cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ումեո
Քաղաքի պատմություն
1652 թվականին քաղաքում կառուցվել է առաջին դպրոցը։ Ումեո բնակավայրի բնակչությունը այդ պահին կազմում էր մոտ 200 մարդ։ Քաղաքում առկա էին երկու երկար, նեղ փողոցներ և մի քանի ոչ մեծ նրբանցքներ։ Քաղաքը շրջապատում էր երեք մուտքերով պարիսպը, որտեղ հարկեր էին գանձվում ապրանքների տեղափոխման համար ։
1735 թվականին քաղաքում ստեղծվել է առաջին դեղատունը, իսկ 1764 թվականին կառուցվել է առաջին հիվանդանոցը։
Քաղաքի զինանշան
Քաղաքը հիմնադրվել է 1622 թվականին, իսկ նրա առաջին զինանշանն, որն իրենից ներկայացնում է հյուսիսային եղջերուի երեք գլուխ, ստեղծվել է 1642 թվականին։ Այն հաստատվել է որպես պաշտոնական զինանշան 1646 թվականին Շվեդիայի թագավորի կողմից։ Հետագայում զինանշանի արտաքին տեսքը և եղջերուների գլուխների դասավորությունը փոփոխվել է, սակայն դրանց թիվը մնացել է անփոփոխ ։
Աշխարհագրություն և կլիմա
Քաղաքը գտնվում է Ումեէլվ գետի ափին՝ Բոտնիկի ծոցի մեջ թափվելու վայրից ոչ հեռու։ Քաղաքի տարածքում կան բազմաթիվ լճեր։ Դրանցից խոշորներն են՝ Նյուդալաշյոն և Գրեսշյոն լճերը, ինչպես նաև Էսթերֆյորդեն ծոցը։
Ումեո բնակավայրը գտնվում է մերձարկտիկական կլիմայական գոտում, սահմանային գոտում տարածված է ցամաքային կլիման՝ կարճ և տաք ամառներով։ Ձմեռները երկարատև են և ցուրտ, մեծ է Գոլֆստրիմ տաք հոսանքի ազդեցությունը։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը կազմում է -8 ˚C, իսկ հուլիսի միջին ջերմաստիճանը՝ 16 ˚C: Պատմության ընթացքում գրանցված ամենաբարձր ջերմաստիճանը եղել է 2014 թվականի հուլիսի 23-ին (32.2 ˚C)։ Ամենացածր ջերմաստիճանը գրանցվել է 1978 թվականի փետրվարի 15-ին (38.2 ˚C)։
Սպորտ
Քաղաքն ունի նաև Բյորկլյովենի տղամարդկանց հոկեյի թիմ, որը խաղում է Ալսվենսկանում (Շվեդիայի երկրորդ ուժեղագույն լիգա) և ստորգետնյա ֆուտբոլի Dahlen ակումբը (անգլ.), որը խաղում է Շվեդիայի Սուպերլիգայում։
Փողոցներ
Քաղաքի ամենաերկար փողոցներից մեկը ՝ Ստորգատանը, ունի մոտ 4 կմ երկարություն ՝ անցնելով քաղաքի հիմնական թաղամասերով ՝ Ումելվեն գետի հյուսիսային կողմում։  Ստորգատանում են գտնվում մի շարք պատմական շենքեր Ումեոյի քաղաքապետարանից և քաղաքի հինգ հիմնական զբոսայգիներից։
Տնտեսություն
Ումեոյի համալսարանի հետազոտությունների հիմնական ոլորտներն են կենսաբանական և բժշկական գիտությունները (հատկապես բույսերի բջջային և մոլեկուլային կենսաբանությունը), էկոլոգիան և մի քանի այլ ոլորտներ։
Umeå համալսարանը համագործակցում է մի շարք շվեդական ընկերությունների հետ, ինչպիսիք են ABB- ն, Volvo- ն, Skanska- ն, Ericsson- ը և Ohrlings PricewaterhouseCoopers- ը։
Քաղաքում է գտնվում Volvo Trucks- ի բեռնատար խցիկների արտադրության գործարաններից մեկը, որտեղ աշխատում է մոտ 2 հազար մարդ։  Այն նաև տեղակայված է Կոմացու Ֆորեսթի եվրոպական շտաբ -բնակարանում։
Քաղաքի ծայրամասում կա նավահանգիստ Բալթիկ ծովի ափին, որտեղ կանոնավոր կերպով գործում են Ումեա - Վաասա լաստանավերը։  Քաղաքը հատում է նաև Հյուսիսային Շվեդիայի հիմնական մայրուղիները, մոտենում է Հարավային Շվեդիայի երկաթուղին, իսկ Ումեո օդանավակայանը գտնվում է քաղաքից 4 կիլոմետր հարավ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շվեդիայի քաղաքներ Կատեգորիա:1622 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Վանաշենի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արարատի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Արարատի մարզի Վանաշեն գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 1 հուշարձան (1 միավոր)։
|}
Ever Given
Ever Given, «Golden» կարգի բեռնարկղանավ, աշխարհի ամենամեծ բեռնարկղանավերից մեկը ։ Պատկանում է Imabari Shipbuilding նավաշինական ընկերության դուստր ձեռնարկությանը, վարձակալված է թայվանական Evergreen Marine բեռնափոխադրող ընկերության կողմից։ 2021 թվականի մարտին Մալայզիայի Իսկանդար Պուտերիից դեպի Նիդերլանդների Ռոտերդամ ուղևորվելիս նավը խրվել է ծանծաղուտի մեջ՝ արգելափակելով Սուեզի ջրանցքը և ստեղծելով տրանսպորտային խցանում ։
Նկարագրություն
Ever Given-ը 2018 թվականին Imabari Shipbuilding ընկերության կողմից մշակված Imabari 20000 նախագծով կառուցված տասներեք բեռնարկղանավերից մեկն է։ 399,94 մետր երկարությամբ, այն ծառայության մեջ գտնվող ամենաերկար նավերից մեկն է ։
Բախում Համբուրգում 2019 թվականին
2019 թվականի փետրվարի 9-ին Էլբայի հոսանքով շարժվելիս Համբուրգ նավահանգստի մոտ Ever Given-ն անընդունելի մոտ է անցել Բլանկենեզե կառանարանից, որի հետևանքով զգալիորեն վնասել է այնտեղ կայանած HADAG ընկերության Finkenwerder փոքրիկ ուղևորատար լաստանավը։ Բախման ընթացքում Ever Given-ը չի կորցրել կառավարումը և կանգ չի առել ։
2021 թվականին Սուեզի ջրանցքի արգելափակում
2021 թվականի մարտի 24-ի գիշերը՝ ժամը 07:40-ին (UTC+2) «Էվըր Գիվեն» բեռնարկղանավը շարժվել է Սուեզի ջրանցքով։ Կառավարման սարքավորումների խափանման պատճառով նավը պտտվել է, որի հետևանքով նավացռուկն ու նավախելը խոր խրվել են ծանծաղուտը։ Վթարի հետևանքով ջրանցքի շարժումը դադարել է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նավեր
Օրդոյան եղբայրներ
Օրդոյան եղբայրներ, պարարվեստի կոլեկտիվ՝ հիմնված Երևանում (Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունում), 1938 թվականին ։ Պարային անսամբլը կազմում էին երեք եղբայր՝ Բաբկեն Օրդոյանը (ավագ եղբայր), Լևոն Օրդոյանը (միջնեկ եղբայր) և Գևորգ Օրդոյանը (կրտսեր եղբայր), նրանք բոլորը անցել էին արբատովյան դպրոցը։ Անսամբլի ղեկավարն էր Բաբկեն Օրդոյանը։ Պարախումբն ձևավորեց Իլյա Արբատովի և Կոնստանին Չիվաձեի պարային դպրոցն անցած Բաբկեն Օրդոյանը, ով նախ իբրև պարող-մենակատար էր ներկայանում, ապա՝ պարուսույց ու պարաստեղծ ։
Նրանց պարացանկը բաղկանում էր Կովկասի տարբեր ազգությունների ժողովրդական պարերից, ինչպես նաև՝ երաժշտական բեմականացումներ Հայաստանի պետական ջազ նվագախումբում (սակայն Լևոն Օրդոյանը չէր մասնակցում նրանց մեջ ) ։ Անսամբլի կատարմամբ պարերից են՝ «Մեր լեզգինկան», տղամարդու անդրկովկասյան մենապար «Շալախո», «Կինտաուրի» (վրացերեն՝ კინტოური), «Մթիվլուրի», հայկական կենտ պար «Զիվանի», հայկական մենապար «Զանգեզուրի», օսեթական «Օսեթական լեզգինկա», «Կալոսի պոկեն» խմբապար, «Ղազախի» խմբապար, լիրիկակական պար «Աղբյուրի մոտ» և այլ համարներ։ Երաժշտական բեմականացումներից են՝ «Շարմանկա», «Ռումինական Շարմանկա» և այլն։
Գործունեություն
