cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ողնուղեղ
Ողնուղեղի արտաքին կառուցվածքը
Ողնուղեղի վերը նշված կողմնային ակոսներից դուրս են գալիս ողնուղեղային նյարդարմատները։ Յուրաքանչյուր նյարդարմատ բարակ նյարդաթելերի մի խուրձ է. նյարդաթելերը կազմված են նյարդային բջիջների ելուստներից։
Առաջնային նյարդարմատը (radix dorsalis s. anterior) դուրս է գալիս առաջային կողմնային ակոսից և կազմված է շարժիչ նեյրոնի նեյրիտներից (կենտրոնախույս կամ էֆերենտ), որոնց բջիջների մարմինները գտնվում են ողնուղեղում, այն դեպքում, երբ հետին կողմնային ակոսից դուրս եկող հետին նյարդարմատը (radix posterior) պարունակում է նեյրոնների զգացող ելուններ (կենտրոնաձիգ կամ աֆերենտ), որոնց մարմինները գտնվում են ողնուղեղի (միջողային) հանգույցներում։
Ողնուղեղից մի փոքր դուրս զգացող և շարժիչ նյարդարմատները, մոտենալով իրար, կազմում են ողնուղեղային նյարդի ցողունը, որը նևրոպաթոլոգները առանձնացնում են պարանիկ անունով (funiculus)։ Պարանիկի բորբոքման դեպքում (ֆունիկուլիտ) միաժամանակ առաջանում են զգացող և շարժիչ շրջանների հատվածային խանգարումներ, արմատների հիվանդությունների ժամանակ (ռադիկուլիտ) նկատվում է միայն մեկ շրջանի՝ կամ զգացող, կամ շարժիչ, հատվածային խանգարում, իսկ նյարդաճյուղերի բորբոքման ժամանակ (նևրիտ) խանգարումը համապատասխանում է տվյալ նյարդի տարածման շրջանին։ Funiculus-ը սովորաբար շատ կարճ է, քանի որ նա շուտ դուրս է գալիս միջողնային անցքից, որից հետո միջողնային նյարդը բաժանվում է իր հիմնական ճյուղերին։
Քանի որ ողնուղեղը ողնաշարային խողովակից կարճ է, նյարդարմատների ծագման տեղը չի համապատասխանում միջողնային անցքերի մակարդակին։ Որպեսզի ընկնեն անցքերի մեջ, նյարդարմատներն ուղղվում են ոչ միայն ուղեղից դուրս, այլև ցած, ընդ որում ողնուղեղում ինչքան ներքևից են սկսվում, այնքան վերընթաց են դառնում։ Գոտկային հատվածում նրանք իջնում են դեպի համապատասխան միջողնային անցքերը սահմանային թելիկին զուգահեռ (filium terminalet) և, շրջապատելով ու ողնուղեղային կոնը (conus medullaris), կազմում են նյարդաթելերի մի խուրձ, որը կոչվում է ձիու պոչ (cauda equina)։
Ողնուղեղի ներքին կառուցվածքը
Ողնուղեղը կազմված է գորշ նյութից, որը պարունակում է նյարդային բջիջներ, և սպիտակ նյութից, որը կազմված է միելինապատ նյարդաթելերից։
Ողնուղեղի գորշ նյութը
Գորշ նյութը տեղավորված է ողնուղեղի կենտրոնական մասում և շրջապատված է սպիտակ նյութով։ Նա կազմում է երկու անկանոն ձևի ուղղաձիգ սյուներ, որոնք տեղավորված են ողնուղեղի աջ ու ձախ կեսերում և միացած են իրար նեղ լայնական գորշ կպուկով (commissura grisea), որի կենտրոնու գտնվում է ողնուղեղի կենտրոնական նեղ խողովակը (canalis centralis )։ Վերջինս անցնում է ողնուղեղի ամբողջ երկարությամբ և պարունակում է ուղեղ – ողնուղեղային հեղուկ (liquor cerebrospinalis)։
Գորշ նյութը բաղկացած է նյարդային բջիջներից, որոնք խմբավորվում են կորիզների ձևով, որոնց դասավորությունը հիմնականում համապատասխանում է ողնուղեղի հատվածային կառուցվածքի և նրա նախնական եռանդամ ռեֆլեկտոր աղեղին։ Այս աղեղի առաջին զգացող նեյրոնը գտնվում է միջողնային հանգույցներում, ծայրամասային ելունը նյարդերի կազմի մեջ գնում է դեպի օրգաններն ու հյուսվածքները, որտեղ կապի մեջ են մտնում ընկալիչների հետ, իսկ կենտրոնական ելունը, մտնելով հետին զգացող նյարդի արմատի մեջ, ողնուղեղի հետին կողմնային ակոսի միջով թափանցում է ողնուղեղի մեջ, որտեղ միանում է հետին եղջյուրների բջիջների հետ։
Ամենաշատ թվով բջիջներ գտնվում են ողնուղեղի պարանոցային հաստուկի առաջային եղջյուրում, որտեղից նյարդավորվում են վերին վերջույթները, որոնք մասնակցում են մարդու աշխատանքային գործունեությանը։ Մարդկանց ձեռքի, որպես աշխատանքի օրգանի, շարժումների բարդացման հետ կապված այդ կորիզները նշանակալի չափով ավելի շատ են, քան կենդանիներինը (ներառյալ նաև անտրոպոիդները)։ Այսպիսով, գորշ նյութի հետին և առջևի եղջյուրներն առնչություն ունեն կենդանական կյանքի օրգանների, հատկապես շարժողական ապարատի նյարդավորման հետ, որի կատարելագործմանը զուգընթաց էվոլուցիայի ընթացքում զարգացել է և ողնուղեղը։
Ողնուղեղի յուրաքանչյուր կեսում առաջային ու հեըտին եղջյուրները միացած են իրար գորշ նյութի մի միջանկյալ շերտով (zona intermedia), որը ողնուղեղի կրծքային ու գոտկային հատվածներում, կրծքային հատվածից մինչև գոտկային II – III հատվածները հատկապես արտահայտված են և դուրս է գալիս կողմնային եղջյուրների ձևով (cornu laterales)։ Դրա հետևանքով գորշ նյութը նշված բաժինների լայնական կտրվածքի վրա նմանվում է թիթռնիկի։
Ողնուղեղի սպիտակ նյութը, ողնուղեղի հաղորդող ուղիներ
Այս ելունները կազմում են նյարդաթելերի 3 համակարգեր. բարձրության հատվածները (աֆերենտ և միջադիր նեյրոններ)։ դեպի ողնուղեղ՝ առաջնային եղջյուրի հետ միանալու համար (էֆերենտ նեյրոններ)։
Առաջին համակարգը (կարճ թելերի) պատկանում է ողնուղեղի սեփական ապարատին, իսկ մնացած երկու համակարգերը (երկար թելերի) գլխուղեղի հետ կազմում են երկկողմանի կապի հաղորդչական ապարատը։
Գլխուղեղի հետ երկկողմանի կապերի ապարատը ֆիլոգենետիկորեն ավելի երիտասարդ է, որովհետև առաջացել է միայն այն ժամանակ, երբ ի հայտ է եկել գլխուղեղը։
Վերջինիս զարգացմանը զուգընթաց, զարգանում են նաև հաղորդչական ուղիները, որոնք գլխուղեղը կապում են ողնուղեղի հետ։ Սրանով է բացատրվում այն փաստը, որ ողնուղեղի սպիտակ նյութը բոլոր կողմերից շրջապատում է գորշ նյութը։ Հաղորդչական ուղիների շնորհիվ ողնուղեղի սեփական ապարատը կապվում է գլխուղեղի հետ, որը միավորում է ամբողջ նյարդային համակարգի աշխատանոը։ Նյարդաթելերը խմբավորվում են խրձերի մեջ, իսկ խրձերից կազմվում են անզեն աչքով տեսանելի 3 պարանիկներ՝ հետին, կողմնային և առաջային։
Հետին պարանիկները պարունակում են ողնուղեղային հետին նյարդարմատների թելեր։ Նարանց մեջ կարելի է առանձնացնել 3 համակարգեր։
Կողմնային պարանիկները պարունակում են հետևյալ խրձերը.
Դեպի հետին ուղեղը. spinocerebellaris posterior)
Դեպի միջին ուղեղը.
Դեպի միջանկյալ ուղեղը.
Մեծ ուղեղի կեղևից.
Առաջնային պարանիկները պարունակում են վայրէջ ուղիներ։
Գլխուղեղի կեղևից.
