cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սկուն (Շոտլանդիա)
Ավանդական թագադրման վայր
Հետևաբար Սկունի դերը վտանգվել է, քանի որ Շոտլանդիայի տասներկուերորդ դարի թագավորներն աստիճանաբար դառնում էին ավելի ֆրանսիացի ու պակաս գալիացի։ Պատմագիր Վալտեր Քովենթրիացին Շոտլանդիայի թագավոր Ուիլյամ I Առյուծի գահակալության տարիներին գրում էր, որ "ժամանակակից թագավորներն իրենց համարում են ֆրանսիացի և՛ արմատներով, և՛ բարքերով, և՛ լեզվով ու մշակույթով․ նրանք միայն ֆրանսիացիների են պահում արքունիքում ու շքախմբում, ու արգելում շոտլանդացիներին զբաղեցնել բարձր պաշտոններ" ։ Չնայած չափազանցված՝ այստեղ ճշմարտությունն առկա է։ Այս նույն պատճառով, երբ Շոտլանդիայի Դավիդ I թագավորը (Dabíd mac Maíl Choluim) 1124 թվականի ամռանը ժամանել է Սկուն այնտեղ թագադրվելու, սկզբում հրաժարվել է մասնակցել արարողակարգին։ Ըստ քահանա Այլրեդ Ռիվալուայի, որը Դավիդի ընկերն էր ու որոշ ժամանակ նրա արքունիքի անդամը, Դավիդն "այնքան էր ատում մեծարանքի այս ծեսերը, որոնք շոտլանդական ազգը մատուցում է այնպես, ինչպես իրենց նախնիներն էին վարվում իրենց թագավորներին թագադրելիս, որ եպիսկոպոսները նրան մեծ դժվարությամբ ստիպեցին ընդունել դրանք" ։ Ակնհայտորեն սա է Սկունին կարևորություն հաղորդել որպես ծիսական և պաշտամունքային կենտրոն, թեև երդմնակալության արարողակարգը տասներեքերորդ դարում ենթարկվել է որոշակի նորամուծության ու շոտլանդացի թագավորները շարունակել են թագադրվել այնտեղ մինչև 1651 թվականը, երբ Չարլզ II Ստյուարտը դարձել է այնտեղ թագադրված վերջին շոտլանդացի միապետը ։ Մինչև ուշ միջնադար թագավորները շարունակում էին բնակվել այնտեղ, և հաճախ պառլամենտը ևս նիստեր էր գումարում Սկունում ։
2007 թվականին հնէաբանները հայտնաբերել են միջնադարյան վանքի մնացորդներ, որոնք մեզ թույլ են տալիս պատկերացում կազմել, թե որտեղ է եղել գլխավոր ալտարն ու որտեղ են պահված եղել այնպիսի մասունքներ, ինչպիսն է Սկունի քարը կամ «ճակատագրի քարը»,  ու որտեղ են թագադրվել Մակբեթի ու Ռոբերտ Բրյուսի նման թագավորները, նախքան Մուտ Հիլլ բարձրանալը, որպեսզի այնտեղ շարունակեն իրենց երդմնակալության հեթանոսական մասը։
Հետագա պատմություն
Չնայած Սկունը պահպանում էր թագադրումների հարցում իր կարևորությունը, որպես մայրաքաղաք նրա դերը ուշ միջնադարում անկում է ապրել։ Վանքը տասներկուերորդ դարում հրդեհվել է, այնուհետև ենթարկվել լայնածավալ հարձակումների շոտլանդական անկախության առաջին պատերազմի ընթացքում, որի ժամանակ այնտեղից գողացվել է Շոտլանդիայի ամենապաշտելի մասունքը՝ Սկունի քարը։ Տուժել է նաև հովանավորների պակասից, ինչպես այդ ժամանակաշրջանի բոլոր շոտլանդական վանքերը։ Սակայն վանքը սիրված ուխտատեղի էր, քանի որ այնտեղ էր պահվում սուրբ Ֆերգուսի գլուխը, որը վանականներն արծաթե տուփի մեջ դրել էին ալտարի մոտ։ Վանքում ու գյուղում անց էր կացվում հին փառատոն, օրինակ՝ «Սկունի ֆուտբոլը», որը ֆուտբոլի միջնադարյան տարբերակն էր, որի ժամանակ ամբողջ գյուղը բաժանվում էր երկու թիմի ու խաղում։ Կոմպոզիտոր Ռոբերտ Քարվերը ևս Սկունին զգալի համբավ է բերել ։ Տասնվեցերորդ դարում շոտլանդական բարեփոխումները վերջ են դրել Շոտլանդիայում բոլոր վանքերի ու աբբայությունների կարևորությանը։ 1559 թվականի հունիսին վանքի վրա հարձակվել է Ջոն Նոքսի կողմից կատաղության հասցրած ռեֆորմիստների ամբոխը, որի արդյունքում  վանքը խիստ վնասվել է։ Սկունում վանական կյանքը պահպանվել է մինչև մոտավորապես 1640 թվականը, որից հետո  վանահայրերը ցրվել են։ 1581թվականին Սկունը դարձել էր Ուիլյամ Ռութվենի համար ստեղծված Գոուրիի կոմսության մի մասը, որը հետագայում՝ 1600 թվականի Գոուրիի դավադրությունից հետո, երբ Ռութվենները թագավոր Հակոբ Ա-ի դեմ մահափորձ էին արել, բռնագրավվել է։ Արդյունքում 1606 թվականին Սկունը հանձնվել է Դավիդ Մյուրեյին՝ Սկունի նորանշանակ լորդին, որը 1621 թվականին դարձել է Ստորմոնտի դերկոմս։ Վանքն ու պալատը գտնվում էին պատշաճ վիճակում, քանի որ դերկոմսերը որոշ վերականգնումներ են արել ու շարունակել բնակվել այնտեղ՝ երբեմն Չարլզ II-ի նման կարևոր հյուրեր ընդունելով, որն այնտեղ էր եկել 1651 թվականին՝ թագադրվելու։
Ասում են, թե Սկունում պահպանվում է Շոտլանդիայի ավելի քան 1000 տարվա պատմությունը։ Սկունի Մյուրեյները յակոբինյաններ էին և իրենց զարմիկներ Աթոլի դքսերի հետ արտաքսված Ստյուարտ միապետների կողմնակիցներն էին։ Յակոբինյանների աջակցությունը, որին գումարվել էր Շոտլանդիայի պատմության մեջ Սկունի կարգավիճակը, Մեծ Բրիտանիայի ու Իռլանդիայի թագավոր՝ «Հին Հավակնորդ» Ջեյմս Ֆրենսիս Էդուարդ Ստյուարտին դրդել է օգտագործել Սկունի պալատը որպես Շոտլանդիայում իր հենարան 1715 թվականի յակոբինյան ապստամբության ժամանակ։ Նա Շոտլանդիա է ժամանել 1715 թվականի դեկտեմբերի 22-ին ու մեկնել Սկուն, որտեղ յակոբինյան կայազոր էր տեղակայված։ Այնտեղ վեց շաբաթ անցկացնելուց հետո Ջեյմսն ու յակոբինյան բանակը հունվարի 30-ին նահանջել են Մոնտրոս։ Ապստամբությունից հետո, որը պարտություն էր դատապարտված նույնիսկ նախքան Ջեյմսի ժամանումը, թագավորը հունվարի 31-ին նավ է նստել ու ընդմիշտ հեռացել Շոտլանդիայից։ Սակայն նա Սկուն այցելած վերջին յակոբինյանը չէր․ նրա որդին՝ հանրածանոթ գեղեցկադեմ արքայազն Չարլին մեկ գիշեր մնացել է Սկունի պալատում 1745 թվականի Երկրորդ յակոբինյան ապստամբության ժամանակ։
1803 թվականին Սկունի Մյուրեյների ընտանիքը սկսել է կառուցել £70,000 արժողությամբ նոր պալատ՝ աշխատանքը վստահելով անվանի անգլիացի ճարտարապետ Ուիլյամ Աթկինսոնին ։ Նեո-գոթական ոճով նոր պալատի կառուցումն ավարտվել է 1812 թվականին ու ընդհանուր առմամբ ունեցել 120 սենյակ։ 1842 թվականին իր հոբելյանական շրջագայության ժամանակ թագուհի Վիկտորիան այցելել է Սկուն և պալատում անցկացրել մեկ գիշեր։
1844 թվականին ավելացվել է դպրոց ու եկեղեցի, հայտնի քահանաներից էր պատվելի Չառլզ Քալդեր Ստյուարտը (1804-1876 թթ․), որը ծառայել է 1847 - 1873 թվականների ընթացքում, նրան հաջորդել է պատվելի Ա․Ք․ Մակմուրչին։ 1887 թվականին կառուցվել է նոր ազատ եկեղեցի ։
Ժամանակակից քաղաք
