cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ֆեդերիկա Գուիդի
Կենսագրություն
2014 թվականի փետրվարի 22-ից Ռենզիի կառավարությունում զբաղեցրել է տնտեսական զարգացման նախարարի պաշտոնը։ Այս նշանակումը տարակարծությունների տեղիք է տվել` պայմանավորված այն հանգամանքով, որ ավելի վաղ Սիլվիո Բերլուսկոնին Ֆեդերիկա Գուիդիին հրավիրել էր իր «Առա'ջ, Իտալիա'» նորացված կուսակցություն, չնայած նա մի քանի անգամ հրաժարվել էր առաջարկից։ Բացի այդ` քննարկվել է հետաքրքրությունների հակասության խնդիրը, քանի որ նրա ընտանեկան Ducati Energia S.p.A. ընկերությունը գործարար կապեր է ունեցել Enel ընկերության, փոստի և երկաթուղու հետ, որոնք գործել են տնտեսական զարգացման նախարարի ենթակայությամբ։ Պաշտոնավարման հաջորդ օրը Գուիդին հրաժարական է ներկայացրել Ducati Energia և Fondo Italiano d’Investimento ընկերություններում իր զբաղեցրած պաշտոններից ։ 2014 թվականի մայիսի 6-ին Հռոմում Եվրոպայի զարգացած յոթ պետությունների էներգետիկ ընկերությունների ղեկավարների հետ հանդիպման ժամանակ Ֆեդերիկա Գուիդին հայտարարել է «Հարավային հոսք» նախագիծը սատարելու մասին, ինչը մեծ կարևորություն էր ներկայացնում Իտալիայի էներգետիկ ենթակառուցվածքների զարգացման համար ։
2016 թվականի մարտի 31-ին Ջանլուկա Ջեմելիի հետ հեռախոսազրույցի հապարակումից հետո հրաժարական է տվել (Պոտենցայի դատախազությունը Ջեմելիի դեմ քննություն էր սկսել ENI ընկերության կողմից Վիջանոյում արտադրական թափոններն օգտագործելու օրենքը խախտելու կապակցությամբ. Ջեմելին կասկածվում էր իրավիճակին ապօրինի ազդեցություն ունենալու համար` գործող նախարարի հետ կապեր ունենալով)։ Հայտնվել է, որ Գուիդին խոստացել էր կայունության օրենքում ֆինանսական փոփոխություններ անել, որոնք կհամապատասխանեին Ջեմելիի տնտեսական շահերին (հեռախոսազրույցում նա նաև հիշատակել է սահմանադրական բարեփոխումների նախարար Մարիա Էլենա Բոսկիին, ով Գուիդիի խոսքերով համաձայնել է այդպիսի փոփոխություններ կատարելուն)։ Կառավարության ղեկավար Մատտեո Ռենզիին ուղղված համապատասխան նամակում (Ռենզին այդ պահին ԱՄՆ-ում էր) Գուիդին հերքել է իր մեղքը` հրաժարականը պայմանավորելով քաղաքական նկատառումներով ։ Corriere della Sera թերթում տպագրած բաց նամակում Գուիդին բացատրել է, որ ինքը միայն կառավարության արդեն ընդունած որոշման մասին հայտնել է այն մարդուն, ում իր ամուսինն էր համարում ։ 2016 թվականի ապրիլի 5-ին նախագահ Սերջիո Մատարելլան տնտեսական զարգացման նախարարի ժամանակավոր պաշտոնակատար է նշանակել Մատտեո Ռենզիին ։
Ընտանիք
Ֆեդերիկա Գուիդին Ducati Energia ընկերության տնօրեն, Իտալական արդյունաբերության համընդհանուր դաշնության փոխտնօրեն Գուիդալբերտո Գուիդիի դուստրն է։ Մամուլում հրապարակվել են Գուիդալբերտո Գուիդիի հեռախոսազրույցները ակտիվիստ Լիգա Սևերայի փաստաբան Դոմենիկո Այելոյի հետ (Domenico Aiello), որոնցում նա խոստացել է համագործակցել Այելոյի հետ` վերջինիս շահավետ պաշտոն առաջարկելով։ Ֆեդերիկա Գուիդին 2014 թվականի մարտին` նախարարի պաշտոն զբաղեցնելուց քիչ առաջ, Այելոյին նշանակել է Կատանիայի մի քանի համայնքներում աղբահանությամբ զբաղվող Geo Ambiente Srl ընկերության կառավարության արտակարգ կոմիսար ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալացի գործարարներ Կատեգորիա:Իտալիայի կին քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Իտալիայի նախարարներ
Մորավական աստղ
Մորավական աստղ (Herrnhuter Stern, Moravian star), սուրբծննդյան նշանավոր զարդ արևմտյան երկրներում, որ խորհրդանշում է Բեթղեհեմյան աստղը։ Մորավական աստղերը հայտնի են 19-րդ դարի առաջին կեսից և իրենց անվանումն ստացել են Մորավիայի եղբայրներ համայնքից, որտեղ առաջին անգամ պատրաստվել է նման զարդարանք։
Պատմություն
Մորավական առաջին աստղը պատրաստվել է 19-րդ դարի 30-ական թվականներին մորավական եկեղեցու տնօրինման տակ գտնվող Նիսքիի (Սաքսոնիա) արական դպրոցում։ Հայտնի է, որ աստղը, որն ուներ 110 ճառագայթներ, պատրաստվել է դպրոցի 50-ամյակի առթիվ, և լեգենդն այն վերագրում է մաթեմատիկայի ուսուցչին, ով աստղի միջոցով փորձել է ամրապնդել իր աշակերտների երկրաչափական պատկերացումները։ Աստղը բազմանկյուն էր, որի յուրաքանչյուր կողմին ամրացված էր բուրգ ։ Մորավական աստղի մասին հաջորդ վկայությունը Գերմանիայում վերաբերում է 1887 թվականին, երբ այն հայտնվել է Բուդիշինի (նույնպես Սաքսոնիա) արական ինտերնատում։ Աստղը հավաքած ուսուցիչներն այն դպրոցում են կախել նախատոնական օրերին (կա նաև վկայություն, որ 1842 թվականին մորավյան աստղերով են զարդարել ամանորյա տոնածառը Ուիլյամսբուրգում, Վիրջինիա նահանգ) ։ 19-րդ դարի 90-ական թվականներին առաջին անգամ սկսվել է աստղերի կոմերցիոն արտադրությունն ու վաճառքը։ Առաջին արտադրողը եղել է Հերնհուտի գրախանութի սեփականատեր Հենդրիկ Պիտեր Վերբեկը, ով մշակել է արդեն ավանդական դարձած 25 ճառագայթանոց աստղը, իսկ 1925 թվականին գրանցել է աստղի` սնամեջ մոդելի արտոնագիրը ։ Առաջին աստղերը ներսից լուսավորվել են սևուկի ձեթով, որը հետագայում փոխարինվեց կերոսինով, ապա` էլեկտրական լամպերով ։
Երբ Առաջին համաշխարհային պատերազմը ընդհատեց հերնհուտյան աստղերի արտադրությունը, այն սկսեցին պատրաստել Ուինսթոն Սեյլեմում (Հյուսիսային Կարոլինա)` մի քաղաքում, որ հիմնադրել էին մորավյան եկեղեցու հետևորդները։ Ամերիկյան լայն հասարակությանը մորավյան աստղը հայտնի դարձավ այն բանից հետո, երբ 1924 թվականին գրող Վինիֆրիդ Կիրկլանդը իր «Աստղը դեռ շողում է» գրքում ներկայացրեց իր այցը Ուինսթոն Սեյլեմ ձմեռային տոների ժամանակ ։ 1968 թվականին կրկին շարունակվել է մորավյան աստղերի արտադրությունը Հերնհուտում, որտեղից էլ ամբողջ աշխարհում տարածվել է մոտ 1.5 միլիոն օրինակ ։
Մշակութային նշանակություն
Մորավյան աստղերը պահպանում են իրենց նշանակությունը` որպես Մորավիայի կրոնական համայնքի խորհրդանիշ։ Աստղերը սովորաբար կախում են Սուրբ Ծննդյան տոներին նախորդող կիրակի օրը` այն հանելով հունվարի 6-ից հետո, երբ արևմտյան քրիստոնեական ավանդույթի համաձայն նշվում է Աստվածահայտնության տոնը ։ Ուինսթոն Սեյլեմում ալյումինե տասմետրանոց մորավյան աստղը` 1.5 տ զանգվածով, որը հավանաբար ամենամեծն է նրա գոյության պատմության ողջ ընթացքում, զարդարում է տեղի համալսարանի բժշկական կենտրոնի հյուսիսային աշտարակը ։
Ներկայումս աստղի անվան ու ձևի իրավունքի սեփականատերը Herrnhuter Sterne GmbH ընկերությունն է Գերմանիայում, որ հիմնադրվել է 1991 թվականին Մորավական եկեղեցու ջանքերով ։ Աստղերի պատրաստման սովորույթը դպրոցներում դեռևս պահպանվել է, հատկապես գիշերօթիկ դպրոցներում, որտեղ այն համարվում է երեխաների` նախածննդյան տոների հայտնի զբաղմունքներից մեկը ։
