cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Օդեսա
Ռուսական կայսրության շրջանում
Նոր բնակավայրին կից արդեն գոյություն ուներ մոլդովական գաղութ, որը 18-րդ դարի վերջին անկախություն ստացավ՝ Մոլդովանկա անվամբ։ Որոշ պատմագետներ կարծում են, որ բնակավայրը պատկանել է Օդեսսային մոտ 30 տարի և վստահ են, որ բնակավայրը հիմնադրված էր մոլդովացիների կողմից, ովքեր եկել էին կառուցելու Յենի Դունիայի ամրոցը Օսմաների համար և վերջապես բնակեցվեցին այդ տարածքում 1760-ական թվականների վերջերին՝ Խաջիբեյ բնակավայրին կից, որը հետագայում դարձել է Պրիմորսկի այգին։ Մյուս տարբերակը պնդում է, որ բնակավայրը հայտնվել է Օդեսսայի հիմնադրումից հետո որպես մոլդովացիների, հույների, ալբանացիների բնակավայր, որոնք հայտնվել են Օսմանյան լծի տակ։
Իրենց բնակավայրում, որը նաև հայտնի է Նովայա Սլոբոդկա անվամբ, մոլդովացիներն ունեցել են համեմատաբար փոքր տարածքներ, որոնց վրա նրանք կառուցել են գյուղանման տներ և մշակել են խաղողի այգիներ ու պարտեզներ։ Միխաելովսկիյ հրապարակը, որտեղ գտնվում էր Օրթոդոքս եկեղեցու նախկին տարածքում կառուցված՝ Դորմիցիոն եկեղեցին, կառուցվել է 1821 թվականին և գերեզմանոցը, դարձավ այս բնակավայրի կենտրոնը։ Մոտակայքում տեղակայված էին ռազմական զորանոցները և հարուստ բնակիչների տները, որոնք կոչվում էին դաչա։
19-րդ դարի կեսերին Օդեսան դարձավ հաճախակի այցելվող քաղաք, որը հայտնի էր իր բնակչության թվով և որը իր հերթին նպաստեց հյուրանոցների և այլ շենքերի կառուցմանը։
1795-1814 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում Օդեսսայի բնակչությունը մեծացավ 15 անգամ և հասավ մոտ 20000-ի։ Քաղաքի առաջին հատակագիծը նախագծված էր ինժեներ՝ Դեվոլլանի կողմից 18-րդ դարի վերջին ։ Տարբեր ազգերից եկած գաղթականներ հաստատվեցին հիմնականում նախկին գաղութի տարածքում՝ հիմնական տարածքից դուրս, որի հետևանքով 19-րդ դարի առաջին կեսին Մոլդովանկան դարձավ գերիշխող բնակավայր։ Ճարտարապետները քաղաքի հատակագծողին որոշելուց հետո, Մոլդովանկան նույնպես պետք է մտներ հիմնական տարածքի մեջ, բայց Մոլդովանկայի փողոցների, նրբանցքների և հրապարակների նախագիծը մնալու էր անփոփոխ։
Նոր քաղաքը շուտով մեծ հաջողություն ունեցավ, չնայած նրան ի սկզբանե տրվել էր փոքր ֆոնդ և քիչ արտոնություններ ։ Նրա սկզբնական հաջողությունները կարելի է կապել Դե Ռիչելիոյի անվան հետ, ով եղել է կառավարչի պաշտոնում 1803-1814 թվականներն ընկած ժամանակահատվածը։ Դիմադրելով Ֆրանսիական հեղափոխությանը՝ նա ծառայել է Եկատերինայի բանակում թուրքերի դեմ։ Նա պարգևատրվել է քաղաքը նախագծելու և դրա գեղեցկությունն ու կառուցվածքը ապահովելու համար և համարվում է Օդեսայի հիմնադիր հայրերից մեկը մեկ այլ ֆրանսիացի՝ Քաունթ Անդրոլթ դե Լանգերոնի հետ միասին։ Ռիչելիոյի հիշատակին 1828 թվականին կանգնեցվել է նրա բրոնզյա հուշարձանը՝ նախագծված Իվան Մարտոսի կողմից։ Նրա ավանդը մեծ էր քաղաքի նկատմամբ, որոնք հիշատակված են Մարկ Տվենի՝ «Անմեղները Արտասահմանում» ճանապարհորդության մասին պատմող ֆիլմում։
1900-ական թվականների սկզբին Օդեսան դարձավ մեծ, բարգավաճող քաղաք համապատասխան եվրոպական չափանիշներին։
Կատալիզ
Առանձնահատկություններ
Կատալիզին հատուկ են մի շարք առանձնահատկություններ՝ ազդեցության յուրահատկություն (յուրաքանչյուր քիմիական ռեակցիակամ նմանատիպ ռեակցիաների դաս կարող է կատալիզվել միայն որոշակի նյութերով)։ Այս հատկությունը առավել ցայտուն է ֆերմենտների մոտ։ Կատալիզատորի այս հատկության չափանիշը կատալիզատորի ընտրողականությունն է։ Սա արագությունների հարաբերություն է՝ հայտարարը ելանյութի սպառման արագությունն է, համարիչը՝ հետաքրքրության առարկա հանդիսացող նյութի կուտակման արագությունը։
(6882) Սորմանո
(6882) Սորմանո (Sormano), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1995 թվականի փետրվարի 5-ին Պիերո Սիկոլիի և Վալտեր Ջուլիանիի կողմից Սորմանոյում ։
Կատալիզ
Առանձնահատկություններ
Կատալիտիկ ակտիվությունը որոշվում է կատալիզատորի միավոր զանգվածին, կոնցենտրացիային կամ մակերեսին ընկնող ռեակցիայի արագությամբ։ Պրոմոտորների ներկայությամբ կատալիզատորի ակտիվությունը մեծանում է, թույների (ինհիբիտորների) ներկայությամբ՝ նվազում։ Կատալիզատորի բաղադրության ընտրությունը բարդ խնդիր է, կատարվում է փորձարարական ճանապարհով։
(6882) Սորմանո
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,551517 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2952 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8078 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1488,66 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,241828 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 14,4° անկյուն։
Ֆեոդոր Շալյապինի հուշարձան (Կազան)
Ֆեոդոր Շալյապինի հուշարձան (Памятник Фёдору Шаляпину, Фёдор Шаляпин һәйкәле), հուշարձան Թաթարստանի մայրաքաղաք Կազանում, որը նվիրված է ռուս բաս երգիչ, ռուսական ռեալիստական վոկալ-բեմական արվեստի խոշորագույն ներկայացուցիչ Ֆեոդոր Իվանովիչ Շալյապինին։ Արձանը տեղադրվել է երգչի հայրենի քաղաք Կազանի Բաումանի փողոցում` «Շալյապին Պալաս» հյուրանոցի կողքին։ Շալյապինին նվիրված առաջին հուշարձանն է աշխարհում։
(6882) Սորմանո
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1995 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Պիերո Սիկոլիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Վալտեր Ջուլիանիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ֆեոդոր Շալյապինի հուշարձան (Կազան)
Պատմություն
Հուշարձանի հիմքը դրվել է 1998 թվականին Աստվածահայտնության տաճարի մոտ, որում երգիչը մկրտվել է 1873 թվականի փետրվարին, և բացվել է 1999 թվականի օգոստոսի 29-ին։ Հուշարձանը երգչին պատկերում է 1922 թվականին Ռուսաստանը լքելիս և հարազատ քաղաքին հրաժեշտ տալիս։
Կատալիզ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կատալիզ Կատեգորիա:Քիմիական կինետիկա
Ֆեոդոր Շալյապինի հուշարձան (Կազան)
Պատմություն
Հուշարձանի բացմանը ներկա գտնված երգչի թոռնուհի Իրինա Շալյապինան նշել է, որ քանդակագործին հաջողվել է կատարելապես հաղորդել նմանությունը իր մեծանուն պապին։ Երգչի 125-ամյակի առթիվ տեղադրված այս քանդակը դարձել է Ֆեոդոր Շալյապինի առաջին հուշարձանն աշխարհում ։
Օդեսա
Ռուսական կայսրության շրջանում
