cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ջոն Ֆ. Քենեդի
Հարավարևելյան Ասիա
1961 թվականի վերջերին նախագահ Քենեդին ուղարկեց այն ժամանակվա Քաղաքացիական բյուրոյի դեպարտամենտի տնօրեն Ռոջեր Հիլսմանին Վիետնամ, որպեսզի Վիետնամում հետախուզելու և կարգավիճակը հետազոտելու համար։ Այնտեղ Հիլսմանը հանդիպեց Սըր Ռոբերտ Թոմփսոնի հետ, որը գլխավորում էր Բրիտանական Խորհրդատվական Առաքելությունը Հարավային Վիետնամում։ Նրանք միասին ստեղծեցին Համլետ ստրատեգիական ծրագիրը։ Այն հաստատվեց Քենեդիի և Հարավային Վիետնամի նախագահ Նգո Դինհ Դիեմի կողմից։ Այն ի կատար ածվեց 1962 թվականի սկզբներին։ Արդյունքում Հարավային Վիետնամի ազգաբնակչության նկատմամբ ստիպողաբար վերաբնակեցում եղավ կոմունիստիկան հակումներ ունեցող գյուղերում։ Նրանք հույս ունեին, որ այդ համայնքները կապահովեին գյուղացիների անվտանգությունը և կուժեղացնեն կապը նրանց և կենտրոնական ղեկավարության միջև։ Բայց և այնպես 1963 թվականի նոյեմբերին ծրագրի ուժը սկսեց թուլանալ և այն պաշտոնապես ավարտվեց 1964 թվականին ։
1962 թվականին Քենեդին ստորագրեց «Ազգային անվտանգության գործողությունների հուշագիրը», որը և ԱՄՆ-ի պաշտոնական ներգրավվածության պայմանագիր հանդիսացավ ։ Պետական քարտուղար Դին Ռասկը հայտարարեց ԱՄՆ-ի սատարման վճռականության մասին ։ Հարավային Վիետնամի ճանապարհների վրա սկսվեց «Ռանչ Հանդ» օդային գործողությունը ։
1963 թվականի ապրիլին Քենեդին Վիետնամի իրավիճակը գնահատեց հետևյալ կերպ. «Մենք չենք աղոթել Վիետնամում գտնվելու համար։ Այդ մարդիկ ատում են մեզ։ Նրանք ամեն պահի պատրաստ են մեզ դուրս շպրտել այդտեղից։ Բայց ես այդ տարածքը չեմ կարող զիջել կոմունիստներին, քանի որ ամերիկացիները ինձ այլևս չեն վերընտրի» ։ Հուլիսին Քենեդին Վիետնամում դեմ առ դեմ կանգնեց ճգնաժամի դեմ։ Չնայած ԱՄՆ -ի սատարմանը Հարավային Վիետնամի ռազմական ուժը էֆեկտիվ չէր Վիետ Կոնգի կոմունիստական ուժերից։
Օգոստոսի 21-ին, երբ ժամանեց ԱՄՆ-ի նոր դեսպան Հենրի Կաբոտ Լոջ Կրտսերը, Դիեմը և նրա եղբայր Նգո Դինհ Նհուն ԿՀՎ-ում ուսումնառություն արածներին ֆինանսավորեցին, որպեսզի վերջիններս ճնշեն բուդիստական ցույցերը։ Քաղաքական հեղաշրջման վտանգ էր առաջացել և պահանջում էին Դիեմի և նրա եղբայր Նհուի հեռացումը ։ Լոջին հանձնարարված էր փորձել Դիեմից և Նհուից հրաժարական պահանջել և վերջիններիս ստիպել հեռանալ երկրից, սակայն Դիեմը Լոջին լսել չուզեցավ ։
«Կաբել 243-ը» հայտարարեց, որ Վաշինգտոնը այլևս չի կարող հանդուժել Նհուի գործողությունները և Լոջին հրամայված էր ճնշում գործադրել Դիեմի վրա, որպեսզի վեջինս իր եղբորը հեռացներ։ Եթե Դիեմը հրաժարվի, Ամերիկացիները այլ ղեկավարություն կառաջարկեն ։ Լոջը հայտարարեց, որ միակ աշխատող մեխանիզմը կարող է լինել հարավ-վիտնամական գեներալների միջոցով Դիեմի և Նհուի վարչակաչգի տապալումն է, որը և նախապես պլանավորվել էր ։
Շաբաթվա վերջում Քենեդին Լոջից իմացավ, որ Դեիմը Ֆրանսիայի աջակցության շնորհիվ հնարավոր կապեր ունի հետ կոմունիստների հետ։ Եվ նրանք կարող են ամերիկացիներին խնդրեն, որպեսզի թողնեն երկիրը ։ Այդ նույն ժամանակ Վիտնամի մինիստրների կոմիտեի ԱՄՆ-ի հոգևորականների կողմից հայտարարվեց առաջին հակավիետնամական պատերազմը ։
Սեպտեմբերին Սպիտակ Տունը տարբեր գնահատականներ ուներ ընթացիք վիճակի մասին։ Նախագահը նոր գնահատականներ ստացավ Պաշտպանության նախարարից (գեներալ Վիկտոր Կրուլակ) և Պետական դեպարտամենտից (Ջոզեֆ Մարշալ)։ Կրուլակն հայտարարեց, որ կոմունիստների դեմ պայքարն առաջընթացներ ունի, իսկ Մենդենհոլում ԱՄՆ-ն կորցնում է իր ազդեցությունը։ Քենեդին հետևյալ կերպ արձագանքեց. «Երկու ջենտլմեններին էլ նո՞ւյն երկիրն ես ուղարկել»։ Նախագահը չգիտեր, որ այդ ջենտլմենները հետ վերադառնալիս միմյանց հետ չեն խոսացել ։
1963 թվականին նախագահը Պաշտպանության նախարար ՄակՆամարային և գեներալ Մաքսվել Դ. Թեյլորին ուղարկեց Վիետնամ, որպեսզի վերջիններս նոր ջանքեր գործադրեն ինֆորմացիան սինխրոնիզացնելու և քաղաքականություն ձևավորելու համար։ ՄակՆամարայի առաքելության նպաակն էր պարզել երկու անձանց տվյալների իրարամերժության պատճառը ։ Մակնամարայի, Թեյլորի և Լոջի հանդիպման ժամանակ Դիեմը կրկին հրաժարվեց ԱՄՆ-ի ղեկավարող քաղաքականությունից ։
Թեյլորը և Մակնամարան հեղրջում կազմակերպելու համար սկսեցին համագործակցել Վիետնամի վարչապետ Նգույեն Նգոկ Թոյի հետ ։
Քենեդիի պնդմամբ կազմվեց գրաֆիկ, որի համաձայն պետք է զորքի քանակ ավելացվեր։ Այսպիոսվ 1965 թվականի վերջերին մոտ 1000 զինվոր ուղարկվեց ։ Վերջնական հաշվետվությունում նշվեց, որ Դիեմի վարած քաղաքականությունը ավելի ու ավելի անժողովրդավարական է դառնում և որ ամեն մի րոպե հնարավոր է Դիեմի կամ Նհուի սպանությունը ։
Հոկտեմբերի վերջին հետախույզները հայտնեցին, որ Դիեմի ղեկավարությանը հեղաշրջում է սպասվում։ Վիետնամական գեներալ Դուոնգ Վան Մինհը (հայտնի նաև որպես "Մեծ Մինհ") ուզում էր ԱՄՆ-ի դիրքն իմանալ։ Քենեդին Լոջին առաջարկեց գաղտնի կերպով աջակցել հեղաշրջմանը՝ բացառելով սպանությունները, իսկ սատարման փաստը պաշտոնապես պետք է հերկվեր ։ Նույն ամսվա վերջում Քենեդին նկատեց, որ հեղաշրջումն անխուսափելի է և հրամայեց, որ ամեն մի հեռագիր պետք է իր ձեռքի տակով անցնի ։
Հեղաշրջման նորությունը և՜ Ամերիկայում, և՜ Հարավային Վիետնամում պատերազմը հաղթելու վստահություն բերեց ։
Պատմաբաններն իրարամերժ կարծիքներ են հայտնում, թե արդյոք Քենեդին ողջ կմնար կամ կվերընտրվեր 1964 թվականին, եթե չլիներ քաղաքական միջամտությունը Վիետնամում ։ Նմանատիպ քննարկումներ կան քարտուղար Մակնամարայի «Պատերազմի մառախուղը» ֆիլմում ։ Ֆիլմը պարունակում էր Լինդոն Ջոնսոնի մագնիտաֆոնային ձայնագրությունը, որտեղ Ջոնսոնը համաձայն չէր Քենեդիի վարած քաղաքականության հետ ։ Բացի այդ ֆիլմում Հոկտեմբերի 11-ի տվյալով հուշագրություն կար, որտեղ մինչև տարվա վերջ զինվորների քանակը պետք է հասցվեր 1000-ի ։ Նման խոսքերը հակասում էին ԱՄՆ-ի քաղաքականությանը, երբ Քենեդին 1963 թվականին իր ճառով հանդես եկավ Ամերիկյան համալսարանում ։
Երբ 1964 թվականին Ռոբերտ Քենեդիին հարցրեցին, թե ինչ կաներ նրա եղբայրը Հարավային Վիետնամում պարտություն կրելու դեպքում, նա ուղղակի պատասխանել է. «Մենք պարզապես կվերադառնանք սկզբին» ։ Քենեդիի մահվան ժամանակ Վիետնամում ԱՄՆ-ի վարած քաղաքականությունը վերջնական փուլին չէր հասել ։ ԱՄՆ-ի ներգրավվածությունը տարածաշրջանում սրացել էր մինչ Լինդոն Ջոնսոնի հայտնվելը։ Ջոնսոնի նախորդի օրոք ԱՄՆ-ն ռազմական ուժեր էի կենտրոնացրել Վիտնամական պատերազմի համար ։ Քենեդու մահից հետո նախագահ Ջոնսոնը չեղյալ արեց զինվորների հետ կանչը և իր օգնությունը հաստատեց Հարավային Վիետնամի քաղաքականությանը ։
