cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Գարեգին Ա Քեսաբցի
Եկեղեցական գործունեություն
Հաստատել է քրիստոնեական դաստիարակության բաժանմունքը, նպաստել աստվածաբանական ուսուցման բարելավմանը, ընդարձակել ու արդիականացրել է Անթիլիասի Դպրեվանքը (1977 թվականից Անթիլիասից փոխադրվել է Բիկֆայա), մեծ ուշադրություն դարձրել հրատարակչական գործին, հիմնել է «Հասկ» գիտա-աստվածաբանական տարեգիրքը, նախաձեռնել թանգարան-մատենադարանի շենքի շինարարությունը։
Կաթողիկոսության շրջանում հովվապետական այցելություններ է կատարել Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության թեմեր, միջեկեղեցական շրջանակներում հանդիպումներ է ունեցել քույր եկեղեցիների հովվապետների հետ։ Բազմիցս եղել է Մայր աթոռ Սբ. Էջմիածնում։
1988 թվականի դեկտեմբերի 7-ի Սպիտակի երկրաշարժից հետո Գարեգին Բ կաթողիկոսը Ամենայն հայոց կաթողիկոս Վազգեն Ա Պալճյանի հետ իր մասնակցությունն է բերել աղետի գոտու բնակավայրերի վերականգնմանը, կազմակերպել սփյուռքից օգնություն։
1995 թվականին ընտրվելով Ամենայն հայոց կաթողիկոս՝ իր ջանքերն ուղղել է եկեղեցական կյանքի ներքին կարգավորմանն ու կազմակերպմանը, մասնավորապես՝ Էջմիածնի հոգևոր ճեմարանի գործունեության վերաաշխուժացմանը, Քրիստոնեական դաստիարակության և քարոզչության կենտրոնի ստեղծմանը, քրիստոնեական քարոզչության հանրամատչելի ծրագրերի մշակմանը, եկեղեցիների ու վանքերի նորոգմանը, սոցիալական բնույթի կառույցների ստեղծմանը, աստվածաբանական, հոգևոր և հայագիտական գրքերի հրատարակմանը։
Հայ եկեղեցու աշխատանքն առավել նպատակաուղղված դարձնելու նախանձախնդրությամբ վերափոխել է Հայաստանի թեմական կառուցվածքը։
1996 թվականին հայաստանյան նախկին 4 թեմերի փոխարեն ստեղծվել են 8 թեմեր, հիմնվել են նաև Ուկրաինայի և Հարավային Ռուսաստանի թեմերը։
1997 թվականի սեպտեմբերին՝ 80-ամյա ընդմիջումից հետո, վերաբացվել է Գևորգյան հոգևոր ճեմարանի հիմնովին վերանորոգված շենքը, սկսվել է ուսանողների համար նոր հանրակացարանի շինարարությունը։
Այդ շրջանում բազմապատկվել է նաև ճեմարանի սաների թիվը՝ հասնելով շուրջ 120-ի։
Կյանքի է կոչվել Վազգեն Ա-ի ծրագիրը Օշականի Ս. Մեսրոպ Մաշտոց եկեղեցու կողքին, վերակառուցված շենքում հաստատվել է Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի անվան դպրատունը, որը դարձել է գիտական և մշակութային կարևոր կենտրոն։
Գահակալության կարճ ժամանակահատվածում Գարեգին Ա կաթողիկոսը հովվապետական այցելություններ է կատարել Հայ եկեղեցու թեմեր և Կ. Պոլսի հայոց պատրիարքարան, նոր թափ հաղորդել Մայր աթոռ Սուրբ Էջմիածնի էկումենյան գործունեությանը, պաշտոնական հանդիպումներ է ունեցել քույր եկեղեցիների հովվապետների հետ, Մայր աթոռում ընդունել մի շարք եկեղեցական և էկումենիկ պատվիրակությունների։
Հայաստանում քրիստոնեությունը պետական կրոն հռչակելու 1700-ամյակի հանդիսությունների շրջանակում, Վեհափառ Հայրապետի ձեռամբ, 1997 թվականի ապրիլի 7-ին կատարվել է Երևանի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ Մայր եկեղեցու հիմնարկեքը։
Կաթողիկոսական գահին Գարեգին Ա Քեսաբցուն հաջորդում է Գարեգին Բ Ոսկեհատցին։
Երկերը
Հեղինակ է հայերեն, անգլերեն, գերմաներեն, ֆրանսերեն, արաբերեն լեզուներով աստվածաբանական, հայագիտական, փիլիսոփայական, բարոյագիտական և գրական բազում ուսումնասիրությունների և հոդվածների, ինչպես օրինակ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1932 ծնունդներ Կատեգորիա:1999 մահեր Գարեգին Ա Գարեգին Ա Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ
Միքայել Գաբրիելյան
Միքայել Երվանդի Գաբրիելյան (1947 հունվարի 29, Մարաղա, Մարտակերտի շրջան - 1992 ապրիլի 10, Մարաղա, Մարտակերտի շրջան), հայ ազատամարտիկ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1947 թվականի հունվարի 29-ին Մարտակերտի շրջանի Մարաղա գյուղում։ Ավարտել է գյուղի միջնակարգ դպրոցը։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է գյուղում, որպես եռակցող ։
Զոհվել է 1992 թվականի ապրիլի 10-ին, հայրենի օրրանի պաշտպանության ժամանակ։ Ամուսնացած էր, ունի երկու երեխա։ Հանգչում է հայրենի գյուղի գերեզմանատանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հունվարի 29 ծնունդներ Կատեգորիա:Մարաղա գյուղում ծնվածներ Կատեգորիա:1992 մահեր Կատեգորիա:Ապրիլի 10 մահեր Կատեգորիա:Մարաղա գյուղում մահացածներ Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Բրիոր
Բրիոր (Briord) կոմունա Ֆրանսիայում, մտնում է Ռոն Ալպեր մարզի կազմի մեջ ։ Մտնում է Լյուի կանտոնի կազմի մեջ։ Կոմունայի օկրուգը Բելլեն է։
Կոմունայի INSEE կոդը՝ 01064։
Աշխարհագրություն
Կոմունան Փարիզ քաղաքից գտնվում է 420 կմ հարավ-արևելք, Դեպի արևելք՝ Լիոն քաղաք, 50 կմ է և 55 կմ հարավ Բուրկ ան Բրեսից ։
Կոմունայի տարածքով հոսում է Ռոնա և Բրիվ գետերը։
Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 893 մարդ։
Տնտեսություն
2010 թվականին աշխատունակ տարիքի (15-64 տարեկան) ունեցող 587 մարդկանցից 457-ը տնտեսապես ակտիվ են եղել, 133-ը՝ պասիվ (ակտիվության ցուցանիշը` 77,9 % է, 1999 թվականին՝ 74,9%)։ 457 ակտիվ բնակիչներից աշխատել են 411ը (221 տղամարդ, 190 կին), գործազուրկ եղել են 46-ը (17 տղամարդ, 29 կին)։ 130 պասիվներից 34 հոգի եղել են աշակերտ կամ ուսանող, 40-ը՝ թոշակառու, 54 պասիվ են եղել այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Հակաականային պաշտպանություն
Կատեգորիա:Ռազմագիտություն
Կատեգորիա:Պաշտպանություն
Լյուստրացիան Լեհաստանում
Լյուստրացիան Լեհաստանում (Lustracja w Polsce), կանոնակարգ պետական ծառայությունում եղած նախկին կոմունիստների և Լեհաստանի հատուկ ծառայությունների տվյալների հասանելության մասին։
Նախապատմություն
1989-1990 թվականներին, երբ Լեհաստանում ոչ բռնի խաղաղ հեղափոխություն է տեղի ունեցել, և իշխանությունը կոմունիստներից անցել է ընդդիմադիր «Համերաշխություն» արհմիությունների անկախ միավորմանը։ «Համերաշխության» առաջնորդների ձևավորած կառավարությունը երաշխավորել է նախկին կոմունիստների անձեռնմխելությունը։ Միևնույն ժամանակ «Համերաշխության» ակտիվիստների մի մասը պահանջում էր ապակոմունիստականացում։
