cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Էկոլոգիական հումանիտար գիտություն
Կապի գոյաբանություն
Բնապահպանական հումանիտար գիտությունները բնութագրվում են կապի գոյաբանությամբ և երկու հիմնական աքսիոմների հավատարմությամբ, որոնք կապված են էկոլոգիական օրենքներին ենթարկվելու և մարդկությունը որպես ավելի մեծ կենսամակարդակի մաս տեսնելու անհրաժեշտության հետ։ Շրջակա միջավայրի մասին հումանիտար գիտությունների հիմնարար օնտոլոգիական նախադրյալներից մեկն այն է, որ օրգանական աշխարհը և նրա անօրգանական մասերը դիտվում են որպես միասնական համակարգ, որտեղ յուրաքանչյուր մասը կապված է մյուսի հետ։ Այս աշխարհայացքը, իր հերթին, սերտորեն կապված է Լոտկայի ֆիզիոլոգիական փիլիսոփայության և «Համաշխարհային շարժիչի» հետ կապված հայեցակարգի հետ։ Երբ մենք տեսնում ենք, որ ամեն ինչ փոխկապակցված է,  տնտեսական և քաղաքական արդարության վերաբերյալ հումանիտար գիտությունների ավանդական հարցերը ընդլայնվում են հաշվի առնելով, թե ինչպես է արդարությունը կապված մեր շրջակա միջավայրի և էկոհամակարգերի վերափոխման հետ ։  Նման կապվածության օնտոլոգիայի հետևանքն, ինչպես պնդում են շրջակա միջավայրի մասին հումանիտար գիտությունների կողմնակիցները, այն է, որ մենք սկսում ենք փնտրել արդարության ավելի համապարփակ հայեցակարգ, որը ներառում է անմարդկային էակների, որոնց իրավունք երը պաշտպանված են։ Արդարության այս ընդլայնված հայեցակարգը ներառում է "ընդլայնված" կամ "էկոլոգիական մտածողություն", որը ենթադրում է բազմակի և բազմազան "գիտելիքների"ոլորտներում գիտելիքների փոխանակման ընդլայնում։  Գիտելիքների այս տեսակ փոխանակումը կոչվում է տրանսսիցիպլինարություն" : Այն կապ ունի Հաննա Արենդտի քաղաքական փիլիսոփայության և Իտալո Կալվինոյի ստեղծագործությունների հետ։ Ինչպես ասաց Կալվինոն, «ընդլայնել շրջանակը այնքան, որքան կարող ենք պատկերացնել»։  Այն նաև կապ ունի Լայբնիցի «Լուսավորություն» նախագծի հետ, որտեղ գիտությունները միաժամանակ կրճատվում են և միաժամանակ ընդլայնվում։ Սակայն իրավիճակը բարդանում է այն փաստի ճանաչմամբ, որ կապերը ինչպես տրամաբանակն են, այնպես էլ անտրամբանական ։ Այսպիսով, բնապահպանական հումանիտար գիտությունները պահանջում են լեզվի ինչպես գծային, այնպես էլ ոչ գծային մեթոդներ, որոնց օգնությամբ կարելի է խոսել արդարության մասին։ Այսպիսով, առաջանում է դրդապտճառ գտնելու լեզվական մեթոդներ, որոնք կարող են համարժեք կերպով արտահայտել է ինչպես տրամաբանակն, այնպես էլ ոչ տրամաբանական կապերը։
Աքսիոմներ
Որոշ մտածողների կարծիքով, գոյություն ունեն էկոլոգիական հումանիտար գիտությունների երեք աքսիոմներ։
Առաջին և երկրորդ աքսիոմները միասին խոսում են այն բանի մասին որ, կենդանի արարածների և նրանց միջև կապերը հիմք են հանդիսանում հասկանալու համար, թե ինչպես են էկոհամակարգերը աշխատում, և այդպիսով կազմում են գոյության օրենքները և վարքագծի ուղեցույցները։ Այս աքսիոմներից առաջինը տեղ  ունի հասարակագիտական գիտություններում։ Երկրորդ աքսիոմայից «էկոլոգիական մարմնավորում / ներկառուցվածություն» և «բնակավայր» հասկացությունները առաջացել են Քաղաքական տեսությունից՝ իրավունքների, ժողովրդավարության և էկոլոգիզմի հիմնարար կապով։ Երրորդ աքսիոմը բխում է բոլոր "հումանիտար" գիտությունների ուժեղ "ինքնավստահելի" ավանդույթից և բնապահպանական հումանիտար գիտություններին դրդում է ուսումնասիրել սեփական տեսական հիմքը (առանց որի էկոլոգիական հումանիտար գիտությունները պարզապես "բնապահպանություն" են)։
Քաղաքական տնտեսական էկոլոգիա
Որոշ տեսաբաններ ենթադրում են, որ անմարդկային էակնեի ներգրավվումը արդարության քննարկմանը էկոկենտրոն փիլիսոփայությունը կապում է քաղաքական տնտեսության հետ։ Դա բացատրվում է նրանով, որ արդարության տեսաբանումը քաղաքական-տնտեսական փիլիսոփայության գործունեության կենտրոնական ուղղությունն է։ Եթե շրջակա միջավայրի մասին հումանիտար գիտությունների աքսիոմների համաձայն՝ արդարության տեսություններն ընդլայնվում են և ներառում են բնապահպանական արժեքներ, ապա անհրաժեշտ արդյունքը էկոլոգիայի շահերի համադրումն է քաղաքական տնտեսման շահերի հետ։
Էներգետիկ համակարգերի լեզու
Հարցը, թե որ լեզուն կարող է լավագույնս պատկերել էկոլոգիական համակարգերի տրամաբանակա և ոչ տրամաբանակա  պատճառահետևանքային կապերը, կարծես թե առաջ է քաշվել էկոլոգիայի դպրոցի կողմից , որը հայտնի է որպես համակարգային էկոլոգիա։ Պատկերելով էկոհամակարգերի տրամաբանական և ոչ տրամաբանական ներքին առնչությունը, որտեղ ջերմոդինամիկայի օրենքները զգալի հետևանքներ ունեն,  Օդումը (1994) սահմանեց Էներգետիկ համակարգերի լեզուն էկոլոգիական էներգետիկայի սկզբունքների վերաբերյալ։ Բնապահպանական էներգետիկայում, ինչպես բնապահպանական հումանիտար գիտություններում, կապերի միջև պատճառահետևանքային կապը համարվում է օնտիկական կատեգորիա։ Ավելին, էներգետիկ համակարգերի լեզվով էկոլոգիական համակարգերի մոդելավորման արդյունքում Հ.Տ. Օդումը հակասական առաջարկ արեց, որ մարմնավորված էներգիան կարող է ընկալվել որպես արժեք, որն ինքնին քայլ է դեպի վերևում նշված Քաղաքական տնտեսական էկոլոգիայի ոլորտ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էկոլոգիա Կատեգորիա:Գիտություն
Դմիտրիևսկոե (գյուղ, Կրասնոբակովսկի շրջան)
Դմիտրիևսկոե (Дмитриевское), գյուղ Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Կրասնոբակովսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Կրասնոբակովսկի շրջանի բնակավայրեր
Չկա ժամանակ սիրո համար (ալբոմ)
«Չկա ժամանակ սիրո համար» («Нет времени для любви»), «Lumen» խմբի յոթերորդ ալբոմն է։ Ձայնագրվել է Ուֆա քաղաքում, 2013 թվականի սեպտեմբերի 23–ին։
Տրեմեձո
Տրեմեձո  (Tremezzo), կոմունա Իտալիայում, տեղակայված է Լոմբարդիա մարզի Կոմո գավառում ։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ամերիկահայերի ցանկ
Սա նշանավոր ամերիկահայերի ցանկ է՝ ներառյալ ներգաղթյալները, որոնք ստացել են Միացյալ Նահանգների քաղաքացիություն, և նրանց ամերիկացի սերունդները։
Ամերիկահայերը Միացյալ Նահանգներում ծնված կամ մեծացած կամ այնտեղ բնակվող մարդիկ են, որոնք ծագումով Հայաստանից են, որը տարածվում է Կովկասյան լեռնաշղթայից մինչև Հայկական սարահարթ։ 19-րդ դարի վերջից սկսած` Հայաստանից Միացյալ Նահանգներ հատուկենտ արտագաղթ է եղել․ ամենամեծ ներհոսքը եղել է 20-րդ դարի սկզբի Հայոց ցեղասպանությունից հետո։ Հայկական ամենամեծ համայնքը Լոս Անջելեսում է, սակայն, այլ զգալի համայնքներ կան Բոստոնում, Դետրոյթում և Նյու Յորքի ագլոմերացիայում։