1929 թվականին Թիֆլիս քաղաքի լուսժողկոմատին կից պարարվեստի № 2 ստուդիայի ավարտական հանդեսին Իլյա Արբատովի կողմից բարձր գնահատված Բաբկեն Օրդոյանը ցուցադրեցհմտւթյան բարձր մակարդակ։ Պարային վարժարանը ավարտելուց հետո Բաբկենը չի լքում վարժարանը, այլ Իլյա Արբատովի պնդմամբ ստանձնեց նրա ասիստենտի պարտավորությունը։ Այդ ընթացքում վարժարանում պարարվեստի հմտւթյուններն էին ուսումնասիրում Բաբկեն Օրդոյանի կրտսեր եղբայրները՝ Լևոն Օրդոյանը և Գևորգ Օրդոյանը։
Եռյակի առավել վիրտուոզ եղբայրն էր համարվում Լևոն Օրդոյանը, քանի որ բազմաթիվ նոր տեխնիկաներ էր ցուցադրում պարային համարներում, իսկ ծնկների վրա կատարած նրա պտւյտները առավել տպավորիչ էին իրենց արագության շնորհիվ։ Նրան սկսում են կոչել անմրցելի։
Գևորգ Օրդոյանն ամենակրտսերն էր, սակայն դեռ 6 տարեկանից Գևորգը ոտք է դնում Իլյա Արբատովի պարային դպրոց։ Առաջին իսկ ամիսներից Գևորգը այնքան առաջադիմեց, որ նույն տարի ստուդիայի երևանյան հյուրախաղերի ժամանակ հանդես եկավ իր ավագ եղբայրների հետ մեկտեղ՝ հանրահայտ «Կինտաուրի» պարի կատարմամբ։ Գևորգին իր փոքր հասակի համար անդրկովկասյան տարբեր բեմահարթակներում սկսեցին կատակով կոչել «վելիկան Կուկու»։
30-ական թվականներին ձևավորվում է Օրդոյան եղբայրներ պարախումբը Բաբկեն Օրդոյանի գլխավորությամբ։ 1938 թվականին ձևավորվում է Հայաստանի պետական ջազ նվագախումբը, և եղբայրները դառնում են նվագախմբի անբաժանելի մի մաս։ 1939 թվականին Մոսկվայում հայ արվեստի տասնօրյակն է տեղի ունենում։ Նվագախմբի ներկայացումների հիշարժան հատվածներից մեկն էր Օրդոյան եղբայրների ելույթը, որի շնորհիվ պարախումբը հայտնի դարձավ հանդիսստեսին ԽՍՀՄ-ի տարածքում։
1941 թվականին սկսվում է Հայրենական մեծ պատերազմը, եղբայրները նվագախմբի հետ միասին ուղվեցին Կերչ, Ղրիմի թերակղզի, որտեղ եղբայրները իրենց պարերով և ուրախ երգերով բարձնում էին զինվորների մարտական ​​ոգին։ Թերակղզում ընթացող մարտերի ընթացքում զոհվում է նրանց եղբայր, հատուկ ինժեներային գումարտակի պետ՝ կապիտան Սահակ Օրդոյանը ։
1942 թվականին եղբայրներին ուղարկում են Տաշքենդ Բաքու-Կրասնովոդսկ ծովային ճանապարհով։ Մի քանի շաբաթով հյուրախաղերի եկած հայերը ջերմ ընդունվեց ուզբեկ ժողովրդի կողմից։ Նշանավոր սովետական գործիչ Սերաֆիմա Բիրմանը բաց նամակ է գրում նվագախմբի ներկայացումների, որտեղ գովում է հայ արտիստներին ։
1942 թվականին Հայաստանի պետական ջազ նվագախումբը ելույթ է ունենում Պարսկաստանոի բազմաթիվ քաղաքներում, օրինակ՝ Թեհրան, Թավրիզ, Ղազվին, Միանե, Զանջան, Ռեշտ, Փեհլեվի, Խոյ, Մակու, Փայաջուկ և այլք։ Փայաջուկ գյուղում տեղի ունեցած ներկայացումը մեծ հետք թողեց Օրդոյան եղբայրների վրա, քանի թր այն տեղի էր ունենում Րաֆֆու ծննդավայրում, վարժարանում, որտեղ նա ստացել է իր տարրական կրթությունը։
Հետագայում Բաբկեն Օրդոյանը ներկայանում է որպես խորեոգրաֆ և զարգացնելով իր ստեղծած պարային տեխնիկաները պատրաստում է հմուտ պարողների մի նոր սերունդ ։
Օրդոյան եղբայրները շարունակել են իրենց գործունեությունը մինչ 70-ական թվականներ թողնելով զգալի հետք հայկական պարարվեստի, կովկասյան պարարվեստի և խորեոգրաֆիայի բնագավառներում։
Հիշատակ
1979 թվականին լույս է տեսել Ծովակ Համբարձումյանի «Օրդոյան եղբայրներ» մենագրությունը ։
Տես նաև
Արտեմի Այվազյան
Կոնստանտին Օրբելյան
Արտաքին հղումներ
https://www.aravot.am/2002/12/12/797631/
Կատեգորիա:Հայաստանի պարային համույթներ
Հայ Ավետարանական Շամլյան Թաթիկյան երկրորդական վարժարան
Հայ Ավետարանական Շամլյան Թաթիկյան երկրորդական վարժարան (արևմտ․հայ․՝ Հայ Աւետարանական Շամլեան Թաթիկեան Երկրորդական Վարժարան, անգլ․՝ Armenian Evangelical Shamlian Tatigian Secondary School), գտնվում է Լիբանանի մայրաքաղաք Բեյրութից հյուսիս-արևելյան արվարձանում՝ Բուրջ Համուդում։ Հիմնադրվել է 1934 թվականին որպես Նոր Մարաշի Հայ Ավետարանական վարժարան մանկապարտեզով և տարրական դասարաններով։ 1964 թվականին Շամլյան ընտանիքը և նրանց որդի Ջ. Թաթիկյանը իրենց ներդրումն ունեցան դպրոցի նոր ժամանակակից շենքի կառուցման գործում, և դպրոցը վերանվանվեց Հայ Ավետարանական Շամլյան Թաթիկյան միջնակարգ վարժարան։ Այժմ վարժարանում սովորում է 300 աշակերտ։ Գործում են տարրական և միջնակարգ դասարաններ, նաև գործում է մանկապարտեզ։
Տնօրեն՝ Վարդուհի Պալգճյան ։
Պատմություն
Վարժարանը տարիների ընթացքում զարգանում էր և 1936 թվականին վերապատվելի Կարապետ Հասսեսյանը տարրական դասարանների թիվը հասցրեց վեցի։ Հետագայում Արամ Հատիյեանը ստեղծեց ևս մի քանի դասարան։ 1950 թվականին ձևավորվեցին միջնակարգ ևս չորս դասարան։
1964 թվականին վարժարանի անվանումը փոխվում է՝ Հայ Ավետարանական Շամլյան Թաթիկյան երկրորդական վարժարանի, քանի Գ․ Շամլյանը և իր որդի՝ Գ. Թաթիկյանը, գումար են հատկացրել վարժարանին նոր, ժամանակակից շենք կառուցելու համար։ Վարժարանի համալրում է նաև գտնվում Նոր Մարաշի Հայ Ավետարանական եկեղեցին։
Կրասնոգվարդեյսկոե (քաղաքատիպ ավան, Ուկրաինա)
Կրասնոգվարդեյսկոե (Красногвардійське, Qurman), քաղաքատիպ ավան Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Կրասնոգվարդեյսկի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Կուրման-Կեմելչի։
2012 թվականի տվյալներով Կրասնոգվարդեյսկոե քաղաքատիպ ավանում բնակվում էր 10 742 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Կրասնոգվարդեյսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքատիպ ավաններ
Վալտեր Շոնիա
Վալտեր Շոնիա (Ва́льтер Алекса́ндрович Шо́ния, ), ռուս դիվանագետ։
Կենսագրություն
Ավարտել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանը և ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության բարձրագույն դիվանագիտական դպրոցը։
1964 թվականից զբաղվում է դիվանագիտական գործունեությամբ։
Անձնական կյանք
Ամուսնացած է, ունի երկու երեխա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Սոֆի Ադլերսպարե
Սոֆի Ադլերսպարե (Carin Sophie Adlersparre, ), ֆեմինիստ, լրագրող, Շվեդիայում կանանց իրավունքների պաշտպանության շարժման ռահվիրա։ Եղել է սկանդինավյան կանանց «Ամսագիր տան համար» (Tidskrift för hemmet) առաջին ամսագրի հիմնադիրն ու խմբագիրը։ Հիմնադրել է նաև Handarbetets vänner (զբաղվել է տեքստիլ արտադրանքի արտադրությամբ և մշակմամբ) և «Ֆրեդրիկա Բրեմեր ասոցիացիան» (Fredrika-Bremer-förbundet, կանանց իրավունքների պաշտպանության կազմակերպություն) կազմակերպությունները։ Համարվում է նաև Շվեդիայի պետական կոմիտեի անդամ դարձած առաջին երկու կանանցից մեկը։ Սոֆի Ադլերսպարեն հայտնի է նաև Էսսելդ կեղծանվամբ։