Լյուստրացիայի գաղափարի էությունը սկզբնական շրջանում այն էր, որ բացառվի այն անձանց մասնակցությունը պետական կառավարմանը, որոնք մասնակից են եղել իրավունքների ու քաղաքացիների ազատության ոտնահարմանը կոմունիստական Լեհաստանում։ Լյուստրացիան անհհրաժեշտ էր նաև ազգային անվտանգությունը պահպանելու տեսանկյունից։ Նախկին գաղտնի աշխատակիցները, որոնք նոր իշխանությունում բարձր պաշտոններ էին ստացել, կարող էին լինել այլ երկրների հետախուզական ծառայությունների շանտաժի առարկա ։
Լյուստրացիոն առաջին օրենքի ընդունում
Լեհսատանում լյուստրացիայի մասին առաջին օրենքն ընդունվել է 1992 թվականին, սակայն մերժվել է Լեհաստանի Սահմանադրական դատարանի կողմից։ Լյուստրացիայի մասին ընթացիկ օրենքն ընդունվել է 1996 թվականին։
Պետական ծառայության անցնել ցանկացողները և խորհրդարանական ընտրությունների թեկնածուները, որոնք նախկինում համագործակցել էին կոմունիստական ռեժիմի հետ, պետք է հրապարակայնորեն հայտնեին իրենց զղջումը և ներում ստանային։ Նրանք, ովքեր իշխանությունների կարծիքով կփորձեին թաքցնել իրենց անցյալը, կհեռացվեին, ընդ որում, նրանց մասին տեղեկությունը կարող էր հրապարակվել։
Լյուստրացիայի տակ է հայտնվել փոխվարչապետ Յանուշ Տոմաշևսկին, որ նախկինում եղել էր այլախոհ։ Արատավորող փաստաթղթեր են հայտնաբերվել նաև մեկ այլ լեգենդար այլախոհի` Լեխ Վալենսայի և նախկին կոմունիստ, Լեհաստանի 7-րդ նախագահ Ալեքսանդր Կվասնևսկու (Aleksander Kwaśniewski) հանդեպ։
Արդեն 2004 թվականին այս օրենքից տուժել է լեհական Սեյմի նախագահ Յուզեֆ Օլեքսին. լեհական լյուստրացիոն դատարանը, որը պետք է ստուգեր պատգամավորների համագործակցությունը նախկին հատուկ ծառայությունների հետ, հայտնաբերել էր, որ Օլեքսին 1970-ական թվականներին համագործակցել է բանակային հետախուզության հետ, սակայն այդ հանգամանքը թաքցրել է լյուստրացիոն հայտարարության մեջ։
1997-2007 թվականներին լյուստրացիայի գործընթացը գտնվել է Հասարակական հետաքրքրության ներկայացուցչության (Rzecznik Interesu Publiczne) գրասենյակի հսկողության տակ, որտեղ ստուգվել են լյուստրացիոն հայտարարությունները, նախաձեռնվել են լրացուցիչ ստուգումներ այս կամ այն գործով, որոնք կատարվել են կոմունիստական շրջանում. :
Լյուստրացիայի մասին օրենքի գործողությունների ընդլայնում
2006 թվականի հուլիսի 21-ին Լեհական խորհրդարանի ստորին պալատը ընդունել է օրենք, որով ընդլայնվում էին լյուստրացիայի մասին նախկին օրենքի շրջանակները և թույլ էր տրվում առանց լրացուցիչ հետազոտությունների աշխատանքից հեռացնել Լեհաստանի ժողովրդական հանրապետության (1952-1989) անվտանգության մարմինների նախկին աշխատակիցներին։
Օրենքի նախագիծը տարածվում էր վարչական միավորների ղեկավարների, պետական բաժնեմասով ընկերությունների ղեկավարների, գիտնականների, համալսարանների աշխատակիցների, դպրոցների տնօրենների ու լրագրողների վրա։
ԶԼՄ-ներում հրապարակվել են պետական անվտանգության նախկին աշխատակիցների ցուցակները, որոնք ստեղծվել են Ազգային հիշողության ինստիտուտի ֆոնդի նյութերի հիման վրա, և որին հանձնվել էր Լեհաստանի անվտանգության մարմինների արխիվի զգալի մասը։
2006 թվականի հունիսին ԶԼՄ-ում տպագրված նյութի ճնշման տակ պաշտոնաթող է եղել ֆինանսների նախարար Զիտա Գիլյովսկան, որը մեղադրվել է անվտանգության մարմինենների հետ համագործակցության մեջ։ 2006 թվականի գարնանը լեհական ԶԼՄ-ներում հրապարակվել է մի քանի նյութ այն մասին, որ կաթոլիկ հարյուրավոր հոգևորականներ համագործակցել են հատուկ ծառայությունների հետ, սակայն նոր օրինագիծը չի վերաբերել հոգևորականներին։
2007 թվականի հունվարին Լեհաստանում սկանդալ է ծավալվել, որը պայմանավորված էր Վարշավայի միտրոպոլիտ Ստանիսլավ Վելգուսի պաշտոնաթողության հետ։ Նա խոստովանել էր սոցիալաիստական Լեհաստանի հատուկ ծառայությունների հետ իր ունեցած կապերը 1970-ական թվականներին։ Լեհական եպիսկոպոսների արտահերթ հավաքը որոշում էր ընդունել հանձնաժողով ստեղծելու մասին, որը կուսումնասիրեր երկրի բոլոր 45 եպիսկոպոսների կենսագրությունը նրանց ունեցած կապերը բացահայտելու նպատակով։
Ստանիսլավ Վելգուսը իր պաշտոնին էր նշանակվել 2006 թվականի դեկտեմբերի 6-ին։ Վատիկանում ունեցած նրա հարցազրույցում, որը նախորդել էր նրա պաշտոնի նշանակմանը, նա ժխտել էր իր որևէ կապ հատուկ ծառայությունների մարմինների հետ։ Սակայն արդեն 2007 թվականի հունվարին լեհական ԶԼՄ-ներում հայտնվել են հատուկ ծառայությունների արխիվային փաստաթղթեր, որոնցից կարելի էր հետևություն անել, որ այս համագործակցությունը շարունակվել է շուրջ քսան տարի։
Օրենքի` 2007 թվականին ընդունված լրամշակումները, որոնք տարածվում էին անձանց ավելի լայն շրջանակների վրա, Լեհաստանի Սահմանադրական դատարանը ճանաչել է օրենքին մասամբ չհամապատասխանող։ Լյուստրացիայի արդյունքում աշխատանքից ազատվել են լրագրողներ, գործարար մարդիկ, ոչ պետական ուսումնական հաստատությունների՝ գիտության ու կրթության ոլորտի անձինք ։
Ազգային հիշողության ինստիտուտ։ Լեհ ժողովրդի դեմ հանցագործությունների հետազոտման կոմիտե
Լյուստրացիոն կարևոր մարմիններից մեկը Ազգային հիշողության ինստիտուտն է և Լեհ ժողովրդի դեմ հանցագործությունների հետազոտման կոմիտեն։ Կոմիտեն ունեցել է հետաքննական և քրեական գործ հարուցելու գործառույթ այն գործողությունների նկատմամբ, որոնք կատարվել են ընդդեմ լեհ ժողովրդի ինչպես նացիստների, այնպես էլ կոմունիստների ձեռքերով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իրավունք
Շերտավորություն
Ապարների շերտավորություն
Շերտավորությունը ապարների կարևոր հատկանիշներից է և բնորոշ է հատկապես նստվածքային ապարներին։ Շերտային միավորները (շերտեր, շերտիկներ) սովորաբար միմյանցից անջատվում են բաժանման քիչ թե շատ ցայտուն արտահայտված հարթություններով։ Տարբերում են ապարների շերտավորության երկու տիպ՝ նստվածքային հաստվածքների շերտավորություն և շերտի ներքին շերտայնություն։
Շերտի ներքին շերտայնություն
Շերտի ներքին շերտայնության դեպքում շերտիկները տարբերվում են ապար կազմող բաղադրամասերի կառուցվածքով և միներալային կազմությամբ։
Շերտայնությունը կախված նստվածքաձևավորող գործոնից
