cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ՄԱԿ-ի Թմրամիջոցների և հանցագործության դեմ պայքարի գրասենյակ
Թմրամիջոցների ընդունման չարաշահման կանխարգելում և առողջություն
Կրթական քարոզարշավների օգնությամբ, ինչպես նաև հիմվելով գիտական փաստերի վրա՝ ՄԱԿ-ը երիտասարդներին փորձում է ցույց տալ թմրամիջոցների գործածման վտանգավորությունը, թմրամոլությամբ տառապող անձանց օգնել գտնել բուժման մեխանիզմներ, իսկ կառավարությանը՝ թմրամիջոցների գործածումը դիտարկել ոչ թե որպես հանցագործություն, այլ որպես առողջական խնդիր։
Փաստեր
2008-2009 թվականների երկամյա բյուջեում Ընդհանուր վեհաժողովը 41 միլիոն դոլար հատկացրեց ՄԱԹՀՊԳ-ին, որը կազմում էր գրասենյակի ընդհանուր եկամտի 7,5 տոկոսը ։
Օրթա օյունու
Օրթա օյունու (Orta oyunu` հրապարակախաղ), թուրքական ժողովրդական թատրոնի տեսակ: Օգտագործվում է նաև մեյդան օյունու և զուխուրի կոլու անվանումները:
Բոլշայա (Պրեգոլյայի վտակ)
Բոլշայա (Большая), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կալինինգրադի մարզում և Չեռնյախովսկի շրջանում։
Օրթա օյունու
Ծագել է 18-րդ դարում, գոյատևել է մինչև 19-րդ դարի վերջը: Կերպարներով ու պատումներով մոտ է կարագյոզ ստվերային-տիկնիկային թատրոնին: Գործող անձանց թիվը հասել է մինչև տասի, կանանց դերերը կատարել են տղամարդիկ:
Բոլշայա (Պրեգոլյայի վտակ)
Աշխարհագրություն
Գետաբերանը տեղակայված է Պրեգոլյա գետի աջ ափին 83 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 16 կմ է, ավազանի տարածքը 69 կմ2 է։ Գետի ակունքը գտնվում է Իզվիլինո գյուղի մոտ։
Օրթա օյունու
Ունեցել է չորս գլխավոր դերակատար. փեշիքյար (խորամանկ, ձեռներեց, ծառայակամ, գործ հաջողացնել), կավուկլու (ուրիշների գործերին խառնվող թթևամիտ անձ, մշտական ծաղրի առարկա), սևկյուլլյու (ճարպիկ, սիրունատես, կնամեծար տղամարդ), Զեննե (գործող անձանց շարքում միակ կինը՝ սիրուհի, սևկյուլլյուի սիրահետման առարկան):
Բոլշայա (Պրեգոլյայի վտակ)
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Բալթյան ավազանային շրջանին, գետային ավազանը Պրեգոլյա, ենթաավազանը՝ բացակայում է։ Գետի ջրատնտեսային տեղամասը Նեման գետն է և Բալթիկ ծովի ավազանը։
Օրթա օյունու
Գործող անձանց մեջ պատահել են նաև հույներ, հայեր, հրեաներ, ալբանացիներ, ֆրանսիացիներ՝ ծաղրական պատկերմամբ:
Բոլշայա (Պրեգոլյայի վտակ)
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Օրթա օյունու
Ներկայացումները ցուցադրվել են բացօթյա, արևելյան գործիքների նվագակցությամբ :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքական թատրոն Կատեգորիա:Թուրքիայի մշակույթ
Fun Factory (ալբոմ)
Նախադրյալներ և ռելիզ
Մայիսի 22-ին հայտարարվել է, որ Formis 9-ը վերադառնալու է հունիսի 4-ին իրենց առաջին Fun Factory ալբոմով ։ Ֆոտո-թիզերները թողարկվել են մայիսի 23-ին, վիդեո-թիզերները անդամների հետ թողարկվել են մայիսի 24-ից մինչև հունիսի 2-ը ։
Ալբոմը պարունակում է երեք երգ` այդ թվում նաև առաջատար «Fun!», «Love Rumpum» և «Fly High» սինգլները։ Անդամներից՝ Հայոնը և Ջիվոն գրել են «Fly High» երգը ։ Տեսահոլովակի թիզերը թողարկվել է մայիսի 31-ին, իսկ ամողջ երաժշտական տեսահոլովակը թողարկվել է հունիսի 4-ին` սինգլի հետ միաժամանակ ։
Պրոմո
Խումբն կատարել է իր գլխավոր «Fun!» երգի դեբյուտը՝ հունիսի 6-ին։ Սկզբում նրանք կատարել են առաջատար սինգլը՝ M Countdown-ի ժամանակ, իսկ հետո՝ Music Bank-ի ժամանակ, ''Show! Music Core-ը և Inkigayo''-ն։
«Fun!» երգի պրոմոյի ավարտից հետո եղել է հայտարարություն, որ խումբն ունենալու է լրացուցիչ համերգներ։ Առաջին համերգը եղել է Music Bank-ում հունիսի 12-ին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2019 սինգլներ
Կոնստանտին Տրուտովսկի
Կոնստանտին Տրուտովսկին Ֆեոդոր Դոստոևսկու առաջին հայտնի դիմանկարի հեղինակն է. վերջինս Տրուտովսկուց երկու տարի առաջ ավարտել էր Գլխավոր ինժեներական ուսումնարանի սպայական դասընթացները փոխ-տեղակալի կոչումով ։
Կենսագրություն
Կոնստանտին Տրուտովսկին ծնվել է 1826 թվականի հունվարի 28-ին (նոր տոմարով՝ փետրվարի 9-ին) Կուրսկում։
Նախնական կրթությունն ստանալով Խարկովի ուսումնական հաստատություններից մեկում՝ 1839 թվականին տեղափոխվել է Սանկտ Պետերբուրգ, որտեղ սովորել է Նիկոլաևյան ինժեներական ուսումնարանում ՝ այդ ժամանակ արդեն մեծ սեր ցուցաբերելով արվեստի նկատմամբ։
1845 թվականին ավարտելով այդ ուսումնական հաստատության դասընթացն ու սպայական դասընթացները ՝ թողնվել է այնտեղ որպես դասուսույց և սկսել է հաճախել դասերի Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիայում, որտեղ աշակերտել է Ֆեոդոր Բրունիին և պատրաստվել է դառնալ պատմական գեղանկարիչ, թեև ավելի մեծ ձգտում է ունեցել դեպի ժանրային գեղանկարչությունը։
1849 թվականին մեկնել է հայրենի կալվածք, որտեղ ժողովրդի կենցաղն այնպիսի խոր տպավորություն է թողել նրա վրա, որ դարձել է նրա հետագա աշխատանքների հիմնական թեման։ Շուտով նա թոշակի է անցել և բնակություն հաստատել գյուղում և միայն երբեմն մեկնել Մոսկվա ու Սանկտ Պետերբուրգ՝ տանելով իր նկարները։
1861 թվականին «Շուրջպար Մալոռոսիայում» («Хоровод в Малороссии», պահվում է Տրետյակովյան պատկերասրահում) նկարի համար Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիայի կողմից արժանացել է ակադեմիկոսի կոչման։ 1871 թվականից մինչև 1881 թվականը Տրուտովսկին՝ որպես տեսուչ, ծառայել է Մոսկվայի գեղանկարչության և քանդակագործության ուսումնարանում, ապա կրկին ապրել ու աշխատել է իր կալվածքում։
Կոնստանտին Տրուտովսկին ստեղծել է մեծ թվով նկարներ, ջրանկարներ ու մատիտանկարներ։ Ուկրաինական հասարակ ժողովրդի կյանքի տեսարաներից բացի նա պատկերել է մանր կալվածատերերի կյանքը՝ իր այդ աշխատանքներում ցուցաբերելով իր դիտողականությունը, սրամտությունն ու պոետական զգացումը։ Սակայն նկարչական ոչ պատշաճ պատրաստվածությունն ու շտապողականությունը հաճախ նվազեցնում են լավ մտահղացված ու կատարված աշխատանքները, որոնցից կարելի է նշել «Ծեսերգեր Մալոռոսիայում» («Колядки в Малороссии», Տրետյակովյան պատկերասրահ), «Աշխատանքի ժամին» («В рабочую пору», գտնվում է Մոսկվայում՝ Կոզմա Սոլդատյոնկովի հավաքածուում), «Սորոչինյան տոնավաճառ» («Сорочинская ярмарка»), «Ժամադրություն» և «Կալվածատեր քաղաքական գործիչներ» նկարներն ու «Ճաշից հետո, ամառային ժամանակ» («После обеда, в летнюю пору») և «Բարերարներ» («Благодетели», Տրետյակովյան պատկերասրահ) ջրանկարները ։
Կոնստանտին Տրուտովսկին մահացել է 1893 թվականի մարտի 27-ին (նոր տոմարով՝ մարտի 29) Յակովլևկա հայրենի կալվածքում։ Թաղվել է Օբոյանի Բոգորոդիցկի-Զնամենսկի արական վանքում, որ ամբողջովին ավերվել է բոլշևիկների կողմից 1924 թվականին ։
Ընտանիք
