Ումբերտո_Էկո
Գեղեցիկի պատմությունը
Մենք ընդունում ենք, որ խոսքը բարու մասին է, բայց օտարի «բարի արարք»-ին նայում ենք որոշակի վերապահումներով, որոշակի ըմբռնումով, ցավակցության զգացումով, սակայն դրա հետ մեկտեղ մեզ մոտ ոչ մի ցանկություն չի առաջանում։ Շատ հաճախ խոսելով բարի գործերի մասին, որոնցով «հիանալ»-ը մեզ դուր է գալիս, և որոնց մենք չենք ձգտում՝ տալիս ենք «հիանալի» անունը։ Այն ժամանակ, երբ մենք չենք ձգտում հասնել այն լավին ու բարուն, որը մեզ չի ներշնչում, հենց այդ ժամանակ խոսքը «գեղեցիկ»-ի մասին է։ Գեղեցիկն այն է, որին տիրելու դեպքում մենք մեզ երջանիկ կզգայինք, սակայն գեղեցիկը մնում է միշտ էլ գեղեցիկ, նույնիսկ եթե այն ուրիշի ձեռքերում է։ Բնականաբար, սրա մեջ չի մտնում այն մարդու վարմունքը, ով, գեղեցիկ իր տեսնելով, օրինակ հայտնի նկարչի կտավներ, ցանկանում է այն իրենը դարձնել մի միայն փառասիրությունից, կամ ամեն օր դրանով հիանալու ցանկությունից, կամ էլ կտավի մեծ դրամական արժեք ներկայացնելուց։ Ցանկության նման դրսևորումները, ինչպիսիք են խանդը, տիրելու քաղցը, նախանձը և ագահությունը ոչ մի ընդհանրություն չունեն գեղեցիկի զգացողության հետ։ Նա, ով ծարավ է տիրելու, միշտ էլ գտնում է աղբյուրը, հարձակվում հագենալու, բայց ոչ երբեք գեղեցկությամբ հինալու։ Նա կարող է դա հետո էլ անել, երբ ծարավը հագեցնելու ցանկությունը կամաց կմարի։ Դրանով էլ հենց գեղեցկության զգացողությունը տարբերվում է ցանկությունից։ Մենք կարող ենք հիանալ գեղեցիկ մարդկանցով, քաջ գիտակցելով, որ նրանք երբեք մերը չեն դառնա։ Ուսումնասիրելով գեղեցիկի վերաբերյալ բազմադարյան պատմությունը, մենք հատկապես առանձնացնում ենք այն պահերը, երբ որևէ մշակույթում կամ որևէ դարաշրջանում այս կամ այն երևույթը եղել է աչքին հաճո, անկախ իր նկատմամբ առաջացրած ցանկության։ Այժմ կփորձենք հասկանալ, թե ինչն է հազարամյակներ շարունակ համարվել գեղեցիկ։ Գոյություն ունի մի չափանիշ, ըստ որի, գեղեցիկի և արվեստի միջև կապը այնքան սերտ չի եղել, ինչքան որ ներկա ժամանակներում է։ Թեև ժամանակակից որոշ գեղագիտական թեորիաներ արվեստն են միայն գեղեցիկ համարում՝ թերագնահատելով բնության գեղեցկությունը, այնուամենայնիվ տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում եղել է ճիշտ հակառակը։ Գեղեցիկ էր համարվում միայն բնության երևույթները, օրինակ լուսնի լույսը, բնության բազմերանգությունը։ Հին ժամանակներում արվեստը գեղեցիկ չէր համարվում, քանի որ նրա մեջ բացի նկարչությունից, քանդակագործությունից, մտնում էին նաև տարբեր արհեստներ՝ ատաղծագործի, դարբնի, այսինքն այն բոլոր մասնագիտությունները, որոնք ստեղծում են այն ամենը, ինչը ծառայում է իր նպատակին։ Եվ միայն հետագայում էր, որ արվեստը առանձնացավ արհեստից և անվանվեց կերպարվեստ։ Դրա արդյունքում գեղեցիկի զգացողությունը աստիճանաբար տեղափոխվում էր դեպի արվեստ, քանի որ մարդկանց կարծիքով, որքան էլ բնությունը վտանգավոր ու տհաճ թվար, այնուամենայնիվ այն գեղեցիկ էր պատկերվում արվեստում։ Հարց է ծագում, թե ինչու է գեղեցիկը միշտ կապվում արվեստի հետ։ Պատճառն այն է, որ նկարիչները, պոետները, վիպասանները դարերով պատմել են մեզ, թե ինչն է նրանց կարծիքով գեղեցիկ և դրա վերաբերյալ թողել են մեծ ժառանգություն։ Արհեստագործները նույնպես ստեղծել են գեղեցիկ համարվող իրեր, սակայն դրանք պատմության մեջ չեն պահպանվել։ Արվեստում դա դիտվում է այլ կերպ, օրինակ, երբ նկարիչը պատկերում է հագնված մարդկանց կամ պարագաներ, մեզ մոտ այն զգացողությունն է առաջանում, որ նրանք այդ կերպ փորձում են հաղորդել գեղեցիկի իդեալը։ Բայց, դրանում մենք հաստատ համոզված չենք կարող լինել։ Այս հարցում մեզ օգնում են տվյալ ժամանակի գրականությունը և փիլիսոփայությունը։ Մեկ այլ սկզբունքի համաձայն գեղեցկությունը երբեք չի եղել բացարձակ և անփոփոխ, այն ունեցել է բազում կերպարանավորումներ տարբեր երկրներում և պատմական ժամանակահատվածներում։ Դա վերաբերում է ոչ միայն ֆիզիկական գեղեցկությանը, օր. տղամարդու, կնոջ կամ բնության, այլ նաև Աստծո, սրբերի կամ գաղափարների գեղեցկությանը։ Սակայն վաղ անցյալում մարդիկ մտածել են, որ իրենց ունեցած գեղեցիկի, բարու չափանիշները բացարձակ են։ Եվ եթե իրենք ինչ-որ բան համարել են գեղեցիկ, ուրեմն դա պետք է լիներ գեղեցիկ անկախ ամեն ինչից։ Տարբեր վայրերի ու ժամանակների մարդկանց ունեցած գեղեցիկի պատկերացումները ոչ միայն տարբեր էին, այլև կարող էին նույնիսկ հակասել միմյանց։ Սովորաբար գեղեցկության միևնույն տիպարը նույն ժամանակահատվածում նկարչության և քանդակագործության մեջ նույն է եղել, օր. մարդկանց, բնության, գաղափարների վերաբերյալ, բայց գրականության մեջ այն էականորեն տարբերվել է։ Այսպիսով կարող ենք եզրակացնել, որ գեղեցիկը մի ուժ է, ինչպես օրինակ ջերմությունը, մագնիսականությունը։ Գեղարվեստն այդ ամենը աշխատում է հավաքել, որսալ, արտահայտել։ Գեղեցիկ է այն ամենը, ինչը մեզ գեղագիտական ապրում է պատճառում։ Սա անհատական զգացողություն է և չի կարելի որոշակիորեն սահմանել։