cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մոնֆորտե դե Լեմոս (քաղաք)
Քաղաքի հովանավորն է հանդիսանում Նուեստրա Սենյորա-դե-Մոնտսերրատը։
Ֆինլանդիայի քաղաքացու անձնագիր
Ֆինլանդիայի քաղաքացու անձնագիր, հիմնական փաստաթուղթ,  Ֆինլանդիայի քաղաքացու անձնական վկայական: Բացի ֆիննական  քաղաքացիության գոյության ապացույցը, անձնագիրը թեթևացնում է արտասահմանում քաղաքացիների տրված օգնության ընթացքը ֆիննական հյուպատոսային  չինովնիկներից կամ այլ երկրների ներկայացուցիչներին,  Եվրոպական միության կազմում մտնելով (այն դեպքում, եթե ֆիննական  հյուպատոսությունը բացակայվում է).
Ստացված անձնագիրը իրականացնում է Ֆինլանդիայի իրավապահ մարմինների միջոցով : Անձնագրի տրման համար պահանջվում է.
2012 թվականի հունիսի 25-ից ուժի մեջ մտավ համաեվրոպական օրենք, որի համաձայն անձնագրում կարող է գտնվել միայն մեկ մարդու մասին տեղեկություններ, որի կապակցությամբ ծնողների հետ ճանապարհորդող երեխաններ պետք է ունենան առանձին անձնագրեր (բացառություն է կազմում փաստաթղթեր, տրված 2006 թվականի մինչև սեպտեմբերի մեկը, որոնք  ուժի մեջ են մինչև իր ժամանակի ավարտելը) :
2013 թվականի ապրիլի վերջից Ֆինլանդիայի քաղաքացիները ոստիկանությունում կարող են ստանալ պատվիրած անձնագիր ամենամոտիկ տանը R-kioski, իսկ 2014 թվականի դեկտեմբերի ի-ց 2014 անձնագրի ձևակերպման փաստաթղթերի հանձնումը կամ նրա երկարացումը  հնարավոր է  իրականացնել էլեկտրոնային ձևով  :
Անձնագրի պատմություն
1996 թվականից Ֆինլանդիայում օգտագործվում է բոսորագույն գույնի անձնագիր Եվրոպական Միության ստանդարդին համապատասխան:Երեսի կողմում զետեղված է Ֆինլանդիայի զինանշանը, նրա վրա երկու տող՝ «Euroopan unioni» и «Europeiska unionen», որը նշանակում է համապատասխանաբար ֆիններեն և շվեդերենով «Եվրոպական միություն»: Շապիկի ներքևի մասում նշված է(«ֆիններեն — շվեդերեն»):
2012 թվականի փետրվարին երկրի խորհրդարանում հարցապնդում արվեց անձնագրի մասին օրենքի ուղղման համար, որոշ ժամանակ փաստաթղթերի պատրաստումը պետք  է պակասացնել, իսկ նոր անձնագիրը կարելի է ստանալ փոստով (Ուղղումների քննարկման ժամանակը 2012 թվական, աշուն) : ֆինանսների նախարարությունը առաջարկում է թույլատրել աձնագրերի ձևակերպման համար փաստաթղթերի հանձնումը մունիցիպալ  սպասարկության կետում, բայց ոստիկանական վարչությունը առարկում է սույն նախաձեռնության դեմ :
Ֆինլանդիա և վիզա
2011 թվականին Ֆինլանդիայում ապրում էին մոտ 60 հազար մարդ երկքաղաքացիությամբ (Ֆինլանդիայի քաղաքացիություն + այլ երկրներ): Ամենամեծ խումբը՝ Ռուսաստանից գաղթացները՝ (մոտ  17 հազար  ռուսական-ֆիննական երկքաղաքացիություն) :
Ֆիննական քաղաքացիություն և անձնագիր ստանալու համար անհրաժեշտ է համապատասխանել սահմանված պայմաններին.
Համաձայն Henley & Partners խորհրդատվական ընկերության, ֆիննական անձնագիր ունեցողները (Շվեդիայի և ) անձնագրեր ունեցողների հետ միասին ըստ 2013 թվականի սեպտեմբերի առկայության, բաժանում են աշխարհի պետությունների և ինքնավար երկրների (173) թվում առաջին տեղը, որտեղ նրանք կարող են  մուտք գործել  առանց վիզայի  ձևակերպման : 2016 թվականի հունվարից ֆինլանդիայի անձնագրի տերը կարող է մուտք գործել աշխարհի 175 երկրներ առանց վիզայի :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆինլանդիա Կատեգորիա:Անձնագրեր ըստ երկրի Կատեգորիա:Ճանապարհորդության միջազգային փաստաթղթեր
The Beatles (ալբոմ)
«The Beatles», Բիթլզ խմբի 10-րդ ստուդիական ալբոմը։ Թողարկվել է 1968 թվականին, ավելի հայտնի է «Սպիտակ ալբոմ» անվանումով սպիտակ պատկերի համար, որի վրա բացառությամբ խմբի անունից, ուրիշ ոչինչ չկա։ Ալբոմն առաջինն էր, որ Բիթլզ խումբը թողարկեց խմբի ղեկավար Բրայան Էպստայնի մահից հետո։ Սկզբում այն պետք է անվանեին A Doll’s House (Տիկնիկի տունը), սակայն երբ հրապարակվեց խմբի Family ալբոմը Music in a Doll's House անվանմամբ, ալբոմի անունը փոխվեց։
1997 թվականին The Beatles ալբոմը գրավել է 10-րդ հորիզոնականը HMV-ի «10-ամյա երաժշտություն» հարցման ժամանակ։ 1988 թվականին հարցման ժամանակ Q ալբոմը 17-րդ տեղը գրավեց, իսկ մեկ տարի անց՝ 7-րդ տեղը «Բոլոր ժամանակների 100 լավագույն ալբոմներ»-ում։ 2001 թվականին ըստ VH1 հեռուստաալիքի՝ ալբոմը դարձավ 11-րդը բոլոր ժամանակների լավագույն ալբոմների ցանկում։ Ըստ Rolling Stone ամսագրի ալբոմի ձայնագրությունը գրավել է 10-րդ հորիզոնականը բոլոր ժամանակների 500 լավագույն ալբոմների ցանկում։
Ըստ ամերիկյան ձայնագրման ընկերությունների ալբոմը Բիթլզ խմբի ամենավաճառված ալբոմն է, ԱՄՆ-ում 21 անգամ պլատինե է դարձել և 10-րդն է եղել ամենավաճառված ալբոմների ցանկում։
Երգերի ստեղծումը
1968 թվականի մայիսին Լենոնը, Մաքքարթնին և Հարիսոնը ձայնագրեցին 23 երգերի դեմո տարբերակներ ։
The Beatles ալբոմը ձայնագրվել է 1968 թվականի մայիսի 30-ից հոկտեմբերի 14-ը ընկած ժամանակահատվածում։ Ձայնագրության մի մասը արտադրվել է «Թրայդենտ» ստուդիայում։ Ալբոմի ձայնագրման ժամանակը խումբը խզել էր կապերը իր Apple Corps ձայնագրման ընկերության հետ, որը հանդիսացավ խմբի անդամների սթրեսի պատճառներից մեկը։
Ձայնագրմանը օգնել է Լենոնի ընկեր Յոկո Օնոն, ինչպես նաև Ֆրենսի Շվարցը, ով սիրահարվել էր Մաքքարթնիին։
Այլ երաժիշտներ
Ջորջ Հարիսոնը հրավիրել էր Էրիկ Կլեպտոնին՝ նվագելու սոլո կիթառո «While My Guitar Gently Weeps» երգը։ Անթոլոգիայի ժամանակ Ջորջը նշել է, որ Կլեպտոնի ներկայությունը նվազեցրել էր խմբում լարվածությունը։
Կլեպտոնը այն եզակի երաժիշտներից էր, ով մասնակցել էր ձայնագրմանը։ Նիկի Հոպկինսը նվագում էր դաշնամուր «Revolution» երգի ժամանակ։ Ջեք Ֆելոնը՝ բլյուգրես-ջութակահարը իր վրա էր վերցրել «Don’t Pass Me By» երգի ձայնագրումը, իսկ մի քանի նվագախմբային կաարողներ և բեկ վոկալիստներ աշխատում էին «Good Night» երգի ձայնագրման վրա։
Խմբի յուրաքանչյուր անդամի ստեղծագործությունները
Խմբի ամբողջ պատմության մեջ ալբոմը առաջինն էր, որում երգերը ձայանգրված չեն Լենոն/Մաքքարթնի դուետի կողմից։ Միակը և վերջինը այս ալբոմի նման Let It Be ալբոմի «I’ve Got a Feeling» երգն է։
Ալբոմի թողարկումը
Եվ The Beatles ալբոմը, և խմբի երկրորդ With The Beatles (1963) ալբոմը թողարկվել են նույնը օրը՝ նոյեմբերի 22-ին։
Պատկերը
Ալբոմի պատկերը մտածել էր Ռիչարդ Համիլթոնը, որը հայտնի նկարիչ է։
2011 թվականին ալբոմի պատկերը գրավեց 7-րդ հորիզոնականը բոլոր ժամանակների լավագույն ալբոմների շարքում։
Մոնո տարբերակ
The Beatles-ը խմբի վերջին ալբոմն է, թողարկված մոնո տարբերակով։ Այս տարբերակը թողարկվել է միայն Մեծ Բրիտանիայում։ Մոնո տարբերակում ընդգրկված են ալբոմի 29 երգեր։
Հաջորդ ալբոմների մոնո տարբերակները թողարկվել են տարբեր երկրներում, բայց օրիգինալ ձայնագրություններ չունեն։
Վաճառքը
