cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ժողովածու (1779)
Ժողովածու (1779), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 1779 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1629 թվականին Տեր Գրիգորյան գրիչի կողմից։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 18,4x14,3 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 278 թերթից։ Գրված է միասյուն, նոտրդիր,բոլորագրով։ Կազմը` կաշի։ Հիշատակարաններ՝ 136ա, 167ա, 172ա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Ագարակ (Խութի գավառ)
Բնակիչները հիմնականում հայեր էին։ Նրանք հիմնականում զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ 1986 թվականի դրությամբ գյուղում պահպանվել էր 1216 թվականին կառուցված եկեղեցին։
Ագարակը թուրքերի ձեռքով ավերվել և ամայացել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ Բնակչության մեծ մասը զոհվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ, իսկ փոքր մասին հաջողվել է գաղթել օտար երկրներ ։
(4200) Շիզուկագոզեն
(4200) Շիզուկագոզեն (Shizukagozen), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1983 թվականի նոյեմբերի 28-ին Յոսիակի Բանոյի և Տակեշի Ուրատայի կողմից Կարասույամայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,726561 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,1162 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,3369 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1644,45 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,218918 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 7,77° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1983 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Յոսիակի Բանոյի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Տակեշի Ուրատայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Կարո Էմերալդ
Կարոլինա Էսմերալդա վան դեր Լեու (հոլ.՝ Caroline Esmeralda van der Leeuw, ապրիլի 26, 1981, Ամստերդամ , Նիդեռլանդներ, առավել հայտնի է Կարո Էմերալդ (Caro Emerald) կեղծանվամբ), նիդեռլանդացի ջազային երգչուհի։ Նա դեբյուտ է կատարել 2009 թվականի հուլիսի 9-ին «Back It Up» սինգլով։ Իր առաջին՝ «Deleted Scenes from the Cutting Room Floor» ստուդիական ալբոմը նիդեռլանդական չարթում 30 շաբաթ առաջին հորիզոնականում է անցկացրել՝ մեկ շաբաթով առաջ անցնելով նախկին ռեկորդակիր Մայքլ Ջեքսոնի «Thriller» ալբոմին և դարձավ 2010 թվականին Նիդեռլանդներում ամենաշատ վաճառված ալբոմը։ 2010 թվականի հոկտեմբերի 3-ին Կարո Էմերալդը պարգևատրվել է նիդեռլանդական «Edison» երաժշտական մրցանակով՝ «Լավագույն երգչուհի» անվանակարգում ։
2011 թվականի հունվարին նա ստացել է «Popprijs» մրցանակը՝ նիդեռլանդական փոփ երաժշտության մեջ իր մեծ ներդրման համար։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի երգիչներ Կատեգորիա:Հոլանդացի երգչուհիներ Կատեգորիա:Հոլանդացի երաժիշտներ Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Նիժնիկ (գյուղ, Վարնավինսկի շրջան)
Նիժնիկ (Нижник), գյուղ Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Վարնավինսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Վարնավինսկի շրջանի բնակավայրեր
Սարատ Չանդրա Դաս
Կենսագրություն
1882 թվականի սեպտեմբերից մինչև 1904 թվականի հուլիս աշխատել է Բենգալիայի կառավարությունում որպես տիբեթերենի թարգմանիչ։ 1892 թվականին Սարատ Չանդրա Դասը հիմնադրել է «Buddhist Text Book Society»։
Որոշ ժամանակ աշխատել է որպես բրիտանական լրտես՝ կատարելով ուղևորություններ դեպի Տիբեթ՝ հավաքելու ինֆորմացիա ռուսների, չինացիների ու տիբեթցիների վերաբերյալ «Մեծ խաղի» շրջանակներում։ Նրա ուղևորության այդ կողմերը հայտնի են դարձել նրա վերադարձից կարճ ժամանակ անց, և նրան սատարած տիբեթցիներից շատերն սկսել են ենթարկվել հետապնդումների իշխանությունների կողմից։ Կյանքի մնացած մասը Սարատ Չանդրա Դասն անցկացրել է Դարջիլինգում։ Իր տունը նա կոչել է «Վիլլա Լհասա», որտեղ հյուր են եղել Ալֆրեդ Չարլզ Բելլը, Էկայ Կավագուտին և Ուոլտեր Էվանս-Վենտցը։
Սարատ Չանդրա Դասը կազմել է տիբեթ-անգլերեն մեծ բառարանը, որ հրատարակվել է 1902 թվականին։
Մատենագիտություն
Կատեգորիա:Հնդիկ գիտնականներ Կատեգորիա:Բրիտանացի հետախույզներ Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի շքանշանների ասպետներ Կատեգորիա:Հնդիկ թարգմանիչներ Կատեգորիա:Հնդիկ արևելագետներ Կատեգորիա:Հնդիկ լեզվաբաններ Կատեգորիա:Հնդիկ գրողներ
Ոբևան
Ոբևանիս, Ոբևան կամ Նունիս (այժմ կոչվում է՝ Նուսնուս Nüsnüs), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Որդուարի շրջանում։
Տղան Մարսից
Տղան Մարսից (Парень с Марса), ռուսական գեղարվեստական ֆիլմ, նկարահանվել է 2010 թվականին` մելոդրամա-կատակերգություն ժանրով։ Ֆիլմը ռուսական վարձույթում հայտնվել է 2011 թվականի մայիսի 5-ին ։ Ֆիլմը ցուցադրվել է Մոսկվայի միջազգային կինոփառատոնի հիմնական ծրագրի շրջանակներում ։
Ոբևան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Որդուարի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ոբևան
Տղան Մարսից
Սյուժե
Ֆիլմի կենտրոնական կերպարը մենեջեր Պետյա Ստարիկովն է, որն աշխատում է շոկոլադի հսկայական գործարանում։ Երբ նրա մեքենան գողանում են, այն գտնելու համար նա միարժամանակ դիմում է և՛ հանցագործներին, և՛ ճանապարհային ոստիկանությանը, և՛ միլիցիայի շրջանային բաժանմունք։ Յուրաքանչյուրը գումար է կորզում Պյոտրից` մեքենան գտնելու համար, սակայն ոչ մեկն էլ ոչինչ չի անում։ Իսկ աշխատավայրում Պյոտրի պաշտոնը բարձրանում է. գործարանի օտարերկրացի սեփականատերն անսպասելիորեն դարձնում է նրան գովազդային նախագծի ղեկավար։ Մինչև ամսվա վերջ Պյոտրը պետք է ստեղծի շոկոլադի սալիկների գովազդի նոր կոնցեպցիա։ Պյոտրը իր մեքենան պատահաբար ինքն է գտնում, սակայն` ամբողջովին ջարդված վիճակում։ Միլիցիան Պյոտրին մեղադրում է սեփական ավտոմեքենան առևանգելու համար և այդ մեղադրանքից ազատվելու համար Պյոտրը համաձայնում է մատնել հանցագործներին, որոնց նա դիմել էր ավտոմեքենան որոնելու խնդրանքով։ Ավտոմոբիլի շուրջ առաջացած աղմուկը թույլ չի տալիս Պյոտրին լրջորեն կենտրոնանալ աշխատանքի վրա և ֆիլմի վերջում, խնդիրներից տանջահար Պյոտրը հայտարարում է գործարանի ղեկավարին, որ գովազդային կատարյալ հոլովակի երազանքն անիրականանալի է։
