cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Նորվեգիայի տիրույթներ
Պատմություն
9-15-րդ դարերում նորմանական վիկինգները հաջողությամբ կարողացել են հիմնել գաղութներ հարավային Եվրոպայում։ Այդ ժամանակահատվածում նորվեգական թագավորության մեջ էին մտնում Հեբրիդյան կղզիները և Մենը, ինչպես նաև Օրկնեյան, Շետլանդայան կղզիները։ Գոյություն են ունեցել աքսորավայրեր Շոտլանդիայում, Իռլանդիայում, Իսլանդիայում և անգամ Գրենլանդիայում ։
Սակայն 1319 թվականից հետո Նորվեգական թագավորությունը կորցրել է իր տարածքի մեծ մասը, հետզհետե դառնալով Դանիայի և Շվեդիայի ունիայի ամենափոքր անդամը։ Որպես արդյունք ՝ Նորվեգական թագավորության պատմությունը միաձուլվեց այսօրվա Սկանդինավյան թերակղզու պետությունների պատմության հետ և կորցրեց իր նշանակությունը։
Նորվեգական տիրույթները Բրիտանիայում 15-րդ դարում բաժանվեցին Շոտլանդիայի և Անգլիայի միջև՝ տնտեսական պատճառներով։ 17-րդ դարում Նորվեգական տիրությունը հօգուտ Շվեդիայի, շվեդ-դանիական պատերազմների պատճառով, կորցրեց իր նահանգները։ Նապոլեոնական Ֆրանսիայի ջախջախման ժամանակ հաջորդ Ունիական դաշնակցի փոփոխման հետևանքով ազատ մնացած տարածքները անցան Դանիային ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նորվեգական կայսրություն Կատեգորիա:Նորվեգիայի պատմություն
Շանկար Դայալ Շարմա
Շանկար Դայալ Շարմա (शंकर दयाल शर्मा, ), հնդիկ քաղաքական գործիչ, Հնդկաստանի 9-րդ նախագահը։
Կենսագրություն
Ծնվել է բրահման Կխուշիլալա Շարմի Վայդյա Շաստրիի ընտանիքում։ Ալախաբադի համալսարանում ստացել է բարձրագույն կրթություն անգլերեն գրականության, հինդի և սանսկրիտ լեզուների ոլորտում։ Այնուհետև Քեմբրիջի համալսարանում և Հարվարդի համալսարանի իրավագիտական դպրոցում իրավագիտություն է ուսումնասիրել։
1940 թվականին ներգրավվել է Հնդկաստանի` Մեծ Բրիտանիայից անկախանալու պայքարին և ընդունվել է Հնդկական ազգային կոնգրես, որին հավատարիմ է մնացել մինչև կյանքի վերջը։ 1952 թվականին ղեկավարել է Բխոպալի կառավարությունը և այդ պաշտոնին է մնացել մինչև 1956 թվականը, երբ Բխոպալը մտել է Մադհյա Պրադեշ նահանգի կազմի մեջ։
Պետական գործունեություն
1984 թվականին եղել է Անդհրա-Պրադեշ նահանգի մարզպետը։ Իր մարզպետ լինելու տարիներին այդ նահանգում սիկհականության ծայրահեղականները սպանել են նրա աղջկան` Գիտանժալիին և փեսային` կուսակցության անդամ և հեռանկարային քաղաքական գործիչ Լալիտ Մակենին։ Բացի այդ, 1984 թվականի հոկտեմբերի 31-ին սպանվել է Ինդիրա Գանդին։ Շուտով դրանից հետո 1985 թվականին Հնդկաստանի կենտրոնական իշխանության և սիկհ ծայրահեղականների միջև հակամարտության թեժ ժամանակ Շանկար Շարման դարձել է Փենջաբ նահանգի մարզպետը, որտեղ հիմնականում սիկհեր էին բնակվում։ 1986 թվականին եղել է Մախարաշտր նահանգի մարզպետը։ 1987 թվականին ընտրվել է Հնդկաստանի փոխնախագահ և Ռաջյա սաբհայի խորհրդարանի վերևի պալատի նախագահ։
Հնդկաստանի նախագահ
1992 թվականին լինելով փոխնախագահ, բարդ նախընտրական ընտրարշավից հետո ստացել 66 % ձայն և հաղթել է երկրի նախագահի պաշտոնի համար ընտրությունները։ Իր 5 ամյա կառավարման ժամանակ ակտիվ կատարել է ներկայացուցչական գործառույթները, պաշտոնից հեռացրել և նշանակել է մարզպետների։ Կառավարման վերջին տարում փոխել է երեք վարչապետ։ Երկրորդ շրջանի համար չի առաջադրվել։
1999 թվականի դեկտեմբերի 9-ին սրտի կաթվածից հետո Շանկար Շարմային տարել են հիվանդանոց, որտեղ և նույն թվականի դեկտեմբերի 26-ին մահացել է։ Նրան դիակիզել են։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հնդկաստանի նախագահներ Կատեգորիա:Հնդկաստանի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հնդիկ փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Սրտի կաթվածից մահացածներ
Նինի Մարշալ
Մարինա Էսթեր Թրավեսո (Marina Esther Traveso,, նաև հայտնի է իր բեմական Նինի Մարշալ անունով), արգենտինացի հումորիստ, կատակերգու դերասանուհի։ Ունի «շրջազգեստով Չապլին» և «հումորի տիկին» մականունները ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արգենտինացի լրագրողներ Կատեգորիա:Արգենտինացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Թատրոնի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Արգենտինացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Ալեքսանդր Մակեդոնացու մահ
Ալեքսանդր Մակեդոնացու մահը և հետագա իրադարձությունները դարձել են քննարկման առարկա։ Ըստ Բաբելոնյան աստղագիտական օրագրի՝ Ալեքսանդրը մահացել է մ․թ․ա․ 323 թվականի հունիսի 10-ի կամ 11-ի երեկոյան ` 32 տարեկան հասակում։ Նա մահացել է Բաբելոնի Նաբուգոդոնոսոր II արքայի պալատում։
Մակեդոնացիներն ու տեղացիները լաց են եղել նրա մահվան մասին լուրի ժամանակ, իսկ Աքեմենյանների հպատակները սափրել են իրենց գլուխները ։ Դարեհ III-ի մայրը՝ Սիսիգամբիսը, իմանալով Ալեքսանդրի մահվան մասին լուրը, հրաժարվել է սնունդից և մահացել մի քանի օր անց ։ Պատմաբանները տարբերվում են Ալեքսանդրի մահվան մասին հիմնական աղբյուրների գնահատմամբ, ինչի արդյունքում առաջացել են տարբեր կարծիքներ։
Նախորդող իրադարձություններ
Մ․թ․ա․ 323 թվականի փետրվարին Ալեքսանդրն իր բանակին հրամայել է պատրաստվել Բաբելոն արշավանքի ։ Ըստ Արիանոսի՝ Ալեքսանդրը հանդիպել է քաղդեացիներին, որոնք նրան խորհուրդ են տվել քաղաք չմտնել, քանի որ իրենց աստվածությունը զգուշացրել է, որ քաղաք մտնելը ճակատագրական կդառնա Ալեքսանդրի համար ։ Ենթադրվում էր, որ նա Բաբելոն է մտել Թագավորական դարպասներով։
Պատճառներ
Ալեքսանդրի մահվան ենթադրյալ պատճառներից են լյարդի հիվանդությունները, ջերմությունն և ստրիխնինից թունավորումը, սակայն այդ վարկածների համար բավական քիչ փաստեր են եղել ։ Ըստ Մերիլենդ նահանգի համալսարանի բժշկության դպրոցի տվյալների (զեկույց 1998), Ալեքսանդրը, հավանաբար, մահացել է տիֆից (որը մալարիայի հետ միասին տարածված էր հին Բաբելոնում )։ Մերիլենդի համալսարանի բժշկական կենտրոնից Դեյվիդ ու. Օլդահի խոսքերով, Ալեքսանդրը նույնպես ունեցել է «ծանր որովայնային ցավեր, որոնք ստիպել են նրան գոռալ հոգեվարքի մեջ»։ Այս վարկածը, սակայն, մտնում է «Ալեքսանդր Մեծի պատմությունը» կեղծ պատմական վեպի մեջ։ Էնդրյու ն. Ուիլյամսի և Ռոբերտ Առնոտատի խոսքերով՝ Ալեքսանդր Մակեդոնացին վերջին օրերին համր է դարձել։ Նա համր է դարձել Կիրոպոլի պաշարման ժամանակ պարանոցի նախորդ վնասվածքի պատճառով ։
Դիակի պահում
