cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կառլ Բոշոֆ
Օրանիայի հիմնադիր
Օրանիայում մշակվեցին աֆրիկաներական ավանդույթները, աֆրիկաանսով հաղորդակցման համակարգը և կալվինիստական կրոնական պրակտիկան։ Նախագիծը հավանության արժանացավ արմատական աֆրիկաներական ազգայնականների և կառավարության Աֆրիկյան ազգային կոնգրեսի ներկայացուցիչների կողմից։ Օրանիան դարձավ յուրահատուկ «անվտանգության փական» և աֆրիկաներական դիմադրության ներուժը կենտրոնացավ դրա զարգացման վրա։ Դիտորդները նշում են պատրիարքական համակարգի կարգ ու կանոնը Օրանիայում, քաղաքային կյանքի կայունությունը, հանցագործություների գործնական բացակայությունը, որը եզակի երևույթ էր այդ ժամանակաշրջանի ՀԱՀ-ի համար ։
Կառլ Բոշոֆը ընտանիքով բնակություն հաստատեց Օրանիայում։ 1995 թվականին Օրանիա այցելեց նախագահ Մանդելան, ով հանդիպեց Բոշոֆի հետ։ 2010 թվականին Բոշոֆը Օրանիայում ընդունեց նախագահ Ջեյկոբ Զումային։ Մինչև կյանքի վերջը Կառլ Բոշոֆը ղեկավարում էր Օրանիայի ինքնավարությունը։ Նա միաժամանակ հանդիսանում էր Հյուսիսային Կապ նահանգի Ազատության ճակատ պլյուս կուսակցական կազմակերպության նախագահը։
Մահ
Կառլ Բոշոֆը մահացել է 83 տարեկան հասակում ։ Թաղված է Օրանիայում։ Հարազատներին իրենց ցավակցություններն էին հայտնել Ազատության ճակատ պլյուս կուսակցության, ԱԱԿ-ի և Լիբերալ Դեմոկրատական ալյանսի ներկայացուցիչները։
Ընտանիք
Կառլ Բոշոֆի կինը Աննա Բոշոֆը (Ֆերվուրդ) մահացել է ամուսնուց չորս տարի առաջ։ Կառլ Բոշոֆի որդին՝ Կառլ Բոշոֆ կրտսերը, հայտնի պատմաբան է, լրագրող և քաղաքական գործիչ, հոր համախոհներից, հանդիսանում է Ազատության ճակատ պլյուս կուսակցական կազմակերպության հիմնադրներից մեկը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ՀԱՀ-ի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Աֆրիկաներներ
Էմիլիա-Ռոմանիա
Էմիլիա-Ռոմանիա (Emilia-Romagna, Emégglia-Rumâgna), մարզ Իտալիայում։ Տարածությունը 22 447 կմ² է։ Բնակչությունը կազմում է 4 446 354 մարդդ։ Այս ցուցանիշով այն զբաղեցնում է 7-րդ հորիզոնականը։ Բնակչության խտությունը 198,08 մարդ/կմ² է։
Ֆիզիկա-աշխարհագրական բնութագրեր
Էմիլիա-Ռոմանիան տարածվում է Ադրիատիկ ծովից արևելք՝ Ապենինյան լեռներով՝ չհասնելով Լիգուրի ծովին արևմուտքում։ Տարածաշրջանը բաժանվում է երկու պատմական մասերի. Էմիլիա (հյուսիս-արևմուտք, Emilia ճանապարհի երկայնքով) և Ռոմանի (Romagna) (հարավ-արևելք)։ Տարածքը կազմում է 22 446 կմ² (Իտալիայի տարածքի 7.3 %-ը)։
Վարչական կենտրոնը Բոլոնիա քաղաքն է։ Էմիլիա-Ռոմանիան Իտալիայի խոշորագույն մարզերից է։ Հյուսիսում այն սահմանակից է Լոմբարդիային և Վենետիկին, արևմուտքում՝ Լիգուրիային և Պիեմոնտին, Տոսկային և Մարկեին, իսկ արևելքում այն ողողվում է Ադրիատիկ ծովի ափերով։ Էմիլիա Ռոմանիայի և Մարկեի միջև գտնվում է ոչ մեծ մի պետություն՝ Սան Մարինոն։ Երկրի տարածքում առկա է երեք տեսակի կլիմա։ Տափաստաններում կլիման մայրցամաքային է (ցուրտ և մառախլապատ ձմեռներ, տաք ամառներ), լեռնային գոտում՝ ալպիական (ցուրտ ձմեռներ և  զով ամառներ), ափամերձ գոտում` հորդառատ անձրևներ, հովտային քամի։ Տարածքը հարուստ է գետերով՝ Պո, Տրեբիա, Նուրե, Արդա, Պարմա, Էնցա, Ռուբիկոն և այլն, որոնցից շատերը սկիզբ են առնում Ապենիններից։
Վարչական բաժանում
Տարածաշրջանը բաժանված է ինը մարզերի։
Կատեգորիա:Իտալիայի մարզեր
Լինիեռ (Օբի գավառ)
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 226 մարդ, բնակչության խտությունը` 8.76 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 25.79 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 145 կմ արևելք, Շալոն ան Շամպայն քաղաքից` 45 կմ հարավ, Տրուա քաղաքից` 34 կմ հյուսիս-արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 156 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 110-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 46։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 70,5 %։ 110 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 96 անձ (55 տղամարդ և 41 կին)։ Գործազուրկ են եղել 14 անձ (6 տղամարդ և 8 կին)։ 46 անաշխատունակներից 11-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 14-ը` թոշակառուներ, իսկ 21-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Քաջ նապաստակը
«Քաջ նապաստակը» (Храбрый заяц), 1955 թվականի նկարված մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ՝ ստեղծված Դմիտրի Մամին-Սիբիրյակի «Ալյոնուշկայի հեքիաթները» ժողովածուի «Քաջ նապաստակի մասին, որն ուներ երկար ականջներ, շիլ աչքեր, կարճ պոչ» («О храбром зайце — длинные уши, косые глаза, короткий хвост») հեքիաթի հիման վրա։
Սյուժե
Պատմությունն սկսվում է գյուղական սովորական խրճիթում։ Այնտեղ ապրում է տատիկն իր երկու թոռների հետ։ Տղան ու աղջիկը քննարկում են այն հարցը, թե ով է ավելի քաջ, և ով ինչից է վախենում։ Հանկարծ նրանք տեսնում են փոքրիկ մկան և խիստ վախենում են։ Տատիկը հանդիմանում է նրանց վախենալու համար և սկսում պատմել դաստիարակիչ հեքիաթ։
Հեռավոր անտառում իր համար ապրում էր մի նապաստակ։ Եվ նա վախենում էր ամեն ինչից ու բոլորից։ Առավոտից գիշեր նա միայն դողում էր վախից։ Նույնիսկ նրա հարազատներն էին ծիծաղում նրա վրա, և շուտով շլդիկին դա ձանձրացնում է, և նա որոշում է ապացուցել, որ ինքն ամենաքաջն է։ Մի օր նա բացատում հավաքում է բոլոր նապաստակներին ու հայտարարում, որ չի վախենում ոչ ոքից, ոչ գայլից, ոչ աղվեսից, ոչ էլ արջից։ Եվ նապաստակներն այնքան են ուրախանում, որ բոլորն սկում են ծիծաղել, ցատկոտել ու պարել ձնածածկ բացատում։ Իսկ քաջ նապաստակն էլ ավելի է պարծենում իր անվեհերությամբ։ Այդ ժամանակ անտառում թափառում էր սոված գայլը, որը երգում էր իր թախծոտ երգը։ Նա երազում էր նապաստակների մասին, որոնց կարող էր կուլ տալ ամբողջությամբ։ Այդ ժամանակ գիշատչին բախտը ժպտում է. նա դուրս է գալիս ճիշտ այն տեղը, որտեղ պարծենկոտ նապաստակը պատմում էր, որ ինքը ոչ ոքից չի վախենում և կարող է կռվել ցանկացած թշնամու հետ։ Իսկ երբ նա տեսնում է իսկական թշնամուն, այնպես է վախենում, որ նույնիսկ սկսում է կակազել։ Սարսափած նապաստակն այնպես է վախեցնում գայլին, որ նա հազիվ է փախչում այդ խելագարից։ Գայլը հեռանում է, սակայն նապաստակը նույնպես անհետանում է։ Երկար են փնտրում պարծենկոտին կենդանիները և դժվարությամբ գտնում են գաղտնի թաքստոցում։ Նրանք սկսում են շնորհավորել նապաստակին այդ հաղթանակի համար, և դրանից հետո շլդիկն ինքն էլ սկսում է հավատալ, որ ինքը քաջ է ու անվախ։
Վրաստանի բալետ
