cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Զաբար (Մալթա)
Սկզբնապես լինելով Զեյթուն քաղաքի թաղամասերից մեկը՝ Զաբարը 18-րդ դարի վերջերին առանձնացվել է, առանձին քաղաքի կարգավիճակ ստսցել և Մալթայի ասպետների ուխտի վերջին մեծ մագիստրի՝ Ֆերդինանդ ֆոն Հոմպեշի պատվին անվանվել Città Hompesch: 1997 թվականին Զաբբարը բարեկամացել է իտալական Պալերմոյի մետրոպոլիսի մեջ մտնող Վիլլաբատե քաղաքի հետ։
Պատմություն
Քաղաքը մեծապես վնասվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին, գերմանացիների ռմբակոծությունների հետևանքով։ Պատերազմից հետո վերականգնվել է, նորացվել։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մալթայի քաղաքներ Կատեգորիա:Մալթայի բնակավայրեր
Կոկա-Կոլա լայթ
Coca-Cola Light կամ Diet Coke (արտասանվում է՝ Կոկա-Կոլա լայթ), գազավորված, ցածր կալորիականությամբ ոչ ալկոհոլային ըմպելիք՝ արտադրված Կոկա-Կոլա ընկերության կողմից։
Պատմություն
ԱՄՆ-ում ապրանքն ի հայտ է եկել 1982 թվականի հուլիսի 8-ին։ 1986 թվականին այն արդեն հասանելի էր աշխարհի 61 երկրներում։ 2003 թվականին ըմպելիքը հասանելի էր 146 երկրներում. 103-ում՝ Diet Coke-ը, իսկ 43-ում՝ Coca-Cola Light-ը ։
2016 թվականի դեկտեմբերին Coca-Cola Light-ը Coca-Cola Zero-ով փոխարինելու մասին որոշում ընդունվեց։
Կալորիականություն
330 մլ ըմպելիքի մեջ 1 կալորիայից ավելի քիչ կալորիա է պարունակվում։
Coca-Cola Zero
Coca-Cola Zero՝ Կոկա-Կոլայի բույրով հատուկ մեկնակերպ։ Ի տարբերություն Coca-Cola Light-ի՝ արտադրվում է Կոկա-Կոլայի օրիգինալ բաղադրատոմսի հիման վրա։ Այն շուկայում հայտնվեց 2005 թվականին՝ ԱՄՆ-ում ։ Ինչպես նաև 2008 թվականից հասանելի է Ավստրալիայում, Նոր Զելանդիայում, Կանադայում, Գերմանիայում, Իսպանիայում, Մեծ Բրիտանիայում, Շվեդիայում, Նորվեգիայում, Ֆինլանդիայում, Բելգիայում, Հունաստանում, Թուրքիայում, Իտալիայում, Լեհաստանում և Խորվաթիայում։ Ռուսաստանում ի հայտ է եկել 2015 թվականի մայիսի 25-ին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ոչ ալկոհոլային խմիչքներ Կատեգորիա:Գազավորված ըմպելիքներ Կատեգորիա:Զովացուցիչ ըմպելիքներ Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
Լոբեկե (ազգային պարկ)
«Լոբեկե» (Lobéké National Park, Parc national de Lobéké), ազգային պարկ Կամերունիի հարավարևելյան մասում, Մոլունդուի Արևելյան շրջանում։ Սանգայի անտառի մի մասն է։
Պատմություն
1991 թվականին Բնության համաշխարհային հիմնադրամը առաջին անգամ հայտարարեց, որ այս տարածքը պետք է հայտարարվի ազգային պարկ՝ առաջարկելով պաշտպանել 40-400 հազար հա տարածք, բայց պաշտոնապես այգին ստեղծվել է միայն 1999 թվականի հոկտեմբերին։ 2006 թվականի ապրիլի 18-ին Լոբեկեն առաջարկվել է ընդգրկվել ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում, բայց 2013 թվականին սկզբի դրությամբ դեռ որոշում չի կայացվել։
Աշխարհագրություն
Լոբեկե ազգային պարկի տարածքը 2178 կմ² է, բնակչությունը մոտ չորս հազար մարդ ։ Այգին տեղակայված է Կոնգոյի ավազանում, արևելքից սահմանակից է Սանգա գետին, որը այս պահին նաև սահման է Կամերունի, Կենտրոնաաֆրիկյան Հանրապետության (CAR) և Կոնգոյի միջև։ Լոբեկեն սահմանակից է մյուս ազգային այգիներին, մասնավորապես, Բումբա-Բեկին։ Այգին հետաքրքրաշարժ է նրանով, որ սահմանակից է այլ պետությունների երկու պահպանվող բնական տարածքներների, որոնք նույնպես Սանգայի անտառների մաս են կազմում ։
Բուսական և կենդանական աշխարհ
Լոբեկե անտառը կիսով չափ մշտականաչ է, որի մեջ փայտանյութի օգտագործման գործընթացը գրեթե երբեք տեղի չի ունեցել։ Ծառերի լայն տեսականիով (ավելի քան 300 տեսակ) գերակշռում է ստերկուլիևները, սեյբաներ և լիմբաներ։ Մացառները ներառում են մարանտեկաներ (Marantaceae), իմբիրը, եբենացեաներ (Ebenaceae) և անոնացեաներ (Annonaceae)։
Լոբեկն ունի ամենախիտ բնակեցված անտառային փղերից մեկը և Աֆրիկյան արևմտյան ցածրադիր գորիլաները։ Կապիկների այլ տեսակներ, ընձառյուծներ և նրանց տասը տեսակներ նույնպես հայտնաբերված են զգալի թվով։ Կաթնասուններից բացի, Լոբեկեում գրանցվել է թիթեռների 215 տեսակ, ձկների 134 տեսակ, սողունների 18 տեսակ և երկկենցաղների 16 տեսակ։ Լոբեկեի այգին կարևոր տեղ է հազվագյուտ թռչունների կյանքի և բուծման համար , այստեղ կա ավելի քան 330 տեսակ , հատկապես հնարավոր է առանձնացնել աֆրիկյան կանաչ աղավնին և Մալայսկի գոմարը։
Լոբեկում որսագողությունները շատ են, հանցագործները հատուկ ուշադրություն են դարձնում էկզոտիկ կենդանիների փղոսկրին մասնավորապես թռչուններից Աֆրիկյան մոխրագույն թութակին, չնայած այն բանին, որ երկրից թռչունների արտահանումը կառավարության կողմից արգելված էր դեռևս 1997 թվականից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կամերունի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Կամերուն Կատեգորիա:1999 հիմնադրումներ Կատեգորիա:ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգություն Կատեգորիա:Կատեգորիա ԲՊՀՄ II
Esham-ի սկավառակագրություն
Esham-ի դիսկոգրաֆիան, ամերիկական ռեփեր Դետրոյթից։ Մինչ օրս նա հրատարակել է 14 ստուդիական ալբոմ, 6 EP և 3 հավաքածու։
Գերոնտոկրատիա
Գերոնտոկրատիա (հին հուն. - γέρων (geron) - սեռական հոլով γέροντος - ծերունի և κράτος (kratos) - իշխանություն, պետություն, ուժ), կառավարման ձև, որի ժամանակ իշխանությունը պատկանում է ավագներին։ Տերմինն առաջին անգամ շրջանառության մեջ է դրվել XX դարի սկզբում ազգագրագետ Ու. Ռիվերսի կողմից։ Ըստ նրա տեսության՝ գերոնտոկրատիան հատուկ էր Ավստրալիայի աբորիգեններին և Օվկիանիայի և Կովկասի որոշ ժողովուրդներին։ Սակայն, ըստ ժամանակակից պատկերացումների, ավագների հատուկ դիրքը նախնադարյան հասարակությունում ցեղերի բարձրագույն իշխանության կազմակերպման տարրերից մեկն է հանդիսանում։
Ներկայումս տերմինը լայնորեն կիրառվում է հրապարակախոսության մեջ. «գերոնտոկրատիա»-ի տակ հաճախ հասկանում են այնպիսի կառավարում, որի ժամանակ ծաղկում են քարացվածությունը, պահպանողականությունը, կադրերի անշարժությունը, որոնք պատճառ են դառնում հետամնացության և անկման։ Օրինակ, հաճախ այդպես են անվանում ԽՍՀՄ-ի ուշ շրջանի լճացումը, երբ հսկայական երկրի փաստացի ղեկավարումն իրականացնող ԽՄԿԿ ԿԿ Կենտկոմի անդամների՝ ներառյալ Գլխավոր քարտուղարների տարիքը գերազանցում էր յոթանասունը (հաճախ կատակով СССР հապավումը բացում էին որպես «Страна Самых Старых Руководителей»)։
Օրինակ, անտիկ ժամանակաշրջանի Սպարտայում գոյություն ուներ գերոնտոկրատների խմբավորում, որը կոչվում էր Գերուսիա։ Վատիկանը նույնպես կարելի է համարել գերոնտոկրատիա։