Միջին ուղեղից.
Ողնուղեղի պատյանները
նման պատում է ողնուղեղը դրսից։ Այն սերտորեն չի հպված ողնաշարի խողովակի պատերին, որոնք ծածկված են սեփական շրջոսկրով (edrorachis)։ Վերջինս կոչվում է նաև կարծր թաղանթի արտաքին թերթիկ։ Endorachis – ի և կարծրենու միջև գոյանում է էպիդուրալ տարածությունը (cavum epidurale)։ Նրա մեջ գտնվում են ճարպային բջջանքը և երակային ցանցը (plexus venosi vertebralis interni), որի մեջ է թափվում ողնուղեղից և ողներից եկող երակային արյունը։
թերթի ձև, ներսից հպված է կարծրենուն և բաժանվում է նրանից միայն մի ճեղքով՝ ենթակարծրենային ծոցով (cavum subdurale)։ Այս պատյանի արտաքին ու ներքին երեսները նույնպես ծածկված են էնդոթելերով։ Ոստայնենու և ողնուղեղի միջև գտնվում է լայն ենթաոստայնային տարածությունը (cavum subarachoideale), որի մեջ ողնուղեղը և նյարդարմատները ազատ են և շրջապատված են մեծ քանակությամբ ուղեղ – ողնուղեղային հեղուկով։
Գործառույթներ
Ողնուղեղն իրականացնում է երկու գործառույթ՝ ռեֆլեքսային և հաղորդող։ Ողնուղեղը՝ որպես ռեֆլեքսային աղեղի կենտրոնական մաս, մասնակցում է շարժողական և վեգետատիվ ռեֆլեքսներին։ Այն կարգավորում է իրանի վերջույթների շարշումներյը, ինչպես նաև ներքին օրգանների՝ սրտի, թոքերի, երիկամների և այլնի գործառույթը։ Ողնուղեղի յուրաքանչյուր հատված նյարդավորում է մաշկի որոշակի խումբ։ Ողնուղեղի պարանոցային և կրծքային հատվածում են գտնվում քրնարտադրության,ստոծանու շարշոժումների կարգավորման կենտրոնները, իսկ սրբանային հատվածում՝ միզարձակման կենտրոնները։ Ողնուղեղի ռեֆլեքսային գործառույթի օրինակ է ծնկային ռեֆլեքսը։ Ողնուղեղի հաղորդող գործառույթն իրականացվում է սպիտակ նյութի հաղորդող ուղիներով։ Վերընթաց ուղիով դեպի գլխուղեղ գնացող գրգիռները տեղեկատվություն են հաղորդում միջավայրի տարաբնույփ ազդակների մասին։ Վաընթաց ուղիով անցնող նյարդային ազդակը գլխուղեղի տարբեր բաժիններից հրահանգներ է հասցնում համապատասխան աշխատանք իրականացնող օրգաններին ։
5 (ալբոմ, Megaherz)
Ալբոմի մասին
5-ը առաջին ալբոմն է, որը թողարկվել է խմբի վոկալիստ Ալեքս Վեսելսկիի հեռանալուց հետո։ Նրան փոխարինեց Մաթիաս «Յաբլոնսկին» Էլսքոթսը։
«Gott sein ’04»-ը «Gott sein երգի փոխարինված տարբերակ է, որը թողարկվել է 1997 թվականին։
Ալբոմը վերահրատարակվել էր 2006 թվականին Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2004 ալբոմներ
Բամբուկե վարագույր
Բամբուկե վարագույր, «երկաթե վարագույր» տերմինի էվֆեմիզմը (մեղմասություն) Արևելյան Ասիայի համար։
Պատմություն
Բառակապակցությունն ավելի քիչ կիրառելի է եղել, քան «երկաթե վարագույր»-ը, քանի որ վերջինս գոյություն է ունեցել ավելի քան քառասուն տարի, մինչդեռ «բամբուկե վարագույր»-ի սահմանները և չափորոշիչները մշտապես փոխվել են։
Այսօր կիրառվում է միայն Մյանմայի համար ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սառը պատերազմ Կատեգորիա:Պակիստանի պատմություն Կատեգորիա:Մեղմասություններ
Կլիստինա
Կլիստինա (Klistina), գյուղ Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Մեռեմյաե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 1 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Մեռեմյաե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
(5640) Յոշիմո
(5640) Յոշիմո (Yoshino), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1989 թվականի հոկտեմբերի 21-ին Մասարու Մուկաիի և Մասանորի Տակեիշիի կողմից Կոգոշիմաում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,644515 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9723 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,3167 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1570,79 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,229184 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,13° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1989 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Մասարու Մուկաիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Մասանորի Տակեիշիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ռիբչինո
2001 թվականի տվյալներով Ռիբչինո գյուղում բնակվում էր 290 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Նովգորոդկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ալբա Աուգուսթ
Ալբա Աուգուսթ (Alba Adèle August, ), դանիա-շվեդիացի դերասանուհի։ Ճանաչում է ձեռք բերել «Անձրև» հեռուստասերիալում և «Լինել Աստրիդ Լինդգրեն» ֆիլմում խաղացած դերերի շնորհիվ։
Կենսագրություն
Ալբա Ադել Աուգուսթը ծնվել է 1993 թվականի հունիսի 6-ին։ Նրա հայրը դանիացի կինոռեժիսոր Բիլե Աուգուսթն է, իսկ մայրը՝ շվեդ դերասանուհի Պերնիլա Աուգուսթը։ Ալբան ունի քույր՝ Աստրան, որը նույնպես դերասանուհի է։ Մանկությունը անցկացրել է Ստոկհոլմում։ Ավարտել է կատարողական արվեստների դանիական դպրոցը ։
Ալբայի դերասանական առաջնաելույթը տեղի է ունեցել 2001 թվականին «Երգ Մարտինի համար» ֆիլմում, որտեղ նա խաղացել է էպիզոդիկ դեր։ 2010 թվականից նա սկսել է պարբերաբար նկարահանվել կինոյում։
Խրեպիլևո
Խրեպիլևո (Хрепилево), գյուղ Ռուսաստանի, Սմոլենսկի մարզի Ռոսլավլսկի շրջանի կազմում։
Ալբա Աուգուսթ
Կենսագրություն
2013 թվականին խաղացել է երեք էպիզոդ «Մարդասպանություն Սանդհեմում» սերիալում։ 2017 թվականին նկարահանվել է «Պատանդ» սերիալի առաջին եթերաշրջանում։
Խրեպիլևո
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 19 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռոսլավլսկի շրջանի բնակավայրեր
Ալբա Աուգուսթ
Կենսագրություն
2018 թվականին խաղացել է Աստրիդ Լինդգրենի դերը «Լինել Աստրիդ Լինդգրեն» ֆիլմում , որի համար առաջադրվել է «Ոսկե բզեզ» մրցանակի ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունիսի 6 ծնունդներ Կատեգորիա:1993 ծնունդներ Կատեգորիա:Կոպենհագեն քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Շվեդ դերասանուհիներ Կատեգորիա:Դանիացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասանուհիներ
Աբհիջնյանաշակունտալամ (դրամա)
Աբհիջնյանաշակունտալամ (अभिज्ञान शाकुन्तलम्,, «Շակունտալան, որ ճանաչվեց նվերից»),  հնդկական մեծ բանաստեղծ և դրամատուրգ Կալիդասա յի սանսկրիտ պիեսը։ Այն իրենից ներկայացնում է հին հնդկական  «Մահաբհարաթա» էպոսի դրվագներից մեկի ազատ վերապատմումը։ Պիեսի գլխավոր հերոսը Շակունտալան է՝ ապսարա Մենակայից իմաստուն Վիշվամիտրայի դուստրը։
