cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Աուտոիմունություն
Աուտոիմունություն, օրգանիզմի իմուն պատասխանն ընդդեմ սեփական՝ չձևափոխված բջիջների և հյուսվածքների։ Ցանկացած հիվանդություն, որն առաջանում է տվյալ մեխանիզմով, տրամաբանորեն կոչվում է՝ աուտոիմուն հիվանդություն։ Հայտնի օրինակներից են՝ ցելիակիան, հետ-ինֆեկցիան աղիների բորբոքային հիվանդությունը, տիպ 1 շաքարային դիաբետը, Հենլեյն - Շենոխի պուրպուրան, սարկոիդոզը, համակարգային կարմիր գայլախտը, Շոգրենի համախտանիշը, էոզինոֆիլային գրանուլեմատոզ պոլիանգիտը (կամ Չարգ-Ստրաուսի համախտանիշ), Հաշիմոտոյի թիրեոիդիտը, Գրեյվսի հիվանդությունը, իդիոպաթիկ թրոմբոցիտոպենիկ պուրպուրան, Ադիսոնի հիվանդությունը, ռևմատոիդ արթրիտը, անկիլոզացնող սպոնդիլիտը, պոլիմիոզիտը, դերմատոմիոզիտը և ցրված սկլերոզը։ Աուտոիմուն հիվանդությունների բուժման մեջ բավական հաճախ օգտագործվում են ստերոիդները ։
Ցածր աստիճանի աուտոիմունություն
Մինչ բարձր աստիճանի աուտոիմունությունն ախտաբանական է, ցածր աստիճանի արտահայտված աուտոիմունությունը կարող է լինել նաև օգտակար։ Իմունային համակարգի, որպես ինքնապաշտպանական մի հզոր համակարգի կարևորագույն դերը կենդանի օրգանիզմների գոյատևման մեջ կարևոր է։ Իմուն համակարգի սեփականը օտարից տարբերակելու ունակությունը չի առաջանում և չի կորչում պատահականորեն, սեփական բջիջների դեմ ուղղված ագրեսիան երբեմն հետևանք է ցիկլիկ նյութափոխանակային պրոցեսների՝ ուղղված պահպանելու կենդանի օրգանիզմի հոմեոստազը։ Այսպես, չափավոր արտահայտված աուտոիմունությունը, կարող է ունենալ հիմնաքարային դեր ինֆեկցիոն հիվանությունների վաղ ժամկետներում արագ իմունային պատասխան կազմակերպելու գործում, հատկապես երբ օտար հակածինների սկզբնական ոչ բավարար քանակությունը սահմանափակում է օրգանիզմի կողմից պաթոգենի (ախտածնի) ճանաչումը (օր՝ երբ օրգանիզմ ներթափանցած պաթոգենների քանակը սակավ է)։ 2002 թվականին Ստեֆանովայի կողմից մկների վրա կատարված մի շարք փորձերի արդյունքում պարզվեց, որ սեփական MHC (major histocompatibility complex - հիստոհամատեղելիության գլխավոր գործոն) -ների ճանաչումը պայմանավորում է CD4+ T լիմֆոցիտար պատասխանը՝ օտար հակածինների բացակայության դեպքում ։
Իմունոլոգիական տոլերանտություն
Մի կողմից Նոյել Ռոզի և Էռնստ Վիտեբսկիի աշխատությունները Նյու Յորքում, իսկ մյուս կողմից Ռիոտի և Դոնիաքի գիտափորձերը Լոնդոնի համալսարանական քոլեջում, եկան ապացուցելու այն տարածված տեսակետը, որ հակամարմին արտադրող B լիմֆոցիտներով պայմանավորված աուտոիմուն հիվանդությունները, օրինակ՝ ռևմատոիդ արթրիտը և թիրեոտոքսիկոզը, կապված են իմունոլոգիական տոլերանտության կորստի հետ, որն օրգանիզմի սեփականը օտարից տարբերելու յուրահատուկ ունակությունն է։ Տոլերանտության կորուստը բերում է իմուն հաակարգի կողմից սեփական հակածինների հանդեպ, աննպատակահամար, կենսաբանաորեն չարդարացված հզոր պատասխանի առաջացման։ Իմունոլոգիական տոլերանտության առաջացման հստակ մեխանիզմները դեռևս լիովին պարզաբանված չեն, սակայն ներքոբերյալ տեսսւթյուններից յուրաքանչյուրը որոշակիորեն լույս են սփռում երևույթի ծագումնաբանության վրա։
Հետևյալ երեքը առավել տարածվածն են իմունոլոգների շրջանում՝
Ի հավելումն վերոնշյալների՝ հետևյալ երկուսը ակտիվ հետազոտման փուլում են՝
Տոլերանտությունը, կախված վերոնշյալ մեխանիզմների գործելու վայրից, կարող է տարբերակվել նաև կենտրոնականի և ծայրամասայինի։ Կենտրոնական տոլերանտություն զարգանում է կենտրոնական ավշային օրգաններում՝ ուրցագեղձ և ոսկրածուծ, իսկ ծայրամասայինը՝ ավշային հանգույցներում, փայծաղում, որտեղ աուտոռեակտիվ B բջիջները կարող են հեռացվել շրջանառությունից։ Հարկավոր է ընդգծել նաև, որ վերոնշյալ բոլոր տեսություններն էլ կարող են ակտիվորեն գործել, ողնաշաավորների մոտ իմունոլոգիական տոլերանտության ձևավորման գործում։ Տոլերանտության կորուստը հիմնականում վերաբերվում է հակամարմիններին՝ արտադրված B լիմֆոցիտների կողմից։ T լիմֆոցիտների կողմից տոլերանտության կորուստը բավական հազվադեպ է։ Այսպես, օրինակ ռևմատոիդ արթրիտի դեպքում իմունոլոգիական տոլերանտության կորուստը, հանգեցնում է B լիմֆոցիտների կողմից սպեցիֆիկ հակամարմինների արտադրության, սեփական այլ հակամարմինների՝ իմունոգլոբուլին G -ի (IgG) Fc հատվածի հանդեպ։ Համակարգային կարմիր գայլախտի դեպքում նմանօրինակ հակամարմիններն արդեն ուղղված են ԴՆԹ-ի հանդեպ, և սակավաթիվ T լիմֆոցիտներ, որոնք գրոհում են նուկլեոպրոտեիդներին։ Ցելիակիայի ժամանակ, հակամարմիններ են առաջաում սեփական՝ հյուսվածքային տրանսգլուտամինազի հանդեպ, իսկ T բջջային պատասխանն ուղղված է օտար սպիտակուց գլիադինի հանդեպ։ Նշված օրինակները հանգեցնում են այն մտքին, որ աուտոիմուն հիվանդություների առաջացման գործում հիմնական մեղավորը B լիմֆոցիտների տոլերանտության կորուստն է (բացառությունների թվում է օրինակ տիպ I շաքարային դիաբետը) ։
Իմունոդեֆիցիտ և աուտոիմունություն
Բազմաթիվ իմունոդեֆիցիտային (իմուն անբավարարության) վիճակներ կան, որոնք ուղեկցվում են նաև աուտոիմունության կլինիկական նշաններով։ Այս հիվանդների մոտ իմուն համակարգի անկարողությունը, այն է՝ մաքրել օրգանիզմը ինֆեկցիոն հարուցիչներից, կարող է հանգեցնել իմուն համակարգի անդադար ակտիվացման, որն էլ բերում է աուտոիմունության ։ Օրինակների թվում է ընդհանուր վարիաբել իմունեդոֆիցիտը, որի ժամանակ դիտվում են բազմաթիվ աուտոիմուն հիվանդություններ՝ աղիների բորբոքային հիվանդություն, աուտոիմուն թրոմբոցիտոպենիա և վահանաձև գեղձի աուտոիմուն հիվանդություն։ Այլ օրինակներից է ընտանեկան հեմոֆագոցիտիկ լիմֆոհիստիոցիտոզը, որն աուտոսոմ ռեցեսիվ տիպով ժառանգվող առաջնային իմունոդեֆիցիտ է։ Այս հիվանդության դեպքում հիվանդների մոտ դիտվում է պանցիտոպենիա, ցան, մեծացած ավշային հանգույցներ, լյարդի և փայծաղի մեծացում։ Բազմաթիվ վիրուսային վարակների առկայությունն էլ, համարվում է պերֆորինների անբավարարության հետևանք։ Ի հավելումն քրոնիկ, կրկնվող վարակների՝ մեծ թվով աուտոիմուն հիվանդություններ, որոնց թվում՝ ռևմատոիդ արթրիտ, աուտոիմուն հեմոլիտիկ անեմիա, սկլերոդերմիա և տիպ 1 շաքարային դիաբետ, կարող են ուղեկցել մեկ այլ իմունաանբավարարության վիճակին՝ X-շղթայակցված ագամմագլոբուլինեմիային։ Կրկնվող բակտերիային և սնկային վարակները զուգակցված քրոնիկ բորբոքման հետ դիտվում են նաև քրոնիկ գրանուլեմատոզ հիվանդության ժամանակ։ Քրոնիկ գրանուլեմատոզ հիվանդութան պատճառը նեյտրոֆիլներում NADPH (նիկոտինամիդ ադենին դինուկլեոտիդ ֆոսֆատ) օքսիդազ կոչվող ֆերմենտի անվարարությունն է։ Վիսկոթ-Ալդրիչի համախտանիշով հիվանդներին բնորոշ է էկզեման, աուտոիմուն ռեակցիաները, կրկնվող բակտերիալ վարակները և լիմֆոման։ Աուտոիմուն պոլիէնդոկրնոպաթիա-կանդիդիազ-էկտոդերմալ դիստրոֆիայի ժամանակ, ինչպես հիվանդության անվանումը հուշում է, օրգան յուրահատուկ աուտոիմունությունն (օր՝ հիպոպարաթիրեոիդիզմ) ու իմունոդեֆիցիտը (օր՝ մաշկալորձաթաղանթային կանդիդիազ) կրկին զուգակցվում են։ Վերջապես ամենահաճախ հանդիպող IgA -ի անբավարարությունը նույնպես, երբեմն դրսևորվում է ուտոիմուն և ատոպիկ երևույթներով։
