cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հայաստանի ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակ
Բնակչության կենսաձևից, զբաղվածությունից և բազմաթիվ այլ հատկանիշներից կախված, իրականացվում է բնակչության խմբավորում նաև ըստ բնակության վայրի՝ քաղաքային և գյուղական։ Թեև տեսականորեն այսպիսի խմբավորման համար հիմք է ընդունվում տվյալ բնակավայրի բնակչության թվաքանակը, այնուհանդերձ, պրակտիկայում, որպես կանոն, հենվում են երկրի վարչատարածքային բաժանման մասին օրենսդրության վրա։ Ըստ այդմ՝ Հայաստանում քաղաքային և գյուղական են համարվում այն բնակավայրերը, որոնք այդպիսիք ճանաչվել են ՀՀ վարչատարածքային բաժանման մասին Հայաստանի օրենքով։
Բնակչության թվաքանակի և բնակության վայրի հարաբերակցությունն արտահայտվում է բնակչության խտություն գործակցով, որը հաշվարկվում է բնակչության թվաքանակը հարաբերելով բնակության վայրի միավոր մակերեսին (սովորաբար 1մ2 ):
Մինաս Ավետիսյան ստեղծագործությունների անվանացանկ
Մինաս Ավետիսյանի ստեղծագործությունների անվանացանկ.
Հայաստանի ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակ
Առանձին բնակիչներից կամ անհատներից բացի, բնակչության վիճակագրության հաշվառման միավոր է հանդիսանում նաև ընտանիքը։ Մարդահամարների իրականացման ժամանակ ընտանիք է համարվում ազգակցական կապերով կապված և համատեղ բնակվող մարդկանց խումբը։ Խորհրդային ժամանակներում կիրառվող այս մեթոդաբանական սահմանումը, թերևս, կորցրել է իր արդիականությունը և համաձայն ՄԱԿ-ի վիճակագրական հանձնաժողովի և Եվրոստատ-ի երաշխավորությունների, առավել կիրառական է Տնային տնտեսությունը, որպես բնակչության հաշվառման միավոր։ Տնային տնտեսությունը համատեղ ապրող մարդկանց խումբն է, որոնք ունեն միասնական բյուջե, կատարում են միասնական ծախսեր և միասին են ընդունում որոշումներ, ազգակցական կապերի առկայությունը պարտադիր չէ։ Տարբերում են մասնավոր տնային տնտեսություններ և կոլեկտիվ տնային տնտեսություններ։ Երկրորդները ոչ ամբողջությամբ են համապատասխանում ընդունված սահմանմանը։ Թեև այս տնային տնտեսության անդամները ևս բնակվում են համատեղ, սակայն նրանք չունեն ոչ միայն ընդհանուր, այլև անհատական բյուջեներ։ Կոլեկտիվ տնային տնտեսությունների օրինակներ են տուն ինտերնատները ծերերի և հաշմանդամների համար, որբանոցները և այլն։
Մինաս Ավետիսյան ստեղծագործությունների անվանացանկ
Բեմանկարչություն
Կատեգորիա:Մինաս Ավետիսյան
Հայաստանի ժողովրդագրություն
Բնակչության ընթացիկ հաշվառումը, բնական աճ
Բնակչության ընթացիկ հաշվառումը, որն արձանագրում է միջմարդահամարային ժամանակահատվածում բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները՝ հենված է բնակչության բնական և մեխանիկական շարժերի ուսումնասիրության և հաշվառման վրա։
Ծնունդների, մահերի, ամուսնությունների և ամուսնալուծությունների մասին տեղեկությունները մշակվում են ՀՀ արդարադատության նախարարության քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման տարածքային մարմիններում՝ ծնունդների, մահերի, ամուսնությունների և ամուսալուծությունների մասին կազմվող ակտերում բովանդակվող տարեկան վիճակագրական տվյալների հիման վրա։ Ծնվածների թվաքանակում ներառվում են միայն կենդանի ծնվածները։
Բնական հավելաճը տարվա ընթացքում ծնվածների և մահացածների թվաքանակների տարբերությունն է։
Բնակչության ծնելիությունն արտացոլվում է Ծնելիության ընդհանուր գործակցով՝ որը բնութագրում է ծնելիության ինտենսիվությունը ողջ բնակչության հետ հարաբերությամբ, այսինքն՝ հաշվի առած բոլոր տարիքային խմբերը։ Այն հաշվարկվում է կենդանի ծնվածների թվաքանակը հարաբերելով բնակչության միջին տարեկան թվաքանակին և ներկայացվում է 1000 բնակչի հաշվով։
Ծնելիության տարիքային գործակիցները բնութագրում են յուրաքանչյուր տարիքային խմբի կանանց ծնելիության միջին տարեկան մակարդակը։ Բնակչության վերարտադրությունը բնութագրող մյուս կարևորագույն ցուցանիշներից են ծնելիության բրուտտո գործակիցը և նետտո գործակիցը։
Վերարտադրության բրուտտո գործակիցը ցույց է տալիս, թե միջին հաշվով քանի աղջիկ երեխա կծնի մեկ կինն իր ծնունակ տարիքում, եթե պահպանվի ծնելիության տվյալ տարվա մակարդակը։ Վերարտադրության նետտո գործակիցը ցույց է տալիս, թե միջին հաշվով քանի աղջիկ երեխա կծնի մեկ կինն իր ողջ կյանքի ընթացքում, որոնք կհասնեն մոր տարիքին՝ իրենց ծնվելուց, յուրաքանչյուր տարիքում ծնելիության և մահացության տվյալ ժամանակաշրջանի մակարդակների պահպանման դեպքում։
Բնակչության մահացությունը չափվում է մահացության ընդհանուր գործակցով, որը ներկայացվում է որպես մահացածների թվի հարաբերություն բնակչության միջին տարեկան թվաքանակին՝ հաշվարկվում է 1000 բնակչի հաշվով։ Բնակչության մահացության վերաբերյալ կարևոր տեղեկատվություն են ներկայացնում մինչև 1 տարեկան հասակը մահացած երեխաների վերաբերյալ տվյալները։ Վերջինս հաշվարկվում է մանկամահացության ընդհանուր գործակցով և բնութագրում է մինչև մեկ տարեկան մահացածների թվի հարաբերությունը կենդանի ծնվածների թվաքանակին։ Երեխաների մահացությունը (մինչև 5 տարեկան) ևս ներառված է սոցիալական կարևորագույն ցուցիչների շարքում։ Մահացությունը բնութագրող մյուս ցուցանիշը ըստ մահվան պատճառների մահացության գործակիցն է, որը բնութագրում է որոշակիորեն երկրում սոցիալական և առողջապահական վիճակը։ Կյանքի սպասվող տևողությունը ծննդյան պահից տարիների այն թիվն է, որ ծնվող սերունդը, միջին հաշվով պետք է ապրի, պայմանով, որ այդ սերնդի ողջ կյանքի ընթացքում մի տարիքից մյուսն անցնելիս, մահացությունը յուրաքանչյուր տարիքում հավասար լինի բնակչության մահացության տվյալ ժամանակահատվածի մակարդակին։
Բնակչության մեխանիկական շարժի ցուցանիշներ
Բացի բնական շարժից, բնակչության թվաքանակն էապես կախված է նաև մեխանիկական շարժից։ Բնակչության միգրացիան մարդկանց տեղաշարժն է սահմանների (երկրի, տարածաշրջանի, մարզի և այլն) հատումով՝ կապված բնակության վայրի փոփոխության հետ։ Միգրացիայի գործընթացներին մասնակից անձը կոչվում է միգրանտ, ընդ որում՝ երկրից հեռացող միգրանտը կոչվում է մեկնող, իսկ այլ երկիր ժամանող միգրանտը՝ եկող։ Բնակչության միգրացիայի վերաբերյալ տեղեկատվությունը ստացվում է ՀՀ կառավարությանն առընթեր ոստիկանության տարածքային արձանագրային ծառայություններից ստացվող «եկողների» և «մեկնողների» վիճակագրական հաշվառման կտրոններում բովանդակվող տվյալների մշակման արդյունքում։ Այս ճանապարհով ստացված տեղեկատվությունն արտացոլում է միայն պաշտոնապես գրանցվող տվյալները միգրացիայի վերաբերյալ։ Սակայն, դեռևս անցյալ դարի 90-ական թվականների սկզբին Հայաստանում լայն թափ ստացավ պաշտոնապես չհաշվառվող միգրացիան, որի արդյունքում, ի վերջո, 2001 թվականի և 2011 թվականի մարդահամարների ժամանակ արձանագրվեց մշտական բնակչության թվաքանակի անկում։
