cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ապակենտրոնացում
Քննադատություն
Ապակենտրոնացմանը խոչընդոտող գործոնները ներառում են տեղական վարչական կամ տեխնիկական թույլ կարողությունները, որոնք կարող են հանգեցնել անարդյունավետ կամ անարդյունավետ ծառայությունների. նոր տեղական պարտականություններ կատարելու համար հասանելի ֆինանսական ռեսուրսների անբավարարությունը, հատկապես մեկնարկային փուլում, երբ դրանք առավել անհրաժեշտ են. Ապակենտրոնացումը կարող է չափազանց բարդացնել ազգային քաղաքականության համակարգումը. դա կարող է թույլ տալ տեղական էլիտաներին գրավել գործառույթները. տեղական համագործակցությունը կարող է խաթարվել մասնավոր և պետական ​​հատվածների միջև ցանկացած անվստահության պատճառով. ապակենտրոնացումը կարող է հանգեցնել կիրարկման ավելի բարձր ծախսերի և ռեսուրսների համար հակասությունների, եթե չկա ավելի բարձր լիազորությունների մակարդակ ։ Բացի այդ, ապակենտրոնացումը կարող է այդքան արդյունավետ չլինել ստանդարտացված, սովորական, ցանցի վրա հիմնված ծառայությունների համար, ի տարբերություն ավելի բարդ մուտքերի կարիք ունեցողների։ Եթե ​​աշխատուժի կամ ռեսուրսների ձեռքբերման հարցում մասշտաբի տնտեսումների կորուստ կա, ապակենտրոնացման ծախսերը կարող են աճել, նույնիսկ երբ կենտրոնական կառավարությունները կորցնում են վերահսկողությունը ֆինանսական ռեսուրսների վրա ։
Այլ մարտահրավերները և նույնիսկ վտանգները ներառում են հավանականությունը, որ կոռումպացված տեղական էլիտաները կարող են գրավել տարածաշրջանային կամ տեղական ուժային կենտրոնները, մինչդեռ ընտրողները կորցնում են ներկայացվածությունը. հովանավորչական քաղաքականությունը կդառնա մոլեգնող, և քաղաքացիական ծառայողները կզգան փոխզիջման մեջ. հետագա անհրաժեշտ ապակենտրոնացումը կարող է խոչընդոտվել. թերի տեղեկատվությունը և թաքնված որոշումների կայացումը կարող են առաջանալ հիերարխիաներում վեր ու վար. Կենտրոնացված ուժային կենտրոնները կարող են պատճառներ գտնել ապակենտրոնացումը ձախողելու և իշխանությունը վերադարձնելու իրենց մեջ։
Նշվել է, որ թեև ապակենտրոնացումը կարող է մեծացնել «արտադրողական արդյունավետությունը», այն կարող է խաթարել «բաշխման արդյունավետությունը»՝ դժվարացնելով հարստության վերաբաշխումը։ Ապակենտրոնացումը կառաջացնի ավելի մեծ տարբերություններ հարուստ և աղքատ շրջանների միջև, հատկապես ճգնաժամի ժամանակ, երբ ազգային կառավարությունը կարող է չկարողանալ օգնել այն շրջաններին, որոնք դրա կարիքն ունեն ։
Լուծումներ
Գրականությունը սահմանում է հետևյալ ութ էական նախապայմանները, որոնք պետք է ապահովվեն ապակենտրոնացում իրականացնելիս՝ «ապակենտրոնացման վտանգները» կանխելու համար.
Ագլվան
Հիշատակված է եղել Միքայել գրչի 1691 թվականի հիշատակարանում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բուզլուխ
Պատմություն
Գյուղը հայտնի է եղել նաև Բոզլոխ անվամբ։  Գտնվում է Մռավի լեռնաշղթայի հյուսիսային Շամփրապտուկ և Ալհարակ լեռնաճյուղերի միջև  դեպի հարավ։ Գտնվում է Էրքեջ գյուղից 6 կմ դեպի հարավ-արևմուտք, Մանաշիդ գյուղից 3 կմ դեպի հարավ, Կուրակ գետի Բուզլուխ վտակի ձախ կողմի բարձրունքի վրա։ 1989 թվականին Բուզլուխ գյուղում ձևավորվել է ջոկատ։ 1991 թվականին ադրբեջանական հատուկ ջոկատայինների և խորհրդային զորքերի կողմից կազմակերպված «Օղակ» գործողության ժամանակ հարակից բնակավայրերի հետ միասին գյուղը հայաթափվել է և միացել Ադրբեջանի կազմին։ Ամիսներ անց Արցախի ինքնապաշտպանական ուժերը կարողացել են ազատագրել գյուղը։ 1992 թվականին գյուղը նորից անցել է Ադրբեջանին, բնակչությունը ստիպված տեղահանվել է, գյուղը ժամանակավորապես մնացել է Ադրբեջանի վերահսկողության տակ ։
Բնակչություն
XIX դարավերջին ուներ 23 տուն՝ 188 հայ բնակչով։ Այդ ժամանակ գյուղի բնակչությունը կազմել է 150 մարդ և 15 տնտեսություն, եղել են բնիկներ։
Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահություն, բանջարաբուծությունն ու ծխախոտագործությունն էր։ Ուներ առողջարար օդ, սառնորակ ջրեր։
Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղն ունեցել է հայկական եկեղեցի։ Բուզլուխ գետակի աջ կողմում գյուղից վերև պահպանվել է Սբ. Մինաս եկեղեցին, որի մոտակայքում կա գյուղատեղի և գերեզմանոց։
Հասարակական կառույցներ
Գյուղն ունեցել է ութամյա դպրոց, ակումբ, գրադարան, բուժկայան ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության բնակավայրեր Կատեգորիա:Ադրբեջանի կողմի բռնազավթված տարածքներ Կատեգորիա:Շահումյանի շրջանի համայնքներ
Մեկնություն հայտնության
«Մեկնություն հայտնության», Հովհան ավետարանչի Հայտնության մեկնությունը։ Թարգմանել է Պետրոս վրդ. Թիֆլիսեցին։ Տպագրվել է 1700-1701 թվականներին Կ. Պոլսում՝ Սբ Էջմիածնի և Սբ Սարգսի տպարանում։
Տիտղոսաթերթին գրված է՝ «Գիրք մեկնութեան Յայտնութեանն սրբոյ Յօհաննու աւետարանչի...» (208 էջ, 8°, 12,2 x 7,3 սմ)։
Տպագրվել է նաև 1846 թվականին (Կալկաթա, Արարատյան ընկերության տպարան) և 1855 թվականին (Երուսաղեմ, Սբ Հակոբյանց տպարան)։
Կատեգորիա:Կրոնական աշխատություններ
Բելոգորոդկա (գյուղ, Իզյասլավի շրջան)
Բելոգորոդկա (Білогородка), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Իզյասլավի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Բելոգորոդկա գյուղում բնակվում էր 1 816 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 259,87 մարդ/կմ²։
Երմոլկինո (գյուղ, Բելեբեևսկի շրջան)
Երմոլկինո (Ермолкино, Ермолкин), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բելեբեևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 494 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բելեբեևսկի շրջանի բնակավայրեր
Կտավախոտ Մեղրու
Կտավախոտ Մեղրու, խլածաղկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։
Նկարագրություն
Բազմամյա խոտաբույս է, որն ունի 15-35 սմ բարձրություն։ Միջին մասում խիտ տերևակալած ցողունները բազմաթիվ են, չճուղավորված։ Հերթադիր տերևները նշտարաձև են և գծային։ Ծաղկաբույլը խիտ չճյուղավորված ողկույզով է։ Պսակը դեղին է, սևավուն ջղերով ։