Գենետիկ գործոններ
Որոշ մարդիկ ունեն աուտոիմուն հիվանդություններ ձեռք բերելու գենետիկ հակում։ Այս նախատրամադրվածությունը կապված է բազմաթիվ գեների, ինչպես նաև այլ ռիսկի գործոնների հետ։ Հարկավոր է ընդգծել նաև, որ գենետիկ նախատրամադրվածություն ունենալը դեռևս չի նշանակում ունենալ հիվանդություն։
Աուտոիմուն հիվանդությունների առաջացման հետ են կապված հետևյալ գեները՝
Առաջին երկուսը, որոնք մասնակցում են հակածինների ճանաչմանը, ունեն փոփոխական ժառանգում, ինչպես նաև ենթակա են վերակազմավորման։ Այս վերակազմավորումները ստեղծում են նոր համակցումներ, որոնք նպաստում են հնարավորինս մեծ քանակի հակածինների ճանաչմանը, սակայն կարող են նաև սկիզբ դնել սեփական հակածինների սխալմամբ ճանաչման և աուտոիմուն ռեակցիաներ հրահրող լիմֆոցիտների։
Աուտոիմուն հիվանդությունների կապվածությունը MHC I դասի հետ ավելի թույլ է։ Առավել հայտնին HLA B27 ալելի և սպոնդիլոարթրոպաթիաների՝ անկիլոզացնող սպոնդիլիտ, ռեակտիվ արթրիտ կապն է։ MHC (HLA) խմբից դուրս գտնվող գեների կապը աուտոիմուն հիվանդությունների հետ ներկայումս ուսումնասիրությունների փուլում է։ Վերջին հետազոտությունների տվյալներով հայտնաբերվել է PTPN22 կոչվող գենի և տիպ 1 ՇԴ-ի, ռևատոիդ արթրիտի, համակարգային կարմիր գայլախտի, Հաշիմոտոյի թիրեոիդիտի, Գրեյվսի հիվանդության, Ադիսոնի հիվանդության, միասթենիայի, վիտիլիգոյի, համակարգային սկլերոզի և փսորիատիկ արթրիտի միջև կապը ։
Սեռ
Որոշ տվյալների համաձայն՝ մարդու սեռը նույնպես կարող է իր դերն ունենալ աուտոիմուն հիվանդությունների զարգացման գործում։ Ընդ որում, բավական քիչ են այն աուտոիմուն հիվանդությունները, որոնց ժամանակ տղամարդիկ և կանայք ունեն հավասար հիվանդացություն։ Դրանց թվում են՝ անկիլոզացնող սպոնդիլիտը, տիպ 1 շաքարային դիաբետը, գրանուլեմատոզ պոլիանգիտը, Կրոնի հիվանդությունը, առաջնային սկլրեոզացնող խոլանգիտը և փսորիազը։ Մնացած աուտոիմուն հիվանդություններն առավել տարածված են կանանց մոտ։ Պատճառների թվում կարող է լինել այն փաստը, որ կանանց իմունային համակարգը առավել ուժգին բորբոքային պրոցեսներով է պաստասխանում միջավայրի հրահրիչ գործոններին քան տղամարդկանց մոտ է դիտվում, որը բարձրացնում է աուտոիմունության ռիսկը։ Սեռային տարբերության հանգեցնող գործոններից մյուսը կարող է լինել սեռական հորմոնների մակարդակի տարբերությունը 2 սեռերի մոտ, ինչպես նաև նրանց փոփոխականությունը, օրինակ՝ հղիության, դաշտանային ցիկլերի կամ օրալ հակաբեղմնավորիչների ընդունման ժամանակ։ Նախկինում ունենցած հղիությունը նույնպես բարձրացնում է աուտոիմուն հիվանդություններ զարգացնելու ռիսկը։ Կա տեսակետ, որ հղիության ընթացքում մոր և պտղի միջև թեկուզ չնչին բջիջների փոխանակումը կարող է հիմք ծառայել աուտոիմուն հիվանդությունների զարգացման ։ Այս տեսակետը էլ ավելի է բարձրացնում կանանց մոտ աուտոիմուն հիվանդությյուների առաջացման ռիսկը։ Այլ տեսության համաձայն, կանայք նախատրամադրված են աուտոիմուն հիվանդությունների ունենալու X- քրոմոսոմի չբալանսավորված ինակտիվացիայի պատճառով ։ Այս տեսության հեղինակն է համարվում՝ Ջեֆ Ստյուարտը Պրինսթոնի համալսարանից, տեսությունը հաստատվեց բավականին վերջերս, փորձարարական ճանապարհով, սկլերոդերմիայի և աուտոիմուն թիրեոիդիտի օրինակի վրա ։
Ինֆեկցիոն հիվանդություններ և մակաբույծներ
Հետաքրքիր հակադարձ կապ գոյություն ունի ինֆեկցիոն հիվանդությունների և աուտոիմուն հիվանդությունների միջև։ Բնակչության այն շրջաններում, որտեղ տարածված են ինֆեկցիոն բնույթի հիվանդությունները, աուտոիմուն հիվանդությունները հազվադեպ են հանդիպում։ Հիգիենայի հիպոթեզն այս կապը բացատրում է պաթոգենների իմուն համակրգի վրա թողած բազմաթիվ ազդեցություններով։ Մինչ այս հիպոթեզը ենթարկվում է բազում քննադատությունների և համարվում է ոչ այնքան արժանահավատ։ Փաստն այն է որ մակաբուծային (պարազիտար) հիվանդություններն իջեցնում են աուտոիմուն հիվանդությունների ակտիվությունը  ։ Ենթադրվում է, որ պարազիտները թուլացնում են իմունային համակարգը ինքնապաշտպանության նպատակով։ Տրամաբանական է, որ իմուն համակարգի թուլացումը բարենպաստ ազդեցություն է թողնում արդեն իսկ աուտոիմուն հիվանդություն ունեցող մարդու մոտ։ Մեխանիզմները, որոնց օգնությամբ զանազան մանրեներ կամ մակաբույծներ թուլացնում են իմուն համակարգի ակտիվությունը դեռևս պարզաբանված չեն, հնարավոր մեխանիզմների թվում կարող են լինել հակաբորբոքային ցիտոկինների արտադրությունը կամ իմունային համակարգում ազդանշանման խաթարումը։ Պարադոքսալ է նաև որոշ բակտերիաների և աուտոիմուն հիվանդությունների միջև առկա կապը։ Օրինակ, Klebsiella pneumoniae-ով վարակվածությունը ասոցացված է անկիլոզացնող սպոնդիլիտի, իսկ coxsackievirus B-ով վարակվածությունը տիպ 1 շաքարային դիաբետի հետ։ Երևույթը որոշ չափով բացատրվում է սուպեր-հակածինների գոյությամբ, որոնք հանգեցնում են B-լիմֆոցիտների պոլիկլոնալ ակտիվացման և բազմաթիվ հակամարմիների արտադրության, որոնցից որոշները ունակ են փոխազդելու սեփական հակածինների հետ։
ԴԵղեր և քիմիական նյութեր
Որոշ քիմիական նյութեր և դեղեր նույնպես ունակ են հրահրել աուտոիմուն հիվանդություններ։ Ամենակնառու օրինակը, դեղ-հրարհրված համակարգային կարմիր գայլախտն է՝ հիդրալազինի, իզոնիազիդի, պրոկաինամիդի կամ մինոցիկլինի կիրառումից հետո ։ Դեղի ընդունման ընդհատումը սովորաբար հանգեցնում է հիվանդության վերացման։
Ծխախոտի օգտագործումը ներկայումս համարվում է հզոր ռիսկի գործոն ռևմատոիդ արթրիտի և ծագումնաբանության և ծանրության մեջ։ Պատճառը կարող է լինել ծխախոտի թույների ազդեցությամբ սպիտակուցների ցիտրուլինացմամբ, որոնց հանդեպ էլ զարգանում են ռևմատոիդ արթրիտին բնորոշ հակամարմինները։
Ախտաֆիզիոլոգիա
Իմուն կարգավորիչ բջիջների՝ ռեգուլյատոր T բջիջների, NK (բնական քիլլերներ) բջիջների, γδ T- բջիջների դերն աուտոիմուն հիվանդությունների զարգացման գործում ներկայումս ուսումնասիրությունների փուլում է։
Դասակարգում