Ամերիկյան համալսարանի ճառը
1963 թվականի հունիսի 10-ին ստացավ սկզբնական հասցեագիր Վաշինգտոնի Ամերիկյան համալսարանում քննարկել մի թեմա, որը շատ հաճախ է մոռացվում, իսկ ճշմարտությունը հազվադեպ ընդունվում. Մինչև այժմ այն ամենակարևոր թեման է Երկրի վրա…Ես խոսում եմ խաղաղության մասին, նոր պատերազմի վախի պատճառով, մի ժամանակ, երբ ընդամենը մեկ ատոմային զենք պարունակում է տասն անգամ ավելի պայթյունային ուժ, քան կարող էր մատակարարվել բոլոր ռազմական ուժորից Երկրորդ Համախշխարհային պատերազմի ժամանակ…մի ժամանակ, երբ մահացու թույները, որոնք ատոմային մնացորդներ են, կարող են պահվել քամու, օդի և հողի միջոցով և սերմ տալ երկրագնդի հեռավոր անկյուններում և հասցվել դեռ չծնված սերունդներին…Ես խոսում եմ խաղաղության մասին, այսուհետ որպես տրամաբանական մարդկանց պետքական և տրամաբանական ավարտ, այնպես, ինչպես հասարակության խաղաղությունը, չի պահանջում, որ ամեն մարդ սիրի իր կողքինին, այն պահանջում է, որ նրանք ապրեն միասին փոխադարձ քնքշության մեջ…մեր խնդիրները ստեղծվել են մարդկանց կողմից, այսինքն՝ նրանք կլուծվեն մարդկանց կողմից. Եվ մարդը կարող է լինել այնքան մեծ, որքան կուզի։ Նախագահը նաև կատարեց երկու հայտարարություն, որ ԽՍՀՄ մեծ պատրաստակամություն է ցուցաբերել կազմել ատոմային փորձարկումների արգելման պայմանագիր, և որ ԱՄՆ-ը հետաձգել է պլանավորված մթնոլորտային փորձարկումները։
Արևմտյան Բեռլինի ճառը
1963 թվականին Գերմանիան տանում էր մասնակի թուլության ժամանակ դեպի արևելքը Խորհրդային ագրեսիայի, Շառլ դը Գոլի դեպի արևմուտք ֆրանսիական նացիոնալիզմի և Արևմտյան Գերմանիայի դեսպանի՝ Ադենաուերի սպասվող թոշակի անցնելու շնորհիվ։ Հունիսի 26-ին Քենեդին ճառ ասաց Արևմտյան Բեռլինում՝ կրկնելով Ամերիկայի վերաբերմունքը Գերմանիային և քննադատելով կոմունիզմը։ Նա հանդիպեց հանդիսատեսի բուռն պատասխանին։ Քենեդին օգտագործում էր Բեռլինի Պատի կառուցումը որպես կոմունիզմի խափանման օրինակ. Ազատությունը շատ դժվարություններ ունի, և դեմոկրատիան անթերի չէ։ Բայց մենք երբեք պատ չենք կառուցել, որպեսզի մեր մարդկանց միշտ մեզ մոտ պահենք՝ չթողնենք, որ հեռանան։ Նրա խոսքը հայտնի է իր հայտնի ասացվածքով. "Ich bin ein Berliner" (Ես Բեռլինի քաղաքացի եմ)։ Միլիոնավոր մարդիկ փողոցում կանգնած լսում էին ճառը։ Նա այնուհետև ասել է Թեդ Սորենսենին. Մենք երբեք այս օրվա նման օր չենք ունենա մեր կյանքի ընթացքում։
Իրաք
1963 թ․-ին Քենեդին հետ կանգնեց Աբդ ալ-Կարիմ Քասեմի գլխավորած Իրաքի կառավարության դեմ հեղաշրջումից։ Աբդ ալ-Կարիմ Քասեմը դրանից հինգ տարի առաջ վերացրել էր արևմտյան դաշնային Իրաքի միապետությունը։ 1963 թ․-ի փետրվարի 8-ին Քենեդին ստացավ հետևյալ հաղորդագրությունը․ « Մենք ոչ պաշտոնական, ընկերական ձևով ձայն կհանենք, երբ կկարողանանք պարզել՝ ում հետ խոսել, և պարտավորվում ենք խոստովանել, երբ որ վստահ լինենք, որ այդ մարդիկ են ղեկավարիչները։ ԿՀՎ-ն ուներ գերազանց հաշվետվություն պլանավորման մասին, բայց ես կասկածում եմ արդյոք նրանք թե Մեծ Բրիտանիան պետք է վարկ պահանջեն։ » ԿՀՎ-ն վաղուց էր պլանավորել վերացնել Քասեմին, բայց այդ բոլոր ջանքերը ապարդյուն էին։ Նոր կառավարությունը՝ Աբդուլ Սալամ Արիֆի գլխավորությամբ և Բաաս կուսակցության դոմինանտությամբ (Նեսսերիզմի կոալիացիայի և Իրաքի ազգայնականների հետ միասին), օգտագործոմ էր ցուցակներ (հնարավոր է ԿՀՎ-ի կողմից տրամադրված) կասկածվող կոմունիստների և այլ միջամտող մարդկանց, որպեսզի համակարգված սպանեն անհայտ թվով մարդ Իրաքի կրթված վերնախավից։ Բաասի վարչապետ Ահմեդ Հասան ալ-Բակրի հետ պայքարից հետո Արիֆը Բաաս կուսակցությունը ցրեց իշխանությունից։ Նախկին ԿՀՎ-ի տնօրեն Ջեյմս Քրիչֆիլդը վիճարկում էր այն հասկացությունը, որ ԿՀՎ-ն առաջարկել է «ակտիվ աջակցություն» հեղաշրջման կազմակերպիչներին՝ պնդելով, որ առաջն հեղաշրջումից «լավ տեղեկացված» լինելով, այն «զարմացած» էր հետագա՝ իշխանության համար պայքարից։
Իռլանդիա
Երբ Քենեդին 1963 թ․-ի հունիսին 4 օրով այցելեց Ւռլանդիայում իր նախնիների տունը, նա դրամաշնորհ ստացավ Իռլանդիայի Շիֆ Հերալդից և ստացավ պատվավոր աստիճաններ Իռլանդիայի ազգային համալսարանից և Թրինիթի քոլեջից, Դուբլին։ Նա Դունգանստաունում Նյու Րոսսի՝ Քանթրի Ուեքսֆորդ, կողքին մի քոթեջ այցելեց, ուր ապրել են նրա նախնիները մինչև Ամերիկա արտագաղթելը։ Նա նաև դարձավ առաջին օտարերկրյա ղեկավարը, ով դիմել է Օյրիչտաս պալատներին (Իռլանդիայի խորհրդարան)։ 2006 թ․-ի դեկտեմբերի 22-ին Իռլանդիայի դեսպանատունը հրատարակել է ոստիկանության գաղտնազերծված փաստաթղթերը, ցույց տալով, որ անվտանգությունը ամրապնվել է, քանի որ Քենեդին ստացավ երեք մահվան սպառնալիք իր այցելության ժամանակ։
Ատոմային փորձարկումների կանխարգելման պայմանագիրը
Ռադիոկտիվ ճառագայթման և միջուկային զենքի տարածման երկարաժամկետ վտանգից խուսափելու համար Խրուշչովն ու Քենեդին որոշեցին միջուկային փորձարկումների արգելման պայմանագիր կնքել։ Այդ միտքն առաջին անգամ հնչեցվել է Ադլայ Սթիվենսոնի 1956 թվականի նախագահական քարոզարշավի ժամանակ ։ 1961 թվականի հունիսին Խրուշչովն ու Քենեդին հասան ոչ պաշտոնական համաձայնության միջուկային փորձարկումների դեմ, սակայն Խորհրդային Միությունն սկսեց միջուկային զենքի փորձարկումներ կատարել նույն տարվա սեպտեմբերին։ Որպես պատասխան՝ ԱՄՆ-ն միջուկային զենքի փորձարկումներ սկսեց հինգ օր հետո ։ Դրանից քիչ անց Միացյալ Նահանգների նոր արբանյակները նկարներ ֆիքսեցին, որոնցից պարզ էր, որ ԽՍՀՄ-ն ռազմական մրցավազքում էականորեն հետ է ԱՄՆ-ից ։ Չնայած դրան՝ ԱՄՆ-ի ավելի հզոր միջուկային ներուժը քիչ արժեք ուներ մինչև ԽՍՀՄ-ն իրեն հավասարության մեջ էր դնում ։
1963 թվականի հուլիսին Քենեդին ուղարկեց Ավրիլ Հարիմանին Մոսկվա, որպեսզի նախապատրաստի համաձայնագիր Խորհրդային Միության հետ ։ Սկզբնական նիստերին կար նաև Խրուշչովը, ով հետագայում փոխանցեց ներկայացուցչությունը Անդրեյ Գռոմիկոյին։ Միանգամից պարզ դարձավ, որ փորձարկումների ընդգրկուն արգելում չի իրականացվի, քանի որ Խորհրդային Միությունը դեմ էր վավերացնող ստուգումների թույլտվությանը ։
Ի վերջո ԱՄՆ-ն, Մեծ Բրիտանիան ու ԽՍՀՄ-ն էին սահմանափակող պայմանագրի նախնական ստորագրողները, որը արգելում էր միջուկային փորձարկումներ հողի վրա, մթնոլորտում կամ ջրի տակ, բայց ոչ հողի տակ։ ԱՄՆ-ի սենատը վավերացրեց այն, և Քենեդին օրենքի ուժ տվեց 1963 թվականի հոկտեմբերին։ Ֆրանսիան միանգամից արձագանքեց՝ հայտարարելով, որ ինքը ազատ է իր միջուկային պաշտպանությունը զարգացնելու ու փորձարկելու մեջ ։
