cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հունգարացիների արշավանքը Իսպանիայում
Պատմություն
«Նա, ով տեղեկացրել է հունգարցիների մասին, ասաց, որ նրանց հողատարածքը գտնվում է հեռավոր արևելքում, և որ պեչենեկները գտնվում են նրանց հետ հարևանությամբ արևելքում, որ Ռիմայի հողատարածքը նրանցից գտնվում է դեպի Մեքքա, և որ Կոնստանդնուպոլիսի հողատարածքը նրանցից գտնվում է մի փոքր դեպի արևելք։ Նրանց հյուսիսում գտնվում է Մորավիա քաղաքը և ուրիշ քաղաքներ։ Նրանցից դեպի արևմուտք գտնվում են սաքսերն ու ֆրանկները։ Որպեսզի հասնեն Անդալուսիայի հողատարածքին, նրանք անցան մեծ հեռավորություն, որի մի մասը՝ անապատ է․․․ Նրանց ճանապարհը երթի ժամանակ անցնում էր Լոմբարդիայով, որն իրենց հետ սահմանակից էր։ Լոմբարդիա հասնելու համար մ նացել էր ու օթ։ Նրանց բնակավայրը գտնվում էր Դունայում, և նրանք համարվում էին քոչվորներ, ինչպես արաբներն էին՝ առանց քաղաքների և տների, տարբեր վայրերում վրաններում ապրող ...»
Իբն Հայանը նաև յոթ հունգարացիներին անվանում էր «էմիր»- ներ, որը թագավորի կամ տիրակալի համար ընդհանուր տերմին էր. «Նրանք ունեին յոթ առաջնորդ, որոնց մեջ ամենափառավորը Ջիլան էր, նրան հաջորդում էր Էսկերը, նրան էլ՝ Բուլցկուդին, ապա Բաշմանը, Ալպարը, Գլադը և, վերջապես, Խարխադին»։ Ենթադրվում էր, որ նրանք յոթ ջոկատների հրամանատարներ են,  ովքեր կազմել էին ընդհանուր բանակ արշավանքների համար, բայց գոյություն ուներ ավելի հավանական տարբերակ, որ դրանք հունգարական ցեղերի յոթ արաջնորդների անուններն էին։ Հնարավոր է, որ Իբն Հայանը ապավինում է բյուզանդական աղբյուրին։ Հետագա պատմագրության մեջ Ալպարին և Գլադին «հիշվում էին» որպես հունգարացիների կողմից պարտված թշնամիներ։ Դյորդ Դյորֆին հաստատում էր, որ 942 թվականից հետո «իշխանության վերաբաշխումը» հանգեցրեց նման արդյունքի։
Հունգարիայի գտնվելու վայրի, նրա ղեկավարների և զավթիչ բանակի առաջխաղացման մասին  տեղեկությունը, հնարավոր է, գալիս էր այդ հինգ գերի հունգարացիներից, որոնք Իբն Հայանին համաձայնությամբ, դիմել էին իսլամին և միացել կորդովյան խալիֆի անձնական պահակախմբին։ Յահյան իր ազատության համար վճարեց մեծ փրկագին, և հուլիսի 27-ին արդեն ազատության մեջ էր։ Այնուհետև ուղևորվեց Կորդովա, որպեսզի խոնարհվի Աբդ ար-Ռահման III իշխանին․
Չունենալով սննդամթերք ու մեծ բանակի ձիերի համար անասնակեր, մի քանի օրից հունգարացիները լքեցին Պիրենեյան թերակղզին։
Հետևանքները
Իբն Հայանի համաձայն, ներխուժումը լրջորեն ազդեց տարածաշրջանի ներքաղաքական իրավիճակի վրա․ ռեյդերի և վախի մասին լուրեր, որոնք տարածվեցին մահմեդականների շրջանում հնարավոր նոր արշավանքներից առաջ, «Ոգեշնչեցին» Լեոնի Ռամիրո II թագավորին հրաժարվել պայմանագրից, որը կնքել էր իշխանի հետ մեկ տարի առաջ 941 թվականին։ Ժամանակակից հետազոտողները ենթադրում են, որ հունգարացիները ավելի շատ պատրվակ էին, քան պատճառ պայմանագրի չեղարկման համար, նրանց ներխուժումն օգտագործվում էր այն բանի համար, որ պայմանագրի չեղարկման ժամանակ «չկորցնեին երեսը»։
Լիզա Մեյտներ
Լիզա Մեյտներ (Մայտներ, Lise Meitner, ), ավստրիացի ֆիզիկոս և ռադիոքիմիկոս։ Հետազոտություններ է կատարել միջուկային ֆիզիկայի, միջուկային քիմիայի և ռադիոքիմիայի ոլորտներում։
Կենսագրություն
Լիզա Մեյտները ծնվել է Վիեննայում, հրեական ընտանիքի ութ երեխաներից երրորդն էր, նրա հայրը՝ Ֆիլիպ Մեյտները, 19-րդ դարի վերջին հայտնի շախմատիստ էր։ Ինչպես այդ ժամանակ գիտությամբ հետաքրքրվող շատ երիտասարդ կանանց հետ էր պատահում, ընտանիքը դեմ էր, որ նա սովորի համալսարանում, միայն թե Մեյտները հասավ իր ուզածին և 1901 թվականին ընդունվեց Վիեննայի համալսարան, որտեղ սկսեց սովորել ֆիզիկա Լյուդվիգ Բոլցմանի և Ֆրանց Էքսների ղեկավարությամբ։ 1905 թվականին նա համալսարանի կանանց մեջ առաջինն էր, որ ֆիզիկայի ոլորտում ստացավ PhD աստիճան։ Դրանից հետո Մեյտները գնաց Բեռլինի Կայզեր Վիլհելմի գիտական միություն, որպեսզի Մաքս Պլանկի գլխավորությամբ սովորի քիմիա և աշխատի Օտտո Հանի հետ։ Կիրառելով ֆիզիկայի իր գիտելիքները և Հանի՝ քիմիայի իմացությունը՝ նրանք աշխատակցեցին 30 տարի։
1908 թվականին կնքվել է՝ ընդունելով լյութերականություն։
1917 թվականին Հանը և Մեյտները հայտնագործել է պրոտակտինիումի առաջին երկարակյաց իզոտոպը։
1923 թվականին Լիզա Մեյտները հայտնագործել է էլեկտրոնների ազատ արժեքների լրացման երևույթը, որն ստացել է Օժեի երևույթ անվանումը՝ ի պատիվ հետազոտող Պիեռ Վիկտոր Օժեի, որը անկախ Մեյտներից հայտնագործել է դա 1925 թվականին։
1926 թվականին Մեյտները դարձել է Բեռլինի համալսարանի պրոֆեսոր։ Նա Գերմանիայի առաջին կինն է, որ գիտության մեջ հասել է նման բարձունքի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի կին ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Շվեդ կին ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Վիեննայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ավստրիացի քիմիկոսներ Կատեգորիա:Ավստրիացի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Ավստրիական «Գիտության և արվեստի համար» պատվո խաչի ասպետներ
Կարեն Օհանյան
Կարեն Գենադիի Օհանյան, հայկական ծագմամբ ռուսաստանաբնակ ֆուտբոլիստ, հարձակվող։ Հանդես է եկել Ռուսաստանի երիտասարդական հավաքականում ։
Կարիերա
Կարեն Օհանյանը Մոսկվայի «Տորպեդոյի» սան է։ 2000 թվականին սկսել է հանդես գալ «Տորպեդո-2» ակումբում։ 2001 թվականին «Տորպեդո» ակումբի կազմում մասնակցել է մեկ խաղի Ռուսաստանի առաջնությունում։ «Տորպեդոյի» կազմում ընդհանուր առմամբ անցկացրել է 15 հանդիպում և խփել երկու գոլ Ռուսաստանի առաջնությունում։ 2003 թվականին հանդես է եկել Մոսկվայի «Տորպեդո-Մետալուրգ» ակումբի կազմում։ 2004 թվականի փետրվարին պայմանագիր է կնքել Վլադիկավկազի «Ալանիայի» հետ ։
2005 թվականի հոկտեմբերին ազատ գործակալի կարգավիճակով տեղափոխվել է Խարկովի «Մետալիստ»։ Ուկրաինայի առաջնությունում իր նորամուտը կատարել է 2005 թվականի հոկտեմբերի 30-ին՝ մասնակցելով Ուժգորոդի «Զակարպատիե» ակումբի դեմ տնային խաղին (4:1)։ 2004/05 մրցաշրջանում ընդհանուր առմամբ անցկացրել է հանդիպում Ուկրաինայի առաջնությունում։
