cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հայաստանի Հելսինկյան կոմիտե
Գործունեություն
2005 թվականից իրականացնում է կրթական ծրագրեր ՀՀ մարզային հասարակական կազմակերպությունների համար՝ ապահովելով գիտելիքներ ու հմտություններ մարդու իրավունքների պաշտպանության ներպետական և միջազգային մեխանիզմների, խախտումների, զեկույցներ կազմելու, հասարակական պաշտպանության ակցիաներ իրականացնելու, հասարակական կազմակերպություններ ստեղծելու և հզորացնելու թեմաներով։
«Հայաստանի Հելսինկյան կոմիտե» իրավապաշտպան հասարակական կազմակերպությունը պետական գրանցում է ստացել ՀՀ Արդարադատության նախարարության կոլեգիայի 20.02.1996թվականի 9/1-6 որոշմամբ, վերագրանցվել է ՀՀ իրավաբանական անձանց պետական ռեգիստրի կենտրոնական մարմնի կողմից 21.05.2008թվականին, ապա` 09.01.2013 թվականին, վկայական N 03 Ա 080669
2016 թվականին ՊՊԾ գնդի գրավման ժամանակ կոմիտեն ոստիկանությանը կոչ արեց հարգել քաղաքացիների՝ խաղաղ բողոքի ցույցի իրավունքը
2017 թվականին կոմիտեն հավատարմագրվել է Հայաստանի Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի կողմից ընտրությունների ժամանակ ընտրատեղամասերում դիտորդական և մշտադիտարկման պարտականություններ իրականացնելու համար ։
Կոմիտեն բարձր է գնահատել 2018 թվականի հայկական հեղափոխությունից հետո իրականացված ժողովրդավարական բարեփոխումները՝ նշելով,որ խոսքի և լրատվամիջոցների ազատությունը զգալիորեն բարելավվել է ։
2018 թվականի հուլիսին կոմիտեն իրականացրել է Հայաստանի ԶԼՄ-ներում ատելության խոսքի մոնիտորինգի ծրագիր։ Զեկույցում նշվում է, որ «ատելության և վտանգավոր խոսքի դեպքերը հիմնականում պայմանավորված են թիրախավորված անձանց կրոնական հայացքներով, նրանց սեռական կողմնորոշմամբ և գենդերային ինքնությամբ»:Առաջարկել է Ազգային ժողովին արգելել ատելության խոսքի բոլոր ձևերը՝ Եվրոպայի խորհրդի չափանիշներին համապատասխան :
2020 թվականի փետրվարին ՀՀԿ-ն և Հայաստանի Մարդու իրավունքների պաշտպանը դիմել են Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան՝ զինծառայողների իրավունքների պաշտպանության և ազատությունից զրկված անձանց առողջության հասանելիության վերաբերյալ գործով ։
Հայաստանում COVID-19 համաճարակի ժամանակ կոմիտեն կոչ է արել Հայաստանի կառավարությանը հարգել մարդկանց հավաքների ազատությունը ։
Գործընկերներ
2005 թվականից Հայաստանի Հելսինկյան կոմիտեն համագործակցում է Եվրոպական Միության, Հելսինկյան քաղաքացիական ասամբլեայի Վանաձորի գրասենյակի, Ժողովրդավարության ազգային հիմնադրամի, ԵԱՀԿ-ի, Բաց հասարակության հիմնադրամների և Հայաստանում ԱՄՆ դեսպանատան հետ, ինչպես նաև Եվրոպայի այլ Հելսինկյան կոմիտեների հետ ։
Զեկույցներ
Հայաստանի Հելսինկյան կոմիտեն հրապարակում է տարեկան զեկույցներ երկրում մարդու իրավունքների վիճակի վերաբերյալ ։
Ռազմավարություն
Հայաստանի Հելսինկյան Կոմիտեի  Ռազմավարական ծրագիրը ընդգրկում է հետևյալ ուղղությունները
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իրավաբանական կազմակերպություններ Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ ըստ տարածաշրջանի Կատեգորիա:Մարդու իրավունքների միջազգային կազմակերպություններ
Գրապահարան
Գրապահարանները կարող են լինել ամբողջական կամ կազմված լինել մեկ կամ երկու բաժնից։ Սովորաբար ստորին բաժինն ունենում է դարակներ կամ ամբողջովին փակ դռներով տուփեր, իսկ վերին բաժնի ապակե դռների ներսում տեղավորվում են վերադասավորվող դարակներ, որոնք թույլ են տալիս կարգավորել դարակների միջև տարածությունը՝ կախված գրքերի չափերից ։ Գրապահարանի ստորին բաժինը կարող է վերևինի հետ նույն լայնությունն ունենալ կամ էլ փոքր-ինչ ավելի լայն լինել։ Սովորաբար ստորին հատվածում պահում են մեծ չափսերի գրքերը։ Դարակներում գրքերը կարող են տեղավորվել մեկ կամ երկու շարքով։ Գրապահարանների դռները լինում են սռնիներով կամ շարժական, ապակեպատ կամ հարթ փայտե։ Գրապահարանը մասակազմավոր կահույքի կազմում իրենից ներկայացնում է ուղղահայաց առանձին մաս՝ դրված մեկը մյուսի վրա ։
Միխայլովսկ (Ստավրոպոլի երկրամաս)
Միխայլովսկ (Михайловск), քաղաք Ռուսաստանի Դաշնության Ստավրոպոլի երկրամասի Շպակովսկոեի շրջանի կազմում, հանդիսանում է մունիցիպալ շրջանի վարչական կենտրոնը։
Բալկի, Կոժևնիկով և Պոդգոռնի խուտորների հետ կազմավորում է «Քաղաք Միխայլովսկ» քաղաքային համայնքը (Город Михайловск), հանդիսանում է վերջինիս կենտրոնը։
Բնակչությունը 2016 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 85 387 մարդ ։ Միխայլովսկում բնակվող հիմնական ազգություններն են ․
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ստավրոպոլի երկրամասի քաղաքային բնակավայրեր Կատեգորիա:Ստավրոպոլի երկրամասի Շպակովսկոեի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1784 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կոլումբիա (Միսսուրի)
Կոլումբիա (Columbia, արտասանություն kəˈlʌmbiə), Միսսուրի նահանգի հինգերորդն ամենամեծ քաղաքն իր մեծությամբ ։ 2009 թվականի տվյալներով՝ քաղաքի բնակչությունը կազմում է 102 334 մարդ ։ Կոլումբիան «Մեծ Կոլումբիայի» գլխավոր մունիցիպալիտետն է, որի բնակչությունը կազմում է 164 283 մարդ ։
Քաղաքը Բուն շրջանի վարչական կենտրոնն է։ Այստեղ է գտնվում Միսսուրիի համալսարանը։ Կոլումբիայի բնակչության կեսիվ ավելին ունի բակալավրի աստիճան, իսկ, առնվազն, մեկ քառորդը ունի ամբողջական բարձրագույն կրթություն, ներառյալ ավելի բարձր ակադեմիական աստիճանները , որի շնորհիվ քաղաքը Միացյալ Նահանգներում զբաղեցնում է13-րդ հորիզոնականը՝ բնակչության կրթության մակարդակով ։
Քաղաքի տարածքը դեռևս մինչկոլումբոսյան ժամանակաշրջանում բնակեցված է եղել հնդկացիների կողմից, որոնք եղել են Միսիսիպիի մշակույթի ներկայացուցիչներ։ 1818 թվականին սպիտակ վերաբնակների մի խումբ, որոնք համագործակցում էին Սմիթոն Լանդ ընկերության հետ, ձեռք է բերել ավելի քան 8 կմ² տարածք և հիմնել Սմիթոն բնակավայրը, որն այժմ Կոլումբիայի գործարար կենտրոնն է։ 1821 թվականին բնակիչները տեղափոխվեցին նոր վայր և վերանվանեցին իրենց բնակավայր Կոլումբիա (Միացյալ Նահանգների բանաստեղծական անվանումը) ։ 1839 թվականին Միսուրիի համալսարանի հիմնադրմամբ քաղաքը դարձավ կրթական և հետազոտությունների կենտրոն։ Ավելի ուշ քաղաքում ստեղծվեցին բարձրագույն կրթության ևս երկու հաստատություններ ՝ Սթիվենս քոլեջը (1833 թվականին) և Կոլումբիայի քոլեջը (1851 թվականին)։
