cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Դիրքորոշման կանոն
Դիրքորոշման կանոն, օրիենտացման կանոն, օրինաչափություն օրգանական քիմիայում, որոշում է տեղակալման կարգն արոմատիկ օղակում տեղակալիչի (դիրքորոշողի) առկայության դեպքում։ Էլեկտրոֆիլ արոմատիկ տեղակալման ժամանակ 1-ին կարգի տեղակալիչները կամ ակտիվացնող խմբերը (, ալկիլխմբեր, հալոգեններ ևն) նոր մուտք գործող խմբին ուղարկում են օղակի օրթո- և պարա- դիրքերը, 2-րդ կարգի տեղակալիչները կամ ապակտիվացնող խմբերը ( ևն)՝ մետա- դիրքը։ Իսկ մեղմ բնույթով տեղակալիչների ( ևն) դեպքում նկատվում է խառը դիրքորոշում։ Դիրքորոշման էֆեկտը պայմանավորված է տեղակալիչի ազդեցության ներքո մոլեկուլում էլեկտրոնային խտության վերաբաշխմամբ, որն իրականացվում է պարզ և զուգորդված կապերով։ 1-ի կարգի տեղակալիչները մեծացնում են օղակի հատկապես օրթո- և պարա- դիրքերի էլեկտրոնային խտությունը, իսկ 2-րդ կարգի տեղակալիչները՝ ընդհակառակը, փոքրացնում են։ Արոմատիկ օղակում մի քանի տեղակալիչների առկայության դեպքում դժվար է կանխատեսել տեղակալման ուղղությունը և գնահատել տարբեր իզոմերների հարաբերությունը խառնուրդում։ Տեղակալման ուղղությունը, իզոմերների հարաբերությունը, դիրքորոշման էֆեկտը (ռեակցիայի ընտրողականությունը) կախված են ռեակցիայի ջերմաստիճանից, փոխազդող նյութի, լուծիչի և կատալիզատորի բնույթից և տարածական գործոններից։ Նուկլեոֆիլ արոմատիկ տեղակալման դեպքում նկատվում է քննարկված տեղակալիչների հակառակ դիրքորոշման էֆեկտ, իսկ ռադիկալային տեղակալման դեպքում տեղակալիչի փոփոխումից օղակի ակտիվացում կամ ապակտիվացում չի նկատվում։ Դիրքորոշման կանոնի գործնական նշանակությունը հատկապես մեծ է կիրառական օրգանական քիմիայում՝ ներկերի, դեղանյութերի, հոտավետ նյութերի, սինթետիկ խեժերի և այլ նյութերի արտադրության պրոցեսում։ Դիրքորոշման կանոնը քիմիայի տեսության հիմնական դրույթներից մեկն է, նրանով են զարգացել և ստուգվել նյութի փոխազդման ունակության և մոլեկուլում ատոմների փոխադարձ ազդեցության բազմաթիվ ընդհանուր հարցերը։ Դիրքորոշման կանոնը հնարավորություն է տալիս նպատակասլաց ձևով լուծել օրգանական սինթեզի խնդիրներն արոմատիկ միացությունների բնագավառում։
Տես նաև
Կատեգորիա:Օրգանական քիմիա Կատեգորիա:Քիմիական օրենքներ
Չերնիշի (այլ կիրառումներ)
Չերնիշի, կարող է վերաբերել՝
(7480) Նորվան
(7480) Նորվան (Norwan), աստերոիդ ամուրի ընտանիքում։ Հայտնաբերվել է 1994 թվականի օգոստոսի 1-ին Կարոլին Շումեյկերի և Յուջին Շումեյկերի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 1,567719 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,0707 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,0648 ա. մ., իսկ Երկրի ուղեծրին Նորվան աստերոիդը նվազագույնը մոտենում է 0,1612 ա. մ. հեռավորության վրա ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 716,97 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,502113 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 9,45° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1994 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կարոլին Շումեյկերի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Յուջին Շումեյկերի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ամուրի ընտանիքի աստերոիդներ
Մրրկային էլեկտրական դաշտ
Ինչպես հայտնի է էլեկտրամագնիսական մակածման երևույթը առաջանում է մագնիսական հոսքի փոփոխման պատճառով։ Երբ այս երևույթը պայմանավորված է միայն մագնիսական դաշտի B ինդուկցիայի փոփոխմամբ, ապա կողմնակի ուժերի դեր  կատարում է փոփոխվող մագնիսական դաշտը։ Հետևաբար, կարելի է եզրակացնել, որ ժամանակի մեջ փոփոխվող մագնիսական դաշտը առաջացնում է E_{B} լարվածությամբ էլեկտրական դաշտ ։ Այս դաշտի լարվածության \vec{E_{B}}
վեկտորի շրջապտույտը կամայական փակ կոնտուրով, ի տարբերություն անշարժ լիցքերի ստեղծած \vec{E_{q}} Էլեկտրաստատիկ դաշտի ,զրոյից տարբեր է և հավասար է՝
մակածման ԷլՇՈՒ-ին։
Մրրիկային էլեկտրական դաշտի հիմնական բանաձևի արտածումը
Մակածման ԷլՇՈՒ-ն մյուս կողմից արտահայտվում է հետևյալ բանաձևով ՝ և   :
Օգտագործելով Ստոքսի օրենքը ,ստանում ենք ՝ ,
որտեղից հետևում է ՝ : Ստացված արտահայտությունները ցույց են տալիս, որ փոփոխվող մագնիսական դաշտը ստեղծում է մրրիկային էլեկտրական դաշտ։
Ընդհանուր դեպքում կամայական էլեկտրական դաշտը կարող է  լինել \vec{E_{q}}պոտենցիալային և \vec{E_{B}}մրրիկային դաշտերի գումար `:
Այդ դեպքում և քանի որ էլեկտրաստատիկ դաշտի համար  վերջնականապես ստանում ենք `:
Հարկ է նշել ,որ այս ինտեգրալային և դիֆերենցիալ տեսքով գրված հավասարումը Մաքսվելի ի էլեկտրամագնիական դաշտի տեսության հիմնական հավասարումներից մեկն է։
Կատեգորիա:Էլեկտրամագնիսականություն
Սուրբ Օհան Ներքին
Սուրբ Օհան Ներքին, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բայազետի գավառում ։
Բնակչություն
1877-1878 թվականներին ուներ 34 տուն քուրդ բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աստերոիդների ցանկ (58501-58600)
Աստերոիդների ցանկ (58401-58500) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (58601-58700)
Չերնիշիխա (այլ կիրառումներ)
Չերնիշիխա, կարող է վերաբերել՝
Կվրախ (Սիսիանի շրջան)
Կվրախ, գյուղ Հայկական ԽՍՀի Սիսիանի շրջանում։ Գտնվում էր Որոտանի շրջանի ավազանի Այրիգետի ձախ ափին։
Պատմություն
1940 թվականին գյուղը լքվել է։ Բնակիչները տեղափոխվել են Սոֆլու գյուղ։ Կվրախի ավերակները գտնվում են Դաստակերտ գյուղից 2 կմ հյուսիս-արևմուտք, սարալանջին։ Պահպանվել են որոշ շինություններ, որոնք օգտագործվում են որպես գոմեր։
Բնակչություն
Կվրախի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Յակով Սվերդլովի հուշարձան (Եկատերինբուրգ)
Յակով Սվերդլովի հուշարձան (Памятник Якову Свердлову), հուշարձան Ռուսաստանի Դաշնության Եկատերինբուրգ քաղաքում, որը նվիրված է կոմունիստական կուսակցության և Խորհրդային Միության պետական գործիչ Յակով Միխայլովիչ Սվերդլովին։ Գտնվում է Փարիզյան կոմունայի հրապարակում՝ Լենինի պողոտայի մեջտեղում՝ Ուրալի դաշնային համալսարանի և օպերայի ու բալետի թատրոնի միջև ։ Քաղաքի առավել ճանաչվող խորհրդանիշերից է ։
Պատմություն
1923 թվականի գարնանը կուսակցության և խորհրդային ակտիվի նիստում առաջարկություն է արվել ի նշան հարգանքի տեղադրել Համառուսաստանյան կենտրոնական գործադիր կոմիտեի առաջին նախագահ Յակով Սվերդլովի հուշարձանը։ Ըստ մտահղացման՝ բոլշևիկ հեղափոխականը պետք է պատկերվեր «հռետորի տեսքով, որը խստաշունչ Ուրալի բանվորական զանգվածին կոչ է անում համառ պայքարի և ապստամբության», իսկ պատվանդանը պետք է «խորհրդանշեր Ուրալի վայրի բնությունը»։ Քաղաքացիների շրջանում հայտարարվել էր հուշարձանի լավագույն նախագծի մրցույթ, սակայն այն չէր տվել դրական արդյունքներ, և աշխատանքը հանձնարարվել էր լենինգրադցի քանդակագործ Մատվեյ Խառլամովին։ Հուշարձանը ստեղծելու համար հավաքվել է գրեթե 200 հազար ռուբլի ժողովրական փող ։
Հուշարձանը բացվել է 1927 թվականի հուլիսի 15-ին՝ Եկատերինբուրգը Կոլչակի զորքերից ազատագրելու ութերորդ տարեդարձի օրը ։
Նկարագրություն
Ամբողջ հասակով քանդակը պատկերում է գլուխը բաց և շարժման դինամիկայի մեջ աջ ձեռքը մի կողմ տարած Յակով Սվերդլովին։ Հենց այս դիրքն էր բնորոշ բոլշևիկ հեղափոխականին նրա հրապարակային ելույթների ժամանակ։ Դեմքը կատարվել է դիմանկարային նմանության հատկանիշներով։ Քանդակը ներկված է սև։
Պատվանդանը կոպիտ մշակված գրանիտի մի կտոր է, որի ճակատին փորագրված է հետևյալ մակագրությունը.
