cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մարդու իրավունքները Հյուսիսային Կորեայում
Տեղեկություններ բանտարկյալների հետ դաժան վերաբերմունքի մասին
Մի շարք աղբյուրներ նշում են Հյուսիսային Կորեայում առկա բանտարկյալների ճամբարների համակարգի մասին, որոնք բաժանված են երկու տեսակի՝ ավելի մեղմ «թիվ 149 որոշման գործողության ավելի մեղմ տարածքներ» (149 호 대상 지역), որտեղ մարդիկ ստիպված են լինում կատարել ծանր ֆիզիկական աշխատանք և որը նրանք չեն կարող լքել առանց իշխանությունների թույլտվության և «բռնապետական օբյեկտների հատուկ տարածքներ» (특별 독재 대상): Վերջիններս, իրենց  հերթին, բաժանված են «հեղափոխականացված  գոտիների» (zones 화,), որտեղ  բանտարկյալներն իրենց ընտանիքների հետ ապրում են գետնափոր տներում կամ բարաքներում և ստիպված են լինում օրական 12 ժամ ծանր աշխատանք կատարել և ինչը դիտվում է   որպես վերադաստիարակություն, և «Լիակատար վերահսկողության գոտիներ» (완전 통제,), որտեղ  բանտարկյալներն ապրում են առանց ընտանիքների և այլևս ազատման հնարավորություն չունեն ։
Ամերիկացի դիվանագետ Դենիս Հալպինի գնահատականներով, ԿԺԴՀ ճամբարներում կան 200 հազար բանտարկյալներ, այդ թվում կոլեկտիվ պատասխանատվության սկզբունքով դատապարտվածները ։
Փախստական Կան Չհոլհվանն իր հուշերում պատմում է ԿԺԴՀ ճամբարներում պատժախցերի մասին։ Եթե ճամբարում գտնվող բանտարկյալը խախտում է ռեժիմը (կամ եթե նա մեղադրվում է այլ խախտումների  համար), նրան ուղարկում են պատժախուց։  Պատժախցում բանտարկյալները ծնկի են գալիս, նրանց չի թույլատրվում խոսել։ Եթե նրանք ուզում են զուգարանից օգտվել, պետք է բարձրացնեն ձախ ձեռքը, եթե իրենց վատ են զգում, պետք է բարձրացնեն իրենց աջ ձեռքը։ Այլ ժեստեր թույլ չեն տալիս։ Նրա դիտարկմամբ, բանտարկյալները սովորաբար մահանում են պատժախցում սովից կամ ելնում են այնտեղից հաշմանդամ  դարձած ։
Ըստ Կան Չհոլհվանի, պատժախցում գտնվելու յուրաքանչյուր դեպք հինգ տարով ավելացնում է ազատազրկման ժամկետը ։
Ճամբարային համակարգ և մարդու իրավունքներ
Ստորև ներկայացված է ԿԺԴՀ ուղղիչ հաստատությունների ցանկը, որտեղ, ըստ Հյուսիսային Կորեայում ԱՄՆ մարդու իրավունքների հանձնաժողովի զեկույցի, խախտվում են մարդու իրավունքները։
Արդար դատաքննության իրավունք
ԿԺԴՀ Քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածը նախատեսում է, դատապարտում անալոգիայի միջոցով. Օրենսգրքով չնախատեսված հանցագործությունների համար պատիժը որոշվում է համանման բնույթի և ծանրության հանցագործության համար նախատեսված  հոդվածներով նախատեսված պատժաչափով ։
Ա. Ն. Լանկովը գրում է, որ Հյուսիսային Կորեայում դատավարությունների  մեծ մասը փակ է, և ոչ միշտ է, որ  փաստաբաններ են  տրամադրվում։ Երբ ԱՄՆ-ի օգտին  լրտեսության մեջ մեղադրվող վենեսուելացի բանաստեղծ Ալի Լամեդը պահանջում էր պաշտպանություն և հրապարակային  դատավարություն, դատավորը մերժեց նրա պահանջները՝ բացատրելով, որ դրանք համարվում են  բուրժուական ։ Ըստ փախստականների վկայության` ԿԺԴՀ-ում  հիմնականում դատում է նրանց, ովքեր մեղադրվում են քրեական հանցագործության մեջ, իսկ քաղաքական հանցագործները, որպես կանոն, դատապարտվում են արտադատական կարգով։
Ըստ Ա. Ն. Լանկովի, ԿԺԴՀ-ում գործում է արտադատական կարգով վճիռների կայացման  պրակտիկա, հատկապես քաղաքական հանցագործությունների համար մեղադրվող դատապարտյալների համար։ Ընդ որում  նրանց չեն տեղեկացնում  ազատազրկման ժամկետի մասին։ Լանկովը կարծում է, որ «ըստ երևույթին, բանտարկության ժամկետը որևէ կերպ չի սահմանափակվում, և ազատ արձակումը կախված է բացառապես իշխանությունների կամայականությունից»։
Փախստական Կան Չհոլհվանն իր հուշերում գրում է, որ Հյուսիսային Կորեայում գոյություն ունի կոլեկտիվ պատասխանատվության համակարգ, եթե ընտանիքի անդամը դատապարտվում է ազատազրկման կամ մահվան, ապա նրա մերձավորները, ներառյալ անչափահաս երեխաները, ուղարկվում են ճամբար։ Այսպիսի երեխաներից մեկն էլ  հենց Կան  Չհոլհվանն էր ։
Ըստ Կան Չհոլհվանի, մահապատիժն օգտագործվում է ավելի հաճախ, քան նախատեսված է օրենքով, մասնավորապես՝ բանտարկյալներ կողմից բանտապահներին սպանելու, ճամբարից փախչելու կամ գողության փորձի համար ։
Ըստ փախստական Կան Չհոլհվանի, ֆուտբոլիստ Պարկ Սունգինը ճամբարում անցկացրել է առնվազն 22 տարի, այն բանի համար, որ 1966 թվականի Աշխարհի գավաթի առաջնությունում Իտալիային հաղթելուց հետո մասնակցել է ընկերական կերուխումի, իսկ հաջորդ հանդիպման ժամանակ  Հյուսիսային Կորեայի հավաքականը պարտվել է 5:3 հաշվով։
Խոսքի ազատություն
Փախստական Քանգ Չոլհվան (강철환, Kang Chol-hwan) և ամերիկացի իրավապաշտպան Թոմ Հեդը (Tom Head) հայտնում են, որ երկրում խոսքի ազատություն գոյություն չունի, և ռեժիմին քննադատող քաղաքացիները ձերբակալվում են ։ Ըստ Անդրեյ Լանկովի և Կ. Վ. Ասմոլովի տեղեկությունների, ինչպես նաև CNN-ի մի շարք զեկույցների համաձայն, երկրում բացակայում են ոչ կառավարական ռադիոն, հեռուստատեսային և լրատվական ծառայությունները։ Երկրում կա պետության ղեկավարի անձի պաշտամունք։ ԿԺԴՀ-ում օգտագործվող  բոլոր ռադիոընդունիչները և հեռուստացույցները պետք է ունենան հաստատված կարգավորումներ, քաղաքացիներին արգելվում է այն փոխել, քանի որ հակառակ դեպքում նրանք կարող էին դիտել արտասահմանյան ծրագրեր։ Այս կանոնի խախտումը կարող է ունենալ ամենալուրջ հետևանքները՝ ներառյալ հրապարակային կախաղանը և հարազատներին ճամբար ուղարկելը   ։
Արհմիությունները, ըստ ԱՄՆ պետդեպարտամենտի, գտնվում են ԿԺԴՀ իշխանությունների լիակատար վերահսկողության տակ ։ Փախստականներն ու արտագաղթողները նշում են, որ անձի պաշտամունքի հաստատումը երկրում բոլոր կինոնկարների, թատերական ներկայացումների և գրքերի ճնշող մեծամասնության հիմնական խնդիրներից է ։
Խղճի ազատություն
Անդրեյ Լանկովը հայտնում է, որ կառավարությունը խստորեն սահմանափակում է խղճի ազատությունը, մասնավորապես արգելելով կառավարության հետ չկապված կրոնական կազմակերպությունների ստեղծումը։ Նրա հոդվածներում ասվում է, որ 1960-ականների վերջից ի վեր ԿԺԴՀ-ի ողջ բնակչությունը բաժանվել է երեք շերտերի՝ «հիմնական», «տատանվող» և «թշնամական»։ Համաձայն այս դասակարգման, կաթոլիկները, բողոքականները, բուդդիստները և կոնֆուցիիզմի հետևորդները դասվում են «թշնամական» շերտին ։ Daily NK լրատվական կայքում տեղակայված Պակ Չհոյոնի  հոդվածում նշվում է, որ Հյուսիսային Կորեայում միսիոներական գործունեությունը դիտվում է որպես լրտեսական  և հանցագործ ծրագրեր ։ ԱՄՆ ժողովրդավարության, մարդու իրավունքների և աշխատանքի բյուրոյի (Ժողովրդավարության, մարդու իրավունքների և աշխատանքի բյուրո) զեկույցում ասվում է, որ Հյուսիսային Կորեան չունի խղճի ազատություն։ «Christian Today» թերթը զեկուցում է այն անձանց խոշտանգումների և մահապատժի մասին, որոնք հայտնաբերվել են, որ մաքսանենգորեն մուտքագրվել են Աստվածաշունչ ։