Միացյալ Նահանգների 2000 թվականի մարդահամարի վիճակագրական տվյալների համաձայն՝ 385 488 ամերիկացիներ նշել են կամ ամբողջական, կամ էլ մասնակի հայկական ծագում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայերի ցանկեր Կատեգորիա:Ամերիկահայ հասարակություն
(3919) Մարիաննինգ
(3919) Մարիաննինգ (Maryanning), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1984 թվականի փետրվարի 23-ին Անրի Դեբեոնի կողմից Լա Սիլյայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,219367 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8008 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,638 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1207,65 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,298099 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,96° անկյուն։
Մարիաննինգ աստերոիդը պատկանում է Ամներիսի աստերոիդների ընտանիքին, որը տեղաբշխված է հիմնական աստերոիդների գոտում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամներիսի ընտանիքի աստերոիդներ Կատեգորիա:1984 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Անրի Դեբեոնի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Յարտաշլի
Յարտաշլի (Ярташлы, Ярташлы), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ալշեևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 255 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ալշեևսկի շրջանի բնակավայրեր
Գոգինո (գյուղ, Վելիկոբուրլուկիի շրջան)
Գոգինո (Гогине), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Վելիկոբուրլուկիի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1750 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Գոգինո գյուղում բնակվում էր 92 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,285 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 322,81 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Վելիկոբուրլուկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1750 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ժողովածու (773)
Ձեռագրի անվանումը (773), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 773 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 18-րդ դարում(1789 թվականից առաջ) Թորոս Խարակոզենց գրիչի կողմից, Ակն գյուղում։ Ստացողը՝ Առաքել Ափստո, որը ունի 16X10,3 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 92 թերթից։ Գրված է միասյուն, նոտրգրով։ Տող՝ 20։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ O : Հիշատակարաններ՝ 81բ, հետագայում՝ 1բ (1789 թվական)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Արարատ Մկրտչյան
Արարատ Եղիշի Մկրտչյան, հայ բժիշկ, պետական գործիչ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1978): ՀՀ առողջապահության նախարար (2000-2003) ։
Գառնիկ Գրիգորյան
Գառնիկ Լևոնի Գրիգորյան, հայ քիմիկոս։ Քիմիական գիտությունների դոկտոր (1990), պրոֆեսոր (1994)։
Արարատ Մկրտչյան
Կենսագրություն
Արարատ Մկրտչյանը ծնվել է 1953 թվականի հուլիսի 22-ին Արարատ քաղաքում։ 1978 թվականին ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտը։ 1978-1983 թվականներին աշխատել է Եղեգնաձորի շրջանի սանէպիդկայանում սննդի առողջաբանության բժիշկ, 1983-1985 թվականներին եղել է ՀՀ առողջապահության նախարարության ընդհանուր առողջաբանության և մասնագիտական հիվանդությունների գիտահետազոտական ինստիտուտում, ավագ գիտաշխատող։ 1985-1991 թվականներին եղել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտում` ավագ գիտաշխատող, ընթերակա և գիտքարտուղար։ 1991-1992 թվականներին եղել է ՀՀ առողջապահության նախարարությունում տնտեսագիտության գլխավոր վարչության պետ, 1992-1998 թվականներին` ՀՀ առողջապահության նախարարի տեղակալ, 1998-2000 թվականներին եղել է ՀՀ կառավարությանն առընթեր պետական առողջապահության գործակալության պետ, 2000 թվականին` ՀՀ առողջապահության և սոցիալական ապահովության նախարար, 2000-2003 թվականներին` ՀՀ առողջապահության նախարար ։
Գառնիկ Գրիգորյան
Կենսագրություն
Գառնիկ Գրիգորյանը ծնվել է Իրանի Փերիայի գավառի Ազնավուլ գյուղում։ 1961 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1971 թվականին նույն համալսարանում պաշտպանել է թեկնածուական («Բենզոլի ֆոտոքիմիական օքսիդացումը գազային ֆազում»), 1989 թվականին Կիևի ֆիզիկական քիմիայի ինստիտուտում՝ դոկտորական («Ջրածնի պերօքսիդով հարուցված հետերոգեն - հոմոգեն ռադիկալային ռեակցիաներ») ատենախոսություններ։
Արարատ Մկրտչյան
Կենսագրություն
2003 թվականի մայիսի 25-ին ՀՀԿ համամասնական ընտրացուցակով ընտրվել է ԱԺ պատգամավոր։ 2003 թվականի հունիսից մինչև 2004 թվականի հոկտեմբեր եղել է ԱԺ գիտության, կրթության, մշակույթի և երիտասարդության հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ, 2004 թվականի հոկտեմբերից` ԱԺ սոցիալական, առողջապահության և բնության պահպանության հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։ ՀՀԿ խմբակցության անդամ ։
Գառնիկ Գրիգորյան
Կենսագրություն
1961-1963 թվականներին աշխատել է ՀՀ ԳԱԱ Նուրբ օրգանական քիմիայի ինստիտուտում, 1963-1994 թվականներին՝ Քիմիական ֆիզիկայի ինստիտուտում, 1994 թվականից՝ ԵՊՀ քիմիայի ֆակուլտետի կատալիզի ամբիոնում։
Արարատ Մկրտչյան
Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի մեկ երեխա։
Գառնիկ Գրիգորյան
Կենսագրություն
Բացահայտել է ջրածնի գերօքսիդի տարասեռ քայքայման ռադիկալային բնույթը և այդ ռեակցիան որպես ռադիկալների մատչելի աղբյուր օգտագործել այլ փոխարկումների իրականացման և ուսումնասիրման համար։ Բյուրեղային նյութերի (աղեր, օքսիդներ) և գերօքսիդների գոլորշիների փոխազդեցությամբ ստացել է բազմաթիվ նոր միացություններ ։
Արարատ Մկրտչյան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:ՀՀԿ անդամներ Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 3-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հայաստանի նախարարներ
Գառնիկ Գրիգորյան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Քիմիական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Կուպևատովսկի գյուղական խորհուրդ (Գլոբինսկի շրջան)
Կուպևատովսկի գյուղական խորհուրդ  (Куп'єватівська сільська рада), Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Գլոբինսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Կուպևատովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 887 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 53,89 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 16,46 մարդ/կմ²։ Խորհրդում կա 5 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր Կատեգորիա:1923 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Հունաստանի սահմանադրություն (1823)
