cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հոլոքոստն Իտալիայում
Հակասեմականություն և հակահրեական օրենսդրություն
Իտալիայի նացիստական Գերմանիայի հետ դաշնակցություն, որ կապտած էր Իսպանիայի քաղաքացիական պատերազմում Ֆրանսիսկո Ֆրանկոյին համատեղ օգնություն ցույց տալու հետ, հանգեցրել է երկրում հակասեմական տրամադրությունների սկզբնավորմանն ու հետագա ծավալմանը ։ 1937 թվականի նոյեմբերի 6-ին Մուսոլինին հանդիպել է Ադոլֆ Հիտլերի հետ և ստորագրել Հակակոմինտեռնական պակտը։
Նույն 1937 թվականին լույս է տեսել հրապարակախոս Պաոլո Օրանոյի «Հրեաներն Իտալիայում» գիրքը, որում նա հրեաներին մեղադրել է ոչ օրինապահության մեջ ։ Օրանոյի գիրքը բուռն բանավեճերի տեղիք է տվել։ Աբրամո Լևին հրատարակել է «Մենք՝ հրեաներս» գիրքը, որոնցում հերքել է հրեաների վերաբերյալ բողոքները, իսկ Էտորե Օվացան պնդել է, թե իտալացի հրեաները բացարձակ անտարբեր են սիոնիզմի հանդեպ և սատարում են ֆաշիզմը ։ Մյուս կողմից Օրանոյին քննադատել են նաև ծայրահեղ աջակողմյանները։ Այսպես, Ջովանի Պրեցիոզին «La vita italiana» ամսագրում Օրանոյին մեղադրել է հրեաների նկատմամբ չափազանց մեղմ վերաբերմունքի և անբավարար ռասիստական դիրքորոշման համար ։ Հակասեմական արշավին են միացել բազմաթիվ թերթեր, ներառյալ կառավարական Il Popolo d'Italia պարբերականը ։
1938 թվականի հուլիսի 14-ին հրապարակվել է «Ռասայական մանիֆեստը», որն ստորագրել են իտալացի բազմաթիվ գիտնականներ ու մանկավարժներ։ Մանիֆեստը կազմողները քարոզում էին իտալական ռասայի մաքրություն և պնդում, թե հրեաները վտանգ են ներկայացնում դրա համար։ 1938 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Ֆաշիստական մեծ խորհուրդը հրապարակել է հրեական ռասային ու կիսով հրեա մարդկանց վերաբերող մի շարք որոշումներ ։
1938 թվականի սեպտեմբերից նոյեմբեր ռասայական հակասեմականությունը դարձել է օրենսդրական նորմ ։ Ընդունվել են Նյուրնբերգի օրենքներին նման օրենքներ։ Մասնավորապես հրեաները վտարվել են բանակից և պետական մյուս կազմակերպություններից, արգելվել են ամուսնությունները հրեաների և «արիացիների» միջև, հրեաների ունեցվածքը հայտարարվել է բռնագրավման ենթակա ։ Հրեաներին արգելվել է մասնակցել կոնֆերանսների, տպագրվել թերթերում ու ամսագրերում (թեկուզ կեղծանունով), իրենց պիեսները բեմադրել թատրոններում ։ Իտալական համալսարաններից հեռացվել են 98 պրոֆեսորներ, իսկ հրեա հեղինակների գրքերը հանվել են հասարակական գրադարաններից։ Հինգ գեներալներ և հինգ մարշալներ անցել են թաշակի։ Գնդապետ Սեգրյոն ինքնասպան է եղել (հրազենով) հենց իր զինվորների շարքի առաջ ։ Իտլիայում ապրող 50 հազար հրեաներից տասներկու հազարը ենթարկվել են բռնաճնշումների ։ 1919 թվականից հետո արտասահմանից եկած հրեաներին 1938 թվականի սեպտեմբերի 7-ին հրամայվել է հեռանալ երկրից ։
Իտալացի հրեաների համար դժվար էր դիմանալ այդ վերաբերմունքին։ 1938-1939 թվականներին Իտալիայում գրանցվել է հրեաների մկրտության 3910 դեպք, ավելի քան հինգ հազարը նախընտրել են հեռանալ երկրից ։ Ընդ որում, հրեաների կյանքին Իտալիայում ոչինչ չէր սպառնում, իսկ շատ իտալացիներ քննադատում էին հակասեմական շարժումն ու աջակցում հրեաներին ։
Հրեաներն իտալական վերահսկողության ներքո
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց հետո Իտալիան հանդես է եկել Գերմանիայի կողմից և օկուպացրել Հարավսլավիայի ու Հունաստանի տարածքների մի մասը, ինչպես նաև Ալբանիան։ Իտալիայի՝ Գերմանիայի կողմից 1940 թվականի հուլիսի 10-ին պատերազմին միանալն իտալացի հրեաների կյանքում ոչինչ չի փոխել, բացառությամբ Իտալիայում ու նրա օկուպացրած տարածքներում փախստական հրեաների հայտնվելը, քանի որ ուստաշական Խորվաթիայից հեռանում էին բազմաթիվ հրեաներ՝ փախչելով ոչնչացումից ։ Հարավսլավացի հրեաների մի մասը հեռանում էր Ալբանիա, որը նույնպես գտնվում էր Իտալիայի վերահսկողության ներքո ։ Օկուպացված Հարավսլավիայից բացի Իտալիա էին փախչում հրեաներ նաև Ֆրանսիայից ու մի շարք այլ երկրներից ։
Օտարերկրացի հրեաներն ու շուրջ 200 իտալացի հրեաներ տեղավորվել են 43 ճամբարներում։ Սակայն իտալական ճամբարներում կալանավորների կյանքին ու առողջությանը ոչինչ չէր սպառնում, և դրանք ոչ մի առումով չեն համեմատվում նացիստական համակենտրոնացման ճամբարների ու առավել ևս մահվան ճամբարների հետ ։
Օկուպացիոն գոտի Հարավսլավիայում
1942 թվականի գարնանը գերմանացիներն սկսել են եվրոպական հրեաների տեղափոխումը մահվան ճամբարներ՝ համաձայն հրեական հարցի վերջնական լուծման։ Դրա հետ կապված՝ Հռոմում Գերմանիայի դեսպանատան գործերի հավատարմատար իշխան Օտտո Բիսմարկը 1942 թվականի օգոստոսի 18-ին դիմել է Իտալիայի արտաքին գործերի նախարարությանը՝ իտալական կառավարությանը խնդրելով օգնել գերմանական ու խորվաթական կողմերի միջև կնքված համաձայնության իրականացմանը և աջակցել Խորվաթիայի՝ Իտալիայի կողմից օկուպացված տարածքի հրեաների՝ ճամբարներ ուղարկելու հարցում։ Արտաքին գործերի նախարարությունն այդ խնդրանքը ներկայացրել է Մուսոլինիին, և նա տվել է իր համաձայնությունը՝ դրա վերաբերյալ հաշվետու թերթիկին գրելով՝ «դեմ չեմ» (nulla osta)։ Զանգվածային ոչնչացման պլանները գերմանացիները չեն հրապարակել ։
Իտալացի պետական և ռազմական մի շարք գործիչներ Արտաքին գործերի նախարարության աշխատակից կոմս Լուկա Պիետրոմարկիի և Երկրորդ բանակի հրամանատար գեներալ Մարիո Ռոատայի գլխավորությամբ, հասկանալով, որ հրեաների տեղափոխման նպատակը նրանց զանգվածային ոչնչացումն է, գաղտնի որոշել են սաբոտաժի ենթարկել Մուսոլինիի հրամանը։ Գերմանացիների մեծացող ճնշման տակ 1942 թվականի հոկտեմբերի 28-ին իտալական Գերագույն հրամանատարությունը Երկրորդ բանակին հրամայել է բոլոր հրեաներին տեղավորել համակենտրոնացման ճամբարում և առանձնացնել Խորվաթիայի հրեաներին ու նրանց, ովքեր հավակնում են ստանալ Իտալիայի քաղաքացիություն։ Դա պետք է դառնար Խորվաթիայի հրեաների՝ գերմանացիներին հանձնելու առաջին քայլը։ Սակայն նոյեմբերի 1-ին կարաբիներների հրամանատար գեներալ Ջուզեպե Պիեկեն Մուսոլինիին է ներկայացրել հաշվետվություն Խորվաթիայում հրեաների ու սերբերի զանգվածային ոչնչացման և բոլոր հրեաներին ոչնչացնելու նացիստական պլանների վերաբերյալ։ 1942 թվականի նոյեմբերի 5-ին Իտալիայի արտաքին գործերի նախարար կոմս Չիանոն Վատիկանում դեսպանի միջոցով ստացել է խնդրանք Սուրբ աթոռից՝ չհանձնել Խորվաթիայի հրեաներին։ 1942 թվականի նոյեմբերի 17-ին գեներալ Ռոատայի հետ հանդիպելուց հետո Մուսոլինին չեղյալ է հայտարարել հրեաների հանձնման վերաբերյալ որոշումը։ Բոլոր փախստական հրեաները տեղավորվել են ընդհանուր ճամբարում և մնացել իտալական բանակի պաշտպանության ներքո ։