Ալբոմը 8 շաբաթ առաջինն է եղել բրիտանական չարթերում (սկսած 1968 թվականի դեկտեմբերի 7-ից) ։ 9 շաբաթ եղել է առաջինը ԱՄՆ-ի չարթերում (սկսած 1968 թվականի դեկտեմբերի 28-ից) ։ ԱՄՆ-ում վաճառվել է ալբոմի ավելի քան 9.5 միլիոն պատճեն։
Երգացանկ
Բոլոր երգերի բառերի և երաժշտության հեղինակները Լենոնը և Մաքքարթնին են։
Շաբաթական հիթ-շքերթներ
Պաշտոնական թողարկում 1987 թվական
2009 թվական
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Երաժշտական ալբոմներ Կատեգորիա:1968 ալբոմներ
Նիկոլաևսկոե (գյուղ, Ժովտնևի շրջան)
Նիկոլաևսկոե (Миколаївське), գյուղ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Վիտովսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1957 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Նիկոլաևսկոե գյուղում բնակվում էր 1 006 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,063 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Վիտովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1957 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Միխայիլ Բուլգակովի թանգարան (այլ կիրառումներ)
Միխայիլ Բուլգակովի թանգարան, կարող է վերաբերել՝
Կրոնը Թուրքիայում
Թուրքիայում կրոնը օրենքով տարանջատված է պետությունից և կրոնի ազատ դավանանքը երաշխավորվում է երկրի յուրաքանչյուր քաղաքացու համար ։ Թուրքիան համարվում է երկրորդ աշխարհիկ պետությունը՝ Ադրբեջանի Դեմոկրատական Հանրապետությունից հետո, որտեղ իսլամը որպես կրոն տարանջատված է պետությունից։ Դա տեղի է ունեցել 1928 թվականին, ի շնորհիվ Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքի բարեփոխումների, որի արդյունքում Թուրքիայի Սահմանադրություն մտավ լաիցիզմի գաղափարախոսությունը ։ 1980 թվականին տեղի ունեցած պետական հեղաշրջումից հետո ընդունվել է «թուրքական իսլամական սինթեզի» ռազմավարությունը, երբ իշխանությունը սկսեց ավելի կարևորել կրոնական կառույցների դերը ։
Իսլամ
Երկրի բնակչության մեծ մասը Սուննի իսլամի հետևորդներ են։ Թուրքիայում գործում են մեծ քանակությամբ մզկիթներ, մոտ 78 000։
2002 թվականին «Արդարություն և զարգացում կուսակցության» իշխանության գալուց ի վեր երկրում մեծապես աճել է իսլամացումը, որը սկսվել է դեռևս նախորդ դարի 70-ական թվականներին ։ Սակայն համաձայն թուրքական հետազոտությունների, որոնք կատարվել են «Թուրքիայի սոցիալական կառուցվածքը և կրոնը» թեմայով, բնակչության միայն 10 %-ն է ցանկանում ապրել շարիաթի կանոններով, 80%֊ը վերաբերում է դրան բացասական, իսկ մյուս 10%֊ը դժվարանում է պատասխանել
Քրիստոնեություն
Մինչ հայերի, հույների և ասորիների ցեղասպանությունները Թուրքիայում Կոստանդնուպոլսի տիեզերական պատրիարքությունը ունեցել է ավելի քան 2549 կրոնական ենթակառուցվածք, ներառյալ ավելի քան 200 վանքեր և 1600 եկեղեցիներ։ Մեծ քանակությամբ ճարտարապետական նմուշներ ավերվել կամ վերածվել են մզկիթի կամ քարվանսարայի (իջևանատուն) արդեն պոնտոսի հույներ և հայերի տեղահանությունից և կոտորածից հետո։ Այս ազգերը այս հողերում բնակվել են ավելի քան 2500 տարի։ Միայն 1960- ական թվականներին գիտնականները հարց բարձրացրեցին հոգևոր մշակույթի նմուշների գրանցման և պահպանման հարցով։ 1974 թվականին տարբեր վիճակներում գտնվող 913 ուղղափառ կառույցները անհատականացվել են թուրք գիտնականների կողմից։ Հուշարձանների մեծ մասը չի պահպանվել մինչ մեր օրերը։ Մնացածներից 252֊ը կործանվել է, և միայն 197-ն է, որ քիչ թե շատ կիրառական վիճակում է ։
Թուրքիայում գրանցված են ավելի քան 321 քրիստոնեական համայնքներ։ Այն իր մեւ ներառում է Կոստանդնուպոլսի տիեզերական պատրիարքության 90, Պոլսո հայոց պատրիարքության 55 (որից 7-ը՝ Ստամբուլում), 60 ասորական, ուղղափառ բուլղարական, արաբական և հայ կաթողիկե համայնքներ։
Պոլսո հայոց պատրիարքությունը Հայ Առաքելական Եկեղեցու նվիրապետական աթոռներից մեկն է, ինչպես նաև Թուրքիայի հայ համայնքի հոգևոր կառույցը։ Աթոռանիստը գտնվում է Ստամբուլում, Գում Գափուի Ս.Աստվածածին մայր եկեղեցին։ Հիմնադրվել է օսմանցի թուրքերի կողմից Կոստանդնուպոլսի գրավումից քիչ անց՝ 1461 թ. սուլթան Մեհմեդ II֊ի նախաձեռնությամբ (հայ եկեղեցական համայնքը Կ.Պոլսում կազմակերպվել է 572 թ-ին)։ Հանդիսանալով հայերի բարձրագույն հոգևոր մարմինը, ունենալով որոշակի առանձնաշնորհումներ հոգևոր ոլորտում՝ Օսմանյան կայսրությունում կատարել է խոշոր դեր հայերի հասարակական, քաղաքական և մշակութային կյանքում, պաշտպանել հայերի շահերը թուրքական կառավարության մոտ։ Պատրիարքություն Հայոց Թուրքիոյի դերը և նշանակությունը պահպանվել է նաև Ազգային սահմանադրության (1860 թ.) ընդունումից հետո։ Նորաստեղծ պատրիարքության առաջին հայրապետը դառնում է Բուրսայից հրավիրված Հովակիմ եպիսկոպոսը։ 1543 թվականին Աստվածատուր Ա-ից սկսած կիրառվում Հայոց պատրիարք տիտղոսը։ Մինչև օրս Պոլսո Հայոց պատրիարքությունն ունեցել է 84 գահակալ։
2012 թվականի տվյալներով Թուրքիայում գրանցված է եղել 2 204 Եհովայի վկաներ։
Հուդաիզմ
Թուրքիայում գրանցված է 36 հուդայական սինագոգներ՝ Ստամբուլում, Ադանայում, Անկարայում, Իզմիրում, Չանաքքալեում, Հաթայում, Բուրսայում, Քըրքլարելիում։ Եվս երեք սինագոգներ գրանցված են, սակայն դեռևս չեն գործում։
Եզդիներ
Թուրքիայի արևելքում բնակվող եզդիների մեծ մասը հեթանոսներ են, մի մասն էլ արդեն իսլամացվել է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի բնակչություն Կատեգորիա:Թուրքիայի մշակույթ Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Այգեձոր (Երևանի թաղամաս)
Այգեձոր` Երևանի թաղամասերից մեկը, որն այժմ Արաբկիր վարչական շրջանի մաս է կազմում։ Չնայած այն փաստին, որ թաղամասի սահմանները ստույգ գծանշված չեն, կարելի է ասել, որ այն զբաղեցնում է մոտավորապես 4000 քառակուսի մետր տարածք։ Այն հիմնականում զբաղեցված է առանձնատներով ու այգիներով։
Պատմությունը
19-րդ դարի դրությամբ Այգեձորը կազմել է Կոնդ թաղամասից հյուսիս-արևմուտք ու Կոնդի մաս կազմող Ձորագյուղ թաղամասից հյուսիս ընկած տարածքը՝ հանդիսանալով փաստորեն Ձորագյուղի բնական հյուսիսային շարունակությունը։ 20-րդ դարում Ձորագյուղի հերթական սողանքից հետո որոշվում է քանդել Ձորագյուղի՝ Սուրբ Սարգիս եկեղեցու հարևանությամբ Հրազդանի կիրճում գտնվող թաղամասը։ Սակայն Այգեձորը չի վնասվել ու քանդվել։
Այն գտնվել է Երևանից ու Կոզեռն գերեզմանատնից դեպի Աբուհայաթ ու Եղվարդի բարձրունքները ընկած ճանապարհի հարևանությամբ, հանդիսանալով Երևանից դուրս գտնվող տարածք։
20-րդ դարում ըստ Ալեքսանդր Թամանյանի Երևանի գլխավոր նախագծի Կոզեռնը քանդվեց, իսկ նորակառույց Օպերայից դեպի Արաբկիր նորակառույց շրջանը կառուցվեց պողոտա, որը ստացավ Մարշալ Բաղրամյանի անունը։ Պողոտան դարձավ Այգեձորի հյուսիսային սահմանագիծը։ Արևելյան սահմանագիծը Պռոշյան փողոցն է։ Հարավ-արևմտյան սահմանագիծը ի սկզբանե հանդիսացել է Հրազդանի կիրճը։ Այգեձորի հարավային սահմանագիծը կիրճում կառուցված Կառավարական առանձնատներն են։ Ինչը համարել Այգեձորի հյուսիս-արևմտյան սահմանագիծ բարդ է ասել։ Կիրճը հարավից հյուսիս անցնում է՝ հասնելով Կիևյան կամրջին, այնուհետև վերածվելով Բլուր կոչվող թաղամասին։