Հին հեղինակներից մեկը հաղորդում է, որ թաղման արարողության և Բաբելոնից նրա մարմնի տեղափոխելու համար պահանջվել է երկու տարի։ Հայտնի չէ, թե ինչպես է երկու տարի մարմինը պահվել` նախքան Բաբելոնից տեղափոխվելը։ 1889 թվականին Ուոլիս Բաջը ենթադրել է, որ մարմինը մնացել է Մեղրի տակառում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 323 Կատեգորիա:Ալեքսանդր Մակեդոնացի Կատեգորիա:Բաբելոն
(8362) 1990 QM1
(8362) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1990 թվականի օգոստոսի 22-ին Հենրի Հոլտի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,170106 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,5816 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,7586 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2061,62 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,17462 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,53° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1990 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Հենրի Հոլտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Զվանովկա
Զվանովկա (Званівка), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Արտյոմովսկիում։
2001 թվականի տվյալներով Զվանովկա գյուղում բնակվում էր 1 430 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Արտյոմովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Քյուրուկ-Դարայի ճակատամարտ
Պատերազմի ընթացքը
Կատեգորիա:Ճակատամարտեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ղրիմի պատերազմ Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության ճակատամարտեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի ճակատամարտեր Կատեգորիա:Ճակատամարտեր Հայաստանում‎ Կատեգորիա:19-րդ դարը Հայաստանում
Կարադեգին Լեռնային
Կարադեգին Լեռնային, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Արեշի գավառում ։
Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 101 հայ բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Կարալար
Կարալար, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Արեշի գավառում ։
Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 227 կովկասի թաթար բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ժուլան
Ժուլան (Lanius cristatus), շամփրուկների ընտանիքին պատկանող թռչուն։
Արտաքին կառուցվածք
Ժուլանը զգալիորեն փոքր է շամփրուկների մյուս տեսակներից։
Մարմնի երկարությունը 17սմ է, թևերի բացվածքը՝ 24-28 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 20-48 գ։ Կտուցը հաստ է, ծայրը՝ ներքև կեռված, թևերը՝ կարճ, պոչը՝ դարչնագույն կամ սև։ Հասուն արուի գլուխը կապույտ-մոխրագույն է, ակնադիմակը՝ սև, մեջքը՝ շիկակարմիր-դարչնագույն, մարմինը ներքևից՝ վարդագույն-սպիտակ։ Էգի մարմինը վերևից դարչնագույն է, ծոծրակը՝ ավելի մոխրագույն, ակնադիմակը՝ ավելի մուգ դարչնագույն, մարմինը ներքևից աղոտ սպիտակ է՝ մոխրագույն թեփուկանման նախշով։ Երիտասարդի մարմինը վերևից խամրած դարչնագույն է, ծոծրակը՝ մոխրավուն՝ վերևից ու ներքևից՝ թեփուկանման նախշերով ծածկված։ Զոհին հետապնդում է բարձր դիրքից, նստում է ծառերի, թփուտների, էլեկտրասյուների վրա։ Տեղից տեղ տեղափոխվում է կարճ թռիչքներով։ Բնակվում է թփուտային խոտածածկ տարածքներում։
Նիրմալա Սիտհարաման
Նիրմալա Սիտհարաման (Nirmala Sitharaman, நிர்மலா சீதாராமன், ), հնդիկ քաղաքական գործիչ, 2019 թվականից զբաղեցնում է Հնդկաստանի ֆինանսների նախարարի պաշտոնը ։ Հնդկաստանի երկպալատ խորհրդարանի վերին պալատի անդամ է։ Ավելի վաղ զբաղեցրել է Հնդկաստանի պաշտպանության նախարարի պաշտոնը` այդպես դառնալով երկրում երկրորդ կինը, որը զբաղեցրել է այդ պաշտոնը։
Ժուլան
Սննդառություն
Սնվում է անողնաշարավորներով, մանր ողնաշարավորներով։
Տարածվածություն
Տարածված է Եվրոպայի հարավում՝ Իտալիայում, Բալկաններում, Փոքր Ասիայում, Իրանում, Տիբեթում, Չինաստանում, Ճապոնիայում, Արևմտյան Սիբիրում, Ենիսեյի ափերին, Կամչատկայում, Կովկասում, Միջին Ասիայում ։
Նիրմալա Սիտհարաման
Կրթություն
Նիրմալա Սիտհարաման ծնվել է հնդկական Մադուրայ քաղաքում, միջին դասի ընտանիքում ։ 1980 թվականին Seethalakshmi Ramaswami ուսումնարանում տնտեսագիտության ոլորտում բակալավրի աստիճան է ստացել, իսկ 1984 թվականին` տնտեսագիտության ոլորտում բակալավրի աստիճան ստացել է Դելիի Ջավախարլալա Ներու համալսարանում։
Քաղաքական կարիերա
2006 թվականին եղել է Բխարատիյա ջանատա կուսակցության անդամ, իսկ 2010 թվականին նշանակվել է դրա մամուլի քարտուղար ։ 2014 թվականին վարչապետ Նարենդրա Մոդիի մոտ ընդունվել է որպես փոխվարչապետ։ Իսկ 2014 թվականին ընտրվել է որպես Հնդկաստանի երկպալատ խորհրդարանի վերին պալատի անդամ։ 2016 թվականին խորհրդարանական վերին պալատի ընտրություններում եղել է «Բախարտիյա ջանատա» կուսակցության 12 թեկնածուներից մեկը և հաջող պահպանել է իր տեղը ։ 2017 թվականի սեպտեմբերի 3-ին նշանակվել է Հնդկաստանի պաշտպանության նախարարը` այդպիսով դառնալով երկրում երկրորդ կինը Ինդիրա Գանդիից հետո, որը զբաղեցրել է այդ պաշտոնը։
2019 թվականի մայիսի 31-ին նշանակվել է ֆինանսների և կորպորատիվ աշխատանքների նախարար ։ Եղել է երկրում առաջին կինը, որը զբաղեցրել է ֆինանսների նախարարի պաշտոնը ։ 2019 թվականին Հնդկաստանի խորհրդարանում ներկայացրել է իր առաջին ֆինանսական ծրագիրը։ Կորոնավիրուսի համաճարակի ժամանակ նշանակվել է տնտեսական հակազդեցության խմբի ղեկավարը ։
Ժուլան
Բնադրում
Բնադրազույգերը ձևավորվում են ապրիլի վերջին, մայիսից հունիս։ Բները հայտնվում են (թերի և վերջնական ավարտված) մայիսի 2-րդ կեսից հունիսի կեսերը։ Բույնը գավաթաձև, նոսր հյուսվածք է՝ բույսերից։ Բնադրում է փշոտ թփուտներում, բնադրման բարձր խտության դեպքում՝ նաև ոչ փշոտ ծառերին (ուռենի, խնձորենի, նշենի)։ Բույնը պատրաստում է էգը, արուն հսկում է էգին և բույնը։ Առաջին	ձվերը բներում հայտնվում են մայիսի 2-րդ տասնօրյակից հունիսի վերջին օրերը, կրկնակի բնադրման դեպքում՝ ավելի ուշ։ Դնում է 22 մմ տրամագծով, մոխրագույն-սպիտակից վարդագույն՝ դարչնագույն և մոխրագույն-կապտամանուշակագույն պտերով 3-7 ձու։
Damnatio memoriae
Որպես կանոն, damnatio memoriae-ն բացարձակ չի եղել։ Ներոնը մահից հետո անիծվել էր, սակայն, Վիտելիոսի կողմից իշխանությունը նվաճվելուց հետո արժանացել է պետական պատիվների։ Միակ կայսրը, ում նկատմամբ damnatio memoriae-ը կիրառվել է պաշտոնապես և հետագայում չի վերացվել, եղել է Դոմիցիանոսը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հռոմեական իրավունք Կատեգորիա:Հին Հռոմի քաղաքականություն Կատեգորիա:Սև ցուցակ
