cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Երիզակ (Մշո գավառ)
Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործություն ու անասնապահությունն էր։ Զբաղվում էին նաև բրուտագործությամբ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բազանվիլ
Բազանվիլ (Bazenville), համայնք Ֆրանսիայի Ստորին Նորմանդիա մարզի Կալվադոս գավառում ։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 220 կմ արևմուտք, Կան քաղաքից` 21 կմ հյուսիս-արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 91 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 68-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 23։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 74,7 %։ 68 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 64 անձ (31 տղամարդ և 33 կին)։ Գործազուրկ են եղել 4 անձ (1 տղամարդ և 3 կին)։ 23 անաշխատունակներից 12-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 10-ը` թոշակառուներ, իսկ 1-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Լեսնոե (գյուղ, Բալաշովսկի շրջան)
Լեսնոե (Лесное), գյուղ Ռուսաստանի, Սարատովի մարզի Բալաշովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 674 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սարատովի մարզի Բալաշովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1801 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Չերի շրջան (Նեբրասկա)
Չերի շրջան (Cherry County), ԱՄՆ Նեբրասկա նահանգի 93 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 15.439 կմ² է, բնակչությունը՝ 6.148 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Վալենտայն բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1883 թ.։
Կատեգորիա:Նեբրասկայի շրջաններ
(5182) Բրայ
(5182) Բրայ (Bray), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1989 թվականի հուլիսի 1-ին Էլեանոր Հելինի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,586461 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,1744 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9985 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1519,35 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,236944 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 15,87° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1989 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էլեանոր Հելինի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Վուասե
Վուասե (Voissay), համայնք Ֆրանսիայում՝ Պուատու-Շարանտ երկրամասի Ծովափնյա Շարանտ գավառի Սեն Ժան դ’Անժելի շրջանում։ Մտնում է Սեն Ժան դ՛Անժելի կանտոնի կազմի մեջ։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 17481։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2010 թվականին կազմում էր 170 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Կոշին
Կոշին  (Coxim), համայնք Բրազիլիայում՝ Մատու Գրոսու դու Սուլ նահանգի կազմում։ Գտնվում է Մատու Գրոսու դու Սուլ նահանգի հյուսիս-կենտրոնական մարզում։ Բնակչությունը կազմում է 33.459 մարդ՝ 2020 թվականի տվյալներով ։ Գրավում է 6 411,552 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում է՝ 4,95 մարդ/կմ2։
Աշխարհագրություն
Կլիման հասարակածային է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Մատու Գրոսու դու Սուլ նահանգի բնակավայրեր
Տիգրան Ե
Տիգրան 5, Հայոց թագավոր 5 թվականին։ Հրեաստանի թագավոր Հերովդես I-ի որդի Ալեքսանդրի և Կապադովկիայի Արքելառոս թագավորի դուստր Գլափյուրայի զավակը։ Տիգրան Ե-ին Հայոց արքա է հռչակել Օգոստոս Օկտավիանոս կայսրը՝ ապստամբության ժամանակ սպանված հռոմեական դրածո Արտավազդ Դ-ի փոխարեն։ Սակայն հայ ժողովուրդն ապստամբել է և կրկին գահ է բարձրացրել Էրատոյին։ Գահազրկված Տիգրան Ե-ն փախել է Հռոմ, որտեղ 36 թվականին գլխատվել է Տիբերիոս կայսեր հրամանով։ Տիգրան Ե-ի անունով պահպանվել են պղնձյա դրամներ, որոնց մի երեսին նա պատկերված է հայկական ավանդական թագով, իսկ հակառակ երեսին՝ մարտակառքով, ձեռքին դափնեճյուղ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Մեծ Հայքի դրածո արքաներ
Մարիևկա (գյուղ, Ալեքսանդրիայի շրջան)
Մարիևկա (Марївка), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Ալեքսանդրիայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Մարիևկա գյուղում բնակվում էր 180 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Ալեքսանդրիայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ֆագոտ (զենք)
Ֆոգոտ, հակատանկային հրթիռային համակարգ, նախատեսված է անշարժ և շարժական զրահապատ նպատակակետերի, ինչպես նաև թեթև դաշտային կառույցների ու կրակակետերի խոցման համար ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Զենք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հակատանկային զենքեր Կատեգորիա:Հրթիռային զենք
Կլոդ Լելուշ
Կլոդ Լելուշ (Claude Lelouch, ), ֆրանսիական կինոռեժիսոր, սցենարիստ, օպերատոր, պրոդյուսեր և դերասան։
Կենսագրություն
Կլոդ Լելուշը ծնվել է Փարիզում։ Նրա հայրը հրեա էր` ծագումով Ալժիրից, իսկ մայրը հուդայականություն էր ընդունել։ Իր հոր կողմից նվիրած կինոխցիկով Կլոդ Լելուշը սկսել է նկարահանել կարճամետրաժ ֆիլմեր և 13 տարեկանում ստացել է Կաննի կինոփառատոնի դեբյուտային մրցույթի մրցանակը։ Լելուշի առաջին պրոֆեսիոնալ աշխատանքը «Արտակարգ քաղաքը» կարճամետրաժ կինոնկարը եղավ։ 1956 թվականին, Խորհրդային Միությունում թաքնված կինոխցիկով նկարահանել է առօրյա կյանքը` «Երբ բարձրանում է վարագույրը» վերնագրով։ Այն գնվել է` ֆրանսիական հեռուստատեսությամբ ցուցադրելու նպատակով։
1961 թվականին նա նկարահանել է իր առաջին լիամետրաժ` «Մարդկային էություն» կինոնկարը, որը սակայն հաջողություն չի ունեցել։ 1966 թվականին նկարահանած «Տղամարդը և կինը» կինոնկարը Կլոդ Լելուշին բերեց միջազգային ճանաչում և արժանացավ Կաննի կինոփառատոնի «Ոսկյա արմավենու ճյուղ» մրցանակին, ինչպես նաև երկու «Օսկար» մրցանակի` օտար լեզվով լավագույն ֆիլմի և լավագույն սցենարի համար։ Լելուշը հանդես էր եկել որպես սցենարի հեղինակ, ռեժիսոր, պրոդյուսեր և օպերատոր։ Ֆիլմի գլխավոր դերերը կատարում էին Ժան-Լուի Տրենտինյանը և Անուկ Էմեն, իսկ երաժշտության հեղինակը Ֆրենսիս Լեյն էր։
Հետագա տարիներին Կլոդ Լելուշն աշխատել է որպես անկախ ռեժիսոր, նկարահանելով կոմերցիոն ֆիլմեր` իր սեփական «Les Films 13» կինոընկերության ուժերով։ Հանդիսատեսների շրջանում հաջողության էին հասել հատկապես «Արկածն արկած է» (1972 թ.), «Շնորհավոր Նոր տարի» (1973 թ.), «Կատուներ և մկներ» (1975 թ.), «Երկրորդ հնարավորություն» (1976 թ.) և այլ ֆիլմեր։
Կլոդ Լելուշի «Ճակատագրի սիրելին» (1988 թ.) կինոնկարը ստացել է երկու «Սեզար» մրցանակ` տղամարդու գլխավոր դերի (Ժան-Պոլ Բելմոնդո) և երաժշտության համար (Ֆրենսիս Լեյ)։ 1995 թվականին, Վիկտոր Հյուգոյի վեպի հիման վրա նկարահանված «Թշվառները» կինոնկարը արժանացել է ամերիկյան «Ոսկե գլոբուս» մրցանակի` որպես օտար լեզվով լավագույն ֆիլմ։