Չնայած մորավյան աստղերի ճառագայթների թիվը կարող է տատանվել 16-110-ի սահմաններում, սակայն դասական դիզայնով աստղը, որ մեծ չափերով կիրառվում է և ներկայումս, 25 ճառագայթներով աստղն է, որից 17-ը հատման տեղում ձևավորում են քառանկյուններ, իսկ մնացած 8-ը` եռանկյուն։ Արտադրվում են կարմիր ու դեղին, ինչպես նաև Ծննդյան տոների ավանդական գույներով աստղեր ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամանորյա զարդարանքներ Կատեգորիա:Զարդարանքներ Կատեգորիա:Երկրաչափական մարմիններ
Պրիքսենշթաթ
Պրիքսենշթաթ (Prichsenstadt), քաղաք Գերմանիայում՝ Բավարիա քաղաքում։ Ենթարկվում է Ստորին Ֆրանկոնայո վարչական շրջանին։ Ներառում է Կիտցինգեն նահանգը։ Զբաղեցնում է 48,87 կմ² տարածք։ Բնակչությունը ըստ 2011 թվականի տվյալներով 3189 մարդ ։ Հեռախոսային կոդը՝ 09 6 75 158։
Մեծ աչքեր
Սյուժե
Ֆիլմում պատմվում է հայտնի ամերիկացի նկարչուհի Մարգարեթ Քինի, 50-ականների վերջում նրա բացառիկ հաջողությունների և իր ամուսնու հետ ունեցած հարաբերությունների մասին, որը խախտում էր նկարչուհու հեղինակային իրավունքները և իր անունից ներկայացնում նրա նկարները ։
Դերերում
Սկզբնապես գլխավոր դերերը պետք է կատարեին Ռիզ Ուիզերսփունը և Ռայան Ռեյնոլդսը ։
Նկարահանող խումբը
Ֆիլմի սցենարիստներ Լարի Կարաշևսկին և Սքոթ Ալեքսանդրը ավելի վաղ աշխատել են Թիմ Բարթոնի հետ «Էդ Վուդ» ֆիլմի վրա։ Սկզբնապես ենթադրվում էր, որ Բարթոնը պետք է միայն լինի ֆիլմի պրոդյուսերը, իսկ ռեժիսորները կլինեն հենց սցենարիստները, բայց 2013 թվականի գարնանը հայտարարվեց, որ Բարթոնը հանդես կգա նաև որպես ռեժիսոր ։
Արձագանքներ
Ֆիլմը հիմնականում դրական կարծիքների է արժանացել։ Rotten Tomatoes կայքում ֆիլմը ստացել է 70 % վարկանիշ՝ հիմնված 141 կարծիքների վրա՝ 10–ից 6,6 միջին միավորով ։
Սաունդթրեք
2014 թվականի նոյեմբերին հայտարարվել է, որ երգչուհի Լանա Դել Ռեյը ֆիլմի համար երկու բնօրինակ սաունդթրեքներ է կատարելու։ "Big Eyes" և "I Can Fly" երգերը թողարկվեցին 2014 թվականի դեկտեմբերի 23–ին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2014 ֆիլմեր Կատեգորիա:Դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Թիմ Բարթոնի ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Վանկուվերում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:2010-ականների ռոմանտիկ դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Սան Ֆրանցիսկոյում Կատեգորիա:Ամերիկյան կենսագրական ֆիլմեր Կատեգորիա:The Weinstein Company ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆեմինիստական ֆիլմեր Կատեգորիա:Իրական դեպքերի հիման վրա նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան մելոդրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան կենսագրական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:2010-ականների դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Կանադական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ամերիկյան կատակերգական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմերի երաժշտություն ըստ Դենի Էլֆմանի
Պիետրելչինա
Պիետրելչինա (Pietrelcina), կոմունա Իտալիայի Կամպանիա մարզի Բենևենտո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 3028 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 108 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 28 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 82020, հեռախոսային կոդ՝ 0824։
Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Մազիեռ լե Բրիեն
Մազիեռ լե Բրիեն (Maizières-lès-Brienne), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Օբ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 171 մարդ, բնակչության խտությունը` 18.00 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 9.5 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 175 կմ արևելք, Շալոն ան Շամպայն քաղաքից` 60 կմ հարավ, Տրուա քաղաքից` 45 կմ արևելք։
Բնակչություն
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 106 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 70-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 36։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 66,0 %։ 70 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 65 անձ (37 տղամարդ և 28 կին)։ Գործազուրկ են եղել 5 անձ (0 տղամարդ և 5 կին)։ 36 անաշխատունակներից 8-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 17-ը` թոշակառուներ, իսկ 11-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Սան Կառլոս ակադեմիա
Սան Կառլոս ակադեմիա (Academia de San Carlos)՝ գեղարվեստի ակադեմիա Մեքսիկայում։ Տեղակայված է Մեխիկոյի Ակադեմիա 22 փողոցում։ Համարվում է Ամերիկա աշխարհամասերի առաջին խոշոր արվեստի ակադեմիան և արվեստի առաջին թանգարանը։ Հիմնադրվել է 1781 թվականին որպես փորագրության դպրոց և տասը տարի անց տեղակայվել է Ակադեմիա փողոցում։ Միավորվել է Մեքսիկայի ազգային ինքնավար համալսարանին՝ դառնալով համալսարանի արվեստի և դիզայնի ֆակուլտետ, որը գտնվում է Սոչիմիլկոյում ։
Լուանգփհաբանգ միջազգային օդանավակայան
Լուանգփհաբանգ միջազգային օդանավակայան (ສະຫນາມບິນສາກົນຫຼວງພະບາງ) ), Լաոսի հինգ միջազգային օդանավակայաններից մեկը, որը գտնվում է Լուանգփհաբանգ քաղաքի կենտրոնից 4 կմ (2,5 մղոն) հեռավորության վրա ։ Լինելով Բանգկոկ, Չիանգմայ, Սիեմռեալ, Վիենտյան և տարածաշրջանի այլ քաղաքների միջազգային և ներքին թռիչքների հիմնական հանգույց՝ օդանավակայանը Լաոսի երկրորդ ամենաշատ զբաղված օդանավակայանն է ։
Սան Կառլոս ակադեմիա
Պատմություն
Մեքսիկացի գեղանկարիչ Միգել Կաբրերան դեռևս 1753 թվականից տեսնում էր ակադեմիայի ստեղծման անհրաժեշտությունը, սակայն նրա և այլ մեքսիկացի գեղանկարիչների՝ ակադեմիայի համար թագավորական թույլտվություն ստանալու ջանքերը զուր անցան ։ Հետագայում դրամահատարանի շենքում բացվեց փորագրության դպրոցը, որը հետագայում դարձավ Մշակույթի ազգային թանգարան։ Հիմնադրումից 10 տարի անց այն տեղափոխվեց Amor de Dios հոսպիտալ, որտեղ էլ այժմ գործում է ։ Amor de Dios փողոցն անվանափոխվել է Ակադեմիա փողոցի՝ ի պատիվ ակադեմիայի ։
Ի սկզբանե ակադեմիան գտնվել է Իսպանական միապետության և այլ մասնավոր հովանավորչության ներքո ։ Պաշտոնական բացումը տեղի է ունեցել 1781 թվականի նոյեմբերի 4-ին և շուրջ տասը տարի գործել է հին դրամատան շենքում (այժմ՝ Մշակույթի ազգային թանգարան) ։ Մինչև 1783 թվականն այն թագավորական կնիք չստացավ և լիովին սկսեց գործարկվել 1785 թվականից ։ 1791 թվականին դպրոցը տեղափոխվեց "Hospital del Amor de Dios" շենք, որտեղ էլ այժմ գործում է ։ Ակադեմիան համարվում է Ամերիկա մայրցամաքների ամենամեծ արվեստի ինստիտուտը ։
