cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Էմմա Էքշտայն
Գրական գործունեությունը
Էմմա Էքշտայնը դեռևս երկու դարերի սահմանագծին հանդես է եկել հրապարակագրական հոդվածներով, որոնցում, Ֆրոյդի հետ իր ունեցած զրույցների ազդեցությամբ, սեռական դաստիարակությանն առնչվող հարցեր է արծարծել ու մեկնաբանել։ 1899 թվականին «Die neue Zeit» ամսագրում լույս է ընծայել երեխաների սեռական դաստիարակության մասին մի ընդարձակ հոդված, որտեղ այն տեսակետն է պնդել, որ ծնողների սեռական ակտի մասին երեխաների պատկերացումների ձևավորումը դաստիարակչական հրատապ նշանակություն ունի։ Հիշատակության արժանի մյուս աշխատությունը 1908 թվականին «Neues Frauenleben» ամսագրում կեղծանվամբ հրատարակած հոդվածն է գրող Կարլ Բաերի մասին, ով, ըստ տարածված լուրերի, հերմաֆրոդիտ էր։
Կարևոր է նշել նաև, որ Էմմա Էքշտայնը ակտիվորեն մասնակցել է Վիեննայում ծավալված կանանց շարժմանը՝ համագործակցելով «Dokumente der Frauen» և «Neues Frauenleben» ամսագրերի հետ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ավստրիական գրականություն Կատեգորիա:Կին գրողներ Կատեգորիա:Ֆրոյդիզմ Կատեգորիա:Հրապարակախոսներ
Արյունոտ դաշտի ճակատամարտ
Արյունոտ դաշտի ճակատամարտ կամ Սարմադեի ճակատամարտ (, معركة ساحة الدم), նշանավոր ճակատամարտ Անտիոքի դքսության և Հալեպի քաղաքային իշխանությունների միջև, որը տեղի է ունեցել 1119 թվականի հունիսի 29-ին։
Ճակատամարտը տեղի է ունեցել խաչակրաց արշավանքների ընթացքում։
Ճակատամարտ
Խաչակրաց արշավանքների ողջ շրջանում Անտիոքի դքսությունը և մյուս խաչակրաց պետությունները մշտապես միացյալ ուժերով պայքարել են Հյուսիսային Սիրիայում գտնվող քաղաքների դեմ, որոնք ունեին ինքնավարություն։
Առավել հաճախ էր լինում բախումները հատկապես Հալեպ և Մոսուլ քաղաքների հետ։ Սակայն մի որոշ ժամանակահատված խաչակիր միապետները իրենց շահերից ելնելով չէին արշավում Հալեպ՝ թշնամական մթնոլորտ չստեղծելու համար։
1117 թվականի մայիսին Հալեպի կառավարիչ է դառնում Իլ-Ղազին, ով սերում էր թյուրքական ծագում ունեցող Արտուկիդների թագավորական տոհիմից։
1118 թվականին խաչակիրները ռազմակալում են Ազազը, որը գտնվում էր Հալեպի հյուսիսում։ Մուսուլմանները պատրաստվեցին հակագրոհի և Իլ-Ղազին իր բանակով հատեց Անտիոքի սահմանները։ Կարճ ժամանակահատվածում Հալեպի զինվորները գրավեցին երկրի հյուսիս-արևելքը։
Վճռական ճակատամարտ է տեղի ունենում Սարմանդի լեռնանցքում՝ 1118 թվականի հունիսի 20-ին, երբ երկու ուժերը բախվում են իրար։
Իլ-Ղազան նաև սպասում էր եկող օգնությանը, որը պետք է ժամաներ Դամասկոսից։ Սակայն այդպես էլ օգնությունը տեղ չհասավ, քանի որ հունիսի 27-ի գիշերը խաչակիրները շրջափակել էին ճամբարը։
Քրիստոնյա զինյալների բանակը կազմված էր մոտ 3,700 զինվորներից՝ 700 ասպետներից և 3000 ձիավորներից։ Զորքերը ղեկավարում էր Ռոջեր անունով զորավարը, որը ուներ ֆրանսիական ծագում։
Հունիսի 28-ին խաչակիրները պարզում են, որ իրենց շրջափակման տակ գտնվող մարդիկ, դրանք Դամասկոսից ժամանող օգնությունն են։
Թվում էր թե ճակատամարտը ավարտվելու է խաչակիրների բացարձակ հաղթանակով, սակայն այդպես չեկավ, քանի որ մուսուլմաններին հաջողվեց համակցված կերպով հարձակվել, և ոչնչացրել խաչակիրների զորրեը։ Ռոջերի բանակը ընկավ, իսկ նշանավոր զորավարին գտան իր զինվորների հետ ռազմի դաշտում՝ սուրը կողքին։
Ճակատամարտը ավարտվեց Հալեպի քաղաքային իշխանության հաղթանակով։
Գրականություն
Կատեգորիա:Անտիոքի դքսության ճակատամարտեր Կատեգորիա:Խաչակիրների ճակատամարտեր
Լիզա Լեհման
Լիզա Լեհման (Liza Lehmann, ), անգլիացի օպերային սոպրանո և երգահան ։
Կենսագրություն
Էլիսաբետա Նինա Մերի Ֆրեդերիկա Լեհմանը ծնվել է Լոնդոնում ։ Նրա հայրը գերմանացի նկարիչ Ռուդոլֆ Լեհմանն էր, մայրը՝ երաժշտության ուսուցչուհի և երգահան Ամելիա Չեյմբերսը։ Լիզան հասակ է առել «ինտելեկտուալ և արտիստիկ միջավայրում» և իր կյանքի վաղ տարիներին ապրել Գերմանիայում, Ֆրանսիայում ու Իտալիայում․ երգել սովորել է Լոնդոնում։
1885 թվականի նոյեմբեր 23-ին երգչուհու դեբյուտով հանդես է եկել Լոնդոնի Սենտ Ջեյմսիս Հոլ համերգասրահում, որից հետո՝ ինը տարիների ընթացքում մասնակցել Անգլիայում տեղի ունեցած կարևոր համերգների։ Խրախուսանքի է արժանացել այնպիսի հանրահայտ եվրոպացի երաժիշտներից, ինչպիսիք են՝ Յոզեֆ Յոախիմը և Կլարա Շումանը ։ 1894 թվական հուլիսի 14-ին վերջին անգամ Սենտ Ջեյմսիս Հոլ համերգասրահում հանդես գալուց հետո թողել է բեմն ու ամուսնացել երգահան ու նկարիչ Հերբերտ Բեդֆորդի հետ ու իրեն նվիրել երաժշտություն գրելուն ։
1910 թվականին շրջագայության է մեկնել ԱՄՆ, որտեղ համերգների ժամանակ նվագակցել է իր երգերի կատարումներին։ 1911 և 1912 թվականներին դարձել է «Կին երաժիշտների հասարակության» առաջին նախագահը։ 1913 թվականին Լոնդոնի Գիլդհոլյան երաժշտական դպրոցի երգեցողության պրոֆեսոր էր, նույն տարում գրել է «Գործնական ակնարկներ երաժշտության ուսանողների համար» երգեցողության դասագիրքը ։
Երաժշտություն
1894 թվականին բեմին հրաժեշտ տալուց հետո կյանքի մնացած հատվածում երաժշտություն է գրել ։ 1896 թվականին ավարտել է իր ամենահայտնի գործերից մեկը՝ «Պարսկական պարտեզում» երգաշարը՝ նախատեսված չորս ձայնի և դաշնամուրի համար։ Գրել է ևս մի քանի երգաշարեր, այդ թվում՝ «Մարգարտածաղկի շղթան» և Ալֆրեդ Թեննիսոնի սիրային բանաստեղծության վրա հիմնված «In Memoriam» -ը։ Հայտնի է դարձել նաև սալոնային ու մանկական երգերով։ «Պարսկական պարտեզում» երգաշարի «Ah, moon of my delight» երգը կատարել են բազմաթիվ հանրահայտ տենորներ ։
1904 թվականին նրան հանձնարարվել է Օուեն Հոլի Լիբրետոյի հիման վրա գրել «Սերժանտ Բրու» երաժշտական կոմեդիայի երաժշտությունը։ Աշխատանքը հաջողություն է ունեցել Լոնդոնում և Նյու Յորքում, սակայն Լեհմանը դժգոհ էր, որ ուրիշ երգահանների երաժշտություն է ավելացվել իր գրածին։ 1906 թվականին գրել է «Վեյքֆիլդի քահանան» կոմիկական օպերայի երաժշտությունը, որից հետո այլևս նման գործեր չի ստեղծել։ 1916 թվականին կրկին գրել է օպերային երաժշտություն, և «Everyman» օպերան բեմադրվել է Թոմաս Բիչեմի օպերային ընկերությունում ։
20-րդ դարասկզբում Լեհմանը, Էթել Սմիթն ու Մաուդ Վալերի Ուայթն Անգլիայի առաջին կին երգահաններն էին։
Երաժշտական ստեղծագործություններ
Գրել է բեմի համար նախատեսված գործեր, ինչպիսիք են՝ «Սերժանտ Բրու» երաժշտական զավեշտախաղը (1904 թվականի հունիսի 14), «Վեյքֆիլդի քահանան» թեթև օպերան (1906 թվականի նոյեմբերի 12), նվագախմբի հետ կատարվող երգեր, դաշնամուրի նվագակցությամբ վոկալ կվարտետներ՝«Պարսկական պարտեզում» (1896 թվական), «Մարգագետնային պատկերներ» (1911 թվական), երգեր մենակատարների համար՝ «Միրաժ», «Վարդի կյանքը», «Հինգ փոքրիկ սիրային երգեր», «Լճակի մոտ», ինչպես նաև գործիքային ստեղծագործություններ՝ «Ռոմանտիկ սուիտ» դաշնամուրի ու ջութակի համար (1903 թվական) և «Քովեբ ամրոցը» միայն դաշնամուրի համար (1908 թվական)։
Հարավային ձուկ