Անձնական կյանքը
Կլոդ Լելուշը ամուսնացել է չորս անգամ և բոլոր ամուսնություններն ավարտվել են ամուսնալուծությամբ։ Ունի յոթ երեխա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Կինոռեժիսորներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պրոդյուսերներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դերասաններ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ռեժիսորներ Կատեգորիա:Օսկարակիրներ Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հրեաներ Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Հոլոքոստից փրկվածներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի կինոդերասաններ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի արվեստագետներ
Կենտատերև
Կենտատերև, պարզատերև, սատապազգիների ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի կամ կիսաթփերի ցեղ։ Հայտնի է մոտ 500,
Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունը ճյուղավորվող է, բարձրանում է՝ 20-60 սմ, գորշականաչավուն։ Տերևներն ամբողջական են, երկարավուն կամ կլոր։ Ծաղկաբույլը վահանիկանման է, խիտ, ծաղիկը՝ դեղին, բաց դեղնավուն։ Ծաղկում է գարնանը և ամռան սկզբին։ Պտուղը տուփիկ է։
ՀՀ-ում
ՀՀ-ում՝ 5 տեսակ՝
Տարածում
Տարածված է Արմավիրի, Վայոց ձորի, Կոտայքի, Սյունիքի, Շիրակի և այլ մարզերում, Երևանի մերձակայքում։ Աճում է չոր, առավելապես ավազոտ թեքություններում։
Նշանակություն
Դեղաբույս է. պարունակում է ալկալոիդներ, եթերայուղեր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Սատապազգիներ
Գեյ փրայդ
Գեյ փրայդ (Gay pride, նաև գեյ շքերթ), ԼԳԲՏ (լեսբի, գեյ, բիսեքսուալ, տրանսգենդեր) համայնքի խաղաղ ակցիա ընդդեմ խտրականության և ԼԳԲՏ մարդկանց նկատմամբ հասարակության բացասական վերաբերմունքի։ Շքերթի նպատակը մարդկանց հավասար իրավունքների հաստատումն է՝ անկախ սեռական կողմնորոշումից ու գենդերային ինքնությունից, նաև, սեփական արժանապատվության, անձնական ազատության ու ԼԳԲՏ համայնքի միասնության տոն   ։
Փրայդերը սովորաբար անցկացվում են պատմականորեն համայնքի հետ կապված որևէ իրադարձության օրերին։ Օրինակ՝ Մոսկվայի մայիսյան գեյ շքերթը 1993 թվականի նույնասեռականության դեկրիմինալիզացիայի տարեդարձի հետ էր կապված։ Որոշ դեպքերում փրայդերն ուղեկցվում են երթերով, միթինգներով, պարային խնջույքներով ու փառատոներով, ինչպես օրինակ Սիդնեյի Մարդի Գրան, որը երբեմն տևում է մի քանի շաբաթ։
Փրայդի ընդունված սիմվոլներն են ծիածանագույն դրոշը, հունական այբուբենի փոքրատառ լյամբդան (λ), վարդագույն և սև եռանկյունները։ Վերջիններս վերցվել են նացիստական համակենտրոնացման ճամբարներում օգտագործվող «ամոթանքի պիտակներից» ։
Ֆրանսիան և Ղարաբաղյան ազատագրական պատերազմը
Ֆրանսիան ԵԱՀԿ շրջանակներում իր կարևոր տեղն է զբաղեցնում Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման գործընթացում՝ որպես Մինսկի խմբի և Մինսկի համաժողովի համանախագահ երկիր։ Ֆրանսիան դեռևս 1992-ի հուլիսի 8-ին մասնակցել է 7 պետությունների ղեկավարների գագաթնաժողովի կողմից Ղարաբաղյան հակամարտության շուրջ համատեղ հայտարարություն կազմելու գործում, որում մտահոգություն էր հայտնվում լարվածության սրման կապակցությամբ, և կողմերին կոչ էր արվում անհապաղ դադարեցնել ռազմական գործողություններն ու վիճելի հարցերը լուծել բանակցությունների սեղանի շուրջ՝ Հռոմում և Մինսկում։ 1993-ի սեպտեմբերի 22–28-ին Փարիզում վերամշակվել է դեռևս ամռանը նախապատրաստված, այսպես կոչված, խաղաղ կարգավորման ՙանհապաղ միջոցառումների ժամանակացույցը՚։ Այդ փաստաթղթով, առանց ԼՂ կարգավիճակին անդրադառնալու, կարգավորում էր զբաղեցրած տարածքներից ԼՂՀ զորամիավորումների դուրսբերման, խաղաղապահ ուժերի տեղակայման և մարդասիրական միջոցառումներին առնչվող հարցերի լայն շրջանակ։ Սակայն Հ. Ալիևը Ադրբեջանի նախագահ ընտրվելուց (3.10. 1993) և իր դիրքերն ամրապնդելուց հետո մերժել է ՙՓարիզի ժամանակացույցը՚։ Ֆրանսիան, որպես ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի (ԱԽ) մշտական անդամ, գործուն մասնակցություն է ունեցել նաև Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման վերաբերյալ ԱԽ 1993-ին ընդունած չորս բանաձևերի մշակմանը։ Ֆրանսիայի դերակատարությունը Ղարաբաղյան հիմնախնդրի կարգավորման գործընթացում մեծապես ակտիվացել է Մինսկի խմբի համանախագահողների ինստիտուտի հիմնադրումից հետո, որի կազմում Ռուսաստանի և ԱՄՆ-ի հետ 1996-ից ընդգրկված է նաև Ֆրանսիան։ Ֆրանսիական միջնորդության ամենախոշոր ձեռքբերումը 2001-ի հունվար և փետրվար ամիսներին Փարիզում Ֆրանսիայի նախագահ Ժ. Շիրակի նախաձեռնությամբ կազմակերպված ՀՀ և ԱՀ նախագահների երկու հանդիպումներն էին, որոնց ընթացքում ձևավորվել են փարիզյան սկզբունքները, և որի շարունակությունն է եղել նույն տարվա ապրիլին ԱՄՆ-ի Քի Վեստ քաղաքում կայացած հանդիպումն ու դրա արդյունքում ստեղծված քիվեստյան փաստաթուղթը։
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության քաղաքականություն
Շան մսի փառատոն
Շան մսի փառատոն, փառատոն, որն անցկացվում է յուրաքանչյուր տարի հունիսի 21-30-ը Չինաստանի հարավ-արևմուտքում գտնվող Գուանսի-Չժոունի ինքնավար շրջանի Յույլին քաղաքում։
Քննադատություն
Փառատոնը քննադատում է կենդանիների պաշտպաններին, Չինաստանի մեծ թվով բնակիչների և օտարերկրացիների։ Տեղի կառավարությունը 2014 թվականին հանդես է եկել հայտարարությամբ, որ չի աջակցում, բայց և չի արգելում փառատոնի անցկացումը՝ անվանելով այն տեղական ավանդույթ, որին «մասնակցում է քաղաքի բնակիչների փոքր մասը» ։ Փառատոնի կազմակերպիչները պնդում են, որ շները սպանվում են, իսկ նրանց մսի օգտագործումը սննդի մեջ ըստ էության չի տարբերվում խոզի կամ տավարի մսի համից։ 2015 թվականի հունիսին Մեծ Բրիտանիայում փառատոնի արգելման պահանջով ստեղծվել է օնլայն ստորագրահավաք, և արդյունքում հավաքվել է երեք միլիոն ստորագրություն ։
Դպրոցի նախկին ուսուցչուհին` Յան Սյաոյունը, ծախսել է ավելի քան 150 հազար յուան՝ հետ գնելով 360 շուն և 2014 թվականի փառատոնից՝ տաս կատու, այնուհետև ծախսել է 7000 յուան՝ 2015 թվականին փրկելով 100 շան կյանք ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գուանսի-Չժոունի ինքնավար շրջան Կատեգորիա:Կենդանիների բարեկեցություն Կատեգորիա:Չինաստանի փառատոներ
Worth It
«Worth It», ամերիկյան Fifth Harmony խմբի երգը, որում իր մասնակցությունն ունի նաև ամերիկացի ռեփեր Քիդ Ինկը։ Այն թողարկվել է 2015 թվականի մարտի 2-ին՝ որպես խմբի «Reflection» դեբյուտային ստուդիական ալբոմի երրորդ սինգլ ։ Երգը գրվել է Փրիսցիլա Ռինիայի, Stargate դուետի, Օրի Կապլանի և Քիդ Ինկի կողմից։
Տեսահոլովակ
Երգի տեսահոլովակը, որի ռեժիսորն է Քեմերոն Դադին, ներկայացվել է 2015 թվականի մարտի 28-ին Kids' Choice Awards մրցանակաբաշխության ժամանակ, իսկ այնուհետև տեղադրվել է խմբի VEVO ալիքում։
