cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ստրոմբոլի
Ստրոմբոլի, գործող հրաբուխ Տիրենյան ծովում (Իտալիա)։ Առաջացրել է նույնանուն կղզի։ Բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 926 մ, ծովի հատակից՝ 2700 մ։ Կազմված է հին՝ ավերված անդեզիտային կոնից և ժամանակակից բազալտային հատած կոնից։ Պարբերաբար յուրաքանչյուր 10—20 րոպեն մեկ, հրաբխի խառնարանից, որը գտնվում է 720 մ բացարձակ բարձրության վրա, ժայթքում են ռումբեր՝ գազերի հետ միասին։ Ստրոմբոլի լավա է արտավիժում տևական ընդմիջումներով (վերջին անգամ 1971 թվականին)։ Լավայի կազմը տրախիբազալտային է։ Ստրոմբոլի անունով է կոչվում հայտնի հրաբխային ժայթքումների տիպերից մեկը՝ ստրոմթոլյանը։ Գիշերները խառնարանի գազերի «լույսը» նկատելի է շատ հեռու տարածություններից, որի համար Ստրոմբոլի անվանում են միջերկրածովային փարոս։
Կատեգորիա:Իտալիայի հրաբուխներ Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հրաբուխներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Լիպարյան կղզիներ Կատեգորիա:Ակտիվ հրաբուխներ
Ճանճախա
Ճանճախա (ჭანჭახა), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Շիդա Քարթլի մարզի Գորիի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 1680 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Գորիից հեռու է 42 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 0 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Գորիի շրջան
Պալացցո Նանի
Պալացցո Նանի, Վերածննդի պալատ Իտալիայի Վենետիկ ի Կանարեջիո շրջանում ։
= Պատմությունը = Պալացցոն կառուցվել է 16-րդ դարում, եղել է «Կանարեջիո» ենթաճյուղի (հետագայում՝ Նանի Մոցենիգո) Նանի ընտանիքի նստավայրը ։ 1680-ական թվականներին պալացցոյի տեսքը  վերափոխվեց ըստ Ալեսանդրո Վիտտորիայի նախագծի, ով կատարեց նաև ներքին հարդարանքը ։ Իր ոսկե տարիներին պալատում է գտնել արվեստի զգալի հավաքածու՝ բաղկացած հռոմեական դարաշրջանի գտածոներից ։ Գլխավոր մուտքը զարդարված էր հյուպատոսների երկու մեծ արձանիկներով ։
Պալացցոն Նանիին է պատկանել մինչև 1810 թվականը, երբ նրանք տեղափոխվեցին Սան Տրովասո՝ Պալացցո Բարբերինի Նանի Մոցենիգոյում ապրելու համար ։ 1859 թվականին պալացցոն գրավվեց ավստրիական բանակի կողմից, որն այն վերածեց զորանոցների, այնուհետև այն օգտագործվեց որպես դպրոց։ Արվեստի հավաքածուի նմուշները աստիճանաբար ցրվեցին ։
2002 թվականին պալացցոն կարևորագույն վերանորոգման ենթարկվեց։
= Ճարտարապետությունը = Պալացցո Նանիի դիմային ճակատը չորս մակարդակի է ունի՝ ներառյալ առաջին հարկը և միջանկյալ մասը ։ Շենքի ճակատն այսօր բավականին անզարդ, անհամաչափ է 19-րդ դարի զանգվածային հավելումների  շնորհիվ, որոնք ամբողջ շենքն ընդլայնում են  աջ ուղղությամբ։ Պատուհանների դասավորվածությունը բավականին կանոնավոր է և քառակամարիների  ձև ունի, հոյակապ հարկերից նրանք ունեն պատշգամբ։ Առաջին հարկում գտնվող յուրաքանչյուր կամարի  կողմում  կան քարե զինանշաններ։
Ներքին հարդարանքը նույնպես վերագրվում է Վիտտորիային, որոնք առաջին հարկի ընդունարանում սվաղվածքով և որմնանկարներով դեռ լավ պահպանված են։
= Տես նաև =
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վենետիկի պալատներ
Հասմիկ (դերասանուհի)
Կենսագրություն
Հասմիկը ծնվել է Հին Նախիջևանում, մանր առևտրականի ընտանիքում։ Սովորել է տեղի երկդասյա ծխական դպրոցում։ Կավաշեն այդ գյուղաքաղաքում ոչինչ չկար, որ աղջկան մղեր դեպի արվեստը, թատրոն, սակայն այնպես է պատահում, որ Սաֆրազյան ամուսինները ժամանում են Նախիջևան, և Հասմիկը բեմ է ելնում նրանց հետ փոքրիկ տղայի մի աննշան դերով։
Ամուսնությունից հետո Հասմիկը տեղափոխվում է Թիֆլիս։ Ավանդապահ ամուսինը դեմ էր կնոջ բեմ ելնելուն, բայց ոչ թատրոն հաճախելուն։ Ամուսինները լինում էին թատրոնում, և դա բորբոքում էր թատրոնի սերը։ Առաջին ներկայացումը և առաջին տպավորությունը թատրոնից եղել են «Ասլան Բալասի»ն («Վերք Հայաստանի» վեպի բեմականացումը), Աղասու դերում՝ Հովհաննես Աբելյանը, այնուհետև «Անտառը», Հ. Աբելյանի, Ի. Ալիխանյանի, Զաբելի մասնակցությամբ։ 1904 թվականից ստանում է տարեց կանանց դերերը խաղալու թույլտվություն («Քանդած օջախում»՝ Քալի)։ Քիչ անց՝ ստանձնում է ջահել աղջկա դեր («Պեպոյի» Կեկելը) հակառակ ամուսնու դրած պայմանի։ Երիտասարդ դերասանուհու հետ պարապում է հենց ինքը՝ Գաբրիել Սունդուկյանը։
Ստեղծագործական կյանքը
Դերասանուհին դերասանական աշխարհում շփվում է Գ. Սունդուկյանի, Հ. Աբելյանի, Գ. Տեր-Դավթյանի, Վարդուհու հետ։
1920 թթ. Հասմիկը հանդես է գալիս Խամփերու «Խաթաբալա» և Շուշանի «Պեպո» դերերում։ 1927 թ. խաղում է Լյուբով Յարովայայի դերը Կ. Տրենյովի համանուն պիեսում, 1937 թ. Վասսայի դերը Մ. Գորկու «Վասսա Ժելեզնովա» դրամայում, 1933 թ. Մելանիա՝ Մ. Գորկու «Եգոր Բուլըչովը և ուրիշները», 1935 թ. Կաբանիխա՝ Ա. Օստրովսկու «Ամպրոպ», Վիտտիխեն՝ Գերհարդ Հաուպտմանի «Ջրասույզ զանգ», Ուստիան՝ «Քաջ Նազար», 1937 թ. Աննա Ա. Գուլակյանի «Արշալույսին», Կնիրտյե՝ Հերման Հեյերմանսի «Հույսի» կործանումը»։
Հայկական առաջին ժապավենից՝ 1925 թ. «Նամուսից» սկսած, Հասմիկը մինչև կյանքի վերջը խաղացել է կինոյում, և մեծ մասամբ՝ մայրական դերեր։ Էկրանը ավելի ակներև է դարձնում դերասանի արվեստի հատկությունները և էկրանի վրա Հասմիկը երևում է իբրև բնական խաղի մեծ վարպետ ։ 1947 թվականին լույս տեսավ Հասմիկի «Թատերական հուշեր» գիրքը։
Հասմիկը մահացավ 1947 թվականին Երևանում, 68 տարեկան հասակում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ Կատեգորիա:Խորհրդային դերասանուհիներ
Հայաստանի Առաջին խումբ 2009 (ֆուտբոլ)
«Հայաստանի Առաջին խումբ 2009ը» Հայաստանի ֆուտբոլի առաջնության Առաջին խմբի 18-րդ առաջնությունն էր։ Այն սկսվել է 2009 թվականի ապրիլի 9-ին և ավարտվել նույն թվականի նոյեմբերի 6-ին ։
18-րդ առաջնությունը ընթացել է 27 փուլերով։ Թիմերը միմյանց հետ մրցել են 3 անգամ։ Միայն «Իմպուլս» ֆուտբոլային ակումբը իրավունք ուներ հաջորդ տարի հանդես գալ Բարձրագույն խմբում, քանի որ միայն այս թիմն էր, որ 2009 թվականի Բարձրագույն խմբի մասնակից ակումբներից որևէ մեկի դուստր թիմ չէր հանդիսանում։ «Լեռնային Արցախը» և Արարատ ՖԱ-ի դուստր «Արարատ-2» թիմը նույնպես մասնակցելու հայտ էին ներկայացրել, սակայն մրցաշարի սկսելուց օրեր առաջ հրաժարվեցին։ Չեմպիոն հռչակվեց ամենաշատ միավոր վաստակած թիմը՝ «Իմպուլս» ֆուտբոլային ակումբը, որը նաև իրավունք ստացավ հաջորդ տարի հանդես գալ Հայաստանի Բարձրագույն խմբում։
Գրականություն
Առաջին խումբ 2009
Օրադուր (Կանտալի գավառ)
Օրադուր (Oradour), համայնք Ֆրանսիայի Օվերն մարզի Կանտալ գավառում :