Կախված նստվածքաձևավորող գործոնից՝ շերտայնությունը շերտիկների ձևով և դիրքով կարող է լինել հորիզոնական, շեղ, ալիքավոր և փոխանցիկ։
Շեղ շերտայնություն
Շեղ շերտայնությունը ձևավորվում է տարբեր հոսանքներով։
Ալիքավոր շերտայնություն
Ալիքավոր շերտայնությունը ձևավորվում է ջրերի ալիքավոր շարժումներով։
Ապարների շերտայնության ծագումնային տիպեր
Տարբերում են ապարների շերտայնության մի քանի ծագումնային տիպեր՝ էոլային, գետային, ժամանակավոր հոսքերի, լճային, դելտային, ծովային հոսանքների և այլն։
Շերտայնության պատճառները
Շերտայնության գլխավոր պատճառներ են երկրակեղևի տատանումները, մասամբ՝ երկրաշարժերը, նստվածքների նշանակալից սահքերը և այլն։
Պատկերասրահ
Կատեգորիա:Պետրոլոգիա Կատեգորիա:Հնէաբանություն
Թթուներ
Թթուներ, քիմիական միացություններ, էլեկտրոլիտներ, որոնք դիսոցվելիս առաջացնում են ջրածնի կատիոն (H+, Բրյոնսթեդի թթուներ) և թթվային մնացորդի անիոններ կամ միացություններ, որ կարող են ընդունել էլեկտրոնային զույգ կովալենտ կապի ձևավորմամբ (Լյուիսի թթուներ) ։ Մասնավորապես՝ թթուների բաղադրությունն արտահայտվում է հետևյալ ընդհանուր բանաձևերով. HnR որտեղ R-ը մնացորդ է, n-ը՝ ջրածնի ատոմների թիվը։ Թթվի բաղադրությունում առկա և մետաղի ատոմով (ատոմներով) տեղակալվելու ընդունակ ջրածնի ատոմների թիվը, որը բնորոշում է թթվի հիմնայնությունը, կարող է չհամընկնել թթվի բաղադրությունում առկա ջրածնի ատոմների ընդհանուր թվին։ Այսպես՝ ֆոսֆորային թթուն (H3PO3) ոչ թե եռահիմն է (ինչպես կարելի էր եզրակացնել այդ թթվի քիմիական բանաձևից), այլ՝ երկհիմն։ Պատճառն այն է, որ տվյալ թթվի բաղադրությունում առկա ջրածնի 3 ատոմից միայն երկուսը կարող է մետաղի ատոմներով տեղակալվել։ Ահա թե ինչու ֆոսֆորային թթվի առավել ճշգրիտ քիմիական բանաձևն է H2(HPO3)։
Կենցաղում ու տեխնիկայի ոլորտում թթու սովորաբար կոչվում են Բրյոնսթեդի թթուները, որոնք ջրային լուծույթներում առաջացնում են հիդրօքսոնիումի իոնի ավելցուկ՝ H3O+։ Այդ իոնների առկայությունը պայմանավորում է թթուների լուծույթները թթվային համը, հայտանյութերի գույնը փոխելու ունակությունը, իսկ բարձր խտության դեպքում՝ թթուների գրգռիչ հատկությունը։ Թթվի Ջրածնի ատոմներն ունակ են տեղակալվել մետաղների ատոմներով՝ առաջացնելով աղեր, որոնք պարունակում են մետաղների կատիոններ ու թթվային մնացորդի անիոններ։
Թթուների մասին պատկերացումների զարգացման պատմություն
Թթուները՝ որպես քիմիական միացությունների դաս, որ օժտված են մի շարք մոտ հատկություններով, հայտնի են հին ժամանակներից։
1778 թվականին ֆրանսիացի քիմիկոս Անտուան Լավուազիեն ենթադրել է, որ թթվային հատկությունները պայմանավորված են նրանց կազմում թթվածնի առկայությամբ։ Այդ վարկածը եղել է անհիմն, քանի որ շատ թթուներ իրենց կազմում չունեն թթվածին, իսկ թթվածին պարունակող բազմաթիվ միացություններ չեն ցուցաբերում թթվային հատկություններ։ Այնուամենայնիվ, հենց այդ վարկածն է հիմք հանդիսացել անվանում տալու թթվածնին՝ որպես քիմիական տարրի ։ 1833 թվականին գերմանացի քիմիկոս Յուստուս Լիբիխը սահմանել է թթուն՝ որպես ջրածին պարունակող միացություն, որում ջրածինը կարող է տեղակալվել մետաղով ։
Թթուների ու հիմքերի ընդհանուր տեսության ստեղծման առաջին փորձը նախաձեռնել է շվեդ ֆիզիկաքիմիկոս Սվանտե Արենիուսը։ 1887 թվականին ձևակերպված նրա տեսության մեջ թթուն սահմանվում է որպես միացություն, որը դիսոցվում է ջրային լուծույթում՝ առաջացնելով H+ ջրածնի իոններ ։ Շուտով պարզվել է Արենիուսի տեսության սահմանափակ լինելը։ Նախ բացահայտվել է, որ անհնար է պատկերացնել չսոլվատացված Н+ կատիոնի գոյությունը լուծույթում, երկրորդ՝ Արենիուսի տեսությունը հաշվի չի առնում լուծիչի ազդեցությունը թթվահիմնային հավասարակշռության վրա, ի վերջո պարզվել է, որ տեսությունը կիրառելի չէ ոչ ջրային համակարգերի վերաբերյալ ։
Համաձայն Ֆրանկլինի սոլվենտային տեսության, որ ստեղծվել է 1924 թվականին, թթու կոչվել է այն նյութը, որը լուծվելիս ավելացրել է այն կատիոնների թիվը, որոնց ձևավորվում են լուծիչի դիսոցման ժամանակ։ Տվյալ տեսությունը կարևոր դեր է կատարել թթուների ոչ ջրային լուծույթների ուսումնասիրման համար։ Թթուների ու հիմքերի քիմիական տեսությունը ձևավորվել է Ա. Հանչի (1917-1927) աշխատանքներում։ Ըստ Հանչի՝ թթուներ կոչվում են ջրածնի այն միացությունները, որոնցում ջրածինը կարող է տեղակալվել մետաղով կամ ոչ մետաղական ռադիկալով՝ առաջացնելով աղ ։
1923 թվականին ստեղծվել են Բրյոնսթեդ-Լոուրիի ու Լյուիսի տեսությունները, որոնք լայնորեն կիրառվում են ներկայում ։
Թթուն Բրյոնսթեդ-Լոուրիի տեսությունում
Թթուների ու հիմքերի պրոտոնային տեսությունում, որն միմյանցից անկախ ու գրեթե միաժամանակ առաջ են քաշել 1923 թվականին դանիացի գիտնական Յոհաննես Նիկոլաուս Բրյոնսթեդն ու անգլիացի գիտնական Թոմաս Մարտին Լոուրին (Լաուրի), թթու է կոչվում այն միացությունը կամ մոլեկուլային իոնը, որն ունակ է տալ պրոտոն քիմիական այլ միացության՝ հիմքի ։ Ըստ Բրյոնսթեդ-Լոուրիի տեսության՝ թթուների ու հիմքերի քիմիական փոխազդեցությանը միշտ մասնակցում են պրոտոնի դոնոր թթվածինը (Բրյոնսթեդի թթու) և նրա հետ զուգորդված հիմքը՝ ցանկացած միացություն, որն ունակ է իրեն միացնել պրոտոնը (Բրյոնսթեդի հիմք)։ Քանի որ հիմքը կարող է դիտարկվել որպես թթվից պրոտոն պոկելու արդյունք, թթվի էլեկտրական լիցքը միշտ մեկ միավոր պակաս է փոխադարձաբար նրա հետ զուգորդված հիմքի լիցքից։ Օրինակ՝ HCl թթվին համապատասխանում է նրա հետ զուգորդված հիմքը՝ Cl− քլորիդ-իոնը ։
Թթուն Լյուիսի տեսությունում
Ըստ էլեկտրոնային տեսության, որն առաջարկվել է 1923 թվականին ամերիկացի ֆիզիկաքիմիկոս Գիլբերտ Նյուտոն Լյուիսի կողմից, թթուն նյութ է, որն ընդունում է էլեկտրոնային զույգ և ձևավորում կապ Լյուիսի հիմքի հետ այդ էլեկտրոնների զույգի հաշվին ։ Լյուիսի տեսությունում թթուներ կարող են լինել չլրացված ութէլեկտրոն մոլեկուլները թաղանթով (BF3, SO3), կոմպլեքս ձևավորող մետաղների մոլեկուլներ (Fe2+, Zn2+), անցումային տարրերի հալոգենիդներ (TiCl4), բևեռային երկակի կապերով մոլեկուլներ (SO2), կարբոկատիոններ։ Ի տարբերություն Բրյոնսթեդ-Լոուրիի տեսության՝ Լյուիսի տեսությունն ավելի ընդհանուր է և ընդգրկում է թթուների ավելի լայն շրջանակ ։