Կյանք
Սոֆին ստացել է տնային կրթություն, այնուհետև երկու տարի անցկացրել է Ստոկհոլմի աղջիկների լավագույն գիշերօթիկ դպրոցներից մեկում։ 1868 թվականին ամուսնանում է արիստոկրատ Ալեքս Ադլերսպարի հետ` դառնալով նրա հինգ երեխաների խորթ մայրը։ Ամուսինն օժանդակում էր նրան սոցիալական բարեփոխումների ուղղությամբ կատարվող աշխատանքներում։
Ամսագիր
1859 թվականին Ադլերսպարեն և Օլիվերկունան ստեղծեցին Սկանդինավիայում կանանց առաջին Tidskrift för hemmet ամսագիրը, որն անմիջապես հայտնի դարձավ։ Ամսագրին ֆինանսական աջակցություն ցուցաբերեց արիստոկրատուհի և սրահի տիրուհի Ֆրեդրիկա Լիմնելը։ Ամսագիրը դարձավ Շվեդիայում կանանց իրավունքների, գենդերային դերի և ֆեմինիզմի քննարկման առաջին մշտական հարթակը։ Ռոզալին և Սոֆին կիսում էին գլխավոր խմբագրի պաշտոնը ընդհուպ մինչև 1868 թվականը, երբ Ռոզալին որոշեց լքել ամսագիրը։ Սոֆին շարունակեց աշխատանքն ամսագրում առանց ընկերուհու, և որպես լրագրող նա հայտնի դարձավ Էսսելդ (Esselde) կեղծանունով։ 1886 թվականին Tidskrift för hemmet-ը փակվեց և նրա փոխարեն ստեղծվեց նոր հաջողակ ամսագիր Dagny անվանումով, որտեղ 1886-1888 թվականներին աշխատեց որպես գլխավոր խմբագիր։ Այս ամսագիրը հրատարակվում էր «Ֆրեդրիկա Բրեմեր ասոցիացիայի» կողմից, որի հիմնադիրը հանդիսանում էր ինքը` Ադլերսպարեն։
Ակտիվիզմ
Սոֆին իր ուշադրությունը չէր կենտրոնացնում միայն կանանց ընտրական իրավունքների համար պայքարի վրա, չնայած այն բանին, որ Շվեդիայում կանայք չէին կարող քվեարկել ընդհուպ մինչև 1862 թվականը։ Ադլերսպարեն գերակայությունը տալիս էր կրթությանը և աշխատանքին, ինչը հնարավորություն էր տալիս կանանց լինել ֆինանսապես անկախ։ Նա ասում էր. «Կանանց պետք է աշխատանքը, իսկ աշխատանքին անհրաժեշտ են կանայք»։
1862 թվականին նա կանանց համար կազմակերպեց երեկոյան դասընթացներ, որպեսզի նրանք մասնագիտական կրթություն ստանան։ 1863 թվականին նա բացեց քարտուղարության բյուրո, որը դարձավ հաջողակ կադրային գործակալություն։ Հաջորդ տարի, ոգեշնչվելով իր ապագա հարսի` նկարչուհի Սոֆյա Ադլերսպերի կողմից, նա հանրագիր ուղարկեց խորհրդարան` պահանջելով կանանց իրավունք տալ սովորելու Ազատ արվեստների թագավորական ակադեմիայում տղամարդկանց հավասար պայմաններով։ Այդ ժամանակ կանայք Թագավորական ակադեմիայում կարող էին սովորել միայն հատուկ առարկաներ և, չնայած Սոֆին հաջողակ նկարչուհի էր, նրան չընդունեցին ակադեմիա։ Նրա ներկայացրած հանրագրի հիման վրա խորհրդարանում քննարկումներ սկսվեցին և ընդունվեցին 1864 թվականի բարեփոխումները, ինչը հնարավորություն տվեց կանանց սովորելու ակադեմիայում տղամարդկանց հավասար պայմաններով։
1866 թվականին Սոֆին հիմնադրեց «Ստոկհոլմյան ընթերցանության սենյակը» (Stockholms läsesalong), որը դարձավ անվճար գրադարան կանանց համար և հնարավորություն տվեց բարձրացնելու կանանց կրթվածության և մասնագիտական մակարդակը։ Սոֆիի կարծիքով անվճար գրադարանը հնարավորություն էր տալիս կանանց «շարունակել ինքնակրթությունը և ընդլայնել իրենց մտահորիզոնը»։
Սոֆին ակտիվորեն նպաստում էր կանանց կրթության առաջխաղացմանը, ոչ միայն այն պատճառով, որ նա ցանկանում էր շատ կանանց տեսնել մասնագիտական ոլորտում, այլ այն պատճառով, որ կանայք ավելի ակտիվ լինեն հասարակության մեջ, որպես ամբողջություն։ «Որքան շատ ենք ցանկանում և ակնկալում կանաց մասնակցությունը  հասարակության բարեփոխումներին, այնքան կարևոր է որ նրանք լավ պատրաստված լինեն», ասում էր նա։ Այս ժամանակահատվածում բավականին բարեփոխումներ են իրականացվել կանանց կրթության բնագավառում։ 1865 թվականին Սոֆին դառնում է կանանց դպրոցների կոմիտեի անդամ, նա նշանակվում է կառավարության կողմից հետազոտություններ իրականացնելու և կանանց կրթության համակարգի  բնագավառում բարեփոխումներ իրականացնելու նպատակով։ Սա առաջին պետական կոմիտեն էր, որի անդամները դարձան կանայք`Սոֆի Ադլերսպարեն և Հիլդա Կասելին։
Այլ գործունեություն
1874 թվականին Սոֆին Հաննա Վինգեի հետ համատեղ հիմնում է «Ձեռագործության ընկերուհիներ» (Handarbetets vänner) կազմակերպությունը, որի նախագահն էր մինչև 1887 թվականը։ Կազմակերպությունը զբաղվում էր կանանց հագուստի դիզայնի, տեքստիլի հետ աշխատանքների դասավանդմամբ, ինչպես նաև առաջատար տեքստիլ արտադրանքի արտագրությամբ և մշակմամբ։ «Ձեռագործության ընկերուհիները»  կազմակերպվել էին կանանց ձեռագործ աշխատանքների կարգավիճակի բարելավման և որակի բարձրացման նպատակով, քանի որ այդ ժամանակ այն համարվում էր կանանց եկամտի կարևորագույն աղբյուր և նրանք ստիպված էին ինքնուրույն աշխատել ու ապահովել իրենց կենսամակարդակը։
Սոֆին մասնակցում էր նաև Շվեդիայի գրական կյանքին, ինչպես նաև ֆինանսապես աջակցում էր Սելմա Լագերլյոֆին։ Իր կյանքի վերջին տարիներին Սոֆին աշխատում էր Ֆրեդրիկա Բրեմերի կենսագրության վրա, սակայն չկարողացավ այն ավարտել։
Ֆրեդրիկա Բրեմեր ասոցիացիա
Թերևս, Սոֆին առավելապես հայտնի է նրանով, որ Շվեդիայում հիմնեց կանանց իրավունքների պաշտպանության առաջին կազմակերպությունը` Ֆրեդրիկա Բրեմեր ասոցիացիան (Fredrika-Bremer-Förbundet): Ասոցիացիան հիմնադրվել է 1884 թվականին և ի պատիվ գրող Բրեմերի կոչվել նրա անունով, որի երկրպագուն էր համարվում ինքը՝ Ադլերսպարեն։ Ասոցիացիայի նախագահը պաշտոնապես համարվում էր Հանս Հիլդեբրանդը, քանի որ Սոֆին հավատում էր, որ կազմակերպությանը ավելի լուրջ կվերաբերվեն, եթե այն ղեկավարի տղամարդ։ Սակայն իրականում նախագահի պարտականությունները կատարում էր Սոֆին և այդ պաշտոնում մնաց մինչև իր մահը` 1895 թվականը։
Ադլերսպարեն համարում էր, որ տղամարդկանց մասնակցությունը հավասարության համար մղվող պայքարում շատ կարևոր է։ Կազմակերպության նպատակն էր «աշխատել առողջ և հանգիստ առաջընթացի ուղղությամբ, բարձրացնել կանանց բարոյական, մտավոր և սոցիալ-տնտեսական զարգացման մակարդակը»։
Գրականություն
Կատեգորիա:Շվեդիայի ազնվականություն Կատեգորիա:Շվեդ լրագրողներ Կատեգորիա:19-րդ դարի շվեդ գրողներ Կատեգորիա:19-րդ դարի շվեդ կին գրողներ Կատեգորիա:Շվեդ խմբագիրներ Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Սիմկինո
Սիմկինո (Симкино, Симкә), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բիրսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 29 մարդ։
Համալսարանային գրադարան (Բրատիսլավա)
Համալսարանային գրադարան (Բրատիսլավա), Սլովակիայի ամենահին գրադարանը։ Հիմնադրվել է 1919 թվականին Բրատիսլավայում։ Այսօր այն Սլովակիայի ամենամեծ և ամենաշատ այցելվող գրադարանն է և հանդիսանում է ունիվերսալ պետական հետազոտական գրադարան ։
