cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Անկախ Պետությունների Համագործակցություն
Անդամություն
Չնայած նրան, որ Ուկրաինան հիմնադիր անդամ է և վավերացրել է 1991 թվականի դեկտեմբերի Ստեղծման մասին համաձայնագիրը, որոշեց չվավերացնել կանոնադրությունը, քանի որ նա համաձայն չէր, որ Ռուսաստանը լիներ ԽՍՀՄ միակ օրինական իրավահաջորդը ։ Ուստի նա իրեն չի համարում ԱՊՀ անդամ ։ 1993 թվականին Ուկրաինան դարձավ ասոցացված անդամ ։ 2014 թվականի մարտի 14-ին Ուկրաինայի խորհրդարան ներկայացվեց խնդրագիր, որով չեղյալ էր հայտարարվում 1991 թվականի ԱՊՀ ստեղծման համաձայնագրի վավերցումը իրենց կողմից՝ որպես պատասխան Ռուսաստանի ռազմական միջամտությանը Ուկրաինայում և Ղրիմի բռնակցմանը։ Բայց այդ խնդրագիրը չընդունվեց   ։ 2014 թվականի խորհրդարանական ընտրություններից հետո ներկայացվեց ԱՊՀ համաձայնագիրը չեղյալ հայտարարելու նոր խնդրագիր  ։ 2015 թվականի սեպտեմբերին Ուկրաինայի արտաքին գործերի նախարարությունը հաստատեց, որ Ուկրաինան շարունակելու է մասնակցել ԱՊՀ-ին ընտրողական սկզբունքով ։ Այդ ամսից սկսած Ուկրաինան ԱՊՀ Գործադիր կոմիտեի կառույցում ներկայացուցիչ չունեցավ ։
Ռուսաստանի՝ Մոլդովայի, Վրաստանի և Ուկրաինայի  անջատված տարածքների անկախությանը աջակցելու, ինչպես նաև Ստամբուլի համաձայնագիրը խախտելու լույսի ներքո ԱՊՀ ստեղծման մասին համաձայնագիրը չեղյալ հայտարարելու օրենսդրական նախաձեռնություններ էին ներկայացվել Մոլդովայի խորհրդարանում 2014 թվականի մարտի 25-ին, սակայն դրանք չեն ընդունվել   ։ Նմանատիպ խնդրագիր է առաջարկվել նաև 2018 թվականի հունվարին ։
Կառավարում
2018 թվականի հունվարի 1-ից ԱՊՀ նախագահությունը Ռուսաստանից անցնում է Տաջիկստանին։ ԱՊՀ գործադիր քարտուղար Սերգեյ Լեբեդևը նշում է, որ Տաջիկստանի նախագահությունը ենթադրում է միջոցառումների մի ամբողջ համալիր, որն ուղղված է լինելու համագործակցության խորացմանը և ինտեգրացիոն գործընթացների ակտիվացմանը։ Նա համոզմունք է հայտնում, որ հայեցակարգով սահմանված մոտեցումները կսատարեն և կիրականացվեն Համագործակցության բոլոր անդամների գործուն մասնակցությամբ։ Մասնավորապես, Լեբեդևը կարծում էր, որ 2018 թվականին կստորագրվի ԱՊՀ շրջանակներում ծառայությունների ազատ առևտրի համաձայնագիրը ։
Միջխորհրդարանական վեհաժողով
ԱՊՀ Միջխորհրդարանական վեհաժողովը ստեղծվել է 1992 թվականի մարտի 27-ին Ղազախստանում։ 1995 թվականի մայիսի 26-ին ԱՊՀ առաջնորդները ստորագրեցին ԱՊՀ անդամ պետությունների Միջխորհրդարանական վեհաժողովի կոնվենցիան։ Համաձայն կոնվենցիայի՝ Միջխորհրդարանական վեհաժողովը օժտված է միջազգային լեգիտիմությամբ և տեղակայված է Սանկտ Պետերբուրգի Տավրիկյան պալատում։ Այն գործում է որպես ԱՊՀ խորհրդատվական խորհրդարանական ճյուղ, որը ստեղծվել է խորհրդարանական համագործակցության խնդիրները և ընդհանուր հետաքրքրություն ներկայացնող փաստաթղթերի նախնական նախագծերը քննարկելու համար։ Այն ընդունում է մոդելային օրենքներ (ինչպես նաև խորհրդատվություններ) ԱՊՀ անդամ պետությունների ազգային օրենսդրությունների համար, որպեսզի դրանք կիրառվեն գործող օրենսդրության նոր օրենքներին և դրանց փոփոխություններին համապատասխան։ Դրա վերաբերյալ ընդունվել է ավելի քան 130 փաստաթուղթ, որոնք հաստատում են ԱՊՀ-ում գործող օրենքների համապատասխանելիությունը ազգային օրենսդրություններին։ Վեհաժողովը ակտիվորեն ներգրավված է ԱՊՀ-ում ինտեգրացիոն գործընթացներում, ինչպես նաև դիտորդներ է ուղարկում ազգային ընտրությունների ժամանակ ։ Վեհաժողովը անցկացրեց իր 32-րդ լիագումար նիստը 2009 թվականի մայիսի 14-ին Սանկտ Պետերբուրգում։ Ուկրաինան մասնակցում էր, բայց Ուզբեկստանը՝ ոչ ։
Մարդու իրավունքներ
Հիմնադրման հենց սկզբից ԱՊՀ առաջնահերթ նպատակներից մեկը այնպիսի ֆոռումի ստեղծումն էր, որում կքննարկվեին նորանկախ պետությունների սոցիալական և տնտեսական զարգացմանն առնչվող հարցերը։ Այս նպատակին հասնելու համար անդամ երկրները համաձայնվել են խթանել և պաշտպանել մարդու իրավունքները։ Սկզբում այս նպատակներին հասնելու ջանքերը լոկ բարի կամքի դրսևորում էին, բայց 1995 թվականի մայիսի 26-ին ԱՊՀ-ն ընդունեց Մարդու իրավունքների և հիմնական ազատությունների մասին ԱՊՀ կոնվենցիան ։
Անգամ մինչև 1995 թվականի մարդու իրավունքների վերաբերյալ պայմանագիրը, 1991 թվականին ընդունված ԱՊՀ կանոնադրության 33-րդ հոդվածով ստեղծվում էր Մարդու իրավունքների հանձնաժողով, որը տեղակայվելու էր Մինսկում (Բելառուս)։ Սա հաստատվեց Պետությունների ղեկավարների խորհրդի 1993 թվականի որոշմամբ։ 1995 թվականին ԱՊՀ-ն ընդունեց մարդու իրավունքների պայմանագիրը, որն ընդգրկում էր քաղաքացիական և քաղաքական, ինչպես նաև սոցիալական և տնտեսական մարդու իրավունքներ։ Այս պայմանագիրը ուժի մեջ մտավ 1998 թվականին։ ԱՊՀ պայմանագիրը մոդելավորվել է Մարդու իրավունքների Եվրոպական կոնվենցիայի հիման վրա, բայց չունի այն իմպլեմենտացիոն մեխանիզմները, որոնք ունի վերջինս։ ԱՊՀ պայմանագրում Մարդու իրավունքների հանձնաժողովը ունի բավականին անորոշ ձևակերպված լիազորություն։ Մարդու իրավունքների հանձնաժողովի ստատուտը, որը նույնպես ընդունվել է ԱՊՀ անդամ պետությունների կողմից որպես որոշում, իրավունք է տալիս հանձնաժողովին ձևավորել միջպետական, ինչպես նաև անհատական հաղորդակցություն։
Հատկապես Կենտրոնական Ասիայի ԱՊՀ անդամները շարունակում են ունենալ մարդու իրավունքների բնագավառում ամենացածր ցուցանիշը։ Շատ ակտիվիստներ մատնանշում են 2005 թվականի Անդիջանի կոտորածները Ուզբեկստանում կամ Թուրքմենստանում նախագահ Գուրբանգուլու Բերդըմուհամեդովի անձի պաշտամունքը (չնայած որ ԱՊՀ անդամ չէ) ցույց տալու համար, որ այնտեղ Խորհրդային միության փլուզումից ի վեր մարդու իրավունքների առկայության ապացույցներ չկան ։ Նախագահ Վլադիմիր Պուտինի կողմից իշխանության կենտրոնացումը արտացոլվեց Ռուսաստանում նախորդ տարիներին ընդհանուր առաջընթացի կայուն անկմամբ։ Անկախ պետությունների համագործակցությունը շարունակում է լուրջ դժվարություններ ունենալ անգամ հիմնական միջազգային չափանիշներին բավարարելու տեսանկյունից ։
Ռազմական
