cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Նոր առաջնորդ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:«Կորուսյալները» հեռուստասերիալի սերիաները
Battle Studies
Battle Studies, ամերիկացի ռոք երաժիշտ Ջոն Մեյերի չորրորդ ստուդիական ալբոմը, որը թողարկվել է 2009 թվականի նոյեմբերի 17-ին Columbia Records լեյբլում։ Համապրոդյուսերները եղել են Ջոն Մեյերն ու Սթիվ Ջորդանը։ Սկավառակն զբաղեցրել է ամերիկյան Billboard 200 հիթ-շքերթի առաջին հորիզոնականին և առաջադրվել «Գրեմմի» մրցանակի Լավագույն վոկալային փոփ-ալբոմ անվանակարգում։
Ալբոմի մասին
Դեռ թողարկվելուց առաջ ալբոմն արժանացել է դրական և միջին արձագանքների երաժշտական քննադատների և առցանց հրատարակությունների կողմից (ընդհանուր՝ 64/100 Metacritic կայքից), ինչպիսիք են՝ Mojo , Allmusic , The Boston Globe , Hot Press , Sputnikmusic , Entertainment Weekly , Robert Christgau (MSN Music) , The Independent , Los Angeles Times , Chicago Sun-Times , The Guardian , The Village Voice , The New York Times , USA Today ։
Ալբոմն ամերիկյան Billboard 200 հիթ-շքերթում նորամուտը կատարել է առաջին հորիզոնականում՝ թողարկման առաջին շաբաթում ունենալով 286 000 օրինակի վաճառք ։ Երկրորդ շաբաթում վաճառվել է ալբոմի ևս 93 000 օրինակ ։ Մինչ 2010 թվականի ապրիլ ընդհանուր տպաքանակը կազմել է 880 000 պատճեն Միացյալ Նահանգներում ։ 2010 թվականի հուլիսի 29-ին Battle Studies ալբոմն ավելի քան 1 մլն օրինակ տպաքանակով հավաստագրվել է պլատինե կարգավիճակով Ձայնագրող ընկերությունների ամերիկյան ասոցիացիայի (Recording Industry Association of America) կողմից ։
Ալբոմն առաջադրվել է «Գրեմմի» մրցանակի Լավագույն վոկալային փոփ-ալբոմ անվանակարգում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ջոն Մեյերի ալբոմներ Կատեգորիա:Billboard 200 գլխավորած ալբոմներ
Երկու գիշեր (ֆիլմ)
Սյուժե
Ֆիլմը պատմում է Հայաստանի դաշնակցական ջոկատներից մեկում նախապատրաստվող բոլշևիկյան ապստամբության մասին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1932 ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր Կատեգորիա:Համր ֆիլմեր Կատեգորիա:Պատվական Բարխուդարյանի ֆիլմեր
Պաչամամա
Պաչամամա, Մամա Պաչա (Pacha Mama, Մայր-Երկիր, pacha «աշխարհ, տարածք, ժամանակ, տիեզերք» և mama «մայր»), կեչուա դիցաբանության գլխավոր կին աստվածներից, երկրի ու բերրիության աստվածուհին։ Ըստ որոշ առասպելների՝ Պաչամաման համարվում է մարդկության նախամայրը։ Նրա խորհրդանիշը չականա կոչվող ինկերի խաչի վերևի հատվածն է։
Բնութագրում
Պաչամաման ապրում է սարերում։ Նրանից է կախված արդյոք տարին բերքառատ է, թե նա կպատժի ժողովրդին և նրանց վատ բերք կտա։ Պաչամաման լեռներում ապրող բոլոր կենդանիների հովանավորն է։
Պաչամամայից սովորաբար խնդրում են անասունների լավ բերք։ Դրա համար «ապաչետու» (apachiqta) են կառուցում և տեղադրում անասնագոմերի մոտ։ Ապաչետուները կառուցում են քարից. յուրաքանչյուրն անցնելով դրա կողքից, մեկը մյուսի վրա են դնում փոքր քարեր և ստանում ցածր բլրակ։ Ապաչետուն նվեր են բերում Պաչամամային, և նրան հարգանքով են վերաբերվում։
Ապաչետու նաև կառուցում են լեռների լանջերին Պաչամամային երախտագիտություն հայտնելու համար դեպի վեր բարձրանալիս և խնդրում են նրանից անասուններին համաճարակ չուղարկել։
Պաչամամային պետք է նվերներ բերեն։ Ապաչետայի և իլյայի մեջ են նետում կոկայի ծածմած թփից գնդակներ, որոնց «ակույկո» (akuyku) են անվանում և այն թեթև լցնում են չիչայով (եգիպտացորենի գարեջուր) կամ գինով։ Մեծ մասամբ այդ նվերները բերում են անասունների խարանման ժամանակ կամ, երբ կենդանիներին պայտում են։ Հողը, որտեղ նվերներ են հանձնում Պաչամամային, համարվում է սուրբ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Աստվածներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ինկերի աստվածներ Կատեգորիա:Պտղաբերության աստվածներ
Բազակ
Բազակ (Bazac), համայնք Ֆրանսիայի Նոր Ակվիտանիա մարզի Շարանտ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 171 մարդ, բնակչության խտությունը` 34.76 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4.92 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 440 կմ հարավ-արևմուտք, Պուատիե քաղաքից` 155 կմ հարավ, Անգուլեմ քաղաքից` 50 կմ հարավ։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 89 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 63-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 26։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 70,8 %։ 63 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 52 անձ (31 տղամարդ և 21 կին)։ Գործազուրկ են եղել 11 անձ (6 տղամարդ և 5 կին)։ 26 անաշխատունակներից 3-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 14-ը` թոշակառուներ, իսկ 9-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Շիկապոչ սոխակ
Շիկապոչ սոխակ, կեռնեխների ընտանիքի թռչուն։ Բնադրող-չվող է, քիչ տարածված։
Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 15 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 22-27 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 20-25 գ։ Բարեկազմ է, ամուր կտուցով, պոչը՝ երկար, ծայրը՝ սև ու սպիտակ պտերով։ Մարմինը վերևից մոխրադարչնագույն է, գոտկատեղը, պոչը՝ շիկակարմիր, հոնքերը՝ սպիտակ, ակնաշերտը՝ մուգ։ Շարժվում է թռչկոտելով կամ քայլելով։
Տարածվածություն
Տարածված է անմշակ այգիներում, աղբանոցներում, գերեզմանոցներում։
Սննդառություն
Սնվում է անողնաշարավորներով, հատապտուղներով։
Բնադրում
Բույնը գավաթաձև է՝ չոր խոտաբույսերից։ Բնադրում է բանջարանոցներում, խաղողի վազի տակ, աղբանոցներում։ Դնում է 21 մմ տրամագծով, վարդագույն երանգով՝ պտավոր 4-6 ձու։
Կատեգորիա:Կեռնեխներ Կատեգորիա:Կենտրոնական Ասիայի թռչուններ
Վերածնունդ (թերթ, Աթենք)
«Վերածնունդ». հասարակական, քաղաքական, գրական երկօրյա թերթ (1939 թվականի վերջից՝ օրաթերթ)։ Լույս է տեսել 1937 թվականին, Աթենքում։ Խմբագիրներ՝ Ա․ Կեոքճյան, Մ․ Դարբինյան։ Լուսաբանել է հունա-հայ գաղութի ազգային, կրթական, մշակութային, եկեղեցական կյանքը, ՀՕԿ-երի, հայրենակցական միությունների գործունեությունը։ «Լուրեր Հայաստանեն», «Հայաստան» բաժինները ներկայացրել են Խորհրդային Հայաստանի մշակութային և տնտեսական անցուդարձը։