Պատմություն
Գրադարանը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Սլովակիայի տարածքում հիմնադրված Չեխոսլովակիա Հանրապետությունում 1919 թվականին ստեղծված նոր մշակութային և կրթական հաստատություններից մեկն էր, որը հիմնված էր համալսարաններում կրթության, գիտության և գրադարանային համակարգին աջակցելու համար։ Դրա ծագումն ու անվանումը սերտորեն կապված էր նորաստեղծ Կոմենսկու անվան համալսարան (Բրատիսլավա)ի հետ։ Գրադարանը երբեք չի եղել համալսարանի մասը, չնայած երկու հաստատությունները համագործակցում էին և միմյանց հետ ունեին սերտ կապ։ Գրադարանը պահպանում է իր անվանումը, քանի որ այն համալսարանի հետ սերտ կապ է ունեցել։ Նախկին իշխանափոխության նպատակը ազգային և միջազգային շրջանակներում իրավասություններ ունենալն էր։ Գրադարանը դարձել է Սլովակիայի տարածքից օրինական ավանդ ստանալու իրավունք ունեցող առաջին գրադարանը, և միակն է, որ պահպանում է այս ավանդույթը 1919 թվականից մինչ օրս։ Գրադարանի պատմական գրքերի ժողովածուները նաև շտեմարանային հավաքածուի բնույթ ունեն։ Մինչև 1954 թվականը այս գրադարանը կատարել է Սլովակիայի ազգային գրադարանի բոլոր խնդիրները։ Այդ ժամանակվանից ի վեր այն ունի ունիվերսալ պետական հետազոտական գրադարանի կանոնադրություն։ Իր պատմության ընթացքում այն ունեցել է երկու կարևոր ուղղվածություն` Ազգային գրադարանային համակարգում ամուր առաջատար տեղ զբաղեցնելը և գրադարանների միջազգային համագործակցությանն ակտիվ մասնակցությունը ։
Գրադարանի պատմական շենքերի վերակառուցում
Պետության հիմնական նպատակն էր վերակառուցել այն շենքերը, որոնք համարվում են մշակութային հուշարձաններ, արդիականացնել քայքայվող գրադարանային տարածքները, լուծել հավաքույթների բացակայության խնդիրը և գրադարանային ծառայությունների ոլորտում վերացնել լճացման վտանգը։ «Բազմաֆունկցիոնալ մշակութային և գրադարանային կենտրոն» ներդրումային նախագծի իրագործումը հանգեցրեց հսկայական նորարարություների և վերածննդի, այն գրադարաններից օգտվողներին հնարավորություն տվեց օգտագործել ոչ միայն նորացված և վերանորոգված տարածքները, այլև պատմական շենքերի այն հատվածները, որտեղ մինչև այդ հասարակությունը մուտք չի ունեցել։ Կառուցվել են նոր գրապահոցներ, ավելացվել է աշխատանքային կայանների թիվն։ Պատմական գրադարանների պաշտպանության պայմանները զգալիորեն բարելավվել են, այդ թվում` այսպես կոչված արաբերեն, թուրքերեն և պարսկերեն ձեռագրերից թարգմանված «Bašagić» հավաքածուն, որը համարվում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգություն «Աշխարհի հիշողություն» կատեգորիայում։ Ավանդական գրադարանը վերածվել է տեղեկատվության վիրտուալ աշխարհի հետ հաղորդակցման միջոց։ Գրադարանի պրոֆիլն ընդլայնվեց, երբ այն սկսեց մշակութային և սոցիալական գործառույթներ իրականացնել։ Վերակառուցման նախագիծը հանգեցրեց հնի և նորի սինթեզին. գրադարանը հագեցավ 21-րդ դարի նորագույն տեխնոլոգիաներով, ինտերիերը դարձավ բարոկկո ոճի, այստեղ տեղի ունեցան նոր ցուցահանդեսներ, համերգներ, համաժողովներ և հասարակական հավաքներ ։
Գրադարանը որպես աշխարհագրական միավոր
Գրադարանը գտնվում է Բրատիսլավայի մայրաքաղաքում՝ Սլովակիայի մայրաքաղաքի սրտում։ Քաղաքի և առհասարակ, ողջ Սլովակիայի տարածքում եղած մնացած գրադարանների համեմատ, այս ունիկալ վայրը Բրատիսլավայի առավելությունն է, որի շնորհիվ այն եղել է և կլինիի երկրի քաղաքական, տնտեսական, կրթական, գիտական, մշակութային և սոցիալական կենտրոնը։ Անհեթեթ է, բայց որոշ փաստեր ցույց են տալիս, որ գրադարանի` քաղաքի ամենագրավիչ վայրում գտնվելը և դրա հիմնական շենքերի պատմական բնույթը սահմանափակում են գրադարանի տարածքի ընդլայնումը։ Վերոնշյալ երկու ասպեկտները բացառում են հետագայում տրանսպորտի ավելի լավ հասանելիությունը և ենթակառուցվածքների ու ծառայությունների հետագա բարելավումը ։
Ներկա
Ներկայումս գրադարանը համարվում է համախմբված ինստիտուտ` զարգացած ենթակառուցվածքներով և համապատասխան մասնագիտական ու մարդկային ներուժով։ Գրադարանը, որպես բազմաֆունկցիոնալ մշակութային և գրադարանային կենտրոն, ունեցել է մոտ 300 հազար, իսկ գրադարանի ինտերնետային կայքը` 700 հազար այցելու։
Համագործակցություն այլ գրադարանների հետ
Ազգային և միջազգային մասշտաբի այլ գրադարանների հետ համագործակցությունը հենց սկզբից Բրատիսլավայի համալսարանային գրադարանի առաքելության մասն էր։
Երկկողմանի համաձայնագրեր ամենամոտ և հարգված գործընկերների հետ`
Երկկողմ համագործակցության ծրագրեր`
«Համաշխարհային թվային գրադարան» ծրագրում Բրատիսլավայի համալսարանային գրադարանի հեղինակավոր արտասահմանյան գործընկերները`
Մասնակցում է եվրոպական հետևյալ ծրագրերին` COPERNICUS, IST, FP4, FP6, eTEN, ENRICH, MICHAEL Plus, EZB, Minerva :
Գրադարանն ունի նաև իսլամական ձեռագրերի «Bašagić» կոչվող հավաքածուն։ Հավաքածուն ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի «Աշխարհի հիշողություն» մասն է կազմում։ Այն գրանցվել է 1997 թվականին։ Այստեղ են Սայֆ ալ-Դին ալ-Ամիդիի ստեղծագործություններ ։
== Գրադարանը 2015-ի տարեկան զեկույցում ==
Թվային գրադարան
Բրատիսլավայի համալսարանի գրադարանի թվային գրադարանը թվայնացված իրերի (պարբերականներ, հին տպագրություններ, երաժշտական աշխատանքներ կամ մենագրություններ) անկախ հավաքածու է՝ օգտագործողների համար գրավիչ դասավորությամբ։ Թվային գրադարանն առաջարկում է սլովակյան իրերի` հիմնականում պարբերականների ավելի քան 1,100.000 ամբողջական տեքստեր։
Առանձնահատկություններ և առաջադեմ գործիքներ
Ծրագրաշարի ամենաէական առանձնահատկությունը անհատական բովանդակության մատենագիտական տեղեկատվություն պարունակելն է և առաջադեմ որոնման համակարգ ունենալը։ Թվային գրադարանի բովանդակությունը դասակարգվում է պիտակներով։ Օգտատերը կարող է նշել իրերը կամ դրանց մասերը որպես «սիրված», կատարել նշումներ և կիսվել դրանցով որոշակի անձանց հետ, որոնց օգտվողն ինքը կարող է ազատորեն սահմանել։ Օգտատերն ու «նրա խումբը» կարող են մեկնաբանել ընդհանուր նոթերի տակ և այդ նոթերով, հավաքածուներով ու օբյեկտներով կիսվել Facebook-ի, Twitter-ի և Google+-ի իրենց էջերում։ Թվային գրադարանում գործում են արդյունավետ գործիքներ բուն սկանավորված ֆայլերից ամբողջ էջի կամ ընտրված տեքստային և գրաֆիկական գոտիների ընտրության համար, որոնք կարող են ակնթարթորեն պատճենվել, թարգմանվել և հեշտությամբ տեղադրվել այլ ծրագրերում։ Բոլոր տարրերը հնարավորություն են տալիս որոնել բովանդակության միջոցով և հիթերը ցուցադրվում են ուղղակիորեն որպես պատկերների համընկնումներ։ Հնարավոր է նաև որոնել բովանդակությունը մետատվյալների, ամսաթվերի կամ կատեգորիաների միջոցով։ Որոնման արդյունքները կարող են տեսողականորեն կազմակերպվել և տեսակավորվել ըստ տարբեր չափանիշների։