Գրականություն
Կատեգորիա:Արաբկիր վարչական շրջանի թաղամասեր Կատեգորիա:Անավարտ հոդվածներ Երևանի մասին
Ստարոկադինո
Ստարոկադինո (Старокадино), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Մոնաստիրշչինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 9 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Մոնաստիրշչինսկի շրջանի բնակավայրեր
Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգիրք
Հայաստանի Հանրապետության Քրեական օրենսգիրք (ՀՀ քրեօր), քրեական իրավունքի հիմնական և միակ աղբյուրը, միակ նորմատիվ ակտը, որը սահմանում է հանցավորությունը և պատժելիությունը Հայաստանի տարածքում։
ՀՀ Քրեական օրենսգրքի գործող խմբագրությունը ստորագրված է եղել Հայաստանի Հանրապետության այն ժամանակվա նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի կողմից 2003 թվականի ապրիլի 29-ին և ուժի մեջ է մտել 2003 թվականի օգոստոսի 1-ից, փոխարինելով մինչև այդ գործող Հայկական ԽՍՀ-ի 1961 թվականի Քրեական օրենսգիրքը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի Հանրապետության օրենսգրքեր Կատեգորիա:Հայաստանի քրեական իրավունք
Սանտի Կոզմա է Դամյանո
Սանտի Կոզմա է Դամյանո (Santi Cosma e Damiano), կոմունա Իտալիայում, տեղակայված է Լացիո մարզի Լատինա գավառում ։ Բնակչությունը կազմում է 6581 մարդ, խտությունը կազմում է 212 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 31 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս` 04020, հեռախոսային կոդ` 0771։ Բնակավայրի հովանավոր են համարվում Սուրբ Կոսման և Սուրբ Դամիանը։ Տոնը ամեն տարի նշվում է սեպտեմբերի 26-ին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Միխայիլ Բուլգակովի թանգարան (Կիև)
Միխայիլ Բուլգակովի թանգարան (Музей Михайла Булгакова կամ Տուրբինների տուն, պաշտոնական անվանումը՝ Միխայիլ Բուլգակովի անվան գրական թանգարան, Բուլգակովի տուն), Կիևում ծնված ռուս գրող Միխայիլ Աֆանասևիչ Բուլգակովի կյանքին և գործունեությանը նվիրված թանգարան Ուկրաինայի մայրաքաղաք Կիևում։
Պատմություն
Տուրբինների տուն, հիմնադրվել է 1989 թվականի սկզբում։ Գլխավոր ցուցադրությունը գտնվում է երկրորդ հարկում, որտեղ կարելի է տեսնել Բուլգակովի անձնական իրերը, լսել նրա Կիևում ապրած տարիների կյանքի պատմությունը, որը սերտորեն միահյուսված է Բուլգակովի «Սպիտակ Գվարդիա» վեպի հետ։
«Տուրբինների տուն» անվանումը թանգարանը ստացել է գրող Վիկտոր Նեկրասովի շնորհիվ այն բանից հետո, երբ «Նոր աշխարհ» ամսագրում տպագրվել է նրա «Տուրբինների տուն» ակնարկը ։ Տունն անվանվել է ոչ թե «Սպիտակ գվարդիա» վեպի հեղինակի անունով, այլ այնտեղ ապրող հերոսների։
Շենքը կառուցվել է 1888-1889 թվականներին ճարտարապետ Ն. Ն. Գորդենինայի նախագծով վաճառական Լիտոշենկոյի կնոջ համար։ Այս տանը Բուլգակովներն ապրել են 13 տարի՝ 1906-1919 թվականներին։ Տունն ունի քարե նկուղ, առաջին հարկ, երկրորդ հարկը փայտյա է՝ ծածկված աղյուսով, երկաթով։ Տան նոր սեփականատերն է դարձել վաճառական, Կիևի պատվավոր քաղաքացի Զ. Պ. Միրովիչը, ով նույն փողոցում ուներ ևս երեք տուն։
«Մենք տունը գնեցինք բնակիչներով հանդերձ», հիշում է տանտիրոջ դուստր Իննա Լիստովնիչայան  : Առանձնատանը, բացի Բուլգակովներից և Լիստովնիչներից, ապրում էր շուրջ 70 մարդ, շենքն ուներ 8 բնակարան։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի թանգարաններ Կատեգորիա:Ուկրաինայի գրական թանգարաններ
Սանտա Անա
Սանտա Անա (Santa Ana), քաղաք ԱՄՆ-ի հարավարևմտյան մասում, Կալիֆոռնիա նահանգում։ Այն Օրինջ շրջանի կենտրոնն է։ 2007 թ-ի տվյալներով քաղաքի բնակչությունը կազմում է 353428 մարդ։ Հիմնադրվել է 1869 թ-ին։ Գտնվում է Խաղաղ օվկիանոսի ափից 16 կմ հեռավորության վրա։ Քաղաքի միջով հոսում է Սանտա Անա գետը։
Քանի որ այս քաղաքի բնակչության գերակշիռ մասը (մոտավորապես 80 տոկոսը) լատինաամերիկյան ծագում ունի, New York Times-ը բնորոշում է Սանտա Անան՝ որպես «նոր Կալիֆոռնիայի դեմքի, մի նահանգի, որտեղ լատինաամերիկյանը առավել ազդեցություն ունի առօրյա կյանքի, ընտրությունների, մշակույթի, ժողովրդագրության վրա, քան  մեր երկրի (այսինքն՝ ԱՄն-ի) որևէ այլ վայրում» ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օրինջ շրջանի (Կալիֆոռնիա) քաղաքներ‎ Կատեգորիա:1869 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքներ
Բեդերո Վալկուվիա
Բեդերո Վալկուվիա (Bedero Valcuvia), քաղաք Իտալիայում, գտնվում է Լոմբարդիա մարզում՝ Վարեզե գավառում ։
Բնակչությունը 602 մարդ է, ըստ 2008 թվականին տվյալների։ Բնակչության միջին խտությունը՝ 301 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 2 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 21039: Հեռախոսային կոդը՝ 0332։
Քաղաքի հովանավորն է հանդիսանում Սանտ Իլարիո առաքյալը։ Տոնը նշվում է հունվարի 13-ին։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Հեռախոսային կապը Հայաստանում
Քաղաքային հեռախոսացանցերի ավտոմատացումն ավարտվել է 1975 թ․-ին։ 1982 թ․-ին Երևանում շահագործման է հանձնվել հարավսլավիայի «Մետակոնտա-10» տիպի քվազի էլեկտրոնային համակարգերի ծրագրային կառավարմամբ միջքաղաքային ավտոմատ հեռախոսակայանի 1-ին, իսկ 1991 թ․-ին՝ 2-րդ հերթը, որոնց շնորհիվ հնարավոր է դարձել ստեղծել երկկողմանի ավտոմատ կապ Հայաստանի Հանրապետության բոլոր քաղաքները սկսել են Հայաստանի Հանրապետության հեռուստառադիոհեռարձակման ցանցի թվայնացման աշխատանքները։
Համարհավաքման կարգ
Մարզեր + 374 + բնակավայրի կոդը + | |բաժանորդի հեռախոսահամարը | |ԱրմենՏելի բջջային ցանց + 374 + 91 + բջջային բաժանորդի | |հեռախոսահամարը | |Ղ-Տելեկոմ + 374 + 93 + բջջային | |բաժանորդի հեռախոսահամարը | |+ 374 + 94 + բջջային բաժանորդի հեռախոսահամարը | |ԼՂՀ ýիքս. հեռ.ցանց + 374 + ԼՂՀ բնակավայրի | |կոդը+բաժանորդի հեռախոսահամարը | |ԼՂՀ բջջային ցանց + 374 + 97 + բաժանորդի | |հեռախոսահամարը |
Կատեգորիա:Կապ Կատեգորիա:Հայաստանի տնտեսություն
Քարոզգիրք (3137)
Քարոզագիրք (3137), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 3137 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 17-րդ դարում։ Ստացողը եղել է Յովանէս, Անտոն կրօնաւորքն։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 21.9X15.2 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 71 թերթից։ Գրված է միասյուն, նոտրգրով։ Կազմը` կաշեպատ ստվարաթուղթ։ Հիշատակարաններ ստացողի՝ 19ա, 27բ, 28ա, 41ա և ալյուր, հետագայի՝ 25ր (1721 թ.) :
Կարմելո
Կարմելո (Carmelo) բնակավայր Ուրուգվայի հարավարևելյան մասում, Կոլոնիա դեպարտամենտում։
Քարոզգիրք (3137)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Կարմելո
Բնակչություն
Բնակչությունը ըստ 2011 թվականի տվյալների կազմում է՝ 18 041 մարդ.