Հավաստագրուներ
!scope="col" colspan="3"| Streaming
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2015 սինգլներ Կատեգորիա:Fifth Harmony երգեր Կատեգորիա:Քիդ Ինկի երգեր Կատեգորիա:2015 երգեր
Կանադայի գրադարան և արխիվ
Կանադայի գրադարան և արխիվ (Library and Archives Canada, Bibliothèque et Archives Canada), Կանադայի դաշնային պետական վարչություն, երկրի փաստագրական ժառանգության հավաքման և պահպանման պատասխանատու, տեքստերի, պատկերների և այլ փաստաթղթերի, որոնք առնչվում են Կանադայի պատմության, կուլտուրայի և քաղաքականության հետ։ Արխիվային և գրադարանային նյութերը գալիս են պետական հիմնարկներից, ազգային համայնքներից և կազմակերպություններից, մասնավոր նվիրատուներից, ինչպես նաև պարտադիր օրինակների համակարգի շնորհիվ:Հաստատությունը գտնվում է Օտտավայում, նրա տնօրենը զբաղեցնում է նախարարի տեղակալի պաշտոնը և կրում է Կանադայի Գրադարանավարի և Արխիվարիուսի կոչումը (Librarian and Archivist of Canada):
Գրադարանի հավաքածուն համալրելիս առաջին հերթին հետաքրքրվում են այն նյութերով, որոնք կապված են Կանադայի պատմությանն ու մշակույթին։ Այստեղ պահպանվում են հանդեսներ բնիկների մասին, սքրափբուքինգներ, ճարտարապետական էսքիզներ, գտածոներ, արվեստի գործեր, մանկական գրականություն, կոմիքսի պարբերագրեր, թերթեր, պարբերական հրատարակություններ, էլեկտրոնային հրապարակումներ և գրառումներ, բուլվարային գրականություն, էթնիկ համայնքների տեղեկագրեր, կարճաժամկետ օգտագործման հրատարակություններ, բելետրիստիկա և վավերագրական գրականություն, ֆիլմեր, կառավարական հրապարակումներ, փաստաթղթեր և կայքեր, հրեական աղբյուրներ, հուդաիկա, գիշերօթիկ դպրոցների փաստաթղթեր հնդիկների համար, օրագրեր և անձնական ամսագրեր, նկարիչների գրքեր, ձեռագրեր, գլոբուսներ, քարտեզներ, միկրոֆիլմեր, լուսանկարներ, բանաստեղծություններ, դիմանկարներ, հազվագյուտ գրքեր, երաժշտական պարտիտուրներ, ալբոմներ նկարելու համար, աուդիո և վիդեո, նամականիշեր, տեքստային արխիվներ, տրակտատներ և ատենախոսություններ, առևտրային կատալոգներ։
Կանադայի գրադարանի և արխիվի շենք
Շենքը, որտեղ տեղակայված է վարչությունը, գտնվում է 395, Վելինգտոն-սթրիթ, Օտտավա, Օնտարիո հասցեում, այլ կարևոր շենքերի կողքին, ինչպիսին է, օրինակ, Կառավարական բլուրը և Կանադայի վերին ատյանը։ Շենքի շինարարությունն արժեցել է 13 մլն կանադական դոլար, այն զբաղեցնում է հինգ հարկ և 52 600 մ² տարածք։ Երբ գրադարանը բացվեց վարչապետ Պիրսոն Լեստեր Բոուլսի կողմից, նրա հավաքածուն ուներ 400000 հատոր։ Այժմ այդ թիվը գերազանցում է 18 միլիոնը։ Ներկայումս շենքը հայտարարվել է պատմական ժառանգություն։
Վարչական մասնաշենքեր, այդ թվում` մուտքեր վարող բաժիններ (նվիրատվություն, գնումներ և պարտադիր օրինակներ), կատալոգներ, ISBN, նյութերի պահպանում և այլ ուղղություններ վաղուց արդեն գլխավոր շենքից ձգվել են Վելինգթոն-սթրիթով և  հարակից փողոցներով։ 2004 թվականի աշնանից սկսած ՝ 600 կամ 700 աշխատակից, որոնք աշխատում էին այդ շենքերում, աստիճանաբար տեղափոխվում է նոր համալիր` Գատինոյի պահպանության կենտրոնի ճանապարհով։
Գատինոյի պահպանության կենտրոն
Երկար տարիների նախագծումից հետո 1997 թվականի հունիսի 4-ին Գատինոյում (Քվեբեկ) բացվում է Պահպանության կենտրոն (LAC Preservation Centre): Դա մեծածավալ շենք է, որը հանգար է հիշեցնում։ Դրսի պատերը պատրաստված են ապակուց, իսկ ներսում` անթափանց ցեմենտից։ Դրա ներսում գտնվում են հատուկ կառուցվածքի պահեստարաններ, որոնք պարունակում են որոշ, առավել փխրուն փաստաթղթեր։ Այս պահեստները զբաղեցնում են երեք հարկ, և դրանցում պատուհաններ չկան։  Վերին հարկը հատկացված է գրասենյակներին և լաբորատորիաներին։ Պահպանության կենտրոնը գտնվում է Օտտավայի կենտրոնից մոտ 12 կմ հյուսիս-արևելք` 625, բուլվար Դյու Քարֆուր, Գատինո, Քվեբեկ հասցեում։
2000 թվականին պահպանության կենտրոնի շենքը անվանվել է Կանադայի թագավորական ճարտարապետական ինստիտուտ, 500 լավագույն շենքերի շարքում, որոնք ստեղծվել են Կանադայում վերջին հազարամյակում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կանադայի գրադարաններ Կատեգորիա:Գրադարաններ ըստ երկրի Կատեգորիա:Օտտավայի փողոցներ
Իմերեթի թագավորություն
Իմերեթական թագավորական (հայ մատենագրության մեջ՝ Բաշիաչուխ), ուշ միջնադարի վրացական ֆեոդալական քաղաքական միվորում։ Առաջացել է 15-րդ դարի վերջին։ Մայրաքաղաքն էր Քութայիսը։ Հիմնական բնակիչները իմերեթներն էին։ Իմերեթական թագավորության ֆեոդալական միապետություն էր։ Սկզբնական շրջանում ընդգրկում էր Արևմտյան Վրաստանի ամբողջ տերիտորիան, հետագայում սահմանափակվեց նրա արևելյան հատվածով։ 16-րդ դարի սկզբից Իմերեթական թագավորության վասալական կախման մեջ ընկավ Օսմանյան Թուրքիայից։ Երկիրը տնտեսական և քաղաքական ծանր վիճակի հասցրին միջֆեոդալական երկպառակությունները։ Տարածվեց գերեվաճառությունը։ Անկում ապրեց մշակույթը։ Ալեքսանդր III թագավորը (1639-1660 թվականներ) թուրքական կախումից ազատվելու համար օգնություն խնդրեց Ռուսաստանից և հավատարմության ուխտ կնքեց ռուսաստանի ցարի հետ (1651 թվականի) սակայն որևէ իրական արդյունքի չհասավ։ Իմերեթական թագավորությունը վերելք ապրեց Սողոմոն I-ի (1752-1784 թվականներին) օրոք, որն ամրապնդեց թագավորական իշխանությունը, Խրեսիլի ճակատամարտում (1757 թվական) հաղթեց թուրքերին, հակաթուրքական ռազմական դաշինք կնքեց (1758 թվական) Քարթլի-Կախեթիր թագավոր Հերակլ II-ի հետ։ 1774 թվականին Քյուչուկ-Կայնարջիի ռուս-թուրքական հաշտության պայմանագրով վավերացվեցին այդ հաջողությունները։ Սողոմոն I 1784 թվականին ձեռնամուխ եղավ նաև Գուրիայի ազատագրմանը, սակայն պարտություն կրեց։ 1804 թվականին Սողոմոն II ընդունեց Ռուսաստանի հովանավորությունը և դարձավ ինքնավար կառավարիչ, սակայն 1811 թվականին Իմերեթական թագավորությունը վերածվեց Ռուսական կայսրության Իմերեթիայի մարզի, իսկ հետագայում կազմեց Քութայիսի նահանգի մի մասը։
Կատեգորիա:Իմերեթի թագավորություն Կատեգորիա:Եվրոպայի նախկին միապետություններ Կատեգորիա:Ասիայի պատմական միապետություններ Կատեգորիա:Մերձավոր Արևելքի պատմական պետություններ
Լեսնոե (գյուղ, Սաֆոնովսկի շրջան)
Լեսնոե (Лесное), գյուղ Ռուսաստանի, Սմոլենսկի մարզի Սաֆոնովսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սաֆոնովսկի շրջանի բնակավայրեր
Ռամբլեր
