cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Զանգվածային սպանություն Էլ Պասոյում
Արձագանք
Դեմոկրատական կուսակցությունից նախագահի թեկնածու Բետո Օ’Ռուրկը, որը ծնունդով Էլ Պասոյից է, Թրամփին մեղադրել է ռասիզմի գաղափարախոսությանը, ռասիզմի էսկալացիային, ինչպես նաև ազգամիջյան թշնամանքի հրահրմանն ուղղված գործողություններում, որոնց հետևանքներից մեկը եղել է մասսայական սպանությունը, որին մասնակցել է Պատրիկ Քրուզիուսը։ Դեմոկրատներից նախագահի մեկ այլ թեկնածու՝ սենատոր Քորի Բուքերը նույնպես իր հայտարարության մեջ զանգվածային սպանության ողջ պատասխանատվությունը բարդել է ԱՄՆ-ի գործող նախագահի վրա՝ հայտարարելով, որ Թրամփը, որը անօրինական ներգաղթի զսպումն արել է իր նախագահության հանգուցային պահերից մեկը, ավելի վաղ բազմիցս նվաստացուցիչ մեկնաբանություններ է արել մեքսիկացի միգրանտների մասին և ներգաղթի փաստը բնութագրել է որպես «ներխուժում» ։ Տեխասի նահանգից սենատոր Ջոն Քորնինը ԱՄՆ-ի միգրացիոն քաղաքականության եզրակացությունների շուրջ ծավալված բանավեճից հետո քաղաքական գործիչներին մեղադրել է քաղաքական նպատակահարմարության մեջ՝ հայտարարելով, որ ԱՄՆ-ի քաղաքներում զանգվածային գնդակահարությունները չպետք է «շահագործվեն հանուն քաղաքական շահի» 2020 թվականին ԱՄՆ-ի նախագահի առաջիկա ընտրություններում, այլ պետք է դիտարկվեն որպես սոցիալ-բացասական երևույթներ, որոնք պահանջում են անհապաղ արմատախիլ անել ։ Այս միջադեպը հերթական անգամ բարձրացրել է հրազենի նկատմամբ վերահսկողության խստացման և զենքի օգնությամբ կատարվող հանցագործությունների դեմ պայքարի ուժեղացման մասին վեճերի ալիքը՝ հենվելով գոյություն ունեցող օրենքների և ԱՄՆ սահմանադրության փոփոխությունների վրա  ։
Հաջորդ միջադեպ
Զանգվածային սպանությունից հետո՝ 2019 թվականի օգոստոսի 4-ին, Ֆլորիդայի Գիբսոնթոն տեղանքում ձերբակալվել է 31-ամյա գործազուրկ Ուեյն Լի Փեջեթը, որը նախկինում քրեական պատասխանատվության չի ենթարկվել այն բանից հետո, երբ նա զանգահարել է Walmart տեղական առևտրի կենտրոնի խանութներից մեկը՝ Քրուզիուսի հանցագործությունը կրկնելու սպառնալիքով։ Նրա սպառնալիքների պատճառով առևտրի կենտրոնից շտապ տարհանվել են նրա շուրջ 1000 աշխատակիցներ և այցելուներ։ Փեջետի բնակարանում զենք չի հայտնաբերվել և նրան մեղադրանք է առաջադրվել բռնի կերպով հրազեն կիրառելու մասին կեղծ հաղորդագրության համար։ Ձերբակալությունից հետո չարագործը հայտարարել է, որ անբարեխիղճ արարք կատարելու համար իրեն ոգեշնչել է Էլ Պասոյում զանգվածային սպանությունը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Զանգվածային սպանություններ ԱՄՆ-ում Կատեգորիա:2019 սպանություններ
Սուբբոտնիկ (գյուղ, Ջանկոյի շրջան)
Սուբբոտնիկ (Суботник, Qoñurçı), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Ջանկոյի շրջանում։
Մեցալաանե
Մեցալաանե (Metsalaane), գյուղ Էստոնիայի Տարտումաա նահանգի Կոնգուտա շրջանում։
Սուբբոտնիկ (գյուղ, Ջանկոյի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Սուբբոտնիկ գյուղում բնակվում էր 496 մարդ։
Մեցալաանե
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 162 մարդ։
Սուբբոտնիկ (գյուղ, Ջանկոյի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Ջանկոյի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Մեցալաանե
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Տարտումաա նահանգի Կոնգուտա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Գոդողիա
Գոդողիա (גְּדַלְיָהוּ בֶן-אֲחִיקָם Գդալյախու բեն Աքիկամ), Աստվածաշնչյան կերպար, Աքիկամի որդին, ապրել է բաբելոնյան գերության ժամանակաշրջանում։
Հուդայի թագավորության ջախջախումից և Երուսաղեմ քաղաքի անկումից հետո բնակիչների մեծ մասին Նորբաբելոնյան թագավորության Նաբուգոդոնոսոր II արքան գերեվարեց Բաբելոն։ Բաբելոնյան միապետը Գոդողիային թողեց տեղում՝ ղեկավարելու մնացյալ ժողովրդին և նրան վստահեց Հուդայի Յեհուդ նահանգի (Yehud) կառավարումը։
Հատկանշական է, որ սրանից մի քանի տարի առաջ Գոդողիայի հայրը՝ Աքիկամը, նույնպես անխուսափելի մահից փրկել էր մարգարեին, երբ Երեմիային իր մերկացուցիչ ճառերի համար զայրացած ամբոխը սպառնում էր հաշվեհարդարով։
Գոդողիայի կառավարումը շարունակական չեղավ. նա դարձավ հարևան մոավիական արքա Վաալիսի թշնամանքի զոհը, ով նրա մոտ էր ուղարկել մարդասպան Իսմայելին (Ishmael son of Nethaniah), որը հրեական հրամանատարներից մեկն էր, Գոդողիայի գործունեությունից դժգոհ հրեական արմատական խմբավորումների ղեկավարը ։ Այնուհետև, դավադիրները, վախենալով Բաբելոնի արքայի վրեժից, փախան Եգիպտոս՝ իրենց հետ տանելով նար մարգարեին (վերջինիս հետագա ճակատագրի մասին այլևս ոչինչ հայտնի չէ) ։
Ի հիշատակ Գոդողիայի մահվան՝ սահմանվել է հատուկ պահք, որը այժմ էլ նշվում է հրեական օրացույցում տիշրեյ ամսի 3-ին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հին Կտակարանի անձինք Կատեգորիա:Սպանված քաղաքական գործիչներ
Մանի լա Կամպան
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 552 մարդ, բնակչության խտությունը` 88.18 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 6.26 կմ² տարածք։
2017 թվականի հունվարից Մեզիդոն Կանոն, Լեզ Օտիե Պապիոն, Կուպսարտ, Կրևեկեր ան Օժ, Կրուասանվիլ, Գրանշան լը Շատո, Լեկոդ, Մանի լը Ֆրել, Լը Մենիլ Մոժե, Մոնտեյ, Պերսի ան Օժ, Սեն Ժյուլեն լը Ֆոկոն և Վիե Ֆյումե համայնքների հետ միասին հանդիսանում է Մեզիդոն Վալե դ'Օժ համայնքի մաս։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 185 կմ արևմուտք, Կան քաղաքից` 25 կմ հարավ-արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Լուի Էրսան
Լուի Էրսան (Louis Hersent, ), ֆրանսիացի նկարիչ։
Կենսագրություն
Լուի Էրսանը Ժան Բատիստ Ռենոյի աշակերտն է եղել։ Սկզբում եղել է Ժակ Լուի Դավիդի և Ժիրոդեի հետևորդը և իր ստեղծագործությունների թեման ընտրել է հունական դիցաբանությունից։ Այնուհետև, որպես կայացած և ինքնուրույն նկարիչ, սկսել է պատկերել մասամբ պատմական, կենցաղային, մասամբ՝ հովվերգական և ռոմանտիկ սյուժեներ։ Վարպետացել է դիմանկարներ ստեղծելու գործում, որը նրան բերել է նշանակալից, բայց ոչ երկարաժամկետ ճանաչում։ 1822 թվականից սկսած եղել է Ֆրանսիական ինստիտուտի անդամ և 1824 թվականից երկար տարիներ եղել է Փարիզի գեղարվեստի դպրոցի պրոֆեսոր։ Նրա աշակերտներից են հայտնի նկարիչներ Լուի Ժադենը և Պոլ Ժոզեֆ Շենավարը։
Ստեղծագործություններ
Էրսանի նկարներն աչքի են ընկնում կոմպոզիցիայի պարզությամբ և կենարարությամբ, իրականության ճշգրիտ արտահայտությամբ, գեղեցիկ պատկերներով, սակայն նրաց մեջ իշխում է կոլորիտային սառնությունը և զգալի է վրձնի չորությունը։
