cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կրծքագեղձի քաղցկեղ
Ախտաֆիզիոլոգիա
ԱՄՆ-ում կրծքագեղձի և ձվարանների քաղցկեղով հիվանդների 10-20%-ը ունեն այս հիվանդությամբ հիվանդ առաջին կամ երկրորդ աստիճանի բարեկամներ։ Այս հիվանդությունների զարգացման նման բարեկամական հակումը կոչվում է ժառանգական (ընտանեկան) կաթնագեղձ-ձվարանային քաղցկեղի համախտանիշ։ Դրա ամենահայտնի պատճառը BRCA մուտացիան է։ Քաղցկեղի հետ կապված որոշ մուտացիաներ (p53, BRCA1 և BRCA2) պատահում են ԴՆԹ-ի սխալների կարգավորման մեխանիզմներում։ Այս մուտացիաները կարող են լինել թե բնածին, թե ձեռքբերով։ Հավանաբար, սրանք թողարկում են այլ մուտացիաներ ևս, որոնք առաջացնում են բջիջների անկառավարելի բաժանում և հեռավոր օրգաններում մետաստազների առաջացում ։ Սակայն, չի կարելի քաղցկեղի առաջացման միակ պատճառ դիտարկել միայն գենի մուտացիան ։ Կան նաև արտաքին միջավայրի շատ այլ գործոններ ևս, որոնք ազդեցություն ունեն այս հիվանդության առաջացման վրա։ BRCA1 կամ BRCA2 գեների մուտացիաները կարող են ազդել ԴՆԹ-ի վերականգնման վրա ։ Այս քաղցկեղածինները վնասում են ԴՆԹ-ն այն տեղերում, որոնց վերականգման համար հարկավոր է BRCA1 և BRCA2 գեների գործունեությունը ։ Սակայն BRCA գենի մուտացիան հանդիպում է կրծքագեղձի քաղցկեղով հիվանդության դեպքերի 2-3%-ի դեպքում միայն ։ Կա կարծք, որ BRCA1 և BRCA2 գեների մուտացիաների դեպքում քաղցկեղի առաջացման անխուսափելիությունը բացարձակ չէ ։ Ժառանգական կրծքագեղձ-ձվարանային քաղցկեղի համախտանիշով հիվանդությունների մոտ կեսն ունի չբացահայտված գեներ։
GATA-3-ն (GATA3 գենով առաջացող սպիտակուցներ) ուղղակիորեն կարգավորում է էստրոգենային ընկալիչների էքսպրեսիան և այն գեները, որոնք կապված են էպիթելային բջիջների տարբերակման հետ և սրա պակասի դեպքում խախտվում է տարբերակումն ու մեծանում քաղցկեղի առաջացման հավանականությունը ։
Ախտորոշում
Կրծքագեղձի քաղցկեղի շատ տեսակներ հեշտ են ախտորոշվում բիոպսիայի միջոցով։ Բայց, կան այս հիվանդության տեսակներ, որոնք ախտորոշման լրացուցիչ կարիք ունեն։
Սկրինինգի ամենատարածման մեթոդները՝ կրծքագեղձի ֆիզիկական հետազոտությունն ու մամոգրաֆիան կարող են տվյալներ տալ այն մասին, որ նկատվող փոփոխությունը քաղցկեղ է, ինչպես նաև կարող են փաստել առաջացած կիստաների տեսակը ։ Եթե կասկածներ կան հետազոտման ընթացքում, մանրադիտակով հետազոտման ժամանակ կարող են դիմել բարակ ասեղային ասպիրացիայի (fine needle aspiration and cytology-FNAC) մեթոդին։ Կրծքագեղձի ֆիզիկական հետազոտությունը, բիոպսիան և մամոգրաֆիան կարող են ճշտորեն ախտորոշել կրծքագեղձի քաղցկեղը։
Ախտորոշման նպատակով կարող են օգտագործել բիոպսիայի տարբեր մեթոդներ ։ Ախտորոշման ժամանակ կարող են կիրառվել այլ մեթոդներ ևս. ուլտրաձայնային հետազոտություն, մագնիսոռեզոնանսային շերտագրություն (MRT) և այլն։
Դասակարգում
Կրծքագեղձի քաղցկեղի դասակարգումն իրականացվում է տարբեր հատկանիշների հիման վրա։ Դրանցից յուրաքանչյուրն ազդում է հիվանդության պրոգնոզի և հետագա բուժման եղանակի վրա։ Հիմնական փուլերն են.
Կենսակերպ
Կրծքագեղձի քաղցկեղի առաջացման ռիսկը կարելի է նվազեցնել նորմալ քաշի պահպանման, քիչ ալկոհոլ օգտագործելու, ֆիզիկական ակտիվության, երեխաներին կրծքով կերակրելու և այլ միջոցներով ։ Որոշ տվյալների համաձայն, այս միջոցառումների շնորհիվ նվազել է հիվանդության առաջացման հավանականությունը 38%-ով (ԱՄՆ), 42%-ով (Միացյալ Թագավորություն), 28%-ով (Բրազիլիա), 20%-ով (Չինաստան) ։
Ծովային օմեգա-3 ճարպաթթուների և սոյայով պատրաստված մթերքների օգտագործումը նույնպես նվազեցնում են հիվանդանալու հավանականությունը ։
Դեղամիջոցներ
Էստրոգենային ընկալիչների ընտրողական մոդուլյատորները (օրինակ՝ տամոքսիֆենը) փոքրացնում են կրծքագեղձի քաղցկեղի առաջացման ռիսկը, սակայն մեծացնում են թրոմբոէմբոլիաների և էնդոթելային քաղցկեղի առաջացման հավանականությունը ։ Այդ պատճառով այս դեղամիջոցները խորհուրդ չի տրվում օգտագործել այն մարդկանց, ովքեր ունեն հիվանդանալու միջին ռիսկ ։ Քաղցկեղի առաջացման ռիսկի նվազումը շարունակվում է այս դեղամիջոցների օգտագործումը դադարեցնելուց հետո 5 տարվա ընթացքում ։
Սկրինինգ
Կրծքագեղձի քաղցկեղի սկրինինգը ենթադրում է կանանց հետազոտություն և հիվանդության բացահայտում վերջինիս զարգացման վաղ փուլերում։ Սկրինինգը ներառում է կրծքագեղձի կլինիկական և ինքնուրույն հետազոտոթյուն, մամոգրաֆիա, գենետիկական սկրինինգ, գերձայնային և մագնիսային ռեզոնանսային հետազոտություն։
Կրծքագեղձի կլինիկական կամ ինքնուրույն հետազոտման միջոցով հնարավոր է բացահայտել կրծքագեղձում առկա կոշտուկները ։ Բարձր արդյունավետություն չպետք է հուսալ այս հետազոտումից, քանի որ ուռուցքն զգալու համար այն պետք է բավարար չափերի հասած լինի ։
Կրծքագեղձի մամոգրաֆին կատարվում է ռենտգենյան ճառագայթներով։ Դիտարկումը կատարվում է տարբեր անկյուններից։ Հիմնական մամոգրաֆին նկարում է ամբողջական կրծքագեղձը, մինչև դեռ ախտորոշիչ մամոգրաֆիան՝ թիրախային որևէ մասը ։
ԱՄՆ-ում United States Preventive Services Task Force-ի (USPSTF) կողմից 50-ից մինչև 74 տարեկան կանանց խորհուրդ է տրվում յուրաքանչյուր 2 տարին մեկ հետազոտվել մամոգրաֆիայով ։ Եվրոպայի խորհուրդն առաջարկում է 50-ից մինչև 69 տարեկան կանանց անցնել մամոգրաֆիկական հոտազոտություն 2 տարին մեկ անգամ, իսկ Կանադայում՝ 50-ից մինչև 74 տարեկան կանանց, 2-3 տարին մեկ հաճախականությամբ ։ Հաճախակի կատարվող մամոգրաֆիան հաճախակի ճառագայթահարման հետևանքով կարող է որոշ չափով մեծացնել քաղցկեղով հիվանդանալու ռիսկը ։
Կառավարում
Կրծքագեղձի քաղցկեղի կառավարումը կախված է տարբեր գործոններից, ներառյալ հիվանդության փուլից, հիվանդի տարիքից և այլն։ Ոչ բարենպաստ կանխորոշման (պրոգնոզի) դեպքում կիրառում են բուժական առավել ագրեսիվ միջոցներ։
