cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Եվրոպական տերությունների դեսպանների համաժողով (1896-1897)
1898 թ. հունվարի 6-ին Ֆ. Քարրին հայտնեց իր կառավարությանը, որ ձեռնպահ է մնում կոնֆերանսում սեփական առաջարկներից, որոնք կարող են հանգեցնել դեսպանների պառակտմանը։ Կոնֆերանսում Ավստրո-Հունգարիան փորձում էր պայմանավորվել Ռուսաստանի հետ՝ ձեռնարկել գործուն քայլեր Կ. Պոլսում հայերի հնարավոր նոր ջարդերը կանխելու համար։ Որոշվեց, որ ճգնաժամային իրադրության կրկնության և կարգուկանոնը անհապաղ վերականգնելուց սուլթանական կառավարության հրաժարվելու դեպքում ռուսական և ավստրո-հունգարական ռազմանավերը պետք է մարտակարգ ընդունեն սուլթանի պալատի դիմաց ու հարկ եղած դեպքում կրակ բացեն։ Հունվարի 19-ին դեսպանները համաձայնեցին, որ Օսմանյան կայսրության ինչպես եվրոպական, այնպես էլ ասիական մասերում բարենորոգումներ անցկացնելու համար անհրաժեշտ է ստեղծել երկու առանձին միջազգային հանձնաժողովներ, որ ծագած խնդիրների միակ հնարավոր լուծումը սուլթանի բռնապետական իշխանության սանձահարումն է։ Օսմանյան կայսրության փրկության համար դեսպանները որոշեցին ստեղծել մի մշտական հանձնաժողով՝ կազմված թուրքական և եվրոպական անդամներից, որն ուսումնասիրեր կայսրության ֆինանսական վիճակը, նախապատրաստեր բյուջեն և այլն։ 1897 թ. փետրվարի 2-ին եվրոպական տերությունների դեսպանաժողովը ավարտեց բարենորոգումների նախագծի քննարկումը։ Նախագիծը բաղկացած էր հետևյալ կետերից՝ Այդ նախագիծը, սակայն, մոռացության տրվեց, քանի որ 1897 թ. ապրիլին սկսվեց հույն-թուրքական պատերազմը, և եվրոպական տերությունները սուլթանական կառավարության հետ համատեղ հանդես եկան ընդդեմ Կրետե կղզու ապստամբների։
Էլթման
Էլթման (Eltmann), կոմունա Գերմանիայում, Բավարիայի տարածքում։ Ենթարկվում է Վերին Ֆրանկոնիայի վարչական շրջանին։ Բնակչությունը կազմում է 5265 մարդ (2010 թ.-ի դեկտեմբերի 30-ի տվյալներով) ։ Զբաղեցնում է՝ 39,97 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 6 74 133։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Ծանր ընթացքով սուր շնչառական համախտանիշ (SARS)
Ծանր ընթացքով սուր շնչառական համախտանիշը (SARS) վիրուսային բնույթի շնչառական հիվանդություն է, որն ունի զոոնոզ ծագում և ի հայտ է եկել 2000-ականների սկզբին, որի հարուցիչը հանդիսացել է SARS կորոնավիրուսի հայտնաբերված առաջին շտամը (SARS-CoV, SARS-CoV-1): 2004 թվականից մինչև 2019-ը՝ նոր SARS-ի (COVID-19) բռնկվելը, ամբողջ աշխարհում SARS-CoV-ի ոչ մի դեպք չի գրանցվել ։
2019-ին հայտնաբերվեց վիրուսի նոր շտամ ՝ SARS-CoV-2: Այս նոր շտամը՝ COVID-19-ը, դեռ շարունակվող 2019-20 կորոնավիրուսային համավարակի պատճառն է ։
Նշաններ և ախտանիշներ
Նախնական ախտանիշները նման են գրիպին, ներառում են՝ տենդ, մկանացավ, թուլություն, հազ, կոկորդի ցավ և այլ ոչ սպեցիֆիկ ախտանիշներ։ Միակ ախտանիշը, որն ընդհանուր է բոլոր հիվանդների համար տենդն է (բարձր ջերմություն՝ 38 °C և ավելի)։ SARS-ն, ի վերջո, կարող է բերել հևոցի և թոքաբորբի զարգացման։ Թոքաբորբը կարող է լինել ինչպես վիրուսային, այնպես էլ երկրորդային բակտերիալ թոքաբորբ։
SARS-ի գաղտնի շրջանի միջին տևողությունը 4-6 օր է, հազվադեպ կարող է լինել կարճատև՝ 1 օր։ Առավելագույն գաղտնի շրջանը կազմում է 14 օր ։
Փոխանցում
SARS-CoV-ի փոխանցման առաջնային ուղին հանդիսանում է լորձաթաղանթների կոնտակտը շնչառական կաթիլների կամ վիրուսով կոնտամինացված այլ իրերի (ֆոմիտներ) հետ։ Թեև SARS-ով հիվանդների մոտ երբեմն հանդիպում է փորլուծություն, այնուամենայնիվ, փոխանցման ֆեկալ-օրալ մեխանիզմն այստեղ չի գործում ։ SARS-CoV-ի հիմնական ռեպրոդուկցիոն համարը՝ R0-ն տատանվում է 2-ից 4-ի սահմաններում` կախված տարբեր տվյալների։ 2003 թ. ապրիլին ներդրված վերահսկողական միջոցառումները իջեցրեցին R0-ն մինչև 0,4 ։
Ախտորոշում
Դեպքը համարվում է հավանական, եթե կրծքավանդակի ռենտգեն նկարում առկա է ատիպիկ թոքաբորբի կամ շնչառական դիսթրես համախտանիշի պատկեր։
ԱՀԿ-ն ավելացրել է «լաբորատոր հաստատված SARS» կատեգորիա այն «հավանական» հիվանդների համար, ում մոտ չնայած դեռևս չկա ռենտգեն հետազոտությամբ դրական պատասխան, սակայն առկա է լաբորատոր հաստատված SARS՝ ընդունված թեստերից որևէ մեկով (ELISA, իմունոֆլուրեսցենտային անալիզ, ՊՌՇ) ։
SARS-CoV հիվանդի կրծքավանդակի ռենտգեն պատկերը միշտ չէ, որ միատեսակ է, ընդհանուր առմամբ ռենտգեն պատկերում երևում են փուխր ինֆիլտրատներ ։
Կանխարգելում
SARS-ի պատվաստանյութ դեռ չկա։ Կլինիկական մեկուսացումը և կարանտինը շարունակում են մնալ SARS–ի, այդ թվում՝ COVID-19-ի կանխարգելման ամենաարդյունավետ միջոցները։ Կանխարգելիչ այլ միջոցառումներից են՝
Հանրային առողջապահական բազմաթիվ կանխարգելիչ միջոցառումներ փորձել են վերահսկել օդակաթիլային մեխանիզմով հիվանդության տարածումը։ Այս միջոցառումները ներառում են՝ հիվանդության վաղ հայտնաբերում, վարակվածների մեկուսացում և անձնական պաշտպանիչ միջոցների կիրառում, ներառյալ՝ դիմակներ և պաշտպանիչ արտահագուստ ։ Բռնկման ընթացքում կատարված ուսումնասիրությունները պարզել են, որ բժշկական անձնակազմի կողմից ցանկացած դիմակի կիրառումը նվազեցնում է վարակման ռիսկը մոտ 80%-ով։ Օդանավակայաններում կատարվում են սկրինինգային գործընթացներ՝ վերահսկելով էպիդեմիկ վայրերից օդային ճանապարհորդությունները ։
SARS-CoV-ն առավել վարակիչ է ծանր հիվանդությունների առկայության դեպքում։ Հիվանդությունն առավել վարակիչ է երկրորդ շաբաթվա ընթացքում։ Վարակիչ շրջանի նման տևողությունը հաստատում է կարանտինի խիստ արդյունավետությունը։ Ախտանիշների դրսևորումից մեկ օր առաջ մեկուսացված անձինք հազվադեպ են հիվանդությունը փոխանցում մյուսներին ։
Բուժում
SARS-ը վիրուսային վարակ է, հետևաբար հակաբիոտիկներն անարդյունավետ են։ Հակաբիոտիկներ կարող են օգտագործվել, եթե զարգացել է երկրորդային մանրէային վարակի։ SARS-ի բուժումը հիմնականում օժանդակ է՝ հակաբորբոքայիններ, թթվածնային դիմակ, անհրաժեշտության դեպքում՝ արհեստական շնչառության սարքերի կիրառում։ Թոքերի շրջանում այտուցվածությունը նվազեցնելու նպատակով օգտագործում են հակավիրուսային դեղերի և ստերոիդների մեծ չափաբաժիններ։
SARS-CoV հիվանդները պետք է մեկուսացվեն նախազգուշական նկատառումներից ելնելով՝ սահմանափակելով այս հիվանդների հետ ցանկացած շփում, նվազագույնի հասցնելով բժշկական անձնակազմի SARS-ով վարակվելու հավանականությունը։ Որոշ դեպքերում սենյակի բնական օդափոխությունը՝ դռներն ու պատուհանները բացելով, նվազեցնում են սենյակի ներսում վիրուսի կոնցենտրացիան ։