Մատչելի իրեր
Թվային գրադարանը բոլոր օգտագործողների համար առաջարկում է առանց սահմանափակումների անվճար մուտք դեպի հեղինակային իրավունքներ չունեցող նյութեր։ Հեղինակային իրավունքի մասին օրենքով պաշտպանված իրերը գրանցված օգտվողների համար հասանելի են միայն գրադարանի ցանցից։
Բովանդակություն
Թվային գրադարանն ունի աշակերտների (տարրական և ավագ դպրոցների, համալսարանների) համար նախատեսված դասագրքեր, հանրագիտարաններ, բառարաններ, ձեռնարկներ, գիտական հրատարակություններ, գեղարվեստական գրականություն, պարբերականներ (ամենօրյա թերթեր, շաբաթաթերթեր, զվարճանքի և քաղաքական ամսագրեր)։ Թվային գրադարանի ամենահետաքրքիր աշխատանքների շարքում կան Կոմենիուսի մի շարք աշխատանքներ և հին սլովակ մեծ գրողների ու անհատների գործեր, ինչպիսիք են Հուրբանը, Բերնոլակը, Հաթալան, Պալարիկը, Ռիբեյը և Տեսեդիկը։ 19-րդ և 20-րդ դարասկզբի պարբերականների հավաքածուում ներառված են «Pressburger Zeitung», «Slovenske pohlady», ,«Dom a skola», «Domova pokladnica», «Hlas», «Deres», «Prudy» թերթերը, 20-րդ դարի առաջին կեսի պարբերականներից «Gemer-Malohont»-ը, «Slovenská Pravda»-ն, «Slovenský hlas»-ը, «Narodna jednota»-ն, «Pohronie»-ն, իսկ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակաշրջանից` «Gardista», «Slovak», «Kulturny zivot», «Sloboda», «Novy Svet» և «Elan» թերթերը։ Երաժշտական ստեղծագործությունների հավաքածուում կարելի է գտնել Ռիչարդ Շտրաուսի, Է. Սուչոնի ստեղծագործությունները և բազմաթիվ երաժշտական գրքեր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սլովակիայի մշակույթ Կատեգորիա:Ազգային գրադարաններ Կատեգորիա:Գրադարաններ Կատեգորիա:Գրադարաններ ըստ հիմնադրման տարեթվի Կատեգորիա:Սլովակիա
Դիվերգենտ. գլուխ 2։ Ինսուրգենտ
Դիվերգենտ, գլուխ 2։ Ինսուրգենտ, (Insurgent), ֆիլմի ռեժիսոր Ռոբերտ Շվենտկե։ Պրեմիերան կայացել է 2015 թվականի մարտի 19–ին։
Սյուժե
Միայն մեկ որոշումը կարող է փոխել քեզ կամ ոչնչացնել։ Բայց պետք չէ մոռանալ, որ յուրաքանչյուր որոշում ունի իր հետևանքները։ Չնայած խմբավորումների ավերակներին՝ Թրիս Փրիորը շարունակում է փորձել փրկել ինքն իրեն և նրանց, ում սիրում է։ Նա պայքարում է իրեն հետևող վշտի դեմ, անհատական դառնալու և ներելու խնդիրների դեմ։ Նաև հավատարմության հարցերի, հավատի և սիրո մեջ փորձում է գտնել իրեն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:2015 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆանտաստիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Դիվերգենտ Կատեգորիա:Ֆիլմ-հակաուտոպիա Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր Կատեգորիա:IMAX ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան վեպերի էկրանավորումներ Կատեգորիա:Ամերիկյան եռաչափ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ատլանտայում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:2010-ականների արկածային ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան սիքվել ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն թրիլեր ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ էքշն ֆիլմեր Կատեգորիա:2010-ականների գիտաֆանտաստիկ էքշն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան արկածային ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Չիկագոյում Կատեգորիա:Հետապոկալիպտիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Lionsgate ֆիլմեր Կատեգորիա:3D ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր դեռահասների համար Կատեգորիա:Գրքերի էկրանավորումներ Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում ապագայում Կատեգորիա:Ամերիկյան մելոդրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Չիկագոյում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Summit Entertainment ֆիլմեր
Աստերոիդների ցանկ (209001-209100)
Աստերոիդների ցանկ (208901-209000) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (209101-209200)
Լեզվաբանությունը Հայաստանում
Հայ լեզվաբանության պատմությունն սկսվել է V դ-ից՝ հույն քերական Դիոնիսիոս Թրակացու «Քերականական արվեստ» աշխատության թարգմանությամբ։ Առանձնացնում են հայ լեզվաբանության զարգացման 3 շրջան։
Առաջին շրջան
Առաջին շրջանի լեզվաբան, հիմնական գիտակարգերն էին քերականությունը և բառարանագրությունը։ Այս շրջանի 1-ին փուլն ընդգրկել է V դ-ից մինչև XVII դարի 1-ին տասնամյակները և ներկայացվել է գերազանցապես Թրակացու քերականական աշխատության մեծաթիվ ձեռագիր մեկնություններով, որտեղ զգալի է հունարենի նկարագրության սկզբունքների կիրառումը։ Այն կարելի է անվանել հունատիպ քերակների փուլ։ Սակայն Թրակացու թարգմանիչը հայերեն տեքստում կատարել է նշանակալի փոփոխություններ, որոնք ավելի են շեշտվել և նոր բնույթ ձեռք բերել հայերեն մեկնիչների աշխատություններում, որտեղ դրվել և լուծվել են գրաբարի քերակ- յան տեսական և գործնական շատ հարցեր։
Հնչյունների դասակարգման սկզբունքների առաջադրումը
Մասնավորապես կարևոր են հնչյունների դասակարգման նոր սկզբունքների առաջադրումը, նոր մոտեցումը խոսքի մասերի սահմանման և դասակարգման հարցերին, նոր հոլովների՝ գործիականի, ապա՝ բացառականի ներմուծումը, հայերենի խոնարհման բուն առանձնահատկությունների բացահայտման փորձերը։ Այս տեսակետից հիշատակության արժանի են Դավիթ Քերականը, Անանուն Մեկնիչը, Մովսես Քերթողը, Ստեփանոս Սյունեցին, Գրիգոր Մագիստրոսը, Վարդան Արևելցին, Հովհաննես Երզնկացին, Եսայի Նչեցին, Առաքել Սյունեցին։ Հայ քերակ-ը դրսևորել է նոր առանձնահատկություններ. կազմվել են նախորդ քերականների մեկնությունների ժողովածուներ, կատարվել են միջին հայերենի առանձնահատկությունների նկարագրության, քերականական աշխատության լեզուն խոսակցականին մոտեցնելու փորձեր, աճել է հետաքրքրությունը շրջակա լեզուների նկատմամբ, հավաքվել են այդ լեզուների այբուբեններն ու բառերը, մշակվել է փոխառյալ բառերի սկզբունքը, ուժեղացել է հուն, արհեստ, ձևերի քննադատությունը, գրվել են «Գրչության արվեստ» կոչվող աշխատություններ, որտեղ սահմանվել են ուղղագրության և կետադրության կանոններ, կազմվել է առաջին ուղղագրական բառարանը։
Երկրորդ շրջան