Քննդատություն
Վլադիմիր Լյաչենկոն «Газета.Ru»-ից նշել է ֆիլմում լավ թատերական դերասանների մասնակցությունը ։ Կոմերսանտը համեմատում է ֆիլմը հին խորհրդային կատակերգությունների հետ, իսկ «Ռուսական թերթը» սահմանել է թիրախային խումբ, ըստ որի` «Ֆիլմը երիտասարդների համար է, նրանց համար, ովքեր ֆիլմի ռեժիսոր Սերգեյ Օսիպյանի պես փորձում են ինչ-որ կերպ իրմաստավորել ժամանակակից իրականությունը» ։
Կազալե Կրեմասկո-Վիդոլասկո
Կազալե Կրեմասկո-Վիդոլասկո (Casale Cremasco - Vidolasco), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լոմբարդիա մարզի Կրեմոնա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 1884 մարդ, խտությունը կազմում է 212 մարդ/կմ²։ Տարածքը գրավում է 8, 95 կմ²։ Էլեկտրոնային փոստ - 26010, հեռախոսային կոդ - 0373։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:1935 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Մեծ Չոսոն
Մեծ Չոսոն (1392-1897, հանգըլ՝ 대조선국, հանջա՝  大朝鮮國)  կամ Չոսոն (հանգըլ՝  조선, հանջա՝  朝鮮) դինաստիան, 518 տարի իշխեց Կորեական թերակղզիում՝ կիրառելով կոնֆուցիականությունը, որպես իր կառավարման գաղափարախոսություն։ Գորյո դինաստիայի (հանգըլ՝  고려, հանջա՝  高麗) ավարտին նոր ազնվականության աջակցությամբ Յի Սոնգ-Գյեի (이성계 ) կողմից հիմնադրվեց Չոսոն դինաստիան։ Չոսոն դինաստիայում վերջին թագավոր դարձավ Գո-Ջոնգը (고종)`  հռչակելով Կորեական կայսրությունը։
Ամփոփում
Գորյո դինաստիայի ( հանգըլ՝ 고려, 高麗) ռազմապետ Յի Զա-Չունի (이자춘) որդի՝ Յի Սոնգ-Գյեն (조선 태조, 이성계), 1388 թվականին Վիհվա կղզի նահանջելով, ռազմական հեղաշրջում սկսեց։ Յի Սոնգ-Գյեն կիրառելով տնտեսական և ռազմական ռեժիմի հզորությունը՝ Չանգ արքայազնին գահ բարձրացրեց, ապա` որպես թագուհի Շինդոնի ապօրինի զավակ, գահընկեց արեց նրան։ 1392 թվականի հուլիսի 17-ին սկիզբ առավ Չոսոն դինաստիան, երբ Յի Սոնգ-Գյեն գահ բարձրացավ՝ ընդունելով Գոնգյան թագավորի (고려 공양왕) կնիքը ։ 1393 թվականի փետրվարի 15-ին երկիրը պաշտոնապես կոչվեց «Չոսոն»։ Չոնգ Դո-Չոնը, երազում էր «կենտրոնացված վարչապետական քաղաքականության» մասին։ Ընտրելով Հանյանը (한양, 한성) որպես երկրի մայրաքաղաք, Չոնգ Դո-Չոնը շատ շուտով վերակազմավորեց Գորյո դինաստիայի ողջ համակարգը։
Թեջոնգը (조선 태종, 朝鮮太宗)` արքա Թեջոյի (고려 태조, 高麗 太祖) որդին, որը որպես խամաճիկի ուղղորդում էր իր եղբորը՝ թագավոր Ջոնգ-Ջոնգին (정종), հաջողվեց բռնի ուժով լուծարել արտոնյալ դասին պատկանող մասնավոր զինվորներին և ներգրավել նրանց Չոսոնի բանակի մեջ։ Ավելին,  թագավորական իշխանությունը մեծապես ամրապնդելու նպատակով, վարչապետ Չոնգ Դո-Չոնի սպանությունից հետո, «Հոփեի օրենքը» (호패법) կյանքի կոչելով Թեջոնգը փոխարինեց կենտրոնացված վարչապետական բյուրոկրատիան` վեցաստիճան կուսակցական համակարգով։
Պաշտպանության նախարարություն (Բյոնգջո, 병조) - ռազմական խնդիրներ
Սեջոնգ թագավորը (조선 세종, 朝鮮世宗) խրախուսում էր կրթությունը՝ պալատում 1443 թվականին հիմնելով «Չիպհյոնջոն ակադեմիան»։ Գիտնական Չանգ Յոնգ-Շիլի աջակցությամբ թագավոր Սեջոնգը իր որդի Մունջոնգի (문종) հետ ջանասիրաբար աշխատում էին գիտության զարգացման ուղղությամբ, վարում էին հայրենասիրության քաղաքականություն և ստեղծում «Հունմինջոնգմ»-ը։ «Հունմինջոնգմ»-ը (훈민정음, 訓民正音) առաջին պաշտոնական փաստաթուղթն է, որը գրվել է կորեական այբուբենով (Հանգլ, 한글 ):
Սեջոնգ թագավորի որդի` Սեջոն (조선 세조, 朝鮮世祖), ով հետագայում օժանդակեց Դանջոն թագավորին գահի բարձրանալուն, վերացրեց իր լեգիտիմության մարտահրավեր նետած ուժերը և Թեջոնգ թագավորի պես ընդունեց վեցաստիճան կուսակցական համակարգը` իր թագավորական իշխանությունն ամրապնդելու նպատակով։ Արքա Յե-Ջոնգի (조선 예종, 朝鮮睿宗) կարճաժամկետ կառավարումից հետո, Սոնգ-Ջոնգ թագավորը (조선 성종, 朝鮮成) վերակազմավորեց մշակութային համակարգը՝ կազմելով «Գյոնգ Գուկ Դեջոն»-ը, որը դարձավ իր իշխանության հիմքը։ «Գյոնգ Գուկ Դեջոն»-ը (경국대전, 經國大典) կարգերի հավաքածու էր կենտրոնացված բյուրոկրատիայի վրա։
15-րդ դարի վերջից քաղաքականությունը քաոսի վերածվեց, երբ տեղի մարդիկ միջամտեցին քաղաքականությանը և բախվեցին պետության նախկին ղեկավարության հետ։ Թագավոր Սոնջոյի իշխանության ժամանակ, երբ Չոսոն դինաստիայի «Հուն-գու» քաղաքական խմբակցությունը հրաժարվեց իր դիրքերից, վերջինիս փոխարինեց «Սարիմ» խմբակցությունը։ «Հուն-Գու»-ն և «Սարիմ»-ը կրթված անձանց հզոր խմբավորումներ էին, որոնք գերիշխում էին Կորեայի միջին և ուշ քաղաքականության շրջանում։ Այդ ժամանակվանից ի վեր «Սարիմ»-ը ընդիմություն կազմակերպեց՝ ստեղծելով խմբակցային քաղաքականություն։
Չոսոն դինաստիան, որը 200 տարի ի վեր իշխեց առանց խոշոր պատերազմների, 16-րդ դարի վերջին մեծ կորուստներ կրեց «Իմջինյան պատերազմում»։ Արդյունքում, Չոսոնի քաղքացիները հայտնվեցին աղետալի ֆինանսական վիճակում և ազգային հողերը ամբողջովին ավերակների վերածվեցին։ Ճապոնական ներխուժումը Կորեա 1592-1598թթ անցավ երկու փուլերով։ Առաջին ներխուժումը 1592 թվականին (Իմջին Ներխուժում, 임진왜란), 1596 թվականի կարճ հրադադարից հետո` տեղի ունեցավ երկրորդ ներխուժումը 1597 թվականին (Չոնգյու Պատերազմ, 정유재란): Հակամարտությունն ավարտվեց 1598 թվականին, երբ ճապոնական ուժերը վտարվեցին Կորեական թերակղզուց և ի վերջո հրչակվեց Չոսոն և չինական Մին դինաստիաների հաղթանակը։
Հետագայում գահ բարձրացած թագավոր Հյոն-Ջոնգը (조선 현종, 朝鮮顯宗) չնայած երկրում իշխող սովին փորձեց կենտրոնացնել քաղաքականությունը՝ վերականգնելով պատերազմի արդյունքում սպառված ֆինանսական միջոցները։ Թագավոր Ջոնգջոն (조선 정조, 朝鮮正祖), որը փոխարինեց Յոնգջո թագավորին (조선 영조, 朝鮮英祖), ոչ միայն շարունակեց նախորդ «Թանգ-Փյոնգ» քաղաքականությունը, այլև փորձեր կատարեց երկրում բարեփոխներ իրականացնել` ի հայտ բերելով այնպիսի գիտնականների, ինչպին էր Ջոնգ Յակ-Յոնգը։ Նրա օրոք կառուցվեց նաև Հվասոնգ ամրոցը Սուվոնում։ Նա հանկարծամահ եղավ 1800 թվականին։ Մոտավորապես նույն ժամանակ գեղագրությունը սկսեց տարածվել Չոսոնում։
