cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Վորոշիլովյան հրաձիգը
Սյուժե
Աֆոնինը, իմանալով բռնաբարության մասին վերցնում է կացինը և շտապում հաշվեհարդար տեսնել, բայց նրան հասցնում է կանգնեցնել թաղային Պոդբերյոզկինը, ով ապրում էր հարևանությամբ։ Իմանալով միջադեպի մասին և հասկանալով, որ ծերունին չի կարող հաղթել երեք առողջ տղաներին, նրան տուն է ուղեկցում, ապա ոստիկանություն կանչում կապիտան Կաշաևի գլխավորությամբ։ Վերջինս կարողանում է արագորեն տղաների անկեղծ խոստովանությունը ստանալ։ Այդ պահին հարևանների կանչով գալիս է գնդապետ Պաշուտինը՝ տղաներից մեկի՝ Վադիմի հայրը, ովփորձում է բանակցել, սակայն կապիտանը համառում է։ Այնուամենայնիվ, արդեն հաջորդ օրը քննիչը չի ընդունում Կատյայի ցուցմունքը՝ պատճառաբանելով, որ չկա որևէ ապացույց, իսկ տղաները եղել են ալկոհոլի ազդեցության տակ։ Դատախազությունում նույնպես մերժում են, խորհուրդ տալով պապիկին ավելի լավ դաստիարակել թոռնուհուն։ Արդյունքում հանցագործները ազատության մեջ են մնում։
Իվան Աֆոնինը արդեն հույս չունի արդարադատությունից, և որոշում է ինքնուրույն գործել։ Հայրենի գյուղում վաճառելով հայրական տունը, նա ուղևորվում է Մոսկվա և ապօրինի զինավաճառներից խլացուցիչով դիպուկահար հրացան ձեռք բերում։ Զենքը փորձարկելիս նա հիշում է իր մարտական երիտասարդությունը և ճշգրիտ խոցում թիրախը։ Զինավաճառներից մեկը հիացած կրակոցով նրան կոչում է «վորոշիլովի հրաձիգ»։
Իվան Ֆյոդորովիչը սկսում է հերթականությամբ վրեժխնդիր լինել տղաներից, բայց միայն չորեքշաբթի օրերին՝ նախապես նշումներ կատարելով օրացույցում։ Առաջին կրակոցը, որ հնչեց հուլիսի 28-ին, լրջորեն վիրավորեց Զվորիգինին, որը ոտքերի միջև մի շիշ շամպայն էր պահել։ Թեև նրան շտապ օգնության հասան այնուամենայնիվ նա անդամահատվեց։ Այնուհետև (օգոստոսի 4-ին) վետերանը կրակում է Բորիսի նոր մեքենայի բենզաբաքին, որի հետևանքով մեքենան պայթում է, արդյունքում մեքենան ամբողջությամբ այրվում է։ Բորիսը հրաշքով փրկվում է, բայց լուրջ այրվածքներ է ստանում մեջքի, հետույքի և սեռական օրգանների շրջանոմ։
Գնդապետ Պաշուտինը որդու հետ խոսակցություններից և հետևողական քննություններից հետո, հասկանում է, որ այս ամենը պատահականություն չէ և հետաքննություն է սկսում։ Հենց քննիչների հարցաքննության ժամանակ, բանալիների հետևից Աֆոնինի տուն է գալիս գյուղ մեկնած հարևանուհին։ Քննիչները ուղևորվում են հարևանուհու բնակարան, զենքի կամ փամփուշտի հետքերով, սական որոնումները արդյունք չեն տալիս։ Թաղային Պոդբերյոզկինը, ով համակրում էր ծերունուն և նրա թոռնուհուն, գուշակելով ծերունու գործողությունները հասցրել էր գաղտնի վերցնել հրացանը։ Չնայած դրան, գնդապետը սպառնում է ծերունուն, ի պատասխան Աֆոնինը ընդհատում է նրան՝ ասելով, որ արդեն ուշ է։ Այս լսելով՝ գնդապետը սարսափահար վազում է՝ տուն վախենալով որդու կյանքի համար։ Չկարողանալով գտնել տան բանալիները՝ ատրճանակով կրակում է կողպեքին, որպեսզի բացի դուռը, սակայն որդին, մտածելով, որ վրիժառուն եկել է իր հետևից, հրացանով անզգուշորեն կրակում է հոր որովայնին։ Հոր հետ ժամանած քննիչը խլում է ատարճանակը, ապա շտապօգնություն և հոգեբուժարան զանգահարում։ Իսկ սառնարանի հետևում թաքնված որդին խելագարության է հասնում։
Ավելի ուշ Աֆոնինին կանգնեցնում է թաղային Պոդբերյոզկինը և ցույց տալիս հրացանը՝ հասկացնելով, որ լավ չէ, երբ որտեղ ասես ապրանք ես թողնում (նկատի ունենալով հրացանը)։ Իմանալով, որ ծերունին գյուղում էլ տուն չունի, նա որպես գործիք ոչ ֆորմալ առգրավում է հրացանը, ծերունին շնորհակալություն է հայտնում նրան և վերադառնում տուն։
Ֆիլմի վերջում չիմանալով գնդապետի և նրա որդու հետ տեղի ունեցածի մասին Աֆոնինը վերադառնում է տուն, որտեղ նրան սպասում էր թոռնուհին, ով կորցրել էր կյանքի նկատմամբ իր հետաքրքրությունը։ Հանկարծ նա լսում է, թե ինչպես է թոռնուհին կիթառի նվագակցությամբ երգում «Միայնակ ակորդեոն» երգը, և հասկանում որ Կատյան կյանքի է կոչվել։ Ծերունու աչքերը լցվում են երջանկության արցունքներով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:1999 ֆիլմեր Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:1990-ականների դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսական ֆիլմեր
Շնչաչափություն
Շնչաչափություն, սպիրոմետր ( ֊ փչել, շնչել և․․․ մեարիա), թոքերի կենսական տարողությունը չափելու մեթոդ։ Առաջարկել է անգլիացի գիտնական Հատչիսոնը (1846)։ Կենսական տարողությունը որոշվում է հանգիստ շնչառության ժամանակ թոքերն օդափոխող շնչառական (մոտ 500 սմ³), խորը շնչառման դեպքում թոքերը մտնող լրացուցիչ (1500 սմ³) և հանգիստ արտաշնչումից հետո ուժեղ արտաշնչմամբ թոքերից դուրս եկող պահեստային (1600 սմ³) օդի գումարով։ Չափում են հատուկ գործիքով՝ շնչաչափով։ Վերջին տարիներին կիրառում են նաև շնչագրության մեթոդը, շնչագրով գրանցվում են շնչառական շարժումները և հատուկ աղյուսակով որոշվում է թոքերի կենսական տարողությունը։ Այն կիրառվում է առողջ մարդկանց հետազոտելիս, ինչպես նաև թոքերի և սիրտ-անոթային համակարգի հիվանդությունների ախտորոշման ու բուժման նպատակով։
Արքայազնը և աղքատը (մուլտֆիլմ)
«Արքայազնը և աղքատը» (The Prince And The Pauper), Միկի Մաուսի և դիսնեյյան այլ դասական կերպարների մասնակցությամբ կարճամետրաժ մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ, նկարահանվել է «Walt Disney Pictures» ստուդիայում ամերիկացի գրող Մարկ Տվենի «Արքայազնը և աղքատը» ստեղծագործության հիման վրա։ Այս ֆիլմը Դիսնեյ ստուդիայում քսերոգրաֆիայի մեթոդով ստեղծված վերջին աշխատանքն է ։ 1990 թվականի նոյեմբերի 16-ին «Ավստրալիայի փրկարարները» լիամետրաժ մուլտիպլիկացիոն ֆիլմի հետ կայացել է մուլտֆիլմի պրեմիերան ։ «Տեղեկատվության մասին օրենքից» հետո ֆիլմն ստացել է 0+ վարկանիշ (ցանկացած լսարանի համար)։
Սյուժե
Երկար տարիներ շարունակ Անգլիան կառավարում էր իմաստուն թագավոր։ Նրա շնորհիվ Լոնդոնի բնակիչները ծաղկում էին և երջանիկ էին։ Բայց մի անգամ թագավորը հիվանդանում է, և Փիթը՝ թագավորական պահակախմբի ղեակավարը, օգտվելով դրանից, սկսում է թալանել և ահաբեկել ողջ Անգլիան, ընդ որում, այդ ամենն անում է թագավորի անունից…
