cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հռոմեական բանակ
Թագավորական Հռոմի բանակը
Թագավորական Հռոմում լեգեոնը շուրջ 3.000 հետևակից և 300 հեծյալից բաղկացած աշխարհազոր էր և հավաքվում էր միայն պատերազմի ժամանակ կամ ռազմական ուսուցում անցնելու համար։ Կազմակերպման տեսակը՝ ցեղային աշխարհազոր, որը համամասնորեն կազմվում էր ցեղի կազմում գտնվող հիմնական տոհմերից՝ կուրիաներից 10-ական համակարգով։ Այսինքն՝ յուրաքանչյուր տոհմ, իսկ դրանք 33-ն էին, դուրս էր բերում 100 հետևակային՝ ցենտուրիա կամ հարյուրակ, ինչպես նաև 10 հեծյալ։ Ստացվում էր ընդամենը 3.300 հետևակային և 300 հեծյալ։ Այդ աշխարհազորի յուրաքանչյուր 1.000-հոգանոց ջոկատի հրամանատարը կոչվում էր տրիբուն՝ ՛՛տրիբա՛՛ - ՛՛ցեղ՛՛ բառից։ Դա նշանակում էր, որ կուրիայի և ամբողջ համայնքի ռազմական հզորությունը կախված էր արական սեռի բնակչության բնական վերարտադրությունից։ Վաղ թագավորական ժամանակաշրջանու, երբ հռոմեական հասարակությունը դեռ չէր հասել իր ժողովրդագրական սահմաններին և բաց էր նոր տոհմերի համար՝ հարևան նվաճված ցեղերից, այդ բացասական կողմը դեռևս չէր բացահայտվել։ Սակայն մ.թ.ա. VII դարում, ինչպես երևում է գրավոր ավանդույթի տվյալներից, նոր կուրիաների կազմավորումը և նոր տոհմերի համամատաբար դյուրին ընդունումը արդեն գոյություն ունեցողների մեջ ի չիք են դառնում։ Զորքի կազմավորան մեջ կուրիական-տոհմային սկզբունքի արգելակող դերը շուտով ի հայտ է գալիս և առանձնապես վառ արտահայտվում մ.թ.ա. VII դարի վերջին և մ.թ.ա. VI դարում, երբ հռոմեացիները բախվեցին այնպիսի ուժեղ ժողովրդի հետ, ինչպիսիք էին էթրուսկները։
Մ.թ.ա. VIII դարում ռազմիկները մարտնչում էին հետիոտն, իսկ նրանց զենքներն էին նիզակները, դրոտիկները՝ նետելու տեգերը, սրերը, դաշույնները և կացինները։ Միայն ամենահարուստները կարող էին իրենց թույլ տալ կրելու զրահ, որն էլ սովորաբար իրենից ներկայացնում էր սաղավարտ և ոչ մեծ զրահաթերթ, որը պաշտպանում էր կուրծքը։
Մ.թ.ա. VII—VI դդ. հռոմեական բանակը, ենթադրաբար, իրենից ներկայացնում էր տիպիկ էթրուսկյան բանակ (քանզի հռոմեացիները գտնվում էին էթրուսկների տիրապետության ներքո, և բանակը ներառում էր հռոմեացիների, էթրուսկների (որոնք փաղանգ էին կազմում) և լատինացների (որոնք կռվում էին, ըստ իրենց սովորության, ազատ շարքով) ներկայացուցիչներին։ Էթրուսկա-հռոմեական բանակը բաղկացած էր հոպլիտների 40 ցենտուրիաներից (I կարգ), որոնք զինված էին հունական ձևով, նիզակակիրների 10 ցենտուրիաներից՝ միջին սպառազինությամբ (II կարգ), որոնք զինված էին իտալիկների ձևով՝ նիզակով և սրով, ինչպես նաև կրում էին սաղավարտ, սռնապաններ՝ սրունքը պաշտպանող զրահ, և իտալիկյան վահան (սկուտում), թեթևազեն նիզակակիրների 10 ցենտուրիաներից (III կարգ), որոնք ունեին նիզակ, սուր, սաղավարտ և սկուտում, ՛՛մարտը սկսողների՛՛ 10 ցենտուրիա (IV կարգ), որոնք ունեին նիզակներ, նետովի տեգեր և վահաններ, և, վերջապես, պարսավորների 15 ցենտուրիաներ (V կարգ)։ Ցենտուրաների չափերը կախված էին նրանից, թե ինչ չափի բանակ էր պահանջվում։ Նույն սխեմայով էլ կառուցվում էր վետերանների բանակը, որոնք կազմում էին ներքին կայազորը։
Սերվիոս Տուլլիոսի բարեփոխումը (մ.թ.ա. VI դար)
Եվ այսպես՝ Հռոմեական բանակը կազմված էր հետևյալ կարգերից.
– Ա. Հեծյալներ (equites), 18 ցենտուրիա, որոնցից 6 ցենտուրիա կազմում էին հին պատրիկյան կրկնակի ցենտուրկաները, իսկ 12 ցենտուրիա՝ նոր կազմավորված՝ պլեբեյական վերնախավից։
– Բ. Հետևակ, բաժանված էր 5 կարգի կամ դասի և 170 ցենտուրիայի.
I դաս, 80 ցետուրիա, ունեցվածքային ցենզը՝ 100 000 ասս (կամ 100 մինա),
III դաս, 20 ցենտուրիա, ունեցվածքային ցենզը՝ 50 000 ասս (50 մինա),
V դաս, 30 ցենտուրիա, ունեցվածքային ցենզը՝ 12 500 ասս (12, 5 մինա)։
Գ. Դասերից դուրս, 5 ցենտուրիա, մասնավորապես՝
1) արհեստավորներ (fabri) զորքին կից, 2 ցենտուրիա,
2) երաժիշտներ զորքին կից (tubicines և cornicines), 2 ցենտուրիա,
3) proletarii, կամ capite censi; նրանք ունեին 12 500 ասսից պակաս ունեցվածք և հաշվառվում էին գլխաքանակով, առանց ունեցվածքային վիճակի տարբերության; նրանք կոչվում էին ՛՛պրոլետար՛՛-ներ այն պատճառով, որ պետությանը կարող էին ծառայել ոչ թե իրենց ունեցվածքով, այլ՝ միայն երեխաներով (proles)։
Վաղ հանրապետության ժամանակի լեգեոնը
Առաջին հռոմեական թագավորների լայն լիազորությունները, բնականաբար, հանգեցրեցին չարաշահումների, դրանով իսկ խախտելով քաղաքացիների քաղաքական իրավունքներն ու նյութական ծահերը։ Այդ ամենը հանգեցրեց մ.թ.ա. 510-509 թթ. տեղի ունեցած քաղաքական լուրջ փոփոխության՝ Հռոմը միապետական կարգերից անցավ հանրապետական կարգերի։ Վերջին արքան՝ Տարքվինիոս Գոռոզը և նրա տոհմը քշվեցին Հռոմից։ Հանրապետական Հռոմում բարձրագույն իշխանությունը հանձնվեց երկու ամենամյա փոխվող պաշտոնյաների՝ կոնսուլներին։ Վերջիններս հավասար իշխանություն ունեին, դրանով իսկ՝ սահմանափակում էին միմյանց։ Քանզի արքան հնուց ի վեր ժողովրդի ներկայացուցիչն էր աստվածների առջև, ապա նրա անունը պահպանվեց քրմերից մեկի տիտղոսի մեջ (rex sacrificulus)։ Բացառիկ դեպքերում արքայակա իշխանությունը վերականգնվում էր նույնիսկ լրիվ չափով՝ դիկտատորի անսահմանափակ ռազմական լիազորություններում։ Որոշակի ժամանակաշրջանում, հավանական է վաղ Հռոմեական հանրապետությունում, որը գլխավում էին երկու կոնսուլները, լեգեոնը (հռոմեական զորքը) բաժանվեց երկու առանձին լեգեոնի, որոնցից յուրաքանչյուրը ենթարկվում էր կոնսուլներից մեկին։ Հանրապետական Հռոմի գոյության առաջին տարիներին ռազմական գործողություննեն իրենցից ներկայացնում էին հիմնականում զինված ասպատակություններ, ուստի հայտնի չէ, արդյո՞ք ռազմական գործողությունների ժամանակ գործի դրվում էր լեգեոնի ամբողջ մարտական հզորությունը։ Հետագայում Հռոմեական հանրապետության մղած պատերազմները սկսեցին առավել հաճախակի դառնալ և ընդունել պլանավորված մարտական գործողությունների բնույթ։ Մ.