Վճռորոշ հատկությունը, որով պայմանավորված է Լյուիսի թթվի՝ Լյուիսի հիմքի հետ փոխազդելու ունակությունը, էներգետիկ համապատասխանությունն է էլեկտրոնային զույգն ընդունող ստորին ազատ մոլեկուլային օրբիտալի և վերին զբաղված մոլեկուլային օրբիտալի միջև, որի հետ գնում է այդ էլեկտրոնային զույգը։ Այդ ունակությունը հաշվի է առնվել Պիրսոնի կոշտ և փափուկ թթուների ու հիմքերի սկզբունքի (ԿՓԹՀ սկզբունք) շրջանակներում։ Տվյալ սկզբունքը սահմանում է, որ փափուկ թթուներն ավելի հակված են փոխազդելու փափուկ հիմքերի հետ, կոշտ թթուները՝ կոշտ հիմքերի։ Ընդ որում՝ կոշտ թթուներ ասելով նկատի են առնվում Լյուիսի թթուները, որոնք ունեն մեծ դրական լիցք, մեծ էլեկտրաբացասականություն և ցածր բևեռացվելիություն։ Փափուկ թթուները, ընդհակառակը, ունեն փոքր դրական լիցք, ցածր էլեկտրաբացասականություն և բարձր բևեռացվելիություն։ Քանի որ այդ հատկությունները փոխվում են սահուն կերպով, Լյուիսի թթուների շարքը միջանկյալ տեղ է զբաղեցնում կոշտ և փափուկ թթուների միջև ։ ԿՓԹՀ սկզբունքը չունի թթուների ուժեղության գնահատման քանակական չափանիշ, այդ պատճառով էլ այն չի կարող կիրառվել վերլուծական հաշվարկների համար ։
Թթուն Ուսանովիչի ընդհանուր տեսությունում
1939 թվականին Միխայիլ Ուսանովիչը ձևակերպել է թթուների ու հիմքերի ընդհանուր տեսություն, որի համաձայն՝ թթու է այն մասնիկը, որը կարող է տալ կատիոններ, այդ թվում նաև պրոտոն, կամ միացնել անիոններ, այդ թվում նաև էլեկտրոն։ Այդպիսով՝ թթու հասկացությունը, ըստ Ուսանովիչի, ներառում է ինչպես Բրյոնսթեդի, այնպես էլ Լյուիսի թթուները, ինչպես նաև թթվեցուցիչները (օքսիդացնող) ։ Դրանից բացի, թթվայնության, ինչպես նաև հիմնայնության հասկացություններն Ուսանովիչի տեսությունում դիտարկվում են ոչ թե որպես նյութի ֆունկցիա, այլ դեր, որն այն կատարում է՝ կախված ռեակցիայի մյուս մասնակցից ։
Դասակարգում
Լյուիսի և Բրյոնսթեդի թթուների բաժանվելուց բացի ընդունված է դրանք դասակարգել ըստ տարբեր հատկանիշների՝
Ոչ օրգանական թթուներ
Թթվածին պարունակող թթուների անվանումները բաղկացած են երկու մասից՝ բուն թթվի անունը (արտահայտված ածականով) և թթու բաղադրիչը (ծծմբական թթու, ֆոսֆորական թթու)։ Բուն թթվի անվանումը կազմվում է թթվակազմիչ տարրի հայերեն անվանմանը տարբեր ածանցների ավելացնելով.
Եթե թթվակազմիչ տարրը երկու թթուներում էլ գտնվում է օքսիդացման նույն աստիճանում, բայց թթուները տարբերվում են «ջրի պարունակությամբ», ապա քիչ թթվածին պարունակող թթվի անվանն ավելացվում է մետա- նախածանցը, իսկ ավելի շատ թթվածին պարունակող թթվի անվանմանը՝ օրթո- նախածանցը, օրինակ՝ մետաֆոսֆորական թթու (HPO3) և օրթոֆոսֆորական թթու. (H3PO4)։
Մի քանի թթվակազմի տարրեր պարունակող թթվածնավոր թթուները կոչվում են իզոպոլիթթուներ։ Դրանք սովորաբար կոչվում են ավանդական անուններով (երկֆոսֆորական թթու H4P2O7, երկծծմբական թթու H2S2O7)։
Այն թթուները, որ ունեն -O-O- պերօքսիդային կամրջակ, վերաբերում են պերօքսիդային թթուներ և ունեն պերօքսիդ- մասնիկը (պերօքսիդմիածծմբական թթու՝ H2SO5) կամ գեր- նախածանցը (գերծծմբական թթու) ։
Օրգանական թթուներ
Ավանդաբար պարզագույն կարբոնաթթուների համար առավել տարածված են առօրյա գործածական անունները, որոնց մի մասը ստեղծվել են դեռևս 18-րդ դարում (քացախաթթու, կարագաթթու, ադիպինաթթու, ֆթալաթթու)։ Ածխածնի ատոմների զույգ թվաքանակով բարձրագույն կարբոնաթթուները նույնպես ունեն առօրյա անվանումներ, սակայն այնքան նման են, որ դրանց օգտագործումը կարող է շփոթմունքի տեղիք տալ (կապրիլաթթու, կապրինաթթու)։
Կարբոնաթթուների սիստեմատիկ անվանումները կազմվում են թթվին համապատասխանող ալկանի անվանը-ական թթու վերջավորության ավելացնելով։  Երբեմն ավելի հեշտ է անվանումը կազմել -կարբոնաթթու մասնիկի ավելացմամբ, որը նշանակում է, որ միացության մեջ ջրածնի մեկ ատոմը տեղակալվել է կարբօքսիլային խմբով։ Այդպիսի մոտեցում կիրառվում է այն դեպքում, երբ կարբօքսիլային խումբը միացված է ցիկլային համակարգին (ցիկլոպրոպանկարբոնաթթու)։
Եթե կարբոնաթթուն պարունակում է պերօքսիդային կամրջակ, ապա այդպիսի թթուների անվանմանն ավելացվում են պերօքսի-, պեր- կամ գեր- մասնիկները (գերքացախաթթու, պերօքսիբենզոյաթթու)։
Որոշ օրգանական թթուների առօրյա անվանումները
Թթուների ուժեղության քանակական բնութագիր
Բրյոնսթեդ-Լոուրիի թթվահիմնային տեսությունը, որը թթուները դիտարկում է որպես պրոտոն տալու ունակ մասնիկ, հնարավորություն է տալիս քանակապես բնութագրել թթուների այդ հատկությունը՝ նրանց ուժեղությունը։ Թթվի ուժեղությունը բնութագրվում է ջրային լուծույթում թթվի դիսոցման ռեակցիայի հավասարակշռության հաստատունի օգնությամբ, որը կոչվում է նաև թթուների դիսոցման հաստատուն՝ Ka։ Որքան մեծ է Ka-ի արժեքը, այնքան մեծ է թթվի՝ պրոտոն տալու հատկությունը և այնքան ուժեղ է այն։ Թթվայնության հաստատունն արտահայտվում է նաև ավելի հարմար մեծությամբ՝ pKa, որը Ka-ի արժեքի բացասական լոգարիթմն է։ Օրինակ՝ պլավիկյան թթվի դիսոցման ու թթվայնության հաստատունի հավասարումը կարելի է գրել հետևյալ կերպ.
Բազմահիմն թթուների համար օգտագործում են դիսոցման հաստատունի մի քանի արժեքներ՝ Ka1, Ka2 և այլն, որոնք համապատասխանում են դիսոցման յուրաքանչյուր աստիճանին։ Օրինակ՝ ֆոսֆորական թթուն դիսոցվում է երեք աստիճանով.
Ընդունված է թթուները, ըստ ուժեղության, պայմանականորեն բաժանել հետևյալ խմբերի՝ շատ ուժեղ (pKa < 0), ուժեղ (0 < pKa < 4,5), միջին ուժեղության (4,5 < pKa < 9), թույլ (9 < pKa < 14), շատ թույլ (pKa > 14) ։
Թթուների ուժեղության մոտավոր գնահատման համար կիրառվում են Լայնուս Կարլ Փոլինգի էմպիրիկ կանոնները։ Այսպես, HnXOm տեսքով թթվածին պարունակող ոչ օրգանական թթուների համար հայտնի է էմպիրիկ կանոնը, ըստ որի՝ առաջին հաստատունի արժեքը կապված է (m — n) արժեքի հետ։ Եթե A=(m — n) = 0, ապա թթուն շատ թույլ է, եթե 1՝ թույլ, եթե 2՝ ուժեղ, իսկ եթե 3՝ շատ ուժեղ։ Դրանից բացի, եթե այդպիսի թթուն գրել (HO)aXOb տեսքով, առաձնացնելով հիդրօքսիլային խմբերի մեջ մտնող թթվածնի ատոմները (նկատենք, որ b=m-n), ապա դիսոցման հաստատունի մեծությունն առաջին աստիճանում կարելի է գնահատել ըստ հետևյալ հավասարման.