Տեղաշարժի ազատություն
Բնակության և տեղաշարժի ընտրության ազատությունը ամրագրված է ԿԺԴՀ Սահմանադրության 75-րդ հոդվածում։ Ըստ Անդրեյ Լանկովի և ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի` ԿԺԴՀ քաղաքացիները զրկված են երկրի ներսում ազատ տեղաշարժվելու կամ երկրից դուրս գալու հնարավորությունից։ Բացի այդ, շարունակվում է քաղաքացիների հարկադիր վերաբնակեցումը ։
Ըստ Անդրեյ Լանկովի` Փհենյանում ապրելու իրավունքը, որտեղ պարենային իրավիճակը համեմատաբար բարվոք է, քան մարզերում և այն դիտարկվում է որպես արտոնություն, և քաղաքացիները կարող են այդտեղից արտաքսվել իշխանությունների ցուցումով ։
Շատ հյուսիսկորեացիներ ցանկանում են լքել երկիրը։ Այսպիսով, մեծ թվով հյուսիսկորեացիներ ձմռանը ԿԺԴՀ-ից փախչում են՝ սառույցի վրայով հատելով Չինաստանին սահմանակից գետերը ։
ԿԺԴՀ քաղաքացիների համար արտասահմանյան տուրիզմը ներկայումս մատչելի է Հյուսիսային Կորեայի առանցքային դաշնակից և առևտրային գործընկեր Չինաստանի կողմից։ Չինաստանի կառավարության տվյալներով՝ ՉԺՀ այցելող հյուսիսկորեացի զբոսաշրջիկների հոսքը տարեկան աճում է և 2013 թվականին զբոսաշրջիկների թիվը գերազանցեց 200000-ը։ ԿԺԴՀ–ի 93000 քաղաքացիներ պաշտոնապես Չինաստան են այցելում նաև աշխատանքային հրավերներով։
Քաղաքական իրավունք
Անդրեյ Լանկովը կարծում է, որ ԿԱԿ-ն լիովին վերահսկում է մյուս երկու կուսակցություններին, իսկ ԿԺԴՀ-ում բազմակուսակցական համակարգը դե ֆակտո մտացածին է ։ ԿԺԴՀ-ի ընտրություններն ոչ այլընտրանքային են և տեղի են ունենում միամանդատ ընտրատարածքներում։ Պաշտոնապես հաղորդվում է, որ բոլոր կամ գրեթե բոլոր ընտրողները եկել են ընտրություններին և քվեարկել են առաջադրված թեկնածուների օգտին։
Հաշմանդամների իրավունքներ
Արևմտյան մի շարք լրատվամիջոցներ հայտնում են երկրում հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքների խախտումների դեպքերի մասին։ Այսպես, 2006 թվականի մարտի 22-ին, «Ասոշիեյթիդ պրես» գործակալությունը, վկայակոչելով փախստական բժիշկ Լի Գվանխոլին, հաղորդել է, որ ԿԺԴՀ-ում սպանվել են ֆիզիկական արատներ ունեցող նորածիններ ։ Այս փաստը ճանաչվել է նաև ԿԺԴՀ-ում Միացյալ Նահանգների մարդու իրավունքների հանձնաժողովի կողմից ։ ՄԱԿ-ի զեկույցում նշվում է հաշմանդամների հատուկ ճամբարների մասին ։ Նախկին ուսուցիչ Կիմ Չեն Իր Կիմ Հյոնսիկը հայտնել է, որ 1980-ականների վերջին Փխենյանի մի քանի հազար թզուկ բնակիչներ տեղափոխվել են անմարդաբնակ կղզիներ։ Դա արվել է կորեացիների գենոֆոնդը չվատացնելու նպատակով ։
ԿԺԴՀ կառավարությունը ժխտում է նման մեղադրանքները՝ ասելով, որ ԿԺԴՀ-ում հարգում են հաշմանդամություն ունեցող անձանց իրավունքները։
2010 թվականի հունվարից ի վեր երկրում գործում է Կորեայի հաշմանդամների մարզական ընկերությունը, որի նախագահն է 1991 թվականի սեղանի թենիսի կանանց աշխարհի չեմպիոն Լի Բուն Հին։ Ամեն տարի ընկերությունը հաշմանդամների շրջանում անցկացնում է ազգային մրցաշար, որի ընտրական փուլերն անց են կացվում երկրի բոլոր բնակավայրերում։ 2012 թվականի օգոստոսին 18-ամյա հաշմանդամություն ունեցող Ռիմ Չու Սոնը մասնակցեց Պարաօլիմպիական խաղերի լողի մրցումներին ։
Տեղեկատվության իրավունք
Անդրեյ Լանկովի վկայությամբ Հյուսիսային Կորեայում քաղաքացիներին չի թույլատրվում անվճար տեղեկատվություն ստանալ։ Արգելվում է արտասահման մեկնել առանց հատուկ թույլտվության։ ԿԺԴՀ-ում արտասահմանյան ռադիոհաղորդումներ լսելն արգելվում է և պատժվում է ազատազրկմամբ։ ԿԺԴՀ-ում պաշտոնապես թույլատրվում է օգտվել  միայն ֆիքսված կարգաբերմամբ  ռադիոկայաններից։
Երկրում ինտերնետի հասանելիություն չկա, ցանկացած օտարերկրյա գրքերի, թերթերի և ամսագրերի տարածումը ամբողջովին արգելված է, բացառությամբ բնական գիտությունների վերաբերյալ նյութերի և տեխնիկական տեղեկատուների։ Ըստ մի շարք ԶԼՄ-ների տեղեկությունների, ԿԺԴՀ-ում 2004 թվականից մինչև 2009 թվականն արգելվել է բնակչության մեծամասնության համար շարժական կապի  օգտագործումը, բացառությամբ բարձրաստիճան պաշտոնյաների և արտասահմանյան կազմակերպությունների աշխատողների, քաղաքացիները ենթարկվել են տարբեր պատժամիջոցների՝ բջջային հեռախոսների ապօրինի օգտագործման համար, ընդհուպ  մինչև մահապատիժ  ։
2009 թվականի մարտին այդ արգելքը հանվեց։ Երկիրը ունի իր բջջային օպերատորը։ Այնուամենայնիվ, բջջային կապի արժեքը (100 եվրո միացման համար և սարքի համար մոտ 200 եվրո), հաշվի առնելով երկրի բնակիչների մեծամասնության եկամտի մակարդակը, ընդհանուր ծառայության համար դեռևս անհնար է դարձնում այդ ծառայության հասանելիությունը ]: Բացի այդ, բաժանորդներին դեռևս արգելվում է զանգահարել երկրից դուրս։ Ըստ լրատվական գործակալությունների տեղեկությունների, 2010 թվականի հունվարին ԿԺԴՀ-ի մի քաղաքացի Չոն անունով հրապարակավ մահապատժի է ենթարկվել նախկինում ԿԺԴՀ-ից Հարավային Կորեա փախած իր ընկերոջը բջջային հեռախոսով զանգահարելու համար և պատմել նրան երկրում բրնձի գների և կենսապայմանների մասին ։
Կասկածվում է նաև, որ ԿԺԴՀ-իշխանությունները երբեմն արգելափակում են GPS ազդանշանը Հարավային Կորեայի հետ սահմաններում ։
Սեռական փոքրամասնությունների իրավունքներ
Պաշտոնապես Հյուսիսային Կորեան ժխտում է սեռական փոքրամասնությունների նկատմամբ ճնշողական վերաբերմունքը` դա ճանաչելով որպես բնածին գենետիկ առանձնահատկություն և նրանց նկատմամբ հարգանք է դրսևորում, բայց «մերժում է Արևմուտքում հանրաճանաչ գեյ մշակույթի շատ երևույթներ» ։
Տեղեկություններ հարկադիր մարմնավաճառության մասին
«A Woman’s Voice International» կազմակերպությունը հաստատում է, որ պետությունը ստիպում է 14 տարեկանից բարձր աղջիկներին ներգրավվել աշխատանքի այսպես կոչված «Կիպպիմ» (기쁨조) խմբում, որտեղ կան մարմնավաճառների խմբակներ։ Խմբի մյուս զբաղմունքներից են մերսումը և էրոտիկ պարերը։ Հայտնի է դարձել նաև, որ աղջիկները ստիպված են լինում ամուսնանալ Կիմ Չեն Իրի պահապանների կամ «ազգային հերոսների» հետ մինչև 25 տարեկան հասակը լրանալը ։
Առողջության պահպանման իրավունք
