cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ականաբերդի մելիքական ապարանք
Պատմություն
Այնուհետև Ականան կրկին նշվում է Ծարի Դոփյանների տիրույթում. ըստ 1289 թվականի մի վիմագրի՝ այն պատկանում էր Դոփյան Գրիգոր Բ իշխանին, 1430 թվականի մեկ այլ խաչքարի արձանագրության մեջ Դոփյան Շանշեի (Շահանշե) որդի Սայտին ներկայանում է Ականայի, Հաթերքի և այլ  «տեղեացս տեր և պարոն»։ Ականաբերդի հետագա ճակատագիրը կապված է Դոփյան իշխանատոհմի ճյուղավորման և Ծար-Վերին Խաչենի միասնական իշխանության տրոհման հետ։ Բազմաթիվ տարակարծությունների տեղիք տված այս խնդրի վերջին ուսումնասիրողները համարում են, որ Դոփյան իշխանական տունը 15-րդ դարում բաժանվել է Շահանշենց (կամ Ուլուբեկանց), Աղբուղենց (կամ Այտինեցոնց) և  Ջահանշենց միջև, որոնք, իրենց  հերթին, հաջորդ դարում մասնատվել ու ճյուղավորվել  են, տեր մնալով սակայն երկրամասում նոր ձևավորվող մանրգավառապետական կազմավորումնորում մելիքություններում։
Հետևելով պատմական իրադարձությունների այս ընթացքին, տրամաբանական է ենթադրել, որ վերջին Ականաբերդը ևս, ինչպես Ծարը, Սողքը, Մեծ Մազրան, դարձել է այդ տոհմաճյուղերից մեկի մելիքական աթոռանիստը և որպես այդպիսի  մնացել մինչև 16-րդ դարի  կեսը, երբ ողջ  երկրամասը գրեթե հիմնովին ավերվել ու ամայացել է պարսկա-թուրքական պատերազմների հետևանքով։ Այս պատճառով է, որ հետագայում` հայ մելիքությունները բուռն վերելքի դարաշրջանում  Ականաբերդը սակավադեպ է հիշվում,  չնայած գտնվում էր Ջրաբերդի հզոր մելիքության տիրույթում։
Այսպիսով կարծում ենք բոլոր հիմքերը կան եզրակացնելու, որ Ականաբերդի ապարանքը 15-րդ կամ 16-րդ դարի առաջին կեսում կառուցել են Դոփյան իշխանական տնից սերված մելիքական տոհմերից մեկի ժառանգորդները՝ որպես իրենց գավառատիրույթի նստոց-կենտրոն։
Ճարտարապետություն
Պարսպափակ ապարանքի ամբողջությունը հատակագծում արևելքից արևմուտք ձգված ուղղանկյուն է (արտաքուստ  13,0 x 24,0), բաղկացած հյուսիսային  կողմի չորս իրար կից ու  միաշարք, կիսագետնափոր  դահլիճից և դրանց հարավային ճակատի երկայնքով ձգվող նախասրահ-միջանցքից (ներքուստ՝ 3,6 x  22,4 մ)։ Միակ արտաքին  մուտքը նախասրահի  արևմտյան կողմից է, դահլիճներինը՝ ճակատային պատերի եզրամասերում։ Դահլիճներից միջին երկուսը միաչափ են  ու ավելի ընդարձակ (ներքուստ՝ 6,3 x 7,0 մ), մուտքերով կապված են միմյանց  և արևմտյան  դահլիճի հետ, իսկ  եզրայինները համեմատաբար նեղ են ու ձգված (ներքուստ՝ 3,7 x 7,0 մ)։ Ապարանքի հարավային պատն ամրացված է երկու եզրային և երկու միջին կիսագլանաձև. բրգանման, փոքր ու հոծ ելուստներով, որոնց միջև նկատելի են ճեղքաձև պատուհանների հետքեր։ Պատերը շարված են կոպտատաշ որձաքարով (հաստությունը՝ 0,8 մ) և ներքուստ սվաղված են եղել կրաշաղախով։ Նրանք մեծ մասամբ պահպանվել են 0,5-2,0մ բարձությամբ, հիմնովին վերված է միայն հյուսիս-արևելյան հատվածը։ Դահլիճների հյուսիսային պատերի կենտրոնական մասերում կան մեկական փոքր որմնախորշեր, որոնց եզրաշարվածքից կարելի է կռահել, որ մուտքային բացվքածքներից այժմ բացակայող եզրամասերը ևս կոպտատաշ են եղել։
Ապարանքի դահլիճների ծածկերը  չեն պահպանվել :Սակայն ավերակների հակիրճ  նկարագրուտյան մեջ Ս.Բարխուդարյանը  նշում է, որ «դրանք  թաղածածկ են, ...լուսավորությունն  ստացվել    է  ծածկի կենտրոնից»։ Անվանի   վիմագրագետի  այս կարևոր տեղեկությունը, անշուշտ, փաստական   հիմք   ունի   և  վկայում է, որ ապարանքը ունեցել   է  քարաշեն  ծածկեր։ Ասվածից  պարզ   է  նաև, որ թաղակապ  է  եղել  եզրային  դահլիճների  ծածկը (հավանաբար  նաև`  նախասրահը), իսկ  կենտրոնական, քառակուսի     հիմքով   դահլիճներն    ունեցել   են   երդիկվող  պսակվող   քարակերտ,  բրգաձև  կամ   գմբեթաձև  ծածկ։ Վերջիններիս   հավանական լուծման մասին կարելի է դատել,  Արցախ-Սյունիքի  ուշ   միջնադարյան  աշխարհիկ  կառույցներում   լայնորեն տարածված]   քարաշեն   ծածկաձևերից, որոնք   քառակուսի  հիմքի   դեպքում    հիմնականում   լուծված   էին  կամ  քառանիստ-բրգաձև՝ գոցվող  թաղի  ձևով, կամ ունեին անկյունային   տրոմպների  վրա բարձացող  ութանիստ- բրգաձև  և կիսագնդային-գմբեթաձև տեսք։ Թե այս տարբերակներից  որն  է կիրառվել Ականաբերդի ապարանքում, դժվար  է  ասել։ Կարևորն այն է, որ ապարանքի համաչափ  ու կուռ  հատակաձևով թելադրված ողջ    ծավալատարածական    հորինվածքի արդյունքում  ստեղծվել է պալատական կառույցի թեկուզև պարզ ու հասարակ, բայց   և՝  չափազանց  ուշագրավ  մի տիպ, որն իր սեղմ  ու  ամրոցակերպ   ձևերում   կրում է  դարաշրջանի   անհանգիստ  ու տագնապալի  քաղաքական  իրավիճակի  կնիքը։
Ականաբերդի  ապարանքը  15-16-րդ   դարերից մեզ  հասած  սակավաթիվ հուշարձաններից   է,  և  դրանով  իսկ  ուշագրավ,  իսկ որպես  ուշ  միջնադարյան   մելիքական  ապարանքների  նախատիպ։ Իր  կայուն    ու  ամբողջական  հատակագծային  պահպանվածությամբ, քարակերտ-գմբեթավոր  գլխատուն-դահլիճներով   ու պաշտպանական   կառույցի  բնորոշ  գծերով ապարանքը  կարևոր   տեղ   ունի   Արցախ-Սյունիքի միջնադարյան  պալատաշինության  պատմության  մեջ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շինություններ և կառույցներ ըստ ճարտարապետի Կատեգորիա:Կառույցներ ըստ դարի Կատեգորիա:Կառույցներ ըստ նշանակության Կատեգորիա:Մելիքական ապարանքներ Կատեգորիա:Արցախի մելիքական ապարանքներ
Լա Պլատա (ռեգբիի ակումբ)
Լա Պլատա (La Plata Rugby Club), ռեգբիի ակումբ, Լա Պլատա քաղաքում, Բուենոս Այրես պրովինցիայում ։ Ակումբը հիմնադրվել է 1934 թվականին։ Իր տնային հանդիպումներն անցկացնում է «Էլ Բոսկե» մարզադաշտում։ Հանդես է գալիս Տորնեո դե լա ՈՒՐԲԱ առաջնությունում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռեգբիի ակումբներ Կատեգորիա:Սպորտը Արգենտինայում
Վարակում (ֆիլմ, 2011)
«Վարակում» (Contagion), ռեժիսոր Սթիվեն Սոդերբերգի ֆիլմ-աղետը՝ Մեթ Դեյմոնի, Ջուդ Լոուի, Գվինեթ Փեթրոուի, Քեյթ Ունիսլեթի, Լոուրենս Ֆիշբորնի, Մարիոն Քոտիարի մասնակցությամբ։
Ամերիկյան ֆիլմը նկարահանվել է 2011 թվականին ։ Առաջին անգամ ցուցադրվել է նույն թվականի սեպտեմբերի 3-ին ՝ Վենետիկի կինոփառատոնում։ ԱՄՆ-ի կինոթատրոնների էկրաններին ֆիլմը հայտնվել է սեպտեմբերի 9-ից՝ հավաքելով 22 մլն դոլար առաջին հանգստյան օրերի ընթացքում։ Ֆիլմի շահույթը կազմել է 135 միլիոն դոլար։
Սյուժե
Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը ԱՄՆ հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնի հետ միասին փորձում է դադարեցնել անհայտ ծագման մահացու վիրուսի տարածումը։ Շնորհիվ այն բանի, որ հիվանդության ինկուբացիոն ժամանակահատվածը շատ կարճ է, և մահացությունն ու վարակելիությունը չափազանց բարձր են, դժվար է հետագծել դրա ծագումը։ Վիրուս, որի դեմ չկա ո՛չ բուժման արձանագրություն, ո՛չ պատվաստանյութեր։ Վիրուսից մահացությունը ավելի քան 20 % է։ Վիրուսի մուտացիան ձգձգում է պատվաստանյութի ստացումը, և շատ հիվանդներ մահանում են։
Ամեն ինչ սկսվում է այն բանից, երբ Բեթ Էմհոֆֆը Հոնկոնգ գործուղումից հետո վերադառնում է տուն՝ Մինեապոլիս։ Հոնկոնգում Բեթը անհայտ վիրուս է որսացել և տարօրինակ հիվանդության պատճառով տուն ժամանելիս մահացել է։ Նույն հիվանդությունից մահացավ նաև նրա որդին՝ Քլարկը, բայց նրա ամուսինը՝ Միտչ Էմհոֆֆը, կենդանի մնաց։ Նրա մոտ հայտնաբերվում է բնական իմունիտետ հարուցիչի նկատմամբ։ Բայց Էմհոֆֆի դուստրը՝ Ջորին ժառանգել էր հոր իմունիտետի միայն կեսը, և հայրը ստիպված էր պաշտպանել իր դստերը հնարավոր վարակից։
Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը բժիշկ Էլեոներա Օրանտեսին ուղարկում է Հոնկոնգ և Մակաո՝ վարակի շղթային հետևելու համար։ Հետաքննությունից հետո բժիշկներին պատանդ են վերցնում այն չինացիները, որոնք դեղորայքի կարիք ունեն։
Իր բնագավառի պրոֆեսիոնալ բժիշկ Էրին Միրսը թռչում է հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնից դեպի Մինեապոլիս։ Տեղում նա կազմակերպում է վրանային հիվանդանոց և պատրաստվում է բնակչությանը պատվաստումների։ Բայց իր աշխատանքում դոկտոր Միրսը չի նկատում, որ վարակվում է, և արդյունքում նա մահանում է։
Կենտրոնում բժիշկ Էլիս Չիվերը, որը պատասխանատու է վիրուսի հետ աշխատելու համար, իր սիրելի կնոջը խնդրում է լքել Չիկագոն, որտեղ մոլեգնում է համաճարակը։ Նրան լսում է պահակ Ռոջերը, որը աղքատության պատճառով չի կարողանում պատվաստանյութ ստանալ։ Վերջիվերջո, բժիշկ Չիվերը իր պատվաստանյութը նվիրում է Ռոջերի որդուն։
Վերջապես, Սան Ֆրանցիսկոյում բլոգեր և ազատ լրագրող Ալանը ապատեղեկացնում է բնակչությանը՝ պնդելով, որ կա բուժում, որը կոչվում է ֆորսատիա։ Նա վստահեցնում է, որ ինքը ստիպված է եղել բուժվել հիվանդությունից։ Բայց, հայտնաբերելով վարակվածների մեջ իր նախկին գործատուին, Ալանը փոխվում է և դադարում է ստել մարդկանց։ Բայց Հետաքննությունների դաշնային բյուրոյի գործակալները հասնում են նրան։
Ֆիլմի վերջում վիրուսի նմուշները տեղադրվում են կոնտեյներով` սառեցման համար, որտեղ արդեն պահվում են ատիպիկ թոքաբորբի և խոզի գրիպի պաթոգենների մշակույթները։
Ստեղծում
Ֆիլմը ծանուցվել է 2010 թվականի փետրվարին ։ Գվինեթ Փելտրոուն, ով նույնպես նկարահանվել է այս ֆիլմում, ավելի ուշ միացավ դերասանական կազմին։
Քննադատություն
Վենետիկի 68-րդ կինոփառատոնում կայացած պրեմիերայից հետո ֆիլմը ստացավ համեստորեն դրական արձագանքներ քննադատներից ։ 2014 թվականի ապրիլի դրությամբ Rotten Tomatoes-ի կայքում ֆիլմը ունի 84 % վարկանիշ՝ 237 ակնարկների հիման վրա, 10-ից 7-ի միջին գնահատականով, ունկնդիրների գնահատականով ընդամենը 6 2% (միջին գնահատականը ՝ 5-ից 3,4) ։
Գիտական հավաստիություն
New Scientist հոդվածում ֆիլմը ստացել է շնորհակալագրեր գիտության համար վստահելի տեսակետ ստանալու համար։ Օրինակ` լաբորատոր միջավայրում վիրուս աճեցնելու միջոց գտնելու անհրաժեշտությունը` առանց բջջային բնակչության ոչնչացման, նախքան հետազոտողները կարող են ուսումնասիրել վիրուսը ։
Շկոտովսկի շրջան
Շկոտովսկի շրջան (Шкотовский район), մունիցիպալ շրջան Ռուսաստանի Դաշնության Պրիմորիեի երկրամասում։
Ստեղծվել է 1926 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ Սմոլյանինովո ։
Աշխարհագրություն
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 2664,5 կմ²։
Վարակում (ֆիլմ, 2011)
Գիտական հավաստիություն
Մանկաբույժ և պատվաստաբան Պոլ Օֆիտը գրել է, որ սովորաբար, երբ ֆիլմերը պատկերում են գիտությունը, նրանք զոհաբերում են գիտությունը հանուն դրամայի, բայց ոչ այս անգամ։ Նա մեջբերում է այնպիսի հասկացությունների օգտագործումը, ինչպիսիք են R0-ը (դեպքերի քանակը, որոնք միջին հաշվով վերարտադրվում են մեկ վարակով) կամ ֆոմիտները, ինչպես նաև գեղարվեստական շտամի ծագումը, որն իրատեսություն է ավելացնում ֆիլմում ։
Շկոտովսկի շրջան
Բնակչություն
2012 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 24364 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 9,14 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պրիմորիեի երկրամաս Կատեգորիա:Ռուսաստանի շրջաններ ըստ դաշնային սուբյեկտների
Վարակում (ֆիլմ, 2011)
Բնօրինակ սաունդթրեք
Կոմպոզիտոր՝ Քլիֆ Մարտինես
Մրցանակներ և անվանակարգեր
Նյութերի վերաբերյալ տվյալներ  Internet Movie Database կայքում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2011 ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան թրիլեր ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆանտաստիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան եռաչափ ֆիլմեր Կատեգորիա:Warner Bros. ֆիլմեր Կատեգորիա:IMAX ֆիլմեր Կատեգորիա:Սթիվեն Սոդերբերգի ֆիլմեր Կատեգորիա:21-րդ դարի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն թրիլեր ֆիլմեր Կատեգորիա:2010-ականների էքշն թրիլեր ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:2010-ականների գիտաֆանտաստիկ էքշն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Սան Ֆրանցիսկոյում Կատեգորիա:Ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Լոնդոնում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Լոս Անջելեսում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:2010-ականների դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամուսնական դավաճանությունը ֆիլմերում
Էպառն
Էպառն  (Épargnes), համայնք Ֆրանսիայում՝ Պուատու-Շարանտ երկրամասի Ծովափնյա Շարանտի գավառի Սենտի շրջանում։ Մտնում է Կոզ (կանտոն) կանտոնի կազմի մեջ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Լոս Տիլոս
Լոս Տիլոս (իսպ.` Club de Rugby Los Tilos), արգենտինական ռեգբիի ակումբ Բուենոս Այրես պրովինցիայի Լա Պլատա քաղաքից ։ Ակումբը հիմնադրվել է 1944 թվականին։ Ակումբը իր տնյիան հանդիպումներն անցկացնում է «Բառիո Օբրերո» մարզադաշտում։ Հանդես է գալիս «Տորնեո դե լա ՈՒՐԲԱ» առաջնությունում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռեգբիի ակումբներ
Կինի
Էնրիկե դե Կաստրո Գոնսալես (Enrique de Castro González, ), բոլորը նրան ճանաչում են որպես Կինի (Quini), իսպանացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող. Իսպանիայի առաջնության մեջ 5 անգամ դարձել է լավագույն ռմբարկու։ Սպորտինգի պատմության մեջ մեծագույն խաղացող է։