Վրաց ժողովրդի պարարվեստն (ქართული საბალეტო) ունի դարերի վաղեմություն։ Սակայն բալետային թատրոնը ձևավորվել է 1852 թվականից, երբ Թիֆլիսում սկսել են հանդես գալ ռուսական բալետի թատերախմբերը։ Ազգային բալետ ստեղծելու առաջին փորձերն արել է կոմպոզիտոր Թ․ Վախվախիշվիլին։ Վրաստանում խորհրդային իշխանության առաջին տարիներին բալետային թատերախումբը գլխավորել է Մ․ Մորդկինը (1920–1922)։ 1921 թվականին ազգային կադրերից կազմակերպվել է բալետային թատրոնը։ 1920-1930-ական թվականներին բալետներ են բեմադրել Մ. Մորդկինը, Մ․ Մոիսեևը, Մ․ Սերգեևը, Ի․ Արբատովը, Վ․ Դամսախուրդիան, Վ․ Լիտվինենկոն, Դ․ Զավրիշվիլին և ուրիշներ։ 1936 թվականին Վ․ Ճաբուկիանին բեմադրել է Ա․ Բալանչիվաձեի «Մզեճաբուկի» առաջին ազգային դասական բալետը։ 1938 թվականին ստեղծվել է Շ․ Թաքթաքիշվիլու «Մալթաղվա» արդի թեմայով առաջին ազգային բալետը (բալետմայստեր Դ․ Զավրիշվիլի, Վ․ Լիտվինենկո)։ 1941 թվականից բալետային խումբը ղեկավարել է Վ․ Ճաբուկիանին, բեմադրություններից են՝ Գ․ Կիլաձեի «Մինաթլե» Տեսարան Ա․ Մաճավարիանիի «Օթելլո» բալետից (1957, Վրաստանի օպերայի և բալետի թատրոն) (1947, 2-րդ խումբ՝ 1965), Դ․ Թորաձեի «Գորդա» (1950, ՍՍՀՄ պետական մրցանակ, 1951), Ա․ Մաճավարիանիի «Օթելլո» (1957, լենինյան մրցանակ, 1958), Ռ․ Գաբիչվաձեի «Համլետ» (1971)։ Բեմադրություններ են իրականացրել նաե Դ․ Դավիթաշվիլին, Ա․ Ծերեթելին, Թ․ Մանաձեն, Վ․ Դոլիձեն, Զ․ Կիկալեիշվիլին, Ռ․ Ծուլուկիձեն, Ա․ Ճիճինաձեն և ուրիշներ։
Տարբեր տարիներ թատրոնում աշխատել են արտիստներ Ն․ Ռամիշվիլին, Ե․ Գվարամաձեն, Թ․ Ճաբուկիանին, Ի. Ալեքսիձեն, Ե․ Գելովանին, Վ․ Ծիգնաձեն, Մ․ Վեկուան, Է․ Ճաբուկիանին, Լ․ Միթաիշվիլին, Ի․ Մուխիշվիլին, Դ. Բագրատիոնին, Կ․ Լոլաձեն, Զ․ Կիկալեիշվիլին, Վ․ Գունաշվիլին, Ռ․ Սաղալաշվիլին, Ռ․ Սանաձեն և ուրիշներ։ 1972–81-ի բալետային խումբը ղեկավարել է Դ․ Ալեքսիձեն, բեմադրություններից են Բ․ Կվերնաձեի «Բերիկաոբա» (1973), Ս․ Ցինցաձեի «Դալին և որսորդը», Ռ․ Գաբիչվաձեի «Մեդեա» (երկուսն էլ՝ 1978) են։ 1982 թվականից գեղարվեստական ղեկավարն ու գլխավոր բալետմայստերն է Մ․ Լավրովսկին։ 1902-1934 թվականներին Թիֆլիսի ազգային վրացական պարերի ստուդիան կազմակերպել և ղեկավարել է Ա․ Ալեքսիձեն։ 1916 թվականին Մ․ Պերինին ստեղծել է առաջին բալետային ստուդիան, որը 1921 թվականին վերակազմավորվել է օպերայի և բալետի թատրոնին կից բալետային դպրոցի (1921–1935 թվականներին՝ տնօրեն Մ․ Պերինի)։ 1935 թվականին Դ․ Զավրիշվիլին այն վերակազմավորել է պարարվեստի ստուդիայի, ավելի ուշ՝ դպրոցի․ 1951 թվականին դարձել է Պարարվեստի պետական ուսումնարան, որը ղեկավարել է Վ․ Ճաբուկիանին (1951-1977)։ 1945 թվականին ստեղծվել է ազգային պարի անսամբլ (այժմ՝ Վրաստանի ժողովրդական պարի պետական ակադեմիական վաստակավոր անսամբլ։ 1947 թվականին կազմակերպվել է երգի և պարի անսամբլը (այժմ՝ Վրաստանի երգի և պարի պետ․ անսամբլ)։
Կատեգորիա:Վրացական պարեր Կատեգորիա:Վրացական մշակույթ
Անյանգ
Անյանգ (հանգըլ՝ 안양시, հանջա՝ 安養市), քաղաք Հարավային Կորեայի Գյոնգի նահանգում։ Տեղակայված է մայրաքաղաք Սեուլից 20 կմ հարավ։ Սեուլի հետ կապված է ստորգետնյա մետրոյի միջոցով։ Արևմուտքում աահմանակցում է Անսանի, Ինչոնի և Գվանգմյոնի, հարավ-արևմուտքում՝ Սուվոնի, հյուսիս-արևելքում՝ Կվանգչոնի հետ։
Անյանգում սովորաբար բաժանում են հին քաղաքը՝ Անյանգ (Անյանգ մետրո-կայարանի շուրջը) և Փյոնչոն (քաղաքի ավելի ժամանակակից մասը, որը տեղակայված է փոքր-ինչ հարավ)։
Քաղաքի պատմություն
Անյանգում մարդկային բնակավայրերն ի հայտ են եկել բրոնզի դարում։ 1988 թվականին հնագիտական պեղումները աշխարհին բացեցին Սահմանի ցեղային դաշինքների ժամանակաշրջանի դոլմեններ։ 475 թվականին հայտնի դարձավ ժամանակակից Անյանգի տարածքում գտնվող Յուլմոկ գյուղակը։ Այդ ժամանակ այն Կոգյուրյո պետության տարածք էր։
Կորյոյի դինաստիայի ժամանակ այստեղ էր գտնվում Կվանջու քաղաքը, որը Չոսոնի ժամանակաշրջանում անվանափոխվեց Կվաչհոն։
Ժամանակակից անվանումը Անյանգը ստացել է 1941 թվականին։ Կորեական պատերազմից հետո Անյանգը սկսել է շատ դինամիկ զարգանալ և 1973 թվականին ստացել է քաղաքի կարգավիճակ («սի»)։ 1992 թվականին քաղաքի սահմանները դարձան այնպիսին, ինչպիսին այժմ է ։
Անվան ծագում
«Անյանգ» անվանումը վերաբերվում է Անյանսա տաճարին՝ հիմնված Կորյոյի հիմնադիր Վան Գոնի կողմից (877-943)։ Բուդդայականությունում Անյանգը նշանակում է «Երջանկության երկիր», որտեղ յուրաքանչյուրը կարող է հանգստություն գտնել։
Աշխարհագրություն
Անյանգը ռազմավարական երթուղային կետ է, որը տեղակայված է Սեուլ, Կվաչոն, Ըվան, Անսան, Կվանգմյոն և Հիհըն քաղաքների խաչմերուկում։ Քաղաքը արևելքում սահմանակցում է Կվաչոն և Ըվան, արևմուտքում՝ Գվանգմյոն և Սիհին, հարավում՝ Կուփո և հյուսիսում՝ Սեուլ քաղաքներին։ Լանդշաֆտը հիմնականում լեռնային է․ քաղաքը շրջապատված է Կվանակսան, Սուրիսան և Սամսոնսան լեռներով, որոնք ձևավորում են գնդաձև հովիտ, որտեղ էլ գտնվում է Անյանգ քաղաքը։
Միջին տարեկան ջերմաստիճանը 12,3℃ է, միջին տարեկան տեղումները 1198 մմ, որի երկու երրորդը թափվում է անձրևոտ սեզոնին (հունիսից օգոստոս) ։
Քույր քաղաքներ
Ներքին հարաբերություններ
Միջազգային հարաբերություններ
Աշխատանքային պայմանագրի լուծում
ՀՀ Աշխատանքային օրենսգրքի   14-րդ հոդվածից բխում է, որ աշխատանքային իրավահարաբերությունները ծագում են գրավոր աշխատանքային պայմանագրի կնքմամբ կամ աշխատանքի ընդունման մասին անհատական իրավական ակտով։ Աշխատանքային պայմանագրի կնքմամբ և աշխատանքային հարաբերությունների մեջ մտնելով՝ գործատուն և աշխատողը որպես կանոն նախատեսում են երկարատև համագործակցություն, հատկապես այն դեպքերում, երբ կնքվում է անորոշ ժամկետով աշխատանքային պայմանագիր։ Մի շարք օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ պատճառներով, այնուամենայնիվ, աշխատանքային պայմանագիրը լուծվում է, աշխատանքային հարաբերությունները՝ դադարում։ Աշխատանքային պայմանագրի լուծումը դադարեցնում է դրա գործողությունը, ըստ այդմ՝ դադարում են նաև դրա հիման վրա ծագած աշխատանքային հարաբերությունները։ Մասնագիտական գրականության մեջ առաջանում են տերմինաբանական խնդիրներ։ Որոշ տեսաբանների կարծիքով «աշխատանքային պայմանագրի դադարում»  հասկացությունը, որն օգտագործվում է աշխատանքային օրենսդրության մեջ, հանդիսանում է առավել լայն հասկացություն։ Այն ընդգրկում է աշխատանքային պայմանագրի լուծման բոլոր հիմքերը և ներառում է ինչպես այն դեպքերը, երբ աշխատանքային պայմանագիրը գործողությունը դադարեցվում է կողմերի կամ կողմերից մեկի նախաձեռնությամբ, այնպես էլ այն դեպքերը երբ կողմերի կամքից անկախ հանգամանքերով աշխատանքային հարաբերությունները դադարում են։ «Աշխատանքային պայմանագրի դադարեցում» հասկացությունն իր մեջ ընդգրկում է պայմանագրի լուծման այն հիմքերը, որոնց դեպքում առկա է աշխատանքային պայմանագրի կողմերի՝ աշխատողի և գործատուի կամքը ։ Ա. Ն. Միրոնովան նշում է, որ «աշխատանքից ազատում» հասկացությունը օգտագործվում  է հիմնականում իրավակիրառ պրակտիկայում այն դեպքերում, երբ նախաձեռնող կողմը հանդիսացել է աշխատողը ։