ԿԺԴՀ Սահմանադրության համաձայն քաղաքացիները ունեն անվճար բուժօգնության իրավունք, բայց փախստականները հայտնում են, որ Հյուսիսային Կորեայի բժշկության որակը ծայրաստիճան վատ է, հետևաբար, բժշկական միջամտությունը կարող է վնասել հիվանդին ։
Ըստ CNN հեռուստաալիքի` ԿԺԴՀ-ում առողջապահական համակարգը 1997 թվականին մոտ էր կոլլապսի։ Հեռուստաալիքը հայտնում է, որ վկայակոչելով Կարմիր խաչին, հայտնում է, որ Հյուսիսային Կորեան իրականում դեղերի պաշար չունի ։ Ճանապարհորդական որոշ կայքեր նախազգուշացնում են ԿԺԴՀ այցելելու ցանկություն ունեցող մարդկանց, որ  Հյուսիսային Կորեայում հիվանդանոցներում հաճախ բացակայում են դեղամիջոցները, ջեռուցումը, էլեկտրականությունը և հիմնական բժշկական պարագաները։ Հիվանդանոցներում հիվանդները չեն սնվում։ Արտակարգ իրավիճակների դեպքում մոտակայքում հեռախոս կարող է  չլինել, որի պատճառով անհնար կլինի շտապօգնություն զանգահարել ։
Բնակարանի իրավունք
Ըստ ԿԺԴՀ Կառավարության զեկույցի, երկրում անօթևաններ չկան, չնայած կան ընտանիքներ, որոնք ունեն բնակարանային պայմանների բարելավման կարիք, 2002 թվականի տվյալներով երկրում կային նման 186000 ընտանիքներ։ Ըստ Անդրեյ Լանկովի` Հյուսիսային Կորեայում բնակչության մեծամասնությունը բնակվում է գյուղական տիպի ավանդական մեկ հարկանի տներում։ Հաջորդ ամենատարածվածը «հարմմոն տներն» են` բազմահարկ շենքը, որի բոլոր հարկերում գտնվող բնակարանների դռները բացվում են շենքի գոտևորությամբ գտնվող ընդհանուր պատշգամբով։ «Հարմոններում» բնակարանների տարածքը սովորաբար կազմում է 10-12 մ²։ Նման տները կառուցվել են հիմնականում 1960-ականներին, դրանք կարելի է համարել խորհրդային խրուշչովկաների նմանօրինակը։ Հյուսիսային Կորեայի բարձրահարկ շենքերի մեկ այլ տեսակ է՝ «կենտրոնական միջանցքով տները», այդպիսի տների բնակարանների մակերեսը 15-20 մ² է։ Էլիտան ապրում է արևմտյան տիպի բարձրահարկ շենքերում` աստիճաններով։ Նման տներում բնակարանների տարածքը 60-80 մ² է։ Բոլոր տները, բացառությամբ Կորեական պատերազմից առաջ կառուցված շենքերի, համարվում են պետական սեփականություն։
Կրթության իրավունք
Հյուսիսային Կորեան առաջին պետությունն էր Արևելյան Ասիայում, որը երեխաների համար ներդրեց համընդհանուր 7-ամյա կրթություն (դա տեղի ունեցավ 1956 թվականից) ։ ԿԺԴՀ-ում կրթությունն անվճար է ։ 1972 թվականին ԿԺԴՀ-ն աշխարհում առաջին անգամ ներդրեց համընդհանուր 11-ամյա միջնակարգ կրթության համակարգ, իսկ 2012 թվականին անցում իրականացվեց 12-ամյա միջնակարգ կրթության ։ Անդրեյ Լանկովը նշում է Հյուսիսային Կորեայի կրթական համակարգի ազգայնական և շովինիստական բնույթը ։
Ստեղծագործական գործունեության ազատության իրավունք
Ըստ մի շարք աղբյուրների ` ԿԺԴՀ-ում մշակութային գործունեությունը վերահսկվում է պետության կողմից։ Արգելվում է գործող պետական համակարգի քննադատության ցանկացած ձև։ Հյուսիսային Կորեայում արվեստի հիմնական թեման պետության առաջնորդների` Կիմ Իր Սենի, Կիմ Իլ Սենի և Կիմ Ջոնգ Ունի փառաբանումն է։ Երկրում ստեղծված երգերի, ֆիլմերի, գրքերի և թատերական ներկայացումների մեծ մասը նվիրված է նրանց։ Ըստ Լանկովի, Հյուսիսային Կորեայում ցանկացած գիրք, հոդված և համալսարանական դասախոսություն պետք է սկսվի Կիմ Իլ Սենից կամ Կիմ Ջոնգ Իլից մեջբերումով ։
Բարենպաստ շրջակա միջավայրի իրավունք
ՄԱԿ-ի Գլխավոր Ասամբլեայի 1968 թվականի դեկտեմբերի 3-ի բանաձևում նշվում էր մարդու իրավունքների պահպանման խնդրի կապը շրջակա միջավայրի իրավիճակի հետ։ Հյուսիսային Կորեայի իշխանությունների տեղեկություններով՝ ԿԺԴՀ-ն ակտիվ միջոցներ է ձեռնարկում ափամերձ և ծովային ռեսուրսների ռացիոնալ յուրացման համար։ ԿԺԴՀ-ն ընդունեց «Շրջակա միջավայրի պաշտպանության մասին» և «Ծովերի աղտոտումը կանխելու մասին» օրենքները։ 1994 թվականին Նամպհո քաղաքը ընտրվեց որպես ափամերձ շրջանների ինտեգրված խնամքի տեխնոլոգիաների փորձարկման տարածք։ Միջոցառումների ընթացքում փակվեցին Նամպհոյի գունավոր մետաղների ձեռնարկությունը, Նամպհոյի ապակու գործարանը և  Թեդոնգան  Կապի  սարքավորումների արտադրության Թեդոնգան գործարանը։ Նամպհո քաղաքում և Վաու կղզու տարածքում ծովային լողափերը բաց են, իսկ Մոնգիմ նեղուցի  տարածքը դարձել է մշակութային հանգստավայր։ Երկրի ավելի քան 10 շրջաններում բացվել են էկոլոգիական դիտարկման կետեր։  Առափնյա տարածքներում շրջակա միջավայրի կոմպլեքսային  խնամքի վերաբերյալ ընդունված ծրագրի համաձայն, նախատեսվում է բարելավել մոնիտորինգի համակարգը և հաշվետվությունները ծովային բնապահպանության  վերաբերյալ, պահպանել կայանները, ստեղծել շրջակա միջավայրի պահպանության հաստատություններ, ձեռնարկել պաշտպանական միջոցներ ծովային սննդարար միջավայրի վերարտադրության, կազմակերպել ծովային միջավայրն աղտոտող աղբյուրների դեմ ուղղված միջոցառումներ  և վերականգնել աղտոտված ծովային ակվարիումները, ստեղծել ծովային ավազան թափվող  կեղտաջրերի և թափոնների վերամշակման կայաններ, պայքարել ծովը նավթամթերքների և քիմիական նյութերի թափոններով աղտոտելու դեմ։
Վայրի բնության Համաշխարհային ֆոնդի զեկույցի համաձայն, մեկ շնչի հաշվով շրջակա միջավայրի աղտոտման առումով, ԿԺԴՀ-ն եղել է 80-րդ տեղում՝ զգալիորեն զիջելով աղտոտվածության տեսակետից այնպիսի երկրների, ինչպիսիք են Հարավային Կորեան, Ռուսաստանը և ԱՄՆ-ը ։
Մի շարք աղբյուրներ հայտնում են ԿԺԴՀ-ում շրջակա միջավայրի լուրջ աղտոտման մասին ։ Այսպես, Արևելյան Ասիայի հետազոտությունների ինստիտուտի աշխատակից, հարավկորեացի գիտնական Կիմ Սունդջիկը, գրում է, որ ԿԺԴՀ-ում բարվոք  էկոլոգիական վիճակի մասին Հյուսիսային Կորեայի հաղորդումները քարոզչություն են և իրականությանը  չեն համապատասխանում։ Ըստ նրա տվյալների, հատկապես, աղտոտվածության մակարդակը բարձր է Ճապոնական  ծովի ափին տեղակայված Հիննամ, Համհին, Չոնջին և Վոնսան քաղաքներում, ինչպես նաև Սինիյջու շրջանում։
Պարենային իրավիճակ։ Սով։