Մանկություն
Էնրիկե դե Կաստրո Գոնսալեսը ծնվել է 1949 թվականի սեպտեմբերի 23- ին Իսպանական Օվիեդո քաղաքում։ Նրա հոր անունը Էնրիկե դե Կաստրո էր, իսկ մոր անունը՝ Մարիա Էլենա Գոնսալես։ Նա տան ավագ որդին էր, ուներ երկու կրտսեր եղբայր։ Նրա եղբայրը՝ Խսուսը, 17 տարի եղել է Սպորտինգի դարպասապահը, բայց 1993 թվականին խեղդամահ է եղել Պեչոն քաղաքի Կանտաբրյան լողափում, իսկ մյուս եղբայրը՝ Ռաֆայելը, ում մականունը եղել է Ֆալո, նույնպես եղել է Սպորտինգի դարպասապահը։ Կինին մինչև 5 տարեկանը ապրել է իր տատիկի տանը՝ Աստուրիա քաղաքում, հետո ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Ավիլես քաղաք, որտեղ նրանց տրամադրել են կացարան Լեներես շրջկենտրոնում, քանի որ նրա հայրը աշխատում էր ԵՆՍԻԴԵՍԱ ձեռնարկությունում։ Կինին սովորել է Սալեզինցև դպրոցում, որտեղից էլ սկսել է իր ֆուտբոլային ճանապարհը։ Նա խաղում էր դպրոցի թիմում և իր հիշողություններում պատմել է դրա մասին. "Իմ ուղին ֆուտբոլում, թեև դա կարող է տարoրինակ թվալ, գործնականում սկսել եմ խաղալ Սալեզինցև դպրոցի թիմում, երբ ֆուտբոլը դարձավ դպրոցի երիտասարդների մի մասնիկը։ Իմ առաջին ֆուտբոլային դաշտը եղել է «Խարույկը», որը արդարացնում է իր անվանումը, քանի որ այն բաղկացած է եղել ամուր մակերեսի վրա ցրված ընտիր ածուխից։" Դեռահաս տարիքում Կինին սկսում է խաղալ Բասկո Էնսիդեսա ակումբում, և իր հուշերում պատմում է այդ մասին. "«Բասկոի» հետ մենք խաղացել ենք մի դաշտում, որը կոչվում էր «թարթար», մենք ունեինք մի մեծ մարգագետին, որը, իմ կարծիքով, պետք էր մեծ մարզադաշտում, բայց դրա հիմնական թերությունն էր, որ ձմեռային […] կավի հետ օծել […]:"
Առաջին մրցանակը
Կինին իր խաղային կարիերայի երկրորդ սեզոնում խփելով 24 գոլ, դարձավ երրորդ դիվիզիայի լավագույն ռմբարկուն, իսկ Իսպանիայի սիրողական հավաքականում, որը գլխավորում էր Խոսե Սանտամարիան, Կինին կարողացավ օգնել թիմին դուրս գալ Եվրոպայի առաջնություն, իսկ եզրափակիչ խաղում նա դարձավ 4 գոլի հեղինակ։ 1970 թվականին Իսպանիայի հավաքականի գլխավոր մարզիչ Կուբալտա Լադիսլավը Կինիին հրավիրեց հավաքական, քանի որ տպավորված էր նրա խաղով, և Կինիին իր նորամուտը նշեց Իսպանիայի հավաքականում Հոկտեմբերի 28-ին, որտեղ նրանք խաղում էին Հունաստանի հավաքականի դեմ։ Խաղը նա սկսեց պահեստայինների նստարանից, իսկ հետո փոխարինեց Գարատեին և կարողացավ խփել իր առաջին գոլը հենց նորամուտի խաղին, որտեղ իսպանացիները հաղթեցին 2-1 հաշվով։ Կինին հավաքականում խաղաց 35 խաղ, որից մեկը կայացավ 1982 թվականի հունիսի 2-ին Մադիրդում՝Գերմանիայի հավաքականի դեմ, որից հետո նա մասնակցեց 2 աշխարհի առաջնության և Եվրոպայի առաջնության։ 35 խաղերում Կինիին հաջողվեց խփել ընդամենը 8 գոլ, քանի որ նա խաղադաշտում չէր ստանում հարձակվորական այն ազատությունը, որը ստանում էր Բարսելոնայում և Սպորտինգում։ Այդ մասին նա պատմում է իր հուշերում. "Ես հիշում եմ այն խաղը, որը կայացավ Բարսելոնայի Սարիա մարզադաշտում, Գերմանիայի հավաքականի դեմ, 1974 թվականի փետրվարի 25-ին, երբ գերմանիայի հավաքականը գլխավորում էր Ֆրանց Բեկենբաուերը։ Այդ օրը խաղը ավարտվեց 1-0 մեր թիմի օգտին և ես հասա իմ նպատակին, բայց ես անակնկալի եկա, երբ իմ կատարած աշխատանքը  մամուլը գնահատեց 0։" 1924 թվականի նոյեմբերի 20-ին Կինիին խաղաց իր կարիերայի լավագույն խաղերից մեկը Իսպանիայի հավաքականում, և Շոտլանդիայի դարպասը գրավեց 3 գոլ, որից մեկը խաղից դուրս էր:1973-1974 թվականներին Կինին մասնակցեց 90 կմ հեծանվավազքի որտեղ գրավեց երրորդ հորիզոնականը։ Այդ մրցաշրջանում նրան հաջողվեց նվաճել իր կարիերայի երկրորդ տիտղոսը, խփելով 20 գնդակ դարձավ մրցաշրջանի լավագույն ռմբարկուն։
Բարսելոնա
1975-1976 թվականներն Սպորտինգը դուրս մնաց սեգունդաից, չնայած նրան, որ Կինին լավ մրցաշրջան անցկացրեց։ Այդ տարի Բարսելոնայի գլխավոր մարզիչ Յոհան Կրոյֆը Սպորտինգին առաջարկում է 40 մլն պեսետա Կինիի համար, որը մեկ շաբաթվա ընթացքում դառնում է 5 մլն։ Բարսելոնայի նախագահ Ագուստի Մոնտալին անձամբ գնացել է Խիխոն և պայմանագիր կնքել Կինիի համար։ 4 տարի Բարսելոնայում խաղալուց հետո, Կինին 82մլն պեսետայով կրկին վերադառնում է Սպորտինգ Խիխոն։ Կինին Բարսելոնայի կազմում խաղում է 4 տարի, մասնակցելով 100 պաշտոնական հանդիպումների նա դառնում է 53 գոլի հեղինակ։
Կարիերայի ավարտը
Կինին տեղափոխվելով Սպորտինգ այնտեղ խաղում է ձ տարի, մասնակցում 61 խաղի և դառնում 17 գոլի հեղինակ։ 1987 թվականին Կինին ավարտում է իր կարիերան։ Նա հունիսի 14-ին վերջին անգամ դուրս է գալիս խաղադաշտ և խաղում Բարսելոնայի դեմ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իսպանացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բարսելոնա ՖԱ մարզիչներ Կատեգորիա:Սպորտինգ Խիխոնի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իսպանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բարսելոնայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Կեղծանուններ Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Կենտրոզավր
Կենտրոզավր, Յուրայի դարաշրջանի խոտակեր դինոզավրի տեսակ։ Երկրի վրա ապրել են 155,7-150,8 միլիոն տարի առաջ   ։
Համարվում է Ստեգոզավրերի մեծ ընտանիքի միակ տեսակը։
Նկարագրություն
Կենտրոզավրերը հիմնականում շարժվել են չորս ոտքերի վրա, սակայն ծառի բարձր հատվածներին հասնելու համար դինոզավրերի այս տեսակները օգտագործում են իրենց ետին երկու ոտքերը։
Գլուխը համեմատաբար փոքր է։ Գանգատուփում տեղակայված ուղեղը առավել փոքր է և ունի 6 սմ երկարություն։ Կենտրոզավրերի ուղեղ գտնվել է Գերմանիայում գտնվող Բեռլինի բնության պատմության թանգարանում։
Այս դինոզավրերի մարմինը ունեցել է 4,5 մ երկարություն, իսկ հասակը կազմում է 1,5 մ։ Սակայն Աֆրիկայում հայտնաբերված որոշ ոսկրերի ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ այս դինոզավրերի մեջ եղել են այնպիսի առանձնյակներ, որոնք ունեն մինչև 5,5 մ։
Պոչը մարմնին համաչափ է և ունի գրեթե նույն երկարությունը, ինչ որ մարմինը։
Իրանի և պոչի հատվածում կենտրոզավրերը ունեն սերտաճած, փշոտ կառույցներ, որոնք այս տեսակներին պաշտպանում են արտաքին միջավայրի վտանգներից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դինոզավրեր
Ջաներո Պարգո
Ջաներո Պարգո (Jannero Pargo; ), ամերիկացի բասկետբոլային մարզիչ, նախկին բասկետբոլիստ։ Խաղացել է խաղարկողի դիրքում։
Կարիերա