Դրանից հետո հաստատվեց «Սեդո»-ի քաղաքականությունը, որը շարունավեց երեք սերունդ; Սունջո (순조, 朝鮮純祖), Հոն-Զոնգ (헌종, 朝鮮憲宗) և Չոլ-Զոնգ (철종, 朝鮮哲宗): Չոսոն դինաստիայի օրոք «Սեդո»-ի քաղաքականությունը` երկիրը կառավարելու վստահության և թագավորներին անմիջականորեն պատվիրակելու մի ձև էր։ Այս ժամանակահատվածում, մինչ Չոսոնի հասարակությունը կանգնած էր կտրուկ անկման առաջ, թագավորական ընտանիքը վայելում էր իր բացարձակ իշխանությունը կոռուպցիայի եղանակներով։ Կոռուպցիան տարածվում էր նույնիսկ գահին նշանակումների վրա։
1873 թվականին Չոսոնի ռեգենտ Յի Հա-Ընգը (이하응) իշխանության եկավ և սկսեց ղեկավարել երկիրը թագավոր Գո-Զոնգի (대한제국 고종, 大韓帝國高宗) թիկունքից։ Նա օգտվելով իր իշխանությունից՝ վերացրեց «Սեվոններ»-ը։ «Սեվոններ»-ը Կորեայի ամենատարածված կրթական հաստատություններն էին Չոսոն դինաստիայի միջին և ուշ ժամանակաշրջանում։ Դրանք մասնավոր հաստատություններ էին, որոնք համատեղում էին կոնֆուցիոսական սրբարանի և նախապատրաստական դպրոցի գործառույթները։ Դա հանգեցրեց Ֆրանսիայի և ԱՄՆ-ի հետ դիվանագիտական հարաբերությունների ձախողմանը։
1876 թվականինին Ճապnնական կայսրությունը ստորագրեց Գանգհվա կղզու պայմանագիրը, որը դարձավ Չոսոնի առաջին նոր սերնդի պայմանագիրը։ 1882 թվականին հին սերնդի զինվորականները ընդվզեցին «Բյոլգի» բանակի դեմ։ «Բյոլգի» բանակը (별기군, 別技軍) Կորեայի առաջին արդիականացված ռազմական ուժն էր։ Ծրագրված առաջին անգամ 1876 թվականին, այն կազմավորվեց 1881 թվականին։ Զինվորների ռազմական կրթությամբ զբաղվեցին ճապոնացի սպաները։ 1884 թվականին Կիմ Օկ Կյունգը և այլք հաստատեցին «լուսավորականների ռեժիմը», որը երեք օր անց ձախողվեց։ 1894 թվականին սկսվեց «Դոնգհակի գյուղացիական շարժումը», որը  դեմ էր գյուղացիների շահագործմանը և ձգտում էր գյուղացիական ինքնավարությանը։ Գյուղացիական շարժմանը հաջորդեցին «Գաբոյի» բարեփոխումները։ «Գաբոյի» բարեփոխումը նկարագրում է 1894-1896 թվականների արմատական բարեփոխումների ամբողջ մի շարք։
Արդյունքում Ճապոնիայի և Չինաստանի Ցին դինաստիայի միջև սկսվեց առաջին չինա-ճապոնական պատերազմը (1894-1895 թվականներ), որը հիմնականում ընթանում էր Կորեայի տարածքում։ Թագուհի Մյոնգ-Սոնգը (명성황후) փորձեր կատարեց դիմակայել ճապոնական միջամտությանը Կորեայի գործերին և աջակցություն խնդրեց Ռուսական կայսրությունից և Չինաստանից։ 1895 թվականին թագուհի Մյոնգ-Սոնգը սպանվեց ճապոնացի գործակալների կողմից։
1896 թվականին Գո-Զոնգ թագավորը ապաստան խնդրեց Ռուսաստանի դեսպանությունից և մեկ տարի թաքնվեց Սեուլում գտնվող Ռուսաստանի դեսպանատանը։ 1897 թվականի նոյեմբերին Գյոնգբոկի պալատ (경복궁) վերադառնալով, Գո-Զոնգ թագավորը փոխեց Գյոնբոկ պալատի պաշտոնական անվանումը Դոկսու պալատի (덕수궁) և հռչակեց Կորեական Կայսրությունը (대한제국, 大韓帝國)՝ վերջ դնելով Չոսոն դինաստիաին։
Երկրի անվանում
Չոսոնի պաշտոնական անունը եղել է Մեծ Չոսոն (대조선국, 大朝鮮國) կամ Չոսոն դինաստիա (조선국, 朝鮮國), որոնք հիմնականում կիրառվել են ազգային և պատմական գրքերում ։ Այն նաև հայտնի է որպես Յի դինաստիա (왕조, 朝鮮王朝) ։
Պատմություն
Չոսոնի պատմությունը (1392-1897 թվականներ) բաժանվում է 3 ժամանակաշրջանների՝ վաղ Չոսոն, միջին Չոսոն և ուշ Չոսոն։ Ժամանակաշրջանների բաժանման համար չափանիշ դարձան Իմջինյան պատերազմը (1592-1598 թվականներ), Յունգջոնգի հեղաշրջումը (1506 թվական) և Ցինգ դինաստիաի արշավանքը Չոսոն (1636-1637 թվականներ)։
Վաղ Չոսոն (1392-1506)
XIV դարի վերջին Գորյո դինաստիան ապրեց մի շարք քաղաքական ցնցումներ, որոնք առաջացել էին` ազնվականության, Գվոնմունսեի ժողովրդի և ընդդիմության, Կարմրահոների և ճապոնական ծովահենների կողոպուտի, ինչպես նաև Յուան և Մին դինաստիաների փոխհաջորդման հետևանքով։ Կարմրահոների ապստամբությունը անունն ստացել է ապստամբների՝ հոնքերը կարմիր ներկելու սովորությունից։ Կարմրահոների ապստամբության պատճառը Չինաստանում 17-27 թվականներին կայսր Վան Մանի ռեֆորմների հետևանքով ժողովրդական զանգվածների դրության վատթարացումն էր։ Շարժիչ ուժը աղքատ գյուղացիներն էին, վարձու աշխատողները և ստրուկները։ Հենց այդ ժամանակ էր, որ Գորյոի լավագույն մարտիկներից մեկը` Յի Սոնգ-Գյեն աչքի ընկավ ճապոնացիների, Կարմրահորների, մոնղոլների և Չուրչժենի ժողովուրդների մի քանի արշավանքներ ջախջախելով և ցույց տվեց իր հզորությունը քաղաքական աշխարհում ։
1388 թվականին Յի Սոնգ-Գյեն Յոդունի կառավարության դեմ հեղաշրջում կազմակելուց հետո` ստանձնեց իշխանությունը, թագադրեց թագաժառանգ Չանգին (1388-1389 թվականներ), հետագայում Գոնգ-Յանգին (1389-1392 թվականներ) և իր վերահսկողության տակ վերցրցնելով զինուժը՝ իրականացրեց մի շարք բարեփոխումներ։ Հետագայում Յի Սոնգ-Գյեի որդի՝ Յի Բանգ-Վոնը պաշտոնանկ արեց Զոնգ Մոնգ-Զունին, որպեսզի 1392 թվականի հուլիսին Յի Սունգ-Գյեն անցնի գահին։ Նա հիմնեց նոր դինաստիա և Կորեաի պատմության մեջ դարձավ հայտնի որպես Թեջո թագավոր (조선 태조, 朝鮮 太祖, 1392- 1398 թվականներ)։
1393 թվականին երկրիը կոչվեց «Չոսոն» և պաշտոնապես ընդունվեց Չինաստանի Մին դինաստիայի կողմից։ 1394 թվականին Գեգյոնգի բնակչությունը հանդիմանեց կառավարությանը։ Արդյունքում` տարբեր բարեփոխումներ իրականացնելու նպատակով կառավարությունը որոշում կայացրեց մայրաքաղաքը պաշտոնապես տեղափոխել Հանյանգ (한양): Իր կառավարման օրոք թագավոր Թեջոն գրեթե ողջ իշխանությունը փոխանցեց ավագանուն և որևէ նվաճումների չհասավ։ Միևնույն ժամանակ, Լի Բանգը, որը հիմնադիր իշխանության հակառակորդն էր, հաղթանակ տարավ` երկրի առաջին արքայազնի դեմ կազմակերպած ապստամբության արդյունքում (1398 թվական), 1400 թվականին իշխանության եկավ որպես Զոնգ-Զոնգ թագավորի (1398-1400 թվականներ) նախարարների կառավարիչ։ Թագավոր Թեջոնգը (1400-1418 թվականներ) վերակազմավորեց բյուրոկրատիան՝ թագավորական իշխանությունն ուժեղացնելու և աշխատավարձի վրա հիմնված կառավարման համակարգը բարելավելու նպատակով։