1819 թվականին քաղաքը դարձավ ազատ նավահանգիստ։ Այդ կարգավիճակը պահպանվեց մինչև 1859 թվականը։ Այնտեղ բնակություն հաստատեցին տարբեր ազգեր՝ ալբանացիներ, հայեր, ադրբեջանցիներ, բուլղարներ, Ղրիմի թաթարներ, ֆրանսիացիներ, գերմանացիներ, հույներ, իտալացիներ, հրեաներ, լեհեր, ռումինացիներ, ռուսներ, թուրքեր, ուկրաինացիներ և այլ ազգություններից առևտրականներ։ Դրա կոսմոպոլիտ բնությունը նկարագրված է ռուս մեծ պոետ՝ Ալեքսանդր Պուշկինի ստեղծագործություններում, ով 1823-1824 թվականների՝ աքսորի տարիներին ապրել է Օդեսայում։ Իր նամակներում նա գրել է, որ Օդեսան քաղաք էր, որտեղ «Օդը լցված է ողջ Եվրոպայով, հիմնական լեզուն ֆրանսերենն է և կան եվրոպական թերթեր ու ամսագրեր»։
Սակայն Օդեսայի բարգավաճումը կանգ առավ, երբ Ղրիմի պատերազմը մուտք գործեց 1853-1856֊ական թվականներին, որի ժամանակ այն ռմբակոծված էր անգլիացիների և իմպերիալիզմի՝ ֆրանսիական ռազմական ուժերի կողմից։ Այն շուտով վերականգնվեց և առևտրի մեջ խոշոր աճն Օդեսան դարձրեց Ռուսաստանի ամենամեծ հացահատիկ արտահանող նավահանգիստը։ 1866 թվականին քաղաքը երկաթուղիով կապվեց Կիևին և Խարկովին, ինչպես նաև Իասի քաղաքի հետ Ռումինայիում։
Քաղաքը 19-րդ դարում դարձավ հրեական մեծ համայնքի հայրենիքը և 1897 թվականին մոտ հրեաները կազմում էին բնակչության 37 տոկոսը։ Նրանք ներէթնիկական կոնֆլիկտի պատճառով, որը տեղի է ունեցել 19-րդ դարի ընթացքում, հաճախակի հանդիպում էին հակահրեական դիմադրությունների։ Մի շարք ջարդեր տեղի ունեցան 1821, 1859, 1871, 1881 և 1905 թվականներին։ Շատ հրեաներ, որոնք բնակվում էին Օդեսայում, 1882 թվականից հետո հեռացան այդտեղից հատկապես Օսմանյան շրջան, և քաղաքը մեծ աջակցություն է ցույց տվել Սիոնիզմ շարժմանը։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
«Օդեսայի պաշտպանության համար» շքանշան ստեղծվեց 1942 թվականի դեկտեմբերի 22-ին։ Մոտ 38000 մարդ պարգևատրված էր (Սովետական բանակի զինծառայողներ, ռազմածովային նավատորմը, ներքին գործերի նախարարը և քաղաքացիներ, ովքեր իրենց մասնակցությունն են ունեցել Օդեսայի պաշտպանությանը)։ Այն սովետական 4 քաղաքներից առաջինն էր, որը պարգևատրվել է «Հերոսական քաղաք» տիտղոսով 1945 թվականին ( Լենինգրադ, Ստալինգրադ, Սևաստոպոլ և Օդեսա)։
Օդեսայի համար պայքարում իր մասնակցությունն է ունեցել աշխարհի ամենալավ կին-դիպուկահար՝ Լյուդմիլա Պավլիչենկոն։ Նա սպանել է 187 մարդու Օդեսայի պաշտպանության ժամանակ, իսկ ընդհանուր Երկրորդ աշխարհամարտի ժամանակ նա սպանեց 309 մարդու։
Օդեսայի պաշարումից և Ակցիզների գրավումից հետո մոտ 25000 օդեսացիներ սպանվեցին քաղաքի մոտակայքերում և մոտ 35000-ը արտաքսվեցին ։ Սա հայտնի է Օդեսայի կոտորած անվամբ։ Առաջին 6 ամսվա ընթացքում մի շարք դաժանություններ տեղի ունեցան, որոնք պաշտոնապես սկսվեցին 1941 թվականի հոկտեմբերի 17-ին, երբ 210000 հրեաների 80 տոկոսը սպանվեց ։ Երբ Նացիստական ուժերը սկսեցին նահանժել արևելյան ճակատում, հռոմեացիները փոխեցին իրենց քաղաքականությունը՝ արտաքսելով մնացյալ հրեաներին լեհական ճամբարներ և թույլ տալով հրեաներին վարձու աշխատողներ լինել։ Արդյունքում, չնայած 1941 թվականի ողբերգական դեպքերին, այստեղ հրեաներին հաջողվեց փրկվել ավելի հեշտ, քան Արևելյան Եվրոպայի տարածքում։
Քաղաքը մեծ վնասներ և զոհեր ունեցավ պատերազմի ընթացքում։ Օդեսայի շատ շրջաններ 1944 թվականի ապրիլի 10-ին ավերվեցին դրա պաշարման և ազատագրման ընթացքում, որը կազմակերպվեց Կարմիր բանակի կողմից։ Որոշ օդեսացիներ ավելի հակված էին ռոմանական զորքերին, քանի որ կարծում էին, որ Սովետական միությունը այդ ժամանակաընթացքում դժվարություն, զրկանք, տառապանք էր հանդիսանում Օդեսայի բանկչության համար։ Սովետական միության ոստիկանությունը ձեռբակալեց և մահապատժի ենթարկեց բազմաթիվ օդեսացիների, նույնիսկ վտարեցին գերմանական և թաթարական բնակչությանը։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո
1960-70-ական թվականներին քաղաքը բավականին մեծ աճ ապրեց։ Այնուամենայնիվ, 1970-ական և 90-ական թվականներին Օդեսայի հրեաների մեծամասնությունը արտագաղթեց Իսրայել, Միացյալ Նահանգներ և Արևմտյան երկրներ։ Շատերը մեկնեցին Բրուքլինի շրջանում գտնվող Բրայթոն քաղաք, երբեմն հայտնի է փոքրիկ Օդեսա անվամբ։ Օդեսայի միջին և ավելի բարձր դասին պատկանող մարդիկ գաղթեցին Մոսկվա և Լենինգրադ, այն քաղաքները, որոնք ավելի շատ հնարավորություն էին ընձեռում կարիերա ստեղծելու համար։ Չնայած սրան, քաղաքը արագ լցվեց նոր գաղթականներով՝ Ուկրաինայի գյուղերից և արդյունաբերական մասնագետներով, որոնք հրավիրված էին ամբողջ Սովետական միությունից։
Այժմ քաղաքն անցնում է քաղաքային վերականգնման փուլը։
Հանդիսանալով Ուկրաինական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության մի մասնիկը՝ քաղաքը պահպանեց և ամրապնդեց ռուսական, ուկրաինական, հրեական մշակույթների միաձուլումը։ Քաղաքի յուրօրինակ ինքնությունը ձևավորվել է շնորհիվ իր տարբերվող ժողովրդագրության։ Քաղաքի բոլոր համայնքները իրենց ազդեցությունը ունեցան օդեսական կյանքի վրա։
Օդեսան 1 միլիոն բնակչություն ունեցող քաղաք է։ Քաղաքի արդյունաբերությունը ներառում է նավակառուցումը, նավթի մաքրումը, մետաղագործությունը, սննդի մշակումը։ Օդեսան նաև հայտնի է որպես ռազմական բազա և ձկնորսական նավատորմի վայր։ Այն հայտնի է իր մեծ արտաքին շուկայով 7 կմ երկարությամբ՝ իր տեսակով ամենամեծը Եվրոպայում։
Քաղաքը ենթարկվել է բռնության՝ 2014 թվականի Ռուսաստանում՝ Ուկրաինայի հետ ունեցած կոնֆլիկտի պատճառով։ 2014 թվականի մայիսի 2-ին Ուկրաինայի և Ռուսաստանի միջև Օդեսայի բախումների հետևանքով սպանվեց 42 մարդ։ Չորսը սպանվեցին ցույցերի ժամանակ և ամենաքիչը 32 առևտրական ունիոնիզմի հրդեհի ժամանակ։
Ֆեոդոր Շալյապինի հուշարձան (Կազան)
Պատմություն
2009 թվականի աշնանը Կազանում տեղի է ունեցել ինքնատիպ երիտասարդական ֆլեշմոբ` Շալյապինի հուշարձանի մաքրում ։
Հուշարձանը ֆիլատելիայում
2012 թվականին Ռուսաստանում թողարկվել է 15 ռուբլի անվանական արժեքով փոստային նամականիշ, որի վրա պատկերված է Ֆեոդոր Շալյապինի կազանյան հուշարձանը։ Նամականիշի նկարիչն է Օ. Իվանովան ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Կազանի հուշարձաններ Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:1999 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Օդեսա
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքներ Կատեգորիա:1794 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Էնդր և Լուար
Էնդր և Լուար (ֆրանսերեն՝ Indre-et-Loire), դեպարտամենտ Ֆրանսիայի կենտրոնում։
Պատմություն