2002 թվականի ԲԱԱ դրաֆթի ժամանակ չի ընտրվել ոչ մի ակումբի կողմից։ Խաղացել է Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի «Լոս Անջելես Լեյքերս», «Տորոնտո Ռեպտորս», «Չիկագո Բուլս» և «Նյու Օռլեանս Պելիկանս» ակումբներում։ 2008 թվականին միամյա պայմանագիր է կնքել մոսկովյան «Դինամոյի» հետ, բայց 2009 թվականի հունվարին այն լքել է և տեղափոխվել «Օլիմպիակոս» ։ 2009 թվականի հուլիսի 13-ին պայմանագիր է կնքել «Չիկագո Բուլս» ակումբի հետ ։
2010 թվականի սեպտեմբերին վերադարձել է «Նյու Օռլեանս Պելիկանս», բայց մինչև մրցաշրջանի սկիզբը հեռացվել է ակումբից ծնկի վնասվածքի պատճառով։ 2011 թվականի մարտի 20-ին մինչև մրցաշրջանի ավարտը պայմանագիր է կնքել «Չիկագո Բուլս»-ի հետ։ 2011 թվականի դեկտեմբերի 20-ին պայմանագիր է կնքել «Ատլանտա Հոքս» ակումբի հետ։
2013 թվականի մարտի 14-ին Պարգոն 10-օրյա պայմանագիր է կնքել «Շառլոթ Հորնեթս» ակումբի հետ ։ 2013 թվականի մարտին խաղացողին առաջարկեցին ևս մեկ 10-օրյա պայմանագիր, իսկ ապրիլի 3-ին նրան առաջարկեցին պայմանագիր կնքել մինչև մրցաշրջանի ավարտը ։ 2015 թվականի փետրվարի 4-ին Շառլոթը Ջաներոյին հեռացրել է ակումբից։
Նոր BIG3 լիգայում, որը մեկնարկել էր 2017 թվականի ամռանը, հանդես է գալիս «Trilogy» ակումբի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ում ծնվածներ Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ծնունդներ Կատեգորիա:ԲԱԱ-ի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Լոս Անջելես Լեյքերսի բասկետբոլիստներ
Չեռնիգովկայի շրջան
Չեռնիգովկայի շրջան (Черниговский район), մունիցիպալ շրջան Ռուսաստանի Դաշնության Պրիմորիեի երկրամասում։
Ստեղծվել է 1926 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ Չեռնիգովկա ։
Աշխարհագրություն
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 1870 կմ²։
Բնակչություն
2012 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 35418 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 18,94 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պրիմորիեի երկրամաս Կատեգորիա:Ռուսաստանի շրջաններ ըստ դաշնային սուբյեկտների
Սուվերետո
Սուվերետո  (Suvereto), կոմունա Իտալիայի Տոսկանա մարզի Լիվոռնո գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 3007 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 33 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 92 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 57028։ Հեռախոսային կոդ՝ 0565։ Բնակավայրի հովանավորն է սուրբ Մկրտիչը։
Ժողովրադգրություն
Բնակչության աճը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Բուրջի մամլուքներ
Մամլուք բուրջիները ի տարբերություն Մամլուք բահիրիներիի ապրել են Կահիրեի բերդի և այլ բերդերի աշտարականման կացարաններում։ Բուրջի (արաբ. աշտարակ), ուստի սուլթանները իրենց անվանումը ստացել են հենց այդ աշտարակներում ապրելու պատճառով։ Մամլուք բուրջիները ղեկավարել են 1381-1517 թթ.։ Եթե մամլուք բահիրիները ծագումով թուրքեր էին, ապա բուրջիները ծագումով կովկասյան չերքեզներ էին, բացի սուլթան Ազ-Զահեր Սեյֆ ադ-Դին Խուշկադամի և Ազ-Զահեր Թեմուր Բուղայի, որոնք ծագումով Ռումի սելջուկներ էին։
Աղբյուրներ
Самир Хотко-Черкесские мамлюки, Майкоп 1993
Կատեգորիա:Մամլուքներ
Բոկեղ
Սիմիթ (simit, Արամեերեն` qeluro/qelora, koulouri, đevrek (ђеврек), gjevrek (ѓеврек) կամ gevrek (геврек), կլոր բուբլիկ պատրաստված քնջութով, տարածված է Թուրքիայում, ինչպես նաև Հունաստանում, Սերբիայում, Բուլղարիայում, Ստարա Պլանինայի և Միջին Արևելքի այլ տարածաշրջաններում, օրինակ՝ Լիվանում։ Սիմիթները (չափով, ճռթճռթայությամբ և այլ) տարբեր են ըստ տարածաշրջանների։ Իզմիր քաղաքում Սիմիթը հայտնի է նաև «gevrek», չնայած, որ նա շատ նման է ստամբուլյան սիմիթին։
Սիմիթները սովորաբար վաճառվում են առանձին կամ դոնդողակների, ջեմերի, պանիրների հետ՝ առավոտյան թեյի հետ նախաճաշի համար։
Սիմիթներ հաճախ վաճառում են փողոցային առևտրականները, ովքեր կամ կրում են այն, կամ հատուկ վաճառարկղեր են դնում գլխի վրա և քայլում։ ԱՄՆ-ում Սիմիթը հայտնի է որպես Turkish bagel (թուրքական բեյգլ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թուրքերեն բառեր և արտահայտություններ Կատեգորիա:Թուրքական հայտնագործություններ
Սեն Սիր դյու Դորե
Սեն Սիր դյու Դորե (Saint-Cyr-du-Doret), համայնք Ֆրանսիայում՝ Պուատու-Շարանտ երկրամասի Ծովափնյա Շարանտի գավառի Լա Ռոշելի շրջանում։ Մտնում է Կուրսոն կանտոնի կազմի մեջ։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2010 թվականին կազմում էր 595 մարդ։
Սպիտակ խոռոչ
Սպիտակ խոռոչ, ընդհանուր հարաբերականության մեջ տարածաժամանակի հիպոթետիկ օբյեկտ, որտեղ հնարավոր չէ մտնել դրսից, չնայած նյութը կամ լույսը կարող են դուրս գալ։ Այս իմաստով սպիտակ խոռոչը սև խոռոչի հակապատկերն է, որտեղ հնարավոր է մտնել դրսից, բայց որտեղից ոչինչ չի կարող դուրս գալ, նույնիսկ լույսը։ Սպիտակ խոռոչը երևան է գալիս հավերժական սև խոռոչների տեսությունից։ Այնշտայնի դաշտի հավասարման այդպիսի լուծումը, բացի ապագայի մեջ սև խոռոչների տիրույթից, սպիտակ խոռոչների տիրույթ ունի իր անցյալում ։ Սակայն այս տիրույթը գոյություն չունի գրավիտացիոն փլուզումից առաջացած սև խոռոչների համար, ոչ էլ հայտնի են ֆիզիկական պրոցեսներ, որոնցից կարող էր սպիտակ խոռոչ ձևավորվել։ Մինչ այժմ սպիտակ խոռոչներ չեն դիտվել։ Ֆիզիկոսների մեծամասնությունը համոզված է, որ սպիտակ խոռոչներ գոյություն չունեն։ Այժմ հայտնի են ֆիզիկական օբյեկտներ, որոնք հնարավոր է համարել սպիտակ խոռոչներ։ Դժվարը դրանք հայտնաբերելն է (ի տարբերություն սև խոռոչների, որոնք կարող են գտնվել, օրինակ, գալակտիկաների կենտրոններում)։ Համաձայն քվանտային ձգողության տեսության սև խոռոչները ի վերջո վերածվում են սպիտակ խոռոչների։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գրավիտացիա Կատեգորիա:Սև խոռոչներ Կատեգորիա:Հարաբերականության ընդհանուր տեսություն
Կուտիլիանո
Կուտիլիանո  (Cutigliano), կոմունա Իտալիայի Տոսկանա մարզի Պիստոիայի գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 1621 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 37մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 44 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 51024։ Հեռախոսային կոդ՝ +39 0573։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Կյանքի բովից
«Կյանքի բովից», հայ արձակագիր Ալեքսանդր Շիրվանզադեի կյանքի հուշագրությունը, որը յուրովի ներկայացնում է նրա մանկությունը, պատակենությունը, երիտասարդությունը, գրական-գեղարվեստական գործունեությունը` ծանոթացնելով գրողի դժվարին կյանքին։