Քաղաքը տեղակայված է Միսուրի գետի վտակների հովտում և մոտավորապես հավասար հեռավորություն ունի Սենթ Լուիսից և Կանզաս Սիթիից։ Կոլումբիան երբեք արդյունաբերական խոշոր կենտրոն չի եղել։ Քաղաքի տնտեսությունը հիմնված է կրթության, բժշկության, տեխնոլոգիաների և ապահովագրական ծառայությունների վրա և անընդհատ զբաղեցնում է բարձր հորիզոնական՝ կրթության, առողջապահության, տեխնոլոգիաների, մշակութային հնարավորությունների և կյանքի արժեքի համար ։
Քաղաքի բնակիչները կոչվում են «կոլումբիացիներ» ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի համալսարանական քաղաքներ Կատեգորիա:1821 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ժոզե Լինս դու Ռեգու
Ժոզե Լինս դու Ռեգու Կավալկանտի (պորտուգալերեն՝ José Lins do Rego Cavalcanti, ), 20-րդ դարի բրազիլացի անվանի գրող, որը լայն ճանաչում ու համբավ է ձեռք բերել հատկապես կիսով չափ ինքնակենսագրական բնույթի իր վեպերի և նամանավանդ՝ պայմանականորեն «Շաքարեղեեգնի վիպաշար» անվանված ծավալուն երկերի շնորհիվ։ Համարվում է հասարակությանը հուզող սուր հիմնախնդիրների վերաբերյալ ստեղծագործությունների ամենանշանակալի հեղինակներից, այսպես կոչված՝ ռեգիոնալիստ մեծագույն գրողներից մեկը Բրազիլիայում ։ Հեղինակավոր գրականագետներից շատերի կարծիքով՝ նա վերջին վիպասաններից մեկն է, ով կարողանում է պատում ստեղծել ։ Ժոզե Լինս դու Ռեգուի առաջին վեպը՝ Menino de Engenho-ն («Պլանտացիայի տղան»), դժվարությամբ է լույս աշխարհ եկել, սակայն կարճ ժամանակ անց արժանացել է քննադատների դրվատանքին ու ընթերցողների ջերմ ընդունելությանը ։ Նրա մի շարք վեպեր թարգմանվել են աշխարհի տարբեր ժողովուրդների լեզուներով, դրանց հիման վրա նկարահանվել են սիրված գեղարվեստական կինոնկարներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ Կատեգորիա:Բրազիլացի սցենարիստներ
Մորին
Մորին (Maurines), համայնք Ֆրանսիայի Օվերն մարզի Կանտալ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 98 մարդ, բնակչության խտությունը` 6.86 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 14.29 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 450 կմ հարավ, Կլերմոն Ֆերան քաղաքից` 105 կմ հարավ, Օրիյակ քաղաքից` 55 կմ արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 43 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 38-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 5։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 88,4 %։ 38 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 36 անձ (23 տղամարդ և 13 կին)։ Գործազուրկ են եղել 2 անձ (1 տղամարդ և 1 կին)։ 5 անաշխատունակներից 1-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 1-ը` թոշակառուներ, իսկ 3-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Սալցանո
Սալցանո (Salzano), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Վենետո մարզում՝ Վենետիկ գավառում։ Բնակչությունը կազմում է 11775 մարդ։ Խտությունը կազմում է 681 մարդ/կմ²։ Տարածքը գրավում է 17 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 30030։ Հեռախոսային կոդ՝ 041։
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ապրիլի 20
Ապրիլի 20, տարվա 110-րդ (նահանջ տարիներին՝ 111-րդ) օրն է։
(8813) Լեվիաֆան
(8813) Լեվիաֆան (Leviathan), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1983 թվականի նոյեմբերի 29-ին Էդվարդ Բոուելի կողմից Անդերսոն Մեսայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,159736 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,144 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 4,1755 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2051,51 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,17548 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 21,09° անկյուն։
Հիպսիլոֆոդոնտիդներ
Հիպսիլոֆոդոնտիդներ, ոչ մեծ դինոզավրեր օրնիտոպոդների խմբից։ Հայտնի են Ասիայից, Ավստրալիայից, Եվրոպայից, Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկաներից (միջին յուրայից մինչև կավճի ժամանակաշրջանների ապարաշերտերից)։ Դիտարկվում են որպես արագ, երկոտանի, բուսակեր կենդանիներ 1-2 մետր երկարությամբ։ Այս խումբը ընդգրկում է համարյա բոլոր երկոտանի թռչունակոնքային դինոզավրերին, բացի իգուանոդոնտերից։ Մի քանի հին ֆիլոգենետիկ անալիզներ ցույց տվեցին որ այս խումբաը միակն է , բայց վերջին փորձերը ցույց տվեցին, որ այս խումբը հիմնականում հանդիսանում է պարաֆիլետիկ ։ Ասյպես կոչված «բնական հիպսիլոֆոդոնտների» պարաֆիլետիկության մասին տեսությունը առաջ քաշվեց 1990-ական թվականների երկրորդ կեսում։ Ներկայումս հիպսիլոֆոդոնտները ավանդաբար նկարագրվում են ինչպես պարաֆիլետիկ խումբ, որը գտնվում է Agilisaurus-ի կամ Hexinlusaurus-ի և Hypsilophodon-ի կամ Gasparinisaura-ի միջև։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սողուններ
Մինկո Նիկոլով
Մինկո Նիկոլով Նիկոլով (Минко Николов Николов, ), բուլղար գրաքննադատ և պատմաբան, արևմտաեվրոպական ժամանակակից գրականության հետազոտող, թարգմանիչ։
Կենսագրություն
Մինկո Նիկոլովը ծնվել է 1929 թվականի ապրիլի 2-ին Տրոյան քաղաքում, Բուլղարիայի թագավորություն։ 1948 թվականին ավարտել է Տրոյանի գիմնազիան, իսկ 1951 թվականին՝ Սոֆիայի համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ Դիսերտացիան պաշտպանել է Խրիստո Սմիռնենսկիի ստեղծագործության թեմայով։ Նրա ուսուցիչն է եղել Գեորգի Ցանևը։
1955 թվականից աշխատել է «Литературен фронт» թերթի խմբագրությունում։ «Български писател» հրատարակչության խմբագիր (1958-1959), Բուլղարիայի գիտությունների ակադեմիայի գրականության ինստիտուտի գրական աշխատող (1959) և ավագ գրական աշխատող (1962)։ 1956-1957 թվականներին բուլղարական գրականության դասախոսություններ է կարդացել Բեռլինի Հումբոլդտի համալսարանում։
Մինկո Նիկոլովը մահացել է 1966 թվականի դեկտեմբերի 31-ին Սոֆիայում՝ 67 տարեկան հասակում ։
Ստեղծագործություն
Առաջին հոդվածներն ու գրախոսությունները հրապարակվել են 1948 թվականին «Студентска трибуна», «Народна младеж» և «Литературен фронт» հրատարակչություններում։
Նիկոլովն ուսումնասիրելով Խրիստո Սմիռնենսկիի, Անտոն Ստրաշիմիրովի, Գեորգի Ռայչևի, Խրիստո Յասենովի, Բերտոլդ Բրեխտի ստեղծագործությունները՝ իմաստավորել է փիլիսոփայական և էսթետիկական նոր երևույթները արևմտաեվրոպական վեպում՝ ներառելով ընթացիկ գրական կյանքի գնահատականը։
