cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հիսուսի հարություն
Պողոս առաքյալ և առաջին քրիստոնյաներ
Ընդունված է համարել, որ այս համոզմունքը եղել է մինչև Պողոս առաքյալը։ Գիտնականները պնդում են, որ հարության իր նկարագրությունում Պողոս առաքյալը ռաբբինական ոճով փոխանցված մի հին դավանանք է նկատի ունեցել, որ ինքը ստացել ու փոխանցել է Կորընթացիների եկեղեցուն։ Գեզա Վերմեշը գրում է, որ Հիսուսի մահվան, թաղման և հարության վերաբերյալ այս համոզմունքը Պողոս առաքյալը ժառանգել է իր նախնիներից։ Հավանական է, որ համոզմունքի ծագումը վերջին հաշվով կապված է Երուսաղեմի առաքելական համայքի հետ։ Հանս Գրասը պնդում է, որ ծագել է Դամասկոսում, և ըստ Փոլ Բարնեթի՝ այս և մյուս համոզմունքները Դամասկոսում մոտավորապես 34թ.-ին Անանիայից Պողոս առաքյալին փոխանցված դավանանքի տարբերակներն են ։
Ալեքսանդր Կոխ
2006 թվականին ավարտեց Grosse Pointe South High School միջնակարգ դպրոցը ։ Դպրոցը ավարտելուց հետո ընդունվեց Գուդմենի թատերական դպրոցը։ 2012 թվականին ստացավ գեղարվեստական մշակույթի բակալավրի կոչում ։
Հեռուստատեսությունում կարիերան սկսել է 2011 թվականին, նկարահանվել է «Ուրվականներ» կարճամետրաժ ֆիլմում։ 2012 թվականին նկարահանվել է «Անհաջողակները» հեռուստասերիալում։ 2013 թվականից նկարահանվում է «Գմբեթի տակ» հեռուստասերիալում, որը հիմնված է Սթիվեն Քինգի վեպի վրա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասաններ
Հիսուսի հարություն
Ավետարան և Գործք առաքելոց
Իր հարությունից հետո Հիսուսը մարդկանց փրկելու առաքելությունը շարունակում է աշակերտների շնորհիվ(Մարկոս 16:8)[ Mark 16:8 ]. նա առաքյալներին կանչում է Մեծ Հանձնարարությանը(Մաթեոս 28:16-20; Մարկոս 16:14-18; Ղուկաս 24:44-49), որի ժամանակ ասում է. «Գնացե՛ք և ու սովորեցրե՛ք բոլոր ազգերին՝ նրանց մկրտելով Հոր և Որդու և Սուրբ Հոգու անունով» ։ Հիսուսն ասում է իր աշակերտներին. «Դուք զորություն պիտի ստանաք, երբ Սուրբ հոգին ձեզ վրա գա(Գործք առաքելոց 1:8), և Իմ վկաները պիտի լինեք և՛ Երուսաղեմում, և՛ամբողջ Հրեաստանում, և՛ Սամարիայում, և՛ երկրի ամենահեռավոր ծայրերում» և որ «պիտի իմ անունով ապաշխարություն և մեղքերի թողություն քարոզեք բոլոր ազգերի մեջ՝ Երուսաղեմից սկսած» (Ղուկաս 24:46-47) և «ում մեղքերը դուք ներեք՝ ներված կլինեն նրանց, և ում մեղքերը դուք պահեք, կպահվեն» (Հովհաննես 20:12-23)։
Մարկոսի կողմից գրված Ավետարանը (65-75թ.թ.) վերջանում է նրանով, որ Մարիամ Մագդաղենացին, Հակոբոսի և Հովսեսի մայրը՝ Մարիամը, և Սողոմեն Հիսուսի գերեզմանը դատարկ են գտնում։ Հրեշտակը նրանց ասում է. «Մի՛ վախեցեք, դուք փնտրում եք Հիսուս Նազովրեցուն, որը խաչվեց։ Նա հարություն առավ։ Նա այստեղ չէ:...Բայց գնացե՛ք, նրա աշակերտներին և Պետրոսին ասացե՛ք, որ նա ձեզնից առաջ կգնա Գալիլիա, այնտեղ պիտի տեսնեք նրան, ինչպես նա ձեզ ասել էր»(Մարկոս 16:6-7)։ Հայտնություններ չկան, բայց թվում է, թե հեղինակը գիտի Հիսուսի՝ Պետրոսին և Տասներկուսին երևալու մասին։ Մարկոս 16:9-20-ը, որը նման է նաև Ղուկասի և Հովհաննեսի գրություններին, ասում է. «9.Երբ Հիսուսը հարություն առավ, շաբաթ օրը վաղ առավոտյան, նախ երևաց Մարիամ Մագդաղենացուն, որից յոթ դև էր հանել։ 10. Եվ նա գնաց ու պատմեց նրանց, ովքեր Նրա հետ էին, մինչ նրանք սուգ էին անում և արտասվում:...12. Սրանից հետո Նա այլ կերպ երևաց նրանցից երկուսին, որոնք գյուղ էին գնում:...14. Վերջում երևաց տասնմեկին, երբ նրանք սեղան էին նստած և հանդիմանեց իրենց անհավատության և կարծրասրտության համար, որովհետև չէին հավատացել նրանց, որ Իրեն տեսել էին հարություն առնելուց հետո։ 15. Եվ նրանց ասաց.«Գնացե՛ք ամբողջ աշխարհով մեկ և Ավետարանը քարոզեցե՛ք մարդկանց։ 16. Ով հավատա ու մկրտվի, պիտի փրկվի, իսկ ով չհավատա, պիտի դատապարտվի»»(Մարկոս 16:16)։
Մաթեոսի, Ղուկասի և Հովհաննեսի գրություններում հարության լուրից հետո Հիսուսը երևում է Մարիամ Մագդաղենացուն և մյուսներին։ Մաթեոսը միայն մի հայտնություն է նկարագրում, որը եղել է Գալիլիայում, Ղուկասը նկարագրում է մի քանի հայտնություններ Երուսաղեմում,իսկ Հովհաննեսը ներկայացնում է հայտնություններ և՛ Երուսաղեմում, և՛ Գալիլիայում։ «Գործք առաքելոցում» ասվում է, որ Նա առաքյալներին քառասուն օր շարունակեց երևալ(Գործք առաքելոց 1:3)։ Ըստ Ղուկասի՝ Հիսուսը հարություն է առել Բեթանիայի մոտակայքում(Ղուկաս 24:50-51)։
Ղուկասի ավետարանում ասվում է. «եվ այս կանայք էլ, որ Գալիլիայից էին եկել, գնացին նրա ետևից, տեսա գերեզմանը, և թե ինչպես նրա մարմինը դրվեց այնտեղ» (Ղուկաս 23:55)։ Փայլուն հագուստով երկու մարդիկ երևացին նրանց և հայտնեցին, որ Հիսուսն այնտեղ չէ, այլ հարություն է առել(Ղուկաս 24:1-5)։ Հետո Էմմաուսի ճանապարհին Հիսուսը երևում է իր հետևորդներից երկուսին, որոնք այդ մասին ասում են տասնմեկ աշակերտներին, նրանք էլ պատասխանում են, որ Հիսուսը երևացել է Պետրոսին։ Այս մասին խոսելու ժամանակ Հիսուսը կրկին հայտնվում է՝ ասելով, որ ինքն է Մեսիան, որ մեռելներից հարություն առավ՝ ըստ Սուրբ Գրքերի «և որ Նրա անունով ապաշխարություն և մեղքերի թողությաուն կլինի ամբողջ աշխարհում՝ Երուսաղեմից սկսած» (Ղուկաս 24:47)։ Հետո Ղուկասը ներկայացնում է, որ Նա համբարձվեց Երկինք՝ իր ճշմարիտ տուն։
Հովհաննեսի ավետարանում Մարիամ Մագդաղենացին գերեզմանը դատարկ է գտնում և այդ մասին հայտնում է Պետրոսին։ Հետո Մարիամը երկու հրեշտակների է տեսնում, որից հետո հենց Հիսուսն է երևում նրան։ Երեկոյան Հիսուսը երևում է նաև մյուս հետևորդներին։ Դրանից մեկ շաբաթ անց կրկին հայտնություն է լինում(Հովհաննես 20:1)։ Ավելի ուշ Նա Գալիլիայում երևում է Պետրոսին, Թովմասին և երկու այլ աշակերտների՝ Պետրոսին ասելով՝ «Արածեցրու՛ իմ գառներին» (Հովհաննես 21:1-19)։
«Գործք առաքելոցում» Հիսուսը քառասուն օր երևում է իր աշակերտներին և հանձնարարում մնալ Երուսաղեմում(1:3), որից հետո Ինքը երկինք է համբարձվում, դրան հաջորդում է Հոգեգալուստը։
Պատմականություն և Հիսուսի հարության ծագում
Հիսուսի հարության ծագման և պատմության թեման մշտապես եղել է աստվածաբանների ուշադրության կենտրոնում։ Դատարկ գերեզմանի և Հիսուսի հայտնությունների վերաբերյալ արձանագրությունները տարբեր եղանակներով ուսումնասիրվել և վերլուծվել են և յուրահատուկ կերպով դիտվել են որպես ճշմարիտ իրականության պատմական արձանագրություններ, ճշմարիտ տեսիլքների արձանագրություններ, ոչ բառացի էսխատոլոգիական առակներ և որպես վաղ շրջանի քրիստոնեական գրողների հորինվածքներ։ Օրինակ՝ վարկածներ կան, որ Հիսուսը չի խաչվել, գերեզմանը դատարկ էր, քանի որ Հիսուսի մարմինը գողացել էին, կամ որ Հիսուսը երբեք գերեզմանում չի եղել։
