cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ծարի մելիքություն
Պատմական ակնարկ
Կատեգորիա:Արցախի մելիքություններ
Լևոն Օրբելու անվան ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտ
Լևոն Օրբելու անվան ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտ գիտահետազոտական հիմնարկություն Երևանում։ ՀՀ ԳԱԱ ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտը հիմնադրվել է 1943 թվականին ՀԽՍՀ ԳԱ-ի կազմավորման հետ միաժամանակ։ 1959 թվականից այն կրում է ակադեմիկոս Լևոն Աբգարի Օրբելու անունը։ Ինստիտուտի ձևավորման համար հիմք է հանդիսանում Հայաստանի մի քանի ԲՈՒՀ-երում և Պետական համալսարանում աշխատող գիտնականների ֆիզիոլոգիական ձեռքբերումները։ ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս Լևոն Աբգարի Օրբելու անվան ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտի հիմնական գիտական ուղղությունը նյարդաֆիզիոլոգիան է՝ նյարդային համակարգի ինտեգրատիվ պլաստիկական հատկությունների, շարժողական և վեգետատիվ ֆունկցիաների կենտրոնական կազմակերպման մեխանիզմների ուսումնասիրությունը, ստացված արդյունքների հիման վրա գործնական առաջադրանքների մշակումը։
Հետազոտություններ
Հետազոտություններ են կատարվում նվիրված՝
Գիտահետազոտական լաբորատորիաներ
Ինստիտուտն ունի 12 լաբորատորիա, որտեղ հիմնականում զբաղվում են կենտրոնական նյարդային համակարգի, հատկապես ուղեղիկի և ուղեղաբնի շարժողական կորիզների մորփո-ֆունկցիոնալ հարցերի ուսումնասիրությամբ։ Կենտրոնական նեյրոնների սինապսային ռեակցիաների հետազոտության հիման վրա կազմված են ուղեղիկի արտատար (էֆերենտ) համակարգերի նեյրոնային սխեմաները, պարզված է ուղեղիկի կապը կեղևի, ենթակեղևային գոյացությունների, ուղեղաբնի շարժողական կառուցվածքների հետ։ Նեյրոնային ուղիների մաթեմատիկական մոդելավորման միջոցով կատարելագործվել են նյարդային համակարգում կենսաէլեկտրական պրոցեսների թվային սպեկտրային վերլուծության ալգորիթմները և մեթոդները։ Մշակվել են նեյրոնային և սինապսային հաղորդման որոշ մոդելներ։ Վեգետատիվ նյարդային համակարգի բնագավառում ուսումնասիրվել են նյարդային համակարգի բարձրագույն վեգետատիվ բաժինների ֆունկցիոնալ կազմակերպման հարցերը։ Կատարվել է հարթ մկանունքի ավտոմատիզմի և ռիթմառաջացման մեխանիզմների ու նյարդահումորալ կարգավորման համեմատական-ֆիզիոլոգիական վերլուծություն։ Գյուղատնտեսական կենդանիների ֆիզիոլոգիայի բնագավառում հետազոտվել են գյուղատնտեսական թռչունների վերարտադրողական ֆունկցիայի նյարդահումորալ կարգավորման հարցերը։ Աշխատանքներ են տարվել հավերի բարձր արտադրողական ցեղերի ստացման և կատարելագործման ուղղությամբ։
Ինստիտուտը 3 տարին մեկ հրատարակում է «Ուղեղիկի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ կազմությունը» և «Վեգետատիվ նյարդային համակարգի կենտրոնական և ծայրամասային մեխանիզմները» աշխատությունների ժողովածուները ։
Ինստիտուտին կից գործում են Հայաստանի ֆիզիոլոգիական ընկերությունը, ուղեղի հետազոտության միջազգային կազմակերպության հայկական միավորումը (ԻԲՐՕ)։ Ինստիտուտում մշակվող «Բիոսկոպ» ապարատային համալիրով հնարավոր կլինի ճեպընթաց կերպով վերլուծել օրգանիզմի վրա տարբեր դեղանյութերի թողած ազդեցության առանձնահատկությունները, գլխուղեղի ֆունկցիոնալ վիճակի բացահայտմանն ուղղված համակարգչային մեթոդների կիրառումը հնարավորություն կտա նպաստել մի շարք հիվանդությունների ախտորոշմանը, կենդանական թույների ուսումնասիրման հիման վրա մշակվել է գյուրզայի թույնի ինքնության որոշման ճեպընթաց in vitro եղանակ։
Ղեկավարություն
Ինստիտուտի գիտական ղեկավարներ և տնօրեններ են եղել Խաչատուր Կոշտոյանցը, Գրիգոր Մուշեղյանը, էզրաս Հասրաթյանը, Ա․ Հովհաննիսյանը, Հրաչյա Բունիաթյանը, Արարատ Ալեքսանյանը, Սևադա Բակունցը, Վիկտոր Ֆանարջյանը, Լևոն Մանվելյանը, Քնարիկ Ղազարյանը, Նաիրա Այվազյանը։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գիտահետազոտական ինստիտուտներ Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ինստիտուտներ ու կազմակերպություններ
Չերվոնայա Պոլյանա (գյուղ, Բարվենկովոյի շրջան)
Չերվոնայա Պոլյանա (Червона Поляна), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Բարվենկովոյի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1923 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Չերվոնայա Պոլյանա գյուղում բնակվում էր 498 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1079 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Բարվենկովոյի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1923 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Արաբական հրապարակախոսություն
Արաբական հրապարակախոսություն, գրական շարժում արաբական իրականության մեջ 19-րդ դարում։
Հրապարակախոսության առաջացումն ու զարգացումը
19-րդ դարի արաբական գրականության մեջ առաջին նոր ինքնուրույն ժանրը հրապարակախոսությունն էր։ Այն ուներ ազգային հիմք՝ հռետորական խոսքը, հին ու հավերժ կենդանի արվեստը, որ բարձր է գնահատվել արաբների կողմից բոլոր դարերում։ 19-րդ դարում հրապարակախոսությունը կատարում էր գեղարվեստական գրականության դեր։
Արաբական հրապարակախոսությունը ուներ շատ լավ հիմք՝ լայն զարգացում ապրող պաշտոնական կամ ոչ պաշտոնական թերթեր և ամսագրեր, որոնք ունեին տարբեր ուղղվածություններ՝ անգլամետ, ֆրանսամետ, թուրքամետ, լիբերալ-ազատական, մուսուլմանական-մոդեռնիստական և այլն։ Նշանավոր հրապարակախոսների մեծ մասը այս կամ այն չափով կապված էր ազգային-ազատագրական և հակաֆեոդալական պայքարին. ավագ սերնդի հրապարակախոսներից Մուհամմադ Աբդոն (محمد عبده), Ադիբ Իսհակը (أديب اسحاق), Աբդալլահ Նադիմը (عبدألله نديم) Արաբի փաշայի (أحمد عربي) շարժման, ալ-Քաուաքիբին (عبد الرحمن الكواكبي)՝ քաղաքական խմբակի հետ, կրտսեր սերունդը՝ Մուստաֆա Քամիլի (مصطفى كامل) գլխավորությամբ կազմակերպում է պայքար Եգիպտոսի՝ անգլիացիների օկուպացիայի դեմ, Վալի ալ-Դին Յաքունը մինչև երիտթուրքերի հեղաշրջումը «Միություն և առաջադիմություն» կուսակցության անդամ էր։ Կային նաև «չեզոք» գրականագետներ, որոնք առնչություն չունեին քաղաքական պայքարի հետ և իրենց առջև դրել էին զուտ լուսավորական խնդիրներ։ Օրինակ Ջիրջի Զեյդանը (1861- 1914), (արաբ․՝ جورجي زيدان), ով բազմաթիվ պատմավեպերի հեղինակ է և «Ալ-Հիլալ» (الهلال) հայտնի գրական ամսագրի