Օկուպացված Ալբանիա
Ալբանիան Իտալիայի կողմից օկուպացվել է 1939 թվականի ապրիլին։ Այդպիսով Իտալիան վերականգնել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ գոյություն ունեցած պրոտեկտորատն Ալբանիայի վրա ։ Իտալիայի կողմից Հարավսլավիայի մի մասի օկուպացիայից հետո 1941 թվականին պրոտեկտորատին են միացվել ալբանացիներով բնակեցված տարածքները, մասնավորապես Կոսովոն։
Տեղի հրեաներից բացի Ալբանիայում եղել են փախստականներ Գերմանիայից և Ավստրիայից։ Նրանց մի մասը փորձել է Ալբանիայի տարածքով անցնել Պաղեստին։ Փախստականների մի մասը և շուրջ 200 տեղացի հրեաներ տեղավորվել են Կավայե տրանզիտային ճամբարում, սակայն գերմանացիներին չեն հանձնել, իսկ ալբանացի որոշ պաշտոնյաներ օգնել են հրեաներին՝ նրանց տրամադրելով անձը հաստատող կեղծ փաստաթղթեր ։
Կոսովոյում շատ հրեաներ ուղարկվել են բանտ, մի մասը հանձնվել է գերմանացիներին և հետագայում սպանվել ։
Օկուպացիոն գոտի Ֆրանսիայում
1943 թվականի փետրվարի 25-ին Հռոմ է ժամանել Գերմանիայի արտաքին գործերի նախարար Յոահիմ ֆոն Ռիբենտրոպը։ Մուսոլինիի հետ հանդիպման ժամանակ նա իտալական զինվորականներին մեղադրել է Ֆրանսիայից հրեաների արտաքսումը սաբոտաժի ենթարկելու համար։ Իտալական գոտում գերմանական պահանջների հերթական անտեսումից հետո Ռիբենտրոպը Հռոմում դեսպան Հանս Մաքենզենին հանձնարարել է ստանալ Մուսոլինիի համաձայնությունը հրեաների հանձման վերաբերյալ։ Մարտի 17-ին Մաքենզեն հաղորդել է Բեռլին, որ որոշումն ընդունված է․ հրեաների տեղափոխումը հանձնարարվել է ֆրանսիական ոստիկանությանը ։
Հրեաների փրկությունը դարձել է Իտալիայի արտաքին գործերի նոր նախարար Ջուզեպե Բաստիանինիի ակտիվ գործողությունների արդյունքը։ Նա Մուսոլինիին համոզել է իրեն հանձնել գերմանացիների հետ բանակցելու գործը։ 1943 թվականի մարտի 20-ին Բաստիանինին հանդիպել է Մաքենզենի հետ և հայտնել նրան, որ իտալական բանակը ֆրանսիացի հրեաներին մեկուսացնում է ճամբարում։ Իրականում ճամբարը եղել է ընդարձակ բնակավայր, որտեղ տիրել են կյանքի համար բավարար պայմաններ։ Պահակները կալանավորներին վերաբերվել են պատճաշ ձևով, ճամբարում գործել են սոցիալական ծառայություններ և նույնիսկ սինագոգ ։
Հրեաներն Աֆրիկայի իտալական գաղութներում
Հալածանքները վերաբերել են նաև Աֆրիկայի իտալական գաղութների հրեաներին, թեև ուղղակի և զանգվածային ցեղասպանություն, ինչպես եղել է Եվրոպայում, այդ տարածքներում չի եղել ։
Իտալացիների ներխուժումը Եթովպիա և Իտալական Արևելյան Աֆրիկայի կազմավորումն սկզբում ոչ մի խնդիր չեն ստեղծել եթովպացի հրեաների համար։ Սակայն 1938 թվականից գաղութի տարածքում սկսել են գործել ռասայական օրենքներ, և սկսվել է հրեաների նկատմամբ խտրականության ակտիվ քաղաքականություն։ 1941 թվականին բրիտանական զորքերը վտարել են իտալացիներին այդ տարածքից ։
Լիբիայում իտալական իշխանությունները հակահրեական օրենքներ կիրառել սկսել են 1937 թվականից՝ Իտալիայում տիրող հալածանքներին զուգահեռ։ 1941 թվականի ապրիլի 3-ին մուսուլման բնակչությունը Բենգազիում կազմակերպել է հրեաների ջարդ ։ 1941 թվականին Լիբիա են մտել դաշնակիցների զորքերը, սակայն իտալա-գերմանական բանակը վերադարձել է 1942 թվականի փետրվարին։ Դրանից հետո հրեաների ունեցվածքը թալանվել է, իսկ 2600 հրեաներ ուղարկվել են հարկադիր աշխատանքի անապատու։ Ապա նրանց են միացել Տրիպոլիի՝ 18-45 տարեկան բոլոր հրեա բնակիչները։ Հյուծումից ու տիֆից մահացել է 562 մարդ ։
Թունիսում ֆրանսիական պրոտեկտորատի տարածքում ապրում էին Իտալիայի 95 հազար քաղաքացիներ, որոնցից 5-6 հազարը հրեաներ էին։ Պատերազմի ժամանակ իտալական բանակը գերմանացիներից ու Վիշիի վարչակարգից պաշտպանել է ոչ միայն իտալացի, այլև մյուս հրեաներին, որոնք 1940 թվականին Թունիսում հաշվվում էին շուրջ 90 հազար։ Հարկադիր աշխատանքների ու ճամբարներ են ուղարկվել շուրջ 5000 հրեաներ մայրաքաղաքից և մի քանի հարյուր հրեաներ այլ տարածքներից։ Ճամբարների իտալացի պահակները հրեաներին վերաբերվել են ավելի լավ, քան գերմանացիները, որոնք ծեծում և սպանում էին կալանավորներին։ Իտալա-գերմանական օկուպացիայի ընթացքում Թունիսում զոհվել է շուրջ 100 հրեա ։
Իտալիայի կապիտուլյացիան և օկուպացիան
1943 թվականի հուլիսի 10-ին դաշնակիցների զորքերն ափ են իջել Սիցիլիա կղզում, իսկ սեպտեմբերի 3-ին՝ մայրցամաքային Իտալիայում՝ Ռեջո դի Կալաբրիայի շրջանում։ Իտալիայի կառավարությունը հանձնվել է սեպտեմբերի 8-ին, իսկ սեպտեմբերի 9-ին դաշնակիցների զորքերը հասել են նաև Սալեռնո և Տարանտո։ Սակայն ռազմական գործողությունները շարունակվել են, քանի որ գերմանական զորքերն օկուպացրել էին երկրի հյուսիսային ու կենտրոնական շրջանները՝ ներառյալ Հռոմը։ Հռոմից հարավ կառուցված պաշտպանական ամրաշինությունների գերմանացիներին հաջողվել է կասեցնել դաշնակիցների առաջխաղացումը։ Հետագայում նրանք թշնամում խիստ դիմադրություն են ցույց տվել մինչև 1945 թվականի մայիս։
Հրեաների տեղափոխումը մահվան ճամբարներ
Վերմախտի կողմից Իտալիայի տարածքների մի մասի օկուպացիայից և խամաճիկային Իտալական սոցիալական հանրապետության ստեղծումից հետո՝ 1943 թվականի սեպտեմբերի 23-ին, գերմանացիները ձեռնամուխ են եղել հրեաների զանգվածային ոչնչացմանն ինչպես Իտալիայի տարածքում, այնպես էլ Ֆրանսիայի, Հարավսլավիայի, Հունաստանի ու Ալբանիայի նախկին իտալական տարածքներում։
ՍՍ գերմանական զորաբաժանումներն Ադոլֆ Այքմանի տեղակալ Թեոդոր Դաննեկերի գլխավորությամբ սկսել են իտալացի հրեաների ու փախստականների տեղափոխումը մահվան ճամբարներ ։ Որպես տրանզիտային ճամբարներ օգտագործվել են Ֆոսոլին և Բոլցանոն։
Հակահրեական առաջին ակցիաներն անցկացվել են սեպտեմբերի 16-ին Մերանոյում և սեպտեմբերի 22-ին Մաջորե լճի շրջանում ։ Նման տիպի խոշորագույն ակցիաներից մեկը տեղի է ունեցել 1943 թվականի հոկտեմբերի 16-ին Հռոմում։ Այդ ժամանակ ՍՍ հատուկ զորաբաժանումների կողմից Իտալիայի մայրաքաղաքում ձերբակալվել է շուրջ 1300 հրեա։ Նրանք ուղարկվել են Օսվենցիմ, որտեղ գրեթե բոլորը զոհվել են ։ Համանման ձերբակալություններ ու արտաքսումներ կատարվել են 1943 թվականի հոկտեմբեր-նոյեմբերին Տրիեստում, Գենուայում, Ֆլորենցիայում, Միլանում, Վենետիկում և Ֆերարայում ։