Մի անգամ աղքատ Միկին, Գուֆին և նրա շունը՝ Պլուտոն, ցանկանում էին ուտելիքի համար փող աշխատել, բայց նրանց փորձերն ավարտվում են անհաջողությամբ։ Նրանցից ոչ հեռու անցնում էր կապիտան Փիթը, որը տեղափոխում էր Լոնդոնի ժողովրդից կողոպտած ուտելիքը։ Սոված Պլուտոն, տեսնելով վագոնից կախված երշիկը, գնում է Փիթի հետքով։ Միկին իր շան հետևից վազելով գնում է թագավորի պալատ, ուր նրան ներս է թողնում պահակը՝ աղքատին արքայազնի տեղ դնելով։ Կապիտան Փիթը, նկատելով իր ենթակայի սխալը, բռնում է Միկիին և սկսում է «նախատել» նրան, բայց արքայազնը նկատում է դա և հրամայում է կապիտանին նրան թողնել պալատ։ Փիթը կատարում է հրամանը, իսկ Պլուտոյին շպրտում է պալատի պատերից դուրս։ Այդ ժամանակ պալատում հայտնված Միկին հանդիպում է արքայազնին։ Երկու մկնիկները զարմանում են այն բանից, թե ինչքան են նման իրար։ Իր ձանձրալի կյանքից հոգնած արքայազնը առաջարկում է աղքատին փոխանակվել հագուստներով։ Միկիին կասկածներ է հայտնում, բայց արքայազնը հանգստացնում է նրան, ասելով, որ թագավորական կնիքով մատանին իր մոտ կմնա, որը կօգնի տարբերել իրենց։
Աղքատի հագուստ հագած թագաժառանգը իջնում է բակ, որտեղ նրան դիմավորում է Փիթը։ Նա չի ճանաչում արքայազնին և սավառնականետերի օգնությամբ ուղարկում է նրան դղյակի դարպասներից դուրս։ Այնտեղ արքայազնը հանդիպում է Պլուտոյի ու Գուֆի հետ և շարժվում քաղաք։ Այդ ժամանակ Միկին բախվում է պալատական կյանքի բոլոր դժվարություններին՝ արծիվներով որս, քիմիական գիտություններ և այլն։ Իսկ արքայազնը ճամփորդում է Լոնդոնի փողոցներով՝ սարսափով իմանալով, որ Փիթի զինվորները թալանում և ավերում են քաղաքաբնակներին։
Այդ ժամանակ մահանում է թագավորը։ Փիթը, իր ենթականերից մեկից իմանալով խաբեության մասին, սկսում է վախեցնել Միկիին, որ կպատժի Պլուտոյին և ստիպում է նրան թագավոր դառնալ։ Իսկական արքայազնը, իմանալով հոր մահվան լուրը, որոշում է վերադառնալ պալատ, բայց Փիթը և նրա զինվորները գալիս են Գուֆի ու Միկիի կացարան։ Նրանք բռնում են նրան և Դոնալդի հետ ճաղերի հետևն են նետում, բայց դահիճի հագուստ հագած Գուֆին փրկում է նրանց։ Այդ ժամանակ սկսվում է թագադրումը, բայց Միկին ամբողջ ուժով փորձում է դադարեցնել այն և հրամայում է ձերբակալել Փիթին։ Այդ ժամանակ Փիթը նրան անվանում է ինքնակոչ, բայց հանկարծ հայտնվում է իսկական արքայազնը, և աղքատի հետ նրանք հաղթում են Փիթին։
Արքայազնը դառնում է Անգլիայի թագավոր, իսկ Միկին, Գուֆը և Պլուտոն՝ նրա պալատականները։
Հնչյունավորում
Բնօրինակ տեքստը հնչյունավորել են ՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1990 մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Walt Disney Pictures ֆիլմեր Կատեգորիա:Walt Disney ստուդիայի կարճամետրաժ մուլտֆիլմեր
Հայկ Յազմաջյան
Հայկ Հովհաննեսի Յազմաջյան (30 հունվարի, 1898, Կոստանդնուպոլիս- 12 փետրվարի, 1975, Երևան), հայ բժիշկ, հոգեբույժ, մանկավարժ, գիտնական, ազգային և հասարակական գործիչ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1898 թվականի հունվարի 30-ին Կոստանդնուպոլսում։ Տարրական կրթությունն ստացել է Վառնայում, միջնակարգը՝ Կ. Պոլ­սում։ Բժշկական բարձրագույն կրթությունն ստացել է Կ. Պոլ­սի (1918-1922) և Փա­րի­զի (1923-1925) համալսարաններում։ Մասնագիտացել է հոգեբուժություն մեջ։ 1927 թվականին Փարիզի համալսարանում արժանացել է բժշկության դոկտորի կոչման։ Փարիզում զբաղվել է բժշկական, գիտական, հասարակական և ազգային գործունեությամբ, եղել Փարիզի Հայ բժշկական միության եռանդուն անդամներից։
1936 թվականին, ուղեկցելով Կոմիտասի աճյունը, հայրենադարձվել է Խորհրդային Հայաստան։ 1936-1975 թվականներին Երևանի հանրապետական հոգեբուժական կլինիկական դիսպանսերում հոգեբույժ է աշխատել։ Համատեղությամբ աշխատել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտի հոգեբուժության ամբիոնում, որպես ասիստենտ, ինչպես նաև Երևանի պետական համալսարանում, որպես իրավաբանական ֆակուլտետի դատական հոգեբուժության դասախոս։ 1944-1946 թվականներին եղել է Հայկական ՍՍՌ Գիտությունների ակադեմիայի բժշկության և կենսաբանության պատմության սեկտորի գիտաշխատող և քարտուղարը։ Եղել է խորաթափանց գիտնական, փորձառու կլինիցիստ, հմուտ մանկավարժ, ազնվագույն անձնավորություն։
1954 թվականին պաշտպանել է գիտական թեզ՝ «Հո­գե­բու­ժա­կան հա­յացք­նե­րը Հայաստանում հնա­գույն ժա­մա­նակ­նե­րից մին­չև 11-րդ դար» թեմայով և արժանացել բժշկական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճանին։ Կլինիկական հոգեբուժության և հոգեբուժության պատմության վերաբերյալ ավելի քան 40 տպագրված և անտիպ հոդվածների հեղինակ է։ Լինելով բազմակողմանի զարգացած անձնավորություն՝ եղել է նաև արվեստի մեծ սիրահար։ Պաշտել է Կոմիտասին, Մե­ծա­րեն­ցին, անչափ սիրել ֆրանսիական մշակույթը։ Ունի ֆրանսերեն և հայերեն գրած անտիպ բանաստեղծությունների տետրակ և «Օրա­գիր»։ Հայկական ՍՍՀ վաստակավոր բժշկի կոչման է արժանացել (1966), մեդալներով ու պատվոգրերով պարգևատրվել։
Մահացել է 1975 թվականի փետրվարի 12-ին Երևանում։
Աղբյուր
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ Կատեգորիա:Հայ հոգեբույժներ Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Հունվարի 30 ծնունդներ Կատեգորիա:1898 ծնունդներ Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլիս քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Փետրվարի 12 մահեր Կատեգորիա:1975 մահեր Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր բժիշկներ Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ
Թոյշնից
Թոյշնից (Teuschnitz), կոմունա Գերմանիայում, Բավարիա երկրամասում։
Գտնվում է Վերին Ֆրանկոնիա վարչական շրջանի ենթակայության տակ։ Մտնում է Կրոնախ շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը 2051 մարդ է (2010 թվականի դեկտեմբերի 31–ի տվյալներով )։ Զբաղեցնում է 34,26 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 4 76 180։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Խաչատուր Մարտիրոսյան (նկարիչ)
Խաչատուր Ռուբիկի Մարտիրոսյան, հայ նկարիչ։
Կենսագրություն
1977 թվականին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը, 1988 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստի ինստիտուտը։ 1999 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է, Ֆրանսիայի անկախ արվեստագետների միության անդամ։
Էդուարդ Դևիդ
Էդուարդ Դևիդ (Eduard Heinrich Rudolph David, 1863, հունիսի 11, Էդիգեր-Էլլեր դեկտեմբերի 24, 1930, Բեռլին) –  Գերմանիայի Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության գործիչ, ռևիզիոնիստ, արտաքին գործերի նախարարության  պետական-քարտուղար, հետագայում՝ Վայմարյան հանրապետության ներքին գործերի նախարար։
Կենսագրություն
Մինչև 1894 թվականը դասավանդում էր ճեմարանում։ 1893 թվականից Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության անդամ էր։ Նա առաջիններից մեկն էր, ով անթաքույց վերաքննությամբ հանդես եկավ մարքսիզմի ագրարային հարցի դեմ, մերժեց կապիտալիզմի տնտեսական օրենքների գործունեությունը հողագործության բնագավառում։ 1907 թվականի 2-րդ Ինտերնացիոնալի Շտուտգարտի կոնգրեսում (վեհաժողովում) պաշտպանել է կայսրության գաղութային քաղաքականության բանաձևը։ Վ.Ի. Լենինը քննադատության է ենթարկել նրա հայացքները։
