cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Բերեգացո կոն Ֆիլիարո
Բնակչությունը կազմում է 2309 մարդ, խտությունը՝ 770 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 3 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 22070։ Հեռախոսային կոդ՝ 031։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Շշի խցան
Շշի խցան, որոշակի ձև ունեցող որևէ նյութից կտոր, որը կիրառվում է շշերի փակման համար։ Շշերը խցաններով փակվում են պարունակությունը թթվեցումից, միկրոօրգանիզմներով վարակումից, թափելուց պաշտպանելու նպատակով, տեղափոխման և պահպանման հարմարության համար։
Պատրաստման տեխնոլոգիա
Խցանները հիմնականում պատրաստվում են հետևյալ նյութերից՝ խցանափայտ (կեղևային խցաններ, որոնք պինդ նստում են շշի վզիկում), մետաղ (գարեջրի շշերի և զովացուցիչ ըմպելիքների շշերի խցաններ, ետ պտուտակելով հանովի խցաններ թունդ խմիչքների և լիկյորների շշերի համար), պլաստմասսա (գազավորված ըմպելիքների շշերի ետ պտուտակելով հանովի խցաններ, «պորտվեյնի շշի» խցաններ, շամպայնի խցաններ), փայլաթիթեղ (օղու շշեր, բժշկական պատրաստուկներ), ռեզին (բժշկական պատրաստուկներ), ապակի (դեկորատիվ շշեր, բժշկական պատրաստուկներ)։
Արդյունաբերության մեջ արտադրանքի խցանման համար կիրառվում են հատուկ մեքենաներ՝ խցանիչներ։ Դրանք լինում են տարեր տեսակների և կառուցվածքների՝ կախված օգտագործվող խցանների և արդյունաբերության տեսակից ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խոհանոցային գործիքներ Կատեգորիա:Փաթեթավորում Կատեգորիա:Ըմպելիքներ
Հանթր
Հանթր կամ Հանթեր(Hunter), քաղաք Բահամյան Կղզիների Արևմտյան Գրենդ Բահամա շրջանում։ Քաղաքը գտնվում է Ֆրիփորթ վարչկենտրոնից 2 կմ դեպի հարավարևմուտք։
Տես նաև
Կատեգորիա:Բահամների քաղաքներ
Օստստելինգվերֆ
Օստստելինգվերֆ (Ooststellingwerf ), համայնք Նիդերլանդների Ֆրիսլանդ մարզում։ Տարածքը 224,38 կմ² է, բնակչությունը՝ 26.225 (2011 թ.)։ Մեկ շնչի տարեկան միջին եկամուտը 11.900 եվրո է։
Կատեգորիա:Ֆրիսլանդի համայնքներ
Գիպսային կապակցանյութեր
Գիպսային կապակցություններ, օդային կապակցանյութեր, որոնց հիմքը կալցիումի կես մոլեկուլ բյուրեղաջուր պարունակող սուլֆատն է կամ կալցիումի անջուր սուլֆատը (անհիդրիդային կապակցանյութեր)։ Ըստ ջերմային մշակման պայմանների, ինչպես նաև կապակցման ու պնդացման արագության բաժանվում են 2 խմբի, ցածրաթրծման (արագ կապակցվող ու պնդացող)՝ շինարարական ու կաղապարման գիպս, բարձրամուր գիպս, գիպսացեմենտապոզոլանային կապակցանյութեր, և բարձրաթրծման (դանդաղ կապակցվող ու պնդացող)՝ անհիդ- րիտային ցեմենտ, բարձրաթրծման գիպս՝ Էստրիխգիպս։ Շինարարական գիպսը ստանում են մանրացրած կամ նախապես փոշիացրած բնական գիպսը (գիպսաքարը) եփման կաթսաներում, պտտվող վառարաններում և այլ տեխնոլոգիական տեղակայանքներում՝ 140-190°С ջերմաստիճանում ջերմային մշակման ենթարկելով։ Օգտագործվում է գիպսային շինվածքների արտադրման, սվաղման և շարվածքային աշխատանքների համար։ Կաղապարման և բարձրամուր գիպսերը ստանում են նույն եղանակով, ինչ շինարարականը, սակայն ավելի մաքուր հումքից։ Ունեն բարձր ամրություն, օգտագործվում են խեցեգործության մեջ և արտադրություններում՝ կաղապարների ու մոդելների պատրաստման համար ևն։ Գիպսացեմենտապոզոլոնային կապակցանյութերը (առաջարկել է սովետական գիտնական Ա. Վ. Վոլժեևսկին) ստանում են շինարարական գիպսը կամ գիպսային այլ կապակցանյութերը պորտլանդցեմենտի և հիդրավլիկական թթու հավելանյութերի հետ խառնելով։ Դրանցից պատրաստված շինվածքներն ունեն համեմատաբար ավելի փոքր պլաստիկ ձևափոխություններ։ Անհիդ֊րիտային ցեմենտը պատրաստում են շինարարական գիպսը 600-700 °C ջերմաստիճաևում թրծելով, հետագայում մանրացնելով պնդացնող կատալիզատոր հավելանյութերի (օրինակ, կրի) հետ մեկտեղ։ Օգտագործվում է շինարարական շաղախներ, բետոններ, արհեստական մարմար և այլն պատրաստելու համար։ Էստրիխգիպսը ստանում են բնական գիպսը 800-1000 °C ջերմաստիճանում թրծելով՝ հետագա նուրբ մանրացմամբ։ Օգտագործվում է նույն նպատակներով, ինչ անհիդրիտային ցեմենտը։
Կատեգորիա:Կապակցանյութեր
Ռուսաստանի զինված ուժեր
Ռուսաստանի Դաշնության զինված ուժեր (Вооружённые силы Росси́йской Федерации), Խորհրդային Միության փլուզումից հետո Ռուսաստանում գործող պետական ռազմական կառույց։ Ստեղծվել է 1992 թվականի մայիսի 7-ին՝ սկզբնապես բաղկացած լինելով 2 880 000 մարդուց։ Համարվում աշխարհի խոշորագույն բանակներից մեկը։ Կադրերի մակարդակը սահմանվում է երկրի նախագահի հրամանագրով։ Նախատեսված է արժանի հակահարված տալ ագրեսիային դեմ, զինված պաշտպանություն ամբողջականություն և անձեռնմխելիություն իր տարածքում պահպանելու, ինչպես նաև կատարել առաջադրանքները համաձայն միջազգային պայմանագրերի։
Ռուսաստանի Դաշնության 2008 թվականի հունվարի 1-ի տվյալներով 2,019,629 միավոր, այդ թվում, զինվորների, զինծառայողների 1,134,800 միավոր։ Ինչ վերաբերում է մարտի 1-ին, 2014 թվականին, թիվը զորքերի մոտ 840,245 իսկ 8356 զինվորական քանակը պարունակում քաղաքացիական անձնակազմին։ Զինված ուժերը Ռուսաստանի. աչքի է ընկնում, ներկայում ամենամեծն է աշխարհում, զանգվածային ոչնչացման զենքի, այդ թվում `միջուկային զենք, և լավ զարգացած համակարգի միջոցներ։
Պաշտպանության նախարարություն
Ռուսաստանի զինված ուժերի կառավարումն իրականացում է երկրի Պաշտպանության նախարարության կողմից, որի հիմնական գերակայության մեջ է մտնում երկրի պաշտպանությունը։ Պաշտպանության նախարարությունը մշակում և իրականացում է պետական ​​քաղաքականության ոլորտում միջազգային ռազմական համագործակցություններ, վերահսկում է ռազմական շրջանների և այլ զինվորական իշխանությունների տարածքային իշխանությունների ռազմական գրասենյակներ։
Միջուկային զենք
Ռուսաստանը աշխարհի ամենամեծ միջուկային զենքի պահեստավորում ունեցողն է ԱՄՆ-ից հետո։ 2011 թվականի սկզբին որպես ռազմավարական միջուկային ուժեր 611 ռազմավարական առաքման ավտոմեքենա, կարող է տեղափոխել միջուկային մարտագլխիկներ։ 2009 թվականի դրությամբ ռուսաստանյան միջուկային զինանցում եղել են մոտ 16000 մարտագլխիկներ։ Տեղակայված ռազմավարական միջուկային ուժերը բաժանվում են, այսպես կոչված, միջուկային «TRIAD» և առաքման համար օգտագործվող միջմայրցամաքային բալիստիկ հրթիռների, սուզանավ, հրթիռներ և ռազմավարական ռմբակոծիչներ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի զինված ուժեր Կատեգորիա:Զինված ուժեր այբբենական կարգով
Ազատության արձանը (նկար)