Էնդր և Լուարը Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ 1790 թ. մարտի 4-ին ստեղծված առաջին դեպարտամենտներից մեկն է։ Բնակչությունը 583.1 հազար մարդ է։
Աշխարհագրական տվյալներ
Դեպարտամենտն իր անունն ստացել է Էնդր և Լուար գետերից։ Գտնվում է Կենտրոն երկրամասում։ Սահմանակից է Լուար և Շեր, Էնդր, Վյեն, Մեն և Լուար և Սարթ դեպարտամենտներին
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գավառներ Կատեգորիա:1790 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Անգլիայի պատմություն
Անգլիայի պատմությունը սկսվում է անգլերի, սաքսոնների, յուտերի, ֆրիզների և գերմանական ցեղերի ներխուժմամբ։ Նրանք ստեղծում են մի քանի ֆեոդալական պետություններ։ Բրիտանիայի պատմությունն ինքնին սկսվում է շատ ավելի վաղ՝ առաջին հոմինիդների կղզու (կլեկտոնական մշակույթ) հայտնվելով կամ վերջին սառցադաշտի ավարտից հետո առաջին մարդկանց հայտնվելով՝ մեսոլիտյան դարաշրջանում։ IX-VIII դարերին մ.թ.ա. Կելտերը գաղթում են Բրիտանիան։ Հունական պետության ճնշման և Հռոմեական կայսրության թուլացման պատճառով, 410 թվականին հռոմեացիները հեռանում են կղզուց։ Անգլո-սաքսոնացիները ներխուժում են և ստեղծում 7 թագավորություն՝ դառնալով այս հողերի գլխավոր տիրակալները (բացառությամբ Ուելսի և Շոտլանդիայի տարածքների)։
9-րդ դարից ի վեր վիկինգները հաճախակի էին արշավանքների գնում, իսկ Դանիայի թագավորները ղեկավարում էին Անգլիան 11-րդ դարի սկզբին։ 1066 թվականին Նորմանյան զորքերը ներխուժում են Անգլիա և գրավում երկիրը։ Միջնադարի ընթացքում Անգլիան անցնում է բազմաթիվ քաղաքացիական պատերազմների և մարտերի միջով եվրոպական այլ ժողովուրդների հետ, ներառյալ Հարուրամյա պատերազմ ը։ Վերածննդի ժամանակ Անգլիան ղեկավարվում էր Թյուդորի դինաստիան։ 12-րդ դարում Անգլիան նվաճում է Ուելսը, իսկ 18-րդ դարի սկզբին դաշինք կնքում է Շոտլանդիայի հետ՝ կազմելով Մեծ Բրիտանիայի Թագավորություն։
Արդյունաբերական հեղափոխության ժամանակ Մեծ Բրիտանիան կառավարում էր հսկայական կայսրություն՝ բոլոր մայրցամաքներում գերիշխանություններով։ Եթե տարածքային առումով այս կայսրությունից քիչ է մնացել (չնայած բրիտանական միապետները դեռևս այսպես կոչված Ազգերի բրիտանական Համագործակցության անդամների պաշտոնական ղեկավարներն են), այնուամենայնիվ, մշակութային ազդեցությունը խոր և տարածված է շատ ժամանակակից երկրներում։
Պալեոլիթ
Բրիտանիայում մարդկանց հայտնվելու առաջին նշանները վերաբերում են վերջին սառցե առավելագույնից հետո ընկած ժամանակին, քարե դարի սկզբին՝ պալեոլիթին։ Հնագիտական ​​վկայությունները փաստում են, որ Անգլիան բնակեցվել է ավելի վաղ, քան մյուս բրիտանական կղզիները՝ հեռավոր անցյալում՝ սառցադաշտային ժամանակաշրջանների ընթացքում և դրանց միջև ընկած ժամանակահատվածում ավելի մեղմ կլիմա ունենալու պատճառով։ 2005 թվականին Սաֆոլք կոմսությունում՝ Լոուստոֆտի մոտ, Փեյքֆիլդ ժայռերի վրա, հայտնաբերվել են կայծքարե զենքեր և կրծողների ատամները այն նույն շերտերում, ինչպիսիք են Mimomys savini ջրային դաշտամկների և Arvicola ջրային առնետների քարացուկները ։ Դա վկայում է այն մասին, որ հոմինիդներն Անգլիայում գոյություն են ունեցել 700 հազար տարի առաջ (Նախամարդ և Հայդելբերգյան մարդ)    ։ Սասեքսի Բոքսգրովի գտածոները թվագրվում են մ.թ.ա. 500000 թվականով։ Վաղ բնակիչները եղել են որսորդներ։
Ծովի ցածր մակարդակը ցույց է տալիս, որ Բրիտանիան միշտ չէ, որ առանձնացված է եղել մայրցամաքից, և ուսումնասիրությունները, որոնք ցույց են տալիս ջերմաստիճանի փոփոխությունները տասնյակ հազարավոր տարիների ընթացքում, փաստում են, որ այն մշտապես բնակեցված չի եղել ։ Քենթի քարանձավից Քենթական մարդը գոյություն է ունեցել 41,5-44,2 հազար տարի առաջ ։
Միջին քարի դար
Վերջին սառցե դարաշրջանն ավարտվել է մոտ մ.թ.ա. 10 000 թվականին, և այդ ժամանակից ի վեր Անգլիան ունեցել է մշտական ​​բնակչություն։ Դա տեղի է ունեցել միջին քարի դարի սկզբում։
Ծովի մակարդակի բարձրացումը վերջին անգամ անջատել է Մեծ Բրիտանիան մայրցամաքից մ.թ.ա. 6500 թվականին։ Այդ ժամանակ այն բնակեցված էր բացառապես ժամանակակից տոհմի՝ Homo sapiens-ի կողմից, և գոյություն ունեցող ապացույցները վկայում են, որ նրանց սոցիալական կառուցվածքն աստիճանաբար բարդանում էր։ Հիմնական որսորդական գործիքները եղել են պարզ նիզակները, ինչպես նաև պարսատիկները։ Հայտնի են եղել նաև աղեղն ու նետը, ինչպես Արևմտյան Եվրոպայում, սակայն առնվազն մ.թ.ա. 9000 թվականից։ Կլիման բարելավվել է, և, ամենայն հավանականությամբ, բնակչության թվաքանակն աճել է ։
Նոր քարի դար
Նոր քարե դարը կամ նեոլիթն սկսվել է գյուղատնտեսության ի հայտ գալով մոտավորապես մ.թ.ա. 4000 թվականին։ Մարդիկ սկսել են մշակել բույսեր, պահել կենդանիներ և ընդհանուր առմամբ վարել ավելի նստակյաց կենսակերպ։ Հուղարկավորության համար կառուցվել են քարե բուրգերի կամ երկար դամբարանների տեսքով մոնումենտալ կոլեկտիվ գերեզմաններ, և մինչև ժամանակաշրջանի ավարտը հայտնվել են կառույցներ նաև այլ նպատակներով, օրինակ՝ Սթոունհենջը, որը կառուցվել է մեծ ճշգրտությամբ, հավանաբար մոլորակները և աստղերը դիտարկելու համար։ Լավ զարգացած էին ինչպես արվեստը, այնպես էլ կիրառական տեխնոլոգիաները։ Նոր արոտավայրեր ստեղծելու համար հատվել են անտառների հսկայական տարածքներ։ Սվիթ Թրեքը, որը գտնվել է Սոմերսեթ Լևելսում, Եվրոպայի փայտե սալարկուղով ամենահին ճանապարհն է և աշխարհի ամենահին ինժեներական ճանապարհներից մեկը։ Դենդրոքրոնոլոգիայի օգնությամբ դրա կառուցման ժամանակը վերագրվում է մ.թ.ա. 3807-3806 ձմռանը, և համարվում է, որ դրա կառուցումը կապված է կրոնական նպատակների հետ ։
Բրոնզի դար
Բրոնզե դարաշրջանը անցում է կատարում մի հասարակությունից ՝ առանց անմիջական առաջնորդների ՝ զարգացող, աճող հզոր էլիտայի ։ «Բրիտանական Պոմպեոյի» շրջանի Քեմբրիջի գավառում անիվը մոտավոր 1 մետր տրամագծով անիվ է, թվագրվում է մ.թ.ա. 1100-800 թվականներով ։
Կելտիկական Բրիտանիա