Աշխատանքային պայմանագրի լուծման բնութագիրը
Աշխատանքային պայմանագրի լուծում ասելով՝ պետք է հասկանալ աշխատանքի կատարման և դրանից բխող հանդիպակաց պարտավորությունների դադարեցումը՝ դրանք չվերականգնելու մտադրությամբ։ Դա նշանակում է, որ աշխատանքային պայմանագրի լուծումն ինքնին չի առաջացնում աշխատանքային իրավահարաբերությունների դադարում ։ Մի շարք դեպքերում աշխատանքային պայմանագիրը լուծվում է, սակայն աշխատանքային իրավահարաբերությունները դեռևս չեն դադարում, օրինակ՝ աշխատանքային պայմանագրի լուծումից հետո դեռևս գործատուն պարտավոր է կատարել վերջնահաշվարկ, աշխատողը պարտավոր է վերադարձնել աշխատանքի կատարման կապակցությամբ գործատուի կողմից իրեն հանձնված գործիքները և նյութերը։
Աշխատանքային պայմանագրի լուծումը կարող է տեղի ունենալ միայն աշխատանքային օրենսդրությամբ նախատեսված հիմքերի առկայության դեպքում։ Ընդ որում՝ նշված հիմքերի առկայությունը դեռևս չի դադարեցնում աշխատանքային պայմանագրի գործողությունը։ Հիմքերի առկայության հետ մեկտեղ անհրաժեշտ է նաև որոշակի իրավաբանական գործողություն համապատասխան անձի կողմից (գործատուի կողմից արձակած հրաման կամ աշխատողի դիմում/հայտարարություն), որը պետք է կատարվի օրենսդրությամբ սահմանված կարգով և պետք է արտահայտի կողմի՝ աշխատանքային պայմանագրի դադարեցման կամքը։
Գործատուի նախաձեռնությամբ աշխատանքային պայմանագրի դադարեցման հիմքերի առկայությունը ևս չի պարտավորեցնում վերջինիս աշխատանքից ազատել աշխատողին, այլ իրավունք է վերապահում սահմանված կարգի պահպանմամբ դադարեցնել աշխատողի հետ աշխատանքային հարաբերությունները։
Աշխատանքային պայմանագրի լուծման հիմքերը
Աշխատանքային պայմանագրի լուծումը գրեթե միշտ շոշափում է կողմերի իրավունքները և շահերը, հատկապես այն դեպքերում, երբ այն տեղի է ունենում կողմերից մեկի նախաձեռնությամբ և մյուս կողմի կամքին հակառակ։ Աշխատանքային պայմանագրերի հաճախակի դադարումը շոշափում է նաև հասարակության շահերը, քանի որ առաջացնում է այնպիսի բացասական հետևանք, ինչպիսին գործազրկությունն է։ Նման բացասական հետևանքներից խուսափելու և աշխատանքային հարաբերությունների կայունությունն ապահովելու նպատակով՝ պետությունը սահմանում է աշխատանքային պայմանագրի դադարման հիմքերը և կարգը։
ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի «Աշխատանքային պայմանագրի լուծման հիմքերը» վերտառությամբ 109-րդ հոդվածում թվարկված են աշխատանքային պայմանագրի դադարման ընդհանուր հիմքերը, որոնք սպառիչ են։
Կոշտ սկավառակ
Մագնիսական սկավառակասարք, կամ ՄՍՍ (hard (magnetic) disk drive, HDD, HMDD), կոշտ սկավառակ, վինչեստեր — ազատ մուտքով հիշողության սարք (հիշողության կրիչ)՝ հիմնված մագնիսական ձայնագրությանն սկզբունքի վրա։ Հանդիսանում է գրեթե բոլոր համակարգիչների հիշողության  հիմնական կրիչը։ Ի տարբերություն ճկուն սկավառակի, ինֆորմացին կոշտ սկավառակի վրա գրանցվում է ալյումինե կամ ապակե սալիկների վրա, որոնք ծածկված են ֆերոմագնիսական նյութի շերտով։
Աշխատանքային պայմանագրի լուծում
Աշխատանքային պայմանագրի լուծման հիմքերը
Աշխատանքային պայմանագրի դադարման հիմքերի սահմանումը, այդ թվում՝ դրանց սպառիչ թվարկումը ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքով, համարվում է շատ կարևոր երաշխիք անօրինական ազատումներից ։
ՄԱԿ-ի Փախստականների հարցերով գերագույն հանձնակատարի գրասենյակ
ՄԱԿ-ի Փախստականների հարցերով գերագույն հանձնակատարի գրասենյակ (ՄԱՓԳՀ) (United Nations High Commissioner for Refugees, UNHCR), ՄԱԿ-ի կազմակերպություններից մեկը, որը զբաղվում է փախստականների հարցերով ։ Այն հիմնադրվել է 1951 թվականին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի հետևանքով դեռևս անօթևան մնացած ավելի քան մեկ միլիոն մարդկանց օգնելու նպատակով։
Կոշտ սկավառակ
«Վինչեստր» անվանում
Ըստ մեկ վարկածի,  «վինչեստր» անվանումն (Winchester) ստացել է Քենեթի Խոտոն IBM ֆիրմայի (Kenneth E. Haughton) պրոյեկտի, որը 1973 թվականին ստեղծել էր  3340 մոդելի կոշտ սկավառակ, առաջին անգամ մեկ ամբողջական կաղապարի մեջ տեղակայելով սկավառակի թիթեղները և ղեկավարման գլխիկները։ Այս աշխատանքը համակարգելու ժամանակ ինժեներները օգտագործեցին ներքին կարճ  անուն՝ «30-30», որը նշանակում է երկու մոդուլների, յուրաքանչյուրը  30 մեգաբայթ, համատեղում, որը համընկավ հանրահայտ որսորդական զենքի՝ Winchester Model  1894 հրացանի անվան հետ, որում օգտագործվում է  .30-30 Winchester փամփուշտ։ Կա մեկ այլ տարբերակ, որի համաձայն «վինչեստր» անվանումն առաջացել է փամփուշտի անվան հետ, թողարկված Winchester Repeating Arms Company ընկերության կողմից, առաջին անգամ ստեղծված ԱՄՆ-ում, քաղաքացիական զենքի «փոքր» տրամաչափի զինամթերք՝ առանց ծուխ արձակելու, որը գերազանցեց հին սերնդի փամփուշտները բոլոր առումներով և անմիջապես հաղթեց ամենատարածված հայտնիներին։ Եվրոպայում և ԱՄՆ-ում վինչեստր անվանումը սկսեց գործածվել 1990-ական թվականներին, իսկ ռուսերեն լեզվով պահպանվել և պաշտոնական կարգավիճակ է ստացել որպես «վինտ» կամ «վինչ» ։
Աշխատանքային պայմանագրի լուծում
Աշխատանքային պայմանագրի լուծման հիմքերը
ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 109-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ աշխատանքային պայմանագիրը լուծվում է` աշխատանքի ընդունվելիս որոշակի աշխատանքներ կատարելու իրավունքներից զրկված լինելու փաստը աշխատողի թաքցնելու դեպքում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ՀՀ օրենսդիր իշխանություն
Կոշտ սկավառակ
Առաջընթացի պատմություն
Նշում. կոշտ սկավառակի հզորությունը 50 տարվա ընթացքում (1961 - 2011 թվականներ) մեծացել է 60 մլն անգամ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հիշող սարքեր Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
ՄԱԿ-ի Փախստականների հարցերով գերագույն հանձնակատարի գրասենյակ
