cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Գոյացման ջերմություն
Գոյացման ջերմություն, ջերմություն առաջացման, որոշակի ելանյութերից տվյալ նյութի առաջացման ռեակցիայի ջերմային էֆեկտը։ Տարբերում են տվյալ նյութի գոյացման ջերմություն ազատ ատոմներից և պարզ նյութերից։ Առանձին դեպքերում օգտագործում են հատուկ տերմիններ ջերմություն սոլվատացման՝ նյութի և լուծիչի փոխազդեցության հետևանքով իոնների (մոլեկուլների) շուրջը սոլվատային շերտի առաջացման ջերմությունն է, ջերմություն բյուրեղացման՝ ատոմներից, մոլեկուլներից, իոններից բյուրեղի գոյացման ջերմությունն է և այլն։ Նյութի քայքայման (նախկին ելանյութերի առաջացմամբ) ռեակցիայի ջերմային էֆեկտը թվապես հավասար է նրա գոյացման ջերմությանը և ունի հակառակ նշանը։ Գոյացման ջեմրությունները սովորաբար բերվում են ստանդարտ վիճակում գտնվող նյութերի համար։ Գոյացման ջերմությունը որոշում են անմիջական չափումով (կալորաչափություն) կամ հաշվում են նյութի առաջացման ռեակցիայի հավասարակշռության հաստատունի ջերմաստիճանային կախման տվյալների, այդ նյութի մասնակցությամբ ընթացող ռեակցիայի ջերմային էֆեկտի, ռեակցիային մասնակցող նյութերի Գիբսի էներգիայի և էնտրոպիայի, տարբեր ջերմաստիճաններում գալվանական էլեմենտի էլշու-ի արժեքներից և այլ եղանակներով։ Գոյացման ջերմությունի արժեքները վստահելիորեն որոշված են մոտ 5000 նյութի համար, որոնց օգնությամբ կարելի է հաշվել տասնյակ հազարավոր ռեակցիաների ջերմային էֆեկտները, գնահատել քիմիական միացությունների կայունությունը և լուծել բազմաթիվ այլ կիրառական խնդիրներ։
Տես նաև
Կատեգորիա:Էներգիա
Նուայյալ (Էնայի գավառ)
Նուայյալ (Noyales), համայնք Ֆրանսիայում, գտնվում է Պիկարդիայի մարզում՝ Էնա գավառում։ Մտնում է Գիզ կանտոնի կազմի մեջ։ Համայնքի շրջանը՝ Վերվեն։
Համայնքի INSEE կոդը՝ 02563:
Տնտեսություն
2010 թվականին համայնքի 105 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչներից 79-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 26-ը՝ ոչ ակտիվ (ակտիվության ցուցանիշը կազմել է 75,2 %, 1999 թվականին եղել է 66,7%)։ 79 տնտեսապես ակտիվ բնակիչներից աշխատում էին 67-ը (36 տղամարդ և 31 կին), գործազուրկ էին 12 մարդ (5 տղամարդ և 7 կին)։ 26 տնտեսապես ոչ ակտիվ բնակիչներից 6-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 8-ը՝ թոշակառուներ, 12-ը տնտեսապես ոչ ակտիվ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էնա դեպարտամենտի կանտոններ
Խուարես թատրոն (Գուանախուատո)
Խուարես թատրոն, (El Teatro Juárez de Guanajuato), պատմական թատրոն Մեքսիկայի Գուանախուատո նահանգի համանուն քաղաքում, որը կառուցվել է 20-րդ դարի սկզբում, բացվել է 1903 թվականի հոկտեմբերի 27-ին Պորֆիրիո Դիասի կողմից ։
Պատմություն
Շինությունը կառուցվել է 1872-1903 թվականներին ճարտարապետ Խոսե Նորիեգայի կողմից։ Շինության կառուցումը շարունակել և ավարտին են հասցրել ճարտարապետներ Անտոնիո Ռիվաս Մերկադոն և Ալբերտո Մալոն։ Նրանց կատարած վերափոխումներից հետո շինության և՛ արտաքին, և՛ ներքին տեսքը փոխվել է։
Թատրոնն անվանվել է ի պատիվ Մեքսիկայի քաղաքական և պետական գործիչ, Մեքսիկայի ազգային հերոս Բենիտո Խուարեսի։ 1972 թվականից թատրոնում հյուրընկալվում է Սերվանտիտո միջազգային փառատոնը։
Ճարտարապետություն
Շենքը կառուցված է նեոդասական ոճով։ Կառույցի հատկապես արտաքին դիզայնի մեջ ակնհայտ է հին հռոմեական և հունական ճարտարապետության շունչը։ Աստիճաներով բարձրանալիս բացվում է 12 սյուների շարքը, որը հիշեցնում է Հռոմի պանթեոնը։ Շենքի տանիքին տեղադրված են 8 բրոնզե արձաններ հունական դիզաբանությունից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մեքսիկայի թատրոններ
Ազատեկ (գետ)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի գետեր Կատեգորիա:Արփա գետի վտակներ
Գուրջի Բողազ
Գուրջի Բողազ, գետ Հայկական լեռնաշխարհում, Ճորոխի ավազանում, վերջինիս Սպեր վտակի օժանդակը։ Հոսում է Սպերի և Բաբերդի շրջանների սահմաններով։ Հիշատակվում է միջնադարյան վրացական աղբյուրներում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի գետեր
Բակուրի լեռնանցք
Բակուրի, լեռնանցք Վրաստանի Ախալքալաքի սարահարթում, նրա հյուսիսային կողմում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի լեռնանցքներ Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Սամցխե-Ջավախքի մարզ
Հայաստանի հողային ֆոնդ
Հայաստանի հողային ֆոնդ, հանրապետության բոլոր հողերի ամբողջությունը։ Հողային ֆոնդը բաժանվում է՝ Հողային ֆոնդի հողերի բնական, տնտեսական և իրավական վիճակը բնորոշվում է հողային կադաստրով։
Հայաստանի հողային ֆոնդի բաժանումը՝
Ըստ վարչատնտտեսական հատկանիշ
Ըստ վարչատնտտեսական հատկանիշերի՝ Հայաստանում հողային ֆոնդը բաժանված է 10 վարչական մարզերին և Երևան քաղաքին, այսինքն 926 համայնքներին։ Հանրապետության հողային ֆոնդը կազմում է 2974259,1 հեկտար։
Ըստ սեփականության սուբյեկտներ
Հայաստանի Հողային օրենսգրքով հանրապետության հողային ֆոնդը ըստ սեփականության սուբյեկտների, բաժանվում է՝
Ըստ գործառնական նշանակության
Ըստ գործառնական նշանակության՝ հողային ֆոնդ բաժանվում է
Կատեգորիա:Հող
Ռովշան Ջավադով
Ռովշան Բախտիար օղլի Ջավադով (Rövşən Bəxtiyar oğlu Cavadov, 1951 թվականի հոկտեմբերի 19, Լաչին (Բերձոր) - 1995 թվականի մարտի 17, Բաքու ), ադրբեջանցի զորավար, գնդապետ, Ադրբեջանի ՈՀՆՋ հրամանատար (1992-1994), Ադրբեջանի Հանրապետության ներքին գործերի նախարարի տեղակալ (1994—1995):
Կենսագրություն
Հայրը՝ Բախտիար օղլի Ջավադովը (1917-2003) ավարտել է Շուշիի մանկավարժական դպրոցը և աշխատել է իր հայրենի Լաչինի շրջանի Գոչազ գյուղում, որպես մաթեմատիկայի ուսուցիչ, նաև եղել է Լաչինի շրջանի կոմերիտական կազմակերպության քարտուղարը։ Իսկ հետագայում Բաքվի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի հեռակա բաժինն ավարտելուց հետո մինչև թոշակի անցնելը (1944-1976) աշխատել է Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի դատախազության մարմիններում։ Մայրը՝ Թամարա Սեյիդ Ֆարրուխ Ջավադովան (Ալիևա) եղել է Լաչինի շրջանի Սեյիդլյար գյուղից։ Ընտանիքում եղել է չորս երեխա երկու տղա և երկու աղջիկ։ Նրա եղբայրը՝ Մահիր Ջավադովը ապրում է Ավստիրիայի Զալցբուրգ քաղաքում, իսկ երկու քույրերը ապրում են Բաքվում։