Աղբյուր։ Instituto Nacional de Estadística de Uruguay ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուրուգվայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուրուգվայի քաղաքներ
Տրոիցկո-Պեչորսկ
Տրոիցկո-Պեչորսկ (Троицко-Печорск, Мылдiн), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Կոմիի հանրապետության Տրոիցկո-Պեչորսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 7883 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:1674 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Կոմիի հանրապետության Տրոիցկո-Պեչորսկի շրջանի բնակավայրեր
Չորս շատրվան
Չորս շատրվան (Quattro Fontane), չորս նախառենեսանսյան շատրվաններից կազմված խումբ, տեղադրված Հռոմում` Չորս շատրվանների (Via delle Quattro Fontane) և Կվիրինալե փողոցների հատման վայրում (Via del Quirinale)։ Ստեղծվել են Հռոմի պապ Սիքստոս V-ի որոշմամբ և տեղադրված խաչմերուկում 1588-1593 թվականներին։ Շատրվանների արձանները իրենցից ներկայացնում են Տիբեր գետի (Հռոմի խորհրդանիշը), Առնո գետի (Ֆլորենցիայի խորհրդանիշը), ինչպես նաև Դիանա աստվածուհուն (անարատության խորհրդանիշը) և Յունոնա աստվածուհուն (կանացի ուժի խորհրդանիշը)։ Առնո, Տիբեր և Յունոնա շատրվանները ստեղծվել են ճարտարապետ Դոմենիկո Ֆոնտանայի կողմից, իսկ Դիտանայի շատրվանը նախագծվել և կառուցվել է նկարիչ և քանդակագործ Պիետրո դա Կորտոնի կողմից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շատրվաններ Կատեգորիա:Տեսարժան վայրեր Կատեգորիա:Հռոմի տեսարժան վայրեր Կատեգորիա:Իտալիայի տեսարժան վայրեր
Կրասնոե (գյուղ, Բախմաչի շրջան)
Կրասնոե (Красне), գյուղ Ուկրաինայի Չեռնիգովի մարզի Բախմաչի շրջանում։
2010 թվականի տվյալներով Կրասնոե գյուղում բնակվում էր 1 056 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 223 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Չեռնիգովի մարզի Բախմաչի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1630 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կղանոբի
Կղանոբի (ყანობი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Մցխեթ-Մթիանեթ մարզի Ղազբեգի շրջանում ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 86 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ղազբեգի շրջան
Կոտոպազ
Կոտոպազ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բասենի գավառակում։
Պատմություն
Կոտոպազի հայերը բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ Եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է բռնագաղթի ճանապարհին Կամախի կիրճում։
Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 35 ընտանիք հայ բնակիչ։
Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։
(6845) Մանսուրովա
(6845) Մանսուրովա (Mansurova), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1976 թվականի մայիսի 2-ին Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից Նաուչնիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,276894 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9441 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6097 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1254,91 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,286873 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 6,68° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1976 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ալպիկ Մկրտչյան
Ալպիկ Ռաֆայելի Մկրտչյան, հայ ֆիզիկոս։ Ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1983), պրոֆեսոր (1986), ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոս (1993, թղթակից անդամ՝ 1986 թվականից) ։
Կենսագրություն
Ավարտել է Վահան Տերյանի անվան թիվ 60 դպրոցը։ 1959 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1979-1980 թվականներին եղել է ԵՊՀ Կոնդենսված միջավայրերի ֆիզիկայի ինստիտուտի փոխտնօրեն, 1980 թվականից՝ ՀՀ ԳԱԱ ֆիզիկայի կիրառական հիմնախնդիրների ինստիտուտի բաժնի վարիչ, 1981-2006 թվականներին` տնօրեն, 1986 թվականից, միաժամանակ` ՀՊՃՀ գիտական սարքաշինության ամբիոնի վարիչ, 1996 թվականից՝ նաև ՀՀ ԳԱԱ նախագահության անդամ։
Գործունեություն
Հայտնաբերել է մյոսբաուերյան քվանտների մոդուլումը կոհերենտ ձայնային ալիքներով, անգստրեմի երկարության ալիքների և նեյտրոնների լրիվ վերամղումը (անցման ուղղություններից դեպի դիֆրակցման ուղղություն), կիզակետումը և դրանց միջոցով տեղեկության հաղորդումը, ուլտրառելյատիվիստական էլեկտրոնների կապուղավորման ժամանակ առաջավող կոշտ ʏ -քվանտների ուժեղացումը հիպերձայնի ազդեցությամբ, ձայնային ալիքների ուժեղացումը և պլազմայի հարաչափերի փոփոխումը դրանցով։ Քվազիչերենկովյան ճառագայթման բնագավառում հայտնաբերել է նոր երևույթ, որը հնարավորություն է ընձեռում ստանալ ցանկացած բյուրեղային ցանցի պատկերը («Ալպիգրամ»)։ Հայտնաբերել է արտաքին էլեկտրամագնիսական դաշտերի առկայությամբ ամորֆ նյութերում անցումային ճառագայթման երևույթը։ Մշակել է կիսահաղորդիչ նյութերի ստացման եղանակ, որի հիման վրա ստեղծվել են իոնացող ճառագայթների գերարագագործ կոորդինատազգայուն գրանցիչներ   ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:1937 ծնունդներ Կատեգորիա:Փետրվարի 16 ծնունդներ Կատեգորիա:Ծաղկունք գյուղում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ակադեմիկոսներ Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Անանիա Շիրակացու մեդալակիրներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Վահան Տերյանի անվան թիվ 60 դպրոցի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիզիկոսներ
Ջրվեժ
Ջրվեժ, գետի այն հատվածը, որտեղ ջուրը բարձրությունից թափվում է։ Ջրվեժի մեծությունը կախված է բարձրությունից և թափվող ջրի քանակից։ Ջրվեժներով հարուստ են հիմնականում լեռնային գետերը։
Նիագարայի ջրվեժ
Թափվող ջրի քանակով աշխարհում ամենահզորը Նիագարայի ջրվեժն է (համանուն գետի վրա) Հյուսիսային Ամերիկայում։ Բարձրությունը 50 մ է, լայնությունը՝ 1200 մ։ Այծի կղզով բաժանվում է 2 մասի՝ մեծը՝ Կանադայի, փոքրը՝ ԱՄՆ-ի սահմաններում։ Առաջինում թափվող ջրի քանակը վայրկյանում կազմում է 5900 մ3, իսկ ջրի աղմուկը լսվում է 25 կմ հեռավորությունից։ Այստեղից էլ առաջացել է Նիագարա (տեղացիների լեզվով, նշանակում է «Մեծ աղմուկ») անունը։