ՄԱԿ-ի Փախստականների հարցերով գերագույն հանձնակատարի գրասենյակը ստեղծվել է 1950 (1951) թվականի դեկտեմբերի 14-ին, ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի կողմից ։ Գործակալությանը հանձնարարվել էր ղեկավարել և համակարգել փախստականներին պաշտպանելու և ամբողջ աշխարհում նրանց խնդիրների լուծման միջազգային գործողությունները ։ գրասենյակը երկարատև լուծումներ է առաջարկում փախստականներին կամավոր հայրենադարձության, ապաստան երկրներում ինտեգրման կամ երրորդ երկրներում վերահաստատման համար։
Պատմություն
ՄԱԿ-ի Փախստականների հարցերով գերագույն հանձնակատարի գրասենյակը ստեղծվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, երբ պատերազմի ընթացքում բազմաթիվ եվրոպացիներ բռնի ուժով տեղահանվեցին ։ Այն հիմնադրվել է 1951 թվականին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի հետևանքով դեռևս անօթևան մնացած ավելի քան մեկ միլիոն մարդկանց օգնելու նպատակով։ Գրասենյկաը ի սկզբանե ուներ երեք տարվա մանդատ, որն ավելի ուշ երկարաձգվեց իրար հոջորդող հինգ տարի ժամկետով մինչև 2003 թվականը, երբ Ընդհանուր վեհաժողովը որոշեց օժտել կառույց այն մանդատով «մինչև փախստականների խնդիրը վերջնականապես լուծում ստանա» ։
Փաստեր
ՄԱՓԳՀ-ի գրասենյակը՝ Շվեյցարիայի Ժնև 2, CH-1211, փոստարկղ 2500, հեռ՝ (41-22) 739, 8111:
Սկսած 1950 թվականից, գործակալությունը օգնել է տասնյակ միլիոնավոր մարդկանց նորովի սկսել իրենց կյանքը ։
Գրասենյակի 2010 թվականի հաստատած երկամյա բյոջեն կազմում էր 3,2 միլիարդ դոլար ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ՄԱԿ Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի կողմից հիմնված կազմակերպություններ Կատեգորիա:Բալցանի մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
Սամվել Գևորգյանի անվան թիվ 189 ավագ դպրոց
Երևանի Սամվել Գևորգյանի անվան թիվ 189 ավագ դպրոց , հանրակրթական դպրոց Երևանի Դավթաշեն վարչական շրջանի առաջին թաղամասում։ Կրում է Արցախյան առաջին պատերազմի մասնակից, ՀՀ 1-ին աստիճանի Մարտական խաչ շքանշանի ասպետ, «Սասնա ծռեր» կամավորական ջոկատի հրամանատար Սամվել Պետրոսի Գևորգյանի անունը։
Պատմություն
ՀՀ կառավարության որոշմամբ 2009 թվականին ստացել է ավագ դպրոցի կարգավիճակ ։ Ներկայումս դպրոցում գործում են «Բնագիտամաթեմատիկական» և «Հումանիտար» հոսքերը։ «Բնագիտամաթեմատիկական» հոսքի մէջ մտնում են «Տնտեսագիտական», «Բնագիտական» եւ «Ֆիզմաթ» ենթահոսքերը, իսկ «Հումանիտար» հոսքում՝ «Լեզուաբանական», «Պատմաիրաւագիտական» ենթահոսքերը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Երևանի դպրոցներ
Ուլիկը, որ հաշվում էր մինչև տասը
Սյուժե
Մուլտֆիլմի գլխավոր հերոսն Ուլիկն է, որը սովորել է հաշվել մինչև տասը և ձգտում է կիրառել իր գիտելիքները պրակտիկայում։
Անտառում զբոսնելիս նա սկսում է կարգային համարներ տալ բոլոր նրանց, ում հանդիպում է իր ճանապարհին. «․․․մեկը ես եմ, երկուսը՝ Հորթը, երեքը՝ Կովը։ Մեկ, երկու, երեք»։ Հաշվվածները բոլորը նեղանում են, գանգատվում մեկը մյուսին և ցանկանում պատժել Ուլիկին իր ինքնագլխության համար։ Նրանք վիրավորվում են նրա համար, որ ինչ-որ մի Ուլիկ առանց թույլտվության ու բացատրությունների իրենց հետ անցկացրել է անհասկանալի գործընթաց՝ իրենց կանգնեցնելով փաստի առաջ։
Գնալով մեծացող դժգոհների խումբը համախմբված վազում է Ուլիկի հետևից, որպեսզի ծեծեն նրան (կամ հասկացնեն, որ չի կարելի ոտնձգություն կատարել քաղաքացու անձնական ազատության նկատմամբ)։
Ուլիկը փախչում է՝ վստահ լինելով, որ ինքը ճիշտ է և իրավունք ունի, ու շարունակում է հաշվել ճանապարհին հանդիպածներին։ Նա արագ է վազում, այդ պատճառով էլ հաշվվածը ոչինչ չի հասցնում հասկանալ։ Դա սարսափելի չէ. հետապնդողների խումբն ամեն անգամ կանգ է առնում, որպեսզի նորադարձին բացատրի, թե ինչ աստիճանի են նրան նեղացրել, վիրավորել ու ստորացրել։
Փրկվելով հետապնդողներից՝ Ուլիկը ցատկում է նավամատույցի մոտ կանգնած առագաստանավ։ Բոլորը գնում են նրա հետևից, գերծանրաբեռնված առագաստանավը ճոճվում է, և քիչ է մնում, որ այն խորտակվի։ Բոլորը խուճապի են մատնվում, իսկ նավապետը հայտարարում է, որ նավը նախատեսված է տասը ուղևորի համար, և ինչ-որ մեկը պետք է արագ հաշվի ուղևորներին։ Ներկաների հայացքներն ուղղվում են դեպի Ուլիկը, սակայն այս անգամ ոչ թե քննադատաբար, այլ հույսով լի։
Ուլիկը, հաճույք զգալով անփոխարինելիության ու պարտքը կատարելու հաճույքը, ևս մեկ անգամ հաշվում է բոլորին, ներառյալ նաև նավապետ Սագին, նավի խոհարար Կատվին և իրեն։ Երբ պարզվում է, որ նրանք ընդամենը տասն են, նավի ճոճումը դադարում է, և նավը դադարում է սուզվել։ Բոլորը երախտագիտության զգացումով են լցվում Ուլիկի հանդեպ՝ նրան համարելով իրենց փրկիչը։
Ուլիկի տաղանդը գտնում է արժանի կիրառություն. նա դառնում է վերահսկիչ։ Աշխատելով նավամատույցում՝ նա հաշվում է առագաստանավ բարձրացող ուղևորներին։ Իսկ Հորթը, համոզվելով գիտության օգտակարության մեջ, դպրոց է ընդունվում։
Հոգեբանություն
«Նա ինձ էլ հաշվեց» իրավիճակը, որ նկարագրված է Ալֆ Պրյոյսենի գրքում և դրա էկրանավորման մեջ, կապված է գնահատման հոգեբանական ֆենոմենի հետ, այն սթրեսի, որն առաջանում է անձի մոտ, որը գիտակցում է, որ ինքը դարձել է ինչ-որ մեկի գնահատման օբյեկտ ։ Քաղաքացիների մի մասը գրքում նկարագրված զգացումին նման զգացում է ունենում մարդահամարի ժամանակ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:1968 մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր կենդանիների մասին Կատեգորիա:Վլադիմիր Դեգտյարյովի մուլտֆիլմեր
Մորգանտե
«Մորգանտե» (Morgante), Լուիջի Պուլչիի ասպետական պոեմը։
Պոեմը կազմված է երկու մասերից։ Առաջին մասը, կազմված քսաներեք երգերից, հրատարակվել է առանձին՝ 1481-1482 թվականներին (կար ևս մեկ հրատարակություն, մինչև 1478 թվականը, սակայն այն ամբողջությամբ կորսվել է)։ 1483 թվականին պոեմը լույս է ընծայվել ավելացվելով ևս հինգ երգերով (մոտավորապես առաջին «Մորգանտե»-ի կեսը) և ստացել «Մեծ Մորգանտե» անունը։ Մասերն իրարից տարբերվում են աղբյուրներով, պատմողական սկզբունքներով, ընդհանուր մթնոլորտով։ Պուլչիի պոեմիզմը ծագում է ֆլորենցյան ծիծաղաշարժ պոեմներից (Ռուստիկո դե Ֆիլիպե, Չեկո Անջոլյերի, Դոմենիկո Բուրկյելո)։
Աղբյուրներ
Առաջին քսաներեք երգերը հիմնվում են XV դարի Օրլանդոյի մասին (Ռոլանդե) անանուն պոեմի վրա, պահպանված առանց սկզբի և վերջի։ Պուլչին իրենից ավելացրել է Մորգանտեի ու Մարգուտայի ծանոթության ու ընդհանուր արկածների, Մորգատեի մահը, Աստոլֆոյի չկայացած մահապատժի, Ուլիվերի ու Ֆորիսելայի սիրային պատմության, բրդոտ հրեշի հետ Ռինալդոյի, Դոդոնայի և Ուլիվերի կռիվների, գերի ընկած Դոդոնայի Մորգանտեի կողմից ազատման, աքսորից Գանոյի վերադարձի դրվագները։