Նիրմալա Սիտհարաման
Քաղաքականությունից դուրս կարիերա
Նիրմալա Սիտխարամանն վաճառողուհի է աշխատել Լոնդոնի Habitat տան դեկորների խանութում ։ Մեծ Բրիտանիա այցելության ժամանակ PricewaterhouseCoopers-ում աշխատել է որպես գլխավոր մենեջեր, այնուհետև որոշ ժամանակ աշատել է BBC World Service-ում ։
2017 թվականին եղել է Կանանց գործերի ազգային հանձնաժողովի անդամ ։
Մրցանակներ
2019 թվականին Սիտխարաման Ջավախարլալա Ներու համալսարանի կողմից արժանացել է «Նշանավոր շրջանավարտ» մրցանակին ։ 2019 թվականին Սիտհարամանին Ֆորբս ամսագրի աշխարհի 100 ամենաազդեցիկ կանանց շարքում զբաղեցրել է 34-րդ տեղը ։
Ընտանիք
Նիրմալա Սիտհարամանն իր ամուսնու` Պարակալա Պրաբխակարի հետ ծանոթացել է Ջավախարլալա Ներու համալսարանում սովորելու ժամանակ։ 1986 թվականին նրանք ամուսնացել են և ունեն մեկ դուստր ։
Ժուլան
Սերնդի հանդեպ խնամք
Թխսակալում է էգը՝ 16 օր (1 փուլը տևում է 8-17օր)։ Այդ ընթացքում էգին կեր է բերում նաև արուն։ Ձագերին կերակրում են էգը և արուն։ Ձագերը բնից դուրս են գալիս 15-16-րդ օրը, ևս 2 շաբաթ ծնողների խնամքի տակ ձեռք են բերում ինքնուրույն թռչելու ունակություն։ Օգոստոսին հայտնվում են մեծ քանակությամբ երիտասարդ թռչուններ։ Աշնանային չուն՝ մինչև սեպտեմբերի 2-րդ կեսը։
Նշանակություն
Թվաքանակի գերազանցությամբ օգտակար է վնասատու մորեխների և բզեզների ոչնչացման գործում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շամփրուկներ Կատեգորիա:Հայաստանի թռչուններ
Ալեքսեյ Ժդանով
Ալեքսեյ Գենադևիչ Ժդանով, ռուս ֆուտբոլիստ, խաղացել է հարձակվողի դիրքում։
Կարիերա
Ֆուտբոլով սկսել է զբաղվել հարազատ Ստարի Օսկոլ քաղաքում 6 տարեկան հասակում։ 1995 թվականին թիմի հետ միասին Վոլգոգրադ մասնակցել է մինի-ֆուտբոլի մրցությանը, որտեղ ճանաչվել է լավագույն հարձակվող։ Ինչից հետո ստացել է հրավեր «Օլիմպիա» ակումբի մարզիչ Լեոնիդ Վիկտորովիչ Սլուցկիի կողմից։ Այսպիսով, 13 տարեկանում տեղափոխվել է Վոլգոգրադ, որտեղ սկսել է սովորել Օլիմպիական պահեստային ուսումնարանում ։
1998 թվականին «Օլիմպիա» ակումբի հետ միասին կատարել է իր նորամուտը մեծահասակների մակարդակում՝ երրորդ դիվիզիոնում Ռուսաստանի առաջնության ժամանակ։ Հաջորդ տարի երիտասարդ ակումբը ձեռք է բերել փորձառու խաղացողներ, ինչի շնորհիվ մրցաշրջանի վերջում ակումբը երկրորդ դիցիզիայում խաղալու իրավունք է ստացել։
2003 թվականին մասնակցել է Անժիի նախամրցաշրջանային հավաքին, որտեղ գլխավոր մարզիչը՝ Գաջի Գաջիևը, օգտագործել է Ալեքսեյին պաշտպանի դիրքում։ Սակայն, ակումբերը չեն կարողացել համաձայնության գալ ֆուտբոլային տրանսֆերի, նա վերադարձել է Վոլգոգրադ և հանդես է եկել նոր կարգավիճակով, և 2003 թվականի մրցաշրջանի ավարտին դարձել է արծաթե մեդալակիր և «Հարավ» տարածաշրջանի լավագույն պաշտպան։
2005 թվականին 15 գոլերով նա դարձել է «Հարավ» տարածաշրջանի լավագույն ռմբարկու։ Մրցաշրջանի ավարտին ավարտվում է ֆուտբոլիստի և «Օլիմպիա» ակումբի պայմանագրի ժամկետը և Ալեքսեյը Զախար Դուբենսկիի հետ միասին տեղափոխվում է լատվիական «Վենտսպիլս» ակումբ։ Ոչ բավարար խաղային փորձ ունենալու պատճառով որոշում է փոխել թիմը և կնքում է պայմանագիր մոլդովական «Զիմբրու» ակումբի հետ, որտեղ անցկացրել է երկու մրցաշրջան, որի կազմում դարձել է փոխչեմպիոն և Մոլդովայի գավաթի դափնեկիր և մասնակցել է ՈՒԵՖԱ գավաթին։
2008 թվականին հայտնվել է «Նոստա» ակումբում, որի կազմում հանդես է եկել առաջին դիվիզիոնում։ 2009 թվականին հանդես է եկել նոր «Վոլգոգրադ» ակումբում, որտեղ 23 գնդակով դարձել է ամբողջ երկրորդ դիվիզիոնի լավագույն ռմբարկու։ Մրցաշրջանի ավարտին տեղափոխվում է«Լուչ-Էներգիա» ակումբ։ 2011 թվականին փոխվել է թիմի մարզիչը, որը Ալեքսեյին չէր տեսնում կազմում։ Շուտով տեղափոխվեց «Նեֆտեխիմիկ» ակումբ, որտեղ ստացել է ծանր վնասվածք՝ շարժողական մկանների պատռվածք։ Վնասվածքից հետո հանդես է եկել Մետալուրգ Օսկոլ քաղաքում ձերջինսկի «Խիմիկ», մուրանյան «Սեվեր» «Զենիթ Իժևսկ» և սիրողական «Անապա» ակումբում ։ 2015-2017 թվականներին հանդես է եկել «Ռոտոր-Վոլգոգրադում», 2017/18 մրցաշրջանում` «Արմավիր» ակումբում։
Ռուսաստանի հավաքականում (մինչև 16 տարեկան) խաղացել է 1999 թվականի Եվրոպայի առաջնությանը Չեխիայում։
Վիճակագրություն
ծանոթագրություններ: * նշանով սյունակներում նշված թվերը կարող են լինել ավելի մեծ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլային մարզիչներ
Օդաբաշյան
Օդաբաշյան, հայկական ազգանուն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ Կատեգորիա:Թուրքերեն հիմքով ազգանուններ Կատեգորիա:Մականվանական հիմքով ազգանուններ
Կողթեկ Ուրծեցի
Կողթեկ Ուրծեցի, հայ նախարար Հայկական մարզպանությունում, Այրարատ աշխարհի Ուրծաձոր գավառի տանուտերը, Վարազներսեհ Ուրծեցու հայրը, Ուրծեցիների նախարարական տոհմից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ուրծեցիներ
Լեոնարդ Սարկիսով
Լեոնարդ Սարգսի Սարկիսով (Սարգսյան), հանդիպում է նաև Լեոնիդ անունով. (սեպտեմբերի 5, 1931, Գանձակ, Ադրբեջանական ԽՍՀ, ԱԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ - հոկտեմբերի 28, 1998, Երևան, Հայաստան), հայ դերասան, Հայաստանի ժողովրդական արտիստ։
Կենսագրություն
Լեոնարդ Սարկիսովը ծնվել 1931 թվականին Գանձակում։ 1950-1951 թվականներին սովորել է Մոսկվայի Գյուղատնտեսության էլեկտրաֆիկացման և մեքենայացման ինստիտուտում։ Ավարտել է նաև Թբիլիսիի երկաթուղային տրանսպորտի ինժեներական ինստիտուտը։ Կինոյում սկսել է նկարահանվել 1971 թվականից։ Ամուսնացել է դաշնակահարուհի Ժաննա Գավջյանի հետ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ Կատեգորիա:ՀՀ ժողովրդական արտիստներ Կատեգորիա:1931 ծնունդներ Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 5 ծնունդներ Կատեգորիա:1998 մահեր Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 28 մահեր
Աստերոիդների ցանկ (76601-76700)
Աստերոիդների ցանկ (76501-76600) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (76701-76800)
Իվանգրադ
Իվանգրադ (Іванград), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Արտյոմովսկիում։
2001 թվականի տվյալներով Իվանգրադ գյուղում բնակվում էր 167 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Արտյոմովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Զարթոնք (թերթ, Ստամբուլ)
