cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Աուտիզմ
Հասարակություն և մշակույթ
Աուտիզմ ունեցողների իրավունքների պահպանման ի հայտ գալը հրահրեց մարդկանց լինել ավելի համբերատար աուտիզմ ունեցողների նկատմամբ ։ Այս շարժման միջոցով մարդիկ հույս ունեն որ մյուսները կընդունեն աուտիզմն որպես տարբերություն, այլ ոչ թե հիվանդություն։ Այս շարժման կողմնակիցները փորձում են գտնել «ճանաչում, այլ ոչ բուժում» ։ Աշխարհում եղել են նաև շատ միջոցառումներ աուտիզմի ընդունմանը նպաստելու համար։ Այդ միջոցառումներից են Աուտիզմի ընդունման միջազգային օրը, Լուսաբանեք կապույտներին, Աուտիզմի կիրակի, Աուտիստիկ հպարտության օր, Աուտթրիթ և ուրիշներ    ։ Կան նաև բազմաթիվ կազմակերպություններ՝ նվիրված աուտիզմի և նրա՝ ինչ-որ մեկի կյանքի վրա ունեցած ազդեցությունների իրազեկմանը։ Այս կազմակերպություններից են Խոսում է աուտիզմը, Աուտիզմի ազգային հանձնաժողովը, Ամերիկայի աուտիզմի հասարակությունը և շատ ուրիշներ ։ Սոցիալ-գիտական գիտնականները առավել շատ կենտրոնացել են աուտիզմի ուսումնասիրության վրա՝ հույս ունենալով իմանալ ավելին «աուտիզմը որպես մշակույթի, տրանսմշակութային շարժումների․․․ և սոցիալական շարժումների հետազոտությունների» մասին ։
Մեդիան ազդել է մարդկանց աուտիզմ ունեցողներին ընկալման վրա։ «Անձրևային մարդը», ֆիլմ է, որը հաղթեց 4 Օսկարներ, այդ թվում՝ Լավագույն նկարը։ Ֆիլմը ներկայացնում է աուտիզմ ունեցող անձնավորության բնավորությունն,ով ունի անհավատալի տաղանդներ և ունակություններ ։ Չնայած բազմաթիվ աուտիզմ ունեցողներ չունեն այս ունակությունները՝ կան աուտիզմ ունեցող անհատներ, ովքեր ունեն իրենց հաջողության ոլորտները  ։
Ծախս
Բուժումը թանկարժեք է․ անուղղակի ծախսերը ավելի շատ են։ 2000թ․-ին ծնված ինչ-որ մեկը, ըստ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների գնահատման, միջինում ամբողջ կյանքի ընթացքում ծախսում է 4,2 միլիոն դոլլար (2017թ․-ի դոլլարի փոխարժեքով, հաշված գնաճը՝ 2003 թ.-ին գնահատված) ՝ ներառյալ 10% բժշկական խնամք, 30% լրացուցիչ կրթություն և այլ միջոցներ, իսկ 60%-ը ծախսվել է տնտեսական արտադրանքի համար ։
(2798) Վերգիլիուս
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,417743 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2779 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,5576 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1373,14 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,262174 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 5,33° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1960 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կոռնելիս վան Հաուտենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ինգրիդ Հաուտեն-Գրունենվելդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Թոմ Գերելսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Աուտիզմ
Ծախս
Հանրային աջակցության ծրագրերը հաճախ ոչ ադեկվատ և անհամատեղելի են տվյալ երեխայի համար, և չվճարված բժշկական թերապիաները, հնարավոր է, որ կապված լինեն ընտանիքների ֆինանսական խնդիրների հետ ։ 2008 թ․-ին ԱՄն-ում կատարված մի ուսումնասիրության արդյունքում պարզվել է տարեկան եկամտի մինչև 14% միջին կորուստ աուտիզմ ունեցող երեխաներով ընտանիքներում ։ Դրա հետ կապված ուսումնասիրությունը պարզեց, որ աուտիզմի հետ կապված սպեկտրալ խանգարումներն ասոցացվում են բարձր հավանականության հետ, որ երեխաների խնամքը մեծապես բացասաբար է ազդում ծնողական զբաղվածության վրա ։ ԱՄՆ-ի նահանգները պահանջում են մասնավոր բժշկական ապահովագրություն աուտիզմի ծառայությունները հոգալու համար, պետականորեն ֆինանսավորված կրթկան ծրագրերից ծախսերի տեղափոխման տեղային ֆինանսավորվող բժկական ապահովագրություն ։ Մանկությունից հետո, հիմնական բուժման հարցերը ներառում են տնային խնամքը, աշխատանքի ուսուցումն ու տեղադրումը, սեռական զարգացումը, սոցիալական հմտությունները և պլանավորման կարողությունը ։
Կանխատեսումներ
Ոչ մի բուժում հայտնի չէ ։ Երեխաները ժամանակ առ ժամանակ վերականգնվում են, քանի որ կորցնում են աուտիզմի հետ կապված սպեկտրալ խանգարումների ախտանիշները ։ Սա երբեմն տեղի է ունենում ինտենսիվ բուժման ժամանակ, երբեմն էլ՝ ոչ։ Հայտնի չէ, թե որքան հաճախ է տեղի ունենում առողջացումը ․ հրատարակված գնահատականներն ոչ ընտրական աուտիզմի հետ կապված սպեկտրալ փոփոխություններ ունեցող երեխաների օրինակներում տատանվել են 3-25%-ի սահմաններում ։
Շատ աուտիզմ ունեցող երեխաներ կարող են ձեռք բերել լեզվական ունակություններ 5 տարեկան հասակում կամ ավելի ուշ. չնայած քչերի մոտ են ի հայտ գալիս հաղորդակցական հմտություններ հետագա տարիների ընթացքում ։ Աուտիզմ ունեցող անձանց մեծամասնության մոտ կա սոցիալական աջակցության, իմաստալից հարաբերությունների, հետագայում աշխատանք ձեռք բերելու կամ ինքնավստահության պակաս ։ Չնայած, որ արմատային դժվարությունները կարող են պահպանվել՝ ախտանիշները, տարիքի մեծացմանը զուգահեռ, դառնում են ավելի քիչ սուր ։
Մի քանի բարձրորակ ուսումնասիրություններ ուղղված են երկարատև կանխատեսումների վրա։ Որոշ հասուն անհատներ ցուցաբերում են հաղորդակցման հմտությունների փոքր բարելավում, բայց մի քանի վատթարացումներ նույնպես․ ոչ մի ուսումնասիրություն չի կենտրոնացել միջին տարիքից բարձր անձանց մոտ աուտիզմի վրա ։
50-ից բարձր IQ և կառավարման հմտություններ ունեցող երեխայի լեզվի ձեռք բերումը մինչև 6 տարեկան հասակում ցույց է տալիս ավելի լավ արդյունքներ․ ազատ կյանքը քիչ հավանական է ծանր աուտիզմի դեպքում ։ Աուտիզմ ունեցող մարդկանց մեծ մասը հանդիպում են հատուկ դժվարությունների հասուն կյանքի անցնելու փուլում ։
Համաճարակաբանություն
Վերջերս հրապարակված հոդվածները գնահատում են աուտիզմի տարածվածությունը աշխարհում 1-2 մարդ յուրաքանչյուր 1000 մարդու հաշվարկով, իսկ աուտիզմի հետ կապված սպեկտրալ խանգարումների տարածվածությունն՝ 6 մարդ յուրաքանչյուր 1000 մարդու հաշվարկով և 11 մարդ ԱՄՆ-ում յուրաքանչյուր 1000 երեխայի հաշվարկով 2008թ․-ին ։ Ոչ լիարժեքության պատճառով այս թվերը կարող են թերագնահատել աուտիզմի հետ կապված սպեկտրալ խանգարումների ճշգրիտ չափը։ Աշխարհում, 2015 թ.-ի հաշվարկներով՝ մոտ 24,8 միլիոն մարդ ունի աուտիզմ, իսկ Ասպերգերի սինդրոմ՝ 37,2 միլիոն։ 2012 թ․-ին Մեծ Բրիտանիայի Ազգային Առողջապահական Ծառայությունը հաշվարկել է, որ աուտիզմի ընդհանուր տարածվածությունը հասուն անհատների և 18 ու բարձր տարեկանների շրջանում կազմել 1,1% ։ Այլընտրանքային տարածված զարգացող խանգարումների տարածվածությունը գնահատվել է 3,7 մարդ, Ասպերգերի համապտանիշը՝ մոտավորապես 0,6 մարդ, իսկ մանկական դեզինտեգրման համապտանիշը՝ 0,02 մարդ յուրաքանչյուր 1000 մարդու հաշվարկով ։ ԱՄՆ կանխարգելման և վերահսկման կենտրոնների վերջին գնահատմամբ յուրաքանչյուր 68 երեխաներից մեկը կամ 14,7-ը՝ յուրաքանչյուր 1000-ից ունի աուտիզմի հետ կապված սպելտրալ խանգարումներ 2010թ.-ի հաշվարկով ։ Աուտիզմի դեպքերի բացահայտումն կտրուկ աճեց 1990-ական թթ. վերջում 2000թ.-ի սկզբին։ Այս աճը մեծ մասամբ պայմանավորված էր ախտորոշիչ պրակտիկայի փոփոխմամբ, ծառայությունների հասանելությամբ և հանրային իրազեկմամբ, չնայած չենք կարող բացառել էկոլոգիական գործոնների ռիսկերը։