Աուտոիմուն հիվանդությունները կարող են դասակարգվել որպես համակարգային և որպես օրգան-յուրահատուկ (տեղային), կախված ամեն հիվանդության կլինիկական կամ ախտածնական բնութագրից։
Հարկավոր է նշել նաև, բազում քրոնիկ բորբոքային հիվանդություններ, որոնք անվանցում են՝ աուտոբորբոքային, իրենց պաթոգենեզում կարող են չներառել T և B բջջային մասնակցություն ։ Այսպես, իմունային համակարգի ագրեսիան սեփական հյուսվածքների հանդեպ կարող է դասակարգվել կախված նրանից, թե գերազանցապես ինչ բջջային դերակատարներ են մասնակցում վնասմանը։ Այսպիսի դասակարգման մի շայրում կարող են հայտնվել աուտոիմուն հիվանդությունները՝ T և B լիմֆոցիտար մասնակցություն, իսկ մյուս ծայրում աուտոբորբոքայինները՝ հիմնականում բնածին իմուն համակարգի բջիջներ (նեյտրոֆիլներ, մակրոֆագեր)։ Օրինակ կրոնի հիվանդությունը վերջին տարիներին համարվում է ավելի շատ աուտոբորբոքային քան թե աուտոիմուն հիվանդություն ։ Այսպիսի պարզաբանումը չափազանց կարևոր է բուժական մարտավարության ընտրության համար ։
Ախտորոշում
Աուտոիմուն հիվանդությունների ախտորոշումը իրենից ենթադրում է մանրակրկիտ հավաքած հիվանդի անամնեզ, ֆիզիկալ հետազոտման տվյալներ, ինչպես նաև չափազանց կարևոր՝ լաբորատոր ախտորոշման տվյալներ (օր՝ ՑՌՊ, ԷՆԱ) ։ Սերոլգիական (շիճուկային) հետազոտությունները ուղղված են սպեցիֆիկ հակամարմինների հայտնաբերմանը։ Հակամարմինների հայտնաբերումը չափազանց կարևոր է աուտոիմուն հիվանդությունների ախտորոշման գործում, քանի որ շատ հակամարմիններ կարող են լինել բավական սպեցիֆիկ են հիվանդության համար (օր.՝ հակա-Սմիթ հակամարմինները համակարգային գայլախտի ժամանակ) ։ Տեղայնացված հիվանդությունների ախտորոշման համար, կարող է կիրառվել բիոպտատների իմունոֆլուորեսցենցիան:
Բուժում
Աուտոիմուն հիվանդություների բուժումը ավանդաբար լինում է իմունաճնշիչ, հակաբորբոքային կամ ամոքիչ։ Չափազանց կարևոր է բորբոքման հարաճման կանխումը ։ Բուժման ոչ իմունոլոգիական մեթոդները, որոնցից է օրինակ՝ հորմոնների փոխարինական թերապիան, համարվում է ամոքիչ բուժում, քանի որ օգտագործվում է օրգանների կորսված ֆունկցիաների մասնակի վերականգնման համար (օր.՝ ինսուլինը տիպ 1 շաքարային դիաբետի ժամանակ)։ Դիետայի փոփոխությունը կարգավորում է ցելիակիայի ընթացքը։ Ստերոիդները և ՈՍՀԴ-ները օգտագործվում են բորբոքման ճնշման համար։ Ներերակային իմունոգլոբուլինները օգտագործվում են քրոնիկ բորբոքային դեմիելինացնող պոլինեյրոպաթիայի և Գիյեն-Բարեի համախտանիշի ժամանակ։ ՈւՆԳ α -ի (ուռուցքի նեկրոզի գործոն ալֆա) անտագոնիստները (օր.՝ էտաներցեպտ), հակա B բջջային հակամարմինները (օր.՝ ռիտուքսիմաբ), իլ 6-ի ընկալիչի պաշարիչները (օր.՝ տոցիլիզումաբ) և կոստիմուլյացիայի ընկճողները (օր.՝ աբատացեպտ), իմունամոդուլացնող դեղեր են, որոնք կիրառվում են ռևմատոիդ արթրիտի բուժման համար։ Այս դեղերից որոշները բարձրացնում են վարակների հանդեպ զգայունությունը։
Հելմինթային թերապիան, բուժման փորձարարական մեթոդ է, որը իրենից ներկայացնում է հիվանդի վարակում աղիքային կլոր որդերով (նեմատոդներով)։ Ներկայումս առկա է բուժման 2 տարատեսակ՝ Necator americanus-ով կամ Trichuris Suis Ova-ով   ։
Պատմություն
19-րդ դարի վերջերին համարվում էր, որ օրգանիզմի իմունային համակարգն անընդունակ է գրոհել սեփական հյուսվածքները։ Սական 20-րդ դարի ընթացքում ապագա նոբելյան մրցանակակիր Փոլ Էրլիխը զարգացրեց բառացիորեն՝ «սարսափելի աուտոտոքսիկություն» կոչվող կոնցեպտը ։ Հետագայում Էրլիխը փոփոխությունների ենթարկեց իր իսկ աշխատությունը, քանզի գտնում էր, որ բնածին իմուն համակարգի որոշ մեխանիզմներ այնուամենայնիվ խոչնդոտում են իմուն համակարգի չափազանց ակտիվացումը։ 1904 -թվականին, պարոքսիզմալ հեմոգլոբինուրիա ունեցող մի շարք հիվանդների արյան շիճուկում, հայտնաբերվում է դեռևս անհայտ մի նյութ, որը փոխազդում էր էրիթրոցիտների հետ։ Էրլիխի հայտանագործությունները մի կողմից ենթարկվում էին քննադատության, մյուս կողմից շարժիչ ուժ ծառայում իմունոլոգիայի հետագա զարգացման համար։ Իմունոլոգիան այժմ, բացի կլինիկականից, համարվում էր նաև կենսաքիմիական դիսցիպլին ։ 1950-ական թվականներին սկսում է լայնորեն տարածվել հակամարմինների և աուտոիմուն հիվանդությունների ուսումնասիրությունը։ Բավականին վերջերս աուտոիմուն պատասխանը ընդունվեց, որպես ողնաշարավորների իմունային համակարգի բաղկացուցիչ մաս, երբեմն կոչվելով «բնական աուտոիմունություն» ։ Աուտոիմունությունը չպետք է շփոթել ալլոիմունության հետ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իմունոլոգիա Կատեգորիա:Բժշկություն Կատեգորիա:Աուտոիմուն հիվանդություններ Կատեգորիա:Աուտոիմունիտետ Կատեգորիա:Գենետիկա
Իոսիֆ Բրոդսկի
Իոսիֆ Ալեքսանդրովիչ Բրոդսկի (Иосиф Александрович Бродский, ), ազգությամբ հրեա, ռուս բանաստեղծ, էսսեիստ, դրամատուրգ, թարգմանիչ։ 1987 թվականին արժանացել է Գրականության Նոբելյան մրցանակին։ Բրոդսկին բանաստեղծել է ռուսերենով, բայց էսսեները հեղինակել է անգլերեն լեզվով։
Կենսագրություն
Իոսիֆ Բրոդսկին ծնվել է 1940 թվականի մայիսի 24-ին Լենինգրադում ապրող հրեայի ընտանիքում։ Հայրը, Ալեքսանդր Իվանովիչ Բրոդսկին (1903-1984), ռազմական մամուլի լուսանկարիչ էր, պատերազմից վերադարձել է 1948 թվականին և աշխատանքի ընդունվել Ռազմածովային թանգարանի ֆոտոլաբորատորիայում։ 1950 թվականին զորացրվել է, դրանից հետո աշխատել է լուսանկարիչ և լրագրող լենինգրադյան որոշ թերթերում։ Մայրը, Մարիա Վոլպերտը (1905-1983 ), հաշվապահ էր։ Իոսիֆի վաղ մանկությունը անցել է պատերազմի, բլոկադայի տարիներին, առանց հոր, հետպատերազմյան աղքատության մեջ։ 1942 թվականին բլոկադայից հետո մայրը որդու հետ տարհանվում է Չերեպովեց, Լենինգրադ են վերադարձել 1944 թվականին։ 1947 թվականին Իոսիֆը հաճախում է Կիրոչնոյ փողոցի № 203 դպրոցը, 1950-ին տեղափոխվում է Մոխովոյ փողոցի թիվ 196 դպրոցը, 1953 թվականին նա գնում է համար 181 դպրոցի 7-րդ դասարան։ 1954 թվականին հայտ է ներկայացնում Բալթյան երկրորդ դպրոցին (ծովագնացության), բայց չի ընդունվում։ Տեղափոխվում է համար 276 դպրոցը, որտեղ շարունակում է ուսումը։
1955 թվականին ընտանիքը ստանում է «կես բնակարան» Մուրուզիի տանը։
Բրոդսկու էսթետիկական հայացքները ձևավորվել են Լենգինգրադում 1940-1950-ական թվականներին։ Նորդասական ճարտարապետությունը, որը սարսափելի տուժել էր ռմբակոծությունների ժամանակ, ջուրը, բազմաթիվ արտացոլումներով, մոտիվները՝ որոնք կապված էին նրա մանկության և երիտասարդության տպավորությունների հետ, անպայմանորեն արտահայտվում են նրա արվեստում։