Նկարչի հաջողված աշխատանքներից են․
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:19-րդ դարի ֆրանսիացի նկարիչներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նկարիչներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիմանկարիչներ Կատեգորիա:Նկարիչներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Մարգարիտա Պերկովիչ
Մարգարիտա Պերկովիչ (Margarita Percovich, ), խորվաթական ծագմամբ ուրուգվայցի քաղաքական գործիչ և մարդու իրավունքների պաշտպան։
Կենսագրություն
Մարգարիտան քոլեջում սովորել է փիլիսոփայություն, այնուհետև ավարտել է Հանրապետական համալսարանի արվեստի ֆակուլտետը և այնտեղ աշխատել որպես ֆակուլտետի գործադիր քարտուղար։ 1971 թվականից մասնակցել է տարբեր ձախ քաղաքական խմբերի աշխատանքներին, անդամակցել տարբեր կազմակերպությունների, որոնք դեմ էին երկրում հաստատված ռազմական բռնապետությանը։ Եղել է «Լայն ճակատի» ձախ քաղաքական կոալիցիայի հիմնադիրներից մեկը և նրա կազմում գլխավորել է «Արտիգիստական շարժում» խմբակցությունը (Vertiente Artiguista): Բացի այդ, 1984 թվականին նա դարձավ Ուրուգվայի Կանանց խորհրդաժողով իրավապաշտպան կազմակերպության հիմնադիրը (Plenario de Mujeres del Uruguay), իսկ մեկ տարի անց դարձել է Ուրուգվայի կանանց ազգային կոալիցիայի համահիմնադիրներից մեկը։ (կազմակերպության հիմնադիրը իսպ. ՝Concertación Nacional de Mujeres del Uruguay): 1990 թվականին ընտրվել է Ուրուգվայի խորհրդարանի պատգամավոր, բայց հրաժարվել է մանդատից՝ նախընտրելով հանդես գալ Մոնտեվիդեոյի դեպարտամենտի տարածաշրջանային խորհրդարանի Ներկայացուցիչների պալատում։ 2000 թվականին ընտրվել է Ազգային ժողովի Ներկայացուցիչների պալատի պատգամավոր և հինգ տարի աշխատելուց հետո վերընտրվել է 2005 թվականի  ընտրություններում, բայց նույն տարվա մարտին նա տեղ է զբաղեցրել Ազգային խորհրդարանի վերին պալատում` Սենատում՝ կապված սենատոր Մարիանո Արանայի նախարարի պաշտոնում նշանակման հետ և նրա պաշտոնավարման ընթացքում մնացել է Ուրուգվայի սենատոր (2005-2010)։
Մարգարիտա Պերկովիչն ամուսնացած է, ունի երկու դուստր և թոռ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ուրուգվայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Կուսակցության հիմնադիրներ
Հրաբխագիտություն
Հրաբխագիտություն, գիտություն հրաբուխների ու հրաբխականության մասին։ Ուսումնասիրում է հրաբուխների առաջացման պատճառները, դրանց տեղաբաշխման օրինաչափությունները, գործունեության և կառուցվածքային առանձնահատկությունները, հրաբխային նյութերի (լավաներ, գազեր և այլն) կազմը, տեղադրման պայմանները, հրաբխականության դերը երկրի կառուցվածքի ու զարգացման պատմության մեջ ևն։ Հրաբխագիտության խնդիրներն են հրաբխային արտավիժումների կանխատեսումը, դրանց բնույթի վերահսկումը (ավերածություններից խուսափելու համար) և հրաբխային էներգիայի պաշարներից օգտվելու եղանակների մշակումը։
Միջին դարեր
Հայկական աղբյուրներում հրաբխագիտության առաջին տեղեկությունները հանդիպում են Հակոբ Մծբնացու հիշատակություններում և Ստեփանոս Օրբելյանի «Պատմութիւն նահանգին Սիսական» աշխատությունում։ Հայկական լեռնաշխարհի վերաբերյալ հրաբխագիտայաբ տվյալներ կան Հ. Աբիխի «Հայկական լեռնաշխարհի երկրաբանությունը» երկհատոր աշխատության մեջ։
20-րդ դարի հետազոտություններ
Հայաստանում 1927-1950 թթ.-ին հրաբխագիտական առաջին ուսումնասիրությունները կատարել են ԽՍՀՄ ԳԱ հատուկ արշավախմբերի մասնակիցներ Ֆ. Լևինսոն-Լեսինգը, Ա. Զավարիցկին, Ա. Լեբեդևը, Վ. Պետրովը, Լ. Կվաշան և ուրիշներ։
Հրաբխագիտությունը որպես առանձին գիտություն ՀՍՍՀ-ում
1959 թ.-ին Երևանում կայացած համամիութենական առաջին հրաբխագիտական խորհըրդակցության որոշմամբ, 1963 թ.-ին Հայաստանի ԳԱԱ երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտում ստեղծվել է հրաբխագիտության բաժին (1976 թ.-ից՝ հրաբխագիտության լաբորատորիա)։ Հանրապետության տարածքի հրաբխագիտական ուսումնասիրությունները կատարվել են Հայաստանի ԳԱԱ երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտում և Հայաստանի բնապահպանության նախարարությունում։
Վերջին շրջանի հետազոտություններ
Հանրապետության տարածքի հրաբխայնությանը վերաբերող ուսումնասիրություններն ամփոփված են «Հայկական ՍՍՀ երկրաբանությունը» 3-րդ և 4-րդ հատորներում (ռուսերեն, 1966, 1970)։
Կատեգորիա:Հրաբխագիտություն Կատեգորիա:Երկրաբանության բաժիններ
Ասիագո Սիմա Էկարի աստղադիտարան
Ասիագո Սիմա Էկարի աստղադիտարան (Osservatorio Astrofisico di Asiago կամ Asiago Observatory, աստղադիտարանի կոդը` — «043»), աստղադիտարան Իտալիայի Պադուա մարզում, Ասիագո սարահարթի վրա, Պադուա քաղաքից 90 կմ հեռավորության վրա։ Պատկանում է և ղեկավարվում Պադուայի համալսարանի կողմից։ Հիմնադրվել է 1942 թվականին։
Սիմա Էկարի դիտարկումների կայան
Աստղադիտարանից մոտ 3,8 կմ հարավ-արևելք տեղակայված է Սիմա Էկարի դիտարկումների կայանը (Stazione osservativa di Asiago Cima Ekar), այն տեղաբաշխված է Էկար լեռան գագաթին։ Կայանը ունի առանձին աստղադիտարանի կոդ՝ 098: Այս կայանը ներառված է եղել ADAS ծրագրի (Asiago-DLR Asteroid Survey) իրականացման մեջ, որի շրջանակներում կատարվում են աստերոիդների և գիսաստղերի հետազոտություններ, հատուկ ուշադրություն դարձնելով Երկրին մոտեցող աստերոիդներին։
Արտաքին հղումներ
Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում աստղադիտարանի կատարած դիտարկումները
NASA ADS տվյալների բազայում աստղադիտարանի ներդրումը
1870 թվականից հետո աստերոիդների և մոլորակների արբանյակների դիտարկումները
Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ Իտալիայում Կատեգորիա:1942 հիմնադրումներ Իտալիայում
Մեդոլե
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Միխայիլ Սավիցկի
Միխայիլ Անդրեևիչ Սավիցկի, խորհրդային և բելառուս նկարիչ, ԲԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ (1972), ԽՍՀՄ Գեղարվեստի ակադեմիայի թղթակից անդամ (1973)։
Կենսագրություն
Սովորել է Մոսկվայի Սուրիկովի անվան գեղարվեստական ինստիտուտում (1951-1957)։ Սավիցկիի նկարներին (հիմնականում նվիրված Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին բելառուս ժողովրդի սխրանքներին) բնորոշ է քաղաքացիական հրապարակախոսությունը, կերպարների դրամատիզմը և ներքին էքսպրեսիան, ուրվագծերի ռիթմիկությունը, տարածական պլանների հակադրությունը։ Աշխատանքներից նշանավոր են՝ «Հաց», «Բանվորներ» (երկուսն էլ՝ 1968), «Մահապատիժ» (1969, ԲՍՍՀ պետական մրցանակ, 1970), «Հերոսական Բելառուսիա» նկարաշարը (այդ թվում՝ «Պարտիզանական մադոննա», 1967, Տրետյակովյան պատկերասրահ, Մոսկվա ), «Հայրենական պատերազմ։ 1944 թվական» որմնանկարը (ստվարաթուղթ, տեմպերա, լաք, 1970-1971, Հայրենական մեծ պատերազմի թանգարան, Մինսկ, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1973)։ Պարգևատրվել է 2 շքանշանով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ Կատեգորիա:Բելառուս նկարիչներ
