cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սինգապուր
Լեզուներ
Սինգապուրի կառավարությունը մալայերենը պետական լեզու է ընդունել 1960-ական թվականներին` Բրիտանիայից անկախություն ձեռք բերելուց հետո, որպեսզի խուսափի հարևան մալայախոս երկրների` Ինդոնեզիայի ու Մալայզիայի միջև անջրպետի առաջացումից ։ Այն ավելի շատ ունի խորհրդանշական, ոչ թե գործառական բնույթ ։ Մալայերենն օգտագործված է ազգային օրհներգում (Majulah Singapura) : Ընդհանուր առմամբ, մալայերեն խոսում են սինգապուրյան մալայական համայնքում, ընդ որում սինգապուրցիների միայն 17 %-ն է տիրապետում այդ լեզվին, և 12 %-ն է այն կիրառում որպես մայրենի լեզու  ։ Չնայած սինգապուրյան մալայերենը պաշտոնապես գրվում է լատինատառ (Rumi script), շատ սինգապուրցիներ ուսումնասիրում են արաբերենի վրա հիմնված տարբերակը (Jawi script) :
Մոտ 100.000 սինգապուրցիներ կամ բնակչության 3 %-ը խոսում է թամիլերենով, որպես իր մայրենի լեզվով ։ Թամիլերենը Սինգապուրում պաշտոնական կարգավիճակ ունի, և փորձ չի եղել խոչընդոտել հնդկական այլ լեզուների կիրառումը ։
Կրթություն
Նախնական, միջնակարգ և բարձրագույն կրթությունը հիմնականում հոգ է տանում պետությունը։ Բոլոր հաստատությունները` պետական և մասնավոր, պետք է գրանցվեն կրթության նախարարությունում ։ Անգլերենը համարվում է պետական բոլոր դպրոցների ուսումնառության լեզուն. բոլոր առարկաները ուսուցանվում են անգլերենով` բացի մայրենի լեզվից ։ Չնայած մայրենի լեզու հասկացությունն ընդհանուր առմամբ վերաբերում է միջազգային առաջին լեզվին, սակայն այն կիրառվում է երկրորդ լեզուն մատնանշելու համար, քանի որ առաջին լեզուն անգլերերնն է  ։ Այն ուսանողները, որոնք որոշ ժամանակ եղել են արտերկրում, կամ որոնք պայքարում են իրենց մայրենի լեզվի համար, կարող են ընտրել ավելի պարզ ուսումնական ծրագիր կամ հրաժարվել առարկայից  ։
Ուսումնառությունը կատարվում է երեք փուլով` նախնական, միջին, մինչբուհական։ Պարտադիր է միայն առաջին փուլը։ Նախնական դպրոց ընդունվում են վեց տարեկան հասակից, որ բաղկացած է հիմնական քառամյա կուրսից և երկամյա նախընտրությունից։ Կրթական ծրագրերը միտված են անգլերենի, մայրենի լեզվի, մաթեմատիկայի ու բնական գիտությունների զարգացմանը ։ Միջին դպրոցում ուսումնառությունը տևում է 4-5 տարի և բաժանվում է հատուկ, ստանդարտ, էքսպրես (ակադեմիական) և նորմատիվ (տեխնիկական) հոսքերի ամեն դպրոցում` կախված սովորողի ընդունակություններից ։ Կուրսի բաղադրիչները գրեթե այնպիսին են, ինչ նախնական դպրոցում, չնայած դասարաններն ավելի մասնագիտացված են ։ Մինչբուհական կրթությունը տևում է 2-3 տարի ավագ դպրոցներում, որոնք հիմնականում կոչվում են կրտսեր քոլեջներ ։
Պետական քննությունները ստանդարտացված են բոլոր դպրոցներում, ընդ որում թեստավորում անցկացվում է ամեն փուլից հետո ։ Կրթություն ստանալու առաջին վեց տարիներից հետո սովորողները քննություն են անցնում սկզբնական մակարդակից, որը որոշում է նրանց ընդգրկումը միջին դպրոցում։ Երկրորդ փուլի վերջին հանձնվում են GCE «O» կամ «N» մակարդակի քննությունները, իսկ հաջորդ մինչբուհական կրթության վերջում` GCE «A» մակարդակի քննությունները ։ Որոշ դպրոցներ ունեն իրենց ուսումնական ծրագրերի որոշակի ազատություն և հայտնի են որպես ավտոնոմ դպրոցներ ։
Միջնակարգ կրթությունից հետո ուսումը ներառում են պոլիտեխնիկական 5 ինստիտուտներ, հասարակական վեց համալսարան, որոնցից Սինգապուրի Ազգային համալսարանը և Նանյանիի Տեխնոլոգիական համալսարանը մտնում են աշխարհի լավագույն 20 համալսարանների մեջ ։
Սինգապուրի ուսանողները բարձր առաջադիմություն են ցույց տալիս մաթեմատիկայի, գիտության ու ընթերցանության կրթական միջազգային թեստերում։ 2015 թվականին ինչպես նախնական, այնպես էլ միջին դպրոցների աշակերտները բարձր վարկանիշ են դրսևորել Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության 76 երկրների մեջ ։ 2016 թվականին Սինգապուրի ուսանողները գլխավորել են Սովորողների կրթական ձեռքբերումների գնահատման միջազգային ծրագիրը (PISA) և Մաթեմատիկական ու բնագիտական կրթության միջազգային մոնիտորինգային հետազոտությունը (TIMSS)       :
2015 թվականին 107 երկրներում անցկացված քննություններում Սինգապուրի սովորողները ամենից լավ արդյունքն են դրսևորել ։ Անգլերենի իմացության գործակցով, որ 2016 թվականին ստուգվել է 72 երկրներում, Սինգապուրը զբաղեցրել է 6-րդ տեղը` դառնալով ասիական միակ երկիրը, որ տեղ է զբաղեցրել լավագույն տասնյակում   ։ Սինգապուրի` գրականության ոլորտի ուսանողները սկսած 1987 թվականից (բացի` 2000 թվականից) ամեն տարի Քեմբրիջի կազմակերպած քննություններում շահում են Անգուս Ռոսի մրցանակը, որ տրվում է անգլիական գրականության` Բրիտանիայի սահմաններից դուրս գտնվող լավագույն գիտակին։ Մրցույթին մասնակցում են մոտ 12.000 մասնակից` տարբեր ազգությունների  ։
Առողջապահություն
Սինգապուրն ընդհանուր առմամբ ունի առողջապահական արդյունավետ համակարգ, չնայած այդ ոլորտում նրա ծախսերը համեմատաբար ցածր են զարգացած երկրների համեմատությամբ ։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունն աշխարհի առողջապահության մասին իր զեկուցումում նշել է, որ Սինգապուրի առողջապահական համակարգը չորրորդ տեղն է զբաղեցնում աշխարհում ։ Ընդհանուր առմամբ, վերջին երկու տասնամյակներին Սինգապուրը մանկան մահացության ամենացածր ցուցանիշն ունի աշխարհում ։ Կյանքի տևողությունը կազմում է 80 տարի տղամարդկանց և 85 տարի կանանց համար, ինչը կյանքի տևողության առումով չորրորդ ցուցանիշն է աշխարհում։ Գրեթե ողջ բնակչությանը հասանելի են բարելավված ջրամատակարարումը և սանիտարական պայմանները։ 100.000 բնակչին բաժին է ընկնում ՄԻԱՎ-ով 10 վարակակիր։ Ճարպակալումը մեծահասակների մոտ ցածր է 10 %-ից ։ Economist Intelligence Unit ընկերությունը 2013 թվականի ծնելիության ցուցանիշի գործակցով Սինգապուրը կյանքի որակով համարում է լավագույնը Ասիայում և վեցերորդն աշխարհում ։
Կառավարության առողջապահական համակարգը հիմնված է 3M ձևաչափի վրա.