Նոր պալատի կառուցումը նշանակոմ էր հին քաղաքի քանդում ու բնակիչներին տեղափոխում նոր բնակավայր։ Նոր գյուղը կառուցվել է 1805 թվականին՝ որպես նախագծված բնակավայր ու անվանվել Նոր Սկուն։
Այն գտնվում է 1¼ մղոն (2 կմ) հին բնակավայրից դեպի արևելք ու Փերթից հեռու է 1 մղոն (1½ կմ) ։ Մինչև 1997 թվականն անվանվում էր "Նոր Սկուն", բայց այժմ պաշտոնապես կոչվում է Սկուն ։ 2001 թվականի շոտլանդական մարդահամարով գյուղում ապրում էր 4,430 բնակիչ, որոնց 84.33% շոտլանդացիներ էին ։
Լրացուցիչ տեղեկություն
Սկունը հիշատակված է Ուիլյամ Շեքսպիրի Մակբեթ ողբերգության 2-րդ արարի 4-րդ տեսարանում որպես Մակբեթի թագադրավայր, երբ նա սպանել էր նախորդ թագավորին՝ իր զարմիկ Դունկանին։ Այն նաև պիեսի վերջին բառն է․ "Այսպիսով, շնորհակալ եմ բոլորիդ ու յուրաքանչյուրիդ, որոնց հրավիրել ենք տեսնելու, թե մենք ինչպես ենք թագադրվում Սկունում"։
Տրապիզոնի բարբառ
Տրապիզոնի բարբառ - հայերենի կը ճյուղին պատկանող բարբառ։
Խոսվել է Տրապիզոն, Գյումյուշխանե և Կիրասոն քաղաքներում։ Այս վայրից գաղթած հայերը բնակություն են հաստատել Բաթում, Փոթի, Կերչ, Սևաստապոլ և Յալթա քաղաքներում։
Մոտ է Պոլսի և Ղրիմի բարբառներին։ Բաղաձայնական համակարգը՝ երկաստիճան խլազուրկ (բ, փ, գ, ք). խուլ բաղաձայնները վեր են ածվել ձայնեղների (պապ→բաբ). ձայնեղները և շնչեղները նույնությամբ պահպանվել են։ Ձայնավորներից չունի ä, ե, ո։ Դերանունների մեջ կան ասիվիգ, ադիվիգ, անիվիգ, ասիգ, ադիգ, անիգ (այս, այդ, այն) ձևերը։ Ներկայի բայական մասնիկն է ձայնավորով սկսվող բայերի համար՝ գ (գուզիմ) և բաղաձայնով սկսվող բայերի համար ետադաս գու (սիրիմ գու)։ Ունի շարունակական ձևեր, որոնք կազմում են ներկան՝ էր և անկատար՝ ունի ետադաս մասնիկներով (գառնիմ էր, գէփէի ունի)։ Բարբառի համառոտ նկարագիրը տվել է Հրաչյա Աճառյանը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կը ճյուղի բարբառներ
Զալիզնիչնոե (ավան, Լեբեդինի շրջան)
Զալիզնիչնոե (Залізничне), ավան Ուկրաինայի Սումիի մարզի Լեբեդինի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Զալիզնիչնոե ավանում բնակվում էր 290 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Լեբեդինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի ավաններ
Կորնելիու Պրոկոպիուի գավառ
Գավառի կազմ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի գավառներ Կատեգորիա:Պարանա նահանգի գավառներ
Ավրորա (հանդես)
Ավրորա, հայագիտական կիսամսյա հանդես։
Պատմություն
Հանդեսը լույս է տեսել 1906 թվականին Ռումինիայի Բուխարեստ քաղաքում։ Հանդեսի խմբագիրն է Վարդան Մեշտուճյանը։
Նա տպագրել է հայոց պատմությանը նվիրված Վարդան Մեշտուճյանի ընդարձակ ուսումնասիրությունը, պատմաբանասիրական և հայագիտական նյութեր, աշխատություններ՝ հայկական գաղթավայրերի պատմության, ռումինահայ արվեստի և ճարտարապետության, այդ թվում՝ նշանավոր մարդկանց կենսագրություններ, ռումին գիտնական Հաժդեայի ուսումնասիրությունը Ռումինիայի Արճեշ վանքի վերաբերյալ, թարգմանություններ՝ հայ գեղարվեստական գրականությունից (Պետրոս Դուրյան, Մ. Մկրտիչ Պեշիկթաշլյան, Գրիգոր Զոհրապ և ուրիշներ)։
