cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հայ փիլիսոփայություն
XIV դարում
Ինչպես XIII-XIV դարերի արևմտաեվրոպական դպրոցային (սխոլաստիկ) փիլիսոփաների, այնպես էլ տաթևացիների փիլիսոփայությունը համադրական ու հավաքաբանական բնույթ ուներ։ Հայ մտածողների աշխատություններում քննարկվել են Աստծո գոյության, Աստծո և աշխարհի, Աստծո և մարդու, հոգու և մարմնի, հավատի և բանականության, աստվածաբանության և փիլիսոփայության, տեսական և գործնական փիլիսոփայության, ունիվերսալիաների (ընդհանուր հասկացություններ), բնության, մարդու կամքի ազատության և ճակատագրի, անհրաժեշտության ու նախախնամության, աշխարհիկ և հոգևոր իշխանությունների հարաբերակցության հարցերը։
Հովհան Որոտնեցին և հայ փիլիսոփայությունը
Տաթևի համալսարանի հիմնադիր Հովհան Որոտնեցու տեսական ժառանգության մեջ առանձնանում են Արիստոտելի «Կատեգորիաների» և «Մեկնութեան մասին» աշխատությունների մեկնությունները, որտեղ հայ մտածողը մանրամասնորեն վերլուծել ու մեկնաբանել է կատեգորիաների և դատողությունների մասին արիստոտելյան ուսմունքը։ Հավատի և բանականության հարաբերակցության հարցը Որոտնեցին վճռել է հավատի օգտին՝ համարելով, որ բանականության պնդումները ճշմարիտ կարող են լինել այնքանով, որքանով համապատասխանում են Հայտնության ճշմարտություններին։ Ելնելով արարչագործության սկզբունքից՝ Որոտնեցին քննադատել է աշխարհի առաջացման վերաբերյալ անտիկ մատերիալիստական և դուալիստական տեսությունները, պաշտպանել այն միտքը, որ Աստծու գոյությունը կարելի է հիմնավորել բանականության միջոցով՝ ապացույցների օգնությամբ՝ «հետևանքներից դեպի պատճառը»։ Նա յուրօրինակ ձևով վերարտադրել է Թովմա Աքվինացու առաջադրած Աստծու գոյության տիեզերաբան, բնույթի բոլոր ապացույցները։ Որոտնեցին հանգամանորեն անդրադարձել է ունիվերսալիաների բնույթի, անհատի և ընդհանուրի հարաբերակցության հարցին՝ այն դիտարկելով առաջնության, հավասարության և առավելության տեսանկյուններից։ Պաշտպանելով հարցի լուծման Արիստոտելի և Դավիթ Անհաղթի չափավոր ռեալիստ, տեսակետը՝ նա միաժամանակ շեշտել է ընդհանուրի նկատմամբ անհատ գոյացությունների առավելության ու առաջնության մասին միտքը։
XV դարում
Որոտնեցու և Տաթևացու հայացքներն զգալիորեն ազդել են Տաթևի համալսարանի սաներ Մատթեոս Ջուղայեցու և Առաքել Սյունեցու աշխարհայացքի վրա, որոնք XV դարի 1-ին քառորդում շարունակել են զարգացնել Տաթևի դպրոցի ավանդույթները։ Կիլիկյան Հայաստանում (XI-XIV դարեր) փիլիսոփայությունը զարգացել է հայ փիլիսոփայական մտքի ավանդների հիման դրա։ Փիլիսոփայության բնագիտական ուղղությունն արտահայտվել է Մխիթար Հերացու հայացքներում։ Մարդու մարմնում զանազան փոփոխությունների առաջացումն ու ընթացքը Հերացին կապել է նյութի և նրա հատկանիշների հետ՝ հիմք ստեղծելով մտածողության աշխարհականացման միտումների ուժեղացման համար։ 15-րդ դարի սկզբից, պատմական մի շարք անբարենպաստ պայմանների հետևանքով, Հայաստանում անկում են ապրել մշակույթն ու փիլիսոփայական միտքը։
Փիլիսոփայության զարգացման նոր ընթացքը. XVII դար
XVII դարի սկզբից սկսվել է հարաբերականորեն խաղաղ ժամանակաշրջան, որը նպաստավոր է եղել հայ ժողովրդի տնտեսական և գիտամշակութային կյանքի վերընթացի համար։ Փիլիսոփայության զարգացմանը նպաստել է Հայաստանում և հայկական գաղթավայրերում նոր թափ ստացած միարարականների և հակամիարարականների պայքարը։ Մեծ ջանքերի գնով վերականգնվել են անցյալի ընդհատված ավանդույթները։ Այդ դժվար գործն սկսել է Բաղեշի Ամրդոլու վանքի դպրոցի ուսուցչապետ Բարսեղ Գավառցին, շարունակել են Ներսես Մոկացին և Մելքիսեթ Վժանեցին, վերջինիս աշակերտներ Սիմեոն Ջուղայեցին և Ոսկան Երևանցին։
Սիմեոն Ջուղայեցին XVII դարի 30-40-ական թվականներին սկիզբ է դրել փիլիսոփայության զարգացման նոր շրջանի։ Նրա, Կղեմես Գալանոսի (ազգությամբ՝ իտալացի), Առաքել Դավրիժեցու, Ոսկան Երևանցու, Ստեփանոս Լեհացու, Հովհաննես Հոլովի, Հովհաննես Ջուղայեցու, Ստեփանոս Դաշտեցու, Մատթեոս և Ղուկաս Վանանդեցիների, Հովհաննես Անկյուրացու ջանքերով ստեղծվել են ինքնուրույն և թարգմանական փիլիսոփայական գրականություն, անտիկ և միջնադարյան փիլիսոփայության մի շարք արժեքավոր երկերի մեկնություններ։ Հովհաննես Ջուղայեցին և Ղուկաս Վանանդեցին մերժել են ավատատիրական կամայականությունն ու անձնիշխանությունը, պահանջել ճանաչել անհատի իրավունքների անձեռնմխելիությունը, ժողովրդավարացնել հասարակության կառավարումը։ Փիլիսոփայության հիմնական հարցը հայ իմաստասերները լուծել են իդեալիստորեն, բնությունը դիտել են աստվածային արարչության արդյունք։ Հոգու և մարմնի փոխհարաբերության հարցում շարունակելով արիստոտելյան ավանդույթները՝ Սիմեոն և Հովհաննես Ջուղայեցիներն ընդունել են հոգու և մարմնի կապը, միասնությունն ու փոխազդեցությունը։ Կղեմես Գալանոսը և Ստեփանոս Դաշտեցին, ընդհակառակը, դրանք կտրել են իրարից և հակադրել միմյանց։ Մատերիայի ու ձևի փոխհարաբերության հարցում Մատթեոս և Ղուկաս Վանանդեցիները համարել են, որ ձևը ոչ թե գոյություն ունի մատերիայից անկախ ու ինքնուրույն, այլ ներհատուկ է նրան։
XVII դարի կեսից մինչև XVIII դարի սկիզբը պայքար է ծավալվել «միություն» և «միավորություն», «մաս» և «ամբողջ», «պարզ» և «բարդ», «տարր» և «բաղադրյալ», «նմանություն» և «նույնություն», «նշան» և «իմաստ», «բացասում» և «հաստատում» և այլ հասկացությունների ըմբռնման և իմաստավորման շուրջ։ Իմացաբանության հարցերում այս շրջանի փիլիսոփաներն ընդունել են ճանաչողության առարկայի օբյեկտիվ գոյությունն ու ճանաչելիությունը։ Ոաումնասիրվել են զգայությունների տեսակները, դրանց առաջացման մեխանիզմները, գիտելիքների համակարգում զգայական գիտելիքների տեղը, դերը, զգայության և մտածողության բնախոսական հիմքերը և այլ հարցեր։ XVII դարում զգալի նվաճումների են հասել տրամաբանության ասպարեզում։ Ակնհայտորեն նկատվել է տրամաբանությունը փիլիսոփայական մյուս գիտություններից սահմանազատելու և ինքնուրույն գիտության վերածելու ձգտումը։
XVIII դարում
Փիլիսոփայական մտքի վերընթաց զարգացումը շարունակվել է նաև XVIII դարի 1-ին կեսին՝ գաղափարական հող նախապատրաստելով լուսավորականության համար։ Խաչատուր Էրզրումցու, Մխիթար Սեբաստացու, Բաղդասար Դպիրի, Հակոբ Նալյան Ձմարացու, Պետրոս Նախիջևանցու, Սիմեոն Երևանցու, Արսեն Դպիր Կոստանդնուպոլսեցու ջանքերով ստեղծվել է փիլիսոփայական ինքնուրույն և թարգմանական հարուստ գրականություն, որն առավելապես ունեցել է ուսուցողական նշանակություն։ XVIII դարի 2-րդ կեսին թուրքական և պարսկական տիրապետությունը, տնտեսական ու բարոյական ծանր պայմանները կասեցրել են մշակույթի զարգացումը։ Այն զարգացել է գերազանցապես հայրենիքից դուրս՝ գաղթավայրերում։