այսինքն՝ առաջին դիսոցման հաստատունի արժեքը որոշվում է հիմնականում թթվածնի ոչ հիդրօքսիլային ատոմների b թվով։ Այդ կախվածությունը թթվածնի այդ ատոմների բացասական ինդուկտիվ էֆեկտի հետ կապում է O-H կապը, որի հաշվին հեշտանում է թթվածնի մոլեկուլից պրոտոնի պոկումը ։
Թթուների ուժեղության մյուս բնութագրական հատկանիշը կարող է լինել α դիսոցման աստիճանը՝ իոնի դիսոցված թթվածնի մոլեկուլների թվի հարաբերությունը լուծույթում նրանց նախնական թվին։ Դիսոցման աստիճանն արտահայտվում է տոկոսներով կամ 0-1 անչափելի մեծության տեսքով.
Որոշ թթուների pKa արժեքը ջրային լուծույթներում
Թթուների հավասարեցում և տարբերակում
Թթվահիմնային հավասարակշռության վրա նշանակալի ազդեցություն է ունենում լուծիչը։ Մասնավորապես ջրային լուծիչների համար հայտնաբերվել է, որ թթվայնության pKa < 0 հաստատուն ունեցող բոլոր թթուներն ունեն նմանատիպ հատկություններ (օրինակ՝ լուծույթների pH)։ Դա բացատրվում է նրանով, որ այդպիսի թթուների համար հավասարակշռությունը գրեթե ամբողջովին տեղաշարժված է H3O+ հիդրոքսոնիումի իոնի ստեղծման ուղղությամբ, որը միակ թթուն է լուծույթում։ Ըստ էության, հիդրոքսոնիումի իոնը ամենաուժեղ թթուն է ջրային լուծույթներում, քանի որ ավելի ուժեղ բոլոր թթուներն ամբողջուվին վերածվում են այդ թթվի և դրանով իսկ հավասարվում իրենց ուժեղությամբ։ Օրինակ՝ pKa < 0 (HCl, HBr, H2SO4) բոլոր թթուներն ամբողջովին դիսոցվում են ջրային լուծույթներում։
Նմանատիպ իրավիճակ է նաև մյուս լուծիչների դեպքում. եթե «թթու-լուծիչ» համակարգում պրոտոնային թթվի pKa գերազանցում է պրոտոնացված լուծիչի (նրա զուգորդված թթվի) թթվայնությանը, ապա տեղի է ունենում պրոտոնների լիակատար տեղափոխում թթվից լուծիչին և լուծույթի միակ ու ամենաուժեղ թթուն դառնում են պրոտոնացված լուծիչի կատիոնները, ընդ որում՝ այդ դեպքում լուծույթի թթվայնությունը որոշվում է լուծիչին զուգորդված թթվի թթվայնությամբ։ Այդ երևույթը կոչվել է լուծիչի հավասարեցնող ազդեցություն ։ Նման կերպ pKa > 14 ունեցող շատ թույլ թթուները նույնպես ջրային լուծույթներում հավասարվում են ուժով ։
Պրոտոնացված CH3CO2+H2 քացախաթթվի թթվայնությունն նշանակալիորեն ավելի բարձր է, քան H3O+ պրոտոնացված ջրի թթվայնությունը, այդ պատճառով էլ քացախաթթվային լուծույթներում հավասարեցնող ազդեցությունը նկատվում է թթուների զգալիորեն ավելի ցածր pKa դեպքում։
Թթուները, որոնց pKa 0-ից 14 է, ջրում դիսոցվում են ոչ ամբողջությամբ. դրանց թթվային հատկությունները լուծույթում կախված են pKa-ի արժեքից։ Օրինակ՝ մոնոքլորքացախաթթուն և դիքլորքացախաթթու, որոնց pKa հավասար է 2,86 և 1,26 համապատասխանաբար, խիստ տարբերվում են դիսոցման աստիճանով (0,1 М լուծույթում առաջինը դիսոցվում է 11 %, երկրորդը՝ 52 %)։ Դա կոչվում է լուծիչի տարբերակող ազդեցություն։ pKa-ի միջակայքը, որում թթուները տարբերակվում են ըստ ուժեղության, հավասար է լուծիչի ինքնապրոտոլիզի հաստատունի ցուցանիշին։ Տարբեր լուծիչների համար այդ միջակայքը տարբեր է (14 ջրի համար, 19՝ էթանոլի, 33՝ ամոնիակի և այլն), դրան համապատասխանաբար տարբեր են նաև դրանց տարբերակվող և հավասարեցվող թթուների հավաքածուները։
Եթե լուծիչն ունի հիմնային հատկություններ, ապա դրանում բոլոր թթուները դառնում են ավելի ուժեղ և ավելի մեծ թվով թթուներ են հավասարվում ըստ ուժի (օրինակ՝ ամոնիակում քացախաթթուն դիսոցվում է ամբողջությամբ, իսկ ջրային լուծույթներում այն ունի միջին ուժեղություն)։ Եվ հակառակը, եթե լուծիչի հիմնային հատկությունները թուլանում են, ապա ուժեղ թթուները կարող են դառնալ թույլ, իսկ հավասարեցվող թթուների քանակը՝ պակասել։ Օրինակ՝ քացախաթթուն ծառայում է որպես հավասարեցվող լուծիչ HClO4 թթվի, որը նրանում դիսոցվում է ամբողջությամբ, աղաթթվի (HCl) ու ծծմբական թթվի (H2SO4) համար, որոնք քացախաթթվում թույլ են ։
Աբդուռահիմ Հախվերդով
Աբդուռահիմ Հախվերդով (Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev), ադրբեջանցի գրող, դրամատուրգ, Ադրբեջանական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1928) ։
Թթուներ
Դիէլեկտրական թափանցելիության ազդեցություն
Թթուների դիսոցման վրա ուժեղ ազդեցություն է ունենում լուծիչի դիէլեկտրական թափանցելիությունը։ Այդ ազդեցությունը հհատկապես նկատելի է տարբեր լիցքային տիպերի երկու թթուների համեմատման դեպքում։ Չեզոք թթվի, օրինակ՝ ֆենոլ (C6H5OH), դիսոցման դեպքում լուծույթում ձևավորվում է երկու իոն։ Դրական լիցքավորված թթուները, օրինակ՝ (C2H5)NH+,դիսոցվում են դրական լիցքավորված մեկ իոնի ձևավորմամբ։ Այդպիսով՝ առաջին դեպքում ռեակցիայից հետո իոնների թիվը մեծանում է, իսկ երկրորդ դեպքում այդ թիվը չի փոխվում։
Հետևաբար, բարձր դիէլեկտրական թափանցելիություն ունեցող (ավելի բևեռային) լուծիչներից փոքր դիէլեկտրական թափանցելիություն ունեցող լուծիչներին անցումը պետք է խիստ նվազեցնի չեզոք թթուների ուժեղությունը և համեմատաբար քիչ ազդեցություն ունենա լիցքավորված թթուների վրա։ Այսպես, ջրում ֆենոլը հինգ անգամ ավելի ուժեղ է եռաէթիլամինի իոնից, սակայն մեթանոլում ֆենոլը 2500 անգամ ավելի թույլ է այդ իոնից։
Աբդուռահիմ Հախվերդով
Ստեղծագործություն
Խորհրդային իշխանության տարիներին գրել է «Ծառի ստվերում» (1926), «Հին սերունդ» (1927), «Կանանց տոնը» (1928), «Հրաշալի է» (1928) պիեսները։
Գրել է նաև գրականագիտական ու թատերական ուսումնասիրություններ։
Թթուներ
Թթուների կառուցվածքի ազդեցությունը դրանց ուժի վրա
Գոյություն ունեն մի քանի գործոններ, որոնք որոշում են օրգանական և ոչ օրգանական թթուների հարաբերական ուժեղությունը, և որոնք կապված են այս կամ այն թթվի կառուցվածքի հետ։ Հաճախ մի քանի գործոններ գործում են միաժամանակ, այդ պատճառով էլ դժվար է կանխատեսել դրանք գումարային ազդեցությունը։ Առավել նշանակալիների թվում կարելի է առանձնացնել հետևյալ գործոնները.