Ներքին քաղաքականություն
Քենեդին իր ներքին ծրագիրը անվանեց «Նոր սահմաններ»։ Այն խոստանում էր կրթության, տարեց մարդկանց բժշկական ծառայությունների դաշնային ֆինանսավորում, գյուղական շրջաններին տնստեսական ֆինանսավորում և ճգնաժամի դադարեցման համար կառավարական միջամտություն։ Քենեդին նույնպես խոստացավ վերջ դնել ռասայական խտրականությանը։
1963 թվականի իր երկրի դրության մասին ուղերձում նա առաջարկեց էական հարկային բարեփոխումներ և եկամտահարկի նվազեցում՝ այդ ժամանակի 20-90%-ից 14-65%։ Առաջարկեց նվազեցնել նաև կորպորատիվ հարկի դրույքաչափերը 52-ից 47%։ Քենեդին ավելացրեց, որ ամենաբարձր դրույքաչափը պետք է լինի 70%, եթե բարձր եկամուտ ունեցողների համար հատուկ նվազեցումները չվերացվեն։ ԱՄՆ-ի կոնգրեսը չգործեց մինչև 1964 թ.-ը, նրա մահից հետո, երբ ամենաբարձր անհատական դրույքաչափը իջեցվել էր մինչև 70%, իսկ կորպորատիվը՝ մինչև 48%։
1963 թվականին նա խոսել է Նյու Յորքի տնտեսական ակումբում՝ «...պարադոքսալ ճշմարտությունը, որ հարկերի դրույքաչափերը շատ բարձր են և եկամուտները՝ ցածր...և երկարաժամկետ եկամտի բարձրացման համար ամենալավ ճանապարհը դրույքաչափերը նվազեցնելն է»։ Կոնգրեսը ընդունեց Քենեդիի մի քանի գլխավոր ծրագրերը իր կենդանության օրոք, սակայն քվեարկեց դրանց շուրջ 1964-1965 թ թվականին իր հաջորդող Ջոնսոնի օրոք։
Տնտեսություն
Քենեդին վերջ դրեց խիստ հարկաբյուջետային քաղաքականության ժամանակաշրջանին, թուլացնելով դրամավարկային քաղաքականությունը, որպեսզի հնարավոր լիներ պահպանել տոկոսադրույքները և խթանել տնտեսության աճը։ Նրա կառավարման ընթացքում 1962-ին ԱՄՆ բյուջեն գերազանցեց 100 միլլիարդը։ Չնայած դրան, առաջին տարին՝ 1961-ը եղավ առաջին ոչ պատերազմական և ոչ ճգնաժամային տարին, որի ընթացքում գրանցվեց	պետ բյուջեի դեֆիցիտ։ Երեք տարվա ընթացքում երկու ճգնաժամ տարած և Քենեդիի ընտրվելիս դրանցից մեկից դեռ դուրս չեկած տնտեսությունը զգալի աճ գրանցեց նրա կառավարման ընթացքում։ Համեմատության համար կարելի է ասել, որ նախկին նախագահ Էյզենհաուերի կառավարման տարիներին գրանցվել էր ՀՆԱ-ի 2.2% միջին տարեկան աճ, ինչը հազիվ էր գերազանցում բնական աճի տոկոսը։ Ավելին, վերջին 12 ամիսների ընթացքում նույնիսկ գրանցվել էր 1% անկում ։
Տնտեսությունը հեղաշրջվեց ու բարգավաճեց Քենեդիի ժամանակ։ ՀՆԱ-ի աճը կազմեց մոտ 5, 5% միջինում մեկ տարվա համար 1961-1963 թթ. , մինչդեռ ինֆլյցիան մնաց հաստատուն մեկ տոկոսի շրջանակներում, իսկ գործազրկությունը նվազեց ։ Արդյունաբերությունն աճեց 15 տոկոսով, իսկ ավտոմեքենաների վաճառքը աճեց 40 տոկոսով ։ ՀՆԱ-ի և ամբողջ տնտեսության այսպիսի աճը շարունակվեցին մինչև 1969 թ. և դեռ չեն կրկնվել մինչև հիմա նման երկար ժամանակահատվածով ։
Մեծագույն մետաղաձուլական ընկերությունները հայտարարեցին գների 3.5% բարձրացում 1962-ի ապրիլին՝ մի քանի օրվա ընթացքում։ Սա առաջին դեպքն էր երեք տարվա ընթացքում։ Սա տեղի ունեցավ ընկերությունների և երկաթագործների միության միջև կնքված համաձայնագրից մի քանի օր հետո, որը բարձրացնում էր նրանց աշխատավարձերը 2.5 տոկոսով։ Կառավարությունը գրգռված էր, իսկ Քենեդին ասում էր. “Ինչու՞ են նրանք սա անում, մի՞թե կարծում են, որ կկարողանան սր տակից դուրս գալ։ Աստված իմ, ես ատում եմ այս սրիկաներին:” Գների բարձրացման վերաբերյալ խոսակցությունների ժամանակ, նախագահն իր հսկողության տակ է վերցնում արդյունաբերության դեմ այս պայքարը, հանձնարարելով իր աշխատակազմի յուրաքանչյուր անդամին ուսումնասիրել իրենց տարածաշրջաններում գների բարձրացման հետևանքները։ Քենեդին ասաց. “Մենք վա-բանկ ենք գնում ... նրանց ծախսերը, որտեղ էին նրանք, ինչ էին անում ... թող ՀԴԲ-ն հարցաքննի նրանց բոլորին … մենք չենք կարող սա այսպես թողնել:”
Ռոբերտն ընդունում է այն դիրքորոշումը, որ երկաթաձուլական ընկերությունների տնօրենները եկել են ապօրինի համաձայնության գների թանկացման վերաբերյալ։ Կառավարության գործողություններն ստիպում են գները իջեցնել առաջվա մակարդակին ։ Wall Street Journal ամսագիրը գրեց, որ կառավարությունը գործեց հզորության, սպառնալիքների և հատուկ գործակալների միջոցով։ Յելի համալսարանի պրոֆեսոր Չարլզ Ռեյխը The New Republic ամսագրում գրեց, որ կառավարությունն անտեսեց քաղաքացիական իրավունէները, ստիպելով այսքան արագ իջեցնել գները։
New York Times-ի խմբագրությունը գովաբանեց Քենեդիի գործողությունները, նշելով, որ մետաղաձուլական արտադրանքի գնաճը վտանգի տակ է դնում պետության տնտեսության բարվոգ վիճակը, տանելով այն դեպի ինֆլյացիա" : Այնուամենայնիվ, կառավարությանը կից Բյուջեի Բյուրոն հայտարարեց, որ այս գնաճը կհանգեցներ ՀՆԱ-ի աճի և պետ. բյուջեի պրոֆիցիտի։ Ֆոնդային բորսան, որն անընդհատ ընկնում էր Քենեդիի՝ նախագահ ընտրվելուց հետո, գրանցեց 10% անկում մետաղաձուլության հետ կապված գործողություններից հետո։
Դաշնային և ռազմական մահապատիժ
1962 թվականի մարտի 22-ին Քենեդին սահմանեց HR5143 (PL87-423) օրենքը, որը կասեցնում էր մահապատիժը առաջին կարգի հանցագործությունների համար Կոլումբիա շրջանում՝ ԱՄՆ-ում մնացած միակ իրավասությունում, որտեղ կար այդպիսի պատիժ։ Մահապատիժը չի կիրառվել այդ շրջանում 1957-ից հետո և հիմա վերացված է։
Քաղաքացիական իրավունք
1960-ական թվականներին վերջ դրվեց պետության կողմից թույլատրված ռասայական խտրականությանը, որն այդ տարիների ԱՄՆ-ի ներքին ամենահրատապ խնդիրներից մեկն էր։ Ջիմ Քրոուի՝ ռասաների խտրականության օրենքը միակ գործող օրենքն էր Խորը Հարավում ։ ԱՄՆ Գերագույն դատարանը 1954 թվականին Բրաունն ընդդեմ Կրթության խորհրդի գործի քննման ժամանակ որոշեց, որ հասարակական դպրոցներում ռասայական խտրականության օրենքը հակասահմանադրական է։ Շատ դպրոցներ, հատկապես հարավային նահանգների դպրոցները, չենթարկվեցին Գերագույն դատարանի որոշմանը։ Թեև դատարանն արգելեց ռասայական խտրականությունը նաև այլ հասարակական հաստատություններում (ինչպիսիք են օրինակ ավտոբուսները, ռեստորանները, թատրոնները, դատարանները, լողափերը և այլն), սակայն այն շարունակվում էր։
Քենեդին բանավոր կերպով աջակցում էր ռասայական ինտեգրմանը և քաղաքացիական իրավունքների պաշտպանմանը․ 1960 թվականի ընտրարշավի ժամանակ նա հեռախոսազրույց ունեցավ Կորետա Սքոթ Քինգի՝ Մարտին Լյութեր Քինգի կնոջ հետ, ում ամուսինը բանտարկվել էր խանութներում ռասաների ինտեգրման փորձերի համար։ Ռոբերտ Քենեդին զանգահարեց Ջորջիայի նահանգապետ Էռնեստ Վանդիվերին և հասավ նրան, որ Քինգին շուտով ազատ արձակեցին, որն էլ ևս մեկ անգամ բացասաբար անդրադարձավ եղբոր թեկնածության վրա։