Բնակչությունը 2012 թվականի դրությամբ կազմում է 264 մարդ, բնակչության խտությունը` 7.82 մարդ/կմ²: Բնակավայրը զբաղեցնում է 33.77 կմ² տարածք:
2016 թվականի հունվարից Նևեգլիզ, Լավաստրի և Սերիե համայնքների հետ միասին հանդիսանում է Նևեգլիզ սյուր Տրույե համայնքի մաս:
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 440 կմ հարավ, Կլերմոն Ֆերան քաղաքից` 100 կմ հարավ, Օրիյակ քաղաքից` 39 կմ արևելք:
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 154 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 111-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 43: Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 72,1 %: 111 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 104 անձ (63 տղամարդ և 41 կին): Գործազուրկ են եղել 7 անձ (5 տղամարդ և 2 կին): 43 անաշխատունակներից 10-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 17-ը` թոշակառուներ, իսկ 16-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով :
Էդինբուրգյան դղյակ
Էդինբուրգյան դղյակ (Edinburgh Castle), հին ամրոց ժայռի վրա (Castle Rock (Edinburgh)), Շոտլանդիայի մայրաքաղաք Էդինբուրգի կենտրոնում։ Մինչև վերջերս գտնվում էր Բրիտանիայի պաշտպանության նախարարության տիրապետության տակ։ Դղյակը բաց է այցելությունների համար և հանդիսանում է Էդինբուրգի գլխավոր տեսարժան վայրերից մեկը։
Դեպի դղյակ տանում է Հին Էդինբուրգի գլխավոր փողոցը, այսպես կոչված «Թագավորական մղոնը», որի մյուս ծայրում գտնվում է Հոլիռուդյան պալատը։
Դղյակը գտնվում է հանգած հրաբխի տեղում, Castle Rock (Edinburgh) ժայռի կատարին, հրաբուխը ակտիվ է եղել մոտ 350 միլիոն տարի առաջ։ Ժայռի գագաթը բնակեցվել է ուշ բրոնզե դարից, մոտ մ.թ.ա. 800 տարի առաջ։ Այսպես կոչված Դին Էյդին (Din Eidyn) ամրոցի կամ Էյդինի ամրոցի (Stronghold of Eidyn) մասին առաջին հիշատակումները տրվում են մոտ մ.թ. 600 թվականին վալլիացիների դյուցազներգության մեջ։ Դղյակի գոյության մասին առաջին որոշակի ցուցումները կապված են Շոտլանդիայի թագավոր Դավիթ Առաջինի գահակալության հետ, որը 1139 թվականից սկսած դղյակում հրավիրում էր գիտական և եկեղեցական ծառայողների հավաքներ։
Իր ամբողջ պատմության ընթացքում դղյակը «բանալի» է հանդիսացել դեպի Շոտլանդիա։ Կառուցված լինելով վաղ միջնադարում` դղյակը վերակառուցվել է 17-րդ դարի սկզբին, և պաշտպանության համար կարող էր օգտագործվել բերդային հրետանին։ Դղյակը անառիկ ամրոցի տպավորություն է թողնում։ Երեք կողմից այն պաշտպանվում է ուղղաբերձ ապառաժներով, իսկ դղյակի մուտքը սահմանափակվում է չորրորդ` արևելյան կողմից ուղղաձիգ ճանապարհով։ Ճանապարհին կարելի է մոտենալ միայն երկար և դատարկ էսպլանադայի միջով, այն մի տարածք է, որը դղյակից կարող էր լիովին գնդակոծվել։ Այնտեղ ամեն տարի անց է կացվում թագավորական զինվորական նվագախմբերի շքերթը։
Դղյակի տարածքում է գտնվում Էդինբուրգի (կարելի է ասել Շոտլանդիայի) ամենահին կառույցը` Սուրբ Մարգարիտայի կապելլան, որն անվանել են Շոտլանդիայի թագուհու անունով, իսկ իրականում 12-րդ դարում կառուցել է նրա տղան` Շոտլանդիայի թագավոր Դավիթը։ Էդինբուրգյան դղյակում է պահվում «Stone of Scone» քարը և Շոտլանդիայի թագը։
Միլս-մաուն մարտկոցի վրա տեղադրված է այսպես կոչված «Ժամային թնդանոթը» (One O'Clock Gun)` հրետանային զենք պատի վրա, որից ամեն օր, բացի կիրակի, Ավագ հինգշաբթի և Սուրբ Ծննդյան օրերից, ուղիղ ժամը մեկին (ցերեկ) կրակոց է տրվում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շոտլանդիայի դղյակներ Կատեգորիա:Էդինբուրգի թանգարաններ
Կանտիանո
Կանտիանո (Cantiano), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Մարկե շրջանում՝ Պեզարո է Ուրբինո պրովինցիայում։ Բնակչությունը կազմում է 2433 մարդ (2008 թվականի տվյալներով), բնակչության խտությունը՝ 29 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 83 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 61044։ Հեռախոսային կոդ՝ 0721։
Կոմունայի հովանավոր սրբերն են՝ Կույս Մարիամը (Madonna della Misericordia), տոնը նշվում է օգոստոսի չորրորդ կիրակի օրը և Հովհաննես Մկրտիչը, տոնը նշվում է հունիսի 24-ին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Կենսաերկրաքիմիա
Կենսաերկրաքիմիա, երկրաքիմիայի բաժին, ուսումնասիրում է կենսոլորտում օրգանիզմների մասնակցությամբ ընթացող երկրաքիմիական պրոցեսները։ Երկրի վրա քիմիական տարրերի միգրացիան հնարավոր չէ հասկանալ առանց օրգանիզմների ազդեցությունը հաշվի առնելու։ Կենսաերկրաքիմիայի հիմնական դրույթները մշակել է ակադեմիկոս Վլադիմիր Իվանովիչ Վեռնադսկին։ Կենսաերկրաքիմիան հետազոտում է ոչ թե օրգանիզմների առանձին ձևերն ու տեսակները, այլ ամբողջ կենդանի նյութը։ Վերջինս Երկրի մակերևույթի վրա անհավասարաչափ է բաշխված։ Հայտնի են կենդանի նյութի կուտակման վայրերը, օրինակ, պլանկտոնը՝ օվկիանոսներում և ծովերում, անտառները՝ ցամաքում, տորֆը՝ հողերում։ Բնակչության խտությունը նույնպես անհավասարաչափ է և մեծ չափով կախված է հողա-կլիմայական զոնաներից։ Բուսական օրգանիզմները կազմում են կենդանի նյութի գլխավոր զանգվածը (արեգակի էներգիայի մոտ 1%-ը կլանում են բույսերը)։ Կենդանի նյութի կազմում մասնակցում են բոլոր հայտնի քիմիական տարրերը և նրանց իզոտոպները։ Օրգանիզմները կատարում են երկրաքիմիական ֆունկցիա՝ մասնակցելով այս կամ այն քիմիական տարրի կենսածին միգրացիային։ Կենդանի նյութի մասնակցությունը կենսաերկրաքիմիական պրոցեսներին արտահայտվում է ուղղակի կամ անուղղակի ձեերով։ Այսպես, օրգանիզմների մահացումից հետո կենդանի նյութն անմիջականորեն մասնակցում է դիատոմիտի, կրաքարերի, ածուխների, նավթի առաջացմանը։ Ֆոտոսինթեզի հետևանքով կանաչ բույսերն ստեղծում են Երկրի արդի մթնոլորտի թթվածնի ողջ զանգվածը և այլն։ Ավելի բազմազան և բազմաբնույթ է օրգանիզմների ու նրանց կենսագործունեության արգասիքների անուղղակի ազդեցությունը երկրաքիմիական պրոցեսների վրա։ Միկրոօրգանիզմները մասնակցում են, օրինակ, երկաթի, մանգանի և այլ տարրերի օքսիդացմանը, վերականգնում սուլֆատները՝ առաջացնելով ծծմբի կենսածին հանքավայրեր։ Կենդանի նյութը H_2O-ի և CO_2-ի հետ բացառիկ դեր է խաղում հողմահարման և նստվածքային ապարների առաջացման պրոցեսներում։ Իր երկրաբանական գործունեությամբ հսկայական կենսաերկրաքիմիական դեր է կատարում մարդը։ Ամեն տարի Երկրի ընդերքից հանվում է բնակչության մեկ շնչին ընկնող մինչև մի քանի տասնյակ տոննա ապար։ Մարդն ազդում է մթնոլորտի, կենսոլորտի, երկրակեղևի քիմիական և իզոտոպային բաղադրության վրա, և այդ ազդեցությունը, գնալով, անընդհատ աճում է։
Կատեգորիա:Քիմիայի բաժիններ Կատեգորիա:Կենսաերկրաքիմիա Կատեգորիա:Կենսաբանություն
Էրոզիա (այլ կիրառումներ)
