cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Էն Կերեն
Մեներգչի կարիերան
2000 թվականին նա սկսում է մեներգչի իր կարիերան La Biographie de Luka Philipsen (Լուկի Ֆիլիպսենի կենսագրություն) ալբոմի թողարկումով, որի երաժշտական պրոդյուսերներն էին Լեոնել Գաիլարդինը և Բենջամեն Բյոլեն, որը նաև եղել է նրա երկրորդ ալբոմի՝  La Disparition (Անհայտացում) (փոխարենը երգչուհին օգնում է նրան ձայնագրել իր դեբյուտային՝ Rose Kennedy, ալբոմը)։ Միասին նրանք գրեցին մի քանի երգ «Հենրի Սալվադոր» ալբոմի համար, ավելի շատ վաճառվող Chambre avec Vue ալբոմը, որի մեջ ընգրկված էր «Jardin d’Hiver» հիթը։ Նրա երրորդ ալբոմը՝ Not Going Anywhere (Ոչ մի տեղ չեմ գնում), թողարկվել է 2003 թվականին, բայց ամերիկյան հիթ-շքերթներում առաջխաղացումը եղավ հաջորդ ալբոմի՝ Nolita (2004), թողարկումից հետո։ Նյու Յորքում և Փարիզում ձայնագրված ալբոմը կոչվել է Մանհեթեն թաղամասի անունով, ալբոմի երգերը կիսով չափ կատարվել են անգլերեն, կիսով չափ՝ ֆրանսերեն։ Lady & Bird՝ Բարդի Յոհանսոնի հետ համատեղ արված աշխատանք, ով Իսլանդական Bang Gang խմբի մասնակից է։ The Isis Project հայեցակարգային ալբոմ, որը գրվել է Գայ Չեմբերսի հետ միասին և կատարվել է Սոֆի Հանթերի կողմից։ Էն Կերենի հինգերորդ սոլո ալբոմը կոչվել է իր անունով՝ Keren Ann, թողարկվել է 2007 թվականին։
Վատին (գյուղ, Գորոխովի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Գորոխովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1545 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Էն Կերեն
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մարտի 10 ծնունդներ Կատեգորիա:1974 ծնունդներ Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Իսրայելցի երգիչներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երգիչներ Կատեգորիա:Երաժիշտներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հոլանդացի երգչուհիներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դաշնակահարներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կիթառահարներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ Կատեգորիա:Իսրայելցի կին ճարտարագետներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պրոդյուսերներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի կին գրողներ Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Օդնորոբովկա (գյուղ, Զոլոչևի շրջան)
Օդնորոբովկա (Одноробівка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Զոլոչևի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1725 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Օդնորոբովկա գյուղում բնակվում էր 1 100 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,546 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 2014,65 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Զոլոչևի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1725 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Մայաչնոե (գյուղ, Խասանսկի շրջան)
Մայաչնոե (Маячное), գյուղ Ռուսաստանի Պրիմորիեի երկրամասի Խասանսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2005 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 0 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1880 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրիմորիեի երկրամասի Խասանսկի շրջանի բնակավայրեր
Միջին Վյուկ
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայնց պատկանում է Կամսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Կամա, գետի ենթաավազանը՝ ավազանի վտակ Կամի մինչև թափվոլը Բելայա։ Գետի ավազանը՝ Կամա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Բորովայա (գյուղ, Սաֆոնովսկի շրջան)
Բորովայա (Боровая), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սաֆոնովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 5 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սաֆոնովսկի շրջանի բնակավայրեր
Վիսնար
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գրանադա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ
Շարոլե (տավարի ցեղ)
Տարածված է բազմաթիվ երկրներում, օգտագործվում է արդյունաբերական տրամախաչման նպատակով։
Խորհրդային Հայաստան ներմուծվել է գիտաարտադրական փորձեր կատարելու նպատակով։
Կատեգորիա:Տավարի ցեղեր
Շչորս Դավթյան
Շչորս Բագրատի Դավթյան, բանաստեղծ, պատմաբան, լրագրող, պետական-հասարակական գործիչ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, «Խորհրդային Հայաստան» թերթի գլխավոր խմբագիր, ՀԽՍՀ 10 և 11-րդ գումարումների ԳԽ պատգամավոր, «Հայրենի տուն» թերթի գլխավոր խմբագիր, «Համո Սահյան գիտամշակութային կենտրոն» հասարակական կազմակերպության նախագահ։
Կենսագրություն
Շչորս Դավթյանը ծնվել է 1938 թվականի մարտի 12-ին Էջմիածնում, զինվորականի ընտանիքում։ Նրա ծնողները Գորիսի Արեգունի (Ազատաշեն) գյուղից են եղել։ Հայրը՝ Բագրատ Դավթյանը մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ Պատերազմն ավարտելուց հետո հորը նշանակում են Սիսիանի զինկոմիսար, և նրանք տեղափոխվում են Սիսիան։ Ընտանիքում եղել են հինգ երեխա։ Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրության ֆակուլտետը և նշանակվել Սիսիանի կոմերիտմիության շրջկոմի առաջին քարտուղար։ Այնուհետև տեղափոխվում է Սիսիանի «Որոտան» թերթ և աշխատում խմբագրի տեղակալ, իսկ հետո նշանակվում է խմբագիր ։ 1988-1991 թվականներին եղել է «Խորհրդային Հայաստան» թերթի գլխավոր խմբագիրը։1980-1995 թվականներին եղել է Հայաստանի գերագույն խորհրդի պատգամավոր։ Շչորս Դավթյանի նախաձեռնությամբ 2004 թվականին ստեղծվել է «Համո Սահյան գիտամշակութային կենտրոն» հասարակական կազմակերպությունը ։ Խմբագրել, կազմել և հրատարակել է Համո Սահյանի «Ինձ բացակա չդնեք» բանաստեղծությունների ժողովածուն (1999, 2003, 2005, 2014), «Համո Սահյան. բանաստեղծը, մտածողը, մարդը» (2001), «Համո Սահյան. գրչի, խոսքի, խղճի կշիռը» (2003) գրքերը, «Համո Սահյան. 60 և մեկ հայրեն» պատկերագիրքը (2003), «Համո Սահյան. Դաղձի ծաղիկ» ժողովածուն (2006), «Համո Սահյան. Արցունքով լվացված սերեր» (2007), «Ակսել Բակունց. Մթնաձոր-Կյորես» (2007), Համո Սահյանի, Եղիշե Չարենցի և Սայաթ-Նովայի պատկերազարդ քառյակներ, Դանիել Վարուժանի «Հարճը» (2007), «Աշոտ Սաթյան-100» (2007), ինչպես նաև պատկերազարդ օրացույցներ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:ՀՀ ԳԽ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Ալտու Կապիբարիբիի գավառ
Ալտու Կապիբարիբիի գավառ  (Microrregião do Alto Capibaribe), գավառ Բրազիլիայի Պերնամբուկու նահանգում։ Մտնում է Պերնամբուկու նահանգի գյուղատնտեսական շրջան (մարզ)ի մեջ։
Գավառի կազմ
Գավառի կազմի մեջ են մտնում հետևյալ համայնքները.