Պատմականորեն հասարակության նման կառավարման ձևը հենվում էր այն թեզի վրա, որ որքան երկար է ապրում մարդը, այնքան ավելի մեծ կենսափորձ նա ունի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պետության կառավարման ձևեր Կատեգորիա:Քաղաքագիտություն Կատեգորիա:Գաղափարական կլիշեներ
Օրթոստատիկ թերճնշում
Օրթոստատիկ թերճնշում, հայտնի նաև որպես դիրքային թերճնշում, խնդիր, երբ կանգնելիս կամ նստելիս դիտվում է զարկերակային ճնշման անկում։ Զարկերակային ճնշման անկումը կարող է լինել հանկարծակի (վազովագալ օրթոստատիկ թերճնշում), 3 րոպեի ընթացքում (դասական օրթոստատիկ թերճնշում) կամ աստիճանական (ուշացած օրթոստատիկ թերճնշում) ։ Այն սահմանվում է, որպես սիստոլիկ զարկերակային ճնշման անկում նվազագույնը 20 մմս․ս․-ով կամ դիաստոլիկ զարկերակային ճնշման անկում նվազագույնը 10 մմս․ս․-ով՝ երբ անհատը հորզոնական դիրքից անցում է կատարում ուղղաձիգ, օրինակ՝ կանգնած դիրքի։ Այն գլխավորապես տեղի է ունենում մարմնի ստորին հատվածներում արյունատար անոթների ուշացած անոթասեղղման կամ դրա բացակայության հետևանքով, որը նորմայում անհրաժեշտ է ադեկվատ զարկերակային ճնշում ապահովելու համար՝ մարմնի դիրքի փոփոխման, օրինակ՝ կանգնելու ժամանակ։ Արդյունքում տեղի է ունենում արյան վերաբաշխում դեպի ստորին վերջույթների անոթներ և դիտվում է դեպի սիրտ արյան հետվերադարձի նվազում, ինչը հանգեցնում է սրտային արտամղման նվազմանը և դեպի գլխուղեղ արյան ոչ ադեկվատ հոսքի առաջացմանը։
Օրթոստատիկ թերճնշման շատ մեղմ և հազվադեպ առաջացումը տարածված երևույթ է և ընդհանուր առմամբ կարող է պատահել ցանկացածի մոտ, այնուամենայնիվ այն հատկապես տարածված է ծերերի և նրանց շրջանում, ովքեր ունեն ցածր զարկերակային ճնշում։ Զարկերակային ճնշման արտահայտված անկումը կարող է հանգեցնել ուշագնացության՝ վնասվածքների հավանական առաջացմամբ։ Զարկերակային ճնշման միջին աստիճանի անկումը կարող է առաջացնել շփոթվածություն, ուշադրության կենտրոնացման պակաս, դելիրիում և ատաքսիայի էպիզոդներ։ Քրոնիկ օրթոստատիկ թերճնշումը ասոցացվում է գլխուղեղի հիպոպերֆուզիայի հետ, ինչը կարող է խթանել դեմենցիայի զարգացման պաթոֆիզիոլոգիան ։ Այնուամենայնիվ դեռևս հստակ չէ, թե արդյոք այն հանդիսանում է դեմենցիա առաջացնող պատճառական գործոն ։
Հայտնի են օրթոստատիկ թերճնշում առաջացնող մի շարք գործոններ, ինչպիսիք են՝ որոշակի դեղամիջոցների օգտագործումը (օրինակ՝ ալֆա ադրենապաշարիչներ), վեգետատիվ նեյրոպաթիայի, արյան ծավալի նվազման, բազմակի համակարգային ատրոֆիայի առկայությունը և տարիքով պայմանավորված՝ արյունատար անոթների էլաստիկության նվազումը։
Հիմքում ընկած պատճառական գործոնի վրա ազդելուց բացի՝ օրթոստատիկ թերճնշման բուժումը կարող է ներառել՝ ջրի և աղի օգտագործման մեծացում (արյան ծավալի մեծացման նպատակով), կոմպրեսիոն զուգագուլպաների կրում և երբեմն դեղորայքի օգտագործում (ֆլուդրոկորտիզոն, միդոդրին և այլն)։ Աղի օգտագործման մեծացումը պետք է վերահսկվի բժշկի կողմից, քանի որ այն կարող է հանգեցնել նյարդաբանական լուրջ խնդիրների առաջացման, եթե իրականացվի չափազանց ագրեսիվ կերպով։
Ախտանշաններ
Օրթոստատիկ թերճնշումը բնորոշվում է կանգնելուց հետո (պառկած կամ նստած դիրքից)՝ հատկապես կտրուկ և արագ կերպով, դիտվող ախտանշանների առաջացմամբ։ Շատերը նշում են գլխապտույտի առաջացում, որը երբեմն լինում է խիստ արտահայտված, ծանր։ Քրոնկ օրթոստատիկ թերճնշման պարագայում խնդիրը և դրա ազդեցությունները կարող են վատթարանալ, անգամ եթե ուշագնացության և այլ ախտանշանների դիտման հաճախությունը նվազում է։ Ընդհանուր թուլություն կամ հոգնածության զգացում նույնպես կարող է առաջանալ։ Որոշ մարդկանց շրջանում դիտվում է կենտրոնացման դժվարացում, մշուշոտ, լղոզված տեսողության առաջացում, տրեմոր, գլխապտույտ, տագնապ, սրտխփոց, ատաքսիա, քրտնելու զգացում, երբեմն՝ սրտխառնոց։ Կարող է դիտվել մաշկի գունատություն ։ Որոշ մարդկանց շրջանում կարող է արտահայտված օրթոստատիկ թերճնշման զարգացումն ուղեկցվել միայն շփոթվածության կամ արտահատված ընդհանուր թուլության զգացումի առաջացումով։ Քրոնիկ ծանր օրթոստատիկ թերճնշումը կարող է դրսևորվել, որպես կոգնիտիվ ֆունկցիայի տատանումներ/դելիրիում։
Ասոցացված հիվանդություններ
Խնդիրը կարող է դիտվել Ադիսոնի հիվանդության, աթերոսկլերոզի, շաքարային դիաբետի, ֆեոքրոմոցիտոմայի, պորֆիրիայի ժամանակ, ինչպես նաև որոշակի նյարդաբանական խանգարումների առկայության պարագայում, ինչպիսիք են՝ աուտոիմուն վեգետատիվ գանգլիոնոպաթիան, բազմակի համակարգային ատրոֆիան և դիսավտոնոմիայի այլ ձևերի առկայությունը։ Ինչպես նաև, այն կարող է դիտվել Էհլերս-Դանլոսի համախտանիշի և նյարդային անոռեքսիայի ժամանակ։ Այն դիտվում է նաև Պարկնսոնի հիվանդության կամ Լյուիի մարմնիկներով դեմենցիայի ժամանակ՝ սրտի սիմպատիկ դեներվացիայի հետևանքով կամ որպես դոպամինախթանիչ բուժման կողմնակի ազդեցություն։ Այն հազվադեպ է առաջացնում ուշագնացություն, քանի դեռ հիվանդի մոտ չի զարգացել իրական վեգետատիվ անբավարարություն կամ եթե հիվանդը չունի սրտի հետ կապված խնդիր։
Մեկ այլ, ենթադրյալ թերախտորոշվող հիվանդության՝ դոպամին բետա հիդրոքսիլազայի անբավարարության ժամանակ, զարգանում է սիմպատիկ նյարդային համակարգի նորադրենէրգիկ ֆունկցիայի կորուստ, որը բնորոշվում է նորադրենալինի ցածր կամ ծայրահեղ ցածր քանակների առկայությամբ և դոպամինի քանակի ավելցուկային բարձրացմամբ ։
Տետրապլեգիայով և պարապլեգիայով հիվանդների շրջանում նույնպես դիտվում է այս խնդիրը՝ նորմալ զարկերակային ճնշման պահպանման և մարմնի վերին հատվածի արյան ադեկվատ մատակարարման բազմակի համակարգային անբավարարության հետևանքով։
Առաջացման պատճառները
Օրթոստատիկ թերճնշման առաջացման պատճառներից են՝ նեյրոդեգեներատիվ հիվանդությունները, արյան ծավալի փոքրացումը (օրինակ՝ ջրազրկում, արյունահոսություն կամ միզամուղների օգտագործում), անոթալայնացում առաջացնող դեղամիջոցները, այլ խմբի դեղամիջոցներ, անոթասեղմիչ դեղամիջոցի օգտագործման դադարեցումը, երկարատև անկողնային վիճակը (անշարժություն), վերջերս դիտված քաշի արտահայտված կորուստը, սակավարյունությունը, կամ վերջերս կրած բարիատրիկ վիրահատությունը ։
Դեղորայքային
Օրթոստատիկ թերճնշման զարգացումը կարող է դիտվել որպես որոշակի հակադեպրեսանտների կողմնակի ազդեցություն, ինչպիսիք են եռցիկլիկ հակադեպրեսանտները կամ մոնոամինօքսիդազայի ինհիբիտորները ։ Հազվադեպ մարիհուանան և տետրահիդրոկանաբինոլը կարող են առաջացնել արտահայտված օրթոստատիկ թերճնշում ։ Ալկոհոլը կարող է պոտենցել օրթոստատիկ թերճնշումը ընդհուպ ուշագնացության առաջացում ։ Օրթոստատիկ թերճնշումը կարող է զարգանալ, որպես ալֆա-1 պաշարիչների (ալֆա-1 ադրենապաշարիչներ) օգտագործման կողմնակի ազդեցություն։ Ալֆա-1 պաշարիչները ընկճում են նորմայում ի պատասխան մարմնի դիրքի փոփոխությանը առաջացող բարոընկալիչային ռեֆլեկտոր անոթասեղմումը ։