Աշխատանքներ Ազատության արձանի վրա (Working on the Statue of Liberty, նաև հայտնի է որպես Ազատության արձանը, անգլ.՝ Statue of Liberty), ամերիկացի նկարիչ և նկարազարդող Նորման Ռոքուելի կտավը, որը ստեղծվել է 1946 թվականին։ Պատկերում է աշխատողների, որոնք մաքրում են Նյու Յորքում տեղակայված հայտնի Ազատության արձանի՝ վեր ձգված ձեռքի ջահը ։
Ստեղծում
Նկարն ստեղծվել է «The Saturday Evening Post» հրատարակության շապիկի համար, թողարկվել է 1946 թվականի հուլիսի 6-ին՝ օգտագործելով էսքիզները, որոնք Ռոքուելն արել է 1946 թվականի մարտին։ Նկարի վրա պատկերված են բանվորներ, որոնք մաքրում են Ազատության արձանի ջահի վրայի սաթի գույն ունեցող ապակին։ Նման մաքրում կատարվում է ամեն տարի հուլիսին։ Ռոքուելի նկարում պատկերված է արձանի միայն մի փոքր մասը՝ ջահը, ձգված ձեռքը 13 մետր երկարությամբ, ինչպես նաև արձանի գլխի մի մասը։ Մարդկանց ուրվագծերը նկարված են պարզ երկնագույն երկնքի ֆոնի վրա։ Հինգ աշխատողներ կախված են ապահովագրական պարաններից։ Դրանցից մեկը Ռոքուելի ինքնադիմանկարն է, իսկ մյուսը, որը արտասովոր է, աֆրոամերիկացի է (կարմիր վերնաշապիկով)։ Ոչ սպիտակամորթ մարդուն սպիտակամորթների հետ հավասար ընդգրկված լինել աշխատանքներում, ըստ երևույթին, առաջին անգամ նկատվել է միայն 2011 թվականին ։ Այն հակասում էր «The Saturday Evening Post»-ի քաղաքականությանը, որը գործում էր նկարի ստեղծման ժամանակ, երբ աֆրոամերիկացիների պատկերվում էին միայն ստորադաս դերում (ինչ կարելի է տեսնել, օրինակ, նույն 1946 թվականի «Տղան վագոն-ռեստորանում» նկարում)։
Պատկերը Օվալաձև սենյակում
Կտավը ձեռք է բերել Սթիվեն Սփիլբերգը, որը այն հանձնել է Սպիտակ տան մշտական հավաքածուին 1994 թվականին։ Այն կախված էր Օվալաձև աշխատասենյակում Բիլ Քլինթոնի, Ջորջ Բուշի և Բարաք Օբամայի վարչակազմերի ժամանակ, առավել հաճախ եղել է նախագահական աշխատասեղանի ձախ կողմում՝ պահարանի կամ Ֆրեդերիկ Ռեմինգթոնի քանդակով զարդարված սեղանի վրա ։ Օբաման նկարը տեղափոխել է բուխարու մոտ՝ Մարտին Լյութեր Քինգ Կրտսերի կիսանդրու վերևում ։ Հայտնի է, որ 2017 թվականի հունվարին՝ Դոնալդ Թրամփի երդմնակալությունից անմիջապես հետո, պատկերը դեռ եղել է Օվալաձև աշխատասենյակում ։ Սակայն ավելի ուշ՝ 2017 թվականին, ըստ մամուլի հաղորդագրությունների, նկարը փոխարինվել է Էնդրյու Ջեքսոնի դիմանկարով ։ Ազատության արձանը Օվալաձև աշխատասենյակում
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1946 նկարներ
Սարգիս Վարդանյան
Սարգիս Համբարձումի Վարդանյան, հայ քիմիկոս, Հայաստանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս , Հայաստանում օրգանական քիմիայի դպրոցի հիմնադիրներից։ Նրա անունը լայնորեն հայտնի է ինչպես մեր երկրում, այնպես էլ նրա սահմաններից դուրս։ Ացետիլենի քիմիայի, հագեցած հետերոցիկլիկ միացությունների ասպարեզում նրա կատարած հետազոտությունները շատ քիմիկոսների համար աշխատանքային ուղեցույց են։
1930-ական թվականներ
1936 թվականին ավարտել է Շուլավերի միջնակարգ դպրոցը։ Դրան հաջորդող մեկ տարում հարևան Բրդաձոր գյուղի դպրոցում աշխատել է որպես ուսուցիչ։ 1937-1941 թվականներին կրթությունը շարունակել է Երևանի պետական համալսարանի քիմիական ֆակուլտետում։
1940-ական թվականներ
Այնուհետև՝ 1941-1946 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1943 թվականին պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով։ Նույն թվականին ընդունվել է ԽՄԿԿ շարքերը։
1944 թվականին պարգևատրվել է Հայրենական պատերազմի երկրորդ աստիճանի, իսկ 1945 թվականին Հայրենական պատերազմի առաջին աստիճանի շքանշանով։ 1946-1949 թվականներին եղել է ԽՍՀՄ ԳԱ Ի.Դ. Զելինսկու անվան օրգանական քիմիայի ինստիտուտի ասպիրանտ։ 1949 թվականին շնորհվել է քիմիական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան։
1950-ական թվականներ
1951-1955 թվականներին ԽՍՀՄ ԳԱ Ի.Դ. Զելինսկու անվան օրգանական քիմիայի ինստիտուտի դոկտորանտ։ 1953-1968 թվականներին ՀԽՍՀ ԳԱ օրգանական քիմիայի ինստիտուտի ացետիլենի քիմիայի լաբորատորիայի վարիչ։ 1955 թվականին շնորհվել է քիմիական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան։ 1955-1967 թվականներին կարդացել է «Չհագեցած միացությունների քիմիայի» հատուկ կուրս Երևանի պետական համալսարանի քիմիական ֆակուլտետում։
1960-ական թվականներ
1963 թվականին եղել է տեսական և կիրառական քիմիայի 14-րդ միջազգային գիտաժողովի պատգամավոր Լոնդոնում։ 1964 թվականին շնորհվել է պրոֆեսորի գիտական կոչում։ 1967 թվականին կարդացել է ացետիլենի քիմիայի գծով դասախոսություններ Փարիզի գիտահետազոտական կենտրոններում և բուհերում։ 1967-1970 թվականներին ՀԽՍՀ ԳԱ նուրբ օրգանական քիմիայի ինստիտուտի չհագեցած միացությունների հիմքի վրա կատարվող կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի սինթեզի լաբորատորիայի վարիչ։ 1969 թվականին հետերոցիկլիկ միացությունների քիմիային նվիրված 11-րդ միջազգային կոնգրեսի պատգամավոր Մոնպելիեում (Ֆրանսիա)։
1970-ական թվականներ
1970 թվականին պարգևատրվել է «Աշխատանքային արիության համար` ի նշանավորումն Վ.Ի. Լենինի ծննդյան 100–ամյակի» մեդալով։ 1970-1987 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ ԳԱ Ա.Լ. Մնջոյանի անվան նուրբ օրգանական քիմիայի ինստիտուտի տնօրեն։ 1971 թվականին ընտրվել է ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ։ Երեք տարի անց շնորհվել է Հայկական ՍՍՀ գիտության վաստակավոր գործչի պատվավոր կոչում և դարձել է Հայկական սովետական հանրագիտարանի խմբագրական խորհրդի անդամ։ Նույն թվականին դարձել է Կոնֆորմացիոն անալիզի 9-րդ միջազգային գիտաժողովի պատգամավոր Օտտավայում։ 1975 թվականին հետերոցիկլիկ միացությունների քիմիային նվիրված միջազգային կոնգրեսի պատգամավոր Զագրեբում (Հարավսլավիա)։ 1976 թվականին բնական միացությունների քիմիայի 4-րդ հնդկա-սովետական գիտաժողովի պատգանավոր Լակնաու քաղաքում (Հնդկաստան)։ Մասնակցել է Գերմանական Դեմոկրատական Հանրապետության քիմիական ընկերության գիտաժողովին (Լայպցիգ)։ 1977 թվականին ընտրվել է Հայկական ԽՍՀ գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամ։ 1977-1987 թվականներին ՀԽՍՀ ԳԱ քիմիական գիտությունների բաժանմունքի ակադեմիկոս քարտուղարի տեղակալ։ 1978 թվականին «Химико-фармацевтический журнал»- ի խմբագրական խորհրդի անդամ։ Գիտության զարգացման մեջ ներդրած վաստակի համար պարգևատրվել է Հայկական ՍՍՀ ԳԱ,,Վաստակագրով,,, Հայկական ԽՍՀ Գերագույն սովետի պատվոգրով։ Պարգևատրվել է։ Ացետիլենի քիմիայի գծով դասախոսություններ է կարդացել ԳՖՀ-ում՝ օրգանական քիմիայի յոթ ինստիտուտների հրավերով։ 1979 թվականին դասախոսություններ է կարդացել,,Աբջոն,, և ,,Սինտեքս,, ֆիրմաների հրավերով (ԱՄՆ)։
1980-ական թվականներ