Մադրասի խմբակը
Ազատագրական գաղափարախոսության ձևավորման մեջ մեծ դեր է խաղացել Մադրասի խմբակը, որի անդամներ Հովսեփ Էմինը, Շահամիր Շահամիրյանը, Մովսես Բաղրամյանն առաջադիմական փիլիսոփայական և հասարակական-քաղաքական մտքի՝ լուսավորականության առաջին ներկայացուցիչներն էին։ Նրանք մերժել են ավատատիրական միապետական կարգերը, ճորտատիրությունը, առաջ են քաշել անհատի ազատության և հավասարության հարցը, ձգտել սոցիալ-քաղաքական բարեփոխումներ իրականացնել հայրենիքում։ Նրանք միաժամանակ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչներ էին, որոնց կարծիքով՝ հավասարության, ազատության, մարդու բնական իրավունքների գաղափարների, լուսավորության տարածումն ու տգիտության վերացումը պետք է մեծապես նպաստեին ազատագրական շարժման վերելքին։ Շահամիրյանի «Որոգայթ փառաց»-ը սահմանադրության առաջին նախագիծն է հայ իրականության մեջ և աշխարհում։
XIX դարում
XIX դարի փիլիսոփայական միտքն իր ընդհանուր գծերով ենթարկվել է զարգացող բուրժուական հարաբերությունների առաջադրած պահանջներին, որոնցից ամենակարևորն ազգի միավորումն էր, նրա ինքնուրույնության և բուրժուական ազատությունների նվաճումը, և որին հասնելու գլխավոր միջոցն ազգի լուսավորումն էր։ Լուսավորական գաղափարախոսությունը Արևելյան Հայաստանում կրել է ռուսական հեղափոխական ժողովրդավարության, Արևմտյան Հայաստանում՝ եվրոպական բուրժուական հեղափոխության ազդեցությունները։ Գիտության զարգացմանը, հասարակական-փիլիսոփայական մտքի առաջընթացին մեծապես նպաստել է աշխարհաբարի զարգացումը։ Այդ շրջանում թարգմանվել են առաջադեմ մտածողների բազմաթիվ երկեր, երևան են եկել փիլիսոփայական, հասարակագիտական և բնագիտական ինքնուրույն ուսումնասիրություններ։ Լուսավորականները փիլիսոփայության գլխավոր խնդիրը համարել են բնագիտության համար հավաստի գիտելիքի ստացման ուղիների հետազոտումը, օբյեկտիվ ճշմարտությանը հասնելու մեթոդների և ձևերի մշակումը։ Այս խնդիրների վերաբերյալ տարբեր պատկերացումները հիմք են ծառայել գոյաբանական, իմացաբանական տարբեր ուսմունքների հայտնվելուն, որոնց մեջ գերիշխել է լուսավորական կողմնորոշումը։
Առաջադիմական լուսավորական գաղափարախոսության զարգացումը գիտության և կրթության առաքելության ռոմանտիկ պատկերացումներից (Խաչատուր Աբովյան, Նիկողայոս Ջորայան, Մեսրոպ Թաղիադյան, Գրիգոր Փեշտիմալճյան, Ստեփանոս Պալասանյան, Անդրեաս Փավտվիչ և ուրիշներ) անցում էր ազատամտական բուրժուական գաղափարների (Եղիա Տեմիրճիպաշյան, Ստեփանոս Նազարյան, Գրիգոր Արծրունի), ապա՝ հեղափոխական ժողովրդավարության (Միքայել Նալբանդյան, Հարություն Սվաճյան, մասամբ՝ Գալուստ Կոստանդյան, Մատթեոս Սամուրյան, Ստեփան Ոսկան)։ Լուսավորականության շրջանում գիտական գիտելիքների տարածման սկիգբն է դրվել։ Այդ շարժումը 1840-ական թվականներից ուրվագծել է փիլիսոփայական հետաքրքրությունների հիմնական առարկան, այն է՝ գիտական ճանաչողության, իմացաբանության, տրամաբանության, մեթոդաբանական վերլուծությունը։ Առաջադեմ մտածողները մեծ հետաքրքրություն են դրսևորել փիլիսոփայության պատմության նկատմամբ, ուսումնասիրել ռուս մտածողների, Կանտի, Հեգելի գաղափարները, նոր ժամանակի փիլիսոփայությունը։
Փորձաքննադատությունը Հայաստանում
XIX դարի վերջերին-XX դարի սկգբներին հայ փիլիիսոփայության մեջ տարածվել է պոզիտիվիզմի 2-րդ ձևը՝ մախիզմը կամ փոր- ձաքննադատությունը (էմպիրիոկրիտիցիզմ), որի խոշորագույն ներկայացուցիչը Երվանդ Ֆրանգյանն էր (1878-1928)։ Հետևելով Էռնստ Մախին և Ռիխարդ Ավենարիուսին՝ նա իր փիլիսոփայությունն անվանել է համադրական մոնիզմ, որի հիմքում այն դրույթն է, ըստ որի՝ սուբյեկտը և օբյեկտը, ֆիզիկականը և հոգեկանը համարժեք են՝ իբրև փորձի հավասար ու համազոր անդամներ։ Իմացաբանության մեջ համադրական մոնիզմը հոգու 3 հիմնական տարրերի՝ մտածողության, կամքի և զգացումի համադրությունն է։ Ֆրանգյանը մերժել է հասարակական կյանքի ու պատմության բացատրման իդեալիստական և մատերիալիստական տեսությունները։ Վերջիններիս նա հակադրել է պատմական ռեալիզմի տեսությունը, որը պատմական գործընթացը դիտում է իր ամբողջության մեջ, շեշտում և ճանաչում է դրանց «փոխպատկանելիությունն ու փոխազդեցությունը»։ Պատմական ռեալիզմի համար գոյություն չունեն տնտեսական, իրավական, գաղափարական երևույթներ առանձին-առանձին, այլ գոյություն ունեն գործընթացներ, որոնց մեջ զուգորդված են այս բոլոր տարրերը։ Ընդսմին, այդ տարրերի միջև գոյություն ունեն ոչ թե պատճառահետևանքային, այլ գործառութային հարաբերություններ։
XIX դարի վերջի հայ հասարակագիտական միտքը զարգացել է նահապետական և ավատատիրական հարաբերությունների հետագա քայքայման և հասարակական-տնտեսական նոր կացութաձևի ձևավորման, ազգի համախմբման պայմաններում։ 1880-ական թվականներին հայ իրականություն են թափանցել մարքսիզմի գաղափարները [արծարծվել են ազատամտական մամուլում («Մշակ», «Մուրճ», «Տարազ»)], որոնց տարածմանը նպաստել են Ստեփան Շահումյանը, Բոգդան Կնունյանցը, Սուրեն Սպանդարյանը, Ալեքսանդր Մյասնիկյանը և ուրիշներ։ Նրանք համոզված էին, որ մարքսիզմը «միակ ճշմարիտ» տեսությունն է, որի միջոցով հնարավոր է գիտականորեն բացատրել բնության, հասարակության և մտածողության զարգացման ընդհանուր օրինաչափությունները։ Հայաստանում խորհրդային կարգերի հաստատումից (1920) հետո մարքսիզմը դարձել է պետության պաշտոնական գաղափարախոսությունը, այնուհետև ձեռք է բերել դոգմատիկական, սխոլաստիկական և ջատագովական բնույթ։
ԽՍՀՄ տիրապետության շրջանում
XX դարի 60-ական թվականներին ԽՍՀՄ-ում համեմատաբար բարենպաստ պայմաններ են ստեղծվել փիլիսոփայական մտքի զարգացման համար։ Դուրս չգալով մարքսիստական փիլիսոփայության շրջանակներից, բայց օգտվելով արևմտյան փիլիսոփայության նվաճումներից՝ խորհրդահայ հեղինակներն ստեղծել են ուշագրավ տեսություններ։ Նշանակալի է հայ փիլիսոփաների (Լևոն Աբրահամյան, Էդմոնդ Ավետյան, Էդվարդ Աթայան, Սեն Արևշատյան, Գեորգ Բրուտյան, Հենրի Գաբրիելյան, Համլետ Գևորգյան, Էդուարդ Մարգարյան, Ալեքսանդր Մանասյան, Հրաչիկ Միրզոյան, Կարեն Սվասյան, Հրաչիկ Շաքարյան, Վազգեն Չալոյան և ուրիշներ) ավանդը իմացաբանության, տրամաբանության, նշանագիտական, մշակութաբանական, փիլիսոփայապատմական, գեղագիտական, մեթոդաբանական և այլ հարցերի մշակման ասպարեզում։ 1950-1960-ական թվականներից սկսվել է նաև ազգային փիլիսոփայության պատմության ուսումնասիրությունը, աշխարհաբարի են փոխադրվել և ռուսերեն թարգմանվել բազմաթիվ բնագրեր, լույս են տեսել մենագրություններ, հոդվածներ, որոնց մեջ բացահայտվել են հայ փիլիսոփայական մտքի զարգացման օրինաչափություններն ու առանձնահատկությունները։ Մասնավորապես, Էդմոնդ Ավետյանի աշխատությունները վերաբերում են լեզվաբանության մետաֆիզիկական փիլիսոփայության հարցերին, իմաստի և արտահայտության, լեզվական միավորների բնույթին («Լեզվաբանական նշանի բնույթը», ռուսումնական, 1968, «Նշանագիտություն և լեզվաբանություն», ռուսումնական, 1979, և այլն), նա հայկական նշանագիտության հիմնադիրներից է։ Հայ փիլիսոփայության պատմության ուսումնասիրության ասպարեզում նվաճումներն ի մի բերելու առումով կարևոր դեր են կատարել «Հայկական սովետական հանրագիտարանը» (1974-1987) և հետագա հանրագիտական հրատարակությունները։