Բովանդակություն
Շակունտալան մեկնում է Հաստինապուրա իր ամուսնու հետ հանդիպման, սակայն ճանապարհին անցնելով գետը, մատանին ընկնում է ջրի մեջ։ Պալատ հասնելուց հետո Դուշյանտան հրաժարվում է ճանաչել նրան որպես իր կին, և Շակունտալան վերադառնում է իրեն որդեգրած հոր աշրամը։ Սակայն շուտով մի ձկնորս իր բռնած ձկան որովայնում մատանի է գտնում։ Դուշյանտան գիտակցում է իր սխալը, սակայն շատ ուշ էր։ Այնուհետև Դուշյանտան ջախջախում է տիտանների բանակը և, որպես պարգև, Ինդրայից ստանում է երկնային մոլորակներում ճանապարհորդելու հնարավորություն։ Երկիր վերադառնալուց հետո Դուշյանտան պատահաբար հանդիպում է Շակունտալային ու նրա որդուն և ճանաչում նրանց։
Մահաբհարաթայում նկարագրված պատմության սկզբնական տարբերակում Շակունտալան վերամիավորվում է ամուսնու հետ միայն այն բանից հետո, երբ Դուշյանտան գտնում է իրենց որդուն ՝ Բհարատային, առյուծների հետ խաղալիս։ Բհարատան Կաուրավասի և Պանդավասի նախնին է, ովքեր կռվել են Կուրուքսեթրայի արյունալի ճակատամարտում։
Թարգմանություններ ՝ եվրոպական լեզուներով
Աբհիջնյանաշակունտալան դարձել էր առաջին հնդկական դրաման, որը թարգմանվել էր եվրոպական լեզուներով։ Առավել վաղ անգլերեն թարգմանությունը («Sacontalá or the Fatal Ring: an Indian drama») կատարվել Էր Ուիլյամ Ջոնսի կողմից՝ 1789 թվականին։
Դրաման գրավել էր ընթերցող հանրության, այդ թվում Գյոթե ի և Վիլհելմ Հումբոլդտ ի համընդհանուր ուշադրությունն ու հիացմունքը։ Պիեսի անգլերեն մեկ այլ հայտնի թարգմանությունը Մոնիե Վիլյամսի կողմից արվել էր 1855 թվականին։ 1792 թվականին Նիկոլայ Միխայլովիչ Կարամզինը Մոսկովսկի ամսագրում հրապարակել էր հատվածներ Աբհիջնյանա-Շակունտալայից։ Կարամզինը դրանք թարգմանել էր Ֆորսթերի գերմանական թարգմանությունից, որը կատարվել էր Ու. Ջոնսի անգլերեն թարգմանությունից ։ Այդ ժամանակվանից ի վեր հայտնվել են գրեթե բոլոր եվրոպական լեզուներով շուրջ հինգ տասնյակ թարգմանություններ (այդ թվում՝ բնօրինակից ռուսերեն թարգմանությունը, որը հրապարակվել է 1880-ականների սկզբին՝ «Ռուսերեն տեղեկագրում») և սանսկրիտյան բնօրինակ տեքստի հրատարակություններ, որոնք ունեն մի քանի գրական ակնարկներ։ Հնդկական լեզուներով  «Աբհիջնյանաշակունտալամ» նույնպես բազմիցս թարգմանվել է։ Օրինակ, մալայալամերենում կա 25 տարբեր թարգմանություն։
Բեմադրություն
1914 թվականին ռեժիսոր Ալեքսանդր Թաիրով ը իր հիմնադրած «Կամերային թատրոնի» պրեմիերային ներկայացման համար ընտրել էր Կոնստանտին Բալմոնտ ի թարգմանությամբ «Շակունտալա» պիեսը։ Պիեսի պրեմիերան կայացել է Մոսկվայում՝ 1914 թվականի դեկտեմբերի 24-ին։ Շակունտալայի դերում հանդես էր եկել դերասանուհի Ալիսա Կոոնեն ը, ներկայացման դեկորացիաները ստեղծել է նկարիչ Պավել Կուզնեցովը, իսկ Ինայաթ Հանի կողմից ներկայացված հնդկական ավանդական երաժշտության մշակումը կատարել էր կոմպոզիտոր Վլադիմիր Պոլը ։
1921 թվականին իտալացի կոմպոզիտոր Ֆրանկո Ալֆանոն ստեղծեց «La leggenda di Sakùntala» (Շակունտալայի լեգենդը) օպերան։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հնդկական գրականություն Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործություններ Կատեգորիա:Պիեսներ Կատեգորիա:Գրքեր Կատեգորիա:Հնդկաստանի թատրոն Կատեգորիա:Դրամատուրգիա Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործություններ այբբենական կարգով
Գրիգոր Սաղյան
Գրիգոր Միքայելի Սաղյան, հայ բժիշկ, թերապևտ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1904)։
Կենսագրություն
Գրիգոր Միքայելի Սաղյանը ծնվել է 1880 թվականին Լեռնային Ղարաբաղի Շուշի քաղաքում։ Տարրական կրթությունը ստացել է Շուշիում, միջնակարգը՝ Բաքվի ռեալական դպրոցում։
1903 թվականին ավարտել է Ենայի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1904-1909 թվականներին մասնագիտացել է Բեռլինի մանկաբուժական, ներքին հիվանդությունների և տուբերկուլոզային հիվանդությունների կլինիկաներում։ Ավարտելուց հետո, 1904 թվականին, «Արյան պատկերը, մասնավորապես լեյկոցիտների փոփոխությունը պլևրիտի ժամանակ» թեմայով դոկտորական ատենախոսություն է պաշտպանել, որը Լայպցիգում հրատարակվել է գերմաներենով։
1909 թվականին վերադարձել է Բաքու և աշխատել քաղաքի տարբեր հիվանդանոցներում։ Ամառային արձակուրդներին այցելել է Շուշի և նրա շրջակա գյուղերը՝ բուժկայաններ հիմնելու և բուժօգնություն ցուցաբերելու համար։ 1914 թվականին Առաջին համաշխարհային պատերազմը սկսվելու կապակցությամբ զորակոչվել է Ռուսական բանակ և որպես գլխավոր բժիշկ ծառայել է թուրքական ռազմաճակատում, ապա՝ պահեստային հոսպիտալներում։ 1915 թվականին Մեծ եղեռնի օրերին կազմակերպել է հայկական որբանոցներ, որտեղ պատսպարվել են հազարավոր որբեր։
Գործունեությունը 1918 թվականից հետո
1918 թվականին Բաքվում կազմակերպել է անվճար բժշկական օգնություն և ջանք ու եռանդ չի խնայել երեխաների և մեծերի շրջանում թոքախտը արմատախիլ անելու գործում։ Եղել է Ադրբեջանի բժշկական հիմնարկությունների գլխավոր տեսուչ-հսկիչը։
1918 թվականին Հայաստանի Հանրապետության ստեղծման առաջին իսկ օրերին եկել է Հայաստան։ Այստեղ ստանձնել է Հայաստանի որբանոցային գործերի գլխավոր լիազորի և գաղթականների ու որբերի տեղավորման հանձնաժողովի նախագահի պաշտոնը։ Զգալի աշխատանք է կատարել որբանոցների ցանցի ընդլայնման և որբերի կենցաղային պայմանների բարելավման ուղղությամբ։
1921 թվականին տեղափոխվել է Դիլիջան և շարունակել թոքախտով հիվանդների բուժման գործը։ Դիլիջանում հիմնել է մանկական տուբերկուլոզային առաջին դիսպանսերը։ 1923-1924 թվականներին աշխատել է Աբասթումանի տուբերկուլոզային առողջարանի տնօրեն։
Թիֆլիսում աշխատել է Ս. Շահպարոնյանի հիվանդանոցում և եղել Հովհաննես Թումանյանի բուժող բժիշկներից մեկը։ Մեծ գրողը նրան նվիրել է իր քառյակներից երկուսը։
Եղել է թոքախտով հիվանդ Աղասի Խանջյանի անձնական բժիշկը։
Մահը
1936 թվականի հուլիսի 9-ին, Թբիլիսիում Լ. Բերիայի կողմից Աղասի Խանջյանի սպանվելուց հետո դիակը բերվել է Երևան։ Մինչև թաղելը դիակը զննել են բժիշկներ Գրիգոր Սաղյանը, Հարություն Միրզա-Ավագյանը և Հեքիմայնը։ Հետազոտելով դիակը բժիշկները համոզվել են, որ դա չէր կարող ինքնասպանություն լինել, ուստի հրաժարվել են ինքնասպանության մասին ակտը ստորագրելուց։
