cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
(331) Էֆերիջիա
(331) Էֆերիջիա (Etheridgea), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1892 թվականի ապրիլի 1-ին Օգյուստ Շարլուայի կողմից Նիցայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,023395 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,7175 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,3293 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1920,17 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,187483 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 6,06° անկյուն։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է C դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս C Կատեգորիա:1892 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Օգյուստ Շառլուայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Գենջ
Գենջ, գյուղաքաղաք Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Գենջի գավառակում, գավառակի կենտրոնը։ Գտնվում էր Մուշ քաղաքից 25 կմ արևմուտք՝ Արածանիի ձախ ափին՝ անտառապատ վայրում։
Գենջի հյուսիսում կար բերդի ավերակներ։
1914 թվականին Գենջն ուներ 600 հայ բնակիչ։ Բացի դրանից ապրում էին նաև այլազգիներ, որոնց թվաքանակը հայտնի չէր։
1915-1916 թվականներին թուրքերի կողմից հայերը կողոպուտի ենթարկվեցին և տեղահանվեցին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Գենջի շրջանի համայնքներ Կատեգորիա:Թուրքիայի քրդաբնակ բնակավայրեր
Լոգոպեդիա
Լոգոպեդիան գիտություն է խոսքի խանգարման, նրա կանխարգելման մեթոդների, ախտորոշման շտկման մասին։ Այն ուսումնասիրում է խոսքի խանգարման պատճառները, զարգացման մեխանիզմները, սիմպտոմները, կառուցվածքը, մշակում կոորեկցիոն ազդեցության համակարգը։ Լոգոպեդիան (հուն. logos – բառ, խոսք և peideia – դաստիարակություն, ուսուցում) հատուկ մանկավարժության բնագավառ է, որն ուսումնասիրում է խոսքային խանգարումների բնույթը, մեխանիզմներն ու դրսևորումները, մշակում դրանց կանխման, հաղթահարման գիտական հիմքերը։
Որպես գիտության ինքնուրույն բնագավառ՝ լոգոպեդիան ձևավորվել է XIX դարի 2-րդ կեսին։ Մինչև XX դարի 30-ական թվականները խոսքային խանգարումները դիտվում էին որպես խոսքաշարժողական մկանների արատի հետևանք, խոսքի թերությունները դիտվում էին արտաբերման շարժողական դժվարությունները ախտանիշային եղանակով հաղթահարելու տեսակետից։ Այս հարցերը շնչառական համակարգի շտկման հիմնահարցի հետ միասին կազմում էին լոգոպեդիայի հիմնական բովանդակությունը, գործնական շտկողական միջոցառումներն ունեին առավելապես բժշկական ուղղվածություն։ Խոսքային գործունեության բնույթի մասին գիտական պատկերացումների ընդլայնումն ու խորացումը արմատապես փոխեցին լոգոպեդիայի ուղղությունը։ Ժամանակակից լոգոպեդիան, հենվելով արատաբանության ընդհանուր սկզբունքների վրա, փոխներգործելով այլ գիտությունների հետ (հոգեբանություն, ֆիզիոլոգիա, լեզվաբանություն), խոսքը դիտում է որպես համակարգային հոգեկան զարգացման վրա ազդող բազմագործառութային գոյացություն։
Խոսքի թերություններն իրենց բնույթով ու դրսևորման աստիճանով, զարգացման և հոգեվիճակի վրա ունեցած ազդեցությամբ բազմազան են։ Դրանց մի մասը (օրինակ՝ թոթովախոսություն) վերաբերում է արտաբերական կողմին, մյուս մասը դրսևորվում է միայն արտասանական շեղումների և ընթերցանության ու գրավոր խոսքի խանգարումների (դիսլեքսիա, դիզգրաֆիա) ձևով, մեկ այլ խմբի թերություններ ներառում են խոսքի բառաքերականական կողմը (ալալիա, աֆազիա)։ Լեզվական միջոցների խանգարումների հետ մեկտեղ գոյություն ունեն խոսքային վարքի ձևավորման շեղումներ, որոնք առաջացնում են կակազություն։ Խոսքի խանգարումները հաղթահարվում են մանկավարժական մեթոդներով. հատուկ ուսուցումը և շտկող-դաստիարակչական միջոցառումները անհրաժեշտության դեպքում համաձայնեցվում են բժշկի հանձնարարականին։ Խոսքային շեղումների հետազոտությունը նպաստում է ընդհանուր հոգեբանական և մանկավարժական պատկերացումների ընդլայնմանը։ Խոսքային շեղումներով երեխաներին լոգոպեդական օգնություն է ցուցաբերվում հատուկ (շտկողական) կրթական հաստատություններում, հանրակրթական դպրոցներում, մանկական պոլիկլինիկաներում և հիվանդանոցներում։
Ռինոլալիայի ժամանակ իրականացվող լոգոպեդական աշխատանքները
Ռնգախոսության ժամանակ տարվող կորեկցիոն աշխատանքն ընթանում է արտաբերական ապարատի կառուցվածքի և շարժողական ոլորտի կարգավորմամաբ, բոլոր հնչյունների շտկմամաբ, հնչյունների ռնգախոսության երանգի վերացմամբ, հնչյունների շեշտադրմամբ, ֆոնեմատիկ ընկալումների զարգացմամբ։ Ռնգախոսության ժամանակ տարվող կորեկցիոն աշխատանքը՝ խոսքի հնչյունային խանգարման վերացման դեպքում, տարվում է երեխաների մանրամասն լոգոպեդական հետազոտությունների հիման վրա։
Հետազոտում են՝
Կորեկցիոն-դաստիարակչական աշխատանքի համակարգը արտաբերական հնչյունների զարգացման համար, ընթանում է հետևյալ ուղղություններով
Այն երեխաների ուսուցումը, որոնք ունենում են միայն ֆոնեմատիկական կողմի թերզարգացում, ընթանում է հետևյալ ուղղություններով.
Կորեկցոն դաստիարակչական ուսուցումը հնչյունահնչութային թերզարգացումով երեխաների համար վերը թվարկվածին ավելացնում ենք՝
Խոսքի ընդհանուր թերզարգացում ունեցող երեխաների կորեկցիոն դաստիարակչական ուսուցումը ուղղված է՝
Դեմքի մկանների մարզում
Դիմաշարժ մկանի գիմնաստիկայի (դիմային նյարդի վերին և միջին ճյուղեր) համար 1-6 կիրառվում է միայն դեմքի մկանի պարեզի ժամանակ։ Ծանոթություն։ Եթե բերանի անկյունը չի բարձրանում, ապա բերանի անգործունիա անկյունը մատերի ռիթմիկ շարժումներով մի փոքր բարձրացնում ենք։ 11.	Ատամներն ու շուրթերը միացնել։ Հերթով իջեցնել բերանի անկյունները։ Շնչառությունն իրականացնել քթով։ 12.	Ատամները և շուրթերը սեղմել։ Միաժամանակ իջեցնել բերանի անկյունները։ Շնչառությունն իրականացնել քթով։
Վարժությունները նպաստում են տարբերակման աշխատանքներին՝ դեմքի ձախ կեսը աջ, նրա վերին, միջին և ստորին շրջաններից։ Դեմքի կտրուկ, անհամաչափաձևության դեպքում այս վարժությունը կատարվում է մինչև իջեցված կեսի արգելքի հասնելը։
Այտերի և շուրթերի մարզում
