cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Երվանդունիների թագավորություն
Փոքր Հայք, Ծոփք և Կոմմագենե
Սամոս-Շամին հաջորդում է նրա որդի Արշամը (մ.թ.ա. 240-220 թթ.) : Շամի և նրա հաջորդների օրոք թագավորությունում բուռն զարգացում են ապրում քաղաքները։ Շամը Կոմմագենեում կառուցում է Սամոսատ քաղաքը, իսկ Արշամը՝ Ծոփքում Արշամաշատը, որը դառնում է պետության մայրաքաղաքը։ Արշամ Երվանդունու մահից հետո թագավորությունը բաժանվում է երկու մասի։ Մ.թ.ա. 200 թվականին Ծոփք-Կոմմագենեի թագավորությունը տրոհվում է՝ ծնունդ տալով առանձին Ծոփքի և Կոմմագենեի թագավորություններին ։ Տրոհված և թուլացած Հայաստանն այլևս ի վիճակի չէր դիմադրելու Սելևկյանների նվաճողական քաղաքականությանը։ Սելևկյանները որոշակի քայլեր են ձեռնարկում այն գրավելու ուղղությամբ։ Ծոփքի Աբդիսարես թագավորը, օգտվելով Սելևկյանների՝ 217 թվականի Եգիպտոսի պտղոմեականներից կրած ծանր պարտությունից, հրաժարվում է ճանաչել Անտիոքոս Գ Մեծի (մ.թ.ա. 223-187 թթ.) գերիշխանությունը և նրան հարկ վճարել։ Անտիոքոս III-ը իր ուժերը վերականգնելուց հետո որոշում է կրկին Ծոփքը ենթարկել իրեն։ Այդ նպատակով նա 212 թվականին զգալի ուժերով ներխուժում է Ծոփք և բանակ է դնում Արշամաշատ մայրաքաղաքի մոտ։ Ծոփքի Քսերքսես թագավորը, նկատի ունենալով թշնամու ուժերի գերազանցությունը, դեսպաններ է ուղարկում Անտիոքոսի մոտ և հայտնում, որ ցանկանում է բանակցության մեջ մտնել նրա հետ։ Անտիոքոսը իր մոտ է կանչում Քսերքսեսին, հաշտվում նրա հետ և նույնիսկ նրան է զիջում հարկի մեծագույն մասը, որ մերժել էր իրեն վճարել Քսերքսեսի հայրը։ Այնուհետև Անտիոքոսը վերցնում է Քսերքսեսից 300 տաղանդ, 100 ձի և նույնքան ջորի, իրենց լծասարքերով, վերադարձնում է նրան ամբողջ իշխանությունը և ամուսնացնում նրան իր քրոջ հետ։ Նրանց հաջողվեց իրենց տիրապետությունը հաստատել հայկական բոլոր թագավորություններում՝ Մեծ Հայքում կառավարիչ նշանակելով Արտաշեսին, իսկ Ծոփքում՝ Զարեհին ։
Մ.թ.ա. 200 թվականին սելևկյան զորքերի աջակցությամբ հայ զորավար Արտաշեսը գահընկեց է արել Երվանդ Դ Վերջինին և կարգվել Մեծ Հայքի կուսակալ ։ Ճակատամարտում հայոց թագավորը սպանվել է։ Արտաշեսը հրամայել է սպանել տալ նաև նրա եղբորը՝ քրմապետ Երվազին։ Սելևկյան արքա Անտիոքոս Գ-ն Կոմմագենեում կուսակալ է կարգել հույն զորավար Պտղոմեոսին, իսկ Ծոփքում՝ հայազգի Զարիադրեսին (Զարեհ) ։
Ծոփքը ինչպես հնում, նույնպես և այս դարաշրջանում միջազգային տարանցիկ առևտրի կարևոր հանգույցներից էր։ Ծոփքի վրայով էր անցնում ոչ միայն հին աշխարհի տարանցիկ առևտրի գլխավոր մայրուղին, նրա զարկերակը հանդիսացող «Արքայական ճանապարհը», այլև հարավից դեպի Սև ծովի ափերը տանող բանուկ ու կարճ ճանապարհը։ Այստեղ էր գտնվում նաև Եփրատի կարևոր գետանցներից մեկը և նրա մոտ կառուցված Տոմիսա ամրոցը, որը կայան էր Փոքր Ասիայից, Սև ծովի ափերից, Միջագետքից և Ասորիքից եկած քարավանների համար։ Ծոփքի նշանավոր քաղաքներն էին Արշամաշատը և Արկաթիակերտը, որոնցից առաջինը գտնվում էր Արածանի գետի մոտ, իսկ երկրորդը՝ Տիգրիսի աղբյուրագետակ Արղանայի վրա։ Արշամաշատը Ծոփքի մայրաքաղաքն էր։ Այս երկու քաղաքներն էլ ոչ միայն վարչական, այլև արհեստագործության ու առևտրի կարևոր կենտրոններ էին։ Հայ թագավորներից Ծոփքի թագավորներն առաջինն են իրենց անունով սեփական դրամներ հատել։ Մինչև այժմ հայտնաբերվել են Արշամ, Աբդիսարես, Քսերքսես և Զարեհ թագավորների հատած արծաթե և պղնձե դրամները, որոնք պահվում են եվրոպական տարբեր թանգարաններում։
Հայ թագավորներից ամենանշանավորն էր Անտիոքոս Ա Կոմմագենացին (մ.թ.ա. 70-34 թթ.) : Նրա նախնիներին նվիրված արձանագրության մեջ Երվանդունիները դասվել են Դարեհ I Վշնասպ Աքեմենյանի հաջորդների ցանկում ։
Տնտեսություն
Հնագույն հայկական պետությունն իր բնույթով արևելյան տիպի միապետություն էր, որի գլուխ կանգնած էր թագավորը կամ թագավոր-սատրապը, (թագավորական իշխանությունը ժառանգական էր, որը հորից անցնում էր անդրանիկ որդուն)։ Ինչպես Աքեմենյան Պարսկաստանում և Առաջավոր Ասիայի շատ երկրներում, նույնպես և հայոց պետությունում հողը պետության սեփականությունն էր։ Իսկ հողային ռենտան և պետական հարկը հանդես են եկել միաձուլված տեսքով։ Բացի հողից, պետությանը կամ թագավորին են պատկանել նաև քաղաքները, բերդերը, հանքերը, ջրանցքները, ճանապարհները։ Օգտագործման իրավունքով, գուցե և գանձվող պետական հարկի մի մասը յուրացնելու պայմանով ընդարձակ հողային տիրույթներ են ունեցել թագավորական և ռազմաստրկատիրական ավագանու ազգատոհմերը։
Հայկական լեռնաշխարհը գյուղատնտեսության և արհեստագործության զարգացման համար ուներ բարենպաստ պայմաններ։ Երկրագործության համար լայն հնարավորություններ ունեին Այրարատյան, Շիրակի, Տարոնի (Մշո), Բագրևանդի (Ալաշկերտ), Բասենի դաշտերը, Վանի շրջակայքը և բազմաթիվ գետահովիտներ։ Զարգանում էին հացահատիկների մշակությունը, այգեգործությունն ու խաղողագործությունը։ Երկրի ընդարձակ ալպյան մարգագետիններն ու արոտավայրերը նպաստում էին անասնապահության զարգացմանը։ Հայկական լեռնաշխարհն աչքի էր ընկնում գյուղատնտեսական մթերքների արտադրության առատությամբ ։
Բեհիսթունի արձանագրության, Հերոդոտոսի և Քսենոփոնի աշխատությունների հաղորդած տեղեկություններից երևում է, որ հայերը վաղուց նստակյաց էին և նրանց հիմնական զբաղմունքը երկրագործությունն ու անասնապահությունն էր։ Քսենոֆոնի այն վկայությունները, որ հայկական գյուղերում «պաշարեղենը շատ առատ էր», գյուղերը «լի էին բազում պաշարեղենով», ինքնին ապացուցում են, որ հայոց պետության տարածքում երկրագործությունը զարգացման բավական բարձր աստիճանի վրա էր։ Հայերը մշակում էին ցորեն, գարի, քնջութ, կտավատ և այլ ընդեղեններ։
Հայկական գյուղերի բնակչությունը, ինչպես երևում է Քսենոփոնի վկայություններից, կազմված էր տոհմացեղային կապերից կտրված, մենամուսնության և հայրական իրավունքի հիման վրա կազմված առանձին ընտանիքներից կամ ծխերից, որոնք միավորված էին տարածքային գյուղական համայնքներում։ Գյուղական տները, նրանց մեջ պահվող անասունները, կենսամթերքները, խմիչքները, տնային իրերը և այլն ընտանիքների կամ ազատ համայնականների մասնավոր սեփականությունն էին։ Երվանդունյաց թագավորությունում ազատ համայնականները շահագործվում էին կրկնակի կերպով։ Նրանք բնամթերքներով հարկեր ու տուրքեր էին վճարում ոչ միայն հայկական, այլև պարսկական պետությանը։ Բացի հարկերից ու տուրքերից, նրանք կատարում էին նաև շինարարական, փոխադրական և մի շարք այլ պարհակներ։ Համայնքի անդամներից հարկերի գանձումը կատարվում էր գյուղապետի կողմից։