Հուշարձանը ֆիլատելիայում
Հուշարձանը պատկերված է ԽՍՀՄ 1948 թվականի 30 կոպեկ և 1 ռուբլի արժողությամբ փոստային նամականիշերին (երկուական տարբերակով` ատամնիկներով և առանց), որոնք թողարկվել են Սվերդլովսկ քաղաքի (այժմ ՝ Եկատերինբուրգ) հիմնադրման 225-ամյակի առթիվ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եկատերինբուրգի հուշարձաններ Կատեգորիա:1927 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Հուշարձաններ նամականիշների վրա
Միրիանի
Միրիանի (მირიანი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Շիդա Քարթլի մարզի Կասպի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 500 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Կասպից հեռու է 15 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 81 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Կասպի շրջան
Չերնովո (այլ կիրառումներ)
Չերնովո, կարող է վերաբերել՝
Էլ Ալամո
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մադրիդ ինքնավար համայնքի բնակավայրեր
Էռնեստ Ռեզերֆորդ
Սըր Էռնեստ Ռեզերֆորդ (Ernest Rutherford, ), նոր զելանդական ծագմամբ բրիտանացի ֆիզիկոս։ Հայտնի է որպես միջուկային ֆիզիկայի «հայր»։ 1908 թվականի քիմիայի Նոբելյան մրցանակակիր։
1911 թվականին ալֆա մասնիկների ցրման իր հայտնի փորձով ապացուցեց Ատոմներում՝ դրական լիցքավորված միջուկի և դրա շուրջը բացասական լիցքավորված էլեկտրոնների գոյությունը ։ Փորձի արդյունքի հիման վրա ստեղծել է ատոմի մոդելի մոլորակային կառուցվածքը։
Կենսագրություն
Ռեզերֆորդը ծնվել է Նոր Զելանդիայի Սփրինգ–Գրուվ փոքրիկ ավանում (անգլ․ Spring Grove), որը տեղակայված էր Հարավային կղզու հյուսիսում, Նելսոն քաղաքի հարևանությամբ, կտավատի աճեցմամբ զբաղվող ֆերմերի ընտանիքում։ Հայրը՝ Ջեյմս Ռեզերֆորդ, ներգաղթել էր Պերտ քաղաքից (Շոտլանդիա)։ Մայրը՝ Մարտա Թոմբսոնը, ծնունդով Հորնչըրչ քաղաքից էր Էսսեկս կոմսություն, Անգլիա։ Այդ ընթացքում ուրիշ շոտլանդացիներ ներգաղթում էին Քվեբեք (Կանադա), բայց Ռեզերֆորդի ընտանիքի բախտը չբերեց և շոգենավի անվճար տոմսը կառավարությունը նրանց հատկացրեց մինչև Նոր Զելանդիա, այլ ոչ մինչև Կանադա։
Էռնեստը չորրորդ երեխան էր տասներկու երեխաներից բաղկացած ընտանիքում։ Նա ուներ զարմանալի հիշողություն, ուժ և առողջություն։ Գերազանցությամբ ավարտեց հանրակրթական դպրոցը ստանալով 580 միավոր հնարավոր 600–ից և մրցանակ 50 Ֆունտ ստերլինգի չափով Նելսոնի համալսարանում կրթությունը շարունակելու համար։ Հերթական դրամաշնորհը նրան հնարավորություն տվեց կրթությունը շարունակել Քրայսթչըրչի Քենթերբերիի քոլեջում (այժմ Նորզելանդական համալսարան) ։ Այն ժամանակ դա փոքր համալսարան էր 150 ուսանողներով և ընդամենը 7 պրոֆեսորներով։ Ռեզերֆորդը սկսեց հետաքրքրվել գիտությամբ և հենց առաջին օրվանից ձեռնարկում է հետազոտական աշխատանքներ։
Ռեզերֆորդի՝ 1892 թվականին գրված մագիստրոսական աշխատանքը կոչվում էր «Բարձրհաճախականության լարման դեպքում երկաթի մագնետիզացիա»։ Աշխատանքը վերաբերում էր բարձր հաճախականության ռադիոալիքների հայտնաբերմանը, որոնց գոյությունը ապացուցվել էր 1888 թվականին՝ գերմանացի ֆիզիկոս Հենրիխ Հերցի կողմից։ Ռեզերֆորդի կողմից հնարվել և պատրաստվել էր էլեկտրամագնիսական ալիքների առաջին ընդունիչներից մեկը՝ մագնիսկական դետեկտոր սարքը։
1894 թվականին, համալսարանն ավարտելուց հետո, Ռեզերֆորդը շուրջ մեկ տարի դասավանում էր միջին դպրոցում։ Գաղութներում բնակվող՝ բրիտանական թագի առավել օժտված երիտասարդ ենթականերին երկու տարին մեկ ընձեռվում էր 1851 թվականին տեղի ունեցած Համաշխարհային ցուցահանդեսի հատուկ կրթաթոշակ՝ տարեկան 150 ֆունտ, որը հնարավորություն էր տալիս մեկնել Անգլիա գիտության մեջ հետագա առաջընթացի համար։ 1895 թվականին Ռեզերֆորդը արժանացավ այդ կրթաթոշակին, քանի որ այն իսկզբանե ստացողը՝ Մաքքլարենը հրաժարվել էր դրանից։ Նույն թվականի աշխանը՝ պարտքով վերցնելով դեպի Մեծ Բրիտանիա գնացող շոգենավի տոմսի գումարը, Ռեզերֆորը ժամանեց Անգլիա Քեմբրիջի համալսարանի Քավենդիշյան լաբորատորիա և դառնում է դրա տնօրենի՝ Ջոզեֆ Ջոն Թոմսոնի առաջին դոկտորանտը։ 1895 թվականին առաջին անգամ էր (Ջ․ Ջ․ Թոմսոնի նախաձեռնությամբ), երբ այլ համալսարանների շրջանավարտները կարող էին գիտական աշխատանքը շարունակել Քեմբրիջի լաբորատորիաներում, Ռեզերֆորիդի հետ միասին այդ հնարավորությունից օգտվեցին, Քավենդիշյան լաբորատորիայում գրանցված Ջոն Մաք–Լենանը, Ջոն Թաունսենդը և Պոլ Լանժևեն։ Վերջինիս հետ Ռեզերֆորդը աշխատել է մի սենյակում և նրանց ընկերությունը շարունակվել է մինչև նրանց կյանքի վերջ։
1895 թվականին տեղի ունեցավ նրա և Մերի Ջորջինա Նյուտոնի (1875–1945թթ․) նշանադրությունը, իսկ հարսանյաց արարողութունը 1900 թվականի մարտի 30–ին էր, 1901 թվականին ծնվեց նրանց դուստրը՝ Էյլին Մերի (1901–1930թթ․)՝ հետագայում հայտնի աստղաֆիզիկոս Ռալֆ Ֆաուլերի կինը։
Ռեզերֆորդը նախատեսում էր զբաղվել ռադիոալիքների դետեկտորով և Հերցի ալիքներով, հանձնել ֆիզիակայի քննություն և ստանալ մագիստրոսի աստիճան։ Սակայն հաջորդ տարի պարզվեց, որ Մեծ Բրիտանիայի պետական փոստը գումար է հատկացրել Մարկոնին այդ նույն աշխատանքի համար և հրաժարվել է ֆինանսավորել Քավենդիշի լաբորատորիային։ Քանի որ կրթաթոշակը չէր բավականացնում անգամ սննդի համար՝ Ռեզերֆորդը ստիպված սկսեց աշխատել որպես կրկնուսույց և Ջ․ Ջ․ Թոմսոնի օգնական՝ Ռենտգենյան ճառագայթների ազդեցությամբ գազերի իոնացմանը վերաբերող թեմայի ուսումնասիրության ընթացքում։ Ջ․ Ջ․ Թոմսոնի հետ միասին Ռեզերֆորդը բացահայտում է գազի իոնացման ընթացքում էլեկտրական հոսանքի հագեցման երևույթը։
1898 թվականին Ռեզերֆորդը բացահայտում է ալֆա և բետա ճառագայթները։ Մեկ տարի անց Պոլ Վիլլարը հայտնագործեց գամմա ճառագայթումը (և՛ այս, և՛ նախորդ երկու տիպի իոնացնող ճառագայթման անվանումները առաջարկվել են Ռեզերֆորիդի կողմից)։
