cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մոհաչի ճակատամարտ (1526)
Ճակատամարտի ընթացք
Մարտի մեջ մտցնելով պահեստային ջոկատները, ամբողջ ճակատամասով հրետանային կրակ բացելով ու ունենալով թվային առավելություն՝ թուրքերը շուտով հունգարական բանակին մղում են Դանուբ՝ նրան զրկելով նահանջելու հնարավորությունից։ Արդյունքում ասպետական հեծալազորի մնացորդները նահանջում են, իսկ հետևակայինները շարունակում են մարտը մինչև վերջ։ Մեկուկես ժամ անց ճակատամարտն ավարտվում է Սուլեյման I-ի զորքերի կատարյալ հաղթանակով։ Լայոշ II -ի ողջ բանակը ոչնչանում է, ինքը արքան ու բանակի հրամանատարները զոհվում են նահանջի ժամանակ։ Մահանում է մոտ 15,000 քրիստոնյա, իսկ գերյալներին գլխատում են։ Մոհաչի հաղթանակը Սուլեյման I-ի համար բացում է Հունգարիայի թագավորության մայրաքաղաք Բուդայի ճանապարհը։ Ճակատամարտից երկու շաբաթ անց թուրքական բանակը ներխուժում է մայրաքաղաք։
Հետևանքներ
Թուրքերի հաղթանակը մի շարք ուղղակի հետևանքներ ունեցավ թե՛ հունգարացիների և թե՛ հարևան ժողովուրդների համար։
Հունգարիայի թագավորության համար այն իսկական աղետ դարձավ։ Թուրքերը նվաճեցին կենտրոնական Հունգարիան, որը մինչև 17-րդ դարի վերջը վերածվեց օսմանյան Հունգարիայի։ Հարակից արևմտյան ու հյուսիսային շրջանները հունգարական նոր մայրաքաղաքի՝ Պոժոնի (ներկայումս՝ Բրատիսլավա) հետ, անեքսիայի են ենթարկվել ավստրիական Հաբսբուրգների կողմից։ Այսպիսով, Հունգարիայի թագավորությունը 16-րդ դարի կեսին փաստացի բաժանվել էր երկու մասի։
Մոհաչի ճակատամարտի ամենածանր հետևանքը Կենտրոնական Եվրոպայի ու հարավսլավոնական ժողովուրդների՝ թուրքական ծանր լծի տակ հայտնվելն էր հետագա գրեթե երկու դարերի ընթացքում։ Օսմանյան Հունգարիայի շատ բնակիչներ արտագաղթեցին հյուսիս ու հարավ՝ Հաբսբուրգների տիրապետության տակ գտնվող տարածքներ։ Որոշ բնակիչներ էլ թուրքերին դիմադրություն էին ցույց տալիս՝ դառնալով հայդուկներ։
Դրա հետ մեկտեղ, չնայած սկզբնական հաջողություններին՝ թուրքերն առաջին անգամ բախվում են իրենց համար օտար արևմտաեվրոպական հասարակական-քաղաքական կառուցվածքին։ Չնայած Հունգարիայի թագավորությունում ընդհանուր առմամբ այն ունեցել է խիստ առանձնահատկություններ՝ իր վրա կրելով գերմանական ազդեցությունը, սակայն այն էականորեն տարբերվել է բալկանյան շրջանի հունա-սլավոնական պետություններից, որոնք համեմատաբար հեշտ են տրվել թուրքական տիրապետությանը։
Ռազմա-քաղաքական հարաբերություններում, ինչպես Գվադալետեի ճակատամարտը թույլ տվեց արաբներին գրավել Պիրենեյան թերակղզին, այնպես էլ Մոհաչի ճակատամարտը թուրքերի առաջ լայն հնարավորություն բացեց ամբողջ Կենտրոնական Եվրոպայում իր գերիշխանություն հաստատելու։ Սուլթան Սուլեյման I-ը 1529 թվականին սկսել է Վիեննայի պաշարումը, սակայն ձմռան գալուստով պայմանավորված՝ ստիպված թողել է այդ միտքը։
Իր հերթին օսմանյան իշխանության մոտիկությունը ուղիղ սպառնալիք էր գերմանական հողերի նկատմամբ և առաջացում էր նրանց կատաղի դիմադրությունը, որոնք հաջողությամբ համընկնում էին ավստրիական Հաբսբուրգների կայսերական հավակնություններին։ Վերջիններս, հաջողությամբ տանելով Վիեննայի պաշարումը, ավելի վճռական գործողությունների են անցնում օսմանների նկատմամբ։ Մոհաչի ճակատամարտից հետո եվրոպական ազգությունները սկսել են միավորվելու փորձեր ձեռնարկել թուրքերի արյունալի առաջխաղացումը և իսլամացումը կանխելու հույսով՝ նպատակ ունենալով մուսուլմաններին դուրս մղել Եվրոպայի սրտից։ Այս ամենը խթան է հանդիսացել Բալկանյան թերակղզու «ռեկոնկիստայի» համար։ Այս ուղղությամբ առաջին հաջողությունը 1571 թվականի Լեպանտոյի ծովամարտն է եղել։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության ճակատամարտեր Կատեգորիա:Հունգարիայի ճակատամարտեր Կատեգորիա:Ավստրիայի ճակատամարտեր Կատեգորիա:16-րդ դարի ճակատամարտեր Կատեգորիա:Թուրքիայի ճակատամարտեր Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության պատերազմներ
Մարկուս Ռաշֆորդ
Մարկուս Ռաշֆորդ (Marcus Rashford, ծնվել է 1997 թվականի հոկտեմբերի 31, Մանչեստեր)-անգլիացի ֆուտբոլիստ, որը հանդես է գալիս «Մանչեթտեր Յունայթեդ» ակումբում։
Ակումբային Կարիերա
Մարկուս Ռաշֆորդը 5 տարեկան հասակից հանդես է եկել մոտակա «Ֆլետչեր Մոսս Ռենջերներ» ակումբում, որտեղ ժամանակին հանդես են եկել այնպիսի խաղացողներ, ինչպիսի Դաննի Ուելբեկը, Ջեսսի Լինգարդը։ Ռաշֆորդով հետաքրքրվում էին այնպիսի անկումբներ, ինչպիսին էին «Էվերտոնը», «Լիվերփուլը», «Մանչեստեր Յունայթեդը» և «Մանչեստեր Սիթին»։ Հիմնական պայքարի մեջ էին մտնում Մանչեստերյան երկու ակումբները։ Ռաշֆորդը մարզվում էր Յունայթեդի և Սիթիի դաշտում։ Բայց 15 տարեկան հասակում Մարկուսը ընտրեց «Մանչեստեր Յունայթեդ»-ը ։ Փետրվարի 25-ին 2016 թվականի իր դեբյուտը անցկացրեց «Մանչեստեր Յունայթեդ»-ի հիմնական կազմում ըննդեմ «Միտյուլլանդ» ակումբի դեմ, որտեղ խփեց երկու գոլ, իսկ «Մանչեստեր Յունայթեդ»-ը հաղթեց։ 18 տարեկան հասակում, նա դարձավ «Մանչեստեր Յունայթեդ»-ի պատմության ամենաերիտասարդ ֆուտբոլիստը, ով գոլ է խփել Եվրոպական առաջնություններում, անցնելով Ջորջ Բեսթի ռեկորդը ։ Փետրվարի 28-ին Պրեմիեր Լիգայի դեբյուտային խաղում խփեց 2 գոլ և տվեց 1 գոլային փոխանցում, ընդդեմ «Արսենալ»-ի։ Այդ խաղը վերջացավ «Մանչեստեր Յունայթեդ»-ի 3-2 հաղթանակով ։
Անձնական կյանք
Մարկուսը ունի 3 եղբայր և 1 քույր։ Իր դեբյուտային խաղի ժամանակ, նա ապրում էր իր մոր և քրոջ հետ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մանչեսթեր Յունայթեդի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016-ի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2020-ի ֆուտբոլիստներ
Սագարմատհա ազգային պարկ
