cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Բժշկագիտություն
Բժշկակենսաբանական բժշկագիտություն
Բժշկակենսաբանական բժշկագիտության բնագավառում հիշարժան են Վ. Արծրունու նախաձեռնությամբ հիմնված ԵԲԻ անատոմիայի ամբիոնում կատարված աշխատանքները. 1923 թվականին նա հրատարակել է անատոմիայի առաջին դասագիրքը. 1924 թվականին՝ ռուս-լատիներեն-հայերեն բժշկագիտական բառարանը, որը հայկական բժշկագիտության տերմինաբանության զարգացման հիմքը հանդիսացավ։ Դեղաբանական առաջին կենտրոնների ստեղծման հետ մեկտեղ սկսվեցին Հայաստանի հանքային ջրերի ծրագրավորված ուսումնասիրությունները, պարզվեցին դրանց ազդեցության մեխանիզմները ստամոքսաղիքային համակարգի շարժողական ֆունկցիաների վրա (Գ. Մեդնիկյան, Ս. Միրզոյան)։ Ս. Միրզոյանի ղեկավարությամբ ուսումնասիրվեցին հանրապետության բուսական պաշարները, հայտնաբերվեցին ավելի քան 65 ալկալոիդակիր բույսեր։
Դեղաբանության բնագավառում պարզվել է գլխուղեղի արյան անոթների պատերում առկա անոթասեղմիչ և անոթալայնիչ պրոստագլանդինների մասնակցությունը գլխուղեղային արյան շրջանառությանը՝ հոմեոստազում, ինչպես նաև ուսումնասիրվել արյան բջիջների վրա դեղանյութերի ազդեցության մեխանիզմները (Է․ Գաբրիելյան)։
Վ. Հակոբյանը ստեղծել է օրգանիզմի ինտեգրալային ֆունկցիաների, հատկապես գլխուղեղային արյան շրջանառության կարգավորման գործընթացում գամմաամինակարագաթթվի (ԳԱԿԹ) և նման նյութերի համակարգի եզակի դերի վերաբերյալ յուրօրինակ հայեցակարգ, որը լայն ճանաչում է ստացել աշխարհի շատ երկրներում։
Կլինիկական բժշկագիտություն
Կլինիկական բժշկագիտության բնագավառում սկզբնական շրջանում ուսումնասիրվել են մալարիայի կլինիկայի, դասակարգման, բուժման հարցերը և այդ հիվանդության հետ կապված սիրտանոթային համակարգում կատարվող կենսաքիմիական տեղաշարժերը (Լ. Հովհաննիսյան, Ա. Մելիք-Ադամյան, Ռ. Գյանջեցյան և ուրիշներ)։
Նկարագրվել և առանձնացվել է Հայաստանում տարածված մի հիվանդություն, որն սկզբում անվանվել է 6-օրյա տենդ, իսկ հետագայում՝ պարբերական հիվանդություն (Լ. Հովհաննիսյան և ուրիշներ)։ Դ. Գյանջեցյանը Հայաստանում առաջինն է առաջարկել խոցային հիվանդության բուժումը բրոմի պատրաստուկներով և քնով։ Մշակվել է դեղորայքային քնի արդյունավետությունը բարձրացնող տարբերակված մեթոդ (Ռ. Ստամբոլցյան, Ռ. Գյանջեցյան), ներդրվել էլեկտրաքնի ինքնատիպ սարք։ Ուսումնասիրվել են սրտի աղմուկների ծագման պատճառները (Լ. Հովհաննիսյան), առաջարկվել է էլեկտրասրտագրության քանակական վերլուծության մակերեսաչափ, մեթոդ (Ռ․ Ստամբոլցյան և ուրիշներ), ներդրվել սրտաբանության նոր ուղղություն՝ մանիտորահամակարգչային դինամիկ էլեկտրասրտագրությունը (Ռ. Ստամբոլցյան)։ Գ. Բադալյանի ղեկավարությամբ զբաղվել են սրտային անբավարարության ժամանակ սրտային գլիկոզիդների ազդեցության ուսումնասիրությամբ, մշակել արտաքին շնչառության ուոումնասիրության մեթոդներ, արտաքին շնչառության մեկ ցուցանիշ հայտնի է որպես «Բադալյանի ցուցանիշ»։ Կիրառվել են սիրտանոթային համակարգի ռենտգենաբանական հետազոտման մեթոդներ (Բ. Ֆանարջյան, U. Ճաղարյան)։ Կ. Ադամյանի ղեկավարությամբ ուսումնասիրվել է սրտի իշեմիկ հիվանդության և սրտի բնածին արատների դեպքերում սրտի ֆունկցիոնալ անբավարարության հայեցակարգը և առաջարկվել արյան շրջանառության անբավարարության մինչկլինիկական փուլի զարգացման դասակարգումը։ Կլինիկական սրտաբանության մեջ հատուկ տեղ են գրավում նրա հետազոտած և ներդրած կենսառիթմաբանության և իմունաբանության ուղղությունները։ Ա. Հակոբյանի ղեկավարությամբ ուսումնասիրվել են Հայաստանի տարածքի առողջավայրային պաշարները, մշակվել առանձին նյարդային հիվանդությունների առողջարանային բուժման արդյունավետության հարցերը։ Մշակվել են սրտի արատների, աթերոսկլերոտիկ կարդիոսկլերոզի բուժման ցուցումներն ու հակացուցումները (Լ. Հովհաննիսյան), պարզվել է հիպերտոնիկ հիվանդության վազային առողջարանային բուժման արդյունավետությունը (Ռ. Գյանջեցյան)։ Բացահայտվել են ստամոքսաղիքային համակարգի հիվանդությունների դեպքում Հանքավան և Ջերմուկ առողջարանների հանքային ջրերի ազդեցության մեխանիզմները (U. Մելիք-Ադամյան)։
Ներզատաբանության բնագավառում ուսումնասիրվել են Հայաստանում տեղաճարակային խպիպի տարածվածության հարցերը և առաջարկվել հակախպիպային միջոցառումներ (Ռ. Գյանջեցյան), կազմվել է խպիպի տարածվածության քարտեզ և հրատարակվել ժողովածու (Ս. Շարիմանյան)։
Վիրաբուժության բնագավառում հիշարժան են Հ. Քեչեկի աշխատանքները փայծաղի բշտուռուցքների, տուբերկոզոզային-կարմիր գայլախտի լուսաբուժության հարցերի վերաբերյալ։ Գ. Մելքոնյանն զբաղվել է էխինոկոկոզի ախտորոշման ու բուժման հարցերի ուսումնասիրությամբ։ Ս. Շարիմանյանն առաջարկել է երկարատև ու դժվար ապաքինվող վերքերի հատման տեխնիկայի բարելավման մեթոդներ, ծայրատված վերջույթի երևակայական ցավերի (կաուզալգիայի համախտանիշ) բուժման նպատակով կիրառել նովոկաինային պաշարում։ Գործնական նշանակություն են ունեցել Ք. Պետրոսյանի առաջարկած մեթոդները՝ անոթալայնանքների, ինչպես նաև ծնկոսկրի կոտրվածքների ժամանակ։
Ռ. Պարոնյանը Հայաստանում առաջինն է կատարել ստամոքսի մասնահատում, մշակել լյարդի ընդծակման (պունկցիա) նոր մեթոդ, որն ունի կարևոր ախտորոշիչ նշանակություն։ Ի. Գևորգյանն զբաղվել է որովայնի քաղցկեղի ուսումնասիրությամբ, առաջարկել է նոր վիրահատություն՝ վերել հաստ աղիքի մեզոպերիտոնիզացիա, որը լայն տարածում է ստացել ԽՍՀՄ-ում։
Ս. Ավդալբեկյանը հիմնել է վիրաբուժության նոր ուղղություն՝ թոքերի վիրաբուժությունը, ուսումնասիրել թոքերի թարախակալումների ժամանակ պրոտեոլիտիկ ֆերմենտներով և կենսածին ամիններով բուժման հնարավորությունը, թոքերի ինքնանույնափոխպատվաստման ժամանակ ֆունկցիոնալ, ձևաբանական և իմունակենսաբանական փոփոխությունները։
Ք. Պետրոսյանն զբաղվել է հոդախախտումների բուժման մեթոդների ուսումնասիրությամբ։ Մշակել է հատուկ սարքավորումներ՝ ազդրի բնածին հոդախախտումների բուժման համար։
Ալ. Միքայելյանն առաջարկել է սրտի անբավարարության ախտորոշման նոր չափանիշներ, մաշկի, օրգանների փոխպատվաստման փորձարարական և կլինիկական տեսակետներ, զբաղվել գլխուղեղի արյան անոթների և սրտի կենսաքիմիական, ձևաբանական փոփոխությունների հետազոտությամբ։
Հ. Միրզա-Ավագյանն ուսումնասիրել է որովայնի օրգանների հիվանդությունների ժամանակ վիրաբուժության տեխնիկայի ներդրման, արյունատար անոթների ու սրտի վիրաբուժության հարցերը։ 1927 թվականին կատարել է Անդրկովկասում եզակի բարդ վիրահատություն՝ սրտամկանից հեռացրել է հրազենային փամփուշտը։