Այլ գործոններ
Օրթոստատիկ թերճնշման առաջացմանը հակված են ծերերը, հետծննդաբերական շրջանում գտնվող կանայք։ Անորեքսիա ներվոզայով կամ բուլիմիա ներվոզայով տառապողների շրջանում նույնպես դիտվում է օրթոստատիկ թերճնշման առաջացում, որպես տարածված կողմնակի ազդեցություն։ Ալկոհոլի օգտագործումը նույնպես կարող է հանգեցնել օրթոստատիկ թերճնշման առաջացմանը՝ ջրազրկման պատճառով։
Առաջացման մեխանիզմը
Օրթոստատիկ թերճնշում զարգանում է, երբ ծանրության ուժի ազդեցությամբ տեղի է ունենում շրջանառող արյան վերաբաշխում դեպի ստորին վերջույթների անոթներ, որի արդյունքում նվազում է դեպի սիրտ արյան հետվերադարձը, ինչն էլ հանգեցնում է սրտային արտամղման նվազմանը և բերում զարկերակային ճնշման անկման։ Օրինակ՝ պառկած դիրքից կանգնած դիրքի անցնելիս մոտ 700 մլ արյուն  չի վերադառնում կրծքավանդակ` հանգեցնելով սիստոլիկ և դիաստոլիկ զարկերակային ճնշման նվազման ։ Ընդհանուր առմամբ վերջնական ազդեցությունը արյան ոչ բավարար շրջանառությունն է մարմնի վերին հատվածներում։
Ախտորոշում
Օրթոստատիկ թերճնշման առկայութունն ախտորոշվում է` չափելով զարկերային ճնշումը 5 րոպե պառկած դիրքում գտնվելուց հետո, այնուհետև` կանգնելուց հետո 1րոպե և 3 րոպե անց ։ Այն սահմանվում է, որպես սիստոլիկ զարկերակային ճնշման անկում նվազագույնը 20 մմս․ս․-ով կամ դիաստոլիկ զարկերակային ճնշման անկում նվազագույնը 10 մմս․ս․-ով՝ երբ անհատը հորզոնական դիրքից անցում է կատարում ուղղաձիգ դիրքի։ Բացի այդ սրտի զարկերի հաճախությունը նույնպես պետք է որոշել յուրաքանչյուր դիրքում։ Սրտի կծկման հաճախության արտահայտված աճը կարող է հանդիսանալ, որպես սրտային արտամղման պահպանմանն ուղղված կոմպենսատոր մեխանիզմի հետևանք։ Նմանատիպ մեկ այլ խնդիր՝ դիրքային օրթոստատիկ հաճախասրտության համախտանիշը ախտորոշվում է, երբ դիտվում է սրտի կծկման հաճախության նվազագույնը 30զարկ/րոպե-ով աճ, և որն ընթանում է առանց զարկերակային ճնշման անկման կամ դրա աննշան փոփոխմամբ։ Կարելի է կիրառել նաև տիլտ թեստ ։
Սահմանում
Օրթոստատիկ թերճնշումը (կամ դիրքային թերճնշում) կանգնելուց հետո առաջացող զարկերակային ճնշման անկումն է։ Այն սահմանվում է, որպես սիստոլիկ զարկերակային ճնշման անկում նվազագույնը 20 մմս․ս․-ով կամ դիաստոլիկ զարկերակային ճնշման անկում նվազագույնը 10 մմս․ս․-ով՝ երբ անհատը հորզոնական դիրքից անցում է կատարում ուղղաձիգ դիրքի ։ Ամենահաճախ դիտվող առաջին ախտանիշը գլխապտույտն է, որին կարող են հաջորդել ավելի լուրջ ախտանիշներ, օրինակ՝ տեսադաշտի նեղացում կամ տեսողության կորուստ, ընդհանուր թուլություն, ուշագնացություն։
Ենթաձևեր
Տարբերում են օրթոստատիկ թերճնշման հետևյալ ենթաձևերը՝ սկզբնական արագ, դասական և ուշացած  ։
Դասական ձևը հաճախ բնութագրվում է սիստոլիկ զարկերակային ճնշման նվազագույնը 20 մմս․ս․-ով կամ դիաստոլիկ զարկերակային ճնշման  նվազագույնը 10 մմս․ս․-ով անկմամբ՝ կանգնելուն հաճորդող 30 վայրկայնից 3 րոպեյի ընթացքում ։
Ուշացած օրթոստատիկ թերճնշումը հաճախ բնութագրվում է սիստոլիկ զարկերակային ճնշման նվազագույնը 20 մմս․ս․-ով կամ դիաստոլիկ զարկերակային ճնշման  նվազագույնը 10 մմս․ս․-ով անկմամբ՝ կանգնելուն հաճորդող 3 րոպեներից հետո ։
Կենսակերպի փոփոխություններ
Խնդրի հիմքում ընկած դարձելի պատճառական գործոնի վրա ազդելուց բացի (օրինակ՝ որոշակի դեղամիջոցների օգտագործման նվազեցումը կամ դադարեցումը, աուտոիմուն պատճառների բուժումը)՝ առկա են մի շարք միջոցներ ուղղված օրթոստատիկ թերճնշման ախտանիշները նվազեցնելուն և ուշագնացության կանխարգելմանը։ Անգամ զարկերակային ճնշման փոքր բարձրացումը հնարավոր է բավարար լինի գլխուղեղի արյան շրջանառության մակարդակը բավարար չափով պահպանելու համար՝ կանգնած դիրքի անցնելիս ։
Այն մարդկանց շրջանում, ովքեր չունեն գերճնշում, օրական 2-3 լիտր հեղուկի և աղի օգտագործումը կարող է բարելավել ախտանիշները՝ արյան ծավալի ընդարձակման շնորհիվ ։ Տարբեր միջոցներ կարող են օգտագործվել դեպի սիրտ արյան հետվերադարձը բարելավելու համար, օրինակ՝ ճնշող էլաստիկ զուգագուլպաների կրումը և վարժությունների՝ ֆիզիկական հակաճնշում ստեղծող, կատարումը անմիջապես կանգնելուց հետո, օրինակ՝ ոտքերի մկանների լարումը ։
Դեղամիջոցներ
Դեղամիջոցներց միդոդրինը կարող է արդյունավետ լինել օրթոստատիկ թերճնշմամբ մարդկանց շրջանում ։ Դեղամիջոցի գլխավոր կողմնակի ազդեցությունն է սագամաշկի առաջացումը ։ Ֆլուդրոկորտիզոնը նույնպես օգտաֆործվում է, սակայն ունի ապացուցողական էլ ավելի սահմանափակ հիմք ։
Մի շարք թույլ ապացուցողական հիմք ունեցող միջոցներից են՝ ինդոմետացինը, ֆլյուօքսետինը, դոպամինային ներհակորդները, մետոկլոպրամիդը, դոմպերիդոնը, մոնոամինօքսիդազայի պաշարիչները թիրամինի հետ միասին (կարող է արտահայտված զարկերակային գերճնշման հանգեցնել), օքսիլոֆրինը, կալիումի քլորիդը և յոհիմբինը ։
Կանխատեսումը
Օրթոստատիկ թերճնշման ժամանակ հնարավոր են պատահական անկումներ ։ Այն նաև ասոցացվում է սիրտանոթային հիվանդությունների, սրտային անբավարարության, գլխուղեղի ինսուլտի զարգացման ռիսկի բարձրացման հետ ։ Կան նաև օբսերվացիոն հետազոտությունների տվյալներ, ըստ որոնց օրթոստատիկ թերճնշման առկայությունը միջին տարքի մարդկանց շրջանում բարձրացնում է հնարավոր դեմենցիայի զարգացման ռիսկը և նվազեցնում կոգնիտիվ ֆունկցիան ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սիրտ-անոթային հիվանդություններ Կատեգորիա:Նյարդային համակարգի հիվանդություններ
Կորեական պոեզիա
Կորեական պոեզիան կատարվել է կամ գրվել է կորեերեն լեզվով կամ կորեացիների կողմից։ Կորեական ավանդական պոեզիան երգել են։ Մինչ 20-րդ դարը կորեական պոեզիայի մեծ մասը գրված է եղել հանջայով (չինական հերոգլիֆները (հանցզիներ))՝ դասական չինարենով։
Ծագում
Կորեացի ուսուչիցները (պոետները) գրել են բանաստեղծություններ չինական դասական ոճով, ինչպես մեր թվարկությունից առաջ 4-րդ դարում՝ չինական քառյակների հիմքով։ Պահպանված ամենահին օրինակը թվագրվում է մ.թ.ա 17 թվականին՝ «Թագավոր Յուրի երգը դեղին թռչունների մասին» (Hwangjoga, 황조가/黃鳥歌): Մի քանի կորեացի հեղինակներ հետևել են Տան դինաստիայի պոեզիայի լիրիկական ոճին, օրինակ՝ պոեզիայի ձև շին։ Հետաքրքիր է այն, որ կորեական պոեզիան սկսում է ծաղկել Գորյոյի կոնֆուցիական ուսմունքների ժամանակաշրջանում (սկսած 935 թվականից)։ Բանաստեղծական ժողովածուները տպագրվել են շատ հազվադեպ.