Սագարմատհա ազգային պարկ (सगरमाथा), գտնվում է Հիմալայներում ՝ Նեպալի տարածքում։ Տեղակայված է երկրի մայրաքաղաք Կատմանդուից հյուսիս-արևելք՝ Սոլուկհումբու շրջանի 1-ին պրովինցիայում։ Արևելքում այն հարում է Մակալու Բարուն ազգային պարկին, իսկ հարավում տարածվում է մինչև Դուդհ Քոսի գետը ։
Աշխարհագրություն
Այգին հիմնականում բաղկացած է կտրտված դժվարանցանելի տարածքներից և Վերին Հիմալայների կիրճերից։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից 2845 մետրից (Մոնժո) մինչև 8848 մ (Սագարմատհա սար) է։
Այգու տարածքում գտնվում են հետևյալ գագաթները (որոնցից 3-ն ունեն ավելի քան ութ հազար մետր բարձրություն)։ Այգին ընդգրկում է Դուդհ Քոսի և Բհոթ Քոսի գետերի վերին ավազանները։
Այգու արևելյան մասում՝ ծովի մակարդակից 5 կմ բարձրության վրա, գտնվում է ամենաարագ զարգացող և ամենավտանգավոր Հիմալայան լճերից մեկը՝ Իմջա Ցոն ։
Ամենամեծ բնակավայրերն են՝ Նամչե Բազար, Կումջունգ, Դոլե, Մոչերմո, Տյանգբոչե, Պանգբոչե, Մոնժո, Պերիչե։
Ստուգաբանություն
Սագարմատհա նեպալի լեզվվ բառ է, որ կազմված է सगर् (սագար, նշանակում է երկինք) և माथा (մատհա, նշանակում է գլուխ) բաղադրիչներից ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Նեպալի ազգային պարկեր Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Նեպալում Կատեգորիա:Կատեգորիա ԲՊՀՄ II Կատեգորիա:Հիմալայներ
Ալեքսանդր Խրամչիխին
Ալեքսանդր Անատոլիի Խրամչիխին (Храмчихин Александр Анатольевич) (ծնվել է 3 հունիսի 1967 թվականի), ռուսաստանցի քաղաքագետ։
Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետը (1990)։ Բանակում չի ծառայել։
1995—1996 թվականներին աշխատել է Ռուսաստանի պետական դումայի ընտրությունների ժամանակ «Մեր տունը Ռուսաստանն է» («Наш дом — Россия») կուսակցության ընտրական շտաբի վերլուծական կառույցներում, այնուհետև 1996 թվականի Ռուսաստանի նախագահական ընտրությունների ժամանակ՝ Բորիս Ելցինի շտաբում։
1995-1998 թվականներին աշխատել է Ժովորդական տների համառուսաստանյան միության՝ ԺՏՀՄ (Всероссийский Союз Народных домов (ВСНД)) կառույցներում (ղեկավար՝ սկզբում Սերգեյ Ֆիլատով, ապա Սերգեյ Պոպով, ով «Միասնական Ռուսաստան» («Единая Россия») կուսակցության հիմնադիրներից ու ղեկավարներից էր), հետագայում աշխատել է ԺՏՀՄ-ի մոսկովյան բաժանմունքում որպես շարքային աշխատակից։ 1999 թվականին մասնակցել է Ռուսաստանի Պետական դումայի պատգամավորների ընտրության 1999 թվականի, ինչպես նաև Մոսկվայի քաղաքապետի ընտրարշավին ` հօգուտ «Աջ ուժերի միության» («Союза правых сил») և Սերգեյ Կիրիենկոյի։
Գործունեության ոլորտներն են՝ Ռուսաստանի դաշնային և տարածաշրջանային մակարդակի ներքին քաղաքականությունը, արտաքին քաղաքականությունը, ռազմական շինարարության հարցերը և զինված ուժերը Ռուսաստանում և արտերկրում։
Որպես փորձագետ մասնակցում է Համառուսաստանյան պետական հեռուստատեսային և ռադիոհաղորդումների ընկերության (Всероссийская государственная телевизионная и радиовещательная компания), ՌենՏէվէ-ի (РЕН ТВ), «Ռուսաստանի ռադիոյի» («Радио России»), «Մայակ-24» («Маяк-24») ծրագրերին։
Ծայրաստիճան հոռետեսական (pessimistic) հայացքներ ունի ռուսաստանյան բանակի և ռազմարդյունաբերական համալիրի` ՌԱՀԿ հեռանկարների նկատմամբ ։
Աշխատություններ
1996 թվականին Քաղաքական և ռազմական վերլուծության ինստիտուտի հրատարակած «6-րդ պետական դումայի ընտրությունները. արդյունքներ և եզրակացություններ» («Выборы в шестую Государственную думу: итоги и выводы») և «ՌԴ նախագահի ընտրությունները. արդյունքներ և եզրակացություններ» («Выборы президента РФ: итоги и выводы») գրքերի հիմնական հեղինակն է։
Հեղինակել է քաղաքական և ռազմական թեմաներով մի քանի հարյուր հրապարակումներ Ռուսաստանի հետևյալ տպագիր պարբերականներում. «Անկախ ռազմական տեսություն» («Независимое военное обозрение»), «Ժամանակ ՄՆ» («Время МН»), «Դրոշ» («Знамя»), «Հայրենական գրություններ» («Отечественные записки») և այլն, ինչպես նաև Русский Журнал, GlobalRus.ru, ima-press.ru, РБК և այլ համացանցային կայքերում։
Քննադատություն
Կայքերում և բոլգներում, որոնք նվիրված են բանակին և ռազմական շինարարությանը, Խրամչիխինի գաղափարները ենթարկվել են կոշտ քննադատության. Հիմնականում նրան մեղադրում են Ռուսաստանի համար Չինաստանի սպառնալիքի չափազանցման մեջ։ Քննադատները կարծում են, որ նա զբաղվում է ոչ թե Ռուսաստանի դեմ Չինաստանի ագրեսիայի վերլուծությամբ, այլ ցանկացած փաստերի մեկնաբանությամբ՝ հօգուտ այդ գաղափարի։
Բացի այդ, Խրամչիխինի թեզիսների վերլուծության մեջ, որը կատարվել է Ռուսաստանի Գիտությունների ակադեմիայի Հեռավոր Արևելքի ինստիտուտի Հյուսիս-Արևելյան Ասիայի և Շանհայյան համագործակցության կազմակերպության ռազմավարական հիմնախնդիրների Կենտրոնի առաջատար գիտաշխատող, ռազմական գիտությունների թեկնածու Յուրի Վասիլիի Մորոզովի կողմից, նշվում է, որ Ալեքսանդր Խրամչիխինը չափազանցնում է Չինաստանի գերբնակեցվածության և բնական հանածոների անբավարարության հիմնախնդիրը, որն ըստ Խրամչիխինի, կարող է լուծվել միայն ռուսաստանյան տարածքների զավթմամբ։ Դրանից զատ, ըստ Մորոզովի, Խրաչիխինը չափազանցնում է չինական բանակի հզորությունը, ինչպես նաև չի պատկերացնում մարտական գործողությունների վարման ժամանակակից մարտավարությունը և, դրա հետևանքով չինական հնարավոր ներխուժման սցենարը կառուցում է 2-րդ աշխարհամարտի փորձի վրա և անտեսում է բնական գործոնները։
Խրամչիխինը Ռուսաստանի միջուկային զենք կրող միջոցներին ԱՄՆ-ի զինաթափող հարվածի տեսության հեղինակներից մեկն է, և յուրօրինակ բացատրություն է տալիս այդ հարվածին. Ռուսաստանին առիթ տալ իր տարածք հրավիրելու ՆԱՏՕ-ի զորքերը՝ Ռուսաստանին Չինաստանից պաշտպանելու համար.
