cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Էկոնոմետրիկա
Ըստ Լյուդվիգ Ֆոն Միզեսի «էկոնոմետրիկան», որպես տնտեսական վերլուծության մեթոդ իրենից ներկայացնում է խաղ թվերի հետ, որը որևէ բան չի ավելացնում տնտեսական իրականության պրոբլեմները պարզաբանելու ժամանակ։
Էկոնոմետրիկայի հիմնական նպատակն է այն հետազոտությունների խթանումը, որոնք նպատակաուղղված են տնտեսագիտական պրոբլեմների նկատմամբ տնտեսական-քաղաքական և փորձնական (էմպիրիկ)-քանակական մոտեցումների միաձուլմանը։
Առաջին անգամ «էկոնոմետրիկա» տերմինը օգտագործվել է լեհ տնտեսագետ Պավել Կիոմպայի կողմից 1910 թվականին, իսկ ներկայիս իմաստով տերմինը օգտագործման մեջ է դրվել Ռագնար Ֆրիշի կողմից ։
Ռեգրեսիոն վերլուծություն
Ռեգրեսիոն վերլուծությունը էկոնոմետրիկայի հիմնական և ամենահաճախ օգտագործվող գործիքն է։ Այն վիճակագրական մեթոդ է, որը ուսումնասիրում է որևէ կախյալ փոփոխականի (Y) և մեկ կամ մի քանի անկախ փոփոխականների միջև կախվածությունը։ Ընդ որում անկախ և կախյալ փոփոխականների վերաբերյալ օգտագործվող տերմինաբանությունը արտացոլում է միայն փոփոխականների մաթեմատիկական կախվածությունը և ոչ թե դրանց պատճառահետևանքային կապերը։ Փոփոխականների միջև կախվածությունները կարող են լինել ինչպես գծային (պարզագույն դեպքը), այնպես էլ ոչ գծային (քառակուսային, լոգարիթմիկ, էքսպոնենցիալ և այլն)։
Գծային ռեգրեսիոն վերլուծության ամենահայտնի օրինակը Օուքենի օրենքն է։ Այն ներկայացվում է գործազրկության մակարդակի և ՀՆԱ-ի միջև կապը արտահայտող հետևյալ հավասարմամբ ՝ \beta_0 և \beta_1 գործակիցները կարող են գնահատվել։ Մոդելը առաջին անգամ գնահատվել է Օուքենի կողմից, և գործակիցները ստացել են հետևյալ գնահատականները՝ և : Սա նշանակում է, որ ՀՆԱ-ի աճի տեմպի մեկ տոկոսային կետ ավելացումը հանգեցնում է գործազրկության մակարդակի 1.77 միավոր նվազման։ Այնուհետև կարելի է ստուգել մոդելի նշանակալիությունը, այսինքն՝ ստուգել այն վարկածը, թե ՀՆԱ-ի աճի տեմպի փոփոխությունը արդյոք հանգեցնում է գործազրկության մակարդակի փոփոխության, թե ոչ։
ա. ուղիղ ռեգրեսիա (դրական), երբ անկախ մեծության նշանակության աճման կամ նվազման հետ մեկտեղ համապատասխանաբար աճում կամ նվազում է կախյալ մեծությունը,
բ. հակադարձ(բացասական) ռեգրեսիա, որը հանդես է գալիս այն պայմանով, որ անկախ մեծության մեծացումը կամ փոքրացումը բերում է կախյալ մեծության փոքրացմանը կամ մեծացմանը։
Բազմակի (բազմագործոն) ռեգրեսիա
Միմյանց հետ կապված երեք կամ ավելի հատկանիշների միջև եղած կապի ուսումնասիրությունը կոչվում է բազմակի կամ բազմագործոն ռեգրեսիա։ Բամակի ռեգրեսիայի մեթեդներով փոխկաղվածությունների ուսումնասիրությունների ժամանակ խնդիրը ձևակերպվում է այնպես, ինչպես զույգային ռեգրեսիայի կիրառման դեպքում, այն է, պահանջվում է որոշել արդյունքային հատկանիշի (Y) և գործոն հատկանիշների միջև եղած կապի վերլուծական արտահայտությունը, այսինքն գտնել
Y ֆունկցիան։
Բազմակի ռեգրեսիայի մոդելների կառուցումը ներառում է մի քանի փուլեր, դրանք են.
Ռեգրեսիայի հավասարման տեսակի որոշման նպատակով կիրառվում է տարբեր հավասարումների ընտրության մեթոդը։ Այս մեթոդի էությունն այն է, որ որևէ սոցիալ-տնտեսական երևույթի կամ պրոցեսի կապերը բնութագրելու համար ընտրված ռեգրեսիայի հավասարումների(մոդելների) մեծ մասը իրացվում է էլեկտրոնային հաշվիչ մեքենաների վրա։ Ընտրության(վերընտրման) մեթոդը շատ աշխատատար է և կապված է հաշվողական աշխատանքների մեծ ծավալի հետ։
Արդեն ընտրված բազմակի ռեգրեսիայի կառուցման կարևոր փուլ է հանդիսանում գործոն հատկանիշների ընտրումը և նրանց հետագա ներառումը։ Բազմակի ռեգրեսիայի հավասրման ձևավորման բարդությունը նրանում է, որ համարյա բոլոր գործոն հատկանիշները գտնվում են մեկը մյուսից փոխկապակցվածության մեջ։
Բազմակի ռեգրեսիայի հավասարում (կամ կապի մոդել) է կոչվում արդյունքային հատկանիշի մի շարք գործոն հատկանիշներից կախվածության (կապի) անալիտիկ ձևը, որն ունի հետևյալ տեսքը.
Y, որտեղ Y-ն՝ արդյունքային հատկանիշի տեսական նշանակություններն են, որոնք ստացվել են ռեգրեսիայի հավասարման մեջ համապատասխան գործոն հատկանիշների տեղադրման հետևանքով։
x_1x_2...k -ն՝ գործոն հատկանիշներն են,
-ն ՝մոդելի պարամետրերն են(ռեգրեսիայի գործակիցներն են)։
Ռեգրեսիայի բազմակի հավասարումների կառուցման եղանակներից մեկն է հանդիսանում կապի մոդելի կառուցումը ստանդարտացված մասշտաբով։ Ռեգրեսիայի հավասարման մեջ ներառված յուրաքանչյուր գործոն հատկանիշի ազդեցության գնահատականը արդյունքային հատկանիշի վրա կարող է շատ դժվար լինել, եթե գործոն հատկանիշները տարբեր են լինում ըստ իրենց էության և ունենում են չափի տարբեր միավորներ։
Կոռելյացիոն վերլուծություն
Կոռելյացիան իրենից ներկայացնում է պատահական մեծությունների միջև եղած վիճակագրական կախվածություն, որը չունի խիստ ֆունկցիոնալ բնույթ և որի դեպքում պատահական մեծություններից մեկի փոփոխությունը բերում է մյուս մեծության մաթեմատիկական սպասման փոփոխության։ Զույգային կապերի դեպքում կոռելյացիոն վերլուծության նպատակն է հանդիսանում երկու հատկանիշների միջև եղած կապի խտության (սերտության) որոշումը, որը քանակապես արտահայտվում է կոռելյացիայի գործակցի միջոցով։
Կոռելյացիայի բազմակի գործակիցը
Կոռելյացիայի բազմակի գործակիցը հաշվարկվում է արդյունքային և մի շարք գործոն հատկանիշների միջև գծային կապի առկայության դեպքում, ինչպես նաև յուրաքանչյուր զույգ գործոն հատկանիշների միջև։
որտեղ \vartheta^2-ին բազմակի ռեգրեսիայի հավասարմամբ հաշվարկված արդյունքային հատկանիշի տեսական նշանակությունների դիսպերսիան է,
\sigma^2-ին՝ արդյունքային հատկանիշի ընդհանուր դիսպերսիան է։
Կոռելյացիայի մասնակի գործակիցները
Կոռելյացիայի զույգային և մասնակի գործակիցների նշանակությունները տարբերվում են միմյանցից, զույգային գործակիցը բնութագրվում է երկու հատկանիշների միջև եղած կապը՝ առանց հաշվի առնելու մնացած հատկանիշների ազդեցությունը, իսկ մասնակի գործակիցը հաշվի է առնում նաև մնացած գործոնների ազդեցությունը և առկայությունը։
Կոռելյացիայի մասնակի գործակիցների համար նրանց նշանակությունների ստուգումը և վստահելիության միջակայքի հաշվարկը նույն է, ինչ զույգային գործակիցների համար, միայն այն տարբերությամբ, որ V ազդեցության աստիճանների թիվը որոշվում է n=n-k բանաձևով, որտեղ k-ն՝ մասնակի կոռելյացիայի գործակցի կարգն է։
Ժամանակային շարքերի վերլուծություն