ԱՊՀ կանոնադրությամբ հիմնվում է Պաշտպանության նախարարների խորհուրդը, որը կոչված է իրականացնելու ԱՊՀ անդամ պետությունների ռազմական համագործակցության կոորդինացումը։ Այս նպատակով խորհուրդը զարգացնում է ԱՊՀ անդամ պետությունների ռազմական և պաշտպանության քաղաքականության հարցերի կոնցեպտուալ մոտեցումներ, մշակում է առաջարկներ, որոնց նպատակն է կանխել անդամ պետությունների տարածքում կամ նրանց մասնակցությամբ ռազմական կոնֆլիկտները, տալիս է փորձագիտական կարծիք պայմանագրերի և համաձայնագրերի նախագծերի վերաբերյալ, որոնք վերաբերում են պաշտպանության և ռազմական զարգացման հարցերին, համապատասխան առաջարկների վերաբերյալ հրավիրում է ԱՊՀ Պետությունների ղեկավարների խորհրդի ուշադրությունը։ Կարևոր է նաև խորհրդի աշխատանքը պաշտպանության և ռազմական զարգացման ոլորտներում, իրավական ակտերի մերձեցման ոլորտում։
Ռազմական և պաշտպանության համագործակցության ոլորտներում ինտեգրացիոն գործընթացների դրսևորում է 1995 թվականին ԱՊՀ Միացյալ օդային պաշտպանության համակարգի ստեղծումը։ Տարիների ընթացքում Միացյալ օդային պաշտպանության համակարգի ռազմական անձնակազմը 2 անգամով մեծացավ արևմուտքում՝ ԱՊՀ եվրոպական սահմանի մոտ և 1,5 անգամ հարավային սահմանում ։
Երբ 1992 թվականի մայիսի 7-ին Բորիս Ելցինը դարձավ Ռուսաստանի պաշտպանության նախարար, Եվգենի Շապոշնիկովը՝ ԱՊՀ անդամ պետությունների զինված ուժերի հրամանատարը և իր աշխատակազմը հեռացվեցին Պաշտպանության նախարարությունից և Գլխավոր շտաբի շենքից և տեղակայվեցին նախկինում Վարշավյան պակտի գրասենյակում, որը գտնվում է Մոսկվայի հյուսիսային ծայրամասում՝ Լենինգրադյան պողոտա 41 հասցեում ։ Շապոշնիկովը պաշտոնաթող եղավ 1993 թվականի հունիսին։
ԱՊՀ գլխավոր շտաբների ղեկավարները կողմ են իրենց ազգային ռազմական ուժերի ինտեգրմանը ։
Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպություն (ՀԱՊԿ)
Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպությունը (ՀԱՊԿ, Организация Договора о Коллективной Безопасности) կամ պարզապես Տաշքենդի պայմանագիրը (Ташкентский договор) սկզբնավորվեց ԱՊՀ Հավաքական անվտանգության պայմանագրով, որը ստորագրվեց 1992 թվականի մայիսի 15-ին Հայաստանի, Ղազախստանի, Ղրղսզտանի, Ռուսաստանի, Տաջիկստանի և Ուզբեկստանի կողմից Տաշքենդում։ Ադրբեջանը ստորագրեց պայմանագիրը 1993 թվականի սեպտեմբերի 24-ին, Վրաստանը՝ 1993 թվականի դեկտեմբերի 9-ին, իսկ Բելառուսը՝ 1993 թվականի դեկտեմբերի 31-ին։ Պայմանագիրը ուժի մեջ մտավ 1994 թվականի ապրիլի 20-ին։
Հավաքական անվտանգության պայմանագիրը նախատեսված էր 5 տարի ժամկետով՝ երկարաձգման հնարավորությամբ։ 1999 թվականի ապրիլի 2-ին Հավաքական անվտանգության պայմանագրի միայն 6 անդամ ստորագրեցին արձանագրություն, որը երկարաձգում էր պայմանագիրը ևս 5 տարով, մինչդեռ Ադրբեջանը, Վրաստանը և Ուզբեկստանը հրաժարվեցին ստորագրել և դուրս եկան պայմանագրից։ Նրանք Մոլդովայի և Ուկրաինայի հետ միասին ստեղծեցին ավելի արևմտամետ խմբավորում՝ առավել հայտնի որպես ՎՈՒԱՄ (Վրաստան, Ուկրաինա, Ադրբեջան, Մոլդովա)։ Կազմակերպությունը անվանվեց ՀԱՊԿ 2002 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Տաշքենդում։ Նիկոլայ Բորձյուժան նշանակվեց նորաստեղծ կազմակերպության գլխավոր քարտուղար։ 2005 թվականի ընթացքում ՀԱՊԿ դաշնակիցները իրականացրեցին որոշ համատեղ ռազմական գործողություններ։ 2005 թվականին Ուզբեկստանը դուրս եկավ ՎՈՒԱՄ-ից և 2006 թվականի հունիսի 23-ին դարձավ ՀԱՊԿ-ի անդամ, և այդ անդամությունը վավերացվեց խորհրդարանի կողմից 2008 թվականի մարտի 28-ին ։ ՀԱՊԿ-ը դիտորդ է ՄԱԿ-ի Գլխավոր Ասամբելայում։
Կանոնադրությունը վերահաստատեց բոլոր մասնակից պետությունների ցանկությունը ձեռնպահ մնալ ուժի կամ ուժի սպառնալիքի կիրառումից։ Ստորագրողները հնարավորություն չէին ունենա միանալ այլ ռազմական դաշինքների կամ պետությունների այլ խմբի։ Ագրեսիան ստորագրողներից մեկի նկատմամբ կդիտվեր որպես ագրեսիա բոլորի նկատմամբ։ Այս նպատակով ՀԱՊԿ-ը անց է կացնում ամենամյա ռազմական հրամանատարական վարժություններ, որպեսզի ՀԱՊԿ անդամները հնարավորություն ունենան բարելավել կազմակերպության ներսում համագործակցությունը։ Ամենամեծամասշտաբ զորավարժությունները, որ անց են կացվել, դա Հայաստանում իրականացվող «Ռուբեժ-2008»-ն է, որտեղ ընդհանուր հաշվարկվում էր 4000-անոց զորք ՀԱՊԿ անդամ բոլոր 7 երկրներից, որն իրականացնում էր օպերատիվ, ռազմավարական և մարտավարական զորավարժություն՝ շեշտը դնելով ՀԱՊԿ համագործակցության մեջ հավաքական անվտանգության տարրի արդյունավետության հետագա մեծացման վրա ։
2007 թվականի մայիսին ՀԱՊԿ քարտուղար գեներալ Նիկոլայ Բորձյուժան նշեց, որ Իրանը կարող է միանա ՀԱՊԿ-ին, նշելով, որ «ՀԱՊԿ-ը բաց կազմակերպություն է։ Եթե Իրանը մեր կանոնադրությանը համապատասխան դիմում ներկայացնի անդամակցելու համար, մենք հաշվի կառնենք դիմումը»։ Եթե Իրանը միանա, դա կլինի առաջին պետությունը նախկին ԽՍՀՄ-ից դուրս, որ կանդամակցի կազմակերպությանը։
2007 թվականի հոկտեմբերի 6-ին ՀԱՊԿ անդամ պետությունները համաձայնեցին կազմակերպության խոշոր ընդլայնմանը, որով կստեղծվեին ՀԱՊԿ խաղաղապահ ուժեր, որոնք կտեղակայվեին ՄԱԿ-ի մանդատի ներքո կամ առանց դրա անդամ պետություններում։ Այդ ընդլայնումը թույլ կտար նաև բոլոր անդամներին ձեռք բերել ռուսական զենք Ռուսաստանի գներով ։ ՀԱՊԿ-ը ստորագրել է համաձայնագիր Շանհայի համագործակցության կազմակերպության հետ Տաջիկստանի մայրաքաղաք Դուշանբեում՝ ընդլայնելու համար համագործակցությունը այնպիսի ոլորտներում, ինչպիսին է անվտանգությունը, հանցագործությունը և թմրանյութերի թրաֆիքինգը ։
2008 թվականի օգոստոսի 29-ին Ռուսաստանը հայտարարեց, որ կձգտի հասնել ՀԱՊԿ-ի կողմից Աբխազիայի և Հարավային Օսեթիայի անկախության ճանաչմանը, որից 3 օր անց Ռուսաստանը ճանաչեց նրանց անկախությունը ։ 2008 թվականի սեպտեմբերի 5-ին Հայաստանը ստանձնեց ՀԱՊԿ-ի նախագահությունը (ռոտացիոն կարգով) ՀԱՊԿ-ի մոսկովյան հանդիպման ժամանակ Ռուսաստանում ։
2009 թվականի հոկտեմբերին Ուկրաինան ՀԱՊԿ-ի Հակաահաբեկչական կենտրոնին չթույլատրեց իր տարածքում իրականացնել հակաահաբեկչական գործողություններ, քանի որ Ուկրաինայի սահմանադրությամբ արգելվում են օտարերկրյա ռազմական միավորումների գործողությունները իր տարածքում ։
ՀԱՊԿ-ի իրականացրած ամենամեծ ռազմական գործողությունը իրականացվել է 12000-անոց զորքի կողմից 2001 թվականի սեպտեմբերի 19-ից 27 ընկած ժամանակահատվածում՝ բարձրացնելու համար ապակայունացման դեմ առկա մեթոդների պատրաստվածությունը և համակարգումը՝ պայքարելու համար ժողովրդական ապստամբության ցանկացած փորձի դեմ, ինչպիսին էր, օրինակ, Արաբական գարունը ։
Անկախ պետությունների համագործակցության Ազատ առևտրի գոտի (ԱՊՀԱԱԳ)