Հայաստանի Հանրապետության անկախացումից հետո
Խորհրդային Միության փլուզումից և ՀՀ-ի անկախության վերահաստատումից հետո նոր հեռանկարներ են բացվել հայ մշակույթի և փիլիսոփայական մտքի զարգացման համար։ Փիլիսոփայության բնագավառի նոր հետազոտություններ են կատարվում ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի Փիլիսոփայության, իրավունքի և սոցիոլոգիայի ինստիտուտում, Երևանի պետական համալսարանում, Մատենադարանում, բուհերի համապատասխան ամբիոններում, կազմակերպվում են միջազգային գիտաժողովներ, ստեղծվում բուհ, դասագրքեր և ուսումնական ձեռնարկներ, գիտամեթոդական գրականություն, բառարաններ։
Երևանի պետական համալսարանի փիլիսոփայության և սոցիոլոգիայի ֆակուլտետներում, ԵՊՀ-ի և ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի ասպիրանտուրաներում պատրաստվում են երիտասարդ մասնագետներ։ Փիլիսոփայական հոդվածներ են հրապարակվում «Լրաբեր հասարակական գիտությունների», «Պատմա-բանասիրական հանդես», «Բանբեր Երևանի համալսարանի» և այլ հանդեսներում։ Հրատարակվել են բազմաթիվ գրքեր, մենագրություններ, ուսումնական ձեռնարկներ (Համլետ Գևորգյան, «Ազգ, ազգային պետություն, ազգային մշակույթ», 1997, «Ազգային մշակույթը պատմության փիլիսոփայության տեսանկյունից», ուսումնական, 1992, Սեյրան Զաքարյան, «Գրիգոր Տաթևացի», 1998, «Գարեգին Նժդեհ», 2001, «Հայկական Վերածննդի հարցը», 2006, Էդվարդ Հարությունյան, «Անցումային հասարակությունը որպես տրանսֆորմացիոն գործունեության համակարգ», 2001, «Ազգային ինքնություն և կյանքի մշակույթ», 2004, Միրզոյան Հրաչիկ, «Հովհաննես Մրքուզ Ջուղայեցի», 2001, «Գրիգոր Նարեկացու բառաստեղծական արվեստը», 2006, Հրաչիկ Շաքարյան, «Փիլիսոփայությունը ստեղծագործության գաղտնիքների որոնումներում», 2002, «Սոցիալ-հոգեբանական տեղաշարժերը վերափոխվող Հայաստանում», 2004, Հովսեփյան Արամայիս, «Հասարակական հարաբերությունների վերարտադրության սոցիալ-փիլիսոփայական պրոբլեմները», 2006, Աբրահամյան Լևոն, «Նամակներ մեծ բարոյախոսների մասին», 2007, Բրուտյան Գեորգ, «Ակնարկներ մետատեսության մասին», 2008, և այլն)։
Կատեգորիա:Հայ փիլիսոփայություն
Սարայլի (գյուղ, Բլագովարսկի շրջան)
Սարայլի (Сарайлы, Һарайлы), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բլագովարսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 263 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բլագովարսկի շրջանի բնակավայրեր
Եվգենի Բելոենկո
Կենսագրություն
Եվգենի Բելոենկոն ծնվել է 1947 թվականի նոյեմբերի 9-ին Մուրմանսկում՝ զինծառայողի ընտանիքում ։ 1972 թվականին ավարտել է Մինսկի պետական բժշկական ինստիտուտը։ 1975 թվականից Բելոենկոն աշխատել է Բելառուսի վնասվածքաբանության և օրթոպեդիայի գիտահետազոտական ինստիտուտում՝ հասնելով մինչև նրա տնօրենի պաշտոնը ։
Գիտական գործունեություն
Եվգենի Բելոենկոն ռևմաօրթոպեդիկ հիվանդությունների, կոտրվածքների, մարզական վնասվածքների ախտորոշման և վիրաբուժական բուժման բնագավառներում ավելի քան 200 գիտական աշխատության, 21 գյուտի, 2 մենագրության հեղինակ է։ Բացի այդ, հոդերի ամրությունը բարելավելու համար նա ստեղծել է նոր դեղամիջոցներ։ 1992 թվականին Բելոենկոն պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսությունը, իսկ 1998 թվականին նրան շնորհվել է Բելառուսի վաստակավոր բժշկի կոչում։ 2000 թվականին ընտրվել է Բելառուսի գիտությունների ազգային ակադեմիայի թղթակից անդամ, իսկ 2003 թվականին՝ ակադեմիկոս ։
Սափուձվրեբի
Սափուձվրեբի (საფუძვრები), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Քվեմո Քարթլիի մարզի Թեթրի Ծղարոյի շրջանում ։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 1260 մետր բարձրության վրա։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 27 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Թեթրի Ծղարոյի շրջան
Դիլան Ստորին
Դիլան Ստորին, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խարզանի գավառակում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Songs About Jane
«Songs About Jane», ամերիկյան Maroon 5 խմբի դեբյուտային ստուդիական ալբոմն է։ Այն թողարկվել է 2002 թվականի հունիսի 25-ին Octone Records և J Records լեյբլների կողմից։ Ալբոմը ամերիկյան Billboard 200 հիթ շքերթում զբաղեցրել է 6-րդ հորիզոնականը, սակայն գլխավորել է Ավստրալիայի, Արգենտինայի, Ֆրանսիայի, Իռլանդիայի և Նոր Զելանդիայի հիթ շքերթները ։ Ալբոմի «This Love» երգը 5-րդ հորիզոնականն է զբաղեցրել Billboard Hot 100 երգերի հիթ շքերթում , ինչպես նաև ստացել է Գրեմմի մրցանակ «Դուետի կամ խմբի լավագույն փոփ վոկալ կատարում» անվանակարգում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2002 ալբոմներ Կատեգորիա:Անգլալեզու ալբոմներ Կատեգորիա:Maroon 5 ալբոմներ
Ժանդարմերիա
Ժանդարմերիա (gens d’armes, զենքի մարդիկ), կամ ներքին զորքեր, ոստիկանություն, երկրի ներսում և բանակում անվտանգության գործառույթներ իրականացնող (դաշտային ժանդարմերիա կամ ռազմական ոստիկանություն) ռազմական կազմակերպություն։ Որպես կանոն, կազմակերպչական կերպով մտնում են ներքին գործերի նախարարության կազմի մեջ, իսկ որոշ պետություններում զինված ուժերի մաս են կազմում ։
Ժանդարմերիայի ռազմական կազմակերպությունը կայանում է բանակում առկա կազմավորումների կառուցվածքում։ Այսպիսի կազմավորումների հիմնական խնդիրներն են՝ ոստիկանությանը աջակցելը պետության իրավակարգի և ներքին անվտանգության ապահովման գործում, իրականացնել կառավարության անդամների, պետական օբյեկտների հատուկ բեռների պահպանությունը, ինչպես նաև կոնվենցիոն գործառույթներ։ Ժանդարմերիայի մասերը տարբեր ժամանակներում գոյություն են ունեցել մի շարք երկրներում, այժմ նույնպես գոյություն ունեն։ Որոշ պետություններում ժանդարմերիան նույնպես կատարում է ռազմական ոստիկանության գործառույթները։ Նման զորամասերի և ստորաբաժանումների զինծառայողները կոչվում են ժանդարմներ ։