Զարթոնք, գրական, հասարակական-քաղաքական օրաթերթ։ Հրատարակվել է Ստամբուլում, 1932-1933 թվականներին։ Խմբագիրն էր՝ Բ․ Շամլյանը։ Ուներ գրական, գեղարվեստական, երգիծական, գիտական, թատերական լուրերի բաժիններ։ Լուսաբանում էր Թուրքիայի և այլ գաղթավայրերի հայկական կյանքը, միջազգային իրադարձությունները։ Զգալի տեղ էր հատկացնում Սովետական Հայաստանի գրողներին ու մշակույթի գործիչներին, քաջալերել հայրենադարձությունը, վերաշինաց միությունների գործունեությունը։ Տպագրել էր ականատեսների տպավորությունները Խորհրդային Հայաստանի տնտեսական և մշակութային վերելքի մասին։ Թերթերով հրատարակում էր Ակսել Բակունցի «Խաչատուր Աբովյան» գործը, Երվանդ Օտյանի «Տասերկու տարի Պոլսեն դուրս» վեպը, թարգմանություններ ռուս և եվրոպական գրականությունից։
Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական օրաթերթեր Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ Կատեգորիա:Թուրքիայում հրատարակվող օրաթերթեր
Լադախի կենդանական աշխարհը
Լադախի կենդանական աշխարհը, ինչպես նաև նրա կենդանական աշխարհը, որն առաջին անգամ ուսումնասիրել է ավստրո-չեխ պալեոնտոլոգ Ֆերդինանդ Ստոլիչկան, ով 1870-ականներին լայնածավալ հետազոտություններ է կատարել տարածաշրջանում։ Լադախի կենդանական աշխարհը ընդհանուր իմաստով Կենտրոնական Ասիական  է, մասնավորապես նման է Տիբեթյան բարձրավանդակի կենդանական աշխարհին։ Տարբերությունն այն է, որ Լադախում ամռանը Հնդկաստանից ժամանող շատ թռչուններ կան (մոտ 225 տեսակ), շատերն ապրում են Ծոմորարի լճում։
Թռչուններ
Ամռանը հանդիպում են ֆինչները, խոզուկները, Սևուկ կարմրատուտները և Հոպոպները։ Դարչնագլուխ ճայը ապրում է Ինդուսի երկայնքով և Չանտանայի որոշ լճերում։ Ջրային թռչուն՝ Կարմիր բադ և լեռնային սագ։ Սև պարանոցով կռունկը  հազվադեպ է և՛ Տիբեթում, և՛ Լադախում։ Այլ թռչուններ՝ Արջնագռավ, Կարմրակտուց ճայ, հիմալայան ձնաբուծ և ասիական Քարակաքավ .։ Այստեղ հաճախ են հանդիպում Գառնանգղներ և ոսկե արծիվներ։
Օզանյան
Օզանյան, հայկական ազգանուն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ Կատեգորիա:Պարսկերեն հիմքով ազգանուններ Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Լադախի կենդանական աշխարհը
Կաթնասուններ
Եվրոպայի, Հյուսիսային Աֆրիկայի և Ամերիկայի լեռներում ապրող Այծեղջյուրները, մի քանի հազարը բնակվում են Լադախում, և զբոսաշրջիկները երբեմն տեսնում են նրանց։ Նահուրը կամ «կապույտ այծը»  ավելի տարածված է և ապրում է ավելի արևելք Սիկկիմում։ Տիբեթյան Uriel ոչխարները հազվադեպ են, քանի որ նրանք ապրում են ցածր բարձրություններում և տեղահանված են անասուններով, մնացել է մոտ 1000-ը։ Արգալին, որը նկարագրել է Մարկո Պոլոն Պամիրում, հազվադեպ են Լադախում, ընդամենը մի քանի հարյուրը, այլ պոպուլյացիաներ ապրում են Չինաստանում։ Տիբեթյան գազելը չափազանց հազվադեպ է Լադախի հյուսիս-արևելքում՝ չինական Տիբեթի սահմանին։ Մուշկ եղնիկ Լադախում այլևս չի հանդիպում։
Օրոնգոներն այժմ հազվադեպ են հանդիպում, դեռևս 20-րդ դարի սկզբին հազարավոր օրոնգոներ արածում էին Լադախի սարահարթում, բայց այժմ դրանք վտանգի տակ են։ Նրանց սպանել են իրենց բարակ ներքնազգեստի համար, որը կրում էին հարուստները և վաճառվում ողջ Հարավային Ասիայում՝ որպես կարգավիճակի խորհրդանիշ։ Շատուշի առևտուրն այժմ արգելված է։
Վայրի էշերը ապրում են հյուսիսային սարահարթում՝ Չան Թան 1500 թվի վրա։ Զբոսաշրջիկները կարող են տեսնել նրանց բավականին մոտ, քանի որ ավանակները տեսանելի են, արածում են խմբերով և առանձնանում բնական հետաքրքրասիրությամբ։
Ձյունահովազն ապրում է Կենտրոնական Ասիայի լեռներում՝ Հիմալայներից մինչև Ռուսաստանի Սայան լեռները 1800-5400 մետր բարձրությունների վրա։ Այն խուսափում է մարդկանցից, և նրա թիվը դժվար է պարզել, բայց Լադախում կա մոտավորապես 200։ Զբոսաշրջիկների համար դժվար է տեսնել այն, սակայն դրա հետքերը կարելի է գտնել ձմռանը։ Մյուս կատվայիններն էլ ավելի հազվադեպ են հանդիպում, կան միայն մի քանի լուսաններ և Պալասո կատուներ, որոնք դժվար է տարբերել ընտանիներից։ Տիբեթյան գայլին բնաջնջում են տեղացիները, քանի որ վնասում է անասուններին, պահպանվել է մոտ 300 գայլ։ Սուրու հովտում և Դրասի մոտ կան մի քանի գորշ արջեր։ Կարմիր աղվեսը տարածված է, իսկ տիբեթյան աղվեսը վերջերս հայտնաբերվել է Լադախում։
Ապոլլոն (թիթեռ)
Արտաքին կառուցվածք
Թևերի բացվածքը 70-90 մմ է։ Թևերն սպիտակ են, արտաքին եզրը՝ թեփուկազուրկ և ապակենման թափանցիկ։ Արտաքին թևերի վրա կան տարբեր մեծության 5 սև պտեր, հետին թևերի վրա՝ 2 խոշոր կարմիր պտեր՝ սև օղակով և սպիտակ միջուկներով, թևերի անկյունային մասում՝ նույն տիպի աչքանման պտեր ավելի փոքր և միմյանց կպած։ Սև թրթուրի մեջքային մասը ավելի մուգ երկայնական գծով է։
Սննդառություն
Սնվում է թանթռնիկի տերևներով։
Բազմացում և զարգացում
Ձմեռում է թրթուրը, որը տարեկան տալիս է 1 սերունդ։ Թիթեռի թռիչքը սկսվում է հունիս-օգոստոսին։ Բնակվում է ասեղնատերևների թավուտներում, անտառեզրերին և քարքարոտ լեռնալանջերին։ Նվազող տեսակ է։
Տարածվածություն
Տարածված է Եվրոպայում, դեպի արևելք և հարավ-արևելք` մինչև Հարավային Սիբիրում, Մոնղոլիայում, Տյան Շանում, Փոքր Ասիայում, Կովկասում և Անդրկովկասում։ Հայաստանում հայտնի է Գեղարքունիքի (քաղաք Սևան, գյուղ Սեմյոնովկա), Տավուշի (քաղաք Դիլիջան), Կոտայքի (Հանքավան, Արզական, Ծաղկաձոր), Վայոց ձորի (Ջերմուկ քաղաք, Գնիշիկ գյուղի շրջակայք), Սյունիքի (Լիճք, Շիշկերտ գյուղերի շրջակայք, քաղաք Քաջարան, Փխրուտ լքված գյուղ) մարզերից և Արայի լեռից ։
Պահպանություն
Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ, որը ընդգրկված է Բեռնի կոնվենցիայի Հավելված II–ում։
Թվաքանակը բավականաչափ բարձր է, իսկ մարդու գործունեությամբ չվնասված վայրերում բավական բարվոք է։
Վտանգման հիմնական գործոններն են ինքնաթիռների միջոցով անտառային տարածքների մշակումը թունաքիմիկատներով և անասունների գերարածեցմամբ պայմանավորված էկոհամակարգերի դեգրադացումը։
Պահպանվում է «Շիկահող» պետական արգելոցում և «Դիլիջան», «Սևան» ու «Արևիկ» ազգային պարկերում, ինչպես նաև մի շարք անտառային արգելավայրերում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Առագաստավորներ Կատեգորիա:Ողնաշարավորներ Կատեգորիա:Քորդավորներ Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ Կատեգորիա:Թիթեռներ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Հայ դրամագիտական ընկերակցություն
Հայ դրամագիտական ընկերակցություն (Armenian Numismatic Society), հիմնվել է 1971 թվականին, Լոս Անջելեսում (ԱՄՆ)։