Արամ Խամոյան
Արամ Արայի Խամոյան, հայ ֆուտբոլիստ, Երևանի ԲԿՄԱ ֆուտբոլային ակումբի և Հայաստանի երիտասարդական հավաքականի հենակետային կիսապաշտպան։
Կենսագրություն
Ծնվել է 2000 թվականի հունվարի 10-ին Արագածոտնի մարզի Վերին Բազմաբերդ գյուղում։ Ակումբային կարիերան սկսել է «Բանանց» ֆուտբոլային ակումբում (այժմ՝ «Ուրարտու ՖԱ»)։ Հասակը՝ 178 սմ ։
Միջազգային կարիերա
Արամ Խամոյանը խաղացել է Հայաստանի տարբեր տարիքային խմբերի (մինչև 17, 18, 19, 21) հավաքականներում։ Հայաստանի ֆուտբոլի երիտասարդական հավաքականում կարիերան սկսել է 2016 թվականի նոյեմբերի 1-ից՝ մինչև 17 տարեկանների առաջնությունում, որտեղ մարզիչ Արթուր Ոսկանյանի գլխավորությամբ անցկացրել է 10 խաղ։ 2017 թվականի նոյեմբերի 9-ից՝ մինչև 18 տարեկանների հավաքականում անցկացրել է 3 խաղ։ 2019 թվականի մարտի 25-ից խաղացել է մինչև 19 տարեկանների հավաքականում՝ անցկացնելով 19 խաղ։ 2019 թվականի սեպտեմբերի 6-ից խաղացել է մինչև 19 տարեկանների հավաքականում՝ անցկացնելով 16 խաղ ։
Ակումբային կարիերա
Ակումբային կարիերան սկսել է մինչեւ 18 տարեկանների «Բանանց» ֆուտբոլային ակումբում (այժմ՝ «Ուրարտու»)։ Այնուհետև 2017 թվականի հունվարի 1-ից տեղափոխվել է «Բանանց» ակումբի ոչ հիմնական կազմ։ 2018-ի հուլիսի 1-ից տեղափոխվել է «Լոկոմոտիվ Երևան» ֆուտբոլային ակումբի հիմնական կազմ։ 2019 թվականի հուլիսի 22-ին տեղափոխվել է «Արարատ-Արմենիա» ֆուտբոլային ակումբի ոչ հիմնական կազմ, իսկ 2020-ի օգոստոսի 1-ից՝ հիմնական կազմ։ 2021 թվականի փետրվարի 1-ից խաղում է ԲԿՄԱ (Բանակի կենտրոնական մարզական ակումբ) Երևան ակումբում, որը հանդես է գալիս Հայաստանի առաջնության բարձրագույն լիգայում ։ 2021/2022 մրցաշրջանում Խամոյանը Պրեմիեր լիագայում մասնակցել է 27, իսկ հաջորդ մրցաշրջանում՝ 18 խաղի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ԲԿՄԱ Երևանի ֆուտբոլիստներ
Կոստանդնուպոլսի պատմություն
Կոստանդնուպոլսի պատմությունը ընդգրկում է 330 թվականին Հռոմեական կայսրության մայրաքաղաք դարձած քաղաքի օծումից մինչև նրա գրավումը՝ 1453 թվականը։
Ըստ էության, այն՝ կառուցվելով հին Բյուզանդիոնի տեղում, այն ժամանակների համար ահռելի շինարարական աշխատանքների, բնակչության արագ աճի, առևտրի ու արհեստների զարգացման, մայրաքաղաքի կոչման ու առաջին հռոմեական կայսրների ջանքերի շնորհիվ կես դարում դարձավ Եվրոպայի ու Մերձավոր Արևելքի ամենամեծ քաղաքներից մեկը։ Ծաղկուն և հարուստ «Միջնադարի մեգապոլիսին» վիճակված էր նաև լայնարձակ, բայց մայրամուտն ապրող կայսրության խոշորագույն քաղաքական, մշակութային և տնտեսական կենտրոնի դերը։ 5-րդ դարում Հռոմի անկումից հետո Կոստանտնուպոլիսը դարձավ մոտավորապես 10 դար գոյություն ունեցող Արևելյան Հռոմեական կայսրության մայրաքաղաքը, որտեղ պահպանվում էին հռոմեական և հելլենիստական ավանդույթները։ Բյուզանդական դարաշրջանի Կոստանտնուպոլսի պատմությունը հագեցած էր քաղաքական բուռն իրադարձություններվ՝ ժողովրդական ընդվզումներով, պալատական ինտրիգներով, կայսրների սպանություններով և իշխող հարստությունների փոփոխություններով, ամիսներ տևող պաշարումներով և արևելյան ու արևմտյան հզոր հարևանների դեմ արշավներով։ Երկար ժամանակ (մինչև 13-րդ դար) Կոստանտնուպոլիսը միջնադարյան Եվրոպայում փայլուն մշակույթի և գիտության կենտրոնն էր՝ զգալիորեն գերազանցելով համաշխարհային մյուս մայրաքաղաքներին կրթական մակարդակով, հոգևոր կյանքի ակտիվությամբ և կիրառական արվեստի զարգացածությամբ։
1453 թվականի մայիսին թուրքերի կողմից Կոստանդնուպոլսի գրավումով Բյուզանդական կայսրությունը վերջնականապես կործանվեց, և Օսմանյան կայսրությունը ճանաչվեց ամենահզոր պետություններից մեկը։ Կոստանդնուպոլսի անկումը ցնցող ազդեցություն թողեց ողջ քրիստոնեական Եվրոպայում և Կահիրեի, Թունիսի և Գրանադայի պալատներում առաջ բերեց ցնծության ալիք։ Բացի այդ, երբեմնի ծաղկուն քաղաքի մեծագույն մշակութային արժեքների ոչնչացումն անդառնալի կորուստ պատճառեց ողջ եվրոպական մշակույթին։ Եվրոպայում դրանից հետո թուրքերը դարձան ամեն տեսակ դաժանության և ընդհանրապես քրիստոնեականին խորթ կերպարի հոմանիշ։
Կոստանդիանոս Ա Մեծը և իր ժառանգները
Հռոմեական կայսր Կոստանդիանոս Ա Մեծը ճիշտ գնահատեց Բյուզանդիայի՝ Եվրոպայի և Ասիայի սահմանագծին տեղակայված մերձծովյան շրջանի նպաստավոր դիրքը։ Կոստանտիանոսի որոշման վրա ազդեցություն ունեցավ նաև Հռոմում տիրող անհանգիստ իրավիճակը. երևելիների դժգոհությունները և մշտական գժտությունները գահի համար պայքարում։ Կայսրն ուզում էր իր բարեփոխիչ գործունեությունը պսակել հսկայական տերության նոր ադմինիստրատիվ կենտրոնի ստեղծմամբ։ Քաղաքի հիմնադրումը տեղի ունեցավ 324 թվականին, և Կոստանդիանոսն անձամբ որոշեց քաղաքի սահմանները։ Նրա գծանշած տարածության շուրջ հողապատնեշ ստեղծեցին, որի ներսում սկսվեց հսկայածավալ շինարարություն։ Կոստանդիանոսի հրամանով Բյուզանդիա բերեցին հայտնի ճարտարապետների, գեղանկարիչների և քանդակագործների, լավագույն որմնադիրների, սվաղողների և հյուսների, ում ազատեցին այլ պետական պարտավորություններից։ Իր մայրաքաղաքի կառուցումն արագացնելուն ուղղված մեկ այլ օրենքով կայսրը պարտավորեցրեց Եվքսինյան Պոնտոսի քաղաքներում բոլոր անշարժ գույք ունեցողներին ձեռք բերել գոնե մեկ տուն Բյուզանդիայում (միայն այդ պայմանի կատարման դեպքում անշարժ գույքի սեփականատերերը կարող էին իրենց կարողությունը կտակել ժառանգներին)։
Կոստանդիանոսը զանազան եղանակներով խրախուսում էր Հռոմեական կայսրության տարբեր գավառներից բնակիչների վերաբնակեցումը նոր քաղաքում՝ նրանց տարատեսակ արտոնություններ շնորհելով և պայմաններ ստեղծելով, իսկ շատ կայսերական աստիճանավորների այստեղ տեղափոխեցին բռնի կերպով։ Կոստանդիանոսը կանոն սահմանեց, որով նոր մայրաքաղաքում անշարժ գույք ձեռք բերած բոլոր վերաբնակներին անվճար տրամադրվում էր ցորեն, յուղ և ցախ։ Այդ, այսպես կոչված, «պարենային պարգևը» տրվեց համարյա կես դար և մեծ դեր խաղաց Բյուզանդիա նոր բնակիչների, ի դեմս արհեստավորների, նավաստիների և ձկնորսների հոսքին։ Բացի մարդկային ռեսուրսների ներգրավումից, Կոստանդիանոսը հոգ տարավ նաև քաղաքի տեսքի մասին, որի համար Բյուզանդիա բերվեցին արվեստի հրաշալի գործեր ընդարձակ կայսրության բոլոր ծայրերից՝ Հռոմից և Աթենքից, Կորինթոսից և Դելֆիից, Եփեսոսից և Անտիոքից։