90-ականներին ԿԺԴՀ-ի բնակչությունը տառապում էր քաղցից, որը, ըստ տարբեր գնահատականների, խլել էր 250000-3000000 մարդու կյանք ։ Որոշ փորձագետներ խոսում են մոտ ապագայում աղետի հավանական կրկնության մասին ։ Հյուսիսային Կորեայի կառավարությունը ընդունում է երկրում սովի առկայության փաստը և տնտեսական դժվարությունները` պնդելով, որ դրանք պայմանավորված են ԿԺԴՀ-ի դեմ տնտեսական պատժամիջոցներով։ Միևնույն ժամանակ, ՄԱԿ-ի հովանու ներքո գործող Համաշխարհային պարենային ծրագրի տնօրեն, Ջեյմս Մորիսը, որը իրականացնում է  Հյուսիսային Կորեային պարենային օժանդակության տրամադրումը, պնդում է, որ «սովից միլիոնավոր զոհվածների» վերաբերյալ տվյալները չեն  համապատասխանում իրականությանը և ստացվել են տվյալների ոչ ճիշտ ներկայացման և մեկնաբանման արդյունքում։ Նրա կարծիքով՝ վերջին տարիներին Հյուսիսային Կորեայում պարենային իրավիճակը զգալիորեն բարելավվել է, հիմնականում գյուղատնտեսության մեջ արտադրողականության բարձրացման և այլ երկրներից դոնորների աջակցության շնորհիվ ։ Անդրեյ Լանկովը նույնպես գտնում է սովի հետևանքով «երեք միլիոն զոհվածների» վերաբերյալ տվյալները ներկայացվել են քաղաքական նկատառումներով։ Նրա տվյալներով՝ մահվան դեպքերը կազմում են 500000-ից մինչև մեկ միլիոն մարդ ։
Փախստականներ
Որոշ դեպքերում անհաջող փորձերը հանգեցնում են հայրենադարձության (2008 թվականի մարտի 21-ին «Սեսիլ» ռեստորանում կայացած մամուլի ասուլիսում, փախստական Կիմ Սունին ասաց, որ փորձել է փախչել Չինաստան, բայց հայրենադարձել է) հետագա խոշտանգումների միջոցով։ Փախստականներն ու հայրենադարձվողները համարվում են երկրի վիճակի մասին տեղեկատվության հիմնական մատակարարները (օրինակ՝ փախստական Լի Սունգ Օքը, որը խոշտանգումների արդյունքում հաշմանդամ դարձավ, գրեց հուշերի գիրք՝ «Անպոչ կենդանիների աչքերը. Բանտային հիշողությունները հյուսիսկորեացի կնոջից»)։ 2004 թվականի կեսին Հարավային Կորեան Վիետնամից իր տարածք ընդունեց 460 հյուսիսկորեացի փախստականների։ ԿԺԴՀ-ն շատ ցավոտ արձագանքեց այս իրադարձությանը՝ մեղադրելով Հարավային Կորեայի իշխանություններին «Հյուսիսային Կորեայի քաղաքացիներին առևանգելու» մեջ։
Հյուսիսից հարավ ամենաբարձրաստիճան փախստականը համարվում է Հվան Չժան Յոպը (1923-2010)։ 90-ականներին նա զբաղեցնում էր ԿԺԴՀ-ի Աշխատանքային կուսակցության Կենտրոնական կոմիտեի քարտուղարի և խորհրդարանի նախագահի պաշտոնները և մեծ հարգանք էր վայելում, քանի որ համարվում էր չուչխե գաղափարախոսության ստեղծողներից մեկը և Կիմ Չեն Իրի ուսուցիչը, բայց 1997 թվականին Պեկին կատարած այցի ընթացքում Հվան Չժան Յոպը մտավ Հարավային Կորեայի դեսպանություն և քաղաքական ապաստան խնդրեց ։
Վկայությունների հուսալիության խնդիր
Փախստականները համարվում են մարդու իրավունքների խախտումների վերաբերյալ տեղեկատվության տրամադրման ամենատարածված աղբյուրը։ Նրանց ցուցմունքների հիման վրա իրավապաշտպան կազմակերպությունների  փորձագետները զեկույցներ են ներկայացնում, 2013 թվականին դրանք լսվել են ԿԺԴՀ-ում մարդու իրավունքների հատուկ հանձնաժողովում։ Միևնույն ժամանակ, ռուս կորեագետ  պատմաբաններ Կոնստանտին Ասմոլովը    և Ալեքսանդր Ժեբինը, ինչպես նաև արտասահմանյան մի շարք փորձագետներ         , լուրջ կասկածներ են հայտնում բազմաթիվ փախստականների ցուցմունքների հիման վրա ստացված տեղեկատվության հուսալիության վերաբերյալ, և այդ վկայություններից մի քանիսը համարվում են ոչ ստույգ։
Հարավային Կորեայի քաղաքացիների առևանգումներ
International Herald Tribune թերթը հայտնում է, որ Հյուսիսային Կորեայի հետախուզական գործակալությունները առևանգել են հարավկորեացի առնվազն մի քանի հարյուր քաղաքացիների։ Սեուլի կողմից ճանաչվել է առևանգման 485 դեպք ։ Ըստ Անդրեյ Լանկովի` սրանք հիմնականում այն մարդիկ էին, ովքեր գնացել էին ձկնորսության դեպի ապառազմականացված գոտի, նավաստիներ, ինչպես նաև գրավված ինքնաթիռների անձնակազմի անդամներ և ուղևորներ ։ Նրանցից ոմանք հետագայում համագործակցեցին ԿԺԴՀ իշխանությունների հետ, մասնավորապես դառնալով հետախույզներ, հետագայում Հարավային Կորեա ուղարկելու նպատակով։ Հարկ է նշել, որ Հարավային Կորեայի կառավարությունն ու հասարակությունը մեծ նշանակություն չեն տալիս այդ միջադեպերին ։
Ճապոնիայի հպատակների առևանգումներ
Ըստ որոշ գնահատականների` Հյուսիսային Կորեայի հատուկ ծառայությունները առևանգել են Ճապոնիայի հպատակ 70-ից 80 քաղաքացի ։ Նրանցից 13-ի առևանգման փաստը ԿԺԴՀ իշխանությունները ճանաչել են 2002 թվականի սեպտեմբերի 17-ին, Ճապոնիայի վարչապետ Կոիձումիի և ԿԺԴՀ առաջնորդ Կիմ Չեն Իրի միջև կայացած հանդիպումից հետո։ Կիմը նշել էր, որ առևանգումները ԿԺԴՀ իշխանությունների հրամանով չեն իրականացվել, այլ դրանք կատարվել են «որոշ մարդկանց կողմից, ովքեր ցանկացել են ցուցադրել իրենց հերոսությունը»։ Այդ ժամանակ 13 առևանգվածներից 8-ը մահացել էին։ Ըստ Հյուսիսային Կորեայի իշխանությունների, դա տեղի է ունեցել հիվանդությունների և բնական աղետների հետևանքով։
Որոշ հետազոտողներ կարծում են, որ առևանգումները կատարվել են այն նպատակով, որ առևանգվածները ճապոներեն սովորեցնեն և պատմեն ճապոնական սովորույթների  ու մշակույթի մասին  ապագա հյուսիսկորեացի հետախույզներին ։
Ճապոնիայի կառավարությունը ընդունում է 17 մարդու առևանգման փաստը։
ԿԺԴՀ-ի մասնագետների գրքեր
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքները Հյուսիսային Կորեայում Կատեգորիա:Հյուսիսային Կորեա Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներն Ասիայում
Երուսաղեմի մարզ
Երուսաղեմի մարզ (מחוז ירושלים), Իսրայելի վեց վարչական մարզերից մեկը։
Վանևաժ
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության ։
'''
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Հյուսիսային մարզ (Իսրայել)
Հյուսիսային մարզ (מחוז הצפון), Իսրայելի վեց վարչական մարզերից մեկը։
(4612) Գրինշտեյն
(4612) Գրինշտեյն (Greenstein), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1989 թվականի մայիսի 2-ին Էլեանոր Հելինի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,556869 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2025 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9112 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1493,35 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,241069 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 9,61° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1989 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էլեանոր Հելինի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Թայլան
Թայլան, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Ջանիկի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Հայֆա