Հիմնադիրներ՝ Ե. Ներսեսյան, Ջ. Մարտիրոսյան, Վ. Գևենյան։ Սկզբում կոչվել է Հայկական դրամի ակումբ, 1972 թվականից՝ Դրամագիտական և գեղարվեստական ընկերակցություն, 1974 թվականից՝ Հայ դրամագիտական ընկերակցություն։ Ունի շուրջ 200 անդամ ինչպես մասնագետ դրամագետներ, այնպես էլ դրամահավաքներ, թանգարանների աշխատողներ (ԱՄՆ-ից, Հայաստանից, Կանադայից, Ֆրանսիայից, Անգլիայից, Իրանից և այլն)։ Նպատակն է նպաստել հայկական դրամագիտության զարգացմանը, խթանել հետաքրքրությունը հայկական դրամի և դրամագիտական այլ նյութերի նկատմամբ։ 1975 թվականից լույս է տեսնում ընկերության օրգան «Հայ դրամագիտական հանդես»-ը։ 1979 թվականին Հայ դրամագիտական ընկերակցությունը հիմնել է «Հատուկ հրատարակություն» մատենաշարը. արդեն հրատարակվել է հայկական դրամագիտությանը նվիրված 7 գիրք (1991)։ 1993 թվականին, ի հիշատակ դրամագետներ Մ. Աբգարյանի, Ա. Տոնապետյանի, Ն. Ժամկոչյանի և Խ. Մուշեղյանի, հիմնվել է «Հայ դրամագիտական հիշատակային պարգևներ» հիմնադրամը։
Կատեգորիա:Հավաքորդություն Կատեգորիա:Դրամագիտություն
Սորբիտ (քիմիա)
Սորբիտ ( — արոսի), CH2(OH)— (СНОН)4СН2ОН, օրգանական միացություն, ալիֆատիկ շարքի վեցատոմանի սպիրտ։ Քաղցրահամ, անգույն բյուրեղներ են։ Հալման ջերմաստիճանը՝ 96°С, լավ լուծվում են տաք սպիրտում։ Պարունակվում են վարդազգիների ընտանիքի բույսերի (օրինակ, արոսիի) պտուղներում։ Ստացվում է D-գլյուկոզի հիդրմամբ։ С վիտամինի սինթեզի միջանկյալ նյութ Է։ Օգտագործվում է որպես շաքարին փոխարինող՝ շաքարախտով հիվանդների համար, միզամուղ Է։
Կատեգորիա:Սննդային հավելումներ
Արփի (համայնք)
Արփի, համայնք Շիրակի մարզում։ Ներառում է Ալվար, Աղվորիկ, Արդենիս, Գառնառիճ, Զարիշատ, Դարիկ, Ծաղկուտ, Շաղիկ, Արավետ, Եղնաջուր, Երիզակ, Զորակերտ Բերդաշեն և Լորասար գյուղերը։ Համայնքը ստեղծվել է 2016 թվականի հունիսի 17 -ին ՀՀ Ազգային Ժողովում համայնքների խոշորացման օրինագծով ։ Կենտրոնը Բերդաշեն գյուղն է։ Համայնքի տեղական ինքնակառավարման մարմինների առաջին ընտրությունները կայացել են 2016 թվականի հոկտեմբերի 2-ին։
Բնակչություն
Արփի համայնքը ստեղծվել է է Ալվար, Աղվորիկ, Արդենիս, Գառնառիճ, Զարիշատ, Դարիկ, Ծաղկուտ, Շաղիկ, Արավետ, Եղնաջուր, Երիզակ, Զորակերտ Բերդաշեն  և Լորասար  համայնքների միավորումից։ Համայնքի բնակչությունը կազմում է 1811 մարդ։
Հայ դրամագիտական հանդես
Հայ դրամագիտական հանդես, եռամսյա պարբերական։ ԱՄՆ-ի հայ դրամագիտական ընկերակցության օրգան։ Լույս է տեսնում 1975 թվականից, Փիքո Ռիվերայում (Կալիֆոռնիա)։ Խմբագիր՝ Ե. Ներսեսյան։ Նյութերը (հայերեն և անգլերեն) նվիրված են հայկական դրամների ստեղծման պատմությանը, դրանց նկարագրությանը և շրջանառության ոլորտներին, Տիգրան Բ Մեծի շրջանի Հայաստանի, անտիկ աշխարհի և Բյուզանդական կայսրության դրամական համակարգերին, Հայաստանի տարածքում հատված այլ պետությունների դրամներին։
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հայկական հանդեսներ Կատեգորիա:Հայկական տնտեսական պարբերականներ Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Ձեռքը (մուլտֆիլմ)
«Ձեռքը» (չեխ․՝ Ruka), Չեխոսլովակիայում ստեղծված տիկնիկային անիմացիոն ֆիլմ, հայտնի ռեժիսոր Յիրժի Տրնկայի վերջին աշխատանքը։ Ֆիլմի սյուժեն այլաբանորեն պատկերում է ամբողջատիրական պետությունում արվեստի գործիչների կյանքը։ 1969 թվականին Տրնկայի մահից հետո մուլտֆիլմը Չեխոսլովակիայում արգելվել է 20 տարի ։ Չնայած դրան՝ այն հայտնի է եղել խորհրդային կինոգետների շրջանում ։
Սյուժե
Բրուտ Առլեկինը ամբողջ օրերով ծաղկամաններ է պատրաստում իր սիրելի ծաղկի համար։ Մի օր նրա մոտ է գալիս ձեռնոցով Ձեռքը և պահանջում է, որ դրանից հետո նա միայն իր պատկերները կերտի։ Առլեկինը հրաժարվում է և քշում Ձեռքին, բայց նա վերադառնում է կրկին ու կրկին՝ առանց ձևականությունների ներս խուժելով մեկ դռնից, ապա՝ պատուհանից։ Ի վերջո նա բռնեւմ է Առլեկինին, գցում նրան վանդակի մեջ և ձեռքերին պարան կապում՝ նրան վերածվելով է խամաճիկի և ստիպում քարից փորել իր պատկերը։ Երբ Ձեռքի քանդակն ամբողջացվում է, նա գովում է Առլեկինին և պարգևատրում նրան դափնեպսակով ու մեդալով։ Բրուտը կարողանում է ազատվել՝ օգտագործելով իր իսկ ստեղծած Ձեռքի քանդակը, և փախչել։ Տուն վերադառնալով՝ նա խուճապահար փակում է պատուհաններն ու դռները։ Հետո նրան թվում է, թե Ձեռքը թաքնվում է պահարանում, նա սկսում է մեխել պահարանը, բայց ծաղկամանն ընկնում է նրա գլխին, և նա մահանում է։ Փակած պատուհաններն ու դռները չեն կանգնեցնում Ձեռքին, նա կրկին մտնում է Առլեկինի տուն և գտնելով նրան մահացած՝ նրա համար հանդիսավոր թաղում է կազմակերպում։
Գեղարվեստական առանձնահատկություններ
Ֆիլմում տիկնիկի հետ միասին «խաղում է» իրական մարդկային ձեռք։
Յակոբ Գրիմ
Յակոբ Լյուդվիգ Կառլ Գրիմ (Jacob Ludwig Karl Grimm, ), գերմանացի բանասեր, դիցաբան։
Ձեռքը (մուլտֆիլմ)
Մրցանակներ
Անսիի անիմացիոն ֆիլմերի միջազգային փառատոն (1965) – ժյուրիի հատուկ մրցանակ
Յակոբ Գրիմ
Վիլհելմ Գրիմի ավագ եղբայրը։
Ձեռքը (մուլտֆիլմ)
Ընդունելություն և ճանաչում
«Ձեռքը» մուլտֆիլմը երեք անգամ ընդգրկվել է բոլոր ժամանակների և ժողովուրդների լավագույն մուլտֆիլմերի ցանկերում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1965 մուլտֆիլմեր
Յակոբ Գրիմ
Կենսագրություն
Ծնվել է հայտնի իրավաբան Ֆիլիպ Վիլհելմ Գրիմի ընտանիքում։ Եղբոր հետ եղել է հեյդելբերգի ռոմանտիկայի ներկայացուցիչ, որոնց նպատակն էր հասարակական և գիտական շրջանակների ուշադրությունը հրավիրել գերմանական ազգային մշակույթի (ֆոլկլոր) հանդեպ։
Գրիմ եղբայրների կողմից գերմաներենով հրատարակած պատմության և քերականության գրքերը խթան են հանդիսացել գերմաներենի և լեզվաբանության ձևավորման համար՝ որպես ինքնուրույն գիտական ճյուղ։
Գերմանական դիցաբանական դպրոցի և ֆոլկլորի հիմնադիրն է (գիրք «Գերմանական դիցաբանություն», 1835 թվական)։
Եղբոր հետ կազմել է գերմանական հեքիաթների հայտնի հավաքածուն։ Գրիմ եղբայրների կյանքի գլխավոր աշխատությունը «Գերմանական բառարանն» է (Deutsches Wörterbuch), որը փաստացի գերմանական լեզվի համեմատական-պատմական բառարան է։ Հեղինակներին հաջողվել է այն հասցնել մինչև «F» տառը, այն ավարտվել է միայն 1970-ական թվականներին։
Կարայուն-Շիխլյար
Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 262 կովկասի թաթար բնակիչ ։
