cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Էռնստ Հեկկել
Գիտական ուղին
1852 թ. Բեռլինի և Վիեննայի համալսարաններում բժշկություն և բնագիտություն է ուսումնասիրել։ 1857 թ. բժշկի դիպլոմ է ստացել։ 1861 թ. եղել է դոցենտ, իսկ արդեն 1865–1909 թ. Իոնիայիչ համալսարանի պրոֆեսոր։ Հեկկելի վրա մեծ ազդեցություն են ունեցել դարվինական մտքերը։ 1863 թ. Գերմանիայի գիտական հասարակության նիստի ժամանակ նա հանդես եկավ դարվինիզմի մասին ելույթով, իսկ արդեն 1866 թ. լույս է տեսնում նրա «Օրգանիզմների ընդհանուր ձևը» գիրքը։ Երկու տարի անց լույս է տեսնում «Աշխարհաստեղծման իրական պատմությունը» գիրքը, որտեղ նրանց կողմից էվոլյուցիան այլ կերպ էր արտացոլված, իսկ 1874 թ. Հեկկելը հրապարակեց «Անթրոպոգեն» կամ «Մարդու զարգացման պատմությունը» աշխատությունը, որտեղ քննարկվում էին մարդու զարգացման խնդիրները։ Նրան է պատկանում պատմական անցյալում մարդու և կապիկի միջև կապի գոյության գաղափարը, ինչը հետագայում հաստատվել է պիթեկանտրոպի մնացորդների գտածոների միջոցով։
Հեկկելն ուսումնասիրել է բազմաբջիջների առաջացումը (գաստրեյի տեսություն), (1866 թ.), ձևավորեց օրենք կենսաբանական ծագման մասին, որի համաձայն օրգանիզմի անհատական զարգացման ժամանակ նրա զարգացման էվոլյուցիայի փուլերը վերարտադրվում են, ստեղծեց կենդանական աշխարհի առաջին տոհմածառը։ Գաստրեյի տեսությունը նրան մեծ համբավ բերեց և արժանացավ շատ գիտնականների հավանությանը։ Ներկայումս էվոլյուցիոնիստները գաստրեյի տեսության կողմնակիցների հետ համատեղ ուսումնասիրում են ինչպես ֆագոցիտների լավ հիմնավորված տեսությունը, որն առաջարկել է Մեչնիկովը 1879-1886, ինչպես նաև սինզոոսպորի տեսության և բազմաբջիջների առաջնային ձևերի տեսությունը, որը ստեղծել է Զախվատկինը։
Շարունակելով իր կենդանաբանական հետազոտությունները լաբորատորիայում և գիտարշավը դեպի Մադեյրա կղզի, Ցեյլոն, Եգիպտոս և Ալժիր, Հեկկելը հրապարակում է մենագրություններ ռադիոլյարիաների, ստորջրյա ապրող մեդուզաների, սիֆոնոֆորերի, խորը ջրերում ապրող ձկնակեր ձկների մասին, ինչպես նաև հրապարակում է իր վերջին համակարգված աշխատությունը՝ «Սիստեմատիկ ֆիլոգենիա» («Systematische Philogenie)։
Կեդանաբանական հետազոտությունների համար նա ուղևորություններ է կազմակերպում դեպի Գելգոլանդ և Նիցցա, աշխատել է Նեապոլում և Մեսսինում։ Շրջագայել է Լիսաբոնում` Մադեյրա, Տեներիֆե, Ջիբրալթար, Նորվեգիա, Սիրիա, Եգիպտոս, Կորսիկա, Սարդինիա, Ցեյլոն։ Հեկկելը գերմանացի առաջին կենդանաբաններից մեկն է, որը համառորեն պաշտպանում էր Դարվինի տեսությունը։ Այս տեսությունից և սաղմնաբանության տվյալներից ելնելով, Հեկկելը փորձեց տալ կենդանական աշխարհի ռացիոնալ կառուցվածքը, որը հիմնված է կենդանիների ֆիլոգենի (այսինքն՝ կենդանիների մեկը մյուսից առաջացումը) վրա։ Հեկկելն ֆիլոգենի առաջացման համար առանձնահատուկ ուշադրություն էր դարձնում զարգացման պատմությանը կամ օնտոգենեզին։ Հեկկելի տեսության համար հիմք է հանդիսացել օրգանիզմների սաղմնային զարգացման փուլը, որը բնորոշ էր շատ կենդանիների, և Հեկկելը դա անվանեց գաստրուլա։ Հեկկելը ենթադրում էր, որ այս փուլը մեդուզայի, այսինքն բազմաբջիջների նախահոր կրկնությունն է։ Այդ ենթադրվող նախահորը Հեկկելն անվանեց գաստրեյ և փորձեց բացատրել, թե ինչ ձևով են նրանից առաջացել կենդանիների տարբեր տիպերը։ Հեկկելի շատ ընդհանրացումներ և տեսակետներ ճշգրիտ գիտություններում անսահմանափակ էին։ Եվ հենց դրա համար էլ նրանցից շատերը սխալ էին (օրինակ գաստրեյի տեսությունը), բայց, համենայն դեպս, փորձելով լույս աշխարհ բերել բար ու խճճված ձևերի մի ամբողջ զանգված, Հեկկելը կենսաբանությանը մեծ ծառայություն մատուցեց և աշխույժ աշխատանք տարավ այդ ուղղությամբ՝ առաջ բերելով առաջնային կարևորություն ունեցող մի շարք հարցեր։ Բացի այդ, նրա մատուցած ծառայությունների շարքին են դասվում հրաշալի մասնագիտական ուսումնասիրություններ։
Հեկկելը ներկայացրել է բուսական աշխարհի ծագումնաբանությունը սկսելով ամենապարզ ձևերից՝ նախաէակներից մինչև բազմաբջիջ օրգանիզմներ, որոնք ամենազարգացած և ամբողջական ձևերն են։
Հեկկելի մի շարք աշխատանքների քննադատությունը
Լայն ճանաչում ունեն Հեկկելի նկարները, որոնք նա օգտագործել է շատ աշխատանքների մեջ, այդ թվում նաև Anthropogenie oder Entwickelungsgeschichte des Menschen (1874, Engelmann, Leipzig)  մեջ։ Այս նկարներները բացատրում են կենսագենետիկական օրենքը, որը ձևակերպվել է Մյուլլերի կողմից 1864 թ., այնուհետև վերաձևակերպվել է Հեկկելի կողմից 1866 թ. «Օնտոգենեզը ֆիլոգենեզի եզրակացությունն է» կանոնի տեսքով։ Այս նկարներում պատկերված են 8 տեսակ ողնաշարավոր կենդանիների սաղմերը` զարգացման վաղ փուլերում։ Այս օրինակը հաստատում է այն թեզը, որ սաղմի զարգացումը դրա նախնիների զարգացման փուլերի կրկնությունն է։ 1997 թ. Անատոմիա և սաղմնաբանություն ամսագրում մի հոդված էր հրատարակվել, որում հետազոտողների մի խումբ, մանրամասն ուսումնասիրելով Հեկկելի նկարները, և համեմատելով դրանք նույն կենդանիների միևնույն զարգացման փուլում գտնվող սաղմերի լուսանկարների հետ, եկան այն եզրակացության, որ Հեկկելի նկարները շատ կարևոր մանրուքներ չեն ներառում։ Հեկկելի նկարներն անվանեցին կեղծ, և այս հոդվածի հիման վրա կեղծ անվանեցին նաև «Science» ամսագրում։
2003 թ. Biol Philos ամսագրում հրապարակվել է մի հոդված, որում Ռիչարդսոնի «Անատոմիա և սաղմնաբանություն» աշխատությունը բնութագրվել է որպես նկարների վրա հիմնված, խառնաշփոթության մեջ գցող աշխատություն (founded on highly misleading photography)։ Josiah Batten աշխատությունում արվել է Հեկկելի մեջբերումը, որտեղ վերջինս նշում է այն փաստը, որ լուսանկարների և սխեմաների մեծ մասը պարունակում են սխալներ։
Փիլիսոփայական հայացքներ
1891 թ. հետո Հեկկելն ամբողջովին գնում է դեպի էվոլյուցիոն տեսությունների փիլիսոփայական ասպեկտների զարգացմանը։ Նա դառնում «էմոնիզմի» գիտա-փիլիսոփայական տեսության (որը նրա կարծիքով ի հայտ էր եկել կրոնին փոխարինելու համար) վառ պաշտպան և հիմնադրում է «Մոնիստների լիգան»։ Պատկերազարդ նկարներ «Kunstformen der Natur» (1904)։
Հեկկելի հայացքներն արտացոլվում են «Աշխարհի հրաշալիքները» («WeltrPthsel», 1899, ռուսերեն է թարգմանվել 1937 թ.) և «Կյանքի հրաշքը» գրքերում («Lebenswunder», 1914)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանացի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:19-րդ դարի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Գիտական ռասիզմ Կատեգորիա:Գերմանացի բնագետներ Կատեգորիա:Գերմանացի բժիշկներ Կատեգորիա:Գերմանացի կենդանաբաններ Կատեգորիա:Վիեննայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Գերմանացի հումանիստներ Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Գերմանացի կենսաբաններ Կատեգորիա:Գերմանացի բուսաբաններ Կատեգորիա:Գերմանացի ճանապարհորդներ Կատեգորիա:Գերմանացի լուսանկարիչներ Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Նովոիվանովսկոե (քաղաքատիպ ավան, Օդինցովսկի շրջան)