Հայֆա (חֵיפָה, حَيْفَا, նաև հիշատակվում է որպես Հեյֆա և Հեֆա), հյուսիսային Իսրայելի ամենամեծ քաղաքը և երրորդը Իսրայելի քաղաքների ցանկում ավելի քան 265.000 բնակչությամբ։ Հայֆան տարածվում է Կարմել լեռան լանջերին և ավելի քան 3000 տարվա պատմություն ունի։ Հայֆայում է գտնվում Բահայի հավատի վարչական և հոգևոր կենտրոնը, այն աշխարհի բոլոր բահայիների համար սուրբ քաղաք է և ուխտավայր ։ Այստեղ են գտնվում նաև մի քանի վարչական շինություններ՝ Արդարության Համաշխարհային Տան նստավայրը, ինչպես նաև բահայիների այգիները, Բաբի դամբարանը, որը բնակիչներն անվանում են «Բահայի տաճար»։
Հաբիբ Աբդուլաև
Հաբիբ Մուհամեդի Աբդուլաև (Habib Abdullayev, ), ուզբեկ երկրաբան, Ուզբեկստանի ԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1947), նախագահ (1956-1962), ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից-անդամ (1958)։ ԽՄԿԿ անդամ (1941): Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի հանքաբանության ընկերության անդամ (1960), Ֆրանսիայի աշխարհագրական ընկերության անդամ (1960)։ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի 5-րդ գումարման պատգամավոր։
Հայֆա
Անվանում
Տարբերակներից մեկով Հայֆա նշանակում է «գեղեցիկ ափ» חוף יפה «հոֆ յաֆե» ։
Հաբիբ Աբդուլաև
Կենսագրություն
1936 թվականին ավարտել է Միջինասիական արդյունաբերական ինստիտուտը։ Այնուհետև դասավանդել է Մոսկվայի երկրահանքաբանական և Միջինասիական պոլիտեխնիկական ինստիտուտներում։ Աբդուլաևի հիմնական աշխատանքները նվիրված են պետրոլոգիային և հանքավայրերին։ Առաջ է քաշել տեսություն օգտակար հանածոների կազմավորման օրինաչափությունների և երկրակեղևում դրանց բախշման մասին։
1959 թվականին արժանացել է Լենինյան մրցանակի։ Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով, Աշխատանքի կարմիր դրոշի, Կարմիր աստղի եռակի շքանշանակիր է։
Հայֆա
Անվանում
Խաչակիրները քաղաքի անունը կապում էին առաջին քահանա Կայիֆայի անվան հետ, որի ժամանակ Հիսուս Քրիստոսը խաչվել էր:
Հաբիբ Աբդուլաև
Ընտանիք
Որդին՝ Պուլատ Աբդուլաևը, դիվանագետ է, Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան։
Հիշատակ
Հաբիբ Աբդուլաևի անունով կոչվել է Տաշքենդի մետրոպոլիտենի Յունուսաբադի գծի կայարաններից, որը կառուցվել է 2001 թվականին։
Հայֆա
Անվանում
Մեկ այլ տարբերակի համաձայն այդ անունը ծագել է այդ տարածաշրջանում վաղ տարածված արամեական լեզվից, որով «հաֆֆա» նշանակում է ուղղակի «ափ»։
Հաբիբ Աբդուլաև
Հիշատակ
Ղրղզստանում, որտեղ ծնվել է Հաբիբ Աբդուլաևը, նրա պատվին անվանվել են Օշ քաղաքի և Արավանի շրջանի դպրոցներ, փողոցներ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ուզբեկ երկրաբաններ Կատեգորիա:Ուզբեկ ակադեմիկոսներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ Կատեգորիա:Ուզբեկստանի ԳԱ ակադեմիկոսներ Կատեգորիա:Ուզբեկստանի ԳԱ նախագահներ Կատեգորիա:Ուզբեկ հանքաբաններ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 5-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի աշխարհագրական ընկերության անդամներ Կատեգորիա:Երկրաբանա-հանքաբանական գիտությունների դոկտորներ
Լը Մայե դե Մոնտան (այլ կիրառումներ)
Լը Մայե դե Մոնտան, կարող է վերաբերել՝
Նիկիտովկա (գյուղ, Տրոստյանեցի շրջան)
Նիկիտովկա (Микитівка), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Տրոստյանեցի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Նիկիտովկա գյուղում բնակվում էր 313 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Տրոստյանեցի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Պիշմա (քաղաքատիպ ավան, Պիշմինսկի քաղաքային օկրուգ)
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 10311 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:1646 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սվերդլովսկի մարզի Պիշմինսկի քաղաքային օկրուգի բնակավայրեր
Էշֆորդ
Էշֆորդ կամ Աշֆորդ (Ashford), քաղաք Անգլիայի Քենթ կոմսությունում, համանուն շրջանի (բորոյի) վարչական կենտրոնը։ Զբաղեցնում է 17,47 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ 2021 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 84.458 :
Երկրաբանական ժամանակագրություն
Երկրաբանական ժամանակագրություն (երկրաժամանակագրություն), երկրակեղևը կազմող ապարների հասակի և առաջացման հաջորդականության տարեթվությունը։ Հնարավորություն է տալիս համադրելու աշխարհի տարբեր մասերում տեղի ունեցած երկրաբանական երևույթների ժամանակն ու հաջորդականությունը։ Ելնելով ապարների հասակի որոշման եղանակներից՝ տարբերում են հարաբերական և բացարձակ երկրաբանական ժամանակագրություն։
Էշֆորդ
Գտնվում է Լոնդոնից 98 կմ դեպի հարավ-արևելք, Քենթերբերիից՝ 24 կմ դեպի հարավ-արևմուտք։ Քաղաքը հայտնի է 9-րդ դարից, հիշատակված է 1086 թվականին գրված ձեռագիր մատյանում՝ Domesday գրքում ՝ Essetesford անունով։ XIII դարում այն ստացել է market town-ի՝ շուկայական քաղաքի, այսինքն՝ շուկաներ կազմակերպելու իրավունք ունեցող քաղաքի կարգավիճակ։ 1450 թվականի մայիսի 8-ին այստեղ սկսվել է ժողովրդական ապստամբություն Ջեք Քեյդի գլխավորությամբ , որը դարձել է Կարմիր և Սպիտակ վարդերի պատերազմի նախերգանքը։ 19-րդ դարի կեսերին երկաթուղիների կառուցումից հետո բնակավայրն սկսել է բուռն թափով աճել։
Երկրաբանական ժամանակագրություն
Կատեգորիա:Երկրաբանական ժամանակաշրջաններ Կատեգորիա:Երկրի երկրաբանական պատմություն Կատեգորիա:Երկիր Կատեգորիա:Ժամանակագրություն Կատեգորիա:Պատմական երկրաբանություն Կատեգորիա:Մոլորակների երկրաբանություն
Էշֆորդ
Քաղաքը խոշոր երկաթուղային հանգույց է, որտեղով անցնում են մի շարք երկաթգծեր, ներառյալ High Speed 1-ը՝ Բարձր արագությամբ 1-ը, որով սլանում են Eurostar ճեպընթաց գնացքներ։ Կայարանի մերձակայքում է տեղակայված McArthurGlen Designer Outlet Ashford-ը՝ առևտրի կենտրոն, որտեղ հանրահայտ բրենդներով թողարկված հագուստ է վաճառվում մեծ զեղչերով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Անգլիայի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության բնակավայրեր Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի քաղաքներ
Ասուան (մուհաֆազա)
Ասուանի մարզ (محافظة أسوان‎), Եգիպտոսի Արաբական Հանրապետության 29 մուհաֆազաներից մեկը ։ Ասուանյի մաուֆազայի վարչական կենտրոնը համարվում է համանուն քաղաքը, որը հանդիսանում է նաև վարչական միավորի ամենախոշոր բնակավայրը։ Մուհաֆազան դեպի ծով ելք չունի։ Հարավում սահմանակցում է Սուդանին։
Վարչական բաժանում
Մաուֆազան իր հերթին բաժանված է 8 շրջանների, որոնցից մի քանիսը ունեն քաղաքային կարգավիճակ.
