cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մարգարեթ Յորքցի
Վերջին տարիներ
Կյանքի վերջին տարիները Մարգարեթը նվիրել է ամուսնու թոռներին ու ծոռներին։ Իր անձնական ունեցվածքի մեծ մասը դքսուհին ժառանգել է Մարիայի դուստր կրտսեր Մարգարեթ Բուրգունդացուն։
Մարգարեթը մահացել է 1503 թվականի նոյեմբերի 23-ին Մեխելենում։ Նրա գերեզմանը քանդվել է XVI դարի վերջին։ Պահպանվել են նրան պատկերող բազմաթիվ դիմանկարներ և մանրանկարներ։ Դքսուհու գլխավոր ժառանգությունը օժիտի մաս հանդիսացող Անգլիայում պատրաստված թագն է, որը 1474 թվականին նրա կողմից նվիրաբերվեց Ախենի տաճարին։
Մարզպետունի Մանուկյան
Մարզպետունի Համոյի Մանուկյան, ՀՀ պետական և քաղաքական գործիչ։
Պարգևներ և կոչումներ
Ամուսնացած է, ունի չորս երեխա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 4-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:ՕԵԿ անդամներ Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Մարտական ծառայության մեդալակիրներ Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ Կատեգորիա:Հայ շինարարներ
Зацепила
«Зацепила» , ռուս երգիչ Ալեքսանդր Ռևվայի սինգլը, որը թողարկվել է 2019 թվականի մարտի 6-ին Warner Music Russia լեյբլում՝ Արթուր Պիրոժկով կեղծանունով։ Երաժշտության և տեքստի հեղինակը Դենիս Կովալսկին է ։
Մրցանակներ և անվանակարգեր
Սինգլը առաջադրվել է «Լավագույն երգ» և «Լավագույն պարային տեսահոլովակ» անվանակարգերում RU.TV հեռուստաալիքի ռուսական երաժշտական IX մրցանակաբաշխության ժամանակ, որը տեղի է ունեցել 2019 թվականի մաայիսի 25-ին Crocus City Hall-ում    ։
Սինգլը «Տարվա հիթ» կոչում է ստացել Odnoklassniki սոցիալական ցանցի օգտատերերի վարկածով, քվեարկությունն անցկացվել է «Самый ОК!» օնլայն մրցանակաբաշխության շրջանակներում ։
Տեսահոլովակ
Երգի տեսահոլովակը թողարկվել է 2019 թվականի մարտի 6-ին և հավաքել է առաջին 10 միլիոն դիտում ընդամենը մի քանի շաբաթվա ընթացքում, իսկ երկու ամսվա ընթացքում ունեցել է 50 միլիոն դիտում YouTube-ում։ Ալեքսանդր Ռևվան հանդես է եկել որպես գաղափարի հեղինակ, որն իրականացրել է Դենիս Կովալսկին՝ գրելով բառեր և երաժշտություն։
Պիրժկովը հանդես է գալիս արքայազնի դերում, որը փորձում է կոշիկները գեղեցիկ կանանց ոտքին։ Բայց հակառակ դասական հեքիաթների՝ կոշիկը տեսահոլովակում այնքան էլ փոքր չէ։ Ընդհակառակը, շատ գեղեցկուհիների ոտքին այն չափազանց մեծ է։ Դիտելով 77777 թեկնածուներին՝ արքայազնը պարի ընդմիջում է անում։ Եվ հետո բազմության մեջ նա նկատում է նրան, որը գրավում է արքայազնին աաջին հայացքից։ Նրանք միասին պարում են։ Սակայն, ըստ ավանդույթի, կեսգիշերին հերոսուհին պետք է փախչի պարահանդեսից, հակառակ դեպքում կախարդանքը կվերանա։
Այդպես էլ լինում է։ Սակայն հեքիաթի այս տարբերակում արքայազնին այնուամենայնիվ հաջողվում է կանգնեցնել գեղեցկուհուն։ Կեսգիշերին կախարդանքը վերանում է։ Հերոսին ներկայանում է ոչ թե բարեկազմ շիկահեր, այլ փարթամ թխահեր։ Եվ հենց նրա ոտքին էլ հարմարվում է կոշիկը։
Պարզվում է, որ հենց կոշիկներն են վերադարձնում կախարդանքը. դրանք հագնելուց հետո աղջիկը կրկին կրքոտ գեղեցկուհի է դառնում։ Արքայազնն ստիպված է լինում կոշիկները սոսնձել անծանոթուհու ոտքին և փաթաթել կպչուն ժապավենով, որպեսզի ընդմիշտ պահպանի կախարդական գեղեցկությունը։ Եվ միայն դրանից հետո նա որոշում է նրան առաջարկություն անել    ։
Հինգ ամսից էլ քիչ ժամանակում տեսահոլովակը հավաքել է 100 մլն դիտում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2019 սինգլներ
Դմիտրո-Բելովկա
Դմիտրո-Բելովկա (Дмитро-Білівка), գյուղ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Կազանկայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Դմիտրո-Բելովկա գյուղում բնակվում էր 318 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,525 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Կազանկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Մերվին Լերոյ
Մերվին Լերոյ (Mervyn LeRoy;), ամերիկացի ռեժիսոր, կինոարտադրող, դերասան։
Կենսագրություն
1930-ական թվականների առաջին կեսին բեմադրել է իր առավել հայտնի ֆիլմերը՝ «Փոքրիկ Կեսար» (1931), «Ես փախած տաժանակիր եմ» (1932), «1933 թվականի ոսկի փնտրողները» (1933)։ 1938 թվականին դարձել է Մետրո-Գոլդուին-Մայեր մեդիաընկերության ղեկավար, որտեղ, մասնավորապես, հանդես է եկել որպես «Օզ երկրի հրաշագործը» ֆիլմի պրոդյուսեր և ռեժիսոր ։ Լերոյի շնորհիվ հայտնի են դարձել այնպիսի դերասաններ, ինչպիսիք են Քլարկ Գեյբլը, Լորետա Յանգը, Ռոբերտ Միտչեմը և Լանա Թըրները ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ Կատեգորիա:Հրեա գրողներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ Կատեգորիա:1900 ծնունդներ Կատեգորիա:1987 մահեր Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 15 ծնունդներ Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Սան Ֆրանցիսկո քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Կինոռեժիսորներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Դերասաններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ Կատեգորիա:Կինոարտադրողներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ
Իոսիֆ Ստալինի մահ
1953 թվականի մարտի 1-ին Իոսիֆ Ստալինը, որը գտնվում էր Կունցևոյի ամառանոցում (Մոսկովյան շրջանում Ստալինի նստավայրերից մեկում), հայտնաբերվել է պահակախմբի աշխատակից Լոզգաչյովի կողմից փոքր ճաշասենյակում, գետնին ընկած։ Մարտի 2-ի առավոտյան ամառանոց են ժամանել բժիշկները և ախտորոշել մարմնի աջ կողմի պարալիզ։ 1953 թվականի մարտի 4-ին հայտարարվել է Ստալինի հիվանդության մասին, ռադիոյով փոխանցվում էին հաղորդումներ նրա առողջության մասին․ հիշատակվում էին ծանր վիճակի տարբեր հատկանիշներ, ինչպիսիք են գիտակցման կորուստը, ինսուլտը, մարմնի պարալիզը և այլն։ Մարտի 5-ին, ժամը 21։50-ին Ստալինը մահացել է ։ Նրա մահվան մասին հայտարարվել է ռադիոյով 1953 թվականի մարտի 6-ին առավոտյան ժամը 6-ին։ Բժշկական եզրակացության համաձայն, Ստալինը մահացել է ներուղեղային արյունազեղման արդյունքում։ Մարտի 6-9-ին մարդիկ հրաժեշտ են տվել Ստալինին, ամբողջ երկրում սուգ է հայտարարվել։ Մահացածի մարմնով դագաղը տեղադրվել է Միությունների տանը։ Թաղման արարողությունը տեղի է ունեցել մարտի 9-ին ։