Բնակչության միգրացիայի վերաբերյալ տվյալները ստացվում են Հայաստանի կառավարությանն առընթեր ՀՀ Ոստիկանության տարածքային անձնագրային ծառայությունների կողմից տրամադրվող եկողների և մեկնողների վիճակագրական հաշվառման կտրոնների (դրանք կազմվում են ըստ բնակության վայրի բնակչության հաշվառման և հաշվառումից դուրս գրման ժամանակ) վիճակագրական մշակման արդյունքում։ Արտաքին ուղևորափոխադրումների (hանրապետություն ժամանողների և հանրապետությունից մեկնումների) վերաբերյալ տեղեկատվությունը ներկայացված է ՀՀ հսկիչ անցագրային կետերով՝ օդային (ՀՀ կառավարությանն առընթեր քաղաքացիական ավիացիայի գլխավոր վարչության կողմից), ավտոմոբիլային («Բավրա», «Գոգավան», «Բագրատաշեն» և «Մեղրի» հսկիչ անցագրային կետերով) և երկաթուղային («Այրում» կայարանով) տրանսպորտով իրականցված ուղևորաշրջանառության ամփոփ ծավալներով, որը տրամադրվում է Հայաստանի տարածքային կառավարման նախարարության միգրացիոն գործակալության կողմից։ Միգրացիայի վերաբերյալ վերոհիշյալ վարչական տեղեկատվական աղբյուրներին այլընտրանք է տնային տնտեսությունների հետազոտությունը, ինչը հնարավորություն է ընձեռում տեղեկություններ ստանալ միգրացիայում գտնվող 15 և բարձր տարիքի տնային տնտեսության անդամների գտնվելու վայրի և մեկնելու պատճառների վերաբերյալ։
Մեթոդաբանություն
Բնակչության թվաքանակի ընթացիկ գնահատականը տրվում է բնակչության վերջին մարդահամարի արդյունքների հիման վրա, որոնց ամեն տարի գումարվում են կենդանի ծնվածների և եկողների թվաքանակի ու հանվում՝ մահացածների և տվյալ տարածքից մեկնածների թվաքանակի ցուցանիշները։ Բնակչության թվաքանակի ընթացիկ գնահատականը միջմարդահամարային տարիների համար ճշգրտվում է՝ կատարելով հետադարձ վերահաշվարկ, հիմք ընդունելով վերջին մարդահամարի արդյունքները։
Բնակչության բաշխումը քաղաք/գյուղ կտրվածքով կատարվում է ըստ նրանց բնակության (հաշվառման) վայրի։ Քաղաքային են համարվում այն բնակավայրերը, որոնք «Հայաստանի Հանրապետության վարչատարածքային բաժանման մասին» Հայաստանի օրենքով սահմանված են որպես քաղաքներ, մնացած բնակավայրերը, որոնք օրենքով սահմանված են որպես գյուղեր՝ համարվում են գյուղական։
Մարդահամարի պահին հաշվի է առնվում բնակչության երկու կատեգորիա.
Ժամանակավոր բացակա բնակչություն է համարվում՝ մարդահամարի պահին իրենց հիմնական (մշտական) բնակության վայրից մինչև մեկ տարի ժամկետով բացակա բնակչությունը։ Ժամանակավոր բնակվող բնակչություն է համարվում մարդահամարի պահին տվյալ տարածքում ոչ ավել քան մեկ տարի ժամկետով ներկա գտնվող և մշտապես չբնակվող բնակչությունը։
Աշխատունակ տարիքի բնակչությանը վերագրվել են, մինչև 01.01.1997 թվական՝ 16-59 տարեկան տղամարդիկ և 16-54 տարեկան կանայք, 01.01.1997 թվականից՝ 16-60 տարեկան տղամարդիկ և 16-55 տարեկան կանայք, 01.01.1999 թվականից՝ 16-61 տարեկան տղամարդիկ և 16- 56 տարեկան կանայք, 01.01.2001 թվականին՝ 16-62 տարեկան տղամարդիկ և 16-57 տարեկան կանայք, իսկ 01.01.2002 թվականին՝ 16-62 տարեկան տղամարդիկ և 16-58 տարեկան կանայք, համաձայն համապատասխան ժամանակաշրջանների համար գործող օրենսդրության։ 01.01.2003 թվականին սկսած աշխատունակ տարիքի բնակչության կազմում ներառված են 16-62 տարեկան տղամարդիկ, իսկ կանանց կազմում՝ 01.01.03 թվականից՝ 16-58, 01.01.05 թվականից՝ 16-59, 01.01.07 թվականից՝ 16-60, 01.01.09թ-ից.՝ 16-61 տարեկանները։
Ժողովրդագրական խնամառության գործակիցը հաշվարկվում է որպես 0-15 տարեկան և 60 ու բարձր տարիքի բնակչության հարաբերակցությունը 16-59 տարեկան բնակչության նկատմամբ։
Ծնունդների մասին տեղեկությունները ստացվում են ծննդյան վերաբերյալ ակտերի հիման վրա, որոնք տրամադրվում են Հայաստանի արդարադատության նախարարության քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման գործակալության (ՔԿԱԳ) տարածքային բաժինների կողմից։
Ընդ որում, 2005 թվականին հոկտեմբերի 16-ից կիրառության մեջ են դրվել «կենդանածնության, մեռելածնության և պերինատալ շրջանի» Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ) սահմանումները՝ հիվանդությունների միջազգային դասակարգման 10-րդ վերանայմանը համապատասխան (Հայաստանի կառավարության 2005 թվականին հունիսի 16-ի թիվ 949 –Ն որոշում)։
Կենդանածնություն է համարվում մոր օրգանիզմից բեղմնավորման արգասիքի լրիվ արտամղումը կամ դուսբերումն անկախ հղիության ժամկետից, որից հետո պտուղը շնչում կամ ցուցաբերում է կյանքի որևէ այլ նշան՝ ինչպիսիք են. սրտխփոցը, պորտալարի անոթազարկը կամ կամային մկանների ակնհայտ շարժումները, անկախ նրանից, թե արդյոք կտրված է պորտալարը, և կամ անջատված է ընկերքը։ Այդպիսի ծննդի յուրաքանչյուր արգասիք համարվում է կենդանածին։ ՔԿԱԳ տարածքային մարմիններում գրանցման են ենթակա 500գ և ավելի քաշով կենդանածնության բոլոր դեպքերը։
Ծնելիության ընդհանուր գործակիցը հաշվարկվում է որպես ծնվածների (կենդանի) և մշտական բնակչության թվաքանակի միջին տարեկան ցուցանիշների հարաբերություն, 1000 բնակչի հաշվով։
Դրանք հաշվարկվում են որպես տվյալ տարիքային խմբի կանանց մոտ տարվա ընթացքում ծնվածների թվաքանակի և ընթացիկ գնահատման արդյունքներով ստացված այդ տարիքի կանանց միջին տարեկան թվաքանակի հարաբերություն։
Մեռելածնություն է համարվում մոր օրգանիզմից բեղմնավորման արգասիքի լրիվ արտամղումը կամ դուրսբերումը, որից հետո պտուղը չի շնչում կամ չի ցուցաբերում կյանքի այլ նշան՝ ինչպիսիք են սրտխփոցը, պորտալարի անոթազարկը կամ կամային մկանների ակնհայտ շարժումները։ Հայաստանի արդարադատության նախարարության ՔԿԱԳ-ի մարմիններում գրանցվում և պերինատալ մահացության ցուցանիշում ներառվում են 500գ և ավելի քաշով (22 շաբաթ և ավելի հղիության ժամկետով) մեռելածնության դեպքերը։ Պերինատալ շրջանը սկսվում է պտղի ներարգանդային կյանքի 22 լրացած շաբաթից (154 օրից), երբ ծննդյան քաշը նորմայում 500 գրամ է և ավարտվում է ծննդից 7 լրիվ օր (168 ժամ) հետո։ 8 Շուրջծնական (պերինատալ) մահացությունը հավաքական հասկացություն է, որն ամփոփում է կենսունակ պտղի մահացությունը պերինատալ շրջանում՝ սկսած հղիության 22 շաբաթից մինչև մոր ծննդաբերության ընթացքը, ինչպես նաև ծննդաբերության ժամանակ ու մանկան կյանքի մինչև 168 ժամը (0-6 oրական) տեղի ունեցած մահացությունը։
Մանկական մահացության գործակիցը (m0) հաշվարկվում է հետևյալ բանաձևով.
