cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Գաղտովիտ
Գաղտովիտ, ամառանոցավայր Ճորոխի ավազանում, Խոտրջրի շրջանում, Մեծ Դիու ձորի աջ ափին։ Ունի փարթամ բուսականություն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վայրեր
Adriano Rock
Adriano Rock, իտալացի դերասան և երգիչ Ադրիանո Չելենտանոյի ստուդիական ալբոմն է, որը թողարկվել է 1968 թվականին։
Ալբոմի մասին
Ձայնագրությանը մասնակցում էր Ադրիանո Չելենտանոյի կինը՝ Կլաուդիա Մորին։
1991 թվականին «Napoleone, il cowboy e lo zar» ստեղծագործությունը ավելի ուշ վերահրատարակել է Չելենտանոն։ Ալբոմում «Il re degli ignoranti» եգի անունը և դասավորությունը փոխվել է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Երաժշտական ալբոմներ Կատեգորիա:1968 ալբոմներ
Էրիխ Հոնեկեր
1926 թվականից եղել է Գերմանիայի կոմունիստական երիտասարդական միության (ԳԿԵՄ), իսկ 1929 թվականից Գերմանիայի կոմկուսի (ԳԿԿ) անդամ։ 1930-1931 թվականներին սովորել է Մոսկվայում։ Վերադառնալով Գերմանիա՝ աշխատել է ԳԿԵՄ Սաարի օկրուգկոմի քարտուղար, 1934 թվականին ընտրվել է ԳԿԵՄ ԿԿ անդամ։ Երրորդ ռայխի տարիներին, անլեգալ պայմաններում, կազմակերպական-քաղաքական ագիտացիոն աշխատանք է կատարել երիտասարդության շրջանում։ 1935 թվականին ձերբակալվել և 1937 թվականին դատապարտվել է 10-ամյա բանտարկության։ Ֆաշիզմի պարտությունից հետո (1945 թվականի մայիս) ընտրվել է ԳԿԿ ԿԿ քարտուղարության անդամ՝ երիտասարդության հարցերի գծով և դարձել Գերմանական ազատ երիտասարդության միության հիմնադիրներից մեկը։ 1961 թվականին եղել է Բեռլինի պատի կառուցման գլխավոր կազմակերպիչը, և, տվյալ գործառույթում, պատասխանատու է եղել ԳԴՀ-ԳՖՀ սահմանի երկայնքով «կրակելու հրամանի» (Schießbefehl) ռեժիմ սահմանելու համար։
Գորբաչովյան վերակառուցման և հրապարակայնության պայմաններում Հոնեկերը հրաժարվում էր որևէ փոփոխություն մտցնել Արևելյան Գերմանիայի քաղաքական համակարգում՝ կոմունիստ առաջնորդներ Կիմ Իլ Սոնգի և Ֆիդել Կաստրոյի նման քննադատաբար վերաբերվելով խորհրդային բարեփոխումներին։ Երկրում հակակառավարական բողոքի ցույցերի աճի հետ մեկտեղ, Հոնեկերը Միխայիլ Գորբաչովից ռազմական միջամտություն էր ակնկալում՝ Արևելյան Գերմանիայում կոմունիստական իշխանությունն ամեն գնով պահպանելու համար, սակայն ապարդյուն։ 1989 թվականի հոկտեմբերին Հոնեկերը հրաժարական տվեց քաղբյուրոյի կազմից՝ փորձելով հանրության շրջանում բարելավել Արևելյան Գերմանիայի իմիջը, սակայն ընդամենը մեկ ամիս անց երկրում կոմունիստական ռեժիմն ամբողջովին տապալվեց։
Գերմանիայի վերամիավորումից հետո (1990) Հոնեկերը Մոսկվայում Չիլիի դեսպանությունից քաղաքական ապաստան խնդրեց, սակայն 1992 թվականին, պայմանավորված ԽՍՀՄ կազմալուծմամբ, արտահանձնվեց Գերմանիա՝ Արևելյան Գերմանիայի կառավարության կողմից մարդու իրավունքների ոտնահարման գործում նրա ունեցած դերակատարման համար պատասխանատվություն կրելու համար։ Այնուամենայնիվ, որոշվեց վարույթը դադարեցնել, քանի որ Հոնեկերի մոտ առկա էր լյարդի քաղցկեղ, ինչից հետո տարագրվել է Չիլի։
Կյանքի վերջին տարիներն անցկացրել է ընտանիքի հետ Չիլիում, որտեղ էլ 1994 թվականի մայիսին կնքել է մահկանացուն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ Կատեգորիա:Գերմանացի աթեիստներ Կատեգորիա:Կուսակցական գործիչներ Կատեգորիա:Գերմանացի պետական գործիչներ Կատեգորիա:Գերմանացի ինքնակենսագիրներ
Գելլար
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռներ
Բոստանի Թալա
Բոստանի Թալա, ձմեռանոց ՀՍՍՀ Իջևանի շրջանում։ 1920 թվականիից 1930-ական թվականներին ուներ մշտական բնակիչներ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի ձմեռանոցներ
Գյոկդաղ Մեծ
Գյոկդաղ Մեծ, լեռ Փոքր Կովկաս լեռնահամակարգում, Կենաց լեռնաշղթայում, Աղստև գետի միջին հոսանքի աջ կողմում, Դիլիջան քաղաքից մոտ 35 կիլոմետր հյուսիս-արևելք։ Բարձրությունը մոտ 2350 մետր։ Սրա փեշերին է գտնվում նրա այժմյան Թումանյանի շրջանի Շնող գյուղում։ Եղել է անասնապահական ձեռնանոց։ Լանջերը ծածկված են անտառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռներ
Թոմաս Սաս
Թոմաս Սթիվեն Սաս (Thomas Stephen Szasz, ծնված՝ Թամաշ Իշտվան Սաս, Szász Tamás István, ), ամերիկացի հոգեբույժ։ Սիրակյուս քաղաքում Նյու Յորքի առողջապահական կենտրոնի պետական համալսարանի հոգեբուժության պաշտոնաթող պատվավոր պրոֆեսոր։ Ամերիկյան հոգեբուժական ասոցիացիայի ցմահ անդամ ։ Հակահոգեբանական շարժման ականավոր գործիչ, հոգեբուժության բարոյական և գիտական հիմքերի սոցիալական հայտնի քննադատ։
Հայտնի է իր «Հոգեկան հիվանդության առասպելը» և «Խելագարության ֆաբրիկա. ինկվիզիցիայի և հոգեկան առողջության համար շարժման համեմատական հետազոտություն» գրքերի շնորհիվ, որտեղ առաջ են քաշվել այն փաստարկները, որոնց հետ, որպես կանոն, ասոցացվում է նրա անունը։ Հոգեբուժության մեջ անբարեխիղճ միջոցների վերաբերյալ նրա հայացքներն ունեն դասական ազատական արմատներ և հիմնված են այն սկզբունքների վրա, որ յուրաքանչյուր ոք ունի սեփական մարմինն ու գիտակցությունն ինքնուրույն տնօրինելու, ինչպես նաև այլոց կողմից բռնության չենթարկվելու իրավունքը։ Քննադատել է ոչ սոցիալիստական և սոցիալիստական երկրներին՝ իշխանության շահերից ելնելով հոգեբուժություն օգտագործելու և թմրանյութեր տարածելու սահմանափակումների համար։ Սասը ենթադրել է, որ ինքնասպանության, բժշկական օգնության դիմելու, դեղամիջոցների օգտագործման և իրացման, ինչպես նաև սեռական կապերի վերաբերյալ պետք է գործեն գաղտնիության, փոխադարձ պայմանավորվածության և պետական իրավասության բացակայության սկզբունքները։
1973 թվականին ամերիկյան հումանիստական ասոցիացիան Սասին շնորհել է «Տարվա հումանիստ» պատվավոր կոչումը ։
Կենսագրություն
Թոմաս Սասը ծնվել է 1920 թվականին Բուդապեշտում ոչ կրոնական հրեա իրավաբան Դյուլա Սաքսի և նրա տիկնոջ՝ Վելլիշում ծնված Լիլի Սասի ընտանիքում ։ Սասի հայրը գյուղատնտեսության ոլորտում մասնավոր ձեռնարկատիրությամբ զբաղվող իրավաբան էր։ Սասը հունգարական տարածված ազգանուն է. Սասի Հայրը սկզբում կրել է Շլեզինգեր ազգանունը, բայց վարժարանն ավարտելուց առաջ փոխփոխել է իր ազգանունը ։
Ութ տարվա ընթացքում Թոմաս Սասը սովորել է գիմնազիայում, որտեղ իրեն դրսևորել է և որպես լավ աշակերտ, և որպես հաջողակ մարզիկ ։ 1938 թվականին Ստասի ընտանիքը, վախենալով նացիստներից, արտագաղթել է Ցինցինատի, ԱՄՆ ։ 1939 թվականին նա ընդունվել է Ցինցինատիի համալսարանին կից քոլեջ և սկսել է ֆիզիկա սովորել, 1941 թվականին ավարտել է ֆիզիկայի բակալավրիատը և ընդունվել Ցինցինատիի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետ։ 1944 թվականին ավարտել է բժշկական ֆակուլտետը, ապա մեկ տարվա ընթացքում ինտերնատուրա է սովորել Բոստոնում ու Ցինցինատիում և 1945 թվականին ստացել բժշկության դոկտորի կոչում ։ Դրանից հետո անցել է Չիկագոյի համալսարանի կլինիկայի ռեզիդենտուրա և հոգեվերլուծական պատրաստություն է անցել Չիկագոյի հոգեվերլուծության ինստիտուտում, որն ավարտել է 1950 թվականին։ Սասը հոգեվերլուծությունը սովորել է Ֆրանց Ալեքսանդրի մոտ, որը համարվում է հոգեսոմատիկայի հիմնադիրներից մեկը։ 1951 թվականին Սասն ավարտել է հոգեբուժության մասնագիտացումը, նույն թվականին ամուսնացել է ։