1980 թվականին բնական միացությունների քիմիայի 11-րդ միջազգային գիտաժողովի պատգամավոր (Կանարյան կղզիներ)։ 1981 թվականին բնական միացությունների քիմիայի 5-րդ հնդկա-սովետական գիտաժողովի պատգամավոր Պունա քաղաքում (Հնդկաստան)։ 1982 թվականին բնական միացությունների քիմիայի 12-րդ միջազգային գիտաժողովի պատգամավոր (Կանարյան կղզիներ)։ 1983 թվականին պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։ 1984 թվականին հետերոցիկլիկ միացությունների քիմիայի 8-րդ միջազգային կոնգրեսի պատգամավոր Բրատիսլավայում (Չեխոսլովակիա)։ 1985 թվականին պարգևատրվել է Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի երկրորդ շքանշանով։ 1987-1994 թվականներին ՀԽՍՀ ԳԱ քիմիական և երկրաբանական գիտությունների բաժանմունքի ակադեմիկոս քարտուղար և ՀԽՍՀ ԳԱ նախագահության անդամ։
1990-ական թվականներ
1988-1997 թվականներին՝ «Հայկական քիմիական ամսագրի» գլխավոր խմբագիր։ 1994-1997 թվականներին՝ ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիա նախագահի խորհրդական։
Ուսում և Ծառայություն
Սարգիս Համբարձումի Վարդանյանը ծնվել է 1917 թվականին սեպտեմբերի 20-ին, Շուլավեր գյուղում (այժմ Վրաստանի Մարնեուլի շրջանի Շահումյան ավան)։ 1936 թվականին միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո տեղափոխվում է Երևան և 1937 թվականին ընդունվում Երևանի պետական համալսարանի քիմիական ֆակուլտետը։ 1941 թվականին վերջին կուրսն ավարտելուց անմիջապես հետո մեկնում է ռազմաճակատ, հասնում մինչև Բեռլին։ Ռազմաճակատում ցուցաբերած արիության ու խիզախության համար Սարգիս Վարդանյանը պարգևատրվում Է մի շարք շքանշաններով ու մեդալներով։ 1946 թվականին նա զորացրվում է բանակից և նույն տարում Երևանի համալսարանում հանձնում պետական քննությունները, միաժամանակ աշխատելով ՀԽՍՀ ԳԱ քիմիայի ինստիտուտում։ Նույն թվականին ընդունվում է ԽՍՀՄ ԳԱ օրգանական քիմիայի ինստիտուտի ասպիրանտուրան։ 1949 թվականին, ժամկետից շուտ ավարտելով այն, Սարգիս Վարդանյանը պաշտպանում է թեկնածուական դիսերտացիա։
Հագմանք
Հագմանք, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խուլփի գավառակում։
Սարգիս Վարդանյան
Աշխատանք
Մոտ երկու տարի Մոսկվայում աշխատելուց հետո, 1951 թվականին վերադառնում է Երևան և շարունակում Մոսկվայում սկսած աշխատանքները ենինային և դիենինային համակարգերի քիմիական փոխարկումների ուսումնասիրության ուղղությամբ։ 1951 թվականին Սարգիս Վարդանյանն ընդունվում է ԽՍՀՄ ԳԱ օրգանական քիմիայի ինստիտուտի դոկտորանտուրան և առանց արտադրությունից կտրվելու կատարում լայնածավալ հետազոտություններ տարբեր ալկօքսիկետոնների սինթեզի և փոխարկման ասպարեզում, 1955 թվականին սկզբին հաջողությամբ պաշտպանում է դոկտորական դիսերտացիա «Ալկօքսիկետոնների և տարբեր դիրքերում ալկօքսիլ խումբ պարունակող վինիլացետիլենային սպիրտների սինթեզը և փոխարկումները» թեմայով։
Առանձին ճյուղեր
Սարգիս Վարդանյանը մանրամասն ուսումնասիրել է ֆունկցիոնալ խմբեր պարունակող տարբեր ացետիլենային միացությունների հիդրատացման ռեակցիայի մեխանիզնը և ուղղվածությունը, բացահայտել եռակի կապի հիդրատացման ուղղվածության կախումը միջանկյալ π-կոմպլեքսի կառուցվածքից, ինչպես նաև տարածական գործոններից։ Բեղմնավոր գիտական գործունեությունը, տեսական հիմնավոր պատրաստվածությունը Սարգիս Վարդանյանին հնարավորություն են տալիս անցնելու ղեկավար աշխատանքի ՀԽՍՀ ԳԱ օրգանական քիմիայի ինստիտուտում։ 1953 թվականին նշանակվում է ացետիլենի քիմիայի լաբորատորիայի վարիչ, իսկ 1956 թվականին, նույն ինստիտուտի տնօրենի տեղակալ՝ գիտական գծով։ Նա գլխավորում է գիտական աշխատակիցների և ասպիրանտների մի մեծ խմբի աշխատանքները։
Հագմանք
Բնակչություն
1880-ական թթ.-ին ուներ 40 տուն, 1909 թվականին ուներ 15 ընտանիք հայ բնակիչ, զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։
Բնակչությունը բռնությամբ տեղահանվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին, իսկ փրկվածները բնակություն են հաստատել տարբեր երկրներում։ Իսկ գյուղը լիովին ամայացել է։
Սարգիս Վարդանյան
Ացետիլեն և ածանցյալների քիմիա
Սարգիս Վարդանյանի ղեկավարությամբ խոր հետազոտություններ են տարվում ացետիլենի և նրա ածանցյալների քիմիայի ասպարեզում։ Այստեղ դրսևորվում է նրա տաղանդն ու ինտուիցիան չհագեցած միացությունների քիմիայի ուսումնասիրման գործում, որն այդ ժամանակ օրգանական քիմիայի բնագավառում հետազոտությունների հիմնական ուղղություններից մեկն էր։ Սարգիս Վարդանյանին են պատկանում ացետիլենային, վինիլացետիլենային և դիվինիլացետիլենային համակարգերին նուկլեոֆիլ և էլեկտրոֆիլ միացման ռեակցիաների մանրակրկիտ հետազոտությունները։ Ացետիլենի, վինիլացետիլենի և նրանց ածանցյալների քիմիայի ասպարեզում պարբերական ուսումնասիրությունները հանգեցրին բազմաթիվ պոլիֆունկցիոնալ միացությունների սինթեզի մեթոդների մշակմանը և ացետիլենալլեն-կումուլենային նոր վերախմբավորման բացահայտմանը, որն իրավամբ կրում է «Վարդանյանի վերախմբավորում», անունը։ Այդ հետազոտությունների շնորհիվ մատչելի դարձած տեղակալված վինիլացետիլենային կարբինոլները ելանյութ ծառայեցին նոր, նախկինում անհայտ մի մեծ խումբ դիվինիլկետոնների սինթեզի համար։ Դրանց ստացման համար առաջարկվեց երկու ուղի՝ դեհիդրատացում, դրա ընթացքում ստացվող դիվինիլացետիլենային համակարգերի հետագա հիդրատացմամբ և ելանյութ՝ կարբինոլների անմիջական իզոմերացում։ Ծծմբաջրածնի ներգործությամբ այդ վինիլկետոնները փոխակերպված են տետրահիդրոթիոպիրան-4-ոնների, իսկ դրանց ջուր միացնելու միջոցով ստացված են տետրահիդրոպիրան-4-ոններ։ Ամյակի և առաջնային ամինների ու դիվինիլկետոնների փոխազդեցությամբ սինթեզված են բազմաթիվ պիպերիդին-4-ոններ։ Սարգիս Վարդանյանի վինիլացետիլենի քիմիայի ասպարեզում հիմնական հետազոտությունները և կոնցեպցիաներն արտացոլված են «Վինիլացետիլենի և նրա ածանցյալների քիմիան», մենագրության մեջ, որտեղ հնարավորին չափ ամփոփված են գոյություն ունեցող բոլոր գրական տվյալները, որոնք վերաբերում են տեսականորեն ու գործնականորեն կարևոր այդ հարցին։ Քիմիական գրականության մեջ դավինիլացետիլենի քիմիային նվիրված առաջին մենագրությունն է ոչ միայն ԽՍՀՄ-ում, այլև արտասահմանում։ Սարգիս Վարդանյանը առաջիններից մեկը գիտակցեց, որ գիտության զարգացման նոր փուլը պահանջում է ոչ միայն սերտ կապ քիմիայի ու կենսաբանության միջև, այլև այդ երկուսի խոր, փոխադարձ ներթափանցում։ Նա շատ ջանքեր ներդրեց այդ գաղափարի իրականացման համար։ Վինիլացետիլենային միացությունների ստացման դյուրությունը և մատչելիությունը, դրանց ճկունությունը քիմիական փոխարկումներում Սարգիս Վարդանյանին հնարավորություն տվեցին կամուրջ գցել ացետիլենի քիմիայի և հետերոցիկլիկ միացությունների քիմիայի միջև, որոնք դեղամիջոցներ ստեղծելու անհրաժեշտ ելանյութերի հիմնական խմբերից են։ Այդպիսով նա տվեց չհագեցած միացությունների հիման վրա կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի սինթեզի հիմնական ուղղությունները։ Այդ պատճառով 1968 թվականին հունվարին Սարգիս Վարդանյանն իր լաբորատորիայով փոխադրվում է Ա.Լ. Մնջոյանի անվան նուրբ օրգանական քիմիայի ինստիտուտ՝ որպես ացետիլենի հիման վրա կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի սինթեզի լաբորատորիայի վարիչ։
