cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Օլիվարես դե Դուերո
Օլիվարես դե Դուերո (Olivares de Duero), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Վալիադոլիդ պրովինցիայում (Կաստիլիա և Լեոն ինքնավար համայնքում)։ Տարածքը կազմում է 29,3 կմ2։ Բնակչությունը` 345 մարդ (2010 թվականի տվյալներով): Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 38 կմ հեռավորության վրա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վալյադոլիդ պրովինցիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Կաստիլիա և Լեոնի բնակավայրեր
Վոզնիչի
Վոզնիչի (Возничі), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Օվրուչի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1771 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Օվրուչի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1771 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Չեխիան Նոր ալիք երգի մրցույթում
Չեխիան Նոր Ալիք երգի մրցույթին մասնակցում է 2007 թվականից։ Առաջին անգամ Չեխիան այս մրցույթում ներկայացրել է Իսա Սամր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չեխիայի երաժշտություն
Շպատ Կասապի
Շպատ Կասապի, ալբանացի երգիչ է, որը ապրում է Մակեդոնիայում։ Ծնվել է 1987 թվականի մայիսի 2-ին նախկին Հարավսլավիայի տարածքում։
Կարիերա
2009 թվականին մասնակցել է Եվրատեսիլ երգի մրցույթի Ալբանիայի ազգային ընտրությանը, սակայն չի հաղթել ։
Սերգեյ Իսրայելյան
Սերգեյ Խորենի Իսրայելյան, թատրոնի և կինոյի հայ դերասան, օպերատոր, ռեժիսոր, ԱԺ նախկին պատգամավոր։ ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1977), ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1987), ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր։ Պարգևատրվել է Մովսես Խորենացու մեդալով (1998)։
Կենսագրություն
Սերգեյ Իսրայելյանը ծնվել է 1937 թվականին Ղազախ քաղաքում։ 1965 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պետական կինոակադեմիայի օպերատորական բաժինը։ 1955-1999 թվականներին աշխատել է Հայֆիլմ ստուդիայում որպես օպերատորի օգնական, բեմադրիչ-օպերատոր, բեմադրիչ։ 1987 թվականից Հայաստանի կինեմատոգրաֆիստների միության նախագահ։ 1988 թվականից դասավանդել է Երևանի Խ. Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտում, դոցենտ ։ 1999-2003 թվականներին եղել է ԱԺ պատգամավոր, գիտության, կրթության, մշակույթի և երիտասարդության գծով հանձնաժողովի մշտական անդամ։ 2003 թվականի մայիսի 25-ին կրկին ընտրվում է ԱԺ պատգամավոր։ Անկուսակցական։
2012 թվականին «Կինոաշուն» փառատոնի շրջանականերում հոբելյանական երեկո է կազմակերպվել Սերգեյ Իսրայելյանի 75-ամյակի կապակցությամբ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ կինոօպերատորներ Կատեգորիա:Հայ կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Հայ կինոսցենարիստներ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Մարկասան
Մարկասան (Marcação), համայնք Բրազիլիայում՝ Պարաիբա նահանգի կազմում։ Գտնվում է Զոնա դա Մատա Պարաիբանայի մարզում։ Մտնում է Լիտորալ Նորտիի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 6799 մարդ (2006 թվականի տվյալներով)։ Գրավում է 12 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 55,3 մարդ/կմ²։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Պարաիբա նահանգի բնակավայրեր
Կունգուր (գյուղ, Ուվինսկի շրջան)
Կունգուր (Кунгур), գյուղ Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Ուվինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2008 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 69 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Ուվինսկի շրջանի բնակավայրեր
Վիիտռա
Վիիտռա (Võitra), գյուղ Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Կոոնգա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 15 մարդ։
Գոպչիցա
Գոպչիցա (Гопчиця), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Պոգրեբիշչեի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Գոպչիցա գյուղում բնակվում էր 1 484 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,293 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 5064,85 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Պոգրեբիշչեի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Վիլնև (Ավերոնի գավառ)
Վիլնև (Villeneuve), համայնք Ֆրանսիայի Օքսիտանիա երկրամասի Ավերոն գավառում ։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 500 կմ հարավ, Թուլուզ քաղաքից` 105 կմ հյուսիս-արևելք, Ռոդեզ քաղաքից` 45 կմ արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 1116 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 823-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 293։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 73,7 %։ 823 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 772 անձ (407 տղամարդ և 365 կին)։ Գործազուրկ են եղել 51 անձ (25 տղամարդ և 26 կին)։ 293 անաշխատունակներից 70-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 151-ը` թոշակառուներ, իսկ 72-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Բարանովսկի (գյուղ, Նադեժդինսկի շրջան)
Բարանովսկի (Барановский), գյուղ Ռուսաստանի Պրիմորիեի երկրամասի Նադեժդինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2005 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 438 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրիմորիեի երկրամասի Նադեժդինսկի շրջանի բնակավայրեր
Նիժնի Սալովսկ (Սեմիկարակորսկի շրջան)
Նիժնի Սալովսկ (Нижний Саловск), ավան Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Սեմիկարակորսկի շրջանում։ Մտնում է Բակլաննիկովոսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Սեմիկարակորսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի ավաններ
Բիգ Մասկի
Բիգ Մասկի (Big Muskie), աշխարհի ամենամեծ էքսկավատորը, որը ստեղծվել է 1969 թվականին Bucyrus Erie ընկերության կողմից ԱՄՆ-ի Օհայո նահանգում գտնվող Central Ohio Coal Company ընկերությանը պատկանող հանքերի շահագործման համար ։ Բիգ Մասկիի քաշը կազմում է մոտ 13 000 տոննա, բարձրությունը 67,8 մ, լայնությունը 46,2 մ, երկարությունը 148,6 մ։ Շերեփի (ковш) ծավալը կազմում է 168 մ³, որտեղ կարող է հանգիստ տեղավորվել 2 ավոտոբուս։ Այն կառուցել են 2 տարում։ Էքսկավատորի արժեքը կազմել է մոտ 25 միլիոն ԱՄՆ դոլար։ Էքսկավատորը շահագործվել է 30 տարի՝ 1969 թվականից մինչև 1999 թվականը։ Այդ ընթացքում Բիգ Մասկին տեղափոխել է ավելի քան 465 միլիոն մ³ ծավալով հանքանյութ, ինչը մոտ 2 անգամ ավելին է, քան Պանամայի ջրանցքի կառուցման ժամանակ տեղափոխված հողի ծավալը, այդ աշխատանքի արդյունքում հանքերից հանվել է ավելի քան 20 000 000 տոննա ածուխ։