Լուանգփհաբանգ միջազգային օդանավակայան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լաոսի օդանավակայաներ
Սան Կառլոս ակադեմիա
Պատմություն
Կառլոս III -ի կողմից դպրոցի առաջին տնօրեն նշանակվեց իտալացի Ջերոնիմո Անտոնիո Գիլը, ով դպրոցում համախմբեց ժամանակի առաջատար արվեստագետների, այդ թվում Խոսե դե Ալսիբարին, Սանտիգո Սանդորային, Խուան Սաենսին, Մանուել Տոլսային, Ռաֆայել Խիմենո ի Պլանեսին։ Տոլսան և Խիմենոն հետագայում ղեկավարեցին դպրոցը։ Նոր դպրոցը սկսեց խթանել նեոդասական արվեստը՝ կենտրոնանալով հունական և հռոմեական արվեստի ու ճարտարապետության վրա՝ քարոզելով ուսուցման եվրոպական ոճը ։
19-րդ դարի սկզբում Մեքսիկայի անկախության պատերազմի պատճառով ակադեմիան որոշ ժամանակ փակվեց։ Վերաբացվելուց հետո այն կոչվեց Սան Կառլոսի ազգային ակադեմիա։ Չնայած դպրոցի՝ անկախ մեքսիկական կառավարության հետ ունեցած կապին, Մաքսիմիլիան I կայսրը (ով Մեքսիկայում նշանակվել էր ֆրանսիացիների կողմից) իր կառավարման օրոք պահպանեց դպրոցը։ Երբ Բենիտո Խուարեսը հեռացրեց կայսերը և վերականգնեց իր իշխանությունը, նա հարկադրված աջակցեց դպրոցին, քանի որ նրա եվրոպական ազդեցությունը համարում էր գաղութատիրության հետք ։
Մինչև 1913 թվականն ակադեմիան շարունակեց ուսուցման եվրոպական ոճը։ Նույն թվականին ուսանողադասախոսական գործադուլի հետևանքով Անտոնիո Ռիվաս Մերկադոն դուրս եկավ տնօրենի պաշտոնից և ակադեմիան մասամբ միավորվեց Մեքսիկայի ազգային ինքնավար համալսարանի հետ՝ դեռևս պահպանելով ինքնավարությունը։ 1929 թվականին ակադեմիայից տարանջատվեց ճարտարապետական ծրագիրը և 1953 թվականին ընդգրկվեց քաղաքի հյուսիսում գտնվող նորակառույց Ciudad Universitaria-ի կազմում։ Նկարչության, քանդակագործության, փորագրության ծրագրերն ընգդրկվեցին անվանափոխված Էքսպրեսիվ արվեստի ազգային դպրոցի կազմում։ Հետագայում գեղարվեստի բակալավրի ծրագրերը տեղափոխվեցին Սոչիմիլկոյում գործող ֆակուլտետ, և Սան Կառլոս ակադեմիայի շենքում մնացին միայն մի քանի ավարտական ծրագրերի դասընթացներ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մեքսիկայի համալսարաններ
Կարապետ Պետրոսյան
Կարապետ Պետրոսյան, հայ դեղագործ։
Կենսագրություն
Մահացել է 1915 թվականին Կըրշեհիր քաղաքի մերձակա Մուջուր ավանում՝ 39 տարեկանում։
Աղբյուր
Կատեգորիա:Հայ դեղագործներ Կատեգորիա:1876 ծնունդներ Կատեգորիա:Կեսարիա քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:1915 մահեր Կատեգորիա:Մուջուր ավանում մահացածներ
Սանտ Ագատա դե Գոտի
Սանտ Ագատա դե Գոտի (Sant'Agata de' Goti), կոմունա Իտալիայի Կամպանիա մարզի Բենևենտո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 11 435 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 180 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 63 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 82019, հեռախոսային կոդ՝ 0823։
Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Խելք
Խելք կամ միտք, ինտելեկտի, բանականության, մտածողության, ճանաչողության , ըմբռնման, ընկալման, հիշողության, ընդհանրացնելու, գնահատելու և որոշում ընդունելու գործընթացների ամբողջություն է։ Խելքը որոշվում է զգացողություններով, հույզերով, հասկացողությամբ, հիշողությամբ, ցանկություններով, անհատական առանձնահատկություններով ու դրդապատճառներով, ինչպես նաև ենթագիտակցությամբ ։ Այն սովորաբար սահմանվում է՝ որպես անհատի մտածելու և գիտակցելու կարողություն ։ Խելքն ունի երևակայության, ճանաչողության և գնահատման ուժ և պատասխանատու է զգացմունքների ու հույզերի մշակման համար, ինչի արդյունքում էլ ձևավորվում է վերաբերմունք և գործողություն։
Փիլիսոփայության, կրոնի, հոգեբանության, կոգնիտիվ գիտության մեջ գոյություն ունեն հնագույն ավանդույթներ այն մասին, թե ինչից է բաղկացած խելքը և որոնք են նրա առանձնահատկությունները։
Խելքի բնույթին վերաբերվող հարցերից մեկը հոգեֆիզիկական խնդիրն է, որն ուսումնասիրում է խելքի կապը գլխուղեղի և նյարդային համակարգի հետ։ Մինչգիտական հայացքները ներառում էին դուալիզմն ու իդեալիզմը, որոնք խելքը համարում էին ոչ ֆիզիկական երևույթ ։ Ժամանակակից տեսակետները կենտրոնանում են ֆիզիկալիզմի և ֆունկցիոնալիզմի վրա, որոնք խելքը մոտավորապես նույնականացնում են ուղեղի հետ կամ մոտեցնում են ֆիզիկական երևույթներին, ինչպիսիք են նեյրոնների ակտիվությունը ։ Մյուս հարցը վերաբերում է «խելք» ունեցող տեսակների կեցությանը։
Խելքի մասին կարևոր մտքեր ունեն փիլիսոփաներ Պլատոնը, Ռենե Դեկարտը, Գոթֆրիդ Լայբնիցը, Ջոն Լոքը, Ջորջ Բերկլին, Դեյվիդ Հյումը, Իմանուիլ Կանտը, Գեորգ Վիլհելմ Ֆրիդրիխ Հեգելը, Արթուր Շոպենհաուերը ։ Հոգեբաններ Զիգմունդ Ֆրոյդը և Վիլյամ Ջեյմսը, ինչպես նաև ինֆորմատիկներ՝ Ալան Թյուրինգը և Հիլարի Պուտնամը զարգացրել են խելքի բնույթի մասին ազդեցիկ տեսություններ։ Մարդու խելքի նմանօրինակ ունակություն ունենալու հնարավորություններն ուսումնասիրվում են արհեստական բանականության բնագավառում, որը սերտորեն համագործակցում է կիբեռնետիկայի և ինֆորմացիայի տեսության հետ, որպեսզի հասկանա, թե ինչպես է ոչ կենսաբանական մեքենաների կողմից ինֆորմացիայի վերամշակումը համեմատվում կամ տարբերակվում մարդու բանականությունում կատարվող մտավոր երևույթների հետ։
Խելքը նաև նկարագրվում է որպես գիտակցության հոսք, որտեղ զգացմունքային տպավորություններն ու մտավոր երևույթները ենթական են մշտական փոփոխության ։
Հաճախ միտք կամ մտավորական անվանում են գիտնականներին, նոբելյան մրցանակակիրներին, խորհրդականներին, վելուծաբաններին ու մասնագետներին, որոնք զբաղվում են մտավոր աշխատանքով  ։
Համարվում է, որ խելքն այն հատկությունն է, ինչը բնորոշ է բացառապես մարդուն, այնուամենայնիվ, կան տեսություններ, որոնք համարում են, որ հավանաբար կենդանիները նույնպես օժտված են խելքով։ Որոշ տեսություններ ենթադրում են, որ գոյություն ունի միայն մեկ` վերմարդկային բանականություն (բացարձակ բանականություն), կա մեկ այլ տեսություն, որը խելքը համարում է մատերիայի համընդհանուր հատկություն։
Ստուգաբանություն
Հին անգլերենում, բնօրինակ իմաստը կապված էր հիշողության հետ, և ոչ թե ընդհանուր առմամբ՝ մտքի։ Շոտլանդիայում բառը պահպանում է այդ իմաստը ։
Պոգոդինի տուն (Դոնի Ռոստով)
Պոգոդինի տուն (Дом Погодина), տուն Ռուսաստանի Դոնի Ռոստով քաղաքում, որտեղ 1921-1924 թվականներին ապրել և աշխատել է թատերագիր Նիկոլայ Պոգոդինը (հասցեն՝ Սոցիալիստական փողոց, 50ա)։ Մշակույթի բացահայտված հուշարձան է։
Խելք
Ստուգաբանություն
Խելքի ընդհանրացումը միտք, կամք, զգացմունք և հիշողություն և այլն մտավոր կարողությունների հետ՝ աստիճամաբար զարգացել է XIV և XV դարերում ։