Հագմանք
Օգտակար հանածոներ
Հագմանքում կա երկաթի հանք։
Սարգիս Վարդանյան
Գլիցիդային թթուներ
Այսպիսով, Սարգիս Վարդանյանի կողմից ստեղծագործաբար մշակվում է օրգանական միացությունների կառուցվածքի և նրանց կենսաբանական ներգործության միջև եղած կապի պրոբլեմը։ Հարուստ փաստացի տվյալների հիման վրա հայտնաբերվեցին օրինաչափություններ, որոնք թույլ տվեցին իրագործել նոր՝ կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների նպատակաուղղված սինթեզ։ Արդյունքում նրանց ստեղծած մեկ պրեպարատը ենթարկվում է կլինիկական փորձարկման, իսկ երեքը գտնվում են նախակլինիկական հետազոտությունների շրջանում։ 1970 թվականին Սարգիս Վարդանյանը նշանակվում է ՀԽՍՀ ԳԱ նուրբ օրգանական քիմիայի ինստիտուտի տնօրեն։ Նա զարգացնում է այն բաժինների գործունեությունը, որոնք էական դեր են կատարում քիմիական գիտության հարստացման և դեղանյութերը բժշկության մեջ ներդնելու գործում։ Նա շատ աշխատանք ու ջանքեր ներդրեց ինստիտուտի բարեկարգման և աշխատասեր կոլեկտիվ ստեղծելու գործում։ Նրա նախաձեռնությամբ կազմակերպվեցին ժամանակակից գիտական սարքավորումներով հագեցած նոր լաբորատորիաներ, որոնք հանրապետությունում դարձան քիմիական հետազոտությունների հայտնի կենտրոններ։ 1971 թվականին Սարգիս Վարդանյանն ընտրվում է ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ, իսկ 1977 թվականին՝ իսկական անդամ։ 1973 թվականին նա ընտրվում է քիմիական գիտությունների բաժանմունքի ակադեմիկոս քարտուղարի տեղակալ, իսկ 1987 թվականին՝ քիմիական և երկրաբանական գիտությունների բաժանմունքի ակադեմիկոս քարտուղար, ինչպես նաև ՀԽՍՀ ԳԱ նախագահության անդամ։ Լայն է ակադեմիկոս Սարգիս Վարդանյանի գիտահասարակական գործունեության շրջանակը։ Քիմիայի զարգացումը հանրապետությունում պահանջում է համապատասխան կադրերի պատրաստում, և Սարգիս Վարդանյանը զգալի ժամանակ և ուժեր է ներդնում բարձր որակավորում ունեցող քիմիկոսների պատրաստման կարևոր գործում։ Սարգիս Վարդանյանի ինքնատիպ քիմիական դպրոցը մեծ ճանաչում ունի։ Նրա ղեկավարությամբ գրվել են 45 թեկնածուական և 5 դոկտորական դիսերտացիաներ։ Նա կատարել և նաև մանկավարժական աշխատանք Երևանի պետական համալսարանում։ Սարգիս Վարդանյանը Հայկական սովետական հանրագիտարանի, ,«Химия природных соединений», «Химико фармацевтический журнал»- ի և «Հայկական քիմիական անսագրի», խմբագրական խորհրդի անդամ է, իսկ 1988 թվականից՝ վերջինիս գլխավոր խմբագիր։ Ակադեմիկոս Սարգիս Վարդանյանը բազմիցս մասնակցել է միջազգային գիտաժողովների. նա զեկուցումներով հանդես է եկել Կանադայում, Հարավսլավիայում, Հնդկաստանում, ԳՖՀ-ում, ԱՄՆ-ում, Իսպանիայում, Ֆրանսիայում, Անգլիայում, Կիպրոսում, Հունգարիայում, Չեխոսլովակիայում և ԳԴՀ-ում։ Գիտական բեղմնավոր գործունեության համար Սարգիս Վարդանյանը պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով, ՀԽՍՀ ԳԱ նախագահության «Վաստակագրով», նրան շնորհվել է Հայկական ԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործչի պատվավոր կոչում։ Իր բազմակողմանի գործունեությամբ, կազմակերպական ընդունակություններով, շրջապատի հանդեպ ցուցաբերած ուշադրությամբ Սարգիս Վարդանյանն արժանացել է համընդհանուր սիրո և հարգանքի։
Հագմանք
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սարգիս Վարդանյան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ Կատեգորիա:Քիմիական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:ԵՊՀ քիմիայի ֆակուլտետի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ Կատեգորիա:Շահումյան (Մառնեուլի շրջան) քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Պլեչևո (գյուղ, Պերեսլավսկի շրջան)
Պլեչևո (Плечево), գյուղ Ռուսաստանի Յարոսլավլի մարզի Պերեսլավսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Յարոսլավլի մարզի Պերեսլավսկի շրջանի բնակավայրեր
Գրիմ եղբայրներ (խումբ)
Գրիմ եղբայրներ (Братья Грим, արտասանվում է՝ Բռատյա Գրիմ) ռուսական երաժշտական խումբ, հիմնվել է զույգ եղբայրներ Բորիս և Կոնստանտին Բուրդաևների կողմից Սամարայում։ Խումբը հանդես է գալիս փոփ-ռոք և սոֆթ-ռոք ոճերում։
Կենսագրություն
Գրիմ եղբայրներ խումբը հիմնվել է 1998 թվականին զույգ եղբայրներ Բորիս և Կոնստանտին Բուրդաևների կողմից (ծնվել են 1981 թ. հունիսի 6-ին Սամարայում)։ 2005 թ. երաժիշտները ծանոթանում են պրոդյուսեր Լեոնիդ Բուռլակովի հետ, և վերջինս սկսում է աշխատել խմբի հետ։ 2005 թ. խումբը թողարկեց իր առաջին ստուդիական ալբոմը։ 2006 թ. Նոր Զելանդիայում խումբը ձայնագրեց երկրորդ՝ «Իլյուզիյա» ալբոմը, որը դրական գնահատականների արժանացավ քննադատների կողմից ։ 2007 թ.-ին խումբը հրաժարվում է պրոդյուսերից։ Նույն թվականի աշնանը Կիևում ձայնագրում են երրորդ ալբոմը։
2008 թ. ամռանը խմբի կազմում փոփոխություններ են տեղի ունենում, իսկ 2009 թ. մարտի 6-ին, ստեղծագործական տարաձայնությունների պատճառով խումբը դադարեցնում է իր գործունեությունը։ Բորիս Բուրդաևը որոշում է վերցնել ստեղծագործական արձակուրդ, իսկ Կոնստանտինը շարունակում է աշխատանքը, և երկու օր անց, մարտի 8-ին, Մոսկվայի ակումբներից մեկում ակուստիկ համերգ է տալիս։
2009 թ. օգոստոսից մինչ 2010 թ. մարտը խումբը հանդես է գալիս «Գրիմ» անվանումով, և թարմացված կազմով թողարկում է «Лаос» և «Самолёты» սինգլները։ 2009 թ. դեկտեմբերին խումբը մասնակցեց «Մաշինա վրեմենի» խմբի հոբելյանական համերգին, կատարելով «Սվեչի» երգը ։
2009 թ. Կոնստանտինը, Բորիսի նախկին կին Կատյա Պլետնյովայի հետ մասնակցեցին «Խերոին» ռոք-մյուզիքլի ձայնագրություններին ։ Ռոք-մյուզիքլի ներկայացումը կայացավ 2010 թ. մարտի 24-ին Մոսկվայի ակումբներից մեկում ։
Ջուլիա Հոյթ
Ջուլիա Հոյթ (Julia Hoyt, ), ամերիկացի թատրոնի և համր ֆիլմերի դերասանուհի։
Կենսագրություն
Ջուլիա Ուենրայթ Ռոբինսը ծնվել է 1897 թվականին Ջուլիան Ու. Ռոբինսի և Սարա Ջ. Ջուետ Ռոբինսի ընտանիքում։ Նրա պապը՝ Հյու Ջ. Ջուետը, եղել է Էրի երկաթուղու (Erie Railroad) նախագահը և կոնգրեսմեն Օհայոյից։
Գրիմ եղբայրներ (խումբ)
Կենսագրություն