1903 - 1918 և 1920 - 1930 թվականներին Ռայխստագում պատգամավոր էր, պառլամենտում սոցիալ - դեմոկրատական կուսակցության ֆրակցիայի ղեկավարներից մեկն էր։ 1918 թվականին դարձել էր Մաքս Բադենսկի կայսերական կառավարության արտաքին գործերի նախարարության կրտսեր պետական քարտուղար։ 1919 թվականին Վայմարյան Ազգային ժողովի առաջին նախագահն էր, 1919 թվականի փետրվարից մինչև 1920 թվականի հունիս ներքին գործերի նախարար էր։ 1922 - 1927 թվականներին Հեսսենում կենտրոնական կառավարության ներկայացուցիչն էր։
Հրապարակումներ
Իր «Սոցիալիզմը և գյուղատնտեսությունը» (1903, ռուսերեն թարգմանությունը 1903 և 1906 թվականներին) գլխավոր աշխատության մեջ փորձել էր հերքել Կարլ Մարքսի տեսությունը գյուղատնտեսությունում արտադրության համակենտրոնացման վերաբերյալ, ապացուցել մանր գյուղացիական տնտեսության «կայունությունը» և նրա «գերազանցումը» խոշոր գյուղացիական տնտեսության նկատմամբ, պաշտպանել էր այսպես կոչված հողի բերրիության նվազման մասին օրենքը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության անդամներ
CamStudio
Պատմություն
Ի սկզբանե CamStudio-ն թողարկել է RenderSoft ընկերությունը 2001 թվականին։ 2003 թվականին eHelp կորպորացիան, որը տիրապետում էր մրցակցող RoboDemo (ներկայումս այն կոչվում է Adobe Captivate) արտադրանքին, գնել է ընկերությունը։ eHelp կորպորացիան թողարկել է CamStudio 2.1 թարմացված տարբերակը՝ իր լիցենզիոն ծրագրային ապահովության ներքո։ Նրանում ուղղվել է մի քանի թերություն և ամենակարևորը՝ SWF ստեղծելու եզակի հնարավորությունը։ Ապա CamStudio 2.0-ի (վերջին տարբերակը բաց ելակետային կոդով) որպես անվճար ծրագրի զարգացումը թարմացվել է և 2007 թվականի սեպտեմբերին թողարկվել է CamStudio 2.5 Beta 1-ը։ Համապատասխանաբար իրականացվել է ռեբրենդինգ և բաց ծրագրային ապահովում ։
Հնարավորություններ
Ծրագիրն ունի հետևյալ առավելությունները ․
Քննադատություն
Ծրագիրն ունի հետևյալ թերությունները ։
Վիրուս
2016 թվականի օգոստոսին VirusTotal-ի վերլուծությունը ցույց է տվել, որ 54 հակավիրուսային ծրագրերից, որոնց թվում էր նաև Dr.Web-ը, տեղակայված ֆայլերում գտել են վնասակար installCore ծրագիրը ։ 2017 թվականի փետրվարին հակավիրուսային ծրագրերի քանակը, որոնք հայտնաբերել են վնասակար ծրագրային ապահովում, հասել է 55-ից 31-ի, սակայն մեկ ամիս անց դրանց թիվը կրճատվել է՝ դառնալով 60-ից 17 ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ծրագրային ապահովում այբբենական կարգով Կատեգորիա:2001 ծրագրային ապահովում Կատեգորիա:GNU GPL արտոնագրով ծրագրային ապահովումներ
Ադամ Լիստ
Ադամ Լիստ (Adam List, Liszt Ádám, ), հունգարացի ինքնագործ երաժիշտ։ Երիտասարդ տարիներին իշխան Միկլոշ Էստերխազի կալվածքում եղել է տնտեսական աշխատող, իսկ ազատ ժամանակ` երաժիշտ նրա նվագախմբում։ 1811 թվականին որդու` Ֆրանցի (հունգարերեն Ֆերենց) ծնվելուց հետո առաջիններից մեկն էր, որ նրա մոտ նկատեց երաժշտական կարողություններ և դարձավ նրա երաժշտության առաջին ուսուցիչը։ Հետագայում հասավ նրան, որ որդին երաժշտական կրթություն ստանա իր ժամանակի խոշորագույն երաժիշտ մանկավարժների` Կառլ Չեռնիի, Անտոնիո Սալիերիի, Ֆերդինանդո Պաերի և Անտոնին Ռեյխայի մոտ։ Եղել է Ֆրանց Լիստի առաջին տարիների հաջողությունների, եվրոպական մայրաքաղաքներում՝ Վիեննայում, Փարիզում, Լոնդոնում, և մի շարք գավառական քաղաքներում նրա ելույթների կազմակերպիչը։
Օստեոարթրոզ
Օստեոարթրոզը կամ օստեոարթրիտը (հայերեն կիրառում են նաև՝ ոսկրահոդախտ կամ ոսկրահոդաբորբ անվանումները), հոդաբորբերի շարքին դասվող հիվանդություններից մեկը, որն առաջանում է հոդաճառի և ենթաճառային ոսկրի քայքայումից ։ Ամենահաճախ ախտահարվում են ձեռքերի մատների ծայրերի հոդերը, բթամատի հիմային հոդը, պարանոցը, գոտկատեղը, ծնկան և կոնքազդրային (ԿԱՀ) հոդերը։ Հաճախ ախտահարվում են միայն մի կողմի հոդերը։ Հիմնական ախտանշաններն են հոդացավերը և հոդերի կարկամությունը։ Սկզբում դրանք ի հայտ են գալիս միայն ծանրաբեռնվածությունից հետո, սակայն ժամանակի հետ կարող են դառնալ մշտական։ Այլ ախտանշաններից են հոդերի այտուցվածությունը, շարժումների ծավալի կրճատումը, իսկ ողնաշարի ախտահարման դեպքում՝ ոտքերի և /կամ ձեռքերի թմրածությունը և /կամ թուլությունը։ Սովորաբար խնդիրներն ի հայտ են գալիս տարիների ընթացքում։ Օստեոարթրոզը կարող է խաթարել աշխատունակությունը և առօրյա գործունեությունը։ Ի տարբերություն այլ հոդաբորբերի` օստեոարթրոզի դեպքում ախտահարվում են միայն հոդերը՝ առանց հարակա հյուսվածքների ներգրավման ։
Ադամ Լիստ
Մանկություն և պատանեկություն
Ադամ Լիստը ծնվել է 1776 թվականի դեկտեմբերի 16-ին, Պրեսբուրգի մոտ (այժմ` Բրատիսլավա, Սլովակիա) գտնվող Նեմեշվյոլդ գյուղում (այժմ` Էդելստալ, Ավստրիա)։ Նա Գեորգ Ադամ Լիստի և նրա երեք կանանցից առաջինի` Բարբարա Սլեզակովայի (Շլեզակ) երկրորդ որդին էր։ Հավանաբար, հենց Ադամի հայրը «հունգարացրեց» իր List ազգանունը (որը կարող էր լինել ինչպես գերմանական, այնպես էլ` սլավոնական ծագման), քանի որ բնագիր տեղական հունգարերենով այն կարդացվում էր «Լիշտ»։ Ադամի ընտանիքը համարվում էր հունգարական, չնայած չէր խոսում հունգարերեն։
Մինչև 13 տարեկան հասակն Ադամը հաճախում է Կիտտզե գյուղի միջնակարգ դպրոցը, որտեղ ուսուցչություն էր անում նրա հայրը։ Գեորգ Լիստը նույնպես երիտասարդ որդուն երաժշտության առաջին դասերն է տվել։ 1790 թվականին Ադամը թողնում է տունը և գրանցվում Պրեսբուրգի Արքայական կաթոլիկական գիմնազիայում, որտեղ սովորում է հինգ տարի։ Այդ տարիներին էլ երաժշտական կրթություն է ստանում Ֆրանց Ռիգլերի մոտ։ Գիմնազիան ավարտելուց հետո` 1795 թվականին, Ադամը ընդունվում է Մալացկի Ֆրանցիսկյան շքանշանի, այնուհետև Տիրնաուի մեկ այլ վանք։ Իր «անկայուն և փոփոխուն բնավորության» շնորհիվ 1797 թվականի հուլիսի 27-ին թողնում է վանքը, վերադառնում հայրենի եզերք, ընդունվում Պրեսբուրգյան համալսարան, որտեղ 1797-1798 ուսումնական տարվա առաջին կիսամյակի ընթացքում ուսումնասիրում է փիլիսոփայություն։ Համալսարանական կարճատև ուսումնառության ընթացքում նվագախմբում աշխատում է որպես թավջութակահար և երգչախմբում բաս երգիչ։
Օստեոարթրոզ
Պատճառները