1994 թվականին ԱՊՀ պետությունները «համաձայնվեցին» ստեղծել ազատ առևտրի գոտի (աագ), բայց համաձայնագիրը այդպես էլ չստորագրվեց։ 1994 թվականի համաձայնագիրը զբաղեցնելու էր բոլոր 12, հետագայում 10 պետությունների տարածքը՝ բացառությամբ Թուրքմենստանի ։
2009 թվականին նոր համաձայնագրով սկսվեց աագ ստեղծումը ։ 2011 թվականի հոկտեմբերին նոր ազատ առևտրի համաձայնագիր ստորագրվեց ԱՊՀ 11 վարչապետներից 8-ի կողմից՝ Հայաստան, Բելառուս, Ղազախստան, Ղրղզստան,Մոլդովա, Ռուսաստան, Տաջիկստան և Ուկրաինա պետերբուրգյան հանդիպման ժամանակ։ 2013 թվականի դրությամբ այն վավերացվեց Ուկրաինայի, Ռուսաստանի, Բելառուսի, Մոլդովայի և Հայաստանի կողմից և ուժի մեջ մտավ միայն այդ երկրների միջև ։
Ազատ առևտրի պայմանագիրը մի շարք ապրանքների համար վերացրեց արտահանման և ներմուծման մաքսատուրքերը, բայց այն պարունակում էր նաև մի շարք բացառություններ, որոնք ի վերջո նույնպես պետք է վերացվեին ։ Պայմանագիր ստորագրվեց նաև արտարժույթի կարգավորման և վերահսկման հիմնական սկզբուքների հիման վրա ԱՊՀ նույն 2011 թվականի հանդիպման ժամանակ ։
Կաշառակերությունը և բյուրոկրատիան առևտուր իրականացնելու համար ԱՊՀ երկրների համար լուրջ խնդիրներ են ։
Ղազախստանի նախագահ Նուրսուլթան Նազարբաևը առաջարկեց ԱՊՀ անդամները պետք է ունենան թվայնացման օրակարգ՝ արդիականացնելու համար ԱՊՀ տնտեսությունը ։
Եվրասիական տնտեսական ընկերակցություն (ԵվրԱզԵս)
Եվրասիական տնտեսական ընկերակցությունը ծագել է Բելառուսի, Ռուսաստանի և Ղազախստանի միջև 1996 թվականի մարտի 29-ին ձևավորված Մաքսային միությունից ։ Այն կոչվեց ԵվրԱզԵս 2000 թվականի հոկտեմբերի 10-ին, երբ Բելառուսը, Ղազախստանը, Ղրղզստանը, Ռուսաստանը և Տաջիկստանը ստորագրեցին պայմանագիրը։ ԵվրԱզԵսը պաշտոնապես ստեղծվեց, երբ պայամանագիրը վավերացվեց բոլոր 5 անդամների կողմից 2001 թվականի մայիսին։ Հայաստանը, Մոլդովան և Ուկրաինան ունեն դիտորդի կարգավիճակ։ ԵվրԱզԵսը ձգտում է ստեղծել ընդհանուր էներգետիկ շուկա և գտնել առավել արդյունավետ ջրօգտագործման ձև Կենտրոնական Ասիայում։ Եվրասիական տնտեսական ընկերակցությունը չի գործում 2015 թվականի հունվարի մեկից՝ պայմանավորված Եվրասիական տնտեսական միության ստեղծմամբ ։
Միասնական տնտեսական տարածք
ԱՊՀ անդամ երկրներ Ռուսաստանի, Ուկրաինայի, Բելառուսի և Ղազախստանի միջև միասնական տնտեսական տարածք ստեղծելու մասին քննարկումից հետո այդ տարածքի ստեղծման մասին պայմանագրի մասին հայտարարվեց Մոսկվայի Նովո-Օգարևո արվարձանում 2003 թվականի փետրվարի 23-ի հանդիպման ժամանակ։ Միասնական տարածքն ունենալու էր առևտրի և տարիֆների վերազգային հանձնաժողով Կիևում, սկզբում ղեկավարվելու էր Ղազախստանի ներկայացուցչի կողմից և չէր գտնվելու 4 պետությունների կառավարությունների ենթակայության տակ։ Վերջնական նպատակը տարածաշրջանային կազմակերպության ստեղծումն է, որը բաց կլինի այլ պետութունների անդամակցելու համար և ի վերջո կբերի միասնական դրամական միավորի ստեղծման։
Կենտրոնասիական համագործակցության կազմակերպություն
Ղազախստանը, Ղրղզստանը, Տաջիկստանը, Թուրքմենստանը և Ուզբեկստանը ձևավորեցին Կենտրոնասիական համագործակցության կազմակերպությունը 1991 թվականին որպես Կենտրոնասիական համագործակցություն։ 1994 թվականին կազմակերպությունը գործում էր որպես Կենտրոնասիական տնտեսական միություն, որին Տաջիկստանը և Թուրքմենստանը չէին անդամակցում։ 1998 թվականին այն վերածվեց Կենտրոնասիական տնտեսական համագործակցության, ինչը խորհրդանշվեց Տաջիկստանի վերադարձով։ 2002 թվականի փետրվարի 28-ին այն անվանվեց Կենտրոնասիական համագործակցության կազմակերպություն։ Ռուսաստանը միացավ 2004 թվականի մայիսի 28-ին։ 2005 թվականի հոկտեմբերի 7-ին անդամ պետությունները որոշեցին, որ Ուզբեկստանը կմիանան Եվրասիական տնտեսական համայնքին և կազմակերպությունները պետք է միաձուլվեն, ինչն էլ տեղի ունեցավ 2006 թվականի հունվարի 25-ին։ Պարզ չէ ինչպես կլուծվի ներկայիս Կենտրոնասիական համագործակցության կազմակերպությունում դիտորդների հարցը, ովքեր դիտորդ չեն ԵվրԱզԵս-ում (Վրաստան և Թուրքիա)։
Ժողովրդավարության և ժողովուրդների իրավունքների համայնք
Հետխորհրդային չճանաչված կամ մասամբ ճանաչված պետություններ Աբխազիան, Արցախը, Հարավային Օսեթիան և Մերձդնեստրը անդամակցում են Ժողովրդավարության և ժողովուրդների իրավունքների համայնքին, որի նպատակն է ստեղծել ավելի խորը ինտեգրացիա անդամների միջև։
Վիճարկելի ընտրությունների դիտորդական առաքելություն
ԱՊՀ Ընտրական մոնիտորինգի կազմակերպությունը (Миссия наблюдателей от СНГ на выборах) ընտրական մոնիտորինգի մարմին է, որը ձևավորվել է 2002 թվականի հոկտեմբերին՝ հաջորդելով ԱՊՀ պետությունների ղեկավարների հանդիպմանը, որի ժամանակ ընդունվեց ԱՊՀ ժողովրդավարական ընտրությունների, ընտրական իրավունքի և ազատության չափանիշների կոնվենցիան։ Ընտրական մոնիտորինգի կազմակերպությունը դիտորդներ է ուղարկում անդամ երկրներ այդ պահից սկսած․ նրանք հավանության են արժանացրել այն ընտրությունները, որոնք քննադատվել են անկախ դիտորդների կողմից ։
Ռուսերենի կարգավիճակ
Ռուսաստանը պնդում էր, որ ռուսերենը պաշտոնական կարգավիճակ ստանա ԱՊՀ անդամ երկրներում։ Մինչ օրս ռուսերենը միայն ԱՊՀ 4 պետության պաշտոնական լեզու է՝ Ռուսաստան, Բելառուս, Ղազախստան և Ղրղզստան։ Ռուսերենը պաշտոնական լեզու է համարվում նաև Մերձդնեստրում և Գագաուզիայի ինքնավար մարզում (Մոլդովա)։ Վիկտոր Յանուկովիչը՝ 2004 թվականին Ուկրաինայի նախագահական ընտրություններում Մոսկվայի աջակցությունն ունեցող թեկնածուն, հայտարարեց ռուսերենը Ուկրաինայի երկրորդ պաշտոնական լեզու հռչակելու իր մտադրության մասին։Սակայն, արևմուտքի աջակցությունն ունեցող թեկնածու Վիկտոր Յուշչենկոն, ով հաղթեց, այդպես չվարվեց։ 2010 թվականի արտահերթ ընտրություններում նախագահ Յանուկովիչը հաստատեց (2010 թվականի մարտի 9-ին), որ «Ուկրաինան շարունակելու է ուկրաիներենը պահպանել որպես միակ պետական լեզու» ։
Սպորտային իրադարձություններ
1991 թվականին Խորհրդային միության փլուզման ժամանակ նրա սպորտային թիմերը հրավիրվեցին կամ որակավորվեցին 1992 թվականի մի շարք սպորտային իրադարձությունների։ Դրանցից մի քանիսում ԱՊՀ միասնական թիմը փոխարինեց ԽՍՀՄ թիմին։ Այդ միասնական թիմը մասնակցեց 1992 թվականի ձմեռային օլիմպիադային և 1992 թվականի ամառային օլիմպիադաներին, ԱՊՀ ֆուտբոլային թիմը մասնակցեց 1992 թվականի ՈւԵՖԱ-ի Եվրոպայի գավաթին։ ԱՊՀ բենդիի թիմը ընկերական խաղեր խաղաց 1992 թվականի հունվարին և վերջին անգամ ներկայացավ 1992 թվականի Ռուսական կառավարական գավաթին, որտեղ խաղաց նոր Ռուսաստանի ազգային բենդիի թիմի հետ։ Խորհրդային միության բենդիի 1991-1992 առաջնությունը վերափոխվեց ԱՊՀ առաջնության։