1963 թվականին Բրոդսկուն կալանավորեցին պորտաբուծության մեղադրանքով։ Դատը կայացավ 1964 թվականի փետրվարի 18-ին, Լենինգրադում, որի արդյունքում Բրոդսկին դատապարտվեց 5 տարի վարչական վտարման և արտաքսվեց Արխանգելսկի մարզ։ Սակայն ի պաշտպանություն Բրոդսկու, 1965 թվականի փետրվարին, բազմաթիվ հայրենական և արտասահմանյան բանաստեղծների ելույթներից հետո, նրան թույլատրեցին վերադառնալ Լենինգրադ։ 1972 թվականին Բրոդսկին վտարանդվել է ԱՄՆ և սկզբնական ժամանակներում ապրել Անն-Արբոր քաղաքում, որտեղ գտնվում էր «Արդիս» հրատարակչությունը, որը բազմիցս հրատարակել է ռուս վտարանդի գրողներին։ 1980 թվականին ստացել է ԱՄՆ քաղաքացիություն և տեղափոխվել Նյու Յորք։ Մասաչուսեթս նահանգի Mount Holyoke քոլեջում դասավանդել է ռուս և անգլիական պոեզիա։ Դասախոսությունները կարդում էր անգլերենով։ Բրոդսկին արժանացել է ամերիկյան մի շարք հեղինակավոր գրական պարգևների։
1987 թվականին նրան շնորհվել է գրականության Նոբելյան մրցանակ։
Բրոդսկին մահացել է քնած ժամանակ, 1996 թվականի հունվարի 27-ի լույս 28-ի գիշերը։ Ժամանակավորապես հուղարկավորվել է Նյու-Յորքի քաղաքամերձ բնակավայրում, այնուհետև նրա դին հանձնվում է Իտալիայի (Վենետիկ) հողին՝ բանաստեղծի կտակի համաձայն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հրեաներ Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ամերիկացի նոբելյան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ Կատեգորիա:20-րդ դարի թարգմանիչներ Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հրեա նոբելյան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Ռուս նոբելյան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ռուս թարգմանիչներ Կատեգորիա:Ռուս դրամատուրգներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Վալանս (քաղաք)
Վալանս, քաղաք Ֆրանսիայում, Ռոն գետի ձախ ափին։ Դրոմ դեպարտամենտի վարչական կենտրոնն է։ Ունի 70,3 հազար բնակիչ (1978)։
Տնտեսություն
Տրանսպորտային հանգույց է։ Կա մետալուրգիական, սննդի և տեքստիլ, կաշվի, թղթի արդյունաբերություն, ժամացույցների արտադրություն։
Նայրոբիի պատմություն
Նայրոբիի պատմություն, տարածքի պատմություն, որտեղ հետագայում գտնվել է Նայրոբին, Քենիայի մայրաքաղաքը՝ իր հիմնադրումից մինչև մեր օրերը։
Սկզբում ժամանակակից Նայրոբիի տարածքում մի ճահիճ կար, որի տարածքում ապրում էին մաասայները, որոնք զբաղվում էին ընտանի կենդանիների բուծմամբ, ինչպես նաև գյուղատնտեսությամբ։ Այնուհետև, 1899 թվականին երկաթուղային կայարանի կառուցումից հետո, նրանք ստիպված հեռացվել են իրենց զբաղեցրած հողերից։ Շենքերի թիվը, որոնցում ապրում էին երկաթուղու անձնակազմը, ինչպես նաև սովորական մարդիկ, արագորեն ավելացել են, ինչի արդյունքում Նայրոբին վերածվել է Քենիայի ամենամեծ բնակավայրի, այնուհետև նրան տրվել է մայրաքաղաքի կարգավիճակ։ «Նայրոբի» անվանումը առաջացել է մասսայական «Enkare Nyorobi» արտահայտությունից, որը նշանակում է «սառը ջրերի տեղ»։ Սակայն լայն տարածում է գտել նաև «Կանաչ քաղաք արևի տակ» անվանումը ։
Գաղութատիրական շրջան
1896 թվականին բրիտանացիները սկսեցին կառուցել երկաթուղին։ 1899 թվականին Մաասայի ցեղի ներկայացուցիչներով բնակեցված տարածքում երկաթուղայինները կառուցեցին Ուգանդայի երկաթուղու աշխատանքային բնակավայրը և սննդի պահեստը։ Շուտով պահեստի շենքում տեղավորվել են երկաթուղու վիճակի համար պատասխանատու իշխանության ներկայացուցիչները։ Կայանի շրջակայքում ձևավորվել է մի փոքրիկ քաղաք, որը ստացել է «Նայրոբի» անվանումը՝ ի պատիվ մոտակա ջրցանի, որը մասայերենում կոչվել է «Ewaso Nyirobi»՝ նշանակելով «սառը ջրերի վայր» ։ Այս տարածքում բնակավայր ստեղծելու անհրաժեշտությունը որոշվել է Նայրոբիի դիրքով` Մոմբասա-Կամպալա ճանապարհի կեսին, ինչպես նաև քաղաքի տարածքում մի շարք գետերի առկայությամբ, որոնք ջուր էին մատակարարում երկաթուղու աշխատողներին։ Գյուղատնտեսության տարբեր ճյուղերում սառը, զովացուցիչ ջրի օգտագործման շնորհիվ երկաթուղու անձնակազմի կյանքն ընթացել է բավականին հարմարավետ պայմաններում։ Բացի այդ, ծովի մակարդակից 1661 մ բարձրության վրա, որտեղ գտնվում է քաղաքը, ջերմաստիճանը հասել է շատ ցածր էր, որի դեպքում բացառվել է մալարիայի վիրուսը կրող մոծակների գոյության հնարավորությունը ։ 20-րդ դարի սկզբին Նայրոբին պետք է վերակառուցվեր՝ վերջին բուբոնային ժանտախտի համաճարակի և քաղաքը ավերած հրդեհի պատճառով։ 1905 թվականին Նայրոբին դարձել էր առևտրի կենտրոն. քաղաքին տրվել է բրիտանական Արևելյան Աֆրիկայի մայրաքաղաքի կարգավիճակը, որը նախկինում պատկանում էր Մոմբասային։ Քաղաքի տարածքը կարճ ժամանակում բազմապատկվել է, վարչական գործառույթների թիվն աճել է, իսկ Նայրոբիի «ժողովրդականությունը» զբոսաշրջության ոլորտում անշեղորեն ավելացել է։ Սկսելով շրջանի գաղութացումը՝ բրիտանացիներն առաջին հերթին հիմնել են Նայրոբին, որի պատճառով գաղութի կառավարության ներկայացուցիչները նախաձեռնել են կառուցել մի շարք խոշոր հյուրանոցներ՝ նախատեսված անգլիական ծագումով զբոսաշրջիկների և որսորդների համար, որոնք զբաղվում են մեծ որսով ։ Քաղաքի ծայրամասերը հիմնականում բնակեցված էին բրիտանացիների կողմից։ Քաղաքի աճը դեպի հարավ մեծ վրդովմունք է առաջացրել այս տարածքում ապրող մաասայիների, ինչպես նաև կիկյուի ժողովրդի ներկայացուցիչների մոտ, որոնք հողն իրավամբ իրենցն էին համարում։ 1919 թվականին քաղաքին տրվել է մունիցիպալիտետի կարգավիճակ։
1926 թվականի փետրվարին Նայրոբի է այցելել ճանապարհորդ Էրիկ Դաթոնը, որը նույն թվականին նվաճել է Քենիա լեռան գագաթը։ Դաթոնը նշել է քաղաքի արագ աճը՝ հավատալով, որ Նայրոբիի հսկայական ներուժը նրա զարգացման առումով ապագայում միայն ավելանալու է։ Ըստ Դաթոնի՝ Նայրոբին պետք է դառնար ասֆալտապատ ճանապարհների, բարեկարգված պողոտաների և այգիների, ցնցող տաճարների, թանգարանների, արվեստի պատկերասրահների, թատրոնների և բիզնես կենտրոնների քաղաք։ Նա կարծում էր, որ Նայրոբին դարձել է աչք շոյող քաղաք, չնայած իր նախազգուշացմանը, որ հսկայական գումարներ է պետք է ծախսել շենքերի կառուցման վրա ։
Անհանգստություն
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո բնակչության և կառավարության միջև տարաձայնությունները հանգեցրել են Մաու Մաուի ապստամբությանը։ Ապրելով փոքրիկ գյուղում՝ Ջոմո Քենյատան, որը հետագայում դարձել է Քենիայի առաջին նախագահը, ժամանել է Նայրոբի և ավելի ուշ միացել Կենտրոնական Կիկույու ասոցիացիային։ Երեք տարի զբաղեցրել է գլխավոր քարտուղարի պաշտոնը, այնուհետև նշանակվել Քենիայի առաջին վարչապետ, իսկ հետո՝ նահանգի առաջին նախագահը։ Տեղի բնակչության ճնշումը գաղութի իշխանությունների վրա հանգեցրել են նրան, որ 1963 թվականին Մեծ Բրիտանիան անկախություն է շնորհել, Նայրոբիին տրվել է նորաստեղծ հանրապետության մայրաքաղաքի կարգավիճակ ։
