cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ունո Սիգնեուս
Կենսագրություն
Ունո Սիգնեուսի մոտ մանկավարժության հանդեպ հետաքրքրությունը հավանաբար առաջացել է մանկության տարիներից։ Սիգնեուսին և հարևանների երեխաներին ուսուցանել են տնային ուսուցիչները, դասավանդումը եղել է խիստ, կարգապահական տույժը համարվել է նորմալ երևույթ։ Թույլ տված զանցանքի համար աշակերտը ստիպված է եղել սողալ նստարանի տակ, իսկ մյուս աշակերտներին հրամայել են ոտքով հարվածել զանցանք կատարողին։ 1827 թվականին՝ դպրոցն ավարտելուց հետո,  Սիգնեուսն ընդունվել է համալսարան (Աբո), պատրաստվել է բժիշկ դառնալ, որպես բժշկի օգնական աշխատել է Հյամենլինում խոլերայի համաճարակի ժամանակ (1831), բայց հանգամանքների բերումով հրաժարվել է բժիշկ դառնալու մտքից։ 1836 թվականին ստացել  է փիլիսոփայական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան։ Ապրուստը վաստակել է մասնավոր դասեր տալով։ 1837 թվականին, հանձնելով աստվածաբանության քննություններ, դարձել է բողոքական քահանա։
Կարիերայի սկիզբ
5 տարվա միսիոներական ծառայության ընթացքում շատ է շրջել գաղութով, այցելել Կուրիլյան և Ալեուտյան կղզիներ։ Ալյասկայի բազմակողմանի կյանքը բազմաթիվ առիթներ է ստեղծել մանկավարժական մտորումների համար և Սիգնեուսի վրա ուժեղ տպավորություն է թողնել։ 1843 թվականի օգոստոսի 24-ին առաջինն Ալյասկայում Ունո Սիգնեուսը բացել է Նովոարխանգելսկի բողոքական եկեղեցին։
1845 թվականին Սիբիրով տուն վերադառնալիս Սիգնեուսը կատարել է շուրջերկրյա ճամփորդություն (Ալյասկա տանող ճանապարհը անցնում էր Հարավային Ամերիկայով)։ 1846-1858 թվականներին ծառայել է որպես բողոքական քահանա Սուրբ Կատերինայի շվեդական ծխական համայնքում՝ համատեղելով աշխատանքը պաշտոնի ֆիննական Սուրբ Մարիամի (Սանկտ Պետերբուրգ) եկեղեցական դպրոցի տնօրենի պաշտոնի հետ։ 1854 թվականին Սիգնեուսն ամուսնացել է Հելսինկիից բանկի աշխատակցի դստեր հետ (ունեցել է չորս երեխա)։ Հետաքրքրվելով մանկավարժական  կրթության մեթոդներով՝ Սիգնեուսն ուսումնասիրել է Յոհան Հայնրիխ Պեստալոցցիի, Ֆրիդրիխ Ֆրյոբելի  և Ադոլֆ Դիստերվեգի գաղափարախոսությունը։ Նա սերտորեն շփվել և նամակագրկան կապ է պահպանել  համալսարանի դասախոսների հետ, պահպանվել են Սիգնեուսի նամակները այն ժամանակվա ֆիննական հասարակական գործիչների հետ ։
Դպրոցական բարեփոխումներ
1857 թվականին նա Սենատին զեկույց ներկայացրեց դպրոցական բարեփոխումների վերաբերյալ, որով հիմնավորվում էր անկախ դպրոցի կառավարման կարևորությունը (ժողովրդական դպրոցները եկեղեցուց բաժանելը), տղաների և աղջիկների հավասար կրթությունը մայրենի լեզվով, ուսուցիչների մասնագիտական մակարդակի բարելավումը (ուսուցչի անհատականությունը համարվում էր դպրոցական հաջողության առաջին բաղադրիչներից մեկը), ֆիզիկական և աշխատանքային ուսուցման ներդրումը։ Ժողովրդական դպրոցին առաջարկվեց երեխաներին սովորեցնել ոչ միայն մեխանիկական ուսումնասիրություն (նա կատեխիզիսի ուսուցումը ճանաչեց վնասակար և անտարբերություն ընդհանրապես ընթերցանության նկատմամբ), այլև մտածելու ունակություն, ինչպես նաև նախապատրաստել աշակերտներին հասարակական կյանքին և ընտանիքին՝ ուշադրություն դարձնելով տնտեսական և բարոյական զարգացմանը։ Սիգնեուսի   ամբողջ նախագիծը պարունակում էր կոնկրետ գործողություններ, ոչ թե անորոշ գաղափարներ, ազգային բարգավաճման հույսը կապում էին բարեփոխումների հետ, այլ ոչ թե պարզապես առանձին անհատի բարեկեցության։
Զեկույցը հավանություն է ստանում և 1858-1859 թվականներին Սիգնեուսը գիտական ուղևորություն կատարեց Շվեդիա, Դանիա, Գերմանիա, Ավստրիա և Հոլանդիա, որտեղ ուսումնասիրեց օտարերկրյա դպրոցների դասավանդման փորձը։ Արդեն 1861 թվականին Սիգնեուսի առաջարկները բազմաթիվ կողմնակիցներ ունեցան և նրանք պաշտոնապես մտան դպրոցական կրթությանբնագավառ, իսկ նա նշանակվեց հանրակրթական դպրոցների գլխավոր տեսուչ։
1863-1869 թվականներին Սիգնեուսը դարձավ իր կողմից ֆինանսավորվող Յուվյասկուլյայի մանկավարժական ուսումնարանի ռեկտոր (որը բաց էր ինչպես տղամարդկանց, այնպես էլ կանանց համար)։ Խրախուսում և գործնականում կիրառում էր ուսուցիչների արտասահմանյան ճանապարհորդությունները և ընդօրինակում այլ երկրների ուսուցման մեթոդների դրական փորձը։ Սեմինարիայի հիմնական գաղափարը համարվում էր «Ինչպիսին  ուսուցիչն է, այնպիսին էլ դպրոցն է» սկզբունքը ։
Ունո Սիգնեուսը իր իրականացրած դպրոցական բարեփոխումներում հատուկ նշանակություն էր տալիս ձեռքի աշխատանքի համակարգին (սլոյդ), հենց Ֆինլանդիայից է, որ դպրոցական ձեռքի աշխատանքը տեղափոխվել է Շվեդիա, ապա սլոյդ անվան տակ տարածվել այլ երկրներում։ Մեթոդաբանությունը հիմքում ընկած էր տեսական գիտելիքների գործնականում ակտիվ կիրառման վրա։ Ձեռքի աշխատանքի դասերը ուղղված չէին երեխայի մասնագիտական ուսուցմանը, այլ անցկացվում էին մանկավարժական նկատառումներով՝ երեխաների մոտ ֆիզիկական աշխատանքի նկատմամբ հարգանք սերմանելու և աշխատանքային հմտություններ ձեռք բերելու նպատակով։ Դեռևս իր կենդանության օրոք Ունո Սիգնեուսը տեսավ իր բարեփոխումների դրական արդյունքները, ճանաչում վաստակեց ժողովրդի շրջանում՝ ստանալով «ֆիննական դպրոցի հայր» կոչումը։ Նրա մասին հոդվածը ընդգրկված է «Հարյուր նշանավոր ֆիններ» կենսագրությունների ժողովածուում։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ֆինն հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Ֆինն մանկավարժներ Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների թեկնածուներ
Կրասնոե (գյուղ, Կոբելյակի շրջան)
Կրասնոե (Красне), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոբելյակի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կրասնոե գյուղում բնակվում էր 626 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոբելյակի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Քյոսերդեդ
Քյոսերդեդ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Ուրֆայի նահանգում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Մուստաֆա (անուն)
Մուստաֆա (مصطفى, Muṣṭafā), նշանակում է «ընտրյալ» և լայնորեն օգտագործվում է որպես տղամարդկանց անուն մահմեդականների շրջանում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անուններ Կատեգորիա:Արաբական անուններ Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Գյուլադիջե
Գյուլադիջե, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ձայների բաշխումը ՀՀ 2012 թվականի լավագույն մարզիկի մրցույթում
Կատեգորիա:Հայ մարզիկներ
Քյոփրուլուկ
Քյոփրուլուկ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Ուրֆայի նահանգում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Պեռակյուլա (գյուղ, Նիվա շրջան)
Պեռակյուլա (Peraküla), գյուղ Էստոնիայի Լյաենեմաա նահանգի Նիվա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 20 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Լյաենեմաա նահանգի Նիվա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Ուիլյամ Ջոզեֆ Դանլոպ
Ուիլյամ Ջոզեֆ (Ջոուի) Դանլոպ (William Joseph "Joey" Dunlop; ), հյուսիսիռլանդական մոտոցիկլավար, ձիավոր (MBE, 1986) և սպա (OBE, 1996), Բրիտանական կայսրության շքանշանակիր։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1952 թվականի փետրվարի 25-ին Հյուսիսային Իռլանդիայի Անտրիմ կոմսության Բալիմոնի քաղաքում։ Ընտանիքում կար յոթ երեխա՝ չորս աղջիկ և երեք տղա։ Հորից ժառանգել է տեխնիկայի հանդեպ ձգտումը, ինչը, ի վերջո, հանգեցրել է մոտոցիկլետային սպորտով զբաղվելուն։ Երբ նրա աներորդի Մարվին Ռոբինսոնը մահացել է մրցավազքի ժամանակ, Ջոուին մտածել է թողնել սպորտը, բայց մնացել է այնտեղ։
Զոհվել է 2000 թվականի հուլիսի 2-ին Տալլինում մրցարշավի ժամանակ՝ անձրևոտ եղանակին բախվելով ծառին։ Նրա եղբայրը՝ Ռոբերտը (1960-2008), նույնպես մոտոցիկլավար էր։ Ռոբերտ Ուիլյամի որդիները (1985-2018) և Մայքլը (1989) նույնպես ընտրել են մոտոցիկլետի վարորդի կարիերան։
Նրա մահից հետո ստեղծվել է «Joey Dunlop Foundation» բարեգործական հիմնադրամը՝ Մեն կղզու հյուրերին սահմանափակ հնարավորություններով սպասարկելու համար։ 2005 թվականին «Motor Cycle News» թերթը ճանաչվել է աշխարհի բոլոր մոտոարշավորդներից 5-րդը։ 2015 թվականին հյուսիսիռլանդական «Belfast Telegraph» թերթի ընթերցողների կողմից ճանաչվել է որպես մեծագույն մարզիկ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի մոտոցիկլավարներ Կատեգորիա:Բրիտանական կայսրության շքանշանի սպաներ
(1136) Մերսեդես
(1136) Մերսեդես (Mercedes), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1929 թվականի հոկտեմբերի 30-ին Խոսե Կոմաս-Սոլայի կողմից Բարսելոնայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,564526 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9073 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,2217 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1500,06 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,23999 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 8,98° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1929 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Խոսե Կոմաս-Սոլայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Կողթ (այլ կիրառումներ)
Կողթ կարող է նշանակել.