2017 թվականին ազգային սպորտի և խաղերի փառատոնը (Фестиваль национальных видов спорта и игр государств — участников Содружества Независимых Государств) անցկացվեց Ուլյանովսկում։ Հիմնական սպորտաձևերն են սամբոն, պարանի ձգումը, մաս ռեստլինգը, քաղաքները (городки), լապտան, բենդին, մարզաքարային սպորտը, շախմատը և նետաձգությունը։ Որոշակի ցուցադրական սպորտաձևեր նույնպես ընդգրկվել են ծրագրում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Եվրասիա Կատեգորիա:Հետխորհրդային դաշինքներ Կատեգորիա:Միջազգային տնտեսական կազմակերպություններ Կատեգորիա:Միջկառավարական կազմակերպություններ Կատեգորիա:Համադաշնություններ
Սվիտին
Սվիտին (Світин), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Ժիտոմիրի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Սվիտին գյուղում բնակվում էր 397 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1187 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 334,46 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Ժիտոմիրի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Կանտոն (գյուղ, Կարաիդելսկի շրջան)
Կանտոն (Кантон, Кантон), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կարաիդելսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 140 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կարաիդելսկի շրջանի բնակավայրեր
Ճիպրեիլ
Ճիպրեիլ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Հերեկի գավառակում ։
Հայաբնակ գյուղ էր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Զլատա Ֆիլիպովիչ
Զլատա Ֆիլիպովիչ (Zlata Filipović, ), բոսնիացի գրող և թարգմանչուհի։
Կենսագրություն և ստեղծագործություն
Հայտնի է դարձել պատանեկան «Օրագրով» (1994), որը նա վարել է Սարաևոյում 1991-1993 թվականներին և որի մեջ արտացոլված են Բոսնիական պատերազմի իրադարձությունները։ Այն հաճախ համեմատում են Հոլոքոստի զոհ Աննա Ֆրանկի «Օրագրի» հետ։
1993 թվականին Զլատային և նրա ընտանիքի անդամներին հաջողվում է Բոսնիայից հեռանալ Ֆրանսիա։ 2001 թվականին նա ավարտում է Օքսֆորդի համալսարանը՝ «հումանիտար գիտություններ» մասնագիտությամբ։ Այժմ ապրում է Դուբլինում ։ Նրա խմբագրությամբ և առաջաբանում Նյու Յորքում լույս է տեսել «Խլացված ձայներ․ Առաջին համաշխարհային և Իրաքյան պատերազմների պատանիների օրագրեր» հավաքածու (2006)։
Ճանաչում
«Օրագիրը» մի քանի անգամ հրատարակվել է միայն 1994 թվականին և հետագայում վերահրատարակվել է անգլերենով 1995, 1998, 2004, 2006 թվականներին։ Թարգմանվել է ֆրանսերեն, գերմաներեն, իսպաներեն, նիդերլանդերեն, նորվեգերեն, ֆիններեն, հունգարերեն, թուրքերեն, չինարեն, կորեերեն լեզուներով, ընդգրկվել է նաև դպրոցական ուսուցման ծրագրում, հանրագիտարաններում, քրեստոմատիաներում և անթոլոգիաներում, որոնք նվիրված են ցեղասպանությանը և դրա հիշատակին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Սարաևո քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Բոսնիացի գրողներ Կատեգորիա:Բոսնիացի թարգմանիչներ Կատեգորիա:Երեխա-գրողներ Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:20-րդ դարի գրողներ
Հոգեբանական խորհրդատվություն
Հոգեբանական խարհրդատվություն, կիրառական հոգեբանության ոլորտ, հոգեբանական օգնության տեսակ, որն առանձնացել է հոգեթերապիայից։ Ըստ Ռիչարդ Նելսոն-Ջոնսի, հոգեբանական խորհրդատվությունը հանդիսանում է օգնող հարաբերությունների տեսակ ։ Հոգեբանական խորհրդատվության մեկ հանդիպումը տեղի է ունենում այցելուի և խորհրդատուի միջև զրույցի ձևով։ Այդ զրույցի ընթացքում այցելուն պատմում է իր և իր խնդրի մասին։ Հոգեբանն իր հերթին լսում է այցելուին՝ փորձելով հասկանալ խնդրի էությունը, պարզեցնել այն ինչպես իր, այնպես էլ այցելուի համար ։
Նպատակ և խնդիրներ
Որպես հոգեբանական խորհրդատվության վերջնանպատակը սովորեցնել այցելուներին նրան, որ իրենք կարողանան օգնել իրենց և արդյունքում իրենք դառնան իրենց խորհրդատուն։ Հոգեբանական տարբեր դպրոցների տեսաբանների կողմից առանձնացվում են ընդհանուր մի քանի համըդհանուր նպատակներ՝ Չնայած համընդհանուր նպատակներին՝ հիմնական հոգեբանական դպրոցներն ունեն նպատակների տարբեր հասկացում՝ Հաճախ տեղի է ունենում նպատակների վերաձևակերպում խորհրդատվության ընթացքում՝ այցելուի հետ փոխազդեցության ընթացքում։ Նպատակի իրականացումը կախված է այցելուի պահանջմունքներից և սպասումներց։ Այդ պատճառով անհրաժեշտ է հենց սկբզից հասկանալ և կոնկրետացնել այցելուի ակնկալիքները։ Խորհրդատվության գործընթացը ենթադրում է հետևյալ խնդիրների լուծում՝
Խորհրդատվական կոնտակտ
Ռոջերսը գտնում էր, որ անձի դրական փոփոխություններին նպաստող պայմաններն են՝ Հոգեբանական խորհրդատվության և թերապիայի կարևոր բաղադրիչ է այցելուի և խորհրդատուի միջև վստահելի կոնտակտը՝ հիմնված անպայման հարգանքի, էմպաթիայի, անկեղծության վրա։ Ընդ որում, խորհրդատվական կոնտակտը հատուկ է, որը տարբերվում է ընկերական կամ սիրային հարաբերություններից։ Թերապևտիկ կոնտակտի յուրահատկությունը պայմանավորված է նրանով, թե որքանով է խորհրդատուն տարբերում ինտիմ-թերապևտիկ և ինտիմ-անձնային հարաբերությունները։ Չնայած հուզական հագեցվածության խորհրդատվական կոնտակտն անհամաչափ է.միայն այցելուն է բացահայտում իր անձնական կյանքի տարբեր կողմերը։ Խորհրդատվական կոնտակը տարբեր ձևով է սահմանվում գրականության մեջ։ Որոշ աղբյուրներում այն սահմանվում է որպես յուրահատուկ դինամիկ գործընթաց, որի ժամանակ մի մարդը (խորհրդատուն) մյուսին (այցելուին) օգնում է օգտագործել սեփական ներքին ռեսուրսները դրական ուղղությամբ տանելու և պոտենցիալն ու հնարավորություններն ակտիվացնելու նպատակով։ Այլ աղբյուրներում խորհրդատվական կոնտակտը սահմանվում է որպես դիրքորոշումներ և զգացմունքներ, որոնք խորհրդատվության մասնակիցներն ունենում են մեկը մյուսի նկատմամբ, դրանց արտահայտման եղանակները։ Խորհրդատվական կոնտակտը բնութագրվում է հուզական հագեցվածությամբ (այն ավելի շատ հուզական է, քան կոգնիտիվ), ինտենսիվությամբ՝ հարաբերությունների և ապրումների փոխանակությամբ, դինամիկությամբ՝ կոնտակտի յուրահատուկ լինելը տարբեր այցելուների պարագայում, գաղտնիությամբ։ Թերապևտիկ կոնտակտի բնույթը կախված է խորհրդատուի տեսական կողմնորոշմամբ.