Արևմտյան Հերցեգովինա կանտոն
Արևմտյան Հերցեգովինա կանտոն (Zapadnohercegovački kanton, Zapadnohercegovačka županija, Западнохерцеговачки кантон), Բոսնիա և Հերցեգովինայի Դաշնության 10 կանտոններից մեկը, որը մտնում է Բոսնիա և Հերցեգովինայի կազմում։ Կանտոնի վարչկենտրոնն է Շիրոկի Բրիեգ քաղաքը։
Բիգ Մասկի
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էքսկավատորներ Կատեգորիա:Շինարարական տեխնիկա
Արևմտյան Հերցեգովինա կանտոն
Աշխարհագրություն
Կանտոնը տեղակայված է երկրի հարավարևմտյան հատվածում։ Իր մեջ ներառում է չորս համայնք՝ Գրուդե, Շիրոկի Բրիեգ, Լյուբուշկի և Պոսուշյե։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի վարչական բաժանում Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի Դաշնության կանտոններ
Կնճիռներ
Տարիքային կնճիռներ
Տարիքի և արտաքին միջավայրի անբարենպաստ ազդեցությամբ կոլագենի և հիալուրոնաթթվի քանակությունը պակասում է, մաշկը կորցնում է առաձգականությունն ու խոնավությունը, որն էլ հանգեցնում է մաշկի տեսանելի ծերացման։ Կնճիռներն առաջանում են նաև մկանային երկար կծկումների արդյունքում։ Սա կանխարգելելու համար անհրաժեշտ են դեմքի մկանների վարժություններ։
Կնճիռներ աչքերի շուրջ
Ջրային հաշվեկշռի խախտումը սկսվում է այն տեղամասերում, որտեղ էպիդերման բարակ է և զգայուն։ Խոնավության պակասը, կոլագենի և էլաստինի ոչնչացումը, թերսնումը և ծակոտիների խցանումը հանգեցնում է մաշկի ծերացմանը։ Էպիդերմայի վիճակը պայմանավորվում է մի շարք գործոններով․
Կնճիռների դեմ պայքարը ներառում է․
Հիգիենիկ պրոցեդուրաներ
Ջրով լվացումը բարձրացնում է էպիդերմայի տոնուսը։ Էպիդերմայի եղջերացված մասնիկները և դիմահարդարման մնացուկները խոչընդոտում են թթվածնի ներծծմանը և բջիջների բնականոն երիտասարդացմանը։ Կոսմետիկ միջոցները և բնական յուղերը ապահովում են լրացուցիչ սնուցում և խոնավեցում։
Ճիշտ սննդակարգի կազմակերպում
Օրգանիզմ ներմուծված մթերքներն ազդում են մաշկի որակի վրա։ Դրական ազդեցություն են ունենում՝
Մաշկի վրա բացասական ազդեցություն են ունենում․
Կնճիռներ թաց մատներին
Ջրի հետ երկար շփման արդյունքում վերջույթների մատների վրա առաջանում են կնճիռներ ։ Ենթադրվում է, որ սա էվոլյուցիայի արդյունք է։ Ձեռքերի և ոտքերի մատները կնճռոտվել են, որ բաց չթողնեն թաց առարկաները։ Հնագույն ժամանակներում ներկայիս մարդու նախնիները սնունդ հայթայթելու համար ստիպված էին փորփրել թաց խոտը և ուսումնասիրել ջրամբարները։ Քանի որ ձեռքերի ոչ հարթ մակերևույթով առարկաներ բռնելը ավելի հարմար է, մարդու նյարդային համակարգում ժամանակի ընթացքում փոփոխություններ են տեղի ունեցել։ Ժամանակակից մարդու նախնիների կնճռոտ ձեռքերը թույլ էին տալիս նաև առավել հարմար կիրառել որսորդական գործիքները անձրևի կամ ձկնորսության ժամանակ։ Նմանատիպ կնճիռների առաջացումը բացատրվում է ջրային միջավայրում արյունատար անոթների նեղացումով։ Նեղացումը կախված է բացառապես մարդու վեգետատիվ նյարդային համակարգով, որը ակտիվանում է սթրեսային իրավիճակներում։ Ավելի վաղ նմանատիպ կնճիռների առաջացումը բացատրվում էր մատների մաշկի տակ ջրի ներծծումով, բայց այս տեսակետը փորձերի արդյունքում հերքվել է, քանի որ նմանատիպ էֆեկտը վերացել է, երբ վնասվել են մատների նյարդերը։ Մինչ այժմ հայտնի չէ, թե ինչու էվոլյուցիայի ընթացքում մարդու մատների կնճիռները չեն մնացել։ Ենթադրվում է, որ, անկախ ջրի ազդեցությունից, կնճիռների առկայությունը կխանգարեր ձեռքերի զգայունակությանը։
Կոսմետիկ միջոցների կիրառում
Կնճիռների համար նախատեսված կոսմետիկ միջոցների մեծամասնությունը ազդում է մաշկի հիդրատացման (էմուլսիոն քսուքների) կամ մաշկի ջրային կորստի կանխման, իզոլացման հաշվին (յուղային հիմքով քսուքներ)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դեմք Կատեգորիա:Մաշկ Կատեգորիա:Մաշկաբանություն Կատեգորիա:Ապրելակերպ Կատեգորիա:Էվոլյուցիա Կատեգորիա:Սնունդ Կատեգորիա:Սնունդ և բնություն Կատեգորիա:Նախնադար Կատեգորիա:Բջիջներ Կատեգորիա:Բջջաբանություն
Քամանչա
Քամանչա (հինպարսկերենում kamānča, որը ծագել է kamān (աղեղ, կնտկնտոց) բառից), լարային-աղեղնավոր նվագարան, որը տարածված է Մերձավոր Արևելքի երկրներում՝ որոշ տեղական առանձնահատկություններով։ Տարածված է Հայաստանում, Իրանում, Վրաստանում, Ադրբեջանում, Հունաստանում, Դաղստանում և այլ երկրներում։ Քամանչան Արևելքում ավանդական երաժշտության համույթներում պարտադիր ընդգրկվող նվագարան է։ Սակայն գեղեցիկ, փափուկ տեմբրի և տեխնիկական բազմազան հնարավորությունների շնորհիվ այն գործածվում է նաև որպես մենանվագային գործիք։
Անվանումը
Կարսում այս նվագարանն անվանում էին ճանուր։ Ագուլիսում և նրա շրջակայքում ասել են «ճնկըռ», բայց ամենից շատ այն հայտնի է քամանչա անունով։ «Քամանչա» անվանումը համարվում է պարսկական կամ արաբական։ 7-րդ դարում, երբ արաբներն արշավում են Հայաստան, ապա գրավում այն, չկարողանալով ազդել տեղի մշակույթի վրա, ընդունեցին հայ մշակույթի դրսևորումները։ Սովորաբար այդպես է լինում, որ գրավյալների մշակույթը գերազանցում է գրավողների մշակույթին։ Այսպիսով, արաբներն ազդեցություն ունեցան միայն մի շարք նվագարանների անվանափոխության գործում։ Օրինակ ջնարը կամ վինը հնագույն ժամանակներից հայտնի էր Հայաստանում և ուներ լայն գործածություն։ Այդ մասին հիշատակություն կա նաև Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմության» մեջ։ Անցնելով պատմական ճանապարհ, ջնարն անվանափոխվեց՝ ստանալով «սազ» անունը, որով էլ հասավ մեր օրերը։ «Քամանչա» բառը թարգմանաբար նշանակում է քնար՝ ոտքի վրա։ Մի կողմ թողնելով գործիքի ծագումնաբանության խնդիրը, առավել կարևոր է, թե տվյալ նվագարանն ինչ ինքնատիպ բովանդակություն և զարգացում է ունեցել որևէ ժողովրդի մշակութային կյանքում, և թե ինչպես է զարգացրել այն տվյալ ժողովուրդը։
Կառուցվածքը