Հերման Վեյլ
Հերման Վեյլ (Hermann Klaus Hugo Weyl, ), գերմանացի մաթեմատիկոս։
Ավարտել է Գյոթինգենի համալսարանը (1908 թվական)։ Ցյուրիխի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի (1913—1930 թվականներ) և Գյոթինգենի համալսարանի (1930-1933 թվականներ) պրոֆեսոր։ 1933 թվականին տարագրվել է ԱՄՆ, մինչև 1951 թվականը աշխատել Փրինսթոնի հեռանկարային հետազոտությունների ինստիտուտում, այնուհետև վերադարձել Ցյուրիխ։ Վեյլի առավել նշանակալից աշխատանքները վերաբերում են անընդհատ խմբերի ու դրանց ներկայացումների տեսությանը, որոնք կարևոր կիրառություններ ունեն դիֆերենցիալ երկրաչափությունում և ֆիզիկայում։ Արժեքավոր աշխատանքներ ունի նաև եռանկյունաչափական և օրթոգոնալ շարքերի, դիֆերենցիալ և ինտեգրալ հավասարումների, կոմպլեքս փոփոխականի ֆունկցիաների և թվերի տեսությունների վերաբերյալ։ Վերջինում մուծել է, այսպես կոչված, Վեյլի գումարները, որոնք մեծ նշանակություն են ունեցել թվերի ադիտիվ տեսության շատ խնդիրների լուծման համար։ Վեյլի աշխատանքները մեծապես նպաստել են, որպեսզի սիմետրիայի գաղափարի կարևորությունը ըմբռնվի ինչպես մաթեմատիկայում, այնպես էլ ֆիզիկայում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանացի մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Գերմանացի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:20-րդ դարի մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Գերմանացի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Գյոթինգենի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Ուստե Յաման-Ելգի
Ուստե Յաման-Ելգի (Устье Яман-Елги, Яманйылға тамағы), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Նուրիմանովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 13 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Նուրիմանովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1930 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ֆիդլ
Ֆիդլ (Fiddle), անվանվում են այն գործիքները (սովորաբար ջութակ), որոնք օգտագործվում են որոշ ազգերի ժողովրդական երաժշտություններում։ Ամենաշատ օգտագործվող ֆիդլը սովորական ջութակից շատ քիչ է տարբերվում և այն կարող են նվագել բոլոր ջութակահարները, չնայած այն փաստին, որ ֆիդլի նվագացանկը կազմում են բոլորովին ուրիշ ոճի երաժշտական ժանրեր և շատ հաճախ այս գործիքի նվագի համար պետք է գալիս վիրտուոզությունը։
Ֆիդլը ամենաշատը օգտագործվում է իռլանդական, շոտլանդական, անգլիական, սկանդինավյան երկրների, բալկանների և հյուսիս-ամերիկյան ազգային երաժշտություններում։
Կատեգորիա:Լարային երաժշտական գործիքներ Կատեգորիա:Ազգային երաժշտական գործիքներ
Վերիֆիկացման սկզբունք
Վերիֆիկացման սկզբունք, վերիֆիկացնելիության սկզբունք (անգլերեն verify-իսկությունը հաստատել վկայությամբ, փորձով են), ստուգելիության սկզբունք, տրամաբանական պոզիտիվիզմի փիլիսոփայության մեջ՝ ասույթների իմաստավորության չափանիշ, որով առանձնացվում է փաստական (փորձառական) ասույթների դասը։ Ըստ Վերիֆիկացման սկզբունքի, ասույթը փաստական բովանդակություն ունի, եթե միայն հնարավոր է կոնտեքստուալ սահմանման միջոցով այնպես վերաձևակերպել այն, որ ի հայտ գա նրա կապը փորձնական-դիտողական տվյալների հետ, կամ, այլ կերպ, այդ ասույթը պարունակող տեսության ներքին միջոցներով բխեցնել փորձին ու դիտումներին վերաբերող («արձանագրա¬ յին») ասույթներ։ Միայն այդ դեպքում է ասույթն իմաստավոր, այսինքն՝ պարունակում է պնդում իրերի փաստական վիճակի, հատկությունների ու հարաբերությունների մասին և կարող է լինել ճըշմարիտ կամ կեղծ, կամ էլ հիպոթեզ, որը կարող է հաստատվել կամ հերքվել։ (Իմաստավոր ասույթների մյուս դասը կազմում են մաթեմատիկայի և տրամաբանության ասույթները, դրանք վերլուծական են, որոշվում են լեզվատրամաբանական՝ շարահյուսական, միջոցներով)։ Վերիֆիկացման սկզբունք բացառում է, իբրև իմաստազուրկ, ավանդական փիլիլիսոփայության վերացական մետաֆիզիկական հարցադրումները։ Ավելին՝ այդ չափանիշին չեն բավարարում, ուրեմն իմաստազուրկ են դառնում, նաև տեսական բնագիտության ընդհանուր դրույթները։ Վերիֆիկացման սկզբունք արտահայտում է տրամաբանական պոզիտիվիզմի նեղ էմպիրիզմը։ Մինչդեռ գիտությունների տեսությունն իսկապես պետք է առնչվի փորձի և դիտումների հետ, բայց դա չի կարող լինել հանգեցման կամ բխեցման այն միանշանակ հարաբերությունը, որը պահանջվում է Վերիֆիկացման սկզբունքով։ Տրամաբանական պոզիտիվիզմի փիլիսոփայության մեջ հետագայում ի հակադրություն Վերիֆիկացման սկզբունքի առաջադրվել է ֆաչսիֆիկացման սկզբունքը։
Կատեգորիա:Վերիֆիկացման սկզբունք
Պեռակյուլա (գյուղ, Լասվա շրջան)
Պեռակյուլա (Peraküla), գյուղ Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Լասվա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 28 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Լասվա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Գյումուշգյուն Ներքին
Գյումուշգյուն Ներքին, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Աստերոիդների ցանկ (94701-94800)
Աստերոիդների ցանկ (94601-94700) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (94801-94900)
Կրինիչնոե (գյուղ, Կոբելյակի շրջան)
Կրինիչնոե (Криничне), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոբելյակի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոբելյակի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Յուլյա Կոկոշկո
Յուլիա Միխայլովնա Կոկոշկո (Юлия Михайловна Кокошко, ), ռուս գրող, բանաստեղծ և արձակագիր։ Ռուսաստանի գրողների միության անդամ։ Անդրեյ Բելիի մրցանակի (1997) և Պավել Բաժովի անվան մրցանակի (2006) դափնեկիր։
Կենսագրություն