Հարավային ձուկ (լատ. Pisces Austrinus), համաստեղություն երկնքի հարավային կիսագնդում։ Գտնվում է Կռունկ, Մանրադիտակ, Այծեղջյուր, Ջրհոս, Քանդակագործ համաստեղությունների միջև։ Ամենապայծառ աստղը՝ Ֆոմալհաուտը (a Հարավային ձկան), առաջին աստղային մեծության է, միջին լայնություններից երևում է ամռանն ու աշնանը։
Հավիտենական խաղաղություն (1686)
«Հավիտենական խաղաղություն» 1686, Ռուսաստանի պայմանագիրը Լեհաստանի հետ՝ ստորագրված Մոսկվայում, մայիսի 6-ին։ «Հավիտենական խաղաղություն»-յան համաձայն մշտապես Ռուսաստանին անցան Ձախափնյա Ուկրաինան՝ Կիևի հետ միասին, Զապորոժիեն, Սևերյանների երկիրը՝ Չեռնիգովի և Ստարոդուբի հետ, Սմոլենսկ քաղաքն իր շրջակայքով։ Երկու պետությունները պարտավորվեցին անջատ հաշտություն չկնքել թուրք, սուլթանի հետ։ «Հավիտենական խաղաղություն»-յան կնքումով Ռուսաստանը դարձավ հակաթուրքական կոալիցիայի (Լեհաստան, «Հռոմեական սրբազան կայսրություն», Վենետիկ) մասնակից և պարտավորվեց ռազմա արշավանք կազմակերպել Ղրիմի խանության դեմ։ Պայմանագիրը նշանակալից դեր խաղաց թուրք-թաթար նվաճումների դեմ Արևելյան Եվրոպայի ժողովուրդների հետ պայքարում և հեշտացրեց Ռուսաստանի հետագա պայքարը Շվեդիայի դեմ՝ Բալթիկ ծով դուրս գալու համար։
Կատեգորիա:1686 Կատեգորիա:Ռուսաստանի խաղաղության պայմանագրեր
Մանֆրեդ ֆոն Արդենն
Մանֆրեդ ֆոն Արդենն (Manfred Baron von Ardenne, ), գերմանացի գյուտարար, կիրառական ֆիզիկայի մասնագետ, պրոֆեսոր, Ստալինյան մրցանակի կրկնակի (1947 և 1953) դափնեկիր, ԳԴՀ Ազգային մրցանակի կրկնակի (1958, 1965) դափնեկիր։ Մոտ 600 պատենտի հեղինակ էլեկտրոնային մանրադիտակների, բժշկական տեխնոլոգիաների, միջուկային տեխնոլոգիաների,պլազմայի ֆիզիկայի և հեռուստատեխնոլոգիաների բնագավառներում, բարոն։
Կյանքը և գործունեությունը
Ծնվել է բարոն Էգմոնտ ֆոն Արդեննի և նրա կնոջ՝ Ադելի ընտանիքում։ Պապը զբաղվել է գուանոյի ներկրմամբ։ Նախնական կրթությունը ստացել է տանը մասնավոր պարապմունքներով, որից հետո երեք տարի սովորել է Ֆրիդրիքս ռեալական գիմնազիայում (Friedrichs-Realgymnasium, ներկայումս դա Բեռլինի Կրոյցբերգ շրջանի Լեյբնից դպրոցն է:) Վայմարյան Հանրապետության շրջանում արդեն հետաքրքրվում էր բնական գիտություններով և մանավանդ էլեկտրականությամբ։ Պատրաստում է լուսանկարչական սարք, ձայնային ազդանշանի սարք, բայց իր առաջի արտոնագիրը ստանում է 16 տարեկանում անթել հեռագրի հետ կապված գյուտի համար։ Այս բնագավառում նրան սկսում է հովանավորել արդյունաբերական ռադիոտեխնիկայի պիոներներից մեկը համարվող Զիգմունդ Լյովը (Loewe AG գերմանական ընկերությն հիմնադիրը)։ Իր հրապարակումներից ու արտոնագրերից ստացվող հասույթը նա ներդնում է հաջորդ հետազոտությունների մեջ։ Այս հետազոտությունները նրան բերում են նոր հաջողություններ հեռուստատեսության և ռադիոտեղորոշման բնագավառում։ Արտոնագիր նրան այս հետազոտությունների համար չտվեցին, քանի որ խնդիր էր առաջացել նախնական հրատարակման հետ։ Խնդիրներ առաջացան նաև Բեռլինի համալսարան դիմելու հետ կապված, քանի որ դպրոցը նա չէր ավարտել։ Այս հարցում նրան օգնեց Նոբելյան մրցանակակիր Վալտեր Նեռնստը և Գեորգ ֆոն Արքոն:Այնտեղ նա սկսեց ուսումնասիրել ֆիզիկա, քիմիա և մաթեմատիկա։ Չորս սեմեստր հետո նա ընդհատեց ուսումը և նորից իրեն նվիրեց կիրառական ֆիզիկային։ 1928 թվականին նա հիմնադրում է ֆիզիկայի գիտահետազոտական լաբորատորիա Villa Folke Bernadotte-ում, որտեղ զբաղվում է  ռադիո և հեռուստատեխնոլոգիաների հետազոտմամբ:Այս հետազոտությունների արդյունքները կիրառվեց 1936 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերի հեռարձակման ժամանակ։ Այս լաբորատորիայում նա հայտնագործում է սկանավորող էլեկտրոնային մանրադիտակը։ Միջուկային ֆիզիկայի ու բարձր հաճախականությունների հետազոտման համար նրան ֆինանսապես աջակցում է նաև Փոստի կայսերական նախարարությունը (Reichspostministerium): Իր լաբորատորիայում աշխատելու համար Արդեննին հաջողվում է ներգրավել մի շարք բարձրակարգ մասնագետնրի՝ այդ թվում միջուկային ֆիզիկոս Ֆրիդրիխ Գեորգ Հոտերմանսին։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նա մասնակցում էր ռադարների հետազոտմանն ու կիրառմանը ուղղված աշխատանքներին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Գերմանացի գյուտարարներ Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:ԳԴՀ ազգային մրցանակի դափնեկիրներ
Հիպերբոլոիդ
Հիպերբոլոիդները բոլոր հնարավոր հարթություններով հատելիս ստացվում են բոլոր կոնական հատույթները (էլիպս, հիպերբոլ, պարաբոլ), ինչպես նաև ուղիղների զույգ՝ միախոռոչ հիպերբոլոիդի դեպքում։ Վերջինս գծավոր մակերևույթ է, որի յուրաքանչյուր կետով անցնում են իրեն պատկանող երկու ուղիղ։ Եթե a=b, ապա oz առանցքի շուրջը ցանկացած պտույտի դեպքում հիպերբոլոիդը փոխանցվում է ինքն իրեն։ Այսպիսի հիպերբոլոիդ կոչվում է պտտման հիպերբոլոիդ։
Կատեգորիա:Երկրաչափական պատկերներ
Պուտաքար
Պուտաքար, լեռնագագաթ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Արեգունի լեռնաշղթայում, Մարտունի գյուղից 5,9 կմ հարավ։ Հանդիսանում է Արեգունի լեռների ամենաբարձր գագաթը։ Լեռան արևելյան լանջից են սկիզբ առնում Գետկի ձախ՝ Խորաձոր և Ջրտական վտակները, իսկ հարավային լանջից՝ Դրախտիկ գետի ձախ օջանդակ Գոմագետը։ Բարձրությունը 2744 մ է ։ Լանջերը ծածկված են քարակույտերով ու մերձալպյան բուսականությամբ և բյուրակն են։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնագագաթներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռներ
Արտաշես Պապոյան
Արտաշես Համբարձումի Պապոյան, հայ բանասեր, լեզվաբան, հայագետ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1987), պրոֆեսոր (1988)։
Գիտամանկավարժական գործունեություն
Արտաշես Պապոյանը Հանրապետության և արտասահմանյան գիտական պարբերականներում տպագրել է ավելի քան  200 ուսումնասիրություններ։ Անդրադարձել է ժամանակակից հայոց լեզվի բոլոր մակարդակների կառուցվածքային հիմնահարցերն,  լեզվաբանական ոճագիտության տեսական ու գործնական խնդիրներին, բառարանագրության, XX դարասկզբի և հետպատերազմյան շրջանի հայոց չափածոյի տաղաչափության ու լեզվական արվեստի իրողության հարցերին և այլն։ Հեղինակ է բազմաթիվ մենագրությունների, բառարանների, բուհական ձեռնարկների, այլ ուսումնասիրությունների։ Ավելի քան 5 տասնամյակ զբաղվել է մանկավարժական գործունեությամբ ։ Հանրապետության հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչների զգալի մասը եղել են իր ուսանողները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ Կատեգորիա:Հայ բառարանագիրներ Կատեգորիա:Հայ հայագետներ Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Հիպերբոլական ֆունկցիաներ
Հիպերբոլական ֆունկցիաներ, պատկանում են տարրական ֆունկցիաների դասին, որոնք արտահայտվում են էքսպոնենտայի միջոցով և սերտորեն կապված են եռանկյունաչափական ֆունկցիաների հետ։
Սահմանում
Հիպերբոլական ֆունկցիաները տրվում են հետնյալ բանաձևերով.