Քամանչայի իրանը գնդաձև է՝ ծածկված թաղանթային մեմբրանով։ Կլոր կոթից իրանի միջով անցնում է մետաղյա կաղապարաձող, որը նվագարանի համար ծառայում է նաև որպես «ոտք»։ Ունի ուղիղ ձգված վզիկ։ Այն միանում է գլխիկին՝ չորս լայնակի ականջներով։ Նվագում են ծնկի վրա ուղղաձիգ բռնած դիրքում՝ փայտյա բարակ աղեղով՝ վրան ձիու պոչի ձգված մազերով։ Քամանչայի նախնական ձևն ունեցել է մեկ լար։ ՀԵտո նվագարանը դարձել է երեք լարանի, որն ամենագործածականն էր։ Ավելի ուշ, 1909 թվականին, քամանչայի պատմության մեջ առաջին անգամ ավելացավ չորրորդ լարը՝ վիրտուոզ քամանչահար, արևելյան երաժշտության տեսաբան Սաշա Օգանեզաշվիլու (Ալեքսանդր Արշակի Օհանյան) շնորհիվ։ 1920-40-ական թվականներին Վարդան Բունին ստեղծեց կվինտային լարվածքով քամանչաների ընտանիքը՝ պրիմա, ալտ, բաս և կոնտրաբաս, որոնք նա գործածում էր իր՝ Երևանի «Արևելյան վերակառուցված սիմֆոնիկ նվագախմբում»։ Ավելի ուշ՝ 1978 թվականին, կոմպոզիտոր Ավետ Տերտերյանը իր 5-րդ սիմֆոնիայում հնչեցրեց քամանչայի մենանվագը, որն ասես երկխոսություն լիներ մարդու և արարչի միջև։ Իսկ կոմպոզիտոր Ռուբեն Ալթունյանի «Անտունի» ստեղծագործության մեջ քամանչայի հնչյունները գերում են ունկնդրին՝ միահյուսելով անցյալն ու նոր ժամանակները։
Հայտնի է նաև ԽՍՀՄ-ում համերգներով լայնորեն շրջագայած քամանչահարների հնգյակը, որոնք նվագում էին տարբեր մեծության նվագարաններ։ Հայ իրականության մեջ առանձնացել են քամանչայի նվագի միջազգային ճանաչում վայելած խոշոր վիրտուոզներ, այդ թվում՝ Ս․ Օգանեզաշվիլին և Լ․ Կարախանյանը։
Հայկական քամանչան
Քամանչայի ամենահին պատկերը գտնվում է Հայաստանում՝ միջնադարյան մայրաքաղաք Դվինի պեղումների ժամանակ հայտնաբերված մի գավաթի վրա. պատկերված է գուսանը՝ քամանչան ձեռքին։ Գավաթի վրա պատկերված քամանչայի ուղղահայաց երեք գծերը հիմք են տալիս ենթադրելու, որ նվագարանը ոչ թե պարզունակ, այլ ձևավորված քամանչայի դասական օրինակ է։ Քանի որ գուսանները, նրանցից հետո էլ՝ աշուղները երգելով մատուցում էին վիպական ու քնարական ստեղծագործություններ, ուստի նրանք չէին կարող գործածել փողային նվագարաններ։ Նրանց հարկավոր էր այնպիսի նվագարան, որը թույլ կտար երգել և կձայնակցեր երգին։ Այդ առումով խիստ հարմար էին լարային նվագարանները։ Հայոց պատմիչները հիշատակում են այդ կարգի նվագարանների մի քանի անուն, որոնցից մեկն էլ քամանչան է։
Քամանչահար գուսանի պատկերով գավաթը, որ հայտնաբերվել է Դվինում, թվագրվում է 9-10-րդ դարերով, ինչը համարվում է բավականին հազվադեպ հանդիպող երևույթ։ Չնայած նվագարանն այստեղ գործածվել է այդ ժամանակներում, սակայն նրա պատկերները համատարած հանդիպում են ավելի ուշ շրջանի աղբյուրներում՝ սկսած 12-13-րդ դարերից։ Հայաստանում դարեր շարունակ պատրաստվել և գործածվել են քամանչայի երեք և չորսլարանի տարբերակները, որոնք կարող էին ունենալ երկար կամ կարճ իրան։ Հայաստանում քամանչայի տարատեսակների պատկերները հանդիպում են ինչպես բազմաթիվ ձեռագիր մատյաններում, այնպես էլ մեծ թվով տապանաքարերի ու վանքերի պատերի վրա։
Ուշագրավ է Հայաստանի Հացառատ գյուղի 15-17-րդ դարերի դամբարանի գտածոն, որտեղ շքեղ հարսանեկան տեսարան է պատկերված. հարսի և փեսայի կողքին կան բազմաթիվ նվագածուներ՝ իրենց նվագարաններով՝ սազով, քամանչայով, գալարափողով, եղեգնափողով, քանոնով, շեփորով և դափով։ Հայկական աղբյուներից քամանչայի պատկեր է պահպանվել նաև Մոկսում գտնված 16-րդ դարի Ավետարանում, որտեղ քամանչան ներկայացված է որպես անսամբլային նվագարան՝ դափի և զուռնայի հետ։ Արտաքին տեսքով այն շատ նման է դվինյան գտածոյին. կարճ ոտք, ուղիղ աղեղ և նվագելիս՝ բարձրացրած դաստակ։ Նմանատիպ աղեղի պատկեր է պահպանված նաև պոետ, նկարիչ Նաղաշ Հովնաթանի մոտ։
Հայաստանում կանայք ևս նվագել են քամանչա։ Այդ մասին է վկայում Հայաստանի ազգային պատկերասրահում պահպանվող 19-րդ դարի անհայտ նկարչի կտավը։ Պատկերված է ազնվական միջավայրում քամանչա նվագող վեհաշուք երիտասարդ մի կին։
Պարսկական քամանչան
Պարսկական քամանչան համարվում է այսօր տարբեր ժողովուրդների մոտ տարածված բոլոր տարբերակների նախատիպը։ Պարսկական քամանչայի արտաքին տեսքի և կառուցվածքի հստակ նկարագիրը հանդիպում է արդեն 15-րդ դարի ձեռագրերում։ Իսկ առավել վաղ հիշատակությունները վերաբերում են 13-րդ դարին։ Կոթը ուղիղ է, իսկ դեկան՝ օձի կամ ձկան բարակ կաշվից կամ էլ՝ ցլի միզապարկից։ Աղեղը պատրաստվում է ձիու պոչի մազերից։ Դասական քամանչան ունի երեք լար՝ կվարտային լարվածքով։ Հանդիպում է նաև երկու կամ չորս լարանի քամանչա՝ այլ լարվածքով։ Կոթի վրա լադեր չկան։ Պարսկական քամանչան նվագում են՝ նվագարանի ոտքը ծնկին հենած, սակայն որոշ երաժիշտներ նախընտրում են նվագել առանց ոտքի, գործիքի իրանը բռնելով ծնկներով։
Սայաթ-Նովայի ավանդը աշուղական արվեստում
Հայ աշուղական արվեստի գագաթը աշուղ Սայաթ-Նովան է, որը հնուց ավանդված ավանդույթները զարգացրեց՝ դնելով մի նոր բարձունքի վրա։ Ըստ տաղաչափական առանձնահատկությունների՝ Սայաթ-Նովայի խաղերի մեջ հանդիպում են աշուղական բազմապիսի ու բարդ չափերով հորինված գործեր՝ թեջնիսներ կամ բառախաղեր, ղազալիներ կամ գազելներ, բեյթ ու դուբեյթներ, բայաթիներ, այբբենականեր, ուչլամաներ կամ երիցս կրկնություններ, որոնք ցույց են տալիս, որ նա աշուղական արվեստի գերազանց գիտակ է եղել։ Խաղերից շատերի մեղեդիները, ցավոք, այսօր մոռացված են և առմիշտ կորած։ Սայաթ-Նովան հայ և վրաց աշուղական բանաստեղծության մեջ մեծ հեղաշրջում է կատարել մասնավորապես լեզվի առումով. ըստ էության՝ նրանով է սկսվում մայրենի լեզվով խաղը հայ և վրաց իրականության մեջ։ Սայաթ-Նովան նաև առաջինն է, որ հորինել ու երգել է վրացական խաղեր՝ օգտագործելով պարսկական բանաստեղծության ձևերը. այս նորարարության համար հրավիրվել է պալատ և կարգվել Կախեթի վրաց թագավոր Հերակլ II-ի սազանդար։ Շուրջ տասը տարի բանաստեղծը շփվել է պալատական միջավայրի հետ՝ հաճախակի Թիֆլիսից անցնելով Թելավ։ Նա երգել ուրախացրել է մարդկանց, փառաբանել արդարությունն ու ազնվությունը, դատապարտել կեղծիքն ու քծնանքը, ստորությունն ու նենգությունը, հասարակական ու բարոյական արատները՝ մշտապես բարձր պահելով իր արժանապատվությունը։ Սայաթ-Նովայի կյանքը խաղաղ չի անցել. դավեր են նյութել նրա դեմ, հեռացնել տվել պալատից։ Սայաթ-Նովան կոչումով աշուղ է, իր խաղերում ստանձնել է հնազանդ սիրահարի դերը և հանուն նվիրական ու անապակ սիրո պատրաստ է տանել ամեն զրկանք։ Իր ճոխ երգացանկում Սայաթ-Նովան չէր կարող չանդրադառնալ իր սիրելի նվագարանին՝ քամանչային, որը եղել է իր կյանքի և ստեղծագործության անբաժան ուղեկիցը։ Եվ ինչպես որ իր բազում երգերով նա գովերգում էր սիրեցյալին, սիրո զգացմունքը, այնպես էլ երգով նա իր զգացմունքների արտահայտիչը դարձած քամանչայի գեղեցիկ, պատկերավոր ու արտահայտիչ գովքն է հյուսել։ «Քամանչա» երգում նա այս նվագարանը համարում է արվեստի խորհրդանիշ։ Սա ոչ միայն քամանչայի գովքն է, այլև մարդ-արվեստ փոխհարաբերության գեղագիտական իմաստավորումը։ Հենց առաջին տողից ելնելով՝ «Ամեն սազի մեջըն գոված դուն թամամ տասն իս, քամանչա», որոշ սայաթնովագետներ գտնում են, որ պետք է հասկանալ այնպես, որ քամանչան բոլոր նվագարաններից  տասնապատիկ լավն է։ Բացի այն գովերգելուց, նկարագրում է նրա բոլոր մասերն ու ասում, որ արժեր դրանք սարքել ոսկուց, արծաթից, փղոսկրից և թանկարժեք քարերից։ Նաև գեղեցիկ կերպով նկարագրվում է նրա նվագի թողած ազդեցությունը մարդու վրա. «Շատ տխուր սիրտ կու խնդացնիս, կու կըտրիս հիվընդի դողն»։ Սայաթ-Նովան նաև վկայում է, որ ինքն էլ նվագելիս վեհանում է, բարձրանում աշխարհից ու մարդկային թուլություններից վեր մի այլ մակարդակի, մանավանդ երբ լսում է, թե ինչպես են ունկնդիրները նվագողի գովքն անում։