Յուլյա Կոկոշկոն ծնվել է 1953 թվականի հոկտեմբերի 7-ին, Սվերդլովսկում։ 1971-1976 թվականներին սովորել է Ուրալի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետում, 1986 թվականին` Սցենարիստների և ռեժիսորների բարձրագույն դասընթացներում։ 1976-1980 թվականներին աշխատել է Սվերդլովսկի գրադարանում։ 1980 թվականից եղել է Սվերդլովսկի կինոստուդիայի խրոնիկայի ադմինիստրատոր, ռեժիսորի օգնական և սցենարիստ, 1990 թվականից` Ուրալի դաշնային համալսարանի հռետորաբանության ամբիոնի լաբորանտ և բանասիրական ֆակուլտետի դասախոս, միաժամանակ` «Ուրալ» ամսագրի սրբագրիչ ։
Որպես գրող, բանաստեղծ և արձակագիր՝ տպագրվել է «Ուրալսկայա նով» («Уральская новь»), «Վոզդուխ» («Воздух»), «Գվիդեոն» («Гвидеон»), «Օկտյաբր» («Октябрь»), «Ուրալ» («Урал»), «Զնամյա» («Знамя») և «Կոմմենտարիի» («Комментарии») ամսագրերում։ Նրա գրչին են պատկանում` «Այգիներում ...» (1996) «Մոտեցում չգրվածին» (2000), «Սուտ մատնություններ կատարելը» (2003), «Քայլել։ Բռնել եղջյուրը» (2008), «Ծուխն ու ավազը հետևում են ինձ» (2014), « Կամրջի տակ և կամրջի վրայով» (2016)։ Ռուսաստանի գրողների միության անդամ է ։
1997 թվականին «Գրելու սկզբունքների համար, որոնք գրողի համար  նուրբ հավասարակշռություն են հաստատում լռության, դժվար բառերի և պատկերների միջև, ինչը թույլ է տալիս չվնասել սրտի աշխատանքը, 1997 թվականին  «Այգիներում» պատմվածքների ժողովածուի համար նա  արժանացել է Անդրեյ Բելիի անվան մրցանակի ։ 2006 թվականին «Ռուսական այլաբանական արձակի ավանդույթները զարգացնող ստեղծագործության համար» արժանացել է Պավել Բաժովի անվան մրցանակի։
Բնակվում է Եկատերինբուրգ քաղաքում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծուհիներ Կատեգորիա:Ռուս գրողներ Կատեգորիա:Ռուս արձակագիրներ Կատեգորիա:Ուրալի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Անդրեյ Բելիի անվան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:Ռուս սցենարիստներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Ուսու (հրաբուխ)
Ուսու լեռ (ճապ.՝ 有珠山, տրանս.՝ Ուսու զան), ակտիվ ստրատոհրաբուխ է Շիկոցու Տոյա ազգային պարկում՝ Հոկայդո, Ճապոնիա։ 1900 թվականից մինչ այժմ այն ժայթքել է 4 անգամ՝ 1910-ին (այն ստեղծեց Մեյցզի սինզանը ), 1944– 45-ին (Այն ստեղծեց Շովա սինզանը), 1977-ի օգոստոսի 7 և 2001-ի մարտի 31։ Հյուսիսից Տոյա լիճն է։ Ուսու լեռը ձևավորվել է կալդերայի հարավային իջվածքում.
Ուսու և Շովա շինզան լեռները Շիկոցու Տոյա ազգային պարկի հիմնական զբոսաշրջային վայրերն են։ Ուսու լեռան վրա գտնվող ճոպանուղին այցելուներին տանում է դեպի Շովա-Շինզան նայող հարթակներ։ 1977 թվականի ժայթքումը հիշատակվում է Ալան Բութի « Ճանապարհներ դեպի Սատա» ուղեգրությունում։ 2008 թվականին G8-ի գագաթնաժողովը տեղի ունեցավ Ուսու լեռան մոտ՝ Տոյա լճի ափին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ակտիվ հրաբուխներ Կատեգորիա:Ճապոնական այգի Կատեգորիա:Ճապոնիա Կատեգորիա:Ազգային պարկեր ըստ երկրի Կատեգորիա:Ազգային պարկեր Կատեգորիա:Ճապոնիայի հրաբուխներ
Մակար Ա Թեղուտցի
Մակար Ա Թեղուտցի (Տեր-Պետրոսյան, ), Ամենայն Հայոց կաթողիկոս 1885 թվականից։ Հաջորդել է Գևորգ Դ Կոստանդնուպոլսեցուն։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1813 թվականի ապրիլի 6-ին Բիթլիսի նահանգի Թեղուտ գյուղում։
1821 թվականին, ութամյա հասակում բերվել է Էջմիածին վանքի դպրոցում ուսանելու համար։ 1828 թվականին ընդունվել է Էջմիածնի Ժառանգավորաց դպրոցը, որը փայլուն առաջադիմությամբ ավարտել է 1834 թվականին։ 1838 թվականին ձեռնադրվել է սարկավագ, 1842 թվականին՝ ստացել վարդապետի աստիճան, նույն տարում նշանակվում է Ժառանգավորաց դպրոցի ավագ ուսուցիչ, 1843 թվականին օգոստոսի 21-ին՝ նույն դպրանոցի տեսուչ։ 1847 թվականի ապրիլի 30-ին նշանակվում է Սինոդի անդամ, 1848 թվականին Ներսես Աշտարակեցու հրամանով մեկնել է Պարսկաստան՝ հայերեն հին ձեռագրեր որոնելու։ Վերադառնալուց հետո 1849 թվականին նշանակվել է Մայր Աթոռի մատենադարանի վերատեսուչ։ 1851 թվականի փետրվարի 14-ին իր ջանասիրության ու հավատարմության համար Ներսես Աշտարակեցուց վարձատրվում է վարդապետական ականակուռ խաչով։
Մահացել է 1891 թվականի ապրիլի 16-ին Վաղարշապատում՝ սրտի կաթվածից։ Ամփոփվել է Մայր տաճարի բակում։
Կաթողիկոսական գահին Մակար Ա Թեղուտցուն հաջորդել է Մկրտիչ Խրիմյանը (Խրիմյան Հայրիկը)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի հայոց թեմի առաջնորդներ
Սոֆյա Իմբեր
Սոֆյա Իմբեր Բարու (Sofía Ímber, ), վենեսուալցի լրագրող, Կարակասի Ժամանակակից արվեստի թանգարանի հիմնադիր և առաջին տնօրեն։
Կենսագրություն
1930 թվականին ավագ քրոջ՝ Լիայի (1914—1981)՝ հետագայում հայտնի մանկաբույժ, և ծնողների՝ Նաումի Իմբերի ու Աննա Բարուի հետ արտագաղթել է Վենեսուելա ։ Երեք տարի Անդի համալսարանում ուսումնասիրել է բժշկություն, ապա, կրթությունը թողնելով, վերադարձել է Կարակաս և զբաղվել է լրագրությամբ։ Տասնհինգ տարիների ընթացքում հրատարակվել է տարբեր երկրների տարբեր իսպանալեզու պարբերական հրատարակություններում ։ 1944 թվականին ամուսնացել է գրող և դրամատուրգ Գիլբերտո Մենեսեսայի հետ (1911—1978), ամուսնությունից ունի չորս երեխա։ Ամուսնու հետ, որը դիվանագիտական ծառայության մեջ էր, սկզբում ապրել է Կոլումբիայում (1946), ապա եվրոպական տարբեր երկրներում (Ֆրանսիա, Բելգիա), որտեղ ընդգրկվել է ձախ ուղղվածության վենեսուելացի այլախոհների խմբում։ Ամուսնու հետ ամուսնալուծությունից հետո կրկին ամուսնացել է լրագրող և գրականագետ Կառլոս Ռանգելի հետ (1929-1988), որի հետ կազմակերպել է «Բարի առավոտ» հաղորդումը և դրա հաղորդավարուհին եղել է անգամ երկրորդ ամուսնու մահից հետո։ Վարել է նաև այլ հեռուստա և ռադիոհաղորդումներ։ Համագործակցել է վենեսուելական հիմնական «El Nacional»,« El Universal», «Últimas Noticias» և «Diario» թերթերի հետ։ Նրա ընտրյալ հոդվածների ժողովածուն 1971 թվականին հրատարակվել է «Yo la intransigente» առանձին գրքով ։ 1973 թվականին հիմնադրել և ղեկավարել է Սոֆյա Իմբերի ժամանակակից արվեստի թանգարանը (1990 թվականից՝ Museo de Arte Contemporáneo de Caracas "Sofía Ímber", MACCSI), որը հետագայում վերանվանվել է ։ Այս թանգարանը հավաքածուի մշտական չորս հազար ցուցանմուշներով դարձել է ժամանակակից արվեստի ամենամեծ թանգարանը Լատինական Ամերիկայում։ Սոֆյա Իմբերը անփոփոխ կերպով ղեկավարել է թանգարանը մինչև 2001 թվականը, երբ երկրում աճող հակասեմիտիզմի դեմ հանրության ներկայացուցիչների դիմումին աջակցելու արդյունքում նա Ուգո Չավեսի հրամանով ազատվել է իր ստեղծած թանգարանի տնօրենի պաշտոնից։ Նրա հեռացումից հետո թանգարանի մի շարք ցուցանմուշներ անհետացել են, այդ թվում՝ Անրի Մատիսի «Կարմիր տաբատով օդալիսկան» կտավը (դրա տեղում շրջանակում ցուցադրվել է կրկնօրինակը)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Ռումինիայի հրեաներ