1898 թվականի ամառվանից գիտկանը կատարում է առաջին քայլերը այդ տարիներին դեռ նոր բացահայտված ուրանի և թորիումի ռադիոակտիվության երևույթի հետազոտությունների գործում։ Աշնանը՝ Թոմսովի առաջարկով, Ռեզերֆորդը, հաղթահարելով 5 հոգուց բաղկացած մրցույթը, զբաղեցնում է Մոնրեալի (Կանադա) ՄաքԳիլի համալսարանի պրոֆեսսորի պաշտոնը՝ 500 ֆունտ ստերլինգ կամ 2500 կանադական դոլար աշխատավարձով։ Այդ համալսարանում Ռեզերֆորդը ակտիվ կերպով համագործակցում է այն ժամանակ քիմիական ֆակուլտետի կրտսեր լաբորանտ Ֆրեդերիկ Սոդդիի հետ, ով հետագայում (ինչպես և Ռեզերֆորդը) արժանացել է Քիմիայի Նոբելյան մրցանակի (1921 թվական)։ 1903 թվականին Ռեզերֆորդը և Սոդդին առաջարկեցին և ապացուցեցին ռադիոակտիվ քայքայման գործընթացի ընթացքում տարրերի փոխակերպման հեղափոխան գաղափարը։ 1900 թվականին Ռեզերֆորդն ամուսնացավ Ջորջինա Նյուտոնի հետ՝ Քրայսթչըրչում գտնվող անգլիական եկեղեցում  ։ 1905 թվականի սեպտեմբերին մեկ տարով Մոնրեալ Ռեզերֆորդի լաբորատորիա սեվորելու էր եկել Քիմիայի Նոբելյան մրցանակի ապագա դափնեկիր Օտտո Գանը։ Ռադիոակտիվության բնագավառում իր կատարած աշխատանքների շնորհիվ Ռեզերֆորդը համընդհանուր ճանաչման արժանացավ, դարձավ պահանջված գիտնական և տարբեր երկրներում գիտահետազոտական աշխատելու բազմաթիվ առաջարկներ ստացավ։ 1907 թվականի գարնանը նա հեռանում է Կանադայից և սկսում է մասնագիտական գործունեություն ծավալել Մանչեստրի Վիկտորիայի համալսարանում (այժմ՝ Մանչեստրի համալսարան, Անգլիա), որտեղ նրա աշխատավարձը մոտավորապես 2,5 անգամ բարձրացավ։
Մեծ գիտնականի կյանքում կարևոր և ուրախալի իրադարձություն էր 1903 թվականին Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ դառնալու իր ընտրությունը, իսկ 1925 թվականից մինչ 1930 թվականը նա զբաղեցնում էր դրա նախագահի պաշտոնը։ 1931–1933 թվականներին Ռեզերֆորդը Ֆիզիկայի ինստիտուտի նախագահն էր։
Մանոե
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Վոզնեսենսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1890 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Էռնեստ Ռեզերֆորդ
Կենսագրություն
1914 թվականին Ռեզերֆորդն արժանացավ ազնվականի կոչման և դարձավ «սըր Էռնսթ»։ Փետրվարի 12–ին Բուքինգհեմյան պալատում թագավորը նրան ասպետի կոչում շնորհեց։
Էռնեստ Ռեզերֆորդը մահացել է 1937 թվականի հոկտեմբերի19–ին օղակված ճողվածքի անսպասելի հիվանդության պատճառով արված անհետաձգելի վիրահատությունից չորս օր անց՝ 66 տարեկան հասակում (չնայած իր ծնողները ապրել են մինչև 90 տարի) ։ Նա թաղված է Ուեստմինստերյան աբբայությունում, Նյուտոնի, Դարվինի և Ֆարադեյի գերեզմանների կողքին  ։
Գիտական գործունեություն
Պ․ Լ․ Կապիցայի հիշողությունների համաձայն Ռեզերֆորդը եղել է ֆիզիկայի անգլիական փորձարարական դպրոցի վառ ներկայացուցիչներից (այս դպրոցը ի տարբերություն փորձարարների «գերմանական»՝ գոյություն ունեցող տեսություններից բխող և փորձերի միջոցով դրանց ապացուցելու ձգտող դպրոցի՝ ձգտում էր հասկանալ ֆիզիկական երևույթների բացահայտմուն և ստուգմը)։ Նա քիչ էր օգտվում բանաձևերից և քիչ էր դիմում մաթեմատիկային, սակայն, նա հանճարեղ փորձարար էր, այդ իմաստով հիշեցնելով Ֆարադեյին։ Կապիցայի կողմից Ռեզերֆորդի՝ որպես փորձարարի մասին, նշված կարևորագույն հատկանիշներից էր նրա հետևողականությունը։ Մասնավորապես, դրա շնորհիվ նա բացահայտեց տեսության էմանացիան, նկատելով տարբերություններ իոնիզացիայի չափման էլեկտրոդիտակի ցուցանիշներում, սարքի դռան բաց և փակ լինելու դեպքում օդի հոսքը ծածկելով։ Մեկ այլ օրինակ է Ռեզերֆորդի կողմից տարրերի արհեստական տրանսմուտացիան, երբ օդում ալֆա մասնկիկների կողմից ազոտի միջուկի ճառագայթումը ուղեկցվում էր բարձրէներգետիկ մասնիկների (պրոտոններ) հայտնվելով, որոնք մեծ վազք ունեն, բայց շատ հազվադեպ են։
Ռեզերֆորդը գրել և հրատարակել է իր աշխատանքների երեք հատոր։ Բոլոր երեքն էլ փորձարարական բնույթի են։
1904թ․ — «Ռադիոակտիվություն»
1905թ․ — «Ռադիոակտիվ փոխակերպումներ»
1930թ․ — «Ռադիոակտիվ նյութերի ճառագայթումը» (Ջ․ Չադվիկի և Չ․ Էլլիսի համահեղինակությամբ)։
Ռեզերֆորդի 12 աշակերտներ դարձել են Քիմիայի և Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ։ Նրա առավել տաղանդավոր աշակերտներից մեկը Հենրի Մոզլին փորձարարական կերպով ցույց տալով Պարբերական օրենքի ֆիզիկական իմաստը՝ վախճանվեց 1915 թվականի Դարդանելի օպերացիայի ընթացքում Գալիպոլիում։ Մոնրեալում Ռեզերֆորը աշխատում էր Ֆ․ Սոդդիի, Օ․ Հանի հետ, Մանչեստրում Հ․ Գեյգերի հետ (մասնավորապես Ռեզերֆորդն օգնեց նրան մշակել իոնիզացնող մասնկիկների հաշվարկման ավտոմատ հաշվիչ), Քեմբրիջում նա աշխատում էր Ն․ Բորի և Պ․ Կապիցայի և հետագայում հայտնի դարձած շատ այլ գիտնականների հետ։
Ռադիոակտիվության երևույթի ուսումնասիրությունը
Ռադիոակտիվ տարրերի բացահայտումից հետո սկսվեց դրան ճառագայթման ֆիզիկական բնույթի ակտիվ հետազոտությունը։ Ռեզերֆորդին հաջողվեց գտնել ռադիոակտիվ ճառագայթման բարդ կազմությունը։
Փորձը հետևյալն էր։ Ռադիոակտիվ նյութը տեղադրվում էր կապարի գլանի ներքևի հատվածում, որի դիմաց դրվում էր ֆոտոթիթեղը։ Դուրս եկող ճառագայթման վրա ազդում էր մագնիսկան դաշտը։ Ընդ որում այս ամենը գտնվում է անօդ տարածության մեջ։
Մագնիսական դաշտում փունջը բաժանվում էր երեք մասի։ Առաջնային ճառագայթման երկու բաղադրիչները շրջվում են հակառակ կողմեր, ինչը մատնանշում է, դրանցում հակադիր նշանների լիցքերի մասին։ Երրորդ բաղադրիչը պահպանում է տարածման ուղղությունը։ Դրական լիցքավորմամբ օժտված ճառագայթումը ստացավ ալֆա ճառագայթներ անվանումը, բացասականը՝ բետա ճառագայթներ, չեզոքը՝ գամմա ճառագայթներ անվանումը։
[[Պատկեր:Radioaktivnoe izluchenie.jpg|մինի|Ռադիոակտիվ ճառագայթման բարդ կառուցվածքի բացահայտման փորձի գծապատկերը, 1 – ռադիոակտիվ նյութեր,
2 – կապարե գլան,
Մասնիկների շեղմամաբ նա սահմանեց մագնիսական դաշտի լիցքավորման հարաբերությունը դրա զանգվածի նկատմամբ։ Պարզվեց, որ մեկ տարրական լիցքին բաժին է ընկնում զանգվածի ատոմական երկու միավոր։ Դրանից հետևում է, որ ալֆա ճառագայթումը հելիումի միջուկների հոսքն է։
1920 թվականին Ռեզերֆորդը միտք արտահայտեց, որ պետք է գոյություն ունենա նեյտրոնի էլեկտրական լարում չունեցող՝ պրոտոնի զանգվածին իր զանգվածով հավասար մասնիկ։ Սակայն նմանատիպ մասնիկ բացահայտել նրան չհաջողվեց։ Դրա գոյությունը գործնականում ապացուցվեց Ջեյմս Չադվիկի կողմից 1932 թվականին։
