Տիբեթ
Ցին դինաստիա
Ցին դինաստիայի տիրապետությունը Տիբեթում սկսվեց 1720 թվականի արշավանքներից, երբ նրանք Տիբեթից վտարեցին Ջունգարական խանության ներկայացուցիչներին։ 1724 թվականին Ցին կայսրությունն իրենց ենթարկեցրեց Ամդոյի շրջանը, իսկ 1728 թվականին էլ հարևան Խամի արևելյան հատվածները միացվեցին չինական նահանգներին ։ Միաժամանակ ՑԻն կայսրության կառավարությունը Լհասա ուղարկեց մշտական հանձնակատարների, որոնք կոչվում էին «Ամբաններ»։ 1750 թվականին ամբանները, հան չինացիների և մանջուրների մեծ մասը սպանվեցին Լհասայում սկսված մի խռովության ժամանակ, որից հետո Ցին կայսրության զորքերը մտան Լհասա և սկսեցին ճնշել խռովարարներին։ Զորքերի հրամանատարներից մեկը որոշակի փոփոխություններ մտցրեց տարածքի քաղաքական կառուցվածքի մեջ և ներկայացրեց նոր նախագիծը։ Մինչ այդ՝ ինչպես և նախկին Յուան դինաստիայի ժամանակ, մանջուրները ռազմական ու վարչական վերահսկողություն էին իրականացնում տարածքի նկատմամբ, ինչպես նաև օժտված էին որոշակի քաղաքական ինքնավարությամբ։ Ցին դիանստիան, սակայն, կրկին վերականգնեց Դալայ Լամայի՝ որպես կառավարչի ինստիտուտը, և ստեղծվեց նոր կառավարող խորհուրդ՝ «Կաշագ» անվամբ, սակայն բարձրացվեց ամբանների՝ Տիբեթի նեքին հարցերում անմիջական ներգրավվածության աստիճանը։ Միևնույն ժամանակ Ցին կայսրությունը նաև քայլեր կատարեց արիստոկրատիային հակազդելու համար, և այդ նպատակով մի շարք բարձր պաշտոնների նշանակվեցին հոգևորականներ ։ Մի քանի տասնամյակ Տիբեթում խաղաղություն տևեց, սակայն 1792 թվականին Ցիանլուն կայսրը մեծաքանակ չինական զորք ուղարկեց Տիբեթ՝ ներխուժել պատրաստվող նեպալցիներին դուրս քշելու համար։ Սրանից հետո Ցին կայսրությունը վերափոխեց Տիբեթի կառավարման համակարգը, և այս անգամ ներկայացվեց գրավոր նախագիծ, որը կոչվում էր «Քսանինը կարգավորումներ Տիբեթում՝ ավելի լավ կառավարման համար»։ Համաձայն նախագծի՝ Ցին կայսրության կայազորեր տեղակայվեցին Նեպալի հետ սահմանի երկայնքով՝ Տիբեթը հարձակումներից պաշտպանելու համար ։ 1792 թվականի վերոնշյալ կարգավորումների հրապարակումից հետո Տիբեթում իր գագաթնակետին հասավ Ցին կայսրության ազդեցությունը, չնայած վերջինս չփորձեց Տիբեթը վերածել սովորական չինական նահանգի ։ 1834 թվականին Սիկխական կայսրությունը ներխուժեց և բռնակցեց Լադակխը, որն այդ ժամանակ անկախ թագավորություն էր։ 7 տարի անց սիկխական բանակը գրաված Լադակպից ներխուժեց արևմտյան Տիբեթ, և սկսվեց չին-սիկխական պատերազմը։ Չին-տիբեթական բանակը դուրս մղեց սիկխերին Տիբեթից։ Պատերազմն ավարտվեց 1842 թվականին երկու կայսրությունների միջև կնքված Չոշուլի պայմանագրով ։ Մինչ Ցին կայսրությունը թուլանում էր, զուգահեռ թուլանում էր նաև նրանց ազդեցությունը Տիբեթում, և մինչև 19-րդ դարի կեսերը այն գրեթե բացակայում էր, իսկ արդեն 19-րդ դարի վերջին այդ ազդեցությունն ավելի շատ խորհրդանշական էր  , չնայած դեռ 1860-ականներին տիբեթցիներն իրենց կամքով նախընտրում էին պահպանել այդ ազդեցությունը ։ Այս ժամանակահատվածում որոշակի շփումներ սկսվեցին Եվրոպայի ճիզվիտական միաբանության և կապուցինների հետ, և 1774 թվականին մի շոտլանդացի ազնվական՝ Ջորջ Բոգլը, եկավ Շիգաձե՝ փնտրելու առևտրի հեռանկարներ Բրիտանական արևելահնդկական ընկերության հետ ։ Չնայած դրան՝ 19-րդ դարում արտասահմանցիների ազդեցությունը Տիբեթում ավելի նվազեց։ Այդ ընթացքում Բրիտանական կայսրությունը Հնդկաստանի հյուսիսից ոնձգություններ էր իրականացնում Հիմալայների նկատմամբ, իսկ Աֆղանստանի ամիրայությունն ու Ռուսական կայսրությունը, իրենց հերթին, տարածվում էին դեպի Կենտրոնական Ասիա, և նրանցից յուրաքանչյուրը մեծ զգուշությամբ ու կասկածամտությամբ էր վերաբերվում մյուսների նվաճումներին։ 1904 թվականին Բրիտանական կայսրությունը, անհանգստանալով, որ Ռուսական կայսրությունը «Մեծ խաղի» շրջանակներում կարող է մեծացնել իր ազդեցությունը Տիբեթում, արագ ներխուժեց Տիբեթ՝ այն հույսով, որ բանակցություններն ավելի արդյունավետ կլինեն Դալայ Լամա XIII-ի, քան չինական ներկայացուցիչների հետ ։ Երբ բրիտանացիները 1903 թվականի դեկտեմբերի 12-ին հասան Տիբեթ, զինված բախումներ սկսվեցին բնիկ տիբեթցիների հետ, որի արդյունքում տեղի ունեցավ Չումիկ Շենկոյի կոտորածը, որի արդյունքում տիբեթցիների կողմից զոհվեց 600 հոգի, իսկ բրիտանացիների կողմից՝ ընդամենը 12-ը ։ Դրանից հետո՝ 1904 թվականին, Ֆրենսիս Յանգհազբենդը կազմեց մի պայմանագիր, որը հայտնի է Լհասայի պայմանագիր անունով։ պայմանագիրը մի քանի անգամ մերժվելուց հետո ի վերջո կնքվեց 1906 թվականին՝ Միացյալ Թագավորության և Չինաստանի միջև։ 1910 թվականին Ցին կայսրությունը ռազմական էքսպեդիցիա ուղարկեց Տիբեթ՝ այնտեղ չին-մանջուրական իշխանություն հաստատելու համար, որից հետո կայսերական մի հրովարտակով պաշտոնանկ արվեց Դալայ Լաման, ով տեղափոխվեց Բրիտանական Հնդկաստան։ Այս գործողությունները, ինչպես նաև էքսպեդիցիայի վարած խտարական քաղաքականությունն ու անարգանքը՝ բնիկների ու տիբեթական մշակույթի նկատմամբ, առաջացրեց թշնամության ու ատելության ալիք։