Հետագայում տեղափոխվել է Նաբերեժնիե Չելնիի «ԿԱՄԱԶ» ակումբ։ 2008 և 2009 թվականների մրցաշրջաններում վարձավճարային հիմունքներով խաղացել է «Զվեզդա» (Իրկուտսկ) և «Վոլգար-Գազպրոմ» ակումբներում։ 2010 թվականին խաղացել է «Ալանիայի» կազմում։ 2011 թվականի գարնանը Նարիման Գուսալովի հետ միասին պայմանագիր է կնքել Լատվիայի Բարձրագույն լիգայի «Յուրմալա-VV» ակումբի հետ։ 2011 թվականի օգոստոսի 1-ին տեղափոխվել է «Լուչ Էներգիա» ակումբ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսահայ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Տորպեդո Մոսկվայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ալանիայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Մետալիստի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Անդրես Էկտոր Կարվալյո
Անդրես Էկտոր Կարվալյո Ակոստա (Andrés Héctor Carvallo Acosta, ), Պարագվայի փոխնախագահ 1899-1902 թթ և նախագահ՝ 1902 թ. հունվարի 9-ից նոյեմբերի 25-ը, «Կոլորադո» կուսակցության անդամ։
Կատեգորիա:1862 ծնունդներ Կատեգորիա:1934 մահեր
Խալդիի տաճարը Մուսասիրում
Խալդիի տաճարը Մուսասիրում, ուրարտական պանթեոն Խալդի գերագույն և ռազմի աստծո տաճար, որը գտնվում էր հին Մուսասիր քաղաքում, Վանա լճից դեպի արևմուտք։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վանի թագավորության ճարտարապետություն
Կաստել դե Մուր
Կաստել դե Մուր (Castell de Mur), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, գտնվում է Լիդիա պրովինցիայում (Կատալոնիա ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Պալարս Խուսա շրջանում։ Տարածքը կազմում է 63,05 կմ²։ Բնակչությունը՝ 182 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Զվարե (գետակ)
Զվարե, գետակ Հայկական լեռնաշխարհում, Ճորոխի ավազանում, նրա աջ վտակ Աջարայի աջակողմյան օժանդակը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր Կատեգորիա:Աջարա գետի վտակներ
Պատվո լեգեոնի շքանշան
Պատվո լեգեոնի շքանշան (Ordre national de la Légion d'honneur), Ֆրանսիայի ազգային շքանշան, սահմանվել է Նապոլեոն Բոնապարտի կողմից 1802 թ. մայիսի 19-ին, անգլիական ասպետական շքանշանի օրինակով։ Շքանշանով պարգևատրվում են Ֆրանսիայի համար տարբեր ոլորտներում մեծ ավանդ ունեցող անձինք։
Կատեգորիա:Պետական պարգևներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պարգևներ Կատեգորիա:Պարգևներ այբբենական կարգով
Հայ Արշակունիների թագավորության արքաների ցանկ
Ստորև ներկայացված է Արշակունիների թագավորության արքաների ցանկը։ Հայ Արշակունիների արքայատոհմը սերել է պարթև Արշակունիների արքայատնից, թագավորել է Մեծ Հայքում 66–428 թվականներին։ Թագավորությունը հիմնադրելու համար հայ-պարթևական ուժերը տարիներ շարունակ պատերազմել են հռոմեացիների դեմ․ այդ պատերազմը հայտնի է Տասնամյա պատերազմ անվամբ ։ Ի վերջո, Հռանդեայի ճակատամարտի արդյունքում Հռոմն ընդունել է իր պարտությունը և Տրդատին կանչել Հռոմ, որպեսզի վերջինս թագ ստանա Ներոն կայսեր կողմից։ Արշակունիների թագավորության օրոք տեղի է ունեցել 2 կարևորագույն իրադարձություն՝ քրիստոնեության ընդունումը Հայաստանում որպես պետական կրոն (301) և հայ գրերի ստեղծումը Մեսրոպ Մաշտոցի կողմից (405)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արշակունիների թագավորության արքաներ
Հյուզ եղբայրներ
Հյուզ եղբայրներ (Albert Hughes և Allen Hughes), ամերիկացի կինոռեժիսորներ, պրոդյուսերներ և սցենարիստներ։
Կյանքը և կարիերան
Երկվորյակ եղբայրներ են, ծնվել են աֆրոամերիկացի հորից և ամերիկահայ մորից, որի ընտանիքը թեհրանցի իրանահայեր էին։ Կինոյով զբաղվելու որդիների ձգտումը քաջալերելով՝ մայրը նրանց տեսախցիկ է նվիրել, երբ 12 տարեկան էին։ Տղաներն սկսել են իրենց ազատ ժամանակն անցկացնել կարճամետրաժներ նկարահանելով («Սպառնալիք» և «Շրջանցում»)։ Միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո Ալբերտը սովորել է Լոս Անջելեսի քաղաքային քոլեջի կինոդպրոցում։ Եղբայրների առաջին ֆիլմը՝ «Սպառնալիք 2։ Հասարակություն»-ը, առաջին անգամ ցուցադրվել է «Կաննի կինոփառատոն»-ում։ Հաջորդ աշխատանքը՝ «Հանգուցյալ նախագահները», որի սցենարի հեղինակը մրցանակակիր դրամատուրգ Մայքլ Հենրի Բրաունն էր, 1995 թվականին ներկայացվել է Նյու Յորքի կինոփառատոնում։ Սրան հետևել է «Ամերիկացի կավատ» լիամետրաժ վավերագրական ֆիլմը, որի պրեմիերան կայացել է 1999 թվականին «Սանդենս» կինոփառատոնում։ 2001 թվականին եղբայրները նկարահանել են «Դժոխքից» ֆիլմը՝ Ջոնի Դեփի և Հիթեր Գրեմի մասնակցությամբ։ Նրանց հեռուստադեբյուտն է դարձել «Չարիքին դիպչելիս» հեռուստասերիալը։ Ալեն և Ալբերտ Հյուզերն իրենց տաղանդը փորձել են նաև երաժշտության ասպարեզում։ «Սպառնալիք 2։ Հասարակություն» և «Հանգուցյալ նախագահներ» ֆիլմերի համար նրանց գրած երաժշտության սկավառակը, լույս տեսնելով, դարձել է պլատինե։ Եղբայրների նախկին նախագծերի թվում են այնպիսի մրցանակակիր արտիստների երաժշտական տեսահոլովակները, ինչպիսիք են Մարվին Գեյը (Inner City Blues) և Այզեք Հայզը (Walk On By-ի վերաթողարկումը)։ Եղբայրները նկարել են նաև երկու սոցիալական գովազդ՝ զենքի վերահսկման վերաբերյալ («Պատահական գնդակ» և «Այս պատերն անկանխակալ են»), որոնք առայսօր արժանացել են 44 մրցանակի, ներառյալ 4 «Կլիո»-ն։
Հղումներ
Կատեգորիա:1972 ծնունդներ Կատեգորիա:Դետրոյթ քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Ռեժիսորներ Կատեգորիա:Սցենարիստներ Կատեգորիա:Քույրեր և եղբայրներ Կատեգորիա:Ամերիկահայեր Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իրանական սերմամբ
«Վենոնա» նախագիծ
Պատմական իրավիճակ
1919 թվականին Կոմինտերնի ձևավորման հետ միասին ամբողջ աշխարհում Խորհրդային Ռուսաստանին նվիրված կոմունիստական կուսակցությունների ստեղծման առաջին նախադրյալներն ի հայտ եկան։ Դրանք հիմնականում գործում էին անլեգալ, հատկապես ԱՄՆ-ում։ Դա  հետախուզական ցանցեր ստեղծելու հարմար նախնական բազա էր:
ԽՍՀՄ լրտեսության մասին ԱՄՆ իշխանությունների համար առաջին լուրջ նախազգուշացում կարելի է համարել հետախույզ Վալտեր Կրիվիցկու բացահայտումը, որը, զգուշանալով ԽՍՀՄ-ում հնարավոր ռեպրեսիաներից, 1937 թվականին չվերադարձողների շարքերը համալրեց։ Մասնավորապես, նա մատնել է ԱՄՆ կոմկուսի քարտուղար Էրլ Բրաուդերի կնոջը և քրոջը։ Նախկին լրտեսներ Ուիտեկեր Չամբերսի և Էլիզաբեթ Բենթլիի հետագա բացահայտումը, ինչպես նաև դասալիք Իգոր Գուզենկոյի բացահայտումը հաստատել են Ամերիկայում խորհրդային լրտեսության զարգացվածության աստիճանը։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո և աղմկահարույց բացահայտումների և դատական գործընթացների ֆոնին, օրինակ, միջուկային լրտեսության մասին Ջուլիաս և Էթել Ռոզենբերգների գործը, ԱՄՆ-ում սկսվել էր մակարտիզմի` խորհրդային լրտեսների մշտական որոնման դարաշրջան։