Պենյո Պենևի «Բանաստեղծությունների» (1960), Անտոն Ստրաշիմիրովի «Բանաստեղծություններ յոթ հատորներում» (1962) և «Անտոն Ստրաշիմիրով» հավաքածուի խմբագիր։ Բուլղարերեն է թարգմանել Բերտոլդ Բրեխտի ստեղծագործությունները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի բանասերներ Կատեգորիա:Սոֆիայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Բուլղարացի թարգմանիչներ Կատեգորիա:Բուլղարացի պատմաբաններ Կատեգորիա:Բուլղարացի գրաքննադատներ Կատեգորիա:Բուլղարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
Անուշ և Սարո (քանդակ, Երևան)
«Անուշ և Սարո» քանդակ, գտնվում է Երևանի Աջափնյակում՝ Հովհաննես Թումանյանի անվան զբոսայգում, տեղադրվել է 1973 թվականին։ Ընդգրկված է Երևանի Աջափնյակ վարչական շրջանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։
Տվյալներ
Քանդակը բազալտից է, բարձրությունը 2,8 մետր է։
Քանդակը նվիրված է Հովհաննես Թումանյանի «Անուշ» պոեմի հերոսներին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ Կատեգորիա:Գրական հերոսների արձաններ Կատեգորիա:Լևոն Թոքմաջյանի քանդակներ Կատեգորիա:Աջափնյակ վարչական շրջան
Լյորենսկուգ
Լյորենսկուգ (Lørenskog), կոմունա Նորվեգիայի Ակերսհուս ֆյուլքեյում։ Կոմունայի վարչական կենտրոնը Սուլհեյմ քաղաքն է։ Պաշտոնական լեզուների ընտրության ժամանակ 3 լեզուներից որևէ մեկը չի ընտրել, այսինքն՝ չեզոք է։ Զբաղեցնում է 70.53 կմ² տարածք ։
Կոմունայն իր անվանումը ստացել է Leirheimr բնակավայրի անունից։ Այստեղ է գտնվում 1150 թվականին կառուցված եկեղեցի, որը հանդիսանում է կոմունայի տեսարժան վայրերից մեկը։
Լյորենսկուգի զինանշանը
Լյորենսկուգ կոմունայի զինանշանը հաստատվել է 1957 թվականի հուլիսի 26-ին և իրենից ներկայացնում է դեղին գույնով ներկված վահան, ներքևի մասը սուր, որի վրա պատկերված է նավի կարմիր գույնի ղեկ։ Այն խորհրդանշում է նավագնացությունն ու ձկնորսությունը ։
Բնակչություն
Համաձայն 2007 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Լյորենսկուգ կոմունայում բնակվում է 31.853 մարդ։ Կոմունայի բնակչության քանակը վերջին 60 տարում կրկնակի աճ է գրանցել ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ակերսհուս ֆյուլքեի կոմունաներ
Թոմ Սոյեր՝ խուզարկու
Թոմ Սոյեր՝ խուզարկու (Tom Sawyer, Detective), Մարկ Տվենի արկածային վիպակը, որը գրվել է 1896 թվականին, Թոմ Սոյերի և Հեքլբերի Ֆինի արկածների շարունակությունն է։
Սյուժե
Իրական իրադարձությունների գրական մշակումը, որը տեղի է ունեցել մի քանի տասնամյակ շուտ (գրելու ժամանակ) Շվեդիայում։ Թոմ Սոյերը և նրա ընկեր Հաքլբերի Ֆինն օգնում են հետաքննել խճճված հանցագործությունը՝ ադամանդների գողությունն ու սպանությունը, ինչի համար Նրանք ստիպված են Միսսուրիից մեկնել Արկանզաս
Պատմությունը պատմում է Հաք Ֆինը։
Գրագողության մեղադրանքներ
1909 թվականին դանիացի դպրոցական ուսուցիչ Վալդեմար Թորեսը «Maaneds» ամսագրում հրապարակել է գրություն, որում պնդում է, որ Տվենը պատմվածքի սյուժեն փոխառել է Սթեն Բլիխերի «Վիկարիոսը Ուեյլբլից» պատմությունից։
Քանի որ այս պատմությունը դանիերենից միայն գերմաներեն է թարգմանվել, այլ ոչ թե անգլերեն, Մարկ Տվենի քարտուղարը գրեց Թորեսենին պատասխանել է. «Պարոն Քլեմենսը (Մարկ Տվեն) դանիերենին չի տիրապետում, իսկ գերմաներենին մակերեսորեն է ծանոթ։ Հետևաբար, նա չի կարդացել այն գիրքը, որի մասին խոսում եք, և չի տեսել նրա թարգմանությունները։ «Թոմ Սոյերը՝ խուզարկու»-ի սյուժեն ամբողջությամբ հորինել է պարոն Քլեմենսը, որը երբեք գրագողություն չէր» ։
Ինքը՝ Տվենըը, այս առիթով ասել է, որ իր ստեղծագործության հիմք է ընդունել հին ստեղծագործություն՝ Շվեդիայի հանցավոր ժամանակագրությունից, գործողությունները տեղափոխել է Ամերիկա և ավելացրել է մի քանի աննշան մանրամասներ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մարկ Տվենի ստեղծագործություններ Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր Կատեգորիա:Անգլերեն գրականություն
Համառոտ հաւաքումն աստուածաբանականի ճշմարտութեան (5004, Ալբերտ Մեծ)
'''Ալբերտ Մեծ. Համառոտ հաւաքումն աստուածաբանականի ճշմարտութեան''' (5004), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 5004 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1681 թվականին Ստեփաննոս երեց գրիչի կողմից։ Ստացողը եղել է Գոգալը, Ալեքսանդր վարդապետը (ենթադրաբար Ջուղայեցի)։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 19.3x15 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 179 թերթից։ Գրված է երկսյուն, նոտրգրով։ Ունի կիսախորան, լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ։ Հիշատակարան գրչի՝ 155բ, 179բ, հետագայի՝ 179բ (1906 թվական) ։
(385) Իլմատար
(385) Իլմատար (Ilmatar), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1894 թվականի մարտի 1-ին Մաքս Վոլֆի կողմից Հայդելբերգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,851048 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,4974 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,2047 ա. մ., իսկ Երկրի ուղեծրին Իլմատար աստերոիդը նվազագույնը մոտենում է 1,5058 ա. մ. հեռավորության վրա ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1758,35 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,204737 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 13,55° անկյուն։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է S դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս S Կատեգորիա:1894 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Մաքս Վոլֆի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Պետական բյուջեն ըստ պետությունների
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Երկրների ցանկեր Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն
Սրբոց թարգմանչաց վարժարան
