cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդ
Հետազոտություններ
Համատեղ իր ամուսնու՝ Կոռնելիս վան Հաուտենի և Թոմ Գերելսի հետ նա հայտնաբերել և հետազոտել է հազարավոր աստերոիդներ (ավելին քան 4 հազար), ներառյալ Ապոլոնի աստերոիդները, Ամուրի աստերոիդները և բազմաթիվ Յուպիտերի տրոյացի աստերոիդներ։
Մոլնիա (հրթիռ)
Կրող հրթիռը ստեղծվել է դեպի միջմոլորակային կայանների արձակման համար ուղարկելու համար։ Հիմնական Ռ-7 հրթիռին ավելացվել էր ևս երկու աստիճան՝ երրորդը և արագացուցիչ աստիճանը (Բլոկ Լ)։ Արագացուցիչ աստիճանը նախատեսված էր գործարկել արդեն իսկ Երկրի ուղեծրում, հաղորդելով միջմոլորակային կայանին իմպուլս դեպի նպատակակետ։ Մոլնիա-Լ անվանումով օգտագործվել է Լունա ծրագրի շրջանակներում։
Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդ
Հետազոտություններ
Իր դիտարկումների համար Թոմ Գերելսը օգտագործում էր 48-դյույմանոց շմիդտի համակարգի աստղադիտակ Պալոմարյան աստղադիտարանում և ուղարկում էր ֆոտոթերթիկները երկու հոլանդացի աստղագետներին Լեյդենյան համալսարան, որոնք և վերլուծում էին դրանք և հայտնաբերում նոր, անհայտ, աստերոիդներ։ Այս եռյակին են վերագրում մի քանի հազար աստերոիդների հայտնաբերումը։
Մոլնիա (հրթիռ)
Արագացված նախագծման հետևանքով հրթիռի վրա գործարկման ընթացքում ի հայտ են եկել բազմաթիվ խնդիրներ, որոնք ընթացքում լուծվել են Մոլնիա-Մ մոդելում, 1964-ին   ։ Հիմնական Ռ-7-ին փոփոխությունների և խնդիրների լուծման արդյունքում ավելացվել էին նաև ավելի հզոր շարժիչներ, ինչպես նաև հավելյալ ամրություն էր ավելացվել հրթիռի կառուցվածքային միավորներին։
Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի աստղագետներ Կատեգորիա:1921 ծնունդներ Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 21 ծնունդներ Կատեգորիա:Մարտի 30 մահեր Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ Կատեգորիա:Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Կին աստղագետներ Կատեգորիա:Հոլանդացի կին գիտնականներ
Մոլնիա (հրթիռ)
Մոլնիա կրող հրթիռներով են սպասարկվել նաև Վեներա ծրագրի կայանները, ինչպես նաև «Մոլնիա» դասի կապի արբանյակների արձակման համար։ Այս կրող հրթիռն է օգտագործվել նաև «Օկո» միջուկային հրթիռների արձակման վաղ տեղեկացման համակարգի արբանյակների սինքրոն էլիպտիկ ուղեծրեր արձակման համար։
Հիմք է ծառայել Վոսխոդ և Սոյուզ կրող հրթիռների նախագծման համար։
Տես նաև
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ կրող հրթիռներ
Օրխոն
Օրխոն (Орхон гол), գետ Մոնղոլիայում, գետի աջ վտակը Սելենգան է։
Աշխարհագրություն
Երկարությունը 1124 կիլոմետր է, ավազանի մակերեսը 132.8 հզ կմ2։ Գետը սկիզբ է առնում Խանգայական լեռներից Արհանայ այմակում, կա նեղ տեղ–տեղ կիրճաձև հովիտ, որն առաջացնում է Ուլան Ցուտգալան ջրվեժը, բարձրությունը ՝ 20 մետր, երկարությունը՝ 10 մետր։ Միջին հատվածում ձորը խորն է, ոլորմոլոր, ստորին հատվածում՝ լեռները։ Օրխոնի ալիքը կարող է հասնել 100-150 մետրի։
Տեսարժան վայրեր
Գետի երկայնքով մեկ բազմաթիվ հուշարձաններ կան, տարածքում երկու զգալի հնագիտական վայրեր կան՝ Հարա Բալգաս, ույղուրների ֆեոդալական պետությանը մայրաքաղաքը, և Կարակորումը, Մոնղոլական կայսրության մայրաքաղաքը, Պյոտր Կոզլովը գետի հովտում հայտնաբերել է մի քանի հոնական դամբարաններ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մոնղոլիայի գետեր
Քենիա
Մայրաքաղաքն է Նայրոբին։ Քենիան սահմանակից է Եթովպիային, Սոմալիին, Հարավային Սուդանին, Ուգանդային և Տանզանիային։
Ընդհանուր տեղեկություններ և աշխարհագրական դիրք
Քենիան պետություն է Արևելյան Աֆրիկայում։ Տարածությունը 580,367 կմ² է, բնակչությունը 41,070,934 մարդ։ Այն գտնվում է հս. լ. 5 և հվ. լ. 5° աշխարհագրական լայնությունների միջակայքում և արլ. ե. 34°-42° աշխարհագրական երկարությունների միջակայքում։ Տարածքի մեծությամբ աշխարհում 47-րդն է, բնակչության թվաքանակի մեծությանբ՝ 33-րդն է, Բրիտանական համագործակցության անդամ է։ Դրամական միավորն է քենիական շիլլինգը։
Բնակչության կենսամակարդակը ցածր է, աշխարհում՝ 128-րդը։ ՀՆԱ-ն կազմում է 32.163 միլիարդ ԱՄՆ դոլար, իսկ մեկ անձի հաշվով 809 ԱՄՆ դոլար։ Հարավ-արևելքում ափերը ողողվում են Հնդկական օվկիանոսի ջրերով։ Սահմանակից է Սոմալիին հյուսիս-արևելքից, Եթովպիային՝ հյուսիսից, Հարավային Սուդանին՝ հյուսիս-արևմուտքից, Ուգանդային՝ արևմուտքից և Տանզանիային՝ հարավից։ Երկրի տարածքն զբաղեցնում է Արևելաաֆրիկական սարահարթը, որը դեպի արևելք աստիճանաբար իջնում է և վերածվում առափնյա դաշտավայրի։ Սարահարթի կենտրոնական մասը խիստ կտրտված է։ Քենիայի ամենաբարձր լեռն է Քենիան (5199 մ), Աֆրիկայում բարձրությամբ երկրրորդն է։ Մյուս բարձր լեռներն են՝ Աբերդերը, Մաուն, Էլգեյոն։ Քիչ չեն հրաբուխներով շրջապատված իջվածքները։ Ջրի պաշարները կազմում են երկրի տարածքի 2 %-ը։ Այնտեղ է գտնվում Վիկտորիա քաղցրահամ լիճը, որը մակերեսի մեծությամբ Աֆրիկայում առաջինն է, աշխարհում երկրորդը։
Բնական պայմանների և ռեսուրսների գնահատում
Ընդերքում կան հազվագյուտ մետաղների, բազմամետաղների և ոսկու հանքավայրեր։ Կլիման մերձհասարակածային է։
Միջին տարեկան ջերմաստիճանները
Կարինե Աղեկյան
Կարինե Պարսամի Աղեկյան, հայ ազատամարտիկ, առաջին կապային թեթև ատլետ, դիպուկահար, Արցախյան երեք պատերազմների մասնակից ։
Քենիա
Բնական պայմանների և ռեսուրսների գնահատում
Բնական զոնաներից ամենատարածվածն են սավաննաները։ Խոշոր գետերն են Տանան և Գալանան, իջվածքներում են Ռուդոլֆ, Բարինգո, Նակուրու, Նաիվաշա, Մագադի լճերը։ Տարածված են սավաննաներն ու մշտադալար անտառները։ Կենդանական աշխարհը հարուստ է, շատ են հատկապես առյուծները, հովազները, ռնգեղջյուրները, փղերը։ Ստեղծված են Ցավո, Մաունթ, Քենիա, Սիբիլոն, Մերու, Աբերդեր ազգային պարկերը, մի քանի ծովային ազգային պարկեր ու արգելոցներ, որոնք վայրի բնության պահպանության լավագույն վայրերից են։
Բնակչություն
Քենիայի բնակչության 22 %-ը կիկույու ժողովուրդն է, 14 %-ը լահյա, 13 %-ը լուո, 12 %-ը կալենյին, 11 %-ը կամբա, 6 %-ը կիսիի, 6 %-ը մերու, 15 %-ը այլ աֆրիկյան ժողովուրդներ, 1 %-ը եվրոպացիներ, ասիացիներ, արաբներ։ Պետական լեզուներն են անգլերենը և սվահիլին։ Կյանքի միջին տևողությունը 47-55 տարի է։
Կարինե Աղեկյան
Ավարտել է Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտը (1979)։
1989-1994 թվականներին տարբեր կամավորական ջոկատների կազմերում մասնակցել է ՀՀ Իջևանի, Գորիսի (Շուռնուխ, Գոփս-Կապա մայրուղի, «Գազի պոստ» և այլն ) և Արցախի Կուբաթլուի, Զանգելանի, Ֆիզուլիի (Հորադիզ, Աբդուռահմանլի) շրջանների ինքնապաշտպանկան և ազատագրական մարտերին։ Բազմիցս վիրավորվել է, ապաքինվել և վերադարձել մարտադաշտ։ 1993 թվականից ընտանիքով բնակվել է Քաշաթաղի շրջանի ազատագրված Աղավնո գյուղում։