Կոնստանտին Տրուտովսկին ամուսնացած է եղել հայտնի քննադատ և հասարակական գործիչ Սերգեյ Ակսակովի զարմուհու՝ Սոֆյա Ալեքսեևնա Սամբուրսկայայի հետ։ Նրա որդին՝ Վլադիմիր Կոնստանտինովիչը (1862-1930), եղել է արվեստաբան, դրամագետ, Մոսկվայի հնագիտական միության քարտուղար, ամուսնացած է եղել սուրբ Սերաֆիմ Սարովսկու զարմուհու՝ Ալեքսանդրա Վլադիմիրովնա Մոշնինայի հետ և ունեցել է երկու դուստր՝ Նադինն ու Նատաշան։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս նկարիչներ Կատեգորիա:Կուրսկ քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիայի ակադեմիկոսներ
Խորվաթներ
Խորվաթներ, սլավոնական ազգ։ Թիվը՝ 4,5 միլիոն (1971 թվական), որից ավելի քան 3,5 մլն՝ Խորվաթիայում։
Բնակիչներ
Բնակվում են նաև Բոսնիայում, Հերցեգովինայում, Սերբիայում, երկրի այլ հանրապետություններում, մյուս երկրներից՝ Ավստրիայում (գրադիշչանյան հանրապետություն), Հունգարիայում, Ամերիկայի երկրներում (գլխավորապես՝ ԱՄՆ-ում) և Ավստրալիայում։ Խոսում են սերբա-հորվաթերեն։ Հավատացյալների մեծ մասը կաթոլիկներ են, աննշան քանակությամբ՝ ուղղափառներ, բողոքականներ և մուսուլմաններ։ 6-7-րդ դարերում Խորվաթների նախնիները (կաչիչներ, շուբիչներ, սվաչիչներ և այլն) բնակվել են Հյուսիսային Դալմաթիայի մերձափնյա շրջաններում, Հարավային Իստրիայում, Բոսնիայի հյուսիսում, Սափս և Դրավա գետերի միջև։
9-րդ դարում կազմավորվել է Խորվաթական պետությունը (925 թվականից՝ թագավորություն)։ 1102 թվականից Խորվաթների հիմնական կորիզը (Խորվաթիայի և Սլովենիայի բնակիչները) եղել է Հունգարիայի, այնուհետև՝ Թուրքիայի և Ավստրիայի տիրապետության տակ։ 1918 թվականին Խորվաթները միավորվեցին սերբերի, սլովենների և Խորվաթների թագավորության (1929 թվականից՝ Հարավսլավիա) կազմում։ 1945 թվականին հորվեթները Հարավսլավիայի Ֆեդերատիվ ժողովրդական Հանրապետության կազմում ստացան ինքնավարություն և ձևավորվեցին որպես սոցիալիստական ազգ։ Այժմ ունեն զարգացած արդյունաբերություն, գյուղատնտեսություն, գիտություն և մշակույթ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էթնիկ խմբեր Կատեգորիա:Խորվաթիայի ազգեր Կատեգորիա:Սերբիայի ազգեր
Լե Լոժ Մարգերոն
Լե Լոժ Մարգերոն (Les Loges-Margueron), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Օբ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 226 մարդ, բնակչության խտությունը` 7.24 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 31.21 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 160 կմ հարավ-արևելք, Շալոն ան Շամպայն քաղաքից` 100 կմ հարավ, Տրուա քաղաքից` 24 կմ հարավ։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 162 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 88-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 74։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 54,3 %։ 88 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 78 անձ (43 տղամարդ և 35 կին)։ Գործազուրկ են եղել 10 անձ (4 տղամարդ և 6 կին)։ 74 անաշխատունակներից 50-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 16-ը` թոշակառուներ, իսկ 8-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Միխայիլ Գրանովսկի
Միխայիլ Գրանովսկի (Михаил Николаевич Грановский, ), ռազմական ինժեներ-մեխանիկ, ռուս-ճապոնական և Առաջին համաշխարհային պատերազմների մասնակից, ինժեներ-մեխանիկ 1-ին աստիճանի կապիտան, Գեորգիևյան ասպետ։
Կենսագրություն
Միխայիլ Գրանովսկին ծնվել է 1878 թվականի սեպտեմբերի 7-ին։ 1901 թվականին ավարտել է Կրոնշտադի Նիկոլայ 1-ինի ծովային ինժեներական ուսումնարանը և ստացել կրտսեր ինժեներ մեխանիկի կոչում։ Ծառայությունն անցկացրել է Ռուսական Կայսրության նավատորմի նավերում որպես մեխանիկ։ 1904-1905 թվականներին մասնակցել է Պորտ-Արթուրի պաշտպանությանը, արժանացել է 3 մարտական շքանշանների և պարգևատրվել Ոսկե զենքով «Արիության համար»։ Պորտ-Արթուրում գերի է ընկել ճապոնացիներին։ 1905 թվականի հունվարի 15-ին շտաբս-կապիտան Գրանովսկին ստորագրություն տվեց պատերազմին չմասնակցելու վերաբերյալ և ազատվեց գերությունից։ 1908-1915 թվականներին ծառայել է «Ադմիրալ Մակարով» հածանավում որպես ավագ մեխանիկ։ Եղել է սկզբունքային տվյալ տիպի հածանավերի մեխանիզմների շահագործման նորմատիվային փաստաթղթերի պահանջների պահպանման նկատմամբ։ Հայտնի են դեպքեր, երբ «Ադմիրալ Մակարով» հածանավի հրամանատարը հրաման է տվել հեռանալ լողացող խարսխից (տակառից) 1,5 ժամվա ընթացքում։ Նավի ավագ մեխանիկ Մ. Ն. Գրանովսկին զեկուցում է կապիտանին, որ հրամանի կատարման համար անհրաժեշտ է ոչ պակաս, քան 4.5 ժամ և արագացված նահանջը կհանգեցնի նավի շարժիչի անխուսափելի վնասվածքների, որն արդարացված կարող է համարվել միայն արտակարգ իրավիճակներում, որն էլ առկա չէ։ Կապիտանի հրամանը չկատարելու հետ կապված միջադեպի զեկուցագիրը քննարկվում է կապիտանից և նավի մեխանիկներից կազմված նավատորմային հանձնաժողովի կողմից։ Գրանովսկու գործողությունները ճանաչվում են լիովին արդարացված ։
1913 թվականի դեկտեմբերի 6-ին ստացել է ինժեներ-մեխանիկի 2-րդ դասի կապիտանի կոչում։ 1916-1917 թվականներին  եղել է Բալթիկ ծովի պահականավային դիվիզիայի շտաբի պետի ֆլագմանական ինժեներ-մեխանիկ։ 1917 թվականի հունվարի 15-ին նշանակվել է Բալթիկ ծովում նավաշինության մեխանիկական մասի  հսկիչ։ 1917 թվականի հուլիսի 28-ին գերազանց ծառայության համար ստանում է 1-ին աստիճանի կապիտանի կոչում։  Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո արտագաղթել է Ֆինլանդիա։ Մահացել է 1920 թվականի ապրիլի 4-ին Հելսինկիում։.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս ռազմական գործիչներ Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Նուվիոն լը Վինյո
Նուվիոն լը Վինյո (Nouvion-le-Vineux), համայնք Ֆրանսիայում, որը գտնվում է Պիկարդիա մարզում՝ Էնա գավառում։ Մտնում է Լան 2 կանտոնի մեջ։ Համայնքի շրջանը Լանն է։
Համայնքի INSEE ծածկագիրն է՝ 02561:
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը ըստ 2010 թվականի տվյալների կազմում է 162 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Բոլշակովկա
Աշխարհագրություն
Գետաբերանը տեղակայված է Լուգովայա գետի աջ ափին 14 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 12 կմ է, ավազանի տարածքը 25,5 կմ2 է։ Գետի ակունքը գտնվում է գյուղի մոտ Ճամփեզրի։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Բալթյան ավազանային շրջանին, գետային ավազանը Բալթիկ ծովի ավազանն է Կալինինգրադի մարզում՝ առանց Նեման և Պրեգոլյա գետերի, ենթաավազանը՝ բացակայում է։ Գետի ջրատնտեսային տեղամասը Նեման գետն է և Բալթիկ ծովի ավազանը։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Սամվել Գևորգյան (այլ կիրառումներ)
Սամվել Գևորգյան անունը կարող է վերաբերել հետևյալ անձանց.
