cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հույն-սերբական հարաբերություններ
19-րդ դար
Սերբական առաջին ապստամբության ժամանակ (1804–15) սերբ ապստամբներին միացան հույներն ու հույն-առումինները, որոնց վառ ներկայացուցիչներ էին մարտիկ Գիորգակիս Օլիմպիոսը, դիվանագետ Պետար Իչկոն, քարտուղար Նաում Կրնարը, մարտիկ Կոնդա Բիմբաշան և մյուսները. Հույն արմատոլոս Նիկոցարասը ծրագրում էր անցնել Օլիմպոս լեռը՝ միանալու սերբ ապստամբներին ։ Երկու ազգերի միջև ռազմական համագործակցությունը ձևավորվել էր Դանուբյան կիսաինքնավար իշխանություններում, որոնք կառավարվում էին հիմնականում ֆանարացի հույն վոյվոդների կողմից։ Արձանագրություններ կան, որ Հունաստանի սերբերի և հույների միջև կապն ու համագործակցությունը նույնպես վաղ է հաստատվել։ Օրինակ՝ 1806 թվականին Սալոնիկում Ֆրանսիայի հյուպատոսը հայտնել է, որ «թուրքերը շատ կատաղած են հույների դեմ՝ սերբերի հետ նրանց շփումների պատճառով» ։ Հաղորդվում էր, որ բազմաթիվ սլավոն և հույն գյուղացիներ ձերբակալվել են՝ կասկածվելով սերբ ապստամբներին օգնելու մեջ ։ Կլեֆթներին և արմատոլոսներին խրախուսել են սերբ ապստամբները և ռուսական գործողությունները ։ Սերբ ապստամբները հույների համար կարևոր դաշնակիցներ էին. առաջին ապստամբությունը ճնշելուց հետո Կարաջորջեն փախել է Բեսարաբիա, որտեղ միացել է Հունաստանի ազգային-ազատագրական շարժմանը, դառնալով Ֆիլիկի Էթերիայի ակտիվ անդամ ։ Հույները հիմնականում շահագրգռված էին օգտագործել սերբական հողերը՝ որպես հունական գործողությունների հիմք ։ Միլոշ Օբրենովիչը՝ Երկրորդ սերբական ապստամբության (1815–17) առաջնորդը, լիովին չէր համագործակցում ։ Սերբական հեղափոխության առաջին պատմաբանը հույն Տրիանտաֆիլոս Դուկասն էր ։ Շատ սերբեր միացան Հունաստանի անկախության պատերազմին (1821–29), ինչպիսիք են Հաջի Պրոդանը և Վասոս Մավրովունիոտիսը։
Դիմիտրիոս Կարատասոսը 1861 թվականին ձգտեց հաստատել հունա-սերբական դաշինք՝ մեկնելով Բելգրադ, բայց իր ճանապարհորդության ընթացքում մահացավ։ Հույն վետերան և պատմաբան Լամբրոս Կուցոնիկասը երազում էր «երկու քույրերի» հունա-սերբական դաշնության մասին (1863 թվականին) ։
1867 թվականի օգոստոսի 26-ին Հունաստանի և Սերբիայի միջև ստորագրված Վոսլաուի պայմանագիրը երկու երկրներին միավորում էր դաշինքի մեջ ։
Բալկանյան պատերազմներ
1913 թվականի հունիսին Սերբիան և Հունաստանը ստորագրեցին պաշտպանական պայմանագիր (1913 թվականի հունա-սերբական դաշինք), որը հակադրվում էր Բուլղարիայի ծավալապաշտական նպատակներին։ Ի վերջո, նույն թվականի հունիսի 16-ին Բուլղարիան հարձակվեց երկու երկրների վրա՝ սկսելով Երկրորդ Բալկանյան պատերազմը։ Պարտվելով հույներին Կիլկիս-Լահանասի ճակատամարտում և սերբերին Բրեգալնիցայի ճակատամարտում՝ Բուլղարիան նահանջեց պաշտպանական դիրքեր, մինչև Ռումինիան մտավ պատերազմի մեջ՝ հարձակվելով Բուլղարիայի վրա և սպառնալով Սոֆյային, որի արդյունքում վերջինս պարտվեց։ Հունաստանը և Սերբիան ճանաչվեցին հաղթող կողմեր՝ կողք կողքի հաջողությամբ կռվելով պատերազմում։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
1941 թվականին hույն-իտալական պատերազմի ժամանակ, երբ Հիտլերը պահանջեց Հարավսլավիայի Թագավորությունը շրջանցելով Հունաստանի վրա հարձակվել, Հարավսլավիայի ռեգենտ արքայազն Պավելը փորձեց հանգստացնել Հիտլերին՝ առաջարկելով չհարձակման պայմանագիր, բայց, ի վերջո, ստորագրեց Եռակողմ պայմանագիրը թույլատրելով գերմանացիների անցնել։ Դրա դիմաց Հունաստանի Սալոնիկ քաղաքը խոստացվել է Հարավսլավիային։ Երկու օր անց բանակը, որին աջակցում էին Միացյալ Թագավորությունը և ԽՍՀՄ-ը, տապալեցին ռեժիմը՝ սերբ ժողովրդի աջակցությամբ։ Թեև կարելի է վիճարկել, որ սա ավելի շատ կապված էր սերբերի հակագերմանական տրամադրությունների հետ, այլ ոչ թե Հունաստանի հանդեպ սիրո հետ, փաստը մնում է փաստ, որ սերբ ժողովուրդը դեռ հիշում էր Վենիզելոսի պատասխանը Վիեննայի՝ Հունաստանին հարձակվելու և Սերբիայի ներխուժման առաջարկին տասնամյակներ առաջ. «Հունաստանը չափազանց փոքր երկիր է այսքան մեծ չարություն անելու համար» ։ Չնայած այն հանգամանքին, որ Հարավսլավիայի նոր կառավարությունը կրկին փորձեց հանգստացնել Հիտլերին (հաշվի առնելով, որ երկիրը շրջապատված էր երեք կողմից) չեզոքությամբ և նախկին պայմանավորվածություններին հավատարիմ մնալու խոստումներով, սերբ ժողովուրդը խանդավառությամբ դատապարտում էր Եռակողմ պայմանագիրը, և սերբական ամբոխը շքերթ էր անում փողոցներով։ Բելգրադը բղավում էր «Լավ է պատերազմ, քան դաշնագիր» կարգախոսը ։ Հիտլերը գոհ չէր և, հեղաշրջումից անմիջապես հետո, որոշեց ներխուժել Հարավսլավիա, այլևս չվստահելով նրանց հայտարարություններին, և բաժանել Հարավսլավիայի տարածքները Ադրիատիկի ափի, Բանատի և Մակեդոնիայի, համապատասխանաբար Իտալիայի, Հունգարիայի և Բուլղարիայի միջև։ Հարավսլավիայի անկումից հետո սերբ ժողովուրդը պատժվեց ցեղասպանությունով գերմանամետ խորվաթ ուստաշների կողմից։
Հարավսլավական պատերազմներ
1992 թվականի կեսերին ՄԱԿ-ը պատասխանեց Սերբիայի հարձակումներին Բոսնիա և Հերցեգովինայի նախկին Հարավսլավիաական Հանրապետությունում՝ հայտարարելով Սերբիայի հետ առևտրի ամբողջական էմբարգո բոլոր անդամ երկրների կողմից։ Պատժամիջոցները ծանր դրության մեջ դրեցին Հունաստանին, որը ճանաչել էր Բոսնիա և Հերցեգովինայի անկախությունը 1992 թվականին դրա հռչակումից անմիջապես հետո։ Սերբիան կարևոր առևտրային գործընկեր էր Հունաստանի հետ ամուր կրոնական և պատմական կապերով, և Սերբիան ի սկզբանե պաշտպանում էր Հունաստանի դիրքորոշումը Մակեդոնիայի անվան հետ կապված վեճի շուրջ։ 1992 թվականից սկսած Կոնստանտինոս Միցոտակիսի և Անդրեաս Պապանդրեուի կառավարությունները, վախենալով, որ Բոսնիական պատերազմը կտարածվի Թուրքիայի, Ալբանիայի և Հունաստանի ուղղությամբ, ձեռնարկեցին խաղաղ բանակցությունների երկար շարք Սերբիայի նախագահ Սլոբոդան Միլոշևիչի, բոսնիացի սերբերի առաջնորդ Ռադովան Կարաջիչի հետ։ Միևնույն ժամանակ, հաղորդվում էր, որ սննդամթերք, նավթ և զենք Հունաստանից Սերբիա են տեղափոխվում՝ խախտելով ՄԱԿ-ի էմբարգոն։ 1994 թվականին ԵՄ-ում իր նախագահությունից առաջ, ընթացքում և հետո Հունաստանը ԵՄ միակ երկիրն էր, որը պաշտպանում էր սերբական դիրքորոշումը, որ սերբական ուժերը մտել են բոսնիական տարածք։ 1994 թվականի սկզբին Հունաստանը առաջացրեց իր եվրոպացի դաշնակիցների դժգոհությունը՝ դեմ քվեարկելով Սերբիայի դիրքերին ՆԱՏՕ-ի օդային հարվածներին։ Հունաստանը նաև հրաժարվեց օգտագործել ՆԱՏՕ-ի իր օդային բազաները Հոնիական ծովի ափին Պրևեզայում նման հարձակումների համար և հրաժարվեց հունական զորքեր մատակարարել Բոսնիայում ՄԱԿ-ի խաղաղապահ առաքելությանը։ ՆԱՏՕ-ում Հունաստանի դիրքորոշումը տրամագծորեն հակառակ էր Թուրքիայի դիրքորոշմանը, որն աջակցում էր Բոսնիայի կառավարությանը։
