Հայաստանում_ծանր,_վնասակար,_առանձնապես_ծանր,_առանձնապես_վնասակար_պայմաններում_աշխատող_մարդկանց_իրավունքներ
Պատմական ակնարկ
Աշխատողների առողջության և անվտանգության ապահովման խնդիրը գոյություն է ունեցել դեռևս այն ժամանակվանից, երբ մարդիկ սկսել են աշխատել, կամ նրանց վարձել են՝ աշխատավայրերում աշխատելու։ Այդուհանդերձ, աշխատանքի ընթացքում առաջացող տարածված վնասների, հիվանդությունների, մահացության մասին տեղեկացվածության շարունակական բարձրացումը սկսվում է դեռևս արդյունաբերական հեղաշրջումից, որ տեղի ունեցավ Եվրոպայում, ԱՄՆ-ում և Եվրոպայի որոշ գաղութներում 18-րդ և 19-րդ դարերում։ Արդյունաբերացումը իր հետ բերեց տնտեսության մեջ և հասարակական կազմակերպությունների շրջանում խոշոր տեղաշարժեր։ Այս փոփոխություններին զուգահեռ աճում էին մտահոգությունները աշխատողների առողջության, անվտանգության և բարեկեցության վերաբերյալ։ Հանքային փոշիների, մանրաթելերի, թունավոր մետաղների, կենսաբանական վնասատուների (ինչպիսին է օրինակ բացիլլին, որ սիբիրախտ է առաջացնում, և այլ մանրէածին ինֆեկցիաներ) բացահայտումները, իոնիզացնող ճառագայթումները, ինչպես նաև վտանգավոր մեքենաներից առաջացող ֆիզիկական վնասները, դրանց հետ մեկտեղ՝  հանքային արդյունաբերության, առևտրային փոխադրումների ժամանակ տեղի ունեցող արտադրական խոշոր աղետները, հրդեհներն ու պայթյունները խիտ, մարդաշատ գործարաններում, փաստագրվում էին մինչև 19-րդ դարի վերջերը։ Մինչ 20-րդ դարի վաղ տասնամյակները այսպիսի մարտահրավերներին ուղղված պատասխանները ևս արձանագրվեցին։ Դրանք ի հայտ եկան կարգավորող հսկողության և դրա հարկադիր կիրառման ձևով՝ կազմակերպության ձևավորման և աշխատողների առողջության և անվտանգության խնդիրների շուրջ աշխատուժի քաղաքական մոբիլիզացման, ինչպես նաև աշխատողների առողջության և անվտանգության վերաբերյալ մասնագիտացված գիտական, բժշկական, հիգիենիկ, ինժեներական գիտելիքների աճին և կարգավորող մասնագետների՝ այդ թվում պետական կառավարիչների սոցիալական ապահովագրության կազմակերպությունների, կորպուսների զարգացմանը զուգահեռ։ Ամենազարգացած պետությունները տեղում ունեին կարգավորված հսկողության շրջանակ՝ նախատեսված աշխատանքային հարաբերությունների առավել լայն իրավական կառուցվածքների ձևավորման համար, և պարտավորեցնում էին ապահովագրել աշխատողներին վնասվածքներից կամ վատառողջությունից՝ իրենց աշխատանքային գործունեության ընթացքում, ինչպես նաև ամրագրում էին դրույթներ անհրաժեշտության դեպքում նրանց ֆինանսական փոխհատուցման համար։ Դրանք ղեկավարվում էին պետությունների կողմից այն տեսչությունների միջոցով, որոնք հաստատվել էին այդ նպատակի համար, թեև այդ տեսչությունները բավականին սահմանափակ լիազորություններ և ազդեցություն ունեին։ Արդյունքում այսպիսի համակարգերը լայնորեն ընդունվեցին՝ իրականացնելու միայն աշխատողների սահմանափակ պաշտպանություն, ուստի հետագայում ևս աստիճանաբար բարեփոխումներ կատարվեցին։ Մինչև 20-րդ դարի սկիզբը, մշտապես սոցիալական բարեփոխումներ իրականացնողները, իրավաբանները, աշխատողների ներկայացուցիչները, կրթված արդյունաբերողները, իրենց կողմից ստեղծված միություններով հանդերձ, ինչպես օրինակ` Աշխատանքային օրենսդրության միջազգային ասոցիացիան (International Association for Labour Legislation), արդեն իսկ իրենց միջազգային ջանքերով հասել էին որոշակի հաջողության՝ բարձրացնելու աշխատավորական խնդիները, որոնց մեջ գերակայում էին անվտանգությունն ու առողջությունը՝ ներառյալ Բեռնի 1906թ.-ի` սպիտակ ֆոսֆորի և կանանց գիշերային աշխատանքի արգելման վերաբերյալ կոնվենցիաների ընդունումը ( 1906 Berne Conventions preventing the use of White Phosphorous and night work for women): Մինչ Առաջին համաշխարհային պատերազմը ընդհատեց աշխատողների առողջության և անվտանգության միջազգային ստանդարտների ձևավորման այս ջանքերը, այն միաժամանակ ուշադրություն հրավիրեց այդ խնդիրների վրա։ Տարբեր երկրների պատերազմական ձգտումների արտադրական աջակցությունը հանգեցրեց պատերազմի հետ կապված ապրանքների և դրանց հետ կապված վնասակար նյութերի արտադրության աճի։ Թունավոր և պայթուցիկ նյութերի ընդլայնվող բացահայտումները առողջության վրա ազդեցության և անվտանգության բարելավված չափորոշիչների անհրաժեշտության առավել խորը գիտակցում առաջացրին։ Ի վերջո, պատերազմի ավարտը խթան եղավ համաշխարհային խաղաղության հաստատման տևական կարգավորումներ ապահովելու, սոցիալական արդարության և բարեկեցության հաստատման համար հետագա միջազգային ջանքերի գործադրման՝ Ազգերի լիգայի և Աշխատողների միջազգային կազմակերպության (ԱՄԿ)՝ իբրև Վերսալյան դաշնագրի կողմի, ստեղծման ճանապարհով ։