Առկա տվյալները չեն բացառում աուտիզմի տարածվածության իրական մեծացման հնարավորություները. իրական աճն եմթադրում է մեծ ուշադրության և ֆինանսավորման ուղղորդում ոչ թե էկոլոգիական գործոնների փոփոխման ուղղությամբ, այլ գենետիկական ուսումնասիրությունների վրա ։
Տղաների մոտ աուտիզմի հետ կապված սպեկտրալ խանգաման դեպքերն ավելի շատ են հանդիպում, քան աղջիների մոտ։ Սեռային հարաբերակցությունը միջինում 4.3։1 է և այն խիստ փոփոխվում է ճանաչողական խախտումներով. մոտ 2:1 մտավոր հետամնացությամբ և 5,5:1՝ առանց դրա։ Արական սեռի մոտ ավելի մեծ տարածվածությունն ուսումնասիրված է, սակայն տարբերությունը մնում է անհայտ. մի տեսության համաձայն պատճառը կանանց մոտ աուտիզմի հիպոախտորոշումն է ։
Չնայած չկան ապացույցներ, որ հղիության հետ կապված որևէ գործոն կարող է աուտիզմի պատճառ դառնալ, այնուամենայնիվ աուտիզմի առաջացման ռիսկը կապված է երկու ծնողների տարիքի, ինչպես նաև շաքարախտի, արյունահոսության և հղիության ժամանակ հոգեմետ դեղամիջոցների օգտագործման հետ ։ Հոր տարիքի մեծ լինելու դեպքում աուտիզմի ի հայտ գալու ռիսկի գործոնն ավելի մեծ է, քան թե մոր։ Այս հանգամանքի համար երկու պոտենցիալ բացատրություն կա՝ հին սերմնահեղուկում մուտացիաների կոտակումն և այն վարկածը, որ տղամարդիկ ամուսնանում են ավելի ուշ, եթե նրանք ունեն գենետիկական նախադրյալներ կամ նրանց մոտ երևում են աուտիզմի որևէ նշաններ։ Մասնագետների մեծամասնությունը գտնում է, որ ռասաայական պատկանելիությունը, էթնիկ խումբն և սոցիալ-տնտեսական կարգավիճակը բացասաբար չեն ազդում աուտիզմի առաջացման վրա ։
Մի քանի այլ պայմաններ ընդհանուր են աուտիզմ ունեցող անձանց մոտ։ Դրանք ներառում են.
Պատմություն
Աուտիզմի ամենավաղ վավերագրական դեպքը Բորգեյից Հուգ Բլեյրի դատական գործն է, որն հարուցվել է 1747թ.-ին։ Ըստ դրա նրա եղբայրը պահանջում է լուծարել Բլեյրի ամուսնութունը՝ նրա ժառանգությունը ստանալու նպատակով ։ Ավեյրոնի վայրի տղան՝ գտնված 1798թ.-ին, ցուցաբերել է աուտիզմի որոշ նշաններ. ուսանող-բժիշկ Ժան Իտարդը նրա հետ անցկացրեց վարքագծային ծրագիր, որը պետք է օգներ նրան ձեռք բերել սոցիալական կապվածություններ և խթաներ նմանակման միջոցով բանավոր խոսքը ։
Նոր լատինական autismus (անգլերեն թարգմանությամբ՝ աուտիզմ) տերմինը հորինել է շվեյցարացի հոգեբույժ Էուջեն Բլեուլերը, 1910 թ.-ին, երբ սահմանում էր շիզոֆրենիայի ախտանիշները։ Բառը ծագել է հունարեն autós (αὐτός ինքնուրույն) բառից և օգտագործել է տառապող ինքնահավանությունը բացատրելու համար, որը վերաբերում է «հիվանդի աուտիստիկ երևակայությունների հեռացնելը, որի դեմ կամայական արտաքին ազդեցությունը դառնում է անհանդուրժողական խանգարում» ։
Կլինիկական զարգացում և ախտորոշում
Առաջին անգամ աուտիզմ բառն իր արդի իմաստը ձեռք է բերել 1938 թ.-ին, երբ Վիեննայի համալսարանական հիվանդանոցից Հանս Ասպերգերը գերմաներենով անցկացրած մանկական հոգեբանության մասին դասընթացի ժամանակ ընդունեց Բլեուլերի՝ "աուտիստիկ հոգեկան հիվանդներ" տերմինաբանությունը ։ Ասպերգերն ուսումնասիրում էր աուտիզմի հետ կապված սպեկտրալ խանգարումները (այժմ հայտնի որպես Ասպերգերի համախտանիշ), չնայած բազմաթիվ գործոնների պատճառով մինչև 1981 թ.-ն այն չէր համարվում առանձին ախտորոշում ։ Առաջին անգամ աուտիզմ տերմինն իր ժամանակակից իմաստով անգլերեն օգտագործել է Ջոն Հոփքինս հիվանդանոցի պրոֆեսոր Լեո Կանները, երբ նա ներկայացրեց վաղ մանկական աուտիզմը 1943 թ.-ին՝ «Զարմանալի վարքագծային նմանություններով 11 երեխա» հոդվածում ։ Գրեթե բոլոր բնութագրերը, որոնք Կանները նկարագրում էր այս նյութի վերաբերյալ իր առաջին հոդվածում («Աուտիստիկ միայնություն» և «Միօրինակության համար համառելը») մինչ այժմ բնորոշ բնութագրերն են աուտիստիկ սպեկտրի համախտանիշների դեպքում։ Հայտնի չէ, թե Կաններիին հաջողվել է հորինել աուտիզմ տերմինն անկախ Ասպերգերից, թե ոչ ։
Դոնալդ Թրիփլեթթն առաջին մարդն էր, ում մոտ ախտորոշվել է աուտիզմ ։ Նա ախտորոշվել է Քենների կողմից 1938թ.-ին կատարված առաջին տեսակցությունից հետո և գրանցվել է որպես «դեպք առաջին» ։ Թրիփլեթթը նշանավորվել է իր մտավոր ունակություններով, մասնավորապես՝ ֆորտեպիանոյով նվագած երաժշտական նոտաներն անվանելու և մտքում թվերը բազմապատկելու ունակությամբ։ Նրա հայրը՝ Օլիվերը, նրան նկարագրել է որպես սոցիալական մեկուսի, բայց թվերով, նոտաներով, այբբենական տառերով և ԱՄՆ նախագահի նկարներով հետաքրքրվող մարդ։ 2 տարեկան հասակում նա կարողանում էր կարդալ 23-րդ սաղմոսը և հուշագրեց Պարսպիրյան կաթողիկոսությունից 25 հարց ու պատասխան։ Նա նաև հետաքրքրվում էր երաժշտական ակկորդների ստեղծմամբ ։
Քենների կողմից աուտիզմ տերմինի վերաօգտագործումը հանգեցրեց տասնամյակներով ընթացող խճճված տերմինաբանությանը (ինչպես մանկական շիզոֆրենիայի դեպքում) և մանկական հոգեբանությունը կենտրոնացավ մայրական կորստի վրա, որը բերեց աուտիզմի մասի՝ որպես երեխայի պատասխան ռեակցիա մոր սառը վերաբերմունքի նկատմամբ, սխալ պատկերացման։ 1960-ական թթ.-ից ի վեր աուտիզմը համարվում է առանձին համախտանիշ ։
Տերմինաբանությունը և տարերությունը շիզոֆրենիայից
1970-ական թթ.-ից ոչ ուշ արդեն որոշակի ապացույցներ կային աուտիզմի ընթացքում գենետիկայի նշանակության մասին, այն դեպքում, երբ 2007 թ.-ին այն համարվել է ամենաշատ ժառանգվող հոգեբանական վիճակը ։ Չնայած ծնողական կազմակեպությունների թվի մեծացմանը և մանկական աուտիզմի հետ կապված սպեկտրալ խանգարումների հասարակական պարսավանքին ՝ ծնողները շարունակում են զգալ սոցիալական խարան այն իրավիճակներում, երբ նրանց երեխայի աւոտիստիկ պահվածքը բացասաբար է ընկալվում կամ առաջնային բժշկասանիտարական օգնության շատ բժիշկներ արտահայտում են որոշ կարծիքներ, որոնք հատուկ են հնացած աուտիզմի հետազոտություններին ։
Մինչ 1980թ.-ը «Հոգեկան հիվանդությունների ախտորոշման և վիճակագրման ձեռնարկ»-ի 3-րդ հատարակչության (DSM-3) համար անհրաժեշտ է եղել տարբերակել աուտիզմը մանկական շիզոֆրենիայից։ 1987թ.-ին DSM-3-R-ը ներկայացրեց աուտիզմի ախտորոշման ստուգացանկ։ 2013թ.-ի մայիսին լույս է տեսել «Հոգեկան հիվանդությունների ախտորոշման և վիճակագրական ձեռնարկ»-ի 5-րդ հատարակչությունը (DSM-5), որում թարմացվել է տարածված զարգացման խանգարումների դասակարգումը։ Այլընտրանքային տարածված զարգացող խանգարումների (PDD-NOS), աուտիզմի, Ասպերգերի համախտանիշի, Ռետտի համախտանիշի և մանկական դեզինտեգրման խանգարման (CDD) խմբավորումը լուծարվել է և փոխարինվել աուտիստիկ սպեկտրի խանգարումներ ընդհանուր անվանմամբ։ Գոյություն ունեն երկու կատեգորիաներ, որոնք խախտում են սոցիալական կապը և փոխազդեցությունը, ինչպես նաև սահմանափակ և կրկնողական վարքագիծը ։