Հետլուսավորության դարաշրջանի պատմաբանները, որոնք մետաֆիզիկական Նատուրալիզմի կողմնակիցներ են, հերքում են նմանօրինակ հրաշքների գոյությունը։
Պողոս առաքյալ և Ավետարաններ
Հաշվի առնելով Պողոս առաքյալի գրությունները և հարության բնույթին առնչվող հրեական, հեթանոսական, մշակութային ըմբռնումները՝ Վերը և Քուքը պնդում են որ Պողոս առաքյալը նկատի է ունեցել ֆիզիկապես հարություն առած մարմին, որը կենդանի է ոգով, այլ ոչ թե հոգով, ինչպես գրված է Ավետարանում ։ Հարություն առած այս մարմնի բնույթը բանավեճի պատճառ է դարձել։ Ա Կորնթացիներին 15:44-ում Պողոս առաքյալը օգտագործում է «հոգևոր մարմին» արտահայտությունը, որը բացատրվում է որպես «Ոգով զորացած մարմին»  , ինչպես նաև «երկնային մարմին», որն ավելի հրաշալի է, քան մարմինը ։ Թուղթ առ Փիլիպպեցիս մասում Պողոսը նկարագրում է, թե որքանով է Քրիստոսի հարություն առած մարմինը տարբեր այն մարմնից, որ նրան էր պատկանում մարդ եղած ժամանակ և ասում է, որ Հիսուսը «պիտի նորոգի մեր խոնարհ մարմինը» (Փիլիպեցիներին 3:21), «մարմինն ու արյունը չեն կարող Աստծո թագավորությունը ժառանգել, ո՛չ էլ ապականությունը անապականություն կժառանգի» (Ա Կորնթ. 15:50), և Աստծո Արքայություն մտնող քրիստոնյաները «մի կողմ կդնեն մեղքերի մարմնավոր մարմինը» (Կողոսացիներին 2:11)։ Պողոս առաքյալը հերքում է միայն հոգու հարության գաղափարը, որը քարոզվում էր որոշ քրիստոնյաների կողմից Կորինթոսում, որի մասին նա գրել է Ա Կորնթացիներին մասում։ Զարգացող ավետարանական քարոզը շեշտը դրել էր ֆիզիկական կողմի վրա՝ հակադրելով հոգևորին։
Պողոս առաքյալի՝ մարմնի հարության մասին համոզմունքը հակասում էր հույն փիլիսոփաների մտքերին, որոնց համար մարմնի հարությունը բանտարկումն է ֆիզիկական մարմնում, և նրանց համար ֆիզիկականն ու նյութականը շղթայում են հոգին ։
Դանը պնդում է, որ Պողոս առաքյալի և Ավետարաններում նկարագրված հայտնությունների նկարագրություններում մեծ տարբերություն կա։ Եթե Պողոս առաքյալի տեսածը երևակայական տեսիլք էր, ապա դրան հակառակ՝ Ավետարանի արձանագրությունները հիմնականում իրատեսական են։ Դանը պնդում է, որ Ավետարանի իրատեսական նկարագրությունները չեն կարող երևակայական լինել։ Ըստ Դանի՝ շատ գիտնականներ սա բացատրում են որպես երևակայական նկարագրությունների «լեգենդառ դրսևորում» ": Հարությունը արտահայտություն է, որ ցավոք տառացիորեն է ընդունվել Հարության իմաստը Աստծո՝ չարի հանդեպ տարած հաղթանակն է։ Դանի կարծիքով՝ և՛ միտում կար դեպի ֆիզիկականը, և՛ հոգևորը։ Միտումը դեպի ֆիզիկական պարզ է, բայց նաև նշաններ կան, որ հակասում են ֆիզիկականին և կան որոշ ցուցումներ, որ Երուսաղեմում հակվածությունը հիմնականում դեպի ֆիզիկականն էր։
Դատարկ գերեզման
Դատարկ գերեզմանի և հարությունից հետո եղած հայտնությունների վերաբերյալ երբեք համակարգված փաստարկ չի եղել։ Վերմեսի կարծիքով՝ չի կարելի դատարկ գերեզմանի բառացի նկարագրությունը համարել որպես հարության ապացույց, նաև պնդում է, որ դատարկ գերեզմանի պատմությամբ հերքվում է հոգու հարության գաղափարը։ Ըստ Վերմեսի՝ հրեացիների՝ հոգու և մարմնի մեջ կապ տեսնելու միտումը ավելի մոտ է դատարկ գերեզմանի, ինչպես նաև շոշափելիության գաղափարին։
Ռեյմոնդ Բրաունի պնդմամբ՝ Հովսեփ Արիմաթացին Հիսուսի մարմինը թաղել էր նոր գերեզմանում՝ համաձայն Մովսիսական օրենքի, ըստ որի՝ չի թույլատրվում, որ ծառից կախված մարդը մնա այնտեղ, այլ պետք է մինչև մայրամուտ թաղվի։ Նոր կտակարանի պատմաբան Դարտ Էրմանը բաց է թողել դատարկ գերեզմանի պատմության հատվածը՝ ասելով, որ դրա մասին ոչինչ չկա գրելու, քանի որ այդ հատվածը հավատ չի ներշնչում։ Ըստ Էրմանի՝ դատարկ գերեզմանը հարկավոր էր Հիսուսի ֆիզիկական հարությունը շեշտելու համար, բայց կասկածելի է այն փաստը, որ Հիսուսը թաղվել է Հովսեփ Արիմաթացու կողմից։ Հավանական է, որ Հիսուսին պետք է թաղեր Ատյանի անդամներից մեկը, խաչելության նպատակը մարդուն հնարավորինս տանջելն ու ստորացնելն է, և մարմինը կարող էին թողնել, որ կենդանիներն ուտեն, հանցագործները հաճախ թաղվում էին ընդհանուր գերեզմաններում, և Պիղատոսը, իմանալով հրեաների բնավորությունը, թույլ չէր տա, որ Հիսուսին թաղեին։ Անգլիացի աստվածաբան և պատմաբան Նիկոլաս Թոմասը անընդմեջ պնդում է, որ դատարկ գերեզմանի և Հիսուսի հայտնությունների պատմությունները ճշմարիտ են՝ պատճառաբանելով, որ պատմության տեսանկյունից մարմնի հարությունը և հետագայում հայտնությունները Քրիստոնեության զարգացման համար ավելի լավ փաստարկներ են, քան մյուս տեսությունները, ինչպիսիք են օրինակ՝ Էրմանի առաջարկած տեսությունները։
Քրիստոնեական հավատի հիմնադրում
Քրիստոնեական աստվածաբանության մեջ Հիսուսի մահը, հարությունն ու համբարձումը ամենակարևոր իրադարձություններն ու Քրիստոնեական հավատի հիմքն են։ Ըստ Նիկիական հանգանակի՝ «Երրորդ օրը նա համբարձվեց՝ համաձայն Սուրբ Գրքերի» ։
Ըստ Թերի Միթի, որ Օքսվորդի համալսարանում քրիստոնեական փիլիսոփա է, «արդյո՞ք Հիսուսը հարություն է առել մեռելներից» հարցը Քրիստոնեական հավատին առնչվող ամենակարևոր հարցն է ։ Ըստ մկրտիչ-ավետարանիչ Ջոն Րայսի՝ Հիսուսի հարությունը մարդկանց մեղքերից ազատելու ու փրկելու ծրագրի մի մասն էր ։ Քրիստոնեական գրքում գրված է. "Չնայած՝ Հարությունը պատմական իրադարձություն էր, որ հայտնի է դատարկ գերեզմանով և համբարձված Հիսուսի հետ առաքյալների հանդիպումներով, սակայն այն դեռ մնում է հավատքի առեղծվածային շրջանակներում, որպես մի բան, որը անցնում է պատմության սահմանները ։"
Քրիստոնյաների, ինչպես նաև մի շարք գիտնականների համար հարությունը ճշտգրիտ, ֆիզիկական հարություն է։ Ինչպես իր «Աստծո որդու հարությունը» գրքում գրում է Նիկոլաս Թոմասը. «Հարցեր չեն կարող լինել. Պողոս առաքյալը հավատում է մարմնի հարությանը, նա իր հրեա եղբայրների հետ ելնում է հեթանոսների դեմ, իր փարիսեցի եղբայրների հետ՝ այլ հրեաների դեմ»։ Ըստ Նոր կտակարանն ուսումնասիրող-գիտնական Գարի Հաբերմասի՝ «Շատ այլ գիտնականներ են այն կարծիքին, որ Հիսուսի հարությունը մարմնով է եղել»։ Ըստ Քրեյգ Բլոմբերգի՝ Հարության վերաբերյալ պատմական հիմնական փաստարկներ կան։
Հիսուսապաշտություն
Ըստ Հուրտադոյի՝ «կրոնական փորձերի» առկայությունը Հիսուսին պաշտելու գլխավոր գործոններից է։ «Կրոնական փորձությունների» ժամանակ մարդիկ տեսնում են Հիսուսին՝ Երկնայի փառքի մեջ։ Այդ «կրոնական փորձությունները» Աստծո ծրագրի մի մաս էին կազմում։ Սա Հիսուսին պաշտելու հիմք դարձավ, քանի որ Նրա զորությունը մեծ ազդեցություն ուներ Իր հետևորդների վրա։ Հայտնությունները, ոգեշնչող պատմությունները, հրեական սուրբ գրքերի մեկնաբանությունները ստիպեցին նրանց հավատալ, որ այս պաշտամունքն Աստծուց է։