Էկոլոգիա
Աճում է վերին լեռնային և ենթալպյան գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 1900-2700 մ բարձրությունների վրա, չոր քարքարոտ լանջերին, ժայռերի միջև, տրագականտային համակեցություններում, գիհու նոսրանտառում։ Ծաղկում է հուլիս ամսին, պտղաբերում՝ օգոստոսին ։
Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Հարավային Անդրկովկասի էնդեմիկ է։ Հայաստանում հայտնի է Մեղրու լեռնաշղթայից և Զանգեզուրի լեռնաշղթայի սահմանակից հատվածից։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ, CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ ։
Պոպուլյացիայի մի մասը պահպանվում է «Արևիկ» ազգային պարկի սահմաններում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ Կատեգորիա:Ծածկասերմեր Կատեգորիա:Խլածաղկազգիներ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Ալեքսանդր Մոժայսկի
Ալեքսանդր Ֆեոդորովիչ Մոժայսկի (Александр Фёдорович Можайский, մարտի 9 (21), 1825, Կոտկա, Ֆինլանդիայի մեծ իշխանություն, Ռուսական կայսրություն - մարտի 20 (ապրիլի 1), 1890, Սանկտ Պետերբուրգ), ռուս հետազոտող և օդից ծանր թռչող ապարատների բնագավառի գյուտարար է։
Կենսագրություն
Մոժայսկին ծնվել է ռուս հայտնի ծովակալ Ֆյոդոր Տիմոֆեևիչ Մոժայսկու ընտանիքում։ Գերազանց կերպով ավարտելով նախնական կրթությունը 1841 թվականին, մեկ տարի անց ստանում է նավատորմային առաջին կոչումն ու սկսում ծառայությունը Ռուսական նավատորմում։ 7 տարի Բալթիկ և Սպիտակ ծովերում տարբեր նավերով նավարկելուց հետո 1849 թվականին ստանում է լեյտենանտի կոչում։
Ավարտել է ծովային կադետական դպրոցը (1841)։ 1841-1862 թվականներին և 1879-1882 թվականներին ծառայել է ՌԾՆ-ում։ 1882 թվականին պաշտոնաթող է եղել գեներալ մայորի կոչումով (1886 թվականից փոխծովակալ)։
1876 թվականին հաջողությամբ ցուցադրել է իր մոդելների թռիչքը։ 1881 թվականի նոյեմբերի 3-ին, Ռուսաստանում առաջինը, արտոնություն է ստացել իր հնարած «թռչող արկի» (ինքնաթիռի) համար։
Մինչև 1882 թվականին նա որոշ ընդհատումով ծառայել է Ռուսական նավատորմում՝ հասնելով գեներալ-մայորի կոչմանը, իսկ արդեն ծառայությունը լքելուց հետո այդ կոչումը փոխարինվեց «կոնտր-ադմիրալ»-ով։ 1882 թվականին հիմնականում ավարտել է 20 և 10 ձիաուժ հզորության 2 շոգեմեքենայով ինքնաթիռի կառուցումը։ Մոժայսկիի թռչող ապարատը կառավարվող ինքնաթիռների ստեղծման առաջին փորձերից է։
Առաջին ռուսական օդանավի նախագծում
1882 թվականի հուլիսի 20-ին առաջին անգամ փորձարկվեց նրա նախագծած թռչող սարքը, որը նա պատրաստել էր իր սեփական միջոցներով։ Այդ փորձարկման ժամանակ ինքնաթիռն արագություն հավաքելով կտրվեց գետնից, սակայն այնուհետև արագությունը կորցնելով վայր ընկավ թևի վրա և վնասվեց։ Սակայն արդեն 1876 թվականից նա սկսել էր աշխատել իր վաղեմի երազանքի՝ «օդից ծանր» (միջին խտությամբ օդից ավելի խիտ) թռչող սարքի նախագծման վրա։ Ծառայության ընթացքում նա օգտագործում էր հայտնի գիտնականների հետ հանդիպելու բոլոր հնարավորություններն ու անընդհատ կատարելագործում իր նախագիծը։ Մոժայսկին փորձեց այն վերանորոգել, սակայն արդեն միջոցները չբավարարեցին։ Արդյունքում ինքնաթիռը երկար տարիներ մնաց բաց երկնքի տակ, իսկ այնուհետև «ապամոնտաժվեց»։ Նրա մահից հետո Մոժայսկու որդին փորձեց ինքնաթիռի մնացորդները վաճառել կառավարությանը, սակայն մերժում ստացավ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ռուս գյուտարարներ Կատեգորիա:Ռուս ճարտարագետներ
(4277) Հոլուբով
(4277) Հոլուբով (Holubov), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1982 թվականի հունվարի 15-ին Անտոնին Մրկոսի կողմից Կլետում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,723946 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,3399 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,108 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1642,09 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,219233 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 10,63° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1982 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Անտոնին Մրկոսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Գիրի շրջան (Կանզաս)
Գիրի շրջան (Geary County), ԱՄՆ Կանզաս նահանգի 105 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 995 կմ² է, բնակչությունը՝ 27.947 մարդ (2000 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Ջանքշն Սիթի բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1855 թ.։
Կատեգորիա:Կանզասի շրջաններ
Մեկնություն ժամակարգության
«Մեկնություն ժամակարգության», եկեղեցու ժամակարգության վերաբերյալ երկ։
1759 թվականին տպագրվել է Զմյուռնիայում՝ Մահտեսի Մարկոսի տպարանում։ Այդ հրատարակության Ա տիտղոսաթերթին գրված է՝ «Գիրք մեկնութեան….», Բ-ին՝ «Ժամակարգութեան մատենիկս մեկնեալ համառօտաբար….» (79, 8°, 12 x 6,5 սմ)։ 1795 թվականին տպագրվել է Կ. Պոլսում՝ Մայր դպրատան տպարանում։ Դրա տիտղոսաթերթին գրված է՝ «Մեկնութիւն ժամակարգութեան...» (102 էջ, 8°, 9,5 x 6,4 սմ)։ Տպագրվել է նաև 1840 թվականին (ԿՊ, Պողոս Արապյանի տպարան)։
Կատեգորիա:Կրոնական աշխատություններ
Սվերդլովի փողոց (Կրասնի Սուլին)
Սվերդլովի փողոց (Улица Свердлова), փողոց Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի և Կրասնոսուլինսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոն Կրասնի Սուլին քաղաքում։ Անվանվել է կոմունիստական կուսակցության և խորհրդային պետության գործիչ Յակով Միխայլովիչ Սվերդլովի (1885-1919) պատվին։ Սկիզբ է առնում Շչեբզավոդ փողոցի շարունակություն հանդիսացող ճանապարհից և ավարտվում Շիրոկայա և Բերեժնոյի փողոցների հանգույցում։ Երկարությունը 560 մետր է։
Նկարագրություն