1954 թվականին Կորեայում ռազմական գործողությունների ընթացքում Սասը զորակոչվել է զինվորական ծառայության և ուղարկվել ԱՄՆ-ի ծովային ռեզերվ՝ Բետեսդի ռազմածովային հոսպիտալում, որտեղ աշխատել է մինչև 1956 թվականը։ Այնտեղ նա գրել է իր առաջին գրքի առաջին մասը ։ 1956 թվականին Սասը ստանձնել է Սիրակյուսի հոգեբուժության պրոֆեսորի պաշտոնը, որը զբաղեցրել է մինչև կյանքի վերջը ։ Սիրակյուսի համալսարանում զբաղվել է մասնավոր պրակտիկայով և ակադեմիական հոգեբուժությամբ ։ 1990 թվականին նա դարձել է պատվավոր պրոֆեսոր ։
Սասի հռչակի գագաթնակետը բաժին է ընկել 1960-ական թվականներին. այդ ժամանակ «Հոգեկան հիվանդության առասպելը» գրքի թողարկումից հետո Սիրակյուս են ժամանել բազմաթիվ ուսանողներ և հետաքրքրասերներ՝ ձգտելով մոտիկից ծանոթանալ այդ ժամանակ Սասի հեղափոխական գաղափարներին։ 1970-ական թվականների երկրորդ կեսին հակահոգեբանական ժողովրդականությունը, իսկ դրա հետ մեկտեղ նաև Սասի գրքերն անկում են ապրել, բայց 1980-ական թվականների կեսերին նրա գաղափարները կրկին ժողովրդականություն են ձեռք բերել, ինչը կապված է եղել արդեն նրա իրավապաշտպան գործունեության հետ ։
Սասի գործունեության փուլեր Յ. Պոլսը «Հոգեկան հիվանդության քաղաքականությունը. Առասպելն ու իշխանությունը Թոմաս Ս. Սասի ստեղծագործության մեջ» աշխատությունում անվանել է Սասի ստեղծագործության հետևյալ ժամանակագրական փուլերը.
Այնուամենայնիվ, Պոլսը նշել է, որ եթե հաշվի չառնենք հոգեվերլուծության մասին աշխատանքները, Սասի աշխատանքների մեծ մասը դեռևս 1961 թվականին արտահայտված գաղափարների զարգացումն է, այլ ոչ թե նոր տեսությունների մշակումը, և դրա պատճառով նրա ստեղծագործության ժամանակագրական պարբերականությունը նրա պատկերացումների համակարգման առումով այնքան էլ ընդունելի չէ ։
Սասի հիմնական փաստարկներ
Սասը քննադատության է ենթարկել ժամանակակից բժշկության ազդեցությունը հասարակության վրա։ Այդ ազդեցությունը նա դիտարկել է որպես մարդկության վրա կրոնի ազդեցության աշխարհայացք։ Քննադատելով սցիենտիզմը, նա այն դարձրել է առարկա, մասնավորապես, հոգեբուժության մեջ՝ ուշադրություն դարձնելով 19-րդ դարի վերջին ձեռնաշարժության բուժման մեթոդների լայն տարածմանը և 20-րդ դարում շիզոֆրենիայի բուժման համար լոբոտոմիայի կիրառմանը։ Սասը նշել է, որ բժշկության միաձուլումը պետության հետ հանգեցնում է հիվանդություն և բուժում հասկացությունների անհիմն ընդլայնմանը, մարդկանց կախվածությունը հոգեբուժական վերահսկողությունից և ֆարմինդուստրիայից ու հիմնական քաղաքացիական ազատությունների էրոզիայից.
Նրա հիմնական փաստարկները կարող են ամփոփվել հետայալ դրույթներում.
Քանի որ հոգեբուժությունը, ինչպես նշել է Սասը, ի տարբերություն բժշկության այլ ոլորտների, ուսումնասիրության օբյեկտ է համարում մտածողությունը և վարքագիծը, այլ ոչ թե կենսաբանական կառուցվածքը՝ ուղեղը, ապա հոգեկան հիվանդությունը չի ախտորոշվում բջիջների, հյուսվածքների կամ օրգանների հետազոտությունների միջոցով, այլ ճանաչվում է որպես պայմանականորեն կանխորոշված, յուրաքանչյուր դեպքում մտավոր և վարքագծային գործունեության առանձնահատկությունների տարբեր արտահայտված և գնահատված ամբողջություն։ Բիհևիորիզմի ներկայացուցիչ Բերես Սքիներից հետո, ով առաջարկել է հոգեկան երևույթները դիտարկել իր ստեղծած սև արկղի հայեցակարգից ելնելով, որն անհասանելի է հետազոտության համար։ Սասն իր ամենահայտնի «Հոգեկան հիվանդության առասպելն» աշխատությունում պնդել է, որ հոգեկան հիվանդության մասին չի կարելի խոսել որպես իրապես գոյություն ունեցող բան, քանի որ չի կարելի դիտարկել, թե ինչ է կատարվում հենց հոգեկանի հետ։
Այսպիսով, Սասի կարծիքով, հոգեկան հիվանդության հասկացությունը չի արտացոլում իրականությունը, չի համապատասխանում գիտական չափանիշներին և պետք է բացառվի կլինիկական բժշկության բառարանից։ Այս առումով հարց է առաջանում, թե ի՞նչ նպատակով է օգտագործվում հոգեբուժությունը և հոգեկան հիվանդության հասկացությունը, եթե հոգեկան հիվանդությունը գոյություն չունի։ Հոգեբուժությունն օգտագործվում է որպես իշխանության գործիք, իսկ հոգեկան հիվանդության հասկացությունը՝ որպես բռնի հոգեբուժական միջամտության արդարացում, քանի որ հոգեբուժության մեջ բռնի միջամտությունը հենվում է հոգեկան հիվանդության հասկացության վրա, ճիշտ այնպես, ինչպես աստվածաբանական կրոնը հենվում է Աստծո հասկացության և կրոնական սկզբունքների վրա։ «Հիվանդությունը» կամ «ախտը» բժշկական փոխաբերություն է, որն օգտագործվում է վարքագծի խանգարումները նկարագրելու համար, ինչպիսիք են շիզոֆրենիան։ Սասը գրել է. «Եթե դուք խոսում եք Աստծո հետ, դա աղոթք է, իսկ եթե Աստված խոսում է ձեզ հետ, դա շիզոֆրենիա է։ Եթե մեռյալները խոսում են ձեզ հետ, դուք սպիրիտուալիստ եք, իսկ եթե դուք խոսում եք մահացածների հետ, դուք շիզոֆրենիկ եք» ։
Չնայած այն հանգամանքին, որ որոշ մարդիկ իրենց պահում կամ շրջապատին նայում են այնպիսի ձևով, որ շրջապատը զգում է խնդիրը, դա չի նշանակում, որ նրանք ունեն տվյալ հիվանդությունը։ Սասի կարծիքով՝ հոգեկան հիվանդությունները, որոնք հայտնաբերում են տարբեր մարդկանց մոտ, «ֆիկտիվ հիվանդություններ» են, և այդ «գիտական հասկացությունները» փաստացի օգտագործվում են ուժային վերահսկողության նպատակով։ «Հոգեբուժության սուրբ խորհրդանիշը» և կեղծ հիվանդությունը, ըստ Սասի, շիզոֆրենիան է։ Իրական հիվանդության մասին խոսելու համար այս էությունը պետք է որևէ կերպ թույլ տա դրա վերաբերյալ գիտական մոտեցումների, չափումների և հետազոտությունների օգտագործման հնարավորությունը։ Ըստ Սասի՝ հիվանդությունը պետք է հայտնաբերվի սեկցիոն սեղանի վրա (որտեղ դիակների դիահերձում է կատարվում) և համապատասխանի պաթոլոգիայի սահմանմանը, այլ ոչ թե առաջանա ամերիկյան հոգեբուժական ասոցիացիայի անդամների քվեարկության միջոցով։ Հոգեկան հիվանդություններն ընդամենը նման են հիվանդություններին, պնդել է Սասը և հոգեկան հիվանդությունը դասել է արվեստի բնագավառի փոխաբերությունների իմաստային շարքին։ Հոգեբուժությունը կեղծ գիտություն է, որը բժշկության ծաղրերգությունն է և օգտագործում է բժշկական տերմինների նման հնչող և վերջին 100 տարիների ընթացքում հայտնվող բառերը։ Եթե խոսենք ավելի կոնկրետ, սրտի հարված և սրտի կաթված հասկացությունները վերաբերում են երկու բոլորովին տարբեր կատեգորիաների։ Հոգեբույժներն ընդամենը հոգու բժշկողներ են, հոգևորականների հետևորդներ, որոնք զբաղվում են հոգևոր կենսական դժվարություններով, ինչը մարդկանց միշտ անհանգստացրել է։ Թոմաս Սասի կարծիքով, հոգեբուժությունը հոգեբուժության մասին տարբեր օրենքների շնորհիվ դարձել է առանձին պետական կրոն։ Այն, ինչ թաքնված է գիտական պնդումների հետևում, սոցիալական վերահսկողության համակարգ է։
Նա դեմ է այն պատկերացմանը, որ կենսաբանական հոգեբուժությունն իսկական գիտություն է կամ բժշկության իրական ոլորտ, Սասի նման հանդես են եկել և այլ քննադատներ, ինչպես, օրինակ, Միշել Ֆուկոն իր «Խելագարության պատմությունը դասական դարաշրջանում» գրքում (1961)։
Հարկ է նշել, որ, մերժելով հոգեկան հիվանդության գոյությունը, Սասը ոչ մի դեպքում չի ժխտել այդ հասկացության հետևում կանգնած խնդիրների առկայությունը. ինչպես պնդել է Սասը, հոգեկան հիվանդությունն իրականում միջանձնային և սոցիալական դժվարությունների արտահայտություն է։ Մասնավորապես, «Հոգեվերլուծության էթիկան» գրքում նա գրել է.
