cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ռասիզմ
Էթնոկրատիզմ և պրոտո-ռասիզմ
Բերնարդ Լյուիսը ցիտել է հույն փիլիսոփա Արիստոտելին, ով ստրկության մասին իր քննարկման մեջ նշել է, որ մինչդեռ հույները ազատ են բնությունից, բարբարոսները (ոչ հրեաները) բնությունից ստրուկ են, և որ իրենց բնույթով նրանք ավելի հակված են ենթարկվելու բռնապետական կառավարությանը ։ Չնայած Արիստոտելը չի առանձնացրել որևէ կոնկրետ ռասա, նա պնդում էր, որ մարդիկ, ովքեր հույն չեն, առավել հակված են ստրկության բեռին, քան նրանք, ովքեր հույն են ։ Մինչդեռ Արիստոտելը նշում է այն մասին, որ բնատուր ստրուկներ համարվում են նրանք, ովքեր ունեն ուժեղ մարմին և ստրուկի հոգի (անխոհեմ), ովքեր ֆիզիկական հիմք ունեն խտրականության ենթարկվելու համար, նա նաև բացահայտորեն հայտարարում է, որ հոգու և մարմնի ճիշտ ուղին ոչ միշտ են միասին գնում` ենթադրելով, որ ստրուկներին որոշելու ամենահզոր գործոնը հոգին է, ոչ թե մարմինը ։ Այս պրոտո-ռասիզմը դասական Բենյամին Իսահակի կողմից դիտվում է որպես ժամանակակից ռասիզմի նախատիպ։
Այսպիսի պրոտո-ռասիզմը և էթնոկենտրոնությունը պետք է դիտարկել համատեքստում, որովհետև ռասիզմի ժամանակակից ըմբռնումը` հիմնված ժառանգական թերության վրա, այն ժամանակ դեռ գոյություն չուներ, և հայտնի չէ, թե Արիստոտելը հավատում էր, որ բարբարոսների բնատուր թերությունը շրջակա միջավայրի և կլիմայի պատճառ էր, թե բնատուր էր ։
Պատմաբան Դանթե Պուզոն, անդրադառնալով Արիստոտելին, ռասիզմին և հին աշխարհին, գրել է."Ռասիզմը հիմնված է երկու հիմնական ենթադրությունների վրա` առաջինը, որ գոյություն ունի կապ ֆիզիկական բնութագրիչների և բարոյական հատկանիշների միջև, և երկրորդը, որ մարդկությունը բաժանվում է վերադաս և ստորադաս խմբերի։ Ռասիզմի այսպիսի սահմանումը ունի ժամանակակից հայեցակարգ, քանի որ մինչև 16-րդ դարը գրեթե ոչինչ չկար Արևմուտքի կյանքի և մտածողության մեջ, որը կարելի է անվանել ռասիստական։ Թյուրըմբռնելիություն թույլ չտալու համար պետք է հստակ տարբերակում մտցնել ռասիզմի և էթնոկենտրոնության միջև…Հին եբրայեցիները, հղում անելով բոլոր նրանց ովքեր եբրայեցի չեն, որպես հեթանոսներ` էթնոկենտրոն էին, այլ ոչ թե ռասիստ… Այդպիսին էին նաև հելլենները, որոնք բոլոր ոչ հելլեններին համարում էին վայրենիներ, կամ եգիպտացիներին, որոնց նրանք համարում էին իրենց դաստիարակները արվեստի ոլորտում` միևնույն ժամանակ անվանելով բարբարոսներ ։" Բերնարդ Լյուիսը նաև հղում է անում Միջին Արևելքի և Հյուսիսային Աֆրիկայի տարածաշրջանների պատմաբաններին և աշխարհագրագետներին, որոնց թվում են Ալ-Մուքադդասին, Ալ-Ջահիզը, Ալ-Մասուդին, Աբու Ռայհան Բիրունին, Նազիր ալ-Դին ալ-Թուսին և Իբն Քութայբան ։ Թեև Ղուրանում չի արտահայտվում որևէ ռասայական նախապաշարմունք, Լևիսը պնդում է, որ հետագայում էթնոկենտրոն նախապաշարմունքը զարգացավ արաբների շրջանում մի շարք պատճառներով ` նրանց լայնածավալ նվաճումները և ստրկավաճառությունը, ստրկության մասին Արիստոտելյան գաղափարների ազդեցությունը, որոնք որոշ իսլամական փիլիսոփաներ ուղղում էին Զանջ (Բանտու ) և թուրք ժողովուրդներին և հուդաքրիստոնեական գաղափարների ազդեցությունը, որը տարբերակում էր մտցնում մարդ տեսակների միջև ։ Աֆրո-արաբ հեղինակ Ալ-Ջահիզը, ունենալով Բանտու պապ, Սևամորթների գերակայությունը սպիտակամորթների նկատմամբ վերնագրով գիրք է գրել և բացատրել, թե ինչու է Բանտու   ժողովուրդը սևամորթ` էկոլոգիական դետերմինիզմի տեսանկյունից ։ 14-րդ դարում զգալի թվով ստրուկներ եկան Սահարայի մերձակա շրջաններից. Լյուիսը պնդում էր, որ սրա արդյունքը եղավ այն, որ եգիպտացի պատմաբան Ալ-Աբշիբին (1388–1446) գրեց. «ասվում է, որ երբ սևամորթ ստրուկը կուշտ է, նա անառակությամբ է զբաղվում, իսկ երբ սոված` գողանում է» ։ Համաձայն Լյուիսի`14-րդ դարի Թունիսցի գիտնական Իբն Խալդունը գրել է."...Արևմուտքում հայտնի աֆրիկացի սևամորթ ազգերից դուրս` հարավում չկա քաղաքակրթություն` բառի բուն իմաստով։ Կան միայն մարդիկ, ովքեր առավել մոտիկ են հիմար կենդանիներին, քան բանական արարածներին։ Նրանք ապրում են քարանձավներում և սնվում են բույսերով ու հում հացահատիկով։ Նրանք հաճախ նաև միմյանց են ուտում։ Նրանց պետք չէ մարդ անվանել։ Դրա համար սևամորթ ազգերը պետք է ստրկացվեն, քանի որ «նեգրերը» հիմնականում քիչ են և ունեն որակներ, որոնցով, ինչպես նշեցինք, նման են հիմար կենդանիներին ։"Ինչևէ, համաձայն Ուեսլեյան համալսարանի պրոֆեսոր Աբդելմայիդ Հանումի` նման վերաբերմունքը տարածված չէր մինչև 18-19-րդ դարերը։ Նա պնդում էր, որ որոշ արաբական հեղինակների տեքստեր, այդ թվում նաև Իբն Խալդունի, ֆրանսիացի արևելագետների կողմից սխալ թարգմանությունների են ենթարկվել ։ Ջեյմս Է. Լինդսեյը պնդում էր, որ արաբական ինքնության հայեցակարգն իրենով գոյություն չի ունեցել մինչև ժամանակակից շրջանը ։
Արյան մաքրում
Չնայած հակասեմականությունը երկար պատմություն ունի, որը կապված է քրիստոնեության և եգիպտական կամ հունական ազգային կրոնների հետ (հակահուդայականություն) ` ռասիզմը իրենով երբեմն նկարագրվում է որպես ժամանակակից երևույթ։ Ֆրանսիացի փիլիսոփա և պատմաբան Միշել Ֆուկոյի կարծիքով ռասիզմը ձևավորվել է վաղ ժամանակակից շրջանում` որպես ռասայական պայքարի տրամաբանական փաստարկ և պատմական ու քաղաքական դիսկուրս, որը Ֆուկոն հակադարձեց ինքնիշխանության փիլիսոփա-իրավական դիսկուրսին ։ Մյուս կողմից` չինական ինքնաներկայացումը որպես «դեղին ռասա» նախորդել է այսպիսի եվրոպական հայեցակարգերին ։
19-րդ դար
Հեղինակ Հաննա Արենդտը իր` «Ամբողջատիրության ծագումը» գրքում (1951թ.) նշում է, որ ռասիստական գաղափարախոսությունը, որը տարածում էր գտել 19-րդ դարում, օգնեց օրինականացնել օտարերկրյա տարածքների իմպերիալիստական նվաճումները, որոնք երբեմն ուղեկցում էին նրանց (ինչպիսիք են Հերերոների և Նամաքուաների ցեղասպանությունը 1904–1907թթ. և Հայոց ցեղասպանությունը 1915-1917թթ.): Ռեդյարդ Քիփլինգի «Սպիտակ մարդու բեռը» բանաստեղծությունը հանդիսանում է մնացյալ աշխարհի նկատմամբ Եվրոպական մշակույթի բնածին գերակայության ամենահայտնի նկարագրություններից մեկը, չնայած այն համարվում է նաև իմպերիալիզմի սատիրիկ գնահատական։ Ռասիստական գաղափարախոսությունը, այսպիսով, օգնեց օրինականացնել օտարերկրյա տարածքների նվաճումը և միացումը կայսրությանը։ Այնուամենայնիվ, 19-րդ դարի ընթացքում Արևմտյան Եվրոպայի գաղութատիրական ուժերը ներառված էին Աֆրիկայում արաբ ստրուկների առևտրի կանխման գործում, ինչպես նաև Արևմտյան Աֆրիկայում ստրուկների առևտրի կանխման գործում ։ Որոշ եվրոպացիներ այդ ժամանակահատվածում բողոքում էին անարդարության դեմ, որը տիրում էր որոշ գաղութներում։ Այսպիսով, երբ Սաարտի Բարտմանը («Հոթենտոտ Վեներա») ցուցադրվեց Անգլիայում 19-րդ դարի սկզբին, Աֆրիկյան ասոցացիան հանրայնորեն ելույթ ունեցավ դրա դեմ։ Նույն տարում, երբ Քիփլինգը հրատարակեց իր բանաստեղծությունը, Ջոզեֆ Քոնրադը հրատարակեց «Խավարի սիրտը» (1899)` Կոնգոյի Ազատ Հանրապետության կտրուկ քննադատությամբ, որը պատկանում էր բելգիացի Լեոպոլդ Երկրորդին։