Կրծքագեղձի քաղցկեղի դեպքում քիմիոթերապիայից և/կամ ճառագայթային թերապիայից հետո դիմում են վիրահատական միջամտության ։ Հորմոնային ընկալիչ-դրական քաղցկեղի դեպքում մի քանի տարի շարունակ դիմում են հորմոնային շրջափակման թերապիային։
Վիրահատություն
Վիրահատման միջոցով հեռացնում են առկա ուռուցքը՝ շրջապատի հյուսվածքների հետ միասին։ Վիրահատության ժամանակ հաճախ կատարում են ավշային հանգույցների բիոպսիա։
Վիրահատությունը լինում է. Կրծքագեղձի հեռացումից հետո, հիվանդի ցանկությամբ, կարող են դիմել կրծքի վերականգնման վիրահատության։ Սա պլաստիկ վիրաբուժության տեսակ է, որի միջոցով վերականգնում են կրծքի էսթետիկական տեսքը։ Երբեմն կանայք օգտագործում են կրծքային պրոթեզներ։
Դեղամիջոցներ
Վիրահատությունից հետո կամ դրա ժամանակ օգտագործվող դեղանյութերով բուժումը կոչվում է ադյուվանտ թերապիա։ Վիրահատությանը նախորդող քիմիոթերապիան կամ բուժման այլ տեսակները կոչվում են նեոադյուվանտ թերապիա: Ասպրինը կարող է նվազեցնել կրծքագեղձի քաղցկեղից մահացության մակարդակը ։
Ադյուվանտ թերապիայի հիմնական եղանակներն են հորմոնային շրջափակման թերապիան, քիմիոթերապիան, մոնոկլոնային հակամարմիններով թերապիա։
Հորմոնային շրջափակման թերապիա Քիմիոթերապիա
Ճառագայթային թերապիա
Ճառագայթային թերապիան սովորաբար կարատվում է վիրահատությունից հետո` ուռուցքային հատվածում և շրջակա ավշային հանգույցներում։ Սակայն այն կարող է կատարվել վիրահատության ժամանակ ևս։ Նպատակն այն է, որ քայքայվեն վիրահատության միջոցով չհեռացված միկրոսկոպիկ ուռուցքայիին մասնիներն ու բջիջները ։ Ճառագայթային թերապիան կարող է կատարվել արտաքին կամ օրգանիզմի ներս անցած ներքին աղբյուրներով ։ Ճիշտ չափաքանակով տրված ճառագայթահարումը 50–66%-ով կարող է նվազեցնել հիվանդության ռիսկը և այն հատկապես խորհուրդ է տրվում այն ժամանակ, երբ հեռացված է լինում ոչ թե ամբողջ կրծքագեղձը, այլ նրա առանձին բիլթը։
Կանխագուշակման գործոններ
Կանխագուշակման համար օգտվում են տարբեր գործոններից. կրծքագեղձի քաղցկեղի փուլ, աստիճան, հիվանդության կրկնություններ (ռեցիդիվ), հիվանդի տարիք և առողջական վիճակ։ Սովորաբար կիրառվում է Նոթինգեմյան կանխագուշակման ինդեքսը։
Կրծքագեղձի քաղցկեղի աստիճանը գնահատվում է ախտահարված և առողջ բջիջների համեմատության միջոցով։ Ավելի լավ կանխագուշակումը տրվում է քաղցկեղային բջիջների դանդաղ աճի և նորմալ բջիջներին ավելի նման լինելու դեպքում։ Եթե բջիջները լավ տարբերակված չեն, նրանք ավելի արագ կբազմանան և կտարածվեն։ Լավ տարբերակված բջիջենրի դեպքում տրվում է 1 աստիճան, միջին տարբերակման դեպքում՝ 2, իսկ վատ տարբերակման դեպքում՝ 3 կամ 4։ Առավել հաճախ կիրառվում է գնահատման Նոթինգհեմյան սանդղակը ։
Քաղցկեղային բջիջների վրա էստրոգենային և պրոգեստերոնային ընկալիչների առկայությունը կարևոր է բուժման միջոցների ընտրության համար։ Ընկլաիչների բացակայության դեպքում այս հիվանդները զգայուն չեն լինի հորմոնային թերապիայի նկատմամբ։
Բացի հորմոնային ընկալիչներից, կան նաև բջջաթաղանթային այլ սպիտակուցներ ևս, որոնց առկայությունը նույնպես կարող է ազդել կանխագուշակման և բուժման վրա։ HER2-դրական հիվանդության դեպքում կանխագուշակումն ավելի անբարենպաստ է, իսկ բուժման ընթացքն՝ ավելի ագրեսիվ։
40 տարեկանից ցածր և 80 տարեկանից բարձր կանանց դեպքում կանխագուշակումն ավելի անբարենպաստ է, քան հետդաշտանային կանանց դեպքում։ Այդ պատճառով, երիտասարդ կանաց դեպքում հիվանդության ավելի բարձր աստիճան է տրվում ։
Քանի որ տղամարդկանց մոտ կրծքագեղձի քաղցկեղը շատ ուշ է ախտորոշվում, կանխագուշակումը սովորաբար անբարենպաստ է ։
Հոգեբանական կողմ
Հիվանդության ախտորոշումը, բուժման ընթացքն իրենց ազդեցությունն են թողնում հիվանդի հոգեկան վիճակի վրա։ Քաղցկեղի հետ առնչվող բուժական հաստատությունների մեծ մասն ունի նաև կից հոգեբանական ծառայություններ, որոնվ օժանդակում են հիվանդներին։
Հիվանդության ժամանակ տարբեր մարդկանց վարքը կարող է տարբեր լինել։ Դա կախված է տարբեր գործոններից, մասնավորապես՝ տարիքից։ Հետազոտողների մի մասը համարում է, որ ավելի երիտասարդ հիվանդները հոգեբանական օժանդակության ավելի մեծ կարիք ունեն, մինչ այլ հետազոտություններ հակառակն են պնդում ։
Համաճարակաբանություն
[[Պատկեր:Breast cancer world map - Death - WHO2004.svg|thumb|Մահվան դեպքերը կրծքագեղձի քաղցկեղի պատճառով մահվան դեպքերն ըստ տարիքի, 100.000 բնակչի հաշվով, 2004 թվական
{{legend|#b3b3b3|տվյալ չկա}} {{legend|#ffff65|<2}} {{legend|#fff200|2–4}} {{legend|#ffdc00|4–6}} {{legend|#ffc600|6–8}} {{legend|#ffb000|8–10}} {{legend|#ff9a00|10–12}}
{{legend|#ff8400|12–14}} {{legend|#ff6e00|14–16}} {{legend|#ff5800|16–18}} {{legend|#ff4200|18–20}} {{legend|#ff2c00|20–22}} {{legend|#cb0000|>22}}
]]
Ամբողջ աշխարհում կրծքագեղձի քաղցկեղը կանանց շրջանում ամենատարածված հիվանդություններից մեկն է ։ Դրանով հիվանդանում են կանանց մոտ 12%-ը ։ Այն կազմում է կանանց մոտ հանդիպող քաղցկեղի 16%-ը ։ 2012 կանանց մոտ ախտորոշված քաղցկեղների 25.2%-ը կազմել է կրծքագեղձի քաղցկեղը ։
2008 թվականին կրծքագեղձի քաղցկեղի պատճառով ամբողջ աշխարհում մահացավ 458, 503 մարդ (13.7%` կանանց մոտ հանդիպող բոլոր տեսակի քաղցկեղների, տղամարդկանց և կանանց շրջանում քաղցկեղցի մահվան դեպքերի մոը 6.0%-ը) ։ Թոքերի քաղցկեղից (կանանց շրջանում քաղցկեղի տեսակներից երկրորդ ամենատարածված հիվանդությունը) մահվան դեպքերը կազմել են մոտ 12.8%` քաղցկեղի ընդհանուր մահվան դեպքերից (տղամարդկան և կանանց բոլոր տեսակի քաղցկեղներից մահվան դեպքերի 18.2%-ը).