Մանկություն և պատանեկություն
Ալեքսանդր Շիրվանզադեի կյանքն անցել է փորձությունների, խիզախ որոնումների ու մաքառման ճանապարհներով։ Դեռևս մանուկ հասակից կյանքը նրա համար խորթ մայր է եղել։ Նրա հայրը բարձրահասակ, խստադեմ, կապույտ աչքերով մի մարդ էր, իսկ և իսկ Բարխուդարը «Նամուս»-ի մեջ։ Նրա հայրը` այդ լռին և ինքնամփոփ մարդը, երբեք իր հայրական սերը չէր արտահայտում սովորական գորգուրանքով։ Զորեղ կամքի տեր, անողոք ու խիստ այդ մարդը մաքուր էր իր բարքի ու աշխատանքի մեջ և խիստ արդարամիտ, որի պատճառով էլ վայելում էր համաքաղաքացիների հարգանքը։ Սկզբում նա դերձակ էր, սակայն շուտով դեն նետեց ասեղը՝ միանալով շամախեցի բազմաթիվ տորոնչիների խմբին, որոնք կարմիր ներկի համար տորոն էին մատակարարում Մոսկվայի, Մարսելի ու Մանչեստրի մանուֆակտուրային ձեռնարկություններին և ֆաբրիկաներին։ Բավական շահավետ առևտրի շնորհիվ մի քանի տարի Մովսիսյանների ընտանիքը վարում էր բարվոք կյանք։ Տարվա զգալի մասը հայրն անց էր կացնում շրջակա գյուղերում ու քաղաքներում` տուն վերադառնալով գրեթե միայն ձմռան ամիսներին։
Երեխաները (Շիրվանզադեն ուներ 2 քույր` Խանումն ու Աննմանը, և մի եղբայր` Գաբրիելը, որը մահացել է 1872թ.) մեծանում էին տատի ու մոր խնամքի ներքո՝ մինչև իսկ գոհանալով, որ հեռու են գտնվում հոր խիստ և անողոք հսկողությունից։ Տատը, նույնպես խստադեմ, քաջասիրտ ու վիթխարի ուժի տեր մի կին, սիրած թոռնիկի՝ Ալեքսանդրի երևակայությունը վառ էր պահում հեքիաթներով, առասպելներով, հյուսիսային լեռնական մարդկանց գործած ու չգործած հերոսությունների պատմություններով։ «Պետք է ասեմ, որ իմ տատը իր մարմնավոր ուժով մի բացառիկ կին էր։ Նա բարձրահասակ էր, հաղթանդամ, թիկնավետ, ինչպես մի ըմբիշ։ Նրա կողքի վերքն ուներ իր պատմությունը։ Մի գիշեր լեզգի ավազակները հարձակվում են նրա աղջկա տան վրա` կողոպտելու նպատակով։ Այդ գիշեր պատահաբար տատաս իր աղջկա մոտ է լինում։ Աղմուկից զարթնելով, տատս աներկյուղ դիմադրում է ավազակներին։ Նրանցից երեքին մեկը մյուսի հետևից բռնում է և պատշգամբից  վար գցում։ Չորրորդը կարողանում է դաշույնով վիրավորել նրան և փախչել։ Այդ դեպքից հետո ազգաբնակչությունը հերոսացնում է տատիս, անվանելով նրան ղաչաղների հոգեհան»,- գրում էր Շիրվանզադեն ։
Գրողը այնուամենայնիվ մեծ սիրով է հիշել տատին, բայց մանկության ամենագեղեցիկ և քնքուշ պատկերները կապել է մոր սրբազան պատկերի հետ։ Արտաքին ու հոգեկան գեղեցկություններով օժտված այդ կինը իր նահապետական բարքով, բնական խելքով, մեղմ ու զգայուն սրտով նվաճել է բոլորի անկեղծ հարգանքն ու համակրանքը։ «Մորս անունն Օվսաննա էր։ Դա մի միջահասակ, քնքուշ կազմվածքով կին էր, գեղեցիկ դեմքով և թանձր ու գանգուր մազերով։ Քաղաքում նրան անվանում էին սիրուն Սոնա։ Նա ոչ միայն դեմքով էր սիրուն, այլև հոգով, սրտով, վարք ու բարքով։ Շատ բարի ու զգայուն կին էր։ Հիշում եմ նրա դառն հառաչանքները, երբ տեսնում էր մարդկանց ցավն ու տանջանքները։ Հիշում եմ նրա մեղմ, դուրեկան ժպիտները և թույլ ծիծաղը, երբ ուրախ էր։ Նրա կինեմոնագույն խոշոր աչքերը նայում էին սիրով ու գուրգուրանքով ոչ միայն յուր զավակներին, այլև բոլոր, բոլոր երեխաներին։ Ես նրան պաշտում էի» ։ «Այդ անգրագետ կինը հալվում ու մաշվում էր ընտանեկան վեճերի ժամանակ, բայց ընդհանուր առումով նա խաղաղության հրեշտակ էր և մինչև կյանքի վերջը պահպանեց ընտանիքի միությունը»
Նահապետական սրբազան հարաբերություններով ամրապնդված և նյութական բարվոք կյանք ունեցող այս ընտանիքը, սակայն, արդեն չուներ խաղաղություն ու անդորր։ Վաղ հասակից Ալեքսանդրի վրա ծանր տպավորություն են թողնում ընտանեկան դրամայի մռայլ պատկերները և թունավորում նրա անհոգ մանկության տարիները։ «Ա՜հ, բախտավոր չի եղել ոչ իմ մանկությունը և ոչ էլ պատանեկությունը։ Այն օրից, երբ սկսել եմ քայլել, ծծել եմ կյանքի դառնությունները։ Միջավայր, ուր ծնվել եմ, անթափանցելի խավար էր, ուր կարող էր խեղդամահ լինել նույնիսկ իմնից շատ պակաս զգայուն հոգին» ։
Մովսիսյանների ընտանիքում ծագել էր մի յուրատեսակ դրամա` ավանդական նամուսի շուրջը, ընտանեկան մի խռովություն, որի պատճառը Ալեքսանդրի կրտսեր հորեղբայրն էր` Հարությունը՝ նահապետական ընտանիքի չար ոգին։ Նա խափանել էր հարազատների հանգիստն ու ընտանեկան անդորրը։ «Որքան հայրս աշխատասեր էր, ժուժկալ, ամոթխած ու հավատարիմ նամուսի պահանջներին, նույնքան նրա կրտսեր եղբայրը խռովարար էր և ենթակա իր անձնական կրքերին։ Ատելով աշխատանքը` նա սիրում էր վայելել կյանքի հաճույքները, որ նրա համար ամփոփված էին թղթախաղի, հարբեցողության և իգամոլության մեջ» ։
Մանուկ Ալեքսանդրը գրեթե ամեն օր տեսնում էր հոր և հորեղբոր կռիվները, լսում վերջինիս հայհոյանքները ծնողների հասցեին։ Եվ պատահական չէ, որ հորեղբայրը «Չար ոգի»–ի նախատիպն է դարձել։
Վեց տարեկան հասակում նա ինքնակամ գնում է բողոքական Սարգիս վարպետի ուսումնարանը։ Երկու տարի այնտեղ սովորելուց հետո նա տեղափոխվում է կիսագրագետ Տեր Ավանեսի ուսումնարանը, որտեղ գարշապարների վրա զգում է ուսման «բարեկրթիչ» ազդեցությունը։
Մեկ-երկու տարի անց մայրը երեխային տեղափոխում է հայոց թեմական դպրոց, բայց այնտեղ էլ երկար չի մնում. հայրը նրան հորդորում է մտնել ռուսական գավառական երկդասյան դպրոց՝ պատճառաբանելով, թե «հայերենի մեջ հաց չկա», նպատակ ունենալով հետագայում որդուն ներգրավել իր առևտրական գործերի մեջ։
Դպրոցը, ուսուցիչների և երեխաների հոգեբանությունն ու միջավայրը նա պատկերել է «Վարդան Ահրումյան» վեպում։ 1872թ. ավարտում է դպրոցը, սակայն շուտով նրանց ընտանիքի ու ողջ քաղաքի գլխին բազմաթիվ դժբախտություններ են գալիս, որոնք ամբողջապես շրջում են նրա կանքի ուղին։ Նույն տարվա ընթացքում պարբերաբար կրկնվող երկրաշարժը կրկին ահարկու հարված է տալիս Շամախի քաղաքին։ Այդ աղետի նկարագիրը տրված է «Նամուս» և «Ցավագար» երկերում։
Գրեթե միաժամանակ Շամախու գլխին գալիս է մի նոր փորձանք՝ երկրաշարժից էլ անողոք։ Ապշերոնյան թերակղզու վրա գտնվող ճպռոտ, կեղտոտ ու անհրապույր Բաքու ավանը, որ ուներ միայն 450 տուն, արագորեն սկսում է մեծանալ՝ իր վրա հրավիրելով ողջ Ռուսաստանի ու աշխարհի ուշադրությունը։ Վերջնականապես ավերվում է գավառական քաղաքը, աղավաղվում են նահապետական բարքերը, մարդիկ ծնկի են գալիս փողի ուժի առաջ, աղքատությունն ու թշվառությունը ստեղծում են պորտաբույծների, անաշխատ ու պարապ մարդկանց լայն շրջան, գոյանում է կյանքի գռեհկության հատակը։