Պատճառագիտություն
Ժանդարմերիա, ծագում է Gens d'armes, «զենքի մարդիկ» կամ «զինված շքախումբ», ապա Gent d'armes, բառախաղ է, որում Gent-ը ոչ միայն նշանակում է «մարդիկ», այլ նաև Gentil՝ «ազնիվ»՝ ակնարկելով ժանդարմերիայի սկզբնական կազմի ազնվականություն ընդգրկելու մասին։ Ի սկզբանե Ֆրանսիայի թագավորի «զինված շքախումբը», այսինքն՝ թագավորական լեյբգվարդիան, կազմված էր ծանր զինված ասպետներից։ Ռուսական կայսրությունում ժանդարմերիան ստեղծվել է 1792 թվականին Գաթչինում Ցեսարևիչ Պավել Պետրովիչի զորքերի կազմում, իսկ 1815-1918 թվականներին գոյություն է ունեցել գվարդիական դաշտային ժանդարմի էսկադրոնը ։
Ֆրանսիա
1791 թվականին ֆրանսիական հեղափոխական կառավարությունը՝ ոչնչացնելով նախկին երկրային ոստիկանությանը (Maréchaussée), կազմավորել է ժանդարմների կորպուսը՝ բանակներում և պետության ներսում կարգուկանոնի պահպանումը դիտարկելու և իրականացնելու համար։
Բրանդենբուրգ
«Մեծ կուրֆյուրստի» ժամանակ նրա գեներալ-ադյուտանտ Դուբիսլավ Գնեոմար ֆոն Նացմերը կազմել է մուշկետի վաշտը, որն ավելի ուշ՝ 1691 թվականին, վերածվել է «ժանդարմների գնդի»(Gensd’armes) ։
Ռուսական կայսրություն
1827 թվականին ստեղծվեց ժանդարմների առանձին կորպուս, այն գոյություն է ունեցել մինչև 1917 թվականը և վերացվել փետրվարյան հեղափոխությունից հետո ։
Հունաստան
Թագավորական ժանդարմերիա (Βασιλική Χωροφυλακή), ձևավորվել է Հունաստանում 1833 թվականին։
Բուլղարիա
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո, 1919 թվականի նոյեմբերի 27-ին ստորագրված Նյոյյան պայմանագրի համաձայն, բուլղարական զինված ուժերի թվաքանակը կրճատվել էր մինչև 33 հազար մարդ, սակայն ըստ պայմանագրի, թույլատրվել էր 10-հազարանոց ժանդարմերիայի ստեղծումը։ 1944 թվականի սեպտեմբերյան հեղափոխությունից հետո Հայրենական ճակատի կառավարությունը հայտարարեց ժանդարմերիայի լուծարման մասին։
Տերմինաբանությունը ներկայումս
Շատ պետություններում ժանդարմերիան, որպես ներքին գործերի նախարարությանը ենթակա ռազմականացված կառույց, հանդիպել և հանդիպում է տարբեր անուններով։
Օրինակ, ԽՍՀՄ ՆԳՆ ներքին զորքերը, փորձագետների կարծիքով, լիովին նման էին Ֆրանսիայի ազգային ժանդարմերիային և Իտալիայի կարաբիներներին ։
ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո նոր պետություններում ստեղծված ներքին զորքերը շարունակում էին կատարել ժանդարմերիայի գործառույթները, ինչի կապակցությամբ առաջարկվում էր դրանք վերանվանել ժանդարմերիա։ Օրինակ, 2012 թվականին Ուկրաինայում քննարկվում էր ներքին զորքերը ժանդարմերիայի վերանվանելու հարցը ։ Ներքին զորքերը ժանդարմերիայի վերանվանելու մասին համանման հարց է բարձրացվել Ղրղզստանի օրենսդիր մարմնում 2013 թվականին ։ Ղրղզստանի ներքին զորքերի հրամանատարի տեղակալը հաստատել է, որ իր գլխավորած զորքերը ժանդարմերիայի գործառույթ են իրականացնում ։
Ղազախստանում Ֆրանսիայի ազգային ժանդարմերիայի և Թուրքիայի ժանդարմերիայի հետ ՆԳՆ ներքին զորքերի գործառույթների նմանությունը հաստատվել է Ներքին գործերի նախարար Կասիմովի կողմից ազգային գվարդիայի անվանափոխության քննարկման ժամանակ ։
Ռուսաստանի Դաշնությունում, մինչև 2016 թվականը, ժանդարմերիայի անալոգը Ռուսաստանի Դաշնության ՆԳՆ ներքին զորքերն էին ։
ԱՊՀ որոշ պետություններում ներքին զորքերը տարբեր տարիներին վերանվանվել են ազգային գվարդիայի՝ նախկին գործառույթների լիակատար պահպանմամբ։
Տարբեր տարիներին հետխորհրդային տարածքում ներքին զորքերը գոյություն են ունեցել և գոյություն ունեն հետևյալ պետություններում՝
ՉԺՀ-ում ժանդարմերիայի անալոգը Չինաստանի Ժողովրդական զինված ոստիկանությունն է ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ոստիկանություն Կատեգորիա:Զինված ուժեր Կատեգորիա:Ֆրանսերեն բառեր և արտահայտություններ Կատեգորիա:Իրավապահ մարմիններ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի զինված ուժեր Կատեգորիա:Ռազմական տերմինաբանություն
Բերեզովատկա
Բերեզովատկա (Березуватка), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Ուստինովի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Իզրաիլևկա, Յազեր։ Հիմնադրվել է 1807 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Բերեզովատկա գյուղում բնակվում էր 441 մարդ։
Կուգալեպա
Կուգալեպա (Kugalepa), գյուղ Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Մուստյալա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 6 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Մուստյալա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Ջու Վոն
Ջու Վոն (주원, Մուն Ջու Վոն, ), հարավկորեացի դերասան։ Հայտնի է King of Baking, Kim Takgu, Ojakhyo Family, Bridal Mask, Good Doctor, Yong-pal, և Fatal Intuition հեռուստասերիալներում խաղացած իր դերերով։
Կենսագրություն
Մուն Ջու Վոնը ծնվել է Սեուլում, Հարավային Կորեայում։ Ընտանիքի ամենափոքր անդամն է, արտաքնապես նման է հորը, իսկ ֆիզիկական հատկանիշներով՝ մորը։
Երբ նա ութ տարեկան էր, նրա ծնողները ուղարկեցին նրան և իր եղբորը արտասահման՝ սովորելու ԱՄՆ-ում, սակայն, 7 ամիս անց նրանք վերադարձան Կորեա։ Ջու Վոնը նշում է. «Եթե ես իմանայի, ես մի փոքր ավել շատ կմնայի»։
Իր ներամփոփ բնավորության պատճառով, երբ նա միջնակարգ դպրոցի 7-րդ դասարանում էր սովորում, ծնողները քաջալերեցին  նրան միանալ խաղերին։ Նա միացավ  արվեստի և դրամայի ավագ դպրոցին,  իսկ ավելի ուշ բացահայտում է իր տաղանդը Կևոնի ավագ դպրոցի արվեստի բաժնում, այնուհետև շարունակում է կրթությունը Սոնգյունգվանի համալսարանի թատրոնի և արվեստի բաժնում։ 2013 թվականին Ջու Վոնը հայտարարեց, որ ցանկանում է շարունակել իր կրթությունը Կոնկուկ համալսարանում։
Երաժշտական դերասանական նախափորձեր (2006-2009)
Երաժշտության հանդեպ ունեցած իր սիրո շնորհիվ նա սկսեց ընդգրկվել Frees–ում, և շարունակեց հեռուստատեսային կատարումները SBS հեռուստաալիքիում, որպես մանկական հեռուստատեսային ծրագրերի անդամ։
Սկզբնական շրջանում, Ջու Վոնը փոխարինում էր Melchior դերը Spring Awakening-ում։ Այնուամենայնիվ, առաջին դերասարանը ով խաղացել է Melchior դերը թեղեց իր երաժշտական կարիերան, այդպիսով Ջու Վոնին հնարավորություն տալով հետագայում մասնակցել դրա ստեղծմանը։ Նրա Spring Awakening ներկայացումը գրավեց նրա ապագա գործակալության՝ Sim Entertainment  ուշադրությունը։
Հայտնվել փոքր էկրանին (2010-2013)