330 թվականի մայիսի 11-ին կայացավ Հռոմեական կայսրության Նոր Հռոմ կոչված (հրապարակված կայսերական հրովարտակի տեքստը նույն օրը փորագրվեց մարմարե կոթողի վրա) շքեղ մայրաքաղաքի օծման արարողությունը։ Գլխավոր հանդիսություններն անցկացվեցին ձիարշավարանում և ներառում էին արտիստների ներկայացումներ և սպորտային մրցումներ, այդ թվում՝ լայն ժողովրդականություն վայելող անվակառքերի արշավը։ Այդ հանդիսությունների ժամանակ Կոստանդիանոս Մեծի շքախմբի մեջ տեղ էին գտել և՛ թափ հավաքող քրիստոնեական հոգևորականությունը, և՛ դեռևս ազդեցիկ հեթանոսական քրմությունը՝ ի դեմս հունական կոլեգիայի ներկայացուցիչների։ Չնայած քրիստոնեությունը դառնում էր գերիշխող կրոն՝ հին ավանդույթներին միանգամից վերջ չդնելով՝ կայսրը չէր խոչընդոտում քրմերի գործողությունները (սակայն նրա օրոք անտիկ շրջանի Բյուզանդիայի շատ հեթանոսական տաճարներ վերածվեցին եկեղեցիների և հասարակական կառույցների)։ Նոր մայրաքաղաքի օծման կապակցությամբ հատվեց դրամ, որի վրա պատկերված էր Կոստանդիանոսը մարտական սաղավարտով և նիզակը ձեռքում։ Քաղաքի հովանավորի՝ Մարիամ Աստվածածնի պատվին սպիտակ մարմարե պատվանդանի վրա կանգնեցվեց կարմիր ծիրանաքարից ստելլա։ Սակայն «Նոր Հռոմ» անվանումը չարմատավորվեց, և շուտով քաղաքն սկսեցին անվանել Կոստանդնուպոլիս՝ Կոստանդիանոսի քաղաք։
Կոստանդիանոս կասրի օրոք հիմնադրվեցին Սուրբ Սոֆիայի տաճարը, Սուրբ Իրինայի տաճարը, Սուրբ Ակակիայի տաճարը Ոսկեղջյուրի մոտ և Սուրբ Մոկիայի տաճարը քաղաքի պարիսպներից դուրս։ Առաջին տաճարների հետ մեկտեղ Կոստանդնուպոլսում կառուցվեց Ֆորտունայի տպավորիչ տաճարը, թարմացվեցին մի քանի սրբատեղիներ, կառուցվեց հռոմեական Ապոլլոնի տաճարից բերված հսկայական կոթողը, որը տեղում ավարտին հասցվեց արևի ծագումը ողջունող Ապոլլոնի (կամ Հելիոսի) կերպարանքը կրող Կոստանդիանոսի արձանով։ Դելֆիից բերվեց հանրահայտ ոսկյա եռոտանու ոտնակ ծառայող բրոնզե «օձասյունը», որը Կոստանդնուպոլսում զարդարեց ձիարշավարանի արենան։ Հռոմից բերվեց ժամանակին հռոմեացիների կողմից Աթենքից տեղափոխված Աթենաս Պալլասին նվիրված հանրահայտ հուշարձանը (նրա սյունը վերափոխվեց Կոստանդիանոսին, հետո նաև՝ նրա հետնորդներին մարմնավորող հուշարձանների պատվանդանի)։ Կայսրի կողմից քաղաքում սենատ կազմավորվեց, այսուհետ այստեղ էր գտնվում հյուպատոսներից մեկը։ Կոստանդնուպոլիս բերվեց նախկինում Հռոմի բնակչության կարիքների համար նախատեսված տպավորիչ քանակությամբ եգիպտական հացահատիկ։
Մինչ Կոստանդիանոսի կայսրության վախճանը, նոր մայրաքաղաքում, որը Հռոմի նմանությամբ տարածված էր Բոսֆորի նեղուցի յոթ բլուրների վրա, կառուցվեցին 30 պալատներ ու տաճարներ, երևելիների ավելի քան չորս հազար նշանավոր շինություններ, ձիարշավարան, կրկես և երկու թատրոն, ավելի քան 150 բաղնիք, հարյուրից ավել հացատներ, ութ ջրագծեր, ինչպես նաև հասարակ բնակիչների հազարավոր տներ։ Կենտրոնական Ավգուստեյոն հրապարակից հյուսիս՝ անտիկ Բյուզանդիայի ակրոպոլիսի տեղում, տեղակայվեց Կապիտոլիումը, որտեղ մինչ 4-րդ դարի վերջ պահպանվում էին հեթանոսական տաճարներ և տարբեր աստվածություննեի սրբավայրեր։ Կոստանդիանոսի և նրա տեղական ծովագնացներին ու առևտրականներին ակտիվորեն հովանավորող մերձավորների օրոք մեծ ուշադրություն էր դարձվում հարմարավետ փարոսների սարքավորումներին, նավամատույցների, ալեհատների և առևտրական պահեստների կառուցմանը, նավատորմերի մեծացմանը, ինչը շուտով վերադարձրեց Կոստանդնուպոլսին անտիկ Բյուզանդիայի առևտրական փառքը։
337 թվականին Նիկոմեդիայում Կոստանդիանոս Մեծի մահից հետո արագացավ Հռոմեական կայսրության փլուզումն ու անկումը։ Կոստանդիանոսի ժառանգորդների միջև հուսահատ պայքար սկսվեց իշխանության համար, որի ամենադրամատիկ դրվագներից մեկը Կոստանդիոս II-ի կողմից կազմակերպված մայրաքաղաքում տեղավորված զորքերի ապստամբությունն էր։ Նա օգտվեց բյուզանդական բանակում Կոստանդիանոսի հսկայական պետությունն իր երեք որդիներին (Կոնստանդիոս II-ին, Կոնստանդին II-ին և Կոնստանդին) և երկու զարմիկներին (Դալմաթիոս կրտսերին և Հանիբալիանոս կրտսերին) կտակելու պատճառով անորոշությունից առաջացած դժգոհություններով։ Կոստանդնուպոլսում տեղի ունեցան արյունոտ բախումներ, որոնց ընթացքում զոհվեցին հանգուցյալ կայսրի բազմաթիվ ազգականներ, այդ թվում և՝ երկու սիրելի զարմիկները (կարողացան փրկվել միայն Կոնստանդին Հալը և Հուլիանոս Ուրացողը՝ Կոստանդիանոս Մեծի կրտսեր եղբոր՝ նույնպես սպանված Ֆլավիոս Հուլիոս Կոնստանցիոսի որդիները)։ Կոնստանդն ավելի քան տաս տարի պահպանեց իշխանությունը Հռոմեական կայսրության արևմտյան մասում, սակայն զոհվեց 350 թվականին ուզուրպատոր զորապետ Մագնիոս Մագնենցիոսի հետ մարտի ժամանակ։ Միայն Մագնենցիոսի նկատմամբ Կոնստանդ II-ի կողմից տարած հաղթանակից հետո կայսրությունը նորից վերականգնվեց մեկ կայսրի իշխանության ներքո։ 357 թվականին Պատրասից Կոստանդնուպոլսում նոր կառուցված Սուրբ Առաքյալների տաճար հանդիսավորությամբ տեղափոխվեցին մարգարե Անդրեաս առաքյալի մասունքները, որոնք դրվեցին Ղուկասի, Տիմոֆեյ եպիսկոպոսի մասունքների և Կոստանդիանոս Մեծի աճյունի կողքին (Կոստանդիանոսի մարմինն այդ վայրում ամփոփելուց հետո մինչև 11-րդ դար Սուրբ Առաքյալների տաճարը ծառայում էր որպես բյուզանդական կայսրերի գերեզմանոց)։ 360 թվականին Ավգուստեյոն կենտրոնական հրապարակի հարևանությամբ բացվեց ժամանակակից Սուրբ Սոֆիայի նախատիպ տաճարը, որը ժողովրդի կողմից ստացավ «Մեծն» անվանումը։
Պարսիկների դեմ արշավանքների ժամանակ Կոնստանդի մահից հետո 361 թվականի դեկտեմբերին Կոստանդնուպոլիս մուտք գործեց Հուլիոսը, ով դաժան հաշվեհարդար տեսավ իր նախորդի մերձավոր շրջապատի հետ։ Նա ձեռնամուխ եղավ հեթանոսության վերականգնմանը (ինչի համար ստացավ «Ուրացող» մականունը), անցկացրեց դպրոցական կրթության բարեփոխում, մայրաքաղաքում հիմնադրեց գրադարան, որը դարեր շարունակ բյուզանդական մշակույթի կարևորագույն օջախն էր։ Բայց Հուլիոսի կառավարումը երկար չտևեց, նա զոհվեց 363 թվականին ամռանը պարսկական արշավանքի ժամանակ, ինչից հետո զորքերը նոր կայսր հռչակեցին Հովիանոսին։ Կոստանդինի դինաստիայի կառավարման տարիներին Կոստանդնուպոլսում ապրում և աշխատում էին բժիշկ Օրիբասիոսը, հռետոր Լիբանիոսը, աստվածաբան և եկեղեցական հոգևոր պետեր Ալեքսանդր Կոստանդնուպոլսեցին, Մակեդոնիոս I-ը, քաղաքում հաճախ էին լինում Աթանաս Ալեքսանդրացին, Բարսեղ Կեսարացին և հայտնի հերետիկոս Արիոսը (մահացել է քաղաքում 336 թվականին)։
Վալենտինիանոս I-ը և Թեոդոսիոս Ա Մեծը