2010 թ. մարտին Կոնստանտինը հայտարարեց խմբի նախկին «Բրատյա Գրիմ» անվան վերականգնման մասին ։ Բորիսը չվերադարձավ խումբ, և Կոնստանտինը հավաքեց երաժիշտների նոր կազմ։ Նույն ամսում թողարկվեց «Вернись» նոր սինգլը։ 2010 թ. հոկտեմբերի 14-ին խումբը թողարկեց թվով չորրորդ ստուդիական ալբոմը, որը ստացավ «Крылья Титана» անվանումը՝ 11 երգով և 3 բոնուս կատարումով։
Ջուլիա Հոյթ
Կենսագրություն
Ջուլիան բեմական գործունեությունը սկսել է բարեգործական ներկայացումներից ։ Նկարահանվել է հետևյալ ֆիլմերում՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին Ամերիկյան կարմիր խաչում օգնել է հաշմանդամ վետերաններին ։
Ազաբերդ
Ազաբերդ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Դերսիմի գավառում։ Գտնվում էր Թերման գյուղի մոտակայքում՝ սարահարթի վրա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ջուլիա Հոյթ
Կենսագրություն
1921-1931 թվականներին ակտիվ գործունեություն է ծավալել Բորդվեյում, որտեղ հանդես է եկել Էդվին Միլտոն Ռոյլի «The Squaw Man» («Հնդկացին», 1921), Բուտ Թարգինկտոնի «Rose Briar» (1922–1923), Գլադիս Բյուքանան Անգերի «The Virgin of Bethulia» («Կույսը Բետուլիայից», 1925), «The School for Scandal» (1925), «The Pearl of Great Price» («Թանկարժեք մարգարիտը», 1926), «The Dark» («Մութը», 1927), «Mrs. Dane's Defense» («Տիկին Դեյնի պաշտպանությունը», 1928), Բայարդ Վեյլերի «Within the Law» («Օրենքի շրջանակում», 1928), «Sherlock Holmes» («Շերլոկ Հոլմս», 1928), «Serena Blandish» («Սերանա Բլանդիշ», 1929), Լուիզ Կ. Անսպաչերի «The Rhapsody'» («Ռապսոդիա», 1930), Նոել Կոուվարդի «The Wiser they Are» (1931) և «Hay Fever» (1931–1932) ներկայացումներում։
Ջուլիա Հոյթի «Julia Hoyt Modes» նորաձևության բիզնեսը զգեստներ ու վերարկուներ է ստեղծել ու վաճառել ԱՄՆ տարբեր հանրախանութներում։ Ջուլիան սինդիկացված հոդվածներ  է գրել էթիկայի և նորաձևության մասին  ։ 1924 թվականին «Bridgeport Post»-ի համար գրել է պատմությունների շարք եվրոպական ուղևորություններից ։
Անձնական կյանք
Ջուլիան եղել է գեղեցիկ անձնավորություն ։ Նրա դիմանկարն ստեղծել են այնպիսի նկարիչներ, ինչպիսիք են՝ Պոլ Էլյոն, Նեյսա ՄքՄեյնը («McCall's»-ի շապիկի համար, 1923, մայիս), Ջոն Սինգեր Սարջենտը և Կառլ Վան Վեխտենը  ։
Ջուլիա Ռոբինսն ամուսնացել է երեք անգամ։ 1914 թվականին՝ 17 տարեկան հասակում, ամուսնացել է իրավաբան Լյուդվիգ Հոյթի հետ, եղել է նրա երկրորդ կինը ։ Ունեցել են երկու երեխա, որոնք մահացել են մանուկ հասակում ։ Զույգն ամուսնալուծվել է 1924 թվականին ։ 1927 թվականին ամուսնացել է դերասան Լուի Կելհերնի հետ։ Նույն տարում միասին Բրոդվեյում նկարահանվել են «The Dark» ներկայացման մեջ։ Ամուսնալուծվել են 1932 թվականին։ 1935 թվականին ամուսնացել է Ակիլա Գիլեսի հետ ։
Մահ
1930-ական թվականներին Հոյթն ունեցել է առողջական խնդիրներ։ 1935 թվականին ծովում հիվանդացել է թոքաբորբով և կրծքավանդակում առաջացած շարունակական վարակի պատճառով անհրաժեշտ է եղել հեռացնել կողոսկրերից ։
Մահացել է 1955 թվականին, Նյու Յորքում, սրտի կաթվածից ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասանուհիներ
Գրիմ եղբայրներ (խումբ)
Կենսագրություն
2010 թ. դեկտեմբերի 16-ին, 30 տարեկան հասակում սրտի անբավարարվածությունից մահացավ Կոնստանտին Բուդաևի կինը՝ Լեսյա Խուդյակովան։ 2011 թ. հունիսի 12-ին խումբը ներկայացրեց Ռուսաստանը Ռուս-Գերմանական բարեկամության փառատոնին Բեռլինում ։
2011 թ. աշնանը սկսեցին լուրեր տարածվել Բորիս Բուրդաևի բեմ վերադառնալու մասին, նոր՝ «Lirrika» խմբի կազմում։ Խմբի առաջին ելույթը կայացավ նոյեմբերի 15-ին Մոսկվայի «16 տոնն» ակումբում, սակայն հետագա համերգները դադարեցին, և թե ինչով է այժմ զբաղված Բորիսը պարզ չէ։
Սարաջլի
Սարաջլի, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Ջանիկի գավառում ։
Գրիմ եղբայրներ (խումբ)
Կենսագրություն
2012 թ. սեպտեմբերի 15-ին Կոնստանտին Բուրդաևը ամուսնանում է Թամարա Բելոտելովայի հետ։
Սարաջլի
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Գրիմ եղբայրներ (խումբ)
Կենսագրություն
2012 թ. դեկտեմբերին Կոնստանտինը ցրում է խմբի երաժիշտներին, և սկսում նոր կազմ հավաքել։
Ժելուդկովո (գյուղ, Սաֆոնովսկի շրջան)
Ժելուդկովո (Желудково), գյուղ Ռուսաստանի, Սմոլենսկի մարզի Սաֆոնովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սաֆոնովսկի շրջանի բնակավայրեր
Հաբերի պրոցես
Հաբերի պրոցես (նաև կոչվում է Հաբեր-Բոշի գործընթաց) արդյունաբերական գործընթաց (ստեղծված Ֆրից Հաբերի և Կարլ Բոշի կողմից), որի ընթացքում կապվում է մթնոլորտային ազոտը և սինթեզվում ամոնիակ։ Ազոտի և ջրածնի խառնուրդը բարձր ճնշման տակ անցկացվում է տաք կատալիզատորի վրայով։ Բարձր ճնշման շնորհիվ N2+3H2 ⇄ 2NH3 ռեակցիայի հավասարակշռությունը շեղվում է ամոնիայի առաջացման կողմը։ Ամոնիակի ստացման համար օգտագործվող ջրածինը ստանում են մեթանից վերջինս մշակելով ջրագազով (սինթեզգազ) ։
Ամոնիակի սինթեզի պատմություն
Ի սկզբանե քիմիկների առջև խնդիր էր դրված քիմիապես կապել մթնոլորտային ազոտը և 19-րդ դարում այս խնդիրը կարծես լուծվեց՝ 2200°С-ից բարձր ջերմաստիճանում թթվածնով ազոտը օքսիդացնելու միջոցով։ Այս պրոցեսը վոլտյան աղեղի միջոցով իրականացրեցին քիմիկներ Ք. Բիրկելանդը և Ս. Էյդեն։ Նրանք նկատեցին, որ ռեակցիան արագանում է Fe2O3 առկայությամբ։ 1901 թվականին ազոտի և ջրածնի փոխազդեցությունից ամոնիակի ստացման արտոնագիր գրանցվեց Հ. Լուի Լե Շատելյեի անունով։ Արտոնագրում նշվում էր բարձր ճնշման անհրաժեշտությունը և կատալիզորդի առկայությունը։ 1904-1907 թվականներին Վ. Օստվալդի, Վ. Նեռնստի և Ֆ. Հաբերի կողմից իրականացվել են աշխատանքներ, որոնք հնարավորություն են տալիս ջեմաստիճանի և ճնշման փոփոխությամբ հավասարակշռություն հաստատել ջրածնի, ազոտի և ամոնիակի կոնցենտրացիաների միջև։ 1909 թվականի մարտին Ֆ. Հաբերը առաջին անգամ ստացավ ամոնիակ 600°С ջերմաստիճանում և 17,5 ՄՊա ճնշման տակ, որպես կատալիզորդ օգտագործելով փոշենման օսմիում։ Գիտնականը արդյունքները ներկայացրեց BASF (համաշխարհային քիմիական կոնցերն), որը 1913 թվականին կառուցեց ամոնիակի ստացման առաջին գործարանը։ Գործարանում կիրառվող տեխնիկան նախագծեց ինժեներ Կ. Բոշը։
1928 թվականին առաջին անգամ ԽՍՀՄ-ում՝ Ձերժինսկում հիմնադրվեց Չեռնորեչենսկի քիմիական գործարանը։ 1990 թվականին ԽՍՀՄ-ում առաջատարն էր 28 մլն տոննա տարեկան ամոնիակի արտադրությամբ։ 2000-ական թվականներին նախկին ԽՍՀՄ տարածքում գործում էր ամոնիակ սինթեզող 1360տ/օր մինչև 1420տ/օր (տարեկան մոտ 450000 տոննա) հզորությամբ 42 ագրեգատներ։ 2001 թվականին Ռուսաստանի ընդհանուր հզորությունը կազմում է տարեկան 14,2 մլն տոննա, իսկ ամբողջ ԱՊՀ-ում տարեկան 14,2 մլն տոննա ։