Պոգոդինի տուն (Դոնի Ռոստով)
Պատմություն
Ռուս խորհրդային սցենարիստ և թատերագիր, ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1949), Լենինյան (1959) և երկու Ստալինյան մրցանակների (1941, 1951) դափնեկիր, Վլադիմիր Լենինի մասին «Հրացանավոր մարդը» (1937), «Կրեմլի կուրանտները» (1940), «Երրորդ պաթետիկը» (1958) եռերգության հեղինակ Նիկոլայ Ֆեոդորովիչ Պոգոդինը 1920 թվականից աշխատել է Ռոստովի «Տրուդովայա ժիզն» թերթում։ Նա բնակվել է Սոցիալիստական փողոցում գտնվող հինավուրց շենքում։ 1925 թվականին բնակության է մեկնել Մոսկվա։
Դոնի Ռոստովում թատերագրի ապրած տան շքամուտքի մոտ 1971 թվականին փակցվել է հուշատախտակ, որի վրա գրված է. «Այս տանը 1921-1924 թվականներին ապրել է խորհրդային ականավոր թատերագիր Նիկոլայ Ֆեոդորովիչ Պոգոդինը (Ստուկալով)» ։
Գրողի սենյակի հիշատակային նկարագիրը ներկայումս կորսված է ։
Խելք
Ստուգաբանություն
Լատինական հոմանիշներին կարելի է վերագրել «ինտելեկտ» ( intellectus - «հասկացողություն, ճանաչողություն») եզրույթը, որը նշանակում է բանականություն, դատողունակություն, մտավոր ունակություններ. փորձից սովորել, հարմարվել, գիտելիքները կիրառել շրջակա միջավայրը ղեկավարելու համար կամ վերացական մտածել ։
Պոգոդինի տուն (Դոնի Ռոստով)
Ճարտարապետություն
Տունը, որտեղ ապրել է թատերագիր Նիկոլայ Ֆեոդորովիչ Պոգոդինը, գտնվում է Սոցիալիստական փողոց (նախկին Բ. Նիկոլսկայա), 50ա հասցեով։ Տունը կառուցվել է XIX դարի վերջին և վերակառուցվել է 1940-ական թվականների երկրորդ կեսին։
Տունը եռահարկ է, աղյուսե, սվաղված։ Առաջին հարկը հակադրվում է վերին հարկերի հետ մոխրագույնի երանգով։ Շենքի ճակատն ունի կողային և կենտրոնական ելուստավորում, որն ավարտվում է ատտիկոսներով։ Այդ ճակատի ճարտարապետական նկարագիրը որոշում են բոլոր հարկերի կոպտատաշ քարերով շարվածքը, լուսամուտատեղերի վերևի կողպեքային քարերը, շքամուտքի և եզրային կիսաշրջանաձև պատուհանի դեկորատիվ ձևավորումը, միջհարկային և պսակող քիվերը, 2-րդ և 3-րդ հարկերի ցանցաձև վանդակներով պատշգամբները, միջհարկային գոտիները և պրոֆիլավորված քիվը։ Շենքի շքամուտքը կառուցված է նրա աջ մասում ։
Խելք
Ստուգաբանություն
Ռուսական «խելք» («ум») խոսքը թարգմանական գրականության մեջ հաճախ օգտագործվում է որպես սանսկրիտ չիտտա եզրույթի թարգմանության տերմին, mind և geist (ոգի) ։ «Միտք» բառն օգտագործվել է Դեկարտի «Մտքի ղեկավարման կանոնները» (Regulae ad directionem ingenii) ստեղծագործությունում։
Պոգոդինի տուն (Դոնի Ռոստով)
Ճարտարապետություն
Տան հատակագիծն ունի բարդ կառուցվածք. հատակագծման հիմքը բնակարանների բաժանմունքներն են, որոնք խմբավորված են աստիճանավանդակի շուրջը։ Շենքն ունի կիսանկուղային տարածքներ։ Առաջին հարկում գործում է կոսմետիկական ընկերություն երկու առանձին մուտքերով ճակատի կողմից։
Խելք
Ստուգաբանություն
Ռուսերենում տերմինը հիշատակվում է Իգորի գնդի մասին ասքում ։ Աստվածաշնչի սինոդային թարգմանության մեջ «խելք» բառով (Աստծո խոսք) թարգմանվում է այն, ինչը սլավոնական եկեղեցական իմաստով մատնանշվում է ինչպես՝ սիրտ (Եզեկիել 28:2) ։ Սակայն խելք (оумъ, sensum) եզրույթը հանդիպում է նաև սլավոնական եկեղեցական Աստվածաշնչի թարգմանության մեջ (Կոր 2:16, 14:20, Փիլ 4:7 ), որտեղ խելքը (mens, νοῦς) հակադրվում է հոգուն, որպես ըմռնելու ունակություն (Կոր 14:14) ։
Պոգոդինի տուն (Դոնի Ռոստով)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դոնի Ռոստովի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:Վիքիտվյալների արժեքների վերաձևակերպմամբ հոդվածներ
Խելք
Սահմանումներ
Քննարկման առարկա են հանդիսանում խելքի մաս կազմող հատկանիշները։ Որոշ հոգեբաններ պնդում են, որ միայն «բարձր» ինտելեկտուալ գործընթացներն են կազմում խելքը, հատկապես՝ գիտակցությունն ու հիշողությունը ։ Այս տեսանկյունից, զգացմունքները, ինչպիսիք են՝ սերը, ատելությունը, վախն ու ուրախությունը, ավելի պարզունակ կամ սուբյեկտիվ բնույթ ունեն և որպես այդպիսին պետք է դիտարկվեն խելքից առանձին։ Մյուսները պնդում են, որ տարբեր ռացիոնալ և հուզական վիճակները չի կարելի առանձնացնել, որովհետև նրանք ունեն նույն բնույթն ու ծագումը և պետք է դրանք հաշվի առնել՝ որպես խելքի ամբողջական մաս։
Առավել հաճախ խելքն օգտագործվում է որպես մատծողության հոմանիշ ։
«Խելքի» պարամետրեր
Մարդու մտավոր համակարգի տարբերակող առանձնահատկությունները կազմող պարամետրերին են վերագրվում.
«Խելքի» տեղը գիտակցության մեջ
Գիտակցությունը (բնորոշ է միայն մարդկանց) օբյեկտիվ իրականության արտացոլման և շրջակա միջավայրի նկատմամբ մարդու վերաբերմունքի նպատակաուղղված կարգավորման բարձրագույն ձևն է։ Ձևավորված գիտակցության գործընթացներում ինքնադիտումը տարբերակում է երևույթների երեք հիմնական խմբեր. Այս տարբերակումն ունի վերացական բնույթ այն իմաստով, որ անհայտ են գիտակցության այնպիսի վիճակներ, որտեղ այդ տարրերից որևէ մեկը բացարձակապես բացակայեր։ Բայց նրանց քանակական և որակական տարբեր համադրության հնարավորությունը և մեկը մյուսին հանգեցնելու անհնարինությունը ստիպում է տարբերակել նրանց այնպես, ինչպես տարբերակում ենք օբյեկտիվ առարկաների ձևը և գույնը, որոնք երբեք չեն դիտվում մաքուր ձևով։ Մտավոր կամ ճանաչողական գործունեությունում հոգեկան գործընթացների հիմնական խմբերից առաջինը կրում է խելք անունը։ Այդ խմբի երևույթների բազմազանությունը և երկու մյուս խմբերի գործընթացների նկատմամբ տարբերակված մտավոր գործընթացների քանակական գերակշռությունը հանգեցրել են և մինչ օրս հաճախ շարունակում են հանգեցնել «խելք» հայեցակարգի շրջանակների չափից ավելի ընդլայնմանը և ամբողջ գիտակցության երևույթների համախումբը նրա հետ նույնացնելուն։ Մյուս կողմից, այն դերը, որը բարեկիրթ մարդու մտավոր գործունեության մեջ կատարում են ընկալման վերամշակման ամենաբարդ գործընթացները, հանգեցնում է հասկացության շրջանակները նեղացնող նույնպիսի անհամապատասխանության և խելքը այն գործընթացների հետ նույնացնելուն, որոնց համախումբը կոչվում է դատողություն, բանականություն և այլն։
Հոգեբանության մեջ եռամաս բաժանումը համընդհանուր տարածում է ստացել, հիմնականում, Կանտի շնորհիվ։ Հոգեկան գործունեությունը հնարավոր է ուսումնասիրել կա՛մ նրա տարրերով (ընկալում, ուշադրություն, ասոցիացիաներ, հիշողություն, խելք, բանականություն, դատողություն), կա՛մ քանի որ դրանք միացվել են անհատական հոգեբանության մեջ և բնութագրում են անհատի մտավոր առանձնահատկությունը։ Մարդկային գիտակցության բնորոշ առանձնահատկությունն այն է, որ զգայարանների միջոցով հնարավորինս ընկալվող նյութը մտավոր գործողությունների երևույթների միայն չնչին մասն է արտաքին աշխարհի երևույթների անթիվ բազմազանությունում։