Հյանգա
Հյանգան կորեական բանաստեղծության գրական ժանրն է, գրված իդուի միջոցով։ Մինչև մեր օրերը պահպանվել է հյանգայի 25 բանաստեղծություն, որոնցից 14-ը «Սամգուկ Յուսա» հին ժողովածուում և 11-ը՝ «Կյոնեջոն»-ում։ Հայտնվել են Միասնական Սիլլայի պետականության ժամանակաշրջանում։
Կասա
Կասան կորեական միջնադարյան պոեզիայի ժանր։ Կասան իրենից ներկայացնում է խոշոր բանաստեղծական ստեղծագործություն անցյալի նշանակալի իրադարձությունների, երկրի տեսարժան վայրերի, Կորեայի ժողովրդի և հարևանների կյանքի մասին։ Բանաստեղծական ձևը զարգացել է Չոսոնի դինաստիայի ժամանակաշրջանում, իսկ հայտնվել է ավելի վաղ՝ Գորյոյի դինաստիայի ժամանակ։
Պոեզիայի ամենահայտնի հեղինակն է եղել Չոն Չխոլը (1536-94)։
Ժամանակակից պոեզիա
Եղել են փորձեր իմաժիզմը և ժամանակակից պոեզիան ներկայացնել արտակարգ միջոցներով. 20-րդ դարի սկզբին ամերիկացի ժամանակակիցների թարգմանություններով, ինչպիսիք են՝ Էզրա Փաունդը և Թ. Ս Էլիոթը։ Վաղ հանրապետական ժամանակաշրջանում (սկսած 1953 թվականից՝ Կորեական պատերազմից հետո), հայրենասիրական թեմաները եղել են շատ հայտնի։ Քնարերգական պոեզիան զարգացավ 1970 թվականից և հետո։ Պոեզիան բավականին հայտնի է Կորեայում 21-րդ դարում և հիմք ընդունելով հրապարակված աշխատանքների քանակը և գրել շարունակողներից։ Ժամանակակից կորեական պոեզիայի թափքը դադարեցվել է։ Աշխատանքները ապահոված են լեզվաբանական տեղեկությունով կորեական 10300 պոեմներում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պոեզիա Կատեգորիա:Կորեայի մշակույթ
Ջուղայի գլխավոր քարավանատուն
Ջուղայի գլխավոր քարավանատուն, միջնադարյան ավերված քարավանատուն ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Ջուղայի շրջանի Ջուղա քաղաքում ։ Ներկայում ամբողջությամբ ավերված է ։
Տեղադրություն
Քարավանատունը կառուցված է եղել Արաքս գետի և երկաթգծի միջև գտնվող հարթ վայրում ։
Պատմություն
Ենթադրվում է, որ քարավանատունը կառուցված է եղել 12-ից 13-րդ դարերում ։
Տարածված ավանդության համաձայն այս հուշարձանի վերակառուցումը վերագրվում է 16-րդ դարում Ջուղանղեկավարած քաղաքապետ խոջա Խաչիկին ։
Ճարտարապետական կառուցվածք
Քարավանատունն իրենից ներկայացնում է ուղղանկյուն հատակագծով կառույց։ Զբաղեցնում էր բավականին ընդարձակ տարածություն։ Ուներ 37 մետր երկարություն։ Շինությունը կառուցված է եղել կիսամշակ քարերով, աղյուսով և կրաշաղախով։ Ներսից սվաղված է եղել գաջով։ Ծածկը թաղկիր է եղել։ Հիմնական մուտքերը գտնվել են շինության հարավային ճակատում։ Ներսից պատերին կցված կառուցված են եղել ճանապարհորդների, ապրանքների և կենդանիների համար նախատեսված բազմաթիվ մեծ ու փոքր սենյակներ ։
Հետաքրքիր փաստեր
Գլխավոր քարավանատնից դեպի արևմուտք ժամանակին նկատվել են Ջուղայի մեկ այլ քարավանատան հետքեր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության հայկական հուշարձաններ Կատեգորիա:Նախիջևանի քարավանատներ Կատեգորիա:Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Ադրբեջանի նախկին շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ
Լի Սընգ Ջուն
Լի Սընգ Ջուն, հարավկորեացի դերասան ։ Ավելի ակտիվ է թատրոնում, բայց հանդես է գալիս նաև որպես կինոդերասան հատկապես մեծ հայտնիություն է ստացել «Մյոնրյանի ճակատամարտ» և «Սիրո բացահայտում» դորամաների շնորհիվ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի դերասաններ Կատեգորիա:Հարավկորեացի կինոդերասաններ Կատեգորիա:Հարավկորեացի հեռուստատեսային դերասաններ
Լիվանի
Լիվանի (Līvāni, Leivuons, մինչև 1917 թվականը՝ Ливенгоф), քաղաք Լատվիայի արևելքում՝Լատգալիա պատմամշակութային շրջանում, Լիվանիի շրջանի վարչական կենտրոնը։ Գտնվում է Դաուգավա գետի աջ ափին (Արևմտյան Դվինա)՝ նրա մեջ Դուբնա գետի թափվելու տեղում։
Պատմություն
Որպես բնակավայր Լիվանին հիմնադրվել է 11-րդ դարում, երբ առաջին անգամ հիշատակվում է Դուբնա գետի դելտայում վաճառականների և վարպետների բնակեցումը։ Բնակավայրը պատկանել է Հերսիկի իշխանությանը, որի ղեկավարման կենտրոնը գտնվում էր ընդամենը 7 կմ հյուսիս։ Դուբնա անունով բնակավայրի մասին առաջին փաստացի հիշատակությունը վերաբերում է 1289 թվականին։
Լիվենհոֆ
Լիվանի քաղաքի սկիզբը, ինչպես գիտենք այժմ, կապված է 1533 թվականի հետ, երբ տեղական գերմանացի հողատեր Լիվենը հիմնել է այստեղ բնակավայր և այն կոչել իր անունով՝ Lievenhof։ 1677 թվականին Լիվենհոֆը որպես սեփականություն հանձնվել է լեհ մագնատ Լեոնարդ Պոկիջին (Leonard Pokidź)։ Լինելով կաթոլիկ՝ 1678 թվականին նա այստեղ կառուցել է կաթոլիկ եկեղեցի։ Եկեղեցին գտնվում էր Դուբնի գետի ափին՝ ներկայիս 1-ին միջնակարգ դպրոցին մոտ։
1824 թվականին Լիվենհոֆը ստացել է ավանի կարգավիճակ։ 1854 թվականին այստեղ բացվել է Լատգալիայի երկրորդ ազգային դպրոցը։ Մյուս կարևոր իրադարձությունը առաջին տեղական դեղատան բացումն էր (1869)։
1897 թվականին Լիվենհոֆում ապրում էր 2668 մարդ, այդ թվում՝ հռոմեա-կաթոլիկ դավանանքի՝ 485, լյութերներ՝ 651, հրեաներ 1406 մարդ։
Քաղաքի կարգավիճակ
Լատվիայի անկախ Հանրապետության ձևավորումից հետո բնակավայրը ստացել է ներկայիս Լիվանի անվանումը, իսկ 1926 թվականին՝ քաղաքի կարգավիճակ։ այդ ժամանակ այստեղ կար մոտ 370 բնակելի տուն (դրանց մեծ մասը փայտե շինություններ էին)՝ կառուցված հիմնականում գլխավոր փողոցի երկայնքով։ Փողոցում գտնվում էին բազմաթիվ փոքրիկ խանութներ, որոնց մեծ մասը պատկանում էր տեղացի հրեաներին։ 1930-ական թվականների կեսերին կար մոտ 180 խանութ։ Քաղաքն ուներ նաև տեղական մշակութային-կրոնական կենտրոնի դեր։
Շրջանի կենտրոն
Խորհրդային տարիներին Լիվանին դարձել է Պրեյլի շրջանի արդյունաբերական կենտրոն, ինչին նպաստել է Ռիգա-Դաուգավպիլս ճանապարհին երկաթուղային կայարանի առկայությունը։
Արդյունաբերություն
Խորհրդային տարիներին Լիվանին զարգացել է որպես տարածաշրջանային արդյունաբերական կենտրոն։ Ստեղծվել կամ խոշորացվել են և հաջողությամբ աշխատել են մի քանի խոշոր ձեռնարկություններ։
Լիվանի ապակու գործարան
Գործարանի հիմքերը գալիս են գերմանացի վաճառական Յուլիուս Ֆոգեսի արհեստանոցից, որը հիմնադրվել էր 1887 թվականին։ 20-րդ դարի սկզբին վերածվել է ապակու խոշորագույն արտադրության։ Սակայն 1903 թվականին Ֆոգեսը պարտքերի մեջ խրված արտադրությունը հանձնել է նոր տերերին՝ Խարկովի առաջին կարգի վաճառական Միխաիլ Յասնիին և հողատեր Վլադիմիր Բորտկևիչին։ Նրանք Ռուսական կայսրության տարածքում գտնվող այլ համանման արտադրությունների օրինակով արդիականացրել են Լիվանում ապակու արտադրությունը ։