Հաբերի պրոցեսի հատկություններ
Հաբերի պրոցեսի կարևոր հատկանիշը անթափոնությունն է։ Ջրածնից և ազոտից ամոնիակի առաջացման ռեակցիան դարձելի է և ջերմանջատիչ (էկզոթերմիկ), որի պատճառով բարձր ջերմաստիճանում ռեակցիայի հավասարակշռությունը տեղաշարժվում է ազոտի և ջրածնի առաջացման ուղղությամբ և գազային խառնուրդից ամոնիակի դուրս բերումը կատարվում է կատալիզորդի միջոցով։ Արդյունաբերության մեջ այս եղանակի արդյունավետությունը կազմում է 14-16% ։ Այս գազային խառնուրդը ուղղում են խողովականման սառնարան, որտեղ ճնշման ազդեցությամբ ամոնիակը հեղուկանում է։ Հեղուկ ամոնիակը սեպարատորի միջոցով առանձնացնում են։ Ռեակցիայի մեջ չմտած ազոտն և ջրածինը շրջանառու մխոցով նորից մղում են հպումային սարք։ Այսպիսով Հաբերի պրոցեսի արդյունավետությունը տեսականորեն 100% է։
Չնայած, որ ամոնիակի սինթեզի ռեակցիան ջերմանջատիչ է Հաբերի պրոցեսը շատ էներգատար է՝ 1տ ամոնիակի արտադրության hամար էլեկտրական էներգայի միջին ծախսը կազմում է 3200 կՎտ⋅ժ։ Էներգիան ծախսվում է ազոտի և ջրածնի խառնուրդի խտացման և տաքացման, մասամբ էլ ռեակցիայի հետևանքով առաջացած խառնուրդի սառեցման և ամոնիակի անջատման ժամանակ։
2010 թվականին ԱՄՆ-ում ազոտական ​​պարարտանյութերի արտադրությունում օգտագործվել է վառելիքի այրումից անջատված 148 ՊՋ ջերմային էներգիա, 13 ՊՋ էլեկտրական էներգիա և 196 ՊՋ էներգիային համարժեք մեթան՝ որպես ջրածնի աղբյուր, արդյունքում ստացվել է 8,7 մլն տ ամոնիակ ։
Այսպիսով 1 տ ամոնիակի ստացման համար ծախսվել է 4700 կՎտ⋅ժ ջերմային էներգիա, 415 կՎտ⋅ժ էլեկտրական էներգիա և մեթանում պահեստավորված 6300 կՎտ⋅ժ ջերմային էներգիա։ Սակայն էներգիայի այս ծախսը գնահատելի է, քանի որ վիճակագրական տվյալները հասանելի են միայն ամբողջական արտադրության, ոչ թե առանձին ամոնիակի սինթեզի համար։
Հետաքրքիր է, որ միկրոօրգանիզմների կողմից մթնոլորտային ազոտի կապումն ավելի շատ էներգատար է՝ 1 մոլեկուլ ազոտ ֆիքսելու համար անհրաժեշտ է 12 մոլեկուլ ԱԵՖ, որը համարժեք է 1 տ ամոնիակի համար 5000 կՎտ⋅ժ էներգիայի ծախսին։
Շահագործողներ
Ամոնիակի սինթեզի առաջատար ընկերություններ են համարվում Haldor Topsøe, Ammonia Casale, Imperial Chemical Industries (ICI), CF Braun (KBR), Uhde (ThyssenKrupp), The Linde Group (Linde), (Lurgi) և այլն :
Մանկական պատկերասրահ (Սամարա)
Սամարայի «Մանկական պատկերասրահը» գտնվում է Կույբիշևի փողոցի 139 հասցեում, վաճառական Իվան Անդրեևիչ Տե-Կլոդտի հին առանձնատանը, որը համարվում է  19-րդ դարի ճարտարապետության դաշնային նշանակության հուշարձան։ Երկար տարիներ անց առաջին անգամ շենքը վերանորոգվել է 1990-1995 թվականներին   ։ Մի քանի տարի անց Նովոկրեշչենովների հարևան դաստակերտում նույնպես կարողացան ունենալ ստեղծագործական արվեստանոցներ։
Պատմություն
Պատկերասրահը բացվել է 1990 թվականին, հիմնադիր-տնօրենն է ՌԴ մշակույթի վաստակավոր գործիչ Նինա Վասիլևնա Իվելևան։ Մանկական պատկերասրահը ստեղծվել է հատուկ մանուկ հադիսատեսների և մանուկ նկարիչների համար։ Սակայն մանկական ստեղծագործությունների հետ մեկտեղ Մանկական պատկերասրահում ցուցադրվում են պրոֆեսիոնալ նկարիչների, ուսանողների, գեղարվեստական ուսումնարանների և բուհերի շրջանավարտների նկարները, անցկացվում են ավանդական-ազգային, մշակութային արվեստների և արհեստների ցուցահանդեսներ, տարբեր կրթական զարգացման նախագծեր։ Պատկերասրահում կազմակերպվել են տասնյակ միջազգային ցուցահանդեսներ և ֆեստիվալներ, իր ֆոնդերում պահում է ավելի քան 17000 մանկական նկարներ Ռուսաստանից, Ամերիկայից, Անգլիայից, Ճապոնիայից, Գերմանիայից, Բուլղարիայից, Հարավսլավիայից, Բրազիլիայից և այլ երկրներից։
2002 թվականին «Մանկական պատկերասրահում» սկսվեց «Կլոդտի առանձնատան բացառիկ տիկնիկի» պատմությունը (ՌԴ մշակույթի վաստակավոր գործիչ Օլգա Բականովայի արվեստանոց) ։ Այդ ժամանակից ի վեր լույս են տեսել 8 հավաքածուներ՝ «Բուրգունդյան նորաձևության փառատոնը», «Եվրոպական վերածնունդ կոստյումում», «Բարոկկո», «Ռոկոկո», «Ամպիրը և բիդերմայերը», «Էկլեկտիկան և մոդեռնը», «Վենետիկյան փառատոն» և «XVI-XVII դարերի մինչպետրովյան դարաշրջանի ռուսական ազվականության կոստյումը» ։
Արդեն ավանդական դարձած «Կլոդտի առանձնատան բացառիկ տիկնիկները» ցուցահանդեսները այցելուներին ոչ միայն ծանոթացնում էին դարաշրջանի հավաստի  վերարտադրություններին կոստյումի մեջ, այլև հավաքածուի շուրջը ստեղծում էին ճարտարապետական, պատմական և մշակութային միջավայր։ Վերջին տարիներին պատմական կոստյումային տիկնիկը ցուցադրվել էր Սամարայի մարզի 11 քաղաքներում, Կազանում, Մոսկվայում, 2009 թվականին` Վենետիկում` Museo di Palazzo Mocenigo պատմական կոստյումների թանգարանում ։
Վերջին տարիների առավել վառ և հետաքրքիր ցուցահանդեսային նախագծերից են, «Փոքրիկ արքայազնը», «Պատերազմի և հաղթանակի խորհրդանիշերը», «Երկրի պատմությունը երեխաների ստեղծագործություններում», «Ամանօրյա հեքիաթներ» (2010 թ.), «Անհավատալին ակնհայտ», «Գեղեցիկ կնոջ դիմանկարը» (2011), «Շիտակ» արվեստի ցուցահանդեսը, «Ռուսոյի և Փիրոսմանիի կողքին», «Այլ աշխարհներ» (2012)։
Մանկական պատկերասրահի կոլեկտիվի կողմից ստեղծվել են երկու բարձրաքանդակների հավաքածուներ` «Հին աշխարհ» և «Միջնադար», կույր, կարճատես և խուլ երեխաների համար «Սամարան երեխաների համար։ Մենք տարբեր ենք մենք հավասար ենք» քաղաքային ծրագրի շրջանակներում։ Յուրաքանչյուր բարձրաքանդակ ուղեկցվում է աուդիո մեկնաբանությամբ, որը բացահայտում է նրա մշակութաբանական նկարագիրը։
Արվեստանոցները աշխատում են երեխաների գեղագիտական զարգացման ուղղությամբ, ակադեմիական գեղագիտության, նկարչության և կոմպոզիցիայի, ճարտարապետության և դիզայնի, կերամիկայի և խեցեգործության, ազգագրության և համաշխարհային արվեստի պատմության միջոցով։ Պատկերասրահն ավանդաբար անցկացնում է տարբեր տոնակատարություններ և փառատոներ թանգարանի տարածքում և քաղաքի տարբեր հրապարակներում, տիկնիկային թատրոնների փառատոն «Ճամփորդություն ամանորյա աշտարակի վրա», «Օդային վիշապի տոն», «Ծաղիկների տոն», առանձնատան այգու շատրվանների ամենամյա բացումը և այլն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1990 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Սամարայի թանգարաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի գեղարվեստական թանգարաններ Կատեգորիա:Սամարայի տեսարժան վայրեր
Արաքսավան (Հադրութի շրջան)
Արաքսավան, գյուղ Արցախի Հանրապետության Հադրութի շրջանում։ Մտնում էր Առաջամուղ համայնքի մեջ։ Առաջամուղ գյուղից գտնվում է 11 կմ հեռավորության վրա։