SARS-ի կողմից հարուցված ավելի լուրջ վնասների մի մասը կարող է պայմանավորված լինել մարմնի սեփական իմունային համակարգի արձագանքով, որը հայտնի է, որպես ցիտոկինների փոթորիկ ։
2020 թվականի դրությամբ, SARS-ի բուժիչ կամ պաշտպանիչ պատվաստանյութ, որը և՛ անվտանգ, և՛ արդյունավետ է մարդկանց համար դեռ չի հայտնաբերվել ։ 2005 և 2006 թվականներին հրապարակված հետազոտական փաստաթղթերի համաձայն՝ SARS-ի բուժման համար նոր պատվաստանյութերի և դեղամիջոցների հայտնաբերումը ամբողջ աշխարհի կառավարությունների և հանրային առողջապահական կազմակերպությունների համար գերակա խնդիր է   ։ 2004 թվականի սկզբին պլանավորվել էր կամավորների կլինիկական փորձարկում ։
Կանխատեսում
Չինաստանում SARS-ից առողջացած որոշ հիվանդների վերաբերյալ տվյալները, ցույց են տվել լուրջ երկարատև հետևանքներ։ Առավել բնորոշ հետևանքներից են, ի թիվս այլ բաների, թոքային ֆիբրոզը, օստեոպորոզը և ավասկուլյար նեկրոզը, որոնք որոշ դեպքերում հանգեցրել են աշխատունակության կամ նույնիսկ ինքնասպասարկման ունակության լիակատար կորստի։ Կարանտինային ընթացակարգերի արդյունքում SARS-ով որոշ հիվանդների մոտ ի հայտ են եկել  հետվնասվածքային սթրեսային խանգարումներ (PTSD) և մեծ դեպրեսիվ խանգարումներ ։
Համաճարակաբանություն
SARS-ի 2003 թվականի հունիսին տեղի ունեցած համաճարակի ավարտին, դեպքերը կազմել են 8.422, դեպքերի մահացության մակարդակը (CFR)՝ 11% :
Կախված հիվանդի տարիքային խմբից, դեպքերի մահացության մակարդակը (CFR) տատանվում է 0%-ից մինչև 50% ։ Մահացությունը ցածր է 24 տարեկանից փոքր հիվանդների դեպքում (1%-ից պակաս)։ Մահացության ավելի բարձր ցուցանիշ նկատվում է 65 տարեկանից բարձր անձանց շրջանում (ավելի քան 55%) ։
Բռնկում Հարավային Չինաստանում
Վիրուսային բռնկում հայտնաբերվել է Չինաստանի Յունան նահանգում գտնվող քարանձավաբնակ չղջիկների գաղութում ։
Ըստ երևույթին, SARS համաճարակը սկսվել է Չինաստանի Գուանգդոնգ նահանգում 2002 թվականի նոյեմբերին, որտեղ նույն ամսին գրանցվել է առաջին դեպքը։ Հիվանդը՝ Գուանգդոնգի Շունդենի, Ֆոշայի ֆերմերը, բուժվում էր Ֆոշանի Առաջին ժողովուրդների հիվանդանոցում։ Հիվանդը մահացավ, իսկ նրա մահվան պատճառի վերաբերյալ հստակ ախտորոշում չտրվեց։ Չնայած ձեռնարկված որոշ կանխազգուշական միջոցառումների, Չինաստանի կառավարությունը մինչև 2003 թ. փետրվարը Առողջապահության Համաշխարհային Կազմակերպությանը չի տեղեկացրել այդ բռնկման մասին։ Տեղեկատվության բացակայության պատճառով համաճարակի վերահսկողությունն ուշացավ, ինչի արդյունքում Չինաստանի ժողովրդական հանրապետությունն արժանացավ միջազգային հանրության քննադատությանը։ Չինաստանը պաշտոնապես ներողություն խնդրեց ։
Տուժած պետությունների բազմաթիվ բուժաշխատողներ ռիսկի են դիմել և վտանգելով իրենց կյանքը՝ բուժել հիվանդներին՝ նախքան վարակի կանխարգելման եղանակների հայտնի լինելը ։
Տարածումն այլ շրջաններ
Համաճարակը հանրային ուշադրության կենտրոնում հայտնվեց 2003-ի փետրվարին, երբ Չինաստանից ճանապարհորդող ամերիկացի գործարար Ջոնի Չենի մոտ դեպի Սինգապուր թռիչքի ժամանակ թոքաբորբի նմանվող ախտանիշներ ի հայտ եկան։ Ինքնաթիռը կանգ առավ Վիետնամի Հանոյ քաղաքում, որտեղի Հանոյի ֆրանսիական հիվանդանոցումում գործարարը մահացավ։ Նրան բուժող բուժաշխատողներից մի քանիսի մոտ շուտով հայտնաբերվեց նույն հիվանդությունը։ Իտալացի բժիշկ Կառլո Ուրբանին  հաղորդեց ԱՀԿ-ին և Վիետնամական կառավարությանը այդ սպառնալիքի մասին։ Իսկ հետագայում նա նույնպես վարակվեց ։
Ախտանիշների և վարակի հայտնաբերումը հիվանդանոցի անձնակազմի շրջանում ահազանգ էր համաշխարհային առողջապահական մարմինների համար։ 2003 թ.-ի մարտի 12-ին ԱՀԿ-ն հանդես եկավ համաշխարհային ահազանգով, որին հաջորդեց Միացյալ Նահանգների հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնների առողջապահական ահազանգը։ SARS-ը տարածվեց Տորոնտոյում, Օտտավայում, Սան Ֆրանցիսկոյում, Ուլան Բատորում, Մանիլայում, Սինգապուրում, Թայվանում, Հանոյում, Հոնկոնգում։ Չինաստանի ներսում  տարածվեց Գուանգդոնգում, Գիրինում, Հեբեյում, Հուբեյում, Շենսիում, Ցզյունսում, Տյանցզինում և Ներքին Մոնղոլիայում։
Հոնկոնգ
Հոնկոնգում դեպքերի ևս մեկ ավելի մեծ խմբաքանակ կենտրոնացավ Ամոյի այգիների բնակարանային հատվածում։ Կա կասկած, ըստ որի հիվանդության տարածումը կապվում է բաղնիքի ջրահեռացման համակարգի անսարքություններով, ինչի արդյունքում կոյուղաջրերը, այդ թվում ՝ վիրուսի մասնիկներով վարակված, անցել են սենյակներ։ Հոնկոնգի քաղաքացիները անհանգստանում էին, որ տեղեկատվությունը բավականաչափ արագ չի հաղորդվում իրենց,այդ պատճառով էլ ստեղծեցին sosick.org կոչվող կայք, որը, ի վերջո, ստիպեց Հոնկոնգյան կառավարությանը ժամանակին տրամադրել SARS-ի հետ կապված ողջ տեղեկատվությունը ։
Տորոնտո
SARS- ի առաջին դեպքը Տորոնտոյում հաստատվեց 2003 թ. Փետրվարի 23-ին ։ Հոնկոնգ կատարած ուղևորությունից վերադառցող մի տարեց կնոջ՝ Քվան Սուի-Չուի հետ հասնելով Տորոնտո, վիրուսը սպանեց նրան մարտի 5-ին և, ի վերջո, վարակեց 257 անձի Օնտարիո նահանգում։ Այս բռնկման հետագիծը, բաժանվում է երկու փուլի՝ առաջինը կապված է նրա որդու՝ Թզե Չուի Կվայի հետ, ով Սկարբորոյ Գրեյսի հիվանդանոցում մարտի 13-ին մահանալով՝ հասցրեց վարակել այլ անձանց։ Դեպքերի երկրորդ խոշոր ալիքը կապված է Նյու Յորքի գլխավոր հիվանդանոցի հիվանդների, այցելուների և անձնակազմի շրջանում պատահական վարակման հետ։ ԱՀԿ-ն պաշտոնապես հեռացրեց Տորոնտոն վարակված տարածքների իր ցուցակից 2003 թվականի հունիսի վերջին ։
Վիրուսի նույնականացում
2003-ի փետրվարի վերջին, իտալացի բժիշկ Կառլո Ուրբանին կանչեցին Հանոյի Ֆրանսիական հիվանդանոց՝ տեսնելու ամերիկացի գործարար Ջոնի Չենին, ով բժիշկների կարծիքով հիվանդ էր ծանր գրիպով։ Ուրբանին հասկացավ, որ Չենի հիվանդությունը նոր և խիստ վարակիչ հիվանդություն է։ Նա դեպքն անմիջապես հաղորդեց ԱՀԿ-ին։ Նա նաև համոզեց Վիետնամի Առողջապահության նախարարությանը մեկուսացնել հիվանդներին և  ճանապարհորդներին՝ համաճարակի հետագա զարգացումը կանխելու նպատակով։ Այնուհետև ինքն էլ վարակվեց և 2003 թվականի մարտին մահացավ։
