cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Չինաստանի տնտեսական բարեփոխումներ
Առևտուր և օտարերկրյա ներդրումներ
Որոշ գիտնականներ պնդում են, որ Չինաստանը պահպանել է բացության բարձր աստիճան, որն անսովոր է մյուս մեծ և բազմամարդ ազգերի մեջ,  տնտեսության գրեթե բոլոր հատվածներում օտարերկրյա ապրանքների մրցակցության հետ։ Օտարերկրյա ներդրումները օգնեցին մեծապես բարձրացնել որակը, գիտելիքները և չափանիշները, հատկապես ծանր արդյունաբերության ոլորտում։ Չինաստանի փորձը հաստատում է այն պնդումը, որ գլոբալացումը մեծապես մեծացնում է աղքատ երկրների հարստությունը ։ Բարեփոխումների ողջ ընթացքում կառավարությունը նվազեցրեց մաքսատուրքերը և առևտրի այլ խոչընդոտները, ընդ որում սակագների ընդհանուր դրույքաչափը 56%-ից իջավ մինչև 15%։ Մինչև 2001 թվականը ներմուծման 40%-ից պակասը ենթակա էր մաքսատուրքերի, իսկ ներմուծման միայն 9%-ն էր ենթարկվում լիցենզավորման և ներմուծման քվոտաների։ Նույնիսկ վաղ բարեփոխումների ժամանակաշրջանում պրոտեկցիոնիստական քաղաքականությունը հաճախ շրջանցվում էր մաքսանենգության միջոցով։ Երբ Չինաստանը միացավ ԱՀԿ-ին, նա համաձայնեց զգալիորեն ավելի ծանր պայմանների, քան մյուս զարգացող երկրները ։ Նույն ժամանակահատվածում առևտուրն աճել է ՀՆԱ-ի 10%-ից մինչև ՀՆԱ-ի 64%-ը ։ Չինաստանը համարվում է ամենաբաց խոշոր երկիրը. մինչև 2005 թվականը Չինաստանի արդյունաբերական արտադրանքի միջին օրենքով սահմանված մաքսատուրքը կազմել է 8,9%։ Արգենտինայի համար միջինը կազմել է 30,9%, Բրազիլիայում՝ 27,0%, Հնդկաստանում՝ 32,4%, Ինդոնեզիայում՝ 36,9% ։
Չինաստանի առևտրային ավելցուկը ԱՄՆ-ում որոշ մարդիկ համարում են, որ սպառնում է ամերիկյան աշխատատեղերը։ 2000-ականներին Բուշի վարչակազմը վարում էր հովանավորչական քաղաքականություն, ինչպիսիք էին մաքսատուրքերը և քվոտաները՝ սահմանափակելու չինական ապրանքների ներմուծումը։ Որոշ գիտնականներ պնդում են, որ Չինաստանի աճող առևտրային ավելցուկը Ասիայի ավելի զարգացած երկրների արդյունաբերության Չինաստան տեղափոխվելու արդյունք է, և ոչ թե նոր երևույթ ։ Չինաստանի առևտրային քաղաքականությունը, որը թույլ է տալիս արտադրողներին 2002 թվականից խուսափել արտահանման համար ավելացված արժեքի հարկից (ԱԱՀ) վճարելուց և արժույթի թերագնահատումից, հանգեցրել է արտահանման գերզարգացած հատվածի և ընդհանուր առմամբ տնտեսության աղավաղման, ինչը կարող է խոչընդոտել հետագա աճին ։
Ծառայություններ
1990-ականներին ֆինանսական հատվածն ազատականացվեց։ Այն բանից հետո, երբ Չինաստանը միացավ Առևտրի համաշխարհային կազմակերպությանը (ԱՀԿ), ծառայությունների ոլորտը զգալիորեն ազատականացվեց և օտարերկրյա ներդրումները թույլատրվեցին. դադարեցվել են մանրածախ, մեծածախ և բաշխման սահմանափակումները։ Օտարերկրյա ներդրումների համար բացվել են նաև բանկային, ֆինանսական ծառայությունները, ապահովագրությունը և հեռահաղորդակցությունը։
Չինաստանի բանկային հատվածում գերակշռում են չորս խոշոր պետական բանկերը, որոնք հիմնականում անարդյունավետ են և մենաշնորհային ։ Չինաստանի խոշորագույն բանկը՝ ICBC-ն, աշխարհի ամենամեծ բանկն է։ Ֆինանսական ոլորտը լայնորեն դիտարկվում է որպես տնտեսության ձգձգում՝ պետական անարդյունավետ կառավարման պատճառով ։ Չաշխատող վարկերը, որոնք հիմնականում տրվել են տեղական ինքնակառավարման մարմիններին և անշահավետ պետական ձեռնարկություններին քաղաքական նպատակներով, հատկապես գործազրկությունը ցածր պահելու քաղաքական նպատակը, մեծ արտահոսք են ֆինանսական համակարգի և տնտեսության վրա՝ հասնելով ՀՆԱ-ի ավելի քան 22%-ի 2000 թվականի դրությամբ, մինչև 2006 թվականի անկումը (6,3%)՝ պայմանավորված այս բանկերի կառավարության վերակապիտալացման արդյունքում։ 2006 թվականին չաշխատող վարկերի ընդհանուր թիվը գնահատվել է 160 ԱՄՆ միլիարդ դոլար ։  Դիտորդները խորհուրդ են տալիս այս խնդիրը լուծելու համար սեփականաշնորհել բանկային համակարգը, քայլ, որը մասամբ իրականացվեց, երբ չորս բանկերը շրջանառվեցին ֆոնդային շուկայում ։  Չինաստանի ֆինանսական շուկաները՝ Շանհայի ֆոնդային բորսան և Շենժենի ֆոնդային բորսան, համեմատաբար անարդյունավետ են կապիտալի ներգրավման հարցում, քանի որ դրանք կազմում են ՀՆԱ-ի միայն 11%-ը ։
Բանկերի թուլության պատճառով ընկերությունները ներգրավում են իրենց կապիտալի մեծ մասը 1980-ականներին և 1990-ականներին զարգացած ոչ ֆորմալ, ոչ ստանդարտ ֆինանսական հատվածի միջոցով, որը հիմնականում բաղկացած է ընդհատակյա բիզնեսներից և մասնավոր բանկերից ։ Ներքին ֆինանսները հաջողակ ընկերությունների կողմից իրենց գործունեությունը ֆինանսավորելու ամենակարևոր մեթոդն է ։
1980-ականներին մեծ ուշադրություն է դարձվել գովազդի դերին Դենի կողմից առաջ մղվող արդիականացման նպատակներին հասնելու գործում ։
Կառավարության ֆինանսներ
Նախաբարեփոխումների ժամանակաշրջանում կառավարությունը ֆինանսավորվում էր պետական ձեռնարկությունների շահույթներով, ինչպես Խորհրդային Միությունը։ Պետական հատվածի կարևորության և եկամտաբերության անկման հետ մեկտեղ պետական եկամուտները, հատկապես Պեկինի կենտրոնական կառավարության եկամուտները, զգալիորեն նվազել են, և կառավարությունը հիմնվել է գույքագրման հարկերի խառնաշփոթ համակարգի վրա։ Կառավարության եկամուտները ՀՆԱ-ի 35%-ից նվազել են մինչև ՀՆԱ-ի 11%-ը 1990-ականների կեսերին՝ առանց պետական ձեռնարկությունների եկամուտների, ընդ որում կենտրոնական կառավարության բյուջեն կազմում է ՀՆԱ-ի ընդամենը 3%-ը։ Հարկային համակարգը բարեփոխվել է 1994 թվականին, երբ գույքահարկերը միավորվեցին մեկ ԱԱՀ-ի մեջ՝ 17% բոլոր արտադրական, վերանորոգման և հավաքման աշխատանքների համար և ակցիզային հարկ 11 ապրանքների վրա, ընդ որում ԱԱՀ-ն դարձավ եկամտի հիմնական աղբյուրը, որը կազմում է կառավարության կեսը։ եկամուտ. 1994 թվականի բարեփոխումը բարձրացրեց նաև կենտրոնական կառավարության մասնաբաժինը եկամուտների մեջ՝ այն հասցնելով ՀՆԱ-ի 9%-ի։
Հաջողության պատճառները
Գիտնականներն առաջարկել են մի շարք տեսություններ՝ բացատրելու Չինաստանի հաջող անցումը պլանայինից սոցիալիստական շուկայական տնտեսության։ Դա տեղի ունեցավ չնայած այնպիսի անբարենպաստ գործոնների, ինչպիսիք են սոցիալիզմի անհանգիստ ժառանգությունը, աշխատանքային էթիկայի զգալի էրոզիան, տասնամյակների հակաշուկայական քարոզչությունը և «կորած սերունդը», որի կրթությունը քայքայվեց Մշակութային հեղափոխության խաթարման պայմաններում ։
