cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Թամբակուրծք թարախահան
Պահպանություն
Սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակում գրանցված է որպես վտանգված տեսակ։
Թվաքանակը չափավոր բարձր է, իսկ փոփոխության միտումները՝ անհայտ։
Վտանգ են հանդիսանում անասունների չկարգավորված արածեցմամբ պայմանավորված էկոհամակարգերի դեգրադացումը և տեսակի՝ կլիմայի կանխատեսվող փոփոխության հետևանքով ալպյան գոտու սահմանների լանջն ի վեր տեղաշարժմամբ պայմանավորված ապրելավայրերի կրճատումը։
Պահպանվում է «Հանքավան» պետական արգելավայրում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կենդանիներ Կատեգորիա:Միջատներ Կատեգորիա:Էնդեմիկ կենդանիներ Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Մալցա
Մալցա (Maltsa), գյուղ Էստոնիայի Վիլյանդիմաա նահանգի Տառվաստու շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 36 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիլյանդիմաա նահանգի Տառվաստու շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Innervision
«Innervision», ամերիկահայ System of a Down խմբի երգն է «Steal This Album!» ալբոմից։ Թողարկվել է որպես պրոմո-սինգլ 2002 թվականի հոկտեմբերին American Recordings և Columbia Records լեյբլների կողմից։
Երգացանկ
Կատեգորիա:System of a Down երգեր Կատեգորիա:2002 սինգլներ
Նարդարան
Նարդարան (Nardaran), քաղաքատիպ ավան Բաքվի Սաբունչինի շրջանում։ Ադրբեջանի մայրաքաղաքի կենտրոնից գտնվում է 25 կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևելք։ Աշխարհագրորեն գտնվում է Ապշերոնյան թերակղզում։
Բնակչությունը կազմում է 8 300 մարդ։ Վարչականորեն պատկանում է Բաքվին և համարվում նրա արվարձաններից մեկը։ Ի տարբերություն Ադրբեջանի մյուս բնակավայրերի, որոնք կրոնական տեսանկյունից լիբերալ են, Նարդարանը համարվում է Ադրբեջանում շիա իսլամի միակ պահպանողական կենտրոնը։
Նարդարան անունը ծագում է պարսկերեն նար (նուռ)نار + դարան (ծառեր) داران, այսինքն՝ «նռնենիներով վայր»։
Ավանում է գտնվում 14-րդ դարում կառուցված ամրոցը, որն ունի մոտ 12,5 մետր բարձրություն ունեցող կլոր աշտարակ։ Խորհրդային ժամանակաշրջանում, Նարդարանը հայտնի էր որպես ծաղիկների աճեցման կենտրոն։ Ադրբեջանի անկախացումից հետո տնտեսությունն անկում ապրեց և ավանը հայտնի դարձավ իր խավիարային որսագողերով ։
Շիա իսլամի կենտրոն
Նարդարանը երկար ժամանակ եղել է «բարեպաշտ շիա մուսուլմանների հենակետ» և ողջ Ադրբեջանում միակ վայրն է, որտեղ նրա բնակիչները հավատացյալ են և պահպանողական։ Փողոցներում կան կրոնական պաստառներ, իսկ կանանց մեծամասնությունը հանրային վայրերում կրում է չադրա։ Ավանում կա գործող մեդրեսե, ինչպես նաև Ռահիմա խանըմի մզկիթը, որը կառուցվել է 1990-ական թվականների վերջին՝ շիա իմամ Ալի ալ-Ռիդայի քրոջ Ռահիմա խանըմի գերեզմանի վրա։ Ներկայումս Ադրբեջանում արգելված Իսլամական կուսակցությունը հիմնադրվել է հենց այս քաղաքում։ Բացի այդ, կուսակցության գլխամասը ևս եղել է Նարդարան ավանում։ 2002 թվականի հունիսին Նարդարանը եղել է բողոքի ցույցերի և բախումների կենտրոն, որի ժամանակ ցուցարարները պահանջում էին կենսապայմանների բարձրացում։ Բողոքի ցույցեր են տեղի ունեցել նաև 2006 թվականի հունիսին, որի հետևանքով զոհվել էր 3 մարդ ։ 2015 թվականի նոյեմբերի 26-ին ոստիկանության և ավանի բնակիչների միջև տեղի ունեցած բախումների հետևանքով Նարդարանում զոհվել էր երկու ոստիկան և ավանի չորս զինված բնակիչ ։ Մուսուլմանական միություն շարժման կրոնական առաջնորդ Թալեհ Բաղիրովը, Նարդարանի 14 այլ բնակիչների հետ միասին, ևս ձերբակալվել էր ։
Այդ բախումից հետո Ադրբեջանի խորհրդարանն օրենք էր ընդունել, որով արգելվեց արտասահմանում հոգևոր կրթություն ստացած անձանց Ադրբեջանում անցկացնել իսլամական ծեսեր և արարողություններ, ինչպես նաև քարոզներ կարդալ մզկիթներում և բարձր պաշտոններ ստանձնել Ադրբեջանում։ Բացի այդ, արգելվեց կրոնական նշանակության պաստառների, իրերի, դրոշների և կարգախոսների ցուցադրությունը, բացառությամբ պաշտամունքի վայրերում, կրոնական կենտրոններում և գրասենյակներում ։ Արգելվեց նաև հանրայնորեն տոնել Շախսեյ-վախսեյի տոնը ։ Ադրբեջանի կառավարությունը խորհրդարան ներկայացրեց նաև օրենսդրական նախագիծ, որով ադրբեջանական քաղաքացիությունից կարող էին զրկվել այն անձինք, որոնք երկրի սահմաններից դուրս մասնակցել են մարտական գործողություններին ։
Տնտեսություն
Նարդարանի տնտեսության հիմնական ճյուղերն են.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1301 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ադրբեջանի բնակավայրեր
Ելենովկա (գյուղ, Պերվոմայսկի շրջան)
Ելենովկա (Оленівка, Yelenovka), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Պերվոմայսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Ելենովկա գյուղում բնակվում էր 412 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Պերվոմայսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Չժան Յու Սին
Չժան Յու Սի, չինացի դերասանուհի, առավել հայտնի է որպես Լին Սինգչենգ «Իմ փոքրիկ արքայադուստր» և Լի Շիայում՝ «Չեմ կարող գրկել քեզ» դրամաներում։
Կարիերա
Ավարտել է Պեկինի նորաձևության տեխնոլոգիայի ինստիտուտը։
2009 թվականին «Ruili Cover Girl» 7-րդ մրցույթում հաղթելուց հետո ընդգրկվել է զվարճանքի արդյունաբերության ոլորտում և դարձել գովազդային մոդել : Ստաժավորման համար Չժան Յու Սին մեկնել է Տոկիո և մասնակցել նորաձևության իր առաջին ֆոտոսեսիաներից մեկին։
Իր դերասանուհու նորամուտը կայացել է 2013 թվականին «Tang Dynasty Man» ֆանտազիայի ժանրի պատմության դրամայում՝ առցանց վեպի էկրանավորում, որը պատմում է մեր ժամանակակից մի մարդու մասին, որը ընկել է Տանգ դինաստիայի օրոք։
2014 թվականին Չժան Յու Սին նկարահանվել է «Վագրի լեռան գրավումը» մարտաֆիլմում ։
«Գարդենիան ծաղկում է» ռոմանտիկ կատակերգական-դրաման, որի դերակատարն է դերասանուհին, մեծ էկրան է բարձրցել է 2015 թվականին։ 2017 թվականին նկարահանվում է «Չեմ կարող գրկել քեզ» ֆանտազիայի ռոմանտիկ սերիալի երկու եթերաշրջանում, «Իմ սիրելի արքայազն» կատակերգական ռոմանտիկ դրամայում և «Մեռիր հիմա» ֆանտաստիկ արկածային սերիալում։
Վորոնովկա (գյուղ, Խիսլավիչսկի շրջան)
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 7 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խիսլավիչսկի շրջանի բնակավայրեր
Winston
«Winston», JTI ընկերության կողմից թողարկվող ծխախոտի ապրանքանիշ ։ 2011 թվականին այն Ռուսաստանում ամենաշատ վաճառված ծխախոտի բրենդն էր ։
Պատմություն
Ապրանքանիշն անվանակոչվել է Հյուսիսային Կարոլինա նահանգի Վինսթոն Սեյլեմ (Winston-Salem) քաղաքի պատվին, որը ծխախոտի տերևի վերամշակման պատմական կենտրոնն էր։ 1954 թվականին Winston ծխախոտները դարձան առաջին սերիական ձևով թողարկվող ֆիլտրով ծխախոտները ԱՄՆ-ում։ Տարբեր ժամանակներում Winston-ը ճանաչվել է որպես «ծխախոտի լավագույն բրենդ»(1956 թ․), «ԱՄՆ-ում ամենաշատը վաճառվող ծխախոտ» (1965 թ․)։ 1966-ից 1972 թվականներին ապրանքանիշը վաճառքի քանակով ԱՄՆ-ում զբաղեցնում էր առաջին տեղը։ 1970-ական թվականներին Winston-ը ճանաչում է ստանում նաև ԱՄՆ-ի սահմաններից դուրս, 1992 թվականին սկսվում են Winston Filters-ի առաքումները Ռուսաստան։ 1988 թվականին Japan Tobacco և R.J. Reynolds Tobacco ընկերությունների միավորման շնորհիվ ստեղծվում է JTI ընկերությունը։ 2007 թվականին թողարկվեց Super Slims շարքը, որտեղ ներկայացվում էին Lights, Super Lights и Lights menthol ոճերը, իսկ հետագայում՝ 2009 թ․-ին շարքին ավելանում է նաև One ոճը։ 2008 թվականին թողարկվում է նոր ապրանքանիշ՝ Winston Premier, վերջինս ցայսօր իր գերժամանակակից դիրքերում է։ Winston Premier ապրանքանիշը ներկայացվում է 4 ոճերով՝ Filters, Lights, Super Lights և One։ 2010 թվականից սկսեց թողարկվել նաև Winston XS-ը, իսկ 2012-ին՝ Winston XStyle-ը։