Սեջոնգ թագավորը (조선 세종, 朝鮮世宗, 1418-1450 թվականներ) մեծ հաջողությունների է հասել բոլոր առումներով՝ ներառյալ կրթությունը, ռազմավարությունը, գիտությունն ու մշակույթը, և քաղաքականությունը։ Թեջոնգ թագավորի նման, Սեջոն (조선 세조, 朝鮮世祖, 1455-1468 թվականներ) վերականգնեց «Հոփեյի օրենքը» և ստեղծեց «Դոնգուկ Թոնգամ» (동국통감, 東國通鑑) և «Գուկջո Բոգամ» (국조보감, 國朝寶鑑) պատմագրական շարքը`  իր հպատակների իշխանությունը սահմանափակելու և իր թագավորական իշխանությունն ամրապնդելու նպատակով։ Սոնգ-Զոնգ թագավորը (조선 성종, 朝鮮成宗, 1469-1494 թվականներ) վերակազմավորեց երկրի քաղաքական համակարգը և տեղի բնակչությունը հնարավորություն ստացավ մասնակցել քաղաքական գործընթացներում ։
Սեջոնգ Մեծ
Սեջոնգ Մեծ (세종대왕, 世宗大王, ծննդյան անուն՝ Յի Դո (이도), մայիսի 7, 1397, Սեուլ, Չոսոն - մարտի 30, 1450, Սեուլ, Չոսոն), Կորեական Յի դինաստիայի 4-րդ թագավոր։ Սեջոնգ Մեծի օրոք  Կորեան ապրել է մշակութային մեծ վերելք։ Մասնավորապես 1420 թվականին երբ, Սեջոնգը ստեղծել է «Չիպհյոնջոն ակադեմիան » (Արժանիների սրահ)։ Ակադեմիայի գիտնականներն էլ մշակել են «Հանգըլ» վանկային այբուբենը, որն այժմ կորեական գրի հիմքն է։ 2007 թվականին Կորեայի Հանրապետության նախագահ Լի Մյոնբակի որոշմամբ սկսվել է  Սեջոն  քաղաքի շինարարությունը, որն իր անունը ստացել է Սեջոնգ Մեծի պատվին։ Նախատեսվում է այս քաղաք տեղափոխել Սեուլյան մի շարք պետական կառույցներ։
Միջին Չոսոն (1506-1637)
Ժամանակի հետ Չոսոնի քաղաքական և տնտեսական համակարգում նոր թերություններ սկսեցին հայտնաբերվել։ Մասնավորապես, դա անդրադարձավ խոշոր հողատերերի վրա` հողերի նոր բաշխման արդյունքում։ Սա և մի շարք այլ  հանգամանքներ հանգեցրեցին տարաբնույթ ողբերգությանների (1498-1506 թվականներ)։ Չոսոն դինաստիայի միջին շրջանը նշանավորվեց երկիրը թուլացնող քաղաքական խմբակցությունների միջև իշխանության համար բուռն և արյունալի մարտերով և Ճապոնիայի ու Մանչու ցեղի կողմից լայնածավալ արշավանքներով, որոնք գրեթե տապալեցին դինաստիան։ Յոնսան-Գունը (연산군, 燕山君, 1476 -1506 թվականներ)` Չոսոն դինաստիայի 10-րդ արքան համարվում է Կորեայի ամենադաժան բռնակալներից մեկը, որի գահակալությունը պատմության մեջ մնաց որպես «Կորեայի իմաստունների զտման» դարաշրջան։ Նրա օրոք, ի սկզբանե, Սեվոնը, որը հիմնադրվել էր երեխաներ կրթելու նպատակով, հետագայում լուծարվեց` դառնալով կուսակցական բախումների կենտրոն։ Յոնսան-Գունը նաև արգելեց օգտագործել «Հանգըլ» (կորեական գիր, 한글) և մահապատժի ենթարկեց «Սարիմ» գիտնականներին, երբ ժողովուրդը սկսեց անվայել արտահայտություններ գրել թագավորին քննադատող պաստառների վրա։ Նրա օրոք «Սարիմ» խմբակցությունը մի շարք քաղաքական պարտություններ կրեց, և կառավարության աջակցություն ստացավ միայն Սոնջո թագավորի օրոք։
16-րդ և 17-րդ դարերում հարևան Ճnապոնիայի և Չինաստանի հետ պատերազմը (Ճապոնական ներխուժում և Ցին դինաստիայի արշավանք Չոսոն) ավիրեց ու սննկացրեց երկիրը, և մարդկանց դատապարտեց թշվառ կյանքի։ Այդ ժամանակից ի վեր գոյություն ունի Ցին դինաստիայի նկատմամբ վրեժխնդրության մի վարկած։ Ասում են, որ Ցին դինաստիայի ամոթը վերացնելու համար Չոսոնի ներկայացուցիչները ցանկացան ստեղծել հատուկ բանակ, ինչն ավաղ բազմաթիվ խոչընդոտների պատճառով տապալվեց։ Միաժամանակ, Հյուսիսային Կորեայի ուսումնասիրությունների արդյունքում, ստեղծվել է մեկ այլ վարկած, ըստ որի «Միջին Չոսոն» կորեական պատմության այն ժամանակաշրջանն է, երբ աստիճանաբար ի հայտ եկավ Չոսոնի կառավարության անկարողությունը։
1592 թվական Ճապոնիայի ներխուժումը Կորեա։ Յոթամյա պատերազմ Ճապոնիայի հետ
1592 թվականին Տոյոտոմի Հիդեյոշին (Ճապոնական գեներալ, սամուրայ), ով միավորեց Ճապոնիան, 200 հազար ճապոնական զորք ուղարկեց` Չոսոն ներխուժելու համար։ Պատերազմի սկզբում Չոսոնը չկարողացավ պատշաճ կերպով իրականացնել իր ռազմավարությունը, որպեսզի հաղթի ճակատամարտը։ Չոսոնը ցնցված էր ճապոնական զինվորականների իրենց նոր զենքով` հրացաններով կռվելու ունակությամբ։ Այդ ընթացքում Սոնջո թագավորը լքեց մայրաքաղաք Հանյանգը և թաքնվեց Ուիջուի շրջանում։ Պատերազմի սկսվելուց մոտ 20 օր անց Ճապոնական բանակը Հանյան մտավ և անցնելով Իմջին գետը հեշտությամբ գրավեց Փհենյանը։ Տրամաբանորեն հնարավորություն ստեղծվեց Ուիջուի շրջանը հեշտությամբ գրավել, սակայն ծովակալ Յի Սուն-Շինը (이순신, 李舜臣) ջախջախեց ճապոնական նավատորմը Օկփոյի (옥포 해전), Սաչոնի (사천 해전) և Հանսան (한산) կղզու ռազմածովային մարտերում, ինչի արդյունքում ճապոնական բանակը` կորցնելով նաև մեծ թվով ռազմական պաշարներ, չկարողացավ շարժվել դեպի հյուսիս։
Հնգամյա հրադադարի բանակցությունները ձախողվեցին և 1597 թվականին երկրում սկսվեց նավթային ճգնաժամը։ Ճապոնական բանակը Չիլջոնրյանգում ջախջախեց Չոսոնի Վոն Գյունի ղեկավարած նավատորմը (օգոստոսի 28), որից հետո սակայն մեծ պարտություն կրեց Մյոնգրյանգ նեղուցում (명량 해전, 鳴梁海戰, հոկտեմբերի 26)՝ Չոսոնի նավատորմն այդ ժամանակ ղեկավարում էր ծովակալ Յի Սուն-Շինը ։ Յի Սուն-Շինը կռվեց ճապոնական բանակի դեմ ընդամենը 13 նավով, մինչդեռ հակառակորդն ուներ ավելի քան 200 նավ։ 1598 թվականին Տոյոտոմի Հիդեյոշին իր զինվորներին հրահանգ տվեց ազատել Չոսոնի տարածքները։ Յոթամյա ճապոնական արշավանքը ավարտվեց «Նորյանգի Ճակատամարտով», որը լուրջ վնաս հասցրեց ճապոնական բանակին։ Այս ճակատամարտում սակայն զոհվեց ծովակալ Յի Սուն-Շինը։
Ծովակալ Յի Սուն-Շինը հայտնի դարձավ իր «Իմջինյան Պատերազմի» հաղթանակներով և այդ ժամանակից ի վեր հռչակվեց Կորեայի ազգային հերոս։ Մինչ օրս Յիի ամենամեծ նվաճումներից մեկը մնում է «Կրիա Նավը» (Քոբուկսոն, 거북선 ): Ծովակալ Յին իր ստեղծագործ մտքի շնորհիվ և իր ենթակաների աջակցությամբ՝ կարողացավ կյանքի բերել «Կրիա Նավը»։ Հակառակ տարածված կարծիքի՝ իրականում Յին չի ստեղծել կրիա նավը, ավելի շուտ, նա պարզապես բարելավել է նավի ավելի հին նախագծերից մեկը, որն առաջարկվել էր դեռ Թեջոնգ թագավորի օրոք։
Ուշ Չոսոն (1637-1897)
«Ուշ Չոսոն» դինաստիայի քաղաքականությունը ամբողջովին ձևավորվել էր «Բունգդանգ» քաղաքականության շուրջ։ Այնուամենայնիվ, 1680 թվականին «Արևմտյանների» իշխանության գալուց հետո, հավասարակշռությունը խարխլվեց և այլ քաղաքական կառույցներ նույնպես ճնշման ենթարկվեցին։ «Արևմտյանները» (서인) դա քաղաքական խմբակցություն էր, որը Կորեայում սկսեց գերիշխել 17-րդ դարում, երբ «Սարիմ»-ը բաժանվեց «Արևելյան» և «Արևմտյան» թևերի։ «Արևմտյաններ» քաղաքական կառույցը իր հերթին բաժանվեց «Նորոն» և «Սորոն» թևերի, որոնք հետագայում դիմակայեցին միմյանց։ Արդյունքում, Չոսոնի կառավարությունը սկսեց գործնականում օգտագործել մարդկային ռեսուրսները, երբ մի կողմը սկսեց նպատակասլաց վտարել մյուս կողմին։