Օստզան
Օստզան (Oostzaan ), համայնք Նիդերլանդների Հյուսիսային Հոլանդիա մարզում։ Տարածքը 11,49 կմ² է, բնակչությունը՝ 9.211 (2011 թ.)։ Մեկ շնչի տարեկան միջին եկամուտը 14.200 եվրո է։
Արաքսավան (Հադրութի շրջան)
Աշխարհագրություն
Արաքսավանը տեղակայված է Արցախի Հանրապետության հարավային հատվածում՝ Հադրութի շրջանում՝ նախկին Դիզակ գավառում։ Բնակավայրը գտնվում է Արաքսի ձախափնյակում՝ Առաջամուղ գյուղից 11 կմ հեռավորության վրա ։
Պատմություն
Ազատագրված տարածքների վերաբնակեցման քաղաքականության շրջաներում 2015 թվականին ԱՀ կառավարությունը Արաքսի ափամերձ տարածքում լայնածավալ ներդրումային ծրագիր է իրագործում։ Արդյունքում ստեղծվել է նոր բնակավայր և անվանակոչվել Արաքսավան ։
Վերաբնակչի կարգավիճակով Արաքսավան է տեղափոխվել ՀՀ Վայոց ձորի մարզի և ԱՀ Հադրութի շրջանի բնակավայրերից մի քանի ընտանիքներ։
Գյուղում կառուցվել է գյուղատնտեսական մթերքների վերամշակման գործարան, որը նոր հեռանկարներ է նախագծել վերաբնակների զբաղվածության հնարավորություն ստեղծելու համար ։
Սահմանին մոտ գտնվող գոտիներում եղած բնակավայրերի շատացումն ու նորերի կառուցումը ԱՀ անվտանգության ապահովման պարտականությունն է։ 2016 թվականի ապրիլյան պատերազմը կրկին հաստատեց ռազմավարական այդ քայլերի կարևորությունը։ Անվտանգության գոտի հանդիսացող օղակներից մեկն էլ Արաքսավանն է ։
Հայ-ադրբեջանական պատերազմ (2020)
2020 թվականի հայ-ադրբեջանական պատերազմի հետևանքով գյուղը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո  ։
Բնակչություն
2015 թվականին Արաքսավան գյուղում բնակվում էր 35 մարդ, կար 12 տնտեսություն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հադրութի շրջանի գյուղեր Կատեգորիա:Ադրբեջանի կողմի բռնազավթված տարածքներ
Մացիորսկ
Մացիորսկ (Маціорськ), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Նովոուշիցկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Մացիորսկ գյուղում բնակվում էր 242 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1073 կմ²։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 225,54 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Նովոուշիցկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1760 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ռեյխսբանկ
Ռեյխսբանկ (Reichsbank) — Գերմանական կայսրության կենտորանական բանկ (1876 թ․ մինչև 1918 թ.), իսկ հետագայում՝ Վայմարյան պետության (1918 թ․ մինչև 1933 թ․) և Նացիստական Գերմանիայի (1933 թ․ մինչև 1945 թ․)։  Նրա իրավահաջորդները դարձան  Գերմանական հողերի բանկը և Գերմանական էմիսիոն բանկը։
Գերմանական կայսրության ռեյխսբանկ (1871—1918)
Գերմանական կայսրության դրամահատարանի համաձայն՝ 1873 թվականի հուլիսի 9–ին պետություն մտցվեց նոր վճարային միջոց՝ ոսկե մարկ ։ Ռեյխսբանկը իր գործունեությունը սկսեց որպես գերմանական կայսրության կենտրոնական բանկ՝ համաձայն «Բանկի մասին» 1875 թվականի մարտի 14–ից մինչև 1876 թվականի հունվարի 1–ի օրենքի։ Նրա նախորդը՝ Պրուսական բանկը դադարեցրել է իր գործունեությունը ։ Ռեյխսբանկի գլխամասային գրասենյակը գտնվում էր Բեռլինում։ Սկզբում ռեյխսբանկը անմիջականորեն ենթարկվում էր Ռեյխսկանցլերին։ Ռեյխսբանկի կենտրոնական ղեկավարման մարմինը կառավարումն էր, որի նախագահը նշանակվում էր կայսի կողմից Բունդեսրատի ներկայացմամբ։ Բանկի լիազորված կապիտալը կազմում էր 120 մլն․ մարկ և ամբողջությամբ գտնվում էր մասնավոր բաժնետերերի տրամադրության տակ ։ 1884 թվականին բանկի բաժնետոսմերը պատկանում էին Գերմանիայի 6140 բնակիչների և 1462 օտարերկրացու ։
Ռեյխսբանկի հիմնական խնդիրն էր ներքին արժույթի արժեքը և ծավալը վերահսկելը։ Դրամական նշաններ տպելու իրավունքը ռեյխսբանկի հետ ունեին 32 այլ մասնավոր էմիսիոն բանկեր։ Մինչև 1889 թվականը թողարկող մասնավոր բանկերի թիվը կրճատվեց՝ հասնելով 13–ի։ 1906 թվականին դրամական նշանների թողարկման իրավունքը պահպանել են միայն չորս խոշոր բանկեր՝ Բադենի, Բավարիայի, Սաքսոնիայի և Վյուրտենբերգի թագավորության պետական բանկերը։ Այդ դրությունը պահպանվեց մինչև 1935 թվականը։ 1873 թ․ հուլիսի 9–ի դրամային կանոնադրության համաձայն՝ 100–ից ավելի նամականիշներով թղթադրամները պետք է պահվեին ռեյխսբանկի պահուստներում։ Մինչև 100 նամականիշներով չապահովված թղթադրամները, կայսերական բանկային տոմսերի թողարկման մասին 1874 թվականի ապրիլի 30–ի օրենքին համապատասխան, ունեցել են 5, 20 և 50 մարկի արժեք ։ Ֆինանսների նախագահ  նախաձեռնությամբ՝ 1875 թվականի մարտի 14–ի բանկի մասին օրենքի 9-րդ պարբերության մեջ ամրագրվել է այսպես կոչված «Պալմերի կանոն»–ը՝ համաձայն որի ռեյխսբանկի ապահովումից դուրս գտնվող դրամական միջոցների թողարկումը հարկվել է հինգ տոկոսանոց հարկով ։
Ռեյխսբանկը Վայմարյան հանրապետության ժամանակ (1918—1933)
Անտանտի տերությունների պահանջներին համապատասխան՝ 1922 թվականի մայիսի 26–ից ռեյխսկանցլերը զրկվեց ռեյխսբանկի ղեկավարության իրավունքից․ կառավարման միակ մարմինը դարձավ Վարչությունը ։ Կայսրությունը պահպանում էր միայն վերահսկողական գործառույթները։ Պլան Դաուեսի համաձայն՝ 1924 թվականի օգոստոսի 30–ից Ռեյսխսբանկն անկախացել է կառավարությունից ։ Ռեյխսբանկի նախագահի ընտրությունն իրականացվել է Գլխավոր խորհրդի կողմից կազմված 14 անդամներից։ Ընդ որում Գլխավոր խորհրդի 7 անդամները Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի, Իտալիայի, ԱՄՆ–ի, Բելգիայի, Հոլանդիայի և Շվեյցարիայի ներկայացուցիչներն էին։ Խորհրդի օտարերկրացի անդամները չէին կարող լինել կառավարության անդամներ կամ պետական ծառայողներ։ Այդ պաշտոններում նշանակվել են միայն ֆինանսական աշխարհի ճանաչված փորձագետները ։ Գլխավոր խորհրդի անդամներից ընտրվել է թողարկման գործերով հանձնակատարը, որը զբաղվել է շրջանառության մեջ գտնվող դրամական միջոցների ապահովման կարգավորմամբ ։ Ռեյխսնախագահի գործառույթների մեջ մտնում էր միայն Ռեյխսբանկի նախագահի թեկնածության հաստատումը։ 1924 թվականին որպես նոր դրամական միջոց ներդրվեց ռեյխսմարկը։ 1929 թվականին Ռեյխսբանկի 1003340 բաժնետոմսերը պատկանում էին Վայմարյան հանրապետության 10016 բնակիչների, ևս 223148 բաժնետոմսերը գտնվում էին 1288 օտարերկրացիների սեփականության ներքո ։
Ռեյխսբանկը Նացիստական Գերմանիայի ժամանակ (1933—1945)