խմբագիր, ամսագիր, որ լույս է տեսնում 1892 թվականից մինչև մեր օրերը։ Քիչ չէին նաև թարգմանությունները անգլիական և ամերիկյան ամսագրերից։ Եգիպտոսում հրապարակախոսության ու լրագրության աշխուժացում էր նկատվում հատկապես 70-ական թվականների վերջին և 80-ական թվականների սկզբներին՝ Արաբի փաշայի շարժման ժամանակ։ Մեկը մյուսի ետևից լույս էին տեսնում թերթեր, որոնք հանդես էին գալիս արաբական երկրների գործերին արտասահմանյան միջամտության դեմ և քննադատում եգիպտական կառավարության գործունեությունը։ Դրանց թվում էին «Միսր»-ը, «Աթ-Թիջարա»-ն, «Ալ-Մահրուսան»-ն, «Ալ-Թաիֆը» և այլ թերթեր։ Այսպիսի հրատարակությունների կյանքը շատ կարճ էր. կառավարությունը շուտով փակում էր դրանք։ Բայց վերջիններս մեկը մյուսին էին փոխանցում պայքարի հարթակը՝ իրենց շուրջ համախմբելով անկախության և ռեֆորմիզմի ջատագովներին։ Անգլիական օկուպացիայից հետո երկրում լռություն էր տիրում։ Արաբիին պաշտպանող առաջադեմ լրագրողները բանտերում էին կամ արտաքսված էին, իսկ նրանց թերթերը՝ փակված։ Օկուպացիայի 15 տարիների ընթացքում հրատարակվող միակ թերթը «Ալ-Ահրամն» էր, որը զուտ տեղեկատվական բնույթ էր կրում։ Անգլիացիների դեմ հանդես եկած առաջին քաղաքական թերթը «Ալ-Ուրվա Ալ-Վուսկան» էր, որը հրատարակում էին Ջամալ ադ-Դին ալ-Աֆղանիի (محمد جمال الدين بن السيد صفتر الحسيني الأفغاني) և Մուհամմադ Աբդոն Փարիզում 1884 թվականին։ Սակայն նրա գոյությունը կարճատև եղավ։ Կառավարության ճնշման տակ այն փակվեց։
Աստիճանաբար թերթա-ամսագրային գործունեությունը աշխուժանում է, ինչին նպաստում էին հենց անգլիացիները, ովքեր ձգտում էին լրագրության միջոցով իրենց կողմը գրավել եգիպտական հասարակական կարծիքը։ 1889 թվականից եգիպտական լրատվության մեջ կենտրոնական տեղ էին գրավում երկու թերթեր, որոնք արտահայտում էին Եգիպտոսի հիմնական պայքարող քաղաքական խմբավորումների տրամադրությունները։ «Ալ-Մուկադդամ» (Կահիրեյին մոտ գտնվող մի լեռան անունով) թերթը հանդես էր գալիս որպես անգլիացիների հետ համագործակցության կողմնակից։ Թերթը խիստ քննադատում էր Թուրքիայի քաղաքականությունը և թուրքամետ կողմնորոշում ունեցողներին։ Իսկ անգլիական օկուպացիայի հակառակորդները համախմբվել էին «Ալ-Մուայյադ» (Ալլահից աջակցություն ստացող) թերթի շուրջ։ 90-ականների վերջին և արդեն 1900-ականներին արաբական հրապարակախոսությունը թևակոխում է զարգացման նոր փուլ։ Այս շրջանում կենդանանում է կանացի շարժումը, առաջանում են առաջին կանացի ամսագրերը. «Ալ-Ֆաթաթ» (الفتاة Աղջիկ), «Անիս ալ-Ջալիս» (انيس الجليس) («Հազար ու մի գիշեր»-ի (الف ليلة وليله) հեքիաթներից մեկի հերոսուհի), «Ֆաթաթ Աշ-Շառկ» (فتاة الشرق Արևելյան աղջիկ) և այլն։ Առաջին անգամ ի հայտ են գալիս կին լրագրողներ։ 1900 թվականին լույս է տեսնում Մուստաֆա Քամիլի «Ալ-Լիվա» (Դրոշակ) թերթը, որը գրավում է ակնհայտ հակաբրիտանական դիրք, և իր շուրջն է համախմբում Եգիպտոսի ազատագրմանը ձգտողներին, և որը ի վերջո դառնում Հայրենական կուսակցության (Հիզբ Ալ-Ուատան) (حزب الوطن) օրգանը։ Այս բոլոր փաստերը արտացոլում էին ազգային ինքնագիտակցության աճը Արաբական արևելքի ժողովուրդների մոտ և հասունացնում ազգային-ազատագրական պայքարը։ Եգիպտական հրապարակախոսությունն ու մամուլը ոչ միայն տեղական, այլև համաարաբական նշանակություն ունեին։ Այլ պետություններում թերթերը կարելի էր հաշվել մատների վրա։ Համեմատաբար թերթերով հարուստ էր Սիրիան՝ «Աշ-Շամ» (الشام), «Ալ-Թակադդում» (التقدم)։ Արաբական հրապարակախոսության զարգացման հիմնական գիծը այդ շրջանում կապված էր Եգիպտոսի հետ։
Մուստաֆա Քամիլ
Մուստաֆա Քամիլը ծնվել է 1874 թվականին Կահիրեում ու դեռևս ուսանողության տարիներից ակտիվորեն ներգրավվել է տեղի քաղաքական և հասարակական կյանքում, ակտիվորեն մասնակցել բոլոր ուսանողական, քաղաքական խմբակներին և ընկերություններին՝ տպագրելով իր առաջին հոդվածները «Ալ-Ահրամում»։ Շուտով նա ամբողջությամբ նվիրվում է քաղաքական և լրագրողական գործունեությանը, որի նպատակն էր անգլիացիների վտարումը Եգիպտոսից և որոշ ժամանակ հետո դառնում Եգիպտոսի ամենահայտնի քաղաքական հռետորը։
Ձգտելով իր կողմը գրավել եվրոպական հասարակական կարծիքը՝ նա ամեն տարի ուղևորվում է Եվրոպա, որպեսզի հանդիպի հայտնի քաղաքական և հասարակական գործիչների, կառավարության անդամների, գրողների, գիտնականների հետ։
1900 թվականին Քամիլը սկսում է հրատարակել «Ալ-Լիվա» (اللواء՝ Դրոշակ) ամենօրյա թերթը, 1907 թվականից նրան միացավ «Եգիպտական Դրոշակ» առավոտյան թերթը ֆրանսերեն լեզվով և նույնանուն երեկոյան թերթը անգլերեն լեզվով։ Այդ երեք թերթերը մեծ հաջողություն ունեին. «Ալ-Լիվայի» տպաքանակը հասնում էր 20 հազար օրինակի։ Քամիլը մահացել է 1908 թվականին 34 տարին չլրացած, թոքաբորբից։ Նրա թաղումը վեր էր ածվել հզոր ցույցի, որին մասնակցում էին 50 հազար մարդ։
Մուստաֆա Քամիլի վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել Աբդալլահ Նադիմը, ում ազատատենչ գաղափարներն էլ շուտով որդեգրեց Քամիլը։ Նա շատ հայրենասեր էր։ Յուրաքանչյուր հոդվածում և ճառում նա խոսում էր իր՝ հայրենիքի հանդեպ սիրո մասին, այնքան կրքոտ, որքան սիրահարը իր սիրեցյալի մասին։ Նրա աչքում հայրենիքի նկատմամբ սերը ամենաբարձրն է մարդկային զգացմունքներից, որը կարող է հրաշքներ գործել։ Դրա հետ մեկտեղ հայրենասիրությունը անպայման ենթադրում է որևէ ակտիվ գործունեություն հայրենիքի օգտին։
Մուստաֆա Քամիլը խաղաղ միջոցներով պայքարի կողմնակից էր և հեղափոխության հակառակորդ։ զավթիչների դեմ պայքարում հենարաններ փնտրելիս կողմնորոշվում է ոչ միայն դեպի թուրք սուլթանը, այլև ձգտում է օգտագործել եվրոպական իշխանությունների միջև հակասությունները։ Նա հույսը դնում է հատկապես Ֆրանսիայի վրա։ Այդ պատճառով 1904 թվականին ընդունված անգլաֆրանսիական համաձայնագիրը Եգիպտոսի և Մարոկկոյի մասին, ըստ որի Ֆրանսիան հրաժարվում էր Եգիպտոսի նկատմանբ ձգտումներից, նրա կողմից ընդունվեց որպես աղետ։ Հիասթափվելով Ֆրանսիայից, Քամիլը շուտով փորձում է հենվել Թուրքիայի դաշնակից Գերմանիայի վրա, սակայն հաջողության չի հասնում, քանի որ Գերմանիան այդ տարիներին քիչ էր հետաքրքրված եգիպտական գործերով։
Աբդալլահ Նադիմ
Դեռ վաղ հասակից հետաքրքրվել է գրականությամբ և գրել մի շարք բանաստեղծություններ։ Շուտով նա ևս տոգորվում է եգիպտական լուսավորական շրջանակներում տիրող ազատարարական տրամադրություններով, Ջամալ ադ-Դին ալ-Աֆղանիի գաղափարներով։