(անգլալեզու գրականությունում գրվում է \sinh(x)) (անգլալեզու գրականությունում գրվում է cosh(x)) (անգլալեզու գրականությունում գրվում է \tanh(x))
Որոշ դեպքերում սահմանվում են
Երկրաչափական սահմանում
Հաշվի առնելով հարաբերությունը հիպերբոլիկ ֆունկցիան տալիս են պարամետրական տեսքով ~x^2-y^2=1 ։ Ընդ որում արգումենտը t=2S, որտեղ S -ը OQR կորագիծ եռանկյան մակերեսն է, վերցրած «+» նշանով, եթե սեկտորը գտնվում է OX առանցքից վերև, և «-»՝ հակառակ դեպքում։ Ակնհայտ է, որ և հիպերբոլական ֆունկցիան սահմանվում է այդ պարամետրի միջոցով, օրինակ, հիպերբոլական սինուսի հավասարման պարամետրական տեսքն այսպիսին է՝ x=t, y=f(t), որտեղ f(t) - հիպերբոլայի օրդինատի կետն է, որն համապատասխանում է t=2S մակերեսին։ Այս սահմանումը նման է եռանկյունաչափական ֆունկցիայի սահմանմանը միավոր շրջանագծի միջոցով, որը նույնպես կարելի է կառուցել նման ձևով։
Կապը եռանկյունաչափական ֆունկցիաների հետ
Հիպերբոլական ֆունկցիաներն արտահայտվում են եռանկյունաչափական ֆունկցիաներով կապված կեղծ արգումենտից.
.
Կարևոր հարաբերություններ
Հիպերբոլական ֆունկցիաները միմյանց հետ կապված են հետևյալ հարաբերություններով.
Անհավասարություններ
Բոլոր x\in\R համար տեղի ունի՝
Աստիճանային շարքերի ձևափոխություն
Այստեղ B_{2n} - Բեռնուլիի թիվն է։
Հակադարձ հիպերբոլական ֆունկցիաներ
Կարդում են ареа_ (-սինուս և այլն) - «area» - «մակերես»։
Գրաֆիկներ
որտեղ i -ն կեղծ միավորն է։
Այս ֆունկցիաները ունեն շարքերով ներկայացման այսպիսի տեսքեր՝
Արտասահմանյան գրականության մեջ հակադարձ հիպերբոլական ֆունկցիաները հաճախ ներկայացնում են բացասական առաջին աստիճանի տեսքով, օրինակ, գրում են  տեսքով (ընդ որում  նշանակում է այլ ֆունկցիա՝ ), և այլն։
Պատմություն
Հիպերբոլիկ ֆունկցիաների մասին առաջին տեղեկությունները հայտնվել են անգլիացի մաթեմատիկոս Աբրահամ դե Մուավրի (1707, 1722) աշխատություններում։ Ժամանակակից սահմանումը և նրանց մանրակրկիտ ուսումնասիրությունը կատարել է Վինչենցո Ռիկկատին 1757 թվականին («Opusculorum», հատոր 1-ին), նա էլ առաջարկեց այն նշանակել, -ով։ Ռիկկատին հաշվի էր առել միավոր հիպերբոլի դիտարկումը (տես բաժնի նկարը)։
Հիպերբոլիկ ֆունկցիաների անկախ հայտնագործումը և հատկությունների հետագա ուսումնասիրությունը կատարվել է Իհոան Լամբերտի կողմից 1768 թվականին, ով հաստատեց բանաձևերի լայն պարալլելիզմ սովորական և հիպերբոլական եռանկյունաչափություններում։ Հետագայում Նիկոլայ Լոբաչևսկին օգտագործեց այդ պարալլելիզմը, փորձելով ապացուցել ոչէվկլիդյան երկրաչափության ոչհակասականությունը, որում սովորական եռանկյունաչափությունը փոխարինվում է հիպերբոլականով։
Հիպերբոլական ֆունկցիաների նշանակումներում ստեղծվել է տարատեսակություն։ Օրինակ, Բրոկգաուզի և Էֆրոնայի հանրագիտարանում օգտագործվում է, նշանակումը, իսկ ռուսալեզու գրականությունում ամրագրվել է  նշանակումը, անգլալեզու գրականությունում՝ ։
Կիրառություններ
Հիպերբոլական ֆունկցիաները հաճախ հանդիպում են տարբեր ինտեգրալների հաշվման ժամանակ։ Ռացիոնալ ֆունկցիաների որոշ ինտեգրալներ և ռադիկալներ պարունակող ֆունկցիաներ բավականին հեշտ կարելի է հաշվել փոփոխականների փոխարինման օգնությամբ հիպերբոլական ֆունկցիաների միջոցով։
Նմանապես, տեսքի մատրիցաները նկարագրում են էվկլիդյան տարածության երկչափ պտույտները,  մատրիցաները նկարագրում են Մինկովսկու տարածության երկչափ պարզ պտույտները։ Այդ իսկ պատճառով հիպերբոլական ֆունկցիաները հաճախ հանդիպում են հարաբերականության տեսությունում։
Միատար կապը կամ շղթան ազատ կասեցվում են իրենց ծայրերին, ընդունում է ֆունկցիայի գրաֆիկի տեսքը (որի պատճառով հիպերբոլական կոսինուսի գրաֆիկը որոշ դեպքերում անվանում են շղթայական գիծ)։ Այս առանձնահատկությունը օգտագործում են կամարների նախագծման ժամանակ, քանի որ կամարը շրջված շղթայական գծի տեսքով առավել հաջող ձևով է բաշխում ծանրությունը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆունկցիաների տեսակներ
Ավստրիացի կոմպոզիտորների ցանկ
Սա ավստրիացի կոմպոզիտորների այբբենական ցանկ է։
Աջ հատվածի նկարներում պատկերված են ազգությամբ ավստրիացի առավել նշանավոր կոմպոզիտորները  ։
Ավստրիացի կոմպոզիտորների այբբենական ցանկ
Ա Բ Գ Դ Զ Է Լ Կ Հ Մ Ն Շ Չ Պ Ռ Ս Վ Ու Օ Ֆ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի կոմպոզիտորներ
Արգենտինայի ազգային պարկերի ցանկ
Արգենտինայի ազգային պարկեր, 35 ազգային պարկերի ցանց Արգենտինայում։ Պարկերն ընդգրկում են շատ բազմազան տեղանքներ և կենսատոպներ` Բարիտու ազգային պարկից՝ Բոլիվիայի հյուսիսային սահմանի վրա, մինչև Հրո Երկիր ազգային պարկ` մայրցամաքի հարավում։ Ազգային պարկերի կառավարությունը իրենից ներկայացնում է գործակալություն, որը պահպանում ու կառավարում է դրանք, ինչպես նաև երկրի բնության հուշարձաններն ու ազգային արգելավայրերը ։
Ազգային պարկերի սպասարկման կենտրոնակայանը գտնվում է Բուենոս Այրեսում՝ Սանտա Ֆե պողոտայում։ Գրադարանը և տեղեկատվական կենտրոնները բաց են հանրության համար։ Կառավարությունը նաև ունի ազգային կոթողներ, ինչպիսին է՝ Jaramillo անտառը, ինչպես նաև բնական ու կրթական պաշարներ։
Պատմություն
Ազգային պարկերը ստեղծվել են 1903 թվականին Ֆրանցիսկո Մորենոյի կողմից ։ Ընդգրկում են 75 քառ. կմ տարածք Անդերի նախալեռներում` Դիսթրիկտ լճի հատվածում։ Սա ձևավորում է պաշտպանված տարածքների կորիզը Պատագոնիայում, Սան Կառլոս դե Բարիլոչեի շուրջը։ 1934 թվականին ընդունվեց օրենք, ըստ որի՝ ստեղծվեց ազգային պարկերի համակարգ՝ ձևավորելով այնպիսի պահպանված տարածքներ, ինչպիսին է Նաուել Ուապի ազգային պարկը և ստեղծելով Իգուասուն ։ Այսպիսով, Արգենտինան Ամերիկա աշխարհամասում երրորդ երկիրն էր, ԱՄՆ-ից և Կանադայից հետո, որ հիմնել է  ազգային պարկերի համակարգ ։ Ստեղծվել է ոստիկանական ծառայություն Ազգային պարկում, և կիրառվում են նոր օրենքներ, որպեսզի կանխեն ծառահատումները և որսը։ Նրանց համար առաջնային առաջադրանք էր դարձել վիճահարույց տարածքների վրա ազգային ինքնիշխանության հաստատումն ու սահմանների պաշտպանումը։ 1937 թվականին 5 ազգային պարկեր ևս հռչակվել են Պատագոնիայում, և ծառայությունը նախագծում է նոր քաղաքներ ու հարմարություններ՝ զբոսաշրջությանը և կրթությանը աջակցելու համար։ 1970 թվականին հայտարարվել են ևս վեցը։