Հատկանշական տեսություններից մեկն այն է, որ պետական իշխանության ապակենտրոնացումը թույլ է տվել տեղական ղեկավարներին փորձարկել պետական հատվածը սեփականաշնորհելու և տնտեսությունը աշխուժացնելու տարբեր ուղիներ ։ Թեև Դենգը շատ բարեփոխումների հեղինակը չէր, նա հավանություն տվեց դրանց։ Մեկ այլ տեսություն կենտրոնանում է Չինաստանի կառավարության ներքին խթանների վրա, որոնցում բարձր տնտեսական աճ ունեցող ոլորտները ղեկավարող պաշտոնյաներն ավելի հավանական է, որ պաշտոնի բարձրացում ստանան։ Դա ստիպեց տեղական և մարզային իշխանություններին «սոված լինել ներդրումների համար», ովքեր մրցում էին նվազեցնելու կանոնակարգերն ու ներդրումների խոչընդոտները ՝ խթանելու և՛ տնտեսական աճը, և՛ իրենց կարիերան։ Նման բարեփոխումները հնարավոր էին, քանի որ Դենգը կառավարությունում շուկայամետ հետևորդներ էր մշակում ։  Հերման Կանը պնդում էր, որ կոնֆուցիական էթիկան խաղում էր «նման, բայց ավելի տպավորիչ դեր Արևելյան Ասիայի արդիականացման գործում, քան բողոքական էթիկան խաղում էր Եվրոպայում »։
Միասին Յուեն Յուեն Անգը պնդում է Foreign Affairs- ում, որ քաղաքական բարեփոխումները տեղի են ունեցել Տենգի օրոք տնտեսական բարեփոխումներով, բացառությամբ, որ առաջինը չի ընդունել արևմտյան ձևեր։ Նա գրում է. «Անշուշտ, Դենգի բարեփոխումները շեշտը դրեցին կոպիտ կապիտալի կուտակման, այլ ոչ թե ամբողջական զարգացման վրա, ինչը հանգեցրեց շրջակա միջավայրի դեգրադացիայի, անհավասարության և այլ սոցիալական խնդիրների։ Այդուհանդերձ, նրանք, անկասկած, գործի դրեցին Չինաստանի աճի մեքենան՝ բյուրոկրատիայի արդյունքներին կողմնորոշված դարձնելով, խիստ մրցակցային և արձագանքելով բիզնեսի կարիքներին, հատկություններ, որոնք սովորաբար կապված են ժողովրդավարությունների հետ»։ Բայց դա վերաբերում է միայն Դենգի դարաշրջանին։ Անգը նշում է, որ 2012 թվականից, երբ Սի Ցզինպինը ստանձնեց պաշտոնը, նոր առաջնորդը փոխել է Դենգի քաղաքական բարեփոխումները և իշխանության սահմանները, «ինչպես քաղաքական ազատությունները դարձել են հրամայական՝ շարունակական տնտեսական աճի համար»։ Չինաստանի հաջողությունը պայմանավորված է նաև արտահանման վրա հիմնված աճի ռազմավարությամբ, որը հաջողությամբ կիրառվել է չորս ասիական վագրերի կողմից՝ սկսած 1960-1970-ական թվականներին Ճապոնիայից և այլ նոր արդյունաբերական երկրներից ։ 2001 թվականին Չինաստանը միացավ Առևտրի համաշխարհային կազմակերպությանը (ԱՀԿ) ։ 2006 թվականի դրությամբ Fortune 500 ընկերություններից ավելի քան 400-ը մուտք են գործել չինական շուկա, մինչդեռ միևնույն ժամանակ զգալի թվով չինական ընկերություններ բացել են իրենց շուկաները Չինաստանից դուրս ։ Կարևոր դեր են խաղացել նաև Չինաստանին տրվող օտարերկրյա օգնությունները, այդ թվում՝ Հոնկոնգից, Մակաոյից և Թայվանից  ։ Բացման սկզբից ի վեր Չինաստանը զգալի օգնություն է ստացել խոշոր զարգացած երկրներից, ինչպիսիք են ԱՄՆ-ն, Ճապոնիան, Գերմանիան, Ֆրանսիան և Միացյալ Թագավորությունը ։ Օրինակ, իր Պաշտոնական զարգացման աջակցության (ODA) միջոցով Ճապոնիան Չինաստանին առաջարկել էր 3,65 տրիլիոն իեն    արժողությամբ օգնության տարբեր ձևեր 2018 թվականի դրությամբ ։ Մյուս կողմից, ԱՄՆ-ից ստացված օգնությունն ընդհանուր առմամբ հասել է 556 միլիոն ԱՄՆ դոլարի 2012 թվականի դրությամբ և «օգնել է տիբեթյան համայնքներին բարելավել կենսամիջոցները, խթանել կայուն զարգացումը և շրջակա միջավայրի պահպանությունը և պահպանել մշակութային ավանդույթները… նաև աջակցում է նպատակային ծրագրերին, որոնք ամրապնդում են համագործակցությունը ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի և այլ համաճարակի և նոր հիվանդությունների տարածման դեմ պայքարում, ինչպես նաև օրենքի գերակայության ծրագրեր»  ։
Խորհրդային բլոկի և կենտրոնական պլանային տնտեսությունների փլուզումը 1989 թվականին նոր խթան հանդիսացավ Չինաստանին հետագա բարեփոխումների իր տնտեսությունը տարբեր քաղաքականությունների միջոցով՝ խուսափելու նմանատիպ ճակատագրից ։ Չինաստանը նաև ցանկանում էր խուսափել Բորիս Ելցինի օրոք շուկայական կապիտալիզմի հետ կապված ռուսական հատուկ փորձերից, որոնք հանգեցրին հզոր օլիգարխների, կոռուպցիայի և պետական եկամուտների կորստի, ինչը սրեց տնտեսական անհավասարությունը ։
Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության մշակութային հեղափոխությունը երկարաժամկետ հեռանկարում նպաստում է Չինաստանի տնտեսական աճին։ Ըստ Մանկուր Օլսոնի ՝ Մշակութային հեղափոխությունը հարձակվեց հենց այն ադմինիստրատորների և կառավարիչների վրա, որոնցից կախված էր չինական տնտեսությունը, և անմիջական արդյունքը կարճաժամկետ անկայունությունն ու վարչական քաոսն էին։ Ավելի երկարաժամկետ արդյունքն այն էր, որ չկար այնքան շատ լավ արմատավորված շահերի խմբեր, որքան Խորհրդային Միությունում և եվրոպական կոմունիստական պետություններում, ուստի, երբ Դեն Սյաոպինը և մյուս պրագմատիկները ստանձնում էին իշխանությունը, քիչ էին շահագրգիռ խմբերը, որոնց լոբբինգը կարող էր խաթարել Դենի շուկայական ուղղվածության բարեփոխումները, քանի որ մշակութային հեղափոխությունը ոչնչացրեց նեղ արմատացած շահերը՝ ստատուս քվոյի մեջ փայփայելով ։
Համեմատություն այլ զարգացող տնտեսությունների հետ
Չինաստանի անցումը պլանային տնտեսությունից սոցիալիստական շուկայական տնտեսության հաճախ համեմատվում է Արևելյան Եվրոպայի տնտեսությունների հետ, որոնք նման անցում են ապրում։ Չինաստանի կատարողականը բարձր են գնահատվել Արևելյան բլոկին պատուհասած խոշոր ցնցումներից և գնաճից խուսափելու համար։ Արևելյան բլոկի տնտեսությունները բարեփոխումների սկզբում տեսել են ՀՆԱ-ի 13%-ից մինչև 65% անկում, մինչդեռ Չինաստանի աճը շատ ուժեղ է եղել բարեփոխումների սկզբից ի վեր ։ Չինաստանին հաջողվեց նաև խուսափել 200-ից մինչև 1000% հիպերինֆլյացիայից, որն ապրեց Արևելյան Եվրոպան ։ Այս հաջողությունը վերագրվում է Չինաստանի կառավարության աստիճանական և ապակենտրոնացված մոտեցմանը, որը թույլ տվեց շուկայական ինստիտուտներին զարգանալ այնքան, որ կարողանան փոխարինել պետական պլանավորումը։ Սա հակադրվում է Արևելյան Եվրոպայի «մեծ պայթյունի» մոտեցմանը, որտեղ պետական ոլորտն արագորեն սեփականաշնորհվեց աշխատակիցների գնումներով, բայց պահպանեց նախկին, անարդյունավետ կառավարումը ։ Մյուս գործոնները, որոնք համարվում են տարբերությունների պատճառ, Անկախ Պետությունների Համագործակցությունի տնտեսությունների ավելի մեծ ուրբանիզացումն է և սոցիալական բարեկեցության և այլ հաստատությունների տարբերությունները ։ Մեկ այլ փաստարկ այն է, որ արևելյան Եվրոպայի տնտեսություններում երբեմն դիտվում է, որ քաղաքական փոփոխություններն անհնարին են դարձրել աստիճանական բարեփոխումները, ուստի ցնցումները և գնաճն անխուսափելի էին ։