Վերջին երգերի աղբյուրը «Իսպանիա»-ն է, որը մեզ է հասել որոշ նշանակալի տարբերություններ ունեցող հրատարակություններով ու տարբերակներով, չափածո ու արձակ, կարճ ու լայնածավալ։
Սյուժե
Հսկա Ռոլանդը, վիրավորված լինելով Գանայի անվերջ զրպարտանքներից ու, որ Կառլը առանց կարեկցանքի հավատում է դրանց, թողնում է գավիթն ու հեռանում Ֆրանսիա։ Նրա ճանապարհն անցնում է անհավատների երկրով, որտեղ աշխատանք է գտնում իր սրի համար։ Ճանապարհի կեսին նա ձեռք է բերում զինակիրի, ով հնազանդվում է հսկայի ուժի շնորհիվ։ Եվ դա հենց Մորգանտն է։ Քիչ ժամանակ անց, ոչ հարազատ եղբոր հետքերով, Ուլիվերի ու Դոդոնայի հետ ճանապարհորդության է դուրս գալիս Ռինալդը։ Սակայն նա իր հռչակավոր զարմիկին հանդիպում է նիզակի բարի հարվածով, սկզբից չճանաչելով նրան։ Գանը այդ ընթացքում չի քնում. բոլոր անկյուններն են թռչում նրա գաղտնի նամակները և շտապում լրտեսներն ու զրպարտիչները։ Դրանից բորբոքված Ֆրանսիա է գնում սարակինոսյան արքան։ Կառլը շրջապատված է Փարիզում, նրա պերերը գերևարված են, բայց Օրլանդոն ու Ռինալդոն վերջին պահին նրանց օգնության են հասնում։
Հրաշագործ Մալագիսը, իրեն հատուկ ինտրիգների հանդեպ սիրո պատճառով, կռվեցնում է Ռոլանդին ու Ռինալդային և հասցնում է նրանց հերթական մենամարտի։ Կարճ հաշտեցումից հետո Ռինալդոն, իր կատաղի բնավորության պատճառով, շախմատի տախտակի առջև վիճաբանում է Ուլիվերի հետ, հայհոյում է Կառլին, փախչում է հայրենի Մոնտալբան ու Աստոլֆի ու եղբայրների հետ թալանում է մեծ ճանապարհի ճամփորդներին։ Գանոն, իհարկե, երկպառակություն է պատրաստում. Ռիչարդետան՝ Ռինալդի կրտսեր եղբայրը, կայսրի ձեռքերում գտնվելով, նրա հրահրումով ուղարկվում է մահապատժի։ Վիրավորված Օրլանդոն երկրորդ անգամ լքում է Ֆրանսիան։ Ռինալդը փրկում է եղբորը, Կառլը փրկվում է փախուստով, և Ռինալդը զբաղեցնում է նրա գահը։ Ռոլանդը նույն ընթացքում Պարսկաստանում նենգաբար գերի է վերցվում, այդ մասին լսելով, Ռինալդոն Կառլին է վերադարձնում գահն ու մեկնում իր եղբորն օգնության։ Նոր գոտեամարտ իրար չճանաչող քաջարի ասպետների միջև, սարակինոսյան հարձակման նոր ալիք Ֆրանսիայի վրա, ճիշտ ժամանակին վերադարձած պաշտպաններ նոր պաշտպանություն։
Ընդհանուր սյուժեից ճյուղավորում է Մորգանտի ու Մարգուտի ընդհանուր ճանապարհորդությունը։ Նրանց ամեն քայլի հանդիպում են վիրավորված գեղեցկուհիներ, վայրի կենդանիներ և հեքիաթային հրեշներ։ Գեղեցկուհիներին նրանք ազատագրում են, իսկ կենդանիներին ու հրեշներին սպանում են իրար հետևից. միաեղջյուրին, հսկայական կրիային, արքայօձին, փղին, և իրար հետևից ուտում են։ Գեղեկցուհի Ֆլորինետան, հանդիպելով նրանց արցունքներով ու կապկված (միաեղջյուրի ու կրիայի միջև), նույնպես միանում է նրանց ճամփորդությանը։
Մոտենում է Ռոնսեվալի ժամանակը, սակայն Օրլադոյի կողքին չկա իր եղբայրը։ Ռինալդոն կորած է Արևելքի ինչ-որ անսահման տարածքներում ու միտք էլ չունի վերադառնալ սիրելի Ֆրանսիա։ Մալագիսը նրա մոտ է ուղարկում Աստարոտին այն բանի հետ, որպեսզի հրեշը, որը տեղ է գտել Ռինալդոյի ձիու մեջ, երեք օրվա մեջ ասպետին հասցնի մարտի դաշտ։ Սկվարչաֆերոն, Աստարոտայի մրցակիցը, սարացինյան կուսակցության մոլի համախոհը, ընդունելով սուրբ ճգնավորի կերպար, ջանում է ասպետական ձիերին հասցնել ակունքին, որը ունակ է վտարել սատանայական հոգիները։ Աստարոտը նրան բացահայտում է։ Եվ բացահայտված Սկվարչաֆերոն միանում է ուրախ հեծելախումբին, գրավված ընկերության ոգով։ Ռինալդոն, ով բարեհաջող նպատակին է հասցվում, խոստանում է, որ Մալագիսին կհամոզի Աստարիսին ազատություն տալ և հանդիսավորապես հայտարարում է, որ դժոխքում, ինչպես ինքը համոզվել է, տեղ կա ընկերության, ազնվության և քաղաքավարիության համար։
Վեպը ավարտվում է Ռոնսևալյան ճակատամարտով և Օռլանդոյի մահով։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Պոեմներ
Կամպանիա
Կամպանիա (Campania), մարզ Իտալիայում։ Տարածությունը 22 447 կմ² է։ Բնակչությունը կազմում է 5 869 965 մարդ։ Այս ցուցանիշով այն զբաղեցնում է 2-րդ հորիզոնականը։ Բնակչության խտությունը 431,77 մարդ/կմ² է։ Ընդգրկում է Ավելինո, Բենեվենտո, Կազերտա, Նեապոլ, Սալեռնո պրովինցիաները։ Գլխավոր քաղաքը և նավահանգիստը Նեապոլն է։ Ակտիվ հրաբխային և սեյսմիկ շրջան է (գործում է Վեզուվը)։ Կլիման միջերկրածովային է (տարեկան տեղումները 650 մմ-ից ավելի են), հողերը բերրի են։ Ափամերձ հարթավայրերում աճեցնում են միրգ, ցիտրուս, մնացած մասերում՝ ցորեն, եգիպտացորեն, վուշ, ծխախոտ, կարտոֆիլ։ Արդյունաբերությունը կենտրոնացած է Նեապոլի ծոցի ափին։ Հիմնական ճյուղերն են՝ մետալուրգիան, էլեկտրատեխնիկան, ռադիոէլեկտրոնիկան։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի մարզեր
Անհատական հոգեբանություն
Անհատական հոգեբանություն,
Անհատական հոգեբանությունը որոշակի ընդհանրություններ ունի գերմանացի փիլիսոփա Ֆ. Նիցշեի ծայրահեղ անհատականության փիլիսոփայության հետ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հոգեթերապիա Կատեգորիա:Խորքային հոգեբանություն
Աքրա
Աքրա , Գանա պետության մայրաքաղաքը և ամենամեծ քաղաքը։ Բնակչությունը՝ ։ Քաղաքը Գանայի արդյունաբերական, քաղաքական և սոցիալական հենակետն է, և տնտեսական ներուժը հենված է հենց այս քաղաքի վրա։ Հիմնադրվել է 17-րդ դարում և բուռն զարգացում և ծաղկում ապրել միայն 19-րդ դարի վերջին։ Քաղաքում են գտնվում Գանայի անկախության հրապարակը և մշակութային ձեռագրերի կենտրոնը։ Երկրի խոշորագույն նավահանգիստն է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գանայի քաղաքներ Կատեգորիա:Աֆրիկյան մայրաքաղաքներ Կատեգորիա:Պորտուգալիայի նախկին գաղութներ Կատեգորիա:Նիդերլանդների նախկին գաղութներ Կատեգորիա:15-րդ դարում հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Դանիայի նախկին գաղութներ Կատեգորիա:Նավահանգստային քաղաքներ Կատեգորիա:Գանայի համալսարանական քաղաքներ
Պլաստիկական անատոմիա
Պլաստիկական անատոմիա, ուսումնասիրում է մարմնի արտաքին ձևերը հանգստի և շարժման վիճակում։ Զբաղվում է նաև մարմնի ներքին կառուցվածքով, հիմնականում արտաքին ձևերի արտահայտչականությունը վերծանելու նպատակով։
