cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ընդհանուր հավասարակշռության տեսություն
Վալրասիական հավասարակշռություն
Tâtonnement գործընթացը հավասարակշռության կայունության ուսումնասիրության մոդել էː Գները հայտարարվում են (հնարավոր է «աճուրդավարի» կողմից), և գործակալները նշում են, թե յուրաքանչյուր ապրանքից որքան են ցանկանում վաճառել (առաջարկ) կամ գնել (պահանջարկ)ː Ոչ մի գործարք և ոչ մի արտադրություն տեղի չի ունենում անհավասարակշռված գներով։ Փոխարենը, դրական գներով և ավելցուկային առաջարկով ապրանքների գներն իջեցվում էին, իսկ բարձր պահանջարկ ունեցող ապրանքների գները բարձրացվումː Մաթեմատիկոսի համար հարցն այն է, թե ինչ պայմաններում նման գործընթացը կավարտվի հավասարակշռության մեջ, որտեղ պահանջարկը հավասար է դրական գներով ապրանքների առաջարկին, և պահանջարկը չի գերազանցում զրոյական գնով ապրանքների առաջարկը։ Վալրասը չկարողացավ վերջնական պատասխան տալ այս հարցին (տե՛ս ստորև՝ չլուծված խնդիրներն ընդհանուր հավասարակշռության մեջ)ː
Մարշալ և Սրաֆա
Եթե ​​արդյունաբերությունն օգտագործում է արտադրության գործոնի փոքր քանակություն, ապա այդ արդյունաբերության արտադրանքի փոքր աճը չի բարձրացնի այդ գործոնի գինը։ Նախնական մոտավոր հաշվարկով, արդյունաբերական ընկերությունները կունենան հաստատուն ծախսեր, և արդյունաբերության առաջարկի կորերը դեպի վեր կորություն չեն ունենաː Եթե արդյունաբերությունն օգտագործում է արտադրության այդ գործոնի զգալի քանակություն, այդ արդյունաբերության արտադրանքի աճը կհանգեցնի աճող ծախսերիː Բայց նման գործոնը, հավանաբար, կօգտագործվի արդյունաբերության արտադրանքին փոխարինող արտադրանքում, և այդ գործոնի գնի թանկացումը կազդի այդ փոխարինողների առաջարկի վրա։ Հետևաբար, Սրաֆան պնդում էր, որ բուն արդյունաբերության պահանջարկի կորի տեղաշարժի սկզբնական հետևանքները այս ենթադրությունների ներքո ներառում են այդ արդյունաբերության արտադրանքի փոխարինողների առաջարկի կորի տեղաշարժը և, հետևաբար, սկզբնական արդյունաբերության առաջարկի կորի փոփոխությունները։ Ընդհանուր հավասարակշռությունը նախատեսված է շուկաների միջև նման փոխազդեցությունները ուսումնասիրելու համարː 1930-ական թվականներին Եվրոպա մայրցամաքի տնտեսագետները կարևոր հաջողություններ ունեցանː Ընդհանուր հավասարակշռության գոյության վերաբերյալ Վալրասի փաստարկները հաճախ հիմնված էին հավասարումների և փոփոխականների հաշվռման վրաː Նման փաստարկները անհամարժեք են հավասարումների ոչ գծային համակարգերի համար և չեն ենթադրում, որ հավասարակշռության գներն ու քանակները չեն կարող լինել բացասական, ինչը անտրամաբանական լուծում է նման մոդելների համար։ Որոշակի հավասարումների փոխարինումը անհավասարություններով և ավելի խորացված մաթեմատիկայի կիրառումը բարելավեց ընդհանուր հավասարակշռության մոդելավորումըː
Ընդհանուր հավասարակշռության ժամանակակից հայեցակարգը տնտեսագիտության մեջ
Ընդհանուր հավասարակշռության ժամանակակից հայեցակարգը պայմմանավորված է 1950-ական թվականներին՝ Քեննեթ Էրրոուի, Ժերար Դեբրյոի և Լայոնել Վ. Մաքքենզիի կողմից համատեղ մշակված մոդելով ː Դեբրյոն այս մոդելը «Արժեքի տեսություն»-ում (1959 թվականին) ներկայացնում է, որպես աքսիոմատիկ մոդել՝ հետևելով Նիկոլա Բուրբակիի կողմից քարոզվող մաթեմատիկայի ոճինː Նման մոտեցման դեպքում տեսության տերմինների մեկնաբանումը (օրինակ՝ ապրանքներ, գներ) ամրագրված չեն աքսիոմներովː
Երկրորդ՝ ենթադրենք, որ ապրանքները տարբերվում են իրենց առաքման ժամանակի առումովː Այսինքն, ենթադրենք, որ բոլոր շուկաները հավասարակշռված են սկզբնական պահի դրությամբː Այս մոդելում գործակալները ձեռք են բերում և վաճառում պայմանագրեր, որտեղ նշվում է օրինակ՝ առաքման ենթակա ապրանքը և դրա առաքման ամսաթիվըː Էրրոու- Դեբրյոի միջժամանակային հավասարակշռության մոդելը պարունակում է Ֆյուչերսային բորսաներ բոլոր ապրանքների համար՝ ցանկացած ամսաթվովː Ապագա ամսաթվերով բորսաներ գոյություն չունենː
Երրորդ՝ ենթադրենք, որ պայմանագրերով սահմանվում են այնպիսի բնության երևույթներ, որոնք կազդեն ապրանքների առաքման վրաː Ապրանքների տեղափոխման պայմանագրերում այժմ սա նշվում է, որպես ի լրումն դրա ֆիզիկական հատկությունների, գտնվելու վայրի և ամսաթվի, իրադարձություն, որի առաջացման դեպքում տեղափոխում է պայամնական էː Ապրանքների համար այս նոր սահմանումը թույլ է տալիս ձեռք բերել «ռիսկի» տեսություն՝ զերծ որևէ հավանականության հայեցակարգից ː
Այս մեկնաբանությունները կարելի է համատեղելː Այսպիսով՝ Էրրոու- Դեբրյոի ամբողջական մոդելը կարելի է ասել կիրառելի է, երբ ապրանքները նույնականացվում են իրենց առաքման ժամանակով, առաքման վայրով և ինչ հանգամանքներում դրանք պետք է առաքվեն՝ կախված իրենց ներքին հատկանիշներիցː Այսպիսով, կլինի գների մի ամբողջական փաթեթ, օրինակ այսպիսի պայմանագրերի համար. «հունվարի 3-ին Մինեապոլիս կառաքվի 1 տոննա ձմեռային կարմիր ցորեն, եթե դեկտեմբերին Ֆլորիդայում փոթորիկ լինի»ː Նմանատիպ ամբողջական շուկաներով ընդհանուր հավասարակշռության մոդելը՝ ըստ երևույթին հեռու է իրական տնտեսության աշխատանքը նկարագրելուց, սակայն դրա կողմնակիցները պնդում են, որ այն դեռ օգտակար է որպես պարզեցված ուղեցույց, թե ինչպես են գործում իրական տնտեսություններըː
Ընդհանուր հավասարակշռության մեջ վերջերս կատարած որոշ աշխատանքներ իրականում ուսումնասիրել է թերի շուկաների՝ այսինքն տնտեսության մեջ անորոշության հետևանքները, որտեղ չկան բավականաչափ մանրամասն պայմանագրեր, որը թույլ կտա գործակալներին ժամանակի ընթացքում ամբողջությամբ բաշխել իրենց սպառումը և ռեսուրսներըː Չնայած, այն ցույց տվեց, որ նման տնտեսություններում, ընդհանուր առմամաբ, դեռևս կլինի հավասարակշռություն, բայց արդյունքը կարող է այլևս Պարետո արդյունավետ չլինելː Այս արդյունքի հիմնական ըմբռնումն այն է, որ եթե սպառողները չունեն համապատասխան միջոցներ՝ իրենց հարստությունը մի ժամանակաշրջանից մյուսը փոխանցելու համար, և ապագան էլ ռիսկային է, չկա ոչինչ, որը հաջողությամբ կկապի գնի որևէ հարաբերակցություն փոխարինման համապատասխան սահմանային դրույքաչափի հետ, որը Պարետոյի օպտիմալության ստանդարտ պահանջ էː Որոշ դեպքերում տնտեսությունը դեռևս կարող է լինել սահմանափակ Պարետո արդյունավետությամբ, ինչը նշանակում է, որ կենտրոնական իշխանությունները  սահմանափակվում են նույն տեսակի և համարի պայմանագրերով, քանի որ առանձին գործակալները հնարավոր է չկարողանան բարելավել արդյունքը, և այն ինչ անհրաժեշտ է՝ հնարավոր պայմանագրերի ամբողջական փաթեթի ներդրումն է։ Հետևաբար, թերի շուկաների տեսության հետևանքներից մեկն այն է, որ անարդյունավետությունը կարող է թերզարգացած ֆինանսական հաստատությունների կամ վարկային սահմանափակումների հետևանք լինել, որոնց բախվում են հասարակության որոշ անդամներː Այս ոլորտում հետազոտությունները դեռ շարունակվում ենː
Ընդհանուր հավասարակշռության բնութագիրն ու հատկությունները
Ընդհանուր հավասարակշռության վերլուծության հիմնական հարցերը վերաբերում են այն պայմաններին, որոնց դեպքում հավասարակշռությունն արդյունավետ կլինի կամ ինչ արդյունավետ հավասարակշռության կարելի է հասնել, երբ է հավասարակշռության գոյությունը երաշխավորված և որ դեպքում հավասարակշռությունը կլինի եզակի և կայունː