Չինաստանի տնտեսական աճը համեմատվել է այլ զարգացող երկրների հետ, ինչպիսիք են Բրազիլիան, Մեքսիկան և Հնդկաստանը։ Չինաստանում ՀՆԱ-ի աճը գերազանցում է բոլոր մյուս զարգացող երկրներին, և միայն Հնդկաստանը 1990 թվականից հետո մոտ է Չինաստանի փորձին ։ Գիտնականները կարծում են, որ ներդրումների բարձր տեմպերը, հատկապես մեկ աշխատողի հաշվով ներդրված կապիտալի ավելացումը, նպաստել են Չինաստանի տնտեսական բարձր ցուցանիշներին ։ Չինաստանի համեմատաբար ազատ տնտեսությունը, ավելի քիչ պետական միջամտությամբ և կանոնակարգմամբ, գիտնականների կողմից նշվում է որպես Չինաստանի բարձր ցուցանիշների կարևոր գործոն՝ համեմատած մյուս զարգացող երկրների հետ ։
Քննադատության և զարգացման խնդիրներ
Կառավարությունը պահպանում է մենաշնորհները մի քանի ոլորտներում, ինչպիսիք են նավթը և բանկային համակարգը։ Որոշ բարեփոխումների վերջին շրջադարձի պատճառով որոշ դիտորդներ 2008 թվականին անվանեցին «բարեփոխումների ավարտի երրորդ տարեդարձը» ։ Այնուամենայնիվ, դիտորդները կարծում են, որ Չինաստանի տնտեսությունը կարող է շարունակել աճել 6–8 տոկոս տեմպերով մինչև 2025 թվականը, չնայած ոմանց կողմից պետական միջամտության կրճատումն անհրաժեշտ է կայուն աճի համար ։ Այնուամենայնիվ, տարիների ընթացքում հաղորդվել է, որ ՀՆԱ-ի թվերը և Չինաստանի կառավարության այլ տնտեսական տվյալները կարող են ուռճացվել կամ այլ կերպ շահարկվել   ։ Կենտրոնական կառավարության պաշտոնյաները խոստովանել են, որ տեղական տնտեսական վիճակագրությունը երբեմն կեղծվում է, օրինակ՝ տեղական պաշտոնյաների անձնական առաջխաղացման համար տնտեսական աճի թիրախները բավարարելու համար ։
Չնայած աղքատության կրճատմանը և Չինաստանի հարստության ավելացմանը, Դենգի բարեփոխումները քննադատության են ենթարկվել չինական նոր ձախերի կողմից անհավասարության ավելացման և մասնավոր ձեռներեցներին թույլ տալով ձեռք բերել պետական ակտիվները նվազեցված գներով։ Այս մեղադրանքները հատկապես ինտենսիվ էին Լանգ-Գու վեճի ժամանակ, երբ Նոր ձախ ակադեմիկոս Լարի Լանգը մեղադրեց ձեռնարկատեր Գու Սուջունգին պետական ակտիվների յուրացման մեջ, որից հետո Գուն բանտարկվեց։ Հու-Վենի վարչակազմը որդեգրեց որոշ նոր ձախ քաղաքականություն, ինչպիսիք են մասնավորեցումների դադարեցումը և պետական հատվածի կարևորության բարձրացումը տնտեսության մեջ, և քեյնսյան քաղաքականությունները, որոնք քննադատության են ենթարկվել որոշ չինացի տնտեսագետների կողմից, ովքեր պաշտպանում են ապակարգավորման, հարկերի կրճատման և սեփականաշնորհման քաղաքականությունը։
Այլ քննադատությունները կենտրոնանում են հանրային առողջության և շրջակա միջավայրի վրա արագ արդյունաբերականացման ազդեցության վրա։ Այնուամենայնիվ, գիտնականները կարծում են, որ հանրային առողջության խնդիրները դժվար թե Չինաստանի տնտեսության աճի համար լուրջ խոչընդոտ դառնան առաջիկա տասնամյակների ընթացքում, և ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ օդի որակը և այլ բնապահպանական միջոցառումները Չինաստանում ավելի լավն են, քան զարգացած երկրներում, ինչպիսիք են Միացյալ Նահանգները։ պետությունները և Ճապոնիան՝ զարգացման նույն մակարդակի վրա ։
Տնտեսական բարեփոխումներն ուղեկցվեցին մի շարք քաղաքական բարեփոխումներ 1980-ականներին, որոնց աջակցում էր Դեն Սյաոպինը։ Այնուամենայնիվ, ծրագրված քաղաքական բարեփոխումներից շատերն ավարտվեցին 1989 թվականի Տյանանմեն հրապարակի ցույցերից և ջարդերից հետո։ Քաղաքական բարեփոխումների բացակայությունը նպաստեց Չինաստանում կոռուպցիայի լուրջ խնդրին ։  Բացի այդ, իրական պետական փուչիկը, աղտոտվածությունը և բնակչության ճգնաժամը Չինաստանի զարգացման ամենալուրջ խնդիրներից են ։ Օրինակ, Չինաստանը CO <sub id="mwA3Y">2  արտանետողներից ամենամեծն է աշխարհում ։
Մյուս կողմից, 1970-ականների վերջից Դենը և այլ բարձրաստիճան ղեկավարներ, ներառյալ Չեն Յունը և Լի Սիաննյանը, աջակցում էին « Մեկ ընտանիք՝ մեկ երեխայի քաղաքականությանը »՝ հաղթահարելու գերբնակեցման ճգնաժամը ։ Սակայն 2010 թվականի մարդահամարի տվյալները ցույց են տվել, որ բնակչության աճի տեմպերը մնացել են շատ ցածր, և ֆինանսական ճնշման և այլ գործոնների պատճառով շատ երիտասարդ զույգեր նախընտրում են հետաձգել կամ նույնիսկ հրաժարվել երկրորդ երեխային մեծացնելու ծրագրից՝ չնայած Չինաստանի կառավարության 2015 թվականի վերջին հիմնականում մեղմացրած մեկ երեխայի քաղաքականությունը ։ Բնակչության ճգնաժամը սպառնում է հետագա տնտեսական զարգացմանը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն Կատեգորիա:Չինաստանի տնտեսություն Կատեգորիա:Չինաստանի տնտեսական պատմություն Կատեգորիա:Չինաստանի քաղաքականություն
Շուդեկ (այլ կիրառումներ)
Շուդեկ, կարող է վերաբերել՝
Ակտիվության արտադրյալ
Ակտիվության արտադրյալ, վատ լուծվող աղերի լուծելիությունը բնորոշող մեծություն։ Ի տարբերություն լուծելիության արտադրյալի, Ակտիվության արտադրյալը ոչ թե կոնցենտրացիաների, այլ էֆեկտիվ կոնցենտրացիաների՝ ակտիվությունների արտադրյալն է։ Որևէ An Bm վատ լուծվող աղի համար ակտիվության արտադրյալը =αnA αmB որտեղ αA և αB համապատասխան իոնների ակտիվություններն են։ Ակտիվության արտադրյալը հնարավոր է դարձնում իդեալական լուծույթների համար ստացված առնչություններն օգտագործել իրական լուծույթների համար։
Կատեգորիա:Աղեր
Մելեկասովո
Մելեկասովո (Мелекасово, Мәләкәҫ), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Մեչետլինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 254 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Մեչետլինսկի շրջանի բնակավայրեր
Սեմենովսկի գյուղական խորհուրդ (Խարկովի մարզ)
2001 թվականի տվյալներով Սեմենովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 960 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 63.72 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 15.07 մարդ/կմ²։ Խորհրդում կա 4 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր Կատեգորիա:1920 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Վոլ (գյուղ, Լյուբեշովի շրջան)
Վոլ (Віл), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Լյուբեշովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Վոլ գյուղում բնակվում էր 211 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1175 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 179,57 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Լյուբեշովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Աղքանի լեռներ