Հիվանդությունների վերահսկողության և կանխարգելման ազգային կենտրոնը և Կանադայի մանրէաբանության ազգային լաբորատորիան հայտնաբերեցին SARS գենոմը 2003 թվականի ապրիլին ։ Նիդեռլանդների Ռոտերդամ քաղաքի Էրազմուս համալսարանի գիտնականներն ապացուցեցին  SARS կորոնավիրուսի կապը հիվանդության զարգացման գործում։ Գիտափորձերում վիրուսով վարակված մակակների մոտ ի հայտ եկան նույն ախտանշաններն, ինչ SARS-ով վարակված  մարդկանց մոտ ։
2003 թվականի մայիսի վերջին, ուսումնասիրություններ անցկացվեցին Չինաստանի Գուանգդոնգ քաղաքաքի շուկաներում, որպես նմուշ վերցնելով վաճառվող վայրի կենդանիների սննդամթերքներ։ Արդյունքներից պարզ դրձավ, որ SARS-ի կորոնավիրուսով կարող են վարակված լինել ցիվետները ( Paguma sp.), նույնիսկ առանց վարակի կլինիկական նշանների առկայության։ Նախնական եզրակացությունն այն էր, որ SARS կորոնավիրուսը անցնում է քսենոտրանսպլանտացիոն պատնեշը ցիվետներից մինչև մարդ։ Գուանգդոնգ նահանգում սպանվեց ավելի քան 10,000 ցիվետ։ Վիրուսը հետագայում  հայտնաբերվեց նաև ջրարջանման շների (Nyctereuteus sp.), կզաքիսների (Melogale spp.) և տնային կատուների մոտ։ 2005 թ.-ին երկու ուսումնասիրություններ հայտնաբերեցին SARS-ի նման կորոնավիրուսներ չինական չղջիկների մոտ  ։
Ըստ վիրուսի ֆիլոգենետիկ ուսումնասիրությունների, մեծ հավանականություն կա, որ SARS կորոնավիրուսը ծագել է չղջիկներից ապա փոխանցվել մարդկանց՝ ուղղակիորեն կամ չինական շուկաների կենդանիների միջոցով։ Չղջիկների մոտ հիվանդությանը բնորոշ տեսանելի նշաններ չեն հայտնաբերվել, բայց դրանք համարվում են SARS կորոնավիրուսների բնական տերեր։ 2006-ի վերջին Հոնկոնգի համալսարանի հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման չինական կենտրոնի և Գուանչժուի հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնի գիտնականները գենետիկ կապ հաստատեցին ցիվիտների և մարդկանց SARS կորոնավիրուսների միջև ։
Գերգովիայի ճակատամարտ
Գերգովիայի ճակատամարտ, ռազմական բախում, որը տեղի է ունեցել մ․թ․ա․ 52 թվականին Գալլիայի Գերգովիա քաղաք-ամրոցի մոտ։ Միմյանց դեմ կռվել են պրոկոնսուլ Հուլիոս Կեսարի հրամանատարությամբ գործող հռոմեական բանակն ու Արվերնի ցեղի առաջնորդ Վերցինգետորիքսի հրամանատարությամբ գործող գալլական ուժերը․ վերջիններս հաղթել են։
Ծանր ընթացքով սուր շնչառական համախտանիշ (SARS)
Վիրուսի նույնականացում
2017 թվականի դեկտեմբերին՝ Չինաստանում առաջին անգամ հիվանդության բռնկումից հետո, տարիներ տևած որոնումների արդյունքում, հետազոտողները զեկուցեցին, որ գտել են Յունան նահանգում գտնվող հեռավոր քարանձավ, որտեղ բնակվում են կորոնավիրուս կրող բազմաթիվ չղջիկներ։ Հայտնաբերված բնական օջախում 2002-ին SARS-ի գլոբալ բռնկում առաջացրած վիրուսի բոլոր հայտնի շտամերն հայտնաբերվել էրն։ Հետազոտողները գտնում էին, որ SARS-ի ևս մեկ մահացու բռնկում կարող է առձանագրվել ցանկացած պահի։ Ինչպես նրանք էին նշում, հայտնաբերված քարանձավը, մոտակա գյուղից ընդամենը մեկ կիլոմետր հեռավորության վրա էր գտնվում ։
Գերգովիայի ճակատամարտ
Տեղանքը նույնացվել է Մերդոգնեի (այժմ՝ Գերգովիա) հետ, որը կենտրոնական Ֆրանսիայի Կլերմոն Ֆերան քաղաքի մոտ գտնվող գյուղ է՝ լեռան գագաթին։ Պահպանվել են երկաթի դարաշրջանի նախահռոմեական պարիսպներ ու որոշ ամրաշինություններ։ Ճակատամարտը հանրահայտ է Ֆրանսիայում, մասնավորապես հիշատակվել է «Աստերիքս» կոմիքսի «Asterix and the Class Act» գրքում։
Ծանր ընթացքով սուր շնչառական համախտանիշ (SARS)
Վիրուսի նույնականացում
Տարածվածության կանխում
Գերգովիայի ճակատամարտ
Նախապատմություն
Ինչպես մ․թ․ա․ I դարում Հռոմի և Գալլիայի միջև հակամարտություններից շատերի դեպքում, այս ճակատամարտի մասին ևս տեղեկության հիմնական աղբյուրը Կեսարի «Նոթեր Գալլական պատերազմի մասին» աշխատությունն է։ Գալլական աղբյուրներ չեն պահպանվել։
Ծանր ընթացքով սուր շնչառական համախտանիշ (SARS)
Վիրուսի նույնականացում
Առողջապահության Համաշխարհային Կազմակերպությունը առաջին անգամ ծանր ընթացքով սուր շնչառական համախտանիշի մասին հայտարարեց 2003 թվականի հուլիսի 5-ին։ Հաջորդ մի քանի տարվա ընթացքում Չինաստանում գրանցվեցին SARS-ով վարակվածության ևս 4 դեպք, մասնավորապես 2003 թվականի դեկտեմբերի և 2004 թվականի Հունվարի միջև։ Գրանցվել են նաև 3 իրարից անկախ լաբորատոր միջադեպեր, որոնց արդյունքում տեղի է ունեցել մարդկանց վարակում։ Այս դեպքերից մեկի ժամանակ լաբորատորիայի հիվանդ աշխատակիցը վարակեց մի քանի այլ մարդու։ SARS-ի շտամերի հետազոտման համար հարկավոր են BSL-3 (biosafety level, բիոանվտանգության մակարդակ) մակարդակի լաբորատոր պայմաններ։ SARS-ի ինակտիվացված շտամերի որոշ հետազոտություններ կարելի է կատարել BSL-2 մակարդակի պայմաններում։
Գերգովիայի ճակատամարտ
Նախապատմություն
Կառավարությունը Վերցինգետորիքսին քշել էր Արվերնիի մայրաքաղաք Գերգովիայից ։ Ք․ա․ 53 թվականի ձմռանը՝ մինչ Կեսարը զորք էր հավաքագրում Գալերի դեմ, նա վերադարձել է Գերգովիա, և նրան աջակցել են իր ցեղակից արվերնիները ։ Կեսարը նշել է, որ ինքը հայտնվել էր դժվար ընտրության առաջ․ նա կարող էր իր զորքերով հանգիստ անցկացնել ձմեռը, բայց դրանով ցույց կտար հռոմեացիների թուլությունը իրենց դաշնակից էդուիներին օգնելու հարցում, հետևաբար՝ կկորցներ վերջիններիս աջակցությունը։ Այդ պատճառով նա որոշել է Վերցինգետորիքսին մղել բաց ճակատամարտի, որով էլ վտանգի տակ է դրել ուտելիքի իր պաշարները, որոնք կարող էին սպառվել ։
Ծանր ընթացքով սուր շնչառական համախտանիշ (SARS)
Կենդանիներ
Բռնկման ժամանակ մի քանի կատուների և շների հետազոտությունները վիրուսի դրական պատասխան են տվել։ Այնուամենայնիվ, այս կենդանիները չեն հանդիսանում վարակի տարածման աղբյուր ։
Գերգովիայի ճակատամարտ
Նախապատմություն
Ագեդինկումում (այժմյան Սանս, Յոն դեպարտամենտ, Բուրգունդիա) թողնելով երկու լեգեոն և ամբողջ պարենը՝ Կեսարն առաջնորդել է մնացած լեգեոններին դեպի Գերգովիա՝ ճանապարհին պաշարելով Վելլաունոդունում, Ցենաբում և Նովիոդունում քաղաք-ամրոցները, որով և ստիպել է Վերցինգետորիքսին դուրս գալ բաց ճակատամարտի և հաղթել է նրան Նովիոդունումի մոտ ։ Դրանից հետո Կեսարը պաշարել և գրավել է Ավարիկումը և թարմ պաշարներ հավաքել այնտեղ։ Զորքերն Ավարիկումում հանգստացնելուց հետո իր գլխավոր լեգատ (բարձրաստիճան ռազմական պաշտոնյա) Տիտուս Լաբիենոսին չորս լեգեոնի հետ ուղարկել է հյուսիս, որպեսզի հյուսիսային գալերը չկարողանան խանգարել իրեն արվերնիների դեմ արշավի ժամանակ։
Ծանր ընթացքով սուր շնչառական համախտանիշ (SARS)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վարակիչ հիվանդություններ Կատեգորիա:Վարակիչ հիվանդություններից մահացածներ Չինաստանում Կատեգորիա:Համաճարակաբանություն Կատեգորիա:Համաճարակներ Կատեգորիա:Թոքաբորբ