Օստեոարթրոզի առաջնային պատճառը համարվում է հոդերի մեխանիկական լարվածությամբ հարուցված վնասումը և աճառի անբավարար ինքնավերականգնումը։ Այս լարվածության աղբյուր կարող է հանդիսանալ ոսկրերի բնածին կամ ախտածին թերհամադրումը, մեխանիկական վնասվածքը, մարմնի ավելորդ քաշը, հոդը պահող մկանների թուլացումը, նյարդերի վնասումը ։ Ինչևէ, վարժությունները, ներառյալ վազքը, վնասվածքի բացակայության պայմաններում չեն մեծացնում օստեոարթրոզի զարգացման վտանգը ։
Մատները ճտացնելը
Մատների օստեոարթրոզի զարգացման մեջ այս երևույթի դերի մասին կարծիքներն ու տվյալները հակասական են։ Եթե նախկինում պնդում էին, որ մատները «չռթացնելը» կամ «ճտացնելը» դեր չի խաղում օստեոարթրոզի զարգացման մեջ, ապա վերջերս կատարված հետազոտության արդյունքում պարզվել է, որ մատների հոդերի սովորութային ճտացնելը ժամանակի ընթացքում հանգեցնում է հոդաճառների հաստացման (աճառի այտուցի), ինչը դիտարկվում է որպես մատների հոդաբորբի (օստեոարթրոզի) վաղ նշան և հետագայում կարող է կապված լինել օստեոարթրոզի բարձր ռիսկի հետ ։
Ադամ Լիստ
Իշխան Էստերխազի մոտ
Ֆինանսական դժվարությունների պատճառով ստիպված է լինում թողնել ուսումը և 1798 թվականի հունվարի 1-ից ծառայության անցնել իշխան Միկլոշ Էստերհազի Ֆորխտենաու կալվածքում։ Այդ տարին Ադամի համար շատ ծանր եղավ, նախ մահացավ նրա մայրը, այնուհետև հայրը, դրանից հետո գժտվեց դպրոցի ղեկավարոււթյան հետ և զրկվեց ուսուցչի աշխատանքից։ Երիտասարդը ստիպված էր իր վրա վերցնել 11 եղբայրների և քույրերի ֆինանսական աջակցության դժվարությունները։ Ադամի նկատմամբ իշխան Էստերխազի ունեցած լավ հարաբերությունների շնորհիվ նրան հաջողվեց հոր համար տեղ ստանալ Մարցի իշխանական փարախում։
Երկու տարի Ֆորխտենաուում անցկացնելուց հետո, Ադամը փոխադրվում է այլ պաշտոնի Կապուվարում, սակայն երկու ամիս հետո ստիպված է լինում տեղափոխվել հունգարերեն չիմանալու պատճառով։ Նա դիմեց Այզենշտադում ծառայելու միջնորդությամբ, որտեղ այդ ժամանակ տեղակայված էր Էստերխազի իշխանների գլխավոր նստավայրը։ Դիմումին կից Ադամը ներկայացրել էր իշխանին նվիրված Te Deum սեփական ստեղծագործությունը երգչախմբի և 16 գործիքների համար, ինչպես նաև նամակ այն մասին, որ ինքը երաժշտական կրթություն է ստացել Արքայական գիմնազիայում և Պրեսբուրգի համալսարանում, նվագել թավջութակ, դաշնամուր և ֆլեյտա։
Օստեոարթրոզ
Մատները ճտացնելը
Օստեոարթրոզը բաժանում են 2 հիմնական խմբերի։ Առաջնային (իդիոպաթիկ) օստեոարթրոզն առաջանում է առանց որևէ նպաստող գործոնի։ Երկրորդային օստեոարթրոզն առաջանում է որևէ նպաստող գործոնի ազդեցության տակ։
Ադամ Լիստ
Իշխան Էստերխազի մոտ
Քանի որ Ադամ Լիստը ժամանակի ընթացքում դարձավ իշխան Միկլոշ Էստերխազիի վստահելի աշխատակիցներից մեկը, նրան վստահեցին խոշոր գյուղատնտեսական ձեռնարկություններից մեկի ղեկավարումը։ Ադամի ղեկավարության ներքո էր գտնվում ոչխարների հոտեր, որոնցում հաշվում էր 50 000 գլխից ավելի, ինչպես նաև իրականացնում էր աշխատակիցների և հաշվապահության կառավարումը։ Շատ տարիներ անց Ֆրանց Լիստը իր նամակում գրել է, որ հայրը «հսկողություն էր իրականացնում իշխան Էստերխազիի 30 000- ից ավելի ոչխարների նկատմամբ»։
Օստեոարթրոզ
Առաջնային օստեոարթրոզ
Օստեոարթրոզի զարգացման գործում դեր են խաղում նաև սեռական հորմոնների մակարդակների տատանումները, քանի որ այն ավելի հաճախ հանդիպում է հետդաշտանադադարային կանանց մոտ ։
Ադամ Լիստ
Ամուսնություն և որդու ծնունդը
1810 թվականի ամռանն Ադամն ուղևորվում է Մատերսդորֆ, որտեղ հայրը աշխատում էր իշխան Էստերխազի փարախի կառավարիչ։ Նրան մեղադրում էին զեղծարարության մեջ, և հավանաբար Ադամը լինելով հմուտ հաշվապահ հույս ուներ օգնել հորը։ Հայտնի չէ, հաջողվեց նրան ինչ որ չափով օգնել հորը, բայց այդ ուղևորության ընթացքում Ադամ Լիստը ծանոթացավ 22 տարեկան մի աղջկա, Մարիա Աննա Լագերի, իր ապագա կնոջ և միակ որդու` նշանավոր կոմպոզիտոր Ֆրանց Լիստի մոր հետ։
Օստեոարթրոզ
Երկրորդային օստեոարթրոզ
Երկրորդային օստեոարթրոզ կարող է զարգանալ հետևյալ հիվանդությունների կամ ախտաբանական վիճակների դեպքում.
Ադամ Լիստ
Ամուսնություն և որդու ծնունդը
Աննան սերել է Ստորին Ավստրիայի Կրեմս գյուղի անգլալեզու ընտանիքից։ Նա հացավաճառ հոր և նրա երկրորդ կնոջ իններորդ երեխան էր։ Երբ աղջիկը ընդամենը 6 տարեկան էր, մահացավ նրա հայրը, իսկ կես տարի անց` մայրը։ Աննան ստիպված փոխադրվում է Վիեննա, որտեղ մի քանի տարի տարբեր սեփականատերերի մոտ աշխատում է որպես սպասուհի։ Նա քաղաքում մնում է Նապոլեոնի զորքերի կողմից քաղաքի պաշարման և գրավման ընթացքում, իսկ դրա ավարտից հետո տեղափոխվում է եղբոր մոտ, Մատտերսդորֆ։
Օստեոարթրոզ
Ռիսկի գործոնները
Հայտնի են օստեոարթրոզի բազմաթիվ ռիսկի գործոններ, որոնցից ամենագլխավորը թերևս տարիքն է։ Հազվադեպ հանդիպող, բայց կարևոր ռիսկի գործոն է համարվում II տիպի նախակոլագենի գենում կետային մուտացիան ախոնդրոպլազիայով և վաղաժամ օստեոարթրոզով երիտասարդ հիվանդների մոտ։ Համաճարակաբանական տվյալները ցույց են տալիս, որ իդիոպաթիկ օստեոարթրոզի զարգացման մեջ դեր ունի ժառանգական գործոնը։ Հեբերդենի հանգուցիկները աուտոսոմ-դոմինանտ կերպով փոխանցվում են կանանց շրջանում։ Տղամարդկանց մոտ Հեբերդենի հանգուցիկները աուտոսոմ-ռեցեսիվ են։ Դրանք կարող են համարվել օստեոարթրոզի հորմոնային բաղադրիչը, և փոխարինող թերապիան էստրոգեններով կարող է ընկճել այս հանգուցիկների զարգացումը հետդաշտանադադարային շրջանի կանանց մոտ։
Վնասվածքը (հատկապես մենիսկների, ծնկան խաչաձև և համակողմնային (կոլատերալ) կապանների վնասվածքները, ինչպես նաև հոդերն ընդգրկող կոտրվածքները) երկրորդային օստեոարթրոզի ռիսկի գործոն է։ Մասնագիտական վնասվածքը որպես օստեոարթրոզի ռիսկի գործոն ավելի քիչ դեր ունի, սակայն ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ օստեոարթրոզը հաճախ առաջանում է մուրճով աշխատողների (նախաբազուկ, արմունկ, դաստակ), փորողների (ծունկը), հատակ շարողների, շինարարների, հողագործների (ԿԱՀ), բամբակ հավաքողների (մատներ) մոտ։
Ադամ Լիստ
Ամուսնություն և որդու ծնունդը
1811 թվականի հունվարի 11-ին տեղի է ունենում Ադամի և Աննայի հարսանիքը։ Պսակադրությունը տեղի ունեցավ Ունտերֆրաուեն խայդի կաթոլիկական եկեղեցում, Ռայդինգից երկու կիլոմետր հեռու, որտեղ բնակվում էր Ադամ Լիստը։ Հարսանիքից մի քանի շաբաթ հետո Աննան հղիանում է։ Գոյություն ունի լեգենդ, իբր Ռայդինգի մոտ տեղակայված թափառախմբի գնչուները գուշակել էին, որ նա ծննդաբերելու է «մեծ մարդու»։ 1811 թվականի հոկտեմբերի 22-ին Աննան բարեհաջող ծննդաբերում է առողջ, թեպետ թույլ տղա։ Հաջորդ օրը նրան մկրտում են լատինական Franciscus անվամբ Ունտերֆրաուենխայդի նույն եկեղեցում, որտեղ տարեսկզբին տեղի էր ունեցել նրա ծնողների պսակադրությունը։ Անունը ընտրվում է ի պատիվ սուրբ Ֆրանցիսկ Ասսիզեցիի, որի միաբանությունում Ադամն անցկացրել էր իր երիտասարդ տարիները և ծննդկանի կնքահոր պատվին, որի անունը մկրտության գրքում լատինահունգարական նմանողությամբ գրված էր Zambothy Franciscus:
Օստեոարթրոզ
Ռիսկի գործոնները
Գիրությունը համարվում է ծնկահոդի օստեոարթրոզի ռիսկի գործոն։ Վիտամին D3-ի պակասը խորացնում է ծնկահոդի օստեոարթրոզը, իսկ 25-OH-D3-ի պակասը հանգեցնում է ԿԱՀ-ի օստեոարթրոզի ռադիոգրաֆիկ առաջխաղացման։
Ադամ Լիստ
Ամուսնություն և որդու ծնունդը
Այստեղ անհրաժեշտ է նշել, որ իշխան Էստերխազիին 1812 թվականի հուլիսին գրած իր նամակում Ադամ Գեորգի հայրը հիշատակում է «որդու չորս երեխաներին»։ Այդ պահին Ադամն ու Աննան ամուսնացած էին դեռևս 18 ամիս և հայտնի էր, որ նրանք ունեին ընդամենը մեկ որդի՝ ապագա կոմպոզիտոր Ֆրանցը։ Մնացած երեք երեխաների գոյությունը իրականում հնարավոր է, (նրանց մասին այլ տեղեկատվություն չկա բացի նամակում հիշատակվածից), քանի որ Աննան Ադամի երկրորդ կինն էր և 1800 թվականից 1810 թվականների նրա անձնական կյանքի վերաբերյալ տեղեկությունները ծայրաստիճան անբավարար են։
Օստեոարթրոզ
Ախտածագում
Օստեոարթրոզը հոդերի դեգեներատիվ հիվանդություն է, որը կարող է հանգեցնել աճառի զգալի կորստի և հոդի այլ բաղադրիչների լուրջ վնասման։ Սակայն մինչ այդ՝ օստեոարթրոզի ավելի վաղ շրջաններում, հոդաճառում տեղի են ունենում նուրբ կենսաքիմիական տեղաշարժեր։ Առողջ աճառի ջրի պարունակությունը հավասարակշռված վիճակում է պահվում կոլագենային թելիկների ճզմոզ ուժի և պրոտեոգլիկանների օսմոտիկ (ներծծող) ճնշման փոխհարաբերության շնորհիվ ։
Օստեոարթրոզի սկզբնական շրջանում կոլագենային մատրիքսը դառնում է ավելի փուխր, իսկ պրոտեոգլիկանների քանակը նվազում է՝ հանգեցնելով հոդաճառում ջրի կուտակման և աճառի քայքայման ։ Այդ քայքայման արգասիքներն անցնում են ձուսպահեղուկի (սինովիալ հեղուկի) մեջ, իսկ հոդապարկի ներքին շերտի բջիջները փորձում են կլանել և հեռացնել դրանք, ինչի արդյունքում ի հայտ է գալիս նաև հոդապարկի բորբոքում։ Հետագայում հոդերի եզրերին կարող են ձևավորվել օստեոֆիտներ («փշեր»)։
Համաճարակաբանություն
Աշխարհի բնակչության մոտ 3.6%-ն ունի ծնկահոդի օստեոարթրոզ (մոտ 250 միլիոն մարդ) ։ 65-ն անց մարդկանց 80%-ն ունի օստեոարթրոզի որևէ ռենտգենաբանական նշան, սակայն միայն 60%-ն են ունենում օստեոարթրոզի ախտանշաններ ։ Հաշմանդամության պատճառների ցուցակում օստեոարթրոզը զբաղեցնում է առաջին տեղը և հասցնում է ամենամեծ տնտեսական վնասը ։
Կլինիկական պատկեր
Օստեոարթրոզի ժամանակ հիմնականում ախտահարվում են ձեռքի մերձադիր և հեռադիր միջմատոսկրային, I դաստակ-նախադաստակային (բթամատի հիմային), ԿԱՀ, ծնկան հոդերը, ինչպես նաև ողնաշարի պարանոցային ու գոտկային հատվածները։ Հոդերն հիմնականում ախտահարվում են անհամաչափորեն։
Օստեոարթրոզի հիմնական ախտանիշը ցավն է։ Սկզբում այն առաջանում է շարժումների, ծանրաբեռնվածության ժամանակ և դադարում հանգիստ վիճակում։ Քանի որ հոդաճառը չունի նյարդեր, ցավի աղբյուրն ենթաճառային ոսկրն է, ձուսպաթաղանթը, հոդաշապիկը, կապաններն ու մկանները։ Ակտիվ-պասիվ շարժումներն առաջացնում են ցավ, և շարժման ժամանակ կարելի է լսել կամ շոշափել ճարճատյուն (կրեպիտացիա)։
Մյուս հիմնական ախտանիշն առավոտյան կարկամությունն է, որը կարող է տևել մինչև 20 րոպե։ Հանգստից հետո որոշ հիվանդներ նշում են անցողիկ կարկամություն՝ “ժելի ֆենոմեն”, որը ևս տևում է մինչև 20 րոպե, ի տարբերություն ռևմատոիդ արթրիտի, երբ այդ ֆենոմենը տևում է մի քանի ժամ։
Օստեոարթրոզի ժամանակ չի նկատվում մարմնի ջերմության բարձրացում, քաշի կորուստ, ախորժակի անկում, մկանների ատրոֆիա և հոդերի համաչափ ախտահարում։
Հիվանդության առաջընթացին զուգահեռ կրճատվում է շարժումների ծավալը և քանակությունը` հոդամակերեսների հարաճուն անհամապատասխանության պատճառով։ Շարժումների ծավալի կրճատման մյուս պատճառներն են մկանների լարվածությունը և կոնտրակտուրան, հոդաշապկի կոնտրակտուրան, ինչպես նաև մեխանիկական դժվարությունները` կապված օստեոֆիտների և հոդախոռոչում աճառի պոկված կտորների առկայության հետ։ Ցավ, շարժումների սահմանափակում և հոդաշապկի ձգում կարող է հարուցել նաև ավելորդ ձուսպահեղուկի կուտակումը։ Հիվանդության խորացման հետ զարգանում են ենթահոդախախտեր և ձևախախտումներ (դեֆորմացիաներ)։
Նույն տիպի ոսկրային գոյացություններ առաջանում են նաև մերձադիր միջմատոսկրային հոդերի շրջանում՝ Բուշարի հանգուցիկներ։ Հանգուցիկներն ավելի հաճախ առաջանում են 45-ն անց կանանց մոտ։ Ընդ որում, դրանց զարգացման գործում մեծ դեր ունի ժառանգականությունը։ Հանգուցիկները, որպես կանոն, չեն անհանգստացնում, սակայն երբեմն կարող են բորբոքվել և ցավոտ լինել։
Ձեռքի բթամատի հիմային հոդի օստեոարթրոզը (հայտնի է նաև «ռիզարթրոզ» անվանմամբ) սահմանափակում է դաստակի ու բութ մատի օգտագործումը։ Հաճախ այդ հոդում տեղի է ունենում ենթահոդախախտ, որի հետևանքով դաստակն ընդունում է քառակուսի տեսք։
Ոտնաթաթի վրա հաճախ ախտահարվում Է ոտքի բթամատի նախագարշապար-մատոսկրային հոդը (ԲՆԳՄՀ)։ Բունիոնը («կոճը», Hallux valgus) ԲՆԳՄՀ-ի շրջանում ցավ է առաջացնում՝ հարուցելով ոտնաթաթի լայնացում։ Կարող է նաև առաջանալ, այսպես կոչված, ռիգիդ բթամատ, որը սահմանափակում է շարժումները և դժվարացնում քայլելը։ Հաճախ նման հիվանդը գտնում է, որ պետք է գնի նոր, ավելի լայն կոշիկներ, որպեսզի հարմարվի դեֆորմացիային։ Հաճախ ցավը մեղմելու համար արդյունավետ է ԲՆԳՄՀ-ի տակ բարձիկ տեղադրելը։
Օստեոարթրոզի համար շատ բնորոշ է ծնկահոդի ախտահարումը (գոնարթրոզ)։ Ծնկոսկր-ազդրային հոդի օստեոարթրոզի ժամանակ հիվանդը գանգատվում է աստիճաններով բարձրանալու դժվարությունից։
Ախտորոշում
Այնպիսի հետազոտություններն, ինչպիսիք են արյան և մեզի ընդհանուր քննությունը, արյան կենսաքիմիական քննությունը, ինչպես նաև հատուկ քննությունները, որոնցից են ռևմատոիդ գործոնի (ՌԳ), հակակորիզային հակամարմինների (ՀԿՀ), վահանագեղձի ֆունկցիայի որոշման թեստերը, օստեոարթրոզի ժամանակ լինում են տարիքային նորմի սահմաններում, բայց շատ կարևոր են օստեոարթրոզն այլ հիվանդություններից տարբերակելու համար։ Այնուամենայնիվ, հաճախ մեծահասակների մոտ ՌԳ-ի, ՀԿՀ-ի առկայությունն արտացոլող թեստերը դրական են լինում առանց որևէ հիվանդության։ Ճիշտ ախտորոշման հիմնական բաղադրիչներն են անամնեզն (հիվանդության պատմությունը) ու կլինիկական պատկերը։ Արտահայտված օստեոարթրոզի ժամանակ հոդի ձուսպահեղուկը ենթակա է քննության։