Քյուլեֆլի
Քյուլեֆլի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Ուրֆայի նահանգում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Զահո
Զեհիրա, ավելի հայտնի որպես Զահո, ալժիրցի R’n’B երգչուհի, ով ապրում է Մոնրեալում և Քվեբեկում ։
Կենսագրություն
Zaho-ն ծնվել է Ալժիրում։ Իր մանկությունն անցկացրել է Բաբ-Էզուարում՝ Ալժիր քաղաքի արևելյան շրջանում։ Երբ նա դարձավ 18 տարեկան, ընտանիքն տեղափոխվեց Մոնրեալ՝ Կանադա։ Հայրը ղեկավար է, մայրը մաթեմատիկայի դասախոս է համալսարանում։ Երգչուհին ունի հարազատ քույր և եղբայր։
Կարիերա
Նա ներկայացրեց Ֆրանսիան 2008 թվականին՝ MTV EMA փառատոնին և ստացավ «Լավագույն ֆրանսիացի կատարող» մրցանակը։
Բացի դրանից, Zaho-ն գրել է «Tout ce temps» երգը ալժիրցի Իդիրա երաժիշտի համար։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երգիչներ Կատեգորիա:Ալժիրցի երգչուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
(1137) Ռաիսա
(1137) Ռաիսա (Raissa), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1929 թվականի հոկտեմբերի 27-ին Գրիգորի Նեույմինի կողմից Սիմեիզում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,423952 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,1903 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6577 ա. մ., իսկ Երկրի ուղեծրին Ռաիսա աստերոիդը նվազագույնը մոտենում է 1,1902 ա. մ. հեռավորության վրա ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1378,43 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,261167 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,32° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1929 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Գրիգորի Նեույմինի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Աստերոիդների ցանկ (266801-266900)
Աստերոիդների ցանկ (266701-266800) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (266901-267000)
Ֆորչե
Ֆորչե (Force), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Մարկե մարզի Ասկոլի Պիչենո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 604 մարդ, բնակչության խտությունը՝ 47 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 34 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 63045։ Հեռախոսային կոդ՝ 0736։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները
Թմբուկ
Թմբուկ, հարվածային երաժշտական գործիքների ընտանիքի երաժշտական գործիք։ Թմբուկների տարբեր տեսակները տարածված են տարբեր ազգերի մոտ և օգտագործվում են երաժշտական համույթներում։ Թմբուկ նվագողը թմբկահարն է։
Տիպիկ տեսակն է մեմբրանային թմբուկը, որը բաղկացած է տարբեր ձևի սնամեջ մարմնից կամ շրջանակից` ռեզոնատորից, որի վրա ձգված է կաշվե կամ պլաստիկե մեմբրան։ Այս մեմբրանի ձգվածության աստիճանով կարգավորվում է ձայնի բարձրությունը։ Թմբուկի մարմինը պատրաստվում է փայտից, մետաղից (պողպատ, արույր և այլն), ակրիլային պլաստիկից կամ նույնիսկ կավից, օրինակ՝ մրիդանգա-ն։
Ձայնը ստացվում է մեմբրանին հարվածելով փափուկ ծայրով փայտե թակով, թմբուկի փայտիկներով, ձեռքերով, երբեմն էլ շփումով։ Մի քանի գործիքների միաժամանակյա օգտագործման համար թմբուկները հավաքվում են հարվածային գործիքների մեջ։
Այլ կառուցվածք ունեցող որոշ թմբուկներ` պողպատե, շփական թմբուկները, չունեն թաղանթ և պատկանում են իդիոֆոնային գործիքներին։
Պատմություն
Թմբուկը հայտնի է վաղնջական ժամանակներից։ Այն հանդիպում է երկրագնդի գրեթե բոլոր մասերում։ Ժամանակին դրանք պատրաստում էին կավից, ոսկորից, բրոնզից և այլ նյութերից։
Միջագետքում կատարած պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել են հարվածային հնագույն գործիքներից, որոնք ունեցել են փոքր գլանի ձև։ Դրանք պատրաստվել են մ. թ. ա. 6.000 տարի առաջ։ Նույն ժամանակաշրջանին են վերագրվում Հարավային Ամերիկայում քարանձավների ժայռապատկերները։ Մորավիայում հայտնաբերված թմբուկի տարիքը թվագրվում է մ. թ. ա. 5-րդ հազարամյակին, իսկ Հին Եգիպտոսում թմբուկներն ի հայտ են եկել մ. թ. ա. 4 հազար տարի առաջ։ Հայտնի է հին Շումերում թմբուկների գոյության մասին (մ. թ. ա. 3 հազար տարի առաջ)։ Գործիքի զարգացման երկարատև պատմության մասին է վկայում նրա տեսակների մեծ բազմազանությունը մեր օրերում։
Հնագույն ժամանակներից թմբուկը կիրառվել է որպես ազդանշանային գործիք, ինչպես նաև ծիսական պարերի, կրոնական ծեսերի, ռազմական արշավանքների ու գործողությունների ժամանակ, որտեղ հարկ էր պահել ռիթմը, օրինակ` քայլել, փախչել, ձգել, թիավարել կամ ներդաշնակ խփել։ Դեռևս հին հույների ու հռոմեացիների մոտ տիմպանը (τύμπανον), որը ժամանակակից լիտավրի նախատիպն է, օգտագործվել է Կիբելայի ու Բաքոսի պաշտամունքի ծեսերում, ինչպես նաև բանակում և ծովազորում։ Նման բազմաթիվ օրինակների կան. 16-րդ դարում թմբուկները կիրառվել են բրիտանական բանակի հետևակում, դրագունների մոտ ու հեծելազորում։ Հենրի VIII-ի ժամանակ 100 զինվոր ունեցող յուրաքանչյուր դասակին բաժին էր ընկնում երկու թմբկահար։ 17-րդ դարում թմբկահարների կիրառած ազդանշաններն են եղել` «Ուշադրություն», «Շարվել», «Պատրաստ», «Մարշ», «Հարձակում», «Նահանջ»։