2008 թվականի օգոստոսի 7-ին, Հարավային Օսիայում պատերազմի (2008 թվական) սկսվելուց մեկ օր առաջ Խրամչիխինը հայտարարել է, թե բացառում է զինված հակամարտության սցենարը ։ Հաջորդած իրադարձությունները Խրամչիխինի քննադատներին հիմք տվեցին նրան մեղադրելու անիրազեկության մեջ։
2012 թվականին Խրամչիխինը, վերլուծելով "արաբական գարնան" իրադարձությունները, կանխատեսում էր, որ ամենագլխավոր գործողությունը 99 տոկոսով կլինի 2012 թվականին։ Դա Սիրիայի և Իրանի ջախջախումն է ։
2015 թվականի սեպտեմբերին "ВПК" (ՌԱՍ՝ ռազմարդյունաբերական սուրհանդակ) թերթում Խրամչիխինը միտք է հայտնել, որ թուրքական վարչապետ Էրդողանը լիովին կարող է՝ հանուն իր խախտված դիրքերի ամրապնդման, «փոքրիկ հաղթական պատերազմի» գնալ ընդդեմ Սիրիայի։ Նման իրադարձության հավանականությունը մեծ է, գրել էր Խրամչիխինը ։
Հղումներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքագետներ‎ Կատեգորիա:Ռուս քաղաքագետներ‎
Թել Ավիվի գեղարվեստի թանգարան
Թել Ավիվի գեղարվեստի թանգարան (מוזיאון תל אביב לאמנות Muzeon Tel Aviv Leomanut), Թել Ավիվում գտնվող արվեստի թանգարան։ Համարվում է Իսրայելի ամենամեծ և ամենակարևոր արվեստի թանգարաններից մեկը։ Թանգարանի ցուցադրությունը ներկայացված է Իսրայելի արվեստ, ժամանակակից արվեստ, լուսանկարչություն, նկարչություն, գրաֆիկա, դիզայն, ճարտարապետություն, 16-19-րդ դարերի արվեստ բաժիններում։ Բացի հիմնական ցուցադրության հատվածից, թանգարանն ունի քանդակների այգի և երիտասարդական բաժին։ Իր գոյության առաջին տարիներին թանգարանը գործել է «Դիզենգոֆի տանը», որտեղ 1948 թվականին ընդունվել է Իսրայելի անկախության հռչակագիրը։
Պատմություն
Հիմնադրվել է 1932 թվականին, այն շենքում, որտեղ ապրել է Թել Ավիվի առաջին քաղաքապետ Մեիր Դիզենգոֆը։ Դիզենգոֆը հաստատել է Խորհրդատվական խորհրդի կազմը, որի մեջ ընդգրկված են եղել Ռեուվեն Ռուբինը, Արիե Ալուիլը, Բատյա Լիշանսկին և Հաիմ Գլիսբերգը։
Քաղաքի համար նոր թանգարանի նշանակությունը Դիզենգոֆը նկարագրել է իր ելույթում՝
Թանգարանը, որտեղ ներկայացվեցին իսրայելցի և օտարազգի արվեստագետների ստեղծագործությունները, դարձավ ակտիվ երիտասարդ քաղաքի մշակութային կենտրոն։ 1948 թվականի մայիսի 14-ին այս շենքում հայտարարվեց Իսրայելի պետության ստեղծման հռչակագիրը։
Դիզենգոֆի տանը Թել Ավիվի գեղարվեստի թանգարանի հաջողությունը և դրա հավաքածուի ընդլայնումը ավելի մեծ ցուցահանդեսային սրահների ստեղծման անհրաժեշտություն առաջ բերեցին։ 1959 թվականին Շվերոտ Տարսատում բացվեց Հելենա Ռուբինշտեյնի տաղավարը։ Երբ 1971 թվականին Շաուլ-Հա-Մելեխ բուլվարում բացվեց թանգարանի հիմնական շենքը, ցուցադրությունը տեղաբաշխվեց երկու շենքերում։
1938 թվականին թանգարանի հիմնական շենքում ստեղծվել է թեմատիկ գրադարան, որը ներառում է մոտ 50000 գիրք, 140 պարբերական և 7000 լուսանկար, որոնք վերաբերում են արվեստի տարբեր ոլորտներին։ 1988 թվականին բացվել է Յոզեֆ և Ռեբեկա Մեյերհոֆների Արվեստի կրթության կենտրոնը ։ 1999 թվականին ցուցահանդեսային տարածքն ընդարձակվել է թանգարանի արևմտյան մասում կառուցված նոր պատկերասրահի հաշվին, հիմնադրվել է Լոլա Բիր Էբներ քանդակների այգին ։
Թանգարանի ընդլայնումը հանգեցրեց ցուցահանդեսների մակարդակի և ծավալների ընդարձակման և համակողմանի մշակութային գործունեության, այդ թվում` թանգարանում դասական երաժշտության և ջազ համերգների կազմակերպում, ֆիլմերի ցուցադրություն, դասախոսությունների, մանկական ներկայացումների  կազմակերպում։
Թանգարանային համալիր
Թանգարանային համալիրը բաղկացած է մի քանի շինություններից`գլխավոր մասնաշենք, որը ներառում է Շաուլ Հա-Մելեխի պողոտայի նոր թևաշենքը, Ելենա Ռուբինշտեյնի տաղավարը Հաբիմա թատրոնի հարևանությամբ և Դիզենգոֆ փողոցում գտնվող կրթական կենտրոնը։
Գլխավոր մասնաշենք
1971 թվականին թանգարանի տնօրեն դոկտոր Հաիմ Գամզուն ավարտել է Շաուլ Հա-Մելեխի պողոտայի վրա գտնվող թանգարանի հիմնական շենքի կառուցումը, Բեյթ-Արիել գրադարանի և Թել Ավիվի շրջանային դատարանի հարևանությամբ։ Թանգարանի հիմնական շենքը նախագծել է ճարտարապետ Դան Էյթանի և Ցիխակա Յաշարի կողմից։ Այս նախագծի համար նրանք արժանացել են Ռիխտերի մրցանակի։
Նոր բաժին
2002 թվականին մրցույթ է հայտարարվել քանդակի այգու հարակից թանգարանի նոր արևմտյան թևաշենքի նախագծման համար։ Մրցույթում հաղթել է Պրեսթոն Սքոթ Կոենի նախագիծը։
Այս նախագծի համաձայն նոր թևաշենքի կառուցման արժեքը կազմել է 45 միլիոն դոլար։ Այդ նպատակով ներգրավվել են տարբեր դոտացիաներ, որոնցից ամենակարևորը Սամմի Օֆերի և նրա կնոջ կողմից տրամադրված 20 միլիոն շեկելն էր։ Օֆերն իր միջոցները ներդրել է իր և իր կնոջ անունից։ Այնուամենայնիվ, հանրային ընդդիմության բազմաթիվ բողոքների պատճառով, որոնք պահանջում էին փոխել թանգարանի անունը, Օֆերը չեղյալ է համարել դոտացիան, և դրամահավաքը շարունակվել է։
2007 թվականի փետրվարին տեղեկացվել էր, որ նոր թևաշենքի կառուցման համար հովանավոր-ամուսիններ Պոլ և Գերտա Ամիրները տրամադրել են 10 միլիոն ԱՄՆ դոլար ։ 2011 թվականի հոկտեմբերին ավարտվել է լուսային կասկադով նոր թևաշենքի կառուցումը՝ շրջապատված տաս ցուցահանդեսային տաղավարներով, որոնցից յուրաքանչյուրը նվիրված է առանձին թեմայի ։ Շենքը հանրության համար բացվել է 2011 թվականի նոյեմբերի 2-ին ։
Ծրագրի արժեքը կազմել է մոտ 225 միլիոն դոլար։ Հիմնական մասը (140 միլիոն դոլար) ֆինանսավորվել է հովանավորների կողմից, մնացածը՝ 85 միլիոն դոլար, հատկացվել է Թել Ավիվի քաղաքապետարանի կողմից։
Թանգարանի մասնաճյուղեր
Ելենա Ռուբինշտեյնի տաղավարը, որը բացվել է 1959 թվականին Հաբիմա թատրոնի հարևանությամբ, հանդիսանում է թանգարանի մասնաճյուղ և նվիրված է ժամանակակից արվեստին։ Մասնաճյուղի կուրատորը` տիկին Էլեն Գինտոնը, նկարիչ Դեյվիդ Հինգտոնի կինն է և ներկայացնում է բազմաթիվ երիտասարդ ժամանակակից իսրայելցի նկարիչների շահերը, օգնում նրանց կազմակերպելու ցուցահանդեսներ։
«Մեյերհոֆ» կրթական կենտրոն
Արվեստի բնագավառի «Մեյերհոֆ» կրթության կենտրոնը գտնվում է Դուբնով փողոցում։ Կենտրոնը կազմակերպում է արվեստի դասընթացներ երեխաների, դեռահասների, ուսուցիչների և մեծահասակների համար։ Կենտրոնն ունի դիդակտիկ ցուցահանդեսներ և կազմակերպում է էքսկուրսիաներ դպրոցականների համար։
Մշտական հավաքածու
Թանգարանի հավաքածուն ներկայացնում է 20-րդ դարի առաջին կեսի և ժամանակակից արվեստի մեծ շարժումների մի շարք առաջատար արվեստագետների՝ ֆովիզմ, գերմանական էքսպրեսիոնիզմ, կուբիզմ, ֆուտուրիզմ, ռուսական կոնստրուկտիվիզմ, Դե ստիլ շարժում և սյուրռեալիզմ, ֆրանսիական արվեստ, Փարիզի դպրոցի իմպրեսիոնիստներ և պոստիմպրեսիոնիստներ, ներառյալ Խայիմ Սուտինի ստեղծագործությունները, Պաբլո Պիկասոյի կապույտ և նեո-դասական ժամանակաշրջանից մինչև իր ուշ ժամանակահատվածի էական գործեր, Ալբեր Գլեզի, Ժան Մետցենժեի կուբիստական նկարները, Ժակ Լիպշիցի մի քանի քանդակներ և Խոան Միրոյի սյուրռեալիստական ստեղծագործություններ։