Յակոբ Գրիմ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Հնդեվրոպագետներ Կատեգորիա:Գերմանացի բանասերներ Կատեգորիա:Գերմանացի լեզվաբաններ Կատեգորիա:Գերմանացի մանկագիրներ Կատեգորիա:Գերմանացի թարգմանիչներ Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Մարբուրգի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Գերմանացի իրավաբաններ Կատեգորիա:Գերմանացի մարդաբաններ Կատեգորիա:Գրադարանավարներ Կատեգորիա:Գերմանացի գրականագետներ Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ
Կարայուն-Շիխլյար
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Վարդանավանք
' Վարդանավանք', Ալափարս գյուղ,հայոց աշխարհի հինավուրց բնակավայրերից է։ Այստեղ մարդն ապրել է երրորդ հազարամյակից սկսած, որի վկայությունն է «Սանգառ» ամրոց-բնակատեղին։ Դարերի ընթացքում գյուղն ամայացել է և ապա վերաբնակեցվել 1830թ.` Խոյից, Մակուից, Վանից ու Ալաշկերտից ներգաղթած հայերով։
Իվանո-Դարիևկա
Իվանո-Դարիևկա (Івано-Дарївка), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Արտյոմովսկիում։
Վարդանավանք
Եկեղեցու ճարտարապետական կառուցվածքը
Եկեղեցին կառուցված է բազալտե կոպտակոփ, իսկ զանգակատունն ու շքամուտքը` հղկված քարերից։ Այն ունի երկթեք ծածկ և երկու մուտք։ Եկեղեցին ներքուստ փայտածածկ է։ Հստակ երևում է, որ հնագույն բազիլիկայի հենքի վրա, աջ և ձախ կողմերից հավելվել են խորաններ, վերաշինվել են պատերը։			Յուրաքանչյուր տարի, հոկտեմբերի 20-ին հաջորդող շաբաթ օրը, շրջակա բնակավայրերից հազարավոր ուխտավորներ են գալիս սբ. Վարդան` երկրպագության։
Իվանո-Դարիևկա
2001 թվականի տվյալներով Իվանո-Դարիևկա գյուղում բնակվում էր 29 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Արտյոմովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Վարդանավանք
Թուխ մանուկ մատուռ
Կառույցը գյուղի հարավ - արևելյան եզրում է, տեղադրված հետաքրքրական վայրում, ուր քարափի տակից բխում է սրբացված այդ նշանավոր հորդաբուխ աղբյուրը։ Քարափի բարձրադիր մասում կանգնած մատուռը կոչվում է Թուխ մանուկ` երկար ու ձիգ տարիների ընթացքում բյուրավոր վառված մոմերից սևացած «մուրազատու» խաչքարով, որ ագուցվել է պատին։ Մատուռը հազարամյա պատմություն ունի ։
Սբ. Աստվածածին եկեղեցի
Գյուղի կենտրոնում, տեղակայված է «Մարիամ Աստվածածին» բազիլիկատիպ եկեղեցին` կրոնի դեմ մղած պայքարի տարիներին կործանված զանգակատնով:Վարկած կա, որ վերի թաղի բնակիչները գժտվում են ներքին թաղեցիների հետ և որոշում են իրենց համար նոր եկեղեցի կառուցել։	Գործի կազմակերպումը ստանձնում է վերի թաղեցիների շրջանում մեծ հեղինակություն վայելող դարբին-խալիֆա Հակոբ Աղաբաբյանը։ Նա էլ մեկնում է Էջմիածին, ներկայանում Խրիմյան Հայրիկ հայոց կաթողիկոսին, խնդրում նրա համաձայնությունը և, վանքի ճարտարապետի հետ վերադառնում։ 1891 թ. գարնանը փորվում է եկեղեցու հիմքը` 30 մ երկարությամբ և 18 մ. լայնությամբ։ Շինարարությունն իրականացնելու համար Ալեքսանդրապոլից հրավիրվում են նշանավոր վարպետներ:Հասարակության, ճարտարապետի և շիրակցի նշանավոր վարպետների ջանքերով վեր խոսյացած, սրբատաշ քարով կառուցված պաշտամունքի այդ տաճարը, քառամույթ մի բազիլիկ է,որն այժմ էլ հիացնում է իր ծավալներով, ներքին և արտաքին հարդարանքով։ Այն ունի երեք մուտք և շրջանակաձև փոքրածավալ նեղ լուսամուտներ։ Մուտքերի աջ և ձախ կողմերում փորված են փոքրածավալ, հավասարաթև և շրջանակի մեջ առնված խաչեր։ Իսկ արևմտյան վերնամասում, տանիքին ուներ մինչև 30-ական թվականները կանգուն, քարակերտ, ոսկեգույն թիթեղով ծածկված զանգակատուն` երկու մեծ և երկու փոքր զանգակներով։
(8363) 1990 RV
(8363) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1990 թվականի սեպտեմբերի 13-ին Միշել Օլմստեդի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,077183 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,6267 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,5277 ա. մ., իսկ Երկրի ուղեծրին աստերոիդը նվազագույնը մոտենում է 1,6443 ա. մ. հեռավորության վրա ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1971,64 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,182589 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,67° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1990 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Միշել Օլմստեդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Սոցիալական դարվինիզմ
Սոցիալական դարվինիզմ, սոցիոլոգիական տեսություն ըստ որի` բնական ընտրության և գոյության կռվի օրինաչափությունները, հայտնաբերված Չարլզ Դարվինի կողմից, տարածվում են հասարակությունում՝ մարդկային հարաբերությունների վրա։
Սոցիալական դարվինիզմը մեծ համբավ էր վայելում 19-րդ դարում՝ մինչ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտը։
Սոցիալ-դարվինիզմի տեսության տարրեր կիրառվում են մի շարք պահպանողական շարժումների, լեսե-ֆերիզմի և միլիտարիզմի կողմից։ Իր ծայրահեղ դրսևորումներով սոցիալ-դարվինիզմը հիմք է հանդիսանում եվգենիկայի և ռասիզմի համար։ Սոցիալ-դարվինիստները հաճախ օգտագործում էին մալթուսականությունը։
Սոցիալ-դարվինիզմի պատմություն
Սոցիալական էվոլյուցիայի տեսությունը Եվրոպական փիլիսոփայությունում ի հայտ է եկել Լուսավորության դարաշրջանում։ Դեռևս 17-րդ դարում Թոմաս Հոբսը նշում էր, որ հասարակությունում շատ գործընթացներ համանաման են նրան, ինչ տեղի է ունենում կենդանական աշխարհում։
Սոցիալ-դարվինիզմի գաղափարի նախակարապետը Թոմաս Մալթուսն էր, որը 1798 թվականին հրատարակել էր «Ազգաբնակչության տեսության փորձ» գիրքը։ Այդ աշխատությունում Մալթուսը պնդում էր, որ ապագայում մարդկությունն անխուսափելիորեն կբախվի պարենի անբավարարության հետ, որի արդյունքում մոլորակի աղքատ բնակչությունը կմահանա սովից, իսկ հարուստները կապրեն, այսինքն տեղի կունենա «Մալթուսական թակարդ»։
Դարվին և սոցիալ-դարվինիզմ
Ըստ Մայքլ Ռուզուի՝ Դարվինը ծանոթ էր Թոմաս Մալթուսի աշխատանքներին և կարդացել էր նրա «Ազգաբնակչության տեսության փորձ» աշխատությանը։ Դարվինի գաղափարները տարբերվում էին սոցիալ-դարվինիզմի գաղափարներից։ Դարվինը պնդում էր, որ բնության օրենքներն ազդում են մարդու վրա այնպես, ինչպես ամբողջ կենդանական աշխարհի վրա, սակայն նա ընդգծում էր, որ մարդուն ճնշող սննդային պաշարի սահմանափակությունը նպաստում են նոր հմտությունների և գծերի առաջացմանը, որոնք ժառանգվում են հաջորդ սերնդի կողմից։ Ըստ Դարվինի՝ այնպիսի սոցիալական բնազդներ, ինչպիսիք են սերն ու փոխօգնությունը մարդու մոտ ի հայտ են եկել էվոլյուցիայի արդյունքում և ապահովել են մարդու իշխանությունը բնության վրա։ Իր՝ «Անթրոպոգենեզ» գրքի 6-րդ գլխում Դարվինը գրել է․- «Մոտ ապագայում, հնարավոր է մի քանի հարյուր տարի հետո, քաղաքակիրթ ցեղերը աշխարհում ամբողջությամբ դուրս կմղեն կամ կոչնչացնեն բարբարոս ցեղերին», ակայն, բարբարոս ասելով Դարվինն ի նկատի ուներ այն ժողովուրդներին որոնց բնորոշ չէր փոխօգնության դրական սոցիալական բնազդներ։