Արտաքին հետախուզության ՊԱԿ-ի արխիվները մնում են փակ, բայց 1990 թվականին ԽՍՀՄ ՊԱԿ Առաջին գլխավոր վարչության պետ Լեոնիդ Շեբարշինը խոստովանել է, որ ԽՍՀՄ-ը տեղեկատվության հուսալի աղբյուրներ է ունեցել ԱՄՆ բոլոր ռազմա-քաղաքական խմբերի վերևներում ։
«Վենոնա» նախագծի միջոցով ստացված տեղեկությունները թույլ են տալիս թափանցել հետախուզության ներսը և հաստատել կամ հերքել լրտեսության և դավաճանության կասկածները։ Քանի որ Վենոնայի գոյության մասին առաջին տեղեկությունները հանրությանը հայտնի են դարձել միայն 1986 թվականին, երբ լույս են տեսել Ռոբերտ Լեմֆերի  հուշերը, իսկ պաշտոնապես բացահայտվեցին միայն 1995 թվականին, ապա նրանք արդեն ոչ թե օպերատիվ, այլ պատմական հետաքրքրություն են ներկայացնում։ Ի դեպ, որոշ գործակալներ հրապարակումների պահին դեռևս ողջ էին, թեև` չդատապարտված։
Կոմունիստական շարժման պատմության համար լրացուցիչ հետաքրքրություն են ներկայացնում Վենոնա նախագծի շնորհիվ Անգլիայում հրատարակված գաղտնի հաղորդագրությունները, որոնք ցույց են տալիս Կոմինտերնի նկատմամբ Մոսկվայի ղեկավարության վերահսկողության աստիճանը։ Այսպես, Կոմինտերնի արձակումից հետո, 1943 թվականին Մոսկվան հատուկ հրահանգներ է ուղարկում, թե այդուհետ ինչպես հավաքել հետախուզական տվյալները ։
Վենոնա Նախագծի պատմություն
1930 թվականին ԱՄՆ-ում լեգենդար ծածկագրող Ուիլյամի Ֆրիդմանի ղեկավարությամբ Առլինգթոն Հոլլում (Arlington Hall) ստեղծվել է խիստ գաղտնի «Բանակային ռադիոհետախուզական ծառայություն» (U.S. Army's Signals Intelligence Service)։ Գործակալությանը հաջողվել է հեռարձակումների վերծանման զգալի հաջողությունների հասնել։ Ամենանշանակալի ձեռքբերումն էր ճապոնական «Purple» կոդի կոտրումը։ Վերծանված հաղորդագրություններից, որոնք Բեռլինի և Հելսինկիի ճապոնական ռազմական գործակալ կցորդները Տոկիո էին ուղարկում, այնպիսի տպավորություն էր ստեղծվում, թե ֆինն ծածկագրողները որոշակի հաջողությունների են հասել խորհրդային հաղորդագրությունների վերծանման գործում։ Դա ամերիկյան հատուկ ծառայություններին ցույց տվեց, որ խորհրդային ծածկագրի կոտրումը սկզբունքորեն հնարավոր է։
1943 թվականին ԱՄՆ Կապի դաշնային գործակալությունը խորհրդային հյուպատոսարաններում առգրավել էր ապօրինի ռադիոհաղորդիչներ։ Այդպիսով, ԱՄՆ հատուկ ծառայությունները սկսել էին ստանալ մեծ քանակությամբ կոդավորված հեռագրային հաղորդագրություններ, որոնք Մոսկվայի և հյուպատոսարանների միջև էին լինում։ Նույն թվականի փետրվարի 1-ին Առլինգթոն Հոլլում սկսվեց «Վենոնա» կոդային անվամբ խորհրդային հաղորդագրությունների վերծանման նախագիծը ։ Նախագծի առաջին ղեկավարն էր Ջին Գրաբիլը (Gene Grabeel)։ Աշխատակիցների հիմնական մասը մաթեմատիկական գիտելիքներ ունեցող երիտասարդ կանայք էին։ Բաժինն աստիճանաբար ընդարձակվում էր․ կարևորագույն աշխատակիցներից էր Մերեդիթ Գարդները, որը մինչև 1940 թվականին բանակ հավաքագրելը լեզվաբանության պրոֆեսոր էր եղել։ Գարդներն ազատ տիրապետում էր ֆրանսերենին, գերմաներենին, հունարեն, իտալերեն, ճապոներեն, լատիներեն, լիտվերեն, իսպաներեն և ռուսերեն լեզուներին։ Ի հավելումն դրանց, նա օժտված էր արտակարգ վերլուծական ընդունակություններով ։
Կարևոր աշխատակիցներից էին լեյտենանտ Ֆերդինանդ Քուդերտը (Ferdinand Coudert), որը սլավոնական լեզուների մասնագետ էր, տիրապետում էր նաև ֆրանսերեն, գերմաներեն, ճապոներեն, ինչպես նաև ռուսերեն, բուլղարերեն և սերբերեն լեզուներին, կապիտան Ուիլլիամ Սմիթը (William B.S. Smith), որը նախկինում հրատարակիչ էր, տիրապետում էր ֆրանսերեն և բրետոներեն լեզուներին, ինչպես նաև ծածկագրողներ Ժենևիևա Ֆեյնշթեյնը (Genevieve Feinstein), Սեսիլ Ֆիլիպսը (Cecil Phillips) և դոկտոր Ռիչարդ Լիբերը։
Ծածկագրման վերլուծության դասական և նոր ոչ մի մեթոդ ոչինչ չէր կարողանում անել Վերնամի ծածկագրի դեմ, մինչև Ռիչարդ Հալոկը, որը նախքան պատերազմը հնագետ էր, ապացուցեց, որ խորհրդային վերծանողները կատարում էին բանալիների կրկնակի օգտագործում։ Առաջին հաղորդագրությունները կարդալ հաջողվեց 1944 թվականին, շնորհիվ Սեսիլ Ֆիլիպսի, Ժենևիևա Ֆայնշթեյնի և Լյուսիլ Քեմփբելի (Lucille Campbell)։ 1946 թվականին Մերեդիթ Գարդները կարողացավ կարդալ 1944 թվականին գրված մի հաղորդագրություն և հասկացավ, որ խոսքը վերաբերում է միջուկային լրտեսությանը։
Նախագիծը ընդլայնվեց։ 1947 թվականին գործողությունների ընթացքին միացավ ՀԴԲ-ն, որը երկար ժամանակով Մերեդիտ Գարդների հետ կապեց իր սպաներից Ռոբերտ Լեմֆերին, որը հետագայում դարձավ «Վենոնայի» մասին հուշագրությունների առաջին հեղինակը։ 1948 թվականից սկսվեց ԱՄՆ և Մեծ Բրիտանիա համագործակցությունը, մանավանդ, որ որոշ միջուկային լրտեսներ էին հայտնաբերվել Անգլիայում։ Օրինակ, Լեմֆերը Մեծ Բրիտանիայում հարցաքննել էր Կլաուս Ֆուքսին և նրանից կարողացել է ցուցմունք կորզել կապավոր Հարրի Գոլդի մասին (մականունը` «Ռայմոնդ») ։ «Վենոնայի» միջոցով պարզվել էր նաև, որ անհայտ գործակալ «Բարոն» - ը Էնիգմայի որսած գաղտնի նյութերի մասին տեղեկություն էր հաղորդել Անգլիայից Մոսկվա, թեև Էնիգմայի վերծանումը խիստ գաղտնի էր պահվում  ։ Ընդ որում, ձևավորվել էր հակասական իրավիճակ. ԱՄՆ հետախուզության մեծագույն գաղտնիքն այն էր, որ ընթերցում էին խորհրդային հեռագրերը, որոնցից իմանում էին, որ խորհրդային հետախուզությունը գիտեր բրիտանական հետախուզության մեծագույն գաղտնիքը, որը կայանում էր նրանում, որ նրանք կարդում էին գերմանական ռազմական գաղտնի հաղորդագրությունները։ 1953 թվականից նախագծին է միացել ԿՀՎ-ն։ ՆԳԺԿ նամակագրությունների ընթերցումները տարածվել են նաև ԳՀՎ և նրա ռազմա-ծովային բաժնի վրա։ Գործնական նշանակություն ունեցող ամենամեծ հաջողությունները գրանցվել են 1948-1951 թվականներին, երբ բացահայտվել են բազմաթիվ գործակալներ. Առաջընթաց է գրանցվել 1953 թվականին, երբ հնարավորություն էր ստեղծվել օգտագործել կիսաայրված խորհրդային կոդերի գիրքը, որը գտնվել էր Գերմանիայում դեռևս 1945 թվականին։ 1960 թվականին անգլիացիներին հաջողվել է կարդալ ԳՀՎ ռազմա-ծովային բաժնի նամակագրության մի մասը։ Եվ վերջապես, 1960-1980 թվականներին հաջողվել է վերծանել մի շարք հին հաղորդագրություններ, որոնք թույլ են տվել, այդ թվում, ստանալ Ռոզենբերգների մեղավորության վերջնական ապացույցները։ Նոր և երբեմն զգալի հետաքրքրություն ներկայացնող տեղեկություններ ստանալը բավական երկարատև աշխատանք է եղել։ Այսպես, 1978-1980 թվականներին հաջողվել է վերծանել ևս 39 հեռագրեր։ Այնուամենայնիվ, 1980 թվականի հոկտեմբերի 1-ին «Վենոնա» նախագիծը փակվել է, գլխավորապես, ուսումնասիրվող նյութի վաղեմության պատճառով։