Խելք, փորձ և զգայարաններ
Կարելի է պատկերացնել հոգևոր աշխարհ, որի ընկալման շրջանակը սահմանափակված է գրեթե բացառապես շոշափման տպավորություններով (կույր և խուլ Բրիջմենը)։ Այդ պայմաններում հնարավոր են բավական բարդ պատկերացումների ձևավորում, բայց հոգեբանական կյանքը կառանձնանա խիստ միակողմանիությամբ։ Տեսողական և լսողական ընկալումներից մտավոր զարգացման համար ավելի մեծ նշանակություն ունեն, ըստ երեւույթին, լսողական ընկալումները, քանի որ դրանք սերտ կապ ունեն ձայնային խոսքի հետ, որին էլ մարդը հիմնականում պարտական է նախորդ սերունդների կուտակած մտավոր փորձից օգտվելու հնարավորության համար։ Խուլհամրերը, ովքեր կրթություն չեն ստանում ամբողջ կյանքում, մնում են թերհաս մակարդակի վրա, նույնիսկ այն դեպքում, երբ խլությունը կախված չէ ուղեղի առավել ընդհանուր վնասվածքի հետ։
Բայց զգայարանների լիովին անվնաս լինելու դեպքում էլ նրանց վրա ազդող ոչ բոլոր տպավորություններն են, որ մարդկային գիտակցության մեջ են մտնում ինչպես նյութ, որը պիտանի է հետագա մտավոր վերամշակման համար։ Այդ նպատակի համար ամեն օր ստացվող տպավորությունների մեծ մասը շատ անհասկանալի և լղոզված են։ Այն բանի համար, որ դրանք ընկալումներ դառնան, ֆիզիոլոգիական բնույթի պայմաններից բացի անհրաժեշտ են մտավոր անհատին բնորոշ մտավոր ունակությունների պայմաններ։ Տպավորությունները դառնում են հստակ ընկալումներ միայն այն դեպքում, եթե դրանք մարդու գիտակցության մեջ հանդիպում են այսպես կոչված ռեզոնատորների, որոնք իրենցում պարունակում են հիշողությունների տեսքով պատկերներ, որոնց համատեղ խթանումը մեծացնում է զգայական գրգռումը։ Բուսական աշխարհին անծանոթ մարդը ծաղիկը դիտելիս զարմանալիորեն սակավ ընկալումներ կստանա՝ բուսաբանի հետ համեմատած։ Նույն զգացողությունն են ունենում ոչ մասնագետները, օրինակ, մեքենաների ցուցահանդես այցելելիս։ Այդ դեպքում հնարավոր է, որ գիտակցություն են ներթափանցում եզակի ուժեղ տպավորություններ, սակայն դրանք նրանում չեն մնում և չեն յուրացվում, քանի որ կապի մեջ չեն մտնում անտեղյակ մարդու պատկերացումների և հասկացությունների հետ և մնում են անհետևանք` հետագա մտավոր վերամշակման իմաստով։
Արտաքին տպավորությունների ողջ ոլորտի հետ կապված այս վիճակում է գտնվում երեխայի գիտակցությունը լույս աշխարհ գալու սկզբնական շրջանում։ Քանի դեռ արտաքին աշխարհի տպավորություններն ամուր հետքեր չեն առաջացրել հիշողությունների համար, չի առաջանում նաև հոգեբանական հարաբերությունների այն շերտը, որում հետագա բոլոր տպավորություններն անմիջապես միահյուսվում են նախորդող մտավոր ձեռքբերումների հետ։ Նույնիսկ այն դեպքում, երբ հաճախ կրկնվող տպավորությունները երեխայի գիտակցության մեջ արդեն ամուր հետքեր են ստեղծել, նրա ընկալումների քանակն առանձնանում է չափազանց աղքատիկությամբ և միակողմանիությամբ, որը համապատասխանում է նրա փոքրաթիվ և միանման հիշողություններին։ Նույնքան խղճուկ և միակողմանի են վայրենու ընկալումները։
Խելք և հիշողություն
Հիշողությունը դա՝ գիտելիքի, ինֆորմացիայի և փորձի մտապահումը, պահպանումը և անհարժեշտության դեպքում վերարտադրումն է։ Չնայած այն բանին, որ հիշողությունը միշտ էլ եղել է փիլիսոփայության մեջ մշտապես քննարկվող թեմաներից մեկը, սակայն XIX դարի վերջին և XX դարի սկզբին հիշողությունը դեռևս ուսումնասիրվում էր որպես՝ կոգնիտիվ հոգեբանության սուբյեկտ։ Վերջերս այն դարձել է գիտության նոր ճյուղերից մեկը, որը կոչվում է՝ կոգնիտիվ նյարդաբանություն, որը կոգնիտիվ հոգեբանության և նյարդագիտության միասնությունն է։
Հիշողության զարգացումը մտավոր զարգացման հետ չկապող համանման պատկերացումը թյուրիմացության հետևանք է։ Մեր հիշողությունները ոչ միայն ձևավորում են այն ցանցը, որում միահյուսվում են նոր տպավորությունները, այլև մասամբ որոշում են այն ընկալումների ընտրությունը, որոնք մեր գիտակցություն կմտնեն որպես թարմացնող նյութ, և այն տեղը, որը նրանք կզբաղեցնեն հոգեբանական հարաբերությունների ընդհանուր ցանցում։ Նրանք ազդում են ստացվող ընկալումների ոչ միայն քանակի, այլև՝ որակի վրա։ Ժամանակակից քաղաքակիրթ մարդը ֆետիշի մեջ տեսնում է ոչ այն, ինչ նրանում տեսնում է նախնադարյան ցեղի աֆրիկյան վայրենին։ Ապերցեպացվող օբյեկտը փոփոխվում է «ապերցեպացվող զանգվածի» ազդեցությամբ, ինքն էլ իր հերթին ձևափոխում է այն` նրա հետ համակցության մեջ մտնելով։ Ծերությամբ կամ կաթվածի ազդեցությամբ պայմանավորված հիշողության թուլացումը հանգեցնում է մտավոր կյանքի անկմանը և մտավոր անհատականության կորստին։ Անձն անօգնական է դառնում այնպիսի պատահական ուժեղագույն տպավորությունների առաջ, որոնք չեն համընկնում միմյանց հետ եւ արդյունքում, մնում են առանց հետագա մշակման։
Հիշողություն – մտավոր զարգացում. այս հակադրությունը, որի մասին նշվեց, հիմնված է հիշողությունն ընդհանրապես նրա որոշ հատուկ տեսակների հետ նույնականացնելու հետ։ Աբստրակտ մտածելակերպը սովորություն դարձնելով հնարավոր է, օրինակ, որ թուլանան կոնկրետ հիշողությունները, քանի որ վերացարկումը կայանում է հենց նրանում, որ բարդ և տարատեսակ պատկերացումների ասոցիացիայի արդյունքում վերանում են նրանց որոշակի հատկանիշները։ Այս գործընթացի ծայրահեղ աստիճաններում որոշակի հատկանիշները նույնիսկ կարող են բոլորովին բացակայել և փոխարինվել որևէ խորհրդանիշով կամ նշանով։ Այդ աստիճաններում հնարավոր է այն երեւույթը, որը Գյոթեն բնութագրել է հետևյալ բառերով. «Wo die Begriffe fehlen, da stellt ein Wort zur rechten Zeit sich ein» («Որտեղ հասկացությունները բացակայում են, խոսքը ճիշտ ժամանակին դադարում է»), այսինքն, որևէ որոշակի հիմքից զուրկ կոնկրետ պատկերների, հիշողությունների ձևով գաղափարների առաջացումը ստորջրյա քար է, որին այնքան հաճախ բախվել են փիլիսոփայական մտահանգումները։ Սակայն այստեղից չի կարելի հիշողության համար ընդհանուր առմամբ անբարենպաստ եզրակացություն անել, այլ ընդհակառակը, վերացական մտածողությունը ենթադրում է հիշողությունների բարդ և տարաբնույթ համալիր առկայություն։
Խելք և ուշադրություն
Մտավոր գործունեության ընթացքի վրա ազդող մեկ այլ կարևոր գործոն է ուշադրությունը։ Այն արդեն իր ազդեցությունն է թողնում ընկալման գործընթացների վրա` բարձրացնելով մեր ընկալունակությունն այն տպավորությունների նկատմամբ, որոնց այն ուղղված է։ Նրա դերն ավելի զգալի է ընկալումների վերամշակման գործընթացներում։ Եթե ընկալվում են միայն տպավորությունները, որոնք իրենց արձագանքն են գտնում մեր գիտակցության ապերցեպցիոն զանգվածի մեջ, ապա այդ կապը, համենայն դեպս, փոխադարձ է, և ընկալումը մեր գիտակցության մեջ ակտիվացնում է նախկին հոգեկան փորձին համահունչ հետքերը միայն։ Զարգացած գիտակցության մեջ յուրաքանչյուր նոր ընկալում այնքան շատ նմանատիպ համահունչ հետքեր է գտնում, որ դրանից բխող պատկերացումների ակամա հոսքը կարող է ընդունել խիստ բազմազան և երբեմն բոլորովին ցաքուցրիվ բնույթ։