Բնական ընտրության վերաբերյալ Դարվինի գաղափարները երբեք դուրս չեն եկել կենսաբանական գործընթացների սահմաններից, այն դեպքում, երբ սոցիալական դարվինիզմը հասարակական ոլորտում գոյության կռվի գաղափարների տեղափոխման փորձն է։
Սոցիալ-դարվինիստներ
Սոցիալ-դարվինիզմի գաղափարների ամենավառ արտահայտողը Հերբերտ Սփենսերն էր՝ survival of the fittest արտահայտության հեղինակը, ինչը թարգմանվում է որպես՝ «ուժեղի գոյատևում»։ Իր՝ «Զարգացում․ օրենքները և պատճատները» և «Հիմքային հիմունքներ» (1860) աշխատություններում նա ներմուծում է սոցիալական զարգացման գաղափարը ։ Սփենսերին են պատկանում նաև հետևյալ բառերը․ «Համապարփակ բնության օրենք․ էակը, որը բավարար եռանդագին չէ, որպեսզի պայքարի իր գոյության համար, պետք է վախճանվի» ։
Սոցիալ-դարվինիզմի ներկայացուցիչներից է Ուիլիամ Սամները (պնդում էր սոցիալական անհավասրության անհրաժեշտությունը և տնտեսությունում պետության միջամտության հակառակորդն էր)։ 1883 թվականին Սամները հրատարակեց շատ ազդեցիկ բրոշյուր՝ «Որ սոցիալկան դասակարգերն են պարտք միմյանց» անվամբ, որտեղ գրել էր, որ սոցիալական դասակարգերը միմյանց ոչինչ պարտք չեն՝ սինթեզելով Դարվինի եզրակացությունները։ Այդ բրոշյուրում դարվինիզմի մասին ոչինչ հիշատակված չէր ։ Սամները երբեք ամբողջությամբ չի ընդունել Դարվինի գաղափարները և որոշ ժամանակակից պատմաբաններ չեն հավատում, որ նա երբևէ հավատացել է սոցիալական դարվինիզմին ։
Հայտնի գրող Ջեկ Լոնդոնը սոցիալ-դարվինիզմի գաղափարի կողմնակիցն էր, ընդհուպ մինչև հայտնի «Երկաթե կրունկ» և «Մարտին Իդեն» վեպերի գաղափարական շրջադարձերը։ Նա գրել է պատմություններ, որտեղ արտացոլել է իր սոցիալ-դարվինիզմին ուղղված գաղափարները ։
Սոցիալ-դարվինիզմի տեսություն և քննադատություն
Սոցիալ-դարվինիզմը հասարակական կյանքի էվոլյուցիան բացատրում է բնական ընտրության և գոյության կռվի կենսաբանական սկզբունքներով՝ ընդգծելով հասարակական զարգացման գործում կոնֆլիկտների դերը։ Այդպիսով, նրա գաղափարները ընդդիմանում են պատեռնալիզմի սկզբունքներին. ավանդական հասարակության հիմնական գաղափարներին։
Սոցիալ-դարվինիզմը դետերմինիստական ուսմունք է. նրա տեսանկյունից սոցիալական կոնֆլիկտը անընդհատ է և անհաղթահարելի, չնայած, ըստ Սպենսերի՝ վերջում պետք է հանգի իդեալական հասարակության ստեղծմանը։ Այս տեսության որոշ կողմնակիցներ, հակառակը, հետևություն են անում, որ մարդիկ կդեգրադացվեն։
Սոցիալ-դարվինիզմի սկզբունքները նման են Laissez-faire-ի և կապիտալիզմի հիմնական կանխադրույթներին. բոլոր այս ուսմունքները մարդուն կանգնեցնում են ընտրոթյան առաջ՝ «կամ լողա, կամ խեղդվի»։
Աբոլիցիոնիզմի ընդդիմադիրները սոցիալ-դարվինիզմը հաճախ օգտագործում էին իրենց ռասիստական տեսությունները բացատրելու համար։
Սոցիալ-դարվինիզմի հայտնի քննադատներից էր Պյոտր Կրոպոտկինը։ Իր՝ «Համագործակցությունը որպես էվոլյուցիայի գործոն» (1902) աշխատությունում նա փաստարկներ է բերում, որ բնությունում և հասարակությունում կոոպերացիան և փոխօգնությունը ավելի բնական երևույթներ են, քան՝ մրցակցությունը գոյության կռվում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հասարակագիտություն
Կարայուն-Սայադի
Կարայուն-Սայադի, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Արեշի գավառում ։
Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 306 կովկասի թաթար բնակիչ ։
Հայ երաժիշտ-տեսաբանների ընկերություն
Հայ երաժիշտ-տեսաբանների ընկերություն, հիմնվել է 1919 թվականին, Թիֆլիսում։ Նպատակն էր դասախոսությունների, համերգների, հայկական դպրոցներում երաժշտության դասավանդումն ուժեղացնելու միջոցով նպաստել հայ երաժշտական մշակույթի զարգացմանը։ Մասնակցել են Ա. Ադամյանը, Ք. Քուշնարյանը, Ս. Բարխուդարյանը, Գ. Սյունին (Միրզոյան) և ուրիշներ։ Պատվավոր անդամ՝ Ալեքսանդր Սպենդիարյան։ Ընկերության գործունեությունը դադարել է 1921 թվականին, երբ սկսել է գործել Թիֆլիսի Հայարտունը, որի երաժշտական մասնաճյուղում ընդգրկվել են Հայ երաժիշտ–տեսաբանների ընկերության անդամները։
Կատեգորիա:Հայկական երաժշտական ընկերություններ Կատեգորիա:1919 հիմնադրումներ Վրաստանում
Սանկտ Վենդել (շրջան)
Սանկտ Վենդել  (Landkreis St. Wendel), շրջան է Գերմանիայում։ Շրջանի կենտրոնն է Սանկտ Վենդել քաղաքը։ Զբաղեցնում է 476,19 կմ2։ Բնակչությունը 90 787 մարդ է։ Բնակչության խտությունը 191 մարդ/կմ2։ Շրջանի պաշտոնական կոդը 10 0 46 է։ Շրջանում 8 համայնք կա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի շրջաններ
Միասին երիտասարդական շարժում
Միասին երիտասարդական շարժում, երիտասարդական կազմակերպություն, որը գործունեություն է իրականացրել Հայաստանում։ Ստեղծվել է 2008 թվականին ։
Համաձայն մամուլի հրապարակումների՝ Միասին շարժումը ստեղծվել է ՄԻԱԿ կուսակցության կողմից ։
Ծրագրեր
Միասին երիտասարդական շարժումը Հայաստանի պետական կառույցների և բարձրաստիճան պաշտոնյաների հովանավորությամբ և նրանց հետ սերտ համագործակցությամբ իրականացրել է մի շարք ծրագրեր, որոնք առնչվել են հասարակական որոշակի խնդիրների  ։
Ճամբարներ
Միասին երիտասարդական շարժման գործունեությունն ընդգրկում է երիտասարդների համար ճամբարների կազմակերպումը։
2009 թվականին ճամբարի տևողությունը եղել է 5 օր, ճամբարին մասնակցել է 500 հոգի։ Կրթական ֆորումի թեման եղել է Զանգվածային ակցիաները։
2010 թվականանին ճամբարը կազմակերպվել է 2 հոսքով 10 օր տևողությամբ, որին մասնակցել է 600 հոգի։ Կրթական ֆորումի թեման եղել է Բիզնես ինովացիան։ «Միասին» 2010 կրթական ֆորումի շրջանակներում ՀՀ Վարչապետ Տիգրան Սարգսյանի հետ քննարկվել է Հայաստանում երիտասարդների նորարարական գաղափարների հիման վրա մշակված բիզնես ծրագրերին աջակցող կազմակերպության ստեղծման հարցը։
2012 թվականին ճամբարի տևողությունը եղել է 5 օր, որին մասնակցել է 400 հոգի։ Կրթական ֆորումի թեման եղել է Գենդերային հավասարությունը։
2013 թվականին ճամբարի տևողությունը եղել է 5 օր, որին մասնակցել է 300 հոգի ։ Կրթական ֆորումի թեման եղել է Արատավոր երևույթների դեմ պայքարը։
