cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սինգապուրի Չանգի օդանավակայան
Շինարարություն
Չանգի օդանավակայանը հանդիսանում է Սինգապուրի պատմության ամենամեծ շինարարություններից մեկը։ Օդանավակայանի կառուցման համար անհրաժեշտ տարածքը կազմում էր 52,000,000 քառակուսի մետր։ Տարածքն ավազով ու գրունտով ծածկելու աշխատանքներն սկսվեցին 1975 թվականին։ Աշխատանքն իրականացնում էր PentaOcean Construction ընկերությունը, որը Ճապոնիայի ամենամեծ շինարարական ընկերություններից մեկն է և Սինգապուրի ամենախոշոր կառուցապատողներից մեկը։ Տարածքով հոսող երեք գետերը չորացնելու համար ջրանցքներ կառուցվեցին։ Ընդհանուր առմամբ, 8,7 քառակուսի կիլոմետր հողատարածք ենթարկվեց մշակման, ինչի արդյունքում տարածքի չափերը դարձան 13 քառակուսի կմ ։ Շինարարական աշխատանքների ընթացքում ավերվել է 558 շինություն, քանդվել է 4100 գերեզման, ոչնչացվել է գնդացրային մեկ համակարգ ու փոխվել է երեք գետի հուն։ Այս բոլոր աշխատանքներն ավարտվել է 1977 թվականի մայիսին։
1977-1979 թվականներին իրականացվել է 1-ին Տերմինալի հիմքի և օդանավակայանի այլ կառույցների շինարարությունը։ 78 մետրանոց հսկիչ-անցագրային կետը դարձավ օդանավակայանի այցեքարտը։ Աշտարակի նախնական անունն էր Aitoropolis, ինչը, սակայն, հազվադեպ է օգտագործվում։ Ինքնաթիռների առանց սյուների կայանը կարող է տեղավորել միանգամից երեք Boeing 747: Կառուցվել է հատուկ ափամերձ նավամատույց, որտեղ նավերից վառելիք է մատակարարվում։ Վառելիքը մատակարարվում է մոտավորապես կես կիլոմետր հեռավորությունից, իսկ օդանավակայանում աշխատում են վառելիքային վեց օպերատորներ, որոնք գտնվում են օդանավակայանի հյուսիսարևելյան հատվածում։ Խողովակները միացված են ինքնաթիռների բոլոր կայաններին ։
1.3 միլիարդ սինգապուրյան դոլար արժողությամբ առաջին գիծը բացվել է 1981 թվականի հուլիսի 1-ին, թռիչքն իրականացվել է Կուալա-Լումպուրից Singapore Airlines-ի կողմից ։ Օդանավակայանի պաշտոնական բացումը տեղի է ունեցել 1981 թվականի դեկտեմբերի 29-ին։ Շահագործման առաջին տարվա ավարտին ուղևորների թիվը կազմել է 8.1 միլիոն, ուղևորափոխադրումների ծավալը՝ 190.000 տոննա, իրականացվել էր 63.100 թռիչք։
Չնայած, որ օդանավակայանը բացվել էր 1981 թվականին, որոշ հատվածների կառուցումը դեռ ավարտված չէր։ Մեծ կայանի շինարարությունն ավարտվել է 1982 թվականին։ Հանրային գործերի վարչությունը որոշում ընդունեց արագացնել երկրորդ վայրէջքային գծի շինարարությունը, որը գտնվելու էր առաջին տերմինալից արևելք։ Որոշ հատվածներ կառուցվեցին հաջորդ տարիների ընթացքում։ 1985 թվականին սկսվեցին Երկրորդ տերմինալի շինարարական աշխատանքները։ Այն կառուցվեց 1989 թվականին, շահագործման հանձնվեց 1990 թվականին և պաշտոնապես բացվեց 1991 թվականի հունիսի 1-ին։ Երկրորդ տերմինալի բացումն ուղղակիորեն կապվեց ուղևորների թվի աճի հետ։
Զարգացում
Օդանավակայանի զարգացման քաղաքականությունը հիմնվում է ուղևորների թվի աճի վրա, ինչը պայմանավորված է սպասարկման բարձր չափանիշներով։ Սկզբնական հիմնական ծրագիրը երկու տերմինալի կառուցում էր նախատեսում օդանավակայանի համար, սակայն միևնույն ժամանակ հաշվի էր առնված նաև հետագա զարգացումն ու երրորդ տերմինալի կառուցման հնարավորությունը։ Երրորդ տերմինալի շինարարությունը սկսվել է 1999 թվականին և արժեցել է 1.75 միլիարդ սինգապուրյան դոլար։ Ի սկզբանե նախատեսվում էր տերմինալի շինարարությունն ավարտել 2006 թվականին, սակայն ժամկետը հետաձգվեց 2 տարով, քանի որ ահաբեկչության վտանգը պակասեցրեց օդանավակայանի ուղևորների թիվը։ Տերմինալն իր աշխատանքն սկսեց 2008 թվականի հունվարի 9-ին՝ ընդունելով Singapore Airlines-ի չվերթը Սան-Ֆրանցիսկոյից։ Երրորդ տերմինալի կառուցումից հետո օդանավակայանը կարող էր ընդունել տարեկան 22 միլիոնով ավելի ուղևոր, ինչի արդյունքում օդանավակայանն ընդհանուր առմամբ ի վիճակի եղավ ընդունել 70 միլիոն ուղևոր։ Բացի այդ, Երրորդ տերմինալի մոտ կառուցվեց նոր իննհարկանի Crowne Plaza հյուրանոցը։
Օդային արդյունաբերության մեջ կատարված փոփոխություններն անհրաժեշտություն առաջ բերեցին փոփոխել նաև օդանավակայանի մաստեր-պլանը։ Չանգին առաջին օդանավակայանն էր Ասիայում, որտեղ հայտնվեց ցածր գներով ավիաընկերությունների համար նախատեսված տերմինալ։ Այն սկսեց իր աշխատանքը 2006 թվականի մարտի 26-ից, մի քանի օր առաջ ավելի շուտ, քան նմանատիպ տերմինալ կբացվեր նաև Կուալա-Լումպուրում։ Տերմինալի պաշտոնական բացումը տեղի ունեցավ 2006 թվականի հոկտեմբերի 31-ին։ «Կոմերցիոն կարևորության մարդկանց» համար նախատեսված տերմինալն սկսել է գործել 2006 թվականի օգոստոսի 15-ին, իսկ պաշտոնապես բացվել է 2006 թվականի սեպտեմբերի 29-ին ։ Սա Ասիայում առաջին տերմինալն էր՝ նախատեսված VIP ուղևորների համար ։
Airbus A380 ընդունելու համար օդանավակայանում իրականացվեցին 60 միլիոն սինգապուրյան դոլար արժողությամբ միջոցառումներ։ Կառուցվեց 19 գեյթ՝ երկու տախտակամած ունեցող ինքնաթիռների ընդունման համար, որոնցից ութը՝ Երրորդ տերմինալում։ Ընդարձակվեցին ուղեբեռների գծերը, կառուցվեցին նոր կայաններ մարդատար ու բեռնատար ինքնաթիռների համար։ Միջոցառումներ իրականացվեցին՝ հնարավոր ահաբեկչությունից անվտանգությունն ավելացնելու համար։ 2005 թվականի նոյեմբերի 11-ին օդանավակայանը դարձավ առաջինը Եվրոպայի սահմաններից դուրս, որ իրականացրեց A380-ի վայրէջք՝ ստուգելու օդանավակայանի հնարավորությունները։
Առաջին տերմինալի ծախսատար մոդեռնիզացիան, Երկրորդ տերմինալի նմանատիպ մոդեռնիզացիան սկսվեց 2007 թվականի սեպտեմբերին։ Երրորդ տերմինալի կառուցումն ավարտվել է 2007 թվականին, բացումը տեղի է ունեցել 2008 թվականին։ Մոդեռնիզացվել են անվտանգության համակարգերը, տեղադրվել են տեսահսկման սարքեր ։
Ենթակառուցվածք
Տարածքային սահմանափակման պատճառով Չանգի օդանավակայանը կառուցված է այն տրամաբանությամբ, որպեսզի կարիք չլինի այն տեղափոխել կամ կառուցել ևս մեկ օդանավակայան՝ ուղևորների թվի աճի պատճառով։ Օդանավակայանի զարգացման երկարաժամկետ նախագիծը ենթադրում է տարածքի առավելագույն օգտագործում, ինչը հնարավորություն կտա կառուցելու ևս երկու ուղևորային տերմինալ և երկու թռիչքուղի։