Պրոկտոլոգիայի բնագավառում Լ. Նազարովը ուսումնասիրություններ է կատարել հաստ աղիքի և հետանցքուղիղաղիքային շրջանում բորբոքային և ուռուցքային հիվանդությունների ախտորոշման և բուժման վերաբերյալ։
Հիշարժան են U. Ճաղարյանի կազմած ատլասները՝ «Սրտի և մագիստրալային անոթների բնածին արատների ատլասը» (1959), որը Բյուսելում ստացել է Գրան Պրի մրցանակ և «Սրտի վիրաբուժության ատլասը» (1961), որն ստացել է Ն. Բուրդենկոյի անվան մրցանակ և այլն։
Մանկաբուժության բնագավառում մեծ ներդրում ունի Հ. Գաբրիելյանը (ուսումնասիրել է մանկական բրուցելոզի, ուղեղապատյանաբորբի, տուբերկուլոզի, մալարիայի, կարմրուկի կլինիկայի և բուժման հարցերը)։ Վ. Աստվածատրյանն զբաղվել է լեղուղիների բորբոքային հիվանդությունների, վերին շնչուղիների վիրուսային վարակիչ հիվանդությունների բուժման և կանխարգելման ժամանակ ինտերֆերոնի և նրա խթանիչների ազդեցության, բրոնխաթոքային ախտաբանությամբ հիվանդ երեխաների իմունաբանության ցուցանիշների ուսումնասիրությամբ։
Պ. Մարգարյանի գիտական գործունեությունը վերաբերում է հղիության և մալարիայի, արդյունաբերական ձեռնարկություններում աշխատող կանանց աշխատանքի հիգիենայի և մասնագիտական ախտաբանության հարցերին, կանանց ֆիզիոլոգիայի և ախտաբանության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը, մեռածածնության, մանկական և մայրական մահացության և դրանց կանխարգելման միջոցառումների մշակման հարցերին։
Ռ. Աբրահամյանն զբաղվում է մանկաբարձության նոր ուղղության՝ պերինատոլոգիայի դրույթների մշակման, պտղի վիճակի ուսումնասիրման նորագույն մեթոդների ներդրման, գենոֆոնդի առողջացման ու բարելավման նպատակով բնածին արատների վաղ հայտնաբերման ու կանխարգելման ժամանակակից նոր համակարգի մշակման, Հայաստանում վերարտադրողական առողջության իրավիճակի ուսումնասիրման, անպտղության մեթոդների մշակման հարցերով։
Ակնաբանության բնագավառում Բ. Մելիք-Մուսյանը մշակել է տրախոմայի բուժման ինքնատիպ մեթոդ՝ սուլֆիդինի լուծույթի ներերակային ներարկմամբ և ԽՍՀՄ-ում առաջինն է ներդրել (Հ. Դեմիրչօղլյանի հետ) էլեկտրացանցենագրության մեթոդը։
Հ. Գալստյանն աշխատանքներ է կատարում ստամոքսաղիքային համակարգի, կաթնագեղձի, փափուկ հյուսվածքների նորագոյացությունների ախտորոշման և համակցված բուժման ուղղությամբ։
Պուդիվեռե (գյուղ, Պիլտսամաա շրջան)
Պուդիվեռե (Pudivere), գյուղ Էստոնիայի Յիգևամաա նահանգի Պիլտսամաա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 48 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Յիգևամաա նահանգի Պիլտսամաա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Մաքս Վերտհայմեր
Մաքս Վերտհայմեր (Max Wertheimer, ), գերմանացի հոգեբան, Գեշտալտ հոգեբանության հիմնադիրներից և գլխավոր տեսաբանը։ Մայնի Ֆրանկֆուրտի համալսարանի (1929), Նյու-Յորքի սոցիալական հետազոտությունների դպրոցի (1933 թվականից) պրոֆեսոր։
1921 թվականին գերմանացի հոգեբան Կուրտ Կոֆկայի և Վ․ Քյոլերի հետ հիմնադրել է «Փսիխոլոգիշե Ֆորշունգեն» («Psychologische Forschungen») հանդեսը, որտեղ հրապարակվել են գեշտալդ հոգեբանների աշխատությունները։ Վերտհայմերի ըմբռնման կառուցվածքում վճռականը համարում էր կուռ, միասնական ամբողջը, ներքին կազմակերպվածությունը և ոչ թե նրա մասերը։ Վերտհայմերի և նրա կողմնակիցներն ըմբռնումը և նրա հատկությունները պայմանավորում էին ոչ թե առարկաների և երևույթների օբյեկտիվ հատկություններով, այլ հենց իրենց ըմբռնման կազմակերպվածության ներքին օրենքներով։ Ժխտելով մտավոր պրոցեսների միջնորդավորվածության սկզբունքը և ճանաչողության մեջ զգայությունների դերը՝ Վերտհայմերը տուրք է տվել ագնոստիցիզմմին և սուբյեկտիվ իդեալիզմին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանացի հոգեբաններ Կատեգորիա:Կարլի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Գերմանացի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ Կատեգորիա:Ավստրիացի հոգեբաններ
Աշխարհի երկրներն ըստ ՀՆԱ-ի աճի ցուցանիշների
Աշխարհի երկրներն ըստ ՀՆԱ-ի աճի ցուցանիշների, աշխարհի երկրների դասակարգում ըստ տրված ժամանակահատվածի համար հաշվարկված ՀՆԱ աճի տեմպի։ Ստորև ներկայացված են աշխարհի երկրների տնտեսական ցուցանիշները՝ ըստ Համաշխարհային բանկի 1990 -2020 թվականների վիճակագրական տվյալների ։ Հաշվարկման հիմքում ընկած են տվյալ տարում Համախառն ներքին արդյունքի իրական աճի տեմպը և վերջնարդյունքների (ապրանքների և ծառայությունների) գների աճի արագությունը։ Տվյալները վերցված են Արժույթի միջազգային հիմնադրամի «Համաշխարհային տնտեսության զարգացման հեռանկարներ»-ի տվյալների բազայից և մեծամասամբ համապատասխանում են 2021 թվականի օրացույցային տարվա դիտարկումներին ։ Այս տվյալները չպետք է շփոթել ըստ բնակչության 1 շնչի ՀՆԱ ցուցանիշների հետ, որը չի արտահայտում երկրների տնտեսության զարգացման իրական տեմպը՝ բնական և մեխանիկական շարժերի հետևանքով բնակչության թվաքանակի փոփոխության պատճառով։
Ցուցակ
Աշխարհի երկրների տնտեսական ցուցանիշները՝ ըստ Համաշխարհային բանկի 1990 - 2020 թվականների վիճակագրական տվյալների ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Տնտեսական աճ Կատեգորիա:Երկրների տնտեսական համեմատություններ Կատեգորիա:Ցանկեր:Տնտեսություն Կատեգորիա:Տնտեսական ցուցանիշներ Կատեգորիա:Համաշխարհային տնտեսություն
Պայակումբուհ
Պայակումբուհ (Payakumbuh), քաղաք Ինդոնեզիայի Հարավային Սումատրա նահանգում։ Քաղաքը մունիցիպալիտետ է՝ ինքնավար վարչական միավոր։ Բնակչությունը՝ ։
Աշխարհագրական դիրք
Քաղաքը գտնվում է նահանգի արևելյան հատվածում՝ Սումատրա կղզու արևմուտքում, Սագո լեռներից հյուսիս։ Ծովի մակարդակից բացարձակ բարձրությունը 533 մետր է ։
Պայակումբուհը գտնվում է նահանգի վարչական կենտրոն Պադանգից 77 կմ հյուսիս - հյուսիս-արևելք (NNE)։
Վարչական բաժանում
Մունիցիպալիտետի տարածքը բաժանվում է հինգ շրջանների (kecamatan), որոնք իրենց հերթին բաժանվում են 76 գյուղերի (kelurahan)։ Տարածքը կազմում է 80,43 կմ2։
Բնակչություն
Ըստ 2010 թվականի պաշտոնական մարդահամարի՝ բնակչությունը կազմում է 91 279 մարդ ։
Բնակչության դինամիկ շարժը ըստ տարիների
Քաղաքի ազգային կազմում գերակշռում են մինանգկաբաու ազգի ներկայացուցիչները, ապրում են նաև չինացիներ, ճավացիներ և բատակներ։
Տրանսպորտ