Կրծքագեղձի քաղցկեղի դեպքերն ավելի հաճախակի երևույթ են զարգացած երկրներում։ Հիվանդության հանդիպման դեպքերը յուրաքանչյուր 100.000 բնակչի հաշվով կազմում են. հետևյալն են. Արևեակյան ասիայում՝ 18, Կենտրոնական Ասիա՝ 22, Աֆրիկա (Սահարայից ներքև)` 22, Հարավ-արևելյան Ասիա` 26, Հյուսիսային Աֆրիկա և Արևմտյան Ասիա՝ 28, Հարավային և Կենտրոնական Ամերիկա՝ 42, Արևելյան Եվրոպա՝ 49, Հարավային Եվրոպա՝ 56, Հյուսիասային Եվրոպա՝ 73, Օկիանարիա՝ 74, Արևմտյան Եվրոպա՝ 78, Հյուսիսային Ամերիկա՝ 90 :
1970-ական թվականներից սկսած հիվանդության դեպքերը խիստ շատացել են ։ Այս հիվանդությունը սերտորեն կախված է տարիքից։ Այսպես, հիվանդության դեպքերի միայն 5%-ն է հանդիպում 40 տարեկանից երիտասարդ կանանց մոտ ։ 2011 թվականին Միացյալ Թագավորությունում արձանագրվել է հիվանդության ավելի քան 41, 000 դեպք, որոնցից 80%-ից ավելին եղել է 50 տարեկանից մեծերի մոտ ։ 2015 թվականին, ըստ վիճակագրության, մոտ 2.8 միլիոն կանայք հիվանդ են եղել այս հիվանդությամբ ։
Հասարակություն և մշակույթ
Մինչև 20-րդ դարը, կրծքագեղձի քաղցկեղի մասին քննարկումները բավականին քիչ էին, քանի որ այն համարվում էր ամոթալի։ Կանայք ավելի հակված էինն տառապել հիվանդությունից, քան դիմել բուժական միջոցների։ Վիրաբուժության զարգացմանը զուգընթաց կանայք սկսեցին ավելի հաճախակի դիմել բժիշկներին։ Women's Field Army-ն՝ ստեղծված Քաղցկեղի կառավարման ամերիկյան հասարակության (American Society for the Control of Cancer, հետագայում՝ Քաղցկեղի ամերիկյան ասոցիացիա, American Cancer Society) կողմից, 1930-40-ական թվականներին գործող առաջին կազմակերպություններից մեկն էր։ 1952 թվականին առաջին օժանդակիչ խումբը՝ Reach to Recovery-ն սկսեց այցելել կանանք, ովքեր կենդանի էին մնացել այս հիվանդության բուժումից հետո ։
Կրծքագեղձի քաղցկեղի իրազեկումը (Breast cancer awareness) 1980-90-ական թվականներին վերածվեց հզոր ֆեմինիստական շարժման ։
Վարդագույն ժապավեն
Վարդագույն ժապավենը կրծքագեղձի քաղցեղի իրազեկման հանրաճանաչ նշանն է։ Այս նշանը կրում են այն ժամանակ, երբ ցանկանում են իրենց աջակցությունը հայտնել կրծքագեղձի քաղցկեղով հիվանդների նկատմամբ ։
Կրծքագեղձի քաղցկեղի մշակույթ
Կրծքագեղձի քաղցկեղի մշակույթը կամ վարդագույն ժապավենի մշակույթը աշխարհով մեկ տարածված միջոցառումների, վերաբերմունքի և արժեքների ամբողջութություն է, որը հանրայնացնում է այս հիվանդության մասին տեղեկատվությունը։ Հիմնական արժեքներն են անձնանվիրվածությունը, միասնությունը, լավատեսությունը։
Հիվանդության շեշտադրում
Այլ հիվանդությունների համեմատությամբ, կրծքագեղձի քաղցկեղն ավելի մեծ ուշադրության է արժանանում՝ թե ստացվող ռեսուրսների, թե քննարկումների առումով։ Կրծքագեղձի քաղցկեղի մասին շատ է խոսվում նաև զանգվածային լրատվամիջոցներով. այն ամենաքննարկվող հիվանդություններից մեկն է համարվում ողջ աշխարհում ։ Վերջին հաշվով, մտահոգություն կա, որ կրծքագեղձի քաղցկեղով հիվանդներին տրամադրվող ֆինանսական և այլ ռեսուրսների պատճառով կարող են տուժել այլ հիվանդություններով հիվանդները՝ ռեսուրսների անհամաչափ բաշխման պատճառով ։
Այս հիվանդության նկատմամբ մեծ ուշադրության բացասական կողմերից մեկն այն է, որ շատ դեպքերում ստացված վիճակագրական արդյունքները կարող են խեղաթյուրվել և ոչ ճիշտ ներկայացվել ։
Այս հիվանդության սկրինինգի խիստ շեշտադրումը կարող է վնասել կանանց՝ ավելորդ ճառագայթահարման, բիոպսիայի, վիրահատության տեսակետից ։
Հղիություն
Կրծքագեղձի քաղցկեղը հաճախ կարող է հանդիպել նաև հղիների մոտ։ Նույն տարիքային խմբում հղիներ և ոչ հղիների մոտ այս հիվանդության հանդիպման հավճախությունը հավասար է։ Հղիությանը հաջորդող 5-10 տարիների ընթացքում կրծքագեղձի քաղցկեղի առաջացման հաճախությունը մեծանում է, սիկ այնուհետև՝ նվազում ։ Սրանք հայտնի են որպես հետծննդյան կրծքագեղձի քաղցկեղներ և ունեն ոչ բարենպաստ կանխագուշակում ։
Հղիների մոտ հիվանդության ախտորոշումը փոքր-ինչ բարդ է, քանի որ առաջացող նշանները որոշ չափով նման այն այն անհարմարության նշաններին, որոնք կապված են հղիության հետ ։ Որպես արդյունք, հղիների մոտ այն ախտորոշվում է համեմատաբար ուշ։ Ախտորոշման որոշ միջոցներ (մագնիսառեզոնանսային հետազոտություն, գերձայնային հետազոտություն, մամոգրաֆիա, համակարգչային տոմոգրաֆիա) հղիների համար անվտանգ են համարվում, իսկ մյուսները (օրինակ՝ պոզիտրոնային էմիսիոն տոմոգրաֆիան)` ոչ ։
Հղիների բուժումը հիմնականում նման է ոչ հղիների բուժմանը, սակայն ճառագայթային թերապիան խորհուրդ չի տրվում կիրառել նման կանաց դեպքում։ Եթե հիվանդությունն ախտորոշվել է հղիության վերջում, սովորաբար բուժումը հետաձգվում է մինչև ծննդաբերությունը։ Հղիների բուժման հիմնական եղանակը վիրահատականն է, և այդ շրջանում խիստ ռիսկային է համարում քիմիոթերապիան, քանի որ այն կարող է առաջացնել պտղի մահ և վիժում, հատկապես` հղիության առաջին եռամսյակում ։
Ճառագայթային թերապիան կարող է նվազեցնել մոր կրծքագեղձի կողմից կաթի առաջացման ունակությունը, ինչպես նաև մեծացնեխ մաստիտների առաջացման հավանականությունը։ Բացի այդ, եթե քիմիոթերապիան կատարվում է ծննդաբերությունից հետո, շատ քիմիական նյութեր կարող են կաթի միջոցով անցնել երեխայի օրգանիզմ՝ վնասելով վերջինիս ։
Կրծքագեղձի բուժումից կենդանի մնացածների մոտ կարող է վախի զգացում առաջանալ հաջորդ հղիության ժամանակ հիվանդության կրկնության նկատմամբ ։ Դրան հակառակ, կան մարդիկ, որոնք հավատով են լցվում հաջորդ հղիության նկատմամբ ։
Հղիության կանխարգելում
Կրծքագեղձի քաղցկեղով բուժվածների մոտ հղիության կանխարգելման համար գերադասելի են ոչ հորմոնային մեթոդները։ Պրոգեստերոնի վրա հիմնված մեթոդները հնարավոր է, մեծացնեն կրկին հիվանդանալու ռիսկը, չնայած քիչ ուսումնասիրությունների պատճառով սրա մասին կարծիքները դեռ հստակեցված չեն։ Այնուամենայնիվ, այս մեթոդը կարելի է օգտագործել, եթե ակնկալվում է, որ արդյունքը կգերազանցի հիվանդության առաջացման ռիսկին ։
Դաշտանադադարի հորմոնային կարգավորում
Կրծքագեղձի քաղցկեղով բուժվածների համար խորհուրդ է տրվում առաջին հերթին կիրառել ոչ հորմոնային մեթոդներ, օրինակ՝ բիսֆոսֆոնատ, կամ էստրոգենային ընկալիչների ընտրողական մոդուլյատորներ՝ օստեոպորոզի դեպքում կամ հեշտոցային էստրոգեններ՝ տեղային ախտանշանների դեպքում։ Կրծքագեղձի քաղցկեղից հետո հորմոնային փոխարինման թերապիայի ուսումնասիրությունները հուսադրող են։ Եթե կրծքագեղձի քաղցկեղից հետո հորմոնային փոխարինումն անհրաժեշտ է, անվտանգ է համարվում միայն էստրոգեններով թերապիան կամ էստրոգենների և պրոգեստերոնով ներարգանդային պարույրի համատեղ կիրառումը ։
Հետազոտություն
Կրծքագեղձի քաղցկեղի ուղղությամբ հետազոտությունները հիմնականում ուղղված են թիրախային թերապիային և քաղցկեղի նկատմամբ վակցինաների հայտնաբերմանը։