Ժամանակային շարքերի վերլուծությունը մաթեմատիկական և վիճակագրական մեթոդների ամբողջություն է, որը փորձում է բացահայտել ժամանակային շարքերի կառուցվածքը և կատարել կանխատեսումներ։ Ժամանակային շարքը տվյալների ամբողջություն է, որոնք ինդեքսավորված են ժամանակային հաջորդականությամբ։ Ժամանակային շարքի օրինակ է որևէ երկրի տարեկան ՀՆԱ-ի ցուցանիշներից կազմված շարքը։ Ժամանակային շարքի առանձնահատկությունը այն է, որ ի տարբերություն տվյալների այլ բազմության, նրանում կա ինչ-որ ներքին կառուցվածք (ավտոկորելյացիա, տրենդ կամ սեզոնային վարիացիա)։ Սովորաբար ժամանակային շարքերը մոդելավորվում են՝ շարքի ապագա արժեքների համար կանխատեսումներ կատարելու համար։ Դրա համար օգտագործվում են ինչպես պարամետրիկ վիճակագրական մեթոդներ (փոքրագույն քառակուսիների մեթոդ, առավելագույն ճշմարտանմանության մեթոդ, մոմենտների մեթոդ), այնպես էլ ոչ պարամետրիկ մեթոդներ։
Քննադատություններ
Էկոնոմետրիկ մոդելները, ինչպես վիճակագրական վերլուծության այլ ձևերը, կարող են սխալ սպեցիկիֆացվել, որը հանգեցնում է նրան, որ բացահայտվում են փոփոխականների միջև կապեր, կորելյացիաներ, որոնք իրականում գոյություն չունեն։ Մակքլոսկին պնդում է, որ տնտեսագետները երբեմն հիմնվում են միայն վիճակագրական գործիքների վրա և մոռանում են առաջին հերթին բացատրել ընդգրկվող փոփոխականների տնտեսական իմաստը ։ Տնտեսագիտության Ավստրիական դպրոցը ընդհանրապես հերքում է էկոնոմետրիկան՝ ասելով, որ պատմական մաթեմատիկական տվյալները ներկայացնում են անցյալի իրողություններ, և ապագան պարտադիր չէ, որ լինի այնպիսին, ինչպիսին անցյալն է։ Հետևաբար անցյալը օգտագործել ապագայի համար կանխատեսումներ իրականացնելու համար ճիշտ չէ։ Այս դպրոցի ներկայացուցիչները հավատում են, որ առհասարակ մաթեմատիկական և վիճակագրական մեթոդները նպատակարմար չեն օգտագործել սոցիալական գիտություններում հետազոտություններ անցկացնելիս ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն Կատեգորիա:Էկոնոմետրիկա
Սվերդլովսկոե (գյուղ, Կոբելյակի շրջան)
Սվերդլովսկոե (Свердловське), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոբելյակի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Սվերդլովսկոե գյուղում բնակվում էր 385 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոբելյակի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Գլուբոչոկ (գյուղ, Բարանովի շրջան)
Գլուբոչոկ (Глибочок), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Բարանովի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1720 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Գլուբոչոկ գյուղում բնակվում էր 932 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 12236 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 76,17 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Բարանովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1720 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Էդվարդ դե Բոնո
Էդվարդ դե Բոնո (Edward de Bono, ), բրիտանացի հոգեբան, փորձագետ ստեղծագործ մտածելակերպի ոլորտում։
Կենսագրություն
Էդվարդ Չարլզ Ֆրենսիս Պուբլիուս դե Բոնոն ծնվել է մայիսի 19-ին 1933 թվականին Մալթայում։ Ավարտել է Սբ. Մարտինի քոլեջը Մալթայում։ Հետագայում ստանում է բժշկագիտության դոկտորի աստիճան Մալթայի համալսարանում, իսկ հետագայում որպես Ռոդսի կրթաթոշակ ստացող սովորել է Օքսֆորդում, Քրայթ-Չերչ քոլեջում, որտեղ ստանում է մագիստրոսի կոչում հոգեբանությունից։ Դե Բոնոն նույնպես ստանում է բժշկագիտության դոկտորի աստիճան Թրինթի քոլեջում Քեմբրիջում, ինչպես նաև իրավագիտության դոկտորի աստիճան Դանդիի համալսարանում։ Էդուարդ դե Բոնոն աշխարհին հայտնի է ինչպես գործնական մտածելակերպի հմտությունների զարգացման առաջատար մասնագետ։ Նա գիտության մեջ ներքաշել է «Լաթերալ մտածելակերպ» հասկացությունը, որը հետագայում ներառվել է Օքսվորդի ժամանակակից անգլերենի բառարանում։ Դե Բոնոն մշակել է գիտական մեթոդների համակարգ, որը մարդու մեջ զարգացնում է ստեղծագործող մտածելակերպի հմտությունները, ինչպես նա ասում էր՝ «հավասարակշռված մտածելակերպ» ։
Դե Բոնոն քառասունհինգ գրքի հեղինակ է, որոնք թարգմանվել են քսանյոթ լեզուներով, նկարահանված են երկու գիտական ֆիլմեր։ Գիտնականը կարդացել է դասախոսություններ աշխարհի քառասունհինգ երկրներում և հանդես էր գալիս միջազգային խոշորագույն գիտաժողովներում, իսկ 1989 թվականին նրան առաջարկվել է Նոբելյան մրցանակի հավակնորդների հանձնաժողովի նախագահի պաշտոնը։ Հավասարակշռված մտածելակերպի մշակման մեթոդիկային են դիմել առաջատար արդյունաբերական կազմակերպությունները, ինչպիսիք են IBM, NTT (Ճապոնիա), Du Pont, Eriksson, Ford և ալյն։ Ներկայիս պահին Էդվարդ դե Բոնոն հատուկ կրթական ծրագրի ղեկավար է, որը կյանքի է կոչում երեխաների ստեղծագործ մտածելակերպի զարգացման ծրագիրը հանրակրթական դպրոցներում ։
Լաթերալ մտածելակերպ
Բրիտանացի գիտնական Էդվարդ դե Բոնոն բազմաթիվ մեթոդներ է առաջարկել ստեղծագործելու և մտածելակերպի մասին։ Նա համարվում է «լաթերալ մտածելակերպ» տերմինի հիմնադիրը, որը էապես տարբերվում է ուղղահայաց մտածելակերպից նրանով, որ հարցականի տակ է դնում սկզբնական պայմանները։ Լաթերալ մտածելակերպի օրինակներից մեկը համարվում է վեց գլխարկների մեթոդը (սպիտակը մարմնավորում է անալիտիկ մտածելակերպը, սևը՝ քննադատական, դեղինը՝ լավատեսական, կանաչը՝ ստեղծագործող մտածելակերպը, իսկ կապույտը՝ հեռանկարային մտածելակերպը)։ Փոխաբերական իմաստով հագնելով գլխարկներից որևէ մեկը` մարդը կարող է նայել խնդրին մի քանի տեսանկյունից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անգլիացի հոգեբաններ Կատեգորիա:Քեմբրիջի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Անգլիացի գրողներ Կատեգորիա:Գիտությունների թեկնածուներ
Էյղուրի
Էյղուրի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Պարզ նախադասություն
Պարզ նախադասություն ամփոփ միտք արտահայտող, մեկ ստորոգումով դրսևորվող նախադասություն։ Կառուցվածքային հիմնական տարրերն (բաղադրիչները) են գլխավոր ու երկրորդական (որոշ կառույցներում՝ գերադաս ու ստորադաս) անդամները։ Գլխավոր անդամներն են ենթական ու ստորոգյալը, երկրորդական են լրացման դերով հանդես եկող անդամները՝ որոշիչը, հատկացուցիչը, բացահայտիչը, խնդիրներն ու պարագաները։