1904 թվականին հիմնադրվել է «Լիվենգոֆսկի ապակյա-փորձնական արտադրություն» բաժնետիրական ընկերությունը, որի կենտրոնը Սանկտ-Պետերբուրգում էր։ 1908 թվականին հիմք է դրվել շշերի խցանների արտադրությանը, ինչը թույլ է տվել դրանք տեսակավորել պատվիրատուների համար։ Արտադրանքի արտադրությունն աճել է, 1912 թվականին Լիֆլյանդի նահանգի ապակու գործարանում աշխատում էր 513 մարդ։ Նրանք ամսական արտադրել են 22 հազար փութ (32 տոննա) արտադրանք ։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց և սարքավորումների տարհանումից հետո Լատվիայում գործարանը կարողացել է վերածնվել 1922 թվականին, սակայն արտադրանքի իրացում չի եղել և 1934 թվականին այն փակվել է։
1944 թվականին Լատվիական ԽՍՀ-ն գերմանա-ֆաշիստական զավթիչներից ազատագրելուց հետո, որոշվել է վերականգնել գործարանն, որը ժամանակի ընթացքում վերածվել է տարայի և գեղարվեստական ապակու գործարանի։ Արտադրանքի ծավալները արդեն 1957 թվականին հասել են տարեկան 1.7 մլնի ։ Գործարանի հարյուրամյակին՝ 1987 թվականին, այստեղ աշխատել է 1200 մարդ և այն դարձել է քաղաքի այցեքարտը, քանի որ նրա արտադրանքը հայտնի էր և պահանջարկ ուներ Խորհրդային Միությունում և արտասահմանում ։ Արտադրության ծավալները տարեկան կազմում էին 14 մլն ռուբլի, ուներ ավելի քան 250 անուն տեսականի։
Լատվիայի անկախության վերականգնումից հետո գործարանը փակվել է, մնացել է ապակու գործարանի թանգարանը։ Գործարանի տարածքը գնել է գերմանացի գործարարը, որը կազմակերպել է այդտեղ «Летглас» արտադրությունը ։ Նա սնանկացել է 2008 թվականին, թանկարժեք սարքավորումները տարվել են անհայտ ուղղությամբ, բայց հաջողվել է պահպանել գործարանի թանգարանի եզակի հավաքածուն, որի համար ինքնավարությունը տրամադրել է նոր շինություն։
Լիվանի փորձառու կենսաքիմիական գործարան
Գործարանի շինարարությունը սկսվել է 1965 թվականին լատվիացի ակադեմիկոս Ռիտա Կուկայնի (ով Լատվիայի ԽՍՀ ԱՆ մանրէաբանության ինստիտուտի իր լաբորատորիայում անասնապահության համար լիզինի արդյունաբերական սինթեզի տեխնոլոգիա է մշակել) ձեռքբերումները արտադրության մեջ ներդնելու համար։ Լիզինը պատկանում է անփոխարինելի ամինաթթուների թվին, որոնք կենդանի օրգանիզմը չի արտադրում, այլ ստանում է սննդի հետ։ Կենդանիների կերերում լիզինի ավելացումը զգալիորեն բարձրացրել է դրանց արտադրողականությունը.
Լիվանի ժամանակակից արդյունաբերություն
Ներկայումս քաղաքում գործում է մի քանի ժամանակակից արդյունաբերություն, որոնց թվում են Բալթյան երկրներում խոշորագույն «Adugs» հրուշակեղենի ֆաբրիկան և SIA «Z-Light» օպտիկական մանրաթելից արտադրատեսակների արտադրության բարձր տեխնոլոգիական ձեռնարկությունը։
Բնակչություն
2012 թվականի կեսերին քաղաքի բնակչության թիվը կազմել է 8589 մարդ (2010-ի սկզբին՝ 9016 )։
Ճանապարհներ
Տեղական և հանրապետական նշանակության ավտոճանապարհների խաչմերուկ է, քաղաքի միջով անցել է Ռիգո-Դինաբուրգյան երկաթգիծը։ Լիվենհոֆ կայանը բացվել է 1861 թվականի սեպտեմբերի 12/24-ին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լատվիայի քաղաքներ
Ֆրեդերիկ (Դանիայի թագաժառանգ)
Թագավորական գերազանցություն թագաժառանգ Ֆրեդերիկ (մկրտման ժամանակ ստացած անունը Ֆրեդերիկ Անդրե Հենրիխ Քրիստիան, Frederik André Henrik Christian, ), Դանիայի արքայազնի ժառանգ, կոմս Մոնպեզա, Դանիայի թագուհու՝ Մարգարետ II-ի և արքայազն Հենրիխի ավագ որդին։
Իր հոր՝ արքայազն Հենրիխի գծով (ծնված Անրի-Մարի-Ժաննա-Անդրե, կոմս դե Լաբորդ դե Մոնպեզա), նա պատկանում է ֆրանսիական կոմսության ճյուղին՝ Լաբորդ դե Մոնպեզային։
Մայրական գծով (Մարգարետ II) պատկանում է Գլյուքսբուրգներին։ Թագաժառանգ Ֆրեդերիկը ինչպես դանիական թագավոր Քրիստիան IX-ի, այնպես էլ բրիտանական թագուհու՝ Վիկտորիայի ծոռն է։
Կրթություն
1992 թվականից մինչև 1993 թվականը Հարվարդի համալսարանում (ԱՄՆ) ուսումնասիրել է հասարակագիտություն։
1994 թվականին Նյու-Յորքում ստաժավորվել է ՄԱԿ-ի ենթակայության տակ գործող դանիական հանձնարարության ժամանակ։
1995 թվականի փետրվարին Օրխուսկյան համալսարանում ստացել է քաղաքական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։
1998 թվականի հոկտեմբերից մինչև 1999 թվականը Փարիզում (Ֆրանսիա) եղել է Դանիայի Դեսպանատան առաջին քարտուղարը։
Ռազմական կարիերա
Գահաժառանգը անցել է ռազմական ծառայություն բականում, ռազմա-օդային և ռազմա-ծովային նավատորմերում։ Նա Զինված ուժերի սպա է։
Հատկապես պետք է նշել նրա ծառայությունը Frømandskorpset (մարտական լողորդներ) Ծովային նավատորմիղի էլիտար ստորաբաժանումում։ Հենց այստեղ է նա ստացել իր Պինգվին (Pingo) փախաքշական մականունը, երբ իր ստորջրյա համազգեստը առաջացած թուլությունից լցվել էր օդով, ինչի արդյունքում նա ստիպված էր պինգվինի նման ջրի վրայով լողալ։
Հաճախ պաշտոնական ընդունելությունների ժամանակ թագաժառագ արքայազնը կրում է Ծովայի նավատորմիղի սպայի համազգեստ։
Մասնակցել է «Սիրիուս 2000» բևեռային արշավախմբին։
Ամուսնությունը և երեխաները
2004 թվականի մայիսի 14-ին թագաժառանգ Ֆրեդերիկը ամուսնացավ ավստրալիացի Մերի Էլիզաբեթ Դոնալդսոնի հետ, ով ամուսնության օրը ստացավ Մերի Դանիացի Թագավորական Գերազանցություն արքայադուստր տիտղոսը։ Պսակադրությունը տեղի ունեցավ Կոպենհագենի տաճարում, իսկ ամուսնական տոնախմբությունը՝ Ֆրեդենսբորգ պալատում։
2005 թվականի հոկտեմբերի 15-ին ժամը 01.57-ին ծնվեց նրանց առաջնեկը՝ արքայազն Քրիստիան Վալդեմեր Անրի Ջոնը (Christian Valdemar Henri John), ով դանիական գահի երկրորդ թագաժառանգն է։ Նրա մկրտությունը տեղի է ունեցել 2006 թվականի հունվարի 21-ին պալատական Քրիստիանսբորգ եկեղեցում։
2007 թվականի ապրիլի 21-ին ծնվում է թագաժառանգ արքայազն Ֆրեդերիկի և արքայադուստր Մերիի աղջիկը՝ Իզաբելա Հենրիետա Ինգրիդ Մարգրետեն (դան. Isabella Henrietta Ingrid Margrethe)։ Մկրտությունը տեղի է ունեցել 2007 թվականի հուլիսի 1-ին Ֆրեդենսբորգ դյղակի մոտ գտնվող եկեղեցում։ 2010 թվականի օգոստոսին թագավորական պալատը հայտարարեց, որ արքայազն Ֆրեդերիկը և արքայազն Մերին 2011 թվականի հունվարին երկվորյակներ կունենան։
2011 թվականի հունվարի 8-ին Ռիգսհոսպիթալեթում ծնվեցին նրանց երկվորյակները՝ տղան՝ Վինսեթ Ֆրեդերի Մինիկ Ալեքսանդրը և աղջիկը՝ Յոզեֆինա Սոֆիա Իվալո Մաթիլդան։
Կոմսային տիտղոս