Rambler (կարդացվում է Ռամբլեր, կիրառվում է օր. Ռամբլերում, անցանկալի արտասանություն է Ռեմբլեր տարբերակը, անգլերենից թարգմանվում է «թափառական», «թափառաշրջիկ», «պարապ թափառող, դատարկաշրջիկ» մարդ), հանրամատչելի լրատվամիջոցների և ծատայությունների ինտերնետ-պորտալ։ Այդ անվանումն է ունեցել  1996—2011 թվականներին գործող «Rambler-Search» որոնման համակարգը։ 1996 թվականին մտնելով Համացանց, Ռամբլերը դարձավ ռուսական տեղեկատվական-որոնողական առաջատար պորտալներից մեկը։ Rambler- ը գործարկել է առաջին ռեյտինգային դասակարգիչը` «Ռոնետ»( Rambler Top100), դառնալով հայրենական Ինտերնետ- ընկերությունների շարքի առաջատարը ։ 2012 թվականին պորտալի փիլիսոփայությունը լիովին վերաիմաստավորվեց,  Ռամբլերը դարձավ անհատականացված լրատվամիջոցների պորտալ ։ Հետագայում այն միացավ «Rambler & Co» ընկերությունների խումբին, որը ձևավորվել էր 2013 թվականի մայիսին` Afishi Rambler-ի ակտիվորեն գործող խմբերի միավորման արդյունքում (նախկինում Վլադիմիր Պոտանինի ProfMedia- ի հոլդինգի մի մասը) և Ալեքսանդր Մամուտի SUP Media-ն։ «Rambler»-ը 4 անգամ հաղթող է ճանաչվել «Runet» ամենամյա մրցանակաբաշխությանը ։ 2013 թվականի տվյալների համաձայն, ռուսական կայքերի շարքում Ռամբլերը գրավեց 11-րդ տեղը (այլ տվյալների համաձայն` 9-րդ տեղը ): Մեկ ամսվա հաշվարկով 2015 թվականին Ռամբլերի «լսարանը» կազմում էր շուրջ 26 միլիոն մարդ։ 2016 թվականի ապրիլի 5-ին Ռամբլերն ունեցավ նոր լոգոտիպ — «/» (թեք գիծ)     ։
«Ստեկ» ընկերություն (1991—1996)
«Ստեկ» հեռահաղորդակցական ընկերությունը հիմնադրվել է 1991 թվականին Պուշչինո քաղաքում, միկրոբիոլոգիական ինստիտուտի աշխատակից Սերգեյ Լիզակովի ղեկավարությամբ ։ Ընկերությունում նրա հետ համագործակցում էին ևս չորս աշխատակիցներ` Դմիտրի Կրյուկովը, Վիկտոր Վորոնկովը, Վլադիմիր Սամոյլովը և Յուրի Երշովը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռամբլեր Կատեգորիա:Վեբ պորտալ Կատեգորիա:Որոնողական համակարգեր Կատեգորիա:Ռունետ
Ուորթ շրջան (Միսսուրի)
Ուորթ շրջան (Worth County), ԱՄՆ Միսսուրի նահանգի 114 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 689 կմ² է, բնակչությունը՝ 2.171 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Գրանտ Սիթի բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1861 թ.։
Պրուդկի (գյուղ, Պոչինկովսկի շրջան)
Պրուդկի (Прудки), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Պոչինկովսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Պոչինկովսկի շրջանի բնակավայրեր
Եռսի (գյուղ, Տամսալու շրջան)
Եռսի (Järsi), գյուղ Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Տամսալու շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 0 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Տամսալու շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Դերնիչե
Դերնիչե (իտալ.՝ Dernice), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Ալեսանդրիա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է՝ 236 մարդ (2008)։ Բնակչության խտությունը՝ 13 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 18 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 15056։ Հեռախոսային կոդ՝ 0131։
Ելիզավետա, Հարավսլավիայի արքայադուստր
Ելիզավետա, Հարավսլավիայի արքայադուստրը (Кнегиња Јелисавета Карађорђевић, ), Հարավսլավիայի գահապահ` Պավել Կարագեորգևիչի և Հունաստանի և Դանիայի արքայադուստր` Օլգայի միակ դուստրը ամերիկացի դերասանուհի Քեթրին Օկսերբերգի մայրը։
Ամուսնություններ և երեխաներ
1961 թվականի հունվարի 19-ին արքայադուստրը ամուսնացել է Հովարդ Օքսենբերգի հետ, նրանք երկու դուստր ունեն` Քեթրինն ու Քրիստինան։ 1969 թվականաին Ելիզավետան բաժանվել է առաջին ամուսնուց։ Երկորդ անգամ ամուսնացել է 1969 թվականի սեպտեմբերին` Նիլ Ռոկսբուրգ Բալֆորի հետ, այդ ամուսնությունից ծնվել է որդին` Նիկոլասը։ 1987 թվականին փետրվարի 28-ին ամուսնացել է Մանուել Ուլոա Էլիասի (Manuel Ulloa Elias)` Պերուի նախկին վարչապետի հետ։ Երկրորդ և երրորդ ամուսնությունների արանքում սիրային հարաբերությունների մեջ էր  բրիտանացի դերասան Ռիչարդ Բյորտոնի հետ։
Կրթություն
Արքայադուստր Ելիզավետան սովորել է Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունում, Մեծ Բրիտանիայում, Շվեյցարիայում, գեղարվեստի պատմություն է ուսումնասիրել Փարիզում։ Տիրապետում է անգլերեն, ֆրանսերեն, իսպաներեն, իտալերեն, սերբերեն լեզուներին։ Սերբիայի քաղաքացի է։ Նախկինում երկու քաղաքացիություն ուներ`Սերբիայի քաղաքացի լինելուց զատ, նաև ԱՄՆ-ի քաղաքացի էր, սակայն 2012 թվականին հրաժարվել է Ամերիկայի քաղաքացիությունից «հուզական պատճառներից» ելնելով ։
Քաղաքական ակտիվություն
Արքայադուստրը մասնակցել է նախկին Հարավսլավիայի ժողովուրդների միջև խաղաղության հաստատման գործընթացին։ 1999 թվականին Հարավսլավիայի ռմբակոծման ժամանակ ակտիվորեն քննադատել է ՆԱՏՕ-ին ամերիկյան հեռուստաալիքներով։ Չնայած գահաժառանգ Ալեքսանդրի առարկություններին` 2004 թվականի նախագահական ընտրություններին առաջադրել է իր թեկնածությունը։ Նա 63 991 հազար ձայն է հավաքել, կամ 2,01%, 15 թեկնածուների շարքում զբաղեցնելով 6-րդ տեղը։ 2001 թվականից ապրում է Բելգրադում։
Էրատո
Էրատո, Հայոց թագուհի մ.թ.ա. 8-ից 5 թվականներին և մ.թ.ա. 2-ից մ.թ. 1 թվականներին։ Արտաշեսյան արքայատոհմի վերջին գահակալը, Տիգրան Գ-ի դուստրը։ Եղբոր՝ Տիգրան Դ-ի հետ ժառանգեց հոր գահը։ Հռոմի Օգոստոս կայսրը մ.թ.ա. մոտ 5 թ. բռնությամբ Հայոց գահին նստեցրեց Արտավազդ Գ-ին, իսկ Տիգրան Դ-ն և Էրատոն այդ ժամանակ խույս տվեցին դեպի Պարսկաստան և քաղաքական ապաստան գտան այնտեղ։ Հայերն ապստամբեցին և Պարթևստանի Հրահատ Ե արքայի սատարմամբ՝ մ.թ.ա. 2 թ Էրատոն և իր եղբայր Տիգրան Դ-ն վերահաստատեցին Հայոց գահին։ Մ.թ. 1 թ Հայաստան ներխուժած հյուսիսի լեռնականների հետ ընդհարման ժամանակ Տիգրան Դ զոհվեց։ Էրատոն հրաժարվեց թագավորելուց։ Հռոմից դժգոհ հայ ավագանին մ.թ. մոտ 6 թ վերստին գահին նստեցրեց Էրատոյին, որը, սակայն, մ.թ. 12-ին գահազրկվեց։ Էրատոյի և Տիգրան Դ-ի անունով պահպանվել են պղնձե դրամներ ։
Մ. թ. ա. 8-ից 5-ը
Հելլենիստական սովորույթներին համաձայն Էրատոն ամուսնանում է Տիգրանի հետ։ Մ. թ. ա. 8 թ.-ին նրա հայր Տիգրան Գ-ն մահացավ, իսկ Տիգրան Դ-ն դարձավ Հայոց թագավոր։ Էրատոն նրան օգնում էր տարբեր հարցերում։ Թեև նրանց թագավորներ դարձրեց Օգոսստոս Օկտավիանոսը, նրանք դաշնակցում էին Պարթևստանի հետ և շարունակում էին հակահռոմեական քաղաքականությունը։
Նրանց դուստրը հետագայում ամուսնանում է Վիրքի թագավորի՝ Փարսման I-ի հետ։ Նրանք ունենում են երեք որդի` Միհրդատ I Իբերացի, Ռադամիստուս և Ամազասպուս (Ամազասպաս), որոնք հայտնի են Հռոմում գտնված հունարեն արձանագրությունից։
Հռոմը և Պարթևստանը անընդհատ մրցակցում էին, թե ում հետ Մեծ Հայքը պետք է դաշնակցեր։ Հռոմի դուրը չէր գալիս, որ Մեծ Հայքը դաշնակցում էր Պարթևստանի հետ։ Պարթևստանը, վախենալով, որ Հռոմի սպառնալիքներից՝ սկսել լայնածավալ պատերազմ, որոշում է խզել Մեծ Հայքի հետ դաշնակցությունը։ Այդպիսով՝ Հռոմը որոշեց չպատերազմել Պարթևստանի հետ, և Պարթև իշխանները հանգստացան։
Ֆեստուս Ռուփուսը պատմում է, որ Տիգրան Մեծ Դ-ն և Էրատոն մեծ հույսեր էին ներշնչում։ Նա նաև շեշտում է, որ Մեծ Հայքը Տիգրան Մեծ Դ-ի և Էրատոի ժամանակ շատ ուժեղ էր։
Տիգրան Դ-ի և Էրատոի հեռացումը, Արտավազդ Գ-ի գահ գալը, Մ. թ. ա. 5 թ.