Մահացել է 2021 թվականի հունվարի 29-ին՝ սրտի կաթվածից ։ Ամփոփված է «Եռաբլուր» զինվորական պանթեոնում
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ Կատեգորիա:Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Քենիա
Կրոնական կազմ
Քենիայի բնակչության ավելի քան 78 %-ը քրիստոնյա է։
Տնտեսություն
Քենիան ՀՆԱ-ով Արևելյան և Կենտրոնական Աֆրիկայում առաջինն է։ Քենիայի տնտեսության մեջ ամենազարգացած ճյուղն է սպասարկման ոլորտը, որը տալիս է երկրի ՀՆԱ-ի 62 %-ը, գյուղատնտեսությունը տալիս է ՀՆԱ-ի 22 %-ը, որով սակայն զբաղված է բնակչության աշխատուժի 75%։ Թույլ է զարգացած արդյունաբերությունը, որը տալիս է ՀՆԱ-ի 16 %-ը։ Բարձր զարգացած է զբոսաշրջությունը։
Տնտեսական հանրագումար Տարեկան աճը	5.8% (2005)։ 2006 = 6.1%։ 2007 = 7.2% 1 անձի հաշվով	$1,200 Գյուղատնտեսական արտադրանք թեյ, սուրճ, շաքարեղեգ, այգեգործական արտադրանք, ոլոռ, ցորեն, բրինձ, մեքսիկական ագավա, արքայախնձոր, քրիզանտեմներ, ձիթատու մթերքներ, միս և մսային արտադրանք, կաշի։
Արդյունաբերություն՝ նավթամթերք, ալյուր, ցեմենտ, գարեջուր, գազավորված, ոչ ալկոհոլային ըմպելիքներ, տեքստիլ արտադրանք, տրանսպորտային միջոցներ, թղթե արտադրանք։
Արտահանում	$2.2 միլիարդ	թեյ, սուրճ, այգեգործական արտադրանք, նավթամթերք, ցեմենտ, քրիզանտեմներ, կալցիումական սոդա, մեքսիկական ագավա, կաշի, ալյուր։
Առաջատարները 	Ուգանդա, Միացյալ Թագավորություն, Տանզանիա, Նիդերլանդներ, ԱՄՆ, Պակիստան։ Ներկրում	$3.2 միլիարդ	Մեքենաշինական արտադրանք, տրանսպորտային միջոցներ, հում նավթ, պողպատ, պլաստիկ հումք, նավթամթերք, դեղեր, թղթե արտադրանք, ցորեն։ Առաջատարները 	Միացյալ Թագավորություն, Ճապոնիա, ՀԱՀ, Գերմանիա, ԱՄԷ, Իտալիա, Հնդկաստան, Ֆրանսիա, ԱՄՆ, Սաուդյան Արաբիա։
Մշակույթ
Գեղարվեստական արհեստներից զարգացած են փայտի քանդակազարդումը, կավե ամանների, դդումե անոթների, ծղոտե կողովների, ուլունքազարդերի պատրաստումը։
Սպորտ
Քենիայի սպորտը այնքան էլ զարգացած չէ։ Տարածված են կրիկետը, թենիսը, ֆուտբոլը, ռեգբին և բռնցքամարտը։ Սակայն Քենիան աշխարհին հայտնի է իր վազորդներով։ Քենիան ունեցել է օլիմպիական չեմպիոններ 800 մ, 1500 մ, 3000 մ, 5000 մ, 10000 մ մրցատարածություններում և մարաթոններում։
Քենիայի մարզիկներից հայտնի են Դևիդ Ռուդիշան, Կատերին Նդերեբան, Փոլ Թերգատը, Ջոն Նգունին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քենիա Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ Կատեգորիա:Աֆրիկյան միության անդամ երկրներ Կատեգորիա:Անգլիախոս երկրներ և տարածքներ
Խաչգունդ
Խաչգունդ, հայկական արական անուն։ Առաջացել է հայերեն խաչ և գունդ բառերից։ Նշանակում է «խաչվառի և խաչալամի վրայի գունդը»։ Հիշատակված է 13-րդ դարում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական արական անձնանուններ
Աբդուռահման (Ալեքսանդրապոլի գավառ)
Աբդուռահման, գյուղ Երևանի նահանգի Ալեքսանդրապոլի գավառում, այնուհետև Հայաստանի Անիի շրջանում։ Գտնվում էր Անի քաղաքի ավերակների դիմաց, Ախրուրյան գետի ձախ ափին։
XX դարի սկզբին ուներ 10 տուն քուրդ բնակիչ։ Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն էր։ 1986 թ.-ի դրությամբ գյուղը գոյություն չունի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Դոնիսար
Դոնիսար (Донисар, Донысæр), գյուղ Ռուսաստանի Հյուսիսային Օսիա-Ալանիա հանրապետության Ալագիրսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Հյուսիսային Օսիա-Ալանիա հանրապետության Ալագիրսկի շրջանի բնակավայրեր
Կոզլովշչինսկի գյուղական խորհուրդ (Կոտելևսկի շրջան)
Կոզլովշչինսկի գյուղական խորհուրդ  (Козлівщинська сільська рада), Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոտելևսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Կոզլովշչինսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 661 մարդ։ Խորհրդում կա 7 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Բառագիրք հայոց
«Բառագիրք հայոց», Ֆրանչիսկոս Ռիվոլայի հայերեն և լատիներեն բառարանը։
Պատմություն
Հայերեն առաջին տպագիր բառարանն է։ Տպագրվել 1621 թվականին Միլանում՝ Ամբրոսյան վարժարանի տպարանում։ Տիտղոսաթերթին՝ «Բառագիրք հայոց. Dictionarivm armeno-latinvm...» (487 էջ, 40)։
«Բառագիրք հայոց»-ում ի մի են բերված հիմնականում խոսակցական բառերն ու դարձվածքները։ Բառացանկը կազմելիս հեղինակն օգտվել է ջուղայեցի վաճառականների բառապաշարից և լրացրել գրական բառերով` ընդհանուր թիվը հասցնելով 11 000-ի, հանդիպում են նաև գրաբար, թուրքերեն և խոսակցական բառեր ու դարձվածքներ։
Բառարանը 17-18-րդ դարերում եղել է չափազանց գործածական։ Կղեմես Գալանոսը, Յակոբ Վիլլոտը, Համբարձում Պերպերյանը օգտվել են «Բառագիրք հայոց»-ից։
(3995) Սակայնո
(3995) Սակայնո (Sakaino), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1988 թվականի դեկտեմբերի 5-ին Տակուո Կոջիմայի կողմից Չիյոդայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,635893 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,3907 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,881 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1563,11 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,23031 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 9,31° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1988 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Տակուո Կոջիմայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ղազախստան
Ղազախստան (, ռուս․ ՝ Казахстан), եվրասիական պետություն է։ Նախկինում մի տևական ժամանակ, Հոկտեմբերյան հեղափոխության հաղթանակից (1917 թվական) հետո, մինչև 1936 թվականին Ղազախստանը եղել է Ռուսաստանի Սովետական Ֆեդերատիվ Սոցիալիստական Հանրապետության կազմում որպես ինքնավար հանրապետություն։ Հետագայում, մինչև անկախացումը (1991 թվական) ունեցել է ԽՍՀՄ միութենական հանրապետության կարգավիճակ և մյուս 14 հանրապետությունների հետ միասին ուղղակիորեն ենթարկվել է միութենական կենտրոնական կառավարությանը։ Այդ ընթացքում մայրաքաղաքը եղել է Ալմա Աթան, անկախացումից հետո տեղափոխվել է Աստանա։
Ղազախստանին բնորոշ է տարածքի յուրացվածության ցածր մակարդակը, նոսր բնակեցվածությունը, այն Կենտրոնական Ասիայի՝ տարածքով ամենամեծ պետությունն է ։ Ներկայումս տնտեսական զարգացման գլխավոր ուղղվածությունը հումքային բնույթից հրաժարումն է, մշակող ճյուղերի զարգացման խրախուսումը, տեխնոլոգիական հետամնացության հաղթահարումը և ժամանակակից ենթակառուցվածքների ստեղծումը։
Պատմություն