Աուտիզմով երեխաների ծնողների հետ իրականացվող հոգեբանական խորհրդատվություն
Համաձայն Մամայչուկի՝ ծնողներին հոգեբանական աջակցությունը կարելի է դիտարկել որպես միջոցառումների համակարգ, որոնք կազմակերպվում են հետևյալ նպատակներով՝
Դալտոնիզմ
2018 թ.-ի փետրվարին Մեծ Բրիտանիայի գիտնականներն որոշակի կապ են գտել դալտոնիզմի և աուտիզմի միջև։ Ըստ այդմ՝ տեսողության այդ թերության ախտանիշները լիովին համապատասխանում են աուտիզմի ախտանիշներին և երեխայի գույներ չտարբերակելու հատկությունից կարելի է հասկանալ, որ երեխան տառապում է աուտիզմով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աուտիզմ Կատեգորիա:Նյարդային համակարգի հիվանդություններ Կատեգորիա:Հոգեբուժական ախտորոշում
Կոստանդին Նազարեթյան
Կոստանդին Լևոնի Նազարեթյան, հայ դատաբժիշկ, թունաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1967), պրոֆեսոր (1968)։
Արյունաբան Միհրան Նազարեթյանի հայրը։
Կենսագրություն
Աշխատանքները վերաբերում են թունաքիմիկատների թունաբանության հարցերին։ Ուսումնասիրել է գրանոզանով կենցաղային թունավորումները, մշակել դրանց կլինիկաախտաբանական պատկերը, առաջարկել բուժման հատուկ եղանակ և կանխարգելման միջոցներ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Հայ դատաբժիշկներ Կատեգորիա:Հայ թունաբաններ Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ
Հեկտոր Գանդոլֆի
Հեկտոր (Էտտորե) Պետրովիչ Գանդոլֆի (Ettore Gandolfi, ), իտալացի օպերային երգիչ (բաս), ռուսական և խորհրդային վոկալի ուսուցիչ, Կիևի և Մոսկվայի կոնսերվատորիաների պրոֆեսոր։ Հանրապետության վաստակավոր արտիստ (1927) ։
Կենսագրություն
Ծագումով իտալացի։ Ծնվել է Բիելլայում Թուրինից ոչ շատ հեռու, բանասերի ընտանիքում ։ Հայրը ցանկանում էր, որ տղան դառնա մաթեմատիկոս, այդ իսկ պատճառով Էտտորեն ընդունվում է Պիզայի համալսարան։ Սակայն նա ինքը ցանկանում էր դառնալ թավջութակահար և չնայած հոր արգելքներին՝ թավջութակի hնչյունների նման ձայներ էր արտաբերում, երբ մաթեմատիկական խնդիրներ էր լուծում։ Հայրը նկատելով տղայի ընդունակությունները՝ թույլ է տալիս նրան զբաղվել երաժշտությամբ ։
Երգեցողություն սովորել է Նեապոլի կոնսերվատորիայում Ֆ․ Սկաֆատտիի և Ջ․ Միչելլի մոտ։ 1882 թվականին առաջին անգամ հանդես է եկել որպես օպերային երգիչ Իտալիայի, Իսպանիայի, Մեծ Բրիտանիայի, Սկանդինավիայի, Ռուսաստանի, Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկայի թատրոններում։ 1908 թվականին ավարտել է օպերային կարիերան, որից հետո մասնակցել է կամերային համերգների և զբաղվել մանկավարժությամբ ։
Գանդոլֆիի ձայնն առանձնանում էր իր ուժով և գեղեցիկ տեմբրով։ Երգիչը տիրապետում էր բարձր կատարողական տեխնիկայի և աչքի էր ընկնում երգացանկի բազմազանությամբ։ Առավել հայտնի դերերգերից են Դոն Ժուանը Մոցարտի համանուն օպերայում, Դոն Բազիլիոն «Սևիլյան սափրիչում», Մեֆիստոֆելը «Ֆաուստում», Ֆիլիպ II-ը «Դոն Կառլոս» օպերայում, Մարսելը «Հուգենոտներում» ։ Կամերային ​​երաժշտության մեջ բացի իր հայրենի Իտալիայի կոմպոզիտորների աշխատանքներից, սիրում էր նաև օտարազգի կոմպոզիտորների ստեղծագործությունները` Ֆ. Շուբերտ, Ռ. Շուման, Յ. Բրամս, Մոցարտ ։
1904 թվականից դասավանդել է Բեռլինի երգեցողության ակադեմիայում։ 1907 թվականին վերադարձել է Ռուսաստան, աշխատել է Կիև երաժշտական ​​ուսումնարանում, այնուհետև Կիևի կոնսերվատորիայում։ 1913 թվականին դարձել է պրոֆեսոր։ 1923 թվականին հրավիրվել է Մոսկվայի կոնսերվատորիա, որտեղ աշխատել է մինչև 1927 թվականը։ Միաժամանակ դասավանդել է Սկրյաբինի և Գնեսինի անվան երաժշտական տեխնիկումներում։ 1927 թվականին արժանացել է Հանրապետության վաստակավոր արտիստի կոչման ։
Իր երգեցողական ձայնին համապատասխան՝ Գանդոլֆին հիմնականում դասավանդում էր բասերի և բարիտոնների։ Այդուհանդերձ, նա աշխատել է նաև տենորների և կին երգիչների հետ։ Նա համոզված էր, որ հնարավոր է երգել սովորեցնել յուրաքանչյուրին և բազմիցս ապացուցել է դա գործնականում։ Ուսանողների հետ աշխատելիս Գանդոլֆին ձգտում էր զարգացնել ուղիղ, ազատ և բնական ձայն, չէր ընդունում ֆալցետը և պահանջում էր խստորեն հետևել ստեղծագործությունների հեղինակների մտահղացմանը ։
Հեկտոր Գանդոլֆիի ուսանողներից են եղել Գնեսիններիի անվան ինստիտուտի պրոֆեսոր Գենադի Ադենը, Մոսկվայի կոնսերվատորիայի պրոֆեսոր Գուգո Տիցը, Թատերական արվեստի պետական ինստիտուտի պրոֆեսոր Դորա Բելյավսկայան ։ Ինչպես գրել է Մոսկվայի Մ․ Վ․ Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանի արվեստի ֆակուլտետի ավագ դասախոս Վ․ Դալսկայան, Հեկտոր Գանդոլֆին Ռուսաստանում դարձավ վոկալ դպրոցի հիմնադիրը, որը 2000-ական թվականներին գիտականորեն հիմնավորվեց Վլադիմիր Մորոզովի ռեզոնանսային երգեցողության տեսության մեջ .:
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալացի օպերային երգիչներ Կատեգորիա:19-րդ դարի օպերային երգիչներ Կատեգորիա:Մանկավարժներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության երաժշտական մանկավարժներ Կատեգորիա:Խորհրդային երաժշտական մանկավարժներ Կատեգորիա:20-րդ դարի երաժշտական մանկավարժներ Կատեգորիա:Կիևի կոնսերվատորիայի դասախոսներ Կատեգորիա:Մոսկվայի կոնսերվատորիայի դասախոսներ
Ճապոնացիներ
Ճապոնացիներ ( 日本人 - նիհոնջին), ազգ, Ճապոնիայի հիմնական բնակչությունը   (98%-ից ավելին )։ Բնակվում են նաև ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Բրազիլիայում և Լատինական Ամերիկայի այլ երկրներում։ Խոսում են ճապոներեն։ Ճապոնացիները ներկայումս աշխարհի առավել մեծ էթնիկ խմբերից են. նրանց ընդհանուր թվաքանակը հասնում է 129 միլիոնի (125 միլիոնն ապրում են Ճապոնիայում ):
Ճապոնիայում տարածված կրոնը բուդդայականության մահայանա տարատեսակն է (ունի բազմաթիվ աղանդներ), որին զուգահեռ դավանում են սինտոյականություն։ Սակավ տարածված են սինկրետիկ «նոր կրոնները», առավել սակավ՝ քրիստոնեությունը։ Այժմյան Ճապոնիայում բնակչության մոտ կեսը հավատացյալ չէ։ Ճապոնացիների մեջ տեղական տարբերությունները վերանում են։ Ազգագրական յուրահատկությունը պահպանում են միայն որոշ մանր կղզիների և Ռյուկյու կղզեխմբի բնակիչները։
Ճապոնացիները որպես ցեղախումբ ձևավորվել են մթա 1-ին հազարամյակի կեսին,Թայվան հարավից ճապոնական կղզիներ տեղափոխված՝ էնեոլիթյան Յայոյի մշակույթի ցեղերի և այնական, մասնավորապես՝ մալայապոլինեզական տեղաբնիկ ցեղերի միասերման հետևանքով։ 4-րդ դարի առաջին համաճապոնական պետության (Յամատո) առաջացման հետ կազմավորվել է ճապոնական ազգությունը։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ճապոնացիները կենցաղով և մշակույթով զգալիորեն մոտեցել են եվրոպական ազգերին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի ազգեր
Արյուն կղանքում
Տարբերակիչ ախտորոշում
Արյուն կղանքի մեջ կարող է լինել բազմաթիվ պատճառներով։ Պատճառները տատանվում են ոչ վնասակարից մինչև շատ լուրջ պատճառներ։ Արյունահոսության պատճառները բաժանելու ընդհանուր եղանակը հիմնված է արյունահոսության աղբյուրի վրա։ Աղեստամոքսային տրակտը կարելի է բաժանել վերին և ստորին հատվածների, արյունահոսության որոշ դեպքեր վերաբերում են ամբողջ տրակտին (վերին և ստորին) : Կղանքի մեջ արյունը հաճախ տարբեր է լինում՝ կախված արյունահոսության առաջացման վայրից։ Այս տարբերությունները օգնում է արյունահոսության տեղը որոշել։ Արյունահոսության արագությունը նույնպես կարող է ազդել կղանքում արյան տեսքի վրա կարող է տարբերվել տիպիկ դեպքերից ։
ՎԵրին աղեստամոքսային ուղի
Վերին ստամոքս-աղիքային տրակտը սահմանվում է որպես մարսողության մեջ ներգրավված օրգանները Տրեյցի կապանից վերև և ներառում է կերակրափողը, ստամոքսը և տասներկումատնյա աղին։ Վերին ստամոքս-աղիքային արյունահոսությունը սովորաբար բնութագրվում է մելենայով (սև կղանք)։ Վառ կարմիր արյունը կարող է դիտվել ակտիվ, արագ արյունահոսությամբ
Պաթոֆիզիալոգիա
Մարդու կղանքում արյան առկայությունը կախված է տարբեր պատճառներից, դրանք կարելի է բաժանել մի քանի կատեգորիաների։ Այս լայն կատեգորիաները ներառում են քաղցկեղային պրոցեսները,աղիների պատի ոչ նորմալ կառուցվածքը, բորբոքային հիվանդությունները, վարակի կամ դեղամիջոցների հետևանքով առաջացած կոլիտը և անոթային խանգարումները։
Շարժունություն
Աղու պատը կարևոր դեր ունի աղեստամոքսային ուղով սննդանյութերի մեջ։ Կրկնվող փորձերը ապահվելոու աղիների դատարկումը կարող են բերել աղու պատի պատռվածքի ուղիղ աղու շրջանում(հետանցքի ճաք)
Կառուցվածքային
Ախտորոշումների այս ցանկը ներառում է հիվանդություններ, որոնց դեպքում աղիների պատը վնասված է հիվանդության պատճառով։
Այլ պատճառներ
Արյան օգտագործումը սննդում, օրինակ Մասաի ցեղը օգտագործում է մեծ քանակի արյուն սննդում, որը վերցվում է խոշոր եղջերավոր անասուններից։
Ախտորոշում
Հետազոտությունները, որոնք կիրառվում են կղանքում արյունը գնահատելու համար, հիմնված են արյունահոսության առանձնահատկությունների վրա (գույն, քանակ), ինչպես նաև հաշվի է առնվում արյան ցածր ճնշումը զուգակցված սրտի հաճախականության բարձրացման հետ։ Հետևյալ հետազոտությունները համակցվում են արյունահոսության աղբյուրը պարզելու համար.
Մելենան սահմանվում է որպես մուգ, ձիգ կղանք, որը սև է կարմիր արյան բջիջների մասնակի մարսման պատճառով։
Հեմատոշեզիան սահմանվում է որպես վառ կարմիր արյուն, որը դիտվում է կղանքի մեջ։:
Ենթադրվում է, որ հեմատոշեզիան առաջանում է ստամոքս-աղիքային տրակտի ստորին հատվածից, և ախտորոշման սկզբնական քայլերը ներառում են հետանցքի մատնային զննումը և կղանքում թաքնված արյան թեստը, որը դրական լինելու դեպքում կատարվում է կոլոնոսկոպիա։ Եթե մարդու կղանքում մեծ քանակությամբ արյուն կա, կարող է անհրաժեշտություն լինել էզոֆագոգաստրոդուոդենոսկոպիայի։ Եթե այս հետազոտությունների ժամանակ ակտիվ արյունահոսության աղբյուր չի հայտնաբերվել, ապա կարող է իրականացվել կապսուլային էնդոսկոպիա՝ բարակ աղիքն ավելի լավ զննելու համար, որը հնարավոր չէ տեսնել այլ հետազոտությունների ժամանակ։ Մելենայի դեպքում հաճախ կատարվում է նաև ուղիղ աղիքի մատնային զննում կղանքում թաքնված արյան թեստով, սակայն վերին ստամոքս-աղիքային ուղուց արյունահոսության կասկածն ավելի մեծ է, ինչը հանգեցնում է առաջին հերթին էզոֆագոգաստրոդուոդենոսկոպիայի կիրառմանը, իսկ մյուս հետազոտությունները արվում են եթե աղբյուրը չի հայտնաբերվում։ Անոսկոպիան հետազոտության մեկ այլ տեսակ է, որը կարող է օգտագործվել կոլոնոսկոպիայի հետ մեկտեղ, որը հետազոտում է ուղիղ աղիքը և վայրէջ հաստ աղիքի դիստալ հատվածը։
Այլ առանձնահատկություններ
Կղանքում կարող է հայտնաբերվել նաև լորձ։
Մելենան՝ձյութանման սև կղանքը պայմանավորված է աղեստամոքսային ուղում արյան բջիջների մարսմամբ՝ֆերմենտների ազդեցությամբ։
Հիվանդի տարիք
Հիվանդի տարիքը կարևոր ախտորոշիչ գործոն է։ 20տարեկանից փոքր մարդկանց մոտ ավել hաճախ հանդիպում է ժառանգական,աուտոիմուն կամ կառուցվածքային խնդիրներ։ 20-60 տարեկանների մոտ ավելի հաճախ հանդիպում է ժառանգական,աուտոիմուն, անոթային մալֆորմացիայի հետ կապված խնդիրներ։60տարեկանից բարձր անձանց մոտ ավելի հաճախ հանդիպում է անոթային մալֆորմացիաներ, լյարդի հիվանդություններ և քաղցկեղ։
Սակավարյունություն
Անեմիան կղանքի մեջ արյան հաճախակի բարդություն է, հատկապես երբ մեծ քանակությամբ արյուն կա կամ արյունահոսությունը տևում է երկար ժամանակ։ Անեմիան սովորաբար կապված է նաև երկաթի դեֆիցիտի հետ՝ պայմանավորված երկաթի կարևորությամբ արյան կարմիր բջիջների ձևավորման մեջ։ Երբ սակավարյունությունը ախտորոշվում է կղանքում արյան հետևանքով, նշանակվում են վիտամիններ, որոնք կարևոր են կարմիր արյան բջիջների ձևավորման համար (ֆոլաթթու, վիտամին B12 և վիտամին C)։
Պաթոգենետիկ բուժում
Ախտորոշիչ հետազոտությունները կարող են օգտագործվել որպես միջամտություններ, որոնք կօգնեն դադարեցնել արյունահոսությունը։ Արյունահոսությունը, որն առաջանում է նորագոյացության (քաղցկեղի աճի) պատճառով, կարող է բուժվել կոլոնոսկոպիայի և կլիպավորման, վիրաբուժական միջամտության կամ այլ միջոցների միջոցով՝ կախված քաղցկեղի ձևից և փուլից ։ Նմանապես, ստամոքսի քաղցկեղը բուժվում է կախված փուլից, թեև սովորաբար պահանջում է վիրաբուժական և դեղորայքային թերապիա ։
Շարժունակության խնդիրների բուժումը, մասնավորապես՝ փորկապությունը, սովորաբար ուղղված է սննդի տեղաշարժը ստամոքս-աղիքային տրակտի միջոցով բարելավելուն։ Դա արվում է կղանքը փափկեցնող միջոցների օգտագործմամբ (նվազեցնում են հաստ աղում ջրի ներծծումը), սննդակարգում մանրաթելեր ավելացնելով և օսմոտիկ լուծողականների օգտագործումով (որոնք օգնում են հեղուկի շարժմանը հաստ աղիքով՝ բարելավելով ընդհանուր շարժունակությունը)։ Մարդու աղիքների շարժունակության բարելավումը կարող է նվազեցնել լարվածությունը և նվազեցնել անալ ճաքերի առաջացման վտանգը ։ Անալ ճաքերի ժամանակ կղազատումը ցավոտ է ու դիտվում է արյուն և բուժման համար ժամանակ է պահանջում ։ Բուժումը ներառում է տեղային նիտրատներ կամ կալցիումական անցուղիների պաշարիչներ կամ վիրաբուժական միջամտություններ քրոնիկ կամ բարդ դեպքերի համար։ Անալ ճաքերի նման, ներքին թութքը սրբելու ժամանակ թղթի վրա հնարավոր է տեսնել արյուն։ Թութքի բուժման տարբերակները կարող են կախված լինել այն առաջացնող պատճառից։ Ցիռոզի պատճառով առաջացած, անոռեկտալ վարիկոզների հետ կապված թութքի դեպքում սիմպտոմատիկ բուժումը հաճախ ենթադրում է հեռացում։
Կոլիտը կարելի է բաժանել ինֆեկցիոն և դեղորայք ասոցածված տարբերակների։ Ինֆեկցիոն կոլիտի դեպքում բուժումը կախված է պաթոգենից և, ընդհանուր առմամբ, պահանջում է հակաբիոտիկների օգտագործում։ Դեղորայքային կոլիտի դեպքում բուժումը սովորաբար ներառում է վնասող նյութի հեռացում, ինչպես դա տեղի է ունենում ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղերից առաջացած խոցային հիվանդության դեպքում, սակայն քաղցկեղով հիվանդի դեպքում ճառագայթումը հանելը միշտ չէ որ կրառվում է, ուստի դեղորայքային բուժումը բուժման հիմնական եղանակն է ։