Աղքանի լեռներ, լեռներ Թուրքիայի արևելքում, Բյուրակն-Մնձուրյան լեռնահամակարգում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռներ
Իզվոժ
Իժոժկա (Извож), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Օբդիռ գետի ձախ ափին՝ 36 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 11 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
''' (Ижожка), գետ Ռուսաստանում, հոսում Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Ենցա գետի աջ ափով՝ 152 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 18 կմ է։
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Բրակլիցա
Բրակլիցա (Браклица), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Դուխովշչինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 0 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Դուխովշչինսկի շրջանի բնակավայրեր
Շուլկա (այլ կիրառումներ)
Շուլկա, կարող է վերաբերել՝
Միջին Սիմանովկա
Միջին Սիմանովկա (Средняя Симановка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Նագորսկի շրջանում, Կիրովի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Սիմանովկա գետի ձախ ափին՝ 9,5 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 12 կմ է։
Գետի ակունքը գտնվում է անտառներում 5 կմ հյուսիս-արևմուտք Նիկոլաևո գյուղում, Նագորսկ քաղաքից 19 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Գետը հոսում է դեպի հյուսիս-արևելք, անմարդաբնակ, ճահճոտ անտառներում։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Կամսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վյատկա, գետի ենթաավազանը՝ Վյատկա։ Գետի ավազանը՝ Կամա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Տեսսը դ'Էրբերվիլների տոհմից
Կատեգորիա:1891 վեպեր Կատեգորիա:Հեռուստաշոուների հիմք ծառայած վեպեր Կատեգորիա:Էկրանավորված բրիտանական վեպեր Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր Կատեգորիա:Անգլերեն գրականություն
Լիթենայմ
Լիթենայմ (Littenheim), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Ստորին Հռենոս գավառում ։
Բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 270 մարդ, բնակչության խտությունը` 64.13 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4.21 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 380 կմ արևելք, Ստրասբուրգ քաղաքից` 25 կմ հյուսիս-արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Շումիխա (այլ կիրառումներ)
Շումիխա, կարող է վերաբերել՝
Պետրոս Ղևոնդյան
Պետրոս Արշալուսի Ղևոնդյան (Պետո) ( հունվարի 30, 1964[1], Պռոշյան, Կոտայքի մարզ, Հայաստան - փետրվարի 14, 1994[1], Քարվաճառ, Արցախ), հայ ազատամարտիկ, Արցախի հերոս, ԼՂՀ ՊԲ մայոր (1996, հետմահու), ՀՅԴ կուսակցության անդամ (1990)։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1964 թվականի հունվարի 30-ին, ՀԽՍՀ Նաիրիի շրջանի Պռոշյան գյուղում։ Եղել է Շուշի առանձնակի գումարտակի հրամանատարի տեղակալը, Պռոշյանի կամավորական ջոկատի փոխհրամանատարը։ 1990-1994 թթ. մասնակցել է Հայաստանի սահմանամերձ շրջանների ու ԼՂՀ ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Իր հրամանատարությամբ գործող գումարտակի հետ նա մասնակցել է Շահումյանի, Մարտակերտի, Մարտունու և Հադրութի շրջանների տասնյակ բնակավայրերի ազատագրման մարտերին, Քարվաճառի թշնամական հենակետերի ոչնչացման ռազմագործողությանը՝ բազմիցս ցուցաբերելով խիզախություն ու հերոսություն։
Մահացել է 1994 թվականի փետրվարի 14-ին՝ Քարվաճառում՝ վիրավոր զինակցին օգնություն ցույց տալու ժամանակ։
ԵՊՀ ռադիոֆիզիկայի ֆակուլտետի ազատամարտիկ-շրջանավարտի անունով են անվանակոչվել Պռոշյանի և Եղեգնուտի միջնակարգ դպրոցները։ 2007 թվականին նրա հարազատ ֆակուլտետում բացվեց Պետրոս Ղևոնդյան անունը կրող լսարան։ 2010 թվականի ապրիլի 10-ին Քաշաթաղի շրջանի Տիգրանավան գյուղի միջնակարգ դպրոցը անվանակոչվել է Պետրոս Ղևոնդյանի անվամբ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ոսկե Արծիվ շքանշանակիրներ Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ Կատեգորիա:1964 ծնունդներ Կատեգորիա:Հունվարի 30 ծնունդներ Կատեգորիա:1994 մահեր Կատեգորիա:Փետրվարի 14 մահեր Կատեգորիա:Արցախի հերոսներ Կատեգորիա:ՀՅԴ անդամներ Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի զինծառայողներ
Շույա (այլ կիրառումներ)
Շույա, կարող է վերաբերել՝
Xcho (երգիչ)
Խաչիկ Դունամալյան, հայ երգիչ, առավել հայտնի է Խչո բեմական անունով ։ Իր երգերը կատարում է Glass Cage լեյբլի հովանու ներքո։ Նա Հայաստանից է և ապրում է Ռուսաստանում
Գործունեություն
Սովորում է Վանաձորի Պետական Համալսարանի (ՎՊՀ) ինֆորմատիկայի և կիրառական մաթեմատիկայի (ԻԿՄ) բաժնում։
Ներկայումս Խաչիկ Դունամալյանը զբաղվում է ստեղծագործելով, գրում և կատարում է երգեր, ձայնագրվում է ստուդիայում, նկարահանում տեսահոլովակներ և սոցիալական ցանցերում ներկայացնում իր անձնական ապրանքանիշը։
Խաչիկը համերգներ է տալիս ոչ միայն Ռուսաստանի Դաշնությունում, այլ նաև նրա սահմաններից դուրս ։ Երգչին նաև հաճախ հրավիրում են հեռուստաընկերություններ և ռադիո, որտեղ նա կատարում է իր երգերը։
Առաջին քայլերը սկսել է անել դեռ դպրոցական հասակից։ Իր առաջին ստեղծագործությունները Խաչիկ Դունամալյանը ցույց է տվել ընկերներին, ապա կիսվել սոցիալական կայքերում, որոնք շատ կարճ ճանաչում են ձեռք բերել ։
Անձնական կյանք
Սոցիալական ցանցերում Խաչիկ Դունամալյանը սովորաբար իր հետևորդներին և երկրպագուներին չի պատմում իր անձնական կյանքի մասին, սակայն երբեմն հայտնվում են նկարներ իր մայրիկի, հայրիկի և կրտսեր եղբոր հետ։
Իր երգերում նա հաճախ խոսում է սիրո և հարաբերությունների մասին՝ չտալով ճշգրիտ պատասխան ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ երգիչներ Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ Կատեգորիա:Վանաձորի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ ռեփերներ
Բոլորաբերանավորներ
Բոլորաբերանավորները մտնում են անծնոտների վերնադասի մեջ։
Ընդհանուր բնութագիրը, դասակարգումը