Բարեկեցության տնտեսագիտության տեսության առաջին հիմնարար թեորեմ
Առաջին բարեկեցության թեորեմը տեղեկատվական է այն առումով, որ այն մատնանշում է շուկաներում անարդյունավետության աղբյուրներըː Վերոնշյալ ենթադրությունների համաձայն՝ շուկայական ցանկացած հավասարակշռություն տավտոլոգիապես արդյունավետ էː Հետևաբար, երբ ծագում են ոչ արդյունավետ հավասարակշռություններ, շուկայական համակարգը ինքնին մեղավոր չէː Սա ավելի շուտ շուկայի ձախողման մի տեսակ էː
Բարեկեցության տնտեսագիտության տեսության երկրորդ հիմնարար թեորեմ
Նույնիսկ, եթե յուրաքանչյուր հավասարակշռություն արդյունավետ է, դա չի ենթադրում, որ ամեն մի արդյունավետ բաշխված ռեսուրս կարող է լինել հավասարակշռության մասː Այնուամենայնիվ, երկրորդ թեորեմը նշում է, որ յուրաքանչյուր Պարետոյի արդյունավետ տեղաբաշխում կարող է պահպանվել հավասարակշռված՝ որոշակի գների դեպքումː Այլ կերպ ասած, այն ամենը, ինչ պահանջվում է Պարետոյի որոշակի էֆֆեկտիվ արդյունավետության հասնելու համար, դա գործակալների սկզբնական ձիրքի վերաբաշխումն է, որից հետո շուկան կարելի է հանգիստ թողնել՝ իր գործն անելու համարː Սա ենթադրում է, որ արդյունավետության և արդարության հարցերը կարելի է տարանջատել և փոխզիջման կարիք չկաː Երկրորդ թեորեմի պայմաններն ավելի ուժեղ են առաջին թեորեմի պայմաններից, քանի որ սպառողական նախասիրություններն ու արտադրական հավաքածուներն այժմ պետք է լինեն ուռուցիկ (ուռուցիկությունը մոտավորապես համապատասխանում է փոխարինման սահմանային արագության նվազման գաղափարին, այսինքն. «երկու հավասարապես լավ փաթեթների միջին արժեք ավելի լավ է, քան դրանցից յուրաքանչյուրինը»)ː
Առկայություն
Չնայած նրան, որ յուրաքանչյուր հավասարակշռություն արդյունավետ է, վերը նշված երկու թեորեմներից և ոչ մեկը ոչինչ չի ասում ի սկզբանե գոյություն ունեցող հավասարակշռության վերաբերյալː Հավասարակշռության առկայությունը փաստելու համար բավական է, որ սպառողների նախապատվությունները լինեն խիստ ուռուցիկː Բավարար քանակի սպառողների դեպքում, ուռուցիկության գաղափարը կարող է մեղմվել ինչպես գոյության, այնպես էլ բարեկեցության երկրորդ թեորեմի համար։ Նմանապես, բայց ավելի քիչ հավանականությամբ, ուռուցիկ իրագործելի արտադրական հավաքածուները բավարար են հավասարակշռության գոյության համար՝ ուռուցիկությունը բացառում է մասշտաբից տնտեսումըː
Հավասարակշռության գոյության ապացույցները ավանդաբար հիմնվում են տրված կետերի թեորեմների վրա, ինչպիսին է Բրոուերի ֆիքսված կետերով թեորեմը ֆունկցիաների համար (կամ, ավելի ընդհանրական՝ Կակուտանիի տրված կետերի թեորեմը սահմանված արժեք ունեցող ֆունկցիաների համար)ː Ապացույցն առաջին անգամ ստացվել է Լայոնել Մաքքենզիի, ինչպես նաև Քեննեթ Էրրոու և Ժերար Դեբրյոյի շնորհիվ ː Փաստորեն, հակառակը նույնպես տեղի է ունենում, ըստ Հիրոֆումի Ուձավայի Վալրասի օրենքից տրված կետերի մասին Բրաուերի թեորեմի եզրակացության համաձայն ː Ուձավայի թեորեմից հետո շատ մաթեմատիկոս տնտեսագետներ հավասարակշռության գոյության ապացուցումն ավելի խորը արդյունք են համարում, քան տնտեսագիտության տեսության երկու հիմնարար թեորեմների ապացուցումըː
Հավասարակշռության գոյության ապացուցուման մեկ այլ մեթոդ էլ գլոբալ վերլուծությունն է՝ ստեղծված Ժերար Դեբրյոյի և Սթիվեն Սմայլի կողմիցː
Ոչ ուռուցիկությունը խոշոր տնտեսություններում
Սթարը (1969 թվական) կիրառեց Shapley–Folkman–Starr թեորեմը՝ ապացուցելու համար, որ նույնիսկ առանց ուռուցիկ նախապատվությունների գոյություն ունի մոտավոր հավասարակշռությունː The Shapley–Folkman–Starr -ի արդյունքները սահմանում են այն հեռավորությունը, որը առկա է «մոտավոր» տնտեսական հավասարակշռության և «ուռուցիկ» տնտեսության հավասարակշռության միչև, երբ գործակալների թիվը գերազանցում է ապրանքների չափը ː Սթարի աշխատությունից հետո The Shapley–Folkman–Starr -ի արդյունքները «լայնորեն օգտագործվել են տեսական գրականության մեջ»՝ ըստ Գեսներիի, ով գրել է. «ուռուցիկության ենթադրության ներքո ձեռք բերված որոշ հիմնական արդյունքներ մնում են (մոտավորապես) անփոփոխ նույնիսկ այն հանգամանքներում, երբ ուռուցիկությունը նվազում էː Օրինակ՝ սպառման մեծ ծավալներ ունեցող տնտեսություններում նախապատվությունների ոչ ուռուցիկ բնույթը չի ոչնչացնում, ասենք, Դեբրյոյի արժեքի տեսության ստանդարտ արդյունքները։ Նույն կերպ էլ, եթե արտադրության ոլորտում անբաժանելիությունը փոքր է՝ համեմատած տնտեսության չափերին, ապա ստանդարտ արդյունքների վրա ազդեցությունն աննշան է» ː
«Ընդհանուր առմամբ, այս արդյունքների ծագումը (տարածումը) եղել է հետպատերազմյան տնտեսագիտության տեսության հիմնական ձեռքբերումը» ː
Մասնավորապես՝ Shapley-Folkman-Starr-ի արդյունքները ներառվել են ընդհանուր տնտեսական հավասարակշռության տեսության, շուկաների ձախողման և հանրային տնտեսագիտության մեջ ː
Եզակիություն
Թեև ընդհանուր առմամբ (պայմանական ուռուցիկության պայմաններում) հավասարակշռությունը գոյություն կունենա և արդյունավետ կլինի, այնուամենայնիվ այն հանգամանքները, որոնց դեպքում այն կլինի եզակի՝ շատ ավելի ուժեղ ենː Sonnenschein–Mantel–Debreu թեորեմը, որն ապացուցվել է 1970–ական թվականներին, նշում է, որ ագրեգատ ավելցուկային պահանջարկի ֆունկցիան ժառանգում է անհատի պահանջարկի ֆունկցիաների միայն որոշակի հատկություններ, և որ դրանք (շարունակականություն, զրոյական աստիճանի միատարրություն, Վալրասի օրենքը և սահմանային վարքագիծը, երբ գները մոտ են զրոյի) միակ իրական սահմանափակումն է, որը կարելի է ակնկալել համախառն ավելցուկային պահանջարկի ֆունկցիայիցː Ցանկացած նման ֆունկցիա կարող է ներկայացնել այն տնտեսության ավելցուկային պահանջարկը, որը կազմված է ռացիոնալ օգտակարությունը առավելագույնի հասցնող անհատներիցː
Բազմաթիվ հետազոտություններ են կատարվել այն պայմանների վերաբերյալ, թե երբ հավասարակշռությունը կլինի եզակի, կամ կունենա առնվազն սահմանափակ հավասարակշռությունների քանակː Արդյունքներից մեկում նշվում է, որ չափավոր ենթադրությունների դեպքում հավասարակշռությունների թիվը կլինի վերջնական (տես regular economy) և եզակի (տես index theorem)ː Ավելին, եթե տնտեսությունն որպես ամբողջություն  բնութագրվում է համախառն ավելցուկային պահանջարկի ֆունկցիայով, ունի բացահայտված նախապատվություններ (որը շատ ավելի ուժեղ պայման է, քան առանձին անհատի բացահայտված նախապատվությունները) կամ համախառն փոխարինման հատկություն, ապա այդ հավասարակշռությունը նույնպես եզակի կլինի։ Եզակիության հաստատման բոլոր մեթոդները կարելի համարել հաստատում այն բանի, որ յուրաքանչյուր հավասարակշռություն ունի նույն դրական տեղային ինդեքսը և որի դեպքում համաձայն ինդեքսի թեորեմի՝ կարող է լինել միայն  մեկ հավասարությունː
Կայունություն