Վերջինս նկատվում է այն դեպքերում, երբ հոգնածության ազդեցության տակ մենք «ամբողջովին ազատություն ենք տալիս» պատկերացումների մեր ասոցիացիաներին։ Այդ դեպքում գիտակցության մեջ սլանում են պատկերացումների քաոսային հատվածներ, որոնք իրար հետ հաճախ միացած են միայն պատահական արտաքին կապով և մեզ այնքան հեռու են տանում մեր մտորումների սկզբնական ելակետից, որ, երբ փորձում ենք ջանքեր գործադրել մեր մտքի անցած ճանապարհը վերանայելու համար, հաճախ փակուղու առաջ ենք կանգնում մեր մտքերի զիգզագների մեջ խճճվելով։
Ավելի խիստ ձևով դա նկատվում է հոգեկան հիվանդների «գաղափարների մրրիկի» ժամանակ։ Ուշադրությունը մեր պատկերացումների ընթացքի մեջ ներդնում է պլանավորվածություն. մեզ անհայտ կարճ ուղիով, տվյալ ընկալման հետ համահունչ «ռեզոնատորների» միջոցով նա ուժեղացնում է այն ամենը ինչը համապատասխանում է անհատի բոլոր ծրագրերին, ցանկություններին և պահանջներին և այդպիսով որոշակի սահմաններ է ստեղծում պատկերացումների հոսքի համար։ Ուշադրության կայունությունը, նրա կենտրոնացնելու կարողությունը, ըստ երեւույթին, սերտորեն կախված է անձի հուզական բնութագրի, խորության և նրա էմոցիաների կայունության հետ, իսկ վերջինս որոշվում է գիտակցության մեջ գոյություն ունեցող հզոր, սերտորեն իրար հետ կապված պատկերացումների և գաղափարների խմբի հետ։ Հավանաբար, դրանով է բացատրվում, որ ուշադրությունը կենտրոնացնելու մեծ ընդունակություն հաճախ նկատվում է «նեղ» և «միակողմանի» մարդկանց մոտ։
Կայուն ուշադրության համատեղությունը գիտակցության գաղափարական բովանդակության լայնության և բազմակողմանիության հետ միասին տալիս են հանճարներ։ Սխալը, որը հաճախ մարդիկ ասում են գիտնականի «ցրվածության» և ամեն մանրուքի առիթով դասերից շեղվող երեխայի «ցրվածության» մասին, առաջանում է երկու հակադիր երևույթները միացնելուց. վերջին դեպքում դա արտահայտվում է ինչ-որ բանի վրա ուշադրությունը կենտրոնացնելու լիակատար անկարողությամբ (երևույթ է, որը հաճախ դիտվում է մեծահասակների մոտ հոգնածության ազդեցության տակ), առաջին դեպքում` ներքին աշխատանքի վրա ուշադրության այնպիսի խորը կենտրոնացմամբ, որ ուրիշ ոչինչ ի վիճակի չէ գիտակցության մեջ ներթափանցել։ Այս վիճակի բարձր աստիճաններում ամբողջ գիտակցությունը կլանած մտավոր աշխատանքի դիմաց հետին պլան կարող է մղվել նույնիսկ մահացու վտանգը (օրինակ է` Արքիմեդի մահվանից առաջ կյանքի վերջին րոպեները)։
Խելք և հոգնածություն
Մտավոր գործունեության ընթացքը կարևոր որոշիչ գործոն է հանդիսանում անձի «հոգնածությունը»։ Այն շատ մեծ է թուլամիտների, ապուշների մոտ, նաև ծերունական հիվանդություններից մտավոր կյանքի կազմալուծման դեպքում։ Հոգնածությունը` վարժությունների ազդեցությամբ փոքրանալով, ծանոթ ոլորտներում զբաղվածության դեպքում ավելի քիչ նկատելի դրսևորվելով, միևնույն ժամանակ, ինչպես ցույց են տվել վերջին հետազոտությունները, հիշողության և ուշադրության նման խիստ անհատական է և մտնում է անձնային մտավոր բնութագրի մեջ՝ որպես նրա էական նշաններից մեկը։ Հոգնածության հատուկ դեպքեր կան, երբ այն ուղիղ կերպով կապված է բարձր տպավորվողականության հետ։ Այդ դեպքերն էլ հանգեցրել են այն տեսության առաջացմանը, որը հանճարին հավասարեցնում է հոգեկան խանգարում ունեցողի հետ, քանի որ հանճարեղությունը հաճախ ուղեկցվում է կտրուկ արտահայտված նյարդա և փսիխասթենիայով։ Կապված լինելով ուժեղացված տպավորվողականության հետ և վերջինիս մեջ գտնելով իր ուղղումը, այս հոգնածությունը չի բացառում (բարենպաստ պայմաններում) իր ծավալով խոշոր աշխատանքներ կատարելու հնարավորությունները։
Խելք և զգացմունքներ
Մտավոր գործունեությունը մեղմող ազդեցություն է ցուցաբերում զգացմունքների վրա։ Վառ էմոցիաների հետ կապված պատկերացումն ասոցիացիայի մեջ մտնելով պատկերացումների այլ շարքերի հետ, նրանց միջից ընտրում է այլ զգացողությունների հետ կապված պատկերացումներ, որոնք որոշակի չափով չեզոքացնում են սկզբնական էմոցիան։ Բայց, միևնույն ժամանակ, նա խորացնում է դրանք. եթե բարդ ասոցիացիայի անդամներից մեկը կապված է ինչ-որ ժամանակ մեզ հուզած զգացմունքի հետ, ապա ասոցիացիան որքան ավելի տարաբնույթ և բարդ է, այնքան ավելի հաճախ ամենաբազմազան առիթներով մեր հիշողության մեջ կհայտնվի այդ զգացողության հիշողությունը։ Տարածված պատկերացումն այն մասին, որ «կրթությունը մարդկանց ավելի երջանիկ չի դարձնում», ուստի հիմնավոր է, եթե երջանկության չափանիշը համարենք անմիջական կենսուրախությունը, այլ ոչ թե հոգևոր կյանքի  ինտենսիվությունը և լիարժեքությունը. վայրենիներն ու երեխաներն իրենց չզարգացած հիշողությամբ, ավելի ամնիջական և կենսախինդ են, քան կրթված մարդը, որը պահպանում է անցյալի տառապանքների հիշողությունները, որոնք ապագայի մասին մտածմունքները գունավորում են տխրության և հոգածության երանգներով։ Առաջինների զգացմունքները պայծառ են, բայց ավելի մակերեսային են։ Որակական իմաստով մտավոր գործունեությունը հատկապես ազդում է համակրական զգացողությունների ընդլայնմանը։ Նրա ազդեցությունն այդ առումով այնքան կտրուկ է, որ հայտնի բանաձևը` «Ամեն ինչ հասկանալ, նշանակում է ամեն ինչ ներել», արդարացիորեն կարելի է պարաֆրազել այսպես` «Ամեն ինչ ճանաչել, նշանակում է ամեն ինչ սիրել»։
Մտավոր գործունեությունն ուղեկցվում է հատուկ «մտավոր զգացմունքներով»։ Մտավոր զգացմունքները, այլ վեհ հույզերի համանմանությամբ, իրենց ինտենսիվությամբ զիջում են առավել նսեմ զգացմունքներին (դրանց ի հայտ գալու պահին), բայց բնութագրվում են թարմանալու անհամեմատ ավելի մեծ ընդունակությամբ։ Ամբողջ կյանքի ընթացքում գրեթե անընդմեջ ուղեկցելով մեր մտածողությանը, նրանք լայն մտահորիզոնով զարգացած անհատի հոգեկան տրամադրությունների հիմնական ֆոնին հաղորդում են ճկունություն և կայունություն և կարող են վերանալ միայն բացառապես ծանր ցնցումների ազդեցությամբ, որոնք կոտրում են հոգեկան ինքնությունը։ Մտավոր գործունեությունը ցուցաբերում է կտրուկ դանդաղեցնող ազդեցություն արտաքին տպավորությունների նկատմամբ մեր ռեակցիաների տեսակետից։ Օրգանական աշխարհի ֆիլոգենեզում նույնպես այսպիսի ձգձգում է առաջանում, որը կրում է ավելի բարդ միջավայրում օրգանիզմների հարմարվողականության մեխանիզմներից մեկը լինելու իմաստ։ Բացի պարզագույն տպավորություններից, որոնք նույնիսկ ժամանակակից մարդու մոտ առաջացնում են պարզ ռեֆլեքսներ (ռեֆլեքսային հազը շնչառական կոկորդի մեջ օտար մարմնի ընկնելու դեպքում, ռեֆլեքսային փսխումը և այլն), օրգանիզմի վրա գործում են երևույթներ, որոնք ձևավորվում են մի շարք հաջորդական տպավորություններից։
