cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ֆայետոն
Կենսագրություն
Մի անգամ Զևսի որդի Էպափոսը, ծաղրում է Փաետոնին և ասում, որ չի հավատում, որ Փաետոնը կարող է արևի աստված Հելիոսի որդին լինել և կարծում է, որ Փաետոնը մահկանացուի զավակ է։ Զայրանում է Փաետոնը լսելով այդ ամենը, փախչում իր մոր մոտ և լացելով ասում, որ իրեն Էպափոսը այդպիսի բան է ասել։ Սակայն մայրը, ձեռքերը պարզելով դեպի արևը, ասում է, որ երդվում է Հելիոսով, որին այդ ժամանակ Փաետոնը նայում էր, նա քո հայրն է։ Նա տղային խնդրում է անձամբ գնալ և հարցնել Հելիոսին, որպեսզի նա ինքը հաստատի այդ ամենը։ Հեփեստոսի զարմանահրաշ քանդակներով զարդարված պալատը այնքան էլ հեռու չէր և, դեռ հեռվից երևում էր արծաթազօծ, ոսկեգույն քարերից շողշողացող պալատի դարպասները։ Փաետոնը ճանապարհվում է հոր մոտ։
Գահին բազմած էր ճաճանչափայլ Հելիոսը, նրանից հորդում էր այնպիսի մի փայլ, որ Փաետոնը չկարողացավ մոտենալ։ Արևի աստծուն հետաքրքրեց Փաետոնի այցելության նպատակը։ Փաետոնը առանց վարանելու հայր է կոչում արևի աստծուն և խնդրում մի նշան տալ, եթե իր հայրն է։ Հելիոսը մոտ է կաչում երիտասարդին և գրկում նրան։ Նա հաստատում է Կլիմեմեի ասածները, և երդվում Ստիքս գետի սրբազան ջրերով ի նշան ճշմարտության կատարել Փաետոնի ցանկությունը։ Փաետոնը խնդրում է Հելիոսին թույլատրել իր փոխարեն երկանվով ընթանալ երկնակամարով։ Հելիոսի աչքերը տագնապով են լցվում, նա ափսոսում է իր երդման համար։ Սակայն փորձում է բացատրել Փաետոնին, դա այնքան էլ հեշտ չէ, ինչպես ինքն է պատկերացնում։ Անմահ աստվածներն, անգամ շանթարձակ Զևսը չեն կաորղանում դիմանալ իր երկանվի մեջ։ Ճանապարհները շատ վտանգավոր են, ուղին անցնում է վայրի գազանների միջով, նա կհանդիպի հրեշավոր կենդանիների և կանցնի բազում դժվարությունների միջով։ Նա չէր ցանկանում տղային կործանման տանել, փորձում էր բացատրել իր հայրական սիրո մասին այլ եղանակով։ Սակայն Փաետոնը կարծես խլացել էր և ոչինչ չէր լսում պահանջելով միայն իր խնդրանքը կատարել։ Հելիոսին ոչինչ այլևս չկար անելու, չէ որ երդվել էր։ Նա տղային ուղեկցեց երկանվի մոտ։ Փաետոնը երազի մեջ էր, հիացած ոսկեգույն երկանվով։ Լծում են նեկտարով և ամբրոսիայով սնված նժույգներին և ամեն ինչ պատրաստ էր։ Հայրը ցավագին հառաչանք հանելով սրբազան յուղով օծում էր տղայի դեմքը, գլխին դնում ոսկե պսակը և խրատում։ Նա փորձում էր տղային հասկացնել նժուգներին ճիշտ վարելու ձևերը, չէ որ նրանք շատ արագ էին սլանում, ցույց էր տալիս ճիշտ ճանապարհը, որպեսզի նա չշեղվի Օձի և Զոհասեղանի միջև։ Բայց քանի որ այլևս ժամանակ չկար ճամապարհեց որդուն։
Փաետոնը հրճվանքի և ուրախությամ մեջ էր, նա չէր նկատում ոչ մի դժվարություն։ Նա ձեռքն էր առել սանձերը, իսկ ձիերը դոփում էին և աներկյուղ սլանում երկնքով։ Փաետոնը չգիտեր ճանապարհը և չէր էլ գիտակցում, որ արդեն շեղվել է ճանապարհից ու այլ ուղղությամբ է սլանում։ Նա չէր կարողանում կառավարել ձիերին, ծնկները վախից դողում էին, արդեն զղջում էր իր խնդրանքի համար։ Նրա շուրջը բոլորը սարսափազդու կենդանիներ էին, իսկ ձիերը մոտենում էին հենց նրանց։ Փաետոնը վախից բաց էր թողել սանձը և ամեն ինչ անկառավարելի էր դարձել։
Լուսնի աստվածուհի Սելենեն, ով Հելիոսի քույրն էր վշտահար հայացքով հետևում էր թե ինչպես է եղբոր երկանիվը ավերում, կրակի մատնում ողջ երկիրը, ինչպես են հրկիզվում շեն քաղաքներ և կանաչապատ լեռներ՝ Պելիոնը, Կովկասի լեռները, Հելիկոնը և այլք։ Եռում էին Եփրատն ու Էվրոտասը։ Տոթից չորացել էին ծովային աստվածությունները, իսկ Փաետոնը անգամ չի հասկանում թե ուր է գնում։ Այդ ժամանակ Գեա-Երկիր աստվածուհին խնդրում է ամենակարող Զևսին դադարեցնել այս ամենը, թե չէ ամեն ինչ կխառնվի իրար և կրկին քաոս կտիրի ամենուր։
Այդ ընթացքում երկիրը լուսավորվում էր միայն հրդեհի միջոցով, քանի որ Հելիոսը ծածկել էր դեմքը և հեռացել։ Տարաբախտ մայրը՝ Կլիմենեն երկար փնտրտուքներից հետո գտավ տղայի գերեզմանը և ողբաց նրա մահը։ Իսկ Փաետոնի քույրերը այնքան սգացին եղբոր մահը, որ դարձան սգացող բարդիներ։ Այդ օրվանից Էրիդանոսի ափերին շարված են բարդի-հելիադները, իսկ երբ նրանց արցունքախեժը կաթում է գետի սառնորակ ջրերի մեջ թափանցիկ հակինթ է դառնում։ Էրիդանոսի ափերով տարածված ողբը անտարբեր չթողեց նաև Փաետոնի ընկերոջը՝ Կիկնոսին։ Նրան աստվածները սպիտակ կարապ դարձրին։ Այդ ժամանակից ի վեր կիկնոս-կարապը ապրում է ջրերում և հեռու է մնում ընկերոջը այրած կրակից։
Գրականություն
Ն. Ա. Կուն. Հին Հունաստանի լեգենդներն ու առասպելները - 1989 թ.
Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն Կատեգորիա:Հին հունական առասպելաբանություն
Աղբերց վանք (Գլաձոր)
Աղբերց վանք, Գլաձոր, Գլաձորի եկեղեցի․ ավերված հայկական վանք է Հայաստանի Վայոց ձորի մարզի Գլաձոր գյուղում։ Միջնադարում այստեղ է գտնվել Գլաձորի համալսարանը։ Հայտնի է եղել նաև իր մանրանկարների հավաքածուով։
Կատեգորիա:Վայոց ձորի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ Կատեգորիա:13-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ Կատեգորիա:13-րդ դարի հիմնադրումներ Հայաստանում
Քեթրին Հեփբըրն
Քեթրին Հեփբըրն (Katharine Hepburn, ), ամերիկացի դերասանուհի, 12 անգամ ներկայացվել է Օսկարի և արժանացել 4 Օսկարի Օսկար լավագույն դերասանուհու համար անվանակարգում, ինչը կինոյի պատմության մեջ ռեկորդ է, դերասան-դերասանուհիներից ամենաշատը հենց նա է ստացել Օսկար մրցանակ։
Ամերիկյան կինոակադեմիան իր կողմից հրապարակած Ամերիկյան բոլոր ժամանակների ֆիլմերի 100 մեծագույն աստղերի ցանկում նրան ընդգրկել է պատվավոր 1 տեղում։
Կենսագրություն
Քեթրին Հեփբըրնը ծնվել է 1907 թվականի մայիսի 12-ին ԱՄՆ-ում, Կոնեկտիկուտ նահանգի Հարթֆորդ քաղաքում։ Հայրը մասնագիտությանբ բժիշկ, ուրոլոգ վիրաբույժ Թոմաս Նորվալ Հեփբըրնն էր, մայրը սուֆրաժիստուհի Քեթրին Մարթա Հյութոնը։ Նա ընտանիքի 6 երեխաներից 2-րդն էր։ Ուսում ստացել է Bryn Mawr քոլեջում։ Դպրոցական տարիներին նա ամաչկոտ էր և դժվար էր ձեռք բերում նոր ընկերներ։
12 տարեկանից սկսած նա խաղում է սիրողական ներկայացումներում։ 1928 թվականին կայանում է նրա նորամուտը Բալթիմորի թատրոնում, իսկ մեկ տարի անց խաղում է արդեն Բրոդվեյում։ Հենց այդ ժամանակ էլ ամուսնանում է Ֆիլադելֆիա քաղաքի բնակիչ, մասնագիտությամբ բրոքեր Օգդեն Սմիթի հետ։ Սակայն նրանց ամուսնությունը երկար չի տևում և նրանք 1934 թվականին բաժանվում են։
1942 թվականին «Տարվա կինը» ֆիլմի նկարահումների ժամանակ ծանոթանում է դերասան Սփենսեր Թրեյսիի հետ, ում հետ ունենում է երկարատև սիրավեպ՝ գրեթե 30 տարի և միասին նկարահանվում են ևս 9 ֆիլմում։ 1962-ից 1967 թվականներին Քեթրին Հեփբըրնը չի նկարահանվում ֆիլմերում և խնամում է անկողնային հիվանդ Սփենսեր Թրեյսիին, ով իր օրինական կնոջից (ում հետ ամուսնացած էր 1928 թվականից) առանձին էր ապրում։ Նրանց վերջին համատեղ աշխատանքը Սթենլի Կրամերի «Գուշակիր, ով է գալու ճաշին» ֆիլմն էր։ Միայն Թրեյսիի մահից հետո Քեթրին Հեփբըրնը վերադառնում է կինո և թատրոն։ Սփենսեր Թրեյսի-Քեթրին Հեփբըրն զույգը համարվում է Հոլիվուդյան ամենանշանավոր դերասանական աստղային զույգերից մեկը։
Քեթին Հեփբըրնը մահացել է 2003 թվականի հունիսի 29-ին 96 տարեկան հասակում Կոնեկտիկուտ նահանգի Օլդ-Սեյբրուկ քաղաքում գտնվող իր առանձնատանը։
Դերասանական կարիերա
Քեթրին Հեփբըրնի նորամուտը կինոյում կայացել է 1932 թվականին «Բիլլին ամուսնալուծության մասին» ֆիլմում։ Դերասանուհին փայլում է դերասանական խաղով 1933 թվականին նկարահանված իր հաջորդ երկու «Վաղ փառք» և «Փոքրիկ կանայք» ֆիլմերում։ 1938 թվականին Քերի Գրանտի հետ նկարահանվում է «Փոքրիկի դաստիարակությունը» ֆիլմում, որը սակայն հաջողություն չի ունենում և այդ ֆիլմի տապալումից հետո Հեփբըրնը 2 տարի չի նկարահանվում կինոյում հրաժարվելով բոլոր առաջարկներից։ Դերասանուհին կինո վերադառնում է միայն 1943 թվականին խաղալով «Ֆիլադելֆյան պատմություն» ֆիլմում։ Դրանից հետո նկարահանվում է կինոյում խաղալով իր ժամանակի ամերիկացի նշանավոր ռեժիսորների ֆիլմերում ընկերակցելով մյուս հայտնի դերասաններին։
Ֆիլմագրություն
Խաղացել է ընդհանուր թվով 50-ից ավելի ֆիլմերում
Առավել նշանավոր ֆիլմերն են։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Օսկարակիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի աթեիստներ Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆեմինիստներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ֆեմինիստ արվեստագետներ Կատեգորիա:Լավագույն դերասանուհի Օսկարի մրցանակակիրներ
Գալբա
Սերվիուս Սուլպիցիուս Գալբա (Servius Sulpicius Galba, դեկտեմբերի 24 մ.թ.ա. 3 թ. - 69 թ. հունվարի 15), հռոմեական կայսր 68 թ. հունիսի 6-ից առ 69 թ. հունվարի 15-ը։ Գահ է բարձրացել Ներոնի սպանությունից հետո, կարճատև կառավարումից հետո զոհ է գնացել զինվորական դավադրությանը, որի կազմակերպիչ Օտոնը հաջորդել է նրան գահին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հռոմեական կայսրության կոնսուլներ
Պուշկարի (գյուղ, Միխայլովսկի շրջան)
Պուշկարի (Пушкари), գյուղ Ռուսաստանի Ռյազանի մարզի Միխայլովսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ռյազանի մարզի Միխայլովսկի շրջանի բնակավայրեր
(20272) Դույհա
(20272) Դույհա , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Այս աստերոիդը հայտնաբերվել է 1998 թվականի մարտի 20-ին ԼԻՆԵԱՐ ծրագրի կողմից Սոկոռոյում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1998 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:LINEAR ծրագրի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ
Լա Տուր դյու Պեն (շրջան)
Լա Տուր դյու Պենի շրջան (ֆր․՝ Arrondissement de La Tour-du-Pin), վարչական շրջան Ֆրանսիայի հարավարևելյան մասում՝ Ռոն-Ալպեր երկրամասի Իզեր դեպարտամենտում։ Ունի 136 համայնք։ Զբաղեցնում է 1543,1 քառակուսի կիլոմետր տարածք, 2016 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 302.380 ։ Շրջանի սուպրեֆեկտուրան (վարչական կենտրոնը) Լա Տուր դյու Պեն քաղաքն է, որը նաև շրջանի խոշորագույն բնակավայրն է (2018 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 8.137):
Պատմություն
Լա Տուր դյու Պենի շրջանը կազմավորվել է 1800 թվականին ։ Իզեր դեպարտամենտի կազմում ընդգրկված շրջանների վերակազմավորման արդյունքում 2017 թվականի հունվարին նրան են փոխանցվել Վյենի շրջանի համայնքներից 6-ը, նրա համայնքներից մեկն էլ տրվել է Վյենի շրջանին ։
2015 թվականին Ֆրանսիայում տեղի ունեցած կանտոնների վերակազմավորման արդյունքում Լա Տուր դյու Պենի շրջանում ձևավորվել են հետևյալ կանտոնները.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի շրջաններ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի վարչական բաժանում
Էնդլա թատրոն
Էնդլա (Endla teater), թատրոն Էստոնիայի Պյառնու քաղաքում։
Պատմություն
Թատրոնի սկզբնական շենքի եղել է մեծ պահեստային տարածք առանց պատուհանների, որը կառուցվել է Պառնայում 19-րդ դարի սկզբին շրջագայող թատերական խմբերի համար և բնակիչների շրջանում հայտնի էլ եղել «Planwagen» անունով։ Դրա երկարությունը կազմել է մոտավորապես 33 մետր, լայնությունը՝ 10 մետր։ Առաջին ամբողջական ներկայացումը բեմադրվել է 1824 թվականին։ Դա եղել է «Permi Jago unne-näggo» երկու գործողությամբ բուֆոնադը Տալլինի գերմանական դերասանական խմբի կողմից, որը եղել է Ավգուստ ֆոն Կոցեբուի «Der Trunkenbold» կատակերգության ադապտացիան, որն իրականացրել է Պետեր Անդրեաս Յոհան Շտեյնսբերգը ։