Տիպիկ ընդհանուր հավասարակշռության մոդելում գերակշռող գները նրանք են, որոնք համակարգում են տարբեր սպառողների պահանջարկը տարբեր ապրանքների համարː Բայց սա հարց է բարձրացնում, թե ինչպես են ձեռք բերվել այդ գներն ու տեղաբաշխումները, և արդյոք տնտեսության համար որևէ (ժամանակավոր) ցնցման դեպքում կլինի այն նույն արդյունքը, որը կար մինչև ցնցումը։ Սա հավասարակշռության կայունության հարցն է, և հեշտությամբ կարելի է տեսնել, որ այն կապված է եզակիության հարցի հետ։ Եթե կան բազմաթիվ հավասարակշռություններ, ապա դրանցից մի քանիսը կլինեն անկայուն։ Եվ հետո՝ եթե հավասարակշռությունն անկայուն է և տնտեսությունում առկա է ցնցում, սա կհանգեցնի տնտեսության մեջ բաշխումների և գների այլ շարքի՝ մինչև կոնվերգենցիայի գործընթացը կավարտվի։ Այնուամենայնիվ, կայունությունը կախված է ոչ միայն հավասարակշռությունների քանակից, այլև գործընթացի տեսակից, որն ուղղորդում է գների փոփոխությունները (գների ճշգրտման գործընթացի կոնկրետ տեսակի համար տե՛ս՝ Walrasian auction): Հետևաբար որոշ հետազոտողներ կենտրոնացած են ճշգրտումների հավանական գործընթացների վրա, որոնք երաշխավորում են համակարգի կայունությունը, այսինքն՝ երաշխավորում են գների և տեղաբաշխումների սերտաճումը որոշակի հավասարակշռության վրաː Երբ գոյություն ունեն մեկից ավելի կայուն հավասարակշռություններ՝ մեկի ավարտը կախված կլինի նրանից, թե որտեղից է սկսվելու մյուսըː Թեորեմները,որոնք հիմնականում համոզիչ էին, երբ նրանք կապված են ընդհանուր հավասարակշռության մոդելի կայունության հետ՝ փակ են, կապված առավել տեղային կայունության հետː
Ընդհանուր հավասարակշռության հաշվարկ
Մինչև 1970-ական թվականները ընդհանուր հավասարակշռության վերլուծությունը տեսականորեն էրː Հաշվարկային հզորությունների առաջընթացով և մուտքային-ելքային աղյուսակների մշակմամբ հնարավոր դարձավ մոդելավորել ազգային տնտեսությունները կամ նույնիսկ համաշխարհային տնտեսությունը, և փորձեր արվեցին էմպիրիկորեն (գործնական) լուծել ընդհանուր հավասարակշռության գների և քանակների խնդիրըː
Ընդհանուր հավասարակշռության կիրառական (AGE) մոդելները ստեղծվել են Հերբերտ Սկարֆի (Herbert Scarf) կողմից 1967 թվականին, որոնք առաջարկում էին Էրրոու-Դեբրյոի ընդհանուր հավասարակշռության համակարգը թվային եղանակով լուծելու մեթոդː Մոդելներն առաջին անգամ կիրառվել են Ջոն Շովենի և Ջոն Ուոլլիի կողմից (Սկարֆի ուսանողներն էին Յեյլի համալսարանում) համապատասխանաբար 1972 և 1973 թվականներին և համարվում էր 1970-ականների հայտնի մեթոդը ː Սակայն, 1980-ականներին AGE մոդելների հանրահայտությունը մարեց՝ ճշգրիտ լուծումներ տալու անկարողության և հաշվարկման համար կատարվող բարձր ծախսերի պատճառովː
1980-ական թվականների կեսերին ընդհանուր հավասարակշռության հաշվարկային (CGE) մոդելները առաջ անցան և փոխարինեցին ընդհանուր հավասարակշռության կիրառական (AGE) մոդելներին, քանի որ CGE մոդելը կարողացավ ամբողջ տնտեսության համար ապահովել համեմատաբար արագ և խոշոր հաշվարկային մոդելներ, և սա նախընտրելի մեթոդ էր կառավարությունների և Համաշխարհային բանկի համարː CGE մոդելները այսօր էլ լայնորեն օգտագործվում են, «AGE» և «CGE» մոդելները գրականության մեջ օգտագործված են փոխադարձաբար, չնայած Սկարֆի AGE մոդելները չեն ստեղծվել 1980-ականների կեսերից և CGE գրականությունը ներկայումս հիմնված չէ Էրրոու-Դեբրյոի ընդհանուր հավասարակշռության տեսության վրա՝ ինչպես քննարկվել է այս հոդվածումː CGE մոդելները և այն, ինչ այսօր անվանում են AGE մոդելներ, հիմնված են ստատիկ, միաժամանակ լուծելի, մակրո հավասարակշռված հավասարումների վրա (ստանդարտ Քեյնսյան մակրո մոդելից), որոնք տալիս են ճշգրիտ և հստակ հաշվարկելի արդյունք ː
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ընդհանուր հավասարակշռության տեսություն Կատեգորիա:Մակրոտնտեսագիտություն Կատեգորիա:Մակրոտնտեսական ցուցանիշներ Կատեգորիա:Միկրոէկոնոմիկա Կատեգորիա:Միկրոէկոնոմիկայի բաժիններ
Հայնրիխ Էսսեր
Հայնրիխ Յոզեֆ Էսսեր, գերմանացի ջութակահար, ազդեցիկ դիրիժոր և երգահան։
Կենսագրություն
Հայնրիխ Էսսերը ծնվել է Մանհայմում։ Նա երաժշտության դասեր է առել Ֆրանց Լախներից, որը 1834 թվականից ի վեր Մանհայմի արքունի դիրիժորն էր։ 1836 թվականին Էսսերը Լախների հետևից մեկնել է Մյունխեն, իսկ 1839 թվականին՝ Վիեննա՝ ուսումն ավարտելու Սիմոն Զեխտերի մոտ։
1869 թվականի վերջին նա թոշակի է անցել ու տեղափոխվել Զալցբուրգ, որտեղ 1872 թվականին մահացել է տուբերկուլոզից։
Ստեղծագործություններ
Էսսերը գրել է օպերաներ, հինգ սիմֆոնիա, երկու սյուիտ նվագախմբի համար և մեծ թվով lieder ժանրի ստեղծագործություններ, որոնք բավականին հայտնի էին այդ ժամանակ։ Նրա երկու ամենահայտնի օպերաներն են «Thomas Riquiqui oder die politische Heirath»-ը (օպ. 10, տեքստի հեղինակ՝ Կառլ Գոլլմիք, առաջին բեմադրությունը՝ Մայնի Ֆրանկֆուրտում, 1843 թվական) և «Die zwei Prinzen»-ը (օպ. 15, տեքստի հեղինակ՝ Կառլ Գոլլմիք, առաջին բեմադրությունը՝ Մյունխենում, 1845 թվական), բացի այդ՝ նրա «Չորրորդ սիմֆոնիա»-ն (ռե մինոր օպ. 44, 1853 թվական ) և «Երկրորդ սյուիտ» (լա մինոր օպ. 75, 1866 թվական) ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Ջութակահարներ ըստ ազգության Կատեգորիա:Գերմանացի ջութակահարներ Կատեգորիա:Երգահաններ Կատեգորիա:Գերմանացի երաժիշտներ Կատեգորիա:Գերմանացի դիրիժորներ
Կիպրոս (կղզի)
Կիպրոս (Κύπρος, Kıbrıs, Cyprus), կղզի Միջերկրական ծովում։ Աշխարհագրորեն գտնվում է Ասիա աշխարհամասում։ Գտնվում է 380 կմ Եգիպտոսից, 105 կմ Սիրիայից և 75 կմ Թուրքիայից հեռավորության վրա։ Կղզու վրա կա երեք պետություն, որոնցից մեկը՝ Ակրոտիրի և Դեկելիան, հանդիսանում են Մեծ Բրիտանիայի ռազմական բազան Միջերկրական ծովում։
Կիպրոս կղզու վրա է գտնվում նաև Կիպրոսի Հանրապետությունը, որից անկախություն է ուզում ձեռք բերել Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետությունը։ Հյուսիսային Կիպրոսի անկախությունը ճանաչել է բացառապես Թուրքիան։
Աշխարհագրություն
Կղզին ձգվում է 240 կմ՝ արևելքից արևմուտք, իսկ հարավից հյուսիս՝ առավելագույն լայնությունը 100 կմ է։ Կղզու տարածքը կազմում է 9251 կմ² ։
Կղզու վրա գտնվող երկրներից ամենամեծ չափաբաժինը հասնում է Կիպրոսի Հանրապետությանը։ Ամբողջ կղզու 57,6%-ը պատկանում է Կիպրոսին, 36%-ը՝ մասամբ ճանաչված Հյուսիսային Կիպրոսին, և միայն 3,7%-ը Միացյալ Ազգերի Կազմակերպության (ՄԱԿ) բուֆերային տարածք հանդիսացող Ակրոտիրի և Դեկելիային (Մեծ Բրիտանիա)։
Բնակչություն
Ըստ 2006 թվականի մարդահամարի տվյալների Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետությունում ապրում է 265 100 մարդ ։ Հյուսիսային Կիպրոսի պաշտոնական լեզու են համարվում թուրքերենը և անգլերենը։ Մեծ տարածում ունի նաև հունարենը։
Կենդանական աշխարհ
Կիպրոսի բնությունն այնքան էլ հարուստ չէ և այստեղ չկան բազմատեսակ կենդանիներ, որոնք բնորոշ են բացառապես Կիպրոսին։ Էնդեմիկ կենդանատեսակներից այստեղ ապրում են միայն Փոքրասիական վայրի ոչխարները՝ մուֆլոնները։ Վերջին տարիներին մուֆլոնների թիվը Կիպրոսում (նաև Հայաստանում) կտրուկ նվազել է և Կիպրոսի կառավարությունը լուրջ քայլեր է ձեռնարկում կենդանիներին ոչնչացման եզրից հանելու համար։
Անտառային գոտիներում, լեռնոտ շրջաններում հանդիպում են աղվեսներ և լեռնային նապաստակներ։ Լեռների ստորոտներին հանդիպում են մողեսներ, կարիճներ և օձեր։ Բացառիկ տեսակներից այստեղ հազվադեպ հանդիպում են քամելեոններ։ Կիպրոսում հանդիպում են գորտերի մի քանի տեսակներ։
Կլիմա