1943 թվականի նոյեմբերի 14-ին Իտալիայի սոցիալական հանրապետության իշխանությունները հրեաներին հայտարարել են «ազգի թշնամի»։ Նոյեմբերի 30-ին ներքին գործերի նախարար Գվիդո Բուֆարինի Գվիդին հրամայել է ձերբակալել բոլոր հրեաներին և ուղարկել համակենտրոնացման ճամբարներ՝ բռնագրավելով նրանց ունեցվածքը ։ Բազմաթիվ հրեաներ փախել են Շվեյցարիա կամ թաքնվել իրենց իտալացի ընկերների մոտ ։
Պատմաբանները սովորաբար նշում են, որ իտալացիները չեն զբաղվել հրեաների տեղափոխմամբ և հակազդել են դրան ։ Սակայն, ինչպես նշում է Լիլիանա Պիչիոտոն Il Libro Della Memoria («Հիշողության գիրք») գրքում, ճամբար տեղափոխված հրեաների մեծ մասը գերմանացիների տված հանձնարարությունների համաձայն ձերբակալվել են հենց իտալական ոստիկանության կողմից ։
Կորուստներ
Տարբեր աղբյուրներ նշում են տարբեր թվեր Հոլոքոստի զոհ դարձած իտալացի հրեաների վերաբերյալ։ Նշվում է մահվան ճամբարներ ուղարկված 8-12 հազար հրեաների մասին, որոնց մեծ մասը զոհվել է։
Յադ Վաշեմ ինստիտուտի տվյալների համաձայն՝ 1943 թվականի սեպտեմբերից մինչև 1944 թվականի հունվար 3110 հրեաներ ուղարկվել են Օսվենցիմ։ 1944 թվականի ընթացքում ևս 4056 հրեաներ տեղափոխվել են մահվան ճամբարներ։ Իտալացիների ձևական իշխանության տակ գտնվող տարածքներից ճամբարներ են տեղափոխվել 4500 հրեաներ։ Եվս 173 հրեա սպանվել է Իտալիայի տարածքում ։ Գերմանացիների օկուպացիայի ժամանակ Իտալիայում բնակվող 44 500 հրեաներից 12 հազարը մինչև պատերազմի ավարտն ուղարկվել են Օսվենցիմ ։
Լիլիանա Պիչիոտոյի ներկայացրած տվյալների համաձայն՝ 6746 մարդ ճամբար է ուղարկվել Իտալիայի տարածքից, ևս 1820 մարդ՝ Դոդեկանես կղզեխմբից (այդ թվում՝ 1673 մարդ Հռոդոս կղզուց ); Դրանից բացի 303 հրեաներ սպանվել են իտալական հողի վրա։ Եղել են նաև 900-1100 այլ զոհեր, որոնց հրեա լինելը ստույգ հաստատված չէ ։ Ճամբարներ ուղարկված 6746 իտալացի հրեաներից փրկվել է 830 մարդ ։
Պատերազմի տարիներին ընդհանուր առմամբ զոհվել է Իտալիայի հրեա բնակիչների շուրջ 15 %-ը ։ Ամբողջ երկրի ազատագրումից հետո Իտալիայում կային շուրջ 29 հազար իտալացի հրեաներ և 26 հազար փախստականներ Կենտրոնական ու Արևելյան Եվրոպայից ։
Դիմադրություն և փրկություն
Իտալական դիմադրության շարժմանը մասնակցել է, տարբեր տվյալներով, 2-5 հազար հրեա։ Իտալիայի հրեական համայնքը ստեղծել է իր ընդհատակյա կազմակերպությունը՝ DELASEM (հապավում, Delegazione per l'Assistenza degli Emigranti Ebrei – Պատգամավորություն հրեա էմիգրանտներին օգնելու համար), որը գլխավորում էր Լելիո Վալոբրան։ Այն գործում էր Իտալիայի ողջ օկուպացված տարածքում։ Նրա կազմում ընդգրկված էին ոչ միայն հրեաներ, այլև հռոմեակաթոլիկական եկեղեցու մի շարք եպիսկոպոսներ, կրոնավորներ, ոստիկաններ և նույնիսկ վերմախտի զինվորներ։ Այն բանից հետո, երբ նացիստական Գերմանիայի ճնշման տակ Մուսոլինիի կառավարությունը հրեաներին ճանաչել է «թշնամի ազգ», DELASEM-ն աջակցություն է ցույց տվել տեղի հրեաներին, նրանց մատակարարել ուտելիք, արյուն և ցուցաբերել նյութական օգնություն։
«Դիմադրության հերոս» մեդալով պարգևատրված 270 մարտիկներից յոթը եղել են հրեաներ։ Որոշ հրեաներ ղեկավարել են պարտիզանական մեծ ջոկատներ։ Տոսկանայի պարտիզանների հրամանատար Ալեսանդրո Սինիգալյայի անունով կոչվել է փողոց Հռոմում ։
Իտալացիների, այդ թվում նաև ֆաշիստական ռեժիմի պետական պաշտոնյաների, զինվորականների ու ոստիկանների մասնակցությունը հրեաների փրկության գործին եղել է եզակի երևույթ Գերմանիայի դաշնակիցների շրջանում, հատկապես այն առումով, որ պաշտպանվել ու փրկվել են ոչ միայն Իտալիայի քաղաքացիները, այլև օկուպացված տարածքների հրեաները ։ Իտալացի զինվորներն ու սպաները Հարավսլավիայում հրեաներին օգնել են փաքնվել ինչպես օկուպացված տարածքում, այնպես էլ ուղարկել են նրանց Իտալիա մենակ կամ խմբերով ։
Նացիստները հրապարակայնորեն պատժել են նրանց, ովքեր օգնել են հրեաներին։ Այսպես, հրեաների թաքցնելու համար էսէսականները 1944 թվականի սեպտեմբերի 4-ին գնդակահարել են 60 եկեղեցականների Տոսկանայի Չերտոզա դի Ֆարնետա վանքում, որ գտնվում է Լուկկա քաղաքի մոտ ։
Կաթոլիկ եկեղեցու դերը
Հոլոքոստի ընթացքում կաթոլիկ եկեղեցու և Հռամի պապ Պիոս XII-ի դերերի մասին կարծիքները հակասական են     ։
Շատերը կարծում են, թե Հռոմի պապը չի արել այն, ինչ կարող էր և պարտավոր էր անել, այսինքն՝ հրապարակայնորեն հանդես գալ հրեաների ցեղասպանության դեմ ։ Իսրայելի «Յադ Վաշեմ» ազգային հուշահամալիրում ներկայացված է Պիոս XII-ի լուսանկարը, որի մակագրությունում ասվում է ․ Պապը, որ ընտրվել էր 1939 թվականին, մի կողմ է դրել հակասեմականության ու ռասիզմի դեմ ուղերձը, որ նախապատրաստել էր իր նախորդը։ Նույնիսկ երբ հրեաների ոչնչացման մասին զեկույցները հասել են Վատիկան, նա դրա դեմ չի բողոքել գրավոր կամ բանավոր կերպով։ 1942 թվականին նա չի միացել դաշնակիցների քննադատություններին՝ կապված հրեաների սպանության հետ։ Պիոս XII-ը չի խառնվել, երբ հրեաները տեղափոխվել են Հռոմից Օսվենցիմ։
Վատիկանը պնդում է, թե Հռոմի պապ Պիոս XII-ը գործ է դրել բոլոր միջոցները, որպեսզի փրկի որքան հնարավոր է շատ հրեաների պատերազմի ժամանակ, սակայն դրա համար օգտագործել է դիվանագիտական միջոցներ, քանի որ կաթոլիկների առաջնորդի առավել բացահայտ միջամտությունը կարող էր միայն վատթարացնել դրությունը։ Գոյություն ունեն փաստաթղթեր, որոնք վկայում են, որ Հռոմի պապը մասնակցել է հրեաների փրկությանը ։ 2012 թվականին Յադ Վաշեմը մեղմել է Պիոս XII-ի վերաբերյալ մեղադրական ձևակերպումները ։ Այդ թեմային վերաբերող նոր փաստերը կարող են հրապարակվել Վատիկանի արխիվի բացումից հետո ։
Կաթոլիկ եկեղեցու շատ կրոնավորներ ուղղակի մասնակցություն են ունեցել հրեաների փրկության գործում։ 74 հրեա երեխայի է փրկել Դոն Արիգո Բեքարին, որ սեմինարիայի կրոնավոր էր Նոնանտոլա գյուղում ։ Ասիզիի եպիսկոպոս Ջուզեպե Պլասիդո Նիկոլինին և հայր Ալդո Բրունաչին կազմակերպել են ապաստարան մոտ 200 հրեաների համար տղամարդկանց ու կանանց 26 մենաստաններում ։ Ընդ որում, գոյություն ունեն մի շարք վկայություններ, որ պատերազմից հետո կաթոլիկ եկեղեցու բարձրաստիճան կրոնավորները թաքցրել են նացիստական ռազմական հանցագործներին և օգնել նրանց փախչել այլ երկրներ ։
Միասեռականների հալածանքներ