Անդրադարձել է Եվրոպայի քաղաքական կացությանը, գերմանա-իտալական ֆաշիզմի քաղաքականությանը։ Գրական բաժնում տեղ են գտել սփյուռքի հայ սովետական գրողների ստեղծագործություններ, գրախոսականներ, թարգմանություններ։
Խորտակված վիշապներ (ֆիլմ)
Սյուժե
Ֆիլմը նախապաշարումների և սնահավատության դեմ տարվող պայքարի մասին է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1932 ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր Կատեգորիա:Համր ֆիլմեր Կատեգորիա:Լևոն Քալանթարի ֆիլմեր
Պարֆոնդրյու
Պարֆոնդրյու' (Parfondru), համայնք Ֆրանսիայում, գտնվում է Պիկարդիայի մարզում՝ Էնա գավառում։ Մտնում է Լան 2 կանտոնի կազմի մեջ։ Համայնքի շրջանը՝ Լան։
Համայնքի INSEE կոդը՝ 02587։
Տնտեսություն
2010 թվականին համայնքի 229 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչներից 177-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 52-ը՝ ոչ ակտիվ (ակտիվության ցուցանիշը կազմել է 77,3 %, 1999 թվականին եղել է 72,2%)։ 177 տնտեսապես ակտիվ բնակիչներից աշխատում էին 158-ը (81 տղամարդ և 77 կին), գործազուրկ էին 19 մարդ (6 տղամարդ և 13 կին)։ 52 տնտեսապես ոչ ակտիվ բնակիչներից 14-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 26-ը՝ թոշակառուներ, 12-ը տնտեսապես ոչ ակտիվ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էնա դեպարտամենտի կանտոններ
Վաճառական Կոսյակովի դաստակերտ
Վաճառական Կոսյակովի դաստակերտ (Усадьба купца Косякова), Ռուսաստանի Դաշնության Սվերդլովսկի մարզի Կամենսկ-Ուրալսկի քաղաքի պատմական մասում ։
Սվերդլովսկի մարզի կառավարության 2001 թվականի դեկտեմբերի 28-ի թիվ 859-PP որոշմամբ ունի տարածաշրջանային նշանակության ճարտարապետության հուշարձանի կարգավիճակ ։
Պատմություն
Շինարարությունը վարել է կամենսկցի հացավաճառ Ի. Ս. Կոսյակովը։ Դաստակերտի կազմում փայտե բնակելի շենք էր, աղյուսե կրպակ և տնտեսական մի շարք շինություններ։ Հողամասի արևմտյան սահմանը ձևավորում էր վաճառական Վասիլևների խանութը, որը 19-րդ դարի վերջին վարձակալել էր վաճառական Մոլչանովը ։
Ռուսական հեղափոխության ժամանակահատվածում Կոսյակովը լքել է բնակավայրը։ Դաստակերտն ազգայնացվել է, և այնտեղ աշխատել են տարբեր վարչական կազմակերպություններ։
Այսօրվա դրությամբ դաստակերտի շենքը զբաղեցնում են սպասարկման կենտրոնն ու ավտոարհեստանոցը։
Ճարտարապետություն
Դաստակերտը գտնվում է Հին Կամենսկի պատմական թաղամասում, Լենինի (նախկին Բոլշայա Մոսկովսկայա) և Սվերդլովի փողոցների խաչմերուկում։ Թաղամասի կառուցվածքում դաստակերտը զբաղեցրել է անկյունային դիրք։ Բնակելի գերանաշեն մեկհարկանի շենքը կառուցված և ձգված է հյուսիս-հարավ առանցքով։ Հյուսիսային և արևելյան ճակատները դուրս են գալիս փողոց։ Ճակատները հավասարազոր են և միատեսակ լուծում ունեն։ Արևելյան ճակատն ունի լուսամուտային ութ առանցք։ Պատուհանները ճառագայթաձև են փայտե երեկալներով, զարդաքիվերը լրացված են փորագրազարդերով։ Քիվը ևս փայտե փորագրազարդերով է։ Հյուսիսային ճակատն ունի լուսամուտային հինգ առանցք։ Տան պատերը սվաղված են և ներկված։ Ցոկոլը երեսպատված է գրանիտե սալիկներով։ Բակի կողմից կցակառուցված է նախասենյակ ։
Վերանորոգման աշխատանքները 20-րդ դարում շատ են ձևափոխել շենքի արտաքին տեսքը ։
Կրպակը աղյուսե ոճով է, էկլեկտիկ երանգներով։ Գլխավոր ճակատը դուրս է գալիս Լենինի փողոց։ Դռնատեղերը երկրաչափական պատկերներով երեսկալներով է։ Շենքի անկյունները զարդարված են խորացումներով կրկնակի կիսասյուներ և եռանկյունաձև նախշեր ունեցող թիակներով։ Պրոֆիլային քիվը և ատտիկոսի գոտին ևս զարդարված են եռանկյունաձև նախշերով։ Ատտիկոսը բաժանված է երեք հատվածների, կենտրոնականն ավարտում է եռանկյունաձև ճակտոնը ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Սվերդլովսկի մարզի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգություն
Վիվարո
Վիվարո  (Vivaro), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Ֆրիուլի Վենետիկ Ջուլիա մարզում՝ Պարդենոնե գավառում։
Վիվարոն սահմանակից է Արբա, Կորդենոնս, Մանյագո, Սան Ջորջիո դելլա Ռիչինվելդա, Սան Կվիրինո և Սպիլիմբերգո մունիցիպալիտետներին։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ֆեռնանդո դե Մոնտեսինոս
Ֆեռնանդո դե Մոնտեսինոս (Fernando de Montesinos, ), իսպանացի քահանա, իրավաբան, պատմաբան, երկրաբան, Հարավային Ամերիկայում` Պերուում, Բոլիվիայում, Էկվադորում ճիզվիտ-միսիոներ։ Հետազոտել է Կենտրոնական Անդերի հնդկացիների, Ինկերի կայսրության պատմությունը, ֆանտաստիկ ու հեքիաթային պատմությունների պատճառով, որոնք առաջին հայացքից ներկայացնում են անդյան քաղաքակրթությունները մինչև իսպանացիների ներխուժումն ու նվաճումները, ստացել է «հարավամերիկյան բարոն Մյունխհաուզեն» մականունը։
Ծագում
Մոնտեսինոսը ծնվել է Իսպանիայի Օսունա քաղաքում, որը գտնվում է Սևիլիայից հյուսիս-արևելք (մեկ այլ տարբերակով` Կուենկա քաղաք) ։ Ծննդյան ճշգրիտ տարեթիվը հայտնի չէ, չնայած որոշ աղբյուրներում նշվում է 1593 թվականը։ Սերում է Իսպանիայի հյուսիսի լեոնյան հին տոհմից ։
Երիտասարդություն
Ֆեռնանդո դե Մոնտեսինոսը կրոն է ուսումնասիրել Օսունայի համալսարանում` ստանալով կանոնական իրավունքի լիցենցիատի գիտական աստիճան ։ 1627 թվականին Սևիլիայի արքեպիսկոպոսությունում ստացել է քահանայի աստիճան։ Նույն թվականին Պերու ուղևորվելու իրավունք է ձեռք բերել` «որոշակի ունեցվածք ստանալու նպատակով» (իմիջիայլոց, գրականության մեջ կա տեղեկություն, որ Մոնտեսինոսն առաջին անգամ Պերուում է հայտնվել 1610 թվականին) ։
Հենց Մոնտեսինոսի պատմության համաձայն` նա Ամերիկայում հայտնվել է 1628 թվականին փոխարքա դոն Ֆեռնանդես դե Կաբրերայի (Չինչոնի կոմս) նավատորմով. նրանք Կարտախենա են հասել հունիսի 19-ին, իսկ հուլիսի 15-ին հասել են Պորտոբելյո և հանդիսավոր կերպով Լիմա մտել 1629 թվականի հունվարի 14-ին ։ Հայտնի է, որ Մոնտեսինոսը եղել է Չագրես (Chagres) գետի մոտ ։
1629 թվականի հունվարին հաստատվել է Տրուխիլյոյում, որտեղ նրան եպիսկոպոս դոն Կառլոս Մարսելո Կոռնեի (Don Carlos Marcelo Corne) քարտուղարի պաշտոնը զբաղեցնելու շահավետ առաջարկն են արել, իսկ շուտով ստացել է տեղի սեմինարիայի ռեկտորի հեղինակավոր պաշտոնը ։
Լեռնահանքային գործի մասնագետ