2-րդ փուլն ընդգրկում է XVII դ-ի վերջին 3 և XVIII դ-ի 1-ին 3 քառորդները։ Քերականական աշխատություններ և բառարաններ են գրել ինչպես օտարազգի (Ֆրանչեսկո Ռիվոլա, Կղեմես Գալանոս, Յոհան Շրյոդեր), այնպես էլ հայ (Սիմեոն Ջուղայեցի, Հովհաննես Ջուղայեցի, Ոսկան Երևանցի, Հովհաննես Հոլով, Խաչատուր Կարնեցի, Մխիթար Սեբաստացի, Բաղդասար Դպիր) հեղինակներ։
Շարահյուսության ուսումնասիրությունը
Այս քերականներին բնորոշ է հիմնականում լատինական քերականության սկզբունքների կիրառումը, սա լատինատիպ քերականության փուլն է, թեև կան նաև նախորդ քերականությունների սկզբունքների զարգացման փորձեր։ Ավելի ուշ՝ XVIII դարում, ուժեղացել է լատինաբան նորամուծությունների քննադատությունը։ Չնայած որոշ թերություններին՝ XVII-XVIII դդ-ի քերականները մի քայլ առաջ են անցել հայերենի քերականական առանձնահատկությունների բացահայտման ուղղությամբ, ընդգրկել քերական, ողջ հայագիտություն մակարդը, որպես ինքնուրույն բաժին քննել շարահյուսությունը։
Այս փուլի քերականների ամենակարևոր նվաճումներից է այն, որ նրանք, բացի գրաբարից, նկարագրել են նաև աշխարհաբարի արևելահայ (Յու. Շրյոդեր) և արևմտահայ (Մխիթար Սեբաստացի) տարբերակները։ 3-րդ փուլն սկսվում է Միքայել Չամչյանի «Քերականութիւն հայկազնեան լեզուի» (1779) աշխատությամբ, որտեղ վերջն, հարված է հասցվել լատինաբանությանը, քերականությունն ազատվել է արհեստական նորամուծություններից, և նպատակ է դրվել գրաբարի կանոնները սահմանել հին տեքստերի անկողմնակալ ուսումնասիրության հիման վրա։
Բառարանագիտություն
Բառարանագրության զարգացումը ժամանակագրորեն հետ է մնացել քերականության զարգացումից։ 5-րդ դարում չեն եղել բառարաններ ու բառացանկեր, թեև տարածված են եղել այլալեզու բառերի թարգմանությունների ու մեկնությունների մասին աշխատությունները։ VI-VII դարերից կազմվել են զանազան բառացանկեր, ապա՝ բառարանային տիպի աշխատություններ՝ սկզբնապես՝ ոչ այբբենական, ապա՝ այբբենական դասավորությամբ։ Սկսվելով առանձին հեղինակների բառերի բացատրությունից՝ աստիճանաբար ընդհանուր բնույթ են ստացել բացատրական բառարանները։ Երևան են եկել նաև թարգմանական, հոմանիշների, մասնագիտական բառարաններ։ XVII-XVIII դդ-ում լայնորեն տարածվել են լատիներենին առնչվող թարգմանական բառարանները (Ֆ. Ռիվոլա, Աստվածատուր Ներսեսովիչ, Յակոբ Վիլլոտ)։ XVIII դ-ի վերջերին տպագրվել են ռուս, բառարաններ (Գրիգոր Խալդարյան, Կլեոպատրա Սարաֆյան)։
Հայերենը՝ հնդեվրոպական լեզու
Գրաբարի և՝ հայերեն, և՝ օտարալեզու հետագա քերականությունները (Ստեփան Մալխասյանց, Մ. Աբեղյան, Ա. Մեյե) մեծ մասամբ հենվել են այս աշխատության վրա։ Իր հիմքերն ունենալով նախորդ փուլում, հատկապես Ա. Այտընյանի և Ք. Պատկանյանի աշխատություններում՝ այս փուլում ձևավորվել է հայ բարբառագիտությունը՝ որպես հատուկ գիտակարգ։ Հայ-ով և այլ լեզուներով հրատարակվել են առանձին բարբառների նկարագրություններ [U. Սարգսյան, Յան Հանուշ, Ալեքսանդր Տոմսեն, Դավիթ-բեկ (Մարտիրոս Սարգիսյան), Լևոն Մսերյան, Հ. Աճառյան]։ Հ. Աճառյանն առաջարկել է հայ բարբառների դասակարգման ձևաբան, սկզբունքը։ Կատարվել է հայ բարբառների բաղաձայնների փոր- ձառ. ուսումնասիրություն, կազմվել են բարբառագիտական բառարաններ, քննվել են հայ բարբառների թուրք, փոխառությունները (Հ. Աճառյան, Սահակ Ամատունի)։ Հայ լեզվաբանության զարգացման երրորդ շրջանի առանձնահատկությունները պայմանավորված են խորհրդային լեզվաբանության զարգացման ընդհանուր միտումներով և համաշխ. լեզվաբանության մեջ արծարծվող գաղափարների ազդեցությամբ։ Այս շրջանում տարբերակում են 2 փուլ, որոնց սահմանագիծն անցնում է XX դ-ի կեսով։ 1-ին փուլին բնորոշ են մի կողմից գաղափար. որոնումները, մյուս կողմից՝ նոր կյանքի առաջադրած գործն, պահանջները՝ դպրոց, և բուհ, դասագրքերի ստեղծում, գրական լեզվի նորմավորում ու տերմինակերտում, բառարանագր. աշխատանք։ Շարունակվել է հայերենի պատ- մահամեմատ. ուսումնասիրությունը (Հ. Աճառյան, Գրիգոր Ղափանցյան)։ Առավել կարևոր նվաճումներն են Հ. Աճառյանի «Հայերեն արմատական բառարանը (հ. 1-7, 1926-35), «Հայոց անձնանունների բառարանը» (հ. 1-5, 1942-62) և Գ. Ղափանցյանի աշխատությունները՝ նվիրված հայերենի և Առաջավոր Ասիայի հին լեզուների փոխհարաբերությունների հարցերին։ Գ. Ղափանցյանի («Ընդհանուր լեզվաբանություն», 1939, «Լեզվաբանության ներածություն», 1949) և մի շարք այլ հետազոտողների վրա որոշակի ազդեցություն է թողել Նիկողայոս Մառի և նրա հետևորդների մշակած գռեհիկ մատերիալիստ. մոտեցման և անհատի պաշտամունքի մի շարք դոգմատիկ դրույթների՝ բոլոր լեզուների խառնածին լինելու ուսմունքը, որը նրանք տարածել են նաև հայերենի վրա։ Սակայն այս փուլի ամենից ավելի կարևոր խնդիրը ժամանակակից հայերենի ուսումնասիրությունն է։
Ժամանակակից հայերեն
Ժամանակակից հայերենի գիտական քերականության հիմքերը դրվել են Մ. Աբեղյանի «Հայոց լեզվի տեսություն» (1931) աշխատությամբ. այստեղ նա ձևաբանությունը բացատրել է բուն իմաստով՝ որպես բառերի ձևերի ուսմունք, և ընդունել է 5 հոլով, շարահյուսությունը սահմանել է որպես բառերի կապերի ու պաշտոնների և նախադասությունների կապերի ու տիպերի ուսմունք, ընդ որում՝ նախադասության կենտրոնը համարել է բայ-ստորոգյալը։ Եթե Մ. Աբեղյանը քերականության մեջ առաջնությունը տվել է ձևին, ապա, 1930-ական թթ-ից, Արարատ Ղարիբյանը և Գուրգեն Սևակը փորձել են առաջնությունը տալ իմաստին, վերականգնել են 7 հոլովի համակարգը, նախադասության գլխավոր անդամներ են համարել ենթական և ստորոգյալը։ ժամանակակից հայերենի քերականությանը, բառաքերականական առանձնահատկություններին են վերաբերում Աշոտ Աբրահամյանի («Հայերենի դերբայները և նրանց ձևաբանական նշանակությունը», 1953, «Բայը ժամանակակից հայերենում», 1962) և Սերգեյ Աբրահամյանի («Չթեքվող խոսքի մասերը և նրանց բառական ու քերականական հատկանիշների փոխհարաբերությունը ժամանակակից հայերենում», 1965, «ժամանակակից հայերենի քերականություն», 1969), Մանվել Ասատրյանի («Ժամանակակից հայոց լեզվի ձևաբանության հարցեր», 1970-77, Ժամանակակից հայոց լեզու. Շարահյուսություն, Ներածություն, Բառակապակցություն, Պարզ նախադասություն, Ե., 1987) աշխատությունները։ Շարունակվել են հայ բարբառների ուսումնասիրությունն ու նկարագրությունը, փորձ է արվել ճշգրտելու և լրացնելու Հ. Աճառյանի առաջարկած՝ հայ բարբառների ձևաբանական դասակարգումը, առաջադրվել է հնչյուն, դասակարգման սկզբունքը (Ա. Ղարիբյան)։ Բառարանագրության մեջ, բացի Հ. Աճառյանի բառարաններից, ուշագրավ են նաև Ս. Մալխասյանցի «Հայերեն բացատրական բառարանը» (հ. 1-4, 1944-45) և ընդհանուր ու մասնագիտական թարգմանական բառարանները։