1994 թվականի դեկտեմբերին Աթենքում Միլոշևիչի հետ պաշտոնական բանակցություններից հետո Պապանդրեուն կրկնեց, որ Հունաստանի և Սերբիայի դիրքորոշումները Բոսնիայի հարցում գրեթե նույնական են։ Միլոշևիչի առաջարկը Հունաստանի և Սերբիայի համադաշնության մասին Մակեդոնիայի Հանրապետության հետ չհաջողվեց աջակցություն ստանալ Հունաստանի որևէ խմբակցությունում։
Աջակցություն բոսնիացի սերբերին և Սերբական Հանրապետությանը
Ըստ Ամստերդամի համալսարանի պրոֆեսոր Ս․ Վիբեսի՝ Հունաստանի ազգային հետախուզական ծառայությունը (ՀԱՀԾ) 1990-ականների կեսերին համակարգված կերպով սաբոտաժի է ենթարկել Բոսնիայում ՆԱՏՕ-ի գործողությունները՝ փորձելով օգնել բոսնիացի սերբ ազգայնականներին։ Նիդեռլանդների կառավարությանն ուղղված իր զեկույցում, որը վերնագրված է «Հետախուզությունը և Բոսնիական պատերազմը 1992-1995 թվականներին», Վիբեսը պնդում է, որ ՀԱՀԾ-ը գաղտնազերծել է ՆԱՏՕ-ի գաղտնի ռազմական պլանները (որոնցին, որպես դաշնակից հետախուզական ծառայություն, նա մուտք ուներ) և փոխանցել սերբ բոսնիական ղեկավարությանը, և հաճախ անձամբ գեներալ Ռատկո Մլադիչին 1995 թվականի ամռանը։ Ի վերջո, Վիբեսը զեկույցում նշում է, որ ՆԱՏՕ-ի դաշնակիցները դադարեցրել են ՆԱՏՕ-ի ռազմական ծրագրերը Հունաստանի իշխանությունների հետ կիսվելը։
2008 թվականի օգոստոսին մի խումբ իրավաբաններ Խանիայից այցելեցին Նախկին Հարավսլավիայի միջազգային քրեական դատարանի մեղադրյալ Ռադովան Կարաջիչին ու անվճար առաջարկեցին իրենց ծառայությունները և միջազգային կազմակերպություններին խնդրեցին ապահովել բոսնիացի սերբերի նախկին նախագահի արդար դատավարությունը ։
Սրեբրենիցա
2005 թվականին հույն պատգամավոր Անդրեաս Անդրիանոպուլոսը կոչ արեց հետաքննել հույն կամավորների դերը Սրեբրենիցայում, որտեղ իրականացվել էր Սրեբրենիցայի ջարդերը ։
ՆԱՏՕ-ի ռմբակոծությունը Հարավսլավիայի վրա
ՆԱՏՕ-ի ռմբակոծումը Հարավսլավիայի Դաշնային Հանրապետության վրա առաջացրեց ժողովրդական բուռն արձագանք Հունաստանում, վարչապետ Կոստաս Սիմիտիսը քաղաքական լուծում էր փնտրում Կոսովոյի հակամարտությունում։ Հունաստանը հրաժարվեց մասնակցել Հարավսլավիայի դեմ հարվածներին։
Մի քանի հարցումներ են անցկացվել, որոնցից մեկը ցույց է տվել, որ Հունաստանի բնակչության 99,5%-ը լիովին դեմ է ռմբակոծմանը, ընդ որում 85%-ը կարծում էր, որ ՆԱՏՕ-ի շարժառիթները ռազմավարական են և ոչ հումանիտար ։ Մեկ ուրիշը բացահայտեց, որ հույն ժողովրդի 94%-ը դեմ է ՆԱՏՕ-ին և Հարավսլավիայի դեմ պատերազմին ։ 69%-ը ցանկանում էր հետախուզել ԱՄՆ նախագահ Բիլ Քլինթոնին ռազմական հանցագործությունների համար, մինչդեռ 52%-ը դեմ էր Կոսովոյի ալբանացի փախստականներին Հունաստան ընդունելուն ։
Գերագույն դատարանի (Պետական խորհրդի) 20 նշանավոր հույն դատավորներ ստորագրել են հռչակագիր, որտեղ ՆԱՏՕ-ին մեղավոր են ճանաչել ռազմական հանցագործությունների մեջ ։ Ավելի դրամատիկ իրադարձությունը Աթենքում (Հունաստան) ավելի քան 10000 հոգուց բաղկացած Ժողովրդական տրիբունալն էր, որտեղ Հունաստանի Գերագույն դատարանը նախագահ Քլինթոնին և ՆԱՏՕ-ի ղեկավարներին մեղավոր ճանաչեց ռազմական հանցագործությունների մեջ ։
Կոսովոյի պատերազմի և ՆԱՏՕ-ի ռմբակոծությունների ժամանակ ՆԱՏՕ-ի հրամանատար գեներալ Ուեսլի Ալեն Քլարկի հետ C-SPAN քննարկման ժամանակ հաղորդվել է, որ մի քանի հունական ոչ կառավարական կազմակերպություններ օգնություն են ուղարկում ռմբակոծությունների կեսին, ինչը պատճառ է դարձել, որ որոշ թիրախների ռմբակոծումն ավելի դժվար էր, կազմակերպությունների նպատակն էր կանխել ռազմական գործողությունները՝ մարդասիրական օգնություն ուղարկելով Կոսովոյի սերբական անկլավներին։
Հույները Սերբիայում
2002 թվականի մարդահամարի տվյալներով՝ հույն ազգությամբ Սերբիայի 572 քաղաքացի կար ։ Սերբիայի հունական համայնքային ասոցիացիաները գնահատում են ընդհանուր առմամբ հունական էթնիկ ծագում ունեցող Սերբիայի 4500 քաղաքացի ։ Հունաստանի արտաքին գործերի նախարարությունը պնդում է, որ Սերբիայում բնակվող սերբերի և հույների միջև ամուսնությունները բավականին տարածված են, և որ դա շատ հույների և սերբերի միջև կիսած սերտ կապերի պատճառն ու արդյունքն է ։ 2008 թվականի փետրվարին Սերբիայում ապրող հունական փոքրամասնությունը դիմեց Հունաստանին՝ չճանաչելու Կոսովոյի ալբանացիների կողմից Կոսովոյի միակողմանի անջատումը։ Նրանք հայտարարեցին, որ Կոսովոյի անկախությունը կվտանգի կայունությունը Բալկաններում և կթուլացնի ավանդական հույն-սերբական հարաբերությունները ։
Սերբերը Հունաստանում
2001 թվականի մարդահամարի համաձայն՝ 5200 Սերբիայում ծնված մարդիկ Հունաստանի քաղաքացիություն ունեն։ Ենթադրվում էր, որ Հունաստանում ապրում է ավելի քան 15000 սերբ ։ Հունական քաղաքացիություն ունեցող հայտնի մարզիկներից են Պեջա Ստոյակովիչը և Վլանտիմիր Գյանկովիցը։
Մարդասիրություն
Բալկաններում պատերազմի բռնկումից հետո սերբերը հսկայական մարդասիրական օգնություն ստացան Հունաստանից և Կիպրոսից, ինչպես նաև Հունաստանի և Կիպրոսի եկեղեցիներից՝ սկսած 1990-ականների սկզբից։ Այս օգնությունը ստացվել է հունական հասարակության բոլոր հատվածներից՝ պետությունից, եկեղեցուց, տարբեր կազմակերպություններից և հասարակությունից։ Օգնության մեծամասնությունը կենտրոնացած էր Սերբական Հանրապետության, Սերբական Կրայինայի Հանրապետության և համապատասխան Սերբիայի սերբերի օգնության վրա, ովքեր տուժել էին այդ տարածքները պատերազմների արդյունքում ավերվելու պատճառով։
Օգնություն Սերբիային
1999 թվականի հոկտեմբերի 25-ին Սերբիայի առողջապահության նախարար Լեպոսավա Միլիչևիչը ընդունեց «Հին Հունաստան» հույն-սերբական բարեկամության ընկերության պատվիրակությանը։ Պատվիրակությունը գլխավորում էր կազմակերպության նախագահ Լայոս Կոնստանտինոսը։ Առողջապահության նախարարի հետ հանդիպման ընթացքում մի շարք նախաձեռնություններ են առաջացել՝ կապված մարդասիրական օգնության տրամադրման, առողջության պահպանման և բժշկական պարագաների հետ ։