20-րդ դարում տեղի է ունեցել թմբուկների կատարելագործման երկու նշանավոր փուլ։ 1920-1940-ական թվականներին Gretsch ընկերությունը թմբուկների կմախքն արտադրել է փայտի բազմաշերտ տեխնոլոգիայով. այս մեթոդը կիրառվում է նաև ներկայում։ Մոտ 1956 թվականին Էվանս Մարիոնը կաշվե թաղանթները փոխարինեց պլաստիկե թաղանթով, ինչն ավելի դիմացկուն էր խոնավության նկատմամբ և լավ էր պահում լարումը, ինչպես նաև ավելի հաճելի էր գեղագիտական առումով։
Ներկայումս շարունակվում է գործիքի զարգացումն ու կատարելագործումը, փնտրվում է կատարման նոր տեխնիկա։ 1930-1932 թվականներին հայտնաբերվում է ռիթմիկոնը (Rhythmicon), որը ժամանակակից դրամ-մեքենայի (drum-machine) նախատիպն է. դրանք տարածում ունեին 1980-ական թվականներին։ Դրամ-մեքենաները թույլ են տալիս վերարտադրել նախօրոք ծրագրավորված հնչյունները` զգալիորեն մեծացնելով գործիքավորման հնարավորությունները։ Ամեն դեպքում, դրանք չկարողացան գերազանցել թմբկահարներին երաժշտությունը կատարելու առումով։
Պատրաստում
Թմբուկների պատրաստումով զբաղվում են տարբեր մակարդակի ընկերություններ ։ Ոչ մեծ ընկերությունները` մոտ տասը մարդուց բաղկացած, առաջարկում են ձեռքով պատրաստած բացառիկ գործիքներ։ Խոշոր ընկերությունները, որոնք հայտնի են ամբողջ աշխարհում, արտադրում են ոչ միայն հարվածային, այլև երաժշտական այլ գործիքներ ևս։
Թմբուկների պատրաստման համար կիրառվում են տարբեր նյութեր` մետաղ (պողպատ, բրոնզ), բամբուկ, պլաստիկ ։ Թմբուկների ճնշող մեծամասնությունը պատրաստվում է տարբեր ծառատեսակների փայտից` կեչի, կաղնի, հացենի, լորենի, կարմիր ծառ ։ Գործիքը պատրաստում են փայտի ամբողջական կտորից կամ իրար ամրացված մի քանի շերտերից։ Որոշ արտադրողներ մեկ ռեզոնատոր պատրաստելու համար համակցում են մի քանի տեսակի ծառափայտեր, ինչը թույլ է տալիս ստանալ որակ-գին հարաբերակցության լավագույն տարբերակը։ Թմբուկի ձայնի վրա մեծ հաշվով ազդում է փայտի խտությունը և բոլորակի պատերի հաստությունը։
Բացի բոլորակի նյութից` որակի վրա կարևոր ազդեցություն ունի նաև եզրաշերտի հատման անկյունը, որը հպվում է գործիքի թաղանթին ։
Բոլորակի պատրաստումից հետո նրան ամրացնում են ֆուրնիտուրան` թաղանթը ձգելու ու ամրացնելու հարմարանքը ։ Պտուտակների ձգման փականները, ամրացումն ու բացվածքները վատթարացնում են գործիքի հնչողությունը, այդ պատճառով շատ արտադրողներ առաջարկում են ամրացման տարբեր համակարգեր (օրինակ` RIMS), ինչը պահպանում է բոլորակի ամբողջականությունը։
Որոշ թմբուկների ու դափերի պատրաստումը կրոնական նպատակով կարող է ուղեկցվել ծիսակարգով, գործիքի մեջ «հոգու ներդրմամբ» և համանման այլ գործողություններով ։
Լարում
Թմբուկի լարումը բարդ գործընթաց է, որին նվիրված են շատ հոդվածներ ու ուղեցույցներ ։ Թմբուկները կարող են բաժանվել ձայնի բարձրությամբ` հնչման որոշակի բարձրության (լիտավր, ռոտոտոմ) գործիքներ և հնչման անորոշ բարձրության գործիքներ (փոքր թմբուկ, տոմ-տոմ)։ Լարումը վերաբերում է երկու տեսակի գործիքներին էլ։
Լարման հիմնական նպատակը ավելորդ օբերտոներից ազատումն է։ Թմբուկը, որը լարված է, ձգված է հավասարաչափ, ունի հստակ ձայն, պարզ, լայն, բաց հնչողություն։
Bleeding Through խմբի հարվածային գործիքների երաժիշտ Դերեք Յոնգսման գործիքը լարելու այսպիսի խորհուրդ է տալիս.
Թմբուկի թաղանթը կարող է ամրացվել կմախքին և կարգավորվել ժամանակակից մետաղական օղակների ու պտուտակների, կամ էլ պարանների ու գոտիների միջոցով։ Պինդ ամրացումը մեխերի միջոցով (օրինակ` բյո-տայկոյի դեպքում) թմբուկին զրկում է լարելու հնարավորությունից։
Պեռամեցա (գյուղ, Պալա շրջան)
Պեռամեցա (Perametsa), գյուղ Էստոնիայի Յիգևամաա նահանգի Պալա շրջանում։
Թմբուկ
Լարում
Ժամանակակից արտադրողները թողարկում են մեմբրանի բազմաթիվ մոդիֆիկացիաներ` տարբեր քաշով, հաստությամբ, երկշերտ և այլն։ Նրանք բոլորը տարբեր կերպ են ազդում գործիքի հնչողության վրա ։
Պեռամեցա (գյուղ, Պալա շրջան)
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 10 մարդ։
Թմբուկ
Լարում
Եթե մեմբրանները երկուսն են, նրանցից մեկը կարող է ավելի բարակ լինել` նախատեսված ոչ թե հարվածի, այլ ռեզոնանսի մեծացման համար։ Հարվածային և ռեզոնանսային մեմբրանների հարաբերական լարումը ազդում է թմբուկի հնչողության վրա. եթե ռեզոնանսային մեմբրանն ավելի բարձր է լարված հարվածայինից, ապա հնչման տևողությունը (սուստեյն) մեծանում է։ Փոքր թմբուկում մեծ նշանակություն ունի նաև գործիքին յուրահատուկ հնչողություն հաղորդող զսպանակի լարումը ։
Պեռամեցա (գյուղ, Պալա շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Յիգևամաա նահանգի Պալա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Թմբուկ
Լարում
Թմբուկները, որոնք պատված են կաշվե մեմբրանով, կարելի է լարել կաշվի տաքացումով (ձգում) կամ ջուր ցանելով (թուլացում)։
Ըստ տիպերի
Ժամանակից նվագախմբի մեջ կարող են ընդգրկվել հետևյալ թմբուկները.
Մեծ թմբուկ (թուրքական թմբուկ), երկկողմանի, հազվադեպ միակողմանի թմբուկ է։ Այն նվագում են փափուկ վերջավորություն ունեցող զանգվածեղ թակով։ Նրա ձայնն ուժեղ է, խուլ ու ցածր։ Բացի թակից` երբեմն օգտագործում են փայտիկներ։ Մեծ թմբուկի գլխավոր նշանակությունը եզակի հարվածներն են (pianissimo-ից մինչև ամպրոպի ձայն հիշեցնող fortissimo)։ Եվրոպացի կոմպոզիտորները մեծ թմբուկը սկզբնականում կիրառում էին միայն ռազմական, 18-րդ դարի սկզբից` օպերային նվագախմբում։ Մեծ թմբուկի նախատիպ հանդիսացող թուրքական թմբուկը կիրառվել է ենիչերիների երաժշտության մեջ։ Մեծ թմբուկը մասամբ կիրառվել է թուրքական թմբուկը կերպավորելու համար։
Բաս թմբուկը մեծ թմբուկից ավելի փոքր է` 20—22" (50—56 սմ)։ Մտնում է հարվածային հավաքածուի մեջ։ Այն նվագում են ոտքերով, ոտնակների միջոցով։