Օգտագործվող ռասայական տեսությունների օրինակները ներառում են եվրոպական հետազոտությունների ժամանակ Համիդյան էթնո-լեզվական խմբերի ստեղծումը Աֆրիկայում։ Այն հետագայում սահմանափակվել է Կառլ Ֆրիդրիխ Լեպսիուսի կողմից (1810–1877) ոչ սեմիտական, Աֆրո-ասիական լեզուների համար ։
Համիդ տերմինը կիրառվել է Հյուսիսային Աֆրիկայի տարբեր բնակավայրերում։ Այն հիմնականում բաղկացած էր եթովպացիներից, էրիթրացիներից, սոմալիցիներից, բերբերներից և հին եգիպտացիներից։ Համիդները համարվում էին կովկասցիներ, որոնք հավանաբար արաբական կամ ասիական ծագում ունեին` ելնելով այդ տարածաշրջանի ժողովուրդների հետ իրենց մշակութային, ֆիզիկական և լեզվական նմանություններից  ։ Եվրոպացիները համիդներին համարում էին Սահարայի անապատի աֆրիկացիներից ավելի քաղաքակիրթ և ավելի նման իրենց և սեմիտական ժողովրդին ։ 20-րդ դարի առաջին կեսին համիդյան ռասան` հնդեվրոպացիների, սեմիտների և միջերկրածովյան բնակիչների հետ միասին, փաստացի համարվում էր կովկասյան ռասայի մի ճյուղ։
1873թ. հունիսի 5-ին անգլիացի հայտնի հետազոտող, Չարլզ Դարվինի զարմիկ Ֆրանսիս Գալտոնը «Թայմս» ամսագրին ուղղված նամակում գրել է."Ես առաջարկում եմ Աֆրիկայում չինական բնակավայրերի խրախուսումը դարձնել մեր ազգային քաղաքականության մի մասը` ենթադրելով, որ չինացի ներգաղթյալները ոչ միայն կպահպանեն իրենց դիրքորոշումը, այլև նրանք կբազմանան և նրանց սերունդները կճնշեն սևամորթների ցածրորակ ռասան...Ես պետք է ակնկալեմ, որ Աֆրիկայի ծովափը, որը այժմ զբաղեցված է ծույլ վայրագներով, մի քանի տարվա ընթացքում զբաղեցված կլինի աշխատասեր, կարգուկանոն սիրող չինացիներով, որոնք կիսով չափ կախյալ կլինեն Չինաստանից կամ բոլորովին անկախ կլինեն` ունենալով իրենց սեփական օրենքները ։"
20-րդ դար
Նացիստական կուսակցությունը, որը իշխանության եկավ` հաղթելով Գերմանիայի 1933թ. ընտրություններում և հաստատեց բռնատիրական կարգեր Եվրոպայի մեծ մասում մինչև Երկրորդ Աշխարհամարտի ավարտը, գերմանացիներին համարում էր արիական բարձրակարգ ռասայի մի մասը (հերենվոլկ), ովքեր, հետևաբար, իրավունք ունեին ընդլայնել իրենց տարածքը և ստրկացնել կամ սպանել մնացած ռասաների ներկայացուցիչներին, ովքեր համարվում էին ցածրորակ ։
Ռասայական գաղափարախոսությունը, մշակված նացիստների կողմից, դասակարգում էր մարդկանց երկու խմբի` մաքուր արիների և ոչ-արիների, ընդ որում` վերջիններս համարվում էին ոչ մարդկային ռասա։ Մաքուր արիների ռասային դասվում էին գերմանացիները և մնացած գերմանական ժողովուրդները, ներառյալ` հոլանդացիները, սկանդինավյան ժողովուրդները և անգլիացիները, ինչպես նաև որոշ հյուսիսային իտալացիներ և ֆրանսիացիներ ։ Նացիստական քաղաքականությունը գնչուներին, «գունավոր» մարդկանց և սլավոններին (լեհեր, սերբեր, ռուսներ, բելառուսներ, ուկրաինացիներ և չեխեր) համարում էր ցածրորակ, անմարդկային ոչ-արիներ ։ Հրեաները հիերարխիայի ամենաներքևում էին, չէին համարվում մարդիկ և, հետևաբար, ապրելու արժանի չէին   ։ Նացիստների ռասիստական գաղափարախոսության պատճառով մոտ 6 միլիոն հրեաներ սպանվեցին Հոլոքոստի ժամանակ։ 2,5 միլիոն էթնիկ լեհեր, 0,5 միլիոն էթնիկ սերբեր, 0,22-0,5 միլիոն գնչուներ դարձան այդ գաղափարախոսության զոհ ։
Նացիստները սլավոնների մեծ մասին համարում էին ոչ-արիացի Անտերմանշեններ։ Նացիստական կուսակցության գլխավոր ռասայական տեսաբան Ալֆրեդ Ռոսենբերգը տերմինը վերցրել էր Քլանսման Լոտրոպ Ստոդարդի «Ապստամբություն ընդդեմ քաղաքակրթության. հանցագործի վտանգ» 1922թ. գրքից ։ Սլավոնական ազգերը, ինչպիսիք էին սլովակները, բուլղարները և խորվաթները, որոնք համագործակցում էին Նացիստական Գերմանիայի հետ, համարվում էին էթնիկապես ավելի բարձրակարգ, քան մնացած սլավոնները` հիմնականում այս ազգերի կողմից գերմանական արյան զգալի մասնաբաժին ունենալու կեղծ պատկերացումների շնորհիվ ։ «Օսթ» գլխավոր պլան գաղտնի նախագծում նացիստները որոշեցին վտարել, ստրկացնել կամ ոչնչացնել սլավոնական ժողովրդի մեծ մասին` գերմանացիների համար բնակավայրեր ստեղծելու համար։ Այնուամենայնիվ, նացիստական քաղաքականությունը ընդդեմ սլավոնների փոխվեց Երկրորդ Աշխարհամարտի ընթացքում` աշխատուժի պակասի պատճառով, որն անհրաժեշտություն առաջացրեց սահմանափակել սլավոնների մասնակցությունը պատերազմին պաշտպանական ջոկատների զորքերի կազմում ։ Զգալի պատերազմական հանցագործություններ են կատարվել սլավոնների դեմ, հատկապես լեհերի, և սովետական ռազմագերիների մահացության դեպքերն ավելի շատ էին` դիտավորյալ անտեսման և վատ վերաբերմունքի պատճառով, քան նրանց դաշնակից ամերիկացիների և բրիտանացիների։ 1941թ. հունիսից 1942թ. հունվար ընկած ժամանակահատվածում նացիստները սպանել են Կարմիր բանակի 2,8 միլիոն գերիների ։
Գերմանիայի աջակցությունը Ամերիկայում ինստիտուցիոնալ ռասիզմի նկատմամբ շարունակվեց 1930-ական թթ. սկզբին. նացիստ իրավաբանները կողմնակից էին ամերիկյան մոդելների օգտագործման ։ ԱՄՆ-ի քաղաքացիության օրենքները` հիմնված ռասայի վրա, և տարբեր ռասաների միաձուլումը արգելող օրենքները ուղղակիորեն ոգեշնչեցին նացիստների երկու հիմնական նուրեմբերգյան ռասայական օրենքների ընդունմանը` Քաղաքացիության օրենքը և Արյան օրենքը ։ Հիտլերի «Իմ պայքարը» գրքում (1925թ.) հիացմունքով է նկարագրվում Ամերիկայի վերաբերմունքը «գունավորների» նկատմամբ ։ Նացիստական ընդլայնումը դեպի արևելք ուղեկցվում էր Ամերիկայի` դեպի արևմուտք գաղութատիրական ընդլայնմամբ ։ 1928թ. Հիտլերը գովեստի խոսքեր ուղղեց Ամերիկացիներին` «միլիոնավոր կարմրամորթներին սպանելու և այժմ համեստ մնացորդը վանդակում պահելու համար» ։ Նացիստական Գերմանիայի` դեպի արևելք ընդլայնվելու մասին Հիտլերը ասել է. «Մեր Միսիսիպին (սահմանը, ուր Թոմաս Ջեֆերսոնը ուզում էր հեռացնել բոլոր հնդկացիներին) պետք է լինի Վոլգան» ։