Պարզ նախադասությունը կառուցվածքային երկու հիմնական տեսակի է բաժանվում՝ երկկազմ և միակազմ։ Երկկազմ նախադասության մեջ գործող կամ եղող առարկան ու նրան վերագրվող հատկանիշը կարող են ունենալ կամ ունեն իրենց քերականական արտահայտությունը։ Օրինակ՝ Նայելով Աթենքի սքանչելի կոթողներին, ես տեսնում էի միայն Անին (Ավ. Իսահակյան)։ Երկկազմ նախադասությունների երկու բևեռների փաստացի արտահայտությունը պարտադիր չէ. դրանցից մեկը կարող է չգործածվել կամ զեղչվել. Մեքենաբար, անգիտակցորեն մխրճվեց հոսող բազմության մեջ (Ավ. Իսահակյան)։
Միակազմ նախադասության մեջ գործող կամ եղող առարկան ու նրան վերագրվող հատկանիշը չունեն կամ չեն կարող ունենալ քերականական արտահայտություն։ Օրինակ՝ Անձրևում է։ Մթնեց։
Պարզ նախադասությունը կարող է լինել համառոտ և ընդարձակ։ Պարզ համառոտ նախադասությունը կազմված է միայն գլխավոր անդամներից՝ ենթակայից ու ստորոգյալից։ Պարզ ընդարձակ նախադասության կազմում առկա են նաև լրացումներ՝ երկրորդական անդամներ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Շարահյուսություն
Ուստ-Ուսա
Ուստ-Ուսա (Усть-Уса, Усвавом, Усвом), գյուղ Ռուսաստանի Կոմիի հանրապետության Ուսինսկ քաղաքային օկրուգի կազմում։
Բնակչությունը 2001 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1400 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Կոմիի հանրապետության Ուսինսկ քաղաքային օկրուգի բնակավայրեր
Սեմ Ուորթինգտոն
Սեմուել Շեյն Ուորթինգտոն (Samuel Shane Worthington, ), ավստրալիական դերասան է։ Հանդիսատեսներին հայտնի «Ավատար», «Սահմանագծին», «Տիտանների մենամարտը» և «Տերմինատոր։ Փրկիչը» ֆիլմերից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան դերասաններ Կատեգորիա:1976 ծնունդներ Կատեգորիա:Օգոստոսի 8 ծնունդներ Կատեգորիա:Ավստրալիացի դերասաններ
Պիկառիստի
Պիկառիստի (Pikaristi), գյուղ Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Վիռու-Նիգուլա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 20 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Վիռու-Նիգուլա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Վասիլևկա (գյուղ, Կոբելյակի շրջան)
Վասիլևկա (Василівка), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոբելյակի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոբելյակի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
(9037) 1990 UJ2
(9037) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1990 թվականի հոկտեմբերի 20-ին Ացուշի Սուգիեի կողմից Դայնիկում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,652534 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0754 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,2297 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1577,94 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,228146 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,79° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1990 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ացուշի Սուգիեի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
2 (թիվ)
2 (երկու), բնական թիվ, որը գտնվում է 1-ի և 3-ի միջև։
Գիտության մեջ
Երկուսը՝
Այլ ոլորտներում
7-segment abdeg.svg
Ռաֆլզ Հոուի բացահայտումը
Ռաֆլզ Հոուի բացահայտումը (The Doings of Raffles Haw), շոտլանդացի գրող Արթուր Կոնան Դոյլի պատմվածքներից, որը գրվել է «Պատասխաններ» ամսագրի պատվերով Վիեննայում ուսանելու տարիներին՝ 1891 թվականի հունվարի 5-ից 23-ը։
Այս պատմվածքի համար նա ամսագրից ստանում է 150 ֆունտ։ Կոնան Դոյլի կենսագիր Ռ. Միլերը նշում է. : Հենց իր՝ հեղինակի կարծիքով ինքը գրել է ոչ այդքան արժեքավոր մի բան։ Կարևոր արդյունքն այն էր, որ գրողը կարողացավ փակել պարտքերը։ Բայց հատկանշական է այն, որ ամսագիրն ընդունեց աշխատանքը. դա ցույց է տալիս, որ հրատարակիչները պատրաստ էին վճարելու Կոնան Դոյլին արդեն իսկ անվան համար միայն։ Պատմվածքի ամերիկյան հրատարակության համար Կոնան Դոյլը ստացավ ևս 40 ֆունտ ։
Չնայած գրականագետների այդպիսի ցածր գնահատականին՝ Ռաֆլզ Հոուի ճակատագրի մասին պատմվածքը այսօր էլ մտնում է «դեռահասային տարիքի դասական ընթերցանության» մեջ ։
Սցենար
Խորհրդավոր միլիոնատեր Ռաֆլզ Հոուն տեղափոխվում է ապրելու Թեմֆիլդ՝ Բիրմինգհեմից 14 մղոն հեռավորության վրա։ Դեռ մինչ նրա գալը սկսվում են նրա մասին բամբասանքներ՝ պայմանավորված նրա հրաշալի տան շինարարության բանվորների քանակով, աշխատանքների զարմանալի արագությամբ և ծախսերի շռայլությամբ։ Գալով այդտեղ՝ Հոուն ծանոթանում է Մաքինթայրների ընտանիքին։ Մաքինթայր Ավագը զինագործական հաջող գործարանատեր էր, բայց սնանկացել էր, և ոգելից խմիչքը չարաշահելու հետևանքում գիտակցությունը մթագնել էր։
Կրտսեր Մաքինթայրների և պարոն Սփերլինգի միջոցով Ռաֆլզ Հոուն փորձում է օգնել Թեմֆիլդի բնակիչներին։ Նա ֆինանսական օգնությամբ փրկում է շատ ընտանիքներ և ձեռնարկություններ։ Նա անհավատալի հարուստ է։ Պարզվում է, նա գտել է վիսմուտը ոսկի դարձնելու եղանակը։ Ռաֆլզը լի է գաղափարներով. Կովկասում և Ֆինլանդիայում նավաշինարարական գործարաններ կառուցելու համարձակ ծրագրեր է մշակում և մտադիր է զգալի գումար տրամադրել Մեծ Բրիտանիայի ազգային պարտքը փակելու համար։ Բայց շուտով Հոուն հիասթափվում է, քանի որ նրա բարեգործությունը վերջին հաշվով ոչ ոքի օգուտ չի տալիս։ Մարդկանց մեծամասնությունը դառնում է պորտաբույծ՝ իմանալով, որ միշտ կարելի է ակնալել իրենց տիրոջ ողորմածությունը։ Ցավալի փոփոխություն է տեղի ունենում նաև Մաքինթայրների հետ. Ռոբերտը թողնում է նկարչությունը՝ ավելի շատ ժամանակ անցկացնելով իր նոր ծանոթի հետ, հորն էլ հանգիստ չի տալիս իր բիզնեսը վերականգնելու համար Հոուից գումար ստանալու կպչուն միտքը։
Ռաֆլզ Հոուն հրապուրված է Լաուրա Մաքինթայրով, որը թաքցնում է նրանից ծովային սպա Հեկտոր Սպերլինգի հետ իր նշանված լինելը։ Մի անգամ ընկճվածության պահին նա դիմում է Լաուրային՝ մի մարդու, որին համարում էր ազնիվ, փողով չհետաքրքրված մարդ։ Նրանց խոսակցության պահին անսպասելի մտնում է Հեկտորը. նավի խափանման պատճառով նրա ուղևորությունը ժամանակից շուտ էր ավարտվել։ Հոուն իմանում է, որ Լաուրան ու եղբայրը խաբել են իրեն, և Լաուրան նշանված է։ Ռաֆլզը դառնում է նշանվածների մասնակցությամբ տհաճ տեսարանի ականատեսը և սարսափելի վշտանում։ Հոգեպես ընկճվելով՝ միլիոնատերը փակվում է իր լաբորատորիայում՝ վնասելով սարքավորումները և հսկայական կարողությունը։ Ավելի ուշ նրան գտնում են մահացած. նրա հայտնագործությունը անհնար է վերականգնել։