Կորնեի եպիսկոպոսի մահից հետո Մոնտեսինոսը լքել է Տրուխիլյոն և 1630-1636 թվականներին վարել ոչ նստակյաց կյանք։ Իր իսկ բառերով` նա 70 անգամ հատել է Անդերը ։ 1630 թվականից Մոնտեսինոսն ապրել է Պոտոսիում, որն այն ժամանակ թանկարժեք մետաղների արդյունահանման համաշխարհային կենտրոն էր։ Հայտնի է, որ Մոնտեսինոսն այնտեղ մասնակցել է գահաժառանգ Բալտասար Կառլոսի ծննդյան տոնակատարությանը, եղել է Սանտա Բարբարայի թեմի քահանան ։ Ծանոթանալով սնդիկի հին վաճառական Դիեգո դե Բիրսուելայի հետ (Diego de Birzuela), ով Պոտոսիի արծաթի հանքի խոշոր սեփականատերն էր, Մոնտեսինոսը ստացել է բազմաթիվ տեղեկություններ լեռնահանքային արդյունաբերության մասին։
Մեկ տարի անց Մոնտեսինոսը թողել է Պոտոսիի իր ծառայությունը` 1631 թվականի դեկտեմբերին թույլտվություն ստանալով ևս երկու տարի մնալ Պերուում։ 1631-1635 թվականներին որպես եկեղեցական վերահսկիչ այցելել է Կենտրոնական Պերու, Կուսկո, Չիլիի հյուսիս, երկու անգամ եղել է Չարկասում։ Նրա հետաքրքրությունների հիմնական ոլորտն այդ ժամանակ եղել է թանկարժեք մետաղների արդյունահանումն ու մշակումը, ինչն Իսպանիայի և ամբողջ Եվրոպայի համար ռազմավարական նշանակություն ուներ։ Նա նույնիսկ աշխատություն է գրել այդ թեմայով։ Եղել է Ատակամա անապատում, տեսել փիրուզի հանքեր։ Այցելել է սուտակի (ամենայն հավանակաությամբ, խոսքն ավելի շուտ նռնաքարի մասին է), հասպիսի հանքավայեր։ Կուսկոյում նա նույնիսկ ցույց է տվել ոսկու կտոր` 1 ֆունտ քաշով։
Ֆեռնանդոն նկարագրել է Ուանկավելիկայի (Huancavelica) և Այասոյի (Լիմայի հարևանությամբ) հանքերում սնդիկի արդյունահանումը, որտեղ ականատեսն է եղել սնդիկից թունավորման բազմաթիվ դեպքերի։
Մոնտեսինոս քահանան
Գրականության մեջ տեսակետ է արտահայտվել, որ Ֆեռնանդո դե Մոնտեսինոսը եղել է ճիզվիտ։ Սակայն ճիզվիտների «Գավառական տեղեկատուներում» 1631-1636 թվականներին Մոնտեսինոսը հիշատակված չէ։ Բացի այդ, նա իրեն երբեք չի անվանել ճիզվիտ, այլ միայն Դոն Ֆեռնանդո դե Մոնտեսինոս` քահանա։ 1636-1639 թվականներին Մոնտեսինոսն ապրել է Պերուի մայրաքաղաք Լիմայում, որտեղ Նուեստրա Սենյորա դե Կաբեսա եկեղեցում եկեղեցական պաշտոնյայի աստիճան է ստացել և ունեցել սեփական տուն։ Մոնտեսինոսը համագործակցել է Ինկվիզիցիայի սուրբ գրասենյակի հետ, և նրան հանձնարարված է եղել գրել մանրամասն հաշվետվություն` «Նշանավոր հրադատություն, որ անցկացվել է Լիմայում 1639 թվականի հունվարի 23-ին» («Auto de Fe celebrado en Lima el 23 de Enero de 1639»): Այդ կիրակի նշանավոր իրադարձություն է տեղի ունեցել. միանգամից 80 դատապարտված արժանացել են սուրբ ինկվիզիցիային. նրանցից 12-ին այրել են, որից 9-ը եղել են պորտուգալացիներ։ Հիմնականում դատապարտվել են հրեա առևտրականները. դա կատարվել է այսպես կոչված Քարե տեղանքում (el Pedregal)` Ամանկաեսի (Amancaes) ճանապարհին։ Դա առաջին ու երկրի պատմության մեջ ամենադաժան հրադատությունն է եղել Պերուում, չնայած ինկվիզիցիան Լիմայում հաստատվել է դեռևս 1570 թվականից։ Վերոնշյալ տեղեկատուն վերահրատարակվել է «Մադրիդյան սեմինարիայի շաբաթաթերթում» (Seminario Erudito de Madrid) 1640 թվականի փոտրվարի 7-ին։
1640 թվականից հետո Մոնտեսինոսը դարձյալ մեկնում է ճամփորդության։ 1640 թվականին նա սուրբ շաբաթին մեկնել է Անդավայլաս (Կոչարկաս բնակավայր), 1641 թվականին այցելել է Կախամարկա, որտեղ ապրել է մինչև 1642 թվականը։ Այդ ժամանակ նա այցելել է այն Փրկագնի սենյակ, որը որպես զնդան է ծառայել ինկերի վերջին անկախ առաջնորդ Աթաուալպայի համար։ Սենյակն այդ ժամանակ դեռ չէր քանդվել, և Մոնտեսինոսը չափում է այն, որպեսզի հետագա սերունդները պատկերացում ունենան Աթաուալպայի փրկագնի մասին, որ բաղկացած էր ոսկուց ու արծաթից։ Նույն 1642 թվականին Մոնտեսինոսը տեղափոխվել է Կիտո, այցելել հնամենի Կարանկե քաղաք, որտեղ ինկերի առաջնորդ Աթաուալպան կառուցել էր իր նստավայրը ։ Կիտոյում Ֆեռնանդոն ավարտում է իր «Պատմության հուշերի» (Memorias historiales) առաջին սևագրությունը։
Մոնտեսինոսը Էլդորադոյի ու Պայթիթիի որոնումներում
Մոնտեսինոսն ընդունում է ժամանակի ընդհանուր պատկերացումը, որ Էլդորադոն եղել է Օֆիր երկիրը, որը հիշատաված է Հին կտակարանում։ Նա նաև խոսել է հայր Պեդրո Ֆլորեսի հետ (Pedro Flores), ով ֆրացիսկյաննրի ղեկավարն էր Լիմայում։ Վերջինս նրան ցույց է տվել մազոնյան ներքին շրջանների միսիոներ Հիերոնիմոսն Խիմենեսի (Gerónimo Ximénez) նամակը, որում պատմվում էր փղերի ու աներևեկայելի կենդանիների մասին։ Զինվոր Ֆրանսիսկո դե Վիլյանուևան (Francisco de Villanueva), ով Խիմենեսի գործընկերն էր, ավելի ուշ Մոնտեսինոսին բացատրել է, որ նրանք տեսել են փղերի և անծանոթ կենդանիների (համրուկ) թաթեր ։
Էլդորադոյի նկատմամբ Մոնտեսինոսի պատկերացումները հղվում են վաղ պատմիչներ Ֆեռնանդես դե Օվիեդոյի և Պեդրո Սիեսա դե Լեոնի, հատկապես Պեդրո Սիմոնի հիշատակումներին, ով Էլդորադոյի մասին լեգենդը ներկայացրել էր մանրամասնորեն։ Նա գրել է «Պայթիթիի պատմությունը» (1637-1638), սակայն չի հասցրել ավարտել այն, երբ հաղորդագրություն է ստացել, որ Տարմայի սահմաններից դուրս ինչ-որ արշավախումբ մայրաքաղաք է վերադարձել ոսկով։ Այս արշավախումբը 1637 թվականին ղեկավարել է Պեդրո Բորխեսը (Pedro Bohórquez): Նա հետազոտել է Կամպայի (Campa) և Ամուեշայի (Amuesha) հնդկացիների հողերը` ոսկու երակ հայտնաբերելով Տարմայից արևելք գտնվող գետի մոտ։
Հայտնի է, որ Ֆեռնանդո դե Մոնտեսինոսը մտադրություն է ունեցել արշավախումբ ուղարկել լեգենդար «հարուստ ու ցանկալի երկրների» ( «la tierra rica y deseada»)` Պայթիթի - Էլդորադոյի որոնումների նպատակով ։ Հատկանշական է, որ իր գրքում նա հաղորդում է, որ իր ազգական եղբայր Ֆրանսիսկո Մոնտեսինոսը Բորխեսի հետ 1637 թվականին մտել է Տարամա կամ Տարմա գավառ և այնտեղի նշանավոր վեց հնդկացու բերել Լիմա, որտեղ նրանց ընդունել են հանդիսավորությամբ, իսկ հետո փոխարքայի հրամանով դարձյալ վերադարձրել նրանց հողեր։ Տարաման համարվել է դիցաբանական Պայթիթիի մուտքը ։ Հնարավոր է, որ Ֆեռնանդոն ֆինանսավորել է Տարմայի երկրորդ արշավախումբը։ Երրորդ ուղևորությունից այդ վեց հնդկացիների վերադարձի ժամանակ` արդեն նրա եղբայր Ֆրանսիսկոյի, նրա վեց մտերիմ ընկերների և ֆրանցիսկյան երկու քահանաների գլխավորությամբ, նրանք բոլորը սպանվել են. սպանությունը ծագրել էր հնդկացի Սամպատին (Zampati):
Պատմաբան և հնագետ