Հայկական լեռնաշխարհը հնուց ի վեր հայտնի էր ոսկու, արծաթի, երկաթի, պղնձի ու կապարի հանքերով և շինարարական քարատեսակներով՝ տուֆ, մարմար, որձաքար (բազալտ) և այլն։ Մետաղային և ոչ մետաղային հանածոները նպաստում էին զանազան արհեստների զարգացմանը։ Բանակի զենքերն ու զրահները, պաշարողական մեքենաները պատրաստվում էին հմուտ արհեստավորների ձեռքերով։ Վերջիններս բացի բանակի կարիքները հոգալուց պատրաստում էին գյուղատնտեսական գործիքներ, կենցաղային իրեր (պղնձաման, անոթ, կարաս, կուլա, կուժ և այլն)։ Մեծ հռչակ էին ձեռք բերել հայ ոսկերիչներն ու արծաթագործները, որոնք հատկապես հմտացել էին կանացի նուրբ զարդեր պատրաստելու մեջ։ Մեծ զարգացում էին ապրել կաշեգործությունը և մանածագործությունը։ Երկրում արտադրվող մետաղների մի մասն արտահանվում էր հարևան երկրներ։
Հայերի մոտ վաղուց կատարվել էր աշխատանքի հասարակական բաժանում. մասնագիտացված արհեստը բաժանվել է երկրագործությունից։ Հերոդոտոսի և Քսենոփոնի տարբեր վկայություններից հայտնի է, որ հայերը իբրև զենք օգտագործել են սրեր, դաշույններ, նետ ու աղեղ, կարճ ու երկար նիզակներ, երկսայր տապարներ, տեգեր, մեծ ու փոքր վահաններ, երկաթե կամ պղնձե լաքերով հյուսված սաղավարտներ, զրահներ և այլն։ Քսենոփոնը վկայում է, որ հայոց թագավորը ունեցել է թանկարժեք զարդեր և տնային կարասիներ, իսկ հույները Տիրիբազի վրանում գտել էին արծաթե ոտքերով կահույքներ և ըմպանակներ։
Բացի գրավոր այս տեղեկություններից, Էրեբունի ամրոցի շրջակայքում, Երզնկայում և այլ վայրերում հայտնաբերվել են արծաթից ու բրոնզից շինված, նախշերով, տարբեր կենդանիների՝ ձիու և հեծյալի, ցլի գլխի, թևավոր առյուծի, արծվի, քարայծի բարձրաքանդակներով գեղազարդված եղջերաբաժակներ, թասեր, գավաթներ, ամանների բռնակներ և այլն։ Ոսկուց շինված զարդերից գտնվել է ծայրերը առյուծակերպ մի մանյակ, իսկ Արմավիրում՝ մահիկաձև, գեղազարդված և շատ նուրբ կրծքազարդ։ Նշված փաստերը ապացուցում են, որ մ.թ.ա. 6-4-րդ դարերում Հայաստանում զգալի չափով զարգացած էին մետաղամշակությունը և նրա հետ կապված արհեստները, և որ հայերը ժառանգել և հիմնականում պահպանել էին մետաղամշակության այն խոշոր նվաճումները, որ ձեռք էին բերել ուրարտացիները։ Պեղումների շնորհիվ հայտնաբերվել են կավե ամաններ, կարասներ ու կճուճներ, ուլունքներ, կենցաղային իրեր և այլն։ Այս և այլ իրերը վկայում են զարգացած մանածագործության ու կավագործության մասին։ Բացի այդ, պատմիչները վկայություն են տալիս հագուստի մասին։ Հայկական ավագանին և զինվորները հագնում էին կարճ վերնազգեստներ, ճտքավոր կոշիկներ, իսկ գյուղացիները՝ տարբեր գույնի երկար զգեստներ և տրեխներ։ Հին հայերը կրում էին նաև սրածայր, սաղավարտանման և այլ ձևի գլխարկներ։
Հին Հայաստանի տնտեսության մեջ մեծ դեր էր խաղում ներքին և արտաքին առևտուրը։ Նրա տարածքով էին անցնում Առաջավոր Ասիայի մի շարք առևտրական ճանապարհներ, որոնք հնարավորություն էին տալիս երկրին ակտիվ մասնակցություն ունենալ միջազգային տարանցիկ առևտրին։ Առևտրական ճանապարհների հիմնական խաչմերուկը Արմավիր մայրաքաղաքն էր, ապա՝ նորակառույց Երվանդաշատը ։ Առևտրական ճանապարհն անցնում էր նաև երկրի հարավային նահանգներով։ Դրա մասին են վկայում Ծոփքի ու Կոմմագենեի արքաների հատած արծաթե ու պղնձե դրամները ։
Հայոց երկրի և Բաբելոնի միջև Եփրատ գետի վրայով տեղի ունեցող առևտրի մասին մի հետաքրքիր տեղեկություն է պահպանվել Հերոդոտոսի մոտ։ Նա հայտնում է, որ Բաբելոնից առևտրականները գալիս էին հայերի երկիրը և այնտեղ գնում էին մեծ քանակությամբ գինի։ Այնուհետև նրանք տիկերով շրջապատված լաստանավեր էին պատրաստում, կարմիր կարասներով լցված գինին բեռնում էին նրանց վրա և Եփրատ գետի հոսանքով գալիս էին Բաբելոն։ Այստեղ գինին և լաստանավերի կմախքը վաճառելուց հետո տիկերը բեռնում էին գրաստներին և ցամաքային ճանապարհով, Եփրատ գետի ափով կրկին գալիս էին հայերի երկիրը։ Հակոբ Մանանդյանը ցույց է տվել, որ այդ միջնորդ առևտրականները ոչ թե եղել են հայերը, այլ ասորեստանցիները։ Այստեղից հետևում է, որ առևտրականները հայոց երկրում իրենց գնումները կատարել են ոսկու ու արծաթի կշռով կամ դրամահատված փողի միջոցով։ Առևտրի և արհեստադործության առաջին կենտրոնները քաղաքներն ու քաղաք-ամրոցներն էին, թեև ինչպես Արևելքի շատ երկրներում, այնպես էլ այդ ժամանակվա Հայաստանում քաղաքները դեռևս մեծ մասամբ ռազմավարչական կենտրոններ էին։ Սատրապական Հայաստանում գոյություն ունեցող առևտրի, առուծախի մասին կողմնակի վկայություններ կան նաև Քսենոփոնի «Կյուրոպեդիա» աշխատության մեջ։
Մեջբերված այս վկայությունը ցույց է տալիս, որ Քսենոփոնը ևս ականատես կամ տեղյակ է եղել, որ Հայկական լեռնաշխարհի առանձին մասերում առևտուրը կատարվել է ոսկու ու արծաթի կշռով կամ դրամահատված փողի միջոցով, իսկ բնակիչները մթերքներ ու խմիչքներ են վաճառել զինվորներին։ Հայոց թագավորի ունեցած 3000 արծաթ տաղանդի կարողությունը և Հայաստանի երկու սատրապությունների տարեկան վճարած 600 տաղանդի հարկագումարը նույնպես կողմնակի կերպով ապացուցում են, որ հայոց պետությունը անծանոթ չի եղել այս դարաշրջանում դրամական տնտեսությանը։
Պեղումների շնորհիվ պահպանվել են մ.թ.ա. 6-4-րդ դարերին վերագրվող դամբարանային կառույցներ։ Վաղ հայկական ժամանակաշրջանի համար հատուկ են ինչպես առանձին, այնպես և խմբակային թաղումները։ Առաջինները, ինչպես վկայում են Թեյշեբաինի քաղաքի պեղումները, ձվածիր հատակագծով, քարից սարքված գերեզմաններ էին՝ ծածկված կեղծ թաղով։ Խմբակային թաղումների համար բնորոշ է մեծ չափերի սալերից կառուցված սալարկղը։ Հուշարձանների և առարկաների երկրորդ խումբն առնչվում է հասարակության վերնախավի հետ։ Նրա մեջ մտնում են մի շարք շենքերի մնացորդներ, գեղարվեստական մետաղագործության բազմաթիվ իրեր և այլ նյութեր> :
Մշակույթ