Բացի այդ Ռեզերֆորդը 30%–ով հստակեցրել է էլեկտրոնի հարաբերությունը դրա զանգվածին։
Ռադիոակտիվ փոխակերպումներ
Ռեզերֆորդը ռադիոակտիվ հատկությունների հիման վրա բացահայտեց և բացատրեց քիմիական տարրերի ռադիոակտիվ փոխակերպումները։ Գիտնականը հայտնավերեց, որ թորիումի ակտիվությունը փակ սրվակում մնում է անփոփոխ, բայց եթե փչել օդի անգամ ամենափոքր հոսքով, դրա ակտիվությունը զգալիորեն նվազում է։ Հայտնի էր դարձել ենթադրույթունն այն մասին, որ միաժամանակ ալֆա մասնիկների հետ միասին թորիումը բաց է թողնում ռադիոակտիվ գազ։
Ռեզերֆորդի և նրա գործընկերոջ Ֆրեդերի Սոդդիի համատեղ աշխատանքի արդյունքները հրատարակվել են 1902–1903 թվականներին՝ «Philosophical Magazine» պարբերականի հոդվածների շարքում։ Այդ հոդվածներում՝ վերլուծելով ստացված արդյունքները, հեղինակները եկան քիմիական մի տեսակի տարրերից մյուսներին փոխակերպման եզրահանգմանը։
Այդ ժամանակներում իշխում էր ատոմի անփոփոխելիության և անբաժանության մասին գաղափարը, նկատելով համարժեք երևույթներ այլ մեծանուն գիտնականներ դա բացատրում էին «նոր» տարրերի գոյությամբ, որոնք ի սկզբանե գոյություն ունեին սկզբնական նյութում։ Սակայն ժամանակն ապացուցեց նմանօրինակ պատկերացումների սխալականությունը։ Ֆիզիկոսների և քիմիկոսների հաջորդող աշխատանքներում ներկայացրեցին, թե որ դեպքերում որոշ տարրեր կարող են փոխակերպվել այլ տարրերի և թե բնության որ օրենքներն են կառավարում այդ փոխակերպումները ։
Ռադիոակտիվ տրոհման օրենք
Թորիումով տարրայից օդի դուրս մղմամբ, Ռեզերֆորդն առանձնացրեց թորիումի էմանացիան (գազը, որն այժմ հայտնի է որպես տոռոն կամ ռադոն–220, ռադոնի իզոտոպերից մեկն է) և հետազոտեց դրա իոնիզացնող կարողությունը։ Պարզավել էր, որ այդ գազի ակտիվությունը ամեն րոպե կրկնակի նվազում է։
Ժամանակից կախված ռադիոակտիվ նյութերի ակտիվությունը ուսումնասիրելու ընթացքում գիտնականը հայտնագործեց ռադիոակտիվ տրոհման օրենքը։
Քանի որ քիմիական նյութերի ատոմների միջուկները բավականաչափ կայուն են, Ռեզերֆորդը առաջարկեց, որ դրանց փոխակերպման կամ քայքայման համար պետք է շատ մեծ էներգիա։ Արհեստական փոխակերպման ենթարկված առաջին միջուկը ազոտի ատոմի միջուկն էր։ Ազոտը, ալֆա մասնիկների մեծ էներգիայով ռմբակոծելով, Ռեզերֆորդը հայտնաբերեց ջրածնի ատոմի միջուկների՝ պրոտոնների առաջացումը։
Գեյգեր – Մարսդենի փորձը ոսկե թիթեղով
3 – թիթեղ՝ հետազոտվող նյութից,
4 – կիսաթափանցիկ էկրան,
5 – մանրադիտակ
]] Ավելի ուշ Ռեզերֆորդը խոստովանեց, որ երբ իր աշակերտներին առաջարկեց անցկացնել գիտափորձ մեծ անկյուններով ալֆա մասնիկների ցրման վերաբերյալ, նա ինքն էլ չէր հավատում դրական արյունքնին։
Հետաքրքիր փաստեր
Իվի խոսքերով, Կապիցան իր կողմից առաջարկված մականունը մեկնաբանում էր հետևյալ կերպ՝ «Այս կենդանին հետ չի շրջվում և այլդ կերպ կարող է արտահայտել Ռեզերֆորդյան խորաթափանցությունը և իր առաջ շարժվելու ձգտումը»։ Կապիցան ավելացրեց, որ «Ռուսաստանում Կոկորդիլոսին նայում են սարսափի և հիացմունքի միաձուլմամբ»։ Սովետական կենսագրական աղբյուրնեորւմ կա նաև այլ տարբերակ՝ «Բանն այն է, որ Ռեզերֆորդը բարձր ձայն ուներ և չէր կարողանում կառավարել այն։ Վարպետի հզոր ձայնը միջանցքում ինչ-որ մեկին տեսնելիս, գրադարաներում գտնվողներին նախազգուշացնում էր, նրա մոտենալը, և աշխատակիցները հասցնում էին իրենց մտքերը հավաքել։ Դա Կապիցային հիմք էր տալիս Ռեզերֆորդին անվանել Կոկորդիլոս։ Դա բացատրում են նաև զարթուցիչը կուլ տված կոկորդիպոսի մասին գրքի հերոսի նմանությամբ։ Դրա թկթկոցը երեխաներին նախազգուշացնում էր սարսափելի գազանի մոտենալու մասին»։
Հուշեր
Ռեզերֆորդն աշխարհի ամենահարգված գիտնականներից մեկն է ։ 1914 թվականին Գեորգ V Ռեզերֆորդին օծեց որպես ասպետի-բակալավր ։ 1925 թվականին նրան ընդունեց «Order of Merit » միաբանություն, իսկ 1931 թվականին Ռեզերֆորդին բարոն նշանակեց ։
Էռնեստ Ռեզերֆորդի պատվին անվանակոչվել են․
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Քիմիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Անգլիացի նոբելյան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Քեմբրիջի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Փորձարարական ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Նովի Բուլյակ
Նովի Բուլյակ (Новый Буляк, Яңы Бүләк), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բլագովարսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 120 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բլագովարսկի շրջանի բնակավայրեր
Ալեքսանդր Չուդակով
Ալեքսանդր Պավլովիչ Չուդակով (Алекса́ндр Па́влович Чудако́в, ), ռուս բանասեր, գրականագետ և գրող, մանկավարժ, Ա. Պ. Չեխովի ստեղծագործությունների մասնագետ։
Կենսագրություն
1960 թվականին Ալեքսանդր Չուդակովն ավարտել է Մոսկվայի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1964 թվականից աշխատել է Համաշխարհային գրականության ինստիտուտում, դասավանդել Մոսկվայի պետական համալսարանում, Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտում։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1983) ։ 1987 թվականից հետո եվրոպական և ամերիկյան համալսարաններում կարդացել է ռուս գրականության դասընթաց։ Եղել է Միջազգային չեխովյան ընկերության անդամ։
2000 թվականին «Զնամյա» ամսագրում հրապարակվել է Չուդակովի «Խավարը նստում է հին սանդուղքներին» վեպը, որը 2001 թվականին առաջադրվել է Բուկերյան մրցանակի։ Նույն վեպի համար 2011 թվականին գրողին հետմահու շնորհվել է «Տասնամյակի ռուսական Բուկեր» մրցանակը ։ Չուդակովն արժանացել է նաև «Զնամյա» հիմնադրամի մրցանակին (2000)։
Չուդակովը մահացել է 2005 թվականի հոկտեմբերի 3-ին՝ չպարզված հանգամանքներում ստացած գլխուղեղի ծանր վնասվածքի հետևանքով ։ Թաղված է Մոսկվայի Վոստրյակովյան գերեզմանատանը ։
Վլադիմիր Սմիռնով (մաթեմատիկոս)
Վլադիմիր Իվանովիչ Սմիռնով (Владимир Иванович Смирнов, ), խորհրդային մաթեմատիկոս, ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս (1943), սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1967)։