Կրասնի Սուլին քաղաքի Սվերդլովի փողոցը սկսվում է Շչեբզավոդ փողոցի շարունակություն հանդիսացող ճանապարհից, հատում է Պոկրովսկու նրբանցքը, Կալինինի փողոցը, Զագորոդնայա փողոցը և ավարտվում Շիրոկայա և Բերեժնոյի փողոցների հանգույցում։ Կարճ փողոց է. երկարությունն ընդամենը 560 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 11 շինություն և բոլորը` փողոցի աջ կողմում (զույգ համարներ)։
Սվերդլովի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 346358։
Փողոցն անվանվել է կոմունիստական կուսակցության և խորհրդային պետության գործիչ Յակով Միխայլովիչ Սվերդլովի (1885-1919) պատվին։ 1917 թվականի նոյեմբերի 8 (21)-ին Լենինի առաջարկությամբ նա ընտրվել է Համառուսաստանյան ԿԴԿ-ի նախագահ։ Եղել է ՌԽՖՍՀ առաջին սահմանադրությունը կազմող հանձնաժողովի նախագահը։ Մասնակցել է Կոմինտերնի 1-ին կոնգրեսի նախապատրաստմանը։ Թաղված է Կարմիր հրապարակում, Կրեմլի պատի տակ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կրասնի Սուլինի փողոցներ
PDCA
PDCA (Plan-Do-Check-Act), բառացի՝ պլանավորում-կատարում-ստուգում-գործում) կամ Դեմինգի ցիկլ, որոշումների ընդունման անընդհատ կրկնվող գործընթաց, որն օգտագործվում է որակի կառավարման բնագավառում։ Դեմինգի ցիկլը տալիս է կողմնորոշվելու հնարավորություն դեպի բարելավում տանող ճանապարհին։ Այն հայտնի է նաև որպես՝ «Շյուհարտի ցիկլ», «PDCA ցիկլ» կամ «PDSA ցիկլ» անվանումներով։ Ինքը Դեմինգն այն անվանում է «Շյուհարտի ցիկլ», քանի որ իր մտահղացումը, ըստ էության, որպես աղբյուր ընդունել է Շյուհարտի 1939 թվականի գիրքը։ Սակայն ճապոնացիներն այն անվանում են «Դեմինգի ցիկլ», և այն գրեթե նույնքան հաճախ անվանվում է Դեմինգի ցիկլ, որքան PDCA: Ինչ վերաբերում է հապավմանը. առավել տարածված է PDCA (Plan-Do-Check-Act՝պլանավորի՛ր, կատարի՛ր, ստուգի՛ր, գործի՛ր) տարբերակը, սակայն Դեմինգը իր նախապատվությունը տալիս է PDSA (Plan-Do-Study-Act: պլանավորել, կատարել, յուրացնել, գործել տարբերակին։
Բագարան
Բագարանի Պատմությունը
1913 թվականի տվյալներով անշուք գյուղ էր և ուներ 796 հայ բնակիչ։
PDCA
Պատմություն
Շյուհարտի աշխատությունը սկսվում է որակի կառավարման երեք փուլերի առանձնացմամբ՝
Բագարան
Բագարանի Պատմությունը
Բագարանն եղել է հայերի սիրված մայրաքաղաքն։
PDCA
Պատմություն
Մինչդեռ Դեմինգը խորհուրդ է տալիս, որպեսզի 2-րդ քայլը` «կատարել» կատարվի փոքր մասշտաբներով՝ անհրաժեշտ օգտակար ինֆորմացիա քաղելու համար, բայց ոչ ավել, քան պահանջվում է։ Ինչ վերաբերում է 4-րդ քայլին, ըստ նրա «գործելը» կարող է հաջորդել և մի պտույտ շրջանով՝օգտագործելով ստացած փորձն ու գիտելիքները, որը կարող է հետևանք լինել պահանջարկի փոփոխության կամ ընդհակառակը՝ պլանն ընդունելու կամ մերժելու որոշման վերջին քայլը հանդիսանա։ Դեմինգի ցիկլը ամփոփում է միանգամայն տրամաբանական ձևով ավարտված բարելավումներ և փոփոխություններ մտցնելու մեթոդը՝պրակտիկորեն ցանկացած տեսակի։ Յան Գրեհեմը համեմատում է այն ամենը, ինչ պետք է որ տեղի ունենար այն ամենի հետ, ինչ իրականում կատարվում է։ Դեմինգը քննարկում է իր հետևյալ պնդումը՝ “ Փորձը ոչինչ չի սովորեցնում, եթե այն չի դիտարկվում տեսության միջոցով։ Փորձը սովորեցնում է (հնարավորություն է տալիս պլանավորելու և կանխատեսելու) միայն այն ժամանակ, երբ մենք օգտագործում ենք այն տեսությունը հասկանալու համար”:
Բագարան
Պատմամշակութային կոթողներ
Բագարանում հայտնի են հայկական երեք եկեղեցի՝ ս. Թեոդորոս, ս. Գևորգ, ս. Շուշան։ Դրանցից առաջինը, որը մեր օրերն է հասել կանգուն վիճակում, բայց առանց գմբեթի, կառուցվել է VII դարում։ Այն հիմնադրվել է Բուտ Առավեղյան իշխանը 624 թ., իսկ կառուցումն ավարտել է նույն իշխանի կինը՝ Աննան 631 թ.։ Ներքուստ ու արտաքուստ խաչաձև այդ եկեղեցին իր կառուցվածքով հարում է Էջմիածին տաճարին և համարվում է հայկական եկեղեցական ճարտարապետության եզակի կոթողներից մեկը։ Օտարերկրյա հեղինակավոր մասնագետների կարծիքով ս. Թեոդորոս տաճարի կառուցվածքային տարրերը Բյուզանդիայի միջոցով անցել են Եվրոպա և իրենց ազդեցությունը թողել Հունաստանի, Իտալիայի և Ֆրանսիայի մի ամբողջ շարք եկեղեցիների վրա։ Հին ու ակնահաճո կառուցվածք ունի նաև ս. Գևորգ եկեղեցին, որը գտնվում էր բերդի հյուսիսային կողմում և գավառի բնակչության նշանավոր ուխտատեղներից էր՝ կառուցված Պետրոս Գետադարձ կաթողիկոսի և Հովհաննես Սմբատ թագավորի օրոք 1030 թ., իսկ ս. Շուշանը հավանաբար կառուցվել էր ավելի ուշ։ Բագարանի եկեղեցիների վրա նշմարված են ավելի քան 10 արձանագրություններ, որոնց թվում են նաև 956 ու 1034 թվականների արժեքավոր երկու արձանագրությունները։ Վերջինիս մեջ հիշատակվում է Վահան անունով մի քահանա, որ իրեն անվանում է «գծող»։
PDCA
PDCA փուլերը
PDCA ցիկլն ունի 4 փուլ.
Բագարան
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Այրարատի բնակավայրեր Կատեգորիա:Հայկական մայրաքաղաքներ Կատեգորիա:Արևելյան Անատոլիայի հնավայրեր Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ԵՊՀ ԻՄ հոդվածներ 2023
PDCA
PLAN/ պլանավորում
Պլանավորումը PDCA ցիկլի առաջին քայլն է, որն ներառում է նպատակների և գործընթացների սահմանում, որոնք անհրաժեշտ են նախատեսված արտադրանքի համապատասխան արդյունքների ստացման ժամանակ։
DO/ իրականացում
Կառավարման մեթոդի իրականացումն է։ Այս փուլում նախևառաջ կատարվում է գործընթացների և ծրագրերի իրականացում, այնուհետև բուն արտադրանքի պատրաստում։DO-ն իրենից ենթադրում է տվյալների հավաքում/ինֆորմացիայի հավաքագրում/ և վերլուծություն, որպեսզի ստեղծվեն աղյուսակներ, դիագրամներ PDCA ցիկլի մյուս քայլերի համար՝ Check և Act:
CHECK/ստուգում
Իրականացման փուլին հաջորդում է ստուգումը, այսինքն՝ ուսումնասիրվում են փաստացի/առկա արդյունքները և համեմետվում ակնկալվող արդյունքների հետ, որի նպատակն է պարզել ցանկացած տարբերություն (շեղում) սպասելիքներից։
ACT/գործողություն
PDCA ցիկլի վերջին քայլը ACT-ն է, որը կոչված է պահանջելու ուղղիչ գործողություններ փաստացի և պլանավորված արդյունքների էական տարբերությունների առաջացման նպատակով։
Աղբյուրներ
http://www.iso.org/iso/home.html
http://www.mindtools.com/pages/article/newPPM_89.htm
http://www.lean.org/Common/LexiconTerm.aspx?termid=287&h..