Գերգովիայի ճակատամարտ
Նախապատմություն
Դրանից հետո Կեսարն ուղղություն է վերցրել դեպի Գերգովիա, որի մասին Վերցինգետորիքսը հավանաբար կռահել է։ Գերգովիայի բարձրավանդակը հազար երկու հարյուր ֆուտ բարձր էր իրեն շրջապատող հարթավայրից։ Դա մի սարահարթ էր, որն ուներ մեկ ու կես մղոն երկարություն և մեկ երրորդ մղոն լայնություն։ Տեղանքը շահեկան էր, քանի որ կար միայն մեկ մուտք և անգամ փոքրիկ զորախումբը կարող էր պաշտպանել այն ։
Այդ պատճառով Վերցինգետորիքսը հատել է Էլավ խոշոր գետը (այժմ Ալյե, Լուար գետի վտակներից մեկը) և սկսել ափով վեր ու վար շարժվել՝ հետևելով Կեսարի շարժումներին ու իր հետևից կամուրջները ոչնչացնելով, որի նպատակը, հավանաբար, գետանցման ժամանակ վերջինիս զորքերի քանակը կրճատելն էր։ Հասկանալով Վերցինգետորիքսի նպատակը՝ Կեսարը որոշել է խաբել նրան ու գետն անցել հենց նրա քթի տակ ։
Մյուս մասի օգնությամբ Կեսարն արագորեն վերականգնել է ավերված կամուրջը, ուղարկել զորքի առաջին մասի հետևից, որը հաջորդ օրը միացել է իրենց ու վերականգնված կամրջով անցել են գետը ։ Հասկանալով, որ իրեն խաբել են, Վերցինգետորիքսն ուղղվել է հարավ՝ Կեսարին Գերգովիայի մոտ ջախջախելու։
Ճակատամարտ
Հինգ օր անց Կեսարը հասել է Գերգովիա ։ Հասկանալով, որ լեռնային դիրքը վտանգավոր կդարձնի ճակատային հարձակումը, նա որոշել է ապավինել պաշարման իր տակտիկային (մարտավարությանը)։ Ժամանելիս նա պարզել էր, որ գալերի հսկողության տակ մի փոքրիկ բլուր կար, որը մեծ կարևորություն ուներ Գերգովիան պահելու հարցում․ այդտեղից էին նրանք տանում ջուր, հացահատիկ և անասնակեր։
Պաշարման ընթացքում էդուի ցեղի առաջնորդներին Վերցինգետորիքսը գաղտնի պատվիրակների միջոցով կաշառել է ոսկով ու ապատեղեկատվությամբ ։ Կեսարը համաձայնություն է ունեցել էդուիների հետ, որ նրանց 10,000 մարդ պետք է հսկի իր պարենը։ Վերցինգոտերիքսը համոզել էր առաջնորդ Կոնվիկտոլիտավիսին, որին Կեսարն էր ցեղապետ նշանակել, որ հրամայի այդ նույն մարդկանց միանալ իրեն՝ քաղաք-ամրոց ժամանելուն պես ։ Էդուիները հարձակվել են պարենի քարավանն ուղեկցող հռոմեացիների վրա ու Կեսարին շփոթմունքի մատնել։
Հասկանալով, որ վտանգված են իր զինվորների օրաբաժինները՝ Կեսարը պաշարումից հանել է չորս լեգեոն, շրջապատել էդուիների բանակն ու պարտության մատնել նրանց ։ Էդուիների՝ հռոմեասեր խառնախումբը կրկին վերստանձնել է նրանց առաջնորությունն, ու Կեսարը Գորգովիա է վերադարձել 10,000 էդուի հեծյալներով։ Այն երկու լեգեոնը, որ նա թողել էր պաշարումը շարունակելու համար, Վերցինգետորիքսի ավելի մեծ թվաքանակով ուժերին ծովածոցի մոտ պահելիս հայտնվել էին մեծ ճնշման տակ ։
Կեսարը նաև հասկացել էր, որ պաշարումը կձախողվեր, եթե նա Վերցինգետորիքսին չիջեցներ բարձունքներից։ Նա մեկ լեգեոնին օգտագործել է որպես խայծ, իսկ մյուսների հետ շարժվել դեպի ավելի բարենպաստ տարածք՝ գրավելով գալերի երեք ճամբար։ Հետո նա համընդհանուր նահանջի հրաման է տվել՝ գայթակղելով Վերցինգետորիքսին իջնել բարձունքներից, սակայն իր զորքի մեծ մասն այդ հրամանը չէր լսել։ Դրա փոխարեն, ոգևորված գալերի ճամբարների գրավման հեշտությամբ, նրանք շեշտակի շարժվել են դեպի քաղաք ու ուղիղ գրոհել դրա վրա։ Այդ պահին վրա են հասել էդուիները, սակայն հռոմեացիները նրանց սկզբից թյուրիմացաբար որպես թշնամի են ընդունել, ու Կեսարն ստիպված է եղել իր բանակում մարտական կարգ վերահաստատել։
Հարձակման աղմուկն ազդանշան է հանդիսացել Վերցինգոտերիքսի համար, որը ժամանել և հռոմեացիներին ու էդուիներին տեսել է անմիջապես Գերգովիայի պարիսպների տակ։ Նա հեծելազորային հարձակում է իրականացրել ու ջախջախել թշնամու շարքերը։ Հետո հեծյալները թողել են իրենց ձիերն ու միացել հետևակին՝ ծանր կորուստներ պատճառելով հռոմեացիներին։
Հետևանք
Հաշվի առնելով իր կորուստները՝ Կեսարը հրամայել է նահանջել։ Նա վերացրել է պաշարումն ու փախել դեպի հյուսիսում գտնվող էդուիների հողերը։ Վերցինգետորիքսը հետապնդել է Կեսարի բանակին՝ այն բնաջնջելու նպատակով։ Այդ ընթացքում Լաբիենուսն ավարտել է հյուսիսում իր արշավանքն ու իջել հարավ։ Լաբիենուսի կորպուսին միանալուց հետո Կեսարն իր միացյալ բանակն առաջնորդել է դեպի հարավ ու պատերազմը շարունակվել է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գալլական պատերազմների ճակատամարտեր Կատեգորիա:Պաշարումներ Կատեգորիա:Հին Հռոմի ճակատամարտեր Կատեգորիա:Հուլիոս Կեսար Կատեգորիա:Կելտեր Կատեգորիա:Հռոմի հանրապետության ճակատամարտեր
Բալթիմորի գեղարվեստի թանգարան
Բալթիմորի գեղարվեստի թանգարան (Baltimore Museum of Art, համառոտ` BMA), գեղարվեստի թանգարան ԱՄՆ-ի արևելքում` Բալթիմոր քաղաքում։
Հիմնադրվել է 1914 թվականին։ Թանգարանի շենքը կառուցվել է 1929 թվականին, դասական ոճի շինություն է` Ջոն Ռասել Պոուպի նախագծով կառուցված հին հռոմեական տաճարի նմանությամբ։ Բալթիմորի գլխավոր թանգարանի կոչմանն արժանանալու համար մրցում է Ուուլթերսի գեղարվեստի թանգարանի հետ։
Պատմություն
1904 թվականի մեծ հրդեհից հետո, որը վնասել էր քաղաքի կենտրոնը, որոշում ընդունվեց վերամշակել Բալթիմորի թանգարանի ստեղծման գլխավոր պլանը։ 1914 թվականին ստեղծված Քաղաքային գեղարվեստի թանգարանի սկզբնական հավաքածուն տեղակայվեց Պիբոդի կոնսերվատորիայում։ Հավաքածուն մի քանի անգամ փոխեց իր տեղակայության վայրը, մինչև որ 1927 թվականին Ջ.Պոուպի նախագծով և ճարտարագետ Հենրի Ադամսի մասնակցությամբ ստեղծված եռահարկ շինությունը 1929 թվականին բացվեց հանրության առջև։
Թանգարանի հավաքածուն ավելացավ մասնավոր հարուստ նվիրատվությունների շնորհիվ, ինչը պահանջում էր ընդլայնել թանգարանի տարածքը։ 1950 թվականին կառուցվեց Սեյդի Մեյի թևը (Saidie A. May Wing), 1956 թվականին` Վուդվորդի թևը (Woodward Wing), իսկ 1957 թվականին` Կոունի թևը (Cone Wing): Շինության այդ նոր բաժինները նախագծել են ճարտարապետներ Ռենը (Wrenn), Լյուիսը (Lewis) և Ջենքսը (Jencks) Պոուպի սկզբնական շինության ոգով։
Հավաքածու
Թանգարանի հավաքածուն ներառում է 90 000 ցուցանմուշ։ Եվրոպական ավանդական արվեստից բացի հետաքրքրության են արժանի նախակոլումբոսյան քաղաքակրթությունների, խաղաղօվկիանոսյան կղզիների և Ասիայի արվեստի բաժինները, Անտիոքի անտիկ խճանկարների և Կոուն քույրերի հավաքածուները։ Առանձին թև է հատկացված ժամանակակից արվեստի ցուցադրությանը։
Աֆրիկյան արվեստ