Էրոզիա (լատ. erosio - ողողում, մաշում, քայքայում) կարող է վերաբերել՝
It’s Called a Heart
«It’s Called a Heart» (հայ․՝ «Սա կոչվում է սիրտ»), բրիտանական Depeche Mode խմբի երգը, ոչ ալբոմային սինգլ։ Տասնչորսերորդ սինգլն է խմբի սկավառակագրության մեջ։ Թողարկվել է 1985 թվականի սեպտեմբերի 16-ին։ Depeche Mode-ի առաջին սինգլն է, որի հրատարակության տարբերակներից մեկը պարունակում էր երկու կրիչներ (տվյալ թվում՝ գրամպլաստինկաներ) մեկ փաթեթավորմամբ։ The Singles 81→85 հավաքածուում ընդգրկված երկու նոր երգերից մեկն է «Shake the Disease»-ի հետ միասին։ Սինգլը զբաղեցրել է 18-րդ տեղը բրիտանական չարթերում։
Երգի մասին
Մարտին Գոռի և Ալան Ուայլդերի խոսքերով գրված «It’s Called a Heart»-ը Depeche Mode-ի «ամենաչսիրված» երգն է, որը երբևէ թողարկվել է խմբի կողմից և այնքան էլ լավ չի ընկալվել նրա երկրպագուների կողմից։ «Black Celebration» ալբոմի վերահրատարակված տարբերակում զետեղված վավերագրական ֆիլմում պատմվում է այն մասին, որ խումբը ցանկացել է թողարկել «Fly on The Windscreen» երգը՝ որպես սինգլ, սակայն Mute Records-ի ղեկավարությանը այդ գաղափարը դուր չի եկել, քանի որ երգը սկսվում է «մահ» բառով (անգլ.՝ death)։ Այդ պատճառով երգի վերաձայնագրված տարբերակը («Fly On The Windscreen — Final») ներառվել է «Black Celebration» ալբոմում, որը թողարկվել է հաջորդ տարի։
«It's Called a Heart» երգի տեսահոլովակը նկարահանել է ռեժիսոր Փիթեր Քերը, նկարահանումների վայրը եղել է Բերքշիր կոմսության եգիպտացորենի դաշտերը (Անգլիա)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դեփեշ Մոդի սինգլներ
Ջերմադիֆուզիա
Ջերմադիֆուզիա, գազային խառնուրդների կամ լուծույթների բաղադրիչների տեղափոխությունը ջերմաստիճանի գրադիենտի ազդեցությամբ։ Եթե ջերմաստիճանների տարբերությունը մնում է հաստատուն, ապա ջերմադիֆուզիայի հետեանքով խառնուրդի ծավալում ստեղծվում է կոնցենտրացիայի գրադիենտ, որն առաջ է բերում նաև սովորական դիֆուզիա։ Ստացիոնար պայմաններում նյութի հոսքի բացակայության դեպքում ջերմադիֆուզիան հավասարակշռվում է սովորական դիֆուզիայով, և ծավալում առաջանում է կոնցենտրացիաների տարբերություն, որը կարող է օգտագործվել իզոտոպների բաժանման համար։
Եթե խառնուրդը կազմված է երկու բաղադրիչներից, արտաքին ուժերը զրո են, իսկ ճնշումը նույնն է խառնուրդի բոլոր կետերում, տեղի ունի
հավասարումը, որտեղ c_{1}-ը խառնուրդի բաղադրիչներից մեկի կոնցենտրացիան է, D_{12}-ն՝ սովորական դիֆուզիայի գործակիցը, D_{12}^{'}-ը՝ ջերմադիֆուզիայի գործակիցը։ Ջերմադիֆուզիայի գործակցի հարաբերությունը սովորական դիֆուզիայի գործակցին, այսինքն
մեծությունը կոչվում է Սորեի գործակից։
Գազերում
Գազերում ջերմադիֆուզիան տեսականորեն կանխագուշակել են անգլիացի գիտնական Սիդնի Չեմփենը և շվեդ գիտնական Դ․ էնսկոգը (1911-17), իսկ փորձով հայտնաբերել են (1917) անգլիացի գիտնականներ Սիդնի Չեմփենը և Ֆ․ Դութսոնը՝ գազերի կինետիկ տեսության հիման վրա։
Ջերմադիֆուզիայի գործակից
Ջերմադիֆուզիայի երեույթը բնութագրվում է ջերմադիֆուզիայի գործակցով, որը խիստ կախված է միջմոլեկուլային փոխազդեցությունից, ուստի այդ գործակցի ուսումնասիրումը կարևոր է գազերում մոլեկուլային ուժերի հետազոտման համար։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Աերոզոլներ Կատեգորիա:Ոչ հավասարակշռային ջերմադինամիկա Կատեգորիա:Ֆիզիկական էֆեկտներ և երևույթներ
Ամուսին
Ամուսին, ամուսնական հարաբերություններում տղամարդ, ով կարող է նաև համարվել ամուսին կամ զուգընկեր։ Կախված հասարակական մշակույթներից՝ հասարակության և օրենսդրության մեջ ամուսնու կարգավիճակը, և իրավունքներն ու պարտականությունները կնոջ և ուրիշների նկատմամբ տարբերվել է և ժամանակի ընթացքում փոփոխության ենթարկվել։
Մոնոգամ մշակույթներում կա ամուսնության երկու կողմ, որն ամրագրված է  երկկնությանն ու պոլիգամիային դեմ օրենքներով։ Ավանդաբար ամուսինը  տնային տնտեսության ղեկավարն է և  գլխավոր կերակրողը։ Այս դերը շարունակվում է պահպանվել որոշ մշակույթներում (երբեմն համարվում է հայրիշխանություն)։ Ներկայումս պարտադիր չէ, ամուսինը  համարվել ընտանիքի գլխավոր կերակրողը, հատկապես եթե նրա կինը ունի ավելի եկամտաբեր աշխատանք և հաջողված կարիերա։ Նման դեպքերում զարմանալի չէ, որ ամուսինը համարվի տնակյաց հայր, եթե ամուսնական զույգն ունի երեխաներ։
Տղամարդուն շարունակում են անվանել ամուսին, քանի դեռ ամուսնական զույգն օրինական ճանապարհով չի բաժանվել կամ զուգընկերը չի մահացել։ Կնոջ մահվան պարագայում ամուսինը համարվում է այրիացած տղամարդ (widower): Ամուսնալուծությունից հետո տղամարդը կնոջ համար «նախկին ամուսին» է դառնում։
Ծագում և ստուգաբանություն
Ամուսին տերմինը, ըստ Հրաչյա Աճառյանի Արմատական բառարանի, բնիկ հայերեն բառ է, որ կազմված է   (համ, կից, միասին) +   (հնդեվրոպական նախալեզվի uk' վարժվիլ, սովորիլ) +   մասնիկից։ Ըստ այսմ ամուսին նշանակում է՝ «միասին վարժված, մեծացած» ։
Ամուսին տերմինը վերբերում է նաև միջին անգլերենի  huseband բառին, որը  հին անգլերենի hūsbōnda և  հին սկանդինավյան լեզուներով hūsbōndi (hūs-,«տուն» + bndi, būandi,  būa-, բառի անորոշ դերբայն է՝  «ապրել»,  ուստի ստուգաբանորեն լինում է «տունը պահող»)։
Հարակից տերմիններ
Օրինական հարսանեկան արարողության արդյունքում ամուսնացող կողմերը ձեռք են բերում ամուսնացած անձանց սոցիալական կարգավիճակ և, քանի դեռ ամուսնությունը պահպանվում է, տղամարդը համարվում է ամուսին։ Հետերոսեքսուալ ամուսնություններում կնոջն անվանում են կին։ Տղամարդկանց միջև միասեռ ամուսնություններում տղամարդկանցից յուրաքանչյուրը համարվում է ամուսին։
Չնայած ամուսինը փեսացուին մոտ տերմին է, բայց փեսացու անվանում են հարսանեկան արարողությանը մասնակցող արական սեռի ներկայացուցչին, մինչդեռ ամուսինը տղամարդն է հարսանիքից հետո և ամուսնության ընթացքում։ «Ամուսին» տերմինը վերաբերում է ամուսնացած տղամարդու ինստիտուցիոնալացված դերին, այն դեպքում, երբ «հայր» տերմինը վերաբերում է տղամարդուն՝ որը սերունդ է տվել, և ամեևին պարտադիր չէ, որ ամուսնացած լինի։
Հետերոսեքսուալ ամուսնություններում որոշ դեպքերում մինչ ամուսնություն ապագա ամուսինը կամ նրա ընտանիքը կարող է հարսնացուի կողմից օժիտ ստանալ, կամ ապագա ամուսինն է պարտավոր վճարել հարսնացուի գինը, կամ էլ երկու կողմերն էլ փոխանակվում են։ Օժիտը ոչ միայն նպաստել է տնային տնտեսության ստեղծմանը, այլ նաև ապահովել է պայման, համաձայն որի, եթե ամուսինը ծանր հանցագործություն կատարի կնոջ հանդեպ, պարտավոր է վերադարձնել օժիտը կնոջը կամ նրա ընտանիքին։ Ամուսնության ընթացքում օժիտը պատկանում է ընտանիքին։  Նա կարող է կնոջը (կանանց), այրուն (այրիներին) ժառանգություն թողնել (հաճախ իր ունեցվածքի մեկ երրորդ մասը կամ կեսը)՝  որպես կնոջը աջակցություն ։