Մտավոր գործունեության ֆունկցիան հենց կայանում է նրանում, որ այդ տպավորություններից առաջինի ազդեցության դեպքում կարողանա հետաձգել ռեակցիան, հաջորդ տպավորություններին գործելու հնարավորություն ստեղծի, հնարավորություն տա համատեղել նոր ընկալումը նախկին փորձի մասին հիշողությունների հետ և մշակի նպատակահարմար և պլանաչափ արձագանք։ Գիտակցության միջոցով մշակված ռեակցիաների բարդ շարքերը տպավորությունների բարդ շարքերի են կերպարանափոխվում շնորհիվ բնազդային ունակության, այսինքն այնքան արագ են ընթանում, որ սովորաբար չեն թափանցում գիտակցության մեջ և ռեֆլեքսի նման են։ Մտավոր գործունեությանն այնքան բնորոշ է ռեակցիաների ձգձգման հակումը, որ միայն դեպի մտքի դաստիարակության կողմը հոգեկան զարգացման միակողմանի ուղղության դեպքում հեշտությամբ առաջանում են «կաթվածահարության»  երևույթներ։
Խելք և կամք
Հոգեկան գործընթացների նորմալ շարքը (ընկալում, մտավոր վերամշակում, կամային արձագանք) հաճախ չի կատարվում լրիվ ձևով կամ պասիվ երազայնության ազդեցության տակ, կամ այն պատճառով, որ դաստիարակությունը կարգապահությունը փոխարինում է ինքնագործունեությամբ ու հրամանի ռեֆլեկտորային կատարման տեղը դնում է անձի մտավոր աշխատանքից բխող կամային ակտը։ Այստեղից կարող է առաջանալ մտավոր և կամային ոլորտների այն տարօրինակ տարանջատումը, որն այնքան հաճախ խոցել է բարոյագետներին և իր արտահայտությունն է գտել հայտնի բանաստեղծության մեջ. «Vdéo meliora proboque, deteriora sequor» («Տեսնում և հաստատում եմ լավագույնը, բայց հետևում եմ վատագույնին», Օվիդիուս, «Մետամորֆոզներ»)։ Անհատի գործողություններն այդ ժամանակ առաջնորդվում են գլխավորապես բնազդական բնույթ ձեռք բերած սովորություններով և չեն հենվում նրա մտավոր աշխարհի, գիտելիքների, համոզմունքների և հայացքների վրա։ Մտավոր գործընթացից կամային մղումներին անցումը հնարավոր է միայն, առաջինի հայտնի էներգիայի դեպքում, այդ իսկ պատճառով նման երևույթը նկատվում է նույնիսկ ուժեղ կամքով օժտված մարդկանց մոտ հոգնածության պահերին ու իրենից ներկայացնում է նևրասթենիայի հաստատուն ախտանիշներից մեկը, որն անդրադառնում է մտավոր գործընթացների ոչ այնքան որակի, որքան՝ էներգիայի վրա։
Կապն ուղեղի հետ
Կենդանիների մոտ ուղեղը կենտրոնական նյարդային համակարգի հսկողության կենտրոնն է, որը պատասխանատու է մտածողության համար։ Կենդանիների մեծ մասի մոտ ուղեղը գտնվում է գլխում՝ պաշտպանված գանգոսկրով, որը փակում է հիմնական զգայական ապարատները՝ տեսողություն, լսողություն, հավասարակշռություն, համ, հոտառություն։ Բոլոր ողնաշարավորներն ունեն ուղեղ, իսկ որոշ անողնաշարավորներ ունեն կենտրոնական ուղեղ կամ նյարդակծիկ։ Պարզագույն կենդանիները, ինչպիսիք են՝ սպունգները, ընդհանրապես ուղեղ չունեն։ Ուղեղը կարող է ունենալ բարդ կազմություն։ Օրինակ, մարդու ուղեղը կազմված է 86 միլիարդ նեյրոններից ։
Հասկացողությունը կապված է ուղեղի և հոգեֆիզիկական խնդրի հարաբերակցության հետ, որը փիլիսոփայության պատմության կենտրոնական խնդիրներից մեկն է ։ Կան երեք խոշոր փիլիսոփայական դպրոցներ, որոնք մեկնաբանում են մտածողության վերաբերյալ հարցերը.
Դուալիզմը ենթադրում է, որ միտքը գոյություն ունի ուղեղից անկախ ։ Մատերիալիստները ենթադրում են, որ մտավոր երևույթները նույնական են նեյրոնների հետ։ Իդեալիստները կարծում են, որ գոյունթյուն ունեն միայն մտավոր երևույթներ ։
Շատ փիլիսոփաներ անհավանական էին համարում այն հանգամանքը, որ ճանաչումը կարող է իրականացվել ֆիզիկական նյութի միջոցով, ինչպիսիք են՝ ուղեղի հյուսվածքները (նյարդաբջիջները և սինապսները) ։ Ռենե Դեկարտն, ով շատ է մտածել խելք-ուղեղ հարաբերակցության մասին, հնարավորություն գտավ բացատրելու ռեֆլեքսներն ու վարքի այլ պարզ ձևերը՝ մարդու մարմնի նկարագրությունում։ Չնայած նա չէր հավատում, որ բարդ մտքերը և, մասնավորապես, լեզուն կարող են բացատրվել՝ հղում անելով միայն ֆիզիկական ուղեղին ։
Մարդու խելքի էվոլյուցիոն պատմություն
Մարդկային ինտելեկտի էվոլյուցիան վերաբերվում է մի քանի տեսությունների, որոնց նպատակն է նկարագրել, թե ինչպես է մարդու ինտելեկտի զարգացումը կապված մարդու ուղեղի էվոլյուցիայի և լեզվի ծագման հետ ։
Մարդու ինտելեկտի շատ գծեր, ինչպիսիք են՝ էմպաթիան, մտքի տեսությունը, սուգը, ծիսակարգը, գործիքների և խորհրդանշանների օգտագործումը ի հայտ են գալիս նաև կապիկների մոտ։
Ինտելեկտի էվոլյուցիայի տեսությունը ներառում է.
Խելք և փիլիսոփայություն
Խելքի փիլիսոփայությունը փիլիսոփայության ճյուղ է, որն ուսումնասիրում է խելքի բնույթը, հոգեկան իրադարձությունները, հոգեկան գործընթացները, հոգեկան հատկությունները, գիտակցությունը և նրանց հարաբերակցությունը ֆիզիկական մարմնի հետ։ Հոգեֆիզիկական խնդիրը, այսինքն՝ հոգեկան և ֆիզիկական երևույթների փոխհարաբերությունը, դիտարկվում է որպես խելքի փիլիսոփայության կենտրոնական խնդիր, չնայած կան այլ հարցեր ևս, որոնք վերաբերվում են խելքի բնույթին և կապված չեն ֆիզիկական մարմնի հետ ։ Խոսե Մանուել Ռոդրիգես Դելգադոն գրել է. «Ժամանակակից տարածված օգտագործմամբ հոգին և խելքը հստակ չեն տարանջատվում և որոշ մարդիկ, քիչ թե շատ գիտակցված, մինչ այժմ զգում են, որ հոգին և, հնարավոր է, խելքը կարող են դուրս գալ և լքել մարմինը՝ որպես անկախ մասնիկ» ։
Դուալիզմն ու մոնիզմը երկու հիմնական դպրոցներն են, որոնք փորձում են լուծել մտքի և մարմնի խնդիրը։ Ըստ դուալիզմի դիրքորոշման՝ միտքն ու մարմինը որոշակիորեն անջատ են միմյանցից։ Դա մեկնաբանվել է դեռևս՝ Պլատոնի, Արիստոտելի  և Նյայայի, Սանքհյայի, Յոգայի դպրոցների կողմից, բայց առավել հստակ ձևակերպել է Ռենե Դեկարտը՝ XVII դարում ։ Սուբստանտ դուալիզմը պնդում է, որ խելքն ինքնուրույն գոյուցուն ունեցող սուբստանցիա է ։
XX դարի փիլիսոփա Մարտին Հայդեգերն առաջ քաշեց այն կարծիքը, որ խելքի սուբյեկտիվ փորձն ու ակտիվությունը հասկանալի չեն դեկարտյան «սուբստանտ» տերմիններում, որոնք ունեն ընդհանուր հատկություններ (արդյո՞ք խելքն ինքնին համարվում է առանձին, իր բնույթով անջատ սուբստանտ, թե ոչ)։ Դա կապված է նրա հետ, որ սուբյեկտիվ, բարձրորակ փորձի բնույթը անհամատեղելի կամ կամ սեմանտիկորեն անհամեմատելի է որոշ սուբստանտ հատկություններ կրող հայեցակարգերի հետ։ Դա հիմնարար գոյաբանական փաստարկ է ։
Կոգնիտիվ գիտության փիլիսոփա Դանիել Դենետտը, օրինակ, պնդում էր, որ չկա այնպիսի հասկացություն, ինչպիսին է` պատմողական կենտրոնը, որը կոչվում է «խելք», բայց դրա փոխարեն գոյություն ունի զգայական մուտքերի և ելքերի համախումբ. «ծրագրային ապահովման» տարբեր տեսակներ, որոնք աշխատում են զուգահեռ ։ Հոգեբան Բ. Ֆ. Սկիները պնդում էր, որ խելքը բացատրական հորինվածք է, ինչը շեղում է ուշադրությունը վարքի բնական պատճառներից ։ Նա խելքը համարեց՝ «սև արկղ» և մտածեց, որ մտավոր գործընթացները կարող են ավելի հասկանալի լինել՝ որպես գաղտնի վերբալ վարքի ձևեր ։