Ունեն մի շարք պարզագույն հատկանիշներ, միևնույն ժամանակ ունեն միայն իրենց համար բնորոշ հատկանիշներ, ինչը պայմանավորված է մակաբույծային կամ կիսամակաբուծային կյանքով։ Արտաքինից որոշ չափով նման են ձկներին, սակայն տարբերվում են նրանով, որ ծնոտներ չունեն, չունեն զույգ վերջույթներ, հոտառական պատիճը կենտ է, մաշկը մերկ է, մարմինն իլիկաձև է։ Առջևի մասում ունեն ծծող ձագար, որտեղ տեղադրված է լեզուն։ Ամբողջ բերանային խոռոչը պատված է եռանկյունաձև սուր ատամներով, որոնց թիվը մոտ 200 է։ Մարմնի երկու կողմերում դասավորված են խռիկային անցքերը։ Շատ լորձոտ են, մանավանդ միքսինները։ Բոլորաբերանավորների դասը բաժանվում է երկու կարգերի՝
Կմախքը
Առանցքային է, ներկայացված է քորդայով, որի վերին մասով ձգվում է ողնուղեղը։ Քորդան և ողնուղեղը ծածկված են շարակցահյուսվածքային թաղանթով։ Քորդայի վերին դասավորված են մանր կռճիկային ելուստներ, որոնք հետագայում սկիզբ են տալիս ողերին, իսկ սրանց վերին մասերը միանալովառաջացնում են ողնուղեղային խողովակ։ Գանգի ուղեղայն մասը կազմված է հատակային կռճիկից, որի միջև կա անցք և այդտեղ էլ ձևավորվում է հիպո‎‎‎‎‎‎ֆիզալ ելունը։ Վերևից ծածկված է շարակցահյուսվածքային թաղանթով։ Ունեն զգայարանների պատիճներ և շրթունքային ու ենթալեզվային կռճիկներ։ Վերջույթներ չունեն, մեջքի երկայնքով ձգվում է նուրբ թաղանթ, որը շարունակվում է պոչի մասում և օգնում լողալուն։ Վիսցերալ կմախքը կազմված է ինը զույգ կռճիկային աղեղներից, որոնք միանում են չորս զույգ երկարայգված կռճիկներով։ Վերջին աղեղի հետին մասում տեղադրված է կռճիկային սրտապարկը։
Մարսողական համակարգը
Սկսվում է նախաբերանային լայն ձագարով, որը զինված է եղջերային ատամներով։ Ունեն հզոր լեզու, որը նույնպես կրում է ատամներ։ Բերանին հաջորդում է ըմպանը, որը միացած է երկար կերակրափողին։ Կլանը կազմված է երկու բաժնից՝ ստորին բաժնով ջուրը գնում է դեպի խռիկներ, վերին մասով՝ անցնում է սնունդը և այդտեղից միանգամից տեղափոխվում աղիք։ Ստամոքս չունեն, ունեն լյարդ, ենթաստամոքսային գեղձը սաղմնային է։ Գիշատիչ են, շատակեր։ Աղիքը կարճ է և ներսում կա պարուրաձև փական։
Շնչառական համակարգը
Յուրահատուկ կառուցվածք ունի խռիկային ապարատը։ Արտաքին խռիկային անցքերը տանում են դեպի խռիկային պարկեր, որոնց պատերը ծածկված են բազմաթիվ թերթիկներով։ Այդ թերթիկների միջոցով անցնում են մազանոթներ։ Խռիկային անցքերի հակառակ կողմում գտնվում են ներքին խռիկային ուղիները, որոնք ուղղված են դեպի կլան։ Խռիկային պարկերն առաջանում են էնդոդերմից, իսկ մնացած բոլոր խռիկաշունչ կենդանիներինը՝ էկտոդերմից։ Ջուրը արտաքին միջավայրից մտնում է խռիկային պարկերի մեջ և նույն ճանապարհով դուրս գալիս։ Շնչառական համակարգում որոշ տարբերություններ կան տարբեր տեսակների միջև, օրինակ՝ լորձուններն ունեն 11-15 խռիկային անցքեր, քարալեզները՝ 7, ինչպես նաև՝ լորձունների խռիկային արտաքին խողովակները ոչ թե ինքնուրույն են բացվում մարմնի մակերեսին, այլ միանում են ընդհանուր խողովակին, որն էլ բացվում է առջևի մասից հեռու։ Սա պայմանավորված է նրանով, որ լորձունները գրեթե մարմնի կեսը խրում են զոհի մարմնի մեջ։
Արյունատար համակարգը
Այն նման է նշտարիկի արյունատար համակարգին, սակայն ունեն սիրտ, որը երկխորշ է՝ կազմված է նախասրտից և փորոքից։ Ունեն արյան շրջանառության մեկ շրջան, սրտում երակային արյուն է։ Փորոքից սկսվում է որովայնային աորտան, որը բաժանվում է երկու ճյուղի։ Նրա աջ և ձախ կողմերից սկսվում են և դեպի խռիկային պարկերի միջնապատերը գնում խռիկային զարկերակները։ Թթվածնով հագեցած արյունը հավաքվում է ամենմի կողմի արյունատար խռիկային ատերիայի մեջ։ Վերջիններս միանում են մեջքային աորտային, որից սկսվում են երկու քնային արտերիաները և գնում գլխային բաժին։ Բայց արյան մեծ մասը հոսում է հետ՝ մեջքային աորտա, որը քորդայի տակով գնում է մարմնի հետին մաս և ճյուղավորվում բոլոր օրգաններում։ Երակային արյունը մարմնի բոլոր մասերից հավաքվում և թափվում է երակային ծոցի մեջ։ Գլխային մասից երակային արյունը վերին զույգ լծային երակներով վերադառնում է նախասիրտ, իսկ իրանային բաժնից՝ հետին զույգ սրտային երակներով։ Աղիքներից արյունը հավաքվում է ենթաաղիքային երակի մեջ, որը գնում է դեպի լյարդ և ստեղծում լյարդի դռներակային համակարգ։ Այստեղից լյարդային երակով արյունը հոսում է դեպի երակային ծոցը։
Արտաթորության համակարգը
Սրանք, ի տարբերություն անգանգների և պարեգոտավորների, ունեն ողնաշարավորներին բնորոշ արտաթորության օրգան՝ երիկամ։ Իրանային երիկամներն իրենցից ներկայացնում են սեռական գեղձերի վերին մասը ծածկող ժապավենաձև գոյացություններ, որոնք տեղադրված են ցելոմի մեջքային կողմում։ Յուրաքանչյուր երիկամի ստորին կողմով անցնում է միզատար խողովակ, որոնք միանում են միզասեռական խոռոչին։ Վերջինս բացվում է դուրս միզասեռական պտկիկի վրա գտնվող միզասեռական անցքով, որը գտնվում է հետանցքից անմիջապես հետո։ Երիկամները և մաշկը մասնակցում են ջրաաղային նյութափոխանակությանը և ապահովում ներքին միջավայրի կայունությունը՝ հոմեոստազը։
Նյարդային համակարգը և զգայարանները
Գլխուղեղը համեմատաբար թույլ է զարգացած, կազմված է հինգ բաժիններից՝ երկարավուն ուղեղ, միջին, միջանանկյալ, ուղեղիկ, առջևի։ Սրանցից միայն չորսն են լրիվ զարգացած։ Ուղեղիկն առանձնացված չէ երկարավուն ուղեղից։ Առջևի ուղեղի կիսագնդերը փոքր են, բայց նրանց առջևի մասը՝ հոտառական բլթերը, մեծ են և զարգացած։ Միջանկյալ ուղեղից սկսվում են զույգ տեսողական նյարդեր։ Երկարավուն ուղեղն անտեսանելիորեն փոխարկվում է ժապավենաձև ողնուղեղի։ Գլխուղեղից սկսվում են 10 զույգ գանգուղեղային նյարդեր։ Զգայարանները թույլ են զարգացած։ Հոտառական պարկը կենտ է, այն սկսվում է մեկ քթանցքով, որը տանում է դեպի հոտառական պարկը։ Ունեն կողագիծ, որըգընվում է մարմնի մեջքայի կողմում և ներկայացված է մի քանի շարք մանր թմբիկներով։ Կողագիծն ընկալում է ջրի տատանումները, այլ կենդանիների մոտեցումը։ Զույգ աչքերը տեղադրված են գլխի կողքերին, բայց ծածկված են կիսաթափանցիկ մաշկով, թույլ են զարգացած (մանավանդ միքսինների մոտ)։ Լսողության զգայարարանը կազմված է միայն ներքին ականջից։ Այնտեղ կան երկու խողովակներ, խխունջը ձևավորված չէ։
Բազմացումը
Անծնոտները բաժանասեռ են, ունեն կենտ սեռական գեղձ։ Վերջինս չունի հատուկարտատար ծորան, հասունացած սեռական բջիջները դուրս են գալիս գեղձի պատի պատռվածքով և ընկնում մարմնի խոռոչը։ Այստեղից ձվաբջիջները և սպերմատոզոիդները սեռական անցքով թափանցում են միզասեռական ծոց և միզասեռական խողովակովդուրս գալիս արտաքին միջավայր։ Բեղմնավորումն արտաքին է։ Ծովային քարալեզներն ունեն համեմատաբար բարձր բեղունություն՝ մինչև 240 հզ ձկնկիթ։ Մեծ մասամբ մոնոցիկլիկ են՝ կյանքի ընթացքում բազմանում են մեկ անգամ, որից հետո մահանում են։ Բազմացման ժամանակ չեն սնվում, ապրում են օրգանիզմում կուտակված ճարպի հաշվին։ Միքսինները բազմանում են ծովերում։ Բազմացման ժամանակ չեն սնվում, հավանաբար պոլիցիկլիկ են։ Զարգանում են առանց կերպարանաձոխության, ձվից դուրս եկած առանձնյակները հասուններից տարբերվում են միայն չափերով։
