cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մուհամեդ Խուդաբենդեի մզկիթ
Ադրբեջանցի հնագետ Իսա Ազիմբեկովը գրում էր, որ Սարդարի մզկիթում աշխատանքների ընթացքում նրան մոտեցել է մի ծերունի, ով նրա ուշադրությունը դարձրել է այդ կիսաքանդ շինությանը, ասելով, որ այն կառուցվել է Խուդաբենդեի տարիներին ու ավելի հին է, քան Սարդարի մզկիթը։ Մզկիթը ունեցել է 9 մետր երկարություն ու 6 մետր լայնություն, ոչ խորը մեհրաբ ու կառուցված է եղել կարմիր աղյուսից ։
Ռուսական տիրապետության տարիներին կիսաքանդ շինության մեջ գործում էր խանութ։
Տայմասովո
Տայմասովո (Таймасово, Таймаҫ), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կույուրգազինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 342 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կույուրգազինսկի շրջանի բնակավայրեր
Խուլիո Մեդեմ
Խուլիո Մեդեմը (Julio Medem, ), իսպանացի կինոռեժիսոր, սցենարիստ, օպերատոր և դերասան։
Կենսագրություն
Խուլիո Մեդեմը ծնվել է 1958 թվականի հոկտեմբերի 21-ին Իսպանիայի Սան Սեբաստիան քաղաքում (Բասկերի երկիր)։ 1985 թվականին ավարտել է Բասկերի երկրի համալսարանը, որտեղ սովորել է բժշկություն և ընդհանուր վիրաբուժություն։ Դեռ ուսանող չդարձած նա սկսել է համագործակցել «La Voz de Euskadi» թերթի հետ, որտեղ ունեցել է կինոյի իր բաժինը, բացի այդ նաև եղել է կինոյի և հեռուստատեսության մասին մի շարք հոդվածների հեղինակ և համահեղինակ այլ թերթերի և ամսագրերի համար, այդ թվում և՝ «Cinema 2002»-ում։ 1975 թվականից նա սկսել է մի քանի էքսպերիմենտալ ֆիլմեր նկարել «Super-8» ֆոտոխցիկով, որի արդյունքում ստեղծվել են մի շարք կարճամետրաժ ֆիլմեր։ 1985 թվականին կինոգործիչը սկսել է ֆիլմեր նկարել 35 միլիմետրանոց ֆոտոխցիկով, իսկ 1991 թվականին կայացել է նրա առաջին ֆիլմի՝ «Կովերի» պրեմիերան։ Ֆիլմը ցուցադրվել է Տոկիոյի, Թուրինի, Ալեքսանդրիայի կինոփառատոների ժամանակ ։ Նրա հաջորդ 2 ֆիլմերը՝ «Հողը» (1993 թ.) և «Կարմիր սկյուռիկը» (1996 թ.) ցուցադրվել են Կաննի կինոփառատոնի ժամանակ։ «Կարմիր սկյուռիկը» կինոփառատոնի ժամանակ արժանացել է երիտասարդ ժյուրիի մրցանակին և Ժերերմորի ֆանտաստիկ ֆիլմերի միջազգային կինոփառատոնի ժյուրիի հատուկ մրցանակին։ 1999 թվականին որոշ դադարից հետո էկրան է բարձրանում Մեդեմի «Բևեռային շրջանի սիրահարները», իսկ 2001 թ.-ին՝ «Լուսիան և սեքսը»։ 2000 թվականին ավտովթարի ժամանակ զոհվում է ռեժիսորի քույրը՝ Աննա Մեդեմը. նա գնում էր իր նկարների ցուցահանդեսին։ 2007 թվականին Խուլիո Մեդեմը նկարահանում է ֆիլմ նվիրված քրոջը՝ «Քաոսային Աննան»։ Ֆիլմում օգտագործվել են Աննայի նկարները ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Իսպանացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Իսպանացի կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Իսպանացի դերասաններ
Կոմա (Մեզենի վտակ)
Կոմա (Кома), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Մեզեն գետի ձախ ափին՝ 254 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 40 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Սոլչինո (գյուղ, Լուխովիցկի շրջան)
Սոլչինո (Солчино), գյուղ Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Լուխովիցկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2006 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 123 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Լուխովիցկի շրջանի բնակավայրեր
Ռատգերսի համալսարան
Ռատգերսի համալսարան (Ռուտգերսի համալսարան, Rutgers University (Rutgers, The State University of New Jersey)), ԱՄՆ պետական հետազոտական համալսարան, Նյու Ջերսիի բարձրագույն կրթական հաստատություն։
Հիմնադրվել է 1766 թվականին, այն երկրում 8-րդ հնագույն համալսարանն է և Միացյալ Նահանգների անկախությունից առաջ հաստատված 9 գաղութային քոլեջներից մեկը։ Սկզբնականում պետական հետազոտական համալսարան էր, որտեղ կիրառվում էր միասնական, աշխարհիկ կրթություն։ Վիլյամի և Մարիի քոլեջի հետ միասին, Ռատգերսի համալսարանը այն 2 գաղութային բուհերից մեկն է, որոնք դարձել են պետական բուհեր ։
1945 թվականին կարգավիճակի փոփոխությամբ պաշտոնական անվանումը փոխվեց՝ «Նյու Ջերսիի համալսարան» ։ Համալսարանի չորս կամպուսները  համապատասխանաբար գտնվում են Նոր Բրունսվիկում, Նյուարկում և Կամդենում։ Նյուարկի համալսարանը 1946 թվականին միացավ Ռուտգերսի հետ։ Կանդենի կամպուսը հիմնադրվել է 1950 թվականին Հարավային Ջերսիի քոլեջի բազայի վրա։
2011 թվականին Ռատգերսի համալսարանը hամաշխարհային Times-ի վարկանիշում զբաղեցրել է 81-րդ տեղը և Համաշխարհային համալսարանների ակադեմիական վարկանիշում՝ 59-րդ տեղը ։
Լուիս Բարագան
Լուիս Բարագան (Luis Barragán, ), 20-րդ դարի մեքսիկացի ամենանաազդեցիկ ճարտարապետը։ Սկզբնական շրջանում հարել է Լե Կորբյուզիեի ինտերնացիոնալ ոճին (նրան համարում էր իր ուսուցիչը), սակայն ավելի ուշ անցել է հարթ ձևերով բնորոշ մինիմալիզմին` պահպանելով ազգային ավանդույթները։ Օգտագործել է վառ գույներ, մեքսիկական ավանդական նյութեր, առատ ջուր և շատրվաններ, բնական կանաչ։ Ճարտարապետն իր ոճն անվանում էր «զգայական ճարտարապետություն»։ Մեխիկոյի իր առանձնատունը (1947) Համաշխարհային ժառանգության հուշարձան է։ Երկրորդ ճարտարապետն է, որ ստացել է Պրիցկերի ճարտարապետական մրցանակ։
Ռատգերսի համալսարան
Համալսարանն առաջարկում է 100  մասնագիտություննր բակալավրի աստիճանով, 100՝ մագիստրոսի և 80 դոկտորական ծրագեր։ Համալսարանը ունի 175 գիտական ամբիոն, 29 դպրոց և  և քոլեջ, որոնցից 16-ում իրականացվում է հետբուհական մասնագիտական կրթություն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան համալսարանների ասոցիացիա Կատեգորիա:1766 կառուցումն ավարտված շենքեր և կառույցներ
Լուիս Բարագան
Կյանքը
Գվադալախարայում նրա նախագծով կառուցվել են տասնյակ առանձնատներ։ Այդ տներն իրար մոտ են` մեկը մյուսից մի քանի րոպե քայլելու հեռավորությամբ։
1945 թվականին Լուիս Բարագանն սկսում է աշխատել Մեխիկոյում բնակելի համալիրի նախագծի շուրջ։ 1947 թվականին նա կառուցում է սեփական առանձնատուն և ստուդիա։ 1957 թվականին նրա նախագծով կառուցվում են Torres de Satélite ինքնատիպ 7 շենքերը, որոնք աչքի են ընկնում իրենց բարակ, երկար ձևերով։ Այս նախագծի համար Բարագան 1957 թվականին ստացել է Պրիցկերի ճարտարապետական մրցանակ։ 1964 թվականին ճարտարապետ Խուան Մադալենոյի հետ նախագծել է Լոմաս Վերդես բնակելի թաղամասը։ Նույն թվականին նա Մեխիկոյում իրականացնրել է իր ամենահայտնի գործերից մեկը` San Cristóbal Estates նախագիծը։
Լուիս Բարագանի տուն-ստուդիան