Հայկական մշակույթի ակունքները գալիս են դեռևս տոհմացեղային շրջանից և հայկական ցեղային միությունների ու պետական կազմավորումների ժամանակներից։ Դրանք մեզ ծանոթ են պահպանված առասպելներից, կրոնական հավատալիքներից, պեղումների ժամանակ հայտնաբերված նյութերից ։ Պատմական Հայաստանի տարածքում հայտնաբերվել են բազմաթիվ հնագույն բնակավայրեր, կիկլոպյան ամրոցներ, պեղվել են հարուստ դամբարաններ (օրինակ՝ Լճաշենում, Վանաձորում և այլուր)։ Դրանցում գտնված բարձր ճաշակով ու արվեստով պատրաստված զենքերը, գործիքները, կենցաղային առարկաները, արձանիկները, զարդերը և այլն վկայում են հին հայկական մշակույթի բարձր զարգացման մասին։ Գեղամա, Սյունյաց լեռներում և այլ վայրերում հայտնաբերված ժայռապատկերները պատկերում են անասնապահական, որսորդական կյանքը, ռազմի տեսարաններ։ Հայկական մշակույթը մեծ վերելք ապրեց հնագույն ժամանակներում։ Հին հայկական մշակույթի ձևավորման և զարգացման մեջ որոշակի դեր ունեցավ Վանի թագավորությունը։ Վերջինիս վերացումից հետո ուրարտական սեպագիրը մոռացվեց։ Սակայն պահպանվել են ոչ միայն շինարարական արվեստի, այլև կավե և մետաղյա իրերի, զենք ու զրահի և զարդերի շատ նմուշներ ։
Մ.թ.ա. 6-4-րդ դարերում շինությունները, ինչպես նաև կավե, քարե և մետաղյա իրերն ու զարդերը նույնպես բաժանվում էին երկու խմբի։ Դրանցից առաջինին վերաբերողները, որ պատկանում էին հասարակ ժողովրդին, պարզ էին ու հասարակ՝ հակառակ երկրորդ խմբի իրերի, որոնք շքեղ էին և մասամբ բերված էին այլ երկրներից։ Արինբերդում (Թեյշեբաինի) պեղվել են հեծյալների քանդակներով արծաթե ըմպանակներ (մ.թ.ա. 5-րդ դար) ։ Աքեմենյանների օրոք զարգացում է ապրում պալատական ճարտարապետությունը։ Ուրարտական Էրեբունի քաղաքի միջնաբերդում հիմնական վերակառուցումները զգալի չափով փոխում են միջնաբերդի շենքերի ճարտարապետական կերպարը։ Մ.թ.ա. 8-րդ դարում կառուցված ուրարտական տաճարի նախամուտքի սյունաշարի ընդյանումով (հավանաբար մ.թ.ա. 5-րդ դարի առաջին կեսերին) կազմավորվեց սյունազարդ դահլիճը։ Ի տարբերություն ուրարտական շենքի պատերի, որոնց ներքևի քարե մասի բարձրությունը 1,5-2 մ պակաս չէ, և որոնք օժտված են արտաքին խոշոր ելուստ-որմահեցերով, դահլիճի հավելված հատվածների պատերի քարե մասը ցածր է (0.54 մ), շարված է մաքուր տաշված վեմերից, իսկ որմահեցերը ավելի փոքր չափերի են։ Դահլիճի մեջ պահպանված սյան հիմքերից երևում է, որ այն ունեցել է սյուների 5 շարք, ամեն մի շարքում 6-ական սյուն, որոնք կրել են դահլիճի հարթ ծածկը, ներսից, պատերի երկայնքով, ցածր նստարան էր ձգվում, որի հարավային մասում տեղադրված էր զոհասեղանը ։
Ալեքսանդր Մակեդոնացու բանակների կողմից Աքեմենյան Պարսկաստանի կործանումից հետո Առաջավոր Ասիայի երկրների կյանքում սկսվեց հելլենիզմի ժամանակաշրջանը՝ տեղական և հունական մշակույթի սերտաճմամբ ։ Երվանդունիների թագավորությունում հունարենը և հունական մշակույթը տարածում գտան գերազանցապես արքունիքում և ավագանու շրջանում, ինչպես նաև քաղաքային բնակչության մեջ, որտեղ մեծ թիվ էին կազմում բռնագաղթեցված հույները կամ հունախոս այլազգիները։ Հասարակ ժողովուրդը, ընդհակառակը, շարունակում էր պահպանել ազգային մշակույթն ու ավանդույթները՝ ազգային խառնվածքն ու դիմագիծը։ Հելլենիզմի դարաշրջանը Մեծ Հայքում տևեց 6 դար և հարստացրեց ազգային մշակույթը ։
Կրոն
Հին հայերը պաշտել են բնության երևույթները, կենդանական ու բուսական աշխարհի տարբեր ներկայացուցիչների։ Դիցարանը ձևավորվել է դարերի ընթացքում։ Գլխավոր աստվածը եղել է Հայկը, ով հանդես է գալիս որպես հսկա որսորդ։ Հայկն աստվածացված Հայկ Նահապետն է, ով ժողովրդի երգերում դարձել է լուսավոր ու գեղեցիկ մի համաստեղություն, որ հայերն անվանել են Հայկի անունով (Օրիոնի համաստեղություն) ։ Լայն տարածում է ունեցել Արայի պաշտամունքը ։ Արան բնության, բուսականության, երկրագործության աստվածն է եղել։ Նա մեռնող և հարություն առնող աստված է, ով ամեն տարի ուշ աշնանը մեռնում է, իսկ վաղ գարնանը՝ հարություն առնում։ Նրանով է կենդանանում ողջ բնությունը, նա կյանքի խորհրդանիշն է։
Հին Հայաստանում ամենասիրված աստվածներից է եղել Վահագնը ։ Նա քաջության, որոտի, կայծակի և պատերազմի աստվածն էր, ով բազմիցս փրկել էր Հայոց աշխարհն արհավիրքներից։ Մովսես Խորենացին գրի է առել Վահագնի ծննդյան երգը, որ ոչ միայն հայկական, այլև համաշխարհային պոեզիայի սքանչելի գոհարներից է։ Վահագնը գեղեցիկ և քաջ երիտասարդ է, ով ծնվում է բնության չորս տարրերի՝ օդի, հողի, ջրի, կրակի, և բուսական աշխարհի միասնությունից ։ Հին դիցարանից նորին անցումը տեղի է ունեցել մ.թ.ա. 5-4-րդ դարերի սահմանագծում։ Դա կապված էր Աքեմենյան պետության հետ, երբ ընդունվում է զրադաշտականությունը։ Նոր աստվածները, որ հին դիցարանում մինչ այդ զբաղեցնում էին երկրորդական տեղ, այժմ սկսում են զբաղեցնել գլխավոր տեղերը։
Որպես գերագույն աստված՝ Հայկին փոխարինում է Արամազդը ։ Նա համարվում էր բոլոր աստվածների հայրը, երկրի և երկնքի արարիչը, ով բերք ու բարիք էր պարգևում աշխարհին և արիություն՝ մարդկանց։ Հայոց աշխարհում կառուցվել են Արամազդին նվիրված բազմաթիվ տաճարներ, որոնցից գլխավորը Արևմտյան Եփրատի ափին գտնվող Անի ամրոցի տաճարն էր։ Ի դեպ, այստեղ էր գտնվում հայոց թագավորների դամբարանը։ Հին հայերի ամենասիրելի աստվածուհին Անահիտն էր ։ Նա մայրության, պտղաբերության ու արգասավորության դիցուհին էր, Հայոց աշխարհի ու մասնավորապես Արտաշատ մայրաքաղաքի հովանավոր աստվածուհին ։ Անահիտն անվանվել է նաև Ոսկեհատ, Ոսկեմայր, քանզի միակն էր, ում նվիրված արձանը ոսկեձույլ էր։ Այն դրված էր Եփրատի ափին գտնվող Երիզա ավանում։ Անահիտի քույր Աստղիկը համարվում էր սիրո և գեղեցկության, ինչպես նաև լույսի աստվածուհի։ Նրանց կրտսեր քույրն էր Նանեն՝ իմաստության և ողջախոհության դիցուհին։ Աստվածների աստղաբույլում իր կարևոր տեղն ուներ Միհր աստվածը, ով Արեգակի և կրակի խորհրդանիշն էր, ջերմություն և կյանք պարգևողը։ Տիր աստվածը հովանավորում էր գիրն ու գրականությունը, ուսումն ու ճարտարապետությունը։ Վանատուրը հյուրընկալության աստվածն էր ։
Հելլենիզմի դարաշրջանում տեղի է ունենում հայկական հեթանոսական դիցարանի հելլենականացումը ։ Դա տուրք էր երկրում հաստատված նոր՝ հելլենիստական հարաբերություններին և տարածվող մշակույթին։ Հայկական աստվածները համադրվում են համապատասխան հունական աստվածների հետ։ Այսպես՝ Արամազդը նույնացվեց Զևսի, Անահիտը՝ Արտեմիսի, Վահագնը՝ Հերակլեսի, Աստղիկը՝ Ափրոդիտեի, Նանեն՝ Աթենասի, Տիրը՝ Ապոլլոնի հետ և այլն ։ Հայկական մեհյաններում դրվեցին հունական աստվածների արձանները։ Ազգային աստվածությունների պաշտամունքը շարունակվում էր, մինչդեռ հունական աստվածները շուտով մոռացվեցին ։