1973 թվականին ավարտել է Ադրբեջանի բժշկական համալսարանը։ 1973-1976 թվականներին աշխատել է հանրապետության ՆԳՆ հոսպիտալում։ 1980 թվականին Ռովշան Ջավադովը ստանում է երկրորդ հատուկ կրթությունն արդեն Ռոստովի ՌԽՖՍՀ ՆԳՆ բարձրագույն համալսարանում ։
Քաղաքական կարիերայի սկիզբ
1980 թվականին զինվորական կրթության ավարտից հետո Ջավադովը ցանկանում էր որպես կամավոր մեկնել Աֆղանական պատերազմ։ Սակայն ղեկավարությունը նրան մեղադրեց հակակոմունիստական տրամադրություններ ունենալու մեջ և մերժեց նրա Աֆղանստանում սովետական կոնտինգենտին միանալու խնդրանքը։
Դա չխանգարեց Ռովշան Ջավադովի հետագա ազատասեր և հայրենասեր կյանքին։ Նա միշտ դեմ է եղել ավտորիտար ռեժիմին։ Այդ պատճառով մարտահրավեր է նետում սովետական ղեկավարությանը։ Ջավադովը նաև զբաղվել է կարատեով։ ԽՍՀՄ կոմունիստական ռեժիմի ղեկավարությունը կարատեն համարում էր սպորտի արևմտյան տեսակ և արգելել էր այն։ Այնուամենայնիվ Ռովշանի սերն այս մարզաձևի նկատմամբ ստիպեց նրան 1981 թվականին Ադրբեջանում ընդհատակյա մարզումներ կազմակերպել։
1982 թվականին Ռովշան Ջավադովը դարձել է Գանձակ քաղաքում միլիցիայի տեսուչ։ Քաղաքում, որը հայտնի է որպես Ադրբեջանի ճակատագրով ամենաանհանգստացածներից, այս քաղաքը շատ ժամանակ դեմ էր արտահայտվում սովետական զորքերին և ցանկանում էր Ադրբեջանը անկախ տեսնել։ 1987 թվականին Արցախում դրության վատթարացման հետ կապված Ռովշանը իր եղբայր Մահիրի հետ ստեղծեցին ընդհատակյա Takamul (Evolution) կուսակցությունը, որը գործում էր Արցախում և Գանձակում։
1989 թվականին Արցախյան հակամարտության հենց սկզբում Takamul կուսակցությունը կազմավորեց մարտական ջոկատներ, ջոկատներում ներառվեցին նաև Ռովշանի կարատեիստները։ 1990 թվականի հունվարին սովետական զորքերը ներխուժեցին Ադրբեջան մարտեր բռնկվեցին Բաքվում և այլ քաղաքներում։ Ռովշան Ջավադովը օգնել է Ադրբեջանի ժողովրդական ճակատի կազմակերպման և զենք ձեռք բերելու հարցում։ Միաժամանակ սովետական զորքերը ՊԱԿ աշխատակիցների օգնությամբ շատ արագ կարողացան հսկողություն հաստատել Բաքվում։ Այս ամենից հետո Ռովշան Ջավադովը հիասթափվեց Ազգային ճակատից և պլանավորեց իր կողմնակիցների հետ տեղափոխվել Գանձակ այն հռչակել մայրաքաղաք ու մարտեր մղել սովետական զորքերի դեմ։ Նա չհասցրեց անել դա և սովետական զորքերն արդեն մարտի կեսերին ներխուժեցին Գանձակ ։
Ռազմական կարիերա
1987 թվականին կապված Լեռնային Ղարաբաղում իրավիճակի սրման հետ ԽՍՀՄ ՆԳՆ-ն Ստեփանակերտում հատուկ խումբ ստեղծեց։ Կապիտան Ռովշան Ջավադովը ևս հրավիրվեց այդ խումբ, որպես օպերատիվ աշխատող։ Խմբի առաքելությունն էր Լեռնային Ղարաբաղում հասարակական կարգի պահպանումը, հակասովետական քարոզչություն կատարող և ազգամիջյան թշնամանք հրահրող անձանց բացահայտումն ու չեզոքցումը։
1989 թվականի հունվարին ԼՂ գյուղերից մեկում Ռովշան Ջավադովի հրամանատարությամբ գործող ջոկատը իբր օրինախախտին ձերբակալելու համար փոխհրաձգության մեջ է մտնում Ստեփանակերտի միլիցիայի աշխատակիցների հետ։ ԽՍՀՄ ՆԳՆ հատուկ խմբի ղեկավարը Ռովշանի դեմ քրեական գործ է հարուցում լիազորությունները չարաշահելու մեղադրանքով։ Կալանքից խուսափելու նպատակով Ռովշանը անօրինական կերպով տեղափոխվում է Պակիստան։
Պակիստանում Ջավադովը հանդիպում է իր աֆղանցի ուսանողական ընկերոջը, ով Գուլբեդդին Հեկմատիարի բանակից էր և զբաղեցնում էր ջոկատի հրամանատարի պաշտոն։ Հենց այդ ջոկատի հետ էլ Ռովշանը մասնակցեց Աֆղանստանի մարտական գործողություններին, իսկ ընկերոջ մահից հետո իր ձեռքը վերցրեց ջոկատի հրամանատարությունը, ծանր մարտերից հետո նա ջոկատը տեղափոխում է Պակիստանում գտնվող իրենց բազա։
1989 թվականի նոյեմբերին ԽՍՀՄ-ում Ջավադովի դեմ հարուցված քրեական գործը չեղյալ է համարվում, իսկ նա վերադառնում է ԽՍՀՄ և զբաղեցնում Լաչինի շրջանի ներքին գործերի պարեկապահակային բաժնի հրամանատարի պաշտոնը։ Ջավադովը այս պաշտոնում մնաց մինչև 1992 թվականի փետրվարը, երբ ստացավ մայորի կոչում։
1992 թվականի հունվարին՝ ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո Լեռնային Ղարաբաղում գործող ԽՍՀՄ ՕՄՕՆ-ը կազմաքանդվեց։ Տեղի ղեկավարության որոշումով ՕՄՕՆ-ի հիմքի վրա ստեղծվեց Ադրբեջանի Հանրապետության ՆԳՆ Ոստիկանության հատուկ նշանակության ջոկատը (ՈՀՆՋ)։ ՈՀՆՋ հրամանատար նշանակվեց մայոր Ռովշան Ջավադովը։ Երկրի պաշտպանության գործում մեծ դեր ունենալու համար Ջավադովին շնորհվեց գնդապետի կոչում։ Ջավադովը միաժամանակ նշանակվում է նաև Ադրբեջանի ներքին գործերի նախարարի տեղակալ։
1992 թվականի դեկտեմբերին Ռովշան Ջավադովը մեկնում է Աֆղանստան, որպեսզի հանդիպի Աֆղանստանի վարչապետ Գուլբեդդին Հեկմատիարի հետ և հասնում է նրան, որ 1993 թվականի գարնանը մոտավորապես 1000 աֆղանցի մոջահեդներ են գալիս Ադրբեջան, Արցախյան պատերազմին մասնակցելու նպատակով։ Հենց այդ ժամանակ Ադրբեջանը ԱՄՆ բանակից վերեան հատուկջոկատայիններ է բերում վարժանքներ իրականացնելու նպատակով։ Այս գործողությունների իրականացման ֆինանսավորումը մասնակի կատարում էր Ադրբեջանի ՆԳՆ-ն, իսկ մնացած մասը տրամադրում էին ներքին գործերի նախարար Իսգանդար Համիդովը, Ռովշան և Մահիր Ջավադովները և անհատ անձիք։
1993 թվականին Ադրբեջանի կարատեի հավաքականը Ջավադովի գլխավորությամբ մեկնում է Ճապոնիա, որպեսզի մասնակցի աշխարհի առաջնությանը և անսպասելիորեն զբաղեցնում է առաջին հորիզոնականը։ Ճապոնիայի կարատեի ֆեդերացիան այս ամենից հետո Ջավադովին շնորհում է կարատեի 10-րդ դան։
Ռավշանը նաև դառնում է Ադրբեջանի երիտասարդական շարժման նախագահ ։
Անհամաձայնություն իշխանությունների հետ
1993 թվականին, երբ Ադրբեջանում իշխանությունն անցավ Հեյդար Ալիևին, մոջահեդները ետ ուղարկվեցին Աֆղանստան, հայկական ուժերը սկսեցին հեշտությամբ տարածքներ ազատագրել, սկսվեց հրադադարի կնքման գործընթաց, որն ավարտվեց 1994 թվականի մայիսին Բիշքեկյան եռակողմ համաձայնագրի կնքմամաբ ։