Ալեքսանդր Չուդակով
Կենսագրություն
Այրին գրականագետ և հասարակական գործիչ Մարիետա Չուդակովան է։
Վլադիմիր Սմիռնով (մաթեմատիկոս)
Ավարտել է Պետերբուրգի համալսարանը 1910 թ., նույն համալսարանի պրոֆեսոր 1915 թվականից։ Հիմնական աշխատանքները վերաբերում են կոմպլեքս փոփոխականի ֆունկցիաների տեսությանը, բազմարժեք անալիտիկ ֆունկցիաների ունիմորֆացում, ուղղելի փակագծերի վրա օրթոգոնալ բազմանդամների համակարգերի լրիվության ուսումնասիրություն, անալիտիկ ֆունկցիաների սահմանային արժեքների հետ կապված հարցեր։ Սերգեյ Սոբոլևի հետ համատեղ մի քանի արշխատանքներում մշակել է հարթ եզրով առաձգական միջավայրերում ալիքների տարածման տեսության մի քանի խնդիրների լուծման նոր մեթոդ։ Աշխատանքներ ունի մաթեմատիկայից, ֆիզիկայից։
Ալեքսանդր Չուդակով
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս գրականագետներ Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:Վիքիտվյալների արժեքների վերաձևակերպմամբ հոդվածներ Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Չեխովագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Խորհրդային տղամարդ գրողներ Կատեգորիա:Խորհրդային բանասերներ Կատեգորիա:Խորհրդային մանկավարժներ Կատեգորիա:Ռուս արձակագիրներ
Վլադիմիր Սմիռնով (մաթեմատիկոս)
«Բարձրագույն մաթեմատիկայի դասընթաց» (հ․ 1—5, 1924-1947, հայ․ հրտ․ հ․ 1—2, 1948-1952 աշխատության համար 1948 թվականին արժանացել է պետական մրցանակի։ Պարգևատրվել է Լենինի 4 շքանշանով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:20-րդ դարի մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Խորհրդային մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Ռուս մաթեմատիկոսներ
Ալեքսանդր Պոմազուն
Ալեքսնադր Վասիլևիչ Պոմազուն , ուկրաինացի ֆուտբոլիստ, դարպասապահ։ Ունի նաև Ռուսաստանի քաղաքացիություն։
Ակումբում
Ելույթները սկսել է Խարկովի «Մետալիստում» (1990-1993 թվականներ)։ 1993 թվականի սկզբին հեռացել է «Մետալիստից», քանի որ թիմից հեռացել է գլխավոր մարզիչ Լեոնիդ Տկաչենկոն։
Շուտով դարպասապահին ԲԿՄԱ է հրավիրել բանակայինների գլխավոր մարզիչ Գենադի Կոստիլյովը, ով լավ գիտեր Պոմազունին ԽՍՀՄ պատանեկան հավաքականի կազմում ելույթներով։ Սակայն Ալեքսանդրը ԲԿՄԱ-ի հետ պայմանագիր չի կնքել, քանի որ առաջարկված պայմանները նրան չբավարարեցին։ Շուտով համաձայնել է տեղափոխվել Մոսկվայի «Սպարտակ», որտեղ նրան կանչել է Օլեգ Ռոմանցևի օգնական Ալեքսանդր Տարխանովը ։
1994 թվականին, չդիմանալով Գինտարաս Ստաուչեի և Դմիտրի Տյապուշկինի հետ մրցակցությանը, հեռացավ Կալինինգրադի «Բալթիկա»։ 1996 թվականի մրցաշրջանում Անդրեյ Սամորուկովի հետ միասին Վոլգոգրադի «Ռոտորից» զրո խաղ է անցկացրել 16 խաղում, ինչը այդ պահին դարձել Ռուսաստանի առաջնությունների ռեկորդ ։ «Բալթիկայում» 5 մրցաշրջան է անցկացրել 1994-1998 թվականները։
Այնուհետեւ հանդես է եկել «Տորպեդո-ԶԻԼ»-ում (1999-2001), «Սատուրն-REN TV»-ում (2001-2002), «Սոկոլ»ում (2003, խաղադաշտ դուրս չի եկել), «Բալթիկա-Տարկո»-ում (2004), «Ուրալ»ում (2004), «Սպարտակ-ՄԺԿ»-ում (2005-2007)։ Այն բանից հետո, երբ «Սպարտակ-ՄԺԿ»ը դուրս եկավ առաջին դիվիզիոնի առաջնությունից, տեղափոխվեց Նիժնի Նովգորոդի «Վոլգա» ։ 2007 թվականի դեկտեմբերին հեռացել է թիմից ։
2008-ի մրցաշրջանում հանդես է եկել «Նիժնի Նովգորոդում», որը պրոֆեսիոնալ մակարդակով նորամուտը նշել է Ռուսաստանի երկրորդ դիվիզիոնում («Ուրալ-Պովոլժյե» գոտի)։
ԽՍՀՄ
Հանդես է եկել ԽՍՀՄ պատանեկան հավաքականում, 1990 թվականին հաղթել է Եվրոպայի մինչև 18 տարեկանների առաջնությունում։
Ուկրաինա
Ուկրաինայի հավաքականի կազմում մասնակցել է 4 խաղի, բաց է թողել 4 գոլ, ունի 1 «սուխոյ» հանդիպում ։
Նորամուտը նշել է 1992 թվականի հունիսի 27-ին ԱՄՆ-ի հավաքականի հետ ընկերական խաղում (0:0)։
Ուկրաինայի հավաքականում իր վերջին հանդիպումն անցկացրել է 1993 թվականի մայիսի 18-ին Լիտվայի հավաքականի հետ (2:1)։
Լակոլիթ
Լակոլիթ (λάχχος — փոս և ...փթ), սնկաձև ինտրուզիվ մարմին, որի հատակը և տանիքը ներդաշնակ են պարփակող ապարների շերտավորությանը։ Լակոլիթի մակերևույթը գմբեթաձև է, իսկ հիմքը՝ համարյա հորիզոնական։ Առաջանում է, երբ մածուցիկ մագման, ներդրվելով երկրակեղևի փոքր խորություններում, բարձրացնում է իրենից վեր գտնվող նստվածքային ապարների շերտերը և լցվում առաջացած տարածությունը։ Հանդիպում են հին և նոր հրաբխականության շրջաններում։
Կատեգորիա:Երկրաբանություն
Ալեքսանդր Պոմազուն
Անձնական կյանք
Որդին՝ Իլյա Պոմազուն (1996), մոսկովյան ԲԿՄԱ ակումբի դարպասապահ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սոկոլի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ուրալի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ուկրաինայի ֆուտբոլի ազգային հավաքական
Տափակ բլուր
Տափակ Բլուր, երկրաբանական բնության հուշարձան Հայաստանի Հանրապետությունում, որը լիպարիտային գմբեթ է։ Բնության հուշարձանը գտնվում է Արագածոտնի մարզի, Թաթուլ գյուղից 2.0 կմ հարավ-արևմուտք։ Այն գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Բնապահպանության նախարարության բնության պետական հուշարձանների ցանկում։ Բնության պետական հուշարձանների ցանկում ներառվել է 2008 թվականի օգոստոսի 14-ին ընդունված «Հայաստանի Հանրապետության բնության հուշարձանների ցանկը հաստատելու մասին» ՀՀ Կառավարության որոշման համաձայն ։
Տես նաև
Կատեգորիա:Հուշարձաններ Կատեգորիա:Բնության հուշարձաններ Արագածոտնի մարզում
Աբու Սիմբելի տաճարներ
Աբու Սիմբելը, ժայռ է Նեղոս գետի արևմտյան ափին, որտեղ գտնվում են Հին Եգիպտոսի նշանավոր արքա Ռամզես II-ի երկու տաճարները (մ.թ.ա. 1289-1213 թթ)։ Ժայռը գտնվում է Նուբիա պատմական երկրամասում, Ասուան քաղաքից 280 կմ դեպի հարավ։ 1979 թ-ին այն դասվել է Միավորված Ազգերի Կրթության, Գիտության և Մշակույթի Կազմակերպության համաշխարհային ժառանգության ցանկի մեջ։