Հղում
Կատեգորիա:Արթուր Կոնան Դոյլի ստեղծագործություններ Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր Կատեգորիա:Անգլերեն գրականություն
Արժան (գետ)
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Օբ գետն է, գետի ենթաավազանը Բիա և Կատուն գետերն են։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Օբ գետն է՝ մինչև Իրտիշի հետ միախառնման կետը։ Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Ղանլը-Տերե
Ղանլը-Տերե, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Պելյանի գավառակում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Տես նաև
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Պանեպիստիմիու (փողոց)
Պատմությունը և ընդհանուր տեղեկություններ
1980-ական թվականներին փողոցի անունը պաշտոնապես փոխեցին Վենիզելոսա, սակայն հիմա էլ այդ փողոցը հայտնի է Պանեպիստիմիու անունով՝ այդ անունը օգտագործվում է Աթենքի պաշտոնական ուղեցույցներում։
Փողոցի ընդհանուր երկարությունը 1.2 կմ է։ Փողոցը ունի 6 հոծ գիծ, որից 5-ը նշանակված է ավատոմեքենաների շարժման համար և մեկը մեծ մեքենաների համար։ Փողոցի մեծ մասը տեղակայված է հարավ-արևելքի և հյուսիս-արևմուտքի անկյունագծով։ Համալսարանի շենքի դիմաց գտնվում է Աթենքի «Պանեպիստիմիո» մետրոպոլիտենը։
Պատկերասրահ
Կատեգորիա:Աթենքի փողոցներ
Պադմա Բհուշան
Պադմա Բհուշան (հինդի` पद्म भूषण), Հնդկաստանի` արժանավորությամբ երրորդ պետական քաղաքացիական պարգևն է` Բհարատ Ռատնայից և Պադմա Վիբհուշանից հետո։ Հանձնվում է Հնդկաստանի կառավարության կողմից` ի նշան այս կամ այն ոլորտում քաղաքացիների կողմից բացառիկ ներդրումների համար։
Պատմություն
Պադմա Բհուշան պարգևը սահմանվել է 1954 թվականի հունվարի 2-ին` Հնդկաստանի նախագահի կողմից։
Չնայած այն հանգամանքին, որ Պադմա Բհուշանը համարվում է Հնդկաստանի ամենաբարձրագույն պարգևներից մեկը, եղել են դեպքեր, երբ մարդիկ, տարբեր պատճառաբանություններով հրաժարվել են այն ընդունել։ Օրինակ, 2013 թվականին երգչուհի Ս. Ջանակին հրաժարվել է, պատճառաբանելով, որ այդ պատվին ինքն արժանացել է բավականին ուշ և Հարավային Հնդկաստանի շատ գործիչներ այդպես էլ չեն գնահատվել կառավարության կողմից ։ Հայտնի իրավաբան, Հնդկաստանի գերագույն դատարանի նախկին նախագահ Վերման, Պադմա Բհուշան պարգևին արժանացել է հետմահու` 2014 թվականին։ Նրա ընտանիքի անդամները հրաժարվել են ընդունել պարգևը, քանի որ նրանց կարծիքով Վերման այն մարդկանցից չէր, ովքեր տխրում են պարգևներ կամ մրցանակներ չստանալու համար և նա իր գործն արել է ոչ նրա համար, որ պարգևատրվի ։ Նման վերաբերմունք են ցուցաբերել նաև այլ նկարիչներ, երաժիշտներ և գրողներ։ Եղել են դեպքեր, երբ պարգևը տարիներ անց ետ են վերադարձրել։
2017 թվականի դրությամբ` Պադմա Բհուշան պարգևին արժանացել են 1231 մարդ, որոնցից 19-ը` հետմահու։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1954 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Պետական պարգևներ
Պերան
Պերան (Peyrens), համայնք Ֆրանսիայի Օկսիտանիա մարզի Օդ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 409 մարդ, բնակչության խտությունը` 85.74 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4.77 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 620 կմ հարավ, Մոնպելիե քաղաքից` 160 կմ արևմուտք, Կարկասոն քաղաքից` 36 կմ հյուսիս-արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 267 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 195-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 72։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 73,0 %։ 195 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 167 անձ (86 տղամարդ և 81 կին)։ Գործազուրկ են եղել 28 անձ (13 տղամարդ և 15 կին)։ 72 անաշխատունակներից 34-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 21-ը` թոշակառուներ, իսկ 17-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Կավակամի
Կավակամի (川上村), Ճապոնիայի Նարա պրեֆեկտուրայի Յոսինո գավառում գտնվող գյուղ։ Գյուղի մակերեսը կազմում է 269,16 կմ², բնակչությունը՝ 1 392 մարդ (2014 թվականի օգոստոսի 1-ի տվյալների համաձայն) , բնակչության խտությունը՝ 5,17 մարդ/կմ²։
Աշխարհագրական դիրք
Կուրոտակի գյուղը տեղակայված է Հոնսյու կղզու Կինկի տարածաշրջանի Նարա պրեֆեկտուրայում։ Այս գյուղի հետ սահմանակցում են Մացուսակա քաղաքը, Յոսինո, Օդայ ավանները և Կուրոտակի, Տենկավա, Կամիկիտայամա, Հիգասիյոսինո գյուղերը։
Բնակչություն
Կուրոտակի գյուղի բնակչությունը կազմում է 1 392 մարդ (2014 թվականի հուլիսի 1-ի տվյալների համաձայն), իսկ խտությունը՝ 5,17 մարդ/կմ²։ Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունը՝ 1980-2005 թվականներին.
Սիմվոլիկա
Գյուղը խորհրդանշող ծառ է համարվում կրիպտոմերիան, ծաղիկ՝ կերիան, թռչուն՝ Parus varius-ը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի գյուղեր Կատեգորիա:1889 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
(1172) Անեաս
(1172) Անեաս (Aneas), աստերոիդ Յուպիտերի տրոյացիներից։ Հայտնաբերվել է 1930 թվականի հոկտեմբերի 17-ին Կառլ Ռեյնմուտի կողմից Հայդելբերգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 5,209936 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 4,659 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 5,7609 ա. մ., իսկ Երկրի ուղեծրին Անեաս աստերոիդը նվազագույնը մոտենում է 3,6725 ա. մ. հեռավորության վրա ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 4343,57 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,082881 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 16,68° անկյուն։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է D դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս D Կատեգորիա:1930 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կառլ Ռեյնմուտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Յուպիտերի տրոյացի աստերոիդներ
Զովունի գյուղատեղիի հուշարձանախումբ
Զովունի գյուղատեղիի հուշարձանախումբ, գտնվում է Արագածոտնի մարզի Ջրամբար գյուղում։ Ընդգրկված է Ջրամբարի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։
Պատմություն