Օդանավակայանի մաստեր-նախագիծն ի սկզբանե նախատեսել էր երկու տերմինալի և երկու թռիչքուղու կառուցումը՝ ևս երկու տերմինալի կառուցման հնարավորությամբ։ Շինարարության առաջին փուլը ներառում էր մեկ տերմինալի և մեկ թռիչքուղու, ինքնաթիռների 45 կայանի, ենթակառուցվածքների, տեխնիկական և վարչական շինությունների, ուղեբեռային համալիրի և 78 մետրանոց հսկիչ-անցագրային կետի շինարարությունը։ Շինարարության երկրորդ փուլը սկսվեց առաջին փուլից անմիջապես հետո և ներառում էր երկու թռիչքուղու, ինքնաթիռների 23 նոր կայանի և երրորդ ուղեբեռային պահեստի կառուցումը։
Տերմինալներ
Օդանավակայանում գործում է 5 տերմինալ։ Առաջին, երկրորդ և երրորդ տերմինալներն անմիջականորեն կապված են տրանզիտային գոտով, ուղևորները կարող են տեղաշարժվել տերմինալների միջով՝ չանցնելով իմիգրացիոն ստուգում։ Երկրորդ տերմինալի կողքին է JetQuay-ը, որտեղ է գտնվում բիզնես-կլասով երթևեկող ուղևորների գրանցման տաղավարը, ինչպես նաև՝ այստեղից միանգամից անհատական փոխադրամիջոցով կարելի է հայտնվել օդանավում։ Բյուջետային տերմինալը, որը հատուկ ստեղծված է ցածր արժողությամբ փոխադրումների համար, ֆիզիկապես առանձնացված է գլխավոր տերմինալներից, այդտեղից Երկրորդ տերմինալում կարելի է հայտնվել անվճար փոխադրամիջոցով։ Բոլոր տերմինալները միասին տարեկան կարող են սպասարկել 68.7 միլիոն ուղևորի, դրանց ընդհանուր տարածքը կազմում է 1.045.020 քառակուսի մետր։ Չանգի օդանավակայանի տերմինալները կարող են բավարարել բոլոր դասակարգերի ուղևորների պահանջները. բյուջետային տերմինալը՝ տնտեսող ուղևորների համար է, Առաջին, Երկրորդ և Երրորդ տերմինալները՝ ուղևորների մեծ մասի համար են, իսկ JetQuay CIP-ը նախատեսված է ճոխության սովոր ուղևորների համար։
Փոխադրամիջոցներ
Չանգի օդանավակայանը կառուցելիս հաշվի է առնվել ուղևորների՝ օդանավակայան հասնելու և այնտեղից մեկնելու համար անհրաժեշտ տրանսպորտի հարցը։ Դրա համար կառուցվել է Իսթ-Քոսթ Փարքուեյը, ճանապարհ, որ օդանավակայանը կապում է քաղաքի կենտրոնին։ Այդ մայրուղու երկարությունը մոտավորապես 20 կմ է կազմում, կառուցվել է լցված հողակտորի վրա՝ այդպիսով խուսափելով Սինգապուրի արևելյան հատվածի ճանապարհային ցանցը վնասելուց։
Երեք հիմնական ուղևորային տերմինալները տեղակայված են կողք կողքի, տեղաշարժվել կարելի է ոտքով, ինչպես նաև՝ ավելի արագ տեղաշարժման համար գոյություն ունի Skytrain համակարգ։ Այս համակարգը մոդեռնիզացվել է 2007 թվականին և հասցվել է մինչև Երրորդ տերմինալ։ Այս ռելսային համակարգը միացված չէ բյուջետային տերմինալին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սինգապուրի Չանգի օդանավակայան Կատեգորիա:Չանգի Կատեգորիա:1981 հիմնադրված օդանավակայաններ Կատեգորիա:1981 հիմնադրումներ Սինգապուրում Կատեգորիա:Սինգապուրի օդանավակայաններ Կատեգորիա:Ասիայի օդանավակայաններ Կատեգորիա:Սինգապուրի տրանսպորտ Կատեգորիա:Սինգապուրի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:1980-ականների ճարտարապետություն Կատեգորիա:Սինգապուրի տեսարժան վայրեր Կատեգորիա:Սինգապուրի ավիացիա
Սիբսկայա
Սիբսկայա (Сибская), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Վոլոգդայի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Կուբենա գետի ձախ ափում՝ 50 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 12 կմ է։ Սիբսկայաի ակունքը գտնվում է Խարովսկից 18 կմ դեպի հարավ-արևմուտք։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դոնի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Հյուսիսային Դոն գետն է։ Գետի ենթաավազանը Սուխոնան գետն է։ Գետի գետային ավազանը՝ Հյուսիսային Դոն։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Նադի
Նադի (Nadi), քաղաք Ֆիջիում։
Աշխարհագրություն
Նադի քաղաքը գտնվում է Վիտի-Լևու կղզու արևմտյան ափին։ Արևելքում ողողվում է Նադի գետի ջրերով։ Քաղաքի մակերեսը կազմում է 7,8 կմ²։ Բաժանված է երեք վարչական շրջանի․
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1947 թվականին։ 1972 թվականին Նադիում հաստատվել է տեղական ինքնավարության համակարգ ։
Չարեքտարի վանքի վիմական արձանագրություններ
Ստորև ներկայացված է Արցախի Հանրապետությունում, Շահումյանի շրջանում գտնվող համանուն վանքի վիմական արձանագրությունները ՝
Նադի
Բնակչություն
2007 թվականի մարդահամարի արդյունքների համաձայն՝ քաղաքում ապրում է 11871 մարդ։ Վերջինիս շնորհիվ այն դարձել է բնակչության թվով չորրորդ քաղաքը Ֆիջիում։ Նադիի էթնիկ կազմը բազմազան է․ այնտեղ ապրում են ինչպես Ֆիջիացիներ և հնդիկներ, որոնք կազմում են Ֆիջիի բնակչության մեծամասնությունը, այնպես էլ բազմաթիվ օտարերկրացիներ։
Չարեքտարի վանքի վիմական արձանագրություններ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վիմական արձանագրություններ
Նադի
Բնակչություն
Նադին Ֆիջիում հանդիսանում է հինդուիզմի և իսլամի կենտրոնը։ Քաղաքում է գտնվում հարավային կիսագնդի ամենախոշոր հինդուիստական տաճարը՝ Շրի Շիվա Սուբրամանյա տաճարը (անգլ. Sri Siva Subramaniya temple) ։
Քաղաքը սպասարկվում է Նադի միջազգային օդանավակայանի կողմից, որը գտնվում է քաղաքի կենտրոնից մոտ 9 կմ հեռավորության վրա։
Տնտեսություն
Քաղաքը հանդիսանում է գյուղատնտեսական շրջանի կենտրոնը։ Արդյունաբերության առաջատար ճյուղը սննդի արդյունաբերությունն է (նախ և առաջ շաքարի և շաքարեղեգի արտադրությունը)։
Նադիի բյուջեի զգալի մասն են կազմում զբոսաշրջությունից ստացված եկամուտները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆիջիի քաղաքներ Կատեգորիա:1947 հիմնադրումներ
Կոռնաթ
Կորնատ (Kornat), կղզի Ադրիատիկ ծովի խորվաթական մասում, կենտրոնական Դալմաթիայում։
Աշխարհագրություն
Կղզու մակերեսը՝ 32,44 կմ² է, ջրափնյա գծի երկարությունը՝ 68,79 կմ։ Սա ամենախոշոր կղզին է Կոռնաթի կղզեխմբում և մակերեսով 16-րդն Խորվաթիայի բոլոր կղզիների մեջ։ Կղզին ձգված է հյուսիս-արևմուտքից դեպի հարավ-արևելք, նրա երկարությունը 25,2 կմ է, լայնությունը՝ 2,5 կմ։
Բնակչություն
Համաձայն 2001 թվականի մարդահամարի տվյալների, Կորնատում բնակվում էր 7 մարդ, սակայն մշտական բնակչությունը բացակայում է։
Հրդեհ կղզում
Ոչ վաղ անցյալում կղզին, շնորհիվ կորնատյան ողբեգությանության (Kornatska tragedija), ստացել է տխուր համբավ, երբ մի խումբ հրշեջներ, ովքեր մնացել էին լքված կղզում 2007 թվականի հրդեհի ժամանակ, հայտնվեցին հրե օղակի մեջ. տասներեք հրշեջներից զոհվել է տասներկուսը (վեցը տեղում մահացել են, յոթը՝ հիվանդանոցում) ։ Սա Խորվաթիայի հրդեհային պատմության մեջ անձնակազմի ամենամեծ կորուստ է եղել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորվաթիայի առողջարաններ Կատեգորիա:Խորվաթիայի կղզիներ Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ադրիատիկ ծովի կղզիներ
Ավստրալիայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկ
Ավստրալիայի՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում նշվում է 19 անուն ( 2016թ.), որը կազմում է ընդհանուր թվի 1,8 %-ը ( 2015 թվականին՝ 1079)։
3 օբյեկտ ընդգրկված է մշակութային չափանիշներով, 12 օբյեկտներ՝ բնական, 4-ը՝ խառը ։
Ավստրալիան վավերացրել է Համաշխարհային մշակութային և բնական ժառանգության պահպանության կոնվենցիան 1974 թվականի օգոստոսի 22-ին ։ Ավստրալիայի տարածքում առաջին օբյեկտներն ընդգրկվեցին ցուցակում 1981-ին՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության կոմիտեի 5-րդ նստաշրջանի ժամանակ։ Ավստրալիայի տարածքում ցանկում ներառված առաջին օբյեկտը Մեծ Արգելախութն էր, որը նաև ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության առաջին ծովային օբյեկտն էր ։
2011 թվականի հոկտեմբերի 21-ի դրությամբ քննարկման փուլում են գտնվում արդեն գոյություն ունեցող օբյեկտների ընդլայնումը. Ֆրեյզեր կղզուն առաջարկվում է ավելացնել «<span class="iw" data-title="Грейт-Санди (национальный парк)">Գրեյթ Սանդի <span class="iw" data-title="Грейт-Санди (национальный парк)"> » ազգային պարկը, իսկ Ավստրալիայի արևելյան ափի անձրևային անտառների տարածքը՝ ընդլայնել ։
Ցանկ
Տվյալ աղյուսակում օբյեկտները դասավորված են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում դրանք ավելացնելու ժամանակագրական կարգով.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ավստրալիայի Համաշխարհային ժառանգություն Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության ցանկեր Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն ըստ երկրի
Կամերլենգո (ամրոց)
Պատմություն
Կամերլենգոն կառուցել են 1420 թվականից հետո, երբ Տրոգիրը միացել էր Վենետիկի հանրապետությանը ։ Ամրոց պաշտպանում էր ալիքը և նավահանգիստը։ Ամրոցի պատերը զարդարված է սուրբ Մարկոսի ձախով (Վենետիկի հանրապետության խորհրդանիշն է), Ֆրանչեսկո Ֆոսկարի դոժի զինանշաններով, վենետիկցի ծովակալ Պիետրո Լորեդանի և տրոգիրցի իշխան Մադդալենո Կոնտարինիի նկարներով
Կամերլենգոն կառուցել են Բերգամոյից եկած վենետիկցի ռազմական ինժեներ Պինցինոյի կողմից՝ վարպետի Մարինո Ռադոյեի ղեկավարությամբ ։
Ամրոցը շրջապատված է առվով, իսկ հյուսիսային և արևելյան կողմերը շրջապատված են բարձր հողաթբերով։ Լյուտենով գլխավոր դարպասը և բացովի կամուրջը գտնվում են հյուսիսում։
Ամրոցի բակի շենքը, որտեղ ապրել է կաստելյանը, (ամրոցի վերակացուն) և պակաները, ինչպես նաև սուրբ Մարկոսի մատուռը ավերվել են XIX դարում։
Արդիականություն
Ներկայումս սմրոցն օգտագործվում է որպես թանգարան։ Աշտարակում գտնվում է դիտողական հրապարակ։
Ամռանը ամրոցի ներսում անցկացվում են փառատոներ, թատերական ներկայացումներ, դիմակահանդեսների և համերգներ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դղյակներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորվաթիայի ամրոցներ
Ջեյք Լլոյդ
Ջեյք Լլոյդ (Jake Lloyd, ), ամերիկացի նախկին դերասան։ Առավել հայտնի է «Աստղային պատերազմներ։ Էպիզոդ I։ Թաքնված սպառնալիք» ֆիլմում խաղացած Էնակին Սքայուոքերի դերով։
Կենսագրություն
Ջեյք Մեթյու Լլոյդը ծնվել է 1989 թվականի մարտի 5-ին Ֆորտ-Քոլլինսում, Կոլորադո, ԱՄՆ։ Հայրը Ուիլյամ Լլոյդն է, մայրը՝ Լիզա ՌԵյլին, քույրը՝ Մեդիսոնը։ Ջեյքը սովորել է Կարմելի միջնակարգ դպրոցում, իսկ հետո՝ Չիկագոյի Կոլումբիական քոլեջում։
1995-1999 թվականներին նա հաճախ նկարահանվել է գովազդներում, այդ թվում՝ «Ֆորդ», «Kmart», «Պեպսի», «Ջիպ» ընկերությունների համար։
Ֆիլմում իր դեբյուտն արել է 1996 թվականին։ Նկարահանվել է «Շտապ օգնություն» («Скорая помощь») և «Կեղծարարը» («Притворщик») հեռուստասերիալներում, «Ճեղքելով աստղերը» («Срывая звёзды»), «Սուրբ Ծննդյան նվեր» ֆիլմերում (խաղացել է Առնոլդ Շվարցենեգերի որդու դերը) և այլն։ Ավելի հայտնի է «Աստղային պատերազմներ։ Էպիզոդ I։ Թաքնված սպառնալիք» ֆիլմում խաղացած Էնակին Սքայուոքերի կերպարով։ Զբաղվել է «Աստղային պատերազմներ»-ի մոտիվներով յոթ խաղի հնչյունավորմամբ ։
2001 թվականին նա ավարտեց իր դերասանական գործունեությունը՝ մեկնաբանելով, որ Էնակին Սքայուոքերի դերը քայքայել է իր կարիերան և սպառել բազմաթիվ հարցազրույցներով ։
Ժամանակ առ ժամանակ հյուրի կարգավիճակով հանդես է գալիս գիտաֆանտաստիկ ֆիլմերի փառատոններին։ Որոշ ժամանակ Լլոյդը սովորել է Չիկագոյի Կոլումբիական քոլեջում, որտեղ ուսումնասիրել է ֆիլմ և հոգեբանություն։
2015 թվականի հունիսի 17-ին Ջեյք Լլոյդը ձերբակալվել է ոստիկանության կողմից ավտոմեքենայի արագությունը գերազանցելու համար ։ Դերասանը մեղադրվում էր միանգամից մի քանի իրավախախտումների մեջ․ նրան մեղադրում էին արագությունը գերազանցելու, առանց վարորդական իրավունքի և կարմիր լույսի տակ վարելու, ինչպես նաև ձերբակալման ժամանակ ընդդիմանալու համար։ Միևնույն ժամանակ դերասանը ավտովթարի էր ենթարկվել, բայց լուրջ վնասվածքներ չէր ստացել։
Էկզոտարիում (Երևան)
Էկզոտարիում, էկզոտիկ կենդանիների կենտրոն Երևանում։
Պատմություն
Կենտրոնն իր տեսակի մեջ միակն է ողջ ԱՊՀ-ի տարածքում։ Հիմնադրվել է 2005 թվականին Կարեն Մարտիրոսյանի կողմից։ Էկզոտարիումում ներկայացված են Մարտիրոսյանի սեփական, 27 տարվա հավաքածուի կենդանիները, շուրջ 16 տեսակի թռչուններ, 100-ից ավելի տեսակի սողուններ՝ օձեր, մողեսներ, կրիաներ։
Բացի էկզոտիկ կենդանիների ցուցադրությունից, կենտրոնը կազմակերպում է ուսուցողական, անասնաբուժական և կենդանիների հետ կապված այլ ծառայություններ։ Համագործակցում է մանկավարժական ինստիտուտի հետ, անցկացնում դասընթացներ, հյուրընկալում տարբեր դպրոցների աշակերտների ։
Տվյալներ
Կենտրոնը գտնվում է Երևանի Տիգրան Մեծի պողոտայի 80/1 շենքում։ «Էկզոտարիում»-ի մուտքի արժեքը մինչև 2 տարեկան անվճար, մինչև 12 տարեկան՝ 600 դրամ, մեծերի համար՝ 1000 դրամ։ Թե տեղի բնակիչները և թե զբոսաշրջիկները սիրով այցելում են և միշտ գոհունակությամբ են հեռանում։ Կարելի է մոտիկից շփվել կենդանիների հետ, նկարվել։ Անվտանգությունն ապահովված է, սակայն կան կենդանիներ, որոնց հետ շփումն արգելվում է, քանի որ դրանք թունավոր են ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կենդանիներ Կատեգորիա:Թռչուններ Կատեգորիա:Սողուններ