Ֆենռետինիդը ռետինոիդ է, որն, ըստ որոշ տվյալների, նվազեցնում է կրծքագեղձի քաղցկեղի առաջացման ռիսկը։ Ռետինոիդները դեղեր են՝ հիմնված A վիտամինի վրա ։
Կրիոաբլացիա
2014 թվականից ուսումնասիրվում է կրիոաբլացիայի (cryoablation) արդյունավետությունը փոքր չափի քաղցկեղի դեպքում ։ Փորձերը վկայում են, որ այն կարող է արդյունավետ լինել 2 սմ-ից փոքր չափի ուռուցքի դեպքում ։ Այն կարող է կիրառվել նաև այն դեպքերում, երբ վիրահատական միջամտությունն անհնարին է ։
Նյութափոխանակային մարկերներ
Կլինիկայում կրծքագեղձի քաղցկեղի նյութափոխանակային ամենաարդյունավետ մարկերներն են էստրոգենային և պրոգեստերոնային ընկալիչները որոնք կիրառվում են հորմոնային թերապիայի նկատմամբ պատասխանի կանխման նպատակով։ Կրծքագեղձի քաղցկեղի նոր մարկերներ են BRCA1 և BRCA2-ը, որոնք կիրառվում են այս հիվանդության նկատմամբ ռիսկի բացահայտման նպատակով։ HER-2-ը և SCD1-ը կիրառվում են թերապևտիկ բուժման սխեմայի որոշման, իսկ արյան պլազմինոգենն ակտիվացնող ուրոկինազան (PA1-1 և SCD1 )` կանխագուշակման գնահատման համար։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուռուցք Կատեգորիա:Կնոջ ներզատական համակարգ
Արգենտինայի պատմություն
Արգենտինայի պատմություն, հարավամերիկյան Արգենտինա պետության հարյուրամյա պատմությունը, որը սկզբնավորվել է դեռևս միջնադարյան ժամանակահատվածից։
19-րդ դարի երկրորդ կես
19-րդ դարի երկրորդ կեսին Դ. Ֆ. Սարմիենտոյի (1868-74) և նրա հետևորդ Ն. Ավելիանեդայի (1874-80) առաջադիմական-լիբերալ կառավարությունները իրականացրին տնտեսության և մշակութային զարգացմանը նպաստող բարեփոխումներ։ Կառուցվեցին երկաթուղիներ, խճուղիներ, զարգացան քաղաքները։ 1872 թվականին հիմնադրվեց ազգային բանկը։ Ձևավորվեց արդ. բուրժուազիան և պրոլետարիատը։ Հանդես եկան արհմիութենական կազմակերպությունները։ Ուժեղացավ ներգաղթը` գլխավորապես Ալևելյան և Հարավային Եվրոպայից։
20-րդ դար
20-րդ դարի սկզբին հիմնականում ավարտվեց արգենտինական ազգի կազմավորումը։ Միևնույն ժամանակ սրվեց դասակարգային պայքարը, տեղի ունեցան աշխատավորների մասայական ելույթներ, հիմնադրվեցին բուրժուական և բանվորական քաղաքական կուսակցություններ ու կազմակերպություններ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Արգենտինան վարում էր չեզոքության քաղաքականություն։ 1917-1932 թվականներին Արգենտինան հեղափոխական վերելք ապրեց ։ Բուենոս Այրեսի պրոլետարիատի զինված դասակարգային մարտերը 1919 թվականին հանդիսացան հեղափոխական դեպքերի բարձրակետը։ 1918 թվականի հունվարին ստեղծվեց Արգենտինայի ինտերնացիոնալ սոցիալիստական կուսակցությունը, որը 1920 թվականի վերջին վերանվանվեց Արգենտինայի կոմունիստական կուսակցություն(ԱԿԿ)։ Երկրում պահմանվում էր խոշոր մասնավոր հողատիրությունը։ Անգլիայի կապիտալի կողքին Արգենտինայում ամրապնդվեցին նաև ԱՄՆ-ի մոնոպոլիաների դիրքերը։ 1929-1933 թվականների տնտեսական ճգնաժամի հետևանքով աճեց գործազրկությունն ու աղքատությունը, սրվեց դասակարգային պայքարը։ 1935 թվականին կոմունիստական կուսակցության ակտիվ մասնակցությամբ ստեղծվեց Ազգային ճակատ։
Խուան Պերոն
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին, պահպանելով չեզոքություն, Արգենտինայի պատերազմանկան իրադրությունը օգտագործեց իր տնտեսական դիրքերը ամրապնդելու համար։ 1946 թվականին նախագահ ընտրվեց Խուան Պերոնը, որի կառավարությունը դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատեց ՍՍՀՄ-ի հետ(1946 թվական, հունիս)։ 1949 թվականից տնտեսության հարաբերական վերելքից հետո Արգենտիանայում սկսվեց տնտեսական դեպրեսիա (անկում)։ Աշխատավորների նյութական դրությունը վատացավ, մեծ թափ ստացավ գործադուլային շարժումը ։ Պերոնի կառավարությունը գործադուլավոր բանվորների և խաղաղության կողմնակիցների նկատմաբ սկսվեց կիրառել ռեպրեսիաներ, որոնք առաջ բերեցին աշխատավորների դժգոհությունը և ստեղծեցին քաղաքական անկայունություն։ Դրանից օգտվեցին մի շարք խմբավորումներ և 1955 թվականին տապալեցին Պերոնի կառավարությունը։ Իշխանության գլուխ վերադարձան հողային օլիգարխիայի և ֆինանսա-արդյունաբերական կապիտալի ներկայացուցիչները։ 1963 թվականի հուլիսի ընտրությունների ժամանակ հաղթեց Ժողովրդի քաղաքացիական ռադիկալ միություն կուսակցության ղեկավար Ա. Իլիիան, որի նախընտրական ծրագիրը բովանդակում էր մի շարք դեմոկրատական և հակաիմպերիալիստական դրույթներ։ Սակայն կառավարությունը, ցուցաբերած անվճռականության և տատանումների հետևանքով, կորցրեց հեղինակությունը։ 1973 թվականին Պերոնը վերադարձավ իշխանություն, հաղթելով նախագահական ընտրություններին։ Նրա երրորդ կինը ` Իզաբելը, ընտրվեց փոխնախագահ։ 1974 թվականին Պերոնի մահից հետո նրա կինը դարձավ նախագահ։ Հսկայական տնտեսական խնդիրները և քաղաքական անկայունությունը գործադուլի և քաղաքական ճգնաժամի հասցրեց։ 1976 թվականին Իզաբելի իշխանությունը տապալվեց, և ռազմական խունտան եկավ իշխանության, որն օգտագործեց իր նպատակներին հասնելու ամենասարսափելի մեթոդները `խոշտանգում, առևանգում և սպանություն։
«Կեղտոտ պատերազմ»
1976 թվականից մինչև 1983 թվականը հայտնի է որպես «Կեղտոտ պատերազմի» տարիներ։ Այսպես կոչված «Ձախերի» ակտիվիստները փորձում էին հակադրվել հեղափոխական խունտային։ Կառավարության ընդդիմությունը ճնշվում էր «մահվան խմբերի» օգտագործմամբ, ինչի արդյունքում անհայտ կորել են 10,000-ից մինչև 30,000 քաղաքացիներ։ Սոցիալական լարվածությունները նպաստեցին ռազմական խունտայի ընդունմանը, և ընդունվեց որոշում Մալվինյան (Ֆոլկլենդյան կղզիներ) վերադարձնելու ուժային փորձով։ Կղզիների սեփականության իրավունքի վերաբերյալ վեճը սկսվել է դեռևս 18-րդ դարում։ Արգենտինան պնդում էր, որ կղզիները որպես ժառանգություն տրվել են իրենց Իսպանիայից։ Գեներալ Լեոպոլդո Գալտիերը գրավել է Մալվինյան կղզիները, ինչպես նա Հարավային Վրաստանի կղզին `հասարակության ուշադրությունը կոռուպցիայի և տնտեսական սխալ ընկալումներից շեղելու համար։ Արգենտինայի գործողություններին ի պատասխան, Մեծ Բրիտանիան անսպասելիորեն մեծ և ուժեղ նավատորմ ուղարկեց հարավային Ատլանտիկա։ Բրիտանիայի և Արգենտինայի միջև պայքարը տևեց մեկ ու կես ամիս և հանգեցրեց Արգենտինայի ուժերի պարտությանը։ Կղզիները կրկին անցան բրիտանական իրավասության տակ։ Խնդիրն ավելի բարդ է նրանով, որ նավթի մեծ պաշարները ենթադրաբար գտնվում են Ֆոլկլենդյան կղզիների տարածաշրջանում։  Մինչ օրս Մեծ Բրիտանիան շարունակում է կղզիները պահել, սակայն Արգենտինան չի հրաժարվել նրանց պահանջներից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արգենտինայի պատմություն
Կարաս։ Էրեբունի թանգարան