«Ֆարմակրատիա. Բժշկություն և քաղաքականություն Ամերիկայում» գրքում Սասը մատնանշել է.
Պետությունը, օգտվելով հոգեբուժական օգնության մենաշնորհից և անբարեխիղճ կարգով այն մարդկանց այնպիսի քանակության հնարավորություն ընձեռելու հնարավորությունից, անպատիժ չարաշահում է հոգեբուժությունը ։ Ինչպես նշել է Սասը, ժամանակակից հասարակության մեջ բժիշկը հաճախ ոչ թե հիվանդի, այլ պետության կամ տարբեր սոցիալական խմբերի գործակալն է (դպրոցներ, գործարաններ, արհմիություններ, գործատուներ, ապահովագրական ընկերություններ, դեղագործական գործակալություններ, ներգաղթի ծառայություններ, բանտեր և այլն) ։ Իշխանության կողմից պարտադրվող մեդիկալացումը ծնում է թերապևտիկ պետություն, որը որևէ անձին պիտակավորում է՝ որպես «հոգեկան հիվանդ» կամ «թմրամոլ»։
Բացի «թերապևտիկ պետություն» տերմինից, որը նշանակում է բժշկության և պետության քաղաքական միություն, Սասը սահմանել է նաև «ֆարմակրատիա» տերմինը («բժշկության կամ բժիշկների վարչություն»)։ Ըստ Սասի՝ ֆարմակրատիան տոտալիտար պետության տեսակ է և շարունակում է աստվածաբանական, խորհրդային և նացիստական պետությունների ավանդույթը՝ որպես գաղափարախոսության ճնշում։ Ֆարմակրատիան տեղի է ունենում «հիվանդության ինֆլյացիայի» ընթացքում, որի հոգեբուժական ախտորոշումը տարածվում է ավելի ու ավելի լայն՝ այս կամ այն անցանկալի վարքագծի վրա ։
Եթե մենք, ինչպես նշել է Սասը, ընդունում ենք, որ հոգեկան հիվանդություն հասկացությունը հոմանիշ է այնպիսի հասկացության, որը նշանակում է վարքի տեսակներ, որոնք չեն հաստատվում, ապա պետությունն իրավունք չունի այդ մարդկանց պարտադրել հոգեբուժական բուժում։ Պետությունը նույնպես չպետք է հնարավորություն ունենա ազդելու այն բանի վրա, թե ինչպես են հոգեբուժական օգնություն ցույց տալիս չափահաս անձանց, որոնք կարող են տալ իրենց համաձայնությունը (օրինակ՝ բնակչությանը հոգեբուժության մեջ օգտագործվող դեղամիջոցներով մատակարարելու նկատմամբ պաշտոնական վերահսկողության միջոցով)։
Սասն ընդգծել է, որ ներկայում բժշկությունը և հոգեբուժությունը հասարակության մեջ կրոնի տեղ են գրավել և փաստորեն իրենք կրոն են դարձել. բժշկության և պետության միությունը նման է նախկինում գոյություն ունեցող եկեղեցու և պետության միությանը։ Ժամանակակից հասարակությունում, Սասի պնդմամբ, գերիշխում է ոչ թե ավանդական կրոնական կամ քաղաքական գաղափարախոսությունը, այլ առողջության և հիվանդության գաղափարախոսությունը ։ Այս համակարգի շրջանակներում համարվում է, որ բարձրագույն արժեքը մարդու առողջությունն է, մասնավորապես՝ նրա հոգեկան առողջությունը (ինչպես Միջնադարի ժամանակաշրջանում բարձրագույն արժեք էր համարվում առաքինի հոգին, որն արժանի էր հավերժական փրկության)։ Առողջության արժեքն ունեցող մարդիկ վարձատրվում են, նրանք, ովքեր չունեն այդ արժեքը, պատժվում են և հետապնդվում կամ ուղղվում։ Ինչպես նշել է Սասը, «հարկադրաբար հոսպիտալացված հոգեկան հիվանդներին համարում են «վատ» և միջոցներ են ձեռնարկում նրանց ավելի «լավը» դարձնելու համար։ «Վատ» և «լավ» բառերն այստեղ օգտագործվում են գործող արժեհամակարգին համապատասխան։ Թեև դա կարծես բժշկական համակարգ է, այստեղ սխեման, սակայն, բարոյական է» ։
Համապատասխան էթիկական (աշխարհայացքային) համակարգում ինչ-որ վատ կամ լավ բանի ճանաչումը, ըստ Սասի, տրվում է տվյալ համակարգի շրջանակներում ընդունված խաղի կանոններով ։ «Հոգեկան հիվանդները», ինքնասպանները, «թմրամոլները» չեն ընկնում հասարակության մեջ առկա ընդունելի և անընդունելի համաձայնության տակ, ուստի որոշակի փոխակերպումների պատճառով հիվանդ են հայտարարվում ։ Հասարակության ամբողջականությունը պահպանելու համար կարևոր է, որ հասարակության մեջ մտնող բոլոր անդամները կիսեն իր մեջ գերիշխող գաղափարախոսությունը, և այդ պատճառով բոլորը, ում մտածողությունը կամ վարքը չի համապատասխանում, հարկադրանք են զգում կամ էլ դուրս են մղվում հասարակությունից։ Այս երևույթի առաջացման հնարավորությունը, որպես հոգեկան հիվանդություն, պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ իր ամբողջականության պահպանման համար խումբը նախընտրում է փոխել այդ ամբողջականությանը սպառնացող անհատներին, այլ ոչ թե ինքն իրեն։
«Արարողակարգային քիմիա» գրքում Սասն ապացուցել է, որ «թմրամոլները» և «հոգեկան հիվանդ» մարդիկ ենթարկվում են նույն հալածանքներին, որոնց ենթարկվել են վհուկները, հրեաները, գնչուները կամ համասեռամոլները։ «Խելագարության ֆաբրիկա» գրքում նա ժամանակակից ինստիտուցիոնալ հոգեբուժությունը համեմատել է ինկվիզիցիայի հետ։ Ըստ Սասի, մոլուցքի կամ հոգեկան հիվանդության գոյության մասին ենթադրությունը հիմնված է որոշակի տեսակի հավատքի վրա, որը ծառայում է որոշակի դասի շահերին (մոլուցքի դեպքում դա հոգևորականություն է, հոգեկան հիվանդության դեպքում՝ բժշկական գիլդիան), և զոհաբերում են սոցիալական նպատակահարմարության մարդկանց խմբին, որոնք դառնում են քավության նոխազ (վհուկներ կամ հոգեկան հիվանդներ)։ Հոգեբուժական ախտորոշումը, ճիշտ այնպես, ինչպես երբևէ ձեռք բերված ճանաչումը, դատավճիռ է և վիրավորանք, անխոհեմ խայտառակություն։ Այս դատավճռից հետո հոգեբուժական ախտորոշում ստացողների վիճակը, ինչպես և մոլագար ճանաչված անձանց վիճակը շատ ավելի վատ է դառնում, քան սովորական բանտարկյալների վիճակը։ Հոգեբուժական հիվանդանոցների հիվանդները զրկված են բոլոր այն իրավունքներից, որոնք երաշխավորված են բանտարկյալների կողմից՝ անձնական անձեռնմխելիության և բնակարանի անձեռնմխելիության, անձնական նամակագրության իրավունքի և այլն ։
Ճիշտ այնպես, ինչպես դատական համակարգը գործում է այն կանխավարկածի, որի համաձայն մարդն անմեղ է այնքան ժամանակ, քանի դեռ ապացուցված չէ նրա մեղքը, հանցագործություններ կատարելու մեջ մեղադրվող անձինք չպետք է նախապես անմեղսունակ համարվեն միայն այն պատճառով, որ հոգեբույժը նրանց նկատմամբ համապատասխան դրոշմակնիք է դրել։ Մեղսունակությունը պետք է սահմանվի որպես անիրավունակության ցանկացած այլ ձև, այսինքն՝ միանգամայն իրավական և իրավաբանական միջոցներով՝ ներկայացուցչության և բողոքարկման իրավունքով։