Կլիման արևադարձային է և տարվա ընթացքում ջերմաստիճանը չի լինում բացասական։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Միջերկրական ծովի կղզիներ Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոսի կղզիներ Կատեգորիա:Կիպրոս
Այն սկսվում է մեզ հետ
«Այն սկսվում է մեզ հետ» (It Starts with Us), Քոլին Հուվերի սիրավեպը, որը հրատարակվել է Atria Books-ի կողմից 2022 թվականի հոկտեմբերի 18-ին ։ Դա նրա 2016 թվականի ամենավաճառվող «Այն ավարտվում է մեզ հետ» գրքի շարունակությունն է, որի մասին առաջին անգամ հայտարարվել է 2022 թվականի փետրվարին ։ Այն դարձել է Simon & Schuster-ի բոլոր ժամանակների ամենավաճառվող գիրքը ։ Հուվերը գրել է վեպը՝ ի նշան «շնորահակալություն» առաջին վեպի երկրպագուներին ։
Նախաբան
Վեպը շարունակվում է այնտեղից, որտեղ ավարտվում է «Այն ավարտվում է մեզ հետ» և կենտրոնանում է Լիլիի և Ատլասի հարաբերությունների վրա ։ Վեպի գլուխները փոխարինվում են Լիլիի և Ատլասի առաջին դեմքի պատմվածքների միջև ։
Սյուժե
Ատլասը զրուցում է իր գործընկերոջ/ընկերոջ որդու՝ Թեոյի հետ այն մասին, թե ինչ է պատահել Լիլիի հետ։ Թեոն համոզում է նրան գրել Լիլիին, բայց երբ Լիլին պատասխանում է բավականին կարճ նամակով, Ատլասը հիասթափվում է։ Երբ Լիլին այդ երեկո վերադառնում է իր բնակարան, նա այնտեղ է գտնում իր նախկին ամուսնուն և դստերը։ Ռայլը ասում է, որ ցանկանում է գիշերներ անցկացնել Էմմիի հետ։ Մայրը ասում է, որ Էմմիին թույլ չի տա գիշերել Ռայլի բնակարանում, քանի դեռ Էմմին չի կարողանում խոսել։ Նա նաև խնդրում է իրեն վերադարձնել բնակարանի բանալին, որն ունի Ռայլը, և նա դժկամությամբ է տալիս այն։
Ատլասի ռեստորանները վանդալիզմի են ենթարկվում, բայց նա նախընտրում է այդ մասին չհայտնել ոստիկանությանը, քանի որ հայտնաբերում է որոշ մթերքների կորուստ, քանի որ նա երեխա տարիքում անօթևան էր։ Շուտով Ատլասը հեռախոսազանգ է ունենում իր մոր հետ, բայց զանգը ընդհատում է։
Ատլասը սնունդ է բերում Լիլիի ծաղկի խանութ։ Մինչ նա այնտեղ է, Ռայլը առանց նախազգուշացման ներս է մտնում։ Լիլին լարվում է և նրան թաքցնում է պահարանում։ Ռայլի հեռանալուց հետո Ատլասը և Լիլին պայմանավորվում են ավելի ուշ հեռախոսով խոսել։ Հեռախոսով խոսելիս, Ատլասը Լիլիին ժամադրության է հրավիրում, և Լիլին համաձայնում է։ Ռեստորանում ժամադրության գնալիս Լիլին քնում է մեքենայի մեջ։ Նրան արթնացնելու փոխարեն, Ատլասը գտնելով Լիլիի օրագիրը, կարդում է որոշ գրառումներ, որոնք Լիլին գրել է իր մասին, երբ նրանք երեխա էին։ Երբ Լիլին արթնանում է, նա հայտնաբերում է, որ նրանք բաց են թողել իրենց պատվերը և իրեն վատ է զգում։
Լիլին իր դստերը թողնում է իր լավագույն ընկերուհու և Ռայլի քրոջ՝ Էլիսի մոտ։ Երբ Լիլին վերադառնում է ժամադրությունից, Ռայլը Էմերսոնի հետ միասին դիտում է «Փնտրելով Նեմոյին» ֆիլմը։ Ռայլը զայրացած է, քանի որ տպավորություն է ստեղծվում, որ Էմերսոնի երկրորդ անունը՝ Դորի, նվիրված է Ատլասին, քանի որ ֆիլմը եղել է նրանց սիրելին, երբ նրանք դեռ երեխա էին։
Ատլասի մայրը՝ Սաթոնը, հայտնվում է նրա ռեստորաններից մեկում և պատմում նրան, որ նա եղբայր ունի՝ Ջոշ անունով, և նա չի կարողանում գտնել իր որդուն։ Այդ գիշեր ավելի ուշ Ատլասը սպասում է իր ռեստորաններից մեկում վանդալիզմի հեղինակին գտնելու նպատակով։ Վանդալիստը վերադառնում է, և Ատլասը հայտնաբերում է, որ դա իր 11-ամյա եղբայրն է։ Ատլասը նրան իր հետ տանում է տուն, բայց հաջորդ օրը զանգահարում է Սաթոնին։ Ատլասը որոշում է իր եղբորը վերադարձնել իր մորը, բայց հեռանալուց առաջ նա տեսնում է, որ Սաթոնը աբյուզի է ենթարկում Ջոշին։ Ատլասը չի ցանկանում, որ Ջոշը մնա իրենց բռնարար մոր հետ, ուստի նա անմիջապես իր եղբորը հետ է տանում տուն։
Ռայլը դեպքից մի քանի օր շարունակ ագրեսիվ հաղորդագրություններ է ուղարկում Լիլիին։ Արդյունքում նա հայտնվում է Լիլիի ծաղկի խանութում՝ նրան հանդիպելու նպատակով։ Լիլին նրան ասում է, որ կխոսի փաստաբանի հետ իրենց դստեր խնամակալության վերաբերյալ։ Նա զայրացած դուրս է գալիս ծաղկի խանութից։ Այնուհետև Ռայլը գնում է Ատլասի ռեստորան և բռունցքով հարվածում նրա դեմքին։ Ատլասը չի մտնում պայքարի մեջ և փոխարենը փորձում է խոսել նրա հետ։ Ռայլը դեռ վրդովված է, բայց ի վերջո հեռանում է։
Էմերսոնի ծննդյան երեկույթի ժամանակ Ռայլը խնդրում է Լիլիին խոսել։ Լիլին հրաժարվում է առանձին խոսել նրա հետ։ Լիլին հարցնում է Էլիսին և նրա ամուսնուն՝ Մարշալին, արդյոք նրանք կլինեն Լիլիի կողքին, մինչ նա խոսում է Ռայլի հետ։ Նրանք համաձայնում են։ Լիլին Ռայլին ասում է, որ նա պետք է հաճախի զայրույթի կառավարման դասընթացների և հսկողության տակ լինի, մինչ նա իրենց դստեր հետ է։ Ռայլը լինում է զայրացած, բայց համաձայնվում է նրա պայմաններին։
Միևնույն ժամանակ, Ջոշը մերժում է իր մոր խնդրանքները, որ նա տեղափոխվի իր հետ ապրելու։ Ջոշը պնդում է հոր հետ ապրել Վերմոնտում։ Ատլասը Ջոշին տանում է հորը տեսնելու, բայց Ջոշը, մեքենայից դիտելով հորը, որոշում է, որ ցանկանում է ապրել Ատլասի հետ։ Ատլասը հանդիպում է իրենց մոր հետ իր ռեստորանում և խնդրում նրան փոխանցել իր ծնողական իրավունքները։ Նա նաև հրավիրում է նրանց հանդիպել շաբաթական ընտանեկան ընթրիքներին իր ռեստորանում։ Սաթոնը, ի վերջո, համաձայնվում է։
6 ամիս անց Ատլասը խնդրում է Լիլիին տեղափոխվել իր մոտ, և նրանց սկսում են միասին ապրել։ Մեկուկես տարի անց Ատլասը պատրաստվում է իր հարսանիքին Լիլիի հետ։
Թողարկում
Թողարկման օրվա ավարտին վեպը վաճառվել է 800,000 օրինակով, ներառյալ նախնական պատվերներն ու առաջին օրվա վաճառքները ։ Գիրքը առաջին անգամ հայտնվել է Նյու Յորք Թայմսի ամենավաճառվող գեղարվեստական գրականության ցուցակում 2022 թվականի հոկտեմբերի 22-ին ավարտվող շաբաթվա ընթացքում ։ Սա Publishers Weekly-ի վարկածով տարվա երրորդ ամենավաճառվող վեպն է, որն ընդհանուր տպաքանակով վաճառվել է 1,885,351 օրինակով  ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան վեպեր Կատեգորիա:Ժամանակակից գրականություն
Կոսովո
Կոսովոյի Հանրապետություն (Republika e Kosovës, Република Косово), մասամբ ճանաչված պետություն hարավարևելյան Եվրոպայում՝ Բալկանյան թերակղզում՝ Կոսովո աշխարհագրական տարածաշրջանում։
Համաձայն Սերբիայի Հանրապետության Սահմանադրության` Կոսովոյի տարածքը Սերբիայի մաս է և մտնում է նրա կազմի մեջ որպես Կոսովոյի և Մետոխիայի ինքնավար երկրամաս (Аутономна покрајина Косово и Метохија, կրճատ՝ Космет), սակայն, փաստացիորեն, Կոսովոն չի գտնվում Սերբիայի կառավարության վերահսկման ներքո։ Կոսովոյի հյուսիսային սերբաբնակ մասն էլ չի ենթարկվում Պրիշտինային։
Ստուգաբանություն
Սերբերենից մոտավոր թարգմանությամբ «Կոսովո» նշանակում է «սև կեռնեխների երկիր», իսկ «Մետոխիա» նշանակում է «եկեղեցական եերկիր» (սերբ.՝ kos-ը թարգմանվում է որպես «սև կեռնեխ», հուն․՝ μετοχή - «եկեղեցական հողաբաժին»)։ Ալբանացիները Կոսովոն բաժանում են «Դուկագինիի երկիր» (ալբ․՝ Rrafshi i Dukagjinit) և «Կոսովոյի երկիր» (ալբ․՝ Rrafshi i Kosova), սակայն օգտագործում են «Կոսովո» անվանումը Կոսովոյի և Մետոխիայի ողջ տարածքի նկատմամբ։ Քանի որ կրկնակի անունը ակտիվորեն օգտագործվել է Բալկանյան պատերազմներից հետո Սերբիայի և Մոնտենեգրոյի միջև պատմական տարածաշրջանի բաժանման ժամանակ (Կոսովոյի դաշտը մնաց Սերբիա, իսկ Մետոխիայի հիմնական մասը՝ Մոնտենեգրոյին։ ).