Ամենամոտ օդանավակայանը գտնվում է Պադանգ քաղաքում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ինդոնեզիայի քաղաքներ
Մեծ դատավարություն
Մեծ դատավարություն, դատավարական գերագույն մարմին միջնադարյան Հայաստանում։ Պաշտպանել է տիրող դասակարգի շահերն ու իրավունքները։ Գլխավոր դատավորը եղել է Հայոց կաթողիկոսը, որը ժողովների միջոցով սահմանել է կանոններ ու օրենքներ, հետևել դրանց կատարմանը։ Տեղական դատարանները գլխավորել են թեմական եպիսկոպոսները։ Կիլիկյան Հայաստանում հոգևորականությունը զրկվել է դատավարության իրավունքից։ Գործել է թագավորի ձեռքում կենտրոնացված աշխարհիկ դատարանը։
Կատեգորիա:Արշակունիների թագավորության գործակալություններ
Fumikiri Jikan
Fumikiri Jikan (踏切時間, «Երկաթուղային անցում»), հեղինակ Յոսիմի Սատոյի ճապոնական մանգան։ Մանգան թողարկվում է Futabasha հրատարակչության Monthly Action շաբաթաթերթում, 2016 թվականից ։
100 բիզնես գաղտնիքներ
100 բիզնես գաղտնիքները, բիզնես բլոգեր, մարքետոլոգ Վահագն Դիլբարյանի գիրքը։ Ամենամեծ ընդգրկումով ու ծավալով հայկական բիզնես գիրքն է ։ Լույս է տեսել 2016 թվականին։
Fumikiri Jikan
Սյուժե
Տվյալ կարճ պատմվածքների պատմությունը պատմում է երկաթուղային խաչմերուկներում սպասող երիտասարդ, բայց միևնույն ժամանակ` տարբեր մարդկանց առօրյա կյանքի և տարբեր թեմաներով զրույցների մասին։
Ալտո դել Կարմեն
Ալտո դել Կարմեն, չիլիական գյուղական համայնք Ատակամայի շրջանի Ուասկո նահանգում։ Համայնքը զբաղեցնում է 5938.7 կմ² տարածք (2293 մղոն²) ։
100 բիզնես գաղտնիքներ
Բովանդակություն
Ըստ հեղինակ Վահագն Դիլբարյանի` կյանքում հաջողության հասնելու ամենաարդյունավետ մեթոդներից մեկը հաջողակ մարդկանց կյանքի ուղին ուսումնասիրելն է, որոնք տարբեր ոլորտներից էին բիզնեսից սկսած մինչև քաղաքականություն։Գիրքը բաղկացած է 100 գլխից, որոնք ընդգրկում են բազմազան պատմություններ հայտնի գործարարների կյանքի, փորձի, կայացրած կարևորագույն որոշումների և բիզնես լուծումների մասին։
Fumikiri Jikan
Անիմե
Անիմեի մասին հայտարարվել է 2018 թվականի հունվարի 24-ին, հեռուստատեսային անիմե-սերիալի ռեժիսոր Յոսիո Սուձուկիի, սցենարիստ Միսուձու Չիբայի և կոմպոզիտոր Տեցուի Կոբայաշիի կողմից։ Արտադրությունը ստանձնել է Ekachi Epilka ստուդիան։ Պրեմիերան տեղի է ունեցել 2018 թվականի ապրիլի 9-ին։
Ալտո դել Կարմեն
Ժողովրդագրություն
Ըստ Ազգային վիճակագրության ինստիտուտի՝ 2002 թվականին անցկացրած մարդահամարի տվյալներով Ալտո դել Կարմենն ուներ 4840 բնակիչ (2629 տղամարդ և 2211 կին). այս տվյալնեի հիման վրա համայնքը համարվում է գյուղական տարածք։ 1992 և 2002 թվականների մարդահամարների տվյալներով բնակչությունն աճել է 2%-ով (95 մարդ) ։
Fumikiri Jikan
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մանգաներ Կատեգորիա:Անիմե
Ալտո դել Կարմեն
Վարչական բաժանում
Որպես համայնք, Ալտո դել Կարմենը Չիլիի երրորդ մակարդակի վարչական ստորաբաժանումն է, որը կառավարում է քաղաքային խորհուրդը՝ ղեկավար քաղաքապետի կողմից։ Քաղաքապետն ընտրվում է չորս տարին մեկ։ Չիլիի ընտրական ստորաբաժանումների Պատգամավորների պալատում Ալբերտո Ռոբլեսը (PRSD) և Ջովաննի Կալդերոնը (UDI) Ալտո դել Կարմենը ներկայացնում են որպես վեցերորդ ընտրատարածքային մաս, (Կալդերայի, Տիերա Ամարիլայի, Վալլենարի, Ֆրեյրինայի և Ուասկոյի հետ միասին)։ Սենատում Իզաբել Ալենդե Բուսին (PS) և Բալդո Պրոկուրիկա Պրոկուրիցան (RN) համայնքը ներկայացնում են որպես սենատորների 3-րդ ընտրատարածքի մաս (Ատակամայի շրջան)։ == Կարևորագույն նշանակության բնակավայրեր ==
(9123) Յոշիկո
(9123) Յոշիկո (Yoshiko), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1998 թվականի մարտի 24-ին Տեցուո Կագավայի կողմից Գեկկոյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,589642 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0528 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,1265 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1522,15 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,236507 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 11,87° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1998 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Տեցուո Կագավայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Յարամիշ (Սեբաստիայի գավառ)
Յարամիշ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ուրոժայ (գյուղ, Իգլինսկի շրջան)
Ուրոժայ (Урожай, Урожай), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իգլինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 42 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իգլինսկի շրջանի բնակավայրեր
Մանկավարժական հոգեբանություն
Մանկավարժական հոգեբանություն, հոգեբանության բնագավառ, որ ուսումնասիրում է նպատակամետ մանկավարժական պրոցեսի պայմաններում առաջացած հոգեբանական երևույթները, մշակում ուսուցման ն դաստիարակության հոգեբանական հիմունքները։ Մանկավարժական հոգեբանության ուսումնասիրության համար առավել բնորոշ է «վերափոխող փորձարարության» մեթոդը, այսինքն՝ այն փոփոխությունների ուսումնասիրությունը, որոնք տեղի են ունենում երեխայի հոգեկան կառուցվածքում, փորձնական մանկավարժական պրոցեսի ընթացքում։ Մանկավարժական հոգեբանություն, որպես հոգեբանական գիտության ինքնուրույն բնագավառ, ձևավորվել է XIX-XX դարերում, ունի երկու բաժին՝ դաստիարակության հոգեբանություն և ուսուցման հոգեբանություն։ Դաստիարակության հոգեբանության խնդիրներն են. անձի ձևավորման հոգեբանական հիմունքների մշակումը, երեխաների ն երիտասարդների նկատմամբ անհատական մոտեցումը, մանկական և երիտասարդական կոլեկտիվները մանկավարժորեն կազմակերպելու համար անհրաժեշտ հոգեբանական նախադրյալների բացահայտումը։ Ուսուցման հոգեբանությունն ուսումնասիրում է ուսումնական և աշխատանքային գործունեության ընթացքում սովորողների՝ գիտելիքների և հմտությունների յուրացման պրոցեսը, գործնական աշխատանքի դերը՝ որպես գիտելիքների աղբյուր, երեխայի մտածողության զարգացման վրա ուսուցման ներգործությունը նն։ Մանկավարժական հոգեբանություն կարևոր նշանակություն ունի ուսուցման մասնավոր մեթոդիկաների մշակման, ուսումնական ծրագրերի և դասագրքերի կազմման, ուսումնադաստիարակչական աշխատանքի գիտականորեն հիմնավորված համակարգի ստեղծման, միջոցառումների մանկավարժական ներգործման, հոգեբանության տեսության զարգացման համար։