Ընդհանուր այս մռայլ պատկերին ավելանում է նաև սեփական ընտանիքի դժբախտությունը։ Հորեղբայրը մահանում է սրի հարվածից։ 1872թ. երկրաշարժը հիմահատակ ավերում է նրանց տունը, մի քանի ամիս անց մեռնում է տատը, այնուհետև՝ նրա չորս տարեկան եղբայրը, որին նա սիրում էր հոգու ամբողջ զորությամբ։ Թվում էր, թե ահա ամեն ինչ լավ կլինի, բայց վրա է հասնում ևս մի աղետ. բազմաթիվ տորոնավաճառների հետ ալիզարին էժանագին քիմիական ներկի գյուտից հետո անսպասելի սնանկանում է նաև ուստա Մինասը, և ընտանիքն ընկնում է կատարյալ չքավորության գիրկը։ Համառ հայրը մինչև մահ Ղուբայից չի վերադառնում ընտանիք։ Ձեռքն առնելով դերձակի ասեղը` որոշում է չվերադառնալ ընտանիքի գիրքը, մինչև որ կրկին չհարստանա։
Ընտանիքի հոգսը ծանրանում է Ալեքսանդրի ուսերին։ Խեղդելով իր մեջ ուսման ծարավը` պատանին ավերակ քաղաքում սկսում է որոնել աշխատանք։ Նա ընդունվում է աղի պահեստ իբրև կշռող, բայց առանց վարձ ստանալու դուրս է գալիս, մտնում տեղական ոստիկանություն` գրագիր դառնալու հեռանկարով։ 8-9 ամիս դարձյալ առանց ամսականի աշխատելով՝ հուսահատված թողնում է ոստիկանատունը։ Եվ ահա 1875թ. ծնողներն անսահման վշտով անհայտ երկիր են ճանապարհում իրենց միակ տղային՝ արցունքով ողողելով նրա ուղին։
Անիծյալ բախտը նրան նետում է օտար ափեր. «Ես գնում էի մի երկիր, ուր գնում էին շատ-շատերը։ Այնտեղ մարդկային մտքի ու ձեռքի աշխատանքը նոր միայն սկսել էր գնահատվել որպես շուկայի ապրանք և հարստահարվել։ Ես գնում էի ոչ բախտ որոնելու, ոչ հարստություն ձեռք բերելու և ոչ անուն վաստակելու, այլ մի կտոր հաց շահելու մորս և երկու քույրերիս համար։ Հորս անսպասելի սնանկությունը մեզ վերցրել էր թանկագին գորգերից և գցել չոր գետնի վրա» ։
Ահա ծերության օրերին Շիրվանզադեն թախիծով է հիշում իր ծնանդավայրը` ասելով. «Մնաս բարով, անգին ծննդավայր։ Այսօր ավելի քան կես դար քեզ չեմ տեսել, և, ով գիտե, կունենամ բախտ նորեն տեսնելու քո փաղաքուշ կերպարանքը, որ այնքան պայծառ է իմ հոգնած հիշողության մեջ և այնքան խեղճ, որքան խեղճ էր իմ մանկությունը» ։
Կյանքը Բաքվում
Մալականի վիթխարի ֆուրգոնը երեք օրվա տաժանակիր ճամփորդությունից հետո Շիրվանզադեին հասցնում է Բաքու։ Ինչպիսի հակադրություն Շամախու ծաղկածիծաղ բնության և այս մռայլ կոլորիտի միջև, երազի ու իրականության միջև։ Մորաքրոջ` Մարիամ Աբելյանի ընտանիքը դառնում է նրա երկրորդ օջախը և մեծ դեր խաղում նրա կյանքում։ Ամբողջ կյանքում Շիրվանզադեն երախտագիտությամբ է հիշել մորաքրոջը և գրել. «Անսահման բարի և զգայուն մորաքույրս պանդխտության մեջ եղավ ինձ համար երկրորդ մայր։ Հիշում եմ այն ջերմ գուրգուրանքը, որով նա, սեղմելով ինձ նիհար կրծքին, իր հինգ զավակներին ավելացրեց վեցերորդը։ Տասնյակ տարիներ հետո, երբ մի աշնանային օր այցելեցի նրա գերեզմանը, որ գտնվում էր մորս գերեզմանի քով, ինձ պաշարեց կրկնակի վիշտ։ Մարդիկ մի անգամ են զրկվում իրենց մորից, ես զրկվել եմ երկու անգամ» ։
Նրա կյանում քիչ դեր չի խաղացել նաև մորեղբայր Հակոբ Բաբախանյանը, մի հասարակ դերձակ, բայց հարգված, սիրված, լայն ծանոթությունների տեր մարդ։ Բայց Բաքուն հյուրընկալ քաղաք չէր, և ի դերև են լինում Ալեքսանդրի հույսերը։ Նա մի քանի ամիս մաշում է բարեկամների տան ճամփաները, շարունակում է որոնումները որևէ աշխատանք գտնելու հույսով։ Ամեն օր ժամերով նստում է բարի մորեղբոր արհեստանոցում և աշխատանքի համար դիմում անցորդներին։
Նա շատ հաճախ զգացել է կյանքի հակասությունները, ապրել է տագնապներ։ Մի անգամ տեսնելով ռեալական դպրոցի աշակերտներին անհոգ շրջելիս` հետագայում գրում է. «Բոլորն էլ իմ տարիքի պատանիներ էին, բոլորն ուրախ, իսկ ես նրանց հասակում արդեն կյանքի հոգսերով ծանրաբեռնված։ Սիրտս թնդաց, աչքերս լեցվեցին արցունքով, մի վայրկյան գլուխս պտտվեց, և գուցե ինձ ծովը նետեի, եթե լինեի բավականաչափ քաջ և հիմար»։ Արդյո՞ք, այս ապրումների արձագանքը չեն «Արտիստ»-ի էջերը աշխարհի խորթ զավակ-պատանու ողբերգական կյանքի մասին։
Հայ գրականությունից հետո նա անցնում է ռուս գրականությանը։ «Ես հափշտակվեցի գեղեցիկ գրականությամբ և 1878-ից մինչև 1883-ը կարդացի ամբողջ ռուս գրականությունը»։
Շուտով Շիրվանզադեին բախտ է վիճակվում ամբողջովին նվիրվել ընթերցանությանը։ Բաքվի Հայոց մարդասիրական ընկերությունը 1879թ. նվիրատվություններով հավաքում է 500 հատոր գիրք և ստեղծում գրադարան, որը 1881թ. ունենում է հասարակական ընթերցարան։ Գրապահը դառնում է Շիրվանզադեն ու սկսում է անհագորեն կարդալ եվրոպացի կլասիկներին` Շեքսպիրին, Բայրոնին, Վալտեր Սկոթին, Մոլիերին․ նրա սիրելի վիպասանները դառնում են Բալզակն ու Ֆլոբերը։ Բայց շատ շուտով ոստիկանությունը կասկածում է նրա բարեհուսությունը և հանում ընթերցարանից։
Այնուհետև կրկին աշխատանքի է անցնում նավթային գրասենյակում` հաշվապահի պաշտոնով։ Նավթարդյունաբերությունը բազմաթիվ երակներով ձգում ու բերում էր Անդրկովկասի բանող ու ստեղծող ուժը։ Եվ այս ամենը տեսնելով` ձիրքով օժտված պատանին չէր կարող չխոսել, աշխարհին չպատմել այդ գեհենի մասին, ուր տանջվում էին մարդիկ։
Սկսած 1878թ. նա թղթակցություններ էր գրում «Մեղու»–ին ու «Մշակ»–ին Բաքվի կյանքի մասին։ 1881թ. «Մշակ»-ում լույս տեսավ «Մշակների դրության առիթով» ծավալուն ակնարկը, որն ընթերցողի առաջ բացեց դժոխային աշխարհի պատկերը։ «Մշակ»-ում տպագրվող հոդվածներն ու ակնարկները արձագանք են գտնում ընթերցողների շրջանում, ռուսական մամուլը արտատպում է նրանցից մի քանիսը և քաղվածքներ բերում։ Շիրվանզադեն ճանաչվում է որպես օժտված գրող։ Մնում է միայն մի քայլ, մի համարձակ անցում դեպի գրական անաղարտ ժանրերը։ Այդ քայլը պատահեց 1883թ. Բաքու քաղաքում։ Շիրվանզադեն վեպի նյութը վերցրել է նավթագործարանների բանվորների կյանքից, որի ողբերգությունը բավական ուսումնասիրել էր։ Հազիվ շարադրել էր 50-60 էջ, երբ գրածը քննադատորեն կարդալով` պատռում է ու գցում վառարանը։ Դա «Հրդեհ նավթագործարանում»-ն էր, որը տպվեց «Մշակ» լրագրում, արժանացավ Գրիգոր Արծրունու գովեստին։
Չլսելով մոր հորդորները` պատրաստվում է մեկնել Թիֆլիս։ Մի պատճառ էլ դառնում է սիրային դրաման։ 1883թ. Շիրվանզադեն հրապուրվում է հեղափոխական ոգով տոգորված 19 տարեկան մի օրիորդով։ Նա Սոֆիա Ռակովսկայան էր։ Սերը փոխադարձ էր, բայց Սոֆիան գնում է իր փայփայած գաղափարների ճանապարհով, մեկնում է Մոսկվա. «Օրիորդ Ռակովսկայան ուղևորվեց Մոսկվա։ Բաքուն դատարկվեց ինձ համար»։