Ծառայությունից ազատ ժամանակ դոն Ֆեռնանդոն հետաքրքրվել է մինչիսպանական շրջանի Պերուի պատմությամբ։ Նա հետազոտել է արխիվները և Պերուի հնությունների մասին ձեռագրերը` գրի առնելով այն ամենը, ինչն աչքի ընկնող է եղել իր դարաշրջանում, այդ պատճառով էլ Մանուել դե Մենդիբուրոն գրել է, որ նա եղել է «յուրահատուկ, ուխտագնացություն է կատարել տարբեր վայրեր, միայն թե համոզիչ փաստեր ձեռք բերի և վերականգնի սկզբնաղբյուրները» ։ Նա անցել է մոտ 8.000 կմ Կիտոյից մինչև Պոտոսի` փնտրելով ամեն տեսակ հնություններ ու դասակարգելով քաղաքային խորհուրդների գրքերը ։
Մոնտեսինոսը ձեռք է բերել նշանավոր գիտնական, Կիտոյի եպիսկոպոս Լուիս Լոպես դե Սոլիսայի (Luis Lopez de Solis) գրքերը և դրանք կիրառել իր աշխատություններում ։
Նա ունեցել է նաև լավ հնագետի հեղինակություն ։
Վերադարձ Իսպանիա
14 տարի Ամերիկայում գտնվելուց հետո Մոնտեսինոսը Պոպայանով, Կալիով, Բուգայով 1643 թվականին վերադարձել է Իսպանիա։ Նա Սևիլիայի մոտ գտնվող Կամպանայում ստացել է եկեղեցական թեմ, սակայն որոշ ժամանակ անց արքայից խնդրել է իրեն վստահել Լիմայի կամ Մեխիկոյի թեմը։ 1644 թվականի հունիսի 28-ին նա կանգնում է թագավորի հնդկացիական խորհրդի առաջ` առաջարկելով թագավորությանը վաճառել սնդիկի մշակման գաղտնի եղանակը տեխնոլոգիական գործընթացում բազմանգամյա մշակումով` ի տարբերություն մշակման ընդունված եղանակի։ Նա նաև առաջարկում է փակել Վանկավելիկի հանքերը այդ շրջանում հնդկացիների մահացության բարձր աստիճանի պատճառով։ Մոնտեսինոսը կառավարությունից խնդրում է տարեկան 12.000 դուկատ արծաթով, սակայն նրան մերժում են։
1644 թվականին նա ավարտում է «Պատմության հուշագրություն» (Memorias historiales) աշխատության միջանկյալ տարբերակը, որում բերում է աստվածաշնչյան դասական մոտիվներ։ Սակայն Ֆեռնանդո դե Մոնտեսինոսն այդպես էլ չի կարողանում հովանավոր գտնել իր գրքի հրատարակման համար։
Դրանից հետո նա ևս մեկ անգամ հասցնում է վերախմբագրել ձեռագիրը` բազմաթիվ ուղղումներ մտցնելով, սակայն մինչև իր մահն այն չի հասցնում տպագրել։
Անձնական կյանք
Ֆեռնանդո դե Մոնտեսինոսի անձնական կյանքի մասին քիչ բան է հայտնի։ Մոնտեսինոսի բնավորության մասին կարելի է ասել, որ եղել է հավակնոտ մարդ։ Ապրելով կոլորիտային կյանքով, արքայից չստանալով իր պահանջածը և չհրատարակելով իր հիմնական աշխատությունները` նա, սակայն, իր կյանքի վերջին դառնություններ չի ճաշակել, նույնիսկ ուրախություններ է տեսել։ Հնարավոր է, նա իր կարողությունը դասել է անազնիվ ճանապարհով, եթե հաշվի առնենք թանկարժեք քարերի նկատմամբ նրա հետաքրքրություններն ու ձգտումը, ինչի մասին նա առանձնահատուկ զգացմունքով է գրել իր ձեռագրերում` դրանով հանդերձ հեգնելով որոշակի հնդկացիների գոյությունը, ովքեր արդյունահանում էին այդպիսի քարեր։ Նույնիսկ սնդիկի հանքերի փակման գաղափարը կապված էր հնդկացիներին ոսկու ու արծաթի հանքեր տեղափոխելու հետ։
Մահ
Մոնտեսինոսը մահացել է 1655 թվականին, չնայած դեռևս 19-րդ դարում տեղեկություններ են բերվել այն մասին, որ նա մահացել է 1652 թվականին ։
Պատմական երկեր
Սակայն Ֆեռնանդո դե Մոնտեսինոսի ամենահայտնի երկերն են.
Մինչկոլումբոսյան Ամերիկայի մշակույթի հայտնի հանրահռչակող Միլոսլավ Սթինգլը Մոնտեսինոսի մասին գրել է. «Իր բավական անսովոր տեղեկությունների համար նա վաստակել է պերուական բարոն Մյունխհաուզեն անվանումը» ։ Նրա մասին ոչ հարգալից է արտահայտվում Յու. Բերյոզկինը. «Ֆեռնանդո Մոնտեսինոսի ժամանակագրությունը պատմական տվյալների ֆանտաստիկ լինելու պատճառով անհետաքրքիր է ժողովրդագրի համար» ։
«Հիշատակի վկայությունների» հայտնի ձեռագրեր
Ֆեռնանդո դե Մոնտեսինոսի ստեղծագործությունները հայտնի են երեք ձեռագրերով։
Բնութագիր և վերլուծություն
«Հիշատակարանի» բազմաթիվ դրվագներ համապատասխանում են Պեդրո Սիեսա դե Լեոնի, Խոսե դե Ակոստայի, Ինկա Գարսիլասո դե լա Վեգայի հաղորդումներին, հեղինակներ, որոնց բարեխղճությունը ոչ ոք կասկածի տակ չի դրել, երբ վերջիններս փոխանցել են հնդկացիների ավանդույթները։ Ինքը Մոնտեսինոսը բազմիցս հաճույքով նշել է իր տեղեկության սկզբնաղբյուրները` ամաուտան (հնդկաց իմաստունների պատգամները), հին հնդկացիական ասքերը, ինչպես նաև վաղ գաղութատիրական շրջանի հայտնի ևայնպիսի գրողների միանգամայն հիմնավոր տեղեկությունները, ինչպիսիք են Պոլո դե Օնդեգարդոն և Խուան դե Բետանսոսը։ Այդ պատճառով չկան լուրջ հիմնավորումներ Մոնտեսինոսի տեղեկություններն իր երևակայության արդյունքը համարելու համար։
Դա վերաբերում է նաև «Հիշատակարանի» ամենավիճելի կետին` ժամանակագրական սխեմային, որի համաձայն Կուսկոյից ինկերի առաջնորդին նախորդել են մոտ 900 «Պիրուի թագավորներ»` ընդհանուր տևողությամբ 2253 տարի կառավարմամբ։
Առաջին հերթին այդպիսի կառուցվածքը, ամենայն հավանականությամբ, Մոնտեսինոսի սեփական մտահղացումը չէ, այլ ծագում է իր կողմից հիշատակված անհայտ հեղինակի ձեռագիր «Պատմությունից»։ Թվում է` հենց նրա մասին է Մոնտեսինոսը գրել «Հիշատակարանի» առաջին գրքում. «Հարկ է, որ ես հիշատակեմ Պերու անվան մեկ այլ հին տեղեկություն, որ ես գտել եմ մի ձեռագիր գրքում. ես այն գնել եմ Լիմա քաղաքից և պահում եմ հոգածությամբ ու խնամքով։ Այն Պերուի և նրա կայսրերի մասին է և Կիտոյի մասին հետաքրքիր տեղեկություններ է հաղորդում։ Ես համոզվեցի, որ այն կազմել է խոսքաշեն մի մարդ այդ քաղաքից, ով բանավոր տեղեկություններ է ունեցել, որոնք իրեն հաղորդել է եպիսկոպոս դոն Ֆ. Լուիս Լոպեսը. նա նաև հարցումներ է կազմակերպել հնդկացիների շրջանում» ։ Սաբինա Հայլենդը մատնանշում է Մոնտեսինոսի երկրորդ գրքի ուղղագրական առանձնահատկությունները, որոնք հատուկ են կեչուա ցեղի հնդկացիներին, ովքեր գրում էին իսպաներեն ։ Հնարավոր է, Մոնտեսինոսը (կամ ավելի շուտ` նրա թելադրանքով գրողը) որոշ տեղերում ուղղակի կրկնօրինակել է հնդկացի հեղինակի բնագիրը։ Երկրորդ, Մոնտեսինոսի ներկայացրած արքաների ցուցակը թույլ է տալիս ենթադրել, որ նրանում մի շղթայով միավորված են մի քանի ցուցակներ կամ տարբեր ժամանակների կառավարողներ։ Այսպես` Յուհա Հիլտուենը Մոնտեսինոսի ցուցակում առանձնացնում է չորս դինաստիաներ` Պիրվա (1-17), Ամաուտա (18-62) և Տամպուտոկո երկու տոհմեր (63-77, 78-90) ։ Նրա կարծիքով` «Դա կարող է վկայել պատմական-ժողովրդագրական երեք տարբեր աղբյուրներ ու հիշատակված խմբեր։ Հնարավոր տարբերակներից մեկն այն է, որ այս արքայատոհմերից երկուսը կարող են ժամանակակիցներ լինել» ։ Ցուցակը կարող էր նաև բաժանվել ավելի շատ թվով մասերի։ Օրինակ` երկրորդ գրքի ութերորդ գլխում տեղեկացվում է, որ Պիրուի 7-րդ և 8-րդ թագավորների օրոք Կուսկոն անկում է ապրել, իսկ նրա բնակիչները խառնաշփոթի մեջ էին ապրում` վերադառնալով նախնական դրության ։ Սա ամենայն հավանականությամբ նշանակում է պետության անկում։ Այդ դեպքում, Պիրվա դինաստիան բաժանվում է երկու մասի` 1-7 թագավորներ և 8-17 թագավորներ։