«Winston» ծխախոտի տեսակները
2010 թվականի վերջին 2011-ի սկզբին շուկայում հայտնվեցին Winston Limited Edition ծխախոտները՝ մոխրագույն, մուգ կապույտ և սև փաթեթներով, որը բացվում է կողքից՝ մյուս կողմին սեղմելով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ծխախոտային ապրանքանիշներ Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
(6224) Էլ Գորեսի
(6224) Էլ Գորեսի (El Goresy), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1981 թվականի մարտի 1-ին Շելտ Բասի կողմից Սայդինգ Սփրինգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,366262 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0336 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6989 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1329,51 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,270776 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 5,38° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1981 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Շելտ Բասի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Սմետանինո (գյուղ, Սմոլենսկի շրջան)
Սմետանինո (Сметанино), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի բնակավայրեր
Բարսեղ Արծրունի
Մասնակցել է 1828-1829 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմին և պարգևատրվել «Արիության համար» արծաթե մեդալով։ 1830 թվականին եղբոր՝ Մկրտիչ Արծրունու հետ կազմակերպել է արևմտահայերի գաղթը (հիմնականում Բայազետի շրջանից) Արևելյան Հայաստան և բնակեցումը Սևանա լճի ավազանում՝ հիմնադրելով Նոր Բայազետը (այժմ՝ Գավառ քաղաք)։ 1838 թվականին գլխավորել է Սևանի ավազանի 30 գյուղերի գյուղացիների հակացարական ելույթը, որի պատճառով շնորհազրկվել և բանտարկվել է։ Ներսես Աշտարակեցի կաթողիկոսի օրոք եղել է Նոր Բայազետի հոգևոր գործերի վերատեսուչ։ Հիմնել է Նոր Բայազետի արական (1852), ռուսական արական (1855) և օրիորդաց (1867)դպրոցները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Սուվորովի փողոց (այլ կիրառումներ)
Սուվորովի փողոց հասկացությունը կարող է վերաբերել.
Հայկական ծաղկափոշեկեր
Հայկական ծաղկափոշեկեր, ծաղկափոշեկերների ընտանիքին պատկանող միջատ, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։
Նկարագրություն
Ոչ լայն ձվաձև մարմնով և 5-6,5 մմ երկարությամբ մանր չափի բզեզ է։ Գունավորումը բացից մինչև մուգ դարչնագույն է, իսկ ոտքերը՝ բաց դարչնագույն ։
Տարածվածություն
Հայաստանի էնդեմիկ է։ Տարածված է Իջևանի քաղաքի շրջակայքում և Թեղուտ գյուղում՝ Հաղարծին վանքի մոտ (Տավուշի մարզ) ։
Էկոլոգիա
Ապրում է անտառների բացատներում և անտառեզրերում, հանդիպում՝ հունիս-հուլիս ամիսներին հովանոցազգի բույսերի ծաղիկների և ծաղկող թփերի վրա։
Կենսաբանական առանձնահատկություններն անհայտ են ։
Պահպանություն
Սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է, որը Բնության պահպանության միջազգային մության Կարմիր ցուցակում գրանցված է որպես վտանգված տեսակ։
Թվաքանակը չափավոր բարձր է, իսկ փոփոխության միտումները՝ անհայտ։
Սպառնացող վտանգներից են ապօրինի հատումների հետևանքով անտառային էկոհամակարգերի դեգրադացումը և հողի վերին շերտի կարծրացումը՝ պայմանավորված չկարգավորված ռեկրեացիոն ծանրաբեռնվածությամբ։
Պահպանվում է «Դիլիջան» ազգային պարկում և «Իջևան» արգելավայրում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կենդանիներ Կատեգորիա:Միջատներ Կատեգորիա:Էնդեմիկ կենդանիներ Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Մալվաստե
Մալվաստե (Malvaste), գյուղ Էստոնիայի Հիյումաա նահանգի Կիռգեսաառե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 3 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Հիյումա նահանգի Կիռգեսաառե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Կուսածառ սովորական
Կուսածառ սովորական, աղավնիճազգիներ ընտանիքի, կուսածառ ցեղի բույս։
Նկարագրություն
Տերևաթափ փոքր ծառ է՝ մինչև 10 մ բարձրությամբ, որը հաճախ թփանման է աճում։ Ընձյուղները քառանկյուն են, մոխրաթաղիքապատ, սուր բուրմունքով։ Տերևները բարդ են, կազմված 5—7 տերևիկներից, որոնք նշտարաձև են, նեղ նշտարաձև, 5—10 սմ երկարությամբ, ամբողջաեզր կամ նոսր ատամնաեզր, կարճ կոթունավոր, 1,5—5 սմ երկարությամբ ընդհանուր կոթունով։ Ծաղիկները եղրևանագույն են կամ բաց մանուշակագույն, բուրումնավետ, խիտ փնջերով և կեղծ հասկիկներով, 10—18 սմ երկարությամբ, մեծ մասամբ հավաքված հուրաններում։ Բաժակն ունի եռանկյունի, կարճ ատամիկներ։ Պսակի արտաքին կողմը և երախը աղվամազապատ են։ Առէջները և սռնակը դուրս են գալիս պսակի միջից։ Պտուղը գնդաձև է, 0,3—0,4 սմ տրամագծով, սուր հոտով։ Ծաղկում է հունիսից մինչև հոկտեմբեր, պտուղները հասունանում են հոկտեմբեր-դեկտեմբերին։ Ունի մի շարք պարտիզային ձևեր, որոնք աչքի են ընկնում սպիտակ, երկնագույն-կապույտ և խոշոր ծաղիկներով։
Տարածվածություն
Տարածված է Արևմտյան Անդրկովկասում, Ղրիմի հարավային ափին, Միջին Ասիայի հարավում, Հարավային Եվրոպայում, Արևմտյան Ասիայում։ Աճում է գետերի ու գետակների ափերին, ձորակներում, խոնավ վայրերում, ծովափերին։ Համեմատաբար փարթամ է աճում ավազային և ավազակավային հողերում։ Լավ է դիմանում հողում եղած կրի առատությանը և աղիությանը։ Առանց վնասվելու դիմանում է մինչև 18 °C-ի սառնամանիքներին։ 20—22 °C-ի դեպքում բազմամյա ճյուղերի մի մասը ցրտահարվում է։ 25 °C-ի դեպքում վերերկրյա զանգվածը լրիվ ցրտահարվում է, սակայն հաջորդ տարի առատ շիվեր է տալիս և հենց նույն տարում էլ ծաղկում։ Գյումրիում լրիվ ցրտահարվում է և ոչնչանում։
Կիրառություն
Որպես դեկորատիվ թուփ, որը բարձր է գնահատվում հատկապես ուշ և երկարատև ծաղկման շնորհիվ, պիտանի է մեր հանրապետության ցածրադիր գոտու համար։ Բուրումնավետ բնափայտը օգտագործում են մանր իրեր պատրաստելու համար, իսկ ճյուղերից կողովներ են գործում։ Էկոլոգիական խումբը՝ IV: Մշակության հավանական շրջանները՝ 18—19, 20ա, 25, 28, 32 ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Բարգուշատ
Բարգուշատ (նախկին անվանումը` Գյոդաքլու Ներքին), գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Սյունիքի մարզի Կապանի տարածաշրջանում, Կապան քաղաքից մոտ 6 կմ հյուսիս-արևելք, Գորիս-Կապան խճուղու ձախ կողմում, ծովի մակարդակից 800-900 մ բարձրության վրա։
Գյոդաքլու Ներքին անվան տակ ընդգրկված է եղել Ցարական Ռուսաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում ։ Խորհրդային տարիներին մասն է կազմել Հայկական ԽՍՀ Զանգեզուրի գավառի, իսկ 1930 թվականից` Կապանի շրջանի։ 1995 թվականից մտնում է ՀՀ Սյունիքի մարզի Սյունիք համայնքի կազմի մեջ։ Բարգուշատ է վերանվանվել 2006 թ.-ի հուլիսի 4-ին։
Բնակչություն
Ըստ ՀՀ 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների` Բարգուշատի մշտական բնակչությունը կազմել է 98, առկա բնակչությունը` 43 մարդ ։ Մինչև 1988-1989 թթ. գյուղը բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով, այնուհետ` հայերով։ Բարգուշատի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում` ստորև.
Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, դաշտավարությամբ, ծխախոտագործությամբ և բանջարաբուծությամբ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գյուղեր
Գևորգ Արծրունի
Գևորգ Երեմիայի Արծրունի, հայ հասարակական գործիչ, ազնվական (Երան-Արծրունի տոհմից)։
Մարդը, որ քայլում էր աշտարակների միջև
«Մարդը, որ քայլում էր աշտարակների միջև» (The Man Who Walked Between the Towers), մանկական նկարազարդ գիրք, որ գրվել և նկարազարդվել է 2003 թվականին ամերիկացի Մորդիքայ Գերշտեյնի կողմից։ Գրքում պատմվում է ֆրանսիացի Ֆիլիպ Պետիի անգերազանցելի հնարքի մասին, որը 1974 թվականի օգոստոսյան մի առավոտ քայլել, պառկել, ծնկի է եկել ու պարել Համաշխարհային առևտրի կենտրոնի աշտարակների միջև՝ 400 մետր բարձրության վրա ձգված լարի վրա։ Գրքի նկարազարդումների համաև Գերշտեյնը 2004 թվականին արժանացել է Կալդեկոտի մեդալի ։
Սյուժե
Գիրքը պատմում է ֆրանսիացի փողոցային արտիստ Ֆիլիպ Պետիի մասին։ Ֆիլմը տարված է Համաշխարհային առևտրի կենտրոնի աշտարակների միջև ձգված լարի վրայով անցնելու երազանքով, որի իրականացմանը նախորդել է երկարատև պլանավորումն ու նախապատրաստումը։ Օգոստոսյան վաղ առավոտյան Ֆիլիպն իր ընկերոջ հետ շինարարների համազգեստներով բարձրացել են Հարավային աշտարակ։ 440 ֆունտ կշռող ճոպանը նրանք վերելակով բարձրացրել են 110-րդ հարկ։ Հաղթահարելով ևս 108 աստիճան՝ ընկերները դուրս են եկել տանիք։ Կեսգիշերին մյուս աշտարակի վրա գտնվող ևս երկու օգնականներ նետ են արձակել Հարավային աշտարակի ուղղությամբ, որպեսզի կարթաթելի օգնությամբ ձգեն ճոպանն աշտարակների միջև։ Նետն ընկել է տանիքի ամենածայրին, և Ֆիլիպն ստիպված է եղել իջնել քիվի վրա, որպեսզի վերցնի այն։ Պատրաստի գծով ձգվել է 5/8 դյույմ հաստությամբ ճոպանը։ Այն այնքան ծանր է եղել, որ երեք ժամ է պահանջվել այն ձգելու համար։ Աշխատանքն ավարտվել է 1974 թվականի օգոստոսի 7-ի առավոտյան։ Ֆիլիպ Պետին հագել է իր հագուստը, վերցրել 28 ֆուտ կշռող հավասարակշռության ձողն ու դուրս եկել ճոպանի վրա։ Շուտով աշտարակների ներքևում հավաքվել է ամբոխ, իսկ տանիքի է բարձրացել ոստիկանությունը։ 45 րոպե Ֆիլիպը մնացել է ճոպանի վրա՝ կատարելով էկվիլիբրիստիկայի տարբեր հնարքներ։ Երբ Ֆիլիպն իր երազանքը համարել է իրականացած, հասել է Հարավային աշտարակի տանիքին և հանձնվել ոստիկանությանը։ Դատարանը Ֆիլիպին պարտավորեցրել է ելույթ ունենալ քաղաքային այգում տեղացի երեխաների համար, ինչը նա ուրախությամբ կատարել է։ Ելույթի ժամանակ պատանի հանդիսատեսներից մեկը քաշել է ճոպանը, և Ֆիլիպը հազիվ է խուսափել ընկնելուց։ Ներկայում Համաշխարհային առևտրի կենտրոնի աշտարակներն այլևս գոյություն չունեն, սակայն 1974 թվականի օգոստոսի 7-ի առավոտյան տեղի ունեցած դեպքի հիշատակը շարունակում է ապրել։
Ադապտացիաներ
2005 թվականին Weston Woods Studios-ի պատվերով ռեժիսոր Մայքլ Սփորնը գրի հիման վրա ստեղծել է համանուն կարճամետրաժ անիմացիոն ֆիլմը։ Որպես պատմող հանդես է եկել Ջեյք Ջիլենհոլը։ Նույն թվականին ֆիլմը Հարթլենդի կինոփառատոնում արժանացել է հանդիսատեսի համակրանքի մրցանակի «Լավագույն կարճամետրաժ ֆիլմ» անվանակարգում, իսկ 2006 թվականին Օտտավայի միջազգային անիմացիոն փառատոնում ստացել է մրցանակ «Երեխաների համար նախատեսված լավագույն կարճամետրաժ անիմացիոն ֆիլմ» անվանակարգում ։ Հետագայում այն տարածվել է DVD-ով որպես լրացուցիչ նյութ ռեժիսոր Ջեյմս Մարշի կողմից նկարահանված «Մարդը ճոպանի վրա» բրիտանական օսկարակիր վավերագրական ֆիլմի հետ։
Գրքի հիման վրա Rowan University թատրոնում (Գլասբորո, Նյու Ջերսի) բեմադրվել է երկու գործողությունից կազմված բալետ, որի կոնցեպցիայի, խորեոգրաֆիայի հեղինակն ու ռեժիսորը Փոլ Թերներն է։ Բեմադրության մեջ օգտագործվել են տիկնիկային ներկայացման տարրեր, այդ թվում նաև հանգուցալուծման մեջ՝ ճոպանի վրա դուրս գալու ժամանակ։ Պրեմիերան տեղի է ունեցել 2008 թվականի դեկտեմբերին։ Բալետն արժանացել է բացառապես դրական արձագանքների ։ 2015 թվականին վարձույթի է հանվել «Զբոսանք» լիամետրաժ դրաման 3D ձևաչափով։ Ֆիլմի բյուջեն կազմել է 35 մլմ ամերիկյան դոլար, իսկ որպես ռեժիսոր հանդես է եկել Ռոբերտ Զեմեկիսը։ Վերջինս պնդել է, որ Պետիի սխրանքի մասին լիամետրաժ գեղարվեստական ֆիլմ նկարահանելու գաղափարը ծագել է տասը տարի առաջ «Մարդը, որ քայլում էր աշտարակների միջևW գիրքը կարդալուց հետո ։
Քննադատների արձագանքներ
Գրքի լույս տեսնելուց հետո հայտնվել են բազմաթիվ էմոցիոնալ արձագանքներ պրոֆեսիոնալ քննադատների կողմից։ Այսպես, Kirkus Reviews-ի գրախոսողը նշել է. «Բոլոր տարիքների ընթերցողները նորից ու նորից վերադառնում են այս պատմությանը, արկածին ու հումորին՝ հարգանքի տուրք մատուցելով արտասովոր կառույցներին ու հիանալի մարդուն» ։ Publishers Weekly հրատարակության քննադատը նշել է, թե հայացքը «դրամատիկական պատկերների վրա, ներառյալ որոշ հեռանկարներ, կարող է ցանկացած ընթերցողի շունչը կտրեցնել» ։ The School Library Journal հրատարակությունից Վենդի Լյուքհարթը հատուկ նշել է նկարազարդումները՝ «գլխապտույտ առաջացնող բնանկարներ», և կարծիք է հայտնել, թե գիրքը միաժամանակ «անհավատալի մարդու դիմանկար է, յուրօրինակ հուշարձան Համաշխարհային առևտրի կենտրոնի աշտարակներին և և նրա հետ կապված բոլոր կյանքերին''» ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2003 գրքեր Կատեգորիա:Նկարազարդ գրքեր Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր Կատեգորիա:Անգլերեն գրականություն
Կարտագո (նահանգ)
Կարտագո (Cartago, իսպաներեն «Կարթագեն» բառից), Կոստա Ռիկայի 7 նահանգներից մեկը։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է երկրի կենտրոնական հատվածում։ Արևմուտքում սահմանակից է Պունտարենաս նահանգի հետ, արևելքում՝ Լիմոն նահանգի հետ։ Վարչական կենտրոնը Կարտագո քաղաքն է։ Կարտագո քաղաքը իր հիմնադրման թվականից (1563) մինչը 1823 թվականը եղել է Կոստա Ռիկայի մայրաքաղաքը։
Տարածքը՝ 3125 կմ²։ Բնակչությունը՝ 490 903 (2011 թվականի տվյալներով)։
Նահանգի ամենաբարձր կետը Սեռո դե լա Մյուերտն է (բարձրությունը ծովի մակարդակից 3600 մ)։ Կարտագոյից հյուսիս-արևմուտք գտնվում է Տուռիալբա հրաբուխը։ Բարձրությամբ այն Կոստա Ռիկայի երկրորդ հրաբուխն է և միակը երկրում, որը թույլ է տալիս իջնել նրա երեք խառնարաններից մեկը և մոտիկից դիտել հրաբխային երկրորդական գործունեություն։ Տուռիալբայից ոչ հեռու գտնվում է Իրասու հրաբուխը։ Հրաբուխն ունի մի քանի խառնարաններ. դրանցից մեկը (Դիեգո դե լա Այա (խորությունը 100 մ)) դարձել է լիճ՝ լցված ուժեղ հանքայնացված ջրով, որը փոխում է գույնը կարմիրից կանաչ։