ԱՄՆ-ում սպիտակների գերակայությունը շարունակվեց մինչև սևամորթների քաղաքացիական իրավունքների համար շարժումը ։ Մինչև 1965թ. ԱՄՆ-ի` ներգաղթի մասին օրենքներում սոցիոլոգ Սթիվեն Կլայնբերգը մեջբերում է օրենք, որտեղ հստակորեն նշվում է, որ Հյուսիսային եվրոպացիները սպիտակամորթ ռասայի գերակա ենթատեսակ են ։ 20-րդ դարի սկզբին հակաասիական ռասիզմը ներգրավվեց ԱՄՆ-ի քաղաքականության և մշակույթի մեջ, հնդիկները նույնպես խտրականացվեցին իրենց հակագաղութատիրական հայացքների պատճառով, իսկ ԱՄՆ-ի պաշտոնական դեմքերը նրանց անվանեցին «հնդկական սպառնալիք», ինչը հանգեցրեց Արևմտյան կայսրության սահմանների էլ ավելի ընդլայնման ։ ԱՄՆ-ի 1790թ. ընդունված ակտով սահմանափակվեց քաղաքացիության տրամադրումը` այդ իրավունքը տալով միայն սպիտակամորթներին, իսկ 1923թ.-ի ԱՄՆ-ի և Բհագաթ Սինգհ Թինդի գործով Գերագույն դատարանը վճռեց, որ հնդիկները չեն պատկանում սպիտակամորթների ռասային և, ըստ այդմ, չեն կարող ստանալ ԱՄՆ-ի քաղաքացիություն ։ Դա տեղի ունեցավ Լյուսի-Ցելլերի 1946թ. ակտից հետո, ըստ որի` տարեկան 100 հնդիկ կարող էին ներգաղթել ԱՄՆ և քաղաքացիություն ստանալ ։ 1965թ., Ներգաղթի և Քաղաքացիության մասին օրենքով, բացի Հյուսիսային եվրոպացիներից և գերմանախոսներից աստիճանաբար բացվեց մնացած էմմիգրանտների մուտքը ԱՄՆ, ինչը զգալիորեն կփոխեր ԱՄՆ-ի ժողովրդագրական կազմը ։
1949թ. լուրջ միջռասայական անկարգություններ տեղի ունեցան Դուրբանում` հնդիկների և զուլուսների միջև ։ 1962թ. Նե Վինի իշխանության գալը Բիրմայում և նրա անխնա հետապնդումները բնիկների նկատմամբ հանգեցրին 300հզ բիրմայական հնդիկների փախուստի ։ Նրանք արտագաղթեցին` խուսափելու համար ռասայական խտրականությունից և, ավելի ուշ` 1964թ., մասնավոր ձեռնարկությունների մեծածավալ ազգայնացումից ։ 1964թ. հունվարի 12-ին Զանզիբարի հեղափոխությունը վերջ դրեց տեղի Արաբական դինաստիային ։ Հազարավոր արաբներ և հնդիկներ Զանզիբարում կոտորվեցին խռովությունների արդյունքում, և հազարավոր մարդիկ էլ ձերբակալվեցին կամ փախան կղզուց ։ 1972թ. օգոստոսին Ուգանդայի նախագահ Իդի Ամինը սկսեց ասիացիներին և եվրոպացիներին պատկանող գույքի բռնագրավումը ։ Նույն տարում Ամինը հրաման արձակեց, ըստ որի` Ուգանդայի ասիացիները պետք է լքեին երկիրը 90 օրվա ընթացքում ։ Երկրորդ Աշխարհամարտից կարճ ժամանակ անց Հարավաֆրիկյան Նացիստական կուսակցությունը իշխանության գլուխ անցավ Հարավային Աֆրիկայում։ 1948-ից 1994 թվականների ընթացքում հաստատվեց ապարտհեյդ ռեժիմը։ Այս ռեժիմի գաղափարախոսությունը հիմնված էր ռասայական բաժանման վրա` սպիտակներ և ոչ սպիտակներ, ներառյալ` անհավասար իրավունքներ ոչ սպիտակների նկատմամբ։ Մի քանի բողոքներ և վայրագություններ տեղի ունեցան ապարտհեյդ ռեժիմի դեմ պայքարի ընթացքում, դրանցից ամենահայտնիներն էին Շարպեվիլլի կոտորածը 1960թ., Սովետոյի ապստամբությունը 1976թ., Չարչ փողոցի ռմբակոծությունը 1983թ.և Քեյփթաունի խաղաղ երթը 1989թ. :
Ժամանակակից ռասիզմ
Կոնգոյի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ (1998–2003) պիգմեյներին որսում և ուտում էին ինչպես վայրի կենդանիներին։ Պատերազմի երկու կողմներն էլ դրանք համարում էին «անմարդկային», իսկ ոմանք ասում էին, որ նրանց մարմինը կարող է կախարդական ուժ շնորհել։ ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների պաշտպան-ակտիվիստները հաղորդեցին, որ ապստամբները հաննիբալիզմով են զբաղվել։ Սինաֆասի Մակելոն` Մբութիի պիգմեյների ներկայացուցիչը, պահանջել էր ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդից ճանաչել հաննիբալիզմը որպես հանցագործություն մարդկության դեմ և ցեղասպանության ակտ ։ Միավորված ազգերի կազմակերպության ռասայական խտրականության վերացման կոմիտեի հրապարակած զեկույցը դատապարտում է Բոտսվանաjի բուշմենների վերաբերմունքը և բնորոշում այն որպես ռասիստական ։ 2008թ. Հարավային Աֆրիկայի զարգացման համայնքի տրիբունալը` բաղկացած 15 ազգերից, մեղադրեց Զիմբաբվեի նախագահ Ռոբերտ Մուգաբեին` սպիտակամորթների նկատմամբ ռասիստական վերաբերմունք ունենալու համար ։
Մասսայական ցույցերն ու խռովությունները Չինաստանի Նանկին քաղաքի աֆրիկացի ուսանողների դեմ տևեցին 1988թ. դեկտեմբերից մինչև 1989թ. հունվար ։ 2008թ. ամառային օլիմպիական խաղերի ժամանակ ոստիկանությունը ստիպում էր Պեկինի կենտրոնական բարերի և սրճարանների տերերին չսպասարկել սևամորթներին և մոնղոլներին, քանի որ ոստիկանները ասոցացնում էին այս էթնիկ խմբերին ապօրինի մարմնավաճառության և թմրամիջոցների վաճառքի հետ ։ 2009թ. նոյեմբերին Բրիտանական The Guardian թերթը հաղորդեց, որ Լու Յինգը, ում ծնողներից մեկը չինացի էր, մյուսը` աֆրիկացի, դարձավ Չինաստանի տաղանդների շոուի ամենահայտնի մասնակիցը և ինտենսիվ բանավեճերի առարկա` կապված իր մաշկի գույնի հետ ։ Մեդիայի կողմից նրա նկատմամբ ուշադրությունը լուրջ բանավեճերի առիթ դարձավ` Չինաստանում ռասիզմի և ռասիստական նախապաշարմունքի քննարկման համար ։
Մոտ 70,000 սևամորթ մավրիտանացիներ հեռացվեցին Մավրիտանիայից 1980-ական թվականների վերջին ։ Սուդանում քաղաքացիական պատերազմի գերիները հաճախ ստրկացվում էին, իսկ կին գերիները ենթարկվում էին սեռական բռնության ։ Դարֆուրի կոնֆլիկտը բնորոշվում էր ոմանց կողմից որպես ռասիստական ։ 2006թ. հոկտեմբերին Նիգերը հայտարարեց, որ արտաքսելու է մոտ 150հզ արաբների, որոնք ապրում են Նիգերի արևելքում գտնվող Դիֆֆա նահանգում ։ Մինչդեռ կառավարությունը հավաքում էր արաբներին` պատրաստվելով վտարմանը, երկու աղջիկ մահացան` կառավարչական ուժերին չենթարկվելու արդյունքում, իսկ երեք կին վիժում ունեցան ։ 1998թ. Ջակարտայում տեղի ունեցան խռովություններ ընդդեմ չինական ծագում ունեցող ինդոնեզիացիների ։ Հակաչինական օրենսդրությունը ինդոնեզական Սահմանադրությունում էր մինչև 1998թ.: Չինացի աշխատողների նկատմամբ վրդովմունքը դաժան դիմակայությունների հանգեցրեց Աֆրիկայում  և Օվկիանիայում ։ Հակաչինական խռովությունները ներառում էին տասնյակ հազարավոր մարդկանց, որը բռնկվեց Պապուա Նոր Գվինեայում` 2009թ. մայիսին ։ 2000թ. Ֆիջիի հեղափոխությունից հետո Հինդո-ֆիջիացիները դաժան բռնությունների ենթարկվեցին ։ Ֆիջիի ոչ բնիկ քաղաքացիները նույնպես խտրականության ենթարկվեցին ։ Ռասայական տարբերակումներ գոյություն ունեին նաև Գայանայում, Մալայզիայում , Տրինիդադ և Տոբագոյում , Մադագասկարում և Հարավային Աֆրիկայում ։
Մարդու իրավունքների հսկման արտակարգ իրավիճակների գծով տնօրեն Փիթեր Բուքերթը հարցազրույցում ասել է, որ «ռասիստական ատելությունը» Մյանմարում ռոհինգյան մուսուլմանների դեմ բռնությունների հիմնական շարժառիթն է ։
Սիոնիստական նահանգի ժողովրդագրական պատկերը պահպանելու նպատակով` իսրայելյան հասարակության ներկայացուցիչները մեղադրվեցին արաբների և առավել մուգ մաշկի գույն ունեցող հրեաների նկատմամբ խտրականության մեջ։ Այս համայնքները զբաղվում էին բանվորությամբ ։ Ռասիզմի մեղադրանքների մեջ էին նաև ծննդյան վերահսկողության քաղաքականությունը, կրթական և բնակարանային խտրականությունը ։
Միացյալ Նահանգներում ռասիզմի մի ձև էր ռասայական սեգրեգացիան, որը գոյություն ուներ մինչև 1960-ական թվականները. այն արգելվեց 1964 թ. Քաղաքացիական իրավունքների մասին օրենքով։ Ոմանք պնդում են, որ ռասաների այս բաժանումը դե ֆակտո գոյություն ունի նաև այսօր տարբեր ձևերով, ինչպիսիք են վարկերի և ռեսուրսների հասանելիության բացակայությունը կամ խտրականությունը ոստիկանության կամ պետական այլ պաշտոնյաների կողմից ։