Սերբական ավանդույթը պնդում է տարածաշրջանի կրկնակի անվանումը, քանի որ, ըստ սերբական պատմագրության, Կոսովոյի պատմական շրջանն ընդգրկում է միայն Կոսովոյի Պոլկայի տարածքը և հարակից հողերը, իսկ Մետոխիան գտնվում է արևմուտքում՝ Ալբանիայի հետ սահմանին ։
Ֆիզիկաաշխարհագրական բնութագիր
Կոսովոն դեպի ծով ելք չունի և գտնվում է Հարավարևելյան Եվրոպայի Բալկանյան թերակղզու կենտրոնական մասում։ Նրա ընդհանուր մակերեսը կազմում է 10887 կմ²։ Երկրի տարածքը գտնվում է հյուսիսային լայնության 42-րդ և 43-րդ զուգահեռականների, ինչպես նաև արևելյան երկայնության 20-րդ և 22-րդ միջօրեականների միջև ։ Կոսովոյի ամենահյուսիսային կետը Բելոբերդա գյուղն է (հս․ լ․ 43°14'), ամենահարավայինը՝ Ռեստելիցա գյուղը (հս․ լ․ 41°56')։ Երկրի արևմտյան ծայրակետը Բոգա գյուղն է (արլ․ ե․ 20 ° 3 '), արևելյան ծայրակետը ՝ Դեսիվոյցա գյուղը (արլ․ ե․ 21 ° 44'): Կոսովոյի ամենաբարձր գագաթը Վելիկա Ռուդոկան է (2658 մ), իսկ Կոսովոյի ամենացածր կետը Սպիտակ Դրին գետն է (ծովի մակարդակից 297 մ բարձրության վրա)։ Կոսովոյի տարածքի մեծ մասում գերակշռում է լեռնային և բարձրլեռնային մակերևույթը։ Երկրի մակերևույթում գերակշռում են Պրոկլետիյե լեռնաանգվածը (Հյուսիսային Ալբանական Ալպեր) և Շար-Պլանինա լեռնաշղթան։ Հյուսիսային Ալբանական Ալպերը համարվում են  Դինարյան լեռնաշխարհ երկրաբանական մասնը։ Նրանք գտնվում են Ալբանիայի և Չեռնոգորիայի հետ արևմտյան սահմանի մոտ։ Կոսովոյի հարավ-արևելքը հիմնականում զբաղեցնում են Շար-Պլանինա լեռները, որոնք սահմանային են Հյուսիսային Մակեդոնիայի հետ։ Հյուսիսային մասը զբաղեցնում են Կոպաոնիկի լեռները (2000 մ բարձրությունից)։ Բացի լեռնաշղթաներից, Կոսովոյի տարածքը զբաղեցնում են երկու մեծ հարթավայրեր՝ արևելքում Կոսովոյի հարթավայրը և արևմուտքում՝ Մետոչիայի հարթավայրը։ Կոսովոյի հիդրոլոգիական պաշարները համեմատաբար փոքր են։ Կոսովոյի ամենաերկար գետերն են Սպիտակ Դրինը, Հարավային Մորավան և Իբարը։ Սիտնիցան՝ Իբարի վտակը, ամենախոշոր գետն է, որն ամբողջությամբ ընկած է Կոսովոյի տարածքում։ Ներոդիմկա գետը Եվրոպայում միակ օրինակն է գետերի բիֆուրկացիան, որոնք այս դեպքում թափվում են Սև և Էգեյան ծովեր։
Բուսական և կենդանական աշխարհ
Հարավարևելյան Եվրոպայում գտնվող Կոսովոյի բուսական և կենդանական աշխարհը ներառում է Եվրոպայի և Եվրասիայի բնորոշ տեսակներ։ Երկրում տարածված անտառները զբաղեցնում են տարածքի առնվազն 39%-ը։ Բուսական աշխարհագրության մեջ Կոսովոն զբաղեցնում է Բորեալ ենթաթագավորության շրջանի Իլլիրա նահանգը։ Բացի այդ, Բալկանյան խառն անտառներով նրա տարածքը հանդիսանում է Պալեարկտիկական բարեխառն լայնատերեւ և խառն անտառային էկոտարածաշրջանի մի մասը ։. Կոսովոյի կենսաբազմազանությունը պահպանվում է երկու ազգային պարկերում, 11 բնական արգելոցներում և 103 այլ պահպանվող տարածքներում ։ Կոսովոյի ֆլորան ներկայացված է անոթավոր բույսերի ավելի քան 1800 տեսակով, իսկ երկրի ֆլորայի տեսակների ընդհանուր թիվը գնահատվում է 2500-ից ավելի ։ Այս բազմազանությունը երկրաբանության և ջրաբանություն բարդ փոխազդեցության արդյունք է, որը ստեղծել է բուսական աշխարհի բազմազանության կենսամիջավայրերի լայն շրջանակ։ Թեև Կոսովոն զբաղեցնում է Բալկանյան թերակղզու ընդհանուր տարածքի միայն 2,3%-ը, բայց բուսական աշխարհի առումով այն ունի Բալկանյան բուսական աշխարհի 25%-ը և եվրոպական բուսական աշխարհի մոտ 18%-ը ։ Կոսովոյի կենդանական աշխարհը ներկայացված է լայն տեսականիով ։ Երկրի արևմուտքում և հարավ-արևելքում գտնվող լեռները հիանալի միջավայր են ապահովում մի քանի հազվագյուտ կամ անհետացող տեսակների համար, ներառյալ գորշ արջերը, լուսանները, վայրի կատուները, գայլերը, աղվեսները, վայրի այծերը, այծյամները և եղջերուները ։ Ընդհանուր առմամբ, Կոսովոյում գրանցվել է թռչունների 255 տեսակ, ներառյալ գիշատիչ թռչունները, ինչպիսիք են բերկուտը,բլրային արծիվ և տափաստանային արծիվը, որոնք հիմնականում հանդիպում են լեռներում։
Կլիմա
Կոսովոյի մեծ մասը գտնվում է կլիմայի ցամաքային մարզում՝ միջերկրածովյան և ալպյան ազդեցություններով  ։  Կլիմայի վրա ուժեղ ազդեցություն ունի արևմուտքում Ադրիատիկ ծովի, հարավում Էգեյան ծովի հարևան լինելը, իսկ հյուսիսում՝ եվրոպական հսկայական ցամաքը։ Կոսովոյի ամենացուրտ շրջանները արևմուտքում և հարավ-արևելքում գտնվող լեռնային շրջաններն են, որտեղ գերակշռում է ալպյան կլիման։ Ամենատաք շրջանները գտնվում են հիմնականում երկրի ամենահարավային շրջաններում՝ Ալբանիայի սահմանին մոտ, որը բնութագրվում է միջերկրածովյան կլիմայով։ Միջին ամսական ջերմաստիճանը տատանվում է 0 °C (հունվար) մինչև 22 °C (հուլիս)։ Տարեկան միջին տեղումների քանակը տատանվում է տարեկան 600-1300 մմ-ի սահմաններում և հավասարաչափ բաշխված է ամբողջ տարվա ընթացքում։ Կոսովոյի դաշտը և Իբարի հովտի շրջանները, որոնք գտնվում են հյուսիս-արևելքում, ունեն ավելի չոր կլիմա՝ տարեկան մոտ 600 մմ ընդհանուր տեղումներով, որոն էլ մեծ ազդեցություն ունի ցամաքային օդային զանգվածների ձևավորման վրա, որոնց պատճառով ձմեռներն ավելի ցուրտ են և ամառները շատ շոգ։ Հարավ-արևմուտքում Մետոխին (Դուկագինի) գտնվում է միջերկրածովյան կլիմայի ազդեցության տակ՝ ավելի տաք ամառներով և մի փոքր ավելի մեծ տեղումներով (տարեկան 700 մմ), ձմռանը առատ ձյան տեղումներով։ Արևմուտքում՝ Պրոկլետիեի, հարավում՝ Շար - Պլանինիի և հյուսիսում՝ Կոպաոնիկի լեռնային շրջանները բնութագրվում են բարձր տեղումներով (տարեկան 900-1300 մմ) ալպյան կլիմայով՝ կարճ և զով ամառներով և ցուրտ ձմեռներով։
Միջնադար և նոր ժամանակներ