Այս համաձայնագրին դեմ արտահայտվեցին Մեջլիսի նախագահ Աֆիյադդին Ջալիլովը, ՊՆ հակահետախուզության ղեկավար Շամսի Ռահիմովը, Մահիր և Ռովշան Ջավադովները, նրանք այս համաձայնագիրը համարում էին դավաճանաություն ադրբեջանցի ժողովրդի հանդեպ։ Ջալիլովը և Ռահիմովը անհայտ պայմաններում սպանվեցին, իսկ Ադրբեջանի ղեկավարությունը նրանց սպանության մեջ մեղադրեց Մահիր Ջավադովին, որին նրան ձերբակալելու հրաման տրվեց, նաև ՈՀՆՋ-ի լուծարման հրաման եղավ։
Արցախում կրակի դադարեցման Հեյդար Ալիևի հրամանին Ջավադովների չենթարկվելու պատճառով 1995 թվականի մարտի 17-ին Բաքվի ՈՀՆՋ բազան շրջապատվեց կառավարական զորքերի կողմից։ Թուրիքայի դեսպանի միջնորդությամբ բանակցություններ սկսվեց Հեյդար Ալիևի հետ, որի արդյունքում դիմակայությունը դադարեցնելու որոշում կայացվեց։ Չհամաձայնվելով եղբոր հետ Մահիր Ջավադովը ՈՀՆՋ անդամներին հրաման տվեց կրակ բացել կառավարական զորքերի վրա։ Ի պատասխան սրան Ռովշան Ջավադովը պահանջեց եղբորը լքել բազան և թույլ տալ խնդիրը լուծել խաղաղ ճանապարհով։ Մահիրը լքեց բազան։ Ռովշան Ջավադովը խաղաղ բանակցությունների վարելու նպատակով կառավարական զորքերի շտաբ գնալու ճանապարհին վիրավորվեց և չափից շատ արյան կորստի ու բժշկական օգնության բացակայության պատճառով Ադրբեջանի ՆԳՆ հոսպիտալում մահացավ։ ՈՀՆՋ-ի հարյուրավոր անդամներ ձերբակալվեցին և դատապարտվեցին երկարաժամկետ ազատազրկման։
2003 թվականի դեկտեմբերի 19-ին Մոսկվայում հանելուկային պայմաններում սպանվեց նաև Ռովշան Ջավադովի միակ որդին՝ քսանինը տարեկան Լաչին Ջավադովը։
Հիդրոերկրաբանական հանույթ
Հիդրոերկրաբանական հանույթ, դաշտային հետազոտությունների համալիր, որ կատարվում է հիդրոերկրաբանական քարտեզների կազմման և տարածքի ընդհանուր հիդրոերկրաբանական պայմանների գնահատման նպատակով։ Հիդրոերկրաբանական հանույթի ընթացքում ուսումնասիրվում են ջրաբեր հորիզոնները կազմող ապարները, համալիրները և զոնաները, նրանց ծծանցման հատկանիշները, ստորերկրյա ջրերի ճնշման մեծությունը, տիպերը, որակը և ռեժիմը։ Բնութագրվում են հիմնական հիդրոերկրաբանական պարամետրերի արժեքները, գնահատվում երկրաբանական, գեոմորֆոլոգիական, հիդրոլոգիական, կլիմայական և այլ գործոններ, որոնք ազդում են ստորերկրյա ջրերի սնման և ձևավորման վրա։ Հիդրոերկրաբանական հանույթի խնդիրները փոխվում են՝ կախված նրա մասշտաբից և նպատակներից։ Փոքր մասշտաբի հիդրոերկրաբանական հանույթ (1։1000000—1։500000) կատարվում է հիդրոերկրաբանական տեսակետից թույլ ուսումնասիրված շրջաններում ակնարկային հիդրոերկրաբանական քարտեզներ կազմելու համար, ապարների ջրատարության և ստորերկրյա ջրերի որակի ընդհանուր գնահատման նպատակով։ Միջին մասշտաբի հիդրոերկրաբանական հանույթի (1։200000—1։100000) դեպքում կազմվում են պետական (ընդհանուր) հիդրոերկրաբանական քարտեզներ, ուսումնասիրվում ապարների ջրաբերությունը, ստորերկրյա ջրերի որակը և ռեժիմը, ստորերկրյա և մակերեսային ջրերի գործունեության հետ կապված երկրաբանական երևույթները։ Խոշոր մասշտաբի հիդրոերկրաբանական հանույթ (1։50000 և ավելի խոշոր) կատարվում է տեխնիկական և բանվորական նախագծման փուլերում հատուկ խնդիրների լուծման համար։ Խոշոր մասշտաբի ընթացքում հիդրոերկրաբանական հանույթում քարտեզագրվում են ջրատար հորիզոնները, զոնաները, շերտերը, ոսպնյակները։ Միջին և խոշոր մասշտաբի հանույթը զուգակցվում է հորատման աշխատանքներով, աղբյուրների դեբիտի չափումներով, ստորերկրյա ջրերի մակարդակի և քիմիական բաղադրության դիտարկումներով։ Կիրառվում են նաև երկրաֆիզիկական և աերոմեթոդներ։
Կատեգորիա:Հիդրոերկրաբանություն
Կաստե (Արյեժի գավառ)
Կաստե (Castex), համայնք Ֆրանսիայում, որը գտնվում է Միջին Պիրենեյան մարզի Արյեժ գավառում։ Մտնում է Լը Մաս դ’Ազիլ կանտոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Պամե շրջանը։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 09084։
Աղվեսն ու Նապաստակը
«Աղվեսն ու Նապաստակը» («Лиса и заяц»), Յուրի Նորշտեյնի խորհրդային անիմացիոն ֆիլմ ռուսական ժողովրդական հեքիաթի՝ Վլադիմիր Դալի մշակմամբ ։
Սյուժե
Ձմեռ։ Անտառում ապրում են Աղվեսը և Նապաստակը։ Առաջինն ապրում է «սառցե խրճիթում», երկրորդը՝ «կեղևում»։ Աղվեսի խրճիթը գեղեցիկ է, բայց, ցավոք, գարնանը այն հալվում է, և Աղվեսը որոշում է խլել Նապաստակի տունը։ Օգտագործելով իր ֆիզիկական առավելությունը՝ նա դրան հասնում է առանց մեծ ջանքերի, և անտուն նապաստակը գնում է «որտեղ աչքը կտրի»։ Նա ճանապարհին հանդիպում է Գայլին, որն անսպասելիորեն որոշում է օգնել խեղճացած Նապաստակին և դուրս անել անկոչ զավթողին, բայց Աղվեսը, օգտագործելով բանավոր սպառնալիքներ, հեռացնում է և նրան ։
Այնուհետև պատմությունը կրկնվում է, երբ Նապաստակը հանդիպում է Արջին։
Այնուհետև փորձում է օգնել Ցուլը։ Եվ նորից անհաջող։
Հետո Նապաստակը հանդիպում է Աքաղաղին, որը ևս գնում է դուրս անելու Աղվեսին։ Օգտագործելով իր սուսերը և արիությունը՝ Աքաղաղը քշում է Աղվեսին և մնում է ապրելու Նապաստակի հետ։
Ստեղծում
«Աղվեսն ու նապաստակը» մուլտֆիլմը եղել է խորհրդային ռեժիսոր Յուրի Նորշտեյնի և նրա արվեստագետ կնոջ՝ Ֆրանչեսկա Յարբուսովայի առաջին համատեղ աշխատանքը։ «Աշխարհի անիմացիան կամ անիմացիոն աշխարհ» ծրագրում Ֆրանչեսկան հիշում է ֆիլմի մասին. «Նրանք չէին ընդունում «Աղվեսն ու Նապաստակը», քանի որ ասում էին, թե Նապաստակն ունի հրեական տխուր աչքեր»։
Ֆիլմը ստեղծվել է ռուսական ժողովրդական հեքիաթի հիման վրա։ Հեղինակի տեքստը կարդացել է Վիկտոր Խոխրյակովը։
Վիդեո
Մուլտֆիլմը թողարկվել է Յուրի Նորշտեյնի մուլտֆիլմերի DVD հավաքածուներում։
2002 թվականին թողարկվել է անգլերեն ենթագրերով «Ռուսական անիմացիայի վարպետներ» հավաքածուում VHS և Video CD ձևաչափով, հետագայում՝ DVD։ «Masters of Russian Animation Volume 2»։ Հավաքածուի մուլտֆիլմերն էին՝ «Տարվա եղանակներ», «Պարուհին նավի վրա», «Մարտը Կերժենցի մոտ», «Գեղադիտակ-71։ Պահարան», «Թիթեռ», «Կղզի», «Աղվեսն ու Նապաստակը», «Ձկնկուլն ու Կռունկը», «Ոզնին մշուշում», «Կռունկի փետուրները» «Հրաձգարան» և «Կապ» ։
Փափագ Ալոյան
Փափագ Սուրենի Ալոյան (ԱԼՓԱ), հայ նկարիչ։
Կենսագրություն
• 1972 - 1988 թթ. –ի ընթացքում դասավանդել է թիվ 8 հանրակրթական դպրոցում։ • 1972 - 1973 թթ. –ին ծառայել է Բելագորսկ քաղաքում, որտեղ, ծառայության ընթացքում, ակտիվ մասնակցություն է դրսևորել Հեռավոր Արևելքի Մարտական Փառքի թանգարանի ձևավորման աշխատանքներին՝ պարգևատրվելով հատուկ դիպլոմով։ • 1974 թ. –ին ամուսնանում է, ունի երկու զավակ։