Բարագանը իր ստուդիան է հիմնել Մեխիկոյում։ Ներկայումս այն թանգարան է, սակայն էքսկուրսիաներ կազմակերպվում են միայն նախօրոք ներկայացված հայտերով։ Տուն-ստուդիան կառուցվել է 1948 թվականին։ Այնտեղ է ճարտարապետն ապրել իր ողջ կյանքում։ Տունը լավագույնս ներկայացնում է Բարագանի ճարտարապետական ոճի էությունը։ 2004 թվականին տուն-ստուդիան Համաշխարհային ժառանգության հուշարձան է հռչակվել ։ <Gallery heights="200px" widths="200px" perrow ="4" caption=" "> File:Luis Barragan House exterior 01.jpg
File:Luis Barragan - Casa Luis Barragan 張基義老師拍攝 010.jpg File:Luis Barragan - Casa Luis Barragan 張基義老師拍攝 015.jpg File:Luis Barragan - Casa Luis Barragan 張基義老師拍攝 039.jpg </Gallery>
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մեքսիկացի ճարտարապետներ
Առանց ընտանիքի (ֆիլմ, 2000)
«Առանց ընտանիքի» (Sans famille), ֆրանսիական հեռուստաֆիլմ, որի ռեժիսորը Ժան Դանիել Վերխակն է ։ Թողարկվել է 2000 թվականին ։ Հիմնված է ֆրանսիացի գրող Հեկտոր Մալոյի համանուն վիպակի վրա։
Սյուժե
Խորհրդավոր սինյոր Վիտալիսը (Պիեռ Ռիշար) թափառական արտիստ է, որը ճանապարհորդում է աշխարհով մեկ։ Մի օր ճակատագիրը նրան բերում է որբ տղա Ռեմիի մոտ (Ժյուլ Սիտրուկ)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:2000 ֆիլմեր Կատեգորիա:Գերմանական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Չեխական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:Հեկտոր Մալոյի ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:Ֆրանսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Գերմաներեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Չեխերեն ֆիլմեր
Աիփլու
Աիփլու, ավերակ գյուղ Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։
1906 թ.-ին ուներ 815 բնակիչ՝ մեծ մասամբ հայեր։ Հետագայում գյուղի մասին հիշատակություններ չկան ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ռաֆայել Վահանյան
Ռաֆայել Արտյոմի Վահանյան (ծնված ), հայ շախմատիստ, գրոսմայստեր, այդ կոչմանն արժանացած հայաստանցի առաջին շախմատիստը։ 1989 թվականի ԽՍՀՄ չեմպիոն, ԽՍՀՄ հավաքականի կազմում շախմատային օլիմպիադաների (1984 և 1986 թթ.), աշխարհի թիմային երկու առաջնությունների (1985 և 1989 թթ.) և Եվրոպայի թիմային երեք առաջնությունների (1980, 1983, 1989 թթ.) հաղթող։ Երևանի պատվավոր քաղաքացի (2012 թ.) ։
Կենսագրություն
Շախմատ խաղալ սովորել է 5 տարեկանում։ Ֆիզիկայի ուսուցիչ նրա հայրը շախմատի մոլի սիրահար էր և ողջունում էր որդու զբաղմունքը։ 16 տարեկանում Ռաֆայելը դարձավ ԽՍՀՄ դպրոցականների չեմպիոն, իսկ 18-ում՝ Նիդերլանդների Գրոնինգեն քաղաքում կայացած միջազգային պատանեկան մրցաշարի հաղթողներից մեկը։
1969 թվականին Լենինգրադում Խորհրդային Միության երիտասարդ երեք վարպետների (Վահանյան, Միխայիլ Շտեյնբերգ և Անատոլի Կարպով) մրցախաղ-մրցաշարում որոշվում էր Ստոկհոլմում կայանալիք աշխարհի առաջնության մասնակիցը։ Հաղթեց Կարպովը, բայց, թվում էր, թե այդ մրցակցությունը կշարունակվի երկար տարիներ։ Սակայն վաղ մահը կտրեց Շտեյնբերգի կյանքի թելը։ Վահանյանն աշխատում էր հետ չմնալ Կարպովից։ Իր հասակակից ընկերոջից ընդամենը մեկ տարի անց նա դարձավ միջազգային գրոսմայստեր։ Դա տեղի ունեցավ 1971 թվականին Վռնյաչկա Բանյայում կայացած մրցաշարում, որտեղ նա 15 հնարավորից վաստակեց 11 միավոր՝ առաջ անցնելով անվանի շախմատիստներ Լյուբոմիր Լյուբոևիչից, Լեոնիդ Շտեյնից, Բորիսլավ Իվկովից։ ՖԻԴԵ-ի կոնգրեսը Վահանյանին գրոսմայստերի կոչում շնորհեց բացառության կարգով, քանի որ նա դեռևս չէր կրում միջազգային վարպետի կոչում։ Նա դարձավ գրոսմայստերի կոչմանն արժանացած հայաստանցի առաջին շախմատիստը։ Խորհրդային շախմատի գագաթին Վահանյանը բարձրացավ 10-րդ փորձից՝ դառնալով ԽՍՀՄ չեմպիոն 1989 թվականին։ Դրանից առաջ նա երեք անգամ դարձել էր մրցանակակիր. 1974 թ.-ին՝ 3-4-րդ տեղեր, 1975 թ.-ին՝ 2-5-րդ, 1982/1983 թթ.-ին՝ 3-4-րդ։ Ուշագրավ է, որ, երկար տարիներ լինելով Հայաստանի ուժեղագույն շախմատիստը, Վահանյանը ոչ մի անգամ չի եղել Հայաստանի չեմպիոն։
ԽՍՀՄ հավաքականի կազմում դարձել է շախմատային օլիմպիադաների (1984 և 1986 թթ.), աշխարհի թիմային երկու առաջնությունների (1985 թ.՝ նաև անհատական ոսկե մեդալ 3-րդ խաղատախտակի վրա, և 1989 թ.) և Եվրոպայի թիմային երեք առաջնությունների (1980, 1983, 1989 թթ.) հաղթող։ Հայաստանի հավաքականի կազմում երկու անգամ (1992 թ., 2004 թ.՝ նաև անհատական ոսկե մեդալ 3-րդ խաղատախտակի վրա) դարձել է օլիմպիադաների բրոնզե մեդալակիր, երեք անգամ աշխարհի թիմային առաջնությունների բրոնզե մեդալակիր (1997 թ., 2001 թ.՝ նաև անհատական արծաթե մեդալ 2-րդ խաղատախտակի վրա, 2005 թ.) և մեկ անգամ Եվրոպայի թիմային առաջնության բրոնզե մեդալակիր (1997 թ., նաև անհատական ոսկե մեդալ 2-րդ խաղատախտակի վրա)։
2016 թվականի հուլիսին Գերմանիայի Դրեզդեն քաղաքում կայացած աշխարհի վետերանների թիմային առաջնությունում Հայաստանի հավաքականի կազմում (Ռաֆայել Վահանյան, Աշոտ Անաստասյան, Կարեն Մովսիսյան, Նորայր Քալանթարյան, Սերգեյ Գալդունց) դարձավ 50 տարեկանից բարձր շախմատիստների աշխարհի փոխչեմպիոն ։ Հավաքականը միայն լրացուցիչ ցուցանիշներով զիջեց Գերմանիայի առաջին թիմին ։
2019 թվականին Ռումինիայի մայրաքաղաք Բուխարեստում կայացած վետերանների աշխարհի առաջնությունում Ռաֆայել Վահանյանը 65 տարեկանից ավագ շախմատիստների մրցաշարում 11 հնարավորից վաստակելով 8½ միավոր՝ դարձել է վետերանների աշխարհի չեմպիոն ։
1992 թվականից բնակվում է Գերմանիայում, սակայն շարունակում է ներկայացնել Հայաստանի շախմատի ֆեդերացիան։ Գերմանական «Պորց» թիմի կազմում բազմիցս դարձել է այդ երկրի չեմպիոն և գավաթակիր։
2016 թվականի մայիսից Շենգավիթի շախմատի մանկապատանեկան նորաբաց մարզադպրոցի տնօրենն է ։
Խաղաոճ, նվաճումներ
Խորհրդային անվանի գրոսմայստեր և շախմատային վերլուծաբան Ալեքսեյ Սուետինը 1985 թվականին Ռաֆայել Վահանյանին բնորոշել է որպես բնատուր մեծ տաղանդի տեր շախմատիստի։ Նրա հետ անցկացնելով մի քանի պարտիա՝ Սուետինն զգացել է հայ գրոսմայստերի մեծ ներուժը. «Նա ունի շախմատային ճակատամարտը վարելու հոյակապ զգացողություն և կարողանում է ճիշտ պահին ուժեղացնել խաղը, թեև ոչ միշտ է հաշվարկում տարբերակները՝ հույսը դնելով իր բնատուր շախմատային հոտառության վրա»։ Ըստ Սուետինի՝ «շախմատային տախտակի առջև Վահանյանը վախի կամ անվստահության զգացողություն չունի։ Նա մշտական լավատես է, միշտ պատվախնդիր է և բռնկուն բնավորություն ունի»։ Վահանյանի խաղի ստեղծագործական ներկապնակը բազմազան է։ Նա պարտիան կարող է անցկացնել և՛ նուրբ դիրքային ոճով, և՛ հաղթել սուրկոմբինացիոն պայքարում։ Նրա անձնական խոստովանությամբ՝ բնավորության որոշ գծեր խանգարում են հասնելու մարզական լավ արդյունքների. «Երբեմն կարող եմ ինձ թույլ տալ լավ չնախապատրաստվել մրցաշարին, մեկ ուրիշ անգամ, հույսս դնելով հոտառությանս վրա, կարող եմ չմտածված քայլ անել։ Բայց շախմատը շատ խանդոտ է։ Այն չի ներում թեթևամտության անգամ չնչին դրսևորում և դաժանորեն հարվածում է նույնիսկ փոքրիկ թուլության համար»։
Բերեզովկա (գյուղ, Ռազդոլնոյեի շրջան)