Տոմ-տոմ (չշփոթել տամ-տամի հետ) առանց լարերի գլանաձև թմբուկ է։ Այն ծագում է ամերիկյան ու ասիական բնիկ ժողովուրդներից, աբորիգենների կողմից կիրառվել է ռազմական, կրոնական նպատակներով։ Պատրաստվել է փայտի և կենդանիների մորթու ամբողջական կտորներից։ 20-րդ դարի սկզբից տոմ-տոմը մտել է հարվածային հավաքածուի մեջ (հիմնականում` 2-4, երբեմն ավելի շատ)։
Լիտավր պղնձե թմբուկների համակարգ է (2-7, երբեմն ավելի շատ), որոնց վրա ձգված է մեմբրան։ Նրանք հայտնի են դարձել 15-րդ դարում, իսկ նվագախմբի մեջ մտել են ավելի ուշ։ Բացի նվագախմբից` լիտավրի նախատիպը` նակրերը, կիրառվել են հեծելազորում շարքը կարգավորելու համար։
Ըստ երկրների
Թմբուկները հայտնի են եղել բոլոր երկրներում, բոլոր ժամանակներում։ Ժողովրդական թմբուկները պարզ են պատրաստման մեջ և նվագելու համար չեն պահանջում հատուկ հմտություն, այդ պատճառով գոյություն ունեն նրանց հարյուրավոր տարատեսակներ։ Ֆոլկլորային երաժշտությունը հիմնականում մեղեդային է և ռիթմիկ, այդ իսկ պատճառով թմբուկը նրա անբաժան մասն է ։
Աֆրիկայի երկրներում թմբուկ զարկելը կրոնական ու բարձրաստիճան արաողությունների անբաժանելի մաս է կազմել։ Թմբուկ նվագելը մշակութային հնագույն ավանդույթներ ունի ։ Բացի այդ` թմբուկները լայնորեն կիրառվել են տեղեկատվություն հաղորդելու նպատակով, օրինակ` յորուբա լեզուն տոնային է, և պարզ հաղորդագրություն փոխանցելու համար բավական են եղել թմբուկի երեք տարբեր տոները ու դրանց միջև անցումները ։ Աֆրիկայի թմբուկներից են աշիկոն, կպանլոգոն, ջեմբեն, բատան և այլն։
Լատինական Ամերիկայում թմբուկները տարածում են գտել Աֆրիկայի սևամորթ ստրուկներից ։ Այստեղ թմբուկներից հայտնի են ատաբակեն, կուիկան, կոնգան և այլն։ Եվրոպական թմբուկներից առաջացած տեսակներից է պանդեյրան։
Հարավային և Կենտրոնական Ամերիկայում նույնպես հայտնի են փայտի ամբողջական կտորից պատրաստված թմբուկները, օրինակ` տեպոնացտլը։ Կուբայում տարածում ունի տիմբալեսը։
Բալի կղզում և Ինդոնեզիայում ժողովրդական երաժշտությունը ներկայացված է ինդոնեզական ավանդական գամելան նվագախմբում ։ Այնտեղ օգտագործվում է գենդանգ թմբուկը, ինչպես որ Սամոա կղզում կիրառվում է պատեն, Ֆիջիում` լալին։
Ճապոնիայում թմբուկներն ունեն ընդհանուր տայկո անվանումը։ Դրանք լինում են երկու տեսակ` բյո-դայկո (byou-daiko), որի մեմբրանը ամուր ամրացված է մեխերով` առանց լարման հնարավորության, և սիմե-դայկո (shime-daiko), որը կարելի է լարել կապիչների կամ պտուտակների միջոցով ։ Այս թմբուկները 7-րդ դարից կիրառվում են ավանդական գագակու երաժշտության մեջ, ինչպես նաև բուդդիստական ու սինտոիստական արարողություններում ։
Չինաստանում թմբուկները, հնարավոր է, առաջացել են տիբեթյան ու թուրքեստանյան գործիքներից։ Դրանցից են բանգուն, պայգուն և այլն ։
Հնդկաստանում օգտագործվող թմբուկներից են տաբլան ու մրիդանգան ։
Ռուսաստանում թմբուկների կիրառման առաջին տեղեկությունները հիշատակվում են 1552 թվականի Կազանի պաշարման ժամանակ։ Ռուսական բանակում կիրառվել են նակրեր (դափ), պղնձե գործիքներ` կաշվե գլուխներով։ Այդպիսի դափերը ունեցել են փոքր ջոկատները։ Նակրերը հարմարեցրել են հեծյալի առաջամասում` թամբի մոտ։ Նակրեր զարկել են երախակալով մտրակով։ Օտար գրողների վկայությամբ ռուսական բանակում եղել են մեծ դափեր. այն տեղափոխել են չորս ձիերով, իսկ հարվածել են ութ մարդ ։
Փոքր թմբուկը ռուսական զորքերում հայտնի է եղել Բորիս Գոդունովի և Ֆյոդոր Իվանովիչի ժամանակներից, երբ ծառայության են ընդունվել օտարերկրյա վարձկանները ։
Թմբուկի հանրաճանաչման գործում իր ներդրումն է ունեցել Պետրոս I-ը։ Նա հրաման է արձակել զինվորական յուրաքանչյուր հարյուրյակի թմբկահար հատկացնելու մասին։ Թմբկահարի պարտականությունների մեջ է մտել զորքերի ուղեկցումը քայլքի ժամանակ, կռվի ազդանշան հաղորդելը։ Ժամանակիցների խոսքերով արքան ինքը բազմիցս ցուցադրել է թմբուկ զարկելու իր հմտությունները և եղել է իր զորաջոկատի թմբկահարը ։
Թմբկահարների նշանակությունն անկում է ապրել 1853-1855 թվականների Ղրիմի պատերազմի ժամանակ։ Ռուս-ճապոնական պատերազմը ցույց տվեց, որ թմբուկների ռազմական նշանակությունը սպառվել է։ 1909 թվականին հրաման է արձակվել ռազմական նկատառումներով թմբկահարների հաստիքի կրճատման և խաղաղ ժամանակ տեղափոխելու մասին։ Սակայն 1910 թվականին ռազմական կայազորը կրկին սահմանել է կռվի ժամանակ զորամիավորումների երթը թմբուկի ուղեկցությամբ ։
Պիոներական շարժման ակտիվ գործունեության ժամանակ ԽՍՀՄ-ում մասնավորապես թմբուկը կարևոր խորհրդանիշ է եղել։ 1923-1926 թվականներին լույս է տեսել «Թմբուկ» (Барабан) պիոներական ամսագիրը, որը հետագայում միավորվել է «Պիոներ» ամսագին ։
Կովկասում հարվածային գործիքները նույնպես լայն տարածում են ունեցել։ Մի քանի անուններով հայտնի է օղակներով կաշեպատ գործիքը` դափ, դեփ, հավալ։ Հայաստանում, Ադրբեջանում տարածում ունեն դհոլը և նաղարայի տարատեսակներ։
Ըստ ձևի
Թմբուկները դասակարգվում են նաև ըստ ձևի.
Կիրառում
Թմբուկները կարող են կիրառվել ինչպես ռիթմ-խմբի կազմում, այնպես էլ որպես սոլո գործիք։ Տարբեր տեսակի թմբուկներ ընդգրկվում են համույթների կազմում, այդ թվում` բացառապես հարվածային գործիքներից բաղկացած խմբերի։ Նրանք ապահովում են գործիքային անհրաժեշտ կոլորիտը և դինամիկան, ինչպես նաև ընդլայնում են ռիթմիկ և հարվածային էֆեկտների շրջանակը ։
Թմբուկ կարելի է նվագել ձեռքի ափի կամ փայտիկների հարվածներով. դրանք պատրաստվում են փայտից կամ սինթետիկ նյութերից ։
Ափերով հարվածը պահանջում է կենտրոնացման հերթագայության վարպետություն և ձեռքի հարվածների ուժի բաշխում, բարձր ու ցածր ձայների համար անհրաժեշտ է լարում, իսկ զարկերի համար` դաստակի թուլացում։ Կիրառվում է և մատներով զարկը` մեմբրանի շփումով, մատների սահումով, կսմիթով և այլն ։
Փայտիկների կիրառման դեպքում, կախված իրադրությունից և սեփական նախընտրություններից, թմբկահարը կարող է փայտիկները տարբեր ձևերով բռնել և տարբեր տեխնիկայի հարվածներ հասցնել ։
Հարվածի տեխնիկայից առանձնացվում են հետևյալ տեսակները.