Անդրադարձել է Մոլդովայի Հայ կտրիճվորաց եղբայրության գործունեությանը։ Ավրորան նպաստել է հայ և ռումին ժողովուրդների բարեկամությանը։
Բերգ (այլ կիրառումներ)
Բերգ, կարող է վերաբերել՝
ԴՆԹ միկրոչիփ
ԴՆԹ միկրոչիփ (DNA microarray), տեխնոլոգիա` օգտագործվող մոլեկուլային կենսաբանությունում և բժշկության մեջ։ Ժամանակակից ԴՆԹ-միկրոչիփը կազմված է հազարավոր դեզօքսիօլիգոնուկլոտիդներից` զոնդերից, խմբավորված միկրոսկոպիկ կետերի տեսքով և ամրացված պինդ տակդիրի վրա։ Յուրաքանչյուր կետ պարունակում է մի քանի պիկոմոլ ԴՆԹ` որոշակի նուկլեոտիդային հաջորդականությամբ։
ԴՆԹ միկրոչիփի օլիգոնուկլեոտիդները կարող են լինել գեների կամ ԴՆԹի այլ ֆուկցիոնալ տարրերի կարճ հատվածներ  և օգտագործվում են կոմպլեմենտար ԴՆԹի (կ-ԴՆԹ) կամ մ-ՌՆԹի (կՌՆԹ) հետ  հիբրիդացման  համար։ Զոնդի և թիրախի հիբրիդացումը  գրանցվում է և քանակապես բնութագրվում ֆլուորեսցենցիայի կամ հեմիլյումինեսցենցիայի օգնությամբ, որը թույլ է տալիս որոշել նմուշում տրված հաջորդականությամբ նուկլեինաթթուների հարաբերական քանակությունը։
Սովորական ԴՆԹ-միկրոչիփում զոնդերը կովալենտ ամրացվում են պինդ մակերևույթին` ապակյա կամ սիլիցիումային չիփին։ Մյուս հարթակները, օրինակ` Illumina-ի արտադրածները, օգտագործում են միկրոսկոպիկ գնդիկներ մեծ պինդ մակերևույթների փոխարեն։
ԴՆԹ միկրոչիփերը օգտագործում են գեների էքսպրեսիայի փոփոխության վերլուծության, օլիգոնուկլոտիդային պոլիմորֆիզմի բացահայտման, գենատիպավորման կամ մուտանտային գենոմների կրկվող սեքվենավորման համար։
Միկրոչիփերը տարբերվում են իրենց դիզայնով, աշխատանքի յուրահատկություններով, ճշգրտությամբ, արդյունավետությամբ և արժեքով։
Պատմություն
ԴՆԹ-ի միկրոչիփերի տեխնոլոգիան սկիզբ է առնում Southern blot-ից`մեթոդիկայից, որում ֆրագմենտավորված ԴՆԹ-ն տեղափոխում են  համապատասխան կրիչի վրա և հետո հայտնի նուկլոտիդային հաջորդականությամբ զոնդի օգնությամբ որոշում են նմուշում նպատակային հաջորդականության բաղադրությունը։
Առաջին անգամ տարատեսակ ԴՆԹ-ների հավաքածուն ` միավորված չիփում, օգտագործվել է 1987-ին ինտերֆերոններով գեների էքսպրեսիայի կարգավորման յուրահատկությունների բացահայտման ժամանակ ։
Սկզբնական ԴՆԹ-միկրոչիփերը պատրաստվում էին ֆիլտրի թղթի վրա կԴՆԹի միկրոքանակությունների «կաթեցմամբ» :Գեների էքսպրեսիայի յուրահատկությունների որոշման համար մանրակերտ չիփերի օգտագործումը, իրագործվել է 1995թ-ին և ամբողջական էուկարիոտ գենոմը  (Saccharomyces cerevisiae) միկրոչիփի վրա է տեղադրվել 1997 թ-ին ։
In-situ synthesized
Այսպիսի միկրոչիփերը ստեղծվել են ֆոտոլիթոգրաֆիայի օգտագործմամբ։ Գործընթացն այսպիսին է, տակդիրի վրա գտնվում են կովալենտալին լինք-մոլեկուլներ՝ պաշտպանիչ խմբով ազատ ծայրին, որը կարող է հեռացվել լույսով։ ՈւՄ–լույսը ուղղորդվում է ֆոտոլիթոգրաֆիկ դիմակի միջով, հեռացնում է պաշտպանությունը և ակտիվացնում է ընտրված հիդրօքսիլ խմբերով սայթերը, որոնք սկզբնավորում են շղթայակցումը պաշտպանված նուկլեոտիդների հետ, որոնք ամրացվում են ակտիվացված սայթերին։ Դիմակը մշակված է այնպես, որ կարելի է ընտրել էքսպոզիցիայի սայթերը և այդպիսով որոշել զանգվածում կոորդինատները, որոնց վրա նուկլեոտիդը պետք է ամրացվի։