Հնում ժամանակակից Կոսովոյի տարածքը բնակեցված էր իլլիական ծագում ունեցող ցեղերով։ 6-րդ դարում այստեղ հաստատվել են սլավոններ, որոնք մասամբ ուծացվել են՝ մասամբ հռոմեականացված բնակչությանը տեղահանելով ծովափնյա քաղաքներ, իսկ վլահներին՝ լեռներ։ IX դարում սլավոնական բնակչությունն ընդունեց քրիստոնեությունը։ IX դարից մինչև XII-րդ դարերը Կոսովոյի տարածքին տիրանալու համար մշտական ​​պայքար էր մղվում հարևան պետությունների՝ Բյուզանդիայի, Բուլղարիայի և սերբական երկու իշխանությունների՝ Ռասկայի (Կոսովոյից և Մետոխիայից հյուսիս և հյուսիս-արևմուտք) և Դուկլայի միջև (ժամանակակից Մոնտենեգրոյի տարածքը)։ 13-րդ դարում Ռասկան դարձավ թագավորություն, իսկ հյուսիսային Կոսովոյի Պեկ քաղաքը դարձավ Սերբիայի միտրոպոլիտի նստավայրը։ Աստիճանաբար Կոսովոն դարձավ Սերբիայի կրոնական, քաղաքական և մշակութային կենտրոնը։ Այստեղ հիմնվել են բազմաթիվ վանքեր ու եկեղեցիներ, իսկ Սերբ թագավորների պալատները գտնվում էին Պրիզրեն և Պրիշտինա քաղաքներում։ Կոսովոյի տնտեսական և մշակութային ծաղկումն ընկավ Ստեֆան Դուշանի (1331-1355) օրոք։ 1336 թվականին Պեկի միտրոպոլիտը ստացել է պատրիարքի կարգավիճակ։ Սակայն Ստեֆանի մահից հետո նրա պետությունը արագորեն քայքայվեց։ Կոսովոյի տարածքում ձևավորվեցին տեղական ֆեոդալների մի քանի անկայուն պետական ​​կազմավորումներ։ Միևնույն ժամանակ սկսվեց ինտենսիվ զավթողագործություն դեպի Օսմանյան կայսրության Բալկաններ։ Այնուամենայնիվ, Կոսովոյի դաշտում տեղի ունեցած ճակատամարտը դարձավ Սերբիայի ազգային միասնության և անկախության համար պայքարի խորհրդանիշ։
XXI դար
2008 թվականի փետրվարի 17-ին Կոսովոյի խորհրդարանը միակողմանիորեն հռչակեց Կոսովոյի անկախությունը ։ Մարտի 4-ին Կոսովոյի սերբերը, բողոքելով նահանգի անկախության դեմ, քայլեր ձեռնարկեցին և գրավեցին ալբանական դատարանի շենքը։ Շենքը ներխուժել է մոտ 200 մարդ, և նրանք շենքը պահել են 3 օր։ Մարտի 17-ին ՄԱԿ-ի 500 հոգանոց ուժեղացված ուժերը ետ գրավեցին շենքը և ձերբակալեցին 53 մարդու։ Սակայն, երբ ձերբակալվածներին տեղափոխել են ՄԱԿ-ի շարասյունով, սերբերի ամբոխը հարձակվել է նրա վրա և քարեր, մոլոտովի կոկտեյլներ և նռնակներ նետել նրա վրա։ Ընդհանուր առմամբ վիրավորվել է 42 զինվոր, 2 մեքենա մեծ վնաս է կրել։ Դրանից հետո ՄԱԿ-ի զորքերին հրահանգ է տրվել լքել շրջանի հյուսիսում գտնվող սերբական անկլավը ։. В ночь на вторник один украинский миротворец скончался Ուկրաինացի մեկ խաղաղապահ մահացել է երեքշաբթի գիշերը ։ 2009 թվականի նոյեմբերի 15-ին Կոսովոյում անցկացվեցին առաջին մունիցիպալ ընտրությունները անկախության հռչակումից հետո։ Հաղթանակը տարել է Կոսովոյի Դեմոկրատական ​​կուսակցությունը՝ վարչապետ Հաշիմ Թաչին։ Երկրորդ տեղը զբաղեցրել է Կոսովոյի դեմոկրատական ​​լիգայի մրցակիցները՝ նախագահ Ֆաթմիր Սեյդիուի գլխավորությամբ։ Երրորդը Կոսովոյի ապագայի դաշինքն էր՝ Կոսովոյի ազատագրական բանակի հիմնադիրներից Ռամուշ Հարադինայի գլխավորությամբ ։ 2009 թվականի դեկտեմբերին Հաագայի միջազգային դատարանում սկսվեցին Կոսովոյի անկախության միակողմանի հռչակման օրինականության վերաբերյալ լսումները։ 2010 թվականի հուլիսի 22-ին Արդարադատության միջազգային դատարանը ճանաչեց Կոսովոյի իշխանությունների՝ Սերբիայից անկախություն հռչակելու որոշման օրինականությունը ։ 2010 թվականի հոկտեմբերի 15-ին երկիրը պատմության մեջ առաջին քաղաքական ճգնաժամն էր. Կոսովոյի դեմոկրատական ​​լիգան՝ նախկին նախագահ Ֆաթմիր Սեյդիուի գլխավորությամբ, որոշեց դուրս գալ իշխող կոալիցիայից ։ Ճգնաժամը սկսվեց հոկտեմբերին, երբ երկրի սահմանադրական դատարանը որոշեց, որ երկրի նախագահը չի կարող միաժամանակ լինել կուսակցության ղեկավար։
Կարգավիճակ
Սերբիայի սահմանադրության համաձայն՝ Կոսովոն Սերբիայի մաս է՝ որպես Կոսովոյի և Մեթոխիայի ինքնավար նահանգ, որի խորհրդարանը չունի անհրաժեշտ լիազորություններ՝ անջատվելու համար ։
2008 թվականի փետրվարի 18-ին Աֆղանստանը, Թայվանը և եվրոպական մի շարք երկրներ առաջինը ճանաչեցին Կոսովոյի անկախությունը։ Առաջինը նման որոշում կայացրեց Ֆրանսիան, իսկ հետո դրան միացան Մեծ Բրիտանիան ու Իտալիան։ Նույն օրը Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ-ում ճանաչվեց Կոսովոյի անկախությունը։ Միաժամանակ Իսպանիան, ինչպես նաև Կիպրոսը, Հունաստանը, Սլովակիան, Բուլղարիան, Ռումինիան, Չինաստանը և Ռուսաստանը դեմ են արտահայտվել տարածաշրջանի անկախության ճանաչմանը ։ 2008 թվականի փետրվարի 19-ին Բուլղարիան մտափոխվեց և հայտարարեց, որ ապագայում կճանաչի Կոսովոյի ինքնիշխանությունը ։ Փետրվարի 20-ին Գերմանիան նույնպես ճանաչեց Կոսովոյի ինքնիշխանությունը։ Սերբիայի և անջատումը չճանաչած պետությունների տեսանկյունից Կոսովոյի կարգավիճակն այս պահին Սերբիայի ինքնավար մարզն է, որը միակողմանիորեն հռչակել է իր անկախությունը, որոշ երկրների կողմից ճանաչվել է որպես անկախ պետություն և ստանալով ռազմական աջակցություն։ ՆԱՏՕ-ի զորքերը, որոնք դեմ են Սերբիայի տարածքային ամբողջականության վերականգնմանը և Կոսովոյում և Մեթոխիայում սահմանադրական կարգի հաստատմանը։ Ի պատասխան անկախության հռչակման՝ Սերբիայի խորհրդարանը միաձայն որոշում ընդունեց չեղյալ համարել Կոսովոյի տարածաշրջանային խորհրդարանի փետրվարի 18-ի որոշումը ։ Նմանատիպ որոշում է կայացրել Սերբիայի կառավարությունը (փետրվարի 17)՝ հայտարարությունը Սերբիայի սահմանադրության խախտում համարելով։ Կոսովոյի Հանրապետությունը անվանվել է «կեղծ պետություն Սերբիայի տարածքում», և քրեական գործեր են հարուցվել հանրապետության ղեկավարների դեմ։ Սերբիան հետ է կանչել նաև ԱՄՆ-ի, Գերմանիայի և Մեծ Բրիտանիայի դեսպաններին։ 2008 թվականի հունիսի 28-ին ստեղծվեց Կոսովոյի Սերբիայի ասամբլեան՝ նահանգի հյուսիսային մաս գտնվող տեղական խորհրդարանը, որը չի վերահսկվում ալբանացիների կողմից։ Նոր խորհրդարանին աջակցել են Սերբիան և Ռուսաստանը, մինչդեռ ԱՄՆ-ը, ԵՄ ղեկավարությունը և ինքնահռչակ Կոսովոյի Հանրապետության իշխանությունները այն հայտարարել են ոչ լեգիտիմ։ 2010 թվականի հուլիսի 22-ին Արդարադատության միջազգային դատարանը ճանաչեց, որ Կոսովոյի անկախության հռչակումը չի հակասում միջազգային իրավունքի նորմերին ։ Մեկ օր անց՝ հուլիսի 23-ին, Ուկրաինայի կառավարությունը պաշտոնական հայտարարություն արեց, որ չի ճանաչում Կոսովոյի անկախությունը ։ 2011 թվականի փետրվարի 4-ին Կոսովոյի անկախությունը ճանաչած երկրների թիվը հասավ 75-ի, իսկ 2012 թվականի դեկտեմբերի 24-ին Պակիստանի ճանաչմամբ այս թիվը հասավ ՄԱԿ-ի անդամ 98 երկրների և գերազանցեց թվի կեսը։ այս կազմակերպության անդամների։ 2014 թվականի օգոստոսի 14-ին ՄԱԿ-ի անդամ երկրների թիվը, որոնք ճանաչել են Կոսովոյի անկախությունը, կազմել է 108. 27 февраля 2017 года число стран — членов ООН, признавших независимость Косова, достигло 114 2017 թվականի փետրվարի 27-ին ՄԱԿ-ի անդամ երկրների թիվը, որոնք ճանաչել են Կոսովոյի անկախությունը, հասել է 114-ի ։