Բացի փայտիկներից` անհրաժեշտության դեպքում կիրառում են տարբեր խոզանակներ, թակեր կամ հատուկ մտրականման փայտիկներ։
Թմբուկ նվագել սովորելու հիմքը թմբուկային ռուդիմենտներն են` նվագելու հատուկ ձևերը, որոնք տարբեր հարվածների որոշակի հերթագայություն են (օրինակ` շեշտված և ոչ շեշտված)։ Թմբուկի պարզագույն ռուդիմենտը թմբկահարությունն է, որը հարվածների հերթականություն է։ Բացի դրանից` հայտնի ռուդիմենտներից են երկզարկ հարվածը (Double Stroke Roll), որի դեպքում մեկ ձեռքի երկու հարվածներին հաջորդում են մյուս ձեռքի երկուական հարվածները ։
Ռիթմիկ բաժինները հավաքվում են ավարտուն ֆունկցիոնալ-հարմոնիկ կառուցվածքում, որը կոչվում է քառակուսի։ Մարշային նվագախմբում հարվածային գործիքների կատարած հարվածները կոչվում են կադենցներ (drum cadence)։
Գրիգոր ԺԱ Բյուզանդացի
Գրիգոր ԺԱ Բյուզանդացի (Գրիգորիս) (1536-1545), ամենայն հայոց կաթողիկոս 1536 թվականից։ Հաջորդել է Սարգիս Դ Վրաստանցուն։ Ծննդյան թիվն ու վայրն անհայտ են։ Մահացել է 1545 թվականին Վաղարշապատում։
Թմբուկ
Թմբուկները արվեստի ստեղծագործություններում
Թմբուկներըբ հիշատակվում են արվեստի ու մշակույթի տարբեր ստեղծագործություններում` երգերում, գրքերում, նկարներում, ինչպես նաև նամականիշերին, զինանշաններին և ցուցապաստառներին։
Գրիգոր ԺԱ Բյուզանդացի
Թե երբ է ավարտվել Գրիգոր ԺԱ Բյուզանդացու գահակալությունը, հավաստի փաստեր չկան։ Հնարավոր է, որ այն տևել է մինչև 1545 թ.-ը, երբ առաջին անգամ հիշատակվել է Ստեփանոս Ե Սալմաստեցի կաթողիկոսը։
Թմբուկ
Խաղեր
Սիմուլյատոր-խաղերում թմբկահարությունը մտնում է Rock Band, Guitar Hero շարքի մեջ, գոյություն ունեն Drum Mania (Թմբկամոլություն) խաղային ավտոմատներ։
Գրիգոր ԺԱ Բյուզանդացի
Գրիգոր ԺԱ Բյուզանդացու հայրապետական գործունեության մասին ոչինչ չի ավանդվում։ Կաթողիկոսական գահին նրան հաջորդել է Ստեփանոս Ե Սալմաստեցին։
Թմբուկ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հարվածային երաժշտական գործիքներ *
Պիքսի
Հարի Փոթերի կախարդական աշխարհում
Հարի Փոթերի կախարդական աշխարհում պիքսիները էլեկտրիկ գույնի արարածներ են ։ Նրանք կենդանածին են և կարողանում են թռչել։ « Ֆանտաստիկ արարածները և նրանց բնակության վայրը» գրքում նշված է, որ նրանք չունեն թևեր, սակայն խաղի մեջ և ֆիլմերում պիքսիները պատկերվում են մեջքի ետևում փոքրիկ թևերով։ Կարող են հասնել ութ մատնաչափի և հայտնի են իրենց չարաճճիություններով, նրանք կարող են, օրինակ բռնել մարդկանց և կախել նրանց մի որևէ բարձր տեղ։ Պիքսիները շատ արագ են թոթովում, այնպես որ կարող են հասկանալ միայն իրենք։ Մոգության նախարարության դասակարգումը՝ XXX, թեև « Ֆանտաստիկ արարածները և նրանց բնակության վայրը» գրքում կա հավելում՝ « Եվ ХХХХХХХ եթե ձեր ազգանունը Լոքհարթ է»։ Այն կապված հետևյալ միջադեպի հետ՝ միակ հանդիպումը նրա հետ տեղի է ունենում « Հարի Փոթերը և գաղտնիքների սենյակը» գրքում ( ֆիլմում), որտեղ պրոֆեսոր Գիլդերոյ Լոքհարթը դասի ժամանակ չի կարողանում նրանց իրեն ենթարկել և նրանք ավերում են ամեն բան չնայած նրա դիմադրությանը։
«Արտեմիս Ֆաուլի» մեջ
Յոն Կոլֆերը, Արտեմիս Ֆաուլի մասին գրքերի հեղինակը, պիքսիներին նկարագրում է իբրև անչափ գեղեցիկ արարածների, որոնք նման են մարդկանց։
Տարբերակիչ արտաքին հատկանիշներն են
Հասակը՝ մոտ մեկ մետր և սրածայր ականջները։ Եթե ուշադրություն չդարձնենք հասակին և ականջներին, ապա պիքսիները շատ նման են մարդկանց։
Բնորոշ հատկանիշներ
Բացառիկ խելացի էակներ են, բարոյազուրկ, հնարամիտ, ինքնասեր և ագահ են։
Նախասիրություններ
Փող և իշխանություն։ Շոկոլադ։
«Ստվերաշատ անտառի» մեջ
Մեթ Հեյգի «Ստվերաշատ անտառ» գրքում տարբերիչ գիծ է հանդիսանում ստելու անընդունակությունը։ Նույնիսկ իր հյուրին ապուրով թունավորելու ցանկության դեպքում, պիքսին չի կարող ստել, եթե նրան հարցնեն՝այս ապուրը թունավորվա՞ծ է։ Նա ամբողջովին կկծոտի իր ձեռքը, բայց մեկ է կասի ճշմարտությունը։ Արտաքուստ պիքսին պստլիկ, անմեղ դեմքով և սրածայր ականջներով արարած է, որը թվում է անմեղ և մաքուր, ինչպես ձյան փաթիլը։ Նա ունի ամենաբարի աչքերը և ժպիտը։ Իրականում «Ստվերաշատ անտառ» գրքում պիքսին նույնպես բարի է, իսկ ճամփորդներին թունավորում է, քանի որ նրանից, ինչպես և Ստվերաշատ անտառի մնացած բնակիչներից վերցրել են ստվերը, այդ իսկ պատճառով նա, ինչպես և մնացածը չարացել է։
«Հարթ աշխարհի» մեջ
Տերրի Պրատչետտայի «Հարթ աշխարհ» գրքերի ժողովածուում, պիքսիները փերիների տարատեսակ են։ Երբեմն նրանք համարվում են թզուկների տարատեսակ, քանի որ նման են նրանց։
Winx Club-ում
Winx Club մուլտֆիլմում պիքսիները բարի արարածներ են, որոնք մոգական կապով կապված են փերիների հետ։ Նրանք ապրում են փոքրիկ քաղաք Պիքսիվիլլայում։ Մուլտֆիլմում հայտնի պիքսիներն են ՝ Լոքեթը՝ կայանների, Չատտան՝ լսողության, Ամորեն՝ սիրո, Տյունը՝ գեղեցիկ վարվելակերպի, Պիֆֆը՝ քաղցր երազների, Գլիմը՝ լուսամփոփների, Լիվին՝ արագության ( փոստի), Զինգը՝ միջատների ( կարող է կերպարանափոխվել) և Կարամելկան՝ ուժի։
Վեյնախյան լեզուներ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի լեզուներ
Ուստե Վարզուգի
Ուստե Վարզուգի (Устье Варзуги), գյուղ Ռուսաստանի Մուրմանսկի մարզի Տերսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Մուրմանսկի մարզի Տերսկի շրջանի բնակավայրեր
Մարտակերտի շրջան
Մարտակերտի շրջան, վարչատարածքային միավոր Արցախի Հանրապետությունում։ Շրջանի տարածքը 1.795 կմ² է, բնակչությունը՝ 18.963 մարդ (2005 թվականի տվյալների համաձայն )։ Շրջկենտրոնը համանուն Մարտակերտ քաղաքն է։ Կազմավորվել է 1991 թվականին՝ ԼՂԻՄ նույնանուն շրջանի (ստեղծվել էր 1930 թվականին) հիմքի վրա ։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է 600 մետր միջին բարձրության վրա։ Շրջանի ցածրադիր վայրերում տարածված են կիսաանապատային, անապատատափաստանային գուշ կամ մուգ շագանակագույն, բարձր լեռնալանջային մասերում՝ ալպյան գոտուն բնորոշ լեռնամարգագետնային, գետահովտային ցածրադիր վայրերում՝ հզոր շերտերով նստվածքային հողերը։ Նախալեռնային և լեռնային վայրերում գերակշռում են սևահողերը, իսկ անտառայինում՝ մուգ դարչնագույն ենթամոխրային հողատեսակները։ Ընդերքում կան քարածխի, ցինկի, կապարի, պղնձի, ոսկու, երկաթի, բարիումի, գրանիտի, վարդագույն և սպիտակ տուֆի, բետոնիտային կավերի, գիպսահողերի, գետավազի, լեռնային ավազի պաշարներ։ Տարածքով հոսում են Թարթառ և Խաչեն գետերը՝ բազմաթիվ վտակներով)։ Թարթառի հունի պատնեշման միջոցով ստեղծվել է Սարսանգի ջրամբարը, որը կարգավորում է նրա ստորին հոսանքի ռեժիմը, ջրերն օգտագածվում են Սարսանգի ջրաէլեկտրակայանի գործադրման համար։ Կուր գետի Ինջու վտակի ջրերը շրջանի հյոաիսային մասում օգտագործվում են ոռոգման նպատակով։
