Մանկաբուժությունը_Հայաստանում
Մանկաբուժությունը ներկայում
1978 թվականին Ա. Բաբլոյանը հանրապետությունում առաջինն է կատարել ավազանամիզածորանային հատվածի պլաստիկա՝ երիկամի ջրակալման ժամանակ, իսկ 1979 թվականին՝ երեխաների միզապարկ-միզածորանային հակառեֆլեքսային վիրահատություն։ 1982 թվականից Երևանում գործող նրա ղեկավարած միակ մանկական ուրոլոգիական բաժանմունքում 1990 թվականին ստեղծվել է մասնագիտացված ուրո-նեֆրոլոգիական և մանկական վիրաբուժության կենտրոն, որի հիմքի վրա բացվել է հանրապետությունում մանկական հեմոդիալիզի առաջին ծառայությունը։ 1991 թվականին Ա. Բաբլոյանը ՀՀ-ում առաջինն է իրականացրել երեխաների երիկամների փոխպատվաստում, որով հիմք է դրվել երեխաների, հետագայում նաև մեծահասակների երիկամների փոխպատվաստման ծրագրի։ Նրա ջանքերով 2003 թվականին ստեղծվել է «Արաբկիր» ԲՀ-ԵԴԱհ-ն, որտեղ ծավալվել է աշխարհի առաջնակարգ կլինիկաներին հատուկ ախտորոշիչ, բուժ, և կանխարգելիչ աշխատանքներ։ Այդ ամբիոնի աշխատանքներում մեծ ներդրում ունի Ա. Վանյանը, որը հանրապետությունում մանկ, վիրաբույժի որակավորում ունեցող առաջին գլխավոր մասնագետն է, ստեղծել է մանկական վիրաբուժական դպրոց։ 2007 թվականին մանկաբուժության և մանկական վիրաբուժության ամբիոնների վերակազմակերպմամբ ձևավորվել են մանկաբուժության և մանկական վիրաբուժության համար 1 (վարիչ՝ Ա. Բաբլոյան) և համար 2 (վարիչ՝ Ռ. Բարսեղյան) ամբիոնները, որոնք 2011 թվականին կրկին առանձնացել են՝ որպես մանկաբուժության համար 1 և մանկական վիրաբուժության համար 2 ամբիոններ։ Ներկայումս Ա. Բաբլոյանի, Ս. Առաքելյանի, Ն. Դալլաքյանի, Ա. Ասլանյանի և ուրիշներ ջանքերով մանկական վիրաբուժությունը ՀՀ-ում հասել է մեծ հաջողությունների, նորագույն տեխնոլոգիաների ներդրման շնորհիվ հնարավոր է դարձել մի շարք բարդ և եզակի վիրահատությունների իրականացումը, մանկական հասակի ուրոնեֆրոլոգիական, ստամոքսաղիքային (կերակրափող), թոքային («Սուրբ Աստվածամայր» ԿՀ-ում), ոսկրաբանական վիրաբուժության, երիկամների փոխպատվաստման, ինչպես նաև դրունքային հիպերթենզիայի պահպանող, ու վիրաբուժական բուժման ոլորտներում։ «Արաբկիր» ԲՀ-ԵԴԱհ-ում Ա. Բաբլոյանի ղեկավարությամբ պաշտպանվել են հիպոսպադիայի վիրաբուժական շտկման (Ս. Առաքելյան), հալոպիրիդոլային անզգայացման ժամանակ մետալոպրոտեինների դերին (Մ. Շաքարյան), ուրոդինամիկ խանգարումներին (Վ. Ավագյան) և Հայաստանում երեխաների միզաքարային հիվանդության ծագումնաբանության (Ն. Արիկյանց), առողջապահության կազմակերպման հարցերին նվիրված ատենախոսություններ։ Մանկաբուժության և մանկական վիրաբուժության համար 2 ամբիոնի հենակետ՝ Համալսարան վիրաբուժական կլինիկայում զբաղվում են երեխաների որովայնային և թարախային վիրաբուժական