Աբդուռահիմ Հախվերդով
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի գրողներ Կատեգորիա:Ադրբեջանցի դրամատուրգներ Կատեգորիա:Ադրբեջանցի թատերական ռեժիսորներ Կատեգորիա:Խորհրդային թարգմանիչներ Կատեգորիա:Խորհրդային դրամատուրգներ Կատեգորիա:19-րդ դարի թարգմանիչներ Կատեգորիա:20-րդ դարի թարգմանիչներ Կատեգորիա:Խորհրդային տղամարդ գրողներ Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ադրբեջանական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ Կատեգորիա:Հայաստանում Ադրբեջանի դեսպաններ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ Կատեգորիա:19-րդ դարի տղամարդ գրողներ Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության քաղաքական գործիչներ
DragonForce
Dragon Force`մետալ խումբ Մեծ Բրիտանիայից, նրանք կատարում են «փաուեր մետալ» ժանրում։ Հայտնի է որպես ամենաարագ խմբերից մեկը տվյալ ժանրում։ Ոչ շատ խմբերից է, որի մասնակիցները վեց տարբեր երկրներից են՝ Ուկրաինայից (Վադիմ Պրուժանով), Նոր Զելանդիայից (Սեմ Տոթման), Մեծ Բրիտանիայից (Մարկ Հադսոն), Ֆրանսիայից (Ֆրեդերիկ (Ֆրիդրիխ)), Իտալիայից (Գիի Անզալոնե) և Չինաստանից(Հերման Լի)։
Ստեղծումը
Dragon Force խումբը հիմնվեց Սեմ Տոթման և Հերման Լի կիթառահարների կողմից, ովքեր արդեն ունեին երաժշտական փորձ, նվագելով Demoniac խմբում։ Առաջ խումբը կրում էր Dragon Heart անվանումը։ Շուտով հայտարարությամբ գտնվեց վոկալիստ Զիփփի Թերթը, նաև որոշ ժամանակ անց խմբին միացան թմբկահար Մատեյ Սետինկը, բաս կիթառահար Ստիվ Սքոթթը և դաշնակահար Ստիվ Ուիլիամսը։ 2002 թվականին հայտնաբերվեց, որ արդեն գոյություն ունի փաուեր մետալ խումբ Dragon Heart անունով և երաժիշտները փոխեցին անունը Dragon Force։
Թմբկահար Մատեյ Սետինկը լքեց խումբը 1999 թվականի դեկտեմբերին, որպեսզի շարունակի ուսումը Սլովենիայում։ Նրա փոխարեն հրավիրվեց Դիդիեռ Ալմաուզնին։ 2000 թվականի սկզբերում նրանց լքեց Ստիվ Ուիլիամսը, իսկ նոյեմբերին դուրս եկավ Ստիվ Սքոթթը։ Ուիլիամսը քիչ ժամանակահատվածում վերադառնում է և նորից լքում դեկտեմբերին, Halford և Stratovarius խմբերի հետ համերգային շրջագայություններից մի քանի օր առաջ։ Ստիվ Սքոթթը միացավ Shadow Keep, իսկ հետո Power Quest խմբին։ Բաս կիթառ նվագող Դիկոն Հարփերը 2000 թվականի նոյեմբերին միացավ Dragon Force խմբին և նրան է հետևում դաշնակահար Վադիմ Պրուժանովը։ Այս կազմով են նրանք ձայնագրել խմբի դեբյուտային ալբոմը։
Բաս կիթառահար Հարփերը ձայնագրումից հետո ստիպված դուրս եկավ խմբից, ջիլերի խնդիրների պատճառով։
Valley Of The Damned (2000—2003)
Dragon Force-ը իր առաջին դեմո-ալբոմը ձայնագրել է 2000 թվականին։ Դրա շնորհիվ նրանք դարձան այդ ժամանակվա Մեծ Բրտանիայի պաուեր մետալ խմբերից ամենահայտնիներից մեկը։ Valley Of The Damned երգը դարձավ խմբի առաջին սինգլը։ Երգը ուներ մեծ հաջողություն MP3.com-ում, որտեղ երկու շաբաթ այն առաջին տեղն էր գրավել, որպես ամենաշատ քաշվող երգ։ Դեմոյի լույս տեսնելուց հետո Ստիվ Ուիլիամսը և Ստիվ Սքոթթը լքում են խումբը։ Նրանց փոխարինում են Վադիմ Պրուժանովը և Դիկոն Հարփերը։ Հետևաբար Ստիվ Ուիլիամսը ստեղծեց Power Quest խումբը։ Valley Of The Damned ալբոմը վերջին անգամ կատարել են 2004 թվականին Ճապոնիայի մայրաքաղաք Տոկիոյում։
Inhuman Rampage (2006—2007)
Խումբը հասավ մեծ հաջողությունների Inhuman Rampage ալբոմով։ Այն լույս է տեսել 2006 թվականին, Roadrunner Records-ի հետ պայմանագիր կնքելուց հետո։ «Through the Fire and Flames» երգը դարձավ DragonForce-ի ամենահայտնի երգերից մեկը և հայտնվել էր հետևյալ խաղերում. Guitar Hero III։ Legends of Rock, Guitar Hero։ Smash Hits, Brütal Legend և Rock Band։ Demoniac խմբի Լինդսեյ Դոուսոնը՝ հանդիսանալով Սեմ Տոթմանի և Հերման Լիի հին խմբի ընկեր, հայտնվեց այս ալբոմում որպես բեք-վոկալիստ։ Ալբօմը լույս տեսնելուց առաջ խմբից հեռանում է Ադրիան Լամբերտը, որը կապված է իր որդու ծնվելու հետ՝ 2005 թվականի նոյեմբերին։ Նրա փոխարեն DragonForce-ին է միանում Ֆրեդերիկ Լեքլերը։ 2006 թվականի հունվարին նա դարձավ խմբի լիովին անդամ։ Նա նույնիսկ նկարահանվեց Operation Ground and Pound երգի վիդեոյում։ Through the Fire and Flames սինգլը ԱՄՆ-ում և Կանադայում արժանացավ ոսկե ստատուսի։
Ultra Beat Down (2008—2009)
2008 թվականի ամռանը Dragon Force-ը հանդես էր գալիս Slipknot և Disturbed խմբերի հետ Rockstar Energy Metal Mayhem ֆեստիվալում։ 2008 թվականի աշնանը դուրս եկավ իրենց չորրորդ ստուդիական ալբոմ՝ Ultra Beatdown-ը։ «Heroes Of Our Time»-ը նոմինացված էր ՞Գրեմմի՛-ի մրցանակաբաշխությանը, ամենալավ մետալ կատարման համար, սակայն այն զիջում է միայն Metallica խմբի «My Apocalypse» երգին։ Heroes Of Our Time երգի կարճ տարբերակը օգտագործվում է Skate 2 и NHL 10 խաղերում։
Կատեգորիա:Բրիտանական երաժշտական խմբեր
Թթուներ
Համետի թթվայնության ֆունկցիա և սուպերթթուներ
Շատ ուժեղ կամ կոնցենտրացված թթուների թթվահիմնային հատկությունների քանակական գնահատում հնարավոր չէ կատարել pH սանդղակի օգտագործմամբ, որովհետև ջրային լուծույթների համար այդ սանդղակը ներքևից սահմանափակված է pH = 0 արժեքով, որին համապատասխանում է H2SO4 ծծմբական թթվի 5 %-անոց լուծույթը։ Սակայն նման անհրաժեշտություն կա։ Տվյալ խնդրի լուծման համար 1932 թվականին Լուիս Համետը և Ա. Դեյրուպն առաջարկել են Համետի թթվայնության ֆունկցիան H0։ Այդ մոտեցման դեպքում շատ ուժեղ թթուների թթվահիմնային հավասարակշռությունը հետազոտվում է ջրից թույլ հիմքի առկայությամբ և չափվում է այդ հիմքի պրոտոնոցված ու չպրոտոնացված ձևերի խտությունների հարաբերությունը էլեկտրոնային սպեկրոսկոպիայի մեթոդով։ Դա հնարավորություն է տվել ավելացնել թթվայնության սանդղակը բացասական միջավայրում, ինչի շնորհիվ հնարավոր է դարձել ոչ օրգանական թթուների կոնցենտրացված լուծույթների թթվայնության գնահատումը ։
Համետի կողմից ներմուծված թթվայնության սանդղակը լայնորեն օգտագործվում է սուպերթթուների գնահատման համար, որոնց թթվայնությունն ավելի բարձր է, քան 100 %-անոց ծծմբական թթվի թթվայնությունը, որի դեպքում Համետի թթվայնության ֆունկցիան կազմում է H0 = −12։ Ինդիվիդուալ ոչ օրգանական միացությունների շարքում ուժեղ թթուներ են՝ HClO4 (H0 = −13), ClSO3H (H0 = −13,8) և FSO3H (H0 = −15,1)։ Հայտնի օրգանական թթուներից ամենաուժեղը տրիֆտորմեթանսուլֆաթթուն է CF3SO3H (H0 = −14,1) ։
Սուպերթթուների շարքին են պատկանում նաև Բրյոնսթեդի թթուների ու Լուիսի թթուների խառնուրդները, օրինակ՝ HF և SbF5 խառնուրդները տարբեր հարաբերակցությամբ (H0 < −30 1:1 հարաբերակցության դեպքում)։ Սուպերթթվի հայտնի օրինակ է օլեումը, որտեղ Լյուիսի թթվի դերը կատարում է SO3, որը ծծմբական թթվի հետ ռեակցիայի արդյունքում տալիս է H2S2O7 սուպերթթու (H0 = −14,5) ։
Ստացման եղանակներ
Անթթվային թթուների զգալի մասը (ֆտորաջրական՝ HF, քլորաջրածնական՝ HCl, բրոմաջրածնակն՝ HBr, յոդաջրածնական՝ HJ, ծծմբաջրածնական՝ H2S, և այլ թթուներ) ստացվում են՝ համապատասխան գազային ջրածնային միացությունները ջրում լուծելով։ Այդ գազային ջրածնային միացությունների ստացման հիմնական եղանակններն են՝ Համապատասխան աղի և այլ՝ ավելի ուժեղ թթվի փոխազդեցությունը.