1989 թվականին ամերիկացի փոփ արտիստ Ռոյ Լիխտենշտայնը թանգարանի համար ստեղծեց հսկայական երկպանել որմնանկար, որը գտնվում է մուտքի նախասրահում ։
Հավաքածուն ներառում է մի շարք գլուխգործոցներ, այդ թվում`1916 թվականին ավստրիացի նկարիչ Գուստավ Կլիմտի ստեղծած Friedericke Maria Beer-ը, 1914 թվականին Վասիլի Կանդինսկու ստեղծած «Անանուն իմպրովիզացիան»։
1950 թվականին նվիրաբերված Փեգիի Գուգենհայմ հավաքածուն ներառում է աբստրակտ ու սյուրռեալիստական արվեստագետների 36 աշխատանքներ, այդ թվում`Ջեքսոն Պոլլոքի, Ուիլյամ Բազիոտիսի և Ռիչարդ Պուզետ-Դարտի ստեղծագործությունները և սյուրռեալիստներ Իվ Տանգիի, Ռոբերտո Մատտայի և Անդրե Մասսոնի աշխատանքներից։
Քանդակներ ցուցադրված են մուտքի մոտ և քանդակի ներքին այգում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1932 հիմնադրված թանգարաններ Կատեգորիա:Ժամանակակից արվեստի թանգարաններ Կատեգորիա:Իսրայելի գեղարվեստական թանգարաններ Կատեգորիա:Թել Ավիվի թանգարաններ
Կզաքիսով տիկինը
Կզաքիսով տիկինը (Dama con l'ermellino), Լեոնարդո դա Վինչիի վրձնին պատկանող կտավ։ Շատ հետազոտողների կարծիքով այն Միլանի դուքս Լյուդովիկո Սֆորզայի սիրուհու` Չեչիլիա Գալերանիի դիմանկարն է, ինչը հաստատվում է կտավի խորհրդանշական բարդ համակարգով։ «Մոնա Լիզա», «Ջինևրա դե Բենչիի դիմանկար», «Չքնաղ Ֆերոնիերան» կտավների հետ «Կզաքիսով տիկինը» Դա Վինչիի` կանանց պատկերող չորս կտավներից մեկն է։
Կտավի ենթադրյալ բնորդուհին
Կտավի նույնացումը Գալերանիի կերպարին կատարվել է նոր ժամանակներում։ Դեռևս 1877 թվականին Լեոնարդո դա Վինչիի արվեստը հետազոտողները գրում էին. «Բանաստեղծների փառաբանած այս նկարից մնացել են մի քանի վիճելի կրկնօրինակներ և Բելինչոնիի սոնետները։ Մատնանշում են, որ գեղեցկուհի Չեչիլիայի կտավի բնօրինակը 18-րդ դարում պատկանել է Միլանի մարքիզին։ Բայց ու՞ր է այն այսօր: Նախկինում դրա հին կրկնօրինակը գտնվում էր Ամբրոզիանի գրադարանում, Մյունխենի պատկերասրահում էլ գտնվել է «Սուրբ Չեչիլիա» կտավը, որը Լեոնարդոյի աշակերտների կրկնօրինակն է ամենևին էլ ոչ այնքան սուրբ Չեչիլիա Գալերանիի։ Կա նաև երկրորդ բնօրինակ դիմանկարը, որը գտնվում է իտալական Պալավիչինո ֆեոդալական ընտանիքի մոտ և նկարվել է նկարչի փառքի գագաթնակետին» ։
Ստեղծման պատմություն և տարեթիվ
Կան Չեչիլիայի և Դա Վինչիի ծանոթության անուղղակի վկայություններ։ Նրանք հանդիպել են Սֆորզայի ամրոցում։ Ամենայն հավանականությամբ 1489 թվականին նկարիչը սկսել է նկարել դիմանկարը։ Չեչիլիան հրավիրել է նկարչին միլանյան մտավորականության հավաքույթներին, որոնց ժամանակ քննարկվել են փիլիսոփայական և տարբեր այլ գիտություններին վերաբերող հարցեր։ Չեչիլիան անձամբ գլխավորում էր այդ հավաքույթները։
Պահպանվել է Լեոնարդոյի նամակի սևագրությունը, որը ենթադրաբար ուղղված է Չեչիլիային։ Նամակը սկսվում է հետևյալ կերպ. «Սիրելի'դ իմ աստվածուհի (amantissima mia diva)...»: Կա ենթադրություն, որ նրանք մտերիմներ են եղել, սակայն այդ տեսակետը հիմնավորված չէ, քանի որ այսպիսի դիմելաձևը սիրային նամակագրությանը բնորոշ չի եղել։ Չկան նաև վկայություններ, որ Լեոնարդոն հետաքրքրված է եղել կանանցով ։
Ասում են, որ իտալացի բանաստեղծ Բերնարդո Բելինչիոնեն (1452—1492), տեսնելով Չեչիլիայի դիմանկարը, ասել է. «Լոմբարդյան բիրտ որկրամոլներին տրվել է փայլուն դաս. անասնակերով լեցուն ախոռում տոսկանացուն հաջողվել է գտնել մաքուր գոհար»։ Բանաստեղծը գրել է նաև սոնետ, որ տպագրվել է նրա մահից մեկ տարի անց (բանաստեղծն ու նկարիչը ծանոթ են եղել) ։
Չեչիլիան պատասխանում է, որ դիմանկարը բնորդուհուն արդեն այնքան էլ նման չէ, քանի որ կտավը ստեղծելու ժամանակ ինքը շատ երիտասարդ է եղել. իր կերպարանքը բավական փոխվել է (per esser fatto esso ritratto in una eta sм imperfecta che io ho poi cambiata tutta quella effigie)։ Դիմանկարը ուղարկվել է Իզաբելին ։
Հեղինակային պատկանելություն և պահպանվածություն
Կտավը բազմիցս վերանկարվել է, ինչը թույլ չի տալիս հաստատապես պնդել, որ կտավի հեղինակը Լեոնարդո դա Վինչին է։ Ամեն դեպքում բավական լավ են պահպանվել նկարի` կնոջն ու կզաքիսը պատկերող մասերը, ինչն էլ վկայում է, որ նկարը ստեղծված է մեծ վարպետությամբ ։
Նկարը ավելի վաղ վերագրվել է տարբեր նկարիչների` Մարկո դ'Օջոնոյին, Բոլտրաֆիոյին, Ամբրոջիո դի Պրեդիսուին։
Հետազոտությունները բացահայտել են spolvere տեխնիկայի կիրառումը կերպարների ուրվագծերում։ Կնոջ ձեռքերի հետքերը, որոնք սովորաբար հանդիպում են Լեոնարդոյի` այդ շրջանի կտավներում, հայտնաբերվել են Չեչիլիայի դեմքին և կենդանու գլխին: Ռենտգենյան հետազոտություննեը ցույց են տվել, որ Լեոնարդոն սկզբում ցանկացել է կերպարը շրջապատել կամարով կամ կամարաձև պատուհանով, սակայն հետո մտափոխվել է։
Կտավի նկարագրություն և խորհրդանշանների համակարգ
Կնոջ ճակատը զարդարում է նուրբ ֆերոնիերկան (ferronnière)։ Գլխին թափանցիկ ապարոշ է, որն ամրացված է ծնոտի տակ ։ Վզին մուգ մարգարիտներով վզնոց է` վիզն ընդգրկող և երկրորդ շարքով կրծքին իջնող, ուր այն կորչում է վզի քառանկյուն բացվածքում։
Չեչիլիա Գալերանին պատկերված է գլուխը փոքր-ինչ թեքած, ինչը, չնայած գլխի` ձախ ուսին խիստ թեքված լինելուն, շատ բնական է նայվում։ Այդ տպավորությունը լրացնում են երիտասարդ դեմքի նուրբ ու փափուկ գծերը, որոնք ընդգծված են ծնոտի տակ խնամքով հավաքված մազերով։ Սանրվածքի խստությունը և հանդիսատեսին չուղղված հայացքը ստեղծում են զուսպ կերպարի տպավորություն. Չեչիլիայի կերպարում զգացվում է անավարտ լինելու ինչ-որ զգացողություն, ինչը հատուկ գրավչություն է հաղորդում նրան։
Կտավում Չեչիլիան ձախ է թեքված. կարծես լսում է աներևույթ ինչ-որ մեկին (սա առաջին անգամ նշել է բանաստեղծ Բեռնարդո Բելինչիոնեն)։ Երեք քառորդով թեքված այսպիսի դիմանկարները Լեոնարդո դա Վինչիի բացահայտումներից են։
Կ. Պեդրետին կարծում էր, որ «....կտավը Լեոնարդո դա Վինչիի ամենագեղեցիկ նկարն է։ Դրա օգտին են խոսում կերպարի դիրքի առանձնահատկությունը, վառ արտահայտչականությունը, որը հաստատվում է կնոջ ազնվականական դեմքի և կենդանու խորհրդանշանով։ Այս կտավով Դա Վինչին հիմնում է 15-րդ դարի դիմանկարի սկզբունքը. կերպարը չի նկարվում ուղիղ դիրքով, այլ երեք քառորդով, ինչը հատուկ է կիսանդրիներին։ Առկա է պահի ճիշտ պատկերումը, բնականությունը, ինչը կինոյի ժապավենի կադր է հիշեցնում» ։
Ռուս արվեստագետ Վ. Գրաշչենկովը գրել է.