Կատեգորիա:Կառավարում Կատեգորիա:Կառավարման համակարգեր Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
הבטחת איכות
Պոգրեբի (գյուղ, Ռոմնիի շրջան)
Պոգրեբի (Погреби), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Ռոմնիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Պոգրեբի գյուղում բնակվում էր 104 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Ռոմնիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ագխայա
Ագխայա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Ալաշկերտի գավառակում։ Գտնվում էր Խարասու գյուղից հյուսիս ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ձկնագետ (գետ, Գեղարքունիքի մարզ)
Ձկնագետ, Բալըխ, Բալըխլի, Բալըխչայ, Բալըղ, Բալիկ, Ճապոտիկ, Չիրուխլու, Չուրուխլու, Պալըղ, գետ Հայաստանի Գեղարքունիքի և Տավուշի մարզերում։ Սկիզբ է առնում Փամբակի լեռների Ուղեո լեռան արևելյան լանջերից և Ծովագյուղից 1 կմ հարավ թափվում Սևանա լիճ նրա հյուսիս-արևմտյան անկյունում։ Երկարությունը 22 կմ է։ Այս գետակում իրենց ձկնկիթն են գտնում Սևանա լճի իշխան ձկները։ Մասամբ այդ պատճառը, որ այդ գետակն ստացել է Ձկնագետ անունը։ Ունի խառը սնում, հորդանում է գարնանը, սելավատար է։ Ամռանը և ձմռանը ջրերը խիստ նվազում են  ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր Կատեգորիա:Տավուշի մարզի գետեր Կատեգորիա:Սևանա լճի ավազանի գետեր
Նիկիֆորովկա (գյուղ, Խոլմ-Ժիրովսկի շրջան)
Նիկիֆորովկա (Никифоровка), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խոլմ-Ժիրովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խոլմ-Ժիրովսկի շրջանի բնակավայրեր
Մարիենբուրգ (դղյակ)
Մարիենբուրգ դղյակը (Ordensburg Marienburg) Տևտոնյան միաբանության մեծ մագիստրոսների նստավայրի դերն էր կատարում 1309 թ.-ից մինչև 1456 թվականները։ Գտնվում է Լեհաստանի Մալբորք քաղաքում։ Դա աշխարհի ամենախոշոր միջնադարյան դղյակն է, աղյուսային գոթիկայի, պատմական հուշարձանի, Համաշխարհային ժառանգության լավագույն նմուշներից մեկն է ։
Դղյակը ի պատիվ Մարիամ Աստվածածնի հիմնադրել են տևտոնական ասպետները Նոգատի ափին (Վիսլայի գետաբերանին) 1274 թվականին։ Շինարարության նախապատրաստությունը սկսվել է 1278 թվականին, երբ շինարարները սկսել են կտրել անտառը և հավաքել շինանյութեր (աղյուս, բնափայտ և հիմքի համար քար)։ Ամենամեծ ջանքերը պահանջեց աղյուսների և կղմինդրների արտադրությունը։ 1278-1280 թվականներին օգտագործվել է ավելի քան 4 480 000 միավոր որոնցից 1 280 000 ծախսվել է պատերի կառուցման համար իսկ 3 200 000-ը՝ դղյակի շինարարության համար։ Պատրաստման առաջին փուլը կարելի է թվագրել 1278-1281 թվականներին (կառուցումը սկսելուց մինչև մոտակա Զանտիրյայից վանքի միացումը)։ Այդ ժամանակամիջոցում դղյակը հանդիսանում էր ասպետական միաբանության ամենափոքր վարչական միավոր։ Այն կազմված էր գլխավոր դղյակից (ավելի ուշ կոչվել է «բարձրադիր դղյակ») և ամրոցից (ավելի ուշ՝ «միջին դղյակ»)։
Սկզբում կառուցվել է հյուսիսային թևը, որտեղ տեղակայվել են ամենակարևոր տարածքները՝ կապելլա, ժողովների դահլիճը, բնակելի տներ։ Այնուհետև կառուցվել է արևմտյան թևը, որտեղ տեղակայված է ղեկավար սենյակը և սեղանատունը։ Հարավային և արևելյան մասերը եզրափակում են փայտյա դամբարաններ, արհեստանոցներ և ախոռներ։
Դղյակի հաջորդ կարևոր մասը դղյակի տանիքի հարավ-արևմուտքում պաշտպանողական աշտարակն է, որը միացվածել է դղյակին և կոչվում է դանսկեր։ Այն պետք է խաղար Մալբոռկա քաղաքի սանիտարական աշտարակի, պաշտպանության կետի և դիտակետի դեր։ Մյուս աշտարակը, որը անվանվել է «զանգաձև», կառուցվել է մինչև 13-րդ դարի վերջը, գտնվել է դանսկերի հակառակ անկյունում։ Սկզբնապես աշտարակը ունեցել է պաշտպանողական նշանակություն, բայց դղյակի ընդլայնումից հետո կորցրել է իր նշանակությունը։ 1309 թվականին Վենետիկից դղյակ տեղափոխվել է մեծ մագիստրոս միաբանությունը։ 14-րդ դարի ընթացքում ամրոցը շատ անգամներ ընդարձակվել և վերակառուցվել է։ Ամրոցի պատերի ներքո տարածքը կազմել է 210 հազար մ³, իսկ դղյակի բնակչության թվի վերաբերյալ առավելագույն տարիներին մոտեցել է 3000-ին։
1309 թվականին որոշվել է Վենետիկից Մալբոռկ տեղափոխել մեծ մագիստրոսի միաբանության աթոռը, որը այդ ժամանակից ի վեր դարձել է Տևտոնական միաբանության մայրաքաղաքը։ Մեծ մագիստրոսի հետ ամրոցում եղել են բազմաթիվ եղբայրներ, որոնք պահանջում էին ընդլայնել և վերակառուցել համալիրը ։ «Բարձր ամրոցում» ամենից շատ տեղեր գրավել են բնակելի տարածքները։ Բացի այդ, այստեղ գտնվում էր կապելլան։ Նշանակալի չափով ընդլայնվել է դղյակի սուրբ Մարիամ Աստվածածնի եկեղեցին. այն ընդլարձակվել է արևելքից, այդտեղ տեղադրել են սուրբ Աննայի մատուռը, որը նախատեսված է մեծ մագիստրոսների թաղման համար։ Արևելյան ճակատի պատուհանին տեղադրված է Մայր Աստվածածնի և Հիսուսի նկարը, որն էլ ավելի ուշ ծածկվել է եղել խճանկարով (որը 1945 թվականին ավերվել է եկեղեցու արևելյան մասի հետ միասին)։ Հին ամրոցում («միջին ամրոցում») եղել է մեծ մագիստրոսների նստավայրը։
Մայլբորքը 1410 թվականին Գրյունվալդի ճակատամարտի ժամանակ եղել է պաշարված լեհ-լիտվական զորքերի կողմից, որոնց առաջնորդում էր թագավոր Վլադիսլավ 2-րդ Յագայլոն։
Հաջորդ պարտությունը ասպետները կրել են Գրյունվալդի ճակատամարտի ժամանակ, մեծ մագիստրոսների աթոռանիստը ենթարկվել է երկար պաշարման։ Մարիենբուրգ քաղաքը ոչնչացվել է, բայց ամրոցը վերացնել չի հաջողվել։ 1456 թվականին մագիստրոսը հանձնել է ամրոցը՝ բոհեմյան վարձակալներին պարտքը վճարելու համար և տեղափոխվել է Քենինգսբերգ, իսկ վարձկանները այն վաճառել են Լեհաստանի թագավոր Կազիմիր VI-ին։ Այսպես ամրոցը Լեհաստանի Թագավորության կազմում է հայտնվել։
Տասներեքամյա պատերազմի ընթացքում ամրոցը 1457 թվականին վաճառվել է Լեհաստանի թագավոր Կազիմիր Յագելոյին 190 հազար ֆլորինով չեխ առևտրական վարձկան Ուլրիխ Կիրվոնկուի միջոցով, որն ստացել էր ամրոցը գրավի փոխարեն, որով վճարել էր միաբանությունը։ Լեհ թագավորը հաղթական կերպով մտել է ամրոց 1457 թվականի հունիսի 7-ին։ Այդ ժամանակից մինչև 1772 թվականը այն լեհ թագավորների նստավայրերից էր։ Բարձր ամրոցը ծառայում էր նաև որպես արհեստանոց, իսկ խոշոր սեղանատունը, որտեղ տեղի էին ունենում թագավորի ընդունելությունները։ Թագավորի նստավայրը գտնվել է Մեծ մագիստրոսների պալատում։ 16-րդ դարի երկրորդ կեսին գլխավոր աշտարակի վրա տեղադրվել է ժամացույցից։ 1618 թվականին ամրոցի լեհական կաթոլիկ եկեղեցին վերակառուցվել է բարոկկո ոճով։ 1626 թվականի հուլիսի 17-ին ամրոցը Գուստավ Ադոլֆի գլխավորությամբ գրավել են շվեդական զորքերը։
17-րդ դարում շվեդական արշավանքների ժամանակ ամրոցը քանդվել է։ Այնուամենայնիվ, այդտեղ է ստորագրվել Մարիենբուրգյան պայմանագիրը, ըստ որի Ֆրիդրիխ Վիլհելմ I-ը Կառլ 10-րդ Գուստավից անցել է վասալային կախվածության ։