որում՝
Երեխաների մահացության ցուցանիշը բնութագրում է հաշվետու ժամանակաշրջանում 0-4 տարեկան հասակի երեխաների մահացությունը։ Երեխաների մահացության գործակիցը ներկայացնում է 0-4 տարեկան հասակում մահացած երեխաների թվաքանակի հարաբերությունը կենդանի ծնվածների ցուցանիշին։ Հաշվարկվում է 1000 կենդանի ծնվածի հաշվով։ Մահվան դեպքերի մասին տեղեկությունները ստացվում են մահվան վերաբերյալ ակտերի հիման վրա, որոնք տրամադրվում են ՀՀ արդարադատության նախարարության 9 քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման գործակալության (ՔԿԱ) տարածքային բաժիններից։ Մահացության ընդհանուր գործակիցը հաշվարկվում է որպես հաշվետու տարում արձանագրված մահվան դեպքերի և մշտական բնակչության միջին տարեկան թվաքանակի ցուցանիշների հարաբերություն, 1000 բնակչի հաշվով։
Մահվան պատճառների մասին տեղեկատվության աղբյուր է հանդիսանում մահվան մասին բժշկի կողմից կազմված մահվան բժշկական վկայագրերում մահացության պատճառների վերաբերյալ կատարված գրանցումները։ Հիշատակված փաստաթղթերը՝ մահվան վերաբերյալ ակտի հետ միասին, վիճակագրական մշակման համար տրամա- դրվում են վիճակագրական մարմիններին։ Մինչև 2003 թվականին մահվան ակտերի մշակումն ըստ մահվան պատճառների իրականացվել է Առողջապահության համաշխարհային կազ- մակերպության կողմից ընդունված Հիվանդությունների միջազգային դասակարգչի՝ 9-րդ վերանայման, իսկ 2004 թվականից՝ 10-րդ վերանայման համաձայն։ Դրանով պայմանավորված, հիվանդությունների որոշ խմբերի համար ցուցանիշների համադրելիությունը հնարավոր չէր պահպանել։
Հայաստանի տվյալներ
2015 թվականին հունվարի 1-ի դրությամբ ՀՀ մշտական բնակչության թվաքանակի ցուցանիշը կազմել է 3 010.6 հազար մարդ և 2014 թվականին տարեսկզբի համեմատ նվազել է 6.5 հազար մարդով ։
2015 թվականին տարեսկզբին ՀՀ մշտական բնակչության կազմում՝ 47.8%-ը կազմել են տղամարդիկ և 52.2%-ը՝ կանայք։
Բնակչության միջին տարիքը, 2015 թվականի տարեսկզբի դրությամբ, կազմել է 35.9 տարի, տղամարդկանց համար՝ 34.1, իսկ կանանց համար՝ 37.6 տարի։
ՀՀ մշտական բնակչության կառուցվածքում 0-15 տարեկան երեխաների տեսակարար կշիռը, 2015 թվականին հունվարի 1-ի դրությամբ կազմել 20.5%, աշխատունակ տարիքինը՝ 66.9, իսկ աշխատունակ տարիքից բարձր բնակչության տեսակարար կշիռը՝ 12.6%։
2015 թվականին տարեսկզբի դրությամբ աշխատանքային տարիքի ամեն 1 000 մարդուն բաժին է ընկել 494 մարդ՝ 0-15 տարեկան և կենսաթոշակաային տարիքի, 2014 թվականին նույն ժամանակահատվածում արձանագրված 483 մարդու համեմատ։
Ժողովրդագրական իրավիճակի առկա հիմնախնդիրներից է բնակչության ժողովրդագրական ծերացումը, որի ընթացքը հանրապետությունում հետխորհրդային տարիներին մեծապես արագացել է։
Բնակչության ծերացումը կամ ժողովրդագրական ծերացումը երկարատև ժողովրդագրական փոփոխությունների, բնակչության վերարտադրության, ծնելիության, մահացության և դրանց հարաբերակցություններում տեղ գտած տեղաշարժերի, ինչպես նաև, մասամբ, միգրացիայի հետևանք է։
Ըստ ՄԱԿ-ի կողմից սահմանված ժողովրդագրական ծերացման սանդղակի, եթե երկրի բնակչության կառուցվածքում 65 և բարձր տարիքի բնակչության մասնաբաժինը կազմում է 7%-ից ավելի, ապա տվյալ բնակչությունը համարվում է ծերացող։ Այդ ցուցանիշը 2015 թվականին տարեսկզբի դրությամբ Հայաստանում կազմել է 10.7%:
Բնակչության բնական շարժ
2014 թվականին արձանագրվել են 43 777 ծնունդներ, որից 464-ը կազմել են բազմապտուղ, նրանցից՝ 447-ը՝ երկվորյակ, 17-ը՝ եռյակ։ Ծնվածների ընդհանուր թվաքանակից՝ 43 031-ը կազմել են կենդանի ծնվածները, իսկ 746-ը՝ մեռելածիններ։ Նախորդ տարվա համեմատ կենդանի ծնվածների բացարձակ թվաքանակն աճել է 3.0%-ով, իսկ ծնելիության ընդհանուր գործակիցը, որը բնութագրում է հաշվետու ժամանակաշրջանում կենդանի ծնվածների թվաքանակը 1 000 բնակչի հաշվով, կազմել է 14.3‰, որը նախորդող տարվա արձանագրված ցուցանիշի համեմատ աճել է 0.5 պրոմիլային կետով։
2014 թվականին ծնելիության մակարդակի աճն իր ազդեցությունն է ունեցել ինչպես 15-49 ծնունակ տարիքային խմբի, այնպես էլ կանանց բոլոր տարիքային խմբերի վրա։ 2014 թվականին ևս, թե՛ 20-24 տարեկանները, և թե՛ 25-29 տարեկանները շարունակում են հանդիսանալ ՀՀ առավել պտղաբեր տարիքային խմբերը, որոնց բաժին է ընկել ծնվածների ավելի քան 72.0 %-ը։
Մոր միջին տարիքը երեխայի ծննդյան ժամանակ, 2014 թվականին կազմել է 26.1 տարեկան, իսկ առաջին երեխայի ծննդյան ժամանակ՝ 24.3 տարեկանը։ Հարկ է նշել, որ 2014 թվականին ըստ ծննդի հաջորդականության՝ երրորդ և հաջորդող կարգի ծնունդների մասնաբաժինը կազմել է ընդամենը կենդանածինների 17.3%-ը, քաղաքներում՝ 15.5% և գյուղական վայրերում՝ 20.5%:
2014 թվականին Հայաստանում արձանագրվել է 27 714 մահվան դեպք, իսկ մահացության ընդհանուր գործակիցը՝ 1 000 բնակչի հաշվով, կազմել է 9.2‰: 2014 թվականին գրանցված մահվան ընդհանուր դեպք-երից 14 219-ը, կամ 51.3 %-ը կազմել են տղամարդիկ, իսկ 13 495-ը, կամ 48.7%-ը՝ կանայք։ Տղամարդկանց և կանանց մահացության տարբեր մակարդակներով պայմա- նավորված, տարբեր են նաև տղամարդկանց և կանանց կյանքի սպասվող միջին տևողու- թյան ցուցանիշները ծննդյան պահից։
Կյանքի սպասվող միջին տևողությունը ծննդյան 11 պահից 2014 թվականին տղամարդկանց համար կազմել է 71.8 տարի, իսկ կանանց համար՝ 78.1 տարի։ Քաղաքային բնակչության կազմում այդ ցուցանիշը տղամարդկանց համար կազմել է 71.9, կանանց համար՝ 78.1 տարի, իսկ գյուղական բնակչության համար, համապատասխանաբար, 71.5 և 78.1 տարի։ Ինչպես և նախորդող տարիներին, 2014 թվականին ևս մահացության կառուցվածքում գերակշռել են արյան շրջանառության համակարգի հետ կապված հիվանդություններից (47.9%) և չարորակ նորագոյացություններից (20.6%) մահվան դեպքերը։ Ընդ որում, 2014 թվականին, 2013 թվականին համեմատ, մահացության դեպքերը նվազել են՝ մարսողական հիվանդություններից, դժբախտ պատահարներից, թունավորումներից և վնասվածքներից, իսկ արյան շրջանառության համակարգի հիվանդություններից և շնչառական օրգանների հիվանդություններից մահացության դեպքերն ավելացել են։
2014 թվականին հանրապետությունում մանկական մահացության գործակիցը (կյանքի առաջին տա-րում), 1 000 կենդանի ծնվածի հաշվով, կազմել է 8.8‰: Հանրապետությունում արձանագրված բնակչության բնական հավելաճի ցուցանիշը 2014 թվականին կազմել է՝ 15 317 մարդ, իսկ բնական հավելաճի ընդհանուր գործակիցը՝ 5.1‰, 1 000 բնակչի հաշվով։ 2015 թվականին հունվար-դեկտեմբերին արձանագրվել է 41 815 ծնված, որը 2014 թվականին նույն ժամանա-կաշրջանի համեմատ նվազել է 2.8%-ով, իսկ ծնելիության ընդհանուր գործակիցը, 1 000 բնակչի հաշվով նվազել է, համապատասխանաբար՝ 0.4 պրոմիլային կետով և կազմել՝ 13.9 ‰:
Ամուսնություններ և ամուսնալուծություններ
2014 թ. հանրապետությունում արձանա-գրվել է գրանցված ամուսնությունների 3.0% աճ, 2013 թ. համեմատ, կազմելով՝ 18 912 դեպք, իսկ ամուսնալուծության դեպքերն աճել են 19.7%-ով և կազմել 4 496-ը։
Միգրացիա
ՀՀ 2011 թվականի մարդահամարի արդյունքներով արձանագրվեց, որ ՀՀ 2001 թվականի մարդահամարի տվյալների համեմատությամբ, ՀՀ մշտական բնակչության թվաքանակի ցուցանիշը հաշվառման պահի դրությամբ (2011թ. հոկտեմբերի 12-ի կեսգիշերի դրությամբ) նվազել է շուրջ 195 հազ.մարդով, կամ 6%-ով, այն դեպքում, երբ միջմարդահամարային տարիներին (2002-2011թթ.) ՀՀ բնակչության բնական հավելաճը կազմել է 126 հազար մարդ։ Այսինքն՝ մշտական բնակչության թվաքանակի ցուցանիշի նվազումը միջմարդահամարային տասնամյակում, ի հաշիվ միգրացիայի, ըստ գնահատման, կազմել է՝ շուրջ 320 հազար մարդ։
2014թ. միգրացիայի մնացորդի ցուցանիշը գնահատվել է՝ -21.8 հազար մարդ, քաղաքային բնակչությանը՝ -11.4 հազար, իսկ գյուղական բնակչությանը՝ -10.4 հազար մարդ ։
Կարդենիուելա Ռիոպիկո
Կարդենիուելա Ռիոպիկո (իսպ.՝ Cardeñuela Riopico), բնակավայր և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Բուրգոս պրովինցիայում (Կաստիլիա և Լեոն ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է՝ Ալֆոս դե Բուրգոս շրջանում։ Տարածքը կազմում է՝ 11,312 կմ2։ Բնակչությունը՝ 133 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 14 կմ։
Նապի (գյուղ, Միսսո շրջան)
Նապի (Napi), գյուղ Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Միսսո շրջանում։
Կարդենիուելա Ռիոպիկո
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Նապի (գյուղ, Միսսո շրջան)
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 7 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Միսսո շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Տարժեպոլ
Տարժեպոլ (Таржеполь, Tarsala), գյուղ Ռուսաստանի Կարելիայի հանրապետության Պրիօնեժսկի շրջանի կազմում։
Վեջիբուրգեր
Վեջիբուրգեր (Veggie burger), կենդանական ծագման սննդամթերք չպարունակող բուսակերական համբուրգեր։ Մսի շերտի փոխարինումը կարող է իրականացվել բանջարեղենով (օրինակ եգիպտացորեն, սոյայի սոուս, ձավարեղեն, ձկներ, հատիկեղեն, ինչպես ցորեն և վուշ)։
Պատմություն
Բուսակերական համբուրգեր, ստեղծվել է Լոնդոնում 1982 թվականին Գրիգորի Սեմսոմի կողմից, որին այնանվանեց «Վեջիբուրգեր» (Vegeburger)։ Գրիգորը և իր եղբայրը Կրեիգը ուներ բնական սննդի ռեստերան Պադինգտոնում 1960 թվականին, հիպերմարկետ Կարֆուրը Սաուտգեմպտոնում վաճառեց 2000 տուփ բուրգեր 3 օրում բացվելուց հետո։ Գարդենբուրգերի անունը (Gardenburger), սկզբում բուսակերական համբուրգեր աշխատում էր Պոլոմ Վեներայում1980 կամ 1981 թվականին բուսակերական Բեններա ռեստորանում Գարդեն հաուսում Գրեշամում ։
Ռեստորաններ
Մի քանի արագ ուտեստի ռեստորաններ առաջարկել են բուսակերական սնունդ 21-րդ դարից։
Աշխարհում
Այնպիսի տեղեր ինչպիսին Հնդկաստանն է այնտեղ բուսակերությունը լայն տարածում ունի։ Մակդոնալսը և KFC-ն օգտագործում են բուսակերական համբուրգերները իրենց սննդացանկում ։ 2010 թվականի փետրվարին Գերմանիայի Մակդոնալսում բուսակերական համբուրգերները օգտագործում են իրենց բոլոր ռեստորաններում  ։
Բուսակերական համբուրգերները ունեն տարբեր տեսքեր և դրանք միշը վաճառվում են Մակդոնասում։
ԱՄՆ
Այդ ժամանակ այն նույնպես առկա է եղել Subway և Harvey’s և այդպես շատ ռեստորաններում ինչպիսիք են ՝ Red Robin, Chili’s, Denny’s, Friendly’s, Johnny Rockets և Hard Rock Cafe -ում։ երբեմն տեսակը «բուսակեր համբուրգեր» ի հայտնվում է սննդացանկի ներքևում, որակը կարող է փոխարինել տավարի մսին կամ հնդկահավի կոտլետին, և ոչ թե որպես առանձին սննդամթերքի տարր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արագ պատրաստաման ուտեստներ Կատեգորիա:Արագ սնունդ
Կասար դե Կասերես
Կասար դե Կասերես ( Casar de Cáceres), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Կասերես պրովինցիայի Էստրեմադուրա ինքնավար համայնքի կազմում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Լյանոս դե Կասերես շրջանում։ Տարածքը կազմում է 130.47 կմ2, բնակչությունը՝ 4841 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 9 կմ հեռավորության վրա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստրեմադուրայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Կասերես պրովինցիայի բնակավայրեր
Կոոպերացում
Կոոպերացումը որոշակի արտադրանք արտադրող ձեռնարկությունների միջև եղած երկարատև արտադրական կապերի ձևն է։ Այն իրենից ներկայացնում է համատեղ տնտեսական գործունեություն իրականացնող ձեռնարկությունների արտադրական կապերի ձև՝ վերջնական արդյունք թողարկելու համար։ Արտադրական կոոպերացումը մեքենաների, սարքավորումների համար առանձին նախապատրաստվածքներ, դետալներ և ագրեգատներ արտադրող ձեռնարկությունների մասնագիտացման անխուսափելի հետևանքն է։ Այդպիսին են, օրինակ, ավտոմեքնաների գործարանների կապերը նրան հարակից բազմաթիվ այն ձեռնարկությունների հետ, որոնք հումք, դետալներ ու շինվածքներ են մատակարարում մայր ձեռնարկությանը՝ ավտոմեքենա արտադրելու համար։
Ըստ տարածաշրջանային ու ճյուղային սկզբունքների կոոպերացումը ստորաբաժանվում է՝
Տարբեր երկրների ձեռնարկությունների միջև կոոպերացումը լայն զարգացում ստացավ հատկապես 20-րդ դարի երկրորդ կեսերին։ Արդյունաբերական առաջատար երկրների համար նման կոոպերացումը դրսևորվեց հատկապես վերազգային կորպորացիաների ստեղծման միջոցով։ Այդ կորպորացիաները իրենց ձեռնարկությունների միջև կոոպերացիան իրականացնում են ամբողջ աշխարհում տարածված սեփական ֆիլիալների գործունեության միջոցով։
Տարբերում են կոոպերացման 3 ձև. ագրեգատային ՝ բարդ արտադրանք թողարկող գլխամասային գործարանն արտադրանքի կոմպլեկտավորման համար այլ գործարաններից ստանում է պատրաստի ագրեգատներ, դետալային ՝ գլխամասային ձեռնարկությունը արտադրակից ձեռնարկություններից ստանում է դետալներ և հանգույցներ, տեխնոլոգիական ՝ մի ձեռնարկությունը մյուսին մատակարարում է որոշակի կիսաֆաբրիկատներ կամ կատարում որոշակի օպերացիաներ։ Կոոպերացումը կարող է լինել մշտական և ժամանակավոր։ Մշտական կոոպերացման մեջ են արտադրության մասնագիտացման բնույթով սերտորեն փողկապված ձեռնարկությունները։ Ժամանակավոր կոոպերացումն առաջանում է, երբ մի գործարանում կարողությունը պահանջից ավելի է, մյուսի համանման տեղամասում ՝ պակաս։