Սինգապուրում պետական հիվանդանոցներն ունեն ինքնավարություն իրենց կառավարման որոշումներում և մրցակցում են միմյանց հետ։ Գոյություն ունի սուբսիդավորման սխեմա ցածր եկամուտ ունեցողների համար ։ 2008 թվականին առողջապահության 32 %-ը վճարվել է կառավարության կողմից։ Դա կազմում է Սինգապուրի ՀՆԱ-ի մոտավորապես 3.5 %-ը ։
Մշակույթ
Չնայած ոչ մեծ տարածքին` Սինգապուրում առկա են տարբեր մշակույթներ, լեզուներ, կրոնական դավանանքas a diversity of languages, religions, and cultures. : Սինգապուրի նախկին վարչապետներ Լի Կուան Յուն և Գո Չոկ Տոնգը հայտարարել են, որ Սինգապուրի ազգը չի համապատասխանում ազգի մասին ավանդական պատկերացումներին` մատնանշելով, որ սինգապուրցիները չեն խոսում մեկ լեզվով, չունեն նույն դավանանքը և սովորույթները ։ Չնայած այն բանին, որ անգլերենը համարվում է ազգության առաջին լեզուն, 2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով սինգապուրցիների 20 %-ն անգրագետ է անգլերենից։ Սակայն այդ ցուցանիշը բարելավվել է, քանի որ 1990 թվականին սինգապուրցիների 40 %-ն է անգրագետ եղել անգլերենից ։
1819 թվականից Սինգապուրը եղել է բրիտանական նավերի առևտրական նավահանգիստը Հնդկաստան գնալու ճանապարհին։ Լինելով հիմնականում առևտրական կենտրոն և անմիջապես սահմանակից լինելով Մալայզիային` Սինգապուրը ենթարկվել է օտար բազմաթիվ ազդեցությունների ինչպես Մեծ Բրիտանիայի, այնպես էլ ասիական երկրների կողմից։ Չինացի և հնդիկ աշխատավորները Սինգապուր են տեղափոխվել ծովածոցում աշխատելու նպատակով։ Երկիրը Բրիտանիայի գաղութն է եղել մինչև 1942 թվականը ։
Երբ Սինգապուրը 1963 թվականին անկախություն է ձեռք բերել Բրիտանիայից, Սինգապուրի քաղաքացիներից շատերը եղել են անգրագետ մարդիկ, որ Սինգապուրում են հաստատվել Մալայզիայից, Չինաստանից և Հնդկաստանից` ցանկանալով գումար աշխատել և մտադրված չլինելով այնտեղ երկար մնալ։ Տեղի բնակիչներից միջին խավի մարդիկ բավական քիչ են եղել, որոնք հայտնի են եղել որպես պերանականներ կամ բաբա-նյոնյաներ` 15-16-րդ դարի չինական ներգաղթյալներ։ Բացի պերանականներից, որոնք խոստացել էին հավատարիմ մնալ Սինգապուրին, աշխատավորների մեծ մասը ենթարկվում էր հարազատ Մալայզիային, Չինաստանին և Հնդկաստանին։ Անկախություն ձեռք բերելուց հետո կառավարությունը սկսում է սինգապուրյան մշակույթի ստեղծմանը միտված գործունեություն ծավալել։
Սինգապուրյան ամեն ազգության վարքուբարքի ու կեցության վրա, այլ հանգամանքներից բացի, ազդում են լեզուն ու դավանանքը ։ Անգլերենը որպես մայրենի կրող սինգապուրցիները հակված են արևմտյան մշակույթին, մինչդեռ չինարենը որպես մայրենի կրողները` չինական մշակույթին ու կոնֆուցիականությանը։ Մալայերենով խոսող սինգապուրցիները հակված են մալայական մշակույթին, որը սերտորեն առնչվում է իսլամական մշակույթին։
Ռասայական ու կրոնական ներդաշնակությունը սինգապուրցիների հաջողության գրավականն է, Սինգապուրի հաջողության մասը, որ որոշակի դեր է ունեցել սինգապուրցու ձևավորման վրա։
Սինգապուրի ազգային ծաղիկը հիբրիդային խոլորձն է` Վանդա միսս Ջոակիմը, որն այդպես է անվանվել ի պատիվ Սինգապուրում ծնված ծագումով հայ կնոջ, ով 1893 թվականին Տանջոնգ Պագարի իր այգում խաչասերման միջոցով ստացել է ծաղիկը ։ Ազգային շատ խորհրդանիշերում, ինչպիսիք են Սինգապուրի զինանշանը և Մերլայընը, տեղ է գտել առյուծը, քանի որ Սինգապուրը հայտնի է որպես «Առյուծի քաղաք»։ Կրոնական հիմնական տոները տոնական օրեր են։
Սինգապուրը դայակ-պետության հեղինակություն ունի (քաղաքականությունը կամ կառավարությունը չափազանց պաշտպանում կամ խառնվում է անհատների ընտրությանը), սակայն ամեն դեպքում, կառավարությունը մեծ ուշադրություն է դարձնում մերիտոկրատիային, որի համաձայն ամեն մեկը իր տեղն է գտնում իր ունակություններին համապատասխան` անկախ սոցիալական ծագումից ու ֆինանսական վիճակից  ։
Սնունդ
Երկրի բազմազան սնունդը գովազդվում է որպես երկրի այցեքարտերից մեկը, իսկ սննդամթերքի բազմազանությունը, որ կիրառում են էթնիկական տարբեր խմբերը, երկրի կառավարությունը դիտարկում է որպես մուլտիմշակույթի խորհրդանիշ ։
Հանրամատչելի մշակույթում սննդամթերքի տարբեր տեսակները վերաբերում են էթնիկական որոշակի խմբերի` վառ ընդգծված չինական, մալայական և հնդկական խոհանոցներով։ Խոհանոցի բազմազանությունն ավելի է մեծացել` շնորհիվ տարբեր խոհանոցների ավանդույթների հիբրիդացման, օրինակ` պերենակա խոհանոցը չինական ու մալայական խոհանոցների խառնուրդն է ։
Արվեստ
1990-ական թվականներից կառավարությունը զարգացնում է Սինգապուրը որպես արվեստի ու մշակույթի կենտրոն։ Ուշադրություն է դարձվում կատարողական արվեստին։ Սինգապուրը կոսմոպոլիտ երկիր է, «արևելքի ու արևմուտքի միջև ընկած դարպաս» ։ Մշակութային կարևոր կենտրոններից ու միջոցառումներից են.
Սպորտ և ժամանց
Սինգապուրցի նավավարները որոշակի հաջողությունների են հասել միջազգային մրցասպարեզներում, իսկ նրանց «Օպտիմիստ» թիմը լավագույններից մեկն է համարվում աշխարհում։ Նշանավոր նավավարներից են Քոլին Չենգը և Քելի Չանը։
Սինգապուրի ֆուտբոլի լիգան մեկնարկել է 1996 թվականին և ներկայումս բաղկացած է 9 թիմերից, այդ թվում` երկու օտարերկրյա ։ Պրոֆեսիոնալ բասկետբոլի Singapore Slingers թիմը հանդես է գալիս Ավստրալիայի բասկետբոլի ազգային լիգայում և առաջատարներից մեկն է բասկետբոլի Ասիական լիգայում, որ հիմնադրվել է 2009 թվականի հոկտեմբերին ։
Սինգապուրը 2008 թվականին սկսել է մասնակցել Ֆորմուլա 1 մրցաշարերին և կազմակերպել Սինգապուրի Գրան պրի ։ Մրցաշարը կայանում է Մարինա Բեյ Սթրիթ մրցուղում. այն եղել է Ֆորմուլա 1-ի` Ասիայում կայացած առաջին մրցաշարը ։ Ըստ կնքված պայմանագրի` Սինգապուրը մրցաշարում կմնա մինչև 2021 թվականը, նախորդ պայմանագիրը ստորագրվել էր 2012 թվականին` ընդգրկելով մինչև 2017 թվականը ։
2010 թվականին Սինգապուրում կայացել են առաջին պատանեկան Օլիմպիական խաղերը ։
Սինգապուրում կազմակերպվում են Ասիայում խոշորագույն ընդհանուր մենամարտերը` ONE Championship անունով ։ Գովազդային ակցիաների ցանկում նշանավոր այնպիսի մարտիկներ են, ինչպիսիք են Բեն Ասկրենը, Ռոջեր Գրեյսին, Բրենդոն Վերան և Սինյա Աոկին։
Զանգվածային լրատվական միջոցներ
Կառավարության հետ կապ ունեցող ընկերությունները հսկում են հայրենական ԶԼՄ-ները Սինգապուրում ։ MediaCorp ընկերությունը ղեկավարում է անվճար հեռուստաընկերությունների և ռադիոկայանների մեծամասնությունը երկրում։ Ընդհանուր առմամբ, այն տրամադրում է անվճար յոթ հեռուստաալիք ։ Starhub Cable Vision ընկերությունը տրամադրում է կաբելային հեռուստաալիքներ ողջ աշխարհից, իսկ Mio TV ընկերությունը մատուցում է թվային ծառայություններ and Singtel's Mio TV provides an IPTV service. : Singapore Press Holdings կազմակերպությունը, որ սերտորեն կապված է կառավարությանը, վերահսկում է մամուլի մեծ մասը Սինգապուրում ։