Ռենտգենոգրաֆիան օստեոարթրոզի ախտորոշման “ոսկե ստանդարտն” է։ Գեր հիվանդներն անպայման պետք է ենթարկվեն ծնկահոդի և ԿԱՀ-ի ռենտգեն-հետազոտության։ Հոդաճեղքի նեղացումը հիմնականում առաջանում է հոդաճառի դեգեներացիայի և կորստի հետևանքով ցանկացած ախտածագման արթրիտից, հետևաբար օստեոարթրոզի սպեցիֆիկ նշան չէ։ Ավելի սպեցիֆիկ նշաններ են համարվում ենթաճառային սկլերոզի հետևանքով առաջացած ոսկրային հյուսվածքի գերխտությունը և ծայրային օստեոֆիտները։ Օստեոֆիտներն առաջանում են օստեոարթրոզի ուշ շրջանում։ Առաջանում են նաև ոսկրային կիստաներ, որոնք ռենտգեն-նկարի վրա երևում են որպես հարհոդային թափանցիկ տարածություններ։
Ողնաշարի հետազոտության համար օգտակար է մագնիսառեզոնանսային հետազոտությունը։
Բուժում
Բուժումը սկսելուց առաջ պետք է լրջորեն հետազոտել անամնեզը, անցյալում ստացած բուժումը, ֆիզիկական քննությունը։ Օստեոարթրոզով հիվանդները հիմնականում մեծահասակ են, ունեն ուղեկցող հիվանդություններ և հավանաբար ստանում են դեղամիջոցներ, որոնք կարող են փոխազդել օստեոարթրոզի բուժման համար նշանակված դեղերի հետ։ Ավելին, երբ բժիշկը վերջնականորեն գնահատում է հիվանդությունը, պետք է նաև հաշվի առնվեն այլ հիվանդությունների (օրինակ՝ քաղցկեղ, վահանագեղձի հիվանդություններ) առկայությունը, որոնք կարող են առաջացնել հոդացավ։
Բուժումն ուղղված է ցավի կարգավորմանը՝ բորբոքման նվազեցմամբ, ցավազրկմամբ և այլն։
Ոչ դեղորայքային բուժում
Շատ հաճախ հիվանդները, ում մոտ հայտնաբերվում է օստեոարթրոզ, կարծում են, թե հաշմանդամ են դարձել։ Ախտորոշումից հետո բժշկի առաջնահերթ պարտականությունը հիվանդի ուսուցումն է. հիվանդության պրոգնոզի քննարկումը շատ օգտակար է։
Ֆիզիոթերապիան ներառում է վարժություններ, ֆիզիկական միջոցառումներ (ուլտրաձայն, պարաֆինային լոգանքներ, սառցային փաթեթներ և այլն) և բեկակալներ (ֆիքսատորներ, օրթեզներ)։ Առաջին այցելության ժամանակ ֆիզիոթերապևտը պետք է բացատրի հիվանդին այդ մեթոդների օգտագործման կանոնները։ Վարժությունները, այդ թվում ֆիթնես-քայլքը, կարգավորում են շարժումների ծավալը և ուղեկցող մկանների աշխատանքը։ Քառագլուխ մկանն ուժեղացնող վարժությունները նվազեցնում են ցավն ու լավացնում հոդի ֆունկցիան ծնկահոդի օստեոարթրոզի ժամանակ։ Հիվանդը պառկում է մեջքի վրա՝ ոտքն ուղղած ծնկահոդում և ծալած սրունք-թաթային հոդում 90°, այնուհետև լարում է քառագլուխ մկանը՝ սեղմելով ծնկափոսը մահճակալին և պահում այդ վիճակում 10 վայրկյան։ Վարժությունը պետք է կրկնել իրար հետևից մոտ 10 անգամ, օրական 2 անգամ։ Մյուս վարժությունը. նույն դիրքում պառկած՝ հիվանդը բարձրացնում է հիվանդ ոտքը մահճակալից 20սմ բարձրության վրա և պահում այդ վիճակում 10 վայրկյան։ Վարժությունը պետք է կրկնել վերոնշյալ հաճախությամբ։ Լողը ևս համարվում է քառագլուխ մկանն ուժեղացնող վարժություն։
Եթե վարժությունը ցավ է պատճառում, ապա այն պետք է անմիջապես դադարեցնել։
Դիետա. Քաշի իջեցումը (հատկապես ավելորդ ճարպերի հեռացումը) համարվում է օստեոարթրոզի կանխարգելման ամենակարևոր ուղիներից մեկը։ Օստեոարթրոզով հիվանդների համար չկա սպեցիֆիկ դիետա։ Այնուամենայնիվ, նրանք պետք է ընդունեն լիարժեք, կալցիումով հարուստ սնունդ, հատկապես կանայք։ Դրա հետ միասին հիվանդները պետք է կարգավորեն մարմնի զանգվածը և պահեն խոլեստերինի մակարդակը 200մգ/դլ-ից ցածր։
Դեղորայքային բուժում
Համաձայն ԱՄՆ Ռևմատոլոգիայի Քոլեջի՝ օստեոարթրոզի Բուժման և Ախտորոշման Ուղեցույցի, դեղորայքային բուժումը պետք է սկսել հասարակ ցավազրկողներից, օրինակ՝ ացետամինոֆենից (Պարացետամոլ)։ Իրենց արդյունավետությամբ աչքի են ընկնում նաև օքսիկամների շարքի ոչ ստերոիդ հակաբորբոքային միջոցները (ՈՍՀՄ)՝ մասնավորապես տենօքսիկամը (Արթրինալ, Arthrinal), որն ընդունում են օրական ընդամենը 1 անգամ ։
ՈՍՀՄ-ների շարքում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն նաև ՑՕԳ-2-ի ընտրողական արգելակիչները (օրինակ՝ ցելեկօքսիբ), որոնք ավելի քիչ կողմնակի ազդեցություն են թողնում աղեստամոքսային համակարգի վրա։
Այնուամենայնիվ պետք է հիշել, որ ՈՍՀՄ-ների երկարատև կիրառումը կարող է առաջացնել բավականին լուրջ կողմնակի ազդեցություններ (օրինակ՝ աղեստամոքսային ուղու խոցոտում, արյունահոսություն, սիրտ-անոթային խնդիրներ)։ Ուստի խորհուրդ է տրվում ՈՍՀՄ ընդունող հիվանդներին վերցնել հսկողության տակ և 3-4 ամիսը մեկ կատարել արյան բիոքիմիական և մեզի ընդհանուր անալիզ։
Որոշ դեպքերում բավականին արդյունավետ է գլյուկոկորտիկոիդների ներհոդային ներարկումը (ՆՀՆ)։ Օգտագործելով ասեպտիկ տեխնիկա՝ հոդը ենթարկվում է ասպիրացիայի և հեղուկն ուղարկվում մանրէաբանական ու հակաբիոտիկների նկատմամբ զգայունությունը որոշող հետազոտությունների։ Ապա ներհոդային ներարկվում է մեթիլպրեդնիզոլոն (40մգ/մլ) կամ տրիամցինոլոն (20մգ/մլ)՝ զուգակցելով տեղային ցավազրկողի (օրինակ, լիդոկայինի) լուծույթի հետ։ Նույն հոդի մեջ կարելի է ներարկել տարին մինչև 4 անգամ։ Ամեն ներարկումից հետո ախտադադարը տևում է մոտ 3 ամիս։ Եթե այն տևում է 2-3 ամսից պակաս, ապա դա պետք է գնահատել որպես միջամտության անարդյունավետություն և այլևս չկրկնել։
Մածուցիկացումը (viscosupplementation) բուժման միջոց է, որի արդյունավետությունը հաստատվել է in vivo։ Հայտնագործվել է երկարատև օստեոարթրոզով հիվանդների համար, որոնց մոտ նպատակահարմար չէ ավանդական բուժումը։ Առողջ հոդերում ծանրաբեռնվածության ժամանակ ձուսպահեղուկը փոփոխվում է մածուցիկից էլաստիկի՝ դրանով ապահովելով հոդամակերեսների հարթությունն ու սահունությունը։ Ձուսպահեղուկի մեծ մոլեկուլային զանգվածով բաղադրամաս հիալուրոնաթթուն (ՀԹ) բորբոքման ժամանակ արտադրված ֆերմենտների ու ազատ ռադիկալների ազդեցությամբ քայքայվում է, կորցնելով իր մածուցիկ և էլաստիկ հատկությունները։ Քայքայված ՀԹ-ն ինքնին խորացնում է հոդաճառի քայքայումը։ Մածուցիկացումը նորմալ ՀԹ-ով կարող է հետաձգել կամ նույնիսկ կանգնեցնել օստեոարթրոզի զարգացումը։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ֆիզլուծույթի (NaCl 0.9% լուծույթ) ներարկումների (պլացեբո) կամ ՈՍՀՄ-ների հետ համեմատած՝ ՀԹ-ով մածուցիկացումը բավականաչափ արդյունավետ է։ ՀԹ-ի ներարկումներն ավելացնում են էնդոգեն ՀԹ-ի քանակները, նվազեցնում հոդաճառի պրոտեոգլիկանների քայքայումը, ընկճում արախիդոնաթթվի առաջացումը և, հետևաբար, պրոստագլանդինների սինթեզը։
Աճառապաշտպաններ (խոնդրոպրոտեկտորներ). Մի քանի եվրոպական հետազոտություններ ցույց են տվել, որ գլյուկոզամին, խոնդրոիտին սուլֆատ և մեթիլսուլֆոնիլմեթան (ՄՍՄ) պարունակող միջոցները (օրինակ, Ստաբիֆլեքս, Stabiflex) կարող են նույնքան արդյունավետ լինել, որքան ՈՍՀՄ-ները, բայց դրանք սկսում են ազդել ավելի ուշ (3-6 ամսից)։ Բացի այդ, աճառապաշտպան միջոցների կիրառումը թույլ է տալիս նվազեցնել ՈՍՀՄ-ների ընդունման քանակները։
Վիրահատական բուժում