Այս հարցին նվիրված հետազոտող Ժորես Մեդվեդևի «Ստալինի մահվան հանելուկը» ակնարկում, ինչպես նշում է Ռոկիտյանսկին, տրվում են մինչ այդ ոչ հայտնի տեղեկություններ Ստալինի առողջության, նրա հիվանդության առաջին ախտանիշների, ինքնազգացման վատացման, ինսուլտի մասին։ Սակայն, այն փաստը, որ նա անօգնական պառկած էր գետնի վրա մի քանի ժամ շարունակ, իսկ Խրուշչովը, Մալենկովը և Բերիան չեն շտապել օգնություն կանչել, մեկնաբանվում է որպես դավադրություն ։ Առաջին անգամ բռնի մահվան տարբերակը լայն հռչակում է ստացել 1976 թվականին Ավտորխանովի «Ստալինի մահվան հանելուկը․ Բերիայի դավադրությունը» գրքում ։
Ստալինի մահվան բոլոր (այդ թվում նաև այլընտրանքային) տարբերակները և շշուկները գրված են Ռաֆայել Գրուգմանի «Ստալինը մահը․ բոլոր տարբերակները և ևս մեկը» ։
Այլընտրանքային տեսակետներ
Գոյություն ունեն բազմազան տեսակետներ, որոնք ենթադրում են մահվան անբնականությունը և կարծում են, որ դրան մասնակցել է Ստալինի շրջապատը։ Այդ տեսակետներից մեկի համաձայն, Բերիան, Խրուշչովը և Մալենկովը նպաստել են Ստալինի մահվանը, չօգնելով նրան ։ Այդպիսի մի քանի տարբերակները ենթարկվել են մերկության։ Այդպես, «Կրեմլի գայլ» գիրքը, որում հեղինակը, ասելով, որ Լազար Կագանովիչի թոռն է, պատմում է իբր իր քեռու բառերից, որ նա դավադրություն է կազմակերպել Ստալինի դեմ և սպանել նրան Միկոյանի, Մոլոտովի և Բուլգանինի հետ միասին, ետ է կանչվել William Morrow & Co հրատարակության կողմից, սակայն դա չի խանգարել գրքին հետագայում լույս տեսնել ռուսերեն լեզվով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իոսիֆ Ստալին Կատեգորիա:1953 Կատեգորիա:Մարտի 5
Աստերոիդների ցանկ (226301-226400)
Աստերոիդների ցանկ (226201-226300) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (226401-226500)
Արբի Հովհաննիսյան
Արբի Հովհաննիսյան (Արբի Յովհաննիսեան, Arby Ovanessian,  آربی اوانسیان, ), հայ ռեժիսոր։
Կենսագրություն
Արբի Հովհաննիսյանը ծնվել է 1942 թվականի փետրվարի 20-ին Նոր Ջուղայում։ Սովորել է Թեհրանի հայկական Քուշեշ Դավթյան դպրոցում։ 1966 թվականին ավարտել է Լոնդոնի ֆիլմարվեստի ինստիտուտը։ Ուսման տարիներին նկարահանել է Գրիգոր Զոհրապի «Դիմակ» և Հովհաննես Թումանյանի «Փարվանա» (ցուցադրվել է Օբերհաուզենի կինոփառատոնում Բրիտանիայի կողմից) կարճամետրաժ ֆիլմերը։ 1971 թվականին նկարահանել է «Աղբյուր» երկարամետրաժ ֆիլմը, քաղված Մկրտիչ Արմենի վիպակից (ցուցադրվել է Վենետիկի, Փարիզի, Պիզարոյի կինոփառատոնում Իրանի կողմից։ Ֆիլմի օրինակը պահպանւում է Սինեմաթեք Ֆրանսեզում։)
Հիմնադրել է «Արմեն» (1960), «Քարգահե Նեմայեշ» ([Թատրոնի Աշխատանոց] 1969, ռեժիսոր՝ մինչև 1976), «Չարսու» թատրոնները։
Բեմադրել է Թեհրանի նորակառույց մեծ թատրոնի, «Թաթրէ շահր» -ի բացման ներկայացումը՝ Անտոն Չեխովի «Բալենու այգին» (1973) և երեք տարի եղել է նույն թատրոնի գեղարվեստական ղեկավարն ու մնայուն խաղացանկի բեմադրիչը։ 1977 թվականից մինչև Իրանի Իսլամական հեղափոխությունը՝ 1979 թվականը, եղել է «Չարսու» թատրոնի տնօրենը և գեղարվեստական ղեկավարը։
Բեմադրել է Հակոբ Պարոնյանի («Մեծապատիվ մուրացկաններ»), Լևոն Շանթի («Ճամբուն վրայ», «Ուրիշի համար»), Ագուստ Ստրինբերգի («Օր. Ժուլի», «Պարտատերեր»), Սամուել Բեքեթի («Բեքեթ 5»), Արթուր Ադամովի («Այնպես, ինչպես որ էինք»), Փիթր Հանտկեի («Ոոտքս ինձ ուսուցիչ», «Ինքնադատում»), Հենրիկ Իբսենի («Հեդդա Գաբլեր», «Փոքրիկ Էյոֆը»), Փիթր Գիլի («Ննջեցյալների որջը»), Ալբեր Կամյուի («Կալիգուլա»), Անտոն Չեխովի («Բալենու այգին», «Շնիկով տիկինը»), Լուիջի Փիրանդելլոյի («Մարդ, գազան ու առաքինություն»), Թադեոս Ռուժևիչ («Ծիծաղելի ծերուկը»), Թենիսի Ուիլեամզի («Կանչը») և այլոց ստեղծագործություններից՝ հիմնականում երեսուն թատերգություն՝ հայերեն, պարսկերեն, անգլերեն և ֆրանսերեն լեզուներով։
Հրավիրվել է Փիթեր Բրուկի և Երժի Գրուտովսկու կողմից՝ համագործակցելու թատրոնի մարզում նրանց վարած հետազոտական ծրագիրներին։
1970-1971 թվականներին ռեժիսոր Պիտր Բրուկի հետ Շիրազի արվեստի փառատոնի համար բեմադրել է մեծահամբավ «Օրգաստ» (2 մասով) ներկայացումը։
1979 թվականին հաստատվել է Փարիզում։ 1980 թվականին հիմնել է Փարիզի Հայ թատրոնի ընկերակցությունը (ՀԹԸ) և 1983 թվականին բեմադրել է Լևոն Շանթի, Վազգեն Շուշանյանի երկերի և Արշիլ Գորկու նամակների հիման վրա իր հյուսած «Թե ինչպես մորս ասեղնագործ գոգնոցը կը սփռվի  կյանքիս մեջ» ներկայացումը ։ Նկարահանել է այն որպես կինո, (ցուցադրուել է Մոնրեալի, Փարիզի ու ԱՄՆ-ի մի քանի կինոփառատոններում։ Փարիզի բեմերում հայերենով բեմադրել է վեց հայկական թատերկ (իր ցենարով «Թէ ինչպես մօրս ասեղնագործ գոգնոցը...», Եղիա Գասպարյանի «Քըզ մեզ աղկեկները», Լևոն Շանթի «Շղթայվածը», «Ուրիշի համար», Վահան Թոթովենցի «Երկու սուր», Գոհար Մարկոսյանի «Հուշարձան»)։
«Ֆէստիվալ դ՛ոթոնի» հրավերով Ժորժ Պոմպիդու Կենտրոնում Ֆրանսերենով բեմադրել է Անտոն Չեխովի «Շնիկով տիկինը» պատմվածքը, իր բեմականացմամբ, Սաշա Փիթոյեֆի խաղարկությամբ։ «Թեատր դո լա Վիլի» համար Անդրե Շերբանի գործակցութեամբ բեմադրել է Միխայիլ Բուլգակովի «Վարպետն ու Մարկարիտը» ։
1990 թվականից «Հայ թատերագիրներին նվիրված թատերական ընթերցումներ» խորագրի ներքո մարմնավորել ու ներկայացրել է նախապես խաղացանկ չմտած և ընդհանրապես անտեսված՝ անճանաչ մնացած, ավելի քան 130 թատերկ (Փարիզում, Երևանում, Թեհրանում, Նյու Յորքում և Տորոնտոյում)։
Առաջին անգամ Հայաստան է այցելել 1989 թվականին, Սովետական Հայաստանի կինոգործիչների հրաւվերով։ Պաշտոնապես աշխատել է Հայաստանում և սփյուռքում արտադրված ֆիլմերի՝ Ժորժ Պոմպիդու Կենտրոնում «Հայկական Շարժավեստը» վերնագիրը կրող հետադարձ հայեացք ծրագրի և դրան առնչվող  ցուցահանդեսի համար։ Ծրագիրն իրականացվել է 1993 թվականին (հունիսի 9 - հոկտեմբերի 18)։
Երկրորդ անգամ Հայաստան է այցելել 1991 թվականին սփյուռքահայ Անդրանիկ թատերական փառատոնի հրավերով՝ «Լևոն Շանթը և իր թատերական մտածողությունը» բանախոսությունը և «Շղթայվածը» խաղի երրորդ արարը ներկայացնելու համար։ Գնահատվել է Փառատոնի կողմից, Ժուռիի հատուկ դիպլոմով։
Երրորդ անգամ Հայաստան է հրավիրվել 1996 թվականին, ՀՀ մշակույթի, երիտասարդության հարցերի և սպորտի նախարարության կողմից։ «Թատերական ընթերցումներ» խորագրի ներքո, Սունդուկյանի անվան թատրոնի ճեմասրահում, Մարտիրոս Սարյանի պաննոյի ներքո ներկայացրել է շարժումի և տարածքի մէջ դրված երեք թատերկ ՝ Լևոն Շանթի «Ուրիշի համար», Վահան Թեքեյանի «Մայրեր» և Միքայել Գուրջյանի «Տուրքը»։  Կազմել է Սունդուկյանի անվան պետական ակադեմիական թատրոնի վերակառուցման, խաղացանկային հարցերի և թատերական արվեստի ուսուցման ծրագիրների մշակման համար առաջարկներ և ծավալուն գործնական ուղղեցույց (չնայած իր վայելած պաշտոնական գնահատանքին, այն երբեք չկիրառվեց և հակառակ ընթացքի մէեջ դրվեց)։
Գրել է թատրոնի, կինոյի և երաժշտական արվեստների մասին հոդվածներ ՝ հատկապես «Յառաջ»-ի «Միտք և Արուեստ»ի մեջ։