Բալթիմորի գեղարվեստի թանգարանն ԱՄՆ-ի առաջին թանգարաններից մեկն է, որ ցուցադրում է աֆրիկյան արվեստի հավաքածու։ Դրա մեծ մասը թանգարանին են նվիրաբերել Ջանեթ և Ալան Վյուրցբուրգերները (Wurtzburger) 1954 թվականին։ Այսօր հավաքածուն ներառում է ավելի քան 2000 առարկա Հին Եգիպտոսից մինչև ժամանակակից Զիմբաբվե, ինչպես նաև աֆրիկյան տարբեր մշակույթների նմուշներ` ներառյալ արվեստի տարբեր տեսակներ, գլխի զարդեր, դիմակներ, քանդակներ, գործվածքներ, զարդեր, շքահանդեսային զենքեր և կերամիկա։
Ներկայացված է նաև աֆրիկյան ժամանակակից արվեստը։
Ամերիկյան արվեստ
Թանգարանն ունի ամերիկյան մշակույթի աշխարհի լավագույն հավաքածուներից մեկը, որը ներառում է գաղութային շրջանից մինչև 20-րդ դարի վերջը։ Հասկանալի պատճառներով շատ լավ է ներկայացված Բալթիմորի արվեստը` Չարլզ Պիլի, Ռոմբրանդ Պիլի և այդ ընտանիքի այլ անդամների դիմանկարները, «Սամուել Կիրկ և որդի» ընկերության արծաթները, Ջոն և Հյու Ֆինլիների պատրաստած կահույքը։
Գեղանկարչության հավաքածուի մեջ ներառված են 18-19-րդ դարերի դիմանկարներ, բնանկարներ և ամերիկյան իմպրեսիոնիզմից մինչև մոդեռնիզմի այլ կտավներ, այդ թվում` Ջոն Սինգլտոն Կոպլիի, Թոմաս Սալիի, Թոմաս Իկինսի, Ուիլյամ Քենդալի, Ջոն Սինգեր Սարջենթի, Չայլդ Հասսամի և Թոմաս Հարթ Բենթոնի աշխատանքները։
Ցուցադրությունը լրացնում են փորագրությունների և նկարների հավաքածուները, ինչպես նաև ժամանակակից լուսանկարները, այդ թվում` Իմոջեն Քանինգեմի, Ման Ռեյի, Պոլ Ստրենդի և Ալֆրեդ Ստիգլիցի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի թանգարաններ
Գերմանա-հայկական ընկերություն
Գերմանա-հայկական ընկերություն, հասարակական կազմակերպություն։ Հիմնվել է Գերմանիայում 1914 թ., արևմտահայերին օգնություն կազմակերպելու նպատակով։ 1894-96 թթ. հայկական կոտորածները Օսմանյան կայսրությունում առաջացրին տարբեր երկրների առաջադեմ մտավորականության ցասումն ու զայրույթը։ Շատ ականավոր գործիչներ դատապարտեցին խաղաղ հայ բնակչության նկատմամբ թուրքական բարբարոսական քաղաքականությունը, հանդես եկան ի պաշտպանություն հայ այրիների ու որբերի։ Գերմանիայում կազմակերպվեցին հայերի օգնության ընկերություններ, մեկը՝ Մայնի Ֆրանկֆուրտում, Էռնստ Լոհմանի նախաձեռնությամբ, մյուսը՝ Ֆրիզդորֆում` դոկտոր Յո. Լեփսիուսի ղեկավարությամբ։ Այդ ընկերություններն Արևմտյան Հայաստանում հիմնեցին մի շարք որբանոցներ, Ուրֆայում՝ գորգի ֆաբրիկա, որտեղ աշխատում էին հայ այրիները։ Յո. Լեփսիուսի նախաձեռնությամբ ընկերությունները միավորվեցին Գերմանա-հայկական ընկերության մեջ։
1914 թ. հունիսին Բեռլինում տեղի ունեցավ ընկերության առաջին նիստը, որտեղ ընկերության նախագահ ընտրվեց Յոհաննես Լեփսիուսը, տեղակալներ՝ Պաուլ Ռորբախը և Ջեյմս Գրինֆիլդը, գործավարներ՝ Է. Շտիրը և Ա. Իսահակյանը։ Գերմանա-հայկական ընկերության խնդիրներն էին՝ գերմանահայկական մշակութային կապերի զարգացումը, հայ ժողովրդի պատմության ու մշակույթի ծանոթացումը գերմանական հասարակության։ 1914 թ. ամռանը լույս է տեսել ընկերության «Մեսրոպ» ամսագիրը՝ գերմ. և հայերեն (հրատարակվել է մեկ համար)։
Գերմանական դիվանագիտությունն ի սկզբանե ձգտում էր Գերմանա-հայկական ընկերությունն օգտագործել իր նպատակների համար։ Կ. Պոլսում գերմանական դեսպանությունն ընկերության ղեկավարությանն առաջարկեց ազդել արևմտահայերի վրա՝ լոյալ դիրք գրավելու թուրքական կառավարության նկատմամբ։ Ընկերության ղեկավարությունը համաձայնեց դրա հետ՝ պատերազմի ավարտից հետո Արևմտյան Հայաստանում նախատեսված ռեֆորմների իրականացման համար գերմանական կառավարությունից պաշտոնական երաշխիք ստանալու պայմանով։ Պարտավորության (որը, սակայն, մնաց թղթի վրա) տակ ստորագրեց Գերմանիայի արտաքին գործերի պետական քարտուղարի օգնական Ցիմերմանը։ Երբ Թուրքիայի ղեկավարները սկսեցին հայերի ջարդն ու տեղահանությունը, ընկերության նախագահ Յո. Լեփսիուսը մեկնեց Կ. Պոլիս, հանդիպեց էնվեր փաշայի հետ, պահանջեց դադարեցնել հայերի զանգվածային կոտորածները, բայց ստացավ կտրական մերժում։ Վերադառնալով Բեռլին՝ 1915 թ. հոկտեմբերի 9-ին Գերմանա-հայկական ընկերության ժողովում հաղորդում տվեց արևմտահայության ցեղասպանության և տեղահանության մասին։ Ժողովի մասնակիցները նամակ հղեցին Գերմանիայի կանցլերին՝ խնդրելով արգելել հայության նկատմամբ կիրառվող վայրագությունները։ Սակայն խնդրանքը մնաց անպատասխան, գերմանական կառավարությունը չձեռնարկեց որևէ միջոց։ 1918 թ. ապրիլի 22-ին ընկերությունը դիմում հղեց ռայխստագին՝ պահանջելով ձեռք առնել անհրաժեշտ միջոցներ հայերի ցեղասպանությանը վերջ տալու համար։ Այս դիմումը ևս մնաց անհետևանք։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանություն
Կորածները տիեզերքում (հեռուստասերիալ, 2018)
Կորածները տիեզերքում (Lost in Space), ամերիկյան ֆանտաստիկ սերիալ տիեզերական գաղութարար ընտանիքի արկածների մասին, որոնց նավը շեղվել է ուղղուց։ Այն համարվում է համանուն սերիալի (1965 թվական) րիմեյքը։ Մեթ Սազամը և Բերք Շարփլեսը սցենարի հեղինակներն են։ Առաջին եթերաշրջանը կազմվելու է 10 սերիաներից, իսկ պրեմիերան նախատեսված է Նեթֆլիքս ցանցում 2018 թվականին ։
Զակ Էստրինը լինելու է սերիալի շոու-ղեկավար։ Նա հայտնի է «Փախուստ» սերիալի վրա աշխատելով ։
Սյուժե
Սերիալի գործողությունները կատարվելու են 2046 թվականին։ J2 տիեզերագնացը կորչում է տիեզերքում և կործանվում է մի մոլորակի վրա, որը գտնվում է իր նշանակված կետից մի քանի լուսնային տարի հեռավորության վրա։ Նրա բնակիչները (Ռոբինսոնների ընտանիքը) ստիպված են հարմարվել և ապրել նոր պայմաններում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նեթֆլիքսի բնօրինակ ծրագրեր Կատեգորիա:Անգլերեն հեռուստասերիալներ
Երեք կաբալյերոները
«Երեք կաբալյերոները» («The Three Caballeros»), մուլտֆիլմ։ Ռեժիսոր՝ Նորման Ֆերգյուսոն։ Արտադրվել է ԱՄՆ-ում, 1944 թվականին։ Տևողությունը՝ 69 րոպե (չհաշված տիտրերը)։ Այն Ուոլթ Դիսնեյի նկարահանած 7-րդ լիամետրաժ մուլտֆիլմն էր։
Մուլտսերիալը արժանացել է «Օսկար»-ի, երաժշտական նվագակցման համար։ Պարային շարժումների նկարահանման ժամանակ օգտագործել են անիմացիայի տեխնիկան, որտեղ միավորվեցին և՛ անիմացիոն հերոսները, և՛ կենդանի դերասանները։ 1940 թվականներին այն Դիսնեյի երկրորդ «փաթեթավորված» մուլտֆիլմն էր։ ԽՍՀՄ-ում նույնպես թողարկվել է մուլտֆիլմը, որի թարգմանությունը կատարել էր Ալեքսեյ Միխալյովը։
Սյուժե