Կրթական հոգեբանությունը ուսումնասիրում է, ինչպե՞ս են մարդիկ սովորում կրթական միջավայրում, կրթական միջոցառումների արդյունավետությունը, դասավանդման հոգեբանությունը և դպրոցի՝ որպես կազմակերպություն, հասարակական հոգեբանությունը։
Կրթական հոգեբանությունը մտահոգված է, թե ինչպես են ուսանողները սովորում և զարգանում հաճախ կենտրոնանալով ենթախմբերի վրա ինչպիսիք են օժտված երեխաները կամ որոշակի արատ ունեցողների խմբերը։
Հետազոտողներին և տեսաբաններին Միացյալ Նահանգներում և Կանադայում անվանում են կրթական հոգեբաններ, մինչդեռ պրակտիկ հոգեբաններին անվանում են դպրոցի կամ նմանատիպ կազմակերպության հոգեբան։ Այսպիսի տարբերակումը չի արված Անգլիայում, այնտեղ բոլոր մասնագետները հոգեբան մանկավարժներ են։
Կատեգորիա:Հասարակական գիտություններ Կատեգորիա:Կիրառական հոգեբանություն Կատեգորիա:Կրթական հոգեբանություն
Բելլա Հադիդ
Իզաբելլա Խաիր Բելլա Հադիդ (Isabella Khair Hadid, ), ամերիկացի մոդել։ 2016 թվականին պրոֆեսիոնալների քվեարկության արդյունքներով ճանաչվել է «Տարվա մոդել»։ Համարվում է նորաձևության Dior և Bulgari տների դեմքը և դեսպանը։
Վաղ կյանք
Հադիդը ծնվել և մեծացել է Վաշինգտոն քաղաքում։ Մուլտիմիլիոնատեր և անշարժ գույքի գործակալ Մուհամեդ Հադիդի ու Յոլանդա Ֆոսթերի դուստրն է։ Ունի մեկ ավագ քույր՝ Ջիջի Հադիդը, և մեկ կրտսեր եղբայր։ Ունի երկու կիսախորթ քույրեր և հինգ խորթ քույրեր։
Մոդելային կարիերա
Այժմ IMG Models գործակալության անդամ է ։ Նրա քույրը՝ Գիգի Հադիդը նույնպես մոդել է, նրանք միասին աշխատել են մի շարք միջոցառումների ժամանակ, ներառյալ Թոմֆորդի և Դիանե ֆոն Ֆուրսթենբերգի ցուցադրությունները Նյու Յորքի նորաձևության շաբաթում 2015-ի սեպտեմբերին։ 2015-ի Նոյեմբերին նա հայտնվեց Seventeen ամսագրի շապիկին և ներկայացավ ֆոտոշարքերով մի շարք ամսագրերում, այդ թվում՝ Vogue Australia և Elle:
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մոդելներ
(1263) Վարսավիա
(1263) Վարսավիա (Varsavia), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1933 թվականի մարտի 23-ին Սիլվեն Արենի կողմից Ուքլում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,666261 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,1661 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,1665 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1590,2 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,226386 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 29,26° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1933 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Սիլվեն Արենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ալեքսանդր Տվարդովսկի
Ալեքսանդր Տրիֆոնովիչ Տվարդովսկի (Александр Трифонович Твардовский, ), ռուս խորհրդային բանաստեղծ, հասարակական գործիչ։ ՍՄԿԿ անդամ 1940 թվականից։
Կենսագրություն
1939 թ. ավարտել է Մոսկվայի պատմության, փիլիսոփայական և գրականության ինստիտուտը։ Տվարդովսկիի վաղ շրջանի գործերի թեման գյուղացու ճակատագիրն է կոլեկտիվացման տարիներին։ Կոլեկտիվացման թեման առավել գեղարվեստականորեն է մարմնավորվել «Երկիր Մուրավիա» պոեմում։ Սովետական գյուղի մարդկանց բնավորության փոփոխություններն են արտացոլված «ճանապարհ», «Գյուղական ժամանակագրություն», «Զագորյե» ժողովածուներում։ 1939 - 1940 թթ. սովետա–ֆինլանդական պատերազմում Տվարդովսկին եղել է զինվորական թղթակից, որի արգասիքն են «Ֆինլանդիայի ձյուների մեջ» բանաստեղծությունների շարքը և «Կարելական պարանոցից» արձակ գրառումները։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին ճակատային թերթերում հրատարակել է բանաստեղծություններ և ակնարկներ։ Լայն ճանաչում է ստացել Տվարդովսկիի «Վասիլի Տյորկին» պոեմը, որի գլխավոր գործող անձը, հակառակ իր պարզամտության, իսկական հերոս է, ազատարար զինվորի բարոյական ուժը վեհանձնությունը և մարդասիրությունը մարմնավորող, հոգեպես հարուստ մարդ։ Տվարդովսկիի ետպատերազմյան ստեղծագործության կենտրոնում հայրենիքի և ժողովրդի պատմական ճակատագրերն են, ժողովրդի զոհերի ու սխրանքների մեծության գիտակցումը։ Լայն ընդգրկումով է գրված Տվարդովսկիի «Հեռաստանից հեռաստան» քնարահրապարակախոսական պոեմը, որը ճամփորդական օրագրից վերաճում է դարի որդու կրքոտ խոստովանության։ «Տյորկինը այն աշխարհում» պոեմում սուր երգիծանքով Տվարդովսկին ներկայացրել է, իր բառերով ասած, «մեր իրականության» բացասական գծերը։ Խոհական քնարերգության նմուշներ են նրա ուշ շրջանի ժողովածուները՝ «Բանաստեղծություններ՝ ծոցատետրից», «Այդ տարիների քնարերգությունից»։ Մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում Մ․ Մարշակի, Ի․ Բունինի ստեղծագործության մասին Տվարդովսկիի հոդվածները, «Հոդվածներ ու գրառումներ գրականության մասին», «Միխայիլ Իսակովսկու պոեզիան» գրքերը։ Տվարդովսկիի ստեղծագործությունները թարգմանվել են ՍՍՀՄ և այլ ժողովուրդների լեզուներով։ Տվարդովսկի եղել է «Новый мир» ամսագրի խմբագիր, ՍՍՀՄ ԳՄ վարչության քարտուղար, գրողների եվրոպական միության փոխնախագահ, ՌՍՖՍՀ 2-րդ, 3-րդ, 5-րդ, 6-րդ գումարումների Գերագույն սովետի դեպուտատ։ ՍՄԿԿ 19-րդ համագումարում ընտրվել է ՄՄԿԿ կենտրոնական վերստուգիչ հանձնաժողովի անդամ, 22-րդ համագումարում՝ ՍՄԿԿ ԿԿ անդամության թեկնածու։ Պարգևատրվել է Լենինի և այլ շքանշաններով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ Կատեգորիա:Խորհրդային հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ Կատեգորիա:Խորհրդային խմբագիրներ Կատեգորիա:Թոքի քաղցկեղից մահացածներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս բանաստեղծներ Կատեգորիա:Խորհրդային պատմվածքագիրներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Ամերիկա-բրիտանական հարաբերություններ
Ամերիկա-բրիտանական հարաբերություններ, երկկողմ հարաբերություններ Ամերիկայի Միացյալ նահանգների և Մեծ Բրիտանիայի միջև։ Երկու երկրների փոխադարձ սերտ համագործակցությունը բոլոր ոլորտներում 20-րդ դարի կեսերից ընդունված է բնութագրել որպես «հատուկ հարաբերություններ» (specialrelationship) ։
ԱՄՆ-ն և Մեծ Բրիտանիան լինելով գործընկերներ 20-րդ դարի սկզբից մշտապես աջակցել են միմյանց դիվանագիտական և ռազմական հարցերում։ Մեծ Բրիտանիան համարվում է Ամերիկայի ռազմական տեսանկյունից ամենաուժեղը դաշնակիցը (վերջին տարիներին Մեծ Բրիտանիայի ռազմական ծախսերը կազմում են ԱՄՆ ռազմական ծախսերի մոտավորապես մեկ տասներորդ մասը )։