Խմբագրել ու ծանոթագրել է հայ թատերագիրների գործերից կազմված երկու եռահատոր՝ ՄԷԿ ԱՐԱՐ (40 թատերախաղ - հրատարակություն ՀԹԸ-ի և ԳԱԹ-ի. 2001-2003, Փարիզ/Երևան) և ԹԱՏԵՐԿԱՇԱՐ (12 յուրօրինակ թատերկներ, ՀԹԸ. 2019, Փարիզ/Երևան)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իրանահայ կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Նոր Ջուղա քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ Կատեգորիա:Իրանահայ գրողներ Կատեգորիա:Իրանահայ ռեժիսորներ Կատեգորիա:Հայ դրամատուրգներ
Զաքարո
Զաքարո (ზაქარო), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Մցխեթ-Մթիանեթ մարզի Մցխեթի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 760 մետր բարձրության վրա։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 558 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Մցխեթի շրջան
Ալին Գոյան
Կենսագրություն
Ալինե Ենգոյանը ծնվել է 1983 թվականի օգոստոսի 7-ին՝ Երևանում ։ Սովորել է վոկալ-երաժշտական հատուկ ձայնի պահպանման դպրոցում։ Փոքր տարիքից ելույթ է ունեցել հայաստանյան բեմերում, շրջագայել եվրոպական երկրներում։ Միջնակարգ կրթություն ստանալուց հետո ուսումը շարունակել է Երևանի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում։ Ուսանողական տարիներին աշխատանքի ընդունվել Հայաստանի բարձրագույն դատական ատյանում՝ որպես իրավաբան-փորձագետ, հետագայում հանրային կապերի պատասխանատու։ 2005-2009 թվականներին ուսումը շարունակել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում։
Եղել է Վճռաբեկ դատարանի մամուլի քարտուղար ։ 2008 թվականից Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերությունով վարել է իր հեղինակած «Դատաժամ» իրավական հաղորդաշարը։ Փաստաբանի աշխատանքով սկսել է զբաղվել 2015 թվականից։
2015 թվականին հրապարակել է իր առաջին «Կանչէ կռունկ» ձայնասկավառակը, որտեղ տեղ են գտել հայկական ժողովրդական ստեղծագործություններ՝ ժամանակակից գործիքավորմամբ։ Ալինե Գոյանի նախաձեռնությամբ ստեղծվել է «Օպերա Վիվա» երաժշտական նախագիծը։
Կենդանասերների կամավորների խմբի անդամ է։
Արտաքին աղբյուրներ
Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Իրավաբաններ Կատեգորիա:Հայ իրավաբաններ Կատեգորիա:Իրավաբաններ ըստ ազգության Կատեգորիա:Իրավաբաններ ըստ երկրի Կատեգորիա:Փաստաբաններ Կատեգորիա:Երգչուհիներ Կատեգորիա:Հայ փաստաբաններ Կատեգորիա:Հայ երգչուհիներ Կատեգորիա:Երգչուհիներ ըստ ազգության
Տուրունվոժ (Կիպիևայուի վտակ)
Տուրունվոժ (Турунвож), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Կիպիևայու գետի աջ ափին՝ 13 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 22 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը՝ Պեչորա գետի ավազաների վտակները մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը՝ Պեչորա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Իվան Պուշչին
Իվան Իվանովիչ Պուշչին (Ива́н Ива́нович Пу́щин, ), դեկաբրիստ Իվան Պետրովիչ Պուշչինի որդին։
Դատապարտվելով դեկաբրիստների գործով՝ 1826 թվականի վերջին ուղարկվել է Կովկասյան առանձին կորպուս, որի կազմում մասնակցել է 1826-1828 թվականների ռուս-պարսկական պատերազմին, Արևելյան Հայաստանի տարածքում ծավալված բոլոր կարևոր ռազմական գործողություններին, հատկապես Սարդարապատի և Երևանի ազատագրմանը։ Մասնակցել է նաև 1828-1829 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմին, աչքի ընկել Կարսի բերդի գրավման ժամանակ։ Մերձավոր կապերի մեջ է եղել Ներսես Աշտարակեցու, Հարություն Ալամդարյանի և այլ հայ գործիչների հետ։ Եղել է Ալեքսանդր Պուշկինի մտերիմ ընկերը և դասընկերը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս դեկաբրիստներ
Դյուկուկ
Դյուկուկ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Մարդինի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Տոգո (շուն)
Տոգո, Ալյասկայի Նոմ քաղաք շիճուկ հասցնելու 1925 թվականի մրցավազքում Լեոնարդ Սեպալայի և նրա շնասայլակի առաջատար լծկան շունը։ Թեև նա շատ ավելի մեծ հեռավորություն էր անցել, քան վազքի ցանկացած այլ ուղեկցող շուն, արահետի ամենավտանգավոր հատվածներում, նրա դերը բացառվեց այն ժամանակվա իրադարձության մասին ժամանակակից նորություններից՝ հօգուտ ռելեի վերջին փուլում ուղեկցող շան՝ Բալտոյի, որին նույնպես պատկանում և բուծում էր Սեպպալան։
Սկզբում համարվելով ուղղակի անհանգստացնող, նախքան Սեպալայի կողմից որպես առաջնորդ և հրաշամանուկ ճանաչվելը, Տոգոն արդեն ցուցադրել էր նվիրվածության և տոկունության ծայրահեղ սխրանքներ երբ դեռ ձագ էր, իսկ հասուն տարիքում շարունակեց ցուցաբերել անսովոր խելացի սխրանքներ շատ անգամներ՝ փրկելով մարդկանց կյանքեր ու իր թիմը։ Իր տոհմից բուծված  շները նպաստել են «Սիբիրյան Սեպպալա» լծկան շների շարքին, ինչպես նաև սիբիրյան հասկիների հիմնական գենոֆոնդին
Նախապատմություն
Տոգոն նախկին առաջատար շան Սուգգենի և սիբիրյան էգ Դոլլիի սերունդներից էր։ Տոհմածառի վաղ գրառումները չեն  համապատասխանում նրա ծննդյան տարվա հետ, նաև, նրա բուծող Վիկտոր Անդերսոնի և նրա սեփականատեր Սեպպալայի նշած տարեթիվը։ Հրապարակված աղբյուրների մեծ մասը ծննդյան տարին  նշում է 1913-ը, բայց նրա ճշգրիտ ծննդյան ժամանակի վերաբերյալ համաձայնության  գոյություն չունի։ Այնուամենայնիվ, նրա տոհմածառը չի համապատասխանում  ծննդյան տարեթվին  ։  Նրան անվանել են Cugu [to`go], որը հյուսիսային սամի լեզվով նշանակում է շան ձագ, իսկ ավելի ուշ՝ ճապոնացի ծովակալ Տոգո Հեյհաչիրոյի անունով։. Սկզբում նա կարծես լծկան շան ներուժ ուներ։ Հասուն տարիքում հասնում էր մինչև 48 ֆունտի (22 կգ) և ուներ սև, շագանակագույն և մոխրագույն մորթի, որի պատճառով մշտապես կեղտոտ էր երևում ։
Երբ ձագ էր Տոգոն հիվանդ էր, և կարիք ուներ ինտենսիվ խնամքի Սեպպալայի կնոջ կողմից։ Լրագրողներից մեկի խոսքերով, նա շատ համարձակ և կռվարար էր, հետևաբար դիտվում էր որպես «չար և չարաճճի»՝ ցույց տալով «... շների հանցագործ դառնալու բոլոր նշանները»։ Սկզբում այս պահվածքը մեկնաբանվում էր որպես վկայություն այն բանի, որ նա իր հիվանդության ժամանակ ցուցաբերված անհատական ուշադրության պատճառով փոխվել է, քանի որ կարծես հարմար չէր լծկամ շուն լինելու համար։ Սեպալան 6 ամսականում նրան ընտանի շուն էր դարձրել ։