ԶԼՄ-ները Սինգապուրում հաճախ ենթարկվում են քննադատության չափից դուրս կառավարվելու և իրավապաշտպան խմբերի ազատության բացակայության համար ։ Ասում են, որ ինքնաքննադատությունը լրագրողների շրջանում համընդհանուր բնույթ է կրում։ Սինգապուրը 2014 թվականին, ֆրանսիացի լրագրողների ուսումնասիրությունների համաձայն, ամենացածր վարկանիշն է ունեցել մամուլի ազատության չափանիշով ։ ԶԼՄ-ների զարգացման վարչությունը վերահսկում է սինգապուրյան ԶԼՄ-ները` պահանջելով հեռացնել վնասաբեր նյութերը ։
Արգելված է արբանյակային ալեհավաքների մասնավոր սեփականությունը ։ 2016 թվականին Սինգապուրում հաշվվում էր համացանցի մոտ 4.7 միլիոն օգտատեր, ինչը կազմում է բնակչության ընդհանուր թվի 82.5 %-ը ։ Սինգապուրի կառավարությունը չի մասնակցում համացանցային կայքերի գրաքննությանը, սակայն մոտ 100 կայք արգելափակված է «որպես սինգապուրյան հասարակության համար անցանկալի և վնասակար բովանդակություն ունեցող կայքեր» ։ Քանի որ արգելված կայքերը անհասանելի են միայն տնային պայմաններում, օգտատերերը նախկինի պես կարող են դրանց այցելել իրենց գրասենյակային համակարգիչներից ։
Սինգապուրի քաղաքացիական պաշտպանության ուժեր
Սինգապուրի քաղաքացիական պաշտպանության ուժերը (SCDF) համազգեստավոր կազմակերպություն է՝ ներքին գործերի նախարարության իրավասության ներքո։ SCDF-ի հիմնական դերը հրդեհաշիջման, փրկարարական և շտապ բժշկական ծառայությունների մատուցումն է, ինչպես նաև ձևակերպել և կիրառել հրդեհային անվտանգության և քաղաքացիական պաշտպանության ապաստարանների վերաբերյալ կանոնակարգերը։
1982 թվականին մեկնարկեց քաղաքացիական պաշտպանության ազգային պլանը, որը գլխավորեց ազգի համար արտակարգ պատրաստվածությունը։ 1986 թվականին քաղաքացիական պաշտպանության ակտի մեջ մտնելով, SCDF-ն ստեղծվեց որպես անկախ կազմակերպություն։ Նույն թվականին «Նոր աշխարհ» հյուրանոցի փլուզումը ճանապարհ հարթեց SCDF-ի և Սինգապուրի հրշեջ ծառայության (SFC) համատեղ գործողությունների համար։ Դերերի և գործառույթների նմանության պատճառով SCDF-ն և SFC-ը պաշտոնապես ինտեգրվեցին 1989 թվականի ապրիլի 15-ին։
Տարիների ընթացքում SCDF-ն բարելավել է իր՝ կյանքը փրկելու գործողությունները նորարարությունների և ծրագրերի միջոցով՝ բարձրացնելու իր հրդեհաշիջման, փրկարարական կարողությունները և հանրային կրթության ծրագրերը։ SCDF-ն նաև ակտիվորեն ներգրավում է տեղական համայնքին իր լայնածավալ հանրային կրթական ծրագրերի և համայնքի վրա հիմնված միջոցառումների միջոցով՝ բարձրացնելու քաղաքացիական բնակչության ճկունությունը և արտակարգ իրավիճակների պարտաստվածությունը։
Կյանքի և գույքի փրկության հետ կապված մարտահրավերների աճող սպեկտրը հաղթահարելու համար SCDF-ն հավաքագրում և վերապատրաստում է իր օպերատիվ անձնակազմին, որ լինեն այնպիսի մասնագետներ, ինչպիսիք են հրշեջ և փրկարարական մասնագետը, աղետների աջակցության և փրկարարական թիմի (DART) մասնագետը, վտանգավոր նյութերի (HAZMAT) մասնագետը և պարամեդիկ (բժշկական կրթություն ունեցող շտապօգնության, փրկարարական և զորամասերում աշխատող և նախահիվանդանոցային փուլում շտապ բժշկական օգնություն ցուցաբերելու հմտություններ ունեցող մասնագետ) մասնագետ՝ բարձրացնելու իր գործառնական արդյունավետությունը։
Իր դերը կատարելու համար SCDF-ն ստեղծել է 4 համակարգ՝ Սինգապուրի արտակարգ կարիքները հոգալու համար՝
Ապաստարանի համապարփակ համակարգ է մշակվել՝ լրացնելու PWS-ը (Public Warning System (հասարական նախազգուշացման համակարգ))։ Ապաստարանների կառուցման ծրագրի առաջին փուլը, որն ընդգրկում է բարձրահարկ հանրային բնակարանները, սկսվել է 1987 թվականի հունվարին։ 1997 թվականից բոլոր նոր պետական և մասնավոր բնակելի շենքերը պետք է նախատեսեն տնային կամ հարկային ապաստարան։ Բացի այդ, MRT (Mass Rapid Transit (զանգվածային արագ տարանցում)) կայանները կարծրացվել են՝ որպես քաղաքացիական պաշտպանության ապաստարանների ծառայելու համար։ SCDF-ն պատասխանատու է ապաստարանային համակարգի համար և ստեղծել է ազգային ծառայության ստորաբաժանումներ, որոնք համատեղ կկառավարեն ապաստարանները քաղաքացիական պաշտպանության կամավորների հետ արտակարգ իրավիճակների ժամանակ։
Խաղաղ ժամանակ SCDF-ը ի վիճակի է իր բազմահրդեհային կայանների կոնֆիգուրացիայի միջոցով կառավարել մեկից ավելի փրկարարական գործողություն և բազմաթիվ հրդեհային միջադեպեր։ Այս կարողությունը կբարելավվի՝ բավարարելու պատերազմի ժամանակների պահանջները՝ օպերատիվորեն պատրաստ ազգային ծառայության աշխատակիցների տեղակայման միջոցով, որոնք կազմակերպված և պատրաստված են մասնագիտացված գործողություններ ձեռնարկելու համար։ SCDF-ը նաև համագործակցում է հարակից տարբեր գործակալությունների հետ, ինչպիսիք են շենքերի կառուցման մարմինը, հանրային կոմունալ ծառայությունների խորհուրդը և Սինգապուրի ոստիկանական ուժերը՝ հնարավորինս շուտ վերականգնելու նորմալությունը։
Ուժն ունի ինտեգրված համակարգչային համակարգ, որն ապահովում է սակավ ռեսուրսների արդյունավետ վերահսկումը և ուժերի տեղակայումը կղզու առավել անհրաժեշտ հատվածներում արտակարգ իրավիճակների ժամանակ։ SCDF-ն ունի երեք վերապատրաստման (ուսումնական) հաստատութուն․
Քաղաքացիական պաշտպանության արտակարգ իրավիճակների ձեռնարկ Քաղաքացիական պաշտպանության արտակարգ իրավիճակների ձեռնարկը նպատակ ունի վերազինել բնակչության բոլոր շերտերին արտակարգ իրավիճակներում կյանքի փրկության հիմնական հմտություններով։ 2016 թվականի վերջին հրատարակությունը պարունակում է թարմացված տեղեկատվություն, ինչպես նաև նոր թեմաներ, ինչպիսիք են՝ ի՞նչ անել գազի արտահոսքի դեպքում, անկարգապահ ամբոխի հանդիպելիս, գերբարձրահարկ բնակելի շենքերում հրդեհի բռնկվելիս, ինչպես նաև խորհուրդներ՝ կանխելու համար մեքենայի հրդեհը։ Ձեռնարկ՝ https://www.scdf.gov.sg/docs/default-source/scdf-library/publications/publications/5372-scdf-emergency-handbook-(eng).pdf Ինֆո՝ https://www.scdf.gov.sg/
Տես նաև
Կատեգորիա:Սինգապուր Կատեգորիա:Քաղաք-պետություններ Կատեգորիա:Կղզի պետություններ Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ Կատեգորիա:Անգլիախոս երկրներ և տարածքներ
Ելենա Սվարտ
Ելենա Սվարտ (Օգոստոսի 25, 1859 թվական, Ամստերդամ — հունիսի 20, 1941 թվական, Բելլ) նիդեռլանդացի, սոնետների հեղինակ, բանաստեղծ Ֆրիդրիխ Լապիդոտի կինը։
Կենսագրություն
Ելենա Սվարտը ծնվել է վաճառականի ընտանիքում, որը որոշ ժամանակ Պորտուգալիայում Նիդեռլանդների դեսպանն էր։ Նա մեծացել է Բրյուսելում, որտեղ ստացել է տնային կրթություն, 1869-ին վերադարձել է Ամստերդամ, իսկ 1871-ին կրկին ապրել Բրյուսելում և սովորել ֆրանսիական գիշերօթիկ հաստատությունում։ 1884 թվականից նա բնակվում էր Մեխելենում, այնուհետև ամուսնացել է բանաստեղծ Ֆրիդրիխ Լապիդոտի հետ։ Ամուսնությունը երջանիկ չէր և տևեց 1894-1910թթ. Ամուսնալուծությունից հետո նա հիմնականում բնակվում էր Հաագայում։ Նա շարունակեց բանաստեղծություններ գրել մինչև ծերությունը։ Կյանքի վերջին տարիներին նա տառապում էր մենությունից և ավելորդ քաշից։