Աղիների բարբոքային հիվանդությունը՝ խոցային կոլիտը և Կրոնի հիվանդությունը, որոնք ունեն տարբեր բուժման սխեմաներ և կարող են պահանջել նաև վիրաբուժական միջամտություն ավելի լուրջ դեպքերում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արյուն
Շուրուղ
Շուրուղ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Դիարբեքիրի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ռինուս Միխելսի անվան մրցանակ
Ռինուս Միխելսի անվան մրցանակ (Rinus Michels Award), Նիդերլանդների ֆուտբոլի Արքայական միության կողմից տրվող ամենամյա մրցանակ, որը հանձնվում է Նիդերլանդների ֆուտբոլային մրցավարների միության աջակցությամբ (Coaches Betaald Voetbal)։ Մրցանակը կոչվում է ի պատիվ Ռինուս Միխելսի, ով 1999 թվականին ՖԻՖԱ-ի կողմից ճանաչվեց 20-րդ դարի լավագույն մարզիչ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մրցանակներ
Շուլավեր (այլ կիրառումներ)
Շուլավեր անվանումը կարող է վերաբերվել
Տրևու (կանտոն)
Տրևու (Trévoux), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Ռոն-Ալպ շրջանում։ Էն դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Բուրկ ան Բրես օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2007 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 18705 մարդ էր։ Կանտոնի համարը 134 է։ Կանտոնում կա 6 կոմունա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ Կատեգորիա:Էն դեպարտամենտի կանտոններ
Կուրասովո (գյուղ, Բելոպոլիեի շրջան)
Կուրասովո (Курасове), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Բելոպոլիեի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կուրասովո գյուղում բնակվում էր 91 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Բելոպոլիեի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ալան Օկտավիան Հյում
Ալան Օկտավիան Հյում (Allan Octavian Hume, ), անգլիացի գաղութարար պաշտոնյա, Հնդկական քաղաքացիական ծառայության աշխատակից, Հնդկական ազգային կոնգրեսի ստեղծման նախաձեռնող, գիտնական թչնաբան։ Ստացել է «Հնդկական թռչնաբանության հայր» պատվանունը ։
Ելնելով հնդկական Իթավա շրջանում պաշտոնավարելու իր փորձից՝ 1857 թվականին Հնդկաստանում բռնկված սիփայների ապստամբությունը համարել է սխալ կառավարման հետևանք և մեծ ջանքեր է գործադրել հասարակ ժողովրդի կյանքը բարելավելու համար։ Նա գտնում էր, որ հնդիկներին պետք է ինքնակառավարման հնարավորություն տալ, և հենց այդ նպատակով էլ նախաձեռնել է Հնդկական ազգային կոնգրեսի հիմնադրման աշխատանքները, որը, ըստ նրա մտահղացման, պետք է օգներ փոխարքայությանը երկիրը կառավարելու գործում։ Հյումի ղեկավարությամբ Իթավայի շրջանը առաջինների թվում է վերադարձել նորմալ կյանքի և տարիների ընթացքում նրա իրագործած բարեփոխումների շնորհիվ համարվել է զարգացման մոդել-նմուշօրինակ։ Հյումը բարձրացել է ծառայության աստճաններով, 1871 թվականին դարձել փոխարքայության հարկերի, գյուղատնտեսության և առևտրի բաժնի քարտուղար, բայց հանդուգն բնավորության և սուր լեզվի պատճառով 1878 թվականին ազատվել է պպաշտոնից (համարձակվել էր քննադատել փոխարքային՝ լորդ Ռոբերտ Բուլվեր-Լիտտոնին)։
Կենսագրություն
Ալանը բրիտանական խրհրդարանի շոտլանդացի արմատական պատգամավոր Ջոզեֆ Հյումի կրտսեր որդին էր, նրա ինը երեխաներից ութերորդը ։ Ծնվել է Լոնդոնի Վեստմինիստր թաղամասում, մկրտվել Բրայանստոն Սքվերի Սբ. Մարիամ եկեղեցում ։ Սովորել է Լոնդոնի համալսարանի բժշկական քոլեջում, աշխատանքի նշանակվել Հնդկական քաղաքացիական ծառայությունում, ինչի պատճառով էլ ուսանել է նաև Արևելահնդկական ընկերության քոլեջում։ 1849 թվականին մեկնել է Հնդկաստան, աշխատանքի անցել գաղութային վարչակազմում։ 1856—1867 թթ. հարկահավաք էր Իթավայի շրջանում։ Մասնակցել է սիփայների ապստամբությունը ճնշելուն, աչքի ընկել խիզախությամբ, պարգևատրվել Բանիի շքանշանով։ Նշանակվել է Իթավայի շրջանային վարչակազմի ղեկավար, իրականացրել մի շարք նշանակալի բարեփոխումներ գյուղատնտսության, կրթության, առողջապահության, քաղաքային ինքնավարության բնագավառներում։ Իթավայում Հյումի հիմնադրած դպրոցը կրում է նրա անունը ։ 1871 թվականին Հյումը նշանակվել է Հնդկաստանի փոխարքայության կառավարության եկամուտների, գյուղատնտեեսության և առևտրի դեպարտամենտի ղեկավար, ձգտել է ազատական բարփոխումներ իրականացնել, սուր քննադատության է ենթարկել փոխարքայի՝ լորդ Ռ. Բուլվեր-Լիտտոնի քաղաքականությունը։ 1882 թվականին ազատվել է պաշտոնից։ 1894 թվականին լքել է Հնդկաստանը, վերադարձել Անգլիա, բնակություն հաստատել Լոնդոնում։
Ալան Հյումի անունով կոչված թռչնատեսակներ
Այլ կենդանատեսակներից Հյումի անունով են կոչվել մանիպուրյան թփուտների առնետը՝ Manipur bush rat - Hadromys humei, Նարկոնդամ կղզում հանդիպող ցամաքային խեցգետինը , Phylloscopus humei-ը և Հյումի արխարը՝ Ovis ammon humei Lydekker 1913 (ներկայոմս անվանվում է նաև Ovis ammon karelini, Severtzov, 1873) :
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թռչնաբաններ Կատեգորիա:Անգլիացի գիտնականներ Կատեգորիա:Հնդկաստան
Կրասնի Ֆարս
Կրասնի Ֆարս (Красный Фарс, Фэрзэ Плъыжь ), խուտոր Ռուսաստանի Դաշնության Ադըղեայի Հանրապետության Կոշեխաբլի շրջանի կազմում։
Բնակչություն
Բնակչության թիվը կազմում է մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ադըղեայի Կոշեխաբլի շրջանի բնակավայրեր
Սեմյուել Ռիչարդսոն
Ռիչարդսոն Սեմյուել (Samuel Richardson, ), անգլիացի գրող։
Կենսագրություն
Հայտնի է Ռիչարդսոնի «Պամելան կամ փոխհատուցված առաքինություն» (1740) վեպը, որի կենտրոնում սպասուհու և կալվածատիրոջ միջե եղած, վարպետորեն մշակված սոցիալ-էթիկական բախումն է։ Վեպն առաջացրել է պարոդիական վերաշարադրանքներ և «շարունակություններ»։
Ռիչարդսոնի ստեղծագործության բարձրակետը «Կլարիսա» (հատոր 1-7, 1747-1748) վեպն է, որի հերոսուհին նոր ժամանակների արձակի առաջին ողբերգական կերպարներից մեկն է։ «Սըր Չարլզ Գրանդիսոնի պատմությունը» (հատոր 1-7, 1754) վեպում անբասիր հերոս ստեղծելու հեղինակի փորձն անհաջող է անցել։
Ռիչարդսոնի ստեղծագործությունը բարձր են գնահատել Վոլտերը, Դիդրոն։ 20-րդ դարում հետաքրքրությունը Ռիչարդսոնի նկատմամբ վերակենդանանում է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անգլիացի գրողներ Կատեգորիա:Անգլիացի վիպասաններ
Մարաբայի գավառ
Մարաբայի  (Microrregião de Marabá) գավառ Բրազիլիայում, մտնում է Պարա նահանգի մեջ։ Մտնում է Բայշու Ամազոնաս նահանգի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 259 514 մարդ 2006 թվականի տվյալով։ Զբաղեցված տարածքը 19 936,305 կմ²։ Բնակչության խտությունը 13,0  մարդ/կմ²։
Գավառի կազմ
Գավառի կազմի մեջ են մտնում հետևյալ համայնքները.