Ապարանի ջրամբարի ձախ ափին է գտնվում վաղմիջնադարյան հայկական ճարտարապետության Զովունի գյուղատեղիի հուշարձանախումբը, որը բաղկացած է Թուխ Մանուկ, Սուրբ Վարդան, Սուրբ Պողոս-Պետրոս եկեղեցիներից և քառակող կոթողներից։
Սուրբ Պողոս-Պետրոս
Սուրբ Պողոս-Պետրոս եկեղեցին հայկական ճարտարապետության «գմբեթավոր սրահ» տիպի շինության առաջին օրինակն է։ Ըստ ճարտարապետ Ալեքսանդր Սահինյանի` այն սկզբնապես եղել է հեթանոսական մեհյան, որը 4-րդ դ. սկզբներին վերածվել է եռանավ բազիլիկ կառույցի և միայն 5-րդ դ. վերջին ու 6-րդ դ. սկզբին Գրիգոր Գնթունի իշխանի կողմից՝ գմբեթավոր սրահի։ Շինարարական արձանագրությունը պահպանվել է եկեղեցու աջակողմյան որմնամույթի վրա։ Ուղղանկյուն դահլիճ է, որի հյուսիսային և հարավային պատերին կից երկու զույգ հզորացված որմնամույթերի վրա բարձրացված է տրոմպային փոխանցումով գմբեթը (այժմ՝ քանդված)։ Արևելյան կողմում՝ ներսից պայտաձև, դրսից ուղղանկյուն ծավալով խորանն է։ Ունի երկու մուտք՝ արևմտյան և հարավային ճակատներում։
Հիմնովին նորոգվել է 1896 թվականին։ Մեզ է հասել խոնարհված վիճակում։
Թուխ Մանուկ մատուռ
Թուխ Մանուկ եկեղեցին կառուցվել է 4-5-րդ դդ.: Միանավ, պայտաձև խորանով, թաղածածկ, կղմինդրե ծածկով երկայնական սրահ է։ Կառուցված է եղել տեղական տուֆի խոշոր սրբատաշ քարերով։ 1862 թվականին Մահտեսի Հակոբն ու իր որդի Սարգիսը նորոգել են եկեղեցին՝ շարվածքի համար օգտագործելով ավելի փոքր քարեր։ Ունի երկու մուտք՝ հյուսիսային և հարավային կողմերում։
Սուրբ Վարդան եկեղեցի
Ըստ ավանդության՝ եկեղեցին կառուցվել է 451 թ.՝ Ավարայրի ճակատամարտում զոհված Վարդան Մամիկոնյանի հիշատակին, իսկ դամբարանում ամենայն հավանականությամբ թաղված է նրա զինակից՝ Նիգ-Ապարանի տեր, նախարար Տաճատ Գնթունին։
Ս. Վարդան եկեղեցին և դրան կից երկհարկ դամբարանը վաղ միջնադարյան ճարտարապետության եզակի նմուշներից են։ «Խաչեր» կոչվող վայրում՝ եկեղեցիների հարևանությամբ, և հնագույն գերեզմանոցում կանգնած են վաղ միջնադարյան երկու քառակող կոթողներ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հնագիտությունը Հայաստանում
Վճարային քարտ
Վճարային քարտ (Payment cards), նույնականացման քարտ, վճարային համակարգի մաս կազմող գործիք՝ թողարկված ֆինանսական հաստատությունների կողմից, ինչպիսիք են բանկերը։ Վճարային քարտը հաճախորդին (քարտապանին) հնարավորություն է տալիս մուտք գործել և ունենալ հասանելիություն իր բանկային հաշիվներին, կատարել էլեկտրոնային վճարումներ, փոխանցումներ, բանկոմատից կանխիկացումներ։ Այս քարտը հայտնի է նաև տարբեր անուններով, այդ թվում՝ բանկային քարտ, բանկոմատային քարտ, հաճախորդի քարտ կամ կանխիկի քարտ։
Վճարային քարտը կարող է լինել նաև որպես խելացի քարտ, որն ունի անհատական համար և պարունակում է անվտանգային որոշ տեղեկություններ, ինչպիսիք են վավերականության ժամկետը կամ հետևի մասում մագնիսական ժապավենը, որը թույլ է տալիս քարտի հասանելիություն՝ տարբեր ավտոմատացված մեքենաներով (բանկոմատներ,  տերմինալներ) ։
Վճարային քարտերի առավել տարածված տեսակներն են՝ կրեդիտային և դեբետային քարտերը։ Դրանք համապատասխանում են միջազգային չափանիշներին և իրենցից ներկայացնում են 85,60 մմ x 53,98 մմ x 0,76 մմ չափսի պլաստիկ սմարթ-քարտեր՝ հիմնականում ռելիեֆային համարով։
Պատմություն
Առաջին բանկային քարտերը եղել են ավտոմատացված բանկոմատային քարտերը՝ թողարկված Լոնդոնի Բարկլեյս բանկի (Barclays) կողմից 1967 թվականին, և Նյու Յորքի Քեմիքալ բանկի (Chemical Bank) կողմից 1969 թվականին։
1972 թվականին Լլոյդս բանկը (Lloyds Bank) առաջին անգամ թողարկեց բանկային քարտ՝ մագնիսական ժապավենով, որը անվտանգությունից ելնելով պարունակում էր անձնական նույնականացման կոդ (PIN):
Աթալլա տեխնոլոգիական ընկերությունը (Atalla Technovation, ներկայումս՝ Utimaco Atalla)՝ հիմնադրված 1972 թվականին Մուհամեդ Աթալլայի կողմից, 1973 թվականին օգտագործելով միկրոպրոցեսորային տեխնոլոգիա ՝ ներկայացրել է առաջին ապարատային անվտանգության մոդուլը (HSM)՝ քարտով վճարային գործարքների ապահովման համար ։ Աթալլա HSM մոդուլները ներկայումս էլ կիրառվում են վճարային քարտերի արտադրության ոլորտում, և մինչև 2013 թվականը օրական ապահովել են 250 միլիոն քարտային գործարքներ (տարեկան ավելի քան 90 միլիարդ գործարք) ։
Վճարային քարտի գործառույթներ
Վճարային քարտը գործիք է, որը հնարավորություն է տալիս՝
Քարտի գործածման ողջ ընթացքում դրա սեփականատերը քարտը թողարկող բանկն է ։
Վճարային քարտի տեսակներ
Գոյություն ունեն վճարային քարտերի մի շարք տեսակներ, որոնցից ամենատարածվածներն են վարկային քարտերը, դեբետային քարտերը և կանխավճարային քարտերը։ Հաճախ վճարային քարտը էլեկտրոնային եղանակով կապված է քարտապանին պատկանող բանկային հաշվի կամ հաշիվների հետ։
Վճարային քարտերը կարելի է դասակարգել ըստ մի քանի չափանիշների.
Ըստ վճարային համակարգի
ՀՀ տարածքում շրջանառվող վերոնշյալ վճարային քարտերը թողարկվում և սպասարկվում են ՀՀ բանկերի կողմից, և նշված վերջին երեք քարտերը կարող եք օգտագործել արտասահմանում, ինչպես նաև արտասահմանյան կայքերից գնումներ կատարելիս։
Այլ տեսակներ
Հանդիպում են նաև բանկերի կողմից տրամադրվող այլ քարտեր՝ «Կանխավճարային նվեր քարտ», «Ուսանողական» և այլն։ Դրանք գործում են վերոնշյալ «ԱրՔա», «Վիզա» և «ՄաստերՔարտ» համակարգերում և, ըստ էության, դրանց ենթատեսակն են և սպառողին տալիս են այդ վճարային քարտի օգտագործման սահմանափակ հնարավորություններ։
Սակայն առանձին բանկերի կողմից կարող են սպասարկվել նաև այլ վճարային համակարգերի պատկանող քարտեր, օրինակ` American Express: Հայաստանում այլ վճարային քարտերի սպասարկումը շատ քիչ է տարածված։
PIN կոդ և գաղտնաբառ
PIN կոդը վճարային քարտի անվտանգության և նույնականացման գործիք է, որն անհրաժեշտ է բանկոմատից և POS տերմինալից գումար կանխիկացնելու, իսկ չիպային քարտերի դեպքում՝ նաև POS տերմինալով վճարումներ կատարելու ժամանակ։ Գաղտնաբառը ընտրվում է քարտային պայմանագիրը կնքելիս։
Գնումներ և կանխիկացում
Վճարային քարտերով այս տեսակի գործառնություններ կարելի է իրականացնել POS տերմինալների, բանկոմատների ու համակարգիչների միջոցով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բանկային համակարգ Կատեգորիա:Բանկային գործ Կատեգորիա:Ֆինանսական տերմիններ Կատեգորիա:Ֆինանսական ծառայություններ Կատեգորիա:Փող Կատեգորիա:Առևտուր Կատեգորիա:Ֆինանսներ Կատեգորիա:Դրամական միավորներ Կատեգորիա:Վճարումներ Կատեգորիա:Անկանխիկ հաշվարկներ Կատեգորիա:Ֆինանսական շուկաներ Կատեգորիա:Ինֆորմացիոն կրիչներ Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