Մուլտսերիալը Դոնալդ Դաքի Լատինական Ամերիկայում ճանապարհորդությունների մասին է։ Նրա էքսկուրսավարներն էին Հոզե Կարիոկա (José Carioca) թութակը և Պատչինո (Panchito) աքլորը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1944 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:1944 մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Walt Disney Pictures ֆիլմեր Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր երեխաների մասին
Love & Hate
«Love & Hate», բրիտանացի երգիչ և երգերի հեղինակ Մայքլ Կիվանուկայի երկրորդ ստուդիական ալբոմ։ Այն թողարկվել է 2016 թվականի հուլիսի 15-ին Polydor Records (ՄԹ) և Interscope Records (ԱՄՆ) լեյբլների միջոցով։
Պատմություն
«Love & Hate» ալբոմը հետևել է Կիվանուկայի 2012 թվականին թողարկված և Mercury Prize-ին արժանացած «Home Again» ալբոմին։ Այն արտադրվել է Danger Mouse-ի, Inflo-յի և Փոլ Բաթլերի կողմից։ Love & Hate» ալբոմի կազմում երեք սինգլ է թողարկվել։ Առաջին՝ «Black Man in a White World» սինգլը թողարկվել է 2016 թվականի մարտի 28-ին և ուղեկցվել է Հիրո Մուրաիի կողմից նկարահանված երաժշտական տեսահոլովակով։ Երկրորդ՝ «Love & Hate» սինգլը թողարկվել է 2016 թվականի ապրիլի 7-ին։
Մեդիայում
«Cold Little Heart» երգը հայտնի է նաև այն բանով, որ օգտագործվել է որպես HBO-ի «Մեծ փոքր ստեր» հեռուստասերիալի բացող երգ ։
Քննադատների ընդունելություն
Իր թողարկումից հետո «Love & Hate» ալբոմը երաժշտական քննադատների կողմից դրական գնահատականների է արժանացել։ Metacritic-ում այն 86/100 միավոր է ստացել՝ հիմնված 23 ակնարկների վրա ։ The Telegraph-ն ասել է․ «Սա ալբոմ է, որը հնչում է որպես ինքնին երաժշտության աշխարհը »
Իտաժուիպի
Իտաժուիպի  (Itajuípe), համայնք Բրազիլիայում՝ Բաիա նահանգի կազմում։ Գտնվում է Բաիա նահանգի հարավային մարզզում։ Մտնում է Իլեուս Իտաբունա գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 20746 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 295,912 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 70,1 մարդ/կմ²։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Բաիա նահանգի բնակավայրեր
Քերոլայն
Քերոլայն (Caroline Atoll), Լայն կղզեխմբի ամենաարևելյան օղակղզի (մարջանի մանեկաձև կղզի)։ Այն պատկանում է Կիրիբատի պետությանը։ Քերոլայնի մյուս անունը Միլլենիում (կամ Հազարամյակի կղզի) է։
Դացե Ռուկշանե
Դացե Ռուկշանե (Dace Rukšāne, ), լատվիացի արձակագիր, դրամատուրգ, սցենարիստ, թարգմանիչ, հրապարակախոս, խմբագիր։
Քերոլայն
Քերոլայնն առաջին անգամ եվրոպացիների կողմից նկատվեց 1606 թվականին, այնուհետև 1868 թվականին այն միացավ Բրիտանիային և վերջապես 1979 թվականին դարձավ միկրոնեզիայի Կիրիբատի պետության մաս։ Չնայած թռչնաղբի (գուանո) վերամշակմանը, կոպրայի (կոկոսային ընկույզի) արտադրությանը և 19-րդ, 20-րդ դարերի ոչ շատ բնակեցված լինելուն՝ Քերոլայն օղակղզին համարվում է մարդու կողմից ամենաքիչ անհանգստացված կղզիներից մեկը։ Քերոլայնը հանդիսանում է արմավյան գող կոչվող ծովախեցգետնի ամենամեծ քանակ ունեցող տեղամասը և ծովային թռչունների ձվադրման կարևոր տեղամասերից մեկը՝ հատկապես սև ջրածիծառի համար։
Դացե Ռուկշանե
Ծնվել է Ռիգայում 1969 թվականին։ Երեք վեպերի՝ «Սիրավեպիկ» (2002), «Բեատրիսի անկողնային պատմությունները» (2002), «Ինչու էիր լաց լինում» (2003), պատմվածքների ժողովածուների՝ «Հարյուր սեքսոտ շաբաթ օր» (2005), «Զրույցներ հարաբերությունների մասին» (2008), «Կիպսալայի թռչունները» (2009), և էսսեների հեղինակ է։ Նրա ստեղծագործությունները թարգմանվել են գերմաներեն, դանիերեն, անգլերեն և ռուսերեն։ Անգլերենից Ռուկշանեի թարգմանությամբ լույս են տեսել Իվ Էնցլերի «Հեշտոցի մենախոսությունները» (2004) պիեսը, Հենրի Միլերի «Ուղղակի խենթանում եմ Հարրիի համար» վեպը «Այդ խենթ, խենթ Հարրին» անվանումով (2005) և բեմադրվել են Լատվիայի բեմերում։ Այս գրքում ներկայացված են Դացե Ռուկշանեի «Կիպսալայի թռչունները» ժողովածուից երկու պատմվածք։
Քերոլայն
Կղզին համաշխարհային ճանաչում ստացավ 2000 թվականին, երբ 1995 թվականին անցկացվեց օրվա փոփոխության գիծը, Քերոլայնը դարձավ Երկրի առաջին կետը, որը դիմավորեց 2000 թվականի հունվարի 1-ը։
Աշխարհագրություն և կլիմա
Քերոլայն օղակղզին գտնվում է Լայն կղզեխմբի հարավարևելյան մասում, որն իրենից ներկայացնում է 1500 կիլոմետր ձգվող օղակղզիների շղթա։ Այն ունի կիսալուսնաձև կառուցվածք (3,76 կմ²) և կազմված է 39 մոտուներից (օղակղզին շրջապատող փոքր առանձին կղզիներից), որոնք իրենց հերթին շրջապատում են նեղ ծովալճակը։ Տարածվելով հյուսիսից հարավ՝ մոտավորապես 9,7 կիլոմետր և արևելքից արևմուտք՝ 2,3 կիլոմետր օղակղզու կղզյակները ծովի մակարդակից բարձր են ընդամենը 6 մետր ։ Նրանք կազմված են ավազաքարային գոյացություններից, կրաքարային նստվածքներից և շրջապատված են առափնյա ծանծաղուտներով։
Դացե Ռուկշանե
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լատիշ դրամատուրգներ Կատեգորիա:Լատիշ թարգմանիչներ Կատեգորիա:Լատվիացի խմբագիրներ Կատեգորիա:Լատվիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Լատիշ արձակագիրներ Կատեգորիա:Լատիշ գրողներ Կատեգորիա:Լատիշ սցենարիստներ
Քերոլայն
Աշխարհագրություն և կլիմա
Քերոլայն օղակղզու հիմնական մասը ձևավորում են 3 խոշոր մոտուներ՝ Նեյք կղզի (1,04 կմ²), Լոնգ կղզի (0,76 կմ²) և Հարավային կղզին (1,07 կմ²) ։ Մնացած մանր կղզյակները իրենց անունները ստացել են 1998 թվականին՝ Անժելա և Քեմերոն Կեպլերների անցկացրած էկոլոգիական հետազոտությունների ընթացքում։ Այս կղզյակները կարելի է բաժանել 4 հիմնական խմբերի՝ Հարավային Նեյքի կղզիներ, Կենտրոնական Լիուորդի կղզիներ, Հարավային Լիուորդի կղզիներ և Ուինդուորդի կղզիներ (տես. քարտեզը)։ Հարյուրամյա դիտարկումների արդյունքում պարզվել է, որ Քերոլայն օղակղզու կղզիների մի մասը փոթորիկների ազդեցությամբ անցել է ջրի տակ, իսկ նույն ժամանակ որոշներն ընդհակառակը առաջացել են, իսկ մեծ կղզիների ափագիծը բավականին նշանակալի փոփոխությունների է ենթարկվել ։
Կղզու կենտրոնում գտնվող ծովալճակը, որն ունի 9 կմ երկարություն և 500 մետր լայնություն, հանդիսանում է 5-ից 7 մետր խորություն ունեցող ծանծաղուտ ։ Արգելապատնեշային խութից մինչև ափ հեռավորությունը 500 մետր է, բայց որոշ աղբյուրների համաձայն 1 կիլոմետր է ։ Կղզում բացակայում են բնական նավահանգիստները, ծովախորշերն ու խորը նեղուցները, որոնցով հնարավոր կլիներ անցնել ծովալճակ։ Մակընթացության ժամանակ՝ նեղ նեղուցներով, ծովալճակ թափվող ջուրն անընդհատ շրջապատված է մնում խութերով։ Հիմնականում ափ են իջնում Հարավային կղզու հյուսիսարևմտյան մասում ։