364 թվականին հռոմեական զորքերը նոր կայսր հռչակեցին Վալենտինիանոս I-ին, ով էլ կրտսեր եղբորը՝ Վաղես II-ին դարձրեց կայսրության արևելյան մասի իր գահակիցը։ Նրա կառավարման տարիներին ավարտին հասցվեց բլուրների միջով Թրակիայից Կոստանդնուպոլիսը ջրով սնող հսկայական համակարգի մաս կազմող երկդստիկոն ակվեդուկը (ջրանցույց կամուրջ)։ 378 թվականին Ադրիանապոլսսի մոտ մարտում հռոմեացիները սարսափելի պարտություն կրեցին անդրդունայան գոթերի կողմից, մարտի դաշտում մնացին 40 000 հռոմեական զինվորներ, այդ թվում նաև՝ Վաղես կայսրը։ Գրատիանոսը Հռոմեական կայսրության արևելյան մասի կայսր նշանակեց փորձառու զորավար Թեոդոսիոսին, ով գոթերի հետ խաղաղություն կնքելով, ետ մղեց նրանց Կոստանտնուպոլսից։ Թեոդոսիոսին նույնիսկ հաջողվեց կաշառքներով, կայսերական պալատում ճոխ ընդունելություններով և բանակում բարձր պաշտոնների նշանակելով իր կողմը գրավել որոշ գոթական առաջնորդների և զորապետերի։ Հենց այդ ժամանակ Կոստանտնուպոլսում սկսեցին բնակություն հաստատել քաղաքային պահակախմբում ծառայող զինվորական գոթերը։
Կոստանդնուպոլսի պարսպապատերի ընդհանուր ձգվածությունը կազմում էր 16 կմ, դրանց երկայնքով հաշվվում էին մոտավորապես 400 աշտարակներ։ Թեոդոսիոսի պարիսպները, որոնք անցնում էին Բոսֆորի նեղուցի վրայով, Մարմարա ծովից Ոսկե Հորթի ծովածոց, ձգվում էին 5,5 կմ երկարությամբ և ամենահզորն էին։ Այդ պարիսպները կառուցված էին երեք շարքով (հաշվի առնելով հետագայում կառուցված ամրությունները 447 թվականին ավերիչ երկրաշարժից հետո)։ Պարսպի 5 մետր բարձրությամբ առաջին շարքը պաշտպանում էր խորը և մեծ ջրով լցված փոսը (այն ուներ 20 մ լայնություն, իսկ խորությունը տեղ-տեղ հասնում էր 10 մետրի)։ Երկրորդ շարքը, որն ուներ 2-3 մ լայնություն և 10 մ բարձրություն, ամրացնում էին 15 մետր բարձրությամբ աշտարակներ։ Առավել զանգվածեղ երրորդ շարքը հասնում էր 6-7 մ լայնության և պաշտպանված էր 20-40 մետր բարձրություն ունեցող աշտարակներով։ Աշտարակները հագեցած էին քարեր նետող և հակառակորդի վրա եռման յուղ կամ խեժ լցնող սարքավորումներով։ Պատի երկայնքով տեղակայված էին պահակազորի համար նախատեսված պահակային շինությունները և պարենի և զինամթերքի ոչ մեծ պահոցները։ Թեոդոսիոսի պարիսպների հիմքերն ունեին 10-20 մետր խորություն, ինչը գործնականում բացառում էր ականահատումը։ Փոսի վրա կառուցված չէին ամրակայված քարե կամուրջներ, այլ միայն թեթև փայտե, որոնք գիշերները հավաքվում էին, իսկ պաշարումների ժամանակ արագ ոչնչացվում էին քաղաքի պաշտպանների կողմից։
Թեոդոսիոսի պարսպի շրջագծով դարեր ի վեր որոշվում էին այն սահմանները, որոնցից ներս զարգանում էր Կոստանդնուպոլիսը (պարսպի սահմաններից դուրս մնացին Եվդոմ, Փիգի, Ֆիլոպատեոն, Վլախերներ և Կոսմիդիոն արվարձանները)։ Քաղաքի հետագա ընդարձակումն արդեն ընթանում էր Ոսկե Հորթի հյուսիսային (Գալաթայի շուրջ) և Բոսֆորի հրվանդանի դիմաց՝ նեղուցի ասիական ափերին (Քաղկեդոն և Խերսեպոլի) արվարձանների ստեղծման հաշվին։ 415 թվականին Թեոդոսիոս II-ը ավարտեց Սուրբ Սոֆիա տաճարի ձգձգված վերակառուցումը, 421 թվականին Կոնստանտինի պարսպի մոտակայքում, հրապարակի կենտրոնում վեր խոյացավ իր նախորդի Արկադիոս կայսրի արձանով կոթողը, որից հետո հրապարակն անվանվեց Արկադիոսի հրապարակ։ 425 թվականին կայսրը Կապիտոլիումում բացեց պետական դպրոց, որը Կոստանդնուպոլսի համալսարանի սկիզբ դրեց (այնտեղ իրենց ժամանակի լավագույն հռետորները, քերականագետները, սոփեստները և պրոֆեսորներն ուսանում էին երիտասարդներին լատինական և հունական բանահյուսություն, բժշկություն, հռետորություն և իրավունք), այնուհետև ձիարշավարանի մոտակայքում կառուցեց Թեոդոսիոսի ստորգետնյա ջրի գետնապահեստը։ Թեոդոսիոս II-ի քույրը հիմնեց Սուրբ Անդրեոս Նախաստեղծողի կուսանոցը, որը հետագայում դարձավ Սուրբ Անդրեոս Կրետացու կուսանոցը։ Գտնվելով հոգևորականության ուժեղ ազդեցության տակ՝ Թեոդոսիոս II-ը հրեաներին արգելեց նոր սինագոգներ կառուցել, պաշտոններ զբաղեցնել պետական համակարգում և իրենց տներում քրիստոնյա ծառաներ պահել, ինչը զգալիորեն կրճատեց Կոստանդնուպոլսի հրեական համայնքը։ Թեոդոսիոսի պարիսպների կառուցումից քառորդ դար անց ծովափի երկայնքով կառուցվեց պարիսպ, որը նույնպես ամրացված էր աշտարակներով (այն հայտնի էր որպես Պրոպոնտիսի պարիսպ կամ Մարմարա ծովի պատ)։ Թեոդոսիոսի պատը, Կոստանտինոսի ամրացված հին պարիսպն ու նոր պարիսպը, պաշտպանելով քաղաքը ծովի կողմից, ստեղծում էին հզոր պաշտպանական գոտի, որը դժվար էր հաղթահարել նույնիսկ ամենահզոր պաշարման տեխնիկայի առկայության դեպքում։
Կոստանդնուպոլսի եպարքոսի կամքից էր կախված ցանկացած քաղաքացու կյանքն ու ճակատագիրը, այդ պատճառով էլ նրա գերատեսչությունը մշտապես պաշարում էին բազմաթիվ խնդրառուներ և գանգատավորներ, ովքեր կամ մերձավորների համար ներում էին հայցում կամ փորձում էին իշխանությունների կողմից ստանալ քաղաքային օբյեկտների շինարարության և վերակառուցման պատվերներ կամ արհեստավորական միավորումների միջև առաջացած վեճերը լուծելու պահանջով էին հանդես գալիս։ Եպարքոսի գերատեսչությունը պատասխանատու էր նաև թատերական ներկայացումների կազմակերպման, կրոնական տոնակատարություններին քաղաքի նախապատրաստման, կայսերական շքերթների, երևելի հյուրերի և արտասահմանյան դեսպանների հանդիսավոր ընդունելությունների համար։ Եպարքոսը կայսերական պալատի տարբեր հանդիսությունների և արարողությունների գլխավոր անձերից մեկն էր, նրա նշանակման ծիսակատարությունը մշտապես անցնում էր պալատում բոլոր պալատական և քաղաքային երևելիների ներկայությամբ։ Այնուհետև նոր եպարքոսը հանդես էր գալիս խոսքով՝ ուղղված քաղաքի բոլոր դասերին և միավորումներին, պալատից ուղևորվում էր Սուրբ Սոֆիայի տաճար, իսկ այնտեղից՝ իր գերատեսչություն։ Քաղաքացիները որոշակի վերաբերմունք էին ցուցաբերում կայսրի ընտրությանը, և եթե այդ ընտրությունը կանգ էր առնում անհայտ ազնվատոհմիկի վրա, ապա եպարքոսի նշանակման արարողությունը հազվադեպ չէր, որ դեմոսի շրջանում ավարտվում էր զանգվածային անկարգություններով։ Կոստանդնուպոլսի ձևավորման դարաշրջանի ժողովրդականություն վայելող եպարքոսներից էր Կիրոսը, ով մեծ ներդրում ունեցավ քաղաքի զարգացման ու բարեկարգման համար։ Սակայն նրա հանրաճանաչությունը վախեցնում էր Թեոդոսիոս Մեծ կայսրին, ով Կիրոսին պաշտոնանկ արեց և կարգադրեց ձեռնադրել կուսակրոն վանական։