1961 թվականի հունվարին իր առաջին ուղերձի մեջ նախագահ Քենեդին ասաց․ «Մեր ամերիկացի հայրենակիցների Սահմանադրական իրավունքների մերժումը՝ կապված ընտրատեղամասերում և այլ վայրերում ռասայական խտրականության հետ խաթարում է ազգային գիտակցությունը և մղում է մեզ հայտարարելու աշխարհին, որ մեր ժողովրդավարությունը հավասար չէ մեր ժառանգության բարձր խոստումներին» ։ Քենեդին կարծում էր, որ քաղաքացիական իրավունքի հասարակական շարժումը կզայրացնի հարավային շատ սպիտակների և ավելի կդժվարացնի Կոնգրեսում քաղաքացիական իրավունքին վերաբերվող օրենքների ընդունումը, որը ղեկավարվում էր հարավային պահպանողական դեմոկրատների կողմից, և Քենեդին իրեն հեռու պահեց դրանից։
Քենեդիին անհանգստացնում էին նաև այլ խնդիրներ իր նորընտիր նախագահության ժամանակ․ այդ խնդիրներից էին Սառը պատերազմը, Խոզերի ծովածոցի ձախողումը և իրավիճակը հարավարևելյան Ասիայում։ Ինչպես նշում է Ջոնի եղբայր Ռոբերտը․ «Վարչակազմի գլխավոր նպատակը նախագահին հեռու պահելն էր քաղաքացիական իրավունքի հետ կապված այդ խառնաշփոթից»։ Քաղաքացիական շատ իրավապաշտպաններ Քենեդիին համարում էին անտարբեր, հատկապես Ազատության հեծյալների նկատմամբ, ովքեր կազմակերպեցին ինտեգրված հասարակական փոխադրամիջոց հարավում և ում սպիտակները՝ ներառյալ դաշնային և նահանգային օրինապահ մարմինների աշխատակիցները շարունակ դիմավորում էին բռնությամբ։ Քենեդին դաշնային զորքերի կամ չհամագործակցող դաշնային գործակալների փոխարեն դաշնային մարշալներին հանձնարարեց Ազատության հեծյալների պաշտպանությունը։ Ռոբերտ Քենեդին իր նախագահական քարոզարշավի ժամանակ ստիպեց Ազատության հեծյալներին «դուրս գալ ավտոբուսներից և խնդրի խաղաղ կարգավորումը թողնել դատարաններին»։
1961 թվականի մարտի 6-ին Քենեդին ստորագրեց 10925 գործադիր հրամանը, որով կառավարության հետ պայմանագիր կնքած անձանցից պահանջվում էր «կառուցողական միջոցներ ձեռք առնել, որպեսզի աշխատանքի դիմողներն ընդունվեն աշխատանքի և վերաբերվեն առանց ռասայական, կրոնական ու ազգային խտրականության»։ Այն հաստատվեց նաև Նախագահի կոմիտեի կողմից, որը պատասխանատու էր Զբաղվածության հավասար հնարավորություններ ստեղծելու և պահպանելու համար։ Դժգոհ մնալով Քենեդիի՝ խտրականության խնդրի լուծմանն ուղղված քայլերից՝ Մարտին Լյութեր Քինգ Կրտսերը և նրա համակիրները 1962 թվականին մի փաստաթուղթ ձևակերպեցին, որով կոչ էին անում նախագահին հետևել Աբրահամ Լինքոլնի օրինակին և կիրառել գործադիր հրամանը, որը կխթանի քաղաքացիական իրավունքի զարգացումը, ինչն էլ հավասարազոր է ստրուկների ազատագրմանը, սակայն Քենեդին այդպես էլ հետամուտ չեղավ այդ կոչին ։
1962 թվականի սեպտեմբերին Ջեյմս Մերեդիթը ընդունվեց Միսիսիպիի համալսարան, սակայն նրան արգելեցին մուտք գործել այնտեղ և հաճախել դասերի։ Գլխավոր դատախազ Ռոբերտ Քենեդին ի պատասխան ուղարկեց 400 դաշնային մարշալների, մինչդեռ նախագահ Քենեդին դժկամորեն ուղարկեց 3000 զինվոր այն բանից հետո, երբ իրավիճակը համալսարանում թեժացավ։ 1962 թվականի այդ բախման արդյունքում 2 մարդ զոհվեց և տասնյակները վիրավորվեցին, սակայն Մերեդիթին հաջողվեց վերջապես առաջին կուրս հաճախել։ Այս բախման, ինչպես նաև ռասայական խտրականության հողի վրա առաջացած այլ միջադեպերի սադրիչը Կու Կլուքս Կլանն էր ։ 1962 թվականի նոյեմբերի 20-ին Քենեդին ստորագրեց 11063 գործադիր հրամանը, որով արգելում էր ռասայական խտրականությունը բնակատեղիներում և այլ հարակից վայրերում, որոնք վայելում էին դաշնային աջակցություն։
1963 թվականի սկզբներին Քենեդին դիմեց Մարտին Լյութեր Քինգ Կրտսերին քաղաքացիական իրավունքի օրենսդրության զարգացման կապակցությամբ․ «Եթե մենք շարունակենք այս երկար պայքարը Կոնգրեսում, ապա մեր մնացած ծրագրերը կխափանվեն, և մենք ոչ մի օրինագիծ էլ չենք ունենա»։ Այնուամենայնիվ, քաղաքացիական իրավունքի հետ կապված բախումները խիստ սրվեցին այդ տարի ։ Ջոնի եղբայր Ռոբերտը և Թեդ Սորենսոնը ճնշում էին Քենեդիին ավելի նախաձեռնող լինել օրենսդրական դաշտում։
1963 թվականի հունիսին նախագահ Քենեդին միջամտեց, երբ Ալաբամայի նահանգապետ Ջորջ Ուոլեսը փակեց Ալաբամայի համալսարանի դռները 2 աֆրոամերիկացի ուսանողների՝ Վիվիան Մալոնի և Ջեյմս Հուդի առջև՝ արգելելով նրանց հաճախել դասերի։ Ուոլեսը մի կողմ քաշվեց միայն այն ժամանակ, երբ առճակատվեց Գլխավոր դատախազի տեղակալ Նիկոլաս Կացենբախի և Ալաբամայի ազգային գվարդիայի հետ, որը հենց նոր էր դաշնայնացվել նախագահի հրամանով։ Այդ երեկո Քենեդին հեռուստատեսությամբ ու ռադիոյով հղեց քաղաքացիական իրավունքի վերաբերյալ իր հանրահայտ ուղերձը, որով սկսվում էր իր նախաձեռնողականությունը քաղաքացիական իրավունքի օրենսդրության դաշտում․ ապահովել բոլորի մուտքը հասարակական դպրոցներ և այլ հաստատություններ, ինչպես նաև ընտրելու իրավունքի ավելի մեծ պաշտպանություն ։
Ավելի վաղ Քենեդին գործադիր հրաման էր ստորագրել 1961 թվականի դեկտեմբերի 14-ին՝ Կանանց կարգավիճակի վերաբերյալ Նախագահական կոմիսիա ստեղծելու վերաբերյալ ։ Կոմիսիան ղեկավարում էր նախկին առաջին տիկին Էլեոնոր Ռուզվելտը։ Ըստ կոմիսիայի վիճակագրության՝ կանայք ևս առնչվում էին խտրականության հետ․ նրանց վերջնական զեկույցը, որն արտացոլում էր բոլոր օրինական և մշակութային արգելքները, հրապարակվեց 1963 թվականի հոկտեմբերին։ Ավելի ուշ 1963 թվականի հունիսի 10-ին Քենեդին ստորագրեց Հավասար աշխատավարձի մասին ակտը։ Դա մի դաշնային օրենք էր, որը փոփոխություններ էր մտցնում Արդար աշխատանքային ստանդարտների ակտի մեջ՝ նպատակ ունենալով վերացնել աշխատավարձերի տարբերությունը՝ կախված սեռային տարբերությունից ։
1963 թվականի օգոստոսի 28-ին ավելի քան հարյուր հազարավոր աֆրոամերիկացիներ հավաքվեցին Վաշինգտոնում և դուրս եկան երթի՝ աշխատանքի և ազատության համար իրենց քաղաքացիական իրավունքները պաշտպանելու համար։ Քենեդին մտավախություն ուներ, որ այդ երթը բացասաբար կանդրադառնա Կոնգրեսում քննարկվող քաղաքացիական օրինագծերի զարգացման վրա և մերժեց ելույթ ունենալու հրավերը։
Որպեսզի համոզված լինեն, որ ցույցը խաղաղ կընթանա, կազմակերպիչները և նախագահն անձամբ խմբագրեցին ելույթները, որոնք բավականին սադրիչ էին և համաձայնության եկան, որ երթը տեցի ունենա չորեքշաբթի օրը ժամը 16։ 00-ին։ Հազարավոր զինվորներ ոտքի հանվեցին։ Քենեդին նայեց Քինգի ելույթը հեռուստատեսությամբ և շատ տպավորված էր։ Երթը պսակվեց «հաջողված բողոքի հաղթանակով», որի ընթացքում ոչ մի ձերբակալություն չարձանագրվեց։ Այնուհետև երթի առաջնորդներն ընդունեցին Սպիտակ տան հրավերը, հանդիպեցին և լուսանկարվեցին Ջոն Քենեդիի հետ։ Նախագահն զգաց, որ երթը հաղթանակ էր նաև իր համար և քաղաքացիական իրավունքի իր օրինագծերի ընդունման հավանականությունն էլ ավելի մեծացավ։