Պատկերասրահ
Կատեգորիա:Լարային երաժշտական գործիքներ Կատեգորիա:Աղեղնավոր երաժշտական գործիքներ
(2559) Սվաբոդա
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,788836 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,3627 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,2149 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1701,11 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,211626 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 8,88° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1981 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Անտոնին Մրկոսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Եղևնին (մուլտֆիլմ)
Եղևնի (Ель), 1984 թվականին նկարահանված մուլտֆիլմ։ Ռեժիսոր Անատոլի Սոլինը նկարահանել է այն «Էկրան» ստեղծագործական միությունում, ըստ Հանս Քրիստիան Անդերսենի համանուն հեքիաթի։
Սյուժե
Երբ գալիս է ձմեռը, անտառում սկսում են կտրել մատղաշ եղևնիներ։ «Ո՞րր են նրանք գնում», հարցնում է եղևնին։ Ճնճղուկները պատասխանում են, որ իրենք եղել են քաղաքում, նայել են պատուհաններից ներս և տեսել են, որ եղևնիներին դնում են սենյակում և զարդարում փայլփլուն խաղալիքներով և մոմերով։ Սուրբ Ծնունդից առաջ եղևնին կտրում են։ Նա ուշքի է գալիս «Այս գիշեր եղևնին կփայլի» խոսքերից։ Եղևնուն զարդարում են, պայծառ տոն է կազմակերպվում երաժշտությամբ և պարերով։ Բայց հաջորդ օրը եղևնին տանում են տանիք և թողնում մթության մեջ, միայն մկներն են խոսում նրա հետ։ Իսկ ամռանը այն դուրս են հանում և գցում փայտերի մոտ։ Եղևնին հիշում է իր թարմ պատանեկությունը, ուրախ տոնը, փոքրիկ մկնիկներին։ «Պետք էր առաջ ուրախանալ, երբ դեռ կար ժամանակ», մտածում է խեղճ ծառը։
Հեղինակներ
Հեղինակները ներկայացված են ըստ մուլտֆիլմի լուսագրերի։
Վերաթողարկում
Մուլտֆիլմը DVD ձևաչափով թողարկվել է «Անդերսենի կախարդական հայելին» մուլտֆիլմի ժողովածուում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:«Էկրան» ստեղծագործական միության մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Հանս Քրիստիան Անդերսենի ստեղծագործությունների էկրանավորումներ
Ալփ-Արսլան
Մուհամեդ Ալփ-Արսլան իբն Դաուդ, սելջուկյան սուլթան 1063 թվականից։
Կենսագրություն
1064 թվականին ներխուժեց Հայաստան, ավերեց հյուսիսային և կենտրոնական գավառները, պաշարեց Անին։ Քաղաքը հերոսաբար դիմադրեց, բայց երբ բյուզանդական կայազորը լքեց պաշտպանությունը, Ալփ-Արսլան գրավեց ու ավերեց քաղաքը, իսկ բնակչության մեծ մասին ոչնչացրեց կամ գերեվարեց։
1071 թվականին Մանազկերտի մոտ հաղթեց բյուզանդական զորքերին և գերեց Ռոմանոս 4-րդ կայսրին։ Նվաճեց Փոքր Ասիայի բյուգանդական հողերը։ Քաջ զորավար էր, բայց բիրտ ու անուս, նրա պետության փաստացի կառավարողը վեզիր Նիզամ ալ-Մուլքն էր։ Ալփ-Արսլանը սպանվեց Բուխարիա արշավելիս։
Կատեգորիա:Սպանվածներ Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն Կատեգորիա:Թյուրք կառավարիչներ
Մատո Լովրակ
Կենսագրություն
Մատո Լովրակը ծնվել է 1899 թվականի մարտի 8-ին Վելիկի Դրջևացում (Խորվաթիա)։ Ավարտել է Զագրեբի մանկավարժական ինստիտուտը։ Մոտ 35 տարի դասավանդել է Խորվաթիայի հյուսիսարևմտյան գյուղերում և քաղաքներում։ Զարմանալի չէ, որ Լովրակի գրքերի գլխավոր հերոսները երեխաներն ու երիտասարդությունն է։
Խորվաթ գրողը ռեալիստական պատմությունների, երիտասարդության և երեխաների համար վեպերի և պատմվածքների հեղինակ է։ Նրա առավել հայտնի ստեղծագործություններն են «Գնացքը ձյան մեջ» և «Ջոկատը գետնի և ամպերի տակ»։ Գրողի գրքերը լի են երեխաների նկտամամբ սիրով։
Ստեղծագործություն
Լովրակի ստեղծագործությունը մեծ ազդեցություն է գործել խորվաթական մանկական գրականության զարգացմանը։
Հեղինակի գրքերը թարգմանվել են ռուսերենով, գերմաներենով, հունգարերենով, լեհերենով, էսպերանտոով, չեխերենով և սլովակերենով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորվաթ գրողներ Կատեգորիա:Խորվաթ մանկագիրներ Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմվածքագիրներ
Աշխարհագրական անվանումների փոփոխությունը Թուրքիայում
Աշխարհագրական անվանումների փոփոխությունը Թուրքիայում տեղի է ունեցել պարբերաբար 1913 թվականից մինչև այժմ Թուրքական կառավարության կողմից։ Թուրքացման քաղաքականության արդյունքում հազարավոր անվանումները Թուրքիայի Հանրապետությունում կամ Օսմանյան կայսրությունում կորցրել են իրենց տարածված կամ պատմական տարբերակները՝ տեղի զիջելով թուրքերեն անվանումներին։ Կառավարությունը պնդում է, որ այսպիսի անվանումները օտար են և պառակտում են թուրքական միասնությունը։ Հիմնականում փոխվել են հայերեն, հունարեն, լազերեն, վրացերեն, բուլղարերեն, քրդերեն, ասորերեն և արաբերեն ծագմամբ անվանումները։
Եվրոպական միությանը միանալու Թուրքիայի ջանքերը նվազեցրել են այս փոփոխությունների քանակը։ Որոշ դեպքերում օրենսդրությունը վերականգնել է գյուղերի նախկին անվանումը (հիմնականում քրդաբնակ գյուղերում)։ Նախկինում փոխված տեղանունները հաճախ կրել են տեղական բարբառների կամ լեզուների ազդեցությունը։
Քաղաքականությունը սկսվել է Օսմանյան կայսրության վերջին տարիներին և շարունակվել է Թուրքիայի Հանրապետությունում։ Քեմալական կառավարության ներքո ստեղծվել են հատուկ կառավարական հանձնաժողովներ՝ անվանումների փոփոխության համար։ Մոտավորապես 28,000 տեղագրական անվանումներ փոխվել են, որը ներառում է՝ 12,211՝ գյուղ և քաղաք, 4,000՝ լեռ, գետ և այլ տեղագրական անվանում։ Փոփոխությունների մեծ մասը կատարվել է արևելյան մարզերում, որտեղ ազգային փոքրամասնությունները բնակչության մեծամասնություն են կազմում։ Քաղաքականությունը երբեմն ներառում էր օտար անվան օգտագործման արգելում, երբ այդ անվանումը համարվում էր պառակտիչ և անհամապատասխան։
Օսմանյան կայսրություն