Մեծ զարգացում ապրեց արհեստագործական արդյունաբերությունը։ Կոստանդնուպոլսում տեղակայված էին բազմաթիվ կայսերական արհեստանոցներ (էրգաստրիոններ), որոնք կատարում էին պալատի, բանակի և քաղաքային իշխանությունների պատվերները։ Արհեստավորները ցմահ հանդիսանում էին այդ արհեստագործական միավորումների անդամներ, ընդ որում՝ այդ պարտավորությունը անցնում էր ժառանգաբար։ Բացի այդ, արհեստանոցների աշխատավորների զգալի մասը ստրուկներ էին։ Մայրաքաղաքում գոյություն ունեին նաև բազմաթիվ մասնավոր, քաղաքային կամ եկեղեցական արհեստանոցներ, որոնք պատկանում էին ազնվապետերին, վանքերին և անկելանոցներին (սեփականատերերի վերջին երեք կատեգորիաները նախընտրում էին արդյունաբերությունները ուղղակիորեն չղեկվարել, այլ դրանք հանձնել վարձույթով)։ Այդ արհեստանոցներում աշխատում էին հատուկ կանոնագրերով կանոնակարգվող (նրանք պարտավոր էին հարկ վճարել և անհրաժեշտության դեպքում ծառայություն մատուցել ի օգուտ պետության) գործունեությամբ միավորումների անդամներ հանդիսացող ազատ արհեստավորներ։ Ողջ միջնադարի ընթացքում Կոստանդնուպոլիսը Եվրոպայի և Արևելքի երկրների համար հանդիսանում էր յուրօրինակ «շքեղության արհեստանոց»։ Շատ քաղաքներում և գրեթե բոլոր պալատներում լայնորեն հայտնի էին քաղաքում արտադրվող մետաքսե և բրդե գործվածքները, թանկարժեք հագուստը, կաշվե, կերամիկական և ապակե արտադրանքները, ոսկերչական և եկեղեցական զարդերը, սառը զենքերը և զինվորական հանդերձանքը (հատկապես շքեղության տարրերով իրերը)։ Վաճառականները նույնպես կազմել էին միավորումներ, իսկ նրանց գործունեությունը գտնվում էր պետության հսկողության տակ (մասնավոր միջազգային առևտրում գերիշխում էին սիրիական և եգիպտական վաճառականները)։ Վաճառականության ոլորտների մեծ մասը կայսրական մենաշնորհն էին, և իշխանությունները լայնորեն կիրառում էին այն վարձակալության հանձնելու պրակտիկան։ Եպարքոսի գերատեսչությունը կանոնակարգում էր միավորումների թվաքանակն ու դրանց անդամների պարտականությունները, նրանց ներքին կազմակերպվածությունը, սակայն աստիճանավորների կողմից առանձնակի խստությամբ էին վերահսկվում Կոստանդնուպոլիսը սննդամթերքով մատակարարող առևտրական միավորումները։
Կոստանդնուպոլսի բնակչության խավերի բազմազանություն էր ներկայացնում քաղաքային պլեբսը (հասարակ ժողովուրդ), որը ներառում էր ոչ միայն վարձու աշխատողների ու ծառայողների, այլև գլուխները պատահական աշխատանքով մի կերպ պահող աղքատների, ինչպես նաև տարատեսակ ապադասակարգայնացած տարրերի՝ մուրացիկների, մարմնավաճառների, խեղանդամների և պակասամիտների։ Նրանցից շատերը բնակվելու տեղ չունեին, հաճախ էին սոված մնում, իսկ մի փոքր փող աշխատելու դեպքում էլ հարբեցողությամբ էին զբաղվում քաղաքի բազմաթիվ էժանագին գինետներում։ Իշխանությունները պարբերաբար սիրաշահում էր պլեբսին նվերներով՝ հանդիսությունների կապակցությամբ կայսրի անունից աղքատներին փող, գինի ու հաց էր բաժանվում, Կոստանդնուպոլսի եպիսկոպոսը ողորմություն էր բաշխում, երբեմն պլեբսը հնարավորություն էր ունենում ձիարշավարանում դիտել աճպարարների, մարզորդների և ակրոբատների ներկայացումներ։ Սակայն, չնայած «հոգատարության» նման դրսևորումներին, պլեբսին տիրում էին ծայրահեղ անկայուն տրամադրություններ, և այն հեշտությամբ էր ենթարկվում ըմբոստությունների կոչերին։ Այդ պատճառով բավական էր ամենափոքր կայծն իսկ՝ հացի թանկացումը, շնորհազրկված մեծատոհմիկի հանդեպ կարեկցանքը, կայսերական գահի հերթական թեկնածուի կրակոտ խոսքը։
447 թվականի հունվարին ուժգին երկրաշարժի հետևանքով Կոստանդնուպոլսում ավերվեցին բազմաթիվ շինություններ և զգալիորեն վնասվեցին բերդապարիսպները։ Մոտ 16 000 մարդ երկու ամսվա ընթացքում ոչ միայն վերականգնեցին հին ամրությունները, այլև կառուցեցին արտաքին պատը՝ աշտարակներով ու հողաթմբերով, ինչպես նաև խորացրեցին աղյուսներով շարված պաշտպանական փոսերը։ Արդյունքում՝ ցամաքի կողմից քաղաքը պաշտպանում էր 192 աշտարակներով ամրացված երկայնաշարան պաշտպանական համակարգը։ Նույն տարվա գարնանը քաղաքին Թրակիայի կողմից մոտեցան Աթիլլայի զորքերը, ինչի պատճառով էլ քաղաքացիների շրջանում խուճապ առաջացրին և նպաստեցին զանգվածային փախուստին, սակայն հոները չհանդգնեցին պաշարում իրականացնել և ուղևորվեցին դեպի Հունաստան։ 5-րդ դարի կեսերից Կոստանդնուպոլսի արքեպիսկոպոսիները սկսեցին պատրիարքների կոչումներ կրել։ 451 թվականին Քաղկեդոնում, Բոսֆորի ասիական ափին, կայսերական աստիճանավորների հովանավորությամբ կայացավ Չորրորդ Մեծ ժողովը, որը դատապարտում էր մոնոֆիզիտությունը և սկիզբ դրեց արևելյան ուղղափառության հավատասահմանման հիմքի։ 453 թվականին Վլախերնի արվարձանում, Թեոդոսիայի սահմաններից դուրս կառուցվեց Աստվածածնի եկեղեցին (այն հիմնադրեց Պուլհերիան, Մարկիանոս կայսրի կինը)։ Մի քանի տարի անց, Լիբիոս I կայսրի կառավարման տարիներին, երկու բյուզանդական պատրիկներ Պաղեստին ուխտագնացության ժամանակ առևանգեցին Աստվածածանի մետաղե մակադրվագները, որը և տեղադրվեց Վլապերյան եկեղեցում։ Ավելի ուշ Աստվածածնի դամբարանից այստեղ բերվեցին նաև Աստվածածնի հագուստները և գոտու մի մասը։ Մարկիանոսի իշխանության մասին վկայում է նաև նրա անունը կրող սյունակոթողը, որը տեղադրված է Կոստանդնուպոլսի քաղաքագլխի կողմից 5-րդ դարի կեսերին (ավելի վաղ սյունը պսակված է եղել կայսրի արձանով, իսկ պատվանդանը հարուստ է եղել հարթաքանդակներով)։
Ողջ վաղ միջնադարի ընթացքում Կոստանդնուպոլիսը խոշոր մշակութային կենտրոն էր և այդ իմաստով գերազանցում էր Արևմտյան Եվրոպայի մայրաքաղաքներին։ Ծաղկում ապրող առևտուրն ու արհեստները, պետական ապարատի անսահման կրթվածությունն ու բյուրոկրատիայի բազմությունը նպաստեցին անտիկ բարձրարվեստ մշակույթի տարրերի պահպանմանը։ Բյուզանդացի վաճառականների և դիվանագետների արտաքին կապերը նպաստեցին Կոստանդնուպոլսում աշխարհագրության, աստղագիտության, մաթեմատիկայի, հռետորության և լեզվաբանության զարգացմանը։ Մայրաքաղաքի մեծածավալ առևտրային և դրամական շրջանառությունը, գործարքների և ժառանգությունների շուրջ մասնավոր կոնֆլիկտներն անհրաժեշտություն առաջացրին քաղաքացիական իրավունքի մշակման և իրավաբանական կրթության զարգացմանը։ Կոստանդնուպոլսում կայսերական պալատի, բազմաթիվ ազնվական և հոգևորական երևելիների, նաև մեծահարուստ պատվիրատուների և մեկենասների առկայությունը նպաստեցին որպեսզի քաղաքում զարգացում ապրի բժշկությունը, ճարտարապետությունը, շինարարական գործը և նրա հետ սերտորեն կապված մեխանիկան, գրականությունը (հատկապես պոեզիան և վարքագրությունը), երաժշտությունը, թատրոնն ու գեղարվեստական արհեստները (խեցեգործական, խճանկարային և արծնապակե իրերի պատրաստումը), ինչպես նաև ներկերի արտադրությունը՝ ինչպես գեղանկարչության, այնպես էլ գործվածքների ներկման համար։ Պալատական բյուրոկրատիայի միջավայրից և տվյալ ժամանակաշրջանի բարձրաստիճան հոգևորականների միջավայրից դուրս եկավ բյուզանդական պատմաբանների պլեադան, օրինակ՝ Պրիսկ, Սոզոմեն և Սոկրատ Սքոլաստիկոս։ Չնայած հոգևորականության օր-օրի մեծացող ազդեցությանը մշակույթի վրա՝ Կոստանդնուպոլսում պահպանվում էր աշխարհիկ կրթությունը, որն ի տարբերություն Արևմտյան Եվրոպայի, իր ավանդույթներով հիմնվում էր անտիկ դարաշրջանի վրա, որտեղ եկեղեցին գործնականում մենաշնորհել էր կրթության մնացորդները։ Այդ ժամանակվա գիտության վրա մեծ ազդեցություն ունեցավ եկեղեցու պայքարը տարբեր հերետիկոսական հոսանքների, հեթանոսության մնացորդների և անտիկ ավանդույթների հետ՝ հատկապես փիլիսոփայության և աստվաբանության մեջ, ինչը վառ արտահայտությունն էր Ալեքսանդրիայում հեթանոսական գիտական կենտրոնի վերացումը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլիս Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն Կատեգորիա:Ստամբուլի պատմություն