Գործընթացը կրկնվում է, օգտագործվում է նոր դիմակ, ակտիվացնում սայթերի տարբեր հավաքներ  և  տարբեր հիմքեր` թույլ տալով անհրաժեշտ ԴՆԹ-նմուշներին սինթեզվել ամեն մի սայթի վրա։
High-density bead arrays
Մասիվի արտադրության պրոցեսում հատիկները տեղաբաշխվում են սուբստրատում պատահականորեն այնպես, որ ամեն մի մասիվին բաժին է ընկնում 50000 հատիկ:Ամեն մի գեն ներկայացված է զոնդերի երկու հաջորդականություններով.: Ապակոդավորող հիբրիդացման սերիան օգտագործվում է որոշելու համար, թե ամեն մի մասիվի համար որ օլիգոնուկլեոտիդները որ կոորդինատներում են առկա ։
BeadArray-ի ապակոդավորումը
Մասիվի ապակե գնդիկները ունեն իրենց հասցեները։ Հասցեն կազմված է ֆլուորեսցենտ նշված օլգոնուկլեոտիդնեի հաջորդականություններից, որոնցից ամեն մեկը կարող է ունենալ երեք արժեք` 0 (OFF), 1 (ON — FAM), 2 (ON —Cy3): Ամենահաճախ սխալները լինում են  ON-ի վիճակներց մեկից  OFF վիճակին անցման ժամանակ, իսկ ավելի հազվադեպ` OFF-ից  դեպի ON վիճակի ժամանակ։   ON-ի մի վիճակից ուրիշ վիճակի  անցման ժամանակ սխալները ամենահազվադեպն են, քանի որ նրանք երկու սխալների համադրում են,  մեկ կանալում  ON-ի  մի վիճակի սխալ ճանաչումը  և միևնույն ժամանակ  ON-ի ազդանշանի սխալ ճանաչումը որպես  OFF ազդանշան։ Կորեկտության ստուգման համար օգտագործվում է Հեմինգի կոդի նման կոդ։ Օրինակ ` 8 օլիգոնուկլեոտիդային հասցեի համար վերծանված հասցեում պետք է լինի ON-ի վեց վիճակ և и  OFF-ի` երկու։ Այսպիսով գոյություն ունի1520 կորեկտ և օգտագործվող հասցեներ, 272 կորեկտ, բայց չօգտագործվող հասցեներ (նրանք օգտագործվում են հազվադեպ պատահող կրկնակի սխալների ճանաչման համար) և 4769 ոչ կորեկտ հասցեներ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մոլեկուլային կենսաբանության մեթոդներ Կատեգորիա:ԴՆԹ
Unicorn (երգ)
«Unicorn»-ը իսրայելցի երգչուհի-երգահան Նոա Կիրելի երգն է, որը թողարկվել է 2023 թվականի մարտի 8-ին ։ Այն գրվել է Դորոն Մեդալիի, Մեյ Սֆադիայի, Յինոն Յահելի և Նոա Կիրելի կողմից և ներկայացրել է Իսրայելը՝ «Եվրատեսիլ 2023» երգի մրցույթում այն ​​բանից հետո, երբ կատարողն ընտրվել է Իսրայելի հանրային հեռարձակման կորպորացիայի (IPBC/Kan) կողմից՝ որպես Իսրայելի կողմից ուղարկվող մասնակից ։ Եզրափակչում երգը կարողացավ 362 միավորով զբաղեցնել 3-րդ տեղը։
Նախապատմություն և կազմ
Wiwibloggs-ի գրող Ուիլյամ Լի Ադամսի վերլուծության մեջ երգը նշվում է որպես երգ, որը՝ խթանում է կանանց ներքին ուժն ու հաստատակամությունը։ Միաեղջյուրը մի կենդանի է, որը մի քանի անգամ հիշատակվում է եբրայական Աստվածաշնչում որպես՝ ուժի խորհրդանիշ։ Երգում Կիրելը նշում է «միաեղջյուրի ուժը» օգտագործելու իր ցանկության մասին՝ ասելով, որ այն կլինի «ֆենոմենալ և կանացի»։ Երգի տողերում խառնում է երկու բառերը։