1946 թվականին բրիտանացիները ստեղծել են Արևելյան Աֆրիկայում առաջին ազգային պարկը, որը նախկինում օգտագործվում էր խոշոր որսի համար։ 2008 թվականի դրությամբ այն շարունակում էր մնալ աշխարհում իր տեսակի մեջ միակ որսորդական արգելոցը, որը գտնվում է նահանգի մայրաքաղաքի տարածքում ։
Անկախության ժամանակաշրջան
1975 թվականին Նայրոբիում տեղի է ունեցել Եկեղեցիների համաշխարհային խորհրդի 5-րդ վեհաժողովը։
1998 թվականի օգոստոսի 7-ին «Ալ-Կաիդա» միջազգային ահաբեկչական կազմակերպության անդամները ռմբակոծել են Նայրոբիում Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների դեսպանատունը։ Ահաբեկչության ժամանակ զոհվել է ավելի քան 2 հազար խաղաղ բնակիչ, 213 մարդ, որոնք գտնվում էին դեսպանատան շենքի տարածքում, ավելի քան 5 հազար մարդ վիրավորվել է։ Պայթյունի «արդյունքները» ապշեցնող էին. դեսպանատան շենքը գրեթե ամբողջությամբ ավերվել է, մոտ 40 շենք վնասվել է։ Յոթհարկանի շենքի փլուզման հետևանքով զոհվել է առնվազն 60 մարդ։ Նայրոբիի շարունակական զարգացման հետ կապված՝ անհրաժեշտ էր կազմակերպել հատուկ պահպանվող բնական տարածքներ (օրինակ՝ Նայրոբիի ազգային պարկը)։ Աճող բնակչության համար բնակարանների կառուցման հետ կապված անհրաժեշտությունը հանգեցրել է այն երթուղիների վրա գտնվող տարածքների բնակեցմանը, որոնցով տեղի էր ունենում խոշոր կենդանիների միգրացիան։
2013 թվականի սեպտեմբերի 21-ին սոմալիստական Հարակատ ալ-Շաբաբ խմբավորումը ահաբեկչական հարձակում է իրականացրել Վեսթգեյթ առևտրի կենտրոնում (Westlands շրջան), որի հետևանքով զոհվել է առնվազն 68 մարդ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քենիայի պատմություն
Սիոնա Բենջամին
Սիոնա Բենջամինը (բենգալերեն՝ সিওনা বেঞ্জামিন, Siona Benjamin, ), հնդիկ-ամերիկացի նկարիչ, ծագումով Հնդկաստան խոշոր տնտեսական և մշակութային կենտրոնից՝ Մումբայից։ Այժմ բնակվում է Նյու Յորքի տարածքում, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ ։
Վաղ շրջան
Սիոնա Բենջամինը (Կասուկար) ծագումով Մումբայից է, այժմ ապրում է Նյու Յորքի տարածքում։ Նրա հեղինակային աշխատանքը, որպես բազմամշակութային արվեստագետ, արտացոլում է նրա կյանքի վաղ շրջանը, երբ նա մեծանում էր հրեա ընտանիքում՝ ապրելով Հնդկաստանում, որը հիմնականում հինդուիստների և մուսուլմանների կողմից է բնակեցված։ Իր նկարներում նա համատեղում է իր անցյալի պատկերները այն դերի հետ, որը նա խաղում է այսօր Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում՝ ստեղծելով խճանկար՝ ոգեշնչված թե՛ հնդկական մանրանկարչությամբ, թե՛ սեֆարդական սրբապատկերներով։ Մասնագիտացել է գեղանկարչության և թատրոնի բեմադրության մեջ ։  Նրա աշխատանքները ցուցադրում են ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Եվրոպայում, Հնդկաստանում և Ասիական բազմաթիվ երկրներում ։
Սիոնին արժանացել է երկու Ֆուլբրայթի ծրագրի կրթաթոշակների ։ 2016 թվականի աշնանը Սիոնան սկսեց նոր նախագիծ իրականացնել Իսրայելում, որը կոչվում էր «Հնդկական տրանսմշակութային հրեաներ» ։ 2010-2011 թվականներ Սիոնան ստացել է «Դեմքեր։ հնդկական-հրեական պատմությունների միահյուսում» գեղարվեստական նախագծի մասնակցության իրավունք. այս նախագծի ուսումնասիրությունն իրականացվել է Հնդկաստանում, իսկ առաջին ցուցահանդեսը տեղի է ունեցել 2013 թվականի հոկտեմբերին Հնդկաստանի Մումբայ քաղաքում գտնվող Ուելսի արքայազնի թանգարանում։
Նրա աշխատանքներին անդրադարձել են տարբեր լրատվամիջոցներ, այդ թվում՝ Նյու Յորք Թայմս, The Chicago Tribune The Philadelphia Inquirer, The Financial Times, The Jewish Week in NYC  և NJ, The Boston Globe, The St. Louis Gazette, Art in America, Art New England, Art and Antiques , ArtNews և Moment ամսագիր։
Սիոնայի բնօրինակ նկարները հասանելի են և ներկայացված են Նյու Յորքի ACA պատկերասրահում։
Կանանց պատկերներ
Բենջամինի ստեղծագործության գործիչների մեծ մասը կանայք են։ «Գտնելով տուն» շարքի ենթախումբը վերնագրված է «Ֆերեշթե», որը նշանակում է «հրեշտակ» ուրդու լեզվով։ «Ֆերեշթե» սերիալի գլխավոր հերոսները աստվածաշնչյան կանայք են։ Այնուամենայնիվ, երբ տղամարդիկ հայտնվում են այս սերիալում, նրանք իրականում տղամարդկանց դիմակներով կանայք են ։ Միրիամը երևում է երեք ստեղծագործություններում. Մեկում նա տանում է ճամպրուկ և քայլում է, հնարավոր է, Եգիպտոսից դուրս, հագնված ավանդական հնդկական հագուստով։ Երկրորդում նա հիվանդ է և շրջապատված է դևերով, իսկ երրորդում նա ցուցադրվում է որպես պարսիկ հրեշտակ, որը ընկել է սարդոստայնի մեջ ։ Մյուս կողմից, Լիլիթը ներկայացված է փոփ-արտի երեք տարբերակներով։ Լիլիթին ավանդաբար դիտում են որպես գայթակղիչ և կործանիչ, սակայն Բենջամինը Լիլիթին՝ Ադամի առաջին կնոջը, համարում է նաև առաջին ֆեմինիստ ։  Աշխատանքներից մեկում (Finding Home #74 (Fereshteh) «Լիլիթ») նա կրում է պաշտպանիչ մանյակ, որը սովորաբար կարող է կրել որպես պաշտպանություն նրանից, իսկ Լիլիթի խոսքի փուչիկը ասում է. «Հազար տարի ես սպասել եմ խարույկը պահելով. վրեժը փայլում է իմ սրտում» ։ Նա պատկերված է հրեշտակի թևերով և կրակի ֆոնի առջև ։ Ռաքելը, Լիան և Եսթերը, ի թիվս այլոց, ներառված են շարքում ։
Նրա 2014 թվականի գուաշը թղթի վրա՝ «Չորս մայրերը, որոնք մտան Պարդես» շարքը, ներառում է ստեղծագործություններ, որոնք ցույց են տալիս, թե ինչպես են Ռաքելը, Սառան, Լիան և Ռեբեկան դրախտ հասնում, այլ ոչ թե չորս իմաստունները, որոնք, ըստ հրեական լեգենդի, մտան Պարդես կամ դրախտ ։
Տիկուն օլամ
Հրեական ավանդույթներում քիչ ավանդազրույցներ են ավելի կարևոր գնահատվում, քան տիկուն օլամ, որը թարգմանաբար նշանակում է «աշխարհը շտկել»։ Դիտարկվող հրեաներն ամեն օր տիկուն օլամ են անում իրենց մտքերում և արարքներում։ Ինչպես կեցվածք է ընդունել Աբրահամ Ջոշուա Հերշելը, երբ նրան հարցրել են. «Ո՞վ է հրեան»։ Նա պատասխանեց. «Հրեան այն մարդն է, ում անարատությունը քայքայվում է, երբ չի հուզվում ուրիշների հանդեպ կատարված անիրավության իմացությունից»։ Ուսումնասիրության և մտորումների միջոցով Բենջամինը տիկուն օլամը դարձրեց կենտրոնական իր արվեստի մեջ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆեմինիստ արվեստագետներ
Ապրել մինչև լուսաբաց