Նախագիծը մնացել է պաշտոնապես գաղտնի մինչև 1995 թվականը, թեև նրա մասին առաջին հուշագրությունները լույս են տեսել 1987 թվականին ։
Տեխնիկական կողմ
1943 թվականին պատերազմի ժամանակ եթերին հետևելու ընթացքում ԱՄՆ Կապի դաշնային գործակալությունը հայտնաբերել է, որ Սան Ֆրանցիսկոյի և Նյու Յորքի խորհրդային հյուպատոսարաններից ընթանում է չթույլատրված ռադիո հեռարձակում։ Ռադիոսարքավորումը բռնագրավվեց և հյուպատոսարանի անձնակազմն անցավ սովորական առևտրային հեռագրման։ Այսպիսով, ըստ էության, հաղորդումների գաղտնալսելը ոչ մի տեխնիկական բարդություն չէր ներկայացնում։
Ինչպես հետագայում պարզվեց, հաղորդագրությունները ենթարկվում էին կրկնակի գաղտնագրման։ Նախ և առաջ, հաղորդագրության մեջ, որպես կանոն, մարդկանց կամ կազմակերպությունների իրական անուններ չէին օգտագործվում, այլ միայն պայմանական անվանումներ։ Ոչ թե «նախագահ Ռուզվելտ» էին գրում, այլ «կապիտան», «կոմկուսի քարտուղար Բրաուդեր» գրելու փոխարեն` «վերստուգող»։ Որից հետո հաղորդագրությունները գաղտնագրման գրքի միջոցով վերածվում էին թվերի, այսինքն` խոսքերն ու տառերը թվային ծածկագրերով էին փոխարինվում։ Այնուհետև օգտագործվում էր Վերնամի ծածկագիր (оne-time pad - մեկանգամյա նոթատետրերի սխեմա), որը տեսականորեն օժտված է բացարձակ գաղտնագրային կայունությամբ։ Գործնականում ծածկագիրը կարող է որակազրկվել սխալ օգտագործելու դեպքում, եթե մեկանգամյա բանալին այնքան էլ պատահական չէ կամ, եթե կրկնակի է օգտագործվել, դրանով իսկ դադարելով միանգամյա լինել։ 1942 թվականին ՆԳԺԿ -ն անհայտ պատճառով սխալ թույլ տվեց, երբ կազմեց մեկանգամյա օգտագործման բանալիների գիրք, որտեղ կրկնություններ էին հանդիպում։ Կրկնողությունները նկատվել են մինչև 1948 թվականը և հավանաբար դադարել են այն բանից հետո, երբ խորհրդային գործակալներ Ուիլյամ Վայսբանդը և Կիմ Ֆիլբին հաղորդել են, որ խորհրդային հետախուզության հաղորդագրությունները գաղտնազերծվում են ։
Ծածկագրման ընթացքում բաց տեքստը կոդավորման գրքով վերածվում էր թվերի, ապա «բացառող ԿԱՄ» գործողությամբ միավորվում էր  բանալիով, որը կոչվում էր միանգամյա նոթատետր կամ ծածկագրման նոթատետր։ Եթե միևնույն ծածկագրման նոթատետրը կիրառվեր երկու բաց տեքստերում, անխուսափելիորեն առաջանում էին վիճակագրական օրինաչափություններ։ Ասենք, եթե կիրառենք «բացառող ԿԱՄ» գործողություն միևնույն ծածկագիր նոթատետրով երկու տեքստերի նկատմամբ, ապա կստացվի երկու բաց տեքստ, որոնք միավորված են «բացառող ԿԱՄ» գործողությամբ։ Նման տեքստն արդեն հաճախակիության վերլուծության հնարավորություն է տալիս։ Տեսակետ կար, որ մեկանգամյա կրկնությունը դեռ բավարար չէ կոդը կոտրելու համար։ Այնուամենայնիվ, Ռիչարդ Խալոկը, որը հայտնաբերել էր կրկնողությունները, կարողացել է առաջ շարժվել կոդի վերծանման մեջ։ 1944 թվականին հաջողվել է բացահայտել տեքստի սկզբնական կետերը և առաջին անգամ վերծանել որոշ հաղորդագրություններ։ 1946 թվականին Մերեդիթ Գարդները սկսել է խորհրդային մեկանգամյա նոթատետրերի վերակառուցումը։ Նա վերծանել է նաև միջուկային ծրագրի առաջին հաղորդագրությունները։ 1947 թվականին վերծանվել են որոշ գործակալների կոդային անունները։ Այլ լրտեսումները մնացել են անխոցելի մինչև ծրագրի փակումը` 1980 թվականը։
Արդյունքների ամփոփում
Հաջողության տոկոսը ըստ տարիների Հաջողությամբ վերծանված հեռագրերի տոկոսային թիվը մեծապես կախված է հաղորդագրությունները որսալու տարվանից։ Բացի այդ, շատ հաղորդագրություններ վերծանվել են որսալուց բավական ժամանակ անց, երբ լրտեսության հիմնական վնասն արդեն հասցվել էր։ Հարյուր հազարավոր հաղորդագրություններ են որսացվել 1941-1945 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում, այնպես որ Վենոնա ծրագրի մասնակիցների գործունեությունն առաջին շրջանում եղել է ըստ աղբյուրների դասավորում և բաշխում, որոնցից շատերը հակահետախուզության համար մեծ կարևորություն չեն ներկայացրել։ Մեծ հետաքրքրություն են առաջացրել ՆԳԺԿ եւ ԳՀՎ հազարավոր հեռագրերը, որոնցից ընդհանուր առմամբ հաջողվել է կարդալ ընդամենը մոտ 2900։
Հետագա տարիներին ՆԳԺԿ-ն դադարել է բանալիները կրկնակի օգտագործել, հավանաբար բացահայտման մասին զգուշացված լինելով, այդպիսով վերծանման հնարավորությունը կորցրեց ուժը։ Հին վերծանումների աշխատանքը տևել է մինչեւ 1980 թվականը։ Ամենահնչեղ ու կարևոր լրտեսության հետ կապված գործերից է եղել Ռոզենբերգ ամուսինների լրտեսական ցանցի հետ կապված գործը։ 1949 թվականին ՀԴԲ-ն գաղտնալսված և վերծանված հեռագրերի վերլուծության հիման վրա կարողացել է պարզել, որ «Ռեստ» և «Չարլզ» կոդային անվամբ գործակալները մեկ անձ է` ֆիզիկոս Կլաուս Ֆուքսը։ Նույն թվականին նրան կալանեցին։ Հետաքննության ժամանակ Ֆուքսը խոստովանել է իր լրտեսությունը և մատնել է կապավոր Հարրի Գոլդին։ Կապավորների պակասի պատճառով Հարրի Գոլդը Դևիդ Գրինգլասի հետ կապի պատասխանատուն էր։ Վերջինս աշխատում էր Մանհեթենի միջուկային ծրագրի վրա։ Հարրի Գոլդի ցուցմունքների և ռադիոգրամների վերլուծության հիման վրա ՀԴԲ- ն եզրակացրել էր, որ հենց Գրինգլասն է «Կալիբր» գործակալը։ 1950 թվականին Գրինգլասը ձերբակալվեց և մատնեց իր աներորդի Հուլիուս Ռոզենբերգին։ Նույն թվականին ՀԴԲ-ն կարողացել է եզրակացնել, որ  հանձինս «Լիբերալ» և «Անտեննա» մականունով գործակալների հանդես է գալիս մեկ անձ` Հուլիուս Ռոզենբերգը և որ հենց նա է ղեկավարում լրտեսական ցանցը։ Անլեգալ գործունեության մեջ ներգրավված էին Գրինգլասի կինը` Ռուտը, ինչպես նաև Հուլիուս Ռոզենբերգի կինը` Էթելը (օրիորդական ազգանունը Գրինգլաս), նա Գրինգլասի քույրն էր։ Այդ ժամանակ, բացի Գրինգլասի ցուցմունքներից, Էթելի և Ռուտի մեղքի մասին այլ լուրջ ապացույցներ չկային։ Քանի որ Գրինգլասը շահագրգռված էր գործի ելքով, շատերը կասկածում էին Էթելի կամ նույնիսկ Հուլիուս Ռոզենբերգի մեղավոր լինելուն։ Ռոզենբերգներն իրենք հերքում էին իրենց մեղքը, իսկ կոմունիստական համոզմունքների մասին հարցերին հրաժարվում էին պատասխանել, օգտվելով Սահմանադրության Հինգերորդ ուղղումից ։ Հետաքննությանը համագործակցելուց հրաժարվելը և մի շարք այլ հանգամանքներ նրանց հասցրին էլեկտրական աթոռի։