Ջու Վոնն առաջին անգամ հայտնվեց 2010 թվականին King of Baking, Kim Takgu  (հայտնի է նաև Bread, Love and Dreams անուններով ) հեռուստասերիալում, որպես հայտնի համբավով մարդու հակառակորդ։ King of Baking, Kim Takgu արձանագրեց բարձր դիտման վարկանիշ հասնելով մինչև   50%, վաստակելով «ազգային դրամա» կարգավիճակին։ 2011 թվականին նա մասնակցեց  KBS2 հեռուստատեսության կիրակնօրյա ընտանեկան դրամային  Ojakgyo Family, որպես հակառակորդ  Uee ( Քիմ Յու Չին)։ Դրաման պատմում է չորս եղբայների և Օջակգյո ֆերմայի մասին, և երկուսն էլ՝ Ջու Վոնը և  UEE–ն լինելով անփորց դերասաններ, գովեստի խոսքերի էին արժանանում։ Իր կերպարի՝ Hwang Tae-hee-ի համար, Ջու Վոնը արժանացավ « Լավագույն նոր դերասան» մրցանակին  KBS Drama Awards -ում։
Այնուամենայնիվ, Ջու Վոնի երրորդ նախագիծը Bridal Mask  նրան դարձրեց հանրաճանաչ։ Նա հիանալի կատարում էր իր երկու կերպարները՝ Lee Kwang՝ ճապոնական-կորեական ոստիկանապետ օրվա առաջին կեսին,  իսկ գիշերները՝  դիմակավոր հանցախմբի անդամ, ով կռվում էր Կորեայի անկախության համար, արժանանալով քննադատների և ունկնդիրների գովասանքին։ Bridal Mask հեռուստասերիալի  իր կերպարի համար 2012 թվականին արժանացել է Popularity Award և Excellence Award մրցանակներին KBS Drama Awards-ում։ Ջու Վոնը Bridal Mask  հեռուստասերիալում նկարահանվելու հետ միարժամանակ, սկսեց մասնակցել Կորեական հայտնի  1 Night 2 Days հեռուստածրագրին։
Վերադարձ երաժշտական, ֆիլմի և դրամայի աշխատանքին (2013-2014)
Չորս տարի անց՝ բացակայելով երաժշտական ասպարեզից, Ջու Վոնը վերադարձավ մասնակցելով  Ghost the Musical–ի  կորեական տարբերակին։ Ուշ 2013 թվականին նկարահանվեց ռոմանտիկ կատակերգությունում  Steal My Heart (հայտնի է նաև Catch Me) հակադրելով  Kim Ah-joong-ին։ Գրաֆիկի զբաղվածության պատճառով, նա հրաժարական տվեց 1 Night 2 Days-ից, կենտրոնանալով  իր դերասանական կարիերայի վրա։
2014 թվականի սկզբին, ՋուՎոնը հաստատեց որ նկարահանվելու է  Fashion King ֆիլմում:  Ֆիլմը հիմնված է հայտնի  webtoon-ի վրա նույն անունից, պատմելով մի ուսանողի մասին ով փորձում է գրավել դպրոցի ամենահայտնի աղջկա սիրտը, դառնալով ամենագեղեցիկ և ամենամոդայիկը ։  Ֆիլմը ցուցադրվեց նոյեմբերի 6-ին  2014 թվականին։
2014 թվականի վերջին Ջու Վոնը վերադառնում է փոքր էկրանին  Cantabile Tomorrow ֆիլմով, կորեայում ադապտացվել է որպես  Nodame Cantabile:
2015
Ջու Վոնի ամենավերջին դրաման՝ Յոնգ Փալ, ամենանահայտնի դերերից մեկի՝  Kim Tae-hee, Nielsen ratings-ում վարկանիշը հաջողության հասավ, մինչև 20.2 տոկոսի։ Այն նաև հաջորդաբար գերազանցեց  այլ շոուներում չորեքշաբթի-հինգշաբթի օրերի  վարկանիշում։  Արդյունքում, ցուցադրությունը համարվեց  տարվա ամենահայտնի կորեական հեռուստասերիալներից մեկը ։  Իր ֆիլմը Fatal Intuition, հայտնի է նաև  “That Guy” կամ “It’s Him” ցուցադրվեց կինոթատրոններում հոկտեմբերի 28-ին 2015 թվականին ։ Համաձայն Կորեական ֆիլմերի միությանը, ֆիլմը վաստակել է ավելի քան 1 միլիոն արժողությամբ տոմս վաճառելով։ Նոյեմբերի 3-ին դերասանը նաև հաղթեց «Most Influential Asian Award»-ում, որը ներկայացվեց Պեկինում։ Մրցանակաբաշխությունը ներկայանցում էր անձին կամ խմբային,  որ ամենամենամեծ  ազդեցությունն է թողել արվեստում։ Ջու Վոնը մասնակցել է հանդիսակարգին և ներկայացրել Կորեան։
2015 թվականի վերջին Ջու Վոնը պատրաստակամություն հայտնեց խաղալ չինական ռոմանտիկ հեռուստասերիալում "Love For You" կամ "Love Express": Նկարահանումները սկսվեց նոյեմբերին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի դերասաններ Կատեգորիա:Հարավկորեացի մոդելներ Կատեգորիա:Հարավկորեացի կինոդերասաններ Կատեգորիա:Հարավկորեացի երգիչներ Կատեգորիա:Հարավկորեացի հեռուստատեսային դերասաններ
Գվադիանա
Գվադիանա (Guadiana, Guadiana), գետ Իսպանիայում և Պորտուգալիայում։ Սկիզբ է առնում Լա Մանչա սարավանդից, առավելապես հոսում Նորկաստիլական սարահարթով, թափվում Ատլանտյան օվկիանոսի Կադիսի ծոցը։ Երկարությունը 820 կմ, ստորին հոսանքում նավարկելի է։ Գվադիանայի ափին է Բադախոս քաղաքը (Իսպանիա)։
Անվանում
Անտիկ դարաշրջանում լատիներեն անվանումը եղել է Anas, որը բառացի նշանակում էր «ջուր, գետ». արաբներն այն ընդունեցին որպես հատուկ անուն և և ավելացրին վադի «գետ» բառը, այսպիսով, անվանումը (իսպաներեն՝ Guadiana) նշանակում է «Գետ գետ» ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի գետեր Կատեգորիա:Պորտուգալիայի գետեր Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոսի ավազանի գետեր Կատեգորիա:Սահմանային գետեր
Ահմեդ Ջավադ
Ջավադ Մեհեմմեդալի օլի Ախունդզադե (Cavad Məhəmmədəli oğlu Axundzadə, ), ադրբեջանցի բանաստեղծ, թարգմանիչ, Ադրբեջանի գրողների միության անդամ (1934), պրոֆեսոր ;
Ադրբեջանի օրհներգի խոսքերի հեղինակը Ահմեդ Ջավադն է։
Կենսագրություն
Ահմեդ Ջավադը ծնվել է 1892 թվականի մայիսի 5-ին Շամքիրի շրջանի Սեյֆելի գյուղում։ Ջավադն իր առաջին կրթությունը ստացել է գյուղում երեք տարի և սովորել է արաբերեն և պարսկերեն։ Սա նրա առաջին և վերջին կրթությունն էր Շամքիրում։ Երբ նա յոթ տարեկան էր, նա կարողացավ կարդալ Ղուրանը։ Հոր մահից հետո նա 1906 թվականին տեղափոխվել է Գանձակ իր մոր հետ։ Ահմեդ Ջավադը ընդունվել է Ելիզավետպոլի ճեմարան 1906 թվականին։ Ահմեդ Ջավադը սովորել է ճեմարանում 6 տարի և ավարտել է 1912 թվականին։ Նա իր մանկավարժական գործունեությունը սկսեց 1913 թվականին Գանձակի աղջիկների թիվ 1 դպրոցում ՝ որպես առաջին պաշտոնական ուսուցիչ ։
Ահմեդ Ջավադի բանաստեղծությունների առաջին գիրքը լույս է տեսել 1916 թվականն ՝Բաքվում։ Գրքի հրատարակման պահին բանաստեղծը գտնվում էր Բաթումում։
Ահմեդ Ջավադը մասնակցել է Բալկանյան պատերազմին 1912-1913 թվականներին։ Բանաստեղծը 1914 թվականից աշխատել է «Բաց խոսք» թերթի թղթակից։ Այդ ժամանակ Մամեդ Էմին Ռասուլզադեն օգնել է հրատարակել նրա գործերը։ 1916 թվականին «Բաց խոսք» թերթում տպագրվել է բանաստեղծի «Երկու թշնամի» պատմվածքը ։
Առաջին համաշխարհային պատերազմը հատուկ փուլ է կազմակերպել Ահմեդ Ջավադի ստեղծագործության մեջ ։
Ահմեդ Ջավադը նաև քաղաքական կյանքում ակտիվ էր Ադրբեջանի Ժողովրդավարական Հանրապետության օրոք։ Ադրբեջանի օրհներգի խոսքերի հեղինակն է։