Միություն և առաջադիմություն կուսակցությունը 1913 թվականին պետական հեղաշրջման արդյունքում եկավ իշխանության ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի թեժ պահին և Օսմանյան կայսրության վերջին տարիներին, երբ ընթանում էր ոչ մուսուլման հույների, հայերի և ասորիների էթնիկ զտում, Էնվեր փաշան 1916 թվականի հոկտեմբերի 6-ին հրաման (ferman) արձակեց, հայտարարելով   ՝ "Որոշվել է, որ վիլայեթները, գավառները, քաղաքները, գյուղերը, լեռները և գետերը, որոնք ունեն ոչ մուսուլման ազգերի լեզուներով ծագում, ինչպես օրինակ՝ հայերը, հույները կամ բուլղարացիները, կանվանափոխվեն թուրքերեն անվամբ։ Որպիսի օգտվենք այս հարմար պահից, այս նպատակը պետք է իրականացնենք ժամանակին։ Թուրքիայի Հանրապետության պետական արխիվների գլխավոր վարչություն, İstanbul Vilayet Mektupçuluğu, no. 000955, 23 Kânunuevvel 1331 (հոկտեմբերի 6, 1916) Էնվեր փաշայի հրամանագիր"
Էնվեր փաշան չփոխեց մուսուլման փոքրամասնություններին (օրինակ՝ արաբներ և քրդեր) պատկանող աշխարհագրական անվանումները՝ որպես խալիֆայություն օսմանյան կառավարության օրենքի պատճառով ։ Այս հրամանագրին աջակցել են բազմաթիվ թուրք մտավորականներ։ Նրանցից մեկն էր Հուսեյն Ավնի Ալփարսլանը (1877–1921)՝ թուրք զինվորական և թուրքական մշակույթի, թուրքերենի մասին գրքերի հեղինակ, ով ոգեշնչված Էնվեր փաշայի ջանքերից՝ իր ''Trabzon İli Lâz mı? Türk mü?'' գրքում (Տրապիզոնը թուրքական է թե՞ լազական) գրում է ՝ "Եթե մենք ուզում ենք մեր երկրի տերը լինել, որեմն մենք պետք է նույնիսկ ամենափոքր գյուղի անվանումը փոխենք թուրքերեն և չթողնենք դրա հայերեն, հունարեն, արաբերեն տարբերակները։ Միայն այս ճանապարհով մենք կարող ենք մեր երկիրը իր գույներով ներկել։"
Հայտնի չէ, թե որոշման արդյունքում քանի աշխարհագրական անվանում է փոխվել։ Սրա հետևում կանգնած ամբողջական նպատակը ձախողվեց՝ Օսմանյան կառավարության կործանման և եվրոպական ու օսմանյան դատարանների առջև՝ ազգային փոքրամասնությունների տեղահանությունն ու ցեղասպանությունը կազմակերպած դրա ղեկավար գործիչների դատավարության պատճառով ։
Թուրքիայի Հանրապետությունում մշակութային ռեպրեսիաները համեմատաբար նվազել են, սակայն ոչ թյուրքական ծագմամբ անվանուները պաշտոնապես փոխվեն են ։
Թուրքիայի Հանրապետություն
Թուրքական ազգայանականությունն ու աշխարհականությունը Թուրքիայի Հանրապետության վեց հիմնարար սկզբունքներից են ։ Հանրապետության առաջին տասնամյակների առաջնորդ Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքը ձգտում էր Օսմանյան կայսրության մնացորձնրից ստեղծել ազգային երկիր (Ulus)։ Հանրապետության առաջին երեք տասնամյակներում աշխարհագրական անվանումների թուրքացումը կրել է պարբերական բնույթ    ։ Պատմական շրջաններին, ինչպես օրինակ՝ Հայաստան, Քուրդիստան կամ Լեզիստան (Ռիզե նահանգի պաշտոնական անվանումը մինչև 1921 թվականը), հղում ունեցող ներմուծված քարտեզներն արգելվել են (օրինակ՝ Լայպցիգում հրատարակված Der Grosse Weltatlas քարտեզը) ։
Լրագրող և գրող Այշե Հուրը նշել է, որ Աթաթուրքի մահից հետո և Թուրքիայի Հանրապետության ժողովրդավարական շրջանում՝ 1940-1950-ականներում, «Տգեղ, նվաստացուցիչ և վիրավորական անվանումները ենթարկվել են փոփոխության՝ նույնիսկ թուրքականները։ Կարմիր (kizil), զանգ (çan), եկեղեցի (kilise) նշանակությամբ բաղադրիչներով բոլոր գյուղերի անվանումները փոխվել են։ «Անջատողական գաղափարների» վերջը տալու համար արաբական, պարսկական, հայկական, քրդական, վրացական, թաթարական, չերքեզական և լազական գյուղերի անվանումները նույնպես փոխվել են» ։
Անվանափոխման համար հատուկ հանձնաժողովը (Ad Degistirme Ihtisas Komisyonu) ստեղծվել է ներքին գործերի նախարարության վերահսկողության ներքո։ Այն պաշտոնական անվանումների փոփոխության համար համախմբել է պրոֆեսորների, լեզվաբանների, քաղաքական գործիչների, գեներալների և ակադեմիկոսների ։ Նախագիծը հաջողվեց. մոտավորապես 28,000 տեղագրական անվանումներ անվանափոխվեցին, ներառյալ 12,211 գյուղ և քաղաք, 4,000 լեռ, գետ և այլ տեղագրական անվանումներ  ։ Ցուցանիշը ներառում է նաև փողոցների, հուշարձանների, թաղամասերի և այլ անվանումներ ։ 1927 թվականի դրությամբ թուրքական ծագում չունեցող Ստամբուլի բոլոր փողոցների և հրապարակների անվանումները փոխվել են ։ Արշավը շարունակվեց մինչև 1978 թվական և վերասկսվեց 1981-1983 թվականներին՝ 1980 թվականի ռազմական հեղաշրջումից հետո ։ Քուրդ ապստամբների և թուրքական կառավարության լարվածության ընթացքում աշխարհագրական անվանումների փոփոխությունը 1980-ականներին կենտրոնացած էր քրդական գյուղերի, քաղաքների, գետերի և այլ աշխարհագրական անվանումների վրա  ։ Քաղաքականության արդյունքում ոչ թուրքական ծագում ունեցող աշխարհագրական կամ տեղագրական անվանում չմնաց ։ Որոշ նոր անվանումներ նման են նախկինին, բայց ստացել են թուրքերեն լրացուցիչ իմաստ։
Ներկա վիճակ
Չնայած նրան, որ աշխարհագրական անվանումները Թուրքիայում փոխվել են, նրանց բնագիր տարբերակները շարունակում են օգտագործվել տեղական բարբառներում ։ Երբեմն թուրք քաղաքական գործիչներն իրենց ելույթների ժամանակ օգտագործում են քաղաքների նաև բնագիր անվանումները։ 2009 թվականին, Գուրոյմակում հավաքված ժողովրդին դիմելիս, նախագահ Աբդուլա Գյուլը օգտագործեց նախկին Նորշեն անվանումը ։ Նույն թվականին վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը, իր ընտանիքի ծագման մասին խոսելիս, Գունեյսուի փոխարեն օգտագործեց հունական Պոտամյա անվանումը ։
Թուրքիան երկրի փոքրամասնության բողոքներին պատասխանելու և Եվրոպական միությանը միանալու համար սկսել է վերականգնել քրդական գյուղերի նախկին անվանումնեը ։ 2012 թվականի սեպտեմբերին գյուղերի (հիմնականում քրդական) անվանումները իրենց նախկին տարբերակին փոխելու մասին օրինագիծ է ներկայացվել ։ Ըստ օրինագծի՝ Թունջելին պետք է անվանափոխվի Դերսիմ, Գուրոյմակը՝ Նորշեն, Այդինլարը՝ Թիլո ։
Համեմատական վերլուծություն
Աշխարհագրական անվանումների փոփոխությունների մեծ մասը տեղի է ունեցել երկրի արևելյան նահանգներում և Սև ծովի արևելյան ափին, որտեղ հիմնականում ապրում են ազգային փոքրամասնությունները։ Ստուգաբան Սևան Նիշանյանն իր անկախ հետազոտություններում հաշվել է, որ աշխարհագրական անվանումերի փոփոխության արդյունքում փոխվել է՝ 4200 հունական, 4000 քրդական, 3600 հայկական, 760 արաբական, 400 ասորական, 300 վրացական, 200 լեզական և 50 այլ անվանում  ։ Անվանափոխման համար հատուկ հանձնաժողովի (թուրք.՝ Ad Degistirme Ihtisas Komisyonu) պաշտոնական վիճակագրությամբ ընդհանուր առմամբ անվանաբոխվել է 12211 աշխարհագրական անվանում  ։
Ասորերեն