Կատեգորիա:Բրազիլիայի գավառներ Կատեգորիա:Պերնամբուկու նահանգի գավառներ
Պոչիկ
Անվան ստուգաբանություն
Անվանումը ծագել է պոչ բառից։
Բնակչություն
1878 թվականին ուներ 31, իսկ XX դարի սկզբին՝ 88 տուն բնակիչ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղում պահպանվում էր հայկական գերեզմանոց ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Դիետիկ սնունդ
Տերմինաբանություն
Ի հավելումն դիետա բառի՝ օգտագործվում են նաև այլ բացատրություններ և տերմիններ, ինչպիսիք են՝ թեթև, զրո կալորիականություն, քիչ կալորիականություն, ոչ գեր, շաքարազերծ։ Որոշ տարածաշրջաններում այս տերմինների օգտագործումը կանոնակարգվում է օրենքով։ Օրինակ՝ ԱՄՆ-ում քիչ կոլորիականություն նշումով արտադրանքը չպիտի պարունակի 3 գրամից ավելի ճարպ, իսկ առանց ճարպեր նշումով արտադրանքը չպետք է գերազանցի 0,5 գրամը ։
Գործընթաց
Դիետիկ սննդակարգ կազմելու գործընթացը սովորաբար պահանջում է բարձր էներգետիկ սնունդի փոխարինում ցածր էներգետիկ սնունդով ։ Օրինակ՝ կարելի է սովորական շաքարը փոխարինել քաղցրացուցիչներով, կամ զովացուցիչ ըմպելիքների, ինչպիսին է Կոկա-Կոլան, փոխարեն խմել Կոկա-Կոլա լայթ։ Որոշ ուտելիքներ թխվում են տապակելու փոխարեն` այդպիսով փոխելով պատրաստուման եղանակը և իջեցնելով սննդի կալորիականությունը։ Մյուս դեպքերում ցածր յուղայնությամբ բաղադրիչները կարող են օգտագործվել որպես փոխարինողներ։
Հակասություններ
Կա հավանականություն, որ դիետիկ սննդի մեջ շաքարավազը ցածր սննդային էներգիայի փոխարինողներն իսկ վնասակար են օրգանիզմի համար։
Ցածր յուղայնությամբ և առանց յուղայնությամբ շատ մթերքներում ճարպը փոխարինվում է շաքարով, ալյուրով կամ այլ լիարժեք սննդային էներգիայի բաղադրիչներով, իսկ սննդի էներգետիկ արժեքը համեմատաբար նվազում է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դիետա Կատեգորիա:Սնունդ Կատեգորիա:Սննդամթերք
(3181) Ահներտ
(3181) Ահներտ (Ahnert), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1964 թվականի մարտի 8-ին Ֆրեյմուտ Բորնգենի կողմից Տաուտենբուրգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,228618 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0821 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,3751 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1215,21 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,296245 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,96° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1964 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ֆրեյմուտ Բորնգենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ստարիցա (քաղաք)
Ստարիցա, քաղաք Ռուսաստանում 1297 վարչական կենտրոն Տվերի մարզի Ստարիցկի շրջանում։
Աշխարհարգություն
Քաղաքը գտնվում է Վալդայի լեռների ծայր արևելքում, Վոլգա գետի ափին, նույնանուն երկաթգծի կայարանից 12 կմ հեռու, Տվեր քաղաքից 65 կմ հարավ-արևմուտք։
Միջին դարեր
Հիմնադրվել է 1297 թվականին Տվերի իշխան Միխայիլ Յարոսլավիչի կողմից որպես ամրոց Ստարիցա գետի ափին ։
Մինչև XVI դարի սկիզբը Ստարիցան սովորաբար կոչվում էր Գորոդոկ  կամ  Գորոդեսկ (բայց ոչ "նոր քաղաք" կամ "Քաղաք Վոլգայի վրա"), ինչպես պնդում են որոշ հեղինակներ։  Հաստատված է քաղաքի անունից հետո  «Ստարիցա» տրվել է նույնանուն գետի վրա գտնվելու համար ։ Կա ավանդույթ, որ Ստարիցա քաղաքի տեղում եղել է Լյուբիմ քաղաքը, որը 1292 թվականին ավերվել է թաթարների կողմից։ Քաղաքի հիմնադրման վայրում ապրել է մի ծեր կին, որը թաքնվել է քարանձավներից մեկում, որից էլ քաղաքը իր անվանումն է ստացել։ Ավանդույթը չի հակասում պատմական իրադարձությունների ընթացքին, սակայն Լյուբիմ քաղաքին վերաբերող փաստաթղթեր չկան ։
1319 թվականին, ըստ Միխայիլ Յարոսլավիչի հոգևոր գրագիտության (Ուզբեկ խանի հրամանով սպանվել է 1318 թվականին Ոսկե հորդայում) Տվերի իշխանության տարածքը բաժանված էր իր չորս որդիների միջև, ընդ որում (Զուբցովի, Խոլմի և Միկուլինի հետ) անցել է Զուբցովի իշխանության կազմի մեջ՝ միայն երկրորդ եղբոր Ալեքսանդր Միխայելովիչի կալվածքն է մնացել անկախ ։ 1339 թվականին Ոսկե հորդայում Ալեքսանդր Միխայելովիչի մահապատժից հետո նրա հողերը՝ Զուբցովյան իշխանությունը անցել է նրա այրուն՝ Անաստասիային և նրա որդիներին։ Հետագայում որդիները իրեն միջև բաժանեցին իրենց հոր կալվածքը և այդ ամենը 1360 թվականին հաստատվել է խաղաղ պայամանագրով Ալեքսանդրովիչի կողմից, որն այդ ժամանակ զբաղեցնում էր Տվերի իշխանական արթռը  Վասիլի Միխայելովիչ Կաշենսկու հետ։ Միևնույն ժամանակ Ստարիցան անցավ մեծ եղբոր՝ Վսեվոլոդ Ալեքսանդրովիչի  կալվածքին, որի կառավարման կենտրոն Խոլմն էր։ Վսեվոլոդ Ալեքսանդրովիչը մահացել է 1366 թվականի հունվարի 8-ին, որից հետո նրա Խոլմ-Ստարիցա կալվածքը բաժանվել է նրա որդիների միջև։ Ավագին՝ Յուրի Վսեվոլոդովիչին անցել է Խոլմը, իսկ կրտսերԻվան Վսեվոլոդովիչի  կառավարման կենտրոնը դրաձել է Ստարիցան։
1375 թվականին Ստարիցան Տվեր-մոսկովյան պատերազմի ժամանակ որոշ ժամանակ գրավվել է մոսկովյան զորքերի իշխան Դմիտրի Իվանովիչ Դոնսկոյի կողմից։ Հակամարտելով հորեղբոր՝ Տվերի մեծ իշխան Միխայիլ Ալեքսանդրովիչի հետ, Իվան Վսեվոլոդովիչը 1397 թվականին իր կալվածքները հանձնել է տվերի իշխանությանը և հեռացել Մոսկվա։ Սակայն Միխայիլ Ալեքսանդրովիչի մահից հետո (1399 թ․) հաշվտվել է Տվերի նոր իշխանի Իվան Միխայելովիչի հետ և վերադարձել է իր կալվածքները ։ Իվան Վսեվոլոդովիչը մահացել է1402 թվականին իր ունեցվածքը կտակելով իր զարմիկ Ալեքսանդրին, Տվերի նոր իշխան Իվան Միխայելովիչի որդուն։ Ալեքսանդր Իվանովիչի մետաղադրամների վրա կա պատկեր իշխանի անունով «денга городѣск ая », որ ցույց է տալիս հատման վայրը՝ Գորոդեսկ (Ստարիցա)։ 1425 թվականին Ալեքսանդրին է անցնում նաև Տվերի կառավարումը, որից հետո Ստարիցան միավորվում է մեծ իշխանության հետ և որպես կալվածք դադարում է գոյություն ունենալ։
1485 թվականին Տվերի մեծ իշխանության կազմում Ստարիցան միացել է Մոսկվայի մեծ իշխանությանը։ 1505-1566 թվականներին Ստարիցան եղել է Ստարիցայի իշխանության կենտրոն՝ Մոսկվայի ռուսական վերջին իշխանների կալվածքներից մեկը։ 1565 թվականին Իվան Վասիլևիչ ցարը բաժանել է ռուսական կայսրությունը օպրիչինաների և զեմշչինաների, քաղաքը անցել է սզեմշչինայի մեջ. 1566 թվականին Իվան IV Ահեղը ստարիցայի իշխանական կալվածքը փոխորինել է Վլադիմիր Անդրևիչի կալվածքի հետ, Ստարիցայի և Վերերայի  փոխարեն տվել է Դիմիտրովը և Զվենիգորոդը, իսկ Ստարիցան վերցրել է օպրիչինայի մեջ. Իվան IV սիրեց քաղաքը, քարե պարսպով պատեց և այնտեղ է ապրեց 1979-1581 թվականներին Ստեֆան Բատորի դեմ պատերազմների ժամանակ ։