2016թ. Պյուի Հետազոտությունը պարզեց, որ իտալացիները խիստ հակագնչուական հայացքներ ունեն. իտալացիների 82%-ը բացասական վերաբերմունք ունի ռոմացիների (գնչուների) նկատմամբ։ Հունաստանում այդ թիվը կազմում է 67%, Հունգարիայում` 64%, Ֆրանսիայում` 61%, Իսպանիայում` 49%, Լեհաստանում` 47%, Մեծ Բրիտանիայում` 45%, Շվեդիայում` 42%, Գերմանիայում` 40%, իսկ Նիդերլանդներում` 37% ։
Գիտական ռասիզմ
Ռասայի ժամանակակից կենսաբանական սահմանումը մշակվել է 19-րդ դարում`համաձայն գիտական ռասիստական վարկածների։ Գիտական ռասիզմ հասկացությունը վերաբերում է ռասիստական համոզմունքների արդարացման և աջակցման համար գիտության օգտագործմանը, ինչը վերագրվում է 18-րդ դարի սկզբին, չնայած այն իր ազդեցությունը ձեռք է բերել 19-րդ դարի կեսերին` Նոր իմպերիալիստական ժամանակաշրջանում։
Հայտնի նաև ակադեմիական ռասիզմ անունով` այսպիսի վարկածները առաջին հերթին ստիպված էին պայքարել եկեղեցու կողմից աջակցվող միածագման (մոնոգենիզմ) մասին պնդումների դեմ.մոնոգենիզմը հայեցակարգ է, ըստ որի՝ բոլոր մարդ արարածները ծագել են նույն նախնուց`համաձայն արարչագործի մասին պատմությանը։
Այս ռասիստական տեսությունները, որոնք ներկայացված էին գիտական վարկածների հիմքի վրա, համադրվում էին սոցիալական առաջընթացի միակողմանի տեսությունների հետ, որոնք առաջ էին բերում եվրոպական քաղաքակրթության գերակայությունը մնացյալ աշխարհի նկատմամբ։ Ավելին, նրանք հաճախ օգտագործում են «կփրկվի ուժեղագույնը» գաղափարախոսությունը, որը առաջ էր քաշվել Հերբերտ Սփենսերի կողմից 1864թ. և կապված էր սոցիալական Դարվինիզմի հետ։ Չարլզ Դարվինը դեմ էր արտահայտվել խիստ ռասայական տարբերությունների գաղափարին իր` «Մարդու ծագումը» աշխատության մեջ (1871թ.), որտեղ նա պնդում էր, որ մարդիկ բոլորը մի տեսակ են և նույն ծագումն ունեն։ Նա ընդունում էր ռասայական տարբերությունները որպես մարդկանց բազմազանություն և ընդգծում էր բոլոր ռասաների մարդկանց նմանությունները` ըստ մտավոր ունակությունների, ճաշակի, վերաբերմունքների և սովորությունների ։
19-րդ դարի վերջին գիտական ռասիզմի կողմնակիցները իրենց հայացքները համադրում էին «ռասայի դեգեներացիա» և «արյան ժառանգականություն» եվգենիստական դատողությունների հետ։ Գիտական ռասիզմի դատողությունները կարող են սահմանվել որպես պոլիգենիզմի, անլինելիզմի, սոցիալական Դարվինիզմի և եվգենիզմի համադրություն։ Նրանք գտան իրենց գիտական լեգիտիմությունը ֆիզիկական անթրոպոլոգիայի, անթրոպոմետրիայի (մարդաչափություն), կրանիոմետրիայի, ֆրենոլոգիայի, ֆիզիոգնոմիկայի և ռասայական նախապաշարմունքների ձևավորմանը խթանող այլ վարկաբեկված կարգերի ոլորտներում։
20-րդ դարում Մշակութային անթրոպոլոգիայի ամերիկյան դպրոցի կողմից որակազրկումից առաջ` Սոցիալական անթրոպոլոգիայի բրիտանական դպրոցը (Բրոնիսլավ Մալինովսկի, Ալֆրեդ Ռեդքլիֆ-Բրաուն և այլք), ազգաբանության Ֆրանսիական դպրոցը (Քլոդ Լեվի-Շտրաուս) այսպիսի գիտությունները, մասնավորապես մարդաչափությունը, օգտագործում էին վարվելաձևը և հոգեբանական հատկանիշները արտաքին տեսքով որոշելու համար։
Ժառանգություն և եվգենիկա
Եվգենիստական առաջին վարկածները մշակվել են 1869թ. Ֆրանսիս Գալտոնի (1822–1911) կողմից, որը օգտագործեց այն ժամանակ հայտնի դեգեներացիա հասկացությունը։ Նա կիրառել է վիճակագրությունը` ուսումնասիրելու համար մարդկային տարբերությունները և ենթադրյալ ժառանգական ինտելեկտը` նախադեպ հանդիսանալով հետագայում անթրոպոմետրիկ դպրոցի կողմից «ինտելեկտի փորձարկման» օգտագործման համար։ Այսպիսի վարկածները վառ կերպով նկարագրված են գրող Էմիլե Զոլայի կողմից (1840–1902), ով 1871թ. սկսեց իր` 20 նովելների հրատարակման շարքը` «Ռագոն Մակկվարտ» վերնագրով, որտեղ նա կապեց ժառանգությունը մարդու վարվելաձևի հետ։ Այսպիսով, Զոլան նկարագրեց բարձրատոհմիկ ռագոններին որպես նրանց, ովքեր մասնակցում են քաղաքականությանը, առողջապահությանը, իսկ ցածրատոհմիկներին` որպես ալկոհոլից կախվածություն ունեցողների, անբարոյականների և մարդասպանների։
Նացիստական Գերմանիայի ծաղկման շրջանում Արևմտյան մի շարք գիտնականներ աշխատում էին մերկացնել ռեժիմի ռասիստական տեսությունները։ Որոշները պայքարում էին ռասիստական գաղափարախոսությունների և խտրականության դեմ, եթե անգամ նրանք հավատում էին կենսաբանական ռասաների ենթադրյալ գոյությանը։ Այնուամենայնիվ, անթրոպոլոգիայի և կենսաբանության մեջ սա փոքրամասնական դիրքորոշում էր մինչև 20-րդ դարի կեսերը ։ Համաձայն ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի 1950թ. հայտարարության` Ռասայական հարցը` միջազգային ծրագիր` ուղղված մերկացնելու ռասիստական տեսությունները, փորձարկվել է 1930-ականների կեսերին։ Սակայն այս ծրագիրը արգելափակվել է։ 1950թ. ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն հայտարարեց, որ այն վերսկսվել է. ...վերստին, 15 տարի անց, ծրագիրը, որը Մտավոր համագործակցության միջազգային կոմիտեն ցանկանում էր իրականացնել, բայց որից նա ստիպված եղավ հրաժարվել` հարգելով Հիտլերի մինչպատերազմյան մեղմ քաղաքականությունը։ Ռասայի հարցը դարձել էր Նացիստական գաղափարախոսության և քաղաքականության առանցքային հարցը։ Թոմաս Մասարիկը և Էդվարդ Բենեսը ձեռնամուխ եղան հրավիրելու կոնֆերանս, որպեսզի վերականգնեն մարդկանց մտքում և խղճում ռասայի մասին ամբողջ իրականությունը... Նացիստական քարոզչությունը կարողացավ շարունակել իր ապակառուցողական աշխատանքը` առանց ընդդիմանալու միջազգային կազմակերպությունների հեղինակությանը։ Երրորդ Ռայխի ռասայական քաղաքականությունը, նրա եվգենիստական ծրագրերը և հոլոքոստի ժամանակ հրեաների, ինչպես նաև Պորռահմոսում (ռումինական հոլոքոստի) ռումինական ժողովրդի և այլ փոքրամասնություններ ոչնչացումը հանգեցրին պատերազմի ավարտից հետո ռասայական գիտական հետազոտությունների վերաբերյալ տեսակետերի փոփոխության։ Փոփոխությունները գիտական համակարգում, ինչպիսին է Միացյալ Նահանգների Բոասյան բժշկական համալսարանի զարգացումը, նպաստել են այս փոփոխությանը։ Այս տեսությունները մեծապես դատապարտվեցին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի 1950 թ. Միջազգայնորեն ճանաչված և գիտնականների կողմից ստորագրված «Ռասայական հարց» վերնագրով հայտարարության մեջ։
Պոլիոգենիզմ և ռասայական տիպաբանություններ