Բնակչություն
2006 թվականի տվյալներով մաուֆազայի ընդհանուր բնակչությունը կազմում է ավելի քան 1 միլիոն մարդ։ Այդ ցուցանիշով այն գրավում է 17-րդ տեղը Եգիպտոսի Արաբական Հանրապետության մարզերի շարքերում։ Բնակչության միջին խտությունը կազմում է 18,88 մարդ/կմ²։
Ասուանի մուհաֆազայի պաշտոնական լեզուն համարվում է արաբերենը, որը աֆրասիական ընտանիքի սեմական լեզվախմբին պատկանող լեզու է։
Նշումներ
Կատեգորիա:Եգիպտոսի մուհաֆազաներ
Մրցանակ
Մրցանակ, խրախուսման ձև աշխատանքում, գիտության, սպորտի, շոու բիզնեսի և այլ բնագավառներում ձեռք բերած հաջողությունների համար։
ԱՄՆ-ում գիտական նշանավոր մրցանակներից է ազգային ԳԱ-ի մրցանակը։ Մի շարք մրցանակներ շնորհվում են նաև արտասահմանյան գիտնականներին։
Կատեգորիա:Մրցանակներ
Մեծ Բրիտանիայի զինանշան
Մեծ Բրիտանիայի զինանշանը, Բրիտանիական միապետի պաշտոնական զինանշանն է։ Ներկայումս պատկանում է Չարլզ III (Մեծ Բրիտանիայի թագավոր)-ին։ Բրիտանական թագավորական ընտանիքի մնացած անդամները կրում են այլ զինանշաններ։ Թագավորական զինանշանը ունի երկու տարբերակ, որոնցից մեկը օգտագործվում է միայն Շոտլանդիայում։ Հիմնականում զինանշանի վրա պատկերված են երկու առյուծներ և յոթ միաեղջյուրներ։
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի պետական խորհրդանիշեր Կատեգորիա:1837 զինանշաններ
Լը Մաս դ’Ազիլ (այլ կիրառումներ)
Լը Մաս դ’Ազիլ, կարող է վերաբերել՝
Honda RA271
Բոլիդ Honda RA271 (Honda RA271), ի նախագծած մրցարշավային ավտոմեքենան է։ Ստեղծված է Ֆորմուլա 1 դասի աշխարհի չեմպիոնատների մրցավազքերին մասնակցելու համար։ Նախագծվել և ստեղծվել է 1964 թվականի մրցարշավին մասնակցելու համար ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆորմուլա 1
Էկաժևո
Էկաժևո (Экажево), գյուղ Ռուսաստանի, Ինգուշեթիա հանրապետության Նազրանովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2011 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 15769 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ինգուշեթիա հանրապետության Նազրանովսկի շրջանի բնակավայրեր
Լը Մոնտե (այլ կիրառումներ)
Լը Մոնտե, կարող է վերաբերել՝
Բենաոկաս
Բենաոկաս (Benaocaz), բնակավայր և համայնք Իսպանիայի հարավում՝ Անդալուսիայի մաս հանդիսացող Կադիս պրովինցիայի Սիեռա դե Կադիս շրջանում (կոմարկայում)։ Զբաղեցնում է 70 կմ² տարածք; 2010 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 754։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ Կադիս քաղաքից հեռավորությունը 120 կիլոմետր է։
Բնակավայրի անվանումը արաբական ծագում ունի, պահպանվել է մավրերի տիրապետության ժամանակներից և արաբերենից բառացի թարգմանած նշանակում է Օկաս տոհմի զավակ (կազմված է Օկաս և բեն, այսինքն՝ որդի բաղադրիչներից)։ Գյուղի վերին թաղամասում մինչև օրս պահպանվել են 8-րդ դարում մավրերի կառուցած շինությունների ավերակները ։
Բնակավայրն ու նրա շրջական՝ 13-14 դարերի կառույց համարվող Ասնալմարա ամրոցով հանդերձ, հայտարարվել են պատմական վայր ։
Հեյզե-Լեյնդե
Հեյզե-Լեյնդե (Heeze-Leende ), համայնք Նիդերլանդների Հյուսիսային Բրաբանտ մարզում։ Տարածքը 103,93 կմ² է, բնակչությունը՝ 15.285 (2011 թ.)։ Մեկ շնչի տարեկան միջին եկամուտը 14.600 եվրո է։
Կատեգորիա:Հյուսիսային Բրաբանտի համայնքներ Կատեգորիա:1997 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Նիցախա (գյուղ, Տրոստյանեցի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Նիցախա գյուղում բնակվում էր 648 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Տրոստյանեցի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ռիբեյրան Կասկալիեյրա
Ռիբեյրան Կասկալիեյրա (Ribeirão Cascalheira), համայնք Բրազիլիայի Կենտրոնաարևմտյան տարածաշրջանում՝ Մատու Գրոսու նահանգի կազմում   ։ Գտնվում է Մատու Գրոսու նահանգի հյուսիսարևելյան մարզում։ Բնակչությունը կազմում է 10.329 մարդ՝ 2020 թվականի տվյալներով ։ Գրավում է 11 356,472 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում է՝ 0,7 մարդ/կմ2։
Կասսարի
Կասսարի (Kassari), էստոնական կղզի։ Այստեղ է գտնվում Էստոնիայի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներից մեկը՝ Կասսարիի զանգակատունը։ Ունի 19,3 կմ² տարածք։
Ռիբեյրան Կասկալիեյրա
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Մատու Գրոսու նահանգի բնակավայրեր
Կասսարի
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Կորոլյովկա (գյուղ, Յարմոլինի շրջան)
Կորոլյովկա (Королівка), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Յարմոլինի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կորոլյովկա գյուղում բնակվում էր 206 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,201 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 1024,88 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Յարմոլինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Վալերիյ Օսիպյան
Վալերիյ Ռազմիկի Օսիպյան, հայ իրավապահ մարմինների գործիչ, Հայաստանի վարչապետի գլխավոր խորհրդական (2019), Հայաստանի նախկին ոստիկանապետ  , Հայաստանի ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության պետի նախկին տեղակալ (2012-2018), ոստիկանության գեներալ-մայոր ։
Ծառայությունը Հայաստանի ոստիկանությունում
Վալերիյ Օսիպյանը հայ հասարակությանը հայտնի է իր ոստիկանական համակարգում աշխատելով։ Տարբեր տարիների զբաղեցրել է ոստիկանության պաշտոններ, այդ թվում՝ եղել է գնդի վաշտի հրամանատար, գնդի հրամանատարի տեղակալ, գնդի հրամանատար, Երևան քաղաքի վարչության հասարակական անվտանգության բաժնի պետ, Երևան քաղաքի վարչության պետի տեղակալ։
Հայտնի է Սերժ Սարգսյանի, Հայաստանի Հանրապետական կուսակցության դեմ իրականացվող, բնապահպանական, սոցիալական և այլ բնույթի ցույցերի, բողոքի գործողությունների ժամանակ ոստիկանական ստորաբաժանումները ղեկավարող անձ։ Համաձայն մամուլի հրապարակումների՝ բողոքի գործողությունները ճնշելու ընթացքում բազմիցս աչքի է ընկել բռնի գործողություններով ։
Նա մամուլի կողմից քննադատության է ենթարկվել նաև այն բանի համար, որ, ըստ հրապարակումների, օգտագործել է իր պաշտոնեական դիրքը և հետաքննությունից ազատել իր եղբոր որդուն՝ Սեդրակ Օսիպյանին ։
2009 - 2010 թվականներին Վալերիյ Օսիպյանը զբաղեցրել է Հայաստանի ոստիկանության գնդի հրամանատարի տեղակալ պաշտոն, 2010 - 2011 թվականներին՝ գնդի հրամանատարի, 2011 - 2012 թվականներին՝ Երևան քաղաքի վարչության հասարակական անվտանգության բաժնի պետի, 2012 թվականի սեպտեմբերից մինչ 2018 թվականի մայիս ամիսը՝ Երևան քաղաքի վարչության պետի տեղակալի պաշտոնները։
ՊՊԾ գնդի գրավում
2016 թվականի հուլիսի 17-ի առավոտյան Սասնա ծռեր խմբի կողմից Հայաստանի ոստիկանության պարեկապահակային ծառայության գնդի զորամասի գրավման ժամանակ պատանդ վերցված ոստիկանների թվում էր նաև Երևանի փոխոստիկանապետ Վալերիյ Օսիպյանը ։ Նա Սասնա ծռեր խմբի կողմից ազատ է արձակվել հուլիսի 23-ին ։ Սասնա ծռեր խումբը զորամասի գրավումն ու պատանդառությունը պայմանավորում էր իր այն պահանջով, որ Սերժ Սարգսյանը պետք է հրաժարական տա Հայաստանի նախագահի պաշտոնից և իշխանությունը փոխանցի ժողովրդի վստահության կառավարությանը ։
Հայաստանի ոստիկանապետ
2018 թվականի մայիսի 10-ին Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի առաջարկությամբ և Հայաստանի նախագահ Արմեն Սարգսյանի հրամանագրով Վալերիյ Օսիպյանը նշանակվել է Հայաստանի ոստիկանապետ ։
Վալերիյ Օսիպյանին իր կողմից Հայաստանի ոստիկանապետի պաշտոնում առաջադրելու առիթով վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը ասել է.