Կրիոլոֆոզավր
Կրիոլոֆոզավր (Cryolophosaurus), թերոպոդների կարգին պատկանող գիշատիչ խոշոր դինոզավրերի տեսակ։ Ապրել են վաղ յուրյան դարաշրջանում (199,3-182,7 մլն տարի առաջ) Անտարկտիդայի տարածքում ։
Պատմություն
Այս տեսակին պատկանող հանածոների մնացորդները հայտնաբերել է Վ․Համմերը 1991 թվականին Կերկպատրիկ լեռան վրա (Տրանսանտարկտիկական լեռներ) կատարած պեղումների ժամանակ։ Տոհմը և տեսակը նկարագրվել են 1994 թվականին։
Մեզոզոյան դարաշրջանում Անտարկտիդան մտնում էր Գոնդվանա հարավային մայրցամաքի կազմի մեջ։ Այն կապված էր Հարավային Աֆրիկայի, Հարավային Ամերիկայի և Ավստրալիայի հետ։ Այս մայրցամաքներում արդեն վաղուց հայտնաբերել էին դինոզավրերի մնացորդներ։ Ենթադրվում էր, որ դրանք կհայտնաբերվեն նաև Անտարկտիդայում։ Իսկապես, 1980-ականների վերջում և 1990-ականների սկզբում Անտարկտիդայի՝ սառույցից զուրկ վայրերում հայտնաբերվել են կավճի ժամանակաշրջանի դինոզավրերի առանձին ոսկորներ։ Ֆաունան, որի մեջ մտնում էր կրիոլոֆոզավրը, պատկանում էր վաղ յուրյան դարաշրջանին (սինեմյուր)՝ շուրջ 190 միլիոն տարեկան։ Կրիոլոֆոզավրի հետ միասին հայտնաբերվել են նաև խոշոր պրոզաուրոպոդների մնացորդներ, ինչպես նաև դիլոֆոզավրերի, ցելոֆիզների, պտերոզավրերի, սինապսիդ-տրիտիլոդոնտների նման գիշատիչների ոսկորների մնացորդներ։
Նկարագրություն
Կրիոլոֆոզավրը լավ նկարագրված անտարկտիկական դինոզավրերից առաջինն է։ Նրա առավել աչքի ընկնող առանձնահատկությունը գանգի վրա լայնակի կատարի առակայությունն է (մինչև այդ հայտնի բոլոր գիշատիչ դինոզավրերի կատարը տեղակայված էր գանգի երկայնությամբ)։ Գտնված գանգը, ամենայն հավանականությամբ, պատկանել է արու տեսակին։ Քանի որ դինոզավրը ունեցել է Էլվիս Փրեսլիի սանրվածքի նման կատար, ի սկզբանե նրան տրվել է «Էլվիսազավր» ոչ պաշտոնական անունը։ Կատարի հստակ ձևը դեռևս հայտնի չէ։ Էգերը, հավանաբար, չունեին կատար և մեծ էին արուներից։
Կրիոլոֆոզավրի կայուն վիճակը հստակեցվել է վերջերս․ այս կենդանին մոտ է պարզունակ ցերատոզավրեր-դիլոֆոզավրերին։ Կենդանու երկարությունը հասել է 6-8 մետրի ։ Սա վաղ յուրյան շրջանի ամենախոշոր գիշատիչն էր ։ Այն որսում էր պլատեոզավրերի նման պրոզաուրոպոդներին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Դինոզավրեր Կատեգորիա:Անտարկտիդայի կենդանական աշխարհ
Անգեշ (Խարբերդի գավառ)
Անգեշ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Խարբերդի գավառում։ Գնտվում էր Եփրատի ձախ ափին, Խարբերդ քաղաքից հարավ ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Թագվորշահ
Թագվորշահ, հայկական արական անուն։ Առաջացել է հայերեն թագավոր և պարսկերեն՝ شاه, շահ բառերից։ Այս անվանը համապատասխանում է Մելիքշահ անձնանունը։ Գործածվել է 12-15-րդ դարերում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական արական անձնանուններ
Թարգմանչաց վանքի վիմական արձանագրություններ
Ստորև ներկայացված է պատմական Մեծ Հայքի Ուտիք նահանգի Գարդման գավառում գտնվող Թարգմանչաց վանքի վիմական արձանագրությունները ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վիմական արձանագրություններ
Գրեգ Շահադե
Գրեգ Շահադե (Greg Shahade ) շախմատի միջազգային վարպետ։ Նա հիմնադրել է Նյու Յորքի վարպետների և Միացյալ Նահանգների շախմատի լիգան:Նա Միացյալ Նահանգների շախմատի ֆեդերացիայի գործադիր խորհրդի նախկին անդամ է, որը իր կրտսեր քույրը Ջենիֆեր Շահադեն վարձել էր, որպես կայքի գործադիր գլխավոր խմբագիր։
Կարիերա
Գրեգը ստացել է բարձրագույն ուսումնական կրթություն, նրա տաղանդը ընդգծված է եղել երեք ազգային առաջնություններում։ Մասնակցել է 1993 թվականին Երիտասարդական ավագ դպրոցների ազգային առաջնության և 1996 թվականին Ավագ դպրոցների առաջնությունում և հաղթող է ճանաչվել 1996 թվականի Միացյալ Նահանգների պատանեկան օլիմպիական խաղերին ։  Նա 1996 թվականին Ջուլիա Ռ.Մերդմանի դպրոցի  գլխավոր շախմատիստն էր:Նա հաղթեց  երբ հաղթեց առաջին  չորս շախմատի առաջնությունները։ Նա արժանացավ հեղինակավոր Սամֆորդ մրցանակին, որը ստացավ «US Chess Trust»-ի կողմից։  Շահադեին տրամադրվեց մոտ 25.000 դոլար՝,հաջորդ մրցաշարերին պատրաստվելու համար ։    2001 թվականի հունվարին Բերմուդաում լրացրեց  իր առաջին գրոսմայստերի նորմը ։  2006 թվականից նա անցկացրել է ԱՄՆ շախմատի դպրոցի 30 դասընթացներ, որտեղ հինգ  լավագույն շախմատային տաղանդները հրավիրվում են տարբեր գրոսմայստերների դասընթացների : Նրա հայրը ՖԻԴԵ-ի վարպետ Միքայել Շահադեն, մայրը` Դրեքսել համալսարանի քիմիայի պրոֆեսոր  Սալի Սողոմոն։ Նրա քույրը կին գրոսմայստեր Ջենիֆեր Շահադեն է։ Սկսած 2007 թվականի հոկտեմբերից,Գրեգ Շահադեն շախմատային տեսահոլովակներ է պատրաստում ChessVideos.tv- ում։
Նա անցյալում պրոֆեսիոնալ պոկեր խաղացող էր ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի շախմատիստներ
Արաբական արշավանքներ
Արաբական արշավանքներ կամ Վաղ իսլամական արշավանքներ(الفتوحات الإسلامية), հաճախ նաև անվանում են Արաբական նվաճումներ , սկիզբ է առել իսլամի մարգարե Մուհամմադի ոգեշնչմամբ 7-րդ դարում։ Նա հիմնադրեց նոր միավորված պետություն Արաբական թերակղզում, որը Բարեպաշտներ և Օմայյան խալիֆների ժամանակ արագորեն ընդարձակվեց։
Արդյունքում կայսրության սահմանները ձգվում էին Չինաստանից ու Հնդկական թերակղզուց, Կենտրոնական Ասիայով, Մերձավոր արևելով, Հյուսիսային Աֆրիկայով և ընդգրկում էր Եվրոպայի մի մասը (Սիցիլիա և Պիրենեյան թերակղզի մինչև Պիրենեյներ)։
Արաբական նվաճումները հանգեցրեցին Սասանյան Պարսկաստանի անկմանը և Բյուզանդական կայսրության հսկայական տարածքների կորստին։ Արաբների հաջողությունները դժվար է բացատրել, քանի որ այդ ժամանակների քիչ սկզբնաղբյուրներ են պահպանվել։ Պատմաբան Ֆրեդ Դոնները կարծում է, որ Արաբական թերակղզում միասնական գաղափարական և կրոնական պետության ստեղծումը արաբների հաջողության հիմնական գրավականն է եղել։ Ըստ հաշվարկների Արաբական խալիֆայության տարածքը կազմել է մոտ տասներեք միլիոն քառակուսի կիլոմետր ։ Շատ պատմաբաններ կարծում են, որ Սասանյան և Բյուզանդական կայսրությունները տասնամյակներ ներքաշված լինելով միմյանց դեմ պատերազմներում, տնտեսապես և ռազմական տեսանկյունից հյուծված էին, ինչը հիմք հանդիսացավ արաբների հաղթանակների ։