Նոր և նորագույն շրջան
1708 թվականից Ստարիցան Սմոլենսկի նահանգի քաղաք էր։ 1719 թվանաին այն գտնվում էր Տվերի նահանգի կազմում (սկզբնական շրջանում Սանկտ Պետերբուրգի նահանգում, իսկ 1727 թվականից Նովգորոդի նահանգի կազմում)։ 1775 թվականից Ստարիցան գավառական քաղաք էր Տվերի փոխարքայությունում (1796 թվականից Տվերի նահանգում) ։
XVIII-XIX դարերում Ստարիցան մեծ նավահանգիստ էր Սանկտ Պետերբուրգ տանող ճանապարհին։ Քաղաքի շրջակայքում զբաղվում էին կրաքարային հանքարդյունաբերությամբ  («ստարիցյան մարմար») ։ 1897 թվականին Ստարիցան ուներ  5396 բնակչություն, ուներ 10 եղկեղեցի, 21 գործարան և ֆաբրիկա (ամենամեծը կաշվի գործարանն էր), 124 առևտրային ձեռնարկություններ ։
Խորհրդային իշխանությունը Ստարիցայում հիմնադրվել է նոյեմբերի 30-ին 13 դեկտեմբերի) 1917 թվականին ։
1963 թվականին Վոլգայի վրայով անց է կացվել Ստարիցյան կամուրջը։
Կլիմա
Ստարիցայի կլիման չափավոր-ցամաքային է։
Արդյունաբերությունը
Խոշորագույն արդյունաբերական ձեռնարկությունները՝
Ստարիցայի տպարանում տպագրվում են «Ժալո» ամսագիրը եւ «Տվերի Պովոլժի» թերթը։
Կապը
Ֆիքսված ծառայություններն ապահովում են ` «Սքայ Նեթ» ընկերությունների խումբը, «Ռոստելեկոմ»-ի Տվերի մասնաճյուղը, «Եվրասյա տելեկոմ ռու»։
Բջջային հեռախոսային ծառայություններն ապահովում են հետևյալ բջջային օպերատորները՝ «ՄՏՍ», «Բելայն», «Մեգաֆոն» и «Տել2»։
Տեսարժան վայրերը
Հին Ստարիցայի թաղամասում գտնվել են նախկին կալվածքները՝ Պավլովյանների, Մալիննիկին, Բերնովոյանը (այստեղ Ֆուլֆանինների նախկին կալվածքում է գտնվել Ա․Ս․ Պուշկինի թանգարանը)։ Քաղաքը գտնվում է Պուշկինի Վերինվոլգյան մայրուղում։
Զինանաշանը
Քաղաքի զինանաշանը ձայնային է։ Քաղաքի զինանշանը մի փայտով ծեր կին է։ Ըստ լեգենդներից մեկի այս զինանաշանի վրա պատկերված է ծեր կին, որը միակն էր, որ կենդանի էր մանցել Բաթու խանի հարձակումներից։ Նա իր ձեռքում է պահում քաղաքի բանալիները։ Ըստ նույն լեգենդի նա թաքնվել էր Ստարիցայի քարանձավներում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ռուսաստանի Տվերի մարզի Ստարիցկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1297 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Քրիստինա Կոմենչինի
Քրիստինա Կոմենչինի,, , իտալացի կինոռեժիսոր, սցենարիստ, գրող։
Կենսագրություն
Քրիստինա Կոմենչինին իտալացի կինոռեժիսոր Լուիջի Կոմենչինի 4 դուստրերից է։ Նա իր քույրերի հետ հաճախել է Շատոբրիանի ֆրանսիական վարժարանը (Հռոմ) ։
Քրիստինա Կոմենչինիի 2005 թվականի ֆիլմը՝ «Հրեշը սրտում»-ը, որը նկարահանվել է Քրիստինայի համանուն վեպի հիման վրա, արժանացել է «Օսկար լավագույն օտարալեզու ֆիլմի համար» մրցանակին։ Նրա հաջորդ «Երբ գիշերը» ֆիլմը, որը նույնպես նկարահանվել է Քրիստինայի համանուն վեպի հիման վրա և հրատարակվել Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում «Այլ Մամուլ»-ի կողմից, ներկայացվել է սեպտեմբերին կայանալիք Վենետիկի 68-րդ միջազգային կինոփառատոնին ցուցադրվելու համար ։
Քրիստինա Կոմենչինին տնտեսական զարգացման նախկին նախարար Կառլո Կալենդայի մայրն է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալացի կին վիպասաններ Կատեգորիա:Իտալացի կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Իտալացի գրողներ Կատեգորիա:Իտալացի սցենարիստներ
Օլշանսկոե (գյուղ, Զոլոչևի շրջան)
Օլշանսկոե (Вільшанське), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Զոլոչևի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1920 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Օլշանսկոե գյուղում բնակվում էր 108 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,145 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 744,83 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Զոլոչևի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1920 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Մայքլ Քանինգհեմ
Մայքլ Քանինգհեմ (Michael Cunningham, ), ամերիկացի արձակագիր և մանկավարժ։ 1999 թվականին արժանացել է Պուլիտցերյան մրցանակի։
Կենսագրություն
Մայքլ Քանինգհեմը ծնվել է 1951 թվականի նոյեմբերի 6-ին Օհայո նահանգի Ցինցինատի քաղաքում։ Ապագա գրողի մանկությունն անցել է Կալիֆոռնիայի Փասադենա քաղաքում։ 1975 թվականին Քանինգհեմը Սթենֆորդի համալսարանում ստացում է անգլիական գրականության բակալավրի աստիճան, իսկ հինգ տարի անց ավարտում է Այովայի համալսարանի մագիստրատուրան։
1990 թվականին հրատարակվում է նրա առաջին ճանաչված վեպը՝ «Աշխարհի ծայրում գտնվող տունը» («A Home At the End Of the World»): 2004 թվականին վեպն էկրանավորեց Մայքլ Մայերը։ Ֆիլմում գլխավոր դերակատարը Քոլին Ֆարելն է։
Երկրորդ վեպը՝ «Միս ու արյուն» («Flesh and Blood», 1995), ընտանեկան սագա է ԱՄՆ տարագրության մասին։ Այս վեպում գրողի ուշադրությանն են արժանանում ինքնաորոնումը, այլընտրանքային մշակույթը, ավանդական ընտանիքի կազմաքանդումը, համասեռամոլությունը և այլն։
Երրորդ և ամենահայտնի վեպը՝ «Ժամերը» լույս է տեսնում 1998 թվականին։ Գրքի երեք հերոսուհիներից մեկը հենց Վիրջինիա Վուլֆն է` 1923 թվականին իր վեպը շարադրելիս, մյուսը 1990-ականների վերջին Նյու Յորքում բնակվող Կլարիսա Վոնն է, որի մականունը Վիրջինիա Վուլֆի հերոսուհու անունն է (միսսիս Դելոուեյ), իսկ երրորդ կինը 1949 թվականին Լոս Անջելեսում ապրող Լորա Բրաունն է, որը կարդում է «Միսսիս Դելոուեյ» վեպը։ «Ժամերը» Վիրջինիա Վուլֆի «Միսսիս Դելոուեյ» վեպի նախնական անվանումն է։ Վեպը հայերեն է թարգմանվել և հրատարակվել 2020 թվականին ։ 2002 թվականին բիտանացի կինոռեժիսոր Սթիվեն Դոլդրին հաջողությամբ էկրանավորեց համանուն ֆիլմը, որում գլխավոր դերակատարներն էին Նիկոլ Քիդմանը («Օսկար»), Ջուլիան Մուրը, Մերիլ Սթրիփը։ Քանինգհեմը ֆիլմում հայտնվում է մի էպիզոդիկ դրվագում։
Գլխի վնասվածք
Գլխի վնասվածք ` գանգի կամ գլխուղեղի տրավմայի հասցնող ցանկացած վնասվածք։ Ուղեղի տրավմատիկ վնասվածք և գլխի վնասվածք տերմինները բժշկական գրականության մեջ հավասար գործածություն ունեն ։ Գլխի վնասվածքներն ընդգրկում են վնասվածքների բավականին լայն շրջանակ։ Գլխի վնասվածքի հանգեցնող պատճառները շատ են՝ վթարներ, վայր ընկնելը, ֆիզիկական հարձակումներ կամ ավտովթարներ։