Նապոլեոնյան պատերազմի ժամանակ Մարիենբուրգում տեղակայվել են զինանոցը և զորանոց։ Լեհաստանի բաժանումներից հետո ուշադրություն են դարձրել պրուսական ճարտարապետ Դավիդ Ժիլի վրա, որն իր որդու՝ Ֆրիդրիխի հետ հրատարակել են իրենց էսքիզները։ Բեռլինի գոթական ոճի սիրահարները հավաքել են միջոցներ ամրոցի վերակառուցման համար, որն սկսվել է 1816 թվականին։
1930-ական թվականների սկզբին՝ Ադոլֆ Հիտլերի իշխանության գլուխ կանգնելու ժամանակ, նացիստները օգտագործել են ամրոցը Հիտլերյուգենդի և Գերմանացի աղջիկների միության համար։ Մարիենբուրգի Տևտոնական դղյակը ծառայել է որպես նացիստների կողմից ստեղծած միաբանության ամրոցների նախատիպ ։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը ամրոցի տեղում թողել է փլատակներ, սակայն լեհական իշխանությունը որոշել է վերակառուցել ամրոցը նախապատերազմյան ձևով։ Մինչև 2016 թվականը մայր տաճար պահպանվել է ավերակների տեսքով։ Այժմ վերականգնումը, որը կատարվում է Նորվեգիայի և Լիխտենշտեյնի հաշվին, ամբողջությամբ ավարտվել է։ Ամրոցի թանգարանը ընդգրկված է Լեհաստանի թանգարանների պետական ցուցակում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Լեհաստանում Կատեգորիա:Լեհաստանի դղյակներ
Դոլի (Մեստիայի շրջան)
Դոլի (დოლი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Սամեգրելո-Զեմո Սվանեթ մարզի Մեստիայի շրջանում ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 52 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Մեստիայի շրջան‎‎‎
Գաղթուտ
Նախկինում մտել է Ելիզավետպոլի նահանգի Ելիզավետպոլի գավառի մեջ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության բնակավայրեր Կատեգորիա:Ադրբեջանի կողմի բռնազավթված տարածքներ Կատեգորիա:Շահումյանի շրջանի համայնքներ
Գով շրջան (Կանզաս)
Գով շրջան (Gove County), ԱՄՆ Կանզաս նահանգի 105 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 2.776 կմ² է, բնակչությունը՝ 3.068 մարդ (2000 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Գով Սիթի բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1868 թ.։
Յուրգա Իվանաուսկայտե
Յուրգա Իվանաուսկայտե (Jurga Ivanauskaitė, 14 նոյեմբերի, 1961, Վիլնյուս - 17 փետրվարի, 2007, Վիլնյուս), լիտվացի նկարչուհի, գրող, ճանապարհորդ։
Կենսագրություն
Գրողի հայրը սցենարներ գրող և նկարիչ Իգոր Իվանովն է (ծն. 1937), մայրը՝ արվեստաբան Ինգրիդա Կորսակայտեն (ծն. 1938)։
Ավարտել է Վիլնյուսի գեղարվեստի ինստիտուտը (այժմ՝ Վիլնյուսի գեղարվեստի ակադեմիա, 1985), որտեղ սովորել է գրաֆիկա։ 1993—1995 թվականներին ճանապարհորդել է Հնդկաստանում, Նեպալում, Տիբեթում։ Եղել է բուդդայականության քարոզիչ և Տիբեթի ազատագրական շարժման մասնակից։
Բնակվել է Վիլնյուսում։ Կյանքի վերջին տարիներին եղել է քաղցկեղով հիվանդ։ Թաղված է Անտակալնիսի գերեզմանատանը ։
Ստեղծագործություններ
Նորավեպերի առաջին հավաքածուն՝ «Pakalnučių metai», լույս է տեսել 1985 թվականին։ Հանրաճանաչ է դարձել «Ragana ir lietus» («Կախարդ և անձրև») վեպի շնորհիվ, որը մերժվել է Լիտվայի կաթոլիկ եկեղեցու կողմից։ Վեպի հիման վրա նկարահանվել է «Nuodėmės užkalbėjimas» («Մեղքի հմայություն») գեղարվեստական ֆիլմը։ Նորավեպերի, 6 վեպերի, մանկական հեքիաթների, փաստավավերագրական արձակ գրքի, բանաստեղծությունների, ինչպես նաև ակնարկային և հրատարակչական աշխատությունների հեղինակ է։
Յուրգա Իվանաուսկայտեի ստեղծագործությունները թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով, այդ թվում՝ ռուսերեն, անգլերեն, լատիշերեն, գերմաներեն, լեհերեն, չուվաշերեն։
Պարգևներ
Լիտվայի Մեծ կոմս Գյադիմինասի շքանշանի սպայական խաչ (3 փետրվարի, 2003)
Մաքոքային դիվանագիտություն
Միջազգային հարաբերություններում և դիվանագիտության մեջ մաքոքային դիվանգիտություն (shuttle diplomacy) եզրույթն օգտագործվում է նկարագրելու համար երրորդ կողմի գործողությունները, որը հանդիսանում է միջնորդ հակամարտող կողմերի միջև առանց վերջիններիս անմիջական կապի։ Սկզբանպես և սովորաբար մաքոքային դիվանագիտության ընթացքը ներառում է ճանապարհորդություններ մի կողմից մյուսի մոտ նրանց տեսակետերը համաձայնեցնելու կամ առնվազն մերձեցնու համար։ Հիմնական նպատակն է ձևավորել բանակցությունների որոշ հիմք, որի շնորհիվ կողմերը կսկսեն բանցակցել անմիջականորեն։ Եզրույթը առաջին անգամ օգտագործվել է նկարագրելու համար ԱՄՆ֊ի պետքարտուղար Հենրի Քիսինջերի դիվանագիտական ջանքերը սկսած 1973 թվականի նոյեմբերի 5֊ից, որը նպաստեց թշնամական կեցվածքի մեղմացմանը Յոմ Կիպուրի պատերազմից հետո։ Բանակցողները հաճախ օգտագործում են մաքոքային դիվանգիտությունը, երբ կողմերից մեկը կամ երկուսն էլ դիվանագիտորեն չեն ճանաչում իրար, որը բանակցություններ սկսելու նախապայման է։ Միջնորդները ընդունել են «մաքոքային դիվանագիտություն» եզրույթը ։
Օրինակներ
Քիսինջերը շարունակում էր մասնակցել Մերձավոր Արևելքում ընթացող մաքոքային դիվնագիտությանը Ռիչարդ Նիքսոնի և Ջերալդ Ֆորդի վարչակազմերի ժամանակ (1969–1977 թվականներ)․ Սինայի ժամանակավոր համաձայանգիրը (1975 թվական) և Գոլանի բարձունքների վերաբերյալ Իսրայելի և Սիրիայի համաձայանգիրը (1974 թվական) դրա արդյուքներն էին ։ «Մաքոքային դիվանագիտություն» եզրույթը լայն տարածում գտավ Քիսինջերի պետքարտուղարության տարիներին։ Թուրքիան իրակացրել է մաքոքային դիվանգիտություն՝ հաճախ նաև ներառելով Իսրայելին․ Թուրքիան Իսրայելի ամենամոտ իսլամադավան դաշնակցին էր և որոշ արաբական երկրներ (մասնավորապես Սիրան, որը ընդհանուր սահմաններ ունի Թուրքիայի և Իսրալեյի հետ) պատասխանատու են համարել Թուրքիային ։ Մեկ այլ նման օրինակ տեղի ունեցավ Ռուսաստանի և Վրաստանի միջև 2008 թվականին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Միջազգային հարաբերություններ
Ուղեո
Ուղեո լեռ, լեռնագագաթ Հայաստանի Գեղարքունիքի և Տավուշի մարզերի սահմանագլխին, Փամբակի լեռների արևելյան մասում, որտեղից ճյուղավորվում են Արջանոցի լեռները։ Բարձրությունը 2736 մ է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնագագաթներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռներ Կատեգորիա:Տավուշի մարզի լեռներ
Մելիկուկա
Մելիկուկա (Melicuccà), կոմունա Իտալիայում, Կալաբրիա մարզում՝ Ռեջիո Կալաբրիա գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 1028 մարդ (2008 թվական), բնակչության խտությունը կազմում է 60 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 17 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 89020։ Հեռախոսային կոդը՝ 0966։
Կոմունայի հովանավորն է Սուրբ Հովհաննես Մկրտիչը։ Տոնը նշվում է հունիսի 24-ին։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Շախմատը Հայաստանում
Հայաստանում շախմատը հայտնի է դեռ վաղ միջնադարից, սակայն լայն ճանաչում է ստացել ԽՍՀՄ տարիներին ։ Երկրի ամենաժողովրդական խաղերից է ։ Հայաստանում շախմատը լայն ճանաչում է ձեռք բերել 1960-ական թվականներին, երբ Տիգրան Պետրոսյանը դարձավ շախմատի աշխարհի չեմպիոն ։ Մոտ երեք միլիոն բնակչությամբ Հայաստանը համարվում է աշխարհի ամենաուժեղ շախմատային երկրներից մեկը  ։ Հայաստանն աշխարհում մեկ շնչի հաշվով ամենաշատ գրոսմայստերներ ունեցող երկրներից է ։