Ամուսնացած լինելու խորհրդանիշը ամուսնական մատանին է. սովորաբար յուրաքանչյուր կին մատնեմատին կրում է ամուսնական մատանի, աջ թե ձախ ձեռքին՝ կապված է տվյալ երկրի մշակույթից։
«Ամուսին» (husband) տերմինը մատնանշում է կնոջ և սերնդի նկատմամբ ինստիտուցիոնալ ձևը, ի տարբերություն հայր տերմինի, որը տղամարդուն դիտում է իր երեխաների համատեքստում։ Ինչպես հողագործությունը (husbandry), որը 14-րդ դարում նշանակում էր հոգալ տնային տնտեսության մասին, բայց այսօր նշանակում է «ռեսուրսների կառավարում կամ խելամիտ օգտագործում», պահպանություն, իսկ գյուղատնտեսության մեջ բույսերի և կենդանիների աճեցում և այդ մասին գիտություն, մասնագիտություն ։
Պատմական կարգավիճակ
Նախանորագույն ժամանակների հետերոսեքսուալ միություններում (Հին Հռոմեական, միջնադարյան և վաղ նորագույն պատմության) ամուսինը պարտավոր էր պաշտպանել և հոգալ ոչ միայն իր կնոջ ու երեխաների, այլև իրեն պատկանող ծառաների և կենդանիների մասին ։ Հայրը (որպես «հովանավոր») օժտված է եղել մեծ հեղինակությամբ, որը տարբերվում էր կնոջ հեղինակությունից (բազմամուսնություն գոյություն չուներ այս մշակույթներում) ։
Եվրոպական միջնադարում և վաղ նորագույն պատմության մեջ սիրով ամուսնանալն անսովոր երևույթ է եղել, բայց հետո այն դարձել է ցանկալի երազանք ։ Այս ժամանակաշրջանի հետերոսեքսուալ ամուսնություններում ամուսինը հասարակության մեջ ավելի մեծ ազդեցություն է ունեցել, քան նրա կինը, որն իրավաբանորեն չի ճանաչվել անկախ ։
Ներկայիս կարգավիճակ
Ժամանակակից աշխարհիկացված արևմտյան մշակույթում ամուսինների իրավունքները հավասարակշռվել են։ Քաղաքացիական ամուսնությունը, սովորաբար, պարտավորեցնում է, որ ամուսնական զույգից ավելի բարձր եկամուտ ունեցողն (կերակրողը) ալիմենտ վճարի նախկին կողակցին, նույնիսկ առանձին ապրելու ընթացքում՝ նախքան ամուսնալուծվելը, ինչպես նաև ամուսնալուծությունից հետո։
Ամուսնության իրավական կարգավիճակը կողմերից յուրաքանչյուրին թույլ է տալիս ներկայանալ մյուսի անունից, երբ նրանցից մեկն անգործունակ է (օրինակ՝ կոմայի մեջ)։ Ամուսինը պատասխանատվություն է կրում նաև իր ամուսնական զուգընկերոջ երեխայի (երեխաների) համար, որոնց հայրն է համարվում նույնպես։
Քրիստոնեություն
Քրիստոնեության մեջ, ըստ Աստվածաշնչի, հետերոսեքսուալ ամուսնության մեջ գտնվող ամուսինն ունի մի շարք պատիվներ․
Իսլամ
Համաձայն իսլամական ամուսնական օրենսդրության, ամուսինները համարվում են տնային տնտեսության և իրենց կանանց պաշտպանները։ Որպես պաշտպան՝ ամուսինն ունի տարբեր իրավունքներ և պարտականություններ, որոնք նա պարտավոր է կատարել, ուստի և նա, ի տարբերություն իր կնոջ կամ կանանց, օժտված է տարբեր հնարավորություններով, ոչ միայն իրավական և տնտեսական հարցերում, այլ նաև ընտանիքի ներսում։ Ինչպես իսլամական օրենքի և մշակույթի շատ հարցերի դեպքում, ամեն ինչ կապվում է Ղուրանի հետ։
Շատ մահմեդականներ կարող են միանգամայն հավասար հարաբերություններ ունենալ ընտանիքում ։ Իսլամը խոշոր կրոններից միակն է, որը սահմանափակում է բազմակնությունը՝ կանանց թիվը չորսից ավել չպետք է լինի, այն հիմունքով, որ ամուսինը կարողանա արժանին մատուցել նրանցից յուրաքանչյուրին։ Ի տարբերություն մահմեդական ամուսնական օրենքների, օրինակ, կաթոլիկական օրենքներով ընդհանրապես արգելում է բազմակնությունը կամ նույնիսկ պարբերական միակնությունը, թույլ տալով մեկ ամուսնական զուգընկեր, մինչև մահը կբաժանի նրանց՝ չընդունելով ամուսնալուծությունը: Համաձայն մահմեդական ուսմունքների՝ մուսուլման տղամարդը մեկ այլ կին ունենալու համար պետք է հիմնավոր պատճառ ունենա և ստանա առկա կնոջ թույլտվությունը (առանց ուժ գործադրելու)։ Իսլամը խստորեն դատապարտում է որևէ ինտիմ հարաբերություն ամուսնությունից դուրս։
Տղամարդու ամուսնացած լինելու մասին կարող է հուշել միայն ամուսնական մատանի կրելու ավանդույթը պահպանելը։
Հինդուիզմ
Հինդու ամուսինը կնոջը տանում է իր տուն։ Ակնկալվում է, որ պետք է ապահովի նրա բարեկեցությունը և ապացուցի այդ անելու իր ընդունակությունները։ Ամուսնությունն հինդուիզմում նշանակում է յոթ ծնունդի հարաբերություն (सात जन्मों का रिश्ता): Մինչ 1951 թվականը հինդուիստական ամուսնություններում ամուսնալուծությունն արգելված է եղել։ Մեր ժամանակներում, 1951 թվականից հետո կանանց կրկին տրվել է հավասար իրավունքներ հասարակության և իրավունքի միջոցով։ Հինդուիզմում, կախված տարածաշրջանից, ամուսնական գործընթացն ընթանում է տարբեր կերպ, օրինակ Սաադ Փերասով կրակի շուրջ, որը պետք տանեն, որ դառնան ամուսին և կին։
Բրիտանիկա հանրագիտարանում նշվում է, «Համաձայն հինդուիստական օրենքի, համատեղ ընտանիքի արական սեռի ներկայացուցիչներն իրենց կանանց, այրիների և երեխաների հետ միասին ընդհանուր ունեցվածքի նկատմամբ ունեն հավասար իրավունքներ ։
Բուդդայականություն և չինական ժողովրդական դավանանքներ
Չինաստանի ընտանեկան օրենքները փոխվել են Կոմունիստական ​​հեղափոխությամբ․ 1950 թվականին Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունը ընդունել է ամուսնության համապարփակ օրենք, որը ներառում է դրույթներ, որոնք ամուսիններին տալիս են ամուսնական գույքի սեփականության և կառավարման վերաբերյալ հավասար իրավունքներ ։
Այլ մշակույթներ
Ճապոնիայում, նախքան հեղափոխությունից հետո՝ 1898 թվականի Քաղաքացիական օրենսգրքի (Constitution of the Empire of Japan) ընդունումը, կնոջ ամբողջ ունեցվածքը՝ հողատարածք կամ գումար, փոխանցվել է նրա ամուսնուն՝ բացառությամբ անձնական հագուստի և հայելու տակդիրի։
Հավատարմության ակնկալիքներ
Չնայած ընդհանուր առմամբ ակնկալվում է, որ ամուսինը չի կարող սեռական հարաբերություն ունենալ որևէ այլ մեկի հետ, իր կողակցից բացի, բայց պատմականորեն մշակույթների մեծամասնությունում այդ ակնկալիքն այնքան ուժեղ չի եղել, որքան կանանց դեպքում։ Ինչը ակնհայտ է իրավական պրակտիկայում․ օրենսդրությունը, որն արգելում է ընտանեկան դավաճանությունը, հաճախ արական սեռի դավաճանությունը քրեականացնում է միայն, եթե ծանրացուցիչ հանգամանքներ կան, օրինակ եթե նա բերել է իր սիրուհուն ընտանեկան օջախ կամ եթե հանրային սկանդալ է եղել ։
Կրկնակի չափորոշիչներն ակնհայտ են նաև շատ երկրների ամուսնալուծությունների մասին օրենքներում, ինչպիսիք են՝ Մեծ Բրտանիան կամ Ավստրալիան, որտեղ տարբերակվել են կանանց դավաճանությունը, ինչը ինքնին հիմք է հանդիսացել այն դավաճանություն համարելու համար, և տղամարդկանց դավաճանությունը, որը հիմք էր միայն որոշակի հանգամանքներում։