Աբդալլահ Նադիմը հայտնի էր Եգիպտոսում գլխավորապես որպես քաղաքական հռետոր և հրապարակախոս, սակայն բացի բազմաթիվ հոդվածներից և վեր նշված 2 պիեսներից նրա գրչին են պատկանում նաև բանաստեղծությունների 3 դիվան, ինչպես նաև արաբական ասացվածքների ժողովածու, մի շարք բանասիրական ստեղծագործություններ և այլն։
Արաբի փաշայի ապստամբության պարտությունից հետո Նադիմն այլևս առաջ չէր քաշում ապստամբության գաղափարներ, քանի որ դրանք համարում էր անիմաստ այդ ժամանակի համար. Եգիպտացիները չունեին ոչ ուժ, ոչ զենք։ Այդ տարիներին նա ավելի շատ խոսում էր հոգևոր միասնության մասին, խորհում էր, որ մտքի ուժը կարող է անել այն, ինչ չեն կարող անել սուրն ու հրանոթները։
Ադիբ Իսհակ
Ադիբ Իսհակը ծնվել է 1856 թվականին Դամասկոսում։ Դեռ փոքրուց զբաղվելով գրական գործունեությամբ՝ նա շուտով հայտնվում է Բեյրութի մշակութային կյանքի կենտրոնում, դառնում է «Ալ-թակադդում» (التقدم Զարգացում) թերթի խմբագիր։ Նա գրում էր ստեղծագործություններ, գրական և հրապարակախոսական թեմաներով հոդվածներ, թարգմանություններ էր անում ֆրանսերենից։ Ցավոք, նրա սեփական դրամաներից ոչինչ չի պահպանվել։ Շուտով նա տեղափոխվում է Կահիրե, որը այդ ժամանակվա լրագրության կենտրոնն էր և այստեղ էլ հրապուրվում է Ջամալ ադ-Դին ալ-Աֆղանիի հայացքներով, որի դասախոսություններին միշտ հաճախում էր։ Ադիբ Իսհակի հրապարակախոսական և լրագրական գործունեության ծաղկումը համընկնում է 70-80-ական թվականների հետ։ 1877 թվականին նա դառնում է «Միսր» շաբաթաթերթի խմբագիրը։ Լինում է Փարիզում, Բեյրութում։
Ադիբ Իսհակի ամենակարևոր ստեղծագործությունները՝ բանաստեղծություններ, հոդվածներ, թարգմանություններ, նրա եղբայր Սունի Իսհակի կողմից հավաքվել են «ադ-Դուրար»՝ «Մարգարիտներ» գրքի մեջ։ Նա, ի տարբերություն Մուհամմադ Աբդոյի, չէր շոշափում կրոնական հարցեր։ Այդ պատճառով նրա հայացքները ավելի շատ համընկնում էին ֆրանսիական մտածելակերպի հետ, քան մուսուլմանական մոդեռնիզմին։ Նա հիանում է հեղափոխականների հայրենասիրությամբ և անձնազոհությամբ, որոնք զենքը ձեռքներին պայքարում են անարդարությունների և կեղեքումների դեմ, խոսում է բուրժուական հեղափոխության կարևորության մասին։ Բայց նա հոռետեսորեն մոտենում է հեղափոխության հաղթանակին իր երկրում։ Նրա կարծիքով սրանից առաջ եղած հեղափոխությունները ցույց են տվել, որ Արևելքը դրան պատրաստ չէ և միշտ ղեկավարի դեր են ստանում այն մարդիկ, որոնք շարժվում են իրենց անձնական շահերի և հետաքրքրությունների շրջանակներում և ազգին թողնում են շատ դժվար պայմաններում։ Նրա կարծիքով այս շրջանի կարևոր խնդիրը լուսավորությունն է, որը պետք է իրականացներ «հոգևոր հեղափոխություն»։
Ադիբ Իսհակը նախ և առաջ հռետոր էր և քարոզիչ, նրա հոդվածները աչքի են ընկնում իրենց կենսունակությամբ, կրքոտությամբ՝ ազդված ոչ միայն ֆրանսիական քաղաքականության կրակով, այլ նաև արաբական հռետորական արվեստի կենդանի ավանդույթներով։ Նրա ճառերը հաճախ էին զարդարում բանաստեղծական մեջբերումները, ինչպես նաև Ղուրանից արտահայտություններ։
Յակուբ Սաննու
Յակուբ Սաննուն (يعقوب صنوع) ծնվել է 1839 թվականին, Եգիպտոսում, հրեական ընտանիքում։ Յակուբը ստացել է ավանդական հրեական կրթություն և պատանի հասակում ուսումնասիրել է եվրոպական լեզուներ։ Փաշայի հովանավորության շնորհիվ նա իր բանասիրական կրթությունն ավարտում է Իտալիայում։ Եգիպտոս վերադառնալով սկսում է դասավանդել լեզուներ և իր հոդվածներով հանդես գալիս անգլիական տիրապետության դեմ։ Սաննուն հետաքրքրված էր թատրոնով և 1870 թվականին Եգիպտոսում բացում է առաջին պրոֆեսսիոնալ դրամատիկական թատրոնը արաբերեն խոսակցական լեզվով։ Շատ կարճ ժամանակում նա գրում է 32 պիես, որտեղ նա ծաղրում էր տգետներին, կոպիտ փաշաներին և ֆեոդալներին։ Դրանով իսկ Սաննուն իր դերն է խաղում լուսավորականության և ռեֆորմների պայքարի համար։ Սանուին գնահատում է Իսմայիլ խեդիվը, ով եվրոպականացմանն կողմնակից էր և անգամ տալիս է նրան «Եգիպտոսի Մոլիերի» տիտղոսը։ Սակայն «Եգիպտոսի Մոլիերին» հետաքրքրում էր ոչ միայն թատրոնը, նա նաև հասարակական կյանքով էր հետաքրքրվում։ Իր աշակերտների շարքում ֆրանսերեն սովորելու եղել են ալ-Աֆղանին և Մուհամմադ Աբդոն։ Շուտով Սաննուն ուսուցչից վերածվում է աշակերտի՝ տարված լինելով ալ-Աֆղանիի գաղափարներով, կտրուկ փոխում է իր կարծիքը։ Նրա թատրոնը փակվում է «Հայրենք և ազատություն» բեմադրությունից հետո և Սաննուն սկսում է զբաղվել լրագրությամբ։ Սկզբում համագործակցում է մոդեռնիստերի թերթերի հետ իսկ հետո բացում է իր սեփական սատիրիկ թերթը, որը կոչվում է «Աբու նազարա զարկա» («Երկնագույն ակնոցներով մարդը»)(ابو نظارة زرقاء)։ Դրանում Սաննուն հրատարակում էր հոդվածներ ուղղված խեդիվի և նրա վարչակարգի, եվրոպական էքսպանսիայի դեմ և ազատագրական պայքարի կոչ անում՝ «Եգիպտոսը եգիպտացիների համար» կարգախոսով։ Այս թերթում նրա հոդվածներում առկա է սատիրա ժանրը, որը նորություն էր արաբական հրապարակախոսության մեջ։ Նա այստեղ ծաղրի էր ենթարկում թե էմիրներին և խեդիվներին և թե թուրք և եվրոպացի կառավարիչներին։ Հեղինակի սատիրան ուղղված էր նաև դատարկախոս-ճարտասանների դեմ, որոնք ուրիշներին կռվի կոչ են անում իսկ իրենք երկնագույն ակնոցներով նայում այդ կռիվը՝ իրենց անձը վտանգի չենթարկելով։ Այս սատիրայական թերթի հետ էին համագործակցում նաև ալ-Աֆղանին և Աբդոն։ Այն գոյություն ունեցավ 34 տարի։ Թեև իր այս գործունեության համար Յակուբ Սաննուն արտաքսվեց Եգիպտոսից, այնուամենայնիվ, հաստատվելով Փարիզում, նա դեռ երկար տարիներ շարունակում է հրատարակել հոդվածներ և տարածել ամբողջ արաբական աշխարհում։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Արաբական գրականություն
Գուտա-Բուշինսկայա
Գուտա-Բուշինսկայա (Гута-Бушинська), ավան Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Տիվրովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Գուտա-Բուշինսկայա ավանում բնակվում էր 93 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4,77 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 19,5 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Տիվրովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի ավաններ
Եսաուլկա (Տոմի վտակ)