Էրմանը նկատում է, որ և՛ Հիսուսը, և՛ նրա հետևորդները ապոկալիպտիկ հրեաներ էին, որոնք հավատում էին մարմնի հարությանը, որ կարող է պատահել այն ժամանակ, երբ Աստծո թագավորությունը գա։ Էրմանի կարծիքով Հիսուսի աշակերտների հավատն առ հարությունը երևակայական էր։ Ըստ նրա՝ միայն մի քանի հետևորդներ են հայտնությունների ականատես եղել. նրանք են Պողոսը, Պետրոսը և Մարիամը։ Նրանք էլ, իրենց տեսածը պատմելով մյուսներին, հավատացրին, որ Հիսուսը մեռելներից հարություն է առել։ Հիսուսի հարության հավատը փոխեց նրանց ընկալումները, և դատարկ գերեզմանի փաստը նրանց թույլ տվեց մտածել, որ Հիսուսը համբարձվել է և վայելում է իր փառքը Աստծո արքայությունում։
Քրիստոսաբանություն
Հայտնի է, որ Նոր կտակարանի գրություններում կան Քրիստոսաբանության երկու տարբեր ուղղություններ՝ որդեգրական և մարմնական։ Որդեգրական Քրիստոսաբանության հիմքն այն է, որ Աստված Հիսուսին մեռելներից հարություն է տվել՝ այդպիսով Նրան հասցնելով աստվածային վիճակի ։ Մարմնական Քրիստոսաբանության մեջ Հիսուսը նախկինում գոյություն ունեցող աստվածային արարած է եղել, որը դարձել է մարդ, կատարել իր հոր կամքը երկրի վրա, հետո նորից երկինք է բարձրացել, այսինքն՝ վերադարձել է այնտեղ, որտեղից եկել էր, և որտեղից եղել էր Քրիստոսահայտնություն։ Այս երկու ուղղությունների զարգացումը ժամանակակից գիտության մեջ բանավեճի առիթ է դարձել ։
Համաձայն «էվոլուցիոն մոդելի», «էվոլյուցիոն տեսությունների»՝ Քրիստոսի վերաբերյալ Քրիստոսաբանական ընկալումը ժամանակի ընթացքում զարգացել է՝ որդեգրական Քրիստոսաբանությունից հասնելով մարմնական Քրիստոսաբանության ՝ հիմնվելով Սուրբ Գրքերի վրա։ Էվոլուցիոն մոդելի համաձայն՝ վաղ քրիստոնյաները հավատում էին, որ Հիսուսը մարդ էր, որ համբարձվեց, որդեգրվեց իբրև Աստծո որդի՝ հարություն առնելով, ազդարարելով Աստծո Արքայության մոտալուտ գալուստը, որի ժամանակ բոլոր մահացածները հարություն կառնեն, և արդարները փառքի մեջ կապրեն։ Հետագայում մեծարումը վերագրվեց Նրա մկրտությանը, ծնունդին և հավիտենական գոյությանը, ինչպես նշվում է Հովհաննեսի ավետարանում ։ Մարկոսը Հիսուսի՝ Աստծո որդին դառնալու պահը փոխարինել է Հիսուսի մկրտությամբ, հետագայում Մաթեոսն ու Ղուկասը դա փոխարինել են Հիսուս Քրիստոսի անմահության գաղափարով, իսկ ըստ Հովհաննեսի՝ Հիսուսն Աստծո հետ է եղել հենց ամենասկզբից՝ «Սկզբում էր Բանը. և Բանն Աստծո մոտ էր, և Բանն Աստված էր»։
1970-ականներից սկսած մարմնական Քրիստոսաբանության ժամանակագրությունը վիճաբանության առիթ դարձավ, և մի շարք գիտնականներ պնդում էին, որ այս ուսմունքը գոյություն է ունեցել մինչև Պողոս առաքյալի գրությունները։ Այս ուսմունքը եղել է մինչև քրիստոնեությունը և հետագա զարգացում ստացել է եկեղեցու հիմնադրման առաջին երկու տասնամյակում, ինչպես գրված է Պողոս առաքյալի գրություններում ։
Ըստ Էրմանի՝ այս երկու ուսմունքները գոյություն են ունեցել միաժամանակ՝ որդեգրականը կոչելով մարմնական, իսկ մարմնականը՝ որդեգրական։ Որդեգրական Քրիստոսաբանությունը երկրորդ դարի վերջին համարվեց հերետիկոսություն, որին կողմ էին էբիոնիտները և կարծում էին, որ Հիսուսը Մեսիան է՝ միաժամանակ մերժելով նրա աստվածությունն ու Սուրբ հոգու միջոցով ծնվելու գաղափարը և պնդում էին, որ անհրաժեշտ է հետևել հրեական օրենքներին ։ Նրանք մեծարում էին Հակոբոսին և մերժում էին Պողոս առաքյալին՝ որպես օրենքին ուրացողի ։ Նրանց և վաղ հրեական Քրիստոնեության մեջ խիստ նմանություններ կան, և նրանց աստվածաբանությունը առանց օրենքի հեթանոսական առաքելությանն ուղղված ռեակցիան է։
Մահ՝ մեղքերի քավության համար
Հիսուսը Աստծո ծրագրի համաձայն մահացավ, որ մենք մեղքերի թողություն ստանանք, ինչպես գրված է հրեական սուրբ գրքերում։ Կարևորությունը սուրբ գրքերի աստվածային լինելու և ամբողջականության մեջ է, այլ ոչ թե նրա մեջ, որ Հիսուսի մահը զոհաբերություն է։ Ըստ վաղ հրեական քրիստոնյաների՝ Հիսուսի մահը մեր մեղքերի քավության համար անհրաժեշտություն դիտարկելը ավելի շատ ներում հայցող բացատրություն է այն բանի համար, որ Հիսուսը խաչվել է՝ ապացուցելով, որ Հիսուսի մահը զարմանալի չէր Աստծո համար։
Միսիոներական գործունեության պահանջ
Ըստ Դանի՝ Հիսուսի հայտնություները աշակերտներին պարտավորեցրին այդ ամենի մասին տեղեկացնել բոլորին։ Հելմութ Քոսթրը պնդում է, որ հարության վերաբերյալ պատմությունները էպիֆանիաներ են (աստվածահայտնություններ), որոնց միջոցով Հիսուսն իր աշակերտներին կանչեց Մեծ Հանձնարարությանը, և որոնք համարվում են այս իրադարձության ֆիզիկական ապացույցներ։
Նա պնդում է, որ Հարության վերաբերյալ շատ այլ գրություններ նույնպես համարվում են երկրորդական և չեն սերում պատմական վստահելի աղբյուրներից, այլ իրականում հորինվածքներ են։ Գիտնական Գեզա Վերմեսը պնդում է. որ հարությունը պետք է ընկալել որպես Սուրբ Հոգով Հիսուսի հետևորդների վստահության վերականգնում՝ իրենց առաքելությունը կատարելու համար։ Նրանք Հիսուսին զգում էին իրենց գործողություններում։ Ըստ Գերդ Լյուդմանի՝ Պետրոսը մյուս աշակերտներին համոզեց, որ Հիսուսի հարությունը ազդարարում է վերջին ժամանակների մոտ լինելը և Աստծո Արքայության գալուստը, երբ, ինչպես Հիսուսն է ասել, մեռածները հարություն կառնեն։ Սա պատճառ դարձավ, որ աշակերտները սկսեն իրենց նոր առաքելությունը ։
Պետրոսի առաջնորդություն
Պետրոս առաքյալը անվերապահորեն պնդում էր, որ Հիսուսը երևացել է իրեն՝ այդպիսով՝ դառնալով Նրա հետևորդների առաջնորդը և հիմնելով առաջին եկեղեցին։ Հետո նրան փոխարինեց Հակոբոսը՝ Տիրոջ եղբայրը, ինչի պատճառով էլ հին գրություններում Պետրոսի մասին շատ քիչ տեղեկություններ կան։ Ըստ Գերդ Լյուդմանի՝ Հիսուսն առաջինը երևացել է Պետրոսին, իսկ Մարիամին երևացել է ավելի ուշ։
Համաձայն պրոտո-ուղղափառ քրիստոնեության՝ Հիսուսն առաջինը երևացել է Պետրոսին, ուստի նա է եղել եկեղեցու առաջնորդը։ Հարությունը հիմք է դնում Առաքելական իրավահաջորդությանը Պետրոսի ժառանգների համար, ում Հիսուսը երևացել էր, նաև հանդսանում է այն հիմնաքարը, որի վրա եկեղեցին կառուցվելու էր։ Չնայած, որ Ավետարաններում և Պետրոսի թղթերում գրված է, որ Հիսուսը երևում է շատ մարդկանց, սակայն միայն Տասներկու աշակերտների հայտնություններն են համարվում իշխանության և Առաքելական իրավահաջորդության հիմք։
Պողոս առաքյալ
Հիսուսի հայտնությունների շնորհիվ Պողոսը հավատաց, որ Հիսուսն է Տերը և Քրիստոսը և պարտավորվեց քարոզել հեթանոսներին։ Պետրոսը չէր ներկայանում որպես նոր հավատի ուսուցիչ, այլ հաղորդում էր Աստծո նոր ծրագիրը՝ Հիսուսի մահվան ու հարության շնորհիվ ամբողջ աշխարհի մեղքերի թողությունը։ Պողոս առաքյալի աստվածաբանության մեջ Քրիստոսի հարության և մեղքերի թողության միջև կապ կա ։ Ա Կորնթ. 15:13-14-ում; 15:17-ում; 15:20-22-ում Պողոս առաքյալը գրում է.