Երրորդ շրջան
Սկսել են բազմակողմանիորեն ուսումնասիրել ժամանակակից հայերենի կառուցվածքը։ Հրատարակվել են ինչպես ընդհանուր բնույթի աշխատություններ ու դասագրքեր, այնպես էլ տարբեր բաժինների, տարբեր խոսքի մասերի, քերականական կարգերի վերաբերյալ բազմաթիվ մենագրություններ ու հոդվածներ։ Մասնագիտացված քննության առարկա են դարձել փորձառական հնչյունաբանության, հանրալեզվաբանության, հոգելեզվաբանության, գրականության, լեզվի զարգացման, խոսքի մշակույթի ու ոճաբանության հարցերը։ Լեզվաբանական նոր մեթոդների ու սկզբունքների կիրառումը հանգեցրել է լեզվի ներքին և արտաքին կողմերի հարաբերակցված քննության սկզբունքին (Գ. Ջահուկյան)։ Այս կապակցությամբ վերանայվել են խոսքի մասերին, քերականական կարգերին, հոլովներին առնչվող այլ հարցեր։ Հայ բառարանագրությունը հարստացել է բազմաթիվ և բազմատեսակ ընդհանուր, թարգմանական, մասնագիտական, հանրագիտարանային բառարաններով՝ ՀՀ ԳԱԱ Լեզվի ինստ-ի հրատարակած «Ռուս-հայերեն բառարանը» (հ. 1-4, 1954-58), «ժամանակակից հայոց լեզվի բացատրական բառարանը (հ. 1-4, 1969-80), «Հայ-ռուսերեն բառարանը» (1984), Աշոտ Սուքիասյանի «Հայոց լեզվի հոմանիշների բառարանը» (1967) և «Հայոց լեզվի հոմանիշների բացատրական բառարանը» (2003), Արարատ Ղարիբյանի «Ռուս-հայերեն բառարանը» (1968), է. Աղայանի «Արդի հայերենի բացատրական բառարանը» (հ. 1-2, 1976), Թադևոս Հակոբյանի, Ստեփան Մելիք- Բախշյանի և Հ. Բարսեղյանի «Հայաստանի և հարակից շրջանների տեղանունների բառարանը» (հ. 1-5, 1986- 2001), «Ռուս-հայերեն պոլիտեխնիկական բառարանը» (հանրագիտարանի հրտ., 1988), Արտաշես Տեր-Խաչատրյա- նի «Հայոց լեզվի նոր բառարանը» (արևմտահայերեն, հ. 1-2,1992), Ռուբեն Ղազարյանի «Գրաբարի բառարանը» (2004) և «Գրաբարի հոմանիշների բառարանը» (2006), Բախտիար Հովակիմյանի «Հայոց ծածկանունների բառարանը» (2005), Պետրոս Բեդիրյանի «Հայերեն դարձվածքների ընդարձակ բացատրական բառարանը» (2011) և այլն։ Լույս են տեսել դարձվածաբանական, ուղղագրական, տերմինաբանական, երկլեզվյան ու բազմալեզվյան և այլ բառարաններ։
Բացի հայերենից՝ հայ լեզվաբաններն ուս ումնասիրել են հին ու նոր լեզուներ, պարզաբանել հայոց լեզվի պատմական կապերը, մասամբ անդրադարձել տեսական ու գործնական զանազան հարցերի։ Հայ լեզվաբանների ուշադրության կենտրոնում են նաև լեզվաբան, ուսմունքների պատմության հարցերը (է. Աղայան, Գ. Ջահուկյան, Գասպար Գասպարյան, Հայկ Ամալյան)։ Նշանակալի նվաճումներ ունենալով լեզվի ընդհանուր տեսության հարցերի ուսումնասիրության բնագավառում՝ հայ լեզվաբանությունը ճանաչվել է նաև արտերկրում։ Բացի է. Աղայանի «Լեզվաբանության ներածություն» (1952) և Գ. Ջահուկյանի «Լեզվաբանության պատմություն» (հ. 1-2, 1960-62) ընդհանուր բնույթի աշխատություններից՝ այս բնագավառում ուշագրավ են ընդհանրական լեզվաբան, կաղապարի ստեղծումը, լեզվաբան. մեթոդների ընդհանուր դասակարգումը (Գ. Ջահուկյան), լեզվի և իրականության փոխհարաբերության, շարահյուսումնական նվազագույն միավորի և նվազագույն կառուցվածքի յուրահատուկ մեկնաբանությունը (էդուարդ Աթայան), լեզվի և փիլիսոփայության փոխհարաբերության քննությունը, լեզվաբան, լրացչության սկզբունքը, Սեպիր-Ոտրֆի հարաբերականության տեսության քննությունը (Գեորգ Բրուտյան), լեզվական նշանի բնույթի և էության հարցերի յուրահատուկ լուծումը (Լևոն Աբրահամյան) և այլն։ Հայ լեզվաբանության պատմության, համեմատ, քերակ-յան, բարբառագիտության, ժամանակակից հայոց լեզվի հնչյուն, համակարգի, խոսքի մշակույթի և տերմինաբանության վերաբերյալ ուս ումնասիրությունները կատարվում են ԳԱԱ Լեզվի ինստ-ում, ԵՊՀ-ում, ԵՊԼՀ-ում, ՀՊՄՀ-ում։ Վերջին տասնամյակներում ավանդ, գիտակարգերին զուգահեռ ուսումնասիրվում են նաև լեզվաբան, նոր ուղղությունները՝ կառուցվածքային լեզվաբանութունը, փորձառ. հնչյունաբանությունը, հանրալեզվաբանությունը, հոգելեզվաբանությունը, լեզվաբան, տիպաբանությունը, կատարվում են մեքենայական թարգմանության փորձեր, և մշակվում են լեզվի ձևականացված քննության մեթոդներ՝ համակարգչի կիրառությամբ։ Նոր շրջանում ստեղծվել են աշխատություններ, բառարաններ, ուսումնական ձեռնարկներ [Հեղինակային կոլեկտիվ, «Հայոց լեզվի բարբառային բառարան», հ. 1-6 (2001-10), Վազգեն Համբարձումյան, «Հայերենի Աստված բառի ծագումն ու տիպաբանությունը» (2002), Գ. Ջահուկյան, «Լեզվի համընդհանուր տեսություն» (անգլ., 2003) և «Հայերեն ստուգաբանական բառարան» (2010), Լավրենտի Հովհաննիսյան, «հայերենիրանական նոր ստուգաբանություններ» (2005), Ամալյա Բարսեղյան, «Անվանական բաղադրյալ ստորոգյալը ժամանակակից հայերենում» (2007), Սերգեյ Գալստյան, «Փոխաբերացման հոգելեզվաբանական վերլուծություն» (2008), «Գրաբարի բառարանագրության և բառագիտության հարցեր» (2009), «Լատինաբան հայերենի պատմություն. 14-18-րդ դդ.» (2010)]։ Հայոց լեզվի ինքնուրույն դիրքի որոշումից հետո հայ-ը դրվել է գիտական լայն շրջանառության մեջ և տարբեր երկրների լեզվաբանների ուշադրության կենտրոնում է։ Նրանց հատկապես հետաքրքրում են հայերենի ծագման, նրա բնույթի, մերձավոր ցեղակցության, տարածքային կապերի, պատմ. զարգացման ընթացքի, լեզվ. շփումների և այլ հարցեր, որոնց լուծման համար մեծ ավանդ ունեն Հ. Հյուբշմանը, Կարլ Բրուգանը, Հերման Օստհոֆը, Լարվիգ Բուգգեն, Ա. Մեյեն, Հ. Պեդերսենը, Ջուլիանո Բոնֆանտենը, Ֆրանց Բոպպը, Գեորգ Սոլտան, Կարլ Շմիդտը, Ռյուդիգեր Շմիտը, Ռոբեր Գոդելը, Ֆրեդերիկ Ֆեյդին, Նիկողայոս Մառը, Վյաչեսլավ Իվանովը, Թամագ Գամկրելիձեն և ուրիշներ։ Ընդհանուր լեզվաբանությանն իրենց նպաստն են բերել Ստեփան Բարխուդարովը, Ռուբեն Ավանեսովը, Ռուբեն Բուդաղովը և ուրիշներ։
Կատեգորիա:Լեզվաբանություն Կատեգորիա:Գիտությունը Հայաստանում
Գարեգին Բես
Գարեգին Բես (Գարեգին Բախշիի Սարինյան, ), հայ արձակագիր, դրամատուրգ, թարգմանիչ, ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1975), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1936 թվականից։ ԽՄԿԿ անդամ 1945 թվականից։ Բես գրական անունը կազմված է գրողի հայրանվան և ազգանվան սկզբնատառերից։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։
Կենսագրություն