Բերեզովկա (Березівка, .,Şeyh-Eli), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Ռազդոլնոյեի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Սմիդովիչ։
Ռաֆայել Վահանյան
Խաղաոճ, նվաճումներ
Բայց, այնուամենայնիվ, տաղանդավոր գրոսմայստերը կարողացել է հասնել մի շարք խոշոր նվաճումների։ 1975 թվականից նա մասնակցել է աշխարհի չեմպիոնի կոչման հավակնորդների մրցաշարերին։ 1985 թ. նա հաղթել է Բիլի միջփնջային մրցաշարում, այնուհետև Մոնպելիեում կայացած հավակնորդների մրցաշարում 1-3-րդ տեղերն է բաժանել խորհրդային շախմատիստներ Արթուր Յուսուպովի և Անդրեյ Սոկոլովի հետ։ Կիսաեզրափակչում 2։6 հաշվով տանուլ է տվել Սոկոլովին (1986 թ.)։
Աշխարհի չեմպիոնի թագի համար պայքարի հաջորդ շրջափուլի 1/8 եզրափակչում 2½։3½ հաշվով զիջել է հունգարացի Լայոշ Պորտիշին։
Բերեզովկա (գյուղ, Ռազդոլնոյեի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Բերեզովկա գյուղում բնակվում էր 1 803 մարդ։
Ռաֆայել Վահանյան
Խաղաոճ, նվաճումներ
Առաջին մրցանակներ է նվաճել հետևյալ մրցաշարերում.
1988-1990 թվականներին եղել է Աշխարհի գավաթի խաղարկությունների մասնակից, լավագույն արդյունքը ցույց է տվել 1989 թ.-ին, Ռոտերդամում՝ 3-րդ տեղ։
Անձնական կյանք
Վահանյանն ամուսնացած է նախկին շախմատիստուհի, այժմ` ծրագրավորող Իրինա Երուսլանովայի հետ։ Նրանք ունեն երկու զավակ. որդին` Արմենը, օտար լեզուների մասնագետ է, դուստրը` Լուսինեն, հոգեբան ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հայ շախմատիստներ Կատեգորիա:Հայ գրոսմայստերներ Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալակիրներ Կատեգորիա:Շախմատի գրոսմայստերներ Կատեգորիա:Երևանի պատվավոր քաղաքացիներ
Կարեն Գրիգորյան (պատգամավոր)
Կարեն Ժիրայրի Գրիգորյան, Հայաստանի Ազգային ժողովի պատգամավոր ։
Կենսագրություն
Կարեն Գրիգորյանը ծնվել է 1989 թվականի դեկտեմբերի 12-ին Արմավիրի մարզի Փարաքար գյուղում ։
Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի կիրառական մաթեմատիկայի ֆակուլտետի շրջանավարտ է։  2010 թվականին մասնակցել է Հայաստանի կենտրոնական բանկի  «Ֆինանսաբանկային քոլեջ» հիմնադրամի Հայաստանի Հանրապետության բանկային համակարգի ներածական դասընթացին, իսկ 2011 թվականին՝ նույն հիմնադրամի  բնակարանային ֆինանսավորման ուսումնական դասընթացին։
Զբաղվել է անհատ ձեռնարկատիրությամբ՝ 2010-2012 թվականներին։ 2011 թվականներին եղել է «Արդշինինվեստբանկ» դրամավարկային գործունեություն իրականացնող գործող առևտրային բանկի վարկային բաժնի մասնագետ։ 2012-2013 թվականներին աշխատել է «Կոնվերս բանկ» ՓԲԸ-ում՝ որպես մասնագետ-գանձապահ։  2013-2016 թվականներին «Արդշինբանկ» ՓԲԸ-ում եղել է վարկային մասնագետ։ 2018 թվականին  նշանակվել է  «ԱրմենՏել» ՓԲԸ-ի ավագ մասնագետ։
Կարեն Գրիգորյանը 2018-2020 թվականներին եղել է Արմավիրի մարզպետի տեղակալը։
2016 թվականից հանդիսանում է «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցության անդամ ։
2020 թվականի դեկտեմբերի 17-ին Կարեն Գրիգորյանը ԱԺ պատգամավոր է ընտրվել «Իմ քայլը» կուսակցությունների դաշինքի թիվ 6 ընտրատարածքի տարածքային ընտրական ցուցակով ։
Անձնական կյանք
Ամուսնացած է, ունի երկու երեխա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պատգամավորներ ըստ ազգության Կատեգորիա:ՀՀ Ազգային ժողովի պատգամավորներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցության անդամներ
Պրնյավոր
Պրնյավոր (Prnjavor, Прњавор / Prnjavor, Prnjavor), քաղաք Բոսնիա և Հերցեգովինայում։ Վարչականորեն գտնվում է Սերբական Հանրապետության Բանյա Լուկա շրջանում։ Համանուն համայնքի վարչկենտրոնը։
Բնակչություն
Ըստ 2013 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ քաղաքի բնակչությունը կազմում է 8484 մարդ ։
Համայնքի բնակչության էթնիկական կազմը՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի քաղաքներ
Պոլա-Մեյ Ուիքս
Պոլա-Մեյ Ուիքս (Paula-Mae Weekes, ), տրինիդադցի իրավաբան, Թերքս և Քայքոս կղզիների վերաքննիչ դատարանի դատավոր։ Տրինիդադի և Տոբագոյի ընտրված նախագահ, պաշտոնը ստանձնել է 2018 թվականի մարտի 19-ին։ Դարձել է Տրինիդադի և Տոբագոյի պատմության մեջ առաջին կինը, որը դարձել է նախագահ, ինչպես նաև Եղիսաբեթ II թագուհուց հետո պետության երկրորդ կին ղեկավարը։
Կենսագրություն
Պոլա-Մեյ Ուիքսը կրթություն է ստացել Բարբադոսի Քեյվ Հիլ համալսարանում, որտեղ նա ստացել է բակալավրի աստիճան «իրավունքի» ուղղությամբ ։ Համալսարանն ավարտելուց հետո Փոլ Մեյը 11 տարի աշխատել է դատախազության ղեկավարի պաշտոնում, որից հետո զբաղվել է մասնավոր պրակտիկայով։ 1996 թվականին սկսել է աշխատել դատական համակարգում և 2005 թվականին աշխատանքի է անցել Վերաքննիչ դատարանում, որտեղ աշխատել է մինչև թոշակի անցնելը ։ 2012 թվականին ժամանակավորապես զբաղեցրել է Վերաքննիչ դատարանի նախագահի պաշտոնը։ 2016 թվականի սեպտեմբերին Ուիքսն աշխատանքի է անցել Թերքս և Քայքոս կղզիների Վերաքննիչ դատարանում։
2018 թվականի հունվարի 5-ին Ուիքսը առաջադրվել է որպես երկրի նախագահի թեկնածու՝ վարչապետ Քիթ Ռոուլիի առաջարկով՝ խորհրդարանական ընդդիմության ղեկավար Կամլա Պերսադ-Բիսեսարայի հետ կոնսենսուսի հասնելու հույսով, որը հետագայում իսկապես աջակցել է նրա թեկնածությանը։ Վիքսի առաջադրումը նախագահի պաշտոնում նշել են նաև քաղաքագետները։ Քանի որ ընտրությունների օրը միակ առաջադրված թեկնածուն էր, ընտրվել էր առանց քվեարկության ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կին նախագահներ
Խաճար Ներքին
Խաճար Ներքին, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չարսանջակի գավառակում ։ Գտնվում էր Բալու գյուղաքաղաքից 15 կմ հյուսիս-արևմուտք, Բերդակ գյուղաքաղաքից հյուսիս-արևելք, Արածանիի միջին հոսանքի աջ կողմում։
Պատմություն
Հայ բնակչությունը տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 35 տուն՝ 280 հայ, 10 տուն՝ 50 քուրդ և 5 տուն թուրք բնակիչ։
Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Քամին ուռիների մեջ
Հեքիաթը պատմում է չորս կենդադիների կյանքի և արկածների մասին՝ միստեր Խլուրդի, միստեր Գորշուկի, պարոն Դոդոշի, և Ջրամուկի։
Սյուժեն
Մի անգամ միստեր Խլուրդը դուրս է գալիս իր ստորգետնյա տնից և հայտնվոմ երկրի մակերևույթին, իսկ աշխարհը նրա համար զարմանալի է, որտեղ թագավորում են արևի լույսը և թարմ ամառային օդը, իսկ կողքիդ հոսում է գետը։ Միստեր Խլուրդը իր համար նոր ընկերներ է ձեռք բերում՝ Ռեթ անունով ջրային առնտին, միստեր փորսուղին և միստեր Ջաբսին՝ հարուստ ու ինքնագոհ դոդոշին՝ տեղի ազնվականին։ Խլուրդը վայելում է իր առջև բացված նոր կյանքով։ Հեքիաթային ամառը փոխվում է հեքիաթային աշնան։ Եվ հանկարծ նա նկատում է իր սեփական տունը՝ հին և վաղուց լքված (այդ ողջ ժամանակահատվածում նա ապրում էր բարեհոգի միստեր Ռեթի մոտ), սակայն հարմարավետ ու սիրելի, որը նախկինում կիսում էր իր միայնությունը։ Միստեր Ռեթը օգնում է Խլուրդին վերանորոգել այդ տնակը և անգամ այնտեղ կազմակերպում է Սուրբ ծննդյան երեկույթ, որին նաև հրավիրում է պատուհանի տակ երգող մկներին։