Կարաս, գտնվում է Էրեբունի պատմահնագիտական արգելոց-թանգարանում։ Հայտնաբերվել է Արին բերդից ։
Նկարագրություն
Կարաս՝ կավե, դարչնագույն, թեթևակի ուռուցիկ նեղ հատակով, դեպի վեր լայնացող ձագարաձև իրանով, վերևի կեսում՝ ուռուցիկ ուսերով, որոնք նեղանալով կազմում են հարթ կտրված և դուրս փռված շուրթը։ Շուրթի տակ՝ մեկ, ուսին երկու ոլորած պարանի զարդագոտիներ են, որից ներքևի ուռուցիկ գոտու վրա ներճկված անկանոն եռանկյուններ են։ Վզին՝ երեք ակարկի և գոտու վրա չորս տիրուսի տարողության նշաններն են։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էրեբունի պատմահնագիտական արգելոց-թանգարանի նմուշներ
Օրիկոլա
Բնակչությունը կազմում է 5243 մարդ (2007 թվականի տվյալներով)։ Խտությունը՝ 56,39 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 18,39 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 67063։ Հեռախոսային կոդ՝ (+39) 0863։
Բնակավայրի տոնը նշվում է մայիսի 17-ին։
Պոնո
Պոնո (Pogno), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Նովարա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 1488 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 149 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 10 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 28076։ Հեռախոսային կոդ՝ 0322։
Բնակավայրի հովանավորն է համարվում Պետրոս առաքյալը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ջեներալ էլեկտրիկ
«Ջեներալ էլեկտրիկ» (General Electric, GE), ամերիկյան անդրազգային կոնգլոմերատ։
2011 թվականին ընկերությունը «Ֆորչըն» հանդեսի 500 ամենաեկամտաբեր ընկերությունների կազմում գրավել է 26-րդ տեղը, ինչպես նաև 14-րդը՝ ամենաշահութաբերների ցուցակում ։ Համարվում է նաև աշխարհի 4-րդ ամենախոշոր ձեռնարկությունը «Ֆորբս» հանդեսի աշխարհի 2000 խոշորագույն ընկերությունների ցուցակում ։
Ընկերությունը զբաղվում է լոկոմոտիվների, էներգետիկ կառույցների (այդ թվում՝ ատոմային էներգաբլոկների), գազային տուրբինների, օդանավային շարժիչների, դեղորայքի, կենցաղային և լուսավորման տեխնիկայի, պլաստմասայի, հողմաշարժիչների և բազմաթիվ այլ սարքավորումների արտադրությամբ։
Ընկերության գլխամասը տեղակայված է ԱՄՆ Կոնեկտիկուտ նահանգի Ֆեյրֆիլդ քաղաքում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1892 հիմնադրված ընկերություններ
Կանիստրո
Կանիստրո  (Canistro), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Աբրուցո մարզի Լ'Աքվիլա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 1050 մարդ (2005 թվականի տվյալներով)։ Խտությունը՝ 66,54 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 15,78 կմ²։ Էլեկտրոնային փոստ՝ 67050։ Հեռախոսային կոդ՝ 0863։
Հովհաննես Մկրտիչը հարգվում է որպես կոմունայի հովանավոր սուրբ։ Տոնը նշվում է ամեն տարի օգոստոսի 13-ին և 26-ին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Պաստել դե չոկլո
Պաստել դե չոկլո (Pastel de choclo), հարավամերիկյան խոհանոցի կարկանդակ։
Պատմություն
Կերակրի ծագման ճշգրիտ տեղը և ժամանակը հայտնի չեն։ Ենթադրվում է, որ այն 17-րդ դարում հնարել են Պերուում։ Ներկայումս, բացի Պերուից կարկանդակը լայնորեն տարածված է նաև Չիլիում, Արգենտինայում և Բոլիվիայում ։
Պատրաստում
Քաղցր եգիպտացորենը մանրացնել մինչև խյուս դառնա։ Խառնել կաթով և ռեհանով։ Ավելացնել հալած կարագ։ Այս խառնուրդով կաթսան տեղադրել ցածր կրակի վրա (մոտ 15 րոպե)։ Պարբերաբար զանգվածը պետք է խառնել ։
Լցոնը պատրաստել տավարի աղացած մսից, որը շոգեխաշվում է գլուխ սոխով և համեմունքներով (պապրիկա, սխտոր, պղպեղ և քիմիոն)։ Լցոնի հետ միասին շարել լավ եփած ձվի փոքր կտորներ, չամիչ և ձիթապտուղ ։
Այնուհետև պետք է տաքացնել ջեռուցը մինչև 400 °F (≈ 200 °C): Լցոնը դնել կաթսայի մեջ։ Վերևից լցնել եգիպտացորենի խառնուրդը։ Ըստ ճաշակի, կարելի է վրան շաղ տալ շաքար կամ կոկոսի նրբաշերտ։ Տեղադրել ջեռուցում։ Թխել 30 րոպե։ Այնուհետև տապակել ևս 5-7 րոպե, մինչև վերին շերտը դառնա ոսկե դարչնագույն ։
Երբեմն լցոնի համար օգտագործում են հավ, կարելի է ավելացնել նաև կտրատած սունկ և մոցարելլա պանիր ։
Լատվիայի ազգագրական թանգարան
Լատվիայի ազգագրական թանգարան՝ Խոշորագույն թանգարաններից մեկը Եվրոպայում։
Թանգարանը կառուցվել է 1924 թվականին, հաճախորդների համար բաց է 1932 թվականից։
Թանգարանը տեղակայված է Յուգլաս լճի գեղատեսիլ ափին, քաղաքային շինարարությունից հեռու, գործնականորեն՝ Ռիգայի սահմանին։
84 հա տարածության վրա գտնվում է 118 բնակելի, տնտեսական, հասարակական փայտաշեն շինություններ, կառուցված 17-20-րդ դարերում Լիտվայի տարբեր պատմական շրջանների կառույցների նման։
Հղումներ
Կատեգորիա:Լատվիայի թանգարաններ Կատեգորիա:1924 հիմնադրված թանգարաններ
Կալտինյագա
Կալտինյագա (Caltignaga), քաղաք Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Նովարա գավառում ։
Բնակավայրի հովանավորն է համարվում սուրբ Բովոն։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճը
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Կարապելե Կալվիզիո
Կարապելե Կալվիզիո (Carapelle Calvisio), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Աբրուցո մարզի Լ'Աքվիլա գավառում ։
Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Եվրոպական կենտրոնական բանկ
Եվրոպական կենտրոնական բանկ (European Central Bank), եվրագոտու Կենտրոնական բանկն է։ Շտաբ-գրասենյակը գտնվում է Գերմանիայի Մայնի Ֆրանկֆուրտ քաղաքում։ Նրա ղեկավար մարմինների մեջ մտնում են ԵՄ անդամ բոլոր պետությունների ներկայացուցիչները։ Բանկն ամբողջությամբ անկախ է ԵՄ մյուս մարմիններից։
Բանկի գլխավոր գործառույթներն են`
Կենտրոնական բանկերի եվրահամակարգը բաղկացած է ԵԿԲ-ից և Եվրամիության բոլոր երկրների ազգային կենտրոնական բանկերից։ Եվրոպական կենտրոնական բանկի հիմնական պաշտոնական նպատակն է պահպանել գների կայունությունը եվրագոտում։ Նրա խնդիրն է նաև մշակել և իրականացնել Դրամավարկային քաղաքականություն եվրագոտում, իրականացնել միջազգային արժութային գործառնություններ, պահպանել անդամ պետությունների արտարժույթի պաշտոնական պահուստները և կառավարել դրանք, նպաստել վճարային համակարգի սահուն գործունեությանը։ Եվրոյի ներդրումից հետո ստեղծվել է Եվրահամակարգը (Eurosystem), որը ներառում է ԵԿԲ-ն և եվրագոտու երկրների ազգային կենտրոնական բանկերը։ Այսինքն՝ Կենտրոնական բանկերի եվրոպական համակարգն ավելի լայն է, քան Եվրահամակարգը։
ԵԿԲ-ի ղեկավար մարմիններ
Ներկայումս վարչության կազմում ընդգրկված է վեց մարդ, այդ թվում՝ ԵԿԲ-ի նախագահը և ԵԿԲ-ի փոխնախագահը։ Թեկնածություններն առաջարկվում են կառավարիչների խորհրդի կողմից, հավանության են արժանանում Եվրոպական խորհրդարանի և եվրագոտու մեջ մտնող պետությունների ղեկավարների կողմից։