Ծնվել է Շուշի քաղաքում։ Նախնական կրթությունն ստացել է Ստեփանակերտ քաղաքում։ 1929 թվականին ավարտել է Բաքվի Հովհաննես Թումանյանի անվան հայկական միջնակարգ դպրոցը, 1932 թվականին՝ ԵՊՀ պատմագրական ֆակուլտետը։ 1931-1933 թվականներին եղել է Պետհրատի մանկապատանեկան գրականության խմբագրության բաժնի վարիչ, 1933-1936 թվականներին՝ ՀԳՄ կազմ-մասսայական խմբագրության բաժնի վարիչ, 1933-1936 թվականներին՝ Հայաստանի կենտգործկոմին կից Պուշկինյան հոբելյանական կոմիտեի քարտուղար, 1939-1940 թվականներին՝ Հայաստանի լուսժողկոմատում մեթոդիստ, 1941 թվականին՝ արվեստի վարչության տեսուչ։ 1941-1943 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում, մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ 1944-1947 թվականներին եղել է «Սովետական գրականություն» ամսագրի քարտուղարը, 1949-1955 թվականներին՝ Հայկական թատերական ընկերության պատասխանատու քարտուղարը։
Անդրկովկասի թատրոնները բեմադրել են նրա «Հերոսների ստվերում» (1938-1940), «Գրավոր մարդիկ» (1966), «Աղաֆոնը և իր փեսաները» (1966-1968), «Աղյուսե մարդը» (1957-1958) պիեսները։ «Հաշիվն է 0:0» դրաման 1968 թվականին բեմադրել է Ֆրունզեի թատրոնը։ Նրա ստեղծագործությունները թարգմանվել և առանձին գրքերով լույս են տեսել ռուսերեն, լիտվերեն, վրացերեն։ Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի, Ժողովուրդների բարեկամության և Հայրենական պատերազմի երկրորդ աստիճանի շքանշաններով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ դրամատուրգներ Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ Կատեգորիա:Հայ գրողներ Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Խաչակնքում
Խաչակնքում, Խաչակնքում են հետևեալ ձևով. ասում են «յանուն Հօր» (աջ ձեռքի երեք մատները միասին տանում դեպի ճակատը), «եւ Որդւոյ» (ձեռքը իջեցնում են ներքև) «եւ Հոգւոյն» (ձեռքը տանում են դեպի ձախ կողմը), «Սրբոյ» (ձեռքը տանում են դեպի աջ կողմը), «Ամէն» (ձեռքը բացած մատներով դնում են սրտի վրա)։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ Առաքելական Եկեղեցի Կատեգորիա:Քրիստոնեություն
Վյազովկա (գյուղ, Կիգինսկի շրջան)
Վյազովկա (Вязовка, Вязовка), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կիգինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 21 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կիգինսկի շրջանի բնակավայրեր
Ջեֆերսոն շրջան (Փենսիլվանիա)
Ջեֆերսոն շրջան (Jefferson County), ԱՄՆ Փենսիլվանիա նահանգի 67 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.702 կմ² է, բնակչությունը՝ 45.200 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Բրուկվիլ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1804 թ.։
Կատեգորիա:Փենսիլվանիայի շրջաններ
Շիրվանշեխ
Շիրվանշեխ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Բուլանըխի գավառակում։ Գտնվում էր Մանազկերտ քաղաքից 26 կմ հյուսիս-արևմուտք՝ արգավանդ վայրում։
Պատմություն
1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ Շիրվանշեխն ավերվել է թուրքերի կողմից իսկ բնակչությունը տեղահանվել է։
Բնակչույթուն
XX դարի սկզբին ուներ 200 տուն հայ բնակիչ։
Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահություն, երկրագործություն և արհեստներն էին։
Պատմամշակութային կառույցներ
Շիրվանշեխն ուներ հայկական եկեղեցի։
Հասարակական կառույցներ
Գյուղն ուներ դպրոց, որը բացվել էր Գարեգին Սրվանձտյանի ջանքերով։ Դպրոցում սովորում էր 50 աշակերտ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Լիցմեցա
Լիցմեցա (Litsmetsa), գյուղ Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Անցլա շրջանում։
Աստերոիդների ցանկ (28301-28400)
Աստերոիդների ցանկ (28201-28300) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (28401-28500)
Սուրբ ծնունդ
Հիսուս Քրիստոսի Ծնունդ (Հայ առաքելական եկեղեցում՝ Աստվածահայտնութիւն, Ή κατά σάρκα Γέννησις τού Κυρίου καί Θεού καί Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού), քրիստոնեական գլխավոր տոներից մեկը, որը նշվում է ի պատիվ Սուրբ Մարիամ Աստվածածնից Հիսուս Քրիստոսի ծնվելու։
Պատմություն
Հայ Առաքելական եկեղեցին Հիսուս Քրիստոսի Սուրբ ծննդյան տոնը նշում է հունվարի 6-ին։ Կաթոլիկ եկեղեցին այդ տոնը նշում է դեկտեմբերի 25-ին։ Ուղղափառ եկեղեցիները նշում են այդ տոնը հունվարի 7-ին, որը, ըստ ուղղափառ եկեղեցիների կողմից օգտագործվող Հուլյան օրացույցի, համընկնում է դեկտեմբերի 25֊ին։
Քանի որ Սուրբ ծնունդը հայտնի էր դեռ վաղ Քրիստոնյա գրողներին, այն պետք է որ առաջացած լիներ դեռ առաքելական ժամանակներում։ Հիրենեոս Լիոնացին նշել է այն տոների շարքում, նույնիսկ դեկտեմբերի 25-ը նշելով որպես ծննդյան ամսաթիվը ։ Տերտուղիանոսը կապելով Քրիստոսի խաչման և Մարիամի հղիանալու օրերը նշում է Քրիստոսի ծննդյան օրը որպես դեկտեմբերի 25-ը ։
Դավանաբանական տեքստեր
Հիսուս Քրիստոսի ծննդյան մանրամասն պատմությունը ներկայացվում է միայն Ղուկաս և Մատթեոս ավետարանիչների մոտ (Մատթեոսի ավետարան, 1-ին գլուխ).
Մարիամն ու Հովսեփը Բեթղեհեմ գնացին Հռոմեական կայսրությունում մարդահամարի պատճառով, որն ացկացվում էր Օգոստոս կայսեր օրոք: Այդ ժամանակ Սիրիայում իշխում էր Պուբլիուս Քվիրինիոսը: Համաձայն կայսեր հրամանի՝ մարդահամարի գործընթացը դյուրացնելու նպատակով կայսրության յուրաքանչյուր հպատակ պետք է վերադառնար «իր քաղաք»։ Քանի որ Հովսեփն ու Մարիամը Դավթի ժառանգներն էին, ուղևորվեցին Բեթղեհեմ։
Հիսուսի ծննդից անմիջապես հետո նրան եկան երկրպագելու հովիվները, որոնք այդ իրադարձության մասին իմացել էին հրեշտակի հայտնությունից. «Մի՛ վախեցեք, որովհետև ահա ձեզ մեծ ուրախություն եմ ավետում, որը ամբողջ ժողովրդինը կլինի. որովհետև այսօր Դավթի քաղաքում ձեզ համար ծնվեց մի Փրկիչ, որ օծյալ Տերն է» (Ղուկաս 2:10-11)։ Ըստ Մատթեոս ավետարանիչի՝ երկնքում հայտնվեց զարմանահրաշ աստղ, որը նորածին Հիսուսի մոտ բերեց մոգերին։ Նրանք ընծաներ նվիրաբերեցին՝ ոսկի, խունկ, զմուռս, ոչ ինչպես նորածնի, այլ Արքայի ։ Ոսկին նվիրեցին իբրև ինքնակալ և հաղթող թագավորի խորհրդանշան, կնդրուկը՝ իբրև մարդասեր ու երկնային Աստծո, իսկ զմուռսը՝ իբրև մեզ համար ինքնակամ մեռնողի։ Այդ ժամանակ «Սուրբ ընտանիքն» արդեն տուն էր գտել ։
Իմանալով Մեսիայի ծնունդի մասին և ցանկանալով ոչնչացնել նրան՝ հրեաների թագավոր Հերովդեսը հրամայեց սպանել մինչև 2 տարեկան բոլոր մանուկներին։ Բայց Քրիստոսը հրաշքով փրկվեց, քանի որ հրեշտակը Հովսեփին հրամայեց ընտանիքի հետ փախչել Եգիպտոս, որտեղ նրանք ապրեցին մինչ Հերովդեսի մահը ։
Ըստ էության, ի սկզբանե՝ Քրիստոսի ծննդից 8 օր հետո տեղի ունեցավ նրա թլփատումը, իսկ 40-րդ օրը՝ նրա ընծայումը Երուսաղեմի տաճարում , իսկ հետո արդեն մոգերի երկրպագությունը, փախուստ Եգիպտոս և մանուկների կոտորածը։