«Վենոնա» փաստաթղթերի հրապարակումից հետո 1995 թվականին անհնար դարձավ Ռոզենբերգների անմեղության մասին խոսելը, քանի որ գրառումներում ակնհայտ երևում էր նրանց ակտիվությունը։ Յուրաքանչյուր մասնակցի մեղավորության աստիճանի հարցը և, հատկապես, արդար պատժաչափի հարցը չէր կարող, բնականաբար, լուծվել տեխնիկական միջոցներով։ Ի վերջո, Ռոզենբերգները «սառը պատերազմի» տարիներին լրտեսության համար մահապատժի ենթարկված միակ ամերիկացիները մնացին։ Թեոդոր Հոլլը, որի մեղքն ապացուցվել էր միայն «Վենոնա» ծրագրով, ընդհանրապես անպատիժ մնաց և հաջողությամբ շարունակեց գիտական կարիերան։ Մերեդիտ Գարդները, որի ջանքերի շնորհիվ բացահայտվեցին Ռոզենբերգները, ասել է, որ ինքը դեմ է մահապատժին. «Այդ մարդիկ գոնե հավատում էին իրենց գործին»։ ՀԴԲ սպա, վետերան Ռոբերտ Լեմֆերը, ով աշխատել է Գարդների հետ, Էթել Ռոզենբերգի համար խորհուրդ է տվել բանտային ազատազրկում, իսկ Հուլիուս Ռոզենբերգի համար` մահապատիժ, բայց միայն այն դեպքում, եթե վերջինս չհամաձայնվի հետաքննության հետ համագործակցել։ Ռոզենբերգների խոստովանության դեպքում Լեմֆերը պլանավորում էր լրտեսության համար դատի տալ ևս մոտ տասնհինգ մարդու։ Էթել Ռոզենբերգի մահապատժին դեմ էր նույնիսկ ՀԴԲ-ի տնօրեն Ջ. Էդգար Հուվերը։ Ռոզենբերգների խոստովանությանը սպասում էին մինչև վերջին պահը։ Ռոզենբերգների դատավճռի հրապարակումից հետո արդեն ՀԴԲ-ի գործակալները դատավոր Իրվինգ Կաուֆմանին կոնֆիդենցիալ կերպով հայտնեցին հաղորդագրությունների գաղտնազերծման և վերծանման մասին, որից հետևում էր որ Հուլիուսն էր ղեկավարում հետախուզական ցանցը, իսկ Էթելը չէր կարող չիմանալ այդ մասին։ ՀԴԲ-ն այդ մասին չէր հայտնում մինչև դատավճռի կայացումը, որ չազդեր դատական որոշման վրա։ Բայց դատավճռից հետո այդ մասին դատավորին հայտնվեց նման խիստ դատավճիռ կայացնելու համար նրան որոշ հոգեկան թեթևություն հաղորդելու նպատակով։ «Վենոնա» նախագիծը ցույց չի տվել Էթելի մեղքը ուղղակի ձևով, նա ոչ մի մականուն չի ունեցել։ Պրոֆեսիոնալ հետախույզ Ա. Ս. Ֆեկլիկովը իր հուշագրություններում հիշատակել է Էթելին։ Ֆեկլիսովը Հուլիուսի հետ հանդիպումից առաջ մտնում էր խանութ, և եթե Էթելն այնտեղ էր, ուրեմն հանդիպումն անվտանգ էր։ Ֆեկլիկսովը նույնպես պնդում է, որ Էթելը գիտեր ամուսնու լրտեսական գործունեության մասին, բայց, ըստ էության, չի մասնակցել դրան։
«Վենոնա» նախագիծն ընդհանուր առմամբ պետք է հաջողված համարել, իսկ հաշվի առնելով վերծանման համակարգի բարդությունը, նույնիսկ չափազանց հաջողված։ Հաջողությունը, սակայն, միայն մի քանի տարիների մասին է։ Շատ շուտով մոսկովյան կենտրոնը նախազգուշացվել էր։ Ըստ ԿՀՎ-ի, դա արել էին Ուիլիամ Վայսբանդը և Քիմ Ֆիբլին։ Վայսբանդի անունը, որը հանրությանը քիչ էր հայտնի, նշված է ՀԴԲ Ջոնս Յորք Օրինի կողմից, որի կոդային անունը «Իգլա» էր։ Վայսբանդը Ռուսերենի խորհրդատու էր և «Վենոնա» նախագծի շատ հատվածներին հասանելի էր։ Մերեդիտ Գարդները հետագայում վերհիշում է, որ Վայսբանդը, որը հատկապես հետաքրքրված էր խորհրդային հեռագրերի վերծանմամբ, սենյակում է եղել, երբ Գարդները կարողացել է կարդալ առաջին հեռագիրը։ Վայսբանդի դեմ ապացույցներ չեն եղել. նրան հաջողվել է դատապարտել միայն մեկ տարվա ազատազրկման դատարանի նկատմամբ անհարգալից վերաբերմունքի համար։
Քիմ Ֆիլբին «Վենոնայի» մասին իմանալով հասցրել է զգուշացնել Մակլինին և Բյորջեսին ու փախել է։ Այդպիսով «Վենոնա» նախագծում նրա անձի հաստատումը որոշ չափով ուշացել է։
Հղումներ
Կատեգորիա:Գաղտնագրություն Կատեգորիա:Հատուկ ծառայություններ Կատեգորիա:Խորհրդային հետախույզներ
Արևելյան Անատոլիա
Արևելյան Անատոլիա (Doğu Anadolu Bölgesi), Թուրքիայի Հանրապետության պաշտոնական 7 տարածաշրջաններից մեկն է։ Արևելյան Անատոլիայի կազմի մեջ պաշտոնապես մտնում է 14 մարզ (իլ)։ Արևելյան Անատոլիան համապատասխանում է Արևմտյան Հայաստանի մեծ մասին։
Տերմինի կիրառումը
«Արևելյան Անատոլիա տարածաշրջան» եզրն առաջին անգամ օգտագործված է եղել 1941 թվականին Թուրքական առաջին աշխարհագրական կոնգրեսի ժամանակ (անգլ) ։
Համաձայն պատմական գիտությունների դոկտոր Է. Դանիելյանի, «Արևելյան Անատոլիա» տերմինի կիրառումն Արևմտյան Հայաստանում թուրքերի կողմից իրագործվող մշակութային եղեռնի արտահայտություններից է։ «Արևելյան Անատոլիա» տերմինով թուրքական իշխանությունները փորձում են փոխարինել «Արևմտյան Հայաստան» եզրը, ինչը գիտական չէ ։
«Անատոլէ» հունարեն նշանակում է արևելք, իսկ անատոլիկոս՝ արևելյան։ Փոքր Ասիայում՝ Կապադովկիայից, Լիկաոնիայից և Կիլիկիայից արևմուտք 7-9-րդ դարերում, ի թիվս բյուզանդական այլ բանակաթեմերի, գոյություն է ունեցել «Անատոլիկոն» կոչվող բանակաթեմը։ Մասնագիտական գրականության մեջ Անատոլիա անվանումն ավելի լայն իմաստով կիրառվում է միայն Փոքր Ասիայի կապակցությամբ։ Իսկ քանի որ Փոքր Ասիան գտնվում է Հայկական լեռնաշխարհից արևմուտք, ուստի Անատոլիա (իր որևէ հատվածով՝ արևմտյան, կենտրոնական կամ արևելյան) անվան թե՛ գիտական և թե՛ ավելի լայն կիրառումը չի կարող լինել Փոքր Ասիայի սահմաններից դուրս, ուստի չի կարելի տարածել Հայկական լեռնաշխարհի արևմտյան կամ որևէ այլ մասի վրա ։
Շրջանառության մեջ դնելով «Արևելյան Անատոլիա» արտահայտությունը՝ թուրքերը ու դաշնակիցները ցանկանում են մոռացության տալ արհեստածին Թուրքիայի բռնազավթած հայկական հողերի ազգային պատկանելության և պահանջատիրության խնդիրը։ Օրինակ, Արևմտյան Հայաստանը, որպես հայոց բնօրրանի մի մաս, անտեսված է պատմական Մետաքսի ճանապարհի արդի միջազգային պատմամշակութային ծրագրում, իսկ Արևելյան Հայաստանից նշվում են միայն Հայաստանի Հանրապետության մի քանի պատմական վայրեր ։
Կասա դե լա Սելվա
Կասա դե լա Սելվա (Cassà de la Selva), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Ժիրոնա պրովինցիայում, Կատալոնիա ինքնավար համայնքի կազմում։ Տարածքը կազմում է 45,16 կմ²։ Բնակչությունը՝ 9637 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Ադոլֆո Սագիեր
Ադոլֆո Սագիեր (Adolfo Saguier, 1832 - 1902), պարագվայական քաղաքական գործիչ։
Ընտրվել է փոխնախագահ Կանդիտո Բարեիրոյի օրոք։ Բարեյրոյի մահից հետո նշանակվել է նախագահ՝ 1880 թվականի սեպտեմբերի 4-ից մինչև 1881 թվականի նոյեմբերի 25-ը։
Կատեգորիա:Պարագվայի քաղաքական գործիչներ
Զենոկապի
Զենոկապի, ճանապարհային կայան Փոքր Հայքում, Զիմարա-Մալաթիա ճանապարհի վրա, Եփրատի հովտում։ Նիկողայոս Ադոնցը ենթադրում է, որ Զենոկապի անունն իր մեջ ունի հայերեն «կապ» կամ «կապան» (լեռնանցք) բառը։ Նշանակված է Պևտինգերյան քարտեզում ։
Ծանոթագրություն
Կատեգորիա:Ճանապարհային կայաններ այբբենական կարգով
Օլեկսա Գուրեև
Օլեկսա Գուրեև (Гуреїв Олексій Іванович, ), ուկրաինացի գրող։
Գեորգ Թրակլ
Գեորգ Թրակլ (Georg Trakl, ), ավստրիացի բանաստեղծ։
Օլեկսա Գուրեև
Կենսագրություն