Ըստ որոշ պատմաբանների Սասանյան կայսրության հրեաները և քրիստոնյաները խանդավառությամբ են ընդունել արաբական զորքերին, հիմնականում ունենալով կրոնական հակամարտություններ Սասանյան Պարսկաստանի հետ ։ Նաև պատմաբանները կարծում են, որ Սիրիայի քրիստոնյաները օգտագործել են արաբների նվաճումները սեփական քաղաքական կամ կրոնական նպատակների համար ։ Մյուս կողմից արաբ քրիստոնյաները միացել են պարսիկներին և բյուզանդացիներին ընդդեմ նվաճողներին, օրինակ` Ֆիրազի ճակատամարտի ժամանակ ։
Նախապատմություն
Արաբիան տարածաշրջան էր, որտեղ կենտրոնացել էին մեծ թվով տարբեր մշակույթներ, ոմանք նստակյաց էին, մյուսները քոչվոր Բեդուիններ։ Արաբական հասարակությունը բաժանված էր ցեղային և կլանային խմբերի, որոնցից ամենանշանավորն էին «հարավային» և «հյուսիսային» ցեղային միությունները։ Հռոմեական և պարսկական կայսրությունները ժամանակ առ ժամանակ ազդեցություն են ունեցել տարածաշրջանի արաբական ցեղերի վրա, որոնք ծառայել են երկու կայսրություններում` հետապնդելով նաև սեփական շահը։ Լեխմիդների թագավորությունը, որը զբաղեցրել էր ներկայիս հարավային Իրաքի և հյուսիսային Սաուդյան Արաբիայի տարածքը, եղել է Պարսկաստանի հպատակը և 602 թվականին պարսիկները հրամայեցին լեխմիդներին իրենց ուժերով պաշտպանել հարավային սահմանները։ Սրա պատճառով պարսիկների հարավային սահմանը մնաց անպաշտպան և հող հանդիսացավ Պարսկաստանի փլուզմանը հաջորդ դարում։ Հարավային Արաբիան, հատկապես ներկայիս Եմենի տարածքը հազարամյակներ շարունակ եղել է բարեկեցիկ տարածաշրջանը, որը դարձել է համեմունքների առևտրի կենտրոն։ Եմենը եղել է Արևելյան Աֆրիկայի, Եվրոպայի և Միջին Արևելքի առևտրային ցանցի կենտրոնը` միավորելով Եվրասիան և Աֆրիկան և Եմեն են ժամանել մեծ թվով վաճառականներ Արևելյան Աֆրիկայից, Եվրոպայից, Միջին Արևելքից, Հնդկաստանից և անգամ հեռավոր Չինաստանից։ Բացի այդ Եմենում եղել են մեծ նավաստիներ, որոնք ճանապարհորդել են Կարմիր ծովով Եգիպտոս, Հնդկական օվկիանոսով դեպի Աֆրիկայի արևելյան ափ։ Եմենի տարածում կառուցվել են բազմապիսի ջրանցներ, որոնց շնորհիվ ծաղկել են մարգագետինները, սակայն այն փլուզվել է, որբ 450 թվականի երկրաշարժի արդյունքում փլուզվել է Մարիբի ջրամբարը։ Խունկը մեծ պահանջարկ ուներ միջերկրածովյան ավազանում, որն օգտագործվում էր կրոնական ծիսակատարությունների ժամանակ։ Այնուամենայնիվ Միջրկրյածովային ավազանի երկրների քրիստոնեացումը նվազեցրեց այս ապրանքի խահանջարկը, ինչը դարձավ տնտեսական ճգնաժամի արդյունք հարավային Արաբիայում և ստեղծվեց կարծիք, որ Արաբիան հետամնաց տարածաշրջան է։
Քիչ բան է հայտնի Արաբիայի նախաիսլամական կրոնների մասին, սակայն հայտնի է, որ տարածված է եղել բազմաստվածությունը, արաբների աստվածներից էին ալ-Լատը, Մանաթը, ալ-Ուզզան և Հուբերլ, որոնց գլխավոր աստվածն էր Ալլահը։ Կային նաև հրական և քրիստոնական համայնքներ Արաբիայում։ Ուխտագնացությունը արաբական բազմաստվածության կարևոր բաղադրիչներից էր և ուխտագնացության գլխավոր վայրը Մեքքան էր։ Մուհամմադը, ով վաճառական էր Մեքքայից, սկսեց տեսնել երազներ, որտեղ Գաբրիել հրեշտակապետը նրան հայտնում է, որ նա վերջին մարգարեն է, ով պետք է շարունակի Հիսուս Քրիստոսի և Հին Կտակարանի մյուս մարգարեների գործը։ Վիճաբանելով Մեքքայի էլիտայի հետ Մուհամմադը լքեց քաղաքը և տեղափոխվեց Եթրիբ քաղաք, որն անվանակոչեց Մեդինա։ Եթրիբում Մուհամմադը հիմնադրեց առաջին իսլամական պետությունը և 630 թվականին նվաճեց Մեքքան։
Երկարատև Բյուզանդա-սասանյան պատերազմները 6-րդ և 7-րդ դարերում և ուղեկցված համաճարակը (Հուստինիանոսի ժանտախտ) խոցելի դարձրեց երկու կայսրությունները գալիք վտանգների և արաբական արշավանքների առաջ։ Պատերազմների վերջին շրջանում հաղթանակներ էին տանում բյուզանդացիները։  Կայսր Հերակլիոս Ա-ն վերադարձերց բլոր կորստյալ տարածքները ։ Պատերազմն ընդդեմ զրադաշտական Պարսկաստանի, որի ժողովուրդը դավանում էր Ահուրա Մազդա աստծուն, Հերակլիոսի կողմից դիտվեց, որպես պատերազմ ի պաշտպանություն քրիստոնեական հավատքի և սրբազան խաչի։ Սրբազան պատերազմի գաղափարը ընդդեմ զրադաշտության բերեց մարտունակության բարձրացման և պարսիկների հետագա պարտությունների։
Այնուամենայնիվ կայսրության վերականգնման հույսերը մարեցին մի քանի տարի անց, երբ արաբները (վերջերս միավորված Իսլամի ներքո) ներխուժեցին կայսրություն, որը ըստ Հովարդ-Ջոնսթոնի «կարող էր համեմատվել միայն մարդկային ցունամիի հետ» ։ Ըստ Ջորջ Լիսկայի «ոչ պարտադիր բյուզանդա-պարսկական հակամարտությունը դուռ բացեց Իսլամի համար» ։
620-ական թվականների վերջին Մուհամմադը արդեն նվաճել և միավորել էր Արաբիան մուսուլմանների վերահսկողության տակ և ղեկավարում էր առաջին արաբա-բյուզանդական ընդհարումները։ Մի քանի ամսում Հերակլիոսև պարսիկ գեներալ Շահրվարազը համաձայնեցին արևելյան Բյուզանդիայի տարածքից պարսկական զորքի դուրս բերման շուրջ և բյուզանդական և արաբական զորքերը հանդիպեցին Մուտահի ճակատամարտում, որի արդյունքում բյուզանդացիները սպանեցին արաբ ոստիկանին ։ Մուհամմադը մահացավ 632 թվականին և նրան փոխարինեց Աբու Բաքրը, ով դարձավ առաջին Խալիֆը անսահմանափակ իշխանությամբ Արաբական թերակղզում հաջող Ռիդդա պատրեզմներից հետո, որի արդյունքում թերակղզում հաստատվեց միասնական հզոր իսլամական պետություն ։
Արաբական ցեղերի կենցաղն ու սովորույթները
Արաբները նվաճումների ժամանակ, բնակություն հաստատելով Միջերկրածովյան ավազանի երկրներում, ամենուրեք տարածեցին նաև փյունիկյան արմավենու մշակությունը։ Արաբական ցեղի գլուխ կանգնած էր շեյխը։ Ճիշտ է, արաբների մոտ հայրիշխանություն էր, սակայն մայրիշխանությունը լիովին չէր վերացել և կինը նրանց մոտ բարձր դիրք ուներ։
Արաբների մոտ պահպանվում էր «արյան վրեժխնդրությունը»։ Ավելի ունևոր տոհմակիցները պետք է պաշտպանեին տնտեսապես թույլ իրենց ազգակիցներին։ Յուրաքանչյուր ցեղ ուներ պաշտամունքի իր առարկան, նրանք երկրպագում էին բնության ուժերին։ Արաբներն իրենց ծագումը կապում էին Իսմայելի հետ։
Ժողովրդագրական վիճակը վաղ միջնադարում