Տեսարժան վայրեր
Տուռիալբա կանտոնում գտնվում է հնագիտական հուշարձան Գուայաբոն. հին հնդկական քաղաք, որը բնակեցված է եղել մ.թ.ա. 1000 թվականից։ Քաղաքը զարգացման գագաթնակետին հասել է 800 թվականին, երբ քաղաքում ապրել է շուրջ 10 000 մարդ։ Մոտ 1400 թվականին քաղաքը լքվել է։
Կանտոններ
Բաժանված է 8 կանտոնների՝
Լևիտանովկա
Լևիտանովկա (Левітанівка, Levitanovka), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Պերվոմայսկի շրջանում։
Կարտագո (նահանգ)
Տնտեսություն
Կարտագոն Կոստա Ռիկայի փոքր նահանգներից մեկն է, բայց տնտեսական ցուցանիշներով առաջատար է։
Լևիտանովկա
2001 թվականի տվյալներով Լևիտանովկա գյուղում բնակվում էր 250 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Պերվոմայսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Յան Ամոս Կոմենսկի
Յան Ամոս Կոմենսկի (Jan Amos Komenský, ), չեխ մանկավարժ-հումանիստ, հասարակական գործիչ։ Կոմենսկին 17-րդ դարի նշանավոր դեմոկրատ մանկավարժներից է, գիտական մանկավարժության հիմնադիրը, ուսուցման դաս-դասարանային համակարգի ստեղծողը։
Կոմենսկու ստեղծագործության գլուխգործոցը «Մեծ դիդակտիկա» աշխատությունն է։ Դրանում քննարկվում են ուսուցման սկզբունքներին, մեթոդներին, կազմակերպման ձևերին վերաբերող հարցեր։ Այն, ըստ էության, գիտական մանկավարժության առաջին շարադրանքն է, որտեղ կարելի է հանդիպել մանկավարժության մի շարք հարցերի գիտական և սպառիչ վերլուծության։
Կոմենսկու տեսության մեջ կենտրոնական է գիտականորեն հիմնավորված կրթական համակարգ ստեղծելու հարցը։ Կոմենսկին, քննադատելով իր ժամանակի դասային կրթական համակարգը, նրան հակադրում է մի նոր, խորապես դեմոկրատական համակարգ, որը դպրոցական բոլոր աստիճանները մատչելի է դարձնում բոլոր խավերի ներկայացուցիչների համար։ Կոմենսկու առաջադրած դպրոցական համակարգի կարևոր օղակը մայրենի լեզվի դպրոցն է։ Եվրոպական մանկավարժության պատմության մեջ առաջին անգամ գիտականորեն հիմնավորվում է, որ լատիներենից բացի մայրենին նույնպես կարող է լինել գիտական կրթության լեզու, իսկ մայրենի լեզվի դպրոցը գիտական կրթության պարտադիր աստիճան։ Կոմենսկին առաջադրել է նաև պարտադիր վեցամյա տարրական կրթության գաղափարը։
Իր ժամանակի համար նոր ու պրոգրեսիվ էին կրթության բովանդակության վերաբերյալ արտահայտած գաղափարները։ Քննադատելով սխոլաստիկական կրթությունը՝ նա պահանջում էր ուսումնասիրության առարկա դարձնել ամենից առաջ բուն իրերը, բնությունը, բնական գիտությունները։ Կոմենսկին առաջ է քաշել պանսոֆիական կրթության գաղափարը։ Նրա կարծիքով՝ կրթության բովանդակությունն իր բնույթով պետք է պանսոֆիական լինի, որը նշանակում էր՝ բոլորին ամեն ինչ սովորեցնել։
Բացառիկ մեծ են Կոմենսկու ծառայությունները ուսումնական աշխատաքների կազմակերպման ձևերի բնագավառում։ Մերժելով անհատական պարապմունքի արդեն հնացած ձևը՝ Կոմենսկին առաջադրում ու գիտականորեն հիմնավորում է դաս-դասարանային համակարգը, որը ներկայում էլ համարվում է ուսուցման կազմակերպման հիմնական ձևը։
Ժամանակաշրջանը
Յան Ամոս Կոմենսկին ապրել և ստեղծագործել է 17-րդ դարում։ Դա եվրոպական երկրներում բուրժուական հարաբերությունների զարգացման ժամանակաշրջան էր։ Արագ կերպով զարգանում էին քաղաքները, գնալով ուժեղանում էր զարգացող դասակարգի՝ բուրժուազիայի դժգոհությունը հասարակության քաղաքական կյանքում գրաված իր տեղի համար։ Սնանկանում էր գյուղը։ Բուրժուական հարաբերությունների դեռ վաղ արշալույսին այդ հարաբերությունների զոհը դարձած պլեբեյական մասսաների հաշվին մեծանում էր բուրժուազիայի բանակը։ Ամենուրեք գյուղացիական ապստամբություններ էին խմորվում, ազատագրական պատերազմներ էին բռնկվում։ Գնալով խարխլվում էին Եվրոպայում ֆեոդալիզմի պատվարը հանդիսացող կաթոլիկ եկեղեցու հիմքերը։ Եվրոպական տարբեր երկրներում երևան էին գալիս կրոնական նորանոր ուղղություններ, որոնք կաթոլիկ եկեղեցուց անջատվելու և անկախություն ձեռք բերելու անվան տակ, փաստորեն, ազգային-ազատագրական շարժումների գլուխ էին անցել։ Ֆրանսիայում դրանք կալվինիստներն էին, Գերմանիայում՝ լյութերականները, իսկ Չեխիայում՝ հուսականները։
15-րդ դարի սկզբներին Չեխիայի Թաբոր քաղաքում սկիզբ առավ թաբորականների շարժումը։ Նրանք զինված ապստամբության միջոցով իրենց իշախանության տակ վերցրին Թաբոր քաղաքը, բայց երկար դիմադրել չկարողացան։ Թաբորականների շարժումը վերջնականապես ճնշվեց 15-րդ դարի կեսերին, որոնց ժառանգորդը դարձավ չեխական եղբայրությունը։ Այս կազմակերպության հիմնադրման ժամանակը համարվում է 1459 թվականը։ Կրոնական այս աղանդի գործունյա անդամներից մեկը ու նաև վերջին հայրապետն է եղել Յան Ամոս Կոմենսկին։
Կաթոլիկական եկեղեցին չէր կարող հանգիստ կերպով դիտել, թե ինչպես են ձևավորվում տարբեր աղանդներ, ինչպես են դրանք փորում մայր տաճարի հիմքները, հազարամյա շենքը մի օր փլելու համար։ Եվ նա կանգ չէր առնում միջոցների ընտրության հարցում ոչ միայն նոր ձևավորվող աղանդներն արմատախիլ անելու, այլև առհասարակ բուրժուական հարաբերությունների, նորագույն գիտությունների զարգացումը կասեցնելու համար ։
Կաթոլիկական եկեղեցու և արդեն արմատներ ձգած նոր աղանդների միջև, ֆեոդալական հարաբերությունների և նոր ձևավորվող բուրժուական հարաբերություններիի միջև գնալով հակասությունները սրվում էին։ 1618 թվականին սկսվեց Երեսնամյա պատերազմը, որն ամայացրեց Եվրոպան՝ ոչնչացնելով Գերմանիայի բնակչության կեսից ավելին, Չեխիայի երեք միլիոն բնակչությունից մնաց 800 000 ։
Վաղ տարիներ
Կոմենսկու ընտանիքը պատկանում էր «Չեխական եղբայրության» համայնքին։ Նախնական կրթության վերաբերյալ հստակ տեղեկություններ չկան։ Հնարավոր է, որ Կոմենսկին հաճախել է «Չեխական եղբայրության» համայնքին պատկանող Բրոդ քաղաքի տարրական դպրոց։
1604 թվականին մահանում են ծնողները և երկու քույրերը։ Ընտանեկան այս աղետից հետո իր և կրտսեր քրոջ խնամքով զբաղվում է հորաքույրը, ով ապրում էր Ստրաժնիցա քաղաքում։
Այստեղ էլ Կոմենսկին հաճախում է եղբայրության դպրոցը։ Բայց ո՛չ ուսումնառությունը և ո՛չ էլ խաղաղ կյանքը Ստրաժնիցայում երկար չեն տևում։ 1605 թվականին Մորավիայի ազնվականության և հունգարական իշխանությունների միջև հարաբերությունների սրման հետևանքով Ստրաժնիցա են ներխուժում հունգարացի հրոսակախմբերը և հրկիզում ամբողջ քաղաքը։ Կոմենսկին փախչում է Բրոդ։
1608 թվականին Կոմենսկին ընդունվում է եղբայրությանը պատկանող լատինական միջնակարգ դպրոցը (գիմնազիա)։ Դեռ դպրոցական տարիներին նա նկատում է դասավանդման սխոլաստիկ ու ձանձրալի բնույթը, ինչի կապակցությամբ հետագայում «Մեծ դիդակտիկա» աշխատության մեջ գրում է.