2018 թվականի հունվարի 1-ին՝ պատմության մեջ առաջին անգամ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդը սկսում է նախագահել Ղազախստանը ։ Ղազախստանի արտաքին գործերի նախարարությունը հաղորդում է, որ այս կարգավիճակում Աստանայի առաջնահերթություններից են դառնում առանց միջուկային զենքի խաղաղության հաստատումը, համաշխարհային պատերազմի սպառնալիքի վերացումը, տեղական հակամարտությունների կարգավորումը և ահաբեկչության դեմ պայքարը ։ Նաև նախատեսված էր Կենտրոնական Ասիայի շահերի առաջմղումը` տարածաշրջանային անվտանգության ամրապնդման, Աֆրիկայում խաղաղության հաստատման հարցերի լուծման և 21-րդ դարի սպառնալիքներին ու մարտահրավերներին Անվտանգության խորհրդի ու ամբողջ ՄԱԿ-ի համակարգի համապատասխանեցման նպատակներով ։ Բացի այդ, Ղազախստանի նախաձեռնությամբ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդը առաջին անգամ այն անցկացնում է երկրների պաշտոնական դրոշի ծածանման արարողությունով, որոնք մինչև 2019 թվականի վերջը ընտրվել են Խորհրդի նոր ոչ մշտական անդամներ՝ Կոտ դ'Իվուար, Քուվեյթ, Նիդեռլանդներ, Պերու, Լեհաստան և Հասարակածային Գվինեա ։
Ղազախստանը մինչև 2018 թվականի դեկտեմբերի 31-ը ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի 8 ոչ մշտական անդամներից էր։ Անվտանգության խորհրդը Ղազախստանը նախագահում է մինչև 2018 թվականի հունվարի 31-ը ։
Աշխարհագրություն
Ղազախստանը դասական հարթավայրային երկիր է, թույլ բլրապատ մակերևույթով։ Միայն հարավարևելյան սահմանների երկայնքով է, որ ձգվում են մինչև 5000 մ բարձրության լեռներ։ Մանղշլաղ թերակղզու մակերևույթը համաշխարհային օվկիանոսի մակարդակից ցածր է։
Կլիմա
Կլիման ցամաքային է, միջին հուլիսյան ջերմաստիճանը +19 °C +26 °C է, հունվարյանը՝ -4 °C - 19 °C: Մթնոլորտային տեղումները 200-400 մմ է։
Ջրային ցանց
Գետային ցանցը նոսր է, համեմատաբար խիտ է հյուսիսում և արևելքում։ Ամենամեծ գետը Իրտիշն է, որը նավարկելի է։ Սիրդարյան և Նարին գետերը համեմատաբար սակավաջուր են և օգտագործվում են ոռոգման համար, ամռանը ստորին հոսանքում մինչև Արալի ծովը հասնելը հաճախ ցամաքում են։ Ամենախոշոր լիճը Բալխաշն է։ Լանդշաֆտները հերթափոխվում են հյուսիսից հարավ՝ անտառատափաստաններից մինչև կիսաանապատներն ու անապատները։ Միջին և հարավային գոտու շատ շրջաններում ձյան շերտի փոքր հաստությունը հնարավորություն է տալիս նույնիսկ ձմռանը դրանք օգտագործել որպես արոտավայրեր։ Հարավային շրջաններում գյուղատնտեսությունը կարիք ունի արհեստական ոռոգման։
Բնակչություն
Ղազախստանը բազմազգ պետություն է։ Բնակչության 1/3-ից քիչ ավելին ղազախներ, 30%-ը ռուսներ, 3,7%-ը՝ ուկրաինացիներ, մնացածը ուզբեկներ, գերմանացիներ, թաթարներ և տասնյակ այլ ազգերի ներկայացուցիչներ։ Այժմ հետխորհրդային տարիներին փոխվում է բնակվության ազգային կազմը։ Երկրից հեռանում է ռուսախոս բնակչությունը( ռուսներ,ուկրաինացիներ,գերմանացիներ)՝ հիմնականում որակյալ աշխատույժը։
Խոշոր քաղաքներն են Ալմա Աթան, Պավլոդարը, Կարագանդան, նոր մայրաքաղաք Աստանան։ Հայտնի է նաև Բայկոնուրը, որը եղել է ԽՍՀՄ խոշորագույն տիեզերանավակայաններից մեկը( գործում է նաև այժմ)։ Այստեղից է արձակվել աշխարհում առաջին արհեստական արբանյակը, տիեզերք է թռել Յուրի Գագարինը։ Առավել խտաբնակ են Կարագանդայի և Ալմա Աթայի մարզերը, թույլ են բնակեցված արևմտյան Կասպից ծովին հարող, ինչպես նաև կենտրոնական շրջանները։
Վարչական բաժանում
Ղազախստանը ունիտար պետություն է։ Ղազախստանի կազմի մեջ մտնում են 14 մարզեր, 86 քաղաքներ, 168 շրջաններ և 174 գյուղեր։
Հայերը Ղազախստանում
Ղազախստանի տարածքում հայերը հաստատվել են դեռևս վաղնջական ժամանակներից։ Հայկական համայնքը Ղազախստանում մեծացել և ձևավորվել է Խորհրդային Միության տարիներին և դրանից հետո ։
Վառելիքաէներգետիկ ճյուղ
Վառելիքաէներգետիկ ճյուղում առաջատարը քարածխի հանույթն է։ Գլխավոր հանքավայրերն են Կարագանդան և Էքիբաստուզը։ Մանղշլաղ և Բուզոնչի թերակղզիներում արդյունահանում են նավթ և այրվող գազ, որոնք խողովակաշարերով ուղակվում են երկրի արդյունաբերական կենտրոններ և արտասահման։
Սև մետաղաձուլություն
Սև մետաղաձուլությանը զարգանում է սեփական հումքի և վառելիքի բազայի վրա։ Ամենախոշոր ձեռնարկությունը Կարագանդայի հարևանությամբ գտնվող Տեմիրթաուի մետաղաձուլական կոմբինատն է։ Զարգացած է նաև պղնձաձուլությունը, կապարի, ցինկի, ազնիվ և հազվագյուտ մետաղների ձուլումը։
Քիմիական արդյունաբերություն
Քիմիական արդյունաբերության ձեռնարկություններն աշխատում են նավթ, ֆոսֆորիտների, սև և գունավոր մետաղաձուլության թափոնների բազայի վրա։ Արտադրում են նավթամթերքներ, ֆոսֆորական պարարտանյութեր, թթուներ, դեղորայք։
Մեքենաշինություն
Մեքենաշինությունը արդյունաբերության ամենաարագ զարգացող ճյուղերից է։ Արտադրում են մեքենաներ և սարքավորումներ լեռնահանքային ու մետաղաձուլական ձեռնրկությունների համար, տրակտորներ, գյուղատնտեսական այլ մեքենաներ։
Թեթև արդյունաբերություն
Թեթև արդյունաբերության կարևոր ճյուղերն են կաշվի, մորթու, կարի, մետաքսի արդյունաբերությունը։ Զարգացած է բամբակյա գործվածքների և կահույքի արտադրությունը։
Կենտրոնական շրջան
Կենտրոնական շրջանը աչքի է ընկնում ծանր արդյունաբերության ճյուղերով՝ ածխարդյունաբերություն, սև և գունավոր մետաղաձուլություն, քիմիական արդյունաբերություն։ Խոշոր կենտրոններն են Կարագանդան և Տեմիրթաուն։
Արևելյան արդյունաբերական շրջան
Արևեկյան արդյունաբերական շրջանի գլխավոր ճյուղերն են մետաղաձուլությունը և՝ լեկտրաէներգետիկան։ Խոշոր Ուստ-Կամենոգորսկը Պավլոդարը։
Հյուսիսային Ղազախստան
Հյուսիսային Ղազախստանում նույնպես ձևավորվել է բազմաճյուղ արդյունաբերություն։ Արդյունահանվում է երկաթաքար, որն արտահանվում է Ռուսաստան, Հարավային Ուրալի մետաղաձուլական գործարաններ։ Պետրոպավլովսկում զարգացած է բազմաճյուղ մեքենաշինությանը, Կուստանայում՝ ավտոմոբիլաշինությունը։
Արևմտյան Ղազախստան
Արևմտյան Ղազախստանում՝ կասպից ծովին հարող շրջաններում ձևավորվքւմ են արդյունաբերական հանգույցներ նավթի և գազի հանույթի վերամշակման բազայի վրա։ Արդյունահանում են նաև քրոմիտ, նիկել, կոբալտ, ֆոսֆորիտներ։ Ղազախստանի գյուղատնտեսության համախառն ներքին արդյունքի կեսից ավելին տալիս է անասնաբուծությունը, որի համար կերային բազա են հանդիսանում ատապատային և կիսաանապատային գոտիների ընդարձակ արոտավայրերը։ Գլխավոր ճյուղը ոչխարաբուծությունն է։ Բուսաբուծության ոլորտում գլխավորը հացահատիկի մշակումն է։ Այդպիսին այն դարձավ անցյալ դարի 60-ական թվականներից։ ԽՍՀՄ բոլոր հանրապետությունների միասնական ջանքերով հիմնադրվեցին բազմաթիվ խոշոր տնտեսություններ, որոնք մասնագիտացան ցորենի մշակության մեջ։ Հարավային շրջաններում մշակում են նաև բրինձ, կորեկ, շաքարի ճակնդեղ, բամբակ, արևածաղիկ, կարտոֆիլ։ Ոռոգովի (7,3 միլիոն հեկտար) հողահանդերում ստանում են կայուն բերք։