Եսաուլկա (Есаулка), գետ Ռուսաստանում, Կամչատկայի հյուսիս-արևմուտքում։ Հոսում է Կարագինսկի շրջանում, Կամչատկայի երկրամասում։ Գետի երկարությունը 40 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Նիկիտա Միխալկով
Նիկիտա Սերգեևիչ Միխալկով (Никита Сергеевич Михалков, ), ռուս դերասան, կինոռեժիսոր, սցենարիստ, պրոդյուսեր, ՌՍՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (1984)։
Ռուսաստանի կինոգործիչների միության նախագահն է 1998 թվականից ։ 1994 թվականին նկարահանված «Արևից կիզվածները» ֆիլմի համար արժանացել է «Օսկար» մրցանակի «Օտարալեզու լավագույն ֆիլմ» անվանակարգում։
Կենսագրություն
Նիկիտա Միխալկովը ծնվել է 1945 թվականի հոկտեմբերի 21-ին Մոսկվայում, խորհրդային գրող Սերգեյ Միխալկովի և բանաստեղծուհի, գրող ու թարգմանչուհի Նատալյա Պետրովնայի ընտանիքում։ Ավագ եղբայրը՝ Անդրեյ Միխալկով-Կոնչալովսկին է։
1956-1959 թվականներին Նիկիտա Միխալկովը հաճախել է Մոսկվայի կոնսերվատորիայի Կենտրոնական երաժշտական դպրոց՝ սովորելով ֆորտեպիանոյի դասարանում, ինչպես նաև սովորել է Մոսկվայի Ստանիսլավսկու անվան դրամատիկական թատրոնին կից ստուդիայում։
1963 թվականին ընդունվել է Բորիս Շուկինի անվան թատերական ինստիտուտ, 1966 թվականին, լինելով չորրորդ կուրսի ուսանող, մասնակցել է կինոնկարահանումների, ինչի պատճառով հեռացվել է ինստիտուտից։ Տեղափոխվել է Ս. Գերասիմովի անվան կինեմատոգրաֆիայի համառուսաստանյան պետական համալսարանի ռեժիսորական ֆակուլտետի երկրորդ կուրս։
1971 թվականին ավարտել է Ս. Գերասիմովի անվան կինեմատոգրաֆիայի համառուսաստանյան պետական համալսարանի ռեժիսորական ֆակուլտետը (Միխայիլ Ռոմիի կուրս)։ Միխալկովի դիպլոմային աշխատանք է դարձել «Խաղաղ օր պատերազմի վերջում» ֆիլմը, որի սցենարը Միխալկովը գրել է Ռուստամ Իբրահիմբեգովի հետ համատեղ։
27 տարեկան հասակում Նիկիտա Միխալկովը զորակոչվում է բանակ և 1972-1973 թվականներին ծառայում Կամչատկայում՝ Ռուսաստանի ռազմածովային զինված ուժերի Խաղաղօվկիանոսյան նավատորմի «Միխայիլ Կուտուզով» հածանավի վիա ։ Ծառայակիցների խոսքով՝ Միխալկովը մասնակցել է գեղարվեստական ինքնագործունեությանը, պարբերաբար հանդես է եկել համերգներով՝ հավաքելով լեփ-լեցուն դահլիճներ ։
Ստեղծագործական ուղի
Կինոյում նկարահանվել Նիկիտա Միխալկովն սկսել է 14 տարեկանում։ 1960 թվականին Միխալկովը Վասիլի Օրդինսկու «Тучи над Борском» ֆիլմում կատարել է դպրոցականի դեր, որ նմանակում էր հոգևորականի, իսկ 1961 թվականին նկարահանվել է Հենրիխ Հովհաննիսյանի «Կրոշի արկածները» ֆիլմում։ 18 տարեկանում Գեորգի Դանելիայի «Ես քայլում եմ Մոսկվայով» («Я шагаю по Москве») ֆիլմում նկարահանվել է գլխավոր դերում և կատարել համանուն երգը, որից հետո ձեռք է բերել մեծ ժողովրդականություն։
1972 թվականին դարձել է խորհրդային հասարակության համար նախատեսված առաջին գովազդային ֆիլմի՝ «Շոկոլադ» կինոնկարի սցենարի հեղինակ ։
1974 թվականին 28-ամյա Միխալկովը նկարահանում է իր առաջին ֆիլմը՝ «Օտարների մեջ յուրային, յուրայինների մեջ օտար» («Свой среди чужих, чужой среди своих»)։ 1974-1984 թվականները բեղմնավոր եղան Միխալկովի համար։ Գրեթե ամեն տարի էկրան էին բարձրանում Միխալկովի ֆիլմերը, որոնցից շատերն արժանացան միջազգային ճանաչման, բազմաթիվ մրցանակներ ստացան միջազգային ու համամիութենական փառատոններում։ 1980-ական թվականներին Միխալկովը նաև մեծ հաջողությամբ նկարահանվում էր ֆիլմերում։ Իր ամենահայտնի դերերը նա կատարել է Անդրեյ Կոնչալովկու «Սիբիրիադա» (1979), ինչպես նաև «Կայարան երկուսի համար» (1982) և «Դաժան սիրավեպ» (1984) ֆիլմերում։ 1984 թվականին Նիկիտա Միխալկովն ստացավ ՌՍՖՍՀ ժողովրդական արտիստի կոչում։
Կրասնի Մայակ (գյուղ, Կույուրգազինսկի շրջան)
Կրասնի Մայակ (Красный Маяк, Красный Маяк), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կույուրգազինսկի շրջանի կազմում։
Նիկիտա Միխալկով
Ստեղծագործական ուղի
1980-ական թվականների վերջին Միխալկովը հիմնադրել է «ТриТэ» (Երեք Տ, Ստեղծագործություն, Ընկերություն, Աշխատանք, Творчество, Товарищество, Труд)։ Այդ միության մասնակցությամբ նկարահանված առաջին ֆիլմը դարձավ Միխալկովի «Ուրգա՝ սիրո տարածք» (1991) ֆիլմը, որ պատմում էր մոնղոլական մի ընտանեկան զույգի մասին։ Ֆիլմը մեծ հաջողություն ունեցավ միջազգային կինափառատոններում և ներկայացվել է Նիկա կինոմրցանակի հինգ անվանակարգերում ու Օսկար մրցանակի՝ «Արտասահմանյան լավագույն ֆիլմ» անվանակարգում։
Կրասնի Մայակ (գյուղ, Կույուրգազինսկի շրջան)
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 136 մարդ։
Նիկիտա Միխալկով
Ստեղծագործական ուղի
1992 թվականի հունվարից Նիկիտա Միխալկովը Ռուսաստանի մշակութային ֆոնդի նախագահության անդամ է։ 1993 մայիսին նա ընտրվել է Ռուսաստանի մշակութային ֆոնդի նախագահ (փոխարինելով ակադեմիկոս Դմիտրի Լիխաչյովին)։
Կրասնի Մայակ (գյուղ, Կույուրգազինսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կույուրգազինսկի շրջանի բնակավայրեր
Նիկիտա Միխալկով
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Ռուս դերասաններ Կատեգորիա:Ռուս սցենարիստներ Կատեգորիա:Ռուս պրոդյուսերներ Կատեգորիա:1945 ծնունդներ Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 21 ծնունդներ Կատեգորիա:Օսկարակիրներ Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստներ Կատեգորիա:Խորհրդային կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:ՌԴ պետական մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:ՏԷՖԻ մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի պատվավոր անդամներ Կատեգորիա:ՎԳԻԿ-ի շրջանավարտներ Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ Կատեգորիա:Բորիս Շչուկինի անվան թատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:«Նիկա» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 3-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 4-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:«Ոսկե արծիվ» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի կոմանդորներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:«Կինոտավրի» դափնեկիրներ
Սան Կոլոմբանո Չերտենոլի