Ընդամենը մի քանի շաբաթ տնային ընտանի կենդանի լինելուց հետո Տոգոն ցատկեց փակ պատուհանի ապակու միջով և մի քանի մղոն ետ վազեց դեպի իր արաջին տիրոջ մոտ։ Թիմի հանդեպ այս նվիրվածությունը տպավորեց Սեպալային, ուստի նա չփորձեց կրկին զիջել։ Այնուամենայնիվ, Տոգոն շարունակում էր անախորժություններ առաջացնել ՝ դուրս գալով խմբից, երբ Սեպալան թիմին դուրս էր բերում վազքի։ Նա հարձակվում էր հանդիպակաց թիմերի առաջատար շների վրա՝ «իբրև... իր տիրոջ ճանապարհը մաքրելու համար»։ Սակայն մի օր նա հարձակվեց շատ ավելի մալամուտ առաջնորդի վրա և ծանր վիրավորվեց։ Վերականգնվելուց հետո, Տոգոն դադարեց հարձակվել այլ թիմերի առաջատար շների վրա։ Սա, սակայն, ապացուցում էր, որ արժեքավոր փորձ է, քանի որ դժվար էր լծկան շանը սովորեցնել հեռու մնալ հանդիպակաց խմբերից ։
Երբ Տոգոն 8 ամսական էր,ձեռք բերեց լծկան շուն լինելու իր արժանիքը։ Ինչ-որ մեկը Սեպալային վարձել էր, որպեսզի նրան արագ տեղափոխի նոր հայտնաբերված ոսկու հանք, որը թիմի համար մեկ գիշերվա հետադարձ ճանապարհորդություն կլիներ։ Չկարողանալով լրացուցիչ ժամանակ ծախսել երիտասարդ Տոգոյի չարաճճիությունների հետ գործ ունենալու համար, Սեպպալան նրան կապեց բուծարանում՝ հրահանգներ տալով՝ նրան ազատ չթողնելու համար, մինչև նա և թիմը լավանան և հեռանան։ Սեպալայի հեռանալուց կարճ ժամանակ անց Տոգոն ազատվեց կապանքից և ցատկեց բուծարանի ցանկապատից՝  թաթով բռնելով։ Բուծարանի կինոլոգը նկատեց և  շանը ազատեց  ցանկապատից, բայց մինչ նա կկարողանար բռնել, շունն ընկավ թիմի հետքի վրա։ Նա հետևեց նրանց մինչև  ուշ գիշեր և աննկատ քնեց այն տնակում, որտեղ Սեպալան գիշերում էր։ Հաջորդ օրը Սեպպալան հեռվից նկատեց նրան և հասկացավ, թե ինչու են իր շներն այդքան տարօրօնակ ձայներ արձակել։  Տոգոն շարունակում էր բարդացնել Սեպալլայի աշխատանքը  բուծարան վերադառնալու ճանապարհին՝ փորձելով խաղալ ծառայողական շների հետ և ստիպելով նրանց մասնակցել "հյուսիսային եղջերուների հարձակումներին" ՝ հետքը կորցնելով։ Սեպպալան այլ ելք չուներ, քան զենք ու զրահ դնել նրան վերահսկելու համար, և զարմացավ, որ Տոգոն անմիջապես հանդարտվեց։ Քանի որ մրցավազքը շարունակվում էր, Սեպպալան շարունակում էր Տոգոյին առաջ տանել գծի երկայնքով, մինչև օրվա վերջում նա կիսեց առաջատար դիրքը մեկ այլ լծկան շան հետ («Ռուս» մականունով)։ Տոգոն իր առաջին օրը սահնակով անցավ 75 մղոն, ինչը չլսված էր անփորձ երիտասարդ լծկան շան համար, հատկապես ձագուկի համար։ Սեպալան նրան անվանեց «հրաշք երեխա», իսկ ավելի ուշ ավելացրեց, որ «ես գտել եմ բնական ծնված առաջնորդի, մի բան, որը ես տարիներ շարունակ փորձել եմ բուծել» ։
Տոգոն հետագայում դարձավ Սեպպալայի ամենաթանկ շներից մեկը, և այս սերտ և փոխշահավետ հարաբերությունները շարունակվեցին մինչև Տոգոյի կյանքի վերջը։ Serum Run-ի մրցավազքի ժամանակ նա 12 տարեկան էր և 7 տարի շարունակ ուղեկցող շուն էր ։
Գթասրտության մեծ մրցավազք
1925 թվականին, ի պատասխան համաճարակի, 300240 միավոր դիֆթերիայի դեմ պատվաստանյութի առաջին խմբաքանակը գնացքով Անքորիջից հասցվեց Նենանա, Ալյասկա, որտեղ այն վերցրեց քսան շնասայլերից առաջինը և ավելի քան 100 շուն, որոնք փոխանցեցին պատվաստանյութը։ Ընդհանուր 674 մղոն (1085 կմ) դեպի Նոմ ։
Տոգոն և Սեպալան վազեցին 170 մղոն (270 կմ) դեպի արևելք Նոմից մինչև Շակտուլիկից դուրս, որտեղ նրանք փոխանցեցին շիճուկը, հակառակ ուղղությամբ եկող թիմին հունվարի 31-ին ,(Սեպպալան ակնկալում էր գնալ մինչև Նուլատո և վերադառնալ միայնակ)։ Փոխանցելուց հետո նրանք ևս 91 (146 կմ) մղոն ետ վերադարձան Գոլովին, որտեղ շիճուկը հանձնեցին Չարլի Օլսենի թիմին ՝ ընդհանուր առմամբ ավելի քան 261 մղոն (420 կմ) վազելով երթուղու ամենավտանգավոր  հատվածներով։ Ջերմաստիճանը գնահատվել է -30 °F (-34 °C), իսկ փոթորկի քամին առաջացրել է ցուրտ մինչև -85 °F (-65 °C) :
Վերադարձի ճանապարհը անցնում էր Նորթոն նեղուցի մերկասառույցով ։ Գիշերն ու ձնաբուքը թույլ չտվեցին Սեպպալային տեսնել արահետը, բայց Տոգոն երեկոյան ժամը 8-ին հասավ ափին գտնվող Isaacs Point-ի ճամփեզրի սրճարան ՝ կանխելով իր թիմի մահը։ Մեկ օրում 84 մղոն (134 կմ) ճանապարհորդելուց հետո, վեց ժամ քնելուց հետո գիշերը ժամը 2-ին թիմը շարունակեց իր ճանապարհը ։
Գիշերը ջերմաստիճանը իջավ մինչև -40 °F (-40 °C), իսկ քամին ուժեղացավ մինչև 65 մղոն/ժամ (105 կմ/ժամ)։ Թիմը վազում էր սառույցի վրա, որը պառակտվեց ՝ հետևելով ափամերձ գծին։ Նրանք վերադարձան ափ ՝ անցնելու փոքրիկ Մաքքինլի լեռը ՝  բարձրանալով 5000 ոտնաչափ (1500 մ)։ Գոլովինի հաջորդ ճամփեզրի հաստատություն իջնելուց հետո Սեպպալան շիճուկը հանձնեց Չարլի Օլսենին, որն էլ իր հերթին հանձնեց Գունար Կաասենին և Բալտոյին ։
Հետևանքներ և Ժառանգություն
1926 թվականի հոկտեմբերին Սեպպալան, Տոգոն և շների զրահը շրջագայեցին Սիեթլից, Վաշինգտոն, Կալիֆորնիա; Սեպպալան և Տոգոն մեծ բազմություն հավաքեցին մարզադաշտերում և հանրախանութներում և նույնիսկ հայտնվեցին Lucky Strike ծխախոտի արշավում ։ Նյու Յորքում Սեպալան իր թիմին տարավ քաղաքապետարանի աստիճաններից հինգերորդ պողոտայով և անցավ Կենտրոնական պարկով։ Թիմը մի քանի անգամ հանդես է եկել «Մեդիսոն Սքուեր Գարդենում», որը ղեկավարել է Թոմ Ռիկարդը, ով նախկինում աշխատել է «Նոմեում», և որտեղ դեկտեմբերի 30-ին Տոգոն արժանացել է Ռոալդ Ամունդսենի ոսկե մեդալի ։
Նոր Անգլիայում նրանք մասնակցել են մի քանի լծկան շների մրցավազքերի Արթուր Ուոլդենի տեղական Chinook-ների դեմ և հաղթել հսկայական տարբերությամբ։ Սեպպալայի մրցավազքերի հաջողությունը և Serum Run-ի  շներին և կայուրներին բերած համբավը, թույլ տվեցին Սեպպալային հիմնել սիբիրյան շների բուծարան և համագործակցել Էլիզաբեթ Մ.Ռիկերի հետ Լեհաստանում ՝  Մեյնում։ Տոգոյին թողեցին ապրելու Ռիկերի բուծարանում, որպեսզի կարողանա վայելել շքեղ կյանքը իր լծկան շան աշխատանքը թողնելուց հետո, և հաջորդ մի քանի տարիների ընթացքում նրան բուծեցին ՝ հիմք դնելով սիբիրյան լծկան շների ժամանակակից ցեղատեսակների համար, որոնք հայտնի են որպես «Սիբիրյան լծկան շուն Սեպպալա» և Սիբիրյան հասկի ։
1928 թվականին Էլիզաբեթ Մ. Ռիկերը Լեհաստան, Մեյնից, գրեց և հրատարակեց իր « Մտորումները բուխարու մոտ» գիրքը ։ Սեպպալան թանաքոտեց Տոգոյի թաթը և օգնեց ստորագրել որոշ գրքեր ։
Մահ և հետմահու ճանաչում
Մի քանի տարի թոշակի անցնելուց հետո Poland Spring-ի Ricker Kennel-ում, Տոգոն Սեպպալայի կողմից էվթանազիայի ենթարկվեց 1929 թվականի դեկտեմբերի 5-ին, 16 տարեկան հասակում, հոդացավերի և մասնակի կուրության պատճառով ։ Հաջորդ օրը Նյու Յորքս Թայմս-ի վերնագիրն էր «Շուն-հերոսը մահանում է» (Սալիսբըրի 2003 թվական), և նրան փառաբանում էին բազմաթիվ այլ թերթերում։ Նրա մահից հետո ՍԵպպալան պահեց շան մաշկը։ Մոնտաժված մաշկը ցուցադրվել է Վերմոնտի Շելբուրնի թանգարանում: Ալյասկայի ուսանողները նամակային արշավ են սկսել՝ Տոգոն Ալյասկա վերադարձնելու համար։ Այսօր մոնտաժված մաշկը ցուցադրվում է ապակե տուփի մեջ Ալյասկայի Վասիլլայի Iditarod Trail Sled Dog Race Headquarters թանգարանում։ Յեյլի համալսարանի Պիբոդի բնական պատմության թանգարանը իրենց հավաքածուում շան կմախքն ունի ։