Թթվածնային թթուների ստացման հիմնական եղանակը՝ համապատասխան օքսիդի ու ջրի փոխազդեցությունն է, օրինակ.
Թթվածնային թթու է ստացվում նաև այդ թթվի աղի և այլ թթվի փոխազդեցությունից, եթե ստացվող թթուն, փոխազդող թթվի համեմատ՝ ցնդող է.
Որպես ռեակցիայի արգասիք՝ ջրում անլուծելի աղ կամ թթու է առաջանում.
Անթթվածնային թթուներին համապատասխանող գազեր կարելի է ստանալ և որոշ այլ փոխազդեցություններից։ Օրինակ՝ ավելի ակտիվ ոչ մետաղները դուրս են մղում պակաս ակտիվները համապատասխան թթուներից.
Թթվածնային թթուներ նույնպես կարելի է ստանալ որոշ այլ փոփազդեցություններից, օրինակ.
Քիմիական հատկությունները
Թթուների քիմիական հատկությունները՝
Բոլոր թթուների ջրային լուծույթները գունավորում են հայտանյութերը. Բոլոր թթուները դիսոցվելիս առաջացնում են ջրածին H+ կատիոններ (H3O)+ հիդրօքսոնիում իոններ, որոնք էլ պայմանավորում են թթուների մյուս ընդհանուր հատկությունները, օրինակ.
Թթուներին նույնքան բնորոշ է հիմնային օքսիդների հետ փոխազդեցությունը, որը նույնպես հանգեցնում է աղի ու ջրի առաջացման, օրինակ.
Թթուների ու մետաղների փոխազդեցությունից աղ է առաջանում, և ջրածին է անջատվում։ Թթուների մեծ մասի լուծույթների հետ այդպես են փոխազգում այն մետաղները, որոնք մետաղների համեմատական ակտիվության շարքում ջրածնից առաջ(ձախ) են տեղադրված, օրինակ.
Անկայուն թթուները տաքացնելիս քայքայվում են, ընդ որում՝ սովորաբար առաջանում են ջուր և թթվին համապատասխանող անհիդրիդ, բայց կարող են և այլ արգասիքներ ստացվել, օրինակ.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թթուներ
Անկապակցություն
Անկապակցություն , անակոլուֆ (ἀνακόλουθον՝ «անհետևողականության»), հռետորական ֆիգուր՝ կառուցված նախադասության անդամների շարահյուսական անհամաձայնությամբ կամ սխալ շարադասությամբ՝ հակառակ համաձայնության և խնդրառության կանոններին (կամ որպես անփութություն, կամ որպես արտահայտչականության միջոց). Հորը, որ փորեց, ինքն ընկավ մեջը։ Անակոլուֆը հանդիպում է խոսքի մեծ վարպետների մոտ։
Ֆրոմի հումանիստական տեսություն
Հիմնական գաղափարներ և սկզբունքներ
Ֆրոմը ձգտում էր ընդգծել սոցիոլոգիական, քաղաքական, տնտեսական, կրոնական և մարդաբանական գործոնների դերը անձի ձևավորման մեջ։ Անձի մեկնաբանումը նա սկսում է մարդու գոյության պայմանների և դրանց փոփոխությունների վերլուծությունից։ Իր պատմական վերլուծության վերջում Ֆրոմը եկավ այն եզրակացության, որ մարդկային գոյության անբաժանելի մաս է հանդիսանում միայնությունը, մեկուսացումը։ Նա գտնում էր, որ յուրաքանչյուր պատմական փուլին բնորոշ է անհատականության պրոգրեսիվ զարգացում այնքանով, թե ինչպես էին մարդիկ պայքարում իրենց պոտենցիալ հնարավորությունների զարգացման մեջ անձնային ազատության ձեռքբերման համար։ Սակայն ավտոնոմիայի և ազատ ընտրության նշանակալի մասը, որոնք մարդիկ ունեն, ձեռք են բերել լրիվ անվտանգության զգացման կորստի և անձնային աննշանակալիության զգացման ձեռքբերման հաշվին։ Ազատության և անվտանգության միջև առկա անդունդը դարևել է մարդկային գոյության դժվարությունների պատճառ։ Մարդիկ պայքարում են ազատության և ավտոնոմիայի համար, սակայն այդ պայքարն առաջացնում է բնությունից և հասարակությունից օտարացման զգացում։ Մարդիկ իրենց կյանքի վրա իշխանություն և ընտրություն ունենալու կարիք ունեն, սական նրանք միաժամանակ անհրաժեշտություն ունեն այլ մարդկանց հետ միավորված և կապված զգալու անհրաժեշտություն։ Այդ կոնֆլիկտի ինտենսիվությունը և նրա լուծման եղանակները, ըստ Ֆրոմի, կապված են հասարակության տնտեսական և քաղաքական համակարգից։
Փախուստի մեխանիզմներ
Մարդիկ միայնության, սեփական աննշանակալիության և օտարության զգացումը հաղթահարում են մի քանի ճանապարհով։ Մի ճանապարհը ազատությունից հրաժարվելը և սեփական անհատականությունը ճնշելն է։ Ֆրոմը նկարագրում է մի քանի ռազմավարություններ, որոնց մարդիկ օգտագործում են «ազատությունից փախչելու» համար։
Դրական ազատություն
Ֆրոմը գտնում էր, որ մարդիկ կարող են լինել ավտոնոմ և յուրահատուկ՝ առանց կորցնելու այլ մարդկանց և հասարակության հետ միասնության զգացումը։ Նա առաջարկում է ազատության տեսակ, որի դեպքում մարդն իրեն զգում է աշխարհի մաս, բայց միևնույն ժամանակ չի կախվում նրանից։ Ազատության այս տեսակը նա անվանում է դրական ազատություն։ Սրան հասնելը մարդկանցից պահանջում է կյանքում ինքնաբուխ ակտիվություն։ Սպոնտան ակտիվություն մենք նկատում ենք նաև երեխաների մոտ, որոնք սովորաբար գործում են իրենց ներքին բնույթի, այլ ոչ թե սոցիալական նորմերին և արգելքներին համապատասխան։ Աշխատանքը և սերը այն բաղադրիչներն են, որոնց օգնությամբ իրականացվում է դրական ազատության զարգացումը։ Այս երկուսի շնորհիվ մարդիկ նորից միավորվում են ուրիշների հետ՝ չզոհաբերելով իրենց անհատականության և ամբողջականության զգացումը։
Մարդու էքզիստենցիալ պահանջմունքներ
Ֆրոմը պնդում էր, որ ազատության ձգտման և անվտանգության ձգտման միջև առկա կոնֆլիկտ իրենից ներկայացնում է մարդու կյանքը մոտիվացնող հզոր ուժ։ Ազատություն-անվտանգություն դիխոտոմիան, ըստ Ֆրոմի, պայմանավորված է մարդու էքզիստենցիալ պահանջմունքներով։ Ֆրոմն առանձնացնում է հինգ հիմնական էքզիստենցիալ պահանջմունքներ։
Կապերի հաստատման պահանջմունք
Բնությունից օտարացումը և մեկուսացումը հաղթահարելու համար բոլոր մարդիկ պետք է ինչ-որ մեկի մասին հոգ տանեն, պատասխանատվություն կրեն։ Աշխարհի հետ կապի իդեալական տարբերակ իրականանում է «պրոդուկտիվ սիրո» միջացով, որը մարդկանց օգնում է աշխատել միասին և միաժամանակ պահպանել անհատականությունը։ Եթե այս պահանջմունքը չի բավարարվում, մարդիկ դառնում են նարցիսական։ Նրանց համար կարևորվում է միայն իրենց եսասիրական հետաքրքրությունները և նրանք ունակ չեն մյուսներին վստահելու։
Հաղթահարելու պահանջմունք
Բոլոր մարդիկ կարիք ունեն իրենց պասիվ կենդանական բնույթը հաղթահարելու, որպեսզի դառնան իրենց կյանքի ակտիվ և ստեղծագործ արարիչներ։ Արարումը հանդիսանում է այս պահանջմունքի օպտիմալ լուծում։ Այն թույլ է տալիս բարձրանալ մարդու գոյության պատահականությունից և պասիվությունից՝ դրանով իսկ հասնելով ազատության և սեփական նշանակալիության զգացման։
