Տադեուշ_Կոստյուշկոյի_ապստամբություն
Ռազմական գործողությունների ընթացք
Ապրիլի 4-ին Տորմասովը մասնակի ջախջախվել էր Ռացլավիցեյի տակ։ Այդ հաղթանակի մասին լուրը Վարշավայում խռովություն հարահրեց, որի ժամանակ ռուսական կայազորի մի մասը կոտորվել էր, դրա հետ մեկտեղ գեներալ Իգելստրոմը հասցրել էր սողոսկել Լովիչ։ Այնուհետև ընդդիմացավ Վիլնոն, որտեղից նույնպես կարողացավ փրկվել ռուսական կայազորի միայն մի մասը, որը անսպասելիորեն բռնազավթեցին։ Սկսվեց հեղափոխության տարածումը Ռեչ Պոսպոլիտայի տարածքով։ Մայիսի 7-ին Տալյան գյուղի մոտ՝ Օշմյանից ոչ հեռու, ապստամբները Յասինսկու ղեկավարությամբ ջախջախեցին գնդապետ Դեևի հրամանատարությամբ ռուսական զորքը ։ Կոստյուշկոն գեներալիսիմուս տիտղոսով հայտարարեց ընդհանուր մոբիլիզացիա։ Նրա բանակը աճել էր մինչև 70 000, բայց մարդկանց նշանակալի մասը զինված էր միայն տեգերով և գերանդիներով, հրազենի պակաս կար։ Լեհերի և լիտվինների գլխավոր զորամիավորումը (23 000)՝ Կոստյուշկոյի անձնական ղեկավարության տակ, Վարշավայի ճանապարհին կանգնեց, մյուս ջոկատները՝ Լյուբլինի, Գրոդնոյի, Վիլնոյի և Ռավայի մոտ, ընդհանուր պահեստի զորամասը (7 000)՝ Կրակովի մոտ։ Ռուսաստանի կողմից Կոստյուշկոյի դեմ գործողությունների համար գտնվում էին ջոկատներ՝ տեղակայված Ռադոմի մոտ, Լովիչի և Ռավայի դեմ։ Մյուս երեք ջոկատի մի մասը մտան, մյուս մասն էլ պատրաստվում էին մտնել Լիտվա։ Գեներալ Սալտիկովը (30 000) պաշտպանում էր Ռեչ Պոսպոլիտայի մոտ վերջերս բռնագրաված շրջանները, Թուրքիայի սահմաններից մոտենում էր Սուվորովի զորամիավորումը։ Ավստրիայի կողմից՝ գալիցյան սահմանին, հավաքվեց քսանհազարանոց  զորամիավորում։ Հիսունչորս հազար պրուսացի՝ թագավորի անձնական ղեկավարության ներքո, մտան Լեհական թագավորություն, մինչդեռ այլ պրուսական ջոկատները (տասնմեկհազար) պաշտպանում էին Պրուսիայի սեփական շրջանները։ Հետզհետե նախաձեռնությունը սկսեց անցնել ռուսական զորքի ձեռքը։ Հունիս 26-ին ապստամբները՝ Յասինսկու գլխավորությամբ, ջախջախվել էին Սոլա գյուղի մոտ ռուսական զորքի կողմից Զուբովի և Բենինգսենի ղեկավարությամբ։ 1794 թվականի օգոստոսին Միխայիլ Օգինսկու և Գրաբովսկու ապստամբական ջոկատները մարտարշավներ կատարեցին Դինաբուրգի և Մինսկի նահանգի հողերի վրա, սակայն թագավորական զորքը ետ մղեց նրանց։ ։ Ռադոմի կողքին կանգնած Դենիսովի ջոկատը, խուսափելով նրա վրա արշավող Կոստյուշկոյի հետ մարտից, հետ քաշվեց պրուսների հետ միանալու համար։ Այնուհետև նրանց հետ միասին հարձակվեցին և Շեկոցինի մոտ Կոստյուշկոյին պարտության մատնեցին։ Վերջինս նահանջեց դեպի Վարշավա։ Այդ ընթացքում Կրակովը հանձնվել էր պրուսական գեներալ Էլսներին, իսկ Կոստյուշկոն մահապատիժ սահմանեց (հեռակա) Կրակովի պարետին։ Ֆրիդրիխ Վիլհելմը սկսեց  պատրաստվել Վարշավայի պաշարմանը։ Այդ նույն ժամանակ Դերֆելդենի ռուսական զորքի ջոկատը՝ հարձակվելով Պրիպյատ գետից, կոտորեց Զայոնչեկի զորամիավորումը, գրավեց Լյուբլինը և հասավ Պուլավի, իսկ գեներալ իշխան Ռեպնին՝ նշանակված զորքի ղեկավար Լիտվայում, մոտեցավ Վիլնոյին։ Պրուսացիների գրոհը Վարշավա անհամարձակ էր ընթանում և շուտով փոփոխվեց պաշարմամբ։ Երբ տեղեկություն ստացվեց, որ Մեծ Լեհաստանում հեղափոխություն է բռնկվել, պրուսական արքան ընդհանրապես հեռացավ Վարշավայից։ Շրջաններում, դրանից ոչ շատ առաջ միացած Պրուսիային, բնակիչները նույնպես զենք