1823 թվականի Հունաստանի սահմանադրություն, Հունաստանի անկախության հռչակումից ի վեր ընդունված երկրորդ սահմանադրությունը (փոխարինել է «պայմանական վարչակարգի» ժամանակավոր սահմանադրությանը)։ Ընդունվել է 1823 թվականի մարտ-ապրիլ ամիսներին՝ Հունաստանի Ազգային ժողովի երկրորդ նիստի շրջանակներում։ 1823-ի սահմանադրությունը շատ հաճախ անվանվում է նաև «Էպիդավրոսյան սահմանադրություն»։
Հանրապետության բարձրագույն իրավական ակտը կազմվել է պատմական դժվարին ժամանակահատվածում, երբ անկախության պատերազմին հաջորդած խառնակության պայմաններում առաջ է եղել քաղաքացիական պատերազմի խիստ հավանական ռիսկեր։
Կառուցվածք
1823 թվականի սահմանադրությունը կազմված է եղել 99 հոդվածներից, որոնք ներառվել են 7 առանձին բաժիններում։ Դրանք են՝
1823 թվականի սահմանադրությունը կառուցվածքային առումով իր նախորդի համեմատ առանձնակիորեն փոփոխություններ չի կրել։ Այնուամենայնիվ, բովանդակային բարելավումները եղել են ակնհայտ (մասնավորապես՝ զգալի առաջընթաց է գրանցվել մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանությանն ուղղված սահմանադրական դրույթների կապակցությամբ)։
Հունական 1823 թվականի սահմանադրության կարևորագույն տեսական հիմքը եղել է 1776 թվականի Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների անկախության հռչակագիրն ու սահմանադրությունը (որը նույն տարում թարգմանվել է հունարեն) ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունաստանի իրավունք
1P/Հալլեյ
1P/Հալլեյ (նույնպես անվանվում է Հալլեյի գիսաստղ կամ Գիսաստղ Հալլեյ), պարբերական գիսաստղ է, որը երևում է Երկրից ամեն 74-79 տարին մեկ անգամ ։ Հալլեյի գիսաստղը միակ հայտնի կարճ պարբերությամբ գիսաստղն է, որը պարբերաբար հնարավոր է լինում դիտարկել Երկրի մակերևույթից անզեն աչքով, և միակ անզեն աչքով դիտարկվող գիսաստղն է, որը կարելի է դիտարկել մեկ մարդու կյանքի ընթացքում երկու անգամ ։ Գիսաստղը վերջին անգամ այցելել է Արեգակնային համակարգի ներքին հատվածը 1986 թվականին և հաջորդ անգամ կայցելի 2061 թվականին ։
Հալլեյի գիսաստղը դիտարկվել է Երկրի մակերևույթից անհիշելի ժամանակներից, դիտարկման մասին առաջին գրավոր արձանագրությունը հասել է մեզ մ.թ.ա. 240 թվականից։ Գիսաստղի դիտարկումների մասին գրառումներ կատարվել են չինական, բաբելոնյան և միջնադարյան ժամանակագրություններում, սակայն այս գրառումները չեն ցույց տվել, որ դրանք միևնույն մարմնի պարբերական վերադարձներն են։ Գիսաստղի պարբերականությունը առաջին անգամ սահմանվել է 1705 թվականին անգլիացի աստղագետ Էդմունդ Հալլեյի կողմից, ում անունով էլ գիսաստղը այժմ անվանվում է։
1986 թվականի Հալլեյի գիսաստղի այցելության ժամանակ, այն դարձավ առաջին գիսաստղը, որի ուսումնասիրությունները կատարվել են տիեզերական սարքերով։ Այս հետազոտությունները ապացուցեցին գիսաստղի միջուկի կառուցվածքի և վարսի ու պոչի առաջացման մեխանիզմի մասին պատկերացումների ճիշտ լինելը ։ Այս հետազոտությունները հաստատեցին նաև գիսաստղերի մասին առաջ քաշված վարկածները, օրինակ՝ Ֆրեդ Վիփլի "կեղտոտ ձնագնդի" մոդելը, որը ճշգրիտ կերպով կանխագուշակել է, որ Հալլեյի գիսաստղը կազմված է ցնդող սառույցների, այնպիսիք ինչպես ջուր, ածխաթթու գազ, ու ամոնիակ և փոշու խառնուրդից։
Ուղեծրի հաշվարկ
Հալլեյի գիսաստղը առաջին գիսաստղն էր, որը ճանաչվեց պարբերական։ Մինչ Վերածնունդ գիսաստղերի մասին կարծիքը, որը առաջ էր քաշվել Արիստոտելի կողմից, կայանում էր նրանում, որ գիսաստղերը դրանք Երկրի մթնոլորտի խաթարումներ են։ Այս կարծիքի սխալ լինելը ապացուցեց Տիխո Բրահեն 1577 թվականին, ով, օգտագործելով պարալաքսի չափումները, ապացուցեց, որ գիսաստղերը պետք է ընկած լինել Լուսնից ավելի հեռու։ Չնայած դրան շատերը դեռևս չէին հավատում, որ գիսաստղերը կարող են պտտվել Արեգակի շուրջ ուղեծրերում, և կարծում էին, որ դրանք անցնում են Արեգակնային համակարգով և հեռանում ։
1687 թվականին Իսահակ Նյուտոնը հրատարակեց «Բնական փիլիսոփայության մաթեմատիկական սկզբունքները» («Philosophiae Naturalis Principia Mathematika»), որում նա նկարագում էր իր ձգողականության և շարժման օրենքները։ Նյուտոնի աշխատանքում գիսաստղերի մասին գրվածը որոշակիորեն թերի էր, չնայած նա ենթադրեց, որ 1680 և 1681 թվականներին երևացած գիսաստղերը միևնույն մարմինն էին, որը դիտարկվել էր Արեգակի մոտով անցումից առաջ և հետո (ավելի ուշ պարզվեց, որ դա ճիշտ էր. տես Նյուտոնի գիսաստղ) ։
Հետագայում 1705 թվականին Էդմունդ Հալլեյը, ով Նյուտոնի ընկերը, խմբագիրն ու հրատարակողն էր, իր «Գիսաստղերի աստղագիտության համառոտագիր» (Synopsis of the Astronomy of Comets) աշխատությունում, օգտագործելով Նյուտոնի ձգողականության օրենքները, գնահատեց Յուպիտերի և Սատուրնի ձգողական ազդեցությունները գիսաստղերի ուղեծրերի վրա ։ Այս հաշվարկները թույլ տվեցին նրան, ուսումնասիրելով պատմական գրառումները, եզրակացնել, որ 1682 թվականին հայտնված գիսաստղի ուղեծրի էլեմենտները մոտավորապես նույնն էին ինչպես 1531 (դիտարկված Պետրուս Ափիանուսի կողմից) և 1607 (դիտարկված Յոհան Կեպլերի կողմից) հայտնված գիսաստղերինը ։ Հալլեյը եզրակացրեց, որ այդ բոլոր երեք գիսաստղերը փաստեորեն նույն մարմինն էին, որը վերադառնում է ամեն 76 տարին մեկ անգամ, հետագայում հաշվարկվեց, որ այս պարբերությունը տատանվում ք 74 - 79 տարին։ Մոլորակների կողմից ազդեցությունները հաշվարկելով նա կանխագուշակեց այդ գիսաստղի հայտնությունը 1758 թվականին ։ Հալլեյը մահացավ 1742 թվականին, և այպես էլ չկարողացավ դիտարկել գիսաստղը ։
Հալլեյի կանխագուշակումը հաստատվեց, չնայած, որ գիսաստղը դիտարկվեց միայն 1758 թվականի դեկտեմբերի 25-ին Յոհան Պալիչի կողմից։ Գիսաստղը անցավ պերիկենտրոնով 1759 թվականի մարտի 13-ին, այս 618 օրով ուշացման պատճառ էր հանդիսացել Յուպիտերի և Սատուրնի ազդեցությունը ։ Այս ազդեցությունը հաշվարկվել էր գիսաստղի վերադարձից առաջ (մեկ ամիս սխալանքով գնահատվել էր ապրիլի 13) երեք ֆրանսիացի աստղագետների կողմից (Ալեքսիս Կլարան, Ջոզեֆ Լալանդ և Նիկոլ-Ռենե Լապուտ) ։ Գիսաստղի վերադարձի հաստատումը հանդիսանում էր առաջին դեպքը, երբ հաստատվեց, որ Արեգակի շուրջ պտտվում է մոլորակից բացի մեկ այլ մարմին։ Դա նաև Նյուտոնյան ֆիզիկայի ամենավաղ փորձնական ապացույցներից մենկ էր ։ Գիսաստղը անվանվեց Հալլեյի պատվին նրա անունով 1759 թվականին ։