Կուրումոչ (օդանավակայան)
Կուրումոչ (օդանավակայան) միջազգային օդանավակայան, որը գտնվում է Սամարայում։ Օդանավակայանը գտնվում է քաղաքի կենտրոնից 35 կմ հեռավորության վրա։ Օդանավակայանը անվանումը գալիս Սամարայի գյուղերից մեկի՝ Կուրումոչ (գյուղ, Վոլժսկի շրջան)-ից, որը գտնվում է քաղաքի կենտրոնից 7 կմ հարավ-արևմուտք։ 2011 թվականի տվյալներով օդանավակայանը գտնվում էր Ռուսաստանի օդանավակայանների առաջին տասնյակի մեջ։ Օդանավակայանի ազգային ավիափոխադրողն է Saratov Airlines-ը։ 2014 թվականին օդանավակայանը սպասարկել է ավելի քան 2 377 418 ուղևոր ։ Օդանավակայանի օպերատորն է՝ ОАО «Միջազգային օդանավակայան «Կուրումոչ» ։
Պատմություն
Օդանավակայանը հիմնադրվել է 1950 թվականին, Սամարայի կառավարության հրամանով։ 2015 թվականի հունվարի 19-ին օդանավակայանը շահագործում էր նոր տերմինալի շենքը։ 2015 թվականի ապրիլի 5-ին հին տերմինալի շենքը փակվեց, որը նախատեսված էր ուղևորների համար։ 1992 թվականին օդանավակայանը միջազգային կարգավիճակ։ 1993 թվականին, կառուցվել և շահագործման է հանձնվել առաջին միջազգային տերմինալը։ 1993 թվականին օդանավակայանը սպասարկել է ավելի քան 1,7 մլն ուղևոր։ 2002 թվականին օդանավակայանը ստացավ անվանում՝ «Կուրումոչ» ։
Բազային օդանավակայան
Պաշտոնական ամսաթիվը օդանավակայնի ձևավորվել է 1957 թվականի դեկտեմբերի 19-ին, երբ հրամանը եկավ գլխավոր տնօրինությունից։ Առաջին գլխավոր տնօրենը եղել է Ն.Պ Սկրինսկին, հենց նա է անվանել օդանավակայանի անվանումը՝ Կուրումոչ։ 1960 թվականին օդանավակայանը շահագործում էին ուսումնական թռիչքների համար, այդ թռիչքները իրականացնում էին Իլ-18 և Ան-10 ինքնաթիռներով։ 1961 թվականի փետրվարի 27-ին օդանավակայանից իրականցվեց առաջին չվերթը, Սամարայից դեպի Մոսկվա։ 1961 թվականի մայիսի 15-ին բացվեցին նոր չվերթներ դեպի՝ Սանկտ Պետերբուրգ, Տաշքենդ, Ադլեր, Թբիլիսի և Վորոնեժ ։ 1970 թվականին օդանավակայանը ստացավ հետևյալ ինքնաթիռները՝ Տու-134, Յակ-40, Տու-154։ 1990 թվականին օդանավակայանը սպասարկել է ավելի քան 3,7 մլն ուղևոր։
Սեփականատերերը և ղեկավարները
Գլխավոր տնօրեն - Սերգեյ Կրասնով։
Սեփականատեր՝ ОАО "Միջազգային օդանավակայան «Կուրումոչ»
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի օդանավակայաններ
Գրինկի (գյուղ, Բարանովի շրջան)
Գրինկի (Гриньки), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Բարանովի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1625 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Գրինկի գյուղում բնակվում էր 325 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 10301 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 31,55 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Բարանովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1625 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Հենրիխ Լյուբեկ (բոդրիչիների իշխան)
Հենրիխ Լյուբեկսկի, 1093 - 1127 թվականների իշխան, Բոտույի եղբայրը՝ Գոթշալկի և դանիացի Սիգրիդի որդին։ Հատել է իր սեփական դրամը։
Հենրիխի պայքարը Կրուտոյի դեմ
Հոր մահից հետո նա փախչում է է Դանիայում գտնվող իր մոր հարազատների մոտ։ Մոտ 1093 թվականին Հենրիխը հավաքում է մեծ նավատորմ և մի քանի կործանարար արշավանքներ կատարում Սթարգրադում։ Կրուտոյը ստիպված էր թույլ տալ, որ Հենրիխը վերադառնա սլավոնական երկիր։ Ըստ Հելմոնդի՝ Կրուտոյը ծրագրում էր խորամանկությամբ սպանել Հենրիխին, և դա կանխում է միայն Կրուտոյ Սլավինայի կնոջ միջամտությունը։ Համաձայնություն ձեռք բերելով Սլավինայի հետ՝ Հենրիխը Կրուտոյին հրավիրում է խնջույքի։ Խնջույքից հետո Հենրիխի պահակախմբից մի դանիացի կտրում է հարբած ծեր իշխանի գլուխը։
Պատերազմ Ռույանների հետ
Հետագայում Հենրիխը լավ հարաբերություններ է պահպանում Հոլշտեյնի կոմս Ադոլֆ I-ի հետ։ 1110 թվականին, երբ Հենրիխը գտնվում էր Լյուբեկում, քաղաքը պաշարվում Ռույանի կողմից։ Հելմոնդի խոսքով՝ Հենրիխը կարողանում է օգնություն բերել քաղաքին և 1110 թվականի սեպտեմբերի 1-ին հաղթել Ռույանին։ Նույն մատենագիրը գրում է. {{Քաղվածք|Եվ շարքերի ցեղերը սկսեցին ծառայել Հենրիխին՝ հարգանքի տուրք մատուցելով նրան, ինչպես նաև վագերին, լեհերին, բոդրիխներին, խիժաններին, պենյանների, Լյուտիչիի, պոմորացիների և բոլորի միջոցով։ Հենրիխը իշխում էր բոլոր Սլավոնական ցեղերի վրա, որոնք ապրում էին Ալբիայի և Բալթիկայի միջև ծովի ափին
Ապստամբություն
1101 թվականին գերմանացիները (Ուդո Շտադ) չորսամյա պաշարումից հետո նորից տիրվում է Բրանիբորի կողմից՝ վերահսկողության տակ վերցնելով Գավելի հարթավայրը ։ Հենրիխը, վախենալով ապստամբության ծավալումից դեպի իր երկրներ, օգնության է հասնում գերմանացիներին (Նորդալբինգ և Հոլշտեյն)։ ):
Վալդեմարի մահ
Որոշ ժամանակ անց ռույաների կողմից Վալդեմարը սպանվում։ Հենրիխը, ցանկանալով վրեժ լուծել որդու համար, դիմում է սաքսերին, որ օգնեն։ 1600 սաքս զինվորներ միանում են Հենրիխի բանակին՝ ուղևորվելով Վոլիգոստ ։ Տրավնա գետն անցնելով՝ Հենրիխն ընդունում է հակառակորդի դեսպաններին, որոնք խաղաղության համար առաջարկում են վճարել 200 մարկ։ Իշխանը, խորհրդակցելով զինվորների հետ, հրաժարվում է ընդունել առաջարկը։
Հենրիխը, քաղաք գալով, խաղաղություն է կնքում ռույան հոգևորականների հետ, որի համաձայն պետք է նրանցից վերցներ 4400 մարկ։ Բայց այդ գումարը չափազանց մեծ էր Հենրիխը պայմաների խախտման պատճառով զայրացած սաքսոնիայի հերցոգ Լոթարի հետ ձմռանը նոր արշավանք է սկսում :
Քրիստոնեություն
Հենրիխի նստավայրը Լյուբեկ քաղաքն էր։ Հենրիխի օրոք դա միակ քաղաքն էր, որն ուներ եկեղեցի։ Քրիստոնեության տարածումը իշխանությունում սկսվում է Վիտսելինի կողմից։ 1127 թվականի մոտ նա հիլդեսհայմացի Ռոդոլֆեի և Վերդունցի Լյուդոլֆի հետ միասին թույլատրում է քարոզել։ 1127 թվականին Հենրիխը մահանում է և թաղվում Լյունեբուրգի Սուրբ Նիկոլասի վանքում։
Ժառանգություն
Հենրիխ Սվյատոպոլի և Քնուդի որդիները ի սկզբանե ունեին իրենց սեփականությունը։ Բայց, ըստ Հելմոնդի, Սվյատոպոլկը
1127 թվականին Կնուտը սպանվում է Լյութենբուրգում։ 1129 թվականին Սվյատոպոլկը սպանվում է Հոլշտեյն Դազոյի կողմից։ Նրա որդին՝ Վիnվինիկեն, սպանվում է կոմս Լեիգֆրիդի կողմից մոտ 1129 թվականին։ Եվ Կնուդ Լավարդը Սլավոնական իշխանության իրավունքները գնում է կայսր Լոթարից ։