Երվանդունիների արքայացանկ
Երվանդունիները հայկական թագավորական և սատրապական տոհմ էին մ.թ.ա. VI-II դարերում։ Մովսես Խորենացին տեղեկացնում է, որ Ք.ա. 7-րդ դարի առաջին կեսին լեռնաշխարհի հարավ-արևմուտքում վերականգնվել էր Հայկազունների տոհմի իշխանությունը՝ Սկայորդու գլխավորությամբ ։
Երվանդ Ա Սակավակյաց
Երվանդ Ա Սակավակյաց (ծն. և մահվան թթ. անհայտ), թագավորել է մ.թ.ա. 570-560–ական թվականներին։ Երվանդի մասին ավանդախառն տեղեկություններ են հաղորդում Մովսես Խորենացին և Քսենոփոնը։
Խորենացին նրան անվանում է «Սակավակյաց»՝ նկատի ունենալով նրա թագավորելու կարճատևությունը։ Ինչպես նշում է Քսենոֆոնը Երվանդն ունեցել է ընդարձակ տիրապետություն, շուրջ 3000 արծաթ տաղանդ հարստություն, 40 հազար հետևակային և 8 հազար հեծելակային զինվորական ուժ։
Գուգավանք
Գուգավանք (այժմ կոչվում է Լաքաթաղ Ləkətağ), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Ջուղայի շրջանում։ Նախկինում խոշոր միջնադարյան հայաբնակ գյուղ ։
Երվանդունիների թագավորություն
Տիգրան Երվանդյան
Տիգրան Երվանդյան (ծն. և մահվան թթ. անհայտ), թագավորել է մ.թ.ա. մոտ 560-535–ին։ Հաջորդել է հորը՝ Երվանդ Ա Սակավակյացին։
Վարել է Հայաստանը Մարաստանի գերիշխանությունից ազատագրելու քաղաքականություն՝ նրա դեմ պայքարում կողմնորոշվելով դեպի նոր ձևավորող Աքեմենյան Պարսկաստանը։
Գուգավանք
Պատմություն
Գուգավանք գյուղը գտնվում էր պատմական Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Երնջակ գավառում։ 19-րդ դարի կեսերից հայերը ստիպված լքել են գյուղը և այն ավերակների է վերածվել։ Գյուղատեղին անվանվել էր Լաքաթաղ։ Հետագայում վերբնակեցվել է ադրբեջանցիներով։
Երվանդունիների թագավորություն
Հիդարնես Ա
Հիդարնես Ա Երվանդունին կառավարել է մ.թ.ա. 6-րդ դարի վերջում։ Նա հիմք դրեց Երվանդունիների արքայատոհմին նվիրված տոնակատարությունների, որոնք անց էին կացվում ողջ երկրով մեկ մ.թ.ա. VI դ.:
Գուգավանք
Պատմություն
2014 թվականի հունիսի 11-ին ադրբեջանական ԶԼՄ-ները տեղեկություն են տարածել, համաձայն որի «հայերը գրավել են Նախիջևանի Ջուլֆայի շրջանի Լաքաթաղ բնակավայրը» և իշխանությունները որոշում են հանել տարհանեն տեղի բնակչությունը ։ Միևնույն ժամանակ որոշ ԶԼՄ-ներ տեղաբնակների վրա հղումով գրում էին «Նախիջևանում կատաղի մարտերի մասին», սակայն քիչ անց Հայաստանի պաշտպանության նախարարության մամուլի քարտուղար Արծրուն Հովհաննիսյանը պաշտոնապես հերքել է ադրբեջանական ԶԼՄ-ների կողմից տարածված տեղեկատվությունը և ասել, որ «հաղորդագրությունն իրականությանը չի համապատասխանում և սուտ է»պանարմենիան։ Ավելի ուշ Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարությունը հայտարարել է, որ տեղեկատվությունը, թե Նախիջևանի Սադարակի, Ջուլֆայի և Շահբուզի շրջաններում հայերի հետ կատաղի մարտեր են գնում, և որ հայկական ուժերը գրավել են Ջուլֆայի շրջանի Լաքաթաղ բարձունքը, իրականությանը չի համապատասխանում ։ Մինչև այդ իրադարձությունները հունիսի 5-ին Նախիջևանի հետ սահմանին հակառակորդի կրակոցից սպանվեցին հայկական բանակի պայմանագրային երկու զինծառայողներ՝ Անդրանիկ Եղոյանն Բորիս Գասպարյանը։ Հունիսի 9-ին գեներալ-մայոր Արկադի Տեր-Թադևոսյանը հայտարարեց, որ հայկական ուժերը պատրաստվում են շոշափելի հարվածներ հասցնել ադրբեջանական կողմին, և այդ ուղղությամբ նախապատրաստություններն ընթացքի մեջ են ։ Այժմ Գուգավանքի բարձունքների մոտ են տեղակավայված ՀՀ Զինված Ուժերի մարտական դիրքերը ։
Երվանդունիների թագավորություն
Հիդարնես Բ
Հիդարնես Բ Երվանդունին կառավարել է մ.թ.ա. 5-րդ դարի սկզբում։ Նա Հիդարնես Ա-ի որդին էր և հաջորդողը։ Հիդարնես Բ-ի անվան հետ կապվող արձանագրություն է գտնվել Արմավիրում, որտեղ նկարագրված են նրա կին դառնալու համար անհրաժեշտ արտաքին հատկանիշները. դրանք էին՝ սպիտակ մաշկ, գեղեցիկ պարանոց, նուրբ քիթ, ուղիղ ատամներ։ Ըստ արձանագրության Հիդարնեսն ուներ այդ հատկանիշներն ու փորձում էր պահպանել իր տոհմի ազնվականությունը։
Հիդարնես Գ
Հիդարնես Գ Երվանդունին կառավարել է մ.թ.ա. 5-րդ դարի կեսերին։ Հիդարնեսը հատկապես հպարտ էր իր շագանակագույն ձիերով։ Նա կազմակերպել էր 1.000 շագանակագույն ձիերից բաղկացած հեծելազոր, որն ահ ու սարսափ էր ներշնչում թշնամիների մեջ։
Գուգավանք
Հուշարձաններ
Գյուղը ունեցել էր 9-10-րդ դարերում կառուցված եռանավ բազիլիկ հորինվածքով եկեղեցի, ինչպես նաև Երնջակ գետի վրա 17-րդ դարում կառուցված միաթռիչք կամուրջ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ջուղայի շրջանի բնակավայրեր
Երվանդունիների թագավորություն
Արտաշիր Երվանդունի
Արտաշիր Երվանդունին կառավարել է մ.թ.ա. V դարի երկրորդ կեսերին։ Ըստ ավանդության մահից առաջ նա իր մոտ է կանչում իր որդիներին և հայտնում, որ յուրաքանչյուր Երվանդունու պարտքն է երկրում գոնե մեկ ջրանցք կառուցելն է, որը սակայն նա չհասցրեց կառուցել։ Այդ պատճառով նա թողնում է ամբողջ հարստությունը նրանց, որպեսզի նրանք իր փոխարեն կառուցեն։
Երվանդ Բ
Երվանդ Բ (ծն.թ. անհայտ– մ.թ.ա. մոտ 344), Հայաստանի սատրապ։ Սերել է Դարեհ I Մեծ Աքեմենյանների զինակից Հիդարնեսից, որը մ.թ.ա. VI դարում խնամիացել էր Երվանդունի արքայատան հետ, կառավարել է մ.թ.ա. 404-360 թթ.: Աթենքում գտնված արձանագրությունները վկայում են, որ Երվանդը ի վերջո, հանգրվանել է Հունաստանում և, հավանորեն, մահացել այնտեղ։
Երվանդ Գ
Երվանդ Գ (ծն. և մահվան թթ. անհայտ), Հայաստանի սատրապ մ.թ.ա. 336-331–ին, այնուհետև թագավոր մինչև մ.թ.ա. IV դ. վերջը։ Երվանդ Բ–ի որդին կամ թոռը։ Սատրապի պաշտոնում հաջորդել է Դարեհին։ Մ.թ.ա. 331–ին հայկական զորքով Աքեմենյան բանակում մասնակցել է Գավգամելայի ճակատամարտին։
Երվանդ Դ Վերջին
Երվանդ Դ Վերջին (ծն.թ. անհայտ–մ.թ.ա. մոտ 200), Երվանդունիների արքայատան վերջին թագավորը Մեծ Հայքում մ.թ.ա. III դ. վերջին։ Նրա գահակալման տարիները նշանավորվել են շինարարական աշխատանքներով, որոնք ծավալվել են գլխավորապես Այրարատ նահանգում։ Երվանդը սպանվել է Երվանդաշատում, իր հայ զորավար Արտաշեսի զինվորներից մեկի ձեռքով։
Տես նաև
Կատեգորիա:Երվանդունիների թագավորություն
Մարմարիս
Աշխարհագրություն