Սիմի
Սիմի (Σύμη), Հունաստանին պատկանող կղզի Եգեյան ծովում՝ Դոդեկանեսյան կղզիների կազմում։
Մի քանի անմարդաբնակ կղզիների հետ միասին ձևավորում է Սիմիի դիմոսը, որը վարչականորեն մտնում է Դոդեկանես նոմոսի կազմի մեջ ։
Կղզին զբաղեցնում է 58.1 կմ² տարածք։ Ըստ 2001 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ կղզու բնակչությունը կազմում է 2606 մարդ ։
Աշխարհագրություն
Կղզին գտնվում է Եգեյան ծովի հարավարևելյան մասում՝ Փոքր Ասիայի (Թուրքիա) ափից 9 կմ հեռավորության վրա։
Քաղցրահամ ջրի պաշարներ կղզու տարածքում չեն հայտնաբերվել։
Կղզու բնակչության հիմնական մասը կենտրոնացված է համանուն քաղաքում, որը գտնվում է Սիմիի հյուսիսում։ Կղզու տարածքում կան մոտ 200 վանքեր և մատուռներ։ Առավել հայտնի է Հրեշտակապետ Միքայելին նվիրված վանքը, որը գտնվում է կղզու հարավային ափին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունաստանի կղզիներ Կատեգորիա:Դոդեկանեսյան կղզիներ Կատեգորիա:Աթենական ծովային միության անդամներ
Անի (գյուղ, Ախալցխայի շրջան)
Անի (ანი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Սամցխե-Ջավախք մարզի Ախալցխայի շրջանում ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 348 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ախալցխայի շրջան
Աստերոիդների ցանկ (104501-104600)
Աստերոիդների ցանկ (104401-104500) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (104601-104700)
Պարսկական կլորագլուխ
Պարսկական կլորագլուխ (պարսկական դոդոշագլուխ մողես, ), ագամաների ընտանիքի կլորագլուխների ցեղի (Prynocephalus) մողես։ Նախկինում համարվել է տակիրային կլորագլխի ենթատեսակ (Phrynocephalus helioscopus persicus) ։
Տարածվածություն
Հանդիպում է Իրանում (Իրանական բարձրավանդակի Կենտրոնական սարավանդի հյուսիս-արևմտյան և արևմտյան շրջաններ)՝ ծովի մակարդակից մինչև 1150 մ բարձրությունների վրա։ Նախկինում բնակվել է նաև Ադրբեջանի տարածքում (Զուվանդի շրջան), սակայն կենդանատեսակի վերջին ներկայացուցիչները գտնվել և արձանագրվել են 50 տարի առաջ ։
Կարգաբանություն
Պարսկական կլորագլուխը (Phrynocephalus persicus de Filippii, 1863) նկարագրվել է Իրանում իտալացի հետազոտող և ճանապարհորդ Ֆիլիպո դե Ֆիլիպիի կողմից։ 30 տարի անց հունգարացի կենդանաբան Լայոշ Մեհեյը Արաքս գետի հովտում արած հետազոտությունների հիման տվեց Հորվաթի տակիրային կլորագլխի (Phrynocephalus helioscopus horvathi Mehely, 1894) նկարագրությունը։ Հաջորդ տարիներին դրանք դիտարկվում էին որպես առանձին ձևեր, այնուհետև Անդրկովկասից մինչև Իրանի Կենտրոնական սարահարթ հանդիպող բոլոր կլորագլուխները բնորոշվեցին Phrynocephalus persicus ձևով ։
Ձևաբանական և մոլեկուլա-գենետիկական անալիզը ամփոփող գրականության տվյալների հիման վրա Ռուսաստանի ԳԱ Կենդանաբանական ինստիտուտի աշխատակիցներ Մելնիկովը և Անանևան, ՀՀ ԳԱԱ աշխատակից Աղասյանը և Շահիդ Բեհեշտիի համալսարանի աշխատակից Ռաջաբիզադեն առաջարկում են Phrynocephalus helioscopus horvathi և Phrynocephalus persicus տերմինները որպես առանձին կարգաբանական ձևեր, և ըստ այդ տվյալների՝ Արաքսի հովտում «պարսկական կլորագլխի» վերաբերյալ հավաքագրված ամբողջ նյութը հարկավոր է վերագրել անդրկովկասյան կլորագլխին ։
Իսկ 2013 թվականին ձևաբանական և մոլեկուլա-գենետիկական անալիզի վերլուծության արդյունքներով Ռուսաստանի ԳԱ Կենդանաբանական ինստիտուտի աշխատակիցներ Մելնիկովն ու Մելնիկովան, ՄՊՀ Կենդանաբանական թանգարանի աշխատակից Նազարովը և Քերմանի առաջատար տեխնոլոգիաների համալսարանի աշխատակից Ռաջաբիզադեն «պարսկական կլորագլխից» առանձնացրեցին Զագրոսի լեռների շրջանում հանդիպող կլորագլուխների նոր տեսակ՝ բնորոշելով որպես Անանևայի կլորագլուխ (Phrynocephalus ananjevae Melnikov, Melnikova, Nazarov & Rajabizadeh, 2013) :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մողեսներ
Ղոբի
Ղոբի (ღობი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Ռաճա-Լեչխում և Քվեմո Սվանեթ մարզի Լենտեխի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 1480 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Լենտեխիից հեռու է 37 կմ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Լենտեխի շրջան
Վայմիխլ
Վայմիխլ  (Weihmichl), կոմունա Գերմանիայում, Բավարիա համայնքում։
Գտնվում է Ստորին Բավարիա վարչական շրջանի ենթակայության ներքո։ Կոմունան գտնվում է Լանդսհուտ շրջանում։ Բնակչությունը կազմում է 2481 մարդ, տարածքը՝ 32,16 կմ² (2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով) ։ Պաշտոնական կոդը՝ 09 2 74 187։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Ծախուն (ֆիլմ, 2013)
«Ծախուն» (Snitch), ռեժիսոր Ռիկ Ռոման Վոյի ֆիլմերից, որի գլխավոր դերերը մարմնավորում են Դուեյն Ջոնսոնը, Բարի Պեփերը, Ջոն Բերնթալը, Սյուզան Սարանդոնը, Մայքլ Կ. Ուիլյամսը, Ռաֆի Գավրոնը, Մելինա Կանակարեդեսը, Նադին Վելասկեսը, Բենջամին Բրեթը, Լելա Լորենը։
Սյուժե
Հանուն իր որդու փրկության հայրը համաձայնվում է համագործակցել ոստիկանության հետ։ Նա պետք է ներթափանցի թմրամաֆիայի սիրտը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2013 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռիկ Ռոման Վոյի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան թրիլեր ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Lionsgate ֆիլմեր Կատեգորիա:Իրական դեպքերի վրա հիմնված դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Իրական դեպքերի հիման վրա նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն թրիլեր ֆիլմեր Կատեգորիա:2010-ականների էքշն թրիլեր ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական թրիլեր ֆիլմեր Կատեգորիա:2013 դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Իսպաներեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական ֆիլմեր Կատեգորիա:2010-ականների դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Summit Entertainment ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր թմրանյութերի մասին
(1562) Գոնդոլաշ
(1562) Գոնդոլաշ (Gondolatsch), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1943 թվականի մարտի 9-ին Կառլ Ռեյնմուտի կողմից Հայդելբերգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,226005 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0526 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,3995 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1213,07 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,296767 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,88° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1943 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կառլ Ռեյնմուտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Սադալա (գյուղական ավան, Տոռմա շրջան)
Սադալա (Sadala), գյուղական ավան Էստոնիայի Յիգևամաա նահանգի Տոռմա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղական ավանում բնակվում էր 293 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Յիգևամաա նահանգի Տոռմա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղական ավաններ