Այնուամենայնիվ, պայքարը դեռ շատ հեռու էր ավարտված համարելուց։ 3 շաբաթ անց սեպտեմբերի 15-ին Բիրմինգհեմի 16-րդ փողոցում գտնվող Բապտիստական եկեղեցում պայթյուն հնչեց, որի արդյունքում 4 աֆրոամերիկացի երեխաներ զոհվեցին, իսկ երկուսին էլ գնդակահարեցին։ Կրկին ծնվող այս բռնության պատճառով քաղաքացիական իրավունքի օրենսդրության մեջ արմատական որոշ փոփոխություններ մտցվեցին, որոնք լուրջ բացասական ազդեցություն կարող էին ունենալ օրինագծի ընդունման վրա, որն իհարկե վիրավորական էր նախագահի համար։ Քենեդին Սպիտակ տուն հրավիրեց առաջատար կոնգրեսականներին և հաջորդ օրը սկզբնական օրինագիծը՝ առանց փոփոխությունների, բավականին ձայներ հավաքեց, որպեսզի օրենքի ուժ ունենա։
Քաղաքացիական ազատություն
1963 թվականին FBI տնօրեն Էդգար Հանուվերը, ով չէր սիրում քաղաքացիական իրավունքների առաջնորդ Մարտին Լյութեր Քինգին և համարում էր նրան վերջերս հայտնված խանգարող, ներկայացավ Քենեդիի անձնակազմին հայտարարություններով, որ Լյութեր Քինգի ընկերներից և խորհրդատուներից մի քանիսը կոմունիստներ են։ Անհանգստացած, որ եթե հայտարարությունները հասարակությունը կիմանա, կխանգարի Անձնակազմի քաղաքացիական իրավունքների ինիցիատիվները՝ առաջին քայլերը և հնարավորությունները, Ռոբերտ Քենեդին և նախագահը երկուսն էլ զգուշացրին Քինգին չշարունակել կասկածելի միությունները։ Այն բանից հետո, ինչ միությունները շարունակվեցին, Ռոբերտ Քենեդին ստիպված մի գրություն տվեց FBI-ին, որով նրան արտոնություն տվեց գաղտնալսել Քինգին և այլ Հարավային Քրիստոնեական Միության կոնֆերանսի առաջնորդներին, Քինգի քաղաքացիական իրավունքի կազմակերպությանը։ Այնուամենայնիվ, Քենեդին միայն տվեց գրավոր համաձայնություն Քինգի հեռախոսի սահմանափակ քանակով գաղտնալսումների համար մեկ ամսով կամ ավելի։ Հուվերը մեծացրեց հնարավորությունը այնպես, որ նրա մարդիկ ազատ էին փաստեր որոնելու Քինգի կյանքի այն ոլորտում, որը նրանք համարում էին արժանի։ Գաղտնալսումները շարունակվեցին մինչև 1966 թվականի հունիսը և դարձան հայտնի 1968 թվականին։
Էմիգրացիա
Ջոն Քենեդին սկզբում առաջարկեց Ամերիկյան ներգաղթի ոստիկանությանը վերանայում, որը հետագայում դարձավ 1965 թվականի Ներգաղթի և Ազգաբնակչության Ակտը, որը հովանավորվել էր իր եղբոր՝ սենատոր Էդուարդ Քենեդիի կողմից։ Ակտը Հյուսիսային և Արևմտյան Եվրոպաներից ներգաղթը միանգամից փոփոխեց՝ տեղը զիջելով Ասիայից և Լատինական Ամերիկայից ներգաղթին։ Ոստիկանական փոփոխությունը փոխեց մարտավարությունը էմիգրանտներ՝ ներգաղթյալներ ընտրելուց։ Այն հովանավորում էր այն էմիգրանտներին, ովքեր ցանկանում էին միանալ իրենց ընտանիքներին։ Քենեդին ցանկանում էր վերացնել ներգաղթյալների ընտրությունը՝ հիմնված նրանց հայրենի երկրի և ծագման վրա և նա տեսավ, որ այդ որոշումը քաղաքացիական իրավունքների շառավիղն էր։
Բնիկ ամերիկացիների հարաբերությունները
Կինզուա դամբայի կառուցումը խորտակեց 10, 000 ակր (4, 047 հա) տարածք հող Սենեկա երկրում, որը նրանք գրավել էին՝ 1794 թ-․ի պայմանագրի համաձայն, և 600 սեկենացիների ստիպել են տեղափոխվել Սալամանկա, Նյու Յորք։ Ամերիկյան քաղաքացիական ազատության պաշտպանության միությունը խնդրել էլ Քենեդիին միջամտել և դադարեցնել նախագիծը, բայց Քեքնդին մերժեց, մեջբերելով ջրհեղեղներից պաշտպանման անհրաժեշտությունը։ Նա մտահոգություն հայտնեց Սենեկայի ծանր վիճակի մասին և կառավարական մարմիններին կարգադրեց օգնել ավելի շատ հող ստանալ և թեթեվացնել նրանց վիճակը։
Տիեզերքի նվաճման քաղաքականություն
Ապոլլո ծրագիրը դեռևս պլանավորվել էր 1960 թվականին Էիզենհաուերի օրոք որպես Մերկուրի ծրագրի հաջորդը։ Մինչ ՆԱՍԱ-ն պլաններ էր ծրագրում Ապոլլո-ի համար, ծրագիրը շատ հեռու էր իրականանալուց, ինչպես նաև Էիզենհաուերը դեմ էր տիեզերական թռիչքին։ Քենեդիի խորհրդատուները ենթադրեցին, որ թռիչքը անհավանական թանկ է լինելու, բայց նա հետաձգեց իր որոշումը։
Քենեդին որոշել էր, որ վարչապետ Զոնսոնը դառնա ԱՄՆ տիեզերական խորհրդի նախագահը։ Վերջինս ԱՄՆ տիեզերական ծրագրի հզոր օգնող էր, ով Սենատում նպաստել էր ՆԱՍԱ-ի ստեղծմանը։ 1961 թվականի հունվարին Քենեդին ԱՄՆ ճառում առաջարկեց միջազգային համագործակցությունն տիեզերական ծրագրերում։ Սակայն Նիկիտա Խրուշչովը մերժեց ԱՄՆ-ին, քանզի ԽՍՀՄ-ը չէր ցանկանում իր տիեզերանավերի, հրթիռների վիճակը ու իր տիեզերական հնարավորությունները բաց անել։
1961 թվականի ապրիլի 12-ին ԽՍՀՄ տիեզերագնաց Յուրի Գագարինը թռիչք իրականացրեց դեպի տիեզերք և դարձավ առաջին մարդը, ով եղավ տիեզերքում։ Միևնույն ժամանակ նա վախ առաջացրեց ամերիկացիների մոտ, քանզի վերջիններս չէին ուզում հետ մնալ ԽՍՀՄ-ի հետ տեխնոլոգիական մարտում։ Քենեդին պատրաստ էր ԱՄՆ-ին դարձնել առաջատարը այդ մրցույթում որոշ ստրատեգիական պատճառներով, ինչպես նաև յուրօրինակության համար։ Նա առաջին անգամ հայտարարեց մարդկային ցեղի մեծ ձեռքբերման մասին՝ Լուսնի վրա ոտք դրած առաջին մարդու մասին Կոնգրեսի միացյալ ժողովում 1961 թվականի մայիսի 25-ին։
1962 թվականի սեպտեմբերի 12-ին Քենեդին խոսք ասաց Ռայս համալսարանում. «Ոչ մի ազգ, որ կանխատեսում է լինել ավելի առաջ մյուսներից, չի կարող հանդուրժել հետ մնալ տիեզերական մրցավազքում:… Մենք որոշեցինք ոտք դնել Լուսնի վրա և այլ գործողություններ իրականացնել ոչ այն պատճառով, որ դրանք հեշտ են, այլ այն պատճառով, որ դրանք դժվար են»։
1963 թվականի սեպտեմբերին ՄԱԿ-ի առջև իր խոսքում Քենեդին ոգևորեց ԽՍՀՄ-ի և ԱՄՆ-ի համագործակցությունը տիեզերքում, հատկապես նշելով, որ Ապոլլո-ն միասնական ծրագիր էր։ ԽՍՀՄ-ը կրկին մերժեց առաջարկը, և ԽՍՀՄ-ը ոչ մի քայլ չձեռնարկեց դեպի Լուսին մինչև 1964 թվականը։ 1969 թվականի հուլիսի 20-ին՝ Քենեդիի մահից վեց տարի հետո, Ապոլլո 11-ը իջավ Լուսնի վրա։
Սպանությունը
Նախագահ Քենեդին սպանվել է 1963 թվականի նոյեմբերի 22-ին Տեխասի Դալաս քաղաքում տեղական ժամանակով 12:30 րոպեին։ Քաղաքական այցի նպատակն էր մեղմել Դեմոկրատական կուսակցության ներսում առաջացած լարվածությունը, որը ծագել էր լիբերալ Ռալֆ Յարբորուի, Դոն Յարբորուի և պահպանողական Ջոն Քոնալի միջև ։ Նախ մեկ անգամ կրակել են Քեքեդու կոկորդին, ապա մեջքի վերին հատվածին, իսկ մահացու կրակոցը հասվել է գլխին ։
Քենեդու սպանությունը ԱՄՆ-ի պատմության կարևոր իրադարձություններից մեկն է, քանի որ մեծ ազդեցություն է ունեցել ժողովրդի վրա և առաջ բերել մի շարք քաղաքական հետևանքներ։ 2004 թվականին Ֆոքս Նյուզի (Fox News) կատարած հարցման համաձայն՝ ամերիկացիների 66%-ը հավատում է, որ Քենեդու սպանությունը քաղաքական դավադրություն է, իսկ 74%-ը գտնում է, որ սպանության մանրամասները թաքցված են ։ 2013 թվականի նոյեմբերի կեսերին Gallup-ի իրականացված հարցումը ցույց է տվել, որ ամերիկացիների 61%-ը հավատում է դավադրությանը և ընդամենը 30%-ն են հավատում, որ սպանությունը Օսվալդը միայնակ է իրականացրել ։