վերցրեցին, և ապստամբների ջոկատները, որոնց ղեկավար էր ընտրվել Նեմոևսկին, հասցրեցին զավթել մի քանի քաղաքներ և տեղանքներ։ Կոստյուշկոն դանդաղ հետևում էր նահանջող պրուսկան թագավորին, իսկ Ներքևի Վիսլայում զինաթափ արեց Մադալինսկուն և Դոմբրովսկուն, որոնք զավթեցին Բրոմբերգը։ Ավստրիան զավթեց Կրակովը, Սանդոմիրը և Հելմը, բայց դրանով էլ սահմանափակեց իր զորքի գործողությունները, ենթադրելով դրանով ապահովել մասնակցությունը նոր մասում։ Լիտվայում իշխան Ռեպնին, սպասելով Սուվորովի ժամանելուն, ոչ մի կտրուկ բան չէր ձեռնարկում։ Տասներկուհազարանոց զորամիավորումը Տոմաշ Վավժեցկու ղեկավարությամբ մատավ Կուռլանդական դքսություն և հասավ Լիբավա՝ վերցնելով այն (քաղաքին մոտ՝ անմիջապես ծովում, աբորդաժով վերցվեցին պրուսական նավերը, որոնք գնում էին՝ Պետերբուրգից թղթակցության հետ միասին)։ Միխայիլ Օգինսկին բավականին հաջողությամբ վարում էր պարտիզանական պատերազմը։ Գրաբովսկին և Յասինսկին գրավել էին Վիլնոն և Գրոդնոն։ Լիտվայում լեհական ղեկավար Վիելգորսկու թուլությունը խանգարեց լեհերին հասնել այնտեղ մեծ հաջողությունների։ Ռուսական զորքը գրավեցին Վիլնոն և օգոստոսի 1-ին կոտորեցին Խլեվինսկու ջոկատը, որը նշանակված էր Վիելգորսկու փոխարեն։ Ժամանելով  Գրոդնո նոր լեհ գլխավոր հրամանատարը՝ Մոկրոնովսկին, արդեն չէր կարող շտկել դրությունը, առավել ևս, որ կոմս Բրանցկին ստեղծել էր հակակոնֆեդերացիա Ռուսաստանի օգտին։ Սեպտեմբերի սկզբին պատերազմի գլխավոր թատրոնում հայտնվեց Սուվորովը տասհազարանոց ջոկատով։ Սեպտեմբերի 4-ին նա վերցրեց Կոբրինը, սեպտեմբերի 6-ին կոտորեց Սերակովսկու զորքը Կրուպչիցի մոտ, իսկ սեպտեմբերի 8-ին՝ Բրեստ-Լիտովսկում։ Դրանից հետո ապստամբները անկարգությամբ նահանջեցին Վարշավա ։ Սեպտեմբերի 29-ին հետևեց Մացեյովիցայի ճակատամարտը, որտեղ լեհերի գլխավոր ուժերը ջախջախվեցին գեներալ Դենիսովի կողմից, իսկ ինքը՝ գեներալիսիմուս Կոստյուշկոն գերի վերցվեց։ Հոկտեմբերի մեկին ապստամբները լքեցին Գրոդնոն՝ նահանջելով դեպի Վարշավա ։ Հոկտեմբերի կեսին ռուսական զորքերը զավթեցին Պալանգան և Լիբավան։ Չնայած Վարշավայում խուճապին՝ առաջացած Մացեյովիցայի ճակատամարտի և Կոստյուշկոյի գերեվարության լուրից, բնակչությունը պահանջում էր պատերազմի շարունակություն։ Կրկին ընտրված գլխավոր հրամանատար Տոմաշ Վավժեցկին ուղարկեց բոլոր լեհական ջոկատներին հրաման՝ շտապել մայրաքաղաքի պաշտպանության համար, ինչը վերջիններս հասցրեցին կատարել։ Դրա հետ մեկտեղ Սուվորովը, միացնելով իրեն Ֆերզենի և Դերֆելդենի զորքերը հոկտեմբերի 23-ին տեղակայվեց Պրահայի տակ (Վարշավայի արվարձան), իսկ 24-ին գրոհով վերցրեց այն։ Դրանից հետո պարզ դարձավ, որ լեհերի հետագա պայքարը անհնար էր․ Վարշավայի բնակիչները խնդրեցին ապստամբներին նահանջել։ Հոկտեմբերի 25-ին ստորագրվեց ռազմական գործողությունների դադարեցման պայմանագիր, 26-ին Սուվորովը ներխուժեց քաղաք։ Ողջ մնացած ապստամբների մի մասը միացան պրուսացիների դեմ գործող ջոկատներին, սակայն Պոզնանում խռովությունները շուտով ճնշվեցին։ Լեհական բանակի մի մասը Վավժեցկու ղեկավարությամբ (մոտ 27 000 մարդ) ուզում էր հասնել Գալիցիա, բայց Օպոչնոյի մոտ հետապնդվեց Դենիսովի կողմից և նահանջեց, իսկ Վավժեցկուն  հասցրեցին Սուվորովի մոտ։ Միայն եզակիներին, այդ թվում գեներալ Մադալինսկուն, հաջողվել էր անցնել ավստրիական սահմանը, որտեղ և  գերեվարվել էին։