«Ապրել մինչև լուսաբաց» (Дажыць да світання), բելառուս գրող Վասիլ Բիկովի վիպակը, որը գրվել է 1972 թվականին։ 1974 թվականին «Կոթող» («Обелиск») և «Ապրել մինչև լուսաբաց» վեպերի համար Բիկովին շնորհվել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակ։
Սյուժե
Վիպակի գործողությունները տեղի են ունենում Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ՝ 1941 թվականի դեկտեմբերին։
Վիպակի գլխավոր հերոսը խորհրդային լեյտենանտ Իգոր Իվանովսկին է։ Հիմնական կերպարների թվում են նաև նրա դիվերսիոն խմբի մարտիկները, որոնց հետ նա անցնում է ճակատային գիծը` մտնելով ռուսական հող, որը գրավված է գերմանա-ֆաշիստական զավթիչների կողմից։ Նրանք են ավագ Դյուբինը, սակրավոր Սուդնիկը, շարքային մարտիկ Պիվովարովը և նրանց մարտական ընկերները։
Նրանք, այլ ոչ թե շտաբային սպաներն են պատերազմի իսկական հերոսները։ Ու թեև լեյտենանտ Իվանովսկուն չի հաջողվում կատարել, ըստ էության, կամավոր իր վրա վերցրած առաջադրանքը՝ պայթեցնել գերմանական ռազմամթերքի բազան, նա ամեն ինչ անում է հաղթանակի համար։ Նա անում է այն ամենը, ինչ կարող էր։ Նա ապրում է մինչև լուսաբաց և առաքելության ավարտին, լինելով ծանր վիրավոր, պայթեցնում է իրեն նռնակով՝ ոչնչացնելով թշնամուն։
Գրական առանձնահատկությունները
Սկզբում Բուլկովը վիպակը գրել է բելառուսերեն, ապա ինքն էլ այն թարգմանել է ռուսերեն ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վասիլ Բիկովի ստեղծագործություններ Կատեգորիա:1972 գրական ստեղծագործություններ Կատեգորիա:1976 գրքեր Կատեգորիա:Գրքեր Հայրենական մեծ պատերազմի մասին
Էմիլ Գազազ
Էմիլ Գազազ (իսկական անունը՝ Էմանուել Գազազյան, ), հայազգի նկարիչ, քանդակագործ։
Ուսում
1965-1972 թվականներին ուսանել է Մերկուրովի անվան արվեստի դպրոցում, 1968-1972 թվականներին՝ Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանում ապա մինչև 1979 թվականը՝ Երևանի պետական գեղարվեստի ինստիտուտում։ 1980 թվականին Էմիլը տեղափոխվել է Լոս Անջելես, Կալիֆոռնիա, որտեղ էլ ապրում և ստեղծագործում է մինչ այժմ ։
Ստեղծագործական կյանքը
Ստեղծագործությունները ցուցադրվում են աշխարհի մի շարք մասնավոր հավաքածուներում, արվեստի սրահներում, Երևանի Ժամանակակից արվեստի թանգարանում, Գյումրիի ճարտարապետության և քաղաքաշինության թանգարանում։
Ստեղծագործություններ
Գազազի կերտած անիրական, ֆանտաստիկ կերպարները ստեղծում են յուրօրինակ, հեքիաթային աշխարհ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Կեղծանուններ
Միխայիլ Սումգին
Միխայիլ Իվանովիչ Սումգին (Михаи́л Ива́нович Сумги́н, ), խորհրդային գիտնական, սառույցագիտության հիմնադիրներից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Տոլստոյ (գյուղ, Վելիկոնովոսյոլկովսկի շրջան)
Տոլստոյ (Толстой), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Վելիկոնովոսյոլկովսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Տոլստոյ գյուղում բնակվում էր 176 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Վելիկոնովոսյոլկովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Տառն (գետ)
Տառն, գետ  Ֆրանսիայի արևելքում՝  Օքսիտանիա նահանգում։ Գարոնի աջ վտակը։ Երկարությունը՝ 380,6  կմ, ավազանի մակերեսը՝  15,7 հազար կմ²։
Ջրագրություն
Տառն գետը սկսվում է Սևեննայից՝ Լոզեր կոչվող   սարից։  Ներքևում հատում է  Կոսսի սարահարթը, վերածվում է կրաքարային կիրճի՝  Գորժ դյու Թարն անունով, որն ունի 500 մ խորություն։ Ներքևում ջրի  հոսքը դուրս է գալիս հարթավայր, թափվում է  Գարոննայի մեջ՝  Թարնի և Գարոննայի դեպարտամենտում։ Ալբի քաղաքի վերին մասում վերածվում է Սաբո ջրվեժի։ Ջրվեժը  ծովի մակերևույթից  բարձր է 1500 մ։
Ջրի միջին օգտագործումը կազմում է մոտ 140մ³ վայրկյանում։ Թարն գետը գարնանը վարարում է, ինչի հետևանքով ամռանը լինում են անձրևային հեղեղումներ։
Թարնը հայտնի է իր աղետալի հեղեղումներով։ 1930 թվականի հեղեղումների ժամանակ Թարնի ջրերը Մոնտոբան նահանգում բարձրացել են 17 մ այն դեպքում, երբ ջրօգտագործումը կազմել է 7000մ³ վայրկյանում։ Արդյունքում ավերվել են հազարավոր տներ, մահացել է շուրջ 300 մարդ։
Տնտեսական օգտագործում
Տառն գետի ստորին հոսանքում կլիման չորային է։ Գետի վրա կան մի շարք հիդրոէլեկտրակայաններ։
Գետի շուրջ կառուցված են Մոնտաբան, Ալբի, Միյո և այլ քաղաքներ, իսկ վրայով անցնում է Միյոյի ամենամեծ ուղեկամուրջը, որն աշխարհի ամենաբարձր տրանսպորտային կամուրջն է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գետեր
Ադրբեջանցիները Բելառուսում
Ադրբեջանցիները Բելառուսում (Belarus azərbaycanlıları), ադրբեջանական փոքր համայնք Բելառուսում։ Նրանց մեջ կան նաև մարդիկ, որոնք հանդիսանում են Բելառուսի քաղաքացիներ և էթնիկ ադրբեջանական ծագում ունեցող մշտական բնակիչներ։ Ադրբեջանն ու Բելառուսը եղել են Ռուսական կայսրության կազմում, ինչից հետո մտել են Խորհրդային Միության կազմի մեջ։ Ներկայումս նրանց թիվը կազմում է 5567 (0,1%)։
Բելառուսի ամենահայտնի հաղորդավարներից մեկը՝ Լեյլա Իսմայիլովան, նույնպես ադրբեջանցի է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բելառուսի ազգեր Կատեգորիա:Ադրբեջանական սփյուռք
Սյունիքի մարզի լքված գյուղերի ցանկ
Ստորև ներկայացվում է Սյունիքի մարզի լքված գյուղերի ցանկը
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գյուղեր Կատեգորիա:Հայաստանի լքված գյուղերի ցանկերն ըստ մարզերի
Հայիթիի երկրորդ կայսրություն
Հայիթիի երկրորդ կայսրություն, որը պաշտոնապես հայտնի է որպես Հայիթիի կայսրություն (Empire d'Haïti; Haitian Creole: Anpi an Ayiti), եղել է պետություն, որը գոյություն է ունեցել 1849-1859 թվականները։ 1848 թվականի փետրվարի 28-ին Հայիթիի նախագահ Ժան Բատիստ Ռիշեի մահվանից հետո, նախկին գեներալ-լեյտենանտ և նախագահական պահակախմբի գլխավոր նախագահ Ֆոստին Սուլուկին ոգեշնչված Նապոլեոնից, 1849 թվականի օգոստոսի 26-ին Պորտ-օ-Պրենսի Սուրբ Աստվածածնի Վերափոխման տաճարում իրեն հռչակում է որպես Հայիթիի կայսր ։ Ֆոսթինի անհաջող գրավման փորձը (մասամբ Միացյալ Նահանգների և Իսպանիայի դիվանագիտական միջամտության պատճառով ) Դոմինկյան Հանրապետության (1849, 1850, 1855 և 1856 թվականներին), որն անջատվել էր 1844 թվականին, խաթարել է երկրի նկատմամբ նրա վերահսկողությունը։ 1858 թվականին սկսվեց հեղափոխությունը, որը ղեկավարում էր գեներալ Ֆաբր Գեֆրարդը՝ Տաբարայի դուքսը։ Նույն թվականի դեկտեմբերին գեֆրարդը ջախջախում է Կայսերական բանակը և վերահսկողություն ձեռք բերում երկրի մեծ մասի նկատմամբ։ Արդյունքում, 1859 թվականի հունվարի 15-ին կայսրը հրաժարվում է գահից։ Հրաժարվելով ֆրանսիական դիվանագիտական առաքելության օգնությունից, 1859 թվականի հունվարի 22-ին Ֆոսթենին արտաքսում են բրիտանական ռազմանավից։ Գեներալ Գեֆրարդը նրան փոխարինում է նախագահի պաշտոնում։ Կարճ ժամանակ անց կայսրը և նրա ընտանիքը ժամանում են Քինգսթոն (Ճամայկա), որտեղ նրանք անցկացնում են մի քանի տարի։ Հայիթի վերադառնալու թույլտվություն ստանալով՝ Ֆոսթենը վերադառնում է։ Նա մահանում է 1867 թվականի օգոստոսի 6-ին՝ Հայիթիի վարչական շրջաններից Փեթիթ Գոավայում և թաղվում Ֆորտ Սուլուկում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայիթիի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Հայիթիի լեզուներ Կատեգորիա:Հայիթիի պետական խորհրդանիշեր Կատեգորիա:Հայիթի Կատեգորիա:Կայսրություններ Կատեգորիա:Կայսրությունների պատմություն