Արթուր դե Գոբինոյի` մարդկային ռասաների անհավասարության մասին հոդվածը (1853–1855) կարող է համարվել նոր ռասիզմի առաջին տեսություններից մեկը, որը հակադարձում էր նախկին ռասայական դիսկուրսներին, օրինակ` Բուլենվիլիերներին, ովքեր ռասաների մեջ տեսնում էին հիմնովին պատմական իրականություն, ինչը փոխվել էր ժամանակի ընթացքում։ Գոբինոն, այսպիսով, փորձում էր ռասիզմը ներառել մարդկանց միջև կենսաբանական տարբերությունների մեջ` նրան տալով կենսաբանության լեգիտիմություն։
Գոբինոյի տեսությունները կարող էին տարածվել Ֆրանսիայում Ջորջ Վաշեր դե Լապուժի (1854–1936)` ռասաների տիպաբանության շնորհիվ, ով 1899թ. հրատարակեց Արիացին և նրա սոցիալական դերը աշխատությունը, որտեղ նա պնդում էր, որ սպիտակ Արիացի «դոլիխոցեֆալ» ռասան ներկայանում էր ընդդեմ «բրախիցեֆալ» ռասայի, որի նախատիպը «հրեան» էր։ Վաշեր դե Լապուժը այսպիսով ստեղծեց ռասաների հիերարխիկ դասակարգում` «Հոմո եվրոպուս» (տեվտոնականներ, բողոքականներ և այլն), «Հոմո ալպինուս» (Օվերնատներ, թուրքալեզուներ և այլն) և «Հոմո մեդիտերանուս» (նեապոլցիներ, Անդալուզիացիներ և այլն)։ Նա միավորեց ռասաները և սոցիալական կարգերը` նշելով, որ ֆրանսիական բարձր խավը Հոմո եվրոպուսի ներկայացուցիչներ են, մինչդեռ ցածր խավը ներկայացնում էին Հոմո ալպինուսը: Կիրառելով Գալտոնի եվգենիկներին ռասաների մասին իր տեսություններում` Վաշեր դե Լապուժի «սելեկցիոնիզմ»-ը առաջին հերթին միտված էր արհեստակցական միությունների ոչնչացմանը, որոնք համարվում էին «դեգեներատներ», երկրորդը` ստեղծել մարդկանց տեսակներ, որոնցից յուրաքանչյուրը ստեղծված է մի նպատակի համար` կանխելու աշխատանքային պայմաններում որևէ վիճաբանություն։ Նրա «անթրոպոսոցիոլոգիան» այսպիսով միտված էր վերացնելու սոցիալական կոնֆլիկտները` ստեղծելով ֆիքսված, հիերարխիկ հասարակական կարգ ։
Նույն տարում Ուիլյամ Ռիփլին կիրառեց նույնանման ռասայական դասակարգում իր` «Եվրոպայի ռասաները» աշխատությունում, որը կարող էր զգալի ազդեցություն ունենալ Միացյալ Նահանգներում։ Այլ գիտական հեղինակներ էին Չեմբերլեյնը 19-րդ դարի վերջին (Բրիտանիայի քաղաքացի, ով իրեն համարում էր գերմանացի` Արիների նկատմամբ իր համակրանքի պատճառով) և Մեդիսոն Գրանթը` «Մեծ ռասայի անցումը» (1916թ.) գրքի հեղինակը։ Մեդիսոն Գրանթը տրամադրել է Ներգաղթի 1924 թ. ակտի վիճակագրությունը, ինչը խիստ սահմանափակում էր հրեաների, սլավոնների և հարավային եվրոպայի բնակիչների ներգաղթը, որոնց, արդյունքում, խոչընդոտեցին Նացիստական Գերմանիայից փախչել փորձելու ժամանակ ։
Մարդաբանական այգիներ
Մարդաբանական այգիները, որոնք կոչվում էին նաև «Մարդկանց ցուցադրություններ», հանրահայտ ռասիզմի ուժեղացման կարևոր միջոց էին՝ միավորելով այն գիտական ռասիզմի հետ․ նրանք երկուսն էլ հանրային հետաքրքրության և մարդաբանության ու մարդաչափության առարկա էին  ։ Ջոյս Հեթը, ով աֆրոամերիկացի ստրուկ էր, ցուցադրվել է Բարնում Թեյլորի կողմից 1836թ․ Անգլիայում՝ Սաարտի Բարտմանի («Հոթենտոտ Վեներայի») ցուցադրությունից մի քանի տարի հետո։ Այդպիսի ցուցադրությունները լայն տարածում գտան Նոր իմպերիալիստական ժամանակաշրջանում և պահպանվեցին մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը։ Կառլ Հագենբեկը, ժամանակակից կենդանաբանական այգիների հիմնադիրը, ցուցադրում էր կենդանիներին «չարագործ» ճանաչված մարդկանց կողքին ։
Կոնգոլեզյան պիգմեյների ներկայացուցիչներից Օտա Բենգան ցուցադրվել է 1906թ․ եվգենիկ Մեդիսոն Գրանտի (Բրոնքսի կենդանաբանական այգու տնօրենի) կողմից՝ ցույց տալու համար մարդկանց և օրանգուտանների միջև կապի «բացակայող օղակը», այսպիսով՝ ռասիզմը կապվեց Դարվինիզմի հետ՝ ստեղծելով սոցիալ-դարվինիստական գաղափարախոսությունը, որը փորձում էր ներառվել Դարվինի գիտական բացահայտումներում։ 1931թ․ Փարիզի գաղութատիրական ցուցադրությունում ներկայացվել են Նոր Կալեդոնիայի կանակները ։ «Կոնգոլեզյան գյուղը» ցուցադրվել է 1958թ․ Բրյուսելի միջազգային ցուցադրության ժամանակ։
Վարկածներ ռասիզմի ծագման մասին
Որոշ հետազոտություններ ցույց են տալիս, որ էթնոկենտրոն մտածելակերպը, հնարավոր է, իրոք նպաստել է համագործակցության զարգացմանը։ Քաղաքագետներ Ռոսս Համմոնդը և Ռոբերտ Աքսելրոդը ստեղծեցին համակարգչային սիմուլյատոր, որտեղ վիրտուալ անհատներին պատահական կերպով հանձնվել են տարբեր մաշկի գույներից մեկը, և հետո տարբեր ռազմավարություններից մեկը` լինել գունակույր, նախապատվություն տալ նույն մաշկի գույն ունեցողներին կամ մաշկի այլ գույն ունեցողներին։ Նրանք հայտնաբերեցին, որ էթնոկենտրոն անհատները խմբավորվել են, այնուհետև աճել` մինչև բոլոր ոչ-էթնոկենտրոնների վերացումը ։
Չնայած ռասիզմի բնածին լինելու հետ կապված էվոլյուցիոն տեսությունների աջակցությանը, տարբեր ուսումնասիրություններ ներկայացրել են, որ ռասիզմը կապված է ցածր ինտելեկտի և փոքր տարիքում հասակակիցների ոչ զանազան խմբերի հետ շփման հետ ։ Ռասիզմը նաև կապվում է մանկության ժամանակ ցածր ինտելեկտի հետ` հիմնվելով Մեծ Բրիտանիայում 15հզ մարդկանց շրջանում կատարված հետազոտության վրա ։
Պետականորեն խրախուսվող ռասիզմ
Պետական ռասիզմը, այսինքն, ռասիստական գաղափարախոսության հիմքում ընկած ազգ-պետություն ինստիտուտներն ու գործելակերպերը, մեծ դեր են խաղացել գաղութատիրության բոլոր դեպքերում` ԱՄՆ-ից մինչև Ավստրալիա։ Այն նաև նշանակալից դեր է ունեցել Նացիստական Գերմանիայի ամբողջ Եվրոպայում ֆաշիստական վարչակարգերում և Ճապոնիայում Շուվա ժամանակաշրջանի վաղ տարիներին։ Այս իշխանությունները աջակցում և ընդունում էին գաղափարախոսություները, որոնք ռասիստական էին, քսենոֆոբ և, Նացիզմի դեպքում, նաև ցեղասպանական ։ Զիմբաբվեի քաղաքականությունը խթանում է սպիտակամորթների նկատմամբ խտրականությունը` երկիրը ազգայնորեն մաքրելու նպատակով ։
1935 թ. ընդունված Նյուրնբերգյան սկզբունքները արգելեցին սեռական հարաբերությունները ցանկացած արյանցու և հրեայի միջև` համարելով այն Ռասենսչանդե` «ռասայական աղտոտումը»։ Նյուրնբերգյան սկզբունքները զրկեցին բոլոր հրեաներին, անգամ կիսով և քառորդ չափ հրեաներին (առաջին և երկրորդ աստիճանի խառնուրդներ), Գերմանիայի քաղաքացիությունից։ Սա նշանակում էր, որ նրանք զրկված էին քաղաքացու հիմնական իրավունքներից, օրինակ` ընտրություններին մասնակցելու իրավունքից։ 1936թ. հրեաներին արգելվեց որևէ մասնագիտական պաշտոն զբաղեցնել` զրկելով նրանց կրթական, քաղաքական և տնտեսական ոլորտներում որևէ ազդեցություն ունենալու իրավունքից։ 1938թ. նոյեմբերի 15-ին հրեա երեխաներին արգելվեց սովորական դպրոցներ հաճախելը։ 1939թ. ապրիլի դրությամբ գրեթե բոլոր հրեական ընկերությունները կամ ձախողվեցին ֆինանսական ճնշումների ներքո և ունեցան եկամուտների նվազում, կամ սեփականատերերը ստիպված եղան դրանք վաճառել Նացիստական կառավարությանը։ Սա հետագայում կրճատեց նրանց իրավունքները որպես մարդ արարածներ. նրանք շատ ոլորտներում պաշտոնապես առանձնացված էին գերմանացի հասարակությունից։ Այսպիսի օրենքներ գոյություն ունեին նաև Բուլղարիայում։ Հայտնի է, որ Օրենսդրական պետական ռասիզմը օգտագործվել է Հարավային Աֆրիկայի Ազգային կուսակցության կողմից 1948-1994 թվականներին` Ապարտհեյդ ռեժիմի ժամանակ։  Այստեղ իրավական համակարգերի կողմից ընդունվել էին մի շարք օրենքներ, որոնք ենթադրում էին, որ սպիտակամորթ հարավաֆրիկացիները ունեն օրինական իրավունքներ, որոնք գերազանցում էին ոչ սպիտակամորթ հարավաֆրիկացիների իրավունքները։ Չէր թույլատրվում ոչ սպիտակամորթ հարավաֆրիկացիների ներգրավումը ցանկացած կառավարչական ոլորտում, ինչպես նաև մասնակցությունը  ընտրություններին, մատչելի որակյալ բուժօգնության ստացումը, հիմնական ծառայությունների` օրինակ մաքուր ջրի, էլեկտրաէներգիայի տրամադրումը։ Ոչ սպիտակամորթ հարավաֆրիկացիներին նաև չէր թույլատրվում մուտք գործել որոշակի հանրային վայրեր, օգտվել հանրային տրանսպորտի որոշ ձևերից, և թույլատրվում էին բնակվել միայն հատուկ նախատեսված բնակավայրերում։ Ոչ սպիտակամորթներին նաև պարտադրվում էր իրենց հետ կրել փաստաթղթեր, որոնց վրա նշված էր իրենց` սպիտակամորթ չլինելու փաստը։ Բոլոր այս իրավական ռասայական օրենքները վերացվեցին մարդկանց հավասար իրավունքների մասին օրենքների ընդունման արդյունքում` 1990-ական թվականներին։
Լիբերիայի ներկայիս սահմանադրությունը, ընդունված 1984թ., ռասիստական է իր 27-րդ հոդվածում, քանի որ այն չի թույլատրում ոչ սևամորթներին ստանալ Լիբերիայի քաղաքացիություն. «միայն այն անձինք կարող են որակվել որպես Լիբերիայի քաղաքացիներ, ովքեր ծագումով սևամորթ են կամ հանդիսանում են սևամորթների սերունդներ» ։
Հակառասիզմ
Հակառասիզմը ներառում է համոզմունքները, գործողությունները, շարժումները և քաղաքականությունները, որոնք ընդունվել կամ զարգացվել են ի հակադարձ ռասիզմի։ Հիմնականում այն խթանում է հավասարազոր հասարակության ձևավորմանը, որտեղ մարդկանց միջև խտրականություն չի դրվում՝ հիմնվելով ռասայի վրա։ Շարժումները, ինչպիսին էր քաղաքացիական իրավունքերի շարժումը և ռասայական խտրականության դեմ շարժումը, հակառասիստական շարժումների օրինակներ էին։ Ոչ բռնի դիմադրությունը երբեմն ընդունվում է որպես հակառասիստական շարժման տարր, չնայած միշտ չէ, որ դա այդպես է։ Ատելության հիմքի վրա կատարված հանցագործությունների մասին օրենքները, դրական գործողությունները և ռասիստական ելույթների արգելումը նույնպես պետության ղեկավարության կողմից ռասիզմի վերացման նպատակով կատարվող քայլեր են։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ատելություն Կատեգորիա:Ռասիզմ Կատեգորիա:Խտրականություն
Ջեսիկա Ֆոլկհոլթ
Ջեսիկա Ֆոլկհոլթ (Jessica Falkholt, ), ավստրալիացի դերասանուհի։
Կենսագրություն և կարիերա
Ջեսիկա Ֆոլկհոլթը ծնվել է 1988 թվականի մայիսի 15-ին՝ Սիդնեյում (Նոր Հարավային Ուելս, Ավստրալիա)՝ շվեդ Լարս Յորան Ֆոլկհոլթի (07.01.1948 - 26.12.2017) և իտալուհի Վիվիան Ֆոլկհոլթի (Պոնտիչելո, 03.01.1957 - 26.12.2017) ընտանիքում։ Նա ուներ փոքր քույր՝ Անաբել Ֆոլկհոլթը (22.04.1996 - 29.12.2017): Սովորել է Քասլ Հիլում՝ Գիլրոյ քոլեջում և 2006 թվականին արժանացավ բարձրագույն դպրոցի վկայագրի ։ Նա ստացել է Նոր Հարավային Ուելսի համալսարանի արվեստի և հաղորդակցման արվեստի բակալավրի աստիճան, իսկ սովորելու ընթացքւմ խաղացել է մի քանի թատերական ներկայացումներում, այդ թվում` երաժշտական «Կաբարե»-ում։ Ուսումն ավարտելուց հետո աշխատել է Seven Network և Carnival Films-ում՝ ստեղծելով պորտֆոլիո, նկարահանվելով հեռուստատեսային հոլովակներում։
2017 թվականին ավարտել է իր առաջին «Հարմոնիա» գեղարվեստական ֆիլմը, որը պետք է հեռարձակվեր 2018 թվականին ։ Նա նաև հյուրի դերով հանդես է եկել Nine Network «Խայթոցների ակումբ» դրամայում։ Ավտովթարից առաջ Ֆոլկհոլթն ավարտել է «Խորհրդավոր ճանապարհ» դրամայի նկարահանումները, որտեղ խաղացել է Ժենևևի դերը ։
Ավտովթար և մահ
Վթարի հետևանքով Ֆոլկհոլթը տեղափոխվեց Սիդնեյի Սուրբ Ջորջ հիվանդանոց, որտեղ վիրահատվեց, ինչի հետևանքով հեռացվեցին երիկամները և գանգի մասերը ։ 2018 թվականի հունվարի 9-ին թաղվեցին Ջեսիկայի ծնողները և քույրը, իսկ հաջորդ օրը անջատեցին նրա կյանքի արհեստական ապահովման սարքը, ինչը հունվարի 12-ին հաստատեց հիվանդանոցի մամլո քարտուղարը։ Նա մահացավ հիվանդանոցում՝ 2018 թվականի հունվարի 17-ին՝ 29 տարեկան հասակում  ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ավստրալիացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ավստրալիացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Թատրոնի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ավտոճանապարհային վթարներից զոհվածներ
Իրմաշլը (թաթարաբնակ)
Իրմաշլը, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Ելիզավետպոլի գավառում ։ Գտնվում է Չարդախլու գյուղից հյուսիս գտնվող հայաբնակ Իրմաշլը գյուղից հարավ-արևմուտք, Բուլանըղի վանքի մոտ ։
Բնակչություն
1907 թվականին գյուղն ունեցել է 1137, իսկ 1908-ին՝ 1254 կովկասի թաթար բնակիչ ։
Քլեբուի համայնք
Քլեբու (Klæbu), համայնք Նորվեգիայի Սյոր Թրյոնդելագ կոմսությունում։ Վարչական կենտրոնը Քլեբու քաղաքն է։ Պաշտոնական լեզուն համարվում է Բուկմոլը։ Զբաղեցնում է 186.36 կմ² տարածք ։
Համայնքը ստեղծվել է 1838 թվականի հունվարի 1-ին։ Անվան սկզբնամասը՝ kleppr, նշանակում է ժայռոտ բլուր, իսկ վերջավորությունը՝ bú, նշանակում է գյուղական շրջան։
Համայնքի տարածքում ակտիվ գործունեություն է իրականացնում Նորվեգական եկեղեցին, որն այստեղ ունի 1790 և 1974 թվականներին կառուցված երկու եկեղեցի։
Զինանշան
Քլեբուի համայնքի զինանշանը հաստատվել է 1983 թվականի հուլիսի 8-ին և իրենից ներկայացնում է կապույտ ու արծաթագույն վահան, ներքևի մասը սուր, որի վրա պատկերված է Նիդելվա գետի ջրվեժը խորհրդանշող գույների համադրություն ։
Բնակչություն
Համաձայն 2010 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Քլեբուի համայնքում բնակվում է 5,801 մարդ։ Վերջին 60 տարում բնակչության թվաքանակի կրկնակի աճ է գրանցվել ։
Աշխարհագրություն
Քլեբուի համայնքի տարածքով հոսում է Նիդելվա գետը։ Կան բազմաթիվ լճեր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սյոր Թրյոնդելագ կոմսության համայնքներ
Կրասնայա Զարյա (գյուղ, Մակեևկայի քաղաքային խորհուրդ)
2001 թվականի տվյալներով Կրասնայա Զարյա գյուղում բնակվում էր 143 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Մակեևկայի քաղաքային խորհուրդի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Փետրվարի 29
Փետրվար 29 վաթսուներորդ օրն է նահանջ տարում, 306 օր է մնում մինչև տարվա վերջ։ Այս օրն չորս տարին մեկ է տեղի ունենում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Փետրվար Կատեգորիա:Օրեր Կատեգորիա:Ժամանակ