Ասորերեն աշխարհագրական անվանումների փոփոխությունների մեծ մասը տեղի է ունեցել Թուրքիայի հարավ-արևելքում՝ Սիրիայի սահմանի մոտ՝ Թուր Աբդին շրջանում։ Թուր Աբդինը լեռնոտ շրջան է, որն իր մեջ է ներառում Շըրնաքի նահանգն ու Մարդինի նահանգի արևելյան կեսը՝ Տիգրիս գետի արևմուտքում՝ Սիրիայի սահմանին։ «Թուր Աբդին» անվանումը ծագում է ասորերենից և նշանակում է «ծառաների (Աստծո) լեռ»։ Թուր Աբդինը ասորական ուղղափառ եկեղեցու համար եղել է վանական և մշակութային կենտրոն։ Թուր Աբդինի ասորիներն  իրենց անվանում են «Սուրոյե» և «Սուրյոյե», ավանդաբար խոսում են արևելյան արամերենի Տուրոյո բառբարով ։
Ասորիների ցեղասպանությունից հետ տեղի ասորիները կամ տեղահանվեցին, կամ կոտորվեցին։ Ներկա դրությամբ շրջանում ապրում են 5, 000 ասորի ։
Ըստ Նիշանյանի Թուրքիայում անվանափոխվել է 400 ասորերեն աշխարհագրական անվանում ։
Հայերեն
Ըստ Սևան Նիշանյանի 3, 600 հայերեն աշխարհագրական անվանում փոխվել է ։
Հունարեն
Հունարեն անվանումների մեծ մասը ծագել են Բյուզանդական կայսրության և Տրապիզոնի կայսրության ժամանակաշրջանում։
Օսմանյան կայսրության հիմնադրումից հետո շատ փոխված թուրքերեն անվանումներ շարունակում էին հիշեցնել իրենց հունական ծագումը։ Օրինակ՝ ներկայիս «İzmir» անվանումը առաջացել է նախկին հունարեն Σμύρνη «Սմիրնա» անվանումից՝ «εις Σμύρνην» արտահայտության առաջին երկու վանկերի միջոցով, որը հունարենից թարգմանաբար նշանակում է «դեպի Սմիրնա»։ Այսպես կարելի է ստուգաբանել նաև թուրքական այն քաղաքների անվանումները, որոնք հունական ծագում ունեն. օրինակ՝ Իզնիկ, Իստամբուլ, նույնիսկ հունական Կոս կղզին, որը թուրքերենում կոչվում է «İstanköy» :
Ըստ Նիշանյանի 4,200 հունարեն աշխարհագրական անվանում փոխվել է, որն էթինկ փոքրամասնությունների մեջ ամենամեծն է ։
Քրդերեն
Քրդերեն աշխարհագրական անվանումները Օսմանյան կայսրությունում ասատ էին՝ քրդերի իսլամական կրոնական կողմնորոշման պատճառով։ Հանրապետության շրջանում և հատկապես Դեսիմի ջարդերից հետո, Քուրդիստան և քրդեր բառերը արգելվեցին։ Թուրքական կառավարությունը քողարկել է երկրում քուրդ բնակչության վիճակագրությունը՝ ներկայացնելով նրանց որպես լեռնային թուրքեր ։ 1980 թվականից օգտագործվել է արևելյան թուրք եզրը ։
Ըստ Նիշանյանի՝ փոխվել է 4,000 քրդերեն աշխարհագրական անվանում, որը նաև ներառում է զազայերեն անվանումների փոփոխությունը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թուրքիայի մշակույթ Կատեգորիա:Թուրքիայի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Թուրքիայի հասարակություն Կատեգորիա:Մարդու իրավունքները Թուրքիայում Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության քաղաքականություն Կատեգորիա:Տեղանունների փոփոխությունը Թուրքիայում
Մարկ Արյան
Անրի Մարկարյան, Մարկ Արյան (նոյեմբերի 14, 1926, Վալանս, Ֆրանսիա - նոյեմբերի 30, 1985, Օհայն, Բելգիա), հայազգի ֆրանսիացի և բելգիացի երգիչ, կոմպոզիտոր և բանաստեղծ։ Համերգներով հանդես է եկել նաև Հայաստանում։
Կենսագրություն
Մարկ Արյանը (անունը ծնվելիս՝ Անրի Մարկարյան, կամ Հարություն Կեւորկի Մարկարյան) ծնվել է 1926 թվականի նոյեմբերի 14-ին Ֆրանսիայի Վալանս քաղաքում հայերի ընտանիքում, ովքեր գաղթել էին Լիբանան Մալաթիայից, Թուրքիա, փրկվելով 1915 թ. ցեղասպանությունից, եւ այնուհետ 1923թ. գաղթել Ֆրանսիա։ Յոթ զավակներից երրորդն էր։ Ուներ հակումուներ դեպի լեզուները և խոսում էր 9 լեզվով։ Նրա սերը դեպի երաժշտությունը երևան եկավ վաղ հասակից։ Սկզբնական շրջանում օգնում էր հոր բիզնեսին՝ վաճառելով միջինարևելյան հրուշակեղեն։ 18 տարեկանում նա լուրջ հիվանդացավ, տարավ օպերացիա և հազիվ փրկվեց մահից, և դրանից հետո նա թողեց հոր բիզնեսը, իսկ ավելի ուշ որոշեց կենտրոնանալ երաժշտության վրա։ Վալանսում հաճախում է երաժշտական և դաշնամուրի դասընթացների և սկսում է երգեր գրել։ 1957 թվականին Վալանսից տեղափոխվում է Փարիզ՝ ավելի լավ երաժշտական հնարավորություններ գտնելու համար։ 1963 թվականին մեկնում է Բելգիա, որտեղ քույրերից մեկը Knokke-le-Zoute ափին գիշերային ակումբ ուներ։ Նրա երգերը մեծ հաջողություն են ունենում ակումբի պարային ծրագրում, և Մարկը որոշում է մշտական բնակություն հաստատել Բելգիայում՝ սկզբում Վաթեռլոոյում, այնուհետև՝ Օհայնում։
Կարիերա
Անրի Մարկարյանը սկզբնական շրջանում իր երգերը թողարկում էր սեփական՝ Մարկալ լեյբլով։ Հետո փոխում է լեյբլի անունը Մալաթիա, որտեղից որ սերում էին ծնողները։ Մի քանի երգեր է ձայնագրում ալբոմի համար, որը թողարկվում է Բրյուսելում։ Հաջողության սկզբում որոշում է որպես բեմական անուն ընտրել Մարկ Արյանը (իր ազգանունի հայերեն արտասանությունը)։
Նրա սինգլները հայտնի դարձան Բելգիայի ֆրանսախոս շուկայում և Ֆրանսիայում։ 1964-1965 թվականներին թողարկված «Katy» սինգլը գլխավորում էր Wallonia և Flanders Singles չարթերը՝ դառնալով 1965 թվականի ամենաշատ վաճառված սինգլներից մեկը։ Ամբողջ Բելգիայում հանդես էր գալիս համերգներով, որոնց տոմսերը սպառվում էին ժամանակից շուտ։ Նրա այլ հայտնի սինգլներից են՝ «Volage Volage» (20 շաբաթ գլխավորում էր Բելգիայի թոփ 10-ը), «Un Petit Slow» (կրկին #1 հիթ), «Angelina», «Giorgina», «Parce que je t'aime», «Si j'etais sur․․», «Quand je te prends dans mes bras», «Qu'un peu d'amour», «Mon petit navire», «La chanson du viel aveugle» and «Tu es numéro 1 au hit-parade de mon cœur»։
Միջազգային հաջողություններ
1968 թվականին այցելեց նաև Խորհրդային Միություն, որտեղ համերգներ տվեց Մոսկվայի տասնյակ հազարավոր երկրպագուների համար, ինչպես նաև այլ քաղաքներում՝ լի մարզադաշտերով։ Մարկ Արյանը այցելեց նաև հայրենիք՝ Հայաստան՝ հաջող համերգային շրջագայությամբ, որտեղ կատարեց հայերեն երգեր՝ ներառյալ հայտնի «Երևան»-ը՝ նվիրված Հայաստանի մայրաքաղաքին։
Katy ստուդիա և պրոդյուսերական գործունեություն
1969 թվականին վերադառնալով ստեղծեց երաժշտական ստուդիա՝ անվանելով իր հայտնի սինգլի «Katy»-ի անունով։ Շատ հանրահայտ երգիչներ իրենց ալբոմները ձայնագրում էին Մարկ Արյանի ստուդիայում՝ ներառյալ Խուլիո Իգլեսիասը, Սալվատորե Ադամոն, Միշել Ֆյուգենը, Ֆրեդերիկ Ֆրանսուան, Ուիլ Թարան, Դանիել Ժերարդը, Պատրիկ Էռնանդեսը և Թութս Թիլեմանսը։
Արյանի լավագույն երգերը թողարկվեցին 1974 թվականին կրկնակի CD հավաքածուով և կրկին գլխավորեցին վաճառքի թոփ 10-ը։ Նա գրել է ավելի քան 200 երգ։
Մահ
Մարկ Արյանը մահացել է 1985 թվականին Բելգիայում սրտի կանգից՝ 59 տարեկան հասակում։
1997 թվականին Բելգիայի Սխարբեկ կոմունայում նրա պատվին համերգ կազմակերպվեց՝ «Hommage à Marc Aryan» խորագրով, որտեղ ժամանակակից երգիչները՝ ներառյալ Մարկան, Փերի Ռոուզը, Դոմինիկ Ա-ն, Ժան Լյուկ Ստելյան, Զոփ Հոփհոփը և դերասան Բենուա Պուլվորդը կատարեցին նրա հայտնի երգերը ։
Սկավառակագրություն