Կոոպերացման մակարդակը որոշող ցուցանիշներն են՝
Կոոպերացման տնտեսական արդյունավետությունը ձեռք է բերվում կոոպերացված ձեռնարկությունների մատակարարների ռացիոնալ պլանների կազմումը։ Որի համար որոշվում է ՝
Կատեգորիա:Տնտեսություն
Նիկոլաս Ուինթոն
Սըր Նիկոլաս Ջորջ Ուինթոն (Sir Nicholas George Winton, ), բրիտանացի բարեգործ, որը Երկրորդ աշխարհամարտի տարիներին կազմակերպել և փրկել է 669 երեխաների (մեծ մասամբ հրեա երեխաներ)։ Երեխաների տարիքը տատանվում էր 2-ից մինչև 17-ը. վերջիններս գտնվում էին Չեխոսլովակիայի տարածքում, որը օկուպացված էր գերմանացի ֆաշիստների կողմից։ Նիկոլաս Ուինթոնը երեխաների համար գտնում է ապաստան և կազմակերպում նրանց տարհանումը Մեծ Բրիտանիա։ Միացյալ Թագավորության մամուլը Նիկոլասին կոչել է «Բրիտանական Շինդլեր» ։ Շուրջ 49 տարի նա գաղտնի է պահել երեխաների փրկության պատմությունը։
Կենսագրություն
Նիկոլաս Ջորջը սերում է գերմանական հրեաների ընտանիքից, որոնք 1907 թվականին արտագաղթել են Մեծ Բրիտանիա, ընդունել են քրիստոնեություն և փոխել սկզբնական ազգանունը՝ Վերտհայմը (Wertheim)։ Ուինթոնը չի ստանում սիստեմատիկ կրթություն։ Նա սկսել է աշխատել բանկում դեռևս դպրոցը չավարտած։ Ստանալով ոչ միայն Բրիտանիայում, այլև Գերմանիայում, Ֆրանսիայում բանկային ոլորտի փորձ, նա 1930-ական թվականներին սկսել է աշխատել որպես բրոքեր Լոնդոնի ֆոնդային բորսայում։
1938 թվականի տարեվերջին Նիկոլասը հրաժարվում է սուրբծննդյան արձակուրդներից և ընկերոջ խնդրանքով ուղևորվում է դեպի Պրահա։ Ընկերն աշխատում էր այնտեղ՝ Պրահայում՝ հրեական բարեգործական միությունում։ Հասկանալով, որ հրեա ժողովուրդը գտնվում է լուրջ դրության մեջ, Նիկոլասը հապաղում է մեկնել Անգլիա։ Պրահայում բացում է օֆիսանման մի տարածք հյուրանոցի նախասրահում. հենց այդ հյուրանոցում էլ նա ապրում էր։ Նրա գործի էությունն այն էր, որ պետք է հրեա երեխաներին տեղափոխեր Բրիտանիա։ Նա Նիդերլանդների կառավարության հետ պայմանագիր է կապում, քանի որ երեխաներին հենց Հոլանդիայի տարածքով էր տեղափոխելու։ Ուինթոնն է կատարել ամբողջ ֆինանսական ծախսերը։ Անգլիայում էլ նրան օգնել է մայրը՝ հրեա երեխաների ընտանիքներին գտնելու փորձում։
Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի սկսվելուն պես նա կամավոր է գրվում ու սկսում աշխատել Կարմիր խաչում։ Հետո աշխատում է բրիտանական թագավորական ռազմաօդային բաժնում։ Լեյտենանտի կոչումով 1954 թվականին անցնում է հանգստի։
Հետագայում Սենտ Օլբանս քաղաքում նա սկսում է զբաղվել ծերանոցի հարցերով։ Արդյունքում 1983 թվականին նրան շնորհում են Բրիտանական կայսրության օրդեն։
Մահացել է 2015 թվականի հուլիսի մեկին 106 տարեկան հասակում։
Ճանաչում
Ուինթոնի պրահյան գործողությունը շռնդալից հայտնիություն բերեց նրան 1988 թվականին։ Դա կատարվեց նրանից հետո, երբ նրա կինը հանկարծակի գտավ Նիկոլասի նոթատետրը։ Դրանում նշված էին այն անգլիացիների հասցեները, որոնք ապաստան էին տվել հրեա երեխաներին 1939 թվականին։ Անձամբ Նիկոլան երբեք իր կյանքի այդ դրվագը չէր հիշատակել։ Բոլոր հասցեներին նամակներ ուղարկվեցին և շուրջ 80 փրկվածներին այդպես գտան։ BBC հեռուստատեսության That’s Life! թոք-շոուին հրավիրվեց Ուինթոնը որպես հանդիսատես։ Նրա համար անսպասելիորեն հաղորդավար Էսթեր Ռանցենը պատմեց այդ պատմությունը, որից հետո խնդրեց ոտքի կանգնել այն մարդկանց, որոնց կյանքը ժամանակին փրկել է Նիկոլասը ։ Դանդաղորեն Ուինթոնն առավել հայտնի դարձավ։ 1994 թվականի սեպտեմբերին Նիկոլաս Ուինթոնը ստացավ շնորհակալական նամակ Իսրայելի նախագահ Էզեր Վեյցմանից։ 1998 թվականին նա պարգևատրվեց չեխական Մասարիկա օրդենով։ 2002 թվականին Բրիտանիայի թագուհի Եղիսաբեթ II նրան շնորհեց ասպետի կոչումи : 2014 թվականին 105-ամյա Նիկոլասը պարգևատրվեց Չեխիայի բարձրագույն պարգևով՝ Սպիտակ առյուծի շքանշանով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հոլոքոստ Կատեգորիա:Բրիտանացի երկարակյացներ Կատեգորիա:Մայիսի 19 ծնունդներ Կատեգորիա:Հուլիսի 1 մահեր Կատեգորիա:Անգլիացի աթեիստներ Կատեգորիա:Հոլոքոստի ժամանակ հրեաներին փրկածներ Կատեգորիա:Անգլիացի սոցիալիստներ Կատեգորիա:Լոնդոն քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Բրիտանացի հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Բրիտանացի բարեգործներ
Վերին Բերդիկ
Բերդիկ Վերին, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Կարսի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Հայերը բռնությամբ տեղահանվել են 1920 թվականի հայ-թուրքական պատերազմի ժամանակ և բնակություն հաստատել Արևելյան Հայաստանում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
(6424) Անդո
(6424) Անդո (Ando), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1994 թվականի մարտի 14-ին Կին Էնդատեի և Կաձուրո Վատանաբեի կողմից Կիտամիում ։
Սուդակովո (գյուղ, Պրիոզյորսկի շրջան)
Սուդակովո (Судаково, Ostamo), գյուղ Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Պրիոզյորսկի շրջանի կազմում։
(6424) Անդո
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,018993 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,6967 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,3413 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1915,98 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,187893 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 11,06° անկյուն։
Սուդակովո (գյուղ, Պրիոզյորսկի շրջան)
Բնակչությունը 2011 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 34 մարդ։
(6424) Անդո
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1994 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կին Էնդատեի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Կաձուրո Վատանաբեի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Սուդակովո (գյուղ, Պրիոզյորսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Պրիոզյորսկի շրջանի բնակավայրեր
Կարսեդո դե Բուրգոս
Կարսեդո դե Բուրգոս (իսպ.՝ Carcedo de Burgos), բնակավայր և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Բուրգոս պրովինցիայում (Կաստիլիա և Լեոն ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է՝ Ալֆոս դե Բուրգոս շրջանում։ Տարածքը կազմում է՝ 25,49 կմ2։ Բնակչությունը՝ 337 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 9 կմ