1910 թվականի մայիսի 23-ին դրվել է նոր թատերական շենքի կառուցման հիմնաքարը։ Այն հանդիսավոր կերպով բացվել է 1911 թվականի հոկտեմբերի 22-ին։ Որպես առաջին ներկայացում բեմադրվել է «Libahunt» (Աբորոգեն) պիեսը, որը գրվել է էստոնացի դրամատուրգ Աուգուստ Կիցբերգի կողմից ։
1918 թվականի փետրվարի 23-ին թատրոնի պատշգամբից հռչակվել է Էստոնիայի անկախության հռչակագիրը՝ Տալլինում հռչակումից մեկ օր առաջ։
Թատրոնը հրդեհից այրվել է 1944 թվականին, իսկ նրա ավերակները, որոնք օգտագործվել են որպես պահեստային տարածք, պայթեցվել են 1961 թվականին ։ Նոր շենքը կառուցվել է 1967 թվականին՝ ի հիշատակ Հոկտեմբերյան հեղափոխության 50-ամյակի։ 1967 թվականի նոյեմբերի 3-ին ներկայացվել է Աուգուստ Յակոբսոնի «Պայքար առանց ճակատային գծի» պիեսը։ Նոր թատրոնի գլխավոր դահլիճը տեղավորում էր 600 տեղ, ուներ պտտվող բեմ, շենքն ունեցել է ընդարձակ փորձասրահներ ։
1953 թվականից մինչև 1987 թվականը թատրոնը կրել է «Պյառնուի Լ. Կոյդուլայի անվան դրամատիկական թատրոն» անվանումը ։
1978 թվականին թատրոնի անձնակազմը պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով ։
1988 թվականին թատրոնին վերադարձրել են նախկին անունը՝ «Էնդլա» ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի թատրոններ Կատեգորիա:1911 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Բաց կոտրվածք
Բաց կոտրվածքը ոսկրի կոտրվածքի տեսակ է, որը հաճախ առաջանում է բարձր էներգիայի տրավմաների արդյունքում։ Սա կոտրվածք է, որի դեպքում դիտվում է մաշկի ամբողջականության վնասում, ինչը նպաստում է տարբեր բարդությունների առաջացմանը՝ ինֆեկցիա, ոսկրաբեկորների սխալ սերտաճում կամ չսերտաճում։ Բաց կոտրվածքների դասակարգման, բուժման մեթոդների ընտրության և կլինիկական ելքի կանխատեսման համար աշխարհում հաճախ օգտվում են բաց կոտրվածքների դասակարգման Գուստիլոյի համակարգից։ Բաց կոտրվածքների ժամանակ պահանջվում է անհետաձգելի բուժօգնություն, և անհրաժեշտ է բացառել կյանքին վտանգ սպառնացող ախտաբանական վիճակների առկայությունը։ Որպես օրենք՝ բուժման մեջ հակաբիոտիկների առաջին շարքն են համարվում ցեֆալոսպորինները։ Հակաբիոտիկային թերապիան շարունակվում է 24 ժամ՝ ինֆեկցիաների ռիսկը մինիմալին հասցնելու նպատակով։ Բաց կոտրվածքների բուժումը, որպես օրենք, իրականացվում է հիվանդանոցային պայմաններում և իր մեջ ներառում է վերքերի լվացում, սանացիա (դեբրիդմենտ), վերքերի կարում, ոսկրաբեկորների ֆիքսացիա։ Այս բոլոր միջոցառումներն ուղղված են ինֆեկցիաների առաջացման ռիսկի նվազեցմանը։
Պատճառներ
Բաց կոտրվածքները կարող են առաջանալ ուժի ինչպես ուղղակի, այնպես էլ անուղղակի ազդեցության հետևանքով։ Ուղղակի ազդեցության օրինակներ են՝ բարձր էներգիայով ֆիզիկական ուժի ազդեցության հետևանքով առաջացած տրավմաները, ճանապարհատրանսպորտային պատահարները, հրազենային վնասվածքները, բարձրությունից վայր ընկնելը ։ Անուղղակի մեխանիզմներից կարելի է նշել պտտումը (տորսիոն վնասվածքներ) և կանգնած դիրքից վայր ընկնելը ։ Բաց կոտրվածքների դեպքում հաճախ դիտվում են մաշկի (և ստորադիր փափուկ հյուսվածքների) ծավալուն վնասումներ, սակայն որոշ դեպքերում կարող են դիտվել ուղղակի մաշկի վրա ոսկրերի բեկորներից առաջացած անցքեր և արյան մակարդուկների կուտակումներ։ Տրավմայի բնույթից և առաջացման մեխանիզմից կախված՝ կարող են առաջանալ կոտրվածքների տարբեր տեսակներ ։
Վնասվածքային կոտրվածքներ
Առաջանում են ոսկրերի զգալի տրավմաների հետևանքով։ Այսպիսի տրավմաները կարող են առաջանալ ուժի մի շարք տեսակների ազդոցությունից՝ ուղղակի հարված, առանցքային ծանրաբեռնում, անկյունային ուժեր, պտտում կամ նշվածներից երկուսի/մի քանիսի խառնուրդ։
Ախտաբանական (պաթոլոգիական) կոտրվածքներ
Առաջանում են ախտահարված ոսկրերի աննշան տրավմաների հետևանքով, երբ ոսկրերում նախապես առկա ախտաբանական գործընթացը ոսկրը փխրուն և խոցելի է դարձնում տարբեր կոտրվածքների հանդեպ։ Այսպիսի ախտաբանական գործընթացներից են՝ քաղցկեղային մետաստատիկ ախտահարումները, ոսկրային կիստաները, ծանր օստեոպորոզը և այլն ։
Կոտրվածք-հոդախախտեր
Ծանր վնասվածքներ են, որոնց ժամանակ կոտրվածքը և հոդախախտը տեղի են ունենում միաժամանակ ։
Հրազենային վնասվածքներ
Առաջանում են բարձր արագության մասնիկների, արկերի ազդեցության հետևանքով։ Հրազենային վնասվածքնրի ժամանակ, որպես օրենք, առաջանում է ախտահարման 3 գոտի`վերքային խողովակ, վնասվածքային մեռուկի գոտի, մոլեկուլային ցնցման գոտի ։
Ախտորոշում
Բաց կոտրվածքների ախտորոշման առաջնահերթ խնդիրն է կյանքին վտանգ սպառնացող այլ վնասվածքների առկայության բացառումը։ Այս նպատակով կիրառվող պրոտոկոլներից է Ամերիկյան վիրաբուժական քոլեջի մասնագետների կողմից մշակված Advanced Trauma Life Support (ATLS) ուղեցույցը։ Հիվնադի ընդհանուր վիճակի կայունանալուն պես, պետք է արդեն կատարվի օրթոպեդիկ վնասվածքների գնահատում։ Կարևոր է պարզել վնասվածքի առաջացման մեխանիզմը, որպեսզի հնարավոր լինի հասկանալ վնասվածքի ժամանակ ազդած էներգիայի ծավալը և գնահատել վերքի կոնտամինացիայի աստիճանը։ Հիվանդի հետազոտումը պետք է լինի ամբողջական, որպեսզի բացառվի այլ թաքնված վնասվածքների առկայությունը։ Վերքի վիճակը պետք է բնութագրվի շատ մանրամասն կերպով։ Անհրաժեշտ է բացառել նաև վնասված վերջույթում նյարդերի կամ արյունատար անոթների վնասումները։ Սրունքի և նախաբազկի կոտրվածքների դեպքում պետք է նաև կասկածել կոմպարտմենտ համախտանիշի առկայություն կամ հետագա առաջացում ։
Կան բաց կոտրվածքների դասակարգման մի շարք համակարգեր, դրանցից են՝ բաց կոտրվածքների Գուստիլոյի դասակարգումը, Չերնեի դասկարգումը, կոտրվածքների Մյուլլեր AO դասկարգումը։ Գուստիլոյի դասկարգման համակարգն ամենահաճախ օգտագործվողներից մեկն է։ Այն հնարավորթյուն է տալիս դասակարգել կոտրվածքը ըստ էներգիայի, փափուկ հյուսվածքների վնասման աստիճանի, կոնտամինացիայի մակարդակի և ոսկրային բեկորների քանակի։ Ինչքան բարձր է գնահատման աստիճանը, այնքան ավելի ծանր է կոտրվածքը և անբարենպաստ՝ կանխատեսումը ։
Սակայն, Գուստիլոյի համակարգն անթերի չէ։ Այն որոշակիորեն սուբյեկտիվ է, ինչի հետևանքով գնահատման վստահելիությունը ընդամենը 50%-60% է։ Մաշկի մակերեսի վերքի չափերը միշտ չէ, որ արտացոլում են, օրինակ, ստորադիր փափուկ հյուսվածքների վնասման ողջ խորությունը։ Հետևաբար՝ Գուստիլոյի դասակարգումը լիարժեք կարելի է կատարել միայն հենց վիրահատարանում ։
Անհետաձգելի բուժօգնություն