Մարմարիսը երեք կողմերից շրջափակված է լեռներով։ Չորրորդ կողմից այն եզրափակվում է ծովախորշով։ Ծովախորշի մուտքը պաշտպանում է կղզին, այդ իսկ պատճառով փոթորիկները և ուժեղ քամիները չեն հասնում Մարմարիսի ափերին։ Կա շուրջօրյա ծովային կապ հունական Հռոդոս կղզու հետ։ Քաղաքը ունի մի քանի համայնքներ` Սիթելեր, Արմութալան, Մերկեզ։ Մերկեզը գտնվում է քաղաքի կենտրոնում, Արմութալանը (Armut- տանձ) գտնվում է քաղաքի ծայրամասում։
Տրանսպորտ
Քաղաքի հյուսիս- արևելքում է գտնվում Մարմարիսի ավտոկայարանը (Otogar), որից կարելի է մեկնել Թուրքիայի այլ քաղաքներ` Դատչա (Datcha), Մուղլա (Mugla), Կուշադասը (Kusadasi), Այդին (Aydin), Ակյակա (Akyaka), Դալաման (Dalaman), Դալյան (Dalyan), Անթալիա, Անկարա, Ստամբուլ, Իզմիր, Մերսին և այլն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Թուրքիայի առափնյա բնակավայրեր Կատեգորիա:Թուրքական ռիվիերա Կատեգորիա:Թուրքիայի ազգային այգիներ Կատեգորիա:Մուղլայի մարզի շրջաններ Կատեգորիա:Թուրքիայի Միջերկրական ծովի նավահանգստային քաղաքներ
Տոկարևկա (գյուղ, Դվուրեչենսկի շրջան)
Տոկարևկա (Токарівка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Դվուրեչենսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1925 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Տոկարևկա գյուղում բնակվում էր 501 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,882 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 568,03 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Դվուրեչենսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1925 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Գոարապուավայի գավառ
Գոարապուավա (Microrregião de Guarapuava)՝ գավառ Բրազիլիայում, մտնում է Պարանա նահանգի մեջ։ Մտնում է Բայշու Ամազոնաս նահանգի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 385 796 մարդ 2006 թվականի տվյալով։ Զբաղեցված տարածքը 16.100,863 կմ²։ Բնակչության խտությունը 24,0 մարդ/կմ²։
Գավառի կազմ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի գավառներ Կատեգորիա:Պարանա նահանգի գավառներ
Մյուռոն
Մյուռոն, մեռոն (<հուն․ μύρον— անուշաբույր ձեթ), բուրավետ նյութ, որը կիրառվում է քրիստոնեական եկեղեցական ծեսերում (օծում, մկրտություն և այլն)։ Պատրաստում են ձիթապտղի յուղից՝ խառնելով հոտավետ բույսերի ծաղիկներ։ Հայաստանում այն պատրաստվում է բազմաթիվ բույսերից (նարդոս, դարչին, ծառի խեժ, մշկընկույզ, ավելի քան 40 ծաղկի ծաղկահյութ), կտավատի ձեթ ից, գինո ւց։ Դրանք որոշակի հաջորդականությամբ է լցվում կաթսայի մեջ։ Երկու օր շարունակ այն թույլ եռացնում են կրակի վրա, քամում են։ Մյուռոնօրհնություն ից 40 օր առաջ ձիթենու յուղով լեցուն կաթսան դրվում է Ավագ Սուրբ Սեղան ին, կատարվում է քարոզ, աղոթք, երեկոյան՝ հսկման կարգ։ Մյուռոնօրհնությունը կատարվում է 5-7 տարին մեկ անգամ, օրհնության իրավունքը, ըստ Հովհան Օձնեցու կողմից սահմանած կանոնի, տրված էր կաթողիկոսի ն։
Մյուռոնը նույնացվում է Հին Կտակարան ի սրբության կամ սուրբ օծության յուղի հետ, որն արևելյան ազգերն օգտագործել են տոնական օրերին։ Ազնվագույն յուղը համարվել է նարդոս ի յուղը։ Հին Կտակարան ում օծման յուղը ներկայացվում է աստվածային շնորհի դրսևորում, որով սրբագործվել են Աստծուն ընտրյալ անձինք, հոգևոր կառույցները, խորհրդապատկերային առարկաները։
Մկրտություն ը Ս․ Հոգի ընդունելու նվիրական նշան է։ Մկրտվելն այժմ իրականացվում է եկեղեցու կողմից ընդունած երկու խորհուրդների՝ Մկրտության և Դրոշմի միջոցով։ Հույն եկեղեցին այն  կոչում է Մյուռոն, Հայոց եկեղեցի ն՝ Դրոշմ։
Ավանդությունը
Ավանդության համաձայն Մյուռոնն առաջին անգամ Հայաստան է բերել Թադեոս առաքյալ ը։ Այն պատրաստել էր Մովսես մարգարեն և պահվում էր Երուսաղեմի տաճար ում, որի կործանումից հետո ձեռքից ձեռք անցնելով՝  հասել է Թադեոս առաքյալին, ապա՝  Գրիգոր Լուսավորչ ին։ Այստեղից  էլ ձևավորվել է հին Մյուռոնը նորին խառնելու սովորությունը։ Մեկ այ ավանդության համաձայն Հիսուսի ձեռքով օրհնված ձիթայուղը առաքյալները բերել են Հայաստան ։
Մյուռոնօրհնություն
Վերջին շրջանում Հայաստանում Մյուռոնօրհնության արարողությունը կատարվում է աշնանը խորհրդավոր ծեսով կաթողիկոսի մասնակցությամբ։ <<Առաքելո աղաւնոյ>> շարական ը երգելով կաթսայի մեջ լցնում են ծաղիկների հյութն ու բալասան ը, յուղը, հին Մյուռոնը։ Մյուռոնը խառնել երեք սրբություններով՝ Քրիստոսի խաչելության կենաց փայտով, Ս․ Գեղարդով և Ս․ Գրիգոր Լուսավորչի Աջ ով ։Կաթսան փակվում է կափարիչով և 7 շղարշներով։ 20-րդ դարում Մայր Աթոռը կատարել է Մյուռոնօրհնության 9 արարողություն։ 21-րդ դարում առաջին Մյուռոնօրհնության արաղությունը տեղի է ունեցել 2001 թվականի սեպտեմբերի 23-ին Գարեգին Ա կաթողիկոսի մասնակցությամբ։
Հայ եկեղեցին մյուռոնը պատրաստելուց հետո այն բաժանում է եկեղեցու բոլոր վիճակներին (թեմերին)։
Մյուռոնն օգտագործել են աստվածային շնորհները զորացնելու, Ս․ Էջմիածնից բաժանելու, մկրտելու, հոգևոր նոր կառույցներն օծելու նպատակով։ Մյունօրհնությանն անդրադարձել են հայ պատմիչները՝ սկսած Ագաթանգեղոսից, որտեղ ներկայացվում է Մյուռոնի հրաշագործ հատկանիշները ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մյուռոն Կատեգորիա:Քրիստոնեական տերմիններ
Անտոնիո Բըրքս
Անտոնիո Կորնել Բըրքս (Antonio Cornell Burks, ), ամերիկացի նախկին բասկետբոլիստ, խաղացող։ Հանդես է եկել Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Մեմֆիս Գրիզլիս», ինչպես նաև մի շարք եվրոպական ակումբներում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Մեմֆիս Գրիզլիսի բասկետբոլիստներ
Խաչատուր Ավագյանց
Խաչատուր Ավագյանց, հայ բանաստեղծ, բժիշկ։
Դիսպերսում
Դիսպերսում (՝ պինդ և հեղուկ նյութերի մանրացումը միջավայրում, որի պատճառով առաջանում են դիպերս համակարգեր։ Դիսպերսում իրականացնում են աղացների, հավանգների, ձայնային և ուլտրաձայնային վիբրատորների ու հոմոգենիզատորների միջոցով։ Հաճախ հեղուկները դիսպերսելու համար առաջացնում են գազ-հեղուկ կամ հեղուկ-հեղուկ խառնուրդների արագընթաց հողմապտույտ շիթ, որն անվանում են մրրկային խառնում։ Դիսպերսումը հեշտանում է դիսպերգատորների և Էմուլգատորների առկայությամբ, որոնք մակերևութային ակտիվ նյութեր են և փոքրացնում են դիսպերսված նյութերի մակերևութային էներգիան, միաժամանակ նաև՝ մասնիկների կպչունակությունը։ Դիսպերսումը կիրառվում է ցեմենտի, արհեստական կաուչուկների, պոլիմերների, ներկերի, սննդանյութերի՝ այդ թվում ալյուր, պաղպաղակ, մարգարին, և այլ ևյութերի ստացման և թունանյութերի օգտագործման դեպքում։ Դիսպերսումը իրականացվում է նաև ներքին այրման և հրթիռային շարժիչներում, բոցամուղ այրիչներում՝ վառելանյութի լրիվ և արդյունավետ այրումն ապահովելու համար։