թ.ա. IV դարում յուրաքանչյուր կոմսուլ ենթարկվում էր արդեն 2-ական լեգեոն, այսինքն՝ դրանց ընդհանուր թիվը հասել էր 4-ի։ Ռազմական կամպանիայի մղման անհրաժեշտության դեպքում հավաքագրվում էին նոր՝ լրացուցիչ լեգեոններ։ Մ.թ.ա. 331 թվականից սկսած՝ յուրաքանչյուր լեգեոնի գլուխ կանգնում էր մեկ ռազմական տրիբուն։ Ռազմական տրիբունի ներքին կառուցվածքը բարդացավ, մարտական կարգը դասական փաղանգից փոխվեց մանիպուլյարի։ Միաժամանակ կատարելագործվեց նաև լեգեոնների մարտական կիրառման մարտավարությունը։ Մ.թ.ա. IV դ. սկզբից ռազմիկների համար սահմանվեց աշխատավարձ կամ ռոճիկ։ Լեգեոնի թվաքանակը դարձավ 4.500 մարդ՝ 3.000 ծանր հետևակային (պրինցիպներ, հաստատներ, տրիարիներ), 1.200 թեթև հետևակային (վելիտներ) և 300 հեծյալ։
Զինվորների զանազան կատեգորիաները համալրվում էին հռոմեական քաղաքացիների զանազան ունեցվածքային դասերից և ունեին զանազան սպառազինություն։ Կազմակերպումը. սկզբնապես՝ 4.200 հետևակ՝ 30 մարտավարական ստորաբաժանումներում — մանիպուլներում (որոնք կազմված էին 2-ական ցենտուրիաներից՝ բաղկացած 60-120 ռազմիկներից)։ 30 մանիպուլը կազմում էր 10 կոհորտա։ Իսկ լեգեոնի 300 հեծյալները կազմում էին 10 տուրմա։ Մարտավարությունը. փաղանգից անցումը մանիպուլյար շարվածքին (հստակ բաժանում 3 գծի և մանիպուլ-ստորաբաժանումների՝ շարված այնպես, որ միմյանց միջև ՛՛արանքներ՛՛ կամ լայն անցումներ մնան)։ Լեգեոնի մարտակարգը բաղկացած էր 3 գծից՝ յուրաքանչյուրում 10-ական մանիպուլ։ Հաստատներ՝ 1.200 մարդ=10 մանիպուլ=20 ցենտուրիա՝ 60-ական մարդ՝ 1-ին շարք։ Պինցիպներ՝ 1.200 մարդ=10 մանիպուլ=20 ցենտուրիա՝ 60-ական մարդ՝ 2-րդ շարք։ Տրիարիներ՝ 600 մարդ=10 մանիպուլ=20 ցենտուրիա՝ 30-ական մարդ՝ 3-րդ շարք։ Թեթև հետևակ՝ վելիտներ, շարքից դուրս (1.200 մարդ)։ Հեծելազորը՝ թևերում։ 2-րդ Պունիկյան պատերազմի (մ.թ.ա. 218-201 թթ.) սկզբներին հետևակի թիվը հասցվեց մինչև 5.000—5.200 մարդու՝ ի հաշիվ առանձին ցենտուրիաների անձնակազմի թվաքանակի մեծացման։ Բացի այդ՝ լեգեոնին տրվում էին դաշնակից զորքերի ջոկատներ (՛՛ալա՛՛-ներ, ՛՛alae՛՛ — ՛՛թև՛՛ բառից. թևերում տեղաբաշխվողներ), որոնց հրամանատարներն էին պրեֆեկտները, որոնք կատարում էին կեգեոնների տրիբունների գործառույթները։ Որպես կանոն, դաշնակից ջոկատների անձնակազմի թվաքանակը լեգեոնի թվաքանակից որոշ չափով ավելի շատ էր լինում։ Օժանդակ զորամասերը (որոնք նաև ՛՛աուքսիլիարիա՛՛-ներ էին կոչվում) հետագայում ևս մտնում էին բանակի կազմի մեջ։ Ազատ գյուղացիության սնանկացման հետևանքով զինապարտությունը վերացվեց, զինվորների ռոճիկները ավեացվեցին և հռոմեական բանակը դարձավ արհեստավարժ վարձու բանակ։
Լեգեոնի կազմը
Հանրապետության դարաշրջանում լեգեոնի կազմում մտնում էին հետևյալ ստորաբաժանումները։ Հեծելազոր։ Ծանր հեծելազորը (էքվիթները) սկզբնապես իրենցից ներկայացնում էին ամենապատվավոր զորատեսակը, որտեղ նյութապես ապահով հռոմեական երիտասարդները կարող էր ցուցաբերել իրենց քաջությունն ու հմտությունը, դրանով իսկ դնելով իրենց ապագա քաղաքական առաջխաղացման հիմքերը։ Հեծելազորայինն ինքն էր գնում իր սպառազինությունը և հանդերձանքը՝ կլոր վահան, սաղավարտ, զրահներ, սուր և նիզակներ։ Լեգեոնում կար մոտավորապես 300 հեծելազորային, բաժանված ստորաբաժանումների (տուրմաների) վրա՝ 30-ական մարդով, որոնց հրամանատարում էր դեկուրիոնը։ Ծանր հեծելազորից զատ՝ կար նաև թեթև հեծելազոր, որը հավաքագրվում էր պակաս ունևոր քաղաքացիներից և երիտասարդ հարուստ քաղաքացիներից, որոնք տարիքից ելնելով դեռ չէին կարող ծառայել հաստատների կամ ծանր հեծյալների շարքում։ Թեթև հետևակ (վելիտներ)։ Սրանք, զինված դրոտիկներով՝ նետելու նիզակներով, ինչպես նաև սրերով, չունեին խիստ սահմանված տեղ ու նշանակում մարտակարգի մեջ։ Նրանց կիրառում էին այնտեղ, որտեղ դրա անհրաժեշտությունը կար։ Ծանր հետևակ։ Լեգեոնի հիմնական մարտական միավորը։ Այն կազմված էր քաղաքացի-լեգեոնականներից, որոնք կարող էին իրենց թույլ տալ ձեռք բերելու ռազմական հանդերձանք, որի մեջ մտնում էին բրոնզե սաղավարտը, վահանը, զրահները և կարճ նիզակը՝ դրոտիկ պիլում (pilum)։ Սիրված զենքն էր գլադիուսը (կարճ սուրը)։ Ծանր հետևակը ստորաբաժանվում էր մարտակարգի 3 գծի՝ ըստ լեգեոնականների մարտական փորձի (մինչև Գայոս Մարիոսի բարեփոխումները, ով վերացրեց հետևակի բաժանումը կարգերի և լեգեոնները վերածեց արհեստավարժ բանակի)։ Մարտական երեք գծերը հետևյալներն էին- Հաստատներ (hastatus)՝ առավել երիտասարդները՝ 1-ին շարք, Պրինցիպներ (princeps)՝ ուժերի ծաղկման շրջանում գտնվող ռազմիկներ (25-35 տարեկան)՝ 2-րդ շարք, Տրիարիներ (triarius)՝ վետերաններ՝ վերջին շարքում. մարտում նրանց գործի էին դնում միայն ամենահուսահատ ու բարդ իրավիճակներում։ 3 գծերից յուրաքանչյուրը բաժանվում էր մարտավարական ստորաբաժանում-մանիպուլաների՝ կազմված 60-120-ական ռազմիկներից։ Յուրաքանչյուր մանիպուլը կազմում էր 2 ցենտուրիա՝ երկու ցենտուրիոններից ավելի ավագի հրամանատարութամբ (II կարգի ցենտուրիոն)։ Անվանապես ցենտուրիան կազմված էր 100 ռազմիկներից, իսկ իրականում այն իր կազմում ուներ մինչև 60 մարդ, հատկապես՝ տրիարիների մանիպուլներում։
Միջին հանրապետության Հռոմեական բանակը (մ.թ.ա. 300–88 թթ.)