19-րդ դարի Սունջո (순조, 純祖), Հոն-Ջոնգ (헌종, 憲宗) և Չոլ-Ջոնգ (철종, 哲宗) թագավորների երեք սերունդները վարեցին հզոր քաղաքականություն, որը շարունակվեց ավելի քան 60 տարի։
Երբ Գո-Ջոնգ թագավորի հայրը` ռեգենտ Ի Հա-Ընգը (이하응), պաշտոնապես ստացավ «Դեվոնգուն» (대원군, Մեծ Արքայազն) տիտղոսը, նա սկսեց չարաշահել իր իշխանությունը, ինչը բնավ ձեռնտու չէն երկրի բարորությանը։ «Դեվոնգուն»- ը արքայի կենսաբանական հորը տրված պաշտոնական տիտղոսներից մեկն է, երբ նա թագավորի գահը ստանձնում է թագավորի ժառանգներից (Չոսոնյան դինաստիայի օրոք) կամ նրանց հորից։ Ի Հա-Ընգը հայտնի էր առևտրի դեմ իր քաղաքականությամբ, ինչի արդյունքում տապալեց ֆրանսիական և ամերիկյան առևտրային հարկադրանքը։ 1873 թվականին Ի Հա-Ընգի պարտությունից հետո Յո Հընգ-Մինի տոհմը (여흥 민씨, 驪興 閔氏) իր վրա վերցրեց առևտրի վերահսկողությունը և վերականգնեց արտաքին կապերը Ճապոնիայի և Միացյալ Նահանգներ հետ։
Ճապոնիան «Մեյջիի Բարեփոխումից» հետո ձեռք բերեց արևմտյան ռազմական զինամթերք և 1876 թվականին Չոսոնի կառավարությանը ստիպեց ստորագրել «Գանգհվայի պայմանագիրը»՝ բացելով առևտրական նպատակներով երեք նավահանգիստ և տրամադրելով ճապոնացիներին արտատարածքային արտոնություններ։ 1885 թվականին Թագավորական նավատորմը կարճ ժամանակով գրավեց Պորտ Համիլթոնը (Port Hamilton, 거문도, 巨文島):
1890-ական թվականներին «Դոնգհակի գյուղացիական շարժումը», պայքարում էր գյուղացիական ուժի շահագործման դեմ։ Ճապոնիայի և Ցին դինաստիայի զորքերը մտելով Չոսոն, բախվեցին «Դոնգհակի գյուղացիական շարժումը» ճնշելու մտադրությամբ, որից հետո սկսվեց «Գաբոյի Ճապոնամետ բարեփոխումը»։
«Շիմոնոսեկի» պայմանագիրը ստորոգրելով (1895 թվական, Ապրիլի 17), Ցին դինաստիան ընդունեց իր պարտությունը, ինչի արդյունքում պաշտոնապես ճանաչվեց Կորեայի անկախությունը Չինաստանից։ Դա Ճապոնիայի համար ձեռնտու էր Կորեայում տարածքային հեգեմոնիա ձեռք բերելու համար։ Չոսոնի թագավորական արքունիքը, զգալով հզոր տերությունների ոտնձգությունները, 1897 թվականին միացավ «Գվանգմուի Բարեփոխմանը» և Գո-Ջոնգ թագավորի հետ միասին հռչակեց Կորեական կայսրությունը։
Գո-Ջոնգ թագավորը ստացավ Կայսերի տիտղոս, Կորեայի անկախությունը երաշխավորելու նպատակով։ Անհանգստություն զգալով՝ Ռուսաստանը փորձեց միջամտել Ճապոնիայի գործերին՝ միավորելով Գերմանիայի ու Ֆրանսիայի ուժերը։ Ավելին, Գո-Ջոնգ թագավորը ձևավորեց նոր ռուսամետ կաբինետ՝ կանխելու Ճապոնիայի ազդեցության աճը։ Փաստացի 1897 թվականը, երբ փոխվեց կայսրության պաշտոնական անվանումը, նշանավորվեց որպես Չոսոն դինաստիայի ավարտ։ Սակայն տարիներ շարունակ Չոսոն դինաստիան դեռ ի զորու էր իշխել Կորեայում, չնայած Ճապոնիայի և Ռուսաստանի բազմաթիվ խոչընդոտների։
Հակահարվածային բարդ զորավարժություններից հետո 1905 թվականին Ճապոնիային հաջողվեց հետ մղել ռուսական նավատորմը «Պորտ Արթուրի ճակատամարտում»։ «Պրոտեկտորատի դաշնագիրի» ստորագրությամբ ավարտվեց 1904–1905 թվականների ռուս-ճապոնական պատերազմը, և 1905 թվականին Կորեան դարձավ Ճապոնիայի պրոտեկտորատ։ Արքայազն Իտոն նշանակվեց Կորեայի առաջին գլխավոր ռեզիդենտ։ 1910 թվականին Ճապոնական կայսրությունը վերջնականապես նվաճեց Կորեան։
Չոսոնի վերջին արքայադուստր Դոքհեն
Արքայադուստր Դոքհե (덕혜옹주, 德惠翁主, 1912 թվականի մայիսի 25 – 1989 թվականի ապրիլի 21) թագավոր Գո-Ջոնգ՝ Չոսոնի 26-րդ թագավոր և Կորեական կայսրության առաջին կայսր, և ազնվական Յանգի դուստր։ Քանի որ նա ծնվել էր Կորեական մեծ կայսրության անկումից հետո, նա խիստ կայսերական ընտանիքի ինքնություն չուներ, այլ Ճապոնական պալատական ինքնություն։ Արքայադստեր աճյունը թաղված է Քյոնգի նահանգի` Նամյանգջու քաղաքի (Քմգոնգ շրջանի) Հոնգնյուրնգին կցված անտառում։
Աղբյուրներ
Confucian Gentleman and Barbarian Envoys(Martina Deuchler, University of Washington Press, 1977) The Reform Efforts and Ideas of Pak Yong―hyo, 1894∼1895(Lew Young―Ick) Korean―Japanese Politics behind the Kobo―Ulmi Reform Movement, 1894∼1896(Y.I. Lew, The Journal of Korean Studies, 1981)
Այլ
Կատեգորիա:Կորեայի պատմություն Կատեգորիա:Կորեայի պատմություն ըստ ժամանակաշրջանի
Շինցի
Շինցի (Шиїнці), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Դերաժնյայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Շինցի գյուղում բնակվում էր 269 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1438 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 187,07 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Դերաժնյայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1560 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Մոիսեյ Զլատին
Մոիսեյ Մարկովիչ Զլատին, ռուս դիրիժոր, դաշնակահար, Բուլղարիայի օպերայի և բալետի ազգային թատրոնի գլխավոր դիրիժոր (1922-1924, 1929, 1932-1936)։
Կենսագրություն
Ծնվել է Ռուսական կայսրության Եկատերինոսլավի մարզի Եկատերինոսլավ (այժմ՝ Դնեպրոպետրովսկ) քաղաքում 1882 թվականի դեկտեմբերի 10-ին։
Ավարտել է Մոսկվայի Չայկովսկու անվան պետական կոնսերվատորիայի դաշնամուրային և դիրիժորության բաժինները։ Ավարտելուց հետո աշխատել է կոնսերվատորիայի օպերային բաժնում, ավելի ուշ՝ Սերգեյ Զիմինի անվան օպերային թատրոնում։ Հանդես է եկել նաև արտերկրում։
1920 թվականին մեկնել է Բուլղարիա, նշանակվել Բուլղարիայի Օպերային ընկերակցության (Оперна дружба) գլխավոր դիրիժոր, նվագախումբ ներմուծել նոր երաժշտական գործիքներ՝ բաս-կլարնետ և կոնտրաֆագոտ։ 1922 թվականին կազմավորել է ազգային ֆիլհարմոնիան և դարձել նրա առաջին դիրիժորը։
1924 թվականից հետո հեռացել է Բուլղարիայից, եվրոպական երկրներում և ԱՄՆ-ում գլխավորել է ռուսական օպերային թատերախմբերը ։
1929 թվականին և 1932-1936 թվականներին եղել է Սոֆիայի օպերային թատրոնի ղեկավարը ։ Առաջին անգամ Բուլղարիայում բեմադրել է ավելի քան 20 օպերա, այդ թվում «Իշխան Իգոր», «Բորիս Գոդունով», «Հուգենոտներ» օպերաները.