Միստեր Ջաբսը իր համար ավտոմեքենա գնում։ Բայց, դառնալով արագ ընթացքի սիրահար, նա վթարի է ենթարկում այն, իսկ հետո մեկը մյուսի հետևից իր համար նորերն է գնում՝ ամեն մեկը մի նոր ավտովթարից հետո։ Նրա անվայելուչ պահվածքից և աղմկոտ կենսակերպից վիրավորված ընկերները փորձում են ուղղել նրան։ Նրանք սիրում են միստեր Ջաբսին, չնայած նրա գոռոզ ու ամբարտավան բնավորությանը, շատ են տանջվում նրա անդաստիարակության պատճառով։ Բայց Ջաբսը նրանց չի լսում, և, գրավված իր ավտոմանիայով, գողանում է ուրիշի մեքենան, որի պատճառով նա դատապարտվում է քսան տարի ազատազրկման։ Բանտապիտի բարի դուստրը հասկանում է որ իր առջև չի կանգնած մի վտանգավոր ոճրագործ, այլ մի հիմար, վախկոտ, և իր կարծիքով՝ քնքուշ դոդոշ, և օգնում է նրան փախուստի դիմե բանտից։ Դրանի հետո Ջաբսը ընկնում է մի շարք զավեշտալի արկածների մեջ և ծիծաղելի իրավիճակներում հայտնվում։
Վերադառնալով՝ նա իմանում է, որ իր բնակարանը՝ Ջաբսհոլլը, գրավվել է կզաքիսների հանցագործ խմբավորման՝ Գորշ Անտառի բնակիչների կողմից, ովքեր Գետի բնակիչների վրա ահ ու սարսափ էին տարածում։ Բայց քաջությունը խելացի ծրագիրը օգնում են Փորսուղին, Խլուրդին, Ռեթին ու Ջաբսին պայքարել բնակարանի համար։ Միստեր Ջաբսը իր տուն երադառնալու առթիվ երեկույթ է կազմակերպում։ Ընկերների համար անսպասելիորեն՝ նա չի սկսում ասել պաթոսային ու ինքնագովեստային խոսքեր ու, ոտանավոր-գովերգներ իր հասցեին, որոնք նախկինում իր համար սովորական էին։ Նա սկսում է ուղղվել և դառնալ կարգապահ, պատվավոր ազնվական ու բարի ընկեր։
Գիրքը լի է բնության, հայրենի տան, հեռավոր աափերի հիանալի նկարագրություններով։ Հեղինակը ստեղծում է մի հրաշալի աշխարհ, որտեղ ժամանակն ընթանում է անշտապ քայլերով, փոխվում են տարվա եղանակները և նրանցից ամենքը իրենց հետ բերում են մի նոր հիացունք։ Գրքում եղանակները փոխում են հերոսներին և ավելի իմաստնացնում նրանց։ Գրքի հերոսնրի մեծամասնությունը կենդանիներ են, սակայն այն պատկերում է 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի անգլիական հասարակության նկարագիրը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1908 գրքեր Կատեգորիա:Անգլերեն վեպեր Կատեգորիա:Էկրանավորված բրիտանական վեպեր Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր Կատեգորիա:Անգլերեն գրականություն
Մեցտագուսե
Մեցտագուսե (Metstaguse), գյուղ Էստոնիայի Յարվամաա նահանգի Յեռվա-Յաանի շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 39 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Յարվամաա նահանգի Եռվա-Յաանի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Վերին (քաղաք)
Վերին (Verín), քաղաք և համայնք Իսպանիայում՝ գալիսիական Օրենսե պրովինցիայի Վերին շրջանում։ Տարածքը՝ 93,9 կմ2։ Բնակչությունը՝ 14633 (2010 թվականին)։ Հեռավորությունը վարչական կենտրոնից՝ 70 կմ։
2011 թվականի օգոստոսի 31-ին այստեղ մեկնարկել է Վուելտա բազմօրյա հեծանվավազքի 11-րդ փուլը։
Կոս Յու
Կոս Յու (Кос-Ю), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Кос-Ю գետի աջ ափին՝ 229 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 56 կմ է։
Վերին (քաղաք)
Հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Կոս Յու
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Սոլտոն
Սոլտոն (Солтон), գյուղ Ռուսաստանի Ալթայի երկրամասի Սոլտոնսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2003 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 3100 մարդ։
Հուղարկավորություն
Հուղարկավորություն կամ թաղում, հանգուցյալի դին թաղելու (հողին հանձնելու) կարգն ու դրա հետ կապված, ինչպես նաև մահվան հանդեպ մարդկանց վերաբերմունքն արտահայտող ադաթ-սովորույթ։ Հուղարկավորության ձևերը փոփոխվում են ըստ ժամանակաշրջանի։ Ամենուր, այդ թվում նաև Հայկական լեռնաշխարհում, սկզբնական թաղումները կապված են եղել կրոնական պատկերացումների հետ և կատարվել են քարայրերում ու բնական փոսերում։ Հանդերձյալ կյանքի վերաբերյալ հավատը մարդկանց ստիպել է մեռածին զարդարել, լավ հագցնել, դամբարանում դնել ուտելիք, զենքեր, աշխատանքային գործիքներ և այլն, մյուս կողմից, վախենալով նրանից, զանազան ծեսերի միջոցով «խանգարել» նրա «վերադարձը»։ Ի պատիվ հանգուցյալի, գերեզմանի վրա ստեղծել են բլուրներ (տես Դամբարանաբլուր), կառուցել տարաձև դամբարաններ (բուրգ, աշտարակ, մատուռ և այլն), դրել խաչքարեր ու տապանաքարեր։ Հայկական լեռնաշխարհում բրոնզի ու երկաթի դարերում թաղել են տարբեր ձևերով՝ պպզած ու թևերը կծկած, կողքի պառկեցրած՝ գլխի տակ ձեռքերը, գետաքար կամ կավաման դրած, գլուխն ու մարմինը իրարից անջատ՝ միևնույն կամ առանձին դամբարաններում, մեկ դին՝ մեկ կամ երկու կարասում, խմբով՝ 3-45 դիակ մեկ դամբարանում (Լճաշեն, Աստղաձոր, Կարճաղբյուր և այլն)։ Հանգուցյալի հոգու հանգստության համար կատարվող մի շարք արարողություններ՝ հոգեհանգիստ, հոգեհաց, յոթ, քառասունք, տարի և այլն մեզանում պահպանվել են առ այսօր։
Թաղումը որպես անցումային ծես
Թաղման ծեսերում արտահայտվում են ոչ միայն առանձնացման ծեսերը, այլ նաև մահացածների՝ աշխարհի հետ հաղորդակցման ծեսերը։ Թաղման ծեսերի բազմազանությունը կախված է անդրաշխարհի մասին պատկերացումների բազմազանության հետ, ինչն էլ արտահայտվում է հենց ծեսերում ։
Թաղման ծեսը, կյանքի և մահվան մասին պատկերացումները կենտրոնական տեղ են զբաղեցնում յուրաքանչյուր ժողովրդի ծիսական-առասպելական մտածողության մեջ։ Թաղման համալիրի առանձնացումը մի քանի պատճառներ ունի. առաջին հերթին այն մարդու կենագործունեության որոշակի համակարգ է ներկայացնում և երկրորդ հենց այս ծեսում է, որ կյանքը և մահը զուգադիպում և արտահայտվում են խոր իմաստաբանությամբ և ռեալությամբ։ Թաղումը ներկայացնում է որպես շեղում մարդու սոցիալական և կենսաբանական վիճակի միջև, ֆիզիկական մահը հավասարազոր չէ սոցիալականին։ Որպեսզի մարդը մահանա նաև սոցիալական առումով, անհրաժեշտ է իրականացնել հատուկ փոխակերպումներ, որն էլ համարվում է թաղման ծեսի հիմնակական նպատակը և իմաստաբանությունը ։
Հոգու մասին հայկական պատկերացումներ
Կենսական ցիլկի երեք իրադարձությունները՝ ամուսնությունը, ծննդաբերությունը և մահը կրիտիկական են ոչ միայն ընտանիքի, այլև ողջ համայնքի համար։ Դրանք ներառում են կյանքի և մահվան հիմնական գաղափարները և կապված են ընտանիքի և հասարակության համար առաջնային համարվող տոհմի շարունակության հետ։ Ընդհանրապես, հայերի ընտանեկան համակարգում առանձնահատում տեղ էր զբաղեցնում այն ծեսերը և հավատալիքները, որոնք արտահայտվում էին թաղման-հիշատակման ցիկլում։ Ըստ Խառատյանի՝ հայերի թաղման ծեսի մեջ ներառված պատկերացումները հետևյալն են.