Տոգոյի հեղինակությունը նրան հարատև համբավ բերեց, բայց միայն 1997 թվականին ստեղծվեց նրա առաջին արձանը, թեև տեղադրվեց Քլիվլենդ Մետրոպարկսի կենդանաբանական այգու Բալտոյի արձանի կողքին ։ 2001 թվականին նա վերջապես ստացավ անհատական, բայց փոքր չափի արձան, որն ի սկզբանե գտնվում էր Նյու Յորքի ստորին Իսթ Սայդում, իսկ ավելի ուշ տեղափոխվեց Սյուարդ Պարկ։   Հանրահայտ գեղարվեստական դեռահաս  Նենսի Դրյուն 1937 թվականին «Շշնջացող արձանը» վեպում իր անունով է կոչել մի թափառական տերիեր։ Շունը հայտնվում է Նենսի Դրյուի վեպերի մեծ մասում:
2011 թվականին Թայմս ամսագիրը Տոգոյին ճանաչել է բոլոր ժամանակների ամենահերոսական կենդանին."«Շունը, ով հաճախ է քաղաքը փրկելու համար մեծ հաճոյախոսությունների արժանացել, Բալտոն է, բայց նա պարզապես պատահաբար վազեց մրցավազքի վերջին՝ 55 մղոնը։ Աշխատանքի առյուծի բաժինը կատարած լծկան շունը Տոգոն էր։ Նրա ճամփորդությունը՝ լի փոթորիկներով, ամենաերկարն էր՝ 200 մղոն, և ներառում էր վտանգավոր Norton Sound-ի վրայով անցնելը, որտեղ նա փրկեց իր թիմին  սառցաբեկորների միջով համարձակ լողալով» ։"2022 թվականի սեպտեմբերի 17-ին Տոգոյի բրոնզե արձանը բացվեց Լեհաստանի Մեյն քաղաքում, որտեղ Տոգոն անցկացրեց իր վերջին տարիները որպես գամասեղ շուն ։ Լեհաստանի ներկայիս Spring Seppala Kennels-ի Մեյն Մաշեր Ջոնաթան Հեյսը նախորդ տարի Տոգոյի անմիջական ժառանգներից կազմված իր թիմի հետ մեկնեց 285 մղոն արշավի՝  արձանի համար միջոցներ հավաքելու նպատակով ՝  նախագծի իրազեկվածությունը բարձրացնելու համար վավերագրական ֆիլմով  Արձանը նախագծել է Մեյնի նկարիչ Դեյվիդ Սմուսը, շունը կանգնած է պատմական Մեյնի շենքի դիմաց ՝ առողջարանային համալսարանում ։
Ֆիլմի ադապտացիա
Տոգոյի ջանքերի մասին ֆիլմի ադապտացիան արտադրվել է Walt Disney Pictures-ի կողմից և թողարկվել 2019 թվականի դեկտեմբերի 20-ին Disney+-ում ։ Ուիլեմ Դեֆոն ֆիլմում նկարահանվում է որպես Տոգոյի սեփականատեր Լեոնարդ Սեպպալա ։ Ֆիլմը արտադրվել է 2018 թվականի սեպտեմբերի 24-ից մինչև 2019 թվականի փետրվարը Կալգարիում  Տոգոյին մարմնավորել է շուն-դերասան Դիզելը, որը հանդիսանում է անմիջական հետնորդը, 14 սերունդ անց ։
2019 - ի երկրորդ ֆիլմը ՝ P12 films-ի "Ալյասկայի մեծ մրցավազքը", նույնպես նկարագրում է երկու թիմերի հերոսությանը և իսկապես ցույց է տալիս և ՛ Բալտոյին և՛ Տոգոյին։ Այստեղ Բալտոն ներկայացված է Ալյասկայի մեծ սև-սպիտակ մալամուտով, բայց ֆիլմի հիմքում Սեպպալայի պատմությունն է։ Ֆիլմը որոշ չափով ճշգրիտ է և ավելին, քան որոշ այլ պատկերներ, բայց դեռևս շեղվում է իրականությունից և չի ներառում մի քանի կարևոր իրադարձություններ, սակայն, ինչպես Դիսնեյի ֆիլմը, այն կենտրոնանում է և՛ Տոգոյի, և՛ Բալտոյի վրա, այլ ոչ թե Բալտոյի ։  Թեև  սխալ կերպով գնահատեց երկու թիմերին համատեղ վերջին 50 մղոն ձգվող հատվածում։
Տե՛ս նաև
Տոգո(Ֆիլմ) Բալտո
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայտնի շներ Կատեգորիա:Հայտնի կենդանիներ Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ԲՊՀ հոդվածներ 2023
Ստարոչուկուրովո
Ստարոչուկուրովո (Старочукурово, Иҫке Соҡор), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Տատիշլինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 113 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Տատիշլինսկի շրջանի բնակավայրեր
Իգոր Միտորայ
Իգոր Միտորայ (Igor Mitoraj, ), լեհ քանդակագործ։ 1968 թվականից ապրել է արտասահմանում (Ֆրանսիա, Իտալիա) ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1944 թվականին գերմանական Էդերան քաղաքում։ Մայրը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Լեհաստանից արտաքսվել է Սաքսոնիա` կատարելով վարձու տարբեր աշխատանքներ։ Հայրը եղել է ֆրանսիացի, Ֆրանսիական օտարերկրյա լեգեոնի սպա, հետո գերվել է գերմանացիների կողմից։ Պատերազմի ավարտին մայրը որդու հետ վերադարձել է Լեհաստան։ Իգորն ավարտել է Բելսկո Բյալայի գեղարվեստական լիցեյը, իսկ 1963 թվականին ընդունվել Կրակովի գեղարվեստի ակադեմիա, որտեղ սովորել է Տադեուշ Կանտորի մոտ։
1968 թվականին ուսումը շարունակելու համար մեկնել է Ֆրանսիա, սովորել Փարիզի` Գեղեցիկ արվեստների ազգային բարձրագույն դպրոցում։ Աշխատել է որպես նկարիչ և գրաֆիկ։ Տարվել է լատինաամերիկյան մոնումենտալ արվեստով, մասնավորապես` մեքսիկական։ 1976 թվականին Փարիզի Լատինական թաղամասի La Hune նշանավոր պատկերասրահում կայացել է նրա անհատական առաջին ցուցահանդեսը։ Հետագայում զբաղվել է քանդակագործությամբ։ 1977 թվականին կայացել է քանդակների առաջին ցուցահանդեսը։ 1979 թվականին աշխատել է Կարարայում, 1983 թվականից արվեստանոց է բացել Պիետրասանտայում։
Քանդակագործի աշխատանքները բազմիցս ցուցադրվել են Գերմանիայում, Իտալիայում, Ֆրանսիայում, Մեծ Բրիտանիայում, ԱՄՆ-ում, Ճապոնիայում։ 1986 թվականին նրա աշխատանքների համար առանձին սրահ է հատկացվել Վենետիկի բիենալեում։
Ճանաչում
Իգոր Միտորայն արժանացել է բազմաթիվ մրցանակների, այդ թվում`
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լեհ նկարիչներ Կատեգորիա:Լեհ քանդակագործներ Կատեգորիա:Փարիզի գեղարվեստի ազգային բարձրագույն դպրոցի շրջանավարտներ
Ռուս-նիդերլանդական հարաբերություններ
Ռուս-նիդերլանդական հարաբերություններ (Российско-нидерландские отношения, Russisch-Nederlandse betrekkingen), դիվանագիտական հարաբերությունները Ռուսաստանի Դաշնության և Նիդերլանդների Թագավորության միջև։
Պատմություն
Դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են Խորհրդային Միության ժամանակաշրջանում՝ 1942 թվականին (ընդհատվել են 1961-1963 թվականներին)։
Ստորագրվել են ապրանքափոխանակության և վճարային (1948), օդային հաղորդակցության (1958), առևտրական նավագնացության (1969), գյուղատնտեսության մեջ գիտահետազոտական աշխատանքների ասպարեզում համագործակցության (1970), առևտրի և վճարումների, միշազգային ավտոմոբիլային հաղորդակցության (1971), տնտեսական, արդյունաբերական և տեխնիկական համագործակցության (1972) համաձայնագրեր, 1979-1980 թվականների և 1981-1982 թվականների մշակութային և գիտական համագործակցության (1972) համաձայնագրեր, 1979-1980 թվականներին և 1981-1982 թվականների մշակութային և գիտական համագործակցության ծրագրեր (1978 և 1981)։
Կատեգորիա:Ռուսաստանի արտաքին հարաբերություններ Կատեգորիա:
Ֆեոդոր Շալյապինի հուշարձան (այլ կիրառումներ)
Վիքիպեդիայում առկա են Ֆեոդոր Շալյապինի հետևյալ հուշարձանների մասին հոդվածներ.