"Եթե մեռելների հարություն չկա, ուրեմն Քրիստոսը հարություն չի առել։ Եվ եթե Քրիստոսը հարություն չի առել, ուրեմն մեր քարոզչությունն ունայն է, և ձեր հավատը՝ զուր։ Եվ եթե Քրիստոսը հարություն չի առել, ապա զուր է ձեր հավատը, և դուք մեղքերի մեջ եք։ Բայց հիմա Քրիստոսը մեռելներց հարություն է առել՝ ննջեցյալների անդրանիկը։ Ուստի քանի որ մարդով եղավ մահը, մարդով եղավ նաև մեռելների հարությունը։ Որովհետև, ինչպես Ադամով բոլորը մեռնում են, այնպես էլ Քրիստոսով բոլորը պիտի կենդանանան":}}
Ըստ Սանդերսի՝ Պողոս առաքյալը մասնակցել է մահվանն ու հարությանը։ «Հիսուսն իր մահով մարդկանց մեղքերից ազատել է» արտահայտությունը սերում է հուդայական աստվածաբանությունից, Պողոսի գրության իմաստը մեղքերից ազատվելը չէ, այլ հաղորդությունը Քրիստոսում՝ նրա հետ մեռնելով և հարություն առնելով։ Ըստ Սանդերսի՝ նրանք, ովքեր մկրտված են Քրիստոսով, Նրա մահով են մկրտված, այդպիսով նրանք ազատված են մեղքից։ նա մեռավ, որ Իրեն հավատացողները մեռնեն Իր հետ և հավիտյան ապրեն Իր հետ։ Ինչպես քրիստոնյաները իրենց մկրտությունը վերագրում են հիսուսի մահվանը, այնպես էլ վերագրում են հարությանը ։
Ջեյմս Մքգրաթը նկատում է, որ Պողոս առաքյալն օգտագործում է «հաղորդություն» բառը, որը ոչ միայն տարբեր է «փրկագնում»-ից, այլև դրա հակառակ իմաստն ունի ։
Պողոս առաքյալը պնդում է, որ փրկությունը Աստծո ողորմությամբ է տրվում։ Ուխտը պահպանելու համար անհրաժեշտ է պահպանել Օրենքը, բայց ուխտը չեն վաստակում Օրենքը պահպանելով, այլ Աստծո շնորհով ։
Առաքելական այրեր
Առաքելական այրերի թվում էին Իգնատիոս Անտիոքացին ,, Պողիկարպոս Զմյուռնիացին և Հուստինոս Փիլիսոփան։ Որպես մեղքերի քավություն Հիսուսի մահվան ու հարության վերաբերյալ Հունական եկեղեցական այրերի ընկալումը Առաքելական այրերի «դասական ընկալումն» է, որոնք զարգացրել են Նոր կտակարանում եղած տեսությունները ։
Առաջին հազարամյակի ընթացքում մեղքերի քավության տեսությունը գերիշխող արտահայտություն էր և՛ արևելյան, և՛ արևմտյան Քրիստոնեության մեջ։ Այս տեսության համաձայն՝ Քրիստոսն ազատեց մարդկությանը մեղքի և սատանայի ստրկությունից, այսինքն՝ մահից՝ զոհելով իր սեփական կյանքը։ Սրանից հետևում է, որ Աստված խափեց սատանային, և որ սատանան կամ մահը «իրավունք ուներ» հանդերձյալ աշխարհում մեղավոր հոգիներին ստրկության առնել։
Քավության տեսությունն առաջին անգամ հստակորեն արտահայտեց Հիրենեոս Լիոնացին, որը Գնոստիցիզմի բացահայտ քննադատ էր։ Նրա կարծիքով մարդկությունը Դեմիուրգի իշխանության տակ է (միջակ Աստված, որ ստեղծել է աշխարհը)։ Սակայն մարդիկ ավելի ճշմարիտ աստվածային բնույթ ունեն իրենց մեջ, որը կարող է ազատվել այդ աստվածային էության գնոզով (միստիկ գիտելիք)։ Այդ գիտելիքը բացահայտվում է լոգոսի շնորհիվ, որը աշխարհ է մտել Հիսուսով։ Այնուամենայնիվ Լոգոսը չէր կարող ուղղակի կերպով վերացնել դեմիուրգի ուժը և պետք է թաքնված գար աշխարհ որպես ֆիզիկական գոյություն՝ խափելով դեմիուրգին և ազատելով մարդկանց։ Հիրենեոս Լիոնացու գրություններում դեմիուրգի փոխարեն գրված է սատանա, իսկ Հուստինոս Փիլիսոփան նույնացրել է Հիսուսին և Լոգոսին։
Որոգինեսի ներկայացմամբ սատանան իշխանություն ուներ այն մարդկանց վրա, որոնք մեղքերի թողություն ստացան Քրիստոսի արյամբ։ Նա նաև այն կարծիքին էր, որ սատանան խաբված էր, եթե կարծում էր, որ կարող էր իրեն ենթարկեցնել մարդկային հոգին։
Հին ժամանակներ և միջնադար
Կոստանդին Մեծի Քրիստոնեությունն ընդունելուց և Միլանի հրովարտակից հետո 4-րդ, 5-րդ, 6-րդ դարերի էկումենյան խորհուրդները, որոնք կենտրոնացած էին Քրիստոսաբանության վրա, օգնեցին ձևավորել հարության մեղքերի քավության բնույթի ընկալումը, նաև զարգացնել դրա պատկերապատումն ու Պատարագում դրա օգտագործումը ։
Հին ժամանակների քրիստոնեական եկեղեցում հոգու հարությունը անփոփոխ համոզմունք էր։ Օգոստինոս Երանելին 386թ.-ին՝ իր դավանափոխության ժամանակ դա ընդունեց ։ Օգոստոսը պնդում էր, որ Հիսուսը մեռելներից հարություն է առել ։ Ավելին՝ նա պնդում էր, որ Հիսուսի մահն ու հարությունը մարդկության փրկության համար է ։
Թեոդորոս Մոպսուեստացու 5-րդ դարի աստվածաբանությունը ներկայացնում է հարության փրկագնող բնույթի ընկալումը։ Թեոդորոսի կողմից հաղորդության բնութագրման մեջ զոհաբերական և փրկագնող տարրերը ամբողջացված են «Հիսուսը մեկն է, որ փրկեց և ազատեց մեզ՝ ինքն իրեն զոհելով» գաղափարում։ Ըստ նրա՝ Հաղորդության ծիսակարգը հաղթանակի իմաստ ունի, քանի որ հարության շնորհիվ մահը պարտվեց ։
Հարության փրկագնող բնույթի գաղափարը շարունակեց գոյություն ունենալ նաև հաջորդ դարերում, օրինակ 8-րդ դարում Հովհաննես Դամասկոսցին գրել է. «Երբ Քրիստոսն ազատեց նրանց, ովքեր ամենասկզբից կապված են եղել, Նա կրկին վերադարձավ մեռելների միջից՝ մեզ համար բացելով հարության ճանապարհը» ։
Ներկայիս իրականություն
Ըստ Լորենցենի՝ շատ եկեղեցիներ տարօրինակ կերպով լռում են՝ չանրադառնալով հարության թեմային։ Թվում է, որ որոշ քրիստոնյաների, այդ թվում՝ քահանաների և վարդապետների համար այն դարձել է շփոթմունքի պատճառ կամ ներողություն հայտնելու թեմա։ Ըստ Վարնոկի՝ շատ քրիստոնյաներ մերժում են հարության գաղափարը Խաչի հետ կապված իրենց անհանգստության պատճառով ։
Զատիկ
Զատիկը տոն է, որի ժամանակ նշվում է Հիսուսի հարությունը, և ըստ Սյուզան Վայթի՝ սա ամենավաղ քրրիստոնեական տոնն է ։ Ըստ Դանի՝ Զատկին մենք նշում ենք մարդու՝ աստվածային էություն ձեռք բերելու գաղափարը և այն, որ Հիսուս Քրիստոսի մահով և հարությամբ Աստված կոտրեց մարդկային եսասիրական շղթան, ապացուցեց հարատև և իրական աստվածային սիրո ուժի առկայությունը։ Ըստ Թորվալդ Լորենցենի՝ առաջին Զատկի տոնակատարությամբ հավատքի շեշտը Աստծուց փոխվեց դեպի Քրիստոս։ Ըստ Ռայմոնդ Հարֆգուս Թեյլորի՝ Զատիկը կենտրոնանում է Հիսուս Քրիստոսի հարության փրկագնող բնույթի վրա ։
Զատիկը կապ ունի Փեսախի և եգիպտական Զատկի հետ՝ ըստ Հին կտակարանի հարությանը նախորդող «Խորհրդավոր ընթրիք» և «Խաչելություն» մասերի ներկայացման։ Նոր կտակարանի համաձայն՝ Փեսախի հացկերույթին Հիսուսը նոր իմաստ է տվել՝ վերնատանը Խորհրդավոր ընթրիքի ժամանակ Իրեն ու աշակերտներին պատրաստելով Իր մահվանը։ Նա հացն ու գինին համեմատում է Իր մարմնի հետ, որը պիտի զոհաբերվեր, և Իր արյան հետ, որ պիտի թափվեր։ Ա Կորնթ.5;7-ում գրված է. «Դրա համար դու՛րս նետեք հին խմորը, որ նոր զանգված լինեք, առանց թթխմորի, քանզի Քրիստոսը՝ մեր զատիկը, մեզ համար զոհվեց» ։