Հաճախ վնասվածքի շրջանը մաքրելու և ինֆեկցիայի ռիսկերը մինիմալիզացնելու նպատակով շտապ անհրաժեշտ է լինում իրականացնել բժշկական միջամտություններ, որոնցից են՝ վերքի շրջանի բուժական լվացումները, վերքի սանացիան ։ Անհրաժեշտ միջամտությունների ուշացման դեպքում կան նաև այլ բարդությունների առաջացման ռիսկեր, որոնցից են՝ խորանիստ ինֆեկցիան, արյունամատակարարման ծանր խանգարումները և նույնիսկ վերջույթի կորուստը ։ Վերքի լվացումից հետո վերքը պետք է ծածկվի ստերիլ վիրակապով՝ մանրէների թափանցումը կանխելու նպատակով։ Եթե վերքերը լուսանկարվեն, ապա հետագայում կարիք չի լինի տարբեր բժիշկների կողմից զննումների համար անհարկի բացել վիրակապը, ինչը հաճախ ցավոտ է լինում հիվանդների համար։ Վերջույթին պետք է հնարավորինս օպտիմալ դիրք տրվի և այն պետք է պատշաճ կերպով անշարժացվի բեկակալի միջոցով ։
Սանացիայից առաջ վերցված ցանքսի պատասխանները դրական են լինում (այսինքն՝ հաստատվում է մանրէների առկայությունը) 22% հիվանդների մոտ։ Ինֆեկցված վերք ունեցող հիվանդների մոտ սանացիայի իրականացումից հետո հետո՝ նրանց 60%-ի մոտ ցանքսի պատասխանները կրկին դրական են լինում։ Հետևաբար՝ այլևս խորհուրդ չի տրվում կատարել վերքից վերցված նմուշի ցանքս մինչև վիրահատությունը։ Հետվիրահատական շրջանում մանրէների պահպանման մասին հստակ տվյալներ չկան։ Հաճախ իրականացվում է նաև փայտացման կանխարգելում՝ Clostridium tetani-ի հանդեպ իմուն պատասխանը հզորացնելու նպատակով։ Հակափայտացման (հակատետանուսային) իմունոգլոբուլինի ներարկումը միայն ցուցված է այն հիվանդներին, ում մոտ վերքերը մեծապես կոնտամինացված են և անհայտ է, թե արդյոք նրանք նախկինում պատվաստվել են փայտացման դեմ։ Նրանց կատարվում է 3000-5000 միավոր հակափայտացման իմունոգլոբուլինի միջմկանային ներարկում, ինչը միանգամից առաջացնում է հիվանդի մոտ արհեստական պասիվ իմունիտետ ։
Բաց կոտրվածքների ժամանակ անհետաձգելի բուժօգնության մեկ այլ չափազանց կարևոր բաղադրիչ է՝ հնարավոր դեպքում ամպուտացիայից (անդամահատում) խուսափումը ։ Կարևոր է ժամանակին հայտնաբերել արյունատար անոթների այն վնասումները, որոնք կարող են հանգեցնել վերջույթի հյուսվածքների մեռուկացման, և անհապաղ վերականգնել արյան հունը։ Այն դեպքերում, երբ ցուցված է լինում վերջույթի անդամահատում, այդ որոշումը պետք է քննարկվի հիվանդի և նրա հարազատների հետ ։
Հակաբիոտիկներ
Ինֆեկցիայի ռիսկի նվազեցման նպատակով անհրաժեշտ է հնարավորինս շուտ նշանակել հակաբիոտիկներ։ Սակայն հակաբիոտիկները կարող են չապահովել անհրաժեշտ բուժիչ ազդեցությունը մատների բաց կոտրվածքների և ցածր արագության հրազենային վնասվածքների դեպքում։ Բաց կոտրվածքների բուժման ժամանակ որպես առաջին շարքի հակաբիոտիկ խորհուրդ է տրվում կիրառել առաջի սերնդի ցեֆալոսպորին (ցեֆազոլին)։ Այս հակաբիոտիկն արդյունավետ է գրամ-դրական կոկերի և գրամ-բացասական ցուպիկների դեմ (Escherichia coli, Proteus mirabilis, Klebsiella pneumoniae)։ Գուստիլոյի դասակարգմամբ Տիպ III կոտրվածքների ժամանակ՝ հակաբիոտիկային բուժման ազդեցության սպեկտրը մեծացնելու նպատակով խորհուրդ է տրվում առաջին սերնդի ցեֆալոսպորինի և ամնոգլիկոզիդի (գենտամիցին կամ տոբրամիցին) համակցությունը կամ երրորդ սերնդի ցեֆալոսպորինի կիրառումը. այս դեպքում ադեցության սպեկտրում ընդգրկվում են նաև նոզոկոմիալ գրամ-բացասական բացիլները, որպիսին է, օրինակ, Pseudomonas aeruginosa-ն (կապտաթարախային ցուպիկ)։ Անաերոբ (անօդակյաց) բակտերիա Clostridium perfringens-ի կողմից հարուցվող գազային գանգրենայի կանխարգելման նպատակով բուժման կուրսի մեջ պենիցիլինի ներառման վերաբերյալ կարծիքները հակասական են։ Որոշ հետազոտություններ ցույց ենտ տվել, որ պենիցիլինի ավելացումը կարող է անհրաժեշտ չլինել, քանի որ ստանդարտ հակաբիոտիկային ռեժիմը բավարար է կլոստրիդիալ վարակների դեմ պայքարելու համար։ Ինֆեկցիաների դեմ պայքարելու նպատակով երբեմն նաև օգտագործվում են հակաբիոտիկներով (օր.՝ տոբրամիցինով) հագեցված պոլի(մեթիլ ակրիլատ)-ից՝ PMMA-ից կազմված գնդիկներ կամ հակաբիոտիկներով (հաճախ՝ գենտամիցինով) հագեցված ոսկրային ցեմենտ ։ Տեղային անտիբիոտիկները դեպի ինֆեկցիայի հնարավոր օջախ հասցնելու օգտակար մեթոդ է նաև իմպլանտների ծածկի հետ ներծծվող մոլեկուլային փոխադրիչների օգտագործումը ։
Վերքի լվացում
Վերքերի լվացման համար տարբեր լուծույթներ են օգտագործվում։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ինֆեկցիայի հետագա զարգացման հավանականությունը մոտավորապես նույնն է լինում ինչպես ֆիզ.լուծույթի, այնպես էլ ջրի այլ տեսակների օգտագործման դեպքում (թորած, եռացրած և այլն) ։ Նաև չեն հայտնաբերվել տարբերություններ ինֆեկցիայի զարգացման առումով ֆիզ.լուծույթ + կաստիլիական օճառ; և ֆիզ.լուծույթ + բացիտրացին համակցություններով վերքերի լվացման դեպքում։ Ինչպես նաև, հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ինֆեկցիայի զարգացման առումով տարբերություններ չկան ցածր ճնշմամբ պուլսային լավաժի (LPPL) և բարձր ճնշմամբ պուլսային լավաժի (HPPL) միջոցով վերքերի լվացման մեթոդների միջև։ Լվացման համար հեղուկի օպտիմալ քանակը նույնպես հստակ որոշված չէ։ Խոչրհուրդ է տրվում, որ լվացման հեղուկի ծավալը համապատասխանեցվի ըստ կոտրվածքի բարդության. տիպ I կոտրվածքների դեպքում խորհուրդ է տրվում 3 լիտր, տիպ II կոտրվածքների դեպքում՝ 6 լիտր, տիպ III կոտրվածքների դեպքում՝ 9 լիտր հեղուկի օգտագործում ։
Վերքի Սանացիա
Վերքի սանացիայի (դեբրիդմենտ) նպատակն է՝ հեռացնել բոլոր կոնտամինացված և անկենսունակ հյուսվածքները, այդ թվում՝ մաշկի, ենթամաշկի, մկանների և ոսկրերի վնասված հատվածները։ Ոսկրերի և փափուկ հյուսվածքների կենսունակությունը սովորաբար որոշվում է դրանց գույնով, առաձգականությամբ, կոնսիստենցիայով և արյունահոսելու ունակությամբ։ Վերքի սանացիայի և փակման օպտիմալ ժամանակահատվածի ընտրության վերաբերյալ կարծիքները տարբեր են, և այդ ժամանակահատվածը կախված է վնասվածքի ծանրությունից, անհրաժեշտ ռեսուրսների և հակաբիոտիկների հասանելիությունից, ինչպես նաև անհատական պահանջներից ։ Սանացիան կարող է իրականացվել վնասվածքը ստանալուց 6 ժամից մինչև 72 ժամ անց, և դրանից հետո վերքի փակումը կարող է կատարվել անմիջապես (72 ժամից շուտ) կամ հետաձգված (72 ժամից մինչև 3 ամիս) ։ Չեն հայտնաբերվել վարակների զարգացման առումով զգալի տարբերություններ վնասվածքից 6 ժամ և 72 ժամ անց վիրահատությունն իրականացնելու դեպքերի միջև ։
Վիրահատական բուժում
Կոտրվածքի վաղ անշարժացումը և ֆիքսումը նպաստում է փափուկ հյուսվածքների հետագա վնասումների կանխարգելմանը և օգնում լավացմանը։ Սա հատկապես կարևոր է ներհոդային կոտրվածքների բուժման ժամանակ, որոնց դեպքում վաղ ֆիքսումը թույլ է տալիս հոդում հնարավորինս շուտ կատարել շարժումներ և կանխել հոդի կարծրացումը։ Կոտրվածքների բուժումը կախված է հիվանդի ընդհանուր առողջական վիճակից, կոտրվածքի զոնայից և տեսակից, ինչպես նաև փափուկ հյուսվածքների վնասման աստիճանից։ Ոլոքի բաց կոտրվածքների բուժման ժամանակ ընդունելի են ինչպես շաղափումով, այնպես էլ առանց շաղափման ինտրամեդուլյար մեխով մետաղական օստեոսինթեզի մոտեցումները ։ Երկու մոտեցումների դեպքում էլ վիրահատությունից հետո լավացման հնարավորությունը, ինչպես նաև հետվիրահատական ինֆեկցիայի, իմպլանտի անկայունության և կոմպարտմենտ համախտանիշի առաջացման ռիսկերը մոտավորապես միանման են ։