Նորաշեն (Երևանի թաղամաս)
Փողոցներ
Նորաշեն թաղամասը ներառում է հետևյալ փողոցները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Աջափնյակ վարչական շրջանի թաղամասեր
Ցենտրալնի-Կոսպաշսկի
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2731 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1938 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պերմի երկրամասի Կիզելովսկի շրջանի բնակավայրեր
Արծրուն Մարգարյանի սպանություն
Արծրուն Մարգարյանի սպանություն, ՀՀ ներքին գործերի և ազգային անվտանգության փոխնախարար, ներքին զորքերի հրամանատար, գեներալ-մայոր Արծրուն Մարգարյանի սպանությունը (ըստ պաշտոնական վարկածի՝ ինքնասպանությունը), որը տեղի է ունեցել 1999 թվականի փետրվարի 8-ին Նոր Հաճնի մերձակայքում։
Սպանություն
1999 թվականի փետրվարի 9-ին կեսօրին հայտնի դարձավ, որ Նոր Հաճնի ճանապարհի խաչմերուկին հարող ամայի տարածքում գտնվել է Արծրուն Մարգարյանի դին՝ հրազենային վիրավորվամբ։
Արծրուն Մարգարյանը փետրվարի 8-ի երեկոյան երկու թիկնապահների հետ գնացել էր Նոր Հաճն, թիկնապահներից մեկի «ժիգուլի» մակնիշի պետական համարանիշով մեքենայով։ Նա հորաքրոջ տանը մասնակցել է խնջույքի, վերադարձի ճանապարհին մեքենան կայանել են բնական կարիքները հոգալու նպատակով, որտեղ էլ տեղի է ունեցել սպանությունը։ Նրա վրա հայտնաբերվել է 2 կրակոց, մեկը՝ կրծքավանդակի հատվածում, մյուսը՝ գլխի։ Մարգարյանի դին հայտնաբերվել է մոտ 12 ժամ անց, փետրվարի 9-ի կեսօրին։
Քրեական գործ
Հայաստանի գլխավոր դատախազությունը նույն օրը քրեական գործ է հարուցել սպանության վերաբերյալ։ Սպանության կասկածանքով կալանավորվել են Մարգարյանի թիկնապահներ Արսեն և Արմեն Խաչատրյանները։ 5 ամիս բանտում պահելուց հետո նրանց ազատ արձակեցին։ Հետո կալանավորեցին Հրանտ Պապիկյանին, որը ներքին զորքերի բժշկական ծառայության պետն էր։ Նա իրավապահներին հայտնել էր, որ Արծրուն Մարգարյանը հրահանգել էր կրակել իր վրա։ Դատախազությունը շրջանառեց ինքնասպանության վարկածը, որը հաստատեց նաև Հրանտ Պապիկյանը, ինչից հետո վերջինս ազատ արձակվեց։
Արձագանք
Վազգեն Սարգսյանը և պաշտպանության նախարարության հրամանատարները դատախազության կողմից ինքնասպանության վարկածի շրջանառելու հաջորդ օրը հավաքվեցին պաշտպանության նախարարության Աշտարակի խճուղու վրա գտնվող հին շենքում՝ փաստացի վերջնագիր ներկայացնելով իրավապահներին։
Ինքնասպանության վարկածն անընդունելի էր նաև հանրության համար, քանզի, ըստ նրանց, երկու մահացու կրակոցներով խոցված մարդը չի կարող ինքնասպան համարվել։ Քննարկվում էր քաղաքական շարժառիթներով սպանության վարկածը։ Արծրուն Մարգարյանը և նրա սպանությունից երկու ամիս առաջ իր տան մուտքի մոտ սպանված ՀՀ պաշտպանության փոխնախարար Վահրամ Խոռխոռունին Վազգեն Սարգսյանի մտերիմ ընկերները և զինակիցներ էին։ Վազգեն Սարգսյանի մտերիմները սեփական հետաքննություն են անցկացրել և համոզված են, որ իշխանություններն ամեն ինչ արել են, որ գործը չբացահայտվի։ Այդ ժամանակ դաշնակցական թերթերը փորձեցին Արծրուն Մարգարյանի սպանությունն օգտագործել Վանո Սիրադեղյանի դեմ, որը հակասաություններ ուներ Վազգեն Սարգսյանի հետ։ Արծրուն Մարգարյանի գործով հարցաքննվել էին Արմեն Տեր-Սահակյանը, որը հայտնի էր որպես Վանո Սիրադեղյանի ստեղծած «բանդայի պարագլուխ» և ներքին զորքերի նախկին հրամանատար Վահան Հարությունյանը։ Հարությունյանը 2000 թվականի հունվարի 20-ի ցուցմունքում հայտնել է.
Վահան Հարությունյանը նաև հայտնել է, որ Արծրուն Մարգարյանի ոտքերին կրակելուց հետո Արմեն Տեր-Սահակյանի թիմակիցները մշտապես իրեն հրավիրել են խնջույքի, իսկ ինքը միշտ հրաժարվել է գնալ՝ տարբեր պատճառաբանություններով։ Մի դեպքում նա հայտնել է, որ Վազգեն Սարգսյանի հետ հանդիպման է գնում, իսկ նրան հրավիրողը վրդովվել և ասել է, որ հին տղերքով հավաքվել են և շուտով Վազգենի հարցերն էլ կլուծեն։ Վահան Հարությունյանը կապ է հաստատել հիվանդանոցում գտնվող Արծրուն Մարգարյանի հետ և այդ մասին հայտնել նրան։ Վերջինս ասել է. «Ոչ մի տեղ չգնաս, քեզ սպանելու են։ Մյուս օրերից մեկում ինձ ընդունեց Վազգեն Սարգսյանը։ Նա նույնպես արդեն տեղյակ էր և ասաց. «Նրանք երևի քեզ էին քաշում իրենց մոտ, որ սպանեին, որովհետև Վանոյի փրկությունը նաև դրանում է»» ։
Սյունիքի նախկին փոխմարզպետ և Մեղրու ՆԳ շրջանային վարչության նախկին պետ Դավիթ Մաթևոսյանը, որն առաջինն էր տեղյակ պահել ՆԳ նախարարությանը Մարգարյանի անհետացման մասին և ներկա էր եղել դեպքի վայրի զննությանը, հայտնել է, թե ինչպես է զննություն կատարող անձն առանց ձեռնոցների, մահացած Մարգարյանի ձեռքից վերցրել ատրճանակը։
Կենսագրություն
Արծրուն Մարգարյանը ակտիվ մասնակցություն է ունեցել արցախյան առաջին պատերազմին։ Մասնակցել է Բերձորի և Քարվաճառի ազատագրման և Մեղրիի շրջանի պաշտպանության գործողություններին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սպանություններ Հայաստանում Կատեգորիա:1999 Հայաստանում
Կատալիզ
Քիմիական ռեակցիայի արագության մեծացման դեպքում կատալիզ կոչվում է դրական, փոքրացման դեպքում՝ բացասական։ Կատալիզատորների մասնակցությամբ ընթացող ռեակցիաները կոչվում են կատալիտիկ։ Եթե կատալիզատորը գոյանում է ռեակցիայի ընթացքում, ապա ռեակցիան կոչվում է ինքնակատալիզված, իսկ երևույթը՝ ինքնակատալիզ։
Ռեակցիաների բացարձակ արագությունների տեսության համաձայն ցանկացած տարրական ռեակցիա ընթանում է ռեագենտների փոխազդեցության հետևանքով միջանկյալ շատ ռեակցունակ գոյացության՝ ակտիվ կոմպլեքսի առաջացման վրայով՝
Ըստ այս մոդելի, ռեակցիայի արագությունը համեմատական է ակտիվացման պրոցեսի ստանդարտ ազատ էներգիայի փոփոխությանը։ Եթե կատալիզատորի բացակայությամբ ստանդարտ ազատ էներգիան  (չկ) է և կատալիզատորի ներկայությամբ՝  (կ), ապա (կ) < (չկ)։ -նրի տարբերությունը հետևանք է այն բանի, որ չկատալիզված և կատալիզված ռեակցիաներն ընթանում են տարբեր մեխանիզմներով։
Հիմնական սկզբունքներ