Սասի պնդմամբ, երեխա ծնելու իրավունքի նման, մարդիկ պետք է հնարավորություն ունենան ընտրելու, թե երբ պետք է մահանան, առանց բժշկության կամ պետության կողմից միջամտության, ճիշտ այնպես, ինչպես նրանք հնարավորություն ունեն ընտրելու, թե երբ պետք է երեխա ունենան, առանց կողմնակի միջամտության։ Նա ինքնասպանության իրավունքը վերագրել է ամենակարևոր իրավունքներին, բայց դեմ է եղել պետության կողմից անցկացվող պատժամիջոցների Էֆթանազիային։ Վիրջինիա Վուլֆի մասին իր գրքում, որը հրապարակվել է 2006 թվականին, Սասը հայտարարել է, որ ինքն ինքնասպան է եղել՝ գիտակցաբար և մտածված ակտ կատարելով, նրա ինքնասպանությունը նրա ընտրության ազատության արտահայտումն է եղել ։
Սասը կարծել է, որ դատարաններում պետք է արգելվի խոսել ամբաստանյալի հոգեկան գործունակության մասին։ Հոգեբանը, ով իր կարծիքն է հայտնում ամբաստանյալի մտքի վիճակի վերաբերյալ, մեր դատարաններում ստանձնում է նույն դերը, ինչ հոգևորականը, որն իր կարծիքն է հայտնում մարդու հոգու մաքրության մասին։ Մարդուն անմեղսունակ ճանաչելու իրավական ընթացակարգը հորինվել է եկեղեցու պատժաչափերը շրջանցելու համար, որոնք այդ ժամանակ ներառում են ինքնասպանություն գործած անձանց սեփականության բռնագրավումը, և որոնց շնորհիվ այրիներն ու որբերը հաճախ մնում են առանց ոչնչի։ Միայն խելագար մարդը կարող է նման արարք կատարել կնոջ և երեխաների հանդեպ, ինչը հաջողությամբ ապացուցվել է։ Ինչպես պնդել է Սասը, դա թողություն է բժշկական դիմակի տակ։
Ոչ ոք չպետք է ազատազրկվի, եթե նա մեղավոր չի ճանաչվել քրեական հանցագործություն կատարելու մեջ։ Բժշկությունը պետք է տարբերակել և տարանջատել պենոլոգիայից, բուժումը՝ պատժից, հիվանդանոցը՝ բանտից ։ Մարդու ազատությունից զրկելն, իբր, իր սեփական բարիքի համար անբարոյականություն է։ Ճիշտ այնպես, ինչպես վերջին փուլում քաղցկեղով տառապող մարդը կարող է հրաժարվել բուժումից, նույն կերպ մարդը պետք է կարողանա հրաժարվել հոգեբուժական բուժումից։ Սասը պնդել է, որ անհրաժեշտ է «փոխարինել ոչ կամավոր հոգեբուժությունը (հոգեբուժական ստրկությունը) օգնության մատակարարների և հաճախորդների միջև պայմանագրային հարաբերություններով» ։ Նա ընդգծել է, որ եթե հոգեբուժությունը զուտ բժշկական մասնագիտություն լիներ, հիվանդի հետ նրա փոխգործակցության ելակետը գանգատներ կլինեին ցավից կամ առողջության այլ խախտումներից, այլ կերպ ասած, մարդու և հոգեբույժի հարաբերությունները, ինչպես բժշկության այլ ճյուղերում, միայն կամավոր բնույթ կկրեին, բայց իրականում հոգեբուժության մեջ ամեն ինչ բոլորովին էլ այդպես չէ։ Այս առիթով Սասը նշել է ․
Թմրամիջոցների կախվածությունը ոչ թե «հիվանդություն» է, որը պահանջում է բուժում օրենքով թույլատրված թմրանյութերի միջոցով (մեթադոն հերոինի փոխարեն, անտեսելով այն հանգամանքը, որ հերոինն ստեղծվել է առաջին հերթին ափիոնի փոխարինող ծառայելու համար), այլ սոցիալական սովորություն։ Սասը նաև փաստարկներ է բերել թմրանյութերի ազատ շուկայի օգտին։ Նա քննադատության է ենթարկել թմրանյութերի դեմ պայքարը՝ պնդելով, որ թմրանյութերի օգտագործումը փաստացի հանցագործություն է, որի դեպքում չկան զոհեր։ Թմրադեղերի գործածության ճանաչումը ոչպես հանցագործություն առաջացել է դրանց արգելքի պատճառով։
Սասը ցույց է տվել, թե ինչպես է թմրանյութերի դեմ պայքարը հանգեցնում այն բանին, որ իշխանությունները կատարում են այնպիսի արարքներ, որոնց մասին երբեք չէին մտածի կես տարի առաջ, ինչպիսիք են որոշակի նյութեր օգտագործելու արգելքը կամ այլ երկրների ներքին գործերին միջամտելը՝ որոշակի բույսերի աճեցմանը խոչընդոտելու նպատակով (օրինակ՝ կոկայի տեղամասերի ոչնչացման ծրագրերը կամ օփիատների տարածման դեմ պայքարի միջոցառումները)։ Չնայած նրան, որ Սասը թերահավատորեն է վերաբերվել հոգեմետ դեղերի արժանիքներին, նա աջակցել է թմրանյութերի արգելքի չեղարկմանը։ «Քանի որ մենք ունենք ազատ սննդի շուկա, մենք կարող ենք գնել բոլոր տեսակի բեկոն, ձու և պաղպաղակ, որոնք ցանկանում և ի վիճակի ենք մեզ թույլ տալ։ Եթե մենք ունենանք մի ազատ թմրանյութերի շուկա, մենք կարող ենք նման կերպ գնել բոլոր տեսակի բարբիտուրատներ, քլորալհիդրատ և մորֆիա, որոնք կցանկանանք և ի վիճակի կլինենք մեզ թույլ տալ»։
Ինչպես պնդել է Սասը, թմրանյութերի արգելքն ու այլ իրավական սահմանափակումները հարկադրաբար իրականացվում են ոչ թե կյանքի համար նրանց վտանգի պատճառով, այլ ծիսական նպատակով (նա մեջբերել է ծիսակատարությունների մասին Մերի Դուգլասի հետազոտությունները)։ Նա նաև հիշեցրել է, որ «դեղագիտություն» բառը ծագել է հունարեն «φάρμακος» (phármakos) արմատից, որն սկզբում նշանակել է «քավության նոխազ»։ Սասը ֆարմակոլոգիան անվանել է «ֆարմակոմիֆոլոգիա» այն պատճառով, որ դեղաբանական հետազոտությունները հիմնված են սոցիալական պայմանականությունների վրա, մասնավորապես՝ «կախվածություն» հասկացության վրա։ «Կախվածությունը» սոցիալական հասկացություն է, ինչպես պնդել է Սասը, և թմրանյութերի օգտագործումը պետք է ավելի շուտ ընկալվի որպես սոցիալական ծիսակատարություն, քան որպես գործողություն, որը կապված է բացառապես քիմիական նյութի ներս ընդունման հետ։ Կան բազմաթիվ եղանակներ օգտագործել քիմիական նյութեր, կամ թմրանյութեր, ինչպես նաև կան բազմաթիվ տարբեր մշակութային պայմանավորված եղանակներ վերցնել սնունդ կամ ալկոհոլ։ Որոշ մշակույթներ արգելում են որոշակի տեսակի նյութերի օգտագործումը, որոնք կոչվում են «տաբու», մինչդեռ այլ նյութեր օգտագործվում են տարբեր տեսակի ծեսերում։
Սասն ընդգծել է, որ հոգեբուժության մեջ նկատվում է վառ արտահայտված տարբերություն այն բանի միջև, ինչ իրականում անում են հոգեբույժները, և այն, ինչ նրանք անում են իրենց իսկ խոսքերով։ Չնայած հոգեբույժների և հոգեթերապևտների մեծ մասն իրենց անվանում են բժիշկներ, հոգեբաններ, հոգեբաններ, իրականում նրանք անում են բոլորովին այլ բան. մտնում են հաղորդակցության մեջ և վերլուծում մարդուն։ Նրանց գործունեությունը հիվանդների հետ շփումն է լեզվի և ոչ վերբալ նշանների միջոցով և որոշակի կանոնների համաձայն, իսկ հետո՝ հաղորդակցման փոխազդեցությունների վերլուծությունը, որոնք նրանք տեսնում են և որոնց իրենք մասնակցում են, որոնք իրականացվում են բանավոր խորհրդանիշների միջոցով։ Այլ կերպ ասած, հոգեբուժությունը, ըստ Սասուի, շատ ընդհանուր բան ունի լեզվի և հաղորդակցական վարքի ուսումնասիրությամբ զբաղվող գիտությունների հետ, ինչպիսիք են սիմվոլիկ տրամաբանությունը, սեմիոտիկան և սոցիոլոգիան, այնուամենայնիվ, հոգեկան առողջության խնդիրները սխալմամբ շարունակում են սահմանափակել բժշկության ավանդական շրջանակները։ Իրականում «հոգեբուժությունը, որպես տեսական գիտություն, անհատական վարքագծի ուսումնասիրությունն է», որի տակ Սասն ընկալում է խաղերի շրջանակներում վարքը և խաղերը, որոնց մեջ մտնում են մարդիկ։ Ուսումնասիրելով լեզվական խաղերը և հաղորդակցման խոսքային ձևը՝ հոգեբուժությունը մերձենում է լեզվաբանության, փիլիսոփայության և սեմիոտիկայի հետ, ընդ որում լեզվաբանության օբյեկտը լեզվի և լեզվական խաղի կառուցվածքն է, փիլիսոփայությունը՝ նրա ճանաչողական նշանակությունը, իսկ հոգեբուժությունը՝ նրա սոցիալական կերպարը կամ մարմնավորումը ։