Որոշ գիտնականների կարծիքով` առաջին դարի Միջագետքի աստղագետները արդեն ընդունել էին Հալլեյի գիսաստղը որպես պարբերական ։ Այս կարծիքը հիմնվում է Բավլի Տալմուդի այն գրվածքին, որում ասվում է "աստղ, որը հայտվում է յոթանասուն տարին մեկ և շփոթության մեջ է գցում նավապետներին" ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գիսաստղեր Կատեգորիա:Հալլեյի գիսաստղ Կատեգորիա:Նախնադարից հայտնի աստղագիտական մարմիններ‎ Կատեգորիա:Պարբերական գիսաստղեր Կատեգորիա:2014 թվականի գիսաստղեր
Էծերի (Ծալենջիխայի շրջան)
Էծերի (ეწერი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Սամեգրելո-Զեմո Սվանեթ մարզի Ծալենջիխայի շրջանում ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 386 մարդ ։
Ֆաբիո Կոենտրաո
Ֆաբիո Ալեքսանդր Դա Սիլվա Կոենտրաո (Fábio Alexandre da Silva Coentrão, ), պորտուգալացի ֆուտբոլիստ, «Ռեալ Մադրիդի» խաղացող։ Սովորաբար խաղում է պաշտպանության ձախ թևում, սակայն կարող է խաղալ նաև ձախ վինգերի և կենտրոնական կիսապաշտպանի դիրքում։ Ամուսնացած է և ունի մեկ աղջիկ։
Էծերի (Ծալենջիխայի շրջան)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ծալենջիխայի շրջան‎‎‎
Ֆաբիո Կոենտրաո
Ռիու Ավե
«Ռիու Ավեն» դարձավ Կոենտրաոյի առաջին պրոֆեսիոնալ ակումբը, որտեղ նա խաղաց 2005-2007 թվականներին։ Կոենտրաոն իր նորամուտի խաղը Պորտուգալիայի առաջնությունում խաղաց 2005 թվականի հոկտեմբերի 14-ին, երբ 17 տարեկան էր։ Նա այդ ակումբում դարձավ 4 գոլի հեղինակ։ 2007 թվականի փետրվարին Ֆաբիոն 1 շաբաթյա վերապատրաստում անցկացրեց «Չելսիում»։ Ժոզե Մոուրինյոն գերազանց գնահատեց ֆուտբոլիստին և խոստացավ հետագայում հետևել նրան։
Բենֆիկա
Նույն 2007 թվականին Ֆաբիոն ստորագրեց 6 ամյա պայմանագիր «Բենֆիկայի» հետ։ Նա իր առաջին խաղը խաղաց «Կոպենհագենի» դեմ՝ Չեմպիոնների Լիգայի 3-րդ որակավորման փուլում՝ խաղալով միայն 2-րդ խաղակեսը։ 2007 թվականին Պորտուգալիայի առաջնությունում նա անցկացրեց ընդամենը 3 խաղ, որից հետո վարձակալական հիմունքներով ուղարկվեց «Նասիոնալ»։ 2008 թվականի հուլիսին հայտարվեց նրա հոլանդական «Ֆեյենորդ» տեղափոխության մասին։Չնայած որ նրանք արդեն համաձայնության էին եկել, այնուամենայնիվ նա տեղափոխվեց Ռեալ Սարագոսա։ Նրա բախտը այստեղ էլ չբերեց և նա անցկացրեց ընդամենը 1 խաղ, փոխարինման դուրս գալով 82-րդ րոպեին։ 2009 թ հունվարին վերադարձավ «Ռիու Ավի»՝ նորից վարձավճարական հիմունքներով։ Մրցաշրջանի ավարտից հետո նա վերադառնում է Բենֆիկա։ Նա հիանալի մրցաշրջան անցկացրեց։ Բենֆիկան 6 տարի անց նորից չեմպիոն դարձավ։ Նա անցկացրեց 45 խաղ և 3 գոլ խփեց։
2011-2012
Իր առաջին խաղը նա անցկացրեց Լոս Անջելես Գալաքսիի դեմ և այդ խաղում նա դարձավ լավագույն խաղացողը։ Առաջին պաշտոնական խաղն անցկացրեց Բարսելոնաի դեմ Իսպանիայի Սուպեր գավաթի շրջանակներում ՝: 54-րդ րոպեին նա փոխարինեց Անխել դի Մարիային և 91-րդ րոպեին ստացավ դեղին քարտ։
Օգոստոսի 21-ին իր առաջին խաղը խաղաց Լա Լիգայում՝ Ռեալ Սարագոսայի դեմ։ Նա խաղաց ամբողջ խաղն և այդ խաղում Ժոզե Մոուրինյոի թիմը հաղթեց 6-0 հաշվով։Ժոզե Մոուրինյոն Կոենտրաուին թույլ տվեց խաղալ դաշտի կենտրոնում։ Վերջ ի վերջո նա Մարսելոի հետ խաղաց ձախ եզրում։ Կոենտրաուն խաղաց 20 խաղ։
Կոպա դել Ռեյ-ում Ֆաբիոն խաղաց 5 խաղ, ընդորում 2-ը Բարսելոնայի դեմ 1/4 եզրափակչում։
ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայում խաղաց 5 խաղ։
2012-2013
Հուլիսի 16-ին ՈՒԵՖԱ-ն հրապարակեց մի ցուցակ, որը բաղկացած էր 32 ֆուտբուլիստներից։ Այդ ցուցակի մեջ էր նաև մրցաշրջան անցկացրած Կոենտրաուն։ Մրցաշրջանի հենց սկզբից Ռեալ Մադրիդ ը վստահ հաղթանակ տարավ Բարսելոնայի նկատմամբ Կոպա դել Ռեյ-ում։ Կոենտրաուն խաղաց ամբողջ 90 րոպեն։ Երկրորդ տուրի՝ Խետաֆեի դեմ Ֆաբիոն հեռացվեց դաշտից և որակազրկվեց 4 խաղով։ Հետո հավաքականի կազմում նա վնասվածք ստացավ։ Նա իր հաջորդ խաղն անցկացրեց Նոյեմբերի 11-ին Լևանտեի դեմ։ Դեկտեմբերի 16-ին նա իր առաջին գոլը խփեց Ռեալի կազմում իր նախկին ակումբին՝ Ռեալ Սարագոսային։
Կատեգորիա:Մարտի 11 ծնունդներ Կատեգորիա:1988 ծնունդներ Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Պորտուգալացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ Կատեգորիա:Բենֆիկայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Պորտուգալիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ռեալ Սարագոսայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2012-ի ֆուտբոլիստներ
Քոսոփելի
Քոսոփելի (ქოსოფელი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Աջարիայի Ինքնավար Հանրապետության Քեդայի շրջանում ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 72 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Քեդայի շրջան Կատեգորիա:Աջարիայի բնակավայրեր
Խուլիգանություն
Խուլիգանություն, հասարակական անվտանգության դեմ ուղղված հանցագործություն, արտահայտվում է հասարակական կարգը կոպտորեն խախտելու, հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք դրսևորելու եղանակով։
Ցինիկորեն կամ առանձին հանդգնությամբ կատարված խուլիգանությունը, որն ուղեկցվում է իշխանության, հասարակական կարգի պահպանության պարտականությունները կատարող հասարակայնության ներկայացուցչին կամ հանցագործությունը խափանող քաղաքացիներին դիմադրելով՝ համարվում է չարամիտ։ Չարամիտ է համարվում նաև նախկինում խուլիգանությունյան համար դատապարտված անձի խուլիգանությունը։
Խուլիգանության առավել վտանգավոր տեսակը հրազենի կամ դանակի, կռփազենքի կամ այլ սառը զենքի և մարմնական վնասվածք հասցնելու համար հարմարեցրած այլ առարկաների գործադրմամբ (կամ գործադրման փորձով) կատարված արարքն է։
Խուլիգանության պակաս վտանգավոր տեսակը մանր խուլիգանություն է (զազրախոսություն, քաղաքացիների անթույլատրելի հետապնդում, հասարակական կարգն ու անդորրը խախտող գործողություններ), որի համար նախատեսվում է վարչական պատասխանատվություն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հանցագործություններ
You Suffer
You Suffer, Napalm Death գրայնդքոր խմբի երգը Scum դեբյուտային ալբոմից։ Երգը գրանցվել է Գինեսի ռեկորդների գրքում որպես ամենակարճը երաժշտության պատմության մեջ ։ Նրա ճշգրիտ տևողությունը 1,316 վայրկյան է ։
Պատմություն
Երգը գրել են խմբի անդամներ Նիկոլաս Բուլեն ը և Ջասթին Բրոդրիկ ը՝ 1986 թվականի «From Enslavement to Obliteration» ցուցադրական տարբերակի վրա աշխատելիս (չշփոթել 1988 թվականի համանուն ստուդիական ալբոմի հետ)։ Ներառված է Scum ալբոմի առաջին մասում, թողարկվել է 1987 թվականին։
Երգը գրելու պատմությունը հետևյալն է.