A-ելային վիճակ, B-միջանկյալ միացություն, C-վերջնանյութերի, X1, X2’, X2’’ - ակտիվացված կոմպլեքսների համապատասխան վիճակներ]] Կատալիզատորի ներկայությամբ ռեակցիան ընթանում է նոր, ավելի հարմար ուղիով։ Ռեակցիայի նոր ճանապարհն ավելի ձեռնտու է, որովհետև նրա իրականացման համար պահանջվում է ավելի փոքր ակտիվացման էներգիա։ Ըստ գծագրի, չկատալիզված և կատալիզված ռեակցիաների ակտիվացման էներգիաների տարբերությունը հավասար է
կամ
Եթե ելանյութի և կատալիզի փոխազդեցության հետևանքով չի առաջանում միջանկյալ կայուն միացություն, ապա կատալիզված ռեակցիայի ընթացքը կպատկերվի (3) կորով։
Ուրեմն, կատալիզը երևույթ է, երբ ակտիվ կոմպլեքսի բաղադրության մեջ մտնում է մի նյութ, որը, ռեակցիայի ընթացքում քանակապես անփոփոխ մնալով, փոխում է ռեակցիայի մեխանիզմը։ Որոշ դեպքերում կատալիզատորների առկայությամբ ռեակցիայի ընթացքում ծնունդ են առնում էներգիայով հարուստ միջանկյալ մասնիկներ, որոնք արագացնում են ռեակցիան (ճյուղավորված շղթայական ռեակցիաներ), օրինակ,
Տեսակներ
Գոյություն ունեն համասեռ (հոմոգեն) և տարասեռ (հետերոգեն) կատալիզներ։
Հոմոգեն
Համասեռի դեպքում ռեագենտները և կատալիզատորը գտնվում են միևնույն ֆազում։ Ռեագենտները և կատալիզատորը, օրինակ, գազեր են
հեղուկներ
պինդ նյութեր
Հետերոգեն
Տարասեռի դեպքում ռեագենտները և կատալիզատորը գտնվում են տարբեր ֆազերում, օրինակ,
Միջանկյալ միկրոտարասեռ կատալիզը, երբ կատալիզատորը գտնվում է կոլոիդային վիճակում կամ բարձրմոլեկուլային նյութ է, օրինակ, միցելները, ֆերմենտները։
Կատալիզված ռեակցիաներ
Ըստ ռեագենտի և կատալիզատորի փոխազդեցության բնույթի, կատալիզված ռեակցիաները լինում են թթվահիմնային և օքսիդավերականգնման։
Թթվահիմնային կատալիզ
հիմնայինի դեպքում՝ OH կամ H+ հակառակ ուղղությամբ։ Ապրոտոնային թթուների (Լյուիսի թթուների) առկայությամբ ռեագենտ-կատալիզատոր փոխազդեցությունը իրականանում է էլեկտրոնների զույգի մասնակցությամբ։ Թթվահիմնային կատալիզ կարող է տեղի ունենալ իոնափոխանակային խեժերի առկայությամբ։
Օքսիդավերականգնման կատալիզ
Օքսիդավերականգնման կատալիզի դեպքում ռեագենտ-կատալիզաաոր փոխազդեցությունը տեղի է ունենում էլեկտրոնների անցումով։ Կիսահաղորդչային կատալիզատորը պատկանում է այդ դասին։ Օքսիդավերականգնման ռեակցիաներում կատալիզելու ակտիվություն ունեն հատկապես d-տարրերը։
Օդեսա
Մինչև Օդեսայի հիմնադրումը՝ դրա վայրում հին հունական բնակավայր էր տեղակայված։ Վերջերս Թաթարական բնակավայր էր հայտնաբերվել դրա տեղանքում Հաջի Գիրեյի կողմից (Ղրիմի խան), ում անունով էլ տեղանքը կոչվել է Հաջիբեյ։ Լիտվացի Գրանդ Դուչիի ղեկավարման շրջանում, Հաջիբեյը և ամբողջ տեղանքը գրավվեց Օսմանների կողմից 1592 թվականին և մնաց նրանց կազմում մինչ 1792 թվականին Ռուս-թուրքական պատերազմում կայսրության հաղթանակը։
Անատոլի Բերգեր
Անատոլի Բերգեր (Анатолий Соломонович Бергер, ծնվ.՝ 5 սեպտեմբերի, 1938, Լենինգրադ), ռուս գրող, բանաստեղծ։
Կենսագրություն
Անատոլի Սոլոմոնովիչ Բերգերըծնվել է 1938 թվականի սեպտեմբերի 5-ին Լենինգրադում, մտավորականների ընտանիքում։ Հայրը ֆիզիկոս էր, մայրը՝ երաժիշտ։ Վաղ մանկության տարիներն համընկել են պատերազմական տարիների հետ։ Ընտանիքն Ուֆա է էվակուացվել ռազմական գործարանի հետ, որտեղ աշխատում էր հայրը։
Անատոլի Բերգերի ընտանիքը Լենինգրադ է վերադարձել 1944 թվականին։ Դպրոցն ավարտելուց հետո Անատելի Բերգերը ցանկացել է ընդունվել Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի պատմական ֆակուլտետ, բայց չի ընդունվել մրցույթային կարգով (չի ընդունվել խորհրդային բուհերում հրեա ուսանողների տոկոսայիննորմի պարճառով)։ 1962 թվականին Անատոլի Բերգերն ավարտել է Լենինգրադի Ն. Կրուպսկայայի անվան մշակույթի ինստիտուտը (ներկայում՝ Սանկտ Պետերբուրգի մշակույթի ու արվեստների համալսարան), որից հետո երկու տարի ծառայել է բանակում, ապա աշխատել Էրմիտաժի գրադարանում, բուսաբուծության ինստիտուտում, հիդրոտեխնիկայի ինստիտուտում, Академкнига հրատարակչությունում։
Անատոլի Բերգերը գրել սկսել է 13 տարեկան հասակում։ Իր առաջին բանաստեղծությունը նա հրատարակել է 1962 թվականին, երբ ծառայում էր բանակում. այն հրատարակվել է «И снова зовёт вдохновенье» («Եվ նորից կանչում է ներշնչումը», Л., Лениздат, 1962) կոլեկտիվ ժողովածուում, որի վերնագիր էր ընտրվել Բերգերի բանաստեղծության առաջին տողը։ Այնուհետև Անատոլի Բերգերի ստեղծագործությունները տպագրվել են «День поэзии Ленинграда» («Լենինգրադի պոեզիայի օր», Л., 1964) և «Молодой Ленинград» («Երիտասարդ Լենինգրադ», Л., 1966) ալմանախներում։
1969 թվականին Անատոլի Բերգերը ձերբակալվել է ու դատապարտվել 4 տարվա ազատազրկման և 2 տարվա աքսորի ՌՍՖՍՀ Քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին կետո «հակախորհրդային ագիտացիայի ու պրոպագանդայի համար», այսինքն՝ չհրատարակված բանաստեղծությունների, «Моралите об Орфее» պիեսի ու արծաթե դարի բանաստեղծների մասին էսսեի համար։ Դատին ներկա էր նաև Վասիլի Շուլգինը։ Անատոլի Բերգերն ազատազրկության տարիներն անցկացրել է Մորդովայում՝ խստացված ռեժիմով ճամբարում, որից հետո երկու տարի աքսորն անցկացրել է Կրասնոյարսկի երկրամասի Կուրագինո գյուղում։
Աքսորից վերադառնալուց հետո Անատոլի Բերգերն աշխատել է որպես գրենական պիտույքների պահեստի առաքիչ (1976-79), ապա գրադարանավար Սանկտ Պետերբուրգի լեռնային ինստիտուտում։ Երբ Փարիզի «Эхо» ամսագրում Ե. Գորնի կեղծանվամբ տպագրվեցին Անատոլի Բերգերի «Этап» վերնագրված հուշերը, նրան կանչեցին ԽՍՀՄ Պետական անվտանգության կոմիտե և նոր ազատազրկման սպառնալիքով ստիպեցին հրաժարվել Փարիզում տպագրության պատրաստված նոր ժողովածուի հրատաակությունից։ 1982 թվականին Անատոլի Բերգերի բանաստեղծություններից մի քանիսն ընդգրվեցին «Острова» («Կղզիներ») անալոգիայում ։ 1981 թվականին Անատոլի Բերգերը զեկույցով հանդես եկավ Վլադիսլավ Խոդասևիչի ծննդյան 95-ամյակին նվիրված ոչ պաշտոնական գիտաժողովում։
1986 թվականին Անատոլի Բերգերի բանաստեղծությունները նորից հայտնվեցին պաշտոնական հրատարակություններում։ 1989 թվականին Անատոլի Բերգերը սկսեց աշխատել Ա. Պուշկինի անվան համամիութենական հումանիտար հիմնադրամում, գլխավորում էր նրա մասնաճյուղը Սանկտ Պետերբուրգում (մինչ 1994 թվականը), զբաղվում էր հիմնադրամի հրատարակչական նախագծերով։ 1994-1996 թվականներին Անատոլի Բերգերն ընդգրկված էր Интерстартсервис հրատարակչության ղեկավարության կազմում։