Ֆաշիստները բացասաբար էին վերաբերվում նաև միասեռականներին։ Միասեռականների կապի համար քրեական պատասխանատվություն նախատեսող հոդվածն առաջարկվել է 1927 թվականին։ Սակայն 1930 թվականին հանձնաժողովը դատավոր Ապիանիի գլխավորությամբ եզրակացրել է, որ «ի ուրախություն և հպարտություն Իտալիայի՝ այդ զզվելի արատը այնքան տարածված չէ, որպեսզի արդարացվի օրենսդրական միջամտությունը», և բռնաբարությունների ու այլասերվածության հետ կապված հարցերի լուծման համար բավական են եղած ոստիկանական լիազորությունները ։ 1938 թվականին մի քանի հազար միասեռականների հեռացրել են աշխատանքից, արտաքսել են փոքր քաղաքներ, մի մասն էլ տեղափոխվել է Լիպարի կղզի։
Նացիստական օկուպացիայի ընթացքում՝ 1943-1945 թվականներին, հազարավոր միասեռականներ կալանավորվել են համակենտրոնացման ճամբարներում հրեաների, ռեժիմի քաղաքական հակառակորդների ու Եհովայի վկաների հետ միասին։ Ըստ պլանների՝ այդ խմբերը, ի տարբերություն ոչնչացման դատապարտված հրեաների, ենթակա էին «վերադաստիարակության»։ Սակայն խիստ ծանր պայմանների ու պահակների վերաբերմունքի պատճառով նրանցից շատերը զոհվել են կարճ ժամանակի ընթացքում։ Ըստ պրոֆեսոր Ռյուդիգեր Լաուտմանի ներկայացրած տվյալների՝ ճամբարներում մահացել է միասեռական կալանավորների երկու երրորդը ։
Հոլոքոստի հիշատակ
Իտալիայում տեղադրվել են Հոլոքոստի զոհերի հիշատակին նվիրված բազմաթիվ հուշարձաններ։ Մահվան ճամբարներ տեղափոխվածների հիշատակին նվիրված հուշարձաններ կան Հռոմում, Միլանում, Մերանոյում, Կոմոյում, Բորգո Սան Դալմացոյում և երկրի այլ քաղաքներում։ 1990 թվականին Բոլոնյայի Ցեզարինի վիլլայի այգում հուշաքար՝ ի հիշատակ ֆաշիզմի զոհ դարձած միասեռականների։ Համանման հուշատախտակ է տեղադրվել 2005 թվականին Տրիեստում՝ Ռիսիերա դի Սան Սաբա ճամբարի տարածքում ։ Հռոմում տեղադրվել է գնչուների հալածանքներին նվիրված հուշատախտակ ։
Հոլոքոստի պատմությունն Իտալիայում ուսումնասիրում են գիտնականները, մասնավորապես «Բիելլա և Վերչելլի գավառների Դիմադրության մեր ժամանակների պատմության ինստիտուտում» (Istituto per la storia della Resistenza e della societа contemporanea nelle province di Biella e Vercelli) ։ 1995 թվականին Միլանի կայարանի տակ հայտնաբերվել է գաղտնի մուտք, որով հրեաներին Միլանից տեղափոխել են Օսվենցիմ ։ 1999 թվականին Իտալիան դարձել է Հոլոքոստի հիշատակի հավերժացման ու ուսումնասիրման հարցում համագործակցության միջազգային կազմակերպության (ITF) անդամ ։ 2011 թվականի հունիսին Իտալիայի կրթության նախարարությունը համաձայնություն է կնքել Իսրայելի իր գործընկերների հետ Իսրայելի «Յադ Վաշեմ» հուշահամալիրում ուսուցիչների վերապատրաստման վերաբերյալ, որպեսցի նրանք հետագայում Իտալիայի դպրոցների ավագ դասարաններում դասապանդեն Հոլոքոստի պատմություն ։
Իտալիայում կան նաև Հոլոքոստը ժխտող անձինք ։ 2003 և 2005 թվականներին անցկացված հարցումների համաձայն՝ իտալացիների 11-12 %-ը ժխտում է Հոլոքոստի իրական լինելը  ։ Իտալիայի խորհրդարանը 2007 թվականի հունվարի 26-ին մերժել է Հոլոքոստի ժխտման քրեական հետապնդման վերաբերյալ օրինագիծը, որ առաջարկվել էր արդարադատության նախարար Կլեմենտ Մաստելայի կողմից   ։
Հոլոքոստի զոհերի հուշարձաններն Իտալիայում հաճախ են վնասվում տարբեր անձանց կողմից  ։
Հոլոքոստն Իտալիայում իր արտացոլումն է գտնում կինոյում և գրականության մեջ։ Այդ թեմային անդրադարձած առավել հայտնի գրողներից է իտալացի հրեա Պրիմո Լևին, որ փրկվել է Օսվենցիմի ճամբարից ։ Նրա ինքնակենսագրական գրքերը թարգմանվել են եվրոպական շատ լեզուներով։ Հոլոքոստի թեման իր արտացոլումն է գտել նաև «Կյանքը հիասքանչ է» տրագիկոմեդիայում։
Արշինյա
Արշինյա (Archignat), համայնք Ֆրանսիայում՝ Օվերն մարզի Ալյեի գավառում։ Մտնում է Յուրիել կանտոնի կազմի մեջ։ Համայնքի շրջանը Մոնլյուսոնն է։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 03005։
Հոլոքոստն Իտալիայում
Տեսանյութեր
Կատեգորիա:Հոլոքոստն ըստ երկրի Կատեգորիա:Իրադարձություններ Իտալիայում
Արշինյա
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 349 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 210 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 158-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 52-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 75,2 %, 1999 թվականին եղել է՝ 69,8 %)։ 158 աշխատունակ բնակիչներից 133-ը աշխատում էին (79 տղամարդ և 54 կին), անաշխատանք էին 25-ը (9 տղամարդ և 16 կին)։ 52 անգործունակ մարդկանցից 12-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 17-ը թոշակառու, 23-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Սրահ
Սրահ, հոլ (hall) սկզբնապես՝ բարձր, երկլանջ տանիքով ծածկված լայնարձակ սենյակ, ուր հավաքվել են տնտեսության մեջ համատեղ աշխատող վաղ միջնադարի անգլոսաքսոնական տոհմի բոլոր անդամները։ Հետագայում հոլ է կոչվել դաստակերտի, մենատան գլխավոր, ընդհանուր սենյակը, ինչպես և անգլիական կոլեջի ճաշասրահը։ ժամանակակից նշանակությամբ հոլլ հասարակական շենքի (օրինակ, հյուրանոցի) հանգստի սենյակ է, սպասասրահ, նաև անգլիական քոթեջի նախասենյակ (գլխավորապես անգլախոս երկրներում)։ Երբեմն հոլլ են անվանում նաև հասարակական հավաքների, համերգների դահլիճները։
Կատեգորիա:Ներսակողմ
Յոզեֆ Կայնար
Յոզեֆ Կայնար (Josef Kainar, ), չեխ բանաստեղծ, թարգմանիչ, երաժիշտ, նկարիչ, իլյուստրատոր, լրագրող։ Չեխական գրական-գեղարվեստական «Խումբ 42»-ի և գրական «Ohnice» խմբերի անդամ։
Կենսագրություն
Յոզեֆ Կայնարը ծնվել է 1917 թվականին Չեխիայի Պրշերով քաղաքում։ 1938-1939 թվականներին սովորել է Պրահայի Կարլի համալսարանում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին քոլեջների փակումից հետո զբաղվել է տարբեր աշխատանքներով, եղել է «Դիվադլո» (Divadlo ABC) երգիծական թերթի խմբագիրը, աշխատել է որպես լրագրող։ Նրա հումորները, նկարներն ու բանաստեղծությունները տպագրվել են «Rovnost» թերում։ Հետպատերազմյան շրջանում աշխատել է ռադիոյում, ֆիլմերում և թատրոնում։ Համերգների ժամանակ հանդես է եկել դաշնամուրային, կիթառի, ջութակի կատարումներով։ Նվագել է ջազ։
Ստեղծագործություններ
Յոզեֆ Կայնարի բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն՝ «Դեպք և փոքր բանաստեղծություններ», լույս է տեսել 1940 թվականին։ 1946 թվականին՝ «Նոր դիցաբանություններ» ժողովածուն։ «Մեծ սեր» (1950 թ.) ժողովածուն հանդիսացել է բանաստեղծի ստեղծագործական բեկումը։ Այստեղ նա սոցիալիստական շինարարությանը ակտիվ կերպով մասնակցող գործուն պոեզիայի կոչ է անում։ «Չեխական երազանք» (1953 թ.) բանաստեղծությունների ժողովածուում բանաստեղծը վարպետորեն օգտագործել է ժողովրդական հեքիաթի մոտիվները։ Կայնարի լիրիկական բանաստեղծություններին բնորոշ են լակոնիզմը, ձգտումը աֆորիստական վերջավորության ։