Նիկոլաս Բուլենը հայտարարել է, որ երգի նախատիպը եղել է Wehrmacht մետալ խմբի «E» երգը։ Զաք Սմիթը հայտարարել է, որ երգի բառերը կարելի է բնութագրել որպես «աշխարհի ամենակարճ պանկ երգը»։ 1989 թվականին խումբը թողարկել է սինգլ՝ որն այդպիսով դարձել է աշխարհի ամենակարճ սինգլը։ 2007 թվականին այս երգի տեսահոլովակը նկարահանել է Earache Records լեյբլը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1989 սինգլներ Կատեգորիա:Napalm Death Կատեգորիա:Սինգլներ այբբենական կարգով
Դագերոտիպիա
Դագերոտիպիա (daguerréotype - Լ.Ժ. Դագերի անունից և - դրոշմ, պատկեր), լուսանկարչության առաջին տեխնիկապես մշակված եղանակ։ Այժմ ունի զուտ պատմական հետաքրքրություն ։ Դագերոտիպիան հայտնագործել է ֆրանսիացի նկարիչ ժան Լուի Մանդե Դագերը, Նիսեֆոր Նիեպսի փորձերի հիման վրա։ Դագերոտիպիայի մասին առաջին տեղեկությունը հրապարակվել է 1839 թվականին, որն էլ համարվում է լուսանկարչության հայտնագործման տարի։
Պատմություն
1826 թվականին Նիսեֆոր Նիեպսը փորձերի արդյունքում ստանում է մի լուսանկար, որը Փարիզի իր պատուհանից տեսարան է և համարվում է աշխարհում առաջին լուսանկարը։ ժան Լուի Մանդե Դագերը նույնպես փորձում էր ֆիքսել պատկերը։ 1829 թվականից նրանք սկսում են փորձարկումները միասին, սակայն 1833 թվականին Նիեպսը մահանում է, և Դագերը վերջացնում է համատեղ գործը՝ 1836 թվականին ստանալով դագերոտիպ առաջին լուսանկար։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Լուսանկարչություն Կատեգորիա:1839 ստեղծվածներ
Գլենդա Ջեքսոն
Գլենդա Ջեքսոն (Glenda Jackson, ), անգլիացի դերասանուհի և քաղաքական գործիչ, Օսկարի կրկնակի դափնեկիր։
Խաղացել է 50-ից ավելի ֆիլմերում, 2 անգամ ստացել է Օսկար մրցանակ լավագույն դերասանուհի անվանակարգում «Կիրակի, անիծված կիրակի» և «Շքեղությամբ» ֆիլմերի համար, ներկայացված է եղել ևս 2 անգամ։
8 անգամ ներկայացվել է Ոսկե Գլոբուսի, ստացել 1-ը, 3 անգամ ներկայացվել է Էմմի, ստացել 1-ը, 5 անգամ ներկայացվել է BAFTA-ի, ստացել 1-ը։ Բացի այդ, պարգևատրվել է Բրիտանական կայսրության շքանշանով, արժանացել Լիվերպուլի Ջոն Մուրսի անվան համալսարանի պատվավոր շրջանավարտի, անգլիական մի շարք համալսարանների (Լիվերպուլի , Քիլի , Էքսետերի , Դարհեմի ), ինչպես նաև ամերիկյան Փենսիլվանիայի համալսարանի պատվավոր դոկտորի կոչման
Կենսագրություն
Ուսանել է դրամատիկական արվեստների թագավորական ակադեմիայում։ Դերասանական իր կարիերան սկսել է 1957 թվականին՝ անդամագրվելով շեքսպիրյան թագավորական թատերախմբին (Royal Shakespeare Company): 1966 թվականից նկարահանվել է կինոյում։ 1969 թվականին հանդես է եկել Դևիդ Լոուրենսի «Սիրահարված կանայք» վեպի հիման վրա Քեն Ռասելի նկարահանած ֆիլմում՝ մարմնավորելով գլխավոր հերոսուհուն և իր այդ աշխատանքի համար արժանացել է ամերիկյան կինոակադեմիայի հեղինակավոր «Օսկար» մրցանակի «Լավագույն դերասանուհի» անվանակարգում ։ Հիշարժան են Գլենդա Ջեքսոնի դերակատարումները նաև The Music Lovers, Sunday Bloody Sunday (1971), Mary, Queen of Scots (1971), The Triple Echo (1972), A Touch of Class (1973), The Romantic Englishwoman (1975), Hedda (1975), The Incredible Sarah (1976), Stevie (1978), Hopscotch (1980) կինոնկարներում (ի դեպ, A Touch of Class-ի գլխավոր դերի տպավորիչ կատարումը երկրորդ «Օսկար»-ն է բերել նրան)։
1992 թվականից Գլենդան մուտք է գործել քաղաքականություն, դարձել բրիտանական պառլամենտի համայնքների պալատի լեյբորիստ անդամ։
2017 թվականի օգոստոսին նորաձևության նշանավոր տներից մեկի՝ Burberry-ի լոնդոնյան մասնաճյուղի հրավերով նա հաջողությամբ հանդես է եկել որպես մոդել ։
Դմիտրյաշևկա
Դմիտրյաշևկա (Дмитряшевка), գյուղ Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Խլևենսկի շրջանի կազմում։
Գլենդա Ջեքսոն
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլիացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Օսկարակիրներ Կատեգորիա:21-րդ դարի կին քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:20-րդ դարի կին քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Սոցիալիստ ֆեմինիստներ Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Թատրոնի դերասանուհիներ Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:«Էմմի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Բրիտանացի ֆեմինիստներ Կատեգորիա:Անգլիացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:«Թոնի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Դրամատիկական արվեստի թագավորական ակադեմիայի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Լավագույն դերասանուհի Օսկարի մրցանակակիրներ
Դմիտրյաշևկա
Բնակչությունը ըստ վերջին գրանցված տվյալների կազմում էր 2284 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Խլևենսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1630 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Տաբարի
Թաբարի (, أبو جعفر محمد بن جرير بن يزيد الطبري, ), արաբ (այլ տեղեկություններով՝ պարսիկ) պատմիչ և աստվածաբան։ Գրել է «Պատմություն մարգարեից և թագավորաց» աշխատությունը, որտեղ շարադրված է Սասանյան Պարսկաստանի, ապա Մուհամմադ մարգարեի և առաջին խալիֆաների, Օմայանների և Աբասյանների պատմությունը՝ մինչև 915 թվականը։ 963 թվականին Սասանյանների վեզիր ալ-Բալամին Թաբարիի «Պատմություն»-ը թարգմանել է պարսկերեն, որից և թարգմանվել է այլ լեզուներով։
Թաբարին գրել է նաե Ղուրանի բազմահատոր մեկնությունը, որը հայտնի է «Տաֆսիր» անունով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արաբ պատմիչներ Կատեգորիա:9-րդ դարի արաբներ Կատեգորիա:10-րդ դարի արաբներ Կատեգորիա:Արաբ աստվածաբաններ Կատեգորիա:Արաբ գրողներ Կատեգորիա:Արաբ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Արաբ փիլիսոփաներ
Ժողովածու (923)
Ժողովածու  (923), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 923 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 17-րդ դարում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 20 X 15 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 277 թերթից։ Գրված է միասյուն, երկսյուն, նոտրգրով։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ, աստառը՝ կարմիր կտավ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Մանժելիևսկի գյուղական խորհուրդ (Գլոբինսկի շրջան)
Մանժելիևսկի գյուղական խորհուրդ  (Манжеліївська сільська рада), Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Գլոբինսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Մանժելիևսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 1416 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 78,26 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 18,09 մարդ/կմ²։ Խորհրդում կա 3 բնակավայր։