Տիտղոսը կարող է փոխանցվել ժառանգաբար, ինչը գործնականում նշանակում է. տղամարդ ժառանգները կկրեն Մոնպեզա կոմսի տիտղոսը, իսկ կին (չամուսնացած աղջիկները) ժառանգները կկրեն Մոնպեզա կոմսուհու տիտղոսը։
Այդ իսկ պատճառով գահաժառանգի պաշտոնական տիտղոսը հետևյալն է. Թագավորական գերազնացություն թագաժառանգ արքայազն Ֆրեդերիկ, կոմս Մոնպեզա (Hans Kongelige Højhed Kronprins Frederik, greve af Monpezat)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ Կատեգորիա:Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի անդամներ Կատեգորիա:Կոպենհագեն քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Գահաժառանգներ Կատեգորիա:Դանիացիներ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Երբ ծաղկեց նշենին
Երբ ծաղկեց նշենին (როცა აყვავდა ნუში), 1972 թվականին «Վրացֆիլմ» կինոստուդիայում նկարահանված գեղարվեստական ֆիլմ, քրեական դրամա։
Սյուժե
Տասներորդ դասարանցի Զուրան դառնում է ավտովթարի պատճառ, որում զոհվում է նրա ընկերը։ Զուրայի հարազատները փորձում են փաստերը դասավորել այնպես, որ ապացուցվի, թե պատահարի պատճառը զոհված տղան է. նրանք զոհված տղայի տատին համոզում են ցուցմունք տալ, թե իբր իր թոռն է վարել մեքենան։ Սակայն Զուրան ուզում է ազնվությամբ պատասխանատվություն կրել իր արարքների համար։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վրացական ֆիլմեր Կատեգորիա:1972 ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:Լանա Ղողոբերիձեի ֆիլմեր Կատեգորիա:«Վրացֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Վրացերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր
Դուն Կարմ Պսայլա
Դուն Կարմ Պսայլա (Dun Karm Psaila, ), Մալթայի ժողովրդական բանաստեղծ, գրող։ Մալթայի հիմնի («L-Innu Malti») բառերի հեղինակն է։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1871 թվականին Զաբուջում։ 1885 թվականից սովորել է հոգևոր սեմինարիայում, որն ավարտելուց հետո 1894 թվականին հոգևորական է ձեռադրվել։ 1888-1890 թվականներին փիլիսոփայություն ու աստվածաբանություն է ուսումնասիրել Մալթայի համալսարանում։
Աշխատել է ուսուցիչ՝ դասավանդելով իտալերեն, լատիներեն, անգլերեն, հանրահաշիվ, երկրաչափություն, տիեզերագիտություն, եկեղեցու ու քրիստոնեական հնագիտության պատմություն։ Հետագայում եղել է Մալթայի ազգային գրադարանի աշխատակից։ 1923 թվականից աշխատել է շարժական գրադարանների տնօրեն։ Այս պաշտոնը նա զբաղեցրել է մինչև 1936 թվականին թոշակի գնալը։
Ստեղծագործություն
Դուն Կարմը Մալթայի ազգային դասականն է։ Սկզբնական շրջանում նա գրել է իտալերեն, իսկ 1912 թվականից՝ մալթերեն։
1912 թվականին մալթական «Quddiem Xbieha tal-Madonna» պարբերականում հրատարակվել է նրա առաջին բանաստեղծությունը։
Հետագա տարիներին հրատարակվել են նրա բանաստեղծական ժողովածուները, որոնք մեծ ճանաչում են ստացել Մալթայում։
Դուն Կարմը Մալթայի ազգային հիմնի խոսքերի հեղինակն է, իսկ երաժշտության հեղինակը Ռոբերտ Սամուտն է։ հիմնն առաջին անգամ կատարվել է 1923 թվականի փետրվարի 3-ին։ 1945 թվականին այն պաշտոնապես դարձել է Մալթայի Հանրապետության հիմնը։
Ի նշան մալթական գրանության մեջ նրա ունեցած ներդրման՝ Դուն Կարմ Պսայլան 1945 թվականին արժանացել է Մալթական թագավորական համալսարանի պատվավոր դոկտորի (honoris causa) կոչման՝ դառնալով համալսարանի կողմից առաջինն այդ կոչումը ստացած մարդը։ Մեկ տարի անց նա պարգևատրվել է Մուշիտ Ացոպարդի ոսկե մեդալով։ Եղիսաբեթ II թագուհին 1956 թվականին նրան պարգևատրել է Բրիտանական կայսրության կոմանդորի շքանշանով։ 1957 թվականին Մալթայի կառավարությունը նրան նշանակել է «ex-gratia» թոշակ՝ ի նշան մալթական գրականության մեջ նրա ունեցած ներդրման։
Դուն Կարմ Պսայլան ճանաչվել է «Մալթայի երգիչ», «Մալթայի պատմության մեծագույն բանաստեղծ»՝ ստանալով Մալթայի ժողովրդական բանաստեղծի ճանաչում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մալթացի գրողներ Կատեգորիա:19-րդ դարի բանաստեղծներ Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ Կատեգորիա:19-րդ դարի տղամարդ գրողներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Գրիգոր Մելիք-Ավագյան
Գրիգոր Գևորգի Մելիք-Ավագյան, խորհրդային հայ կինոռեժիսոր և կինոդրամատուրգ, ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1974), ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1966)։ Հայրենական պատերազմի մասնակից։
Կենսագրություն
Գրիգոր Մելիք-Ավագյանը ծնվել է 1920 թվականին Թիֆլիսում։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին ։ 1939 թվականին զինակոչվել է Կարմիր բանակ, նույն թվականի սեպտեմբերի 19-ից մասնակցել է Արևմտյան Ուկրաինայի ազատագրմանը Պերեմինա քաղաքի մոտ, միացել է Դոնի կազակների գվարդիական 56-րդ կորպուսին։ 1945 թվականի Մայիսի 9-ը դիմավորել է ավստրո-շվեյցարական սահմանի վրա, Մինց քաղաքում։ Գրիգորը պարգևատրվել է Կարմիր աստղի, Հայրենական մեծ պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշաններով, մի շարք մարտական մեդալներով։ 1946 թվականին զորացրվելուց հետո ընդունվել և 1951 թվականին ավարտել է Մոսկվայի համամիութենական կինոինստիտուտը (ՎԳԻԿ) (Իգոր Սավչենկոյի արվեստանոցը)։ 1947-1951 թվականներին աշխատել է Կիևի կինոստուդիայում որպես ռեժիսորի օգնական։ 1951 թվականից Հայֆիլմի ռեժիսորն է։ Նկարահանել է ավելի քան 20 փաստագրական ֆիլմեր։ Մելիք-Ավագյանի ֆիլմերից են՝ «Սիրտը երգում է» (1956), «Մոր սիրտը» (1958) «Երգում է Գոհար Գասպարյանը» (1963), «Ինչու է աղմկում գետը» (1961), «Արևածագից առաջ» (1962), «Անցյալի արձագանքները» (1971), «Կամոյի վերջին սխրանքը» (1974) թվականին, Ստեփան Կևորկովի համագործակցությամբ), «Մեռիր ձիու վրա» (1980) և այլն։ Նկարահանել է նաև մի շարք կարճանետրաժ և վավերագրական ֆիլմեր, ինչպես «Մանրուք» (1952), «Բարև Արտյոմ» (1963), «Քայլերգ» (1965), «Մի ղողանջիր զանգ, մի ղողանջիր» (1968), «Գարուն ա, ձուն ա արել» (1969) «Պրելյուդ» (1970) և «Յոթ երգ Հայաստանի մասին» կինոնկարները։ 1977 թվականին Գրիգոր Մելիք-Ավագյանը էկրանավորեց «Բաղդասարը բաժանվում է կնոջից» հայկական առաջին ֆիլմ-մյուզիքլը (ըստ Հակոբ Պարոնյանի «Պաղտասար աղբար» կատակերգության  ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Հայ կինոդրամատուրգներ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանակիրներ
Մարջ Պիրսի