Սան Կոլոմբանո Չերտենոլի  (իտալերեն՝ San Colombano Certenoli), կոմունա Իտալիայի Լիգուրիա մարզի Ջենովա գավառում։ Բնակչությունը կազմում է 2587 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 63 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 41 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 16040։ Հեռախոսային կոդ՝ +39 0185։ Բնակավայրի հովանավորողն է հանդիսանում Սուրբ Սան Կոլոբանո է լա Իմմակոլատան։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության դինամիկա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Կուրրիգյավուր
Կուրրիգյավուր, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Դիարբեքիրի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Անդերս Բրեյվիկ
Անդերս Բեհրինգ Բրեյվիկ (Anders Behring Breivik, ), նորվեգացի ոճրագործ և Նորվեգիայում կատարված կրկնակի ահաբեկչական հարձակումների հեղինակը և ի կատար ածողը (Օսլոյի կենտրոնում կատարած պայթյունը և նորվեգական աշխատավորական կուսակցության երիտասարդական ճամբարում կատարված հարձակումը)։ Առաջին հարձակումից մահացել էին 8 հոգի և վիրավորվել 66-ը, իսկ երկրորդից՝ 68 սպանված և 66 վիրավոր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի մարդասպաններ Կատեգորիա:Նորվեգացի ահաբեկիչներ
Բիբիրևո (գյուղ, Պերեսլավսկի շրջան)
Բիբիրևո (Бибирево), գյուղ Ռուսաստանի Յարոսլավլի մարզի Պերեսլավսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1554 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Յարոսլավլի մարզի Պերեսլավսկի շրջանի բնակավայրեր
Անտաս
Անտաս (իսպ.՝ Antas), բնակավայր և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, Ալմերիա պրովինցիայում (Անդալուսիա) ինքնավար համայնքում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Լևանտե Ալմերիայի շրջանի կազմում։ Զբաղեցնում է 100 կմ² տարածք։ Բնակչության թիվը 3389 մարդ (2010 թվականին)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից 91 կմ է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Ալմերիա պրովինցիայի բնակավայրեր
Կադրիլ
Կադրիլ (quadrille, cuadrilla ― բառացի նշանակում է չորս մարդուց բաղկացած խումբ), տարածված պար, չափըը՝ 2/4։ Կազմվում է 5-6 ֆիգուրից, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի իր անունը և պարեղանակը։ Պարում են 4 և ավելի զույգերով։
Սկզբնական շրջանում բաղկացած էր 5 հատվածից, հետագայում ավելացել է գալոպը, որպես 6-րդ (ամենաարագ մաս)։ Մասրից յուրաքանչյուրնն ունի իր անունը, առանձին եղանակը և չափը՝ 3/8, 6/8 և 2/4:
18-րդ դարի վերջից մինչև 19-րդ դարի վերջը տարածված սալոնային պար էր։ Տարիների ընթացքում մտել է ժողովրդի մեջ, ձեռք բերել ժողովրդական պարի առանձնահատկություններ։
Ունի տարբեր անուններ․ ռուսերեն և ուկրաիներեն նույնպես կադրիլ է, իսկ հայկական ժողովրդական, պարային ֆոնդում՝ էրզրումի և Ջավախքի «Քյոռ-օղլի», «Ագուռի» կադրիլ պարեր։
Միրչա Էլիադե
Միրչա Էլիադե (Mircea Eliade, ), ռումինացի, ֆրանսիացի, ամերիկացի փիլիսոփա, մշակույթի փիլիսոփա, կրոնաբան, կրոնի պատմաբան, բանագետ, գրող։ Համաշխարհային ճանաչում է ձեռք բերել որպես դիցաբանության հետազոտող, կրոնական խորհրդանշանների, ծիսակարգերի, շամանության, մոգության, օկուլտականության, էքստազի հին տեխնիկայի, հին գիտակցության ու մտածողության վերլուծաբան։
Եղել է Չիկագոյի համալսարանի պրոֆեսոր, 1966 թվականից ԱՄՆ-ի քաղաքացի։ Ավելի քան 30 գիտական, գրական ու փիլիսոփայական աշխատությունների հեղինակ է, որոնք թարգմանվել են աշխարհի 18 լեզուներով։ Եղել է պոլիգլոտ. ազատ տիրապետել է տասը լեզվի` ռումիներեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն, իտալերեն, անգլերեն, սանսկրիտ, եբրայերեն, պարսկերեն, բենգալերեն, պալի։
Էլիադեի` կրոնի պատմությանն առնչվող առավել արժեքավոր աշխատություններից են շամանությանը, յոգային, կոսմոգոնիան արտացոլող լեգենդներին նվիրված գործերը։ Նա հետազոտել է նաև աշխարհի դիցաբանական նկարագրությունից պատմական նկարագրության անցումը։
Մանկություն
Մայրը` Իոանա Արվիրան (օրիորդական ազգանունը` Վասիլեսկու), եղել է տրակտորիստի ընտանիքից։ Հայրը` Գեորգիե Էլիադեն, եղել է մոլդովացի գյուղացի (րա իսկական ազգանունը եղել է Իերեմիա, սակայն լինելով բանաստեղծ Էլիադե-Ռեդուլեսկուի երկրպագուն` նրա պատվին փոխել է ազգանունը) ։ Քանի որ նա եղել է զինվորական, Էլիադեների ընտանիքը հաճախ է տեղից տեղ փոխադրվել ։
1917-1925 թվականներին սովորել է Սպիրու Հարետի դպրոցում ու լիցեյում ։ Ուսումնառության ընթացքում տարվել է փիլիսոփայությամբ, Հին Արևելքով, կրոնի պատմությամբ։ Սովորել է ֆրանսերեն, գերմաներեն և լատիներեն։ 1924-1925 թվականներին սովորել է իտալերեն ու անգլերեն, որպեսզի բնագրով կարդա կրոնի իտալացի պատմաբան Ռաֆայելե Պետացոնիին և Ջեյմս Ջորջ Ֆրեզերին։
1921 թվականին տպագրվում է նրա առաջին հոդվածը` «Մետաքսի շերամի թշնամին» վերնագրով, որը լույս է տեսել «Ժողովրդական իմացության թերթում»։ Նույն ժամանակաշրջանում լիցեյականների մրցույթում նա զբաղեցնում է առաջին տեղը «Ինչպե՞ս ես գտա փիլիսոփայական քարը» պատմվածքի համար ։
1922 թվականին դարձել է «Միջատաբանական զրույցներ» և «Հետքաբանի օրացույցից» մշտական ակնարկները, որտեղ նկարագրված են իր ճամփորդությունները Ռումինիայում ։
1922-1923 թվականներին գրել է իր առաջին խոշոր ստեղծագործությունը` «Վեպ կարճատես դեռահասի մասին» վերնագրով, որը տպագրվել է միայն 64 տարի անց։ Նույն ժամանակ նա հրատարակել է մոտ 50 հոդված ու գրական ակնարկ ։
Ուսում
1925 թվականին ընդունվել է Բուխարեստի համալսարանի բանասիրության ու փիլիսոփայության բաժանմունք ։ 1928 թվականին ստացել է լիցենցիատի որակավորում։ Էլիադեի դիպլոմային աշխատանքը կոչվել է «Իտալական փիլիսոփայությունը Մարսիլիո Ֆիչինոյից մինչև Ջորդանո Բրունո» ։
Ճանապարհորդություն Հնդկաստան
1928 թվականին մահառաջա Մարահայա Մանինդրա Չանդրա Նանդին Էլիադեին կրթաթոշակ է նշանակել Հնդկաստանն ուսումնասիրելու համար։ Նա ուղևորվել է Կալկաթա` սանսկրիտ և փիլիսոփայություն ուսումնասիրելու Կալկաթայի համալսարանի պրոֆեսոր Սուրենդրանատա Դասհուպտայի ղեկավարությամբ ։ Հնդկաստան գնալու ճանապարհին Էլիադեն եղել է նաև Եգիպտոսում ու Ցեյլոնում ։ Ուսման ընթացքում նա ճանապարհորդել է հնդկական գյուղերում, եղել Հիմալայների մենաստաններում ու վանքերում։ Չորս ամիս նա ապրել է հիմալայան Ռիշիկեշի վանքում, որտեղ ուսումնասիրել է յոգա։ Նրա գուրուն եղել է նշանավոր Սվամի Շիվանանդը ։
Մանկավարժական և գիտական գործունեություն