Ըստ փիլիսոփայության դոկտոր Դեյվիդ Չալմերսի մեկնաբանության, խելքը բացահայտելու երրորդ անձի մոտեցումը և գիտակցությունը արդյունավետ չեն կարող լինել, օրինակ, ուրիշի ուղեղը կամ մարդու վարքը դիտարկելու համար, բայց՝ առաջնային անձի մոտեցումն անհրաժեշտ է։ Առաջնային անձի նման նորարարական հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ խելքն իրականում առանձնացվում է ուղեղից։ Ենթադրվում է, որ ծնվելու ժամանակ խելքն ունի հաշվողական գիտելիքներ, որպես այն հայեցակարգի արտացոլում, որտեղ՝ մաթեմատիկան կարծես բացատրում է տիեզերքի կառուցվածքն ու գործառույթը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ինտելեկտ Կատեգորիա:Փիլիսոփայական տերմինաբանություն Կատեգորիա:Իմացաբանություն Կատեգորիա:Գիտակցության փիլիսոփայություն Կատեգորիա:Կոգնիտիվ գիտություն Կատեգորիա:Մետաֆիզիկայի հասկացություններ Կատեգորիա:Գոյաբանություն Կատեգորիա:Հիմնական թեմատիկ հոդվածներ
Ազգային պոլիտեխնիկական թանգարան
Ազգային պոլիտեխնիկական թանգարան (Национален политехнически музей), գիտությանը նվիրված թանգարան Բուլղարիայի մայրաքաղաք Սոֆիայում։
Պատմություն
Ազգային պոլիտեխնիկական թանգարանը հիմնադրվել է 1957 թվականի մայիսի 13-ին Բուլղարիայի նախարարի խորհրդի որոշմամբ։ Ի սկզբանե գործել է Բուլղարիայի գիտությունների ակադեմիայի ենթակայության ներքո։ Ազգային թանգարան է հռչակվել 1968 թվականին ։
1992 թվականից թանգարանը գտնվում է այն շենքում, որը եղել է Գեորգի Դիմիտրովին նվիրված թանգարան։ 2012 թվականին շենքը հիմնովին բարեկարգվել է ։ Ազգային պոլիտեխնիկական թանգարանը մասնակցում է Թանգարանային գիշեր ամենամյա ծրագրին ։
Հավաքածու
Թանգարանն ունի 22000 նմուշներից բաղկացած հավաքածու, սակայն մշտական ցուցադրություններում ներկայացված են միայն 1000 նմուշներ։ Հավաքածուն համալրվում է գրադարանի ավելի քան 12000 կտոր գրքերի և ամսագրերի և շուրջ 2000 փաստաթղթեր ունեցող արխիվի հաշվին։ Մշտական հավաքածուները ներկայացված են ժամանակի չափում, տրանսպորտ, լուսանկարչություն և կինո, օպտիկա, ձայնային սարքավորումներ, ռադիո և հեռուստատեսություն, հաշվողական տեխնիկա, կապի սարքավորումներ և այլ ցուցադրություններում ։
Ներկայացված նմուշներից են ՝
Ինչպես հասնել թանգարան
Թանգարանը գտնվում է Սոֆիայի Օպալչոնսկա 66 հասցեում։ Բաց է երկուշաբթիից շաբաթ օրերին, ժամը՝ 9.00 - 17.00։ Տոմսի արժեքը տատանվում 1-7 բուլղարական լև, լաբորատոր ցուցադրությունների վճարները՝ 10-15 բուլղարական լև (ավելի քան 10 հոգուց բաղկացած խմբի համար) ։
Մասնաճյուղեր
Ազգային պոլիտեխնիկական թանգարանը Սոֆիայից դուրս ունի երեք մասնաճյուղ։ Դրանցից մեկը Պանչարևոյում գտնվող հիդրոէլեկտրոկայանն է, որը Հարավարևելյան Եվրոպայի առաջին էներգիա արտադրող միավորն է։ Գործարկվել է 1900 թվականի նոյեմբերի 1-ին և սնուցել է Սոֆիայի տրամվայի համակարգը, փողոցային լամպերը և մի քանի ոլորտներ։ 1986 թվականին կայանը հռչակվել է պատմական նշանակության վայր իր գործունեությունը դադարեցնելուց որոշ ժամանակ անց ։ Մյուս երկու մասնաճյուղերն են Սլիվենի տեքստիլային գործվածքների թանգարանը, որտեղ ներկայացվում է Բուլղարիայի դարերից եկող տեքստիլ արհեստների, գործվածքներ և տեխնիկայի պատմությունը և Կազանլիկում գտնվող Ֆիզիկայի պալատը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բուլղարիայի ազգային թանգարաններ Կատեգորիա:Սոֆիայի թանգարաններ Կատեգորիա:1957 հիմնադրված թանգարաններ
Սանտ Անջելո ա Կուպոլո
Սանտ Անջելո ա Կուպոլո (Sant'Angelo a Cupolo), կոմունա Իտալիայի Կամպանիա մարզի Բենևենտո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 4305 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 394 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 11 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 82010, հեռախոսային կոդ՝ 0824։
Կոմունայի հովանավորն է Սուրբ Միքայել Հրեշտակապետը։ Տոնը նշվում է մայիսի 8-ին։
Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ռոժեր II (Սիցիլիայի արքա)
Ռոժեր II դ'Օտվիլ (Roger II de Hauteville, Ruggero II di Sicilia, Ruggeru II di Sicilia, ), Սիցիլիայի թագավորության հիմնադիր և առաջին արքա (1130 թվականից), Սիցիլիայի կոմս (1105 թվականից), Ապուլիայի դուքս (1127 թվականից)։ Սերում է Օտվիլների տոհմից։
Վաղ տարիներ
Ռոժեր II-ը Սիցիլիայի կոմս Ռոժեր I-ի (1031 -1101 թթ.) և նրա երրորդ կին Ադելաիդա դել Վաստոյի (մահացել է 1118 թվականին) երկրորդ որդին էր։ Նա Սիցիլիայի կոմսությունը ժառանգել է 1105 թվականին՝ 10 տարեկան հասակում, մեծ եղբոր՝ Սիմոնի մահից հետո։ Ռոժերի մանկության տարիներին (1105-1112 թթ.) երկիրը ղեկավարում էր նրա մայրը։ Նա 1112 թվականին կոմսության նստավայրը Միլետոյից տեղափոխում է Պալերմո՝ Կալաբրիա։ Ռոժեր II-ի կյանքի այս շրջանի մասին ժամանակագրության բացակայության պատճառով քիչ բան է հայտնի ։
Սիցիլիական թագավորության հիմնում (1121—1130)
Ռոժեր II-ը Սիցիլիայի միանձնյա կառավարությունը ժառանգեց 1112 թվականին։ Հաջորդ տասը տարիների ընթացքում Սիցիլիան այնքան հզորացավ, որ Ռոժերը հնարավորություն ստացավ մասնակցելու Իտալիայի տարածքում ձևավորված պետությունների կյանքին։ Իր ազգական Վիլյամ II-ի կառավարությունը Ապուլիայում (1112-1127 թթ.) նշանավորվեց մեծ խռովություններով։ Ռոժերի ռազմական միջամտությունը Ապուլիա, ինչպես նաև Վիլյամ II-ին տրված էական ֆինանսական աջակցությունը, դադարեցրեց կոմսության անկումը։ Դրա փոխարեն Վիլյամը երեք պայմանագրի միջոցով, որոնք Ռոժերի հետ հաջորդաբար կնքվեցին 1122 թվականի ընթացքում, Ռոժերին տվեց Պալերմոյի և Մեսինայի իր բաժինը (այս երկու քաղաքները նախկինում գտնվել են Ռոժեր I-ի և Ռոբերտ Գվիսկարի համատեղ ղեկավարության տակ), նրան սկզբից որպես գրավ, իսկ հետո ամբողջությամբ տվեց Կալաբրիայի իր մասը նաև։ 1125 թվականին Ռոժերը հերթական ֆինանսական աջակցության դիմաց ճանաչվեց անզավակ Վիլյամի ժառանգ ։
Վիլյամ Ապուլիացու մահից հետո 1127 թվականի հուլիսի 25-ին Ռոժեր II-ը հայտարարեց նրա ժառանգության համար իր պահանջները։ Վիլյամը 1125-1127 թվականների ընթացքում հասցրել էր նման խոստում անել իր հորեղբոր տղային՝ Բոհեմունդ II Անտիոքցուն և Հոնորիոս II պապին։ Եթե Բոհեմունդ II-ը 1127 թվականին գտնվեր Անտիոքի իշխանությունում և վտանգ չներկայացներ, ապա Հոնորիոս II պապը, որը միաժամանակ հանդիսանում էր Ապուլիայի դքսության սյուզերեն, փորձելու էր կանխել Ռոժեր II-ի մուտքը Վիլյամ II-ի ժառանգություն։ Պապին հաջողվեց իր կողմը գրավել Ապուլիայի մի քանի բարոնների ։