Ճանաչման արձագանքներ
2020 թվականի մարտի 2-ին Սիերա Լեոնեն դարձավ 18-րդ երկիրը, որը արձագանքեց Կոսովոյի անկախության ճանաչմանը, իսկ ավելի վաղ՝ 2019 թվականի նոյեմբերի 13-ին, Նաուրուն դարձավ 17-րդ երկիրը[53], որը  արձագանքել էր Կոսովոյի անկախության ճանաչմանը։ Մինչ այդ անկախությունը ճանաչել են՝ Սողոմոնյան կղզիները, Կոմորյան կղզիները, Գրենադան, Դոմինիկան, Սուրինամը, Լիբերիան,  Սան Տոմե և Պրինսիպին, Մադագասկարը, Գվինեա-Բիսաուն, Բուրունդին, Տոգոն, Պալաուն, Պապուա Նոր Գվինեան, Լեսոթոն, ՀԱՀ-ը ։
Սերբական և ալբանական հավակնություններ
Հնում ժամանակակից Կոսովոյի տարածքը բնակեցված էր իլիական ծագում ունեցող ցեղերով։ 6-րդ դարում այստեղ հաստատվել են սլավոնները, որոնք մասամբ ձուլվել են, իսկ հռոմեականացված բնակչությանը մասամբ տեղափոխել են ծովափնյա քաղաքներ, իսկ վալախներին՝ լեռներ։
Կոսովոն Սերբիայի կազմում 14-րդ դարում միջնադարյան սերբական պետության կենտրոնը գտնվում էր Կոսովոյի և Մեթոխիայի տարածքում, իսկ 13-րդ դարի վերջից մինչև 1767 թվականը այստեղ (Պեչ քաղաքի մոտ) գտնվում էր սերբ պատրիարքի գահը։ Ներկայումս տարածաշրջանը լի է ինչպես միջնադարի, այնպես էլ նոր դարաշրջանի ուղղափառ ճարտարապետության հուշարձաններով։ Մասնավորապես, այստեղ են գտնվում սերբական ուղղափառ եկեղեցու Վիսոկիե Դեկանի, Գրաչանիցա, Պեչի պատրիարքարանի հարգված վանքերը։ Կոսովոն մեծ դեր խաղաց սերբական ինքնության և ազգային միասնության ձևավորման գործում։ 1389 թվականին նրա տարածքում տեղի ունեցավ Կոսովոյի ճակատամարտը, որը դարձավ սերբական հայրենասիրության և անկախության համար պայքարի խորհրդանիշ, իսկ Պեչի պատրիարքությունը՝ Սերբիայի ժամանակաշրջանում։ Գտնվել է Օսմանյան կայսրության տիրապետության տակ, ծառայել է որպես սերբական մշակույթի և ազգային շարժման  գլխավոր կենտրոն։ 17-րդ դարի վերջին - 18-րդ դարի սկզբին, սակայն, զգալի թվով սերբեր լքեցին Կոսովոյի տարածքը, իսկ ալբանացիները սկսեցին տեղափոխվել ազատագրված հողեր։ Ալբանիայի բնակչության մասնաբաժինը աստիճանաբար աճեց և 19-րդ դարի կեսերին այն գերազանցեց 50%-ը։ XVIII-XIX դարերում սերբական ազգային շարժման կենտրոնը տեղափոխվեց Հյուսիսային Սերբիա, որտեղ 1817 թվականին ստեղծվեց ինքնավար, իսկ 1878 թվականից՝ անկախ սերբական իշխանություն, իսկ Կոսովոն դարձավ ալբանական ազգային շարժման առաջատար կենտրոնը և առանցքը։ Սերբերի հավակնությունները Կոսովոյի և Մեթոխիայի նահանգի նկատմամբ հիմնված են պատմական իրավունքի սկզբունքների վրա։ Ալբանացիներն իրենց հերթին պնդում են էթնիկական իրավունքի գերակայությունը, թեև փորձում են նաև պատմական հիմք բերել իրենց պնդումների տակ (կան և՛ իլիական, և՛ ժամանակակից ալբանական էթնոսի թրակական ծագման տեսությունը)։ 2-րդ դարում Պտղոմեոսը հայտնում է, որ ալբաններն ապրում էին հին Դարդանիայի և Մակեդոնիայի լեռներում։ Ժամանակակից Կոսովոյի տարածքում էր գտնվում 2-րդ դարում հիմնադրված հռոմեական Ուլպիանա քաղաքը։
Սերբերի կոմպակտ բնակության վայրեր
Իրականում, Հյուսիսային Կոսովոն, որտեղ գերակշռում են սերբերը, չեն ենթարկվում ոչ սերբական իշխանություններին, քանի որ դա կանխում է ՄԱԿ-ի խաղաղապահ զորախումբը, ոչ էլ մասամբ ճանաչված Կոսովոյի Հանրապետությունը ։ Բացի Հյուսիսային Կոսովոյից, կան մի շարք սերբական անկլավներ, որոնք շրջապատված են հիմնականում ալբանական բնակչությամբ տարածքներով։ Ամենամեծ անկլավներն են Շտրպցեի և Նովե Բրդոյի մունիցիպալիտետները, ինչպես նաև Գրաչանիցա, Կլոկոտ-Վրբովաց և Ռանիլուգ նոր մունիցիպալիտետները, որոնք ձևավորվել են Ումնիկ միջազգային վարչակազմի կողմից և Սերբիայի կողմից չեն ճանաչվել։ Ներկայում սերբական անկլավների ամենակարևոր խնդիրները անվտանգության և մատակարարման խնդիրներն են։ Սերբական բնակավայրերի պաշտպանությունն իրականացնում է KFOR-ը։
Կոսովոն որպես միջազգային նախադեպ
2007 թվականի հոկտեմբերին՝ բանակցությունների վերջնաժամկետից մեկ ամիս առաջ, Սերբիայի վարչապետ Վոյսլավ Կոշտունիցան հայտարարեց ։
Կոսովոն և Մեթոխիան չեն կարող լինել ՆԱՏՕ-ի գավաթը, և քանի դեռ գոյություն ունի ՄԱԿ-ի կանոնադրությունը, Սերբիայի միջազգայնորեն ճանաչված սահմանները կմնան անփոփոխ։
Վարչատարածքային բաժանում
Կոսովոյի Հանրապետությունը բաժանված է 7 շրջանների՝ բաղկացած 30 մունիցիպալիտետներից։ Ամենամեծ քաղաքներն են Պրիշտինան՝ մոտ 500 հազար մարդ բնակչությամբ և մոտ 110 հազար բնակչությամբ Պրիզրենը ։
Տնտեսություն
1999 թվականից ի վեր Կոսովոն ՀՆԱ-ի կայուն աճ է գրանցել։ 2008-2012 թվականների համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամի ժամանակ. Կոսովոն Եվրոպայի այն 4 երկրներից մեկն էր, որոնց տնտեսությունը կայուն աճ էր գրանցում՝ տարեկան միջինը 4,5% ։