Անխել ջրվեժ
Հարավային Ամերիկայում՝ Վենեսուելայի Չուրուն գետի վերին հոսանքում է գտնվում աշխարհի ամենաբարձր՝ Անխել ջրվեժը (1054 մ, կոչվել է օդաչու Անխելի անունով, ով 1935 թ-ին հայտնաբերել է այն)։
Վիկտորիա ջրվեժ
Աֆրիկայում՝ Զամբեզի գետի վրա է գտնվում Վիկտորիա ջրվեժը, որի լայնությունը 1800 մ է, բարձրությունը՝ 120 մ։ Աղմուկը լսվում է տասնյակ կիլոմետրերի վրա, առաջացնում է ջրափոշու հսկայական սյուներ։ Գահավիժելով նեղ կիրճը՝ Զամբեզի գետն իր ճանապարհը հարթում է ժայռերի միջով. 1855 թվականին ջրվեժը հայտնագործել և Անգլիայի Վիկտորիա թագուհու անունով է կոչել անգլիացի ճանապարհորդ Դեյվիդ Լիվինգստոնը։ Տեղացիներն այդ ջրվեժն անվանում են Մոսի օա Տունյա՝ «Շառաչող ծուխ»։
Ջրվեժներն այնքան շատ են Նորվեգիայում, որ այն նաև ջրվեժների երկիր են անվանում։ Խոշոր ջրվեժներից է Ռուսաստանի Իտուրուպ կղզում (Կուրիլյան կղզիներ) գտնվող Իլյա Մուրոմեց ջրվեժը, որի բարձրությունը 141 մ է։
Հայաստանի ջրվեժները
Բազմաթիվ ջրվեժներ կան նաև Հայաստանում։ Հայաստանի ամենաբարձր ջրասահանք ջրվեժը Ջերմուկի ջրվեժն է։ Այն սկիզբ է առնում բազմաթիվ աղբյուրներից և մոտ 84 մ բարձրությունից թափվում Արփա գետը։ Որոտան գետի կիրճում՝ Սիսիան քաղաքից 3 կմ հյուսիս, գտնվում է Շաքիի ջրվեժը (համանուն գետի վրա)։ Մոտ 18 մ բարձրությունից թափվող այս գեղատեսիլ ջրվեժի ջրի մեծ մասն օգտագործվում է Շաքիի ջրէկում։
Ջրվեժները և ժամանակը
Ջրվեժներն անփոփոխ ու հարատև չեն։ Թափվող ջրի և նրա հետ շարժվող խոշոր քարերի վիթխարի ուժն աստիճանաբար տաշում, հղկում է անգամ ամենակարծր ապարները։ Գիտնականները ենթադրում են, որ Նիագարա ջրվեժը 20 հազար տարի հետո կարող է անհետանալ, քանի որ գետը ողողահարում, մաշում է ջրվեժի սանդղավանդը, վիթխարի քարերը ջարդվում են ու քշվում ջրի հետ (վերջին փլուզումներից մեկը տեղի է ունեցել 1956 թ-ին)։ Ամեն տարի Նիագարա ջրվեժը մոտ մեկ մետրով նահանջում է, և հնարավոր է, որ թնդյունով թափվող ջրի փոխարեն ժամանակի ընթացքում մնա հանդարտ ու սահուն հոսող մի գետ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ջրվեժներ Կատեգորիա:Ջրային մարմիններ Կատեգորիա:Ջուր Կատեգորիա:Ջրաբանություն Կատեգորիա:Երկրաբանություն Կատեգորիա:Ջրագրություն Կատեգորիա:Օվկիանոսագիտություն
Լևոն Դարբինյան
Լևոն Խնկանոսի Դարբինյան, հայ խորհրդային զինվորական, Խորհրդային Միության հերոս (ետմահու, հունվարի 10, 1944), գվարդիայի գնդապետ։
Կենսագրություն
1927 թվականին ավարտել է Երևանի Ալեքսանդր Մյասնիկյանի անվան հայկական միացյալ ռազմական դպրոցը, 1934 թ.-ին՝ «Վիստրել» դասընթացները (Մոսկվա)։
Սովորել է Մ․ Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիայում։ «Հայրենական մեծ պատերազմի» սկզբին կռվել է Կենտրոնական, ապա՝ Հարավ-Արևմտյան ռազմաճակատներում։ Եղել է գնդի հրամանատար, դիվիզիայի հրամանատարի տեղակալ։ 1943 թվականին մասնակցել է Վորոնեժի և Առաջին ուկրաինական ռազմաճակատների ռազմական գործողություններին։
Աչքի է ընկել Խարկովի ազատագրման, Դնեպրի գետանցման, Կիևի, Ֆաստովի համար մղված մարտերում։ 1943 թվականի դեկտեմբերին Դարբինյանի ղեկավարած 69-րդ մեքենայացված բրիգադը ճեղքեց թշնամու ամրությունները Կիևից արևմուտք և հնարավորություն ստեղծեց ազատագրելու Կորոստիշև քաղաքը։ Այդ գործողությունների ժամանակ Դարբինյանը ծանր վիրավորվեց և մահացավ։
Պարգևներ
Հետմահու արժանացել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչման։
Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր դրոշի 2, Կարմիր աստղի, Հայրենական մեծ պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշաններով։
Գրականություն
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր Կատեգորիա:Մարտում զոհվածներ
Լեհեր
Լեհեր(Polacy), սլավոնական ազգ, որը բնակվում է Արևելյան Եվրոպայի հյուսիսում։ Այսօր նրանց թիվը 60.000.000 է, ամենամեծ արևմտասլավոնական ազգն է՝ Լեհաստանի հանրապետության հիմնական (98%) բնակչությունը։
Լեհերի մեծամասնության մայրենի լեզուն լեհերենն է, որը պատկանում է Հնդեվրոպական լեզուների ընտանիքի Սլավոնական ճյուղի  Լեհական խմբին։
Էթնիկ լեհերի ընդհանուր թիվը մոտ 45 միլիոն է, որից  37 միլիոնը բնակվում է Լեհաստանում։ Ամբողջ աշխարհում կա լեհական ծագման 50 միլիոն մարդ։
Իրենց լեհական ազգին են դասակարգել նաև ոչ լեհական էթնիկ ծագման բնակչության խմբեր՝ օրինակ, Ռեչ Պոսպոլիտայի («Natio Polonica») արևելասլավոնական շլյախտա (մասամբ այլ հոգևոր դասից վերադարձան կաթոլիկության) և լեհ հրեաները, ովքեր ակուլտուրացիայի կողմնակիցներ էին (մոիսեվյան հավատքի լեհեր) ։
Լեհերի մեծ մասը ավանդաբար դավանում են կաթոլիկություն։ Համաձայն Լեհաստանում 2011 թվականին անցկացված մարդահամարի, բնիկ լեհերի  90,1% իրենց համարում են հավատացյալներ, միևնույն ժամանակ նրանց  89,0% հայտարարեցին, որ կաթոլիկ են, իսկ  1,1% հայտարարեցին, որ դավանում են քրիստոնեության  այլ ճյուղերի՝  116,8 հազարը  ուղղափառ (հիմնականում Պոդլյասկի վոյեվոդությունում) և 15,2 հազարը արևելյան կաթոլիկներ էին ։
Համաձայն 1897 թվականի մարդահամարի՝ լեհերը  ( մոտ 8 միլիոն, այդ թվում նաև  7 միլիոն Լեհական թագավորությունում) հանդիսանում են  Ռուսական կայսրության երրորդ մեծ ազգը (մեծ ռուսներից և փոքր ռուսներից հետո)։ Ըստ 1989 թվականի ԽՍՀՄ բնակչության մարդահամարի  ԽՍՀՄ-ի տարածքում բնակվում  էր  1 126 334 լեհ։
Էթնոգենեզ
Միջնադարում լահական ազգի նկատմամբ օգտագործվում էր «լեհեր» անվանումը։ Այսպիսով XVI—XVII դարում Լեհաստանը թաթարների, թուրքերի և կազակների  շրջանում կոչվում էր «Լյախիստան» կամ «Լեխիստան»։
ԵՎ շատ հավանական է որ հայերեն «լեհեր» բառը առաջացել է «լյախի» բառից ։
Վերաբնակեցում
Լեհերի մեծ մասը բնակվում է Լեհաստանի հանրապետության տարածքում։ Լեհաստանից դուրս բնակվող լեհերը պայմանականորեն բաժանվում են լեհական բնակչության տեղաբնիկ ժողովուրդների՝ Լիտվայի, Արևմտյան Բելառուսիայի, Արևմտյան Ուկրաինայի, Լատվիայի (Լատգալիայի առանձին շրջանների, մասնավորապես, նախկին Իլուկստեի շրջանի), Լեհաստանին հարող որոշ շրջաններ, Չեխիայի (Զաոլզեի) և Սլովակիայի (Սպիշի) և լեհական  սփյուռքի, որն առաջացել է  XIX—XXI դարերում (Արևմտյան Եվրոպա, ԱՄՆ, Հարավային Ամերիկա, Ռուսաստան, Հարավաֆրիկյան Հանրապետություն, Ավստրալիա, Միջին Ասիա) ներգաղթի մի քանի ալիքի հետևանքով։ Լեհերի զգալի մասը բնակվում են Ավստրիայում, Հունաստանում, Իտալիայում և Իսլանդիայում։