Հիմնադրվել է մ. թ. ա. XIII դարում՝ Ռամզես II փարավոնի օրոք։ Ժայռերի մեջ փորված երկու տաճարներից մեծը նվիրված Է Ամոն, Պտահ և Հարախտի աստվածներին ու իրեն՝ փարավոնին, փոքրը՝ Հաթոր աստվածուհուն և փարավոնի կնոջը՝ Նեֆերտարիին։ Մեծ տաճարի շքամուտքի երկու կողմում քանդակված են մոտ 20 մ բարձրությամբ հսկա արձաններ։ Ներսի պատերը զարդարված են արձաններով, որմնանկարներով, արձանագրություններով։ Աբու Սիմբելը 1986 թ.-ի դրությամբ Ասուանի ամբարտակի ջրերի տակ է, իսկ տաճարները 1966 թ.-ին տեղափոխվել են բարձրադիր վայր։
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Եգիպտոսում
Զարգացող ամնեզիա
Զարգացող ամնեզիա կամ պրոգրեսիվ ամնեզիա, ամնեզիայի տեսակ է, որին բնորոշ է հիշողության աստիճանական, անվերադարձ և խորացող կորստով։ Այս խանգարումը բնորոշ է տարբեր թուլամտությունների, մասնավորապես Ալցհեյմերի հիվանդությանը, անոթային թուլամտությանը և այլն։ Այս խանգարման ոչ ախտաբանական դրսևորումներից են ծերունիների մոտ հաճախ դիտվող հիշողության առանձնահատկությունները՝ անցյալը լավ են հիշում, ավելի գունեղ, իսկ ներկան՝ վատ ու մռայլ։ Հիշողության կորուստն ընթանում է ըստ «Ռիբոյի օրինաչափության»։ Ֆրանսիացի գիտնական Ռիբոն հաստատել է, որ սկզբնական շրջանում թուլամտությամբ տառապող մարդկանց հիշողությունը թուլանում է կյանքի վերջին շրջանի դեպքերի հանդեպ։ Ավելի վաղ շրջանի փորձը մոռացվում է ավելի ուշ։ Պրոգրեսիվ ամնեզիան ընթանում է փուլերով։ Առաջին ախտանիշներից է մոռացկոտությունը՝ անէքվորիայի նշաններով։ Հետագայում ի հայտ է գալիս ֆիքսացիոն հիպոմնեզիա, որը միտված է աստիճանական աճի։ Սրա արդյունքում հիշողությունից սկսում են վրիպել ավելի շատ ընթացիկ փաստեր և իրադարձություններ։ Այնուհետև գործընթացը աստիճանաբար տարածվում է նաև անցյալի հիշողությունների վրա, սկզբում ընդգրկելով վերջին շրջանի իրադարձությունները, հետո՝ ավելի ու ավելի վաղ ժամանակահատվածներ։ Առաջին հերթին՝ հիվանդները մոռանում են «ժամանակը», իսկ հետո բովանդակությունը։ Հիշողությունից ամենավերջում ջնջվում է այն, ինչ ձեռք է բերվել կյանքի վաղ շրջանում, ամրացել է և ավտոմատիզացվել։ Կարող է ձևավորվել փաստերի և իրադարձությունների խորը ամնեզիա, սակայն պահպանվել աֆեկտիվ կամ հուզական հիշողությունը։ Աստիճանաբար հիշողությունից ջնջվում է նաև «հուզականը» և մնում է «պարզագույն հմտությունների հիշողությունը», որի խանգարումները արտահայտվում են ապրաքսիայի ձևով ։
Պրոգրեսիվ ամնեզիայի պատճառները
Պրոգրեսիվ ամնեզիան դիտվում է հիմնականում
Հղումներ
Կատեգորիա:Հիշողության խանգարումներ
Վալտեր Գրոպիուս
Վալտեր Գրոպիուս (Walter Adolph Georg Gropius, ), գերմանացի ճարտարապետ է և տեսաբան, Բաուհաուզի հիմնադիրը, ֆունկցիոնալիզմի ներկայացուցիչ։
Գործունեություն
1907 - 1910 թվականներին Միս վան դեր Ռոեի և Լե Կորբյուզեի հետ աշխատել է Պ. Բեռնսի արվեստանոցում։ 1919 - 1928 թվականներին ղեկավարել է Բաուհաուզը, 1929 - 1957 թվականներին եղել է ժամանակակից ճարտարապետական միջազգային կոնգրեսի (CIAM) փոխնախագահը։ Նացիստների իշխանության գալուց հետո արտագաղթել է Լոնդոն, ապա ԱՄՆ։ Գրոպիուսի ամվան հետ է կապված ճարտարապետության զարգացման առավել հետաքրքիր փուլերից մեկը՝ ֆունկցիոնալիզմի կազմավորումը։ Գրոպիուսը առաջիններից էր, որ իրացրեց ինդուստրիալ արտադրության հնարավորությունները, ստեղծելով ժամանակակից ճարտարապետության և դիզայնի նոր ձևեր։ Զբաղվելով շինարվեստի սոցիալական պրոբլեմներով՝ Գրոպիուսը սակայն դուրս չեկավ ռեֆորմիստական պատրանքների սահմաններից, հուսալով որ բանական ճարտարապետությունը ի վիճակի է հասարակության մեջ արմատավորել սոցիալական հարաբերությունների խելամիտ ձևեր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1883 ծնունդներ Կատեգորիա:1969 մահեր Կատեգորիա:Գերմանացի դիզայներներ Կատեգորիա:Գերմանացի ճարտարապետներ Կատեգորիա:Բեռլին քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի դասախոսներ
Հայոց ցեղասպանության խաչ-հուշարձան (Ստեփանակերտ)
Հայոց ցեղասպանության խաչ-հուշարձան, Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին նվիրված խաչ-հուշարձան Արցախի Հանրապետության մայրաքաղաք Ստեփանակերտի բարձունքներից մեկում։
Պատմություն
Հուշարձանը նվիրված է 1915 թվականի Հայոց Ցեղասպանության զոհերի հիշատակին։ Տեղադրվել է 2015 թվականի մայիսի 6-ին Ստեփանակերտ քաղաքի Կրկժան թաղամասում Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի միջոցառումների շրջանակում ։
Միջոցառմանը մասնակցել են Արցախի նախագահ Բակո Սահակյանը, Հայ Առաքելական եկեղեցու Արցախի թեմի առաջնորդ Պարգև արքեպիսկոպոս Մարտիրոսյանը, պաշտոնատար անձինք։ Խաչ-հուշարձանի տեղադրումը նախաձեռնել է «Առաջ Արցախ» երիտասարդական կազմակերպությունն իր անդամների սեփական միջոցներով ու բարերարների աջակցությամբ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արցախի հուշարձաններ Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության հուշարձաններ
Ծիածանի բանաձևը
«Ծիածանի բանաձևը» («Формула радуги»), 1966 թվականի խորհրդային սատիրական կատակերգություն, որը նկարահանվել է ռեժիսոր Գեորգի Յունգվալդ Խիլկևիչի կողմից Օդեսայի կինոստուդիայում։
Սյուժե
Անլուծելի խնդիրների ինստիտուտի երիտասարդ գիտնական Վլադիմիր Բանտիկովը (Նիկոլայ Ֆեդորցով) աշխատում է ծիածանի բանաձևի ստեղծման վրա։ Բազմաթիվ ավելորդ ու ձանձրալի ժողովների վրա իր ուշադրությունը չշեղելու նպատակով նա ստեղծում է իր նմանակին՝ Ռոբոտ Յաշային։
Որոշ ժամանակ անց գոռոզացած ռոբոտը փախչում է իր ստեղծողից։ Նրա որոնումները բարդանում են նրանով, որ նրա ստեղծած խորամանկ սարքի՝ «մոդիֆիկատորի» շնորհիվ նա հնարավորություն է ստացել փոխել իր արտաքինը (սակայն ավելի ուշ այդ սարքը կորչում է)։
Սակայն ռոբոտը, իր արարքների անթերի տրամաբանությամբ հանդերձ, ունի բնորոշ տարբերակիչ առանձնահատկություններ. նա անհոգի է մարդկանց հետ հարաբերություններում, մտածում է ուղղակիորեն և բոլորովին զուրկ է հումորի զգացումից։ Ի զարմանս Վոլոդյայի՝ պարզվում է, որ այդ որակները հատուկ են որոնումների ընթացքում իրեն հանդիպած բազմաթիվ մարդկանց, և երբեմն անհնար է լինում որոշել, թե ով է քո առաջ՝ ռոբոտ, թե կենդանի մարդ։