Միջին հանրապետության Հռոմեական բանակը (որը հայտնի է նաև "մանիպուլյար բանակ" կամ "Պոլբիոսյան բանակ" անվանումներով։ Վերջինս ծագել է հին հունական պատմիչ Պոլիբիոսի անունից, որի շնորհիվ մեզ հայտնի է դարձել հռոմեական բանակի այս ժամանակաշրջանի (մ.թ.ա. 300–88 թթ.) ամենամանրամասն ու ընդարձակ նկարագրությունը։
Այս ժամանակաշրջանում հռոմեացիները, պահելով պարտադիր զորակոչի սկզբունքը, ընդունեցին Սամնիտական մանիպուլյար կազմակերպությունը իրենց լեգեոնների համար և նաև Իտալիայի՝ ՛՛իտալիկների՛՛ բոլոր մնացած պետություններին ՛՛հավաքեցին՛՛ մեկ մշտական ռազմական դաշինքի մեջ (տե՛ս Սոցիի)։ Վերջինից պահանջվեց (կոլեկտիվ կերպով) տրամադրել զորքերի գրեթե նույն թվաքանակը՝ միացյալ զինված ուժերի մեջ, որքան հռոմեացիներն էին տալիս։ Ընդ որում պետք է ծառայեին հռոմեական հրամանատարության ներքո։ Այս փուլում լեգեոններին միանում էին իրենց անձնակազմի թվաքանակի չափ անձնակազմի թվաքանակ ունեցող դաշնակից ջոկատները։ Դաշնակիցների զորամասերը՝ ալաները alae գրեթե նույն չափերն ունեին՝ ինչ հռոմեական լեգեոնները։
2-րդ Պունիկյան պատերազմից (մ.թ.ա. 218–201 թթ.) հետո՝ հռոմեացիները ձեռք բերեցին անդրծովյան տիրույթներ և դարձան կայսրություն։ Պահանջվում էր մշտական զինված ուժ՝ լայնամասշտաբ նվաճողական պատերազմներ մղելու և նոր ձեռք բերված տարածքներում կայազորային ծառայություն կրելու համար։ Ահա դրա հետևանքով էլ՝ բանակի բնույթը փոխվում է։ Ժամանակավոր զինված ուժից, որը լրիվ հիմնված է կարճաժամկետ պարտադիր զինծառայության վրա անցում է կատարվում դեպի մշտական բանակը, որտեղ պարտադիր զինակոչվածները լրացվում էին կամավորների մեծ թվաքանակով, ովքեր ցանկանում էին ծառայել շատ ավելի երկար ժամկետով, քան օրենքով սահմանված 6-ամյա ժամկետն էր։ Այս կամավորները հիմնականում ամենաաղքատ սոցիալական դասակարգից էին, ովքեր տանը մեծ հողամասեր չունեին և, որոնց գրավում էին համեստ ռազմական ռոճիկն ու ռազմավարից բաժին ստանալու հեռանկարը։ Լեգոններում ծառայելու նվազագույն ունեցվածքային ցենզի պահանջը, որը առկախվել էր 2-րդ Պունիկյան պատերազմի ժամանակ, արդյունավետ կերպով անտեսվեց մ.թ.ա. 201 թվականից սկսած՝ նպատակ ունենալով հավաքագրելու անհրաժեշտ քանակությամբ կամավորներ։ Մ.թ.ա. 150-100 թթ., մանիպուլյար մարտավարությունը աստիճանաբար իր տեղը զիջեց առավել ընդունելի՝ կոհորտային մարտավարությանը։ Այսպիսով՝ կոհորտան դարձավ հիմնական մարտավարական միավորը։ Ի լրումն դրա՝ 2-րդ Պունիկյան պատերազմից սկսած, հռոմեական բանակները սկսեցին միշտ ուղեկցվել և սատարվել ոչ-իտալական վարձկանների զորամասերով, Նումիդիայի թեթև հեծելազորով, Կրետեի նետաձիգներով և Բալեարյան կղզիների պարսատիկավորներով, ովքեր կատարում էին այն հատուկ զորամասերի գործառույթները, որոնք նախկինում հռոմեական բանակը չուներ և որոնց կարիքն այժմ առաջացել էր։
Ուշ հանրապետության Հռոմեական բանակը (մ.թ.ա. 88–30 թթ.)
Ուշ հանրապետության Հռոմեական բանակը (մ.թ.ա. 88–30 թթ.) ցուցաբերում է շարունակական փոխակերպում՝ պարտադիր զորակոչի ենթակա քաղաքացի զորակոչիկներից հավաքագրվող միջին հանրապետության բանակից դեպի ապագա՝ կայսերական դարաշրջանի բանակի գլխավորապես կամավոր, արհեստավարժ մշտական զինված ուժերը։ Բանակի կազմակերպական կառուցվածքի և մարտավարության վերաբերյալ հիմնական գրական աղբյուրը այս փուլում Հուլիոս Կեսարի երկերն են, անձ, որն այդ ժամանակաշրջանի՝ իշխանության համար պայքարող հռոմեական ռազմական առաջնորդների շարքի առավել ակնառու ներկայացուցիչն էր։ Որպես մ.թ.ա. 91-88 տեղի ունեցած սոցիալական պատերազմի արդյունք՝ բոլոր իտալացիներին շնորհվեց հռոմեական քաղաքացիություն, հին դաշնակցային իտալիկյան զորամասերը՝ ՛՛ալա՛՛-ները՝ alae, վերացվեցին և նրանց զինվորներն ընդգրկվեցին լեգեոնների կազմի մեջ։ Կանոնավոր ամենամյա զորակոչը ուժի մեջ մնաց և շարունակում էր ապահովել լեգեոնականների հավաքագրվող զանգվածի միջուկը, սակայն զինվորացուների գնալով աճող մասը կազմում էին կամավորները, որոնք բանակում ծառայության էին անցնում 16 տարի ժամկետով, ի հակադրություն պարտադիր զորակոչիկների ծառայության համար սահմանված առավելագույնը 6-ամյա ժամկետի։ Իտալիկների ala-ների հեծելազորի ՛՛կորուստը՛՛, այսինքն՝ դրա վերացումը կրճատեց հռոմեա-իտալական հեծելազորը 75%-ով և լեգեոնները կախվածության մեջ հայտնվեցին դաշնակից տեղաբնիկ ժողովուրդներից, որոնք ապահովում էին հռոմեական հետևակային զորամասերի հեծելազորային աջակցությունը։ Այս փուլում տեղի ունեցավ տեղաբնիկ ժողովուրդների լայնամասշտաբ ընդլայնում՝ լեգեոնների համալրման նպատակով։ Դրա արդյունքում ստեղծվում էին ՛՛նումերի՛՛ numeri ("զորամասեր") անվանումը կրող ռազմական կազմավորումներ, որոնք հավաքագրված էին Հռոմի անդրծովյան տիրույթների և դրանց նույնիսկ հարևանությամբ բնակվող դաշնակից ցեղերի։ Ծանր հետևակի և հեծելազորի մեծաքանակ հավաքագրումներ էին կատարվում Իսպանիայում, Գալիայում (հիմնականում ներկայիս Ֆրանսիայի տարածքը), Թրակիայում (ներկայիս Բուլղարիայի հարավում և Հունաստանի հյուսիս-արևելքում գտնվող պատմական երկրամաս), նետաձիգներ էին հավաքագրվում նույն այդ Թրակիայում, Փոքր Ասիայում, Ասորիքում (հիմնականում՝ ներկայիս Սիրիայի տարածքում)։ Տեղաբնիկ ժողովուրդների այս զորամասերը չէին ներառվում լեգեոնների կազմի մեջ, այլ պահում էին իրենց ավանդական հրամանատարությունը, կազմակերպական կառուցվածքը, սպառազինությունը։ Ըստ որոշ գիտնականների՝ Ուշ հանրապետությունը Հռոմեական բանակի մեջ ծառայելու լավագույն ժամանակն էր, քանզի հենց այդ ժամանակներում նա իր հաջողության գագաթնակետին էր։
Պալեոլոգոսյան Բյուզանդական բանակ (1261–1453 թթ.)