Ընդ որում, ՀՆԱ-ի ավելի քան 70%-ը ծառայությունների ոլորտն է։ Գնաճը ցածր է ։։ Գործազրկության մակարդակը շատ բարձր է, թեև պաշտոնական տվյալներով նվազում է՝ 2005թ.՝ 39.7%, 2010թ.՝ 45.4%, 2013թ.՝ 30.0% ։ Միևնույն ժամանակ, երիտասարդների երկու երրորդը գործազուրկ է, քանի որ գորշ տնտեսությունը հսկայական է։ Այնուամենայնիվ, շատերն աշխատում են արտասահմանում և գումար են ուղարկում իրենց ընտանիքներին։ Կոսովացիների մի ամբողջ սերունդ աշխատել է որպես հյուր աշխատող Եվրոպայի տարբեր մասերում։ Այսօր նրանց կենսաթոշակները և նպաստները նշանակալի ներդրում են Կոսովոյի աջակցության գործում ։ Տարածաշրջանի կողմից ներմուծվող բոլոր ապրանքները բոլոր սահմաններում, ներառյալ Սերբիան, ենթակա են 10% մաքսատուրքի ։ Կոսովոյի արտաքին պարտքը կազմում է 1,2 մլրդ դոլար՝ ՀՆԱ-ի 35%-ը։ Այս պարտքը մարելով Սերբիան վճարել է 218 մլն դոլար ։ Ընդլայնված հետազոտությունների ինստիտուտի (Պրիշտինայի) տնօրեն Շպենդ Ահմեդիի խոսքերով, Կոսովոյի ներմուծումը կազմում է տարեկան մոտ 1,3 միլիարդ եվրո (1,9 միլիարդ դոլար), մինչդեռ արտահանումը կազմում է ընդամենը 90-130 միլիոն եվրո։ Տարածաշրջանի ներմուծման և արտահանման հիմնական գործընկերը Հյուսիսային Մակեդոնիան է (մոտ 220 և 9 միլիոն եվրո), որին հաջորդում են Սերբիան (111 և 5 միլիոն), Գերմանիան և Թուրքիան ։ Կոսովոյի տարածքում կան օգտակար հանածոների խոշոր հանքավայրեր՝ կապարի, ցինկ, նիկել, կոբալտ, բոքսիտ և մագնեզիում։ Հազվագյուտ օգտակար հանածոների պաշարներ՝ ինդիում, կադմիում, գերմանիում, թալիում և ցեոլիտ։ Լիգնիտի (շագանակագույն ածուխի) հանքավայրերը գնահատվում են ավելի քան 15 միլիարդ տոննա, ինչը Կոսովոյին հնարավորություն է տալիս դրանք շահագործել 150-200 տարի՝ զարգացնելով էներգետիկան։[ Բացի այդ, Կոսովոյում կան ժամանակակից գործարաններ, որոնցից է Ֆլոր-Էն մսի վերամշակման գործարանը Սուխա Ռեկա շրջանում, Սոլիդ կոշիկի ֆաբրիկան, որը հիմնել է կոշիկի մասայական արտադրություն ինչպես արտահանման, այնպես էլ ներքին շուկայի համար ։
2007 թվականին ՄԱԿ-ի բյուջեն Կոսովոյի համար կազմել է 150 միլիոն եվրո։ Եվս 370 մլն Կոսովոյի տնտեսություն ստացվել է արտասահմանում ապրող ալբանացիներից։ Այս օգնությունը Կոսովոյի ֆինանսավորման հիմնական աղբյուրն է 2022 թվականի ապրիլի 14-ից Կոսովոյում նվազագույն աշխատավարձը կազմում է 264 եվրո (համախառն) և 250 եվրո (մաքուր) ամսական։ Կոսովոյում ամսական 250 եվրոյից ցածր աշխատավարձը ենթակա չէ եկամտահարկի   ։
Տրանսպորտ
Տրանսպորտի հիմնական տեսակը ավտոմոբիլային է, երկաթուղայինը՝ 333,451 կմ, շահագործվում է Trainkos (Կոսովոյի երկաթուղիներ) կողմից ։ Կան կանոնավոր ավտոբուսային ծառայություններ դեպի Մոնտենեգրո, Սերբիա, Հյուսիսային Մակեդոնիա, Ալբանիա, Թուրքիա և Բոսնիա և Հերցեգովինա
Կրթություն
Կոսովոյում կա մոտ 1200 դպրոց։ Դրանցից մոտավորապես կեսը արդիականացվել է 6 տարվա ընթացքում փոքր դրամաշնորհների ծրագրի շրջանակներում, որը ֆինանսավորվում է Համաշխարհային բանկի և Կանադայի զարգացման գործակալության կողմից։я
Կրոն
Կոսովոն աշխարհիկ պետություն է, և կրոնն այնտեղ պաշտոնական կարգավիճակ չունի։ Հանրապետության Սահմանադրությունը հռչակում է կրոնի ազատություն և հանդուրժողականություն ։ 2011 թվականի մարդահամարի տվյալներով Կոսովոյի բնակչության 95,6%-ը մահմեդականներ են ։։ Այս թվերը հաշվի չեն առնում երկրում առկա առանձին աղանդները, ինչպիսիք են սուֆիզմը և բեկթաշիզմը, որոնք երբեմն դասվում են իսլամի կատեգորիայի տակ ։: Բնակչության 3,69%-ը կաթոլիկներ են, մոտ 5%-ը՝ ուղղափառներ (ուղղափառ սերբերի մեծամասնությունը բոյկոտել է մարդահամարը)։
Մշակույթ
Մինչ ռազմական գործողությունների սկսվելը տարածաշրջանում կար մոտ 1800 եկեղեցի և վանական համալիր, որոնցից 200-ը ավելի հին են, քան 14-րդ դարը կամ թվագրվում են Սերբիայի պատրիարքության հռչակման ժամանակներից (1346 թ.)։ Սա մշակութային և պատմական հուշարձանների ամենամեծ կենտրոնացումն է Եվրոպայում ։ 1999 թվականին ՆԱՏՕ-ի Հարավսլավիա ներխուժումից հետո ալբանացիները ավերեցին և պղծեցին բազմաթիվ սերբական ուղղափառ եկեղեցիներ ։
Բնակչություն
2011 թվականի մարդահամարի արդյունքներով բնակչությունը կազմել է 1 733 872 մարդ, որից մոտավորապես 874 հազար տղամարդ և 860 հազար կին ։.
Սերբեր
Կոսովոյի 2 միլիոն բնակչությունից սերբերը կազմում են մոտ 100.000 (6%) Կոսովսկա-Միտրովիցա ազգային կենտրոնով։ 1999 թվականից ի վեր ավելի քան 200,000 էթնիկ սերբեր լքել են տարածաշրջանը սերբերի և ալբանացի անջատողականների միջև էթնիկ հակամարտությունների պատճառով։
ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի հատուկ բանագնաց Քայ Էյդեն, ելույթ ունենալով Անվտանգության խորհրդում, հայտարարել է
շարժառիթներով հանցագործությունները, կազմակերպված հանցավորությունը, կոռուպցիան շարունակում են մնալ լուրջ սպառնալիք Կոսովոյի կայունության համար… Նահանգում տիրում է անպատժելիության մթնոլորտ… Ոչ ալբանացի փախստականների վերադարձի գործընթացը փաստացի կանգ է առել, և այժմ նահանգը լքող սերբերի թիվը գերազանցում է. վերադարձած փախստականների թիվը.
2011 թվականի նոյեմբերին «Հին Սերբիա» ասոցիացիայի ներկայացուցիչ Զլատիբոր Ջորջևիչը Բելգրադում Ռուսաստանի դեսպանին է ներկայացրել Կոսովոյում բնակվող սերբերից ՌԴ քաղաքացիության 21733 դիմում ։
Լեզուներ
Ըստ Սահմանադրության՝ ալբաներենը և սերբերենը Կոսովոյի Հանրապետության պաշտոնական լեզուներն են։ Բնակչության գրեթե 95%-ը խոսում է ալբաներեն որպես իր առաջին լեզու, որին հաջորդում են հարավսլավոնական և թուրքերեն լեզուները։ Հյուսիսային Կոսովոյի բնակիչների կողմից մարդահամարի բոյկոտի պատճառով բոսնիերենը դարձավ երկրորդ ամենաշատ խոսվող լեզուն ալբաներենից հետո։ Այնուամենայնիվ, սերբերենը դե ֆակտո երկրորդ ամենաշատ խոսվող լեզուն է Կոսովոյում։ 1999 թվականից ի վեր ալբաներենը դարձել է երկրում գերիշխող լեզուն, թեև սերբերենը հավասար կարգավիճակ ունի, և հատուկ կարգավիճակ է տրված նաև այլ լեզվական փոքրամասնություններին ։ 2006 թվականին Ազգային ժողովն ընդունեց «Լեզուների օգտագործման մասին» օրենքը՝ ապահովելու ալբաներենի և սերբերենի՝ որպես պաշտոնական լեզուների հավասար օգտագործումը ։ Բացի դրանից, այլ լեզուները կարող են ճանաչվել նաև քաղաքապետարանի մակարդակով որպես պաշտոնական լեզուներ, եթե լեզվական համայնքը կազմում է քաղաքապետարանի ընդհանուր բնակչության առնվազն 5%-ը ։ Լեզուների օգտագործման մասին օրենքը թուրքերենին տալիս է պաշտոնական լեզվի կարգավիճակ Պրիզրենի քաղաքապետարանում՝ անկախ այնտեղ ապրող թուրքական համայնքի չափից ։. Թեև և՛ ալբաներենը, և՛ սերբերենը պաշտոնական լեզուներ են, սակայն մասնագիտական ​​միջավայրում պետական ​​ծառայողները պետք է խոսեն դրանցից միայն մեկով, և ըստ Կոսովոյի լեզուների հարցերով հանձնակատար Սլավիսա Մլադենովիչի, 2015 թվականից կազմակերպություններից և ոչ մեկը բոլոր փաստաթղթերը երկու լեզուներով չունի ։