Մահացել է 1953 թվականին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բուլղարացի դիրիժորներ Կատեգորիա:Ռուս դիրիժորներ Կատեգորիա:Ռուս դաշնակահարներ
Օսմանյան և Թուրքիայի կառավարությունների կողմից հայերի ունեցվածքի բռնազավթում
Օսմանյան և Թուրքիայի կառավարությունների կողմից հայերի ունեցվածքի բռնազավթում, հայ բնակչության նյութական սեփականության և անշարժ գույքի օտարումը թուրքական իշխանությունների կողմից՝ սուլթանական փուլում՝ 1894-1896 թվականների (Համիդյան ջարդեր), 1915-1922 թվականների (Հայոց ցեղասպանություն), և հանրապետական ժամանակաշրջանում՝ 1923 թվականից սկսած։ Թալանը նոր ալիք էր ստացել 1955 թվականին՝ Ստամբուլյան ջարդերի ժամանակ, և վերսկսվել 1974 թվականին։
Հայոց ցեղասպանության ընթացքում բռնազավթման մեծ մասը կատարվեց, երբ հայերը տեղահանվեցին դեպի Սիրիայի անապատներ և կառավարությունը նրանց թողած ունեցվածքը հայտարարեց որպես «հրաժարված»։ Հայկական լեռնաշխարհի արևմտյան հատվածում և Փոքր Ասիայի որոշ բնակավայրերում ապրող հայերի ողջ ունեցվածքը բռնազավթվեց և հետագայում բաժանվեց տեղաբնակ մուսուլման բնակչությանը։
Բռնագրավումը որպես Հայոց ցեղասպանության բաղկացուցիչ
1915 թվականի մայիսի 16-ին՝ Կոստանդնուպոլսում հայ մտավորականության բռնագաղթից մոտ մեկ ամիս անց, «Պատերազմի և արտակարգ քաղաքական իրավիճակի պատճառով բռնագաղթված հայերի կողմից լքված անշարժ և շարժական գույքի վերաբերյալ վարչական հրահանգ» խորագրով գաղտնի հրահանգ արձակվեց ։ Հրահանգի արձակումից հետո «Լքված գույքի հանձնաժողովներ» (Emvâl-i Metrûke İdare Komisyonları) և «Լուծարման հանձնաժողովներ» (Tasfiye Komisyonu) հատուկ հանձնաժողովներ ստեղծվեցին, որոնց առջև խնդիր էր դրված ներկայացնել բռնագաղթածների ունեցվածքների և դրանց արժեքների վերաբերյալ մանրամասն տեղեկություններ, իբրև թե դրանց պահպանման համար ։ 1916 թվականի հունվարի դրությամբ այդ հանձնաժողովների թիվը հասավ 33-ի ։
Աքսորյալների հեռանալուց հետո, հանրային աճուրդների միջոցով առաջին հերթին իրացվեցին արագ փչացող ապրանքները, գործող օրենքների համաձայն՝ աճուրդներից ստացված շահույթը պետք է փոխանցվեր սեփականատերերին։ Սակայն գույքային փաստաթղթերը կազմելուց հետո պատճենները հանձնվեցին Օսմանյան գանձապետարան։ Հրահանգում ասվում էր, որ թուրք փախստականները, հիմնականում Բալկաններից, պետք է բնակեցվեն ազատված տարածքներում և ստանան բռնագաղթածների ունեցվածքը ։ Թուրք փախստականներին տեղավորելով հայերի տներում, տեղական իշխանությունները նրանց անունով գրանցեցին հայերի տները, հողերը, որոշ դեպքերում խաղողի ձիթապտղի այգիները աճուրդի դրվեցին։ Ըստ պատմաբան Դիկրան Քույմջյանի՝ տեղական իշխանությունները տեղեկացված էին, որ հայ աքսորյալները երբեք չեն վերադառնա ։
Առգրավելիք գուլքը ներառում էր անձնական սեփականությունը (այդ թվում հողերը, շենքերը, բանկային հաշիվները), բիզնեսները, ինչպես նաև համայնքային սեփականությունը (օրինակ՝ եկեղեցիները)։ Իրերը, որոնք դիտարկվում էին պատերազմի կարիքների համար օգտակար, սեփականացվում էին և անմիջապես բռնազավթվում առանձին որոշմամբ։ Օրենքի համաձայն՝ բռնագաղթվողներին արգելված էր գույքային կամ բանկային ակտիվների գործարք կնքել, որով նրանց զրկում էին սեփականությունը պահպանելու որևէ հնարավորությունից։ Չնայած օրենքը «ժամանակավոր» էր կոչվում, նրա նպատակը հստակ էր՝ հայերի ունեցվածքը փոխանցել թուրք մուսուլմաններին։
Այս վերաբնակեցման կանոնները ներառում էին իշխանություններին ունեցվածքի մասին ձևական հաշվետվություն և ունեցվածքին տիրացողից դատական կարքով վիճարկելու այն, սակայն օրենքի յուրահատկությունն այն էր, որ այն ավելի լայն նպատակների էր ծառայում՝ թուրքացնել տարածաշրջանը և տնտեսությունը։
Բռնազավթած գույքի, դրանց վարձակալության և վերավաճառքից ստացված եկամուտների գրառումները պահվեցին ֆինանսների նախարարությունում՝ ապահովելու գույքի հնարավոր վերադարձը սեփականատերերին ։
Ի հավելումն, օրենքն ապահովում էր նրանց, ում գույքը բռնազավթվել էր, դատական կարգով վերադարձնել գույքը և վնասները։ Այնուամենայնիվ օրենքը պահանջում էր գույքի սեփականատիրոջից անձամբ դատական հայցով դիմել (լիազորագիրը բացառվում էր) և ներկա լինել դատին, որն անհնար էր դարձնում գույքի վերադարձը, երբ սեփականատերը սպանվել էր կամ բռնագաղթվել։ Ամեն դեպքում պատասխանող կողմը պետությունն էր, ինչը դատական պրոցեսում հաջողության հասնելը բացարձակապես անհնար էր դարձնում ։ Վերջապես, օրենքը թույլ էր տալիս բռնազավթած սեփականությունն աճուրդով վաճառել, սակայն գույքը կարող էին ձեռք բերել միայն թուրք մուսուլմանները ներքին գործերի նախարարության տեղեկանքով ։ Հաճախ գույքը տրամադրվում էր ազգային և տեղական էլիտային, որն ի վերջո հասնում էր թուրք գաղթականներին։
Այս օրենքի ազդեցությունը ակնթարթային էր։ Համաձայն Կոստանդնուպոլսում տեղակայված Գերմանիայի դեսպանի 1916 հունիսի զեկույցի՝ հայերի ունեցվածքը վաղուց արդեն առգրավվել էր, իսկ նրանց կապիտալը յուրացվել հանձնաժողովի կողմից։
Միակ նշանակալի ներքին դիմադրությունը եղել է Օսմանական խորհրդարանի ներկայացուցիչ Ահմադ Ռիզանի կողմից, ով հայտարարեց․ "Դա անօրինական է հայերի ունեցվածքը դասակարգել որպես հայերի կողմից «լքված գույք», քանի որ նրանք իրենց տները չեն լքել ինքնակամ, նրանք բռնի ուժով հարկադիր հեռացվել և աքսորվել են իրենց բնօրրանից։ Այժմ կառավարությունը ջանք է գործադրում վաճառել նրանց ունեցվածքը։ Ոչ ոք իրավունք չունի վաճառել իմ ունեցվածքը, եթե ես չեմ ուզում այն վաճառել։ Օսմանյան կայսրության սահմանադրության 21-րդ հոդված արգելում է դա։ Եթե մենք սահմանադրական ռեժիմ ենք, մենք չենք կարող դա թույլ տալ։ Սա բռնություն է։ Իմ ձեռքից բռնել, դուրս շպրտել իմ գյուղից, ապա վաճառել գույքն ու ունեցվածքը, սա երբեք չի կարող լինել թույլատրելի։ Ո՛չ օսմանցիների խիղճը, ո՛չ օրենքը չեն կարող դա թույլատրել։" Հայերի ունեցվածքի մեծ մասը բռնագրավելու և մուսուլմաններին փոխանցելու համար ուղեցույցներ մշակվեցին։
1916 թվականի հունվարի 6-ին Թալեաթ փաշան՝ Օսմանյան կայսրության ներքին գործերի նախարարը հրամայեց․ [[Պատկեր:Seizureofarmenianschools.jpg|thumbnail|Ներքին գործերի նախարարը Հայկական դպրոցների բռնագրավման հրաման էր արձակել, որն ուղարկվել էր Օսմանյան կայսրության բոլոր նահանգներ։ Ներքին գործերի նախարարության փախստականների և ցեղերի բնակեցման բաժանմունքի 1915 թվականի սեպտեմբերի 2-ի նամակի օրինակը՝ ուղղված լքված ունեցվածքի հանձնաժողովի Կայսերի մասնաճյուղին։ Ի լրումն եկեղեցիների և վանքերի, հայկական համայնքին պատկանող այլ օբյեկտներ՝ դպրոցներ, կրթական հաստատություններ առգրավվեցին։ Ներքին գործերի նախարարը հրամայեց կրթական հաստատությունները հանձնել մուսուլմաններին։