Մանկապարտեզում և նախակրթարանում բոլոր առարկաների ուսուցումը տարվում է հայերեն։ Միջնակարգում հայոց լեզուն (գրաբար և աշխարհաբար), հայ գրականությունը, հայ մատենագրությունը, հայոց պատմությունը, կրոնագիտությունը, հայ արվեստի պատմությունը՝ հայերեն, իսկ մյուս առարկաները՝ անգլերեն։ Դասավանդվում են նաև անգլերեն, արաբերեն, և եբրայերեն։ Վարժարանի շենքը կառուցվել է 350 աշակերտի համար, 1940-ական թվականներին այդ թիվը հասել է 750-ի, վերջին տասնամյակներում, արտագաղթի պատճառով, խիստ նվազել է։ 1982 թվականին սովորել է 180 աշակերտ։ Վարժարանը պահվում է նվիրատվություններով, ՀԲԸ և Կյուլպենկյան ֆոնդերի հատկացումներով։ Նյութական օգնություն է ցույց տալիս նաև շրջանավարտների միությունը։ Սրբոց թարգմանչաց վարժարանը սերտ կապերի մեջ է մայր հայրենիքի հետ, որտեղից ստանում է դասագրքեր, գրականություն և ուսումնական այլ պիտույքներ։ Շրջանավարտներից շատերը բարձրագույն կրթություն են ստանում Հայաստանի բուհերում։
Կատեգորիա:Իսրայելի հայկական դպրոցներ Կատեգորիա:Նորագույն շրջանի հայկական դպրոցներ
Երկու ՏՈւ-134 ինքնաթիռների բախում Դնեպրոձերժինսկում
Երկու Տու-134 օդանավերի բախումը Դնեպրոձերժինսկում, 1979 թվականի օգոստոսի 11-ին տեղի ունեցած ավիացիոն աղետ, որը ավիացիոն պատմության մեջ դարձավ ամենամեծ աղետներից մեկը։ Դնեպրոձերժինսկ շրջանի երկնքում 8400 մետր բարձրության վրա բախվեցին «Աերոֆլոտ» ավիաընկերության երկու Տու-134A ինքնաթիռները (7628-րդ ռեյս Չելյաբինսկ-Վորոնեժ-Քիշնև և 7880-րդ ռեյս՝ Տաշքենդ-Գուրյով-Դոնեցկ-Մինսկ չվերթուղիներով), որի արդյունքում զոհվեցին բոլոր 178 ուղևորները (94 մարդ 7628-րդ ռեյսում, 84-ը՝ 7880 ռեյսում)։
ԽՍՀՄ և Ուկրաինայի օդային բախումների պատմության մեջ զոհերի քանակով այդ ավիավթարը զբաղեցնում է առաջին, ողջ աշխարհում՝ երկրորդ, իսկ ընդհանրապես օդանավերի բախումների մեջ՝ երրորդ հորիզոնականը։ Զոհվածների թվում կային ուզբեկական «Պախտակոր» ֆուտբոլային թիմի 17 անդամներ, ինչի պատճառով էլ այդ իրադարձությունը ստացավ հատուկ հնչողություն։
ԽՍՀՄ-65816 օդանավ
Տու-134A (գրանցման համար` ԽՍՀՄ-65816, գործարանային համար` 4352210, սերիական համար` 22-10) օդանավը թողարկվել է Խարկովի ավիացիոն գործարանի կողմից 1974 թվականին: Ինքնաթիռի սկզբնական շահագործող անձանց մասին ոչ մի հստակ տեղեկություն չի պահպանվել, հայտնի է միայն այն, որ Քիշինևի բաց բաժնետիրական ընկերության մեջ ինքնաթիռը մտցվել է 1979 թվականի մարտի 26-ին։ Ինքնաթիռը սարքավորված է Պերմի մոտորային գործարանի երկու Д-30-II շարժիչներով։ Աղետի օրը ինքնաթիռը թռել է ավելի քան 12739 ժամ և իրագործել էր 7683 «թռիչք-վայրէջք» բոլորապտույտ ։ Այդ օրը ինքնաթիռը իրագործում էր 7628 չվերթը` Չելյաբինսկ-Վորոնեժ-Քիշինև երթուղով։ Այն կառավարում էր 269-րդ թռիչքային ջոկատը, որի կազմի մեջ ներառված էին հրամանատար Տարանենկոն, երկրորդ օդաչու Տարասենկոն, ղեկապետ Իվաշենկոն և բորտմեխանիկ Բուտիրսկին։ Սալոնում աշխատում էին երկու բորտուղեկցորդներ` Բալանը և Գոնցան։
12:54 EEST 7628 ռեյս կատարող ինքնաթիռը թռավ Վորոնեժի օդանավակայանից և բարձրություն հավաքելուց հետո զբաղեցրեց 8400 մետր էշելոնը։ Այդ օդանավում կային 88 ուղևորներ` 64 մեծահասակներ և 24 երեխա ։
ԽՍՀՄ-65735 նավակող
Տու-134К (գրանցման համար` ԽՍՀՄ-65735, գործարանային համար` 1351405, սերիական համար` 14-05) թողարկվել է Խարկովի ավիացիոն գործարանի կողմից 1971 թվականի նոյեմբերի 5-ին : ԽՍՀՄ Քաղաքացիական Ավիացիոն Նախարարությանը ինքնաթիռը հանձնվեց նոյեմբերի 11-ին և ի սկզբանե ընդունվեց 235-րդ Առանձին Կառավարական բաժնետիրական կազմակերպություն։ Անդրադառնալով Տու-134ԱԿ ինքնաթիռի վերափոխությանը` այս օդանավը ուներ շքեղ ու առաջին դասի սրահներ, բայց հետագայում վերափոխվեց սովորական օդանավի, որը կարող էր տեղափոխել 78 ուղևոր և 1973 թվականի նոյեմբերի 5-ին սկսվեց շահագործվել Մինսկի Առաջին ԲԲԸ-ի կողմից։ Այն սարքավորված էր Պերմի երկու գործարանային Д-30-II շարժիչներով։ Աղետի օրը օդանավը թռել էր 10753 ժամ և իրագործել էր 7075 «թռիչք-վայրէջք» բոլորապտույտը ։
Խարկով շրջանի կենտրոն
Խարկովի օդային ուղղությունների կառավարումը բնութագրվում է թռիչքների բարձր ինտենսիվությամբ, քանի որ նրա օդային գոտով անցնում էին մեծ թվով օդային ճանապարհներ, ինչի հետևանքով ավիադիսպետչերները ստիպված էին միաժամանակ վարել տասնյակից ավել ինքնաթիռներ։ Այդ խնդրի մասին խոսվում էր դեռևս 1970-ական թվականների սկզբից, սակայն տասնամյակի ավարտին այդ խնդիրը դեռ չէր գտել իր լուծումը։ Խարկովյան կենտրոնի օդային ճանապարհների դժվար և անկանխատեսելի հատված էր հանդիսանում 6000 և ավել մետր բարձրություն ունեցող և Խարկովից 180-ից մինչև 255° ընդգրկող Հարավ-արևմտյան օդային ուղեգիծը։ Այն ձգվում էր հյուսիսից մինչև հարավ 285 կմ և 220 կմ արևմուտքից մինչև արևելք ։
Օգոստոսի 11-ին Մոսկվայի ժամանակով ժամը 07:50 դիսպետչերական կենտրոնում աշխատանքային հերթապահությանը փոխարինեց նոր ավիադիսպետչերների խումբ, որի ղեկավարը Սերգեյ Սերգեևն էր։ Հարավ-Արևմտյան բարդ հատվածը նա հանձնարարեց 3-րդ կարգի դիսպետչեր, փաստացի դեռ ստաժյոր, 20-ամյա Նիկոլայ Վասիլևիչ Ժուկովսկուն։ Ժուկովսկու աշխատանքի վերահսկողությունը հանձնարարվեց 1-ին կարգի դիսպետչեր, 28-ամյա Վլադիմիր Ալեքսանդրովիչ Սումսկուն, ով լիտերային չվերթների էլեկտրական ցանցի պատասխանատուն էր ։ Հայտնի էր, որ այդ օրը սեկտորով էր անցնելու հատուկ նշանակության չվերթը։ Տարածված էր այն կարծիքը, որ այդ չվերթով հարավ էր գնում կամ Լեոնիդ Բրեժնևը, կամ վերջինիս համախոհներից մեկը, սակայն այդ ընթացքում Բրեժնևը հանգստանում էր Ղրիմում։ Այսպիսով, 1979 թվականի օգոստոսի 11-ին Խարկովի Հարավ-արևմտան հատվածի ռադարային կենտրոնը սովորական վիճակում է եղել՝ չնայած երկինքը ծածկված էր ամպերով մինչև 9000 մետր բարձրությամբ ։
Իրադրության առաջացումը
Ժամը 13:17:15 Հարավ-Արևմտյան սեկտորի դիսպետչերի հետ կապ հաստատեց իր տարածք մուտք գործած 65816 կողային համարով օդանավը (մոլդովական) և զեկուցեց, որ նա գտնվում է 8400 մետր բարձրության վրա և նախատեսում է ժամը 13:22 թռչել Վոլչանսկ, 13:28` Կրասնոգրադ և 13:43` Նիկոպոլ, ինչպես նաև թույլտվություն խնդրեց բարձրանալ 9600 մետր։ Դիսպետչեր Ժուկովսկին հաստատեց 65816 կողային համարի` 8400 մետր բարձրանալը, որից հետո էլ գրաֆիկ մտցրեց այդ օդանավի թռիչքի նախնական ժամանակը։ Ժամը 13:21:43 65816 օդանավը կրկնակի կապ հաստատեց Խարկովյան կենտրոնի հետ և կրկնակի թույլտվություն խնդրեց բարձրանալ 9600 մետր, սակայն Ժուկովսկին մերժեց խնդրանքը, քանի որ այդ ժամանակ Կրասնոգրադի վրա այդ Էշելոնում գտնվում էր մեկ ուրիշ օդանավ (օդանավ` СССР-65132 - Ту-134А Արխանգելսկի ՈւԳԱ )): Ժամը 13:25:28 մոլդովական օդանավի անձնակազմը նորից կապ հաստատեց դիսպետչերի հետ և արդեն 3-րդ անգամ խնդրեց թույլ տալ բարձրանալ 9600 մետր բարձրության էշելոն` նշելով, որ իր և զուգահեռ ընթացող ինքնաթիռի միջև եղած հեռավորությունը կազմում է 55 կմ։ Սակայն դիսպետչերը այս անգամ ևս մերժեց` հրամայելով պահպանել ընթացիկ էշելոնը մինչև Կրասնոգրադ։