Միանգամայն պարզ է, թե ինչու է Մոնտեսինոսը Պերուի արքաների ցանկը երկարաձգել։ 16-17-րդ դարերի գաղութատիրական պատմաբանների գլխավոր խնդիրներից մեկը մինչկոլումբոսյան շրջանի պետությունների սահմանագծերի որոշումն էր համաշխարհային ընդհանուր պատմության ֆոնին, ինչի հիմքը աստվածաշնչյան պատմությունը պետք է լիներ։ Մասնավորապես, անհրաժեշտ էր աստվածաշնչյան ավանդությունները համաձայնեցնել համաշխարհային ջրհեղեղի մասին պերուական պատկերացումներին։ Սակայն ինչպես այս առիթով գրում է ինքը Մոնտեսինոսը. «Ամաուտաներն ասում են, որ Մանկո Կապայի կառավարման երկրորդ տարում ավարտվեց չորրորդ Արևը Արարումից հետո, ինչը մի փոքր քիչ է 4.000 տարուց, և 2.900` համաշխարհային ջրհեղեղից հետո» ։ Ընդունելով ավանդական ծննդաբանությունը, որի համաձայն Ինկերի կայսրության կառավարիչ Ուայնա Կապակը, որ մահացել է 1525 թվականին, եղել է Ինկերի կայսրության հիմնադիր Մանկո Կապակի 11-րդ սերունդը, վերջինս ծնվել է մոտ 1125 թվականին և թագավորել մոտ 1150 թվականին։ Հետևաբար պերուական ջրհեղեղը պետք էր վերագրել մոտ մ. թ. ա. 1750 թվականին, սակայն դա շատ ավելի ուշ էր (մոտ 1.200 տարով), քան ընդունել էր 16-17-րդ դարերի կաթոլիկ դավանաբանությունը։
Աստվածաշնչյան ու հնդկացիական ավադությունների միջև եղած հակասությունը վերացնելու երկու ճանապարհ է գոյություն ունեցել։ Առաջին տարբերակով պետք էր ինկերին վերագրել կյանքի առասպելական տևողություն, ինչպես դա արել է Ֆիլիպե Վաման դե Այալան` ինկերի 12 արքաներին վերագրելով կառավարման 1550 տարի։ Երկրորդ տարբերակով Մանկո Կապակի և և պատմական ինկերի միջև պետք էր տեղակայել թագավորների շարք, որոնք հայտնի էին ծննդաբանական ցուցակներից ։ Դրա արդյունքում պարզվեց, որ Մանկո Կապակի կառավարման երկրորդ տարին «համընկնում է մոտավորապես Քրիստոսի կառավարման առաջին տարուն։ Այս Մանկո արքան այդ ժամանակ այնպիսի մեծ հզորություն ուներ, ինչպիսին իրենից առաջ Պերուում ոչ ոք չէր ունեցել։ Այս պերուացիների հաշվարկների համաձայն` 43 տարի էր պակասում Արևի չորրորդ շրջանը լրանալուն, և ես զարմանքով հայտնաբերեցի, որ 70 թարգմանիչների հաշվարկների և Հռոմեական եկեղեցու համաձայն` Աստվածային խոսքը ծնվել է ջրհեղեղից հետո 2950 թվականին» ։
Մոնտեսինոսի զարմանքն անհիմն չէր. ժամանակագրական սխեման օգտագործած հեղինակը մտադիր էր համապատասխանեցնել Հիսուս Քրիստոսի և Մանկո Կապակի ժամանակաշրջանները, այսինքն` պերուական ու աստվածաշնչյան ջրհեղեղները։ Բացի այդ` այս սխեման թույլ կտար լուծել գաղութատիրական պատմագրության ևս մեկ խնդիր, որին ուշադրություն է դարձրել ամերիկացի հետազոտող Մոնիկա Բարնսը. «Բոլոր փաստերը .... պետք է ենթարկվեն այն գաղափարին, որ Ինկերի կայսրությունն ընդգրկում է Հովհաննես Մկրտիչի ծննդին նախորդող ժամանակը մինչև Անդերում իսպանացիների հայտնվելը։ Դա թույլ կտար մինչքրիստոնեական ինկերին ժամանակային ու պատմական զուգահեռներ անցկացնել մինչքրիստոնեական հռոմեական կայսրերի և քրիստոնյա հռոմեացի կայսրերի միջև» ։
Մոնտեսինոսի ներկայացրած Պերուի թագավորների հարաբերությունը աշխարհագրական այս կամ այն շրջանի և հնագիտական հուշարձանների հետ գրավել է պատմաբաններին։ Մոնտեսինոսի առաջին անգլերեն թարգմանիչ Ֆ. Մինսը ենթադրել է, որ խոսքը բոլիվիական Տիուանակոյի կառավարիչների մասին է, ումից, հնարավոր է, ծագում են պատմական ինկերը ։ Վերջին տասնամյակներին այս գաղափարը որոշակի չափով հաստատել են Յա. Շեմինսկին, Կ. Պոնսե Սանգինեսը և Բ. Բիադոս Յակովասոն  ։ Մյուս կողմից, Յու. Հիլտուենը «Ամաուտա արքայատոհմը» կապում է Ուարի հնագիտական մշակույթին (նրա կենտրոնը ներկայիս Այակուչոյի մոտակայքում է), որը տարածված է եղել 7-9-րդ դարերում Անդերից մինչև Կախամարկա` Կուսկոյի հյուսիս-արևմուտք, իսկ Տամպուտոկո արքայատոհմը կապում է Չակեպուկիոյի հետ, որ գոյություն է ունեցել Կուսկոյի հովտում 9-րդ դարի կեսերից մինչև 1400 թվականը։ Սակայն պետք է նշել, որ ինչքան էլ գրավիչ լինեն այս վարկածները, դրանք մնում են վիճելի։
Բացառված չէ, որ Մոնտեսինոսի նշած որոշ ցուցակներում կամ դրանց հատվածներում պարզապես թվարկված են անդյան նշանավոր կլանների նախնիները, որոնք բոլորովին էլ պարտադիր չէ, որ թագավորած լինեն։
Մեկ այլ հանգամանք, որ անվստահություն է առաջացնում Մոնտեսինոսի հանդեպ, նույնպես բխում է նրա հետաքրքրասիրությունից։ Ցանկանալով գրավել ընթերցողին` նա ընտրում է փաստեր ու վարկածներ, որոնք չեն համընկնում Պերուի պատմաբանների լայնորեն տարածված տեսակետներին։ Մոնտեսինոսին առանձնակի հաճույք է պատճառում ինկյան պետականությունը իդեալականացնողների հետ բանավեճը։ Չնայած իր երկրորդ գրքում նա ոչ մի անգամ հղում չի կատարում Ինկա Գարսիլասո դե լա Վեգային, մինչիսպանական Պերուի պատմության շարադրանքը, որ լի է ընդվզումների, անեծքների, զանգվածային մարդկային զոհաբերությունների պատմություններով, քարը քարին չեն թողնում արդար, բարի պետության կերպարը, որ ներկայացված է Ինկա Գարսիլասոյի «Իրական մեկնաբանություններում»։
Ֆեռնանդո դե Մոնտեսինոսի աշխատությունը պատմական վերլուծության տեսանկյունից բարդ ստեղծագործություն է, որում հեղինակի գաղափարական մշակումները (դրանք ոչ մի ընդհանրություն չունեն հնդկացիական Պերուի պատմության հետ) և ժամանակագրական սխեմաները միախառնված են բնօրինակն արդեն ընդմիշտ կորցրած հնդկացիական ավանդույթներին ու առասպելներին ականատեսի դիտարկումով։
Տես նաև
Կատեգորիա:Կաթոլիկներ Կատեգորիա:Իսպանացի գրողներ Կատեգորիա:Իսպանացի իրավաբաններ Կատեգորիա:Իսպանացի պատմաբաններ
Բախում Մոնտեխուրա լեռան վրա
Բախում Մոնտեխուրա լեռան վրա (Sucesos de Montejurra), ծայրահեղ աջ ուժերի ահաբեկչական գործողություն Իսպանիայում։ Տեղի է ունեցել 1976 թվականի մայիսի 9-ին Նավառայում` Մոնտեխուրա լեռան վրա։ Բախումների ընթացքում մահացել է երկու մարդ։ Արդյունքում ընդհատվել է ոչ միայն կառլականների փառատոնը` ձախ լոզունգներով, այլև ձախերի կոալիցիայի և կառլականների քաղաքական լայնամասշտաբ ծրագիրը։
Ենթատեքստ