9. Աննշան բացած բերանով բացել ատամները 10. Շուրթերը ներքաշել խողովակի, ձագարի ձևով(ծնոտները իրարից հեռու) 11. Շուրթերը ձգել ձագարի ձևով. Փչել մոմը, փչել փոքրիկ կղպջակներ(փչել –ու, օ-)։ Նախորդ բոլոր վարժությունները սկզբում իրականացվում է գրգիռի տարածմամբ, ներգրավելով հարևան ատամները, իսկ հետո աստիճանաբար աշխատանքը կենտրոնանում է միայն շուրթերի վրա, իսկ մյուս բոլոր մկանային խմբերին տրվում է հնարավորություն օգնության հանգստի վիճակում 12. Շուրթերը ներքաշել դեպի ներս և ատամներով պինդ սեղմել 13. Ծնոտները սեղմած, շրթունքները միասին բարձրացնել վեր(դեպի քիթը) և ներքև 14. Բարձրացնել վերին շրթունքը. Երևում է միայն վերին ատամնաշարը 15. Ներքև քաշել ներքևի շրթունքը. Երևում է միայն ստորին ատամնաշարը 16. Հերթով բարձրացնել երկու շուրթերը •	Վերինը բարձրացնել •	Ներքինը իջեցնել •	Վերինը իջեցնել •	Ներքինը բարձրացնել 17. Նմանակել ատամները ողողելուն։ Այս գործողության սկզբում կարելի է հերթով փչել այտերին 18. Հավաքած օդը հերթով լցնել վերին շրթունքի մեջ, հետո՝ ներքևի շրթունքի մեջ 19. Վերին շրթունքով ներծծել ստորին շրթունքը, և կտրուկ բացել բերանը 20. Ստորին շրթունքով ներծծել վերին շրթունքը 21. Կատարել շրթունքներով վիբրացիա (ձիու փռնչոց) 22. Շրթունքները կնճիթաձև, հետո նաև ձգված շարժել աջ և ձախ 23. Շրթունքները կնճիթաձև, շրջանաձև պտտել 24. Ծնոտները միասին ներքևի շրթունքը շարժել աջ և ձախ 25. Ծնոտները միասին վերին շրթունքը շարժել աջ ու ձախ 26. Ծնոտները միասին, շրթունքները իրար միացած շարժել վերև՝ դեպի քիթը և ներքև։ Շնչել քթով։ 27. Ուժային գիմնաստիկա (շրթունքների ողջ տուլության դեպքում) •	Վարժություն բերանով •	Ուժեղ փչել ուռեցնել այտերը, հնարավորության դեպքում օդը պահել շրթունքներով բերանի խոռոչում •	Շրթունքներով պահել մատիտ, ապակյա խողովակ, շնչառության ժամանակ օդը դուրս է գալիս բերանի ողջ անկյուններով՝ միանգամից կամ հերթով։
Լեզվի մարզում
Բյա-բյա Մյա-մյա Ժե-ժե Եթե այս գործողությունը երկար ժամանակ չի ստացվում, ապա լեզուն սեղմում ենք ատամների արանքում, սեղմում ենք նաև կողմնային մասերը կամ լեզուն մատերով շարժում ենք կամ ձգում ենք դուրս՝ շարժելով աջ, ձախ, և երբ այն բերանի անկյունով նեղանում է զգուշորեն տանում ենք բերանի մեջտեղի հատվախը և ֆիքսում ենք նրա դիրքը։ Եթե այս գործողությունը չի ստացվում, ապա օգտագործում են օժանդակ մեթոդներ
Փափուկ քիմքի մարզում
Արտաբերել ձայնավոր հնչյուններ՝ ձայնի բարձր տոնով, որի ժամանակ տեղի է ունենում էներգիայի ճշգրիտ կորուստ։ Դրա հետ մեկտեղ բերանի խոռոչում մեծանում է ռեզոնանսը և քչանում է ռնգային երանգը։ Թվարկված վարժությունները տալիս են դրական արդյունք մինչվիրահատական և հետվիրահատական շրջանում
Ծամիչ մկանների մարզում
Այս վարժությունները կրկնել 3-4 անգամ՝ օրվա ընթացքում՝ հայելու առաջ։ Յուրաքանչյուր վարժություն կատարել 5-6 անգամ
Ձայնային վարժություններ
Բացի լեզվի այտերի և այլ վարժություններից կատարում են նաև ձայնային վարժություններ ձայնավոր հնչյունների համար։ Առաջին հերթին դրվում են Ա, Օ, Ու, Է ձայնավորները։ Ձայնավոր հնչյունները սկզբում արտասանվում են առանց ձայնի։ Այս ամենը հատկապես օգտակար է այն երեխաների համար, որոնց մոտ արտահայտված է դեմքի կոմպենսատոր շարժումները։ Աստիճանաբար մեծանում է կրկնող ձայնավորների թիվը։ Օրինակ՝ ա է ա, ա է, է ա, ա, ա է, է, է Հաջորդ փուլում
Օրինակ՝ ա, օ ա, օ, ու ա, ու ա, ու, է ա, է է, ա, ու
Այնուհետև երեխաներից պահանջվում է ձայնավորները արտաբերել փոքր ընդմիջումներով 1-3 վայրկյան, որի ժամանակ պահպանվում է փափուկ քիմքի բարձր դիրքը։
Օրինակ՝ ա-, ա---, ա-, է--, ա--, ու--։ Ձայնավորները արտաբերել երկարատև։
Ձայնարտաբերության ճիշտ դաստիարակումը անց է կացվում սովորական կորեկցիոն մեթոդներով։ Կարևորը օդի հոսքի ուղղության մշտական հսկումն է։ Դժվար դեպքրում կարելի է կիրառել քթանցքների ժամանակավոր սեղմում, որի ժամանակ հնչյունն արտասանվում է առավել հնչելի ու ցայտուն։
Ռնգախոսության ժամանակ ձայնի խանգարումը բազմակողմային է։ Առաջատարը ձայնի տեմբրի խանգարումն է բաց ռնգայնացումը, տհաճ քթային ռեզոնանսը, որոնք ամբողջությամբ խոսքին տալիս է խուլլ հնչողություն։ Ռնգախոսությունն ի հայտ է գալիս քթային և բերանային խոռոչների սահմանափակության բացակայումով։ Ձայնը դառնում մոնոտոն, թույլ։ Քիմքի ճողքվածքները բերում են կոկորդի կառուցվածքի ասիմետրիա և դիսկորդինացնում է ըմպանի ֆունկցիան։
Ապացուցված է, որ փափուկ քիմքը առաջացնում է փոփոխություն՝ ձայնային ապարատում, այդ պատճառով փափուկ քիմքի և ըմպանի մկանների անատոմիական և ֆունկցիոնալ ասիմետրիան բերում է ձայնի ֆունկցիոնալ ասիմետրիա, որը իջեցնում է ձայնի ուժը և այն դառնում է ճնշված, ոչ մոդուլացված։ Նշված բոլոր պաթոլոգիկ հասկացությունները սաստկացնում է ձայնի ֆոնացիոն շնչառության խանգառմամբ։
Մինչ վիրահատությունը քիմքի, ձայնի կարգավորման համար դրվում է ֆիզիոլոգիական և ֆոնացիոն շնչառությունը, ըմպանի և քիմքի մոսկոզատոր դիստրոֆիայի վերականգնումը, ձայնարտաբերութան վերականգնումը։ Վիրահատությունից հետո ձայնի վրա տարվող աշխատանքը կազմված է շնչառական վարժություններից՝ արտաշնչումը երկարացնող և ներքին միջկողային մկաններն ակտիվացնող ինչպես նաև դիաֆրագմայի շարժունակությունը քմըմպանային միացման ուժեղացումը, ձայնի դիապազոնի ընդլայնումը, ինչպես նաև կոկորդի շարժողական ֆուկցիայի խանգարման կոնպենսացիա։
Ձայնային վարժություններն առաջին հերթին դիտվում են ձայնավորներով։ Երկրորդ փուլում դրանք շարունակվում են վոկալային վարժությունների տեսքով, որը լավ արդյունք է տալիս փափուկ քիմքը զարգացնելու համար։
Շտկումը խոսելախանգարման (դիսլեկսիայի) ժամանակ
Երեխան իր արտասանության անճշտությունը գիտակցում է տարբեր չափով։ Երբեմն թլվատ երեխան ճանաչում է իր սխալները ուրիշների արտասանության ժամանակ, բայց սխալ արտասանությունը մնում է։ Դա կախված է նրանից, թե իր խոսքային հնչյունային օրինակները ինչքանով են կապակցվում ուրիշների օրինակների հետ։
Տերների անցկացրած համեմատող ուսումնասիրությունները նորմալ խոսող 5-6 տարեկան երեխաների և այդ տարիքի ֆունկցիոնալորեն պայմանավորված դիսլալիա ունեցողների միջև, ցույց են տվել, որ դիսլալիայով երեխաները միջին չափով 4 անգամ վատ են տարբերում հնչույթները։ Կարելի է հետևություն անել, որ միայն քիչ երեխաներ չեն կարող տարբերել մի հնչույթը բոլոր երեք դեպքերում՝ բառի սկզբում, մեջտեղում և վերջում։ Թլվատություն ունեցող երեխաները վստահ չեն իրենց որոշումների մեջ, չեն կարողանում տարբերել հնչյունները։ Որոշ թլվատ երեխաներ միանգամայն ճիշտ են արտասանում այս կամ այն հնչույթը՝ չկարողանալով դրանք տարբերել։