Պատանության և երիտասարդության տարիներին Շիրվանզադեն շատ բան տեսավ ու զգաց։ Նրա աչքի առաջ կործանվեց նահապետական գերդաստանը, գյուղական տնտեսությունը, քայքայվեց արհեստավորությունը։ Նրա աչքի առաջ գործարանների ծխից խտացավ Բաքվի երկնքի մառախուղը։ Նա առաջինը տեսավ հայ և ադրբեջանցի գյուղացուն բանվորական զգեստի մեջ, հայ, ադրբեջանցի և այլազգի կապիտալիստին, այդ միջնադարյան բռնակալին, որը քամում էր ժողովրդի արյունը։ Ժողովրդի զավակը տեսավ երկու աշխարհ` տիրողների և ստրուկների, գործարանատերերի ու բանվորության, երկրի գիշատիչների ու նրա իսկական զավակների աշխարհը, տեսավ ու ատեց մարդկության թշնամիներին… Ապագա գրողը շատ բան ուներ ասելու աշխարհին։
Կյանքը Թիֆլիսում
Թիֆլիսի գրական-կուլտուրական միջավայրը ամբողջովին կլանեց Շիրվանզադեին։ Այլևս ոչինչ երիտասարդ գրողին չէր կարող ետ պահել փայփայած երազներից։ Նա կոչված էր հայ գրականության համար և պատրաստ էր նահատակվել այդ ազնիվ ճանապարհին։ Թիֆլիսը գրողի համար մի իսկական դրախտ էր, ուր կարելի էր ապրել և անոթի։
Նրա տաղանդը ձևավորվեց հայ գրողների մեծ ոգորումների շրջանում, նրա ստեղծագործական կյանքի արշալույսը բոսորվեց այդ հայրենասիրական կրակով։ Թիֆլիս մտնելուն պես սկսում են ծանոթությունները մեկը մյուսից նշանավոր մարդկանց հետ։ Առաջինը Գրիգոր Արծրունին էր։ Փոքրամարմին էր, սապատով, բայց տգեղ չէր նման մարմնավոր թերություն ունեցողների պես։ Նա ավելի հրեայի տիպ էր, քան հայի։ Արծրունու և Րաֆֆու գժտության պատճառը Արծրունու կինն էր` Մարիամ Մելիք-Աղամալյանը։ Արծրունին Շիրվանզադեին թվացել էր ավելի զորեղ կամքի տեր մարդ, մինչդեռ նա կնոջ ազդեցության տակ էր, և դա վերին աստիճանի անախորժ էր։ Նա հիմար մարդ չէր, բայց թույլ էր, իր խելքը ծախել էր Մարոյի սիրուն, ահա այդ կինն էր, որ թունավորում էր նրա ուղեղը։
Շիրվանզադեն «Մշակ»-ի համար մեկ ամսվա ընթացքում գրում է «Գործակատարի հիշատակարանից»–ը և տանում խմբագրատուն։ Արծրունին էլ ոգևորված լրացնում է լրագրի` Րաֆիից հետո դատարկ մնացած բանասիրական բաժինը։ Ընդհանուր առմամբ Արծրունին արդարամիտ էր թե՛ հրապարակախոսության և թե՛ իր մասնավոր կյանքում, բայց, լինելով ծայր աստիճան դյուրագրգիռ և տաքարյուն, հաճախ ընկնում էր ինքնամոռացության մեջ և շեղվում արդարադատության շավղից։
Ընդհանրացնելով Արծրունու գործունեությունը` Շիրվանզադեն հանգում է այն տեսակետին, որ նա, ըստ էության, խոշոր հրապարակախոս չէր, բայց և իր ժամանակին չուներ հավասար մրցակից։ Նա փայլեց, աղմկեց և լռեց ու չքացավ։ Շատ հաճախ Շիրվանզադեն համեմատել է Արծրունուն և Րաֆֆուն` գրելով. «Որպես հրապարակախոս Գրիգոր Արծրունին, իհարկե, իր ժամանակակիցներից շատ բարձր էր, բայց բարձրություն չէր ռուս և եվրոպացի հայտնի հրապարակախոսների համեմատությամբ։ Որպես իմաստասեր` նա չուներ Րաֆֆիի մտքի ոչ խորությունը և ոչ դիսցիպլինան։ Արծրունին նայում է դեպի դուրս, Րաֆֆին՝ դեպի ներս, մեկը կարծես ուզում է ձեզ հետ խոսել անմիջապես առանց երկար խորհելու, մյուսը, խորասուզված իր ներքին աշխարհը, կարծես մտածոււմ է` պետք է խոսել, թե ժամանակը չէ։ Եթե Րաֆֆին բավականանար սոսկ հրապարակախոսի կոչումով Արծրունուց շատ և շատ բարձր կլիներ։ Արծրունին ինքնասեր էր հիվանդության չափ» ։
Մեծատաղանդ Րաֆֆին` հայ առաջադիմական ռոմանտիզմի առաջնորդը, նոր ոճ ու աշխարհ տեսնելով շնորհալի երիտասարդ գրողի գործերում, մի առանձին համակրանքով նրան խրախուսում էր դեպի լայն ծավալի ու թափի ստեղծագործական աշխատանք։
Հենց առաջին իսկ հանդիպումից Շիրվանզադեն տպավորվում է Րաֆֆիով, երբ վերջինս նրան է նվիրում իր «Կայծեր»-ի առաջին հատորի մի օրինակ։ Դա Շիրվանզադեի առաջին լուրջ նվերն էր։ Հետաքրքրական էր Րաֆֆու տեսակը, նա իր անձնական պետքերի վերաբերմամբ խստապահանջ չէր, սակավապետ էր ծայր աստիճան, նրա շռայլությունները գիշերը անընդհատ թանձր թեյ խմելն էր և միշտ գրասեղանին թարմ ծաղիկներ ունենալը։ ԸՆկերության մեջ ամենից զուսպն էր, տխուր էր, թե ուրախ, միշտ ներփակված էր իր մեջ։
Ամենից հետաքրքիրն այն էր, որ Րաֆֆին շատ քիչ էր կարդում, առհասարակ նրա գրական-փիլիսոփայական զարգացումը շատ էլ բարձր մակարդակ չուներ, իսկ ահա դեպի արվեստը զարմանալիորեն անտարբեր էր։ Նրա մուսան իր հոգու մեջ էր, իսկական ստեղծագործող էր, որի անհանգիստ հոգին միշտ աշխատանք էր փնտրում։
Ղազարոս Աղայանը` սկսնակ գրողների հովանավորն ու պաշտպանը, նույնպես խրախուսում է Շիրվանզադեին. «Երբ առաջին անգամ հանդիպեցինք, գրկեց ինձ իր հսկայական թևերով, համբուրեց և ասաց. «Ա՜յ տղա, դու որտեղից լույս ընկար, գրիր ու մի ծուլանար»։ Եվ ես հետևյալ օրն իսկ սկսեցի «Նամուսը» գրել»։ Ընկերական շրջանի նահապետն էր ու զարդը, ամենքի ցանկալի հյուրն էր, բարի էր թուլության չափ, բայց և գիտեր չարը հալածել անխնա, թշնամի էր կեղծիքին և փարիսեցիությանը։
Ինչպես գրում է Շիրվանզադեն, Ղազարոս Աղայանը Հովհաննես Թումանյանին ճանապարհ ցույց տվողն էր, որ ղեկավարեց նրան մինչև կատարյալ հասունություն ու ինքը հետ մնաց նրանից։ Իսկ ահա որպես գրող, նա իր ապրած տարիների համեմատ շատ քիչ արտադրեց։ Գրեց մանուկների համար սիրուն ոտանավորներ և զմայլելի հեքիաթներ ու դարձավ մատաղ սերնդի ամենասիրելի հեղինակը և կմնա այդպիսին երկար ու երկար տարիներ։
Հետաքրքրական էր ծանոթությունը Աբգար Հովհաննիսյանի հետ։ Նա հետք չթողեց ոչ գրական և ոչ էլ հասարակական կյանքում, քանի որ փարոս չէր ո՛չ իր ժամանակի սերնդի և ո՛չ էլ մանավանդ հաջորդ սերունդների համար, բայց որ ամենակարևորն է` նա պարծենում էր իր հայ լինելով։ Կարող ենք ասել, որ այդ ինտելիգենտ եվրոպացին եղել է «Նամուս»–ի Բարխուդարի նախատիպը։
Թիֆլիս գնալուն պես Շիրվանզադեն ծանոթացել է նաև Գամառ Քաթիպայի հետ։ Տարօրինակ մարդ էր նա, ինչպես և նրա արտաքինը։ Մեծամիտ չէր, բայց փոքրավորի դեմ մի տեսակ իշխանավորի կեցվածք ուներ։ Խոսում էր բարձր ձայնով, հրամայողական տոնով։ Ավելի ցարական գեներալի հովեր ուներ, քան բանաստեղծի հեզություն։ Անհանգիստ հոգի էր նա։ Շիրվանզադեն նշում է՝ չկար մի մարդ, որ նրա մասին լավ խոսեր։ Թիֆլիսում նրա միակ բարեկամը Գաբրիել Սունդուկյանն էր։ Րաֆֆին բացարձակապես ատում էր նրան, Արծրունին` էլ ավելի, Պերճ Պռոշյանը այդ անունը լսելիս հոնքերը կիտում էր։ Ահա սրանից էլ ելնելով` Շիրվանզադեն թեև հարգում էր նրան, այնուամենայնիվ համակրանքի առանձին զգացում երբեք չի ունեցել։
Հետաքրքիր անձնավորություն էր Պերճ Պռոշյանը։ Եկել էր գյուղից, գյուղացի էլ մնաց քաղաքում մինչև մահը։ Ժողովրդի հարազատ զավակն էր նա` հայ շինականի լավագույն հատկություններով։ Քաղաքը թեև նրա միտքը տաշեց, հղկեց, բայց երբեք նրա բարոյական աշխարհը չապականեց։ Նա խորապես հավատացյալ քրիստոնյա էր, ջերմ կրոնապաշտ։ Ավելի ընկերական մարդ էր, քան Րաֆֆին և անհամեմատ ավելի պարզ էր, այդ իսկ պատճառով էլ հայ գրողի նյութական անապահովությունը ամենից ավելի նրա վրա էր ծանրացած։