Տակինո (գյուղ, Մեչետլինսկի շրջան)
Տակինո (Такино, Тәкә), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Մեչետլինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 314 մարդ։
Դադիվանք
Դադիվանք (հայտնի է նաև Առաքելոց, Առաքելադիր անուններով ), հայկական առաքելական միջնադարյան վանական համալիր Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանի Դադիվանք գյուղում՝ Դադիվան լեռան լանջին՝ Թարթառ գետի ձախ ափին։ Պատմականորեն եղել է Մեծ Կվենք գավառի հոգևոր առաջնորդարանը։ Կոչվել է նաև Խութավանք, որովհետև կառուցվել է խութի (բլրակի) վրա։ Մատենագիտական աղբյուներում Դադի վանքը առաջին անգամ հիշատակվել է 9-րդ դարում։
Ավանդության համաձայն՝ եկեղեցին հիմնվել է Քրիստոսի առաքյալներից Թադևոսի հետևորդ Դադեի կողմից 1-ին դարում։ Դադիվանքի վերանորոգման շրջանակներում իրականացված պեղումների ընթացքում՝ 2007 թվականի հուլիսի 21-ին, վանական համալիրի եկեղեցիներից մեկի խորանի տակ գտնվել են սուրբ Դադե առաքյալի մասունքները ։ Գտնվել է նաև մեկ այլ դամբարան, որը հայկական քրիստոնեական ավանդույթներին բնորոշ չէ. այնտեղ թաղված մարդը նստած է աթոռին, վերջինս այժմ Ստեփանակերտի թանգարանում է։ 9-րդ դարում կառուցվել են վանական համալիրի առաջին կառույցները՝ ի դեմս սուրբ Դադիի միանավ վանքի։ 1145 թվականին համալիրն ավերել են սելջուկները, սակայն 1170 թվականին այն վերանորոգվել է։ Այդ ժամանակվանից մեզ են հասել բազմաթիվ խաչքարեր, որոնցից շատերը կանգնեցվել են Հաթերքի իշխանական տան ներկայացուցիչների հիշատակին։
Ուշ միջնադարում Դադիվանքը եղել է Արցախի հայկական մելիքությունների կազմում։ 19-րդ դարում ռուս-պարսկական առաջին պատերազմի հետևանքով Արևելյան Հայաստանի Գուգարք, Ուտիք և Արցախ նահանգները, ինչպես նաև Սյունիքի հարավային հատվածը՝ Զանգեզուրը, մտնում են Ռուսական կայսրության կազմ և հետագայում միավորվում Թիֆլիսի և Ելիզավետպոլի նահագների մեջ։
Դադիվանքն ունեցել է 200 000 հեկտար կալվածքներ, սակայն 1920 թվականին Արցախը Խորհրդային Ադրբեջանին բռնակցվելուց հետո զրկվել է կալվածքներից, դադարել գործելուց։
1960-ական թվականներին Ադրբեջանի իշխանությունները վանական համալիրի տարածքում գյուղ են հիմնել, որի բնակիչները վնասել են վանական համալիրի շենքերը, որմնանկարները։ 1993 թվականի մարտի 31-ին Դադիվանքն ազատագրվել է, 1994 թվականին՝ վերաբացվել, իսկ 1997 թվականից սկսվել են վերանորոգման աշխատանքները։ Վերականգնման գործընթացում առաջնահերթությունը տրվել է գմբեթավոր փոքր եկեղեցուն, որը գտնվում է տաճարի հյուսիսային պատից 1,5 մ հեռու։Նախքան կառուցումը տեղանքը մեծ թեքություն է ունեցել և 1211 թվականին ուղղվել է։ Այնուհետև վերականգնվել է Կաթողիկե եկեղեցին, որի մեկենասությունը ստանձնել է նյույորքաբնակ Էդիլ Հովնանյանը։ Նրան աջակցել է ճարտարապետ Արմեն Հախնազարյանը և Արցախի թեմի առաջնորդ Պարգև արքեպիսկոպոս Մարտիրոսյանը։
2001 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Եվրոպայի Խորհրդի Խորհրդարանական վեհաժողովի 16 անդամների կողմից, որոնց կազմում էին Հայաստանի, Կիպրոսի, Իտալիայի, Ռումինիայի, Հունաստանի և Ռուսաստանի ներկայացուցիչներ, ստորագրվել է Արցախի պատմամշակութային ժառանգության պահպանմանը վերաբերող No 9256 փաստաթուղթը, որի համաձայն Արցախում ադրբեջանական հակահայկական քաղաքականության աղաղակող փաստերից է Դադիվանքի ավերումը, որը «տեղի իսլամադավան բնակչությունը (ադրբեջանցիները) համարել է հայկական քրիստոնեական կրոնի մնացորդներ և ավերել այն, ինչպես կարողացել է։
Պատմական ակնարկ
Շահեն Մկրտչյանի կարծիքով՝ Դավիթ Ծարեցու տեսիլքի որմնանկարը կատարվել է 12-րդ դարի 2-րդ քառորդին՝ Արզուխաթունի կենդանության օրոք։ Կ. Գանձակեցին վկայում է, որ հարավային պատի բարձրարժեք որմնանկարի հեղինակն Արզուխաթունն է. «Բոլոր նրանք, ովքեր տեսնում էին այդ աշխատանքները, Աստծուն օրհնություն էին տալիս, որ կանանց ոստայնանկության իմաստություն և նկարակերտության հանճար է տվել», հատկապես այդ բարեպաշտ կնոջը։ Փաստորեն Արզուխաթունն արվեստագետ կին է եղել, իմացել է ներկերի գունային երանգներ, քանդակաձև զարդամոտիվներ, ինչպես նաև հագուստի հյուսածո նախշեր ստեղծել։ Մատենագրությունից հայտնի է, որ Արզուխաթունն իր դուստրերի հետ վարագույրներ է գործել Նոր Գետիկի, Հաղպատի, Մակարավանքի, Դադիվանքի եկեղեցիների համար։
Կաթողիկե Սուրբ Նշան եկեղեցի
Դադիվանքի գլխավոր կառույցը Կաթողիկե Սուրբ Նշան եկեղեցին է, որը համարվում է բավականին արժեքավոր և յուրահատուկ կոթող։ Եկեղեցին ունի հայկական միջնադարյան պաշտամունքային ճարտարապետության մեջ տարածում չորս անկյուններում ավանդատներով գմբեթավոր սրահի հորինվածք։ Կառույցի արտաքին չափերն են 12,30 x 10,60 մ, բարձրությունը՝ 18,50 մ։ Արտաքին և ներքին պատերը ծածկված են արձանագրություններով։ Դրանց մեծ մասը փորագիր են, առկա են սպիտակ և կարմիր ներկով արձանագրվածներ։ Միայն հյուսիսային պատին են բացակայում արձանագրություններ ։
Վիմագիր արձանագրություններից ամենաընդարձակը եկեղեցու շինարարության մասին է։ Այն թվագրվում է 1214 թվականով և գտնվում է հարավային ճակատին։ Այդ արձանագրության մեջ նշված է, որ Կաթողիկե եկեղեցու կառուցման ժամանակ համալիրում արդեն կային նշանակալի կառույցներ ։
Գմբեթավոր փոքր եկեղեցի
Դադիվանքի գմբեթավոր փոքր եկեղեցու կառուցման թվականի վերաբերյալ կան հակասական կարծիքներ։ Ըստ որոշ տվյալների՝ այն կառուցվել է 1180-ականներին և վերագրվում է իշխան Հասան Վախտաեգյանին։ Այլ տվյալների համաձայն եկեղեցին կառուցվել է 1190-ականներին, քանի որ պատերի մեջ ագուցված է 1190 թվականով թվագրվող խաչքար։ Մ. Հասրաթյանը եկեղեցու կառուցման թվական համարում է 13-րդ դարը՝ չներկայացնելով որևէ հիմնավորում  ։ Մեկ այլ տեսակետի համաձայն եկեղեցին կառուցվել է 1211 թվականից հետո և որպես հիմնավորում ներկայացվում է տարածքի ռելևի, սողանքային գոտիով պայմանավորված ժամանակի ամրությունների կառուցման ժամանակագրությունը ։
Գմբեթավոր փոքր եկեղեցին գտնվում է տաճարի հյուսիսային պատից մոտ 1,5 կմ հեռու։ Արտաքին չափերն են՝ 6․45×7․93 մ։