Ուշ բրոնզե և վաղ երկաթե ժամանակաշրջանում (մ.թ.ա. 800-700), կելտական ​​ցեղերը սկսեցին գաղթել մայրցամաքից դեպի բրիտանական կղզիներ ։ Կելտերը իրենց հետ բերեցին երկաթե դարաշրջանի մշակույթի տարրեր, որոնք ի սկզբանե գոյակցում էին բրոնզին։ Բրիտանիայի կելտական ​​և կելտական ​​բնակչության համար նույնիսկ հին ժամանակներում ամրագրված էր «բրիտանացիներ» սովորական անվանումը։ Հռոմեական նվաճման նախօրեին բրիտանացիներն արդեն գտնվում էին պրիմիտիվ կոմունալ համակարգի տարրալուծման և == դասակարգային հասարակության տարրերի առաջացման փուլում, նկատվում էր սոցիալական անհավասարության աճ և կլանային ու ռազմական ազնվականության տարանջատում, ինչպես նաև հայրապետական ​​ստրկության գոյություն։ Մեծ Բրիտանիան զարգացած էր անասնապահությամբ և հողագործությամբ, նրանք կիրառում էին ծանր անիվային գութ, ձեռքի ջրաղացպան, խեցգետնի շրջան, մշակում էին կենդանիների մորթիները, զբաղվում էին ջուլհակությամբ, մշակում հանքեր, առևտուր էին անում մայրցամաքից եկած վաճառականների հետ։  Մեծ Բրիտանիայի ցեղերը երբեմն միավորվել են ցեղային միություններում՝ ռազմական առաջնորդների գլխավորությամբ («Թագավորներ»)։ Որոշ ցեղային կենտրոններից հետագայում աճել են հռոմեական և միջնադարյան քաղաքները՝ Կամուլոդունումը (այժմ ՝ Կոլչեստեր), Էբորակումը (այժմ ՝ Յորք), Լոնդինիումը (այժմ ՝ Լոնդոն) և այլն ։
Հռոմեական Բրիտանիա
Հռոմեացիները Գալլիա ն նվաճելուց հետո մ.թ.ա. 1-ին դարի կեսերին, Հուլիոս Կեսարը երկու արշավ է անցկացնում Բրիտանիայում (մ.թ.ա. 55 և 54)։ Հռոմի կողմից Բրիտանիայի նվաճումը սկսվում է մ.թ. 43 թվականին և ավարտվում 60-ականների վերջերին։ Բրիտանիան դառնում է Հռոմեական կայսրության հեռավոր նահանգներից մեկը։ Հարավային, արևելյան և մասամբ կենտրոնական շրջանները ենթակա էին։ Ապստամբությունները հաճախ ծագում էին տեղի բնակչության շրջանում (օրինակ՝ 61-ին Բուդիչկայի ապստամբությունը)։ Նվաճումը համախմբվել է ամրոցների (հռոմեական ճամբարներ) և ռազմական ճանապարհների միջոցով։ Հռոմեական ճահիճները կառուցվել են հյուսիսային սահմանների երկայնքով։ Արագացնելով սոցիալական տարբերակման գործընթացը նվաճումը չի հանգեցրել կելտիկական հասարակության հիմնարար փոփոխությունների։ Հռոմեական լեգեոներները ամուսնանում են տեղի կանանց հետ, երեխաներ ունենենում, որոնք հետագայում միանում են բանակին։ Այսպիսով, հռոմեական քաղաքակրթությունը խառնվում է Կելտիկային։
Հռոմեական կայսրության ճգնաժամը ազդում է Բրիտանիայի ճակատագրի վրա։ XIII դարի վերջից սկսվում են սաքսոնական ցեղերի արշավանքները։ 5-րդ դարի սկզբին՝ Հռոմի անկումից հետո, ավարտվում է գերիշխանությունը Բրիտանիայում։ Բրիտանիան կրկին բաժանվում է մի շարք անկախ շրջանների ։
Անգլո-սաքսոնական շրջանը
VIII դարի վերջից վիկինգները սկսում են հարձակվել Անգլիայի վրա և գրավում նրա հյուսիսային և արևելյան որոշ շրջանները։ 11-րդ դարի առաջին կեսի, Ալֆրեդի պարտությունից հետո Անգլիան ղեկավարել են դանիացիները։ Դանիացի ամենահայտնի թագավորներն են Կանութ Դանիացին (1013-1014 թվականներ) և Կնուդ I Մեծը (1016-1035 թվականներ) ։
Սուրբ Սիոն եկեղեցի (Վաչիան)
Սուրբ Սիոն եկեղեցի, Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցի, գտնվում է Վրաստանի Ախալքալաքի մունիցիպալիտետում, Ախալքալաք քաղաքից 6 կմ դեպի հարավ, հայաբնակ Վաչիան գյուղում, կառուցվել է 19-րդ դարի 30-ական թվականներին։ Եկեղեցու մասին ամենից հին տեղեկությունները պահպանվել են Վրաստանի և Իմերեթի թեմի եկեղեցիների տեղեկագրերում։ 1866 թվականի տվյալներով եկեղեցին հիշատակվում է որպես փայտաշեն կառույց, իսկ 1885 թվականին՝ որպես քարաշեն։
Անգլիայի պատմություն
Վիլհելմ նվաճողը
Անգլիայում Նորման տանն անդամակցելով՝ սկսվում է ներքին փոփոխությունների դարաշրջան։ Վիլհելմ I Նվաճողը (1066-1087 թվականներ) հավանություն է տալիս Էդուարդի օրոք հավաքված անգլո-սաքսոնականների ընդհանուր օրենքին, սակայն իր քաղաքական իշխանությունն ամրապնդելու համար, ստեղծում է ֆեոդալական համակարգը՝ երկիրը բաժանելով իր և ասպետների միջև։ Անգլո-սաքսոնական սովորույթները պալատում արհամարվում են, իսկ ֆրանսիական սովորույթներն ու լեզուն ներկայացվում պաշտոնական գործողությունների մեջ ։ Այս ամենը հանգեցնում է և բրիտանացիների և նորմանդների ապստամբությանը, որոնք ճնշում են դաժանությամբ՝ ավերելով քաղաքներ և համայնքներ ։
Սուրբ Սիոն եկեղեցի (Վաչիան)
1887 թվականի «Նոր Դար» ամսագրում կա անրադարձ այս եկեղեցու մասին, որտեղ եկեղեցին բնութագրվում է որպես «բաւական գեղեցիկ նորաշէն եկեղեցի»։
Անգլիայի պատմություն
Վիլհելմ նվաճողը
Անգլիայի և Նորմանդիայի միաորվելը չէր համարվում նրա քաղաքական հզորության աճ, քանի որ դա բախում էր արքայական ընտանիքի և Ֆրանսիայի հետ, որը շարունակվում էր դարեր շարունակ ։ Վիլհելմի ավագ որդին՝ Ռոբերտը, գտնվում էր Նորմանդիում, իսկ անգլիական թագը ժարանգում է երրորդ որդին՝ Վիլյամ II-ը (1087-1100 թվականներ) ։
Սուրբ Սիոն եկեղեցի (Վաչիան)
Եկեղեցու վերաբերյալ կան նաև հիշատակումներ 1880-ական և 1905-ական թվականների տեղեկագրերի մեջ։
Անգլիայի պատմություն
Վիլհելմ նվաճողը
Թագավորի նվաճելու ձգտումները, հատկապես Նորմանդին կրկին տիրապետելու ցանկությունը, պետությունը մղում է լուրջ պատերազմների։ Բավականին վեճեր են առաջացանում արքայի, Հռոմի Պապ՝ Ուրբան Երկրորդի և Անսելի արքեպիսկոպոսի միջև՝ կատարված ծախսերի վերաբերյալ։ Վեճն ավարտվքւմ է թագավորի հաղթանակով, և Անսելլմը փախուստի է դիմում։ Իսկ Վիլհելմին մի օր գտնում են անտառում՝ կրծքավանդակին նետահարված ։ Գահը գրավում է նրա կրտսեր եղբայր՝ Հենրի I-ը, որին կոչում էին գիտնական (1100-1135), խլելով իր ավագ եղբայր՝ Ռոբերտից, որն այդ ժամանակ Պաղեստինից վերադարնալու ճանապարհին էր, առաջին խաչակրաց արշավանքից։ Ժողովրդի մեջ աջակցություն գտնելու համար նա հայտարարում է կանոնադրություն, որում խոստանում է վերականգնել Էդվարդի և Վիլհեմ նվաճողի օրենքները և հեշտացնել բազմաթիվ պարտականություններ ։
Ռոբերտը փորձում է զենքով վերականգնել անգլիական գահին վերաբերող իր իրավունքները, բայց հայրենիք վերադարձած արքեպիսկոպոս Անսելլի միջնորդությամբ եղբայրները իրենց միջև պայմանագիր կնքեցին, համաձայն որի՝ Ռոբերտը կառավարում էր Նորմանդին։ Սսակայն Հենրին խախտում է պայմանագիրը՝ պատերազմ սկսելով Ռոբերտի դեմ, նրան գերի է վերցնում և բանտարկում, որտեղ էլ մահանում է։ Նորմանդին մնում է Անգլիային, չնայած Ֆրանսիայի թագավոր Լուի VI- ի դիմադրությանը։ Հռոմի Պապի հետ վեճը նույնպես ավարտվում է և Հենրին ճանաչում է Հռոմի Պապ Պասխալ Երկրորդին Անգլիայի եկեղեցում ներդրումներ կատարելու իրավունքը։
Սուրբ Սիոն եկեղեցի (Վաչիան)
Ճարտարապետություն
Եկեղեցին գմբեթավոր տիպի կառույց է, այն կառուցվել է տուֆ տեսակի քարից, նրա չափսերն են (17.96 x 11.2) մետր։ Եկեղեցու հյուսիսային և հարավային պատերը սվաղած են, իսկ արևելյան և արևմտյան պատերը երեսապատված են տուֆի սալիկներով։ Մուտքը գտնվում է արևմտյան կողմում, իսկ եկեղեցու հարավային և արևելյան պատերին բացված են երեքական պատուհաններ։  Մուտքի վերևի մասում՝ տանիքին զանգակատունն է։ Տանիքը երեսապատված է թուջով, որի վրա գմբեթն է։