Տրանսպորտ
Երկաթուղային ցանցի երկարությունը գերազանցում է 13 հազար կմ-ը, սակայն դա երկրի հսկայական մակերեսի համար բավարար չէ։ Երկաթուղիների ոչ մեծ խտությունը լռացվում է ավտոճանապարհներով, որոնց մեծ մասը երկրի տարածքը հատող ավտոմայրուղիներն են։ Ավտոճանապարհների ընդհանուր երկարությունը 260 հազար կմ է։
Արտաքին տնտեսական կապեր
Ղազախստանը աշխատանքի միջազգային աշխարհագրական բաժանման համակարգում ավելի հայտնի է արտահանումով, քան ներմուծումով։ Արտահանում է նավթ ու նավթամթերքներ, մետաղներ, քիմիկատներ, հացահատիկ, անասնապահական մթերքներ։ Ներմուծում է մեքենաներ ու սարքավորումներ։ Գլխավոր գործընկերներն են Ռուսաստանը,Գերմանիան, Չինաստանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԱՊՀ երկրներ Կատեգորիա:Թուրքական խորհրդի երկրներ Կատեգորիա:Կենտրոնական Ասիայի երկրներ Կատեգորիա:Դեպի ծով ելք չունեցող երկրներ Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ Կատեգորիա:1991 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ Կատեգորիա:Ժամանակակից թյուրքական պետություններ Կատեգորիա:Հանրապետություններ
Մալայա Վոլչյա
2001 թվականի տվյալներով Մալայա Վոլչյա գյուղում բնակվում էր 563 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,239 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 2355,65 մարդ/կմ²։
Իտալիա
Իտալիա (Italia), պաշտոնապես Իտալիայի Հանրապետություն (Repubblica italiana)  , ունիտար խորհրդարանական հանրապետություն Եվրոպայում։ Տեղակայված է Միջերկրական ծովի սրտում։ Իտալիան ազատ ցամաքային սահմաններ ունի Ֆրանսիայի, Շվեյցարիայի, Ավստրիայի, Սլովենիայի, Սան Մարինոյի և Վատիկանի հետ։ Իտալիայի տարածքը կազմում է 301.338 կմ քառակուսի (116,347 քառակուսի մղոն) և հիմնականում ունի հանգիստ սեզոնային և միջերկրածովային կլիմա։ Իր տեսքի պատճառով հաճախ այն անվանում են lo Stivale (կոշիկ)  ։ 61 միլիոն բնակչությամբ Իտալիան չորրորդ ամենախոշոր բնակչություն ունեցող երկիրն է Եվրոպական միությունում։
Անտիկ ժամանակաշրջանում հին կարթագենացիները, փյունիկիացիները և հույներն Իտալիայի հարավում հիմնել են բնակավայրեր․ էտրուսկները և կելտերը բնակվել են Իտալիայի կենտրոնական հատվածում, իսկ հյուսիսում բնակվել են հին իտալական տարբեր ցեղեր և ժողովուրդներ, որոնք հետագայում սփռվել են ողջ Ապենինյան թերակղզով մեկ։ Իտալական ցեղերը հիմնել են Հռոմեական թագավորությունը, որը հետագայում դարձել է հանրապետություն և նվաճել հարևան քաղաքակրթությունները։ Հռոմը հետագայում հասավ իր հզորության գագաթնակետին և նվաճեց հին աշխարհի մեծ մասը՝ դառնալով արևմտյան քաղաքակրթության մշակութային, քաղաքական և կրոնական առաջատար կենտրոնն աշխարհում։
Միջնադարի սկզբում Հռոմեական կայսրությունը փլուզվեց և ենթարկվեց բարբարոսների հարձակումներին։ 11-րդ դարի սկզբին բազմաթիվ քաղաք-պետություններ և ծովային հանրապետություններ հզորացան և զարգացրին նավաշինարարությունը, առևտուրն ու բանկային գործը, ինչը հիմք հանդիսացավ ժամանակակից կապիտալիզմի ձևավորման համար։ Այս անկախ պետությունների միջոցով Եվրոպան առևտրային ճանապարհ բացեց դեպի Մերձավոր Արևելք և Ասիա։ Արդյունքում, հարստացան ֆեոդալները, որոնք մեծ հեղինակություն ձեռք բերեցին ամբողջ Եվրոպայում։ Կենտրոնական Իտալիայի մեծ մասը գտնվում էր կրոնապետական Պապական մարզերի վերահսկողության տակ, մինչդեռ Հարավային Իտալիան մնաց ֆեոդալական՝ ընդհուպ մինչև 19-րդ դարը, մասամբ բյուզանդացիների, արաբների, նորմանների, իսպանացիների և Բուրբոնների տարածաշրջան կատարած արշավանքների պատճառով ։
19-րդ դարի կեսերին Իտալական ազգայնականության աջակցությամբ սկսվեց պայքար անկախության համար, ինչի արդյունքում երկիրն ընկավ հեղափոխական մի ժամանակաշրջան, որը հայտնի է Ռիսորզիմենտո անվամբ։ Վերջինիս նպատակն էր ստեղծել միավորված ազգային պետություն։ Մի քանի անհաջող փորձերից հետո, 1861 թվականին հնարավոր եղավ երկիրը միավորել։ Վերջինս դարձավ գերտերություն՝ երկար դարեր օտարի լծի տակ մնալուց հետո ։ 19-րդ դարի վերջից մինչև 20-րդ դարի սկիզբը նոր կազմավորված Իտալիայի թագավորությունն սկսեց արագ տեմպերով զարգանալ, ստեղծվեցին արդյունաբերական կենտրոններ՝ հիմնականում երկրի հյուսիսում։ Իտալիան վերածվեց գաղութատիրական կայսրության, մինչդեռ հարավային Իտալիայի տնտեսությունը մնաց թերզարգացած ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի արդյունքում լինելով հաղթանակած կողմերից մեկը՝ Իտալիան մտավ տնտեսական ճգնաժամի և սոցիալական բողոքների փուլ, ինչի արդյունքում 1922 թվականին հատատվեց ֆաշիստական դիկտատուրա։ Առանցքի ուժերի կազմում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցությունն ավարտվեց պարտությամբ, տնտեսական անկմամբ և Իտալիայի քաղաքացիան պատերազմով։ Հաջորդեց Իտալիայի լիբերացումը և ժողովրդավարական կարգերի հաստատումը, իսկ Իտալիայի միապետությունն անկում ապրեց։
Ներկայումս Իտալիայի տնտեսությունն իր մեծությամբ երրորդն է Եվրագոտում և ութերորդը՝ աշխարհում։ Ազգային հարստության ցուցանիշներով Իտալիան յոթերորդն է աշխարհում, իսկ երկրի կենտրոնական բանկում ոսկու պահուստների ցուցանիշներով՝ երրորդն աշխարհում։ Իտալիան ունի մարդկային զարգացվածության բարձր աստիճան և կյանքի միջին տևողության ցուցանիշներով վեցերորդն է աշխարհում։ Երկիրը մեծ դեր ունի տարածաշրջանի տնտեսական, ռազմական, մշակութային, դիվանագիտական զարգացման գործընթացում  ։ Իտալիան Եվրոպական միության հիմնադիր և առաջատար անդամներից մեկն է։ Բացի այդ անդամակցում է միջազգային այնպիսի կազմակերպությունների աշխատանքներին, ինչպիսիք են՝ ՄԱԿ-ը, ՆԱՏՕ-ն, ՏՀԶԿ-ն, ԵԱՀԿ-ն, ԱՀԿ-ն, Մ7/Մ8, Մ20, Միջերկրածովյան միությունը, Եվրոպայի Խորհուրդը և այլն։ Որպես մշակութային կենտրոն, Իտալիայում են գտնվում Համաշխարհային ժառանգության 51 օբյեկտներ։ Այս ցուցանիշով Իտալիան առաջինն է աշխարհում։ Իտալիան հինգերորդ ամենաշատ զբոսաշրջիկներ ընդունող երկիրն է աշխարհում։
Անվան ծագումնաբանություն
"Իտալիա" անվան ծագման վերաբերյալ գոյություն ունեն մի քանի վարկածներ ։ Վարկածներից մեկի համաձայն անվանումն առաջացել է օսկերեն Víteliú (հորթերի երկիր) անվանումից (լատիներեն vitulus՝ "հորթ", նաև ումբերեն vitlo "հորթ" բառերից։ Անվանումը կիրառել են հին հույները ։ Ցուլը եղել է Հարավային Իտալիայի ժողովուրդների խորհրդանիշը և հաճախ պատկերվել է Հռոմեական գայլին պոզահարելիս՝ որպես ազատ Իտալիայի խորհրդանիշ՝ մ.թ.ա. 91-88 թվականներին տեղի ունեցած Դաշնակցային պատերազմի ժամանակ։ Հույն պատմաբան Դիոնիսիոս Հալիկառնասցին, բացի այս վարկածից, առաջ է քաշում մեկ այլ տեսակետ, համաձայն որի Իտալիա անվանումն առաջացել է Իտալուսի անունից, ով եղել է էնոտրիացիները թագավորը և, լեգենդներից մեկի համաձայն նաև, Հռոմուլոս և Հռեմոսի հայրը ։ Այս տեսակետն են առաջ քաշել նաև Արիստոտելը և Թուկիդիդեսը ։ Այսպիսով, վարկածներից մեկի համաձայն Իտալիա անվանումն առաջացել է մ․թ․ա․ մոտ 500 թվականին Վիտալիա ձևով և սկզբնապես վերաբերում էր միայն Կալբրիային՝ Ապենինյան թերակղզու հարավային վերջավորությանը, ուր բնակություն էր հաստատել հյուսիսից եկած վիտալների ցեղը։ Վերջինիս անունով էլ այդ փոքրիկ տարածքը կոչեցին հին հույները (ավելի ուշ անվանումը լատիներեն վերաիմաստավորվել է որպես vitulus՝ «հորթ»)։