Արմատների պահանջմունք
Մարդիկ ունեն պահանջմունք իրենց զգալու աշխարհի անբաժանելի մասը։ Ըստ Ֆրոմի այս պահանջմունքն առաջանում է աշխարհ գալուց սկսած։ Մանկության ավարտին յուրաքանչյուրը հրաժարվում է այն անվտանգությունից, որն ապահովում է ծնողական խնամքը։ Ուշ հասունության ժամանակ յուրաքանչյուրը բախվում է կյանքից անջատվելու իրականության հետ, երբ մոտենում է մահը։ Ընդհակառակը, նրանք, ովքեր պահպանում են իրենց ծնողների հետ սիմբիոտիկ կապերը, ունակ չեն զգալու իրենց անձնային ամբողջականությունը և ազատությունը։
Նույնականության պահանջմունք
Բոլոր մարդիկ ունեն իրենք իրենց հետ նույնականացվելու պահանջմունք։ Դրա շնորհիվ մարդիկ զգում են ուրիշներին իրենց նման լինելը։ Նրանք կարողանում են ասել «Ես-ես եմ»։
Հայացքների և նվիրվածության համակարգում պահանջմունք
Մարդիկ ունեն աշխարհի բարդության բացատրման համար մշտական և կայուն հենարան։ Այդ կողմնորոշման համակարգն իրենից ներկայացնում է պնդումների ամբողջականություն, որը մարդկանց թույլ է տալիս ընկալել և հասկանալ իրականությունը, առանց որի նրանք մշտապես կհայտնվեին փակուղում և ունակ չէին լինի գործել նպատակաուղղված։
Ֆրոմը պնդում էր, որ այս պահանջմունքների արտահայտումը և բավարարումը կախված է այն սոցիալական պայմանների տիպից, որում ապրում է անհատը։ Էքզիստենցիալ պահանջմունքների բավարարման հնարավորությունները ձևավորում են աձի կառուցվածքը, այն, ինչ Ֆրոմը անվանել է «բնավորության հիմնական կողմնորոշումներ»։
Բնավորության սոցիալական տիպեր
Ֆրոմն առանձնացնում էր բնավորության հինգ սոցիալական տիպեր, որոնք իրենցից ներկայացնում են էքզիստենցիալ պահանջմունքների և սոցիալական կենտեքստի փոխազդեցության արդյունք։ Ֆրոմը դրանց բաժանում էր երկու խմբի՝ ոչ պրոդուկտիվ (անառողջ) և պրոդուկտիվ (առողջ)։ Ոչ պրոդուկտիվ խմբի մեջ ներառված են վերցնող (ռեցեպտիվ), շահագործող, կուտակող և շուկայական տիպերը, իսկ պրոդուկտիվ խմբի մեջ՝ իդելական հոգեկան առողջության տիպը։
Ֆրոմը նշում էր, որ այս տիպերից ոչ մեկը մաքուր ձևով գոյություն չունի, և պրոդուկտիվ և ոչ պրոդուկտիվ որակները տարբեր մարդկանց մոտ ունեն տարբեր հարաբերակցություն։ Հետևաբար, բնավորության տվյալ սոցիալական տիպի ազդեցությունը հոգեկան առողջության վրա կախված է անհատի մոտ դրսևորվող դրական և բացասական գծերի հարաբերակցությունից։
Վերցնող տիպ
Այս մարդիկ վստահ են, որ կյանքում ամեն լավի աղբյուրը գտնվում է նրանցից դուրս։ Նրանք կախված են և պասիվ, ունակ չեն ինչ-որ բան անել առանց կողմնակի օգնության և մտածում են, որ կյանքի հիմնական խնդիրն ավելի շատ սիրված լինելն է, քան սիրելը։ Նրանց կարելի է բնութագրել որպես պասիվ, վստահող և սենտիմենտալ, կարող են լինել օպտիմիստական և իդեալիստական հայացքների տեր։
Շահագործող տիպ
Այս մարդիկ ուժով կամ ընտրողականությամբ վերցնում են այն ամենը, ինչ իրենց պետք է կամ ինչի մասին երազում են։ Ունակ չեն ստեղծագործելու։ Բնութագրվում են ագրեսիվությամբ, ինքնավստահությամբ, էգոցենտրիզմով։ Դրական որակներն են ինքնավստահությունը, սեփական արժեքի զգացումը, իմպուլսիվություն։
Կուտակող տիպ
Այս մարդիկ փորձում են որքան հնարավոր է մեծ քանակությամբ նյութական հարստություն, սեր կուտակել։ Ձգտում են խուսափել իրենց կուտակումներին վերաբերող ցանկացած ոտնձգություններից։ Հակվածություն ունեն դեպի անցյալը, նրանց ամեն նոր բան վախեցնում է։ Ռիգիդ են, կասկածամիտ, հաստատակամ։ Նաև բնութագրվում են խոհեմությամբ, հավատարմությամբ, զսպվածությամբ։
Շուկայական տիպ
Անձը գնահատվում է որպես իր, որը կարելի է վաճառել կամ շահավետ փոխանակել։ Այս տիպի մարդիկ հակված են անհրաժեշտ մարդկանց հետ կապերի պահպանման մեջ և պատրաստ են ցուցաբերել ցանկացած անձնային գիծ, որակ, որը կմեծացնի «իրեն հաջող վաճառելու» հնարավորությունները պոտենցիալ պատվիրատուին։ Նրանց հարաբերությունները շրջապատի հետ մակերեսային են, իսկ այս տիպի կարգախոսն է.«Ես այնպիսին եմ, ինչպիսին ցանկանում եք ինձ տեսնել»։
Իդեալական հոգեկան առողջ տիպ
Ըստ Ֆրոմի այս տիպն իրենից ներկայացնում է մարդու զարգացման վերջնական նպատակը։ Այս տիպի ներկայացուցիչները անկախ են, ազնիվ, հանգիստ, սիրող, ստեղծարար և սոցիալական օգտակար արարքներ իրականացնող։ Սա մարդու իդեալական վիճակ է։ Ֆրոմը գտնում էր, որ արմատական սոցիալական բարեփոխումների ժամանակ այս տիպը կդառնա դոմինանտող։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Էգոհոգեբանություն Կատեգորիա:Նեոֆրոյդիզմ Կատեգորիա:Անձի տեսություններ
Մեծ Վասիլևկա
Մեծ Վասիլևկա (Васильевка Большая), գետ Ռուսաստանում, հոսում Բելորեցկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Բոլխովեց գետի աջ ափին 12 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 14 մ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Յուստինաս Մարցինկյավիչյուս
Յուստինաս Մարցինկյավիչյուս (Justinas Marcinkevičius, մարտի 10, 1930, Վաժատկեմիս, Պրենայի շրջան, Կաունասի գավառ, Լիտվա - 16 փետրվարի, 2011, Վիլնյուս, Լիտվա), լիտվացի բանաստեղծ, արձակագիր, դրամատուրգ։ Լիտվական ԽՍՀ պետական մրցանակի դափնեկիր (1957, 1969)։
Կենսագրություն
Յուստինաս Մարցինկյավիչյուսը ծնվել է 1930 թվականի մարտի 10-ին Լիտվայի Կաունասի գավառի Պրենայի շրջանի Վաժատկեմիս գյուղում։ Սովորել է Վիլնյուսի համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետում, որն ավարտել է 1954 թվականին։ 1957 թվականին դարձել է Խորհիդային Միության Կոմունիստական կուսակցության անդամ։ Եղել է Լիտվայի գրողների միության նախագահության քարտուղար, ապա նախագահի տեղակալ։
Մասնակցել է «Սայուդիս» հասարակական-քաղաքական կազմակերպության ղեկավարման աշխատանքներին։ Եղել է Լիտվայի գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամ։ Պարգևատրվել է Խորհրդային Միության շքանշաններով, Վիտաուտաս Մեծի շքանշանով, Լիտվայի մեծ իշխան Գյադիմինասի I և III աստիճանի շքանշաններով, արժանացել է Լիտվական ԽՍՀ պետական մրցանակ (1957, 1969), «Սանտարվե» («Համաձայնություններ», Santarvės premija, 1994) մրցանակի։