Անգլիայի պատմություն
Վիլհելմ նվաճողը
Գահի ժառանգ է հռչակվում Հենրիի դուստր Մատիլդան, որն այդ ժամանակ երկրորդ անգման էր ամուսնացել՝ Անժուի կոմս Ժոֆրուա Պլանտագենետի հետ։ Սակայն Հենրիից հետո գահը ստանձնում է Ստեֆենը (1135-1154), Հենրիի քրոջ որդին։ Սա հանգեցնում է քաղաքացիական բախումների, որոնք ուղեկցվում էին թագավորի և հոգևորականների միջև վեճերով և սահմանամերձ տարածքներում շոտլանդացիների և ուելսցիների կողմից արշավանքներով։ 1153 թվականին Մատիլդայի որդին (ապագա Հենրի II-ը) հիմնվում է Անգլիայում, և քանի որ այս ժամանակ Ստեֆանը կորցնում է իր ավագ որդուն, իսկ կրտսերը չէր պատրաստվում ժառանգել իր հորը, հակառակորդները կնքում են իրենց միջև խաղաղության պայմանագիր, համաձայն որի Հենրի II-ը հռչակվում է գահի ժառանգ։
Սուրբ Սիոն եկեղեցի (Վաչիան)
Ճարտարապետություն
Խորանը գտնվում է արևելյան մասում, իսկ նրա աջ և ձախ կողմերում կան ավանդատներ։ Մկրտության ավազանն է գտնվում է հյուսիսային պատին։
1850-1880-ական թվականներին եկեղեցու հոգևոր կազմն է եղել՝ քհն․ Տեր Սիմեոն Կարապետյանը, Հարություն քհն. Իշխանյանցը, Գաբրիել քհն. Մկրտչյանը, Սիմեոն քհն. Տեր-Գաբրիելյանը, Տեր Կարապետը և դպիր` Հովհաննես Տեր-Սիմոնյանը։
Անգլիայի պատմություն
Հենրի II-ը և Ռիչարդ I Առյուծասիրտ-ը
Արդարադատությունն ենթարկվում է արմատական ​​փոփոխության։ Երկիրը բաժանվում է 6 դատական ​​շրջանների, և ստեղծվում է թագավորական դատարան (Bancum regis, Court of Kings Bench), որը ծառայում էր որպես բարձրագույն իշխանություն ծանր դեպքերի համար։ Քաղաքներն ու կորպորացիաները ստանում են օգուտ, որը նպաստում է նրանց բարեկեցությանը։ Այս բոլոր բարեփոխումներում Հենրիի օգնական և խորհրդատուն Թոմաս Բեքեթն էր, որին նախ դարձնում է իր կանցլերը, իսկ հետո՝ Քենթերբերիի արքեպիսկոպոսը։ Սակայն հետագայում Քլարենդոնի սահմանադրության պատճառով տարաձայնություններ են ունենում։ 1171 թվականին Հենրին նվաճում է Իռլանդիան և հիմնում անգլիական հաստատություններ։ Այդ ժամանակվանից Անգլիայի թագավորները ընդունում են Իռլանդիայի տիրակալների կոչումը։
Կյանքի հետագա տարիներին Հենրին մեծ վիշտ է ապրել իր ընտանիքում։ Դժգոհելով ճակատագրերից և կնոջ դրդմամբ, ավագ որդիները ապստամբում են նրա դեմ և գտնում աջակցություն բազմաթիվ բարոնների, ինչպես նաև Ֆրանսիայի թագավոր Լուի VII-ի և շոտլանդացի Ուիլյամի կողմից։ Վերջինս 1173 թվականին ծանր պարտություն է կրում, գրավվում և ստանում է թագը միայն ժապավենի տեսքով։
Սուրբ Սիոն եկեղեցի (Վաչիան)
Ճարտարապետություն
Խորհրդային անաստվածության տարիներին եկեղեցին խոնարհվում է։ Իսկ արդեն հետխորհրդային շրջանում, 1990-ական թվականներին գյուղի բնակչության ջանքերով եկեղեցին հիմնովին վերակառուցվում է, և բազիլիկ եկեղեցին վերածվում է գմբեթավորի։
Անգլիայի պատմություն
Հենրի II-ը և Ռիչարդ I Առյուծասիրտ-ը
Երբ Ֆրանսիայի նոր արքան՝ Ֆիլիպ II Օգոստոսը, հայցադիմում է ներկայացնում Ֆրանսիայում անգլիական հողերի վերաբերյալ, Հենրիի երկրորդ որդին՝ Ռիչարդը, անցնում է նրա կողմը և, իր դաշնակցի հետ միասին, ստիպում հորը՝ Ազայում (1189) ամոթալի խաղաղություն կնքել և իրեն ճանաչել որպես Ֆրանսիայի վասալ։ Կարճ ժամանակ անց Հենրին մահանում է։
Իր որդու՝ Ռիչարդ I-ի օրոք, հայտնի որպես Առյուծասիրտ, 1189-1199 թվականներին, երկիրը կրկին սկսում է անկում ապրել։ Խաչակրաց արշավանքի համար գքջմարի կարիք ունենալով՝ նա դա պահանջեց իր հպատակներից,սակայն վերադառնալով արշավից, ավստրալյաի դուքս Լեոպոլդ V-րդը բանտարկում է նրան։ Ազատման համար պահանջվել է 100,000 ֆունտ, որոնք հավաքագրվել են երկրի բնակիչների եկամուտների հավաքագրմամբ։
Սուրբ Սիոն եկեղեցի (Վաչիան)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ Կատեգորիա:Վանքեր Կատեգորիա:Հայ Առաքելական Եկեղեցի Կատեգորիա:Վրաստանի հայոց թեմ
Անգլիայի պատմություն
Ազատությունների մեծ խարտիա (Magna Carta)
Ռիչարդ I-ի եղբոր՝ Ջոն Լակլանդի թագավորությունը 1199 թվականից մինչև 1216 թվականը դարձավ Անգլիայի պատմության մեջ նշանակալիցներից մեկը։ Քաղաքական ազատության համար ամուր հիմքեր դրվեցին։
1199 թվականին Ջոնը բարձրացավ Անգլիայի և Նորմանդիայի գահ, իսկ Ֆրանսիայի մյուս նահանգները հավատարմության երդում տվեցին Արթուրին, ավագ եղբոր՝ Ջեֆրիի որդուն։ Ջոնը գերի վերցրեց Արթուրին և սպանեց։ Սկսվում է Ֆրանսիայի հետ պատերազմ, որի արդյունքում Նորմանդիան, Անժուն, Մենը, Տուրենը և այլ տարացքներ անցնում են Ֆրանսիայի թագավոր Ֆիլիպ II Օգոստոսի տիրապետության տակ։ Այսպիսով, մեկ հարվածով խզվում է Ֆրանսիայի և անգլիական թագավորական տան միջև դարավոր կապը։
1205 թվականին Հովհաննեսը տարաձայնություն է ունենում Հռոմի պապ Իննոկենտիոս III-ի հետ։ Վերջինս նրան հեռացնում է գահից փոխանցելով Ֆիլիպին և հանձնարարում նրան խաչակրաց արշավանք կազմակերպել անգլիական թագավորի դեմ։ Ջոնը մեծ բանակ է հավաքում, բայց, վախենալ իր հպատակներից կախվածություն ունենալ, 1213 թվականին հնազանդվում է Հռոմի Պապին և ստանում Անգլիան և Իռլանդիան նորից պապական ֆիդի ձևով՝ տարեկան տուրքի վճարմամբ։
1214 թվականին նա դուրս է գալիս Ֆրանսիայի դեմ, անցնում Լուար (գետ)ը և վերցնում Անժեը։ Միևնույն ժամանակ, նրա դաշնակիցները՝ կայսր Օտտո IV-ը, ֆլամանդական իշխանների հետ, հյուսիսից ներխուժում են Ֆրանսիա։ Սակայն Բուվինի ճակատամարտում դաշնակիցները ծանր պարտություն են կրում 1214 թվականի հուլիսի 27-ին, և Ջոնը ստիպված է լինում հրաժարվել իր բոլոր իրավունքներից Լուարիից դեպի հյուսիս ընկած տարածքները։
Նման խայտառակ քաղաքականությունից վրդոհված՝ բարոնները և քաղաքաբնակները զենք են վերցնում և ստիպում թագավորին ստորագրել Ազատությունների մեծ խարտիան։ Մեկ ամիս անց Ջոնը խնդրում է Հռոմի Պապին պայմանագիրը խախտելու թույլտվություն և սկսում է ներքին պատերազմ, որի ժամանակ հանրաճանաչ կուսակցությունը թագը առաջարկում է Ֆրանսիայի թագաժառանգ Ֆիլիպ II Օգոստոս-ի որդի Լուի VIII-ին։ Վերջինս հարձակվում է մեծաթիվ բանակով, գրավում երկրի մեծ մասը և թագադրվում Լոնդոնում։ Սակայն Ջոնի մահից հետո 1216 թվականինին կորցնում է իր բոլոր հետևորդներին։ Բարոնները վախենում եմ Ֆրանսիայի հետ դաշինքից և աջակցում են Ուիլյամ Մարշալին, որը ստանձնում է պաշտպանի դերըը և գահ բարձրացնում Ջոնի 9-ամյա որդուն՝ Հենրի III (Ֆրանսիա)-ին։
Հենրի III (Ֆրանսիա)