Ի վերջո, Յաշային գտնում են. ինստիտուտի տնօրեն Կոզդոլևսկին նրան է նշանակում հրահանգիչ ծովափնյա մարզաբազաներից մեկում, որտեղ նրա հետ բազմաթիվ զվարճալի արկածներ են տեղի ունեցել։ Քանի որ Յաշայի գերբնական ունակությունները թույլ չեն տալիս ուղղակիորեն բռնել նրան, նրան բռնում են խաբեությամբ. օգտագործելով նրա՝ հրահանգներն ուղղակի կատարելու հակումը, Յաշային հրահանգում են մտնել ծովը, որտեղ կարճ միացում է տեղի ունենում։ Դրանից հետո Բանտիկովի ջանքերով ռոբոտին վերածրագրավորում են և նշանակում ինստիտուտի դռնապանի պաշտոնում։
Գեղարվեստական յուրահատկություն
«Ծիածանի բանաձևը» ֆիլմը, ինչպես «Նրա անունը Ռոբերտ է» (1967) և ավելի ուշ նկարահանված «Էլեկտրոնիկի արկածները» (1979) ֆիլմերը, օգտագործում է սյուժետային այն գիծը, երբ ռոբոտը դառնում է որոշակի մարդու նմանակ։ Բայց եթե «Էլեկտրոնիկի արկածները» ֆիլմն աչքի է ընկնում լավատեսությամբ, «Նրա անունը Ռոբերտ» ֆիլմում ռոբոտը պարզապես վառվում է՝ չդիմանալով մարդկային զգացմունքներին, ապա «Ծիածանի բանաձևը» ֆիլմում այդ փոխարինումն ունենում է աղետալի հետևանքներ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:1966 կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ֆանտաստիկ կատակերգություններ Կատեգորիա:1966 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր
Բուկով (Մարկ)
Բուկով (Buckow), քաղաք Գերմանիայում, Բրանդենբուրգի տարածքում։
Մտնում է Մերկիշ Օդեռլենդի շրջանի կազմի մեջ։ Գտնվում է Մերկիշե–Շվայցի ենթակայության տակ։ Բնակչությունը 1602 մարդ է (2010 թվականի դեկտեմբերի 31–ի տվյալներով) ։ Զբաղեցնում է 14,31 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդը՝ 12 0 64 084։
Քաղաքը ստորաբաժանվում է 2 քաղաքային համայնքների։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Մեջիք Ջոնսոն
Էրվին «Մեջիք» Ջոնսոն կրտսեր (Earvin "Magic" Johnson Jr., ), ամերիկացի նախկին բասկետբոլիստ, բասկետբոլի մարզիչ, ով իր ողջ պրոֆեսիոնալ կարիերայի ընթացքում հանդես է եկել Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Լոս Անջելես Լեյքերս» ակումբում՝ որպես խաղարկող։ «Լեյքերսի» կազմում Ջոնսոնը 5 անգամ դարձել է NBA չեմպիոն, ընդ որում՝ 3 անգամ արժանացել է գերեզրափակիչի ամենաարժեքավոր խաղացողի (MVP) կոչմանը։ 12 անգամ հանդես է եկել NBA-ի բոլոր աստղերի խաղում։
1996 թվականին Ջոնսոնը ընդգրկվել է Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) պատմության 50 մեծագույն խաղացողների ցանկում, իսկ 2002 թվականին՝ Բասկետբոլի Փառքի Սրահ։ 2007 թվականին ընտրվել է Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) պատմության ամենալավ պաշտպան-խաղացողը ԵՍՊՆ-ի տարբերակով ։ Նրա ընկերությունը և հակամարտությունը Լարրի Բըրդի հետ մտել են պատմության մեջ որպես ամենահետաքրքիր դիմակայություն։ Կարիերան ավարտելուց հետո Ջոնսոնը հանդես է եկել որպես ՁԻԱՀ-ի դեմ մարդիկ, զբաղվել է ձեռնարկատիրությունով, բարեգործությամբ, աշխատել որպես հաղորդավար։
Չերնովսկոե (այլ կիրառումներ)
Չերնովսկոե, կարող է վերաբերել՝
Մեջիք Ջոնսոն
Վաղ տարիներ
Իրվին Ջոնսոնը ծնվել է Կրիստին և Իրվին Ջոնսոնների ընտանիքում ։ Ջոնսոնը իր մանկությունը անցկացրել է Լենսինգում, որտեղ էլ նա ամբողջ սրտով սիրեց բասկետբոլը։ Ամբողջ օրը նա անցկացնում էր բասկետբոլի դաշտում՝ նմանվելով իր սիրած խաղացողին՝ Էռլ Մոնրոյին։
Առաջին մականունը՝ ‹‹Մեջիք››-ը նշել է Ֆրեդ Ստեբլին, տեղական դպրոցի խաղից հետո, որտեղ Ջոնսոնին հաջողվեց կատարել «Triple Double»: Նա իր հաշվին գրանցեց 36 միավոր 18 անրադարձ, 16 փոխանցում Այդ ժամանակ Ջոնսոնի մայրը կարծում էր, որ այդ մականունը անհամապատասխան է ։ Ջոնսոնը մի քանի տարի հետո ասում էր այդ մասին. «Մեջիքը՝ ես եմ բասկետբոլի խաղադաշտում։ Իսկ Իրվինը՝ հենց ես եմ» ։ Ուսումնական վերջին տարում Ջոնսոնը միջինում հավաքում էր 28 միավոր և կատարում 17 արգելափակում, իսկ նրա ակումբը 28 խաղերում 27 հաղթանակ է տարել։ Արդյունքում՝ Ջոնսոնը եզրափակիչ խաղում օգնեց իր ակումբին խլել հաղթանակը և դառնալ ԱՄՆ-ի չեմպիոն։
Միչիգանի համալսարան
Չնայած Ջոնսոնին առաջարկում էին անդամագրվել մի շարք կրթական կրթօջախներում, այնպիսին, ինչպեսին էր Ինդիական համալսարանը՝ տղան ընտրեց այն համալսարանը, որը մոտիկ էր տանը։ Նա ընտրեց Միչիգանի համալսարանը, հատկապես այն բանից հետո, երբ գլխավոր մարզիչը՝ Ջուդ Հեսքոթը ասաց նրան, որ նա կարող է խաղալ խաղարկող պաշտպանի դիրքում։ Բացի դրանից, Ջոնսոնին նաև դուր եկավ օրվա ծրագիրը։
Ջոնսոնը լրջությամբ էր մոտենում դասերին։ Նա այցելում էր հեռուստատեսային կապ դասախոսություններին և ցանկանում էր դառնալ հեռուստամեկնաբան։ Բայց հետևանքում մարզականը բոլորից վեր էր։ Այն ժամանակ «Սպարտանս»-ը հայտնի էր, որպեստաղանդավոր ակումբ, որտեղ բացի Ջոնսոնից, հանդես էին գալիս Բասկետբոլի ազգային ասսոցիացիայի խաղացողները՝ Գրեգ Կելսերը, Ջեյ Վինսենտը և Մայք Բրկովիչը։ Նրա առաջին խաղաշրջանում Ջոնսոնը միջինում հավաքում էր 17 միավոր, 8 արգելափակում և 7 փոխանցում։ Այդ մրցաշրջանում ակումբը ուներ 25 հաղթանակ, 5 պարտություն, գրավել էին առաջին տեղը «Բիգ Տեն»-ի կոնֆերանսում և իրավունք ստացավ մասնակցել NCAA-ի մրցաշրջանում։ NCAA-ի մրցաշարում «Սպարտանս»-ը տեղ զբաղեցրեց 8 լավագույն ակումբների մեջ, բայց հետո զիջեցին ապագա չեմպիոնին՝ «Կենտուկկի» համալսարանին ։
Հաջորդ մրցաշրջանում 1978-1979 մրցաշրջանում Ջոնսոնի ակումբը նորից ստացավ իրավունք մասնակցելու NCAA-ի մրցաշրջանում։ Հետևանքում «Սպարտանս»-ը հասավ եզրափակիչ, որտեղ նրանց դիմակայելու էր «Ինդիանա» համալսարանը՝ Լարրի Բրդի հետ։ Այդ խաղը խաղը հավաքեց ամենաբազմաթիվ հանդիսատեսին ուսանողական բասկետբոլի պատմության մեջ ։ Միչիգանը հաղթեց Ինդիանային 75։64 հաշվով, իսկ Ջոնսոնը ճանաչվեց ամենաաչքի ընկնող բասկետբոլիստը NCAA-ի մրցաշրջանում։ Համալսարանում նա միջինը հավաքում էր 17 միավոր, 6 արգելափակում և 8 փոխանցում։ 1979 թվականին Ջոնսոնը որոշեց հայտ ներկայացնել NBA-ի Դրաֆթի համար։
Դեբյուտային մրցաշրջանը NBA-ում (1979-1980)
1979 թվականին Դրաֆթի ժամանակ Ջոնսոնը ընտրվել է «Լոս Անջելես Լեյքերս»-ի կողմից։ Ջոնսոնը արտահայտեց իր հիացմունքը, որ ինքը ունի հնարավորություն խաղալ մի ակումբում, որտեղ խաղում էր Քարիմ Աբդուլ-Ջաբարի հետ, ով վերջերս դարձավ NBA-ի ամենաարդյունավետ խաղացողը NBA-ի պատմության մեջ ։