6-րդ դարի վերջին, 7-րդ դարի սկզբին Արաբիայում առաջանում է խորը տնտեսական և սոցիալական ճգնաժամ։ Աճում է բնակչությունը և զգացվում է հողի սուր պակաս։ Այդ ժամանակ ծագում է իսլամը։ Իսլամի առաջացումը շրջադարձային եղավ արաբների համար։ Այն ահռելի փոփոխություններ բերեց արաբների կյանքում։ Իսլամը ծագեց 7-րդ դարում և նրա հիմնադիրն էր Մուհամեդը։ Վերջինիս հաջողվեց համախմբել արաբներին մեկ գաղափարի շուրջ և միավորել նրանց։ Մուհամեդի մահից հետո արաբների մոտ մեծ տարածում գտավ սրբազան պատերազմի գաղափարը։ Իսլամի առաջացումով սկսվում են նաև արաբական արշավանքները և դրանց արդյունքում էլ ստեղծվեց խալիֆայությունը։
Արաբական էքսպանսիայի նախադրյալները
Արաբական էքսպանսիայի տարածման համար առկա քաղաքական պայմանները միանգամայն նպաստավոր էին։ Խիստ թուլացել էին դարաշրջանի երկու մեծ տերությունները՝ Բյուզանդական կայսրությունը և Սասանյան Իրանը։ Սրանց տիրապետության ներքո էին գտնվում Մերձավոր և Միջին Արևելքի գրեթե բոլոր երկրները, հետևաբար բախումն Արաբական խալիֆայության և այդ երկրների միջև անխուսափելի էր։
Առաջին արշավանքներ
Բյուզանդիայի և Իրանի վրա արաբական առաջին արշավանքները հավանաբար սկսվում են դեռևս Մուհամմեդի օրոք, սակայն իրական նվաճումները տեղի են ունենում նրա հաջորդների օրոք, որոնք խալիֆ էին կոչվում։ 633 թ. արաբները սկսեցին բյուզանդական տիրապետության ներքո գտնվող Պաղեստինի, Սիրիայի և Լիբանանի նվաճումը և այստեղ բյուզանդական զորամասերը պարտություն կրեցին։
Յարմուք գետի ճակատամարտ և հետագա նվաճումներ
Արաբները գրավված տարածքների բնակչությունից հարկում էին ջիզիա՝ գլխահարկ։ Դամասկոսի անկումը սթափեցրեց բյուզանդացիներին, նրանք հասկացան, որ այլևս հարցականի տակ է դրված նրանց տիրապետությունը Սիրիայում։ Արդյունքում, 636 թ. տեղի ունեցավ ճակատամարտ արաբական և բյուզանդական զորքերի միջև, որն ավարտվեց արաբների հաղթանակով։ Այս հաղթանակից հետո արաբները գրավեցին Սիրիայի այլ տարածքներ, իսկ 638 թ. գրավեցին Անտիոքը, Հալեբը և Հոմսը։ Նրանց տիրապետության տակ անցավ Երուսաղեմը, իսկ 640 թ. ընկավ նաև Պաղեստինի Կեսարիա բնակավայրը։
Կադիսայի ճակատամարտ
Արաբները մարտնչում էին երկու ճակատով՝ ընդդեմ Բյուզանդիայի և ընդդեմ Պարսկաստանի։ 633 թ. արաբները ռազմական գործողություններ սկսեցին Սասանյան Պարսկաստանի դեմ, որի տիրապետության տակ էր գտնվում Միջագետքը։ Նրանք սկզբում ներխուժեցին հարավային Իրաք և գրավեցի Հիրան։ Վճռական ճակատամարտը տեղի ունեցավ 637 թ. Կադիսիայի մոտ, որտեղ արաբները հաղթանակ տարան։ Արաբները շուտով գրավեցին Տիզբոնը և ավերեցին այն։
Նիհավանդի ճակատամարտ
Հետապնդելով պարսից արքային՝ արաբները մտան հարավային Խուզիստան նահանգը, այնուհետև, հաղթահարելով Զագրոսյան լեռները, հայտնվեցին Նիհավանդի մոտ։ 640 թ. այստեղ տեղի ունեցավ երկրորդ ճակատամարտը, որը կանխորոշեց Պարսկաստանի հետագա ճակատագիրը։ Այստեղ պարսիկները կրկին պարտություն կրեցին։ Մինչև 651 թ. արաբները գրավեցին ամբողջ Սասանյան Պարսկաստանը և մինչև Ամու Դարյա ընկած տարածքները, որոնք մտան Արաբական խալիֆայության մեջ։
Հարավային արշավանքներ
Արաբների համար չափազանց կարևոր էր նաև Եգիպտոսի գրավումը, որը գտնվում էր Բյուզանդիայի տիրապետության ներքո։ Սա իրականացվեց 640-ական թվականներին։ Մեծ ձեռքբերում էր հատկապես Նեղոսից ոչ հեռու գտնվող Բաբելոն ամրոցի գրավումը։ Շուտով Եգիպտոսի կառավարիչ Կյուրոսը բանակցություններ սկսեց արաբների հետ, որի արդյունքում կնքվեց պայմանագիր։ Պայմանագրով Եգիպտոսը հպատակվում էր Արաբական խալիֆայությանը և պարտավորվում վճարել ջիզիա և բնահարկ։ Այդ պայմանագրի համաձայն 642 թ. արաբները մտան Ալեքսանդրիա քաղաք։
Շարունակելով իրենց նվաճումները Հյուսիսային Աֆրիկայում՝ արաբները 642-643 թթ. իրագործեցին մի շարք արշավանքներ և մտան Բարկա և Տրիպոլիտանիա։ Տեղական բերբերական ցեղերը, չկարողանալով դիմադրել, հարկադրված էին ենթարկվել նվաճողներին։ Հյուսիսային Աֆրիկայի բնակիչները, որոնք հիմնականում խոսում էին սեմիտա-խամիտական լեզվով, համեմատաբար արագ էին արաբականացվում՝ յուրացնելով նվաճողների լեզուն, կրոնը և մշակութային մի շարք տարրեր։ Հաճախակի տեղի էր ունեում նաև հակառակ գործընթացը։
Կոնստանդնուպոլիսի պաշարումները
Շուտով արաբական արշավանքները վերսկսում են և նրանք կրկին շարժվում են արևմտյան ուղղությամբ, որը ներառում էր Բյուզանդիան, Հյուսիսային Աֆրիկան, իսկ ապա նաև Արևմտյան Եվրոպան։ Արաբները Բյուզանդիայի դեմ պայքարում մտցրեցին ռազմավարական փոփոխություն՝ ստեղծելով ռազմական նավատորմ։ Կոստանդնուպոլիսը գրավելու առաջին փորձը ձախողվում է։ 672 թ. նրանց հաջողվում է պաշարել քաղաքը, ինչը տևում է յոթ տարուց ավելի։ Սակայն, արաբներին այդպես էլ չհաջողվեց գրավել այն, որի գլխավոր պատճառներից էր արաբների դեմ կիրառվող «հունական կրակը»։ Այս ամենից հետո խալիֆա Մուավիան հարկադրված էր 30 տարի ժամկետով հաշտություն կնքել Կոնստանտին կայսրի հետ։
Մոտ քառասունամյա ընդմիջումից հետո՝ 716 թ. արաբները կրկին պաշարեցին Կոստանդնուպոլիսը, սակայն կրկին անհաջողության մատնվեցին։
Տարածքներ ընդլայում Աֆրիկայում
Արդեն 683 թ. արաբները հասան Մավրիտանիա։ Այստեղ արաբներին առավել ուժեղ դիմադրություն էին ցույց տալիս բերբերները։ Արաբների առաջխաղացումը կասեցնելու նպատակով նրանք հաճախ ոչնչացնում էին ցանքատարածությունները, այգիները, ավազներով լցնում և փակում ջրհորները և այլն։ Չնայած համառ դիմադրությանը, արաբները շարունակում էին իրենց հաղթարշավը։ 698 թ. արաբները գրավում են Կարթագենը, որը համարվում էր բյուզանդական Աֆրիկա նահանգի մայրաքաղաքը։ 8-րդ դ. սկզբին արաբների տիրապետության տակ հայտնվեց ամբողջ Հյուսիսային Աֆրիկան՝ Եգիպտոսից մինչև Ատլանտյան օվկիանոս։ Այս տարածքը արաբները կոչեցին «Մաղրիբ», այսինքն Արևմտյան կողմ կամ երկրներ, ի տարբերություն «Մաշրիկի»՝ արևելյան երկրների։
Իսպանիա
Շարունակելով իրենց հաղթարշավը արևմտյան ուղղությամբ՝ արաբական զորքերը Թարիքի գլխավորությամբ, որը իսլամ ընդունած բերբեր էր, 710 թ. անցան Իսպանիան Հյուսիսային Աֆրիկայից բաժանող նեղուցը և ներխուժեցին Պիրենեյան թերակղզի։ Սա հետախուզական բնույթ էր կրում։ Իսպանիայի նվաճումը սկսվեց 711 թ., երբ արաբական 12 հազարանոց բանակը Թարիքի գլխավորությամբ մտավ Իսպանիա։ Հարավային այդ շրջանը կոչվեց Գիբրալտար (արաբերեն կլինի «Ջաբալ աթ-Թարիիք»՝ «Թարիքի լեռ»)։