Հայաստանի շախմատի տղամարդկանց հավաքականը հաղթել է Եվրոպայի թիմային առաջնությունում (1999), աշխարհի առաջնությունում (2011) և շախմատային օլիմպիադայում (2006, 2008, 2012)։ Կանանց հավաքականը հաղթել է 2003 թվականի Եվրոպայի առաջնությունում։ 2015 թվականի սեպտեմբերի դրությամբ Հայաստանը լավագույն 10 շախմատիստների միջին էլո վարկանշով աշխարհում յոթերորդն է ։ 2015 թվականի սեպտեմբերի դրությամբ Հայաստանի ամենաբարձր վարկանիշ ունեցող շախմատիստը՝ Լևոն Արոնյանը, ՖԻԴԵ-ի վարկանիշային աղյուսակում զբաղեցնում է 11-րդ հորիզոնականը ։
2011-2012 ուսումնական տարվանից սկսած՝ Հայաստանի հանրակրթական դպրոցներում շախմատը դարձել է պարտադիր առարկա ։ Համարվում է որ շախմատի դասավանդումը զարգացնում է երեխայի տրամաբանելու, կենտրոնանալու և այլ մտավոր ունակությունները, սակայն հետազոտությունները ցույց են տվել որ այդպիսի կապ չկա  ։
Երմոլկինո (գյուղ, Բիժբուլյակսկի շրջան)
Երմոլկինո (Ермолкино, Ермолкин), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բիժբուլյակսկի շրջանի կազմում։
Շախմատը Հայաստանում
Գարի Կասպարովը Հայաստանում շախմատի ժողովրդականությունը համեմատել է Լատինական Ամերիկայում ֆուտբոլի ժողովրդականության հետ ։
Երմոլկինո (գյուղ, Բիժբուլյակսկի շրջան)
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 369 մարդ։
Շախմատը Հայաստանում
Անվան ստուգաբանություն
Մինչև 20-րդ դարը խաղը կոչվում էր ճատրակ, որը ծագում է բառից , որը նշանակում է քառանդամ, չորսմասյա ։ Այժմ ճատրակ անվանումը օգտագործվում է միայն արևմտահայերենում  ։ Ժամանակակից արևելահայերենում խաղը կոչվում է շախմատ, որն առաջացել է شاه مات (շահ - արքա, թագավոր և մատ - մահացավ) բառերից ։
Երմոլկինո (գյուղ, Բիժբուլյակսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բիժբուլյակսկի շրջանի բնակավայրեր
Շախմատը Հայաստանում
Վաղ շրջան
«Шатранг: книга о шахматах» գրքում Հովսեփ Օրբելին և Կամիլլա Տրևերը պնդում են, որ Հայաստանում շախմատը հայտնի է դեռևս 9-րդ դարից, երբ Հայաստանը արաբական տիրապետության տակ էր ։ Ըստ նրանց՝ շախմատը Հայաստան են բերել արաբները Հնդկաստանից, որտեղ խաղը հավանաբար հայտնի է եղել 6-րդ դարից՝ չատուրանգա անվամբ ։ 1967 թվականին կատարված հնագիտական աշխատանքների ժամանակ միջնադարյան Հայաստանի մայրաքաղաքում՝ Դվինում, հայտնաբերվել են շախմատի խաղաքարեր ։ Շախմատի մասին հիշատակումներ կան Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահվող 1100-1200-ականների հայերեն ձեռագրերում, ներառյալ 13-րդ դարի Վարդան Արևելցու ձեռագիրը։ Մինչև 20-րդ դարի կեսերը Շենավան գյուղի բնակիչները օգտագործում էին տնային պայմաններում պատրաստված խաղաքարեր, որոնք նման էին միջնադարի գտածոներին ։
Խորհրդային շրջան
Հայաստանում շախմատը ինստիտուցիոնալացվել է խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո (1920 թվական) ։ 1926-1927 թվականներին քիմիկոս Սիմոն Հովյանի (1869-1942) նախաձեռնությամբ հայերեն շատ թերթերում սկսեցին հայտնվել շախմատային բաժիններ։ Հովյանը նպաստել է Հայաստանում շախմատի տարածմանը՝ դրա մասին դասախոսություններ կարդալով, Էմանուել Լասկերի, Իլյա Մայզելիսի և Յակով Ռոխլինի գրքերը հայերեն թարգմանելով ։
Առաջին շախմատային մրցաշարերն անցկացվել են 1927 թվականին, երբ հիմնադրվեց Հայաստանի շախմատի ֆեդերացիան ։ Մինչև 1934 թվականը Հայաստանի շախմատիստները մասնակցում էին Անդրկովկասյան առաջնությանը։ 1934 թվականին Երևանում անցկացվել է Հայաստանի շախմատի առաջին առաջնությունը։ Հաղթել է Հենրիկ Գասպարյանը։ Հաջորդ տարիներին Գասպարյանը հաղթել է ևս ինը առաջնությունում՝ դառնալով ամենատիտղոսակիր շախմատիստը Հայաստանի շախմատի առաջնությունում ։ Նույն թվականին անցկավել է նաև կանանց առաջնություն։ Սիրուշ Մակինցը և Մարգարիտա Միրզա-Ավագյանը բաժանել են առաջին հորիզոնականը։ Հայկական շախմատային առաջին ակումբը հիմնվել է 1936 թվականին։ 1950-ական թվականներին շախմատային ակումբներ են հիմնվել Լենինականում (այժմ՝ Գյումրի) և Կիրովականում (այժմ՝ Վանաձոր) ։
Հայաստանում շախմատը ժողովրդական դարձավ հատկապես Տիգրան Պետրոսյանի 1960-ականների աննախադեպ հաջողության շնորհիվ։ Նա իր առաջին հաջողությունն ունեցել է 1946 թվականին, երբ հաղթեց Հայաստանի շախմատի առաջնությունում։ Հետագայում նա չորս անգամ նվաճել է Խորհրդային Միության չեմպիոնի տիտղոսը (1959, 1961, 1969, 1975)։ 1963 թվականին Պետրոսյանը դարձավ շախմատի աշխարհի չեմպիոն՝ պարտության մատնելով Միխայիլ Բոտվիննիկին, ով նույնպես նարկայացնում էր ԽՍՀՄ-ը։ Այդ ժամանակաշրջանում շատ զույգեր իրենց զավակներին կոչում էին Տիգրան՝ Պետրոսյանի պատվին ։ Պետրոսյանը վեց տարի անընդմեջ (1963-1969) եղել է աշխարհի չեմպիոն, Խորհրդային Միության հավաքականի կազմում՝ ինը անգամ շախմատային օլիմպիադայի (1958-1974) հաղթող ։
1962 թվականին Խորհրդային Հայաստանում կար 30.000 շախմատիստ, որոնցից 3.000-ը՝ մրցավարներ և մարզիչներ։ 1986 թվականին շախմատիստների քանակը աճեց մինչև 50.000, ներառյալ երեք գրոսմայստերներ՝ Ռաֆայել Վահանյան, Սմբատ Լպուտյան և Արշակ Պետրոսյան ։ Հետագայում Ռաֆայել Վահանյանը (1989) և Արտաշես Մինասյանը (1991) դարձել են Խորհրդային Միության չեմպիոն։ Վահանյանը նաև ԽՍՀՄ հավաքականի կազմում երկու անգամ՝ 1984 և 1986 թվականներին, հաղթել է շախմատային օլիմպիադայում ։
1985 թվականին հայ-հրեական ծագմամբ շախմատիստ Գարի Կասպարովը դարձավ աշխարհի չեմպիոն։ Չնայած նա երբեք Հայաստանը չի ներկայացրել և միայն կիսով չափ է հայ, որոշ աղբյուրներ նրան կոչում են հայ, հիմնականում այն պատճառով, որ նրա ազգանունը մոր ազգանվան (Գասպարյան) ռուսականացված տարբերակն է։ Աիդա(Կլարա)Շահենի Գասպարյանցի պապերը Գետահատցի են(Արցախի Հադրութ)։
Անկախ Հայաստան
Հայաստանը ԽՍՀՄ-ից անկախացել է 1991 թվականին ։ Դրանից հետո հայ շախմատիստները ստացան Հայաստանի Հանրապետությունը ներկայացնելու հնարավորություն։ Անկախ Հայաստանում տեղի են ունեցել չորս խոշոր շախմատային մրցաշարեր՝ 32-րդ շախմատային օլիմպիադան (1996 թ.) տեղի է ունեցել Երևանում՝ Կարեն Դեմիրճյանի անվան մարզահամերգային համալիրում, 2001 թվականի աշխարհի թիմային առաջնությունը և 2014 թվականի Եվրոպայի անհատական առաջնությունը տեղի են ունեցել Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնում , իսկ 2015 թվականի աշխարհի թիմային առաջնությունը՝ Ծաղկաձորի «Գոլդեն Փելիս Ռեզորթ և Սպա *****GL» հյուրանոցում ։
Հայաստանն իր առաջին մեդալը նվաճել է 1992 թվականի շախմատային օլիմպիադայում՝ գրավելով երրորդ հորիզոնականը ։ Հայաստանը 2002, 2004 թվականների շախմատային օլիմպիադաներում նույնպես նվաճել է բրոնզե մեդալ ։ Հաղթող է ճանաչվել 2006, 2008 և 2012 թվականների շախմատային օլիմպիադաներում։ 1997 , 2001 , 2005 և 2015 թվականների շախմատի աշխարհի թիմային առաջնություններում Հայաստանի հավաքականը գրավել է երրորդ, իսկ 2011 թվականին առաջին հորիզոնականը։ Եվրոպայի առաջնությունում հավաքականը 1997 թվականին գրավել է երրորդ, 1999 թվականին՝ առաջին, 2007 թվականին՝ երկրորդ հորիզոնականը։