Այս երկակի ստանդարտները այսօր էլ շարունակվում են կիրառվել աշխարհի շատ մասերում։ Օրինակ ՝ Ֆիլիպիններում կինը կարող է մեղադրվել դավաճանության եզակի հանցանքի մեջ (պարզապես ամուսնուց բացի այլ տղամարդու հետ մեկ սեռական հարաբերություն ունենալու դեպքում), մինչդեռ ամուսինը կարող է մեղադրվել դավաճանության մեջ միայն ավելի բազմակի հանցանքի դեպքում (կա՛մ սիրուհուն պահել ընտանեկան օջախում, կա՛մ նրա հետ համատեղ ապրել, կա՛մ սկանդալային պայմաններում սեռական հարաբերություններ ունենալ) ։
Հավատարմության ակնկալիքի խախտումը սովորաբար անվանում են ամուսնական դավաճանություն կամ արտամուսնական սեքս։ Պատմականորեն ամուսնական դավաճանությունը համարվել է լրջագույն հանցանք, հաճախ նաև հանցագործություն։ Նույնիսկ եթե դա այդպես չէ, միևնույն է բերում է իրավական հետևանքների, մասնավորապես ամուսնալուծության։ Դավաճանությունը կարող է լինել գործոն, որը պետք է հաշվի առնվի գույքային կարգավորման գործընթացում, այն կարող է ազդել երեխաների կարգավիճակի, երեխաների խնամակալության և այլնի վրա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ընտանիք Կատեգորիա:Ամուսնություն Կատեգորիա:Սեռ Կատեգորիա:Ազգակցություն և սերում Կատեգորիա:Տղամարդիկ Կատեգորիա:Ամուսիններ Կատեգորիա:Քաղաքացիական իրավունք Կատեգորիա:Ինտիմ հարաբերություններ Կատեգորիա:Սեքս Կատեգորիա:Միջանձնային հարաբերություններ
Ռամատա (ֆիլմ)
Ռամատա, 2007 թվականի լիամետրաժ գեղարվեստական ֆիլմ։ Ռեժիսոր` Լեանդրե-Ալեյն Բեյքեր։ Գլխավոր դերում` աստղային մոդել Կատուչա Նյանե։
Համառոտագիր
Ռամատան հիսուն տարեկանում կախարդական գեղեցկություն ունեցող կին է։ Արդեն երեսուն տարի է, ինչ նա ամուսնացած է  նախկին դատախազ Մաթար Սամբի հետ, ով հիմա Արդարադատության նախարարն է։ Նրանք ապրում են Լես Ալմադիեսում` Դակարի պերճաշուք շրջակայքում։ Նգոր Նդոնգը 25 տարեկան է։ Նա երիտասարդ, ուժեղ, առեղծվածային տղամարդ է` առանց մշտական բնակության, ով զբաղվում է պատահական մանր գողությամբ։ Նա հայտնի է ոստիկանությանը։ Մի երեկո Ռամատան նստում է տաքսի, որը պատահմամբ վարում է Նգոր Նդոնգը, և համաձայնվում է հետևել այս երիտասարդ տղամարդուն Կոպակաբանա։ Հետո նա սկսում է նոր կյանք ։
Բեմադրում
Ֆիլմը վերամշակվել է Աբբասե Նդիոնեի վեպից ։ Բեյքերն ասել է, որ սկզբում նա կասկածում էր Կատուչայի` որպես գլխավոր դերասանուհու ընտրության մեջ, քանի որ նա հայտնի չէր և նույնիսկ դերասանուհի չէր, բայց վերջիվերջո ընդունեց, որ նա ճիշտ ընտրություն էր այս դերի համար։ Նա ասել է ֆիլմի մասին. «Էապես, դա մի կնոջ կերպարանափոխության, նրա` աշխարհի հետ հարաբերության և նրա շուրջը տիեզերքի պատմություն է» ։ Ռամատան ցուցադրվել է Ֆրանսիայում՝ 2011 թվականին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2007 ֆիլմեր Կատեգորիա:Սենեգալյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր արտադրված Սենեգալում Կատեգորիա:Ֆրանսերեն ֆիլմեր
1924
Մահեր
Կատեգորիա:1924 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Այ Ցին
Այ Ցին (չին՝ 艾青, ), չինացի պոետ։
Կենսագրություն
1929-1932 թվականներին սովորել է Ֆրանսիայում։ 1932 թվականին վերադառնում է Չինաստան և ձերբակալվում է։ Մինչև 1935 թվականը անցկացնում է բանտում։ 1936 թվականին տպագրում է իր առաջին ժողովածուն, որը կոչվում է «Դյանխե» և, որում ներառված է գյուղական կյանքը։
1958 թվականին աքսորվում է Մանչժուրիու ։ 16 տարիների ընթացքում նա աշխատում է հասարակական զուգարաններում, որպես հավաքարար ։
1985 թվականին արժանանում է գրական տիտղոսի և պարգևատրվում է անձամբ Ֆրանսիայի նախագահի կողմից ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չինացի գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Չինացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Չինացի նկարիչներ Կատեգորիա:Չինացի լրագրողներ
Գոլդա Մեիր
1974 թվականին, Յոմ Կիպուրի պատերազմի հաջորդ տարում, Մեիրը վարչապետի պաշտոնից հրաժարական տվեց։ Նա մահացավ 1978 թվականին ։
Վաղ տարիներ
Գոլդա Մեիրի հայրը՝ Մոյշե-Իցխոկ (Մոիսեյ) Մաբովիչը, ատաղձագործ էր, մայրը՝ Բլյումա Մաբովիչը (օրիորդական ազգանունը՝ Նայդիչ), աշխատում էր որպես ստնտու ։ 20-րդ դարի սկզբում Կիևի նահանգը նշանավորվեց հրեաների ջարդերով, այդ պատճառով էլ հրեաները Ռուսաստանում իրենց անվտանգ չէին զգում։ 1903 թվականին Մաբովիչները վերադարձան Պինսկ՝ Գոլդայի պապիկի և տատիկի տուն ։
Մոշե Մաբովիչը 1903 թվականին մեկնեց Նյու Յորք աշխատանք գտնելու ։ Նրա բացակայության ժամանակ ընտանիքի անդամները տեղափոխվեցին Պինսկ միանալու մոր ընտանիքին։ 1905 թվականին Մոշեն բարձր վարձատրությամբ աշխատանք գտնելու ակնկալիքով տեղափոխվեց Միլուոքի, Վիսկոնսին և աշխատանք գտավ տեղական երկաթգծի արհեստանոցում։ Հաջորդ տարի նա ընտանիքին Միացյալ Նահանգներ տեղափոխելու համար բավականաչափ գումար խնայեց։
Գոլդայի մայրը Միլուոքիի հյուսիսային հատվածում մթերային խանութ էր աշխատեցնում, որտեղ Գոլդան ութ տարեկանում հետևում էր խանութին, երբ մայրը մթերքի համար գնում էր շուկա էր գնում։ 1906 - 1912 թվականներին Գոլդան հաճախում էր չորրորդ փողոցի դպրոցը (այժմ Գոլդա Մեիրի անվան դպրոց)։ Մանկուց, առաջնորդ Գոլդան, իր դասընկերների դասագրքերի վճարի համար դրամահավաք էր կազմակերպում։ Երիտասարդ քույրերի հասարակական կազմակերպություն հիմնելուց հետո, նա, հանրային հավաք կազմակերպելու համար, դահլիճ վարձեց։ Դասարարանցիների համար դրամահավաքությունը նա շարունակում էր նաև ուսման տարիների ընթացքում։
14 տարեկանում, ավագ դպրոցում սովորելուն զուգահեռ, նա կես դրույքով աշխատում էր։ Գոլդայի մայրն ուզում էր, որ նա թողնի դպրոցը և ամուսնանա, սակայն նա հակառակվեց։ Նա գնացքի տոմս գնեց և մեկնեց Դենվեր, Կոլորադո իր ամուսնացած քրոջ Շեյնա Կորնգոլդի մոտ։ Կորնգոլդներն իրենց տանը ինտելեկտուալ երեկոներ էին կազմակերպում, որտեղ Մեիրը մասնակից էր դառնում Սիոնիզմի, գրականության, կանանց ընտրելու իրավունքի, արհմիությունների և այլնի մասին քննարկումներին։ Իր ինքնակենսագրականում նա գրել է․ "Իմ ապագա համոզմունքների ձևավորման մեջ էական դեր են կատարել Դենվերի գիշերային զրույցները։" Դենվերում նա հանդիպեց նկարիչ Մորիս Մեյերսոնին, ում հետ նա հետագայում՝ 1917 թվականի դեկտեմբերի 24-ին, ամուսնացավ ։
Ներգաղթ դեպի Բրիտանական մանդատի Պաղեստին
Բրիտանական մանդատի Պաղեստինում Գոլդան և ամուսինը միացան կիբուցի։ Մերհավիա կիբուցին միանալու նրանց առաջին դիմումը մերժվեց, բայց հետագայում ընդունվեցին։ Կիբուցում նրա պարտականություններն էին․ նուշ հավաքել, ծառեր տնկել, հավանոցում աշխատել և խոհանոցը ղեկավարել։ Նրա առաջնորդի կարողությունները տեսնելով, կիբուցը նրան ընտրեց որպես իր ներկայացուցիչ Աշխատանքի գլխավոր ֆեդերացիայում։