Իրաֆի շրջան
Իրաֆի շրջան, վարչական շրջան Ռուսաստանի Դաշնության Հյուսիսային Օսիայի Հանրապետություն - Ալանիայում։ Վարչական կենտրոնն է Չիկոլա գյուղը։
Աշխարհագրություն
Շրջանի տարածքը՝ 1376 կմ² ։ Իրաֆի շրջանը գտնվում է հանրապետության հարավարևմտյան մասում, հարավից սահմանակից է Վրաստանին, հյուսիս-արևելքից՝ Կաբարդինո-Բալկարիայի հանրապետության հետ, արևելելքից՝ Հյուսիսային Օսիայի Դիգորի և Ալագիրի շրջանների հետ։ Շրջանի մեծ մասը լեռնային է։ Իր տարածքով հոսում են Ուրուխ, Խազնիդոն և Լեսկեն գետերը։ Իրաֆի շրջանում կա 14 գյուղական համայնք՝ 31 գյուղերով։
Բնակչություն
Շրջանի բնակչությունը կազմում է 15 529 մարդ (2013)։ Մեծ մասամբ օսեր, որոնք խոսում են օսերեն լեզվի դիգորական բարբառով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իրաֆի շրջան
Թագավորական տիտղոսագիրք
Թագավորական տիտղոսագիրքը (Царский титулярник) 1672 թվականի ռուսերեն ձեռագիր է, որը նկարազարդված է ռուսական միապետների դիմանկարներով և ռուսական հողերի զինանշաններով։ Ամենահայտնի և ճոխ ռուսերեն տիտղոսագրքերից մեկն է։
Կարասին (գյուղ, Մանևիչի շրջան)
Կարասին (Карасин), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Մանևիչի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1566 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Կարասին գյուղում բնակվում էր 632 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2234 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 282,9 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Մանևիչի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1566 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Արա Շիրազ
Կենսագրություն
Արա Շիրազը 20-րդ դարի հայտնի բանաստեղծ Հովհաննես Շիրազի և բանաստեղծուհի Սիլվա Կապուտիկյանի որդին է։
1966 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։
1987-1993 թվականներին Հայաստանի նկարիչների միության նախագահ։
Մահացել է «Նաիրի» բժշկական կենտրոնում ծանր հիվանդությունից հետո։ Քանդակագործը ծայրահեղ ծանր վիճակում հիվանդանոց էր տեղափոխվել 2014 թվականի փետրվարի 24-ին։ Բժիշկներն ախտորոշել էին գլխուղեղի արյան շրջանառության սուր խանգարում, զարգացել էր պոլիօրգանային անբավարարություն ։
Ստեղծագործություններ
1960-ական թվականներին հայ կերպարվեստում գեղարվեստական ձևերի թարմացման« պլաստիկայի ազգային ավանդույթների յուրացման միտումներն արտահայտվել են Շիրազի գործերում ։
1970-ական թթ. Շիրազի արտահայտչամիջոցները դարձել են առավել վավերագրական, բազմազան։
Մոնումենտալ և մոնումենտալ դեկորատիվ գործերից են՝
Հեղինակ է բազմաթիվ այլ քանդակների՝
Երևանի Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցու դիմացի աջ անկյունում տեղադրված Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձանի հեղինակն է (2002 թ.)։ Այն հարցին, թե ինչու է նա Անդրանիկին երկու ձիերի վրա է քանդակել, նա պատասխանել է, որ երկու ձիերը խորհրդանշում են Արևմտյան և Արևելյան Հայաստանները, «դարերով բաժանված երկիր, մեր միանալու պատգամը և ազգային ազատագրական պայքար՝ Անդրանիկը երդում է ուտում՝ հայացքը Մասիսին ուղղելով» ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ Կատեգորիա:ՀՀ ժողովրդական նկարիչներ Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության նախագահներ Կատեգորիա:Խորհրդահայեր Կատեգորիա:20-րդ դարի քանդակագործներ
Ջորջ Սմութ
Ջորջ Ֆիցջերալդ Սմութ երրորդ (George Fitzgerald Smoot III, ), ամերիկացի աստղաֆիզիկոս, աշխատում է Բերկլիի համալսարանում, որպես ֆիզիկայի պրեֆեսոր։ Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր։ Մրցանակը ստացել է 2006 թվականին, համատեղ Ջոն Քրոմվել Մադերի հետ, «տիեզերական ֆոնային ճառագայթման էներգետիկ սպեկտրի անիզոտրոպության և սև մարմնային կառուցվածքի հայտնաբերման համար»։ Սմութի մնացորդային ճառագայթմանը նվիրված աշխատությունները հաստատեցին մեծ պայթյունի տեսությունը։
Կենսագրություն
Սմութը ծնվել է Ֆլորիդայի Յուկոն քաղաքում։ Մինչ Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտ ընդունվելը ուսումնասիրում էր մաթեմատիկա։ Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում 1966 թվականին ստացել է բակալավրի կոչում մաթեմատիկայի և ֆիզիկայի բնագավառներում, իսկ 1970 թվականին փիլիսոփայության դոկտորի կոչում տարրական մասնիկների ֆիզիկայի ասպարեզում։
Վաղ հետազոտություններ
Այնուհետև սկսել է զբաղվել տիեզերագիտությամբ, և սկսել է աշխատել Բերկլիի Լոուրենսի անվան ազգային լաբորատորիայում, որտեղ համագործակցում էր Լուիս Ալվարեսի հետ HAPPE գիտափորձում։ Գիտափորձի շրջանակներում, օգտագործելով ստրատոսֆերային օդերևութաբանական զոնդ, փորձ էր արվում հայտնաբերել հականյութ Երկրի մթնոլորտի վերին շերտերում։ Հականյութի գոյությունը այնտեղ ենթադրում էր այժմ արդեն հերքված Հաստատուն տիեզերքի տեսությունը։
Այնուհետև Սմութը սկսեց զբաղվել մնացորդային ճառագայթման հետազոտություններով, որը հայտնագործել էին Առնո Փենզիասը և Ռոբերտ Վիլսոնը 1964 թվականին։ Այն ժամանակ տիեզերքի կառուցվածքի խնդիրը դեռ լուծված չէր։ Որոշ մոդելներ կանխատեսում էին, որ տիեզերքը պետք է պտտվի, որը պետք է դիտարկվի մնացորդային ճառագայթման ջերմաստիճանի տատանումների տեսքով կախված դիտարկումների ուղղությունից։ Ալվարեսի և Ռիչարդ Մյուլերի հետ Սմութը նախագծեց դիֆերենցիալ ռադիոմետր, որը կարող էր չափել մնացորդային ճառագայթման ջերմաստիճանի տարբերությունը երկու տարբեր ուղղություններով, որոնք իրարաից տարբերվում էին 60 աստիճանով։ Այս սարքը տեղադրվեց Լոկհիդ U-2 ինքնաթիռի վրա, և ցույց տվեց, որ տիեզերքի պտույտի ամբողջական արագությունը հավասար է զրոի (սարքի չափումների ճշտության սահմաններում)։ Սարքը նաև ցույց տվեց մնացորդային ճառագայթման փոփոխություններ դիպոլի տեսքով, ինչը բացատրվեց որպես Դոպլերի էֆեկտի հետևանք, կապված Երկրի շարժման հետ ուսումնասիրող մակերևույթի նկատմամբ։
COBE
1970-ականներին Սմութը զբաղվում էր մնացորդային ճառագայթման դիտարկումների անիզոտրոպությունների հետազոտություններով։ Դիտարկումների ճշտությունը բարելավելու նպատակով նա դիմեց ՆԱՍԱ-ին իր նախագծած սարքի նախատիպի վրա կառուցված մեկ այլ սարք արհեստական արբանյակի վրա տեղադրելու առաջարկով։ Նրա առաջարկությունը ընդունվեց, և սարքը տեղադրվոց COBE արբանյակի վրա։ Արբանյակը արձակվեց տիեզերք 1989 թվականի նոյեմբերի 18-ին։ Երկու տարվա ընթացքում կատարված հետազոտություններից հետո 1992 թվականի ապրիլի 23-ին հետազոտող թիմը հայտարարեց, որ արբանյակի վրա գտնվող սարքը հայտնաբերել է մնացորդային ճառագայթման աննշան փոփոխություններ, որը ինքնին ճեղքում էր վաղ տիեզերքի հետազոտություններում ։ Այս հետազոտությունները հանդիսանում էին «տիեզերքի ծնունդի ապացույց», որի մասին Սմութը ասաց, «եթե դուք հավատում եք Աստծոն, ապա դա նման է նրան նայելուն» ։ Նախագծի հաջողությունը պայմանավորված էր ավելին քան 1000 հետազոտողների, ճարտարագետների և այլ աշխատակիցների աշխատանքով, որը ղեկավարում և կազմակերպում էր Ջոն Մադերը ։