Այն մեկ զույգ որմնանյութերով գմբեթավոր դահլիճի տիպի կառույց է։ Արևելքում՝ խորանի աջ և ձախ կողմերում ունի ավանդատներ։ Կառուցված է կոպտատաշ տեղական ամուր քարատեսակներով և աղյուսով ։
Միանավ եկեղեցի
Դադիվանքի միանավ եկեղեցին կառուցվել է 1283-1293 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում՝ այն ժամանակ, երբ արդեն գոյություն ունեին Սուրբ Դադի և Կաթողիկե եկեղեցիները։ Նույն ժամանակահատվածում է կառուցվել նաև եկեղեցուն արևմուտքից կից թաղակապ գավիթը։ Եկեղեցին ունի ոչ մեծ լայնություն՝ 3,75 մ և մեծ բարձրություն՝ մինչև թաղի գագաթը 7,30 մ ։
Սուրբ Դադի եկեղեցի
Եկեղեցու ներքին չափերն են 20,70 x 9,40 մ։ Պատի հաստությունը արևմուտքում ժամատանը հպվող մասում 0,55 մ է, իսկ հարավում՝ 1,16 մ։ Պահպանված պատերի առավելագույն բարձրությունը 5 մ է։ Երեք մուտքերից երկուսը՝ հարավից կից թաղակապ գավթի և ժամատան մեջ բացվածները, ունեն սրբատաշ, քանդակազարդ շքեղ լուծումներ ։
Գավիթ
Դադիվանքի գավիթը կառուցվել է 1124 թվականին Սուրբ Դադի եկեղեցու արևմտյան կողմում։ Համարվում է վանական համալիրի այն կառույցներից, որի շինարարության թվականը ստույգ է։ Ունի 14.00 x 9.50 մ ներքին չափեր։ Գավիթի արևելյան պատի ամբողջ երկարությամբ տեղադրվել, ագուցվել են խաչքարեր, որոնք թվագրվում են 1199, 1233, 1291 թվականներով։Ներսում տեղադրված տապանաքարերը թվագրվում են 1305, 1306, 1333 թվականներով ։
Զանգակատուն
Համաձայն ուսումնասիրությունների՝ Դադիվանքի զանգակատունը առանձին կանգնած շենք է եղել, որի առաջին հարկի խիստ ինքնատիպ հորինվածքը առաջացել է զույգ խաչքարերը ներսում տեղադրելու գաղափարից։ Երկու խաչքարերը կերտվել են միաժամանակ՝ 1283 թվականին։ Հետևաբար ենթադրվում է, որ զանգակատան շենքն էլ է կառուցվել այդ ժամանակահատվածում։
Զանգակատունն ունի 14,6 մ բարձրություն։ Առաջին հարկում՝ արևելյան պատին կցված են դեպի արևմտյան կողմի կամարաձև բացվածքը նայող զույգ խաչքարերը։ Երկրորդ հարկը սրածայր վեղարով ռոտոնդայով հանդերձ ունի 6 մետր բարձրություն ։
Հայ-ադրբեջանական պատերազմ, 2020
2020 թվականի հայ-ադրբեջանական պատերազմի ընթացքում Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահ Իլհամ Ալիևի, Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինի համատեղ ստորագրված համաձայնագրով Շահումյանի շրջանի Դադիվանք բնակավայրերը հանձնվել է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողությանը    ։
2020 թվականի նոյեմբերին Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինը հայտարարեց, որ զրույց է ունեցել Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հետ և որԴադիվանք գյուղում գտնվող Դադիվանքը վերցնում է իր անձնական պաշտպանության ներքո և այնտեղ կտեղակայվեն ռուս զինծառայողներ ։ Ըստ պայմանավորվածության Դադիվանքում հոգևոր ծառայություն են իրականացնելու հայ առաքելական եկեղեցու հոգևորականները, իսկ հայ ուխտավորները ռուս զինծառայողների ուղեկցությամբ կարող են այցելել վանական համալիր
Մինչև 2021 թվականի մայիսը հայերը ռուս զինծառայողների ուղեկցությամբ կարողանում էին այցելել Դադիվանք, սակայն դրանից հետո ադրբեջանցիներն արգելել են այցելությունները, իսկ վանքում մնացած հոգևորականներին չեն թույլատրում փոխարինել ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շահումյանի շրջանի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Արցախի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ Կատեգորիա:9-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ Կատեգորիա:13-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ Կատեգորիա:Բերդաձոր գավառի բնակավայրեր Կատեգորիա:Դադիվանք
Սվետլոե (գյուղ, Ջանկոյի շրջան)
Սվետլոե (Світле, Tamaq Qırğız), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Ջանկոյի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Յանուշովկա։
2001 թվականի տվյալներով Սվետլոե գյուղում բնակվում էր 2 330 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Ջանկոյի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Բաշաղակ
Բաշաղակ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չարսանջակի գավառակում ։ Գտնվում էր Խարբերդից 40 կմ հեռու։
Գյուղն ուներ մի տեսակ ջուր, որն օգտագործում էին աղի փոխարեն։
Պատմություն
Հայ բնակչությունը ամբողջովին բնաջնջվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։
Բնակչություն
1872-1873 թվականներին ուներ 60 տուն հայ և 30 տուն թուրք բնակիչ։ 1893 թվականին ուներ 116 տուն, որից 100-ը՝ հայկական, իսկ մնացածը՝ քրդական։ XX դարի սկզբին ուներ 125 տուն՝ 1000 հայ և 30 տուն՝ 150 քուրդ բնակիչ։
Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահություն, երկրագործությունն ու այգեգործությունն էր։
Կրթություն
Գյուղն ուներ հայկական վարժարան ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ահաբեկչություն Սիդնեյում
Ահաբեկչություն Սիդնեյում, ահաբեկչական գործողություն, որը կատարվել է 2014 թվականի դեկտեմբերի 15-ին և 16-ին Սիդնեյի գործարար կենտրոնից ոչ հեռու ։ Նախապես Նոր Հարավային Ուելս նահանգի ոստիկանությունը իրողությունը դիտարկել է որպես զինված հարձակում, բայց վերջում որակել է ահաբեկչական գործողություն ։
Դեպքերի ընթացքը
Առավոտյան 9։44-ին (, UTC+11։00) մեկ զինված տղամարդ (ըստ նախնական տվյալների 49-ամյա իրանցի Մոնիս Հարոնը (Man Haron Monis) ) մտել է «Lindt» շոկոլադի սրճարան և պատանդ վերցրել այցելուներին, իսկ հետո պատուհանի ներսից կախել «Ալ Նուսրա ճակատ» (جبهة النصرة) ահաբեկչական կազմակերպության ջիհադի նահատակության դրոշը ։ Որոշ ժամանակ անց պատանդներից վեցին հաջողվել է հեռանալ ահաբեկչության վայրից ։
Ըստ որոշ աղբյուրների ահաբեկիչը ունեցել է ուսապարկ և «մահապարտի գոտի» հիշեցնող գոտի.
Ըստ այլ չհաստատված տվյալների ահաբեկիչը պահանջել է Իրաքի և Լևանտի իսլամական պետության դրոշը և հանդիպում Ավստրալիայի վարչապետ Թոնի Էբոթի հետ ։
Ահաբեկչության վայրին կից շենքերից տարհանվել են մարդիկ, նաև տարհանվել են մի քանի հարյուր մետրի վրա գտնվող Սիդնեյի օպերայի աշխատակիցներըт ։
Մոտավորապես ժամը 2։06-ին (, UTC+11։00) շենքից դուրս է վազել մեկ պատանդ, կարճ ժամանակ անց ևս վեցը։ Որոշ ժամանակ անց ոստիկանությունը սկսել է սրճարանի գրոհը։ Սկսվել է միքանի րոպե տևած փոխհրաձգություն, լսվել են պայթյուններ։ Գրոհի առիթ է հանդիսացել այն, որ Մոնիսը սրճարանի ներսում կրակ է բացել ։ Փոխհրաձգությունից հետո սրճարան են մտել բուժակները և սկսել տեղափոխել վիրավորներին։ Գրոհի ժամանակ մի քանի ոստիկան է տուժել, նրանցից մեկի դեմքն է վիրավորվել ։