Հայաստանի ոստիկանապետի պաշտոնում Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի կողմից Վալերիյ Օսիպյանի առաջադրումը, ըստ մամուլի, խիստ բացասական արձագանք է գտել 2018 թվականի ապրիլին սկսված համազգային շարժման բազմաթիվ մասնակիցների ու համակիրների կողմից ։
2019 թվականի սեպտեմբերի 18-ին Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի միջնորդությամբ ազատվել է ոստիկանապետի պաշտոնից ։ Նույն օրը երեկոյան նշանակվել է Հայաստանի վարչապետի գլխավոր խորհրդական  ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ոստիկաններ Կատեգորիա:1970 ծնունդներ Կատեգորիա:Ապրիլի 17 ծնունդներ Կատեգորիա:«Հասարակական կարգի գերազանց պահպանման համար» մեդալակիրներ Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալակիրներ Կատեգորիա:ՀՀ ոստիկանապետեր Կատեգորիա:Ոստիկանության գեներալ-մայորներ
Լի (այլ կիրառումներ)
Լի, կարող է վերաբերել՝
Էլ Պեդրոսո
Էլ Պեդրոսո (El Pedroso), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Սևիլյա պրովինցիայում (Անդալուսիա ինքնավար համայնքում)։ Տարածքը կազմում է 314 կմ2։ Բնակչությունը՝ 2218 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 69 կմ հեռավորության վրա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սևիլյա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Հեյրլեն
Հեյրլեն (Heerlen ), համայնք Նիդերլանդների Լիմբուրխ մարզում։ Տարածքը 45,04 կմ² է, բնակչությունը՝ 89.230 (2011)։ Մեկ շնչի տարեկան միջին եկամուտը 12.300 եվրո է։
Պատմություն
Ներկայիս Հեյրլենի պատմությունը սկսվում է մեր թվարկության 1-ին հազարամյակի սկզբին այս վայրեր ժամանել են հռոմեացիներ, ովքեր ռազմական ճամբար են ստեղծել Քորիվալլում (Coriovallum) համայնքի տարածքում - Գերմանիայի գավառի ռազմավարական կարևոր ճանապարհների խաչմերուկում (արևմուտք-արևելք և հյուսիս-հարավ), Բուլոն - Քյոլն և Քսանտեն - Թրիեր։ Ժամանակակից հնագիտական պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել են հռոմեական տների պատերը այն ժամանակաշրջանի շերտերով և բազմաթիվ գտածոներ։ 1940 թվականին հայտնաբերվել ենն հռոմեական բաղնիքներ։ 1977 թվականին դրանց հիման վրա բացվել է թանգարան։
4-րդ դարում հռոմեացիների հեռանալուց հետո կյանքը քաղաքի պարիսպների ներսում դադարել է, և մինչև 10-րդ դարը Հեյրլենի մասին տեղեկություններ չկան։ Հեյրլենի մասին առաջին գրավոր հիշատակումը, որը թվագրվում է միջնադարով 1065 թվականին, ցույց է տալիս, որ այն պատկանել է Լիեժի եպիսկոպոսությանը։ 1244 թվականին քաղաքն անցել է Բրաբանտի դքսությանը։ Հոլանդական հեղափոխության և դրան հաջորդած պատերազմի ժամանակ (1568-1648) Իսպանիայի և Միացյալ նահանգների միջև, 1793-1814 թվականներին պատկանել է Ֆրանսիային, 1830-1839 թվականներին՝ Բելգիային, Հեյրլենը մի քանի անգամ փոխել է սեփականատերերին, մինչև 1661 թվականին այն հաստատվել է Նիդեռլանդների կազմում, հետո վերջապես դարձել է Նիդերլանդների Թագավորության մաս։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին այն գրավել են գերմանական զորքերը (1940-1945)։
1874 թվականին Հեյրլենի շրջանում հայտնաբերվել են ածխի զգալի պաշարներ։ 1896 թվականին կառուցվել է առաջին երկաթուղային գիծը դեպի քաղաք՝ դեպի Հերցոգենրատ (Գերմանիա), որից հետո սկսվել է ածխի հանքավայրերի համակարգված զարգացումը (հիմնականում գերմանական կապիտալի մասնակցությամբ)։ Այս գործունեության արդյունքում Հեյրլենում և շրջակայքում բացվել են մի քանի հանքեր, քաղաքը վերածվել է բարգավաճ արդյունաբերական կենտրոնի։ Այն բանից հետո, երբ Նիդեռլանդների կառավարության նոր էներգետիկ քաղաքականության արդյունքում հոլանդական արդյունաբերությունը ածխից բնական գազի և նավթի անցում է կատարել, 20-րդ դարի 60-70-ական թվականներին Հեյրլենի բոլոր հանքերը փակվել են, և քաղաքը կորցրել է իր աշխատատեղերի 1/3-ը։
Իր ներկայիս տեսքով Հեյրլեն քաղաքը ձևավորվել է 1982 թվականին՝ բուն Հեյրլեն և Հանսբրուկ քաղաքների միաձուլումից հետո։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լիմբուրխի համայնքներ
Հուդեա և Սամարիա մարզ
Հուդեա և Սամարիա մարզ (מחוז יהודה ושומרון, اليهودية والسامرة), Իսրայելի վեց վարչական մարզերից մեկը։
Կատեգորիա:Իսրայելի պատմություն
Մուհու
Մուհու (Muhu, նաև Muhumaa), կղզի Բալթիկ ծովում։ Էստոնիայի՝ մեծությամբ երրորդ կղզին է Սաարեմաայից ու Հիյումաայից հետո։ Կղզու ընդհանուր մակերեսը 204 քառ. կմ է ։
Մուհու կղզին հարևան ավելի փոքր չորս կղզիների՝ Կեսելեյդի, Վիրելեյդի, Վոյլեյդի ու Սուրլեյդի հետ կազմում է Մուհու ծխական համայնքը՝ գյուղական ինքնավարությունը, որ մտնում է Սաարե կոմսության (Saare maakond) կազմի մեջ։ Կղզին մայրցամաքից բաժանված է Սուուր նեղուցով (Moonsund), որը ձմռանը սառչում է։ Սառույցի վրա ընկած ճանապարհով էլ Մուհու կղզու բնակիչները ձմռանը հաղորդակցվում են մայրցամաքի հետ։
Կղզու բնակչությունը 1822 մարդ (2004)։ Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է ձկնորսությամբ ու ձկան վերամշակմամբ, երկրագործությամբ ու տավարաբուծությամբ։
Պատմություն
Մուհու կղզու՝ ծովի մակերևույթից բարձրանալու գործընթացն սկսվել է 8000 տարի առաջ և շարունակվում է մինչև օրս ։ Առաջին բնակիչները կղզի են տեղափոխվել մ.թ. 2500 տարի առաջ։