Մաթեմատիկական հաստատուն
Մի քանի ընտրյալ հաստատուններ
Օգտագործված նշանակումներ՝ Ի – իռացիոնալ թիվ, Հ – հանրահաշվական թիվ, Տ – տրանսցենդենտ թիվ, ? – հայտնի չէ, մաթ – սովորական մաթեմատիկա, ԹՏ – թվերի տեսություն, ՔՏ – քաոսի տեսություն, կոմբ – կոմբինատորիկա, ԻԱՏ – ինֆորմացիայի ալգորիթմական տեսություն։
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական հաստատուններ Կատեգորիա:Ցանկեր:Մակեդոնիա
Լիպովկա (գյուղ, Արտյոմովսկի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Լիպովկա գյուղում բնակվում էր 6 մարդ։
Րաֆֆի Թոքաթլյան
Րաֆֆի Պողոսի Թոքաթլյան, հայ քանդակագործ։
Կենսագրություն
Րաֆֆի Թոքաթլյանը ծնվել է 1957 թվականին Բեյրութում արվեստագետների ընտանիքում։ Պապը՝ Աբրահամ Թոքաթլյանը, փրկվելով 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանությունից, հաստատվել է Լիբանանում։ Րաֆֆին հաճախ է հիշում, թե ինչպես պապը, հայրը և ինքն աշխատում էին արվեստանոցում կողք-կողքի։ 1981 թվականին ավարտում է Բեյրութի համալսարանը և մեկնում Փարիզ, որտեղ երկու տարի սովորում է Գեղեցիկ արվեստների դպրոցում։ Այստեղ նա մասնագիտանում է քանդակի և դիզայնի բնագավառներում։ Թոքաթլյանի արվեստի փիլիսոփայության մեջ առկա է եվրոպականը՝ հատկապես իտալական արվեստի շունչը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ Կատեգորիա:ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալակիրներ
Խաբեբաներ (մուլտֆիլմ)
«Խաբեբաներ» (Lascars, փառատոնային անունը՝ (Round Da Way), 2009 թվականի ֆրանս-գերմանական մուլտֆիլմ։ Մուլտֆիլմի բյուջեն կազմել է 10 միլիոն եվրո, իսկ շահույթը՝ 4.8 միլիոն դոլար ։ Կաննի կինոփառատոնի (2009), Գյոթեբորգի կինոփառատոնի (2010)) և Ստամբուլում կայացած միջազգային կինոփառատոնի (2011) մասնակից է ։
Դիպաշար
Մանր խաբեբաներ Թոնին և Ժոզեն լավագույն ընկերներ են։ Մի անգամ Ժոզեն սիրահարվում է հարուստ Քլեմանսին և նրանց դուետը պատրաստ էր քանդվելու։
Լիլիթ Մկրտչյան
Լիլիթ Մկրտչի (Մարատի) Մկրտչյան, հայ շախմատիստուհի, կանանց գրոսմայստեր (1998) և միջազգային վարպետ (2003), Հայաստանի կանանց հավաքականի անդամ։
Խաբեբաներ (մուլտֆիլմ)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Գերմանական մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:2009 մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆրանսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Լիամետրաժ անիմացիոն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆրանսիական ֆիլմեր Կատեգորիա:Գերմանական ֆիլմեր
Լիլիթ Մկրտչյան
Կենսագրություն
Մասնակցել է կանանց աշխարհի թիմային առաջնությանը ։
2003 թվականին Հայաստանի ազգային հավաքականի կազմում հաղթել է Բուլղարիայում կայացած Եվրոպայի թիմային առաջնությունում ։
2002 թվականին Վառնայում և 2009 թվականին Սանկտ Պետերբուրգում կայացած Եվրոպայի անհատական առաջնությունների արծաթե մեդալակիր է
Հայաստանի քառակի չեմպիոն է ։
Հղումներ
Կատեգորիա:Հայ շախմատիստներ Կատեգորիա:Շախմատի կանանց գրոսմայստերներ Կատեգորիա:Հայ միջազգային վարպետներ Կատեգորիա:Շախմատի Հայաստանի չեմպիոնուհիներ Կատեգորիա:1982 ծնունդներ Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Ջեֆրի Դին Մորգան
Ջեֆրի Դին Մորգան (Jeffrey Dean Morgan, ), ամերիկացի դերասան։ Առավել հայտնի է «Գրեյի անատոմիա» հեռուստասերիալում՝ Դենի Դուքեթի, «Գերբնական» հեռուստասերիալում՝ Ջոն Ուինչեստերի և «Քայլող մեռյալները» հեռուստասերիալում Նիգանի կերպարները մարմնավորելով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասաններ Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասաններ
Մանուելա Արկուրի
Կարիերա
Արկուրին սովորել է Հռոմի Դրամատիկական արվեստի ակադեմիայում։ Նրա դերասանական կարիերան սկսվել է Լեոնարդո Պիերաչչոնիի «Դափնեկիրներ» կատակերգության մեջ խաղացած փոքր դերով։ 1990-ական թվականների վերջին դերասանուհին կատակերգությունների շարք ունեցավ, որոնցում խաղաց երկրորդական դերեր։ Զուգահեռաբար Մանուելա Արկուրին զբաղվում էր մոդելային գործով, նկարվում անկեղծ ֆոտոշարքերում և լողազգեստների գովազդային հոլովակներում։ Ռեժիսորները Մանուելային համարում էին այնքան գեղեցիկ, ով հեշտությամբ գրավում էր տղամարդկանց լսարանը։ Այդպիսի ֆիլմերից էր ռեժիսոր Ջորջիո Պանարիելլոյի «Bagnomaria» ժապավենը ։ 1990-ական թվականների վերջում և 2000-ականների սզբում Արկուրին նկարահանվել է նաև մի շարք իսպանական ֆիլմերում՝ «Շահրիզադեին փնտրելով» քրեական դրամայում, «Սիրո խելագարություն» դիմակահանդեսային դրամայում, «Վհուկի գործը» թրիլլերում։ Դերասանուհու մոդելային կարիերայի գագաթը դարձավ «Panorama» ամսագրում 2001 թվականին նկարահանված էրոտիկ ֆոտոշարքը։ Այդ ֆոտոսեսիան անցկացնում էր հայտնի լուսանկարիչ Կոնրադ Գոդլին սիցիալական բնապատկերների ֆոնին։ 2000-ական թվականների սկզբին Մանուելա Արկուրին գրեթե հեռացավ կինոյից և սկսեց հաճախակի երևալ հեռուստատեսությունում։ Մեծ ճանաչում ձեռք բերեց Իտալիայում նկարահանվող «Կարաբիներ» (թարգմանաբար իտալերենից՝ ձիավոր պահնորդ Իտալիայում) հեռուստասերիալում խաղացած դերակատարման շնորհիվ։ Մի քանի տարի Մանուելան այդ սերիալում խաղաց իտալական ոստիկանության սպա Պաուլի Վիտալիի դերը։
Անձնական կյանք
Մանուելա Արկուրին սիրավեպ է ունեցել մի քանի ֆուտբոլիստների հետ, այդ թվում՝ Ֆրանչեսկո Տոտտիի և Ֆրանչեսկո Կոկոյի, ինչպես նաև սուսերամարտի օլիմպիական չեմպիոն Ալդո Մոնտանո կրտսերի հետ ։ 2010 թվականից Արկուրին ամուսնացած է Ջովանի դի Ջանֆրանչեսկոյի հետ։ 2013 թվականի հոկտեմբերին զույգը հայտարարեց, որ երեխային են սպասում ։ 2014 թվականի մայիսի 8-ին Մանուելան ունեցավ անդրանիկ որդուն, որին անվանակոչեցին Մատտիա ։
Բերգենի թանգարան
Բերգենի թանգարան (ամբողջական անվանումը՝ Բերգենի համալսարանի թանգարան, Universitetsmuseet i Bergen), համալսարանական թանգարան Բերգենում, Նորվեգիա։ Հիմնադրվել է 1825 թվականին նպատակ ունենալով մշակույթի և բնական պատմության բնագավառում ստեղծել խոշոր հավաքածուներ։ Թանգարանը դարձավ քաղաքի ակադեմիական գործունեության հենքը, ավանդույթ, որը շարունակվեց, երբ թանգարանը դարձավ Բերգենի համալսարանի մի մասը։
Բերգենի համալսարանական թանգարանը բաժանված է երկու բաժինների՝ բնական պատմության և մշակութային պատմության հավաքածուներ և հանրային իրազեկում ու ցուցահանդեսներ։ Այն հանդիսանում է նաև թանգարանի այգու խնամակալը (նախկինում՝ բուսաբանական այգի)։