Պատմություն Զորատեսակները Ռազմավարությունը և մարտավարությունը Սպառազինությունը և այլ հարցերը Հռոմեական բանակի բազում մարտավարական հնարքներից մի քանիսը այժմ էլ դեռ կիրառվում են արդի ժամանակաշրջանի բանակներում։
External links
Կատեգորիա:Հին Հռոմի զինված ուժեր
Խաչիպապ
Խաչիպապ, հայկական արական անուն։ Առաջացել է հայերեն խաչ և պապ բառերից ։ Հիշատակվել է Խաչիպապ (Երևանի մելիք Խաչիպապ, 1747) և Խեչիբաբ (1714) ձևերով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական արական անձնանուններ
Ճառընտիր (4677)
Ճառընտիր (4677), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 4677 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 15-րդ դար Խաչատուր գրիչի կողմից ։ Ստացողը եղել է Դանիել քահանան։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 46x29 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 451 թերթից։ Գրված է երկսյուն, բոլորգրով։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ, աստառը՝ դեղին կտավ։ Հիշատակարաններ գրչի՝3բ, 176ա, 295ա, 370բ, 417ա և այլուր հետագայի՝ 68բ (17-րդ դար, 1659, 1883 թթ.), 59բ (1734թ.), 163բ (1868,1883թ.) :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Մակարիոս III
Մակարիոս III (Μακάριος), Միքայել Խրիստոդուլոս Մուսկոս, Կիպրոսի պետական, քաղաքական և կրոնական գործիչ։
Ստացել է բարձրագույն աստվածաբանական կրթություն Աթենքում (1938-1943)։ Հունաստանում պայքարել է գերմանական օկուպանտների դեմ։ 1946-1948 թվականներին սովորել է Բոստոնի համալսարանի աստվածաբանության ֆակուլտետում։ 1950 թվականի հունվարին գլխավորել է Կիպրոսում տեղի ունեցած հանրաքվեն, որի ընթացքում հույներն արտահայտվեցին էնոզիսի՝ Հունաստանի հետ վերամիավորման օգտին։ 1950 թվականի հոկտեմբերին ժողովրդական քվեարկությամբ ընտրվել է արքեպիսկոպոս և էթնարխիս (ժողովրդի առաջնորդ)՝ հունական համայնքի խորհրդի նախագահ։ 1956 թվականին անգլիական իշխանությունները Մակարիոսին ձերբակալել և աքսորել են Սեյշելյան կղզիներ։ Ազատվել է 1957 թվականին։ 1959 թվականին մասնակցել է Կիպրոսի հարցին նվիրված հույն-թուրք-անգլիական կոնֆերանսներին Ցյուրիխում և Լոնդոնում։ 1959 թվականի դեկտեմբերին ընտրվել է Կիպրոսի պրեզիդենտ։ Գլխավորել է կառավարող «Հայրենական ճակատ» կուսակցությունը։ Մակարիոս III հանդես է եկել Կիպրոսի հանրապետության անկախության, տերիտորիալ ամբողջականության, ՄԱԿ-ի որոշումների համաձայն Կիպրոսի հարցի լուծման օգտին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հունաստանի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Կիպրոսի նախագահներ Կատեգորիա:Պանայա գյուղում ծնվածներ Կատեգորիա:Նիկոսիա մահացածներ Կատեգորիա:Աթենքի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Բոստոնի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Պետական գործիչներ Կատեգորիա:Կրոնական գործիչներ
Տրոնտանո
Տրոնտանո (Trontano), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Վերբանիո Կուզիո Օսոլայի գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 1703 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 30 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 57 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 28030։ Հեռախոսային կոդ՝ 0324։
Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Դեղատան փողոց (այլ կիրառումներ)
Դեղատան փողոց, փողոցներ տարբեր քաղաքներում.
Գուսինայա (գետ, թափվում է Օխոտի ծով)
Գուսինայա (Гусиная), գետ հյուսիս-արևմուտք Կամչատկայի երկրամաս՝ Ռուսաստանում։ Գետի երկարությունը 40 կմ է։ Հոսում է Պենժինսկի շրջանում, Կամչատկայի երկրամասում ։ Թափվում է Օխոտի ծով։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության՝ МПР России'>.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Սիրիայի ռազմական կոչումներ
Սիրիայի արաբական հանրապետություն զինված ուժերում սահմանված է ռազմական կոչումների կուռ համակարգ։ Սպաների տարբերանշանները ցամաքային զորքերում և օդուժում միանման են։ Դրանք վառ կանաչ կամ սև գույնի ուսադիրի վրա դրված ոսկեգույն աստղեր և այլ տարբերանշաններ են ցամաքային զորքերում և կապույտ ուսադիրի վրա դրված ոսկեգույն աստղեր ու այլ տարբերանշաններ՝ օդուժում։
Սպայական կոչումները ստանդարտ են։ Դրանցից բարձրագույնը՝ «մուշիրը» բանակի գեներալի համազորն է, թեպետ իրականում նշանակում է «մարշալ» կամ «գեներալ-ֆելդմարշալ»։ Վերջին կոչումը մտցված է 1986 թվականին միայն Սիրիայի զինված ուժերի գերագույն գլխավոր հրամանատարի և պաշտպանության նախարարի համար։
Ծովուժի սպաների կոչումների տարբերանշանները ոսկե շերտեր են, որոնք կրվում են համազգեստի թևքերի ստորին մասի վրա։
Սիրիական ծովուժի բարձրագույն սպան համազոր է գեներալ-լեյտենանտ կոչմանը։
Ցամաքային զորքերի և օդուժի ենթասպայական կոչումները նշված են ձիթապտղագույն կանաչ վահանով, որը կրում են թևքի ստորին մասում։ Ստորին զինծառայողների՝ զինվորների և սերժանտների կոչումները նշված են ձախ թևքի վերևին մասում կրվող թևնիշների՝ շևրոնների տեսքով։
Ստորև բերված են Սիրիայի զինված ուժերի ռազմական կոչումները՝ ըստ զորատեսակների։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Սիրիա *  Կատեգորիա:Տարբերանշաններ Կատեգորիա:Ռազմական պատմություն Կատեգորիա:Արաբական ռազմական կոչումներ
Հրաբխային խարամներ
Հրաբխային խարամներ, ժայթքումների ժամանակ հրաբուխների խառնարաններից դուրս նետված և թռիչքի ընթացքում սառած ծակոտկեն լավաների բեկորներ։ Առաջանում են շատ հեղուկ մագմաներից, որոնցից գազերը հեշտությամբ հեռանում են։ Հրաբխային խոշոր ծակոտիները հաճախ անկանոն ձև ունեն կամ խիստ ձգված են, իսկ միջնապատերը, սովորաբար, բավական հաստ են։ Հրաբխային խարամների ձևավորվում են նաև գազերի բուռն անջատումներով սառչող լավային հոսքերի մակերևույթի վրա։
Կատեգորիա:Հրաբուխներ Կատեգորիա:Հրաբխագիտություն
Շաքե Թուխմանյան
Շաքե Պարունակի Թուխմանյան-Նշանյան, հայ դերասանուհի։ ՀՀ վաստակավոր արտիստ (2015) ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1951 թվականին Երևանում։ 1968-1971 թվականներին սովորել է Երևանի Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ազգային ակադեմիական թատրոնին կից ստուդիայում ։
1980 թվականից բնակվում է Լոս Անջելեսում, որտեղ 1983 թվականին ամուսնու՝ դերասան Ժան-Պիեր Նշանյանի հետ հիմնել է Վարդան Աճեմյանի անվան թատրոնը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ Կատեգորիա:ՀՀ վաստակավոր արտիստներ
Մազերա (Իտալիա)
Մազերա (Masera), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Վերբանիո Կուզիո Օսոլայի գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 1500 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 75 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 20 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 28855։ Հեռախոսային կոդ՝ 0324։
Ժողովրդագրություն
Ժողովրդագրական աճ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Կազալ Վելինո
Կազալ Վելինո (Casal Velino), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Կամպանիա մարզում՝ Սալեռնո գավառում ։ Բնակչությունը կազմում է 4578 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 148 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 31 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 84040, հեռախոսային կոդ՝ (+39) 0974։
Սուրբ նահատակ Վլաս Սեբաստացին կոմունայի հովանավորն է։ Տոնը նշվում է ամեն տարի փետրվարի 3-ին։
Մակարոնեղեն
Մակարոնեղեն, ցորենի ալյուրից ջրով հունցած և չորացրած խմորից պատրաստված արտադրանք։ Ըստ ձևի և չափսերի՝ մակարոնեղենը բաժանվում է հետևյալ տեսակների. մակարոն, եղջյուրիկներ ու փետուրներ, վերմիշել (թելահայս), լապշա, ձևավոր արտադրանք՝ ականջիկներ, խխունջիկներ, աստղիկներ, պատիճիկներ, օղակներ։ Մակարոնեղենի մի ընդարձակ խումբ է կազմում մակարոնի տեսակները՝ առնվազն 15 սմ երկարությամբ և 1,5 մմ-ից ոչ ավելի պատերի հաստությամբ խողովակաձև արտադրանքը։ Մակարոնեղենի պատրաստման համար օգտագործվում է սպիտակուցներով հարուստ, բարձրորակ ալյուր։ Լավագույն հումքը ցորենի կոշտ սորտերից ստացված ալյուրն է։ Մակարոնեղենի հիմնական արժանիքներն են՝ երկարատև պահելու հնարավորությունը (առանց սննդային ու համային հատկությունները կորցնելու), բարձր սննդարարությունը, պատրաստման դյուրությունը և համային լավ հատկությունները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մակարոնեղեն
Արագոներեն
Արագոներեն կամ նավառոարագոներեն (aragonés /ˌærəɡɒˈniːz/, nabarroaragonés), ռոմանական լեզու, որը հնում տարածված էր Արագոնի թագավորությունում, ինչն այժմյան Իսպանիայի տարածքում էր։ Ներկայումս դրան տիրապետում են մոտ 12 000 մարդ (30 000 որպես երկրորդ), հիմնականում հյուսիսային Արագոնում, Ուեսկա պրովինցիայում (Սոբրարբե և Ռիբագորսա), ինչպես նաև Սարագոսայի որոշ կոմարկաներում։ Այն միակ ժամանակակից լեզուն է, որը պահպանվել է միջնադարյան նավառոարագոներենից՝ ձևով նկատելիորեն տարբերվելով իսպաներենից։
Դասակարգում
Հնդեվրոպական լեզուներ
Սոցիոլոգիա-լեզվաբանական տեղեկություններ
Ներկայումս արագոներենը չունի որևէ պաշտոնական կարգավիճակ, սակայն գոյություն ունի օրենքի նախագիծ, որով արագոներենին և կատալոներենին տրվելու է պաշտոնական կարգավիճակ այդ լեզուների «գերակշիռ» շրջաններում ։ Թեպետ լեզվակիրների թիվը մեծ չէ (մոտ 42 000), սակայն հրատարակվում են թերթեր, ամսագրեր, գրքեր, գոյություն ունեն արագոներենով կայքեր։
Պատմություն
Ռեկոնկիստայի կամ Արագոնի՝ դեպի հարավ՝ մուսուլմանների հողեր ընդարձակման հետ արագոներենը տարածվեց նվաճված տարածքներում։ 13-14-րդ դարերը եղել են արագոներենի ամենաշատ տարածման ժամանակները։ Բարսելոնայի կոմսության հետ Արագոնի միացումից հետո արագոներենը կրել է կատալոներենի մեծ ազդեցությունը։ Թագավորական դիվանատունը գործավարության մեջ կիրառում էր լատիներեն, կատալոներեն և արագոներեն, ինչպես նաև երբեմն-երբեմն օքսիտաներեն։
1412 թվականին Արագոնում Տրաստամարի դինաստիայի հաստատումից հետո կաստիլերենը արագորեն դարձավ արքունի և արագոն արիստոկրատիայի լեզու։ Քաղաքային բնակչությունը և բարձրաշխարհիկ հասարակությունը դարձան կաստիլյանիզացիայի հիմնական օջախները, որոնք արագոներենը վերածեցին «գյուղի լեզվի» ։
Ֆրանկոյի բռնապետությունից հետո սկսվեց արագոներենի վերածնունդը, որը նշանավորվեց միավորումներ ստեղծելով, որոնք զբաղվում էին լեզվի պահպանմամբ և զարգացմամբ, բարբառները և ուղղագրությունը կարգավորելու փորձեր էին կատարում։
Հնչյունաբանություն և հնչակարգություն
Արագոներենի բնութագրական գծերն են.