Հայերն, ընդհանուր առմամբ, առաջին դերակատարությունը տալիս էին հոգու մասին ժողովրդական պատկերացումներին։ Այդ պատկերացումներում հոգին 4 հիմնական ձևով էր ներկայանում՝ հոգին որպես շունչ, հոգին որպես տեսիլք, հոգին որպես մարմնական հոգի և հոգին որպես ոգեղեն արտահայտություն։ Հոգին՝ որպես շունչ, պատկերացումը հոգու ընկալման նախնական տարբերակն է, երբ ընկալվում էր քամու կամ օդի տեսքով։ Ըստ ժողովրդական խոսքի՝ «Հոգին ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ շունչ. մահվան ժամանակ մարդն արտաշնչում է և մահանում»։ Ըստ ժողովրդական պատկերացումների՝ մադու մարմինը ապրում է հոգու շնորհիվ։ Սակայն հոգին կարող է լքել մարդու մարմինը նաև կենդանության օրոք, մասնավորապես քնի ժամանակ կամ անգիտակից վիճակում։ Լքելով մարմինը՝ հոգին թափառում է ամենուր, ուղևորվում անդրաշխարհ, հանդիպում մահացած ազգականներին։ Քանի որ երազը կյանքի պատճենն է, երբ հոգին մարմինը լքում է ժամանակավոր, իսկ մահվան ժամանակ հոգին լքում է ընդմիշտ. այդ է պատճառը, որ մահացածը ևս ունի այն բոլոր իրերի կարիքը, ինչ օգտագործում էր կյանքի ընթացքում, և դա է պատճառը, որ հանգուցյալի հետ դնում էին անհրաժեշտ բոլոր իրերը՝ հագուստ, աշխատանքային գործիքներ, սնունդ։
Մարմնական հոգին ժողովրդի կողմից ընդունվում էր որպես կյանքի նյութական հիմք. այն բնակվում է մարդու սրտում և արյան մեջ։ Երբեմն, հոգու մասին պատկերացումներում այն ներկայանում էր որպես անմարմին, որպես նյութական երևույթ, որը մարդու մահից հետո կարող է արտահայտվել ցանկացած էակի տեսքով։ Հայերը մեծ հավատ ունեին ճակատագրի նկատմամբ։ Ըստ պատկերացումների՝ մահվան օրը կանխորոշվում է երեխայի ծննդյան պահից։ Երբ մոտենում է այդ օրը, մարդուն հայտնվում է մահվան հոգին և վերցնում հանգուցյալի հոգին։ Այդ հոգին հայերի մոտ ընդունված էր «Գրող» անվամբ, որն հայտնվում էր մահվան շեմին գտնվող մարդկանց և վերցնում նրանց հոգին։ Գրողը՝ որպես մահվան հոգի, գործում էր իր ուղեկիցների հետ, որոնք կոչվում էրին «Գրողի գզիր»։ Շատ շրջաններում ասում էին, որ շունը ոռնում է, քանի որ տեսել է Գրողին։ Ըստ հավատալիքների՝ հոգին երբեմն չի լքում մարդու մարմինը, քանի որ դեռ ցանկանում է ապրել այս աշխարհում. դրա հետ կապված հաճախ իրականացվում են գործողություններ, որոնք կատարվում էին մահը թեթևացնելու համար։ Մասնավորապես մահացողի գլխի տակից հանում էին բարձը, բացում էին պատուհանները և դռները, որպեսզի հոգին առանց խոչընդոտների դուրս գա ։
Ըստ հավատալիքների՝ հոգին լքում էր մարմինը թռչնի տեսքով։ Եթե մահացողը իր կյանքի ընթացքում արդար և կարգապահ է եղել, ապա նրա հոգին արտահայտվում էր սպիտակ աղավնու տեսքով, եթե մեղքեր էր գործել, ապա հոգին դուրս էր գալիս սև թռչնի տեսքով։ Հետաքրքիր է, որ դուրս գալով մարդու մարմնից՝ հոգին մնում է մահացածի մոտ այնքան ժամանակ, մինչև չեն թաղում նրան։ Սրա հետ է կապված հայերի այն պատկերացումները, որոնք ունակ են վերադարձնել մահացածին։ Խոսքը արալեզների մասին պատկերացումներն են, որոնց մասին տեղեկություններ հաղորդում են միջնադարյան հայ հեղինակները։ Ըստ պատկերացումների՝ արալեզները երկնքից իջած շնակերպ էակներ են, որոնք լիզելով մահացածի վերքրեը վերակենդանացնում էին նրանց։ Դեռևս 5-րդ դարում արալեզների պաշտամունքի մեծ տարածում է եղել ժողովրդի մեջ։ Նրանց մասին առաջին տեղեկությունները հայտնում է Մովսես Խորենացին «Արա Գեղեցիկ և Շամիրամ» առասպելի միջոցով։ Հաջորդ տեղեկությունը հաղորդում է Փավստոս Բուզանդը՝ կապված Մուշեղ սպարապետի մահվան հետ։ Ղևոնդ Ալիշանը «արալեզ» ստուգաբանում է լիզող, առնող իմաստներով։ Ըստ Գրիգոր Ղափանցյանի՝ արալեզն ունի տեղական, հայկական ծագումնաբանություն և կազմվում է «արալ» արմատից և «եզ» մասնիկից, որտեղ արմատը նշանակում է շուն կամ շնակերպ կենդանի կամ էլ վերածնել, իսկ «եզ» մասնիկը բնորոշ է փոքրասիական լեզուներին։ Ըստ շատ հեղինակների՝ արալեզներն իրենց բնույթով բարի էակներ էին, որոնք հանդես էին գալիս որպես մահացածներին վերակենդանացնողներ։ Ժամանակի ընթացքում շուն-արալեզները ձեռք են բերում նոր ֆունկցիաներ և վերաիմաստավորվում են՝ դառնալով մահը նախազգուշացնող էակներ և արտահայտվելով նաև կրոնական համակարգում՝ դառնալով սուրբ Սարգիսին ուղեկցող կենդանիներ ։
Որոշ սովորույթներ, որոնք կազմում են թաղման ծեսի մի մասը, ցույց են տալիս, որ ըստ հայերի պատկերացումների մահացածի մարմնի հետ գերեզման էր իջնում նաև նրա հոգին։ Այդ գաղափարը կապված է այն սովորույթի հետ, երբ մահացածի ձեռքին դրվում էր վառված մոմ։ Ժողովրդական խոսքը ասում էր. «որպեսզի մոմի լույսի օգնությամբ այն աշխարհում հանդիպի իր մահացած ազգականներին»։
Ըստ հայերի պատկերացումների՝ մահացածների հոգիները ժամանակ առ ժամանակ գերեզմանից դուրս էին գալիս և տարբեր կերպարներ ընդունում։ Նման կերպարներից առանձնահատոււկ ուշադրություն էր գրավում «Գոռնափշտիկ» անունով կերպարը, որը ներկայացնում էր կատվի կամ շնակերպ էակի։ «Գոռ» արմատը բառում նշանակում է գերեզման։ Սա վկայում է այն մասին, որ հոգին բնակվում էր մահացածի դագաղում կամ գերեզմանի մոտակայքում։ Ըստ ժողովրդի՝ գոռնափշտիկը բնակվում էր գերեզմաններում և նրա սահմաններից չէր հեռանում։ Հավատում էին, որ գոռնափշտիկի էին վերածվում այն մահացածների հոգին, որոնք թաղվել են առանց եկեղեցական ծիսակատարության կամ էլ չմկրտված մարդկանց հոգիները։ Այս դուրս գալով գերեզմանից՝ վախեցնում էր մարդկանց, որոնք էլ դառնում էին հոգեկան հիվանդներ կամ էլ տեղում մահանում էին։
Ազգագրական նյութի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ հոգու մասին պատկերացումները, որն իր կապը չի կտրում ողջերի աշխարհի հետ, իր հիմքում ունի բազմաբնույթ և բազմաբովանդակ պատկերացումների համակարգ։ Մի կողմից, դիակին վերագրվում էին գերբնական հատկություններ և ընկալում որպես պիղծ, անմաքուր, ինչն էլ անձնավորվում էր մահացածի նկատմամբ ունեցած վախով։ Մյուս կողմից էլ՝ հոգու մասին պատկերացումները ժամանակի ընթացքում աստիճանաբար սրբայնացման են ենթարկվել ժողովրդի կրոնական մտածողության մեջ։ Մասնավորապես, թաղման ծեսի առաջին նպատակն էր կանխարգելել մահացածի վատ ազդեցությունը ողջերի վրա և խոչընդոտել նրա պղծության, անմաքրության ու մահվան անցումը ողջերին։