Մշակութային գործունեություն
Գեղանկարիչ - բանաստեղծ Փափագ Ալոյանն իր բազմամյա մանկավարժական գործունեությունը,ստեղծագործելը, պաշտոնավարելը, վեր է ածել յուրօրինակ նվիրումի` հանրապետությանը ծառայելով որպես գեղագետ ու լավագույն արժեքների պահպանման, արվեստի զարգացման գործի անդավաճան նվիրյալ։ 1995 թվականից դառնում է Հայաստանի գեղագիտության ազգային կենտրոնի Վանաձորի մասնաճյուղի հիմնադիր անդամներից ու գեղարվեստի առաջին ուսուցիչներից մեկը։ 1975 թվականից ի վեր, մասնակցելով միջազգային, միութենական, հանրապետական ցուցահանդեսների, բազմիցս ունենալով իր անհատականը, Փ. Ալոյանը փաստեց, որ Լոռու բնաշխարհում ապրում և ստեղծագործում է հայրենի եզերքն իր գունաշխարհը գովերգող բարձրարվեստ գեղանկարիչ։ Նրա կտավներում (բնանկարներ, նատյուրմորտներ, դիմանկարներ և այլն) էական հատկանիշները հառնում են ներքին ոգեղենությամբ ու տարերքի ուժգնությամբ՝ համեմվելով, որքան էլ զարմանալի է, գունային մեղմ տոներով, համանվագ ինքնալրացմամբ։ 1990 թվականին, հեղինակելով Ռուսաստանի Ադլեր քաղաքում տեղադրված «Հայոց անմեղ զոհերի անմար հիշատակին» խաչքար - հուշարձանը, նպաստում է հայ համայնքի գործունեությանը, հատկապես հայեցի կրթության ու դաստիարակության բնագավառում։ Ստեղծագործական և աշխատանքային ակտիվ գործունեության արդյունքում կազմակերպվել են թվով 145 խմբային և անհատական ցուցահանդեսներ՝ արվեստասերներին հաղորդակից դարձնելով ոչ միայն տեղի, այլև մայրաքաղաքի, շրջանների, սփյուռքի նկարիչների գործերին։ 2001 թվականին հրատարակված «Անթեղ» բանաստեղծությունների ժողովածուն փաստեց, որ ի դեմս Փ. Ալոյանի՝ ունենք նաև գողտրիկ բանաստեղծությունների հեղինակի։ Արվեստագետի ավանդը մինչև այժմ գնահատվել է տարբեր ատյաններից շնորհված պատվոգրերով, դիպլոմներով, շնորհակալագրերով, իսկ 2011 թվականի հունիսին Փափագ Ալոյանն ընտրվեց Միջազգային Ինֆորմատիզացիայի ակադեմիայի իսկական անդամ (Մոնրեալ)։ Այսօր էլ նա լի է ստեղծագործելու և հասարակական մանկավարժական գործունեությամբ, իր բեղմնավոր աշխատանքը շարունակելու ավյունով։ Նրա բազմաթիվ գեղանկարչական աշխատանքներ լրացնում են աշխարհի տարբեր երկրների հավաքածուները։
Ալբոմներ և գրքույկներ
Նրա բազմաթիվ գեղանկարչական աշխատանքներ լրացնում են աշխարհի տարբեր երկրների և՛ անհատական, և՛ թանգարանային հավաքածուները։
Մեջբերումներ Փափագ Ալոյանի մասին
«Մենք հպարտ ենք քեզնով, սիրելի Փափագ»։
''Պրոֆ. Ազատ Վարդանյան''
Ինֆորմատիզացիայի միջազգային Ակադեմիայի նախագահ, Մոնրեալ/Կանադա
«Փափագի արարած գեղանկարի սիմֆոնիան շռայլ գունախաղերով մխրճվում է կախարդված դիտողի հոգու գաղտնարանները` նրան փոխանցելով Վարպետի մաքրասուրբ երևակայության սավառնումների շլացուցիչ էներգիան…»
''Մ. Միրիջանյան''
Արահետ բազմաբնույթ պարբերականի գլխավոր խմբագիր
«ԱԼՓԱ –ի կտավներում էական հատկանիշները հառնում են ներքին ոգեղենությամբ ու տարերքի ուժգնությամբ՝ համեմվելով, որքան էլ զարմանալի է, գունային մեղմ տոներով, համանվագ ինքնալրացմամբ։»
Սամվել Խալաթյան
Դրամատուրգ, ՀՀ մշակույթի Վաստակավոր գործիչ
«…ԱԼՓԱ-ի կտավներում հայրենի եզերքի հետ հանդիպման ջերմությունն ակամա փոխանցվում է դիտողին, և կարծես ճամփորդում ենք նրա հետ՝ ինքնուրույն բացահայտելով հրաշք բնաշխարհի ձգողական գեղեցկության նորանոր գաղտնիքները… Նրա ստեղծագործությունները լի են լույսով և դրական էներգիայով։ Կոմպոզիցիոն լուծումները, հագեցած գունագամման, մտածողության արտահայտչականությունը, հեղինակի անհատական լեզուն, տաք և սառը երանգների խաղը ծնում են աներևակայելի ԼՈՒՅՍ։ Նկարչի որոշ գործեր ասես գեղանկարչական նովելներ լինեն, որտեղ շռայլորեն միահյուսվում են երաժշտությունն ու պոեզիան…»
Ռուզաննա Մխիթարյան
Վանաձորի կամերային երգչախմբի և Գուգարաց թեմի ''Ս. Նարեկացի եկեղեցու հոգևոր երգչախմբի'' Գեղարվեստական ղեկավար
«Իմ տան պատին փակցված փոքրիկ նկարից մի մեծ, շատ մեծ աշուն է ինձ հառնում; Աշունները գալիս ու գնում են, աշունների գույները խամրում են, բայց միշտ վառ ու գունեղ են իմ նկարի աշնան գույները։ Իմ նկարում աշունն ասես փթթում է, փոթորկվում ու ինքն իրենից ելնում է։ Իմ նկարի աշունն ասես ինձ հետ խոսում է իմ ընկերոջ` գեղանկարիչ Փափագ Ալոյանի հանգով, նրա արարած գույներով, ու մենք ներդաշն զրույցի մեջ ենք հավետ…»
Գագիկ Անտոնյան
Կանաչ Լոռի բնագիտական, բնապահպանական ամսագրի գլխավոր խմբագիր
Պատկերասրահ
«Իմ կտավներում գույնից առաջ ջերմություն կա…» ԱԼՓԱ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ Կատեգորիա:ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալակիրներ
Մասլենիցա
Մասլենիցա (Масленица, Масляница, Масниця, Масленіца, Масленка), արևելյան սլավոնների ավանդական տոնը, որը նշվում է Մեծ պասից առաջ մեկ շաբաթ շարունակ և իր ծիսակարգերի մեջ պահպանում է սլավոնական դիցաբանության մի շարք տարրեր։ Արևելյան սլավոնների ժողովրդական օրացույցում տոնը նշանակում է ձմռան և գարնան, ինչպես նաև՝ ուտիսի և Մեծ Պահքի սահման։
Մասլենիցայի ամսաթիվն ամեն տարի փոխվում է՝ կախված Զատիկի տոնից։ Մասլենիցայի տոնակատարության գլխավոր ավանդական ատրիբուտներն են՝ Մասլենիցայի խրտվիլակը, զվարճանքները, խրախճանքը, սահնակով սահելը, իսկ բելառուսների և ուկրաինացիների մոտ՝ նաև վարենիկները, պանրակարկանդակները և ագուցարանները։
Տոնական ծեսերի ծագում
Ըստ Բորիս Ռիբակովի նախաքրիստոնեական ժամանակաշրջանում Մասլենիցան տոնում էին գարնանամուտին, որը մի շարք ազգերի մոտ, ովքեր օգտագործում են արևային օրացույցը, հանդիսանում է նոր տարվա սկիզբը։
Միևնույն ժամանակ Նիկոլայ Դուբրովսկին նկատում է, որ Մասլենիցայի շատ ծեսեր զուտ ձմեռային են և չեն կարող նշվել գարնանը։ Նա կարծում է, որ Մասլենիցայի ծեսերը եկել են Վլասիայից, ում «մորուքը յուղի մեջ էր»։ Բելառուսիայում մի ասացվածք է պահպանվել. «Վլասից վերցրու մի շերեփ յուղ» (На Аўласа бяры каўшом масла): Պոլեսիեում մինչ հիմա հինգշաբթին անվանում են «Վլասյե» կամ «Վոլոսի»։