1956 թվականի Սուեզի ճգնաժամից հետո, որը Մեծ Բրիտանիայի համար դարձել է աշխարհաքաղաքական աղետ, Բրիտանիան վերջնականապես դադարել է ինքնուրույն դեր խաղալ միջազգային հարաբերություններում որպես մեծ տերություն և անշեղորեն հետևում Է ԱՄՆ-ի արտաքին քաղաքական ուղուն ։ Բրիտանացի մի շարք բարձրաստիճան պաշտոնյաների, մասնավորապես Միացյալ հետախուզական կոմիտեի ղեկավար Ռոդրիկ Բրեյթվեյտի (1992-1993) և արտաքին գործերի նախարար Ռոբին Կուկի (1997-2001) կարծիքով, Բրիտանիան դե ֆակտո զրկվել է իր ինքնիշխանությունից և լիովին ենթակա և ԱՄՆ-ից կախյալ դեր ունի այնպիսի ոլորտներում, ինչպիսիք են ազգային պաշտպանությունը, անվտանգությունը, լրտեսությունը, ինչպես նաև իր քաղաքացիների արտահանձնման հարցերը ։
XX դար
Դարասկզբին նկատվում է ամերիկա-բրիտանական մերձեցման գործընթաց։ ԱՄՆ-ի արտաքին քաղաքականության դոկտրինի վերակողմնորոշման գործընթացը մեկուսացվածության կուրսից դեպի համաշխարհային գործերին մասնակցելու գործընթացը, նախևառաջ, արտացոլվել է ամերիկա-բրիտանական հարաբերություններում։ Հայեցակարգային դրույթները, որոնք հիմնավորում են այդ մերձեցումը, ձևակերպվել են XIX դարի վերջին և XX դարի սկզբին, իսկ իրական քաղաքական քայլերն այդ ուղղությամբ ձեռնարկվել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում (Լամոնտան արտաքին քաղաքական խնդիրների գծով մասնագետների խումբ էր կազմակերպել «հետազոտություն» պայմանական անվանումով (en:The Inquiry), նրա խնդիրը խաղաղ խորհրդաժողովում ԱՄՆ-ի դիրքորոշման մշակումն էր, որը պետք է ամփոփեր Առաջին համաշխարհային պատերազմը՝ պատրաստելով աշխարհի ամերիկյան պայմանները, խումբը սերտորեն համագործակցում էր անգլիական կոնտրագենտների հետ )։ 20-րդ դարի 20-ական թվականներին Բրիտանական կայսրությունն ու Միացյալ Նահանգները ներկայացնում էին աշխարհի երկու ուժեղագույն տերությունները։ Նրանց համագործակցությունը 20-30-ական թվականներին ժամանակի ընթացքում վերածվել է երկու պետությունների սերտ դաշինքի։
Հետաքրքիր է, որ Ռիխարդ Զորգեն, աշխատելով 1930-ական թվականների սկզբին Չինաստանում, եկել է այն եզրակացության, որ միջազգային գործերում Միացյալ Նահանգների դերն ուժեղացել է. «ինձ պարզ է դարձել, որ ապագայում ԱՄՆ-ը կզբաղեցնի Մեծ Բրիտանիայի տեղը՝ որպես Խաղաղ օվկիանոսում գերիշխող տերություն »-ասել է նա։
Պարագվայի (որը կրում էր Անգլիայի աջակցությունը) և Բոլիվիայի (ԱՄՆ-ի աջակցությամբ) միջև պատերազմը նավթային դաշտերի համար, ավարտվեց Պարագվայի հաղթանակով ։
Բրիտանական արտաքին քաղաքականության անկյունաքարն առաջին հերթին ԱՄՆ-ի հետ ինտիմ, բարեկամական հարաբերությունների պահպանումն է։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին
ԱՄՆ-ն առանցքային դեր է խաղացել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում Անգլիայի ներգրավվածության գործում՝ Անգլիայի վրա ճնշում գործադրելով, որ Անգլիայի կողմից Լեհաստանի հանդեպ իր պարտավորությունները կատարելուց հրաժարվելու դեպքում ԱՄՆ-ն Անգլիային այլևս օգնություն չի տրամադրի։ 1938-1940 թվականներին Անգլիայում ԱՄՆ դեսպան Ջոզեֆ Քենեդին ավելի ուշ հիշում էր. «ոչ ֆրանսիացիները, ոչ անգլիացիները Լեհաստանը երբեք պատերազմի պատճառ չէին դարձնի, եթե չլիներ Վաշինգտոնից անընդհատ հրահրումը» ։ ԱՄՆ-ի ճնշման ներքո Անգլիան ստիպված եղավ պատերազմ հայտարարել Գերմանիային։
1940 թվականի վերջից Անգլիան և ԱՄՆ-ը սկսեցին տեղեկատվություն փոխանակել ատոմային ռումբի ստեղծման տեսության վերաբերյալ, իսկ 1943 թվականի օգոստոսին Քվեբեկում Ռուզվելտը և Չերչիլը միջուկային էներգետիկայի ոլորտում համատեղ աշխատանքների վերաբերյալ գաղտնի համաձայնագիր են ստորագրել ։
Հետպատերազմյան տարիներ
1945 թվականի նոյեմբերի 6-ին Ստալինին տեղեկացվեց Մեծ Բրիտանիայի կայսրության գլխավոր շտաբի միացյալ շտաբների կողմից պատրաստված բրիտանական կայսրության Ֆիլբիի հուշագրի մասին, որում ԽՍՀՄ-ը հայտարարվեց որպես հիմնական սպառնալիք և առաջարկեց ստեղծել Միացյալ Նահանգների հետ հատուկ հարաբերությունների հաստատում, դրանց կապը Արևմտյան Եվրոպայի պաշտպանության, ռազմական ստեղծման մասին ։
1946 թվականի երկրորդ կեսից սկսվեցին անգլո-ամերիկյան բանակցությունները, որոնք հիմնականում վերաբերում էին Հունաստանի և Թուրքիայի ճակատագրի վերաբերյալ հարցի քննարկմանը։ Ամերիկացի դիվանագետներն իրենց անգլիացի գործընկերներին համոզում էին, որ իրենց կառավարության համար ամենաբարենպաստ ելքը կլիներ «ժառանգության» այդ մասնաբաժնի փոխանցումը ԱՄՆ-ին ինչպես Անգլիայի ֆինանսական բեռը թեթևացնելու, այնպես էլ այն քննադատությունից հեռանալու համար, որին համատարած ենթարկվել է բրիտանական իմպերիալիզմը Հունաստանում նրա միջամտության համար։ 1947 թվականի փետրվարի 21-ին ԱՄՆ-ի կառավարությունը երկու բրիտանական նոտա է ստացել, որոնցում պաշտոնապես հաղորդվել է, որ Անգլիան համաձայն է Հունաստանին և Թուրքիային «օգնություն» տրամադրել Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներին։ Անգլիական կառավարությունը հայտարարել է Հունաստանից իր զորքերը դուրս բերելու մասին ։
1949 թվականին ԱՄՆ-ն և Մեծ Բրիտանիան հանդես եկան որես ՆԱՏՕ-ի ստեղծման հիմնական նախաձեռնողներ ։
Վարչապետության տարիներին Մեծ Բրիտանիան և Միացյալ Նահանգները վերապրել են իրենց միջև առանձնահատուկ հարաբերությունների ծաղկումը, որոնք ստացել են նույնիսկ «արտակարգ հարաբերություններ» անվանումը։
XXI դար
Ալեքսեյ Պուշկովը 2006 թվականին գրել է. «Թոնի Բլերը, փաստորեն, միակ եվրոպական առաջնորդն էր, որը խաղադրույք էր կատարել Բուշի վարչակազմի անվերապահ և լիակատար աջակցության վրա նրա արտաքին քաղաքականության մեջ»։ Դեյվիդ Մենինգը համարձակություն է ունենում Բլերին նամակ գրել այն մասին, որ, «պարոն Բլեր, ձեր քաղաքականությունը սխալ է, այն արատավոր է, մենք, աջակցելով Ամերիկային, դրա դիմաց հատկանշական ոչինչ չենք ստանում, բայց շատ ու շատ բան ենք կորցնում։ Մեզ արդեն դադարում են դիտարկել որպես ինքնուրույն երկիր» ։
2007 թվականի հուլիսին Մեծ Բրիտանիայի ԱԳՆ-ն հաստատել էր, որ ԱՄՆ-ը մնում է Բրիտանիայի կարևորագույն գործընկերը ։
2016 թվականի հունիսի վերջին ԱՄՆ-ի նախագահ Բարաք Օբաման հայտարարել էր, որ ԱՄՆ-ի և Մեծ Բրիտանիայի հարաբերությունների հատուկ բնույթը կպահպանվի՝ չնայած ԵՄ-ից դուրս գալու մասին 2016 թվականի հունիսի 23-ին Մեծ Բրիտանիայի ժողովրդի որոշմանը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի արտաքին քաղաքականություն