Շախմատը հանրակրթական դպրոցում
Այս որոշումը լայնորեն լուսաբանվել է միջազգային մամուլում։ Լրագրողները, շախմատային փորձագետները և տարբեր երկրների պաշտոնյաները բարձր են գնահատել ծրագիրը և խորհուրդ են տվել իրենց երկրներին որդեգրել այն ։ Մագնուս Կառլսենը հայաստանյան այցելության ժամանակ՝ 2014 թվականին, ասել է. «Ես կարծում եմ, որ դպրոցներում շախմատի դասավանդման Հայաստանի փորձը հիանալի օրինակ է ամբողջ աշխարհի համար» ։
Հաստատություններ
Հայաստանի շախմատի ֆեդերացիան կազմավորվել է 1927 թվականին ։ Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանը 2004 թվականին ընտրվել է ՀՇՖ-ի նախագահ (այդ ժամանակ նա Հայաստանի պաշտպանության նախարարն էր) և վերընտրվել է 2006, 2009, 2011 և 2013 թվականներին ։ Սարգսյանը «հայտնի է հայ շախմատիստներին էնտուզիազմով աջակցելով» ։ Մի առիթով Սարգսյանն ասել է. «Մենք չենք ուզում, որ մարդիկ ճանաչեն Հայաստանը միայն երկրաշարժով և ցեղասպանությամբ։ Մենք կնախընտրեինք, որ նա հայտնի լիներ իր շախմատով» : Հայաստանի կառավարությունը երկրի գրոսմայստերներին հատկացնում է աշխատավարձ և տալիս է որոշակի արտոնություններ ։
Հայաստանի շախմատի ակադեմիան ստեղծվել է 2002 թվականին Երևանում՝ գրոսմայստեր Սմբատ Լպուտյանի նախաձեռնությամբ և վարչապետ Անդրանիկ Մարգարյանի հովանավորությամբ։ Ակադեմիան կազմակերպում է ազգային և միջազգային շախմատային մրցաշարեր ։
Ազգային առաջնություն
Հայաստանի շախմատի առաջին առաջնությունը տեղի է ունեցել 1934 թվականին, երբ Հայաստանը Անդրկովկասի Խորհրդային Ֆեդերատիվ Սոցիալիստական Հանրապետության մաս էր կազմում։ Հայկական ԽՍՀ-ում ժամանակ առ ժամանակ տեղի են ունեցել առաջնություններ մինչև 1945 թվականը, երբ դրանք դարձան ամենամյա միջոցառումներ. այս գործելակերպը շարունակվեց նաև անկախ Հայաստանում։ Հենրիկ Գասպարյանը հաղթել է այս առաջնություններում ամենաշատը (10 անգամ), նրան հաջորդում են Աշոտ Անաստասյանը (8 անգամ), Լևոն Գրիգորյանը (6 անգամ) և Արտաշես Մինասյանը (6 անգամ) ։
Կանանց առաջին առաջնությունը նույնպես տեղի է ունեցել 1934 թվականին, բայց մինչև 1939 թվականը դադարեցվել է։
Մեդիա
1972 թվականին Գագիկ Հովհաննիսյանը հիմնադրել է «Շախմատային Հայաստան» ամսագիրը, որը 1997 թվականից դարձել է շաբաթաթերթ ։ 1972 թվականից «Շախմատ-64» հաղորդաշարը սկսեց հեռարձակվել Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերությամբ։ Այն մինչև իր կյանքի վերջ՝ 2015 թվականի հունիս, վարում էր Գագիկ Հովհաննիսյանը, և սա հանրային հեռուստաընկերության ամենաերկարակյաց հաղորդումն էր ։ Վերջերս ստեղծված «Շախմատի աշխարհ» հաղորդումը հեռարձակվում է «Առաջին լրատվականից» անմիջապես հետո ։
Անհատական վիճակագրություն
ՖԻԴԵ-ի ցուցակներում կան Հայաստանը ներկայացնող 26 ակտիվ գրոսմայստեր, 2 կին գրոսմայստեր, 18 միջազգային վարպետ և 2 կին միջազգային վարպետ ։
Տղամարդիկ
2015 թվականի հուլիսի դրությամբ Հայաստանի 10 ամենաբարձր էլո վարկանիշ ունեցող գրոսմայտերների ցանկը.
2005-ի դեկտեմբերին Լևոն Արոնյանը Խանտի Մանսիյսկում նվաճեց ՖԻԴԵ-ի աշխարհի գավաթը ։
Ակումբային առաջնություններ
1995 թվականին տղամարդկանց «Երևան» ակումբը հաղթել է շախմատի Եվրոպայի ակումբային գավաթի մրցաշարում ։ 2006 թվականին Երևանի կանանց «Միկա» ակումբը հաղթել է Եվրոպայի ակումբային գավաթի մրցաշարում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շախմատը Հայաստանում Կատեգորիա:Շախմատի պատմություն
Սմիդին
Սմիդին (Смідин), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Ստարովիժևի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1508 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Սմիդին գյուղում բնակվում էր 2 265 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 6428 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 352,36 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Ստարովիժևի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1508 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի եզրափակիչ 1970
Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի եզրափակիչ 1970, Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի 10-րդ խաղարկությունն է, որում հաղթեց «Մանչեսթեր Սիթի» ֆուտբոլային ակումբը 2–1 հաշվով՝ «Վեստ Բրոմվիչին»։ Խաղը կայացավ Լոնդոնի Ուեմբլի մարզադաշտում։
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի եզրափակիչներ Կատեգորիա:1970 ֆուտբոլում
Բելոտին
Բելոտին (Білотин), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Իզյասլավի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Բելոտին գյուղում բնակվում էր 230 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1399 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 164,4 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Իզյասլավի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1523 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Խռնդատ մուգ մանուշակագույն
Նկարագրություն
25-30 սմ բարձրությամբ միամյա բույս է։ Ստորին տերևների թիթեղը երկար կոթուններով է, երկարավուն, նշտարաձև կամ երկարավուն, նեղ եռանկյուն է, հիմքում սեպաձև հատված կամ ականջուկներով, դեպի ցողունի վերևը աստիճանաբար փոքրացող է և նստադիր։ Երկարավուն ծաղկաբույլը նեղ է ողկուզանման, իսկ պսակը՝ մաքուր մանուշակագույն ։
Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է Լոռու (Սարչապետ գյուղի շրջակայք) և Իջևանի (Բագրատաշեն, Քոբայր, Այրում, Ախթալա, Դեբեդ գյուղի շրջակայք) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Աճում է նաև Հյուսիսային Օսեթիայում ։
Էկոլոգիա
Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 400-1400 մ բարձրությունների վրա, տափաստանացած լանջերին, շիբլյակում։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հունիս-հուլիսին ։
Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ, CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ընդգրկված չէ ։
Պահպանություն չի իրականացվում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ Կատեգորիա:Ծածկասերմեր Կատեգորիա:Խլածաղկազգիներ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Գրահամ շրջան (Կանզաս)
Կատեգորիա:Կանզասի շրջաններ
Նիկիֆորովո (գյուղ, Մոշենսկի շրջան)
Նիկիֆորովո (Никифорово), գյուղ Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզի Մոշենսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզի Մոշենսկի շրջանի բնակավայրեր
Բելինյո
Բելինյո (Bâgé-le-Châtel) համայնք Ֆրանսիայում։ Գտնվում է Ֆրանսիայի Ռոն Ալպեր մարզում և Էն գավառի կազմում։ Համարվում է Մոնլյուել շրջանի մաս։
Բնակչություն
Ըստ 2010 թվականի մարդահամարի տվյալների, կոմունայի բնակչությունը կազմում է 2905 մարդ։
Էստադիո Էլ Մադրիգալ