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Մոնֆրևիլ
Մոնֆրևիլ (Monfréville), համայնք Ֆրանսիայի Ստորին Նորմանդիա մարզի Կալվադոս գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 105 մարդ, բնակչության խտությունը` 14.54 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 7.22 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 260 կմ արևմուտք, Կան քաղաքից` 55 կմ արևմուտք։
Բնակչություն
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 64 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 53-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 11։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 82,8 %։ 53 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 52 անձ (29 տղամարդ և 23 կին)։ Գործազուրկ են եղել 1 անձ (0 տղամարդ և 1 կին)։ 11 անաշխատունակներից 3-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 5-ը` թոշակառուներ, իսկ 3-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Լեսնոսելիե
Լեսնոսելիե (Лісносілля, Tav Dayır), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Սիմֆերոպոլի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Տավ-Դաիր։
2001 թվականի տվյալներով Լեսնոսելիե գյուղում բնակվում էր 560 մարդ։
Էմե Ժյուլ Դալու
Էմե Ժյուլ Դալու (Aimé-Jules Dalou, ), ֆրանսիացի քանդակագործ։
Եղել է 1871 թվականի Փարիզի կոմունայի ակտիվ մասնակից, ընտրվել է Լուվրի թանգարանապահ։ Կոմունայի պարտությունից հետո, դատապարտվելով ցմահ աքսորի, փախել է Անգլիա, աշխատել մինչև 1879 թվականի ներումը։ Այդ տարիների գործերից է «Բրետոնուհին» (գիպս, Էրմիտաժ, Պետերբուրգ)։ Դալուի դեմոկրատական համոզմունքներն ու ռեալիստական քանդակի պարզ ոճի մշակման ձգտումը արտահայտվել են թեմատիկ բարձրաքանդակներում («Մարկիզ Դրյո-Բրեզեին պատասխանող Միրաբոն», բրոնզ, 1884, Դեպուտատների պալատ, Փարիզ) և «Աշխատանքի հուշարձանի» նախագծի բանվորների ու գյուղացիների 54 ֆիգուրներում (բրոնզ, թրծակավ, մոտ 1889—1898)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քանդակագործներ Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի կոմանդորներ Կատեգորիա:Փարիզի գեղարվեստի ազգային բարձրագույն դպրոցի շրջանավարտներ
Հակասեմության պատմություն
Գրականություն
* Հակասեմություն Հակասեմություն
Դժբախտություն (ֆիլմ)
«Դժբախտություն» (Affliction), 1997 թվականի ամերիկյան գեղարվեստական ֆիլմ-դրամա, որը նկարահանել է ռեժիսոր Փոլ Շրեդերը։ Գրող Ռասել Բենքսի համանուն վեպի էկրանավորումն է։ Գլխավոր դերերը մարմնավորել են Նիկ Նոլթին և Սիսսի Սփեյսեքը, ալկոհոլամոլ Գլեն Ուայթհաուսի երկրորդական դերում հանդես է եկել Ջեյմս Քոբուրնը, որն այդ դերի համար արժանացել է «Օսկար» մրցանակի ։
Մրցանակներ և անվանակարգեր
Ֆիլմը դրական է գնահատվել աշխարհի քննադատների մեծ մասի կողմից և արժանացել բազմաթիվ մրցանակների.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:1997 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր ոստիկանների մասին Կատեգորիա:Lionsgate ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան վեպերի էկրանավորումներ Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական դրամա ֆիլմեր
Աճանստվածք
Աճանստվածք կամ ակրեցիա, երկնային մարմնի զանգվածի աճը շրջապատող տարածությունից ձգողության միջոցով նյութը իր շուրջը հավաքելու ճանապարհով ։
Ակրեցիա միասեռ միջավայրում
Մարմնի համեմատ անշարժ գազային միջավայրում աճանստվածքը գնդային համաչափություն ունի։ Ճառագայթող մարմինների դեպքում գազի՝ գնդային համաչափություն ունեցող ակրեցիան հնարավոր է միայն այն ժամանակ, երբ մարմնի լուսատվությունը չի գերազանցում ծայրահեղ լուսատվությանը, այսինքն՝ ձգողականության ուժերը գերազանցում են ձգող մարմնի ճառագայթման ճնշմանը։
Շարժվող ձգող մարմինների դեպքում ակրեցիան մոտ է գնդային համաչափությանը, երբ որ մարմնի արագությունը փոքր է միջավայրում ձայնի արագությունից։ Ձգող մարմնի՝ գազային միջավայրով՝ գերձայնային արագությամբ շարժվելու ժամանակ, ակրեցիան տեղի է ունենում է ունենում կոնում, որը գտնվում է մարմնի ետևում (այսինքն՝ մարմնի արագության վեկտորից ետ) և սահմանափակված է իր կողմից ստեղծված հարվածային ալիքով։
Ակրեցիան մագնիսական դաշտում
Երկնային մարմնի վրա պլազմայի ակրեցիայի ժամանակ, որն ունի սեփական մագիսկանան դաշտ, ակրեցիայի մեխանիզմները որոշվում են մագիսական դաշտի և պլազմայի մագնիսահիդրոդինամիկական փոխազդեցությամբ։
Եթե մարմնի ծայրերի մագնիսական դաշտի ճնշումը գերազանցում է ակրեցիայի ենթարկվող պլազմայի գազային ճնշմանը, ապա ակրեցիան կանգ է առնում ալվենոսյան շառավղի հեռավորության չափ, այսինքն՝ մագնիսոլորտի սահմանին, և ուղղվում է դեպի երկնային մարմնի մագնիսական բևեռներին։ Պլազամայի ակրեցիայի անհրաժեշտ պայման է նրա՝ թափանցումը մագնիսոլորտ, որը տեղի է ունենում մագնիսահիդրոդինամիկական անկայունությունների (Ռելեյ֊Թեյլորի անկայությունյուն) զարգացման հաշվին։ Մանգիսոլորի սահմանը (մագնիսապաուզա) որոշվում է մագնիսական դաշտի և կուտակվող պլազմայի ճնշումների հավասարությունների պայմանով, այսինքն մագնիսոլորտի շառավիղը (ալֆվենյան շառավիղ r_A) որոշվում է հետևյալ հարաբերությամբ՝
,
որտեղ B֊ն երկնային մարմնի մագնիսական դաշտն է, \rho֊ն և V֊ն համապատասխանաբար՝ կուտակվող պլազմայի հոսքի խտությունն ու արագությունն են։
Ակրեցիան նեղ երկակի համակարգերում
Երկակի համակարգերի դեպքում աճանստվածքը զգալի չափով անհամաչափ է և կարող է զգալի ներդրում ունենալ ինչպես բուն համակարգի էվոլյուցիայի մեջ, այնպես էլ նրա բաղադրիչների։ Ավելի ինտենսիվ աճանստվածքը երկակի համակարգերում տեղի է ունենում, երբ էվոլյուցիայի գործընթացի ժամանակ բաղադրիչներից մեկը լրացնում է Ռոշի իր խոռոչը, որը հանգեցնում է նյութի արտահոսքին դեպի հարևան աստղ Լագրանժի ներքին կետի միջոցով L_1։ Այդ գործընթացում հոսող նյութը ձևավորում է աճանստվածքային սկավառակ, որը պատասխանատու է ռենտգենյան աղբյուրների բազմաթիվ դիտելի երևույթների համար։
Աճանստվածքի հետևանքով առաջացած աստղագիտական երևույթներ
Ամենից հետաքրքիր երևույթներ տեղի են ունենում երկակի համակարգի նախաէվոլյուցիոն բաղադրիչի վրա տեղի ունեցող աճանստվածքի ժամանակ։
Հղումներ
Կատեգորիա:Աստղաֆիզիկա Կատեգորիա:Սև խոռոչներ
Գաբրիել Վահանյան