Պարկինսոնի հիվանդություն
Պարկինսոնի հիվանդություն (ՊՀ)` գլխավորապես կենտրոնական նյարդային համակարգի շարժողական (մոտոր) գործառույթը խաթարող դեգեներատիվ խանգարում ։ Հիվանդության զարգացմանը զուգահեռ ոչ շարժողական ախտանշանների տարածվածությունը հարաճում է ։ Ախտանշանները հարաճում են դանդաղ, ժամանակի ընթացքում ։ Հիվանդության սկզբնական շրջանում ակնհայտ նշաններն են դողը, ռիգիդությունը, դանդաղկոտությունը և քայլելու դժվարությունը ։ Մտածելու կարողության և վարվելակերպի խնդիրներ նույնպես կարող են նկատվել ։ Դեմենցիան ավելի տարածուն բնույթ է կրում հիվանդության ուշ փուլերում ։ Դեպրեսիան և անհանգստությունը տարածված են ՊՀ ունեցող հիվանդների ավելի քան մեկ երրորդի մոտ ։ Այլ ախտանշանները ներառում են զգացական, քնի և հոգեհուզական խնդիրներ ։ Գլխավոր շարժողական ախտանշանները ամբողջացվելով անվանվում են «պարկինսոնիզմ» կամ «պարկինսոնյան համախտանիշ» ։
Պարկինսոնի հիվանդության պատճառը դեռևս անհայտ է, սակայն ներկայումս համարվում է, որ դրա զարգացման հարցում ներգրավված են գենետիկան և միջավայրային գործոնները ։ Հիվանդության զարգացման հավանականությունն ավելի մեծ է այն մարդկանց մոտ, ում ընտանիքում կան հիվանդությամբ տառապողներ ։ Հիվանդության զարգացման հավանականությունը բարձրացած է նաև այն մարդկանց մոտ, ովքեր ենթարկվել են որոշակի պեստիցիդների ազդեցությանը և այն մարդկանց մոտ, ովքեր նախկինում ունեցել են գլխի վնասվածք, մինչդեռ ՊՀ-ի զարգացման ռիսկը նվազած է ծխողների և նրանց մոտ, ովքեր օգտագործում են սուրճ կամ թեյ ։ Շարժողական ախտանշանները արդյունքն են միջին ուղեղում առկա սև նյութի բջիջների մահվան ։ Դրա հետևանքով այդ շրջաններում դոֆամինն անբավարար քանակով է ։ Բջիջների մահվան պատճառը հայտնի չէ, սակայն հայտնի է, որ այդ գործընթացում նեյրոններում սպիտակուցներից կազմվում են Լյուիի մարմնիկներ ։ Ախտորոշումը հիմնվում է ախտանշանների առկայության վրա, այնպիսի հետազոտությունների ներառմամբ, ինչպիսին նյարդապատկերումն է, որը կիրառվում է այլ հիվանդությունների բացառման համար ։
Պարկինսոնի հիվանդության բուժում չկա, որը կնպաստի ախտանշանների բարելավմանը ։ Սկզբնական բուժումը սովորաբար կատարվում է հակապարկինսոնային միջոց լևադոպայով (Լ-DOPA), որի արդյունավետության նվազման դեպքում կիրառվում են դոֆամինի համակորդներ (ագոնիստ) ։ Հիվանդության հարաճմանը (պրոգրեսիա) և նեյրոնների կորստին զուգահեռ այս միջոցները դառնում են քիչ արդյունավետ և միևնույն ժամանակ հարուցում են բարդություն՝ ոչ կամային շարժումներ ։ Դիետան և վերականգնողական թերապիայի որոշ ձևեր ցուցաբերել են որոշակի արդյունավետություն ախտանշանների բարելավման հարցում ։ Սուր դեպքերում, երբ դեղերն անարդյունավետ են, կատարվում է վիրաբուժական միջամտություն՝ միկրոէլեկտրոդների տեղադրմամբ ուղեղի խորը խթանում, որը նվազեցնում է շարժողական ախտանշանների արտահայտվածությունը ։ ՊՀ-ի ոչ շարժողական խանգարումների համար, ինչպիսին քնի և հոգեհուզական խանգարումներն են, բուժումը մեծ արդյունավետություն չի գրանցել ։ 2015 թվականի դրությամբ ՊՀ ունեցող հիվանդների քանակը 6,2 մլն էր, ինչի հետևանքով ընդհանուր առմամբ գրանցվել է 117,400 մահ  ։ Պարկինսոնի հիվանդությունը սովորաբար զարգանում է 60 անց մարդկանց մոտ, ում մոտավորապես մեկ տոկոսը տառապում է հիվանդությամբ ։ Տղամարդիկ ավելի հաճախ են հիվանդանում քան կանայք 3։2 հարաբերությամբ ։ Երբ այն դիտվում է մինչև 50 տարեկանների մոտ, ապա կոչվում է վաղ ՊՀ ։ Կյանքի տևողության կանխատեսումը ախտորոշումից հետո միջինում կազմում է 7-14 տարի ։ Հիվանդությունն անվանվել է անգլիացի բժիշկ Ջեյմս Պարկինսոնի պատվին, ով 1817թվականին հրապարակել է առաջին մանրամասն նկարագրությունը ցնցումային պարալիզի վերաբերյալ ակնարկում ։ Հասարակության իրազեկումն ըմդգրկում է Պարկինսոնի համաշխարհային օրը (Ջեյմս Պարկինսոնի ծննդյան օրը, ապրիլի 11) և օգտագործվում է կարմիր վարդակակաչը, որպես հիվանդության խորհրդանիշ ։ Պարկինսոնով հիվանդ մարդկանց ցանկը, ովքեր նպաստել են հասարակության իրազեկմանը, ընդգրկում է դերասան Մայքլ Ջ․ Ֆոքսին, օլիմպիական հեծանվորդ Դեյվիս Ֆիննեյին, պրոֆեսիոնալ բռնցքամարտիկ Մուհամեդ Ալիին և դերասան Ալան Ալդային   ։
Դասակարգում
Շարժվելու դժվարությունը, որը հանդիպում է ՊՀ-ի ժամանակ կոչվում է պարկինսոնիզմ, որը բացատրվում է որպես բրադիկինեզիա (կամային շարժումներ կատարելու դանդաղում, արագության հարաճուն նվազմամբ և կրկնվող շարժումներ, ինչպիսին են մատների դողը ) համակցվող 3 այլ ախտանշանների հետ․ մկանային (կապարե փող կամ ատամնանիվ) ռիգիդություն, հանգստի դող և կեցվածքային անկայունություն։ Բազմաթիվ այլ խանգարումներ կարող են ունենալ պարկինսոնիզմի շարժողական խնդիրները ։
Պարկինսոնի հիվանդությունը պարկինսոնիզմի հանդիպման ամենատարածված ձևն է և երբեմն կոչվում է իդեոպաթիկ պարկինսոնիզմ, որը նշանակում է պարկինսոնիզմ չբացահայտված պատճառից ։ Պարկինսոնիզմի բացահայտված պատճառներից են թույները, ինֆեկցիաները, դեղերի կողմնակի ազդեցությունները, մետաբոլիկ (նյութափոխանակային) խանգարումները և ուղեղի վնասվածքները, ինչպիսին կաթվածն է (ինսուլտ)։ Մի շարք նեյրոդեգեներատիվ խանգարումների ժամանակ նույնպես կարող է դիտվել պարկինսոնիզմ և երբեմն դրանք անվանվում են «ատիպիկ պարկինսոնիզմ» կամ «Պարկինսոն պլյուս» համախտանիշ (հիվանդություններ պարկինսոնիզմով, համակցված այլ ախտանշանների հետ, որոնք տարբերակում են դրանց ՊՀ-ից)։ Դրանք ներառում են համակարգային բազմակի ատրոֆիաները, հարաճող վերկորիզային պարալիզը, կեղևահիմային (կորտիկոբազալ) դեգեներացիան և դեմենցիան Լյուիի մարմնիկներով (ԴԼՄ) ։
Գիտնականները երբեմն Պարկինսոնի հիվանդությունը դասակարգում են որպես սինուքլեինոպաթիա (ուղեղում ալֆա-սինուքլեին սպիտակուցի ախտաբանական կուտակման հիման վրա), տարբերակելու համար այլ նեյրոդեգեներատիվ հիվանդություններից, ինչպիսին Ալցհեյմերի հիվանդությունն է, որի ժամանակ ուղեղում կուտակվում են տաու սպիտակուցներ ։ Զգալի կլինիկական և ախտաբանական նմանություններ կան տաուպաթիաների և սինուքլեինոպաթիաների միջև։ Ի տարբերություն Պարկինսոնի հիվանդությանը, Ալցհեյմերի հիվանդությունը ավելի հաճախ արտահայտվում է հիշողության կորստով և ՊՀ-ի հիմնական նշանները (դանդաղկոտություն, դող, կարծրություն և կեցվածքային անկայունություններ) սովորաբար չեն հանդիպում Ալցհեյմերի հիվանդության ժամանակ։
