Սուրբծննդյան_հաշտություն
Հաշտությունից հետո
Հաջորդ ամիսներին հաշտության մի քանի փորձ է արվել. գերմանացիները փորձել են սպիտակ դրոշով լքել իրենց խրամատները 1915 թվականի Զատկի կիրակին, սակայն կանգնեցվել են բրիտանացիների կողմից նախազգուշացնող կրակոցներով, իսկ տարեվերջին, նոյեմբերին, սաքսոնյան զինվորները կարճաժամկետ բարեկամացել են լիվերպուլյան գումարտակի հետ։ Դեկտեմբերի սկզբին ի հայտ են եկել դաշնակիցների հրամանատարության հստակ հրամանները, որոնք արգելում էին ամեն տեսակ բարեկամությունները հակառակորդի հետ։ Առանձին բաժանմունքներին հրահանգ է տրվել արշավներ կազմակերպել և հարձակումներ կազմակերպել հակառակորդի դիրքերի վրա այդ օրը, իսկ հրետանին այդ օրը պետք է հատկապես ակտիվ աշխատեր ամբողջ ռազմաճակատով` հնարավորություն չտալով թշնամու հետ որևէ շփման։ Արգելքն ամբողջությամբ արդյունավետ չի եղել և որոշ կարճ հաշտեցումներ ամեն դեպքում եղել են։ Հաշտեցման ականատեսներից Լլեվելին Վին Գրիֆիտն ասում է, որ սուրբծննդյան երգերի գիշերային փոխանակումից հետո, Սուրբ ծննդյան լուսաբացին նա տեսել է «տղամարդկանց խմբեր երկու կողմերից, ովքեր տենդագին հուշանվերներ էին փոխանակում», ինչից հետո զինվորները կապվել են իրենց ղեկավարության հետ և առաջարկել այդ օրը դադարեցնել ռազմական գործողություններն ու ֆուտբոլ խաղալ։ Դա որևէ բանի չի հանգեցրել, բրիգադի հրամանատարը սպառնացել է կարգի խախտման հետևանքների համար և պնդել է վերսկսել փոխհրաձգությունը ցերեկային ժամերին։ Մեկ այլ ականատես, Բերտի Ֆելսթեդն ավելի ուշ հիշել է, որ մի մարդ թիմ է հավաքել ֆուտբոլի համար, խաղը բաց է եղել բոլորի համար, «այնպես որ, յուրաքանչյուր կողմից կարող էր խաղալ 50 հոգի»։ Հարևան հատվածում չեզոք գոտում զոհված զինվորներին թաղելու համար հաստատված կարճատև հաշտությունը պաշտոնական հետևանքներ է ունեցել. շոտլանդացի գվարդիականների հրամանատար սըր Իեն Կալխունը հանձնվել է ռազմադաշտային դատարանին` կանոնակարգը խախտելու համար։ Այն ժամանակ, երբ նա մեղավոր է ճանաչվել և մահվան է դատապարտվել «թշնամուն աջակցելու համար», դատավճիռը չեղյալ է հայտարարվել Գեորգ V թագավորի անձնական հրամանով, և Կալխունը շարունակել է պաշտոնավարել։ Պատերազմի հետագա տարիներին, 1916-1917 թվականներին, գերմանացիների հաշտության փորձերն անգլիացիների հետ որևէ հաջողություն չեն ունեցել։ 1916 թվականի Սուրբծննդյան հաշտության վկայությունը նախկինում հայտնի չէր պատմաբաններին և վերջերս է բացահայտվել։ 23-ամյա Ռոնալդ Մակինանն իր նամակում պատմել է հայտնի իրադարձության ժամանակ, որը տեղի է ունեցել 1916 թվականի դեկտեմբերի 25-ին, երբ գերմանացի ու կանադացի զինվորները միմյանց ուղղությամբ են ձգվել ու փոխանակել սուրբծննդյան շնորհավորանքներ ու նվերներ։ «Մենք նորից այստեղ ենք, ինչպես երգի մեջ է ասում», գրել է երիտասարդ զինվորը։ «Ես բավականին լավ Սուրբ Ծնունդ եմ անցկացրելէ հաշվի առնելով, որ ես ռազմաճակատում եմ։ Սուրբ Ծննդյան նախօրեն բավականին դաժան էր, ժամապահները մինչև գոտկատեղը ցեխի մեջ էին... Մենք Սուրբ Ծննդյան օրը չէինք կրակում, և մեր գերմանացի զինվորները բավականին սիրալիր էին։ Նրանք մոտենում էին մեզ, և մենք փոխանակում էինք մսի պահածոները ծխախոտով»։ Նամակն ավարտվում է Մակինանի խոսքով, որով նա նշում է, թե «Սուրբ Ծնունդը շատ լավ է անցել»։ Մակինանը կարճ ժամանակ անց սպանվել է Վիմի-Ռիջի ճակատամարտում։ Հետագա տարիներին Սուրբ Ծննդյան նախօրեին հրաման էր լինում ուժեղացնել հրետանու կրակողները` արգելելու ռազմական գործողությունների դադարեցումը։ Զինվորներն ուղարկվում էին տարբեր հատվածներ` արգելելու համար թշնամու զորքի հետ մտերիմ ծանոթությունը։ Ամեն դեպքում, ռազմական գործողությունների մեղմացման դեպքեր գրանցվում էին։ Օրինակ, հրետանին որոշակի ժամերին կրակում էր որոշակի ուղղությամբ` երկու կողմերից զոհերից խուսափելու համար։