Կարապածաղիկ հովանոցավոր
Կարապածաղիկ հովանոցավոր, կարապածաղկազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։
Նկարագրություն
Հաստ հորիզոնական կոճղարմատով ջրաճահճային բազմամյա խոտաբույս է։ 50-120 սմ բարձրությամբ, անտերև ցողունն ունի գլանաձև տեսք։ Երկար արմատամերձ տերևների հիմքային մասը եռանիստ է, վերին հատվածները՝ տափակ լայն տերևապատյաններով։ Մուգ ձիթապտղականաչ փայլուն տերևներն ունեն լավ արտահայտված օդատար խոռոչներ։ Պարզ բազմածաղիկ հովանոցներում, որոնք տեղակայված են ցողունի գագաթին, հավաքված են բազմաթիվ կանոնավոր երկսեռ վեցանդամ ծաղիկները։ Ծաղկապատը կազմված է խոշոր սպիտակ կամ կարմրավուն պսակակերպ թերթիկներից։ Ծաղիկները բացվում են տարաժամկետ։ Եռանկյուն նշտարաձև, սրածայր թաղանթանման ծաղիկները տեղակայված են հովանոցի հիմքում։ Բազմաթիվ կողավոր շագանակագույն սերմերով կաշվեկերպ շագանակագույն բազմատերևիկները նույնպես ունեն օդատար խոռոչներ։ Գեղազարդային և մեղրատու բույս է ։
Նշանակություն
Բուժական նպատակներով օգտագործում են կոճղարմատները, տերևներն ու սերմերը։ Սերմերի եփուկն օգնում է այտուցների, ջրգողության բուժման համար ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր Կատեգորիա:Ծածկասերմեր Կատեգորիա:Կարապածաղկազգիներ Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր Կատեգորիա:Մեղրատու բույսեր Կատեգորիա:Դեկորատիվ բույսեր Կատեգորիա:Խոտաբույսեր Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ
Քրիստինե Ալեքսանյան
Քրիստինե Ալեքսանյան, հայ ֆուտբոլիստ, «Ռյազան-ՎԴՎ» ակումբի պաշտպան։ Հանդես է եկել Հայաստանի հավաքականում։
Կարիերա
Քրիստինե Ալեքսանյանը ծնվել է 1989 թվականի մարտի 25-ին Երևանում։ Մանկուց տարվել է ֆուտբոլով։ Երևանյան «Միգ» ակումբի կազմում հաղթել է Հայաստանի առաջնությունը։
Արժանանալով օտաերկրացի սելեկցիոներների ուշադրությանը՝ հրավիրվել է Լիբանանի «Հոմենմեն» ակումբ, որը հիմնադրել են հայ գաղթականները։ Դարձել է Բեյրութի առաջնության արծաթե մեդալակիր։ Մի քանի մրցաշրջան Լիբանանում խաղալուց հետո տեղափոխվել է Կալուշի «Նեֆտեխիմիկ», որի կազմում դարձել է Ուկրաինայի փոխչեմպիոն և գավաթակիր։
2012 թվականին տեղափոխվել է ռուսական «Զվեզդա-2005» ակումբ, որի կազմում 2013 թվականի դարձել է Ռուսաստանի փոխչեմպիոն և գավաթակիր։ Ընդ որում՝ Քրիստինե Ալեքսանյանը խփել է որոշիչ գոլը «ՑՍՊ Իզմայլովո» ակումբի դեմ եզրափակիչ խաղի ավելացված ժամանակում։ 2014 թվականին դարձել է Ռուսաստանի չեմպիոն։ Դա Քրիստինեին հնարավորություն է տվել խաղալ ՈՒԵՖԱ Չեպիոնների լիգայում։ «Զվեզդա-2005»-ն անցել է քառորդ եզրափակիչ, իսկ Քրիստինեն մասնակցել է 3 խաղի։ 2015 թվականի «Զվեզդա-2005»-ը ձևակերպում է դուբլ։
2016 թվականին խաղացել ռուսական «Ռոսիյանկա» ակումբի կազմում։ Առաջին իսկ մրցաշրջանում նոր թիմի կազմում դարձել է Ռուսաստանի չեմպիոն։
Քրիստինե Ալեքսանյանը հրավիրվել է Հայաստանի հավաքական, որի կազմում մասնակցել է 19 խաղի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ կին ֆուտբոլիստներ
Նեկարզուլմ
Քաղաքը բաժանված է 3 վարչական շրջանների։
Անվանումը
Անվանումն առաջացել է քաղաքի մերձակայքում միախառնվող Նեկար և Զուլմ գետերի անունների միացումով։
Պատմություն
Պատմական փաստաթղթերում Նեկարզուլմն առաջին անգամ հիշատակվել է 771 թվականին։ Քաղաքի կարգավիճակ ստացել է մոտավորապես 1300 թվականին ։ 2021 թվականին հանդիսավորությամբ նշվել է քաղաքի հիմնադրման 1250-րդ տարելիցը ։
Տնտեսություն
Նեկարզուլմը համբավվել է վերականգնվող էներգիային ուղղված նախագծերի իրականացմամբ և գինով։ Այստեղ գործող Weingärtnergenossenschaft Neckarsulm-Gundelsheim (Նեկարզուլմի և Գունդելսհայմի գինեգործների կոոպերատիվ) ընկերությունը գինեգործական ամենահին կոլեկտիվն է Գերմանիայում։ Նրա լայնորեն ճանաչված արտադրատեսակներն են Trollinger և Lemberger գինիները։ Այս քաղաքում են գործում նաև սուպերմարկետների Lidl և Kaufland ցանցերը միավորող, Եվրոպայում սննդամթերքի վաճառքի խոշորագույն ցանցը համարվող Schwarz Gruppe և Audi Sport GmbH ընկերության Audi RS6 և  Audi R8 ավտոմեքենաներ թողարկող Audi AG մասնաճյուղի գլխավոր գրասենյակներն ու գլխադասային ձեռնարկությունները  ։
Նեկարզուլմում գործող հանրահայտ այլ ֆիրմաներից են Fujitsu TDS-ը, Bechtle AG-ը, Rheinmetall Automotive AG-ը ։
Բնակչություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Գերմանիայի համայնքներ Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Բադեն-Վյուրթեմբերգի բնակավայրեր
Թուրքիայի դրամահատարան
Թուրքիայի դրամահատարան (Darphane), պետության կողմից տնօրինվող դրամահատարան, որը տեղակայված է Ստամբուլում, Թուրքիա։ Դրամահատարանը պատասխանատու է Թուրքիայի մետաղադրամների արտադրության համար։ Սկզբնապես հիմնադրված լինելով 1467 թվականին՝ դրամահատարանը փոխարինեց Կոստանդնուպոլսի դրամահատարանին՝ դառնալով նրա իրավահաջորդը։ Այն Օսմանյան կայսրության ամենամեծ դրամահատարանն էր։ Դրամահատարանի հիմնադրման մասին հիշատակումը արձանագրվել է Մեհմեդ 2-րդի փաստաթղթերում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դրամ Կատեգորիա:Դրամագիտություն Կատեգորիա:Մետաղադրամ Կատեգորիա:Թուրքիայի տնտեսություն Կատեգորիա:Դրամահատարաններ
Էլիզաբեթ Բլեքբերն
Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ է (1992), ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիայի օտարերկրյա անդամ (1993) , Բժշկության ինստիտուտի անդամ (2000), Ավստրալիայի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ (2007) ։
Կենսագրություն
Բլեքբերնը ծնվել է բժիշկների ընտանիքում։ Մելբուռնի համալսարանում ստացել է բակալավրի (B.Sc., 1970) և մագիստրոսի (M.Sc., 1972) աստիճան։ Սովորել է նաև Քեմբրիջի Դարվինի քոլեջում։