Սասի համար գոյություն չի ունեցել հոգեթերապիան՝ այս բառի բժշկական իմաստով, և, այնուամենայնիվ, նա նշել է, որ մարդիկ իսկապես բախվում են որոշակի դժվարությունների և խնդիրների, բազմաթիվ նման մարդիկ դիմում են խորհրդատուների, որոնք իրենց անվանում են հոգեթերապևտներ, և զարգացող հաղորդակցության մասնակիցները կարող են այդ գործընթացը համարել հոգեթերապիա։ Իսկական իմաստով հոգեթերապիան, այդ թվում հոգեվերլուծությունը, իրենից ներկայացնում են մարդկանց միջև հարաբերությունների յուրահատուկ տեսակ, որոնք հիմնված են ազատագրության էթիկայի վրա։ Հոգեթերապիայի պատմությունը, որպես հոգու ապաքինման արվեստի, Սասը կառուցել է ոչ թե 19-րդ դարի հոգեբույժների, այլ հին հունական փիլիսոփաների և ռաբբիների մոտ, և հոգեթերապիայի նպատակը, նրա կարծիքով, համադրելի է ազատական քաղաքական բարեփոխումների նպատակների հետ. տալ ռեպրեսիվ կառավարության կամ կարծրատիպային կանոնների և դերերի կողմից ստրկացված մարդկանց ավելի մեծ ազատություն վարքի մեջ։ Այնուամենայնիվ, հոգեթերապիան, որը ձգտում է կառուցվել գիտական կաղապարով, փոխառում է այս կամ այն տեխնիկան (երազների մեկնաբանման տեխնիկան, ազատ ասոցիացիաները և այլն), որը տարբերվում է ոչ թե գիտական բնույթով, այլ կեղծ գիտությամբ։ Այս կեղծ գործիքները ծառայում են միանգամայն որոշակի նպատակի՝ ներկայացնել որպես գիտական գործունեություն այն, ինչն իրականում միայն մարդկանց միջև փոխգործակցությունն է ։
Սասի անունն ասոցացվել է 20-րդ դարի 60-ական և 70-ական թվականների հակահոգեբանական շարժման հետ, չնայած այն հանգամանքին, որ նա չի սիրել, երբ նրան անվանել են հակահոգեբան։ Նյու Յորքի պետական համալսարանում (SUNY) դասավանդելու տարիներին Սասը հոգեթերապևտիկ օգնություն է ցուցաբերել «կենսական խնդիրներ» ունեցող մարդկանց՝ առաջնորդվելով այն համոզմունքով, որ դեղամիջոցները չեն լուծում հուզական խանգարումների հետ կապված խնդիրները, և որ «հոգեկան հիվանդություն» հասկացությունը և հոգեբուժական նոզոլոգիական կատեգորիաները ոչնչով արդարացված չեն և չեն արտացոլում որևէ սոցիալական պայմանականություն, առասպել։ Ինչի պատճառով նա երբեք չի օգտվել դրանցից։ Սասը դեմ չէր հոգեբուժական բուժմանը, այլ միայն այն դեպքերում, երբ դա կամավոր է, և պնդել է, որ հոգեբուժարանը պետք է լինի պայմանագրային ծառայություն, որը մեծահասակների կողմից առաջարկվում և ստացվում է իրենց համաձայնությամբ՝ առանց կառավարության միջամտության։ 2006 թվականին թողարկված «Հոգեբուժություն. մահվան ինդուստրիա» վավերագրական ֆիլմում Սասը պնդել է, որ անբարեխիղճ հոգեբուժական հոսպիտալացումը հանցագործություն է մարդկության դեմ։ Սասը նաև հայտարարել է, որ անբարեխիղճ հոսպիտալացումը, եթե ոչ ոք դեմ հանդես չգա դրան, կընդունի «դեղաբանական» դիկտատուրայի մասշտաբները։
Հոգեբուժության հիմնական խնդիրը
Ի տարբերություն իր նախորդների և ժամանակակիցների, որոնք հոգեբուժության մեջ կիսում են ավանդական տեսակետը, Սասը հոգեբուժության կենտրոնական խնդիրը տեսել է ոչ թե հոգեկան հիվանդությունների ախտորոշման և բուժման, այլ բռնության մեջ. Հոգեբուժության հիմնական խնդիրը միշտ եղել և մնում է բռնությունը. հայտարարված սպառնալիքով, բայց միայն «խելագարի» ենթադրյալ բռնությունը, որն ուղղված է իբր հասարակության դեմ, և հասարակության և հոգեբույժի կողմից «խելագարի» դեմ ուղղված իրական բռնությունը։ Արդյունքը հիվանդների մարդկային արժանապատվությունից զրկելն է, ճնշելն ու հետապնդելն այն քաղաքացիներին, որոնց «հոգեկան հիվանդ» են հայտարարվել ։
Բռնությամբ նշվել են հոգեբուժական միջամտության բազմաթիվ միջոցներ, սակայն բռնությունն առավելապես արտահայտված է ոչ կամավոր հոսպիտալացման մեջ, որը Սասն անվանել է մարդկության դեմ հանցագործություն։ Բռնությունը թույլատրում և կիրառում են երեք կողմեր. blockquote> Ագրեսիայի բոլոր սիստեմատիկ, համաժողովրդական հավանության արժանացած ձևերի նման հոգեբուժական բռնությունը հավանության է արժանացել և ընդունվել ազդեցիկ հասարակական ինստիտուտների կողմից, արտոնվել է օրենքով և ավանդույթով։ Հոգեբուժական բռնության տեսության և պրակտիկայի մեջ ներգրավված հիմնական սոցիալական ինստիտուտները պետություն են, ընտանիք և բժշկական մասնագիտություն։ Պետությունը հավանություն է տալիս «վտանգավոր» հոգեկան հիվանդների հարկադիր կալանքին, ընտանիքը հավանություն է տալիս նրան և օգուտ քաղում այդ միջոցառումից, բժշկական մասնագիտությունն ի դեմս հոգեբուժության իրականացնում է այդ գործունեությունը և արդարացումներ գտնում դրա համար ։
Քանի որ հոգեբուժության մեջ բռնությունը լայնորեն հավանության է արժանանում, հոգեկան հիվանդ ճանաչված մարդկանց իրավունքները պաշտպանելու ձգտումը կոնֆլիկտ է առաջացնում բռնության կիրառման համար պատասխանատու սոցիալական ինստիտուտների հետ. Ենթադրյալ հոգեկան հիվանդների իրավունքները պաշտպանելը նշանակում է հարձակվել հասարակության ամբողջականության վրա։ Կա միտում, այդ իրավունքների պաշտպանին ներկայացնեն որպես (չեմ ասում, ավելի վատ) «սեռական մոլագարների» ջատագով, որոնք մեծացնում են երիտասարդ աղջիկներին կամ «մարդասպան մոլագարերի», որոնք հարձակվում են իրենց հարևանների վրա։ Այն փաստը, որ հոգեկան հիվանդի նկատմամբ իրականացված բռնությունը բազում անգամ ավելին է, քան իրենց կողմից բռնությունը, ոչ մի նշանակություն չունի։ Իսկական հոգեկան հիվանդը, ես պնդում եմ, կարող է վտանգավոր լինել, քանի որ նա կարող է վնասել իրեն կամ ուրիշներին։ «Հոգեկան հիվանդին» զրկում ենք լավ անունից և ազատությունից և խոշտանգում նրան, որը կոչվում է «բուժում» ։