1999 թվականի ապրիլին Կալամարիայի քաղաքապետարանը հավաքեց 50 տոննա մարդասիրական օգնություն՝ բաղկացած սննդից և դեղամիջոցներից։ Առաքելությունը գլխավորել է Կալամարիայի քաղաքապետ Խրիստոդուլոս Էկոնոմիդիսը։ Նույն ամսվա ընթացքում Աթենքում գտնվող Հույն-սերբական բարեկամության ընկերության ներկայացուցիչները հայտարարեցին, որ 20-ին Սերբիա կուղարկեն մարդասիրական օգնության 16 բեռնատար շարասյուն, որը բաղկացած է սննդից և բժշկական պարագաներից՝ ավելի քան 2 միլիոն գերմանական մարկի արժեքով։ Հաղորդվում էր, որ բարեկամական ընկերության ջանքերը շարունակվում են, շարունակվում են հավաքագրումները և օգնության շարասյունները մեկնում են կանոնավոր 20-օրյա ընդմիջումներով։ Բարեկամության տնկերությունը նաև տեղեկացրեց մամուլին, որ փաստաբաններ է ներգրավել ՆԱՏՕ-ի առաջնորդներին Հաագայի միջազգային դատարանում մեղադրանք ներկայացնելու համար Հարավսլավիայի դեմ ագրեսիայի և ագրեսիայի անմիջական հետևանքով կորցրած անմեղ քաղաքացիական կյանքերի համար ։
2006 թվականի մայիսի 7-ին Lifeline Hellas մարդասիրական կազմակերպության կողմից կազմակերպվել է բարեգործական ընթրիք Սալոնիկում թագաժառանգ Ալեքսանդր II-ի և արքայադուստր Քեթրինի հովանավորությամբ՝ օգնելու նվազեցնել հիվանդանոցներում կարևոր սարքավորումների պակասը՝ արդիականացնելով նորածնային ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունքները Բելգրադում, Նիսում, Նովի Սադում ու Կրագուևացում և դրանով իսկ փրկելով նորածինների կյանքեր։ Սա 2006 թվականին կազմակերպված իր տեսակի մեջ երկրորդ միջոցառումն էր՝ հունվարի վերջին Աթենքում կազմակերպված բարեգործական հաջող ընթրիքից հետո։ Մարդասիրական միջոցառմանը համագործակցել և աջակցել են բազմաթիվ ընկերություններ ու կազմակերպություններ, ինչպես նաև Սալոնիկի ականավոր ընտանիքներ և գործարար համայնքի անդամներ։ Ելույթներով հանդես եկան Lifeline Hellas-ի տնօրենների խորհրդի նախագահ պարոն Ջոն Տրիկարդոսը, թագաժառանգ Ալեքսանդրը, արքայադուստր Քեթրինը, Մակեդոնիա-Թրակիայի նախարար պարոն Գեորգի Կալայցիսը, Հունաստանում Սերբիայի և Չեռնոգորիայի գլխավոր հյուպատոս պարոն Ռադոմիր Զիվկովիչը, Սալոնիկ պրեֆեկտր Պանայոտիս Պսոմիադիսը, Սալոնիկի փոխքաղաքապետ Կոլովու Լեմոնիան (քաղաքապետ պարոն Պապագեորգոպուլոսի անունից) և Անատոլիայի ամերիկյան քոլեջի նախագահ պարոն Ռիչարդ Ջեքսոնը, մյուս հարգելի հյուրերի թվում էին Հունաստանի խորհրդարանի անդամներ և Հունաստանի կառավարության նախկին նախարարներ ու պետական պաշտոնյաներ ։
Օգնություն Բոսնիայի սերբերին
1995 թվականի դեկտեմբերի 5-ին Նեապոլիսի քաղաքապետարանի կողմից 70 տոննա մարդասիրական օգնություն՝ բաղկացած ձիթապտղի յուղից, ալյուրից, մանկական սննդից և դեղորայքից, ուղարկվեց Պրիյեդորի շրջանի բոսնիացի սերբերին ։
1996 թվականի փետրվարի 22-ին 200 տոննա մարդասիրական օգնություն, որը բաղկացած էր սննդից, հագուստից և դեղորայքից, հավաքվել էր Հույն-սերբական բարեկամության Աթենքի ասոցիացիայի կողմից։ Օգնությանն ուղեկցել է պատվիրակությունը՝ ասոցիացիայի նախագահ պարոն Կոնստանտինոս Խրիստոպուլոսի գլխավորությամբ ։
1997 թվականի հուլիսի 3-ին Դոբոյ հասավ մարդասիրական օգնություն՝ բաղկացած հագուստից և սննդամթերքից։ Օգնությանը ուղեկցել է Աթենքի Պերիստերիի քաղաքապետարանի 10 հոգանոց պատվիրակությունը, այդ թվում՝ Պերիստերիի քաղաքապետ Գիորգոս Պանոպուլոսը։ Պատվիրակությանը դիմավորել է Դոբոյի քաղաքապետ Դրագո Լյուբիցիչը, ով հայտարարել է, որ հույների և սերբերի միջև բարեկամական կապերը հավերժ են լինելու, և որ ոչ ոք չի կարող ընդհատել դրանք ։
Սերբիայի օգնությունը 2007 և 2021 թվականներին Հունաստանի անտառային հրդեհների ժամանակ
2007 թվականին Հունաստանի անտառային հրդեհներից հետո Սերբիան ուղարկեց վեց M-18 Dromader և մեկ Antonov An-2 հրշեջ ինքնաթիռ, 6 հակահրդեհային մեքենա, 55 հրշեջ և պատրաստության մեջ դրեց մասնագիտացված ռազմական ստորաբաժանումներ՝ հույներին օգնելու անհրաժեշտության դեպքում։ Բանակը պայքարում էր հրդեհների դեմ. ներքին գործերի նախարարի օգնական Պրեդրագ Մարիչի խոսքով, ավելի քան 300 հրշեջներ մեկ ժամից քիչ ժամանակում գրանցվել են Հունաստան  ։
2007 թվականի սեպտեմբերի 7-ին պաշտպանության նախարար Դրագան Շուտանովացը և Սերբիայում Հունաստանի դեսպան Խրիստոս Պանագոպուլոսը Լիսիչջի Յարակի օդանավակայանում ողջունեցին Jat Airways-ի օդաչուներին և տեխնիկներին, ովքեր աջակցեցին Հունաստանում հրդեհները մարելուն։
Շուտանովացը հայտարարել է, որ Սերբիան կատարել է Հունաստանի պաշտպանության նախարարության խնդրանքը, և նա շնորհակալություն է հայտնել Jat Airways-ին և Սերբիայի պաշտպանության նախարարության ներկայացուցիչներին, ովքեր, ինչպես հավելեց նա, անձնուրաց օգնել են Հունաստանի եղբայրական ժողովրդին։ Նախարար Շուտանովացն ասաց, որ իրեն նաև հետաքրքրում է, թե ինչու Jat-ի ինքնաթիռներն այս ամառ չեն օգտագործվել Սերբիայում հրդեհների մարման համար՝ հավելելով, որ ՊՆ-ն այդ աշխատանքի կրողը չէ։ Հունաստանի դեսպանն ասաց, որ այդ օրը ևս մեկ անգամ ցույց տրվեց երկու ժողովուրդների միջև հիանալի համագործակցությունը՝ շնորհակալություն հայտնելով բոլոր նրանց, ովքեր մասնակցել են հրդեհների մարմանը։ Նա նաև նշել է, որ վերջին տասը օրվա ընթացքում սերբ օդաչուներն ու տեխնիկները մեծ հմտություն են ցուցաբերել հրդեհները մարելու գործում, ինչը հուզել է ողջ Հունաստանը և հատկապես հույն ժողովրդին։ «Ես այստեղ եմ Հունաստանի նախագահի և կառավարության ջերմ ողջույնները փոխանցելու համար։ Մենք երբեք չենք մոռանա ձեր եղբայրական արարքը»,- ասել է Սերբիայում Հունաստանի դեսպան Խրիստոս Պանագոպուլոսը։
Թագաժառանգ Ալեքսանդր II-ի և արքայադուստր Քեթրինի նախաձեռնությամբ 2007 թվականի սեպտեմբերի 24-ին Աթենքի Էկալի ակումբում տեղի ունեցավ կարևոր բարեգործական միջոցառում՝ ի նպաստ Հունաստանի ողբերգական հրդեհների զոհերի՝ Lifeline Hellas-ը և NBA-ի վաստակաշատ խաղացող Վլադե Դիվացու աջակցությամբ։ Մարդասիրական այս միջոցառմանը աջակցելու համար ներկա էին հայտնի բասկետբոլիստներ։ Միջոցառմանը ներկա էին Վլադե Դիվակը, Պրեդրագ Դանիլովիչը, Զարկո Պասպալը, Դուշան Իվկովիչը, Ուեյն Կուպերը, Սքոթ Փոլարդը, Գրանթ Նապիերը, Քրիս Ուեբերը, Գլեն Ռայսը։
Թագաժառանգ Ալեքսանդր II-ը և արքայադուստր Քեթրինը շարունակեցին իրենց ազնիվ ջանքերը 2007 թվականի սեպտեմբերի 29-ին, երբ նրանք այցելեցին Մեսինիայի շրջան և Անդանիայի մունիցիպալիտետ՝ սերբական նվիրատվություններները հագուստ, ինչպես նաև մանկական սարքավորումներ Հունաստանում անտառային հրդեհներից տուժած երեխաներին հանձնելու համար։.