711 թ. Բարբաթ գետի մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտը ավարտվեց արաբների հաղթանակով, ինչը վճռական նշանակություն ունեցավ ամբողջ Իսպանիան գրավելու համար։ Արաբները գրավեցին Կորդովան, Տոլեդոն, Սիցիլիան և այլ քաղաքներ։ Իսպանական շատ քաղաքներ և բնակավայրեր իրենք էին անցնում արաբների կողմը և օգնում նրանց, որպեսզի ազատագրվեին վեստգոթերի տիրապետությունից։ 718 թ. ավարտվեց գրեթե ողջ Իսպանիայի նվաճումը, որն արաբները կոչեցին Անդալուս։
Մայրցամաքային Եվրոպա
Իսպանիայի նվաճումը նոր հնարավորություններ ստեղծեց արաբների համար մայրցամաքային Եվրոպա ներխուժելու համար։ Նրանք սկսեցին Իսպանիայի սահմանակից Գալլիայից՝ Ֆրանկների թագավորությունից։ 720 թ. ներխուժելով Գալլիա՝ արաբները մտան Սեպտիմանիա շրջանը և գրավեցին Նարբոննա քաղաքը, այնուհետև Բորդոն։ Սակայն շուտով նրանք հանդիպեցին ֆրանկների լուրջ դիմադրությանը։ 732 թ. տեղի ունեցավ Պուատիեյի ճակատամարտը, որում արաբները պարտություն կրեցին։ Դա պատմական նշանակություն ունեցող ճակատամարտ էր, որի շնորհիվ կասեցվեց արաբների հետագա առաջխաղացումը Եվրոպա։ Այս գործն իր ավարտին հասցրեց Պիպին Կարճահասակը, որը 759 թ. արաբներին դուրս մղեց Նարբոննից և Սեպտիմանիայից։ Դրանից հետո արաբներն այլևս դեպի Եվրոպա արշավանքներ չկատարեցին։
Միջին Ասիա
Արևելյան ուղղությունն արաբների նվաճողական քաղաքականության երկրորդ ռազմավարական ուղղությունն էր։ Այն տարածքը, որն այժմ անվանում ենք Միջին Ասիա, հնում կազմված էր ոչ մեծ պետական կազմավորումներից և կրում էին տարբեր անուններ, ինչպես Սողդ, Ֆերգանա, Թուխարստան և այլն։ Սրանց մեջ առանձնանում էր Մավարաննահրը, ինչը արաբերեն նշանակում էր «Այն, ինչ որ գետի այն կողմն է»։ Գետ ասելով արաբները ի նկատի ունեին Ամու Դարյան։ Մավարաննահրը, որ գտնվում էր գետից այն կողմ, հանդիսանում էր Իրանի և Թուրանի սահմանաբաժանը։
673 թ. արաբական զորքերն անցան Ամու Դարյա գետը և հասան մինչև Բուխարա, սակայն նրանց լուրջ դիմադրություն ցույց տվեցին թուրքական և բուխարական միացյալ զինուժը։ Արաբները հաշտություն կնքեցին և վերադարձան Խորասան։ Երկրորդ անգամ արաբները այստեղ ներխուժում են 676 թ. և այս անգամ արդեն հաղթանակ տանում։ Մավարաննահրի ամբողջական գրավումը սկսվում է 705 թ., նրանք շուտով գրավում են Թուխարստանը, Սողդը, Ֆերգանան, ինչպես նաև Շաշը։ Այսպիսով, 751 թ. ավարտվում է նաև Մավարաննահրի նվաճումը։ Սրա հետևանքով անմիջական շփման մեջ մտան երեք տարբեր էթնոռասայական և լեզվամշակութային աշխարհներ՝ սեմական-արաբական, իրանական-հնդեվրոպական և մոնղոլա-թուրքական։
Աֆղանստան, Արևելյան Իրան և Հնդկաստան
8-րդ դ. սկզբներին արաբական նվաճողական քաղաքականությունը տարածվեց Աֆղանստանի, Արևելյան Իրանի և Հնդկաստանի վրա։ Արաբները բավականին հեշտությամբ գրավեցին Աֆղանստանի հարթավայրային շրջանները և մնան Քաբուլ։ Արաբական նվաճումները Հնդկաստանում սկսվեցին 710 թ-ից ալ-Կասիմի գլխավորությամբ։ Այստեղ նրանք համառ դիմադրության հանդիպեցին հատկապես Սինդում։ Ալ-Կասիմը, շարժվելով հյուսիս, մտավ հարավային Փենջաբ, որն էլ դարձավ այն վերջին սահմանագիծը, որից այն կողմ արաբները չանցան և արաբական նվաճումները հետագա զարգացում չունեցան։
Հետևանքներ
Արաբական նվաճումները վիթխարի հետք թողեցին միջնադարյան պատմության վրա։ Արաբական խալիֆայությունը ձգվում էր Հնդկաստանից մինչև Ատլանտյան օվկիանոս։ Արաբների հաջողություններին նպաստեց այդ ժամանակ մեծ տերություններում առկա քաղաքական-տնտեսական ծանր վիճակը։ Բացի այդ շատ ժողովուրդների մոտ նրանք ընկալվում էին որպես ազատարարներ։ Արաբական Խալիֆայությունը՝ շնորհիվ իր նվաճողական քաղաքականության, զուտ արաբական պետությունից վերածվեց էթնիկական խայտաբղետ կայսրության։ Շնորհիվ արաբական նվաճումների՝ մեծ տարածում գտավ իսլամական կրոնը։ Արաբները նվաճված շատ ժողովուրդների վրա ահռելի մշակութային ազդեցություն ունեցան։ Բազմաթիվ ժողովուրդներ արաբիզացիայի ենթարկվեցին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արաբական խալիֆայություն Կատեգորիա:Արաբական մշակույթ Կատեգորիա:Լևանտի պատմություն
Տոմաշնիցա
Տոմաշնիցա (Томашница), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Վոլոգդայի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Վերին Կիզմա գետի աջ ափում՝ 9 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 16 կմ է։ Տոմաշնիցաի ակունքը գտնվում է Վոժեգոդսկի շրջանում, 11 կմ հյուսիս Պոպովկա գյուղի մոտ։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դոնի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Հյուսիսային Դոն գետն է։ Գետի ենթաավազանը Սուխոնան գետն է։ Գետի գետային ավազանը՝ Հյուսիսային Դոն։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Լուսաբացից առաջ (այլ կիրառումներ)
«Լուսաբացից առաջ» անվանումը կրում են
Անրի Լուի լը Շատելյե
Անրի Լուի Լը Շատելյե (Henri Louis Le Chatelier, ), ֆրանսիացի ֆիզիկա-քիմիկոս և մետաղագետ։ Փարիզի Գիտությունների ակադեմիայի անդամ (1907), Փարիզի բարձրագույն լեռնային դպրոցի (1877—1919), Քոլեժ դը Ֆրանսի (1898—1907) և Փարիզի համալսարանի (1907—1925) պրոֆեսոր։ 1884 թվականին ձևակերպել է քիմիական հավասարակշռության տեղաշարժման ընդհանուր օրենքը (Լը Շատելիեի սկզբունք)։ Մշակել է բարձր ջերմաստիճանի չափման թերմաէլեկտրական եղանակ (1886—1889)։ Հենրի Լուի Լե Շատելիեն զբաղվել է նաև համաձուլվածքների ուսումնասիրությամբ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քիմիկոսներ Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ճարտարագետներ Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ
Լը Շապելիեի օրենք
Լը Շապելիեի օրենք (Loi Le Chapelier), Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակաշրջանում (հունիսի 14, 1791 թվական) Ֆրանսիայի Ազգային ժողովում դեպուտատ Լը Շապելիեի առաջարկությամբ ընդունված օրենսդրական ակտ։
Օրենքն արգելում էր բանվորների միավորումը արհմիությունների և այլ միությունների մեջ, և որպես նորմ սահմանում ազատ ձեռնարկությունների գործունեությունը։ 1794 թ վականին, յակոբինյան դիկտատուրայի շրջանում, Լը Շապելիեն ենթադրյալ հակահեղափոխական գործունեության համար մահապատժի ենթարկվեց, սակայն նրա նախաձեռնությամբ ընդունված օրենքը մնաց ուժի մեջ։
Equinox (խումբ)
Equinox, բուլղարական խումբ, Բուլղարիայի ներկայացուցիչը Եվրատեսիլ 2018 երգի մրցույթում։ Մրցույթի ժամանակ հանդես է եկել «Bones» երգով ։
Լը Շապելիեի օրենք