1970 թվականին նոր օրենքով հաստատվեցին պահպանման նոր կատեգորիաներ՝ ազգային պարկեր, ազգային հուշարձաններ, կրթական պաշարներ, բնական արգելավայրեր։ Երեք ազգային պարկեր ստեղծվեցին 1970-ական թվականներին։ 1980 թվականին ևս մեկ նոր օրենք հաստատեց ազգային պարկերի կարգավիճակը, սակայն այն առայժմ գործում է։ 1980-ականներին մատուցվում էր ծառայություն տեղական համայնքներին ու տեղական ինքնակառավարման մարմիններին, ինչը կօգներ ազգային պարկերի առաջխաղացմանը և զարգացմանը։ Ստեղծվեցին ևս տասն ազգային պարկեր։ 2000 թվականին, Էլ Լեոնսիտո բնական արգելավայրը դարձել է ազգային պարկ։ Ներկայումս Արգենտինայում կան 41 պահպանվող տարածքներ, որոնք ընդգրկում են 37000 քառ. կմ տարածք՝ Արգենտինայի ընդհանուր ցամաքի շուրջ 1.5 %-ը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արգենտինայի ազգային պարկեր Կատեգորիա:Ցանկեր:Արգենտինա
Լյուսի Աբդալյան
Լյուսի Աբդալյան (, Լիբանան), հայ նկարչուհի, դերասանուհի, երաժիշտ։
Կենսագրություն
Լյուսի Աբդալյանը ծնվել է Բեյրութում։ Լիբանանյան քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ ընտանիքով տեղափոխվել են Մոնրեալ, Կանադա։ Սովորել է հայ-ֆրանսիական Սուրբ Հակոբ վարժարանում, միաժամանակ ստացել է երաժշտական կրթություն McGill համալսարանի «Շուլիչ երաժշտական դպրոցում»։ 3-րդ կուրսում Լյուսիի ուսուցիչ Վիգեն Թուֆենկջյանը նրան է ներկայացնում իսապանացի նկարիչ Գոյայի արվեստը, ինչը լիովին փոխում է Լյուսիի կյանքը, և նրա ամբողջ ուշադրությունը կենտրոնանում է արվեստի վրա։
Լյուսիի աշխատանքները ցուցադրվել են Բրանդ Լայբրի Արտ պատկերասրահում, Իկո ցուցասրահում, Կալիֆոռնիայի ժամանակակից արվեստի պատկերասրահում, Սանտա Աննա քոլեջի հիմնական ցուցասրահում, APW պատկերասրահում և այլն։ Լյուսիի ստեղծագործության թեման մարդիկ են, որոնց նա հանդիպում է, և որոնք բարդ են բնույթով։ Լյուսին տիպային նկարներ է արել Մարիա Սահակյանի «Հեքիաթ» ֆիլմի հերոսների համար։ Աշխատանքները գտնվում են տարբեր երկրների մասնավոր հավաքածուներում, Լիբանանում, Նյու Յորքում, Շվեյցարիայում, Վատիկանում Հայաստանի դեսպանատանը, Քոֆի Անանի հիմնադրամի գրասենյակում։ Ապրում և ստեղծագործում է Նյու Յորքում և Երևանում։
Ցուցահանդեսներ
Ցուցահանդեսներ է ունեցել Պիտեր Ալեքսանդրի, Շարլ Առնոլդի, Ժան-Միշել Բասկեթի, Բիլլի Ալ Վենստոնի, Դորա Դելարիոսի, Սթիվ Առնոլդի, Հենրի Հոփկինսի և այլոց հետ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ նկարչուհիներ Կատեգորիա:Հայ դերասաններ Կատեգորիա:Բեյրութ քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Իվանովոյի պետական համալսարան
Իվանովոյի պետական համալսարան (Ивановский государственный университет (ИвГУ)), բարձրագույն ուսումնական հաստատություն Ռուսաստանի Իվանովոյի մարզի Իվանովո քաղաքում։
Պատմություն
Համալսարանը կազմավորվել է 1918 թվականի դեկտեմբերի 21-ին որպես Իվանովո-Վոզնեսենսկու ժողովրդական կրթության ինստիտուտ։ 1923 թվականի հուլիսի 12-ին դարձել է մանկավարժական տեխնիկում, 1932 թվականի օգոստոսի 23-ին մանկավարժական տեխնիկումի դպրոցական բաժնի հիման վրա կրկին կազմավորվել է որպես մանկավարժական ինստիտուտ։ Մինչև 1973 թվականը կոչվել է Դ. Ա. Ֆուրմանովի անվան Իվանովոյի մանկավարժական ինստիտուտ։ Համարվում է տարածաշրջանի ամենահին և ամենամեծ (2010 թվականի մարտին համալսարանն ունեցել է ավելի քան 10 000 ուսանող) համալսարաններից մեկը։
Ռուսաստանի կրթության և գիտության նախարարությունը հրաման է ստորագրել Իվանովոյի պետական համալսարանի և Շույսկու պետական մանկավարժական համալսարանի վերակազմավորման մասին։ 2014 թվականին բացվել է նոր ուսումնական կորպուսը։ 2018 թվականի սկզբին բացվել է համալսարանի մարզահամալիրը ։
Կադրեր
Համալսարանում դասընթացն իրականացվում է 54 (37 բակալավրիատի և մասնագետների, ինչպես նաև 17 մագիստրոսական) ծրագրերի միջոցով, որոնք տնտեսական, սոցիալական և հումանիտար ոլորտներում համապատասխանում են հասարակության ժամանակակից կարիքներին։
Տարբեր տարիների համալսարանում աշխատել են ականավոր գիտնականներ, այդ թվում՝ Նիկոլայ Լուզինը, Ալեքսանդր Խինչինը, Դմիտրի Մենշովը, Անատոլի Մալցևը, Ալեքսանդր Նեկրասովը, Դմիտրի Պետրուշևսկին, Ալբերտ Մանֆրեդը, Ավենիր Ույոմովը։
Համալսարանի շրջանավարտներից են՝ Միխայիլ Դուդինը, Պավել Կուպրիյանովսկին, Լեոնիդ Տագանովը, Դմիտրի Բուշուևը, Դմիտրի Լակերբայը, Իգոր Ժուկովը, Ալեքսանդր ԱՆիկինը, Բորիս Մինցը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի համալսարաններ Կատեգորիա:1918 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Էլիշա Քաթբերթ
Էլիշա Էնն Քաթբերթ (Elisha Ann Cuthbert ) կանադացի դերասանուհի և մոդել, նկարահանվել է «Առևանգում», «Մոմե տուն», «Լռության ոգին» ֆիլմերում։ Քիմ Բաուերի դերում նկարահանվել է «24 ժամ» հեռուստասերիալում։ Մանկական հայտնի հեռուստասերիալի համահեղինակ է։ 2011-2013 թվականներին նկարահանվել է «Ուրախ ավարտ» ֆիլմում, որպես գլխավոր դերակատար։
Կենսագրություն
Էլիշան ծնվել է 1982 թվականի նոյեմբերի 30-ին՝ Ալբերտա նահանգի Կալգարի քաղաքում։ Տնային տնտեսուհի Պատրիսիայի և ավտոմեքենաների ինժեներ Քևինի դուստրն է։ Ունի եղբայր և քույր՝ Ջոնաթանը և Լի-Էննը։ Ինը տարեկան հասակում Էլիշան սկսել է աշխատել որպես մանկական հոգուստի մոդել ։ Տասնյոթ տարեկան հասակում Էլիշան ավարտել է ավագ դպրոցը և տեղափոխվել է Լոս Անջելես՝ դերասանուհու կարիերա սկսելու համար։ Նա առաջին ագնամ էկրաններին հայտնվել է  «Դուք վախենու՞մ եք մթությունից» մանկական սարսափ շոուում։ Եղել է հաղորդավարուհի մանկական ռեալիթի շոուի մեջ, որը նկարահանվել է Մոնրեալում։  Հեռուստատեսային շոուում նրա մասնակցությունը գրավել է ԱՄՆ-ի այն ժամանակվա առաջին տիկին Հիլարի Քլինթոնի ուշադրությունը, որը նրան հրավիրել է Սպիտակ տուն ։ Առաջին կինոնկարը, որտեղ 1997 թվականին նկարահանվել է Էլիշան  «Պար լուսնի վրա» ֆիլմն է։ Որպես գլխավոր դերակատար 2001 թվականին Էլիշան նկարահանվել է կանադական «Երջանիկ աղջիկ» ֆիլմում և արժանացել է «Ջեմինի» մրցանակի ։ Լոս Անջելես տեղափոխվելուց կարճ ժամանակ անց Էլիշան նկարահանվել է «24 ժամ» հեռուստասերիալում։ Նկարահանվել է հեռուստասերիալի միայն երեք եթերաշրջանում, իսկ չորրորդ, յոթերորդ և ութերորդ երերաշրջաններում՝ միայն երկու դրվագում։