2021 թվականի օգոստոսին Սերբիան ուղարկեց հատուկ ստորաբաժանում՝ բաղկացած 37 հրշեջներից և 3 ուղղաթիռներից՝ օգնելու Հունաստանին անտառային հրդեհների դեմ պայքարում ։
Երկկողմ հարաբերություններ
Սերբ-հունական հարաբերությունները ավանդաբար եղել են բարեկամական՝ պայմանավորված մշակութային և պատմական գործոններով։ Բարեկամական հարաբերությունները կարևոր դեր են խաղացել երկու ժողովուրդների երկկողմ հարաբերություններում, հատկապես 1990-ականների պատերազմների և Առաջին համաշխարհային պատերազմի Բալկանյան արշավի ժամանակ ։
Հունաստանը Սերբիայի տնտեսության գլխավոր ներդրողն է և ՆԱՏՕ-ի Հարավսլավիայի ռմբակոծության ժամանակ Հունաստանը բացահայտորեն արտահայտեց իր դժգոհությունը, և հարցումները ցույց տվեցին, որ Հունաստանի բնակչության 94%-ը լիովին դեմ էր ռմբակոծմանը ։
Պետություն
Սերբիայի և Չեռնոգորիայի պետական միության լուծարումից հետո Սերբիան ժառանգեց միության իրավունքներն ու պարտականությունները և, որպես հետևանք, Հունաստանի հետ գոյություն ունեցող երկկողմ պայմանագրային շրջանակը։ Հույն-սերբական բազմաթիվ երկկողմ պայմանագրերից հարկ է նշել փոխադարձ դատական հարաբերությունների, գիտակրթական համագործակցության, զբոսաշրջության զարգացման, օդային տրանսպորտի, ուղևորների և ապրանքների միջազգային ավտոմոբիլային փոխադրումների, տնտեսական և տեխնոլոգիական համագործակցության մասին համաձայնագրերը։
Երկու երկրների միջև պարբերաբար տեղի են ունենում բարձր մակարդակի այցեր, օրինակ՝ ԱԳ նախարար տիկին Դորա Բակոյաննիի վերջին այցը Բելգրադ (2007 թվականի ապրիլի 20), որին նրան ուղեկցում էր փոխարտգործնախարար պարոն Եվրիպիդես Ստիլիանիդիսը, և Սերբիայի արտաքին գործերի նախարար պարոն Վուկ Երեմիչի վերջին պաշտոնական այցը Աթենքում։ Հաճախակի են շփումները նաև երկու երկրների նախարարությունների և գերատեսչությունների միջև առանձին ոլորտներին վերաբերող տարբեր հարցերի շուրջ։
Հունաստանը Սերբիայի հիմնական առևտրային գործընկերներից մեկն է ԵՄ-ում։ Վերջին մի քանի տարիների ընթացքում երկկողմ առևտուրը զգալիորեն աճել է։ Բելգրադում Հունաստանի դեսպանատան տնտեսական և առևտրային հարցերով բյուրոյի տվյալների համաձայն՝ Հունաստանի ուղղակի ներդրումները Սերբիայում (1996 թվականից սկսած) կազմում են 1,2 միլիարդ դոլար։ Ներդրումներ կան բոլոր ոլորտներում, բայց հիմնականում արդյունաբերական և բանկային ոլորտներում։ Հարկ է նշել 150 հույն-սերբական ընկերությունների, ինչպես նաև 120 զուտ հունական ձեռնարկությունների առկայությունը, որոնք 25000 աշխատատեղ ունեն։
Ոստիկանություն և ռազմական համագործակցություն (պաշտպանություն)
Հոկտեմբերի 20-ին Սերբիայի և Հունաստանի ներքին գործերի նախարարներ Իվիցա Դաչիչը և Պրոկոպիս Պավլոպուլոսը Աթենքում ստորագրեցին համաձայնագիր իրենց երկու երկրների միջև ոստիկանական համագործակցության մասին, որը ճանապարհ է հարթում հանցավորության բոլոր ձևերի, անօրինական միգրացիայի, թմրամիջոցների առևտրի և մարդկանց թրաֆիքինգի համար հետախուզական տվյալների փոխանակման համար։
Սերբիայի և Հունաստանի պաշտպանության նախարարներ Դրագան Սուտանովացը և Վագելիս Մեյմարակիսը հանդիպել են Բելգրադում 2009 թվականի փետրվարի 26-ին՝ քննարկելով փոխադարձ վստահության և համագործակցության վրա հիմնված կայուն Բալկանների ընդհանուր տեսակետը և երկու երկրների միջև ռազմական համագործակցությունը խթանելու հսկայական հնարավորությունները։ Կոսովոյի հարցում Հունաստանը դեռ աջակցում է Սերբիային ։
Սերբիայի վերաբերյալ Հունաստանի դիրքորոշումը ԵՄ-ում
2008 թվականի հունիսին Սերբիայում Հունաստանի դեսպան Խրիստոս Պանագոպուլոսն ասաց, որ Հունաստանը հետևողականորեն աջակցում է Սերբիայի զարգացմանը և ցանկանում է, որ այն ստանձնի իր տեղը ԵՄ-ում։ Նա հայտարարել է, որ Հունաստանի քաղաքական ղեկավարությունը ցանկանում է, որ Սերբիան իր տեղը զբաղեցնի եվրոպական ընտանիքում, և որ Հունաստանը կարծում է, որ դա լավագույնն է Սերբիայի և տարածաշրջանային կայունության համար։ Ըստ Պանագոպուլոսի՝ Հունաստանը աջակցության քաղաքականություն է վարում Սերբիայի զարգացմանը և բարելավում է իր քաղաքացիների կյանքը, ինչն արտացոլված է 2000 թվականից հետո Սերբիայի ստացած մեծ օգնության, ինչպես նաև 2,5 միլիարդ եվրոն գերազանցող ներդրումների մեջ։ Նա հիշեցրեց, որ 2001 և 2002 թվականներին երկրում ստեղծված լուրջ իրավիճակը թելադրում էր, որ օգնությունը հիմնականում մարդասիրական բնույթ է կրել, սակայն դրան հաջորդել է զարգացման օգնությունը։ Հունաստանն ընդունել է օգնության կարևոր ծրագիր, որը կոչվում է « Բալկանների տնտեսական վերակառուցման հունական ծրագիր», որը Սերբիայի համար նախատեսել է 230 միլիոն եվրո։ Այս գումարի մեծ մասը՝ մոտ 80 տոկոսը, նախատեսված էր ենթակառուցվածքների համար, այդ թվում՝ 10-րդ միջանցքը, որն առաջնահերթություն էր թե՛ Սերբիայի, թե՛ Հունաստանի համար։ 10-րդ միջանցքի շինարարության ընդհանուր ծախսերից, որը կազմում է մոտ 300 միլիոն եվրո, 100 միլիոնը կազմեց Հունաստանի կառավարության զուտ նվիրատվությունը։ Նա ընդգծել է, որ Աթենքի և նրա Բելգրադում գործող դեսպանատան նպատակներից մեկը տնտեսական հարաբերությունների խթանումն է, որը շատ դրական դինամիկա է ունեցել, քանի որ Հունաստանը գլխավորում է Սերբիայում ուղղակի և անուղղակի ներդրումներ կատարող երկրների ցանկը։ Նա ասաց, որ Հունաստանը ներկա է տնտեսության բոլոր ռազմավարական ճյուղերում, ինչը նշանակում է, որ հույն ներդրողները եկել են Սերբիայում մնալու համար, և որ հունական ներդրումները Սերբիայի քաղաքացիների համար ստեղծում են ավելի քան 27000 աշխատատեղ։ Պանագոպուլոսը հույս հայտնեց, որ այս միտումը շուտով կընդլայնվի Հունաստանում սերբական ներդրումներով ։
Հունաստանի արտաքին գործերի նախարար Դիմիտրիս Դրուցասը մայիսի 22-ին հանդիպել է սերբ գործընկեր Վուկ Երեմիչի հետ, նրանք ասել են, որ երկու երկրների հարաբերությունները գերազանց են, նրանք հետագայում քննարկել են Արևմտյան Բալկանները Եվրամիությունում, Հունաստանն ասել է, որ տարածաշրջանը կմիանա ԵՄ-ին մինչև 2014 թվականը։ Երեմիչը շնորհակալություն է հայտնել Կոսովոյի հարցում Հունաստանի դիրքորոշման, տնտեսական համագործակցության և ընդհանուր առմամբ գերազանց հարաբերությունների համար։ Հունաստանը Սերբիայի գլխավոր գործընկերն է Հարավարևելյան Եվրոպայում։ Հունաստանն օգնեց վիզային ռեժիմի ազատականացմանը, և Երեմիչն ասաց. «Այս տարի մեր քաղաքացիները կարող են շատ ավելի հեշտ ճանապարհորդել հունական ծով։ Նրանք իրենց հանգիստը կանցկացնեն Հունաստանում, քանի որ տարածաշրջանում չկա ծովափ, որտեղ մեր քաղաքացիներն իրենց ավելի լավ զգան, քան Հունաստանում։. . »: Դրուցասը նշել է, որ Հունաստանը պատրաստ է անհապաղ վավերացնել Սերբիայի կայունացման և ասոցացման համաձայնագիրը (ՍԿԱՀ) ։