Քարալեզներ
Հայտնի է քարալեզների աղային և քաղցրահամ ջրերում բնակվող շուրջ 24 տեսակ։ Մարմինն օվալաձև է, մաշկը մերկ։ Աչքերը համեմատաբար լավ են զարգացած, կմախքը լրիվ ձևավորվել է։ Հոտառական պարկը չի հաղորդակցվում ըմպանի հետ։ Ունեն 7 զույգ խռիկային պարկեր։ Սրանց մոտ մակաբուծությունն ավելի թույլ է արտահայտված, քան միքսինների մոտ։ Սնվում են ձկների մսով, արյունով։ Բերանն ունի ծծող ձագար, կլոր է, լեզուն՝ եղջերային ատամիկներ, որոնց օգնությամբ խայթում է զոհին։ Զարգանում են կերպարանափոխությամբ։ Թրթուրը՝ ավազաբնակը կամ ավազափորիկը, տարբերվում է հասուն ձևից։ Բերանը ոչ թե կլոր է, այլ՝ ճեղքաձև։ Ըստ բազմացման վայրի լինում են՝ Այս կարգի մեջ է մտնում մեկ ընտանիք և 7 ցեղ։ Քարալեզներից են՝ ծովային քարալեզը՝ 50-100 սմ երկարությամբ, ունի մեծ արդյունագործական նշանակություն, կասպիական քարալեզը, որն անցնում է ծովից գետեր, բալթիկական և ճապոնական քարալեզները։ Սրանց մեծ մասը մոնոցիկլիկ է, մի մասը ձվադրում է աշնանը, իսկ մյուս մասը՝ գարնանը։ Գետային քարալեզը՝ 40 սմ, սրանք ձվադրումից հետո չեն ոչնչանում, արդյունագործական նշանակություն չունեն։
Միքսիններ
Հայտնի են միքսինների 18 տեսակներ, որոնք ապրում են ծովերում և օվկիանոսներում։ Սրանք իսկական էնդոմակաբույծներ են, կպչում են զոհին և մխրճվում նրա մարմնի մեջ, սնվում են ներքին օրգաններով։ Որոշ տեղերում զգալի վնաս են հասցնում ձկնային արդյունաբերությանը։ Մակաբուծային կենսակերպի անցնելու հետ՝ միքսինները ենթարկվել են հետադիմական էվոլուցիայի (դեգեներացիայի)։ Վերացել է նրանց մեջքային լողակը, խռիկային ապարատի կմախքը։ Ներքին ականջում մնացել է միայն մեկ կիսաշրջանաձև խողովակ։ Աչքերը թույլ են զարգացած։ Տարածված են Ատլանտյան, Խաղաղ և Հնդկական օվկիանոսներում։ Չափերը՝ 50սմ, երբեմն՝ 1մ, ապրում են 300-1000մ խորության վրա։ Գրեթե տնտեսական նշանակություն չունեն։ Դնում են 20-30 ձու, որոնք պատված են եղջերանման պատիճով, ունեն տարբեր կեռիկներ իրար միանալու համար։ Զարգացումն առանց կերպարանափոխության է։ Տեսակներից է սովորական միքսինը՝ 50սմ երկարությամբ, բդելոստոմները՝ 1մ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Անծնոտներ
Ակտիվություն (այլ կիրառումներ)
Ակտիվություն
γ-ն ակտիվության գործակիցն է։ Իդեալական լուծույթների համար γ=1։ Իրական լուծույթներում α≠C, քանի որ այնտեղ մասնիկները փոխազդվում են (այստեղ կարևոր դեր ունի նրանց էլեկտրաստատիկ փոխազդեցությունը)։ Ակտիվությունը կախված է լուծույթի բնույթից, բաղադրությունից, ջերմաստիճանից և ճնշումից (հատկապես՝ գազերում)։ Ակտիվությունով որոշում են փորձով։
(3355) Օնիզուկա
(3355) Օնիզուկա (Onizuka), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1984 թվականի փետրվարի 8-ին Էդվարդ Բոուելի կողմից Անդերսոն Մեսայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,186406 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0408 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,332 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1180,85 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,304865 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,07° անկյուն։
Օնիզուկա աստերոիդը պատկանում է Աուգուստայի աստերոիդների ընտանիքին, որը տեղաբաշխված է հիմնական աստերոիդների գոտում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աուգուստայի ընտանիքի աստերոիդներ Կատեգորիա:1984 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էդվարդ Բոուելի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Մելենկի (գյուղ, Պավլովսկի շրջան)
Մելենկի (Меленки), գյուղ Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Պավլովսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Պավլովսկի շրջանի բնակավայրեր
Կարագյոլ թուզլա
Կարագյոլ թուզլա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Էրզրումի գավառում ։ Գտնվում էր Էրզրում քաղաքից 30 կմ հարավ, Կարագյոլ լճակի մոտակայքում։ Գյուղի մոտ է գտնվում նաև Կարագյոլ թուզլա լեռնանցքը ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Շույգա (այլ կիրառումներ)
Շույգա, կարող է վերաբերել՝
Կիրսանովո (գյուղ, Խարկովի շրջան)
Կիրսանովո (Кирсанове), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Խարկովի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1638 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Կիրսանովո գյուղում բնակվում էր 202 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,34 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 594,12 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Խարկովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1638 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կիսապարագիծ
Կիսապարագիծ, բազմանկյան կիսապարագիծ, նրա պարագծի կեսին հավասար մեծություն։ Չնայած, որ կիսապարագիծը հանդիսանում է պարագծի շատ պարզ ածանցիալը, հաճախ է հանդիպում եռանկյան և այլ երկրաչափական պատկերների բանաձևերում։ Նրան տվել են առանձին անվանում և բանաձևերում նշանակում են P տառով։
Եռանկյուններ
Կիսապարագիծը հաճախ օգտագործվում եռանկյունների համար։ a, b և c կողմերով եռանկյան կիսապարագծի բանաձևն է․
Հատկություններ
Նկ․1․-ում ցույց են տրված եռանկյան A, B, C կողմերը և A', B', C',  շրջանագծերի շոշափման կետերը։ Այդ դեպքում․
Երեք հատվածները, որոնք միացնում են գագաթները հանդիպակած կողմի շոշափման կետերի հետ, հատվում են մի կետում, որը կոչվում է Հեգելի կետ։
Դիտարկենք այն հատվածները, որոնք կողմի միջնակետերը միացնում են այն կետերի հետ, որ հեռացված են կողմի երկայնքով կիսապարագծի չափով։ Կտեսնենք, որ դրանք հատվում են մի կետում։ Այդ կետը կոչվում է Շպիկերի շրջանագծի կենտրոն։ Շպիկերի կենտրոնը եռանկյան ծանրության կենտրոնն է։
Եռանկյան ներգծված շրջանագծի կենտրոնով անցնող ուղիղը բաժանում է պարագիծը երկու հավասար մասերի՝ այն և միայն այն դեպքում, երբ այն բաժանում է մակերեսը երկու հավասար մասերի։
Եռանկյան կիսապարագիծը հավասար է միջնագծերով կազմված եռանկյան պարագծին։
Առանկյան ամենամեծ կողմը մեծ չէ կիսապարագծից։
Կիսապարագծով բանաձևեր