(ֆրանսերեն բնօրինակ անվանումները՝ փակագծերում)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսահայ երգիչներ Կատեգորիա:Ֆրանսահայ կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Ֆրանսահայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ստեղծագործական կեղծանուններ Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ֆրանսահայ գործարարներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Բադալուկո
Բադալուկո (Badalucco), կոմունա Իտալիայի Լիգուրիա մարզի Իմպերիա գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 1253 մարդ (2008)։ Բնակչության խտությունը՝ 79 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 16 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 18010։ Հեռախոսային կոդ՝ 0184։
Քաղաքի հովանավորն է հանդիսանում սուրբ San Giorgio։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Շավիրան
Շավիրան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Սղերդի գավառում ։ Գտնվում էր Արևելյան Տիգրիսի ձախ վտակներից մեկին վերին հոսանքի մոտ, Սղերդ քաղաքից 35 կմ հարավ-արևելք ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Նովոզոլոտովսկայա (Սեմիկարակորսկի շրջան)
Նովոզոլոտովսկայա (Новозолотовская), ավան Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Սեմիկարակորսկի շրջանում։ Նովոզոլոտովսկի գյուղական համայնքի վարչական կենտրոնն է։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Սեմիկարակորսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի ավաններ
21-րդ դար
21-րդ դար (քսանմեկերորդ դար) 2001 թվականի հունվարի 1-ից մինչև 2100 թվականի դեկտեմբերի 31-ը ընդգրկող ժամանակաշրջան՝ ըստ Գրիգորյան օրացույցի։ Երրորդ հազարամյակի առաջին դարը։
Համաշխարհային օդերևութաբանական կազմակերպության տվյալներով՝ 2014 թվականին օդերևութաբանական դիտարկումների պատմության մեջ եղած 14 ամենաթեժ տարիներից 13-ը եղել են 21-րդ դարում ։
Ուիլյամ Մեյքփիս Թեքերեյ
Ուիլյամ Մեյքփիս Թեքերեյ (William Makepeace Thackeray, ), անգլիացի գրող։
Հեղինակել է երգիծական, կենցաղային ու պատմական վեպեր, բանաստեղծություններ, երգիծական և գրական-քննադատական էսսեներ։ Առավել հայտնի է իր «Ունայնության տոնավաճառ» (Vanity Fair, 1848), «Սնոբների գիրքը» վեպերով։
Իր գրքերի մեծ մասը ինքն է նկարազարդել. մոտ 2000 նկար է ամփոփված «Թեքերեյանա» (1875) գրքում ։
Կենսագրություն
Թեքերեյը ծնվել է 1811թ. Հնդկաստանում՝ Կալկաթայում, որտեղ նրա հայրը գաղութային կառավարության մեջ դատավոր էր և գլխավոր հարկահավաք։ Հոր մահից հետո վեց տարեկանում նրան ուղարկում են Անգլիա, որտեղ նա սովորում է Չարտեր-Հաուս դպրոցում, ապա ընդունվում է Քեմբրիջի համալսարանը, որը սակայն չի ավարտում։ Հորից ստացած ժառանգությունը նրան հնարավորություն է տալիս ապրել ավելի ազատ կյանքով, և նա որոշ ժամանակ ապրում է Գերմանիայում՝ Վեյմարում, ծանոթանում է Գյոթեի հետ, լինում է Իտալիայում, Ֆրանսիայում։ Նա Փարիզից հոդվածներ էր ուղարկում անգլիական թերթերին փարիզյան նկարիչների, ֆրանսիական գեղանկարչության, աղմուկ հանած դատական գործերի մասին և այլն։ Ինքն էլ օժտված անձնավորություն էր. նկարում էր։ Իր ստեղծագործական կյանքը Թեքերեյն սկսել է որպես լրագրող և հանդես է եկել ժամանակի հայտնի ամսագրերում։ Նա քննադատում էր Անգլիայի ներքին և արտաքին քաղաքականությունը, անգլիական իմպերիալիզմը, գաղութարարությունը, պառլամենտական երկու կուսակցությունների՝ թորիների և վիգերի պայքարը, որը ոչ մի կերպ չէր հանգեցնում անգլիական կյանքի բարելավմանը, քննադատում էր նաև Լուի Ֆիլիպի քաղաքականությունը և հանդես էր գալիս ճնշվող իռլանդական ժողովրդի պաշտպանությամբ։
Ստեղծագործություններ
Իր ստեղծագործության առաջին շրջանում Թեքերեյը գրում է «Կետրին» վեպը, որի մեջ նա ներկայացնում է մի հանցագործ կնոջ, որն օգնում է սիրեկանին սպանելու իր ամուսնուն, ավելի շահավետ ամուսնության հույսով։ Թեքերեյը չի պճնում իրականությունը, այլ պատկերում է ավանտյուրիստ, արկածախնդիր կնոջը, որը սպանում է ամուսնուն։ Ժամանակի գրաքննադատությունը տհաճությամբ էր ընդունում այն ստեղծագործությունները, որոնց մեջ իրականությունը ներկայացված էր մերկ ձևով։ Եվ անպայման ցանկանում էին, որ ստեղծագործությունն ավարտվի երջանիկ վախճանով։ Բայց ինչպես հետո Թոմաս Հարդին պիտի գրի, Թեքերեյը ևս գտնում էր՝ «թող վերջապես լինի ճշմարտությունը»։ Նա գրում է նաև «Բարրի Լինդոնի կարիերան» վեպը։ Գրված է Բարրի անունից՝ հեղինակի մեկնաբանություններով։ Բարրին աղքատացած այն ազնվականներից էր, որոնք փորձում էին պահպանել իրենց տոհմական ամբարտավանույթունը՝ առուծախի առարկա դարձնելով իրենց անունը, զենքը, հայրենիքը։ Մեծացել էր Իռլանդիայում, ծառայում էր մե՛կ անգլիական բանակում, մե՛կ պրուսական, սպանում էր, կողոպտում, և՛ յուրայիններին, և՛ օտարներին։ Նույնքան նողկալի է նաև նրա մասնավոր կյանքը։ Իր մեկնաբանություններում Թեքերեյը գրում է, որ Բարրի պատմությունը տիպիկ է և խրատական։
Տեկլովկա (գյուղ, Օվրուչի շրջան)
Տեկլովկա (Теклівка), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Օվրուչի շրջանում։
Ուիլյամ Մեյքփիս Թեքերեյ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անգլիացի արձակագիրներ Կատեգորիա:Վիկտորյական դարաշրջան Կատեգորիա:Անգլիացի գրողներ Կատեգորիա:19-րդ դարի անգլիացի վիպասաններ Կատեգորիա:Քեմբրիջի համալսարանի շրջանավարտներ
Տեկլովկա (գյուղ, Օվրուչի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Օվրուչի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Սան Մարտին դե Վալվենի
Սան Մարտին դե Վալվենի (իսպ.՝ San Martín de Valvení), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Վալիադոլիդ պրովինցիայում (Կաստիլիա և Լեոն ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Կամպանիայա դել Պիսուերգա շրջանում։ Տարածքը կազմում է 58,66 կմ2։ Բնակչությունը՝ 106 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 20 կմ հեռավորության վրա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վալյադոլիդ պրովինցիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Կաստիլիա և Լեոնի բնակավայրեր
Նինա Հաչիգյան
Նինա Լուսինե Հաչիգյան, ամերիկացի քաղաքական գործիչ և դիվանագետ, ով Լոս Անջելեսի միջազգային փոխքաղաքապետի առաջին տեղակալն է՝ քաղաքապետ Էրիկ Գարսետիի կողմից նշանակվելուց հետո ։ Նրա գրասենյակը ձգտում է ընդլայնել Լոս Անջելեսի գլոբալ կապերը՝ օգնելու համար քաղաքներ բերել աշխատատեղեր, մշակույթ, այցելուներ և մեծ Օլիմպիական և Պարալիմպիկ խաղեր և կիսել Լ.Ա.-ի արժեքներն ու փորձը։ Սրանից առաջ Հաչիիգյանը ծառայում էր որպես Միացյալ Նահանգների ներկայացուցիչ Հարավարևելյան Ասիայի պետությունների ասոցիացիայում («ASEAN»)՝ արտակարգ և լիազոր դեսպանի կոչմամբ ։