1975 թվականին Քեմբրիջի համալսարանում ստացել է դոկտորի կոչում (Ph.D.), իսկ 1975-1977 թվականներին աշխատել է Եյլի համալսարանում։ 1978 թվականին աշխատանքի է ընդունվել Բերքլիի Կալիֆոռնիայի համալսարանի մոլեկուլային կենսաբանության ամբիոնում։
1985 թվականին Բլեքբերնը Քերոլ Գրեյդերի հետ բացահայտել է թելոմերազի ֆերմենտը։ 1990 թվականին աշխատանքի է ընդունվել Սան Ֆրանցիսկոյի Կալիֆոռնիական համալսարանում, որը ղեկավարել է 1993-1999 թվականներին։
1998 թվականին դարձել է Բջջային կենսաբանության ամերիկյան հանրության, իսկ 2010 թվականին՝ Քաղցկեղի հետազոտության ամերիկյան ասոցիացիայի նախագահ։ Ամերիկայի գենետիկայի հանրության խորհրդի անդամ է (2000-2002)։
2003 թվականին ստացել է Ամերիկայի քաղաքացիություն։
2016 թվականին կոչ-նամակ է հղել Գրիփիսին, ՄԱԿ-ին և ամբողջ աշխարհի կառավարություններին՝ դադարեցնել պայքարը ԳՄՕ-ների դեմ  ։
Ամերիկայի Գիտությունների և արվեստի ակադեմիայի (1991), Միկրոկենսաբանության ակադեմիայի (1993), Գիտության զարգացման ամերիկյան ասոցիացիայի (2000), «Cell» ամսագրի խմբագրական խորհրդի անդամ է։
Անձնական կյանք
Ամուսնացած է կենսաքիմիայի և կենսաֆիզիկայի պրոֆեսոր Ջոն Սեդատի հետ, ունեն մեկ որդի՝ Բենջամինը ։
Մրցանակներ և պարգևներ
2007 թվականին Time ամսագրի կողմից ճանաչվել է աշխարհի 100 ամենաազդեցիկ մարդկանցից մեկը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բժշկության կամ ֆիզիոլոգիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Թագավորական շքանշանով պարգևատրվածներ Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կին գիտնականներ Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Քերոլ Գրեյդեր
Քերոլ Գրեյդեր (Carol Greider, ), ամերիկացի գիտնական, մոլեկուլային կենսաբան։ 2009 թվականին Էլիզաբեթ Բլեքբերնի և Ջեկ Շոստակի հետ արժանացել է բժշկության և ֆիզիոլոգիայի Նոբելյան մրցանակի 1971 թվականին Ալեքսեյ Օլովնիկովի առաջ քաշած տեսության հիման վրա «թելոմերներով և թելոմերազի ֆերմենտով քրոմոսոմները պահպանող մեխանիզմները բացահայտելու համար» ։
ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիայի (2003), ԱՄՆ Բժշկության ազգային ակադեմիայի (2010) և Ամերիկյան փիլիսոփայական միության (2016) անդամ է, փիլիսոփայության դոկտոր (1987), Ջոնս Հոփքինսի համալսարանի պատվավոր պրոֆեսոր (2014-ից)։
Կենսագրություն
Քերոլ Գրեյդերն ավարտել է Սանտա Բարբարայի Կալիֆոռնիայի համալսարանը (բակալավր, 1983)։ 1987 թվականին ստացել է փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան Բերքլիի Կալիֆոռնիական համալսարանում։
1988 թվականին ընդունվել է Քոլդ Սփրինգ Հարբորի լաբորատորիա՝ որպես անկախ ուսանող, 1990 թվականից՝ նրա օգնական հետազոտող, 1994 թվականից՝ հետազոտող։ 1997 թվականին տեղափոխել է իր լաբորատորիան Ջոն Հոփկինսի համալսարանի բժշկական դպրոց։ 2003 թվականից նա այդ համալսարանի անվանի պրոֆեսոր է (Դանիել Նաթանս պրոֆեսոր) և մոլեկուլային կենսաբանության և գենետիկայի ամբիոնի տնօրեն, իսկ 2014 թվականից՝ անվանի վաստակավոր պրոֆեսոր (Blooomberg Distinguished):
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
(899) Ջոկաստե
(899) Ջոկաստե (Jokaste), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1918 թվականի օգոստոսի 3-ին Մաքս Վոլֆի կողմից Հայդելբերգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,908592 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,3351 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,4821 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1811,85 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,198692 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 12,48° անկյուն։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է B դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս B Կատեգորիա:1918 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Մաքս Վոլֆի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Կարագով կատվի պարադոքս
Կարագով կատվի պարադոքս, կատակային պարադոքս, որի հիմքում ընկած են երկու ժողովրդական ասացվածքներ.
Հակասություն է առաջանում, երբ դիտարկում ենք կատվին, որի մեջքին կապած է բուտերբրոդ (կարագի կողմը դեպի վերև), և որն ընկնում է գետնին։
Կարագով փորձ
Պարադոքսն իսկապես իրենից հետաքրքրություն է ներկայացնում, եթե ենթադրում ենք, որ բոլոր կատուներն իսկապես միշտ ընկնում են թաթերի վրա, իսկ բոլոր բուտերբրոդներն ընկնում են կարագի կողմով դեպի ներքև։
Որոշ մարդիկ կատակով հաստատում են, որ փորձի հետևանքը կարող է դառնալ ձգողականության հակառակ ուժը։ Ըստ նրանց` կատվի անկումը կդանդաղանա հատակին մոտենալիս, և նա կսկսի պտտվել` փորձելով վայրէջք կատարել թաթերի վրա, բայց և միաժամանակ` բուտերբրոդի կարագի կողմով։ Ի վերջո, նա պետք է հասնի հաստատուն կարգավիճակի` կախված լինելով Երկրի մակերևույթից ոչ հեռու և պտտվելով մեծ արագությամբ։ Սակայն դա հնարավոր կլիներ միայն օդի բացակայության պայմաններով, հակառակ դեպքում ըստ էներգիայի պահպանման օրենքի` պտտման հանդեպ օդի դիմադրության ուժը պետք է հակազդեր անկման ձգողականության ուժին։
Ինչպես նաև գոյություն ունի կարծիք, որ կատուն կլիզի կարագը բուտերբրոդից և վայրէջք կկատարի թաթերի վրա։
Իրականում ոչ մի հակասություն չկա։ Նույնիսկ եթե ենթադրենք, որ կատուն միշտ վայրէջք է կատարում թաթերի վրա, իսկ կարագով բուտերբրոդներն ընկնում են կարագի կողմը դեպի ներքև, ապա առաջին դեպքում թաթերի վրա կընկնի կատուն, իսկ բուտերբբրոդը այդպես էլ կմնա օդում։ Երկրորդ դեպքում կարագով բուտերբրոդը կընկնի գետնին, իսկ կատուն այդպես էլ կմնա օդում։ Իսկ թե տարբերակներից որ մեկն է ավելի հավանական` կախված է նախնական պայմաններից։ Ճիշտ է, մնում է ևս մեկ տարբերակ` կատվից և բուտերբրոդից կազմված «համակարգը» ընկնում է կողքի վրա, սակայն այս տարբերակը չի դիտարկվում։
Հակասության տարածման երկրորդ տարբերակը, որն առաջարկել է Նոժնովը, այն է, որ բուտերբրոդով կապված կատուն բարդ օբյեկտ է հանդիսանում, այդ իսկ պատճառով էլ այն չի կարող լինել առաջին կանոնի կատուն և երկրորդ կանոնի բուտերբրոդը միաժամանակ։ Հակառակ դեպքում` երկաթուղին կամ բեռնատարը, որում կարագով բուտերբրոդներ կան, պետք է ներքև ընկներ` կարագի կողմը դեպի ներքև ։ Ֆիզիկայի լեզվով` դա նշանակում է, որ կատվին և բուտերբրոդին միացնելու համար ընդունված չէ կատարյալ պինդ մարմնի մոդելը։
Կիրառություններ
Կարագով կատվի պարադոքսն օգտագործվում է «Flying Horse» էներգետիկ ըմպելիքի գովազդում ։