Գրական ոլորտում առաջին անգամ (1879 և 1882 թվականներին) նա հայտնվեց բանաստեղծությունների երկու ժողովածուներում՝ ֆրանսերեն՝ Fleurs du rêve (1879) և Les printanières (1882), բայց ավելի ուշ, Պոլ դե Մոնետի խորհրդով, անցավ հոլանդերենի։ Նրա մայրենի լեզվով տպագրվել են հետևյալ աշխատանքները (հիմնականում սոնետների տեսքով). Ռուվվիոլեն (1889), Պասիբլոեմեն (1891), Պոեզի (1893), Բլանկ դյուվեն (1895), ինչպես նաև արձակ մի շարք գործեր ։ Քննադատները գնահատեցին նրա պոեզիան, որպես ընդհանուր առմամբ բարձր, երբեմն`որպես «շատ սենտիմենտալ», ինչպես նաև «քաղցր, տնային»։ Նրա աշխատանքը բարձր գնահատեց Վիլեմ Քլոսը, ով նրան անվանեց «Հոլանդիայի երգող սիրտը» ։
Գրականություն
Կատեգորիա:20-րդ դարի հոլանդացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Սալոնիկ (նոմոս)
Սալոնիկի նոմոս (Θεσσαλονίκη), տարածաշրջանային միավոր կամ նոմոս Հունաստանում, Կենտրոնական Մակեդոնիայի պերիֆերիայի ամենախոշոր վարչատարածքային միավորը ։
Նոմոսի վարչական կենտրոնն ու խոշորագույն քաղաքը՝ Սալոնիկը, Հունաստանի Հանրապետության երկրորդ խոշորագույն քաղաքն է՝ մայրաքաղաք Աթենքից հետո։
Աշխարհագրություն
Սալոնիկի տարածաշրջանային միավորը կենտրոնական դիրք է գրավում Հունաստանի Մակեդոնիա երկրամասի տարածքում՝ ընդհանուր հաշվով տեղակայված լինելով երկրի հյուսիսարևելյան հատվածում։
Ներառում է 45 դիմոսներ՝ այդ թվում և Սալոնիկ քաղաքը, որը Մակեդոնիա պատմաշխարհագրական երկրամասի կենտրոնն է ու Հունաստանի երկրորդ խոշորագույն քաղաքը։
Զբաղեցնում է 3683 կմ քառակուսի տարածք։ Նոմոսի տարածքում գտնվում են Հունաստանի երկու խոշոր լճեր՝ Կորոնիան և Վոլվին։
Բնակչություն
Ըստ 2001 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Մակեդոնիայի երկրամասի Սալոնիկ տարածաշրջանային միավորի բնակչությունը կազմում է ավելի քան 1 միլիոն մարդ։
Ազգային փոքրամասնություններից աչքի են ընկնում բուլղարները, ռումինացիները, ալբանացիներն ու հայերը։ Սալոնիկ քաղաքի բնակչության 0,30%-ը հայերն են։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կենտրոնական Մակեդոնիա պերիֆերիայի նոմոսներ Կատեգորիա:Հունաստանի նոմոսներ
Թաքնվածները
Թաքնվածները (Hidden), ցածր բյուջե ունեցող ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ հետապոկալիպտիկ ֆիլմ` թրիլլերի ժանրով, սարսափ ֆիլմի տարրերով։ Նկարահանվել է 2015 թվականին։ Ֆիլմի սցենարիստներն ու ռեժիսորներն են Մեթ և Ռոս Դաֆեր եղբայրները։ Այս ֆիլմը դարձել է լիամետրաժ կինոյում նրանց առաջին սցենարիստական և ռեժիսորական աշխատանքը։ Գլխավոր դերակատարն է շվեդ հայտնի դերասան Ալեքսանդր Սկարսգորդը։ Ֆիլմը նկարահանվել է Կանադայի Բրիտանական Կոլումբիա նահանգում։
Սյուժե
Զոին և նրա ծնողները` Ռեյը և Քլերն արդեն երեք հարյուր օր է, որ ապրում են դպրոցական ռմբապաստարանում, որտեղ նրանք թաքնվել էին զինվորականներից, որոնք համաճարակ սկսվելուց հետո ռմբակոծում էին նրանց հարազատ քաղաք Քինգսվիլը Հյուսիսային Կարոլինայում։ Նրանց կյանքը դժվար ու ձանձրալի է, նրանք խստորեն կանոնակարգել են իրենց կյանքը` իրենց կողմից մշակված կանոնների հիման վրա։ Աղջկա և՛ մայրը, և՛ հայրը ամեն կերպ պայքարում են իրենց դստեր ֆիզիկական ու հոգեկան անվտանգության համար, բայց մի օր պատահականորեն ապաստարան ընկած լամպի պատճառով հրդեհ է բռնկվում. այն հաջողվում է մարել, սակայն դուրս թափանցած ծխի պատճառով նրանց գտնում են ծանր շնչառություն ունեցող ուժեղ և սարսափելի ինչ-որ արարածներ։ Մորն ու դստերը հաջողվում է դուրս գալ, նրանք փորձում են փախչելով փրկվել, բայց ապարդյուն։ Սակայն շուտով պարզվում է, որ իրականում կատարվածը տարբերվում էր հադիսատեսի պատկերացումներից...
Հետագայում պարզ է դառնում, որ համաճարակից հետո, որը տարածվել էր հանելուկային վիրուսից, քաղաքը ռմբակոծվել էր։ Ռեյը, Քլերն ու Զոին թաքնվել էին ռմբապաստարանում, սակայն դուռը փակելիս Քլերը վնասվել էր և տեսել, որ նրա արյան գույնը փոխվել է` դառնալով սև։ Նա հասկացել էր, որ վարակը տարածվել էր օդով, և նրանք բոլորը վարակվել էին։ «Շնչավորները», ովքեր բռնել էին մորն ու աղջկան, հատուկ հագուստով և հակագազով մարդիկ էին, ովքեր փնտրում էին վարակվածների։ Նրանք պատրաստվում են սպանել Քլերին ու Զոիին, սակայն նրանց վրա է հարձակվում փրկված Ռեյը։ Ագրեսիայի դեպքում վարակվածի արտաքին տեսքը փոխվում է և մեծանում է ֆիզիկական ուժը։ Թեկուզ Ռեյին սպանում են, բայց Քլերն ու Զոին կարողանում են հաղթել մյուս զինվորականներին և փախչել։ Նրանք գտնում են կոյուղու մուտքը, որտեղ պատահաբար հանդիպում են հարևանի որդուն, ում հետ ընկերություն էր անում Զոին։ Վերջինս նրանց տանում է ստորգետնյա ապաստարան, որտեղ գտնում են բազմաթիվ վարակվածներ Քինգսվիլից։
Քննադատական գնահատականներ
Broadcast Film Critics Association և Online Film Critics Society-ի անդամ Մայք ՄըքԳրանագհանի կարծիքով, ֆիլմում շատ թերություններ կար. սյուժեն կարելի է կանխագուշակել և այն ձանձրալի էր, որոշ տեսարաններում խախտվում է տրամաբանությունը, իսկ օրիգինալության ձգտող եզրափակիչ տեսարանը չափազանց անճշմարտանման է երևում։ Ըստ նրա` ընդհանուր առմամբ ֆիլը կրկնվող է, և այնտեղ չկա որևէ բան, որ չի կարելի գտնել նույն թեմատիկայով այլ ֆիլմերում, միևնույն ժամանակ` մի շարք այլ կինոստեղծագործություններում ամեն ինչ շատ ավելի լավ է արված (օրինակ` «Քայլող մեռյալները» հեռուստասերիալը)։ Ֆիլմի առավելություններից ՄըքԳրանագհանը նշում է փակ տարածության արդյունավետ օգտագործման մեթոդը և գլխավոր հերոսների հոգեբանորեն համոզիչ խաղը, որոնց վարքի վրա ազդել է այդ մռայլ միջավայրում անցկացրած մեկ տարին։ ՄըքԳրանագհանն իրական ձեռքբերում է (a real find) համարում երիտասարդ Էմիլի Ալին Լինդին Զոիի դերում` նշելով, որ այդքան երիտասարդ դերասանների համար նրա խաղացած ուժեղ հույզերը հազվադեպ են այդչափ իրական լինում։
Այլ կարծիքի է քննադատ Նև Քուաթելը։ Նա համարում է, որ այս ֆիլմը կարելի է վարպետորեն ստեղծած և կատարյալ համարել և բնութագրում է ֆիլմը որպես հասուն, անսպասելի ավարտով, որը նման չէ ցածրբյուջետային այլ ֆիլմերի, որոնք ստեղծվել են թրիլլեր կամ սարսափ ֆիլմերի ժանրով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2015 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Հետապոկալիպտիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Վանկուվերում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:2010-ականների դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Warner Bros. ֆիլմեր Կատեգորիա:2015 դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան թրիլեր դրամա ֆիլմեր
Աննապոլիս (Մերիլենդ)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքներ Կատեգորիա:Մերիլենդ Կատեգորիա:1649 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Մրտավարդ կովկասյան
Նկարագրություն