Օլեկսա Գուրեևը ծնվել է 1913 թվականին Դնեպրոպետրովսկի մարզի Կրիվոյ Ռոգ քաղաքում, քարտաշ-բանվորի ընտանիքում։ Ավարտել է Կիևի Մաքսիմ Գորկու անվան մանկավարժական ինստիտուտը։ Հայրենական պատերազմի տարիներին աշխատել է Տարաս Շևչենկոյի անվան ռադիոկայանում որպես պարտիզանական լուրերի խմբագիր։ Եղել է ԽՄԿԿ անդամ ։
Գեորգ Թրակլ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ավստրիացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ավստրիացի գրողներ Կատեգորիա:Գերմանալեզու բանաստեղծներ Կատեգորիա:Գերմանալեզու գրողներ Կատեգորիա:Ինքնասպան գրողներ Կատեգորիա:Զալցբուրգ քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Օլեկսա Գուրեև
Ստեղծագործություններ
Գուրեևը շուրջ տասը վեպերի, վիպակների հեղինակ է։
Վեպեր Վիպակներ
Խուան Բաուտիստա Գաոնա
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1845 ծնունդներ Կատեգորիա:1932 մահեր Կատեգորիա:Պարագվայի քաղաքական գործիչներ
Զեյնալի Քերխանե
Զեյնալի Քերխանե, քարհանք Արևմտյան Հայաստանում։ Գտնվում է Էրզրումի նահանգի Բայազետ գավառում՝ Նպատ լեռան ստորոտում՝ Վարշակի հայտնի ջերմուկների մոտ։ Տեղի բնակիչները ժամանակին այստեղից կտրում-տանում էին երկանաքարեր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հանքավայրեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Թուրքիայի հանքավայրեր Կատեգորիա:Էրզրումի նահանգ
Գիտա Գոպինաթ
Գիտա Գոպինաթ (Gita Gopinath, ), ծագումով հնդիկ ամերիկացի տնտեսագետ, միջազգային ֆինանսների և մակրոտնտեսության մասնագետ։ Փիլիսոփայության դոկտոր, Հարվարդի համալսարանի պրոֆեսոր, Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիայի (2018) և Էկոնոմետրիկ ընկերության (2018 ) անդամ։ Արժույթի միջազգային հիմնադրամի գլխավոր տնտեսագետ (2019 թվականի հունվարից), առաջին կինն այդ պաշտոնում ։
Կենսագրություն
Գիտա Գոպինաթն ավարտել է Լեդի Շրի Ռամի անվան իգական քոլեջը՝ ստանալով բակալավրի աստիճան, մագիստրոսի աստիճան է ստացել Դելիի տնտեսագիտական համալսարանում և Վաշինգտոնի համալսարանում, ինչպես նաև տնտեսագիտության դոկտորի կոչում՝ Փրինսթոնի համալսարանում (գիտական ղեկավարներ՝ Քենեթ Ռոգոֆ, Բեն Բեռնանկե և Պիեռ-Օլիվիե Գուրինշա)։ Ներկայում Գիտա Գոպինաթը Հարվարդի միջազգային հետազոտությունների և տնտեսագիտության անվանական պրոֆեսոր է (John Zwaanstra Professor), նախկինում՝ Չիկագոյի համալսարանի Բութի անվան բիզնես դպրոցի տնտեսագիտության ասիստենտ-պրոֆեսոր (2001-2005 թվականներ)։ Նա տնտեսագիտություն է դասավանդում Հարվարդում 2005 թվականից։
Վերածնվող Հայաստան կուսակցություն
Վերածնվող Հայաստան (կրճատ՝ ՎՀԿ), հայկական քաղաքական կուսակցություն, ստեղծվել է 2021 թվականի մարտի 20-ին։ Կուսակցության առաջնորդը Վահե Ա. Հակոբյանն է։
Կուսակցության վարչության անդամներ են՝ Գորիս համայնքի ղեկավար Առուշ Առուշանյանը, Մեղրի համայնքի ղեկավար Մխիթար Զաքարյանը, Քաջարան համայնքի ղեկավար Մանվել Փարամազյանը, Սիսիան համայնքի ղեկավար Արթուր Սարգսյանը։ Կուսակցության վերստուգիչ հանձնաժողովի անդամներն են Տեղ համայնքի ղեկավար Ներսես Շադունցը և Տաթև համայնքի ղեկավար Մուրադ Սիմոնյանը ։
Պատմություն
2021 թվականի մայիսին «Վերածնվող Հայաստան» կուսակցությունը որոշում է կայացրել արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններին մասնակցել Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության հետ նախընտրական դաշինքով, որը կգլխավորի Հայաստանի երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը ։ Դաշինքը կոչվեց «Հայաստան դաշինք»։
Գիտա Գոպինաթ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դելիի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Ամերիկացի տնտեսագետներ Կատեգորիա:Հնդիկ տնտեսագետներ Կատեգորիա:Կին տնտեսագետներ Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Վերածնվող Հայաստան կուսակցություն
Պատմություն
== Կոնտակտային տվյալներ ==
Ջորդանա Բիթի
Ջորդանա Լյուսիլ Բեթի (Jordana Lucille Beatty, ), ավստրալիացի երիտասարդ դերասանուհի և պարող, որն առավել հայտնի է «Ջուդի Մուդի և անվերջ ամառը» ֆիլմում Ջուդի Մուդիի դերով ։
Կենսագրություն
Դերասանական կարիերան սկսել է 3 տարեկանում և նկարահանվել է տարբեր գովազդային հոլովակներում ։ Նկարահանվել է այնպիսի սերիալներում, ինչպիսիք են «Տուն և ճանապարհ» և «Բոլոր սրբերը»։ Նա նաև «Փնտրողի լեգենդը» սերիալում խաղացել է Ռեյչելի դերը։
2012 թվականին առաջադրվել է «Երիտասարդ դերասան» մրցանակին՝ «Գլխավոր դերի լավագույն երիտասարդ դերասանուհի» անվանակարգում՝ «Ջուդի Մուդի և անվերջ ամառ» ֆիլմի համար» ։ Խաղացել է նաև Ումա Թուրմանի հետ «Էլոիզ» ֆիլմում ։
2013 թվականին Disney Channel Australia «Կամքի ուժ» մանկական հեռուստասերիալում խաղացել է Լավատեսության դերը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 16 ծնունդներ Կատեգորիա:1998 ծնունդներ Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Սիդնեյ քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Դերասանուհիներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ավստրալիացի երգիչներ Կատեգորիա:Ավստրալիացի պարուհիներ Կատեգորիա:Ավստրալիացի կինոդերասանուհիներ
Մհեր Ավանեսյան
Մհեր Ավանեսյան (1981, հունվարի 5, Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն), հայ կրկնակի անդամահատված լեռնադահուկորդ և մրցակցային նավաստի Արցախի Հանրապետությունից։
Կենսագրություն
Մհեր Ավանեսյանը ծնվել է 1981 թվականի հունվարի 5-ին։ Ապրում է Արցախի Հանրապետությունում։ 1988 թվականին՝ յոթ տարեկան հասակում, նա հարվածել է բարձր լարման էլեկտրացանցին, որի արդյունքում զրկվել է երկու ձեռքերից։
1996 և 2000 թվականներին առագաստանավային սպորտաձևում նա մրցում էր ամառային պարալիմպիկ խաղերում, իսկ 1998, 2002 և 2006 թվականներին Հայաստանի հավաքականի կազմում մասնակցել է նաև ձմեռային պարալիմպիկ խաղերին՝ լեռնադահուկային սպորտ մարզաձևում։
Համարվում է պարալիմպիկ խաղերի այն եզակի մասնակիցներից, ովքեր մասնակցություն են ունեցել մրցույթին և՛ ձմռանը, և՛ ամռանը՝ տարբեր սպորտաձևերում ։ 2010 թվականին հերթական անգամ մասնակցել է Վանկուվերում, իսկ 2014 թվականին՝ Սոչիում ընթացող պարալիմպիկ խաղերին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ մարզիկներ Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ
Դեկատիթափա
Դեկատիթափա․ Դեգատըթեփե․ գետահովիտ Հայկական լեռնաշխարհում, Վանա լճի ավազանում, Կոտուր լեռնաշղթայի արևմտյան կողմում։ Արևելքից արևմուտք աստիճանաբար լայնանում է՝ նմանվելով եռանկյունու, որի գագաթն ուղղված է դեպի արևելք ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գետահովիտ Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհ
Acleris nigrilineana
Կատեգորիա:Միջատներ
The Boss
The Boss, Տիմատիի երկրորդ միանձնյա ստուդիական ալբոմը, որը թողարկվել է 2009 թվականին։
Կոնցեպցիա
Ալբոմի կոնցեպցիան այն է, որ ալբոմի ձայնագրման աշխատանքներին մասնակցել են ամերիկացի հայտնի կատարողներ և պրոդյուսերներ։
Արևմտյան երաժշտական ինդուստրիայի հետ համագործակցության սկիզբ
2006 թվականին ամերիկյան համերգներից մեկի ժամանակ Տիմատին ծանոթանում է Diddy-ի և Snoop Dogg-ի հետ։ Այդ տարի Տիմատին և Սնուփ Դոգը պայմանավորվում են, որ ապագայում միասնական երգ են ձայնագրելու։
2007 թվականին Տիմատին սկսում է սերտորեն համագործակցել արևմտյան հիփ հոփի աստղերի հետ։ Թողարկվում են երկու «Get Money» (ձայնագրված Nox ռեփերի հետ և պատրաստված Scott Storch-ի կողմից) և «Put U Take It» (ձայնագրված Fat Joe, Nox & Raul ռեփերների հետ և  պատրաստված Scott Storch-ի կողմից) ։ Այդ ժամանակ Youtube-ում հայտնվում է մի տեսանյութ, որտեղ Տիմատին ստուդիայում աշխատում է Xzibit-ի հետ ։
2008 թվականին թողարկվում է «Forever» սինգլը Մարիո Վինանսի մասնակցությամբ։
Հաջողություն Ռուսաստանի սահմաններից դուրս
Տիմատին հատուկ հրավիրվել է Viva Germany Awards երաժշտական մրցանակաբաշխությանը, այն բանից հետո, երբ «Groove On» երգը, հայտնվել է գերմանական հեռուստաալիքների երգացանկում և գտնվել է VIVA-ի և MTV Germany-ի թեժ ռոտացիայում, ինչպես նաև Շվեյցարիայի, Ավստրիայի, Ճապոնիայի և Ֆրանսիայի երաժշտական հեռուստաալիքներում։ Ռուս ռեփերը ելույթ է ունեցել Viva Awards մրցանակաբաշխության ժամանակ Սնուփ Դոգի հետ, ելույթից հետո Տիմատին և Սնուփ Դոգը պայմանավորվել են հետագա համագործակցության համար և հաջորդ երգի ձայնագրման համար։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսական ալբոմներ Կատեգորիա:2009 ալբոմներ
Կանանց քաղաքական իրավունքների մասին կոնվենցիա
Կանանց քաղաքական իրավունքների մասին կոնվենցիա, հաստատվել է Միավորված Ազգերի Կազմակերպության Գլխավոր ասամբլեայի կողմից 409-րդ լիագումար նիստում 1952 թվականի դեկտեմբերի 20-ին և ընդունվել 1953 թվականի մարտի 31-ին։
Կոնվենցիայի նպատակն է կոդավորել կանանց քաղաքական իրավունքների հիմնական միջազգային ստանդարտը ։
Նախադրյալներ
Օրենսդրության և դրա մշակման մեծ մասի հիմնական խթանը գալիս էր ՄԱԿ-ի Կանանց կարգավիճակի հանձնաժողովից ։ Հանձնաժողովը կանանց քաղաքական իրավունքների վերաբերյալ հարցում է ուղարկել իր անդամ պետություններին, ստացված պատասխանները հիմք են հանդիսացել Կոնվենցիայի համար ։
Կոնվենցիան ընդունվել է 1953 թվականի մարտի 31-ին ։
Նախաբան
Կոնվենցիայի նախաբանում կրկնվում են Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի 21-րդ հոդվածում շարադրված սկզբունքները, որտեղ նշվում է, որ բոլոր մարդիկ իրավունք ունեն մասնակցելու իրենց երկրի կառավարմանը և օգտվելու հանրային ծառայություններից։ Կանանց քաղաքական իրավունքների մասին կոնվենցիան պաշտպանում է կանանց այդ իրավունքը ։
Հոդվածներ
Կոնվենցիայի առաջին երեք հոդվածները հաստատում են կանանց ընտրելու (հոդված I), ընտրվելու (II) և Պետական պաշտոններ զբաղեցնելու (III) իրավունքները, ընդ որում յուրաքանչյուր հոդված ավարտվում է «տղամարդկանց հետ հավասար պայմաններում, առանց որևէ խտրականության» պարզաբանմամբ։ Մնացած հոդվածներն ընդգրկում են բուն օրենսդրության մեխանիկան՝ հստակեցնելով, թե ինչպես և երբ է այն ուժի մեջ մտնելու (IV-XI հոդվածներ) ։
Ժառանգություն
Կոնվենցիան ուժի մեջ է մտել 1954 թվականի հուլիսի 7-ին ։ 2015 թվականի օգոստոսի դրությամբ այն ներառում է 123 անդամ պետություն, այդ թվում՝ ՄԱԿ-ի 122 անդամ պետություն, գումարած Պաղեստինի պետությունը ։
Կոնվենցիան գնաց կանանց քաղաքական իրավունքներ շնորհելու Միջամերիկյան կոնվենցիայի ճանապարհով, որը դարձավ տարածաշրջանային մակարդակով առաջին միջազգային օրենքը, որը պաշտպանում էր կանանց հավասար կարգավիճակը քաղաքական իրավունքների իրականացման գործում։ Կոնվենցիան առաջին պայմանագիրն էր Միավորված ազգերի կազմակերպության համատեքստում ։ Բացի այդ, դա երկրորդ միջազգային պայմանագիրն էր, որը պետություններին պարտավորեցնում էր պաշտպանել քաղաքացիների քաղաքական իրավունքները ։ Կոնվենցիան հետպատերազմյան շրջանում Միավորված ազգերի կազմակերպության մի քանի փորձերից մեկն էր՝ սահմանելու կանանց նկատմամբ խտրականության բացառման չափանիշներ. մյուսները՝ «ամուսնացած կանանց քաղաքացիության մասին» կոնվենցիան և «ամուսնության համաձայնության, ամուսնության նվազագույն տարիքի և ամուսնության գրանցման մասին» կոնվենցիան, որոնք ուժի մեջ են մտել համապատասխանաբար 1958 և 1964 թվականներին ։
Կոնվենցիայում ամրագրված իրավունքները ներառվել են կանանց նկատմամբ խտրականության բոլոր ձևերի վերացման մասին ավելի ուշ կոնվենցիայում ։ Այս ավելի ուշ Կոնվենցիան՝ խտրականության բացառման ավելի լայն և անմիջական օրենսդրությունը, միաձայն հաստատվել է 1967 թվականին։
Արտաշատի հեթանոսական տաճար
Արտաշատի հեթանոսական տաճար, հեթանոսական տաճար է, որը հայտնաբերված է եղել Հայաստանի Արտաշատ քաղաքի մոտ պեղումների արդյունքում ։
Ըղըրթափա
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արցախի լեռներ Կատեգորիա:Քաշաթաղի շրջան
Զռնեխ
Զռնեխ, ձորակ Արաքս գետի հովտում, Բասենի շրջանում, Ափերը խիստ զառիթափ են, ծածկված եղևնու անտառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արաքսի ավազանի գետեր
Պատանի երաժիշտների Եվրատեսիլ 1982
Պատանի երաժիշտների Եվրատեսիլ 1982-ը (անգլերեն` Eurovision Young Musicians 1982) առաջինն էր մրցույթի պատմության մեջ։ Այն անց է կացվել Մեծ Բրիտանիայի Մանչեսթեր քաղաքում, առաջին մրցույթին մասնակցում էին 7 երկրներ որոնցից Գերմանիան ներկայացնող Մարկուս Պավլիկը հաղթանակ բերեց իր երկրին։
Արդյունքներ
Կատեգորիա:Պատանի երաժիշտների Եվրատեսիլ Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 1982 երգի մրցույթ
Հողմիկի հեթանոսական համալիր
Հողմիկի հեթանոսական համալիր, հայ հեթանոսական կառույցների ամբողջություն է, որը գտնվում է Հայաստանի Շիրակի մարզ Հողմիկ գյուղի հարավարևմտյան ծայրամասում։ Այժմ ուսումնասիրված է համալիրի ընդամենը 1/20-րդ մասը ։
Պատմություն
Հողմիկի համալիրը կառուցվել է Արտաշես Բ (մ.թ.ա. 30–մ.թ.ա. 20) թագավորի օրոք ։