Նովոիվանովսկոե (Новоивановское), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Օդինցովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 6863 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Օդինցովսկի շրջանի բնակավայրեր
Նոթատետր
Սովորաբար կազմի համար օգտագործվում է խիտ թուղթ (250—300 գ/մ²) հարթ կամ ֆակտուրային մակերևույթով, սակայն օգտագործում են նաև դիզայնի թուղթ, ինչպես նաև ձեռքով դեկորներ արված։ Նվիրելու համար նախատեսված տարբերակը ունենում է կազմի հատուկ դիզայն և կիրառում։ Նոթատետրի հիմնական մասի թերթերն ավելի բարակ են՝ 80գ/մ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գրենական պիտույքներ
Պենտագոն Կրտսեր
Պենտագոն Կրտսեր (Pentagón Jr., ), մեքսիկացի դիմակավորված պրոֆեսիոնալ ըմբիշ (լուչադոր էնմասկարադո)։ Հանդես է գալիս «Asistencia Asesoría y Administración» (AAA) մեքսիկական կազմակերպությունում, ինչպես նաև «Լուչա Անդերգրաունդ» շաբաթական հեռուստաշոում։
Կարիերայի ընթացքում մեկական անգամ նվաճել է AAA աշխարհի թիմային և AAA խառը թիմային չեմպիոնական տիտղոսները։
Ինչպես բազմաթիվ դիմակավորված լուչադորների պարագայում, Պենտագոնի իրական անունը և անձնական կյանքը նույնպես գաղտնի է պահվում հանրությանը ։
Սուքիթի
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 820 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Քարելից հեռու է 15 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 2 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Քարելի շրջան
Ալիշար (Մալաթիայի գավառ)
Ալիշար, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Մալաթիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Յույ Նան
Յույ Նան (余男, ), չինացի դերասանուհի, որը Դովիլում կայացած Ասիական կինոյի միջազգային կինոփառատոնում (2001), «Ոսկե աքաղաղ» (2003), Փարիզի միջազգային կինոփառատոնում (2004) և Չիկագոյի միջազգային կինոփառատոնում (2007) կանացի լավագույն դերերի համար արժանացել է մի քանի մրցանակի։
Կենսագրություն
Յույ Նանը ծնվել է 1978 թվականի սեպտեմբերի 5-ին Դալյան քաղաքում։ Նրա անունը բառացի թարգմանությամբ նշանակում է «տղամարդ», «որդի»։ Դերասանուհին խոստովանել է, որ բնավորությամբ նա միշտ ավելի նման է եղել տղայի քան աղջկա։ 2008 թվականի հարցազրույցի ժամանակ նա նշել է․ «Ես շատ նման եմ ուղղամիտ և հանգիստ տղայի։ Ինձ հետ հեշտ է լեզու գտնել։ Ես լուրջ եմ վերաբերվում աշխատանքիս, բայց քիչ բան եմ հասկանում կյանքից » ։
1999 թվականին Պեկինի կինոակադեմիա է ժամանել սկսնակ ռեժիսոր Վան Ցյուանանը, որը այդ ժամանակ զբաղված էր իր «Լուսնային խավարում» դեբյուտային ֆիլմի գլխավոր դերասանուհու փնտրտուքներով։ Ծանոթանալով Յույ Նանի հետ՝ նրան հրավիրել է փորձերին, իսկ ավելի ուշ հաստատել է նրան գլխավոր դերում։ Պատկերը 2000 թվականի Մոսկովյան միջազգային կինոփառատոնին արժանացել է Կինոյի մամուլի միջազգային ֆեդերացիայի մրցանակին, իսկ երիտասարդ ռեժիսորի և սկսնակ դերասանուհու հարաբերությունները դուրս են գալիս գործնական սահմաններից։ Հետագայում Յույ Նանը Վան Ցյուանանի բոլոր ֆիլմերում խաղացել է գլխավոր դեր («Էրմեյի պատմությունը» (2004)՝ «Ոսկե աքաղաղ» մրցանակ կանացի լավագույն դերի համար, «Տուիի հարսանիքը» (2006)՝ 2007 թվականի Բեռլինի կինոփառատոնին «Ոսկե արջ» մրցանակ, «Ջուլհակուհին» (2009))`Կինոյի մամուլի միջազգային ֆեդերացիայի մրցանակին։ «Ջուլհկուհին» Յույ Նանի և Վանի համատեղ վերջին աշխատանքն էր, քանի որ նրանք նույն թվականին բաժանվել են ։
2010 թվականին Յույ Նանը մտել է Բեռլինի միջազգային կինոփառատոնի ժյուրիի կազմի մեջ։
2012 թվականին հեռարձակվել է «Անզսպելիները 2» մարտաֆիլմը, որտեղ Յույ Նանը խաղացել է Մեգիի կերպարը՝ դառնալով «Անզսպելիների» բացառապես տղամարդկային կազմի առաջին կին անդամը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 5 ծնունդներ Կատեգորիա:1978 ծնունդներ Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Չինացի դերասանուհիներ
Ձիթհանքովի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Շիրակի մարզի Ձիթհանքով գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 12 հուշարձան (17 միավոր)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի հուշարձանների ցանկեր
Արեգ (անձնավորություն)
Արեգ, Հայկ Աղեղնավորի դուստրերից է եղել։
Ըստ առասպելների, նա իր հրաշեկ վարսահյուսքով անտեսանելի ջերմություն է տարածում հայոց բոլոր երդիկներից ներս ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայկական աստվածուհիներ
(7662) 1994 RM1
(7662) , աստերոիդ աստերոիդների գոտու արտաքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1994 թվականի սեպտեմբերի 3-ին Յոշիսադա Սիմիձուի և Տակեշի Ուրատայի կողմից Նաչի-Կացուուրայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,236933 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,9256 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,5483 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2127,15 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,16924 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 16,73° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1994 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Յոշիսադա Սիմիձուի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Տակեշի Ուրատայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու արտաքին մասի աստերոիդներ
Ստարայա Կրասնոշորա
Ստարայա Կրասնոշորա (Стара Красношора), գյուղ Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Ստորոժինեցի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Ստարայա Կրասնոշորա գյուղում բնակվում էր 745 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Ստորոժինեցի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ջինջեր Ռոջերս
Ջինջեր Ռոջերս (Ginger Rogers, ), ամերիկացի դերասանուհի և պարուհի, հայտնի է Ֆրեդ Ասթերի հետ համատեղ նկարահանված ֆիլմերից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Օսկարակիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի պարուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի դրամատուրգներ Կատեգորիա:Ամերիկացի երգչուհիներ Կատեգորիա:Թատրոնի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:Լավագույն դերասանուհի Օսկարի մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Հաֆիդ Բուազզա