Այսպիսով, Սասին հաջողվել է նկատել և ընդգծել երկու շատ էական պահ, որոնք հոգեբուժության մեջ, որպես կանոն, ընդունված են անտեսվել. հոգեկան հիվանդ ճանաչվող մարդկանց նկատմամբ բռնությունը կիրառվում է նախկինում (առաջին) և ավելի մեծ չափով (երկրորդ), քան նրանց կողմից բռնությունը։
Սասն ուշադրություն է դարձրել այս պրակտիկայի հետևանքներին. Այնուամենայնիվ, սա դուր է գալիս դա հոգեբույժներին, թե ոչ, խիստ իրականությունը հետևյալն է. հոգեբուժական դաստիարակությունը, ի թիվս այլ բաների, հոգեբուժական բռնության տեսության և պրակտիկայի ծիսական մեկնարկ է։ Այս գործընթացի հրեշավոր ազդեցությունը հիվանդների վրա բավականին ակնհայտ է։ Պակաս ակնհայտ է, որ նրա ազդեցությունը բժշկի վրա հաճախ նույնքան ողբերգական։ Մի քանի «օրենքներից» մեկն այն է, որ ոչ միայն ուժային կամայականությունների զոհերը, այլ նաև նրանց դահիճներն օտարվում են շրջապատից և արժեզրկվում։ Ճնշվածն աստիճանաբար դառնում հնազանդ, պասիվ, նման բան է, ճնշվող-տառապողի հետ մոլուցքային մեծությունն աստվածանման գործիչ։ Երբ առաջինը գիտակցում է, որ վերածվել է մարդու ծաղրերգության, իսկ երկրորդը հասկանում է, որ վերածվել է Աստծո ծաղրերգության, արդյունքը հաճախ դառնում է բռնության բռնկումը, երբ զոհը վրեժ է փնտրում սպանության համար, իսկ զոհերի արարիչը՝ ինքնասպանության հեշտացում:Ես կարծում եմ, որ այդ նկատառումները գոնե մասամբ բացատրում են այն փաստը, որ Միացյալ Նահանգներում ինքնասպանությունների ամենամեծ թիվը նկատվում է հոգեբույժների շրջանում ։
Արդյունքում Սասը հանգել է անմխիթար եզրակացության. «Հոգեբուժության պատմությունը… հիմնականում հաշվետվություն է ներկայացնում հոգեբուժական բռնության տեսության և պրակտիկայի նորաձևության միտումների փոփոխման մասին, որը կազմվել է ինքնագոհ բժշկական ժարգոնում» ։ Հոգեբուժարանում բժշկի և հիվանդի հարաբերությունները սահմանվել են Սասի կողմից ուժային կատեգորիաներում. …Հոգեկան հիվանդների հիվանդանոցում հիվանդը և բժիշկը կապված են ուժային պայքարի փոխհարաբերությունների հետ, որի դեպքում բժիշկը հանդես է գալիս որպես ճնշող, իսկ հիվանդը՝ որպես տուժող։ Սկսած ինկվիզիցիայի դարաշրջանից՝ հալածողները պնդել եմ, որ հագնեն օգնականների համազգեստը։ Սկզբում նրանք կրելեն քահանաների զգեստներ։ Այսօր նրանք մարդկանց դիմաց չեն հայտնվի այլ կերպ, քան սպիտակ խալաթներով ։
Ֆուկոյի Տրիբունալը
1998 թվականի գարնանը Բեռլինում Թոմաս Սասը և նրա համախոհներն անցկացրել են «Ֆուկոյի Տրիբունալը հոգեբուժության վիճակի մասին» (կոչվել է փիլիսոփա Միշել Ֆուկոյի պատվին, ով«Դասական դարաշրջանում խելագարության պատմության» և այլ գրքերում բացահայտել է խելագարության հասկացությունը որպես սոցիալական պայմանականություն, որը սահմանում է իշխանության շահերի համար ստեղծված և օգտագործվող կանոնավորություն)։ Ֆուկոյի Տրիբունալն իրենցից ներկայացրել է հասարակական լսումներ, սակայն անցկացվել է ընդունված դատական ընթացակարգին համապատասխան։ Ֆուկոյի Տրիբունալում դատապարտվել են, որպես մարդու իրավունքների խախտում, հոգեբուժական հիմնարկներում ազատազրկման պրակտիկան և հոգեբուժական հարկադրանքի բոլոր ձևերը, որոնք իրականացվում են իրենց կամ շրջապատի համար վտանգի գնահատման հիման վրա, որի հետ կապում են նրանց հոգեկան վիճակը, ովքեր որևէ հանցագործություն չեն կատարել։ Ֆուկոյի տրիբունալի արդյունքը դարձավ այն եզրահանգումը, որ հոգեբուժական «բուժում» վերապրած հիվանդներն իրավունք ունեն նյութական փոխհատուցում պահանջել իրենց պատճառած ցավերի և տառապանքների համար։ Սասի հետ միասին Տրիբունալում հանդես են եկել հայցվորներ` իրավաբան և քաղաքագետ, պրոֆեսոր Վ. Դ. Նարը և հասարակագիտության պրոֆեսոր Գերբուրգ Տրոչ-Դիտերը։ Հայցվորների պահանջները ներառել եմ.
Քննադատություն
Սասի քննադատները, հակասելով նրա հայացքներին, հայտարարել են, որ հոգեբանական խանգարման վերաբերմամբ հիմա անընդհատ օգտագործում են գիտական մոտեցումներ, հաշվումներ և հետազոտություններ։ Այն բանին, որ հոգեկան խանգարումն առասպել է, թերահավատությամբ են մոտենում և համաձայն չեն Սասի հետ Ամերիկյան բժշկական ասոցիացիան, Ամերիկյան հոգեբանական ասոցիացիան և Հոգեբանական առողջության ազգային ինստիտուտը։
Լրագրող Ջեքոբ Սուլումը, ով 2004 թվականին արժանացել է Թոմաս Սասի մրցանակին, ամփոփել է Սասի հայացքների հանդեպ որոշ առարկություններ, նշելով, որ քննադատներն առաջարկում են «Սասի գաղափարի տարբեր այլընտրանքներ, որոնք պահանջում են ֆիզիկական խախտումների որոշում օբյեկտիվ մեթոդներով՝ որպես հիվանդության ախտորոշման պարտադիր պայման»։ Նրանք հավաստիացնում են, որ հոգեկան խախտումն առասպել համարելը հորինվածք է, որը Սասը պաշտպանել է հոգեբանի բարոյական սկզբունքները պահպանելու համար։ Սասի քննադատների խոսքերով հոգեկան և ֆիզիկական խանգարման միջև տարբերությունը մոլորությունն է, քանի որ Ամերիկյան հոգեբանական ասոցիացիան ենթադրում է․ «Հոգեբանական հիվանդություններն ունեն շատ մարմնական արտահայտումներ, իսկ մարմնական հիվանդությունները՝ շատ հոգեբանական արտահայտումներ»։ Նաև քննադատական հայտարարություններում ասվում է, որ շատ մարմնական հիվանդություններ ախտորոշվել և բուժվել են, առնվազն տասնամյակների, հարյուրամյակների կամ հազարամյակների ընթացքում, նախքան նրանց պատճառագիտության հաստատումը։ Հայտնի օրինակներից է շաքարախտը։ Սասի քննադատների կարծիքով, նման պատմական փաստերը կարող են հերքել նրա այն պնդումը, որ հոգեկան հիվանդությունները «ֆիկտիվ հիվանդություններ» են, քանի որ նրանց ուղեղային մեխանիզմների մասին հստակ պատկերացում չկա։
Սասն իր հրապարակումներում բացասաբար է արտահայտվել անբարեխիղճ բուժման քարոզիչ, հոգեբույժ և հետազոտող Ֆուլեր Թորիի մասին, ով իր կարիերայի սկզբում համակրում էր ավանդական հոգեբուժության հակառակորդներին, բայց հետո կտրուկ փոխել է իր դիրքորոշումը ։ Թորին պատասխանում գրել է, որ հիմա էլ «հիացած է բաց քննադատությամբ, որին Սասը ենթարկել է շատ հոգեբանական փորձերի», այնպիսին, ինչպիսին է «սողացող դիագնոստիզմը»՝ մարդկային պահվածքի նոր ասպեկտների տարածված հոգեբանական պիտակներից մեկը։ Մյուս կողմից, Թորինհոգեկան խանգարումների պատճառագիտության հարցում մնում է Սասի ամենաակտիվ հակառակորդներից մեկը։ Թորիի խոսքերով՝ Սասը շարունակում է կառչած մնալ 1961 թվականի հայացքներից այն մասին, որ շիզոֆրենիան միֆ է՝ անտեսելով գիտական տվյալների հսկայական զանգվածը ։