Էլիշան ընտրվել էր Սարդ-մարդ ֆիլմում Մերի Ջեյն Ուոթսոնի դերում նկարահանվելու համար, սակայն ընտրությունը կանգ առավ ամերիկացի դերասանուհի Քիրստեն Դանստի վրա։ Իր կարիերան նա սկսել է Հոլիվուդում, նկարահանվելով՝ «Իրական սեր» և այլ ֆիլմերում։ «Հարևանուհին» ֆիլմում Էլիշան ստացել է իր կարիերայի առաջ գլխավոր դերը։ Այդ ֆիլմում Էլիշան չէր ցանկացել նկարահանվել, սակայն ռեժիսոր Լյուկ Գրինֆիլդը կարողացել է համոզել դերասանուհուն։
«Մոմե տուն» ֆիլմում Էլիշան նկարահանվել է հայտնի դերասանուհի Փերիս Հիլթոնի հետ։ Ֆիլմը արժանացել է բազում է քննադատությունների, սակայն քննադատները նշել են, որ Էլիշան իր դերը հիանալի է կատարել։ Հաջորդ՝ «Լռության ոգին» ֆիլմում, Էլիշան ոչ միայն գլխավոր դերասանուհին էր, այլև համահեղինակ։ Էլիշան նաև «Լոս Անջելես Քինգս» հոկեյի թիմի երկրպագու է։
Անձնական կյանք
2013 թվականի հուլիսի 6-ին Էլիշան ամուսնացել է կանադացի հոկեյիստ, «Տորոնտո Մեյփլ Լիֆս» ակումբի ավագ ՝ Դիոնոմ Ֆանյոֆի հետ։ Նրանք հանդիպել էին դեռևս ամուսնությունից հինգ տարի առաջ ։ Զույգն ունի մեկ աղջիկ՝ Զաֆիր Ֆանյոֆը (ծնվել է 2017թվականի դեկտեմբերի 21-ին)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասանուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Կանադացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:Կանադացի մոդելներ Կատեգորիա:Կանադացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Բլոգերներ
Բեսսա
Բեսսա (Bessas), համայնք Ֆրանսիայի Օվրեն-Ռոն-Ալպեր մարզի Արդեշ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 212 մարդ, բնակչության խտությունը` 12.34 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 17.18 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 530 կմ հարավ, Լիոն քաղաքից` 165 կմ հարավ, Պրիվա քաղաքից` 50 կմ հարավ-արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 125 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 92-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 33։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 73,6 %։ 92 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 84 անձ (48 տղամարդ և 36 կին)։ Գործազուրկ են եղել 8 անձ (4 տղամարդ և 4 կին)։ 33 անաշխատունակներից 4-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 24-ը` թոշակառուներ, իսկ 5-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Լողափնյա ֆուտբոլ
Լողափնյա ֆուտբոլ (beach soccer), սպորտի տարատեսակ, ստեղծված ավանդական ֆուտբոլի կանոնների հիմքում։ Մրցույթները անկացվում են ավազե լողափներում, ընդ որում մեծ նշանակություն ունի գնդակին տիրապետելու տեխնիկան, կպչուն մակերևույթի վրա տեղաշարժման արագությունը։ Կանոնները ունիֆիկացնելու առաջին փորձերը ձեռնարկվել են 1992 թվականին Լողափնյա ֆուտբոլ միջազգային կազմակերպության կողմից։ ԼՖՄԿ սկսել է անցկացնել առաջնություններ իր անվան տակ։
Փափուկ և սորուն ավազը ստիպում է խաղացողներին շատ փորձեր անել, օգտագործել գեղեցիկ տեխնիկական շարժումներ (օրինակ, ընկնելով հարված կատարել`«մկրատաձև» կամ «կարիճ» հարվածներ)։ Դաշտի հարմարավետ չափսերը (28×37 մ) թույլ են տալիս խաղացողներին կատարել հարվածներ յուրաքանչյուր տեղից, նույնիսկ ուղիղ հարվածով սեփական դարպասից։ Խաղի ընթացքում կարելի է տեսնել 60-ից ավելի հարվածներ մրցակիցների դարպասներին (համեմատության համար, մեծ ֆուտբոլում քսանական հարված երկու թիմերի դարպասներին համարվում է լավ ցուցանիշ)։ Գոլերը միջինում լինում են երեքից չորս րոպեի ընթացքում անընդհատ, իսկ միջին արդյունաբերությունը խաղի ընթացքում կազմում է 11 խփած գոլ (ավանդական ֆուտբոլում վերջին տարիներին սովորականը երկուսուկես գոլն է)։
Հիմնադրում
Լողափնյա ֆուտբոլ (beasal կամ futebol de areia) սկսել են խաղալ Բրազիլիայում, հիմնականում Ռիո դե Ժանեյրոյում։ 1950 թվականին անցկացվեց առաջին պաշտոնական առաջնությունը, որը ձևավորվեց մի քանի մրցությունների միավորումից, որոնք անցկացվում էին 1940 թվականից ։ Մեծ ժողովրդականություն ձեռք բերելուց հետո մարզաձևը աճեց միջազգային մակարդակի։ Մի քանի աշխարհահռչակ ֆուտբոլիսների մասնակցությունը, ինչպիսիք են ֆրանսիացի Էրիկ Կանտոնան, լեգենդար իսպանացի հարձակվողներ Միտչեըլ և Ժուլիո Սալինասը և բրազիլացի Ռոմարիոն, Ժունիորը և Զիկոն, օգնեց մեծ ճանաչում ստանալ լողափնյա ֆուտբոլին աշխարհի ավելի քան 170 երկրներում։
Միջազգային մրցաշար
Մինչև 2005 թվականը անցկացվել են ոչ պաշտոնական միջազգային մրցաշարեր ՝ Մունդիալիտո։ Մեծ առավելություն ուներ Բրազիլիայի հավաքականը, որը հաղթել էր 9 մրցաշարեր։ Միայն մեկ անգամ նրանց գերակայությունը խախտել է Պորտուգալիան։ 2005 թվականից Ռիո դե Ժանեիրոյում Կոպակաբանայի լողափին կազմակերպվել են պաշտոնական մրցաշարեր ՖԻՖԱ-ի ղեկավարությամբ։ Առաջին չեմպիոնը դարձավ Ֆրանսիայի հավաքականը, բայց արդեն մեկ տարուց մրցաշարը հաղթեցին Բրազիլացիները և վերադարձրին առավելությունը։ Սակայն 2011 թվականին Բրազիլացիները այնուամենայնիվ եզրափակչում պարտվեցին ռուսներին 12:8 հաշվով և Ռուսաստանը իր պատմության մեջ առաջին անգամ հաղթեց միջազգային մրցաշարը։ 2013 Թվականին Ռուսաստանը դարձավ կրկնակի չեմպիոն և Բրազիլիայից հետո երկրորդ տիտղոսավոր թիմը։
Կոնֆեդերացիա
Ֆուտբոլի ասիական կոնֆեդերացիա։ Կաֆ։ Հյուսիսային, կենտրոնական ամերիկայի և Կարիբյան ավազանի երկրների ֆուտբոլի կոնֆեդերացիա։ Հարավ-ամերիկյան ֆուտբոլի կոնֆեդերացիա։ Օվկիանիայի ֆուտբոլի կոնֆեդերացիա։ ՈւԵՖԱ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թիմային մարզաձևեր Կատեգորիա:Գնդակով խաղեր Կատեգորիա:Ֆուտբոլի տեսակներ
Ջուզեպպե Ադամի
Ջուզեպպե Ադամի (Giuseppe Adami, ), իտալացի թատերագիր, լիբրետիստ, թատերական և երաժշտական գրող և քննադատ, Ջակոմո Պուչինիի մի քանի օպերաների լիբրետոների հեղինակ ։
Կենսագրություն
Ջուզեպպե Ադամին ծնվել է 1878 թվականի նոյմբերի 4-ին Իտալիայի Վենետո մարզի Վերոնա քաղաքում ։
Ստեղծագործություն
Ջուզեպպե Ադամին համագործակցել է Ջակոմո Պուչինիի հետ` գրելով մի քանի օպերաների լիբրետոներ
Լիբրետոներ
Ջակոմո Պուչինիի օպերաների համար Ադամիի գրած լիբրետոներից են․
Մատենագրություն
Ջուզեպպե Ադամին հավաքել և հրապարակել է Ջակոմո Պուչինիի նամակների առաջին ժողովածուն։
Մահ
