Դմիտրի_Մենդելեև
Մենդելեևը՝ տնտեսագետ և ապագայագետ
Դ. Մենդելեևը նաև հայտնի տնտեսագետ էր, ով հիմնեց Ռոսիայի տնտեսության գլխավոր ճյուղերը։ Նրա ամբողջ գործունեությունը, լինեին դրանք վերացական տեսական փնտրտուքներ, թե խիստ տեխնոլոգիական հետազոտություններ, օրինակ, այս թե այն ուղով, միջոցով ունենալով պրակտիկ իրականացում, միշտ կանխատեսված էին տնտեսական հիմքի լավ ըմբռնման և հաշվի առնման վրա։ 1867 թվականին Մենդելեևը, առաջին համառուսական ձեռնարկատերերի միավորման Առևտրի և արդյունաբերության համագործակցման ռուսական ընկերության Կոմիտեյի անդամ էր։ Ռուսական արդսյունաբերության ապագան Դ․ Մենդելեևը տեսնում էր համայնքային և արտելային ոգով զարգացման մեջ։ Կոնկրետ, նա նախատեսում էր ռուսական հասարակությունը այնպես ռեֆորմացնել, որ այն ամռանը զբաղվի հողագործությամբ, իսկ ձմռանը՝ գործարանա-ֆաբրիկային աշխատանքներով։ Ֆաբրիկաների կամ գործարանների ներսում ենթադրվում էր ստեղծել աշխատանքի արտելային կազմակերպում։ Ֆաբրիկան կամ գործարանը յուրաքանչյուր համայնքում «այն է, ինչը կարող է դարձնել ռուս ժողովրդին աշխատասեր, հարուստ և գրագետ»։ Դ. Մենդելեևը, հարստությունը և կապիտալը, համարում էր աշխատանքի գործառույթ։ «Հարստությունը և կապիտալը,-գրում էր նա իր համար,-հավասար է աշխատանքին, փորձին, խնայողությանը, հավասար է բարոյական սկզբին, և ոչ թե տնտեսական»։ Առանց աշխատանքի վիճակը կարող է բարոյական համարվել միայն այն դեպքում, երբ այն անցել է մարդուն ժառանգաբար։ Կապիտալը, Մենդելեևի կարծիքով, հանդիսանում է ոչ միայն հարստության մաս, որը ուղղված է արդյունաբերությանն ու արտադրությանը, այլև սպեկուլյացիային և վերավաճառքին։ Հանդես գալով սպեկուլյացիայի ճանապարհով պարազիտային համարվող կապիտալի դեմ, Մենդելեևը համարում էր, որ այն կարելի է շրջանցել միայն համայնքի, արտելի և կոոպերացիայի դեպքում։ Ս. Վիտտեի հետ Դ. Մենդելեևը մասնակցել է Ռուսաստանի 1891 թվականի մաքսային տարիֆի մշակմանը։ Դ. Մենդելեևը հանդես էր գալիս Ռուսաստանի տնտեսության ինքնուրույնության և պրոտեկցիոնիզմի (հովանավորականություն) պաշտպանի դերում։ «Նամակներ գործարանների մասին», «Բացատրական տարիֆ» աշխատանքներում Դ. Մենդելեևը պաշտպանում էր ռուսական արդյունաբերությունը օտարերկրյա մրցակցությունից, կապելով Ռուսաստանի արդյունաբերության զարգացումը ընդհանուր մաքսային քաղաքականության հետ։ Գիտնականը նշում էր երկրներին թույլատրող տնտեսական կարգի ոչ ճշմարտացի լինելը, որ թույլատրում էր հումքի վերամշակումը, հումք ներդրող երկրների աշխատակիցների աշխատանքի արդյունքի քաղելը։ Այս կարգը, ըստ նրա, «ունևորի գերապատվությունն էր տալիս չունևորի նկատմամբ»։ Իր «Պրոտեկցիոնիզմի արդարացում» (1897) և Նիկոլայ II-ին ուղղված երեք նամակներում (1897, 1898, 1901՝ «գրված և ուղարկված են Ս. ՎԻտտեի հորդորով, ով ասում էր, որ միայնակ ի զորու չէ համոզել») Դ. Մենդելեևը շարադրում է իր որոշ տնտեսական հայացքներ։ Նա նշում է արտասահմանյան ներդրողների անարգելք ներգրավման նպատակահարմարությունը ազգային տնտեսության մեջ։ Գիտնականը գնահատում է կապիտալը որպես «ժամանակավոր ձև», որում «մեր տնտեսության որոշ ճյուղեր կարտայտվեին» այն աստիճանի, որը, ըստ ժամանակակիցների, կգիտակցի առաջընթացի կրողի գործառույթը՝ «Որտեղից որ եկած չլինի, ամենուր կառաջացնի նոր կապիտալներ, այնպես կշրջանցի սահմանափակված Երկիր մոլորակը, կմոտեցնի ժողովուրդներին այն ժամանակ, հավանաբար, ծախսելով իր ժամանակակից նշանակությունը»։ Դ. Մենդելեևի կարծիքով օտարերկրյա ներդրողներին անհրաժեշտ է օգտագործել ռուսական ներդրողների կուտակումների չափով, որպես ազգային նպատակներին հասնելու ժամանակավոր միջոցի։ Ընդ որում գիտնականը նշում է որոշ հույժ կարևոր տնտեսական կարգավորող բաղադրիչների ազգայնացման անհրաժեշտության և պետական հովանավորչական քաղաքականության մաս հանդիսացող կրթական համակարգի ստեղծման մասին ։