Որոշակի միտում կա երեխաների մոտ ոլոքի բաց կոտրվածքների բուժման համար նախընտրությունը տալ ոչ թե արտաօջախային օստեոսինթեզին, այլ՝ գիպսակապերի միջոցով անշարժացմանը։ Կոտրվածքի բուժման համար երբեմն օգտագործվում է նաև ոսկրային հյուսվածքի տրանսպլանտացիա։
Սակայն բաց կոտրվածքների դեպքում խորհուրդ չի տրվում կատարել օստեոսինթեզ հարթակներով և պտուտակներով, քանի որ այս դեպքում ինֆեկցիայի ռիսկը բարձրանում է ։ Ծայրահեղ դեպքերում՝ վերջին տարբերակը անդամահատումն է։ Անդամահատում կատարելու որոշումը կախված է տարբեր գործոններից, ինչպիսիք են՝ հյուսվածքների կենսունակությունը, ինֆեկցիայի առկայությունը, արյունատար անոթների վնասման աստիճանը ։
Վերքերի բուժում
Խորհուրդ է տրվում վեքերի վաղ փակում՝ ներհիվանդանոցային վարակների կանխարգելման նպատակով։ I և II աստիճանի կոտրվածքների դեպքում վերքերը կարող են լավանալ երկրորդային ձգմամբ կամ առաջնային ձգմամբ։ Վակուումային վիրակապերի օգտագործման արդյունավետության վերաբերյալ տվյալները հակասական են. որոշ հետազոտություններ ցույց են տվել, որ այդ դեպքում ինֆեկցիայի ռիսկը հավանաբար նվազում է, իսկ այլ հետազոտություններ չեն հայտնաբերել այդ մեթոդի մեջ որևէ զգալի առավելություն ։
Համաճարակաբանություն
Կոտրվածքների առաջացման ամենից հաճախ հանդիպող պատճառներն են հարվածները, որոնք առաջանում են կանգնած դիրքից վայր ընկնելու և ճանապարհատրանսպորտային պատահարների հետևանքով։ Բաց կոտրվածքներն ավելի շատ հանդիպում են տղամարդկանց, քան կանանց մոտ (7։3 հարաբերությամբ), և ավելի հաճախ դիտվում են, համապատասխանաբար՝ 40.8 և 56 տարեկանից հետո։ Անատոմիական շրջանի առումով, ամենից հաճախը դիտվում են մատների ֆալանգների բաց կոտրվածքները՝ ընդհանուր բնակչության մոտ տարեկան 100,000 մարդու հաշվարկով 14 դեպք։ Հաջորդը ոլոքի բաց կոտրվածքներն են՝ տարեկան 100,000 մարդու հաշվարկով 3.4 դեպք, այնուհետև՝ ճաճանչոսկրի դիստալ հատվածի կոտրվածքները՝ տարեկան 100,000 մարդու հաշվարկով 2.4 դեպք ։ Գուստիլոյի դասակարգմամբ I աստիճանի կոտրվածքների դեպքում ինֆեկցիաները կազմում են 1.4%, II աստիճանի դեպքում՝ 3.6%, IIIA կոտրվածքների դեպքում՝ 22.7%, IIIB և IIIC աստիճանի կոտրվածքների դեպքում՝ 10-50% ։
Պատմություն
Մինչև 1850-ական թվականները բաց կոտրվածքների դեպքում վիրաբույժները սովորաբար կատարում էին տվյալ վերջույթի անդամահատում, քանի որ բաց կոտրվածքների դեպքում շատ հաճախ էին դիտվում ծանր սեպսիսի և գանգրենայի դեպքեր, որոնք հիվանդների կյանքին մեծ վտանգ էին սպառնում։ Միայն 20րդ դարում էր, որ Ժոզեֆ Լիստերի կողմից վիրաբուժության մեջ ասեպտիկայի սկզբունքների ներդրումից և կիրառումից հետո, բաց կոտրվածքների հետևանքով մահվան դեպքերը 50%-ից նվազեցին մինչև 9% ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օրթոպեդիա Կատեգորիա:Վնասվածքաբանություն Կատեգորիա:Բժշկություն
Վեժա Յու (Եվայի վտակ)
Վեժա Յու (Вежа-Ю), գետ Ռուսաստանում, հոսում Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Եվա գետի ձախ ափին՝ 40 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 42 կմ է։
Օտոն
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հռոմեական կայսրության կոնսուլներ
Վեժա Յու (Եվայի վտակ)
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Վիլիկ Սարգսյան
Վիլիկ Հովհաննեսի Սարգսյան, ջրաբանության բնագավառի հայ գիտնական։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (2003), պրոֆեսոր (2006):
Կենսագրություն
Վիլիկ Սարգսյանը ծնվել է 1944 թվականի հոկտեմբերի 17-ին, Երևան քաղաքում։ 1966 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1979-1982 թվականներին՝ ՀԽՍՀ հիդրոօդերևութաբանության վարչության դիտարանի գլխավոր ճարտարագետ, 1993 թվականից՝ գլխավոր ջրաբան, 2002-2004 թվականներին՝ ՀՀ բնապահպանության նախարարության հիդրո օդերևութաբանության և շրջակա միջավայրի մանիթորինգի գործակալության պետի տեղակալ։ 1982 թվականին դասախոսել է Երևանի պետական ճարտարապետաշինարարական համալսարանում։ «Հիդրոօդերևութաբանական հետազոտությունները Հայաստանում» ժողովածուի գիտխմբագիր (1982-1990) :
Աշխատությունները վերաբերում են Հայաստանի ջրային պաշարների գնահատման, կանխատեսման, գետերի հունային ձևախախտումների, մակերևութային և ստորերկրյա ջրերի կապի, Սևանա լճի հաշվեկշռի կազմման հարցերին ։ Հեղինակ է «Ջրային ռեսուրսների կառավարման եռալեզու բառարանի» (2002), «Հիդրոլոգիա և հիդրոմետրիա» (2006) բուհական դասագրքի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Հյուսիսային Չորտաս
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վիչեգդա գետն է, սկսած ակունքից մինչև Սիկտիվկար քաղաք, գետի ենթաավազանը՝ Վիչեգդա, գետի գետային ավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Աննա (Վալենսիա)
Աննա  (Anna)ˋ մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Մտնում է Վալենսիա պրովինցիայի մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Կանալ դե Նավարես շրջանում։ Զբաղեցնոմ է 21,4 կմ² մակերես։ Ըստ 2010 թվականի տվյալների՝ բնակչության թիվը 2758 մարդ։ ։ Պրովինցյաի վարչական կենտրոնից գտնվում է 6 կմ հեռավորության վրա։
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Իտչի-Վամյա
Իտչի-Վամյա (Итчи-Вамья), գյուղ Ռուսաստանի, Ուդմուրթական հանրապետության Ուվինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2008 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 7 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Ուվինսկի շրջանի բնակավայրեր
Տելեժինցի (գյուղ, Ստարոսինյավսկի շրջան)
Տելեժինցի (Теліжинці), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Ստարոսինյավսկի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Ստարոսինյավսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1583 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Երկնքի և երկրի միջև
«Երկնքի և երկրի միջև» (Just Like Heaven), ռեժիսոր Մարկ Ուոտերսի ֆիլմերից, որի գլխավոր դերերը մարմնավորում են Ռիզ Ուիզերսփունը, Մարկ Ռուֆալոն, Դոնալ Լոգը, Դինա Սպայբին, Բեն Շենկմանը, Ջոն Խիդերը, Իվանա Միլիչևիչը, Ռոզալինդ Չաոն, Քերոլայն Աարոնը, Ռոն Կենադաը։
Սյուժե