Հայդելբերգի համալսարան
1613 թվականին Կոմենսկին ընդունվում է Հայդելբերգի համալսարան, որը հռչակված էր իր գրադարանով։ Կոմենսկին այստեղ հափշտակությամբ լսում է պրոֆեսոր Պարեսի դասախոսությունները, օգտվում գրադարանի գանձերից։ Կոմենսկու հետաքրքրություններն այստեղ բազմազան էին. նա հետաքրքրվում էր աստվածաբանական, իրավական, փիլիսոփայական գիտություններով, լեզուներով, բնական գիտություններով։ Հայդելբերգի հարուստ գրադարանով չէին սահմանափակվում Կոմենսկու հետաքրքրությունները։ Նա ընթերցում էր նաև արգելված գրքեր։ Հայտնի է, որ նա 1614 թվականի ամռան սկզբներին, Հայդելբերգում գտնվելու իր վերջին օրերին, վերադարձի համար նախատեսված ճանապարհածախսով գնում է Կոպեռնիկոսի «Երկնային մարմինների շրջապտույտի մասին» արգելված աշխատությունը և ոտքով ճանապարհ ընկնում դեպի հայրենիք ։
Հայդելբերգի համալսարանը Կոմենսկին թողնում է հիվանդության պատճառով։
Մանկավարժական գործունեություն
1614 թվականին Կոմենսկին վերադառնում է Մորավիա և նշանակվում Պրշերով քաղաքի եղբայրության դպրոցի ղեկավար։ 1616 թվականին նա ձեռնադրվում է հոգևորական, իսկ երկու տարի անց` 1618 թվականին, տեղափոխվում Ֆուլնեկ՝ Մորավիայի գեղատեսիլ քաղաքներից մեկը, որտեղ վարում է եկեղեցական տաճարի կառավարչի և միաժամանակ եղբայրության դպրոցի ռեկտորի պաշտոնը։ Կոմենսկին այստեղ շարունակում է իր մանկավարժական գործունեությունը, կատարելագործում իր դասավանդման մեթոդները՝ էլ ավելի ուսուցումը հեռացնելով սխոլաստիկայից և դարձնելով առարկայական։
1618 թվականին Կոմենսկին ամուսնանում է ազնվական ծագում ունեցող Մադլենա Վիզովսկայայի հետ։
Երեսնամյա պատերազմի տարիներ (1618-1648)
1618 թվականը Կոմենսկու, ինչպես նաև իր հայրենիքի համար, պատմության մեջ մտավ ինչպես ամենաահավոր ժամանակաշրջանի սկիզբն ազդարարող մի թվական։ Սկսվեց երեսնամյա պատերազմը։ Հաբսբուրգների բանակը շարժվեց դեպի Պրահա։ Չեխիայի ազնվականությունը, ժողովրդին ոտքի հանելու փոխարեն, իր ողջ հույսը դրել էր վարձու բանակի վրա։ Այդ վարձու բանակն էլ 1620 թվականի նոյեմբերին Պրահայի մոտ տեղի ունեցած ճակատամարտում պարտություն կրելով՝ փախուստի է դիմում՝ քաղաքի դարպասները բաց թողնելով հակառակորդի բանակների դիմաց։ Չեխիան ընկնում է Ավստրո-Հունգարական կայսրության լծի տակ։ Սկսվում են բողոքականների, այդ թվում նաև բոհեմական եղբայրության անդամների հետապնդումներն ու հալածանքները։ Կոմենսկին ստիպված փախուստի է դիմում։ Ավերվում է նրա բնակարանը, ոչնչանում են շատ ձեռագրեր, կատարվում է նաև ամենաահավորը՝ նա կորցնում է կնոջն ու երեխաներին՝ մնալով միայնակ։ Կոմենսկին ապաստան է գտնում Բրանդիզ քաղաքում։ Այստեղ նա գրում է «Վշտահարը» ստեղծագործությունը ։ Այս ստեղծագործության գլխավոր հերոսը ինքը՝ հեղինակն է, ով իր հոգում կրում է ոչ միայն իր անձնական, այլև իր միլիոնավոր հայրենակիցների վիշտը։
Հոռետեսական և անկումային տրամադրություններով հագեցած է նաև նրա մյուս՝ «Աշխարհի լաբիրինթոսը և սրտի դրախտը» ստեղծագործությունը։ Սա մի երգիծական արձակ է, որում ամփոփված է 17-րդ դարի Չեխայի և առհասարակ ամբողջ Եվրոպայի հասարակության համայնապատկերը ։
1624 թվականին Կոմենսկին երկրորդ անգամ է ընտանիք կազմում, ամուսնանալով Դորոտա Ցիրիլովայի հետ, ով և դառնում է նրա դժվարին ճանապարհի հավատարիմ ընկերը։
Գործունեությունը Լեշնոյում
1628 թվականին համայնքի մնացած անդամների հետ Կոմենսկին ապաստան է գտնում Լեշնո քաղաքում։ Այստեղ նա վերսկսում է իր պրակտիկ մանկավարժական գործունեությունը։ Նա Լեշնոյի գիմնազիայում ստանձնում է ուսուցչի պաշտոն՝ դասավանդելով լատիներեն, մաթեմատիկա, ֆիզիկա։
Այստեղ Կոմենսկին ավարտին է հասցնում իր «Մայրական դպրոց» աշխատությունը։ Այս աշխատության մեջ Կոմենսկին աճող սերնդի դաստիարակության հարցը բարձրացնում է համազգային հիմնախնդրի մակարդակի ։
1631 թվականին Կոմենսկին գրում է իր «Լեզուների և բոլոր գիտությունների բաց դուռ» աշխատությունը, որը ինքնատիպ մի երևույթ էր ուսումնական գրականության մեջ։
1632 թվականին Կոմենսկին ավարտում է «Մեծ դիդակտիկա» աշխատության չեխական տարբերակը, որտեղ նա նպատակ էր հետապնդում մշակել կրթական համակարգի կազմակերպման գիտական հիմքերը իր հայրենիքի՝ Չեխիայի համար։ Հետագա տարիներին, 1632 թվականից մինչև 1638 թվականն ընկած ժամանակահատվածում, ստեղծեց «Մեծ դիդակտիկայի» լատինական տարբերակը ։
1635 թվականին արդեն համաշխարհային ճանաչում ունեցող մանկավարժը ընտրվում է Լեշնոյի գիմնազիայի ռեկտոր։ 1630-ական թվականների ընթացքում, վերոհիշյալ աշխատանքներին զուգահեռ Կոմենսկին աշխատում էր նաև «Պանսոֆիա» աշխատության ստեղծման վրա, որը սակայն անավարտ է մնացել։
1641 թվականին Սամուել Հարթլիբի հրավերով Կոմենսկին մեկնում է Լոնդոն։ Այստեղ նա պետք է մշակեր և ավարտին հասցներ իր «Պանսոֆիա» աշխատությունը։ Սակայն նրա առաքելությունը Լոնդոնում անավարտ է մնում, սկսվող քաղաքացիական կռիվների պատճառով։
Գործունեությունը Շվեդիայում