Մշտադալար թուփ է, պառկած, սողացող ցողուններով և աղեղնաձև բարձրացող ճյուղերով, մինչև 1-1,5 մ բարձրությամբ։ Կեղևը մուգ գորշավուն է։ Երիտասարդ ընձյուղները թեթևակի աղվամազով են ծածկված։ Բողբոջային թեփուկները սովորաբար երկար են պահպանվում ընձյուղների վրա։ Տերևները երկարավուն են, կամ երկարավուն-էլիպսաձև, 4-12 սմ երկարությամբ, 1,8-4 սմ լայնությամբ, կլորավուն կամ սուր գագաթով, հիմքում սեղմված, թեթևակի ոլորված եզրերով, աղոտ, մուգ կանաչավուն, մերկ, ներքևից նուրբ, շիկագույն կամ դարչնագույն մազմզուկներով ծածկված, 0,5-1,7 սմ երկարության տերևակոթուններով։ Ծաղիկները 7-10-ական խմբերով գտնվում են աղվամազապատ, 2-4 սմ երկարության ծաղկակոթունների վրա։ Բաժակը թաղիքանման է, մանր, եռանկյուն բաժիններով։ Պսակը սպիտակ է կամ կրեմագույն, կանաչ խալերով, ծաղկաթափի ժամանակ վարդագույն գույն է ստանում, ընդ որում խալերը կարմրում են։ Տրամագիծը 5 սմ է, լայն-ձագարաձև, զանգականման, 10 առէջներով, սերմնարանը թաղիքանման մազմզուկներով է ծածկված։ Պտղատուփը շիկաթաղիքանման է։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են օգոստոս-սեպտեմբերին։ Բավականին ցրտադիմացկուն է, տերևները պարունակում են դաբաղանյութեր, վիտամին C:
Տարածվածություն
Բնական պայմաններում տարածված է Կովկասում (Մեծ Կովկաս, Արևմտյան և Արևելյան Անդրկովկաս), հյուսիսարևելյան Անատոլիա (Լազիստան)։ Հայաստանի պայմաններում հանդիպում է Համզաչիմանում, Միափորի լեռնաշղթայում փոքրիկ թփուտների ձևով, անտառի եզրին։ Ներկայումս Հայաստանում ստույգ հայտնի են ընդամենը երկու պոպուլյացիաներ, որոնց տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ2–ից պակաս է ։ Սովորաբար աճում է մերձալպյան և ալպյան գոտում, անտառի վերին սահմաններից բարձր, ծովի մակերևույթից մինչև 1800-3000 մ-ի սահմաններում, համեմատաբար խոնավ լեռնալանջերում, որտեղ հողի ռեակցիան չեզոք է կամ թույլ թթվային։ Գերադասում է ստվերոտ լանջերը, աճում է խոշոր թփուտների ձևով։ Արարատյան դաշտի պայմաններում վատ է աճում, քանի որ խիստ տուժում է օդի չորությունից և հողում կալցիումի առատությունից։ Դժվար է տանում վերատնկումը։ Այն սակավաթիվ մշտադալար տեսակներից է, որոնք չորրորդական դարաշրջանի սառցապատման շրջանում պահպանվել են ձյան շերտի տակ։ Իր բնական տարածման սահմաններում ներկայումս էլ ձմեռում է նույն եղանակով։ Գրանցված է Հայաստանի բուսականության «Կարմիր գրքի» այն տեսակների թվում, որոնց տարածման սահմանները աստիճանաբար կրճատվում են և անհետացման վտանգի տակ են գտնվում։ Հայաստանում պահպանման համար 1959 թվականին հիմնադրվել է Մրտավարդենու արգելավայրը, որը ներկայում տեղակայված է Լոռու մարզում ։
Կիրառություն
Ունի բազմաթիվ պարտիզային ձևեր, որոնք աչքի են ընկնում ծաղիկների գույնով, թփի ձևով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հավամրգազգիներ
Սարկոմեր
Սարկոմեր (հունարեն՝ σάρξ սարքս "միս", μέρος մերոս "մաս"), միջաձիգ-զոլավոր մկանների փոքրագույն ֆունկցիոնալ միավոր է ։ Այն կրկնվող միավոր է երկու Z գծերի միջև։ Կմախքային մկանները բաղկացած են գլանաձև մկանային բջիջներից (մկանային թելեր), որոնք ձևավորվում են սաղմնային զարգացման ընթացքում։ Մկանային թելերը պարունակում են բազմաթիվ գլանաձև միոֆիբրիլներ։ Միոֆիբրիլները կազմված են սարկոմերների կրկնվող շարքերից, որոնք մանրադիտակի տակ երևում են գորշ և լուսավոր երիզների տեսքով։ Սարկոմերները կազմված են երկար, ֆիբրիլյար սպիտակուցներից (թելերից), որոնք սահում են միմյանց նկատմամբ մկանի կծկման և թուլացման ընթացքում։ Կոստամերը կառույց է, որը կապում է սարկոմերը սարկոլեմային։
Երկու կարևոր սպիտակուցներից մեկը միոզինն է, որը ձևավորում է հաստ թելը, մյուսը՝ ակտինը, որը ձևավորում է՝ բարակը։ Միոզինն ունի երկար, ֆիբրիլյար պոչային հատված և գլոբուլյար գլխիկ, որը կապվում է ակտինի հետ։ Միոզինի գլխիկը կապվում է նաև ԱԵՖ-ի հետ, որն էներգիայի աղբյուր է հանդիսանում մկանի շարժման համար։ Միոզինը կարող է կապվել ակտինի հետ միայն այն պայմանով, որ ակտինի կապման հատվածները մերկացած են կալցիումի իոնների շնորհիվ։
Ակտինի մոլեկուլները կապված են Z գծին, որոնք հանդիասում են սարկոմերի սահմանները։ Այլ երիզները նկատելի են դառնում սարկոմերի միայն հանգիստ վիճակում ։
Երիզներ
Սարկոմերների շնորհիվ են կմախքային մկաններն ու սրտամկանը ստանում իրենց բնորոշ զոլավոր տեսքը, որն առաջին անգամ նկարագրել է վան Լևենհուկը ։
Սարկոմերի հատվածների և սպիտակուցների միջև փոխհարաբերությունը հետևյալն է․
Կծկում
Տրոպոմիոզին սպիտակուցը ծածկում է ակտինի՝ միոզին կապող կապման հատվածները։ Մկանի կծկման համար անհրաժեշտ է կապման հատվածի ազատումը տրոպոմիոզինից։ Կալցիումի իոնները կապվում են տրոպոնին C-ի հետ, որը տեղակայված է տրոպոմիոզինի տարբեր հատվածներում, և փոփոխում է տրոպոմիոզինի կառուցվածքը՝ ստիպելով ազատել ակտինի կապման հատվածները։
Կալցիումի իոնների խտությունը մկանային բջջում կարգավորում է սարկոպլազմատիկ ցանցը, որը էնդոպլազմատիկ ցանցի ձևափոխություն է սարկոպլազմայում։
Մկանային բջիջը դրդվում է, երբ շարժիչ նեյրոնի կողմից սինապս է արտազատվում ացետիլխոլինը, որը նյարդային միջնորդանյութ է։ Այն կապվում է հետսինապսային թաղանթին գտնվող ացետիլխոլինային նիկոտինային ընկալչին։ Հետսինապտիկ թաղանթի ընկալչի տարածական կառուցվածքի փոփոխությունը հանգեցնում է նատրիումի իոնների ներհոսքի և գործողության պոտենցիալի առաջացման։ Գործողության պոտենցիալը տարածվում է T խողովակների (լայնական խողովակներ) երկայնքով և հասնում սարկոպլազմատիկ ցանցին։ Այստեղ սարկոպլազմատիկ ցանցի ապաբևեռացված թաղանթն ակտիվացնում է կալցիումի վոլտաժ կախյալ L տեսակի անցուղիները, որոնք կապված են ռիանոդինային ընկալիչների հետ։ L տեսակի անցուղիներով կալցիումի ներհոսքն ակտիվացնում է ռիանոդինային ընկալիչները, որոնք սարկոպլազմատիկ ցանցից կալցիում իոնների արտահոսք են ապահովում։ Այս մեխանիզմը կոչվում է կալցիումով դրդված կալցիումի արտազատում։ Դեռևս հայտնի չէ կալցիումի իոնների առկայությունը, թե L տեսակի անցուղու տարածական փոփոխությունն է ակտիվացնում ռիանոդինային անցուղիները։ Սարկոպլազմատիկ ցանցից դեպի սարկոպլազմ կալցիումի իոնների արտահոսքը հնարավորություն է տալիս միոզինի գլխիկներին կապվել ակտինի կապման հատվածներին ։
Մկանային կծկումն ավարտվում է կալցիումի իոնների դեպի սարկոպլազմատիկ ցանց հետհոսքով։ Սա հնարավորություն է տալիս կծկվող համակարգին, հետևաբար նաև մկանին, հանգստանալ։
Կծկման ժամանակ A երիզի երկարությունը չի փոխվում (1.85մկմ կաթնասունի կմախքային մկանների համար), սակայն I երիզը և H զոնան կրճատվում են, որի պատճառով Z գծերը մոտենում են միմյանց։
Հանգիստ