Ցանկացած եռանկյան մակերեսը հավասար է իր ներգծած շրջանագծի r շառավղի և p կիսապարագծի արտադրյալին։
Հերոնի բանաձևը եռանկյան s մակերեսը հաշվելու համար (a, b, c եռանկյան կողմեր, p կիսապարագիծ)։
Արտագծած շրջանագծի R  շառավիղը կարելի է հաշվել կիսապարագծի  և կողմերի երկարության միջոցով։
Այս բանաձևը կարելի է դուրս բերել սինուսների թեորեմից։
Ներգծված շրջանագծի շառավիղը հավասար է․
Կոտանգենսների թեորեմը տալիս է եռանկյան գագաթի անկյան մեծության կեսի տանգենսը կիսապարագծով։
a կողմի դիմացի անկյան կիսորդի երկարությունը հավասար է․
Ուղղանկյուն եռանկյան արտագծած շրջանագծի շառավիղը հավասար է ներգնաձիգի կեսին։
Շուշան (այլ կիրառումներ)
Շուշան, կարող է վերաբերել՝
Կիսապարագիծ
Կիսապարագծով բանաձևեր
Կիսապարագիծը հավասար է ներգծած շրջանագծի շառավղի և արտագծած շառավղի կրկնապատիկի գումարին։
Ուղղանկյուն եռանկյան մակերեսը հավասար է․
, որտեղ a և b  էջերն են։
Քառանկյուններ
a, b, c և d  կողմերով քառանկյան կիսապարագծի հաշվման բանաձևըն է․
Քառանկյան մակերեսը հավասար է նրան ներգծած շրջանագծի շառավղի և կիսապարագծի արտադրյալին․
Բեևո-Կոմմունա
Բեևո-Կոմմունա (Беєве-Комуна), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Լիպովա Դոլինայի շրջանում։
Կիսապարագիծ
Քառանկյուններ
Բրահմագուպտայի բանաձևը քառանկյան մակերեսի համար․
Բեևո-Կոմմունա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Լիպովա Դոլինայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Կիսապարագիծ
Քառանկյուններ
Բրետշնայդերի բանաձևն իր մեջ ընդհանրացնում է բոլոր տիպի ուռուցիկ քառանկյունների մակերեսների բանաձևերը։
որեղ \alpha-ն և \gamma-ն հանդիպակած անկյուններ են։
Կանոնավոր բազմանկյուն
Ուռուցիկ կանոնավոր քառանկյան մակերեսը հավասար է իր կիսապարագծի և կենտրոնից, կաղմերից մեկի հեռավորության արտադրյալին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Եռանկյան երկրաչափություն
Գուևեխար
Գուևեխար(իսպ.` Güevéjar) մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Գրանադա գավառում,  ինքնավար Անդալուսիա մարզում։ Մունիցիպալիտետի մի մասը գտնվում է Վեգա դե Գրանադա շրջանում։ Տարածքը զբաղեցնում է 11 կմ2։ Բնակչությունը` 2455 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գրանադա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ Կատեգորիա:Գրանադա պրովինցիայի բնակավայրեր
Վալտեր Բաադե
Վիլհելմ Հայնրիխ Վալտեր Բաադե, (Wilhelm Heinrich Walter Baade, ), գերմանացի աստղաֆիզիկոս։
Ավարտել է Գյոթինգենի համալսարանը (1919)։ 1919-1931 թթ. աշխատել է Բերգեդորֆի (Համբուրգ) աստղադիտարանում, որից հետո տեղափոխվել է Միացյալ Նահանգներ և մինչև 1958 թ. աշխատել Մաունտ Վիլսոնի ու Մաունտ Պալոմարի աստղադիտարաններում։
Զբաղվել է գիսավորների, մոլորակների, աստղերի, գերնորերի և գալակտիկաների ուսումնասիրությամբ։ Վալտեր Բաադեն մոտագույն գալակտիկաների կենտրոնական մասերը տարրալուծել է առանձին աստղերի և բացահայտել նրանց աստղային բնակչության կազմի ու պայծառ աստղերի մի շարք ֆիզիկական առանձնահատկությունները։ Այս ուսումնասիրությունները հնարավորություն տվեցին նրան հաստատելու աստղային երկու տիպի բնակչության (որոնք այժմ կոչվում են Բ-ի I և II տիպի բնակչություններ) գոյության փաստը։ Վալտեր Բաադեն գտել է արտագալակտիկական հեռավորությունների սանդղակի սխալը և շտկել այն։ Ռուդոլֆ Մինկովսկու հետ նա առաջինն է կատարել մի շարք հզոր տիեզերական ռադիոաղբյուրների նույնացումը գալակտիկաների հետ։
Սպոդոբովսկի գյուղական խորհուրդ (Խարկովի մարզ)
2001 թվականի տվյալներով Սպոդոբովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 700 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 65.07 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 10.76 մարդ/կմ²։ Խորհրդում կա 3 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր Կատեգորիա:1970 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Արամի բլուր
Արամի բլուր, բլուր Հայաստանի Տավուշի մարզի Ջուջևան գյուղի մոտ։ Հայտնի է որպես կիկլոպյան ամրոց-բնակատեղի (ամրոց «Արամի բլուր», մ. թ. ա. I հազարամյակ) ։ Գյուղի արևելյան կողմում, Նոյեմբերյան—Իջևան խճուղուց ձախ, «Պոպլոզ» ամրոցի դիմաց, տարածքի վրա կառուցվել են անասնագոմեր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բլուրներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Տավուշի մարզի աշխարհագրություն
Շնդեղ
Շնդեղ շնդեղազգիների ընտանիքին պատկանող բազմամյա ծաղկավոր բույս։
Տարածում
Շնդեղը շուշանազգիների ընտանիքի բազմամյա պալարասոխուկավոր խոտաբույս է։ Հայտնի է 80 (այլ տվյալներով՝ 70), Հայաստանում՝ 6 (7) տեսակ՝ Շովիցի, զանգեզուրյան, Նինայի, Գոհարի, ստվերային, հիանալի կամ սքանչելի։ Հանդիպում է Արագածոտնի, Շիրակի, Լոռու, Տավուշի, Գեղարքունիքի և այլ մարզերի կրաքարոտ վայրերում, չոր, քարքարոտ լեռնալանջերին, ժայռաճեղքերում, օշինդրային կիսաանապատներում, գիհու նոսրանտառներում (500–3200 մ բարձրություններում)։ Ցողունը կարճ է (բարձրությունը՝ 10–30 սմ) կամ բացակայում է։ Տերևները երկարավուն են, նշտարաձև կամ էլիպսաձև։ Ծաղիկները մեկական են կամ խմբերով՝ ձագարաձև, զանգականման, անվանման, ծիրանագույն, վարդագույն, սպիտակ կամ մուգ կարմրավուն։ Ծաղկում է վաղ գարնանը և աշնանը։ Պտուղը եռաբուն տուփիկ է։ եղաբույս է. պարունակում է ալկալոիդներ. կոլխիցին ալկալոիդն օգտագործվում է ընտրասերման աշխատանքներում, կոլխամինը՝ արյան չարորակ նորագոյացությունների բուժման ժամանակ։ Պատրաստուկներն ունեն միզամուղ, լեղամուղ, փսխեցուցիչ հատկություններ։ Թունավոր է։ Շնդեղի 2 տեսակ (Նինայի և Գոհարի) գրանցված է Հայաստանի Կարմիր գրքում։
Անվանում
Ցեղի լատիներեն անվանումը ծագել է հունարեն կոլխիս - Կոլխիդա կոչվող վայրի անունից, որը սևծովյան պատմական շրջան է և որտեղ տարածված էին այս ցեղի տեսակները։
Կենսաբանական նկարագիր
Բազմամյա խոտաբույսեր են, բազմաթիվ կարճ ցողուններով։ Սոխուկները ծածկված են գորշ թաղանթներով, որոնք ձևավորում են բույսի ստորին հատվածը կազմող համեմատաբար երկար խողովակ։ Ծաղիկը խոշոր է, մերկ։ Ծաղիկները մեկական են կամ խմբերով ծաղկեպսակը՝ ձագարաձև, զանգականման, անվանման, ծիրանագույն, վարդագույն, սպիտակ կամ մուգ կարմրավուն։ Առէջներն ավելի կարճ են քան պսակաթերթերը։ Վարսանդը մեկն է՝ երեք ազատ, թելանման սռնակներով և գնդասեղանման սերմնարանով։ Ծաղկում է վաղ գարնանը և աշնանը։ Պտուղը ձվաձև-շրջանաձև, երկարացված ձվաձև եռաբուն տուփիկ է։
Բուժիչ և թունավոր հատկություններ