1227 թ. Սուսերակիրների Լիվոնյան եղբայրության անդամները ներխուժել են Մուհու, ռազմական գործողությունները շարունակվել են 7 օր ։ Մուհուի գրավումը Լիվոնյան խաչակրաց արշավանքի վերջին կռիվն է, որից հետո Էստոնիան մի քանի դար մնաց օտարների լծի տակ ։
Ռուսաստանի ժամանակավոր կառավարութան՝ 1917 թվականի մարտի 30-ի որոշման համաձայն ձևավորվել է Էսլյանդական ինքնավար նահանգը, որի կազմի մեջ էր մտնում նաև Մուհու կղզին։ 1918 թվականի փետրվարի 24-ին Էստոնիան հռչակվեց անկախ հանրապետություն։
Կարել Զեման
Կարել Զեման, (Karel Zeman, ), չեխ ռեժիսոր, մուլտիպլիկատոր և սցենարիստ։ Համարվում է չեխական տիկնիկային մուլտիպլիկացիայի հիմնադիրներից մեկը։
Թայվան (Ջանիկի գավառ)
Թայվան, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Ջանիկի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Կարել Զեման
Կենսագրություն
Զեմանի «Մի սատանայական հնարանք», «Բարոն դը Կրակը», «Երկու հրացանակիրներ» և «Գողացել են դիրիժաբլ» կինոնկարները՝ Մոսկվայի, Վենետիկի, Կաննի, Էդինբուրգի, Լոկառնոյի, Մանհեյմի և Սան Ֆրանցիսկոյի միջազգային կինոփառատոներում արժանացել են բազմաթիվ մրցանակների։
Կարել Զեմանը մահացել է 1989 թվականի ապրիլի հինգին։ 2012 թվականի հոկտեմբերին Պրահայում բացվել է Կարել Զեմանի թանգարան։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Չեխ ռեժիսորներ Կատեգորիա:Չեխ մուլտիպլիկատորներ Կատեգորիա:Չեխ սցենարիստներ Կատեգորիա:Չեխ կինոռեժիսորներ
Մեծ Հայքի վարչական բաժանում
Մեծ Հայքի վարչատարածքային միավորներն են եղել՝ ըստ Ե դարի աշխարհագետ և պատմագետ Մովսես Խորենացու՝ նահանգները և գավառները։ Ընդհանուր թվով կար 15 նահանգ և մոտավորապես 178–181 գավառ։ Այդ տարածքով Մեծ Հայքի թագավորության մակերեսը կազմում էր 3 միլիոն քառակուսի կիլոմետր։ Այնինչ դրանից մոտ երեք դար առաջ՝ ըստ մ․թ․ Բ դարի հույն աշխարհագետ Կլավդիոս Պտղոմեոսի՝ Մեծ Հայքը բաղկացած էր քսան կամ քսանմեկ «աշխարհ»–ից կամ «սատրապիայից», որոնք բոլորը միասին ունեին 120 «զորավարություն» կամ «ստրատեգիա»–ներ։ Այդ տարածքով Մեծ Հայքի թագավորության մակերեսը կազմում էր 330 հազարից մինչև 350 հազար քառակուսի կիլոմետր մակերես, որոնց մեջ ներառված էին նաև Մեծ Հայքի թագավորի «ձեռական իշխանության» տարածքները, այդ թվում՝ Մեծ Հայքի հարևան Ատրպատական երկրամասի մի մասը կազմող Ատրպատիճք նահանգը ։
Լիայոլ (այլ կիրառումներ)
Լիայոլ, կարող է վերաբերել՝
Սենդֆորդ Ֆլեմինգ
Սըր Սենդֆորդ Ֆլեմինգ (Sir Sandford Fleming,, Սուրբ Միքայելի և Գևորգի շքանշանի ասպետ), շոտլանդացի-կանադացի ինժեներ, գյուտարար։ Ծնվել և մեծացել է Շոտլանդիայում, 18 տարեկանում արտագաղթել է գաղութային Կանադա։ Առաջարկել է համաշխարհային ստանդարտ ժամային գոտիները , մշակել Կանադայի առաջին փոստային նամականիշը, թողել է հսկայական սահմանագծման և քարտեզագրության նյութեր, նախագծել Միջգաղութային երկաթուղու մեծ մասը և Կանադական Խաղաղօվկիանոսյան երկաթուղին, եղել է Կանադայի թագավորական ընկերության հիմնադիր անդամ և  Տորոնտոյի գիտական կազմակերպություն համարվող Կանադայի թագավորական ինստիտուտի հիմնադիր։
Վաղ կյանք
1849 թվականին Ֆլեմինգը մի քանի ընկերների հետ ստեղծել է Կանադայի թագավորական ինստիտուտը, որը պաշտոնապես կազմավորվել է 1851 թվականի նոյեմբերի 4-ին։ Թեև սկզբում այն նախատեսված է եղել որպես հետազոտողների և ինժեներների մասնագիտական ինստիտուտ, սակայն դարձել է ավելի ընդհանուր գիտական ընկերություն։ 1851 թվականին Ֆլեմինգը նախագծել է Կանադայի առաջին փոստային նամականիշը՝ «Threepenny Beaver» Կանադայի գավառի համար (այժմ՝ Օնտարիոյի և Քվեբեկի հարավային հատվածներ)։ Այս ընթացքում նա աշխատել է որպես տեղագիր-գծագրիչ, հիմնականում Grand Trunk երկաթգծի համար։ Այս աշխատանքի շնորհիվ նա 1855 թվականին գլխավոր ինժեների աշխատանք է ստացել Կանադայի Հյուսիսային երկաթուղում, որտեղ նա անվտանգության նկատառումներով փայտի փոխարեն կողմնակից է եղել երկաթե կամուրջների շինարարությանը։
Ֆլեմինգը ծառայել է Կանադայի 10-րդ գումարտակի կամավորական հենակետերում (հետագայում հայտնի է որպես Կանադայի թագավորական գունդ) և 1862 թվականի հունվարի 1-ին ստացել է կապիտանի կոչում։ Պաշտոնաթող է եղել 1865 թվականին։
Ընտանիք
Երբ 1845 թվականին Ֆլեմինգը ժամանեց Փիթերբարոու, Օնտարիո, ընկերացավ իր ապագա կնոջ՝ Հոլերի ընտանիքի հետ և տարվեց Էն Ջեյն (Ջինի) Հոլով։ Այնուամենայնիվ, գրեթե տասը տարի անց, սահնակի հետ կապված մի դեպքի ժամանակ բացահայտվեց նրանց սերը, և մեկ տարի անց՝ 1855 թվականի հունվարին նրանք ամուսնացան։ Զույգն ունեցել է 9 երեխա, որոնցից երկուսը մահացել են երիտասարդ տարիքում։ Ավագ որդին` Ֆրենկ Էնդրյուն, 1872 թվականին Ֆլեմինգին ուղեկցել է իր արևմտյան արշավախմբի ուղևորության ժամանակ։ Լինելով ընտանեկան մարդը՝ նվիրված կնոջն ու երեխաներին, նա հորը` Էնդրյու Գրեյգ Ֆլեմինգին, մորը և մյուս վեց երեխաներին նույնպես հյուրընկալել է Կանադայում, որոնք նրան միացել են իր մեկնելուց երկու տարի անց։ Ֆլեմինգ և Հոլ ընտանիքները հաճախ էին հանդիպում միմյանց։
1888 թվականին կնոջ՝ Ջինի մահվանից հետո, Ֆլեմինգի զարմուհին՝ Միսս Էլսի Սմիթը, Ալեքսանդր և Լիլի Սմիթների դուստրը Քինգուսիից, Հոգ տարավ նրանց տնային տնտեսության համար, որը գտնվում էր Օնտարիո նահանգի Օտտավա քաղաքի «Ուինթերոլմ» 213 Չափել փողոցում ։