65816 օդանավի հետ կապ հաստատելուց մի քանի վայրկյան հետո, ժամը 13:25:48 դիսպետչեր Ժուկովսկու հետ կապվեց 65735 կողային համարով օդանավը (բելառուսական), որը դրանից մեկ րոպե առաջ թռել էր Դոնեցկից։ Անձնակազմը զեկուցեց, որ գտնվում է 5700 մետր էշելոնում, այն դեպքում, որ ըստ գրաֆիկի նա պետք էր լինի 9600 մետր բարձրության վրա, ինչպես նաև մատնանշել էր թռիչքի հաշվարկային ժամանակը հստակ կետերից. ժամը 13:34 թռչելու էր Դնեպրոպետրովսկ, 13:44` Կրեմենչուգ։ Ժուկովսկին հաստատել էր օդանավի գտնվելու վայրը և հրամայել էր ժամանակավորապես զբաղեցնել 7200 մետր էշելոնը։
13:27:50-ին Խարկովյան Օդային ուղղությունների կառավարումը կապվեց 65816 օդանավի հետ և զեկուցեց, որ թռել է Կասնոգրադի վրայով 8400 մետր բարձրության վրա։ Այդ ժամանակ Ժուկովսկին երկու օդանավերից ճշտեց նրանց ճանապարհային արագությունը։ Առաջին օդանավի (65816) արագությունը 830 կմ/ժ, իսկ երկրորդ (65132) օդանավի արագությունը` 750 կմ/ժ, այսինքն տարբերությունը 80 կմ/ժ էր, այդ իսկ պատճառով դիսպետչերը մերժեց 65816 օդանավին զբաղեցնել 9600 մետր էշելոնը։ Անձնակազմը ստիպված էր հաստատել հրամանը` չնայած որ փորձում էր ճշտել, որ նրանք նույնպես կարող են նվազեցնել արագությունը բարձրություն հավաքելուց հետո։ Դա եղավ մոլդովական ինքնաթիռի վերջին ռադիոհաղորդումը։
13:30:40-ին Խարկովյան Օդային ուղղությունների կառավարումը կապ հաստատեց 65735 օդանավի հետ և զեկուցեց, որ կարող են զբաղեցնել 7200 մետր էշելոնը Դնեպրոպետրովսկու ռադիոփարոսից 25 կմ հեռանալու դեպքում։ Դիսպետչերը հաստատեց նրանց տեղանքը և հրամայեց բարձրանալ մինչև 8400 մետր։ 3 րոպե հետո (13:34:52) 65735 օդանավից զեկուցեցին 8400 մետր էշելոն զբաղեցնելու և Դնեպրոպետրովսկու ռադիոփարոսից հեռանալու մասին` չնայած, որ օդանավը իրականում գտնվում էր ռադիոփարոսից 13 կմ հեռավորության վրա։ Եվ այդ ժամանակ, սակավափորձ Ժուկովսկին սխալ է որոշում նրանց տեղանքը ռադարի վրա և հաստատում է Դնեպրոպետրովսկու թռիչքը։ Տվյալ ինքնաթիռը սխալ կողմնորոշելով ռադարի վրա` նա տեսավ, որ 9000 մետր էշելոնում հանդիպակաց ուղղության վրա միաժամանակ գտնվում է մեկ այլ ինքնաթիռ (կողային համար СССР-86676 - Ил-62 Տաշքենդ ԲԲԸ ), որի պատճառով 65735 օդանավին հրաման տվեց պահպանել 8400 մետր բարձրությունը, որն էլ վերջինս հաստատեց։
Սմուսկու միջամտությունը
65816 օդանավը թռչում էր 50 օդային միջանցքով (Մադգալինովկա-Դնեպրոձերժինսկ, ուղղություն` 201°), իսկ 65735 նավակողը` 147 օդային միջանցքով (Դնեպրոձերժինսկ-Կրեմենչուգ, ուղղություն` 300°): Այս միջանցքները հատվում են 99° անկյունում Դնեպրոձերժինսկից դեպի հյուսիս-արևելք։ Սակայն Ժուկովսկին, ով թռիչքի ժամանակ գծագրության վրա սխալ էր նշել 65816 նավակողի վերահսկիչ կետերը, ինչպես նաև ունենալով սխալ տեղեկություններ 65735 օդանավի գտնվելու վայրի մասին` թյուր դատողություններ արեց, որ չկա երկու օդանավերի մոտեցման վտանգ, մանավանդ որ իր հաշվարկով 65816 օդանավը պետք է անցած լիներ հատվող հատվածը։ Բայց այդ ժամանակ դիսպետչեր Սումսկին, ով Ժուկովսկու խորհրդատուն էր` լսելով Ժուկովսկու բանակցությունները օդանավերի անձնակազմերի հետ և էկրանի վրա տեսնելով մոտեցող նշանները, գիտակցեց իրադրության աղետավորությունը և փորձեց ուղղել այն։ Դրա համար վերջինս որոշեց տեղափոխել 86676 (Ил-62) օդանավը 9600 մետր էշելոնի վրա, իսկ 65735 օդանավը (բելառուսական Տու-134)` արդեն ազատված 9000 մետր էշելոն: 13:34:07-ին Սումսկին հրամայեց 86676 օդանավին բարձրանալ 9600 մետր, որից հետո մի քանի անգամ կրկնեց հրամանը, իսկ հետո 65735 օդանավի անձնակազմին հրամայեց բարձրանալ մինչև 9000 մետր ։
«Հասկացա,...8400» պատասխանը իրականում այդքան էլ հստակ չէր, բացի այդ դիսպետչերները չէին լսել կանչը։ Այդուհանդերձ Սումսկին չէր էլ ստուգի արդյո՞ք անձնակազմը հասկացել է բելառուսական Տու-134 խմբին։ Դրա փոխարեն նա կշտամբեց սակավափորձ դիսպետչերին և վերադարձավ իր աշխատանքային վայր, որտեղ անհրաժեշտ էր միանգամից 3 օդանավ կառավարել ։
Բախում
Թռչելով 8400 մետր բարձրությամբ ամպերի մեջ` օդանավերի անձնակազմերը չէին կարող միմյանց տեսնել։ Դրա հետ մեկտեղ 65816 օդանավը հետագծից 4 կմ ձախ էր թեքվել, իսկ 65735 օդանավը` 0,5 կմ ձախ: 13:35-13:38-ին էկրանի վրայից իրար հաջորդելով անհետացան 2 օդանավերի նշանակետերը։ Ժուկովսկին փորձում էր կապվել նրանց հետ, բայց վերջիններս չէին պատասխանում: 13:37-ին Խարկովի դիսպետչերական կենտրոն կապվեց Իգոր Չերնովը` Դնեպրեպետրովսկու ԲԲԸ-ի ԱՆ-2 (օդանավ` СССР-91734, թվերթ` Չերկասի - Դոնեցկ) օդանավի ղեկավարը, և զեկուցեց. «Խարկով, 734-րդ, ինչ-որ բան է ընկնում երկնքից»: 13:40-ին Չերնովը կրկին կապվում է դիսպետչերի հետ և ասում. «Խարկով, 734-րդ, Կուրիլովկա բնակավայրի շրջանում հետևում եմ օդանավի մասերի անկմանը։ Իմ կարծիքով դա Տու-134 է»  ։
13:35:38-ին, այսինքն վերջին անգամ երկրի հետ կապվելուց հետո` 1 րոպե և 5 վրկ. անց, բելառուսական Տու-134 (65735 օդանավ) 95° անկյան տակ մխրճվեց մոլդովական (65816) օդանավի մեջ 48.55972°N, 34.67583°W հատվածում։ Աջ հարթության վերջնամասից 2,5 մետր երկայնքով 735-րդը հատել էր 816-րդի խցիկի վերին հատվածը, ապա ուղևորների սալոնը` միանգամից սպանելով բոլոր օդաչուներին, իսկ 816-րդից պոկվել էր թևային հատվածը, որի բեկորներն էլ մտան իր իսկ աջ շարժիչի մեջ։ Մոլդովական օդանավը հարվածից շրջվեց դեպի աջ, իսկ բելառուսականը` ձախ, որից հետո ինքնաթիռները պոչաթևային հատվածով բախվեցին, դրա հետ մեկտեղ մոլդովական աջ շարժիչը ջարդեց բելառուսական օդանավի ողնափայտը, իսկ մոլդովական օդանավի աջ թևը պոկվեց։ 65816 օդանավը օդում բաժանվեց մի քանի հատվածների։ Ավիացիոն պոչաթևը, աջ թևի մի մասը և շարժիչներից մեկը կորցրած 65735 օդանավի օդաչուները փորձում էին վթարային վայրէջք կատարել, բայց 4 կմ բարձրության վրա օդանավը կորցրեց կառավարումը և 13:38-ին բախվեց գետնին և ամբողջությամբ ջախջախվեց  ։