Նրան ձերբակալել են 1937 թվականի հունիսի 4-ին ՝միաժամանակ իր ուսուցիչը Հուսեյն Ջավիդին և նրա ուսանողինը Միքաել Մուշֆիգին։ Ահմեդ Ջավադը սպանվել է Բաքվում 1937 թվականի հոկտեմբերի 12-ին։ 1955 թվականին բանաստեղծը արդարացվել է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի Ժողովրդավարական Հանրապետություն Կատեգորիա:Ադրբեջանցի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ադրբեջանցի գրողներ Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ Կատեգորիա:Խորհրդային թարգմանիչներ Կատեգորիա:Խորհրդային խմբագիրներ Կատեգորիա:Ադրբեջանի պետական մանկավարժական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Մադագասկարյան վահանաոտ կրիա
Մադագասկարյան վահանաոտ կրիա, սողունների դասի կողքավիզ կրիաների ենթակարգին պատկանող ողնաշարավոր կենդանի, որը գրանցված է միջազգային կարմիր գրքի մեջ, որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ։
Համարվում է Աֆրիկայի հարավում գտնվող Մադագասկար կղզու էնդեմիկ կենդանատեսակ ։
Տարածվածություն և կենսակերպ
Մադագասկարյան վահանաոտ կրիաները հայտնաբերվել են միայն Մադագասկար կղզում և համարվում են աֆրիկյան այս կղզու էնդեմիկ կենդանատեսակ։ Ապրում են կղզու արևմտյան և հյուսիսային շրջաններում, հիմնականում՝ գետի ավազաններում։
Նախընտրում է բնակվել հարթավայրային տարածքներում, սակայն, որպես չափանիշ ապրում է ծովի մակարդակից մինչև 800 մետր բարձրություններում։
Մադագասկարյան վահանաոտ կրիան ցերեկային կենսակերպ վարող սողուն է։ Սնվում է փոքրիկ ձկներով, երկկենցաղներով, կակղամորթներով, իսկ ավելի հաճախ՝ հոդվածոտանիներով։
Նկարագրություն
Մադագասկարյան վահանաոտ կրիան միջին չափի սողուն է։ Մարմնի ընդհանուր երկարությունը կազմում է միջինում 50 սմ։
Սրա հետ մեկտեղ կողքավիզ այս կրիան ունի բավականին ծանր քաշ և կշռում է շուրջ 15 կգ։ Ընդհանուր հաշվով այս կրիան ունի մարմնի մուգ գունավորում և մաշկում գերակայում է մելանինը։ Ալբինոս առանձնյակներ գրեթե չեն հանդիպում։
Գունավորումը թույլ է արտահայտված փորի հետին շրջանում։ Առջևի և ետին վերջույթները համաչափ են և նույնագույն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մադագասկարի էնդեմիկ կենդանիներ Կատեգորիա:Կրիաներ
Զրոյական կիլոմետր
Զրոյական կիլոմետր (Kilometre Zero (km 0), point zéro), ճանապարհային հեռավորությունների հաշվարկի սկզբնակետը։ Աշխարհի շատ երկրներում զրոյական կիլոմետրը նշվում է հատուկ նշանով մայրաքաղաքի կենտրոնում կամ այլ քաղաքներում այն դեպքում, եթե ճանապարհը չի անցնում մայրաքաղաքով։ Զրոյական կիլոմետրը ընդգծվում է ցուցանակով կամ գետնին պատկերված նշանով, երբեմն նաև արձանով, պատմական կարևորություն ներկայացնող պատմամշակութային վայրով` պալատ, աշտարակ, կամուրջ կամ հասարակ բնակելի տուն։ Զրոյական կիլոմետրը հաճախ նշվում է քաղաքային գլխավոր փոստային բաժանմունքում։ Որոշ երկրներում զրոյական կիլոմետրը կոչվում է «զրոյական կետ»։
Անտիկ ժամանակաշրջանում այսպիսի խորհրդանիշի դեր էր կատարում հին Հռոմի «ոսկե քարը» (Milliarium Aureum), որի մի մասը պահպանվել է մինչև մեր օրերը։ Հենց այդ քարն է առիթ դարձել մեր օրերում անգամ լայնորեն կիրառվող նշանավոր խոսքի. «Բոլոր ճանապարհները տանում են Հռոմ»։ Ներկայումս զրոյական կիլոմետրեր կարելի է տեսնել ինչպես Եվրոպայի շատ քաղաքներում, այնպես էլ նրա սահմաններից դուրս։ Հաշվարկի համանման նշան է կիրառվում Նորմանդիայի Սենտ Մեր Էգլիզ քաղաքում. նրա հարևանությամբ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ վայրէջք է կատարել է ԱՄՆ-ի ռազմաօդային 82-րդ դիվիզիան։
Իսրայել
Հռոմեական ժամանակաշրջանից Երուսաղեմի հին քաղաքի հրապարակում կանգնեցված է եղել սյուն, որից հաշվարկվել է տարբեր քաղաքներից ունեցած հեռավորությունը։ 20-րդ դարում զրոյական կիլոմետրը հայտնվել է Երուսաղեմում` Յաֆֆյան դարպասների մոտ։ 1898 թվականին պատի մեջ տեղադրվել է հուշաքար` ի պատիվ գերմանական Վիլհելմ II կայսեր։ Պաղեստինում բրիտանական կառավարման ժամանակ այդ նշանը հեռացվել է։ Ներկայումս զրոյական կիլոմետրը նշող որևէ խորհրդանիշ չկա։
Ռուսաստան
Դեռևս 1714 թվականից Ռուսաստանի ճանապարհների զրոյական կետ էր համարվում Սանկտ Պետերբուրգում փոստի գլխավոր շենքը, որտեղ տեղադրված է զրոյական վերստերը մատնանշող մարմարե հուշասյուն։ Վերստերի նշանների մինչև օրս կարելի է հանդիպել Պետերգոֆում և Պետերբուրգի Կիևյան մայրուղում։
Սլովակիա
Բրատիսլավայի զրոյական կիլոմետրը կրում է «Բրատիսլավայի միջօրեական» պատմական անվանումը։
Ուկրաինա
Ուկրաինայում զրոյական կիլոմետրը գտնվում է Կիևի Անկախության հրապարակում (Майда́н Незале́жности):
Բելառուս
1998 թվականին Մինսկի Հոկտեմբերյան հրապարակում տեղադրվել է զրոյական կիլոմետրի հուշանշանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նշաններ Կատեգորիա:Քարտեզագրություն Կատեգորիա:Աշխարհագրություն Կատեգորիա:Ճանապարհներ Կատեգորիա:Չափումներ
(5786) Տալոս
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 1,081479 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 0,1874 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 1,9756 ա. մ., իսկ Երկրի ուղեծրին Տալոս աստերոիդը նվազագույնը մոտենում է 0,1891 ա. մ. հեռավորության վրա ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 410,8 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,876349 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 23,23° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1991 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ռոբերտ ՄաքՆոտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ապոլոնի ընտանիքի աստերոիդներ
Կարապետ Հարություն Դաուդյան
Կարապետ-Հարություն Դաուդյան, Լեռնալիբանանի առաջին մութասարիֆ-կուսակալ։
Կենսագրություն
Կարապետ-Հարություն Դաուդյանը ծնվել է 1816 թվականին Կոստանդնուպոլսում, հայ կաթոլիկ էր։ Սովորել է Եվրոպայում։ Իրավաբանական գործունեության հետ միաժամանակ զբաղվել է հետազոտական աշխատանքներով։ Հեղինակել է մի քանի ուսումնասիրություններ, ընտրվել Բեռլինի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամ, ստացել Վիեննայի համալսարանի իրավաբանական գիտությունների դոկտորի աստիճան։ Մինչև մութասարիֆ նշանակվելը եղել է դիվանագիտական աշխատանքի Պրուսիայում և Ավստրիայում։ Եղել է զարգացած և կրթված անձնավորություն, ծանոթ եվրոպական քաղաքական կյանքին և մշակույթին։ Համարվել է ժամանակի Օսմանյան կայսրության ամենալուսավոր դեմքերից մեկը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1816 ծնունդներ Կատեգորիա:1873 մահեր Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլիս քաղաքում ծնվածներ
Լուսին Ամարա
Լուսին Ամարա, իսկական անուն-ազգանունը՝ Թագուհի Արմաղանյան (Lucine Amara, ), ծագումով հայ, ամերիկյան օպերային երգչուհի (սոպրանո), Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն օպերայի մեներգչուհի ։