Խորհրդային բանահավաք Վլադիմիր Պրոպը, զարգացնելով Վիլհելմ Մանհարդտի և Ջեյմս Ֆրեզերի գաղափարները, Մասլենիցայի ծիսակարգերի գլխավոր նպատակը համարում էր բերրիության խթանումը, որը հատկապես ակտուալ էր դաշտային աշխատանքները սկսելու ժամանակ։ Տոնը մարմնավորում է Մասլենիցայի խրտվիլակը, որը հանդիսանում է հնում մահացած և հարություն առած Աստվածության արձագանքը։ Վլադիմիր Պրոպի կարծիքով խրտվիլակը ներկայացվել է որպես բերրիության և պտղաբերության կենտրոն, և այդ ծեսերը պետք է տեղեկացնեին հողի պտղաբերության մասին։ Խրտվիլակի մոխիրը կամ հենց պատառոտված խրտվիլակը տարածում էին դաշտերում։ Ըստ Պրոպի հայեցակարգի, հողի բերրիությունն էր առավել կարևոր, ուստի նա փորձել է նրա վրա ազդել՝ «ինչ էլ որ չէին անում ավանդական մշակույթի կրողները, նրանք մտածում են միայն բերքի կամ բերրիության մասին» ։ Սա կարևոր էր հատկապես գարնանը, երբ հողը արթնանում է ձմռան քնից և սկսում է պտուղ տալ։ Պտղաբերությանը խթանում է նաև խրտվիլակի այրումը՝ հին և չորացած բերքի ոչնչացումը, ապագայում ծնունդների մահը։
Մասլենիցայի շատ ծեսեր, ինչպես օրինակ՝ Համբույրի ծեսը, Նորապսակների հյուրընկալությունը , լեռներից սահելը , ձիերով պտույտները , ամուրիների կատակային հետապնդումները կապված են նորապսակների և չամուսնացած երիտասարդների հետ ։ Դրանով հասարակությունը ցույց էր տալիս ամուսնության բացառիկ կարևորությունը բնակչության վերարտադրության համար և դրանով իսկ ոգևորում էր երիտասարդներին։
Բեղմնավորումը անքակտելիորեն կապված է հողի պտղաբերության և անասունների բեղնավորման հետ։ Բերրիությանը խթանում է Մասլենիցայի երրորդ կողմը՝ հիշատակումը։ Հեռացած նախնիները, գյուղացիների պատկերացմամբ գտնվել են այլ աշխարհում և երկրում, իսկ դա նշանակում է, որ նրանք կարող են ազդել բերրիության և պտղաբերության վրա։ Ուստի չափազանց կարևոր է ոչ թե զայրանալ նախնիների վրա, այլ հարգել իրենց ուշադրությամբ։ Այդ ամենի համար Մասլենիցայում գոյություն ունի հոգեհանգստի արարողություն, որի մեջ մտնում է հոգեհանգիստը, գերեզմանոց այցելելը, հիշատակի համար ճաշ մատուցելը, որի մեջ անպայման մտնում է նրբաբլիթներ պատրաստելը, որը դառնում է Մասլենիցայի գլխավոր ատրիբուտը։
Տարածված կարծիքներին հակառակ, նրբաբլիթները սլավոնական ժողովուրդների մոտ չեն հանդիսանում և երբեք էլ չեն հանդիսացել արևի խորհրդանիշը ։ Սլավոնների մոտ նրբաբլիթները միշտ եղել են հիշատակի ուտեստ։
Պատրիարք Ադրիանը ցանկանում էր ոչնչացնել այդ «դիվային տոնը»։ Սակայն չի հասցնում և 8 օրով կրճատում է նրա ժամանակը։ Հետազոտողները նշում են արևմտա-եվրոպական դիմակահանդեսի և ռուսական Մասլենիցայի կապը։ Մի օտարերկրացի՝ Իվան Ահեղիղի ժամանակ լինելով Մոսկվայում, գրում է.
Ժամանակակից ռուս բանահավաք Անդրեյ Մորոզի կարծիքով հիմք չկա պնդելու, որ Մասլենիցան սեփական հեթանոսական տոն է։ Մասլենիցայի ծեսը վերանայում է այն ամենը, ինչ առաջարկում է եկեղեցին։
Նովա Կանաան
Նովա Կանաան (Nova Canaã), համայնք Բրազիլիայի հյուսիսարևելյան տարածաշրջանում՝ Բաիա նահանգի կազմում ։ Գտնվում է Հյուսիս-կենտրոնական նահագի Բաիա մարզում։ Մտնում է Վիտորիա դա Կոնկիստա գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 16 497 մարդ՝ 2007 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 757,461 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 21,8 մարդ/կմ²։ Քաղաքի տոնը նշվում է հոկտեմբերի 21-ին։
Մասլենիցա
Տոնական ծեսերի ծագում
Գլխավոր մասը, որում երևում է «հեթանոսական» էությունը, համարվում է խրտվիլակի այրումը։ Բայց իրականում այդ խրտվիլակը երբեք էլ չի համարվել կուռքի նմանակը, իսկ բուն ծեսն ամենայն հավանականությամբ ունի խաղային արմատներ ։
Փոքր Մասլենիցա
Որոշ վայրերում Մասլենիցային պատրաստվում էին նախորդ՝ խայտաբղետ շաբաթվա շաբաթ օրվանից։ Կալուգայի մարզում, նախապես թխելով նրբաբլիթները, տանտիրուհին ուղարկում էր 8-ից 10 տարեկան երեխաներին, որպեսզի նրանք դիմավորեն Մասլենիցան։ Երբ տալիս էր նրբաբլիթները, նրանք ձիավարում էին կամ թռչկոտում հողամասում և բղավում.
Երեխաները վազում էին գյուղում և հավաքում էին հին բահերը։ Հետո գնում էին դիմավորելու գնումներից վերադարձող գյուղացիներին և հարցնում. «Մասլենիցա ե՞ք տանում», եթե պատասխանում էին` ոչ, ապա հարվածում էին բահերով։
Մսի կիրակի
Մասլենիցայի վերջին կիրակին կոչվում է մսի կիրակի։ Կիրակի օրը ասում էին. «Այժմ 12 անգամ կաղամբ են ուտում, 12 անգամ՝ միս»։ Վոլոգդայի գյուղերում հարազատներին, հարևաններին, ընկերներին հյուր էին գնում և հրավիրում Մասլենիցայի։ Այդ կիրակի աները փեսային կանչում էր ոչխար ուտելու։
Մասլենիցայի շաբաթ
Ամբողջ շաբաթը բաժանվում է երկու շրջանի՝ Նեղ Մասլենիցա և Լայն Մասլենիցա։ Նեղ Մասլենիցա են համարվում առաջին երեք օրերը՝ երկուշաբթին, երեքշաբթին, չորեքշաբթին։ Լայն Մասլենիցան դա վերջին 4 օրերն են՝ հիգշաբթին, ուրբաթը, շաբաթը, կիրակին ։ Առաջին երեք օրերի ընթացքում կարելի էր զբաղվել տնային գործերով, իսկ հինգշաբթի օրվանից բոլոր աշխատանքները դադարեցվում էին և սկսվում էր Լայն Մասլենիցան ։
ժողովրդի շրջանում Մասլենիցայի ամեն մի օրն ուներ իր անվանումը.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սլավոնական ազգային տոներ Կատեգորիա:Օրացույցային տոներ Կատեգորիա:Ռուսական պետական տոներ Կատեգորիա:Հեթանոսություն Կատեգորիա:Ձմեռային տոներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի տոներ Կատեգորիա:Դիմակահանդեսներ
Նովա Կանաան
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1961 թվականին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Բաիա նահանգի բնակավայրեր
Նևին Չոքայ
Նևին Չոքայ (Nevin Çokay, ), թուրք նկարիչ, ավագ դպրոցի արվեստի և արվեստի պատմության ուսուցիչ։
Կենսագրություն
Նևին Չոքայը ծնվել է 1930 թվականին Ստամբուլում։ Մանությունն անցել է Թուրքիայի տարբեր շրջաններում։ 1947 թվականին ընդունվել է Միմար Սինանի անվան գեղարվեստի համալսարան, սովորել Բեդրի Ռահմի Էյուբօղլու ստուդիայում։ Համալսարանն ավարտել է 1953 թվականին։ Եղել է նաև ՊԵՆ ակումբի անդամ։ Առաջին ցուցահանդեսը տեղի է ունեցել 1953 թվականին Ստամբուլի «Մայա» պատկերասրահում։ 1950-1953 թվականներին եղել է Նեդիմ Օթյամի ղեկավարությամբ գործող թուրքական ժողովրդական երաժշտության պետական երգչախմբի անդամ։ Բացի Իտալիայում համերգներին և ազգագրական միջոցառումներին մասնակցելուց, Նևին Չոքայն աշխատել է նաև որպես հնչյունային դերասան և հանդես եկել Yurda Dönüş ֆիլմում։