Երբ կոնսերվատիվ մեթոդները այլևս արդյունավետ չեն, և ցավը տվյալ հոդում հաշմանդամ է դարձնում ակտիվ անհատին, ապա վիրահատական բուժումը կարող է վերադարձնել հիվանդին ակտիվ կյանքի։ Ոչ-վիրաբույժը հարկ եղած դեպքում պետք է տեղեկացնի հիվանդին այդ միջամտության հնարավորության մասին։ Վիրահատական բուժումը հիմնականում մեղմացնում է ցավը, բայց առանձնապես չի վերականգնում շարժումների ծավալը։ Այսպիսով, որոշումը վիրահատական բուժման մասին հաճախ կայացնում է հիվանդը, այլ ոչ թե բժիշկը։ Վիրահատությունը, որպես կանոն, ցուցված է այն անձանց, ովքեր որոշակի դժվարություններ են ունենում իրենց ամենօրյա գործողությունները կատարելիս և ում չեն օգնել վարժություններն ու դեղորայքային բուժումը։
Կոնքազդրային և ծնկան հոդերի օստեոարթրոզի դեպքում 50-ն անց անձանց մոտ էնդոպրոթեզավորումը (ԷՊ) համարվում է ընտրության վիրահատություն։ Ցեմենտավորված կամ ոչ ցեմենտավորված պրոթեզի ընտրությունը տեխնիկական հարց է և կախված է հիվանդի տարիքից, հոդի վիճակից ու վիրաբույժի փորձից։ Չնայած հոդի էնդոպրոթեզը հիվանդին ծառայում է 15-20 տարի՝ էնդոպրոթեզով երիտասարդ հիվանդների շրջանում անպայման կարիք է լինում կատարել հոդի 2 և ավելի ռևիզիա։ Ամեն հաջորդ ռևիզիան ավելի բարդ է, քան նախորդը։ Այդ պատճառով շատ վիրաբույժներ գտնում են, որ ավելի երիտասարդ հիվանդները պետք է ենթարկվեն ազդրի կամ ծնկան ոսկրահատման՝ մինչև ողջ հոդի ԷՊ-ը։
Սրունք-թաթային հոդի ԷՊ-ը դեռևս չի տվել լավ արդյունքներ, բայց հաճախ կիրառվում է արթրոդեզը (հոդի անշարժացումը)։ Սա բավականին հաջող միջամտություն է, որը նվազեցնում է ցավը՝ ախտահարված հոդի անշարժացման շնորհիվ։
Դաստակի հոդերի օստեոարթրոզի ժամանակ վիրահատություն ցուցված չէ։ Եթե դոնդողային կիստաները ցավ են պատճառում, ապա դրանք կարող են հեռացվել։
Ադամ Լիստ
Ռայդինգում
Ռայդինգի տունը մեծ չէր, բացի այդ Լիստերին չէր պատկանում, այլ վարձակալված էր իշխան Էստերխազիից։ Չնայած դրան, Ադամ Լիստն այնտեղ հաճախակի կամերային համերգներ էր կազմակերպում, որին երբեմն մասնակցում էին Այզենշտադից եկած իշխանի երաժիշտները։ Նրանց մեջ էր լինում նաև Հումմելին փոխարինող, երգչախմբի ղեկավար Իոհան Ֆուքսը և սիրողական համերգները ունենում էին պրոֆեսիոնալ հնչեղություն։
Օստեոարթրոզ
Կանխատեսում
Օստեոարթրոզով հիվանդների համար պրոգնոզը բարենպաստ է, բայց կախված է տվյալ անհատի զբաղմունքից ու պահանջներից։ Ողնաշարի ախտահարման և կոմպրեսիոն նեյրոպաթիաների առաջացումը համարվում է անբարենպաստ նշան։ Այն հիվանդների մոտ, ովքեր ունեն օստեոարթրոզով ախտահարված մեծ թվով հոդեր, հիվանդությունն ավելի արագ է առաջ ընթանում։ Միակողմանի ախտահարումն ավելի բարենպաստ է, քան երկկողմանին։
Չնայած դեղամիջոցները չեն կարող կասեցնել օստեոարթրոզի առաջընթացը՝ դրանք կարգավորում են ցավը և լավացնում կյանքի որակը։ Ուսումնասիրվում են բուժման նոր մեթոդներ, որոնց օգնությամբ հնարավոր կլինի կասեցնել օստեոարթրոզի զարգացումը։
Ադամ Լիստ
Ռայդինգում
Ադամի կողմից իր փոքրիկ որդուն տված առաջին երաժշտական դասերի մասին մեզ քիչ բան է հայտնի։ Հավանաբար, երաժշտական պարապմունքները սկսվել են, երբ Ֆրանցը եղել է հինգ կամ վեց տարեկան։ Ադամը նրան սովորեցնում էր ստեղնագործիքի վրա նոտաներով և «թերթիկից» նվագելու հիմունքները և գլխավորը, զարգացնում հանպատրաստից ստեղծագործելու ունակությունները։
Օստեոարթրոզ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ոսկրային և հոդային հիվանդություններ Կատեգորիա:Հիվանդություններ այբբենական կարգով
Ադամ Լիստ
Ռայդինգում
Պարապմունքները սկսելուց երկու տարի անց, Ադամը հասկացավ, որ իր մակերեսային գիտելիքներով որդուն անհրաժեշտ լրջամիտ երաժշտական կրթություն տալ չի կարող։ Նա հասկանում էր, որ միայն իր ժամանակի լավագույն երաժիշտների մոտ սովորելով կարող է զարգացնել Ֆրանցի տաղանդը, բայց Ռայդինգում այդպիսի կրթություն ստանալն անհնար էր։ Անհրաժեշտ էր տեղափոխվել Վիեննա, որն այդ ժամանակ համարվում էր Եվրոպայի երաժշտական կենտրոններից մեկը, այստեղ ապրում և աշխատում էին այնպիսի նշանավոր երաժիշտներ, ինչպիսիք էին Բեթհովենը և Շուբերտը։ Սակայն, տեղափոխման և որդու ուսման վարձի վճարման համար անհրաժեշտ էին էական միջոցներ, որն Ադամի կողմից գնահատվում էր 1500 ֆորինտ, այսինքն նրա 7 տարվա աշխատավարձը։
Ադամը խնդրեց իշխանին իրեն աշխատանք տալ Վիեննայում և որդու ուսման համար պարտքով գումար տրամադրել։ Էստերխազիի կողմից խնդրանքը մերժվում է Վիեննայում թափուր աշխատատեղ չունենալու պատճառաբանությամբ։ Այդ ժամանակ ապագա կոմպոզիտորի հայրը խնդրում է իշխանին անձամբ լսել Ֆրանցի նվագելը և համոզվել, որ վերջինս արտակարգ տաղանդ ունի։ Լսումները տեղի ունեցան 1819 թվականի սեպտեմբերի 21-ին՝ իշխանի որսի գնալու ժամանակ, սակայն վերջինս չհամաձայնվեց փոխել իր կարծիքը։ Ադամը մի քանի անգամ էլ համանման խնդրանքով դիմում է իր գործատուին, մասնավորապես 1820 թվականի ապրիլի 13-ին միաժամանակ տեղեկացնելով որդու հիվանդության մասին, սակայն իշխանը անդրդվելի է մնում։
Առաջին համերգներ
1815 թվականի Վիեննայի վեհաժողովից հետո, վերջ է դրվում հեղափոխական և նապոլեոնյան պատերազմներին, Եվրոպան թևակոխում է ռեակցիայի ժամանակաշրջան, որը շարունակվում է մինչև 1830 թվականը։ Շատ երկրներում, մասնավորապես Ավստրիայում և Պրուսիայում հասարակական և քաղաքական կյանքը ենթարկվում է նշանակալի սահմանափակումների, այդ իսկ պատճառով էլ շատերը հոգու հանգստություն էին գտնում երաժշտության մեջ։ Նյութապես ապահովված մարդիկ պահում էին ընտանեկան երաժիշտներ, որոշներն էլ նույնիսկ ամբողջական նվագախմբեր։ Ի հայտ եկան նախկինում չճանաչված բազմաթիվ կատարողներ, կանայք և երեխաներ։ Դրանց մեջ հանդիպում էին բոլորովին երիտասարդներ, ինչպիսին էր հեծելազորային սպայի որդին՝ Բրաուն ազգանունով, որը սկսել էր ելույթներ ունենալ Վիեննայում 1815 թվականին չորս տարեկան հասակից։ Այդ երեխաների կատարողական վարպետությունը հեռու էր կատարյալ լինելուց, սակայն նորաձևությունը որոշ ժամանակ դեռևս շարունակվում էր։
Ադամը նույնպես կազմակերպեց իր որդու ելույթները։ Ինչպես մյուսները, նա էլ ցանկանում էր գումար աշխատել Ֆրանցի տաղանդի հաշվին, բայց ի տարբերություն մեծամասնության, Լեոպոլդ Մոցարտի նմանությամբ նրանից մի քանի տասնյակ տարի առաջ, ջանում էր Ֆրանցի համար ապահովել երկարատև երաժշտական կարիերա։ 1819 թվականի սեպտեմբերին երեխան նվագել է Բադենում, ավելի ուշ Այզենշտադում, իսկ 1820 թվականի նոյեմբերի 26-ին առաջին մեծ համերգով ելույթ է ունեցել Պրեսբուրգում։ Այս համերգի արդյունքներով Pressburger Zeitung տեղական թերթը հրապարակում է փոքրիկ հոդված, որը դառնում է նոր հրաշամանուկի վերաբերյալ մամուլի առաջին հաղորդագրությունը։ Ահա դրա ամբողջական տեքստը`