Ձայնավորներ
1 Երկբարբառի կազմում կա [w]. Autogubierno ՝ «ինքնակառավարում».
² Երկբարբառի կազմում կա [j]. Unión ՝ «միություն»։
Բաղաձայններ
1 /d/ հնչույթը հանդիպում է միայն արտահայտությունների սկզբում և /n/ ու /l/ հնչույթներից հետո, իսկ մնացած դիրքերում՝ [ð] այլահնչակը. dido («մատ»), o dido  (o՝ որոշյալ նախդիր)։
² /g/ հանդիպում է այն դիրքերում, ինչ d, իսկ մնացած դեպքերում իրականացվում է որպես [ɣ]. granota («գորտ»), tortuga  («կրիա»)։
³ /n/ ունի 3 այլահնչակ՝ [ŋ] ([k] և [g] ետնալեզվային բաղաձայններից առաջ), [ɱ] ([f]) և [n]-ից առաջ (մնացած դիրքերում). luenga («լեզու»), confianza («վստահություն»), animal  («կենդանի»)։
4 [r] և [m]-ից առաջ՝ [z]. Israel (Իսրայել), comunismo  («կոմունիզմ»)։
Արագոներեն
Pai nuestro, que yes en o zielo, satificato siga o tuyo nombre, bienga ta nusatros o reino tuyo y se faiga la tuya boluntá en a tierra como en o zielo. O pan nuestro de cada diya da-lo-mos güei, perdona las nuestras faltas como tamién nusatros perdonamos a os que mos faltan, no mos dixes cayer en a tentazión y libera-mos d’o mal. Amén.
Իսպաներեն
Padre nuestro que estás en el Cielo, santificado sea tu nombre, venga a nosotros tu Reino, hágase tu voluntad en la Tierra como en el Cielo, danos hoy nuestro pan de cada dia, y perdona nuestras ofensas, como también nosotros perdonamos a los que nos ofenden, no nos dejes caer en tentación, y líbranos del mal. Amén.
Գենի նոկաուտ
Գենի նոկաուտ (gene knockout), մոլեկուլային գենետիկայի մեթոդ, որով օրգանիզմից հեռացվում կամ անաշխատունակ են դարձվում որոշակի գեներ։ Այս ձևով ստանում են չաշխատող գեներով օրգանիզմ։ Նոկաուտային օրգանիզմները օգնում են հասկանալ գեների ֆունկցիաները, նուկլեոտիդային հաջորդականությունը, որը հայտնի է։ Նոկաուտային և նորմալ օրգանիզմների միջև տարբերությունները կարող են վկայել անաշխատունակ դարձած գենի ֆունկցիաների մասին ։
Տես նաև
Կատեգորիա:Մոլեկուլային գենետիկայի մեթոդներ Կատեգորիա:Կենսատեխնոլոգիա Կատեգորիա:Գենետիկա
Ամերիկյան սև արջ
Ամերիկյան սև արջը (լատիներեն՝Ursus americanus, անգլերեն՝ American black bear) Հյուսիսային Ամերիկայի բնիկ կենդանի է, որը հանդիսանում է այնտեղ ապրող արջերից չափսով ամենափոքրը և ամենատարածվածը։ Արջը ամենակեր է և ուտելիքի պաշարը կախված է եղանակից։ Ամերիկյան սև արջը աշխարհում ամենատարածված արջի տեսակն է։ Գորշ արջի հետ համատեղ այս արջի տարատեսակը միակն է, որը չի համարվող վտանգված կենդանի։
Դասակարգում
Չնայած այն փաստին, որ ամերիկյան սև արջը գրիզլին և բևեռային արջը ապրում են Հյուսիսային Ամերիկայում, նրանք կենսաբանորեն իրար մոտ չեն համարվում և նրանց ընդհանուր նախնին ապրել է մոտ 5 միլիոն տարի առաջ։ Ամերիկյան և ասիական սև արջերը իրար ավելի մոտ են։ Ursus abstrusus անունով պրիմիտիվ արջի տեսակը, որը ապրել է 4.58 միլիոն տարի առաջ համարվում է սև արջերի հնարավոր նախնին՝ ըստ գտնված բրածոների ուսումնասիրությունների։ Հոլոցենի ժամանակվանից սև արջերի չափսը մնացել է նույնը։ Ամերիկյան սև արջը երկար ժամանակ ապրել է մայրցամաքում այլ արջի տեսակների հետ մեկտեղ, սակայն այդ վերջինները վերացել են։ Սև արջը միշտ ամենակեր է եղել։
Տարատեսակները
Կան Հյուսիսային Ամերիկայում ապրող սև արջերի մի քանի տարատեսակներ՝
Յունուս Էմրեի ինստիտուտ
Յունուս Էմրեի ինստիտուտ (Yunus Emre Enstitüsü), 2007 թվականին Թուրքիայի կառավարության կողմից հիմնադրված համաշխարհային ոչ առևտրական կազմակերպություն։ Անվանված է 14-րդ դարի բանաստեղծ Յունուս Էմրեի պատվին։ Ինստիտուտը զբաղվում է ողջ աշխարհում թուրքական մշակույթի տարածմանը։ Համարվում է Թուրքիայի փափուկ ուժի հաստատություն և ստեղծվել է Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի հրամանագրի համաձայն   ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2007 հիմնադրված կազմակերպություններ Կատեգորիա:Մշակութային առաջխաղացման կազմակերպություններ Կատեգորիա:Թուրքիայի արտաքին հարաբերություններ Կատեգորիա:Թուրքերեն Կատեգորիա:Լեզվական կրթություն Կատեգորիա:Թուրքիայի մշակութային կազմակերպություններ Կատեգորիա:2007 հիմնադրումներ Թուրքիայում Կատեգորիա:Թուրքիայի մշակույթ
Սեն Լու դը Բուֆինի
Սեն Լու դը Բուֆինի (Saint-Loup-de-Buffigny), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Օբ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 181 մարդ, բնակչության խտությունը` 17.81 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 10.16 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 105 կմ հարավ-արևելք, Շալոն ան Շամպայն քաղաքից` 80 կմ հարավ-արևմուտք, Տրուա քաղաքից` 37 կմ հյուսիս-արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 127 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 103-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 24։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 81,1 %։ 103 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 97 անձ (51 տղամարդ և 46 կին)։ Գործազուրկ են եղել 6 անձ (4 տղամարդ և 2 կին)։ 24 անաշխատունակներից 7-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 11-ը` թոշակառուներ, իսկ 6-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Նիկոսիայի համալսարան
Նիկոսիայի համալսարան (Πανεπιστήμιο Λευκωσίας), Կիպրոսի Հանրապետության ամենամեծ մասնավոր համալսարանը, որը ունի մասնաճյուղեր Կիպրոսի երեք քաղաքներում՝ Նիկոսիայում, Լիմասոլում և Լառնակայում ։
Գիտկատկինվայամ
Գիտկատկինվայամ (Гыткаткинваям), գետ Կամչատկա թերակղզու հյուսիսարևելյան մասում։ Գետի երկարությունը 29 կմ է։ Հոսում է Կարագինսկի շրջանում, Կամչատկայի երկրամասում ։ Թափվում է Կարագինսկի ծոց։
Նիկոսիայի համալսարան
Մինչև 2007 թվականը համալսարանը հանդես էր գալիս Ինտերքոմեջ անվանումով։ Այս ուսումնարանը համալսարանի կոչում ստանալուց հետո կոչվեց Կիպրոսի պետական համալսարան։
Գիտկատկինվայամ
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Անադիր Կոլսկի ավազանային շրջանին։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության ՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Նիկոսիայի համալսարան
Նիկոսիայի համալսարանը ունի շուրջ 5000 ուսանողներ, որոնցից 4000-ը Նիկոսիայից են ։
Պատմություն
Նիկոսիայի համալսարանը (որը նախկինում եղել է միջազգային քոլեջ) ներկայումս համարվում է Կիպրոսի ամենահեղինակավոր կառույցներից մեկը, որը հիմնադրվել է 1980 թվականին։
Նիկոսիայի համալսարանը ունի նաև երեք հիմնական մասնաճյուղեր տարբեր քաղաքներում՝Նիկոսիայում, Լիմասոլում և Լառնակայում։
Սկզբում համալսարանը գործել է որպես փոքր ուսումնական հաստատություն, որը կրթում է կիպրացիներին տարբեր մասնագիտական կողմնորոշումներով։
Ներկայումս Նիկոսիայի համալսարանը համարվում է միջազգային համալսարան։ Այստեղի ուսանողները սովորում են անկախ անկախ ազգային և կրոնական դավանանքից։ Այս համալսարանը ապահովում է քաղաքացիների երկաստիճան կրթությունը՝ բակալավրիատ և մագիստրոս։