Դեմենցիան Լյուիի մարմնիկներով, մեկ այլ սինուքլեինոպաթիա է և ունի շատ նմանություններ ախտաբանությունում, հատկապես ՊՀ-ի դեմենցիայի հետ համակցված ենթատեսակների հետ, որոնք հայտնի են որպես Պարկինսոնի հիվանդության դեմենցիա։ ՊՀ-ի և ԴԼՄ-ի փոխհարաբերությունը բարդ է և մինչև վերջ չբացահայտված ։ Դրանք կարող են հանդես գալ որպես մեկ շարունակական բնույթ ունեցող հիվանդության մասնիկներ՝ բազմազան տարբերակիչ կլինիկական և ախտաբանական նշաններով կամ արտահայտվել որպես առանձին հիվանդություններ ։
Նշաններ և ախտանշաններ
Պարկինսոնի հիվանդության ամենաճանաչելի և բնորոշ ախտանշանները շարժողական (մոտոր) են ։ Ոչ շարժողական ախտանշանները, որոնք ընդգրկում են ավտոնոմ (ինքնավար նյարդային համակարգի) խաթարում, նյարդահոգեբուժական խնդիրներ (տրամադրության, ճանաչողական, վարվելակերպի կամ մտածելակերպի փոփոխություններ), զգացական (հատկապես հոտառության փոփոխություն) և քնի խանգարումներ նույնպես հաճախ են հանդիպում։ Այս ոչ շարժողական խանգարումներից որոշները կարող են առկա լինել ախտորոշման ժամանակ ։
Շարժողական
Չորս շարժողական ախտանշանները համարվում են հիմնական ՊՀ-ի ժամանակ․ հանգստի դող, դանդաղաշարժություն (բրադիկինեզիա), ռիգիդություն և կեցվածքային անկայունություն ։
Ամենահաճախ հանդիպող նշանը հանգստի ժամանակ ձեռքի դանդաղ ցնցումն է, որն անհետանում է ախտահարված ձեռքի կամային շարժման դեպքում և խորը քնի ժամանակ ։ Որպես կանոն ի հայտ է գալիս դող մեկ ձեռքի վրա, որը հիվանդության հարաճման հետևանքով ի վերջո ընդգրկում է երկու ձեռքն էլ ։ ՊՀ-ի դողի հաճախությունը 4-6 հերցի սահմաններում է մեկ վայրկյանում։ Դողն ունի հաբի գլորման (pill-rolling) բնույթ, որը արտահայտվում է ցուցամատը և բթամատը միմյանց հպելով և շրջանաձև շարժում կատարելով ։ Եզրույթը ծագել է ՊՀ ունեցող մարդկանց շարժումները դեղապատրաստման գործընթացին (ձեռքով հաբի պատրաստելուն) նմանեցնելու հետևանքով ։
Բրադիկինեզիան (դանդաղաշարժություն) դիտվում է ՊՀ-ի բոլոր դեպքերում, ծագում է մոտոր պլանավորման խանգարման հետևանքով և կապվում է շարժման ամբողջ գործընթացի դժվարությունների հետ՝ պլանավորումից մինչև շարժման սկիզբ և այնուհետև դրա ավարտ։ Հաջորդական և միաժամանակյա շարժումների իրագործումը խաթարված է։ Բրադիկինեզիան Պարկինսոնի հիվանդության ամենասահմանափակող ախտանշանն է, որը հարուցում է դժվարություններ առօրյա գործողությունների կատարման ժամանակ, ինչպիսիք են հագնվելը, սնվելը և լոգանք ընդունելը։ Այն բերում է միաժամանակ երկու՝ իրարից անկախ գործողություն կատարելու դժվարացմանը և կարող է ավելի շատ դրսևորվել հոգեհուզական սթրեսի կամ ուղեկցող հիվանդությունների առկայության դեպքում։ Հակադարձաբար, ՊՀ ունեցողները կարող են հաճախ ավելի հեշտորեն վարել հեծանիվ կամ աստիճաններով բարձրանալ քան քայլել հարթակով։ Մինչ շատ բժիշկներ կարող են նկատել բրադիկինեզիան, դրա պաշտոնապես հաստատման համար հիվանդները պետք է կատարեն կրկնողական շարժումներ ձեռքերով և ոտնաթաթերով ։
Ռիգիդությունը մկանների կարծրությունն է, որը դրսևորվում է բարձրացած մկանային տոնուսի, ավելորդ և շարունակական կծկումների ձևով և ինչի հետևանքով բարձրանում է վերջույթի դիմադրությունը շարժման հանդեպ ։ ՊՀ-ի ժամանակ ռիգիդությունը կարող է լինել միօրինակ («կապարե փող») կամ ատամնանիվի աշխատանքի նմանությամբ ։ Դողի և բարձրացած տոնուսի համակցումը համարվում է ատամնանիվային ռիգիդության հիմքը ։ Ռիգիդությունը կարող է ուղեկցվել հոդացավերով․ այդպիսի ցավերը հաճախ հիվանդության դրսևորման վաղ նշաններից են ։ Պարկինսոնի հիվանդության վաղ շրջաններում, ռիգիդությունը հաճախ ասիմետրիկ է և հակված են ախտահարման պարանոցի և ուսերի մկանները, դեմքի և վերջույթների մկաններից առաջ ։ Հիվանդության հարաճման հետ մեկտեղ ռիգիդությունն ընդգրկում է ամբողջ մարմինը և նվազեցնում շարժվելու կարողությունը։
Կեցվածքային անկայունությունը բնորոշ է հիվանդության ուշ շրջաններին, բերում է հավասարակշռության խախտմանը և հաճախակի ընկնելուն, վստահության կորստին և շարժունակության նվազմանը ։ Անկայունությունը սովորաբար բացակայում է սկզբնական շրջաններում, հատկապես երիտասարդ անձանց մոտ և հատկապես մինչ երկկողմանի ախտանշանների զարգացումը ։ ՊՀ ունեցողների մինչև 40%-ը կարող է ունենալ անկումներ և մոտավորապես 10%-ի մոտ անկումները կարող են դրսևորվել ամեն շաբաթ, ինչ կապված է հիվանդության արտահայտման սրությունից ։
Այլ ճանաչված մոտոր նշաններից են քայլվածքի և կեցվածքի խանգարումները, ինչպիսին է ֆեստինացիան (սրընթաց տատանողական քայլեր և առաջ ծալված դիրք, երբ քայլում են, չծալված ձեռքերը ճոճելով)։ Քայլվածքի հանկարծակի ընդհատումը (կարճատև կանգառներ քայլելիս, երբ թվում է թե ոտքը խրվել է գետնի մեջ, հատկապես շրջադարձ կատարելու կամ ուղղությունը փոխելու փորձի դեպքում), ոչ պարզ, մոնոտոն հանգիստ խոսքը, դեմքի դիմականման արտահայտությունը և ձեռագիրը, որը շարունակաբար փոքրանում է հանդիսանում են այլ տարածված ախտանշաններ ։
Նյարդահոգեբուժական
Պարկինսոնի հիվանդությունը կարող է պատճառ հանդիսանալ նյարդահոգեկան խանգարումների, որոնք կարող են լինել մեղմից մինչև սուր աստիճանով։ Դրանք ընդգրկում են կոգնիտիվ (ճանաչողական), տրամադրության, վարվելակերպի և մտածելակերպի փոփոխություններ ։
Ի համեմատ ընդհանուր բնակչությանը, ՊՀ ունեցող անձի մոտ երկուսից վեց անգամ բարձրացած է դեմենցիայի զարգացման հավանականությունը ։ ՊՀ-ով տարապողների մինչև 78%-ը ունի Պարկինսոնի հիվանդության դեմենցիա ։ Դեմենցիայի տարածվածությունը աճում է տարիքի հետ ։ Դեմենցիան ասոցացվում է ՊՀ ունեցողների և նրանց խնամակալների կյանքի որակի նվազման, մահացության բարձրացման և բուժքույրական խնամքի անհրաժեշտության հետ ։
Պահվածքի և տրամադրության փոփոխությունները ավելի տարածված են առանց կոգնիտիվ խանգարումների ՊՀ ունեցողների մոտ, քան ընդհանուր բնակչության շրջանում և սովորաբար դիտվում են դեմենցիայով ուղեկցվող ՊՀ ունեցողների մոտ։ Տրամադրության ամենատարածված խանգարումները դեպրեսիան, ապաթիան և անհանգստությունն են ։ Դեպրեսիայի ախտորոշումը բարդացած է այն հանգամանքով, որ դեպրեսիայի ժամանակ մարմնի լեզուն կարող է քողարկվել որպես ՊՀ՝ ընդգրկելով տխուր, մտահոգ դեմքի արտահայտություն, մեղավոր հայացք, դանդաղ շարժումներ և մոնոտոն խոսք։ ՊՀ մարդկանց մինչև 30%-ը կարող են ունենալ անհանգստության նշաններ, որոնք կարող են դրսևորվել ընդհանուր անհանգստության խանգարումից մինչև սոցիալական ֆոբիա, խուճապային խանգարումներ և օբսեսիվ կոմպուլսիվ խանգարումներ։ Դրանք նպաստում են կյանքի որակի անկմանը և մոտոր ախտանշանների սրացմանը, ինչպիսիք են տատանման կամ ընդհատման դրսևորումները։