Մահացածների և ողջերի մասին ժողովրդական պատկերացումները հանգեցրին նրան, որ ողջ մնացածները բոլոր միջոցները օգտագործեն մահացածների հոգիները գոհացնելու համար։ Այդ առումով, հայերն ասում էին. «Մահացածները երբեք չեն մոռանում իրենց արված բարի գործերը»։ Սա արտահայտում էր մահացածների պաշտամունքը։
Թաղման ծեսի խնդիրն էր սիրաշահել, գոհացնել հանգուցյալի հոգուն։ Ինչպես ցանկացած անբացատրելի, անդիմադրելի երևույթ, այնպես էլ մահվան ու հանգուցյալի հանդեպ մարդը երկյուղ էր տածում։ Վախենում էին, որ ամեն ինչ տեսնող և լսող հոգին դժգոհ կմնա և վրեժխնդիր կլինի, ու մարդն իր հոգու և խղճի պարտքն է համարում անել իր մահացած մերձավորների համար ամեն հնարավորը։
Թաղման ծեսի նպատակը հոգուն բավարարելն ու հագեցնելն է, քանի որ, ըստ ժողովրդական պատկերացումների՝ մարմնի մահանալուց հետո հոգին շարունակում է ապրել, ապա նա պետք է որոշակի հարաբերություններ մեջ մտնի կենդանի մարդկանց հետ։ Մինչև մարմինը հողին հաձնելը՝ այն սավառնում է նրա շուրջ, տեսնում, լսում կատարվածը, ապա միայն հանգրվանում այն աշխարհում։ Հոգին հագստանում է մարմնի թաղումով և հաջորդ առավոտյան սգվորի «վայը» լսելուց հետո թռչում, հեռանում է։ Հոգու թռիչքը տևում է 7 կամ 40 օր դրա համար, յոթից քառասուն օր գերեզման են այցելում, մեռելատանը ճրագ վառում, որ մահացածի ճանապարհը լուսավոր լինի։ Հուղարկավորները զանազան միջոցների էին դիմում կանխելու հոգու վերադարձը տուն։ Այնքան մեծ էր հավատը Վերջին դատաստանի նկատմամբ, որ հայ մարդն իր ամբողջ կյանքում նախապատրաստվում էր դրան՝ «Դատաստան կա գալու, պատասխան կա տալու» ։
Թաղման հանդեսները կատարվում են մինչև արևի մայր մտնելը, հիմնականում արևի հայտնվելուն ի տես։ Հանգուցյալին օրհնում էին հետևյալ արտահայտություններով. «լուսահոգի», «լույս ծլլա հոգուն», «լույսը կաթե գերեզմանին»։ Թաղման ծեսն անպայմանորեն բաժանվում է փուլի.
Հոգեհացի նշանակությունը
Հայերի մոտ վառ արտահայտված էին մահացածի կերակրման ծեսերը, երբ թաղման օրը հուղարկավորությունից հետո կատարվում էր մեռելահացը, հոգու հացը, քելեխը։ Ըստ Սամվելյանցի՝ հոգեհացի գաղափարը կայանում էր նրանում, որ, օգտվելով մահացածի հարազատների կողմից առաջարկվող կերակուրներից՝ նրանց ուժը փոխանցվում է մահացածին։ Հոգեհացի ընթացքում կյանքի սիմվոլների կիրառման նպատակն այն էր, որպեսզի ողջերը երկար կյանք ունենան և մահացածը իր հետևից նրանց չտանի։
Թաղման ծեսում առանձնացվում է պաշտամունքի երեք կարևոր երևույթներ՝ հացի, ջրի և քարի։ Մահվանն առնչվող արարողություններում հացը երկակի դեր էր կատարում՝ չարի խափանման և հոգու հագեցման։ Երազում հանգուցյալ տեսնելիս հաց էին նետում գերեզմանատան կողմը՝ մտածելով, որ նա քաղցից դրդված է այցելության գալիս։ Հաց թխելիս ավելացված այլուրը նետում էին թոնիրը՝ «անտեր մեռելների հիշատակին»։
Ջուրը՝ որպես մաքրագործող և կենսաբեր տարր, իր արժանի տեղն ուներ հացի կողքին։ Ննջեցյալի կողքին, թաղումից հետո նաև անկողնում մոտ ջուր էին դնում։ Դիակը լողացնում էին, որ մաքրվի չար ոգիների հետ շփվելուց առաջացած պղծումից և մաքուր գնա Աստծու դուռը։
Քարի նկատմամբ ունեցած հայ ժողովրդի հավատալիքային համակարգը արտահայտում է նաև թաղման ծեսը։ Հայկական բոլոր բնակավայրերում հանգուցյալի վրա քար էր գցվում, որը բացատրվում էր գերեզմանի ամուր լինելու ցանկությամբ, քարի երկարակեցությամբ պայմանավորված հիշատակի հավերժությամբ, թաղման վայրի հարատևությամբ և մարդկանց ոգիները քարին անցնելու պատկերացումներով։ Հողի պաշտամունքից ելնելով՝ գերեզմանի հողին բուժիչ հատկություններ էին վերագրվում, այդ հողից լցնում են չբեր կնոջ մեջքին, ուտեցնում էին հիվանդներին։
Սգերգության նշանակությունը
Թաղման ծեսի մաս կազմող ժողովրդական արվեստի նմուշներից է սգերգությունները, որն էական տեղեկատվություն է հաղորդում ժողովրդի հոգեբանության, մտածելակերպի և աշխարհընկալման մասին։ Թաղման ծեսի երաժշտությունը բարդ և հետաքրքրի երևույթ է, որտեղ համակցվում են երաժշտական տարբեր ժանրեր։ Աչքի են ընկնում ողբ-գովքերը, որոնք գերակշռում են գյուղական միջավայրում։ Դրանք հանգուցյալին ձոնված երաժշտական բանահյուսական ստեղծագործություններ են, և կատարվում են ննջեցցյալի տանը, բակում և գերեզմանատանը։ Ողբ-գովերքում հանգուցյալը դիտվում է իբրև կապ երկու աշխարհների միջև, որն արտահայտվում էր «բարև կտանես», «կգնաս-կասես» արտահայտություններով։ Ողբասացը խնդրում է լուր տանել մեռելների աշխարհում գտնվող իրենց ծանոթ-բարեկամներին։ Ողբ-գովքի նպատակը հանգուցյալի գովքը, փառաբանումը, մահացածի մասին հուշեր արթնացնելն է։
Քրիստոնեկան և ժողովրդական բոլոր տոների ժամանակ ժողովուրդը մեծ ուշադրություն էր դարձնում հանգուցյալներին։ Յուրաքանչյուր տոնի հաջորդում էր Մեռելոց, քանզի համոզված էին որ հանգուցյալի հիշատակը հարգելով և նրա համար զոհաբերություններ անելով փրկում են նրա հոգին դժոխքից, նրա տեղը հաստատում երկնքում։
Այս կերպ, թաղման ծեսն իր ամբողջականությամբ խորհրդանշում է մարդու անցումը մի աշխարհից մյուսը և ամենակարևորն է, որ այդ անցումը լինի բանական և բնական ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արարողություններ Կատեգորիա:Թաղում
(6306) Նիշիմուրա
(6306) Նիշիմուրա (Nishimura), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1989 թվականի հոկտեմբերի 30-ին Ացուշի Սուգիեի կողմից Դայնիկում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,673704 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0514 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,296 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1596,87 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,225442 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 14,57° անկյուն։