Բույսը պարունակում է կոլխիցին ալկալոիդը, որը դեղագործության մեջ օգտագործվում է պարբերական հիվանդության (երևանյան հիվանդություն) բուժման նպատակով։ Արմատների, սոխուկի և սերմերի (Semen Colchici) օգտագործումը բժշկության մեջ պայմանավորված է հենց կոլխիցինի առկայությամբ։ Բույսի տերևները, սոխուկը և սերմերը թունավոր են։ 19-րդ դարում այս թույնը օգտագործվել է սպանություններ կատարելու նպատակով։ Թունավոր հատկությունների պատճառով շնդեղը նվազեցնում է արոտավայրերի որակը։ Կոլխիցինը կարիոկլաստիկ թույն է՝ դադարացնում է բջջի բաժանումը մետաֆազում։ Կոլխիցինով թունավորման ախտանիշները շատ նման են մկնդեղով թունավորման ախտանիշների հետ. ոչ մի հակաթույն հայտնի չէ։ Կոլխիցինը օժտված է նաև հալյուցինոգոն հատկությամբ, առաջացնում է ծիծաղ, դելիրիում (ազդեցությամբ նման է օփիումին) ։
Տեսակներ
Ընդգրկում է շուրջ 160 տեսակ, որոնք աճում են սոխուկներից։ Հայաստանում հանդիպում է 6-7 տեասկ, որոնք տարածված են 500–3200 մ բարձրությունների վրա՝ Արագածոտնի, Շիրակի, Լոռու, Տավուշի, Գեղարքունիքի և այլ մարզերի կրաքարոտ վայրերում, չոր, քարքարոտ լեռնալանջերին, ժայռաճեղքերում, օշինդրային կիսաանապատներում, գիհու նոսրանտառներում։
Հայաստանում տարածված տեսակներ
Շնդեղ գոհարի, Շնդեղ Նինայի և Շնդեղ ստվերային տեսակները ընդգրկված են Հայաստանի կարմիր գրքում ։
Ստորև ներկայացված են շնդեղի հիմնական տեսակները
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի ֆլորա Կատեգորիա:Հայաստանի կարմիր գիրք Կատեգորիա:Թունավոր բույսեր Կատեգորիա:Հայաստանի թունավոր բույսեր Կատեգորիա:Բուսաբուժություն Կատեգորիա:Դեղաբույսեր
Վարվառա Բուտյագինա
Վարվառա Ալեքսանդրովնա Բուտյագինա (Варвара Александровна Бутягина,  ), ռուս խորհրդային բանաստեղծուհի և կինոսցենարիստ, սրբագրիչ։
Կենսագրություն
Վարվառա Բուտյագինան ծնվել է Ելեցում երդվյալ հավատարմատար Ալեքսանդր Պավլովիչ Բուտյագինի և նրա կնոջ Վարվառա Մելիտովնայի ընտանիքում [2]: 1907 թվականին սովորել է Մոսկվայում, Ս. Արսենևայի կանանց գիմնազիայում, այնուհետև Մոսկվայի համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետում և Բարձրագույն գեղարվեստագրականական ինստիտուտում (Բրյուսովի գրականության ինստիտուտ ): Բանաստեղծություններ սկսելէ գրել 9 տարեկանից։ Ավելի ուշ մտել է «Նեոկլասիկների» գրական խմբակ։ Մասնակցել է Գրողների միության Համառուսաստանյան մրցույթին (7 դեկտեմբերի 1920 թվական) և «Մեր օրերի պոեզիան» գրական երեկոյին (29 նոյեմբերի 1925 թվական)։ Հրատարակել է բանաստեղծությունների երկու ժողովածու՝
Բանաստեղծությունները առանձնանում են քնարականությամբ, սիրային և առեղծվածային ապրումներով, բնության նուրբ նկարագրություններով։  Առանձին դեպքերում նկատելի են Ալեքսանդր Բլոկի և Աննա Ախմատովայի ազդեցությունը։
1925 թվականին Վարվառա Բուտյագինան ամուսնանում է ճարտարապետ Վիկտոր Պետրովիչ Խոդատաևի հետ, անոսնությունից ունեցել է երկու որդի՝ Յուրին (ծնվ. 1928) և Կիրիլը (ծնվ.՝ 1932): 1920-ական թվականների վերջերից նա գործնականում դադարել է տպագրվել (վերջին բանաստեղծությունը հրատարակվել է 1932 թվականին), ինչի հետևանքով լուրեր տարածվեցին բանաստեղծուհու տիֆից մահանալու մասին։ Ինչպես պարզաբանում է բանաստեղծուհու որդին Կիրիլ Խոդատաևը, Վարվառա Ալեքսանդրովնան դադարել է հանդես գալ որպես բանաստեղծուհի, քանի որ «չի գրանցվել Պրոլետկուլտում նրա այսրոպեական պահանջների հրատապությամբ» ։
Պոեզիայից հեռանալուց հետո Վարվառա Բուտյագինան երկար տարիներ աշխատել է «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայում և «Կոմսոմոլսկայա պրավդա» թերթում՝ որպես սրբագրիչ ։
Մահացել է 1987 թվականին և թաղված է Մոսկվայի Դանիլովսկոե գերեզմատանը ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծուհիներ Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծուհիներ Կատեգորիա:Դանիլովսկոե գերեզմատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Շուրա (այլ կիրառումներ)
Շուրա, կարող է վերաբերել՝
Տոիրանո
Տոիրանո  (Toirano), կոմունա Իտալիայում, Լիգուրիա մարզում՝ Սավոնա գավառում։ Բնակչությունը ըստ 2008 թվականի տվյալների կազմում է 2476 մարդ, խտությունը՝ 133 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 19 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 17055։ Հեռախոսային կոդ՝ +39 0182։
Բնակավայրի հովանավորն է հանդիսանում Սուրբ Սան Մարտինո դի Տոուրս։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Համաշխարհային ֆեդերալիստական միություն
Համաշխարհային ֆեդերալիստական միության միջազգային քարտուղարությունը տեղակայված է Նյու Յորքում՝ ՄԱԿ-ի գլխավոր գրասենյակի դիմաց, ունենալով բազմաթիվ անդամակից և ասոցիացված կազմակերպություններ աշխարհով մեկ։ ՀՖՄ-ը հատուկ խորհրդակցական ձայն ունի ՄԱԿ-ի տնտեսական և սոցիալական հանձնաժողովում (ECOSOC) 1970 թվականից հետո, լինելով փոխկապակցված ՄԱԿ-ի հասարակական ինֆորմացիայի վարչությանը, ինչպես նաև լինելով Ոչ կառավարական կազմակերպությունների կոնֆերանս (Conference of NGOs): Այժմ Համաշխարհային ֆեդերալիստական միությունը ունի 30.000-50.000 կողմնակից։
Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի (Բերդ)
Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի, Հայ Առաքելական եկեղեցի Բերդ քաղաքում։
Համաշխարհային ֆեդերալիստական միություն
Անդամ կազմակերպություններ
1983 թվականին Համաշխարհային ֆեդերալիստական միության կողմից հիմնադրված Համաշխարհային քաղաքականության ինստիտուտը կազմված է տվյալ երկրներում անհատ աջակիցների կողմից կազմակերպված ինքնավար պետական և տարածաշրջանային կազմակերպություններից։
Սուրբ Հովհաննես եկեղեցի (Բերդ)
Պատմություն
Սուրբ Հովհաննես եկեղեցու օծման սրբազան արարողությունը տեղի է ունեցել 2014 թվականի սեպտեմբերի 14-ին։ Բացման արարողությանը ներկա են եղել հանրապետության նախագահ Սերժ Սարգսյանը, ՀՀ Տավուշի մարզպետ Հովիկ Աբովյանը, բարձրաստիճան պետական ու հոգևոր այրեր, մարզի հոգևոր դասը՝ Տավուշի թեմի առաջնորդ Եզնիկ արքեպիսկոպոս Պետրոսյանը։ Սուրբ Հովհաննես եկեղեցին կառուցվել է բարերարությամբ լուսահոգի պարոն Ջոն Սթիվենսի (Ֆրեզնո, ԱՄՆ)։ Եկեղեցու հիմնարկեքը կատարվել է 2012 թվականի մայիսի 20-ին։ Եկեղեցու հեղինակը ՀՀ վաստակավոր ճարտարապետ Արտակ Ղուլյանն է, շինարարությունն իրականացրել է «Այգեձոր» ընկերությունը։ Օծման արարողության ընթացքում Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը կատարել է եկեղեցու Սուրբ Սեղանի օծումը, որից հետո օծվել են եկեղեցու 16 սյուները ։