Փանդինգը (punding), որը կրկնողական, աննպատակ կարծրատիպային (ստերեոտիպային) պահվածքն է մի քանի ժամ շարունակ, հակապարկինսոնային բուժման բարդություններից է։
Այլ
Ի հավելում նյարդահոգեբուժական և մոտոր խանգարումներին, ՊՀ-ն կարող է ախտահարել այլ գործառույթներ։
Քնի խանգարումները հիվանդության հատկանիշներից են և դեղերի օգտագործման հետևանքով կարող են վատթարանալ ։ ախտանշանները կարող են դրսևորվել որպես ցերեկային քնկոտություն (նարկոլեպսիային նմանվող, քնելու ցանկության հանկարծակի գրոհներ), խանգարումներ քնի՝ աչքերի արագ շարժման (ԱԱՇ) փուլում կամ անքնություն ։ ԱԱՇ պահվածքային խանգարումը, որի դեպքում մարդիկ իրենց երազներում կատարվող իրադարձությունները իրականում իրականացնում են՝ հաճախ վնասելով իրենց կամ իրենց կողակցին, կարող է սկսվել շատ տարիներ առաջ մինչև մոտոր կամ ճանաչողական խանգարումների կամ ԴԼՆ-ի զարգացումը ։
Ինքնավար նյարդային համակարգի խանգարումները կարող են բերել օրթոստատիկ թերճնշման (կանգնելիս ճնշման անկում), յուղոտ մաշկի և բարձրացած քրտնարտադրության, ակամա միզարձակման և փոփոխված սեռական ֆունկցիայի ։ Փորկապությունը և ստամոքսի դատարկման խանգարումը (ստամոքսի շարժունակության խանգարում) կարող են լինել բավական մեծ դիսկոմֆորտի (տհաճություն) պատճառ և նույնիսկ վտանգ հանդիսանալ առողջության համար ։ Ընկալման փոոփոխությունները կարող են ընդգրկել հոտառության, տեսողության, ցավի ընկալման խանգարումներ և պարեսթեզիաներ (ծակծկոցներ և թմրածություն) ։ Բոլոր այս ախտանշանները կարող են ի հայտ գալ հիվանդության ախտորոշումից տարիներ առաջ ։
Պատճառներ
Շատ ռիսկի գործոններ են առաջարկվել՝ հիմնվելով հիվանդության հավանական մեխանիզմների վրա, սակայն ոչ մեկը ամբողջապես չի ապացուցվել ։ Ամենահաճախ հանդիպող կապը հիվանդության զարգացման հետ ունեն պեստիցիդների ազդեցությանը ենթարկված անձինք, ում մոտ ռիսկը բարձրացած է և ծխողները, ում մոտ ռիսկը նվազած է ։ Կա հավանական կապ ՊՀ-ի և H. pylori ինֆեկցիայի միջև, որը կարող է կանխել որոշ դեղերի ներծծումը, որոնց շարքում է նաև լևադոպան ։
Միջավայրի գործոններ
Պեստիցիդների ազդեցությանը ենթարկվելը և անցյալում գլխի վնասվածք ունենալը կապվում է Պարկինսոնի հիվանդության զարգացման ռիսկի բարձրացման հետ։ Երբեք չծխած և երբեք կոֆեին պարունակող խմիչքներ չօգտագործած մարդկանց մոտ ՊՀ-ի զարգացման ռիսկը մի փոքր բարձրացած է ։
Ուրատների ցածր խտությունն արյան մեջ նույնպես ասոցացվում է ՊՀ-ի ռիսկի բարձրացման հետ ։
Գենետիկա
Հետազոտությունը ցույց է տվել, որ ՊՀ-ն գենետիկ և միջավայրային գործոնների համակցման արդյունք է ։ ՊՀ հիվանդների մոտ 15%-ը ունի առաջին աստիճանի բարեկամ, ով նույնպես հիվանդ է, իսկ 5-10%-ի մոտ հիվանդությունն առաջացել է որոշակի գեների մուտացիայի արդյունքում ։ Այդ գեներից մեկի մուտացիան կրելը կարող է չբերել հիվանդության զարգացմանը և կարող է միայն բարձրացնել մարդու ընկալունակությունը հիվանդության նկատմամբ այլ ռիսկի գործոնների հետ մեկտեղ, որոնք ազդում են նաև հիվանդության սկսման տարիքի, արտահայտման սրության և հարաճման վրա ։ Առնվազն 17 աուտոսոմ դոմինանտ և ռեցեսիվ գենային մուտացիաներ են ընդգրկված ՊՀ-ի զարգացման հիմքում, որոնք ներառում են SNCA, LRRK2/PARK8, GBA, PRKN, PINK1, DJ1/PARK7, VPS35, EIF4G1, DNAJC13, CHCHD2 և UCHL1 :
ՊՀ-ով մարդկանց մինչև 5%-ը ունի GBA-1 գենի մուտացիաներ ։ Այս մուտացիաներն առկա են չախտահարված մարդկանց նվազ քան 1%-ի մոտ։ ՊՀ-ի առաջացման ռիսկը աճում է 20-30 անգամ, եթե այս մուտացիաներն առկա են։ Այս մուտացիաների հետ ասոցացված ՊՀ-ն ունի միևնույն հատկանիշները, սակայն հիվանդության հայտնվելու ավելի վաղ տարիք և կոգնիտիվ ու մոտոր խանգարումների ավելի սրընթաց զարգացում։
Պարկինսոն-կապված մի շարք գեներ պատասխանատու են լիզոսոմների, օրգանելների ֆունկցիաների համար, որով դրանք մարսում են բջիջների կենսագործունեության անպետք արգասիքները։ Առաջարկվել է վարկած, որի համաձայն, ՊՀ-ի որոշ դեպքեր հարուցվում են լիզոսոմալ խանգարումների հետևանքով, ինչի հետևանքով նվազում է բջիջների՝ ալֆա-սինուքլեին ճեղքելու հատկությունը ։
Ախտաֆիզիոլոգիա
ՊՀ-ի գլխավոր ախտաբանական բնութագրիչը ուղեղի հիմային հանգույցի բջիջների մահն է (մինչև կյանքի վերջ ախտահարվում է սև նյութի կոմպակտ հատվածի դոֆամին արտազատող նեյրոնների 70%-ը) և Լյուիի մարմնիկների առկայությունը (ալֆա-սինուքլեին սպիտակուցի կուտակումներ) մնացած շատ նեյրոններում։ Այս նեյրոնների մահը ուղեկցվում է աստրոցիտների (աստղաձև գլիալ բջիջներ) մահով և միկրոգլիայի (գլիալ բջիջների մեկ այլ տեսակ) նշանակալի աճով սև նյութում ։
Կա հիմային հանգույցը ուղեղի այլ հատվածներին կապող հինգ ուղի։ Դրանք հայտնի են որպես շարժիչ, ակնաշարժ, ասոցիատիվ, լիմբիկ և ակնակապճաճակատային շրջաններ՝ գլխավոր պրոյեկտվող շրջանների անվանումներով ։ Դրանք բոլորը ախտահարված են ՊՀ-ի ժամանակ և դրանց խախտումը բացատրում է հիվանդության շատ դրսևորումներ, քանի որ այդ շրջանները ներառված են շատ գործառույթների իրագործման հարցում՝ ընդգրկելով շարժումը, ուշադրությունը և ուսումը ։ Գիտականորեն, ամենաշատ հետազոտված շրջանը շարժիչն է ։
1980թվականից ընդունված է շարժիչ շրջանի և ՊՀ-ի ժամանակ դրա փոփոխության որոշակի մոդել, որը սակայն այնուհետև ենթարկվել է որոշակի փոփոխությունների ։ Այս մոդելի համաձայն, հիմային հանգույցը կանոնավոր կերպով արգելակում է շարժիչ համակարգերի բազմաթիվ դրսևորումները՝ կանխելով դրանց անհարկի ակտիվացումը։ Երբ որոշում է կայացվում կատարել որոշակի շարժում, անհրաժեշտ մոտոր համակարգի արգելակումը նվազում է և այն ակտիվացվում է շարժումը կատարելու համար։ Դոֆամինը մասնակցում է արգելակման նվազեցմանը․ այսպիսով դոֆամինի բարձր մակարդակները հակված են բարձրացնել շարժողական ակտիվությունը, մինչդեռ դրա ցածր քանակների դեպքում, ինչպես ՊՀ-ի ժամանակ է, պահանջվում են ավելի մեծ ջանքեր որևէ շարժում կատարելու համար։ Այսպիսով, դոֆամինի սպառման հետևանքով հարուցվում է հիպոկինեզիա՝ շարժունակության ընդհանուր նվազում ։ Դեղերը, որոնք օգտագործվում են ՊՀ-ի բուժման համար, հակադարձաբար կարող են բերել դոֆամինի հավելյալ ակտիվությանը՝ թուլատրելով մոտոր համակարգերի անհարկի ակտիվացումը, ուստի հարուցելով դիսկինեզիա ։