Բացի այդ այն նաև տալիս է մասնագիտական որակավորում (ACCA, ACA, CAT՝ տարբեր աստիճանով)։
Համալսարանի պատմությունը բնութագրվում է ստրատեգիական աճով։ Այն ներառում է տարբեր ֆակուլտետներ, ինչպես հումանիտար այնպես էլ իրական գիտություններից։ Ֆակուլտետնեից են՝ բժշկություն, իրավագիտություն, տնտեսագիտություն, մաքսային գործ, ծրագրավորում և այլն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կիպրոսի համալսարաններ
Ժորժ Ռուո
Ժորժ Ռուո (Georges Henri Rouault, ), ֆրանսիացի նկարիչ և գրաֆիկական նկարիչ, ֆրանսիական ֆովիզմի ներկայացուցիչներից մեկը։
Սկզբնական փուլ
Ծնվել է աղքատ ընտանիքում, Պեր Լաշեզի գերեզմանոցի մոտ գտնվող թաղամասում։ Կյանքի առաջին օրերը անցել են Փարիզյան կոմունայի բարիկադները քանդող թնդանոթների որոտի տակ։ Պապը, փոստային աշխատակիցը, եղել է սիրողական կոլեկցիոներ, հավաքել է Կալոյի փորագրությունները և Դոմիեյի վիմագրությունները։ Հայրը, մասնագիտությամբ արհեստավոր, քրիստոնեասոցիալիստական հայացքներով, որդուն տվեց բողոքական եկեղեցի։ 1885 թվականից Ռուոն երկու տարի սովորել է նկարիչ-վիտրաժիստ, իսկ հետո, 1891 թվականին Գեղարվեստի ակադենմիայում սովորել է Գյուստավ Մորոյի մոո, եղել է նրա սիրելի աշակերտը, վարպետի մահից հետո (1898) եղավ նրա թանգարանի պահապանը։
Հասունություն և ստեղծագործական կապեր
Ծանոթացել է Մորոյի աշակերտներ Մատիսի, Մարքեի հետ և դարձել է Աշնանային Սրահի հիմնադիր (1903)։ Նա մտերիմ հարաբերություններ է հաստատում կաթոլիկ գրող Բլուա Լեոնոմի հետ։ Ցուցադրված է ֆովիզմի հետ, բայց զերծ էր մնում գեղարվեստականությունից, այլ շարունակում է Վան Գոգի ուղին։
1907 թվականին դատավորները, ծաղրածուները, մարմնավաճառները դարձան Ռուոի նկարչության և գրաֆիկայի մշտական թեմաները։ Նրանք ստացան այլաբանության բնույթ՝ ձևավորելով Ռուոյի հասուն նկարչության հիմնական այլաբանական պատկեր։ Ընկերացել է կրոնական փիլիսոփա Ժակ Մարինետի հետ։ 1910 թվականին տեղի ունեցավ Ռուոի անհատական ցուցահանդեսը Դրուեյի պատկերասրահում։ Նրա նկարները ներշնչեցին գերմանացի նկարիչներին, հետագայում ձևավորվեց էքսպրեսիոնիզմի կորիզը։
Միևնույն ժամանակ, նկարիչը ապրել է ծայրահեղ աղքատության մեջ։ 1917 թվականին հայտնի կոլեկցիոներ և նկարների վաճառական Ամբրուազ Վոլարի հետ Ռուոն կնքեց պայմանագիր, ինչը նրան տասնամյակներ շարունակ ապահովեց որոշակի ունեցվածքով և տվեց ստեղծագործական ազատություն։
Ճանաչումը
Ռուոյի համբավը աճել է, նրա ցուցահանդեսներն անցկացվել են Լոնդոնում, Նյու Յորքում, Չիկագոյում, Բոստոնում, Վաշինգտոնում, Սան Ֆրանցիսկոյում։ 1948 թվականին հաջողությամբ մասնակցել է Վենետիկի բիենալեին։ 1951 թվականին արվեստագետի ութսունամյակը տոնվել է Ֆրանսիայի մտավորականների կաթոլիկ կենտրոնի կողմից Շայո պալատում, նա դարձել է Պատվավոր Լեգեոնի շքանշանի, պապական Սուրբ Գրիգոր Մեծի պատվավոր շքանշանի կոմանդոր։ Նկարչի մահից հետո ֆրանսիական պետությունը նրա համար կազմակերպել է պաշտոնական հուղարկավորություն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նկարիչներ Կատեգորիա:Փարիզի գեղարվեստի ազգային բարձրագույն դպրոցի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Էդվարդ Կոցբեկ
Էդվարդ Կոցբեկ (Edvard Kocbek, ), սլովենացի բանաստեղծ, արձակագիր, դրամատուրգ, հասարակական ու քաղաքական գործիչ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1904 թվականին Մարիբորում (Ներքին Շտիրիա)։ Հայրը եղել է եկեղեցական երգեհոնահար։ Երկու տարի աստվածաբանություն է ուսումնասիրել Մարիբորում, այնուհետև Լյուբլյանայի համալսարանում ուսանել է ռոմանական բանասիրություն (1927-1930)։ Աշխատել է ուսուցիչ, պատկանել է ձախ կաթոլիկներին, գտնվել գերմանացի փիլիսոփա, կաթոլիկ աստվածաբան Ռոմանո Գվարդինիի ազդեցության տակ (1928-1929 թվականներին Կոցբեկը Բեռլինում լսել է նրա դասախոսությունները), համագործակցել է կաթոլիկ «Խաչ» ու «Տուն և խաղաղություն» ամսագրերի հետ։ Ֆրանսիայում եղած ժամանակ 1931-1932 թվականներին ծանոթացել ու մտերմացել է ֆրանսիացի պերսոնալիստների հետ։ Երբ Իսպանիայում քաղաքացիական պատերազմ է սկսվել, խիստ քննադատել է իսպանական հոգևորականության կեցվածքը, ինչը հարուցել է սլովենական կաթոլիկ վերնախավի դժգոհությունը և «Տուն և խաղաղություն» ամսագրի փակման առիթ դարձել․ այդ ամսագրում էր տպագրվել Կոցբեկի «Մտքեր Իսպանիայի մասին» հոդվածը։ 1938-1943 թվականներին հրատարակել է «Գործ» ամսագիրը։ Նացիզմի ներխուժումից հետո դարձել է Սլովենիայի ազատագրական ճակատի հինադիրներից մեկը, գտնվել ընդհատակում, այնուհետև միացել հարավսլավական պարտիզաններին։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Սլովենիայի դաշնային կառավարությունում ստանձնել է նախախարի, ապա Սլովենիայի Հանրապետության Ազգային ժողովի նախագահի պաշտոն։ Երբ լույս է տեսել նրա ինքնակենսագրական «Վախ և խիզախություն» նովելը (1951), որը բարձրացնում էր բարոյական ընտրության ու հակաֆաշիստական ընդհատակում մարդկային արժեքի հարցը, ազատվել է բոլոր պաշտոններից, դուրս մղվել քաղաքական ու հասարակական կյանքից՝ հայտնվելով լիակատար մեկուսացման մեջ։ Էդվարդ Կոցբեկը հայտնվել է հատուկ մարմինների վերահսկողության տակ (անձնական № 584 գործը հարուցվել էր արդեն 1944 թվականին)։ Նրան հետել ու մատնել են նաև մտերիմ ընկերները, այդ թվում՝ հայտնի գրող, հրապարակախոս Յոժե Յավորշեկը։ Կոցբեկն այդ ընթացքում զբաղվել է ֆրանսիական ու գերմանական գրականության թարգմանությամբ, թարգմանել է Բալզակի, Մոպասանի, Էքզյուպերիի, Մաքս Ֆրիշի գործերից։ 1975 թվականին, երբ Բորիս Պահորի և Ալոիզ Ռեբուլի «Ծովածոց» թերթում տպագրվել է գրողի հարցազրույցը, որտեղ Կոցբեկը խիստ քննադատության էր ենթարկում Սլովենական շարժման (Slovensko domobranstvo) մոտ 10,000 անդամի և հարավսլավական պարտիզանների մտերիմների նկատմամբ դաժան հաշվեհարդարը (Բլայբուրգյան սպանդ), նա փաստացի մի քանի տարով հայտնվել է տնային կալանքում, նրա հանդեպ հասարակական կարծիքի թունավորման շարժում է սկսվում։ Դատական հետապնդումից նրան փրկել է Արևմուտքի մտավորականների միջամտությունը։ Կոցբեկին հատկապես սատարել է Հայնրիխ Բյոլը։ Կոցբեկի բանաստեղծությունները տպագրվել են «Մայրցամաք» ամսագրում (1976)։
Ստեղծագործություն և ճանաչում
Կոցբեկի բանաստեղծությունների առաջին գիրքը տպագրվել է 1924 թվականին։ Մի քանի տասնամյակի անուշադրությունից հետո նրա ստեղծագործությունը ճանաչում է գտել 1980-ական թվականների վերջին Սլովենիայում և նրա սահմաններից դուրս։ Նրա գործերը թարգմանվել են եվրոպական շատ լեզուներով, Կոցբեկի մասին մենագրությունները թարգմանվել են անգլերեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն, իտալերեն, լեհերեն։ Կոցբեկի բանաստեղծություններն ու արձակը զգալի ազդեցություն են թողել սլովենացի գրողների հետագա սերունդների վրա (Մարյան Ռոժանց, Յոժե Սնոյ, Դանե Զայց, Դրագո Յանցար, Թոմակ Շալամուն)։