Գենոֆոնդի ուսումնասիրություն
Համաձայն Եվրոպայում Y-քրոմոսոմի հապլոյիդ խմբի լանդշաֆդային գենետիկայի ուսումնասիրության, որը հրապարակվել է Օ․Պ․Բալանովսկու կողմից, լեհերի գենոֆոնդում հայտնաբերվել է ավելի շատ համընկնում կենտրոնական Ռուսաստանի  և արևմտյան եվրոպական տարածաշրջանների  սորբերի, սլովակների, բելառուսների և ավելի քիչ արևմտյան ուկրաինացիների գենոֆոնդի պոպուլացիայի հետ։ Լեհերի մոտ ավելի շատ տարբերություն է  (հարևան սլավոններ պոպուլացիայի հետ) դրսևորվում  Չեխիայի բնակչության, Արևելյան Սլովակիայի և Ուկրաինայի մեծ մասի հետ։ Նմանություն է դրսևորվում քաշուբների պոպուլյացիայի հետ։ Քաշուբների գենոֆոնդը առավելագույնս մոտենում է  Բալթիկ ծովի լեհական ափի բնակչության գենոֆոնդի հետ, ինչպես նաև Լուժիցայի և Կենտրոնական Լեհաստանի բնակչության գենոֆոնդի հետ։  Նշվում է նաև տարբերություն արևելյան և արևմտյան տարածաշրջանի բնակչության արեալի միջև։ «Միջին վիճակագրության» լեհերի  գենոֆոնդը ավելի շատ ներկայացված է Արևմտյան Լեհաստանում, Արևելյան Գերմանիայում,  Չեխական Սիլեսիայում,  ինչպես նաև արևմտյան և կենտրոնական Սլովակիայում, քան արևելյան Լեհաստանում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեհեր Կատեգորիա:Սլավոնական ազգեր Կատեգորիա:Լեհաստանի ազգեր
Քովենտրի
Քովենթրի (Coventry), քաղաք անգլիական Վեսթ-Միդլենդս կոմսության արևելքում, ձևավորում է սիթի կարգավիճակ ունեցող Սիթի-օֆ-Քովենթրի հատուկ շրջանը։
Հայտնի է իր գործարանային արդյունաբերությամբ։ Այստեղ են գտնվում գլխարկների, ժամացույցների, հեծանիվների, կարի մեքենաների, գորգերի, ժապավենների, ժանյակների և այլ գործարաններ։ Քովենթրի քաղաքում է գտնվում «Յագուար» և «Լենդ Ռովեր» ավտոմեքենաներ արտադրող Jaguar Land Rover Ltd. («Յագուար Լենդ Ռովեր») ընկերության շտաբ-կայանը։
Քովենթրին նախկինում շրջապատված է եղել տասներկու դարպաս ունեցող բարձր պարսպով, աչքի էր ընկնում իր հանդիսավոր շքերթներով։ Հիշատակվել է Ալֆրեդ Թենիսոնի «Լեդի Գովիդա» պոեմում, որի պատվին տարվա մեջ 3 անգամ անցկացվում են տոնակատարություններ։ Քաղաքում է գտնվում թեթև գոթիկական ոճով կառուցված Սուրբ Միքայելի տաճարը, որն ավերվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ և կրկին վերակառուցվել։ Քաղաքում է գտնվում նաև Հենրի VI-ի օրոք կառուցված Սուրբ Մարիայի տաճարը ։
Պատմություն
Քովենթրին, ըստ երևույթին, կազմավորվել է բրոնզի դարի բնակավայրի տեղում, որը գտնվում էր այժմյան քաղաքի կենտրոնական հատվածում, որտեղ մեծ գետը, լճերը, մեղմ կլիման և անտառները սնունդ էին ապահովում և լավ ապաստարան ծառայում բնակիչների համար։
14-րդ դարում Քովենթրին դառնում է կտորի առևտրի կենտրոն։ Այդ ժամանակ այն արդեն Անգլիայի խոշորագույն և կարևորագույն քաղաքներից մեկն էր։ 1345 թվականին Քովենթրին ստանում է քաղաքի կարգավիճակ, 1451 թվականին դառնում է կոմսության կենտրոնը։
18-րդ և 19-րդ դարերում Քովենթրին դարձել է Մեծ Բրիտանիայի ժամացույցների արտադրությամբ զբաղվող երեք կենտրոններից մեկը։ Արտադրության անկման հետ մեկտեղ, ինչը պայմանավորված էր շվեյցարական արտադրողների մրցակցության և գործարանային արտադրության հետ, քաղաքում ստեղծվում էր հեծանվային, ավտոմոբիլային և ավիացիոն արդյունաբերություն։
19-րդ դարի վերջում Քովենթրին դարձել է հեծանվային արդյունաբերության խոշորագույն կենտրոնը։ 20-րդ դարի սկզբին հեծանվային գործարանն անցել է ավտոմոբիլաշինության, և Քովենթրին դարձել է անգլիական ավտոմոբիլաշինության կարևոր կենտրոն։ Չնայած նրան, որ այդ ոլորտում զբաղված են եղել հարյուրից ավելի բազմաթիվ ընկերություններ, 2006 թվականին վերջին ավտոմոբիլաշինական արդյունաբերությունը քաղաքում փակվել է։
1940 թվականի նոյեմբերի 14-ին Բրիտանիայի ճակատամարտի ընթացքում գերմանական ավիացիան ռմբակոծել է քաղաքը, ինչի արդյունքում ուժգին հրդեհներ են բռնկվել։ Քովենթրիի պատմական կենտրոնը զգալի ավերածությունների է ենթարկվել, սակայն հրե պտտահողմից հաջողվել է խուսափել։
Քովենթրի քաղաքը ռմբակոծվել է ևս 40 անգամ, որոնցից ամենաուժգինը 1941 թվականի ապրիլի 8-ի և 9-ի ռմբակոծություններն էին։ Վերջինը տեղի է ունեցել 1942 թվականի օգոստոսին։ Պատերազմի վերջին ռմբակոծությունների արդյունքում մահացել է 1236 մարդ, նրանցից 808-ը թաղված են Լոնդոն Ռոուդ գերեզմանատան եղբայրական գերեզմանոցում։ Ռմբակոծությունից քաղաքն այնպես էր ավերվել, որ գերմաներենում առաջացավ koventrieren - քովենթրիացնել բայը, որը նշանակում է հիմնահատակ ավերել։
Այդքան հզոր ռմբակոծությունների պատճառը քաղաքում զինագործական և ավիացիոն գործարանների մեծ կենտրոնացումն էր։
Պատերազմից հետո քաղաքը հիմնականում վերակառուցվել է։ 1962 թվականին օծվել է նոր Սուրբ Միքայելի տաճարը։
Տեսարժան վայրեր
Քաղաքի գլխավոր տեսարժան վայրն է հանդիսանում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ավերված Սուրբ Միքայելի տաճարը։ Տաճարից մնացել էին միայն արտաքին պատերը և ծայրաձողը (ռմբակոծության պահին այն Բրիտանիայում երրորդն էր իր բարձրությամբ)։ Բեզիլ Սփենսի կողմից կառուցված նոր տաճարը բացվել է 1962 թվականին հին տաճարի ավերակներից ոչ հեռու։
Տրանսպորտի թանգարանում է գտնվում անգլիական ավտոմեքենաների մեծ հավաքածու։ Ամենահետաքրքիր նմուշների թվում են նաև իրենց արագությամբ երկու ռեկորդակիր ավտոմեքենաներ։ 1997 թվականին ThrustSSC ավտոմեքենան առաջինն էր, որը գերազանցել է ձայնի արագությունը ։ Թանգարանը զգալիորեն թարմացվել է 2004 թվականին։ Նրա մուտքն ազատ է։
Քաղաքում է գտնվում նաև ավիացիայի թանգարանը և գեղարվեստական պատկերասրահը։ Կենտրոնից 6 կմ հեռավորության վրա գտնվում է հռոմեական Ֆորտ Լանտ ամրոցի վերականգնվածքը։
Ոստիկանության թանգարանը կազմված է պատմական հատվածից և անսովոր պատահարների և դեպքերի հավաքածուից։ Քաղաքի հետ է կապված Լեդի Գոդիվայի առասպելը, որին այնտեղ հուշարձան է կանգնեցվել։
Բնակչություն
Ստորև ներկայացված է Քովենթրի քաղաքի բնակչության աճի դինամիկան 19-րդ դարի սկզբից.