Նաև՝
Ախալցխայի 1918 թվականի ինքնապաշտպանություն
Ախալցխայի գավառի 1918 թվականի ինքնապաշտպանություն, 1918 թվականի Ախալցխայի գավառի հայ բնակիչների ինքնապաշտպանական զինված գործողությունները ընդդեմ թուրք ջարդարարների։
Պատմական ակնարկ
Կարնո գաղթականությունից առաջ Ախալցխայում 1833 թվականի մարդահամարի համաձայն ապրում էին 411 հայ ընտանիք (385 ընտանիք կաթոլիկ հայեր, 26 ընտանիք լուսավորչական հայեր), 44 ընտանիք վրացի, 117 ընտանիք հրեաներ և 24 ընտանիք թուրքեր ։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրյակին Ախալցխայի գավառն ունեցել է 189 գյուղ՝ 72.051 բնակիչով, Ախալցխա քաղաքը և Աբասթուման առողջարանը՝ 23.924 բնակիչով։ Գավառում ապրել են 95.975 բնակիչ։ Այս թվերը վերցված են 1913 թվականի տվյալներից։ Ախալցխայի գավառը ազգային կազմով բազմազգ էր։ Բնակչության մեծամասնությունը թուրքեր էին (56,100 մարդ), որոնցից քաղաքում ապրում էին ընդամենը 26 մարդ։
Գավառի հայերը թվաքանակով երկրորդն էին (28.000 մարդ), որոնցից 18.000-ը (մոտ 80 %) ապրում էին Ախալցխա քաղաքում (բնակչությունը` 23.924 մարդ), իսկ 10.000-ը` գյուղերում։ Գավառում ապրում էին նաև 9500 վրացիներ, որոնցից 7500-ը՝ գյուղերում, 2000-ը՝ քաղաքում։ Քաղաքում ապրում էին 3000 վրացախոս հրեաներ։
Գավառի գյուղերում ապրում էին նաև մուսուլման քրդեր ։
Ախալցխայի շրջապատումը Մեսխեթի թուրքերի կողմից
1917 թվականի նոյեմբերի 15-ին կազմակերպվեց Անդրկովկասյան կոմիսարիատը և Անդրկովկասն անջատվեց Խորհրդային Ռուսաստանից։ Երկրամասում ստեղծվեց ծանր ու բարդ իրավիճակ։ Ազգային կուսակցությունների վարած անհամաձայն գործողությունների հետևանքով ազգամիջյան հարաբերությունները խիստ սրվեցին։
Ծանրացավ երկրամասի քրիստոնյաների (վրացիների և հատկապես հայերի) վիճակը, երբ ռուսական բանակը Երզնկայի զինադադարի կնքումից հետո թողեց Կովկասյան ռազմաճակատի հսկայական գիծը և սկսեց հեռանալ։ Թուրքիայի հետ 1917 թվականի դեկտեմբերի 5-ին կնքվել էր Երզնկայի զինադադարը, բայց այն ոչ մի երաշխիք չէր տալիս, որ Թուրքիան չի իրականացնի իր հեռանկարային պլանները՝ պանթուրքիզմը, որի ճանապարհին ընկած էին Հայաստանն ու Վրաստանը։ Ռազմաճակատը լքող ռուսական մեծաքանակ ու ընտիր բանակներին փոխարինում էին հայկական և վրացական նոր կազմավորվող փոքրաթիվ ուժերը։ Թուրքիան գործի դնելով իր մեքենայություններն ու բոլոր ջանքերը, լարվածություն էր ստեղծում Անդրկովկասում՝ հայերի և վրացիների դեմ հանելով տեղական թուրք բնակչությանը` որպես «հինգերորդ զորասյուն»։
Օսմանյան Թուրքիան իր դիտավորություններն իրականացնում էր «Մուսավաթ» կուսակցության պարագլուխների՝ Թոփչիբաշևի, Աղաևի, Ջաֆարովի, Խան-Խոյսկու, Ջավանշիրի, Սուլեյմանովի, զանազան բեկերի և իր այլ գործակալների միջոցով։ Թուրքիայի կողմից այդ ուղղությամբ կատարված առաջին քայլերից մեկը եղավ Ախալցխայի գավառի (Մեսխեթի) թուրքերին ոտքի հանելն ընդդեմ տեղական վրացիների և հայերի։ Այս մասին գրված է Միխեիլ Յակով Վելիջանաշվիլու գրքում.
1918 թվականի մարտի 9-ին, տեղական թուրքերի զինվելու և քրիստոնյաների դեմ դուրս գալու կապակցությամբ «Մշակը» գրում է. «...Շրջապատող թուրքերը գրեթե ուժի օգնությամբ են զինվում, խմբվում, այն էլ վերևից (Պոլսից) եկած հրամանի, եկած բեզերի շնորհիվ...»:
1917 թվականի դեկտեմբերի 27-ին, վաղ առավոտյան, Ախալցխայում լուր տարածվեց, որ քաղաքը պաշարված է 15 հազար զինված տեղական թուրքերի կողմից։
Ախալցխայում այդ ժամանակ լույս տեսնող Դաշնակցության «Շարժում» թերթը գրում է. «Խանութները անմիջապես փակվեցին և քաղաքացիները խումբ-խումբ հավաքված փողոցներում աշխատում էին լուրը ճշտել և տեղեկություններ հավաքել։ Պաշարումը փաստ էր...»
Պաշարման ճշտությունը պարզելուց հետո քաղաքի բնակիչներն անմիջապես կազմակերպեցին ինքնապաշտպանության գվարդիա և հմուտ փորձված հրամանատարների ղեկավարությամբ դիրքեր գրավեցին քաղաքի մերձակայքում։ Տագնապը համակել էր ամբողջ քաղաքը և շրջապատի հայ-վրացական գյուղերը։ Առանձնապես սարսափի մեջ էին կանայք։ Նրանք լավ գիտենալով իրենց հարևաններին, կարծում էին, որ թուրքերի հնարավոր մուտքը քաղաք դառնալու է մեծ չարիքների պատճառ, իսկ երբ այրերը զինվեցին և դուրս եկան պաշտպանելու իրենց կանանց պատիվն ու երեխաներին, հայ կանայք անմիջապես սատար կանգնեցին իրենց ամուսիններին ու եղբայրներին։ Նրանք հանուն երեխաների կյանքի ապահովության, պատրաստակամություն հայտնեցին տալ իրենց բոլոր զարդերը և անգամ կյանքը, ասելով, որ թշնամին իրենց շեմքում էլ դիմադրության կհանդիպի և միայն մոր դիակի վրայով կհասնի երեխաներին»
Այդ դեպքերի մասին «Մշակ» լրագիրը գրում է.
Նույն թերթի մեկ այլ համարում գրված է.
Նույն առավոտյան քաղաքում երևացին ռուսական ծառայության երկու թուրք սպաներ, որոնք, ըստ իրենց պատմածի, ուղարկվել էին Թիֆլիսի թուրքական ազգային խորհրդի կողմից` Ախալցխայի 110 թուրք զինվորների համար ուսումնական խումբ ստեղծելու, որ իրենք քաղաքի շրջապատման հետ ոչ մի կապ չունեն։ Սակայն նրանք իրենց իսկական նպատակը թաքցնում էին։ Քաղաքում երևալը նրանց մեկ ընդհանուր ծրագրի մի մասն էր, որ գործի էր դրվել Թիֆլիսի թուրքական ազգային խորհրդի կողմից...