I24NEWS-ին տված հարցազրույցում Կիրելը հայտարարել է, որ 13-ամյա իր փորձառությունները ոգեշնչել են երգի ստեղծմանը։ 13 տարեկան հասակում, երբ Կիրելը սկսում էր իր երաժշտական ​​կարիերան, նա ասաց, որ «Ես շատ քննադատվեցի այն մասին, թե ինչ էի անում որպես երիտասարդ կին և արտիստ։ Այդ ժամանակ ես զգում էի, որ բոլորը փորձում էին ինձ ճնշել»։  Նա կպատմեր, որ գտել է մի «եղջյուր», որը պետք է գրկեր։ Կիրելը հայտարարեց, որ երգը նաև խթանում է «համակեցությունը և միասնությունը»,  ինչը, ըստ I24NEWS-ի, վկայում է Իսրայելի բացասական իմիջը միջազգային հանրության շատերի շրջանում։
Եվրատեսիլ երգի մրցույթ
Հիմնական հոդված՝ Իսրայելը Եվրատեսիլ 2023 երգի մրցույթում
Ներքին ընտրություն
Կան-ի անդամներից, երաժշտական ​​խմբագիրներից և արտաքին ներկայացուցիչներից բաղկացած հատուկ հանձնաժողովը առաջարկեց երկու արտիստների, որոնք սկզբում դիտարկվել էին Gimel-ի և Galgalatz-ի եթերի հիման վրա, և 2019-ին, 2020-ին և 2021-ին «Տարվա երգիչ» և «Տարվա խումբ» մրցանակների հավակնորդներին։ 2022 թվականի հուլիսի 11-ին Կանը հայտարարեց, որ Նոա Կիրելը գլխավորել է ցուցակը։ Չնայած հաջորդ օրը Կիրելը հայտարարեց, որ ինքը և իր թիմը դեռ որոշում պետք է կայացնեն։իսրայելական HaHadashot 12 հեռուստաալիքը՝ 2022 թվականի օգոստոսի սկզբին հայտնեց, որ հրավերն ընդունվել է երգչուհու կողմից, ինչը հաստատվել է ժամանակին։
2023 թվականի հունվարի 17-ին Կիրելը հայտնեց, որ իր երգը Եվրատեսիլ 2023 երգի մրցույթի համար կոչվելու Է«Unicorn»։ Երգի պրեմիերան կայացել է մարտի 8-ին, HaShir Shelanu La'Eurovizion («Մեր երգը Եվրատեսիլի համար») վերնագրով հատուկ հեռուստատեսային հեռարձակման ժամանակ Իսրայելի պաշտոնական Kan 11 ալիքով, ինչպես նաև առցանց՝ սեփական կայքի kan.org.il-ի միջոցով ։
Եվրատեսիլում
Եվրատեսիլի կանոնների համաձայն, բոլոր երկրները, բացառությամբ ընդունող երկրի և «Մեծ հնգյակի» (Ֆրանսիա, Գերմանիա, Իտալիա, Իսպանիա և Միացյալ Թագավորություն) պետք է որակավորվեին երկու կիսաեզրափակիչներից մեկում՝ մրցելու համար և 2023 թվականի հունվարի 31-ին տեղի ունեցավ բաշխման վիճակահանություն, որը յուրաքանչյուր երկիր մտցրեց երկու կիսաեզրափակիչներից մեկում և որոշեց, թե շոուի որ կեսում նրանք կլինեն ։ Իսրայելը տեղ է գտել 2023 թվականի մայիսի 9-ին կայացած առաջին կիսաեզրափակչում։, և ելույթ ունեցավ շոուի երկրորդ կեսում։ Երգը անցավ եզրափակիչ, որը տեղի ունեցավ մայիսի 13-ին, որտեղ այն կրկին վիճակահանվեց շոուի երկրորդ կեսում կատարելու համար և կատարեց 23-րդը։ Երգը բաղեցրեց 3-րդ հորիզոնականը՝ հեռուստաքվեարկության և ժյուրիի համադրության հիման վրա՝ հավաքելով 185 միավոր հանրության հետ 5-րդ տեղի համար, իսկ 177 միավոր՝ 2-րդ տեղի համար՝ ժյուրիների հետ։
Գովազդ
Երգը գովազդելու համար Կիրելը նկարահանվել է Իսրայելի նախագահ Իսահակ Հերցոգի հետ, Իսրայելի առաջին տիկին Միխալ Հերցոգի հետ միասին։
Քննադատական ընդունելություն