Կատեգորիա:Բրազիլիայի գավառներ Կատեգորիա:Պարա նահանգի գավառներ
Դալիաս
Դալիաս (իսպ.՝ Dalías)՝ մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Ալմերիա պրովինցիայում Անդալուսիա ինքնավար մարզում ։ Մունիցիպալիտետը մտնում է Պոենտե Ալմերենսե։ Տարածքը կազմում է 144 կմ2։ Բնակչությունը` 3983 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 42 կմ հեռավորության վրա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Ալմերիա պրովինցիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Դուբովոե (գյուղ, Բլիզնյուկովի շրջան)
Դուբովոե (Дубове), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Բլիզնյուկովի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1956 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Դուբովոե գյուղում բնակվում էր 55 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,24 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 229,17 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Բլիզնյուկովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1956 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Բիկուժա
Բիկուժա (Биккужа, Биккужа), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Զիանչուրինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 104 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Զիանչուրինսկի շրջանի բնակավայրեր
Տիբեթյան գայլ
Տիբեթյան գայլը (լատիներեն՝ Canis lupus chanco) գորշ գայլի տարատեսակ է, որը հանդիպում է Ասիայում՝ Տիբեթ, Չինաստան, Թուրքմենիստան, Մոնղոլիա և Հնդկաստանի սահմանային տարածքներ։
Մորթին
Տիբեթյան գայլի մորթին կարմրավուն է մեջքի մորթին ավելի երկար է և ունի խառը գունավորում սպիտակ և մոխրագույն։ Վիզը և չորս ոտքերի ներքին մասին հարող մազերը ամբողջովին սպիտակ են։ Գլուխը մոխրագույն- շագանակագույն է։ Ձմեռային ամիսներին մեջքի և մոչի մազերը դառնում են ավելի մոխրագույն։ Արջևի ոտքերի մազերի մեջ կարող են անցնել գորշ բծեր։ Ականջները մոխրագույն են կամ տարբեր խառը գույների։
Չափսերը
Տիբեթյան գայլը ավելի փոքր է համեմատած Ասիայում հանդիպող այլ գայլերի։ Նրա ոտքերը շատ ավելի կարճ են։ Գանգը նման է եվրասիական գայլի գանգին։ Այս գայլը կշռում է մոտ 45 կգ։
Սնունդը
Տիբեթյան գայլերը որսում են միայնակ կամ զույգերով։ Երբեմն հանդիպում են նաև 3-4 գայլերից կազմված խմբեր, բայց համեմատած այլ գայլերի, տիբեթյան գայլերը ոհմակով չեն ապրում։ Նրանք որսում են իրենց ապրելատեղերի մանր ու միջին մեծության կենդանիներին՝ սարի ոչխարներ, այծեր, այծխաղեր և այլն։
Վտանգներ
Այս տարատեսակը նախորդ դարում գտնվում էր ոչնչացման եզրին, բայց վերջին ժամանակներում գայլերի թիվը շատացել է։ Որոշ երկրներում այս գայլերին որսում են մորթու համար (Մոնղոլիա)։ Բութանում, Հնդկաստանում, Պակիստանում և Նեպալում գայլերի որսը արգելող օրենք գոյություն ունի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գայլեր
Հակոբ Մեղապարտի հուշարձան (Երևան)
Հակոբ Մեղապարտի հուշարձան, գտնվում է Երևանի կենտրոնում՝ Իսահակյան փողոցում, Գրքի պալատի և Արմենպրես լրատվական գործակալության շենքի դիմաց, տեղադրվել է 1987 թվականին։ Ընդգրկված է Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։
Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է գրանիտից, չափսերը` 6x3,5 մետր։
Արձանը պատկերում է Հակոբ Մեղապարտին, որի ձախ ձեռքում նրա հրատարակած առաջին գիրքն է՝ «Ուրբաթագիրքը»։ Ներքևի աջ անկյունում, «Հակոբ Մեղապարտ» գրության վերևում, Հակոբ Մեղապարտի տպանշանն է՝ լատիներեն D. I. Z. A. տառերով, որը նշանակում է. D` Dei Servus, Աստծու ծառա, I` Iakobus, Հակոբ, Z` Zanni, Ծաննի՝ Հովհաննես (յան), A` Armenius, Հայ։
Հակոբ Մեղապարտին նվիրված հուշարձան կա նաև Զմմառում (հեղինակ՝ Ր. Ետալյան) ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ Կատեգորիա:Խաչատուր Իսկանդարյանի քանդակներ
Շուքրա-Թեփե
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Արտաշես Վարդանյան
Արտաշես Հարությունի Վարդանյան (1882, Ալեքսանդրապոլ (այժմ՝ Գյումրի) —1918), Հայաստանում խորհրդային ռեժիմի հաստատման աջակից, ԽՄԿԿ անդամ (1908)։
Եղել է Հնչակյան կուսակցության անդամ, որից հեռացել է ռուսական առաջին հեղափոխության շրջանում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին, ծառայելով բանակում, կազմակերպական-պրոպագանդիստական աշխատանք է տարել Կարսի կայազորում և բանվորական շրջաններում։ Վարդանյանի նախաձեռնությամբ 1917 թվականին քաղաքում կազմակերպվել է հակապատերազմական բազմամարդ միտինգ։ 1918 թվականին հեռացել է Հայաստանից։ Նույն թվականի աշնանը, ընտանիքով դեպի Հյուսիսային Կովկաս տեղափոխվելու ճանապարհին, Կավկազսկայա կայարանում դենիկինյանները գերեվարել և դաժանաբար սպանել են Վարդանյանին։
Կատեգորիա:Հայ կոմունիստներ Կատեգորիա:1882 ծնունդներ Կատեգորիա:1918 մահեր
Տրեֆֆոր Կյուիզյա (կանտոն)
Տրեֆֆոր Կյուիզյա (Treffort-Cuisiat), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Ռոն-Ալպ շրջանում։ Էն դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Բուրկ ան Բրես օկրուգի մեջ։ Համաձայն 1999 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 6815 մարդ էր։ Կանտոնի համարը 133 է։ Կանտոնում կա 9 կոմունա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ Կատեգորիա:Էն դեպարտամենտի կանտոններ
Ճերմակ Կատար
Ճերմակ Կատար, լեռնագագաթ Հայաստանի Սյունիքի մարզի և Արցախի սահմանագլխին, Մեղրու լեռնաշղթայի հարավարևելյան մասում, Ներքին Հանդ գյուղից 1 կմ արևելք։ Բարձրությունը՝ 1333 մետր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնագագաթներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ Կատեգորիա:Արցախի լեռնագագաթներ
Հայկական երաժշտություն
Հայկական երաժշտություն, հայ ժողովրդի դարավոր երաժշտական մշակույթը։ Այն սկիզբ է առնում մ.թ.ա. II հազարամյակում։ Պատմական տվյալները մեզ են հասել հնադարյան հայ պատմիչներ Մովսես Խորենացու և Փավստոս Բյուզանդի աշխատությունների շնորհիվ ։