Թարգմանություններ է կատարել ֆրանսերենից, գերմաներենից։
Մահը
Մահացել է 1971 թվականի նոյեմբերի 16-ին Դոբրժիսում։ Թաղված է Վիշեգրադսկոե գերեզմանատանը։
Հիշատակ
2007 թվականին Գլուչինի ավագ դպրոցը, որտեղ սովորել է Յոզեֆ Կայնարը, անվանակոչվել է նրա պատվին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Չեխ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Չեխ թարգմանիչներ Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ Կատեգորիա:Չեխ նկարիչներ Կատեգորիա:Չեխ երաժիշտներ Կատեգորիա:Չեխ լրագրողներ Կատեգորիա:Չեխ դրամատուրգներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Դավիթ Օդիկաձե
Դավիթ Օդիկաձե (ოდიკაძე დავითი, ), վրաց ֆուտբոլիստ, «Չիհուրա» ակումբի կիսապաշտպան։ Հանդես է գալիս Վրաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ապրիլի 14 ծնունդներ Կատեգորիա:1981 ծնունդներ Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Վրաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Վրացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Դինամո Թբիլիսիի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ
Էոզինոֆիլ գրանուլեմատոզ պոլիանգիիտով
Այն սովորաբար դրսևորվում է երեք փուլով։ Վաղ (նախանշանային) փուլը բնութագրվում է շնչուղիների բորբոքումով, և, գրեթե բոլոր հիվանդներն ունենում են ասթմա և/կամ ալերգիկ ռինիտ։ Երկրորդ փուլը նկարագրվում է էոզինոֆիլների աննորմալ բարձր մակարդակով (հիպերէոզինոֆիլիա), որը հանգեցնում է հյուսվածքների վնասմանը, հատկապես թոքերի և մարսողական ուղու։ Երրորդ փուլի դեպքում նկատվում է վասկուլիտ (անոթաբորբ), որը ի վերջո կարող է հանգեցնել բջիջների վաղ մահվան և կյանքին սպառնացող պատճառ դառնալ։
Այս երևույթը այժմ անվանվել է «էոզինոֆիլ գրանուլեմատոզ պոլիանգիիտով», վասկուլիտների բոլոր էպոնիմներից խուսափելու համար։ Անցումը հեշտացնելու համար որոշ ժամանակ՝ սկսաց 2012 թվականից հիվանդությունն անվանվեց «էոզինոֆիլ գրանուլեմատոզ պոլիանգիիտոով (Չարգ-Ստրոս)» ։ Դրանից առաջ այն կոչվում էր «Չարգ-Ստրոս համախտանիշ»՝ բժիշկներ Ջեյկոբ Չարգի և Լոտտե Ստրաուսի անունով, ովքեր 1951 թվականին առաջինն են նկարագրել համախտանիշը՝ օգտագործելով «ալերգիկ գրանուլեմատոզ» եզրույթը ։ Այն համակարգային մեռուկացնող վասկուլիտի տեսակ է։
ԷԳՊ-ի արդյունավետ բուժումը կատարվում է իմունոսուպրեսիվ դեղորայիք կիրառումով։ Դրանք սովորաբար գլյուկոկորտիկոիդներ են, որին հաջորդում է ցիկլոֆոսֆամիդը կամ ազաթիոպրինը։
Նշաններ և ախտանշաններ
ԷԳՊ-ը ընթանում է 3 փուլով, սակայն ոչ բոլոր հիվանդներն են ունենում բոլոր փուլերը, կամ էլ ունենում են, սակայն ոչ նույն հերթականությամբ ։ Որոշ հիվանդների մոտ կարող են առաջանալ կյանքին սպառնացող լուրջ բարդություններ, ինչպես օրինակ, ստամոքս աղիքային համակարգի ներգրավվածությունը պրոցեսի մեջ, սրտային հիվանդություններ, իսկ որոշների դեպքում էլ հիվանդության ընթացքը ավելի մեղմ է՝ մաշկային ախտահարումով և քթի խոռոչում առաջացող պոլիպներով ։ Փաստորեն ԷԳՊ-ն բազմազան է իր դրսևորումներով և ընթացքվ ։
Ալերգիկ փուլ
Նախանշանային փուլը նկարագրվում է ալերգիայով։ Գրեթե բոլոր հիվանդներն ունենում են ասթմա և/կամ ալերգիկ ռինիտ, որի 90 % դեպքերում լինում է հիվանդության պատմություն և կամ նոր գրոհ է լինում, կամ էլ արդեն առկա հիվանդության վատթարացում, որը կարող է կորտիկոստերոիդային բուժում պահանջել ։ Սովորաբար ասթման զարգանում է մնացած ախտանիշներից 3-9 տարի առաջ ։
Ալերգիկ ռինիտը հանգեցնում է քթահոսության, քթով շնչելու դժվարության և քթի խոռոչում պոլիպների ձևավորման, որը վիրահատական միջամտություն է պահանջում, սովորաբար ավելի քան 1 անգամ։ Քթի հարակից խոռոչների ախտահարում (սինուսիտ) ևս կարող է նկատվել։
Էոզինոֆիլային փուլ
Երկրորդ փուլը նկարագրվում է էոզինոֆիլների (լեյկոցիտների տարատեսակ) աննորմալ բարձր մակարդակով արյան մեջ և հյուսվածքներում ։ Հիպերէոզինոֆիլիայի ախտանշանները կախված են նրանից, թե մարմնի որ մասն է ախտահարված, և սովորաբար դրանք թոքերն ու մարսողական ուղին են ։ Կարող է նկատվել քաշի կորուստ, գիշերային քրտնարտադրություն, ասթմա, հազ, որովայնային ցավ և արյունահոսություն ստամոքսաղիքային ուղուց ։ Բնութագրական են նաև տենդը և ընդհանուր թուլությունը։
Վասկուլիտային փուլ
ԷԳՊ-ի երրորդ և վերջին փուլը արյունատար անոթների բորբոքումն է և, հետևաբար, խանգարվում է արյան հոսքը դեպի հյուսվածքներ և օրգաններ ։ Տեղային և համակարգային ախտանշանները ավելի տարածված են դառնում և բարդանում վասկուլիտի նոր նշաններով։
Կարող են լուրջ բարդություններ առաջանալ։ Բարդացած դեպքերում կարող են առաջանալ մակարդուկներ զարկերակներում, հատկապես որովայնային շրջանի զարկերակներում, որին հաջորդում են ինֆարկտն ու բջիջների մահը կամ էլ դանդաղ զարգացող ատրոֆիան (ապաճը)։ Բազմաթիվ հիվանդներ ունեն լուրջ որովայնային գանգատներ, սովորաբար որովայնամզաբորբի (պերիտոնիտի) պատճառով և/կամ մարսողական ուղուց խոցային թափածակումների, երբեմն էլ լեղաքարային հիվանդության կամ գրանուլեմատոզ ապենդիցիտի հետևանքով։
Վասկուլիտային փուլի ամենալուրջ բարդությունը սրտի ախտահարումն է, որը հիվանդների մոտավորապես կեսի մահվան պատճառ է դառնում։ Սրտի հիվանդություններից մահացության դեպքերում ամենահաճախ հանդիպող պատճառը սրտամկանի բորբոքումն է էոզինոֆիլների բարձր մակարդակի պատճառով, ինչպես նաև սիրտը սնուցող զարկերակների ախտահարումը կամ էլ պերիկարդի տամպոնադան։ Երիկամային բարդություններն ավելի հազվադեպ են հանդիպում։
Ախտորոշում
Ախտորոշիչ ցուցիչներ են էոզինոֆիլային գրանուլոցիտները և գրանուլեմաները ախտահարված հյուսվածքում և հականեյտրոֆիլային ցիտոպլազմատիկ հակամարմինները (ANCA) նեյտրոֆիլային գրանուլոցիտների դեմ։ Ռևմատոլոգների Ամերիկյան Քոլեջի 1990 թվականի չափանիշները Չարգ-Ստրոս ախտորոշելու համար հետևյալն են․
Չարգ-Ստրոս ախտորոշելու համար հիվանդի մոտ պետք է 6 չափանիշներից առնվազն 4-ի առկայություն։ 4 կամ ավելի ախտանիշների առկայության դեպքում ախտորոշման զգայունությունը 85%, իսկ յուրահատկությունը 99.7% է ։
Ռիսկի գործոններ