Ընտանիք և երեխաներ
Հենրիխի կանանց շրջանում հայտնի է միայն Սլավինը, որը հիշատակվում է Հելմոնդի կողմից 1093 թվականին։ Բայց միջնադարյան տոհմաբանության հիման վրա կարծում են, որ Հենրիխ Մստիվոյի և Վալդեմարի երկու որդիները ավելի վաղ ամուսնությունից էին։
Հղումներ
Կատեգորիա:11-րդ դարի ծնվածներ
Նյութափոխանակություն
Նյութափոխանակություն կամ մետաբոլիզմ (μεταβολή metabolē նշանակում է փոփոխություն), օրգանիզմների կենսապահովման քիմիական ռեակցիաների ամբողջություն։ Մետաբոլիզմի 3 հիմնական ուղղություններն են՝ սննդանյութերի փոխակերպումն էներգիայի՝ բջջային գործընթացների իրականացման համար, սննդանյութերի փոխարկումը սպիտակուցների, լիպիդների, նուկլեինաթթուների և որոշ ածխաջրերի կառուցվածքային միավորների և ազոտային արգասիքների հեռացումը։ Ֆերմենտներով կատալիզվող այս ռեակցիաներն օրգանիզմներին թույլ են տալիս աճել և բազմանալ, պահպանել իրենց կառուցվածքը և պատասխանել իրենց շրջակա միջավայրի ազդակներին։
Մետաբոլիզմ բառը կարող է վերաբերվել նաև կենդանի օրգանիզմներում տեղի ունեցող բոլոր քիմիական ռեակցիաներին, այդ թվում՝ մարսողությանը և դեպի բջիջներ, ինչպես նաև տարբեր բջիջների միջև նյութերի փոխադրմանը, որոնց դեպքում բջջում տեղի ունեցող ռեակցիաների ամբողջությունն անվանում են միջանկյալ կամ միջնորդավորված մետաբոլիզմ։
Նյութափոխանակությունը սովորաբար բաժանում են 2 կատեգորիայի. կատաբոլիզմ՝ օրգանական միացությունների ճեղքումն է, օրինակ՝ բջջային շնչառության ընթացքում գլյուկոզի ճեղքումը մինչև ԱԵՖ-ի անջատում և պիրուվատ (պիրոխաղողաթթու), և անաբոլիզմ՝ բջջի կառուցվածքային բաղադրիչների սինթեզն է, որոնցից են սպիտակուցներն ու նուկլեինաթթուները։ Սովորաբար ճեղքման արդյունքում էներգիան արտադրվում է, սինթեզի ժամանակ՝ օգտագործվում։
Նյութափոխանակության քիմիական ռեակցիաները խմբավորված են նյութափոխանակային ուղիներում, որոնցում հաջորդաբար գործող ֆերմենտների շնորհիվ մեկ քիմիական միացությունը մի քանի փուլերով փոխակերպվում է մեկ այլ քիմիական միացության։ Ֆերմենտները կարևոր նշանակություն ունեն նյութափոխանակության գործընթացում, քանի որ նրանք թույլ են տալիս օրգանիզմներին իրականացնել էներգիա պահանջող ցանկացած ռեակցիա, որն ինքնուրույն տեղի ունենալ չի կարող, դրանք զուգակցում են էներգիայի անջատմամբ ուղեկցվող սպոնտան (ինքնակամ) ռեակցիաների հետ։ Ֆերմենտները գործում են որպես կատալիզատորներ, որոնց շնորհիվ ռեակցիաներն ավելի արագ են կատարվում։ Բացի այդ ֆերմենտները հնարավորություն են տալիս կարգավորել մետաբոլիկ ուղիներն ու ռեակցիաների արագությունը ի պատասխան բջջի շրջակա միջավայրի փոփոխություններին կամ այլ բջիջներից եկող ազդակներին։
Որոշակի օրգանիզմի նյութափոխանակային համակարգով որոշվում է, թե որ միացություներն են տվյալ օրգանիզմի համար սննդանյութեր և որոնք թունավոր նյութեր։ Օրինակ՝ որոշ պրոկարիոտներ ծծմբաջրածինն օգտագործում են որպես սննդանյութ, մինչդեռ կենդանիների համար այս գազը թունավոր է ։ Նյութափոխանակության արագությունը կամ ինտենսիվությունն ազդում է օրգանիզմի կողմից պահանջվող սննդանյութերի քանակի, ինչպես նաև նրա կողմից այդ սննդանյութերի ստացման ունակության վրա։
Նյութափոխանակության զարմանալի առանձնահատկությունը նույնիսկ իրարից նշանակալիորեն տարբերվող տեսակների միջև մետաբոլիկ ուղիների և նրանց բաղադրամասերի նմանությունն է ։ Օրինակ՝ կարբոնաթթուների հավաքածուն, որոնք առավել հայտնի են որպես լիմոնաթթվային ցիկլի միջանկյալ միացություններ, առկա են բոլոր օրգանիզմներում, հայտնաբերվել են այնպիսի տարատեսակ օրգանիզմներում, ինչպիսիք են միաբջիջ Escherichia coli բակտերիան և հսկայական բազմաբջիջ օրգանիզմները, ինչպիսիք են փղերը ։ Մետաբոլիկ ուղիների այս զարմանալի նմանությունները հավանաբար կապված են էվոլյուցիայի վաղ փուլերում ի հայտ գալու և և արդյունավետության շնորհիվ պահպանվելու հետ ։
Բանալի կենսաքիմիական մոլեկուլներ
Հիմնական հոդվածներ՝ Բջիջ, Կենսաքիմիա Միացությունների մեծամասնությունը, որոնք մտնում են կենդանիների, բույսերի և մանրէների կազմության մեջ, բաղկացած են մոլեկուլների 3 հիմնական դասերից՝ ամինաթթուներ, ածխաջրեր և լիպիդներ (հաճախ անվանում են նաև ճարպեր)։ Քանի որ այդ մոլեկուլները կենսական նշանակություն ունեն, նյութափոխանակային ռեակցիաները կենտրոնացած են այս մոլեկուլների առաջացման վրա՝ բջիջների և հյուսվածքների նորոգման ընթացքում, կամ նրանց ճեղքման վրա, երբ դրանք օգտագործվում են որպես էներգիայի աղբյուր։ Այս միացությունները կարող են միանալ իրար և առաջացնել այնպիսի պոլիմերներ, ինչպիսիք են՝ ԴՆԹ-ն և սպիտակուցները՝ կյանքի համար անհրաժեշտ մակրոմոլեկուլները։
Ամինաթթուներ և սպիտակուցներ
Սպիտակուցները բաղկացած են ամինաթթուներից, որոնք դասավորված են գծային շղթայում և իրար միացած են պեպտիդային կապերով։ Շատ սպիտակուցներ ֆերմենտներ են, որոնք կատալիզում են նյութափոխանակության քիմիական ռեակցիաները։ Այլ սպիտակուցներ ունեն կառուցվածքային կամ մեխանիկական ֆունկցիաներ, որոնցից են բջջակմախքը ձևավորող սպիտակուցները ։ Սպիտակուցները կարևոր դեր ունեն նաև բջջի ազդանշանման, իմունային պատասխանների, ադհեզիայի, թաղանթներով ակտիվ տրանսպորտի գործընթացներում և բջջային ցիկլում ։ Ամինաթթուները մասնակցում են նաև բջջային էներգետիկ մետաբոլիզմին՝ ածխածնի աղբյուր հանդիսանալով լիմոնաթթվային ցիկլի համար (եռկարբոնաթթվային ցիկլ), հատկապես այն ժամանակ, երբ էներգիայի հիմնական աղբյուրը, ինչպիսին է գլյուկոզը, անբավարար է, կամ էլ բջիջների մետաբոլիկ սթրեսի ընթացքում ։
Լիպիդներ
Լիպիդները կենսաքիմիկատների ամենաբազմազան խումբն են կազմում։ Նրանք հիմնականում հանդիսանում են արտաքին և ներքին կենսաբանական թաղանթների կառուցվածքային բաղադրամասեր, որոնցից է բջջի թաղանթը, կամ էներգիայի աղբյուր ։ Լիպիդները բնութագրվում են որպես հիդրոֆոբ կամ ամֆիպատիկ կենսաբանական մոլեկուլներ, բայց լուծվում են օրգանական լուծիչներում, ինչպիսիք են՝ բենզոլը կամ քլորոֆորմը ։ Ճարպերը գլիցերին և ճարպաթթուներ պարունակող միացությունների մեծ խումբ են կազմում։ Գլիցերինի և նրան միացած 3 ճարպաթթուների էսթերն անվանում են տրիացիլգլիցերիդ ։ Գոյություն ունեն այս հիմնական կառույցի մի քանի տարբերակներ, որոնք ներառում են այլընտրանքային բաղադրիչներ, ինչպիսիք են սֆինգոզինը՝ սֆինգոլիպիդներում, և հիդրոֆիլ խմբերը, որոնցից են ֆոսֆոլիպիդների ֆոսֆատային խմբերը։ Լիպիդների մեկ այլ խոշոր դաս են կազմում ստերոիդները, որոնցից է խոլեստերոլը ։