Հնարավոր են այս տարբերակները։ Թլվատություն ունեցող երեխաները չեն նկատում իրենց սխալ արտասանությունը։ Այս դեպքում երեխայի արտասանությունը կողմնորոշում է սեփական խոսքի օրինակների ֆիքսացիայով։ Որոշ երեխաներ՝ չնկատելով իրենց սխալ արտասանությունը, նկատում են, եթե ուրիշներն են սխալ խոսում։ Այս դեպքում տիրապետում են խոսքային օրինակների ֆիքսելուն։
Երբեմն թլվատ երեխան ճանաչում է իր սխալները ուրիշների արտասանության ժամանակ, բայց սխալ արտասանությունը մնում է։ Երեխան կարող է համեմատել իր և ուրիշների արտասանությունը։ Դա տեղի է ունենում երաժիշտ երեխաների հետ, որոնց մոտ սխալ արտասանությունը ոչ ճիշտ օրինակին կամ մոտորային անճարպկությանը նմանակելու հետևանք է հանդիսանում։
Գիտելիքները խոսքային և ակուստիկ կողմերի փոխադարձ կապի մասին ունի մեծ նշանակություն արտասանական արատները ուղղելու համար։
Վիճակագրական տվյալները ապացուցում են, որ մտավոր հետամնաց երեխայի մոտ ավելի բարձր է դիսլալիայի տոկոսը, քան նորմալ երեխաների մոտ։ Սովակի աշխատանքները ապացուցել են, որ օժանդակ դպրոցների սովորողների 30% -ը ունեն արտասանության խանգարումներ։ Հեիդմանը 1949 թվականին հաստատել է, որ Բեռվինի և Վիտենթեյրգի օժանդակ դպրոցների հաճախողների 17% -ը դիսլալիա ունեցող երեխաներն են։
Միաժամանակ հայտնի է, որ շատ տաղանդավոր երեխաներ տառապում են տարբեր աստիճանի դիսլալիայով։ Հետևաբար, պարտադիր կապ չկա թլվատ և հետամնաց երեխաների միջև։
Դիագնոստիկան պայմանավորված է կենսաբանական և սոցիալական ֆակտորներով։ Որպես կանոն, սկզբում ճշգրտորեն ձևավորվում է խոսքայի կարգավիճակը՝ հնչյունների անընկալումը ստուգելու ճանապարհով։ Անցկացվում է լսողության և հնչյունային ունակության ընդհանուր ստուգում։
Ուշադրություն են դարձնում երեխայի խեսքին և նրա դաստիարակության մեթոդների վրա։ Պարզում են, թե ինչ օգնություն է ստացել երեխան նախկինում դիսլալիան շտկելու համար։
Երեխայի մանրազննին ուսումնասիրությունը պարտադիր է հատկապես, եթե լոգոպեդական ստուգումները ցույց են տվել լսողության խանգարում։ Միաժամանակ հետազոտում են խոսքային օրգանները, ստուգում են մոտորային զարգացումը։ Եթե կա կասկած նյարդային ծանրաբեռնվածության, ապա անհրաժեշտ է հոգեբանի խորհրդատվություն։
Տարբերակված դիագնոստիկայի տեսանկյունից կարևոր է տարբերել արտասանության խանգարումը ժառանգական և հիմնական խանգարումներից։
Դիսլալիայի շտկմանն ուղղված լոգոպեդական աշխատանքները պետք է կառուցվեն ինչպես ընդհանուր դիագնոստիկական սկզբունքների, այնպես էլ կոնկրետ խոսքային արատի կառուցվածքից բխող շտկողական միջոցների հաշվառմամբ։ Առավել կարևոր սկզբունքներն են. Հնչարտաբերման արատների շտկման վերջնական նպատակը շտկված հնչյունները կենդանի խոսք ներդնելն է։ Ուղղումը կախված է նրանից, արդյոք ամրապնդվել է ոչ ճիշտ արտասանությունը, թե ոչ։ Սխալ արտաբերությունը 5 տարեկան երեխայի մոտ գնահատվում է որպես ֆիզիոլոգիական, եթե նրա մոտ չկա օրգանական կամ սոցիալական պատճառներ, եթե արտասանության զարգացումը դեռ չի ավարտվել, ապա դրա վրա կարելի է ազդել սովորական մաբկավարժական չափանիշներով։ Այս դեպքում դաստիարակությունը ուղղված է ոչ միայն հնչյունների ձևավորմանը, այլ նաև ամբողջ հաղորդակցության ընթացքի վրա։ Անհրաժեստ է ամբողջ ուժով ձգտել բառապաշարի հարստացմանը և խոսքի զարգացման կատարելությանը։ Արտասանությունը կարող է զարգանալ խաղային գործունեությամբ՝ ուշադրություն չդարձնելով երեխայի խոսքային պրոցեսի վրա։ Ճիշտ արտասանության ուսուցումը ոչ թե հնչույթից է, այլ սովորական բնական հնչյուններից, որոնք երեխայի համար ունեն նշանակություն և իմաստ։
Խաղի ժամանակ երեխան սովորում է նմանակել առանձին հնչյունները (օրինակ՝ շ, շ, շ-այդպես անում է գնացքը, ֆ, ֆ, ֆ-փչում է քամին)։ Երբ երեխան սովորում է տիրապետել այդ հնչյուններին, որոնք լսելիորեն նույնական է հայտնի հնչյունների հետ, նա սովորում է այդ հնչյունները մտցնել իր բառապաշարի մեջ։ Այդպիսի մոտեցման հոգեբանական նշանակությունը այն է, որ ճիշտ արտասանությունը ամրապնդվում է երեխայի առանց գիտակցման ուղղվածության դեպի հնչյունի ձևավորմանը։ Դիսլալիայի շտկման ուղղված լոգոպեդական աշխատանքներն իրականացվում են 3 փուլով. •	Նախապատրաստական •	Սկզբնական արտաբերական ունակությունների ու հմտությունների ձևավորում •	Կոմունիկատիվ ունակությունների և հմտությունների ձևավորում Նախապատրաստական փուլի նպատակն է երեխային ներգրավել նպատակաուղղված լոգոպեդական աշխատանքի մեջ, նրա հետ ստեղծել փոխըմբռնում, ջերմ հարաբերություններ։ Երեխային պետք է սովորեցնել ճանաչել ու տարբերել հնչյունները, նրա մոտ պետք է զարգացնել արտաբերական շասրժումները կատարելու ու դրանք հսկելու կարողություն։ Այդ նպատակով կատարվում են հետևյալ վարժությունները. Վարժություններ լեզվի մարզման համար •	Ասեղ. Բերանը բացել, լեզուն դուրս հանել, լարել, սրել, պահել այդ վիճակում 5-10 վայրկյան •	Ժամացույց. Լեզուն նեղ հանել և դանդաղ շարժել աջ ու ձախ՝ լոգոպեդի հաշվի ներքո •	Բահիկ. Լեզուն լայնացրած հանել դուրս, դնել ներքևի շրթունքի վրա և պահել 5-10 վայրկյան •	Բլուր. Բերանը բացել, լեզվի կողային եզրերը բարձրացնել կպցնել վերևի սեղանատամներին, իսկ ծայրը կպցնել ներքևի ատամներին •	Ձիուկ. Լեզուն կպցնել կոշտ քիմքին և ճտճտացնել։ Կատարել դանդաղ, սանձիկը ձգելով, կատարել 5-10 անգամ •	Ձողիկ. Լեզուն լայն հանել, կողքերը բարձրացնել, փչել ստացված խողովակի մեջ, կատարել 5-10 անգամ •	Ճոճանակ. Լեզուն նեղ հանել, մեկ ձգել դեպի վեր, մեկ դեպի ցած։ Կարևոր է, որ երեխան բերանը չփակի։ •	Մուրաբա. Լեզուն հանել, լիզել շութերը՝ լեզուն պտտելով ժամ սլաքի կամ ժամ սլաքի հակառակ ուղղությամբ •	Օձ. Բերանը մեծ բացել, լեզուն հանել դուրս, սրել, լարել, ապա արագ ներս տանել •	Բաժակ. Բերանը մեծ բացել, լեզուն լայնացրած բարձրացնել վեր՝ ատամներին չկպցնելով Այս վարժություններից յուրաքանչյուրը ընտրվում և կատարվում է դրանց անհրաժեշտության դեպքում։