Մարջ Պիրսի (Marge Piercy, ), ամերիկացի գրող, բանաստեղծուհի, ֆեմինիստ և հասարակական ակտիվիստ, որի գործերը դասվում են դասական ֆեմինիստական գրականության և մասնավորապես ֆեմինիստական գիտական ֆանտաստիկայի շարքին։
Կենսագրություն
Մարջ Պիրսին ծնվել է 1936 թվականի մարտի 31-ին, ԱՄՆ-ի Միչիգան նահանգի Դետրոյթ քաղաքում։ Նա Ռոբերտ Պիրսի (ազգությամբ` վալլիացի) և Բերտա Բեռնիս Բունին Պիրսի (ռուս-լիտվական ծագում ունեցող հրեա) դուստրն է։ Որպես բանաստեղծուհի` շատ բանով պարտական է մորը, որը նրան սովորեցրել է դիտողականություն։ Տատիկը իր թոռնուհուն դաստիարակել է հրեական հավատքով և պատմել է բազմաթիվ ընտանեկան պատմություններ։ Պատանեկության շրջանում երկարատև հիվանդությունը ստիպել է Պիրսին կարդալ սովորել։ Նա, մասնավորապես, սիրում էր կարդալ Բրոնտե քույրերին, Դորոթի Լի Սեյերսին, Էռնեստ Հեմինգուեյին, Ուոլթ Ուիթմենին, Կարլ Մարքսինի և Զիգմունդ Ֆրեյդին։
Միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո նա իր բանաստեղծությունների համար արժանանում է «Գոպվուդ» մրցանակի և ստանում է Միչիգանի համալսարանում կրթություն ստանալու կրթաթոշակ ։ Այնուհետև նա Հյուսիսարևմտյան համալսարանից ստանում է մագիստրոսի կոչում։ 1960-ականների վերջին նա արդեն երկու անգամ ամուսնացել էր։ Կյանքի այս ժամանակահատվածում Պիրսին դարձել էր քաղաքացիական իրավունքների կրքոտ ջատագով և դեմ էր արտահայտվել պատերազմին։ Նա, մասնավորապես, «Նոր ձախեր» շարժման անդամ էր, մասնակցում էր նաև «Ուսանողները հանուն ժողովրդավարական հասարակության» շարժմանը, բայց, նկատելով, որ այստեղ տղամարդիկ գերակշռում են, անցում կատարեց կանանց իրավունքների պաշտպանության շարժմանը։ 1977 թվականին նա դարձավ «Կանանց ինստիտուտը հանուն մամուլի ազատության» կազմակերպության անդամ։
Որպես բանաստեղծ նա առաջին անգամ հանդես եկավ 1968 թվականին՝ լույս ընծայելով «Կործանված ճամբար» բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն (Breaking Camp): Նրա առաջին վեպը լույս է տեսել 1969 թվականին և կրում էր «Արագ իջնել ընդհատակ» անվանումը։ 1982 թվականին Պիրսին կրկին ամուսնացավ։
Ստեղծագործական ուղի
Մարջ Պիրսը հեղինակ է ավելի քան տասնյոթ բանաստեղծությունների ժողովածուների, այդ թվում` «Լուսինը միշտ կին է» (The Moon is Always Female, 1980, համարվում է ֆեմինիստական գրականության դասական) և «Օրվա օրհնության արվեստը», (The Art of Blessing the Day, 1999):
«Մթության քաղաքը» (City of Darkness)և «Լույսի քաղաքը» (City of Light) վեպերի իրադարձությունները տեղի են ունենում Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ, իսկ այնպիսի վեպերում, ինչպիսիք են «Ամառային մարդիկ» (Summer People) և «Կրքոտ կանանց ցանկությունը» (Women of Longings of Women) նկարագրում է մեր օրերի իրադարձությունները։ Նրա բոլոր գրքերը վերաբերում են կանանց կյանքին։ «Կինը՝ ժամանակի եզրին» (Woman on the Edge of Time) վեպը համատեղում է ժամանակի ճանապարհորդության պատմությունը սոցիալական արդարության, ֆեմինիզմի հարցերի և հոգեկան խանգարումներ ունեցող մարդկանց վերաբերմունքի հետ։ Ստեղծագործությունը համարվում է ուտոպիական ժանրի դասական ֆեմինիստական գրականության և պատկերում է ավերակ միջավայր ունեցող մի աշխարհ, որտեղ գերակշռում են մեգապոլիսները՝ ինտերնետի ֆուտուրիստական տարբերակով ։ Պիրսը նաև օգտագործում է հրեական միստիցիզմի տարրեր և «Գոլեմի» մասին լեգենդը, բայց պատմվածքի  հիմնական տարրը համարվում է գլխավոր հերոսուհու փորձերը վերականգնել իր որդու նկատմամբ խնամակալությունը։
Պիրսի վեպերում պատումներն իրականացվում են բազմաթիվ կերպարների անունից։ Հաճախ գրողը օգտագործում է պատումներ առաջին և երրորդ անձի անունից։ Մասնավորապես, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասին պատմական վեպում «Բանակ մեկնելը» (Gone To Soldiers) նկարագրում է ինը գլխավոր հերոսների կյանքը Միացյալ Նահանգներում, Եվրոպայում և Ասիայում։ Օրինակ, վեպում ֆրանսիացի աղջկա Ժաքլին Լևի-Մոնոտի օրագիրը պատմվում է առաջին անձի անունից, բայց նացիստների կողմից նրան գերի վերցնելուց հետո պատումը սկսվում է վարվել երրորդ անձի անունից ։
Անձնական կյանք
Մարջ Պիրսին ամուսնու` Իռա Վուդի հետ բնակվում է Մասաչուսեթսի Վելֆրիթ քաղաքումS : Վելֆրիթի տունը նախագծել է Պիրսին և զույգն այնտեղ բնակվում է 1970-ական թվականներից ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆանտաստ գրողներ Կատեգորիա:Ֆեմինիստ գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ Կատեգորիա:Միչիգանի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ Կատեգորիա:Գիտաֆանտաստիկ գրողներ Կատեգորիա:Հրեա ֆեմինիստներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կին վիպասաններ
Խաչիկ Մելիքսեթյան
Մելիքսեթյան Խաչիկ Հմայակի, հայ հրետանավոր, Փառքի երեք աստիճանի շքանշանների ասպետ (1943 թվականի դեկտեմբերի 12-ին, 1944 թվականի հունվարի 1-ին, 1945 թվականի մարտի 24-ին)։ ԽՄԿԿ անդամ 1942 թվականից։
Կենսագրություն
1940 թվականին զորակոչվել է կարմիր բանակ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ մասնակցել է Ստալինգրադի, Կուրսկի ազատագրմանը, 1944 թվականից՝ Նևել, Մեմել (այժմ՝ Կլայպեդա), Քյոնիգսբերգ (այժմ՝ Կալինինգրադ) քաղաքների ու այլ բնակավայրերի գրավմանը և Արևմտյան Դվինայի գետանցման մարտերին։
Ցուցաբերած արիության համար Մելիքսեթյանը պարգևատրվել է նաև Լենինի, «Հայրենական պատերազմի» II աստիճանի շքանշաններով։
Գրականություն
Կատեգորիա:Նորաշեն (Արագածոտն) գյուղում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայ զինվորականներ Կատեգորիա:Հայ հրետանավորներ Կատեգորիա:1920 ծնունդներ Կատեգորիա:1974 մահեր Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Արիության մեդալակիրներ Կատեգորիա:Փառքի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Ստալինգրադի ճակատամարտի մասնակիցներ
Գերբնական հեռուստասերիալի կերպարների ցանկ
Ցուցակը ներկայացված է այբբենական կարգով, այլ ոչ թե ըստ նրանց կարևորության։
Աննա Միլթոն