Համաձայն Անտիոքոս Սիրակուզացու, Իտալիա անվանումը սկզբնական շրջանում տարածվել է միայն Իտալիայի հարավային հատվածների վրա, որոնք ընկած են Բրուտիական թերակղզուց դեպի հարավ։ Խոսքը վերաբերում է ժամանակակից Կալաբրիայի Ռեջիո դի Կալաբրիա պրովինցիային և Կատանձարո և Վիբո Վալենտիա պրովինցիաների մի մասին։ Այդ ժամանակվանից սկսած էնոտրիա և Իտալիա անվանումները դարձել են հոմանիշներ, և Իտալիա անվանումը սկսել է կիրառվել նաև Լուկանիայի տարածքները բնութագրելու ժամանակ։ Հույները "Իտալիա" ասելով ի նկատի ունեին ավելի լայն տարածաշրջան։ Նրանք Ապենինյան թերակղզու հյուսիսային հատվածն անվանում էին Տիրենիա (հույները տիրեններ էին անվանում էտրուսկներին)։ Մ․թ․ա․ 2-1-ին դարերում անվանումն աստիճանաբար տարածվել է ամբողջ թերակղզու վրա և միայն հռոմեական կայսր Օկտավիանոս Օգոստոսի ժամանակաշրջանում Իտալիա սկսեց կոչվել ողջ թերակղզին, որը ձգվում էր դեպի հյուսիս, ընդհուպ մինչև Ալպեր ։
Նախապատմական և հնագույն շրջան
Իտալիայում պեղումները բացահայտեցին Նեանդերթալյան մարդու առկայությունը, որը թվագրվում է Հին քարի դարին՝ մոտ 200 000 տարի առաջ (ժամանակակից մարդիկ ի հայտ են եկել 40 000 տարի առաջ)։ Այս շրջանի հնագիտական պեղումները ներառում են՝ Ադդաուրայի քարայրը, Ալտամուրան, Մոնտե Պոգիոլոն և Գրավինա ին Պուլիան ։
Նախահռոմենական Իտալիայի ժամանակաշրջանի հին ժողովուրդները, ինչպիսիք են՝ Ումբրիները, Ռոմանները (որոնցից առաջացել են Հռոմիացիները), Վոլսկին, Օսկիները, Սամնիտները, Սաբինները, Կելտերը, Լիգուրները և շատ ուրիշներ եղել են նախահնդեվրոպական ժողովուրդներ․ պատմական հիմնական ոչ հնդեվրոպական ժառանգության հնարավոր ժողովուրդները ներառում են՝ Էտրուսկներին, Սիցիլիայի Սիկաններին, նախապատմական Սարդինցիներին, որոնք ծնունդ տվեցին Նուրագյան քաղաքակրթությանը։ Հնադարյան այլ պոպուլյացիաներից, որոնք ունեին անորոշ լեզվական ընտանիքներ և հավանաբար ոչ հնդեվրոպական ծագում՝ Ռետիներն ու Քոմունիներն էին՝ հայտնի իրենց ժայռապատկերներով։
Մ.թ.ա. 17-11-րդ դարերում Միկենյան հույները կապ հաստատեցին Իտալիայի հետ   և մ.թ.ա. 8-րդ և 7-րդ դարերում հունական գաղութներ հիմնեցին Սիցիլիայի ափերին և Ապենինյան թերակղզու հարավային մասերում, որը հայտնի է որպես Մեծ Հունաստան։ Փյունիկեցիները գաղութներ հիմնեցին նաև Սիցիլիայի և Սարդինիայի ափերին։
Հին Հռոմ
Հռոմը զբաղեցնում է Տիբեր գետի շրջակա տարածքը։ Պայմանակաորեն ստեղծվել է մ․թ․ա․ 753 թվականին՝ շուրջ 244 տարի ղեկավարվելով միապետական համակարգի՝ սկզբում անկախ ծագում ունեցող Լատինների և Սաբինների, այնուհետև Էտրուսկների կողմից։ Ըստ ավանդության ունեցել է 7 թագավորներ․ Հռոմուլոս, Նումա Պոմպիլիոս, Տուլուս Հոստիլիուս, Անկոս Մարկիոս, Լուկիոս Տարքվինիոս Հին, Սերվիոս Տուլլիոս և Լուկիոս Տարքվինիոս Գոռոզ։ Մ․թ․ա․ 509 թվականին հռոմեացիներն իրենց քաղաքից վտարեցին վերջին թագավորին և հիմնեցին Հռոմեական հանրապետությունը։
Հուլիոս Կեսարի վերելքից և սպանությունից հետո՝ մ․թ․ա․ 1-ին դարում, Հռոմը դարերի ընթացքում աճեց՝ վերածվելով խոշոր Հռոմեական կայսրություն՝ տարածվելով Բրիտանիայից մինչև Միջագետք և ընդգրկելով ամբողջ Միջերկրական ավազանը, որտեղ հունական, հռոմեական և շատ այլ մշակույթներ միավորվում էին յուրօրինակ քաղաքակրթությունում։ Իտալական թերակղզին անվանվեց Իտալիա և ոչ թե նահանգ, այլ Հռոմ քաղաքի տարածք, որի շնորհիվ ուներ հատուկ կարգավիճակ ։ Առաջին իմպերատոր Օկտավիանոս Օգոստոսի երկար և հաղթական թագավորումը դրեց խաղաղության և բարգավաճման ոսկե դարի սկիզբը։
Հռոմեական կայսրությունն ուներ այդ ժամանակաների ամենաուժեղ տնտեսությունը, մշակութակութը, քաղաքական և ռազմական ուժերը։ Դա համաշխարհային պատմության ամենաընդարձակ կայսրություններից էր։ Տրայանոսի ղեկավարման ընթացքում ընդգրկում էր 5 միլիոն քառակուսի կիլոմետր տարածք ։ Հռոմեական ժառանգությունը խոր ազդեցություն ունեցավ արևմտյան քաղաքակրթության վրա՝ ուրվագծելով ժամանակակից աշխարհի մեծ մասը․ հռոմեական ազդեցության շատ ժառանգություններում լայնորեն տարածված է ռոմանական լեզուների կիրառությունը՝ ծագած լատիներենից, թվային համակարգը, ժամանակակից արևմտյան այբուբենն ու օրացույցը և Քրիստոնեության ի հայտ գալը՝ որպես գլխավոր համաշխարհային կրոն ։
Միջին դարեր
Գերմանական կայսրն ու Հռոմի պապը դարձան միջանադարյան Եվրոպայի համընդհանուր ուժ։ Ինչևէ, ինվեստուրայի համար վիճաբանությունը (երկու ծայրահեղական հայացքների կոնֆլիկտ, թե արդյոք աշխարհիկ մարդիկ՝ ինչպիսին թագավորներն են, կոմսերը կամ դուքսերն ունեն որևէ օրինական դեր եկեղեցական պաշտոնների նշանակամնա գործում) ու Իտալիայի հյուսիսում գվելֆերի և գիբելինների միջև բախումը հանգեցրեցին կայսերական-ֆեոդալական համակարգի անկմանը, որտեղ քաղաք-պետությունները ստացան անկախություն։ Հենց այդ քաոսային դարաշրջանում իտալական քաղաքներում ի հայտ եկան հատկանշական ինստիտուտներ, միջնադարյան կոմունաներ։ Հաշվի առնելով ծայրահեղ տարածքային ընդհարումներով իշխանության վակումը և Կայսրության և Պապական մարզի պայքարը, տեղի կոմունաները փնտրում էին օրենքի հաստատելու ինքնավար ուղիներ ։ Ինվեստուրայի վիճաբանությունը վերջապես կայունացվեց Վորմսի համաձայնագրով։ 1176 թվականին քաղաք- պետությունների միավորմամբ Լոմբարդական միությունը հաղթեց գերմանական կայսր Ֆրիդրիխ I Շիկամորուսին՝ Լենանոյի ճակատամարտում, այդպիսով ապահովելով արդյունավետ անկախություն Իտալիայի բազմաթիվ հյուսիսային և կենտրոնական քաղաքների համար։ Ափամերձ և հարավային տարածքներում, հանրապետություններն աճելով վերջ ի վերջո գերիշխող էին Միջերկրական ծովում և ունեին առևտրական ուղիների մենաշնորհ Արևելքում։ Նրանք անկախ տալասոկրատիկ քաղաք-պետություններ էին, չնայած նրանց մեծամասնությունը ծագում էին Բյուզանդական կայսրությանը պատկնող տարածքներից։ Բոլոր այդ քաղաքներն իրենց անկախության ընթացքում ունեին ղեկավարման նման համակրգ, որտեղ առևտրական դասակարգն ուներ զգալի ուժ։ Չնայած, գործնականում նրանք օլիգարխիկ էին և քիչ էին նման ժամանակակից ժողովրդավարությանը, հարաբերական քաղաքական ազատությունը նպաստեց ակադեմիական և գեղարվեստական առաջխաղացմանը ։