Էստադիո Էլ Մադրիգալ (El estadio de fútbol de El Madrigal), ֆուտբոլային մարզադաշտ Իսպանիայի Վիլյառեալ քաղաքում։ Վիլյառեալ ՖԱ-ի տնային դաշտն է։ Այն հիմնականում օգտագործվում է ֆուտբոլային խաղերի համար, սակայն այստեղ տեղի են ունենում այլ սպորտային և մշակութային իրադարձություններ։
Բելինյո
Աշխարհագրություն
Կոմունան գտնվում է 400 կմ դեպի հարավ-արևելք Ֆրանսիայի մայրաքաղաք Փարիզից և 25 հյուսիս-արևելք Լիոնից։ Կլիման բարեխառն է և բնորոշ է տաք ամառները և ցուրտ ձմեռները։
Էստադիո Էլ Մադրիգալ
25000 տեղանոց մարզադաշտը բացվել է 1923 թվականին։ Մարզադաշտի միջին հաճախելիությունը կազմում է 17 000 մարդ, որը բավականին լավ ցուցանիշ է՝ հաշվի առնելով այն փաստը, որ քաղաքն ունի 50 000 բնակիչ։
Բելինյո
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Էստադիո Էլ Մադրիգալ
Պատմություն
Մարզադաշտը բացվել է 1923 թվականի հունիսի 17-ին «Սերվանտես» և «Կաստելիոն» ֆուտբոլային ակումբների միջև կազմակերպված խաղով։ Բացման ժամանակ կրում էր Կամպո դել Վիլյառեալ անունը, իսկ ներկայիս անունը ստացել է 2 տարի հետո՝ միաժամանակ ստանալով Feudo Amarillo մականունը։
Մարզադաշտն առաջին անգամ վերակառուցվել է 1952 թվականի ամռանը։ Դաշտի չափսերը համապատասխանեցվեցին ստանդարտներին՝ դառնալով 95×65-ից 105×65։ 1960-ական թվականներին մարզադաշտի տրիբունան ծածկեցին։ 1971/1972 խաղաշրջանում աշխատանքներն ավարտվեցին։ 1988 թվականին մարզադաշտը կրկին վերակառուցեցին, այն ստացավ ներկայիս տեսքը և բացվեց «Վիլյառեալ» և մադրիդյան «Ատլետիկո» ֆուտբոլային ակումբների խաղով։
Ակումբի 75-ամյակի առթիվ մարզադաշտը հերթական անգամ վերակառուցվեց։ Հարավային տրիբունայում տեղակայվեց vip օթյակ, հյուսիսային տրիբունայում կատարվեցին հարդարման աշխատանքներ։ Մարզադաշտի մոտ տեղադրված է դեղին սուզանավի արձան՝ ի պատիվ «Վիլյառեալի» մականանվան։
Մագադան
Մագադան (ռուսերեն՝ Магада́н), քաղաք, Ռուսաստանի Մագադանի մարզի կենտրոնը։ Նավահանգիստ Օխոտի ծովի Նահաևոյի խորշի ափին։
Էստադիո Էլ Մադրիգալ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզադաշտեր Կատեգորիա:Մարզադաշտեր Իսպանիայում
Մագադան
Անվանումը
Անվանումը առաջացել է օրոչերեն մոնգոդան «ծովային բերուկներ» բառից։
Պատմություն
Որպես բնակավայր առաջացել է 1930-ականների սկզբին՝ Ռուսաստանի հյուսիս-արևելքի բնական ռեսուրսների յուրացման առիթով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1929 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
UTC+5
UTC+5, ժամային գոտի, որում ժամանակը 5 ժամով առաջ է ընկնում UTC-ից։
Ամռանը հյուսիսային կիսագնդում
== Նախկինում, մինչ 2010 թվականի մարտի 28 ==
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ժամային գոտիներ
Նիկոլայ Կոլին
Նիկոլայ Ֆյոդորի Կոլին (Nicolas Koline, Nikolai Kolin, ), ռուս, ֆրանսիացի և գերմանացի դերասան։
Կենսագրություն
Նիկոլայ Կոլինը իր դերասանական աշխատանքը սկսել է առաջին Մոսկվայի գեղարվեստական ակադեմիական թատրոնում և տաս տարի եղել է նրա ղեկավարության անփոփոխ անդամ ։ Մոսկվայի գեղարվեստական ակադեմիայի թատրոնում փայլուն հանդես է եկել «Տասներկու գիշերներ», «Ծղրիդը վառարանի վրա», «Ստեփանչիկով գյուղում» և բազում այլ ներկայացումներում։ Առաջին Ստուդիայում կոնսերվատորիայի աշակերտների հետ բեմականացրել է «Եվգենի Օնեգին» օպերան։ Ստուդիայի աշխատանքի մասին Կոլինը գրել է․
Ռուսաստանում չի նկարահանվել ֆիլմերում, քանի որ Կոնստանտին Ստանիսլավսկին և Վլադիմիր Նեմիրովիչ-Դանչենկոն արգելում էին, որովհետև կինոն չէին համարում արվեստ։
1920 թվականի փետրվարին իր կոլեգա Ռիչարդ Բոլեսլավսկիի հետ, որը ծագումով լեհ էր, լքեց Ռուսաստանը։ Քանի որ Լեհաստանում չկար ռուսական թատրոն, Կոլինը հանդես էր գալիս ռուսական գրականության վերաբերյալ դասախոսությաններով (լեկցիա), որպեսզի գումար հավաքի և մեկնի Փարիզ։
Ֆրանսիայում ակտիվ աշխատում և նկարահանվում էր կինոյում, մասնավորապես «Տխուր արկածախնդրություն» (L’Angoissante aventure, 1920), «Հաղթական սիրո երգը» (Le Chant de l’amour triumphant, 1923), «Կին» (Kean, 1924) և «Նապոլիոն» (Napoléon, 1927) ֆիլմերում։ 1925 թվականին Ռոբեր Պեգիի հետ միասին որպես ռեժիսոր նկարահանեց «600 000 ֆրանկ ամսում» (600 000 francs par mois) ֆիլմը։ 1928 թվականից սկսած հիմնականում աշխատել է Գերմանիայում։ 1947 թվականին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո փոքր-ինչ դադարով նորից սկսեց նկարահանվել գերմանական ֆիլմերում։ Արևմտյան Գերմանիայում իր վերջին ֆիլմը եղել է «Ֆրոնտով աքաղաղ» (Der Frontgockel) կինոկատակերգությունը, որը էկրան է դուրս եկել 1955 թվականին։
1956 թվականին Կոլինը մեկնեց ԱՄՆ։ Նայակում (Նյու Յորք նահանգ) ապրեց աղքատության մեջ։
Նիկոլայ Կոլինը մահացել է 1973 թվականին 95 տարեկան հասակում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դերասաններ Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ
Գուստավո Մոդենա
Գուստավո Մոդենա, իտալացի դերասան։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալացի դերասաններ Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Մարտիրոսի լեռնանցք
Մարտիրոսի լեռնանցք, Աղխաչի լեռնանցք, Յազերուտ, լեռնանցք Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, Վայքի լեռնաշղթայի կենտրոնական մասում՝ 1999 մ բարձրության վրա՝ Մարտիրոս գյուղից 4 կմ արԵմուտք։ Արփայի վերին հոսանքի ավազանը կապում է Նախիջևանին։ Մարտիրոսի լեռնանցքով է անցնում Վայք-Նախիջևան խճուղին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնանցքներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնանցքներ Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լեռնագրութուն
Վիչնաշի
Վիչնաշի (ვიჩნაში), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Սամեգրելո-Զեմո Սվանեթ մարզի Մեստիայի շրջանում ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 18 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Մեստիայի շրջան‎‎‎
Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի եզրափակիչ 1971
Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի եզրափակիչ 1971, Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի 11-րդ խաղարկությունն է, որում հաղթեց «Տոտտենհեմ Հոտսպուր» ֆուտբոլային ակումբը 2–0 հաշվով՝ «Աստոն Վիլլային»։ Խաղը կայացավ Լոնդոնի Ուեմբլի մարզադաշտում։
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային լիգայի գավաթի եզրափակիչներ Կատեգորիա:1971 ֆուտբոլում
Աստերոիդների ցանկ (169101-169200)
Աստերոիդների ցանկ (169001-169100) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (169201-169300)
|}
Հենրիկ Սեփյան
Սեփյան Հենրիխ Խոսրովի (դեկտեմբերի 8, 1934, գյուղ Գյուլիստան (ԼՂՀ Շահումյանի շրջան) - ապրիլի 7, 2003, Երևան), վիրաբույժ։ Բժշկական գիտությունների թեկնածու (1972), պրոֆեսոր (1993)։ «Արցախ», «Շահումյան-Գետաշեն» հայրենակցական միությունների նախագահության անդամ։