Առավոտյան ժամը 10-ին քաղաքի ռեստորաններից մեկում քաղաքագլուխ Զորի Զորյանի գլխավորությամբ տեղի ունեցան բանակցություններ` քաղաքի ներկայացուցիչների, քաղաքը շրջապատող թուրք ամբոխի պարագլուխների՝ Օմար Էֆենդու, Սարվարբեգ Աթաբեգովի միջև։
Թուրքերը բանակցությունների ընթացքում քաղաքի ղեկավարներին ներկայացրին հետևյալ պահանջները.
Թուրք բեկերը, Օմար-էֆենդին, որն իրեն բոլշևիկ էր հայտարարում և Սարվար-բեգ Աթաբեգովը քաղաքի ղեկավարներին սպառնում էին իրենց պահանջները չկատարելու դեպքում քաղաքը ենթարկել պաշարման և գրավել այն...
Դեկտեմբերի 27-ին, ժամը 13-ին, բանակցությունները շարունակվեցին Զինվորական խորհրդի սրահում, որտեղ բեկերը համառորեն կրկնում էին իրենց պահանջները։ Ախալցխայի քաղաքագլուխ Զորի Զորյանը քաղաքային վարչության անունից պատասխանեց, որ գավառի թուրքական ինքնավարության հարցը կարող է լուծել միայն Կովկասյան կոմիսարիատը, իսկ քաղաքի բնակչությունն ու ղեկավարությունը երբեք թույլ չեն տա զինված թուրքերին քաղաք մտնել։ Թուրքերի ներկայացուցիչները քաղաքի ղեկավարներին ներկայացրին վերջնագիր, որտեղ պնդում էին իրենց պահանջները կատարել մինչև հաջորդ օրվա (դեկտեմբերի 28-ի) ժամը 14-ը. չկատարելու դեպքում սպառնում էին մտնել քաղաք։ Բանակցությունների ընթացքում քաղաքի բնակչությունը խռնվել էր դրսում և քաղաքի ղեկավարներից զենք էր պահանջում,իսկ թուրքական զինված ամբոխը քաղաքի ղեկավարների վրա ճնշում գործադրելու և բանակցությունների ելքը թուրքերի օգտին վճռելու նպատակով անցավ հարձակման։ Լուր տարածվեց, որ թուրքերը շղթաներ կազմած մոտենում են քաղաքին։
Մարդիկ ուղարկվեցին թուրքերին ընդառաջ, որ դադարեցնեն առաջխաղացումը, քանի դեռ չեն վերջացել բանակցությունները... Թուրքերը այդ օրը բավարարվեցին քաղաքի մերձակայքի բլուրները գրավելով և նախապատրաստվելով հաջորդ օրվան, իսկ քաղաքի ղեկավարների կողմից իրենց ներկայացրած վերջնագրի մերժման դեպքում նրանք կդիմեն մարտական գործողությունների...
Երեկոյան Զորի Զորյանը հեռագրում է Թիֆլիս` Կովկասյան կոմիսարիատին, ներկայացնում է Ախալցխայի ծանր կացությունը և օգնություն է խնդրում.
Հեռագրեր հղվեցին նաև հարևան գավառներն ու քաղաքները՝ Ախալքալաք, Բորժոմի և այլն։
Թուրքերի վերջնագրին պատասխանելու համար դեկտեմբերի 28-ին, ժամը 10-ին նշանակված էր խորհրդակցություն, որին մասնակցեցին քաղաքի ու գավառի զինվորների, բանվորների և գյուղացիների խորհուրդների ներկայացուցիչները, Կլդե շրջանի թուրք պատգամավորները, Աբասթումանից հրավիրված սահմանադիր ժողովի անդամ Բումիշվիլիին, նախորդ գիշեր Թիֆլիսից, Ախալցխայի գավառում ազգային զորամասեր կազմակերպելու նպատակով ժամանած հայ և ռուս ազգային խորհուրդների ներկայացուցիչները և քաղաքը պաշարող թուրքերի ներկայացուցիչները՝ Օմար-էֆենդին և Սարվար-բեգ Աթաբեգովը։
Խորհրդակցությանը ներկայանալով՝ Օմար էֆենդին բարձր տոնով իր «վիրավորված» լինելու հանգամանքն արտահայտեց այն բանի համար, որ քաղաքի ղեկավարները Զորի Զորյանի գլխավորությամբ արհամարհել են իր երաշխիքներն այն մասին, որ քաղաք մտնելու դեպքում թուրքերը քաղաքի բնակչությանը վնաս չեն հասցնի, և հեռագիր են հղել Կովկասյան Կոմիսարիատին և օգնություն խնդրել...
Տեղի են ունենում տաք վիճաբանություններ։ Ըստ բոլշևիկ Հրաչյա Ղազազյանի վկայությունների, այդ վիճաբանությունների ժամանակ Օմար-էֆենդին (Վրաստանում Խորհրդային կարգեր հաստատվելուց հետո նա դառնում է Վրաստանի կենտգործկոմի անդամ, որից հետո գնդակահարվում է որպես դավաճան) խորհրդակցությունում հանդես էր գալիս ինչպես հաղթողը և իր ժողովրդի անունից իր կամքն էր փորձում թելադրել, իսկ երբ Համազասպ Ինճիկյանն ասում է, որ նրա հետ ոչ թե պետք է բանակցել, այլ ձերբակալել, Օմար-էֆենդին բարձրանում է սեղանի վրա և սկսում գոռգոռալ ու հայհոյել...
Խորհուրդների և քաղաքի ներկայացուցիչները, ինչպես նաև նրանց միացած Կլզեի շրջանից եկած թուրք պատվիրակները խստորեն դատապարտեցին թուրք բեկերի կողմից զինված և ոտքի ելած թուրքերի քայլը։
Դրսում բնակիչները նորից անհանգստության մեջ էին թուրքական հրոսակների քաղաքին մոտենալու կապակցությամբ և ղեկավարությունից զենք էին պահանջում թշնամուն հակահարված տալու համար։ Բերդից քաղաքի գվարդիականները հրանոթային կրակ բացեցին մոտեցող թուրքերի վրա։ Երկուստեք սկսվեց հրացանաձգություն, որի հետևանքով այդ օրը վիրավորվեցին քաղաքի ինքնապաշտպանության երկու հայ գվարդիականներ և սպանվեցին երկու թուրքեր։ Թուրքերը հանդիպելով հայերի համառ ու քաջարի դիմադրության, ստիպված նահանջեցին։
Երեկոյան ժամը 18:00-ին տեղի ունեցած միտինգից հետո ժամը 19:00-ին լուր ստացվեց, որ Ախալքալաքի ճանապարհի վրա սպանված է երկու թուրք... Դեկտեմբերի 28-ի կեսօրին տեղի ունեցած առաջին հայ-թուրքական ընդհարման ժամանակ փոխհրաձգությունից սպանված այդ երկու թուրքը հետագայում բեկերի կողմից դարձան շահարկման միջոց։
Դեկտեմբերի 30-ին գիմնազիայի շենքում շարունակվեց խորհրդակցությունը, որին ներկա էին ինչպես նախորդ օրվա ժողովականները, այնպես էլ քաղաքը պաշարող թուրքերի ներկայացուցիչները։ Արտակարգ ժողովը նախագահում էր Ռուսական ազգային խորհրդի անդամ Օբոլխովը։ Նրա պահանջով խորհրդակցության սկզբին դահլիճ մտան Ասպինձայի էտապային (հանգրվանային) կետի զինվորները և պատմեցին, թե ինչպես Ասպինձայի զինված թուրքերը հարձակվելով իրենց վրա, խլել են 18 հրացան, ամբողջ ունեցվածքը, և իրենք փախչելով հազիվ փրկվել են... Խորհրդակցությունում դատապարտվեց թուրքերի կատարած այս քայլը։ Մուսուլմանների ներկայացուցիչ Օմար-էֆենդին Ասպինձայի դեպքի կապակցությամբ բացատրություն տալով հայտարարեց, որ ռուս զինվորներից և կոզակներից խլված ունեցվածքն ու զենքը կվերադարձվի, որ այդ մասին արդեն կարգադրություն է արված։
Օմար-էֆնեդին այնուհետև հանդես գալով գավառի մուսուլմանների (թուրքերի) անունից, իր ճառում ասաց, որ մուսուլմանների պահանջը հեղափոխության բերած իրավունքների և ազատությունների իրականացումն է, որ թուրք գյուղացիների շարժման պատճառն այն է, որ նրանց ճակատագիրը տնօրինում են առանց նրանց հաշվի առնելու, ինչպես նաև այն լուրը, թե ռուս զինվորների հեռանալուց հետո գնդի ամբողջ գույքը, զենքը և բերդը տրվելու է քաղաքի բնակչությանը, այսինքն` հայերին։ Հենց շարժման սկզբից (1917 թվականի դեկտեմբերի 27-ից) իրենք՝ մուսուլմանների ներկայացուցիչները, դիմելով քաղաքային ինքնավարությանը, հայտարարել են, որ շարժումը կրում է միայն քաղաքական բնույթ` առանց որևէ ազգային կոտորածի վտանգի, որ իրենք (թվով 15 մարդ), մշտապես քաղաքում որպես պատանդ են եղել, և քաղաքին ոչ մի վտանգ չի սպառնում... Օմար էֆենդին ճառի վերջում ներկայացրեց հետևյալ պահանջները.