Չորս առավել նշանավոր ծովամերձ պետություններից էին՝ Վենետիկը, Ջենովան, Պիզան և Ամաֆին։ Վենտիկն ու Ջենովան Եվրոպայի առևտրական դարպասներն էին՝ արևելքի համար և արտադրում էին ապակի, մինչ Ֆլորենցիան մետաքսի, բրդի, բանկերի և զարդերի մայրաքաղաքն էր։ Հարստությունը, որը բերում էի Իտալիային այդպիսի աշխատանքը, նշանակում էր, որ լայն հասարակական և մասնավոր գեղարվեստական նախագծերը կարող էին լինել պատվիրված։ Հանրապետությունները դժվարությամբ մասնակցեցին Խաչակրաց արշավանքներին՝ ապահովելով աջակցություն, հատկապես օգտագործելով քաղաքական և առևտրական հնարավորությունները ։ Իտալիան առաջինը զգաց մեծ տնտեսական փոփոխությունները Եվրոպայում, որը հանգեցրեց առևտրական հեղոփոխության․ Վենետիկի հանրապետությունը կարողացավ հաղթել Բյուզանդական կայսրությանը և ֆինանսավորել Մարկո Պոլոյի ճամփորդությունը դեպի Ասիա․ Իտալիայի քաղաքներում հիմնվեցին առաջին համալսարանները և գիտնական Թովմա Աքվինացին ստացավ միջազգային ճանաչում, Ֆրիդրիխ II Հոհենշտաուֆենն իտալիան դարձրեց քաղաքական-մշակութային կենտրոն, որը ներառում էր Սրբազան Հռոմեական կայսրությունը և Երուսաղեմի թագավորությունը․ կապիտալիստական և բանկային ընտանիքները տեղափոխել են Ֆլորենցիա, որտեղ Դանթեն և Ջոտտո դի Բոնդոնեն ազդեցիկ էին շուրջ 1300 տարի ։
Հարավում, 9-րդ դարում, Սիցիլիան դարձավ Սիցիլիայի էմիրություն՝ բարգավաճելով մինչ 11-րդ դար, երբ Իտալո-Նորմանները նվաճեցին այն ։ Բարդ իրադարձությունների արդյունքում հարավային Իտալիան զարգացավ որպես միացյալ թագավորություն։ Սարդինիայում նախկին բյուզանդական նահանգները դարձան անկախ պետություններ՝ իտալերենում հայտնի որպես՝ Սարդինական միջնադարյան թագավորություն, չնայած կղզու որոշ հատվածներ գտնվում էին Գեոնայի կամ Պիզայի խշխանության տակ՝ մինչ 15-րդ դարի Արագոնական անեքսիան։ 1348 թվականի սև մահի համավարակն իր հետքը թողեց Իտալիայում, ոչնչացնելով բնակչության մեկ երրորդին ։ Սակայն ժանտախտից առողջացումը հանգեցրեց քաղաքների, առևտրի, տնտեսության վերականգնմանը, որի արդյունքում ծաղկում ապրեց հումանիզմը և վերածնունդը, որը հետագայում տարածվեց Եվրոպայում։
Վաղ նոր ժամանակաշրջան
1400-ական և 1500-ական թվականներին Իտալիայում սկիզբ առավ Վերածնունդը։ Իտալական Վերածննդով նշանավորվեց միջնադարից դեպի նոր ժամանակներ անցումը, երբ Եվրոպան տնտեսապես և մշակութային առումով վերականգնվեց ուշ միջնադարի ճգնաժամից և թևակոխեց վաղ նոր դարաշրջան։ Իտալական պետությունները դարձան տարածաշրջանային պետություններ՝ արքայազնների՝ դե ֆակտո միապետների արդյունավետ կառավարման տակ, որոնք վերահսկում էին նաև առևտուրը։ Նրանց արքունիքները դարձան արվեստի և գիտության խոշոր կենտրոններ։ Իտալիայի իշխանապետությունները ժամանակակից պետությունների առաջին տեսակն էին՝ ի տարբերություն ֆեոդալական միապետությունների և բազմազգ կայսրությունների։ Իշխանապետությունները կառավարում էին քաղաքական դինաստիաները և վաճառականների ընտանիքները, օրինակ՝ Մեդիչիները՝ Ֆլորենցիայում, Վիսկոնտիները և Սֆորցաները՝ Միլանի դքսությունում, Դորիաները՝ Ջենովայի հանրապետությունում, Լորեդանները, Մոչենիգոները և Բարբարիգոները՝ Վենետիկի հանրապետությունում, Էստեները՝ Ֆեռարայում և Գոնզագաները՝ Մանտովայում ։ Այսպիսով, Վերածնունդն Իտալիայի առևտրային քաղաքների կուտակած հարստության արդյունքն էր՝ գերիշխող դինաստիաների հովանավորչության հետ մեկտեղ ։ Իտալական Վերածնունդը զգալի ազդեցություն է թողել հետագա դարերի եվրոպական գեղանկարչության և քանդակագործության վրա։ Վերածննդի դարաշրջանի իտալացի հայտնի նկարիչներից և քանդակագործներից են Լեոնարդո դա Վինչին, Ֆիլիպո Բրունելեսկին, Սանդրո Բոտիչելլին, Միքելանջելոն, Ռաֆայել Սանտին, Ջոտտո դի Բոնդոնեն, Դոնատելլոն և Տիցիանը, ճարտարապետներից՝ Լեոն Բատիստա Ալբերտին, Անդրեա Պալլադիոն և Դոնատո Բրամանտեն։
Կոնստանցի տիեզերական ժողովին (1415–1417)` հօգուտ Հռոմի արևմտյան պառակտումից հետո, նոր Մարտինոս V պապը երեք տարի Իտալիայի մի շարք քաղաքներով ճանապարհորդելուց հետո վերադարձավ Պապական մարզ և Իտալիան վերականգնեց որպես Արևմտյան երկրների միակ քրիստոնեական կենտրոն։ Այդ ճանապարհորդության ժամանակ Մեդիչի բանկը դարձավ Պապական իշխանության պաշտոնական վարկային ինստիտուտը և նոր հարաբերություններ հաստատվեցին եկեղեցու և թերակղզու նոր քաղաքական դինաստիաների միջև։ Պապերը՝ որպես ընտրովի միապետներ, Վերածննդի դարաշրջանի կոնկլավները և կոնսիստորիաներն Իտալիայի դատարանների միջև դարձրեցին քաղաքական պայքարի առիթ՝ թերակղզում գերիշխող դեր գրավելու և Կաթոլիկ եկեղեցու վիթխարի ռեսուրսներին հասանելիություն ունենալու նպատակով։ 1439 թվականին Եվգինեոս IV պապը և Բյուզանդիայի Հովհաննես VIII Պալեոլոգոս կայսրը Ֆլորենցիայի տիեզերական ժողովին, որը հյուրընկալել էր իտալացի բանկիր և քաղաքական գործիչ Կոզիմո դե Մեդիչին, հաշտության պայմանագիր կնքեցին Կաթոլիկ և Ուղղափառ եկեղեցիների միջև։ 1453 թվականին Նիկողայոս V պապը Ջիովաննի Ջուստինիանիի գլխավորությամբ զորք ուղարկեց Կոստանդնուպոլսի պարիսպները պաշտպանելու համար, սակայն վճռորոշ ճակատամարտում զորքը պարտվեց հրանոթներով զինված ավելի առաջնակարգ թուրքական բանակին, և սուլթան Մեհմեդ II-ը գրավեց Բյուզանդիան։
Կոստանդնուպոլսի անկումը հանգեցրեց հույն գիտնականների և գրողների ներգաղթին Իտալիա՝ նպաստելով հունահռոմեական հումանիզմի նոր ալիքին  ։ Հումանիստ կառավարիչները, ինչպիսիք էին Ֆեդերիկո դա Մոնտեֆելտրոն և Պիոս II պապն աշխատում էին կատարյալ քաղաքներ կառուցելու վրա, որտեղ մարդը պետք է ամեն ինչի չափանիշը լիներ, այդ իսկ պատճառով հիմնեցին Ուրբինո և Պիենցա քաղաքները։ Պիկո դելլա Միրանդոլան գրեց «Մարդու արժանապատվության մասին ճառ»-ը, որը համարվում է Վերածննդի դարաշրջանի հումանիզմի դրսևորումը, որտեղ նա ընդգծում էր մարդու ազատ կամքի կարևորությունը։ Հումանիստ պատմաբան Լեոնարդո Բրունին առաջինն էր, որը պատմությունը բաժանեց երեք փուլի՝ հին, միջին և արդի ։ Կոստանդնուպոլսի անկման երկրորդ հետևանքը աշխարհագրական մեծ հայտնագործությունների սկիզբն էր։
Գերիշխող ծովային հանրապետությունների իտալացի հետազոտողները և ծովագնացները, որոնք ձգտում էին դեպի Հնդկաստան տանող, Օսմանյան կայսրությունը շրջանցող այլընտրանքային ճանապարհ գտնել, իրենց ծառայություններն առաջարկեցին Ատլանտյան օվկիանոսի ավազանում գտնվող երկրների միապետներին և վճռորոշ դեր խաղացին աշխարհագրական մեծ հայտնագործությունների դարաշրջանում և Ամերիկայի՝ եվրոպացիների կողմից գաղութացման ժամանակ։ Նրանց շրջանում ամենանշանակալիներն էին Քրիստափոր Կոլումբոսը՝ գաղութարար, որը հայտնագործել է Նոր աշխարհը և Ամերիկան ու ճանապարհ հարթել եվրոպացիների բնակեցման համար, Ջոն Քեբոտը, որը նավարկում էր դեպի Անգլիա և առաջին եվրոպացին էր, որ ոտք դրեց «Նոր հայտնագործած մայրցամաքի վրա» և 1497 թվականին հետազոտեց Հյուսիսային Ամերիկայի որոշ հատվածներ , Ամերիգո Վեսպուչին, որը նավարկում էր դեպի Պորտուգալիա և առաջինը մոտ 1501 թվականին ցույց տվեց, որ Նոր աշխարհը (հատկապես Բրազիլիան) Ասիան չէ, ինչպես սզբնական շրջանում ենթադրվում էր, այլ Հին աշխարհի բնակիչներին անհայտ չորրորդ մայրցամաք (Ամերիկան իր անունը ստացել է Ամերիգո Վեսպուչիից) և Ջիովաննի դա Վեռացցանոն, որը ծառայում էր Ֆրանսիային և առաջին եվրոպացին էր, որ 1524 թվականին հետազոտեց Հյուսիսային Ամերիկայի ատլանտյան ափը՝ Ֆլորիդայի և Նյու Բրանսուիկի միջև ։