Կառավարիչների խորհուրդը կազմված է ԵԿԲ տնօրինության անդամներից և եվրագոտու երկրների ազգային Կենտրոնական բանկերի կառավարիչներից։ Ձայնի իրավունք ունեն միայն կառավարիչների խորհրդի անդամները, որոնք ներկա են անձամբ կամ մասնակցում են հեռուստակոնֆերանսին։ Կառավարիչների խորհրդի անդամը կարող է նշանակել փոխարինող, եթե երկար ժամանակ հնարավորություն չունի ներկա գտնվել նիստերին։
Քվեարկության համար պահանջվում է խորհրդի անդամների 2/3-ի ներկայությունը, սակայն կարող է հավաքվել ԵԿԲ արտակարգ նիստ, որի համար չի սահմանվում ներկաների նվազագույն քանակ։
Որոշումներն ընդունվում են ձայների մեծամասնությամբ, ձայների հավասարության դեպքում նախագահի ձայնն ավելի մեծ կշիռ ունի։ Կապիտալի հետ կապված հարցերի լուծումը, շահույթի բաշխումը որոշվում է քվեարկությամբ, ձայների կշիռը հավասար է ԵԿԲ կանոնադրական կապիտալում ազգային բանկերի մասնաբաժիններին։
Կառավարիչների խորհուրդը որոշում է Տնտեսական և արժութային միության դրամավարկային քաղաքականությունը, սահմանում է տոկոսադրույքները և կառավարում է Կենտրոնական բանկերի եվրոպական համակարգի պաշտոնական պահուստները։ Տնօրինությունը կառավարիչների խորհրդի որոշումները դարձնում է Ազգային կենտրոնական բանկերին ուղղված հրահանգներ։ Եվրոյի թողարկումը արտոնելու բացառիկ իրավունք ունի ԵԿԲ-ի կառավարիչների խորհուրդը, կարող են թողարկել ԵԿԲ-ն և Ազգային կենտրոնական բանկերը։
ԵԿԲ-ի դրամավարկային քաղաքականություն
ԵԿԲ-ն կարգավորում է դրամական պաշարների բաշխումը ֆինանսական հաստատությունների, պետության և ընկերությունների միջև։ Դրա համար օգտագործվում են ավանդական գործիքներ՝ բաց շուկայում գործարքներ, ամենօրյա փոխառություններ և ավանդներ, նվազագույն պարտադիր պահուստների նորմատիվներ։ Ազգային դրամավարկային համակարգերից տարբերությունն այն է, որ ԵԿԲ-ն ողջ դրամավարկային քաղաքականությունն իրականացվում է ապակենտրոնացված հիմունքներով։ ԵԿԲ-ն որոշումներ է կայացնում և սահմանում դրանց իրականացման կանոնները։ Գործնական գործողությունները կատարվում են Ազգային Կենտրոնական բանկի կողմից` ԵԿԲ-ի խստագույն հրահանգների համաձայն։
Կենտրոնական բանկերի եվրոպական համակարգն օգտագործում է չորս տեսակի գործառնություններ բաց շուկայում։ Դրանցից գլխավորը հիմնականը վերաֆինանսավորման գործառնություններն են (main refinancing operations-MRO): Դրանց միջոցով փոխանցվում է Կենտրոնական բանկերի եվրոպական համակարգին բանկային հանրությանը հատկացվող միջոցների մեծ մասը։ Իրացվելիությունը տրամադրվում է մեկ շաբաթվա ժամանակահատվածի ընթացքում` ստանդարտ պայմաններում անցկացվող մրցույթների միջոցով։ Մրցույթի սկզբում հայտարարվում է այս շաբաթվա մրցույթի համար նվազագույն դրույքաչափ։ Առևտրային բանկերը դիմումներ են կատարում հիմնադրամների համար, և դրանցից յուրաքանչյուրը նշում է դրա համար ընդունելի դրույքաչափ, որը չի կարող ցածր լինել ուղենիշային դրույքաչափից։
Ավանդաբար, ԵԿԲ վերաֆինանսավորման բոլոր ստանդարտ գործողություններն իրականացվում են բազմակի փոխարժեքով կամ այսպես կոչված ամերիկյան տենդերի տեսքով։ Յուրաքանչյուր առևտրային բանկ կարող է ներկայացնել երկու կամ ավելի դիմում ՝ տարբեր գումարներով և տարբեր դրույքաչափերով։ Մասնակիցները չգիտեն ներկայացված բոլոր հայտերի ծավալը։ Յուրաքանչյուր հատուկ մրցույթի վերաֆինանսավորման ծավալը որոշվում է ԵԿԲ-ի կողմից։ Հայտերի գոհունակությունն անցնում է վերևից ներքև՝ բարձր առաջարկներից ցածր։ Հայտերի մի մասը՝ նվազագույն դրույքաչափերով, չի բավարարվում։ 2008 թվականի կեսերից, համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամի և եվրագոտում իրացվելիության պակասի պատճառով, ԵԿԲ - ն անցել է ֆիքսված տոկոսադրույքով վերաֆինանսավորման գործողություններին՝ հայտերի լիարժեք բավարարմամբ։
Երկարաժամկետ վերաֆինանսավորման գործառնություններ (long-term refinancing operations — LTRO) - հակադարձ իրացվելիության գործարքներ։ Անցկացվում են ամսական մեկ անգամ, մարման ժամկետը երեք ամիս է, նպատակը գործընկերներին լրացուցիչ և երկարաժամկետ անվտանգություն ապահովելն է։
Ճշգրիտ կարգավորման գործառնություններն (fine tuning operations) իրականացվում են անկանոն կերպով, որքան անհրաժեշտ է՝ իրացվելիության հանկարծակի տատանումների հետևանքները մեղմելու համար։
Կառուցվածքային գործառնություններ (structural operations), պարտքերի սերտիֆիկատների, հակադարձ և կանխիկ գործարքների թողարկում:Նպատակը ֆինանսական ոլորտում ԵՄ կառուցվածքային դիրքի ճշգրտումն է։
Օրական փոխատվություններն ու ավանդները (եվրագոտում դրանք պաշտոնապես կոչվում են «standing facilities» - «մշտական գործիքներ») թույլ են տալիս եվրագոտու ֆինանսական ինստիտուտներին կառավարել իրացվելիությունը աշխատանքային օրվա վերջում, երբ միջբանկային շուկան փակվում է։ Օրական վարկի շնորհիվ բանկը կարող է կատարել վճարում `սեփական բավարար միջոցների բացակայության դեպքում։ Օրական ավանդը հնարավորություն է տալիս ժամանակավորապես տոկոսով ազատ միջոցներ ներդնել։ Մինչճգնաժամային շրջանում (1999-2007) օրական ավանդների տոկոսադրույքը սովորաբար 1 տոկոսային կետով ցածր էր հիմնական վերաֆինանսավորման գործարքների տոկոսադրույքից, իսկ օրական վարկերի տոկոսադրույքը՝ 1 տոկոսային կետով բարձր։ Նշված երկու սակագները համապատասխանաբար ծառայում են որպես գիշերային շուկայի փոխարժեքի ցածր և վերին սահման։
Պարտադիր պահուստների նորմը եվրագոտում որոշվում է ԵԿԲ որոշմամբ։ Ըստ ԵԿԲ-ի կանոնների՝ պարտադիր պահուստավորման նորմատիվը պետք է կատարվի միջին հաշվետու ժամանակահատվածում (maintenance period), չորս շաբաթ տևողությամբ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Միջազգային ֆինանսական կազմակերպություններ Կատեգորիա:Եվրոպական միության տնտեսություն Կատեգորիա:Կենտրոնական բանկեր Կատեգորիա:Միջազգային բանկեր Կատեգորիա:Եվրոպական միության ինստիտուտներ
Թուրքական սուրճ
Արևելյան սուրճ կամ սուրճ թուրքական տարբերակով (առավել հաճախ «թուրքական սուրճ»), սուրճ, որը պատրաստվում է աղացած սուրճի հատիկներից՝ ջազվեում կամ սրճեփում ։ Ըստ նախընտրության կարող են ավելացնել շաքար։ Համընդհանուր սխալ կարծիք կա, թե սա սուրճի պատրաստման դասական տարբերակն է, սակայն դա ճիշտ չէ, քանի որ սա ուղղակի սուրճ պատրաստելու եղանակներից մեկն է։ Թուրքերը սուրճին անվանում են քահվե, որը արաբերենից փոխառություն է։
Թուրքական սուրճը մեծ տարածում ունի ամբողջ աշխարհում, սակայն առավել քան տարածված և կիրառելի է Միջին Արևելքում, Հյուսիսային Աֆրիկայում, Կովկասում, Բալկաններում և այլ վայրերում, որոնք ժամանակին Օսմանյան կայսրության մի մասն են կազմել։