Գաբրիել Անտուան Վահանյան (Gabriel Antoine Vahanian, ), ծագումով հայ ֆրանս-ամերիկյան բողոքական աստվածաբան։ «Աշխարհիկ աստվածաբանության» չափավոր ներկայացուցիչ, որը ակադեմիական շրջանակներում հիշվել է 1960-ականներին «Աստծո մահվան աստվածաբանության» վերաբերյալ իր նորարարական աշխատությամբ։ Նա 26 տարի դասավանդել է ԱՄՆ-ում՝ մինչև իր կարիերան Ֆրանսիայի Ստրասբուրգ քաղաքում ավարտելը։
Կենսագրություն
Գաբրիել Վահանյանը ծնվել է Մարսելում՝ Հայոց ցեղասպանությունից փրկվածների ընտանիքում ։ 1945 թվականին ավարտել է Վալանսի լիցեյը և Փարիզի բողոքական աստվածաբանական ֆակուլտետը։ Բողոքականության և արվեստի վերաբերյալ իր ատենախոսության համար 1950 թվականին Փրինսթոնի աստվածաբանական ճեմարանում ստացել է դոկտորի կոչում, իսկ 1958 թվականին՝ «Բողոքականությունը և արվեստը» թեզի համար՝ փիլիսոփայության դոկտորի կոչում։
26 տարի դասավանդել է Սիրաքյուսի համալսարանում, իսկ 1968 թվականին այնտեղ հիմնադրել է կրոնի ասպիրանտական ծրագիր և եղել է նրա առաջին տնօրենը ։ Վահանյանը 1964 թվականին եղել է Ամերիկյան կրոնական ակադեմիայի առաջին տնօրենների խորհրդի հիմնադիրներից մեկը ։
1984 թվականին նա տեղափոխվել է Ստրասբուրգի հումանիտար համալսարան՝ Ֆրանսիայում բողոքականության դասախոսների ամենահեղինակավոր համարվող պաշտոններից մեկին ։ Իր ակադեմիական կարիերան որպես մշակութային աստվածաբանության պատվավոր պրոֆեսոր ավարտել է Մարկ Բլոկի անվան համալսարանում և նրա իրավահաջորդում՝ Ստրասբուրգի միավորված համալսարանում ։ Ողջ կյանքի ընթացքում մնացել է եկեղեցական երիցական և քննադատել է քրիստոնեությունը արդիականացնելու ջանքերը ։
Աշխատություններ
Վահանյանը կրթվել է Ժան Կալվինի և Կառլ Բարթի բարեփոխական աստվածաբանական ավանդույթներով և թարգմանել է վերջինիս «Եկեղեցու հավատքը» աշխատությունը։ Նրա ֆրանսիացի բողոքական ժամանակակիցներից էր աշխարհիկ աստվածաբան և հասարակական քննադատ Ժակ Էլյուլը։
Նրա առաջին գիրքը՝ «Աստծո մահը. մեր հետքրիստոնեական դարաշրջանի մշակույթը» (1961), Ռուդոլֆ Բուլտմանը համարել է աստվածաբանական քննադատության զարգացման ուղենիշ։ 1960-ական թվականներին շատ դիտորդներ Վահանյանի աստվածաբանական գրությունները, ինչպես նաև Հարվի Քոքսի, Պոլ Վան Բյուրենի, Ուիլյամ Համիլթոնի, Թոմաս Ալտիցերի և Ռուբինշտեյնի աստվածաբանական աշխատությունները սկսեցին դիտարկել որպես «Աստծո մահ» նոր հոսանք քրիստոնեության և հուդայականության մեջ։ Սակայն, ինչպես նշել է պահպանողական ավետարանիչ Ջոն Ուորիկ Մոնտգոմերին, Վահանյանի դիրքորոշումը ճանաչվել է «անհույս պահպանողական քրիստոնեական աթեիզմի կողմնակիցների համար» ։
Հետևելով Դիտրիխ Բոնհյոֆերին` Վահանյանը մատնանշում էր, որ քրիստոնեության հիմնական խնդիրը մերձավորի նկատմամբ բարությունն է՝ որպես քրիստոնեական բարոյականության պատվիրանների գործնական իրականացում։
Հայտնի են նաև Վահանյանի «Սպասիր առանց կուռքերի» (1964), «Այլ աստված չկա» (1966), «Աստված և ուտոպիա. եկեղեցին տեխնոլոգիական քաղաքակրթության մեջ» (1977), «Քրիստոնեական ուտոպիա» (1992), «Անանուն Աստված» (2003), «Տիլլիխը և հոգևոր նոր պարադիգմը» և «Աշխարհիկի գովքը» (2008) գրքերը։
Նա տարբեր թեմաներով հոդվածներ է գրել The Nation, The Christian Century, Réforme կամ Foi et Vie, Biblioteca dell'Archivio di filosofia ամսագրերում։ Վահանյանը դասախոսություններ է կարդացել Հյուսիսային Ամերիկայի, Լատինական Ամերիկայի, Եվրոպայի և Ասիայի տարբեր երկրներում։ 2005 թվականին նա հրավիրվել է որպես հիմնական բանախոս Քրիստոնեական ուսումնասիրությունների ասոցիացիայի ամենամյա համաժողովին «Աշխարհիկ Քրիստոս. Արևելքի և Արևմուտքի կրոնական տեղայնացման դեմ» դասախոսությամբ։ 1945-1971 թվականների նրա անձնական փաստաթղթերը պահվում են Սիրաքյուսի համալսարանի արխիվում։
Հունաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքական
Հունաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականը ներկայացնում է Հունաստանը ֆուտբոլի միջազգային մրցաշարերում և առանձին հանդիպումներում։ Հունաստանի ազգային մարզադաշտը գտնվում է Պիրեոսում։ Գլխավոր մարզիչն է՝ Կլաուդիո Դանիերին։ Հունաստանը միջին մակարդակի զարգացած ֆուտբոլ ունի։ 1 տիտղոս ունի Եվրոպայի խաղերում և ոչ մի տիտղոս Աշխարհի խաղերում։ Առաջին խոշոր մրցարշարին մասնակցել է 1980 թվականի Եվրոպայի խաղերին։ Սակայն Հունաստանին չհաջողվեց շրջանցել խմբային փուլը։ Եվրոպայի խաղեր - 1980 թ.։
1980 թ. առաջնությանը մասնակցում էին քիչ քանակությամբ Եվրոպական երկրներ՝ Բելգիա, Չեխոսլովակիա, Անգլիա, Հունաստան, Իտալիա, Նիդերլանդներ, Իսպանիա և Արևմտյան Գերմանիա։ Առաջնությունում հաղթեց Արևմտյան Գերմանիան, երկրորդ տեղում էր Բելգիան, երրորդ տեղում՝ Չեխոսլովակիան և չորրորդ տեղում Իտալիան։ Ինչ վերաբերվում է Հունաստանին, Հունաստանը լավ արդյունք չունեցավ և նույնիսկ չկարողացավ հաղթահարել խմբային փուլի արգելքը։ Առաջին խաղը տեղի ունեցավ Նապլեսի, Սան Պաոլ արենայում։ Այստեղ Հունաստանը պարտվեց նվազագույն հաշվով Նիդերլանդներին։ Գոլի հեղինակ դարձավ Կարլեն-Հենց Ռումենիգը։ Երկրորդ խաղը տեղի ունեցավ Հռոմի Օլիմպիկ արենայում։ Չեխոսլովակիան հաղթեց Հունաստանին մեկ-երեք հաշվով։ Գոլեր խփեցին Չեխոսլովակիայից՝ Պենենկան, Վիզեկը, Դզենեկ Նեհոդան։ Հունաստանի միակ գոլը հեղինակեց Նիկոս Անաստոպուլոսը։ Վերջին խաղում միայն Հունաստանը ոչ ոքի խաղաց Արևմտյան Գերմանիայի հետ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունաստան Կատեգորիա:Եվրոպայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականներ
Ջեյսոն Սիգել
Ջեյսոն Ջորդան Սիգել (անգլ.՝ Jason Jordan Segel, ), ամերիկացի դերասան, սցենարիստ, երգիչ, երգերի հեղինակ և երաժիշտ։
Սիգելի կերտած առավել հայտնի հեռուստատեսային դերերից է Մարշալ Էրիկսենը՝ «Ինչպես հանդիպեցի ձեր մայրիկին» հեռուստասիթքոմից (CBS հեռուստաալիքով)։
Սիգելի հասակը կազմում է 193 սմ։ Բարձր դասարաններում զբաղվել է բասկետբոլով և թիմակցել NBA-ի նախկին երկվորյակ բասկետբոլիստներ Ջեյսոն և Ջերոն Քոլինզներին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1980 ծնունդներ Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:Լոս Անջելես քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիչներ Կատեգորիա:Երգերի հեղինակներ Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ Կատեգորիա:Ամերիկացի երգահաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական ծագմամբ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ թատերական դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի կատակերգուներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստապրոդյուսերներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոսցենարիստներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Իտաժուբա