1931 թվականի դեկտեմբերին Էլիադեն վերադարձել է Բուխարեստ և շուտով դասախոսական ինքնուրույն գործունեության անցել Բուխարեստի համալսարանում` հայտարարելով «Սատանայի թեման կրոնի պատմության մեջ» վերնագրով կուրսեր և սեմինար` «Պատճառի տարանջատումը միջնադարան բուդդայական տրամաբանության մեջ» վերնագրով։ Նույն թվականին Բուխարեստում ու Հռոմում լույս են տեսել նրա առաջին հրատարակումները փիլիսոփայության, հնդկական կրոնի մասին, իսկ հայրենիքում առաջին անգամ հրատարակվել է նրա «Իզաբելը և սատանայի ջրերը» վեպը ։
1932 թվականի հունվար-նոյեմբեր ամիսներին զինվորական ծառայության է անցել հակաօդային գնդում, ապա շտաբի թարգմանչական բյուրոյում։ Դասախոսությունների շարքով հանդես է եկել ռադիոյով, համագործակցել է «Կուվինտուլ» և «Ժամանակ» շաբաթաթերթերի հետ, մասնակցել «Կրիտերիոն» լուսավորչական միության գործունեությանը։ Գրել է յոգայի թեմայով ատենախոսություն և հրատարակել էսսեների առաջին ժողովածուն` «Մենախոսությունները» ։
1933 թվականին «Մայտրեյի» վեպը ձեռագրերի մրցույթում զբաղեցրել է առաջին տեղը, ինչը մեծ հռչակ է բերել Էլիադեին։ Նույն թվականին նա պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն (1936 թվականին լույս է տեսել նրա մենագրությունը` «Յոգա. էսսե հնդկական միստիկայի աղբյուրների մասին») և դարձել Բուխարեստի համալսարանի` տրամաբանության ու մետաֆիզիկայի ամբիոնի ասիստենտ ։
1935 թվականին լույս են տեսել «Շինարարություն», «Ավազակներ» վեպերը և «Ասիական ալքիմիա» մենագրության առաջին մասը` արևելյան գիտությունների մասին ։
1937 թվականին լույս է տեսել մենագրության երկրորդ մասը արևելյան գիտության թեմայով` «Բաբելոնյան տիեզերագիտություն ու ալքիմիա» վերնագրով, որը Էլիադեի կյանքի ֆրանսիական շրջանում առաջին մասի հետ վերամշակվել ու միավորվել է «Դարբիններ ու ալքիմիկոսներ» աշխատանքին։ Լույս է տեսել նաև «Օձը» վեպը ։ 1937 թվականի հունվարից Էլիադեն հրատարակել է մի շարք հոդվածներ` սատարելով ֆաշիստական «Երկաթե գվարդիա» (Garda de Fier) կազմակերպությանը։ 1938 թվականին Ռումինիայում դիկտատուրա հաստատած Կարոլ II արքան իր անզիջում պայքարն է սկսում «Երկաթե գվարդիայի» ու այդ կազմակերպությանն աջակցող մարդկանց դեմ։ Ձերբակալվում է Բուխարեստի համալսարանի` փիլիսոփայության բաժանմունքի ամբիոնի պրոֆեսոր Նաե Իոնեսկուն, իսկ Էլիադեն` որպես նրա ասիստենտ, դարձյալ հեռացվում է համալսարանից։ 1938 թվականի հունիսին Էլիադեի տանը խուզարկություն է անցկացվում, առգրավվում է օտար լեզուներով նամակագրությունը գիտնականների հետ, որոնք մասնակցել էին «Զալմոկսիս» ամսագրի գործունեությանը. այն նվիրված էր համեմատական դավանաբանությանը։ Էլիադեին հաջողվում է խուսափել ձերբակալությունից` շնորհիվ նախազգուշացնող անանուն զանգի, սակայն հուլիսի 14-ին Էլիադեին ձերբակալում են և տանում Ռումինական անվտանգության ծառայության շտաբ-բնակարան։ 1938 թվականի օգոստոսի առաջին շաբաթը ինչպես ժամանակի ռումինական էլիտայի շատ ներկայացուցիչներ, ովքեր համաձայն չէին Կարոլ II-ի դիկտատուրային, այնպես էլ Էլիադեն տեղափոխվել են Մերկուրյա Չուկ համակենտրոնացան ճամբար, որտեղ նա բանտարկյալներին դասախոսություններ է կարդացել մետաֆիզիկայի, կրոնի թեմաներով, պատմել է աստվածաշնչյան մարգարեների խորհրդանշանային համակարգի, յոգայի, էզոթերիզմի մասին։ Էլիադեին ստիպել են ստորագրել «Երկաթե գվարդիայից» հրաժարման մասին, որին նա երբեք էլ ամբողջովին չէր աջակցել, քանի որ ընդունում էր արևմտյան ֆաշիստական գաղափարախոսությունը։ Էլիադեն մերժել է հրապարակայնորեն հայտարարել կազմակերպությունից հրաժարվելու մասին, և քանի որ «Մայտրեյիի» տպագրումից հետո նա հայտնի անձնավորություն էր Ռումինիայում, նրա նկատմամբ կտտանքի ձևեր չեն կիրառում` բավարարվելով միայն լույսի անջատմամբ։ Հոկտեմբերի թոքախտի կասկածանքով Էլիադեին տեղափոխում են Մորոենի հիվանդանոց, քանի որ հայտնի գրողի մահը ճամբարում ձեռնտու չէր իշխանություններին։ 1938 թվականի նոյեմբերի 12-ին Միրչա Էլիադեն առանց մեղադրանքների ազատվում է։ Պրոֆեսոր Ալեքսանդրու Ռոսետիի համագործակցությամբ նա տեղափոխվում է արտասահման` որպես մշակույթի կցորդ ։
Էլիադեն դասավանդել է Եվրոպայի մի շարք համալսարաններում։ 1938 թվականին լույս է տեսել «Հարսանիք երկնքում» վեպը, իսկ մեկ տարի անց Փարիզում թողարկվել է կրոնի պատմությանը նվիրված «Զալմոկսիս» ամսագիրը, իսկ Բուխարեստում` էսսեների` «Դրվագայնություն» ժողովածուն ։
1940 թվականին աշխատել է մշակույթի կցորդ Լոնդոնի ռումինական դեսպանատանանը և թողարկել «Դոկտոր Հոնիգբերգերի գաղտնիքը» և «Սերամպորի գիշերներ» նովելները ։
1941 թվականին Բուխարեստում լույս է տեսել «Վերամիավորման առասպել» էսսեն, որը հիմք է հանդիսացել հետագա «Մեֆիստոֆել և անդրոգին» աշխատանքի համար ։
1943 թվականին լույս են տեսել «Վարպետ Մանոլի լեգենդի մեկնությունը» և «Էվթանազիա կղզին» էսսեները ։
1944 թվականին քաղցկեղից մահացել է նրա կինը` Նինա Մարեշը։ 1945 թվականին վերադարձել է Փարիզ։ Դիցաբանության ուսումնասիրող Ժորժ Դյումեզիլի հրավերով Էլիադեն դասախոսություններ է կարդացել և դարձել «Փարիզի ասիական ընկերության» անդամ ։
1948 թվականին հրավիրվել է դասախոսություններ կարդալու Սորբոնի համալսարանում։ Նաե Իոնեսկոյի, Էմիլ Չորանի, Կոնստանդին Բրանկուզիի հետ հիմնել է ռումինական մշակույթի «Լուչաֆերուլ» կենտրոնը։ Նույն թվականին լույս է տեսել նրա` «Յոգայի տեխնիկան» գիրքը ։
1949 թվականին «Պայո» հրատարակչությունը լույս է ընծայել «Կրոնի պատմության տրակտատը» (Traite d'histoire des religions, «Patterns in comparative religion»): Լույս է տեսել նաև «Հավերժ վերադարձի առասպելը» ։
1951 թվականին «Պայո» հրատարակչությունը լույս է ընծայել «Շամանությունը և էքստազի արխաիկ տեխնիկաներ» մենագրությունը ։
1952 թվականին «Հալիմար» հրատարակչությունը լույս է ընծայել «Կերպարներ և խորհրդանիշներ» մենագրությունը ։
1954 թվականին «Պայո» հրատարակչությունը լույս է ընծայել «Յոգա. անմահություն և ազատություն» մենագրությունը ։
1955 թվականին «Հալիմար» հրատարակչությունը լույս է ընծայել «Լողալու գիշեր» (Noaptea de Sаnziene), որը «Արգելոցային անտառ» («Forеt interdite») վերնագրով տպագրվել է ֆրանսերեն։ Նույն թվականին Էլիադեն Պլեյադների հանրագիտարանի համար գրել է «Բանահյուսություն» գլուխը ։
1956 թվականին «Ֆլամարիոն» հրատարակչությունը հրապարակել է «Դարբիններ և ալքիմիկոսներ» էսսեն։ Նույն թվականին Էլիադեն ավարտել է իր առաջին ուղևորությունը ԱՄՆ, որտեղ Չիկագոյի համալսարանում կազմակերպել է «Հասկելյան ընթերցումներ», որոնք տպագրվել են «Ծնունդ և վերածնունդ» («Birth and Rebirth») վերնագրով ։