Պլաստիկական անատոմիայում կիրառվում են մարդաչափական, գանգաչափական և գլխազրական ուսումնասիրություն։ Պլաստիկական անատոմիայում կիրառվում են մարդաչափական, գանգաչափական և գլխազրական ուսումնասիրությունները, մարմնի համամասնության ուսմունքը (ուսումնասիրում է մարդու մարմնի չափերը՝ ձգտելով գտնել տարբերակների և տիպերի ծայրահեղ փոփոխականությունը որոշելու բնական «բանալի»)։ Հաստատված է, որ մարդու քթի ստորին սահմանից մինչև գլխի գագաթը (բրեգմա), քթի ստորին սահմանից՝ կրծոսկրի կոթը, լծային կտրուճից՝ պորտը, պորտից՝ ցայլը, լծային կտրուճից՝ ուսահոդը, երկու ազդրոսկրերի գլխիկների միջև ընկած տարածությունը հավասար մասեր են և յուրաքանչյուրը կազմում է ողնաշարի մեկ քառորդը։ Բազկի երկարությունը հավասար է երկու բազկի գլխիկները միացնող գծի երկարությանը, նախաբազկինը՝ կրծքագեղձի պտուկը պորտին միացնող գծին, ձեռքինը՝ պորտը ազդրոսկրի գլխիկին միացնող գծին, ազդրինը՝ ազդրոսկրի գլխիկը հակառակ կողմի կրծքագեղձի պտուկին միացնող գծին, սրունքինը՝ ազդրոսկրի գլխիկը նույն կողմի կրծքագեղձի պտուկին միացնող գծին, իսկ թաթի բարձրությունը՝ լծային կտրուճը պտուկին միացնող գծի կեսին։ Մարմնի կենտրոնը համարվում է ցայլը։ Վերոհիշյալ տվյալները կիրառական մեծ նշանակություն ունեն կերպարվեստում։
Գրականություն
Կատեգորիա:Անատոմիա
Թափոնների կառավարում
Թափոններ, նյութեր և առարկաներ, ձևավորված արտադրության, աշխատանքների կատարման, ծառայությունների մատուցման գործընթացում կամ սպառման ընթացքում, և նախատեսված հեռացման համար կամ ենթակա հեռացման։
Ընդհանուր տեղեկություններ
XX դարում արտադրական և սպառման թափոնների քանակությունը այնպես արագ էր աճում, որ թափոնների փևավորումը մեծ քաղաքների և խոշոր արտադրությունների դարձավ կարևոր հիմնախնդիր։
Բնական գիտությունների տեսակետից, ցանկացած նյութ տեսականորեն կարող է օգտագործվել այս կամ այլ կերպ։ Օգտագործման բնակական սահմանափակում է հանդիսանում տնտեսական նպատակահարմարությունը։
Թափոնների (աղբի) առաջացումը որպես երևույթ հեշտ է բացատրել կառավարման տեսության տեսակետից։ Թափոններն առաջանում են այն դեպքում, երբ մարդը դադարում է կառավարել իրեն համար ոչ պիտանի նյութական օբյեկտները (թափում է դրանք), և այդ օբյեկտները անցնում են ինքնակառավարման պայմանակարգի. աղբն սկսում է թափված մնալ և դանդաղորեն քայքայվել։
Թափոնների դասակարգումը
Թափոնները տարբերակվում են՝ |titlestyle =|Выравнивание_заголовка = left |Выравнивание_текста = left }}Արտադրական խոտան
Ռուսաստանում գոյություն ունի Վտանգավոր թափոնների դասակարկման դաշնային կատալոգ, որում թափոնների յուրաքանչյուր տեսակին, կախված իր ծագման աղբյուրի շնորհվում է նույնականականացման կոդ։
Արտդյունաբերական թափոններ
Արդյունաբերական թափոններ, արտադրության կոշտ, հեղուկ և գազային թափոնները, որոնք ստացված են բնական և մարդածին ծագման նյութերի քիմիական, ջերմային, մեխանիկական և այլ ձևափոխումների արդյունքում ։ Որոշակի արտադրանքի թափոնները հումքի չօգտագործվող մնացորդներն են և/կամ տեխնոլոգիական գործընթացներում առաջացող նյութերը և էներգիան, որոնք չեն ենթակվում ուտիլացման։ Թափոնների մի մասը, որը կարող է օգտագործվել հենց նույն արտադրության մեջ, կոչվում է վերադարձող թափոններ. Այստեղ են մտնում հումքի և այլ տեսակի նյութական ռեսուրսների մնացորդները, որոնք ձևավորվել են ապրանքների արտադրության ընթացքում (աշխատանքների կատարման, ծառայությունների մատուցման)։ Սպառողական որոշ հատկությունների կորստի պատճառով՝ վերադարձող թափոնները կարող են օգտագործվել ապրանքի նկատմամբ ներկայացվող ցածր պահանջների կամ արտադրության բարձր ծախսման պայմաններում, երբեմն դրանք չեն օգտագործվում ուղղակի նշանակությամբ,այլ ընդամենը օժանդակ արտադրության մեջ (օրինակ՝ օգտագործված ավտոմոբիլային յուղերը՝ տեխնիկայի ոչ կարևոր հանգույցների յուղման համար)։ Ընդ որում՝ հումքի և այլ նյութական արժեքների մնացորդները, որոնք համաձայն տեխնոլոգիական գործընթացների փոխանցվում են այլ ենթաբաժանմունքներ որպես լիարժեք հումք, ինչպես նաև հարակից արտադրանքը, որն ստացվում է տեխնոլոգիական գործընթացների արդյունքում, չեն վերաբերում վերադարձող թափոններին։
Սպառման թափոններ
Սպառման թափոնները ձևավորվում են արդյունաբերության մեջ և կենցաղում։
Կենցաղային թափոնները կոշտ թափոններ են, որոնք ձևավորվել են մարդու կենցաղային գործունեության արդյունքում ։ Մարդու կենսագործունեության կոշտ և հեղուկ ապրանքների հեռացման համար օգտագործվում է նաև կոյուղին։
Թափոնների վտանգավորությունը։ Արտադրական և սպառման թափոնների վտանգավորության աստիճանը
Թափոնների վտանգավորությունը որոշվում է դրանց ֆիզիկաքիմիական հատկություններով, ինչպես նաև դրանց պահման կամ շրջակա միջավայրում տեղավորման պայմաններով։
«Վտանգավոր թափոններ» հասկացությունն օգտագործվում է հետևյալ դեպքերում՝
Թափոնների համար անհրաժեշտ է կազմել թափոնների անձնագիր և այլ փաստաթղթեր՝ հատկորոշելով վտանգի դասը, սահմանափակումները շրջակա միջավայրում թափոնների տեղադրման համար, սահմանափակումները արտադրություններում կուտակման համար և այլն։
Համակարգչային ծրագրեր թափոնների վտանգավորության դասի հաշվարկման համար
Ներկայումս գոյություն ունեն մի քանի առևտրային ծրագրեր թափոնների վտանգավորության հաշվարկման համար։
Թափոնների հետ վարմունքի տարբեր փուլերը
Թափոնների հետ վարմունքը, թափոնների հավաքման, կուտակման, տեղափոխման, մշակման, ուտիլացման, վնասազերծման և տեղավորման գործունեություն ։
Հավաքում
Թափոնների հավաքում, թափոնների ընդունում դրանց հետագա մշակման, ուտիլացման, վնասազերծման և տեղավորման նպատակով և դրանց մշակումը, ուտիլացումը, վնասազերծումը և տեղավորումն իրականացնող անձի կողմից ։
Թափոնների հավաքումը, գործունեություն՝ կապված որոշակի ժամանակաընթացքում թափոնների ձևավորման վայրերից դրանք հանելու հետ՝ թափոնների հետ վարմունքի հետագա աշխատանքներ ապահովելու համար ։
Թափոնների ձևավորումը իրականացվում է անձանց կողմից՝
Թափոնների հավաքման ծառայության արժեքը, բացի հավաքման գործընթացներից, ներառում են աղբի հեռացման և ուտիլացման արժեքը։
Թափոնների հավաքման մեթոդները՝
Տարբերակված հավաքում
Տարբեր տեսակի թափոնների տարբերակված հավաքումը պայմանավորում է ուտիլացման առանձին բաղադրամասերի արդյունավետություն և արժեք։ Թափոնների մեծ քանակության հետ միասին առաջացավ բնական ռեսուրսների պակասի հարցը։ Ուտիլացման համար առավել անհարմար են խառը թափոնները, որոնք պարունակում են կենսաքայքայվող խոնավ սննդային թափոնների խառնուրդ, պլաստմասսա, մետաղներ, ապակի և այլ բաղադրամասեր։ Տարբերակված հավաքումը և երկրորդային ռեսուրսների հետագա օգտագործումը հաճախ օգնում է նվազեցնել ճնշումը շրջակա միջավայրի վրա և լուծել լրացուցիչ հումք ստանալու հարցը։
Տեխնիկական միջոցներ
Թափոնների հավաքման և բաժանման համար օգտագործվում են տարբեր գործիքներ (ավել, ցախավել, գոգաթիակ, աղբի պարկ, աղբի արկղ), տեխնիկական հարմարանքներ (աղբամուղ, վանդակ (կեղտաջրերի մաքրման կայաններում)  և տեխնիկական միջոցներ (ավլող-մաքրող մեքենա, էքսկավատոր).