Հարությունը Քրիստոնեական արվեստում
Հռոմի կատակոմբներում արվեստաբանները հարությունը ներկայացնող այնպիսի պատկերներ են գտել, ինչպիսիք են կրակե ձուլարանը կամ Դանիելը առյուծի որջում։ Մինչև 7-րդ դարի նկարագրությունները հիմնականում արտահայտում են երկրորդական իրադարձություններ, օրինակ՝ Հիսուսի դատարկ գերեզմանի մոտ գտնվող կանանց՝ հարության գաղափարը փոխանցելու համար։ Հարությունն արտահայտող մեկ այլ խորհրդանիշներ են ծաղկեպսակներով շրջանակված հունական գրությունները, որոնց վրա գրված էր «Քրիստոս» կամ «Քրիստ» բառը, և որոնց ծագումը կապված է 312թ.-ին Մուլվանի կամուրջի ճակատամարտում Կոստանդին Մեծի տարած հաղթանակի հետ, քանի որ դրանք նա օգտագործում էր իր զինվորների վահանների վրա խաչի օգտագործման համար։ Նա այդ մոնոգրամներն օգտագործում էր նաև իր մետաղադրամների վրա ։
Մոնոգրամի շուրջը պատկերված ծաղկեպսակը խորհրդանշում է հարության շնորհիվ մահվան նկատմամբ հաղթանակը, ինչպես նաև Հիսուսի խաչելության ու հաղթական հարության հնագույն ներկայացում է ։ Այստեղ Խաչելությունն ու Հարությունը ներկայացված են միասնական։ Այս պատկերը նաև մեկ այլ հաղթանակ է արտահայտում՝ Քրիստոնեական հավատը ։
Արևմտյան աստվածաբանության մեջ մեծ դեր ունի Ամբրոսիոս Մեդիոլանցին, որը 4-րդ դարում ասել է, որ «Տիեզերքն արթնացավ Նրանում, Երկինքն արթնացավ Նրանում, Երկիրը արթնացավ Նրանում, քանի որ նոր երկինք ու նոր երկիր է լինելու» ։ Այս տեսությունը աստիճանաբար զարգացավ Արևելքում, հետագայում նաև Արևելքում, որտեղ դեռ վաղ ժամանակներից հարությունը կապվում էր մեղքերի թողության, ամբողջ աշխարհի համար նոր կյանքի ու վերածննդի հետ։ Արվեստում սա ներկայացվում էր Դժոխքի տանջանքները ներկայացնող սրբապատկերներով և նկարներով։ Լավագույն օրինակներից մեկը գտնվում է Իստանբուլի Չորա եկեղեցում, որտեղ Հովհաննես Մկրտիչը, Սողոմեն և այլ մարդիկ նույնպես ներկա են՝ ցույց տալով, որ Հիսուսը հարության ժամանակ մենակ չի եղել ։ Հոսիոս Լուկասի պատկերների շարքը ցույց է տալիս թե ինչպես է Հիսուսն Իր գերեզմանից դուրս քաշում Ադամին, հետո Եվային՝ նկարագրելով հարությամբ մարդկությանը փրկելու գաղափարը ։
Սուրբ մասունքներ
Հիսուսի հարությունը մշտապես եղել է Քրիստոնեական հավատի գլխավոր թեման և արտահայտվել է տարբեր ձևերով՝ տոնակատարություններով, գեղարվեստական նկարագրություններով, կրոնական սուրբ մասունքներով։ Քրիստոնեական ուսմունքներում Խորհուրդների իմաստը Հիսուսի հարության գաղափարն է, որից էլ կախված է ամբողջ աշխարհի փրկությունը ։
Քրիստոնեական ուսմունքների և Հիսուսի հարության կապն արտահայտող շատ լավ օրինակ է Թուրինյան սավանը։ Քրիստոնեական հեղինակները պնդում են, որ այն մարմինը, որին սավանը փաաթթված է եղել, պատկանել է ոչ թե մարդու, այլ աստվածային էության, և որ սավանի վրայի պատկերը պատկերվել է հենց հարության պահին  ։ Ըստ Պողոս VI-ի՝ այդ սավանը «Հիսուսի չարչարանքների, մահվան և հարության հիանալի փաստաթուղթ է, որ մեզ համար գրվել է արյունոտ տառերով»։ Անտոնիո Կասանելին պնդում է, որ սավանը Քրիստոսի չարչարանքների հինգ փուլերի արտահայտման արձանագրությունն է՝ ստեղծված հենց հարության պահին ։
Այլ կրոնական տեսակետներ
Հրեաները, մուսուլմանները, բահայիները և այլ ոչ քրիստոնեական կրոնական խմբերը, ինչպես նաև Լիբերալ քրիստոնեաները վիճում են, թե Հիսուսն իրոք մեռելներից հարություն է առել, թե ոչ։
Հուդայականություն
Առաջին դարում Քրիստոնեությունը բաժանվեց Հուդայականությունից, և այս երկու դավանանքները առանձնացան նաև իրենց աստվածաբանական տեսություններով։ Ըստ Տոլեդոտ Յեշուի՝ Հիսուսի մարմինը հենց նույն գիշեր տարել է Հուդա անունով այգեպանը՝ այն բանից հետո, երբ լսել է, որ աշակերտները ցանկանում են գողանալ Նրա մարմինը ։ Ամեն դեպքում, Յեշուն կա՛մ ոչ կանոնական է, կա՛մ չի հետևում ռաբինական գրականությանը ։ Վան Վուրսթը պնդում է, որ Տոլեդոտ Յեշուն միջնադարյան փաստաթուղթ է, որում առկա տվյալները այնքան էլ հուսալի պացույցներ չեն պարունակում հիսուսի մասին ։ Տոլեդոտ Յեշուն հիմնված չէ որևէ պատմական փաստի վրա և ստեղծված է նրա համար, որ մարդիկ դավանափոխ լինեն՝ ընդունելով Քրիստոնություն ։
Գնոստիցիզմ
Գնոստիցիզմի հետևորդները չեն հավատում ֆիզիկական հարությանը։ Ըստ նրանց՝ մեռելներից հարություն առնելու գաղափարը հենց սկզբից էլ բացառված է եղել․ նյութի և մարմնի ճակատագիրը անէանալն է։ Ըստ արխոնների՝ «Չկա մարմնի հարություն, այլ միայն հոգու»։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հիսուս Քրիստոս Կատեգորիա:Քրիստոսաբանություն Կատեգորիա:30-ականներ
Ուրգենչ
Ուրգենչ(Urganch, Урганч) — քաղաք Ուզբեկստանում, Խորեզմի մարզի վարչական կենտրոնը։
Բնակչությունը 2014 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ կազմում է 137,3 հազար բնակիչ,իսկ 2010թ. — 135,1 հազար բնակիչների։
Պատմություն
Ուրգենչ(մինչև 1929 թ. — Նոր Ուրգենչ) հիմնադրվել է XVII դարում Հին Ուրգենչի բնակիչների կողմից, ովքեր ստիպված են եղել տեղափոխվել իրենց հայրենի քաղաքից, կապված Ամուդարյա գետի հունի փոփոխության հետ։
Աշխարհագրություն
Քաղաքը գտնվում է 1100 կմ դեպի արևմուտք Տաշքենդից, 12 կմ դեպի արևմուտք Ամուդարյա գետի ափից, Շավատ ջրամբարրի մոտ։
Բնակչություն
Բնակչության 90% - ը — ուզբեկներ, 5 % — ը՝ ռուսներ,  3 % — ղազախներ, թուրքմեններ, կորեացիներ, 2 % — գերմանացիներ և հրեաներ ։
Տնտեսություն
Գործարաններ. բերքահավաքային մեքենաների, բամբակամաքրազտիչ, վերանորոգման, էքսկավատորային,  կարագա-հարային, կարի ֆաբրիկայի, շինանյութերի արտադրություն։
Տրանսպորտ
Ուրգենչի քաղաքային տրանսպորտը ներկայացված է ավտոբուսներով, տրոլեյբուսներով և երթուղային տաքսիներով։ Առկա է եզակի տրոլեյբուսային գիծ Միջին Ասիայում՝ Ուրգենչ և Խիվա քաղաքների միջև:«Ուրգենչ» օդանավակայանըի ունի միջազգային կարգավիճակ և կարող է ընդունել բոլոր տեսակի ուղևորատար օդանավեր։ Կատարվում են կանոնավոր չվերթներ դեպի Տաշքենդ, Մոսկվա (Ավիաընկերություններ՝ "Uzbekistan Airways ", "Sibir"), Սանկտ-Պետերբուրգ, ինչպես նաև չարտերային չվերթներ զբոսաշրջիկների համար։
Իվան (Վանիկ) Լալայան
Իվան (Վանիկ) Լալայանը ծնվել է 1955թ-ի մայիսի 8-ին Շահումյանի շրջանի Էրքեջ գյուղում, մտավորականի ընտանիքում։ Ութ եղբայրներից նախակրտսերն է եղել։
Կենսագրություն
1963-73թթ. սովորել և ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը։