Բուտապիետրա
Բուտապիետրա  (Buttapietra), կոմունա Իտալիայում՝ Վենետո մարզի Վերոնա գավառում ։ Բնակչության թվաքանակը 2014 թվականի տվյալներով եղել է 7.059 ։ Բնակչության խտությունը կազմում է 341 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 17,19 կմ² տարածք։ Սահմանակից է Կաստել դ'Ացանո, Իզոլա դելա Սկալա, Օպեանո, Սան Ջովանի Լուպատոտո, Վերոնա, Վիգազիո համայնքներին ։ Փոստային ինդեքս՝ 37060։ Հեռախոսային կոդ՝ 045։
(505) Կավա
(505) Կավա (Cava), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1902 թվականի օգոստոսի 21-ին Ռոյալ Ֆրոստի կողմից Արեքիպայում ։
Բուտապիետրա
Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
(505) Կավա
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,683783 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0244 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,3432 ա. մ., իսկ Երկրի ուղեծրին Կավա աստերոիդը նվազագույնը մոտենում է 1,0428 ա. մ. հեռավորության վրա ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1605,9 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,224173 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 9,84° անկյուն։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է F դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս F Կատեգորիա:1902 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ռոյալ Ֆրոստի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Թեոդոր Թոբլեր
Թեոդոր Թոբլեր (Theodor Tobler, ), շվեյցարացի շոկոլադագործ, հրուշակագործ և ձեռնարկատեր, Շվեյցարական Toblerone շոկոլադի ապրանքանիշի ստեղծող (Էմիլ Բաումանի հետ միասին)։
Վաղ կյանք և կարիերա
Թոբլերը ծնվել է 1876 թվականի հունվարի 24-ին Բեռնում՝ Ավստրիայի սահմանի մոտ գտնվող Ապենցել-Աուսերոդենի Լուցենբերգ քաղաքի հրուշակագործ Յոհան Յակոբ Թոբլերի (1830-1905) և Ադելինա Լորենց Բաումանի ընտանիքում ։ 1885-1892 թվականներին սովորել է Բեռնի դպրոցում, բայց հեռացել է առանց դասընթացը ավարտելու ։ Առևտրային կրթություն ստանալով Ժնևում և Վենետիկում՝ Թոբլերը սկսեց իր հոր բիզնեսը 1894 թվականին ։ Քանի որ հետագա տարիներին նրանց պահանջարկն ավելացավ, 1899 թվականին Յոհան Յակոբ Թոբլերը հրուշակեղենի խանութը վերածեց շոկոլադի գործարանի՝ անվանելով այն Fabrique de Chocolat Berne, Tobler & Cie ։ 1900 թվականի հունիսի 19-ին հայրը Թոբլերին է հանձնել ընկերությունը ։
1908 թվականին Թոբլերը և նրա զարմիկը՝ Էմիլ Բաումանը, ով ընկերության արտադրության ղեկավարն էր, ստեղծեցին Toblerone շոկոլադե սալիկը ՝ ապրանքը անվանելով Թոբլեր ազգանվան և իտալական torrone բառի միացումով, որը նշանակում է մեղրից և նուշի նուգայից բաղկացած արտադրանք ։ 1909 թվականին Tobler-ը արտոնագիր է ներկայացրել Բեռնում Toblerone-ի արտադրության գործընթացի համար, նույն թվականին ապրանքանիշը գրանցվեց Բեռնում գտնվող Շվեյցարիայի մտավոր սեփականության դաշնային ինստիտուտում՝ դառնալով առաջին արտոնագրված կաթնային շոկոլադը, որը պատրաստված է նուշից և մեղրից ։
Նա ականատես է եղել մասոնականության անունից Բեռնի դատավարությունում։
Թոբլերը մահացել է բեռնում 1941 թվականի մայիսի 4-ին ։
Անձնական կյանք
1902 թվականից Բեռնի zur Hoffnung Մասոնական օթյակի անդամ է եղել ։
Լիգեյա
«Լիգեյա» (Ligeia), ամերիկացի գրող Էդգար Ալան Պոյի պատմվածքն է՝ գրված և հրատարակված 1838 թվականին։ Այն համարվում է Էդգար Պոյի լավագույն ստեղծագործություններից։
Թեոդոր Թոբլեր
Անձնական կյանք
Պացիֆիստ և համաեվրոպական, Թոբլերը հիմնադիրներից մեկն էր 1934 թվականին Եվրոպական միության Բազելում , եվրոպական ֆեդերալիզմին աջակցող կազմակերպություն , որը Շվեյցարիայում ժամանակակից նոր եվրոպական շարժման նախորդն է, որը պաշտպանում է Շվեյցարիայի ամբողջական անդամակցությունը Եվրամիությանը։ 1935 թվականին Թոբլերը հիմնադրեց Եվրոպական միությունը, որը հիմնադրվել է 1936 թվականին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի գործարարներ
Լիգեյա
Սյուժե
Հեղինակը պատմվածքը սկսում է նրանով, որ ոչ մի կերպ չի կարողանում հիշել, թե երբ ու որտեղ է ծանոթացել Լիգեյայի հետ։ Նրանք ծանոթացել և որոշ ժամանակ անց ամուսնացել են։ Պատմողը նկարագրում է Լիգեյայի ամբողջ գեղեցկությունը։ Նրա բառերով՝ ոչ մի մուսա չի կարող համեմատվել Լիգեյայի գեղեցկության հետ։ Նա աննկարագրելիորեն գեղեցիկ էր, կարող էր ցանկացած պահի սկսել խոսակցություն ցանկացած թեմայով։ Հեղինակը նկարագրում է նրա աստվածային դեմքը, և, իր բառերով, Լիգեյայի աչքերն ամենաառեղծվածայինն էին։ Այդ աչքերին էր նայում նա գիշերները՝ փորձելով հասկանալ դրանց առեղծվածը։
Աղավյուրդ
Աղավյուրդ, վայր Ելիզավետպոլսի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։ Բնույթն ու աշխարհագրական դիրքը՝ անորոշ։ Հիշատակել է Պագիրևը ։
Լիգեյա
Սյուժե
Սակայն երջանիկ կյանքը երկար չշարունակվեց։ Շուտով Լիգեյան հիվանդանում է ծանր հիվանդությամբ և մահանում։ Իր կյանքի վերջին օրը նա ամուսնուն խնդրում է կարդալ իր գրած բանաստեղծությունը։ Եվ հենց դրանից հետո էլ նրա կյանքն ավարտվում է։ Կնոջ մահվանից մեկ ամիս անց հեղինակը հանդիպում է Ռովենա Թրեվինիոն անունով մի կնոջ։ Նրանք հեռանում են և գնում ապրելու մի վայրում, որի անունը հեղինակը չի նշում։ Նա նկարագրում է սենյակը, որտեղ քնում էին իրենք։ Այսպես որոշ ժամանակ է անցնում։ Շուտով Ռովենան հիվանդանում է։ Հեղինակը հիշում է Լիգեյային։ Հիվանդությունից նրան տեսիլքներ էին երևում։ Նրա բառերով՝ ինքը ձայներ էր լսում, տարբեր պատկերներ տեսնում, բայց հեղինակը դրան չի հավատում այնքան ժամանակ, քանի դեռ ինքն անձամբ չի տեսնում դրանք։ Ապա նա տեսնում է գրեթե անտեսանելի կաթիլներ, որոնք լցվում են Ռովենայի բերանը։ Մի քանի օր անց նա մահանում է։ Որոշ ժամանակ նրա մարմինը մնում է սենյակում։ Հեղինակը չի կարողանում քնել լացի, շնչառության անհասկանալի ձայների պատճառով։ Երբ գնում է Ռովենայի մարմնի մոտ, նրա շուրթերը շարժվում են։ Հեղինակը վստահ է, որ նա ողջ է, սակայն ոչինչ չի կարողանում անել։ Ռովենան ավելի ու ավելի է շարժվում։ Շուտով նա ոտքի է կանգնում և ընկնում հերոսի ոտքերի մոտ։ Սակայն նրա դեմքը փոխվել էր․ դա Լիգեյայի դեմքն էր։
Աղավյուրդ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վայրեր
Լիգեյա
Հրատարակման պատմությունը
«Լիգեյան» առաջին անգամ հրատարակվել է 1838 թվականի սեպտեմբերի 18-ին American Museum-ում՝ մի թերթում, որ տպագրում էին Պոյի երկու ընկերները՝ Նաթան Բրուքսը և Ջոզեֆ Սնոդգրասսը։ Թերթը Պոյին ստեղծագործության համար 10 դոլար վճարեց ։