Իտաժուբա (Itajubá), համայնք Բրազիլիայում՝ Մինաս Ժերայս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Մինաս Ժերայս նահանգի հարավարևմտյան մասում։ Բնակչությունը կազմում է 90 812 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 290,450 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում է՝ 312,7 մարդ/կմ2։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1819 թվականի մարտի 19-ին։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Մինաս Ժերաիս նահանգի բնակավայրեր
Յոհան Հայզինգա
Յոհան Հայզինգա (Johan Huizinga, ), հոլանդացի փիլիսոփա, պատմաբան, մշակույթի տեսաբան, Գրոնինգենի (1905 - 1915) և Լեյդենի (1915 - 1940) համալսարանների պրոֆեսոր։ Հայտնի է Արևմտյան Եվրոպայի ուշ միջնադարի և Վերածննդի դարաշրջանի պատմությանը նվիրված իր աշխատություններով (դրանցից է «Միջնադարի աշունը», 1919)։ Համաշխարհային հռչակ է բերել հեղինակին «Homo ludens» (1938) երկը, որտեղ ամփոփված են մշակույթի պատմությանը նվիրված Հայզինգայի հոդվածները (թարգմանվել է հայերեն Սամվել Ղռաթյանի կողմից ։)
Գերմանիայի կողմից Նիդերլանդների օկուպացման շրջանում հեռացվել է համալսարանից՝ 1942 թ. հակաֆաշիստական դասախոսությունից հետո։ Ձերբակալվել է, երկու ամիս անց ազատ արձակվել՝ հավանաբար նկատի ունենալով առողջական վիճակը։ Սակայն թույլտվություն չի ստացել վերադառնալ Լեյդեն։ Մահացել է 1945 թ. փետրվարի 1-ին։ Կյանքի վերջին տարիներին ավարտին է հասցրել ինքնակենսագրական նոթերը և «Եղծված աշխարհ» աշխատությունը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1872 ծնունդներ Կատեգորիա:1945 մահեր Կատեգորիա:Հոլանդացի պատմաբաններ Կատեգորիա:Մշակույթի տեսաբաններ Կատեգորիա:20-րդ դարի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:20-րդ դարի հոլանդացի գրողներ Կատեգորիա:Հոլանդացի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Հոլանդացի լեզվաբաններ Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Հունգարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Հոլանդացի գիտնականներ Կատեգորիա:Հոլանդացի արվեստագետներ
Նեպի (գյուղական ավան, Սիմեռու շրջան)
Նեպի (Näpi), գյուղական ավան Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Սիմեռու շրջանում։
Զոլտան Խորվատ
Զոլտան Խորվատ (Zoltán Horváth, ), հունգարացի սուսերամարտիկ, 1960 թվականի օլիմպիական չեմպիոն թիմային մրցությունում և նույն առաջնության արծաթե մեդալակիր անհատական մրցության մեջ։
Նեպի (գյուղական ավան, Սիմեռու շրջան)
2011 թվականի տվյալներով գյուղական ավանում բնակվում էր 344 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Սիմեռու շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղական ավաններ
Զոլտան Խորվատ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունգարացի սուսերամարտիկներ Կատեգորիա:Հունգարացի օլիմպիական չեմպիոններ
Տարխան (գյուղ, Շարանսկի շրջան)
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 186 մարդ։
GSM
GSM-ը (Global System for Mobile) գլոբալ բջջային համակարգի ստանդարտ է։ GSM ցանցերը երկրորդ սերնդի (2G) ցանցեր են։ 2010 թվականի տվյալներով GSM-ի բաժանորդների թիվը 3 միլիարդ էր աշխարհի 212 երկրներում։
Պատմություն
Բջջային հեռախոսակապի պատմությունը սկսվում է 1979 թվականին Ճապոնիայում, որտեղ առաջին անգամ աշխարհում յուրաքանչյուրը ստացավ հնարավորություն օգտվել բջջային կապից։ 1981 թվականին Սկանդինավիայում տեղի ունեցավ առաջին սերնդի ցանցի երկրորդ մեկնարկը, ընդ որում առաջին անգամ ստեղծվեց ռոումինգի հնարավորություն։ Առաջին սերնդի ցանցերը անալոգային էին և շուտ դուրս եկան շահագործումից։ 1991-ին Ֆինլանդիայում շահագործման մտավ առաջին 2G երկրորդ սերնդի ցանցը։ Այս ցանցերը ունեն չորս շատ մեծ առավելություն իրենց նախորդների նկատմանբ. հնարավոր դարձավ ռոումինգը, 2G ցանցերը ունեն շատ ավելի լավ սպեկտրալ էֆֆեկտիվություն, բջջային խոսակցությունները թվային կոդավորված են և հնարավոր դարձան տվյալների փոխանցման ծառայությունները՝ դրանցից առաջինը SMS ծառայությունն է։ 1987-ին եվրոպական 13 երկրներ ստորագրեցին համաձայնագիր հատուկ խումբ ստեղծելու մասին (Groupe Spécial Mobile - GSM), որի համաձայն այդ երկրներում պետք է ստեղծվեր բջջային կապի միասնական համակարգ։ Մշակվեցին հատուկ չափորոշիչներ, որոնք էլ հետագայում դարձան գլոբալ բջջային համակարգի (GSM – Global System for Mobile) ստանդարտի հիմքը։ Այսօր GSM-ի բաժանորդների թիվը կազմում է 3 միլիարդ մարդ, աշխարհի 212 երկրներում։ Բջջային շուկայի 80%-ը օգտվում է GSM համակարգերից։ Չնայած այն փաստին, որ որոշ երկրներում արդեն կոմերցիոն շահագործման են հանձնվել նաև 4-րդ սերնդի ցանցերը, GSM ցանցերը դեռ երկար ժամանակ դուրս չեն գա գործածումից իրենց հարմարավետության, հուսալիության և որ ամենակարևորն է՝ շատ լայն տարածում ունենալու շնորհիվ։
Երրորդ (3G) և չորրորդ սերնդի (4G) ցանցեր
GSM ցանցերին փոխարինման եկան երրորդ սերնդի բջջային ցանցերը։ Այստեղ ապահովվում են տվյալների փոխանցման մեծ արագություն և հնարավորություն է ստեղծվում միաժամանակ սպասարկել ավելի մեծ թվով բաժանորդներ։ Ի հայտ եկան նոր ծառայություններ ինչպիսին է վիդեոզանգը և մինչև 2Մբ/վ արագությամբ տվյալների փոխանցման արագություն։ Երրորդ սերնդի ցանցերը առաջին անգամ շահագործվել են Ճապոնիայում 2001-ին, բայց չնայած դրան՝ կան դեռ բազմաթիվ երկրներ, որտեղ չկան 3G ցանցեր և նույնիսկ 3G ունեցող երկրներից ընդամենը մի քանիսն են ապահովում 3G ռոումինգ։
2009 թվականի դեկտեմբերի 14-ին Ստոկհոլմում և Օսլոյում գործարկվեց չորրորդ սերնդի առաջին բջջային ցանցը։ Չորրորդ սերնդի (4G) տեխնոլոգիաների շարքին են վերագրում հիմնականում այն տեխնոլոգիաները, որոնք ապահովում են 100 Մբտ/վ-ից մեծ արագություններ։ Սրանց հիմնական տարբերությունը նախորդների նկատմամբ այն է, որ տվյալների փոխանցման համար օգտագործվում է միայն IP (Internet Protocol) պրոտոկոլը։ 2G և 3G ցանցերում տվյալների փոխանցման և ձայնային կապուղիները տարբեր են։ Չորրորդ սերնդի տեխնոլոգիաների շարքին է պատկանում արդեն Հայաստանում գործող WiMAX-ը։