Բանաստեղծի անունով են կոչվել փողոցներ Լյուբլյանայում և Ցելեում։ Նրա հարյուրամյակը լայնորեն նշվել է Սլովենիայում։ Լյուբլյանայի զբոսայգիներից մեկում 2004 տեղադրվել է Էդվարդ Կոցբեկի արձանը։ Թողարկվել է գրողի դիմանկարով նամականիշ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Սլովենացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Սլովենացի գրողներ Կատեգորիա:Պարտիզաններ Կատեգորիա:Սլովենացի լեզվաբաններ Կատեգորիա:Սլովենացի դրամատուրգներ Կատեգորիա:Սլովենացի արձակագիրներ Կատեգորիա:Հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Սլովենիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Սլովենացի թարգմանիչներ Կատեգորիա:Լյուբլյանայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմվածքագիրներ
Հայրենասեր (շաբաթաթերթ, Զմյուռնիա)
«Հայրենասեր» շաբաթաթերթ, քաղաքական, բանասիրական և առևտրական շաբաթաթերթ, 1845 թվականից՝ երկշաբաթաթերթ։ Հանդիսացել է Արազածունյաց մշակութային ընկերության հրատարակությունը։ Լույս է տեսել 1843-1846 թվականներին, Զմյուռնիայում։ Խմբագիր՝ Խ. Մելիքսելումյանց։ Տպագրել է լուրեր, առևտրական ծանուցումներ, բարոյախոսական՝ «Հայրենասեր» շաբաթաթերթի գլխագիրը զրույցներ, հատվածներ պատմա-ուղեգրական երկերից, գրական-գեղարվեստական, թարգմանչական գործեր։ Մասնավորապես լույս է ընծայել տեղեկություններ ռուսահայ կյանքից, հնդկահայ գաղութից ։
Խուսափելով կառավարությանը քննադատելուց և կրոնական խնդիրներ արծարծելուց՝ բավարարվել է գաղութի հարուստ վերնախավի արատների մատնանշմամբ։ Ծանոթացրել է նաև ժամանակի գիտական հայտնագործություններին։ «Հայրենասեր» շաբաթաթերթը հալածվել և արգելքների է հանդիպել լեզվի, կրթության, լուսավորության հարցերում ունեցած ուրույն դիրքորոշման համար։ Թերթի լեզուն աշխարհաբար էր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական շաբաթաթերթեր Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ Կատեգորիա:Հայկական տնտեսական պարբերականներ Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Նեմեյան առյուծ
Նեմեյան առյուծ (Νεμέος λέων), հրեշավոր առյուծ հին հունական դիցաբանության մեջ, որը հանդիսանում է հարյուրգլխանի ահռելի հրեշ Տիփոնի և Եքիդնայի որդին։ Ըստ առասպելի՝ նեմեյան առյուծը երկիր է ուղարկվել Զևսի ապօրինի որդու դեմ չարացած Հերա աստվածուհու կողմից։ Վերջինս իշխել է Ապեսանտա, Նեմեա և Թրետա երկրամասերում։ Հին պատմիչներ Հերոդոտոսն ու Անաքսագորասը գրում են այն մասին, որ նեմեյան առյուծը իջել է լուսնից ։
Առասպելական առյուծը բնակվել է Նեմեա քաղաքի շրջակայքում գտնվող լեռներում։ Կատաղի առյուծը մոլեգնության ժամանակ ամայացնում էր Նեմեա քաղաքի ողջ շրջակայքը և ոչ ոք չէր հանդգնում այդ կողմերում բնակություն հաստատել։ Մոտավոր կարելի է եզրակացնել, որ նեմեյան առյուծը հաստատված է եղել Պելոպոնես թերակղզում՝ Միկենեի և Նեմեայի միջև ընկած տարածությունում։
Հերակլեսի առաջին սխրագործություն
Ըստ Թեոկրիտոսի՝ սկզբում Հերակլեսն առյուծի ուղղությամբ երկու նետ է բաց թողնում, սակայն վրիպում է, որից հետո առասպելական հերոսը մահակով հզոր հարված է հասցնում առյուծի գլխին, որից հետո էլ սպանում է վերջինիս։ Հերակլեսի այս սխրագործործության պատվին շանթարձակ Զևսը երկնքում ստեղծում է առյուծի համաստեղությունը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հերակլես Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանության հրեշներ Կատեգորիա:Կատաստերիզմներ
Ռեզո Չխեիձե
Ռեզո (Ռևազ) Դավիթի Չխեիձե (რეზო (რევაზ) დავითის ძე ჩხეიძე, ), վրացի խորհրդային կինոռեժիսոր, դերասան, սցենարիստ, պրոդյուսեր, մանկավարժ։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1980)։
Կենսագրություն
Ռեզո Չխեիձեն ծնվել է 1926 թվականի դեկտեմբերի 8-ին Քութայիսում։
1943-1946 թվականներին սովորել է Թբիլիսիի Շոթա Ռուսթավելու անվան թատերական ինստիտուտի ռեժիսրական ֆակուլտետում։ 1953 թվականին ավարտել է Գերասիմովի անվան կինեմատոգրաֆիայի ինստիտուտի ռեժիսորական ֆակուլտետը (Միխայիլ Ռոմի արվեստանոց)։
1953 թվականից Ռեզո Չխեիձեն եղել է «Վրացֆիլմ» կինոստուդիայի ռեժիսոր, 1973 թվականից՝ նույն կինոստուդիայի տնօրենը։
Վրացական ԽՍՀ կինոգործիչների միության անդամ է։ 1963-1981 թվականներին եղել է Վրացական ԽՍՀ կինոգործիչների միության քարտուղար։
Ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնությունների ինքնագոլերի ցուցակ
Աղյուսակում տվյալները ներկայացված են ըստ ինքնագոլի ամսաթվի: Եթե ինքնագոլ հեղինակած ֆուտբոլիստը առաջնությունում իր հավաքականի հետ կարողացել է նվաճել մեդալ, ապա հաշվի առած գրաված հորիզոնականը, նշված է համապատասխան գույնով:
Ռեզո Չխեիձե
Կենսագրություն
ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի 9-10-րդ նստաշրջանի պատգամավոր է։
Ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնությունների ինքնագոլերի ցուցակ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ցանկեր:Ֆուտբոլ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնություններ
Ռեզո Չխեիձե
Կենսագրություն
Ռեզո Չխեիձեն մահացել է 2015 թվականի մայիսի 23-ին Թբիլիսիում, 89 տարեկանում ։ Թաղված է Թբիլիսիի Դիդուբեի պանթեոնում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վրացի կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Վրացի դերասաններ Կատեգորիա:Վրացի պրոդյուսերներ Կատեգորիա:Վրացի մանկավարժներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ Կատեգորիա:Թբիլիսիի պատվավոր քաղաքացիներ Կատեգորիա:Քութայիս քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Դիդուբեի պանթեոնում թաղվածներ Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ պատգամավորներ Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Խորհրդային կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Խորհրդային սցենարիստներ Կատեգորիա:Վրացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Խորհրդային դերասաններ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Վրաստանի ժողովրդական արտիստներ Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Վրաստան)
Վորդինբորգ (կոմունա)
Վորդինբորգ (Vordingborg Kommune), դանիական կոմունա Զելանդիա մարզի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 621,15 կմ², ինչը կազմում է Դանիայի ողջ տարածքի 1,44 %-ը՝ առանց Գրենլանդիայի և Ֆարերյան կղզիների։ 2008 թվականի հունվարի 1-ի տվյալներով՝ բնակչությունը 46600 մարդ է (տղամարդիկ՝ 23035, կանայք՝ 23565, օտարերկրացիներ՝ 1393)։
Պատմություն
Կոմունան ձևավորվել է 2007 թվականին հետևյալ կոմունաներից.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Զելանդիա (մարզ) Կատեգորիա:2007 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ուկրաինայի տոներ
Ուկրաինայի տոներ (Свята України), Ուկրաինայի պաշտոնական տոնական օրերը։
Ուկրաինայի պետական տոներ
Ուկրաինայի պետական տոների ցանկը.