Կզաքիս
Կենսաբանական տեսանկյունից կենդանու ճշգրիտ պատկերումը (հատկապես` թաթերը ճանկերով) հակասում է նկարչի բարոյահոգեբանական կարգավիճակին` իր մեջ կրելով սեքսուալ երանգավորում։ Դա է վկայում նաև Չեչիլիայի թևքի բացվածքը։ Սակայն սեքսուալության արտահայտումը Վերածննդի շրջանում նորություն չէր ։
Կա տեսակետ, որ հայտնել է արվեստի գերմանացի հայտնի տեսաբան Վիլհելմ ֆոն Բոդեն, համաձայն որի` կտավում պատկերված կենդանին ոչ թե կզաքիս է, այլ ժանտաքիսի ալբինոս տեսակ ։
2011-2014 թվականներին կտավը մուլտիսպեկտրալ տեսախցիկով ուսումնասիրել է ֆրանսիացի գիտնական Պասկալ Կոտը և հայտնաբերել շերտ, որում կենդանին ավելի փոքր չափեր և մոխրագույն երանգավորում ունի ։
Կտավի պատմությունը նոր ժամանակներում
Կտավի մասին գրավոր հավաստի տեղեկությունները սկսվում են 18-րդ դարի վերջից։ 1798 թվականին կտավն Իտալիայից Կրակով է բերում լեհ իշխան Ադամ Չարտորիսկին։ Նրա մայրը` Իզաբելան, ում իշխանը նվիրել էր կտավը, նկարը հանձնում է 1802 թվականին իր իսկ կողմից հիմնված թանգարանին։
1830 թվականի լեհական ապստամբությունից հետո Չարտորիսկիների ունեցվածքը բռնագրավվում է Ռուսական կայսրության կողմից, սակայն Չարտորիսկին կտավը հասցնում է ուղարկել Փարիզ, որտեղ բնակություն է հաստատում նաև իշխանը։ Իզաբելայի թոռ Վլադիսլավը, փրկվելով ֆրանս-պրուսական պատերազմից, լքում է Ֆրանսիան և 1876 թվականին հավաքածուն վերադարձնում Լեհաստան, որտեղ Կրակովում բացում է թանգարան` Չարտորիսկիների թանգարանը. հենց այնտեղ էլ իր տեղն է գտնում «Կզաքիսով տիկինը»։ Կտավի նույնականացումը Լեոնարդոյի վրձնին կատարվել է ավելի ուշ։ Լեոնարդո դա Վինչիի գործերի` 19-րդ դարի կատալոգներում կտավը չի հիշատակվել, իսկ գրավոր վկայություններից հայտնի կտավը` Չեչիլիայի պատկերով, չի պահպանվել։ Կտավի կրկնօրինակը հրատարակվել է 1889 թվականին արվեստի գերմանացի տեսաբան Մյուլեր-Վալդեի կողմից։ Կտավը նույնականացվել է Լեոնարդոյի գործին 1900 թվականին Յան Բոլոժ-Անտոնևիչի կողմից ։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին կտավը ապահովության համար տեղափոխվել է Դրեզդենի պատկերասրահ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից քիչ առաջ այն կրկին թաքցվել է, սակայն 1939 թվականին կտավը հայտնվել է նացիստների ձեռքում։
Գերմանիայի կողմից Լեհաստանի օկուպացումից հետո 1939 թվականին նկարը տարհանվել է Լինց` Հիտլերի թանգարան և շուտով հայտնվել կայզեր Ֆրիդրիխի բեռլինյան թանգարանում (այժմ` Բոդե թանգարան)։ 1940 թվականին Լեհաստանի գեներալ-նահանգապետ Հանս Ֆրանկը հրամայում է կտավը վերադարձնել Կրակով։ Պատերազմի վերջում լեհ-ամերիկյան հանձնաժողովը կտավը հայտնաբերում է Ֆրանկի` Բավարիայում գտնվող տանը։ 1946 թվականին «Կզաքիսով տիկինը» վերադարձվում է Լեհաստան ։
Կտավը Լեոնարդո դա Վինչիի գործերից միակն է, որ գտնվում է Լեհաստանում։ Այդ փաստը ազգային հպարտության տեղիք է տալիս լեհերի շրջանում։ «Վա-բանկ 3» (Vinci) ֆիլմի սյուժեի հիմքում ընկած է կտավի առևանգման մտացածին պատմությունը. առևանգիչն անգամ չի ուզում կատարել այդ քայլը` հայրենիքից դուրս բերել համաշխարհային կարևորության գանձը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լեոնարդո դա Վինչիի նկարներ Կատեգորիա:1489 նկարներ Կատեգորիա:Իտալիայի արվեստ Կատեգորիա:Կանանց դիմապատկերներ
Իլարտեն
Իլարտեն (Illartein), համայնք Ֆրանսիայում, որը գտնվում է Միջին Պիրենեյան մարզի Արյեժ գավառում։ Մտնում է Կաստիյոն ան Կուզրան կանտոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Սեն Ժիրոն շրջանը։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 09141։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 77 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Իյոնս Յակոբ Բերցելիուս
Իյոնս Յակոբ Բերցելիուս (Jöns Jakob Berzelius, ), շվեդացի քիմիկոս և հանքաբան։
Կենսագրություն
Բերցելիուսը 1808 թվականից՝ Ստոկհոլմի ԳԱ անդամ, (1810 թվականից եղել է նախագահ, 1818 թվականից եղել է անփոփոխ քարտուղար)։ 1820 թվականից՝ Պետերբուրգի ԳԱ արտասահմանյան պատվավոր անդամ ։ Բժշկության դոկտոր Ուփսալայի համալսարանում (1802 թ.), պրոֆեսոր՝ Ստոկհոլմի համալսարանում (1807 թ.) և բժշկավիրաբուժական ինստիտուտում (1800–1832 թթ.)։ 1807 թվականին Բերցելիուսը և շվեդացի գիտնական Վ․ Գիզինգերը, էլեկտրական հոսանքով քայքայելով աղերի ջրային լուծույթները, եզրակացրին, որ բոլոր աղերը բաղկացած են թթվից ու հիմքից և բոլոր քիմիական միացությունները աղերի նման ունեն երկակի բաղադրություն։ 1812–1819 թթ. Բերցելիուսը տվեց իր էլեկտրա–քիմիական տեսությունը։ Ըստ Բերցելիուսի, թթուներ կարող է առաջացնել միայն թթվածինը։ Նա թթուներ էր անվանում նրանց անհիդրիդները։ Հիմնավորել է ատոմիստական ուսմունքը՝ զարգացրել և ներդրել քիմիայում։ Բերցելիուսի տեսական հայացքների հիմքում ընկած է քիմիական խնամակցության էլեկտրական բնույթը։ 1810–1816 թթ. հետազոտելով քիմիական տարրերի օքսիդները՝ ցույց տվեց բազմապատիկ հարաբերությունների օրենքի ճշտությունը։ Բերիլիուս կազմել է (1814 թ.) 41 քիմիական տարրերի ատոմական զանգվածների աղյուսակ և առաջարկել տարրերի նշանակման ժամանակակից եղանակը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շվեդ քիմիկոսներ Կատեգորիա:Շվեդիայի ազնվականություն Կատեգորիա:Ուփսալայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Հանքաբաններ Կատեգորիա:Սուրբ Ստանիսլավի 2-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամներ Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Լյուբոմիր Ռեհակ
Լյուբոմիր Ռեհակ (սլովակերեն՝ Ľubomír Rehák, ), սլովակ դիվանագետ։
Կենսագրություն
Լյուբոմիր Ռեհակը ծնվել է 1970 թվականի փետրվարի 24-ին, Սլովակիայի Տոպոլչանի քաղաքում։ 1992 թվականին ավարտել է Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտը, որտեղ էլ 1997 թվականին ատենախոսություն է պաշտպանել և ստացել է փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորի աստիճան։ Դիվանագիտական իր գործունեությունն սկսել է Բրատիսլավայում՝ Սլովակիայի արտաքին գործերի նախարարությունում։
Լյուբոմիր Ռեհակն ամուսնացած է, ունի երկու երեխա ։ Տիրապետում է անգլերենին, ռուսերենին, պորտուգալերենին, կարող է խոսել նաև ֆրանսերեն, իսպաներեն, բելառուսերեն և լեհերեն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ Կատեգորիա:Սլովակ դիվանագետներ Կատեգորիա:Սլովակ գիտնականներ Կատեգորիա:Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Իրական սկյուռ (մուլտֆիլմ)
Սյուժե