1642 թվականին Կոմենսկին մեկնում է Շվեդիա։ 5 տարվա ընթացքում նա մեծ գործ է կատարում շվեդական դպրոցների բարեկարգման ուղղությամբ, նրանց տալով պանսոֆիական ուղղվածություն, հրատարակում դասագրքեր։ 1647 թվականին Կոմենսկին ավարտին է հասցնում այդ շրջանում գրած իր հիմնական աշխատությունը՝ «Լեզուների դասավանդման նորագույն մեթոդ» խորագրով ։ Այս աշխատությունը նշանակալի երևույթ էր մեթոդական գրականության բնագավառում։
1648 թվականին ավարտվում է երեսնամյա պատերազմը։ Վետֆալյան դաշինքի կնքումը Եվրոպային ժամանակավոր խաղաղություն է բերում։ Սակայն երկուհարյուրամյա պատմություն և ավանդույթներ ունեցող Եղբայրության եկեղեցին գնալով քայքայվում էր, ինչի հետ Կոմենսկին ոչ մի կերպ չէր ուզում հաշտվել։
Գործունեությունը Հունգարիայում
1650 թվականին Կոմենսկին մեկնում է Հունգարիա՝ որպես դպրոցական գործերի մշտական խորհրդատու։ Նա այստեղ մնում է մինչև 1654 թվականը։ Այս ընթացքում Կոմենսկին հիմնովին վերակառուցում է Սարոս-Պոտսկի դպրոցը, վերափոխում է ուսուցման ընթացքում կիրառվող դասագրքերը, լատիներեն տեքստերին կցելով նաև հունգարերեն թարգմանությունները, ուսուցումը դարձնում ավելի առարկայական ու կենդանի։ Այստեղ Կոմենսկին ստեղծում է նաև իր լավագույն ստեղծագործություններից մեկը՝ «Զննական աշխարհ՝ նկարներով» դասագիրքը։ Այն նախատեսված էր տարրական դպրոցի և նախադպրոցական հասակի երեխաների համար։
Գործունեությունը Հոլանդիայում
1656 թվականին Կոմենսկին մեկնում է Հոլանդիա։ Այստեղ 1657 թվականին լույս է տեսնում նրա «Դիդակտիկական ստեղծագործությունների ժողովածուն»։ Այս հրատարակության առաջին մասում հրապարակ է գալիս «Մեծ դիդակտիկա» աշխատությունը, որը կոչված էր դառնալու Կոմենսկու անմահության հիմնական պատճառը։
Կոմենսկու վերջին ստեղծագործությունը «Համընդհանուր խորհուրդ մարդկանց գործերի կարգավորման» ծավալուն աշխատությունն է։ Այն ներառում է օրգանապես կապված յոթ առանձին աշխատություններ. «Համընդհանուր խորհուրդ» աշխատության նպատակն է ցույց տալ մարդկանց, թե ինչպես պետք է կազմակերպել հասարակական կյանքը, հասարակական, միջազգային հարաբեությունները մարդու ազատությունն ապահովվելու համար ։
Կոմենսկին մահացել է 1670 թվականի նոյեմբերի 15-ին, Ամստերդամում ։
Աշխարհայացքը
Կոմենսկու աշխարհայացքի մի շարք գծեր ձևավորվել են Վերածննդի դարաշրջանի մշակույթի ազդեցության տակ։ Նրանից Կոմենսկին ժառանգել է հումանիզմը, լավատեսությունը։ Ի հակադրություն միջնադարյան մռայլ ասկետիզմի, մարդու մեղսավոր բնության վերաբերյալ եկեղեցական ուսմունքի, Կոմենսկին սովորեցնում էր, որ մարդը «ամենակատարյալ, ամենագեղեցիկ ստեղծագործությունն է», «ամենահրաշալի միկրոտիեզերքը»։
Ի տարբերություն Վերածննդի դարաշրջանի հումանիստ-մանկավարժների Կոմենսկին դաստիարակության համակարգ է ստեղծել ոչ թե ընտրյալների, հասարակության վերնախավի, այլ ամբողջ ժողովրդի համար։ Կոմենսկին առաջադրել է համընդհանուր ուսուցման գաղափարը։ Նա պահանջում էր, որպեսզի հարուստների և աղքատների, նշանավոր և հասարակ մարդկանց, քաղաքի և գյուղական վայրերի բնակիչների բոլոր երեխաները՝ տղաներն ու աղջիկները սովորեն մայրենի լեզվի դպրոցում։
Կոմենսկու դիդակտիկայի հիմնական գաղափարներն ունեն սենսուալիստական բնույթ՝ ռեալ աշխարհի ճանաչողություն՝ զգայական ընկալումների հիման վրա։ Կոմենսկին պնդում էր, որ «չկա ոչինչ բանականության մեջ, որ նախապես եղած չլինի զգայարաններում»։ Սա համապատասխանում է Ֆրենսիս Բեկոնի սենսուալիստական փիլիսոփայությանը։
Կոմենսկու աշխարհայացքում միահյուսվում են մի կողմից տարերային մատերիալիզմի, ռեալիզմի տարրերը, կյանքի փորձի վրա հենվելու ձգտումը, մյուս կողմից կրոնականությունը։ Նրա կարծիքով աշխարհը «աստծո ստեղծածն է», ճանաչողությունը «աստծո որոնումն է ամեն ինչում»։ Երկրային կյանքը Կոմենսկին համարում էր միայն նախապատրաստումը հավերժական, անդրշիրիմյան կյանքին և դաստիարակության նպատակը տեսնում էր մարդուն այդ հանդերձյալ կյանքին նախապատրաստելու մեջ ։
Դաստիարակության գործընթացի էությունն ու նպատակը
Դաստիարակության նպատակը Կոմենսկին սահմանում է կրոնական բարոյագիտության պահանջներից ելնելով, որոնց համաձայն մարդու վերջնական նպատակը աշխարհիկ կյանքի սահմաններից դուրս է, երբ հոգին կազատվի մարմնական պատյանից և կապրի հավերժական կյանքով։
Սրանց համապատասխան նա առանձնացնում է.
Գիտական կրթություն ասելով պետք է հասկանալ բոլոր առարկաների, արվեստների և լեզուների իմացությունը, առաքինություն ասելով՝ ոչ միայն արտաքին դաստիարակվածությունը, այլև հակումների ամբողջ արտաքին և ներքին հիմունքները, իսկ կրոնասիրություն ասելով՝ այն ներքին աստվածապաշտությունը որով մարդու ոգին կապվում և միանում է բարձրագույն զգացմունքի հետ ։
Կոմենսկին դաստիարակության առջև դնում է այնպիսի խնդիրներ, որոնք բխում են բուն կյանքի պահանջներից, որոնք մարդուն նախապատրաստում են աշխարհիկ կյանքի համար և ոչ թե անդրշիրիմյան աշխարհի համար, ինչպես ձևականորեն պնդում է նա՝ ելնելով քրիստոնեական-կրոնական բարոյագիտության պահանջներից։
Տարիքային շրջաբաժանում
Կոմենսկին ելնելով մարդու բնությունից՝ հասունացող սերնդի կյանքը բաժանել է տարիքային չորս ժամանակաշրջանի՝ յուրաքանչյուրը 6 տարի տևողությամբ.
Այս շրջաբաժանման հիմքում ընկած են տարիքային առանձնահատկությունները.