Վասկուլիտի Հետազոտման Ֆրանսիական Խումբը մշակել է 5 բալանոց համակարգ, որը կանխորոշում է մահվան ռիսկը Չարգ-Ստրոսի համախտանիշի դեպքում՝ օգտագործելով կլինիկական դրսևորումները։ Այդ գործոններն են․
Բուժում
ԷԳՊ-ի բուժումը ներառում է գլյուկոկորտիկոիդներ (ինչպես օչինակ պրեդնիզոլոն) և այլ իմունոսուպրեսիվ դեղամիջոցներ (ազաթիոպրին և ցիկլոֆոսֆամիդ)։ Շատ դեպքերում հիվանդությունը կարող է անցնել դեղորայքային ռեմիսիայի փուլ, սակայն այն քրոնիկ և ցմահ հիվանդություն է։
2007 թվականին իրականացված հիվանդների դինամիկ հսկողությունը ցույց տվեց, որ բոլոր հիվանդները պետք է բուժվեն ստերոիդների բարձր դեղաչափերով, սակայն այն հիվանդները, որոնք 5-գործոններից ունեն գոնե մեկը պետք է բուժվեն ցիկլոֆոսֆամիդի հարվածային դեղաչափով, ընդ որում, 6 կուրսը ավելի արդյունավետ է, քան 12-ը։ Ռեմիսիան կարելի է պահել նվազ տոքսիկ դեղորայքով, ինչպես օրինակ ազաթիոպրինը կամ մետոտրեքսատը ։
2017թ. դեկտեմբերի 12-ին FDA-ն ընդունեց մեպոլիզումաբը` առաջին դեղորայքային թերապիան նախատեսված հատուկ ԷԳՊ-ի բուժման համար ։ Մեպոլիզումաբ ընդունող հիվանդների մոտ նկատվում է ախտանշանների «զգալի բարելավում» ։
Պատմություն
ԷԳՊ-ն առաջին անգամ նկարագրվել է 1951 թվականին, Նյու Յորքի Մաունթ-Սինայ հիվանդանոցում պաթոլոգներ Յակոբ Չարգի (1910-2005) և Լոտտե Ստրոսի (1913–1985) կողմից, որոնք օգտագործել են «ալերգիկ գրանուլեմատոզ» տերմինը հիվանդությունը նկարագրելու համար ։ Նրանք նկարագրեցին «տենդ, հիպերէոզինոֆիլիա, սրտային անբավարարության նշաններ, երիկամի վնասում և ծայրամասային նեյրոպաթիա` պայմանավորված տարբեր օրգան-համակարգերի անոթների նեղացումով» 13 հիվանդների մոտ, որոնց դեպքում ախտորոշված էր «գրանուլեմատոզ պերիանգիիտ» զուգակցված հիպերէոզինոֆիլիայով և ծանր ասթմայով ։ Բժիշկ Չարգը և Ստրոսը նկատեցին 3 առանձնահատկություն իրենց գրանուլեմատոզ պերիանգիիտով, սակայն առանց ասթմայի հիվանդների մոտ, որոնցով նրանք առանձնանում էին մնացածից. մեռուկացնող անոթաբորբ (նեկրոզացնող վասկուլիտ), հյուսվածքային էոզինոֆիլիա և արտաանոթային գրանուլեմա ։ Արդյունքում նրանք ենթադրեցին, որ այս դեպքերը ակնհայտ բնութագրական են մեկ այլ հիվանդության համար, որը իրենք անվանել էին «ալերգիկ գրանուլեմատոզ և անգիիտ» ։
Հասարակություն և մշակույթ
Երաժիշտ Բեն Ուոթթը իր «Patient» ստեղծագործությամբ նկարագրել է իր փորձը Չարգ-Ստրոս համախտանիշի հետ 1992 թվականին և իր ապաքինումը ։ Նրա դեպքը անսովոր էր այնքանով, որ հիվանդությունը ախտահարել էր հիմնականում աղեստամոքսային համակարգը` ինտակտ թողնելով թոքերը։ Այս անսովոր ընթացքը նպաստեց հիվանդության ուշ ախտորոշելուն։ Նրա բուժումը պահանջում էր բարակ աղիների մեռուկացված 5մ հատվածի հեռացում (շուրջ 75%) և մշտական սահմանափակ սննդակարգ ։
Ումարու Մուսա Յար-Ադուան` Նիգերիայի նախագահը (2007-2010թթ.), հիվանդ է եղել ԷԳՊ-ով և մահացել է իր գրասենյակում հիվանդության բարդություններից ։
DJ և հեղինակ Չառլի Ջիլլեթթի մոտ ախտորոշվել էր ԷԳՊ 2006թվականին և մահացել 4 տարի հետո ։
Ճապոնացի դահուկացատկող Տակու Տակուենկոն, որը թիմային մրցաշարում նվաճել է բրոնզե մեդալ, ունեցել է ԷԳՊ և մասնակցել է Սոչիի Օլիմպիական խաղերին ստացիոնարում բուժում ստանալուց մոտ 1 ամիս անց ։
Նոր Զելանդացի լրագրող և հեռուստահաղորդավար Թոնի Սթրիթի մոտ ախտորոշվել է այս հիվանդությունը 2015թվականին ։ Սթրիթը երկար տարիներ առողջական խնդիրներ է ունեցել, այդ թվում նաև խոլեցիստէկտոմիա (լեղապարկի հեռացում) ախտորոշումից 4 ամիս առաջ ։
2018 թվականի նոյեմբերի 22-ին Կալիֆոռնիայի Լագունա Նիգելում մահացել էր Վիլլի Նոլլսը, շնչառական անբավարարությունից, որն առաջացել էր Չարգ-Ստրոսի համախտանիշի պատճառով, որը նրա մոտ ախտորոշվել էր 8 տարի առաջ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աուտոիմուն հիվանդություններ Կատեգորիա:Թոքերի հիվանդություններ
Արևքուրիկ սովորական
Նկարագրություն
Ցողունը ուղիղ է կլոր, ողորկ, վերին մասում ճյուղավորվող։ Ունի մինչև 100 սմ բարձրություն։ Գլխավոր ցողունի տերևների անութներից դուրս են գալիս երկրորդային ճյուղավորումները։ Արմատային ցրուկներն առաջանում են արմատավզիկին մոտ գտնվող արմատաբողբոջներից և աճի ընթացքում երբեմն դուրս են գալիս հողի մակերես՝ սկիզբ տալով նոր բույսերի։
Ծաղկաբույլը հուրան է՝ ոսկեդեղին պսակաթերթերով ու նշտարաձև բաժակաթերթերով։ Պտուղը եռանիստ, բազմասերմ տուփիկ է։ Սերմը գլանաձև է, չեչոտ, փայլուն, հիմնականում դարչնագույն մակերեսով։ Մեկ բույսը տալիս է մինչև 16000 սերմ, որոնք ավելի լավ ծլում են թույլ լուսավորության պայմաններում։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին և պտղաբերում՝ օգոստոսին ։
Կիրառություն
Ծաղիկներն նեկտար են արտադրում հատկապես տաք, խոնավ եղանակներին։
Ռուսաստանում արևքուրիկից պատրաստված թեյը խմում են տարբեր հիվանդությունների ժամանակ, ինչպես նաև որպես հաճելի ըմպելիք։
Արևքուրիկի ծաղկած ընձյուղները օգտագործվում է օղուն և դառը ալկոհոլային ըմպելիքներին բույր տալու համար։
Տերևակալած ընձյուղները և ծաղիկները օգտագործում են բուրդը և կտորները կարմիր ներկելու նպատակով ։
Վերգետնյա հատվածները գործածում են կաշվի դաբաղման համար։
Տարածվածություն և Էկոլոգիա
Արևքուրիկ սովորականն աճում է ամենուրեք, տեղ-տեղ առաջացնում է մացառուտներ՝ փշատերև անտառների եզրերին, չոր մարգագետիններոում, անտառային արևոտ բացատներում։ Որպես մոլախոտ հանդիպում է անտառային ճանապարհների երկայնքով և դաշտերի եզրերին։
Լայն տարածված է Եվրասիայում՝ Ատլանտյան ափերից մինչև Սիբիր, Մոնղոլիա և Չինաստան։ Հանդիպում է Հյուսիսային Աֆրիկայում, Կանարյան և Ազորյան կղզիներում։ Որպես բնահարմարեցված բույս հանդիպում է Ավստրալիայում, Նոր Զելանդիայում, Ճապոնիայում, Հարավային և Հյուսիսային Ամերիկայում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևքուրիկազգիներ Կատեգորիա:Մոլախոտներ Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ Կատեգորիա:Կիսաթուփեր Կատեգորիա:Հակադեպրեսանտներ
Ռանդա Սինյորա
Ռանդա Ջորջ Յակուբ Սինյորա, պաղեստինցի ակտիվիստ, ով պայքարում է մարդու և կանանց իրավունքների համար։ Նա երեք տասնամյակ արձանագրել է մարդու իրավունքների ոտնահարումները Պաղեստինի գրավված տարածքներում և ներկայումս հանդիսանում է Երուսաղեմում «Կանանց իրավական օգնության և խորհրդատվության կենտրոնի» (Women’s Center for Legal Aid and Counseling/WCLAC) կենտրոնի գլխավոր տնօրենն է ։
Կենսագրություն