Ֆրանցի այդ ելույթից հետո խոշոր կալվածատերերի մի խումբ որոշում է ֆինանսական օժանդակություն ցուցաբերել վիրտուոզի ուսուցմանը, ստեղծելով վեց տարվա ֆոնդ, տարեկան 600 ֆորինտի չափով։ Իշխան Միկլոշ Էստերխազին վերջապես իր զայրույթը փոխեց ողորմածության, Ադամին տրամադրելով մեկ տարի անվճար արձակուրդ` ավելացնելով 200 ֆորինտի չափով նվիրատվություն, որը փոքր-ինչ պակաս էր Լիստի տարեկան վարձատրությունից։ Վաճառելով իրենց ամբողջ ունեցվածքը՝ Լիստերի ընտանիքը 1822 թվականի գարնանը վերջապես տեղափոխվում է Ռայդինգից` մեկնելով Վիեննա։
Վիեննայում
1822 թվականի մայիսի 8-ին Լիստերի ընտանիքը ժամանում է Վիեննա և բնակություն հաստատում Մարիահիլֆի ծայրամասային շրջանում, քանի որ բնակարանները քաղաքի կենտրոնում նրանց համար բավականին թանկ էին։
Ադամը նախ գնաց իր ընկերոջ՝ Հումմելի մոտ` Ֆրանցին ուսուցչություն անելու խնդրանքով, բայց նա դասընթացների համար այնքան շատ գումար պահանջեց, որը Լիստերի ընտանիքը ի վիճակի չէր վճարել։ Այդ ժամանակ Ադամը դիմեց Բեթհովենի աշակերտ, դաշնակահար Կառլ Չեռնիին, որը 1819 թվականին արդեն լսել էր Ֆրանցի կատարումը և այնքան էր տարված նրա երաժշտական ընդունակություններով, որ համաձայնվել էր նրան դաշնամուրի դասեր տալ, եթե երբևէ Լիստերի ընտանիքը Վիեննա տեղափոխվի։
Ադամի կողմից որդու համար գտած երկրորդ ուսուցիչը 72- ամյա Անտոնիո Սալիերին էր, որը համաձայնվեց Ֆրանցին անվճար սովորեցնել երաժշտական կոմպոզիցիայի տեսություն։ Ֆրանցը դասերի էր գնում ոտքով և Լիստերի բնակության վայրի հեռավորության պատճառով մաեստրոի հետ դասերը տեղի էին ունենում ոչ թե ամեն օր, այլ շաբաթը երկու- երեք անգամ։ Պահպանվել է Սալիերի նամակը, որտեղ նա կոչ է անում իշխան Էստերխազիին լրացուցիչ ֆինանսական օժանդակություն ցուցաբերել Լիստերին, սակայն ըստ երևույթին դրական պատասխան չի ստացվել։
Մինչ Ֆրանցը սովորում էր, Ադամը ձգտում էր ապավինել ավստրիական ազնվականության աջակցությանը։ Նա դիմեց ամենազոր կանցլեր Կլեմենս ֆոն Մետեռնիխին և նրանից ստացավ հանձնարարական նամակ {sfn|Hilmes|2016|p=44}}: Մետեռնիխի կարգադրությամբ պետական գրասենյակից դիվանագիտական ճեպագրեր ուղարկվեցին Լոնդոնում և Փարիզում ավստրիական դեսպանատներին և Մյունխենի հյուպատոսությանը Լիստերին օժանդակություն ցուցաբերելու ցուցումով։
Ավագ Լիստը նույնպես զբաղվում էր ավստրիական մայրաքաղաքում որդու համերգների կազմակերպմամբ։ Դրանցից ամենակարևորը տեղի ունեցավ 1823 թվականի ապրիլի 13-ին, որին ներկա էր ինքը Բեթհովենը, որի համար հրաշամանուկի հայրը քիչ ջանք չէր թափել։ Նշանավոր կոմպոզիտորը այդ ժամանակ արդեն 60 տարեկան էր, նա համարյա խլացել էր և այնքան էլ հաճույքով չէր մասնակցում համերգներին, սակայն Ադամ Լիստին հաջողվեց ինչ որ ձևով համոզել ծերուկին։ Ֆրանցը կատարեց Հումմելի սի-մինոր կոնցերտը և իր կատարմամբ այնքան ապշեցրեց Բեթհովենին, որ վերջինս հակառակ իր սովորության, մոտեցավ Ֆրանցին և գրկեց նրան։
Ադամի խնդիրը կայանում էր նրանում, որ որդուն համապատասխան երաժշտական կրթության տար։ Նա որոշում է, որ դա կարելի է անել Փարիզի նշանավոր կոնսերվատորիայում, որը ղեկավարում էր իր Այզենշտադի ընկերը` Կերուբինը։ Չեռնիի և Սալիերի մոտ 11 ամիս սովորելուց հետո, Ադամը դիմում է իշխան Էստերխազիին, իր արձակուրդը երկարաձգելու խնդրանքով, բայց մերժում է ստանում և ստիպված է լինում ազատվել աշխատանքից, որտեղ աշխատել էր 22 տարի։ Ադամ Լիստին անհրաժեշտ էր միջոցներ հայթայթել Փարիզում բնակվելու համար (որտեղ Վիեննայից ավելի թանկ էր)։ Դրա համար էլ, չնայած Չեռնիի բողոքներին Ֆրանցի ուսումը շարունակելու վերաբերյալ, որդու համար կազմակերպում է համերգային շրջագայություն Հունգարիայում։ Առաջին համերգը Պեշտում տեղի է ունենում 1823 թվականի մայիսի 1-ին։ Հաջողությունն այնքան մեծ էր, որ դրանից հետո կայացավ ևս երեք համերգ։
Սեպտեմբերի 20-ին Լիստերի ընտանքը Պեշտից մեկնեց ֆրանսիական մայրաքաղաք։ Մետեռնիխի նամակի շնորհիվ նրանց ճանապարհին գտնվող բոլոր խոշոր քաղաքնեում Ադամին հաջողվեց կազմակերպել Ֆրանցի համերգները, որոնք անցան աննախադեպ հաջողությամբ` Մյունխենում, Աուգսբուրգում, Շտուտգարտում և Ստրասբուրգում։
Փարիզում
1823 թվականի դեկտեմբերի 11-ին Լիստերը եկան Փարիզ, որի բնակչությունն այդ պահին կազմում էր շուրջ 750 000 մարդ, երբ այդ ժամանակ Վիեննայում երեք անգամ պակաս էր։ Նրանք չորս սենյակ վարձեցին «Անգլետեր» հյուրանոցում, որոնցից երկուսի պատուհանները փողոցի կողմն էին, երկուսինը` բակի։ Բնակվելը բավականին թանկ էր, մեկ սենյակը ամսական 120 ֆրանկ, լրացուցիչ անհրաժեշտ էր վճարել ջեռուցման և սպասարկման համար 65 ֆրանկ, սնունդը կազմում էր օրական 14 ֆրանկ, ընդամենը` ամսական 605 ֆրանկ։
Հաջորդ օրը Ադամը Ֆրանցի հետ գնաց կոնսերվատորիայի ռեկտոր Լուիջի Քերուբինիի մոտ, որի հետ Ադամը ծանոթ էր դեռևս Այզենշտադից։ Նա մտածում էր, որ այցելությունները պարզ ձևականություններ են և հաշվի առնելով որդու ընդունակությունները նրա համար դժվար չէր դառնալ այդ հեղինակավոր հաստատության ուսանող։ Սակայն Ադամը սխալվել էր, ինչպես պարզվում է Ֆրանսիայում դեռևս Բուրբոնների վերականգնման ժամանակաշրջանից խստագույնս արգելվում էր արտասահմանցի ուսանողների ուսումնառությունը կոնսերվատորիայում։ Նույնիսկ Մետեռնիխի նամակը ոչ մի ազդեցություն չունեցավ։ Կոնսերվատորիան, ինչպես նաև հեղափոխության ժամանակաշրջանում հիմնադրված մյուս ուսումնական հաստատությունները` Պոլիտեխնիկական և Բարձրագույն նորմալ դպրոցները համարվում էին ազատախոհության օրրաններ և խստորեն վերահսկվում էին։
Ադամը ստիպված էր որդու համար փնտրել և վարձել մասնավոր ուսուցիչների, դրանցից էին իտալացի Ֆերդինանդո Պաերը, որը դասավանդում էր գործիքավորում, և չեխ Անտոնին Ռեյխան, որը պատասխանատու էր Ֆրանցին հարմոնիայի և կոնտրապունկտի ուսուցման համար։ Դասերը պարբերական բնույթ չէին կրում, դրանք կարելի է անվանել «ուսուցողական», քանի որ երկու նշանավոր երաժիշտները միայն օգնում էին երիտասարդ կոլեգային կոնկրետ հարցերով։
Աշխատանքը և ավստրիացի ազնվականի հովանավորությունը կորցրած Ադամի համար ընտանիքի բնակության և որդու ուսման վարձերի վճարման հարցը լուծելու միակ փորձված միջոցը մնում էին որդու համերգները։ Ֆրանցին լավագույն ձևով էին ընդունում փարիզյան բարձրաշխարհիկ սրահներում, նա ելույթներ էր ունենում մարկիզ դե Լորիստոնի, կոմսուհի դե Բերրիի և նույնիսկ գահի ժառանգորդ, ապագա թագավոր Լուի Ֆիլիպ I-ի համար Պալե-Ռոյալում։ Հայտնի է, որ 1823 թվականի դեկտեմբերից մինչև 1824 թվականի մարտը Ֆրանցը ելույթներ է ունեցել 38 անգամ։ Միաժամանակ հանդիսատեսների համար դա շատ թանկ հաճույք էր, մուտքի տոմսը արժեր 100-150 ֆրանկ։