1954 թվականից Չոքայն ամբողջությամբ նվիրվել է նկարչությանը։ Նրա նկարները ցուցադրվել են Անկարայի Կերպարվեստի և քանդակի պետական թանգարանում հատուկ ցուցահանդեսների ժամանակ և Փարիզի երիտասարդ նկարիչների բիենալեում։ 1961 թվականին արժանացել է Ստամբուլի արվեստի փառատոնի երկրորդ մրցանակին։ 1979 թվականին Չոքայը հրավիրվել է Հոլանդիա, որտեղ նրա նկարները ցուցադրվել են Դեյվենտերի, Հաագայի և Ռոտերդամի տարբեր թանգարաններում ու պատկերասրահներում ամբողջ տարվա ընթացքում։ Նևին Չոքայի կտավները գտնվում են Գերմանիայի և Նիդերլանդների հանրային և մասնավոր հավաքածուներում, Անկարայի Կերպարվեստի և քանդակի պետական թանգարանում, Թուրքիայի մշակույթի և զբոսաշրջության նախարարությունում, Ստամբուլի քաղաքային վարչությունում, Ստամբուլի համալսարանում, նախկին Հարավսլավիայի Umjetnicka Galerij-ում։
Չոքայը 17 տարի ավագ դպրոցներում աշխատել է որպես արվեստի և արվեստի պատմության ուսուցիչ, 10 տարի նկարչության մասնավոր դասեր է տվել տարբեր ստուդիաներում։ Կյանքի վերջին 10 տարիներին աշխատել է Իզմիրի մարզի Ֆոչա քաղաքի իր մասնավոր ստուդիայում։ Չոքայը մահացել է Ֆոչայում 2012 թվականին 82 տարեկան հասակում։ Ամուսնացած է եղել, ունեցել է մեկ որդի ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թուրք նկարիչներ Կատեգորիա:Ստամբուլում ծնված անձինք Կատեգորիա:Արտիստներ Ստամբուլից Կատեգորիա:Թուրք ուսուցիչներ
Շթայնվիզեն
Շթայնվիզեն (Steinwiesen), կոմունա Գերմանիայում, Բավարիա երկրամասում։
Գտնվում է Վերին Ֆրանկոնիա վարչական շրջանի ենթակայության տակ։ Մտնում է Կրոնախ շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը 3605 մարդ է (2010 թվականի դեկտեմբերի 31–ի տվյալներով )։ Զբաղեցնում է 55,08 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 4 76 177։
Կոմունան ստորաբաժանվում է 5 գյուղական շրջանների։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Ծովոսպ լողացող
Ծովոսպ լողացող, ծովոսպազգիների ընտանիքին պատկանող պտերանման բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։
Նկարագրություն
Ջրի մակերեսին լողացող օվալապտերաձև ոչ մեծ պտեր։ Տերևները դասավորված են օղակաձև, 3-ական, երկուսը՝ ջրի մակերեսին լողացող, մեկը` բաժանված թելանման, կախված ջրում։ Սորուսները 4-8-ական են, ստորջրյա տերևների հիմքերի մոտ ։
Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է միայն Լոռու ֆլորիստիկական շրջանում և Լոռու սարահարթի լճերում։ Հանդիպում է նաև Նախակովկասում, Անդրկովկասում, Թալիշում, Եվրոպայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում, Արևմտյան Սիբիրում, Միջին Ասիայում, Հեռավոր Արևելքում, Չինաստանում, Հնդկաստանում և Հյուսիսային Ամերիկայում ։
Էկոլոգիա
Հայաստանում աճում է միջին լեռնային գոտում՝ծովի մակարդակից 1300-1400 մ բարձրությունների վրա, լճերում ։
Պահպանություն
Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Հայտնի է ընդամենը 1 պոպուլյացիա, որի տարածման մակերեսը 10 քառ․ կմ-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակությունում գրանցված է որպես ոչնչացման անմիջական վտանգի ենթակա տեսակ։ CITES-ի կոնվենցիայի հավելվածներում ընդգրկված չէ։
Պահպանման միջոցառումներ չեն իրականացվում։ Անհրաժեշտ է ստեղծել նոր ԲՀՊՏ Լոռու սարահարթում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ Կատեգորիա:Պտերանմաններ Կատեգորիա:Ծովոսպազգիներ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ Կատեգորիա:Ասիայի բուսական աշխարհ
Գելանթաշի լեռնաշղթա
Գելանթաշի, լեռներ Թուրքիայում, Բյուրակն-Մնձուրյան լեռնահամակարգի արևելյան հատվածում, Էրզրում քաղաքից հարավ-արևմուտք, Եփրատի վտակ Թուզլուի ձախակողմյան և Արածանիի աջակողմյան Բինգոլ վտակների ջրբաժան շրջանում։ Ձգվում են արևմուտքից-արևելք ուղղությանբ, մոտ 7 կիլոմետր երկարությանբ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնաշղթաներ Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռնաշղթաներ
Հիդրոերկրաբանական ավազան
Հիդրոերկրաբանական ավազան, իջվածք, որ գտնվում է բարձրացած խոշոր ծալքաբեկորների կամ լեռների միջև և կազմված է ջուր պարունակող տարահասակ շերտավոր ապարներից։ Հիդրոերկրաբանական ավազանի օրինակ են Դնեպրա-դոնեցկյան, Մերձկասպյան իջվածքները։ Հիդրոերկրաբանական ավազաններն ընդգրկում են ոչ միայն արտեզյան, այլ նաև գրունտային ավազանները, ավելի լայն տերմին է, քան արտեզյան ավազանը։
Կատեգորիա:Հիդրոերկրաբանություն
Արմավիրի բլուր
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բլուրներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի բլուրներ Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի լեռնագրություն
Հողային ծածկույթի կառուցվածք
Հողային ծածկույթի կառուցվածք, միմյանց հետ որոշակի գենետիկական և աշխարհագրական կապ ունեցող, բազմակիորեն կրկնվող հողային անհամասեռությունների կայուն զուգորդություններ, որոնք ստեղծում են տվյալ հողային ծածկույթի տարածական պատկերը։ Տարբեր հողային ծածկույթի կառուցվածքներ կազմված են՝
Բնորոշում
Հողային ծածկույթի կառուցվածքների ձևավորումը բնորոշվում է
Հողի էրոզիան և երկրորդական հողի աղակալումը հողային ծածկույթի կառուցվածքը դարձնում են ավելի բարդ և հակադիր, իսկ հողի մշակումը և ոռոգումը նպաստում են ավելի պարզ ու համասեռ հողային ծածկույթի կառուցվածքի ձևավորմանը։ Հողային ծածկույթի կառուցվածքի բնույթով մեծապես որոշվում են երկրագործության հնարավորությունները և հողային պաշաղների օգտագործման արդյունավետությունը։
ՀՀ-ում հողի շրջանացումը կատարվել է հողային ծածկույթի կառուցվածքի հաշվառմամբ, որը մեծ դեր է խաղում հողի տնտեսական գնահատման և հողի որակական գնահատման ժամանակ։
Կատեգորիա:Հող
Պատկերազարդ Հայաստանն ու հայերը
«Պատկերազարդ Հայաստանն ու հայերը» (Illustrated Armenia and the Armenians), Օհան Կայծակյանի գիրքն է հրատարակված 1898 թվականին Բոստոնում։ Գիրքն արժեքավոր է հատկապես այն առումով, որ Կայծակյանը հրապարակել է կայսրության ժողովրդագրությանը նվիրված ցուցակներ, որոնք առհասարակ առաջին անգամ են շրջանառության մեջ դրվում։