Գարկուշինցի (գյուղ, Միրգորոդի շրջան)
Գարկուշինցի (Гаркушинці), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Միրգորոդի շրջանում։ Հիմնադրվել է 17-րդ դարում։
2001 թվականի տվյալներով Գարկուշինցի գյուղում բնակվում էր 1 402 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Միրգորոդի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:17-րդ դարում հիմնադրված բնակավայրեր
Սաբրիե Սեուտովա
Կենսագրություն
Սաբրիե Սեուտովան ծնվել է 1953 թվականի հոկտեմբերի 20-ին աքսորավայրում՝ Ամանգելդի աուլում (Ժամբիլի մարզ)։ Նրա ծնողները արտաքսվել են Ղրիմի Մայակ-Սալինի շրջանից։ Հայրը՝ Սերվեր-աղան, մաթեմատիկա է դասավանդել, մայրը՝ Յուլդուզ-ապտեն, զբաղվել է երեխաների դաստիարակությամբ։ 12 տարեկանից սկսել է հրատարակվել Ղրիմի թաթարական «Լենին Բայրագի» թերթում։ Այնուհետև ընտանիքը տեղափոխվել է Ուզբեկստանի Յանգիյուլ քաղաք։
1977 թվականին ավարտել է Տաշքենդի մանկավարժական ինստիտուտի ղրիմի թաթարերեն լեզվի և գրականության ֆակուլտետը։ Աշխատանքի է ընդունվել «Լենին Բայրագի» թերթում, որից հետո աշխատել է Ղրիմի թաթարական «Յիլդիզ» ամսագրի խմբագրությունում (1980)։ 1983 թվականին դարձել է ԽՍՀՄ Ժուռնալիստների միության անդամ։
Ղրիմի թաթարներով բնակեցված քաղաքներում և շրջաններում ոստիկանությանը տրվել է «հավելյալ լիազորություններ կարգուկանոնը վերականգնելու համար»։ Ուզբեկստանի Տաշքենդ, Բեկաբադ, Սիրդարյա և Յանգիյուլ քաղաքներում Ղրիմի թաթար ԽՄԿԿ անդամները հրավիրվել են շրջանային կոմիտե, որոնցից պահանջվել է ստորագրել «ծայրահեղականների» գործողությունները դատապարտող հայտարարություններ, որոնց թվում են Սաբրիե Սեուտովան, Ռեշատ Ջեմիլևը, Ֆուատ Աբլամիտովը, Էսկենդեր Ֆազիլովը և ուրիշներ։ Հոկտեմբերի 3-ին ձերբակալվել է Սամարղանդում՝ ենթադրաբար, մեքենան, որով նա երթևեկել է, վրաերթի է ենթարկել հետիոտնին։ Շուտով պարզ է դարձել, որ վրաերթ չի եղել, նույն օրը Սեուտովայի մեքենան կրկին կալանավորվել է, այս անգամ «սպանության կասկածանքով»։ Ձերբակալողներից մեկն այնպես է հրել Սեուտովային, որ նա հարվածել է մեքենայի դռան անկյունին և կորցրել գիտակցությունը ։
Սեուտովայի ինքնազգացողությունը վատացել է, դեկտեմբերի 20-ին նրան շտապօգնության մեքենայով ծանր վիճակում տեղափոխել են Տաշքենդի հիվանդանոց՝ ուղեղի ցնցում ախտորոշմամբ։
1988 թվականի հունվարին Ուզբեկական ԽՍՀ-ի տարածքում Ղրիմի թաթարներով բնակեցված վայրերում կրկին ցույցեր են անցկացվել իշխանությունների կամայականության դեմ։ Ձերբակալության ժամանակ օգտագործվել են հրշեջ մեքենաներ, որոնք սառը ջուր են լցրել ցուցարարների վրա։ Հունվարի 10-ին Բեկաբադում, Չիրչիկում, Յանգիյուլում և այլ քաղաքներում վերսկսվել են բողոքի ցույցերը, հունվարի 24-ին՝ Տաշքենդում։ Տաշքենդի Գաֆուր Գուլյամի անվան հրատարակչությունում 1989 թվականին հրատարակվել է Սեուտովայի «Այս կապույտ աշխարհը» ժողովածուն, որտեղ ներառված են եղել նրա լավագույն վիպակներն ու պատմվածքները։
1990-ականների սկզբին Սաբրիեն և նրա ծնողները կարողացել են վերադառնալ Ղրիմ։ Նա շարունակել է գրել, դասախոսություններ կարդալ, մասնակցել Ղրիմի թաթարների ցույցերին։ 1996 թվականին Սաբրիեն բուժում է անցել Թուրքիայում, վիրահատվել է, սակայն չի ապաքինվել։ Նա մահացել է 1998 թվականի փետրվարի 8-ին ուղեղի քաղցկեղից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի կին գրողներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի լրագրողներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժուռնալիստների միության անդամներ Կատեգորիա:Ուկրաինական ԽՍՀ գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Սանտ Արկանջելո
Սանտ Արկանջելո (Sant'Arcangelo), կոմունա Իտալիայում, Բազիլիկատա մարզում՝ Պոտենցա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 6543 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 75 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 89 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 85037։ Հեռախոսային կոդը՝ 0973։
Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ստանիշովկա (գյուղ, Ժիտոմիրի շրջան)
Ստանիշովկա (Станишівка), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Ժիտոմիրի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1616 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Ստանիշովկա գյուղում բնակվում էր 2 058 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1,97 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 1044,67 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Ժիտոմիրի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1616 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Պունտա Արենաս
Պունտա Արենաս (, պատմականորեն Sandy Point անգլերենով) Չիլիի ամենահարավային շրջանի՝ Մագալանես]]ի և Անտարկտիկայի Չիլիի մայրաքաղաքն է։ 1927 թվականին քաղաքը պաշտոնապես վերանվանվել է Մագալանես, սակայն 1938 թվականին այն կրկին անվանվել է «Պունտա Արենաս»։ Քաղաքը 46-րդ հարավային զուգահեռից հարավ գտնվող ամենամեծ քաղաքն է, և միևնույն ժամանակ Չիլիում և Ամերիկայում ամենահարուստ հարավային քաղաքը։ Իր դիրքի պատճառով Լատինական Ամերիկայում ամենասառը ափամերձ քաղաքն է՝ ավելի քան 100000 բնակչությամբ։ Մինչև հիմա այն համարվում է հարավում ամենախիտ բնակեցված վայրերից մեկը։
Պունտա Արենասը, որը գտնվում է Բրունսվիկ թերակղզում, Մագելանի նեղուցից հյուսիս, ի սկզբանե ստեղծվել է Չիլիի կառավարության կողմից 1848 թվականին՝ որպես փոքր քրեական գաղութ՝ նեղուցի նկատմամբ ինքնիշխանությունը հաստատելու համար։ 1800-ական թվականներին Պունտա Արենասը ընդլայնվեց իր չափերով և կարևորությամբ՝ կապված ծովային երթևեկության և առևտրի աճի հետ. շատ առևտրականներ էին ճանապարհորդում դեպի Հարավային և Հյուսիսային Ամերիկայի արևմտյան ափեր։ Աճի այս շրջանը պայմանավորված էր նաև 1880-ականներին և 1900-ականների սկզբին եվրոպացի ներգաղթյալների ալիքներով, հիմնականում Խորվաթիայից և Ռուսաստանից, որոնք ոգևորված էին ոսկու տենդով և ոչխարաբուծության բումով։ Ոչխարաբուծությամբ զբաղվող խոշորագույն ընկերությունը, որը Չիլիում և Արգենտինայում վերահսկում էր 10000 կմ² տարածք, հիմնված էր Պունտա Արենասում, իսկ դրա տերերը ապրում էին այնտեղ։
Իր հիմնադրումից ի վեր Չիլին օգտագործել է Պունտա Արենասը որպես բազա՝ Չիլիում և Արգենտինայում իր ինքնիշխանության պահանջները պաշտպանելու համար։ Դա, ի թիվս այլ հանգամանքների, հանգեցրեց նրան, որ Մագելանի նեղուցը Չիլիի և Արգենտինայի միջև սահմանային պայմանագրում ճանաչվեց որպես չիլիական տարածք։ Պունտա Արենասի աշխարհաքաղաքական նշանակությունը բարձր է մնացել 20-րդ և 21-րդ դարերում՝ Անտարկտիդայի թերակղզի մուտք գործելու համար դրա լոգիստիկ կարևորության պատճառով։
2017 թվականից քաղաքն ու նրա տարածաշրջանը ունեն իրենց սեփական ժամային գոտին։ Նրանք ամբողջ տարվա ընթացքում օգտագործում են ամառային ժամանակը (UTC−3):
Ստուգաբանություն
Սենդի Փոյնթ անվանումը առաջացել է 1669-1671 թվականներին Ջոն Նարբորոյի ճանապարհորդությունից։ Նա գրել է.