Մոնտեխուրա լեռը Իսպանիայի տեսարժան վայրերից է։ 1873 թվականին` քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ, այստեղ ճակատամարտ է տեղի ունեցել բասկյան պահպանողական կառլականների և լիբերալների միջև։ Նավառայում ավանդույթ էր ձևավորվել այս իրադարձությությունների հիշատակին կազմամակերպել ամենամյա միջոցառում` «Կառլական փառատոն»։
Պատմականորեն կառլականությունը ծայրահեղ պահպանողական միապետական շարժում է։ Կառլականները ձգտում էին իսպանական Բուրբոնների կրտսեր թևի իշխանության հաստատմանը. Բուրբոնները խոստացել էին վերականգնել Նավառայի ավանդական ազատությունը։ Կառլականությունը բնութագրվում էր ծայրահեղ ավանդապաշտությամբ և կաթոլիկ ջերմեռանդությամբ։ 1936-1939 թվականների Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմում կառլականներն ակտիվորեն սատարում էին գեներալ Ֆրանկոյին։
Կառլականների` միապետի թեկնածու Պարմայի դուքս Կառլոս Ուգո Բուրբոնը կիսում էր այս գաղափարները, ելույթ ունենում ինքնակառավարվող սոցիալիզմի մասին ։ Նրա ղեկավարությամբ Կառլական կուսակցությունը կոալիցիա է կազմում Դեմոկրատական խորհրդի և կոմունիստների, ձախ սոցիալիստների ու կոմունիստամետ արհմիությունների հետ։ 1976 թվականին Մոնտեխուրայի մայիսյան փառատոնին հրավիրված են եղել ներկայացուցիչներ բոլոր այդ կազմակերպություններից։ Կառլական միջոցառումը վերածվում էր ձախ ուժերի հրապարակային ցուցադրության։
Կառլոս Ուգոյի կրտսեր եղբայրը` ֆրանկոյական Սիքստ Էնրիկե դե Բուրբոն Պարման, ձախ ուժերի զարգացման սկզբունքային հակառակորդ էր։ Նա կողմնակից էր կառլական ավանդական պահպանողականությանը ։ Կառլական շարժումը երկփեղկվել էր։ Իսպանիայի թագավոր Խուան Կառլոս I Բուրբոնը, ով պետության գլուխ էր կանգնել Ֆրանկոյի մահից հետո` 1975 թվականի նոյեմբերի 20-ին, մնում էր սահմանադրական միապետության և եվրոպական խորհրդարանական ժողովրդավարության կողմնակից։ Սակայն ֆրանկոյական կառավարության ղեկավար Կառլոս Արիաս Նավառոն հակված էր ծայրահեղ աջ ֆրանկոյական «Բունկեր» կազմակերպությանը, որը պատրաստ էր «կրծքով պաշտպանել այն, ինչ ավանդել էր կաուդիլիոն» (նեոֆաշիստական Fuerza Nueva կազմակերպության առաջնորդ Բլաս Պինյար)։
Ռազմական հետախուզական SECED ծառայությունը մշակել էր «Ռեկոնկիստա» գործողությունը` ձախ կառլականությանը հակազդման համակարգը ։ Այս դրսևորման մեջ լուրջ վտանգ էր նկատվում. կառլականները կարող էին հանդիսանալ ձախ հայացքների տեր տարբեր ուժերի կապող օղակը, արմատական ձախ թևի առանցքային ուժը։
Իսպանական ուլտրաաջ ուժերն ունեին մարտական ջոկատներ։ Նրանք օպերատիվ կապ էին հաստատում արտասահմանյան նեոֆաշիստների, ամենից առաջ իտալական ու ֆրանսիական համապատասխան ուժերի հետ։ Այս ակտիվությունը կոորդինացվում էր ՆԱՏՕ-ի հատուկ ծառայությունների կողմից` հակադրվելու համար կոմունիստական, խորհրդայնամետ և Արևմտյան Եվրոպայի ձախ ուժերին։
Նախապատրաստություն
Կառլական Մոնտեխուրա փառատոնի վրա հարձակումը ծրագրվել էր պաշտոնական ծառայությունների` Քաղաքացիական գվարդիայի և ռազմական հետախուզության մասնակցությամբ։ Որպես նախաձեռնող հանդես է եկել Քաղաքացիական գվարդիայի գեներալ Խուան Կամպանիոն։ Օպերատիվ ղեկավարումը ստանձնել էր գեներալ Խոսո Անտոնիո Սաենս դե Սանտա Մարիան, ով, սակայն, սկզբունքորեն դեմ էր քաղաքական բռնությանը և փորձում էր խաղաղ հակաակցիաների շրջանակներում սահմանափակել ծայրահեղ աջերի ելույթները ։
Ծրագրի անմիջական իրականացումը հանձն էին առել աջ կառլականները (սիքստյաններ), Fuerza Nueva-ի, Քրիստոս թագավորի պարտիզաններ կազմակերպության և աջ կաթոլիկ այլ ուժեր, ֆալանգյան երիտասարդությունը ։ Իսպանական ծայրահեղ աջերին միացել էին իտալացիներ, արգենտինացիներ և ֆրանսիացիներ։ Ստեֆանո դելե Կյայեն (Avanguardia Nazionale-ի հիմնադիր), Ռոդոլֆո Ալմիրոնը (Triple A-ի օպերատիվ ղեկավար), Ժան-Պիեռ Շերին (OAS-ի նախկին ակտիվիստ) իրենց կադրերն էին տրամադրել ամրապնդման համար ։ Հատկանշական է, որ Ռոդոլֆո Ալմիրոնը եղել է նախարար Ֆրագա Իրիբարնեի թիկնազորի ղեկավարը։
Հարձակման այսպիսի մասշտաբային ծրագրավորումը, իշխանությունների անմիջական մասնակցությունն ու փաստորեն միջազգային մակարդակը վկայում են այն մասին, թե ինչ կարևորություն էր տրվում գործողությանը։ Իսպանական հասարակության պահպանողական մասը ցույց էր տալիս, որ թույլ չի տա ժողովրդավարական գործընթաց, կտրուկ ձախ շարժում։ «Գլադիոյի» ղեկավարությունը հերթական հարվածն էր հասցնում Արևմտյան Եվրոպայում ԽՍՀՄ-ի դաշնակիցներին։ Ստացվել էր այնպես, որ ուշադրության կենտրոնում էին հայտնվել իսպանական միապետների ներքին տարաձայնությունները։
1976 թվականի մայիսի 5-ին ավարտվում են նախապատրաստական աշխատանքները։ Ծայրահեղ աջ մարտիկները կենտրոնանում են Մոնտեխուրա լեռան շրջակայքում փառատոնի բացման սպասումով։
Ընդհարում
Մայիսի 9-ի առաջին ընդհարումները տեղի են ունենում Մոնտեխուրա լեռան ստորորոտին։ Աջ կառլականները քարկոծում են ձախերին։ Ֆալանգական Լուիս Գարսիա Մարին Ուելվա Վերդեն, հակակոմունիստական կոչեր անելով, կրակ է բացում ։ Սկսվում է զանգվածային հարձակում, որի ընթացքում ծայրահեղ աջերը Սիքստ Էնրիկեի և Մարկես դե Պրադոյի գլխավորությամբ բարձրանում են լեռան գագաթ։ Սկիզբ է առնում զանգվածային կռիվ, որն ուղեկցվում է հրաձգությամբ ։
Մահանում է երկու մարդ` ձախ կառլականներ Ռիկարդո Գարսիա Պելիեխերոն և Անյանո Խիմենես Սանտոսը։ Փառատոնի ևս մի քանի մասնակիցներ վիրավորվում են։ Ձախ կառլականների և նրանց դաշնակիցների միջոցառումն ընդհատվում է։
Անձնական հետևանքներ
Ստեֆանո դելե Կյայնեն Իսպանիայից տեղափոխվել է Լատինական Ամերիկա, որտեղ շարունակել է իր հակակոմունիստական գործունեությունը։
Ռոդոլֆո Ալմիրոնը ազատվել է Ֆրագա Իրիբարնեի թիկնազորից, սակայն շարունակել է մնալ Իսպանիայում (2007 թվականին նրան մեղադրանք է առաջադրվել Մոնտեխուրայի գործողություններին մասնակցելու առթիվ)։
Բլաս Պինյարը շարունակել է ղեկավարել Fuerza Nueva-ն, որի անդամները մի շարք ուժային ակցիաների մասնակից են դարձել։
Գեներալ Սաենս դե Սանտա Մարիան շարունակել է ռազմական ծառայությունը։ Նա քննադատել է Մոնտեխուրայի գործողությունը` մանրամասն ներկայացնելով նրա նախապատրաստման ու իրականացման ընթացքը։ Ակտիվորեն պաշտպանել է ժողովրդավարական օրինականությունը 1981 թվականի փետրվարի 23-ի` ծայրահեղ աջերի հեղաշրջման փորձի ժամանակ ։