Դևիդը Սան-Ֆրանցիսկոյում վարձով նոր բնակարան է վերցնում։ Այն կարգի բերելով Դևիդը իր նոր բնակարանում հանդիպում է մի հիասքանչ երիտասարդ աղջկա՝ Էլիզաբեթին։ Էլիզաբեթը հավաստիացնում է, որ հենց ինքն է բնակարանի տերը։ Երբ Դևիդը այն եզրահանգման է գալիս, որ ինչ-որ արտառոց բան է տեղի ունեցել, աղջիկն ինչպես որ առեղծվածային կերպով հայտնվել էր, այդպես էլ անհետացավ։ Նույնիկս կողպեքների փոխելն արգելք չի հանդիսանում գեղեցկուհու համար։ Նա անընդհատ հայտնվում է և անհետանում, իսկ այդ ամենը սկսում է գժվեցնել Դևիդին։
Համոզվելով, որ աղջիկը ուրվական է, Դևիդը փորձում է օգնել վերջինիս։ Իսկ Էլիզաբեթը հայտնաբերելով, որ ինքը կարող է անցնել պատերի միջով, միևնույն է, մնում է այն եզրակացությանը, որ նա դեռ կենդանի է և չի պատրաստվում անդրշիրիմյան աշխարհ գնալ։ Դևիդն ու Էլիզաբեթը որոշում են միասին պարզել, թե ինչ է տեղի ունեցել իրականում և այդ ժամանակահատվածում էլ սիրահարվում են իրար։ Բայց նրանց միությունը գնալով դառնում է ավելի ու ավելի անիրական։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2005 ֆիլմեր Կատեգորիա:Մարկ Ուոթերսի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆենտեզի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ամերիկյան մելոդրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆանտաստիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:Ֆիլմեր ուրվականների մասին Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:2000-ականների ռոմանտիկ կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Սան Ֆրանցիսկոյում Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի ֆիլմեր Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Կալիֆոռնիայում Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:2000-ականների կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ամերիկյան արկածային ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր մահվան մասին
Իսպանիա
Իսպանիա (España ՄՀԱ՝ ), պաշտոնական անվանում՝ Իսպանիայի Թագավորություն (Reino de España), պետություն է Եվրոպայի հարավ-արևմուտքում։ Զբաղեցնում է Պիրենեյան թերակղզու հիմնական տարածքը, Միջերկրական ծովում գտնվող Բալեարյան, Պիտիուսյան և Ատլանտյան օվկիանոսում գտնվող Կանարյան կղզիները։ Արևմուտքում սահմանակից է Պորտուգալիային, հյուսիսում՝ Ֆրանսիային և Անդորրային, հարավում՝ Ջիբրալթարին։ Ըստ պետական կառավարման՝ սահմանադրական միապետություն է։ Հյուսիսում և արևմուտքում Իսպանիայի ափերը ողողվում են Ատլանտյան օվկիանոսի ջրերով, իսկ հարավում և արևելքում՝ միջերկրածովյան ջրերով։
Պաշտոնական լեզուներն են իսպաներենը (ամբողջ տարածքում), կատալոներենը, բասկերենը, գալիցիերեն և արագոներենը։ Իսպանիայի բնակչությունը 46 528 966 մարդ է (2018)։ Մայրաքաղաքը Մադրիդն է։ Խոշորագույն քաղաքներն են Մադրիդը, Բարսելոնան, Վալենսիան, Սևիլյան, Սարագոսան և Մալագան։ Իսպանիան երկրորդ ամենամեծ երկիրն է Արևմտյան Եվրոպայում և Եվրոպական միության տարածքում և հինգերորդ խոշորագույն երկիրը Եվրոպայում։
Ժամանակակից Իսպանիան ժողովրդավարական կազմակերպված խորհրդարանական կառավարման համակարգով սահմանադրական միապետություն է։ Իսպանիան զարգացած երկիր է և 2015 թվականին ՀՆԱ-ի ծավալով աշխարհի խոշորագույն տնտեսությունների ցանկում զբաղեցնում էր 14-րդ հորիզոնականը։ Իսպանիայի տնտեսության համար հիմնական խնդիրը դարձավ տնտեսական ճգնաժամը։ Իսպանիան անդամակցում է Միավորված ազգերի կազմակերպությանը, ՆԱՏՕ-ին, ՏՀԶԿ-ին և ԱՀԿ-ին։
Անվանում
España անվանման «իսպաներեն» ու «իսպանական» ածանցումների ծագման վերաբերյալ կան մի քանի կարծիքներ։ Հռոմեական կայսրության կողմից տրված Հիսպանիա անվանումը կարող է սերել բանաստեղծների կողմից օգտագործվող Հեսպերիա տերմինից, քանի որ հույներիը Իտալիան անվանել են Հեսպերիա, (Εσπερία), որը հայերեն թարգմանաբար նշանակում է «արևմտյան երկիր» կամ «երկիր, որտեղ արևը մայր է մտնում», իսկ Իսպանիան, որն ավելի հեռու արևմուտքում էր գտնվում, անվանել են Հեսպերիա Ուլտիմա ։
Անվանումը կարող է ունենալ նաև Կարթագենյան ծագում՝ Ի-Շպանիա, որը նշանակում է «նապաստակների երկիր» կամ «ծայրամաս», քանզի Իսպանիան գտնվում է Միջերկրական ծովի ծայրին։ Տարածաշրջանից պեղվել են նաև հռոմեական Հադրիանոս կայսեր ժամանակաշրջանի մետաղադրամներ, որոնց վրա պատկերված էր կնոջ կերպար, ոտքերի մոտ՝ ճագար ։ Կա նաև այլ բացատրություն España անվանման ծագման վերաբերյալ, ըստ որի` բասկերեն Էզպաննա նշանակում է «ծայրամաս» կամ «սահման». ևս մեկ հղում այն փաստին, որ Պիրենեյան թերակղզին գտնվում է Եվրոպայի հարավարևմտյան սահմանին ։
Պատմություն
Շարունակական պատերազմները և այլ խնդիրներ հանգեցրին թագավորության թուլացմանը։ 19-րդ դարի սկզբին Ֆրանսիայի ներխուժումն Իսպանիա քաոսի մեջ դրեց վերջինիս, անկախության համար մղվող պայքարը քայքայեց թագավորության մեծ մասը և երկիրը դրեց քաղաքապես անկայուն վիճակի մեջ։ 20-րդ դարում երկիրը տուժեց քաղաքացիական կործանարար պատերազմի պատճառով, և իշխանության եկավ ավտորիտար կառավարությունը, սակայն այն ավարտվեց նշանակալից տնտեսական աճով։ Ժողովրդավարությունը վերականգնվեց 1978 թվականին խորհրդարանական սահմանադրական իշխանության տեսքով։ 1986 թվականին Իսպանիան միացավ Եվրամիությանը, վերականգնեց մշակույթը և ունեցավ կայուն տնտեսական աճ։
Նախապատմություն և նախահռոմեական ժողովուրդ
Անտապուերկայում իրականացված հնէաբանական պեղումներից պարզվել է, որ Պիրենեյան թերակղզում մարդը բնակություն է հաստատել դեռևս 1.2 միլիոն տարի առաջ ։ Ժամանակակից բնակչությունը բնակություն է հաստատել թերակղզում 32.000 տարի առաջ` տեղափոխվելով հյուսիսից ։ Լավագույն վկայությունները հյուսիսային Իբերիայում գտնվող Կանտաբրիա բնակավայրի Ալտամիրա քարանձավում պահպանված հանրահայտ նկարներն են։
Հնէաբանական և գենետիկական տվյալները հանգեցնում են այն մտքին, որ Պիրենեյան թերակղզին Եվրոպայում մարդկության խոշորագույն ապաստաններից մեկն է եղել, որտեղից Հյուսիսային Եվրոպան վերաբնակեցվել է վերջին Սառցե դարաշրջանից հետո։
Պիրենեյան թերակղզու երկու հիմնական պատմական ազգերը եղել են իբերիացիները և կելտերը։ Իբերիացիները բնակվել են Միջերկրական ծովի կողմում՝ սկսած հյուսիսարևելյան հատվածից մինչև հարավարևելյան հատվածը։ Կելտերը բնակվել են Ատլանտյան մասում՝ հյուսիսում և կենտրոնում, Պիրենեյան թերակղզու հյուսիսարևմտյան և հարավարևմտյան հատվածներում։ Բասկերը բնակեցրել են արևմտյան մասում գտնվող Պիրենեյան լեռները և հարթավայրային գոտին։
Հռոմեական վկայություններ կան այն մասին, որ Իսպանիայում բնակվել են լիգուրներ, սակայն նրանց գոյության պատմական շրջանի մասին ոչինչ հայտնի չէ ։
Հռոմեական կայսրություն և Գոթական թագավորություն
Կարթագենի հետ պատերազմի ընթացքում հռոմեացիները մ. թ. ա 210-205 թվականներին գրավեցին Կարթագենի բոլոր առևտրային գաղութները Միջերկրական ծովի երկայնքով։ Հռոմեացիներից պահանջվեց մոտ երկու դար Պիրենեյան թերակղզուն ամբողջությամբ տիրելու համար, որը նրանց տիրապետության տակ մնաց մոտ 6 դար։ Հռոմեական տիրապետությունը բերեց օրենքների, լեզուների և ճանապարհների միավորում ։