Առաջին և երկրորդ պահանջները պետք է բավարարվեին անմիջապես, իսկ երրորդը պետք է վճռեր Անդրկովկասյան կոմիսարիատը։
Քաղաքագլուխ Զորի Զորյանը իր ճառում թուրքերի ներկայացրած պահանջներից երկրորդ կետի կապակցությամբ ասաց, որ այդ երկու թուրքերը սպանվել են ոչ հայերի մեղքով` փոխհրաձգության ժամանակ, մարտի դաշտում, որովհետև թուրքերը նախահարձակ եղել և քաղաքի հայերից անհայտ կորել են մեկ կին և 11 տղամարդ։
Այնուհետև նա պաշտպանեց իր առաջին օրն արտահայտած տեսակետը։ Իր ճառով թուրքերի ներկայացրած պահանջների կապակցությամբ բացատրություն է տալիս ներքին գործերի կոմիսարիատի ներկայացուցիչ Կարցիվաձեն։ Նա կարծում է, որ առաջին պահանջը կկատարվի, երբ Անդրկովկասում մտցվի զեմստվո, իսկ վերջինը (երրորդը)՝ պետք է լուծվի Անդրկովկասի բարձրագույն իշխանությունների կողմից։ Այնուհետև ելույթներ ունեցան քաղաքական կուսակցությունների և դեմոկրատական կազմակերպությունների ներկայացուցիչները։ Խորհրդակցության վերջում ստեղծվեցին հանձնաժողովներ քննելու համար սպանությունների գործը և հարուցված մանր գանգատներն ու վեճերը։
Քաղաքացիներին շատ էր մտահոգում ռուս զինվորների քաղաքից հեռանալու հարցը և այդ նպատակով քաղաքի ներկայացուցիչները 1918 թվականի հունվարի 1-ի երեկոյան որոշեցին այդ հարցով հանդիպել դեռևս քաղաքում գտնվող կենտրոնական իշխանությունների ներկայացուցիչների հետ։ Առաջարկվեցին մի շարք ժամանակավոր միջոցառումներ։
Թուրք ներկայացուցիչները համաձայնվեցին, որ ռուսական կայազորի փոխարեն քաղաք գա հայկական զորամաս։ Սակայն քաղաքի ղեկավարները ճիշտ հասկանալով թուրքերի այս «նվիրատվության» իսկական նպատակը (թուրքերը դրանով ուզում էին առճակատում ստեղծել հայերի և վրացիների միջև)՝ չընդունեցին այն, հայտարարելով, որ գերադասելի է չեզոք զորքը։
1918 թվականիի հունվարի 2-ին կենտրոնական իշխանության և ազգային խորհուրդների ներկայացուցիչները վերադարձան Թիֆլիս։ Նրանց հետ միասին գնացին նաև գավառի թուրքերի ներկայացուցիչները՝ այնտեղ Անդրկովկասյան կոմիսարիատին իրենց պահանջները ներկայացնելու համար։ Այդ օրը Քոբլիանում (Ադիգենիի շրջան) լուր է տարածվում, թե Ախալցխայի հայերը հարձակվել են Ղարաթումանի և այլ թուրքական գյուղերի վրա, ավերել դրանք թուրքական գյուղերի բնակիչներին կոտորելով՝ շարժվում են Քոբլիանի (գրվում է նաև Կոպլիանի) խորքերը։
Քաղաքի մոտ գտնվող թուրքական գյուղերի բնակիչները ահաբեկված փախչում էին։ Քոբլիանի գյուղերի 3000 թուրքեր զինված գալիս էին Քոբլիան և Փոցխով (այժմ գտնվում է Թուրքիայի տարածքում) և այնտեղ պարզում, որ հայերը թուրքական գյուղերին վնաս չեն տվել։
Հարձակման մասին լուրը հասել էր մինչև Աճարա։ Ներքին Աճարայի բնակիչները Քոբլիանի թուրքերին օգնելու նպատակով զինված խմբերով գալիս էին դեպի Վերին Աճարա։ Սակայն նրանք այստեղ լսելով, որ լուրերը սուտ են, որոշում են ձեռնունայն չվերադառնալ և թալանում են Ղուլայի (Խուլո) հույների խանութները, որը առաջ է բերում վերինաճարացիների զայրույթը...
Այդ օրերին գավառի տարբեր մասերից Ադիգոնում (Ադիգեն) հավաքվել էին հազարավոր թուրքեր՝ միտինգ անցկացնելու համար։ Այդ միտինգին մասնակցում էին նաև հայերի 3 ներկայացուցիչներ։ Միտինգում ելույթ ունեցող բոլոր ճարտասանները կարծում էին, որ Ախալցխայի 116-րդ գունդը պետք է թուրքացվի, Ախալցխա քաղաքը և ամբողջ գավառը պետք է լինի թուրքերի գերիշխանության տակ։ Անդրկովկասի թուրքերն առանց թաքցնելու ասում էին, որ իրենք զորք չեն ուղարկի Թուրքիայի դեմ, իրենք կմնան թիկունքում, իսկ ռազմաճակատ թող գնան հայկական և վրացական զորքերը, իսկ եթե հայերն ու վրացիները պատերազմեն իրենց հավատակից և արյունակից եղբայր օսմանյան Թուրքիայի դեմ` իրենք անտարբեր չեն մնա ։
Ազգամիջյան խորհրդի ստեղծումն ու նիստերը
Քաղաքի պաշարումը վերացվել էր, սակայն թուրք զինյալները զենքը վայր չէին դրել և պարբերաբար շարունակում էին զորավարժություններն ու զինումը։ Նրանք Ածղուրի մոտ փակել էին Ախալցխա-Բորժոմի ճանապարհը և դրանով կտրել Թիֆլիսի՝ երկրամասի սրտի հետ կապող գլխավոր զարկերակը, Ասպինձայի մոտ փակել էին Ախալցխայի գավառը՝ Մեսխեթը, և Ախալցխա քաղաքը հացով և այլ սննդամթերքներով մատակարարող Ախալքալաքի գավառի (Ջավախքի) հետ կապող մայրուղին, փակել էին նաև Աբասթումանի ճանապարհը։ Հարյուրավոր զինված թուրքեր խուզարկում էին քրիստոնյա անցորդներին (հայ, վրացի, ռուս և այլք), խլում նրանց զենքը, թալանում, վիրավորում նրանց կրոնական, ազգային ու մարդկային արժանապատվությունը։ Եվ այն ահն ու սարսափը, որ 1917 թվականի դեկտեմբերի 27—30-ը Ախալցխայում տեղի ունեցած իրադարձությունների հետևանքով տարածվել էր ինչպես Ախալցխայի գավառում, այնպես էլ հարևան գավառներում (Գորի, Ախալքալաք և այլն), շարունակվում էր նաև 1918 թվականին։
1918 թվականի հունվարի 8-ին Ախալցխայից դուրս եկավ ռուս զինվորների վերջին խումբը, որի հետևանքով կայազորը մնաց առանց զինվորների։ Թուրքերը պահանջում էին 116-րդ գունդը համալրել թուրքական, սակայն սպասում էին կոմիսարիատի պատասխանին։ Վրացական զորամասը դեռևս չէր կազմավորվել. այն կազմավորման գործընթացի մեջ էր։