Վարժություններ շուրթերի համար •	Շրթունքներով պահել տարբեր առարկաներ, հետզհետե փոքրացնելով դրանց տրամագիծը •	Շրթունքները ձգել առաջ և վերադարձնել նորմալ դիրքի •	Շրթունքները կնճիթի նման ձգել, հետ տանել, ժպտալ •	Վերին, ապա ստորին շրթունքները լեզվով առաջ հրել •	Շրթունքները ներս քաշել ատամների արանքը •	Ներքևի ատամներով կծել վերին շրթունքը, իսկ վերևի ատամներով՝ ստորին շրթունքը •	Շրթունքները կնճիթի նման ձգել առաջ, կատարել շրջանաձև շարժումներ Սկզբնական արտաբերական ունակությունների ու հմտությունների ձևավորման փուլի նպատակն է երեխայի մոտ ձևավորել ճիշտ հնչարտաբերության ունակություններ։ Խնդիրներն են՝ հնչյունի դրումը, դրանց ավտոմատիզացիան և տարբերակումը։ Հնչյունները դրվում են 3 եղանակով՝ ընդօրինակման, մեխանիկական միջամտությամբ և խառը։ Կոմունիկատիվ ունակությունների և հմտությունների ձևավորման փուլի նպատակն է հաղորդակցման բոլոր իրավիճակներում դրված հնչյունները անսխալ օգտագործելու ունակության ու հմտությունների ձևավորումը։ Լայնորենն կիրառում են տեքստեր, սյուժետային նկարներ, ստեղծագործական վարժություններ, խաղարկվում են կենցաղային բազմազան իրավիճակներ։
Ռ և Ր հնչյունների դրման առանձնահատկությունները
Ռոտացիզմի շտկման եղանակներից է հնչյունների դրումը ընդօրինակմամբ։ Շեշտը դրվում է հնչյունների լսողական ընկալման, տեսողությամբ լեզվի դիրքի հսկողության, կինեստետիկ զգացողությունների վրա։ Առավել արդյունավետ է ռոտացիզմի շտկումը մեխանիկական միջամտությամբ. Գնդիկավոր զոնդ, շպատել, գդալ, ցուցամատ և այլն։ Ռ-ի դրման ամենատարածված միջոցը այն դ-ից ստանալն է, երբ մեկ արտաշնչման ժամանակ երեխան արագ ու ռիթմիկ արտասանում է դդդդդդդդ կամ տդ տդ տդ։ Արտասանելիս երեխան ուժեղ փչում է լեզվի վրա, առաջացնելով վիբրացիա։ Վիբրացիա ստանալու համար օգտագործվում է գնդիկավոր զոնդը, որը պահվում է լեզվի տակ ու շարժում աջ-ձախ՝ առաջացնելով վիբրացիա։ Երբեմն նույն ռ-ն դրվում է ժ-ից։ Ժ-ն արտասանվում է լեզուն դեպի առաջ շարժելով։ Ռ-ն դրվում է նաև զա վանկից։ Երեխան արտասանում է զզզզզա, զզզզզզզա, ապա լոգոպեդի հրահանգով երեխան լեզուն շարժում է դեպի ալվեոլները՝ ստանալով առանց վիբրացիայի ռ։ Դրանից հետո լոգոպեդը գնդիկավոր զոնդով ստանում է վիբրացիա, Ռ։ Ր հնչյունի դրումը կատարվում է նույն եղանակով, բայց զա վանկից։ Երեխան արտասանում է զա, լեզուն մոտեցնելով ալվեոլներին և ստացվում է Ր։
Սուլական հնչյունների դրման առանձնահատկությունները
Սուլական հնչյունների դրումը հիմնականում սկսվում է ս-ից։ Շրթնատամնային սիգմատիզմի շտկման ժամանակ նախ երեխային ցույց ենք տալիս, որ Ս արտասանելիս ստորին շրթունքը չպետք է հպվի վերևի ատամներին։ Եթե ընդօրինակմամբ, կամ տեսողական հսկողությամբ երեխան չի կարողանում դա անել, ապա կիրառում են մեխանիկական միջամտոջթյուն։ Երեխային խնդրում ենք ժպտա այնպես, որ ատամները երևան և փչի լեզվի խայրին։ Ստացվում է ս-ին յուրահատուկ սուլական աղմուկ։ Այնուհետև առաջարկում ենք անընդհատ արտասանել տա-տա-տա զոնդով լեզվի ծայրին տալիս ենք ճիշտ դիրքը, երբ ս-ն լսվում է առավել պարզ։ Միջատամնային սիգմատիզմի շտկման ժամանակ արդյունավետ է, երբ երեխային առաջարկում ենք –սա- վանկը արտասանելիս ատամները հպել, արգելելով լեզվին ատամների հետևից դուրս գալ։ Հետագայում շուրթերին տալիս ենք նորմալ դիրք։
Շչական սիգմատիզմի ժամանակ երբեմն բավական է լինում ընդօրինակաման միջոցը, երբեմն էլ անհրաժեշտ է ս-ն նախ դնել միջատամնային դիրքում։ Երբ երեխան գիտակցում է, թե ինչ դիրքում էլ լինի լեզուն, հետզհետե այն տեղափոխում ենք ճիշտ՝ հետատամնային դիրք։
Կողային սիգմատիզմի շտկման ժամանակ օգտագործվում է ընդօրինակման մեթոդը, կամ ս-ն դնում ենք մի քանի փուլով։ Նախ առաջարկում ենք լեզվի կողային եզրերը բարձրացնել դեպի բերանի անկյունները, ապա փչել առաջացած փոսիկի մեջ։ Եթե երեխան չի կարողանում լեզվի եզրերը ինքնուրույն բարձրացնել, ապա նրան օգնում ենք զոնդի օգնությամբ։ Զոնդը դնում ենք լեզվի կենտրոնական գծով և սեղմում, երեխային խնդրելով փչել գոյացած ակոսի մեջ։
Երբեմն էլ ս-ն դրվում է միջատամնային դիրքով, ապա անցում է կատարվում նորմալ դիրքին։ Զ-ն դրվում է ս-ից ձայնի ավելացումով։ Ց-ն դրվում է թ-ից։ Երեխային առաջարկում ենք արտասանել –թ-, լեզվի ծայրը իջեցնելով ստորին ատամների մոտ, իսկ առջևի մասը սեղմել վերևի ատամներին։ Ստացվում է թ+ս, որպեսզի –թս-ն արտասանվի միաձույլ, նրան սկզբում ավելացվում է –ա-, աթս, աթս, ստացվում է աց։ Ձ հնչյունը դնելիս երեխայի ուշադրությունը պետք է հրավիրել կոկորդի թրթռոցի ու օդի ուժգնության վրա։ Ապա խնդրում ենք արտասանել դ+զ։ Հետագայում առաջարկում ենք, որ լեզուն քաշի ատամների հետևը և ընդունի նորմալ դիրք։ Ծ-ն դնելիս առաջարկում ենք լեզվի ծայրը կծելով արտասանել ս կամ տ։ Կամ նկատի ունենալով, որ ծ=տ+ս, դնել –ատս- վանկը մի քանի անգամ կրկնելով։ Բացատրելով, որ ձայն չկա, բայց կա օդի հոսք։
Շչական հնչյունների դրման եղանակները
Շ-ն դնելիս երեխային խնդրում ենք մի քանի անգամ արտասանել –սա։ Այդ ընթացքում լեզվի ծայրը հետզհետե բարձրացնում ու հպում ենք ալվոլներին։ Երբ լսվում է մաքուր –շ- լոգոպեդը երեխայի արտասանությունը կենտրոնացնում է արտաբերական դիրքի վրա, հայելու օգնությամբ ցույց է տալիս դիրը։ Շ կարելի է ստանալ սա վանկից զոնդի օգնությամբ։ Եթե ռ-ի արտասանությունը պահպանված է, ապա շ-ն ստանում ենք նրանից։ Երեխային խնդրում ենք արտասանել –ռա-, և զոնդը հպելով լեզվի տակին կանգնեցնում ենք վիբրացիան։ Ժ-ն դրվում է շ-ից՝ ձայնի ավելացումով։ Ջ-ն հնչյունը դնելիս երեխային խնդրում ենք արտասանել –ադժ, ադժ-, արագ և կտրուկ։ Ճ-ն դնելիս նախ բացատրում ենք հնչյունի արտասանության ճիշտ դիրքը, անհրաժեշտության դեպքում օգտագործում ենք մեխանիկական միջամտություն։ Կարելի է օգտագործել լեզվի դիրքը տ-ի և շ-ի ժամանակ, լեզուն աստիճանաբար բարձրացնել և ատամները սեղմել։ Չ-ն դրվում է ծ-ի կամ –ած- վանկից։ Երեխան մի քանի անգամ կրկնում է այդ վանկից որևէ մեկը՝ արտաշնչելիս ուժեղացնելով օդի հոսքը։ Լոգոպեդը զոնդով կամ շպատելով թեթևակի հետ է հրում։ Միջատամնային յ-ն շտկվում է –իա- հնչյունները արտասանելիս, ապա երեխային առաջարկում ենք մի քանի անգամ արտասանել –իա կամ –աիա։ Ստացվում է –յա կամ –այա։ Գ-Կ-Ք հնչյունները դնելիս, երեխային խնդրում ենք արտասանել տա-տա-տա, լոգոպեդը շպատելով կամ համապատասխան զոնդով լեզուն հետ է հրում։ Հետ շարժելուն զուգահեռ լսվում է տյա-տյա-տյա, հետո կյա-կյա-կյա, վերջում՝ կա-կա-կա։ Նույնությամբ դրվում է գ հնչյունը, ք հնչյունը՝ թա վանկերից։ Խ-ի դրման ժամանակ լեզվի դիրքը ընկալելու համար կարելի է երեխային առաջարկել ջրով ողողում անել։ Երբեմն խ-ն դրվում է մեխանիկականմիջամտությամբ՝ սա վանկից։ Սա արտասանելիս երեխայի լեզվի ծայրը սեղմում ենք ներքև, իսկ լեզուն հետ, խորը։ Ստացվում է խա։ Ղ-ի շտկումը խ-ից հետո բավական հեշտանում է։ Այն ստանում ենք լեզուն ավելի հետ տանելով ու ձայն ավելացնելով։