Ամեն տարի ԱՄՆ-ում գրանցվում է 1,7 միլիոն նոր դեպք, որոնց մոտ 3 %-ն ավարտվում է մահացու ելքով։ Մեծահասակները վայր ընկնելու, ավտովթարների, որևէ օբյեկտի բախելու կամ հարձակման ենթարկվելու հետևանքով գլխի վնասվածքներ, որպես կանոն,  ստանում են շատ ավելի հաճախ, քան մնացած տարիքային խմբերը։ Ինչ վերաբերում է երեխաներին, ապա գլխի վնասվածքներ նրանք կարող են ստանալ պատահաբար վայր ընկնելու կամ էլ դիտավորյալ հասցված վնասվածքների (ինչպես օրինակ, հարվածի կամ ցնցման) հետևանքով և նման դեպքերում նույնիսկ կարող են հիվանդանոցում հայտնվել :Գլխուղեղի ձեռբերովի վնասվածքը տերմին է, որն օգտագործվում է մարդու՝ կենսագործունեությոն ընթացքում ձեռք բերված վնասվածքները բնածին վնասվածքներից, գենետիկ հիվանդություններից կամ բնածին արատներից տարբերելու համար ։
Ի տարբերություն ոսկրերի կոտրվածքի, որի դեպքում ֆիզիկական վնասվածքի ախտանշանները, որպես կանոն, պարզ նկատելի են, գլխի վնասվածքները կարող են լինել և՛ նկատելի, և՛ աննկատ։ Գլխի բաց վնասվածքի դեպքում գանգի կոտրվածք առաջանում է որևէ առարկայի՝ գխուղեղին անմիջականորեն բախվելու հետևանքով։ Սրա հետևանքով սկսվում է արյունահոսության։ Որոշ այլ ակնհայտ ախտանիշներ կարող են նյարդաբանական բնույթ ունենալ։ Մարդու մոտ կարող է  նկատվել քնկոտություն, տարիօրինակ պահվածք, գիտակցության կորուստ, փսխում, սուր գլխացավ, բիբերի անհավասար չափեր և / կամ մարմնի որոշ մասերի շարժունակության կորուստ։ Չնայած վերոնշյալ ախտանիշները, որպես կանոն, գլխի վնասվածք ստանալուն պես սկսում են արտահայտվել, որոշ խնդիրներ, այնուամենայնիվ, կարող են ավելի ուշ դրսևորվել։ Ալցհեյմերի հիվանդության առաջացման հավանականությանը, օրինակ, մեծ է հենց գլխի վնասվածք ստացած մարդկանց մոտ :Գլխուղեղի վնասվածքը (գլխուղեղի բջիջների քայքայումը կամ դեգեներացիան) գլխի վնասվածք ունեցող անձանց համար միանգամայն սովորական երևույթ է։ Նեյրոոտոքսիկությունը, որը, որպես կանոն, վերաբերում է նեյրոնների/ գլխուղեղի՝  քիմիական ճանապարհով ձեռք բերված վնասվածքներին, գլխուղեղի վնասվածքի առաջացման ևս մեկ պատճառ է։
Դասակարգում
Գլխի վնասվածքների մեջ մտնում են ինչպես գլխուղեղի, այնպես էլ գլխի այլ մասերի վնասվածքներ, այդ թվում ՝ գլխամաշկի ու գանգի։ Գլխի վնասվածքները լինում են բաց կամ փակ։ Գլխի փակ վնասվածքի դեպքում ուղեղի կարծր թաղանթն անվնաս է մնում։ Կարող է առաջ գալ գանգի կոտրվածք, բայց ոչ միշտ։ Գլխի թափանցող վնասվածքն առաջանում է այն ժամաակ, երբ որևէ առարկա խոցում է գանգն ու ուղեղի կարծր թաղանթի վնասվածք առաջացնում։ Գլխուղեղի վնասվածքներն իրենց բնույթով կարող են լինել դիֆուզային (տարածման լայն շրջանակ ընդգրկել) կամ օջախային (ընդգրկել տարածման կոնկրետ շրջանակ)։ Գլխի վնասվածքը կարող է հանգեցնել գանգի կոտրվածքի, ինչը, սակայն, ոչ միշտ է վկայում գլխուղեղի վնասվածքի մասին։ Որոշ հիվանդների մոտ կարող են առկա լինել գանգի գծային կամ սեղմված ճաքեր։ Ներգանգային արյունազեղման դեպքում գանգում առաջացած հեմատոման կարող է ճնշում գործադրել գլխուղեղի վրա։ Ներգանգային արյունազեղման տեսակներ են սուբդուրալ, սուբարախնոիդ, էքստրադուրալ և ինտրացերեբրալ հեմատոմաները։ Տրեպանացիոն վիրահատությունների նպատակը նման դեպքերում արյունառության միջոցով մարդու ճնշումը նվազեցնելն է։
Գլխուղեղի վնասվածքը սովորաբար առաջանում է արտաքին գործոնի ազդեցությանը ենթարկված հատվածում, բայց կարող է առաջաալ նաև գանգի հակառակ կողմում՝ հենց այդ հատվածում հասցված հարվածի անմիջական ներգործությամբ (գլխին հասցված հարվածը կարող է հանգեցնել գանգի ներսում գլխուղեղի շարժման, ինչը հետևանքով գլխուղեղը կարող է վնաս հասցնել նաև գանգի՝ վնասված հատվածի հակառակ կողմի ներքին բաժնին)։ Ստացած վնասվածքը կարող է էլ ավելի խորանալ բոլոր այն դեպքերում, երբ արտաքին գործոնի ազդեցությամբ գլուխը սկսում է շարժվել, քանզի դրա հետևանքով գլխուղեղը գանգի ներսում կարող է այս ու այն կողմ տատանվել` այդ կերպ հանգեցնելով նորանոր վնասվածքների, կամ էլ գղծուղեղը (իներցիայի շնորհիվ) կարող է համեմատաբար անշարժ դիրքում մնալ, բայց բախվել շարժման մեջ գտնվող գանգին (երկուսն էլ գանգի հակառակ կողմին հասցված հարվածի ազդեցությամբ առաջացած վնասվածքներ են)։
Գլխին հասցված վնասվածքներն ուղեկցվում են հետևյալ բարդացումներով՝  ։
• Գանգի կոտրվածք,
• Գլխամաշկի վրա առաջացած բաց վերքեր և դրա հետևանքով՝  մաշկի արյունահոսություն,
• Վնասվածքային սուբդուրալ հեմատոմա, ուղեղի կարծր թաղանթի ստորին հատվածում արյունահոսության առկայություն, որը կարող է և զարգանալ աստիճանաբար, ժամանակի ընթացքում,
• Վնասվածքային էքստրադուրալ կամ էպիդուրալ հեմատոմա, ուղեղի կարծր թաղանթի և գանգի միջև արյունահոսության առկայություն,
• Վնասվածքային սուբարախնոիդ արյունազեղում,
• Գլխուղեղի սալջարդ, գլխուղեղի կապտում,
• Գլխուղեղի ցնցում, վնասվածքի հետևանքով գլխուղեղի կենսական գործառույթների կորուստ,
•  Քրոնիկ տրավմատիկ էնցեֆալոպաթիա կամ «բռունցքներով հարբած սինդրոմ », որն առաջացել է գլխի կրկնվող վնասվածքներով, օրինակ ՝ բռնցքամարտում կամ շփման այլ մարզաձեւերում վնասվածքը կարող է հանգեցնել կոմայի կամ մահվան,
• Թափահարված մանկական համախտանիշ - երեխաների չարաշահման մի տեսակ։
Ուղեղի ցնցում
Ուղեղի ցնցումը ուղեղի տրավմատիկ վնասվածքի (TBI) մեղմ տեսակ է։ Այս վնասվածքը, որպես կանոն, առաջանում է գլխին հասցված հարվածից  և  կարող է մարդու ֆիզիկական, կոգնիտիվ, հուզական անկանոն վարքագծի պատճառ դառնալ։ Կարող են դսրևորվել հետևյալ ախտանիշները․ցրվածություն,   գերհոգնածություն, խառնաշփոթ, սրտխառնոց, աղոտ տեսողություն, գլխացավեր և այլն :Նույնիսկ ուղեղի թեթև ցնցումները հետագայում կարող են լուրջ բարդացումների  պատճառ դառնալ։ : Խստությունը չափվում է ցնցումների գնահատման տարբեր համակարգերի միջոցով։ Ուղեղի ցնցման ծանրության աստիճանը գնահատվում է  ամենատարբեր սանդղակների միջոցով։
Համեմատաբար ավելի ծանր վնասվածքները կարող են ինչպես անտերոգրադ, այնպես էլ ռետրոգրադ ամնեզիայի առաջացման պատճառ դառնալ։ (վնասվածքի առաջացմանը նախորդած կամ հաջորդած իրադարձությունները մտաբերելու անկարողություն)։ Ամնեստիկ խանգարման տևողությունը կախված է վնասվածքի ծանրության աստիճանից։ Ուղեղի ցնցում ստացած հիվանդների մոտ, որպես կանոն, առաջանում է հետցնցումային համախտանիշ, որն արտահայտվում է հիշողության հետ կապված խնդիրների, գլխապտույտի, հոգնածության զգացումների, թուլության և դեպրեսիայի տեսքով։ Ուղեղի ցնցումը երեխաների մոտ առաջացող գլխի վնասվածքներից ամենատարածվածն է։ :
Ներգանգային արյունազեղում
Հիմնական հոդված ՝ Ներգանգային արյունազեղումներ
Տարբերում են ներգանգային արյունազեղման 2 տեսակներ՝ ինտրաաքսիալ և էքստրաաքսիալ։ Արյունազեղումը համարվում է ուղեղի օջախային վնասվածք, այսինքն այն առաջանում է մեկ կոնկրետ տեղում և չի ախտահարում հարակից հյուսվածքները ։
Էքստրաաքսիալ արյունազեղումը, որը տեղի է ունենում գանգի ներսում, բայց ուղեղային հյուսվածքներից դուրս, բաժանվում է երեք ենթատեսակի.