Խաչատուր Ավագյանց
Կենսագրություն
Ծնվել է Եկատերինոդարում (այժմ՝ Կրասնոդար), ուսանել Դորպատի համալսարանում։ Ավագյանը գրել է երգեր, որոնցից «Ուրախասցուք ուրեմն»–ը ուսանողական հայտնի երգերից մեկի՝ «Gaudeamus igitur»–ի հայացված տարբերակն է (1849)։ Վերջինս, «Երգ ուխտի», «Հայոց գինին» և այլ երգերի հետ, ուսանողական տարիներին ճանաչում է բերել հեղինակին։ Ավագյանցի երգերին բնորոշ են հայրենասիրությունն ու կենսասիրությունը։
Դիսպերսում
Կատեգորիա:Տերմիններ
Խաչատուր Ավագյանց
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Ջորջ Ավագյան
Ջորջ (Գևորգ) Ավագյան, ամերիկահայ պրոդյուսեր, ջազի նշանավոր դեմքերից։
Կենսագրություն
Ջորջ Ավագյանը ծնվել է 1919 թվականին, ՌԴ Արմավիրի մարզում։ 1923 թվականին տեղափոխվել է ԱՄՆ։ 1941 թվականին ավարտել է Եյլի համալսարանը։ Եղել է Դեյվ Բրուբեքի, Լուի Արմսթրոնգի, Մայլս Դևիսի և շատ այլոց պրոդյուսերը։ 1951-1958 թթ. եղել է «Ուորեն Բրադրզ» կինոընկերության երաժշտական ձայնագրումների բաժնի վարիչն ու տնօրենը։ Ձայնագրման ասպարեզում կատարել է մի շարք նորարարություններ։ Թողարկել է աշխարհում առաջին LP ձայնապնակները և Live ձայնագրությունը (Բեննի Գուդմեն)։ Կոլումբիայի համալսարանում վարել է ջազի պատմության դասընթացներ։ Արժանացել է Գրեմմի մրցանակի։ Columbia Records-ում ձայնագրել է Արմսթրոնգի, Բեննի Գուդմենի, Բիլլ Հեյլիի լավագույն ալբոմները։ 1939 թվականին Չիկագոյում թողարկել է իր ջազային մեղեդիների ձայնապնակը, իսկ Նյու Յորքում հիմնել և նախագահել է «Ավագյան Քո» ընկերությունը, որը մասնաճյուղեր ունի Փարիզում, Բրյուսելում և Թեհրանում։ Մասնակցել է «Գիշերային աղջիկներ», «Ստրավինսկի», «Ամառային օրվա ջազ» և այլ շարժանկարների։ 1957 թվականին դարձել է ԱՄՆ-ի ձայնագրման արվեստի ազգային ակադեմիայի նախագահության անդամ։ Համարվել է ամերիկյան ջազի մեծագույն հեղինակություններից։ 1961 թվականին արժանացել է «Գրեմմի» մրցանակի՝ «Լավագույն ալբոմ» անվանակարգում։ 1962 թվականին կազմակերպել է Բենի Գուդմանի համերգային շրջագայությունները ԽՍՀՄ-ում։ 1998 թվականին այցելել է Հայաստան և մասնակցել է Երևանի առաջին միջազգային ջազ փառատոնին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Երաժիշտներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ծագումով հայ երաժիշտներ Կատեգորիա:1915 ծնունդներ Կատեգորիա:Մարտի 15 ծնունդներ Կատեգորիա:Ամերիկահայ ջազմեններ Կատեգորիա:Ամերիկահայ պրոդյուսերներ Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ամերիկահայեր Կատեգորիա:Խորհրդահայեր Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ
Ղազարոս Ավագյան
Կենսագրություն
Ծնվել է սեպտեմբերի 12-ին, Գետաշեն գյուղում։ Ավարտել է Գանձակի (Կիրովաբադի) բանֆակը։ 1940 թվականին զորակոչվել է խորհրդային բանակ և սովորել ռազմական դպրոցում։ Հայրենական մեծ պատերազմի առաջին օրերից գտնվել է գործող բանակում, 1942 թվականից թշնամու թիկունքում ծավալված պարտիզանական շարժման մասնակից։ Բելառուսիայի ազատագրման համար մղված մարտերում ցուցաբերած քաջության համար արժանացել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչման։ Պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով։ Զոհվել է 1945 թվականի հունվարի 22-ին, թաղված է Մինսկ քաղաքի մոտ ։
Ջամբատիստա Վիկո
Ջամբատիստա Վիկո (Giambattista Vico, ), իտալացի փիլիսոփա։ 1699 թվականից Նեապոլի համալսարանի հռետորության պրոֆեսոր, 1734 թվականից՝ պալատական պատմագիր։
Ղազարոս Ավագյան
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հայազգի հերոսներ Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր Կատեգորիա:Կուրսկի ճակատամարտի մասնակիցներ
Ջամբատիստա Վիկո
Գաղափարներ
Ընդունելով, որ պատմության օրենքները բխում են աստվածային մի սկզբնապատճառից, Վիկոն միաժամանակ առաջադրել է պատմական պրոցեսի օբյեկտիվության գաղափարը։ Նա պատմության շրջապտույտի տեսության ստեղծողն է։ Ըստ այդ տեսության, բոլոր ժողովուրդները զարգանում են պարբերաշրջանով, որը բաղկացած է երեք դարաշրջանից՝ աստվածային (անպետականություն, ենթարկվածություն քրմերին), հերոսական (արիստոկրատական պետություն) և մարդկային (դեմոկրատական հանրապետություն կամ ներկայացուցչական միապետություն), որոնք նմանեցրել է մարդու մանկությանը, պատանեկությանը և հասունությանը։ Յուրաքանչյուր պարբերաշրջան ավարտվում է տվյալ հասարակության անկումով, հասարակությունը վերադառնում է սկզբնական վիճակին, այնուհետև նորից սկսվում է շարժումը վերընթաց գծով, տեղի է ունենում նոր շրջապտույտ։ Դարաշրջանների հերթափոխությունը իրականանում է հասարակական հեղաշրջումների, տոհմական հասարակարգում ընտանիքի հայրերի և ընդոծինների, իսկ ավելի ուշ՝ ֆեոդալների և հասարակ ժողովրդի միջև պայքարի շնորհիվ։ Պետությունը առաջացել է, որպեսզի հայրերը սանձահարեն ընդոծիններին՝ ծառաներին։ Վիկոյի գաղափարները շատ բանով կանխորոշել են Յո. Գ. Հերդերի և Դ. Հեգելի պատմության փիլիսոփաները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալացի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:18-րդ դարի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Իտալացի գրողներ Կատեգորիա:Իտալացի սոցոլոգներ Կատեգորիա:Իտալացի պատմաբաններ Կատեգորիա:Նեապոլի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Քաղաքական փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Իտալացի իրավաբաններ
Ժագուարիաիվայի գավառ
Ժագուարիաիվա (Microrregião de Jaguariaíva), գավառ Բրազիլիայում, մտնում է Պարանա նահանգի մեջ։ Մտնում է Բայշու Ամազոնաս նահանգի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 104 383 մարդ 2006 թվականի տվյալով։ Զբաղեցված տարածքը 5653,986 կմ²։ Բնակչության խտությունը 18,5 մարդ/կմ²։
Գավառի կազմ
Գավառի կազմի մեջ են մտնում հետևյալ համայնքները.