Շիրվանզադեն Պռոշյանի մասին գրել է. «Նա մեր գյուղացիական կյանքի, նրա վարքուբարքի ու ավանդությունների ամենախոշոր պատկերահանն էր ավելի մանրակրկիտ, քան տաղանդավոր։ Փույթ չէ, որ Պռոշյանի վեպերը կարդացվում են հոգնածությամբ, բայց ավարտելուց հետո, այնուամենայնիվ, ընթերցողի հիշողության մեջ մի բան մնում է` մի կենսական պատկեր, մի ճշգրիտ տեսարան, մի բարքագրություն։ Դեն գցենք նրա կրկնությունները, կոպիտ բառերը, բայց մնացյալը հետաքրքրական է հայ գյուղացու հագեբանությանը ծանոթանալու տեսակետից» ։
Սունդուկյանը մի առանձին համակրանք ուներ դեպի այն դասակարգը, որ կոչվում էր «կինտո» և որը տվել էր նրան Պեպոյի, Կակուլիի և Գրքոյի տիպերը։ Գրելու ժամանակ էլ ծայրաստիճան բծախնդիր էր, յուրաքանչյուր դարձվածք, բառ երկար ժամանակ քննում էր, չափում և հետո գրում, քանի որ գրական լեզուն լավ չէր ուսումնասիրել։ Նա ամենաերկարակյացն էր հայ գրողներից, որը թերևս իր նյութական ապահովության շնորհիվ էր։
Ընդհանրացնելով Շիրվանզադեն գրել է. «Նա մի սխալ գործեց և մեծ. գրական զբաղմունքը դարձրեց երկրորդական` առաջին տեղը տալով իր պաշտոնին և տիտղոսին։ Նա կարիք չուներ գեներալի ժապավենն իր կրծքին փաթաթելու, գերագույն ժապավենը նա ստացել էր Մելպոմենից։ Նա չուներ կարիք և ցարական դրամի։ Նա ուներ մի կալվածք, որ լիովին ապահովում էր նրա նյութականը։ Եվ այս կողմից նա միակ բացառությունն էր հայ գրողների մեջ»։
Մինչև «Արձագանք»-ում աշխատանքի անցնելը տպագրում է մի շարք գործեր։ 1884թ. լույս են տեսնում «Խնամատար» վիպակը և «Օրիորդ Լիզա» պատմվածքը։ 1886-1891թթ. Շիրվանզադեն պաշտոնավարում է «Արձագանք»-ում` իր վրա վերցնելով գրական-կազմակերպչական աշխատանքի ողջ ծանրությունը։ Նա լրագրի կենտրնական դեմքն էր, քարտուղարն ու թարգմանիչը, փաստական խմբագիրն ու սրբագրիչը, քննադատը, գեղարվեստական նյութերի մատակարարը։ Շիրվանզադեն «Արձագանք»-ում այնպիսի դեր կատարեց, ինչպիսին Րաֆֆին` «Մշակ»-ում։ Բայց 1891թ. Շիրվանզադեն թողնում է «Արձագանք»-ը։ Նրան դուր չի գալիս Աբգար Հովհաննիսյանի պահպանողական դիրքը հայ կյանքի մի շարք կարևոր հարցերի վերաբերյալ։
1885թ. վճռական տարի եղավ Շիրվանզադեի անձնական, գրական և հասարակական կյանքում։ Նախորդ տարվա աշնանը նա ծանոթացավ գնդապետ Զաքարիա Լորիս-Մելիքյանի դստեր` Նինայի հետ, որը հայտնի հարուստ Արտազյանի կինն էր եղել և բաժանվել էր ամուսնուց վերջինիս կասկածելի վարքի պատճառով։ Ծանոթությունը փոխվեց մտերմության և սիրո։ Արհամարհելով եկեղեցական օրենքներն ու ավանդները` Շիրվանզադեն քաղաքացիական կարգով ամուսնացավ Նինա Լորիս-Մելիքյանի հետ, որը եղավ նրա լավագույն ընկերն ու բարեկամը կյանքի դժվարին ճանապարհին։
Նույն տարվա օգոստոսին հրապարակվեց «Նամուս» վեպը, որը գերազանցեց հեղինակի սպասելիքները և մեծ հաջողություն գտավ։ Վեպն ընդունվեց ու տարածում գտավ` ամրապնդելով երիտասարդ հեղինակի տեղը հայրենի գրականության մեջ։ Այդ երկը երախտապարտ որդին նվիրեց մորը, որն այնքան զրկանքներ էր կրել կյանքում, համբերությամբ տարել նաև հայ գրողի բախտի ծանրությունը։ Մի քանի ամիս հետո` 1886թ., Շիրվանզադեն աշխատանքի անցավ «Արձագանք» շաբաթաթերթում` քարտուղարի պաշտոնով։
Շարունակվում է կյանքը Թիֆլիսում։ Ինքը` Շիրվանզադեն գրում է. «Երբ ամուրի էի, ինչ հոգ ոչ միայն վաղվա, այլև այսօրվա մասին։ Ես ունեի մի կտոր թուղթ ու գրիչ, այսքանը բավական էր պանիր-հացի հետ։ Եվ մի ուրիշ բան՝ կամքի ու ժամանակի ազատություն՝ ամենաանհրաժեշտը գրողի համար։ Նույնը չեղավ, երբ իմ սիրով ու ցանկությամբ դարձա ընտանետեր։ Ահա այդ ժամանակ էր, որ զգացի, թե ինչ անփոխարինելի գանձ է անհատի ազատությունը։ Գրականություն և ընտանիք՝ երկու տրամագծորեն հակադիր տարրեր, որոնց մեջ կեղեքվում էր իմ խեղճ հոգին, ինչպես երկու վագրերի բերանն ընկած մի գառնուկ։ Ստիպված ես հարազատներիդ զոհել ոչ միայն գրիչդ, այլև կյանքդ» ։ Ահա այս շրջանում էլ սկսում է գրել «Արսեն Դիմաքսյան» վեպը, և հենց այդ պատճառով էլ Թիֆլիսի քաղաքային վարչության իր աշխատանքը շուտով կորցնում է աշխատաժամերը պոչից-գլխից կրճատելու համար։ Վեպը տպագրելուց հետո նրան պարուրում է մի անսովոր անտարբերություն դեպի գրականությունը, և Շիրվանզադեն մի օր հանկարծ դառնում է հնչակյան։ Հենց դրանից հետո է, որ կուսակցությանը հարելու և գաղտնի գործունեություն ծավալելու մեղադրանքով նրան 1895թ. դեկտեմբերին բանտարկեցին։ Ազատ արձակվելուց հետո դեռ չէր անցել 2 տարի, երբ հայտնեցին նրան, որ ցարի հրամանով աքսորվում է Կովկաս` 2 տարի ժամանակով։ Աքսորման վայն ընտրելու հնարավորություն կար, և Շիրվանզադեն ընտրում է Օդեսա քաղաքը` հրապուրվելով ծովի հեռանկարներով։ Այսպես ավարտվում է Շիրվանզադեի հեղափոխական գործունեությունը։ Հենց այդտեղ էլ 1899թ. նա հանդիպում է «Արտիստ»-ի Լևոնին, բայց պատմվածքը գրում է 5 տարի հետո Բաքվում։
Իսկ ահա «Քաոս» վեպը գրվել է 1886-1897թթ.։ Վեպի գաղափարը հեղինակի մեջ հղացել էր դեռևս 15 տարի առաջ, այն ժամանակ, երբ նա դեռ Բաքվում էր ապրում։ Դա մի գերդաստանի ընտանեկան կյանքի խռովություն էր, որը նրա վրա թողել էր խոր տպավորություն։ Առհասարակ Շիրվանզադեն երևույթների անմիջական տպավորության տակ ոչինչ չի գրել։ Հենց այդպես է եղել նաև «Քաոս»-ի դեպքում։ Տարիներ անց էլ Բաքվի միջավայրը արտաքուստ փայլուն էր, ներքուստ` այլանդակ և ծայր աստիճան վտանգավոր։ Գոյացել էր մի այլանդակ քաոս, ուր սերը դեպի ոսկին ջնջել ու անհետացրել էր լույսը խավարից, բարոյականն անբարոյականից զատող բոլոր գծերը։ Այդտեղ էր, որ հեղինակը տեսնում է գայլի ախորժակով, վագրի ժանիքներով զինված բարեկամին բարեմակի դեմ, եղբորը եղբոր դեմ, որդուն հոր դեմ։ Դրսից դիտողին թվում էր, թե ընկել է մի տեսակ գազանանոց, ուր ամենքը անոթությունից կատաղել են և պատրաստ են իրար կոկորդը կրծոտել։
«Քաոս»-ից հետո Շիրվանզադեն նորից վճռում է փորձել իր ուժերը թատերագրության մեջ և ամառային 2 ամիսների ընթացքում գրում է «Եվգինե» դրաման։
Անցան տարիները, միջավայրը արդեն փոխվել էր։ Կյանքը հեղաշրջվում էր օր օրի։ Ռուսաստանում գրեթե հեղափոխություն էր, Կովկասում` ազգամիջյան ընդհարումներ և արյունահեղություն։ Շատերի պես նաև Շիրվանզադեն հոգնել էր հանրային տվայտանքներից, բացի դրանից նրա որդիները ավարտել էին միջնակարգ դպրոցը, հարկավոր էր հոգալ նրան ուսման շարունակության մասին։ Թիֆլիսը միևնույն ժամանակ արդեն ոչ մի հրապույր չուներ, և Շիրվանզադեն ձանձրանում էր։ Հենց այդ հանգամանքերից էլ դրդված՝ 1905թ. օգոստոսի վերջերին Շիրվանզադեն ընտանիքի հետ տեղափոխվում է արտասահման։