Բելառուսական Տու-134 ընկավ Կուրիլովկայից 2 կմ հյուսիս-արևելք (48.58823°N, 34.65628°W) հատվածում։ Մոլդովական Տու-134-ի միջին ֆյուզելյաժը թևի միջին հատվածի հետ ընկավ Կուրիլովկայից 3,5 կմ հարավ-արևելք, նրա ձախ շարժիչը հայտնաբերվեց Դնեպր գետի մոտ, իսկ շասսին հենց գետից։ Օդանավի մնացած մասերն ընկան Կուլիկովա, Նիկոլայևկա և Ելիզավետովկա գյուղերի շրջակայքում։ Բեկորների փռվածության ընդհանուր տարածքը կազմում էր 16կմ*3կմ։ Զոհվեցին երկու օդանավերում գտնվող բոլոր 174 մարդիկ (94 մոլդովական, 84 բելառուսական օդանավերում)` ներառալ 36 երեխաները և «Պախտակոր» ֆուտբոլային թիմի 17 անդամներըն ։
2016 թվականի դրությամբ Դնեպրոձերժինսկու աղետը համարվում է Տու-134 օդանավերի պատմության մեջ ամենախոշորը։ Որպես լրացում` իրադարձության ժամանակ աղետը Սովետական Միության ամենախոշոր աղետն էր` անցնելով 1972 թվականին Մոսկվաում տեղի ունեցած ավիավթարին (1985 թվականից համարվում է 2-րդը` Ուչկուդունի աղետից հետո), այժմյան Ուկրաինայի տարածքում, անցնելով Խարկովի մոտ տեղի ունեցած աղետը (2014 թվականից 2-րդը` Դոնեցկի շրջանում Boeing 777 ավիավթարից հետո)։ Ինչպես նաև ներկա պահին համարվում է ամենամեծ օդանավերի բախումը` զիջելով երկու Boeing 747 բախմանը Տեներիֆեում ։
Բանակցությունների վերծանում
Բանակցությունների վերծանումը այն պահից, երբ 65816 օդանավը մուտք գործեց Խարկովի տարածաշրջանային կենտրոն .:
Հետախուզություն
Բեկորների ուսումնասիրությունների արդյունքների հիման վրա հանձնաժողովը եզրակացրեց, որ մինչ բախումը երկու օդանավերում հրդեհ կամ պայթյուն չեն եղել, իսկ սարքավորումները կանոնավոր կերպով են աշխատել։ Ինչպես նաև յուրաքանչյուր ինքնաթիռի թռիչքային քաշը և հավասարեցումը նորմայի սահմաններում են եղել։ Սրա հետ մեկտեղ թռիչքային շրջանում այդ օրը և այդ ժամին բաց չեն թողնվել օդապարիկներ և զինավարժություններ ևս չեն անցկացվել ։
Այդ ժամանակ հանձնաժողովը կապնվեց դիսպետչերների հետ և հայտնաբերեց 20-ամյա Ժուկովսկու գործողությունների մեջ մի շարք սխալներ։
Ինչպես նաև նրա խորհրդատուն` 28-ամյա Սումսկին, չնայած որ աշխատանքային փորձ ուներ, բայց հաճախ էր նկատողություն էր ստանում տեխնիկական աշխատանքների խախտման պատճառով, այդ թվում նաև ռադիոփոխանցման դարձվածքները ։
Հանձնաժողովի կարծիքով սխալներ եղել են նաև թռիչքների պարտականությունները իրականացնող ղեկավար Սերգեևի գործողություններում, ով սխալ էր դասաբաշխել հերթափոխի անձնակազմի պարտականությունները, սխալ հրահանգներ էր տվել դիսպետչեր Սումսկու` դիսպետչեր Ժուկովսկու աշխատանքի վրա վերահսկելու մասին։ Դրա հետ մեկտեղ, ինքը` Սերգեևը 13:15 փոխարինեց Հյուսիս-Արևելյան սեկտորի դիսպտեչերին, այսպիսով Սերգեևը շեղվել էր իր հիմնական պարտականություններից, ինչը վերջին շրջանում դժվարեցրեց օդային ուղղությունների ղեկավարումը ։
Պաշտոնական եզրակացություն
Հանձնաժողովի եզրակացության համաձայն, երբ 13:34:24 դիսպետչեր Ժուկովսկին սկսեց ասել 65735 կողանավին բարձրանալ 9000 մետր (735-րդ, իսկ դուք 9 զբաղեցրեք, Դնեպրոձերժինսկում 8400 հատվողներ), ժամը 13:34:27 դիսպետչերի հետ կապ էր փորձում հաստատել 65640 նավակողը (Տու-134 Գորկովսկու ԲԲԸ ), ով մոռացել էր նախադասության առաջին կեսը։ Իր հերթին 86676 նավակողը (Իլ-62 Ուզբեկստանի Քաղաքացիական ավիացիայի ղեկավարություն), ով ավելի շուտ էր հրահանգ ստացել բարձրանալ 8400 մետր, լսելով նախադասության վերջը` «Դնեպրոձերժինսկում 8400 հատվողներ»` ընդունեց այն որպես հրամանի շարունակություն։ Այս կերպ, առանցքային արտահայտությունը Հասկացա,… 8400, ըստ փորձաքննության տվյալներով, կապված էր բելառուսական Տու-134-ի հետ, իսկ ուզբեկական Իլ-62 հետ այն ամբողջությամբ հնչում էր այսպես. «Հասկացա, 676-րդ, 8400»։ Ծագած իրավիճակի պատճառներից մեկը դարձավ վերջին րոպեներին առաջացած ռադիոփոխանակման ինտենսիվությունը, որը հանգեցնում էր եթերի մակօղակի։ Սմուսկու սխալը կայանում էր նրանում, որ, ստանալով անհասկանալի պատասխան, առանց կանչի հրահանգի` նա չհստակեցրեց 735-րդ նավակողի անձնակազմից, արդյո՞ք վերջինս հասկացել է հրամանը։ Թռիչքների ղեկավարի բացակայությունը, ով այդ ժամանակ աշխատում էր դիսպետչերի փոխարեն, չկանխեց ավիավթարային իրավիճակի ստեղծումը ։
Լրագրող Պանկրատովի տարբերակը
2008 թվականին ուկրաինական սպորտային «Ֆուտբոլ» շաբաթաթերթի լրագրող Եվգենի Պանկրատովը հետաքննություն իրականացրեց, որի արդունքում պաշտոնական եզրակացության մեջ նա գտավ առանձին սխալներ։ Այսպես, հանձնաժողովի պաշտոնական հաշվետվություններում ասված էր, որ «Հասկացա, 8400» արտահայտությունը ասել է ուզբեկական Իլ-62-ի անձնակազմը։ Բայց, լրագրողի կարծիքով այն զուրկ է իմաստից, քանի որ մի քանի վայրկյան շուտ անձնակազմը ստացել էր 9000 մետր բարձրությունից անցնել 9600 հրահանգը, ինչը և հաստատվեց (և իրականացվեց)։ Լսելով բանակցությունների ձայնագրությունները` ակնհայտ է, որ 9600, 676-րդ և Հասկացա, 8400 արտահայտությունը արտաբերված են տարբեր ձայներով։ Լուծելով հարցը, թե ով է այն ժամանակ պատասխանել, և բացառելով Իլ-62 ենթադրվող թեկնածուներին` լրագրողը եկավ այն եզրահանգման, որ բելառուսական Տու-134 անձնակազմն էլ պատասխանել է դիսպեչերին ։
Բացատրելով պատճառը` ինչու 65735 օդանավի անձնակազմը լսելով 9000 մետր բարձրանալու հրահանգը` չկատարեց այն, արժեր ուշադրություն դարձնել այդ րոպեին առաջացած իրադրությանը։ Այսպիսով, Սուկսկու արձակած բարձրանալու հրահագը տևում է 6 վայրկյան (ըստ ձայնագրությունների), ընդ որում փոքր դադարով նախորդ` Իլ-62-ին տրված բարձրանալ 9600 մետր հրահանգից հետո։ Այդ ժամանակահատվածում բարձրացել էր ռադիոփոխանակման ինտենսիվությունը, և դիսպեչերի հետ փորձում էին կապ հաստատել երկու օդանավերը` ուզբեկական Իլ-62 (ստացված հրահանգը հաստատելու նպատակով) և գորկովյան Տու-134։ Նմանատիպ փորձերը հանգեցին նրան, որ Սումսկու արտաբերած նախադասության հիմնական մասը եթերում լսվել է հատվածներով ։ Պանկրատովի կարծիքով հավանականությունը մեծ է, որ եթերում նախադասությունը հնչել է ինչպես «735-րդ, իսկ դուք 8400», այսինքն հնչել է ինչպես 8400 մետր բարձրության պահպանման հրահանգ, ինչը և 735-րդի անձնակազմը հաստատել է։ Խամգարումների պատճառով դիսպեչերը այս պատասխանը ամբողջությամբ չէր լսել, բայց սխալմամբ որոշել է, որ այն բարձրության մեծացման հրահանգի ընդունումն է ։
Օդանավերի վրա հարձակման տարբերակ