Տարիքային այս շրջաններից յուրաքանչյուրի համար Կոմենսկին նախատեսում էր կրթության հատուկ աստիճան։ Մինչև 6 տարեկանը ներառյալ՝ երեխաների համար նա առաջարկում է մայրական դպրոց, ինչը ենթադրում էր նախադպրոցական դաստիարակություն՝ մոր ղեկավարությամբ։ Պատանեկության համար (6-12 տարեկան) նախատեսվում է վեցամյա մայրենի լեզվի դպրոց՝ յուրաքանչյուր գյուղում, համայնքում ։ Երիտասարդության համար (12-18 տարեկան) պետք է յուրաքանչյուր քաղաքում լինի լատինական դպրոց կամ գիմնազիա։ Հասունության հասած երիտասարդների համար (18-24 տարեկան) յուրաքանչյուր պետության մեջ կամ մեծ մարզում՝ ակադեմիա։ Կոմենսկին վերոհիշյալ յուրաքանչյուր աստիճանի համար (ակադեմիայից բացի) մշակել է ուսման բովանդակությունը։
Զննականության սկզբունք
Հետևելով սենսուալիստական փիլիսոփայությանը՝ Կոմենսկին իմացության և ուսուցման հիմքում դրել է զգայական փորձը և տեսականորեն հիմնավորել զննականության սկզբունքը։ Կոմենսկին զննականությունը հասկանում է լայն առումով, ոչ միայն տեսողության, այլ նաև մյուս զգայարանների մասնակցություն՝ իրերն ու երևույթներն ավելի լավ ու պարզ ըմբռնելու համար։
Գիտակցականության սկզբունք
Գլխավորն այս դեպքում այն է, որ աշակերտներն ուսուցչի օգնությամբ գիտակցեն, թե ուսումնասիրվող առարկան ինչ օգուտ է բերում առօրյա կյանքում։ Պետք է աշակերտներին հասցնել երևույթների պատճառների գիտակցմանը։
Համակարգվածության սկզբունք
Կոմենսկին անհրաժեշտ էր համարում աշակերտներին հասցնել երևույթների միջև եղած կապերի ըմբռնմանը և այնպես կազմակերպել ուսումնական նյութը, որ այն քաոս չթվա աշակերտներին, այլ շարադրված լինի համառոտ՝ փոքրաթիվ հիմնական դրույթների ձևով։ Ուսուցման ժամանակ պետք է գնալ փաստերից դեպի եզրակացությունները, օրինակներից՝ կանոնները, որոնք համակարգում, ընդհանրացնում են այդ փաստերն ու օրինակները. գնալ կոնկրետից դեպի վերացականը, հեշտից դեպի դժվարը, ընդհանուրից դեպի մասնավորը։
Մատչելիության սկզբունք
Առաջ քաշելով սովորողների համար ուսուցման մատչելիության դիդակտիկական պահանջը, Կոմենսկին գտնում էր, որ երեխաներին ուսուցման համար պետք է տալ միայն այն, ինչը մատչելի է նրանց տարիքին։ Ուսուցման ժամանակ ուժերին համապատասխան լինելը, մատչելիությունը ձեռք է բերվում դասավանդման պարզությամբ, հաղորդելով հիմնականը՝ առանց ավելորդ մանրամասների։
Ուսուցման մեթոդները
Մեդոթ հասկացությունը Կոմենսկու «Մեծ դիդակտիկա» աշխատության մեջ կիրառվում է տարբեր իմաստներով։ Ամենից առաջ մեթոդ հասկացությունը Կոմենսկին օգտագործում էր բոլորին ամեն ինչ ուսուցանելու ունիվերսալ արվեստ իմաստով։ Այս հասկացությունն օգտագործում էր նաև ուսումնական աշխատանքների կազմակերպման ձևի իմաստով (դաս-դասարանային համակարգ) ։ Երբեմն էլ Կոմենսկին մեթոդ հասկացությունը դիտարկում էր ավելի լայն՝ փիլիսոփայական, բնությունն ու հասարակական կյանքը, իրերն ու երևույթները ուսումնասիրելու և ճանաչելու իմաստով (մատերիալիստական սենսուալիզմ)։ Եվ վերջապես մեթոդ հասկացությունը Կոմենսկին օգտագործում էր հենց մեթոդ իմաստով, որի տակ հասկանում էր ուսումնական խնդիրներ լուծելու ուղղությամբ ուսուցչի և աշակերտների միասնական աշխատանքի ուղիները։
Խոսքային մեթոդներ
Խոսքային մեթոդների շարքում Կոմենսկին մեծ նշանակություն էր տալիս զրույցի մեթոդին։ Նրա կարծիքով՝ զրույցը պետք է վարել հաճելի ձևով, երբեմն սրամտելով, «հաճելին օգտակարի հետ միացնելով», աշակերտների բացառիկ ակտիվության պայմաններում։ Հաճախ պետք է ընդհատել զրույցը և աշակերտներից մեկին հարցնել, թե ի՞նչ ասվեց, ի՞նչ բացատրվեց։
Զրույցի մեթոդին բացառիկ մեծ նշանակություն տալով, Կոմենսկին գտնում էր, որ դասագրքերը պետք է «կազմվեն գերազանցապես երկխոսությունների ձևով»։ Կոմենսկու համակարգում զրույցի մեթոդի հետ սերտ կապի մեջ է նաև դերերով կարդալու մեթոդը։ Ըստ նրա՝ դա երեխաների մոտ համարձակություն է մշակում, նրանք ավելի ու ավելի են հավատում իրենց ուժերին, խոսելու իրենց կարողություններին և աստիճանաբար հաղթահարում են ընկճվածությունն ու ամաչկոտությունը։
Կոմենսկին մեծ տեղ է տվել նաև բացատրելու մեթոդին։ Նա գտնում էր, որ ոչինչ չպետք է հանձնարարել՝ կատարելու համար, բացի այն բանից, որի կատարելու ձևերն ու միջոցները բավականաչափ բացատրված են։
Ուսուցման կարևոր մեթոդներից մեկն էլ Կոմենսկին համարում էր բանավեճը։ Այս մեթոդը տարբեր չափերով ու ձևերով նա կիրառելի էր համարում ուսումնառության բոլոր աստիճաններում։
Զննական մեթոդներ
Զննական մեթոդներից Կոմենսկին, ամենից առաջ, կարևորում էր ցուցադրման մեթոդը։ Այս հանգամանքը պայմանավորված է իմացության հարցում նրա սենսուալիզմով։ Ցուցադրման մեթոդը զննականության դիդակտիկական սկզբունքի կենսագործման հիմնական ուղին է։
Կոմենսկին գտնում էր, որ կարելի է ցուցադրել կոնկրետ առարկան, առարկայի նկարը, գծապատկերը։ Բոլոր դեպքերում էլ ցուցադրումը պետք է լրիվ ու սպառիչ լինի։ Սկզբում, նրա կարծիքով՝ պետք է ցուցադրել առարկան ամբողջությամբ՝ ուսումնասիրվող առարկայի վերաբերյալ ամբողջական պատկերացում տալու համար, հետո, երբ ամբողջի տպավորությունն արմատավորված է, կարելի է անցնել հիմնական մասերին, այնուհետև երկրորդականներին, և, վերջապես, մանրամասներին, մինչև որ առարկան ուսումնասիրվի իր բոլոր կողմերով, իր հիմնական ու երկրորդական հատկանիշներով։
Չափազանց կարևոր է, որ խոսքային և զննական մեթոդները հանդես գան միասնաբար։ Առարկան ու նրա անվանումը երեխան պետք է միասնաբար յուրացնի։
Գործնական մեթոդներ
Կոմենսկին բացառիկ նշանակություն է տվել գործնական մեթոդներին՝ գրավոր և բանավոր վարժություններին, ընդօրինակմանը։ Գործնական պարապմունքները Կոմենսկու մոտ զբաղեցնում էին ուսումնական օրվա գրեթե կեսը։ Կոմենսկին այն համոզմանն էր, որ ուսուցումը հնարավոր չէ հասցնել հիմնավորվածության աստիճանի, առանց հաճախակի կրկնությունների ու վարժությունների։
Կարևոր նշանակություն ունեն նաև գրավոր վարժությունները։ Դրանք, Կոմենսկու կարծիքով, պետք է սկսել գրաճանաչության ուսուցմանը զուգահեռ։ Ինչը ձեռք է բերվում ընթերցանության ժամանակ պետք է ամրապնդվի գրավորի միջոցով։
Գործնական մեթոդներից մեկն էլ, այսպես կոչված, ընդօրինակման մեթոդն է։ Ընդօրինակման մեթոդը Կոմենսկու կարծիքով, կարելի է կիրառել բոլոր արվեստների ավանդման ժամանակ և կարող է լինել բանավոր, գրավոր կամ գործնական բնույթի ։
Դաս-դասարանային համակարգը
Կոմենսկին տեսականորեն մշակել է ուսուցման կազմակերպման դաս-դասարանային համակարգը, որը կիրառվում է նաև ժամանակակից դպրոցում։
Նա սահմանել է ուսումնական տարվա գաղափարը՝ քառորդների բաժանումով, մտցրել դպրոցական արձակուրդները, հստակեցրել ուսումնական օրվա կազմակերպումը։ Դպրոցներում այն ժամանակ աշակերտների ընդունելությունը կատարվում էր ամբողջ տարվա ընթացքում։ Աշակերտները, թեև նստում էին միասին՝ միևնույն դասարանում, բայց դասարանի բոլոր աշակերտների հետ կոլեկտիվ պարապմունքներ չէին տարվում. յուրաքանչյուր աշակերտ սովորում էր իր անհատական տեմպով։ Ուսուցիչը յուրաքանչյուրի հետ պարապում էր անհատապես։ Կոմենսկին պնդում էր, որ ընդունելությունը դպրոցում կատարվի տարվա մեջ մեկ անգամ, որ ուսուցիչը կոլեկտիվ աշխատանք կատարի ամբողջ դասարանի հետ։ Նա ցուցումներ է տվել, թե ինչպես պլանավորել և վարել դասը, դրա մի մասը հատկացնելով աշակերտների գիտելիքների հաշվառմանը՝ հարցման միջոցով, մյուս մասը՝ նոր նյութի բացատրմանն ու վարժություններին։
Դաս-դասարանային համակարգի բնորոշ առանձնահատկություններն են.