Չարսիրտը գող, չարագործ և շատ վատ սկյուռ է, որին չի սիրում ողջ այգին։ Փորձելով ապահովել իրեն ձմռան պաշարով, նա և իր օգնականը՝ Բարեկամ առնետը, այգու հարևանությամբ գտնում են սայլակով ընկուզեղեն, որը ցանկանում են թալանել։ Ցավոք նրանց կողոպուտին միանում է նաև այգու օրինապահ կենդանիների թիմը՝ սովորական սկյուռ Էնդին և կարոլինյան սկյուռ Գրեյսոնը։ Հանճարեղ պլանը խաթարվում է՝ դառնալով ողբերգություն։ Ընկույզներով լի սայլակը մխրճվում է կաղնու մեջ, որը ծառայում է այգու կենդանիների համար որպես պահուստ ձմեռվա պաշարների համար։ Ջրարջը, այգու ղեկավարը, որոշում է աքսորել Չարսրտին քաղաք։ Բոլոր կենդանիները միաձայն կերպով աջակցում են նրան։
Փաստորեն ընկուզեղենի խանութն ընդամենը թաքստոց է իսկական գողերի խմբակցության համար, որոնք նպատակադրվել են թալանել բանկը։ Ստոր Ջրարջը գաղտնի օգնում է խաբեբաներին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2014 մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Կանադական մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Համակարգչային անիմացիոն ֆիլմեր Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր շների մասին Կատեգորիա:Ամերիկյան եռաչափ ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:3D մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Կանադական ֆիլմեր
Ամուրրու
Ամուրրու - հնագույն պետություն ներկայիս Լիբանանի հյուսիսիում և ժամանակակից Սիրիայի արևմուտքում, որը գոյություն ուներ մ․ թ․ ա․ 15 - 18-րդ դարի կեսին մի տարածքում, որը ձգվում էր Բիբլոսից Ուգարիտ և հասնում էր Միտաննիի թագավորություն  ։
Ենթադրվում է, որ այդ պետության հիմնադիրը եղել է Աբդի-Ասիրտան, որը ծնունդով կիսամոհրական-կիսահուրիական ընտանիքից էր։ Նա կարողացել է հավաքել և ղեկավարել տեղական հաբիրուներով։ Ենթադրվում է, որ նրանց օգնությամբ, նա կարողացել է ստեղծել մի փոքրիկ պետություն Սիրիայի լեռներում։ Հաբիրուների ծագումը դեռ չի որոշվել, բայց անունը չի սահմանում մեկ ազգի կամ ցեղի։ Նրանց թվում մտել են ինչպես տեղական բնակչությունը Սիրիայի և Պաղեստինի, այնպես էլ բազմատոհմ ու բազմալեզու համայնքները, ովքեր չէին ուզում ենթարկվել եգիպտական թագավորությանը և հեռացել էին լեռներ։ Այդ անվան տակ նաև անվանել են այն մարդկանց, ովքեր տարաձայնություններ ունեին Եգիպտոսի հետ և ենթակա էին նրա թշնամիներին։ Ամուրրու թագավորությունը եղել է անկախ, բայց, որպես կանոն, եղել է Հին Եգիպտոսի կամ Խեթական պետության «պաշտպանության» ներքո։ Մ․ թ․ ա․ XIII դ․ 50-ականներին ներխուժեցին տարբեր «ծովի ժողովուրդների» կողմից, և շուտով դադարեց գոյություն ունենալ Ամուրրուն։ Առևտրում այլ պետությունների հետ Ամուրրուն հայտնի էր որպես փայտի, գինու և համեմունքների արտահանող։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մերձավոր Արևելքի հին քաղաքներ Կատեգորիա:Լիբանանի պատմություն Կատեգորիա:Պատմական մարզեր Կատեգորիա:Մերձավոր Արևելքի պատմական պետություններ
Ոսկեուս տամարին
Ոսկեուս տամարին (Saguinus tripartitus), Տամարինների ցեղից Callitrichidae-ի կապիկների տեսակ (Saguinus)։
Դասակարգում
Այս տեսակի դասակարգումը դիսկուսիոն է։ Հարավային Ամերիկա յում դաշտային հետազոտությունների արդյունքում գիտնականները համեմատում էին ոսկեուս և գորշ դարչնավուն գլխով տամարիններին սնվելու առանձնահատկությունները և վարվելակերպը, և եկան այն եզրահանգման, որ այդ տեսակները շատ նման են։ Այդ նմանությունների հայտնաբերման շնորհիվ հնարավոր եղավ պարզել, որ ոսկեուս տամարինը գորշ դարչնավուն գլխով տամարինի ենթատեսակն է ։
Նկարագրություն
Հասուն կենդանու երկարությունը 218-ից մինչև 240 մմ է, պոչի երկարությունը 316-ից մինչև 341 մմ է։ Ականջների երկարությունը մետ 30 մմ է։ Գլուխը սև է, դնչիկը սպիտակ, վիզը և կուրծքը ոսկեգույն կամ կրեմագույն, իրանի ներքևի հատվածը նարնջա-մոխրագույն ։ Երկար պոչը օգտագործվում է ճյուղերին կպչելու համար, աչքերը նայում են առաջ։ Ժանիքները մեծ են։
Բազմացում
Ձևավորում է ոչ մեծ խմբեր, սովորաբար 4-9 կենդանիներ։ Խմբում էգերից միայն մեկը կարող է սերունդ տալ ։
Հղիությունը տևում է մոտ 140 օր ։ Սերունդը հսկում են ոչ միայն մայրն ու հայրը, այլև խմբի այլ անդամներ, ներառած արուներին։ Երեխան սնվում է մոր կաթով մինչև երեք ամսական հասակը։ Սեռահասուն դառնում են 12—21 ամսական հասակում ։
Մատներ
1. Մատներ, չորքոտանի ողնաշարավորների մարմնի մաս, տեղակայված են վերջույթների ծայրամասերին և հիմնաանում ծառայում են շոշափելիքի ու մանիպուլացիայի համար  (հատկապես պրիմատների մոտ) ։ Թռչունների մոտ առջևի վերջույթների մատները ծառայում են որպես թևերի կմախքի մաս, իսկ ձեռնաթևավորների մոտ դրանք համարվում են թևի հիմնական հատված։
2. Մատներ(digits), խողովակային կուտիկուլային ելուստներ, գտնվում են Halechiniscidae, Batillipedidae, Renaudarctidae и Neostygarctidae (Heterotardigrada դասի Arthrotardigrada շարքի ) ընտանիքի ջրային արջերի ոտքերի ծայրամասերում, ավարտվում են եղունգներով կամ «ծծորդներով»։
Մարդ
Մարդու յուրաքանչյուր ձեռքին և ոտքին, բացառությամբ պոլիդակտիլիայի և հիպոդակտալիայի, կա հինգական մատ։ Որոշ լոզուներով, օրինակ անգլերոնով առանձնացնում են ձեռքի մատներ և ոտքի մատներ ։
Մարդու ձեռքերի մատներն ունեն անուններ՝ (ներսից դեպի դուրս) բթամատ, ցուցամատ, միջնամատ, մատանեմատ, ճկույթ։ Ոտքերի միայն ծարի (1-ին և 5-րդ) մատներն ունեն անուններ, դրանք համանուն են ձեռի համապատասխան մատների հետ՝ բթամատ և ճկույթ, իսկ մնացաց երեքը անվանում են համարներով՝ 2-րդ, 3-րդ, 4-րդ, հաշվարկը սկուսում են բթամատից։
Իսկիա (կոմունա)
Բնակչությունը կազմում է 18 509 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 2314 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 8 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 80077, հեռախոսային կոդ՝ 081։
Ժողովրդագրություն
Բնակչություն
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Սանդրո Սարդարյան
Սանդրո Սարդարյան, հայ պատմաբան, հնագետ, պատմական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ։
Կենսագրություն
Սանդրո Սարդարյանը ծնվել է 1912 թվականի հոկտեմբերի 1-ին Վասպուրականի Արճեշ գավառի Քոզեր գյուղում։ 1915 թվականին գաղթի ճանապարհին կորցնելով հարազատներին՝ ապաստանել է Երևանի, Ծաղկաձորի, Կարսի, Գյումրիի ամերիկյան որբանոցներում։ Ավարտելով ութնամյա դպրոցը՝ Սանդրո Սարդարյանն ուսանել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրության, այնուհետև՝ պատմության ֆակուլտետներում։ Հայրենական Մեծ պատերազմի տարիներին (1941–1945 թթ.) աշխատել է Հայաստանի կոմունիստական կուսակցության Էջմիածնի շրջանային կոմիտեում։ Պատերազմից հետո ավարտել է ՀԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի ասպիրանտուրան։ Այնուհետև աշխատանքի է անցել ՀԽՍՀ ԳԱ Պատմության, այնուհետև՝ Հնագիտության ինստիտուտներում։ 1959 թվականից Երևանի պետական համալսարանի Պատմության ֆակուլտետում դասավանդել է Հնագիտության հիմունքներ և Հայաստանի վաղ շրջանի հնագիտություն դասընթացները։ 1968 թվականին Սանդրո Սարդարյանը հանդիսացել է Երևանի պետական համալսարանի նորակազմ Հնագիտության, ազգագրության և աղբյուրագիտության ամբիոնի հիմնադիր անդամ։ Երևանի պետական համալսարանում դասավանդելու տարիներին կարդացել է շուրջ մեկ տասնյակ մասնագիտական դասընթացներ։