Հանգստի վիճակում միոզինի գլխիկը լապված է ԱԵՖ-ի հետ ցածր էներգիայով տարածական կառուցվածքով, և չի կարող կապվել ակտինի կապման հատվածների հետ։ Սակայն միոզինի գլխիկը կարող է հիդրոլիզի ենթարկել ԱԵՖ-ը՝ վերածելով այն ԱԿՖ-ի և անօրգանական ֆոսֆատի իոնի։ Այս ռեակցիայի ընթացքում անջատված էներգիան փոփոխում է միոզինի տարածական կառուցվածքը՝ հանգեցնելով բարձր էներգիայով տարածական կառուցվածքի առաջացման։ Ակտինին կապվելու ժամանակ միոզինի գլխիկը կորցնում է ԱԿՖ-ի մոլեկուլը և կրկին վերադառնում է ցածր էներգիայով տարածական կառուցվածքներից մեկին։ Միոզինը շարունակում է կապված մնալ ակտինին (այս վիճակը կոչվում է ռիգոր), քանի դեռ ԱԵՖ-ի նոր մոլեկուլ չի խազում այդ կապը և կապվում միոզինի գլխիկին։ Այնուհետև ԱԵՖ-ի հետ կապված միոզինը կրկին պատրաստ է կապվել ակտինին, հիդրոլիզելով ԱԵՖ-ի մոլեկուլը։
Լուսային մանրադիտակով A երիզը մկանաթելերի երկանքով լայնակի գորշ բծերի տեսք ունի, I երիզը թույլ բծավոր տեսք ունի, իսկ Z գիծը գորշ գծի, որը բաժանում է սարկոմերները միմյանցից։
Պահեստավորում
Մկանային բջիջների մեծ մասը կուտակում է ԱԵՖ միայն քիչ քանակով կծկումների համար։ Չնայած մկանային բջիջների մեծ մասն ունակ է կուտակել գլիկոգեն, կծկման համար պահանջվող էներգիայի մեծ մասը ստացվում է ֆոսֆագեններից։ Կրեատին ֆոսֆատը ֆոսֆագեն է, որը ողնաշարավորների մոտ օգտագործվում է որպես ԱԿՖ-ի և ֆոսֆատային խմբի աղբյուր ։
Համեմատական կառուցվածք
Սարկոմերի կառուցվածքն ազդեցություն ունի դրա ֆունկցիայի վրա։ Ակտինի և միոզինի վերադրումը կարելի է ներկայացնել երկարություն-լարվածություն կորով։ Որքան ձգված կամ սեղմված է մկանը, այնքան ավելի քիչ կծկման ուժ կարող է գործադրել սարկոմերը (ավելի քիչ կապեր կստեղծվեն ակտինի և միոզին միջև)։ Ակտինի և միոզինի երկարությունն (միասին՝ սարկոմերի երկարություն) ազդեցություն ունի կծկման ուժի և արագության վրա․ ավելի երկար սարկոմերներն ունի ավելի շատ կապման հատված, հետևաբար, ավելի մեծ ուժ, սակայն տուժում է կրճատման չափը։ Ողնաշարավորների սարկոմերների երկարությունը փոփոխության շատ փոքր սահման ունի, որը դրսևորվում է (ինչպես տեսակի մեջ, այնպես էլ անհատական) բոլոր մկանների սարկոմերների երկարության իրար մոտ արժեքներով։ Սակայն հոդվածոտանիների մոտ (ինչպես տեսակի մեջ, այնպես էլ անհատական) այն կարող է խիստ տարբերվել՝ մոտավորապես 7 անգամ։ Ողնաշարավորների մոտ այսպիսի տարբերության բացակայության պատճառը վերջանականապես պարզ չէ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հյուսվածաբանություն Կատեգորիա:Ֆիզիոլոգիա Կատեգորիա:Բջջակմախք Կատեգորիա:Հյուսվածքներ Կատեգորիա:Բժշկական եզրեր Կատեգորիա:Անատոմիա Կատեգորիա:Սպիտակուցներ Կատեգորիա:Բժշկություն Կատեգորիա:Բջիջներ Կատեգորիա:Կենսաբանություն
Soldier
Soldier, երգը Destiny Fulfilled երաժշտական ալբոմից 2004 թվականի երգերից, Destiny's Child.
Վկայագիր
! colspan="3"| Զանգերանգ
Օկտյաբրսկոե (գյուղ, Վոլոդարսկի շրջան)
Օկտյաբրսկոե (Октябрське), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Վոլոդարսկիում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Վոլոդարսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Film Out
"Film Out", հարավկորեական բոյ բենդ BTS-ի կողմից ձայնագրված ճապոներեն երգ, որը նախատեսված է իրենց առաջիկա BTS, the Best (2021) ալբոմի երգերի հավաքածուի համար։ Այն թողարկվել է 2021 թվականի ապրիլի 2-ին` Universal Music Japan-ի կողմից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2021 սինգլներ
Էլջվազ
Էլջվազ, գետակ Եփրատի ավազանում։ Սկիզբ է առնում Հալեպի նահանգի Քերեթի շրջանից (Կիլիկիայում), անցնում է Այնթապ քաղաքից մոտ 35 կմ հեռավորությամբ և աջից թափվում է մայր գետը ։
Մխարե
Մխարե (վրացերեն՝ მხარე), Վրաստանի վարչական բաժանման միավոր։ Թարգմանվում է որպես «տարածք»։ Ըստ Վրաստանի նախագահ Միխայիլ Սահակաշվիլու, 1994 մինչև 1996 թվականները Վրաստանը ժամանակավորապես բաժանված է ռեգիոնների մինչև սեպարատիստական հակամարտությունները Աբխազիայում և Հարավային Օսիայում չլուծվեն։
Տարածքային պետը «պետության կոմիսարն» է (სახელმწიფო რწმუნებული, սախելմծիփո ռծմունեբուլի), ոչ պաշտոնապես «գուբերնատոր», որին նշանակում է հանրապետության նախագահը։ Վրաստանը կազմված է 9 մարզերից («մխարե»)։ Մարզերը բաժանված են 76 շրջանների։ Շրջանները կազմված են շրջկենտրոնից (քաղաք կամ ավան) և գյուղերից։
Գույություն ունի 9 մխարե, փակագծերում կենտրոնն է՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի մարզեր Կատեգորիա:Վրացերեն բառեր և արտահայտություններ
Ֆյոդորովկա (գյուղ, Վոլոդարսկի շրջան)
Ֆյոդորովկա (Федорівка), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Վոլոդարսկիում։
2001 թվականի տվյալներով Ֆյոդորովկա գյուղում բնակվում էր 520 մարդ։
Արուս Ոսկանյան
Արուս Տիգրանի Ոսկանյան (օրիորդական անուն-ազգանունը՝ Արուսյակ Դարբասյան, ), հայ դերասանուհի։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1935)։
Ֆյոդորովկա (գյուղ, Վոլոդարսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Վոլոդարսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1852 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Արուս Ոսկանյան
Կենսագրություն
Արուս Ոսկանյանը ծնվել է Կոստանդնուպոլսում։ Ապրել է անկարիք մանկություն, ստացել լավ կրթություն։ Վաղ տարիքից հրապուրվել է թատրոնով, նվագել ուդ և մանդոլին ։ Ավարտել է Էսայան վարժարանի նախակրթական բարձրագույն բաժինները, ապա ուսանել ֆրանսիական քոլեջում։ Կրթությունն ավարտելուց հետո ընտրում է ուսուցչուհու գործը Ազգային հիվանդանոցի որբանոցում։ Նա Էսայան վարժարանում դաստիարակվել էր հայրենասիրական ոգով, որի մեջ մեծ դեր է ունեցել նրա ուսուցչուհին՝ բանաստեղծուհի Սիպիլը։ Բայց ուսուցչուհու գործը այնքան չէր գրավում նրան, որքան դերասանուհու աշխատանքը։ Եվ Արուսյակ Դարբասյանի համար առաջին առիթը եղավ երիտասարդ Վահրամ Փափազյանի ժամանելը Կոստանդնուպոլիս։ Աղջկան ոգևորում է երբեմնի դասընկերոջ առաջարկը՝ «Օթելլոյում» խաղալ Էմիլիայի դերը։ Նշանված օրիորդը շատ համարձակ է գտնվում և արհամարհում է դրության բարդ լինելը ու ստիպված է լինում նաև հատուցել դրա համար։ Շուտով փեսացուն հրաժարվում է նրանից, իսկ աղջկան ծնողները փախցնում են Բուլղարիա ։
Երկրորդ առիթը Արուսյակ Դարբասյանին կապում է թատերական արվեստին։ 1908 թվականին Բուլղարիայից վերադարձած օրիորդը դիտում է Աբելյան-Արմենյան թատերախմբի ներկայացումները։ Թատերախմբի այդ կազմը, նրա տված ներկայացումները, այդ հյուրախաղերն նրա մեջ առաջացնում են բեմին նվիրվելու մեծ ձգտում։ Շուտով Արուսյակ Դարբասյանը ծանոթություն է հաստատում Աբելյանի հետ, ստանում նրա մեծ հովանավորությունը, ստանում Սիպիլի օրհնությունը, և Աբելյան-Արմենյան խմբի հետ մեկնում Կովկաս։ Իսկ երբ օրիորդը մտերմանում, ապա և ամուսնանում է այդ թատերախմբի դերասան Հովսեփ Ոսկանյանի հետ, լիովին գտնում է իր տեղը թատրոնում։ Արուսյակ Դարբասյանին փոխարինում է դերասանուհի Արուս Ոսկանյանը, ով մեծ ճանապարհ է անցնում արվեստում։
Նրա մեծաթիվ դերերի մեջ առանձին նշանակություն է ստանում Կատերինան («Ամպրոպ», 1935 թվական)։ Այս դերի վրա դերասանուհին աշխատել է շատ ու խորին բավականությամբ և հասել հաջողության։