Թոմաս Սասի մրցանակ
Ավելի քան հիսուն տարի առաջ Սասը հանդես է եկել որպես անհատական իրավունքների հոգեբանության աչքի ընկնող պաշտպան՝ պաշտպանելով օրինական կարգի և բաց հասարակության կամավոր երկխոսության դասական պահպանողական արժեքները։ Նա դեմ է եղել հոգեբուժական հարկադրանքին և այլ ճնշումներին, որոնք իրականացվում են, իբր, հանուն առողջության պահպանման։ Քաղաքացիական ազատության կարևորության ճանաչմանը հասնելու համար Թոմաս Սասի նախաձեռնությամբ ստեղծվել է նրա անունը կրող մրցանակ՝ «Թոմաս Սասի մրցանակը»։ Այն ամեն տարի հանձնվում է այն մարդկանց և կազմակերպություններին, որոնք պայքարում են անձնական ինքնավարությունը պետական ճնշումից պաշտպանելու և քաղաքացիական ազատության ոլորտում իրերի դրությունը զգալիորեն բարելավելու համար։ Հաղթողը ստանում է 1000 դոլար։
Հաղթողների թվում են տնտեսագիտության պատմաբան Ռոբերտ Հիգսը, փիլիսոփա և հոգեբան Ռոբերտ Սփիլեյնը, արտոնյալ իրավունքների տրամադրման դեմ շարժման ակտիվիստ Ուորդ Քոնորլին, PGP համակարգչային ծրագրի հեղինակ Ֆիլ Ցիմերմանը, իրավունքի պրոֆեսոր Ռիչարդ Էպստայնը, պրոֆեսոր Իրվինգ Լուիս Հորովիցը, տնտեսագետ Պիտեր Բաուերը, ամերիկացի սենատոր Ռոն Փոլը, հոգեբույժ Ռոն Լեյֆերը և ուրիշներ։
2007 թվականին Թոմաս Սասի մրցանակին է արժանացել նախկին խորհրդային այլախոհ Վլադիմիր Բուկովսկին՝ քաղաքացիական ազատությունների գործում ունեցած նշանակալի ավանդի համար, որը տարիներ է անցկացրել հոգեբուժական բանտերում կոմունիստական ռեժիմին դիմակայելու պատճառով։ 1971 թվականին Բուկովսկին արևմուտք է փոխանցել փաստաթղթերի 150 էջ, որոնք արտացոլում են ԽՍՀՄ-ում հոգեբուժության քաղաքական չարաշահումների հետ կապված իրավիճակը։ Տեղեկատվությունը դրդել է ամբողջ աշխարհում մարդու իրավունքների պաշտպանների գործողություններին, այդ թվում և երկրի ներսում, և առիթ է հանդիսացել նույն թվականին Բուկովսկուն ձերբակալելու համար։ 1972 թվականի հունվարին դատարանում Բուկովսկուն մեղադրել են Խորհրդային հոգեբուժության զրպարտության, արտասահմանյան լրագրողների հետ շփումների և սամիզդատի տարածման մեջ։ Գտնվելով բանտարկության մեջ՝ Բուկովսկին բանտարկյալ-հոգեբույժ Սեմյոն Գլուզմանի հետ գրել է «Հոգեբուժության ձեռնարկ այլախոհների համար» ձեռնարկը ։
Մեկնաբանելով Վլադիմիր Բուկովսկու առաջադրվելն այս մրցանակին, Թոմաս Սասն ասել է․
Սասի աշխատանքներ
Դոկտոր Թոմաս Սասի ստեղծագործական ժառանգությունը բավականին ծավալուն է և ներառում է հարյուրավոր գիտական հրատարակություններ և կանոնավոր սյունակներ «Freeman: Ideas on Liberty» ամսագրում, ինչպես նաև 34 գրքեր։ Գոյություն ունի Թոմաս Սասի աշխատանքների մատենագրություն, որտեղ կարելի է առանձնացնել նրա հետևյալ ամենահայտնի գրքերը․
Բաքիլ
Բաքիլ, լեռնագագաթ Ղարաբաղի լեռներում, Գորիս քաղաքից մոտ 29 կիլոմետր հյուսիս-արևելք։ Բարձրությունը 2002 [մետր։ Լանջերն անտառածածկ են։ Նշանակված է Կովկասի 5-վերստանոց քարտեզում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռներ
Եժի Լիբերտ
Եժի Լիբերտ (Jerzy Liebert, ), լեհ բանաստեղծ։
Կենսագրություն
1915 թվականին ծնողների հետ տարհանվել է Մոսկվա, որտել սովորել է ռուսական գիմնազիայում, այնուհեևտ` լեհական դպրոցում։ 1918 թվականին վերադաձել է Լեհաստան։ Ընդունվել է Վարշավսկի համալսարանի բանասիրության ֆակուլտետ, դասեր է տվել։ Այդ տարիներին ապրել է աղքատության մեջ։ Բանաստեղծական դեբյուտի տարիներին՝ 1920-ական թվականների սկզբին մտերիմ էր «Սկամանդր» խմբի բանաստեղծների հետ, ընկերություն էր անում Յարոսլավ Իվաշկևիչի հետ, նրա հյուրն է եղել քաղաքից դուրս նրա տանը Ստավիսկոյում։ Արդյունքում սկսել է հաճախել Վլադիսլավ Կորնիլովիչի կաթոլիկ խմբակ։ 1923-1928 թվականներին նամակագրական կապ է ունեցել Բրոնիսլավ Վայնգոլդի հետ։
Գործունեություն և ճանաչում
Պոետ Յարոսլավ Ռիմկևիչի բնութագրմամբ, Լիբերտի բանաստեղծություններն սկսվում են հովվերգությունից, իսկ ավարտվում` ողբերգությամբ։ Իր կյանքի ընթացքում գրական ճանաչման չհասնելով` Լիբերտը հետագայում մեծապես պահանջված էր լեհական գրականության մեջ, և այն էլ` ամենադժվար, կարևորագույն փոփխությունների տարիներին՝ 1934 թվականին Լիբերտի բանաստեղծական ժողովածուի համար նախաբան է գրել «Լեհական պոեզիայի Ապոլլոն» Լեոպոլդ Ստաֆը, իսկ 1943 թվականին Քշիշտոֆ Բաչինսկին, որը մի քանի ամսից մահացել է Վարշավայի ապստամբության ժամանակ, իր «Ընտրություն» պոեմի համար բնաբան է ընտրել Լիբերտի «Ձիավորը» բանաստեղծությունից։
Լիբերտի բանաստեղծության հիման վրա Կարոլ Շիմանովսկին գրել է «Լիտանիա Սուրբ Մարիամին»` սոպրանոյի, կանանց երգչախմբի և նվագախմբի համար։ Լիբերտի բանաստեղծությունների բազմիցս անդրադարձել է Հռոմի Հովհաննես Պողոս II պապը։ Բանաստեղծությունները թարգմանվել են անգլերեն, գերմաներեն, իսպաներեն, պորտուգալերեն, իտալերեն, չեխերեն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեհ բանաստեղծներ
Երկու ուրախ սագեր
«Երկու ուրախ սագեր», կարճամետրաժ նկարչական մուլտֆիլմ, որը նկարահանվել է «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայում 1970 թվականին։ Ռեժիսորն է Լեոնիդ Նոսիրևը։
«Ուրախ կարուսել» № 2 մուլտիպլիկացիոն ալմանախի երեք սյուժեներից երրորդն է։
Մուլտֆիլմը նկարահանվել է ուկրաինական ժողովրդական հումորային երգի հիման վրա (ըստ այլ աղբյուրների` ռուսերեն), որը համարվում է ուկրաինական ժողովրդական արվեստի օրինակ  ։
«Երկու ուրախ սագեր» վերնագրով մի քանի գրքեր են հրատարակվել երեխաների համար, և այդ բոլոր գրքերում ընդգրկված է այդ երգը  ։ «Երկու ուրախ սագեր» երգը նաև ներառված է այն գրքերում, որոնք առաջարկվում են կույր երեխաներին։ Նրանց համար օգտագործվում է հատուկ հրատարակություն, որի էջերում դրված են հատուկ պլաստիկ ներդիրներ։
Ըստ այս երգի բեմադրվել են ներկայացումներ՝ նախատեսված մանկական լսարանի համար, ինչպես նաև՝ մանկական տիկնիկային ներկայացումներ ։
Երգից հատված Жили у бабуси Два весёлых гуся, Один — серый, другой — белый, Два весёлых гуся. Один — серый, другой — белый, Два весёлых гуся!