Սիքստ Էնրիկե դե Բուրբոն Պարման (իր կողմնակիցների կողմից ստացել էր Սիքստ Էնրիկե I անունը) լքել է Իսպանիան` շարունակելով արտասահմանից ղեկավարել կառլականների ձախ թևը։ Նա ճամփորդել է Լատինական Ամերիկայում, եղել Ֆրանսիայում, ուր ապրել է հետագայում։ Զբաղեցրել է ծայրահեղ պահպանողական ավանդական դիրքեր, քննադատել կաթոլիկության մեջ ժամանակակից միտումները։ Ավանդական կառլականները նրան դիտարկում են որպես խնամակալ, ավանդույթների նշանակիր (Abanderado de la Tradición):
Կառլոս Ուգո դե Բուրբոն Պարման 1977 թվականին առաջադրվել է իսպանական խորհրդարանում, սակայն կառլական կուսակցությունը հաջողության չի հասել ընտրություններում։ Ընդունվել է Խուան Կառլոս թագավորի կողմից։ Թողնելով հասարակական քաղաքականությունը` կենտրոնացել է մանկավարժական գործունեության և Պարմայի Բուրբոնների ներկայացուցչության վրա։ Բազմիցս այցելել է Նավառա։ Մահացել է 2010 թվականին։
Քաղաքական հետևանքներ
Կառլական կուսակցությունը վերջնականապես երկփեղկվել է` պարտություն կրելով մոտակա ընտրություններում։ Այն չի կայացել որպես համազգային ձախ կոալիցիայի կապող տարր։ Ձախ կառլականների գաղափարախոսությունը մերժվել է։ Այսպիսով, «Ռեկոնկիստա» գործողությունը, որի մի մասն է կազմում 1976 թվականի մայիսի 9-ի ակցիան, հաջողությամբ իրականանում է։
Իսպանիայի ձախ ուժերը` ներառյալ եվրոկոմունիստական կուսակցությունը, հրաժարվում են ռադիկալիզմից` ընդունելով խորհրդարանական միապետությունը։ Իսպանիայի անցումը ժողովրդավարությանը իրականացվել է արևմտյան մոդելի շրջանակներում։ 1986 թվականին սոցիալիստական կառավարության ժամանակ Իսպանիան մտել է ՆԱՏՕ-ի մեջ։ Սա կարելի է համարել «Գլադիոյի» վերջնական հաղթանակն այս ուղղությամբ։
1976 թվականի մայիսի 9-ի զոհեր Ռիկարդո Պալիեխերոն և Անյանո Խիմենես Սանտոսը 2003 թվականի նոյեմբերին հետմահու պարգևատրվել են Նավառայի ոսկե շքանշանով։
Ամեն տարի Մոնտեխուրա լեռան վրա շարունակում են տոնակատարություններ նշել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ահաբեկչական գործողություններ Կատեգորիա:Ահաբեկչական գործողություններ Իսպանիայում
Շիրո
Շիրո, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Շիրոյի գավառակում ։ Գտնվում էր Խարբերդ քաղաքից 44 կմ հարավ-արևմուտք։
Պատմություն
1895 թվականի կոտորածների ժամանակ գյուղի կենդանի մնացած հայ բնակչությունը թուրքերի կողմից բռնի մուսուլմանացվել է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Թուրքիայի քրդաբնակ բնակավայրեր
Victon
Victon (빅, ոճավորված՝ VICTON), հարավկորեական բոյ բենդ, որը 2016 թվականին ստեղծել է Plan A Entertainment–ը։ Խմբում ներառված են Սընու (Seungwoo), Սընսիկը (Seungsik), Չանը (Chan), Սեջուն (Sejun), Հանսեն (Hanse), Բյոնչանը (Byungchan), Սուբինը (Subin), որոնց դեբյուտը կայացել է 2016 թվականի նոյեմբերի 9-ին՝ թողարկելով «Voice to New World» մինի ալբոմը։
Հղումներ
Կատեգորիա:Հարավկորեական երաժշտական խմբեր
Նիբալ Թավաբթե
Գործունեություն
2008 թվականին նա եղել է թերթի գլխավոր խմբագիրը և հոդվածագիրը ։ Թերթի առաջին համարում տեղադրված է եղել Մահմուդ Աբասի կին Ամինա Աբբասի լուսանկարը, որը շատ հակասություններ պատճառ էր դարձել. ըստ Նիբալի, Ամինան իր լուսանկարը առաջին անգամ հրապարակեց հանրությանը  ։ Նիբալը նաև մեծ ուշադրություն է դարձրել սոցիալական խնդիրներին՝ հեռուստատեսային սցենարների միջոցով պատկերելով անգրագետ կանանց վիճակը։ Նա գրել և նկարահանել է վավերագրական ֆիլմեր, որոնք պատմում են պաղեստինցի կանանց ինքնասպանության դեպքերի մասին։ Նա նաև դասավանդել է քննադատական հաշվետվություն և ստեղծագործական գրականություն։
Նիբալը 2008 թվականին արժանացել է Խիզախության համար տրվող կանանց Միջազգային մրցանակի ։
2015 թվականին նա դարձել է Բիրզեյթ համալսարանի Մեդիա զարգացման կենտրոնի տնօրեն, որը կապված էր Պաղեստինի Ազգային մեդիա քաղաքականության հետ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ապրող անձինք Կատեգորիա:Պաղեստինցի հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Կանանց իրավունքների իրավապաշտպաններ Կատեգորիա:Պաղեստինցի կանայք
Որդնակային փոխանցում
Որդնակային փոխանցում, որդնակի և նրա հետ կցորդված որդնակային անիվի միջոցով խաչվող առանցքներով մի լիսեռից մյուսին պտույտը փոխանցելու մեխանիզմ։ Որդնակը սեղանաձև պարուրակով պտուտակ է, իսկ որդնակային անիվը՝ աղեղաձև ատամներով ատամնանիվ։ Որդնակային փոխանցման մեջ տանողը որդնակն է, տարվողը՝ որդնակային անիվը։ Առավել տարածված որդնակային փոխանցումներում օգտագործվում են գլանաձև որդնակներ։ Կախված պարուրակների անցումների թվից, տարբերում են՝ մեկ, երկու և քառանցումային որդնակներ։ Գալարի պրոֆիլի ձևից կախված, որդնակները լինում են արքիմեդյան, գոգավոր պրոֆիլով և այլն։ Որդնակային փոխանցման առավելությունն է անաղմուկ և սահուն աշխատանքը, թերությունը՝ կցորդված տարրերի՝ որդնակների գալարների և անիվների ատամների հարաբերական սահքը։ Դա հանգեցնում է ջերմության արտադրման (արագացված) և լռվելու հավանականության մեծացման ու փոքր ՕԳԳ-ի (միջինը՝ 0,7—0,75 միամուտք, 0,8—0,85 երկմուտք, 0,86—0,92 քառամուտք փոխանցումների դեպքում)։ Որդնակային փոխանցումը կիրառվում է ամբարձիչ մեքենաներում, մետաղահատ հաստոցներում, ավտոմեքենաներում, հիդրոտեխնիկական կառույցներում։
Մարտինյակո
Մարտինյակո (Martignacco), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Ֆրիուլի Վենետիկ Ջուլիա մարզի Ուդինե գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 6327 մարդ 2008 թվականի մարդահամարի տվյալների, բնակչության խտություն՝ 208 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 26 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 33035։ Հեռախոսային կոդ՝ 0432։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճը
Էդգար Վարեզ
էդգար Վարեզ (Edgar(d) Varèse), ֆրանսիացի և ամերիկացի կոմպոզիտոր և դիրիժոր, էլեկտրոնային և կոնկրետ երաժշտության ռահվիրաներից մեկը։
Ստեղծագործության սկիզբը
Էդգար Վարեզը ծնվել է 1883 թվականին Փարիզում ինժեներ և գործարար Անրի Վարեզի և Բլանշ-Մարիայի ընտանիքում։ 1892 թվականին ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Թուրին։ Այնտեղ սկսել է ինքնուրույն ուսումնասիրել երաժշտությունն ու կոմպոզիցիան՝ հակառակ հոր ցանկության, ով հույս ուներ, որ իր որդին կընտրի ինժեների կարիերան։ Երբ Վարեզը 17 տարեկան էր, նրա վրա ուշադրություն է դարձնում Թուրինի կոնսերվատորիայի ղեկավար, որից հետո Վարեզը սկսում է մասնավոր դասերի գնալ։ Բոլդինիի մասնակցության շնորհիվ Վարեզը Թուրինի օպերայի նվագախմբում զբաղեցրել է հարվածային գործիքներ նվագելու տեղ։