Չնայած այն հանգամանքին, որ կայազորի պետ Լիպովեցկին և զինվորական իշխանությունները լավ չէին տրամադրված հայերի նկատմամբ և կողմնակից էին, որ հեռացող ռուս զինվորներին փոխարինեն թուրքերը, այնուամենայնիվ, բերդի պաշտպանությունը իրականացնում էին հայ տղաները՝ մի ուսուցչի ղեկավարությամբ։ Հայ երիտասարդները կազմ ու պատրաստ հսկում էին դիրքերում և սպասում, որ դրսից զինվորական ուժ գալուց հետո իրենք մտնեն կազմավորվող գնդի մեջ։ Սակայն զինվորական պետի դեպի հայերն ունեցած անբարյացակամության հետևանքով գունդը դանդաղ էր կազմավորվում։ Գնդի մեջ նա թույլ էր տալիս ընդունել միայն արձակուրդում գտնվող զինվորականներին, այնինչ քաղաքային ինքնավարությունը կարծում էր, որ պետք է գնդի մեջ ընդգրկել բոլոր 18 — 45 տարեկան տղամարդկանց։ Ախալցխայի քաղաքագլխի օգնական Միքայել Այվազյանը դժգոհում է, որ դեռևս զինվորական մարմնի կողմից լիազոր չի ուղարկվել։ Նա առաջարկում է կապիտան Վարդան Մարտինի Ասլանյանի թեկնածությունը ։ Հունվարի 13-ին Թիֆլիսից հեռագրում են Ալեքսանդրապոլ և խնդրում են Ախալցխա հարցում անել կապիտան Վարդան Ասլանյանի գումարտակի հրամանատար լինելու համար ։ Քաղաքում և գավառում ստեղծված արտակարգ ծանր ու դժվարին իրադրությունից ելք գտնելու համար քաղաքագլուխ Զորի Զորյանի նախաձեռնությամբ հունվարի 12-ին տեղի ունեցավ միջկուսակցական ժողով, որին մասնակցեցին նաև բանվորների, զինվորների և գյուղացիների խորհուրդերի ներկայացուցիչները։ Ժողովը տեղի ունեցավ Զորի Զորյանի նախագահությամբ և զինվոր Գ. Զարգարյանի քարտուղարությամբ։ Զորի Զորյանը հրապարակեց քաղաքի և գավառի թուրք բնակչության ներկայացուցիչների կարծիքը դեկտեմբերյան իրադարձությունների մասին, որոնք առավոտյան իր մոտ դատապարտել էին իրենց ցեղակիցների արարքը։
Վ. Գարդավաձեն նույնպես առավոտյան լսել էր թուրքերի ներկայացուցիչներին, և հավանություն տալով նրանց կարծիքին, գտավ, որ այս անգամ ևս պետք է հավատալ թուրքերին ու բանակցել։ Իսկ եթե շարունակեն իրենց ոտնձգությունները քաղաքի նկատմամբ, ապա համապատասխան քայլերի միջոցով կարող են սանձել նրանց։
Ջ. Զորյանն իր ելույթում ասաց.
Նա միաժամանակ հուսադրեց ժողովականներին նրանով, որ ծայրահեղ դեպքում, եթե անհրաժեշտ լինի, նրանք կարող են թուրքերին զսպել և Բորժոմիից, Քութայիսից, Ախալքալաքից ու Ալեքսանդրապոլից կգան օժանդակ ուժեր։
ժողովականների զայրույթն առաջացրեց առանց Զինվորական խորհրդի գիտության կայազորի պետ Լիպովեցկու տված զինաթափության հրամանը, որի իրականացումը մահացու հարված կլիներ հայերի, վրացիների, մասնավորապես Ախալցխա քաղաքի բնակչության համար։
Ժողովականները ցանկություն հայտնեցին հեռացող ռուս զինվորներին փոխարինել նոր կազմավորվող զորամասերի (հայկական և վրացական) զինվորներով։
Ժողովում ստեղծվեց Միջկուսակցական խորհուրդ, որին, ինչպես իր հուշերում գրում է Գևորգյան ճեմարանի նախկին սան Հրաչյա Ղազազյանը, չնայած չմասնակցեցին քաղաքի բոլշևիկները, սակայն նրանք նույնպես զինվորագրվեցին ինքնապաշտպանությանը և դարձան նրա մարտիկները...
Ազգամիջյան ժողովի նախապատրաստում
Շրջապատման հետևանքով կենտրոնից ուղարկված սննդամթերքը տեղ չէր հասնում կամ հասնում էր աննշան մասը։ Պարենավորման կոմիտեն հոգ էր տանում քաղաքում եղած սննդամթերքներր ճիշտ բաշխելու համար` նկատի ունենալով երկարատև պաշարման հնարավորությունը, և ընդհանրապես կարգավորելու քաղաքի պարենավորման գործը։ Այդ օրերին Բորժոմիում ստացված մեկ վագոն պարենն ու առաջին անհրաժեշտության այլ ապրանքները Ախալցխա տեղափոխելու համար կոմիտեի կողմից ուղարկված սայլերը չէին վերադարձել։ Քաղաքում ջրաղաց չկար, դրսի ջրաղացները սառած էին, իսկ քաղաքին անհրաժեշտ էր ալյուր։ Քաղաքի պարենային կոմիտեն խնդրում է կալվածատեր Կարապետ Բայրուրգյանին, իր ունեցած ջրաղացի ջրաղացքարերը և մյուս պարագաները դնել կոմիտեի տրամադրության տակ։ Վերջինս մերժում է, սակայն Պարենավորման կոմիտեն ծանր դրությունից դուրս գալու համար դիմում է արդարացվող բռնության։ Քաղաքային ինքնապաշտպանության գվարդիայի շտաբի կարգադրությամբ գվարդիականների միջոցով գրավում է ջրաղացը և այն տեղափոխում քաղաք ։ Քաղաքագլուխ Զ. Զորյանի գլխավորությամբ քաղաքային վարչությունը, զբաղվելով պարենային և այլ կարևոր սոցիալ-տնտեսական հարցերով, այնուամենայնիվ, առաջնությունը տալիս էր քաղաքական և ռազմական հարցերին։ Հարկավոր էր բոլոր միջոցներով գավառում կայունացնել վիճակը, վերջ տալ ազգամիջյան թշնամությանը և վերացնել շրջափակումը։
Այդ ուղղությամբ կատարած քայլերից մեկն էլ Ազգամիջյան խորհրդի ժողովն էր, որի առաջին նիստը սկսվեց 1918 թվականի հունվարի 15-ին։ Նիստերին մասնակցում էին հայերի, վրացիների, թուրքերի և ռուսների հինգական ներկայացուցիչներ։ Օրակարգում քննարկվում էր գավառի և քաղաքի ազգամիջյան հարաբերությունների հարցը։ Մուսակիևը՝ թուրքերի ներկայացուցիչը, հայտարարում է, որ թուրքական շարժումը գավառում սադրանքի արդյունք է։ Ինչպես իրեն ասել են գործին քաջատեղյակ մի քանի թուրքեր, ռուս զինվորականներից մի քանիսը հեռանալուց առաջ գավառի թուրքերին տեղեկացրել են, որ իրենք գնում են, իսկ քաղաքում կա զենքի և ռազմամթերքի մեծ պաշար, թուրքերն էլ կարող են իրենց բաժինն ստանալ։
Մի շարք ժողովականներ առաջին նիստին հանդես գալով արտահայտում են տարբեր մտքեր և անում զանազան առաջարկություններ։ Բոլորն ընդունեցին Զ. Զորյանի առաջարկությունը՝ առաջիկայում գավառի բոլոր ազգերի ներկայացուցիչների համագումար հրավիրել։ Ազգամիջյան խորհրդի երկրորդ նիստը, որ տեղի ունեցավ հունվարի 17-ին, նվիրված էր համագումարի նախապատրաստմանը։ Որոշվեց մեկ ամսվա ընթացքում նախապատրաստվել և համագումարն անցկացնել Ախալցխայում։ Ընտրվեց կազմկոմիտե, որի մեջ մտնում էին յուրաքանչյուր ազգից երեք ներկայացուցիչ։ Կազմկոմիտեի մեջ էին նաև քաղաքագլուխն ու գավառի կոմիսարը։ Նիստում որոշվեց նաև Միջկուսակցական խորհրդի անդամներից պատվիրակություններ ուղարկել գավառ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական դիմադրություն Կատեգորիա:1918 իրադարձություններ Կատեգորիա:Ախալցխա
Կարոլյուս Դյուրան
Կարոլյուս Դյուրան (իսկական անունը` Շառլ Էմիլ Օգույսթ Դյուրան, Carolus-Duran, Charles Emile Auguste Durant, ), ֆրանսիացի նկարիչ, ակադեմիական դպրոցի ներկայացուցիչ։
Կյանքը և ստեղծագործունեությունը