Կլիմա
Ինչպես բոլոր Բրիտանական կղզիները և Միդլենդսը, Քովենթրին գտնվում է օվկիանոսային կլիմայական գոտում։ Այդ կլիմայական գոտուն բնորոշ են ցուրտ ամառները և մեղմ ձմեռները։ Քովենթրի քաղաքի պատմության մեջ ամենացածր ջերմաստիճանը գրանցվել է 1947 թվականի փետրվարին (-10,8 ˚C), իսկ ամենաբարձր ջերմաստիճանը՝ 1990 թվականի օգոստոսին (35,1 ˚C) :
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքներ Կատեգորիա:1043 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի քաղաքներ
Շիա իսլամ
Շիա (شيعة Shīʿah, from Shīʿatu ʿAlī, «Ալիի համախոհներ»), իսլամի ճյուղ, որի համաձայն Մուհամմադ մարգարեն Ղադիր Խումում տեղի ունեցած հավաքի ժամանակ իր իրավահաջորդ և իմամ (առաջնորդ) է նշանակել Ալի իբն Աբի Տալիբին ։ Սակայն Մուհամմադի մահից հետո Սաքիֆայում տեղի ունեցած հավաքի արդյունքում խալիֆ է դարձել Աբու Բաքրը։ Հենց սրանով էլ սկսվել է սուննի իսլամի հետ առաջին հակադրությունը․ սուննիները կարծում են, որ Մուհամմադը իրավահաջորդ չի նշանակել։ Նրանք նաև պնդում են, որ Աբու Բաքրը խալիֆ է նշանակվել շուրայի միջոցով (համայնքային համաձայնությամբ), և նրան համարում են մարգարեից հետո առաջին օրինական խալիֆը ։
Ի տարբերություն առաջին երեք Ռաշիդուն խալիֆների՝ Ալին Մուհամմադի տոհմից էր։ Իսկ Բանու Հաշիմը, ով նաև մարգարեի զարմիկն էր, համարվում է առաջին տղամարդը, ով ընդունել է իսլամն ու դարձել է մուսուլման ։
Շիա իսլամի կողմնակիցները կոչվում են Ալիի շիաներ կամ շիա (հավաքական), շիի կամ շիիթ (անհատապես) ։ Շիականությունը իսլամի երկրորդ խոշոր ճյուղն է․ 2000-ական թվականների տվյալներով շիա մուսուլմանները կազմել են աշխարհի բնակչության 10-15% ։ Շիա իսլամի ամենամեծ ճյուղը տասներկուականներն են (իսնաշարիներ) ․ 2012 թվականի տվյալներով կազմում են շիա մուսուլմանների 85%-ը ։
Շիա իսլամը հիմնված է Ղուրանի և հադիսներում Մուհամմադի թողած հաղորդումների վրա, ինչպես նաև հիմնված է իմամների ուսուցանած հադիսների վրա ։ Շիաները համարում են, որ Ալին Մուհամմադի իրավահաջորդ է նշանակվել աստվածային կամքով և նա նաև առաջին իմամն է։ Շիաները իմամաթի դոկտրինան տարածում են Մուհամմադի ընտանիքի անդամների վրա՝ Ահլ ալ-Բայթ (Տան մարդիկ) ։ Նրանց կարծիքով Մուհամմադի ժառանգորդների մեջ որոշ մարդիկ, ովքեր հայտնի են իբրև իմամներ, ունեն որոշակի հոգևոր և քաղաքական իշխանություն համայնքի նկատմամբ, անսխալական են և օժտված են այլ աստվածային հատկանիշներով ։ Չնայած կան բավականին շատ շիական դպրոցներ և ճյուղեր՝ ժամանակակից շիա իսլամը բաժանվում է երեք հիմնական խմբի՝ տասներկուականներ, իսմայիլականներ և զեյդիականներ, որոնցից ամենամեծ խումբը և ամենաազդեցիկը տասներկուականներն են  ։
Ծագումնաբանություն
Շիա բառը (شيعة shīʻah ) նշանակում է հետևորդներ և պատմական Շիաթու Ալի (شيعة علي ) ձևի կրճատ տարբերակն է, որը նշանակում է «Ալիի հետևորդներ», «Ալիի կուսակցություն» կամ «Ալիի խմբակցություն» ։ Շիա (Shi'a) և շիիզմ (Shiism) տերմինները օգտագործվում են անգլերենում, իսկ շիիթ (Shi'ite կամ Shiite) և շիա (Shia) կոչվում են այս ուղղության հետևորդները։
Տերմինաբանություն
Շիա տերմինը առաջին անգամ օգտագործվել է Մուհամմադի ժամանակներում ։ Այժմ այս տերմինն օգտագործվում է այն մուսուլմանների համար, ովքեր կարծում են, որ մուսուլմանական համայնքի ղեկավարությունը պատկանում է Ալիին և նրա ժառանգներին։ Նավբախթին նշում է, որ շիա եզրը վերաբերում է մուսուլմանների այն խմբին, որը Մուհամմադի ժամանակ և նրա մահից հետո Ալիին համարել է իմամ և խալիֆ ։ Ալ-Շահրասթանին իր տեսակետն է հայտնել, որ տերմինը վերաբերում է այն մարդկանց, ովքեր հավատում են, որ Մուհամմադը Ալիին նախորոշվել է իբրև ժառանգ, իմամ և խալիֆ, և այս իշխանությունը մշտապես պատկանելու է Ալիի ժառանգներին ։ Շիաների համար ապացույցը թաքնված է Ղուրանի և իսլամի պատմության մեջ։ Շիա գիտնականները շեշտում են, որ իշխանության գաղափարը սերտորեն կապված է մարգարեի ընտանիքի հետ, ինչպես դա երևում է 3։33,34 տողերում․ «Իսկապես, Աստված ընտրեց Ադամին և Նոյին և Աբրահամի ընտանիքին և Իմրանի ընտանիքին աշխարհի վրա (33)։ Սերունդները, նրանցից մի քանիսը ուրիշներից։ Եվ Աստված լսում է և գիտի (34)» ։ Շիաները փնտրում են հայտնության իրական իմաստը, որպեսզի գտնեն կյանքի և մարդկային ճակատագրի նպատակը ։
Ալիի իրավահաջորդություն
Շիա մուսուլմանները հավատում են, որ ինչպես միայն Ալլահը իրավունք ունի որոշելու իր մարգարեին, այնպես էլ միայն նա ունի բացառիկ իրավունք նշանակելու վերջինիս իրավահաջորդին։ Նրանք կարծում են, որ Ալլահն է ընտրել Ալիին՝ իբրև Մուհամմադի ժառանագորդ և իսլամի առաջին խալիֆ (khalifah, պետության ղեկավար)։ Շիաները կարծում են, որ Մուհամմադը Ալիին նշանակել է իր ժառանգորդ հենց Ալլահի հրամանով (Ղադիր Խումում) ։
Ալին Մուհամմադի առաջին զարմիկն էր և ամենամոտ բարեկամը, նա միևնույն ժամանակ նաև Մուհամմադի փեսան էր, քանզի ամուսնացել էր Մուհամմադի դստեր՝ Ֆաթիմայի հետ ։
Զուլ Աշիրայի իրադարձություն
Մուհամմադը երեք տարի շարունակ գաղտնի է քարոզել իսլամը։ Միայն 4-րդ տարում Մուհամմադը բացեիբաց առաջարկել է իր հարազատներին ընդունել իսլամ և բանու հաշիմը ցեղին հավաքել է մի հանդիսավոր արարողության ժամանակ։ Խնջույքի ժամանակ, երբ Մուհամմադը փորձել է հրավիրել նրանց՝ ընդունելու իսլամ, Աբու Լահաբը նրան կոպտորեն ընդհատել է, որից հետո բոլորը հեռացել են։ Մարգարեն հանձնարարել է Ալիին կրկին 40 հոգու հավաքել։ Երկրորդ անգամ արդեն Մուհամմադը քարոզել է իսլամը և հրավիրել նրանց միանալ իրեն ։ Նա ասել է՝ "Ես շնորհակալ եմ Ալլահին իր ողորմածության համար։ Ես գովաբանում եմ Նրան և փնտրում Նրա առաջնորդությունը։ Ես հավատում եմ Նրան և վստահում։ Ես վկայում եմ, որ չկա ուրիշ աստված Ալլահից բացի։ Նա չունի որևէ գործընկեր, իսկ ես նրա մարգարեն եմ։ Ալլահը հրամայել է ինձ հրավիրել ձեզ՝ միանալու Իր կրոնին՝ ասելով՝ և զգուշացրու քո ազգակիցներին։ Ուստի ես էլ զգուշացնում եմ ձեզ և վկայում, որ չկա ուրիշ աստված Ալլահից բացի, և ես նրա մարգարեն եմ։ Օ՜ դուք՝ Աբդուլ Մութալիբի որդիներ, ոչ ոք չի եկել ձեր մոտ ավելի լավ բանով, քան ես եմ բերել։ Ընդունելով այն՝ դուք կապահովեք ձեր բարեկեցությունը այս աշխարհում և նաև ապագայում։ Ձեր միջից ո՞վ կաջակցի ինձ ի կատար ածել այս կարևոր առաքելությունը։ Ո՞վ կկիսի այս աշխատանքի բեռն ինձ հետ։ Ո՞վ կարձագանքի իմ կանչին։ Ո՞վ կդառնա իմ փոխանորդը, տեղակալն ու վեզիրը ։"