Չնայած մրցաշրջանի գերակշռությանը, նրան ոչ մի կերպ չէր հաջողվում դառնալ չեմպիոն «Լեյքերս»-ի հետ ։ Բայց արդեն Ջոնսոնի ժամանումից հետո շատ բաներ փոխվեցին։ Նրա առաջին NBA-ի մրցաշրջանում նորեկը միջինում հավաքում էր 18 միավոր, 7 արգեկախակում, 7 փոխանցում, ընտրվել է նորեկների NBA-ի թիմում, նույնիսկ ընտրվել է արևմտյան Կոնֆերենցիայի Բոլոր Աստղերի թիմում։
«Լեյքերս»-ը մրցաշրջանը վերջացրեց 60 հաղթանակով, 22 պարտությունով և հասան եզրափակիչ, որտեղ պետք է խաղաին «Ֆիլադելֆիա» ակումբի հետ ։ «Լեյքերս»-ը հաղթում էր ընդհանուր 3-2 հաշվով, բայց 5-րդ խաղում Քարիմ Աբդուլ-Ջաբարը վնասվածք ստացավ և չկարողացավ խաղալ 6-րդ խաղում ։ «Լեյքերս»-ի մարզիչը որոշեց, որ Ջոնսոնը պետք էր խաղալ կենտրոնականի դիրքում, և Ջոնսոնը հիանալի խաղ անցկացրեց։ Նրա 42 միավորները, 15 արգելափակումները, 7 փոխանցումները «Լեյքերս»-ին հաղթանակ բերեց 123։107 հաշվով։ Իսկ Ջոնսոնը խաղի շամանակ խաղում էր հարձակվողի և պաշտպանի դիրքերում։ Ջոնսոնը դարձավ NBA-ի պատմության միակ նորեկը, ով կարողացավ վաստակել MVP մրցանակը եզրափակչի ժամանակ, իսկ նրա հիանալի խաղը դեռ համարվում է Nba-ի պատմության ամնեալավ դիմակայություններից մեկը։ Բացի այդ նա դարձավ այն 4 խաղացողներից մեկը, ում հաջողվեց հաղթել NCAA-ում և մյուս մրցաշրջանում հաղթել NBA-ին  ։
Մրցակցությունը «Բոսթոն Սելթիքս»-ի հետ (1983-1987)
NBA-ի 5-րդ մրցաշրջանում Ջոնսոնը միջինում հավաքում էր 17 միավոր, 13 փոխանցում և 7 արգելափակում։ «Լեյքերս»-ը 3-րդ անգամ հասավ եզրափակիչ, որտեղ Ջոնսոնը առաջին անգամ հանդիպեց Լարրի Բրդի ակումբի հետ ։ «Լեյքերս»-ը առաջին խաղում հաղթեց, 2-րդ խաղում 2 միավոր առավելություն ուներ ր սուլոցին մնացել էր 18 վայրկյան, բայց մի քանի վայրկյանից հաշիվը հավասարվեց։ Հետևանքում «Լեյքերս»-ը պարտություն կրեց։ 3-րդ խաղում Ջոնսոնը տվեց 21 հատ արդյունավետ փոխանցում և օգնեց իր ակումբին հաղթանակի հասնել։ Բայց 4-րդ խաղում «Լեյքերս»-ի ավագը մի քանի տուգանքներ կատարեց և իր ակումբին բերեց պարտության։ Այսպիսով, խաղի վերջին րոպեին «Սելթիքս»-ի կենտրոնականը վերցրեց գնդակը Ջոնսոնի մոտից։ Բացի դրանից Ջոնսոնը չիրացրեց 2 տուգանային նետումները ամենավերջում, որոնք կարող էին հաղթանակի բերել ակումբին։ 7-րդ խաղում «Լեյքերսը» զիջում էր 4- միավորով։ Այդ րոպեին Ջոնսոնը կորցրեց գնդակը, որը պարտության բերեց Ջոնսոնին և նրա ակումբին։ Ջոնսոնի ընկերները նրան հանգստացնում էին ողջ գիշեր։ Եվ հետո Ջոնսոնը ասում է «Սա այն չեմպիոնությունն էր, որ պետք է հաղթեինք, բայց չկարողացանք»։
1984-1985 մրցաշրջանում Ջոնսոնը միջինում հավաքում էր 18 միավոր, 12 փոխանցում և 6 արգելափակում և «Լեյքերս»-ին հասցրեց եզրափակիչ, որտեղ նրանք նորից պետք է խաղային «Բոսթոն»-ի հետ։ Եզրափակչի առաջին խաղում «Բոսթոն»-ը հաղթեց 34 միավորի տարբերությամբ։ Այս եզրափակչում շատ գեղեցիկ իրեն ցույց տվեց Աբդուլ Ջաբարը, ով այդ պահին դարձավ 38 տարեկան։ 2-րդ խաղում նա հավաքեց 30 միավոր և կատարեց 17 արգելափակում, իսկ նրա հավաքած 36 միավորները հաղթանակի բերեցին Լեյքերսին 5-րդ խաղում և ընդհանուր հաշիվը դարձավ 3-2։ Հետևանքում Լեյքերսը հաղթեց 6-րդ խաղում և դարձավ չեմպիոն շնորհիվ Աբդւոլ Ջաբարի և Մաջիք Ջոնսոնի շնորհիվ։ Այդ երկուսը հայտարարեցին, որ այդ եզզրափակիչը նրանց համար ամենալավ եզրափակիչն է եղել։
Հաջորդ մրցաշրջանում Ջոնսոնը միջինում հավաքում էր 18 միավոր, 12 փոխանցում և 5 արգելափակում։ Այս մրցաշրջանում նրանք նորից հասան եզրափակիչ բայց պարտվեցին «Հյուսթոն Ռոքքետս»-ին։ 1986-1987 տարիներին Ջոնսոնը իր անձական ռեկորդը սահմանեց՝ միջինում 23 միավոր հավաքելով։ Մրցաշրջանի ավարտից հետո խաղացողը առաջին անգամ ճանաչվեց ամենաարդյունավետ բասկետբոլսիտը NBA-ում։ Եզրափակչում նրանց նորց սպասում էր Բոսթոնը, և նորից այս անգամ էլ «Լեյքերս»-ը հաղթեց «Բոսթոն»-ին։
Մրցակցությունը Լարրի Բրդի հետ
Մեջիք Ջոնսոնը և Լարրի Բիրդը առաջին անգամ հանդիպեցին, որպես մրցակիցներ 1979 թվականին NCAA մրցաշրջանի եզրափակչին։ Նրանց մրցակցությունը շարունակվում էր NBA-ի մրցաշրջանի ժամանակ, երբ «Բոստոն»-ն ու «Լեյքերս»-ը դուրս եկան եզրափակիչ 1984-1987 թվականներին։ Ջոնսոնը ասում էր, որ նրա համար պարբերական մրցաշրջանը բաղկացած է եղել 80 սովորական խաղից և 2 իսկական խաղից՝ «Բոստոն Սելթիքս» vs «Լոս Անջելես Լեյքերս»։ Իսկ Լարրին ասում էր, որ ամեն առավոտ նայում էր Ջոնսոնի վիճակագրությունը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1959 ծնունդներ Կատեգորիա:Օգոստոսի 14 ծնունդներ Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ Կատեգորիա:Հոլիվուդյան փառքի ծառուղի Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Լոս Անջելես Լեյքերսի բասկետբոլիստներ
Պերեչկա
Պերեչկա (Перечка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Լուդեգա գետի ափից 17 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 12 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Կիրատագ
Կիրատագ, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում ։
Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 1073 կովկասի թաթար բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Չերնուխա (այլ կիրառումներ)
Չերնուխա, կարող է վերաբերել՝
Թուրքիայի շրջաններ
Թուրքիայի շրջաններ ilçe, իլչե), Թուրքիայի վարչաքաղաքական նվազագույն միավորներ (թվով 957), որոնք բաշխված են 81 մարզերի (իլ) մեջ։ Օսմանյան կայսրության ժամանակ և Թուրքիայի Հանրապետության առաջին տարիներին համապատասխան վարչական միավորը ուներ կազա անվանումը։ Շրջանի կազմի մեջ կարող է մտնի ինչպես ուրբանիզացբած տարածք, այդպես էլ գյուղական վայրեր։
Մարզի մրջաններից մեկը կոչվում է «կենտրոնական շրջան» (merkez ilçe, մերքեզ իլչե) և, որպես կանոն, նրա անվանումը համընկնում է մարզի (իլի) անվանումի հետ (սակայն կան բացառություններ, ինչպես, օրինակ, Հաթայի մարզի կենտրոնը գտնվում է Անթաքիայում)։ Կենտրոնական շրջանի պետն է նշանակավող փոխմարզապետը, իսկ այլ շրջանները ղեկավարում են կայմակամները։