Կոստանդնուպոլսի անկմամբ պատերազմները Լոմբարդիայում ավարտվեցին և Վենետիկի, Նեապոլի, Ֆլորենցիայի, Միլանի և Պապական իշխանության միջև պաշտպանողական դաշնագիր կնքվեց, որը հայտնի է «Սրբազան լիգա» անվամբ։ Լորենցո Մեդիչին Վերածննդի դարաշրջանի մեծ հովանավոր էր Ֆլորենցիայից և Սրբազան լիգայի աջակիցը։ Մասնավորապես, Պացցիի դավադրությունից հետո և օսմանների՝ Իտալիա ներխուժելու անհաջող փորձի ժամանակ Մեդիչին խուսափեց լիգայի փլուզումից։ Այդուհանդերձ, Կարլ VIII արքայի ռազմական արշավն Իտալիայում հանգեցրեց Սրբազան լիգայի փլուզմանը և Վալուաների և Հաբսբուրգների միջև իտալական պատերազմների սկզբին։ 1500-ական թվականներին Բարձր Վերածննդի դարաշրջանում Իտալիան և՛ Եվրոպայի հիմնական մարտի դաշտն էր, և՛ մայրցամաքի մշակութա-տնտեսական կենտրոնը։ Հուլիոս II-ի (1503–1513) նման պապերը պայքարում էին օտարերկրյա միապետների դեմ Իտալիան կառավարելու համար, իսկ մյուս պապերը, օրինակ՝ Պողոս III պապը (1534–1549), նախընտրում էին միջնորդ հանդիսանալ եվրոպական գերտերությունների միջև՝ Իտալիայում խաղաղություն ապահովելու նպատակով։ Այս հակամարտության ժամանակ Մեդիչի պապերը՝ Լևոն X-ը (1513–1521) և Կղեմես VII-ը (1523–1534) ընդդիմացան բողոքականների ռեֆորմացիային և պաշտպանեցին իրենց ընտանիքների շահերը։ 1559 թվականին ֆրանսիացիների՝ Իտալիա ներխուժումից և իտալական պատերազմներից հետո Իտալիայի հյուսիսային հատվածի մի շարք պետություններ մնացին Սրբազան Հռոմեական կայսրության կազմում, անուղղակիորեն Ավստրիայի Հաբսբուրգների իշխանության տակ, մինչդեռ ամբողջ Հարավային Իտալիան (Նեապոլ, Սիցիլիա և Սարդինիա) և Միլանը Իսպանիայի Հաբսբուրգների իշխանության տակ էին։ Պապական իշխանությունը հզոր ուժ մնաց և սկսեց հակառեֆորմացիայի գործընթացը։ Տվյալ ժամանակաշրջանի գլխավոր իրադարձություններն են՝ Տրոնտոյի տիեզերական ժողովը (1545–1563), Եղիսաբեթ I թագուհու վտարումը եկեղեցուց (1570) և Լեպանտոյի ծովամարտը (1571) (վերջին երկուսը տեղի են ունեցել Պիոս V պապի օրոք), Գրիգորյան աստղադիտարանի կառուցումը, Գրիգորյան օրացույցի ընդունումը, Գրիգոր XIII պապի օրոք Մատեո Ռիչչիի ճիզվիտական առաքելությունը Չինաստանում, Հուգենոտյան պատերազմները, Կղեմես VIII պապի օրոք թուրքական երկար պատերազմը և Ջորդանո Բրունոյի մահապատիժը, Պապական մարզում դեի Լինչեի ազգային ակադեմիայի ստեղծումը, որտեղ գլխավոր կերպարը Գալիլեո Գալիլեյն էր (ավելի ուշ դատարանի առջև կանգնեց), Ուրբանոս VIII և Իննոկենտիոս X պապերի օրոք Երեսնամյա պատերազմի վերջին շրջանը, Թուրքական մեծ պատերազմի ժամանակ Իննոկենտիոս XI պապի կողմից վերջին Սրբազան լիգայի ստեղծումը։
Իտալիայի տնտեսությունն անկում ապրեց 1600-ական և 1700-ական թվականներին, քանի որ թերակղզին զրկվեց տրանսատլանտյան ստրկավաճառությանը մասնակցելու հնարավորությունից։ 18-րդ դարում գահաժառանգության շուրջ եվրոպական պատերազմներից հետո հարավն անցավ իսպանական Բուրբոնների, իսկ հյուսիսը՝ Ավստրիայի Հաբսբուրգ-Լոթարինգիա դինաստիայի վերահսկողության տակ։ Հակաֆրանսիական կոալիցիայի պատերազմների ժամանակ Նապոլեոնն Իտալիայի հյուսիս-կենտրոնական հատվածը վերակազմավորեց մի շարք ֆրանսիական քույր հանրապետությունների, իսկ հետո՝ Ֆրանսիական կայսրության հետ միասին՝ Իտալիայի թագավորության ։ Թերակղզու հարավային հատվածը կառավարում էր Նապոլեոնի փեսան՝ Յոախիմ Մյուրատը, որը Նեապոլի թագավորության արքան էր։ 1814 թվականի Վիեննայի վեհաժողովը վերականգնեց 18-րդ դարավերջի իրավիճակը, սակայն Ֆրանսիական հեղափոխության արժեքները հնարավոր չեղավ արմատախիլ անել և շուտով դրանք կրկին երևան եկան քաղաքական ցնցումների ժամանակ, որոնք բնորոշ էին 19-րդ դարի առաջին կեսին։
Նապոլեոնի ժամանակաշրջանում՝ 1797 թվականին, առաջին անգամ պաշտոնապես ընդունվեց իտալական եռագույնը որպես ինքնիշխան Իտալական պետության՝ Հեղափոխական Ֆրանսիայի նապոլեոնյան քույր հանրապետության՝ Ցիսպադանի հանրապետության ազգային դրոշ՝ Ֆրանսիական հեղափոխությանը (1789–1799) հաջորդած իրադարձությունների հիման վրա, որոնք իրենց արժեքների հետ մեկտեղ քարոզում էին ազգային ինքնորոշում ։ Այս իրադարձությունը նշվում է որպես Եռագույնի օր ։ Իտալիայի եռագույնն առաջին անգամ հայտնվեց կոկարդի վրա 1789 թվականին և միայն յոթ տարի անց՝ 1796 թվականին, Լոմբարդիա լեգեոնն ընդունեց Իտալիայի կանաչ-սպիտակ-կարմիր զինվորական դրոշը ։
Իտալիայի միավորում
Իտալիայի թագավորության ծնունդը Սավոյ դինաստիային հավատարիմ իտալացի ազգայնականների և միապետների ջանքերի արդյունքն էր, որոնք ընդհանուր նպատակ ունեին՝ ամբողջ Ապենինյան թերակղզու վրա միացյալ թագավորություն ստեղծել։ 1815 թվականի Վիեննայի վեհաժողովից հետո ստեղծվեց Իտալիայի Ռիսորջիմենտո սոցիալ-քաղաքական շարժումը՝ նպատակ ունենալով միավորել Իտալիան՝ կոնսոլիդացնելով թերակղզու տարբեր պետությունները և երկիրն ազատել օտարերկրյա վերահսկողությունից։ Աչքի ընկնող արմատական դեմքը հայրենասեր լրագրող Ջուզեպպե Մացցինին էր, որն անդամակցում էր «Կարբոնարի» գաղտնի հեղափոխական միությանը և 1830-ական թվականների սկզբին հիմնադրել էր «Երիտասարդ Իտալիա» ազդեցիկ քաղաքական շարժումը։ Մացցինին ունիտար հանրապետության կողմնակից էր և քարոզում էր ընդարձակ ազգայնական շարժում։ Նրա արգասաբեր քարոզչությունն օգնեց, որ միավորման շարժումն ակտիվ միանա։
Այս համատեքստում 1847 թվականին հանրայնորեն առաջին անգամ կատարվեց «Il Canto degli Italiani» երգը, որը 1946 թվականից Իտալիայի ազգային օրհներգն էր ։ Խոսքերի հեղինակը Գոֆրեդո Մամելին էր, երաժշտության հեղինակը՝ Միկելե Նովարոն։ Երգը հայտնի է նաև «Inno di Mameli» անվամբ՝ խոսքերի հեղինակի պատվին կամ առաջին տողի՝ «Fratelli d'Italia» անվամբ։