1924 թվականին զույգը կիբուցը լքեց և մինչև Երուսաղեմում հաստատվելը կարճատև ապրեց Թել Ավիվում։ Նրանք երկու երեխա ունեին՝ որդի՝ Մենախեմ (1924–2014) և դուստր՝ Սառա (1926–2010)։
Դիվանագիտական և նախարարական կարիերա
Գոլդան 1948 թվականի մայիսի 14-ին Իսրայելի անկախության հռչակագիրը 24 ստորագրողներից մեկն էր։ Հետագայում նա հիշում էր, "Ստորագրելուց հետո ես լացում էի։ Աշակերտուհի եղած ժամանակ, Ամերիկայի պատմությունն ուսումնասիրելիս, երբ ես կարդացի Ամերիկայի անկախության հռչակագիրը ստորագրողների մասին, ես չէի կարող պատկերացնել, որ նրանք իրական մարդիկ էին և դա իրականություն էր։ Իսկ այնտեղ ես նստել և ստորագրում էի Հիմնադրման հռչակագիր։" Հաջորդ օրը Իսրայելը հարձակման ենթարկվեց հարևան երկրների միացյալ բանակի կողմից, որն աճեց Արաբա-Իսրայելական պատերազմի։ Պատերազմի ընթացքում Իսրայելը կանգնեցրեց միացյալ արաբական հարձակումը և մի շարք ռազմական գործողություններ ձեռնարկեց վերջ տալու արաբական բանակների ներխուժմանը և ավարտելու պատերազմը։
Լիազոր ներկայացուցիչ Մոսկվայում
Կրելով Իսրայելի թողարկած առաջին անձնագիրը, Մեիրը Խորհրդային Միությունում լիազոր ներկայացուցիչ էր նշանակվել էր 1948 թվականի սեպտեմբերից մինչև 1949 թվականի մարտը ։ Այդ ժամանակ Իսրայելի համար կարևոր էին Խորհրդային Միության հետ հարաբերությունները՝ Արևելյան Եվրոպայի երկրներից զենք ձեռք բերելու համար, մինչդեռ Իոսիֆ Ստալինը և Վյաչեսլավ Մոլոտովը Իսրայելի հետ հարաբերությունները դիտարկում էին որպես միջոց Միջին Արևելքում իրենց դիրքերն ամրացնելու համար ։ Խորհրդային Միության կրոնական հաստատությունների և ազգային շարժումների դեմ տարվող քաղաքականությունը, որը դրսևորվեց Հրեական կրոնական հաստատությունները փակելու փորձերով, եբրայերենի դասավանդումը փակելով և Իսրայել արտագաղթելն արգելելով, բարդացրեցին Իսրայելի հարաբերությունները Խորհրդային միության հետ ։
ԽՍՀՄ-ում գտնվելու տարիներին, Մեիրը հաճախում էր Սինագոգ, որտեղ նրան հազարավոր հրեաներ էին շրջապատում, վանկարկելով նրա անունը։ Իսրայելի հին տասհազարանոց թղթադրամի վրա մի կողմում Գոլդա Մեիրի լուսանկարն է, մյուս կողմում Մոսկվայում նրան քաջալերող ամբոխը ։
Աշխատանքի նախարար
1949 թվականին Մեիրը Մապայ կուսակցությունից Քնեսեթի անդամ ընտրվեց և անընդմեջ ծառայեց մինչև 1974 թվականը։ 1949 - 1956 թվականներին նա Իսրայելի աշխատանքի նախարարն էր։ Այդ պաշտոնին եղած ժամանակ Մեիրն իրականացնում էր սոցիալական ապահովության քաղաքականություն, ներգաղթյալներից ձևավորելով Իսրայելի աշխատուժ, և ներկայացրել էր բնակարանային և շինարարական խոշոր ծրագրեր ։ 1949 - 1956 թվականներին 200,000 բնակարաններ և 30,000 տներ կառուցվեցին, Խոշոր արդյունաբերական և գյուղատնտեսական զարգացումներ սկսվեցին, և նոր հիվանդանոցներ, դպրոցներ և ճանապարհներ կառուցվեցին ։ Մեիրը օգնեց մշակել Իսրայելի սոցիալական ապահովության համակարգը, մայրության նպաստների ծրագիրը և այլ բարեկեցության չափանիշներ ։
Սիբիր
Ծանոթագրություններ
* Կատեգորիա:Հեռավոր արևելք
Գոլդա Մեիր
Աշխատանքի նախարար
1955 թվականին Բեն Գուրիոնի ցուցմամբ նա առաջադրվեց Թել Ավիվի քաղաքապետի թեկնածու։ Նա պարտվեց կրոնական դաշինքի երկու ձայնով, որը հրաժարվեց աջակցել, քանի որ Գոլդան կին էր ։ (Այն ժամանակ քաղաքապետներն ընտրվևմ էին քաղաքի ավագանիով, ի տարբերության արդի ուղղակի ընտրությունների։)
Արտգործնախարար
1956 թվականին նա Բեն Գուրիոնի կառավարությունում դարձավ արտգործնախարար։ Նրա նախորդ Մոշե Շարեթը արտգործնախարարության բոլոր աշխատակիցներին խնդրեց ազգանունները եբրայերեն դարձնել։ Արտգործնախարար նշանակվելուց հետո նա իր ազգանունը կրճատեց՝ "Մեյերսոնից" "Մեիր", որը նշանակում է "լուսավորել"։ Որպես արտգործնախարար Մեիրը կապեր էր հաստատում Աֆրիկյան նորաստեղծ պետությունների հետ՝ դաշինքներ ստեղծելու միջազգային հանրության մեջ ։ Բայց նա նաև հավատում էր, որ Իսրայելի պետականաշինության փորձը կարող է Աֆրիկյան պետությունների համար կառուցման մոդել ծառայել։ Իր ինքնակենսագրականում նա գրել է․ "Ինչպես նրանք մենք վերջ տվեցինք օտարերկրյա կառավարմանը; ինչպես նրանք մենք պետք է սովորեինք ինչպես ետ բերել հողը, ինչպես բարձրացնել մեր մշակաբույսերի բերքատվությունը, ինչպես ոռոգել․ ինչպես միասին ապրել և ինչպես պաշտպանվել։" Իսրայելը նմանակման մոդել կարող է հանդիսանալ, որովհետև այն "հարկադրված էր լուծումներ գտնել այնպիսի պրոբլեմների համար, որ մեծ, հարուստ, հզոր պետությունները երբեք չեն առճակատվել" :
Մեիրի արտգործնախարարության առաջին ամիսը համընկել էր Սուեզի ճգնաժամի հետ, որը հայտնի է նաև որպես Արաբա-Իսրայելական երկրորդ պատերազմ, եռակողմ ագրեսիան (արաբական երկրներում), Սինայի արշավը և Կադեշ օպերացիան (Իսրայելի կառավարության կողմից) և այլն։ Դա արդյունք էր 1956 թվականի վերջերին Իսրայելի Եգիպտոս ներխուժման, այնուհետ Բրիտանիայի և Ֆրանսիայի միանալուն այդ գործողությանը։ Նպատակներն էին՝ վերստանալ Սուեզի ջրանցքի արևմտյան վերահսկողությունը, հեռացնել Եգիպտոսի նախագահ Նասերին և ապահովել ավելի անվտանգ արևմտյան ափ և Տիրանի նեղուցով Իսրայելի համար ազատ նավարկություն։ Մեիրը մասնակցում էր գործողության պլանավորմանը և համակարգմանը Ֆրանսիայի կառավարության և զինվորականների հետ մինչ ռազմական գործողությունների սկիզբը ։ ՄԱԿ-ի հետ բանակցությունների ընթացքում Մեիրը ստանձնել էր Իսրայելի պատվիրակության ղեկավարի դերը ։ Ռազմական գործողությունների սկիզբից հետո, Միացյալ Նահանգները, Խորհրդային Միությունը և Միավորված ազգերի կազմակերպությունը երեք զավթիչներին ստիպեցին հեռանալ։ Հակամարտության արդյունքում ՄԱԿ-ը ստեղծեց Խաղաղապահ ուժեր Իսրայել - Եգիպտոս սահմանը հսկելու համար։ 1957 թվականի հոկտեմբերի 29-ին Գոլդան ոտքի թեթև վնասվածքներ էր ստացել, երբ Քնեսեթի բանավեճերի սենյակի վրա ռումբ էին գցել։ Դավիդ Բեն Գուրիոնը և Մոշե Կարմելը ավելի լուրջ վնասվածքներ էին ստացել։ Հարձակումն իրականացրել էր 25-ամյա Մոշե Դվեկը, ով ծնվել էր Հալեպում, նրա դրդապատճառները համարվում էին Հրեական գործակալության հետ վեճերը, չնայած նա նաև նկարագրվում էր որպես "հոգեկան անհավասարակշիռ" վիճակում ։
1958 թվականին, Լեհաստանից Իսրայել գաղթի ալիքի ընթացքում, Մեիրը ձգտում էր հիվանդ և հաշմանդամ լեհ հրեաների Իսրայել ներգաղթին խոչընդոտել։ Վարշավայում Իսրայելի դեսպանին նա գրել էր․ "համակարգող հանձնածողովին առաջարկվել էր Լեհաստանի կառավարությանը տեղեկացնել, որ ցանկանում ենք հայրենադարձությունը ընտրովի իրականացնել, քանի որ մենք չենք կարող շարունակել ընդունել հիվանդ և հաշմանդամ մարդկանց։ Խնդրում եմ ասա քո կարծիքը, արդյոք մենք կարող ենք առանց հայրենադարձությանը վնասելու, բացատրել սա լեհերին" :