Այլ նախագծեր
COBE նախագծից հետո Սմութը մասնակցեց մեկ այլ գիտափորձի, որում օգտագործվում էր ստրատոսֆերային զոնդ, MAXIMA գիտափորձում օգտագործվում էր բարելավված անկյունային ճշտությամբ սարքը, որը նույնպես չափում էր մնացորդային ճառագայթման ջերմաստիճանային տատանումները։
Սմութը շարունակում է մնացորդային ճառագայթման հետազոտությունները, և մասնակցել է Պլանկ արբանյակի վրա տեղադրվող սարքավորումների նախագծման աշխատանքներին։ Նա նաև մասնակցել է նախատեսվող Supernova/Acceleration Probe արբանյակի նախագծման աշխատանքներին, այս նախագիծը նպատակ է դնում հետազոտել մութ էներգիայի առանձնահատկությունները ։
Սմութը նաև մասնակցել է Սպիտցեր տիեզերական աստղադիտակից ստացված տվյալների մշակմանը, կապված ինֆրակարմիր մնացորդային ճառագայթման հետազոտությունների հետ ։
Սմութը նաև ղեկավարել է 2016 թվականի ապրիլին արձակված Միխայլո Լոմոնոսով տիեզերական սարքի նախագծող թիմը։
Հասարակական գործունեություն
2016 թվականին, այլ նոբելյան մրցանակի դափնեկիրների հետ ստորագրել է բաց նամակ ուղղված Գրինփիս-ին, Միավորված ազգերի կազմակերպությանը և աշխարհի պետությունների կառավարություններին, որը կոչ էր անում դադարեցնել պայքարը Գենետիկորեն մոդիֆիկացված օրգանիզմների դեմ  ։
Աղջկա կերպարանքը
Իր կյանքի վերջին տարիներին Վինսենթ վան Գոգը սկսում է զբաղվել դիմանկարներով։ Մինչ նա պատրաստ կլիներ ընկերներին և ընտանիքի անդամներին նկարելու, իր կերպարները ստեղծել է անանուն, ինչպիսին է Աղջկա կերպարանքը։ Նա այս գործն իր նամակի հետ ուղարկել է իր ավստրալիացի ընկեր Ջոն Փիթեր Ռասելին։
Վան Գոգը հետաքրքրված էր ոչ թե իդեալականացված մարդկանցով, ինչպիսիք էին օրինակ Օնորե Դոմիեն և հոլանդական շատ նկարիչներ, այլ՝ իրական։ Այս դիմանկարի մասին նա ասում է. «Անտուն երեխայի կերպարը իր տեսակի մեջ յուրօրինակ հագուստով և չենթարկվող մազերով»։ Իր նամակներում Վան Գոգը աղջկան անվանում է «կեղտոտ արտույտ»։
Նկարը այժմ Նյու Յորքի Գուգենհայմի թանգարանում է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վինսենթ վան Գոգի նկարներ Կատեգորիա:1888 նկարներ
Դուբյանա
Դուբյանա (Дубяна), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Օռլովսկի շրջանում (Կիրովի մարզ) Կիրովի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Մոլոմա գետի ձախ ափին՝ 28 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 26 կմ է։
Գոլուբովկա (գյուղ, Վելիկոբուրլուկիի շրջան)
Գոլուբովկա (Голубівка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Վելիկոբուրլուկիի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1700 թվականին։
Դուբյանա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Գոլուբովկա (գյուղ, Վելիկոբուրլուկիի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Գոլուբովկա գյուղում բնակվում էր 106 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,329 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 322,19 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Վելիկոբուրլուկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1700 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ջորջ Բիշոպի աստղադիտարան
Ջորջ Բիշոպի աստղադիտարան (George Bishop's Observatory), մասնավոր աստղադիտարան, որը հիմնվել է Ջորջ Բիշոպի կողմից 1836 թվականին Լոնդոնի Ռեջենս-պարկում. Գործել է մինչև 1877 թ.։
Աստղադիտարանի պատմությունը
Այս մասնավոր աստղադիտարանը հիմնվել է 1836 թ. լոնդոնյան գարեջրագործ և խոշորագույն գինու մանուֆակտուրայի ղեկավար Ջորջ Բիշոպի կողմից։ Բիշոպը հրավիրում էր իր աստղադիտարան և վճարում էր այն ժամանակի հայտնի աստղագետներին։ 1861 թ. Ջորջ Բիշոպի մահից հետո աստղադիտարանը փակվեց, իսկ 1863 թ. գործիքները տեղափոխվեցին Մեդոուբանկ (Տուիկենհեմ)։ Տուիկենհեմի աստղադիտարանը իր հերթին փակվել է 1877 թ. և բոլոր գործիքները տեղափոխվեցին Նեապոլ, Կապոդիմոնտե աստղադիտարան։ XX դարում «South Villa» շենքը տեղափոխեցին Ռեջենս քոլեջ։
Տես նաև
Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ Մեծ Բրիտանիայում
Յարցևո (գյուղ, Ենիսեյսկի շրջան)
Յարցևո (Ярцево), գյուղ Ռուսաստանի Կրասնոյարսկի երկրամասի Ենիսեյսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Կրասնոյարսկի երկրամասի Ենիսեյսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1605 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Էնրիկե Մորենտե
Էնրիկե Մորենտո, իսպանացի երգիչ, կանտե ֆլամենկո (cante flamenco) կատարող՝ գնչուական արմատներով անդալուզային ավանդական երգեր։
Կենսագրություն
Էնրիկե Մորենտեն ծնվել և մեծացել է Գրանադայի Ալբայսին գնչուական թաղամասում։
Դուստրը՝ Էստրելյան ծնվել է 1980 թվականի օգոստոսի 14-ին։ Նա նույնպես ֆլամենկո երգչուհի է։
Էնրիկե Մորենտեն մահացել է 67 տարեկանում Մադրիդում, հետօպերացիոն բարդությունների պատճառով ։
Ստեղծագործություն
Երգիչը համադրում էր ֆլամենկոյի ավանդական կատարումը ժամանակակից ոճերի հետ։ Օրինակ, 1995 թվականին նա կատարել է «գնչուական ռոմասներո» Ֆեդերիկո Գարսիա Լորկիի բանաստեղծությունները թրեշ մետալ երաժշտության հետ համադրելով և սկավառակ ձայնագրելով իսպանական «Omega» ռոք խմբի հետ։
Պարգևներ
Ոնց նշել է El País թերթը, Մորենտեն աշխարհի առաջին ֆլամենկո կատարողն է, ով արժանացել է մշակույթի նախարարության ազգային երաժշտական մրցանակով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանացի երգիչներ Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Իսպանացի կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Իսպանացի երաժիշտներ Կատեգորիա:Ֆլամենկո ժանրի երաժիշտներ
Դմիտրյաշևսկիե Վիսելկի
Բնակչությունը 2008 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 0 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Խլևենսկի շրջանի բնակավայրեր
Անդրեյ Մովսեսյան
Անդրեյ Նիկոլայի Մովսեսյան (ծնվ.` 1975, հոկտեմբերի 27, Մոսկվա, ԽՍՀՄ), ռուսական և հայկական ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։
Ակումբային
Մոսկվայի Սպարտակի սան, խաղացել է երկրորդ թիմում։ Հետագայում խաղացել է տարբեր ակումբների բարձրագույն, առաջին, երկրորդ և երրորդ դիվիզիոններում։ ԲԿՄԱ-ի կազմում` ՈԵՖԱ-ի գավաթում խաղացել է 2 խաղ։ 2009-2010 թվականներին եղել է երկրորդ դիվիզիոնում հանդես եկող Ավանգարդ Պոդոլսկի խաղացող։
Ռուսաստանի Պրեմիեր լիգայում խաղացել է 142 խաղ և խփել 20 գնդակ։
Հավաքականում