Եզրակացություն
Այսպիսով ռինոլալիան ձայնի տեմբրի և հնչարտաբերական խանգարում է պայմանավորված արտաբերական ապարատի անատոմոֆիզիոլոգիական դեֆեկտով։ Ռինոլալիան տարբերվում է թլվատությունից՝ ձայնի տեմբրում առկա ռնգային փոփոխություններով։ Դիսլալիան մայրենի լեզվում հնչարտաբերման խանգարում է պահպանված լսողության և նորմալ ինտելեկտի պայմաններում։ Դիսլալիան դրսևորվում է հնչյունների աղավաղված արտասանությամբ, փոխարինմամբ, շփոթմամբ, բացթողմամբ։ Հնչարտաբերականն խանգարումները բարդ են ու բազմաբնույթ և դրանց ժամանակ տարվող աշխատանքները կրում են համակարգված և կոմպլեքսային բնույթ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Դեֆեկտոլոգիա
Վումերա
Վումերա (Woomera) ավստրալական փորձարկման համալիր է և տիեզերակայան, որը գտնվում է Հարավային Ավստրալիայի կենտրոնում՝ Վումերա քաղաքի մոտ։ Տիեզերակայանը Ավստրալիայի ռազմաօդային ուժերի և Ավստրալիայի պաշտպանության ուժերի մասնաճյուղն է։ Համալիրի տարածքը կազմում է 122,188 կմ², մոտավորապես Հյուսիսային Կորեայի կամ Փենսիլվանիայի չափերի։ Այս տարածքի վերևում գտնվող օդային տարածքը սահմանափակ է թռիչքների համար և անվտանգության նպատակներով վերահսկվում է Ավստրալիայի ռազմաօդային ուժերի կողմից։ Վումերա տիեզերակայանը Ավստրալիայի ռազմաօդային ուժերի և պաշտպանության ուժերի փորձարկման և գնահատման նեղ մասնագիտացված տարածք է, որն օգտագործվում է Ավստրալիայի ռազմաօդային ուժերի կողմից ռազմական տեխնիկայի փորձարկման համար ։
Պատմություն
Երկրորդ Համաշխարհային Պատերազմից հետո բրիտանական կառավարությունն ընդունել է կարճ և մեծ հեռահարության հրթիռների մշակման և փորձարկման անհրաժեշտությունը։ Կանադայում փորձադաշռ կառուցելու տարբերակը քննարկելուց հետո որոշվել է, որ Ավստրալիան լավագույնս կհամապատասխանի հրթիռների հեռահարության փորձարկման պահանջներին։
Փորձարկման վայրի, այնուհետև տիեզերակայանի շինարարությունը սկսվել է 1947 թվականի ապրիլի 1-ին, ինչին մասնակցել են բրիտանական և ավստրալական ձեռնարկություններ։ Տիեզերակայանը սպասարկելու համար հիմնադրվել է Վումերա քաղաքը (բնիկների նիզակ նետող անունից)։
Տիեզերակայանը հայտնի էր որպես «Անգլո-ավստրալիական հեռահար զենքի համալիր», իսկ ավելի ուշ՝ «Վումերա հրթիռների փորձակայան», իսկ 2013 թվականին հաստատությունը վերակազմավորվել է և վերանվանվել է «Ավստրալիայի ռազմաօդային ուժերի Վումերա փորձարական համալիր» ։ Տիեզերակայանի համալիրը, ներառած արգելված և Նուրունգար փորձարարական տարածքները՝ 122,188 կմ² տարածքով համարվում է արևմտյան աշխարհի ցամաքային տարածքով ամենամեծ փորձադաշտը ;
Համալիրը ներառում է նաև Ավստրալիայի ռազմաօդային ուժերի Վումերա ռազմական բազան և երկու թռիչքուղիներով Ավստրալիայի ռազմաօդային ուժերի ռազմական օդանավակայանը, որը գտնվում է Վումերա գյուղի բնակավայրից 5,6 կմ հեռավորության վրա ։ Օդանավակայանն գործում է 1947 թվականի հունիսի 19-ից։
1960 թվականինՎումերա քաղաքն ունեցել է 6000 բնակչություն։ Տիեզերակայանի աշխատանքների դադարեցումից հետո քաղաքի բնակչությունը սկսել է նվազել և 1990-ականների վերջին այն 1000 մարդուց պակաս էր։ Քաղաքի բնակիչների մեկ երրորդը ամերիկացի մասնագետներ էին, որոնք ներգրավված էին ռազմական արբանյակների ենթակառուցվածքի պահպանման գործում։
1999 թվականի սեպտեմբերի 14-ին Ավստրալիան հայտարարել է, որ մտադիր է արբանյակներ արձակել Վումերա տիեզերակայնից՝ օգտագործելով արդիականացված ռուսական РТ-2ПМ հրթիռները։ Սակայն 2000 թվականին ծրագիրը վերջնականապես փակվել է։
2020 թվականին Վումերայ տիեզերակայանում վայրէջք է կատարել (162173) Ռյուգու աստերոիդի հողով պարկուճը, որը երկիր էր հասցրել ճապոնական «Հայաբուսա-2 տիեզերանավը  ։
Արձակումներ
Վումերա տիեզեկայանից առաջին արձակումը տեղի է ունեցել 1964 թվականի հունիսի 5-ին՝ գործարկվել է Եվրոպա-1 կրող հրթիռի բալիստիկ հետագծով։ Տիեզերակայանից արբանյակի առաջին հաջող արձակումը իրականացվել է 1967 թվականի նոյեմբերի 29-ին՝ ամերիկյան Redstone կրող հրթիռի միջոցով առաջին ավստրալական WRESAT արբանյակը արձակվել է Երկրի ցածր ուղեծիր։ Արբանյակի երկրորդ հաջող արձակումը և այս պահին վերջինն իրականացվել է 1971 թվականի հոկտեմբերի 28-ին, երբ բրիտանական Պրոսպերո արբանյակը արձակվել է Երկրի ցածր ուղեծիր՝ օգտագործելով բրիտանական Black Arrow կրող հրթիռը:Հետագայում տիեզերակայանն չի շահագործվել իր նպատակով։ 1976 թվականի հուլիսին տիեզերակայանը փակվել է սարքավորումները կոնսերվացման են ենթարկվել։ Ընդհանուր առմամբ տիեզերակայանից իրականացվել է 24 արձակում՝ օգտագործելով երեք տեսակի կրող հրթիռներ՝ Եվրոպա-1 (10 արձակում), Redstone (10 արձակում) և Black Arrow (4 արձակում)։ 24 արձակումներից միայն երկուսի դեպքում է օգտակար բեռը դուրս բերվել Երկրի ցածր ուղեծիր, մնացած արձակումներն ավարտվել են դժբախտ պատահարով կամ իրականացվել են բալիստիկ հետագծով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ավստրալիայի զինված ուժեր Կատեգորիա:ՆԱՍԱ Կատեգորիա:1946 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Տիեզերագնացություն Կատեգորիա:Ավստրալիայի շենքեր և կառույցներ
Ջուզեպպե Տոմազի դի Լամպեդուզա
Ջուզեպպե Տոմազի դի Լամպեդուզա (Giuseppe Tomasi di Lampedusa, ), իտալացի արիստոկրատ (Պալմայի 12-րդ դուքս, Լամպեդուսայի 11-րդ իշխան, Իսպանիայի գրանդ) և գրող, որ հայտնի է իր միակ «Ընձառյուծ» (Il Gattopardo) սոցիալ-հոգեբանական վեպով, որը հրապարակվել է նրա մահից հետո և 1959 թվականին արժանացել Ստրեգա մրցանակի։ Վեպի հիման վրա 1963 թվականին Լուկինո Վիսկոնտին նկարահանել է նույնանուն ֆիլմը։ Գրողի պատվին է անվանվել գլխավոր գոտու 14846 Լամպեդուսա աստերոիդը, որը հայտնաբերվել է 1989 թվականին։