Կենսագրություն
Լուսինե Ամարան ծնվել է 1925 թվականի մարտի 1-ին, ԱՄՆ-ի Հարթֆորդ քաղաքում, կոշկակար Ջորջ Արմաղանյանի և Ադրիան Ղազանչյանի ընտանիքում ։ Ամարան մանուկ հասակից երգել է Սան Ֆրանցիսկոյի հայկական եկեղեցում։ Այնտեղ էլ նա ավարտել է երաժշտական դպրոցի ջութակի և դաշնամուրի դասարանը։ Նրա համերգային դեբյուտը կայացել է 1946 թվականին «War Memorial Opera House»-ում։ Սովորել է Արևմուտքի երաժշտական ակադեմիայում, Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանում։ 1948 թվականին Լոս Անջելեսի երաժշտական մրցույթում շահել է 1-ին մրցանակ։ 1940-1949 թվականներին երգել է Սան Ֆրանցիսկոյի հայկական եկեղեցում։
1950 թվականին ընդունվել է Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն օպերա, հետագայում դարձել է նրա «աստղերից»։ Կատարել է շուրջ 60 դերերգ՝ Դոննա Էլվիրա (Վոլֆգանգ Մոցարտի «Դոն Ժուան»), Աիդա, Դեզդեմոնա (Ջուզեպպե Վերդիի «Աիդա», «Օթելլո»), Միմի, Տոսկա, Չիո Չիո-Սան (Ջակոմո Պուչչինիի «Բոհեմ», «Տոսկա», «Չիո Չիո-Սան») և այլն։ Հանդես է եկել նաև համերգներով, կատարել սոպրանոյի երգամասերը Լյուդվիգ վան Բեթհովենի «Իններորդ սիմֆոնիայում» և Ջուզեպպե Վերդիի «Ռեքվիեմում»։
Համերգային ծրագրերում ընդգրկել է նաև հայկական երգեր՝ Կոմիտասի «Կռունկ», «Դլե Յաման», Ռոմանոս Մելիքյանի «Վարդը» և այլն։ Ամարան հանդես է եկել աշխարհի լավագույն բեմահարթակներում, նրա երգարվեստը բարձր է գնահատվել միջազգային մամուլում։ 1965 և 1991 թվականներին Աիդայի դերերգով և մենահամերգներով Ամարան ելույթներ է ունեցել Երևանում։
Թոշակի անցնելուց հետո, դարձել է Նյու Ջերսիի օպերային թատրոնի խորհրդական և վարպետության դասեր է տվել ԱՄՆ-ում, Կանադայում և Մեքսիկայում։ 2005 թվականին եղել է «Մուզիկա Բելլա» նվագախմբի համերգային ծրագրի հատուկ հյուրը ։
Նյու Յորքի Մետրոպոլիտեն օպերային թատրոնի առաջատար երգչուհի Լուսին Ամարային (սոպրանո) նշանավոր ջութակահար Իսահակ Շտերնն անվանել է «Երգող ջութակ»։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ սոպրանոներ Կատեգորիա:Ամերիկահայ օպերային երգչուհիներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգչուհիներ Կատեգորիա:20-րդ դարի օպերային երգչուհիներ Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կամենկա (գյուղ, Վիբորգսկի շրջան)
Կամենկա (Каменка), գյուղ Ռուսաստանի, Լենինգրադի մարզի Վիբորգսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 5523 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1348 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Վիբորգսկի շրջանի բնակավայրեր
Աբրահամ
Աբրահամ (אַבְרָהָם‎, հին հունարեն՝ Ἀβραάμ,, ابراهيم‎‎‎ (Իբրահիմ)), աստվածաշնչյան գործիչ, բազմաթիվ ազգերի նախահայր (Ծննդոց 17։4), Ջրհեղեղից հետո հրեական երեք նահապետներից առաջինը, առաջին հրեան և ամբողջ հրեական ազգի նահապետը, սերվում է Նոյի որդի Սեմից։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Կերպարներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հին Կտակարանի անձինք Կատեգորիա:Գիրք Ծննդոց Կատեգորիա:Աստվածաշնչյան մարգարեներ Կատեգորիա:Կրոնի հիմնադիրներ
Ժողովածու (1782)
Ժողովածու (1782), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 1782 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1652-1654 թվականներին Հակոբ Տյուրիկցի գրիչի կողմից Կոզլովում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 21,4X15 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 179 թերթից։ Գրված է երկսյուն, նոտրգրով։ Ունի կիսախորան մանրանկարներ։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ սպիտակ և կապույտ կտավ։ Հիշատակարաններ՝ գրչի 114բ, 121բ, 170ա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Պաբլո Մաֆեո
Կենսագրություն
Ծնվել է Սան Խուան Դեսպիում (Բարսելոնա, Կատալոնիա)։ 2003 թվականին միացել է Էսպանյոլի երիտասարդական թիմին։ 2013 թվականի ապրիլի 7-ին 15 տարեկան հասակում կատարել է նորամուտը «Էսպանյոլ Բ-ի» կազմում՝ դուրս գալով փոխարինման Սեգունդա Բ-ի՝ «Կոնստանցիա» ակումբի դեմ խաղում (1։0) ։
«Մանչեսթեր Սիթի»
2013 թվականի հուլիսի 3-ին Պաբլո Մաֆեոն իր հայրենակից Մանու Գարսիայի հետ միասին տեղափոխվել է «Մանչեսթեր Սիթի» ։
2015 թվականի օգոստոսի 29-ին ակումբի մարզիչ Մանուել Պելեգրինին Մաֆեոյին հրավիրել է մասնակցելու «Ուոթֆորդի» դեմ խաղին (2։0), բայց այդպես էլ խաղադաշտ դուրս չի եկել ։ Հետագայում նա ևս մի քանի անգամ հայտնվել է պահեստայինների նստարանին, և դրանից բացի երիտասարդական թիմի կազմում մասնակցել է ՈՒԵՖԱ երիտասարդական լիգային։
2016 թվականի օգոստոսի 24-ին Մաֆեոն կատարել է նորամուտը «քաղաքացիների» կազմում Չեմպիոնների Լիգայի որակավորման փուլի՝ «Ստյաուայի» դեմ խաղում (1։0) ։ Հոկտեմբերի 26-ին Պաբլոն անցկացրել է երկրորդ հանդիպումը ակումբի կազմում՝ մասնակցելով Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի խաղարկության «Մանչեսթր Յունայթեդի» դեմ խաղին (0։1) ։
«Ժիրոնա»
2016 թվականի հունվարի 13-ին Մաֆեոն, «Մանչեսթեր Սիթիի» հետ նոր եռամյա պայմանագիր կնքելուց հետո, վարձավճարով միացել է Սեգունդայում հանդես եկող «Ժիրոնային» մեկ տարի ժամկետով ։ Փետրվարի 7-ին նա կատարել է նորամուտը չափահասների մակարդակում՝ փոխարինելով Բորխա Գարսիային «Խիմնաստիկի» դեմ խաղում (1։1)։
Դեկտեմբերի 27-ին հայտնի է դարձել, որ Մաֆեոն երկրորդ անգամ վարձավճարային հիմունքներով վերադարձել է «Ժիրոնա»՝ սկսած հունվարի 1-ից ։ 2017 թվականի ապրիլի 15-ին նա հեռացվել է խաղադաշտից «Տեներիֆեի» դեմ խաղում (3։3) ։ Մայիսի 28-ին «Խիմնաստիկի» դեմ խաղի (1։3) առաջին րոպեին նա խփել է իր առաջին գոլը պրոֆեսիոնալ կարիերայում։
2017 թվականի հուլիսի 31-ին Մաֆեոն երրորդ անգամ վարձավճարով տեղափոխվել է «Ժիրոնա», որը անցել էր Իսպանիայի առաջնություն ։
«Շտուտգարտ»
2018 թվականի մայիսի 14-ին Մաֆեոն դարձել է «Շտուտգարտ» ակումբի լիարժեք խաղացող ։ Մամուլի տվյալներով՝ տրանսֆերի արժեքը կազմել է 9 միլիոն եվրո։
Վարձավճարով «Ժիրոնայում»
2018 թվականի ամռանը Պաբլո Մաֆեոն մեկ տարվա վարձավճարային հիմունքներով վերադարձել է «Ժիրոնա», որը դուրս էր մնացել է Պրիմերայից և հանդես էր գալիս Սեգունդայում։
Ակումբային վիճակագրություն
2017 թվականի օգոստոսի 6-ի տվյալներով
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանացի ֆինանսիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ Կատեգորիա:Մանչեսթեր Սիթիի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ժիրոնայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Շտուտգարտի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Էսպանյոլի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Դիմսարիկ