Հենրի III-ի (1216-1272) թագավորության առաջին տարիներին պետությունը ղեկավարում էին նրա խնամակալները՝ Ուիլյամ Մարշալը և Հյուբերտ դը Բուրգը, Հռոմի Պապի կողմից նշանակված։ Խնամակալները զբաղվում էին գանձարանը թալանելով և խոշոր ֆեոդալական պետություններին հողեր բաժանելով։ 1227 թվականին Հենրին դառնում է չափահաս և իշխանությունը վերցնում է իր ձեռքը ։ Գարոննից հյուսիս գտնվող հողերի կորուստի, կանոնադրության խախտումի և դատարանի վատնման պատճառով առաջանում են ընդհանուր դժգոհություններ։ Երբ 1258 թվականին այս դժգոհությունների ավելանում է նաև սովը, տեղի է ունենում Սիմոն դը Մոնֆոր, Լեսթերի 6-րդ կոմսի գլխավորած ապստամբությունը, որը թագավորին ստիպում է ընդունել Օքսֆորդի որոշումները, որոնք կանոնադրության հետագա զարգացումն էին։ Սակայն, 1262 թվականին, էագավորը Հռոմի պապից ստանում է Բուլա՝ նրան ազատելով Օքսֆորդի հրամանագրերը պահպանելուց, և Լուի IX-ը, որին էր փոխանցվել այս դատավարությունը, նաև խոսում է թագավորի օգտին ։
Սակայն բարոնները չեն հանձնվում։ Բռնկվում է Երկրորդ բարոնական պատերազմ։ Լյուիսի ճակատամարտում, որը տեղի է ունենում 1264 թվականինին, թագավորական հետևորդները ամբողջությամբ պարտություն են կրում և ցրվում, Հենրի III-ը և նրա որդի՝ արքայազն Էդուարդ I-ը գերեվարվում են։ Սիմոնը, որն այժմ պետության փաստացի ղեկավարն էր, Լոնդոնում խորհրդարան է գումարում, որի ժամանակ թագավորը հերթական անգամ երդում է տալիս Մագնա Կարտային և լիակատար համաներում խոստանում իր բոլոր հակառակորդներին։
Այս խորհրդարանում, բացի բարոններից և եկեղեցու բարձրագույն հարգարժան անձանցից, նաև ասպետներ կոմսությունից և քաղաքային տեղակալներ, այսինքն՝ այն տարրերը, որոնցից հետագայում զարգացել է ստորին պալատը, մասնակցում են այս խորհրդարանին։ Բարոնները սկսում են կասկածել Մոնֆորին ժողովրդավարական պլանների մեջ և անցնում են թագավորի կողմը։ Միևնույն ժամանակ, փախուստ էր կազմակերպվել արքայազն Էդուարդ I-ի համար։ Իշխանը իր հետևորդներին հավաքել էր իր շուրջը և 1265 թվականին հաղթում է Սիմոնին բանակին Իվեշամի ճակատամարտում, ով զոհվում է մարտի ժամանակ։
Էդուարդ I
Էդուարդ I-ի դարաշրջանը (1272-1307 թվականներ) հսկայական ազդեցություն է ունեցել Անգլիայի ներքին զարգացման վրա։ Օրենսդրությունն ու արդարադատությունը բարելավվել են, առաջացել են համաշխարհային դատարաններ։
1290 թվականին Էդուարդ I-ը երկրից վտարում է բոլոր հրեաներին՝ վերցնելով նրանց ամբողջ ունեցվածքը, ինչը դժգոհություն է առաջացնում բանկիրների մուտ։ 1295 թվականին Էդուարդ I-ը օրենք է ստորագրում, համաձայն որի յուրաքանչյուր կոմսություն իրավունք է ունենում 2 ասպետ ներկայացնել խորհրդարան, իսկ յուրաքանչյուր քաղաք՝ 2 ներկայացուցիչ, այսինքն՝ «Մոդելային պառլամենտ»   ։
Արտաքին քաղաքականության մեջ Էդվարդը նվաճում է Ուելսը և Ուելսի արքայազնի կոչում է նվիրում նորածին աորդուն՝ Էդուարդին, որը մինչ այժմ տրվում է անգլիական գահի ժառանգներին։
Էդուարդ II
Էդուարդ I-ի որդին և իրավահաջորդը՝ Էդուարդ II-ին (1307-1327 թվականներ) ամբողջ կյանքի ընթացքում լուրջ մարդու տեղ չեն դրել։ Էդուարդը պետք էր ճանաչեր Շոտլանդիայի թագավորության անկախությունը, իսկ Ռոբերտ Բրյուսը մնաում է թագավոր՝ մահից հետո գահը փոխանցելով որդուն՝ Դավիթին։
Էդուարդի ամոթալի կյանքը հանգեցնում է նրան, որ կինը՝ Իզաբելլան, տիրում է ամբողջ երկիրը և Վեստմինստերյան պալատում խորհրդարանը հայտարարում է թագավորի ջախջախումը։ Էդուարդ III-ը գահ է բարձրանում մոր հովանու ներքո։
Էդուարդ III
1334 թվականին, Էդուարդ III-ի օրոք (1327 - 1377 թվականներ), Շոտլանդիան կրկին ստիպված էր ճանաչել Անգլիայի գերագույն իշխանությունը։ Անկախությունը վերականգնելու փորձը հանգեցնում է 1346 թվականին Նևիլի խաչի ճակատամարտից հետո տեղի ունեցած շոտլանդացիների ստրկությանը և նրանց թագավոր Դավիթ Բրյուսի 11-ամյա գերությանը։
1315-1317 թվականներին Հյուսիսային Եվրոպայում միլիոնավոր մարդիկ մահանում են մեծ սովի ժամանակ։ Անգլիայում մահանում է մոտ կես միլիոն մարդ՝ բնակչության ավելի քան 10%-ը ։ 1347-ից 1348 թվականները տեղի է ունենում բուբոնային ժանտախտի համաճարակ: Մահվան դեպքերը կազմում են ընդհանուր բնակչության 25% ից 60%-ը ։
1337 թվականին սկսվում է Հարյուրամյա պատերազմը Էդուարդ III-ի և Վալուաների միջև։ Առաջին փուլն ավարտվում է Էդուարդ III-ի և նրա որդու՝ Սև արքայազնի մահից հետո, կորցնելով 1380 թվականին Ֆրանսիայում բոլոր անգլիական ունեցվածքները, բացառությամբ Ակվիտաինի, Գվինի և Կալայի քաղաքներից։
Էդվարդ III-ի օրոք Հռոմի պապին հանձնելու արգելքը վերանում է և արգելվում է ազգային պալատներին դիմել պապական կուրիա։ Անգլերենը սկսվում են օգտագործել ֆրանսերենի փոխարեն բոլոր դատարաններում, պաշտոնական հաղորդակցություններում և ակտերում։
Լանկաստերների դինաստիա (1399-1461 թվականներ)
Հենրի IV (Ֆրանսիա)-ի թագավորության տարիներիները (1399-1413 թվականներ) նշանավորվել են մի շարք դավադրություններով և ապստամբություններով։ Հենրին հաղթանակել է բոլոր փորձությունները և ամրապնդել գահը։ Հոգևորականներին գոհացնելու համար հրապարակվել է օրենք «հերետիկոսներին այրելու» մասին, որը հիմնականում ուղղված էր Ջոն Ուիկլիֆի կողմնակիցների` լոլլարդների դեմ։
Հենրի IV-ի ժառանգը Հենրի V-րդն էր, կառավարել է 1413-1422 թվականներին։ Գահ բարձրանալուց հետո շրջապատել է իրեն փորձառու խորհրդականներով և դավադիրներին հետ է վերադարձրել ազատությունը և ունեցվածքը։
Հենրին վերականգնել է Էդուարդ III-ի իրավունքները ֆրանսիական գահի նկատմամբ։ Ֆրանսիայում բռնկված ներքին խռովությունները Կարլոս VI-ի օրոք նպաստել են երկարատև պատերազմներին։ Աներոջ մահից հետո նա դարձել է Ֆրանսիայի թագավոր։ Շուտով Հենրիը մահացել է` թողնելով ինը ամսական որդուն երկու գահի ժառանգ։
Հենրի VI-ի մանկության տարիներին պետությունը կառավարել են հորեղբայները` հերցոգ Գլուստերը Անգլիայում և հերցոգ Բեդֆորդը Ֆրանսիայում։ Սկզբում անգլիական զենքը հաջողությամբ է գործել Կարլոս VII-ի դեմ։ Շնորհիվ ֆրանսիական ազգային ինքնագիտակցության զարթոնքի, Ժաննա դ'Արկի հերոսության և Կարլոս VII-ի համառությանը անգլիացիները աստիճանաբար կորցրել են իրենց նվաճումները Ֆրանսիայում, և 1453 թվականին նրանց ձեռքերում մնացել էր միայն Կալեն ։
Կարմիր և Սպիտակ վարդերի պատերազմները (1455-1485 թվականներ)
Սկսվեում է 30-ամյա հաջորդական պատերազմների շարքը՝ Յորքի և Լանկաստերի դինաստիաների միջև, որոնք հայտնի են որպես «Սքարլեթ» և «Սպիտակ և կարմիր վարդերի պատերազմ»։ Կարմիր վարդերի կամ Լանկաստերների կողմնակիցներն էին հյուսիսարևմտյան կոմսությունները, ինչպես նաև ուելսը և Իռլանդիան, բարոնների հետ Սպիտակ վարդերի կամ Յորքերի կողմնակիցներն էին առևտրական հարավ-արևելքը, քաղաքային բնակչությունը, գյուղացիությունը և Ստորին պալատը։