1937 թվականի հուլիսի 27-ին ձերբակալվել է։ Մեղադրվել է իբր հակախորհրդային, ազգայնական կազմակերպության անդամ լինելու և վնասարարությամբ զբաղվելու մեջ։ 1937 թվականի դեկտեմբերի 22-ին ՀԽՍՀ ՆԳԺԿ Եռյակի կողմից դատապարտվել է գնդակահարության։
1956 թվականին ԽՍՀՄ Գերագույն դատարանի ռազմական կոլեգիայի կողմից հետմահու արդարացվել է։
1965 թվականին ՀԽՍՀ ՆԽ որոշմամբ Գրիգոր Սաղյանի անունով է կոչվել Դիլիջանի թիվ 2 հակատուբերկուլոզային առողջարանը ։
Գիտական աշխատանքներ
Գիտական աշխատանքները վերաբերում են Դիլիջանում թոքերի, ոսկրահոդային տուբերկուլոզի բուժման հարցերին։ Հեղինակ է բազմաթիվ աշխատությունների։
Մենագրություն
«Դիլիջանը` որպես լեռնակլիմայական և ջրաբուժական առողջարան» 220 էջ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-ում գնդակահարվածներ Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների հայ զոհեր Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների զոհեր Հայաստանում Կատեգորիա:Հայ թերապևտներ
Սուրբ Խաչ դպրեվանք
Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական դպրոցներ Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Խազարերեն
Կատեգորիա:Լեզուներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Թյուրքական լեզվաընտանիքի լեզուներ
Ջովաննի Բոնելլո
Ջովաննի Բոնելլո, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի դատավոր 1998 թվականի նոյեմբերի 1-ից մինչև 2004 թվականի հոկտեմբերի 31 ։ Քանի որ Եվրախորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովը մերժեց Մալթայի կառավարության առաջարկած անունները, Բոնելլոյի պաշտոնավարման ժամկետը երկարաձգվեց Մարդու իրավունքների Եվրոպական կոնվենցիայի 23-րդ հոդվածի 1 3 CON կետի պայմաններով մինչև 2010 թվականի սեպտեմբերի 19-ը ։ 1990 թվականին նա առաջադրվեց Գլխավոր դատախազ և Սահմանադրական դատարանի նախագահ, սակայն մերժեց նշանակումը։
Բոնելլոն համարվել է «լիբերալ» դատավոր։ Նա եղել է առաջին դատավորը, որի անջատողական կարծիքները հրապարակվել են նրա պաշտոնավարման ընթացքում, ավելի ուշ նաև Պորտուգալիայի դատավոր Պաուլո Պինտո դե Ալբուկերկեի անջատողական դիրքորոշումները հրատարակվել են Իտալիայում։ Դատավոր (հետագայում դատարանի նախագահ) Նիկոլա Բրատցան և Մարդու իրավունքների մասին օրենսդրության առաջատար հեղինակություն Մայքլ Օ'Բոյլը դրանք հրապարակեց Նիդեռլանդների Wolf Legal Publishers -ի հետ ։ Նրա առանձին կարծիքները հավաքվել են նաև «Երբ դատավորները դժգոհ են» գրքից, որը լույս է տեսել 2008 թվականին ։
Բոնելլոն հրատարակել է պատմական տարբեր գրքեր ։
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանից նրա պաշտոնաթողությունից հետո դատարանի նախագահ Ժան-Պոլ Կոստան ասաց, որ «Վաննին» բերել է «ոգու ամուր անկախություն և հարատև նվիրվածություն մարդու իրավունքների պաշտպանության գործում»։ Այդպիսի հատկություններ նա կրկին ու կրկին ցուցադրեց իր բազմաթիվ առանձին դիրքորոշումներում՝ տրված եզակի և հիշարժան ոճով, որոնք «էլեգանտ էին, քանի որ համոզիչ էին», օգտագործելով «նույնքան հարուստ, որքան և հազվադեպ բառապաշարը»։ Իրականում, ինչպես ինքն է ասել, նրա դիրքորոշումները տարան դատավոր Բոնելլոյին «գրեթե լեգենդար» կարգավիճակ ձեռք բերելուն բոլոր նրանց միջից, ովքեր հետևում էին Ստրասբուրգի նախադեպային օրենսդրությանը։ Նախագահ Կոստան ասել է, որ դատավոր Բոնելլոն իսկական ջենտլմեն էր, ով ձեռք է բերել իր հետ աշխատած բոլոր մարդկանց հարգանքն ու ջերմությունը, անկախ այն բանից՝ նրանք համաձայն են եղել իր հետ, թե ոչ։ Նա հիանալի դեսպան էր իր մասնագիտության և իր երկրի համար։ «Մասնագիտական նվաճումներին զուգահեռ՝ Վաննին լայն և խորը մշակույթի մարդ է, մեծ արվեստի գիտակ և վաստակաշատ պատմաբան։ Այժմ, երբ նա կարող է վերջապես թողնել դատարանը, նա կարող է և ավելի լիարժեքորեն նվիրվել այդ մտավոր և գեղագիտական նպատակներին»։ Նախագահը պատմեց անեկդոտ այն տղամարդու մասին, որի հետ ընկերացել են Դատարանի երկար ժամանակահատվածում։ Նա ասաց, որ փորձել է համեստ անձնական ներդրում ունենալ Նապոլեոնյան դարաշրջանում Մալթայի ֆրանսիական օկուպացիայի մասին դատավոր Բոնելլոյի պատմական ուսումնասիրություններին, այնուամենայնիվ, նա շուտով գիտակցեց, որ իր օգնությունը համարյա անօգուտ է, քանի որ դատավոր Բոնելլոն գիտեր իրականում այն ամենը, ինչ պետք է իմանար այդ թեմայի վերաբերյալ ։
Պարգևներ
Այլ պարգևների թվում.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դատավորներ
Լենա Բյորիեսոն
Լենա Բյորիեսոն (Lena Börjeson, լրիվ անունը` Helena (Lena) Börjeson, ), շվեդ քանդակագործ և մանկավարժ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1879 թվականի հոկտեմբերի 13-ին, Կոպենհագենում, քանդակագործ Ջոն Բյորիեսոնի ընտանիքում։ Նա ուներ երկու եղբայր` նկարիչ Գուննար Բյորիեսոնը և քանդակագործ Բյորե Բյորիեսոնը։ Նախնական գեղարվեստական կրթությունը ստացել է հոր մոտ։ Նա ուղեկցում էր հորը 1905-1906 թվականներին Իտալիա կատարված գեղարվեստական ուղևորությունների ընթացքում։
Բյորիեսոնը հիմնականում պատրաստում էր դիմանկարային կիսանդրիներ, արձանիկներ և ժանրային քանդակներ ։ Լենա Բյորիեսոնի որոշ աշխատանքներ ներկայացված են Ստոկհոլմում, Շվեդիայի ազգային թանգարանում։
Մահացել է 1976 թվականի ապրիլի 14-ին, Ստոկհոլմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շվեդ մանկավարժներ Կատեգորիա:Շվեդ կին քանդակագործներ Կատեգորիա:Շվեդ կին արվեստագետներ
Դատավարության մասնակիցներ
Դատավարության մասնակիցներ, դատավարությունում իրենց կամ ուրիշի օրինական շահերի պաշտպանությամբ հանդես եկող անձինք։ Քրեական դատավարությունում դատավարության մասնակիցներ են համարվում մեղադրյալը, պաշտպանը, տուժողը, քաղաքացիական հայցվորն ու պատասխանողը, հասարակական մեղադրողն ու հասարակական պաշտպանը։
Քաղաքացիական դատավարությունում դատավարության մասնակիցներն կարող են լինել կողմերը, երրորդ անձինք, պետական կառավարման մարմինները, կազմակերպություններն ու առանձին քաղաքացիներ։ Դատավարության ակտիվ մասնակիցներ են դատարանն ու դատախազը։ Դատավարության մասնակիցներ դառնալու հիմքը քրեական դատավարությունում դատաքննչական մարմինների որոշումն է քաղաքացիական դատավարությունում դատավարության մասնակիցներ են դառնում հայց հարուցելու կամ հարուցված հայցի հիմքով պատասխանատվություն կրելու հետևանքով։ Դատավարության մասնակիցներն ունեն լայն լիազորություններ, կարող են ներկայացնել ապացույցներ, հարուցել միջնորդություններ, ծանոթանալ գործի նյութերին, մասնակցել ապացույցների հետազոտմանը, բացարկ հայտնել, գանգատ տալ դատախազի, դատարանի (քրեական և քաղաքացիական դատավարությունում) հետաքննություն կատարող անձի, քննիչի գործողությունների ու որոշումների (քրեական դատավարությունում) դեմ։