Կարոլյուս Դյուրանը նկարել սովորել է իր հայրենի քաղաքում`Լիլում, այստեղ նա ստացել է քաղաքային կրթաթոշակ, որով շուրջ երկու տարի նա ապրել և սովորել է Փարիզում։ Փարիզում վերցրել է Կարոլյուս Դյուրան կեղծանունը, որով էլ մինչև կյանքի վերջը ստորագրել է իր աշխատանքների տակ։ Սովորելու սկզբնական շրջանում Կարոլյուս Դյուրանը կրկնօրինակել է Լուվրի նկարները, և հատկապես Լեոնարդո դա Վինչիի աշխատանքները, այս ամենին զուգընթաց սկսում է նկարել հեղինակային կտավներ։ 1860 թվականին երիտասարդ նկարիչը Վիկեր մրցույթում ստանում է մրցանակ։ 1861 թվականին նա մեկնում է սովորելու Իտալիայում, ապրում է Հռոմում, Վենետիկում, մի քանի շաբաթ մնում Պոմպեյում, իսկ 1866 թվականին վերադառնում է Փարիզ։ 1861 թվականից 1866 թվականն ընկած ժամանակահատվածում Կարոլյուս Դյուրանը ստեղծել է բազմաթիվ նկարներ, որոնցում պատկերված են իտալական առօրյայի տեսարաններ։
1866 թվականին նկարչին մեծ հաջողություն է բերում «Մարդասպան» կտավը, որը գնվել է Լիլի իշխանությունների կողմից։ Այդ կտավի համար Կարոլյուս Դյուրանը այնքան գումար է վաստակել, որ այն հերիքել է նրան 1867-1868 թվականներին մեկնել Իսպանիա սովորելու համար, այս ժամանակահատվածում նա հատկապես հետաքրքրվել է Դիեգո Վելասկեսի ստեղծագործունեությամբ։ Ֆրանսիա վերադառնալուց հետո Կարոլյուս Դյուրանը ամուսնանում է նկարչուհի Պոլինա Մարիա Կրուազետի հետ, բացում է մեծ նկարչական սրահ և ընդունում է աշակերտներ։ XIX դարի 60-ական թվականների վերջից նկարիչը հայտնի էր որպես դիմանկարիչ՝ ամենաճանաչված և ամենապահանջված նկարիչը Փարիզում։ Իր աշխատանքներում նա չի շողոքորթում հաճախորդներին, չի հետևում կեցվածքի նրբագեղությանը, այլ կարևորում է մարդկային բնույթի համապատասխանությունը։ 1869 թվականին բարեկամություն է սկսվում Կառոլյուս Դյուրանի և նկարիչներ Էդուարդ Մանեի և Զախարիա Աստրուկի միջև։
Մոտավորապես 1875 թվականին նկարիչը անդրադառնում է պատմական և ժանրային նկարչությանը և դիմում Պիտեր Պաուլ Ռուբենսի և Պաոլո Վերոնեզեի ստեղծագործունեություններին։ Ստանում և իրականացնում է պետական պատվերներ, օրինակ Լուվրի դահլիճներում առաստաղի նկարազարդումը՝ «Մարիա Մեդիչիի հաղթանակը» (1878)։ 1879 թվականին Կառոլյուս Դյուրանը ստանում է Փարիզյան Սալոնի պատվո մեդալ։ 1890 թվականին իր կնոջ և մի քանի նկարիչների հետ միասին ստեղծել է «Կերպարվեստի ազգային միությունը»։ 1900 թվականին ընտրվել է Ֆրանսիական ակադեմիայի պատվավոր նախագահ։ 1904 թվականին Կառոլյուս Դյուրանը արժանացել է Պատվո լեգեոնի շքանշանի Մեծ սպայի կոչման։ 1905 թվականին ընտրվել է Հռոմի Ֆրանսիական ակադեմիայի տնօրեն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նկարիչներ
Սուրբծննդյան բուրգ
Սուրբծննդյան բուրգ (Weihnachtspyramide), Սուրբծննդյան զարդարանքներ, որոնց արմատները գալիս են Գերմանիայի Օր լեռան շրջանի ժողովրդական բանահյուսությունից և սովորույթներից, որոնք դարձել են համաշխարհային։ Դրանք բաղկացած են զարդարված բրգաձև արտաքին շրջանակից` մոմակալներով և կենտրոնական կարուսելով` վերին մասում գտնվող պտտանիվով, որը շարժվում է մոմերի լույսի տաք օդից։ Կարուսելը զարդարված է Սուրբծննդյան տիկնիկարկղի վրա պատկերված տեսարաններով և ամանորյա այլ ֆիգուրներով՝ հրեշտակներ և իմաստուններ, ինչպես նաև աշխարհիկ մոտիվներով։
Նկարագրություն
Ենթադրվում է, Սուրբծննդյան բուրգը նախորդել է տոնածառին ։ Այս բուրգերը չեն սահմանափակվում Սուրբ ծննդով. Օր լեռան շրջանում ամառային արևադարձի ժամանակ «Սուրբ Հովհաննեսի ծառի» շուրջը պարելու սովորություն կար ։ Իրականում ոչ բրգաձև, Սուրբծննդյան բուրգը մի քանի հարկերով կարուսել է, քրիստոնեական մոտիվներով՝ հրեշտակներ, սուրբծննդյան տիկնիկարկղի տեսարաններ, ինչպես նաև աշխարհիկ մոտիվներ՝ լեռնային ժողովուրդներ, անտառներ, Օր լեռան շրջանի առօրյա կյանքից այլ տեսարաններ։ Բրգերի պտտվող շարժումը ստացվում է մոմերի բարձրացող ջերմության օգնությամբ։
Ընդհանրապես Սուրբծննդյան բուրգերը պատրաստված են փայտից՝ չորս-ութ կողմերով հարթակներով, մեջտեղում երկար փող, որը ծառայում է որպես սռնի, որի վրա վեր է բարձրանում ամբողջ սարքը։ Ապակու կամ կերամիկայի մեջ շարժիչն է, որին կցված է առնվազն հարթակներից մեկը։ Հարթակների վրա տեղադրված ֆիգուրները նույնպես ավանդաբար պատրաստված են փայտից։
Սուրբծննդյան բուրգերը լինում են տարբեր ձևերի՝ քանդակված ձյութե կտորներով փոքրիկ տներից մինչև բազմաշերտ հարթակներ։ Օր լեռան շրջանի շատ քաղաքների շուկայի հրապարակի Սուրբծննդյան շուկաներում կամ այլ վայրերում կան սուրբծննդյան մեծ բուրգեր։
Բուրգերի մեծ մասի վրա կերտված են սուրբծննդյան տիկնիկարկղի տեսարաններ ։ Դրանք ներառում են Քրիստոսի ծննդյան պատմությունը, մանուկ Հիսուսին այցելած հովիվներին և իմաստուններին, երկնքում ցնծացող հրեշտակներին ։ Սուրբծննդյան տեսարանը հաճախ տեղադրված է բուրգի ներքևի ամենաերկար հարթակում, իսկ սոճու կոնը կամ աստղը՝ գագաթին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամանորյա զարդարանքներ Կատեգորիա:Սուրբ ծնունդը Գերմանիայում
Սորբիե (Ալյեի գավառ)
Սորբիե (Sorbier), համայնք Ֆրանսիայում, որը գտնվում է Օվերն մարզի Ալյեի գավառում։ Մտնում է Ժալինի սյուր Բեբր կանտոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Վիշի շրջանը։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 03274։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 290 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 165 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 113-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 52-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 68,5 %, 1999 թվականին եղել է՝ 61,8 %)։ 113 աշխատունակ բնակիչներից 97-ը աշխատում էին (50 տղամարդ և 47 կին), անաշխատանք էին 16-ը (9 տղամարդ և 7 կին)։ 52 անգործունակ մարդկանցից 10-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 23-ը թոշակառու, 19-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Բարժա (Նեմոնինկայի վտակ)