1960-ականների սկզբներին Մեիրը ախտորոշվել էր լիմֆոմայով։ 1966 թվականի հունվարին նա արտգործնախարարի պաշտոնից հրաժարական տվեց՝ վկայակոչելով իր առողջական վիճակը, բայց շուտով վերադարձավ հասարակական կյանք որպես Մապայ կուսակցության գլխավոր քարտուղար, աջակցելով վարչապետ Լևի Էշկոլին կուսակցական հակամարտություններում ։
Վարչապետություն
1969 թվականի փետրվարի 26-ին Լևի Էշկոլի հանկարծամահ լինելուց հետո, Մապայը Մեիրին ընտրեց որպես նրա հաջորդ ։ 1969 թվականի մարտի 17-ին Մեիրը ստանձնեց վարչապետի պաշտոնը և ծառայեց մինչև 1974 թվականը։ Մեիրը պահպանեց 1967 թվականին վեցօրյա պատերազմից հետո ձևավորված ազգային միասնության կառավարությունը, որում Մապայը, Իսրայելի աշխատավորական կուսակցություն ձևավորելու համար, միացել էր երկու այլ կուսակցությունների հետ ։
Պաշտոնը ստանձնելուց վեց ամիս անց Մեիրը ընտրություններում առաջնորդեց Հավասարեցում քաղաքական կուսակցությանը, որի կազմում էին Իսրայելի աշխատավորական կուսակցությունը և Մապամը։ Հավասարեցումը 56 մանդատ ստացավ, առանձին կուսակցության այդ արդյունքըը Իսրայելի պատմության մեջ մնաց անգերազանցելի։ Ազգային միասնության կառավարությունը պահպանվեց։
1969 թվականին և վաղ 1970-ականներին Մեիրը Միջին արևելքում խաղաղություն հաստատելու իր տեսլականը առաջ տանելու համար բազմաթիվ հանդիպումներ ունեցավ համաշխարհային առաջնորդների հետ, այդ թվում Ռիչարդ Նիքսոնի (1969), Նիկոլաե Չաուշեսկուի (1972) և Պողոս VI-ի (1973)։ 1973 թվականին նա Իսրայելում ընդունեց Արևմտյան Գերմանիայի կանցլեր Վիլի Բրանդտին ։
1970 թվականի օգոստոսին Մեիրը ընդունեց ԱՄՆ-ի խաղաղության նախաձեռնությունը, որը կողմերին կոչ էր անում համապարփակ խաղաղ կարգավորման համար վերջ տալ հյուծող պատերազմին, իսկ Իսրայելին՝ խոստանալ վերադառնալ "ճանաչված և ապահով սահմաններ"։ Գահալ կուսակցությունը ի նշան բողոքի դուրս եկավ ազգային միասնական կառավարությունից, սակայն Մեիրը շարունակեց ղեկավարել մնացած կոալիցիան ։
1973 թվականի փետրվարի 28-ին, Վաշինգտոն այցելության ժամանակ, Գոլդան ընդունեց Հենրի Քիսինջերի "Անվտանգություն ինքնիշխանության դիմաց" խաղաղության առաջարկը։ Իսրայելը կընդունի Եգիպտական ինքնիշխանությունը ողջ Սինայի տարածքում, իսկ Եգիպտոսը կընդունի Իսրայելի ներկայությունը Սինայի մի քանի մարտավարական դիրքերում։
Մյունխենի օլիմպիական խաղեր
1972 ամառային Օլիմպիական խաղերի Մյունխենի կոտորածներից հետո Մեիրը դիմեց աշխարհին․ "փրկեք մեր քաղաքացիներին և դատապարտեք անասելի հանցագործությունները" : Վրդովված գլոբալ գործողությունների բացակայությունից, նա հրամայում է Մոսադին հետևել և սպանել Սև սեպտեմբերի և Պաղեստինի ազատագրության ժողովրդական ճակատի կասկածվող ղեկավարներին և ահաբեկիչներին ։ 1986 թվականին այդ իրադարձությունների հիման վրա Գիդեոնի սուրը հեռուստատեսային ֆիլմ նկարահանվեց։
Վեճը Ավստրիայի հետ
1970-ականների ընթացքում Խորհրդային Միությունից մոտ 200,000 ռուս-հրեա արտագաղթողների թույլատրեցին Ավստրիայի միջով տեղափոխվել Իսրայել։ 1973 թվականի սեպտեմբերին պաղեստինցի զինյալները արտագաղթողներից յոթին Ավստրիա Չեխոսլովակիա սահմանի մոտ պատանդ վերցրեցին, ԱվստրիայԻ Կանցլեր Բրունո Կրեյսկին Ավստիայի Հրեական գործակալության տարանցիկ հաստատությունը փակեց։ Մի քանի օր անց Վիենայում Մեիրը փորձել էր Կրեյսկուն համոզել վերաբացել հաստատությունը, սակայն Կրեյսկին չփոխեց իր դիրքորոշումը, Մեիրը զայրացած վերադարձել էր Իսրայել ։ Մի քանի ամիս անց Ավստրիան նոր անցումային ճամբար բացեց ։
Յոմ Կիպուրի պատերազմ
Յոմ Կիպուրի պատերազմին նախորդող օրերին Իսրայելի հետախուզությունը չէր կարողանում վերջնականապես որոշել արդյոք պատերազմն անխուսափելի էր։ Սակայն 1973 թվականի հոկտեմբերի 5-ին Մեիրը պաշտոնական հաղորդագրություն էր ստացել, որ սիրիական ուժերը կուտակվել են Գոլանի բարձունքներում։ Վարչապետը մտահոգված էր զեկույցներով և իրավիճակը Վեցօրյա պատերազմի նախորդող օրերն էր հիշեցնում։ Սակայն նրա խորհրդականները վստահեցնում էին, որ անհանգստանալու պատճառ չկա՝ ասելով, որ պատերազմը բռնկվելուց առաջ իրենք ծանուցագիր կստանան։ Վեցօրյա պատերազմից հետո Իսրայելցիների մեծ մասին արաբների հարձակումն անհավանական էր թվում։ Հետևաբար, չնայած Մեիրը լայնածավալ զորակոչ հայտարարելու իրավունք էր ստացել, նա ռազմական ուժերը նախօրոք չմոբիլիզացրեց։ Սակայն շուտով պատերազմն ավելի ակնհայտ դարձավ։ Ռազմական գործողություններից վեց ժամ առաջ Մեիրը հանդիպեց պաշտպանությոն նախարար Մոշե Դայանի և գեներալ Դեվիդ Էլազարի հետ։ Դայանը շարունակում էր պնդել, որ պատերազմն անհավանական է և առաջարկում էր մոբիլիզացնել միայն օդուժը և երկու դիվիզիա, մինչդեռ Է Լազարը պաշտպանում էր լայնամասշտաբ մոբիլիզացի և սիրիական զորքերի վրա լայնամասշտաբ նախահարձակման տեսակետը ։
Մեիրը հաստատեց լայնածավալ մոբիլիզացիան, բայց նախահարձակ լինելու հարցում Դայանին սատարեց՝ հղվելով, որ Իսրայելն արտաքին օգնության կարիք ունի։ Նա համարում էր, որ Իսրայելը չի կարող հույսը դնել Եվրոպական երկրներից ռազմական տեխնիկայի մատակարարման հարցում, և միակ երկիրը, որ կգա Իսրայելին օգնության Միացյալ Նահանգներն է։ Վախենալով, որ Միացյալ Նահանգները կզգուշանա միջամտել, եթե Իսրայելը ռազմական գործողությունների նախաձեռնող կողմը լինի, Մեիրը հոկտեմբերի 6-ին դեմ եղավ նախահարձակ գործողություններին։ Նա գերադասեց Վաշինգտոնին տեղեկացնել իր որոշման մասին։ Ավելի ուշ ԱՄՆ պետքարտուղար Հենրի Քիսինջերը կհաստատի Մեիրի գնահատականը, ասելով, որ եթե Իսրայելը նախահարձակ գործողություններ ձեռնարկեր, ապա Իսրայելը "այդքան շատ հարված" չէր ստանա ։
Հրաժարական
Յոմ Կիպուրի պատերազմից հետո Մեիրի կառավարությունը քաշքշուկների և Իսրայելի պատերազմին ոչ պատրաստված լինելու հարցերի տարափի մեջ հայտնվեց։ Հանձնաժողով կազմվեց, պարզելու Յոմ Կիպուրի առավոտյան Մեիրի "ուղղակի պատասխանատվությունը" պատերազմի և նրա գործողությունների վերաբերյալ։
"Չնայած ծանրակշիռ քաղաքական նկատառումներին, նա իմաստուն կերպով որոշել է ողջ պահուստայինների լայնածավալ մոբիլիզացիա իրականացնել, ինչպես խորհուրդ էր տվել շտաբի պետը, այդպիսով կատարելով պետության պաշտպանության կարևորագույն խնդիրը ։"
1973 թվականի ընտրություններում Մեիրի կուսակցությունը հաղթեց, սակայն 1974 թվականի ապրիլի 11-ին նա հրաժարական տվեց, խոնարհվելով "ժողովրդի կամքի" առջև․ "Հինգ տարին բավարար է;... Այլևս իմ ուժերից վեր է շարունակել տանել այս բեռը" : 1974 թվականի հունիսի 3-ին Իցհակ Ռաբինը ստանձնեց վարչապետի պաշտոնը։
Մահ
Մեիրը մահացավ 1978 թվականի դեկտեմբերի 8-ին, 80 տարեկանում, ավշարային քաղցկեղից։ Չորս օր անց, դեկտեմբերի 12-ին Մեիրը թաղվեց Հերցլ լեռան վրա, Երուսաղեմում։
Մրցանակներ