Հուղարկավորություն
Քոենեդու հոգեհանգստի արարողությունը տեղի է ունեցել 1963 թվականի նոյեմբերի 25-ին Սուրբ Մաթեոս առաքյալի տաճարում։ Այնուհետև Քենեդու մարմինը հողին է հանձնվել 600×900 սմ չափեր ունեցող հողակտորում։ Շուրջ 3 տարվա ընթացքում (1964-66) Քենեդու շիրիմին այցի են եկել մոտ 16 միլիոն մարդ։ 1967 թվականի մարտի 14-ին Քենեդու աճյունը տեղափոխվել է և կառուցվել է հուշարձան։ Հուղարկավորության կարգն իրականացրել է Հայր Ջոն Ջ. Կավանոն։ Քենեդու հուշարձանի հիման վրա են ստեղծվել Ռոբերտ Ֆ. Քենեդու և Թեդ Քենեդու շիրմաքարերը։
Քենեդու հուղարկավորության ընթացքում պատվո պահակախմբի դերը ստանձնել է իռլանդական բանակի 37-րդ կադետական դասակը։ Քենեդին Իռլանդիա կատարած այցի ընթացքում այնքան էր տպավորվել իռլանդական կադետներով, որ Ժակլին Քենեդին դիմում է Իռլանդիայի բանակին հուղարկավորության ընթացքում պահպանել կարգուկանոնը։
Ժակլին Քենեդին և նրանց երկու երեխաները հետագայում թաղվել են Քենեդու կողքին։ Քենեդու երկու եղբայրները՝ Սենատոր Ռոբերտ Քենեդին և Սենատոր Թեդ Քենեդին նույնպես թաղվել են իրենց եղբոր կողքին՝ 1968 և 2009 թվականներին համապատասխանաբար։ Քենեդու գերեզմանի մոտ կա անմար կրակ։ Քենեդին և Թաֆթը եղել են ԱՄՆ-ի միակ նախագահները, որոնք թաղվել են Արլինգտոնում ։ Համաձայն Քենեդու նախագահական գրադարանի և թանգարանի՝ Ալեն Սիգերի «Ես հանդիպում ունեմ մահվան հետ» բանաստեղծությունը եղել է «Քենեդու սիրելի բանաստեղծությունը և նա հաճախ խնդրել է կնոջը այն վերընթերցել իր համար» ։
Բարձրագույն Ատյան
Քենեդին ԱՄՆ Բարձրագույն Ատյանում է նշանակել հետևյալ երկու արդարադատներին՝
Այլ ատյաններ
Ի լրումն իր երկու Բարձրագույն Ատյանի նշանակումների, Քենեդին նշանակել է 21 դատավոր ԱՄՆ Վերաքննիչ դատարանում, և 102 դատավոր՝ ԱՄՆ շրջանային դատարաններում։
Քաղաքական և անձնական կյանքը
Ջեքը հանդիպում է իր ապագա կնոջը՝ Ժաքլին Քենեդիին (1929–1994), երբ նա կոնգրեսական էր։ Լրագրող Չարլզ Բարթլեթը զույգին ծանոթացնում է մի ճաշկերույթի ժամանակ ։ Նրանք ամուսնանում են նրա սենատոր դառնալուց մեկ տարի անց՝ 1953 թ․ սեպտեմբերի 12-ին ։ Քենեդիների ընտանիքը ԱՄՆ-ի քաղաքական ընտանիքներից ամենապաշտոնականներից մեկն է, որը տվել է մեկ նախագահ, երեք սենատոր և բազմաթիվ այլ ներկայացուցիչներ ինչպես դաշնային, այնպես էլ պետական մակարդակով։ Ջեքի հայրը, Ջոն, նշանավոր ամերիկացի գործարար և քաղաքական գործիչ է եղե, զբաղեցրել է բազմաթիվ պաշտոններ, այդ թվում՝ 1938-1940 թթ․ Միացյալ Թագավորությունում Միացյալ Նահանգների դեսպան։
Բացի Սպիտակ Տան մարգագետինների, Քենեդիներն ունեին լողավազան և ծառատուն, երբ Քարոլինը տան ներսում մասնակցում էր նախադպրոցական դասընթացների 10 այլ երեխաների հետ։
1951 թ․ հոկտեմբերին, իր թվով երրորդ պաշտոնի՝ որպես Մասաչուսեթսի 11-րդ ընտրատեղամասի կոնգրեսական, վարման ընթացքում, 34-ամյա Քենեդին ձեռնարկեց յոթշաբաթյա կարճաև ուղևորություն Հնդկաստան, Ճապոնիա, Վիետնամ և Իսրայել՝ իր 25-ամյա եղբոր՝ Ռոբերտ Քենեդիի (ով չորս ամիս առաջ էր ավարտել իրավաբանական դպրոցը) և իր 27-ամյա քրոջ՝ Պատրիսիա Քենեդիի հետ։ Քանի որ նրանց մինչև տարիքային որոշակի տարբերություն կար, եղբայրները առաջ միմյանց քիչ էին հանդիպում։ Այս 40 000 կիլոմետրանոց ուղևորությունը առաջին դեպքն էր, երբ նրանք իրար հետ այդքան երկար ժամանակ էին անցկացնում և արդյունքում նրանք լավագույն ընկերներ են դառնում։
Քենեդին ԱՄՆ-ի Ազգային Հրացանաձիգների Ասոցիացիայի անդամ էր ։ Քենեդին երրորդն է (Մարտին Լութեր Քինդից և Մայր Թերեզայից հետո) 20-րդ դարի Gallup's List of Widely Admired People (Գալափի ամենից հիանալի մարդկանց) ցանկում  ։
«Կամելոտի դարաշրջան»
Քենեդին և իր կինը ավելի երիտասարդ էին իրենց նախորդող նախագահների և առաջին տիկինների համեմատ, և երկուսն էլ տարածված էին լրատվամիջոցներում ավելի շատ էստրադային երգիչների և կինոաստղերի ձևով, քան քաղաքական գործիչների, ազդելով նորաձևական միտումների վրա և դառնալով հայտնի ամսագրերի բազմաթիվ լուսանկարների տարածման առարկաներ։ Չնայած Էյզենհաուերը թույլ էր տվել հեռուստատեսությանը նկարահանել նախագահական նիստերը, Քենեդին առաջին նախագահն էր, ով խնդրեց նրանց անել դա ուղիղ եթերով և լավ օգտագործեց մեդիան։
Տիկին Քենեդին նոր արվեստ ու կահույք բերեց Սպիտակ տուն և ղեկավարեց դրա վերականգնումը։ Նրանք հրավիրեցին մի շարք դերասաններ, գրողներ և մտավորականներ Սպիտակ տան ընթրիքներին, Ամերիկայում արվեստի նշանակությունը ավելի մեծացնելով։
Առողջություն
Քենեդիի մահից տարիներ հետո պարզվել է, որ 1947 թ.–ի սեպտեմբերիին, երբ Քենեդին 30 տարեկան էր և կոնգրեսում իր առաջին ժամկետում էր, նա պարոն Դենիել Դեյվիսի մոտ Լոնդոնի կլինիկայում ախտորոշված էր Ադիսոնի հիվանդությամբ՝ հազվադեպ էնդոկրին խանգառմամբ։ 1966 թ.–ին Սպիտակ տան նրա բժիշկը՝ Ժանեթ Թրեվլը բացահայտել է, որ Քենեդին ուներ նույնպես հիպոթիրոիդիզմ։ Երկու էնդոկրին հիվանդությունների առկայությունը բարձրացնում է Քենեդիի՝ Շմիդտի համախտանիշ ունենալու հավանականությունը։
Քենեդին տառապում էր նաև մեջքի տևական ցավից, ինչի պատճառով նա վիրաբուժություն է արել և գրանցված է Ամերիակայի բժշկական միության վիրաբուժությունների արխիվում։ Քենեդիի վիճակը կարող էր ունենալ իր դիվանագիտական հետևանքները, քանի որ պարզվել է, որ նա օգտագործել է մի քանի թմրանյութերի համադրություն՝ մեջքի ցավը թեթևացնելու համար 1961 թ.–ի Նիկիտա Խռուշչովի հետ Վիեննայի գագաթնաժողովի ժամանակ։ Այդ համադրությունը ներառում էր հորմոններ, կենդանիների օրգանական բջիջներ, ստերոիդներ, վիտամիններ, ֆերմենտներ և ամֆետամիններ, և հնարավոր էին բազմակի կողմնակի բարդույթներ՝ գերակտիվություն, գերլարվածություն, վատ դատում, նյարդայնություն և տրամադրության հանկարծակի փոփոխություններ։ Քենեդին միառժամանակ այցելում էր ոչ պակաս քան 3 բժշկի մոտ, որոնցից մեկը՝ Մաքս Ջեյկոբսը անհայտ էր մյուս երկուսի համար, քանի որ իր բժշկության ձևը տարբեր էր և օգտագործվում էր միայն մեջէի շատ ուժեղ ցավերը մեղմելու համար։
Կային որոշ անհամաձայնություններ այս բժիշկների միջև մինչև 1961 թ.–ը, երբ եկան բժշկության և վարժությունների ճիշտ հավասարակշռության նախագահի հետ, ով նախընտրում էր առաջին տարբերակը, քանի որ ուներ քիչ ժամանակ և միանգամից հանգիստ էր ցանկանում։ Այդ ժամանակամիջոցում իր մարզիչը, Ջորջ Բուրքլին, որոշ մարզական սարքավորումներ էր տեղադրում Սպիտակ տան նկուղում, որտեղ Քենեդին իր մեջքի համար ձգման վարժություններ էր կատարում շաբաթը երեք անգամ։ Այս և այլ բժշկական խնդիրների մասին մանրամասները չէին հրապարակայնացվում Քենեդիի կենդանության օրոք։