Կլիման չոր մերձարևադարձային է։ Տարեկան միջին ջերմաստիճանը 10,7°C է, հունվարին օդի միջին ջերմաստիճանը՝ 0-1°C, հուլիսին՝ 21,4°C։ Ցածրադիր վայրերում բացարձակ նվազագույն ջերմաստիճանն իջնում է մինչև -16°C, միջին լեռնայինում՝ -20°C, բարձլեռնայինում՝ -23°C։ Բացարձակ առավելագույն ջերմաստիճանը ցածրադիր և նախալեռնային վայրերում 40°C է, լեռնայինում՝ մինչև 35°C։ Տեղումների միջին տարեկան քանակը 410-480 մմ է ։
Կազմավորում
1801-1813 թվականների ռուս-պարսկական պատերազմի արդյունքում իրանահպատակա Արևելյան Հայաստանի տարածքում գտնվող Ղարաբաղի խանությունը (այդ թվում՝ ՀՀ Սյունիքի մարզը, Արցախի Հանրապետությունը 1994-2020 թվականների սահմաններով և Դաշտային Ղարաբաղը), Գանձակի խանությունը (հայկական Գարդման և Շակաշեն գավառները), Քարթլի-Կախեթի թագավորության մաս կազմող Շորագյալը (ՀՀ Շիրակի մարզ), Բորչալուն ու Փամբակը (ՀՀ Լոռու մարզ) և Ղազախն ու Շամշադինը (ՀՀ Տավուշի մարզ) անցնում են Ռուսական կայսրությանը։ Վերջինիս կազմում ձևավորվում է Ղարաբաղի գավառը (1806-1840), ապա նաև՝ Շուշիի գավառը (1840-1918), որից 19-րդ դարի ընթացքում անջատվում են Ջևանշիրի և Ջաբրայիլի գավառները։ Մարտակերտի շրջանի ժամանակակից տարածքը գտնվում էր Ջևանշիրի գավառի կենտրոնական հատվածում, ենթարկվում էր Ելիզավետպոլի նահանգապետին։ Վերոհիշյալ բոլոր նախկին խանությունները, ինչպես նաև Ղազախն ու Շամշադինը, մտնում են Ելիզավետպոլի նահանգի կազմ։ 1918-1920 թվականներին Ջևանշիրի գավառը համարվել է վիճելի տարածք Հայաստանի առաջին հանրապետության և Մուսավաթական Ադրբեջանի միջև, իսկ 1921 թվականի հուլիսին այն ամբողջությամբ բռնակցվել է Խորհրդային Ադրբեջանին։ 1923 թվականին Ջևանշիրի գավառի առավել հայահոծ՝ կենտրոնական հատվածը մտնում է նորաստեղծ Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի կազմ։ 1930 թվականին ԼՂԻՄ-ում իրականցվում է վարչատարածքային նոր բաժանում․ օգոստոսի 8-ին ստեղծվում է Ջրաբերդի շրջանը, որը 1939 թվականի սեպտեմբերի 17-ին վերանվանվում է «Մարտակերտի շրջան»։ Ի սկզբանե տարածքը 1705 կմ2 էր, բնակչությունը՝ ավելի քան 32.000 մարդ (92% հայեր)։ 1939 թվականին բնակչության թիվն անցնում է 40.000-ից (90% հայեր)։
ԼՂԻՄ Մարտակերտի շրջանում կար 60-ից ավելի բնակավայր, այդ թվում՝ 3 քաղաքատիպ ավան՝ Մատաղիս (1943), Լենինավան (1954), Մարտակերտ (1960)։ Մատաղիսի՝ քաղաքատիպ բնակավայրի վերածվելը բացատրվում էր տեղի ջրամբարի կառուցմամբ, որի ծավալը 21-րդ դարի սկզբին հասել էր 5 մլն մ3-ի։ Այդուհանդերձ, ունենալով 300-ից պակաս բնակչություն՝ 1970-ական թվականներին զրկվում է այդ կարգավիճակից։ Ջրամբարն օգտագործվել է նաև ոռոգման նպատակով, իսկ 2012 թվականին շահագործման են հանձնվել «Մատաղիս-1» (4,8 ՄՎտ) և «Մատաղիս-2» փոքր հէկերը (3 ՄՎտ)։ Լենինավանի քաղաքատիպ ավան դառնալը կարևորվեց երկու բնակավայրերի՝ Մարգուշևան և Մարաղա գյուղերի միավորմամբ, որի արդյունքում բնակչությունը անցավ 3000-ից։ Այդտեղ կառուցվեցին խաղողագործական սովետական տնտեսություն, խաղողի նախնական վերամշակման գործարան, կենցաղսպասարկման կոմբինատ, Ղարաբաղի (գյուղատնտեսական թեքումով) զոնալ փորձակայանի մասնաճյուղը, 2 միջնակարգ դպրոց և 3 գրադարան, կուլտուրայի պալատ, հիվանդանոց, մսուր-մանկապարտեզ։ Վերջում՝ 1960 թվականին, քաղաքատիպ ավանի կարգավիճակ ստացավ շրջկենտրոն Մարտակերտը։ Այստեղ կառուցվեցին շինանյութերի կոմբինատ, փայտասղոցման, յուղի-պանրի, խաղողի նախնական վերամշակման գործարաններ, ինկուբատորաթռչնաբուծական կայան, շերամի սերմնամթերման կետ, ինչպես նաև՝ 2 միջնակարգ, գիշերօթիկ, երեկոյան, երաժշտական դպրոցներ, պրոֆտեխնիկական ուսումնարան, գրադարան, կինո, 2 մանկապարտեզ, հիվանդանոց, կենցաղսպասարկման կոմբինատ։ Գյուղական բնակավայրերը էական զարգացում չեն ապրել, կառուցվել է երկու ավտոխճուղի՝ Մարտակերտ-Քելբաջար և Մարտակերտ-Ստեփանակերտ։ Դրա տարածքում գտնվող գյուղերի կապը հեշտացել է, անցկացվել է նաև էլեկտրաֆիկացում, անցկացվել է հեռախոսային կապ։ Որոշակի զարգացում է եղել երեք խոշորագույն գյուղերում՝ Այգեստան, Վանք (Վանքլու) և Հաթերք (Հասանռիզ)։
Կազմալուծում
1988 թվականին սկսած Արցախյան շարժման հետևանքով Խորհրդային Ադրբեջանի կողմից տարվել է մարզը լուծարելու քաղաքականություն. Արկադի Վոլսկիի գլխավորությամբ 1989 թվականի սկզբին ստեղծված ԼՂԻՄ-ի «հատուկ կառավարման կոմիտեն» նոյեմբերի 28-ին լուծարվեց, և դրա փոխարեն ստեղծվեց հանրապետական կազմկոմիտե, որը ղեկավարում էր Ադրբեջանի Կոմկուսի ԿԿ 2-րդ քարտուղար Վիկտոր Պոլյանիչկոն։ 1991 թվականի նոյեմբերին սկսեց Ստեփանակերտի պաշարում և ռմբակոծումը, որը տևեց կես տարի։ Նոյեմբերի 26-ին Ադրբեջանի խորհրդարանը հայտարարում է ԼՂԻՄ-ի լուծարման մասին և Ստեփանակերտը վերանվանում «Խանքենդի»․ Մարտակերտի շրջանն անցնելու էր Ադրբեջանի անմիջական հսկողության տակ։ 1991 թվականի ապրիլ-մայիսին իրականացնելով Գետաշեն և Մարտունաշեն գյուղերի, հուլիս-օգոստոսին՝ Շահումյանի շրջանի հայաթափման ծրագիրը՝ Ադրբեջանը մտադիր էր փախստականների մուտքով ապակայունացնել ԼՂԻՄ ներքին կացությունը, կասկածի տակ դնել հայ բնակչաթյան գոյատևման հեռանկարը, արագացնել նաև տեղահանման գործընթացը։ 1992 թվականի ամռանն արդեն հայ-ադրբեջանական հակամարտաթյան գոտու հյուսիսարևելյան, արևելյան և հարավարևելյան ուղղություններով ադրբեջանական զորամիավորումներն անցել էին լայնամասշտաբ հարձակման։ 1992 թվականի ապրիլի 10-ին տեղի ունեցավ Մարաղայի կոտորածը, որի ընթացքում տեղահանվեց ավելի քան 5000 մարդ։
Ի պատասխան 1992 թվականի Խոջալուի արյունահեղության և Շուշիի ազատագրման՝ հունիսի 12-ին ադրբեջանցիները սկսեցին «Գորանբոյ» գործողությունը։ Նրանք հարձակվեցին Շահումյանի շրջանի վրա, և այն բռնակցեցին Գորանբոյի շրջանին։ Արդյունքում շուրջ 20.000 հայ տեղահանվեց և ժամանակավորապես հաստատվեց Մարտակերտում։ Հայկական գրեթե բոլոր գյուղեաւմ ստեղծվեցին 50-ից ավելի ինքնապաշտպանական-կամավորական ջոկատներ, որոնք մասնակցել են նաև Շահումյանի շրջանի ինքնապաշտպանական մարտերին։ Որոշ ժամանակ անց հարձակման ենթարկվեց Մարտակերտի շրջանը։ Հաջորդ խոշոր բնակավայրը Այգեստանն էր, որի դատարկվելով արցախցի փախստականների թիվն անցավ 30 հազարից։ Հուլիսի 4-ին ադրբեջանցիները գրավեցին Մարտակերտը և անվանեցին այն «Աղդերե»։ Մարտակերտի շրջանը լուծարվեց․ մի քանի գյուղ կցվեց Աղդամի շրջանին, իսկ շրջանի ամբողջ տարածքը՝ գրեթե հավասարաչափ, բաժանվեց Քելբաջարի և Թարթառի շրջանների միջև։ Եվս 30 հազար բնակիչ լքեցին իրենց բնակավայրերը։