Կուտակում
Թափոնների կուտակում, թափոնների պահեստավորում ոչ ավել քան 11ամիս ժամկետով՝ դրանց հետագա մշակման, ուտիլացման, վնասազերծման, տեղավորման նպատակներով ։
Թափոնների կուակումը հաշվի է առնում՝
Թափոնների կուտակման կանխարգելում
Թափոնների կառավարման ամենագլխավոր մեթոդներից է թափոնների ձևավորման կանխարգելումը։ Այստեղ են մտնում՝
Տեղափոխում
Թափոնների փոխադրումը դրանց ձևավորման, կուտակման, պահման, ուտիլացման, թաղման և/կամ ոչնչացման վայրերի կամ օբյեկտների միջև։
Դուրս հանելը, թափոնների հավաքման վայրից մինչև կենցաղային թափոնների պոլիգոն փոխադրման գործընթաց։ Դուրսհանումը կարող է իրականացվել երկու փուլով։ Եթե պոլիգոնը հեռու է գտնվում հավաքման վայրից և տնտեսապես աննպատակահարման է, որ աղբատար մեքենան հասնի պոլիգոն, ապա որպես կանոն՝ տեղավորում են աղբափոխաբեռնման կայաններ։
Թափոնների ոչնչացում
Թափոնների անվերադարձ ոչնչացումը ենթադրում է վերամշակում դրանց, որպես թափոնների, գոյության գործնականորեն ամբողջական դադարեցմման նպատաով և ըղեկցվում է այդ թափոնների կառավարման դադարեցմամբ (դրանց հետ վարվելու)։
Թափոնների պահում
Թափոնների պահում, թափոնների պահեստավորում մասնագիտացված օբյեկտներում 11 ամսից ավել ժամկետով՝ դրանց ուտիլացման, աղտազերծման, թաղման նպատակով ։
Թափոների թաղում
= Պետության դերը թափոնների հետ վարման բնագավառում = Պետությունը կարևոր դեր ունի թափոնների հետ վարման բնագավառում
Օրենսդրություն
Օրենսդրական բազան ապահովում է և սահմանում է պահանջներ արտադրանքի արտադրության, շահագործման և ուտիլացմանև թափոնների հետ վարման վերաբերյալ, ինչը բարենպաստ պայմանններ է ստեղծում ռեսուրսախնայողական տեխնոլոգիաների և պրակտիկայի զարգացման և ներդրման համար։ Նարմատիվ իրավական փաստաթղթեր, որոնք կանոնակարգում են թափոնների հետ վարմունքը Ռուսաստանի Դաշնությունում՝
Տնտեսական գործոններ
= Թափոնների հետ վարմունքի տարածաշրջանային առանձնահակությունները = Տարբեր երկրներում և տարածաշրջաններում թափոնների հավաքման մեթոդները խիստ տարբերվում են։ Թափոնների հավքման ծառայությունները հաճախ իրականացվում են համայնքային ենթակայության կամ մասնավոր կազմակերպությունների կողմից. Որոշ տարածաշրջաններում, մասնավորապես՝ զարգացող երկրներում, թափոնների հավաքման պաշտոնական ծառայուններ չկան։
Թափոնների հավաքման և վերամշակմա ուղղությամբ արտասահմանյան երկրների ջանքերը համակարգվում են միջազգային մակարդակով։. Համաձայն Ավստրալիայի վիճակագրության բյուրոյի տվյալների՝ վերամշակվող թափոնների տոկոսը բավականին մեծ է և շարունակում է աճել։ Այսպես՝ 2003 թվականին անցկացրած հետազոտությունը ցույց տվեց, որ հարցված ընտանիքների 99 %-ը իրենց թափոնները տալիս են հետագա վերամշակման և կրկնակի օգտագործման, այն դեպքում երբ 1992 թվականաին այդ ցուցաիշը կազմում էր 82 %: Սա հիմք է տալիս ենթադրելու, որ ավստրիալացիներ ձգտում են կրճատել աղբավայրերի քանակը կամ ընդհանրապես դրանց գոյությունը՝ իրենց թափոններն ուղարկելով վերամշակման։ Այսպես՝ 2002-03 թվականների ընթացքում վերամշկման է հանձնվել համայնքային կազմակերպությունների 30 %-ը, առևտրային և արդյունաբերական ձեռնարկությունների 44 %-ը և 57 % կազմել է շինարարական աղբը։ Ավստրալիայում թափոններից նաև էներգիա է արտադրում. աղբավայրերում գոյացող գազը գնում է վառելիք ստանալուն և էներգիայի արտադրման։ Ավստրալիայի կառավարությունը չի սահմանափակում ոչ արդդյունավերական ձեռնարկություններին, ոչ առանձին ընտանիքներին արտադրվող թափոնների ծավալում։
Ավստրալիայում աղբի հավաքումը մայթերից թափոնների ուտիլացման մեթոդներից մեկն է հանդիսանում։ Քաղաքային հատվածում գտնվող ամեն տան մոտ երեք աղբարկղ է տեղադրված՝ մեկը վերակմշակվող թափոնների համար, երկրորդը այլ աղբի համար, երրորդը այգիների թափոնների համար, որն ըստ անհրաժեշտության տրամադրվում է համայնքապետարանի կողմից։ Շատ տների մոտ կա ազբարկղ կոմպոստի համար, բայց համայնքապետարանի կողմից չի տրամադրվում։ Ոչպեսզի մարդիկ առավել պատասխանատվոթյամբ վերաբերեն աղբի վերամշակմանը, համայնքային իշխանությունները վերամշակվող թափոնների համար տրամադրում են пավելի մեծ չափի ազբարկղեր, քան այլ աղբի համար։ Համայնքային և առևտրային կազմակերպությունների թափոնները և արդյունաբերական ձեռնարկությունները, ինչպես նար շինարարական աղբը հիմնականում տեղափոխվում են աղբավայր, և միայն դրանց որոշ մասն է գնում վերամշակման։ Կենցաղային թափոնները տեսակավորվում են հետևյալ կերպ՝ վերամշակվողները գնում են նոր նյութերի արտադրության համար, մյուսները տարվում են աղբավայրեր։
Հատուկ տեղաշարժեր արձանագրվեցին փաթեթավորման հավաքման և վերամշակման կազմակերպման միջազգային համակարգման գործում։ Հենց պետական մարմինների վերահսկողության ներքո հիմնականում 90-ական թվականներին ինտեսիվորեն ստեղծվում էին թափոնների հավաքման և կառավարման կենտրոնացված կառավարվող ազգային համակարգեր, որոնք գործել են փաթեթավորման օգտագործման դիմաց բնապահպանական վճարների հաշվին կամ կամ «Կանաչ կետ» ապրանքանիշի օգտագործման համար արտոնագրային տուրքերի հաշվին, այսինքն՝ առանց պետական բյուջեից միջոցների ներգրավման։ 1994 թվականին գործողության մեջ է դրվել ЕС № 62 «Փաթեթավորման և փաթեթավորման թափոնների մասին» հատուկ Հանձնարարականը, որը պարտավորեցնում է ԵՄ երկրներին ստեղծել կազմակերպական, նորմատիվ իրավական և տնտեսական պայմաններ օգտագործումից դուրս եկած փաթեթավորման հավաքման և վերամշակման համար։ Սահմանվել են այդպիսի թափոնների վերամշակման մակարդակի սահմանները։ Մասնավորապես՝  համաձայն այս Հանձնարարականի պահանջների՝ ԵՄ երկրները պետք է ապահովեն փաթեթավորման 50-65 %-ի վերամշակումն այս Հանձնարարականին միանալուց հետո 5 տարվա ընթացքում։ 2002 թվականիսկզբին այս Հանձնարարականին միացել են ԵՄ 17 երկիր, ադ թվում՝ Գերմանիա, Ֆրանսիա, Շվեդիա, Նորվեգիա, Ավստրիա, Իսպանիա և այլն։