Հաֆիդ Բուազզա (Hafid Bouazza, حفيظ بوعزة, ), մարոկկոական ծագմամբ հոլանդացի գրող։ Գրում է հոլանդերեն։ «Ոսկե Բու» մրցանակի դափնեկիր (2004 թվական, «Paravion» համար վեպի)։
Կենսագրություն
Հաֆիդ Բուազզան ծնվել է Մարոկկոյում, բայց յոթ տարեկանում (1977 թվականի հոկտեմբերից) ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Նիդեռլանդներ։ Մեծացել է Արկելում՝ երկրի արևելքում, այնուհետև սովորել է արաբերեն և գրականություն Ամստերդամի համալսարանում։
2004 թվականին Բուազզան ստացել է գրական մեծ ճանաչում, երբ նրա «Paravion» վեպը՝ Նիդեռլանդներում Մարոկկոացի ներգաղթյալների հոգու դրության մասին ֆանտաստիկական ստեղծագրծությունը, առաջադրվել է երեք խոշորագույն գրական մրցանակներից երկուսի՝ AKO մրցանակի և «Ոսկե Բու» մրցանակի։ Բուազզան արժանացել է վերջինին գեղարվեստական գրականության բնագավառում։ Վեպն ուսումնասիրվում է Նիդեռլանդների որոշ դպրոցներում և համալսարաններում ։
Բուազզան գրել է վեպեր, պատմվածքներ, դրամաներ, բանաստեղծական ստեղծագործություններ, ինչպես նաև թարգմանել է պոեզիա, ինչի համար նրան առանձնացվել է բլոգի հատուկ բաժին ։
Պատրինջ
Թոլ,Մեղրախոտ,Պատրինջ, խուլեղինջազգիների (շրթնածաղկավորներ) ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։ Պարսկերեն պատրինջ։Հայտնի է 5, ՀՀ-ում՝ 1 տեսակ՝
Հաֆիդ Բուազզա
Կենսագրություն
Իր համոզմունքներով նա աթեիստ է և հայտնի է իսլամի քննադատությամբ ։
Պատրինջ
Տարածում
Հանդիպում է Տավուշի, Սյունիքի մարզերի ստորին և միջին լեռնային գոտիներում։ Աճում է չոր, քարքարոտ վայրերում, անտառի բացատներում։
Հաֆիդ Բուազզա
Կենսագրություն
Բուազզայի կրտսեր քույրը՝ Հասնա Բուազզան, լրագրող է։
Պատրինջ
Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունը ճյուղավորվող է, քառակող, թավոտ, բարձրությունը՝ մինչև 150 սմ։ Տերևները հակադիր են, խոշոր, ձվաձև, աղեղնաեզր կամ սղոցաեզր, կիտրոնի հոտով։ Ծաղկաբույլը կեղծ օղակներով, փոքրաթիվ ծաղիկներով է, որոնք գտնվում են ցողունների վերին և միջին մասի տերևածոցերում։ Ծաղիկները գեղձային կամ պարզ ու փափուկ մազիկներով են, սպիտակ կամ վարդագույն։ Ծաղկում է մայիս-հունիսին։ Պտուղը հիմքի մասում նեղացած, հարթ, չորս միասերմ կաղին է։
Հաֆիդ Բուազզա
Կենսագրություն
Մահացել է 2021 թվականի ապրիլի 29-ին Ամստերդամի հիվանդանոցում ։ Նա պայքարում էր վատ առողջության և թմրամոլության դեմ ։
Պատրինջ
Քիմիական կազմ
Դեղաբույս է. պարունակում է եթերայուղեր, աղաղանյութեր, կումարին, ֆենոլկարբոնային թթուներ, ստերոիդներ, կարոտին (A-նախավիտամին), վիտամիններ C, B։
Հաֆիդ Բուազզա
Գրականություն
Կատեգորիա:20-րդ դարի գրողներ Կատեգորիա:21-րդ դարի գրողներ Կատեգորիա:Հոլանդացի գրողներ Կատեգորիա:Հոլանդացի դրամատուրգներ Կատեգորիա:Հոլանդացի թարգմանիչներ
Զուգարանակոնք
Զուգարանակոնք, զուգարաններում տեղադրված սանիտաարա-տեխնիկական հարմարանք նախատեսված առաջին հերթին մարդու արտաթորանքի հեռացման համար։ Ապահովված է ավտոմատ կամ կիսաավտոմատ հեռացման համակարգով։ Սովորաբար սարքվում է սանիտարական կերամիկայից։
Պատրինջ
Կիրառում
Պատրաստուկներն օգտագործվում են ուռուցքների, ֆուրունկուլների, մարսողության խանգարումների, սրտի անբավարարության, թունավորումների ժամանակ, որպես համեմունք՝ խմիչքների, լիկյորների, օծանելիքի արտադրության մեջ։ Մեղրատու է։
Զուգարանակոնք
Անվան տարբերակներ
Հայերենում ռուսերենի ազդեցությամբ հաճախ սխալ օգտագործվող «ունիտազ» բառի ծագումը ունի երկու վարկած։
Պատմություն
Մոտավորապես 1596 թվականին սեր Ջոն Հարինգտոնը Անգլիայի թագուհի Եղիսաբեթ I-ի համար ստեղծել է առաջին ջրթափ բաքով զուգարանակոնքը։ Հարինգտոնը իր գյուտն անավանել էր «Այաքս» և մանրամասն նկարագրել էր այն իր Այաքսի փոխակերպումները» գրքում։ Գրքում նկարագրված էին բոլոր օգտագործվող նյութերը և նրանց գները։ Զուգարանակոնքի գինը, այդ ժամանակվա համար, բավականին բարձր էր՝ վեց շիլինգ և ութ պենս, բայց տարածում չէր գտել ոչ թե բարձր գնի պատճառով, այլ այն պատճառով, որ Անգլիայի մայրաքաղաքում այդ ժամանակ ջրմուղ և կոյուղի չկար։
Հաջոր 150 տարիների ընթացքում զուգարանակոնքը տարածում չի գտել, մինչև որ 1738 թվականին չի ստեղծվել ջրթափ կափույրով զուգարանակոնքը։
1778 թվականին Ջոզեֆ Բրամսը ստեղծել է կափարիչով թուջե զուգարանակոնք, որը արգելում էր տհաճ հոտերի տարածումը բնակարանում։
1880-ական թվականներին մի քանի պատենտների և սանտեխնիկայի ասպարեզում գյուտերի հեղինակ Թոմաս Կրեպերը, հնարել է ջուրը չափաբաժիներով բաց թողնող սարք, և այդ ժամանակավանից զուգարանակոնքը ձեռք է բերել այսօրվա ժամանակակից տեսքը։
1883 թվականին Թոմաս Թուայֆորդը զարգացրել է Կրեպերի մոդելը, կոնքը սարքելով առավել էսթետիկական հախճապակիով և հանդերձելով փայտե նստատեղով։ «Ունիտաս» («UNITAS») անունով իր գյուտը նա ներկայացրել է 1884 թվականի Լոնդոնի առողջապահությանը նվիրված միջազգային ցուցահանդեսում։ «Ունիտաս»-ը՝ ձգտման և կատարման միասնությունը ստացել է ցուցահանդեսի բարձրագույն՝ ոսկե մեդալը։
ԱՄՆ-ում զուգարանակոնքերի ներդրումը կենցաղ դանդաղ էր ընթանում։ Սիեթլի թանգարանում ցուցադրվում է 1890 թվականին ԱՄՆ-ում առաջին նախագծված զուգարանակոնքը։ Մինչ այդ զուգարանակոնքերը բերում էր Եվրոպայից, նույն իսպանական «Ունիտաս» ընկերությունը և թողարկվում էին լիցենզիոն զուգարանակոնքեր։
19-րդ դարի վերջին հախճապակե զուգարանակոնքեր արտադրելու համար Ռուսական կայսրությունը լիցենզիա է գնել և 1912 թվականին թողարկել է 40000 զուգարանակոնք։
1929 թվականին ԽՍՀՄ-ն թողարկել է 150000 զուգարանակոնք, իսկ առաջին հնգամյակում զուգարանակոնքերի արտադրությունը հատուկ  տողով էր նշված՝ երկրին հարկավոր էր տարեկան 280000 զուգարանակոնք։ Զուգարանակոնքը այդ տարիներին ուներ առաստաղի տակ, պատին ամրացրաց թուջե բաք, որ գործի էր դրվում շղթայից կախված բռնակով։
Կառուցվածք
Զուգարանակոնքի հիմնական մասերն են՝ կոնքը, ջրթող բաքը և կափարիչով նստատեղը Գոյություն ունեն առանց ջրթող բաքի զուգարանակոնքեր, որտեղ օգտագործվում է ջրթող ծորակ ։
Ըստ բաքի տեղադրման զուգարանակոնքեր լինում են՝ որոնց բաքը առանձին է տեղադրված, բաքի հետ միասին (կոմպակտ), և միաձույլ։ Առանձին տեղադրված բաքերը պահանջում են խողովակով միացում կոնքի հետ։ Նախկինում բաքը տեղադրվում էր զուգարանակոնքից մոտ 2 մետր բարձրության վրա, ապահովելու համար ջրի հոսքի արագությունը։ Հետահգայում այդպիսի կառուցվածքը դուրս մղվեց կոմպակտ զուգարանակոնքերով, որոնց տեղադրումն ու սպասարկումը ավելի հեշտ է։ Կա տեղադրման ձև, երբ բաքը թաքնված է պատի երևում։.