1957 թվականին դարձել է Չիկագոյի համալսարանի կրոնի պատմության ամբիոնի ղեկավարը և Հասարակական մտքի կոմիտեի պրոֆեսոր։ Չիկագոյում աշխատելու ժամանակ Էլիադեն գրել է մեծ թվով գիտական աշխատություններ («Rowohlt Deutsche Enzyklopadie»-ի համար գրել է «Սրբաանն ու աշխարհիկը» («Das Heilige und das Profane» էսսեն), 1959 թվականին անգլերեն է թարգմանվել «Le Sacre et le Profane» էսսեն։ Նույն թվականին «Գալիմար» հրատարակչությունը հրատարակել է «Լեգենդներ, երազատեսություն և միստերիաներ» էսսեն ։
1959 թվականից երեք ուսումնական տարի Էլիադեն դասախոսություններ է կարդացել ու սեմինարներ վարել, իսկ վերջին ուսումնական տարում աշխատել ասպիրանտների հետ` ամառն անցկացնելով Եվրոպայում։ Նույն թվականին նա նոր ներածականով Նյու Յորքում հրատարակում է «Հավերժական վերադարձի լեգենդը» նոր վերնագրով` «Տիեզերք և պատմություն» ։
1960 թվականին սկսել է աշխատել հուշագրության շուրջ ։
1960-1972 թվականներին Շտուտգարդում Էռնստ Յունգերի հետ հրատարակել է դիցաբանական հետազոտությունների «Անտայոս» ամենամյա ալմանախը։
1961-1986 թվականներին Ջ. կիտագավայի և Չ. Լոնգի հետ ղեկավարել է «Կրոնի պատմություն» հանրագիտարանի հրատարակությունը 16 հատորով ։
1962 թվականին «Սյոյ» հրատարակչությունը հրատարակել է «Պատանջալի և յոգա» աշխատությունը։ Նույն թվականին գրել է «Մեֆիստոֆել և անդրոգին» էսսեն, որը 1965 թվականին լույս է տեսել Նյու Յորքում, իսկ 1969 թվականին Լոնդոնում` «Երկուսը և մեկը» վերնագրով ։
1966 թվականին ընտրվել է Արվեստի ու գիտության ամերիկյան ակադեմիայի անդամ։ Նույն թվականին դարձել է Յեյլի համալսարանի դոկտոր։ Մադրիդում ռումիներենով լույս է տեսել հուշերի առաջին հատորը` «Amintiri. I. Mansarda» :
1967 թվականին լույս է տեսել հին տեքստերի քրեստոմատիան` «Նախնադարյան հասարակարգից մինչև Զեն բուդդիզմ» («From Primitives to Zen», Լոնդոն - Նյու Յորք), որը 1974 թվականին վերահրատարակվել է չորս հատորով։ Փարիզում ռումիներենով լույս է տեսել «Մինտուլյաս փողոցում» պատմվածքը ։
Առասպելի դրույթ
Առասպելը, ըստ Էլիադեի, որը հին հույների գործածած իմաստից ժամանակի ընթացքում ապասրբացվել է, նախապատմական մարդու (և ոչ միայն) կյանքում բոլորովին այլ դեր է ունեցել։
Կրոնական մարդու համար առասպելում առկա նախնական նշանակությունն այլ իմաստ ունի։ Ի՞նչ է առասպելը։ Այն որոշակի պատմություն է, որը նախապատմական մարդկանց կարծիքով տեղի է ունեցել իրենց նախնիների հետ։ Սակայն պատմությունը տեղի է ունեցել ոչ թե ժամանակի ընթացքում, այլ նրանից դուրս։ Էլիադեն այն բնութագրում է հետևյալ կերպ. «Առասպելը ներկայացնում է սրբացված պատմություն. այն այնպիսի իրադարձությունների մասին է, որոնք կատարվել են վաղնջական ժամանակներում` «ի սկզբանե»։ Առասպելը պատմում է, թե ինչ ձևով է իրականությունը, գերբնական ուժերի հերոսության շնորհիվ, մարմին առել» ։ Այս պատմությունը սրբազան մոդել է, որը նախնադարյան մարդը կրկնել է իր ծեսերում` գերմադկայինին ու գերբնականին մոտենալու համար։
Հարկ է նշել, որ դիցաբանությունը բնորոշ է ոչ միայն նախնական մարդուն. նրա օրինակով հստակ երևում է առասպելի էությունը։ Այսպես, համեմատելով նախնադարյան և ժամանակակից մարդկանց` Էլիադեն ընդգծում է, որ առաջինը «իրեն համարում է պատմության արդյունք», մինչդեռ երկրորդը իր ծագումը դիտարկում է ինչ-որ սրբազան պատմության, սկզբնական շրջանի դիցաբանական իրադարձությունների հետևանք։ Կարևոր է և այն, որ նախնական մարդը պարտավոր էր ոչ միայն իմանալ այդ պատմությունը, այլև վերարտադրել այն, մինչդեռ ժամանակակից արևմտյան մարդը ոչ միշտ է զգում բոլոր իրադարձությունները հասկանալու ու կրկնելու անհրաժեշտությունը. դա նրա համար տեսանելի չէ։ Հենց դա էլ այս երկու ժամանակների մարդկանց տարբերությունն է. նախնադարյան մարդու համար ժամանակը փուլային է, այսինքն` վաղուղ կատարված իրադարձությունները կարող են կրկնվել հետագայում։ Ժամանակից մարդու համար ժամանակը գծային է, անդառնալի։
Էլիադեն մանրամասն դիտարկում է առասպելի մի քանի տեսակներ։ Դրանցից մեկը ծագման մասին առասպելն է, մասնավորապես դեղերի։ Այսպես, հետազոտողը նշում է, որ դեղերի ներգործության գաղափարը տարածում ունի այն դեպքում, եթե «պարզ է նրա ծագումը» ։ Հենց այստեղ է առասպելի կարևոր առանձնահատկությունը` նրա ստեղծագործական ուժը։ Նախնադարյան մարդը, ով ծիսականացրել է աշխարհը, կարծես ինչ-որ կերպ մասնակից է դարձել նախնիների հերոսություններին։ Հենց այդ պատճառով էլ առասպելները, որոնք ունեն այդպիսի գործառույթ, կարևոր դեր են խաղացել նախնադարյան հասարակարգում։ Այսպիսով, առասպելի չորրորդ տեսանկյունը Էլիադեն համարում է շրջապատող աշխարհի հենքի ճանաչումը, որպեսզի այն կարողանան կիրառել իրենց նպատակների համար ։ Եվ դա վերացական գաղափար չէ, այլ իրերի բնույթի ծիսական վերապրում։
Խոսելով ընդհանրապես առասպելի մասին` Էլիադեն մատնանշում է մեկ այլ տեսակ` տիեզերածնության առասպելները։ Ընդ որում, այս երկու տեսակները նախամարդու պատկերացումներում կարող են միաձուլվել։ Օրինակ` տիբեթյան ժողովուրդները, վերախաղարկելով ծագման մասին առասպելը, իրենց ծեսերում նախ հիշատակում են կոսմոգեն առասպելի ծիսահամակարգը։ Այս նույնը վերաբերում է նաև բուժիչ ծիսակարգերին. որոշ ժողովուրդների մոտ դրանք նույնպես սկսվում են կոսմոգեն ծեսերով։
Էլիադեն ընդգծում է այս տիպի առասպելների առանձնահատկությունը` «ստեղծման բոլոր տեսակների հիմքային միասնությունը` կենսաբանական, հոգեբանական կամ պատմական» ։ Կոսմոգոն առասպելների կրկնությունը կարծես արարիչ Աստծո` անհավատալի ատեղծագործական ուժով լի նախօրինակ ժեստ լինի։
Դավանաբանի համար կարևոր է Նոր տարվա տոնումը նախնական հասարակարգում։ Դա յուրօրինակ նորացում է, որով նշանավորվում է հնի ավարտն ու նորի ծնունդը։ Այդ ամենը հնարավոր է կոսմոգոն առասպելի շնորհիվ, որն իր մեջ կրում է ապագա ծնունդը ։
Ընդ որում այս առասպելները Տիեզերքի հետընթացի և նրան հետևող վերածնունդի խորհրդանիշ են։ Այդպիսին են վեդաների մշակույթում չորս յուգաները, սերունդները ։ Այս տեսության էությունը աշխարհի փուլային ստեղծումն ու ոչնչացումն են և սկզբի կատարելության նկատմամբ հավատը։ Բացի այդ` այս առասպելը հանդիպում է և ուրիշ մշակույթներում, մասնավորապես` հուդայական քրիստոնեության մեջ։