Դատավարության մասնակիցնիերի այս և մյուս իրավունքները պայմանավորված են գործի նկատմամբ նրանցից յուրաքանչյուրի ունեցած շահագրգռվածությամբ։ Այսպես, մեղադրյալըն իրավունք ունի իմանալու, թե ինչում է մեղադրվում, առաջադրված մեղադրանքի առթիվ ցուցմունք տալ, ունենալ պաշտպան, հանդես գալ վերջին խոսքով։
Կատեգորիա:Դատավարական իրավունք
Կլոոդի
Կլոոդի (Kloodi), գյուղ Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Ռակվեռե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 26 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Ռակվեռե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Վիկտոր Բատարին
Վիկտոր Իվանովիչ Բատարին (Виктор Иванович Батарин,, Կրասնոդարի երկրամաս, ՌՍՖՍՀ, ԽՍՀՄ), խորհրդային ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան (ավելի վաղ հանդես է եկել որպես հարձակվող)։ ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ։
Ակումբային
Իր մասնագիտական կարիերան Վիկտոր Բատարինն սկսել է 1966 թվականին Սլավյանսկ նա Կուբանիի «Ուրոժայ» ակումբում։ 1968 թվականին զորակոչվել է ԽՍՀՄ բանակ։ Այդ ժամանակ նա իր ուժերն է փորձել Բարձրագույն լիգայի ՍԿԱ ակումբում, սակայն թիմի հիմնական կազմում իր տեղն ամրապնդել չի կարողացել։ Ակումբի կազմում նա անցկացրել է մեկ խաղ՝ մասնակցելով Տերնոպոլ քաղաքի «Ավանգարդ» ակումբի հետ հանդիպմանը, որ անցկացվել է 1970 թվականի ԽՍՀՄ գավաթի առաջնության 1/16 եզրափակչի շշրջանակներում ։
Վիկտոր Բատարինը, լինելով ՍԿԱ ակումբի անդամ, վարձավճարով խաղացել է Երկրորդ լիգայի «Կալիտվա» (Սպիտակ Կալիտվա), ապա՝ Սոչիի «Շինարար» ակումբներում ։
1970 թվականից մինչև 1977 թվականը Բատարինը խաղացել է Նալչիկի «Սպարտակ» ակումբում։ 1976 թվականին նա նախամրցաշրջանային պատրաստությունն անցել է Սամարայի «Կռիլյա Սովետով» ակումբում, սակայն մրցաշրջանի ավարտին վերադարձել է Նալչիկ ։ «Սպարտակի» կազմում Բատարինն անցկացրել է 285 խաղ, խփել 52 գոլ և դարձել 1970 թվականի ԽՍՀՄ չեմպիոն։
1978 թվականից մինչև 1980 թվականը հանդես է եկել «Կուբան» ակումբում, որի կազմում մասնակցել է ԽՍՀՄ առաջնության 73 խաղի և խփել 8 գոլ, ինչպես նաև մասնակցել է Գավաթի խաղարկությանը, եղել է թիմի ավագը ։ 1979 թվականին «դեղնականաչների» կազմում դարձել է Առաջին լիգայի առաջնության արծաթե մեդալակիր և ակումբի հետ իրավունք է վաստակել մասնակցելու ԽՍՀՄ Բարձրագույն լիգային՝ խաղալով 46 հանդիպումներից 35-ում ։
Վիկտոր Բատարինը ֆուտբոլիստի կարիերան ավարտել է 1980 թվականին, երբ հանդես էր գալիս Ղազախստանի Երկրորդ միութենական լիգայի «Ակտոբե» ակումբում։
Կարիերայի ավարտից հետո
Ֆուտբոլիստի կարիերան ավարտելուց հետո Վիկտոր Բատարինը երկար ժամանակ գլխավորել է Կրասնոդարի Ֆուտբոլի երկրամասային ֆեդերացիան, ապա աշխատել է այնտեղ որպես տեսուչ։ Շարունակել է խաղալ սիրողական մակար, դարձել է վետերանների առաջնության չեմպիոն։ 1996 թվականից մինչև 1997 թվականը եղել է Ռուսաստանի ֆուտբոլային միության տեսուչ ։ Հետագայում անցել է թոշակի ։ «Կուբանի» ավագների խորհրդի անդամ է ։
Ելույթների վիճակագրություն
Նշում՝ * նշանով նշված են այն վանդակները, որոնց տվյալները հնարավոր է, ոչ լիարժեք են 1967, 1969, 1980 թվականների առաջնությունների ու 1971 ու 1977 թվականների առաջնությունների երկրորդ փուլերի հաշվետվությունների բացակայության, ինչպես նաև 1969 թվականի ՌՍՖՍՀ առաջնության, 1971 թվականին Առաջին լիգա դուրս գալու առաջնության ու 1980 թվականի ԽՍՀՄ Գավաթի առաջնության հաշվետվությունների բացակայության պատճառով։
Աղբյուր՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Խորհրդային ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մրցավարներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Սպարտակ Նալչիկի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ սպորտի վարպետներ
Պավել Գրաբովսկի
Պավել Արսենևիչ Գրաբովսկի, ուկրաինացի բանաստեղծ։
Հեղափոխական գործունեության համար 1882 թվականին վտարվել է սեմինարիայից, մոտ 20 տարի անցկացրել բանտերում ու աքսորում։ «Ձնծաղիկ» (1894), «Հյուսիսից» (1896), «Կոբզա» (1898) բանաստեղծությունների ժողովածուներում երգել է անարդարությունների դեմ պայքարող աշխատավոր մարդուն։ Առաջինն է, որ ուկրաիներեն թարգմանել է նմուշներ հայկական պոեզիայից․ 1897 թվականին Լվովի «Զորյա» ամսագրում Գրաբովսկու թարգմանությամբ տպագրվել է Ռ․ Պատկանյանի «Արաքսի արտասուքը»։ Թարգմանել է նաև Սմբատ Շահազիզի, Հովհաննես Հովհաննիսյանի, Ալեքսանդր Ծատուրյանի, Հովհաննես Թումանյանի, Ավետիք Իսահակյանի ստեղծագործություններից։
Մոսկվա-Պետուշկի (հուշարձան)
«Մոսկվա-Պետուշկի» հուշարձան (Памятник «Москва — Петушки»), հուշարձան Ռուսաստանի Դաշնության մայրաքաղաք Մոսկվայում, որը նվիրված է գրող Վենեդիկտ Երոֆեևի կեղծ ինքնակենսագրական պոստմոդեռնիստական «Մոսկվա-Պետուշկի» պոեմի հերոսներին։
Պատմություն
Վենեդիկտ Երոֆեևի կպաշտամունքային «Մոսկվա-Պետուշկի» ստեղծագործության հուշարձանը  տեղադրվել է Մոսկվա քաղաքի Պայքարի հրապարակում գտնվող պուրակում 2000 թվականի մայիսի 11-ին՝ գրողի մահվան 10-րդ տարելիցի կապակցությամբ ։
Քանդակագործներ Սերգեյ Մանցերևն ու Վալերի Կուզնեցովը արձանը քանդակել են երկու տարի և ստեղծել են երկու քանդակ ։
Արձանը պատկերում է պոեմի գլխավոր հերոս Վենիչկային, որը Մոսկվայում կանգնած է ոճավորված կանգառում և սպասում է Պետուշկի մեկնող գնացքին, ուր նա գնում է իր սիրելիի մոտ։ Սա հարբած տղամարդու կերպար է, որը մի ձեռքով բռնել է կանգառի անունով ցուցանակից, իսկ մյուսով իր կրծքին է սեղմում սիրելիի համար հյուրասիրություններով ճամպրուկը։ Գրանիտե պատվանդանի վրա գրված է. «Չի կարելի վստահել այն մարդու կարծիքին, որը դեռ չի հասցրել ազատվել խումարից» ։
Հուշարձանի բաղկացուցիչ մաս է նաև Վենիչկայի սիրեցյալի՝  շիկահեր աղջկա պատկերաքանդակը. նա կանգնած է հրապարակի մյուս կողմում։ Դա նիհար, ոգեշնչված աղջիկ է, որը ձեռքով քաշքշում է երկար հյուսը։ Գրանիտե պատվանդանի վրա գրված է. «Պետուշկիում հասմիկը չի թառամում, և թռչունի երգը չի դադարում» ։