Կոնքը
Զուգարանակոնքերը ըստ դեպի ելք տանող ուղղու լինում են երկու ձևի՝ հորիզոնական, և ուղղահայաց ելքերով։
Հորիզոնական ելքով զուգարանակոնքերում սովորաբար ելքային մասը զուգարանակոնքի ետևի մասում է։ Խողովակաճյուղը զգալիորեն դուրս է ցցված զուգարանակոնքի կորպուսից և սովորաբար նրա առանցքը հատակին ուղղահայաց է կամ շատ փոքր շեղումով։
Նման զուգարանակոնքերը հիմնականում տարածված են Եվրոպայում, Ռուսաստանում և ԱՊՀ երկրներում, որտեղ շինության մեջ կոյուղու խողովակները տարածվում են պատերին զուգահեռ։ Հորիզոնական ելքով զուգարաբնակոնքերը որպես կանոն տեղադրվում են պատին ուղիղ անկյան տակ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կոյուղի Կատեգորիա:Զուգարան Կատեգորիա:Բրիտանական հայտնագործություններ
Վուհու
Վուհու, քաղաքային շրջան Չինաստանի Անհոյ պրովինցիայում։
Վարչական բաժանում
Վուհու քաղաքային շրջանը ներառում է 4 շրջան, 3 կոմսություն.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Չինաստանի քաղաքներ
Պրատո ալո Ստելվիո
Պրատո ալո Ստելվիո  (Prato allo Stelvio), քաղաք Իտալիայում, գտնվում է Տրենտինո Ալտո Ադիջե մարզում՝ Բոլցանո գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 3375 մարդ (2004 թվականի տվյալներով)։ Խտությունը կազմում է 62 մարդ/կմ²։ Տարածքը 51 կմ² է։ Փոստային ինդեքս՝ 39026։ Հեռախոսային կոդ՝ 0473։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Խոսե Ֆերրեր
Խոսե Ֆերրեր (José Ferrer, ), ծագումով Պուերտո Ռիկոյից, ամերիկացի դերասան և ռեժիսոր։
Ֆիլմագրություն
Խաղացել է 110-ից ավելի ֆիլմերում, 8 ֆիլմի ռեժիսոր է։
Առավել նշանավոր ֆիլմերից են՝
3 անգամ ներկայացվել է Օսկարի, ստացել 1 Օսկար լավագույն դերասանի համար, ստացել է նաև 1 Ոսկե Գլոբուս, 2 անգամ ներկայացվել է Էմմիի, 1 անգամ BAFTA-ի։ 1960 թվականին Հոլիվուդյան փառքի ծառուղում բացվել է նրա աստղը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Օսկարակիրներ Կատեգորիա:Հոլիվուդյան փառքի ծառուղի Կատեգորիա:Փրինսթոնի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:«Թոնի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Լավագույն դերասան Օսկարի մրցանակակիրներ
Սուրբ Մեսրոպ եկեղեցի (Արաք)
Սուրբ Մեսրոպ, հայ առաքելական եկեղեցի Իրանի Արաք քաղաքում։ Պատկանում է Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության Թեհրանի թեմին։ Գտնվում է Շահիդ Չամրան (Նշանյան) փողոցի վրա։
Պատմություն
Արաքում (նախկին Սոլթանաբադ) հայերի հաստատումը դարավոր պատմություն ունի. առաջին հայերն այստեղ եկել են շահ Աբբաս I Սեֆիի կազմակերպած բռնագաղթից հետո, սակայն հիմնական բնակչությունն այստեղ եկել է Թեհրանից՝ 20-րդ դարի սկզբին։ Եկեղեցին կառուվել է առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում՝ 1914 թվականին, երբ Իրանում իշխում էին Ղաջարիները ։ 1917 թվականին տեղի հայերն ունեին համայնական վարչություն ։ Մինչև 1922 թվականը հայերի թիվը հասնում էր 60-65 ընտանիքի, իսկ 5 տարի անց այդ թվաքանակը կրնապատկվում է, 1931 թվականին հասնում 1000 հոգու ։ Բնակվել են նաև ավետարանական հայեր։
Եկեղեցին գործում է, կատարվում են ժամերգություններ, իսկ Թարգմանչաց տոնի առթիվ կազմակերպվում են ուխտագնացություններ ։
Ճարտարապետություն
Կառույցն աղյուսաշեն է, հատակագիծը՝ 24,6 x 15,6 մետր, արևելքից արևմուտք ձգվող ուղղանկյունանիստ է։ Տանիքը հիմնված է չորս սյուների վրա։ Շինությունն ունի մի քանի լուսամուտներ չորս ուղղություններով, երկու մուտքեր՝ հարավից և արևմուտքից։ Այդ մասում կառուցված է զանգակատունը ։ Եկեղեցու ներսում դրված են Մեսրոպ Մաշտոցի, Սահակ Պարթևի և այլոց նկարները ։
Սուրբ Մեսրոպն ունի 4 շինություն՝ դպրոց, հանդիսությունների սրահ, քահանայի կացարան և մատուռ։ Հարավարևմտյան կողմում տեղադրված է հսկայական խաչ՝ հայոց նահատակների հուշագրով, ինչպես նաև իրան-իրաքյան պատերազմում զոհվածների հիշատակին ։
Ծանոթագրություններ
Մեսրոպ Մեսրոպ Մեսրոպ
Շվեյցարիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքական
Շվեյցարիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականը ներկայացնում է Շվեյցարիայի ֆուտբոլի ասոցիացիան ընկերական խաղերում և պաշտոնական այլ խաղերում և վերահսկվում Շվեյցարիայի Ֆուտբոլի Ֆեդերացիայի կողմից։ Համարվում է Գերմանիայի, Ֆրանսիայի և Իտալիայի ֆուտբոլի հետևորդ։ Թիմի լոգոյի վրա պատկերված է Շվեյցարիայի պաշտոնական բոլոր լեզուների սկզբնատառերը, և պատկերված է ոտքի հաղթական շարժումը, որը հանգեցնում է գոլի։ Նրա ցուցաբերած լավագույն արդյունքը եղել է 1934, 1938, 1954 թվականների աշխարհի առաջնության ժամանակ, երբ Շվեյցարիան հասավ մինչև ¼ եզրափակիչ։ 2008 թ. Եվրոպայի խաղերը տեղի է ունեցել Շվեյցարիայում և Ավստրիայում։ Իր Ֆուտբոլի մեկդարյա պատմության մեջ ամենամեծ հաշվով պարտությունը կրել է Հունգարիայի կողմից։ Նա պարտվել է ինը գնդակի տարբերությամբ։ Ամենամեծ հաշվով հաղթել է Լիտվային 9:0 հաշվով, իսկ առաջին պաշտոնական հանդիպումն անցկացրել է 1905 թվականին Փարիզում պարտվելով Ֆրանսիայի Ազգային Հավաքականին՝ նվազագույն 1-0 հաշվով։
Շվեյցարիան Մունդիլալ 2014 -ում
ՖԻՖԱ-ի որոշմամբ Շվեյցարիան Ֆրանսիայի, Էկվադորի և Հոնդուրասի հետ Համալրեց Ե խումբը։ Հենց Ե խմբի առաջին խաղում Բրազիլիայի մայրաքաղաքի Մանե Գարինչա արենայում, 69,432 հանդիսականի ներկայությամբ պարտության մատնեց Էկվադորին երկու-մեկ հաշվով։ Գոլի հեղինակ դարձան Շվեյցարիայից Ահմիդ Մահմեդին 48-րդ րոպեին և Հարիս Սեֆերովիչը ավելացված ժամանակում։ Էկվադորի միակ գոլը հեղինակեց Էններ Վալենսիան 22-րդ րոպեին։ Հանդիպման մրցավարն էր Ռավշան Իրմատովը Ուզբեկստանից։ Շվեյցարիայի հաջողությանը շարունակեց ծանր հաշվով պարտությունը Ֆրանսիայի կողմից Սալվադորի Ֆանտե Նովա քաղաքում՝ 51,003 հանդիսականի ներկայությամբ։ Շվեյցարիայի կազմում գոլեր խփեցին Բլերիմ Ջեմայլին և Գրանիտ Ջական 81-րդ րոպեին։ Ֆրանսիացի ֆուտբոլիստներից գոլ խփելով աչքի ընկան՝ Օլիվիե Ժիրուն, Բլեզ Մատիուիդին, Մաթիո Բալբուենան, Կարիմ Բենզեման և Մուսսա Սիսոկկոն։ Այս խաղում Ֆրանսիան հաղթեց 5։2 հաշվով։ Հանդիպման մրցավարն էր Բյորն Կեյպերսը Հոլանդիայից։ Խմբային փուլի վերջին խաղում Շվեյցարիայի դեմ ելավ Հոնդուրասը։ Այս խաղը նշանավորվեց նրանով, որ Շվեյցարիայի ֆուտբոլիստ Ջերդան Շաքիրին երեք գոլ խփեց՝ 6, 31 և 71-րդ րոպեներին։ Խաղը ընթացավ Մանաուս քաղաքի Ամազոնիա ստադիոնում։ Խաղի ընթացքում արենայում գտնվողների թիվը չէր գերազանցում 40322 հանդիսականը։ Հանդիպման մրցավարն էր արգենտինացի Նեստոր Պիտանան։ 1/8 եզրափակչում Շվեյցարիայի թշնամին էր Արգենտինան։ Խաղը տեղի ունեցավ Սան Պաուլո քաղաքի Կորինտիաս ստադիոնում։ Խաղին ներկա էին 63,255 հանդիսական։ Այս խաղը վերջինն էր Շվեյցարիայի համար, քանի որ այս փուլից հետո շվեյցարացիները հրաժեշտ տվեցին աշխարհի խաղերը։ Ավելացրած ժամանակում Շվեյցարիան մեկ գնդակ ընդունեց Արգենտինայից, որն էլ նրա պարտության պատճառը դարձավ։ Հանդիպման մրցավարն էր՝ Յունաս Էրիկսոնը Շվեդիայից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շվեյցարիա Կատեգորիա:Եվրոպայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականներ
Սխլիթի (Քարելի շրջան)
Սխլիթի (სხლითი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Շիդա Քարթլի մարզի Քարելի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 950 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Քարելից հեռու է 3,5 կմ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Քարելի շրջան
Ֆեյնմանի կետ
[[Պատկեր:Pi digits distribution.svg|thumb|right|upright=2|
-ի առաջին 1000 թվանշանները: Երկու կրկնվող թվերը նշված են դեղինով, երեքը՝ կանաչով, իսկ վեցը՝ կարմիրով]] Ֆեյնմանի կետ, վեց իննից բաղկացած հաջորդականություն, որը սկսվում է
π
-ի տասնորդական կոտորակի 762-րդ նիշից։ Այն կոչվում է ամերիկացի ֆիզիկոս Ռիչարդ Ֆեյնմանի (1918-1988) անունով, որը դասախոսություններից մեկի ժամանակ կատակով ասել է, որ ցանկանում է հիշել
թվի թվանշանները մինչև այս դիրքը, որպեսզի ինչ-որ մեկին ուղղված պատմությունը ավարտի «ինը, ինը, ինը, ինը, ինը, ինը և այլն» բառերով՝ կարծես ենթադրելով, որ
-ի արժեքը ռացիոնալ է ։
Վիճակագրություն
Պատահականորեն ընտրված թվանշանների հաջորդականության դեպքում առաջին 762 թվանշաններում ինչ-որ տեղ անընդմեջ վեց 9-ի հանդիպելու հավանականությունը մոտավորապես 0,08 % է (2021 թվականի սեպտեմբերի դրությամբ հայտնի չէ, արդյոք
π
-ն նորմալ թիվ է) ։
թվի մեջ 193 034-րդ դիրքում։ Վեց ութը կարելի է գտնել 222 299-րդ դիրքում։ Զրոն կրկնվում է վեց անգամ 1699927-րդ դիրքում ։ «12345678» հաջորդականությունը արդեն հայտնաբերվել է 186 557 266 դիրքում։ «141592» թվերի հաջորդականությունը, որը գտնվում է տասնորդական կետից անմիջապես հետո, կրկնվում է 821 582 դիրքում։ «123456789» հաջորդականությունը արդեն կարելի է գտնել միայն 523 551 502 դիրքում ։
Ֆեյնմանի կետ կոչվում է նաև չորս կամ հինգ նույնական թվանշաններից բաղկացած հաջորդականության առաջին հայտնվելը։ Օրինակ, 7 թվի համար Ֆեյնմանի կետը 1589 է, որն այն դիրքն է
-ում, որտեղ յոթն առաջին անգամ կրկնվում է չորս անգամ անընդմեջ։
Տասնորդական ներկայացում
π
թիվը մինչև Ֆեյնմանի կետը (ներառյալ).
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Պի Կատեգորիա:Գիտական հումոր
Գիլյերմո Օչոա
Ֆրանցիսկո Գիլյերմո Օչոա Մագանյա (Francisco Guillermo Ochoa Magaña, հուլիսի 13, 1985, Գվադալախարա ), մեքսիկացի ֆուտբոլիստ՝ դարպասապահ Մեքսիկայի ազգային հավաքականում։ Այս պահին համարվում է ազատ ֆուտբոլիստ, վերջին ակումբը եղել է ֆրանսիական Այաչչոն։ Օչոան առաջին անգամ խաղացել է մեքսիկական Ամերիկա ակումբում 2004 թվականին Մեքսիկայի առաջնությունում Մոնտեռռեյա ակումբի դեմ։ Նա իր առաջին տիտղոսը նվաճել է 2005 թվականին Ամերիկա ակումբում և եղել է հիմնական դարպասապահ մինչև 2011 թվականը։ Մեքսիկական ակումբում բոլոր մրցաշարերում անցկացրել է մոտ 300 հանդիպում։2011 թվականի ամռանը տեղափոխվել է ֆրանսիական Այաչչո։ Ֆրանսիական ակումբի կազմում Օչոան անցակրել է 3 մրցաշրջան, որից հետո Այաչչոն լքել է Ֆրանսիական I լիգան 2014 թվականին և ակումբի հետ պայմանագիրը սպառվեց։ 2005 թվականից Մեքսիկայի հավաքականի ֆուտբոլիստ, առաջին հանդիպումը հավաքականի կազմում անցկացրել է Հունգարիայի դեմ ընկերական խաղում, որում Մեքսիկան հաղթեց 2-0 հաշվով։ Հավաքականի կազմում մասնակցել է 2006,2010,2014 թվականների ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություններին։
Արտաքին հղումներ
Վիճակագրությունը National Football Teams կայքում
Կատեգորիա:Հուլիսի 13 ծնունդներ Կատեգորիա:1985 ծնունդներ Կատեգորիա:Մեքսիկացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի դարպասապահներ Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ
Ալիշեն
Ալիշեն, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Մալաթիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Էնվիե
Էնվիե (Envie), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Կունեո գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 2016 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 81 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 25 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 12030։ Հեռախոսային կոդ՝ 0175։
Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Իոանիս Կապոդիստրիաս
Իոանիս Անտոնիոս Կապոդիստրիաս (Ιωάννης Καποδίστριας, փետրվարի 10   կամ 11, 1776  - հոկտեմբերի 9, 1831), ռուսական և հունական քաղաքական գործիչ, կոմս, Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարար (1816-1822)   , համարվում է ժամանակակից Հունաստանի հիմնադիրը    , ինչպես նաև Հունաստանի անկախության հիմնադիրը ։
Հովազաջուր
Հովազաջուր, գետակ Հայաստանի Հանրապետության Լոռու մարզում։ Հանդիսանում է Կիստում գետի աջ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Հալվաներսար լեռան հյուսիս–արևմտյան լանջից և Ծաղկաշատ գյուղից 2,5 կմ արևմուտք միանում մայր գետին։ Երկարությունը 4,5 կմ է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լոռու մարզի գետեր Կատեգորիա:Կիստում գետի վտակներ
Իոանիս Կապոդիստրիաս
Կարիերայի սկիզբ
Իոանիս Կապոդիստրիասը, Պադուանի համալսարանում ավարտելով փիլիսոփայության և բժշկության դասընթացներ, հայրենիքում դիվանագիտական ծառայության է անցնում։ 1799 թվականից Կորֆու կղզում ռուսական զինվորական հոսպիտալում աշխատել է որպես բժիշկ   ։ 1800 թվականին, Ադմիրալ Ֆեոդոր Ուշակովի առաջարկությամբ, դարձավ Իոնական կղզիների հանրապետության օրենսդիր մարմնի քարտուղարը։ 1802 թվականին նրան հանձնարարվեց շրջապտույտ կատարել Իոնական կղզիների մեծ մասով, ռուսական կայազորներ մտցնել այնտեղ և քաղաքացիական կառավարում հաստատել։ 1803 թվականին նշանակվել է Իոնական կղզիների հանրապետության արտաքին գործերի քարտուղար, իսկ 1807 թվականին՝ տեղի ոստիկանության պետ։
Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարար
1807 թվականի Տիլզիտի հաշտությունը, որով ռուսական կառավարումը փոխարինվեց ֆրանսիականով, խոչընդոտ հանդիսացավ հայրենիքում Կապոդիստրիասի հետագա կարիերային․ անցավ ռուսական ծառայության և կցվեց արտաքին գործերի նախարարությանը (1809)։ Երկու տարի անց նշանակվեց Վիեննայի ռուսական դեսպանատանը քարտուղար, այնուհետև վարում էր Պավել Չիչագովի դիվանագիտական նամակագրությունը։ 1812 թվականին նշանակվել է ռուսական Դանուբյան բանակի դիվանագիտական գրասենյակի ղեկավար, նրան էր հանձնարարված նաև Ռուսաստանին նոր միացած Բեսարաբիայի վարչական կառուցվածքի նախագծի մշակումը։
1813 թվականին որպես դիվանատան պետ՝ ուղեկցում էր Ալեքսանդր I-ին, այնուհետև գործուղեցին Շվեյցարիա, որպեսզի վերջիններիս ներգրավի Նապոլեոնի դեմ միության մեջ։ Հանձնարարության հաջող կատարումը, ինչպես նաև հրաշալի տաղանդը, որը երևաց Վիեննայի վեհաժողովին, նրան արագ կարիերա ապահովեցին։
1815 թվականին դարձավ պետական քարտուղար, իսկ 1816 թվականի օգոստոսի 9-ին նշանակվեց Արտաքին գործերի նախարար և մինչև 1822 թվականը զբաղեցնում էր այդ պաշտոնը։ Աշխատում էր Ռուսաստանի և Ֆրանսիայի միությունն ամրապնդելու ուղղությամբ և փորձում էր Ալեքսանդր I-ին հեռու պահել Սրբազան դաշինքի գաղափարներով տարվելուց․ բացի այդ դեմ էր Նեապոլում կուսակցությունների պայքարին միջամտելուն, թեև այդ ուղղությամբ առանձնապես ակտիվ գործունեություն չէր վարում։ 1816 թվականին Արտաքին գործերի կոլեգիայի ղեկավարն էր, ենթարկվում էր արտաքին գործերի նախարարին՝ Կարլ Նեսելրոդեին։
Որպես հույն՝ կարեկցում էր 1821 թվականին Հունաստանում սկսված հեղափոխությանը, սակայն որպես դիվանագետ չէր համարձակվում ակտիվ գործունեություն ծավալել և մնաց իր պաշտոնին, երբ Ռուսաստանը, Ալեքսանդր Իպսիլանտի իշխանի գլխավորությամբ զինված հարձակման ժամանակ, Հունաստանի նկատմամբ թշնամական դիրք գրավեց։ Հավանաբար Կապոդիստրիասը հույս ուներ, որ իրադարձությունների զարգացումը վերջապես կստիպի Ալեքսանդր I-ին համաձայնել Բարձր դռան դեմ հարկադրական միջոցառումներ ձեռք առնել։ 1822 թվականի գարնանը չնայած Կապոդիստրիասի վճռական առարկություններին՝ Ալեքսանդր I-ը ընդունեց Ավստրիայի արտաքին գործերի նախարար Կլեմենտ Մետերնիխի առաջարկությունը Վիեննայում անցկացնել տերությունների կոնֆերանս՝ նվիրված Արևելյան հարցին։ Համարելով, որ Ռուսաստանի դիվանագիտական քայլերի հետագա համաձայնեցումն ավստրիական քաղաքականության հետ ոչ բարենպաստ հետևանքներ կունենա Հունաստանի համար՝ Կապոդիստրիասը որոշեց խույս տալ այդ դիվանագիտական միջոցառումներից և չմասնակցել ծառայողական զեկույցներում դրանց պատրաստմանն ու քննարկմանը։ 1822 թվականի մայիսին Կապոդիստրիասին տրված մասնավոր ընդունելության ժամանակ կայսրը նրան կրկին առաջարկեց պաշտոնապես մնալով իր պաշտոնին՝ մեկնել առողջական խնդիրներով զբաղվելու (պաշտոնից հեռացավ 1827 թվականին)։ Կոմսին տրվեց Սուրբ Վլադիմիր I աստիճանի ասպետի կոչում։ Ավելի վաղ նրան շնորհվել էր Սուրբ Ալեքսանդր Նևսկու շքանշան։
Ավելի վաղ երկու անգամ մերժելով հույն «Ֆիլիկի Էթերիա» ապստամբերի գաղտնի համայնքի առաջարկությունը դառնալ իրենց ղեկավարը՝ Կապոդիստրիասը հետևում էր պայքարին՝ աջակցելով ապստամբներին միայն ֆինանսապես և եվրոպական քաղաքական կառույցներում անզոր հովանավորչությամբ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունաստանի նախագահներ Կատեգորիա:Սպանվածներ Կատեգորիա:Անկախության ակտիվիստներ Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի նախարարներ Կատեգորիա:Հունաստանի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հույն դիվանագետներ
Նադո Մախմուդով
Նադո Խուդոյի Մախմուդով, քուրդ արձակագիր, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1980 թվականից, ԽՄԿԿ անդամ 1929 թվականից։
Կենսագրություն
Նադո Մախմուդովը ծնվել է 1907 թվականի հունվարի 1-ին, Երևանի նահանգի Նոր Բայազետի գավառի Ներքին Ղարանլուղ գյուղում։ Մինչև 1925 թվականը եղել է բատրակ, 1925-1927 թվականներին եղել է շինարար բանվոր։ 1927-1928 թվականներին սովորել է Լենինականի կուսդպրոցում։ 1929-1930 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ Հաջի Խալիլի (Արագածի շրջան) շրջգործկոմի նախագահը։ 1930-1933 թվականներին սովորել է Անդրկովկասյան (Թիֆլիսի) կոմունիստական համալսարանում, աշխատել է ՀԿԿ Աշտարակի շրջկոմում որպես ագիտմասսայական բաժնի վարիչ։ 1937 թվականին որպես հրահանգիչ աշխատել է Հայաստանի Կենտգործկոմում։ 1937-1938 թվականներին եղել է ՀԿԿ Ապարանի շրջկոմի առաջին քարտուղարը, 1938 թվականին՝ հրահանգիչ ՀԿԿ Կենտկոմում, 1938-1939 թվականներին՝ Ալագյազի կուսշրջկոմի առաջին քարտուղար, 1939 թվականին ՀԽՍՀ կոմունալ տնտեսության ժողկոմ։ Սովորել է ԽՄԿԿ Կենտկոմին առընթեր բարձրագույն կուսակցական դպրոցում։ 1940-1944 թվականին եղել է ՀԽՍՀ Հոկտեմբերյանի կուսժրջկոմի առաջին քարտուղար։ 1950 թվականին ավարտել է (էքստեռն) Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետը։ 1944-1955 թվականներին աշխատել է որպես Հայբամբակտրեստի կառավարիչ, 1955 թվականին՝ ՀԽՍՀ լայն սպառման ապրանքների արդյունաբերության նախարարի տեղակալ, այնուհետև ՀԽՍՀ տեքստիլ արդյունաբերության նախարարի տեղակալ, 1956 թվականին՝ ՀԽՍՀ թեթև արդյունաբերության նախարարի տեղակալ։ 1958-1960 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ ժողտնտխորհի տրանսպորտի վարչության պետ, 1960-1961 թվականներին՝ ՀԽՍՀ ավտոմոբիլային տրանսպորտի նախարարի տեղակալ, 1961-1979 թվականներին՝ առաջին տեղակալ։ Եղել է ԽՍՀՄ առաջին գումարման (1937) և ՀԽՍՀ երկրորդ և չորրորդ գումարումների Գերագույն խորհուրդների պատգամավոր։ Քրդերեն լույս են տեսել նրա «Կաքավի սիրտը», «Ճամփորդական նոթեր», ռուսերեն՝ «Փոքրիկ Դուաժոն» գրքերը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քուրդ արձակագիրներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Նովո-Իվանովսկոե (գյուղ, Խոլմ-Ժիրովսկի շրջան)