Կենսագրություն
2017 թվականի օգոստոսի 4-ին քաղաքապետ Էրիկ Գարսետին հայտարարել է դեսպան Նինա Հաչիգյանին միջազգային փոխքաղաքապետի պաշտոնում նշանակելու մասին ։
2014-2017 թվականներին դեսպան Հաչիգյանը ծառայել է որպես ԱՄՆ երկրորդ դեսպան Հարավարևելյան Ասիայի պետությունների ասոցիացիայում (ASEAN) : Նրա պաշտոնավարման ընթացքում Միացյալ Նահանգները ռազմավարական գործընկերություն հաստատեցին ASEAN–ի հետ, Միացյալ Նահանգներում անցկացրին Առաջնորդների առաջին գագաթնաժողովը, սկսեցին տնտեսական համագործակցության նախագահական նախաձեռնությունը, ստեղծեցին US-ASEAN կանանց առաջնորդության ակադեմիան և ծրագիրն ունեցավ ավելի քան 100,000 անդամ ։ Նա ծառայության համար արժանացել է Պետդեպարտամենտի Գերագույն Պատվո մրցանակի ։ Նա նաև WASA- ի հիմնադիրն է, որը ներկայիս և նախկին դեսպաններից բաղկացած շուրջ 200 խումբ է ։
Դեսպան Հաչիգյանը ավելի վաղ Ամերիկայի առաջընթացի կենտրոնի ավագ գիտաշխատող և ավագ փոխնախագահ էր, որը կենտրոնացած էր Ասիայի քաղաքականության և ԱՄՆ-Չինաստան հարաբերությունների վրա ։ 2012 թվականին նա Օբամայի նախընտրական քարոզչության ասիական քաղաքականության համանախագահն էր։ Դրանից առաջ դեսպան Հաչիգյանը չորս տարի ղեկավարում էր RAND Ասիական-Խաղաղօվկիանոսյան քաղաքականության կենտրոնը ։ Դեսպան Հաչիգյանը 1998-1999 թվականներին ծառայում էր Քլինթոնի Սպիտակ տանը՝ Ազգային անվտանգության խորհրդի աշխատակազմում ։
Հրապարակած աշխատանքներ
Դեսպան Հաչիգհանը Debating China: The U.S. – China Relationship in Ten Conversations-ի (Oxford University Press, 2014) խմբագիր և The Next American Century: How the U.S. Can Thrive as Other Powers Rise-ի համահեղինակ է (Simon & Schuster, 2008) :
Հաչիգյանը նաև հրատարակել է բազմաթիվ զեկույցներ, գրքերի գլուխներ և հոդվածներ կետերում, այդ թվում՝ Foreign Affairs, The Washington Quarterly, Democracy, and Survival, ինչպես նաև կարծիքներ, որոնք հայտնվել են TIME, The New York Times, Los Angeles Times, և South China Morning Post-ում։ Նա նաև «Տեղեկատվական հեղափոխությունը Ասիայում» (RAND, 2003) համահեղինակն է։ Դեսպան Հաչիգյանը հյուրընկալվել է տարբեր լրատվական ծրագրերի ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Եյլի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Սթենֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի դիվանագետներ
Ընկերական կազմակերպություն
Ընկերական կազմակերպություն (երբեմն կոչվում է փոխադարձ հասարակություն, առատաձեռն հասարակություն, եղբայրություն կազմակերպություն կամ ROSCA), երկկողմանի ընկերակցություն` ապահովագրության, կենսաթոշակների, խնայողության կամ կոոպերատիվ բանկային գործունեության նպատակներով։ Այն փոխադարձ կազմակերպություն կամ նպաստող միավորում է, որը բաղկացած է մի խումբ մարդկանցից, որոնք միանում են ընդհանուր ֆինանսական կամ սոցիալական նպատակի համար։ Ժամանակակից ապահովագրությունից և սոցիալական պետությունից առաջ ընկերական կազմակերպությունները ֆինանսական և սոցիալական ծառայություններ են մատուցում անհատների՝ ըստ նրանց կրոնական, քաղաքական կամ առևտրային պատկանելությունների։ Այս կազմակերպությունները լայն տարածում են գտել աշխարհի զարգացող երկրներում, որտեղ դրանք հիշատակվում են որպես ROSCA-ներ (շրջանառվող խնայողական և վարկային ընկերություններ), ASCA-ներ (կուտակային խնայողական և վարկային ասոցիացիաներ), հուղարկավորուն կազմակերպություն, ֆոնդերի ճյուղեր և այլն։
Բնութագիր
Մինչ կառավարության և գործատուների լայնածավալ բժշկական ապահովագրության և այլ ֆինանսական ծառայությունների զարգացումը, ընկերական հասարակությունները կարևոր դեր են խաղացել շատ մարդկանց կյանքում։ Այս կազմակերպություններից շատերը դեռ գոյություն ունեն։ Որոշ երկրներում նրանցից ոմանք զարգացել են փոխադարձաբար ղեկավարվող խոշոր ֆինանսական հաստատություններում, որպես կանոն՝ ապահովագրական ընկերություններում, և կորցրել իրենց ունեցած սոցիալական և հանդիսավոր ոլորտները, մյուսներում` նրանք շարունակում են դեր ունենալ՝ հիմնված համերաշխության և ժողովրդավարության վրա՝ առանց շահույթ ստանալու նպատակի։ Եվրոպայում փոխշահավետ ընկերության ներկայիս դիրքը լավ է նկարագրված Եվրահանձնաժողովի 2012 թվականի զեկույցում ։ Առողջապահության փոխադարձ կապերն ամբողջ աշխարհում միավորվում են Association Internationale de la Mutualité-ի և Բրյուսելում տեղակայված առողջապահական փոխադարձ կապերի ասոցիացիայի միջոցով։
Մեծ Բրիտանիա
Ընկերական կազմակերպություններն այնպիսի երկրներում, ինչպիսիք են Մեծ Բրիտանիան, ենթակա են նախապահպանական կանոնակարգի՝ իրենց անդամների ֆինանսական շահերը պաշտպանելու և նրանց խոստացած արտոնությունները ապահովելու համար, սակայն օրենսդրությունը ապահովագրական ընկերությունների համար կիրառվող օրենսդրությունից տարբերվում է։ Այլ երկրներում ընկերական կազմակերպությունները չունեն հատուկ իրավական կարգավիճակ, ինչը նշանակում է, որ նրանք պետք է համապատասխանեն նույն կանոններին և սահմանված կարգերին, ինչ շահույթ ունեցող ապահովագրական ընկերությունները ։
Որոշ դեպքերում, հատկապես Ամերիկայում, անդամները որպես կանոն վճարում են կանոնավոր անդամավճար և վարձում հանդիպումներ արարողություններին մասնակցելու համար։ Եթե անդամները հիվանդանան, նրանք պետք է ստանան միջոցներ, որը կօգնի նրանց կատարել իրենց ֆինանսական պարտավորությունները։ Կազմակերպությունը կարող է ունենալ բժիշկ, որը անդամի հետ կարող է անցկացնել անվճար խորհրդակցություն։ Անդամները կարող են այցելել` հուզական և այլ աջակցություն ցուցաբերելու համար (և հնարավոր է` ստուգելու, որ հիվանդ անդամը սիմուլյանտ չէ)։ Երբ անդամը մահանում է, հողարկավորության համար կարող են վճարել, իսկ օթյակի անդամները կարող են ներկա գտնվել հանդիսավոր հագուստով։ Հաճախ ազգակիցների համար մնում է որոշակի գումար։
Ընկերական կազմակերպությունները կարող են նաև կազմակերպել սոցիալական գործառույթներ, ինչպիսիք են պարերը, և ոմանք ունեցել են սպորտային թիմեր անդամների համար։ Նրանք երբեմն ներգրավվում են քաղաքական հարցերի մեջ, որոնք հետաքրքրում են նրանց անդամներին։ Մյուսները բացառապես լինում են ֆինանսական, քիչ սոցիալական կամ առանց սոցիալական գծի, դա ավելի բնորոշ է Մեծ Բրիտանիայում։ Առաջին փոխադարձ խնայողական բանկը, որը հիմնադրվել է 1810 թվականին Շոտլանդիայում, կոչվել է «Խնայողական և ընկերական կազմակերպություն»։ Վարկային միությունները և կազմակերպության այլ տեսակները ժամանակակից համարժեքներ են։