Ջուզեպպե Ադամին մահացել է 1946 թվականի հոկտեմբերի 12-ին, Միլանում, Լոմբարդիա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թատերագիրներ Կատեգորիա:Թատերագիրներ ըստ ազգության Կատեգորիա:Լիբրետիստներ Կատեգորիա:Լիբրետիստներ ըստ ազգության Կատեգորիա:Թատերագետներ ըստ ազգության Կատեգորիա:Երաժշտական քննադատներ Կատեգորիա:Պադովայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Իտալացի լրագրողներ Կատեգորիա:Իտալացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Իտալացի դրամատուրգներ Կատեգորիա:Իտալացի երաժշտագետներ
Կոլե Չաշուլե
Կոլե Չաշուլե (Коле Чашуле, ), մակեդոնացի արձակագիր, դրամատուրգ, հրապարակախոս, քաղաքական գործիչ։
Բելգրադի համալսարանում ուսումնասիրել է բժշկություն։	ժողովրդաազատագրական պատերազմի (1941-1945) մասնակից է։ Լույս են տեսել Չաշուլեի պատմվածքների երկու ժողովածուները՝ «Առաջին օրերին» (1959) և «Պատմվածքներ» (1953), պատմվածքների ընտրանին՝ «Պատմվածքներ» (1968), «Ստրաշո Պինջուր» (1951) մենագրությունը, «Ստոյան» վեպը։
Չաշուլեն գրել է նաև պիեսներ՝ «Զադրուգա», «Ակոս», «Ճյուղը քամու դեմ» (1958), «Քաղաքային ժամացույցներ» (1967), «Մթություն», «Պարտիտուրա ոմն Միրոնի համար» (1968): 1967 թվականին հրատարակվել է «Պիեսներ» ընտրանին։
Չաշուլեի դրամաներն ու կատակերգությունները հաջողությամբ բեմադրվում են Հարավսլավիայի թատրոններում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մակեդոնացի արձակագիրներ Կատեգորիա:Մակեդոնացի դրամատուրգներ Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Հյուսիսային Մակեդոնիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Բելգրադի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Մակեդոնացի դիվանագետներ
Հոլոքոստն Ալբանիայում
Պատերազմի ամբողջ ընթացքում Ալբանիայում են ապաստանել շուրջ 2000 հրեաներ։ Ալբանացիները` հետևելով ալբանական մշակույթի հյուընկալության «բեսա» սովորույթին, լեռնային գյուղերում հաճախ պաշտպանել են փախստականներին և օգնել են Ադրիատիկ ծով հասնել, որտեղից էլ նրանք փախել են Իտալիա։ Իսկ հրեաների մի մասն այդ ընթացքում միացել են երկրում սկսված դիմադրության շարժմանը։
Կոսովոյում, որտեղ բնակչության մեծ մասը ալբանացիներ էին, պատկերը տրամագծորեն հակառակն է եղել. բնակվող 500 հրեաներից շատերը ողջ չեն մնացել։ 1943 թվականի սեպտեմբերին, Իտալիայի կապիտուլյացիայից հետո գերմանական զորքերը գրավեցին Ալբանիան, Կոսովոն և այն տարածքները, որոնք Իտալիայինն էին դարձել։ 1944 թվականին ձևավորվեց ալբանական Վաֆեն (die Waffen-SS, [ˈvafən.ɛs.ɛs] - ԷսԷս-ի զինված միավորում) դիվիզիան, որը ձերբակալել և գերմանացիներին է հանձնել Կոսովոյի ևս 281 հրեաների, որոնք հետագայում նետվել են Բերգեն-Բելզեն համակենտրոնացման ճամբար, որտեղ նրանց մեծ մասը սպանվել է։
1944 թվականի ավարտին գերմանացիների պարտությունից հետո Ալբանիան դարձավ կոմունիստական պետություն Էնվեր Խոջայի ղեկավարությամբ։ Գրեթե հենց այդ ժամանակ էր, որ Ալբանիային բռնակցված Կոսովոյի և Արևմտյան Մակեդոնիայի տարածքներում Առանցքի ուժերը պարտության մատնվեցին հարավսլավացի պարտիզանների կողմից, իսկ պարտիզաներն այդ տարածքները կրկին միացրին`մտցնելով նորաստեղծ Հարավսլավիայի Դաշնային Ժողովրդական Հանրապետության կազմի մեջ։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Մեծ Ալբանիայում սպանվել են գրեթե 600 հրեաներ։ Այնուամենայնիվ Ալբանիան պատերազմից դուրս եկավ մոտավորապես 1800 հրեաներով` 11 անգամ ավելին, քան սկզբում էր։ Նրանց մեծ մասը գաղթեցին Իսրայել, բայց 200 հրեաներ (1989 թվականի մարդահամարի` 73) մնացին մինչև 1990-ական թվականների սկզբին կոմունիզմի փլուզումը, որից հետո նրանք էլ տեղափոխվեցին Իսրայել։ Ըստ 2011 թվականի տվյալների 69 ալբանացիներ ճանաչվել են Աշխարհի արդարակյացներ` Հոլոքոստի ժամանակ հրեաների փրկության գործում ունեցած դերի համար։
Ալբանիայի հրեաները պատերազմից առաջ
Ըստ 1930 թվականի Ալբանիայի մարդահամարի, Ալբանիայում կար 34 հրեա։ 1937 թվականին հրեական համայնքը կազմել է 300 մարդ ։
Սերբիայի և Խորվաթիայի որոշ հրեաներ նույնպես փախել են Ալբանիա, որտեղ սակայն գտնվել են իտալական իշխանությունների ոչ պակաս վերահսկողության տակ` այնպես ինչպես ալբանական հրեաները ։ Խորվաթիայի և Սերբիայի շատ հրեաներ, որոնք ապաստան էին փնտրում Կոսովոյում (ֆաշիստական Իտալիայի և Նացիստական Գերմանիայի դրոշի ներքո Ալբանիայի հետ կարճատև միավորման ընթացքում) և որոնց հետ այնտեղ սկզբում լավ էին վարվում, իտալացիների կողմից հետ վերադարձվեցին Բելգրադ և մահապատժի ենթարկվեցին ։
Դանիել Ռոմանովսկին բերում է հետևյալ թվերը. Ալբանիայում ապրել են 204 հրեաներ համաձայն նախքան պատերազմը եղած վերջին մարդահամարի, որը Ռոմանովսկին ճշգրիտ չի համարում և մոտ 500 հրեաներ, այդ թվում փախստականներ, բնակվում էին Ալբանիային բռնամիացված շրջաններում։ Բացի այդ եղել են հրեա փախստականներ, որոնք ուղղակիորեն հենց Ալբանիա էին եկել ։ Այսպիսով, հրեաների ընդհանուր թիվը այսպես կոչված Մեծ Ալբանիայում կազմում էր մոտ 1000 մարդ։
1927 թվականին ալբանացի հրեաների մեծամասնությունն ապրում էր երկրի հարավ-արևելքում գտնվող Կորչա քաղաքում։ 1938 թվականից հետո Գերմանիայի և Ավստրիայի փախստականները բնակվում էին Տիրանայում և Դուրրասում ։
Իտալական օկուպացիա
192 հրեաներ ձերբակալվեցին Իտալիային միակցված Կոտորից, որոնք 1941 թվականի մարտի 27-ի կամ 28-ին տեղափոխվեցին Ալբանիայի նացիստական համակենտրոնացման ճամբարներ, որից հետո նրանց տեղափոխեցին Իտալիայի ճամբարներ ։
Փախստականների մի մասը և շուրջ 200 տեղական հրեաներ ներկալման ենթարկվեցին Կավայ տարանցիկ ճամբարում, սակայն նրանց գերմանացիներին չհանձնեցին, իսկ որոշ ալբանական պաշտոնյաներ օգնում էին հրեաներին, անձը հաստատող կեղծ փաստաթղթեր տալով ։
"Կոսովոյի մարզի շուրջ 150 հրեաներ «կանխարգելիչ կալանքի» ենթարկվեցին։ Նրանց ձերբակալեցին և տեղափոխեցին Ալբանիայի Բերատ քաղաք, որտեղ նրանց աշխատանք տվեցին որոշակի գումարով։ Իտալական օկուպացիան գոյատևեց մինչև Իտալիայի պատերազմից դուրս գալը, 1943 թվականի սեպտեմբերը, և մինչ այդ  իտալացի զինվորականները հրեաներին չէին հանձնում գերմանացիներին։ Որպես բացառություն, հիշատակվում է այն դեպքը, երբ 1942 թվականի մարտի 14-ին Պրիշտինայում  իտալական կարաբիներները հրեաներին հանձնեցին գերմանացիներին. տարբեր տվյալներով 51 կամ որոշ տվյալներով 60 հրեա փախստականների, որոնք հետագայում սպանվեցին Սայմիշտե ճամբարում ։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ընդհանուր թվով 2000 հրեաներ ապաստան են գտել Ալբանիայում ։