Ածխաջրեր
Ածխաջրերը կամ շաքարները մի քանի հիդրօքսիլ խմբեր պարունակող ալդեհիդներ կամ կետոններ են, որոնք կարող են հանդես գալ գծային կամ ցիկլային ձևով։ Սրանք ամենատարածված կենսաբանական մոլեկուլներն են և կատարում են հետևյալ ֆունկցիաները՝ էներգիայի պահեստավորում և փոխադրում (օսլա, գլիկոգեն), կառուցվածքային ֆունկցիա (ցելյուլոզը բույսերի մոտ, խիտինը սնկերի և կենդանիների մոտ) ։ Ածխաջրերի կառուցվածքային միավորները կոչվում են մոնոսախարիդներ։ Դրանց թվին են պատկանում գալակտոզը, ֆրուկտոզը և ամենակարևորը՝ գլյուկոզը։ Մոնոսախարիդները (միաշաքարներ) կարող են միմյանց միանալով ձևավորել պոլիսախարիդներ (բազմաշաքարներ) ։
Նուկլեինաթթուներ
ԴՆԹ-ն և ՌՆԹ-ն նուկլեոտիդների պոլիմերներ են։ Յուրաքանչյուր նուկլեոտիդ բաղկացած է ազոտային հիմքից, ռիբոզ կամ դեզօքսիռիբոզ ածխաջրից և ֆոսֆատային խմբից։ Նուկլեինաթթուները որոշիչ դեր ունեն գենետիկական տեղեկատվության պահպանման և դրսևորման գործընթացում, որն իրականացվում է տրանսկրիպցիայի և սպիտակուցի կենսասինթեզի միջոցով ։ Այս ինֆորմացիան պահպանվում է ԴՆԹ-ի վերականգնման (ռեպարացիոն) մեխանիզմների շնորհիվ և սերնդեսերունդ փոխանցվում է կրկնապատկման (ռեպլիկացիայի) միջոցով։ Բազմաթիվ վիրուսների գենոմը ներկայացված է ՌՆԹ-ի ձևով, օրինակ՝ ՄԻԱՎ-ը, որը հետադարձ տրանսկրիպցիայի մեխանիզմով ստեղծում է իր վիրուսային ՌՆԹ-ին համապատասխան ԴՆԹ ։ ՌՆԹ-ների որոշ մոլեկուլներ օժտված են կատալիտիկ ֆունկցիայով (ռիբոզիմներ) և մտնում են սփլայսոսոմների ու ռիբոսոմների կազմի մեջ։
Նուկլեոզիդները կազմված են ազոտային հիմքից և նրան միացած ռիբոզ ածխաջրից։ Ազոտային հիմքերն ազոտ պարունակող հետերոցիկլիկ օղակներ են, որոնք դասակարգվում են 2 խմբի՝ պուրինային և պիրիմիդինային հիմքեր։ Որոշ նուկլեոտիդներ ֆունկցիոնալ խմբերի փոխանակման ռեակցիաներում հանդես են գալիս որպես կոֆերմենտներ ։
Կոֆերմենտներ
Հիմնական հոդված՝ Կոֆերմենտներ Մետաբոլիզմն ընդգրկում է քիմիական ռեակցիաների լայն շրջանակ, սակայն դրանց մեծ մասը հիմնված է ատոմների ֆունկցիոնալ խմբերի և մոլեկուլներում նրանց միջև եղած կապերի տեղափոխության վրա ։ Այս ընդհանրությունը բջիջներին հնարավորություն է տալիս մետաբոլիկ միջնորդանյութերի փոքր հավաքածուի միջոցով իրականացնել քիմիական խմբերի տեղափոխություն տարբեր ռեակցիաների ընթացքում ։ Ֆունկցիոնալ խմբեր փոխադրող այդ միջնորդանյութերը կոչվում են կոֆերմենտներ։ Ֆունկցիոնալ խմբերի տեղափոխման ռեակցիաների յուրաքանչյուր դաս իրականացվում է մի որոշակի կոֆերմենտով, որը սուբստրատ է հանդիսանում այն արտադրող և յուրացնող ֆերմենտների համար։ Այդ պատճառով էլ կոֆերմենտներն անընդհատ առաջանում, յուրացվում և վերաօգտագործվում են ։
Կենտրոնական կոֆերմենտներից մեկն ադենոզինեռֆոսֆատն է (ԱԵՖ)՝ բջիջների էներգիայի ունիվերսալ աղբյուրը։ Այս նուկլեոտիդն օգտագործվում է տարբեր քիմիական ռեակցիաների ընթացքում մակրոէրգիկ կապերում պահեստավորված քիմիական էներգիայի փոխանցման համար։ Բջիջներում քիչ քանակությամբ ԱԵՖ է պարունակվում, սակայն այն մշտապես վերականգնվում է ԱԿՖ-ից և ԱՄՖ-ից։ Օրվա ընթացքում մարդու օրգանիզմում օգտագործվում է նրա զանգվածին հավասար քանակությամբ ԱԵՖ ։ ԱԵՖ-ը "կամուրջ" է հանդիսանում կատաբոլիզմի և անաբոլիզմի միջև։ Կատաբոլիզմի ժամանակ մոլեկուլների ճեղքման ընթացքում առաջանում է ԱԵՖ, իսկ անաբոլիկ ռեակցիաների ընթացքում՝ մոլեկուլների միացման ժամանակ ԱԵՖ-ը ծախսվում է։ Այն հանդիսանում է նաև ֆոսֆատային խմբերի դոնոր՝ ֆոսֆորիլացման ռեակցիաների ժամանակ։
Վիտամինները փոքր քանակություններով անհրաժեշտ ցածրամոլեկուլային օրգանական միացություններ են, ընդ որում՝ օրինակ մարդու օրգանիզմում վիտամիններ չեն սինթեզվում, այլ ստացվում են սննդից կամ ստամոքս-աղիքային ուղու միկրոֆլորայի միջոցով։ Մարդու օրգանիզմում վիտամինների մեծ մասը մոդիֆիկացիայի ենթարկվելուց հետո գործում են որպես կոֆերմենտներ, օրինակ՝ ջրալուծ վիտամինները ֆոսֆորիլացվում են կամ կապվում նուկլեոտիդների հետ ։
Նիկոտինամիդադենինդինուկլեոտիդը (ՆԱԴ+) վիտամին B3-ի (նիացին) ածանցյալն է, որը նաև կարևոր կոֆերմենտ է և գործում է որպես ջրածնի ակցեպտոր։ Հարյուրավոր տարատեսակ դեհիդրոգենազներ իրենց սուբստրատներից էլեկտրոնը տեղափոխում են ՆԱԴ+-ի վրա, վերականգնելով այն ՆԱԴH-ի։ Այս կոֆերմենտի վերականգնված ձևը սուբստրատ է հանդիսանում բջջի տարբեր ռեդուկտազների համար ։ Նիկոտինամիդադենինդինուկլեոտիդը բջջում 2 ձևով է հանդիպում՝ ՆԱԴH և ՆԱԴՖH: ՆԱԴ+/ՆԱԴH ձևն ավելի կարևոր է կատաբոլիկ ռեակցիաներում, մինչդեռ ՆԱԴՖ+/ՆԱԴՖH-ն օգտագործվում է անաբոլիկ պրոցեսներում։
Անօրգանական միացություններ և կոֆակտորներ
Անօրգանական միացությունների մեծ մասը գործում է որպես իոնային էլեկտրոլիտներ։ Օրգանիզմի համար առավել կարևոր են նատրիումի, կալիումի, կալցիումի, մագնեզիումի, քլորի, ֆոսֆատ և բիկարբոնատ իոնները։ Բջջաթաղանթի 2 կողմերում իոնային գրադիենտի հաստատունությունն ապահովում է օսմոտիկ ճնշման և pH-ի պահպանումը ։ Իոնների կոնցենտրացիան կարևոր դեր է կատարում նաև նյարդերի և մկանների գործունեության համար, քանի որ այս հյուսվածքներում գործողության պոտենցիալն առաջանում է արտաբջջային հեղուկի և ցիտոպլազմայի միջև իոնների փոխանակման արդյունքում ։ Էլեկտրոլիտները բջիջ են մտնում և դուրս են գալիս բջջաթաղանթի սպիտակուցների միջոցով, որոնց անվանում են իոնային անցքուղիներ։ Օրինակ՝ մկանային կծկումը կապված է բջջաթաղանթի իոնային անցքուղիներով և T-խողովակներով կալցիումի, նատրիումի և կալիումի իոնների շարժման հետ ։
Օրգանիզմում անցումային մետաղները ներկայացված են միկրոտարրերի ձևով, որոնցից ամենահայտնին ցինկն ու երկաթն են ։ Այս մետաղները կոֆակտորներ են հանդիսանում որոշ սպիտակուցների համար և անհրաժեշտ են ֆերմենտների ակտիվության համար, ինչպիսիք են կատալազը և թթվածին-կապող սպիտակուցները, որոնցից է հեմոգլոբինը ։ Մետաղական կոֆակտորներն ամուր կապվում են սպիտակուցների սպեցիֆիկ տեղամասերին, սակայն ֆերմենտների կոֆակտորները կատալիզի ընթացքում կարող են մոդիֆիկացվել և ռեակցիայի ավարտին վերադառնալ իրենց նախնական վիճակին։ Օրգանիզմում մետաղ-միկրոտարրերը յուրացվում են հատուկ փոխադրիչ սպիտակուցների միջոցով և ազատ վիճակում չեն հանդիպում, քանի որ կապվում են պահեստային սպիտակուցների հետ, որոնցից են ֆերիտինը և մետալլոթիոնեինը ։