Նորթգեմփթոնի մարտերում (1460 թվական) Յորքը գերեվարել է թագավորին և ստիպել է Վերին պալատին ճանաչել իրեն պետության պրոտեկտոր և գահաժառանգ (1461 թվական) ։ Թագուհի Մարգարիտան իր կողմնակիցներով անսպասելի հարձակվել է նրա վրա Ուեյկֆիլդում և մահապատժի ենթարկել։
Յորքի ավագ որդին վրեժխնդիր է եղել իր հոր համար։ Նա գնացել է Լոնդոն, որտեղ քաղաքացիները ուրախությամբ ընդունել են նրան և հռչակել թագավոր (1460 թվական)։ Գնալով թագուհուն ընդառաջ, որ հյուսիսում խոշոր բանակ էր հավաքել, նա տարել է հաղթանակ Թաութոնում` Յորքի մոտակայքում։ Հենրի VI-ը և Մարգարիտան փախել են Շոտլանդիա։
Էդուարդ IV-ի օրոք պատերազմը շարունակվել է նախկին դաժանությամբ։ Մարգարիտան Շոտլանդիայից փախել է Փարիզ, ստացել Լուի XI-ի աջակցությունը և բանակով մտել Անգլիա, սակայն վտարվել է Ուորիկի կողմից։ Հենրիի գահը նվաճելու նոր փորձը ավարտվել է Թաուերում գերեվարությամբ։ Էդուարդը տարաձալնություն է ունենում նախկին դաշնակից Ուորվիկի հետ, ով ապստամբում է նրա դեմ և մտնում Լոնդոն։ Հենրի VI-ը նորից վերականգնվում է գահին, իսկ Էդուարդին Խորհրդարանը հայտարարում է իշխանության գողը։ Սակայն վեց ամիս անց Էդուարդը վերադարնում է Կարլոս Խիզախի զորքով և Տյուկսբերիում վճռական պարտություն պատճառում լանկաստրացիներին։ Ուորվիկը ընկնում է, Հենրի VI-ը մահանում է աշտարակում, իսկ Մարգարեթը տանջվելով երկար ժամանակ գերության մեջ, Լուի XI-ի ազատում է նրան։ Վերջին վտանգավոր լանկաստանցի հետևորդ Հենրի VII-ը (Անգլիա) փախախչում է Բրետան ։
Յորքերի դինաստիան (1461—1485 թվականներ)
Էդուարդ IV-ի (1483 թվական) մահից հետո ավագ որդի՝ Էդուարդ V-ը հայտարարվում է թագավոր։ Սակայն հորեղբայրը՝ Գլյուստերի դքս՝ Ռիչարդ III-ը, ստիպում է խորհրդարանին իրեն ճանաչեն թագավորության խնամակալ և կառավարիչ։ Նա ստիպում է Եղիսաբեթ թագուհուն դաստիարակության համար նրան տալ երկրորդ որդուն՝ Ռիչարդին, և երկու իշխաններն էլ խիստ հսկողության տակ էին պահվում Թաուերում։ Ժողովուրդը սկսում է լուրեր տարածել Էդվարդ IV-ի երեխաների ծննդյան ապորինության մասին։ Էդվարդ IV-ի երկու որդիները երբեք դուրս չեկան աշտարակից ։
Ռիչարդը մեծ բանակով շարժվում է Հենրի Թյուդորի դեմ, իսկ օգոստոսի 22-ին Բոսվորթում կայանում է վճռական մարտ, որն ավարտվում է Հենրիի հաղթանակով ։ Ռիչարդը սպանվում է, և գահը անցնում է Թյուդորերի դինաստիային ։
Վիլհելմ III Օրանացի կառավարումը
Նոր հեղափոխությունը դինաստիայի պարզ փոփոխություն չէր, այլ նշանավորվեց խորհրդարանի կողմից նոր իրավունքների ձեռքբերման սկիզբը ։ Վիլհելմի օրոք Վիգերը վայելում էին հսկայական ազդեցություն պետական ​​գործերի վրա։ 1689 թվականին խորհրդարանը ընդունեց «Հանդուրժողականության ակտը», որը կրոնական ազատություն է բերում բոլոր այլախոհներին, բացառությամբ «Միասնությունների»։ Կաթոլիկներին շատ օգուտ չէր բերել, բայց գոնե վերջիններս այլևս չեն հետապնդվել ։
Իռլանդիայում, սակայն, բռնկվում է ապստամբություն՝ դառնալով նշանակալից։ 1689 թվականի մարտին, Հակոբը այնտեղ է հասնում ֆրանսիական օժանդակ մարմնի հետ՝ 5 հազար մարդուց բացկացած։ Նա վերցնում է Դուբլինը և ստեղծում է Իռլանդիայի խորհրդարան։ 1690 թվականի հուլիսին, Վիլհելմն անձամբ պարտություն պատճառեց Բոյենի ճակատամարտում։ Իռլանդիայի վերջնական նվաճումը չի տևում մինչև 1691 թվականը, այն բանից հետո, երբ գեներալ Չերչիլը (հետագայում՝ Մարբորոյի դուքսը) երկրորդ անգամ ջախջախում է Հակոբի բանակը Ագրիմի մոտակայքում, գրավում Լիմերիկին և Հակոբը ստիպված է լինում փախչել Ֆրանսիա ։ Իռլանդացիները ընդունում են Վիլհելմ III-ին, բայց նրանց նույն կրոնի ազատություն տալու պայմանով, ինչպես Շառլ II-ի օրոք ։
Ստյուարտների օրոք Ֆրանսիան ծովային վտանգավոր մրցակիցն է դարնում Անգլիայի համար։ Լուի XIV-ն ամեն կերպ փորձում է վնասել Անգլիային, աջակցում է Ստյուարտներին և ապաստան տալիս աքսորված թագավորին։ Հետևաբար, Ֆրանսիայի հետ պատերազմը բավականին տարածված էր Անգլիայում, բայց դա տվեց քիչ փառք և ավելի քիչ օգուտ։ Համաձայն Ռիսվիկի պայմանագրի (1697 թվական), Անգլիան Լուիից ստանում է միայն Վիլհելմի ճանաչումը որպես թագավոր և խոստանում է հրաժարվել Հակոբ II-ին սատարելուց ։ Հակոբ II-րդը մահանում է 1701 թվականին, և Լուի XIV-ը որդուն ճանաչում է Անգլիայի օրինական թագավոր ։ Այս վիրավորանքը սարսափելի վրդովմունք է առաջեցնում, և երբ Վիլհելմը նոր սուբսիդիաներ է պահանջեում՝ Իսպանիայի իրավահաջորդության պատերազմին մասնակցելու, պառլամենտը պատրաստակամորեն տրամադրում է նրան միջոցներ՝ 45000 հոգանոց բանակ կազմակերպելու համար։ Սակայն պատերազմին պատրաստվելիս Վիլհելմը մահանում է 1702 թվականի մարտի 8-ին ։
Աննա
Աննայի կառավարման տարիներին (1702-1714) սկսվում է Իսպանական ժառանգության համար պատերազմը, որը տևում է 11 տարի (1702-1713 թվականներ) ։ Նրա հերոսը Մարլբորո դուքսն էր։ Պատերազմը հոգնեցրել էր ազգին։ Նրանք դժգոհում էին հարկերի բարձրացումից և աճող ազգային պարտքից։ Մարլբորոն համարվում էին պատերազմի մեջ ներգրավման հիմնական մեղավորը։ 1710 թվականին նրա դեմ կազմակերպվում է դատարանի ինտրիգ, և նրան տապալում են։ Օպալը տարածվում է նաև Ուիգների նախարարությունում, որոնք չէին վայելում թագուհու բարեհաճությունը, և քանի որ նոր խորհրդարանական ընտրություններում մեծամասնությունը քվեարկել էր Թորերի օգտին, նախարարությունը տապալվում է։ Նրա տեղը գրավում են Թորիերը՝ Օքսֆորդի և Բոլինգբրոկի գլխավորությամբ ։
Նոր նախարարները անմիջապես սկսում են խաղաղ բանակցությունները Ֆրանսիայի հետ։ Բանակցությունների արդյունքը Ուտրեխտ (մարզ)ի Խաղաղությունն էր (1713 թվական Ապրիլի 11), որի համաձայն Անգլիան Ֆրանսիայից ստանում է Հյուսիսային Ամերիկայում իր ունեցվածքի մի մասը, Հուդզոնի ծոցը, Նոր Շոտլանդիան և Նյուֆաունդլենդը, իսկ Իսպանիայից` Ջիբրալթարը և Մենորկան։ Ավելին, Ֆրանսիան և Իսպանիան բրիտանացիներին տալիս են իրենց հողերում կարևոր առևտրային արտոնություններ։ Ֆրանսիական ռազմածովային ուժերը վերանում են, իսկ բրիտանական նավատորմը դարնում է առաջինը Եվրոպայում։
Շոտլանդիայի հետ միավորվելու աշխատանքները սկսվում են :