1975 թվականին Մեիրը հասարակության և Իսրայել պետության կայացման մեջ ունեցած իր հատուկ ներդրման համար արժանացավ Իսրայելի մրցանակին ։ 1974 թվականին Մեիրը Ամերիկացի մայրերի կողմից արժանացավ աշխարհի մայրեր տիտղոսին ։ 1974 թվականին Մեիրը պարգևատրվեց Ջեյմս Մեդիսոնի ականավոր պետական ծառայողի մրցանակով ։
Ֆիլմում և թատրոնում
Մեիրի պատմությունը բազմաթիվ գեղարվեստական ստեղծագործությունների առարկա է դարձել։ 1977 թվականին Էնն Բանքրոֆթը խաղացել է Մեիրի դերը Ուիլյամ Գիբսոնի Գոլդա Բրոդվեյան ներկայացման մեջ։ Ավստրալիացի դերասանուհի Ջուդի Դևիսը խաղացել է երիտասարդ Մեիրին Գոլդա անունով կինը հեռուստատեսային ֆիլմում (1982), ըստ Լեոնարդ Նիմոյի։ Նույն ֆիլմում Ինգրիդ Բերգմանը խաղացել է հասուն Մեիրին։ 2003 թվականին ամերիկացի հրեա դերասանուհի Թովա Ֆելդշուն Մեիրի կերպարն է մարմնավորել Բրոդվեյում Գիբսոնի երկրորդ՝ Գոլդայի կյանքի մասին Գոլդայի պատշգամբը ներկայացման մեջ։ Վալերի Հարպերը պատկերել է նրան Գոլդայի պատշգամբը ֆիլմի տարբերակում ։ Դերասանուհի Քոլին Դիվnրսթը խաղացել է Մեիրի դերը 1986 թվականին, Գիդեոնի սուրը հեռուստատեսային ֆիլմում ։ 2005 թվականին դերասանուհի Լին Կոենը պատկերել է Մեիրին Սթիվեն Սփիլբերգի Մյունխեն ֆիլմում։
Մշակութային հղումներ
Իսրայելում Գոլդայի նախընտրած ամուր օրթոպեդիկ կոշիկները ստացել են "Գոլդայի կոշիկներ" անունը։ Այս կոշիկները նաև մատակարարվում են Իսրայելի բանակի կին զինվորներին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իսրայելի վարչապետներ Կատեգորիա:Իսրայելի արտաքին գործերի նախարարներ Կատեգորիա:Իսրայելի ներքին գործերի նախարարներ Կատեգորիա:Արտաքին գործերի կին նախարարներ Կատեգորիա:Անկախության ակտիվիստներ Կատեգորիա:Կառավարության կին ղեկավարներ Կատեգորիա:Պետության կին ղեկավարներ Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ Կատեգորիա:Իսրայելի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Իսրայելի պետական գործիչներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի աթեիստներ Կատեգորիա:Կին վարչապետներ
Պաոլո Կյավեննա
Պաոլո Կյավեննա (Paolo Chiavenna, ), իտալացի աստղագետ և աստերոիդների հայտնագործող, ով աշխատում է Սորմանոյի աստղադիտարանում։ Նա իտալական սիրողական աստղագետների ասոցիացիայի անդամ է GIA (իտալ.՝ Gruppo Italiano Astrometristi), որոնք մասնագիտանում են փոքր մարմինների որոնման մեջ։ 1995-2000 թվականներին իտալացի այլ աստղագետների հետ միասին Պաոլո Կյավեննան ընդհանուր առմամբ հայտնաբերել է 15 աստերոիդ ։ Պաոլոյի կողմից լուծված խնդիրների շրջանակը ներառում է ոչ միայն աստերոիդների որոնում և դիտում, այլև այդ նպատակների համար ծրագրային ապահովման մշակում։
Արտաքին հղումները
Կատեգորիա:Իտալացի աստղագետներ
(515) Աթալիա
(515) Աթալիա (Athalia), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1903 թվականի սեպտեմբերի 20-ին Մաքս Վոլֆի կողմից Հայդելբերգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,126565 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,5951 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,6581 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2019,29 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,17828 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,04° անկյուն։
Աթալիա աստերոիդը պատկանում է Ֆեմիսի աստերոիդների ընտանիքին, որի մեջ ներառված են այս պահին հայտնի 535 անդամներ։ Ընտանիքի ներքին սահմանը անցնում է 3,08 ա. մ., իսկ արտաքին սահմանը՝ 3,24 ա. մ. հեռավորության վրա։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է C դասին ։
Դասական միջնադարի պատմական ավանդույթը
Դասական միջնադարի պատմական ավանդույթը, յուրաքանչյուր պատմական ժամանակաշրջան ունի իր աշխարհընկալումը բնության, ժամանակի, տարածության, ինչպես նաև հասարակության մասին։ Դասական միջնադարի մշակույթում կարևոր դեր էին խաղում նաև պատմության վերաբերյալ պատկերացումները։ Պատմությունը դեռևս գիտություն չէր, ուստի տարբեր ժանրերի պատմական աշխատությունները ժամանակագրություններ, տարեգրություններ, թագավորների և սրբերի վարքեր գրելը, բանահավաքների սիրելի զբաղմունքն էին։ Սա գալիս էր նրանից, որ քրիստոնեությունը մեծ տեղ էր տալիս պատմությանը և գտնում էր, որ Աստվածաշնչում տեղ գտած իրադարձությունները պատմական հիմքեր ունեն։ Միջնադարի ժամանակագիրները և տարեգիրները, որոնք իրենց աշխատությունները սկսում էին արարչագործությունից և հասցնում մինչև իրենց ապրած ժամանակաշրջանը, փորձում էին հասարակության պատմության տարբեր դարաշրջաններ համադրել իրար հետ։ Քրիստոնեության համաձայն հասարակության պատմությունը մեկ ամբողջություն է, որն ուներ սկիզբ (արարչագործություն) և ավարտ (Ահեղ դատաստան)։ Այդ պատճառով նրանք փորձում էին անցյալը բերել իրենց ժամանակաշրջանի պատմության մեջ։ Այսպես Ալեքսանդր Մակեդոնացին ներկայացվում էր որպես միջնադարի ասպետ, Դավիթ թագավորը ներկայանում էր Ֆրիդրիխ II–ի կերպարի մեջ, իսկ Արթուր թագավորը որպես ավատատեր, որը միշտ շրջապատված էր իր վասալներով։ Մինչև XII դարը տարեգրությունները հիմնականում գրում էին եկեղեցականները և այնտեղ սովորաբար ներառում էին տեղական նշանակության դեպքեր և իրադարձություններ։ XIII դարի ժամանակագրություններ են սկսում շարադրել նաև աշխարհիկ մարդիկ, որոնց մի մասն իրենց աշխատությունները գրում էր ազգային լեզվով։ Ի տարբերություն եկեղեցական հեղինակների, որոնք արձանագրում էին միայն իրադարձությունը սրանք փորձում էին տալ նաև տեղի ունեցածի բացատրությունը։ Մեծ թվով ժամանակագրություններ հրապարակ եկան կապված խաչակրաց արշավանքների հետ։ Դրանց մեջ առավել աչքի է ընկնում խաչակրաց առաջին արշավանքին նվիրված ժամանակագրությունը, որի հեղինակն էր վանահայր Գ. Նոժանացին։ Կոստանդնուպոլսի գրավումը աշխատության հեղինակը արշավանքի առաջնորդներից Ժ. Վիլլարդուենն էր, իսկ Կոստանդնուպոլսի գրավումը ժամանակագրության հեղինակը արշավանքի մասնակից Ռոբեր դը Կլարին էր։ XIII դարը սկսում են հրապարակ գալ միավորված ժամանակագրություններ, այսինքն միևնույն իրադարձության վերաբերյալ տարբեր հեղինակների գրառումները հավաքում էին մի ժամանակագրության մեջ։ Այսպես ստեղծվեց Ֆրանսիական մեծ ժամանակագրությունը, որն ընդգրկում էր Ֆրանսիայի պատմությունը մինչև XV դարը և Սենտ Օլբանի ժամանակագրությունը Անգլիայում։ XIII դարի երկրորդ կեսից հրապարակ է գալիս պատմության շարադրման նոր ժանր պատմական հուշագրությունը։ Դրանց մեջ առավել կարևոր է Լյուդովիկոս XI–ի խորհրդական Ֆիլիպ դը Կոմմինի հուշագրությունը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Միջնադար
Շահապոնք (այլ կիրառումներ)
Շահապոնք կամ Շահապունիք կարող է վերաբերել՝