1974-76 թթ. զինվորական պարտադիր ծառայությունը անցել է Գերմանիայում։
1977թ.-ին ամուսնացել է։
1976-84թթ. աշխատել է Շահումյանի շրջանի Էրքեջի գյուղի «Մյասնիկյանի» անվան սովխոզում, որպես բրիգադիր-մեխանիզատոր, միաժամանակ սովորել և ավարտել է Ստեփանակերտի գյուղատնտեսական տեխնիկումը։
1984-91թթ. աշխատել է գլխավոր ինժեներ։
1988թ.-ին նոր էջ է բացվում Վանիկ Լալայանի կյանքում։ Նա անդավաճան և ինքնանվիրմամբ, չխնայելով իրեն, ընտանիքը, իր նախնյաց՝ Լալայանների և մայրական շառավիղ Աբգարյանների հայրենասիրական ոգով ներգրավվում է հայրենի Շահումյանի ազատագրման պայքարին։
1988-90թթ. համեմատաբար գաղտնի, խաղաղ գործունեության մի շրջան էր, երբ խորհրդային զինուժն ու մեքենայություններն էին գլխավորում իրադարձությունները։ Այդ շրջանում Նա հասկանում էր ադրբեջանական նկրտումները իր հայրենի երկրի, սահմանի, գյուղի նկատմամբ։ Քանի որ մինչև 1920թ-ը Էրքեջը (Այրուքաջ) ոչ մի անգամ և ոչ մի պարագայում չի հնազանդվել թուրքական բռնատիրությանը և մշտապես ահ ու սարսափի մեջ է պահել թշնամու ելուզակներին, օգտվելով աշխարհագրական անառիկ դիրքից, այս անգամ ևս հույս ուներ տեղական ինքնապաշտպանական ուժերի համախմբմամբ դիմակայել և դիմագրավել թշնամակամ առաջխաղացումներին։ Այդ նպատակին են ծառայում Վանիկի գաղտնի գործողությունները։ Գյուղի տղամարդիկ նրա հրամանատարությամբ վարժվում են զենքերի գործածությանը։
1990թ. հունվարի 9-ին ինքնապաշտպանությունը գաղտնի գործելակերպից անցնում է բացահայտ կռիվների զենքերի և զրահատեխնիկայի գործադրմամբ։ Հունվարի 12-ին Մանաշիդ գյուղի, (ֆերմայի գլուխ) տարածքում Վանիկը իր՝ շրջանում միակ կալաշնիկով տիպի ինքնաձիգով անհավասար կռվի է բռնվում ադրբեջանական ուժերի դեմ և հաղթում։ Զենքը և զինամթերքը խնայելու նպատակով Նա մեկ-մեկ էր կրակում՝ նշանակետին ճիշտ հարվածելու միտումով։ Մի քանի ժամ շարունակ Նա իր ունեցած միակ ինքնաձիգով այնքան է դիմակայում ելուզակներին, մինչև հասնում են օգնության սովետական զինուժը՝ Սպիրիդոնովի գլխավորությամբ։ Կռվում վիրավորվում է ռուս հրամանատարը, որից հետո՝ միայն հրամայում է կրակել ազերիների ուղղությամբ, հետագայում հիշել ու պատմելէ Վանիկը իր ընկերներին։
1990-91թթ. ստեղծվում է Էրքեջ գյուղի ինքնապաշտպանական ջոկատը Վանիկի հրամանատարությամբ։ Նա իր ջոկատով մասնակցում է Կարաչինար, Հայ Պարիս և Բուզլուխ գյուղերի համար մղվող մարտերին։
1990-91թթ. համագործակցում և օժանդակում է նաև «Տիգրան Մեծ» և Հայաստանից ժամանած այլ ջոկատներին։
Այդ ժամանակ սկսվեց իր հայրենի գյուղի, սիրելի Էրքեջի (Այրուքաջի) օրհասական կռիվները։
1991թ. հուլիսի 6-ին կյանք ու մահի անհաշտ պայքար էր մղվում։ Եվ երբեք, ոչ մի պարագայում Էրքեջն ու Շահումյանը չէին խոնարհվի թշնամու դիմաց, եթե նրանց չօգնեին սովետական զինված ուժերը իրենց լավագույն տեխնիկայով, իրավունքներով ու քաղաքական նկրտումներով։ Վանիկը մինչև վերջին պահը չէր հավատում հայրենի Էրքեջի անկմանը։ Եվ, երբ հուլիսի 14-ին ամբողջ գյուղը էվակուացվել էր, դեռ գյուղում էին գտնվում նրա կինն ու երեխաները, եղբայրների՝ Սողոմոնի և Սարգիսի ընտանիքները։
Հուլիսի 6-ին Ինքնապաշտպանական ջոկատները թաքնված էին անտառում։ Թուրքերը սկսում են գյուղի վրա հեռահար կրակ տեղալ։ Վանիկը իր մեքենայի մոտ պայթած արկից վիրավորվում է, իսկ այնուհետ թշնամին հեռահար հռթիռով կրակ է արձակում նրա ուղղությամբ։
Հուլիսի 15 և 16-ին զուր էին Նրա ջոկատի մարտիկները, եղբայրներն ու եղբորորդին Վանիկի դին որոնում գետնին։ Վանիկը հենված մոտակա հոնի ծառին, կանգուն ու հպարտ, այդպես ոտքի վրա էլ ընդունել էր մահը կյանքի 36-րդ տարում։
Այժմ՝ Վանիկը հուղարկավորված է Չարենցավանի եղբայրական պանթեոնում իր դասընկեր և համագյուղացիներ, միաժամանակ իր ջոկատի զինվորներ՝ Սլավիկ Դանիելյանի, Ալեքսանդր Խաչատրյանի և Աշոտ Դադյանի հետ կողք կողքի։
Վանիկ Լալայանը ամուսնացած էր, ունի երեք դուստր և մեկ որդի (դստրերն են՝ Նաիրա, Մարիամ և Նախշուն, իսկ որդին՝ Բարիս Լալայանները, այրին՝ Լաուրա Լալայանը), ինչպես նաև յոթ թոռնիկ, այդ թվում՝ փոքրիկ Իվան Բարիսի Լալայանը։
Իվան (Վանիկ) Լալայանը հետմահու պարգևատրվել է՝ «ՀՀ Արիության», «ԼՂՀ Մարտական Խաչ 2-րդ աստիճանի», «Առաջին գունդ», «Մեծն Տիգրան աշխարհազորային գունդ», «Տիգրան Մեծ» շքանշաններով և «Երկրապահ» հուշամեդալով:
Արտաքին հղումներ
__ՍՏԻՊԵԼ_ԲՈՎ__ __INDEX__ __ՀՂՈՒՄ_ՆՈՐ_ԲԱԺՆԻ_ՎՐԱ__
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով
Մարդու հետսաղմնային զարգացում
Մարդու հետսաղմնային զարգացումը։
Պտղի արյան շրջանառության փոփոխությունները ծննդից հետո
Ներարգանդային զարգացման շրջանում պտղի թոքերն ու մարսողական համակարգը չեն գործում, քանի որ թթվածին և սննդանյութեր ստանում է մայրական օրգանիզմից՝ ընկերքի միջոցով։ Ծնունդից հետո թոքերի բացումն իջեցնում է արյան հոսքի դիմադրությունը թոքային մազանոթներում, և անյտեղ մղվում է ավելի շատ արյուն, որն իջեցնում է ճնշումը թոքային զարկերակում։ Դրա հետ մեկտեղ պորտալարի կապումը խանգարում է ընկերքից արյան հոսքին, որն էլ մեծացնում է երեխայի մարմնով անցնող արյան քանակը և բերում է հանկարծակի ճնշման մեծացման աորտայում և սրտի ձախ կեսում։ Նախասրտերի միջև առկա ձվաձև անցքը փակվում է մի քանի ամիսների ընթացքում։
Հետծննդյան զարգացման շրջաններ
Կենսաբանական առումով սեռական եղանակով բազմացող օրգանիզմների համար, կարևորագույն իրադարձությունը սեռական բազմացման իրականացումն է։ Այդ տեսակետից, հետսաղմնային զարգացումը կարելի է բաժանել մինչվերարտադրողական, վերարտադրողական և հետվերարտադրողական շրջանների։ Մինչվերարտադրողական շրջանում առանձնյակը բազմացման ընդունակ չէ։ Այս ժամանակահատվածի ընթացքում են կատարվում կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ վերափոխումները, իրականացվում է ժառանգական ինֆորմացիայի հիմնական մասը՝ ապահովելով սեռահասուն օրգանիզմին բնորոշ առանձնահատկությունների առաջացումը։Վերարտադրողական շրջանում առանձնյակն իրականացնում է սեռական բազմացում, աչքի է ընկնում օրգանների և համակարգերի առավել կայուն կենսագործունեությամբ, արտաքին պայմանների նկատմամբ առավել դիմացկունությամբ։ Հետվերարտադրողական շրջանը կապվաց է օրգանիզմի ծերացման հետ, որը բնութագրվում է նրանով, որ առանձնյակի մասնակցությունը բազմացմանը լրիվ կամ մասնակի թուլացած է։ Մարդու հետսաղմնային զարգացման ընթացքում առանձնացվում են հետևյալ շրջանները.Կրծքային շրջան, վաղ մանկության շրջան, նախադպրոցական շրջան, դպրոցական շրջան, դեռահասության շրջան, հասունության շրջան։