Առավելությունները
Կազմակերպման մյուս ձևերի նկատմամբ դաս-դասարանային համակարգն ունի մի շարք առավելություններ։ Դրանք են.
Թերությունները
Դաս-դասարանային համակարգի թերություններն են.
Մանկավարժական տեսության նշանակությունը
Կոմենսկու գլխավոր աշխատության՝ «Մեծ դիդակտիկայի» մեջ տրվում է մանկավարժության մի շարք ընդհանուր հարցերի գիտական վերլուծություններ։ Այս հարցերի շարքում, առաջին հերթին, նկատի է առնվում դաստիարակության դերի ըմբռնումը անհատի ու հասարակության կյանքում, դաստիարակության, միջավայրի ու ժառանգականության փոխհարաբերության ըմբռնումը։ Հաջորդ հարցը վերաբերում է դաստիարակության բնույթին։ Կոմենսկին գիտականորեն հիմնավորեց դաստիարակության բնահարմարության սկզբունքը, որը դաստիարակության և ուսուցման պրոցեսում երեխայի բնությունը, նրա հոգեֆիզիոլոգիական, տարիքային ու անհատական առանձնահատկությունները հաշվառելու պահանջ էր։
Կոմենսկու առաջադրած մանկավարժության ընդհանուր հարցերից մեկն էլ գիտականորեն հիմնավորված կրթական համակարգ ստեղծելու հարցն է։ Կոմենսկին, քննադատելով իր ժամանակի դասային կրթական համակարգը, դրան հակադրեց նոր, խորապես դեմոկրատական համակարգ, որը դպրոցի բոլոր աստիճանները մատչելի էր դարձնում բոլոր խավերի ներկայացուցիչների համար։
Կոմենսկին նորարար էր դիդակտիկայի բնագավառում։ Նա առաջադրել է բազմաթիվ խոր, առաջադիմական դիդակտիկական գաղափարներ, ուսումնական աշխատանքի կազմակերպման սկզբունքներ ու կանոններ (ուսումնական տարի, արձակուրդներ, աշակերտների միաժամանակյա ընդունելություն աշնանը, դաս-դասարանային համակարգ, աշակերտների գիտելիքների հաշվառում, ուսումնական օրվա տևողություն և այլն)։ Նրա հանձնարարություններն այս հարցերում մինչև այսօր հիմնական գծերով կիրառվում են տարբեր երկրների դպրոցներում։
Մեծ է Կոմենսկու ներդրումը ուսուցման մեթոդների, դրանց ներկայացվող պահանջների առաջադրման առումով։ Կոմենսկին մշակել է խոսքային, զննական, գործնական բնույթի բազմաթիվ մեթոդներ, որոնց մեծ մասը մինչև այսօր էլ պահպանում է իր կենսունակությունը։ «Մեծ դիդակտիկայում» Կոմենսկին սահմանել և գիտականորեն հիմնավորել է նաև ուսուցման տեսության մի շարք սկզբունքներ, այդ թվում ուսուցման զննականության սկզբունքը, գիտելիքների համակարգվածության ու հաջորդականության սկզբունքը, գիտելիքների հաստատունության ու հիմնավորվածության սկզբունքը։ «Մեծ դիդակտիկայում» առկա են նաև մի շարք ռացիոնալ գաղափարներ աշակերտների ակտիվության ու ինքնագործունեության վերաբերյալ։
Արդիական են նաև Կոմենսկու՝ կրթության կազմակերպման ձևերին վերաբերող գաղափարները։ Կոմենսկին առաջադրել և գիտականորեն հիմնվորել է ուսուցման կազմակերպման դաս-դասարանային համակարգը։
Աշխարհայացքի և մանկավարժական համակարգի պատմական և դասակարգային որոշակի սահմանափակությամբ հանդերձ՝ Կոմենսկու տեսությունը հսկայական դեր է խաղացել մանկավարժական մտքի և դպրոցի զարգացման գործում։
Մեդալ
Կոմենսկու մեդալ շնորհվում է 1953 թվականից սկսած՝ Չեխիայի Հանրապետության կառավարության, իսկ 1992 թվականից նաև ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի նախաձեռնությամբ. կրթության ոլորտում նշանակալի ներդրում ունեցած անձանց ։
Ֆիլատելիա
Կոմենսկին պատկերված է Չեխոսլովակիայի (1936), Բուլղարիայի (1957), Ռումինիայի (1957), ԽՍՀՄ (1958), ԳԴՀ (1958, 1970) փոստային նամականիշերի վրա.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չեխ մանկավարժներ Կատեգորիա:Չեխ հումանիստներ Կատեգորիա:Չեխ հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Չեխ փիլիսոփաներ
Մակարենկոյի փողոց (Յալթա)
Մակարենկոյի փողոց (Улица Макаренко), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքում։ Անվանվել է ուկրաինացի խորհրդային մանկավարժ և գրող Անտոն Սեմյոնովիչ Մակարենկոյի (1888-1939) պատվին։ Սկիզբ է առնում Կիևյան փողոցից և ավարտվում Տրուդովայա փողոցի հետ հատումով։ Երկարությունը 150 մետր է։
Նկարագրություն
Յալթա քաղաքի Մակարենկոյի փողոցը սկսվում է Կիևյան փողոցից, հատում Շիրյաևի փողոցը և ավարտվում Տրուդովայա փողոցի հետ հատումով։ Շատ կարճ փողոց է. երկարությունն ընդամենը 150 մետր է։ Փողոցում կա համարակալված 16 շինություն. ձախ կողմում (կենտ համարներ)՝ 8, աջ կողմում (զույգ համարներ)՝ ևս 8։
Մակարենկոյի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 298612։
Փողոցն անվանվել է ուկրաինացի խորհրդային մանկավարժ և գրող Անտոն Սեմյոնովիչ Մակարենկոյի (1888-1939) պատվին։ Մակարենկոն խնամքից զուրկ, իրավախախտ երեխաների վերադաստիարակության մանկավարժական պրակտիկայում անօրինակ փորձ է կատարել։ 1920-1930-ական թվականներին ղեկավարել է անչափահաս իրավախախտների Մ. Գորկու անվան աշխատանքային գաղութը և Ֆ. Ձերժինսկու անվան մանկական աշխատանքային կոմունան։ Մակարենկոյի մանկավարժական փորձն ու հայացքներն իրենց արտացոլումն են գտել նրա գեղարվեստական ստեղծագործություններում («Մանկավարժական պոեմ», «30-ականի երթը», «Դրոշակներն աշտարակների վրա»), գեղարվեստական-տեսական, հրապարակախոսական հոդվածներում։ Մակարենկոն պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով ։
Վիկտոր Կապլան
Վիկտոր Կապլան (Viktor Kaplan, ), ավստրիացի ճարտարագետ, հիդրոտուրբինների կոնստրուկտոր։ Մշակել է դարձաթիակավոր առանցքային ռեակտիվ տուրբինի կոնստրուկցիան։
Գրականություն
Կատեգորիա:1876 ծնունդներ Կատեգորիա:1934 մահեր Կատեգորիա:Ավստրիացի ճարտարագետներ Կատեգորիա:19-րդ դարի ավստրիացիներ