Գերմանական օկուպացիա
Իտալիայի պատերազմից դուրս գալուց հետո, 1943 թվականի սեպտեմբերին գերմանական զորքերը օկուպացրին Ալբանիայի գրեթե ողջ տարածքը։
Ալբանիայից ընդհանուր թվով 400-ից ավելի հրեաներ են արտաքսվել այդ ճամբար, որոնցից կենդանի են մնացել մոտ 100 ալբանացի հրեաներ։ Կան պնդումներ, որ ալբանացիները փրկել են գրեթե բոլոր հրեաներին, սակայն Դանիել Ռոմանովսկին ցույց է տալիս, որ այսպես կոչված, Մեծ Ալբանիայի տարածքում հայտնված հրեաների ընդհանուր թվից ավելի քան երկու երրորդը զոհվել են։ Ըստ Գերհարդ Գրիմմի գնահատման, գերմանական օկուպացիայի գրեթե 14 ամիսների ընթացքում Մեծ Ալբանիայից արտաքսվել է 591 հրեա։
Համարվում է, որ ալբանական Հոլոքոստում առանցքային դեր է կատարել է կոլաբորացիոնիստական (համագործակցող) կառավարության ներքին գործերի նախարար Ջաֆեր Դևան, ով հրեաների, գնչուների և սլավոնների դեմ ջիհադ հայտարարելով կազմակերպել էր նրանց արտաքսումը նացիստական համակենտրոնացման ճամբարներ ։ Միևնույն ժամանակ, որոշ հետազոտողներ պնդում են, թե Ջաֆերը և նրա համախոհ Ագո Ագայը չեն եղել ցեղասպանության համակիրներ և կանխել են նացիստների կողմից մի քանի հազար մարդու ոչնչացումը ։
Հրեաների մի մասը միացել են պարտիզանական ջոկատներին, որոնք պայքարում էին զավթիչների դեմ։ Պեպեն Բիրո Կանտոսը պարտիզանական ջոկատում էր, իսկ պատերազմից հետո դարձավ ալբանական բանակի առավել բարձրաստիճան սպաներից մեկը։ Ինչպես նաև պարտիզանների թվում էին Դարիո Ժակ Արտիտին, Դավիթ Կոենը, Ռուբեն Ժակը, Իոսիֆ Բիվասը և այլք ։
Օգնություն հրեաներին
Ալբանացիներից շատերը օգնություն են ցուցաբերել հրեաներին` նրանց փրկելով տեղահանումից։ Ուսանող Ռեֆիկ Վեսելին փրկել է Հարավսլավիայի հրեական փախստական Մանդիլի ընտանիքը։ Մոշե Մանդելը Ալբանիայում բացել է ֆոտո խանութ և աշխատանքի է վերցրել 16-ամյա Ռեֆիկին։ Երբ գերմանական օկուպացիայից հետո, 1943 թվականի սեպտեմբերին Մանդելին, նրա կնոջը և երեխաներին սպառնում էր արտաքսման վտանգը, Վեսելին թաքցրել է նաև մեծահասակներին, իսկ երեխաներին ներկայացրել է իբրև մուսուլմաններ` մինչև Ալբանիայի ազատագրումը ։ Ռեֆիկի ծնողները իրենց գյուղում ոչ միայն Մանդելի ընտանիքի մեծահասակներին են թաքցրել, այլև ուրիշ հրեաների ։ Հրեաներին օգնել է անգամ խամաճիկային կառավարության վարչապետ Մուսթաֆա Մերլիկա Կրույան։ Հրեաներին փրկելու համար 2016 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ Ալբանիայում ընդհանուր թվով 75 մարդ իսրայելական «Աղետների և հերոսության ինստիտուտի» կողմից Յադ Վաշեմի Աշխարհի արդարակյացներ են ճանաչվել ։ Հրեաներին փրկելու նկատմամբ ալբանացիների վերաբերմունքը հետազոտողները բացատրում են «բեսա» ազգային սովորույթի պատվի խնդրով (ազնիվ խոսք), որը պահանջում է օգնություն ցուցաբերել հյուրին, թույլ չտալով թշնամուն հանձնել ։
Հոլոքոստի հիշատակ
Մինչև 1990 թվականը Ալբանիայի Ժողովրդական սոցիալիստական հանրապետության քաղաքական և մշակութային փակ լինելու հետևանքով հրեաների պատմության ոչ մի հետազոտություններ այնտեղ չի իրականացվել։ Ռազմական ժամանակահատվածում ալբանահրեական հարաբերությունների թեմայով առաջին գիտական հոդվածը տպագրել է լրագրող Ապոստոլ Կոտանին (Apostol Kotani) 1990 թվականին, իսկ այդ թեմայով նրա մենագրությունը լույս է տեսել միայն 1995 թվականին ։
2008 թվականի մայիսին Տիրանայում տեղի է ունեցել ալբանացի հրեաների փրկության պատմության գիտաժողով, որը կազմակերպվել էր Բար Իլանի համալսարանին առընթեր Ֆինկլերի անվան Հոլոքոստի հետազոտության ինստիտուտի, Տիրանայի համալսարանի պատմության ֆակուլտետի և Հոլոքոստի ուսումնասիրության Միջազգային ինստիտուտի Յադ Վաշեմ հուշահամալիրի կողմից ։ 2010 թվականի սկզբին ԵԱՀԿ-ն տեղեկատվություն չուներ, որ Ալբանիայում Հոլոքոստի զոհերի հիշատակը հավերժացնելու օր գոյություն ունի ։
2007 թվականի ավարտին երուսաղեմյան Յադ Վաշեմ հուշահամալիրում բացվել է ցուցահանդես, որը նվիրված էր մի քանի տասնյակ «Աշխարհի արդարակյաց» ալբանացիների։ Այն հենված էր ամերիկացի լուսանկարիչ Նորման Գերշմանի աշխատանքների վրա ։ Նմանատիպ ցուցահանդես է կազմակերպվել 2013 թվականի մայիսին Նյու Ջերսիում (ԱՄՆ) ։ Գերշմանը պարբերաբար հանդես է գալիս  իր աշխատանքների շնորհանդեսներով Ալբանիայի տարբեր լսարաններում ։
2009 թվականին Ալուշ Գաշին (Alush Gashi) վավերագրական ֆիլմ է նկարահանել` «Փրկություն Ալբանիայում» ։ Ֆիլմի հերոսուհիներից մեկը դոկտոր Սքարլեթ Էպշտեյնն է, որին պատերազմի ժամանակ փրկել են ալբանացիները ։
Տեսանյութեր
Կատեգորիա:Հոլոքոստն ըստ երկրի Կատեգորիա:Հոլոքոստը Ալբանիայում Կատեգորիա:Ալբանիայի պատմություն Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ Կատեգորիա:Հրեաների պատմություն
GFriend (խումբ)
GFriend (հանգըլ՝ 여자친구, կորեերենի նոր ռոմանականացում՝ Yeoja Chingu; թարգմանվում է որպես GFriend կամ G-Friend), աղջիկների հարավկորեական խումբ, որը կազմավորվել է Source Music ընկերության կողմից 2015 թվականին։ Խմբի անդամներն են՝ Սո Վոն, Յերին, ՇինԲի, Ըն Հա, Յու Ջու, Ամ Ջի։ Նրան առաջնելույթ են ունեցել 2015 թվականի հունվարի 15-ին «Seasons of Glass» մինի-ալբոմով։ GFriend-ը հաղթել է մի քանի մրցանակներ «2015 թվականի աղջիկների լավագույն նորեկ խումբ» անվանակարգում և ստացել է մեծ իմպուլս, չնայած, որ գտնվում է ոչ այնքան մեծ ընկերության հովանու ներքո։ 2016 թվականին խումբը բեմ է վերադարձել իր արդեն երրորդ՝ «Snowflake» ալբոմով և հաղթել է շատ երաժշտական շոուներում ալբոմի գլխավոր՝ «Rough» երգով։
2015 թվական։ Season of Glass, Flower Bud և հանրաճանաչության բարձրացում
2015 թվականի հունվարի 15-ին GFriend-ը առաջնելույթ է ունեցել «Season of Glass» մինի ալբոմով, որն ներառում է 5 սինգլ։ Գլխավոր երգը՝ «Glass Bead» (유리구슬; ռոմանականացում՝ Yuri Guseul) անունով, որը գրել են Սո Յոն Բեն ու Լի Գին, առաջնելույթ է ունեցել «Gaon»-ի ամենշաբաթյա հիթ-շքերթի 12-րդ հորիզոնականով։ Խումբը պրոմոշրջագայությունը սկսել է հունվարի 16-ին «KBS's music program Music Bank»-ի բեմից։ Համապատասխանաբար YouTube կայքում «Glass Bead» երգի տեսահոլովակը «Most Viewed K-Pop Videos Around the World in January 2015» քվեարկությունից հետո զբաղեցրել է 9-րդ տեղը 10-ից։ 2015 թվականի հունվարի 28-ին Billboard-ը Gfriend-ին անվանել է «քեյ-փոփ արտիստներից մեկը, որոնց պետք է լսել 2015 թվականին»։