Սկսվում է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը և դերասանուհին, ով տանել չէր կարողանում տարեց կանաց դերերը՝ հանձն է առնում Մարիա Նիկոլաևնայի դերը «Ռուս մարդիկ» ներկայացման մեջ։ Դա նրա վերջին դերն է լինում, ինչպես Զեյնաբի («Դավաճանություն») դերակատարումը 1943 թվականի հունիսի 29-ին՝ վերջին խաղը ։
Մահ
Դերասանուհին մահացել է 1943 թվականի հուլիսի 20-ին՝ որովայնային տիֆից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ Կատեգորիա:Խորհրդային դերասանուհիներ
Լեռնային գերատեսչության դեղատուն (Եկատերինբուրգ)
Լեռնային գերատեսչության դեղատուն (Аптека горного ведомства), ճարտարապետական հուշարձան Ռուսաստանի Դաշնության Եկատերինբուրգ քաղաքում, որը գտնվում է Եկատերինայի հրապարակում (Աշխատանքի հրապարակ)` Լենինի պողոտա, 37 հասցեով։
Նկարագրություն
Սա կիսահարկով երկհարկանի ինքնատիպ շենք է` կառուցված կլասիցիզմի ժամանակաշրջանի քաղաքային մասնավոր առանձնատան ոգով։ Կառուցվել է 1821 թվականին` հայտնի ճարտարապետ-կլասիցիստ Միխայիլ Մալախովի նախագծով։ Շենքի հետևում տնկված էր այգի, որը շրջապատված էր դարպաս ունեցող գեղեցիկ ցանկապատով։ 1969 թվականին շենքը վերակառուցվել է։ Չնայած ավելի ուշ վերափոխումներին, համալիրը պահպանել է իր ժամանակի կառույցին բնորոշ կլասիցիզմի դարաշրջանի քաղաքային դաստակերտի նկարագիրը։
Պատմություն
Շենքի հիմնական մասը թվագրվում է 1820-1821 թվականներով։ 1894 թվականին այն ընդլայնվել է կողային կցակառույցներով։ Շենքի հիմնական ճակատը զարդարում էր Եկատերինբուրգի երկու հրապարակներից մեկի հյուսիսային կողմը` անցյալում գտնվելով Եկատերինայի տաճարի դիմաց ։
Լեռնային դեղատունը գոյություն է ունեցել մինչև 1886 թվականը, այնուհետև մինչև 1917 թվականը Ուրալի հանքարդյունաբերական համալիրին պատկանող շենքում տեղակայված էին գլխավոր անտառապետի գրասենյակը և չորս անտառային տնտեսությունների գրասենյակները։ 1918 թվականից այս շենքում աշխատել է Ուրալի աշխատանքի կոմիսարիատը (աշխատանքի մարզային բորսա)։ Հետագայում այստեղ տեղակայվել են «Գիտելիք» ընկերության մարզային մասնաճյուղը և Գրողների միության Սվերդլովսկի կազմակերպությունը ։
Այժմ շենքում գործում է Քարի կտրման և ոսկերչական արվեստի պատմության թանգարանը։ Ներկայումս թանգարանի շենքը դաշնային նշանակության ճարտարապետական հուշարձան է ։
Զամուրլիդերե
Զամուրլիդերե, լեռնաշղթա Հայկական Տայք աշխարհում, Ճորոխի ավազանի արևելյան կողմում, հավանաբար Արսիանի լեռներում։ Հիշատակում է Ատրպետը («Հանդես ամսօրյա, 1926, էջ 599 ։
Կամբրիլս
Կամբրիլս (Cambrils), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, գտնվում է Տառագոնա պրովինցիայում (Կատալոնիա ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Բաիշ Կամպ շրջանում։ Տարածքը կազմում է 35,26 կմ²։ Բնակչությունը՝ 32422 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։
Մարիա Զախարովա
Մարիա Վլադիմիրովնա Զախարովա (Мария Владимировна Захарова, ), ռուս պետական և քաղաքական գործիչ, դիվանագետ, ունի արտակարգ և լիազոր դեսպանորդի դիվանագիտական աստիճան (2015) ։
2015 թվականի օգոստոսի 10-ից Զախարովան տնօրեն է Ռուսաստանի Դաշնության արտաքին գործերի նախարարության Տեղեկատվության և լրատվության վարչությունում (նաև ՌԴ ԱԳՆ-ի պաշտոնական ներկայացուցիչ)։ Պատմական գիտությունների թեկնածու։
Կենսագրություն
1998 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանի Միջազգային հարաբերությունների և Ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետը՝ արևելագետի և լրագրողի մասնագիտությամբ։ Պրակտիկան անցել է Չինաստանում՝ Ռուսաստանի դեսպանատանը։
2003 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական դիսերտացիա՝ «Նոր տարվա տոնակատարության ավանդական խորհրդանիշների ձևափոխումը ժամանակակից Չինաստանում» թեմայով։
1998 թվականից աշխատակցել է ՌԴ ԱԳՆ-ի «Դիվանագիտական տեղեկագիր» ամսագրի խմբագրմանը, ապա նաև ՌԴ ԱԳՆ-ի Տեղեկատվության եւ լրատվության վարչությունում։
2003-2005 թվականներին ղեկավարել է ՌԴ ԱԳՆ-ի Տեղեկատվության և լրատվության վարչությունը։
2005-2008 թվականներին եղել է Միավորված ազգերի կազմակերպությունում Ռուսաստանի Դաշնության մամուլի քարտուղարի մշտական ներկայացուցիչը։
2011-2015 թվականներին վերոնշյալ վարչությունում նշանակվել է ղեկավարի տեղակալ։ Նրա պարտականությունների մեջ մտնում էին կազմակերպել և անցկացնել պաշտոնական ճեպազրույցներ Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարությունում, ինչպես նաև համակարգել ԱԳՆ-ի աշխատանքները սոցիալական ցանցերում, այդ թվում` Ռուսաստանի Դաշնության արտաքին գործերի նախարար Սերգեյ Լավրովի արտասահմանյան այցերը ։
Մարիա Զախարովան հայտնի դարձավ հատկապես ռուսաստանյան պետական հեռուստաալիքի կողմից կազմակերպվող քաղաքական թոք-շոուներին մասնակցելով և սոցիալական ցանցերում քաղաքական հարցերը մեկնաբանելով։ Ռուս դիվանագետների մեջ համարվում է ամենացիտվողը։
ՌԴ ԱԳՆ-ի պաշտոնական խոսնակն է։ Հաճախ համեմատվում է Ջեն Պսակիի հետ (ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի պաշտոնական ներկայացուցիչը մինչև 2015 թվականի մարտի 31-ը)։ Հեռուսատահաղորդավար Վլադիմիր Սոլովյովը մի անգամ Զախարովային անվանել է «հակա-Պսակի»
2015 թվականի օգոստոսի 10-ին նշանակվում է Ռուսաստանի ԱԳՆ-ի Տեղեկատվության և լրատվության վարչության տնօրեն ։ Զախարովան պատմության մեջ դարձավ առաջին կինը, ով զբաղեցրեց այս պաշտոնը ։ Զախարովան շաբաթական մի քանի ճեպազրույցներ է ունենում լրագրողների հետ։ Ինքը՝ Զախարովան, նշում է, որ ԱԳՆ-ն ժամանակի հետ համահունչ է քայլում և արտասահմանյան փորձն է հաշվի առնում։
Ենթադրվում է, որ աջակցում է «Միասնական Ռուսաստան» կուսակցությանը։ Այդ մասին վկայում է նաև այն փաստը, որ 2016 թվականի մարտին դասախոսությամբ հանդես եկավ «Կանդիդատ ֆորում»ում, որն անց էր կացվում սույն կուսակցության կողմից` պետական դումայի ընտրություններից առաջ։
Տիրապետում է անգլերեն և չինարեն լեզուների։ Ունի արտակարգ դեսպանորդ և լիազոր նախարարի երկրորդ կարգի դիվանագիտական ռանգ ։ Ռուսաստանի արտաքին և պաշտպանական քաղաքականության խորհրդի անդամ ։ Գիտական աստիճանը` պատմական գիտությունների թեկնածու։
Քննադատություն
Մարիա Զախարովան քննադատության է ենթարկվել Ազատություն ռադիոկայանի կողմից` անձնական-հրապարակախոսական ոճի համար, որը ստացավ ագրեսիվ անվանումը և համեմատվեց սովետական թերթերի հրատարակումների հետ։
2015 թվականի դեկտեմբերի 30-ին ռուս դիվանագետի եթերը ընդհատվեց «Հատուկ կարծիք» հաղորդման ժամանակ` «Մոսկվայի ձայնը» ռադիոկայանում։ Հաղորդման հյուրը լեհ լրագրող Վացլավ Ռադզիվինովիչն էր, որը, ձևաչափի համաձայն, պետք է տար սեփական գնահատականը օրվա գլխավոր նորությունների վերաբերյալ։ Քննարկման ընթացքում տաղավարում հայտնվեց Զախարովան, որը հայտագրված չէր որպես ծրագրի մասնակից, բայց հրավիրված էր գլխավոր խմբագրի կողմից :.