Տնտեսություն
Հունաստանը երրորդ ընդհանուր առաջատար ներդրողն է ԵՄ-ից Սերբիայում և 2008 թվականին Սերբիայի տնտեսության լավագույն ներդրողն էր ։ 2013 թվականին Հունաստանը ներդրել է 1,66 մլրդ դոլար։
Քույր քաղաքներ
Սերբիայի և Հունաստանի միջև կան մի քանի քույր քաղաքներ․
Եկեղեցական հարաբերություններ
1994 թվականին հունական ուղղափառ եկեղեցին Ռադովան Կարաջիչին հռչակեց որպես «մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսի ամենահայտնի որդիներից մեկը, որն աշխատում է հանուն խաղաղության» և նրան պարգևատրեց Սուրբ Դիոնիսիոսի առաջին աստիճանի ինը հարյուրամյա ասպետների շքանշանով ։ Տիեզերական պատրիարք Բարդուղիմեոսը հայտարարեց, որ «սերբ ժողովուրդն ընտրվել է Աստծո կողմից՝ պաշտպանելու ուղղափառության արևմտյան սահմանները» ։
Համադաշնության ծրագիրը 1992 թվականից
Չնայած Հարավսլավիայում Յոսիպ Բրոզ Տիտոյի կառավարման ժամանակ լարված հարաբերություններին, սերբ-հունական հարաբերությունները հասան այն կետին, երբ 1992 թվականին Սլոբոդան Միլոշևիչը լրջորեն առաջարկեց սերբերի և հույների համար պետության ստեղծումը ։ Առաջարկի համաձայն՝ Հունաստանը, Սերբիան և Հյուսիսային Մակեդոնիան բոլորը կլինեն եռակողմ համադաշնության անդամներ։ 1994 թվականին Միլոշևիչը Հունաստանի վարչապետ Անդրեաս Պապանդրեուին հրավիրեց քննարկելու Աթենք-Բելգրադ-Սկոպիե համադաշնության երկարամյա առաջարկը։ Պապանդրեուն գաղափարը բնութագրեց՝ որպես «առաջատար, հետաքրքիր առաջարկ», սակայն նշեց, որ այն դեռ չի ուսումնասիրվել։ Հիմնական ընդդիմադիր « Նոր ժողովրդավարություն » կուսակցության առաջնորդ Միլտիադիս Էվերտը, ով նույնպես հանդիպել է Միլոշևիչին, ասել է, որ բալկանյան բոլոր երկրները պետք է, փոխարենը, անդամակցեն Եվրամիությանը։ «Քաղաքական գարուն» կուսակցության առաջնորդ Ադոնիս Սամարասն ասել է, որ առաջարկը «հետաքրքիր է, բայց պետք է մանրակրկիտ ուսումնասիրվի» ։ Այս առաջարկները չկարողացան որևէ էական արձագանք ստանալ Հունաստանի կառավարության կողմից, հիմնականում այն ժամանակվա անկայուն Հարավսլավիայի պատճառով։
Մակեդոնիայի Հանրապետության դիրքորոշումը եռակողմ համադաշնության վերաբերյալ լայն աջակցություն է ստացել քաղաքական գործիչների և մտավորականների կողմից։ Միլոշևիչի՝ Հունաստանի, Սերբիայի և Մակեդոնիայի Հանրապետության միջև չամրացված համադաշնություն ստեղծելու մասին Միլոշևիչի նոր կոչից անմիջապես հետո, Մակեդոնիայի սոցիալիստական կուսակցության նախագահ Կիրո Պոպովսկին երկարամյա առաջարկը համարեց «ներկա ուտոպիա, բայց հնարավոր ապագայի հեռանկար» ։ 2001 թվականին Մակեդոնիայի Հանրապետության նախկին նախագահ Կիրո Գլիգորովը նշեց էթնիկ մակեդոնացի մտավորականների կողմից առաջարկի լայն աջակցությունը. «Մեր ընդհանուր դիրքորոշումն այն էր, որ Հունաստանի հետ համադաշնությունը լավագույն լուծումն է»։ Մակեդոնացի արձակագիր Անտե Պոպովսկին 2001 թվականի մարտի 27-ին ֆրանսիական «Libération» թերթին տված հարցազրույցում ասել է. «Ես պաշտպանում եմ Հունաստանի հետ համադաշնության գաղափարը։ Մենք մեր ինքնությունը կորցնելու վտանգի տակ չենք լինի, քանի որ մեր լեզուն բոլորովին տարբերվում է հունարենից, մինչդեռ այն նման է երկու այլ խոշոր հարևանների՝ սերբերի և բուլղարների լեզուներին»։
Հունաստանում
Նշվում է, որ Հունաստանը ընդունել է Սերբիայից ամենաշատ սեզոնային զբոսաշրջիկներին, քան ցանկացած այլ երկրից։ Թեև Աթենքը և Սալոնիկն ավանդաբար սիրված ուղղություններ են սերբերի համար արձակուրդի ժամանակ, Բելգրադից զբոսաշրջային չարտերը հաճախ սերբ ճանապարհորդներին ուղղորդում են դեպի Հերակլիոն, Կոս, Զակինթոս և այլ ոչ այնքան խիտ բնակեցված ուղղություններ։ Ի տարբերություն անգլիացի, գերմանացի և այլ օտարերկրյա զբոսաշրջիկների, որոնցից շատերը 2010 թվականի ամռանը չեղարկեցին իրենց հանգիստը Հունաստանում բողոքի ցույցերի և տնտեսական ճգնաժամի պատճառով, սերբ զբոսաշրջիկները գերազանցեցին ռեկորդը՝ մեծ թվով այցելելով երկիր։ Սերբիայի նախագահը 2010 թվականի հունիսին Աթենքում հայտարարեց, որ Սերբիան այս կերպ փոքր-ինչ օգնում է հույն ընկերներին նրանց համար ծանր պահերին։
Մոտավորապես 350,000 Սերբիայի քաղաքացիներ այցելել են Հունաստան 2008 թվականին ։ 2009 թվականին այցելել են 432,000 սերբեր ։ Շատ սերբեր այցելում են Հունաստան՝ երկրում հայտնաբերված սերբական կարևոր ժառանգության պատճառով։ Սերբերի համար հատկապես կարևոր մշակութային և կրոնական վայրերից են՝ Հիլանդար վանքը Աթոսում, Զեյթենլիկ գերեզմանատունը Սալոնիկում և Կերկիրա կղզին ։
Սերբիայում
2015 թվականին Սերբիա է այցելել 43,869 հույն զբոսաշրջիկ, մինչդեռ 2016 թվականին այդ թիվը աճել է 61,749-ով, իսկ 2018 թվականին՝ 75,657-ով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սերբիայի երկկողմ հարաբերություններ Կատեգորիա:Հունաստանի երկկողմ հարաբերություններ Կատեգորիա:Pages with unreviewed translations
Նորվեգիայի տաճարների ցանկ
Նորվեգիայում գործում են քրիստոնեական տարբեր ուղղություններ, որոնք ունեն իրենց կրոնական կառույցները։ Ստորև ներկայացվում է Նորվեգիայի տաճարների ցանկը ըստ եկեղեցական պատկանելիության։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Նորվեգիայի տաճարներ Կատեգորիա:Կրոնը Նորվեգիայում
Լինքոլն ամրոց
Լինքոլն ամրոց (Lincoln Castle), նորմանական ամրոց Լինքոլնում (Անգլիա)։ Լինքոլն ամրոցի շինարարությունը սկսվել է 1068 թվականին Վիլհելմ Նվաճողի հրամանով, առանձին կառույցներ կառուցվել են մինչև 15-րդ դարի վերջը։ 12-13-րդ դարերի մարտերի և պաշարումների վայրը, հետագայում ծառայել է որպես բանտ (ընդհուպ մինչև 19-րդ դարը)։ Լինքոլն ամրոցը Ազատությունների մեծ խարտիայի չորս պահպանված կրկնօրինակներից մեկի պահպանման վայրն է։
Պատմություն
Լինքոլն ամրոցը հիմնադրվել է 1068 թվականին՝ նորմանդացիների կողմից Անգլիան նվաճելուց երկու տարի անց։ Ամրոցի շինարարության մասին հրամանը, Նյու Յորքի, Նոթինգհեմի և Գաստինգսի ամրոցների հետ մեկտեղ, տրվել է Վիլհելմ Նվաճողի կողմից, որը ձգտում էր ամրապնդել իր գերիշխանությունը Անգլիայի նկատմամբ։ Ամրոցը կառուցվել է քաղաքի և գետի վրա գերիշխող բարձրության վրա, որտեղ դեռևս հռոմեական ժամանակներում գտնվում էր հռոմեական Lindecollino castro միջնաբերդը։ Նորմանական ամրոցը կառուցվել է հռոմեական ամրության հարավ-արևմտյան մասում (այն դեպքում, երբ նրա հարավ-արևելյան մասում Վիլհելմին ուղեկցող վանականը՝ Ռեմիգի դե Ֆեկամպը, սկսել էր Լինքոլն տաճարի շինարարությունը)։ Այդ տեղանքը այդ պահին խիտ բնակեցված էր. Սարսափելի դատարան  գրքում ասվում է, որ ամրոցի կառուցման համար քանդվել է 166 տուն և ևս 74-ը, որպեսզի մաքրեն մատույցները։ Լինքոլնի ամրոցի քարե պատը, ըստ երեւույթին, կառուցվել է Հենրի I-ի օրոք, հիշատակվում է գրավոր աղբյուրներում արդեն 1115 թվականին։