Խաղացել է Ռուսաստանի հավաքականի պատանեկան կազմում, Հայաստանի հավաքականի կազմում խաղացել է 18 խաղ և խփել 2 գնդակ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսահայ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:ԲԿՄԱ Մոսկվայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Լոկոմոտիվ Մոսկվայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Ինկվիզիտորի ուղեցույց
Ինկվիզիտորի ուղեցույց (Directorium Inquisitorum), Արագոնի թագավորության գլխավոր ինկվիզիտոր Նիկոլաս Էյմերիկի աշխատությունը, որտեղ հեղինակի կողմից մանրամասն շարադրվում է ինկվիզիտորների գործունեության հիմնական սկզբունքները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ինկվիզիցիա
Արթուր Էվանս
Սըր Արթուր Ջոն Էվանս (Arthur John Evans, ), անգլիացի պատմաբան և հնագետ։ 1893-1920 թվականներին պեղումներ է կատարել Կրետե կղզում։ Հայտնաբերել է Կնոսոսի պալատի ավերակները, տաճարական, տնտեսական այլ կառույցներ։ Նրա հայտնագործություններն ապացուցեցին հին կրետացիների «մինչ փյունիկյան» պատկերագրության գոյությունը, պատկերացում տվեցին մինչհելլենական մշակույթի վերաբերյալ (որն Էվանսը անվանեց «մինոսյան»՝ առասպելական Մինոս թագավորի անունով), կարևոր նշանակություն ունեցան Կրետե-Միկենյան մշակույթի ուսումնասիրման համար ։
Արքայական միության և Արքայական ինժեներական ակադեմիայի իսկական անդամ, փիլիսոփայական գիտությունների պատվավոր դոկտոր (1901)։ 1874-1908 թվականներին գլխավորում էր Արքայական դրամագիտական միությունը, 1902 թվականին միութան կողմից արժանացել է մեդալի ։ 1911 թվականին իր ունեցած ներդրման համար արժանացել է ասպետի կոչման։ 1936 թվականին ստացել է Քոփլիի մեդալ՝ «Կրետե կղզում կատարած առաջին աշխատանքների համար, որոնք իրենց ներդրումն են ունեցել մինոսյան քաղաքակրթության պատմության ուսումնասիրության մեջ» ։ Շվեդական ակադեմիայի կողմից ստացել է նաև ոսկե մեդալ։
Արթուր Էվանսը սերում էր սիրողական հնագետի ընտանիքից, կրթություն է ստացել Հերոու դպրոցում և Օքսֆորդի համալսարանում, որտեղ մասնագիտացել է ժամանակակից պատմության մեջ։ Չկարողանալով կրթաթոշակ ստանալ հնագիտություն ուսումնասիրելու համար՝ 1875-1882 թվականներին որպես լրագրող է աշխատում Բոսնիայում և Խորվաթիայում։ Ավստրիական իշխանությունների կողմից արտաքսվելուց հետո հաստատվել է Օքսֆորդում։ 1883-1908 թվականներին Օքսֆորդի Աշմոլյան թանգարանում եղել է գիտնական-հսկիչ։ Նաև Բրիտանական թանգարանի հոգաբարձուների խորհրդի անդամ էր։ Հետաքրքրվելով Կրետեի հնություններով՝ 1899 թվականին ձեռք բերեց Կնոսոսի բլուրը և 1900-1930 թվականներին պեղումներ կատարեց։ 1908 թվականից ստանալով մեծ ժառանգություն՝ սեփական միջոցներով իրականացրեց Կնոսոսի պալատի վերականգնողական աշխատանքները, որը 1936 թվականին փոխանցեց Աթենքի Բրիտանական հնագիտական դպրոցին։ Կատարելով հնագիտական բազմաթիվ հայտնաբերումներ՝ Ա․ Էվանսը ժխտում էր հույների մասնակցությունը մինոսյան քաղաքակրթության ստեղծմանը և ձգտում էր հնացնել կրետեական գտածոները, որպեսզի այն չկապի միկենյան մշակույթի հետ։ Նա մենաշնորհեց նաև հնագույն էգեյան գրի վերծանման բնագավառում կատարվող ուսումնասիրությունները, սակայն հաջողություն չունեցավ։ Չնայած սխալներին՝ Էվանսի հիմնական հայտնաբերումները և տեսական ձեռքբերումները (մասնավորապես՝ Հին Կրետեի պատմության ժամանակագրությունը) հետագայում չվերանայվեցին։
Ծագում
Արթուր Էվանսը ծնվել է 1851 թվականի հուլիսի 8-ին Նեշ Միլսում, Ջոն Էվանսի ու Հարիեթ Էվանսի (ի ծնե՝ Դիկինսոն) առաջին երեխան էր։ Զույգն ուներ 3 որդի և երկու դուստր։ Էվանսի հայրը լատիներենի և դասական հնությունների գիտակ էր, ում հայրը՝ Արթուր Էվանսը՝ ապագա հնագետի պապը, ղեկավարում էր Մարկետ Բոսվորթի գիմնազիան։ Ջոն Էվանսն ամուսնացավ իր գործատուի դստեր՝ իր զարմուհի Հարիեթի հետ և զբաղվում էր ընտանեկան ընկերության՝ թղթի գործարանի ղեկավարմամբ, որը նրան հարուստ մարդ դարձրեց։ Թղթի գործարանին մեծ քանակությամբ ջուր էր հարկավոր․ անհրաժեշտ աղբյուրներ փնտրելով՝ Ջոն Էվանսը տարվեց երկրագիտությամբ և հնագիտությամբ, հատկապես քարի դարի հուշարձաններով․ մանուկ հասակից Արթուրն ուղեկցում էր հորը։ 1858 թվականին մահացավ Արթուրի մայրը, հայրն սկսեց զբաղվել կենցաղային ապրանքների արտադրությամբ, որն ապահովում էր բավարար եկամուտ, որպեսզի վերջինս զբաղվի հնագիտությամբ և հնավաճառությամբ։ 1859 թվականին երկրագետ Ջոզեֆ Փրեստվիչի հետ սկսեց զբաղվել Ֆրանսիայի Սոմմա հովտի ուսումնասիրությամբ։ Նախնական կրթությունը Արթուր Էվանս կրտսերն ստացել է Չիպերֆիլդի Քալիփերս նախապատրաստական դպրոցում, որտեղ նրա վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել դպրոցի հիմնադիր և բնագիտության ուսուցիչ Չ․ Ջոնսը։ Նա Արթուրի մեջ սերմանեց ոչ միայն բնության հանդեպ սերը, այլև բույսերի և կենդանիների տեսակների դասակարգման հանդեպ ուշադրությունը։ Այս նույն դպրոցում էր սովորում նաև Արթուրի կրտսեր եղբայրը՝ Լյուիսը, որը ծնվել էր 1853 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլիացի հնագետներ Կատեգորիա:Գյոթինգենի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Անգլիացի պատմաբաններ Կատեգորիա:Անգլիացի արվեստագետներ Կատեգորիա:Անգլիացի մարդաբաններ Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
Վախթանգ III
Վախթանգ III (ვახტანგ III, ), վրաց արքա Բագրատիոնիների թագավորական ընտանիքից, ով կառավարել է 1302-1308 թվականներին։ Վախթանգի կառավարման տարիները զուգորդվում են մոնղոլների դեպի Անդրկովկաս արշավանքների հետ։
Մոնղոլների դեմ հատկապես գործուն ջանքերով էր գործում Վախթանգի եղբայրը՝ Դավիթ Բագրատիոնին։ Դավիթը աջակցում է Բաիդու խանին երկրում եղած ներքին հակասությունները վերացնելու համար, սակայն Բաիդու խանի սպանությունից հետո փոխարինում է Ղազան խանը, որը նրան հրամայում է մեկնել Թավրիզ։ Հիշելով հոր ճակատագիրը՝ Դավիթը հրաժարվում է գնալ և պատերազմներ է մղում վերջինիս դեմ։
Ընտանիք
Վախթանգ III-ը ամուսնացած է եղել Հռիփսիմե անունով մի ազնվական տիկնոջ հետ (ըստ «Քարթլից ցխովրեբայի»՝ վերջինս ծագում է Շաբուրիձեների տոհմից ): Նրանք ունեցել են երկու երեխա․
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաց արքաներ
Խուլհամրություն
Խուլհամրություն, բնածին կամ վաղ մանկական հասակում ձեռք բերված խլություն և դրանով պայմանավորված՝ խոսելու ունակության բացակայություն։
Լսելու բնականոն ունակություն ունեցող երեխան ինքնուրույն տիրապետում է խոսքին։ Եթե երեխան ծնվում է խուլ կամ զրկվում է լսողությունից մինչև 1 տարեկանը, խոսքին ինքնուրույն տիրապետելը դառնում է անհնար։ Լինում են դեպքեր, երբ խլությունն առաջանում է 2—3, երբեմն 4—5 տարեկանում, և խոսելու ունակությունը, որը զարգացած էր, սակայն բավարար չափով դեռևս ամրապնդված չէր, կորչում է։ Խուլհամրության դեպքում խոսքի ապարատում հնչյունների կազմավորմանը խոչընդոտող փոփոխություններ չեն առաջանում։ Բուժումը քիչ արդյունավետ է։ Կարևոր են բնածին և վաղ մանկական հասակում առաջացած խլությունը կանխող միջոցները։