Բովանդակություն
Գիրքը բաղկացած է ինը գուխներից, որոնցից հետաքրքրական են հատկապես վերջին երկու գլուխները՝ Հայերի վերջին սարսափները Թուրքիայում և «Կոտորածը և Նահատակումը Հայաստանում»։ Հեղինակը Օսմանյան կայսրությունում հայերի ոչնչացման երեք հիմնական պատճառ է բերում՝ քաղաքական, կրոնական և տնտեսական։ Նա մանրամասնում է Բեռլինի կոնֆերանսը և վերջինիս շուրջ տարվող բանակցությունները, քննության առնում Հայկական հարցի լուծման ձախողված տարբերակները ։
Քաղվածքներ գրքից
Վերջին գլուխում տեղ են գտել վերապրողնեի և ականատեսների վկայություններ, որոնք գրի են առնվել դեպքերից անմիջապես հետո։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1898 գրքեր Կատեգորիա:Գրական գործեր Հայոց ցեղասպանության մասին
Նովա Ռեդենսան
Նովա Ռեդենսան (Nova Redenção), համայնք Բրազիլիայի հյուսիսարևելյան տարածաշրջանում՝ Բաիա նահանգի կազմում   ։ Գտնվում է Հյուսիս-կենտրոնական նահագի Բաիա մարզում։ Մտնում է Սեաբրա գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 7409 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 510,918 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 14,5 մարդ/կմ²։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1952 թվականի դեկտեմբերի 12-ին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Բաիա նահանգի բնակավայրեր
Արագիլների մեծ մրցավազք
Արագիլների մեծ մրցավազք (The Great Stork Derby), 1926-1936 թվականներին Տորոնտոյում անցկացված մրցույթ` հարուստ փաստաբան Չարլզ Վենս Միլարի սկանդալային կտակի համաձայն։ Ըստ կտակի` մրցույթում հաղթող կճանաչվեր այն ընտանիքը, որն իր մահից հետո տասը տարիների ընթացքում կունենար ամենամեծ թվով երեխաներ։
Յուրմա (Չերմասանայի վտակ)
Յուրմա (Юрма), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Բաշկորտոստանի շրջանով։ Գետաբերանը գտնվում է Չերմասան գետի ձախ ափից 132 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 18 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Կամսոկումի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Բելայա, գետի ենթաավազանը Բիրսկ գետն է մինչև թափվելը Բելայա, գետի գետային ավազանը Կամա ։
Արագիլների մեծ մրցավազք
Կտակ
Իր ցնցող կտակում ամուրի Միլարը Ճամայկայում գտնվող քաղաքամերձ առանձնատունը կտակել էր իրար չհանդուրժող իր երկու ընկերներին, «Կենիլվերտ» ժոկեյ-ակումբի և «Օ’Կիֆ» գարեջրային ընկերության բաժնետոմսերը` բողոքական համայնքներին, որոնք միշտ հանդես էին եկել հարբեցողության և ազարտային խաղերի դեմ. բաժնետոմսերի համար դատարան էին եկել հոգևոր ծառայողները։ Կտակի 9-րդ կետի համաձայն` ավելի քան կես միլիոն դոլար կարող էր ստանալ Տորոնտոյում այն կինը, ով իր մահից հետո հետագա տասը տարիների ընթացքում ամենամեծ քանակությամբ երեխաներ կունենար։ Կտակը բացելուց և մամուլում այն լուսաբանելուց հետո քաղաքում սկսվում է աննախադեպ մրցավազք, որ համընկնում է Մեծ ճգնաժամի ծանր տարիներին։ Ծնելիության հսկման կողմնակից կանադացի հոգեբան Մարգարեթ Սինգերը տարիներ անց հայտարարել է, որ իր կտակով «Միլարը իջեցրեց կնոջը կենդանու մակարդակին, դրա համար էլ այն ամոթալի է» ։
Յուրմա (Չերմասանայի վտակ)
Ջրագրության տվյալներ
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Արագիլների մեծ մրցավազք
Կտակ
Միլարի կտակը վիճարկել է Օնտարիոյի կառավարությունը։ Գլխավոր դատախազ Ուիլյամ Գ. Փրայսը 1932 թվականի մարտին Օնտարիոյի խորհրդարանում ներկայացրել է օրինագիծ, որի համաձայն Միլարի փողերը պետք է դառնային նահանգային սեփականություն։ Հինգ տարիների ընթացքում այդ փողերի եկամուտը պետք է հատկացվեր Տորոնտոյի համալսարանին զեղչերի ու կրթաթոշակների տրամադրման համար։ Մեծ ճգնաժամի տարիներին այս օրինագիծը հասարակական ու քաղաքական մեծ արձագանք է ստացել ։
Մրցույթի անցկացման կարգը սահմանել է Կանադայի Գերագույն դատարանը, որը սահմանել է, որ արտամուսնական կապերից ծնված երեխաները չեն հաշվվում ։ Մրցույթին մասնակցել է 11 ընտանիք, որից 7-ը որակազրկվել են`մրցույթի մասնակցության իրավունքից զրկվելով։ «Արագիլների մեծ մրցավազքի» արդյունքների վերջնաժամկետ է նշանակվել 1936 թվականի հոկտեմբերի 31-ը` 16:30-ը: Դատավոր Ուիլյամ Էդուարդ Միդլթոնը հայտարարել է վերջնարկ հասած 4 մասնակիցների անունները (Էննի Կեթրին Սմիթ, Կեթլի Էլեն Նեյգլ, Լյուսի Էլիս Թիմլեկ և Իզաբել Մերի Մակլին), որոնցից յուրաքանչյուրը ստացել է 100.000 դոլար (2017 թվականի կուրսով` մոտ 2 միլիոն դոլար) իր 9 երեխաների համար ։ Երկու ուրիշ կանայք` Լիլիան Կեննին (ունեցել է 12 երեխա, որոնցից 5-ը, սակայն, մահացել են մանուկ հասակում, իսկ նրանց մայրը չի կարողացել ապացուցել, որ նրանք մահացած չեն ծնվել) և Փոլին Մեյ Կլարկը (ունեցել է 9 երեխա, սակայն մեկը` երկրորդ ամուսնուց) ստացել են 12.500 դոլար` դատական գործընթացներին մասնակցելուց հրաժարվելու համար ։
Մրցույթի հետևանքներ
Հաղթողները խելամիտ են վարվել ստացած գումարի հետ` մեծացնելով երեխաներին և վճարելով նրանց կրթության համար։ Ժողովրդի մեջ կատակում էին, որ երեխա չունեցող Միլարը այդպիսով «որդեգրել է» 36 երեխայի` կառավարությանն ու կրոնական շրջանակներին ստիպելով մտածել ծնելիությունը հսկող քաղաքականության մասին։ Օնտարիոյի լրագրողներն այդ ժամանակ սկսել են ակտիվորեն լուսաբանել մրցույթը` գրելով հոդվածներ` մինչ այդ արգելված թեմաներով` արտամուսնական երեխաներ, աբորտներ, ծնելիության վերահսկում, ամուսնալուծություններ։
Արվեստում
2002 թվականին Էլիզաբեթ Ուիլթոնի Bearing The Burden: The Great Toronto Stork Derby 1926–1938 գրքի մոտիվներով նկարահանվել է «Արագիլների մրցավազք» ֆիլմը, որում պատմվում է մրցույթի երեք մասնակիցների մասին` Լիլիան Քեննի, Փոլին Մեյ Կլարկ և Գրեյս Բանիատո ։
2016 թվականին «Տորոնտո» գարեջրային ընկերությունը (Muddy York Brewing Company) թողարկել է գարեջուր` ի պատիվ «Արագիլների մեծ մրցավազքի»։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հղիություն Կատեգորիա:Իրադարձություններ Կանադայում Կատեգորիա:Դատավարություններ
Նորայր Ասլանյան (այլ կիրառումներ)
Նորայր Ասլանյան անուն-ազգանունըը կարող է վերաբերել հետևյալ անձանց.