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի տոներ
Զեսլախ
Զեսլախ  (Seßlach) կոմունա Գերմանիայում՝ Բավարիա քաղաքում։ Մտնում է Կոբուրգ (շրջան) կազմի մեջ՝ Վերին Ֆրանկոնիայում։ Բնակչությունը ըստ 2014 թվականի տվյալների կազմում է 3998 մարդ։ Զբաղեցնում է 72,51 կմ² տարածք ։ Խտությունը կազմում է 247 մարդ/կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 96145։ Հեռախոսային կոդը +49 9569։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Էրազմուս
Էրազմուս (Erasmus), Եվրոպական միության (ԵՄ) ուսանողների փոխանակման ծրագիր, որը ստեղծվել է 1987 թվականին ։ «Էրազմուս+»-ը կամ «Էրազմուս պլյուս»-ը նոր ծրագիր է, որը միավորում է ԵՄ-ի՝ կրթության, վերապատրաստման, երիտասարդության և սպորտի համար ներկայումս գործող բոլոր սխեմաները, որոնք մեկնարկվել են 2014 թվականի հունվարին։
Անվան առաջացումը
Ծրագիրն իր անվանումը ստացել է՝  ի պատիվ հոլանդացի փիլիսոփա, աստվածաբան, Վերածննդի հումանիստ, վանական և կաթոլիկություն դավանող Էրազմ Ռոտերդամցու, որին անվանում էին «քրիստոնյա հումանիստների բարձրագույն փառք» ։ Վերածննդի դարաշրջանում Էրազմն ու իր լավ ընկեր Թոմաս Մորը դարձել էին եվրոպական մտավորական կյանքի կենտրոնը։ Հայտնի լինելով իր երգիծանքով՝ նա կոչ էր անում կաթոլիկ եկեղեցու ներսում բարեփոխումներ իրականացնել։ Խրախուսել է վերականգնել կաթոլիկ հայրաբանության ավանդույթը ժամանակակից չարաշահումների դեմ, որոնք կապված էին Սրբազան խորհուրդների և չափից ավելի նվիրական որոշ գործելակերպերի հետ։ Հայտնի է, որ ազատ կամքի հարցի շուրջ ժամանակին մեծ բախում է տեղի ունեցել Էրազմ Ռոտերդամցու և բողոքական հեղափոխական Մարտին Լյութերի միջև։
ERASMUS-ի լրիվ անվանումն է «Համալսարանական ուսանողների շարժունության համար եվրոպական համայնքի գործողությունների սխեմա», որն անգլերեն «EuRopean community Action Scheme for the Mobility of University Students»-ի հապավումային տարբերակն է ։
Եվրոպական հանձնաժողովի 1987 թվականի առաջարկությունը
Այն ժամանակ, երբ «Էրազմուս» ծրագիրը դեռ կյանքի չէր կոչվել, Եվրոպական հանձնաժողովն արդեն 6 տարի էր, ինչ փորձնականորեն աջակցում էր ուսանողների փոխանակումներին։ 1986 թվականի սկզբին Եվրոպական հանձնաժողովը նույն հարցի շուրջ առաջարկով դիմեց Էրազմուսի նախօրինակ ծրագրին, սակայն անդամ պետություններից արձագանքները տարբեր էին. նրանք, որոնք ունեին փոխանակման սեփական ծրագրերը (հիմնականում Ֆրանսիան, Գերմանիան և Միացյալ Թագավորությունը), բացասաբար վերաբերվեցին առաջարկին, իսկ մնացած երկրները, հակառակը,  դրականորեն էին տրամադրված։ Արդյունքում անդամ երկրների և Եվրոպական հանձնաժողովի միջև հարաբերությունները վատթարացան, և Եվրոպական հանձնաժողովը 1987 թվականի սկզբին հրաժարվեց իր առաջարկից՝ ի նշան որոշ անդամ պետությունների կողմից առաջարկված եռամյա բյուջեի անբավարարության դեմ բողոքի ։
Մի քանի ամիս անց փոխզիջում վերջապես եղավ, երբ ձեռք բերվեց անդամ պետությունների մեծամասնության համաձայնությունը։ 1987 թվականի հունիսին ծրագիրն ընդունվեց։
Եվրոպական դատարանի որոշումը
Այնուամենայնիվ, քվեարկության մեթոդը (պարզ մեծամասնություն) անդամ որոշ պետությունների կողմից չընդունվեց, և նրանք Եվրոպական դատարանում բողոքարկեցին ծրագրի ընդունումը։ Դատարանը հաստատեց, որ ընթացակարգային որոշ թերացումներ եղել են, սակայն պահպանեց որոշման բովանդակությունը, ինչի արդյունքում ծրագիրն արագորեն ընդունվեց Նախարարների խորհրդի կողմից։
Ծրագրի ընդունում և զարգացում
Ծրագիրը հենվեց 1981-1986 թվականների ուսանողների պիլոտային փոխանակումների վրա, և չնայած այն պաշտոնապես ընդունվեց միայն 1987-1988 թվականների ուսումնական տարվա սկզբից շատ կարճ ժամանակ առաջ, այնուամենայնիվ 3,244 ուսանողներ հնարավորություն ունեցան մասնակցել ծրագրին` դրա մեկնարկի հենց առաջին տարում։ 2005 թվականին մասնակիցների թիվը հասավ 144,032-ի, որը Եվրոպայի ողջ ուսանողության գրեթե 1%-ն էր կազմում։ Հարաբերակցությունը բարձր էր համալսարանական դասախոսների շրջանում. Էրազմուսի դասախոսների շարժունությունը կազմում էր Եվրոպայի դասախոսների ընդհանուր թվի 1.9%-ը (20,877 մասնակից) ։
Էրազմուս Մունդուս
«Էրազմուս Մունդուս»-ը զուգահեռ իրականացվող մեկ այլ ծրագիր է, որը ուղղված է եվրոպական կրթության գլոբալացմանը։ Եթե «Էրազմուս»-ը բաց է եվրոպացիների համար, ապա «Էրազմուս Մունդուսը»-ը բաց է ոչ եվրոպացիների համար։
Դիմելով «Էրազմուս Մունդուս» միջազգային ծրագրերին՝ ուսանողը կարող է ամբողջական կրթաթոշակ ստանալ և ներգրավվել Եվրամիության կողմից ֆինանսավորվող համատեղ մագիստրոսական ծրագրերի մեջ։ Ծրագիրը հնարավորություն է տալիս մեկ կամ երկու տարի տևողութամբ մագիստրոսական կրթություն ստանալ ծրագրի կոնսորցիումի նվազագույնը երկու երկրներում գտնվող բուհերում։