Կենսագրություն
Հայրական կողմով Ջուզեպպե Տոմազին եղել է ազնվական տոհմի վերջին սերունդը, որը, ըստ որոշ կենսագիրների, սկիզբ է առել Բյուզանդական կայսրությունից։ Նա Ջուլիո Տոմազի դի Լամպեդուզայի և Բեատրիչե Մաստրոջովաննի Տասկա Ֆիլանջերի դի Կուտոյի որդին էր, իշխանի տիտղոսը ստացել է հոր մահից հետո՝ 1934 թվականին, մինչ այդ նա կրում էր Պալմայի դուքսի տիտղոսը ։
Ապագա գրողը ծնվել է Պալերմոյում՝ ստանալով ազնվական ընտանիքի սերունդներին բնորոշ դաստիարակություն։ 1915 թվականին ընդունվել է Հռոմի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը, սակայն 1917 թվականի սեպտեմբերին զորակոչվել է բանակ և ուղարկվել ճակատ։ Արդեն հոկտեմբերին նա գերի է ընկել, փորձել է փախչել ռազմագերիների ճամբարից, բայց նրան բռնել են։ Երկրորոդ փախուստը, որ կատարվել է 1918 թվականին, հաջող է եղել։ Իտալիայում Լամպեդուզան կրկին վերադարձել է ուսմանը, հանձնել ընդամենը մեկ քննություն, որից հետո որոշել է այլևս Հռոմի համալսարան չվերադառնալ։ 1920 թվականին ընդունվել է Ջենովայի համալսարան, սակայն հեռացել է նաև այնտեղից։ 1942 թվականին արդեն քառասունհինգամյա իշխանը ընդունվել է Պալերմոյի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը, սակայն շուտով բացահայտել է, որ իր գիտելիքներին որևէ բան ավելացնել չի կարող։ Արդեն քսան տարեկանում նա տիրապետում էր անգլերեն, ֆրանսերեն և գերմաներեն լեզուներին, իսկ հումանիտար գիտելիքների մակարդակը և էրուդիցիան այնքան էին զարմացնում շրջապատողներին, որ զարմիկները նրան անվանում էին «Հրեշ»։ Այդ մականվանը Լամպեդուզան լրջությամբ էր վերաբերվում և նրանով էր ստորագրում նամակներն ու շնորհավորանքները։ 1926-1927 թվականներին Ջենովայում Լամպեդուզան առաջին անգամ հանդես է եկել որպես գրաքննադատ՝ հրապարակելով եվրոպական պոեզիայի վերաբերյալ երեք հոդված Le opere e i giorni ամսագրում։ Դեռևս 1922-1924 թվականներին նա Ջուզեպե Արոմատիզի կեղծանունով 24 կարճ հոդված էր հրապարակել Պալերմոյի «Իլ ջորնալե դի Սիչիլիա» թերթում ։ Ընտանեկան կարողության շնորհիվ Լամպեդուզան ազատվել էր փող աշխատելու անհրաժեշտությունից և վարել է արիստոկրատի կյանք, սիրում էր ճանապարհորդել և երկար ժամանակ ապրել է Անգլիայում, Գերմանիայում, Ավստրիայում, Ֆրանսիայում։
1925 թվականին ծանոթացել է բարոնուհի Ալեքսանդրա Բորիսովնա ֆոն Վոլֆի (Ալեքսանդրա Բորիսովնա Վոլֆ ֆոն Շտոմերզեե, 1894—1982) հետ, որը ծնունդով Սանկտ Պետերբուրգից էր, և այցելել է նրանց տոհմական կալվածք Ստամերիենայում 1927 և 1931 թվականներին։
1932 թվականին ամուսնացել է Ալեքսանդրա Բորիսովնա ֆոն Վոլֆի հետ Ռիգայում՝ ուղղափառ Ավետման եկեղեցում։ Լատվիացի վավերագրական կինոռեժիսոր Գունար Պիեսիսը որոշ մանրամասներ է նշել, մասնավորապես, եկեղեցական գրառումների գրքում Լամպեդուզան գրանցված է որպես Իոսիֆ Յուլևիչ ։
1940 թվականին ամուսինները տեղափոխվել են Պալերմո։ Այն բանից հետո, երբ Մուսսոլինիի ղեկավարությամբ Իտալիան պատերազմ է հայտարարել Բրիտանիային և Ֆրանսիային, Լամպեդուզան կրկին զորակոչվել է բանակ՝ ծառայությունն անցնելով հայրենի Պալերմոյում և Տրապանիում։ Շուտով նա զորացրվել է առողջական նկատառումներից ելնելով և վերադարձել իր սովորական ապրելակերպին։ 1944-1947 թվականներին իշխանը ղեկավարել է Սիցիլիայի Կարմիր խաչը ։ Այդ ժամանակվանից նա ավելի շատ ժամանակ էր տրամադրում գրականությանը; երեկոները Լամպեդուզա ամուսինները բարձրաձայն կարդում էին հինգ լեզուներով։ Նրա հիմնական զրուցակիցը նրա զարմիկն էր՝ բարոն Լուչո Պիկոլո դի Կալանովելան, և քանի որ նա ապրում էր Կապո դ’Օռլանդոյում, 1953 թվականին Լամպեդուզան առաջարկել է Պալերմոյում բնակվող ուսանող Ֆրանչեսկո Օրլանդոյին՝ իրենից վերցնելու անգլերեն լեզվի և գրականության անվճար դասընթացներ։ Իր հուշերում Օրլանդոն բացատրել է իշխանի այս քայլը մտավոր մենությունից դուրս գալու ցանկությամբ․ ժամանակի ընթացքում ձևավորվել է ուսանողների մի շրջանակ։
1954 թվականին Լուչո Պիկոլոն իր հաշվին հրապարակել է բանաստեղծությունների ժողովածու՝ ուղարկելով այն Էուջենիո Մոնտալեին։ Մոնտալեն նրան առաջարկել է մասնակցել գրական հանդիպմանը Սան Պելեգրինո Տերմեում։ Այդ ճանապարհորդության ժամանակ նա իր հետ վերցրել է իր զարմիկին՝ Լամպեդուզային։ Ենթադրվում է, որ գրողների հետ շփումը խթնանել է իշխանի սեփական ստեղծագործականությունը. պարզվել է, որ սիցիլիացի մենակյացը ոչնչով չէր զիջում նրանց էրուդիցիայով և ունակություններով։ 1954 թվականի վերջին Ջուզեպե Տոմազին սկսել է գրել իր սեփական վեպը։
«Ընձառյուծ». առաջ և հետո
Սկզբնական գաղափարը համեստ էր. «Մեկ օր սիցիլիացու կյանքից» պատմվածքը՝ իր մեծ պապի՝ Գարիբալդիի ափ իջնելու օրվա մասին։ Սակայն շուտով գաղափարն ընդլայնվել է, և հեղինակը հիշատակում էր «նովելների ցիկլի» մասին, և հոռետեսորեն տեղեկացնում մտերիմներին, որ «Ուլիսսը» գրել ի վիճակի չէ (իշխանը Ջոյսի առաջին երկրպագուներից մեկն էր Իտալիայում ): Քննադատները նշում էին, որ վեպը ոչ թե պատմական է, այլ հոգեբանական, որը Լամպեդուզան գրել է իր համար՝ հրաժեշտ տալով աշխարհին։ Այդ ժամանակ նա ծանր հիվանդ էր՝ թոքի քաղցկեղ, նա նաև ժառանգ չուներ ։ Իշխանի խորթ որդին՝ Ջոակինո Լանցա Տոմազին (զարմիկը, որին որդեգրել է մահից քիչ առաջ), Լամպեդուզայի երկերի ժողովածուի նախաբանում մեջբերում է կտակը. «Ես ուզում եմ, որ հնարավոր ամեն ինչ արվի «Ընձառյուծի» հրապարակման համար (համապատասխան ձեռագիրը ամփոփված է մեկ մեծ նոթատետրում), իհարկե, սա չի նշանակում, որ գիրքը պետք է հրատարակվի իմ ժառանգների հաշվին՝ ես դա կհամարեի մեծ նվաստացում»։
Ձեռագիրը մերժվել է երկու հրատարակիչների կողմից և լույս է տեսել 1958 թվականի նոյեմբերի 11-ին «Ֆելտրինելլի» հրատարակչության կողմից։ Հաջորդ տարի վեպը արժանացել է հեղինակավոր Ստրեգա մրցանակի, դրան նվիրված երկու հոդված է տպագրել Լուի Արագոնը ։
Գրական ժառանգություն