Բերենդուսչայ
Բերենդուսչայ, գետ Ուրմիա լճի ավազանում։ Սկիզբ է առնում Զագրոշյան լեռներից, հոսում է Բերենդուսի շրջանով և լիճն է թափվում նրա արևմտյան կողից, Ուրմիայից հարավ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իրանի գետեր
Մեծամոր (բլուր)
Մեծամոր (նաև՝ Թափա, Թափաբլուր), բլուր Հայաստանի Արմավիրի մարզում։ Գտնվում է Արարատյան դաշտում, Մեծամոր լճից հարավ–արևելք, Տարոնիկ գյուղից 1 կմ հարավ–արևմուտք։ Բարձրությունը 867 մ է։ Մեծամորի վրա և շրջակայքում է գտնվում համանուն քաղաքատեղի-հնավայր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բլուրներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի բլուրներ Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի լեռնագրություն
Roxanne
«Roxanne» (ոճավորված է որպես «ROXANNE»), ամերիկացի ռեփեր և երգիչ Արիզոնա Զերվասի երգ։ Այն թողարկվել է 2019 թվականի հոկտեմբերի 10-ին ։ Երգը գրել է ինքն արտիստը և Լորեն Լորը, իսկ պրոդյուսերները 94Skrt-ը և JaeGreen-ն են ։ Այն առաջին հորիզոնական է զբաղեցրել Նոր Զելանդիայում և ընգրկվել Ավտսրալիայի, Նորվեգիայի, ԱՄՆ-ի և Մեծ Բրիտանիայի հիթ-շքերթների թոփ-10-ում։ Այն ընգրկվել է լավագույն 40 երգերի մեջ մի շարք եվրոպական և հյուսիսամերիկյան հիթ-շքերթներում , ներառյալ Billboard Hot 100-ում չորրորդ հորիզոնականը ։ Երգի հաջողությունը մի շարք լեյբլների միջև մրցակցություն է առաջացրել արտիստի համար, և, ի վերջո, արտիստը պայմանագիր է կնքել Columbia Records-ի հետ ։ Ամերիկացի ռեփեր Swae Lee-ի հետ ռեմիքսը թողարկվել է 2020 թվականի փետրվարի 21-ին։
Նախարտադրություն և թողարկում
Զերվասը հայտարարել է երգի թողարկման մասին՝ տեղադրելով տեսահոլովակ, որտեղ նա պարում է իր ինստագրամյան կայքէջում՝ թողարկումից մի օր առաջ ։ Երգը թողարկվել է 2019 թվականի հոկտեմբերի 10-ին ։ Թրեքն արագ վիրուսային հիթ է դարձել ՏիկՏոկում ։ Առաջին երեք շաբաթների ընթացքում, երգը հայտնվել է Spotify-ի ԱՄՆ-ի թոփ-50 փլեյլիստում և մի քանի iTunes հիթ-շքերթներում ։ Երգի հանկարծակի հաջողության շնորհիվ 2019 թվականի հոկտեմբերին այն ավելացվել է Spotify-ի Today's Top Hits փլեյլիստ ։ Սակայն, Billboard-ը հայտնել է, որ Զերվասի սթրիմների միայն 28%-ն են գալիս փլեյլիստներից ։ Այն գլխավորել է Spotify-ի ամերիկյան երգերի հիթ-շքերթը նոյեմբերի 7-ից 13-ն՝ օրական մեկ միլիոն սթրիմներ հավաքելով և դարձնելով «Roxanne»-ն առաջին երգը, որը թողարկվել է ոչ մի լեյբլի հետ պայմանագիր չունեցող արտիստի կողմից ։ Երգի հաջողությունից հետո Արիզոնան պայմանագիր է կնքել Columbia Records լեյբլի հետ ։ Սրանով նշվել է Columbia-յի 2019 թվականի երկրորդ խոշոր գործարքը՝ Լիլ Նաս Էքսի հետ պայմանագիր կնքելուց հետո, ով հայտնի է դարձել իր «Old Town Road» հիթով ։ Երգի թողարկումից և հաջողությունից հետո, երգիչը մոտ 31 միլիոն լսողներ ունի Spotify-ում՝ 2020 թվականի հունվարի դրությամբ ։
Քննադատների ընդունելություն
Billboard-ը նկարագրել է երգը որպես «միանգամից հիշվող ռեփ-փոփ խառնույթ տպավորիչ մուտքով, նվագակցող երգչախմբող և այն բանի մասին, որը ալբոմը լի է կախվածություն առաջացնող մինի հուքերից» ։ Քրիս Լամբերտը Ֆորբսից համեմատել է Զերվասի «հարթ, երազկոտ հոսքը» Migos-ի և Post Malone-ի ոճերի հետ ։ Էլիաս Լայթը Rolling Stone-ից նշել է, որ երգիչը «սիրում է երգել վանկերով և ավելացնել թեթև դողում վոկալի մեջ» և, որ երգը «հնչում է որպես Post Malone-ի դեմո» ։
Տեսահոլովակ
Երգի պաշտոնական տեսահոլովակը, որի ռեժիսորը Նիկոլա Ջանդորան է, թողարկվել է 2020 թվականի փետրվարի 12-ին ։ Այն հղում է 90-ականների «Արջամկան օրը» և «Քրեական ընթերցվածք», և 2000-ականների սկզբի «Սպանել Բիլին» և «Առաջին 50 համբույր» ֆիլմերի վրա ։
Իրավունքներ և անձնակազմ
Իրավունքները վերցրած են Tidal-ից ։
Հիպերբոլոիդ կառուցվածք
Հիպերբոլոիդ կառուցվածք՝ միախոռոչ հիպերբոլոիդ ձևի կամ էլ հպերբոլոիրդային պարաբոլուդներ շինություն։ Այսպիսի շինությունները, չնայած իրենց թեքությանը, կառուցվում են ուղիղ հեծաններով։
Նկարագրություն
Միախոռոչ հիպերբոլոիդ և հիպերբոլոիդային պարաբոլուդներ՝ երկակի գծավոր մակերևույթ, այսինքն այսպիսի մակերևույթի ցանկացած կետից կարելի է տանել երկու հատվող ուղիղներ, որոնք ամբողջությամբ պատկանում են մակերեսին։ Այս ուղիղների երկարությամբ էլ դրվում են հեծանները, առաջացնելով բնորոշ ցանց։ Այն հանդիսանում է կոշտ կառույց՝ եթե հեծանները միացնեն հոդակապով, հիպերբոլոիդ կառուցվածքը անկախ արտաքին գործոններից կպահպանի իր ձևը։ Բարձր շինությունների համար մեծ վտանգ է ներկայացնում քմու ուժը, իսկ ցանցային կառուցվածքների համար քամին մեծ վտանգ չի ներկայացնում։ Այս հատկանիշները հիպերբոլոիդ կառույցներին ավելի ամուր է դարձնում, չհաշված ցածր նյութական արժեքը։
Պատմություն
Ճարտարապետության մեջ հիպերբոլոիդ ձևի շինությունները մցրել է Վլադիմիր Շուխովը (Ռուսական կայսրության արտոնագիր № 1896՝ 1899 թվականի մարտի 12-ից հայտարարվել է Վ․Գ Շուխովը 11.01.1896)։ Աշխարհում առաջին հիպերբոլոիդ ցանցավոր տիպի աշտարակը կառուցվել է Շուխովի կողմից Նիժնի Նովգորոդում  նախահեղափոխական համառուսական արդյունաբերական և գեղարվեստական ցուցահանդեսի համար, որը տեղի է ունեցել  28 մայիսի (hունիսի 9)-ից 1986 թվականի հոկտեմբերի 13-ին։ Միաշերտ հիպերբոլոիդ Շուխովի  առաջին աշտարակի պտույտ ստանալու  համար օգտագոևծվել է 80 ուղիղ պողպատե պրոֆիլներ, որոնց ծարերը ամրացվում են օղակով հիմքին։ Շեղանկյունաձև խաչվող,  պրոֆիլների ցանցային պարկուճը ամրացվում է 8 զուգահեռ պողպատից օղակների միջոցով տեղադրված հիմքերի միջև։ Հիպերբոլոիդ աշտարակի արտաքին թաղաթի բարձրությունը հասնում է 25,2 մետրի (չհաշված հիմքի բարձրությունը, ռեզերվուարը և դետելու համար նախատեսված վերին մասը)։ Ներքին հիմքի շրջանաձև մասի տրամագիծը 10,9 մետր է, վերինը՝ 4,2 մետր։ Մանեամեծ հատվածի տրամագիծը 6,5 մետր է, բարձրությունը՝ 4,8 մետր։  Երկրի մակերևույթից աշտարակի կենտրոնից մինչև հիմքը ռեզերվուարը բարձրանում է գեղեցիկ պտուտակավոր պողպատե սանդուղք։ Կենտրոնական մասում բաքը ունի գլանաձև անցք ուղիղ սանդուղքով, որը տանում է ռեզերվուարի վերին մասին դիտորդական մասը։
Բաքի վրա դիտարկող պլատֆորմի վերևում, հիպերբոլոիդ  վերգետնյա կառուցվածքի վերին մասում  կա ուղիղ սանդուղք, որը տանում է դեպի  ավելի բարձր  փոքր դիտարկման պլատֆորմ։ Հիպերբոլոիդ  վերին շինությունը հավաքված է 8 ուղիղ պրոֆիլներից, օղակներով միացված հիմքին, որոնց միջև  գտնվում է ևս մեկ ամրացման օղակ։ Վերին հարթակը 1896 թվականին ունեցել է փայտե հատակ և ցանկապատ (մինչև մեր օրերը չի պահպանվել)։ Աշտարակի ընդհանուր բարձրությունը կազմել է 37 մետր։ Աշտարակի բոլոր պողպատե տարրերը միացված են գամերով։ Ցուցահանդեսից հետո Շուխովի առաջին աշտարակը մեկենաս Յու․ Ս․ Նեչաեվ-Մալցովը կողմից տեղափոխվել է Լիպեցկի մարզի Դանկովսկի շրջանի Պոլիբինո գյուղ։ Աշտարակը պահպանվել է մինչև մեր օրերը, հանդիսանում է ճարտարապետական հուշարձան, պահպանվում է պետության կողմից։ Աշխարհի առաջին հիպերբոլոիդ շինությունը տուժում է կոռազիայից և ռեստավրացիայի կարիք ունի։ 20-րդ դարի սկզբին բազմաթիվ ռազմական նավեր, հատկապես ԱՄՆ-ի, կառուցվում էին հիպերբոլոիդ տախտակամածներով։ Այս որոշումը պայմանավորված էր դիտարկող և հեռավորություն չափող գործիքների մեծության և բարձր գտնվելու պատճառով, կռիվների ժամանակ քիչ խոցվելու, սեփական զենքի հարվածի ամորտիզացիան մեղմելու համար։ Հետագայում վերափոփոխված ցանցային հիպերբոլոիդ շինություն էր Մոսկվայի Շաբլովկայի ռադիոաշտարակը, կառուցված 1919-1922 թվականներին Շուխովի կողմից։ Նախագծի սկզբնական նմուշը պետք է ունենար 350 մետր բարձրություն, սակայն մետաղի պակասի պատճառով փոխվեց 150 մետրանոց տարբերակով, որը շահագործվում է նաև մինչ այսօր ։  Իր կյանքի ընթացքում Շուխովը կառուցել է հիպերբոլոիդ  տարբեր նշանակության  ավելի քան երկու հարյուր աշտարակներ։