Սկզբնապես հուշարձանի այս մասը գտնվում էր Պետուշկիում, սակայն ավելի ուշ տեղափոխվեց Մոսկվա ։
Արձանի բացման արարողությունը սկսվել է նրանից, որ գրող-երգիծաբան Իգոր Իրտենևը երեխաներին ընկույզ և պաղպաղակ բաժանեց, ինչպես դա արել էր պոեմի հերոս Վենիչկա Երոֆեևը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի հուշարձաններ Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:2000 հիմնադրումներ
Արճակ
Արճակ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Արճակի գավառակում։ Գտնվում էր Վան քաղաքից 25 կմ հյուսիս-արևելք, Արճակ լճի հարավ-արևելյան ափից փոքր-ինչ հեռու։
Աշխարհագրություն
Գյուղը շրջապատված էր լեռներով։ Մինչև 1915 թվականին ուներ փարթամ մարգագետիններ և ծառաստաններ։
Պատմություն
Բնակիչները գործուն մասնակցություն են ունեցել Վանի 1915 թվականի հերոսամարտին։ Արճակն ավերվել ու ամայացել է առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ Բնակչության մի մասը զոհվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ, մյուս մասը գաղթել ու ապաստանել է Արևելյան Հայաստանում և Հյուսիսային Կովկասում։
Բնակչություն
1850-ական թվականներին ուներ 71 տուն՝ 495 հայ բնակիչ, իսկ 1909 թվականին՝ 160 տուն հայ բնակիչ։
Տնտեսություն
Զբաղվում էին այգեգործությամբ, երկրագործությամբ, անասնապահությամբ, մասամբ՝ մեղվաբուծությամբ։ Գյուղը տեղական ճանապարհով կապված էր Վան քաղաքի հետ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Արճակն ուներ Ս. Գեորգ անունով եկեղեցի, որը կառուցված էր XIX դարում ավելի քան 450 տարվա հնություն ունեցող տաճարի մոտ։ Ուներ Թուխ Մանուկ անուներով 3 սրբատեղիներ։
Կրթություն
Գյուղն ուներ նախակրթական ուսումնարան ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կաֆս (ֆիլմ, 1991)
«Կաֆս» (Kuffs), ամերիկյան կինոֆիլմ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր վրեժի մասին Կատեգորիա:Universal Pictures ֆիլմեր Կատեգորիա:1992 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր վրեժի մասին Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Սան Ֆրանցիսկոյում Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական կինոկատակերգություններ
Եվա Սիմոնս
Եվա Սիմոնս (հոլանդերեն` Eva Simons, ), հոլանդացի երգչուհի, երգահան և պարուհի։
Համագործակցել է LMFAO դուետի, Afrojack-ի և will.i.am-ի հետ։
Մանկություն
Նա եղել է Raffish խմբի անդամը, որը 2006 թվականից այլևս չի շարունակել իր գործունեությունը։
2009-ից մինչև 2012
2009 թվականին Եվան թողարկում է իր «Silly Boy» երգը, որը դառնում է հիթ համացանցում և հավաքում 20 միլիոնից ավել դիտում։
2010 թվականի կեսերին Եվան և Մայք Հեմիլթոնը թողարկում են «Take Over Control» երգը, որը Ավստրալիայիում ձեռք է բերում պլատինե իսկ ԱՄՆ-ում ոսկե կարգավիճակ։
2011 թվականին Եվան համագործակցում է ամերիկյան LMFAO դուետի հետ, թողարկելով «Best Night» երգը։
Բոինգ 737-ի ավիավթար Աթենքում
Boeing 737-ի ավիավթար Աթենքում, ամենամեծ ավիավթարներից մեկը, որը տեղի է ունեցել 2005 թվականի օգոստոսի 14-ին։ Boeing 737-31S ինքնաթիռը, որը պատկանում էր Helios Airways ավիաընկերությանը, իրականացնում էր չվերթ Լարնակայից դեպի Պրահա, սակայն ինքնաթիռը բախվել է սարին։ Ինքնաթիռում գտնվում էր 121 մարդ, սակայն վթարի հետևանքով բոլորը զոհվել են։
Ամենախոշոր ավիավթարը Հունաստանում։
Ինքնաթիռ
Boeing 737-31S (գրանցման համարը 5B-DBY) ինքնաթիռը արտադրվել է 1997 թվականին, և իր առաջին չվերթը իրականացրել է նույն թվականի դեկտեմբերի 27-ին։ Նույն թվականի դեկտեմբերի 29-ին ինքնաթիռը հանձնվում է Deutsche BA ավիաընկերությանը, և ստանում է գրանցման համար D-ADBQ: 2004 թվականի ապրիլի 16-ին ինքնաթիռը գնվում է Helios Airways ավիաընկերության կողմից, և չվերթներ է իրականացնում 5B-DBY համարով։ Ինքնաթիռը ուներ երկու շարժիչ՝ CFM International 56-3C1 արտադրության։ Մինչ վթարի տեղի ունենալը ինքնաթիռը իրականացրել է ավելի քան 16 085 չվերթ «մեկնում-ժամանում», և օդում է գտնվել ավելի քան 17 900 ժամ։
Անձնակազմի անդամներ և ուղևորներ
Ինքնաթիռի առաջին հրամանատար - 58 ամյա Խանս Յուրգեն Մերտեն։ Շատ փորձառու օդաչու էր, աշխատում էր Helios Airways ավիաընկերությունում 2004 թվականի հոկտեմբերից։ Կառավարել է հոտևյալ տեսակի ինքնաթիռները՝ Ան-2, Իլ-14, Ան-24, Տու-134։ 2002 թվականի մարտից եղել է Boeing 737 օդանավի հրամանատարը։ Օդում անցկացրել է 16 900 ժամ, որից 5500 ժամ անցկացրել է Boeing 737 օդանավում։
Ինքնաթիռի երկրորդ հրամանատար - 51 ամյա Պամպոս Խարալամբոուս։ Փորձառու օդաչու էր, աշխատել է Helios Airways ավիաընկերությունում ավելի քան 5 տարի։ Կառավարել է հետևյալ ինքնաթիռները՝ DC-9, Lockheed L-188 Electra, Airbus A300 և Boeing 737։ Օդում անցկացրել է 7549 ժամ, որից 3991 ժամ անցկացրել է Boeing 737 օդանավում։
Ինքնաթիռում աշխատում էր չորս սպասուհի։
Ինքնաթիռում եղել էր 121 մարդ - 115 ուղևոր և 6 անձնակազմի անդամներ։
Աղետ
09:07 (06:07 UTC) օդանավը թռչեց Լարնակա օդանավակայանից։
Եվա Սիմոնս
2009-ից մինչև 2012
2012 թվականի մարտի 20-ին տեղի է ունենում՝ «I Don't Like You» երգի պրեմիերան, իսկ նույն թվականի մայիսի 14-ին թողարկում է «This Is Love» երգը, will.i.am-ի հետ։
Բոինգ 737-ի ավիավթար Աթենքում
Աղետ
09:11 օդաչուներից մեկը հաղորդում է, որ ինքնաթիռի համակարգը տաքացել է։
Եվա Սիմոնս
2009-ից մինչև 2012
Եվան իր դեբյուտային՝ «Renegade» ալբոմը թողարկում է 2012 թվականի հուլիսի 24-ին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի երգչուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Բոինգ 737-ի ավիավթար Աթենքում
Աղետ
09:16 անձնակազմի անդամները վերջին անգամ կապ են հաստատում դիսպետչերական անձնակազմի հետ։
09:37-ից մինչև 10:07 ինքնաթիռը անհետանում է դիսպետչերների տեսադաշտից։
10:16 դիսպետչերները փորձում են կապ հաստատել ինքնաթիռի հետ։
11:49 ինքնաթիռի խցիկում հայնվում է մի մարդ, որը փորձում է ինքնաթիռի հսկողությունը վերցնել իր վրա։ Ինչպես պարզվեց ավելի ուշ, խցիկում եղել էր 25 ամյա Անդրեաս Պրոդրոմոյը։ Նա կորցրել է գիտակցությունը, քանի որ ստիպված էր օգտագործել թթվածին։
11:49:50 ինքնաթիռի ձախ շարժիչը դադարել է աշխատելուց, վառելիքի կորստի պատճառով։ Ինքնաթիռը դառնում կտրուկ դեպի ձախ և թռչում է հյուսիսային ուղղությամբ։