Շատ տարածված է այն տարբերակը, որ օդանավերը իրականում այս կամ այն պատճառով հրթիռով խփվել են։ Հիմնականում, «Ռոսիա» հեռուստաալիքի կողմից նկարահանված «Պախտակորի գաղտնի վախճանը» փաստավավերագրական ֆիլմում Ալլա Թազետդինովան` երկրորդ մարզիչ Իգդայ Թազետդինովի այրին, պատմում է` ինչպես հաղորդակցության դատախազությունում ինչ-որ Գարբուզ իրավաբանը իրեն իբր ասել է. «Դուք ձեր համար ինչո՞ւ ոչինչ չեք պահանջում։ Պահանջեք շրջագայություն։ Անցած տարում ինքնաթիռ խփեցին»։ Դրանից հետո նա խոսքն ընդհատեց և լռեց։ Այդ նույն ֆիլմում տրվալ տարբերակը զարգացնում են և առաջ են քաշում այն ենթադրությունը, որ օդանավը զինավարժության ժամանակ պատահմամբ հարվածել է հրթիռը ։ Այն տարբերակը, որ օդանավերը կարող էին ոչնչացված լինել հրթիռի կողմից, բարձացվել էր նաև «Պախտակորի» նախկին գլխավոր մարզիչ Օլեգ Բազիլեվիչը ։
Ըստ այս տարբերակի հակառակորդների կարծիքի` տարբերակը չի կարոց բացատրել` թե ինչու են միանգամից երկու օդանավեր խփվել, և այն էլ այնպես, որ բելառուսական օդանավի միայն ողնափայտը, իսկ մոլդովական օդանավը բաժանվել է մի քանի մասերի։ Դրա հետ մեկտեղ հրթիռի հետևանքով ոչնչացված օդանավերի բեկորները վնասվածքի բնորոշ հատկանիշներ են ունենում։ Այսպիսով, 1959 թվականին Իլ-14-ի վրա հրաձգության նշաններ են հայտնաբերվել ինչպես նաև 1997 թվականին Յակ-40 օդանավի վրա, 1962 թվականին Տու-104 և 2001 թվականին Տու-154 օդանավերի վրա հայտնաբերվել են հրթիռների հարվածած հետքեր։ Իհարկե, խոշոր զինավարժություննեի ամսաթվերի մասին Խորհրդային Միությունում բոլորին հայտնի էին։ Այսպիսով ըստ մոտամոտ ամսաթվի` զորավարժություններ իրականացվել են Ուկրաինիայի ԽՍՀ տարածքում 1978 («Բերյոզինա») և 1981 («Արևմուտք-81») թվականներին ։
Ինչ վերաբերում է դիտավորյալ հարվածի տեսությանը, ապա, ըստ դրա հակառակորդների, այն չի բացատրում` ինչ նպատակով է ոչնչացվել օդանավը, որը թռչում էր երկրից 8 կմ բարձչության վրա այն էլ ամպերի մեջ ։ Այդ ժամանակ այդ շրջանում գտնվում էին ևս երեք օդանավեր` ներառյալ ցածր թռչող Ան-2, որի օդաչուն էլ զեկուցել է օդանավի ընկնող բեկորների մասին ։
«Պախտակոր» ֆուտբոլային թիմ
Ավիավթարից հետո խմբի կազմը համալրվեց ուրիշ խմբերի անդամներով։ Ինչպես նաև ԽՍՀՄ ֆուտբոլային ֆեդերացիայի որոշմամբ «Պախտակորին» երեք տարվա ընթացքում բարձրագույն լիգայում երաշխավորեց 2-րդ հորզոնականը` անկախ հանրագումարային արդյունքի ։
Հիշատակ
2009 թվականի օգոստոսին` ի հիշատակ ավիավթարի զոհերի 30-ամյաիկին, բելառուսական Տու-134 օդանավի բախման վայրում կառուցվեց հուշարձան սև ողբերգական հորիզոնական սալաքարի տեսքով, որի վրա կար հետևյալ գրառումը. «Ի հիշատակ «Պախտակոր» ֆուտբոլային թիմի և 1979 թվականի օգոստոսի 11-ի ավիավթարի բոլոր զոհերի։ Նախկին ԽՍՀՄ ֆուտբոլային եղբայրության կողմից» ։ Միաժամանակ Կուլիկովայում բացվեց հուշամատյան։ Այդ պրոյեկտի նախաձեռնողը դարձավ երկրորդ օդաչուի այրին` Ալլա Թազետդինովան` ի շնորհիվ հետխորհրդային ֆուտբոլային ակումբի ֆինանսական աջակցության. Հուշարձանը տեղակայված է Կուլիկովայի դպրոցի դիմաց` փոքրիկ զբոսայգում։
Ինչպես հայտնում է Ուզբեկստանի Ֆուտբոլի Ֆեդերացիան 2013 թվականի սկզբին` օգոստոսի 11-ին Տաշքենդում Բոտկինի գերեզմանին կազմակերպվեց «Պախտակոր-79» հուշարձանի բացման արարողությունը։ Այդ արարողությանը մասնակցեցին Ուզբեկստանի ֆուտբոլային խմբերը, ԶԼՄ ներկայացուցիչներ, Ուկրաինիայի ՖՖ.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օդային աղետներ Կատեգորիա:1979
Սրեդիննի լեռնաշղթա
Սրեդիննի լեռնաշղթա (Срединный хребет), Արևմտյան լեռնաշղթա, Կամչատկայի գլխավոր ջրբաժան լեռնաշղթան։ Ձգվում է թերակղզու ամբողջ երկարությամբ մոտ՝ 1200 կմ։
Կատեգորիա:Ռուսաստանի լեռնաշղթաներ
Նայջել դե Յոնգ
Նայջել դե Յոնգ (Nigel de Jong, ), հոլանդացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։ Հանդես է գալիս Միլան ակումբում և Նիդեռլանդների ազգային հավաքականում։
Կարիերա
Դե Յոնգը Այաքս ակումբի սան է։ Առաջին անգամ հոլանդական թիմի հիմնական կազմում նա հանդես է եկել 2002-ին։ Իր առաջին գնդակը դե Յոնգը խփել է 2003-ի փետրվարի 18-ին, Չեմպիոնների Լիգայում, Արսենալի դեմ խաղում ։ Չնայած մի քանի հաջող ելույթների, նա այնուամենայնիվ չկարողացավ ամրապնդվել հիմնական կազմում։
2006-ին դե Յոնգը 1 մլն. եվրոյով տեղափոխվել է գերմանական Համբուրգ ակումբ, որի կազմում նա եղել է առանցքային խաղացողներից մեկը։ «Համբուրգի» կազմում շուրջ 60 խաղ անցկացնելուց հետո, 2009-ին գերմանական ակումբը դե Յոնգի տրանսֆերը 18 մլն. եվրոյով վաճառել է Մանչեսթեր Սիթիին ։ Այստեղ նա եղել է հիմնական կազմի մշտական խաղացող։
2012-ի օգոստոսի 31-ին, տրանսֆերային պատուհանի վերջին օրը, դե Յոնգը անցել է իտալական Միլանի տրամադրության տակ. «Միլանը» «Մանչեսթեր Սիթիին» փոխարենը վճարել է 3.5 մլն. եվրո ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հոլանդացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Միլանի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:1984 ծնունդներ Կատեգորիա:Նոյեմբերի 30 ծնունդներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Այաքսի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Մանչեսթեր Սիթիի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Նիդերլանդների հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ Կատեգորիա:Թուրքական Սուպեր լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2012-ի ֆուտբոլիստներ
Օշին Չիլինգիր
Օշին Չիլինգիր, (Oşin Çilingir, 1945, Դիարբեքիր, Թուրքիա - հունվարի 10, 2021, Ստամբուլ, Թուրքիա), հայ գրող, հրապարակախոս։
Կրթություն
Ծնվել է 1945 թվականին, Դիարբեքիրի Ֆաթիհ Փաշա թաղամասում։ Մանկությունն անց է կացրել Հանչեփեք թաղամասում։ 1957 թվականին ավարտել է Սուլեյման Նազիֆի անվան նախակրթարանը։ Նույն տարում ընտանիքի հետ միասին փոխադրվել է Ստամբուլ։ 1963 թվականին ավարտել է Դպրեվանքի Սուրբ Խաչ հայկական վարժարանը, իսկ 1969 թվականին՝ Ստամբուլի տեխնիկական համալսարանի հանքարդյունաբերության ֆակուլտետը։
Գործունեությունը
Հանքային ինժեների մասնագիտությամբ աշխատել է մի շարք կազմակերպություններում։ Զուգահեռաբար թղթակցել է տարբեր թերթերի, այդ թվում՝ «Ակօս» շաբաթաթերթին։ Եղել է Հրանտ Դինքի մտերիմ բարեկամը։ Դինքի սպանությունից որոշ ժամանակ անց՝ 2007 թվականի փետրվարի 16-ին, նա հոդված է հրապարակում, որտեղ Հրանտ Դինքին համեմատում է «Միություն և առաջադիմություն» կուսակցության կողմից սպանված մտավորականներից փաստաբան, գրող և պատգամավոր Գրիգոր Զոհրապի հետ ։