Ցամաքում բացակայում է մշտական քաղցրահամ ջրի աղբյուրը, սակայն Նեյք և Հարավային կղզիների ստորգետնյա հատվածներում կան ջրային շերտեր։ Դրա համար այնտեղ կառուցվել են ջրհորներ, որպեսզի ժամանակավոր բնակչությանն ապահովեն խմելու ջրով ։
Քերոլայնի հողը հիմնականում աղքատ է, այն բաղկացած է խութերի կտորներից և ավազից։ Բերրի հողերը միայն կղզու կենտրոնական մասում են, որոնք ծածկված են թփուտներով։ Այն տեղերում, որտեղ կա թռչնաղբ, հողը հարուստ է ազոտով։ Բայց պետք է նշել, որ նույնիսկ կղզու ամենաշատ թփուտներ ունեցող հատվածներում հողի շերտը կազմում է ընդամենը մի քանի սանտիմետր ։
Քերոլայն կղզու կլիման, ինչպես Կիրիբատի պետության մեծ մասի կլիման, արևադարձային ծովային է՝ հետևաբար շոգ և խոնավ։ Կղզու միջին տարեկան ջերմաստիճանը կազմում է +28-ից +32 °C : Օղակղզին գտնվում է անկայուն տեղումների գոտում, բայց տարեկան այստեղ թափվում է մոտավորապես 1500 մմ անձրև։ Մակընթացության մակարդակը 0,5 մետր է։ Քամին առավելապես փչում է հյուսիս-արևելքից, որի հետևանքով կղզու հողմահայաց մասը ենթարկվում է ծովային ալիքների ներգործությանը ։
Քերոլայնը աշխարհի ամենակտրված (հեռու) կղզիներից մեկն է ։ Նրան ամենամոտ կղզին՝ Ֆլինտը հեռու է 230 կիլոմետր, իսկ ամենամոտ, բնակչություն ունեցող կղզին՝ Ծննդյան կղզին է, որը Քերոլայնից հեռու է 1500 կմ։ Կիրիբատի պետության մայրաքաղաք՝ Հարավային Տարավան, հեռու է 4200 կիլոմետր, իսկ Հյուսիսային Ամերիկան՝ 5100 կմ։
Բուսական և կենդանական աշխարհ
Քերոլայն օղակղզում՝ որսագողության հետևանքով, վերացման եզրին է գտնվում կանաչ ծովային կրիան ( Chelonia mydas), որը ձվադրում է կղզու ծովափին ։ Կղզում կարելի է հանդիպել նաև թաիթյան կռոնշնեպին ( Numenius tahitiensis), որը չվում է այստեղ Ալյասկայից (այս թռչունի քանակը նույնպես խոցելի է) ։
Կղզում նշված են մոտավորապես 20 տեսակի բույսեր, որոնք աճեցվել են մարդու կողմից. օրինակ՝ Իպոմեյան։ Քերոլայնում շների և կատուների հայտնվելու պատճառով, ծովային թռչունները սկսեցին չձվադրել Մոտու Ատա-Ատա կղզում ։
Նախապատմություն
Համարվում է, որ Քերոլայն օղակղզին առաջացել է «տաք հրաբխային կետից», որը էրոզիայից հետո դարձավ կորալային խութերի համար բնակատեղի։ Սակայն այս երկրաբանական գործընթացը պատկերացնելը շատ դժվար է, կարելի է ենթադրել, որ Լայն կղզեխմբի կղզիներն առաջացել են ավելի քան 40 միլիոն տարի առաջ (քանի որ կղզիները ձգված են հյուսիսից հարավ), մինչև Խաղաղօվկիանոսյան սալի շարժման ուղղության փոփոխությունը։ Ենթադրաբար այսպես է առաջացել նաև Տուամոտու կղզեխումբը ։
17-ից 19-րդ դար
Առաջին եվրոպացին, ով տեսել է Քերոլայն օղակղզին, համարվում է պորտուգալացի ծովագնաց Պեդրո Ֆերնանդես Կիրոսը։ Նա հայտնաբերել է այս կղզին 1606 թվականի փետրվարի 21-ին։ Իր փաստաթղթերում օղակղին անվանվել էր Սան Բերնարդո ։ Կղզին երկրորդ անգամ հայտնաբերվել է «Պրովիդենս» նավի նավապետ՝ Ուիլյամ Ռոբերտ Բրոտոնի կողմից, 1795 թվականի դեկտեմբերի 16-ին։ Վերջինս կղզին անվանեց սըր Պ. Ստեֆենսի աղջկա պատվին Կարոլինա (հետագայում Քերոլայն) ։ 1821 թվականին կղզին նկատվել է անգլիական «Սուպլայ» կետորսիչ նավի կողմից և անվանվել նավապետի պատվին՝ Տորնտոն։ Օղակղզու մյուս անվանումների կողքին հանդիպում են նաև Հյորսթ, Քլարք կղզի և Անկախության կղզի անունները։ 1825 թվականին կղզու մոտով է անցել ԱՄՆ-ի ռազմածովային ուժերի «Դոլֆին» նավը, իսկ 1835 թվականին կետորսիչ նավը։
Տահիտի կղզուց մի ընկերություն 1846 թվականին նախաձեռնեց բնակեցնել կղզին, իսկ բնակիչները պետք է զբաղվեին կոպրայի արտադրությամբ, սակայն փորձը հաջողությամբ չպսակվեց։ Անհաջողության պատճառը ֆինանսական մեծ ծախսերն էին։ 1868 թվականին կղզի եկավ բրիտանական «Ռեինդիր» նավի անձնակազմը, որը կղզում հայտանաբերեց 27 բնակիչ։ Այս բնակչությունը մնաց այստեղ մինչև 1904 թվականը, երբ վերջին 6 պոլինեզիացիները վերաբնակեցվեցին Նիուե կղզում ։
1872 թվականին՝ բրիտանական կառավարության կողմից, կղզին վարձակալության տրվեց գուանոյի վերամշակմամբ զբաղվող ընկերությանը։ Ավելի ուշ՝ 1881 թվականին, Քերոլայն օղակղզին վարձակալեց Ջոն Տ. Էրանդելը, ում պատվին անվանվեց օղակղզու կղզիներից մեկը ։ Կղզում գուանոի արդյունահանումը շարունակվել է 1874 թվականից մինչև 1895 թվականը, ընդհանուր վերցրած արտադրվել է 10 հազար տոննա ֆոսֆատ ։
1883 թվականին Պերուից դեպի կղզի եկավ ԱՄՆ-ի ռազմածովային ուժերի «Հարթֆորդ» նավը, որի մեջ էին ամերիկացի աստղագետներ։ Նրանք պատրաստվում էին Քերոլայն կղզուց դիտել արևի խավարումը, որը պետք է տեղի ունենար 1883 թվականի մայիսի 6-ին (Խավարման նկարագրությունը) ։ Արևի խավարմանը հետևում էր նաև ֆրանսիական արշավախումբը, իսկ ԱՄՆ-ի ռազմածովային ուժերն այդ ընթացքում կազմեցին Քերոլայնի մանրամասն քարտեզը ։ Հետագայում Քերոլայն կղզու պատվին անվանվեց աստերոիդ՝ (235) Կարոլինա, որը հայտնաբերվել էր արշավախմբի անդամ Ջոն Պալիսի կողմից 1883 թվականին, և այդպես էր անվանվել «կղզի այցելելու հիշատակին» ։
20-րդ դար
1916 թվականին «Էս-Էռ Մաքսուել ընդ Քամփնի» ընկերության կողմից կղզում հաստատվեց նոր բնակչություն, որը պետք է զբաղվեր կոպրաի արտադրությամբ։ Արդյունքում՝ կտրվեցին Հարավային կղզու անտառները, այնտեղ կոկոսյան արմավենիներ աճեցնելու նպատակով, որը մինչ այդ երբեք չէր աճել Քերոլայն կղզում։ Սակայն շատ չանցած կոպրայի արտադրությունը դարձավ ոչ եկամտաբեր և կղզու բնակչության թիվը կտրուկ նվազեց ։ 1926 թվականին կղզում կար ընդամենը 10 բնակիչ, իսկ 1936 թվականին կղզու բնակչությունը կազմված էր երկու առեղծվածային ընտանիքներից, որոնք լքեցին կղզին 1930-ական թվականներին ։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում և նաև պատերազմից հետո կղզին մնաց անմարդաբնակ։ Այնուամենայնիվ Քերոլայն օղակղին գտնվում էր Մեծ Բրիտանիայի իրավասության տակ և ադմինիստրատիվ առումով Լայնի Կենտրոնական ու Հարավային կղզիների մասն էր։ 1972 թվականի հունվարին այս կղզիները մտան բրիտանական գաղութ Գիլբերտա և Էլիս կղզիների կազմի մեջ, որը 1971 թվականին դարձավ ինքնավար ։
1979 թվականին Գիլբերտի կղզիները դարձան անկախ պետություն՝ Կիրիբատիի հանրապետություն (նրա կազմի մեջ էր մտնում նաև Քերոլայն կղզին, որը երկրի ամենաարևելյան կղզին է)։ Լայն կղզեխմբի մյուս կղզիները նույնպես հանդիսանում են Կիրիբատիի տարածքներ և ենթարկվում են Լայն և Ֆենիքս կղզիների կառավարությանը, որի շտաբի շինությունը գտնվում է Ծննդյան կղզում։ Քերոլայն օղակղզու նկատմամբ երկար ժամանակ հավակնություններ ուներ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները։ Սակայն «Կիրիբատի պետության հետ բարեկամության պայմանագրի» կնքումից հետո, որը 1983 թվականին վավերացվեց սենատի կողմից, Քերոլայն կղզին դարձավ Կիրիբատիի անբաժանելի մասը ։