Պատմությունը հրատարակման ընթացքում բավականին փոփոխությունների է ենթարկվել։ Այն վերատպվեց Tales of the Grotesque and Arabesque-ում 1840 թվականին, 1842 -ին՝ Phantasy Pieces-ում, 1845-ին՝ Tales by Edgar Allan Poe-ում, փետրվարի 15-ին՝ New York World-ում, սեպտեմբերի 27-ին՝ Broadway Journal-ում։ «Նվաճող տաքությունը» բանաստեղծությունը՝ որպես Լիգեյայի գրած բանաստեղծություն առաջին անգամ տեքստին միացվեց New York World-ում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր Կատեգորիա:1838 գրքեր
Սվետլանա Ազարովա
Սվետլանա Ազարովա (Світлана Анатоліївна Азарова, ), ուկրաինացի կոմպոզիտոր։
Կեսնագրություն
Ավարտել է Հարավային Ուկրաինայի Ուշինսկու անվան մանկավարժական համալսարանի երաժշտության մանկավարժության ֆակուլտետը (1996), Օդեսայի ազգային կոնսերվատորիան՝ Կարմելլա Ցիպկոլենկոյի ղեկավարությամբ (2000)։
1996-1997 թվականներին Չեսկի-Կրումլով քաղաքում մասնակցել է Մարեկ Կոպելենտի կազմակերպած Միջազգային ամառային կուրսերին։ Մասնակցել է Մարեկ Կոպելենտի, Լուիս դե Պաբլոյի, Պոլ Մեֆանոյի և այլոց մաստեր կլասներին։ Հետագայում սովորել է Լեհաստանում, Գերմանիայում, Նիդերլանդներում։ Մասնակցել է Ուկրաինայում, Ռուսաստանում, Ադրբեջանում, Լեհաստանում, Գերմանիայում, Ավստրիայում, Նիդերլանդներում տեղի ունեցած միջազգային երաժշտական ​​փառատոնների։ Ավելի ուշ Դրեզդենի երաժշտական ​​կենտրոնը (DZZM) հրավիրել է Սվետլանային մասնակցելու Dresdner Tage der zeitgenössischen Musik կրթաթոշակային ծրագրին  ։ Նա մագիստրոսի կոչում է ստացել Ամստերդամի կոնսերվատորիայում (2007), որտեղ սովորել է Թեո Լուվենդիի մոտ։
Ապրում է Հաագայում։ Ունի մեկ որդի (ծնված 2008 թվականին)։
Մասնագիտական ​​կարգավիճակ
Ուկրաինայի կոմպոզիտորների միության, Նոր երաժշտության միջազգային ասոցիացիայի, Հոլանդացի կոմպոզիտորների միության անդամ է։ Talent-aid International միջազգային ոչ առևտրային կազմակերպության գեղարվեստական ​​ղեկավարն է ։
Սուրբ Գրիգորիսի եկեղեցի
Սուրբ Գրիգորիս, 17-րդ դարում Ամարասի հովտում կառուցված բազիլիկ եկեղեցի ։ Որոշ ժամանակ ծառայել է որպես պահեստ։
Եկեղեցում պահպանվել են մասունքներ, խաչքարեր, 17-րդ դարաշրջանի կարևոր դեպքերի ու դեմքերի մասին հավաստի տեղեկություններ պարունակող արձանագրություններ։
Պատմություն
Ըստ շինարարական արձանագրությունների՝ եկեղեցին կառուցվել է 1667-1676 թվականներին Հերհեր գյուղի կենտրոնում։ Կառուցվել է Պետրոս կաթողիկոսի հրամանով՝ Բարսեղ արքեպիսկոպոսի ղեկավարությամբ։ Ամարասի հովտի միջնադարյան Հին Հերհեր գյուղատեղին գտնվում է Սոս գյուղի արևելքում՝ մեկ կիլոմետր հեռավորության վրա, Լուսավորիչ սարի փեշին։
Հերհեր եկեղեցու հարավային դռան վրա պահպանված արձանագրությունում պարունակվում են 17-րդ դարում իրականացված վերանորոգումների, պարիսպների և նրա պատերի տակ կառուցված սենյակների, խցերի և ախոռների մասին մանրամասն տեղեկություններ․
Կառուցվածք
Եկեղեցին ունի քառամույթ գմբեթավոր կառուցվածք, բազալիկ է։ Պատերը շարված են սրբատաշ քարերով։ Հուշարձանի երկարություն է 19,24 մետր է, լայնությունը 13,63 մետր, իսկ բարձրությունը՝ 8 մետր։ Եկեղեցին հենված է չորս սյուների վրա։ Խորանը, լուսամուտների և դռների ելուստները ներկայումս լավ պահպանված են, սակայն, եկեղեցին պահեստ դարձնելու նպատակով բեմն ամբողջությամբ քանդել են, ինչի արդյունքում ոչնչացվել են կարևոր արձանագրություններ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ
Ձերժինսկու հուշարձան (Մոսկվա)
Պատմություն
Հուշարձանի բացումը տեղի է ունեցել 1958 թվականի դեկտեմբերի 20-ին, Մոսկվայում, Ֆելիքս Ձերժինսկու մահից հետո` 1926-1990 թվականներին նրա անունով կոչված հրապարակում (1926), ԽՍՀՄ ՊԱԿ-ի գլխավոր մասնաշենքի դիմաց, քանդակագործ Եվգենի Վուչետիչի և ճարտարապետ Գրիգորի Զախարովի նախագծով։
Առանց պատվանդանի քանդակի քաշը 11 տոննա է եղել ։
1991 թվականի օգոստոսի 22-ի երեկոյան, Արտակարգ դրության պետական կոմիտեի անհաջող հեղաշրջման փորձից հետո, հազարավոր մարդիկ սկսեցին հավաքվել Լուբյանսկայա հրապարակում գտնվող ՊԱԿ-ի շենքի շուրջը։ Սաստիկ բորբոքված բազմությունը քիչ էր մնում գրոհեր ՊԱԿ-ի շենքը։ Այդ պահին ամբոխը որոշեց տապալել Ձերժինսկու հուշարձանը։ Արձանը տապալելու գաղափարն առաջացավ ինքնաբերաբար։ Մարդիկ բարձրացան հոշարձանի վրա, այն կապեցին պարանով և անմիջապես հայտնվեց մի բեռնատար, որին սկսեցին ամրացնել պարանի ծայրերը։ Հուշարձանը նման ձևով տապալելու դեպքում, կարող էին ոչնչացնել ոչ միայն հուշարձանը, այլև նրան հարող տարածքում գտնվող մետրոյի կայարանի կառույցները ։ Նման կործանարար հետևանքներից խուսափելու համար ԽՍՀՄ ժողովրդական պատգամավոր և Մոսկվայի քաղաքային խորհրդի փոխնախագահ Սերգեյ Ստանկևիչը դիմեց հավաքվածներին և նրա նախաձեռնությամբ Մոսկվայի քաղաքային խորհուրդը շտապ որոշում կայացրեց հուշարձանը ապամոնտաժելու վերաբերյալ, որից հետո քանդակը շինարարական կռունկի միջոցով խնամքով հանվեց պատվանդանից և տեղափոխվեց Տրետյակովյան պատկերասրահի նոր շենքի մոտակայքում գտնվող ազատ տարածք ։
1991 թվականի հոկտեմբերին Մոսկվայի քաղաքային խորհրդի Նախագահության որոշմամբ Ձերժինսկու հուշարձանը,ինչպես նաև պատվանդաններից հանված մյուս հուշարձանները տեղադրվեցին Մուզեոն արվեստի պուրակում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ Կատեգորիա:1958 հիմնադրումներ Կատեգորիա:1958 քանդակներ
Սամեդ Վուրղունի տուն-թանգարան
Սամեդ Վուրղունի տուն-թանգարան (Səməd Vurğunun ev-muzeyi), տուն-թանգարան, որտեղ ապրել է ադրբեջանցի գրող, դրամատուրգ, գիտնական, հասարակական գործիչ, պետական մրցանակի կրկնակի դափնեկիր, ժողովրդական բանաստեղծ, ԱԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, ԱԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս Սամեդ Վուրղունը։ Սամեդ Վուրգունի տուն-թանգարանը Ադրբեջանում առաջին հիշատակի թանգարանն է ։
Թանգարանի պատմություն
Թանգարանը գտնվում է բնակելի շենքի 3-րդ հարկում գտնվող վեց սենյականոց բնակարանում։ Շենքը կառուցվել է 19-րդ դարում։ Սամադ Վուրղունն այս բնակարանում ապրել է վերջին երկու տարիների ընթացքում ։ Տուն-թանգարանը Հանրապետական կառավարության որոշմամբ կազմակերպվել է 1974 թ։ Սակայն, թանգարանի հանդիսավոր բացումը տեղի ունեցավ 1975 թ. hոկտեմբերի 6-ին։ Վերին Սալահլի գյուղում գտնվող «Պոեզիայի տունը» թանգարանի մասնաճյուղն է։ 2004 թվականին Նախագահ Իլհամ Ալիևը հանձնարարել է «Պոեզիայի տան» վերանորոգման և վերակառուցման համար։ 2011 թ. փետրվարի 9-ին Գազախ քաղաքում տեղի ունեցավ Սամադ Վուրգինի «Պոեզիայի տան» բացումը։ 2011 թ. դեկտեմբերի 13-ին Նախագահ Իլհամ Ալիևը ստորագրել է հրամանագիր ժողովրդական բանաստեղծ Սամեդ Վուրգունի տուն-թանգարանում վերանորոգման մասին.