Կելտերի և իբերիացիների մշակույթները տարեցտարի հռոմեացվեցին (լատինացվեցին) Հիսպանիայի տարբեր մասերում տարբեր արագությամբ։ Տեղի առաջնորդներին ընդունեցին որպես Հռոմեական արիստոկրատներ։ Հիսպանիան ծառայում էր որպես հռոմեական շուկայի ամբար և նրա նավահանգիստներից արտահանվում էին ոսկի, բուրդ, ձիթապտղի յուղ և գինի։ Գյուղատնտեսական արտադրությունն աճեց ոռոգման համակարգերի ներդրման հետ, այդ համակարգերից մի քանիսը դեռ շահագործվում են։
Քրիստոնեությունը տարածվեց Հիսպանիայում մ.թ. առաջին դարում և մեծ տարածում գտավ Հիսպանիայի քաղաքներում երկրորդ դարում ։ Իսպանիայի այժմյան լեզվի, մշակույթի և օրենքի որոշ տարրեր սերում են այս ժամանակներից։
Արևմտյան հռոմեական տիրապետության թուլացումը Հիսպանիայում սկսվեց 409 թվականին, երբ գերմանական սվեբները և վանդալները, սարմատական ալանների հետ միասին 407 թվականին անցան Հռենոս գետը և ամայացրեցին Գալիան` ներխուժելով Պիրենեյան թերակղզի։ Սվեբները հիմնեցին թագավորություն այժմյան Գալիսիայի տարածքում և հյուսիսային Պորտուգալիայում, իսկ վանդալները 420 թվականին հաստատվեցին հարավային Իսպանիայում նախքան 429 թվականին Հյուսիսային Աֆրիկա տեղափոխվելը և 439 թվականին Կարթագենը գրավելը։ Արևմտյան կայսրության փլուզմանը զուգընթաց սոցիալ-տնտեսական հիմքերը մեծապես պարզեցվեցից, բայց անգամ ձևափոխված ձևով իրավահաջորդ ռեժիմները պահպանեցին անցողիկ կայսրության շատ հաստատություններ և օրենքներ, այդ թվում `քրիստոնեությունը և հռոմեական մշակույթի զարգացումը։
Բյուզանդացիները արևմուտքում հիմնեցին Սպանիա նահանգը` ամբողջ Իբերիայի հռոմեական իշխանությունը վերականգնելու մտադրությամբ։ Ի վերջո, Հիսպանիան վերամիավորվեց Վեստգոթական թագավորության իշխանության ներքո։
Ալանները միավորվեցին Հասդինգիների հետ և հիմնեցին թագավորություն Գալիսիայում, նաև օկուպացրին մի քանի մեծ շրջաններ նույն տարածաշրջանում, սակայն հետո մեծացրին տարածքը դեպի հարավ՝ մինչև Դուերո գետը։ Սիլինգյան վանդալները գրավեցին մինչև այժմ անվանումը պահպանած – Վանդալուզիան (ժամանակակից Անդալուսիան Իսպանիայում)։
Իսպանա-գոթացի գիտնականները, ինչպիսիք են Բրաուլիո Սարագոսացին և Իսիդոր Սևիլիացին, կարևոր դերակատարում են ունեցել դասական հունա-հռոմեական մշակույթի պահպանման գործում։ Իսիդորը Միջնադարյան Եվրոպայում ամենաազդեցիկ հոգևորականներից և փիլիսոփաներներից մեկն էր, և նրա տեսությունները կենսական նշանակություն են ունեցել նաև Վեսթգոթական թագավորության արիոսական դավանանքից Տոլեդոյի Խորհուրդները կաթոլիկ դարձնելու գործում։ Այս գոթական թագավորությունը Իբերիայի թերակղզում առաջին ինքնավար քրիստոնեական թագավորությունն էր, և Ռեկոնկիստայում այն հանդիսանում էր մուսուլմանների իշխանության դեմ պայքարող տարբեր թագավորությունների ներկայացուցիչը։ Իսիդորն ստեղծեց առաջին արևմտյան Հանրագիտարանը (Etymologiae sive Origines libri XX), որը մեծ ազդեցություն ունեցավ միջնադարում ։
Անդալուսիա
8-րդ դարում՝ 711–718 թվականներին, Պիրենեյան թերակղզու համարյա ամբողջ տարածքը զավթեցին արաբական զորքերը, որոնք ներխուժեցին հյուսիսային Աֆրիկայից։ Այս նվաճումները արաբական Խալիֆաթի կայսրության ստեղծման մի մասն էր։ Միայն մի փոքր երկրամաս հյուսիսարևմտյան լեռներում կարողացավ դիմակայել արաբական առաջին արշավանքին։
Իսլամական տիրապետության ներքո քրիստոնյաներին և հրեաներին տալիս էին դհիմի կարգավիճակ։ Այս կարգավիճակը թույլ էր տալիս դավանել իրենց հավատքներին, սակայն նրանք պետք է վճարեին ավելի մեծ հարկեր և նրանց հանդեպ կիրառվում էին որոշ խտրականություններ ։
Իսլամի տարածումը թերակղզում գնալով ավելի էր ուժեղանում։ Մուալիդները (Պիրենեյան թերակղզու էթնիկ մուսուլմանները) հանդիսանում են հիմնականում Ալ-Անդալուսի 10-րդ դարի բնակչության ժառանգները ։
Մուսուլմանական համայնքը Պիրենեյում շատ բազմազան էր և սոցիալական ընդվզումների պատճառ էր։ Բերբեր ժողովուրդը հյուսիսային Աֆրիկայից, որոնք տրամադրում էին արաբներին նեծ քանակությամբ զորքեր նվաճումների համար, ապստամբեց։ Բերբերները շուտով ազատագրեցին հյուսիսային որոշ տարածքներ՝ գահընկեց անելով արաբ ղեկավարներին։ Ժամանակի ընթացքում Մավրերը բնակություն հաստատեցին հիմնականում Գվադալկիվիր գետի ափերին, Վալենսիա մարզի ափամերձ շրջաններում, Էբրո գետի հովտում և (մինչև ժամանակաշրջանի վերջերը) Գրանադայի լեռնային տարածքներում։
Կորդովան՝ խալիֆաթի մայրաքաղաքը, հանդիսանում էր ամենամեծ, ամենահարուստ և ամենազարգացած քաղաքը Արևմտյան Եվրոպայում։ Միջերկրական ծովում առևտուրը բարգավաճում էր։ Մուսուլմանները ներմուծում էին հարուստ ինտելեկտուալ ավանդույթներ Մերձավոր արևելքից և հյուսիսային Աֆրիկայից։ Մուսուլման և հրեա մտավորականները մեծ դեր խաղացին Արևմտյան Եվրոպայի անտիկ մշակույթի վերածնունդի գործընթացում։ Անտիկ մշակույթը միաձուլվեց մուսուլմանական մշակույթի հետ և տարածաշրջանին տվեց յուրատեսակ մշակույթի ոճ ։ Քաղաքներից դուրս, որտեղ ապրում էր բնակչության ճնշող մեծամասնությունը, գործում էր Հռոմեական ժամանակներից եկած հողի սեփականության ձևը, քանի որ մուսուլման լիդերները հազվադեպ էին վտարում հողատերերին, և նոր մշակաբույսերի և տեխնոլոգիաների ներդրումը բերեց գյուղատնտեսության լայնածավալ զարգացմանը։
11-րդ դարում մուսուլմանական տիրապետությունը վտանգի տակ էր, քանի որ զարգանում էր Տայֆա թագավորությունը, որը հրահրում էր փոքր քրիստոնեական երկրներին ընդլայնել իրենց տարածքները։ Հյուսիսային Աֆրիկայից ժամանած մուսուլմանական համայնքները, ինչպիսիք էին Ալմորադիվները և Ալմոհադները վերականգնեցին իշխանությունը մուսուլմանական տարածքներում և առավել մեծ ուժով իրականացրեցին Իսլամի տարածումը։ Վերականգնված իսլամական իշխանությունը հաջողությամբ գոյատևեց մոտ մեկ դարից ավելի։
Իսլամական կայսրության անկում և միավորում
Reconquista ("Վերանվաճում") դա Իբերիական քրիստոնեական թագավորության ընդլայնման բազմադարյա ժամանակաշրջանն է։ Վերանվաճումն սկսվեց 722 թվականի Կովադենգայի ճակատամարտով և միաժամանակ Պիրենեյան թերակղզու մուսուլմանական նվաճումների ժամանակաշրջանն էր։ Քրիստոնեական բանակի հաղթանակը մուսուլմանական զավթիչների դեմ թույլ տվեցին ստեղծել քրիստոնեական Ատուրաս թագավորությունը 739 թվականին, հյուսիսարևմտյան ափամերձ լեռների երկայնքով, Մուսուլմանական զավթիչներին նաև դուրս մղեցին Գալիսիայից, որը հետագայում դարձավ ամենասուրբ վայրը արևմտյան Եվրոպայում՝ միջին դարերում իր Սանտիագո դե Կոմպոստելա քաղաքով և միավորվեց նոր քրիստոնեական թագավորությանը։ Մուսուլմանական զորքերը նույնպես տեղափոխվեցին Պիրենեյի հյուսիս, սակայն ջախջախվեցին Ֆրանկների կողմից։ Ավելի ուշ Ֆրանկները հիմնեցին քրիստոնեական երկրներ Պիրենեյի հարավային մասերում։ Նրանց տարածքները ձգվում էին մինչև Նավարե թագավորություն, Արագոն և Կատալոնիա ։ Մի քանի դար մուսուլմանների և քրիստոնեական երկրների սահմանները անցնում էին Էբրո և Դուերո հարթավայրերով։