Ամրոցը կառուցվել է մոտ և բեյլի ոճով. նրա ներսի բակը մոտավորապես քառակուսի ձև ունի, որը շրջապատված է հողային լիսեռով, միանգամայն բնորոշ է այդ տեսակի ամրություններին, ի տարբերություն այն փաստի, որ մեկ աշտարակի փոխարեն Լինքոլնյան ամրոցում կառուցվել են երկու աշտարակներ։ Անգլիայում պահպանվել է միայն մեկ նման ամրոց երկու բլուրներով՝ Արևմտյան Սուսեքսում Լյուիս դղյակը։ Թագավորական հնագիտական ինստիտուտի հետազոտող Ուիլսոնը, նշելով ամրոցի պատերի անհավասար և կոպիտ գիծը, ենթադրում է, որ դրանք կառուցվել են շատ արագ, պատերը կառուցված են կոշտ քարերից, սակայն ամբողջ կառույցը ամուր է եղել՝ շնորհիվ լավ շաղախի։ Ամրոցի գտնվելու վայրը թույլ չէր տալիս շրջապատել այն ջրով բոլոր կողմերից, սակայն դրա փոխարեն այն շրջապատել էին չոր խրամով, որի ներսից արվել էր արհեստական հողափոր, որը դժվարացնում էր կառուցումը։ Խրամով նաև ամբողջովին շրջապատված է եղել ամրոցի դոնժոնը, որը կառուցված էր իր պատերից առանձին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դղյակներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:1060-ականների հիմնադրումներ Կատեգորիա:Անգլիայի դղյակներ
Կեչի ելունդավոր
Կեչի ելունդավոր, կեչազգիների ընտանիքի, կեչի ցեղի բույս։
Տարածվածություն
Բնական պայմաններում տարածված է Կովկասում, Արևմտյան Եվրոպայում, Միջերկրական ծովի ափերին, ԽՍՀՄ-ի եվրոպական մասում, Բալկաններում, Արևմտյան Սիբիրում։ Մեր հանրապետության տարածքում հանդիպում է հյուսիսարևելյան և հյուսիսային շրջաններում, Ապարան-Հրազդանում, Գեղարդում, Վայքում, Ջանգեզուրում և Մեղրիում, որտեղ աճում է անտառների վերին եզրերում, ծովի մակերևույթից մինչև 2400 մ բարձրության վրա, հաճախ՝ քարքարոտ վայրերում, ամենուրեք կեչուտներ առաջացնելով։
Կիրառություն
Ելունդավոր կեչին ունի բազմաթիվ պարտիզային ձևեր, որոնք լայնորեն ենմշակվում կանաչապատման բնագավառում։ Դրանք տարբերվում են սաղարթի և տերևների ձևերով, սաղարթի գույնով։ Ամենատարածված կեչիներից մեկն է, որը առաջացնում է մաքուր և խառը տնկարկներ։ Լավ է վերականգնվում ինքնացանով և մացառներով։ Սերմերը հեշտությամբ են տարածվում քամու միջոցով։ Չափազանց լուսասեր ծառատեսակ է։ Արագ է աճում։ Մեծ տարիքում վերատնկումը վատ է տանում։ Բնափայտը օգտագործվում է կահույք, ֆաներա պատրաստելու համար։ Լավ փայտածուխ է տալիս։ Օգտագործվում է նաև որպես վառելիք։ Վերնակեղևը օգտագործում են ամանեղեն, տուփեր, պատրաստելու, տները ծածկելու համար։ Դրանից խեժ են ստանում ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Կեչազգիներ Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Դրվագման նյութեր
Հայաստանում արտադրվում են բազմապիսի դրվագման նյութեր, հատկապես մեծ քանակությամբ տուֆի և մարմարի սալեր, խեցեսալեր, լինոլեում, ներկանյութեր, պարկետ և այլն։
Կատեգորիա:Շինարարական նյութեր
Ալեսանդրո Կատելան
Ալեսանդրո Կատելան (Alessandro Cattelan, ), իտալացի հեռուստառադիոհաղորդավար, որը MTV Italia հեռուստաընկերության եթերում վարել է Total Request Live-ի իտալական տարբերակը, իսկ Italia 1-ի (Mediaset հոլդինգ) եթերում՝ «Le Iene»-ն։ 2011-2020 թվականներին Կատելանը նաև վարել է բրիտանական The X Factor նախագծի իտալական տարբերակը։
Ալեսանդրո Կատելանը Ինտեր Միլան ֆուտբոլային ակումբի մոլի երկրպագու է և հաճախ ներկա է լինում ակումբի հանդիպումներին և մարզումներին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալացի հաղորդավարներ
Թեքմադաշ
Թեքմադաշ, լեռ Հայաստանում, Արագած լեռնազանգվածում, նրա հարավային կողմում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռներ
Թույն գնեցեք (ֆիլմ)
Սյուժե
Քննիչն ու ամբաստանյալը մանկության ընկերներ են։ Երկրի քաղաքական իրավիճակների կտրուկ շրջադարձի հետևանքով հերոսների դերերը փոխվում են, բայց ինչ-որ բան մնում է անփոփոխ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1997 ֆիլմեր Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր
Մոնտկուր Լիզրոլ
Մոնտկուր Լիզրոլ (Audignicourt), համայնք Ֆրանսիայում՝ Պիկարդիա մարզի Էնա գավառում։ Մտնում է Ռիբմոն կանտոնի կազմի մեջ։ Համայնքի շրջանը՝ Սեն Կանտեն։
Համայնքի INSEE կոդը՝ 02504։
Բնակչություն
2010 թվականի տվյալներով՝ համայնքի բնակչությունը կազմում է 1684 մարդ։
Տնտեսություն
2010 թվականին համայնքի 1032 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչներից 745-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 287-ը՝ ոչ ակտիվ (ակտիվության ցուցանիշը կազմել է 72,2 %, 1999 թվականին եղել է 64,2%)։ 745 տնտեսապես ակտիվ բնակիչներից աշխատում էին 635-ը (362 տղամարդ և 273 կին), գործազուրկ էին 110 մարդ (53 տղամարդ և 57 կին)։ 287 տնտեսապես ոչ ակտիվ բնակիչներից 67-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 78-ը՝ թոշակառուներ, 142-ը տնտեսապես ոչ ակտիվ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Նատափոհն Թամերուքս
Նատափոհն Թամերուքս (ณฐพร เตมีรักษ์,, մականունը Թաև է (թայերեն` แต้ว; RTGS: Taeo), թաիլանդացի դերասանուհի, որն ունի թաիլանդաչինական ծագում։ Աշխատում է TV3-ալիքում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Փետրվարի 6 ծնունդներ Կատեգորիա:Թաիլանդցի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Մոդելներ
Կադմիում
Կադմիում, քիմիական տարր է, որի նշանն է Cd, պարբերական համակարգի 5-րդ պարբերության, 2-րդ խմբի քիմիական տարր։ Կարգահամարը 48 է, ատոմական զանգվածը՝ 112,40, ատոմի արտաքին թաղանթի էլեկտրոնային կաոուցվածքը՝ 4d105s2։ Սպիտակ-արծաթափայլ, փափուկ և ձգվող մետաղ է։ Կադմիումը միացություններում երկարժեք է։ Օդում խամրում է մակերևույթին առաջացած CdO օքսիդի բարակ թաղանթի պատճառով, որը պաշտպանում է կադմիումը հետագա օքսիդացումից։
Բացահայտման պատմություն
Հայտնաբերել է գերմանացի քիմիկոս Ֆ. Շտրոմայերը 1817 թվականին և անվանել «կադմիում»։
Անվանում
Ֆ. Շտրոմայերն անվանել է «կադմիում», - ցինկի ոչ մաքուր օքսիդ կամ ցինկի հանքանյութ։
Բնության մեջ