"Հիմնական հոդված՝ Արտավազդ Գ"Մ. թ. ա. 5-ին, վախեցած Տիգրան Դ-ի և Էրատո-ի իշխանությունից, Օգոստոս Օկտավիանոսը հեռացրեց նրանց և թագադրեց Արտավազդ Գ-ին։ Արտավազդը վարում էր հռոմամետ քաղաքականություն՝ չէր հետևում հին հայկական սովորույթներին։ Նրա իշխանության ժամանակ Մեծ Հայքը ապրում էր ոչ լավ տարիներ։ Մ. թ. ա. 2 թ.-ին դժգոհ ժողովուրդը բողոքում է Արտավազդի դեմ։ Օգտվելով հնարավորությունից՝ Տրգրան Դ-ն և Էրատոն բարձրանում են գահ, իսկ Արտավազդը հեռանում է։ Օկտավիանոսի ծրագիրը ձախողվեց։
Մ. թ. ա. 2-ից Մ. թ. ա. 1-ը
Մ. թ. ա. 2-ից հետո Տիգրանը և Էրատոն վերադարձան։ Նրանք շարունակեցին վարել նրանց քաղաքականությունը, բայց հյուսիսից ներխուժած քոչվոր ցեղերը սկսեցին անընդհատ հարձակվել Մեծ Հայքի վրա։ Այդպիսի պատերազմերից մեկի ժամանակ Տիգրան Դ-ն մահացավ։ Էրատոն հրաժարվեց գահից։ Այսպիսով՝ ավարտվեց Արտաշեսյանների իշխանությունը Մեծ Հայքում։
Տիգրան Ե և Էրատո
6|6 թ. Օգոստոսը վերանայեց իր արտաքին քաղաքականությունը և հերոսական թագավոր Տիգրան Ե-ին նշանակեց՝ որպես Հայաստանի թագավոր։ Տիգրան Ե կապված էր Արտաշեսյան արքայատոհմի հետ, քանի որ նրա մոր տատը եղել էր հայ արքայադուստր, որը, հնարավոր է, եղել էր Արտավազդ Բ- ի դուստրը և ամուսնացել է Կապադովկիայի արքաի հետ։
6|6թ.-ին Տիգրան Ե-ն դարձավ հայոց թագավոր։ Նրա գահակալությունից դժգոհ՝ հայ ազնվականները ապստամբեցին Տիգրան Ե-ի դեմ։ Նույն հայ ազնվականները վերականգնեցին Էրատոին `վերադարձնելով հայկական գահը։ Էրատոն ցանկանում էր համագործակցել Հռոմի հետ՝ ամուսնանալով Տիգրան Ե-ի հետ։
Հետագայում Էրատոի ճակատագիրը անհայտ է։
Մեծ հադրոնային բախիչ
Մեծ հադրոնային բախիչը (ՄՀԲ) (անգլերեն՝ Large Hadron Collider (LHC)) աշխարհի ամենամեծ և ամենաբարձր էներգիայով մասնիկների արագացուցիչն է, որն ստեղծվել է երկու հակառակ լիցքավորված մասնիկների փնջերն իրար բախելու համար։ Մասնիկները կամ 7 ՏէՎ (տեռա-էլեկտրոն-Վոլտ) էներգիայով պրոտոններ են կամ 574 ՏէՎ էներգիայով կապարի միջուկներ։ Հադրոն նշանակում է քվարկներից բաղկացած մասնիկ։ Բախիչը նախատեսված է պատասխանելու ֆիզիկայի ամենահիմնական հարցերին, այն հույսով, որ կօգնի հասկանալ բնության ամենախոր օրենքները։ ՄՀԲ-ն գտնվում է 27 կմ շրջանագծով մի թունելում, որը գտնվում է մինչև 175 մ Ֆրանսաշվեյցարական սահմանի ներքո, Շվեյցարիայի Ժնև քաղաքի մոտ։
2008 թվականի սեպտեմբերի 10-ին, առաջին անգամ պրոտոնի ճառագայթները հաջող կերպով շրջանառվեցին ՄՀԲ-ի հիմնական օղակում, բայց ինն օր հետո երկու գերհաղորդիչ թեքված մագնիսների միջև լուրջ անսարքության պատճառով գործողությունները դադարեցվեցին ։ Հանգեցված վնասի նորոգումը և լրացուցիչ անվտանգության հատկությունների տեղադրումը տևեց ավելի քան մեկ տարի ։
Կայուն զարգացում
Կայուն զարգացում (Sustainable development), փոփոխությունների գործընթաց է, որում բնական պաշարների շահագործումը, ներդրումների ուղղվածությունը, գիտա-տեխնոլոգիական զարգացման կողմնորոշումը, անհատի զարգացումը և ինստուտիցիոնալ փոփոխությունները, որոնք համաձայնեցված են մեկը մյուսով, ամրապնդում են ներկայի և ապագայի պոտենցյալը մարդկային կարիքների և ձգտումների բավարարման համար։ Հիմնականում խոսքը մարդկային կյանքի որակի ապահովման մասին է։
Մեծ հադրոնային բախիչ
Նախնական արագացուցիչ
Առաջին հերթին պետք է ստեղծել տարրական մասնիկներ և արագացնել դրանք մինչև մի որոշակի էներգիա։ Այս ամենը կատարվում է փոքր նախնական արագացուցչում, որը կազմում է մեծ արագացուցչի բաղկացուցիչ մասը։ Էլեկտրոններն ու պրոտոնները ստանում են սովորական նյութից՝ իոնիզացիայի, էլեկտրական դաշտի կամ այլ միջոցներով։ էլեկտրական դաշտի ազդեցությամբ մասնիկները ձգվում, արագանում և մղվում են փոքր սինքրոտրոն, որը կոչվում է կուտակիչ օղակ։ Այստեղ մասնիկները կուտակվում են մինչև անհրաժեշտ խտություն, այնուհետև մղվում են հիմնական արագացուցիչ, որտեղ նրանցով արվում են փորձեր, իսկ նախնական արագացուցչում նորից սկսում են հավաքվել մասնիկներ։ Յուրաքանչյուր այսպիսի ցիկլ կարող է տևել մի քանի ժամից մինչև մի քանի օր։
Փնջի կառավարման համակարգ, թեքող մագնիսներ
Երբ ֆիզիկոսները խոսում են արագացուցչում մասնիկի շարժման մասին, մասնիկներին տալիս են կոլեկտիվ անուն՝ մասնիկների փունջ։ Այդ փունջը ցրված չէ ողջ խողովակի երկայնքով, այլ հավաքված է առանձին թանձրուկների մեջ։ Սովորաբար թանձրուկն իրենից ներկայացնում է երկար (մի քանի սմ) և բարակ (տասնյակ միկրոններ) «ասեղիկ», բաղկացած իրար մոտ թռչող մասնիկներից։
Կայուն զարգացում
Ստոկհոլմի Կոնֆերանսը
1972 թ. Ստոկհոլմում տեղի ունեցավ ՄԱԿ –ի Կոնֆերանսը նվիրված մարդու շրջակա միջավայրին և շրջակա միջավայրի վերաբերյալ ՄԱԿ-ի Ծրագրի (ЮHЕП) ստեղծմանը, նշանավորվեց պետական մակարդակով միջազգային համագործակցության համախմբմամբ բնապահպանական խնդիրների լուծման շուրջ։ Սկսվեց զարգանալ բնապահպանական քաղաքականությունն ու դիպլոմատիան, շրջակա միջավայրի իրավունքը, ի հայտ եկավ նոր ինստիտուցիոնալ կազմավորում՝ շրջակա միջավայրի նախարարություն և գերատեսչություն։
Մեծ հադրոնային բախիչ
Փնջի կառավարման համակարգ, թեքող մագնիսներ
Ըստ Նյուտոնի առաջին օրենքի՝ ազատ վիճակում գտնվող մասնիկները ձգտում են շարժվել ուղիղ գծով, հետևաբար նրանց օղակաձև արագացուցչում պահելու համար անհրաժեշտ է մագնիսական դաշտի օգնությամբ թեքել մասնիկների հետագիծը։ Այդ նպատակով արագացուցչային օղակի երկայնքով իրարից որոշակի հեռավորությունների վրա տեղադրվում են հատուկ թեքող մագնիսներ։ Այդ մագնիսներից յուրաքանչյուրում մասնիկները շեղվում են փոքր անկյան տակ, բայց մի մագնիսից մյուսն ընկած տարածությունը անցնում են ուղիղ գծով։ Հենց այս ուղիղ հատվածներում էլ տեղադրված են մնացյալ մեխանիզմները։ Ինչքան մեծ է մասնիկների էներգիան, այնքան դժվար է նրանց թեքելը, հետևաբար այդքան ավելի ուժեղ մագնիսներ են հարկավոր։ Մեծ հադրոնային բախիչում օգտագործվում են 8 Տլ մագնիսական ինդուկցիայով թեքող մագնիսներ։ Այդքան ուժեղ դաշտ հնարավոր է լինում ստանալ միայն գերհաղորդիչ էլեկտրոմագնիսներում և շատ ցածր ջերմաստիճանների դեպքում։ Արդյունքում ողջ համակարգը անհրաժեշտ է լինում պահել 2 Կելվինից ցածր ջերմաստիճանում։ Սա ևս մեկ անգամ ընդգծում է, որ արագացուցչային օղակը ոչ թե հասարակ մագնիսական դաշտով խողովակ է, այլ բարդագույն տեխնիկական կոնստրուկցիա։ Թեքող մագնիսներում մագնիսական դաշտը անհամասեռ է, այն ունի այնպիսի բաշխում, որ հնարավորություն է տալիս փոքր-ինչ շեղված մասնիկներին վերադարձնել ուղեծիր։
Կայուն զարգացում
1980 – ական թվականներ