Սանրակիրներ
Սանրակիրներ, ծովային անողնաշարավորների տիպ։ Նախկինում դասվում էին աղեխորշավորների տիպին։ Սանրակիրներ Вегоё ovata, 2․ Cydippe սանրակիրների մարմինը դոնդողանման է, թափանցիկ, երկճառագայթ համաչափությամբ, երկարությունը՝ մինչև 1 մ։ Աղեխորշավորներից տարբերվում են շարժման օրգաններով՝ միջօրեականներով դասավորված 8 շարք թիավարման թիթեղներով (իրար սոսնձված թարթիչների յուրահատուկ ձևափոխված խրձեր, որոնք ունեն սանրի ձև, այստեղից՝ սանրակիրներ անվանումը)։ Զուրկ են խայթող բջիջներից և կերը որսում են արտաքին էպիթելի հատուկ կպչուն բջիջներով։ Սանրակիրների մարմինը պարկաձև է․ մի կողմում բերանն է, մյուսում՝ հավասարակշռության օրգանը։ Սեծ մասն օժտված է մեկ զույգ ճյուղավորված շոշափուկներով։ Հերմաֆրոդիտ են։ Հայտնի է սանրակիրների 100 տեսակ՝ տարածված բոլոր ծովերում։ Գիշատիչ են, սնվում են մանր պլանկտոնային կենդանիներով, մանր ձկներով ու ձկնկիթով, առանձին տեսակներ՝ միայն այլ տեսակների սանրակիրներով։ Շատ սանրակիրները մթության մեջ լուսարձակում են։
Կատեգորիա:Կենդանիների տիպեր Կատեգորիա:Պլանկտոն
Ալ (Արդահանի գավառ)
1907 թվականին ուներ 590 բնակիչ։ Գյուղում պահպանվել էր հայկական մեկ եկեղեցի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Փոսոֆի շրջանի համայնքներ Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր
Իգերաս (Կաստելյոն)
Իգերաս (Higueras, Figueres), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Մտնում է Կաստիլիա պրոնվիցիայի մեջ՝ Վալենսիա ինքնավար համայնքում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Ալտո Պալանսիա շրջանում։ Նրա տարածքը գրավում է 11,80 կմ², իսկ բնակչությունը կազմում է 50 մարդ (2010)։ Հեռավորությունը վարչական կենտրոնից կազմում է 25 կմ։
Արտաքին հղում
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Խոզլու (Չարսանջակի գավառ)
Խոզլո, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չարսանջակի գավառակում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աբիդ ալ-Մեմալիք
Աբիդ ալ-Մեմալիք (Սադիկ-հան-Ֆերա-հանի, ), պարսիկ-ադրբեջանցի բանաստեղծ։ Իր գրական գործունեությունը սկսել է, որպես պալատական բանաստեղծ։ 1898 թվականին նա Թավրիզում աշխատանքի է անցնում «Ադաբ» շաբաթաթերթում, որտեղ ել տպագրել է իր բանաստեղծությունները և հոդվածները։ 1903 թվականից Թեհրանում խմբագրում է «Իրան և Սուլթան» պաշտոնական թերթը։ 1905 թվականին նա առաջադեմ խմբագիրներից էր պարսկա-ադրբեջանական «Իրշադ» թերթում, որը գտնվում էր Բաքվում։ Շուտով նա 1905-1906 թվականներին դառնում է ամենաճանաչված և մեծագույն բանաստեղծներից մեկը։ 1906 թվականին պարսկական «Մեջլիս» թերթի խմբագիրն էր։ Աբիդ ալ-Մեմալիքը պարսիկ ռեալիստ գրող է։ Նրա ստեղծագործությունները տպագրվել են առանձին-առանձի։
Գրականություն
Կատեգորիա:Պարսիկ գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Մկրտիչ Էմին
Մկրտիչ Էմինի ժառանգությունը
19-րդ դարում պատմագրության բնագավառում բացերը լրացնելու է գալիս Մկրտիչ Էմինը։ Էմինի ներդրումը հայագիտության մեջ անգնահատելի է, քանի որ նա առաջինն էր, որ իր հետազոտությունները ներկայացրեց ժամանակի գիտական նոր մեթոդների համակարգում և համապատասխանեցրեց դրանք այդ կանոններին։ Էմինը հայագիտական բազում և բազմաբնույթ ուսումնասիրությունների հեղինակ է, որոնք նվիրված էին հայոց դիցաբանության, հնագիտության, պատմության, գրականության և մատենագիտության հարցերին։ Նրա հայագիտական գործունեության հիմնական առանցքը հայոց պատմությունն էր, որին էլ նվիրել է իր աշխատությունների զգալի մասը։ Նա հիմնականում թարգմանել է հին ձեռագիր մատյանները և հանձնել տպագրության՝ դրանով հայ գրական մշակույթը տարածելով Եվրոպայում և Ռուսաստանում։
Էմինի առաջին թարգմանություններից մեկը պատմահոր «Հայոց պատմությունն» է՝ 1858 թ․, որին հաջորդում են Ասողիկի և Վարդան Մեծի աշխատությունների հրատարակումը։ Բայց որպես այդպիսին դեռ 1853 թվականին հայագետը հրատարակել էր Ղազար Փարպեցու մասին հոդվածը, որին հաջորդում է Հովհաննես Դրասխանակերտցու մասին ընդարձակ հոդվածը։ Նա նշում է, որ մտադիր էր գրել ու ներկայացնել ուսումնասիրությունների շարք, որը պետք է կոչվեր «Շարք կաթողիկոսաց»։ Այս շարքում նա անդրադարձավ հայոց եկեղեցու պատմության հարցերին։ Նա առաջինն էր հայագիտության մեջ, որ մանրամասն անդրադարձավ Հովհաննես կաթողիկոսին և հետ պահեց նրան ժամանակի կեղծ բնութագրումներից։ Դրասխանակերտցուն բնութագրում էին որպես քաղկեդոնական, այնինչ նա նրանց քշնամին էր։ Ուշագրավ է 1864 թվականին գրված «Արշակունիների մասին» հոդվածը։
Վարդան Մեծի պատմության ներածականում Էմինը ոչ միայն ռուս ընթերցողին է ներկայացնում հայ պատմիչի աշխատությունը, այլև քննադատորեն է մոտենում հայ պատմիչների գործերին։ Սկզբում նա հաստատում է, որ հայոց պատմական գրականությունը քննելիս անհրաժեշտությունը օրեցօր զորեղանում է եվրոպացի գիտնականների շրջանում։ Սակայն նա անհանգստացած էր, որ հայոց պատմական գրականությունն անծանոթ է մնացել իրենց։ Ուստի այդ պահանջն էլ ստիպեց նրան ռուսական գիտական շրջանակներին ներկայացնել հայ պատմիչների աշխատությունները։ 1858 թվականին Մոսկվայում լույս տեսավ Մկրտիչ Էմինի «Երկասիրություններ հայոց լեզվի, գրականության և պատմության մասին (1840-1855)» աշխատությունը։ Դարավերջին լույս տեսավ աշխատության ռուսերեն տարբերակը։ Լազարյանների արխիվում պահվող նամակներից տեղեկանում ենք, որ Էմինին մշտապես քաջալերել և նյութական օժանդակություն է ցուցաբերել Խաչատուր Լազարյանը։ Առաջին նամակը թվագրված է 1854 թվականի նոյեմբերի 12-ին։ Խ․ Լազարյանը հայտնում է, որ այդ նամակով Մկրտիչ Էմինը տեղեկացնում էր իր մոտ գտնվող հայերեն հին ձեռագիր մատյանների մասին, որոնք ինքը ցանկություն ունի հրատարակելու։ «Ձեր մտադրություններն ու առաջադրած պայմանները բավականին իրատեսական են և գնի տեսակետից էլ ընդունելի» ։ Հաջորդ նամակի բովանդակությունից պարզ է դառնում, որ Էմինը նախատեսում էր նախապես հրատարակել Մովսես Կաղանկատվացու «Պատմություն Աղուանից» աշխատությունը, այն էլ՝ 600 օրինակով։