Мыли гуси лапки В луже у канавки, Один — серый, другой — белый, Спрятались в канавке. Один — серый, другой — белый, Спрятались в канавке!
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1970 մուլտֆիլմեր
Դվին (Արարատի մարզ)
Պատմություն
Գյուղը գտնվում է Արարատյան դաշտում, ծովի մակարդակից 925 մ բարձրության վրա։
Կլիմա
Կլիման չոր, խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -3-ից -5 °C։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24-ից 26 °C, իսկ առավելագույնը՝ 42 °C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսաանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վերածվել են կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։
Բնակչություն
Ըստ ՀՀ 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների` Դվինի մշտական բնակչությունը կազմել է 2751, առկա բնակչությունը` 2698 մարդ ։ 19-րդ դարում բնակիչները եղել են հայեր և փոքր թվով ադրբեջանցիներ, 1922 թվականից` գրեթե բացառապես հայեր ։ Ներկայիս բնակիչների նախնիներ մի մասը գաղթել է 1829 թվականին Խոյի շրջանից ։
Դվինի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում` ստորև.
Տնտեսություն
Գյուղն ունի առկա 732 տնտեսություն, դպրոց, գրադարան, հիվանդանոց։ Համայնքի տնտեսության մասնագիտացման ճյուղը գյուղատնտեսությունն է, համախառն բերքի մեծ մասը տալիս է այգեգործությունը։ Գյուղատնտեսական նշանակության հողերը կազմում են շուրջ 580 հա։ Համայնքի հողերի հիմնական մասն օգտագործվում են որպես վարելահողեր՝ զբաղեցնելով մոտ 200 հա, պտղատու և խաղողի այգիներ՝ կազմելով 206 հա։ Զբաղվում են այգեգործությամբ, խաղողագործությամբ, դաշտավարությամբ, բանջարաբուծությամբ։ Մշակում են ջերմասեր բանջարաբոստանային կուլտուրաներ, պտուղներ, ինչպես նաև հացահատիկային և կերային կուլտուրաներ։ Պահուստային հողերը օգտագործվում են հիմնականում որպես արոտավայրեր՝ 121 հա։ Զբաղվում են կաթնամսատու անասնապահությամբ, թռչնաբուծությամբ։
Հղումներ
Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր Կատեգորիա:1831 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Բոնիփակիոս VII
Բոնիփակիոս VII (, ավազանի անունը՝ Ֆրանկո Ֆերրուչչի ), Հռոմի Կաթոլիկ եկեղեցու հակապապ 974, 984 թվականներից մինչև 985 թվական։ Ենթադրվում է, որ նա է մահապատժի ենթարկել Բենեդիկտոս VI պապին։ Կարճ կառավարումից հետո նա ևս մահացել է կասկածելի հանգամանքներում։
Կենսագրություն
Բոնիփակիոս VII պապը եղել է Ֆերրուչչիի որդին և կրել է Ֆրանկո անունը։ Նա ծնվել է Իտալիայում 920-ականների վերջում կամ 930-ականների սկզբում, ստույգ տարեթիվը հայտնի չէ։ Քանի որ նրա անունը Ֆրանկո է եղել, ենթադրվում է, որ նա պատկանել է մի ընտանիքի, որի անունը հաճախակի նշված է եղել 10-րդ դարի փաստաթղթերում, և հավանաբար այն ունեցել է ֆրանսիական ծագում։ 972 թվականին նա դարձել է կարդինալ-սարկավագ, որը կրել է մինչև պապ դառնալը։
973 թվականին Հռոմի պապ է ընտրվում Բենեդիկտոս VI պապը, որը Օտտոն I կայսեր կողմնակիցն էր։ Սակայն վերջինիս հակառակորդները չէին համակերպվում դրա հետ։ 974 թվականի հունիսին Կրեսցենտի Ավագի գլխավորությամբ ապստամբություն է բարձրացվում, որի արդյունքում պապը գահընկեց է արվում։ Երկու ամիս անց բանտում սպանվում է։ Պապական գահին նստում է Ֆրանկո Ֆերրուչչի սարկավագը՝ ընդունելով Բոնիփակիոս VII անունը։ Սակայն 974 թվականի օգոստոսին կայսերական բանագնաց Սիկկոն ստիպում է Կրեսցենտիոսին ու Բոնիփակիոսին իրենց կողմնակիցների հետ փախչել Հռոմից։ Նրանք իրենց հետ վերցնում են կայսերական գանձարանն ու թաքստոց գտնում Կոստանդնուպոլսում։ 983 թվականի դեկտեմբերի 7-ին մահանում է Օտտոն I կայսրը։ Նրա որդին դեռ 3 տարեկան էր։ Ապստամբներն օգտվում են իշխանության թուլությունից և Հռոմ վերադառնում 984 թվականի ապրիլին։ Հովհաննես XIV պապը գահընկեց է արվում և ձերբակալվում։ 4 ամիս անց մահանում է սովից և տանջանքներից։
Յուրի Յանովսկի
Յուրի Յանովսկի (Яновський Юрій Іванович, ), ուկրաինացի խորհրդային գրող։
Մարկ Գրիգորյան (լրագրող)
Մարկ Վլադիմիրի Գրիգորյան, հայ լրագրող, դասախոս։
Յուրի Յանովսկի
Գործունեություն
Վաղ շրջանի գործերից են «Նավի վարպետը» (1928) և «Չորս սուր» (1930) վեպերը։ Առավել հայտնի է նրա «Ձիավորներ» (1935, հայ․ հրտ, 1936) նովելային վեպը՝ քաղաքացիական պատերազմի մասին։ Յանովսկին պիեսների («Երգ Բրիտանկայի մասին», 1937, ողբերգություն), Ռեպորտաժների գրքի («Նամակներ Նյուրնբերգից», 1946), նովելների ժողովածուի («Կիևյան պատմվածքներ», 1948, հայ․ հրտ․ 1951, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1949) հեղինակ է։ Նրա ռոմանտիզմը զգալի ազդեցություն է գործել ուկրաինական սովետական արձակի վրա։ Յանովսկիի գրքերը թարգմանվել են ԽՍՀՄ և այլ ժողովուրդների լեզուներով։
Մարկ Գրիգորյան (լրագրող)
Ճարտարապետ Մարկ Գրիգորյանի թոռը, երաժշտագետ Լևոն Հակոբյանի եղբայրը։ Հայաստանի հանրային ռադիոյի գործադիր տնօրեն (2017-2018)։
Յուրի Յանովսկի
Պարգևներ
Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի գրողներ Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի դրամատուրգներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի խմբագիրներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Մարկ Գրիգորյան (լրագրող)
Գործունեություն
1980 թվականին ավարտելով Երևանի պետական համալսարանը՝ աշխատանքի է անցել Երևանի ավտոմատ կառավարման համակարգերի գիտահետազոտական ինստիտուտում (ԵրԱԿՀԳՀԻ)։
1989 թվականին ԽՍՀՄ ԳԱԱ (այժմ՝ ՌԳԱ) Վ․ Վինոգրադովի անվան ռուսաց լեզվի ինստիտուտում պաշտպանել է ատենախոսություն «Ռուսաց լեզու» մասնագիտությամբ։
Դասավանդել է Երևանի Պուշկինի անվան դպրոցում և Երևանի բուհերում (Երևանի պետական համալսարան և «Անանիա Շիրակացի» համալսարան)։
Համագործակցել է Հայաստանի և արտերկրի բազմաթիվ հրատարակությունների հետ։ Հեղինակ և խմբագիր է 16 գրքերի, բազմաթիվ գիտական և լրագրողական հոդվածների։ Երևանում Կովկասի ինստիտուտի հիմնադիրներից մեկն է։
Աշխատել է Լոնդոնում, BBC-ի ռուսական ծառայության «Վաղ ժամ» ծրագրում։ Մինչ 2011 թվականի մարտի 11-ը Սևա Նովգորոդցևի հետ վարել է «Բիբիսևա» ծրագիրը ։
2003 թվականին ստացել է Hellman/Hammett, լրագրողական ամենամյա մրցանակը, որը տրվում է ի նշան «խիզախության ճանաչման ընդդեմ քաղաքական հետապնդումների» ։
Դասավանդում է նաև Երևանի պետական համալսարանում։ 2017 թվականին Հանրային հեռուստառադիոընկերության խորհրդի որոշմամբ՝ Մարկ Գրիգորյանը նշանակվել է Հայաստանի հանրային ռադիոյի գործադիր տնօրեն։ 2018 թվականի դեկտեմբերի 19-ին, մի խումբ աշխատակիցների պահանջով, հրաժարական է տվել ։