1980–ական թվականներին սկսեցին խոսել բնազարգացման, զարգացում առանց ոչնչացման, բնահամակարգի կայուն զարգացման անհրաժեշտության մասին։ 1980 թ. ընդունված բնության պահպանման համաշխարհային ռազմավարության միջազգային փաստաթղթերում առաջին անգամ հիշատակվեց կայուն զարգացման մասին։ ВСОП -ի երկրորդ ռեակցիան ստացավ «Երկիր մոլորակի խնամքը՝ կայուն կյանք ռազմավարություն» անվանումը և հրատարակվեց 1991 թ. հոկտեմբերին։ Նրանում ընդգծվում է, որ զարգացումը պետք է հիմնվի կենդանի բնության, երկրի բնական համակարգի գործառույթների և բազմազանության պահպանման վրա, որոնցից կախված են կենսաբանական տեսակները։ Դրա համար անհրաժեշտ է պահպանել կյանքին աջակցող համակարգերը (կենսաապահովում), պահպանել կենսաբազմազանությունը և ապահովել նորացվող պաշարների կայուն օգտագործումը։ Ի հայտ եկան բնապահպանական անվտանգության վերաբերյալ հետազոտություններ՝ որպես ազգային և գլոբալ անվտանգության մաս։ 1980-ական թվականներին շրջակա միջավայրի վերաբերյալ ՄԱԿ-ի Ծրագիրը (ЮHЕП) «առանց ոչնչացման» անցմանը անհրաժեշտության կոչ էր անում։ 1980 թ. առաջին անգամ լայն տարածում ստացավ բնության պահպանման Համաշխարհային ռազմավարության կայուն զարգացման կոնցեպցիան, որը մշակվել էր ЮHЕП -ի, Բնության պահպանման միջազգային միության և Վայրի բնության համաշխարհային ֆոնդի նախաձեռնությամբ։ 1987 թ. «Մեր ընդհանուր ապագան» զեկույցի մեջ Շրջակա միջավայրի և նրա զարգացման միջազգային հանձնաժողովը (МКОСР) հիմնական ուշադրությունը սևեռեց «Կայուն զարգացման» անհրաժեշտությանը, որի դեպքում «ներկայումս պահանջմունքների բավարարումը չի վնասի ապագա սերունդներին բարելավել իրենց սեփական պահանջմունքները»։ «Կայուն զարգացման» հասկացության այս ձևակերպումը որպես հիմք այժմ լայնորեն կիրառվում է շատ երկրներում։ Տեսությունը և պրակտիկան ցույց են տվել, որ բնապահպանական բաղադրիչը մարդկության զարգացման անխզելի մասն է։ Շրջակա միջավայի և նրա զարգացման վերաբերյալ միջազգային հանձնաժողովի գործունեության և նրա «Մեր ընդհանուր ապագան» եզրափակիչ զեկույցի հիման վրա ընդունվեց կայուն զարգացման նոր եռարժեք կոնցեպցիա ( բն- սոցիալ- տնտեսական ) ։ ՄԱԿ-ի համաշխարհային սամմիտը կայուն զարգացման գծով (միջկառավարական, ոչ կառավարական և գիտական ֆորում) 2002 թ. հաստատեց համաշխարհային համագործակցության կայուն զարգացման գաղափարներին հավատարմությունը մարդկային հիմնական պահանջմունքների ժամկետից շուտ բավարարմանը, երկիր մոլորակի վրա՝ կենսաապահովման համակարգի պահպանման պայմանով։
Մեծ հադրոնային բախիչ
Փնջի վթարային ելք և կառավարում
Չնայած նրան, որ փունջը շատ մեծ զանգված չունի (գումարային կշիռը սովորաբար կազմում է նանոգրամներ), նրանում կարող է կուտակված լինել հսկայական կինետիկ էներգիա։ Օրինակ ՄՀԲ-ի պրոտոնային փունջը ունի գրեթե նույն էներգիան, ինչ թռչող ռեակտիվ ինքնաթիռը։ Եթե կորցվի կառավարումը, ապա այն կարող է պատռել վակուումային խցիկի պատը, արագացուցչի մեխանիզմները և նույնիսկ մի քանի մետրանոց բետոնային պատերը։ Այդ իսկ պատճառով ղեկավարման համակարգը շատ կարևոր է արագացուցչի անվտանգ աշխատանքի համար։ Ղեկավարման համակարգը իրական ժամանակի տիրույթում ղեկավարում է վակուումային խողովակում փնջի դիրքը։ Եթե այն փոքր-ինչ շեղվում է խողովակի առանցքից, մագնիսական դաշտերը նրան ետ են վերադարձնում։ Իսկ եթե շեղումը դառնում է կրիտիկական, ապա հատուկ, շատ ուժեղ մագնիսը կտրուկ միանում է և դուրս է բերում փունջն արագացուցչից հատուկ վթարային ելքով, որտեղ ահռելի բետոնե թիրախը իր վրա է վերցնում փնջի ողջ էներգիան։
Կայուն զարգացում
Կայուն զարգացման հասկացությունն ու որոշումը
Փաստորեն խոսքը ոչ թե ընդհանրապես տնտեսական աճի անհապաղ դադարեցման, այլ առաջին փուլում, շրջակա միջավայրի պաշարների ոչ ռացիոնալ օգտագործման աճի դադարեցման մասին է։ Վերջինս, աշխարհում աճող մրցակցության, հաջող տնտեսական գործունեության ժամանակակից այնպիսի ցուցանիշների աճի պայմաններում, ինչպիսին են արտադրողականությունը և շահույթը, դժվար է պատկերացնել։ Միևնույն ժամանակ «ոչ տեղեկացված հասարակության» անցումը տնտեսության մեջ ոչ նյութական ֆինանսների հոսքի՝ տեղեկությունների, հաղորդագրությունների, ինտելեկտուալ սեփականության, բերում է այսպես կոչված տնտեսական գործունեության «դեմատերիալիզացմանը». արդեն հիմա ֆինանսական գործարքների ծավալը 7 անգամ գերազանցում է նյութական ապրանքների առևտրի ծավալին։ Նոր տնտեսությունը շարժում է ոչ միայն նյութական պաշարների ( և բնական) դեֆիցիտը, այլև առավել մեծ չափով ինֆորմացիայի և գիտելիքների պաշարների ավելցուկը։ Տնտեսական գործունեության տեսակարար էներգաունակությունը շարունակում է ցածրանալ, չնայած ընդհանուր էներգաօգտագործումը դեռևս աճում է։ ՄԱԿ համակարգի միջազգային կազմակերպությունների մեծ մասը իր գործունեության մեջ է ներառել էկոլոգիական բաղկացուցիչը՝ կողմնորոշված դեպի կայուն զարգացում։ Համաշխարհային բանկի փորձագետները կայուն զարգացումը բնութագրել են որպես ակտիվների կառավարման պրոցեսների ամբողջություն (փաթեթ)՝ ուղղված մարդկանց մոտ եղած հնարավորություններրի պահպանմանն ու ընդլայմանը։ Այդպիսի բնութագրմամբ ակտիվները ոչ միայն ավանդական ֆիզիկական կապիտալն է, այլև՝ բնական ու մարդկային կապիտալը։ Կայուն լինելու համար զարգացումը պետք է ժամանակի ընթացքում ապահովի այդ բոլոր ակտիվների աճը ( ծայրահեղ դեպքում ոչ փոքրացում ) ։ Երկրի տնտեսության ռացիոնալ կառավարման համար կիրառելի է այն տրամաբանությունը, որն օգտագործվում է անձնական սեփականության ռացիոնալ կառավարման համար։ Կայուն զարգացման բերված բնութագրման համապատասխան Համաշխարհային բանկի կողմից մշակված կայունության գլխավոր ցուցանիշը երկրում «խնայողությունների իրական տեմպերն ( չափորոշիչները) են» կամ «ներդրումների ճշգրիտ չափորոշիչները»։ Հարստության կուտակման չափման այժմ ընդունված մոտեցումները հաշվի չեն առնում բնական ռեսուրսների սպառվելը և դեգրադացիան, ինչպիսին են անտառները և նավթային պաշարները մի կողմից, իսկ մյուս կողմից մարդկանց ներդրումները՝ ցանկացած երկրի ամենաարժեքավոր ակտինվները։ Խնայողությունների իրական տեմպերի հաշվարկման ժամանակ այդ թերությունը ուղղվում է խնայողության տեմպերի ավանդական մեթոդներով հաշվարկների մոտավորությունների միջոցով. փոքրացնելով՝ գնահատելով բնական պաշարների մաշվածությունը և շրջակա միջավայրի աղտոտվածության վնասները (բնական կապիտալի կորուստները), և այն մեծացնելով՝ հաշվի առնելով մարդկային կապիտալի աճը (ամենից առաջ կրթության և բժշկական սպասարկաման ներդրումների պատճառով) ։
Կայուն զարգացման եռմիասնական կոնցեպցիան