Գլխուղեղի սալջարդ
Հիմնական հոդված ՝ Գլխուղեղի սալջարդ
Գլխուղեղի սալջարդը գլխուղեղի հյուսվածքի ճզմումն է։ Սալջարդի դեպքում, ի տարբերություն պատռվածքների, գլխուղեղի փափուկ թաղանթի վնասվածք առկա չի լինում։ Սալջարդների մեծ մասն առաջանում է ճակատային և քունքային բլթակներում։ Բարդացումները կարող են արտահայտվել գլխուղեղի այտուցի և գանգային ճողվածքի առաջացմամբ։ Նման դեպքերում բուժման նպատակը պետք է լինի բարձր ներգանգային ճնշման կարգավորումը։ Ընդ որում, բժշկական կանխորոշման տվյալները պետք է խիստ գաղտնի պահվեն։
Դիֆուզիոն աքսոնային վնասվածք
Դիֆուզալ աքսոնալ վնասվածքը  (ԴԱՎ) հիմնականում առաջանում է օրգանիզմի կենսագործունեության արագացման կամ դանդաղեցման արդյունքում և ոչ միշտ՝ որևէ արտաքին գործոնի ազդեցության։ Աքսոնները ձգվում և վնասվում են, երբ խտության գլխուղեղի՝ տարբեր խտության հատվածները սահում ընկնում են մեկը մյուսի վրա։ Բժշկական կանխորոշման արդյունքները խիստ տարբերվում են և մեծ մասամբ կախված են ստացած վնասվածքի ծանրության աստիճանից։
Գլխի բարդացած վնասվածք
Գլխի պատռվածքները և փափուկ հյուսվածքների քայքայումը գանգի ճեղքվածքների  հետ միասին «գլխի բարդացած վնասվածք» են առաջացնում։ Այսպիսի վնասվածքը բնորոշվում է վարակի տարածման համեմատաբար ավելի բարձր տեմպով, նյարդաբանական ոչ բարենպաստ ելքով, նոպաներով, մահացության բարձր մակարդակով և բուժման երկարատևությամբ ։
Ախտանշաններ
Տարբերում են գլխուղեղի վնասվածքների ծանրության երեք աստիճան․ թեթև, միջին կամ ծանր։
Գլխուղեղի թեթև վնասվածքներ
Գլխուղեղի թեթև վնասվածքի ախտանշաններն են գլխացավերը, խառնաշփոթությունը, ականջների աղմուկը, գերհոգնածությունը, քնի ռեժիմի խանգարումը, տրամադրության կամ պահվածքի փոփոխությունը։ Գլխուղեղի թեթև վնասվածքի մասին վկայող այլ ախտանշաններ են հիշողության, ուշադրության կենտրոնացման կամ մտավոր գործընթացի հետ կապված խնդիրները։ Մտավոր գերհոգնածությունը ֆիզիկական հյուծվածության հանգեցնող երևույթ է և ոչ միշտ է պայմանավորված հիվանդի հետ տեղի ունեցած որևէ պատահարով։ Նարկոլեպսիան և քնի ռեժիմի խանգարումները հիվանդներին հաճախ տրվող սխալ ախտորոշումներ են։
Գլխուղեղի միջին / ծանր վնասվածքներ
Կոգնիտիվ ախտանշանների թվին են պատկանում խառնաշփոթությունը, ագրեսիվ, տարօրինակ պահվածքը, ոչ հստակ խոսքը,կոման կամ գիտակցության այլ խանգարումները։ Ֆիզիկական ախտանշաններն են շարունակական գլխացավերը, որոնք էլ ավելի են սրվում, փսխումը կամ սրտխառնոցը, ցնցումները կամ նոպաները, բբերի արտասովոր լայնացումը, քնից արթնանալու անկարողությունը, վերջույթներում թուլության զգացումը և կոորդինացիայի կորուստը։ Գլխուղեղի ծանր վնասվածքների դեպքում բավականին մեծ է որոշ օրգանների ֆիզիոլոգիական խանգարումների առաջացման հավանականությունը․ նյարդակոգնիտիվ խանգարումներ, զառանցանք և հալյուցինացիաներ (ավելի կոնկրետ՝ մոնոթեմատիկ զառանցանքները), խոսքի կամ շարժումների հետ կապված խնդիրներ և մտավոր հետամնացություն։ Կարող են դրսևորվել նաև անձնային փոփոխություններ։ Առավել ծանր դեպքերը հանգեցնում են կոմայի կամ նույնիսկ վեգետատիվ կայուն վիճակի
Ախտանշաններ երեխաների մոտ
Երեխաների մոտ դրսևորվող ախտանշաններից են սննդային սովորությունների փոփոխությունը, մշտական դյուրագրգռությունը կամ տխրության զգացումը, ուշադրության, ինչպես նաև քնի ռեժիմի խանգարումը կամ խաղալիքների նկատմամբ հետաքրքրության կորուստը ։
Դրսևորման ձևը մեծապես կախված է վնասվածքի տեսակից։ Գլխի վնասվածք  ունեցող հիվանդներից ոմանց վիճակը կայունանում է, մյուսներինն էլ, ընդհակառակը, էլ ավելի է վատթարանում։ Հիվանդի մոտ նյարդաբանական խանգարումներ կարող են և՛ դրսևորվել, և՛ չդրսևորվել։ Ուղեղի ցնցում ստացած հիվանդների մոտ կարող է գրանցվել մի քանի վայրկյանից մինչև մի քանի րոպե տևողությամբ գիտակցության կորուստ, ապա` գիտակցության վերականգնում։ Տեսողական և կոորդինացիոն խանգարումներ նույնպես կարող են նկատվել։ Գլխի վնասվածքերի դեպքում դրսևորվող հիմանկան ախտանշաններն են` կոման, խառնաշփոթությունը, քնկոտությունը, անձնային փոփոխությունները, նոպաները, սրտխառնոցը և փսխումը, գլխացավերը և հստակ գիտակցության կարճատև վերականգնումը, որից հետո հիվանդի վիճակը կտրուկ վատանում է ։
Գանգի կոտրվածքի ախտանշաններն են․
Եվ քանի որ գլխուղեղի նման վնասվածքները կարող են վտանգել մարդկանց կյանքը, նույնիսկ թեթև վնասվածքներ ունեցող անձինք, որոնց մոտ արտահայտված ախտանշաններ և գանգատներ չկան, մանրազնին հետազոտություն են պահանջում․ հարկ է նշել, որ նրանց մոտ ևս մեծ է հետագայում ծանր ախտանշանների զարգացումը։ Հիվանդանոցից դուրս գրված, թեթև վնասվածքներ ունեցող հիվանդներին խնամողներին սովորաբար խորհուրդ են տալիս ախտանշանների վատթարացման աստիճանը գնահատելու համար հաջորդ 12- 24 ժամվա ընթացքում մի քանի անգամ արթնացնել հիվանդին։
Գլազգոյի կոմայի սանդղակը (ԳԿՍ)  գիտակցության կորստի աստիճանը չափելու և, հետրևաբար, նաև վնասվածքի ծանրության մակարդակը որոշելու արդյունավետ գործիք է։ Գլազգոյի կոմայի սանդղակն օգտագործվում է նաև մանկահասակ երեխաների մոտ կոմայի առաջացման դեպքում։ Լայնորեն օգտագործվող PECARN (Մանկաբուժական շտապ օգնության տրամադրմանն ուղղված կիրառական հետազոտությունների ցանց) մանկական ուղեղային վնասվածքների / տրավմայի ալգորիթմը օգնում է բժիշկներին, հաշվի առնելով հիվանդի վերաբերյալ առկա բազմաթիվ գործոններ (այդ թվում՝ վնասվածքի բնույթը և վերջինիս տեղակայման հատվածը, հիվանդի տարիքը, աղիների բորբոքային հիվանդությունների (ԱԲՀ) ծանրության աստիճանը),  որոշել կլինիկական պայմաններում վիզուալիզացիայի իրականացման ռիսկի և ստանալիք օգուտի հարաբերակցությունը ։
Գլխուղեղի վնասվածքի տեղակայման վայրից կախված ախտանշաններ
Ուղեղի վնասվածքի ախտանշանների դրսևորմումը կարող է կախված լինել նաև վնասվածքի տեղակայման շրջանից, որպես արդյունք ատաջ են գալիս գլխուղեղի տվյալ բաժնի վնասվածքի մասին վկայող կոնկրետ խանգարումներ տվյալ։ Որպես կանոն, առաջացած վնասվածքի չափից է կախված վերջինիս ծանրության աստիճանի ճիշտ գնահատումը, անհրաժեշտ բուժման տևողության որոշումը։ Ուղեղի վնասվածքների արդյունքում շատ հաճախ առաջ են գալիս ծանրության տարբեր աստիճանի խանգարումներ և հաշմանդամություն։
Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ ուղեղի վնասվածքի և լեզվի, խոսքի, ինչպես նաև վնասվածքի տվյալ կատեգորիային բնորոշ խանգարումների առաջացման միջև հստակ կապ կա։ Վերնիկի աֆազիան ուղեկցվում է անոմիայով, բառերի   (նորաբանությունների) ակամա ստեղծմամբ և ընկալողունակության հետ կապված խնդիրների առաջացմամբ։ Վերնիկեի աֆազիայի ախտանիշներն ի հայտ են գալիս վերին քունքային ակոսի հետին բաժնի վնասվածքի արդյուքնում ։
Բրոկայի գոտու վնասվածքի արդյունքում, որպես կանոն,  ի հայտ են գալիս այնպիսի ախտանշաններ, ինչպիսիք են ֆունկցիոնալ բառերի բացթողումը, հնչյունային արտաբերման խանգարումները (ագրամատիզմ), դիսլեքսիան, դիսոգրաֆիան, ինչպես նաև ընկալողունակության և և արդյունավետության հետ կապված խնդիրները։. : Բրոկայի աֆազիան պայմանավորված է գլխուղեղի ետին ստորին ճակատային ակոսի վնասվածքի առաջացմամբ։
Տեսողական կեղևի այլ վնասվածքները, կախված վնասվածքի տեղակայման հատվածից, կարող են տարբեր հետևանքներ ունենալ։ Օրինակ, տեսողական կեղևի հիմնական հատվածների (v1) վնասվածքները, կախված տվյալ վնասվածքի չափից և տեսողական ակոսի նկատմամբ վերջինիս ունեցած հեռավորությունից,  կարող են գլխուղեղի տարբեր հատվածներում կուրություն առաջացնել ։ : Տեսողական կեղևի v4 հատվածի վնասվածքի արդյունքում կարող է դալթոնիզմ առաջանալ, իսկ քունքային միջին տեսողական դաշտի (MT) V5 հատվածի երկկողմանի վնասվածքները կարող են շարժման ընկալման խանգարումների հանգեցնել։ Գագաթային բլիթների վնասվածքի արդյունքում կարող է ագնոզիա առաջանալ։ Պարիետալ բլթակների վնասվածքները կարող են հանգեցնել ագնոզիայի (բարդ առարկաները, դրանց ձևն ու չափերը, հոտերը տարբերելու անկարողություն) կամ ամորֆոսինթեզի (մարմնի որևէ կողմի զգայունության կորուստ)։
Պատճառներ
Գլխի վնասվածքները կարող են առաջանալ ամենատարբեր պատճառներով։ Գլխի վնասվածքների վերոնշյալ բոլոր պատճառները բաժանվում են երկու խմբի․ արտաքին որևէ գործոնի ազդեցությամբ (հարվածներից) և ուժգին ցնցումների հետևանքով առաջացած ։ Գլխի վնասվածքների առաջացման ամենատարածված արտաքին պատճառներն են ավտովթարները, կենցաղաղում և աշխատանքային միջավայրում տեղի ունեցած պատահարները, վայր ընկնելը, հարձակումները, ինչպես նաև սպորտային բնույթի պատահարները։ Նորածինների և երեխաների շրջանում գլխի վնասվածքները մեծ մասամբ առաջանում են ցնցումների հետևանքով ։
Ըստ Միացյալ Նահանգների Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնի (ՀՎԿԿ) տվյալների՝ գլխուղեղի տրավմատիկ վնասվածքների 32% -ը (գլխի վնասվածքների շատ ավելի ճշգրիտ տերմին) առաջանում է վայր ընկնելու, 10% -ը հարձակումների, 16,5% -ը որևէ առարկայի բախվելու, 17% -ը՝ տրանսպորտային վթարների և 21% -ը ՝ այլ / անհայտ հետևանքներով։ Ընդ որում՝ վնասվածքների առաջացման ամենաբարձր ցուցանիշը 0-14 տարեկան երեխաների, ինչպես նաև 65 և ավելի բարձր տարիքի անձանց շրջանում է գրանցվել ։ Գլխուղեղի ամենատարբեր խանգարումների հանգեցնող վնասվածքները կարող են առաջանալ նաև թունավոր քիմիկատների անմիջական ներգործությամբ, թթվածնի պակասի, ուռուցքների, վարակների և կաթվածի հետևանքով ։ Գլխուղեղի զգալի վնասվածքների առաջացման հնարավոր պատճառներից են նաև բնածին հիպօքսիան (թթվածնի պակաս), երկարատև հիպօքսիան, տերատոգենային թունավորումը (այդ թվում ալկոհոլը), ամենատարբեր վարակները և նյարդաբանական հիվանդությունները։ Գլխուղեղի այտուցները կարող են ներգանգային ճնշման բարձրացման պատճառ դառնալ՝ այդ կերպ զգալի վնաս հասցնելով գլխուղեղին։
Ախտորոշում
Գոյություն ունի գլխի վնասվածքի ախտորոշման մի քանի մեթոդ։ Բուժաշխատողը, որպես կանոն, հիվանդին տալիս է ստացած վնասվածքի վերաբերյալ հարցեր, այդ թվում պարզելու համար, թե վերջինս օրգանիզմի կենսագործունեության վրա ինչպես է անդրադառնում։ Առողջապահության հիվանդին կտա վնասվածքի շուրջ պտտվող հարցեր, ինչպես նաև հարցեր, որոնք կօգնեն պարզել, թե վնասվածքն ինչ եղանակով է ազդում գործառույթի վրա։ Բացի այդ, ստացած վնասվածքի ծանրության աստիճանը որոշելու նպատակով բուժաշխատողը կարող է ստուգել նաև տվյալ անձի տեսողությունը, լսողությունը, գնահատել վերջինիս ռեֆլեքսները ։ Գլխի միջին կամ ծանր վնասվածք ստացած անձինք պետք է անհապաղ  համակարգչային ոչ կոնտրաստային տոմոգրաֆիկ հետազոտություն անցնեն։ Համակարգչային շերտագրությունը (ՀՇ) վիզուալիզացիայի մեթոդ է, որը թույլ է տալիս բժիշկներին առանց վիրահատական միջոցների հետազոտելու հիվանդի գլխի ներսը պարզելու համար` արդյոք գլխուղեղում առկա է ներքին արյունահոսության կամ ուռուցքային գոյացություն ։Իր ճշգրտության, հուսալիության, անվտանգ բնույթի և մատչելիության շնորհիվ համակարգչային տոմոգրաֆիան (ՀՏ) դարձել է գլխի վնասվածքների ախտորոշման ամենանախընտրելի մեթոդը։ Գլխի վնասվածք ստանալուն պես միկրոշրջանառության մեջ սկսում են փոփոխություններ նկատվել, խանգարվում է օրգանիզմի ինքնակարգավորման գործառույթը, առաջանում են ուղեղի ուռուցք և աքսոնալ ախտահարում, միառժամանակ առաջ են գալիս կլինիկական, կենսաքիմիական  և ճառագայթաբանական փոփոխություններ ։Մագնիսառեզոնանսային տոմոգրաֆիա (ՄՌՏ) են իրականացվում է նաև պարզելու համար, թե արդյոք հիվանդի գլխուղեղում առկա են անոմալ գոյացություններ կամ ուռուցքներ, ինչպես նաև որոշելու համար՝ վերջինս նախկինում կաթված ստացել է, թե ոչ։ ։
Գլազգոյի կոմայի սանդղակը (ԳԿՍ) գլխուղեղի վնասվածքի ծանրության աստիճանի գնահատման ամենալայն կիրառությունն ունեցող համակարգն է։ Այս մեթոդը հիմնված է հատուկ գծերի օբյեկտիվ դիտումների վրա ուղեղի վնասվածքի ծանրությունը որոշելու համար։ Գլխուղեղի վնասվածքի ծանրության աստիճանի գնահատումը այս մեթոդով իրականացվում է որոշակի ախտանշանների օբյեկտիվ հետազոտման միջոցով։ Գլազգոյի կոմայի սանդղակը հիմնված է երեք հիմնական առանձնահատկությունների ուսումնասիրության վրա․ աչքերի բացվածքի ձևի, վերբալ հաղորդակցության, ինչպես նաև շարժական (մոտոր) ռեակցիաների։ Այն հիմնված է աչքերի բացման, բանավոր արձագանքի և շարժիչ արձագանքի երեք հատկությունների վրա, վերջիններիս գնահատման գործընթացը նկարագրված է ստորև։ Գլազգոյի կոմայի սանդղակում առանձնացվում են ծանրության հետևյալ աստիճանները․ գլխուղեղի ծանր վնասվածքներ (միավորը՝ 3-8), գլխուղեղի միջին վնասվածքները (միավորը՝ 9-12) և թեթև, միավորը՝ 13-15:
Գոյություն ունի գլխուղեղի վնասվածքի ախտորոշման և վերջինիս չափի գնահատման գործընթացին զգալիորեն նպաստող վիզուալիզացիայի մի քանի մեթոդ․ Համակարգչային տոմոգրաֆիկ (ՀՏ) հետազոտություն, Մագնիսառեզոնանսային սպոկտրոսկոպիա (ՄՌՍ), Դիֆուզային տենզորային ՄՌՏ, Պոզիտրոն-էմիսիոնային տոմոգրաֆիա (ՊԷՏ), Միաֆոտոն էմիսիոն տոմոգրաֆիա (ՄԷՏ)։ Համակարգչային տոմոգրաֆիան  (ՀԸ) և մագնիսառեզոնանսային շերտագրությունը (ՄՇ) ամենալայն կիրառությունն ունեն և համարվում են ամենաարդյունավետը; ՀՏ-ն ցույց է տալիս հնարավոր է տեսնել ուղեղի արյունահոսությունը, գանգի կոտրվածքները, գլխուղեղում հեղուկի կուտակումը, վերջիննս կարող է ներգանգային ճնշման բարձրացման հանգեցնել։ ՄՌՏ-ն փոքր վնասվածքների, գլխուղեղի ներսում առկա խանգարումների, դիֆուզային աքսոնալ հիվանդության, ինչպես նաև գլխուղեղի ցողունի, հետին գանգային խոռոչի, ենթաքունքային և ենթաճակատային հատվածների հիվանդությունների հայտաբերման հարցում շատ ավելի արդյունավետ է։ Հարկ է նշել, որ սրտի արհեստական ռիթմավար սարք սրտի խթանիչ սարքերով, մետաղական իմպլանտ կամ իրենց մարմնում մետաղական այլ սարքավորումներ կրողները ՄՌՏ հետազոտություն անցնել չեն կարող։ Ինչ վերաբերում է վիզուալիզացիայի մյուս մեթոդներին, ապա դրանք, որպես կանոն, իրենց թանկ և ոչ հասանելի արժեքի պատճառով կլինիկական պայմաններում չեն կիրառվում։
Ցուցումներ
Տես նաև ՝ Գանգուղեղային վնասվածք և բուժում, Գլխուղեղի ձեռքբերովի վնասվածք և բուժում։
Գլխի վնասվածքները մեծ մասամբ բարորակ բնույթ ունեն և ցավազրկող դեղամիջոցներից բացի (ինչպիսին, օրինակ, ացետամինոֆիլն է) ուրիշ բուժում չեն պահանջում։ Արգելվում է օգտագործել ցավազրկող այնպիսի դեղամիջոցներ, ինչպիսին, օրինակ,  Իբուպրոֆենն է,  քանի որ դրանք կարող են արյունահոսության վատթարացում առաջացնել։ Գլխուղեղի՝ նույնսիկ թեթև վնասվածքների պարագայում, որպես կանոն,  առաջացող այնպիսիս բարդացումներից, ինչպիսին ներգանգային արյունահոսությունն է, խուսափելու համար, հիվանդին մանրակրկիտ զննության են ենթարկում։ Գլխուղեղին՝ տրավմայի հետևանքով հասցված լուրջ վնասի դեպքում նյարդաբուժական զննությունը կարող է բավականին օգտակար ու արդյունավետ լինել։Կարող են օգտագործել նաև ներգանգային բարձր ճնշմումը կարգավորող դեղամիջոցներ։ Այդ թվում՝ ցավազրկողներ,պարալիտիկ, ինչպես նաև ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկը կարգավորող դեղամիջոցներ։ Այլընտրանքային մեթոդներ են դեկոմպրեսիվ քրանիէկտոմիան (այս մեթոդի շնորհիվ պեդիատրիկ հիվանդների 65 %-ի մոտ դրական արդյունքներ են գրանցվում), արհեստական կոմա, աղի հիպերտոնիկ լուծույթ և հիպոթերմիա։ Չնայած վերոնշյալ բոլոր մեթոդների դեպքում էլ կարող է որոշակի բարելավում գրանցվել, այնուամենայնիվ դեռևս այլընտրանքային ոչ մի հետազոտություն դրական միանշանակ արդյունքներ ցույց չի տվել։
Բժիշկ-կլինիցստները հաճախ են հաշվի առնում այնպիսի ընդհանուր կանոններ, ինչպիսիք են Գլխի ՀՏ-ի կանադական կանոնը կամ էլ Նոր Օռլեանի գլխի վնասվածքներին/ տրավմաներին վերաբերող կանոնը՝ որոշելու համար՝ արդյոք տվյալ հիվանդը մագնիսառեզոնանսային հետազոտության կարիք դեռևս ունի, թե նրան միայն բժշկական զննություն է անհրաժեշտ։ Հետազոտական բազմաթիվ խմբեր մի խումբ հիվանդների հետ միասին (հնարավորինս ճշգրիտ արդյունքներ ստանալու նպատակով) մանրակրկիտ ուսումնասիրության են ենթարկում նման կանոնները՝ միառժամանակ հաշվի առնելով ուսումնասիրության տվյալ ոլորտում կողմնակի հնարավոր ազդեցությունների առաջացման ռիսկը ։
Գլխուղեղի վնասվածքների ուսումնասիրությանն ուղղված բժշկության ոլորտում գոյություն ունի մասնագիտացված սերտիֆիկացիոն համակարգ, որտեղ տեղ են գտնում  գլխուղեղի վնասվածքի բուժման ոլորտում իրականացված փորձերի արդյունքները ։
Կանխորոշում
Կանխորոշումը կամ հիվանդության հնարավոր զարգացումը կախված է գլխուղեղի վնասվածքի բնույթից, տեղակայման հատված և վերջինիս առաջացման պատճառներից (տես նաև՝ Գանգուղեղային վնասվածք, Գլխուղեղի օջախային և դիֆուզալ վնասվածք, Գլխուղեղի առաջնային և երկրորդային վնասվածք։
Գլխուղեղի թեթև, բարդացումներով չուղեկցվող վնասվածքներ ունեցող երեխաների մոտ ներգանգային արյունահոսության առաջացման վտանգը վնասվածքի ստացմանը հաջորդող մեկ տարվա ընթացքում շատ փոքր է՝ 1 միլիոն երեխայի բաժին է ընկնում արյունահոսության առաջացման 2 դեպք ։ Գլխի վնասվածքը կարող է հանգեցնել նաև պարանոցի վնասվածքի առաջացման։ Մեջքի կամ պարանոցի կապտուկները, ցավերը պարանոցի շրջանում կամ դեպի ձեռքերը տարածվող ցավերը ողնաշարի պարանոցային հատվածի վնասվածքի ախտանշաններ են։ Նման դեպքերում պետք է բժշկական կորսետի կամ ողնաշարի տակ փայտ դնելու միջոցով  անհապաղ անշարժացնել այն։ Եթե նյարդաբանական զննության արդյունքները նորմալ են, ապա իրավիճակը բավականին հուսադրող է։ Վերազննության իրականացումն անհրաժեշտ է բոլոր այն դեպքերում, երբ դրսևորվում են հետզհետե սրվող գլխացավեր, նոպաներ, միակողմանի թուլություն կամ շարունակական սրտխառնոց։ Ներգանգային արյունահոսության հանգեցնող գլխի ՀՏ հետազոտության չափից դուրս հաճախակի իրականացումը կանխելու համար, որի կիրառման դեպքում հիվանդներն անիմաստ ճառագայթահարվում են, ստիպված են լինում երկար ժամանակ անցկացնել հիվանդանոցում և հետազոտություն անցնելու համար բավականին մեծ գումար վճարել, մշակվել են որոշման կայացման ընդհանուր կլինիկական կանոններ, որոնք կոչված են ուղղորդելու բժիշտ-կլինիցիստներին հիվանդին տոմոգրաֆիայի ենթարկելու  վերաբերյալ ճիշտ որոշում կայացնելու հարցում։ Վերոնշյալ ընդհանուր կանոնների թվին են պատկանում  Գլխի ՀՏ-ի կանադական կանոնը, PECARN (Մանկաբուժական շտապ օգնության տրամադրմանն ուղղված կիրառական հետազոտությունների ցանց) ուղեղային վնասվածքների / տրավմայի ալգորիթմը և Նոր Օռլեանի գլխի վնասվածքներին/ տրավմաներին վերաբերող կանոնը։ Նշված կանոններն օգնում են բժիշկ-կլինիցիստներին  ստացված տվյալների և ոչ ինվազիվ մեթոդների հիման վրա ճիշտ որոշումներ կայացնելու հարցում։
Շատ դժվար է կանխորոշել գլխուղեղի վնասվածքների հետևանքները։ Կանխորոշման հավանականությունը պարզելու նպատակով փորձարկումների անցկացման  համար շատ մասնագետներ են պետք։ Ուղեղի թեթև վնասվածք ստացած անձանց մոտ որոշ դեպքերում հնարավոր է կողմնակի խիստ հյուծիչ ազդեցությունների առաջացումը։ Գլխուղեղի վնասվածքի դեպքում դրսևորվող կողմնակի ազդեցությունների բնույթը կախված է վնասվածքի տեղակայման հատվածից և այդ վնասվածքի նկատմամբ մարմնի ռեակցիայից։ Նույնիսկ գլխուղեղի թեթև ցնցումը կարող է հանգեցնել կողմնակի երկարաժամկետ ազդեցություների առաջացման, որոնք կարող են շարունակական բնույթ կրել։