"Սենդ Փոյնթը միջին ցածր կետ է, ավելի շատ է դուրս գալիս, քան ափի մնացած կետերը, և դրա վրա աճում են մի քանի ծառեր ։"
Երբեմն սխալմամբ 18-րդ դարի անգլիացի հետազոտող Ջոն Բայրոնին են վերագրում այս տարածքի անվանակոչումը։
Միայն 1843 թվականին կառավարությունը ամրոց և բնակավայր հիմնեց Ֆուերտե Բուլնեսում։ Պունտա Արենաս անվանումը առաջացել է իսպաներեն Պունտա Արենոսա տերմինից, որն անգլերեն «Sandy Point» անվան բառացի թարգմանությունն է։ Քաղաքը հայտնի է նաև Մագալանես անունով։ Այսօր այդ տերմինը սովորաբար օգտագործվում է՝ նկարագրելու վարչական շրջանը, ներառյալ քաղաքը։
Պունտա Արենասը ստացել է «կարմիր տանիքների քաղաք» մականունը` կարմիր ներկով մետաղական տանիքների համար, որոնք երկար տարիներ քաղաքի հիմնական բնութագիրն էին։ Մոտ 1970 թվականից ի վեր պաշտպանիչ ծածկերի այլ գույների առկայությունը հանգեցրել է մետաղական տանիքների ավելի մեծ բազմազանության։
Աշխարհագրություն
Պունտա Արենասը, որը գտնվում է Բրունսվիկ թերակղզում, Պատագոնիայի ամենամեծ քաղաքներից է։ 2012 թվականին ուներ 127454 բնակիչ ։ Այն գտնվում է Անտարկտիդայի ափից 1419 կիլոմետր (882 մղոն) և Արգենտինայի Տիերա Դել Ֆուեգո նահանգի մայրաքաղաք Ուշուայայից 635 կիլոմետր (395 մղոն) հեռավորության վրա։
Մագալանես շրջանը համարվում է Չիլիի Պատագոնիայի մի մասը։ Մագալանես իսպաներեն նշանակում է Մագելան, և այն անվանվել է Իսպանիա նավարկող պորտուգալացի հետախույզ Ֆերդինանդ Մագելանի պատվին։ Շրջագայության ժամանակ, 1520 թվականին նա անցել է Պունտա Արենասի ներկայիս վայրի մոտով։ Անգլիական նավագնացության վաղ փաստաթղթերն այս վայրն անվանում էին «Sandy Point»:
Քաղաքը գտնվում է Բրունսվիկ թերակղզու հյուսիսարևելյան ափին։ Բացառությամբ արևելյան ափի, որտեղ գտնվում են Գուայրաբո, Ռիո Ամարիլո և Պունտա Սան Խուան բնակավայրերը, թերակղզին հիմնականում անմարդաբնակ է։ Պունտա Արենասի համայնքը ներառում է ամբողջ Բրունսվիկ թերակղզին, ինչպես նաև բոլոր կղզիները՝ ընկած Իսլա Գրանդե դե Տիերա դել Ֆուեգոյի արևմուտքից և Կոկբերն և Մագդալենա ալիքներից հյուսիս։
Դրանցից ամենամեծերն են՝
Բացի Դոուսոն կղզուց, որը 2002 թվականին ուներ մոտ 301 բնակիչ, կղզիները հիմնականում անմարդաբնակ են։ Կլարենս կղզին ուներ հինգ բնակչություն։
Կլիմա
1986 թվականից Պունտա Արենասը աշխարհում առաջին զգալիորեն բնակեցված քաղաքն էր, որն անմիջականորեն ենթարկվեց օզոնի բարակ շերտի ազդեցությանը։ Համարվում է, որ նրա բնակիչները ենթարկվում են ուլտրամանուշակագույն պոտենցիալ վնասակար ճառագայթմանը
Պատմություն
Երկու վաղ իսպանական բնակավայրեր փորձվեցին այս ափի երկայնքով (Մագելանի նեղուցով)։ Առաջինը հիմնադրվել է 1584 թվականին և կոչվել է Nombre de Jesús: Այն տապալվեց եղանակային վատ պայմանների և վերաբնակեցնողների սնունդ և ջուր ձեռք բերելու դժվարության և Իսպանիայի այլ նավահանգիստներից հսկայական հեռավորութան պատճառով։ Երկրորդ գաղութը՝ Սյուդադ դել Ռեյ դոն Ֆելիպեն, փորձ արվեց հիմնել Պունտա Արենասից մոտ 80 կիլոմետր հարավ։ Սա ավելի ուշ հայտնի դարձավ որպես Puerto del Hambre, որը թարգմանվում է Պուերտո դել Համբրե։ Իսպանիան հիմնել էր այս բնակավայրերը, որպեսզի պաշտպանի իր նավագնացությունը և կանխի ծովահենությունը անգլիական ծովահենների կողմից՝ վերահսկելով Մագելանի նեղուցները։ 1587 թվականին անգլիացի ծովահեն կապիտանը՝ Թոմաս Քևենդիշը, իր շրջագայության ընթացքում, փրկեց Պուերտո դել Համբրեի ողջ մնացած վերջին մարդուն ։
Քրեական գաղութ
1843 թվականին Չիլիի կառավարությունը արշավախումբ ուղարկեց՝ Մագելանի նեղուցի ափին ամրոց կառուցելու և մշտական բնակավայր հիմնելու համար։ Արշավախումբը կառուցեց և շահագործման հանձնեց «Գոլետա Անկուդ» անունով մի նավ։ Չիլիի ռազմածովային նավատորմի Ջոն Ուիլյամս Ուիլսոնի հրամանատարությամբ այն տեղափոխեց 21 հոգուց բաղկացած անձնակազմ (նավապետ, տասնութ անձնակազմ և երկու կին), գումարած բեռներ՝ մանդատը կատարելու համար։ Բնակավայրի հիմնադրման ակտը տեղի է ունեցել 1843 թվականի սեպտեմբերի 21-ին ։
19-րդ դարի կեսերին Պունտա Արենասը Չիլիի համար ծառայում էր որպես պատժիչ գաղութ և կարգապահական մի վայր՝ «խնդրահարույց» վարքագիծ ունեցող զինվորականների համար։ Քաղաքը բնակեցրել են նաև ներգաղթյալները։ 1851 թվականի դեկտեմբերին լեյտենանտ Կամբիասոյի գլխավորությամբ բանտարկյալների ապստամբության հետևանքով նահանգապետ Մունյոս Գամերոն և քահանան սպանվեցին, ավերվեցին եկեղեցին և հիվանդանոցը ։ Ապստամբությունը դադարեցվել է HMS Virago-ի հրամանատար Ստյուարտի կողմից, որին օգնում էին երկու չիլիական նավեր՝ «Անխոնջ» և «Մետեորո» ։
1867 թվականին Նախագահ Խոսե Խոակին Պերեսը հրամանագիր արձակեց, որով առաջարկում էր հողային դրամաշնորհներ՝ փորձելով ստիպել չիլիացիներին կամ օտարերկրացիներին բնակություն հաստատել Պունտա Արենասում։ Առաջին բրիտանացի ներգաղթյալները ժամանեցին 1867 թվականին, և նրանց թիվը ավելացավ, քանի որ Չիլիի Մագալանեսում աճեց ոչխարաբուծության զարգացման տեմպը։ Բրիտանացիների ներգաղթը շարունակվեց մինչև 1906 թվականը, երբ խորվաթներն իրենց թվով գերազանցեցին նրանց ։
1877 թվականի ապստամբությունը, որը հայտնի է որպես El motín de los artilleros (Հրետանավորների ապստամբություն), հանգեցրեց քաղաքի մեծ մասի ոչնչացմանը և բազմաթիվ խաղաղ բնակիչների սպանությանը, որոնք անմիջականորեն կապված չէին բանտի հետ։ Ժամանակի ընթացքում քաղաքը վերականգնվեց։ Ոչխարաբուծության արդյունաբերության աճը, ոսկու հայտնաբերումը, ինչպես նաև առևտրի աճը գրավեց բազմաթիվ նոր բնակիչների, և քաղաքը սկսեց բարգավաճել։
Տնտեսական բում