Աննան ընկած հրեշտակ է, որը վերածնվել է Երկրի վրա և դարձել մարդ։ Դինի հարություն առնելուց հետո նա ձեռք բերեց հրեշտակների խոսակցությունը լսելու ունակություն և դրա պատճառով տեղափոխվեց հոգեբուժարան, շիզոֆրենիա ախտորոշմամբ։ Այդ իսկ պատճառով նրանով սկսում են հետաքրքրվել դեմոնները։ Այդ մասին Ռուբին տեղեկացնում է Սեմ և Դին Վինչեստերներին, որոնք գտնում են նրան և փրկում։ Սակայն, Կաստիելը և Ուրիելը հայտնվում են և բացատրում, որ նրանք պետք է սպանեն նրան։ Եղբայրները անհաջող կերպով փորձում են պահել նրանց, բայց Աննան ստեղծում է ուժեղ կախարդանք, որը հրեշտակներին ուղարկում է հնարավորինս հեռու։ Աննան հաստատում է, որ գիտելիք չունի դրա մասին և գաղափար չունի, թե ինչպես է դա արել։ Պամելա Բարնսի կողմից քնեցված, հիպնոզի ազդեցության տակ Աննան հիշում է, որ ինքը ընկած հրեշտակ է, որ վերածվել է մարդու, որովհետև նրա գոյությունը որպես հրեշտակ եղել է մռայլ էմոցիաների պակասությամբ և գործելու ազատությամբ։ Նա ենթադրում է, որ երբ եղել է հրեշտակ, հանդիսացել է Կաստիելի և Ուրիելի բոսսոմ ցեղից։ Ընկնելուց հետո նա ծնվել է, և մարդկային հիշողությունները, որպես հրեշտակ, մթագնել էին։
Վինչեստերների և Ռուբիի հետ Աննան փորձում է վերականգնել իր վերին օգնությունը, պաշտպանված լինելով երկու կողմից։ Ցավոք սրտի նրա վերին օգնությունը վերցրել էր Ուրիելը։ Հետո նա ներում է Դինին իր արարքների համար դժոխքում և այդպես Իմպալայում նրանց միջև տեղի է ոնենում ինտիմ գիշեր։ Առավոտյան Դինը պատմում է հրեշտակներին նրանց գտնվելու վայրը, իսկ Ռուբին անում է այդ նույնը դեմոնների համար հույսով, որ երկու խմբերը կընդհարվեն իրար հետ։ հրեշտակների և դեմոնների կռվի իրարանցման մեջ, Աննան վերցնում է իր վերին օգնությունը Ուրիելից։ Վերին օգնությունը թափանցում է նրա մարմնի մեջ, արձակելով պայծառ լույս, և Աննան անհետանում է սենյակից։ Նա վերադռնում է Չորրորդ եթերաշրջանի տասնվեցերորդ սերիայում, իր մարդկային կերպարով, վերականգնելով մարդկային կերպարը, օգտագործելով այն իր նպատակների համար։ Աննան փորձում է ապացուցել Կաստիելին, որ սխալ է ստիպել Դինին տանջել Ալաստարին, բայց նա հարվածում է նրան, ասելով, որ դա «Տիրոջ կամքն» է։ Նա նորից հայտնվում է այն բանից հետո, երբ Կաստիելը կանչում է նրան խորհրդի համար, որովհետև նրա մոտ ինչպես առաջին անգամ կա կասկած, բայց հետո Աննան անհետանում է, ասելով, որ նա պետք է սկսի մտածել ինքնուրույն։ Նորից Աննան հայտնվում է, որպեսզի փրկի Կաստիելին Ուիրելից, իմանալով վերջինիս դավաճանության մասին և նրան սպանելով, վիզը ջարդելով։ Նա հայընում է Վինչեստերներին, որ Կաստիելը կանչված է երկինք կարգ ու կանոնը խախտելու համար։ Հետո, երբ Կաստիելը ազատում է Սեմին հրեշային խուճապից, նա դիմակայում է նրա գործողություններին։ Այդ ժամանակ երկու հրեշտակների հետ նրան հետ վերցնելով։
Հինգերորդ եթերաշրջանի տասներեքերորդ սերիայում Աննան տեղափոխվում է 1978 թվական Սեմի և Դինի ծնողների հետևից և ցանկանում է նրանց սանել, որպեսզի Սեմը չդառնա Լյուցիֆերի համար «անձնական» մարմին։ Բայց Կաստիելը Սեմի և Դինի խնդրանքով նրանց հետ տեղափոխվում է 1978 թվական, որպեսզի կանգնեցնի Աննային։ Աննան այնտեղ հանդիպում է Ուրիելին և ասում է նրան, որ նրանք սպանելու են նրան ապագայում։ Աննան երիտասարդ Ուրիելի հետ մտնում են Սեմի և Դինի մոր թողնված տունը։ Քաշքշուքի ժամանակ Աննան սպանում է Սեմին։ Այդպահին հայտնվում է Միքայելը տեղափոխվում է Ջոն Վինչեստերի մեջ և մտնում է տուն։ Այնտեղ նա այրում է Աննային և ուղարկում է Ուրիելին նորից դրախտ։ Դինի հետ խոսակցության ընթացքում, Միքայելը ջնջում է Ջոնի և Մերիի հիշողությունը, որպեսզի նրանք ոչինչ չհիշեն Սեմի և Դինի հետ հանդիպման մասին, այդ թվում նաև Դինի խնդրանքը Մերիի մասին, որ չմտնի Սեմի ննջասենյակ նրա կես գիշերը լռանալու կեսգիշերին։
Բալտազար
Բալտազարը հրեշտակ է, որը կարողացել է հարմարվել նոր իրականությանը։ Նա հավաքում է աստվածաշնչյան հնություններ և չի զզվում հոգիներ հավաքելուց։ Առաջին անգամ հայտնվում է վեցերորդ եթերաշրջանի երրորդ սերիայում և այդ պահից դառնում է երկնքում սկիզբ առած մեծ խաղի մասնակիցներից մեկը։ Օգնում է Վինչեստերներին գտնել Կաստիելի և Քրոուլիի ապաստանը, երբ նրանք պատրաստվում էին բացել Քավարանը։ Կաստիելը սպանվում է վեցերորդ եթերաշրջանի քսաներկուերորդ սերիայում։
Գաբրիել
Երկրորդ եթերաշրջանի տասնհինգերորդ սերիայում Սեմը և Դինը հետևում են մի շարք տարօրինակ մահեր, որոնք կատարվում էին նույն քաղաքում, ընդ որում նրանք բախվում են հավաքարարի կերպարով աճպարարի հետ ։ Միայն այն ժամանակ, երբ Վինչեստերները պատմել էին քաղաքում կատարվող գործողությունների մասին, Բոբբին ենթադրում է, որ նրանք գործ ունեն Թրիքսթերի հետ։ Աչպարարը առաջարկում է նրան խաղաղությամբ հեռանալ, սակայն Սեմը և Դինը չեն համաձայնում և սպանում են նրան։ Բայց այն բանից հետո, երբ Դինը, Սեմը և Բոբբին մեկնում են, պարզվում է, որ մեռաշ աչպարարի մարմինը պատրանք է։ Հենց կիսաստվածը մնում է ողջ։
Երրորդ եթերաշրջանի տասնմեկերորդ սերիայում Թրիքսթերը ստիպում է Սեմին միշտ ապրել նույն օրը՝ երկուշաբթի, և ամեն օր տարօրինակ իրավիճակներում մահանում է Դինը։ Որոշ ժամանակ անց աչպարարը թույլ է տալիս սխալ, և Սեմը, հասկանալով թե ինչի հետ գործ ունի և սպառնալով, որ իրեն կսպանի, վերադառնում է կյանքի նորմալ ժամանակ։ Այդպիսի պատճառով «կատակների սիրահարը» փորձում է ապացուցել Վինչեստերին, որ ինքը չի կարող փրկել եղբորը և պետք է նրան բաց թողնի։ Հինգերորդ եթերաշրջանի ութերորդ սերիայում պարզվում է, որ աչպարարը ոչ այլ ոք է, քան հրեշտակապետ Գաբրիելը։ Հինգերորդ եթերաշրջանի տասնիներորդ սերիայում սպանում է աստվածուհի Քալիին, որի հետ նա հանդիպել էր, երկնքից փախչելուց անմիջապես հետո, բայց հետո պարզվում է, որ սուրը, որով նա խոցել էր Գաբրիելին, եղել է կեղծ։ Բայց հենց նույն էպիզոդում Գաբրիելին սպանում է նրա ավագ եղբայր Լյուցիֆերը։ Իններորդ եթերաշրջանի տասնությորորդ սերիայում հայտնվում է Կաստիելին, խնդրանքով, որ օգնի սպանել Մետատրոնին։ Գաբրիելը պարզվում է պատրանք է, որը ստեղծել է Մետատրոնը։
Գադրիել
Հրեշտակ, այդ թվում նաև ընկած հրեշտակ, երբ Մետատրոնը փակել էր երկինքը։ Լսելով Դինի աղոթքը բոլոր հրեշտակներին, որ օգնեն մահացող եղբորը, արձագանքում է աղոթքին և ժամանում է հիվանդանոց, բայց Դինին կոչում է Եզեկիել։ Աստծո վստահությունը դեպի Գադրիելը եղել է անսահման, այդ պատճառով նա կանգնեցրել է նրան պահպանել Եդեմը մի նպատակով, որ այնտեղ չթափանցի չարը։ Բայց երբ Լյուցիֆերը թափանցեց դրախտ, կծելով մարդկանց, Տերը ստիպված եղավ դարերով փակել Գադրիելին երկնքի ամենախուլ անկյունում։ Ազատվել է զնդանից միայն այն պատճառով, որ Մետատրոնը արտաքսելով բոլոր հրեշտակներին երկիր, միաժամանակ արտաքսել է նաև բանտարկյալներին, բանտարկված երկնքում։