Նովո-Իվանովսկոե (Ново-Ивановское), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խոլմ-Ժիրովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 20 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խոլմ-Ժիրովսկի շրջանի բնակավայրեր
Սասուն Գրիգորյան (վիրաբույժ)
Սասուն Խաչիկի Գրիգորյան, հայ բժիշկ, վիրաբույժ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1991), պրոֆեսոր (1993)։
Կենսագրություն
1969 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1989-1991 թվականներին սովորել է Մոսկվայի ԲԳԱ Ա.Վ. Վիշնևսկու անվան վիրաբուժության ինստիտուտի դոկտորանտուրայում ։
Գիտական գործունեություն
Հայաստանի Հանրապետությունում առաջինն է կիրառել որովայնադիտման (լապարոսկոպիա) եղանակը, մշակել պարբերական հիվանդության վիրաբուժական հիմնախնդիրները, ինչպես նաև վիրաբուժական թարախային վարակի կանխարգելման և բուժման եղանակներրը, առաջինն է կատարել փայծաղի հեռացումը (սպլենէկտոմիա) ոչ սովորական վիրահատական մուտքով՝ կրծքավանդակի միջով (կրծքաստոծանիական մուտքով) արյան համակարգի որոշ հիվանդությունների ժամանակ։
Գիտական աշխատանքները նվիրված են ստամոքսի և 12 մ.ա. խոցային հիվանդությանը և ուռուցքներին, լեղաքարային հիվանդությանը, լյարդի էխինոկոկոզին, մեխանիկական դեղնությանը, ստամոքս-աղիքային արյունահոսություններին, հեմատոլոգիական հիվանդություններին, աղիքային անանցանելիությանը, ենթաստամոքսագեղձի հիվանդություններին, որովայնի օրգանների ուռուցքներին և տրավմատիկ վնասվածքներին, ճողվածքներին, պերիտոնիտներին, լապարոսկոպիային, թարախային վիրաբուժական վարակներին, պարբերական հիվանդությանը, խպիպին, կրծքագեղձի բորբոքային և ուռուցքային հիվանդություններին, երակների վիրաբուժությանը։
Հեղինակ է շուրջ 240 հրապարակված գիտական աշխատանքների, 6 ուսումնական ձեռնարկների, 18 մեթոդական ցուցումների, 16 գյուտարարական առաջարկությունների։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ վիրաբույժներ Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ
Ստարիե Բրոսկովցի
Ստարիե Բրոսկովցի (Старі Бросківці), գյուղ Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Ստորոժինեցի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Ստարիե Բրոսկովցի գյուղում բնակվում էր 2 503 մարդ։
(7663) 1994 RX1
(7663) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1994 թվականի սեպտեմբերի 2-ին Էլեանոր Հելինի կողմից Պալոմարում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1994 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էլեանոր Հելինի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Այգ
Այգը Հայկական տոմարի համաձայն, ցերեկվա 12 ժամերից առաջինի անունն է։
Ըստ Գևորգ Ջահուկյանի, այգ նշանակում է այրել, լուսավորել։ Եվ ըստ Հրաչյա Աճառյանի, այգ նշանակում է առավոտ ։
Հովաջուր
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գետեր Կատեգորիա:Աղստև գետի վտակներ
Խուրս Արշամունի
Խուրս Արշամունի, հայ իշխան, Արշամունիների նախարարական տոհմից ։
Կենսագրություն
Խուրս Արշամունին Մեծ Հայքի Տուրուբերան նահանգի Արշամունիք գավառի Շիրմաց գյուղից էր։ Մայրը՝ Շիրակի իշխան Ներսեհ Կամսարականի դայակն է եղել։ Վահանանց պատերազմում եղել է Վահան Մամիկոնյանի գործակիցներից մեկը։ Մասնակցել է 483 թվականին, Կարնո գավառի Արծաթ գյուղի մոտ՝ Ներսեհ Կամսարականի և Մուշեղ Մամիկոնյանի փոքրիկ զորաջոկատի ու պարսիկների միջև տեղի ունեցած Արծաթի ճակատամարտին  ։
Արծաթի ճակատամարտ
Վահանանց պատերազմի ժամանակ պարսիկները ամեն գնով փորձում էին որսալ և սպանել ապստամբության ղեկավար Վահան Մամիկոնյանին, բայց չէին կարողանում հարմար պահը գտել։ Վահան Մամիկոնյանը ամեն օր իր զորքով հանգիստ չէր տալիս պարսկական բանակին։ Ամեն գիշեր նետաձգությամբ կոտորում էր նրանց ։
Հայոց զորավար Վահան Մամիկոնյանին որոշ ժամանակ կորցրած լինելով, Մուշեղ Մամիկոնյանը և Շիրակի իշխան Ներսեհ Կամսարականը Կարնո ծովակի հյուսիսից փոքրիկ զորաջոկատով մոտենում են Կարնո գավառի Արծաթ գյուղին։ Հասնելով գյուղի մոտ գտնվող մի հեղեղատի, պատրաստվում են հեղեղատի եզրին մի փոքր հանգստանալ։ Նրանց հետապնդող պարսիկները տեսնելով, որ չկարողացան նրանց հասնել, մտադրվում են հեղեղատի շրջակայքում արտեր հնձող մշակներին սպանել ։
Խուրս Արշամունին տեսնում մի պարսիկ զինվորի, որը ցանկանում էր մի կարնեցի մշակի սպանել, իսկ մշակը պտտվելով մի բարդու շուրջը, փախչում էր նրանից։ Տեսնելով այդ, զայրացած Մուշեղ Մամիկոնյանի և Ներսեհ Կամսարականի վրա, աներկյուղ ասում է նրանց. «Չէ՞ որ ուրիշները ևս, եթե պարսիկներից են սպանվում, վրեժխնդիր Աստված մեզանից կպահանջի»։ Ապա հարձակվելով այն պարսիկի վրա, սպանում է նրան ու ազատում կարնեցուն։ Մուշեղ Մամիկոնյանը ու Ներսեհ Կամսարականը, Խուրսի խոսքերից և արարքից ոգևորված, նկատելով, որ իրենց հետապնդողներն այնքան էլ շատ չեն, իրենց հետ եղած սակավաթիվ մարդկանցով հարձակվում են պարսիկների վրա և սպանում շատերին՝ 72 հոգու, իսկ մի մասն էլ մատնվում են փախուստի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արշամունիներ Կատեգորիա:Հայ իշխաններ
ՀՀ վերաքննիչ քաղաքացիական դատարան
Վերաքննիչ քաղաքացիական դատարանը (այսուհետ՝ Դատարան) իր իրավասության սահմանում վերանայում է ընդհանուր իրավասության դատարանների՝ գործն ըստ էության լուծող դատական ակտերը, ինչպես նաև օրենքով նախատեսված բացառիկ դեպքերում՝ միջանկյալ դատական ակտերը։ Դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում։ Ընդհանուր իրավասության դատարանների՝ գործն ըստ էության լուծող դատական ակտերի դեմ բերված բողոքները դատարանում քննվում են կոլեգիալ՝ երեք դատավորի կազմով, իսկ միջանկյալ դատական ակտերի դեմ բերված բողոքները՝ միանձնյա։ Դատարանում գործի քննությունն իրականացվում է Վճռաբեկ դատարանում գործի քննության կանոններով, եթե ՀՀ Քաղաքացիական դատավարության օրենսգրքով այլ կանոններ նախատեսված չեն։ Դատարանի դատական ակտերն օրինական ուժի մեջ են մտնում հրապարակման պահից մեկ ամիս հետո։
Դատարանը կազմված է Դատարանի նախագահից և 16 դատավորից։ Դատարանի նախագահը դատավոր է և ունի հետևյալ լիազորությունները՝
Դատարանն ունի աշխատակազմ, որը հանդիսանում է Դատական դեպարտամենտի առանձնացված ստորաբաժանումը և ծառայում է ապահովելու համար դատարանի բնականոն գործունեությունը։ Աշխատակազմի իրավական վիճակն ու գործունեության կարգը սահմանվում են ՀՀ օրենքներով, աշխատակազմի կանոնադրությամբ, հիմնադրի որոշումներով (հրամաններով) և այլ իրավական ակտերով։