2016-ի մարտից «Ведомости» թերթի թղթակից Միխայիլ Օվերչենկոն մարդկանց ուշադրությունը հրավիրեց դիվանագիտական մի միջադեպի` Մարիա Զախարովայի մասկացությամբ։ Ռուս դիվանագետը հաշվել էր ԱՄՆ պետդեպարտամենտի ներկայացուցիչ Մարկ Տոներոմի կողմից ասված put up or shut up ֆրազը (նշանակում է կատարիր այն, ինչ ասել ես, կամ դադարիր այդ մասին խոսել) համարել է կոպիտ վիրավորանք Ռուսաստանի Դաշնության հասցեին:МИД России и трудности перевода «Ведомости», 01.03.2016. Ռուս քաղաքական մեկնաբան Օլեգ Կաշինը համարում էր, որ Զախարովայի խոսելաոճը զոռբայության հատուկ տարրեր ուներ և նշում էր, որ նման հեռոտորաբանությունը հատուկ չէ ԱԳՆ խոսնակին.
Անձնական կյանք
Ամուսնացած է, ունի մեկ աղջիկ (Մարիանա)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ռուս կին քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:«Միասնական Ռուսաստան» կուսակցության անդամներ Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ Կատեգորիա:Ռուս պետական գործիչներ Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների թեկնածուներ Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Վլադլեն Թաթարսկի
Կենսագրություն
Ծնվել է 1982 թվականի ապրիլի 25-ին Դոնեցկի մարզի Մակեևկա քաղաքում, հայրն ու պապը եղել են հանքափորներ, ունեցել է թաթարական արմատներ   ։
Դատվածություն, փախուստ, պատերազմ, մահ
Դպրոցը թողնելուց հետո աշխատել է հանքում, մի քանի տարի անց զբաղվել է կահույքի բիզնեսով, ըստ նրա՝ ձեռնարկությունը ընդլայնելու համար վարկեր է վերցրել, սակայն խանութները բավարար շահույթ չեն բերել։
2011 թվականի դեկտեմբերի 8-ին նա երկու ընկերների հետ, գլխներին գուլպաներով, ատրճանակով զինված, մասնակցել են Մակեևկայի ՊրիվատԲանկ մասնաճյուղի կողոպուտին և տարել 11707 գրիվնա, 1250 եվրո, 255 դոլար և 10800 ռուսական ռուբլի։ Ըստ մամուլի՝ «չհրկիզվող պահարանում եղել է մոտ մեկ միլիոն գրիվնա, բայց հանցագործները դրանք չեն նկատել»։ Երեքն էլ նույն օրը բերման են ենթարկվել, Թաթարսկին իր կատարած հանցագործությունը բացատրել է նրանով, որ իր բիզնեսը լավ չի արդյունք տալիս, նա ու նրա հանցակիցներից մեկը ստացել են ութ տարվա ազատազրկում, երրորդ հանցակիցը՝ 7 տարի։ Թաթարսկին իր պատիժը կրել է Գոռլովկայի մոտ ։ Դոնբասի պատերազմի շուրջ խառնաշփոթի ֆոնին 2014 թվականի օգոստոսի 27-ին նա փախել է գաղութից  ։
Փախուստից հետո, 2014 թվականից սկսել է մասնակցել Դոնբասի ռազմական գործողություններին՝ ինքնահռչակ Դոնեցկի Ժողովրդական Հանրապետության կողմից՝ իր համար վերցնելով «Պրոֆեսոր» մականունը։ Այնուհետև նա կրկին կալանավորվել է ազատման օրինական հիմքերի բացակայության պատճառով, սակայն Դոնբասի ժողովրդական աշխարազորի ղեկավար Ալեքսանդր Զախարչենկոյի կողմից ներում է ստացել։ Այդ ամենից հետո Մաքսիմ Ֆոմինը ծառայել է Գոռլովկայի «Դոնբասի ժողովրդական միլիցիայի» դաշտային հրամանատար Իգոր Բեզլերի հրամանատարության ներքո, որից  հետո տեղափոխվել է ինքնահռչակ Լուգանսկի Ժողովրդական Հանրապետության Վիտյազի գունդ և այնտեղ ծառայել է մինչև 2014 թվականի վերջ։ 2015 թվականի ապրիլին նա միացել է «Վոստոկ» գումարտակին և այնտեղ ծառայել մեկ տարի։ 2017 թվականից ծառայել է Լուգանսկի Ժողովրդական Հանրապետության ժողովրդական միլիցիայի 4-րդ բրիգադի գումարտակային հետախուզությունում։ 2019 թվականին նա անցել զինվորական թոշակի և տեղափոխվել Մոսկվա։ 2021 թվականին նա դարձել է Ռուսաստանի քաղաքացի ։
Հրատարակել է երեք գիրք՝ «Վազք» (ինքնակենսագրական, 2020), «Պատերազմ» (ռազմական հուշեր, 2021) և «Մեդիտացիա» (գեղարվեստական, պատմվածքների ժողովածու, 2021)։ 2017 թվականին վերցրել է «Վլադլեն Թաթարսկի» կեղծանունը։
Սկսել է գործարկել YouTube և Telegram ալիքները, 2022 թվականի վերջի դրությամբ Թաթարսկու Telegram ալիքն ուներ 500 000 բաժանորդ, ալիքի ժողովրդականությունը սկսել է աճել 2022 թվականի փետրվարին։
Պատերազմի ուսումնասիրման ինստիտուտը նշել է, որ «Ֆոմինը նշանավոր դեմք էր ռուսական ազգայնական ռազմատենչ տեղեկատվական տարածքում։
2022 թվականի փետրվարի սկզբին նա ծառայության է անցել «Վոստոկ» գումարտակում։ Ռուսական լայնածավալ ներխուժման սկսվելուց հետո նա կրկին մասնակցել է ռազմական գործողություններին։ Նրա խոսքով, նա օգնել է ռազմական անօդաչու թռչող սարքերի գործարկմանը և ամրությունների տեղադրման։ 2022 թվականի աշնանից նա սկսեց ակտիվորեն քննադատել Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարությանը ռազմաճակատում մի շարք անհաջողություններից հետո։ 2022 թվականի աշնանից նա սկսեց ակտիվորեն քննադատել Ռուսաստանի պաշտպանության նախարարությանը՝ ռազմաճակատում մի շարք անհաջողություններ ունենալուց հետո։ 2023 թվականի հունվարի 15-ին նա ընդգրկվել է Ուկրաինայի պատժամիջոցների ցուցակում՝ «իր հրապարակումներում և զեկույցներում Կրեմլի քարոզչություն տարածելու համար»։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսական քարոզչություն Կատեգորիա:Անձինք ըստ քրեական մեղադրանքի Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ Կատեգորիա:Բլոգերներ Կատեգորիա:Ակտիվիստներ Կատեգորիա:Ռուս ազգայնականներ Կատեգորիա:Ռուս քարոզիչներ Կատեգորիա:Ռուսաստանում սպանվածներ
Եվա Թերեզա Բրեդշոու
Եվա Թերեզա Բրեդշոու (Eva Theresa Bradshaw, ), կանադացի նկարչուհի, որը հայտնի է եղել իր ծաղիկներով նկարներով ։