Գոնդափերի Ներքին
Գոնդափերի Ներքին, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Դիադինի գավառակում ։ Գտնվում է Արածանիի աջ կողմում, նրա աջ կողմի վտակ Տաշլուչայ գետակի վրա, Դիադին քաղաքից 26 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Գյուղից 4-5 կմ հյուսիս գտնվում է Գոնդափերի Վերին գյուղը ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Մալինկի (գյուղ, Վյազեմսկի շրջան)
Մալինկի (Малинки), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի բնակավայրեր
Չելնովից
Չելնովիցա (Човновиця), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Օրատովկայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1570 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Օրատովկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1570 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Բոլշոե Մարտովո
Բոլշոե Մարտովո (Большое Мартово), գյուղ Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Պավլովսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Պավլովսկի շրջանի բնակավայրեր
Արեգունի լեռներ
Արեգունի լեռներ, Արեգունու լեռնաշղթա, Արևիք, Գյունեյի լեռնաշղթա, Գեղարքունիքի և Տավուշի մարզերում Փամբակի լեռների հարավարևելյան շարունակությունը՝ սկսվում են Քաշաթաղ գագաթից, հս-արմ ուղղությամբ ձգվում դեպի Պուտաքար գագաթը, ապա թեքվում հվ-արմ մինչև Ջրավետ գագաթը, որտեղից փոխելով ուղղությունը դեպի հս-արմ, հասնում են մինչև Սևանի լեռնանցքը։ Երկարությունը 65 կմ։ Ջրբաժան են Սևանի գոգավորության և Գետիկի հովտի միջև, եզերում է Սևանա լիճը հյուսիսարևելյան կողմից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռնաշղթաներ Կատեգորիա:Տավուշի մարզի լեռնաշղթաներ
Բեթղեհեմի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Թբիլիսի)
Բեթղեհեմի Սուրբ Աստուածածին Եկեղեցի (ზემო ბეთლემის მაცხოვრის შობის ტაძარი), (հայտնի է որպես Բեթղեհեմի վերին եկեղեցի), հայկական առաքելական եկեղեցի Վրաստանի մայրաքաղաք Թբիլիսիիում։ Այժմ վրացականացվել է և գտնվում է Վրաց ուղղափառ եկեղեցու ենթակայության ներքո ։
Տես նաև
Կատեգորիա:Հայկական առաքելական վրացականացված վանքեր և եկեղեցիներ ա Կատեգորիա:Հին Թբիլիսի Կատեգորիա:Թբիլիսիի հայկական եկեղեցիներ
Ապստամբության իրավունք
Ապստամբության իրավունք (ճնշման նկատմամբ դիմադրության իրավունք, հեղափոխության իրավունք), քաղաքագիտական փիլիսոփայության մեջ քաղաքացիների իրավունքը կամ պարտականությունն է ցանկացած միջոցներով, ընդհուպ մինչև զինված պայքարի միջոցով, պաշտպանել իրենց իրավունքները և ազատությունները բռնակալներից և տապալել իշխանությունը, որը գործում է իրենց ընդհանուր շահերին դեմ։ Այն պատկանում է բնական իրավունքների շարքին, այսինքն` չի պահանջում դրական իրավունքի նորմերով հաստատում։ Պատմության ընթացքում սահմանվելով տարբեր ձևերով, այս իրավունքի նկատմամբ հավատն օգտագործվել է արդարացնելու համար տարբեր հեղափոխություններ, ինչպիսիք են Անգլիական հեղափոխությունը, Ամերիկյան հեղափոխությունը և Ֆրանսիական հեղափոխությունը ։
Ճնշումների նկատմամբ դիմադրության իրավունքի հիմնավորումը սկիզբ է առնում հին ժամանակների` բռնապետի սպանության իրավունքից։ Դիմադրության իրավունքն առաջին անգամ գրավոր ամրագրվել է 1776 թվականի ԱՄՆ անկախության հռչակագրում։
Փաստաթղթի ներածական մասում նշվում է.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ Կատեգորիա:Քաղաքական կոնցեպտներ Կատեգորիա:Լուսավորության դարաշրջան
(3033) Հոլբաեկ
(3033) Հոլբաեկ (Holbaek), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1984 թվականի մարտի 5-ին Կառլ Աուգյուստեսենի, Պոլ Յենսենի և Հանս Ֆոգ Օլսենի կողմից Բրորֆելդեում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1984 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կառլ Աուգյուստեսենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Պոլ Ենսենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Հանս Ֆոգ Օլսենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
(3034) Կլիմենհագա
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,324522 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8372 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8118 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1294,49 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,278102 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,92° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1917 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Մաքս Վոլֆի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Վարտմանսրոտ
Վարտմանսրոտ  (Wartmannsroth), կոմունա Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում։
Ենթարկվում է Նիժնայա Ֆռանկոնիա վարչական շրջանին։ Գտնվում է Բադ Կիսինգենի շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 2197 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի) ։ Տարածքը կազմում է 53,45 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 6 72 161։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Սոցիալական մարքեթինգ
Սոցիալական մարքեթինգ տերմինը առաջին անգամ օգտագործվել է 1970 թվականին։ Այն նշանակել է մարքեթինգի սկզբունքները կիրառել սոցիալական խնդիրների լուծման և սոցիալական գաղափարների կիրառմանն աջակցելու նպատակով։
Սոցիալական մարքեթինգը մասնագիտական ճյուղ է մարքեթինգի ասպարեզում, որը կարելի է սովորել և որում կարելի է հմտանալ։ Սոցիալական մարքեթինգը նպատակ ունի, ինտեգրելով մարքեթինգային հասկացությունները, ազդել անհատների և հասարակության խմբերի վարքագծի վրա այնպես, որ դա բերի ընդհանուր հասարակության բարելավմանը։
Իրականում սոցիալական մարքեթինգով զբաղվող մասնագետները իրենց առջև դնում են հետևյալ խնդիրները՝
Գրականություն
Կատեգորիա:Մարքեթինգ
1¹¹=1 (Power of Destiny)
1¹¹=1 (Power of Destiny), հարավկորեական բոյ բենդ Wanna One-ի առաջին և միակ ստուդիական ալբոմը։ Ալբոմը թողարկվել է 2018 թվականի նոյեմբերի 19-ին` Swing Entertainment և Stone Music Entertainment ընկերությունների կողմից։
Տարեկան չարթեր
CD only
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա: 2018 ալբոմներ
Համբարձում Փափազյան
Համբարձում Փափազյան (1830, Կոստանդնուպոլիս – մահան թվականն անհայտ է), հայ բանաստեղծ։ Սովորել է Լազարյան ճեմարանում (1840–1848), ապա՝ Դորպատի համալսարանի աստվածաբանական բաժնում։ Դորպատի հայ ուսանողների ինքնուրույն և թարգմանական բանաստեղծությունների (դորպատյան բանաստեղծություններ) շարքում լայնորեն հայտնի է եղել Փափազյանի «Զքեզ որդիք արամյան կոչե Հսյաստան»-ը («Քնար Հայկական», 1868, ժողովածուն), որտեղ արտահայտված է հայ ուսանողության հայրենասիրությունն ու ազգին ծառայելու պատրաստակամությունը։
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Լազարյան ճեմարանի սաներ Կատեգորիա:Տարտուի համալսարանի շրջանավարտներ
Տոպոլի (գյուղ, Դվուրեչենսկի շրջան)
Տոպոլի (Тополі), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Դվուրեչենսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1725 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Տոպոլի գյուղում բնակվում էր 261 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1273 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 205,03 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Դվուրեչենսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1725 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Էյվիլեր
Էյվիլեր (Eywiller), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Ստորին Հռենոս գավառում ։
Բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 268 մարդ, բնակչության խտությունը` 57.14 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4.69 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 350 կմ արևելք, Ստրասբուրգ քաղաքից` 60 կմ հյուսիս-արևմուտք։
Բնակչություն
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 179 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 116-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 63։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 64,8 %։ 116 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 103 անձ (61 տղամարդ և 42 կին)։ Գործազուրկ են եղել 13 անձ (6 տղամարդ և 7 կին)։ 63 անաշխատունակներից 15-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 18-ը` թոշակառուներ, իսկ 30-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Ժակարեզինյուի գավառ
Ժակարեզինյու (Microrregião de Jacarezinho) գավառ Բրազիլիայում, մտնում է Պարանա նահանգի մեջ։ Մտնում է Բայշու Ամազոնաս նահանգի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 119 534 մարդ 2006 թվականի տվյալով։ Զբաղեցված տարածքը 2759,513 կմ²։ Բնակչության խտությունը 43,3 մարդ/կմ²։
Գավառի կազմ
Գավառի կազմի մեջ են մտնում հետևյալ համայնքները.