Հրամանի արձակումից հետո, մասնավոր հայկական դպրոցները վերածվեցին Օսմանյան թուրքական դպրոցների և գրենական պիտույքները բաժանվեցին թուրք մուսուլմաններին։ Աբրահամ Հարությունյանը՝ քահանա, որ ապրում էր Զեյթունում, իր նոթերում գրում է, որ կառավարության կողմից Զեյթունի դպրոցի բռնագրավելուց հետո, հայերը երկար ժամանակ կրթություն ստանալու իրավունք չեն ունեցել և հայկական դպրոցը լիքն էր հարյուրավոր թուրք երեխաներով։
1930-ականների սկզբներին, հայերի ողջ ունեցվածքը բռնագրավվել էր ։ Լքված գույքի վերաբերյալ օրենքները ուժի մեջ էին 73 տարի՝ մինչ 1986 թվականի հունիսի 11-ը, երբ վերջնականապես չեղյալ հայտարարվեցին։ Հայերի ունեցվածքի զանգվածային առգրավումը հնարավորություն տվեց Թուրքիայի ցածր խավին (գյուղացիներին, զինվորներին և բանվորներին) հասնել միջին խավի մակարդակի։ Ժամանակակից թուրք պատմաբան Ուղուր Ումիթ Ունգորը պնդում է, որ հայկական բնակչության վտարումը, թուրքական պետությանը թողեց հայկական ունեցվածքի ինֆրակառուցվածքը, որն օգտագործվեց թուրքական վերաբնակեցված համայնքների առաջընթացի համար։ Ուրիշ խոսքով, առանց հայերի ունեցվածքի բռնազավթման և նրանց ոչնչացման անհնարին կլիներ Թուրքական ազգային տնտեսության կառուցումը ։
Օսմանյան բռնագրավման ծավալ
Չնայած Հայոց ցեղասպանության ընթացքում առգրաված ունեցվածքի ճշգրիտ ծավալն անհայտ է, սակայն, համաձայն Թալեաթ փաշայի՝ տեղահանության մասին օրենքի գլխավոր նախաձեռնողի անձնական փաստաթղթերի, ընդհանուր առգրավվել էր 20․545 կառույց, 267․536 ակր հողատարածք՝ գյուղատնտեսական և հերկած հողեր, 76․942 ակր խաղողի այգիներ, 703․941 ակր ձիթապտղի այգիներ և 4․573 ակր թթի այգիներ ։
Փարիզի խաղաղության կոնֆերանսի ընթանցքում, Հայկական պատվիրակությունը ներկայացրեց $3.7 միլիարդ արժողությամբ կորուստ միայն հայկական եկեղեցու ունեցվածքից ։ 1920 թվականի փետրվարի Փարիզի կոնֆերանսի ընթացքում հայկական համայնքը Օսմանյան կառավարությանը գույքի և ակտիվների վերականգնման լրացուցիչ պահանջարկ ներկայացրեց։ Հայկական պատվիրակության կողմից Գերագույն Խորհրդին ներկայացրած համատեղ հայտարարության մեջ, որ պատրաստել էին հայ համայնքի եկեղեցական առաջնորդները, պնդվում էր, որ Օսմանյան կառավարությունը քանդել էր 2000 եկեղեցի, 200 վանք և օրենսդրական համակարգ էր ապահովել ունեցվածքը հանձնելու երրորդ կողմին (թուրքերին)։ Հռչակագիրը նաև ֆինանսական գնահատական էր տալիս անձնական գույքի և ակտիվների ընդհանուր կորուստների վերաբերյալ Հայաստանի թուրքական և ռուսական հատվածներում՝ համապատասխանաբար 14,598,510,000 և 4,532,472,000 ֆրանկ։ Ընդհանուր կորուստը այսօրվա համարժեքով գնահատվում էր 298 միլիարդ ԱՄՆ դոլար։
Ավելին, հայկական համայնքը պահանջել էր վերականգնել եկեղեցու ունեցվածքը և փոխհատուցել դրանով ձեռք բերված շահույթը։ Օսմանյան կառավարությունը երբեք չի պատասխանել այս հռչակագրին, այդպիսով հատուցում տեղի չի ունեցել։
Հայկական բռնազավթված ունեցվածքի հարցը բարձրացվել է Առաջին Հայկական Հանրապետության և Օսմանյան կայսրության միջև կնքած մի շարք պայմանագրերում։ Երկու պայմանագիրն էլ՝ Բաթումիի պայմանագիրը (ստորագրված՝ 1918 թվականի հունիսի 4) և Սևրի պայմանագիրը (ստորագրված՝ 1920 թվականի օգոստոսի 10-ին) պարունակում են դրույթներ հայկական ունեցվածքի վերականգնման վերաբերյալ ։ Սևրի պայմանագրի 144-րդ հոդվածում ասվում է, որ Լքված գույքի հանձնաժողովները և Լուծարման հանձնաժողովները պետք է դադարեցնեն իրենց աշխատանքները, իսկ բռնագրավման օրենքն՝ անվավեր ճանաչվի ։ Մինչդեռ, ովքեր խլել էին հայերի ունեցվածքը, թրքական ազգային շարժման աջակցությունը ստացան ։
Այսպիսով, 1920 թվականի մարտի 8-ին Թուրքիայի նորաստեղծ խորհրդարանը հայկական ջարդերի և ունեցվածքի բռնազավթման մեջ 1918-1920 թվականներին թուրքական զինվորական դատարանների կողմից մեղադրվողներին ներում շնորհեց։ Ավելին, Թուրքիայի Հանրապետության հիմնադրումից և Լոզանի պայմանագրի ստորագրումից հետո (1923 թվականի հուլիսի 24), Սևրի պայմանագրի դրույթները երբեք չկիրառվեցին և լուծարման հանձնաժողովները վերսկսեցին հայկական ունեցվածքի բռնազավթման գործողությունները ։
Ի հավելում բռնագրաված գույքի, պատերազմի ժամանակ, հայերին պատկանող խոշոր գումարներ և թանկարժեք մետաղներ նույնպես յուրացվեցին և ի պահ հանձնվեցին Օսմանյան կառավարության կամ գերմանական, ավստիական բանկերին։ Ենթադրվում է, որ այդ գումարները դուրս են բերվել բռնագաղթած և սպանված հայերի բանկային հաշիվներից։
Բրիտանական նախկին երկու վարչապետների կողմից հայերի դրամական միջոցների յուրացման վերաբերյալ պաշտոնական հուշագիր էր պատրաստվել և ուղարկվել Մեծ Բրիտանիայի գործող վարչապետին։
Բանկերում և այլ ֆինանսական հաստատություններում պահվող գումարային ավանդները տեղահանումից հետո նույնպես յուրացվեցին։ Ավանդ ձևակերպելուց հետո, ավանդատուին տրվում էր հավաստագիր։ Սակայն տեղահանությունը սկսվելուն պես, ավանդների վճարումները դադարեցվեցին։ Բռնագաղթվածների մեծ մասը, ովքեր ավանդներ ունեին, մնացին հավաստագրերը ձեռքներին։ Նրանցից շատերի ժառանգները մինչև հիմա պահպանում են հավաստագրերը։ Պատմաբան Գևորգ Բաղդյանը հայտարարում է, որ այդ ավանդների մայր գումարի և շահույթի ընդհանուր արժեքն այսօր կհասնեին աստղաբաշխական թվերի։
Հարիսոն շրջան (Այովա)
Հարիսոն շրջան (Harrison County), ԱՄՆ Այովա նահանգի 99 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.805 կմ² է, բնակչությունը՝ 14.928 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Լոգան բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1851 թ.։
Օսմանյան և Թուրքիայի կառավարությունների կողմից հայերի ունեցվածքի բռնազավթում
Բռնագրավում Թուրքիայի Հանրապետության օրոք
Թուրքիայի անկախության պատերազմից և 1923 թվականին Թուրքիայի Հանրապետության ստեղծումից հետո, բռնագաղթված կամ սպանված հայերի գույքի առգրավումը վերսկսվեց ։ Հանրապետության հիմնադրումից ի վեր իրավական տերմինաբանությունը «տեղափոխված անձանցից» փոխվեց «սպանված կամ երկիրը լքած անձանց» ։
Հարիսոն շրջան (Այովա)