Հիշում եմ՝ շատ ցուրտ ու անձրեւոտ օր էր։ Երկու տղաներին ուղարկեցի մասուր հավաքելու, իսկ ես սկսեցի ուսումնասիրել։ 3 ժամ հետո 13 մետր երկարությամբ եւ կես մետր լայնությամբ մի ֆանտաստիկ հարթակ բացվեց, որի վրա զոհաբերված կենդանիների ոսկորներ կային։ Որոշեցինք, որ մնում ենք ։
1987-ից մինչև 1993 համալաիրի տարածքում կատարվել են պեղումներ, սակայն ֆինանսական միջոցների բացակայության պատճառով արշավախումբն իր աշխատանքները շարունակելու հնարավորություն ստացավ միայն 13 տարի անց' այս տարի՝ 2006 թվականին ։
Համալիրի կառուցվածքը
Հակոբ Հակոբյանը համոզված է, որ համալիրը իրականում հեթանոսական տաճարների ավան է, որը տարածվում է 80 մետր երկարությամբ փողոցի երկու կողմերով 100 մետր տարբեր ուղղություններով։ Ավանի առանցքը կազմում են հեթանոսական գլխավոր եռյակի՝ Արամազդի, Անահիտի և Միհրի սրահները։ Պեղումների արդյունքում սրահներից մեկում հայտնաբերվել է փոքրիկ կավե օղակ, որի վրա հունարեն գրություն կա. «4 ձի զոհաբերվում է Միհրին»։ Ձիերի գլուխներ կամ ամբողջական կմախքներ են հայտնաբերվել համալիրի գրեթե բոլոր սենյակներում (ձին հայկական ավանդույթներին համաձայն վերածննդի խորհրդանիշն է)։ Սենյակների երկայնքով կառուցվել է նստարան, որն ընդհատվում է կավե զոհասեղանով եւ նորից շարունակվում նստարաններով, որոնց մեջտեղում տեղադրված են գեղեցիկ մշակված սեւ եւ կարմիր՝ մահ և կյանք խորհրդանշող խարիսխներ ։
2004 թվականին արշավախումբը Հողմիկում նաև բացահայտել միջնադարյան մի ճանապարհ, որը տանում է դեպի լեռները, իսկ Հողմիկի հարևան Ջրաձոր գյուղում բացահայտվել է 8 մետր լայնությամբ և երկարությամբ միջնադարյան մի շինություն, որը նստած է անտիկ դամբարանների վրա, իսկ անտիկ դամբարաններն էլ մխրճված են բրոնզե բնակավայրի մեջ ։
Հողմիկի համալիրը, ինչպես նաև բազմաթիվ այլ հեթանոսական համալիրներ, ընդգրկում է մի շարք տաճարներ՝ հիմնական աստվածների կոթողները։ Հողմիկում տեղ են գտել հայ հեթանոսական բոլոր գլխավոր աստվածների տաճարները' Արամազդ, Վահագն, Անահիտ, Աստղիկ, Միհր, Բարշամի, Նանե ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայկական հեթանոսական տաճարներ Կատեգորիա:Շիրակի մարզի հուշարձաններ Կատեգորիա:Ամասիայի շրջան Կատեգորիա:Հայաստանի տաճարներ Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 1-ին դարի հիմնադրումներ Հայաստանում
Սեկուրինեգա կիսաթփային
Սեկուրինեգա կիսաթփային, կաթնուկազգիների ընտանիքի սեկուրինեգա ցեղի բույս։
Նկարագրություն
Տերևաթափ թուփ է 1,5-2 մ բարձրությամբ, բարակ, երկար, ուղիղ, բաց դեղնավուն կամ կանաչ, ճիպոտանման ճյուղերով։ Համեմատաբար ծեր ճյուղերի կեղևը մոխրագույն է։ Բողբոջները ծածկված են մի քանի արտաքին թեփուկներով։
Ծաղիկները կանաչ են կամ կանաչադեղնավուն, առանց պսակաթերթիկների, առէջայինները մոտ 3 մմ տրամագծով, 3-12 հատ հավաքված են տերևածոցերում գտնվող փնջերում, 5 օվալաձև, ուռուցիկ բաժակաթերթիկներով, որոնք ունեն 2 մմ երկարություն։ Առէջները 5-6 հատ են, դուրս են գալիս բաժակից և ամրացած են ներառէջային սկավառակին։ Սերմնարանի ռուդիմենտը սովորաբար եռաբլթակ է։ Վարսանդային ծաղիկները մեկական են կամ 3-8 հատ միասին, ունեն սերմնարանի տակ լայնացած ծաղկակիրներ մինչև 1 սմ երկարությամբ։ Սերմնարանը գնդաձև է, եռաբուն, յուրաքանչյուր բնում՝ 2 սերմնաբողբոջ։ Սռնակները 3-ն են, վերևի մասում լայնացած և մինչև կեսը ճեղքված երկու մասի։ Տուփիկը կլորավուն է, եռաբլթակ, 5 մմ տրամագծով, վերևից սեղմված, եռաբուն, յուրաքանչյուր բնում՝ 2 սերմ։ Սերմերը եռանիստ են, հարթ, բարակ կեղևով։ Ծաղկում է հունիս-օգոստոս ամիսներին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբերին։
Տարածվածություն
Բնական պայմաններում տարածված է Արևելյան Սիբիրում (Դահուրիա), Հեռավոր Արևելքում, Կորեայում, Հյուսիսարևելյան Չինաստանում (Մանջուրիա)։ Հայաստանում մշակվում է միայն Երևանի բուսաբանական այգում և նրա լեռնային բաժանմունքներում։ Ամենուրեք աչքի է ընկնում որպես միանգամայն դիմացկուն թփատեսակ, որն էկոլոգիական ճնշվածության նշաններ հանդես չի բերում։ Առատորեն ծաղկում և պտղաբերում է։ Սևանի բուսաբանական այգու պայմաններում միայն թեթևակի ցրտահարվում է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կաթնուկազգիներ
Նատրիումի օրթովանադատ
Ֆիզիկական հատկությունները
Նատրիումի օրտավանադատը ստեղծում է սպիտակ բյուրեղներ։
Լավ լուծվում է ջրի մեջ հիդրոլիզով ըստ անիոնի, չի լուծվում էթանոլում.
Ստեղծում է բյուրեղահիդրատ հետևյալ կառուցվածքով՝ Na3VO4•n H2O, որտեղ n = 7, 9, 10, 12, 13 և 16.
Ծանոթագրություններ
Նատրիում Կատեգորիա:Նատրիումի միացություններ Կատեգորիա:Անօրգանական միացություններ
Թակու
Թակու, լեռնագագաթ Հայկական լեռնաշխարհում, Հայկական Տավրոս լեռնահամակարգում, Վանա լճի հարավային կողմում, Ռշտունյաց լեռների արևելյան հատվածում, Առնոս լեռան մոտ։ Բարձր մոտ՝ 3500 մետր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վանի մարզի լեռներ
Գերբնական (11-րդ եթերաշրջան)
Սերիալը պատմում է երկու եղբայրների մասին, ովքեր գերմարդկային արարածների են որսում՝ շրջելով ԱՄՆ-ում սև գույնի 1967 թվականի Chevrolet Impala-ով և ուսումնասիրելով գերբնական երևույթներ, որոնցից շատերը ձևավորված են քաղաքային լեգենդների հիման վրա, ինչպես նաև պայքարում են չար արարածների (դեմոններ, ոգիներ և այլն) դեմ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:«Գերբնական» հեռուստասերիալի եթերաշրջաններ Կատեգորիա:Գերբնական
Դին Ռիդ
Դին Ռիդ (Dean Reed, ամբողջական անունը` Դին Սիրիլ Ռիդ (Dean Cyril Reed), ), ամերիկացի երգիչ, կինոդերասան, ռեժիսոր և հասարակական գործիչ, ով առավել հայտնի էր Լատինական Ամերիկայի և Արևելյան Եվրոպայի երկրներում։
Կենսագրություն
1958 թվականին ավտոստոպի միջոցով Դին Ռիդը հասել է Լոս-Անջելես և հաջող լսումներից հետո Capitol Records երաժշտական ստուդիայի հետ ստորագրել է ոչ նշանակալից պայմանագիր։ Նշված ստուդիան ապահովել է գովազդը, ձայնագրել մի քանի ձայնասկավառակ և Դին Ռիդը ելույթ է ունեցել ազգային հեռուստատեսությամբ։
1961 թվականին նրա «Մեր ամառային ռոմանսը» վերնագրով ձայնասկավառակը Լատինական Ամերիկայում հիթ դարձավ, իսկ ԱՄՆ-ում գրավեց պատվավոր 20-րդ հորիզոնականները։ Նրա երգերը իրական ճանաչում ստացան Հարավային Ամերիկայում, ուր նրան ուղարկեցին համերգային շրջագայության։ Այնտեղ նրա փառքը գերազանցեց Էլվիս Փրեսլիին։ Լատինական Ամերիկայի երկրներով մի քանի շատ հաջողված համերգներից հետո, Դին Ռիդը որոշեց մնալ Արգենտինայում։ Այնտեղ նա ձայնագրեց երաժշտական ալբոմներ, նկարահանվեց կինոնկարներում և վարում էր իր հեռուստատեսային հաղորդումը։