1944 թվականից սկսած Սանդրո Սարդարյանը հնագիտական պեղումներ է իրականացրել Խորհրդային Հայաստանի տարբեր վայրերում։ Արագածի արևմտյան մասում գտնվող Արտին լեռան լանջին, Հրազդանի միջին հոսանքում (Արզնի, Նուռնուս, Ջրաբեր) և Արարատյան դաշտում (Սև բլուր, Քասախ, Կղզյակ բլուր, Մաշտոց բլուր, Շենգավիթ և այլն) նրա կատարած պեղումները հեղաշրջեցին Հայաստանի հին շրջանի մասին պատկերացումները։ Փաստորեն հաստատվեց, որ Հայաստանի տարածքում մարդը բնակություն է հաստատել ավելի քան մեկ միլիոն տարի առաջ։ 1945–1961, 1963–1982 թվականներին Սանդրո Սարդարյանի կողմից հայտնաբերվեցին և ուսումնասիրվեցին Արագածի և Գեղամա լեռների ժայռապատկերները։ Վաստակավոր հնագետ Սանդրո Սարդարյանն իր մահկանացուն կնքել է 1995 թվականի հունիսի 22-ին Երևանում 83 տարեկան հասակում։
Մենագրությունները
1954 թվականին հրատարակած «Պալեոլիթը Հայաստանում» մենագրությունը բարձր գնահատվեց մասնագետների կողմից և համարվեց խորհրդային հնագիտության կարևոր նվաճումներից մեկը։ 1967 թվականին լույս տեսավ նրա «Նախնադարյան հասարակությունը Հայաստանում» մենագրությունը, որն իրենց աշխատություններում վկայակոչել են արտասահմանյան մի շարք հեղինակավոր հնագետներ։ Սանդրո Սարդարյանի «Հայաստանը քաղաքակրթության օրրան» մենագրությունը ամփոփում է նրա իրականացրած ավելի քան 40- ամյա հնագիտական պեղումների արդյունքները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների թեկնածուներ Կատեգորիա:Հայ հնագետներ Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Կառլա Լոնցի
Կառլա Լոնցի (Carla Lonzi, ), արվեստի իտալացի քննադատ, ֆեմինիստ և հեղինակ, առավել հայտնի է որպես 1970 թվականին հիմնադրված Ռիվոլտա Ֆեմին իտալական ֆեմինիստական կազմակերպության համահիմնադիր։ Լոնցիի հիմնական աշխատանքներից են Autoritratto("Ինքնադիմանկար", 1969), "Գրվածքներ արվեստի մասին" (1970), Manifesto di Rivolta femminile ("Ռիվոլտա Ֆեմինի մանիֆեստը", 1970); Sputiamo su Hegel, La donna clitoridea e la donna vaginale e altri scritti ("Եկեք խոսենք Հեգելից, "Ֆեմինիստի օրագիրը" (1977):
Արվեստի քննադատություն
Լոնցին սկսել է իր կարիերան որպես արվեստի քննադատ 1950-ական թվականների վերջերին։ Նրա կարիերան ծաղկում է ապրել 1960-ականներին։ Լոնցիի` արվեստի քննադատության վերաբերյալ շատ աշխատություններ ուղղակի աննկատ են անցել և հազվադեպ են հիշատակվել արվեստի քննադատության և արվեստի պատմության դիսկուրսներում։ Օրինակ, Լոնցիի վեջին և շատ հայտնի աշխատանքը` «Ինքնադիմանկարը», արագորեն մոռացվել է։ Դրա համար մի քանի բացատրություններ կան, որոնցից մեկն այն է, թե Լոնցիի աշխատանքներում շատ են ֆեմինիստական գաղափարները, ինչն անընդունելի է եղել 1970-1980-ականների իտալական արվեստում գերիշխող պահպանաողական մոտեցման համար ։
Գրական ստեղծագործություններ
Լոնցիի «Գրվածքներ արվետսի մասին» ստեղծագործությունը գրված է օրագրի նման, 1955-1970 թվականներին։ Քանի որ այն գրվել է 15 տարվա ընթացքում, դրա մեջ ներկայացվող գաղափարները փոփոխվել են։ «Գրվածքներ արվեստի մասին» աշխատության մեջ հավաքված է տեղեկատվություն պարբերականներից, համաժողովների փաստաթղթերից և ամսագրային էսսեներից։
Ֆիլմագրություն և թատրոն
Լոնցին մեծ ներդրում է ունեցել ֆիլմարտադրությունում և թատրոնի ոլորտում` և որպես հանդիսատես, և՛ որպես արվեստի գործերի ստեղծող։ Լոնցին իրական կյանքի փորձը փոխանցել է բեմ։ Նա դա համարում էր կյանքը վերապատմելու և ճշմարտություններ հայտնաբերելու միջոց։ Ավելի ուշ ֆիլմերից ու ներկայացումներից ստացած փորձը նա կիրառել է իր այլ աշխատանքներում, օրինակ, «Ինքնադիմանկար» աշխատության մեջ Լոնցին կիրառում է ֆիլմերում օգտագործվող երկխոսություններ։
Գործունեության սկիզբ
1970-ական թվականների սկզբին Լոնցին օգտագործել է ֆեմինիզմն ըննդեմ արվեստի ։ Նա զարգացնում էր այն գաղափարը, ըստ որի արվեստը կանանց ճնշող ու ոչ հավասար հարաբերություններ պարտադրող համակարգի ու ենթակառուցվածքների մաս է կազմում ։ Նա արվեստի քննադատությունը համարում էր «կեղծ մասնագիտություն» ։ Այդ պատճառով նա հրաժարվել է արվեստի քննադատի իր մասնագիտությունից և զբաղվել է ֆեմինիստական գործունեությամբ։ Նա չէր հավատում, որ հնարավոր է համատեղել գործունեության այս երկու ոլորտները ։ Չնայած արվեստի ու արվեստի քննադատության հանդեպ ունեցած իր բացասական մոտեցմանը, Լոնցին նշել է, որ իր աշխատանքից ստացած փորձն ու գիտելիքը մեծապես օգնել են նրան որպես ֆեմինիստ և տեսաբան ։
Ռիվոլտա Ֆեմինիլ
Ռիվոլտա Ֆեմինիլը (Rivolta Femminile) իտալական ֆեմինիստական կազմակերպություն է, որը հիմնադրվել է 1970 թվականին Կառլա Լոնցիի, Կառլա Ակարդիի և Էլվիրա Բանոտիի կողմից, Հռոմում։ 1970 թվականի հուլիսին Հռոմի պատերին հայտնվում է կազմակերպության մանիֆեստը, որը մշակվել էր կազմակերպության երեք համահեղինակների կողմից մեկ տարի առաջ։ Կազմակերպության քաղաքականությունը մեծապես հիմնված է «ինքնագիտակցության» տեսության ու փորձի վրա։ «Ինքնագիտակցությունը» ֆեմինիզմի «գիտակցության բարձրացման» փորձերից է ։ Այն սահմանում է, որ կանայք կարող են ավելի լավ հասկանալ միմյանց ու երկխոսել այլ կանանց հետ։ Ավելին, այն փաստարկում է, որ կնոջ «ինքնագիտակցությունը» երբեք լիարժեք չի լինի, եթե չգնահատվի այլ կնոջ «ինքնագիտակցության» կողմից։ Ռիվոլտա Ֆեմինիլն ուներ սեփական հրատարակչատուն, ինչը հնարավորություն էր տալիս խմբին տարածել իրենց աշխատանքները։ Սա հատկապես կարևոր էր Լոնցիի համար, քանի որ նա հետաքրքրված էր տպագրությամբ և գրելով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալացի կին գրողներ Կատեգորիա:Իտալացի ֆեմինիստներ Կատեգորիա:Իտալացի գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի իտալացի կին գրողներ
Մարկիզ դը Սադ