Հնադար և միջնադար
Ք.ա. III հազարամյակում ձևավորվել էր հայկական երաժշտության որակային յուրահատկությունը։ Մովսես Խորենացին հիշատակում է «փանդիռ», «փող», «փմբուկ» երաժշտական գործիքները։ Փավստոս Բյուզանդը հիշատակում է թմբուկը, սրինգը, քնարը և շեփորը ։ Պահպանվել են մինչքրիստոնեական Հայաստանի երգերի տեքստերի հատվածներ, օրինակ՝ Գողթան երգերը։ Հեթանոսական ժամանակների ասքերը կոչվում են «Գողթան երգեր»՝ Մեծ Հայքի Գողթն գավառի անունով։ Ամենայն հավանականությամբ, դրանք երգվում էին հայ գուսանների կողմից՝ փանդիռների նվագակցությամբ։ Բարեբախտաբար հին հայկական երաժշտական մշակույթի գանձերից թեկուզ մի քանի փշրանք պահպանվել են Մովսես Խորենացու «Հայոց պատմության» շնորհիվ։ Դրանք պատմում են Հին Հայոց և օտար ազգերի աստվածների, արքաների, թագուհիների, արքայադուստրերի, զորավարների և այլոց՝ այդ թվում Վահագնի, Արա Գեղեցիկի, Շամիրամի, Արտաշես թագավորի, Սաթենիկ թագուհու, Արտավազդի, Արգամի, Տիգրանի, Տիգրանուհու, Աժդահակի, Երվանդի, Սմբատ Բագրատունու և մի շարք այլ կիսաառասպելական ու կիսապատմական վիպական հերոսների մասին։ Հայոց հնագույն երգերից մեկը, որը վերաբերում է Ք.ա. II դարին, պատմում է երկու արիական ազգերի՝ հայերի և ալանների պատերազմի ու հաշտության, հայոց քաջարի արքա Արտաշեսի և ալանաց գեղանի արքայադուստր Սաթենիկի մասին։ Ահա այդ հնագույն երգից Խորենացու գրառած երկու գեղեցիկ հատված․
Հնագույն հայկական փառահեղ օրհերգերից մեկը՝ Վահագնի ծնունդը, որը նվիրված է Հին Հայոց Ամպրոպի, Կայծակի և Ռազմի աստված Վահագնին, նույնպես պահպանվել է որպես Մովսես Խորենացու Պատմության մեջ ներառված Գողթան երգերից մի հատված․
301 թվականից, երբ Հայաստանը, աշխարհում առաջինը լինելով, պետականորեն ընդունեց քրիստոնեությունը որպես պաշտոնական կրոն, հիմք է ստեղծվում հայկական քրիստոնեական եկեղեցական երաժշտության զարգացման համար։ Ագաթանգեղոսը հայտնում է, որ IV դարի վերջից բարձրագույն դպրոցներում երգեցողություն են ուսուցանել։ Միևնույն ժամանակ հայտնի է հայկական հոգևորականության բացասական վերաբերմունքը հեթանոսական երաժշտական ժառանգության հանդեպ։ Հայ հնադարյան երաժշտության զարգացմանը նպաստում է նաև ավատատիրության՝ ֆեոդալիզմի ձևավորումը։ Սակայն գուսանական արվեստը ենթարկվում է հալածանքների (այդուհանդերձ շարունակելով իր զարգացումը)։
V - VI դարերում ստեղծվում են առաջին հոգևոր երգերը, որոնց հեղինակներն են՝ Մեսրոպ Մաշտոցը, Սահակ Պարթևը, Հովհաննես Ա Մանդակունին, Ստեփանոս Սյունեցին, Կոմիտաս Ա Աղցեցին։ Եկեղեցական երաժշտության զարգացման ընթացքում ձևավորվում են շարականները (V դար)։ VII դարում երաժիշտ Բարսեղ Ճոնը կազմում է շարականների առաջին ժողովածուն։ 7-րդ դարի հիմնադիրներից հայտնի է նաև կաթողիկոս Սահակ Գ Ձորոփորեցին։ Ձայների երկրորդ համակարգումը կատարեց Ստեփանոս Սյունեցին՝ 8-րդ դարի առաջին կեսին։ Վերջինս եկեղեցական երաժշտության մեջ ներմուծեց նաև կանոնը։ Հին հայկական երաժշտության զարգացման մեջ նոր ձեռքբերում էր երաժշտական նոտագրության՝ խազերի ստեղծումը 8-9-րդ դարերում։ Խազերի հնագույն ձեռագիրը վերաբերում է 9-րդ դարին։ Ընդհանուր առմամբ պահպանվել է խազերի ավելի քան 2000 ձեռագիր։ Հնադարյան Հայաստանի երաժշտական մշակույթի մասին հայտնում է նաև Դավիթ Անհաղթը (V - VI դդ)։ Հայկական երաժշտությունը նշանակալիորեն զարգանում է զարգացած ֆեոդալիզմի դարաշրջանում՝ 10-13-րդ դարերում։ Դրան նպաստում է հայկական ազգային պետության վերականգնումը IX դարի կեսերին։ X դարում ստեղծվում է պրոֆեսիոնալ երաժշտության նոր ուղղություն՝ տաղը։ Տաղերը խոշոր հասարակական կամ հոգևոր վոկալ պիեսներ են, որոնք ունեն դրամատիկական, վիպական, ինչպես նաև քնարական բնույթ։ Այդ ստեղծագործություններն իրենց սկզբնաղբյուրներով սերում էին գուսանական և գյուղական երաժշտությունից։ Տաղերի առավել հայտնի հեղինակներից են Գրիգոր Նարեկացին (X դար), Խաչատուր Տարոնեցին (XII դար) և այլք։ Հայկական Վերածննդի գուսանական գաղափարները արտացոլված էին ինչպես տաղերում, այնպես էլ «Սասունցի Դավիթ» էպոսում, որը վերջանականապես ձևավորվեց IX - X դարերում։ Հայկական երաժշտական մշակույթի հիմնական զարգացումը կապված է հենց տաղերի հետ։ Երաժշտական նոտագրության համակարգը կատարելագործվում է 11-րդ դարում՝ խազերի ի հայտ գալով։ Այն թույլ էր տալիս ավելի ճշգրիտ ֆիքսել մեղեդին։ Ստեղծվում են «Խազգիրք» ժողովածուները, որոնք հանդիսանում էին նաև յուրօրինակ ուսումնական ձեռնարկներ։ Հին հայկական երաժշտության զարգացման գործում մեծ դեր խաղաց Ներսես Շնորհալին (XII դար), ով գրեց բազմաթիվ երգեր, տաղեր և շարականներ։ Հովհաննես Իմաստասերը (XI - XII դարեր), Հովհաննես Երզնկացին (XIII դար) և այլք իրենց աշխատություններում ուսումնասիրում էին երաժշտա-գեղագիտական բնույթի թեմաներ։ Առաքել Սյունեցին, Հակոբ Ղրիմեցին գրել են տվյալ ժամանակաշրջանի երաժշտական գործիքների մասին։ Մեծ արժեք են ներկայացնում Կիլիկիայի թագավորությունում ստեղծված պատմական երգերի բառերը (Հեթում Ա արքայի որդի Լևոնի գերեվարության մասին և այլն)։ XIV դարից հասարակական տաղերը զգալիորեն դուրս են մղում շարականներին և այլ հոգևոր ստեղծագործություններին։ Հատկապես սկսած XVI դարից՝ Հայաստանի՝ Թուրքիայի և Իրանի միջև բաժանվելուց հետո, ամրապնդվում են սոցիալական թեմաները և գերակայում են ողբերգական երգերը։
Միջնադարյան երգերի ժողովածուներից են Շարակնոցը, Գանձարանը, Մանրուսմունքը և Տաղարանը ։
Հին հայկական երաժշտական նոտագրություն