Ռանդա Սիգորան ծնվել է 1961 թվականին։ Սովորել է Մեծ Բրիտանիայի Էսսեքսի համալսարանում` ստանալով միջազգային իրավունքի LLM աստիճան, իսկ Կահիրեի ամերիկյան համալսարանում ստացել է սոցիոլոգիայի և մարդաբանության մագիստրոսի կոչում։ Իր մագիստրոսական աշխատանքում նա ուսումնասիրել է Արևմտյան ափին գտնվող տեքստիլային ֆաբրիկաներում կանանց աշխատանքը, որոնք ապրանքներ էին արտադրում իսրայելական ընկերությունների համար։ Հետագայում նրա աշխատանքը տպագրվել է Ամերիկյան համալսարանի կողմից։ Այստեղ Սինյորան կիրառեց Պաղեստինի իրավիճակի Արղիրի Էմանուելի և Սամիր Ամինի կախվածության տեսությունը ։ Կանանց շրջանում քաղաքական և աշխատանքային կազմակերպվածության համեմատաբար ցածր մակարդակը բացատրելու համար նա ընդգծեց նահապետական կառույցների սոցիալական ժառանգորդությունը, որոնք ղեկավարում էին կանանց տանը և աշխատավայրում.
1987 թվականից մինչև 1997 թվականը Սինյորան եղել է «Al-Haq» իրավապաշտպան կազմակերպության կանանց իրավունքների ծրագրի իրավախորհրդատու և համակարգող։ Կանայք պաշտպանելու համար իրավական փոփոխությունների անհրաժեշտության շուրջ համաձայնության գալու նրա ջանքերը ընդհատվեցին Առաջին Պաղեստինյան ինտիտֆադայի( ապստամբության) կողմից, որը տևեց 1987 թվականի դեկտեմբերից մինչև 1993 թվականի սեպտեմբեր։
Այնուհետև՝ 1997 թվականից մինչև 2001 թվականը, Սինյորան ղեկավարում էր Իրավաբանական օգնության և խորհրդատվության կանանց կենտրոնի ցանցային և փաստաբանական բաժինը։ 2001 թվականից մինչև 2005 թվականը նա եղել է «Al-Haq» իրավապաշտպան կազմակերպության գլխավոր տնօրեն։
2007 թվականի սեպտեմբերից մինչև 2015 թվականի հունիս ամիսները, Սինյորան աշխատել է Պաղեստինում Մարդու իրավունքների անկախ հանձնաժողովի (ICHR) ավագ գործադիր տնօրեն։ 2015 թվականին դարձել է Իրավաբանական օգնության և խորհրդատվության կանանց կենտրոնի (women’s Center for Legal Aid and Counseling ) գլխավոր գործադիր տնօրեն։
2018 թվականի հոկտեմբերին Սինյորան դարձավ առաջին պաղեստինցի կինը, որը ելույթ ունեցավ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի նիստում։ Սինյորան բարձրացրեց ընտանեկան բռնության բարձր մակարդակի և գրավյալ տարածքներում ֆեմիցիդի աճի հարցը։ Նա նաև բարձրացրեց կանանց քաղաքական բացառման ավելի լայն հարցը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պաղեստինցի իրավապաշտպաններ Կատեգորիա:Պաղեստինցի ֆեմինիստներ Կատեգորիա:Ֆեմինիստներ
Վերին Արտաշատ
Վերին Արտաշատ գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Արարատի մարզի Արտաշատ քաղաքի տարածաշրջանում, Արտաշատ քաղաքից 6 կմ հյուսիս արևելք։
Պատմություն
1828 թվականին ներգաղթելով Պարսկաստանի Խոյի, Սալմաստի և Ուրմիայի գավառներից՝ մոտ 29 - 30 տնտեսություն փայաջուկցիներ Մասիսի դեմ դիմաց Դվինի փլատակների մերձակայքում հիմնեցին մի գյուղ, որն անվանեցին Արդաշատ, հետագայում Արտաշատ։ Գյուղը Արտաշատ է կոչվել 115 տարի, այնուհետև մայրաքաղաք Արտաշատից տարբերելու համար վերանվանեցին Վերին Արտաշատ։
Կլիման
Գյուղը գտնվում է Արարատյան դաշտում. ծովի մակարդակից 900 մ բարձրության վրա։ Կլիման չոր է, խիստ ցամաքային։ Ձմեռները սկսում են դեկտեմբերի կեսերին, իսկ հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է 3-ից - 5 °C սահմաններում։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24-ից - 26 °C, իսկ առավելագույնը 42 °C։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։
Տնտեսություն
2014 թվականի տվյալներով Վերին Արտաշատն Արարատի մարզի խոշոր համայնքներից է։ Ունի 1204 տնտեսություն, 4760 բնակիչ։ Համայնքի բնակիչները զբաղվում են խաղողագործությամբ, պտղաբուծությամբ։ Համայնքի տնտեսության մասնագիտացված ճյուղը խաղողագործությունն է։ Բնակիչներն աճեցնում են հայկական խաղողի բոլոր տեսակները։
Համայնքն ունի 596 հա հողատարածք, որից տնամերձ է հատկացվել 130 հա, վարձակալական հողերին՝ 53 հա, սեփականաշնորհվել է 413 հա։
Գյուղի պատմության ընթացքում Վերին Արտաշատը տվել է բազմաթիվ հայտնի մարդիկ՝ 28 գիտությունների թեկնածու, 6 դոկտոր-պրոֆեսոր, 2 գեներալ, մեկը՝ հրետանու գեներալ՝ Կարապետ Հախնազարյանը և իրավագիտության գեներալ՝ Հրաչիկ Բադալյանը, 96 գյուղատնտես, որոնց թվում աչքի է ընկել Ֆեդյա Իսրայելյանը, 92 ինժեներներ, 90-ից ավելի բժիշկ, ավելի քան 400 ուսուցիչ, 70 անասնաբույժ, բազմաթիվ անվանի արհեստագործ վարպետներ, դարբիններ, Զավեն - Վազգեն եղբայրները։
Համայնքն ունի միջնակարգ դպրոց, մշակույթի տուն, մանկապարտեզ, բուժամբուլատորիա, կապի բաժանմունք, արվեստի դպրոց՝ իր բոլոր բաժիններով, գինու գործարան։ Գյուղում գործում է նաև հոգևոր առաջնորդարանը՝ 19-րդ դարում կառուցված Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին։ Տեր Դավիթ Կյուրեղյանի առաջնորդությամբ եկեղեցում կատարվում են բոլոր ծիսական տոնակատարությունները։ Վերջին տարիներին Վարազդատ Սիմոնյանի միջոցներով կառուցվել է նաև գյուղի 2-րդ եկեղեցին։
Բարձր մակարդակի վրա է գտնվում երիտասարդների կրթության և դաստիարակության գործը։
Համայնքի հիմնախնդիրների մեջ կարևորվում է ոռոգման ջրի հիմնախնդիրը և գյուղամիջյան ճանապարհների վերանորոգումը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր Կատեգորիա:1828 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Իրինա Ռոզանովա
Իրինա Յուրևնա Ռոզանովա (Ирина Юрьевна Розанова, ), կինոյի և թատրոնի ռուս դերասանուհի, Ռուսաստանի Դաշնության ժողովրդական արտիստ (2007) :
Կենսագրություն
1984-1988 թվականներին Իրինա Ռոզանովան եղել է Մոսկվայի Մայակովսկու անվան թատրոնի դերասանուհի։
1988-1990 թվականներին Իրինա Ռոզանովան եղել է «Человек» թատրոն-ստուդիայի, 1991-1998 թվականներին՝ Մալայա Բրոննայայի թատրոնի, իսկ 1998-1999 թվականներին՝ Լենկոմ թատրոնի դերասանուհի։
Կինոյում նկարահանվել սկսել է 1985 թվականին. նրա առաջին դերը եղել է Լյուսյայի դերը «Իմ ընկերուհի» («Подружка моя») հեռուստատեսային ֆիմում։
Անձնական կյանք
Իրինա Ռոզանովան ամուսնացած է եղել ռեժիսոր Եվգենի Կամենկովիչի, պրոդյուսերն Տիմուր Վայնշտեյնի և կինոօպերատոր Գրիգորի Բելենկու հետ ։ Փաստացի ամուսնությամբ համատեղ կյանք է վարել ռեժիսորներ Դմիտրի Մեսխիևի ու Բախտիյար Խուդոյնազարովի հետ (մինչև 2011 թվական)  ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Դաշնության ժողովրդական արտիստներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի թատերական արվեստի ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի հեռուստատեսության դերասաններ Կատեգորիա:«Ոսկե արծիվ» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:«Նիկա» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ռուս կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Ռուս հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:Խորհրդային դերասանուհիներ