11:50-ից մինչև 11:54 Պրոդրոմոյը դիսպետչերներին չի արձագանքել, ավելի ուշ ինքնաթիռի հետևից ուղարկում են F-16 ռազմական ինքնաթիռը։ HCY522 չվերթը թռչում էր հյուսիսարևմտյան ուղղությամբ։ F-16-ի օդաչուները ընթանում էր ինքնաթիռի ուղղությամբ, և պահպանում էր որոշակի հեռավորություն, որպեսզի վթար տեղի չունենա։ Երբ F-16-ի օդաչուն հետևում է ինքնաթիռին, նա տեսնում է մի մարդ, որը նստած էր հրամանատարի տեղը։ Ակնհայտ է դառնում, որ այս մարդը առանց թթվածնային դիմակով է։
11:54-ից մինչև 11:59-ը ինքնաթիռը իջնում է 2000 մետր։ F-16-ի օդաչուն ցույց է տալիս իր ձեռքը, որպեսզի Պրոդրոմոյը վայէջք կատարի մոտակա գտնվող օդանավակայանում։ Անդրեասը նույնպես ինչ որ նշան է ցույց տալիս, սակայն չի հետևում F-16 ինքնաթիռին։
11:59:20 ինքնաթիռը գնում էր հարավ-արևմուտք ուղղությամբ։ Ինքնաթիռը շարունակում էր նվազեցնել արագությունը։
12:03:32 EEST (09:03:32 UTC) ինքնաթիռը բախվում է սարին, և 33 կմ հյուսիս-արևմուտք ընկնում է Աթենքի օդանավակայանաի մոտ ։ Ինքնաթիռը ամբողջությամբ ոչնչանում է։ Բոլոր 121 մարդիկ զոհվում են։ Կիպրոսը հայտարարում է եռօրյա սուգ։
Քարային ճարպուկ
Քարային ճարպուկ, կապյան ճարպուկ, (Procavia capensis) աֆրոասիական կաթնասունների տեսակ է, միակ ժամանակակիցը, որն արտաքուստ նմանություն ունի ճագարի։ Պոչը և ականջները կարճ են։ Բնակվում են սավաննաներում կամ խոտածածկ տարածքներում։ Հաճախ ապրում են ժայռոտ վայրերում և կարող են հայտնաբերվել նաև այլ կենդանիների որջերում։
Ժայռային ճարպուկներ (Procavia) ցեղի միակ ժամանակակից տեսակն է։
Արտաքին տեսք
Արտաքնապես, հատկապես հեռվից, նման են մեծ խոտադիրների կամ կարճ ականջներով ճագարների։ Մարմնի երկարությունը 30-58 սմ, քաշը՝ 1,4-4 կգ։ Արուները մի փոքր ավելի մեծ են, քան էգերը։ Պոչը արտաքինից աննշմարելի է։ Մազածածկը կարճ է և բավականին կոպիտ. վերևում դարչնագույն-մոխրագույն է, կողքերից ավելի բաց գույն ունի, մարմնի ստորին մասը բաց դեղնավուն է։ Մեջքի գեղձի մազերի գույնը սև է, ավելի հազվադեպ՝ գունատ դեղին կամ դդմագույն։ Մռութի վրա կան մինչև 18 սմ երկարությամբ սև վիբրիսներ։ Առջևի վերջույթները թաթագնաց են, հետևի վերջույթները՝ կիսամատնագնաց։ Ոտքերի ներբանները միշտ թաց են ուժեղ քրտնարտադրության պատճառով, որն օգնում է ճարպուկներին մագլցել քարերը և ծառերը. ոտքերի յուրահատուկ կառուցվածքը ստիպում է նրանց գործել ծծիչների պես։ Ընդ որում հատուկ մկանները ձգում են ներբանի ռետինանման մակերեսը՝ կատարելով ներծծման շարժում։ Դա թույլ է տալիս նրանց արագ շարժվել ուղղահայաց մակերեսների վրա ինչպես վերև, այնպես էլ գլխիվայր։
Մինչև 1995 թ. ժայռային ճարպուկների ցեղում առանձնացնում էին ևս մի քանի տեսակներ՝ Procavia habessinica, Procavia johnstoni, Procavia ruficeps ևն, որոնք ներկայումս ներառված են Procavia capensis-ում որպես ենթատեսակներ։
Ապրելակերպ
Տարածված է Սիրիայից, Իսրայելից և Հյուսիսարևելյան Աֆրիկայից մինչև Հարավային Աֆրիկա։ Սահարայից հարավ բնակվում է գրեթե ամենուր։ Մեկուսացված պոպուլյացիաներ կան Լիբիայի և Ալժիրի լեռներում։
Քարային ճարպուկները բնակեցնում են ժայռերը, խոշորաքարոտ թափվածքները, քարային թփուտային անապատները։ Ապաստանը գտնում են քարերի մեջ կամ այլ կենդանիների դատարկ որջերում (խողովակատամների, սուրիկատտների)։ Ապրում են 5-6-ից մինչև 80 առանձնյակ կազմող գաղութներում։ Խոշոր գաղութները բաժանվում են ընտանեկան խմբերի, որոնք գլխավորում է չափահաս արու։ Քարային և լեռնային ճարպուկները երբեմն ապրում են խառը խմբերով՝ զբաղեցնելով նույն ապաստարանները։ Նրանք ակտիվ են օրվա լուսավոր հատվածում, հատկապես առավոտյան և երեկոյան, բայց երբեմն մակերես են դուրս գալիս ջերմ լուսնյակ գիշերներին։ Օրվա մեծ մասն անցկացնում են հանգստանալով և արևի տակ տաքանալով. վատ զարգացած ջերմակարգավորման պատճառով նրանց մարմնի ջերմաստիճանը տատանվում է օրվա ընթացքում։ Սնվում են հիմնականում խոտով, մրգերով, ընձյուղներով և թփերի կեղևով. հազվադեպ ուտում են կենդանական սնունդ (մորեխներ)։ Չնայած իրենց անշնորհք արտաքինին, այս կենդանիները շատ դյուրաշարժ են, հեշտությամբ մագլցում են զառիթափ ժայռերը։
Բազմացումը և կյանքի տևողությունը
Զուգավորման սեզոնի ժամանակը կախված է ապրելավայրից։ Այսպիսով, Քենիայում այն օգոստոս-նոյեմբեր ամիսներին է, բայց կարող է տևել մինչև հունվար, իսկ Սիրիայում ՝ օգոստոս-սեպտեմբերին։ Հղիությունը տևում է 6-7 ամիս։ Էգերը սովորաբար սերունդ են բերում հունիս-հուլիս ամիսներին՝ անձրևների սեզոնից հետո։ Ծնում են 2, ավելի հազվադեպ՝ 3, երբեմն՝ մինչև 6 ձագ։ Ձագերը ծնվում են տեսողությամբ և մազածածկով։ Մի քանի ժամ հետո նրանք լքում են բույնը։ Պինդ սննդով սկսում են սնվել 2 շաբաթից, անկախանում են 10 շաբաթ անց։ Երիտասարդ ճարպուկները սեռական հասունության են հասնում 16 ամսականում. 16-24 ամսականում երիտասարդ արուները ցրվում են, էգերը սովորաբար մնում են իրենց ընտանեկան խմբի հետ։
Ճարպուկի հիմնական թշնամիներն են ընձառյուծները, կարակալները, շնագայլերը, բծավոր բորենիները և գիշատիչ թռչունները։ Կաֆրի արծիվը (Aquila verreauxii) սնվում է գրեթե բացառապես ճարպուկներով։ Թշնամու հարձակման ժամանակ ճարպուկը ոչ միայն պաշտպանական դիրք է ընդունում՝ մեջքային գեղձի վերևում մազածածկը ցից-ցից կանգնեցնելով, այլև պաշտպանվում է իր երկար ու ամուր ատամներով։ Բնության մեջ կյանքի սովորական տևողությունը 10 տարի է։ Էգերը ավելի երկար են ապրում, քան արուները։
Նշանակությունը մարդու համար
Ճարպուկի միսը ուտելի է։ Կարծիք կա, որ Աստվածաշնչում (մասնավորապես, Ղևտականում) որպես ոչ կոշեր կենդանիներ հիշատակված «նապաստակները» իրականում ճարպուկներ են։ Որոշ հարավաֆրիկյան ցեղեր օգտագործում են ճարպուկների բյուրեղացած մեզը (hyraceum) որպես դեղամիջոց կծկանքի և ընկնավորության ժամանակ։ Անազատության մեջ գտնվող երիտասարդ ճարպուկներն ընտելանում են, հասուն կենդանիները մնում են կատաղի և ագրեսիվ։
Ճարպուկների քարացած կղանքը, որը հայտնի է որպես «ոսկե քար», օգտագործվում է օծանելիքի արտադրության մեջ (մասնավորապես Montecristo Masque օծանելիքներում) որպես բուրմունքն ամրացնող նյութ, ընդ որում «ոսկե քարը» բուրմունքին «կենդանական հնչյուն» է հաղորդում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ասիայի կաթնասուններ Կատեգորիա:Չվտանգված տեսակներ Կատեգորիա:Ճարպուկներ