Բացի վերը նշվածներից` Մկրտիչ Էմինը զբաղվել է նաև Կովկասի ուսումնական օկրուգի հաստատությունների համար իր հայ քերականության և քրեստոմատիայի դասագրքերի տպագրությամբ՝ որպես ուսումնական ձեռնարկ։
1867 թվականին Էմինը հանդես եկավ նոր հրապարակմամբ, որը նվիրված էր Փավստոս Բուզանդին։ Բացի թարգմանություններն ու հրատարակումները` նշանավոր հայագետը գիտաժողովներում հանդես էր գալիս հայոց պատմության հիմնահարցերին նվիրված զեկույցներով ու հրապարակումներով։
1872 թվականին Մոսկվայի համլսարանի տպարանում լույս տեսավ «Հայկական Արևելյան եկեղեցու պատմության համառոտ ուրվագիծ» աշխատությունը, որի ներածությունը գրվել է Էմինի կողմից։ Այստեղ հեղինակը խոսում է այնպիսի հիմնախնդրի մասին, ինչպիսին է հայկական եկեղեցու երկու թևերի միավորումը։ Նա այս հարցի լուծումը տեսնում էր հոգևորի մերձեցման մեջ։
«Հայկյանների դինաստիական ցուցակը Մովսես Խորենացու հայոց պատմության մեջ»
Պատմագիտական կարևոր արժեք է ներկայացնում «Հայկյանների դինաստիական ցուցակը Մովսես Խորենացու հայոց պատմության մեջ» հրապարակումը, որը լույս է տեսել 1884 թվականին։ Այստեղ նա, բարձր գնահատելով Խորենացու պատմագիտական ժառանգությունը, նշում է, որ նա հայոց պատմությունը ուսումնասիրել ու մեկնաբանել է ամենատարբեր տեսանկյուններից։ Նրա կարծիքով հայկական դինաստիաներից երեքը՝ Արշակունիները, Բագրատունիները և Ռուբինյանները բավականին մանրամասն ներկայացված են, ինչը չի կարելի ասել Հայկյանների մասին։ Միաժամանակ նա Խորենացուն չի համարում բացարձակ ճշմարտություն։ Հակառակը, նա քննադատորեն է մոտենում և պնդում, որ աշխատության՝ Հայկյաններին նվիրված մասը փաստազուրկ է, մինչդեռ հարուստ է տոհմապետերի, թագավորների անունների ցանկով։ Հոդվածի հաջորդ մասում նա փորձում է ներկայացնել, թե ինչ սկզբնաղբյուրներից է օգտվել Խորենացին աշխատությունը շարադրելիս։ Նա առանձին բաժին է նվիրել Հայկյանների ժամանակագրական աղյուսակի այն մեկնաբանություններին, որոնք արել է Միքայել Չամչյանը։
«Հին Հայաստանի վեպերը»
Մկրտիչ Էմինի ներդրումը մեծ է եղել նաև աղբյուրագիտական բնագավառում։ Հայոց պատմության աղբյուրագիտական հարցերին է նվիրված նրա «Հին Հայաստանի վեպերը», որը լույս է տեսել 1850 թ․։ Այս հրապարակման հիմքում ընկած էր հայագիտության մեջ արմատացած այն թույր կարծիքի հերքումը, թե իբր հայերը ստեղծել են հարուստ մատենագրություն, սակայն վիպական երկեր՝ ոչ։ Այստեղ նա բացատրում է պատմահոր հիշատակած բառերի՝ վեպ, վիպասք, զրույց, առասպել իմաստը։ Հեղինակը մանրամասն քննարկում է այստեղ հայկական առասպելներն ու առանձնացնում առանձին դրվագներում նկարագրված պատմականությունը՝ դրանք համարելով պատմության անբաժանելի մասը։
Այս հոդվածի շարունակությունը դարձավ 1881 թ․ գրված «Մովսես Խորենացին և հին հայկական էպոսը» ուսումնասիրությունը։ Այստեղ Էմինը հիմնավորում է այն համոզմունքը, որ պատմահոր կողմից մեզ հասած առասպելները հենց հայոց հին էպոսն է։
«Ակնարկ հեթանոսական հայերի կրոնի և հավատալիքների մասին»
Իր արժեքով յուրահատուկ տեղ է զբաղեցնում «Ակնարկ հեթանոսական հայերի կրոնի և հավատալիքների մասին» ուսումնասիրությունը։ Առաջաբանում նա ասում է, որ հեթանոսական կրոնի մասին հարցերը գիտնականների կողմից լուրջ ուսումնասիրությունների չեն ենթարկվել ու դրանց բացն էլ ստիպել է նրան գրել մի ուսումնասիրություն՝ նվիրված հեթանոս հայերի կրոնին։ Նա դասակարգում է հայկական դիցարանի աստվածներին, ցույց տալիս նրանց կապը Արևմտյան Ասիայի ժողովուրդների աստվածների հետ։ Այնուհետև նա անհատապես ներկայացնում է հեթանոս աստվածներին։ Հիմնվելով անտիկ պատմագրության վրա՝ նա փորձում է ցույց տալ հայ հեթանոս հայերի հայկականությունը։
Այլ աշխատություններ
Հոդվածների շարքում նշանավոր է նաև պատմագիտական հատուկ կարևորություն ունեցող «Վահագն վիշապաքաղ» հոդվածը։ Այսպեղ ևս մանրամասն պատմվում է Վահագնի աստվածացման ողջ պատմությունը։
Նա առանձին հոդվածով անդրադառնում է Մեսրոպ Մաշտոցին ու նրա ունեցած ներդրմաը հայոց տառերի ստեղծման գործում։ «Հայկական այբուբենի մասին» հոդվածում նա կարծիք է հայտնում, որ նախամեսրոպյան գրերը՝ դանիելյան նշանագրերը, իրապես գոյություն ունեն և ամենևին էլ փոխառություն չեն, այլ հայկական ծագմամբ։
Մկրտիչ Էմինի մի շարք ուսումնասիրություններով («Հրեա գաղթականությունը հին հայոց մեջ», 1880, «Մեդացիները հին Հայաստանում», «Ժյուլի Օպերտի՝ Աժդահակ բառի նոր բացատրությունը», 1880, «Արմավիր», 1882 և այլն, բոլորն էլ՝ ռուսերեն) հիմք դրվեց Հայաստանում օտար գաղութների և գաղթականության վերաբերյալ պատմությանը։
Մկրտիչ Էմինը հիմնադրել է Լազարյան ճեմարանի մատենադարանը, առաջին անգամ հրատարակել է Ղազար Փարպեցու «Թուղթը» (1853), Մովսես Կաղանկատվացու «Պատմություն Աղվանից աշխարհի» (1860), Մխիթար Այրիվանեցու «Պատմություն Հայոց» (1860), Վարդան Արևելցու «Պատմություն տիեզերական» (1861) աշխատությունների քննական բնագրերը։
Մկրտիչ Էմինը ռուսերեն է թարգմանել և առաջաբանով ու ծանոթագրությամբ հրատարակել Մովսես Խորենացու «Պատմություն Հայոցը» (1858), Վարդան Արևելցու «Պատմությունը» (1861), Ստեփանոս Տարոնեցու «Պատմությունը» (1864), ֆրանսերեն՝ Փավստոս Բուզանդի «Պատմություն Հայոցը» (1867) և այլն։ Մկրտիչ Էմինի երկերի ամբողջական հավաքածուն լույս է տեսել Մոսկվայում (հ. 1-3, 1893-97)։ Մկրտիչ Էմինի կտակած միջոցներով հրատարակվել է «Էմինյան ազգագրական ժողովածուն» (9 հ.) ։
Բոտանիչեսկոե (գյուղ, Ռազդոլնոյեի շրջան)
Բոտանիչեսկոե (Ботанічне, Ayıp), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Ռազդոլնոյեի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Աիպ։
2001 թվականի տվյալներով Բոտանիչեսկոե գյուղում բնակվում էր 2 002 մարդ։