Կատեգորիա:Այովայի շրջաններ
Օսմանյան և Թուրքիայի կառավարությունների կողմից հայերի ունեցվածքի բռնազավթում
Բռնագրավում Թուրքիայի Հանրապետության օրոք
1923 թվականի ապրիլի 15-ին, հենց Լոզանի պայմանագրի ստորագրման նախորդող օրերին Թուրքական կառավարությունը «Լքված գույքի մասին օրենք» ընդունեց, որով թույլատրում էր հայերի կողմից լքված ունեցվածքը բռնագրավել անկախ նրանց ներկա չգտնվելու պատճառներից։ Մինչդեռ տեղական դատարանները լիազորված էին գնահատել յուրաքանչյուրի ունեցվածքի արժեքը սեփականատիրոջ համար այն պահանջելու հնարավորություն ստեղծել։ Մյուս կողմից օրենքն արգելում էր ցանկացած լիազորագրի օգտագործում և պահանջ ներկայացնել առանց երկիր վերադառնալու ։ Բացի այդ որպես մեղադրվող կողմ հանդես էր գալու Թուրքական պետությունը, որը և յուրաքանչյուր դեպքի համար ստեղծել էր հատուկ հանձնաժողովներ ։
Ի լրումն այս օրենքի, որը Թուրքիայի կառավարությունը շարունակում էր բազմաթիվ մարդկանց քաղաքացիությունը ժամկետանց ճանաչել ըստ 1927 թվականի մայիսի 23-ին ընդունված օրենքի, որում ասված էր՝ «Օսմանյան սուբյեկտներն, ովքեր չեն մասնակցել Թուրքիայի ազգային ասատագրական պայքարին, և գտնվել են Թուրքիայից դուրս և չեն վերադարձել մինչև օրենքի հրապարակումը՝ 1923 թվականի հուլիսի 24-ը, զրկվում են Թուրքիայի քաղաքացիությունից» ։ Հետագայում, 1928 թվականի մայիսի 28-ին լրացուցիչ օրենք ընդունվեց, ըստ որի, ով կորցրել էր քաղաքացիությունը զրկվում են հետ վերադառնալու իրավունքից և նրանց ունեցվածքը Թուրքիայի կառավարության կողմից առգրավվելու է և հանձնվելու թուրք փախստականներին ։ Թուրքիայի Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մեջ հնարավոր ներգրավվելուն նախապատրաստվելիս, Թուրքիայի կառավարությունը նոր հարկ մտցրեց՝ Վարլիկ Վերգիսի, որն անհամաչափ էր Թուրքիայի ոչ իսլամադավան բնակչության համար։ Շատ հայեր և այլ ոչ մուսուլմաններ, ստիպված էին իրենց ունեցվածքը վաճառել անհամեմատ ցածր գներով, որպեսզի վճարեն անսպասելի իրենց վրա դրված հարկը կամ պետության կողմից բռնագանձվում էր ունեցվածքը։ Բացի այդ, օրենքը իշխանություններին թույլատրում էր հարկի դիմաց բռնագրավել հարկատուի հարազատների ունեցվածքը։ Այս հարկով Թուրքիայի կառավարությունը ոչ մուսուլման բնակչությունից 314,900,000 լիրա կամ մոտ $270 միլիոն (պետության բյուջեի 80%-ը) հավաքեց ։
Այս ժամանակահատվածը համընկնում էր հայերի ունեցվածքի հետագա բռնագրավման հետ։ Ոչ մուսուլմաններին մյուսներից առանձնացնելու հանձնաժողովներ ստեղծվեցին։ Հանձնաժողովների քննիչներն սովորաբար արագացված կերպով իսլամ չդավանողներին տարհանում և վերջնական գույքի առգրավում էին իրականացնում։
Վարլիկ Վերգիսիին մի քանի տարի անց հաջորդեցին Ստամբուլի ջարդերը, երբ 1955 թվականի սեպտեմբերի 6-7 կազմակերպված ամբոխը հարձակվեց հույների և հայերի վրա։ Նյութական վնասը զգալի էր՝ թվով 5317 գույք (ներառյալ 4214 տուն, 1004 բիզնես, 73 եկեղեցի, 2 վան, 1 սինագոգ, և 26 դպրոց) ։ Վնասի տնտեսական չափը տատանվում է 69.5 միլիոն թուրքական լիրա (համարժեք 24.8 միլիոն դոլլար)՝ Թուրքիայի կառավարության գնահատականով, Բրիտանական հաշվարկներով՝ 100 միլիոն ֆունտ ստեռլինգ (մոտ 200 միլիոն ամերիկյան դոլլար), ըստ Եկեղեցիների համաշխարհային խորհրդի՝ 150 միլիոն դոլլար, և ըստ Հունաստանի կառավարության՝ 500 միլիոն ամերիկյան դոլար ։ Իսկ ովքեր փախան, նրանց գույքը առգրավվեց Թուրքիայի պետության կողմից հետագա տաս տարիների ընթացքում ։
1960-ականներին նոր օրենք ընդունվեց, որն անհնարին էր դարձնում հայերի կողմից նոր Հիմնադրամներ հիմնելը, նոր ունեցվածք ձեռք բերել կամ ժառանգել։ Այդպիսի օրենք (Օրենք թիվ 903) ընդունվեց 1967 թվականին, որով Թուրքիայի քաղաքացիական օրենսգրքի հաջորդ պարբերությունը (թիվ 743) հայտարարում է «Հիմնադրամների գրանցումը, որ կխախտեն բարոյականության, ավանդույթների կամ ազգային շահերը, կամ որոնք հիմնվում են աջակցելու որոշակի ռասայի կամ փոքրամասնությունների անդամների քաղաքական համոզմունքները, չեն հաստատվի»։ Նման օրենքները իրավական հարցերով փորձագետները համարում են Լոզանի պայմանագրի, Թուրքիայի սահմանադրության և Մարդու իրավունքներ Եվրոպական կոնվենցիայի մեջ (հոդված 11) տեղ գտած փոքրամասնությունների մասին հոդվածների խախտում, որոնցով իրավունք է վերապահվում «Հիմնադրամների հիմնում և ժողովների գումարում»։ Օրենքի նոր փոփոխությունները բռնագանձումների նոր շարքի համար հիմք հանդիսացան, և էապես խաթարեցին հայերի առօրյա կյանքը Թուրքիայում։
1974 թվականին նոր օրենսդրություն ընդունվեց, որով հայտարարվում էր որ ոչ մուսուլմանները լիազորագրերով նոր գույք չեն կարող ձեռք բերել բացի այն, որ իրենց անունով գրանցվել էր 1936 թվականին  ։ Դրա հետևանքով, Ստամբուլի հայ համայնքի կողմից 1936 թվականից հետո ձեռք բերված ավելի քան 1400 ակտիվ (ներառյալ եկեղեցիներ, դպրոցներ, բնակելի շենքեր, հիվանդանոցներ, ամառային ճամբարներ, գերեզմաններ եւ մանկատներ) հետընթաց դասակարգվել են որպես անօրինական ձեռքբերումներ և առգրավվել պետության կողմից  ։
Օրենսդրության համաձայն՝ թուրքական դատարանները, ոչ թրքական ծագումով բնակիչներին վերաբերվում էին որպես «օտարերկրացիների», դրանով իսկ նրանց դնելով օտարերկրա ընկերության կամ արտասահմանում ապրող ոչ թուրքական ծագմամբ սեփականատիրոջ հետ նույն իրավական դաշտում։
1986 թվականի հունիսի 11-ին Հայոց ցեղասպանության ընթացքում «լքված» ունեցվածքների վերաբերյալ օրենքը 73 տարի արդյունավետ գործելուց հետո չեղյալ հայտարարվեց։ Հանրապետության ժամանակաշրջանում օրենքը շարունակում էր բռնագաղթվածների ունեցվածքների առգրավման համար հիմք ծառայել։ Չնայած 1986 թվականին օրենքի լուծարմանը, Հողի ռեգիստրի եւ կադաստրի գլխավոր տնօրինությունը 2001 թվականի հունիսի 29-ին հրաման արձակեց, որով ողջ «լքված» ունեցվածքը հեշտությամբ փոխանցվեց կառավարությանը։ Հրամանը նաև արգելում էր գույքի անվան կամ փաստաթղթերի մասին տեղեկատվության հրապարակումը։ Արդյունքում սեփականատերերը կամ նրանց ժառանգները չեն կարող պահանջել իրենց ունեցվածքները, քանի որ այժմ դրանք թուրքական օրենքներով դարձել են պետական սեփականություն։
Ընթացիկ զարգացումներ
1960-ականներից և 1970-ականներից նախկին օրենսդրության տերմինաբանությունը և քաղաքացիական օրենսգրքերը էական փոփոխության չէին ենթարկվել, վերջնականապես, հարկադրաբար, հայ համայնքի ունեցվածքը առգրավելու համար։