Ալ-Անդալուսը մասնատվեց տաիֆաների (թագավորությունների), որոնց միջև երկարատև մրցակցությանը, թույլ տվեցին երկար ժամանակ պատերազմին պատրաստվող քրիստոնեական թագավորություններին դրության տեր դառնալ։ Ռազմավարական կենրտորնական քաղաք Տոլեդոյի գրավումը 1085 թվականին մեծ քայլ էր քրիստոնեական թագավորության առաջխաղացման հարցում։ Մուսուլմանական մեծ վերածննդից հետո մեծ Մավրական տերությունը ընկավ քրիստոնեական տիրապետության տակ 13-րդ դարում, Կորդովան 1236 թվականին և Սևիլյան 1248 թվականին, մնաց միայն Գրանադան որպես չնվաճված քաղաք հարավում ։
13-րդ և 14-րդ դարերում Մարինիդի մուսուլմանները Հյուսիսային Աֆրիկայի մուսուլմանական խմբավորումների հետ ներխուժեցին և հիմնեցին որոշ անկլավներ թերակղզու հարավային ափամերձ գոտում, բայց նրա փորձը վերականգնել մուսուլմանական տերությունը ձախողվեց, և նրանք դուրս մղվեցին Պիրենեյան թերակղզուց։ 13-րդ դարում նաև տեղի ունեցավ Արագոնի թագավորության կազմավորումը, որի կենտրոնը գտնվում էր Պիրենեյան թերակղզու հյուսիս-արևելքում։ Նրանք կարողացան տիրանալ Միջերկրական ծովի հարուստ կղզիներին Սիցիլիային, ինչպես նաև Աթենքին ։
Հանիյա
Հանիյա (Hanija), գյուղ Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Հաանյա շրջանում։
Իսպանիա
Իսլամական կայսրության անկում և միավորում
1469 թվականին քրիստոնեական թագավորություններ Կաստիլյան և Արագոնը միացան Իզաբելլա I Կաստիլիացու և Ֆերդինանդ II Արագոնեցու ամուսնությունից հետո։ 1478 թվականին ավարտվեց Կանարյան կղզիների նվաճումը, և 1492 թվականին Կաստիլիայի և Արագոնի միացյալ ուժերը նվաճեցին Գրանադա Էմիրատը, որով ավարտվեց 781-ամյա մուսուլմանական տերությունը Պիրենեյան թերակղզում։ Գրանադայում ցուցաբերեցին որոշ համբերություն մուսուլմանների նկատմամբ ։
Հանիյա
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 8 մարդ։
Իսպանիա
Իսլամական կայսրության անկում և միավորում
1492 թվականը պատմության մեջ մտավ նաև Նոր երկրի հայտնաբերմամբ Քրիստափոր Կոլումբոսի կողմից, որի նավագնացությունը հովանավորում էր Իզաբելլան։ Այս նույն տարում սկսվեց Իսպանական հրեաների բռնի վերափոխումը կաթոլիզիմի, ովքեր հրաժարվում էին դուրս էին քշվում Իսպանիայի տարածքներից ։ Մի քանի տարի հետո Մուսուլմանները նույնպես նույն բախտին արժանացան ։
Որպես Վերածննդիի Նոր Արքաներ՝ Իզաբելլան և Ֆերդինանդը կենտրոնացրեցին ամբողջ իշանությունը իրենց ձեռքերում և նոր թագավորությունը կոչեց España՝ փոխարինելով նախկին Հիսպանիա բառին ։
Նրանց քաղաքականության արդյունքում ծնվեց նոր Իսպանական կայսրությունը։
Կայսերական Իսպանիա
Արագոնի և Կաստիլիայի թագավորությունները սկիզբ դարձան այժմյան Իսպանիայի և Իսպանական կայսրության ձևավորման ։ Իսպանիան Եվրոպայի ամենահզոր տերությունն էր 16-րդ դարում և 17-րդ դարի հիմնական հատվածում, նա գնալով հզորանում էր առևտրի և գաղութների մեծացման շնորհիվ։ Նա հասավ իր հզորության գագաթնակետին երկու թագավորների օրոք – Կառլոս I (1516-1556) և Ֆիլիպ II (1556-1598)։ Այս ժամանակաշրջանում տեղի ունեցան Իտալական պատերազմները, կոմուներների հեղափոխությունը, Հոլանդական հեղափոխությունը, Մորիսկո հեղափոխությունը, Օսմանական Թուրքիայի ներխուժումը և Ֆրանսիական վերածննդի պատերազմները ։
Իսպանական կայսրությունը տիրեց Ամերիկայի մեծ մասին, Խաղաղ օվկիանոսի Ասիական կղզիներին, Իտալիայի որոշ տարածքներին, Հյուսիսային Աֆրիկայի որոշ քաղաքներին, այժմյան Ֆրանսիայի, Գերմանիայի, Բելգիայի, Լյուքսեմբուրգի և Նիդեռլանդների որոշ մասին։ Սա առաջին կայսրությունն էր, որի մասին ասացին կայսրություն, որտեղ արևը երբեք մայր չի մտնում։
Սա մի հայտնաբերումների դարաշրջան էր, որի ընթացքում ծովում և ցամաքում իրականացնում էին նոր առևտրային ուղիների հայտնաբերում, և այս ժամանակաշրջանում սկիզբ առավ եվրոպացիների կողմից աշխարհի գաղութականացումը։ Այս հայտնաբերությունների հետ մեկտեղ իսպանացիները նոր երկրներից բերում էին ոչ միայն թանկարժեք զարդեր, պերճանքի առարկաներ, նոր գյուղատնտեսական մշակույթ, այլ նաև նոր գիտելիքներ, որոնք զարգացրեցին նրանց աշխարհայացքը ։ Այս ժամանակաշրջանը դարձավ Իսպանիայի ոսկե դարաշրջանը։
Բողոքականների անջատումը կաթոլիկ եկեղեցուց երկրին ավելի խորը դրության մեջ դրեցին իրենց կրոնական պատերազմների արդյունքում։ Արդյունքում երկիրը ներքաշվեց Եվրոպական և Միջերկրածովային պատերազմների մեջ ։
Տասամյա պատերազմեները, Սևիլյայի մեծ ժանտախտը 17-րդ դարում բերեցին կայսրության մեջ կրոնական և սոցիալական ընդվզումների։ Այս ընդվզումների արդյունքում Եվրոպական տնտեսությունը ահռելի վնասներ կրեց։ Իսպանիային հաջողվեց պահպանել Հեբսբուրգյան կայսրության մեծ մասը, օգնել Սուրբ Հռոմեական կայսրությանը բողոքականների դեմ պայքարում, սակայն վերջում Պորտուգալական ապստամբութունը, Նիդերլանդերի անջատումը և Ֆրանսիայի հետ մղվող արյունալի պատերազմները զգալիորեն թուլացրեվին Իսպանիայի դիրքերը ։
Այս պատերազմների ընթացքում Ֆրանսիայում հիմնվեց Բուրբոնների դինաստիան։ Առաջին Բուրբոն թագավորը դարձավ Ֆիլիպ Vը, որը վերափոխեց շատ հին օրենքներ ։
18-րդ դարում սկսվեց վերականգնվել կայսրության որոշ տարածքներ։ Բուրբոնների դինաստիան ներդրեց ֆրանսիական տնտեսական և ադմինիստարտիվ կառավարման համակարգը։ Բրիտանիային ցուցաբերած օգնությունը գաղութների, մասնավորապես Ամերիկայի անկախության դեմ մղվող պայքարում Իսպանիային վերադարձրեցին նրա կորցրած դիրքերը Եվրոպայում ։
Նապոլեոնյան տիրապետություն ու դրա հետևանքներ
1793 թվականին, Իսպանիան ներքաշվեց Ֆրանսիական հանրապետության դեմ պատերազմում, որի պատճառ հանդիսացավ Բուրբոն թագավոր Լուի XVI-ին մահապատժի ենթարկելը։ Պարտվելով ֆրանսիացիներին, խաղաղություն հաստատվեց և արդյունքում 1795 թվականին երկիրը դարձավ Ֆրանսիային ենթակա, մինչև 1804 թվականը, երբ իսպանական նավատորմի մնացորդները կատարելապես ջախջախվեցին Տրաֆալգար հրվանդանի մոտ (1805 թվականի հոկտեմբերի 20)։ 1807 թվականին Ֆոնտենբլոյի գաղտնի պայմանագրով, որը կնքվեց Նապոլեոնի և Իսպանիայի թագուհու ֆավորիտ Գոդոյի միջև, պատերազմ հայտարարվեց Պորտուգալիային և Բրիտանիային ։ Ֆրանսիական զորքերը ներխուժեցին թագավորություն առանց դիմադրության` Պորտուգալիա ներխուժելու կեղծ պատրվակով, սակայն դրա փոխարեն նրանք գրավեցին իսպանական ամրոցները։ Այս խորամանկ քայլի արդյունքում գահընկեց արվեց Իսպանիայի թագավորը և այստեղ իշխանությունն անցավ Նապոլեոն Բոնապարտի եղբայր Ժոզեֆ Բոնապարտին ։