«Ընձառյուծի» տպագրությունից հետո, 1960-1980-ական թվականներին սկսվել է Ջուզեպե Տոմազի Լամպեդուզայի այլ գործերի հրապարակումը. «Պատմվածքներ» ժողովածու («Racconti», 1961), այդ թվում «Լիգեիա» («Ligheia», նույն «Պրոֆեսորը և ծովահարսը», «La Sirena»), հոդվածներ և էսսեներ, որոնք հայտնաբերվել են գրողի ձեռագրերի մեջ. «Դասախոսություններ Ստենդալի մասին» («Lezioni su Stendhal», 1977), «XVI դարի ֆրանսիական գրականության ներածություն» («Invito alle Lettere francesi del Cinquecento», 1979), «Անգլիական գրականություն։ Ակունքներից մինչև XVIII դար» («Letteratura inglese. Dalle origini al Settecento», 1989): Գրականության դասախոսությունները գրվել են Ֆրանչեսկո Օրլանդոյի հետ պարապմունքների համար, և նրանցից յուրաքանչյուրը խորը գրական ուսումնասիրություն է։
Թուդոր Պանցիրու
Թուդոր Պանցիրու (ռում.՝ Tudor Panțiru, ծնվել է 1951 թվականի հոկտեմբերի 26-ին Մոլդովական ԽՍՀ Դոնդյուշենի շրջանի Բարաբոյ գյուղում), անվանի իրավաբան, քաղաքական գործիչ, 2013 թվականից՝ Մոլդովայի Հանրապետության Սահմանադրական դատարանի նախագահ
Թուդոր Պանցիրուն ծնվել է 1951 թվականի հոկտեմբերի 26-ին Մոլդովական ԽՍՀ Դոնդյուշենի շրջանի Բարաբոյ գյուղում։ Բարձրագույն իրավաբանական կրթությունն ստացել է Քիշնևի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում։ 1977-1980 թվականներին եղել է Մոլդավական ԽՍՀ փաստաբանների կոլեգիայի անդամ, 1980-1987 թվականներին աշխատել է որպես դատավոր, 1987-1990 թվականներին՝ Քիշնևի Ֆրունզեի շրջանի դատարանի նախագահ։ Բացի այդ, 1988-1990 թթ. եղել է Մոլդովայի դատավորների գնահատման, աշխատանքի ընդունման և պաշտոնում առաջխաղացման հանձնաժողովի նախագահ։
1990 թվականին ընտրվել է Մոլդովայի խորհրդարանի պատգամավոր, 1990-1992 թթ. ղեկավարել խորհրդարանի օրենքի և իրավունքի մշտական հանձնաժողովը։ 1992-1996 թվականներին Մոլդովայի Հանրապետության մշտական ներկայացուցիչ դեսպանն էր Միավորված ազգերի կազմակերպությունում։ 1996 թվականի հունիսից մինչև 2001 թվականի նոյեմբեր ամիսը աշխատել է որպես միջազգային դատավոր Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանում (Ստրասբուրգում)։
2002 թվականի հունիսին նշանակվել է Բոսնիայի և Հերցեգովինայի Սահմանադրական դատարանի դատավոր, 2003 թվականի մայիսից մինչև 2006 թվականի հունիս ամիսը եղել այդ դատարանի փոխնախագահը։ 2002 թվականի ապրիլից նրան միաժամանակ վստահվել է Կոսովոյի Գերագույն դատարանի միջազգային դատավորի, իսկ 2005 թվականի ապրիլից՝ այդ դատարանի հատուկ պալատի միջազգային դատավորի ու նախագահի պարտականությունների կատարումը։
2013 թվականին դարձել է Մոլդովայի Հանրապետության Սահմանադրական դատարանի դատավոր, 2017 թվականի մայիսի 12-ին ընտրվել այդ դատարանի նախագահ ։ Հեղինակել է իրավաբանական թեմաներով բազմաթիվ հոդվածներ, որոնք հիմնականում հրատարակվել են Քիշնևում լույս տեսնող «Legae și Viața» և «Avocatul Poporului» ամսագրերում։ Նրա աշխատություններից ևս մեկը՝ «Փախստականների իրավունքների պաշտպանությունը Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանում» խորագրով, տպագրվել է «Փախստականների գործերի օրենսդրական վարույթը միջազգային օրենսդիր հաստատություններում» ժողովածուում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մոլդովացի իրավաբաններ
Ալի Իհսան Սաբիս
Ալի Իհսան Սաբիս (Ալի Իհսան փաշա, Ali İhsan Sabis (Ali İhsan Paşa), ), օսմանյան և թուրքական ռազմական գործիչ։ Թուրքիայի անկախության, Բալկանյան և Առաջին համաշխարհային պատերազմների մասնակից։ Եղել է օսմանյան 6-րդ բանակի հրամանատարը, մասնակցել է Օսմանյան Իրաքի կռիվներին։ Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովում որպես պատգամավոր՝ ներկայացրել է Դեմոկրատական կուսակցությունը։ Հայոց ցեղասպանության անմիջական իրականացնողներից մեկն էր։
Կենսագրություն
Ալի Իհսանը ծնվել է Օսմանյան կայսրության մայրաքաղաք Ստամբուլում։ Ստացել է զինվորական կրթություն և 1902 թվականից ծառայության անցել օսմանյան բանակում։ Մասնակցել է Բալկանյան պատերազմներին։ Երբ Օսմանյան կայսրությունը ընդգրկվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի մեջ՝ Ալի Իհսանը մասնակցել է Միջագետքյան պատերազմին և Կովկասյան արշավանքին։ Ղեկավարել է 1-ին, 9-րդ, 13-րդ և 4-րդ բանակային կորպուսները։ Մասնակցել է Սարիղամիշի, Վանի, Թորթումի և Դիլմանի ճակատամարտերին։ 1916 թվականին, Միջագետքում մասնակցել է Էլ-Քութի պաշարմանը։
1921 թվականի հոկտեմբերի 9-ին, աքսորավայրից վերադարձել է Թուրքիա և նշանակվել 1-ին բանակի հրամանատար՝ մասնակցելով Թուրքիայի անկախության պատերազմին։ Մինչ Դումլուփընարի ճակատամարտը, Ալի Իհսանը Իսմեթ Ինյոնյուի հետ ունեցած տարաձայնության պատճառով անցել է թոշակի ։ Նրան փոխարինել է Նուրեդդին փաշան։
Միջռազմական ժամանակաշրջանում Ալի Իհսանը, ով վերցրել էր Սաբիս ազգանունը, հայտնի էր իր պրոգերմանական հայացքներով։ 1944 թվականին ձերբակալվել է նախագահ Իսմեթ Ինյոնյուին քննադատելու համար և 15 ամսով դատապարտվել բանտային կալանքի ։ 1954 թվականին եղել է թուրքական խորհրդարանի անդամ՝ Դեմոկրատական կուսակցության կողմից։
Ալի Իհսանը մահացել է 1957 թվականի դեկտեմբերի 9-ին՝ Ստամբուլում։ Թաղված է Զինջիրլիքույու գերեզմանատանը։
Մասնակցությունը Հայոց ցեղասպանությանը
Ալի Իհսանը հայտնի է Հայոց ցեղասպանությանը իր անմիջական մասնակցությամբ։ Լինելով 51-րդ դիվիզիայի հրամանատար, նշված զորամիավորումներում ծառայող հայերը՝ նրա հրամանով ենթարկվել են զանգվածային սպանության ։ Լինելով 4-րդ բանակի հրամանատար, նա վճռորոշ դերակատարում է ունեցել հայերին սովամահության և խոշտանգումների ենթարկելու գործում, որի արդյունքում մահվան են դատապարտվել տասնյակ հազարավոր մարդիկ ։ Համաձայն Գերմանիայի արտաքին գործերի նախարարության՝ «Գեներալ Ալի Իհսանը բազմիցս և նպատակաուղղված կերպով գերմանացիներին որպես ի գիտություն հայտնել է, որ իր հրամանատարական գոտում թույլ չի տալու ոչ մի հայի՝ ողջ մնալ։ Նա գերմանացի սպաների մոտ հայտարարել է, որ հայերին սպանել է իր ձեռքերով» (rühmte sich mit eigener Hand Armenier getötet zu haben) :
Երբ Ալի Իհսանը նշանակվել է 6-րդ բանակի հրամանատար, նրան հրամայվել է մտնել Իրան, որտեղ նա պաշարման է ենթարկել Անդրանիկ Օզանյանի հրամանատարության ներքո գտնվող հայկական զորամիավորումներին ։ Նա զգուշացրել էր տեղացի առաջնորդներին, որ եթե նրանք հանդգնեն թաքցնել հայ փախստականներին, ապա կսպանվեն իր կողմից ։ Շարունակելով տեղի հայ բնակչության զանգվածային սպանությունները, օգոստոսի 11-ին Ալի Իհսանը հայ պատվիրակների առջև խոստովանել է.