Բարժա (Баржа), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կալինինգրադի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Նեմոնինկա գետի աջ ափին 21 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 15 կմ է, ավազանի տարածքը 45,7 կմ2 է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Բալթյան ավազանային շրջանին, գետային ավազանը Բալթիկ ծովի ավազանն է Կալինինգրադի մարզում՝ առանց Նեման և Պրեգոլյա գետերի, ենթաավազանը՝ բացակայում է։ Գետի ջրատնտեսային տեղամասը Նեման գետն է և Բալթիկ ծովի ավազանը։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Կան սյուր Մեր
Կան սյուր Մեր (Cagnes-sur-Mer, Canha de Mar), քաղաք և համայնք Ֆրանսիայի հարավ-արևելքում՝ Պրովանս-Ալպեր-Լազուր ափ երկրամասի Ծովափնյա Ալպեր գավառի Գրաս շրջանում․ կանտոններ՝ Կան սյուր Մեր 1 և Կան սյուր Մեր 2 ։ Մինչև 2015 թվականի մարտը համայնքի բնակչությունը բաշխված էր 3 լուծարված կանտոնների միջև՝ Արևելյան Սեն Լորան դյու Վար Կան սյուր մեր, Արևմտյան Կան սյուր Մեր և Կենտրոնական Կան սյուր Մեր։
Համայնքի տարածքը 17,95 կմ2 է, բնակչությունը՝ 48 313 մարդ (2006)՝ աճման միտումով, 46 686 մարդ (2012) ։ Բնակչության խտությունը 2600,9 մարդ/կմ2 է։
Աշխարհագրական դիրք
Կան սյուր Մեր համայնքը տեղակայված է Միջերկրական ծովի ափին՝ Կաննից արևելք և Նիսից արևմուտք (Նիսի միջազգային օդանավակայանից 6 կմ հեռավորության վրա), և համարվում է հարավային Ֆրանսիայի զբոսաշրջային կենտրոններից մեկը։
Քաղաքը կազմված է ժամանակակից կենտրոնից և երկու թաղամասից՝ «Վերին Կան» և «Կանական խաչ»։ Քաղաքի կենտրոնական մասով հոսում է Կան գետը, որից էլ առաջացել է քաղաքի անվանումը, իսկ արևելյան մասով հոսում է Միջերկրական ծով թափվող Լուպ գետը։
Տեսարժան վայրեր
«Վերին Կան» թաղամասը տեղակայված է Ալպերին մոտիկ գտնվող բլրի վրա։ Թաղամասը լի է նեղ նրբանցքներով, հին շինություններով։ Այստեղ է գտնվում Գրիմալդիների միջնադարյան ամրոցը (կառուցվել է 13 - 14-րդ դարերում), իսկ նրա առջև՝ ամրոցի հրապարակը և Սուրբ Պիեր միջնադարյան եկեղեցին։ Կենտրոնում գտնվող ավտոկայանից դեպի բլուր բարձրանում է անվճար ավտոբուս։
«Կանական խաչ» թաղամասը գտնվում է հենց ափին։ Այստեղ կան շատ ռեստորաններ, զբոսավայրեր, ձկնորսական նավահանգիստ։ Թաղամասի և քաղաքի կենտրոնի միջև անցնում է Կանն - Նիս երկաթուղային գիծը և մայրուղին։
Քաղաքում գտնվում է Ռենուարի թանգարանը։
Բնակչություն
2011 թվականին համայնքի բնակչությունը կազմում էր 46 632 մարդ, իսկ 2012 թվականին՝ 46 686.
Կարապածաղիկ
Տարածումը Հայաստանում
Տարածված է Արմավիրի, Լոռու, Գեղարքունիքի, Սյունիքի և այլ մարզերում։ Աճում է ճահճուտներում, լճակների, դանդաղահոս գետերի ափերին։
Նկարագրություն
Ցողունը մերկ է, կլորավուն, բարձրությունը՝ մինչև 100 սմ։ Տերևները գծաձև են, առաջացնում են արմատամերձ վարդակ, ներքևի մասում՝ եռանիստ, վերևում՝ հարթ (խոր ջրերում՝ երբեմն բարակ, ժապավենաձև)։ Ծաղկաբույլը գագաթնային հովանոց է, ծաղիկները՝ խոշոր, երկսեռ, բազմաթիվ, սպիտակ-վարդագույն։ Ծաղկում է հունիս-օգոստոսին։ Պտուղը պարկուճ է։
Կան սյուր Մեր
Տնտեսություն
2010 թվականին աշխատանքային տարիքի (15-64 տարեկան) հասած 28 195 մարդուց 20 963-ը եղել է տնտեսապես ակտիվ, իսկ 7232-ը՝ ոչ ակտիվ (ակտիվության ցուցանիշը՝ 74,4 %, իսկ 1999 թվականին՝ 69,2 %)։ 20 963 ակտիվ աշխատունակ բնակիչներից աշխատում էր 18 465-ը (9615 տղամարդ և 8850 կին), 2498-ը թվագրվել է որպես գործազուրկ (1163 տղամարդ և 1335 կին)։ 7232 աշխատունակ ոչ ակտիվ քաղաքացիներից 2130-ը աշակերտ կամ ուսանող էր, 2615-ը՝ թոշակառու, իսկ 2487-ը ակտիվ չէր այլ պատճառներով ։
Կարապածաղիկ
Քիմիական բաղադրություն
Կոճղարմատը պարունակում է 59, 4% օսլա և շաքարներ, 13, 9% սպիտակուցներ, 3, 9% ճարպ, 7, 1% թաղանթանյութ և այլն, պիտանի է սննդի մեջ օգտագործելու համար։ 	Կոճղարմատով սնվում են մարդիկ, ջրլող թռչունները և առափնյա կյանք վարող կրծողները։ Գեղազարդիչ է։
Կան սյուր Մեր
Տնտեսություն
2010 թվականի ընթացքում համայնքում գործում էր 23 352 հարկատու տնային տնտեսություն, որոնցում ապրում էր 46 169,0 մարդ։ Ընդ որում, մեկ հարկատուի միջին եկամուտը կազմում էր 20 հազար 633,5 եվրո ։
Կարապածաղիկ
Քիմիական բաղադրություն
ՀՀ-ում անհետացման վտանգի տակ է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր Կատեգորիա:Կարապածաղկազգիներ Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Կան սյուր Մեր
Նշանավոր քաղաքացիներ
Ռենուարից բացի, Կան սյուր Մերում ապրել են այլ նշանավոր նկարիչներ, դերասաններ և գրողներ, այդ թվում՝ Ռաուլ Դյուֆին, Ամեդեո Մոդիլիանին, Վիկտոր Վազարելին, Ժորժ Սիմենոնը, Մոիսեյ Կիսլինգը, Սյուզի Սոլիդորը, Ֆելիքս Զիմը, Ցուգուհարու Ֆուձիտան, Վիլլի Գուգենհայմը, Իվ Քլեյնը, Բրիժիտ Բարդոն, Խայիմ Սուտինը, Մարիա Վասիլևան։
Յաման Սու
Յաման Սու (Яман-Су), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կաբարդինո-Բալկարիայի հանրապետությունում։ Գետի ջուրը ծախսվում է ոռոգման նպատակով։ Գետի երկարությունը 22 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Կասպից ծովի արևմտյան հատվածի ավազանային շրջանին, գետային ավազանը Մալկա, գետի ենթաավազանը բացակայում է, գետի գետային ավազանը Կասպից ծովից մինչև Տելեկա Վոլգա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Գրիգորի Անտոշենկով
Գրիգորի Անտոշենկով (Антошенков, Григорий Иванович, ), թատրոնի խորհրդային դերասան, ռեժիսոր և ուսուցիչ, ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ։
Կենսագրություն
Գրիգորի Անտոշենկովը ծնվել է 1898 թվականի մարտի 12-ին։
Նա իր բեմական կարիերան սկսել է 1920 թվականին, կիսամասնագիտական ​​կազմում։ 1923-1931 թվականներին խաղացել է Դնեպրոպետրովսկի թատրոններում (թատրոն Լ. Լյուդվիգովի ղեկավարությամբ, Տ. Շևչենկոյի անվան դրամատիկական թատրոն)։