Ալին միակն էր, ով արձագանքել է Մուհամմադի կոչին։ Մուհամադը ասել է նրան նստել և «Սպասի՛ր։ Գուցե քեզնից ավելի մեծ մեկը արձագանքի իմ կոչին»։ Մուհամմադը երկրորդ անգամ է հարցրել բանու հաշիմ ցեղի անդամներին։ Կրկին միայն Ալին է արձագանքել, և կրկին Մուհամմադը ասել է նրան սպասել։ Ի վերջո Մուհամմադը երրորդ անգամ է դիմել ցեղին։ Ալին միակ կամավորն է եղել։ Այս անգամ Մուհամմադը ընդունել է Ալիին։ Մուհամմադը «Ալիին իր մոտ է տարել, սեղմել իր սրտին և ասել հավաքվածներին՝ նա է իմ վեզիրը, ժառանգորդն ու փոխանորդը։ Լսե՛ք և ենթարկվե՛ք նրա հրամաններին» ։ Մեկ այլ պատմության համաձայն՝ երբ Մուհամմադը ի վերջո ընդունել է Ալիի առաջարկը, նա «գրկել է երիտասարդին, սեղմել իր կրծքին» և ասել է․ «Ահա իմ եղբայրը, վեզիրն ու փոխանորդը․․․ Թող բոլորը լսեն նրա խոսքը և ենթարկվեն նրան» ։ Ռիչարդ Բերթոնը 1898 թվականի իր գրքում խնջույքի մասին գրել է․ «Ի դեմս Ալիի՝ Աբու Տալիբի որդու, Մուհամմադը ձեռք է բերել մի հավատացյալի, ով հազար սուր արժի» ։
Ղադիր Խումի իրադարձություն
Ղադիր Խումի իրադարձությունը տեղի է ունեցել 632 թվականի մարտին։ Հաջից վերադառնալուց հետո Մուհամմադ մարգարեն հավաքել է բոլոր մուսուլմաններին և երկար մի քարոզ կարդացել։ Այս քարոզում Մուհամմադը հայտարարել է․ «ում համար ես հովանավոր եմ, նրա համար Ալին էլ է հովանավոր»։ Քարոզից հետո Մուհամմադը հրամայել է բոլորին հավատարիմ լինել Ալիին։ Շիա մուսուլմանները համարում են, որ այս իրադարձությամբ Ալին պաշտոնապես նշանակվել է Մուհամմադի իրավահաջորդ ։
Մուհամմադի քարոզից մի հատված՝ Մուհամմադի քարոզի ավարտից հետո մուսուլմաններին հրամայվել է իրենց հավատարմությունը հայտնել Ալիին։ Ասում են, թե Օմարը առաջինն է եղել, որ իր հավատարմությունը հայտնել է Ալիին։
Շիա մուսուլմանները հավատում են, որ հենց այս իրադարձությամբ էլ Ալին դարձել է իրավահաջորդ։
Ալիի խալիֆայության շրջան
Երբ 632 թվականին Մուհամմադը մահացել է, Ալիի և Մուհամմադի մոտ բարեկամները թաղման պատրաստություն են տեսել։ Մինչ նրանք զբաղված են եղել մարգարեի մարմինը պատրաստելով Աբու Բաքրը, Ումարը և Աբու Ուբայդահ իբն ալ Ջարահը հանդիպել են Մադինայի առաջնորդներին և Աբու Բաքրին ընտրել խալիֆ։ Ալին չի ընդունել Աբու Բաքրի խալիֆայությունը և հրաժարվել է հավատարմության խոստում տալ նրան։ Սա նշվում է ինչպես սուննիների, այնպես էլ շիաների իսկական Հադիսում։ 9-րդ դարի սուննի մուսուլման գիտնական Իբն Քութայբահը Ալիի մասին պատմում է՝ "Ես Ալլահի ծառան եմ և նրա մարգարեի եղբայրը։ Ուստի ես ավելի արժանավոր եմ այս պաշտոնում, քան դու։ Ես հավատարմության երդում չեմ տալու ձեզ [Աբու Բաքր և Ումար], քանզի շատ ավելի ճիշտ կլինի, որ դուք բայա (հավատարմության երդում) տաք ինձ։ Դու խլել ես այս պաշտոնը անսարներից՝ իբրև փաստարկ օգտագործելով մարգարեի հետ ունեցած ցեղային կապդ։ Դու ուժով խլելու± ես այդ պաշտոնը մեր՝ ահլ ալ-բայթի ձեռքից։ Մի±թե դու չես հայտարարել անսարների առջև, որ դու ավելի արժանավոր ես խալիֆի պաշտոնի համար, քանի որ Մուհամմադը ձեր միջից է եղել (սակայն Մուհամմադը երբեք Աբու Բաքրի ընտանիքից չի եղել), այդպիսով էլ նրանք քեզ են տվել առաջնորդությունը և ենթարկվել հրամանիդ։ Այժմ ես դեմ եմ հանդես գալիս քեզ՝ օգտագործելով նույն փաստարկը․․․ Հենց մենք ենք ավելի արժանավոր Ալլահի մարգարեն լինելուն՝ ողջ, թե մեռած։ Տվեք մեր իրավունքը մեզ, եթե իսկապես հավատում եք Ալլահին, հակառակ դեպքում պատասխան կտաք սխալ գործելու համար․․․ Ումա՛ր, ես չեմ ենթարկվելու քո հրամաններին․ ես հավատարմության երդում չեմ տալու նրան։ Ի վերջո Աբու Բաքրը ասել է․ «Օ՜ Ալի։ Եթե դու չես ցանկանում քո բայան տալ ինձ, ապա ես չեմ պատրաստվում քեզ ստիպել»։"Ալիի կինը՝ Մուհամմադի դուստր Ֆաթիման, հրաժարվել է հավատարամության երդում տալ Աբու Բաքրին և շարունակել է անհաշտ մնալ նրա հետ մինչև իր մահը․ նա մահացել է Ֆադաքի և հոր կողմից թողված ժառանգության հարցերի, ինչպես նաև իր տանը տեղի ունեցած հավաքի հետևանքների պատճառով։ Սա հիշատակված է սահիհ սուննի Հադիսում, Սահիհ Բուխարիում և Սահիհ Մուսուլմանում։ Ֆաթիման հավատարմության երդում չի տվել Աբու Բաքրի խալիֆայությանը ։ Բանու հաշիմ ցեղի գրեթե բոլոր անդամները, Մուհամմադի տոհմը և սահամայի մեծամասնությունը աջակցել են Ալիին մարգարեի մահից հետո, մինչդեռ ուրիշները աջակցում էին Աբու Բաքրին         ։
Միայն 657 թվականին 3-րդ խալիֆի՝ Օսմանի սպանությունից հետո Մադինայի մուսուլամանները հուսալքության մեջ որոշում են 4-րդ խալիֆ հռչակել Ալիին, և նա իր խալիֆայությունը հիմնել է Քուֆայում՝ ներկայիս Իրաքում ։
Մուսուլմանական համայքնի նկատմամբ Ալիի իշխանությունը շատ վիճարկելի է եղել և նրա դեմ պատերազմներ են սկսվել։ Արդյունքում նա պայքարել է այն խմբերի դեմ, որոնք դավաճանել էին Ալիին նրա իրավահաջորդությանը հավատարմության երդում տալուց հետո, կամ էլ նրանց դեմ, ովքեր ցանկանում էին գրավել նրա պաշտոնը։ Այս հակասությունները ի վերջո հանգեցրել են Առաջին Ֆիթնային, որը առաջին խոշոր քաղաքացիական պատերազմն էր Իսլամական խալիֆայության ներսում։ Ֆիթնան սկսվել է ապստամբությունների տեսքով, որոնք ուղղված էին Ալի իբն Աբի Տալիբի դեմ, որը պայմանավորված էր նրա քաղաքական նախորդ՝ Օսման իբն Աֆֆանի սպանությամբ։ Ապստամբները, ովքեր մեղադրել են Օսմանին նախապաշարմունքի մեջ, հաստատել են Ալիի խալիֆայությունը, սակայն հետո սկսել են կռվել հենց նրա դեմ ։ Ալին իշխել է 656 թվականից մինչև 661 թվականը, երբ նրան սպանել են գետնատարած աղոթելիս (սուջուդ)։ Այնուհետև Ալիի հիմնական հակառակորդ Մուավիան հավակնություններ է ներկայացրել խալիֆայության նկատմամբ ։
Հասան իբն Ալի
Ալիի մահից հետո նրա ավագ որդի Հասանը դարձել է Քուֆայի մուսուլմանների ղեկավար, և Քուֆայի մուսուլմանների և Մուավիայի զորքի միջև տեղի ունեցած բախումից հետո Հասանը համաձայնվել է խալիֆայությունը տալ Մուավիային և որոշ պայմաններով խաղաղություն հաստատել մուսուլմանների միջև ։
Այնուհետև Հասանը տեղափոխվել է Մադինա, որտեղ 670 թվականին թունավորվել է իր կնոջ՝ Ջադա բինթ ալ-Աշաթ իբն Քայսի կողմից․ այս սպանությունը կատարվել էր Մուավիայի կամքով, ով նախապես կապ էր հաստատել Հասանի կնոջ հետ։ Նրա նպատակն էր խալիֆայությունը փոխանցել իր որդուն՝ Յազիդին, իսկ Հասանը խոչընդոտ էր այդ ճանապարհին։