Կադմիումը հազվագյուտ և ցրված տարր է, պարունակությունը երկրակեղևում՝ 1,3•10−5 % (ըստ զանգվածի)։ Երկիր ընդերքում կադմիումի միջին պարունակությունը կազմում է 130 մգ/տ, ծովի ջրում՝ 0,11 մկգ/լ։ Հայտնի են կադմիումի ընդամենը 6 միներալներ։ Կադմիումի հազվագյուտ միներալներից են՝
Իզոտոպներ
Ունի ութ կայուն իզոտոպ՝ 106 (1,215%), 108 (0,875%), 110 (12, 39%), 111 (12,75%), 112 (24,07%), 113 (12,26%), 114 (28,86%) և 116 (7,58%) զանգվածային թվերով։
Ստացում
Ստացվում է ցինկի, կապարա-ցինկի, պղնձա-ցինկի հանքերի թափոնների մշակումից։ Մեկ տարում արտադրվում է մոտ 20000 տոննա կադմիում ։
Ֆիզիկական հատկություններ
Սպիտակ-արծաթափայլ, փափուկ և ձգվող մետաղ է, խտությունը՝ 8650 կգ/մ3 (20 °C-ում), հալման ջերմաստիճանը՝ 320,9 °C, եռմանը՝ 767 °C: Կադմիումը միացություններում երկարժեք է։ Օդում խամրում է մակերևույթին առաջացած CdO օքսիդի բարակ թաղանթի պատճառով, որը պաշտպանում է կադմիումը հետագա օքսիդացումից։
Կիրառություն
Կենդանի օրգանիզմում կադմիումի պարունակությունը կազմում է (%-ով) բույսերում՝ 10−4, որոշ կենդանիների օրգանիզմում՝ 4•10−53•10−3։ Հայտնաբերված է ողնաշարավոր բոլոր կենդանիների օրգանիզմներում։ Կադմիումով առավել հարուստ է լյարդը։ Կադմիումի ֆիզիոլոգիական նշանակությունն անբավարար է ուսումնասիրված, բայց հայտնի է, որ այն ազդում է ածխաջրային փոխանակության, լյարդում հիպոքլորաթթվի սինթեզի, որոշ ֆերմենտների ակտիվության վրա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անցումային մետաղներ Կատեգորիա:Ռադիոակտիվ տարրեր Կատեգորիա:Բարձրաստիճան վտանգավոր նյութեր Կատեգորիա:Կադմիում
Միսիս Դելոուեյ
«Միսիս Դելոուեյ» (Mrs Dalloway), անգլիացի գրող Վիրջինիա Վուլֆի՝ 1925 թվականի մայիսի 14֊ին հրատարակված վեպ, որը մանրամասն նկարագրում է բարձր հասարակությանը պատկանող Կլարիսա Դելոուեյի կյանքի մեկ օրը։ Դեպքերը տեղի են ունենում հետ֊առաջին համաշխարհային պատերազմյան Անգլիայում։ Վեպը Վուլֆի ամենահայտնի ստեղծագործություններից է։
Վեպը կազմված է «Միսիս Դելոուեյը Բոնդ փողոցում» և անավարտ «Վարչապետը» պատմվածքներից։ Նկարագրվում է, թե ինչպես է Կլարիսան պատրաստվում երեկոյան իր տանը կայանալիք խնջույքին։ Հիմնական պատկերը պահպանելով՝ պատմությունը ժամանակի մեջ շարժվում է ետ ու առաջ, կերպարների մտքերից ներս և դուրս՝ ստեղծելով Կլարիսայի կյանքի և հասարակության՝ պատերազմի ավանդած կառուցվածքի պատկերը։ 2005 թվականի հոկտեմբերին «Միսիս Դելոուեյ» վեպն ընդգրկվեց Թայմ ամսագրի՝ 1923 թվականից ի վեր գրված 100 լավագույն անգլալեզու գրքերի ցանկում ։
Հայերեն տպագրվել է 2021 թվականին «Զանգակ» հրատարակչությունում, թարգմանիչ՝ Վահե Արսեն ։
Սյուժե
Առավոտյան Կլարիսա Դելոուեյը շրջում է Լոնդոնում՝ պատրաստվելով երեկոյան իր տանը կայանալիք խնջույքին։ Այդ պայծառ օրը նրան հիշեցնում է Բուրթոնի գյուղական միջավայրում անցկացրած պատանեկությունը և ստիպում մտածել՝ արդյո՞ք ճիշտ մարդու հետ է ամուսնացել։ Առեղծվածային և պահանջկոտ Փիթեր Վոլշի փոխարեն նա ամուսնացավ ապահովված և հուսալի Ռիչարդ Դելոուեյի հետ, իսկ Սալի Սեթոնի հետ լինելու տարբերակն ընտրել չէր կարող։ Փիթերի առավոտյան այցով նրա մեջ կենդանանում են անցյալի հուշերն ու խնդիրները։
Սեպտիմուս Վորրեն Սմիթն Առաջին համաշխարհային պատերազմի վետերան է և տառապում է հետտրավմատիկ սթրեսով։ Նա ամբողջ օրն անցկացնում է զբոսայգում իտալացի կնոջ՝ Լուկրեցիայի հետ, որտեղ Փիթեր Վոլշը նկատում է նրանց։ Սեպտիմուսին տանջում են հաճախակի և անվերծանելի տեսիլքները, որոնք հիմնականում իր սիրելի ընկեր Էվանսի մասին են, ով պատերազմում զոհվել էր։ Նույն օրը՝ ավելի ուշ, հոգեբույժները փորձում են նրան հարկադրաբար տեղափոխել հոգեբուժարան, ինչից խուսափելու և տանջանքներին վերջ դնելու համար Սմիթը ցատկում է պատուհանից և մահանում։
Կլարիսայի խնջույքն այնքան էլ աշխույժ չի անցնում։ Ընթացքում նրան տեղեկացնում են Սեպտիմուսի ինքնասպանության մասին։ Վերջինս հիանում է այդ անծանոթի արարքով՝ այն համարելով սեփական ապրումներն ու երջանկությունն անձեռնմխելի պահելու փորձ։ Ընդհանուր առմամբ վեպում նկարագրվում է, թե ինչպես է պատերազմը փոխել բոլորի կյանքը․ թե՛ նրանց, ովքեր անմիջականորեն գտնվել են դրա հորձանուտում և կյանքի ու մահվան կռիվ տվել, և թե՛ նրանց, ում բախտ է վիճակվել նորություններին հետևել թերթերի միջոցով։
Ոճը
Ողջ վեպը գրված է գիտակցության հոսքի ձևով, այսինքն՝ յուրաքանչյուր նկարագրվող տեսարան կերպարների մտքերի արտացոլանքն է կամ հենց միտքը (բացառությամբ անցյալում կատարված դեպքերի մասին հիշողությունների), որ տեղի են ունենում հունիսյան մեկ օրվա ընթացքում։ Վուլֆը դժվարեցնում է ուղղակի խոսքը կերպարների ներքին խոսքից տարբերակելը ։ Հետաքրքիր է, որ հանդիպում ենք ավելի քան 20 կերպարների, բայց վեպի գլխավոր գաղափարն ամփոփված է Կլարիսա Դելոուեյի և Սեպտիմուս Սմիթի կերպարներում։ Վուլֆի կենսագրությունն ուսումնասիրելով կարելի է նկատել բազմաթիվ նմանություններ վեպի գլխավոր կերպարների հետ ։
Էկրանավորում
1997 թվականին հոլանդացի կինոռեժիսոր Մարլին Գորիսը էկրանավորել է «Միսիս Դելոուեյ» վեպը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1925 գրքեր Կատեգորիա:Անգլիական վեպեր Կատեգորիա:Անգլիական գրականություն Կատեգորիա:Մոդեռնիզմ Կատեգորիա:Մոդեռնիզմի գրական ստեղծագործություններ Կատեգորիա:Էկրանավորված բրիտանական վեպեր Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր Կատեգորիա:Անգլերեն գրականություն Կատեգորիա:Վիրջինիա Վուլֆի գրքեր
Բարակաձոր (այլ կիրառումներ)
Բարակաձոր, կարող է վերաբերել՝
Պյուռոսյան հաղթանակ
Պյուռոսյան հաղթանակ, փոխաբերական արտահայտություն։ Նշանակում է հսկայական զոհերի գնով ձեռք բերված հաղթանակ, որը հավասարազոր է պարտության ;
Պատմություն
Արտահայտությունը պարտական է մ.թ.ա. 279 Ասկոլի Սատրիանո քաղաքի մոտ տեղի ունեցած նշանավոր ճակատամարտին ։ Հին աշխարհի խոշորագույն զորավարներից մեկի՝ Էպիրոսի թագավոր Պյուռոսի զորքը երկօրյա մարտում ջախջախիչ պարտության է մատնել հռոմեացիների անպարտելի համարվող զորքին։ Հաղթանակը Պյուռոսի վրա չափազանց թանկ է նստել. նա կորցրել է գրեթե իր ամբողջ զորքը։ Ավանդության համաձայն, երբ Պյուռոսին շնորհավորել են հաղթանակի կապակցությամբ և նա բացականչել է.«Եթե մենք հաղթենք հռոմեացիներին ևս մեկ ճակատամարտում, ապա մենք լիովին կքայքայվենք» կամ ըստ այլ տարբերակի՝ «Մի այսպիսի հաղթություն ևս, և ես առանց զորքի կվերադառնամ Էպիրոս» :
Ճակատամարտեր