1933 թվականին ազգային–սոցիալիստների իշխանության գալուց հետո Գլխավոր խորհուրդը լուծարվեց։ Ռեյխսբանկի ղեկավարին, ինչպես նաև վարչության անդամներին նշանակելու և հեռացնելու իրավունքը պատկանում էր ռեյխսնախագահին։ 1937 թվականի փետրվարի 10–ից Ռեյխսբանկի և Գերմանական կայսերական երկաթուղու հարաբերությունների կարգավորման մասին օրենքի համաձայն, Ռեյխսբանկը կրկին անցել է Նացիստական Գերմանիայի կառավարությանը։ 1939 թվականի հունվարին Ռեյխսբանկի նախագահ Յալմար Շախտը ազատվեց պաշտոնից, իսկ 1939 թվականի հունիսի 15–ին թողարկվեց Ռեյխսբանկի մասին օրենքը, որը Ռեյխի կենտրոնական բանկը վերանվանեց Գերմանական Ռեյխսբանկ և այն դրեց «Ֆյուրեր և Գերմանիայի կանցլեր» Ադոլֆ Հիտլերի ենթակայության տակ։ Այսպիսով՝ Գերմանական Ռեյխսբանկը դարձավ «գերմանական ռազմական տնտեսության առաջատար ուժը» ։ 1942 թվականի մայիսի 1–ին Ռեյխսբանկը, որը 1939 թվականից ղեկավարում էր էկոնոմիկայի նախարար Վոլտեր Ֆունկը, ստացավ «օրինակելի ազգային–սոցիալիստական հաստատություն» կոչումը։ Ռեյխսբանկի փաստացի ղեկավարումն այդ ժամանակ իրականացնում էր Էմիլ Պուլը, որը սերտ հարաբերույթւոնների մեջ էր Նացիստական Գերմանիայի վերնախավի հետ և 1939 թվականից զբաղեցնում էր Գերմանական Ռեյխսբանկի «գործադիր փոխնախագահի» պաշտոնը ։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո
Գերմանական ժողովրդավարական հանրապետության տարածքում պատերազմի ավարտից հետո ստեղծվեց Գերմանական էմիսսիոն բանկը (1968 թվականից Գերմանական ժողովրդավարական հանրապետության պետական բանկ)։
Ռեյխսբանկի գլխամասային գրասենյակը
1891 թվականից Ռեյխսբանկի գլխամասային գրասենյակը գտնվում էր Բեռլինում՝ Եգերշտրասսե 34-38 հասցեում։ 1934—1940 թվականներին բանկի համար կառուցվեց ևս մի շենք Վերդերշեն Մարկտ փողոցում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո այդ կառույցը՝ չնայած վերին հարկերի փլուզմանը, արդեն 1945 թվականի հուլիսից օգտագործվել է Բեռլինի քաղաքային վարչակազմի կողմից, իսկ 1949 թվականից՝ ԳԺՀ ֆինանսների նախարարության կողմից։ 1959 թվականից այդ շենքում էին գտնվում Գերմանիայի սոցիալիստական միասնական կուսակցության քաղբյուրոյի նախագահ Վալտեր Ուլբրիխտի և նրա իրավահաջորդ Էրիխ Հոնեկերի վարչակազմերը։ Բացի դրանից, այստեղ էր տեղակայված Գերմանիայի սոցիալիստական միասնական կուսակցության կենտրոնական կոմիտեն, մի շարք կուսակցական կոմիտեներ և Բեռլինի շրջանային վարչակազմը։
1990 թվականի հունիսի 1–ից մինչև հոկտեմբերի 2–ը այդ շենքը կրում էր «Խորհրդարանականների տուն» անվանումը և օգտագործվում էր ԳժՀ Ժողովրդական պալատի կողմից։ Դրանից հետո շենքը անցավ դաշնային սեփականության։ 1997—1999 թվականներին շենքը ենթարկվեց զգալի վերակառուցման։ 2000 թվականի հունվարի 20–ին այստեղ տեղակայվեց Գերմանիայի արտաքին գործերի նախարարությունը։
Շենքի մի մասը Գերմանիայի դաշնային բանկի կողմից օգտագործվել է որպես մասնաճյուղ մինչև 2007 թվականը։ Շենքը գտնվում է պաշտպանության տակ՝ որպես ճարտարապետության հուշարձան։
Կազմակերպչական կառուցվածք
Ռեյխսբանկը բաժնետիրական ընկերություն էր պետական վերահսկողության ներքո (առանց բաժնետոմսերի վերահսկիչ փաթեթի), կառավարվում էր Ռեյխսբանկի տնօրինության կողմից (Reichsbankdirektorium), որը բաղկացած էր Ռեյխսբանկի նախագահից (Reichsbankpräsident), Ռեյխսբանկի փոխնախագահից (Reichsbankvizepräsident) և Ռեյխսբանկի տնօրեններից (Reichsbankdirektor), որ նշանակվում էին Բունդեսրատի կողմից (1919 թվականից՝ Ռեյխսրատ)՝ կայսրի առաջարկությամբ (1919 թվականից՝ նախագահի)։ Ունեցել է Ռեյխսբանկի հիմնական կառավարման շատ հողեր ու մարզեր։
Նշումներ
Կատեգորիա:Բանկեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ներկայումս գոյություն չունեցող կենտրոնական բանկեր Կատեգորիա:1876 թվականին հիմնադրված բանկեր Կատեգորիա:1945 թվականին լուծարված բանկեր
Կենդանիների լեզու
Կենդանիների լեզուններ, ոչ մարդկային, կենդանիների հաղորդակցման ձևեր են, որոնք նմանություններ ունեն մարդկային լեզվի հետ։ Կենդանիները հաղորդակցվում են օգտագործելով տարբեր նշաններ, ինչպիսիք են ձայները կամ շարժումները։ Այդպիսի նշանները կարող են համարվել բավական բարդ, որպեսզի կոչվեն լեզվի ձևեր, այն դեպքում, երբ նշանների ցուցակը մեծ է։ Նշանները համեմատաբար կամայական են, կենդանիները, կարծես առաջացնում են դրանք կամայականության աստիճանով (ի տարբերություն՝ համեմատաբար ավտոմատ պայմանական վարքի կամ անպայմանական բնազդների, սովորաբար ներառելով դեմքի միմիկական արտահայտություններ)։ Փորձարաարական թեստերում կենդանիների հաղորդակցությունը կարող է հաստատվել նաև արհեստական լեզուների օգտագործման միջոցով (ինչպես օգտագործվում են շիմպանզեների և բոնոբոների կողմից)։ Չնայած «կենդանիների լեզու» տերմինը լայնորեն օգտագործվում է, հետազոտողները համաձայն են, որ կենդանիների լեզուներն այնքան բարդ կամ արտահայտիչ չեն, որքան մարդկային լեզուն։
Շատ հետազոտողներ պնդում են, որ կենդանիների շփումը զուրկ է մարդկային լեզվի հիմնական ասպեկտից, այսինքն՝ տարբեր հանգամանքներում նշանների նոր նմուշների ստեղծումից։ Ի տարբերություն իրենց, մարդիկ սովորաբար ստեղծում են բառերի բոլորովին նոր կապակցություններ։ Որոշ հետազոտողներ, այդ թվում՝ լեզվաբան Չարլզ Հոկեթը, պնդում են, որ մարդու լեզուն և կենդանիների շփումը այնքան տարբեր են, որ հիմքում ընկած սկզբունքները իրար հետ կապ չունեն ։ Համապատասխանաբար, լեզվաբան Թոմաս Ա. Սեբեոկն առաջարկել է կենդանիների նշանային համակարգերի համար չօգտագործել «լեզու» տերմինը ։ Մարկ Հաուզերը, Նոամ Չոմսկին և Վ․ Տեկումսե Ֆիթչը պնդում են, որ էվոլյուցիոն շարունակականություն գոյություն ունի կենդանիների և մարդու լեզվի հաղորդակցման մեթոդների միջև ։
Մարդկային լեզվի ասպեկտներ
Հատատվել է, որ մարդկային լեզվի հետևյալ հատկությունները առանձնացնում են այն կենդանական հաղորդակցությունից ։
Կապիկների հետ կապված հետազոտությունները, ինչպիսինն են Ֆրանսին Պատերսոնը՝ Կոկոյի (գորիլա) հետ կամ Ալլեն և Բեատրիս Գարդներներն  Ուաշոյի հետ  (շիմպանզե) , ենթադրում էին, որ կապիկները ունակ են օգտագործել այնպիսի լեզու, որը համապատասխանում է այս պահանջներից որոշներին, օրինակ՝ կամայականություն, հստակություն և արդյունավետություն ։
Վայրի բնության մեջ նկատվել է, որ շիմպանզեները «խոսում» են միմյանց հետ, երբ նախազգուշացնում են վտանգի մոտենալու մասին։ Օրինակ, եթե մի շիմպանզե տեսնում է օձի, նա արձակում է ցածր դխդխկոցի ձայն՝ ազդանշան տալով, որ մնացած բոլոր շիմպանզեները բարձրանան մոտակա ծառերը։ Այս դեպքում շիմպանզեների հաղորդակցությունը չի նշում տեղաշարժը, քանի որ այն ամբողջությամբ ներաթված է դիտվող իրադարձության մեջ։
Կամայականություն նկատվել է Սուրիկատի նախազգուշական կանչերում։ Մեղուների պարերը հանդես են բերում տարածական տեղահանման տարրեր, իսկ մշակութային փոխանցումը, հավանաբար, տեղի է ունեցել հայտնի բոնոբոների, Կանզիի և Պանբանիշայի միջև ։