«''Ես շնորհակալ եմ ձեզանից, որ դուրս եք եկել ինձ ողջունելու, բայց լսեք թե ինչ եմ ուզում ձեզ ասել։ Առաջին հերթին ապացուցեք ձեր խոսքերի ճշմարտացիությունը՝ ձեր իսկ գործերով։ Դուք չգիտեք այն բոլոր տանջանքների մասին, որոնք Ուրմիայի, Սալմաստի և Խոյի հայերը պատճառել են մուսուլմաններին... Վրիժառությունից դրդված մենք կոտորել ենք Խոյի հայերին, ես հրաման եմ տվել կոտորել նաև Մակուի հայերին։ Եթե դուք ցանկանում եք լավ վիճակում գտնվել, ուրեմն պահպանեք ձեր խոստումը, որը դուք այժմ տվեցիք։ Եթե դուք դա չանեք, ես չեմ կարող ձեզ որևէ երաշխիք առաջարկել''» ։
Այդ հայտարարությունը հաստատվել է Ֆրանսիայի արտաքին գործերի նախարարության արխիվային փաստաթղթերում, որտեղ մասնավորապես ասվում է. «''Ալի Իհսան փաշան, ով նախկինում ղեկավարել է Վանում տեղակայված բանակային կորպուսը, 1918 թվականի հունիսի վերջերին, որպես Ադրբեջանում օսմանյան զորքերի զորահրամանատար, մտել է Թավրիզ... Դիմելով հայերի պատվիրակությանը, նա մոտավորապես ասել է հետևյալը. ՛՛Թող հայտնի լինի, որ Խոյ մտնելիս, ես կոտորել եմ շրջանի հայերին, առանց հաշվի առնելու նրանց տարիքն ու սեռը...''՛՛» :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Թուրք ռազմական գործիչներ Կատեգորիա:Օսմանյան ռազմական հանցագործներ Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության կազմակերպիչներ Կատեգորիա:20-րդ դարի թուրք քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ստամբուլում ծնված անձինք Կատեգորիա:Փաշաներ Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմում Օսմանյան կայսրության ռազմական գործիչներ Կատեգորիա:Օսմանյան ռազմական քոլեջի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Բալկանյան պատերազմներում Օսմանյան կայսրության ռազմական գործիչներ Կատեգորիա:Զինջիրլիքույու գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Օսմանյան բանակի գեներալներ Կատեգորիա:Թուրքական բանակի գեներալներ Կատեգորիա:Մալթայի աքսորականներ Կատեգորիա:Հույն-թուրքական պատերազմի (1919-1922) թուրք մասնակիցներ Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի օսմանյան մասնակիցներ Կատեգորիա:Օսմանյան գեներալներ
Թուրքիայի ծայրակետեր
Թուրքիայի աշխարհագրական ծայրակետերն են.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի աշխարհագրություն
(8764) Գալիանգո
(8764) Գալիանգո (Gallinago), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1973 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Կոռնելիս վան Հաուտենի, Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդի և Թոմ Գերելսի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,401465 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0164 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,7865 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1359,29 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,264844 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,23° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1973 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կոռնելիս վան Հաուտենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ինգրիդ Հաուտեն-Գրունենվելդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Թոմ Գերելսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
(332) Սիրի
(332) Սիրի (Siri), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1892 թվականի մարտի 19-ին Մաքս Վոլֆի կողմից Հայդելբերգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,773113 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,5219 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,0243 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1686,75 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,213429 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,85° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1892 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Մաքս Վոլֆի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Սվեաբորգի ապստամբություն
Սվեաբորգի ապստամբությունն անմիջականորեն գլխավորել է տեղի զինվորական սոցիալ–դեմոկրատական կազմակերպությունը բոլշևիկներ Արկադի Եմելյանովի և Եվգենի Կոխանսկու մասնակցությամբ։ ԷսԷռների տեղական կազմակերպությունն առաջարկել է ապստամբությունը նախապատրաստել համատեղ, սակայն նրանց հետ համաձայնության գալ չի հաջողվել։ էսէռները պնդել են անմիջապես սկսել ապստամբությունը, սոցիալ-դեմոկրատները գտել են, որ ապստամբության նախապատրաստումը դեռևս չի ավարտվել։ Հուլիսի 15-ին տարերայնորեն սկսվել է ամրոցի ականային վաշտի նավաստիների խռովությունը։ Օգտվելով դրանից, էսէռները ապստամբության կոչ են արել։ Հուլիսի 17-ին Սվեաբորգ ամրոցի պարետի հրամանով ձերբակալվել են ականային վաշտի նավաստիները, որի պատճառով հուլիսի 17-ի լույս 18-ի գիշերն ապստամբել է ողջ կայազորը (ավելի քան 2 հազար մարդ)։ Սոցիալ-դեմոկրատական կազմակերպությունը ձգտել է ապստամբությանը տալ կազմակերպված բնույթ, առաջ է քաշվել ինքնակալության տապալման, ժողովրդի ազատության, հողը գյուղացիներին հանձնելու և այլ լոզունգներ։ Ապստամբները գրավել են կարևոր նշանակություն ունեցող մի քանի կղզիներ, սկսել գնդակոծել ցարին հավատարիմ կայազոր ունեցող կղզիները։ Սվեաբորգի ապստամբությանն աջակցելու համար Հելսինգֆորսի (Հելսինկի) բանվորները համընդհանուր գործադուլ են հայտարարել։ Ֆինլանդիայի Կարմիր գվարդիայի ջոկատները (մոտ 200 մարդ) միացել են ապստամբներին։ Սակայն, սպասելով Բալթիական նավատորմի հեղափոխական նավերին, իմանալով, որ Կրոնշտադտում նույնպես ապստամբություն է նախապատրաստվում, ապստամբները չեն անցել հետագա հարձակողական գործողությունների։ Օգտվելով դրանից Բալթիական նավատորմի ղեկավարությունը կարողացել է միջոցներ ձեռնարկել, և շրջապատելով ամրոցը, անցել հարձակման։ Հուլիսի 20-ին, ուրիշ ելք չգտնելով, ապստամբների զինվորական խորհուրդը պայքարը դադարեցնելու որոշում է ընդունել։ Մոտ 1000 զինվոր և նավաստի ռազմական դատարանի կողմից դատապարտվել է զանազան պատիժների՝ 43 մարդ գնդակահարվել է, մյուսներն՝ աքսորվել, բանտարկվել։
Կատեգորիա:Ապստամբություններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն
Վալդեկ-Ֆրանկենբերգ (շրջան)
Վալդեկ-Ֆրանկենբերգ  (Landkreis Waldeck-Frankenberg), շրջան Գերմանիայում։ Վարչական կենտրոնն է Կորբախ քաղաքը։ Զբաղեցնում է 1848,58 կմ2։ Բնակչությունը՝ 161 871 մարդ։ Բնակչության խտությունը՝ 88 մարդ/կմ2։
Շրջանի պաշտոնական կոդը՝ 06 6 35։ Շրջանում 22 համայնք կա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի շրջաններ
Զինված բախում Ֆիզուլիում (2014)
Զինված բախում Ֆիզուլիում, ռազմական բախում Ադրբեջանի և ԼՂՀ Զինված ուժերի միջև։ Բախումը տեղի է ունեցել 2014 թվականի մայիսի 27-ի լույս 28-ի գիշերը ժամը 02:30-ին Ֆիզուլիի շրջանում՝ հակամարտ ուժերի շփման գծում։ Համաձայն հայկական և ադրբեջանական կողմերի տվյալների, բախումը տեղի է ունեցել հակառակորդ կողմի ձեռնարկած դիվերսիոն ներթափանցման փորձի արդյունքում։
Իրադարձությունների ժամանակագրություն
2014 թվականի մայիսի 27-ի լույս 28-ի գիշերը ժամը 02:30-ին հակամարտ ուժերի շփման գծի հարավային հատվածում տեղի է ունեցել զինված բախում։ Բախման արդյունքում երկու կողմերն էլ ունեցել են կորուստներ։ Ադրբեջանական կողմը ունեցել է երկու զոհ՝ կապիտան Ֆիքրեթ Մամեդովը և ենթասպա Խուդավերդի Աբիլովը։ ԼՂՀ կողմից զոհվել է եֆրեյտոր Էրիկ Գասպարյանը ։ Համաձայն հայկական աղբյուրների, ադրբեջանական կողմը իրականացրել է դիվերսիոն ներթափանցման փորձ։ ՊԲ մամուլի ծառայության համաձայն, ՊԲ առաջապահ ստորաբաժանումների ձեռնարկած համապատասխան գործողությունների արդյունքում հակառակորդը հետ է շպրտվել ։ Դիրքի ավագ կրտսեր սերժանտ Սերգեյ Գրիգորյանը և ավագ սերժանտ Նարեկ Վասիլյանը արժանացել են «Մարտական ծառայություն», «Գարեգին Նժդեհ» մեդալների, իսկ ավագ լեյտենանտ Անդրանիկ Քոչարյանը՝ «Արիության մեդալով» և «Մարտական ծառայություն I աստիճանի մեդալով»։