Ժամանակագրական կարգով ներկայացված են մի շարք ճակատամարտեր, որոնք Օսկուլումի ճակատամարտի օրինակով ավարտվել են Պյուռոսյան հաղթանակով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հաղթանակ Կատեգորիա:Թևավոր խոսքեր
Արծաթ
Արծաթ ՝ քիմիական տարր, որի նշանն է Ag, տարրերի պարբերական համակարգի 1-ին խմբի քիմիական տարր։ Ազնիվ մետաղ է, պատկանում է անցումային տարրերի շարքին, կարգաթիվը՝ 47, ատոմական զանգվածը՝107,868։ Արծաթը d տարր է, նրա ատոմի էլեկտրոնային թաղանթների կառուցվածքը՝ 4s24p64d105s1։ К, L, М թաղանթները լրացված են։
Պատմություն
Արծաթը հայտնի է շատ վաղուց։ Եգիպտոսում պեղվել են ավելի քան 6000 տարվա հնություն ունեցող արծաթե զարդեր։ Ավելի ուշ արծաթը օգտագործվում էր դրամային համաձուլվածքներում։ Մ.թ.ա. 2500 թվականին շատ երկրներում արծաթն օգտագործվել է որպես մետաղադրամ։ Արծաթից պատրաստված գեղարվեստական առարկաներ են գտնվել նաև Էրեբունիում, Երզնկայում (մ. թ. ա. 5-4-րդ դարերում), Արտաշատում (մ. թ. ա. 2-1-ին դարերում)։
Անվան ծագում
Ակնհայտ է, որ серебро, srebro, сребро, сьребро մտնում է *sьrebro պրոտո-սլավոնական լեզվի մեջ, որը համապատասխանում է մերձբալթյան (sidabras - sirablan) և գերմաներեն (silubr, Silber, silver) լեզուներին։
Արծաթի «ἄργυρος», «árgyros» - «արգիրոս» (սպիտակ, փայլող, փայլատակող) հունական անվանումը կապված է նրա գեղեցիկ սպիտակափայլ գույնի հետ։ Այստեղից էլ ծագել է արծաթի - արգենտում նույնանշանակ անվանումը։
Հայերենի «արծաթ» բառի հնագույն ձևն է «արծանթ», որը սերում է վաղնջահնդեվրոպական «*h₂r̥ǵn̥tóm» արմատից։
Ասորեստանում արծաթը համարվում էր «Լուսնի մետաղ», իսկ ալքիմիկոսներն այն պատկերում էին լուսնեղջյուրի պատկերով։ Արծաթե, ոսկե և պլատինե իրերի ու զարդերի վրա դրվում է հարգանիշ, որը ցույց է տալիս թանկարժեք մետաղի պարունակությունը։
Բնության մեջ
Պարունակությունը երկրակեղևում 1, 10-5 զանգվածային % է, ծովաջրում՝ 0, 3-10 մգ/տ։ Բնության մեջ գտնվում է ազատ վիճակում (բնածին արծաթ), նաև միացությունների ձևով, արգենտիտ՝ Ag2S, պիրարգիրիտ՝ Ag3PbS3, պրուստիտ՝ Ag3AsS3, կերարգիրիտ՝ AgCl և այլն։ Փոքր քանակով արծաթ կա նաև բազմաթիվ այլ միներալներում։ Արդյունաբերական նշանակություն ունեն 0, 02%-ից շատ արծաթ պարունակող միներալները։
Բնության մեջ արծաթը հանդիպում է ինչպես բնածին վիճակում, այնպես էլ միացությունների ձևով.
Հանքավայրեր
Արծաթի հանքաքարի ամենախոշոր հանքավայրերը գտնվում են Մեքսիկայում, Կանադայում, Ավստրալիայում, ԱՄՆ-ում, Ճապոնիայում, Ռուսաստանում, Գերմանիայում, Իսպանիայում, Պերուում, Չիլիում, Չինաստանում, Լեհաստանում, Ղազախստանում, Ռումինիայում, Շվեդիայում, Չեխիայում, Սլովակիայում, Ավստրիայում, Հունգարիայում, Նորվեգիայում ։ Ինչպես նաև արծաթի հանքավայրեր կան Հայաստանում, Կիպրոսում և Սարդինիայում ։
Ստացում
Արդյունաբերության մեջ արծաթը ստանում են հիմնականում կապարի և պղնձի կոնցենտրատների վերամշակումից։ Սև պղնձից արծաթը անջատում են էլեկարոլիտային ռաֆինացման ժամանակ։ Սև կապարից արծաթն անջատում են ցինկի միջոցով։ Լուծվելով ցինկում՝ այն անջատվում է ցինկի փրփուրի հետ, որից ցինկը հեռացնում են թորելով (1250 °C)։
Արծաթի վերջնական մաքրումը կատարվում է էլեկտրոլիզով։ Արծաթային հանքանյութերից արծաթը ստանալու համար հանքանյութերը ենթարկում են գրավիտացիոն հարստացման, ապա անջատում են արծաթը ցիանացման եղանակով։ Պիրիտային և այլ թափոններում պարունակվող արծաթը անջատելու համար ենթարկում են քլորացնող բովման և ապա ցիանացման։ Ցիանային լուծույթից արծաթը նստեցնում են ցինկով կամ ալյումինով։ Արծաթը անջատում են նաև իոնափոխանակման եղանակով և օրգանական լուծիչներով էքստրակտելով։
Ֆիզիկական հատկություններ
Արծաթը գեղեցիկ, սպիտակափայլ մետաղ է։ Հալման ջերմաստիճանը՝ 960, 5 °C, եռմանը՝ 2212 °C, խտությունը՝ 10503, 4 կգ/մ3։ Արծաթը ավելի լավ է հայտնի քան մյուս մետաղները, անդրադարձնում է լույսը (հատկապես ինֆրակարմիր), հաղորդում է ջերմությունը և էլեկտրականությունը։ Չափազանց պլաստիկ է, արծաթից կարելի է գլանել մինչև 10-8 մմ հաստության փայլաթիթեղ։ Քիմիապես քիչ ակտիվ, միացություններում միարժեք, երբեմն երկարժեք և եռարժեք է։
Արծաթը կտրվում է դանակով, 1 գրամը ձգվում է շուրջ 1800 մետր և գլանվում մինչև 0, 00025 մմ հաստությամբ նրբաթիթեղի, փայլեցվում է մինչև հայելափայլի, անդրադարձման գործակիցը 95-97% է, կայուն է հիմքերի, օքսիդների, կոռոզիայի նկատմամբ, բայց լուծվում է խիտ ազոտական թթվում, կալիումի ցիանիդի լուծույթում, անգամ օդի աննշան ծծմբային գազից սևանում է՝ ծածկվելով արծաթի սուլֆիդի Ag2S շերտով։ Արծաթի օրինականացված հարգերն են՝ 800, 830, 875, 925, 960։ Որքան ցածր է արծաթի հարգը, այնքան շուտ է այն սևանում։ Տարեկան հանույթը կազմում է 100000 տ, հիմնական արտահանողներն են Մեքսիկան, Կանադան, ԱՄՆ-ն։
Քիմիական հատկություններ
Արծաթի միացությունները թթվածնի հետ ստանում են անուղղակի ճանապարհով։ Հայտնի են Ag2O և AgO կայուն և չափազանց անկայուն Ag2O3 օքսիդները։
Ag2O լույսի ազդեցությամբ դանդաղ քայքայվող դարչնագույն բյուրեղական նյութ է։
Հեշտությամբ վերականգնվում է ջրածնով։ Լուծվում է ջրում (0, 013 գ/լ, 20 °C-ում), թթուներում և ամոնիումի հիդրօքսիդում։
Օգտագործվում է օրգանական սինթեզում, հակագազերում։ Ag2O-ի ջրային լուծույթը հիմնային է, որը, ըստ երևույթին, արծաթի հիդրօքսիդի (AgOH) առկայության արդյունք է։ AgO մուգ մոխրագույն մետաղափայլ բյուրեղական նյութ է։ Քայքայվում է 100 °C-ում, 110 °C-nւմ պայթյունով։ Լուծվում է թթուներում, օքսիդիչ է։ Օգտագործվում է «գերօքսիդային» գալվանական էլեմենտներ պատրաստելիս։ Ատոմական ջրածնի և արծաթի փոխազդմամբ ստացվում է արծաթի հիդրիդը՝ AgH, որը խոնավության առկայությամբ արագ քայքայվող սպիտակ բյուրեղական նյութ է։
Սենյակային ջերմաստիճանում արծաթը փոխազդում է հալոգենների հետ՝ առաջացնելով համապատասխան հալոգենիդի պաշտպանական շերտ։ Ջերմաստիճանի բարձրացումը և խոնավության առկայությունը հեշտացնում են հալոգենիդի առաջացումը։ AgF բաց դեղնավուն, ամորֆ նյութ է։ Լավ լուծվում է ջրում։ AgF2 և Ag2F ջրի առկայությամբ անկայուն են։
Չոր օդում և տեսանելի լույսի ազդեցությամբ ֆտորիդները կայուն են։
Արծաթի յոդիդը (բաց դեղնավուն բյուրեղներ) ջրում վատ լուծվող նյութ է։ Լույսի ազդեցությամբ քայքայվում է, օգտագործվում է լուսանկարչության մեջ։ Արծաթը միանում է ծծմբին և նրա ցնդող միացություններին՝ առաջացնելով սուլֆիդ՝ Ag2S, որը սև, ջրում անլուծելի լուսազգայուն նյութ է․ ստացվում է արծաթի լուծելի աղերի և ծծմբածխածնի փոխազդմամբ։