հիվանդությունների բուժման, ինչպես նաև նորածնային վիրաբուժության հարցերով (Գ. էյրամջյան, Ա. Ասլանյան, Մ. Ռոստոմյան), կատարվում են որովայնի խոռոչի բաց և ընդերադիտական եղանակով (Ա. Ասլանյան) վիրահատություններ։ Նորածինների վիրաբուժության հիմևախնդիրը զարգացման բազմաթիվ արատների շտկումներն են։ 1968 թվականին հրատարակվել է (է. Մարտիկյան, Վ. Սարուխանյան) «Մանկական վիրաբուժություն» առաջին հայերեն դասագիրքը, 1996 թվականին՝ Ա. Բաբլոյանի, Ա. Վանյանի, Գ. Մհոյանի «Մանկական վնասվածքաբանություն» և «Մանկական օրթոպեդիա» (2000) գործնական ձեռնարկները, «Մանկական վնասվածքաբանություն և օրթոպեդիա» (2004) գիրքը։ Հրատարակվել են բազմաթիվ դասագրքեր՝ Ա. Սարաֆյանի «Մանկան անատոմիան» (1983), Լ. Վարդանյանի և Գ. Քյալյանի՝ մանկական հասակի կառուցվածքակազմաբանությանը նվիրված «Անատոմիան» (1996) և այլն։ Ախտաբանական անատոմիայի մանկական կենտրոնը հանրապետության մանկական ախտաբանաանատոմային ծառայությունն ապահովող միակ հաստատությունն է, որտեղ կատարվում են նաև հյուսվածաբանական, վիրուսամանրէաբանական և բջջաբանական տարբեր գիտական և գործնական հետազոտություններ. դրանք ամփոփվել են 250-ից ավելի գիտական հրապարակումներում (նաև մանկաբուժության համար 1 ամբիոնի հետ)։ Մանկաբուժական ֆակուլտետի և մանկաբուժության դասավանդման աշխատանքներում զգալի ավանդ ունեն Մ. Բալյանը, Մ. Ջոթյանը, Ռ. Պետրոսյանը, է. Թադևոսյանը, է. Գրիգորյանը, Ա. Գրիգորյանը և ուրիշներ, որոնց աշխատանքները հիմնականում կապված են հանրապետությունում մանկաբուժական դպրոցի ստեղծման, մանկաբուժության գիտագործնական բնագավառների զարգացման հետ։ Ի. Ազիզյանի հրատարակած քիթկոկորդականջաբանության գործնական բնագավառի հմտություններին և դեղագրերին վերաբերող 2 ձեռնարկները (1979,1984) ցայսօր կիրառական են բժիշկների և ուսանողների համար։ Մանկաբուժական ֆակուլտետն իր գոյության 47 տարվա ընթացքում տվել է շուրջ 4500 շրջանավարտ, որը տեղամասային մանկաբուժական ծառայության ցանցի ընդլայնման, մանկական ամբուլատոր-պոլիկլինիկական, հիվանդանոցային, առողջարանաառող- ջավայրային ծառայությունների մակարդակի բարձրացման, մանկական հիվանդացության և մահացության աննախադեպ ցածր ցուցանիշների հասնելու, ի վերջո՝ սեփական մանկաբուժական դպրոց ստեղծելու հնարավորություն է տվել, որը մանկական առողջապահության համակարգը հանրապետությունում դրել է գիտագործնական կայուն հիմքերի վրա։ Այդուհանդերձ, եվրոպական կրթական ծրագրերում ինտեգրվելու հետևանքով 1998 թվականին ԵՊԲՀ-ում փակվել է մանկաբուժական ֆակուլտետը և, որպես նեղ մասնագիտացում, մանկաբուժությունը տեղափոխվել է հետդիպլոմային ուսուցման համակարգ։ ԵՊԲՀ-ն իր վերջին մանկաբույժ-շրջանավարտները տվել է 2004 թվականին։