Պատմություն
Մարդու վարքագծի և գլխուղեղի վնասվածքի առկայության փոխադարձ կապը հասկանալու հիմքը, կարելի է ասել, դրվել է Փոլ Բրոկայի կողմից՝ վերջինիս կողմից  Ֆինեաս Գեյջի հայտնի դեպքի ուսումնասիրության ժամանակ։ Վերջինիս գլխուղեղի վնասվածքի ուսումնասիրությունը պատմության մեջ հայտնի դեպքերից ամենաապշեցուցիչն է։ 1848 թ.-ին Ֆինեաս Գեյջը երկաթուղային ճանապարհի նոր գծերի կառուցմամբ էր զբաղված, երբ տեղի ունեցավ պատահական պայթյուն, որի արդյունքում երկաթե տոփանը մխրճվեց վերջինիս ճակատային բլթի մեջ։ Գեյջի մտավոր կարողությաւններին որևէ վնաս չէր հասցվել, սակայն սկսել էր վարքագծային հետվնասվածքային դեֆիցիտ դրսևորվել․ այդ թվում՝ անկայուն բնավորության դրսևորում, անհարգալից, չափացանց անվայել վերաբերմունք մյուս աշխատակիցների նկատմամբ։ 1860 թվականի փետրվարին Գեյջի մոտ նոպաներ սկսվեցին, վերջինս մահացավ 4 ամիս անց՝ 1860 թվականի մայիսի 21-ին ։
Տասը տարի անց Փոլ Բրոկան զննության ենթարկեց երկու հիվանդի, որոնց մոտ ճակատային բլթի վնասվածքի պատճառ խոսքի խանգարումներ էին առաջ եկել։ Բրոկայի առաջին հիվանդի մոտ վերարտադրողական խոսքի խանգարումներ կային։ Այս փաստը թույլ տվեց Բրոկային, որ վնասվածքի տեղայնացման և լեզվական տեղայնացման միջև փոխադարձ կապ կա։ Կապն այս հաստատվեց միայն Լեբորնի մահից հետո (վերջինս հայտնի էր «թուխ» մականունով), երբ Բրոկան  դիահերձման ժամաբակ ճակատային բլթի վնասվածք հայտնաբերեց։ Երկրորդ հիվանդը ուներ խոսքի նմանատիպ խանգարումներ, ինչը լեզվական տեղայնացման վերաբերյալ Բրոկայի ունեցած տվյալների ճշգրտությանը հավաստող ևս մեկ փաստ էր։ Երկու դեպքերի ուսումնասիրության արդյունքներն էլ խոսքի և գլխուղեղի ձախ կիսագնդի միջև գոյություն ունեցող փոխադարձ կապի մասին վկայող վառ ապացույցը դարձան։ Գլխուղեղի վերոնշյալ վնասված հատվածքներ այսօր հայտնի են Բրոկայի Դաշտ և Բրոկայի Աֆազիա անուններով ։
Մի քանի տարի անց գերմանացի նյարդաբան Կարլ Վերնիկեն կաթված ստացած մի հիվանդի զննեց։ Հիվանդը չուներ ոչ խոսքի, ոչ էլ լսողության, սակայն վերջինիս մոտ գլխուղեղի մի քանի դեֆիցիտ էր առաջ եկել․ այդ թվում՝ բանավոր և գրավոր խոսքն ընկալելու անկարողություն։ Հիվանդի մահից հետո Վերնիկեն ուսումնասիրեց նրա դիահերձման արդյունքները․  վերջինիս մոտ քունքային ձախ շրջանի վնասվածք էր հայտնաբերվել։ Վերոնշյալ հատվածն այսօր հայտնի է Վերնիկեի շրջան անունով։ Հետագայում Վերնիկեն Վերնիկեի և Բրոկայի շրջանների միջև կապի առկայության վերաբերյալ տեսություն առաջ քաշեց, ինչը ևս ապացուցվեց ։
Համաճարակաբանություն
Գլխի վնասվածքները շատ երկրներում մարդկանց մահվան հիմնական պատճառն են ։
Կայծ (թերթ, Վանաձոր)
«Կայծ», խորհրդային շրջանի հայկական երկօրյա թերթ։ Հանդիսացել է ՀԿԿ Կիրովականի քաղկոմի և ժողովրդական պատգամավորների Կիրովականի քաղաքային սովետի օրգանը (1951-1952 թվականներին՝ ՀԿԿ Կիրովականի օկրուգային ու քաղաքային կոմիտեների և աշխատավորների դեպուտատների Կիրովականի շրջանային և քաղաքային սովետների, 1963-1964 թվականներին՝ Սպիտակի գյուղական արտադրական կոմիտեի, ՀԿԿ Կիրովականի քաղկոմի, աշխատավորների դեպուտատների Սպիտակի շրջանային և Կիրովականի քաղաքային խորհուրդների օրգան)։
Առաջին անգամ լույս է տեսել 1951 թվականին, Կիրովականում (այժմ՝ Վանաձոր)։ Տպագրել է ԽՄԿԿ և ՀԿԿ համագումարների ու պլենումների որոշումները։ «Լուսաբանել է Կիրովական-Ռուսթավի-Սումգայիթ, Կիրովական-Բաթում-Սուխում քաղաքների սոցիալիստական մրցությունը, էջեր փոխանակել մրցակիցների քաղաքային թերթերի հետ։
Աշխատանքի և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի վետերանների օրինակով փորձել է դաստիարակել խորհրդահայ երիտասարդությանը, նպաստել նրանց կոմունիստական ագիտացիային։
Անդրադարձել է քաղաքի մշակութային և մարզական կյանքին, տվել գրական էջեր, տպագրել գրախոսություններ, բժշկական, իրավաբանական խորհուրդներ։
Կատեգորիա:Հայաստանի օրաթերթեր Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ օրաթերթեր Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Պյուկլեր Մուսկաու
Կենսագրություն
Պատերազմից հետո նա հեռացել է բանակից և մեկ տարի շրջել Մեծ Բրիտանիայում՝ հեշտությամբ ներգրավվելով ազնվական շրջանակներում։ Նա հաճախել է Նորին Մեծության թատրոնի ներկայացումներին Հայմարկետում և Դրուրի Լեյնում (վայելել է Էլիզա Օ'Նիլի խաղը), ուսումնասիրել զբոսայգու կանաչապատումը և Ուելսում 1828 թվականին այցելել Դամի Լանգոլլենային։ 1822 թվականին, իր որոշմամբ հրաժարվելով որոշակի արտոնություններից, Պրուսիայի թագավոր Ֆրեդերիկ Ուիլյամ III-ը նրան շնորհել է «Ֆյուրստի» կոչում ։
1817 թվականին ամուսնացել է պրուսական պետական գործիչ արքայազն Կառլ Ավգուստ ֆոն Հարդենբերգի դստեր՝ այրիացած կոմսուհի Լյուսի ֆոն Պապենհայմի հետ։ Նրանք ամուսնալուծվել են ինը տարի անց՝ 1826 թվականին, բայց նրանց ընկերական հարաբերությունները շարունակվել են։
Պյուկլերը վերադարձել է Անգլիա 1828 թվականին, Լոնդոնի հասարակությունում որոշակի հեղինակություն է վայելել։ Գրեթե երկու տարի ծախսել է երկրորդ հարուստ կնոջ փնտրելու վրա` իր հավակնոտ այգեգործական ծրագրերը ֆինանսավորելու նպատակով։ 1828 թվականին շրջագայելով հասել է Իռլանդիա, հատկապես Քերիում գտնվող Դանիել Օ'Կոնելի նստավայր ։ Տուն վերադառնալուն պես հրապարակել է Անգլիայում գտնվելու մասին իր ոչ այնքան անկեղծ պատմությունը։ Գիրքը մեծ հաջողություն է ունեցել Գերմանիայում, և նաև մեծ արձագանք է առաջացրել, երբ հայտնվել է անգլերեն Tour of a German Prince վերնագրով (1831-1832)։
Լինելով համարձակ անհատականություն՝ նա հետագայում ճանապարհորդել է Ալժիր, Թունիս, Եգիպտոս և Սուդան և ուսումնասիրել հին Նուբիան։ Փաստաթղթերում նշված է, որ 1837 թվականին նա այցելել է ժամանակակից Սուդանի տարածքում գտնվող Նագա քաղաք։ Նաև այցելել է մոտակա Մուսավվարաթ էս-Սուֆրա քաղաք և երկու տեղերում էլ իր անունը փորագրել տաճարների քարերի վրա։ Նույն թվականին Կահիրեի ստրուկների շուկայում նա գնել է եթովպացի օրոմո դեռահաս աղջկա, որին անվանել է Մահբուբա («սիրուհի»)։ Նրան տարել է Փոքր Ասիա, Հունաստան և Վիեննա, որտեղ նրան ծանոթացրել է եվրոպական բարձրաշխարհիկ հասարակության հետ, բայց Մահբուբան հիվանդացել է տուբերկուլյոզով և մահացել Մուսկաուում 1840 թվականին։ Ավելի ուշ Պյուկլերը գրել է ․