Էլիադեն դիտարկում է նաև նախաակունքին վերադառնալու առասպելները, որոնք եվրոպացիներին ծանոթ են Զիգմունդ Ֆրոյդի հոգեվերլուծության շնորհիվ։ Նախածննդյան վիճակին վերադառնալու յուրօրինակ փորձը կիրառվել է նախասկզբնական հասարակություններում և առավել ուշ շրջանի մշակույթում։ Նորեկը պետք է նախաձեռնություն ցուցաբերի և վերածնվի ։ Նման ծեսերի խնդիրը երիտասարդին նոր կյանքին մերձեցնելն է։ Կարևոր է նշել, որ Էլիադեի գաղափարով դա ոչ միայն երկրորդ ծնունդն է, այլ հոգևոր վերածնունդը, հասունացումը։
Էլիադեն առանձնացնում է նաև որոշ նախնական հասարակությունների դավանանքի մեկ այլ կարևոր տեսանկյուն։ Դա անհետացումն է, գերագույնի օտարումը, միասնական Աստծու մոռացումը։ Այդպիսի վակուումը արագ լցվում է այլ նյութով` մարդուն առավել հոգեհարազատ աստվածություններով։ Անկասկած, արարիչ Աստծու մասին հիշողությունը պահպանվում է ժողովրդի հիշողության մեջ, սակայն մշուշոտ կերպով, որը գրեթե չի դրսևորվում։
Որոշ ժողովուրդների մոտ նկատվում են աստվածությունների սպանության դրվագներ ։ Այսպես, անհայտ ծագում ունեցող աստվածությունը հայտնվում է ժողովրդին։ Մարդիկ չեն հասկանում նրան և սպանում են։ Մահից առաջ աստվածությունը մարդկանց գաղտնիք է բացահայտում, որն արդյունքում վերածվում է առասպելի, ծեսի, որի կրկնությունը մեծ նշանակություն է ձեռք բերում մարդկանց համար։
Էլիադեի աշխարհայացքում կարևոր դրույթ է մշակույթի պատմության ընթացքում առասպելների նկատմամբ վերաբերմունքի փոփոխությունը։ Նա նշում է, որ դիցաբանությունը սկսում է կորցնել իր սկզբնական նշանակությունը, իսկ առասպելները դադարում են իրենց տրանսցենդենտալ գործառույթն իրականացնել։ «Պատմության ինչ-որ ժամանակահատվածում, հատկապես Հունաստանի ու Հնդկաստանի, նաև Եգիպտոսի, մշակութային էլիտան դադարում է հետաքրքրություն դրսևորել աստվածների պատմության հանդեպ և այլևս չի հավատում առասպելներին` շարունակելով հավատալ աստվածներին (ինչպես Հունաստանում)» ։ Դա առասպելի ապասրբազանացում է, ապամիստիֆիկացիան։ Հատկանշական է, որ օրինակ, հին հույները, դադարելով հավատալ լեգենդներին, չեն ժխտում Բացարձակը` «սկիզբների սկիզբը»։ Ավելին, փիլիսոփայական առաջին միտքը Էլիադեի կարծիքով բխում է հենց դիցաբանությունից` թիրախավորելով արդեն ոչ թե սրբազան պատմությունները, այլ կոսմոգոնիայի տրանսցենդենտալ հիմքը։ Եվ դրանում, դավանաբանի տեսանկյան համաձայն, դրսևորվում են արխաիկ մտածողության մնացորդները, որոնք հատուկ են եղել տարբեր անտիկ մտածողների, այդ թվում` Պլատոնին ու Արիստոտելին։
Էլիադեի մոտ մոռացումը բացասական երանգ է ստանում։ Այսպես, հնդկական ավանդույթի համար այդ նույն մոռացումը նշանակում է նախկին գոյի մոռացում ։ Համանման գաղափար է հանդիպում Պլատոնի մոտ, սակայն պլատոնյան մոռացման գաղափարը նախկինների մասին հիշողության կորուստ չէ, այլ գոյության սկզբի մոռացում ։
Ինչ վերաբերում է ապաառասպելականացմանը, Էլիադեն զարգացնում է այս գաղափարը` նշելով անտիկ մարդկանց հավատի կորուստը աստվածների հանդեպ։ Նա ընդգծում է, որ որ միայն այդ անտիկ աշխարհում, որտեղ մարդիկ դադարել էին հավատալ աստվածներին, կարող էր արագ տարածում գտնել քրիստոնեությունը ։ Այն եկավ փոխարինելու անտիկ մտածողությանը, որն այլևս չէր հավատում առասպելներին, սակայն քրիստոնեության դիցաբանական կողմի մասին վեճերը նույնպես տեղ ունեին առաջին աստվածաբանների շրջանում։ Նրանցից ոմանք պնդում էին քրիստոնեության պատմականությունը` ընդգծելով Հիսուսի անառարկելի պատմական կերպար լինելը, սակայն մյուսները առանձնացնում էին դիցաբանական տարրերը։ Եվ այստեղ Էլիադեն ընդգծում է, որ չառնչվելով այս վեճերին` կարելի է վստահաբար պնդել, որ «քրիստոնեությունը, ինչպես այն ընդունում էին 2.000 տարի առաջ, չէր կարող ամբողջովին տարանջատված լինել դիցաբանական մտածողությունից» ։ Կրոնաբանն այս հատկությունը պայմանավորում է նրանով, որ քրիստոնյաները «գյուղական շրջաններում, հատկապես Եվրոպայի հարավ-արևելքում» պահպանել էին նախորդ հավատի դիցաբանական տարրերը ։
Էլիադեն հետազոտում է ժամանակակից արևմտյան մշակույթի դիցաբանական տարրերը։ Նա նշում է, որ մարդիկ նույն կերպ հետաքրքրված են հեքիաթներով, ավանդություններով, որոնք կառուցված են դիցաբանական հենքի վրա ։ Այդպիսի ստեղծագործությունների հերոսները և' պատմական են, և' հոգեբանական։ Նման գրավիչ վեպի ընթերցումը ընթերցողին հանում է պատմական իր ժամանակաշրջանից ու տանում հեքիաթային, տրանսպատմական շրջան։ Ստեղծագործությունների այս գործառույթը ժամանակակից մշակույթում նրանց մոտեցնում է նախապատմական շրջանի հասարակություններին։ Էլիադեի կարծիքով այսօր մարդը նույն կերպ փորձում է հաղթահարել ժամանակը։
Քննադատություն
Սկսած 1970-ական թվականներից` Էլիադեն քննադատության է ենթարկվել ֆաշիստական «Երկաթե գվարդիա» կազմակերպության հետ առնչություն ունենալու համար, որը Ռումինիայում գործել է համաշխարհային երկու պատերազմների միջև ընկած ժամանակահատվածում։ Կային մարդիկ, որ նրան համարում էին կազմակերպության գլխավոր գաղափարախոսը, մյուսների կարծիքով այդ տեսակետը խիստ չափազանցված էր. Էլիադեն ինքը մոլորության մեջ է ընկել իր ուսուցչի` Նաե Իոնեսկուի ազդեցությամբ։ Էլիադեն անձամբ գերադասել է չհիշել իր քաղաքական անցյալը` բացառությամբ այն քիչ դեպքերի, երբ, օրինակ, նամակագրություն է հաստատել իր լավագույն աշակերտի և կյանքի վերջին տարիների ամենամտերիմ մարդկանցից մեկի` Յոհան Կուլիանուի հետ, ով եղել է Չիկագոյի համալսարանի պրոֆեսոր։ Նրան Էլիադեն մահից առաջ իր հոգեորդին է համարել։ Կուլիանուն, ով հիացած էր Էլիադեով, սկզբում չէր ցանկանում հավատալ ուսուցչի` ֆաշիստական կազմակերպության հետ կապ ունենալուն, սակայն նա աստիճանաբար զուգահեռներ է բացահայտել «Երկաթե գվարդիայի» գաղափարախոսության ու Էլիադեի հետպատերազմյան շրջանի գործերի մեջ։ Իտալացի հետազոտող Ֆուրիո Ջեսին կարծում էր, որ Էլիադեն ավելի շատ ավերիչ դեր է ունեցել «աջերի մշակույթում», քան Յուլիուս Էվոլան։ Էնրիկե Ֆիլիպինին գրել է, որ Էլիադեն ռումինացի հրեաներին հանձնել է ՍՍ-ին։ Էլիադեն ժխտել է այս մեղադրանքները` հայտարարելով, որի իր կապը «Երկաթե գվարդիայի» հետ չի ազդել իր աշխատանքների ու մտածողության վրա` միաժամանակ Կոդրյանին անվանելով ազնիվ մարդ, որ «կարողացավ մի ամբողջ սերնդի շրջանում զգացմունք առաջացնել, բայց թույլ տվեց բռնությունների հեղեղ» ։