«Արևելյան սուրճ» կամ «թուրքական սուրճ» բառակապակցությունները սուրճի պատրաստման այս տեսակի եվրոպական և ամերիկյան անվանումներն են։ Մերձավոր Արևելքում այն անվանում են ուղղակի սուրճ։ Մի շարք այլ երկրներում այն անվանում են այլ կերպ։ Արևելյան ազգերը սուրճի մրուրով նաև գուշակություններ են կատարում։ Թուրքերը գտնում են, որ սուրճը չի կարելի բաժակի մեջ լցնելուց հետո միանգամից խմել, անհրաժեշտ է թողնել, որ այն մի փոքր հովանա։ Շատ հաճախ Թուրքիայում սուրճին ավելացնում են աննշան քանակությամբ դարչին։ Բույրը էլի ավելի արտահայտիչ դարձնելու համար սուրճին ավելացնում են նաև աննշան քանակությամբ աղ։ Սկզբնական շրջանում թուրքերը սուրճը պատրաստել են ավազի վրա։ Սուրճի մեջ կարելի է շաքարի փոխարեն ավելացնել խտացրած կաթ կամ մեղր։ Օսմանյան կայսրությունում սուլթանին սուրճը մատուցում էին ընկույզի հետ միասին։ Թուրքիայում կա այսպիսի մի սովորույթ, եթե հարսանիքի հյուրերին չեն հյուրասիրում սուրճ, ապա հյուրը կարող է հեռանալ հարսանիքից, առանց տալու իր նվերը նորապսակներին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքական խոհանոց Կատեգորիա:Սուրճ Կատեգորիա:Արևելյան խոհանոց Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Թուրքիայում Կատեգորիա:Թուրքիայի մշակույթ Կատեգորիա:Թուրքական հայտնագործություններ
Հիշատակագրություն
Հիշատակագրություն,  ձեռագիր գրքերում տեղ գտած մանր արձանագրություններ, որոնք պարունակում են ձեռագրերի գրչության ընթացքին վերաբերող տեղեկություններ, հիշման ու ողորմության արժանանալու աղերսանքներ, զանազան դիպվածների ու անձնական հոգեվիճակների հակիրճ նկարագրություններ։ Լինում են արձակ և չափածո։ Հիշատակագրություններ են թողել ինչպես ձեռագրերի գրիչ-ընդօրինակողները, այնպես էլ ծաղկողները, կազմողները, ստացողները, գերությունից ազատողները։ Հիշատակագրություններն ըստ էության ձեռագրական հիշաաակարանի բեկորներն են, որոնք իրենց մանրամասներով լրացնում ու հարստացնում են նրա բովանդակությունը։ Բախչինյան հիշատակարան, ձեռագիր բնագրերի վերջում և ազատ տեղերում արված արձանագրություն։ Հիշատակագրությունում ներկայացված են տվյալ ձեռագրի ստեղծման հանգամանքները, հաճախ նաև՝ տվյալ ժամանակաշրջանի անցուդարձերը, կենսագրական տեղեկություններ ձեռագիրն արտագրողի, կազմողի, ծաղկողի և այլոց մասին։ Հիշատակագրություն են թողել ձեռագրերի արտագրող-գրիչները, մանրանկարիչները, կազմողները, ստացողները և բոլոր նրանք, ովքեր այս կամ այն կերպ առնչվել են տվյալ ձեռագրին։ Հիշատակագրություններն ստեղծվել են վիմագիր արձանագրությունների օրինակով ու հետնությամբ և տարածվել հատկապես հնագույն քրիստոնյա ժողովուրդների՝ հույների, հայերի, ասորիների շրջանում։ Հիշատակագրություններն ամենից ավելի զարգացել ու ծավալվել են հայ իրականության մեջ՝ ձեռք բերելով յուրահատուկ պատմագրական տեսակի արժեք։ Հայ ձեռագրական Հիշատակագրությունը, սկիզբ առնելով 5 դարից և մեծ վերելք ապրելով 13-15 դդ., հարատևել է մինչև 18դ.։ Պատմական հավաստի վավերագրեր լինելով հանդերձ՝ հայկական ձեռագրերի հիշատակագրություններն արտահայտել են նաև ժամանակի գեղարվեստական ճաշակն ու մտածողությունը, անգամ՝ հարստացրել միջնադարի հայ պոեզիան ու արձակը։
Կատեգորիա:Գրիչներ
Պոմբիա
Պոմբիա (Pombia), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Նովարա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 1816 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 165 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 11 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 28050։ Հեռախոսային կոդ՝ 0321։
Բնակավայրի հովանավորն է համարվում սուրբ Վինսենզո Պալոտին։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճը
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ռիչարդ Կարպ
Ռիչարդ Կարպ (Richard Manning Karp ), ամերիկացի գիտնական՝ հաշվիչ համակարգերի տեսության ոլորտում, Թյուրինգի մրցանակի դափնեկիր, ԱՄՆ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամ (1980), ԱՄՆ Ազգային ինժեներական ակադեմիայի անդամ (1992), Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի օտարերկրյա անդամ (2002) ։
Կենսագրություն
Ռիչարդ Կարպը ծնվել է 1935 թվականին Մասաչուսեթս (Massachusetts) նահանգի Բոստոն քաղաքում։ Հայրը՝ Էյբրահամ Լուիս Կարպը (1908-1981), միջնակարգ դպրոցի մաթեմատիկայի ուսուցիչ և տնօրեն է եղել, մայրը՝ Ռոզա Կարպը (1912-2000), Ռուսական կայսրությունից գաղթած հրեա ընտանիքից էր։ Նա ունի իրենից փոքր մեկ քույր՝ Քերոլինը և երկու եղբայր՝ Ռոբերտը և Դեյվիդը (David A. Karp): Դեյվիդը ծնվել է 1944 թվականին, մասնագիտությամբ սոցիոլոգ է։
Կրթություն
Դպրոցն ավարտելուց հետո Ռիչարդն ընդունվել է Հարվարդի համալսարան, որտեղ 1955 թվականին ստացել է բակալավրի աստիճան, 1956 թվականին՝ գիտությունների մագիստրոսի աստիճան, և վերջապես, 1959 թվականին՝  կիրառական մաթեմատիկայի գծով փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան։
Ներդրումներ
1971 թվականին Կարպը Ջեկ Էդմոնդսի հետ մշակել է տրանսպորտային ցանցում առավելագույն հոսքը գտնելու ալգորիթմ, որը նրանց անունով անվանվել է «Էդմոնդս-Կարպ ալգորիթմ» (Edmonds–Karp algorithm): Մեկ տարի հետո Կարպը հրատարակել է իր՝ «Կոմբինատորային խնդիրների նվազողականություն» («Reducibility Among Combinatorial Problems»)  աշխատանքը, որտեղ նա ապացուցել է 21 լուծելիության խնդիրների NP ամբողջականությունը  (Karp's 21 NP-complete problems):
1973 թվականին Կարպը և Ջոն Հոպքրոֆտը հրատարակել են Հապքրոֆտ-Կարպ ալգորիթմը, որը երկկողմ գրաֆներում տարրերի քանակի առավելագույն համապատասխանությունը գտնելու հայտնի ամենաարագ մեթոդն է ։
1987 թվականին Ռիչարդը Մայքլ Ռաբինի հետ մշակել է ինֆորմացիայի որոնման ենթատող գտնելու ալգորիթմը (String-searching algorithm), որն անվանվել է նրանց պատվին ։
Ռիչարդ Կարպը շատ այլ կարևոր հայտագործություններ է արել ինֆորմատիկայում, օպերացիոն հետազոտություններ է կատարել համակցված արգորիթմների ոլորտում։ Այժմ նա զբաղվում է կենսաինֆորմատիկայի ոլորտի հետազոտություններով ։
Հղումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ինֆորմատիկայի ոլորտի գիտնականներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Թյուրինգի մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ծրագրավորողներ Կատեգորիա:Ինֆորմատիկայի տեսաբաններ Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հրեա գիտնականներ Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Անդրեյ Բատալով
Անդրեյ Լեոնիդովիչ Բատալով (Андрей Леонидович Баталов, ), խորհրդային և ռուս արվեստագետ, հին ռուսական ճարտարապետության մասնագետ և ավելի քան 100 գիտական աշխատությունների հեղինակ։ Արվեստագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր։