Եվրամիության երկրներում շարունակվում է կատարելագործվել թափոնների վերամշակման հիմնախնդրի լուծման պետական կանոնակարգման համակարգը։ Ձևակերպվել են թափոնների հետ վարման տնտեսապես և ֆինանսապես կայուն համակարգի նոր ռազմավարության հիմնական դրույթները։ Այդ ռազմավարության առանձքային սկզբունքները ներառում են տնտեսական և բնապահպանական շահերի հավասարակշռության պահպանում, տնտեսական և վարչական գործիքների համաձայնեցված օգտագործում, թափոնների վերամշակման բնագավառում ներդրումների խթանում, հարկային արտոնությունների, վարկերի և պետական սուբսիդիաների մեխանիզմների ներդրում, որոնք ուղղված են թափոնների վերամշակման արտադրական և տեխնոլոգիական բազայի ընդլայնմանը։ Եվրոպայում Եվրոպայում և որոշ երկրներում շատերը օգտվում են աղբի հավաքման մասնավոր ծառայության ծառայություններից։ «Envac», որը հավաքում է թափոնները ստորգետնյա խողովակաշարերի միցով և վաակումային համակարգի միջոցով։
Կանադայում քաղաքային հատվածում աղբի ուտիլացման առավել տարածված մեթոդ է հանդիսանում դրա հավաքումը մայթերից, որտեղ այն տեղադրում են աղբարկղների մեջ։ Թափոնները տեսակավորվում են վերամշակվողների և օրգանականի, որից հետո դուրս են տարվում օրացույցին համաձայն։ Գյուղական վայրերի բնակիչները աղբը տանում են հատուկ փոխաբեռնման կայաններ, որտեղից այն ուղղվում է տեղական աղբավայրեր։
Չինաստանում Թայբեյ քաղաքի համայնքային իշխանությունները սահմանափակել են արտադրվող թափոնների ծավալը և արդյունաբերական ձեռնարկությունների, և որոշ խմբի ընտանիքների համար։ Աղբը դուրս է տարվում միայն այն դեպքում, երբ փաթեթավորված է կառավարական մակնշմամբ փաթեթավորման մեջ։ Այսպիսի քաղաքականությունը հանգեցրել է թափոնների ծավալների էական կրճատման, ինչպես նաև բարձրացրել է թափոնների վերամշակման մակարդակիը։ Զաբալիին Եգիպտոսում
Թափոնների հետ վարմունքի հիմնախնդիրները Ռուսաստանում
Թափոնների ձևավորումը Ռուսաստանի տնտեսությունում կազմում է 3,4 մլրդ.տոննա/տարեկան, այդ թվում՝ արդյունաբերական թափոններ 2,6 մլրդ. տոննա/տարեկան, թռչնաբուծության և անասնաբուծության հեղուկ թափոններ 700 մլրդ. տոննա/տարեկան, ԿԿԹ 35—40 մլրդ. տոննա/տարեկան, մաքրող կայանների նստվածքներ 30 մլրդ. տոննա/տարեկան։ Դրանց օգտագործման մջին մակարդակը կազմում է մոտ 26 %, այդ թվում՝ վերամշակվում է արդյունաբերական թափոնների 35 %, ԿԿԹ-ների 3—4 %, մնացած թափոնները գործնականում չեն վերամշակվում։
Թափոնների ոչ ռացիոնալ օգտագործումը բացատրվում է գլխավորապես ոչ թե տեխնոլոգիաների բացակայությամբ, այլ նրանով, որ թափոնների մեծ մասի վերամշակումը երկրորդային հումքի բնութագրվում է ցածր շահավետությամբ կամ ընդհանրապես շահավետ չէ (բացառությամբ՝ դրանց առանձին տեսակների՝ սև և գունավոր մետաղների կտորտանքի, ինչպես նաև հումքի իմաստով բավականաչափ որակյալ տեսակի մակուլատուրայի, տեքստիլային և պոլիմերային թափոնների)։
Կուտակված թափոնները որպես կանոն Ռուսաստանում չեն վերամշակվում, քանի որ ձևավորված տնտեսական պայմանները չեն ապահովում նույնիսկ ընթացիկ ստեղծվող թափոնների ամբողջական վերամշակումը, որը բնութագրվում է առավել բարձր սպառողական հատկություններով համեմատած կուտակված թափոնների հետ։
Ցածր օգտագործման արդյունքում՝ շարունակվոմ է աղբի կուտակումը շրջական բնական միջավայրում։ Համաձայն ՌԴ Ռեսուրսների պահպանության և թափոնների կառավարման հետազոտական կենտրոնի գնահատականների՝ չօգտագործվող թափոնների ծավալները հասել են 80—90 մլրդ. տոննայի։ ՌԴ բնապահպանության նախարարության տվյալներով հաշվառված է վտանգավոր թափոնների տեղադրման 2,4 հազ. օբյեկտ:Այդպիսի թափոնների տեղադրման պայմանները մեծ մասամբ չի համապատասխանում ՌԴ գործող բնապահպանական պահանջներին և աշխարհում ևնդունված ստանդարտներին։ Արդյունքում՝ թափոնների կուտակման և թաղման վայրերի ազդեցությունը շրջակա միջավայրի վրա հաճախ գերազանցում է սահմանված սահմանային թույլատրելի համակենտրոնացումը։ Օրինակներ կան, երբ այպիսի գերազանցում է մի քանի տասնյակ և հարյուր անգամը։
Վերջին 10 տարում նվազում էր պետության դերակատարումը թափոնների հավաքման և վերամշակման կազմակերպման գործում։ 1996 թվականից վերացվել է հաշվետվողականությունը վիճակագրական հաշվետվության ձևերով։ 14-ԵՌ (երկրորդային ռեսուրսներ), 14-անտառ (փայտի թափոններ), 9-СН (սև մետաղների կտորտանք), 17-СН (գունավոր մետաղների կտորտանք).
Պետական կարգավորում
Տնտեսության զագացման նախարարությունը չի դիտարկել երկրորդային ռեսուրսները պետական կարգավորման հատուկ միջոցներ պահանջող օբյեկտների շարքում։
Բնապահպանական գերատեսչությունները դեռևս չեն կարողացել ստեղծել պետական կարգավորման արդյունավետ նորմատիվային սահմանափակումներ և տնտեսական գործիքներ։ Ինֆլյացիայի ինդեքսների համեմատությամբ թափոնների տեղադրման դիմաց վճարների ինդեքսավորման նշանակալիորեն ետ մնալու պատճառով՝ թափոնների տեղադրման դիմաց վճարների խթանիչ ազդեցությունը 2002 թվականին նվազել է մոտավորապես 6 անգամ։
Պետական կառավարման գործող գործիքները արդեն չեն կարող ապահովել թափոնների հավաքման և վերամշակման հիմնական մասսայի մակարդանի էական ավելացումը, համենայն դեպս՝ առանց պետական կամ համայնքային վարչական կառավարման մարմինների բյուջետային օժանդակության։
Առկա է ներկրվող ապրանքների որոշ տեսակների, ինչպես նաև ներկրվող ապրանքների հետ Ռուսաստան մտնող փաթեթավորման համար բնապահպանական վճարների գանձման մեխանիզմի բացակայության պատճառով ֆինանսական կորուստների խնդիրը։
Հիմնախնդրի լուծման նախադրյալները
Ներկայումս ձևավորվել են հետևյալ հիմնական նախադրյալները ՌԴ-ում թափոնների հավաքման և վերամշակման հիմնխնդրի լուծման անհրաժեշտության և հնարավորության համար՝
Երկրորդային ռեսուրսների համակարգը սկզբունքորեն նոր է և ՌԴ-ում 90-ական թվականների սկզբից սրված թափոնների հավաքման և վերամշակման հիմնախնդրի համակարգային լուծման համար է և ունակ է աշխատելու տնտեսվարման շուկայական պայմաններում, այսինքն՝ առանց այդ նպատակների համար դաշնային բյուջեից նպատակային միջոցներ ուղղելու։