Լյոկ Յոլ (Կոլեգայի վտակ)
Լյոկ Յոլ  (Лёк-Ёль), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Կոգել գետի ձախ ափից 58 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 12 կմ է։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը Պեչորա գետն է մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը Պեչորա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Հերմանն ամրոց
Հերմանն ամրոց (Hermanni linnus, նաև՝ Նառվա ամրոց), միջնադարյան ամրոց Էստոնիայի Նառվա քաղաքում՝ Նառվա (Նառովա) գետի ափին։ Ամրոցը հիմնադրվել է XIII դարում դանիացիների կողմից։ Իր պատմության ընթացքում ամրոցը պատկանել է Դանիային, Լիվոնյան օրդենին, Ռուսաստանին, Շվեդիային ու Էստոնիային։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ամրոցը խիստ վնասվել է, սակայն հետագայում վերականգնվել է, և այսօր ամրոցի շենքում տեղակայված է Նառվայի թանգարանը։
Պատմություն
Հերմանն ամրոցի կառուցման հստակ տարեթիվը վիճելի է։ 13-րդդարի առաջին կեսին Հյուսիսային Էստոնիան գրաված դանիացիները 1223 թվականին Ռուգոդիվում ՝ Նառվա գետի ու «հին» ճանապարհի հատման վայրում, կառուցել են պաշտպանական փայտե ամրություններ։ 14-րդ դարի սկզբում դանիացիներն սկսում են կառուցել քարե ամրոցը, որը հետագայում անվանվում է Հերմանն ամրոց։ Ամրոցի մասին առաջին հիշատակությունը վերաբերում է 1329 թվականին։
1347 թվականին Դանիայի Վոլդեմար IV արքան Հյուսիսային Էստոնիան հանձնեց Լիվոնյան օրդենին, այդ ժամանակ էլ կառուցվում է Հերմաննի աշտարակի առաջին հատվածը։ 1492 թվականին Հերմանն ամրոցի դիմաց՝ Նառվա գետի մյուս ափին, կառուցվեց ռուսական Իվանգորոդ ամրոցը։ XV-րդ դարի վերջին ու XVI-րդ դարի սկզբին Նառվա քաղաքի շուրջը կառուցվում է նոր պարիսպ, որը, սակայն, չի պահպանվել. ավերվել է 1777 թվականին։ 1558 թվականին ամրոցը գրավում են ռուսները, իսկ 1581 թվականին այն անցնում է Շվեդիայի տիրապետության տակ և մնում նրանց ձեռքին մինչև 1704 թվականը։ Այս ընթացքում ամրոցը շարունակում է ամրացվել տարբեր շինություններով։ 1683 թվականին անվանի ինժեներ Էրիկ Դալբերգի կողմից մշակվում է ամրոցի նոր պլան, որ հաստատվում է Շվեդիայի արքայի կողմից։ Այս վերակառուցումների արդյունքում նույնն է մնում միայն գետի կողմի պատը։ Ամրոցի արևմտյան ու հյուսիսային հատվածները խիստ ընդարձակվեցին ու ամրացվեցին հավելյալ բաստիոններով։ Այս վերակառուցումը շարունակվեց մինչև 1704 թ-ը. այդ ընթացքում շվեդները կառուցեցին 6 բաստիոն ու Սպես (Հույս) ամրությունը։ Հյուսիսային պատերազմի ընթացքում՝ 1704 թվականին, ամրոցը գրավվեց ռուսների կողմից։ 1863 թվականին Նառվան կորցնում է բերդաքաղաքի կարգավիճակը, սակայն Հերմանն ամրոցի Մութ դարպասների շուրջն սկսվում է այգու հիմնումը, 1875 թվականին Մութ ամրոցները քանդվում են։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին ամրոցը ավերածությունների է ենթարկվում։ Վերակառուցումն սկսվել է 1950 թվականին։ Ներկայում ամրոցի շենքում տեղակայված է Նառվայի թանգարանը, իսկ շուրջը այգի է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամրոցներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Էստոնիայի ամրոցներ
Պապարացի
Պապարացի (իտալ.` paparazzi, ♂ - պապարացո, ♀ - պապարացա), իտալերեն եզրույթ, որը սովորաբար վերաբերում է այն ֆոտոլրագրողներին, ովքեր լուսանկարում են հայտնի մարզիկների, հեռուստատեսային կամ կինոյի դերասանների, քաղաքական գործիչների և այլ հայտնի մարդկանց` երբեմն առանց վերջիններիս համաձայնության և տեղեկացվածության։ Պապարացիներն անկախ պայմանագրեր են կնքում բուլվարային կազմակերպությունների հետ և կապ չունեն որևէ լրատվական գործակալության հետ։ Հայտնի անձինք սովորաբար չեն սատարում պապարացիների վարքը՝ վերջիններիս համարելով անընդունելի և զայրացուցիչ ։
Պապարացիները սովորաբար դրսևորում են կոպիտ պահելաձև։ Շատ աստղեր նշում են, որ որոշ պապարացիներ բառացիորեն ներխուժել են իրենց անձնական տարածք, իսկ ոմանք էլ հրամայել են իրենց զուսպ մնալ և չշարժվել։
Բառի ծագում
Բառը այս իմաստով գործածության մեջ է մտել 1960 թվականին Ֆեդերիկո Ֆելինիի «Քաղցր կյանք» ֆիլմի թողարկումից հետո, որի գլխավոր հերոսի ընկերոջ անունը Պապարացցո էր (դերասան Վալտեր Սանտեսսո)։ Պապարացցոյի նախատիպը Ֆելլինիի ընկերը ու հայտնի իտալացի լուսանկարիչն էր՝ Տացիո Սեկյարոլին։ Գոյություն ունեն այդ անվան առաջացման մի շարք տեսություններ, որոնցից մի քանիսը առաջարկել է հենց ինքը Ֆելլինին։ Ըստ  այդ տեսություններից մեկի Ֆելլինին  և ֆիլմի  սցենարիստ Էննիո Ֆլայանոն վերցրել են այդ բառը Ջորջ Գիսսինգի ճանապարհային  նշումների գրքից «By the Jonian sea» (1901), որում նշվում է ոմն Կորիոլիանո Պապարացցոն, որը Կալաբրիայի հյուրանոցներից մեկի տերն էր։ Համաձայն մեկ այլ տեսության՝ Ֆլայանոն հորինել է այդ անունը՝ ասոցացնելով տեսախցիկի արձակած ձայնը կակղամորթների վահանակների փակվելու ձայնի հետ ։ XIX դարի իտալական կենդանաբանական աշխատանքներում Paparazzi di mare  («ծովային պապարացի») բառակապակցությունը օգտագործվում է մակտրերի ընտանիքին պատկանող կաղկամորթների մասին խոսելիս (Mactra stultorum) :
Ռեժիսորը այդ կերպարին կերտել է որպես հետաքրքրասեր ու անհանգստացնող մի լուսանկարիչ, որը նման է մոծակի։ Ֆելլինին պատմել է, որ այդ անունը ինքը փոխառել է իր դասընկերներից մեկից, ում իր արագ խոսելու պատճառով անվանում էին Պապարացցո։ Ավելի ուշ «պապարացի»  բառը հիմնականում օգտագործվել է տարբեր լեզուներով ու վերաբերել այն լուսանկարիչներին, որոնք հետևում են հայտնի մարդկանց վարկաբեկող նկար ձեռք բերելու համար։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լրագրություն Կատեգորիա:Անձնական կյանք Կատեգորիա:Ֆոտոլրագրություն
Եկատերինյան պալատ
Եկատերինյան պալատ (նաև՝  Ցարսկոսելսկյան մեծ պալատ, Եկատերինյան մեծ պալատ, Մեծ պալատ, Հին պալատ ),  նախկին կայսերական պալատ, ռուսական  երեք կայսրուհիների՝ Եկատերինա I-ի, Ելիզավետա Պետրովնայի և Եկատերինա II-ի ամառային պաշտոնական նստավայր։ Պալատը գտնվում է Սանկտ Պետերբուրգի կենտրոնից 26 կմ հարավ, նախկին Ցարսկոյե Սելոյում (այսօր` Պուշկին քաղաք)։
Համարվում է Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտ, ներառված է «Պուշկին քաղաքի պալատա-պուրակային անսամբլը և նրա պատմական կենտրոնը» համալիրի մեջ , որն էլ համալրում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից պահպանվող հուշարձանների ցանկը՝ որպես «Սանկտ Պետերբուրգի պատմական կենտրոն և հարակից հուշարձանների համալիր» ։