Կենսագրություն
Անդրեյ Բատալովը ծնվել է 1955 թվականի հուլիսի 1-ին Մոսկվայում, ճարտարապետների ընտանիքում։ Հայրը՝ Լեոնիդ Իլյիչ Բատալովը (1913-1989), եղել է ԽՍՀՄ վաստակավոր ճարտարապետ, ԽՍՀՄ և ՌԴ երկու պետական մրցանակների դափնեկիր, Օստանկինո հեռուստաաշտարակի նախագծի հեղինակ, երկու հեռուստակենտրոնների և Լենինգրադի պողոտայի օդանավակայանի շենքի հեղինակը, մայրը՝ Իրինա Վիկտորովնա Բատալովան (1928), եղել է ճարտարապետ։
1992 թվականից Մոսկվայի Կրեմլում մշտապես աշխատում է որպես գլխավոր ճարտարապետ, Մոսկվայի Կրեմլի թանգարանների գիտական աշխատանքի գծով տնօրենի տեղակալ։
Կինն արվեստագետ Մ․ Դեմիդովան է (ծնվ.՝ 1969) ։ Ունեն երկու երեխա՝ Քսենյան (ծնվ.՝ 1991) և Լեոնիդը (ծնվ.՝ 1994):
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս արվեստագետներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի պատվավոր անդամներ Կատեգորիա:Արվեստագիտության դոկտորներ Կատեգորիա:Խորհրդային արվեստաբաններ Կատեգորիա:Ռուս ճարտարապետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի ճարտարապետության ինստիտուտի շրջանավարտներ
Գերմանական շուկա (Մոսկվա)
Գերմանական շուկա (Немецкий рынок), նախկին շուկա Մոսկվայում, Գերմանական գյուղարվարձանում։ Այն տեղակայված է ներկայիս Ֆրիդրիխ Էնգելսի, Լադոժսկայա փողոցների և Վոլխովսկի նրբանցքի միջև։ Մինչև 20-րդ դարի կեսերը, շարունակում էր գործել պատմական վայրում, որից հետո տեղափոխվում է Բաումանյան փողոց և կոչվում Բաումանյան (Բասմանյան) շուկա ։ Մասնակիորեն պահպանված Գերմանական շուկայի պատմական շինությունը ճանաչվել է մշակութային ժառանգության օբյեկտ ։
Պատմություն
Շուկան կազմավորվել է Գերմանական գյուղարվարձանում ։ 1792 թվականին քաղաքային իշխանությունների կողմից հատակագծվում է  շուկայի տարածքը, Ֆրիդրիխ Էնգելսի (նախկինում` Իրինյան փողոց), Լադոժսկի փողոցների  և  Վոլխովյան նրբանցքի (նախկին Իրինյան պողոտա) միջև ընկած  եռանկյունում։ 1812 թվականի հրդեհի ժամանակ շուկան ամբողջովին ավերվում է, բայց շուտով սկսվում է նրա վերակառուցումը։ Այստեղ բնակվում էին մոսկովյան առևտրականները և ազնվականները ։ Եզրերի տները և ներքին առևտրական տարածքը շուկային եռանկյունու տեսք էին տալիս։ Առևտրական օբյեկտները տեղակայված էին շուկայի հարակից փողոցներում։ 19-րդ դարի վերջին Գերմանական շուկայում կարելի էր գնել խոտ, վառելափայտ, կաթ, կաթնաշոռ, հաց, երշիկ և բանջարեղեն։ Գարնանը շուկայոմ վաճառվում էր գերմանացիների կողմից սիրված ձնեբեկը։ Մոսկվացիների հիշողությունների համաձայն կաթը Գերմանական շուկայում վաճառվում էր Ճենապակե շշերով, որոնց վրա ֆիրմայի անվանումը նշված էր ոսկե կամ կոբալտե տառերով ։
Գերմանական շուկայում տեղակայված էին կրպակներ, պանդոկներ, իջևանատներ, գործում էր գերմանական  ժողովրդական տունը։ Գերմանական շուկայի շինություններն  առանձնանում են իրենց յուրահատուկ ձևավորմամբ։  Շատ կրպակների և խանութների պատուհանները ունեին մեծ ծածկոցափեղկեր, իսկ պատերը երեսապատված էին գերմանական սպիտակ կերամիկական սալիկներով ։
Պահպանված շինություններ
Գերմանական շուկայի համալիրը համարվում է 19-րդ դարի առևտրական շինություններին բնորոշ օրինակ։ Շենքերը ունեն դասական ոճի լակոնիկ գեղազարդումներ ։
Գերմանական շուկայի պահպանված ամենահին շինությունը համարվում է Յակովլևների բնակելի  տունը իր կրպակներով, որը կառուցվել է 1825 թվականին  (Ֆրիդրիխ Էնգելսի փողոց, տուն  23, շարք 1)։ 1914 թվականին նրան կից կառուցվեց բնակելի կողաշենք։ Տունը երկհարկանի է և ունի կամարաձև մուտք դեպի բակ ։ Կալինինի բնակելի տունը իր կրպակներով կառուցվել է 1900-ական թվականներին, 19-րդ դարի շինության հիմքի վրա (Ֆրիդրիխ Էնգելսի փողոց տուն 6, 1-ին շարք )։ Քարե շենքը ունի երկու հարկ և նկուղ։ Առաջին հարկը երեսապատված է կերամիկական սալիկներով, երկրորդ հարկը սվաղված է և ձևավորված էկլեկտիկայի ոգով ։
Առևտրական կրպակների շինությունը (Ֆրիդրիխ Էնգելսի փողոց տուն 25, 3-րդ շարք) կառուցվել է 1863 թվականին։ Տունը սկզբում մեկ հարկանի էր, ուներ մեծ կամարաձև պատուհաններ և կամարային անցում։ Ճակատային մասը զարդարված է ուշ դասականության ոճով։ Հետագայում ցուցափեղկերի մի մասը փակվեցին, անցումային կամարի փոխարեն կառուցվեց մուտք, իսկ 20-րդ դարում տունը բաժանվեց երկու հարկի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մոսկվայի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Մոսկվայի շուկաներ
Հիշատակարան
Հիշատակարան, ձեռագիր բնագրերի վերջում և ազատ տեղերում արված արձանագրություն։
Հիշատակարանում ներկայացված են տվյալ ձեռագրի ստեղծման հանգամանքները, հաճախ նաև՝ տվյալ ժամանակաշրջանի անցուդարձերը, կենսագրական տեղեկություններ ձեռագիրն արտագրողի, կազմողի, ծաղկողի, պատվիրատուի և այլոց մասին։ Հիշատակարան են թողել ձեռագրեր ընդօրինակող գրիչները, մանրանկարիչները, կազմողները, ստացողները և բոլոր նրանք, ովքեր այս կամ այն կերպ առնչվել են տվյալ ձեռագրին։ Հիշատակարաններն ստեղծվել են վիմագիր արձանագրությունների օրինակով ու հետնությամբ և տարածվել հատկապես հնագույն քրիստոնյա ժողովուրդների՝ հույների, հայերի, ասորիների շրջանում։ Հիշատակարաններն ամենից ավելի զարգացել ու ծավալվել են հայ իրականության մեջ՝ ձեռք բերելով յուրահատուկ պատմագրական տեսակի արժեք։
Հայ ձեռագրական հիշատակարանը, սկիզբ առնելով V դարի և մեծ վերելք ապրելով XIII—XV դարերում, հարատևել է մինչև XVIII դար։ Պատմական հավաստի վավերագրեր լինելով հանդերձ՝ հայկական ձեռագրերի հիշատակարաններն արտահայտել են նաև ժամանակի գեղարվեստական ճաշակն ու մտածողությունը, անգամ՝ հարստացրել միջնադարի հայ պոեզիան ու արձակը։
Տես նաև
Կատեգորիա:Արձանագրություններ
ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգա 2017-2018 (որակավորման փուլ)
Չեմպիոնների լիգայի 2017-18 մրցաշրջանի որակավորման փուլը սկսել է հունիսի 27-ին և ավարտվելու է օգոստոսի 23-ին ։
Չեմպիոնների լիգայի որակավորման փուլի շրջանակներում տեղի է ունենում երկու առանձին փուլ. առաջինը այն ազգային առաջնությունների չեմպիոնների համար, որոնք չեն ստացել խմբային փուլի ուղեգիր, իսկ երկրորդը` ազգային առաջնությունում չեմպիոն չդարձած այն ակումբների համար, որոնք չեն ստացել խմբային փուլի ուղեգիր։
Չեմպիոնների լիգայի երրորդ որակավորման փուլից դուրս մնացած ակումբները մասնակցում են Եվրոպայի լիգայի չորրորդ որակավորման փուլին, իսկ չեմպիոնների լիգայի չորրորդ որակավորման փուլից դուրս մնացածները ստանում են Եվրոպայի լիգայի խմբային փուլի ուղեգիր։
Վիճակահանություն
Աղբյուր՝ uefa.com
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգա 2017-18
Ռեկոմբինացիա (այլ կիրառումներ)
Ռեկոմբինացիա տերմինը կարող է վերաբերել՝