Դատարանը գտնվում է քաղաք Երևանում՝ Գարեգին Նժդեհի 23 հասցեում։
Կատեգորիա:ՀՀ վերաքննիչ քաղաքացիական դատարան
Աստերոիդների ցանկ (243101-243200)
Աստերոիդների ցանկ (243001-243100) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (243201-243300)
Արարատից Սիոն
«Արարատից Սիոն» (From Ararat to Zion), հայ ռեժիսոր Էդգար Բաղդասարյանի և Վէմ մեդիա արվեստներ (Vem Media Arts) ստուդիայի նկարահանած ֆիլմը, որը ներկայացնում է հայ ժողովրդի դերն ու ներդրումը մարդկության պատմության մեջ, քրիստոնեության առաքելության և Սուրբ հողի վրա հայերի ներկայության մասին։
Ֆիլմի մասին
«Արարատից Սիոն» ֆիլմը նկարահանել է ռեժիսոր Էդգար Բաղդասարյանը ըստ քահանա Մեսրոպ Արամյանի սցենարի, ով նաև ֆիլմի պրոդյուսերն է։ ֆիլմի հովանավորներից են «ՎիվաՍել-ՄՏՍ» ընկերության գլխավոր տնօրեն Ռալֆ Յիրիկյանը և Flagship Ventures ընկերության տնօրեն Նուբար Աֆեյանը։ Նկարահանման աշխատանքներն ավարտվել են 2009 թվականի սեպտեմբերի 22-ին։ Ֆիլմի սյուժեում և պատմության մեջ ներառված են ասորական, հունական, եգիպտական և այլ աղբյուրներ։
Ֆիլմի պրեմիերան կայացել է Երևանում 2010 թվականի մայիսի 5-ին ։ 2010 թվականին ֆիլմը ներկայացվել է Ոսկե ծիրան կինոփառատոնի Վավերագրական ֆիլմերի մրցույթ ծրագրում ։
Սյուժե
Ֆիլմը պատմում է Սուրբ Երկրի ժառանգության մեջ հայերի հոգևոր ներկայության մասին։ Պատմական վայրիվերումներում, ահռելի զոհողությունների ու մաքառումների գնով, հայերը շարունակաբար ներկա են Սուրբ Երկրի կյանքում քրիստոնեությունը պետական կրոն հռչակումից ի վեր։ Ֆիլմում օգտագործված պատմական տվյալների մեծ մասը հայ պատմագրության մեջ պահպանված չէ, և հայ ինքնության կարևորագույն վկայությունները ցուցադրվում են առաջին անգամ։
Ֆիլմի հերոսը հայ ուխտավորն է, ով անցել է մահվան մեծ հավանականություն ունեցող ճանապարհներով և իրեն կոչել «մահտեսի»՝ «մահը տեսնող»։ 18-րդ դարի Երուսաղեմի պատմիչ Հանա եպիսկոպոսը խորհուրդ է տալիս հայ ուխտավորներին այս կենաց և մահու ճամփան բռնելուց առաջ խոստովանել մեղքերը քահանային և կտակ գրել, որովհետև վերադառնալու հավանականությունը մեծ չի եղել։ Այս մեծագույն հոգևոր սխրանքի և զոհաբերության շնորհիվ հայերն այսօր աշխարհի կենտրոնում են և քրիստոնեական գլխավոր սրբավայրերի հիմնական իրավատերերից են ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր Կատեգորիա:2009 ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Թուրքական ֆիլմեր
Սենիսիենտոս
Սենիսիենտոս (Cenicientos) մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Մադրիդ պրովինցիայի Մադրիդ ինքնավար համայնքի կազմում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Սեռա Օստե դե Մադրիդ շրջանում։ տարածքը կազմում է 67.5 կմ2, բնակչությունը՝ 2102 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 80 կմ հեռավորության վրա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մադրիդ ինքնավար համայնքի բնակավայրեր
Ժակ Անրի Բեռնարդեն դը Սեն Պիեռ
Ժակ Անրի Բեռնարդեն դը Սեն Պիեռ (Jacques-Henri Bernardin de Saint-Pierre, ), ֆրանսիացի վիպասան, գրող և բուսաբան, որը առավել հայտնի է իր 1788 թվականին գրված «Պոլ և Վիրժինի» վեպով, որը հիմա որոշ դեպքերում անտեսված և մոռացված է, սակայն 19–րդ դարում բավականին տարածված ստեղծագործություն էր։
Կենսագրություն
Տասներկու տարեկանում նա կարդում է «Ռոբինզոն Կրուզոն» և իր հորեղբոր հետ գնում է ճանապարհորդելու Վեստ Ինդիայում, իսկ այնտեղից վերադառնալուց հետո սովորել է Փարիզի համալսարանում։ Հետո նա անդամագրվել է ֆրանսիական բանակ և մասնակակցել է Անգլիայի և Պրուսիայի դեմ մղվող Յոթամյա պատերազմին։
1768 թվականին նա մեկնեց Մավրիկիոս և սկսեց հետազոտել այնտեղի բույսերը։ Երեք տարի անց՝ 1771 թվականին, նա ծանոթացավ Ժան Ժակ Ռուսոյի հետ, ով դարձավ նրա ընկերը և միաժամանակ ուսուցիչը, նրանք հետազոտում էին Փարիզում և Փարիզի շրակայքում աճող բույսերը։ 1803 թվականին Սեն Պիեռը դարձավ Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամ և այնտեղ մնաց մինչև իր մահը՝ 1814 թվականը։
Սեն Պիեռը բուսակերության քարոզիչ էր և ինքն էլ բուսակեր էր, և չնայած այն փաստին, որ նվիրյալ քրիստոնյա էր, նրա վրա մեծ ազդեցություն են թողել լուսավորության շրջանի ֆրանսիացի այնպիսի մտածողներ, ինչպիսիք են Վոլտերը և իր ուսուցիչ Ժան Ժակ Ռուսոն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի արձակագիրներ Կատեգորիա:18-րդ դարի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:18-րդ դարի ֆրանսիացի գրողներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մանկագիրներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ճարտարագետներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բուսաբաններ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի վիպասաններ
Ռացիոնալ ընտրության տեսություն
Ռացիոնալ ընտրության տեսություն (Rational choice theory), ընտրության տեսություն կամ ռացիոնալ գործողությունների տեսություն, տնտեսագիտությունում սուբյեկտի տնտեսական և սոցիալական վարքագիծը բնորոշող եզր, որն օգնում է հասկանալ սուբյեկտի այս կամ այն որոշումը գերադասելու դրդապատճառը ։ Տեսությունը ծագել է տասնութերորդ դարում։ Որպես ուղենիշ ծառայում է քաղաքական տնտեսագետ և փիլիսոփա Ադամ Սմիթի դասական քաղաքատնտեսությունը ։ Ըստ այս տեսության՝ անհատը կատարում է ծախս-օգուտ վերլուծություն՝ հասկանալու համար, թե որքանով է իրեն ձեռնտու այս կամ այն տարբերակը ։ Ինչը նաև ենթադրում է, որ անհատի ինքնակառավարվող ռացիոնալ գործողությունները կարող են նպաստել ընդհանուր տնտեսության բարելավմանը։ Հետևաբար, տեսությունը մեծ նշանակություն ունի տնտեսության համար, որտեղ ռացիոնալ ընտրությունը հիմնարար հասկացություններից է։
Ռացիոնալ ընտրության տեսությունը դիտարկում է երեք հասկացություններ՝ ռացիոնալ դերակատարներ (acteur - գործող անձ), անձնական շահ և անտեսանելի ձեռք ։
Ռացիոնալությունը կարող է նաև հատուկ լինել մարդկանց վարքագծին տնտեսագիտությունից դուրս համատեքստերի լայն շրջանակում, ինչպես քաղաքագիտության, հասարակագիտության և փիլիսոփայության մեջ։