Անձնական ողբերգություններ
Բացի թովչությունից, Քենեդին ունեցել է նաև անձնական ողբերգություններ։ Ջեքին ունեցել է վաղաժամ վիժում 1955 թ.–ին և մահածնություն 1956 թ.–ին։ Իր տղան, Պատրիկ Քենեդին, մահացել է ծնունդից քիչ անց 1963 թ.–ի օգոստոսին։ Նրանք ունեցել են երկու երեխա, ովքեր գոյատևել են մանկությունը։ Քենեդիի ընտանիքի հիմնական ասպեկտներից է ողբերգական լարումը, որ անցել է ընտանիքի միջով՝ իր անդամներից շատերի մահի պատճառով։
Ջեքի մեծ եղբայր՝ Ժոզեֆ Քենեդին մահացել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ 29 տարեկան հասակում։ Սկզբում նա էր, որ պետք է իրականացներ ընտանիքի՝ նախագահ ունենալու հույսերը։ Հետո ինքը Ջոնն ու իր եղբայր Բոբին մահացան՝ սպանությունների պատճառով։ Թեդը նույնպես շփվել է մահի հետ՝ սկզբում՝ իր 1964 թ.–ի ինքնաթիռի վթարի, իսկ երկրորդը՝ 1969 թ.–ի մեքենայի վթարի պատճառով։ Թեդը մահացավ 77 տարեկան հասակում, 2009 թ.–ի օգոստոսի 25–ին՝ ուղեղի ուռուցքի պատճառով։
Քերոլայն Քենեդին ծնվել էր 1957 թ.–ին և Ջոն Քենեդիի անմիջական ընտանիքի միակ գոյատևած անդամն է։ Ջոն Քենեդի Կրտսերը ծնվել է 1960 թ.–ին, իր հոր ընտրությունից մի քանի շաբաթ հետո։ Նա մահացավ 1999 թ.–ին, երբ փոքր ինքնաթիռը, որը նա էր վարում, վթարի ենթարկվեց՝ սպանելով իրեն, իր կնոջը՝ Քերոլայն Բեսեթին ու իր քենիին։
Արտաամուսնական հարաբերություններ
1940 թվականներին երիտասարդ Ջոն Քենեդին սիրային կապ է ունեցել դանիացի լրագրող Ինգա Արվադի և դերասանուհի Ջին Թիրնիիհետ։ Հետագայում ըստ խոսակցությունների Քենեդին կապիմեջ է եղել մի քանի կանանց հետ, որոնց թվում էին Մերիլին Մոնրոն, Գունիլա վոն Պոստը, Ջուդիթ Քեմպբելը, Մերի Պինչոտ Մեյերը, Մարլեն Դիտրիխը, Միմի Ալֆորդը և մամլո խոսնակ Ջեքի Պամելա Թուրնուրը։
Հարաբերությունների աստիճանը Մոնրոյի հետ պարզ չեն, թեև հայտարարվել է, որ 1962 թվականի մարտ ամսին հանգստյան օրերը միասին են անցկացրել Բինգ Գրոսբիի առանձնատանը։ 1962 թվականին ֆիքսվել են նաև Քենեդու և Մոնրոյի հեռախասազանգերը Սպիտակ Տնից։
Տոհմաբանություն
Քենեդիների ընտանիքը սերում է իռլանդա-ամերիկյան հնագույն տոհմից, որի շատ անդամներ քաղաքական հայտնի գործիչներ են եղել և բարձր ղեկավար պաշտոններ են զբաղեցրել ԱՄՆ-ի կառավարությունում։ Քենեդիները կաթոլիկ են, դեմոկրատներ և ծագում են Մասաչուսեթից։ Տոհմի նախահայրը Պատրիկ Քենեդին (1823–1858) Իռլանդիայի Ուեքսֆօռդ նահանգի Դանգանսթաուն քաղաքից էր ։ 1848 թվականին փախչելով իռլանդական Մեծ սովից նա Լիվերպուլից Նյու Ռոս նավով տեղափոխվում է Բոստոն, որտեղ և հանդիպում է իր ապագա կնոջը՝ Բրիջիթ Մըրֆիին։
Քենեդիների տոհմի ամենահայտնի ներկայացուցիչը Ջոն Ֆիցջերալդ Քենեդին էր ԱՄՆ 35-րդ նախագահը։
Երկար տարիներ Քենեդիների մի քանի սերնդին հետևում է դժբախտությունների շարք՝ Ջոն և Ռոբերտ Թենեդիների սպանությունը և չորս ավիավթար, որը լրագրողները կնքել են «Քենեդիների անեծք» անունով ։ Քենեդու նախնիները
Ժառանգություն
Ջոն Քենեդու սպանության վերաբերյալ լուրերին հետևելու լավագույն միջոցներից մեկը դառնում է հեռուստատեսությունը, որ իրականում մեծ տարածում էր գտել դեռ սպանությունից առաջ։ 1963 թ. սեպտեմբերի 2-ին Ջոն Քենեդին մասնակցություն ունեցավ երեկոյան լուրերի՝ առաջին հեռուստատեսային թողարկմանը՝ հարցազրույց տալով CBS-ի Երեկոյան լուրերի լրագրող Ուոլտեր Կրոնկայտին ։
Ջոն Քենեդու սպանությանը վերաբերող հոդվածներ ընդգրկող լրագրերը պահպանվում էին որպես հուշ։ Իսկ այդ սպանության հեռուստատեսային լուսաբանումն իր տեսակի մեջ առաջինն էր։ ԱՄՆ-ի երեք հիմնական հեռուստաալիքներն 1963 թ. նոյեմբերի 22-25-ը լուսաբանում էին երկրի նախագահի սպանությունը՝ դրան նվիրելով 70 ժամ եթերաժամանակ։ Դրանից շատ լուսաբանվել է միայն սեպտեմբերի 11-ի ողբերգությունը ։ Ջոն Քենեդու հուղարկավորությունն ու Լիի Հարվի Օսվալդի մահապատիժն ուղիղ եթերով հեռարձակվեց ոչ միայն ԱՄՆ-ում, այլև աշխարհի տարբեր անկյուններում։ Ջոն Քենեդու հուղարկավորությունը 12 ամիսների ընթացքում տեղի ունեցած պետական հուղարկավորություններից առաջինն էր։ Հաջորդ երկուսը գեներալ Դուգլաս ՄաքԱրթուրի ու նախագահ Հերբերտ Հուվերի հուղարկավորություներն էին։ Այդ երեքն ունեին երկու ընդհանրություն. այդ երեք հուղարկավորությունների ժամանակ Վաշինգտոնի ռազմական նահանգի հրամանատարն էր բանակի գլխավոր մայոր Ֆիլիպ Վեհլը, իսկ առանց հեծյալի ձին (ԱՄՆ-ում հուղարկավորությունների ժամանակ դագաղի հետևից տանում են առանց հեծյալի ձի) Բլեք Ջեքն էր, որ նույն դերը կատարել է նաև ԱՄՆ-ի նախագահ Լինդոն Բեյնս Ջոնսոնի հուղարկավորության ժամանակ։
Ջոն Քենեդու սպանությունը ազդեց հազարավոր մարդկանց վրա։ ԱՄՆ դեսպան Ադլայ Ստիվենսոնն ասել է. «Մենք բոլորս.... այս ողբերգությունը կհիշենք մինչև մեր կյանքի վերջը»։ Շատերն էին խոսում այս սպանության մասին, փոխանցում հրատապ լուրեր, քննարկում սպանություն կատարողի ինքնությունն ու սպանության դրդապատճառները։ Այս ապանության քննարկումները հետագայում շարունակվեցին 1960-ականների մյուս կարևոր իրադարձության՝ Վիետնամի պատերազմի քննարկմանը զուգահեռ։
Ջոն Քենեդին որոշակի ներդրում ունի նաև ԱՄՆ-ի Հատուկ նշանակության ուժերի կյանքում. «Նախագահ Քենեդին էր, որ վերակազմավորեց Հատուկ նշանակության ուժերն ու մեզ վերադարձրեց մեր Կանաչ գլխարկները», - ասել է Ֆորիստ Լենդլին՝ ԱՄՆ «Աստղեր ու շերտեր» ռազմական թերթի լրագրողը, ով Հատուկ նշանակության ուժերի հետ ծառայել է Վիետնամում ։ Ջոն Քենեդու մահվան 25-րդ տարելիցի օրը նրա գերեզմանի մոտ ելույթ ունեցավ գեներալ Միքայել Հելին, ով Հատուկ նշանակության ուժերի վերջին հրամանատարն էր Վիետնամում։ Հետո շիրմին դրվեց կանաչ գլխարկի տեսքով ծաղկեպսակ՝ շարունակելով ավանդույթը, որ Քենեդու թաղման օրն սկսել էր Հատուկ նշանակության ուժերի մի զինվոր՝ շիրմի վրա դնելով իր կանաչ գլխարկը։
Ջոն Քենեդին ԱՄՆ-ի վեց նախագահներից առաջինն էր, որ ծառայել է ԱՄՆ-ի ռազմածովային նավատորմում ։ 1961 թ. Քենեդին կազմավորել է Հատուկ նշանակության ուժերի նոր ստորաբաժանում, որ կոչվում էր SEALs (SEa, Air and Land, բառացի՝ «փոկեր»)։ Հետագայում Քենեդին մեծ խանդավառությամբ օգնում էր այդ ստորաբաժանմանը։