Կայուն զարգացման կոնցեպցիան առաջացել է երեք հիմնական տեսանկյունների ` տնտեսական, սոցիալական և բնապահպանական միավորման արդյունքում։
Տնտեսական բաղկացուցիչ
Կայուն զարգացման կոնցեպցիայի տնտեսական մոտեցումը հիմնված է Հիքս-Լինդալի համախառն եկամտի մաքսիմալ հոսքի տեսության վրա, որը կարող է իրականացվել համախառն կապիտալի պահպանման պայմանի դեպքում, որի օգնությամբ ստացվում է այդ շահույթը։ Այդ կոնցեպցիան ենթադրում է սահմանափակ պաշարների օպտիմալ օգտագործում և տնտեսական` բնական, էներգո, նյութախնայողական տեխնոլոգիանների օգտագործում, ներառած հումքի արդյունահանումն ու մշակումը, էկոլոգիապես թույլատրելի արտադրանքի ստեղծումը, թափոնների վերամշակումը և ոչնչացումը։ Սակայն այդ խնդիրները լուծելիս, թե որ կապիտալը պետք է պահպանել (օրինակ, ֆիզիկական, բնական, մարդկային կապիտալը) և ինչ չափով են կապիտալի տարբեր տեսակներ միմյանց փոխարինում, նաև այդ ակտիվների արժեքները գնահատելիս, հատկապես էկոլոգիական պաշարների, առաջանում են ճիշտ հաշվարկի և մեկնաբանման խնդիրներ։ Առաջացել են կայունության երկու տեսակ՝ թույլ, երբ խոսքը ժամանակի ընթացքում չփոքրացող բնական և ձևափոխված կապիտալի մասին է, և ուժեղ, երբ բնական կապիտալը պետք է չքչանա (ընդ որում, չվերականգնվող պաշարների վաճառքից ստացվելիք շահույթի մի մասը պետք է ծառայի վերականգնվող բնական կապիտալի արժեքի բարձրացմանը)։
Սոցիալական բաղկացուցիչ
Կայուն զարգացման սոցիալական բաղկացուցիչը կողմնորոշված է դեպի մարդը և ուղղված է դեպի սոցիալական և մշակութային կայունության պահպանում, այդ թվում մարդկանց միջև քայքայիչ կոնֆլիկտների թվի կրճատում։ Այդ մոտեցման կարևոր ասպեկտը բարիքների արդար բաշխումն է։ Ցանկալի է նաև մշակութային կապիտալի և գլոբալ մասշտաբով բազմազանության պահպանումը, նաև կայուն զարգացման պրակատիկայի առավել լիաժեք օգտագործումը։ Կայուն զարգացման հասնելու համար ժամանակակից հասարակությունը պետք է ստեղծի որոշումների ընդունման պատմական փորձի վրա հիմնված առավել արդյունավետ համակարգ։ Կարևոր են ոչ միայն ներքին, այլև միջսերնդային արդարությունների ձեռքբերումները։ Մարդկային զարգացման կոնցեպցիայի շրջանակներում մարդը, ոչ թե զարգացման օբյեկտ է, այլ սուբյեկտ։ Հենվելով մարդու՝ որպես գլխավոր արժեքի ընտրության տարբերակների ընդլայման վրա, կայուն զարգացման կոնցեպցիան ենթադրում է, որ մարդը պետք է մասնակցի իր կենսագործունեության ոլորտը ձևավորող գործառույթներին, համագործակցել որոշումներրի կայացմանը և իրականացմանը, վերահասկել դրանց կատարումը։
Էկոլոգիական բաղկացուցիչ
Բնապահպանության տեսակետից, կայուն զարգացումը պետք է ապահովի բնական համակարգերի կենսաբանական և ֆիզիկական ամբողջականությունը։ Հատուկ նշանակություն ունի էկոհամակարգի կենսունակաությունը, որից կախված է ամբողջ կենսոլորտի գլոբալ կայունությունը։ Ավելին, «բնական» համակարգերի հասկացությունը և բնակության արեալները շատ լայն իմաստ ունեն, որի մեջ ներառվում են ստեղծված մարդկային միջավայրը, այնպիսին ինչպիսին են, օրինակ, քաղաքները։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացվում է ինքնավերակագնման և փոփոխությունների նկատմամբ այդպիսի համակարգերի դինամիկ ադապտացման ունակությունների պահպանմանը, և ոչ թե դրանք «իդեալական» կայուն վիճակում պահպանման վրա։ Բնական պաշարների դեգրադացիան, շրջակա միջավայրի աղտոտվածությունը և կենսաբանական բազմազանության կորուստը կրճատում են էկոլոգիական համակարգի ինքնավերականգման ընդունակությունը։
Մեծ հադրոնային բախիչ
Մագնիսական ոսպնյակներ
Փնջում գտնվող մասնիկները ունեն համանուն լիցքեր, որի հետևանքով միմյանց վանում են, արդյունքում փունջը ձգտում է ցրվել ուղղահայաց հարթության մեջ։ Այս ցրումը կանխելու համար անհրաժեշտ է լինում անընդհատ ֆոկուսացնել փունջը։ Այդ գործն անում են հատուկ քվադրոպոլ մագնիսները՝ տեղադրված օղակի երկայնքով, որոնց նաև անվանում են մագնիսական լինզաներ։ Այդպիսի մագնիսների ամենագլխավոր զույգը տեղադրված է հակադիր փնջերի գրանցիչ մտնելուց առաջ, որոնց անվանում են եզրափակիչ քվադրոպոլներ։ Հենց այդտեղ է, որ փնջերը պետք է բախվեն՝ առաջացնելով նոր գերծանր մասնիկներ։ Ինչքան ուժեղ են ֆոկուսացված մասնիկները բախման կետին, այնքան ավելի մեծ է բախման հավանականությունը։
Կայուն զարգացում
Կոնցեպցիայի միասնականաությունը
Այդ տարբեր տեսանկյունների համաձայնեցումը և դրանց տարբեր որոշակի միջոցառումների վրա կիրառումը, որոնք կայուն զարգացման հաջողության միջոցներ են, ահռելի բարդության խնդիրներ են, քանի որ կայուն զարգացման բոլոր երեք տարրերը պետք է քննարկվեն հաշվեկշռված։ Կարևոր են նաև այդ երեք կոնցեպցիաների փոխազդեցության մեխանիզմները։ Տնտեսական և սոցիալական տարրերը, փոխազդելով միմյանց հետ, ծնում են այնպիսի նոր խնդիրներ, ինչպիսին են մի սերնդի ներսում արդարության ձեռքբերումն է (օրինակ, շահույթի բաշխման նկատմամբ) և բնակաչության աղքատ շերտերին նպատակաուղղված օգնության ցուցաբերումը։ Տնտեսական և բնապահպանական տարրերի փոխազդեցության մեխանիզմը շրջակա միջավայրի վրա արտաքին ազդեցության ինտերնալիզացիայի (ձեռնարկության տնտեսական հաշվառման) և արժեքային գնահատման նկատմամբ նոր գաղափարներ ծնեց։ Վերջապես, սոցիալական և բնապահպանական տարրերի կապը հետաքրքրություն առաջացրեց այն հարցերի նկատմամբ ինչպիսին են ներսերնդային և միջսերնդային հավասարությունը, ներառված ապագա սերունդների իրավունքները, և որոշումների կայացման պրոցեսներում բնակաչության մասնակցությունը։
Մեծ հադրոնային բախիչ
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Մասնիկների արագացուցիչներ
Կայուն զարգացում
Ինդիկատորներ
Կայուն զարգացման կոնցեպցիայի իրականացման կարևոր հարց է (հատկապես այն բանի հետ կապված, որ այն հաճախ դիտարկավում է որպես էվոլուցիոն ) նրա գործնական և չափվող ինդիկատորները։ Այդ ուղղությամբ այժմ աշխատում են ինչպես միջազգային կազմակերպությունները, այնպես էլ գիտական շրջանները։ Ելնելով վերը նշված եռմիասնականությունից, այդպիսի ինդիկատորները կարող են միմյանց հետ կապել այդ երեք կոմպոնենտները և արտացոլել էկոլոգիական, տնտեսական և սոցիալական ( ներառյալ հոգեբանական, օրինակ, կայուն զարգացման ընկալումը) ասպեկտները։
Կայուն զարգացումը և ավանդական տնտեսությունը