Խրիպինո
Խրիպինո (Хрипино), գյուղ Ռուսաստանի, Սմոլենսկի մարզի Վելիժսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 13 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վելիժսկի շրջանի բնակավայրեր
Սամարսկոե (գյուղ, Աբզելիլովսկի շրջան)
Սամարսկոե (Самарское, Һамар), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Աբզելիլովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 215 մարդ։
Neopalpa donaldtrumpi
Neopalpa donaldtrumpi, թիթեռ փորվածքաթևավոր ցեցերի ընտանիքից (Gelechiidae)։ Անվանումը ստացել է ԱՄՆ 45-րդ նախագահ Դոնալդ Թրամփի պատվին։
Հայտնաբերում և անվան ստուգաբանություն
Տեսակը նկարագրել է կանադացի միջատաբան Վազրիկ Նազարին 2017 թվականի հունվարին այն բանից հետո, երբ Բոգարտի միջատաբանական թանգարանի հավաքածուն ուսումնասիրելիս հայտնաբերեց նախկինում անհայտ թիթեռների տեսակ։ Neopalpa ցեղը ներառում է նաև Neopalpa neonata տեսակը, որն առաջին անգամ նկարագրել է Դալիբոր Պովոլնին 1998 թվականին։
Նոր տեսակն իր անունն ստացավ ԱՄՆ 45-րդ նախագահ Դոնալդ Թրամփի պատվին, քանի որ թիթեռի գլխին դեղնասպիտակավուն թեփուկներ կան, որոնք, ըստ հայտնաբերողի, հիշեցնում են նախագահի սանրվածքը ։
Վազրիկ Նազարին կարծում է, որ Կալիֆորնիայի խիտ բնակեցված և լավ ուսումնասիրված հարավային մասում գոյատևող թիթեռի այս նոր տեսակի հայտնաբերումն ընդգծում է վայրի կենդանիների բնակության վայրի պահպանման կարևորությունը, իսկ իր կողմից առաջարկվող անունը հնարավորություն կտա հասարակության ուշադրությունը հրավիրել միջատների հազվագյուտ ցեղատեսակների վրա ։
Նկարագրություն
Արուների առջևի թևի երկարությունը 3-4.6 մմ է, էգերինը՝ 4.3 մմ։ Բեղիկների երկարությունը կազմում է առջևի թևի մոտ 2/3-ը։ Ստորին շրթունքի շոշափուկները երկար են, մանգաղաձև, հազվադեպ՝ ուղիղ։ Առջևի թևերը սուր են, երկարավուն, նշտարաձև։ Հետևի թևերը լայն են։ Թևերի վերին կողմը մուգ շագանակագույն է՝ առանձին բաց դեղնավուն կետերով։ Թևերի ստորին հատվածը դեղին գույն է, թևերի ծայրի ներսի կողմի գույնը փոփոխվում է մինչև դեղնակարմիր-շագանակագույն։ Հետևի թևերը սպիտակավուն են։ Գլխիկը ծածկված է դեղնավուն կամ սպիտակավուն թեփուկներով և մազմզուկներով ։
Ամենամոտ տեսակից՝ Neopalpa neonata-ից տարբերվում է գլխի թեփուկների զարգացած փնջով։ Երկու տեսակների ԴՆԹ-ի ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ դրանք տարբերվում են միմյանցից 4.9-5.1 %-ով ։
Տարածվածություն
Տեսակը տարածված է Ստորին Կալիֆորնիայի հյուսիսային հատվածը, Ռիվերսայդը և Իմպերիալ շրջանը։ Հարավային Կալիֆորնիայում թիթեռները բնակվում են չոր ավազոտ շրջաններում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Փորվածքաթևավոր ցեցեր Կատեգորիա:Հյուսիսային Կալիֆոռնիայի միջատներ Կատեգորիա:Դոնալդ Թրամփ
Սկանդինավյան (Ֆաբերժեի ձու)
«Սկանդինավյան» (Скандинавское), ոսկերչական զատկական ձու, որը պատրաստվել է Կարլ Ֆաբերժեի ընկերությունում 1899 թվականից 1903 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում ։ Պատվիրատուի և առաջին սեփականատիրոջ մասին պատմությունը ցայսօր լռում է ։
Այսօր «Սկանդինավյան» ոսկերչական ձուն ցուցադրվում է Ֆաբերժեի թանգարանում (Նարիշկինների և Շուվալովների պալատ, Սանկտ Պետերբուրգ, Ռուսաստան) և պատկանում է Վիկտոր Վեկսելբերգի ֆոնդին ։
Նկարագիր
«Սկանդինավյան» ոսկերչական ձուն պատրաստված է կարմիր և կանաչ ոսկուց ։ Ներսից զամշապատ է։ Արտաքինից պատված է թափանցիկ մորեգույն-կարմիր էմալով։ Օգտագործված է նաև թափանցիկ սպիտակ, փայլատ և դեղին էմալ։ Դեղնուցի մեջ պահվում է ձվի մյուս անակնկալը։
Անակնկալ
«Սկանդինավյան» ոսկերչական ձվի անակնկալը դեղնուցում պահվող հավիկի ոսկե մանրակերտն է։ Այն էմալապատ է, իսկ աչքերը ադամանդներից են ։
Պատմություն
«Սկանդինավյան» ոսկերչական ձուն պատրաստվել է Սանկտ Պետերբուրգում։ Վարպետ-ոսկերիչը Միխայիլ Պերխինն է ։ Առաջին պատվիրատուի ու գնորդի մասին ոչ մի վկայություն չի պահպանվել։
Ձուն հայտնաբերվել է 1980 թվականին Օսլոյի բանկերից մեկի չհրկիզվող պահարանում՝ Մարիա Քվիսլինգի զարդերի մեջ ։
Հետագայում այն գնում է Վիկտոր Վեկսելբերգը և վերադարձնում հայրենիք՝ Ռուսաստան։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ոսկերչություն Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն Կատեգորիա:Վեկսելբերգի հավաքածու Կատեգորիա:Ֆաբերժեի ձվեր Կատեգորիա:Ֆաբերժե
Ռուչայկի
Ռուչայկի (Ручайки), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Նովգորոդկովսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Ռուչայկի գյուղում բնակվում էր 286 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Նովգորոդկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Դեզոմորֆին
Դեզոմորֆին (դիհիդրոդեսոքսիմորֆին, նախկին բրենդային անվանումը՝ «Պերմոնիդ», առավել տարածված անվանումը՝ «крокодил», Հայաստանում՝ «բենզին»), մորֆինի կառուցվածքի մոդիֆիկացիներից մեկն է, դրա ածանցյալ, որն ունի արագահաս և ուժգին ափիոնային էֆեկտներ, ինչպիսիք են հանգստացումը և ցավազրկումը   ։ Առաջին անգամ սինթեզվել է 1932 թ.-ին, պատենտավորվել՝ 1934 թ.-ին, օգտագործվել Շվեյցարիայում «Պերմոնիդ» բրենդային անվանման ներքո, ինչի արդյունքում բացահայտվել է դրա կարճատև ազդեցությունը և ծանր կախվածություն առաջացնելու հատկությունը (այդ իսկ պատճառով բժշկության մեջ գործնական կիրառություն չի գտել)։ Այն գերազանցում է մորֆինին իր հակացավային ազդեցության արագահասությամբ և ուժգնությամբ ։
Դեզոմորֆինը ստացվում է մորֆինից 6-հիդրոքսիլ խմբի և 7,8-կրկնակի կապի կրճատման արդյունքում։ Դեզոմորֆինի ավանդական սինթեզը սկսվում է α-քլորոկոդիդից, որն ինքնին ստացվում է տիոնիքլորիդի և կոդեինի ռեակցիայի արդյունքում։ Կատալիտիկ կրճատման արդյունքում α-քլորոկոդիդը առաջացնում է դիհիդրոդեսոքսիկոդեին, որի միջոցով էլ ստացվում է դեզոմորֆինը ։
Պատմություն
Դեզոմորֆինն առաջին անգամ սինթեզվել է ԱՄՆ-ում 1932 թ.-ին և պատենտավորվել 1934 թ.-ի նոյեմբերի 13-ին ։ Ռուսաստանում այն հայտարարվել է որպես անօրինական թմրամիջոց 1998 թ.-ին։ Թեև կոդեին պարունակող դեղորայքը Եվրոպայում հիմնականում վաճառվում է դեղատոմսով, Ռուսաստանում մինչև 2012 թվականի կեսերը այն ազատ վաճառքի էր։ Ռուսաստանում այս թմրամիջոցը գործածողների քանակը հասել էր թմրամիջոցային գործածման գագաթնակետին՝ շուրջ 1 միլիոն մարդ ։