Ջոն Քենեդու մահն ու նրա սպանության փաստերի աղավաղումը պատմական ու քաղաքական մեծ նշանակություն ունեցան՝ բացասաբար անդրադառնալով մարդկանց՝ դեպի քաղաքական հաստատություններն ունեցած հավատի վրա։ Այս տեսակետն առաջ է քաշել տարբեր վերլուծաբաններ՝ Գոր Վիդալից մինչև Արթուր Շլեզինգեր։ Նույն կարծիքն է արտահայտվում նաև Օլիվեր Սթոունի մի շարք ֆիլմերում։
Ջոն Քենեդին դեմ էր խտրականություններին ու ամեն կերպ օգնում էր աֆրոամերիկացիների քաղաքացիական իրավունքների պաշտպանությանը՝ հավատալով, որ հնարավոր է իսկապես պաշտպանել նրանց քաղաքացիական իրավունքների։ Ջոն Քենեդին դարձավ ԱՄՆ առաջին նախագահը, որ 1963 թ. հունիսին՝ Աբրահամ Լինկոլնի կողմից Ազատագրման հռչակագրի ստորագրումից հարյուր տարի անց, հեռուստատեսությամբ ու ռադիոյով հնչած ելույթի ժամանակ բոլոր ամերիկացիներին կոչ արեց մերժել ռասիզմը՝ որպես բարոյական սխալ։ Քենեդու՝ քաղաքացիական իրավունքների պաշտպանության այս առաջարկները հիմք դարձան 1964 թ. ստորագրված Քաղաքացիական իրավունքների ակտի համար ։
Ջոն Քենեդու հետևորդը Լինդոն Ջոնսոնը, ով ի հիշատակ Ջոն Քենեդու Կոնգրեսի քննարկմանը ներկյացրեց Քաղաքացիական իրավունքների ակտը ։ Ջոնսոն այդ ակտը՝ որպես օրենք, ստորագրեց 1964 թ. հուլիսի 2-ին։
Նախագահ Ջոն Քենեդին, շարունակելով իր նախորդների՝ Հարի Թրումենի ու Դուայթ Էյզենհաուեր սկսած գործը, տնտեսական ու ռազմական օգնություն էր ցուցաբերում Հարավային Վիետնամին ։ Նա այդպես էլ վերջնական որոշում չկայացրեց Վիետնամի հարցի վերաբերյալ, սակայն նրա համաձայնությունը NSAM 263 գործողությանը ՝ մինչ 1963 թ-ի ավարտը հետ կանչել 1000 ջոկատ, ինչպես նաև 1963 թ. սկզբին Ամերիկյան համալսարանում նրա ելույթը թույլ են տալիս եզրակացնել, որ նա մտադիր էր վերջ տալ Վիետնամի պատերազմին, որ միայն դժվարություններ էր բերում երկրին ու քաղաքական տարաձայնությունների պատճառ դառնում։
Ջոն Քենեդին հետմահու պարգևատրվել է Pacem in Terris Award (խաղաղության համար մրցանակ կաթոլիկական եկեղեցու կողմից) մրցանակով։ Այն իր անունն ստացել 1963 թ-ին Ջոն XXIII պապի գրած բաց նամակից, որ մարդկանց կոչ էր անում պահպանել խաղաղությունը բոլոր ժողովուրդների միջև։ Pacem in Terris լատիներենից թարգմանաբար նշանակում է խաղաղություն երկրում։
Ջոն Քենեդին ԱՄՆ միակ նախագահն է, որ մահացել է իր ծնողների կենդանության օրոք։ Նա նաև միակ նախագահն է, որ մահացել է իր տատից առաջ։ Ջոնի տատը՝ Մերի Ժոզեֆին Հանոն Ֆրցջերալդը, մահացել է Ջոնի սպանությունից 8 ամիս անց՝ 1964 թ.:
Զինանշան
1961 թվականին Իռլանդիայի ղեկավար Հերալդը Քենեդիին շնորհեց զենքի համար դրամաշնորհ, որը նախատեսված էր Պատրիկ Քենեդիի բոլոր ժառանգների համար։ Զենքի ձևավորումը կապված է Օրմոնդեի Օ՛Քենեդիի և Դեսմոնդի Ֆիցջերալդի զինանշանի սիմվոլների հետ, ովքեր էլ ենթադրվում են լինել նրա նախնիներն են։ Կատարին զրահապատ ձեռք է, որը չորս նետեր է բռնում երկու ձիթենու ճյուղերի մեջտեղում, մասնիկը վերցված է Միացյալ Նահանգների զինանշանից, ինչպես նաև խորհրդանշում է Քենեդիին և իր եղբորը։
Քենեդին իր 44-րդ տարեդարձին կնոջից որպես նվեր ստացել է կնքամատանի փորագրված իր զենքերով, և զենքերը միացված էին USS John F. Kennedy դրոշմով։ Իր սպանությունից հետո Կանադայի կառավարությունը Քենեդիին պարգևատրեց մի լեռով, լեռ Քենեդի, որը իր անունով կոչվեց, և որը իր եղբայր Ռոբերտ Քենեդին 1965 թվականին բարձրացավ, որպեսզի զինանշանով դրոշ դնի գագաթին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անձինք մետաղադրամների վրա Կատեգորիա:Արլինգտոնի ազգային գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Պետության սպանված ղեկավարներ Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Հրաձգային զենքից մահացածներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հակակոմունիստներ Կատեգորիա:Time-ի վարկածով «Տարվա մարդ» ճանաչվածներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի դեմոկրատական կուսակցության անդամներ Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական ծագմամբ Կատեգորիա:Սպանվածներ Կատեգորիա:Չբացահայտված սպանություններ ԱՄՆ-ում Կատեգորիա:Ազատության նախագահական մեդալով պարգևատրվածներ Կատեգորիա:Լոնդոնի տնտեսագիտության և քաղաքական գիտությունների դպրոցի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Փրինսթոնի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Քաղաքական ընտանիքներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա Կատեգորիա:Սթենֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ
Ֆիլատովո (գյուղ, Բոգոդուխովի շրջան)
Ֆիլատովո (Філатове), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Բոգոդուխովի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1663 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Ֆիլատովո գյուղում բնակվում էր 81 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,65 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 124,62 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Բոգոդուխովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1663 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Լրտեսը, որն ինձ սիրում էր
«Լրտեսը, որն ինձ սիրում էր» (The Spy Who Loved Me), ռեժիսոր Լյուիս Գիլբերտի ֆիլմերից, որի գլխավոր դերերը մարմնավորում են Ռոջեր Մուրը, Բարբարա Բախը, Կուրդ Յուրգենսը, Ռիչարդ Կիլը, Քերոլայն Մանրոն, Ուոլտեր Գոտելը, Ջեֆրի Կինը, Բերնարդ Լին, Ջորջ Բեյկերը, Մայքլ Բիլինգտոնը։
Սյուժե
Աշխարհը փրկելով չարագործ Ստրոմբերգից՝ Ջեյմս Բոնդը ծանոթանում է ռուս հմայիչ լրտեսուհու հետ։ Երկուսով անհավասար պայքարի մեջ են մտնում չարագործի և նրա հավատարիմ ծառա Ջոզի հետ։ Ջոզը հսկայական հասակով և երկաթյա ատամներով տղա էր։ Նա կարող էր հեշտությամբ կտրել երկաթյա ճոպանը։ Ուժերը հավասարակշռելու համար Ջեյմս Բոնդին տալիս են էքսլյուզիվ սպորտային «Լոտոս» մեքենա, որը կարող է լողալ ջրի տակ և զանազան հրթիռներ կրակել։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1977 ֆիլմեր Կատեգորիա:Լյուիս Գիլբերտի ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական թրիլեր ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական քրեական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր Ջեյմս Բոնդի մասին Կատեգորիա:Բրիտանական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Լոնդոնում Կատեգորիա:Ֆիլմեր վրեժի մասին Կատեգորիա:Pinewood Studios-ում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական վեպերի էկրանավորումներ Կատեգորիա:United Artists ֆիլմեր Կատեգորիա:MGM ֆիլմեր
Մաթիաս Սվանբերգ
Մաթիաս Սվանբերգ (Mattias Svanberg, ) շվեդ ֆուտբոլիստ, Բոլոնիա ՖԱ-ի և Շվեդիայի հավաքականի կիսապաշտպան։