Աչքի է ընկել իր ձախակողմյան հայացքներով։ 1980-ական թվականների սկզբին «Ջիհան Աթեշ» կեղծանվամբ թղթակցել է «Դեմոկրատ» թերթին, իսկ որոշ հոդվածների տակ ստորագրում էր «Յալչըն Չիլինգիր»։
2002 թվականին «Արաս» հրատարակչությունը հրատարակել է նրա «Մեր միջի սև անցքը» գիրքը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Թուրքահայ գրողներ Կատեգորիա:2021 մահեր
Յաննիս Ռիցոս
Յաննիս Ռիցոս (Γιάννης Ρίτσος, ), հույն բանաստեղծ և ձախ քաղաքական ակտիվիստ, Դիմադրության շարժման մասնակից։ Արժանացել է Լենինյան կոմերիտմիության միջազգային մրցանակի «Ժողովուրդների մեջ բարեկամության ամրապնդման համար» (1977)։ Բանաստեղծի գրական ժառանգությունն ընդգրկում է ավելի քան հարյուր բանաստեղծական ժողովածուներ, տասը վեպեր, չորս թատերական ստեղծագործություններ, թարգմանություններ, ճամփորդական նոթեր և այլն։
Վաղ տարիներ
Ռիցոս Յաննիսը ծնվել է 1909 թվականի մայիսի 1-ին Պելեպոնեսի Մոնեմվասիա քաղաքում, մանր հողատեր Էլեֆտերիոս Ռիցոսի ընտանիքում։ Մայրը՝ Էլեֆտերիան, ծագում էր հին հունական ազնվականական Գիտիու տոհմից։ 1921 թվականից մինչ 1925 թվականը սովորել է Գիտիուի գիմնազիայում։ Գրել սկսել է վաղ տարիքում։ Արդեն 1924 թվականին նրա բանաստեղծությունները տպագրվել են «Մանուկների ստեղծագործությունը» ժողովածուում։ 1925 թվականին ընտանիքը հայտնվում է սնանկացման եզրին, տուբերկուլյոզից մահանում են մայրն ու եղբայրը։
Յաննիսը տեղափոխվում է Աթենք, որտեղ աշխատում է Հունաստանի ազգային բանկում։ 1926 թվականին նրա մոտ նույնպես ախտորոշվում է տուբերկուլյոզ, իսկ հայրն ընկնում է հոգեբուժարան Դաֆնիում։ 1927—1929 թվականներին Յաննիս Ռիցոսը բուժվում է «Սոտիրիա» հիվանադանոցում։ 1930 թվականին տեղափոխվում է Հանյա քաղաքի առողջարան։ Այստեղ նա առաջին անգամ ելույթով հանդես է գալիս տուբերկուլյոզով հիվանդների բնակության ահավոր պայմանների դեմ։ Այս շրջանում նա ծանոթանում է մարքսիզմի գաղափարներին։
Հեղափոխական ու գրական գործունեության սկիզբը
1931 թվականին Յաննիս Ռիցոսը վերադառնում է Աթենք, որտեղ համագործակցում է ձախ քաղաքական կողմնորոշում ունեցող «Պրոտոպորի» («Ավանգարդ») ամսագրի, ինչպես նաև կոմերցիոն թատրոնի հետ՝ աշխատելով որպես ռեժիսոր, դերասան ու պարող։ Նա շփվում էր նաև բանվորների հետ ու ընդունվում է Հունաստանի կոունիստական կուսակցություն։ 1934 թվականից որպես սրբագրիչ աշխատել «Գավոստի» հրատարակչությունում։ Այդ ժամանակ էլ լույս է տեսնում Յաննիս Ռիտոսի բանաստեղծությունների «Տրակտոր» ժողովածուն, որ գրված էր ֆուտուրիզմի ու Վլադիմիր Մայակովսկու ազդեցությամբ։ Այնուհետև Ռիցոսը համագործակցում է Հունաստանի կոմունիստական կուսակցության պաշտոնական լրագրի («Ռիզոսպաստիս») հետ, որտեղ տպագրվում է «Նամակներ դեպի ռազմաճակատ» ստեղծագործությունը։
1935 թվականին լույս է տեսնում Յաննիս Ռիցոսի բանաստեղծությունների երկրորդ ժողովածուն՝ «Բուրգեր»։ 1936 թվականին Ֆեսալոնիկիում ծխախոտի գործարանի բանվորների գործադուլի ժամանակ տեղի ունեցած ողբերգական դեպքերի ազդեցությամբ Ռիցոսը որոշում է գրել «Էպիտաֆիա» պոեմը։ Ֆաշիստական բռնակալ Իոաննիս Մետակսասի՝ իշխանության գալուց հետո «Էպիտաֆիա» պոեմն այրվել է Ակրոպոլի մոտ։
1937 թվականին Յաննիս Ռիցոսը, չնայած իր ստեղծագործություններն արգելված էին, կարողանում է ընդունվել Հույն գրական գործիչների միություն։ Նույն թվականին նա հրատարակում է «Երգ իմ քրոջը», որ նվիրել էր իր քույր Լուլային։ Նա հոր նման տառապում էր հոգեկան հիվանդությամբ ու բուժվում էր Դաֆնիում։ 1938 թվականին հրատարակվում է «Գարնանային սիմֆոնիան», իսկ Ռիցոսը դառնում է պետական Թագավորական թատրոնի պարող (ներկայում՝ Հունաստանի ազգային թատրոն)։ 1940 թվականին Յաննիս Ռիցոսն ընդգրկվում է Ազգային օպերային թատրոնի թատերախմբում և հրատարակում «Օվկիանոսի քայլերգը»։
Երկրորդ համաշխարհայինն ու քաղաքացիական պոտերազմը
Նացիստական շրջափակման տարիներին Յաննիս Ռիցոսն հանդես է գալիս Հունաստանի Ազգային-ազատագրական ճակատի կազմում և ընդգրկվում Հունաստանի ազգային-ազատագրական բանակի կազմում։ Նա դառնում է հակաֆաշիստական շարժման ղեկավար գորժիչներից մեկն՝ շարունակելով գրել հեղափոխակա ստեղծագործություններ։ 1942 թվականին նա գրել է «Կինը ծովափին» դրամատիկական ստեղծագործությունն ու «Վերջին հարյուրամյակը մարդուն» պոեմը։ 1943 թվականին բանաստեղծը համագործակցում է Աթենքում հրատարակվող «Ազատ գրականություն» ամսագրի հետ և հրատարակում «Փորձություն» ժողովածուն, որից գրաքննադատությունը հանում է «Արևից առաջ» պոեմը։
Հունաստանի քաղաքացիական պատերազմի տարիներին՝ 1948 թվականին, կոմունիստ Յաննիս Ռիցոսը ձերբակալվում է և աքսորվում նախ Լեմնոս կղզի, 1949 թվականի մայիսին՝ Մակրոնիսոս, իսկ 1950 թվականին՝ Այոս-Ստրատիոս։ Բանաստեղծն ազատություն է ստանում միայն 1952 թվականին՝ այն բանից հետո, երբ բողոքեցին համաշխարհային մշակույթի առաջադեմ մի շարք գործիչների, այդ թվում՝ Լուի Արագոնը, Պաբլո Ներուդան և Պաբլո Պիկասոն։ Ազատություն ստանալուց անմիջապես հետո Յաննիս Ռիցոսը գրում է «Անհնազանդ քաղաքը» և ընդունվում նոր կազմակերպված Դեմոկրատական ձախ միասնական կուսակցություն, որ գլխավորում էր Իոաննիս Պասալիդիսը։ Նա նաև համագործակցում է այդ կուսակցության հրատարակած «Ավգի» թերթի հետ։
Հետպատերազմյան տարիներ
1956 թվականին Յաննիս Ռիցոսը «Լուսնի սոնատ» պոեմ-մենագրության համար արժանանում է Պետական մրցանակի քնարերգության բնագավառում («Լուսնի սոնատը» թարգմանվել է աշխարհի 20 լեզուներով)։ Բանաստեղծն այցելում է ԽՍՀՄ, ինչից հետո գրում է «Տպավորություններ Խորհրդային Միության մասին» (1956)։ 1958 թվականին նորից սկսում են հետևել նրան, ինչի պատճառն էր «Էպիտեորիսի Տեխնիս» («Արվեստի տեսություն») ամսագրի անդրադարձը Հոկտեմբերյան հեղափոխության 40-ամյակինն։ 1959 թվականին այցելում է Ռումինիա ու Բուլղարիա։ 1962 թվականին Յաննիս Ռոցիսը նորիս այցելում է Ռումինիա, ապա Չեխոսլովակիա, ԳԴՀ, Հունգարիա։ 1966 թվականին լինում է Կուբայում։
1960 թվականին «Էպիտաֆիան» թողարկվում է ձայնապնակով. նրա համար երաժշտություն էր գրել հույն հայտնի կոմպոզիտոր Միկիս Թեոդորակիսը։ Յաննիս Ռիցոսը հրատարակության է պատրաստում «Չեխ ու սլովակ բանաստեղծների անթոլոգիան», նոր հունարեն թարգմանում Վլադիմիր Մայակովսկու, Ալեքսանդր Բլոկի, Ալեքսեյ Տոլստոյի ստեղծագործությունները, ինչպես նաև հեղափոխական կոմունիստ բանաստեղծների՝ կուբացի Նիկոլաս Գիլեյենի, հունգարացի Աթիլա Յոզեֆի ստեղծագործությունները։