«Երիտասարդ Իտալիա»-ի ամենահայտնի անդամը հեղափոխական գեներալ Ջուզեպպե Գարիբալդին էր, որը հայտնի էր իր չափազանց հավատարիմ հետևորդներով և ղեկավարում էր Իտալիայի հարավային հատվածում հանուն միավորման հանրապետականների շարժումը։ Այդուհանդերձ, Իտալիայի հյուսիսում՝ Սարդինիայի թագավորության (Սավոյ դինաստիա) կառավարությունը, որը գլխավորում էր Կամիլլո Բենսո Կավուրը, միացյալ իտալական պետություն ստեղծելու ևս նկրտումներ ուներ։ 1848 թվականին ամբողջ Եվրոպայով ընթացող լիբերալ հեղափոխությունների համատեքստում Ավստրիայում անկախության համար առաջին անհաջող պատերազմը տեղի ունեցավ։ 1855 թվականին Սարդինիայի թագավորությունը Ղրիմի պատերազմում դարձավ Բրիտանիայի և Ֆրանսիայի դաշնակիցը, ինչը գերտերությունների աչքերում Կավուրի դիվանագիտությունը լեգիտիմ դարձրեց ։ Սարդինիայի թագավորությունը Ֆրանսիայի օգնությամբ կրկին հարձակվեց Ավստրիական կայսրության վրա (1859 թվականի Իտալիայի անկախության երկրորդ պատերազմ), ինչի արդյունքում ազատագրվեց Լոմբարդիան։ Պլոմբիերի պայմանագրի համաձայն՝ Սարդինիայի թագավորությունը զիջեց Սավոյը և Նիսը Ֆրանսիային, ինչի հետևանքով տեղի ունեցավ «Նիսի գաղթը» (Niçard exodus)` Նիսում բնակվող իտալացիների մասսայական գաղթն Իտալիա ։
1860–1861 թվականներին Գարիբալդին գլխավորեց Նեապոլի և Սիցիլիայի` միավորման համար շարժումը («Հազարական աշխարհազորի արշավ»), մինչդեռ Սավոյ դինաստիայի բանակը նվաճեց Ապենինյան թերակղզու կենտրոնական շրջանները՝ բացառությամբ Հռոմի և Պապական մարզի մի մասի։ Տեանոն Ջուզեպպե Գարիբալդիի և Սարդինիայի վերջին արքա Վիկտոր Էմանուիլ II-ի՝ 1860 թվականի հոկտեմբերի 26-ի նշանավոր հանդիպման վայրն էր, որտեղ Գարիբալդին սեղմեց Վիկտոր Էմանուիլի ձեռքը և նրան ճանաչեց որպես Իտալիայի արքա։ Այսպես, Գարիբալդին զոհեց հանրապետական հույսերը հանուն միապետության ներքո Իտալիայի միավորման։ Կավուրը համաձայնվեց ներառել նաև Գարիբալդիի Հարավային Իտալիան՝ թույլ տալով, որ այն 1860 թվականին Սարդինիայի թագավորության հետ միանա միությանը։ Սա հնարավորություն տվեց, որ Սարդինիայի կառավարությունը 1861 թվականի մարտի 17-ին հայտարարի Իտալիայի միացյալ թագավորության մասին ։ Վիկտոր Էմանուիլ II-ն այնուհետև դարձավ միացյալ Իտալիայի առաջին արքան, իսկ մայրաքաղաքը Թուրինից տեղափոխվեց Ֆլորենցիա։
1866 թվականին Վիկտոր Էմանուիլ II-ը Ավստրո-պրուսական պատերազմում դաշինք կնքեց Պրուսիայի հետ՝ վարելով Իտալիայի անկախության համար երրորդ պատերազմը, որը հնարավորություն տվեց բռնակցել Վենետոն։ Վերջապես 1870 թվականին, երբ Ֆրանսիան Ֆրանս-պրուսական աղետալի պատերազմում իր կայազորները թողեց Հռոմում՝ պրուսական մեծ զորքն ահի մեջ պահելու համար, իտալացիները շտապեցին լրացնել իշխանության մեջ եղած բացը՝ գրավելով Պապական մարզը։ Ավարտվեց Իտալիայի միավորումը և շուտով Իտալիայի մայրաքաղաքը տեղափոխվեց Հռոմ։ Վիկտոր Էմանուիլը, Գարիբալդին, Կավուրը և Մացցինին համարվում են Իտալիայի չորս հայրերը ։
Լիբերալ ժամանակաշրջան
Իտալիայի նորաստեղծ թագավորությունը ստացավ գերտերության կարգավիճակ։ Սարդինիայի թագավորության Սահմանադրությունը՝ 1848 թվականի Ալբերտինոյի ստատուտը, 1861 թվականին տարածվեց ամբողջ Իտալիայի թագավորության վրա, որով նորաստեղծ պետությունը որոշակի ազատություն ուներ, սակայն չքավոր ու կրթություն չունեցող դասակարգը զրկված էր ընտրելու իրավունքից։ Նորաստեղծ թագավորության կառավարումն իրականացվում էր խորհրդարանական սահմանադրական միապետության շրջանակներում, որտեղ գերակշռում էին լիբերալ ուժերը։ Հյուսիսային Իտալիան արագ արդյունաբերականացվեց, իսկ հարավը և հյուսիսի գյուղական տարածքները շարունակեցին մնալ չզարգացած և գերբնակեցված, ինչը միլիոնավոր մարդկանց ստիպեց արտասահման գաղթել՝ ստեղծելով մեծ և ազդեցիկ սփյուռք։ Իտալիայի սոցիալիստական կուսակցությունն անընդհատ ուժեղանում էր՝ մարտահրավեր նետելով ավանդական լիբերալ և պահպանողական ուժերին։
19-րդ դարի վերջին երկու տասնամյակից սկսած՝ Իտալիան վերածվեց գաղութարար տերության՝ իր տիրապետության տակ վերցնելով Էրիթրեան և Սոմալին՝ Արևելյան Աֆրիկայում, Տրիպոլիտանիան և Կիրենաիկան՝ Հյուսիսային Աֆրիկայում (վերջինս միավորվեց Լիբիայի գաղութի հետ) և Դոդեկանես կղզիները ։ 1899 թվականի նոյեմբերի 2-ից մինչև 1901 թվականի սեպտեմբերի 7-ը Իտալիան Ութ գերտերությունների դաշինքի կազմում մասնակցեց Իհետուանի ապստամբությանը Չինաստանում, 1901 թվականի սեպտեմբերի 7-ին Տյանցզինի կոնցեսիան փոխանցվեց երկրին, իսկ 1902 թվականի հունիսի 7-ին կոնցեսիան անցավ Իտալիայի տիրապետության տակ և սկսեց ղեկավարվել հյուպատոսի կողմից։ 1913 թվականին ընդունվեց տղամարդկանց ընտրելու համընդհանուր իրավունքը։ Նախապատերազմական շրջանում՝ 1892-1921 թվականներին, վարչապետի պաշտոնը հինգ անգամ զբաղեցրեց Ջովաննի Ջոլիտտին. տվյալ ժամանակաշրջանը բնորոշվում է որպես Իտալիայի հասարակության տնտեսական, արդյունաբերական և քաղաքական-մշակութային արդիականացման շրջան։
1915 թվականին Իտալիան մտավ Առաջին համաշխարհային պատերազմի մեջ՝ նպատակ ունենալով ավարտել ազգային միավորումը։ Այդ իսկ պատճառով Իտալիայի միջամտությունը պատերազմին պատմագրական տեսանկյունից համարվում է նաև Իտալիայի՝ անկախության համար չորրորդ պատերազմը, որով ավարտվում է Իտալիայի միավորումը, որին միտված ռազմական գործողությունները սկսվել էին դեռևս 1848 թվականի հեղափոխությունների ժամանակ՝ Անկախության առաջին պատերազմով ։
Իտալիան, որը Գերմանական կայսրության և Ավստրո-Հունգարական կայսրության դաշնակիցն էր Եռյակ դաշինքում, 1915 թվականին միացավ Առաջին համաշխարհային պատերազմի իր դաշնակիցներին՝ խոստացված տարածքային պահանջները բավարարելու միտումով, որոնց թվում էին Ներքին Կրայնայի արևմտյան հատվածը, նախկին Ավստրիական ծովեզրը, Դալմաթիան, ինչպես նաև Օսմանյան կայսրության որոշ հատվածներ։ Երկիրը, որպես «Մեծ քառյակի» գերտերություններից մեկը, մեծ ներդրում ունեցավ պատերազմում հաղթանակ տանելու մեջ։ Իտալական ռազմաճակատում մարտերը սկզբնական շրջանում արդյունք չէին տալիս, քանի որ իտալական զորքը երկարատև, հյուծող պատերազմ էր վարում Ալպերում՝ ապահովելով փոքր առաջխաղացում և կրելով ծանր կորուստներ։ Այդուհանդերձ, բանակի վերակազմավորման և այսպես կոչված «՚99 տղաներ»-ի («Ragazzi del '99», 1899 թվականին ծնված բոլոր տղամարդիկ, որոնք դառնում էին 18 տարեկան) շնորհիվ Իտալիան հաղթանակներ տարավ այնպիսի խոշոր մարտերում, ինչպիսիք էին Մոնտե Գրապպան և Պիավե գետի մի շարք մարտերը։ 1918 թվականի հոկտեմբերին իտալացիները զանգվածային հարձակում սկսեցին, որի գագաթնակետը Վիտտորիո-Վենետոյի ճակատամարտում հաղթանակն էր։ Իտալացիների հաղթանակով , որն ամրագրվեց «Bollettino della Vittoria» և «Bollettino della Vittoria Navale» փաստաթղթերում, ավարտվեց Իտալական ռազմաճակատի պատերազմը, փլուզվեց Ավստրո-Հունգարական կայսրությունը։ Այս հաղթանակը նաև կարևոր դեր խաղաց երկու շաբաթ անց Առաջին համաշխարհային պատերազմն ավարտվելու գործում։ Իտալիայի զինված ուժերը ներգրավված էին նաև Աֆրիկյան, Բալկանյան, Միջինարևելյան թատերաբեմերում, այնուհետև մասնակցեցին Կոստանդնուպոլսի պաշարմանը։