ԿԶ կոնցեպցիայի հայտնվելը խալխլեց ավանդական տնտեսության հիմքերը՝ տնտեսական անսահմանափակ աճ։ Շրջակա միջավայրի և նրա զարգացման գծով ՄԱԿ-ի Կոնֆերանսի հիմնական փաստաթղթերից մեկում (Ռիո-դե- Ժանեյրո, 1992 թ. ) «21-րդ օրակարգում» գլուխ 4 (մաս 1), նվիրված արտադրության և օգտագործան բնույթում փոփոխություններին, հիշատակվում է այն միտքը, որ պետք է գնալ կայուն զարգացման կոնցեպցիային ընդառաջ, երբ ասվում է, որ որոշ տնտեսագետներ «կասկածի տակ են դնում տնտեսական աճի ավանդական հասկացությունները», և առաջարկում են «կիրառման և արտադրության սխեմաների փնտրում, որոնք բավարարում են մարդկության էական պահանջմունքները»:Ավանդական տնտեսությունը հաստատում է, որ շուկայական համակարգում շահույթի մաքսիմալացումը և սպառողների բավարարումը համատեղելի է մարդկանց բարեկեցության մաքսիմալացման հետ և, որ շուկայի թերությունները կարելի է ուղղել պետական քաղաքականությամբ։ Երկրորդը ենթադրում է, որ շահույթի կարճաժամկետ մաքսիմալացումը և անհատ-սպառողների բավարարումը վերջին հաշվով կբերի բնական և սոցիալական պաշարների քայքայմանը, որոնց վրա կառուցվում է մարդկանց բարեկեցությունը և կենսաբանական տեսակների գոյատևումը։
Կայուն զարգացման տնտեսությունը
Տնտեսագիտության առաջընթացը բերեց բնական գործոնին էլ ավելի մեծ նշանակություն տալուն։ Մի կողմից, բնական ավանդական պաշարների մեծամասնությունը դարձան հազվադեպ։ Ընդ որում դա վերաբերում է ոչ միայն չվերակագնվող պաշարներին, այլև այսպես կոչված վերակագնվող պաշարներին. ամենից առաջ էկոհամակարգին /էկոհամակարգային «ապրանքներին» և «ծառայություններին»/ և կենսաբազմաձևություններին։ Կայուն զարգացման բնութագրումներից մեկը, դա երկարաժամկետ միջսերնդային պլանով չքայքայվող զարգացումն է։ Քանի որ, բնությունը մարդու կենսագործունեության հիմքն է, նրա սպառումը ու դեգրադացիան, գոյություն ունեցող տնտեսական հարաբերությունների պայմաններում, բացասաբար են անդրադառնում սոցիալական հարաբերությունների, աղքատության աճի և արտադրության ու կիրառման կառուցվածքների վրա։ Մյուս կողմից. պարզվեց, որ վերակագնվող շատ բնական բարիքներ չունեն համապատասխան արժեք, որն էլ հենց դրանց սպառման և դեգրադացիայի աղբյուր է։ Այդ պատճառով անցում կատարվեց դեպի էկոլոգիական տնտեսություն և կայուն զարգացման տնտեսություն։ Միևնույն ժամանակ սոցիալական և էկոլոգիական գործոնների փոխազդեցությունը բերեց արտադրության ևս մի ֆակտորի ` սոցիալական կապիտալի քննարկմանը։
Տարածքների կայուն զարգացումը
20-րդ դարը, որը քաղաքների և բնակավայրերի համակարգի աննախադեպ աճի ժամանակաշրջան դարձավ, առաջացրեց ԿԶ սկզբունքերի մշակման և քաղաքաշինության և տարածքային պլանավորման բնագավառում ներդրման պահանջմունք։ Համապատասխան կոնցեպցիան ստացավ «տարածքների կայուն զարգացում» անվանումը, ենթադրելով քաղաքաշինության գործունեության իրականացման ժամանակ անվտանգության ապահովումը և մարդու կենսագործունեության բարենպաստ պայմանները, շրջակա միջավայրի վրա տնտեսական և այլ գործունեության բացասական ազդեցությունների սահմանափակումը, ժամանակակից և ապագա սերունդերի շահերից ելնելով՝ բանական պաշարների պահպանումը և ռացիոնալ օգտագործման ապահովումը։ Տարածքների կայուն զարգացման սկզբունքները
Գրականություն
Կատեգորիա:Էկոլոգիա Կատեգորիա:Կայուն զարգացում
Միխայլովկա (գյուղ, Ալեքսանդրիայի շրջան)
Միխայլովկա (Михайлівка), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Ալեքսանդրիայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Միխայլովկա գյուղում բնակվում էր 321 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Ալեքսանդրիայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Շայեն շրջան (Նեբրասկա)
Շայեն շրջան (Cheyenne County), ԱՄՆ Նեբրասկա նահանգի 93 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 3.098 կմ² է, բնակչությունը՝ 9.830 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Սիդնեյ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1867 թ.։
Կատեգորիա:Նեբրասկայի շրջաններ
(5183) Ռոբին
(5183) Ռոբին (Robyn), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1990 թվականի հուլիսի 22-ին Էլեանոր Հելինի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,570109 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,294 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8462 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1504,96 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,239209 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 14,84° անկյուն։
Մուլտիպոլ
Մուլտիպոլ (< մուլտի․․․ և հուն․ лоλоς — բևեռ), բազմաբևեռ, որոշակի սիմետրիա ունեցող էլեկտրական լիցքերի («բևեռների») համակարգի բնութագիր։ Համակարգի ստեղծած ստատիկ կամ փոփոխական էլեկտրամագնիսական դաշտը համակարգի չափերի (г) համեմատությամբ մեծ հեռավորությունների (R) վրա կարելի է ներկայացնել որպես տարբեր l-կարգի մուլտիպոլների դաշտերի վերադրում։ Զրոյական կարգի մուլտիպոլ լիցքն է, 1-ին կարգինը՝ դիպոլը, 2-րդ կարգինը՝ քվադրուպոլը, 3-րդ կարգինը՝ օկտուպոլը ևն։ Ստատիկ դաշտերի l-կարգի մուլտիպոլի պոտենցիալը R»r դեպքում նվազում է 1/R1+1 ձևով և ունի որոշակի անկյունային կախում։ Ցանկացած կարգի տատանվող մուլտիպոլների փոփոխական (ճառագայթվող) դաշտերը առաքվող ալիքների երկարության համեմատությամբ շատ մեծ հեռավորությունների վրա R-ից կախված են միանման ձևով (1/R) և տարբերվում են միայն անկյունային կախումով, որը նույնն է, ինչ ստատիկ մուլտիպոլների դեպքում։ Մուլտիպոլի դաշտի մեծությունն ու անկյունային բաշխումը, ինչպես նաև արտաքին դաշտերի հետ փոխազդեցության էներգիան որոշվում են մուլտիպոլային մոմենտով։ Լիցքերի ստատիկ համակարգի (ej) դեպքում հաստատուն էլեկտրական դաշտի φ(R) սկալյար պոտենցիալը R կետում որոշվում է φ(R)=Ε ej/|R+n| առնչությամբ, որտեղ ո-ն համակարգի i-րդ լիցքի շառավիղ-վեկտորն է։ Եթե n^R, ապա պոտենցիալը կարելի է վերածել շարքի ըստ n/R աստիճանների։ Պարզագույն դեպքում, դիպոլի դաշտն ստեղծվում է մեծությամբ հավասար երկու տարանուն լիցքերով, քվադրուպոլի դաշտը՝ հավասար մեծության չորս լիցքերով, որոնք տեղավորված են զուգահեռագծի գագաթներում այնպես, որ յուրաքանչյուր կողմը միացնում է տարանուն լիցքերը։ Մագնիսական mուլտիպոլները կիրառվում են համակարգի մագնիսական հատկությունները նկարագրելու համար։ Քանի որ մագնիսական լիցքեր գոյություն չունեն, ուստի վեկտոր-պոտենցիալի շարքի վերածումը (նման է սկալյար պոտենցիալի վերածմանը) սկսվում է մագնիսական դիպոլից։ Փոփոխական դաշտերի համար վերածումը ըստ mուլտիպոլների կարևոր նշանակություն ունի ճառագայթման դասական տեսության, անտենաների տեսության մեջ ևն։ Այն հատկապես օգտակար է ճառագայթման դաշտի քվանտացման դեպքում։ «Մուլտիպոլ» հասկացությունը կիրառվում է նաև փոփոխական ձայնական, գրավիտացիոն և այլ դաշտեր նկարագրելու համար։
Սոլ Յուրոկ
Սոլ Յուրոկ (Sol Hurok, ), հրեական ծագմամբ ամերիկացի երաժշտական և թատերական պրոդյուսեր։