Մարկիզ դը Սադ (Marquis de Sade) կամ Դոնաթիեն Ալֆոնս Ֆրանսուա դը Սադը (ֆրանսերեն՝ Donatien Alphonse François de Sade), ), ֆրանսիացի փիլիսոփայությանբ լի և շատ անգամ կատաղի պոռնկագրության հեղինակ է եղել, ինչպես նաև միայն փիլիսոփայական գործերի։ Նրա փիլիսոփայությունն մեկն է սանձարձակության, չզսպված բարոյականությամբ, կրոնով կամ օրենքով, ինքնասիրական անձնական բավականությունը լինելով նրա ամենաբարձր սկզբունքը։ Սադը բանտարկված է եղել բազմազան բանտերում և մի խելագար օթևանում իր կյանքի մոտավորապես 32 տարիներում։ Նրա գրելը մեծ մասամբ բանտում է եղել։ «Սադիզմ» բառը նրա անունից է ծագում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ Կատեգորիա:18-րդ դարի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:19-րդ դարի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Քաղաքացիական անհնազանդություն Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:ԼԳԲՏ վիպասաններ Կատեգորիա:18-րդ դարի ֆրանսիացի գրողներ
Բերդի աղբյուր
Բերդի աղբյուր, Ժամու աղբյուր, աղբյուր (ձորակ) Արևմտյան Հայաստանում։ Գտնվում է Ակն քաղաքի Վարի թաղում ։
Բատիր
Բատիր, գյուղ Պաղեստին պետությունում, տեղակայված է Հորդանան գետի արևմտյան ափին՝ Բեթղեհեմից 6,4 կմ դեպի արևմուտք և Երուսաղեմից դեպի հարավ-արևմուտք, Նաբլուս և Հեվրոն քաղաքների միջև։ Գյուղի բնակչությունը 2007 թվականի դրությամբ կազմում է  3967 մարդ ։
Բատիր գյուղում փոքր հովիտների համար օգտագործում է ոռոգման յուրօրինակ համակարգ, որը բաղկացած է յուրատեսակ քարե սանդղավանդներից՝ օգտագործելով ստորգետնյա ջրային աղբյուրներից ուղղակիորեն սնվող ջրանցքների ցանց ։ Այդ սանդղավանդներից որոշները ոռոգվում են, և դրանց վրա աճեցվում են տարբեր մշակաբույսեր։ Սանդղավանքների այն հատվածներում, որոնք չեն ոռոգվում, տեղակայված են ձիթապտղի և խաղողի այգիներ։
Արտաքին հղումներ
-->
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Պաղեստինում
Շիգայ
Շիգայ (Шигай), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Բաշկորտոստանի շրջանով։ Գետաբերանը գտնվում է Իդյաշ գետի ձախ ափից 28 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 17 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Կամսոկումի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Բելայա, գետի ենթաավազանը Բիրսկ գետն, գետի գետային ավազանը Կամա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Սիմոն Սոլովեյչիկ
Սիմոն Սոլովեյչիկ Լվովիչ, խորհրդային և ռուս հրապարակախոս, լրագրող, մանկավարժ։ 1960-ականների սկզբներից մինչև կյանքի վերջը աշխատել է մանկավարժական հարցերով զբաղվող լրագրող։ 1984-1988 թթ. եղել է «Ուսուցչական թերթի» գաղափարախոսական առաջնորդը, 1992 թ.-ին ստեղծել է «Սեպտեմբերի 1» թերթը։ «Մանկավարժություն բոլորի համար» (1977-1986) գրքի հեղինակն է, որտեղ ներկայացրել է մանկավարժության մասին ունեցած իր պատկերացումները։
Արարատի շրջան
Արարատի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ապա՝ Հայաստանի Հանրապետության վարչատարածքային միավոր այժմյան Արարատի մարզի հարավում։ Գտնվում էր ՀԽՍՀ կենտրոնական մասում՝ մայրաքաղաք Երևանից 30 կմ հեռավորության վրա։ Սահմանակցում է Թուրքիային՝ արևմուտքից, և Նախիջևանի Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությանը՝ հարավից։ Կազմավորվել է 1930 թվականի սեպտեմբերի 9-ին։ Մինչև 1968 թվականը կոչվել է Վեդու շրջան։ Տարածությունը 1399,25 քառ. կմ է, բնակչությունը՝ 85 100 մարդ (1987), խտությունը՝ 60.8 մարդ։
Սիմոն Սոլովեյչիկ
Կենսագրություն
Ծնվել է «Կարմիր աստղ» թերթի աշխատակիցների ընտանիքում։ Միջին դպրոցն ավարտել է Մոսկվայում՝ 1946 թ.-ին։ Պատերազմի ժամանակ երկու տարի ապրել է Ուրալում։ 1953 թ.-ին ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ Զուբցով քաղաքի գրադարանային քոլեջում դասավանդել է ռուսաց լեզու և գրականություն։ Այդ տարիներին սկսել է հրապարակումներ կատարել կենտրոնական մամուլում։ Վերադառնալով Մոսկվա՝ աշխատել է «Ստադիոնի շինարարը» թերթում։ 1958 թ.-ից եղել է «Պիոներ» ամսագրի, իսկ1956-1977 թթ-ին՝ «Կոմսոմոլսկայա պրավդա» թերթի թղթակիցը։ 1965 թ.-ից եղել է լրագրողների միության, իսկ1972 թ.-ից՝ գրողների միության անդամ։
Սոլովեյչիկը վարել է «Աշակերտության ժամը» և «Մանկավարժություն բոլորի համար» հեռուստատեսային հաղորդումները։ 1970 թվականի երկրորդ կեսին նա հեռանում է բոլոր թերթերից՝ աշխատանքը շարունակելով տանը։ Այդ ժամանակահատվածում գրել է «Մանկավարժություն բոլորի համար» և մի շարք այլ գրքեր։
Արարատի շրջան
Բնակավայրեր
Վարչական կենտրոնը Արարատ քաղաքն էր։ Ունի 1 քաղաք (Արարատ), 1 քաղաքային, 14 գյուղական խորհուրդ։ Բնակավայրերն են՝
Սիմոն Սոլովեյչիկ
Կենսագրություն
1985-1988 թվականներին «Ուսուցչի թերթի» հատուկ թղթակից և գլխավոր ղեկավար Վլադիմիր Ֆեդերովիչ Մատեևի գլխավորությամբ կազմակերպվում են փորձարարական հանդիպումներ։ Այս ընթացքում Սոլովեյչիկը այցելում է օտարերկրյա դպրոցներ՝  իր հոդվածներում ներկայացնելով աշխարհի տարբեր երկրների դպրոցական կյանքի մասին տպավորություններ։
Արարատի շրջան
Պատմություն
Արարատի շրջանի տարածքը դեռ հնադարում եղել է Հայաստանի կազմում՝ Երվանդունիների (մ.թ.ա. 570-201) և Արտաշեսյանների (մ.թ.ա. 189-1) թագավորության ժամանակ։ Ավելի ուշ Արարատի շրջանի տարածքը կազմել է Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի Ոստան Հայոց գավառի մեջ։ 9-րդ դարի վերջից մտել է Բագրատունյաց թագավորության, ապա՝ Զաքարյան իշխանապետության մեջ։ 14-16-րդ դարերում այն մտել է մոնղոլական, ապա՝ կարակոյունլու և ակկոյունլու թուրքմենական պետությունների մեջ։
Պարսկական տիրապետության ժամանակ Արարատի շրջանը Երևանի կուսակալության, ապա Երևանի խանության մի մասն էր։ Արևելյան Հայաստանը Ռուսաստանին միանալուց հետո, այն մտել է Հայկական մարզի, Երևանի նահանգի, 1920-1930 թվականներին՝ Երևանի գավառի մեջ։
Սիմոն Սոլովեյչիկ
Կենսագրություն
Մահացել է 1996 թվականի հոկտեմբերի 18-ին՝ Մոսկվայում։ Թաղված է Վոստրյակովսկու գերեզմանատանը ։
Արարատի շրջան
Պատմություն
1937-48 թվականներին շրջանի արևելյան հատվածը առանձնացվել է որպես Ղարաբաղլարի շրջան, որը հետագայում վերացվել է։
Սիմոն Սոլովեյչիկ
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ Կատեգորիա:Ռուս հրապարակախոսներ Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:20-րդ դարի լրագրողներ
Արարատի շրջան
Ռելիեֆ և կլիմա
Արարատի շրջանը գտնվում էր Արարատյան դաշտի արևելքում և Գեղամա լեռնաշղթայի հարավարևմտյան լանջերին՝ 900-1500 մ բարձրության վրա։ Տարածքը զբաղեցնում է Արածո դաշտը և Գեղամա լեռնաշղթայի հարավարևմտյան նախալեռները, 1000-2445 մ (Ուրծ լեռ) բարձրությունների վրա։ Կենտրոնական մասում ձգվում է Ուրծի լեռնաշղթան։ Կան կրաքարի, մարմարի, քվարցային ավազի պաշարներ, հանքային ջրեր։ Տիրապետում են կիսաանապատային, լեռնատափաստանային և լեռնամարգագետնային լանդշաֆտները։