1990 թվականի դեկտեմբերին չեղյալ համարվեց 1969 թվականին Անատալի Բերգերի նկատմամբ ընդունված դատավճիռը «հանցակազմի բացակայության պատճառով»։ 1992 թվականին Բերգերը վերադարձրեց իր արխիվը, որ բռնագրավվել էր ձերբակալության ժամանակ։
Օդեսա
1794 թվականին Ռուսաստանի կայսրուհի՝ Եկատերինա Մեծի հրամանագրով հիմնադրվեց Օդեսա քաղաքը։ 1819-1858 թվականներին Օդեսան ազատ նավահանգիստ էր։ Սովետական միության շրջանում այն ամենակարևոր առևտրական նավահանգիստն էր և Սովետական Միության ռազմական բազան։ 2000 թվականի հունվարի 1-ին Քարանթին Փիերի կողմից Օդեսայի առևտրային ծովային նավահանգիստը հռչակվեց որպես ազատ նավահանգիստ և ազատ տնտեսական տիրույթ 25 տարի շարունակ։
Անատոլի Բերգեր
Ստեղծագործություն
Սկսելով ստեղծագործել 13 տարեկան հասակում՝ Անատոլի Բերգերը պոեզիայում ավանգարդ փորձերից, արձակում սյուրռեալիստական փորձերից հետո Անատոլի Բերգերը մշակեց իր լեզուն, հասավ արտահայտության խստության ու դիպուկության։ Անատոլի Բերգերի գրական ուղղությունը կարելի է բնութագրել որպես փիլիսոփայական քնարերգություն, որ անդրադառնում է պատմությանը, բնությանը, հայրենի քաղաքին, սիրուն։ Իսկ Անատոլի Բերգերի արձակում հիմնական տեղը պատկանում է հիշշողություններին։
Օդեսա
19-րդ դարի ընթացքում Օդեսան Ցարական Ռուսաստանի չորրորդ ամենամեծ քաղաքն էր՝ Մոսկվայից, Սանկտ Պետերբուրգից և Վարշավայից հետո ։ Նրա պատմական ճարտարապետությունն ունի ավելի շատ միջերկրական ոճ, քան ռուսական՝ ոգեշնչվելով ֆրանսիական և իտալական ոճերից։ Որոշ շենքեր կառուցվել են տարբեր ոճերով ներառելով որոշակի տարրեր մոդեռնիզմից, Վերածննդից և կլասիցիզմից ։
Անատոլի Բերգեր
Ստեղծագործություն
Բացի վերոհիշյալ «Молодой Ленинград» ու «День поэзии» ալմանախներից և Փարիզի «Эхо» ամսագրից, Անատոլի Բերգերի բանաստեղծությունները տպագրվել են նաև Մոսկվայի «Гуманитарный фонд» (1991) թերթում, «Ռուս առաքիչ» (Նյու Յորք/Մոսկվա/Փարիզ, 1991) թերթում, «Нева», «Звезда», «Знамя» գրական ամսագրերում, Եվգենի Եվտուշենկոյի «Строфы века» (Մինսկ/Մոսկվա, Полифакт, 1995) ժողովածուում, «Мансарда» (№ 2-3, 2000) ալմանխում, «Петрополь» (Л., 1990, հ. 2) ալմանախում, Նյու Յորքի «Новое русское слово» (1990, 1993) ամսագրում, Կալիֆոռնիայի «Встреча» (№ 1(67), 1999) շաբաթաթերթում և այլն։
2010 թվականին Բեռլինի միջազգային գրական փառատոնի շրջանակներում Անատոլի Բերգերը զեկույցով հանդես եկավ գիտաժողովում։
Օդեսա
Անուն
Քաղաքը անվանվեց Օդեսա՝ Եկատերինա Մեծի հունական ծրագրով։ Այն այդպես էր կոչվել հին հունական Օդեսոս քաղաքի պատվին, որը սխալմամբ կարծում էին, որ այդտեղ էր տեղակայված։ Չնայած Օդեսան տեղակայված է հին հունական քաղաքներ՝ Տիրասի և Օլբիայի միջև, Օդեսսոսն այսօր Բուլղարիայի քաղաքներից է, որը համարվում է Վերնայի նախնին ։ Եկատերինայի քարտուղար՝ Ադրիան Գրիբովսկին իր արձանագրություններում պնդում էր, որ քաղաքի անունն իր առաջարկն էր։ Ոմանք կասկածում էին այդ պնդմանը, մյուսները հիշատակում էին Գրիբովսկուն որպես ազնիվ և համեստ անձնավորություն ։
Անատոլի Բերգեր
Ստեղծագործություն
2013 թվականին լույս տեսան Ռուսաստանի գրողների միության երկու ալմանախներ՝ "Паровозъ" և "Лёд и пламень"։ Երկու ժողովածուներում էլ ընդգրկված էին Անատոլի Բերգերի բանաստեղծություններից։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Խորհրդային այլախոհներ
Օդեսա
Վաղ պատմություն
Միջին դարերում Օդեսսայի հաջողակ իշխաներն այնտեղ բնակեցրին բազմաթիվ քոչվոր ցեղերի։ Եդեսիայի ղրիմյան թաթարները 14-րդ դարում այնտեղ առևտրով էին զբաղվում։
Ղրիմի՝ Հաջի Գիրեյ խանի թագավորության ժամանակ, Խանատեն վտանգված էր Ոսկե Հորդայի և թուրք օսմանների կողմից, ովքեր փնտրում էին դաշնակիցների, խանը համաձայնեց տարածքը հանձնել Լիտվային։ Ներկայիս Օդեսա քաղաքի տարածքն այն ժամանակ ամրոց էր, որի անունն էր Խաջիբեյ՝ ի պատիվ Հաջի Գիրեյի։ Այն Դիքրա շրջանի մի մասն էր կազմում։ Այնուամենայնիվ, տարածքի մեծ մասը բնակեցված չէր այս շրջանում։
Խաջիբեյը 1529 թվականից հետո Օսմանյան կայսրության ղեկավարման տակ էր, որը կոչվում էր Յեդիսան և կառավարված էր Օսման Սիլիստրա նահանգում։ 18-րդ դարի կեսերին Օսմանները վերակառուցեցին Խաջիբեյ ամրոցը (նաև կոչվում էր Հոկաբեյ), որը կոչվում էր Յենի Դունյա (բառացիորեն «Նոր Աշխարհ»)։
Ռուսական կայսրության շրջանում
Փոքրիկ ձկնորսական գյուղ Օդեսան որոշակի փոփոխությունների ենթարկվեց, երբ Կիևի հարուստ ձեռնարկատեր՝ Անտոնի Պրոտասի Պոտոցկին առևտրական ուղիներ բացեց լեհական Սև ծովի առևտրական կազմակերպության միջոցով և կառույց ստեղծեց 1780-ական թվականներին։ 1787-1792 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի ընթացքում՝ 1789 թվականի սեպտեմբերի 25-ին ռուսական ուժերի զորախումբը, ներառելով Զապորոժյան կազակության Ալեքսանդեր Սուվորովի հրամանատարության տակ, իսկ Իվան Գուդովիչը գրավեց Խաջիբեյը և Յենի Դունյան և միացրեց Ռուսական կայսրությանը ։ Զորքերի մի մասը Ռուսաստանում ծառայող գեներալ (ծագումով իսպանացի)՝ Ժոզե Դի Ռիբասի (Ռուսաստանում հայտնի Օսիպ Միխայելովիչ Դերիբաս անունով) հրամանատարության տակ էր և Օդեսայի ներկայիս ամենահայտնի փողոցը՝ Դերիբասիվսկա փողոցն իր անունով է կոչվել։ Ռուսաստանը 1792 թվականի Յասիյի պայմանագրով ստացավ տարածքը և այն դարձավ Նովոռոսիայի («Նոր Ռուսաստան») մի մասը։
Օդեսա քաղաքը հիմնադրված ռուսական կայսրուհի՝ Եկատերինա Մեծի կողմից կենտրոնանում է թուրքական ամրոց՝ Խաջիբեյի վրա, որը գրավված էր ռուսական բանակի կողմից 1789 թվականին։ Դե Ռիբասը և Ֆրանց դե Վոլանը առաջարկեցին, որ Խաջիբեյի ամրոցը դառնա շրջանի հիմնական նավատորմը։ Այն ուներ ազատ սառցե նավահանգիստ և անհրաժեշտ էր ծովապատնեշներ կառուցել, նավամատույցը ապահով պահել, հնարավորություն տալ մատակարարելու մեծ նավամատույցները։ Նովոռոսիայի ընդհանուր կառավարիչ՝ Պլատոն Զուբովը հավանեց այս առաջարկը և 1794 թվականին Եկատերինան՝ հավանելով նոր նավատորմային քաղաք հիմնադրելու գաղափարը, առաջին դրամական աջակցությունը ցույց տվեց քաղաքի կառուցման համար։