Մոտավորապես 1890-1940 թվականներին Մագալանես շրջանը դարձավ ոչխարաբուծության կարևոր շրջան, որտեղ մեկ ընկերություն (Sociedad Explotadora de Tierra del Fuego) վերահսկում էր ավելի քան 11000 կմ² (4200 մղոն²)։ 1910 թվականին Sociedad Explotadora-ն միավորվեց Sociedad Ganader-ի հետ, որի արդյունքում մի ընկերություն տիրեց Չիլիի հարավում և Արգենտինայում գտնվող 3 միլիոն հեկտար տարածքի՝ ավելի քան 2 միլիոն գլուխ ոչխարներով : Այս ընկերության շտաբ-բնակարանը և սեփականատերերի նստավայրերը գտնվում էին Պունտա Արենասում։ Սառա Բրաունի թանգարանն այժմ գտնվում է նախկին Բրաուն-Մենենդեսի առանձնատանը, Պունտա Արենասի կենտրոնում։
Պունտա Արենաս նավահանգիստը, չնայած բազում փոթորիկների ենթարկված լինելուն, համարվում էր Չիլիի ամենակարևոր բնակավայրերից մեկը մինչև Պանամայի ջրանցքի կառուցումը։ Այն օգտագործվել է որպես ածխային կայան Ատլանտյան և Խաղաղ օվկիանոսների միջև անցնող շոգենավերի համար։ Այսօր այն առավելապես օգտագործվում է զբոսաշրջային նավարկությունների և գիտարշավների համար։
Ժամանակակից քաղաք
Քաղաքը հաճախ հիմք է հանդիսանում Անտարկտիկայի արշավախմբերի համար։ Ուշուայան (Արգենտինա) և Քրայսթչերչը (Նոր Զելանդիա) նույնպես ընդհանուր ելակետեր են ։
Ժողովրդագրություն
2012 թվականին Պունտա Արենասը (2012 թվականի մարդահամարի տվյալներով) վիճակագրության ազգային ինստիտուտի կողմից գրանցել է ավելի քան 127000 բնակիչ։ Բնակչությունն աճել է 5.1%-ով (5830 մարդ) 1992-2002 թվականների մարդահամարների միջև և հետագայում աճել է 127454-ով ։
Տասնիններորդ դարի կեսերին քաղաքը բնակեցված էր Իսպանիայից և Խորվաթիայից ժամանած բազմաթիվ գաղութարարներով, որոնց ժառանգներից շատերը դեռ ապրում են այստեղ։ Բնակվում են գերմանացիներ, անգլիացիներ, իտալացիներ, շվեյցարացիներ և իռլանդացիներ։
Խորվաթական ներգաղթը Պունտա Արենաս վճռորոշ զարգացում էր Մագալանեսի շրջանի և հատկապես քաղաքի համար։ Ներկայումս խորվաթական ազդեցությունը դեռևս արտացոլվում է խանութների, փողոցների և բազմաթիվ շենքերի անվանումներում։
Տնտեսություն
2006 թվականին Պունտա Արենասի և տարածաշրջանի տնտեսությունը դիվերսիֆիկացվել էր։ Պունտա Արենասին մոտ են գտնվում Չիլիի նավթի հիմնական պաշարները, ինչպես նաև որոշ ցածրորակ ածխի պաշարներ։
Գյուղատնտեսական արտադրությունը շարունակում է զգալի դեր խաղալ։ Դրա կարևորագույն ճյուղը խոշոր եղջերավոր անասնապահությունն է։
Զբոսաշրջությունը նպաստել է քաղաքի տնտեսությանն ու կայուն աճին։ Զբոսաշրջիկների այցելության հիմնական վայրերն են Մայր տաճարը և այլ նշանավոր եկեղեցիներ, քաղաքի գերեզմանատունը, Մագելանի արձանը։ Անտարկտիդա գնացող որոշ զբոսաշրջային նավեր մեկնում են Պունտա Արենաս նավահանգստից, որը նաև հանդիսանում է հանգույց բազմաթիվ զբոսաշրջային գծերի համար, որոնք շրջում են տարածաշրջանի ալիքներով և ֆիորդերով։
Լաստանավային ծառայությունը Պունտա Արենասը կապում է գլխավոր կղզու՝ Տիերա դել Ֆուեգոյի հետ։ Բացի դա, ավելի քիչ հաճախականությամբ, լաստանավը գնում է դեպի Չիլիի Պուերտո Ուիլյամս քաղաքը։
Կրթություն
Մագալանեսի համալսարանը (UMAG) գտնվում է Չիլիի հարավային Պունտա Արենաս քաղաքում։ Համալսարանը մտնում է Չիլիի ավանդական համալսարանների կազմի մեջ։ Մագալանեսի համալսարանը ստեղծվել է 1981 թվականին՝ Չիլիի ռազմական ռեժիմի նեոլիբերալ բարեփոխումների ընթացքում՝ որպես Պունտա Արենասում Universidad Técnica del Estado-ի իրավահաջորդ։ Universidad Técnica del Estado-ի Պունտա Արենասի մասնաճյուղը ստեղծել է 1961 թվականին։
Մագալանեսի համալսարանն ունի կամպուսներ Պունտա Արենասում և Պուերտո Նատալեսում, ինչպես նաև համալսարանական կենտրոն Պուերտո Ուիլյամսում։ Մագալանեսի համալսարանը տարեկան երկու անգամ հրատարակում է հումանիտար և հասարակական գիտություններ հանդեսը։
Պունտա Արենասում կա գերմանական դպրոց ։
Նաո Վիկտորիայի թանգարան
Այս թանգարանում ցուցադրվում է աշխարհով մեկ շրջագայած առաջին նավի լիարժեք կրկնօրինակը՝ Ֆեռնան Մագելանի Նաո Վիկտորիա նավը։ 2011 թվականի հոկտեմբերից թանգարանն ավելացրել է Ջեյմս Քեյրդի լրիվ չափի կրկնօրինակը, որն օգտագործել է Էռնեստ Շեքլտոնը իր կայսերական անտարկտիդական արշավախմբի հետ միասին։ Թանգարանը գտնվում է 7.5 կմ հյուսիս՝ Ռիո Սեկո Y-565 երթուղով ։
Վարչական բաժանում
Որպես համայնք՝ Պունտա Արենասը Չիլիի երրորդ մակարդակի վարչական ստորաբաժանումն է, որը կառավարում է քաղաքային խորհուրդը՝ ղեկավար քաղաքապետի կողմից։ Վերջինիս ընտրում են չորս տարին մեկ ։
Չիլիի ընտրական ստորաբաժանումների Պատգամավորների պալատում Սանդրա Ամարովը (UDI), Քարիմ Բյանչիովը (IND-PRSD) և Գաբրիել Բորիչովը (CS) Պունտա Արենասը (ներառյալ Տարապակայի ամբողջ շրջանը) ներկայացնում են որպես 60-րդ ընտրատարածքային մաս։ Սենատում Կառլոս Բյանկի Չելեխովը (Ind.) և Կարոլինա Գոիկը (DC) համայնքը ներկայացնում են որպես սենատորական 19-րդ ընտրատարածքի մաս (Մագալանես շրջան)։
Տրանսպորտ
Քաղաքն ունի ծովային, ցամաքային և օդային կապեր։
Կառլոս Իբանես դել Կամպո օդանավակայանը գտնվում է քաղաքի կենտրոնից 20 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Շենքում գործում են մեքենաների վարձույթ, անմաքս խանութներ և մաքսային գրասենյակի ծառայություններ (տերմինալում անմաքս խանութ չկա՝ չնայած զբոսաշրջային գրականության տվյալներին)։ Օդանավակայանը սպասարկող ավիաընկերությունները LATAM Chile և Sky Airline ավիաընկերություններն են, ինչպես նաև գործում են չարտերային թռիչքներ։ Ավելի մեծ համալիրի կազմում քաղաքացիական օդանավակայանը և ռազմական օդանավակայանն են։
Ցամաքային ճանապարհով Չիլիի այլ շրջաններ հասնելու համար պետք է անցնել Արգենտինայի տարածքով ։