Կրծքային շրջան
Կրծքային շրջանը համարվում է մինչև կյանքի առաջին տարվա վերջը։ Առաջին ամիսը համարվում է նորածնության շրջան, որի ժամանակ երեխան օրվա մեծ մասը քնած է, արթնանում է միայն քաղցած ժամանակ։ Այս շրջանում անհրաժեշտ է պահպանել կերակրման ռեժիմը, հակառակ դեպքում՝ խանգարվում են նորածնի քունը, մարսողությունը։ Կրծքային շրջանում երեխաների օրգանիզմում տեղի են ունենում կտրուկ փոփոխություններ՝ աստիճանաբար զարգանում են երեխայի շարժումները՝ բարձրացնում ու պահում է գլուխը, նստում է, կանգնում է, իսկ հետո փորձում է քայլել։ Խնամքը և սննդի ճիշտ կազմակերպումը նպաստում են նրա աճին, հենաշարժիչ համակարգի զարգացմանը։ Այդ շրջանում ինտենսիվ զարգանում է նաև երեխայի հոգեկերտվածքը։ Նա սովորում է ճանաչել մարդկանց և առարկաները, հաճելին և վտանգավորը, համը, հոտը, գույնը, սկսում է ժպտալ, ծիծաղել, արտասանել առաջին բառերն։ Ի հայտ են գալիս ինքնուրույնության ձգտում, մեծերին նմանակում։
Վաղ մանկության շրջան
Վաղ մանկության շրջանը համարվում է 1-3 տարեկան հասակը։ Այս տարիքում երեխան արագ աճում է և՛ ֆիզիկապես, և՛ հոգեպես։ Նա արդեն կարողանում է շատ բաներ ինքնուրույն անել, համաձայնեցված շարչումներ է իրականացնում, դրսևորում է բարդ վարք, նկարում է, ձգտում է ինքնահաստատման։ Այս շրջանում չի կարելի սահմանափակել երեխայի ինքնուրույնությունն, ակտիվ խաղերը և հետաքրքրասիրությունը։
Նախադպրոցական շրջան
3-6 տարեկան հասակը համարվում է նախադպրոցական շրջան, երեխայի հետաքրքրություններն այնքան մեծ են, որ այն անվանում են հարցերի շրջան։ Այս շրջանում շարունակվում է գլխուղեղի զարգացումը, մտածողությունը, ձևավորվում է ներքին խոսքը, որն արտահայտվում է ինքն իր հետ խոսելով։ Արտասանում է բազմաբառ նախադասություններ։ Աշխույժ խաղերը նպաստում են վառ երևակայությանը և ֆիզիկական զարգացմանը։
Դպրոցական շրջան
Այս շրջանն ընդգրկում է 6-ից մինչև 17 տարեկան հասակը, որը բաժանվում է կրտսեր և դեռահաս (պատանեկան) տարիքի։ Այս շրջանում երեխայի օրգանիզմի բոլոր համակարգերի գործունեությունը ենթարկվում է վերակառուցման։ Մինչև դպրոցական հասակը երեխայի հիմնական զբաղմունքը խաղն է։ Դպրոցական շրջանը համեմատաբար դժվար փուլ է, քանի որ նա պարտավոր է ենթարկվել դպրոցի կարգապահությանը, սովորել դասերը, շփվել հասակակիցների, չափահասների հետ։ Կրտսեր դպրոցակաանն աստիճանաբար յուրացնում է բանավոր և գրավոր խոսքը։ Դրան զուգընթաց աճում են շրջապատի, միջավայրի մասին ընդհանուր գիտելիքները։
Դեռահասության շրջան
11-15 տարեկան հասակը դեռահասության շրջանն է, որը համարվում է երեխայի զարգացման դժվար ժամանակահատված։ Մակուղեղի և սեռական գեղձերի ուժգին գործունեությամբ սկսվում է սեռական հասունացումը։ Այս շրջանում տղաների սեռական հասունացման առաջին հատկանիշները ներքին և արտաքին օրգանների չափսերի մեծացումն է, սպերմատոզոիդների հասունացումը, երկրորդային սեռական հատկանիշների ձևավորումը՝ անոթափոսերի, դեմքի և ցայլքի մազածածկույթը։ Արագ աճում են հենաշարժիչ համակարգը, մեծանում է կոկորդը, ձայնը դառնում է ցածր։ 13-15 տարեկանում սկսում է արտադրվել սերմ, որը վկայում է սերմնարանների բնականոն ֆունկցիայի մասին։ Այն հաճախ արտադրվում է քնած ժամանակ ինքնաբերաբար, որը կոչվում է երազխաբություն։ Աղջիկների սեռական հասունացումը սկսվում է 11 տարեկանից, երբեմն ավելի վաղ։ Ձվարաններն աճում են և սկսում արտադրել իգական սեռական հորմոններ, որոնց ազդեցությամբ զարգանում են նրանց օրգանիզմին բնորոշ երկրորդային սեռական հատկանիշները. կաթնագեղձերը մեծանում են, զայլքի վրա և անոթափոսերում ի հայտ են գալիս մազեր։ Ուժգին աճում ու զարգանում է կմախքը՝ իգական օրգանիզմին բնորոշ առանձնահատկություններով։ Ձվարաններում հասունանում են ձվաբջիջներ, սկսվում է դաշտանը։ Պատանեկան շրջանում ուժեղանում է նյարդային համակարգի դրդունակությունը. տղաները դառնում են չհավասարակշռված, առավել հուզական, կռվարար, աշխատում են աչքի ընկնել ճարպկությամբ, քաջությամբ։ Աղջիկները ձգտում են աչքի ընկնել կանացիությամբ։ Դեռահասի արյունատար անոթների շրջագծի աճը դանդաղ է կատարվում սրտի աճի համեմատ, որը հանգեցնում է արյան ճնշման ժամանակավոր բարձրացման, սրտի աշխատանքի խանգարման, գլխապտույտի և այլն։ Այսպիսի փոփոխությունները ժամանակավոր են, տարիքի հետ աստիճանաբար վերանում են։ Տարիքի հետ մարդու մարմնի համամասնությունները նույնպես փոխվում են։ Վերջին մի քանի տասնամյակներում նկատվել է երեխաների աճի ու զարգացման արագացում ՝ աքսելերացիա, որն արտահայտվում է ֆիզիկական ու հոգեկան վաղ զարգացմամբ։ Աքսելերացիայի պատճառներից են վիտամիններով հարուստ լիարժեք սնունդը, սպորտով զբաղվելը և այլն։
Պիրենեյան պատերազմներ
Պիրենեյան պատերազմներ, Նապոլեոնյան պատերազմների ժամանակ Պիրենեյան թերակղզում 19-րդ դարի սկզբում տեղի ունեցած զինված հակամարտությունների համախումբ, որոնց ընթացքում Նապոլեոնյան կայսրությունը դիմակայում էր Իսպանիայի, Պորտուգալիայի և Անգլիայի դաշինքին   ։
Մարդու հետսաղմնային զարգացում
Հասունություն
Տարբերում են հասունության ֆիզիոլոգիական, հոգեբանական, սոցիալական տեսակներ։ Ֆիզիոլոգիական հասունությունն արտահայտվում է օրգանիզմի սեռական հասունացմամբ։ Դա անհատական է, պայմանավորված է ժառանգական, կլիմայական, սոցիալական և այլ գործոններով։ Հոգեբանական հասունության փուլում տղաներն ու աղջիկները ձեռք են բերում բնավորության կայունություն, պատշաճ ինքնատիրապետում ընտանիքում և հասարակության մեջ։ Սոցիալական հասունությունը գիտակից անհատի, հասարակության լիարժեք անդամի ձևավորումն է։ Դա որոշվում է կրթության ավարտով, աշխատանքային գործունեությամբ, տնտեսական ինքնուրույնությամբ և այլն։
Պիրենեյան պատերազմներ
Իսպանիայում պատերազմը մեկնարկեց 1808 թվականի մայիսի 2-ին սկսված Մադրիդյան ապստամբությամբ, որը դաժանորեն ճնշվեց ֆրանսիական զորքերի կողմից։ Չնայած թերակղզում ռազմական գործողությունները չէին դադարում ընդհուպ մինչև 1814 թվականին Նապոլեոնի մեկուսացում և պիրենյան բանակի ապահովման համար պահանջվում էր հսկայական նյութական ռեսուրսներ՝ այդ ռազմաճակատը (այնպես ինչպես և նապոլեոնյանը) նշանակալի դեր չկատարեց Նապոլեոնի և այլ գերտերությունների հակամարտության լուծման գործում ։
Մարդու հետսաղմնային զարգացում