Շոտլանդիայի պառլամենտը պատասխանում է Անգլիայի իրավահաջորդական ակտին՝ ընդունելով իր սեփական Անվտանգության ակտը, համաձայն որի, եթե թագուհին այլևս երեխաներ չի ունենալու, ապա խորհրդարանը ինքն է ընտրելու Շոտլանդիայի հաջորդ միապետին՝ Շոտլանդիայի թագավորական ընտանիքի բողոքական ժառանգներից ։ Այս ժառանգը չի կարող միաժամանակ դառնալ Անգլիայի թագավոր, եթե Անգլիան չի երաշխավորում շոտլանդացի առևտրականների առևտրի լիակատար ազատությունը: Սկզբում Աննան թագավորական համաձայնություն չէր տվել Ակտին, բայց երբ Շոտլանդիայի պառլամենտը սպառնում է դադարեցնել մատակարարումները հաջորդ տարի՝ դրանով իսկ նվազեցնելով շոտլանդական աջակցությունը անգլիական պատերազմներին, նա համաձայնվում է:
Ժողովրդի կյանքում ամենակարևոր իրադարձությունն Աննայի թագադրումն էր և Շոդլանդիայի հետ միությունը: Երկու երկրների խորհրդարանները միության ակտով ստեղծում են Մեծ Բրիտանիայի նահանգը, որն ուժի մեջ է մտնում 1707 թվականիի մայիսի 1-ից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անգլիա Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի պատմություն Կատեգորիա:Պատմություն ըստ երկրի Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի պատմություն ըստ թեմայի Կատեգորիա:Անգլիայի միապետներ Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորություն Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի պատմություն ըստ ժամանակաշրջանի
Միխայիլ Իլյենկո
Միխայիլ Գերասիմովիչ Իլյենկո (Михайло Герасимович Іллєнко, ), խորհրդային և ուկրաինացի կինոռեժիսոր, սցենարիստ, դերասան։ Ուկրաինայի արվեստի ակադեմիայի թղթակից անդամ, Ուկրաինայի արվեստի վաստակավոր գործիչ (2003), Ուկրաինայի Ալեքսանդր Դովժենկոյի անվան պետական մրցանակի դափնեկիր։ Պարգևատրվել է նաև Վաստակի համար III աստիճանի շքանշանով (2021) ։
Կենսագրություն
Միխայիլ Իլյենկոն ծնվել է 1947 թվականի հունիսի 29-ին Մոսկվայում, ինժեների ընտանիքում։ Ավարտել է Կինեմատոգրաֆիայի համամիութենական պետական ինստիտուտի ռեժիսորական ֆակուլտետը (1970, Միխայիլ Ռոմի արվեստանոց)։ 1973 թվականից եղել է Կիևի Ա. Պ. Դովժենկոյի անվան կինոստուդիայի ռեժիսորը։ Աշխատել է «Կիևնաուչֆիլմ» կինոստուդիայում, 1997 թվականից՝ «Բաց գիշեր» կինոփառատոնի կազմակերպիչ, 2000 թվականից՝ Կիևի Իվան Կարպենկո-Կարիի անվան թատրոնի, կինոյի և հեռուստատեսության ազգային համալսարանի կինոյի ֆակուլտետի դեկան։ Ուկրաինայի կինեմատոգրաֆիստների ազգային միության անդամ է։ Հեղինակ է մի շարք արձակ ստեղծագործությունների, ուկրաինական ժամանակակից կինոյի մասին հոդվածների։ 2009 թվականին մասնակցել է շուրջերկրյա ճանապարհորդության առաջին փուլին «Կուպավա» զբոսանավով։ 2012 թվականի հունվարի 19-ին կայացել է Իլյենկոյի «Նա, ով անցել է կրակի միջով» ֆիլմի պրեմիերան, մայիսին ֆիլմը թողարկվել է DVD տարբերակով, կինոքննադատներն այն անվանում են առաջին ամբողջովին ուկրաինական ֆիլմը, որը թողարկվել է լայն վարձույթի համար։ Այս կինոնկարն ընդգրկվել է «Օսկար» հեղինակավոր կինոմրցանակի հավակնորդների երկար ցուցակում։
Լիպոտոքսիկություն
Լիպոտոքսիկություն (Lipotoxicity), մետաբոլիկ համախտանիշ, որը առաջանում է ոչ ճարպային հյուսվածքում լիպիդային միջանկյալ նյութերի կուտակումից, ինչը հանգեցնում է բջջային դիսֆունկցիայի և մահվան։ Սովորաբար տուժած հյուսվածքները ներառում են երիկամները, լյարդը, սիրտը և կմախքի մկանները։ Ենթադրվում է, որ լիպոտոքսիկությունը դեր ունի սրտի անբավարարության, գիրության և շաքարախտի վրա, և գնահատվում է, որ այն ազդում է չափահաս ամերիկյան բնակչության մոտավորապես 25%-ի վրա ։
Պատճառներ
Բջջային նորմալ գործառնություններում կա հավասարակշռություն լիպիդների արտադրության և դրանց օքսիդացման կամ տեղափոխման միջև։ Լիպոտոքսիկ բջիջներում առկա է անհավասարակշռություն արտադրված լիպիդների քանակի և օգտագործվող քանակի միջև։ Բջիջ մտնելուց հետո ճարպաթթուները կարող են վերածվել տարբեր տեսակի լիպիդների՝ պահեստավորման համար։ Տրիացիլգլիցերինը բաղկացած է երեք ճարպաթթուներից, որոնք կապված են գլիցերինի մոլեկուլի հետ և համարվում է ներբջջային լիպիդների պահպանման ամենաչեզոք և անվնաս տեսակը։ Որպես այլընտրանք, ճարպաթթուները կարող են փոխակերպվել լիպիդային միջանկյալ նյութերի, ինչպիսիք են դիացիլգլիցերինը, կերամիդները և ճարպային ացիլ-CoA-ները։ Այս լիպիդային միջանկյալ նյութերը կարող են խաթարել բջջային ֆունկցիան, որը կոչվում է լիպոտոքսիկություն ։
Ադիպոցիտները՝ բջիջներ են, որոնք սովորաբար գործում են որպես մարմնի լիպիդային պահեստ, լավ հարմարված են ավելորդ լիպիդները մշակելու համար։ Այնուամենայնիվ, չափազանց մեծ ավելցուկը կարող է ծանրաբեռնել այս բջիջները և առաջացնել արտահոսք դեպի ոչ ճարպային բջիջներ, որոնք չունեն անհրաժեշտ պահեստային տարածք։ Երբ ոչ ճարպային բջիջների պահեստավորման մակարդակը գերազանցվում է, առաջանում է բջջային դիսֆունկցիա և/կամ մահ։ Մեխանիզմը, որով լիպոտոքսիկությունը հանգեցնում է մահվան և դիսֆունկցիայի, բավարար ուսումնասիրված չէ։ Ապոպտոզի պատճառը և բջջային դիսֆունկցիայի աստիճանը կապված են ախտահարված բջիջի տեսակի հետ, ինչպես նաև ավելորդ լիպիդների տեսակից և քանակից ։ Քեմբրիջի հետազոտողների կողմից առաջ քաշվել է մի տեսություն, որը կապում է լիպոտոքսիկության զարգացումը թաղանթային գլիցեր ո ֆոսֆոլիպիդ/սֆինգոլիպիդային հոմեոստազի խանգարման և դրանց հետ ասոցացվող ազդակների հետ ։
Երիկամներ
Երիկամային լիպոտոքսիկությունը տեղի է ունենում, երբ ավելցուկային երկար շղթայական ոչ էսթերիֆիկացված ճարպաթթուները պահվում են երիկամներում և պրոքսիմալ խողովակային բջիջներում։ Ենթադրվում է, որ այս ճարպաթթուները երիկամներ են մատակարարվում շիճուկի ալբումինի միջոցով։ Այս վիճակը մեղմ դեպքերում հանգեցնում է տուբուլոինտերստիցիալ բորբոքման և ֆիբրոզի, իսկ ծանր դեպքերում՝ երիկամային անբավարարության և մահվան։ Երիկամային բջիջներում լիպոտոքսիկության բուժման ներկայիս ընդունված բուժումներն են ֆիբրատային թերապիան և ինսուլինային ինտենսիվ թերապիան ։
Սիրտ
Սրտի հյուսվածքում լիպոտոքսիկությունը վերագրվում է հագեցած ճարպաթթուների ավելցուկին։ Ենթադրվում է, որ հաջորդող ապոպտոզը պայմանավորված է էնդոպլազմային ցանցում չպարուրված սպիտակուցային արձագանքով (unfolded protein response): Հետազոտողները աշխատում են բուժման մեթոդների վրա, որոնք կբարձրացնեն այս ճարպաթթուների օքսիդացումը սրտում, որպեսզի կանխեն լիպոտոքսիկ ազդեցությունները ։
Ենթաստամոքսային գեղձ
Լիպոտոքսիկությունը ազդում է ենթաստամոքսային գեղձի վրա, երբ ավելցուկային ազատ ճարպաթթուները հայտնաբերվում են β- բետա բջիջներում, ինչը հանգեցնում է նրանց դիսֆունկցիայի և մահվան։ Լիպոտոքսիկության հետևանքները բուժվում են լեպտինային թերապիայի և ինսուլինի զգայունության միջոցներով ։