Gfriend-ը բեմ է վերադարձել իր երկրորդ՝ «Flower Bud» անունով մինի-ալբոմով և թողարկել է «Me Gustas Tu» (오늘부터 우리는; ռոմանականացում՝ Oneulbuteo Urineun) երգի տեսահոլովակը։ Gfriend-ը սկսել է իր պրոմոշրջագայությունը նույն օրը, երբ թողարկվում է ալբոմը՝ 2015 թվականի հուլիսի 23-ին M! Countdown—ի ժամանակ։
2015 թվականի սեպտեմբերի 17-ին խմբի անունը տարածվում է նորությունների մեջ որպես աղջիկների առաջին խումբը, որը անվանակարգվել է «MTV Europe Music Awards» մրցանակաբաշխության «Best Korean Act 2015» անվանակարգում, լինելով հավասար այնպիսի խմբերի, որոնցից են B1A4-ը, BTS-ը, GOT7-ը և VIXX-ը։
2016 թվականից մինչև հիմա։ Snowflake և առաջին հաղթանակ երաժշտական շոուում
2016 թվականի հունվարի 25-ին խումբը թողարկում է իր երրորդ մինի-ալբոմը «Snowflake» անունով և «Rough» անունով գլխավոր երգով (시간을 달려서; ռոմանականացում՝ Siganeul Dallyeoseo; թարգմանություն։ Running Through Time)։ «Rough»-ը «Glass Bead» և «Me Gustas Tu» երգերով կազմված եռագրության վերջին երգն է՝ դպրոցի մասին կոնցեպտով։ Ֆան հանդիպման ժամանակ խումբը հայտարարում է, որ իր ֆանակումբի անունը կոչվում է «Buddy» (버디)։ GFriend-ն իր նոր ալբոմով պրոմոշրջագայությունը սկսում է հունվարի 26-ին SBS MTV The Show երաժշտական հաղորդման ժամանակ։ Ալբոմը զբաղեցնում է «Billboard World Albums Chart» հիթ-շքերթի 10-րդ հորիզոնականը, իսկ գլխավոր երգը Youtube-ում զբաղեցրել է 3-րդ հորիզոնականը ըստ «Most Viewed K-Pop Videos Around the World in January 2016» քվեարկության։
2016 թվականի փետրվարի 2-ին GFriend-ը արժանանում է իր առաջին մրցանակին «The Show» հաղորդման ժամանակ։ Դրանից հետո աղջիկներն արժանանում են ևս 14 մրցանակների տարբեր երաժշտական հաղորդումների ժամանակ, ներառյալ M! Countdown, Music Bank, Show Champion և Inkigayo հաղորդումների ժամանակ ստացած առաջին եռակի թագերին։ 15 հաղթանակներից հետո խումբը դառնում է երկրորդ խումբը, որը ստանում է բազմաթիվ մրցանակներ մեկ պրոմոշրջագայությունից հետո, զիջելով միայն Apink-ին, որը իր «Luv» երգից հետո ստացել է 17 մրցանակ։
Խմբի կազմ
Ամ Ջի (엄지), իրական անունը՝ Քիմ Յե Վոն (김예원)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հարավկորեական երաժշտական խմբեր Կատեգորիա:2015 հիմնադրված երաժշտական խմբեր Կատեգորիա:Քեյ փոփ երաժշտական խմբեր
Դիակ
Դիակ, դի, բժշկական և իրավաբանական կիրառությամբ՝ մարդու մահացած մարմին ։
Քայքայման աստիճանները
Ավտոլիզը քայքայման առաջին աստիճանն է, որի առավել տարածված անվանումը՝ ինքնամարսումն է։ Այս փուլի ընթացքում մարմնի բջիջներն ոչնչանում են սեփական մարսողական ֆերմենտների ազդեցությամբ։ Ավտոլիզի արդյունքում առաջանում է հեղուկ, որը կուտակվում է մաշկի շերտերի միջև, սրա պատճառով մաշկն սկսում է առանձնանալ։ Այս փուլի ժամանակ շրջապատի ճանճերը կարող են ձվադրել մարմնի անցքերում՝ աչքերում, քթանցքներում, բերանում, ականջներում, բաց վերքերում և այլն։ Առաջացած թրթուրները սկսում են սնվել մարմնով։
Քայքայման երկրորդ աստիճանը մարմնի փքվելն է։ Աղիների բակտերիաները սկսում են քայքայել մարմնի հյուսվածքները, առաջացած գազը կուտակվում է բարակ աղիներում, որն առաջացնում է փքում։ Այս պրոցեսը տեղի է ունենում որովայնի խոռոչում, հաճախ՝ բերանում և սեռական օրգաններում։ Լեզուն կարող է կուլ գնալ, որը տեղի է ունենում քայքայման երկրորդ շաբաթում։
Վերջին և ամենաերկար փուլը փտումն է։ Փտման ընթացքում սկսում են քայքայվել մարմնի մեծ օրգանները, հյուսվածքները հեղուկանում են։ Մարսողական օրգանները, գլխուղեղը և թոքերը առաջինն են քայքայվում։ Նորմալ պայմաններում, երեք շաբաթ անց օրգանները հնարավոր չէ տարբերակել։ Մկաններով կարող են սնվել բակտերիաները կամ կենդանիները։ Սովորաբար մի քանի տարի անց, մարմնից մնում է միայն կմախքը։
Պատմություն
Հույն փիլիսոփա Հերոֆիլուսը, անատոմիայի հայրը, ապրել է մ. թ. ա. 300 թվականին Ալեքսանդրիայում։ Նա առաջինն էր, ով կատարել է մարդու մարմնի հերձում։
Հանցագործների դիահերձման ավանդույթը ձևավորվել է 18-19-րդ դարերում՝ Շոտլանդիայում և Անգլիայում։ Այդ ժամանակ քրիստոնյաների մեծ մասը հավատում էր, որ մեռածները կարող են հարություն առնել։ Քանի որ, ըստ նրանց, դիահերձված մարմնի հոգին չէր կարող դրախտ գնալ, նրանք խուսափում էին դիակը հանձնել գիտությանը։ Այն հանցագործները, ովքեր դիահերձվել են, եղել են գիտության համար օգտագործված առաջին դիակները։
Վերջին 200 տարվա ընթացքում դիակների պահպանումը ենթարկվել է զգալի փոփոխությունների։ Սկզբնապես, դիակներն օգտագործվում էին անմիջապես, քանի որ նրանց պահպանման ոչ մի մեթոդ մշակված չէր և սկսում էր արագորեն քայքայվել։ Գլուտարալդեհիդը առաջին քիմիական միացությունն էր որ օգտագործվեց մարմնի և օրգանների պահպանման համար, չնայած որ, այն թողնում էր դեղին հետք հյուսվածքների վրա և խանգարում գիտական հետազոտություններին։
Այժմ օգտագործվող քիմիական միացությունը ֆորմալդեհիդն է։ Այն անգույն լուծույթ է, որը պահպանում է հյուսվածքը նույնությամբ շատ երկար ժամանակամիջոցում։
Դիակի գողություն
Անատոմիայի դպրոցները սկսել են գերեզմաններից գողանալ դիակները, քանի որ ժամանակի ընթացքում քչացել են մահվան դապարտված հանցագործները։ Դիակ գողացողները սովորական գողեր էին, նրանց սովորաբար ուղեկցում էին հայտնի անատոմ հրահանգիչներ։ Թոմաս Սևելը, ով երեք ամերիկյան նախագահների անձնական բժիշկն էր 1818 թվականին դատապարտվել է դիակներ գողանալու համար։ Վիլյամ Հարվեյը, ով հայտնաբերել է արյունաշրջանառության համակարգը, ուսումնասիրել է իր ընտանիքի անդամների դիակները։ 1828 թվականին անատոմները վճարում էին դիակները փորելու համար։
Զմռսում
Երբ դիակը թաղվում է, այն սկսում է քայքայվել անաերոբ բակտերիաների միջոցով։ Շատ երկրներում, դիակները մինչև թաղվելը զմռսվում էին։ Զմռսողը զարկերակի միջոցով հատուկ քիմիական նյութեր էր ներմղում դիակի մեջ, որը հյուսվածքների ջրազրկումը վերացնում էր և նվազեցնում քայքայումը։ Զմռսման միջոցով դիակները հնարավոր էր լինում պահպանել միայն ժամանակավոր՝ մի քանի տարով։