Այն վերացվեց 1864 թ վականին (գործադուլի արգելքը), արհմիությունների գործունեության ազատությունը վերականգնվեց 1884 թվականին։
Equinox (խումբ)
Կազմ
Խումբը ձևավորվել է 2018 թվականին՝ կոմպոզիտոր և պրոդյուսեր Բորիսլավ Միլանովի կողմից («Symphonics International»)։ Փակ քվեարկությամբ ընտրվել է Բուլղարիայի ազգային հեռուստատեսության կողմից՝ որպես 2018 թվականի Եվրատեսիլ երգի մրցույթում Բուլղարիայի ներկայացուցիչ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2018 երգի մրցույթ Կատեգորիա:Եվրատեսիլ երգի մրցույթի մասնակիցներ Կատեգորիա:Բուլղարիան Եվրատեսիլ երգի մրցույթում Կատեգորիա:2018 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Լը Շատելիեի սկզբունք
Լը Շատելիեի սկզբունք (հավասարակշռության տեղաշարժման սկզբունք, Լը Շատելիե–Բրաունի սկզբունք), կանոն, ըստ որի համակարգը թերմոդինամիկական հավասարակշռությունից դուրս բերող արտաքին ազդակները նրանում առաջացնում են ներգործության էֆեկտը թուլացնող պրոցեսներ։ Օրինակ, հավասարակշռված համակարգը տաքացնելիս նրանում տեղի է ունենում ռեակցիա, որն ընթանում է ջերմության կլանումով, սառեցնելիս՝ ռեակցիան ընթանում է ջերմության անջատումով։ Ճնշումը ավելացնելիս տեղի է ունենում համակարգի ընդհանուր ծավալի փոքրացում, իսկ փոքրացնելիս՝ զուգընթաց ընթանում են ֆիզիկական և քիմիական պրոցեսներ, որոնք բերում են ծավալի մեծացում։ Սկզբունքի կախումը ջերմաստիճանից տվել է Յա. Վանտ-Հոֆը (1884)։ Ընդհանուր տեսքով ձևակերպել է Հ. Լը Շատելիենը (1884), իսկ թերմոդինամիկորեն՝ Կ. Բրաունը (1887)։ Լը Շատելիենը թույլ է տալիս որոշել թերմոդինամիկական համակարգի հավասարակշռության տեղաշարժման ուղղությունը՝ առանց մանրամասն վերլուծելու հավասարակշռության պայմանները։
Կատեգորիա:Ֆիզիկական քիմիա
Իշխանական պալատ (Դուբրովնիկ)
Իշխանական պալատ (Knežev dvor), պատմական և ճարտարապետական հուշարձան Դուբրովնիկում, Խորվաթիա։
Պատմություն
Պալատը, որը կառուցվել է գոթական ճարտարապետության խառը և վաղ Վերածննդի ոճերով, կառուցվել է XV դարում որպես իշխանի ապրելու վայր։ Ամեն ամիս Դուբրովնիկի հանրապետության վարչության անդամներից մեկը ընտրվում է իշխան և բնակություն է հաստատում պալատում։ Ամրոցի մուտքի մոտ գրված է. ընդ որում՝ ինքը իշխանը չէր կարող դուրս գալ շենքից անձնական գործերով, այլ միայն իր անմիջական պարտականությունների կամ հիվանդությունների դեպքում։ Պալատում տեղակայված է եղել բնակելի սենյակներ իշխանի համար, առանձնասենյակ, խորհրդակցությունների դահլիճ, դատարան, բանտ, զինապահեստ և վառոդի մառան։ Ինչպես նաև այստեղ պահվում էին բանալիներ, որոնցով փակում էին քաղաքի դարպասները։
1435 թվականին պալատը մեծապես տուժեց պայթյունից և երկար ժամանակ գտնվել էր մասշտաբային վերակառուցման մեջ՝ մինչև 1463 թվականը։ 1667 թվականի ուժեղ երկրաշարժի ժամանակ պալատը ևս մեկ անգամ ենթարկվել է ոչնչացման։ Վնասվել էր պալատի ներքին և արտաքին զարդարանքը, որը վերակառուցելու համար պահանջվել է մոտ 30 տարի։
Պալատը ծառայել է իշխանական նստավայրին մինչև 1808 թվականը, երբ ֆրանսիացի մարշալ Օգյուստ Մարմոնը չեղյալ հայտարարեց Դուբրովնիկի հանրապետական կառավարման ձևը։ Այսօր այստեղ գտնվում է քաղաքային թանգարան, ինչպես նաև Միխո Օրացատուի հուշարձանը։
Գրականություն
Կատեգորիա:Խորվաթիայի հուշարձաններ
Սմբատ Նասիբյան
Սմբատ Անուշավանի Նասիբյան (ծնվ. մարտի 26 1965 թ.), գործարար-տնտեսագետ։
Կենսագրություն
Սմբատ Նասիբյանը ծնվել է 1965 թվականի մարտի 26-ին Երևանում։
Ավարտել է Հ.Պարոնյանի անվան թիվ 59 միջնակարգ դպրոցը։ 1982-1987 թթ. սովորել է Երեւանի պետական ժողովրդական տնտեսության համալսարանում։
1985-1988 թթ. աշխատել է հայկական ԽՍՀ տրանսպորտի նախարարությանը կից կառավարման ավտոմատացման համակարգերի ինստիտուտում՝ որպես ավագ տնտեսագետ։
1988-1991 թթ. աշխատել է «Промстройбанк» ընկերության հայկական մասնաճյուղում՝ որպես ավագ տնտեսագետ։
1991-1993 թթ. աշխատել է «Промстройбанк » ընկերության Հայաստանի «Քիմիկ» մասնաճյուղի կառավարիչի տեղակալ։
1992-1994 թթ. համատեղության կարգով հանդիսացել է Հայաստանի Հանրապետության Գերագույն խորհրդի ֆինանսաբյուջետային հանձնաժողովի փորձագետ։ 1993 թ. ՀՀ դրամաշրջանառության կարգավորման հանձնաժողովի աշխատանքային խմբի անդամ։
1993-1994 թթ.՝ «Արդշինբանկ» ՓԲԸ ժամանակավոր վարչակազմի ղեկավար։ ՀՀ նախագահի հրամանագրի համաձայն ՀՀ Կենտրոնական Բանկի խորհրդի անդամ։ 1994-2007 թթ.՝ «Կոնվերսբանկ» ՓԲԸ ընկերության հիմնադիր, բաժնետեր և խորհրդի նախագահ։
1999 թ. Հայաստանի բանկերի միության կողմից ճանաչվել է լավագույն բանկիր։
2005-2006 թթ.՝ «Հայփոստ» ընկերության կառավարումը իրականացնող «Conversinvest» ընկերության սեփականատեր։
2001 թվականից մինչ օրս հանդիսանում է «Ուլիս» ՓԲԸ խորհրդի նախագահ։
2009 թ. հանդիսանում է «LusanGMBH» ընկերության հիմնադիր բաժնետեր։ 2014 թվականից հանդիսանում է լյուքսեմբուրգյան «AMGMS.a.r.l.» ընկերության բաժնետեր։
Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի երեք երեխա։
Կին՝ Նասիբյան Օլգա
Երեխաները՝ Նասիբյան Միքայել, Նասիբյան Լուսինե, Նասիբյան Աննա
Քույր՝ Նասիբյան Թամարա
Հայր՝ Նասիբյան Անուշավան
Մայր՝ Ավագյան Սոֆիյա
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ Կատեգորիա:Հայ գործարարներ
Էդգար Բերգեն
էդգար Ջոն Բերգեն (Edgar John Bergen, ), ամերիկյան դերասան և ռադիոյի հաղորդավար, 1937 թվականի պատվավոր հատուկ «Օսկարի» և 1979 թվականին կինեմատոգրաֆում ներդրած ավանդի համար ԱՄՆ-ի կինոդերասանների գիլդիայի մրցանակի դափնեկիր։
Դերասանուհի Քենդիս Բերգենի հայրն է։
Կենսագրություն
Բերգենը ծնվել է շվեդ ներգաղթյալներ Յոհան Հենրիխսոն Բերգգրենի և Նիլա Սվենսդոտտերի ընտանիքում ։ Նրանք հինգ երեխա էին, ինքը երկու որդիներից կրտսերն էր ։ Երբ լրանում է նրա չորս տարեկանը, ընտանիքը վերադառնում է Շվեդիա։ Նա նույնիսկ մանկության տարիներին տիրապետում էր վենտրիոլոգիայի արվեստին, որը հետո օգտագործեց իր Չարլի Մաքքարի անունով տիկնիկի վրա (անգլ. ՝ Charlie McCarthy): Վենտրիոլոգիայի հմտությունները նա ձեռք է բերել 11 տարեկանում`«Հրաշագործի ուղեցույց» վերնագրով գրքույկից, երբ նրա ընտանիքը վերադարձել էր ԱՄՆ և բնակվում էր Չիկագոյում։ Երբ հայրը մահացել է, Էդգարը ընդամենը 16 տարեկան է եղել, դրա պատճառով նա ստիպված էր սկսել աշխատել՝ այդ ժամանակ մի քանի մասնագիտություններ փոխելով ։