Դիմսարիկ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խարզանի գավառակում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աերոֆոններ
Աերոֆոններ (փողային), երաժշտական գործիքների խումբ, որոնց ձայնի աղբյուրը թաղանթ կամ լար չունեցող օդի թրթիռն է հանդիսանում։ Այդպիսի գործիքներ են` ֆլեյտան, կլառնետը, հոբոյը, ֆագոտը, սաքսոֆոնը և այլն։
Զակս-Խորնբոստել համակարգը նրանց վերագրում է 4 համարը։ Այնուհետև նրանք բաժանվում են `
Ջուլիան Բիզանտին
Ջուլիան Սարգիս Բիզանտին (Julian Sarkis Byzantine, ), բրիտանահայ դասական կիթառահար, որը ելույթ է ունեցել ամբողջ աշխարհում, մասնավորապես Քարնեգի հոլում, Թագավորական փառատոնային դահլիճում, Եղիսաբեթ թագուհու դահլիճում, Ուիգմոր հոլում, Սիդնեյի օպերային թատրոնում ։
Կենսագրություն
Ծնվել է Լոնդոնում, Կառլ Բիզանտինի և Մեյվիս Բեսսի Հարիսի ընտանիքում ։ ծագումով հայ է։ 21 տարեկանում նա նշանակվել է Երաժշտության թագավորական քոլեջի պրոֆեսոր (հաջորդել է Ջոն Ուիլյամսին), որը տվյալ պահին այդ պաշտոնին արժանացած ամենաերիտասարդ անձնավորությունն էր։ Այժմ նա ապրում է Ավստրալիայում, որտեղ դասական կիթառի ուսուցման ղեկավար է Գրիֆիթ համալսարանի Քուինսլենդ կոնսերվատորիայում ։
Ջուլիան Բիզանտինն աշխարհի ամենահայտնի դասական կիթառահարներից է։ Նա ելույթներ է ունեցել 76 երկրների ամենահեղինակավոր երաժշտական սրահներում։ Նրան մամուլում հաճախ են հիշատակում իր արտիստիզմի, անհատական ոճի և վիրտուոզության համար ։
Ջուլիան Բիզանտինը համերգներով ելույթներ է ունեցել Եվրոպայի, Ասիայի, Ավստրալիայի և Նոր Զելանդիայի խոշոր նվագախմբերի հետ, ներառյալ Թագավորական ֆիլհարմոնիկ նվագախումբը, Շոտլանդական կամերային նվագախումբը, Բիրմինգհեմի սիմֆոնիկ նվագախումբը և BBC-ի սիմֆոնիկ նվագախումբը։ Նա լայն ժողովրդականություն է ձեռք բերել Բրիտանական խորհրդի լայնածավալ միջազգային համերգային շրջագայությունների, ինչպես նաև ռադիո- և հեռուստատեսային ելույթների միջոցով ամբողջ աշխարհում։ Իր կարիերայի սկզբում կիթառի ասպարեզում նրա հայտնի դառնալը լայնորեն վերագրվում է եզակի հեռուստատեսային վավերագրական ֆիլմին, որին նա հրավիրել էր ներկայացնելու Էյտոր Վիլլա-Լոբոսի կյանքն ու կիթառային երաժշտությունը։ Մեծ Բրիտանիայի առաջատար հեռուստատեսային ցանցերից մեկի՝ Thames Television-ի մեծ ճանաչում ձեռք բերած այս ֆիլմը հեռարձակվել է աշխարհի շատ երկրներում ։
Ժամանակակից երաժշտության ոլորտում Ջուլիան Բիզանտինը համագործակցել է այնպիսի նշանավոր կոմպոզիտորների հետ, ինչպիսիք են Պիեռ Բուլեզը, Փիթեր Մաքսվել Դեյվիսը և Փիթեր Սքալթորփը ։
Նախասիրություններ
Ջուլիան Բիզանտինը չինական ճենապակու հավաքորդ է, հնագիտության, թենիսի սիրահար ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բրիտանացիներ հայկական սերմամբ Կատեգորիա:Ապրող անձինք Կատեգորիա:Դասական կիթառահարներ
Անսոատեգի
Նահանգի պաշտոնական լեզուն իսպաներենն է։ Տարածված կրոնը կաթոլիկ քրիստոնեությունը։
Նահանգի տարածքը կազմում է 43 300 կմ²։ Համարվում է Վենեսուելայի 6-րդ ամենամեծ նահանգը։ Բնակչությունը ըստ 2011 թվականի մարդահամարի տվյալների, կազմում է 1 469 747 մարդ։ Համարվում է 7-րդ ամենաշատ բնակչություն ունեցող նահանգը։
Բնակչության խտությունը՝ 33,94 մարդ/կմ²։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վենեսուելայի նահանգներ Կատեգորիա:1909 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Սաղրաշենի
Սաղրաշենի (საღრაშენი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Քվեմո Քարթլիի մարզի Թեթրի Ծղարոյի շրջանում ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 176 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Թեթրի Ծղարոյի շրջան
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Շամշուլդա)
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի նաև՝ (Սուրբ Փրկիչ եկեղեցի), Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցի, գտնվում է Վրաստանի Քվեմո Քարթլիի մարզի Թեթրիծղարոյի շրջանում, վարչական կենտրոն Թեթրիծղարո քաղաքից 2 կմ՝ հարավ-արևելք, հայաբնակ Շամշուլդա գյուղում, կառուցվել է 19-րդ դարում։
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու մասին տեղեկություններ կան թե՛ Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու Վրաստանի և Իմերեթի թեմի արխիվներում, թե՛ այն ժամանակվա հրապարակված մամուլի նյութերում։
Ըստ վերոնշված տեղեկություններից պարզում ենք որ, գյուղում գործել է մեկ քարաշեն եկեղեցի, որը ունեցել է 219 ծխական և հոգևորական, նաև կան տեղեկություններ որ եկեղեցուն կից եղել է գերեզմանատուն։ Որոշ վավերագրերում այս եկեղեցին հիշատակվում է նաև Սուրբ Աստվածածին անվամբ։
Եկեղեցու հարավային պատի տակ կա մի շիրմաքար, որի վրա կա հետևյալ արձանագրությունը․
Այս արձանագրությունից հասկանում ենք, որ եկեղեցին հիմնադրվել է Պետրոս քահանա Արարատյանի աջակցությամբ։ Եկեղեցին բազիլիկ քարաշեն կառույց է, կառուցված տուֆ տեսակի քարից, իսկ չափսերն են (14,35 x 7) մետրր։ Եկեղեցին ունի մեկ մուտք հարավային կողմից։
Եկեղեցու հոգևոր կազմը եղել է՝ Սարգիս քհն. Տեր-Գրիգորյանը, Կարապետ քհն. Տեր-Գրիգորյանը և Հովսեփ քհն. Արարատյանցը։
Խորհրդային անաստվածության տարիներին եկեղեցին օգտագործվել է որպես պահեստ։
Արդեն իսկ հետխորհրդային տարիներին հայ ազգի ռուսաստանաբնակ բարերար Գուրգեն Հովհաննիսյանի աջակցությամբ եկեղեցին վերանորոգվում է, իսկ 2008 թվականի փետրվարի 22-ին ձեռամբ Վիրահայոց թեմի առաջնորդ Գերաշնորհ Տեր Վազգեն եպիսկոպոս Միրզախանյանի վերաօծվեց է եկեղեցին որպես Սուրբ Աստվածածին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ Կատեգորիա:Վանքեր Կատեգորիա:Հայ Առաքելական Եկեղեցի Կատեգորիա:Վրաստանի հայոց թեմ
Լենևկա (Վյատկայի վտակ)
Լենևկա (Леневка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Օմուտինսկի շրջանում, Կիրովի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Վյատկա գետի աջ ափին՝ 1170 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 15 կմ է։
Գետի ակունքը գտնվում է անտառներում, Լեսնիե Պոլյանի գյուղից 11 կմ հարավ-արևելք։ Գետը հոսում է հյուսիս-արևմուտք, անմարդաբնակ անտառային վայրում։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Կամսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վյատկա, գետի ենթաավազանը՝ Վյատկա։ Գետի ավազանը՝ Կամա ։