Մոր մահից հետո տասնինը տարեկան Վարեզը լքել է ընտանիքը և վերադարձել Փարիզ, որտեղ 1904-1906 թվականներին սովորել է դիրիժորություն և կոմպոզիցիա։ 1906-1907 թվականներին ուսումը շարունակել է Փարիզի կոնսերվատորիայում, որտեղ Շառլ Վիդորի ղեկավարությամբ ուսումնասիրել է կոմպոզիցիան ։ Վարեզի կոնսերվատորիայում սովորելու շրջանում թողարկվում է նրա առաջին երաժշտական ​​հրապարակումը՝ Վեռլենի բանաստեղծությունների վրա սիրերգը, որը նշանավորվել է Կլոդ Դեբյուսիի ազդեցությամբ և ավարտվել Պելեաս և Մելիսանդեից գրեթե ճշգրիտ մեջբերումով։
Բեռլինում
1907-1914 թվականներին Վարեզն ապրել և աշխատել է Բեռլինում, որտեղ օգտվել է Ֆերուչո Բուզոնիի հովանավորչությունից, որի հովանավորությամբ երիտասարդ կոմպոզիտորը դրամաշնորհ է ստացել Կուչինսկու հիմնադրամից և գտել իր առաջին աշակերտներին ։ Բացի դա, Բեռլինում Վարեզին հովանավորել է Ռիխարդ Շտրաուսը, որի առաջարկությամբ 1910 թվականի դեկտեմբերի 15-ին տեղի է ունեցել Վարեզի «Բուրգունդիա» սիմֆոնիկ պոեմի պրեմիերան։ Չնայած առանձին դրական արձագանքներին, որոնց թվում էր Ալֆրեդ Քերի գնահատականը, ընդհանուր առմամբ «Բուրգունդիայի» պրեմիերան քննադատության է արժանացել։
1908 թվականին Վարեզը ծանոթանցել է Կլոդ Դեբյուսիի հետ, որին հետագայում սկսել է անվանել «բոլոր ժամանակների մեծագույն նորարարներից մեկը» («one of the greatest innovators of all the time»)։ Դեբյուսին հավանություն է տվել երիտասարդ կոմպոզիտորի երաժշտական որոնումներին և նրան նվիրել հեղինակային նշումներով « Ծովը » սիմֆոնիկ պիեսի պարտիտուրը, որը Վարեզը բարձր է գնահատել։ Ավելի ուշ Դեբյուսին աջակցել է Վարեզին «Բուրգունդիայի» ձախողումից հետո, Վարեզն իր հերթին նրա հետ կիսվել է Գերմանիայի երաժշտական կյանքի մանրամասներով ։ 1914 թվականին Վարեզը ներառել է Դեբյուսիի «Սուրբ Սեբաստիայի նահատակությունը» առեղծվածը Պրահայում Չեխիայի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի հետ իր համերգի ծրագրում։ Այս կատարումը դարձել է «Նահատակության» առաջին համերգային կատարումը և Վարեզի առաջին հաջող ելույթը որպես դիրիժոր։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին Վարեզը ութ նվագախմբային ստեղծագործությունների հեղինակ էր և մոտ էր Հուգո ֆոն Հոֆմանսթալի «Էդիպ և Սֆինքս» դրամայի հիման վրա օպերայի ավարտին։ Վարեզի ձեռագրերի մեծ մասը, որոնք պահվում էին Բեռլինում, պատերազմից անմիջապես հետո վերացել են հրդեհի հետևանքով, իսկ «Բուրգունդիայի» ձեռագիրը կոմպոզիտորը հետագայում ոչնչացրել է իր ձեռքով։
Արտագաղթ Ամերիկա
1914 թվականին Վարեզը զորակոչվել է Ֆրանսիայի բանակ, որտեղ ծառայել է թիկունքում։ 1915 թվականին զորացրվել է առողջական վիճակի պատճառով, որից հետո տեղափոխվել է Նյու Յորք։ Աքսորում շարունակում է դիրիժորի կարիերան, իսկ 1917 թվականին ղեկավարում է Էկտոր Բեռլիոզի «Ռեքվիեմ» կատարումը։ Համերգը հաջողվել և ճանաչում է բերել Վարեզին ամերիկյան երաժշտական միջավայրում։ 1919 թվականին ղեկավարել է Նոր սիմֆոնիկ նվագախումբը։ Վարեզի ղեկավարությամբ նվագախմբի միակ համերգի ծրագիրը ներառում էր եվրոպական երաժշտություն, որը գրվել էր վերջին տասնամյակում (Բելա Բարտոկի, Ալֆրեդո Կազելլայի, Կլոդ Դեբյուսիի ստեղծագործությունները) և պարզվել է, որ այն անսովոր և անհասկանալի է ամերիկյան հասարակության համար։ Քննադատներն բացասական արձագանք տվեցին համերգին։ Հրաժարվելով փոփոխություններ կատարել ծրագրում՝ Վարեզը լքել է իր պաշտոնը։
1918 թվականին Վարեզը սկսել է աշխատել «Ամերիկա» պիեսի վրա։ Այս ստեղծագործությունը մեծ նվագախմբի համար՝ հարվածային գործիքների ընդլայնված խմբով, դարձել է կոմպոզիտորի առաջին հասուն ստեղծագործությունը ։ «Ամերիկայի» առաջին տարբերակն ավարտվել է 1921 թվականին, սակայն դրա պրեմիերան կայացել է միայն 1926 թվականի ապրիլին։  Լեոպոլդ Ստոկովսկու ղեկավարությամբ տեղի է ունեցել պրեմիերա, որից հետո Վարեզը կրճատել և վերափոխել է պարտիտուրը այնպես, որ պիեսի տևողությունը երեսունհինգից կրճատվել է մինչև մոտ քսաներեք րոպե։ «Ամերիկայի» երկրորդ կատարումը տեղի է ունեցել 1929 թվականին Փարիզում, երբ պարտիտուրի վերջնական տարբերակը կատարվել է Գաստոն Պուլեի ղեկավարությամբ։ «Ամերիկայի» փարիզյան պրեմիերային արձագանքների թվում էին Ռոբեր Դեսնոսի և Ալեխո Կարպենտիերի դրական գրախոսությունները, որոնք Վարեզեի երաժշտության մեջ նշել են Նոր աշխարհ այցելելու իրենց առաջին տպավորությունները, բախումները նրա անսահմանության և լայնության հետ։ Այնուամենայնիվ, կոմպոզիտորն ինքը դեմ էր «Ամերիկա» անվանման բացառապես աշխարհագրական մեկնաբանությանը. նա սիմֆոնիկ պիեսի վերնագիրը մեկնաբանում էր որպես «նոր աշխարհների հայտնաբերման խորհրդանիշ՝ երկրի վրա, երկնքում կամ մարդկային հոգիներում» և նշում, որ հավասարապես կարող էր այս ստեղծագործությանը տալ «Հիմալայներ» անունը ։
1921 թվականին Վարեզը կոմպոզիտոր և բարերար հետ համատեղ հիմնադրել է կոմպոզիտորների միջազգային գիլդիան։ Գերտրուդ Ուիթնիի ֆինանսական աջակցությունը վայելող այս կազմակերպությունն իր առջև խնդիր էր դրել առաջ մղել և կատարել ժամանակակից երաժշտություն։ Թեև գիլդիայի համերգների երգացանկը չէր սահմանափակվում կոնկրետ ոճով կամ ընթացքով, այն հիմնականում ներառում էր եվրոպացի կոմպոզիտորների երաժշտությունը։ Այդ համերգներում կատարվել են նաև Վարեզի նոր ստեղծագործությունները, գիլդիայի գոյության ընթացքում նա չորս ստեղծագործություն է գրել կամերային-գործիքային կազմերի համար։ Գիլդիան գոյություն է ունեցել մինչև 1927 թվականը և կոմպոզիտորի որոշմամբ լուծարվել։
Հակառակ կոմպոզիտորի հայտարարություններին, նրա կինը հիշում է, որ դրդապատճառները, որոնք Վարեզին դրդել են լուծարել գիլդիան, եղել են կազմակերպչի դերից հոգնածությունը և խոշոր նվագախմբային ստեղծագործության ստեղծման վրա կենտրոնանալու ցանկությունը։ Այս ստեղծագործություններից էր «Արկատան», որն ավարտվել է 1927 թվականի սկզբին և դարձել կոմպոզիտորի վերջին պարտիտուրը նվագախմբի համար։ «Արկատայի» առաջին կատարումները տեղի են ունեցել 1927 թվականի ապրիլին Ֆիլադելֆիայում և Նյու Յորքում՝ Ստոկովսկու ղեկավարությամբ, հինգ տարի անց ստեղծագործությունը կատարվել է Փարիզում և Բեռլինում՝ Նիկոլայ Սլոնիմսկու ղեկավարությամբ։
Վերադարձ Փարիզ
Վարեզը 1928 թվականին վերադարձել է Փարիզ, որտեղ ապրել է մինչև 1933 թվականը ։