Բայե (Ալյեի գավառ)
Համայնքի INSEE կոդ՝ 03018։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 668 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 407 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 341-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 66-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 83,8 %, 1999 թվականին եղել է՝ 67,8 %)։ 341 աշխատունակ բնակիչներից 308-ը աշխատում էին (167 տղամարդ և 141 կին), անաշխատանք էին 33-ը (17 տղամարդ և 16 կին)։ 66 անգործունակ մարդկանցից 14-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 25-ը թոշակառու, 27-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Միրաբել (Արդեշի գավառ)
Միրաբել (Mirabel), համայնք Ֆրանսիայի Օվրեն-Ռոն-Ալպեր մարզի Արդեշ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 402 մարդ, բնակչության խտությունը` 20.20 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 19.9 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 500 կմ հարավ, Լիոն քաղաքից` 135 կմ հարավ, Պրիվա քաղաքից` 17 կմ հարավ-արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 307 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 220-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 87։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 71,7 %։ 220 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 200 անձ (104 տղամարդ և 96 կին)։ Գործազուրկ են եղել 20 անձ (11 տղամարդ և 9 կին)։ 87 անաշխատունակներից 27-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 40-ը` թոշակառուներ, իսկ 20-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Իվան Կոստով
Իվան Կոստով (Костов Иван Николов, ), միներալոգիայի և պետրոգրաֆիայի բնագավառի բուլղարացի գիտնական, Բուլղարիայի գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս (1966, թղթակից անդամ՝ 1961):
Կենսագրություն
Իվան Կոստովը ծնվել է 1913 թվականին Պլովդիվում։ 1936 թվականին ավարտել է Սոֆիայի համալսարանը և նույն թվականից աշխատանքի է անցել համալսարանում, 1953 թվականից՝ պրոֆեսոր և միներալոգիայի և բյուրեղագիտության ամբիոնի վարիչ։ 1977 թվականից նախագահել է Երկրաբանության ազգային կոմիտեում, 1978 թվականից՝ Բուլղարիայի գիտությունների ակադեմիայի Երկրաբանության ինստիտուտի տնօրեն, 1982-1986 թվականներին՝ Միներալոգիայի միջազգային ընկերության նախագահ, Հանքավայրերի միջազգային ընկերակցության անդամ ։
Ըստ երկրաքիմիական և բյուրեղագիտական հատկությունների՝ Իվան Կոստովը մշակել է հանքանյութերի նոր դասակարգում։ Նա բացահայտել է բոնչևիտ նոր միներալը և Բուլղարիայի համար նոր միներալներ՝ պլյումբիոգումիտ, պսևդոմալահիտ, մեզոլիտ։ Չեպելարե քաղաքում բացահայտել է ցիանիտի (Kyanite) հանքավայր։ Ուսումնասիրել է Բուլղարիայում ցեոլիթների քիմիական հատկություններն ու ծագումը։ Առաջարկել է հաբիտուսային փոփոխությունների օգտագործման գենետիկ ցուցանիշի միասնական մեթոդը։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի գիտնականներ Կատեգորիա:Սոֆիայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Բուլղարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Բուլղարացի երկրաբաններ
Թեյանա Թեյլոր
Թեյանա Մեշայ Ջաքելի Շամփերթ (Teyana Meshay Jacqueli Shumpert, ի ծնե՝ Թեյլոր (Taylor), ), ամերիկացի երգչուհի, երգերի հեղինակ, դերասանուհի, պարուհի, պարուսույց, ռեժիսոր և մոդել ։ 2005 թվականին Թեյլորը պայմանագիր է կնքել ամերիկացի երաժիշտ Ֆարել Վիլյամսի Star Trak Entertainment լեյբլի հետ, մինչև իր առաջին մասնակցությունը MTV-ի «Իմ սուպեր քաղցր 16» (My Super Sweet 16) հեռուստաշոուում։ 2012 թվականի նա պայմանագիր է կնքել Քանյե Ուեսթի GOOD Music ձայնագրման լեյբլի հետ ։ Թեյլորն աշխատել է և երգեր է գրել այնպիսի արտիստների համար, ինչպիսիք են Աշերը, Քրիս Բրաունը և Օմարիոնը ։ Նա մասնակցել է նաև Քանյե Ուեսթի «My Beautiful Dark Twisted Fantasy» ալբոմի ձայնագրմանը։ Թեյլորը նկարահանվել է VH1-ի «Թեյանա և Իման» (Teyana and Iman) ռեալիթի հեռուստաշոուին իր ամուսնու՝ NBA բասկետբոլիստ Իման Շամփերթի հետ միասին ։
Վաղ տարիներ
Թեյլորի վրա մեծ ազդեցություն են ունեցել այնպիսի երաժիշտներ, ինչպիսիք են Լորին Հիլը, Սթիվի Ուանդերը, Ջանեթ Ջեքսոնը և Մայքլ Ջեքսոնը։
Անձնական կյանք
2015 թվականին, երբ Թեյանայի մոտ վաղաժամ ծննդաբերություն է սկսվել, նրա ամուսինը՝ Իման Շամփերթն ինքնուրույն է ընդունել իրենց դստեր ծննդաբերությունը ։
2016 թվականի սեպտեմբերի 20-ին «Վենդի Ուիլյամսի շոուն» թոք շոուի ժամանակ Թեյլորը հայտարարել է, որ նա և Շամփերթը «հնարավոր է» գաղտնի ամուսնացել են, սակայն զույգը փաստացի չի ամուսնացել մինչև 2016 թվականի հոկտեմբերի 1-ը՝ հարցազրույցից մոտ երկու շաբաթ անց ։
2020 թվականի հունիսի 12-ին Թեյլորը հաստատել է իր երկրորդ հղիությունն իր «Wake Up Love» երգի երաժշտական տեսահոլովակում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երգչուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի խորեոգրաֆներ Կատեգորիա:Ամերիկացի պարուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հիփ հոփ երաժիշտներ Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երգչուհիներ Կատեգորիա:Դերասանուհիներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի մոդելներ Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի ռեփերներ Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երգիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հիփ հոփ երգիչներ
MTV կինոմրցանակ լավագույն համբույրի համար
Ստորև բերված է «Լավագույն համբույր» անվանակարգում MTV Movie Awards մրցանակի դափնեկիրների ցանկը։ «Մթնշաղ» ֆիլմաշարի համար Քրիստեն Ստյուարտը և Ռոբերտ Փեթինսոնը այս (ինչպես նաև «Լավագույն ֆիլմ») անվանակարգում հաղթել են չորս տարի անընդմեջ (2009-2012)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Համբույր