Ըստ 5-րդ դարի պատմիչ Ղազար Փարպեցու՝ հայերը սկզբնապես օգտագործում էին այբուբենի տառերը՝ երաժշտությունը ֆիքսելու համար ։ Հին հայկական երաժշտական նոտագրությունը՝ խազերը, ստեղծվել են VIII-IX դարերում։ Խազերի ստեղծման նախաձեռնողը հավանաբար Ստեփանոս Սյունեցին է եղել ։ XII դարից խազերը զարգանում էին նաև Կիլիկիայում, Ներսես Շնորհալին, Գրիգոր Խուլը (XII դար), Գևորգ Սկեռացին (XIII դար) և այլք բարելավում էին խազերի համակարգի և դրանց նշանների կատարման մեկնաբանման տեխնոլոգիան ։ Հայտնի են ավելի քան 40 հիմնական և մինչև 20 կամ 30 լրացուցիչ, ինչպես նաև բազմաթիվ ածանցյալ նշաններ։ Խազերը բաժանվում են 3 հիմնական կատեգորիաների ։ Բացի այդ հայկական խազերը պալեոբյուզանդական նշանային համակարգից տարբերվում էին նաև իրենց գրաֆիկական գրելաձևով, անվանումներով և նշանների փոխհարաբերությամբ ։ Պահպանվել են ծավալուն ձեռագիր հատորների հսկայական քանակություն, որոնք պարունակում են միջնադարյան հասարակական և հոգևոր ստեղծագործությունների խազային գրառումներ։ IX դարից հայտնի են նաև ձեռագրեր է հնչյունական նոտագրությամբ ։
Գուսանական երաժշտություն
Գուսանները հայ ժողովրդական երգիչներն են։ Նրանց ստեղծագործությունները բացարձակապես հասարակական բնույթ են կրում։ Նախաքրիստոնեական Հայաստանում հելլենիզմի դարաշրջանում գուսանները ծառայում էին Գիսանե աստվածուհու տաճարում, մասնակցում էին ֆարսերի և երգիծական ներկայացումներին։ Գուսանական երաժշտությունը սերում է ստրկատիրական ժամանակաշրջանի Հայաստանի «վիպասանների» ստեղծագործություններից։ Ֆեոդալիզմի ժամանակաշրջանում նոր զարգացում ապրեց «գուսանների» արվեստը, ինչպես նաև ի հայտ եկան «վարձակները»։ Գուսանական երգերի մասին վկայում են 5-րդ դարի հայ պատմիչներ Ագաթանգեղոսը, Փավստոս Բյուզանդը, Մովսես Խորենացին, Եղիշեն և այլք։ Ժողովրդական երգիչներ գուսանները երգերը կատարում էին հիմնականում խնջույքներին, հարսանիքներին և այլն։ 301 թվականից հետո հայկական եկեղեցին հետապնդում էր գուսաններին։ Սակայն, նույնիսկ եկեղեցական բարձր, անգամ բարձրագույն դասի մեջ կային մարդիկ, այդ թվում Հայոց կաթողիկոսի թոռները, որոնք կերուխում էին անում՝ իրենց սեղանակից դարձնելով գուսաններին, ինչպես նաև երգչուհիներին, պարուհիներին ու մարմնավաճառներին։ Քրիստոնյա պատմիչ Փավստոս Բյուզանդը, ով ապրել է IV - V դարերում, նկարագրելով IV դարի իրադարձությունները, քամահրանքով գրել է․
«Մի անգամ նրանք Տարոնում էին՝ Աշտիշատ եկեղեցական ավանում, որտեղ առաջին անգամ եկեղեցի էր կառուցվել իրենց նախապապ Գրիգոր Լուսավորչի կողմից։ Երկու եղբայրները՝ Պապը և Աթանագինեսը, ժամանեցին այդ գյուղ։ Խիստ հարբած՝ նրանք սկսեցին ծաղրել աստծո տաճարը․ երկու եղբայրները մտան եպիսկոպոսական հանգստավայր և սկսեցին այնտեղ գինի խմել մարմնավաճառների, երգչուհիների, պարուհիների, գուսանների հետ»։
Հին գուսանական արվեստը գոյատևեց մինչև XV-XVI դարերը։ Այդ ժամանակաշրջանի հայտնի պոետ-գուսաններն էին Գրիգոր Խլաթեցին և Նահապետ Քուչակը՝ հայրենների հեղինակները։
Շարական
Շարականները հոգևոր երգերն են ։ Պահպանվել են V - XV դարերի մեծ քանակությամբ շարականներ։ Հին հայկական հոգևոր երաժշտությունը կազմված է 4 հիմնական ժանրերից՝ կցուրդ, կացուրդ, կանոն և տաղ Շարականները հին հայկական մշակույթի՝ մասնավորապես պոեզիայի, երաժշտության և պրոֆեսիոնալ երգարվեստի սինթեզն է։ Արդեն VII դարում Բարսեղ Ճոնը կաթողիկոս Ներսեսի հանձնարարությամբ կազմեց «Շարակնոց» ժողովածուն։ Համաձայն Կիրակոս Գանձակեցու․ «Այդ ժամանակ Հայաստանում այնքան շատ էին կանոնավոր եկեղեցական երգերը, որ մի թեմի երգիչները չգիտեին մյուս թեմի երգերը» ։ Վարդան Արևելցին գրում է․
Շարականների բազմադարյա արվեստը միշտ գտնվում էր հասարակական երաժշտության և պոեզիայի ուժեղ ազդեցության տակ և հազարավոր տարիների ընթացքում զգալի էվոլյուցիա ապրեց ։ Շարականների տեքստերի հիմնական բանաստեղծական չափը բարդ չորսոտնյա յամբ է (4+4+4+4)։ Հանդիպում են նաև այլ չափեր, որոնց մեջ հաճախակի են լինում չորսոտնյա անապեստները (З+З+З+З) ։ Շարականների երաժշտությունը վերաբերում է տների սկզբունքին։ Շարականները գրվում էին որպես ամբողջական երաժշտա-բանաստեղծական ստեղծագործություններ ։
Շարականները հավաքված են «Շարակնոց» ժողովածուի մեջ, որտեղ ներառված են ավելի քան 1166 երգեր։
Տաղ
Տաղերը, շարականների պես, երաժշտական և բանաստեղծական արվեստի սինթեզ են ։ Տաղը պրոֆեսիոնալ երաժշտության յուրահատուկ ժանր է։ Դրանք համեմատաբար ծավալուն մոնոդիաներ են, որոնք իրենց բովանդակությամբ և մեղեդայնությամբ հիշեցնում են հաջորդող դարաշրջանի վոկալ և գործիքային արիաները։ Տարբերակվում են հոգևոր և աշխարհիկ տաղերը։ Առաջիններն ավելի ծավալուն են, քան աշխարհիկները։ Տաղը, որպես երաժշտական ժանր, հիմնականում զարգացել է X դարում՝ գլխավորապես Գրիգոր Նարեկացու շնորհիվ։ Հոգևոր տաղերը ի տարբերություն շարականների՝ կանոնավոր երգեր չէին․ տոնախմբություններին և արարողություններին կատարվում էին տվյալ իրադարձությանը ավելի տոնական տեսք տալու համար։ Աշխարհիկ տաղն ավելի ցայտուն կերպով զարգանում է Ֆրիկի ստեղծագործություններում (XIII դար)։ Տաղերի ուշ միջնադարյան հեղինակներից հայտնի են Հովհաննես Թլկուրանցին, Մկրտիչ Նաղաշը, Մինաս Թոխատեցին, Պետրոս Կապանցին, որոնց ստեղծագործություններից մի քանիսը պահպանվել են խազերի տեսքով։ Ամենահայտնի աշխարհիկ տաղերից մեկը՝ «Կռունկ»-ը, որը ստեղծվել է ուշ միջնադարում, պահպանվել է XVII դարի տեքստերում։ Կրոնական տաղերի և գանձերի ուշ միջնադարյան հեղինակներից առավել հայտնի են Առաքել Սյունեցին, Մատթեոս Ջուղայեցին, Գրիգոր Խլաթեցին, Առաքել Բաղիշեցին և այլք։ Աշխարհիկ տաղերի միջնադարյան ժողովածուն տպագրվել է Վենետիկում 1513 թվականին։
Ժողովրդական երաժշտություն
19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի հայտնի աշուղներից են Ջիվանին, Շիրինը, Շերամը, Հավասին։ 1870-ական թվականներից հայկական երաժշագետներ Ս․ Ամատունին, Քրիստափոր Կարա-Մուրզան, Նիկողայոս Տիգրանյանը, Կոմիտասը և այլք սկսում են հավաքել և գրառել ժողովրդական երգերը (1913 թվականից գրառվում են նաև սարքավորումների միջոցով)։ Ամենամեծ ավանդն այս գործում պատկանում է Կոմիտասին, ով գրառել է ավելի քան 2000 ժողովրդական երգ։ 19-րդ դարի վերջին Կարա-Մուրզան Հարավային Կովկասի տարբեր ծայրերում և Ռուսաստանի հարավում ստեղծում է ավելի քան 90 հայկական ժողովրդական երգչախմբեր։ 20-րդ դարի սկզբին է ստեղծագործել քամանչիստ Ալեքսանդր Օհանյանը։