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Մարդու անատոմիա
Պիրենեյան պատերազմներ
Որոշ առումներով իսպանական արշավանքը ծառայել է որպես 1812 թվականի ռուսական արշավանքի փորձ։ Վճռորոշ ճակատամարտի բացակայությունը, լայնամասշտաբ պարտիզանական շարժումը, թշնամաբար տրամադրված տարածքներից ռազմավճարի ստացման խնդիրները քամում էին նվաճողների ուժերը։ Որպես հետևանք նապոլեոնյան բանակը կրում էր ցավագին անհաջողություններ (Բաիլենի ճակատամարտ և այլն) ։
Միևնույն ժամանակ անգլիացիների համար Պիրենյան թերակղզին դարձավ ցամաքային զորքերի հիմնական թատերաբեմ, որտեղ լիարժեքորեն դրսևորվեց դուքս Վելինգթոնի հրամանատարական տաղանդը։ Անձամբ Նապոլեոնը Սուրբ Հեղինեի կղզում խոստովանեց. - «Իսպանիայի այդ դժգույն պատերազմը դարձավ արյունահոսող վերք՝ Ֆրանսիայի անհաջողության սկզբնաղբյուր» ։
Նախերգանք
Մինչև 1808 թվականը Իսպանիայի քաղաքականությունը որոշում էր ամենակարող Մանուել Գոդոյը՝ Մարիա Լուիզյիա թագուհու՝  սահմանափակ և բարձիթողի թագավոր Կառլոս IV-ի կնոջ ֆավորիտը։ Գոդոյը պաշտպանում էր ֆրանսիացիների հետ միության քաղաքական ուղղությանը, որը ամրագրվել էր 1796 թվականին կնքված Սան Իլդեֆանսոյի պայմանագրով և դրան հաջորայնագրերով։ 1807 թվականին կնքված Տիլզիտի հաշտությունը կապկպեց Բրիտանիայի և իր դաշնակիցների նկատմամբ Նապոլեոնի ձեռքերը, ինչպիսիք մայրցամաքում մնացել էին։ Այդպիսիք էին երկուսը՝ Շվեդիան և Պորտուգալիան ։
Ռուսական կայսրը ստանձնեց Շվեդիայի հետ հարցերը լուծելու գործընթացը, այն դեպքում, երբ Պորտուգալիային հնազանդեցնելու հարցում ֆրանսիական կայսրը ստիպված էր լուծել ինքնուրույն։ Բրիտանական կայսրության վրա առավել էֆեկտիվ ճնշան միջոց էր վերջինի առևտրային երթուղիների խափանումը։ Պորտուգալական նավահանգիստները, որոնք մշտապես բաց էին բրիտանական նավերի համար, դարձան լուրջ գործոն Նապոլեոնի կողմից նախաձեռնած մայրցամաքային շրջափակման համակարգում։ Լիսաբոնի Տիլիզիտում կայսրերի հավաքից երկու շաբաթ անց Նապալեոնին վերջնագիր ներկայացվեց, որով պահանջվում էր անգլիացիների համար փակել նավահանգիստները և Ֆրանսիայի կողմից մտնել պատերազմի մեջ ։
Պորտուգալացիները, ում բարեկամական կապերն անգլիացիների հետ հաշվվում էին դարերով, ամեն կերպ ժամանակ էին ձգում։ Հաշվի առնելով, որ Լիսաբոնում այդ պահանջներին չէին համաձայնվում, Նապոլեոնի և Իսպանիայի միջև կայացավ գաղտնի պայմանագիր Պորտուգալիայի նվաճման և բաժանման մասին։ 1807 թվականի հոկտեմբերի 27-ին կնքված Ֆոնտենբլոյի պայմանագրով Նապոլեոնը Գոդոյին հաստատեց իր մտադրությունը նվաճելու կապակցությամբ։ Անձամբ Գոդոյի լոյալության համար նրան խոստացվել էր Պորտուգալիայի հարավը։ Նոյեմբերի 13-ին հայտարարվեց Բրագանսյան տան տապալման մասին։ Նապոլեոնը հնարավորություն ստացավ իր զորքերը մտցնել Իսպանիա՝ զբաղեցնելով մինչև Էբրո գետ ձգվող ամբողջ տարածքները և հետագայում այն փոխանակել պորտուգալական հողերի հետ ։
1807 թվական
Դեռևս 1807 թվականի հոկտեմբերի 17-ին գեներալ Ժան Անդոշ Ջունոտի 25 հազարանոց Ժիրոնդյան 1-ին դիտրոդական կորպուսն անցավ իսպանական սահմանը, իսկ նոյեմբերի 12-ին արդեն հասավ Սալամանկա։ Չնայած զորքերի հոգնածությանն ու սննդամթերքի անբավարարությանը՝ գեներալ Ժանը Նապոլեոնի կարգադրությամբ հաջորդ օրը շարժվեց առաջ։ Սալամանկայից դեպի Լիսաբոն տանում էին երկու ճանապարհ։ Մեկը անցնում էր Սիուդադ Ռոդրիգոյով, Կոիմբրայով և Լերիյայով, որոնք իրենցից ներկայացնում են հարուստ տարածքներ, սակայն ճանապարհն ունի շրջանաձև տեսք։ Մյուսը՝ հարավայինը, կարճ է և անցնում է չբերրի տարածքներով՝ Ալկանտարաույով, Աբրանտեսով, Սանտարեմով։ Ժանը ընտրեց երկրորդ ճանապարհը, որպեսզի միանա Ալկանտարայում իրեն սպասող իսպանական կորպուսին, որը Ջիբլաթարում փորձում էր շեղել պորտուգալացիների ուշադրությունը։ Նոյեմբերի 18-ին գեներալ Ժանը հասնում է Ալկատարա։ Անձրևը, վատ ճանապարհները, ռեսուրսների անբավարարությունը զորքին հասցրեցին աղետալի վիճակի, զինվորների թալանը ցնցեց տեղացի բնակիչներին, ովքեր վրեժխնդրությունից դրդված հարձակվում էին զինվորական ջոկատների վրա։ Նոյեմբերի 24-ին գեներալ Ժանը գտնվում էր Աբրանտեսում՝ Պունգետայի մոտ առաջապահ զորքերով նվաճելով Զեզերե գետի գետանցումը ։
Նույն օրը ադմիրալ Սիդնեյ Սմիթը, ով ժամանել էր անգլիական նավատորմի հետ, հայտարարեց Լիսաբոնի պաշարման մասին։ Թագավորական ընտանիքը թագավոր Ժուան VI-ի գլխավորությամբ նստեց անգլիական նավատորմ և տեղափոխվեց Բրազիլիա ։
Սակայն Ժանի իրադրություն էլ էր վտանգավոր։ Նոյեմբերի 26-ին Պունգետում նա հազիվ հավաքեց 6 հազար մարդու, որոնք չունեին հրետանի և զինվորական փորձ։ Այնուամենայնիվ, նա խիզախ որոշում կայացրեց իր թույլ ավանգարդով շարժվել դեպի Լիսաբոն, որտեղ 11,5 հազար մարդու հետ հասավ նոյեմբերի 30-ին՝ ոչ մի տեղ չհանդիպելով դիմադրության։ Միայն երեք շաբաթ անց Լիսաբոնում հավաքվեց 16 հազար ֆրանսիացի ։
Գեներալներ Տարանկոյի և Սալոնայի հրամանատարությամբ իսպանական զորքերը իրենց վերահսկողության ներքո վերցրեցին Պորտուգալիայի հյուսիսային և հարավային նահանգները։ Ժանը ստանձնեց երկրի ղեկավարումըհավաքեց 100 միլիոն ռազմական տուրք, լուծարեց պորտուգալական բանակի կեսը (36 հազար մարդ), իսկ մյուս մասից 12-հազարանոց կորպուսը ուղարկեց Ֆրանսիա, իսկ 6 հազարը տեղաբաշխեց իր կորպուսի դիվիզիաներում՝ որոնք ստացան պորտուգալական բանակ անվանումը ։
1807 թվականի վերջինն Իսպանիայում աջակցելու համար ուղարկվեց Դյուպոնի Ժիրոնդյան 2-րդ դիտորդական կորպուսը (25 հազար մարդ) և Մոնսեյի դիտորդական առափնյա կորպուսը (24 հազար մարդ)։ Դյուպոնը զբաղեցրեց նվաճեց Վալյադոլիդը, իսկ Մոնսեյը տեղակայվեց Բիսկայայում։ Բացի այդ, Դյուգեմի Արևելապիրենյան դիվիզիան (12 հազար մարդ) հավաքվեց Պերպինյանում և պատրաստվում էր մտնել Իսպանիա ։
1808 թվական
Իսպանական թագավորական տանը ընտանեկան վեճերի ժամանակ Իսպանիայում ֆրանսիական զորքերը անընդհատ ուժեղանում էէին։ Դյուգեմը մտնում է Կատալոնիա և նվաճում Ֆիգերաս ու Բարսելոնա քաղաքները։ Մոնսեյը առաջ է շարժվում և կանգնում Դյումոնի թիկունքում։ Մոնսեյի դիրքերը զբաղեցնում են մարշալ Բեսերի Արևմտապիրենյան դիվիզիայի ստորաբաժանումները (19 հազար մարդ), որոնք իրենց կայազորերը տեղակայեցին Պամպլոնայում և Սան Սեբաստիանում։ Շուտով գրեթե ամբողջ երկիրը մինչև Էբրո գետն անցավ ֆրանսիացիների վերահսկողության ներքո։ Մյուրատը նշանակվեց գերագույն հրամանատար ։