1987 թվականից մինչև 1991 թվականը կղզում ապրում էր Ռոնա Ֆելկոներայի ընտանիքը՝ նրա կին Աննան և երկու երեխաները, որոնք ստեղծեցին օղակղզու բնակչությունը։ Հետագայում նրանք տեղահանվեցին Կիրիբատիի կառավարության կողմից։
1990-ական թվականներին կղզին վարձակալությամբ տրվեց ձեռնարկատեր Ուրմե Ֆելիքսին, ով Ֆրանսիական Պոլինեզիայից էր։ Այստեղ նա ստեղծեց իր ֆերման։ Կիրիբատիի կառավարության հետ պայմանավորվածության համաձայն Քերոլայն էին գալիս նաև կոպրայի արդյունաբերողները ։
Ամսաթվի փոփոխության գիծ
1994 թվականի դեկտեմբերի 23-ին Կիրիբետիի Հանրապետության կառավարությունը հայտարարեց Լայն կղզիների ժամային գոտին 1995 թվականի հունվարի 1-ից փոխելու մասին։ Արդյունքում ամսաթվի փոփոխության սահմանը 1000 կիլոմետր դեպի արևելք տարածվեց և Կիրիբատիի բոլոր կղզիները գծից արևմուտք ընկան։ Դրա համար այժմ Քերոլայն օղակղզու վրա նույն ժամն է ինչ Հավայան կղզիներում, իհարկե մեկ օրվա տարբերությամբ (Քերոլայնում մեկ օր առաջ է) ։ Ամսաթվի փոփոխության սահմանի տեղափոխության արդյունքում Քերոլայն կղզին դարձավ 12-րդ ժամային գոտու ամենաարևելյան կետը, որն առաջինն է դիմավորում նոր օրը։ Սրա հետ մեկտեղ կղզին դարձավ Երկրի առաջին կետը (որը Անտարկտիդայում չէ), որը պետք է առաջինը դիմավորեր 2000 թվականի հունվարի 1-ի արևածագը. տեղի ժամանակով առավոտյան ժամը 5:43։
Ամսաթվի փոփոխության սահմանի տեղափոխման հիմնական պատճառն այն է, որ Կիրիբատին բաժանված էր երկու գոտիների։ Երբ օրինակ առաջին հատվածում մայիսի 9-ն էր մյուսում արդեն մայիսի 10-ն էր։ Բացի այդ, նաև Կիրիբատիի Հանրապետության նախագահ՝ Տեբուռոռո Տիտոն մեծ հույսեր էր փայփայում, որ այս ամենից միկրոնեզիայի աղքատ պետությունները օգուտ կքաղեն ։ Սակայն սա Տոնգայի և Նորզելանդական Չաթեմ կղզիների կողմից ապստամբության պատճառ դարձավ, որոնք պնդում էին, թե իրենք պետք է առաջինը դիմավորեն նոր հազարամյակի առաջին արևածագը ։
1999 թվականին՝ լրագրողների և հասարակության ուշադրությունը գրավելու նպատակով, կղզին պաշտոնապես վերանվանվեց Միլենիում (կամ Հազարամյակի կղզի)։ Չնայած նրան, որ կղզին անմարդաբնակ էր, այստեղ անցկացվեցին տոնական միջոցառումներ, որոնց ընթացքում կղզի այցելեց նաև Կիրիբատիի նախագահ՝ Տիտոն ։ Տոնակատարությանը մասնակցում էին մոտ 70 ազգային պարողներ և երգիչներ, ովքեր եկել էին այստեղ Կիրիբատիի մայրաքաղաք՝ Հարավային Տարավայից և 25 լրագրող աշխարհի տարբեր երկրներից ։ Այս տոնակատարության ընթացքին հեռուստացույցով հետևում էր մոտավորապես 1 միլիարդ մարդ ամբողջ աշխարհում (տես.՝ տոնակատարության նկարները )։
Այնուամենայնիվ՝ չնայած Կիրիբատիի ղեկավարության և զանգվածային լրատվության միջոցների ջանքերին, նոր տարվա նորամուտը դիմավորող առաջին ցամաքի հատվածը ոչ թե Քերոլայն կղզին էր, այլ Անտարկտիդայի արևելքում գտնվող մի փոքր հատված (66°03′ հարավային լայնության, 135°53′ արևելյան երկայնության), որը դիմավորեց նոր տարին 35 րոպե ավելի շուտ ։
21-րդ դար և ապագա
Կապված այն բանի հետ, որ կղզու ամենաբարձր կետն ունի ծովի մակարդակից ընդամենը 6 մետր բարձրություն, կա կղզու խորտակման իրատեսական վտանգ։ Սրա պատճառը կարող է լինել երկրագնդի գլոբալ տաքացումը, համաշխարհային օվկիանոսի մակարդակի բարձրացումը։ Կիրիբատիի կառավարության գնահատականների համաձայն՝ դա կարող է տեղի ունենալ 2025 թվականին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Օղակղզիներ
Վարկրաֆտ
«Վարկրաֆտ» (Warcraft), արկածային ֆիլմ-ֆենտեզի, որի իրադարձությունները կատարվում են Warcraft երևակայական աշխարհում, նույնանուն համակարգչային խաղի սերիայում։ Սերիայի աշխատակիցը համարվում են Blizzard Entertainment֊ը, որը 2006 թվականին առաջինն էր, որ հայտարարեց ֆիլմի ստեղծման մասին, ինչպես և Legendary Pictures ընկերության հետ համագործակցելիս վարձույթով թողարկելու մասին ։ Նկարահանումները տեղի են ունեցել 2014 թվականի հունվարից մինչև մայիս ամիսները։ Վարձույթը թողարկել է Universal Pictures ընկերությունը ։
Ֆիլմի ռեժիսորի պաշտոնում հանդես է գալիս Դանկան Ջոնսը, նա նաև Չարլզ Լիվիթոնի հետ միասին գրել է սցենարը Քրիս Մետցենի սյուժեի հիման վրա ։ Գլխավոր դերերը կատարում են Թրեյվիս Ֆիմելը, Պաուլա Պատոն, Բեն Ֆոսթեր|Բեն Ֆոստերը, Դոմինիկ Կուպերը, Թոբի Կեբելը, Բեն Շնեցերը, Ռոբերտ Կազինսկին, Կլենսի Բրաուն, Ռուտ Նեգգան և Դենիել Վուն ։
Ռուսաստանում վարձույթը սկսել է ցուցադրվել 2016 թվականի մայիսի 26-ից, ԱՄՆ-ում ֆիլմը էկրաններ է բարձրացել հունիսի 10-ին ։ Վարձույթի արդյունքում ֆիլմը հայտնվեց ԱՄՆ-ում, բայց շնորհիվ համաշխարհային վարձույթի եկամուտից, մանավանդ Չինաստանում, ենթադրաբար, կարող է բերել ոչ շատ մեծ եկամուտ ։
Սյուժե
Սկվերների, սատանայական կախարդանք, առաջնորդության ժամանակ օրկերի տոհմի հարազատ երկիրը, մահանում է, և, որպեսզի փրկի իր տոհմին անխուսափելի մահից, բոլոր կլանների ներկայացուցիչներին բերում են Խավարի Պորտալի մոտ, որտեղ օրկային կախարդ Գուլ’դանը, ով տիրել է Սկվերներին և իր ժամանակներում անդրշիրիմյան արյան առաջնորդ Մաննորտի շնորհիվ բոլոր օրկերին վարակել էր արյունարբությամբ, պատրաստվում էր բացել պորտալը դեպի ուրիշ աշխարհ, որը օգտակար էր կյանքի համար։ Բոլոր կլանները հավաքվում են եզակի Օրդ պորտալի մոտ, որը կառավարում էր Գուլ’դանի կողմից։ Դրեների կյանքի էներգիան օգտագործելով, Գուլ’դանը սև ուժերի օգնությամբ քիչ ժամանակով կարողանում է բացել պորտալը, որը և բավարարվեց, որպեսզի այլ աշխարհ տեղափոխի Օրդերի ամենաուժեղ զինվորներին, որոնց թվում մտնում է նաև Հյուսիսային Գայլերի կլանը, որը առաջնորդում էր Դուրոտանը և Օրգրիմ Մուրճ Ռոկը։ Պորտալի միջով անցնելուց անմիջապես անց Դրեկին (առաջնորդ Դուրոտանի կինը) սկսում է ծննդաբերել, բայց նորածին երեխան տարօրինակ կերպով գունատ էր և նրա մոտ չի զգացվում կյանքի նշաններ։ Կախարդը ձեռքի մեջ վերցնելով գոռացող երեխայի մարմինը և, օգտագործելով Սկվերների կախարդանքը, նրան հաղորդում է եղջերուի կյանքի ուժը, որը այդժամ գտնվում էր նրանց մոտ։ Գուլ’դանը օրկերին կանչում է, որպեսզի նրանք ողջունեն Օրդերի նոր մարտիկին, և այդպես ամբոխը սկսում է ուրախությունից ցնծալ։