Իսրայելական Ynet լրատվական կայքի գրող Էյնավ Շիֆը չեզոք ակնարկ է գրել հենց երգի վերաբերյալ՝ ասելով, որ երգն ինքնին ինքնատիպության պակաս ունի։ Մինչ Շիֆը գովաբանում էր երգի համար նկարահանված տեսահոլովակը, ասում էր, որ նրանք զգում էին, որ երգը «քաջության և հոգու» պակաս ունի։  Wiwibloggs-ը, որը Եվրատեսիլի երկրպագուների կայքն է, երգին կտա 10-ից 6,58 գնահատական ​​իր ամենամյա Wiwi ժյուրիում, ժյուրի՝ որը բաղկացած է Wiwibloggs-ի բազմաթիվ գրողներից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եբրայերեն երգեր Կատեգորիա:Իսրայելի երաժշտություն Կատեգորիա:Եվրատեսիլ երգի մրցույթի երգեր
Մարչալ
Մարչալ (Marchal), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Գրանադա պրովինցիայում (Անդալուսիա ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Գվադիկս շրջանում։ Տարածքը կազմում է՝ 7,84 կմ2։ Բնակչությունը՝ 373 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 58 կմ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գրանադա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ
Բորոզդա (գյուղ, Բոգրադսկի շրջան)
Բորոզդա (Борозда), գյուղ Ռուսաստանի Խակասիա հանրապետության Բոգրադսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը ըստ վերջին գրանցված տվյալների կազմում էր 175 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Խակասիա հանրապետության Բոգրադսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1954 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Բեռնար Կազնյով
Բեռնար Կազնյով (Bernard Cazeneuve, ), Ֆրանսիայի քաղաքական և պետական գործիչ, ներքին գործերի նախարար (2014-2016), Ֆրանսիայի վարչապետ (2016-2017)։
Վաղ տարիներ
Բեռնար Կազնյովը, Սոցիալիստական կուսակցության ակտիվիստ Ժերար Կազնյովի որդին է, ծնվել է 1963 թվականին Սանլիսում, որտեղ նրա ծնողները տեղափոխվել են Ալժիրից անկախության համար մղված պատերազմի հետևանքով։ 1973 թվականին հայրն առաջին անգամ Բեռնարին բերեց Կրեայում Ֆրանսուա Միտերանի հասարակական-քաղաքական ակցիայի հանրահավաքին, որտեղ ընտանիքը տեղափոխվել է 1960-ականների վերջին՝ Ժերար Կազնյովի՝ Ժան Բյոնդիի անվան տեղական դպրոցում ուսուցիչ նշանակվելու պատճառով։ Բեռնարը սովորել է նույն դպրոցում, կրթությունը շարունակել է Դեկարտի անվան դպրոցում, ապա Havez քոլեջում և Ժյուլ Ուրիի անվան վարժարանում ։
Ավարտել է Բորդոյի քաղաքական հետազոտությունների ինստիտուտը, այնուհետև աշխատել է Banque populaire-ում որպես իրավախորհրդատու ։
1983 թվականին լինելով ուսանող՝ գլխավորել է Ժիրոնդի դեպարտամենտում ձախ արմատականների շարժման երիտասարդական կազմակերպությունը ։
Քաղաքական կարիերա
1991-1993 թվականներին զբաղեցրել է տեխնիկական պաշտոններ մի քանի աշխատասենյակներում ՝ արտաքին գործերի նախարարության միջազգային մշակութային կապերի պետական քարտուղար և ծովային գործերի նախարարի պետական քարտուղար։ 1995-ից մինչև 2012 թվականները եղել է քաղաքապետ, սկզբում՝ Օկտևիլի Մանշ դեպարտամենտում, իսկ 2001 թվականի երկու համայնքների միավորումից հետո Շերբուր-Օկտևիլում։ 1997-2002 թվականներին ընտրվել է Ֆրանսիայի Ազգային ժողովի պատգամավոր Մանշ դեպարտամենտից, իսկ 2007-2012 թվականներին վերընտրվել է։ 2009 թվականի նոյեմբերից մինչև 2010 թվականի մայիսը եղել է Կարաչիում 2002 թվականի ահաբեկչության կապակցությամբ խորհրդարանական տեղեկատվական առաքելության զեկուցողը։ 2012 թվականի մայիսից մինչև 2013 թվականի մարտը եղել է արտաքին գործերի կրտսեր նախարար Ժան Մարկ Էրոյի կառավարությունում, այնուհետև մինչև 2014 թվականի ապրիլը՝ նույն կառավարության բյուջեի կրտսեր նախարար (փոխարինել է Ժերոմ Կայուզակին, որը մեղադրվում է հարկերից խուսափելու մեջ) ։
Ներքին գործերի նախարար
2014 թվականի ապրիլի 2-ին Կազնյովը նշանակվել է Մանուել Վալսի կառավարությա ներքին գործերի նախարար։
2014 թվականի հոկտեմբերի 26-ին Ռեմի ֆրազի (Rémi Fraise) դեմ ցույցի Թեսկու գետի Սիվերի ամբարտակի մոտ մասնակիցներից մեկը զոհվել է ժանդարմների հետ բախման հետևանքով։ 2017 թվականի մայիսի 28-ին ձախ քաղաքական գործիչ Ժան Լյուկ Մելանշոնը մասնակցի մահվան մեջ մեղադրել է Կազնյովին, իսկ Կազնյովը մայիսի 30-ին  հայտարարել է դատարան հայց ներկայացնելու մտադրության մասին, ինչպես նաև նրանից հրաժարվելու պատրաստակամության մասին, եթե Մելանշոնը ներողություն խնդրի ։ 2017 թվականի հունիսի 23-ին Թուլուզի դատախազը դադարեցրել էր Ֆրասի մահվան հանգամանքների հետաքննությունը՝ հանցակազմի բացակայության պատճառով ։
2015 թվականի հունվարի 7-ին Փարիզում տեղի է ունեցել հարձակում Charlie Hebdo-ի խմբագրության վրա։
2015 թվականի նոյեմբերի 13-ին Փարիզում տեղի է ունեցել մի շարք ահաբեկչություններ, որոնք հանգեցրել են 130 զոհերի։
2016 թվականի հուլիսի 14-ին Նիսում տեղի է ունեցել նոր ահաբեկչություն. բեռնատարի վարորդը նրան ուղարկել է դեպի անգլիական ափերի մոտ գտնվող բազմության, ինչի հետևանքով զոհվել է 86 մարդ։
2016 թվականի հուլիսի 26-ին ծայրահեղականները հարձակվել են Նորմանդիայի եկեղեցու վրա՝ վերցնելով մի քանի պատանդների գերի և սպանելով հոգևորական Ժակ Ամելին։
2016 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Վիրի Շատիյոնում (Էսոն դեպարտամենտում) Մոլոտովի կոկտեյլով տեղի է ունեցել հարձակում ոստիկանների վրա։ Հոկտեմբերի 10-ին Կազնևը վարչապետ Վալսի հետ շրջել է շրջակա ոստիկանական բաժանմունքներով։ Նույն օրը RTL-ին տված հարցազրույցում Կազնյովը հայտարարել է, որ ոստիկանները բախվել են «վայրենիների ավազակախմբին», որոնք ձերբակալվելու են ։
Ֆրանսիայի վարչապետ
2016 թվականի դեկտեմբերի 6-ին Ֆրանսիայի նախագահ Ֆրանսուա Օլանդը Բեռնար Կազնյովին վարչապետ նշանակեց այն բանից հետո, երբ այդ պաշտոնը զբաղեցրած Մանուել Վալսը, որոշեց իր թեկնածությունն առաջադրել Սոցիալիստական կուսակցությունից Ֆրանսիայի նախագահի ընտրություններում և պաշտոնաթող եղավ ։
2017 թվականի փետրվարի 6-ին Կազնյովը հայտարարել էր, որ մտադիր չէ առաջադրվել հունիսին կայանալիք խորհրդարանական ընտրություններում ։
2017 թվականի մարտի 27-ին Գվիանայում տեղի ունեցած բողոքի ակցիաների կապակցությամբ Կազնյովը հայտարարել էր, որ միջգերատեսչական հանձնաժողովը անդրծովյան դեպարտամենտի կուտակված սոցիալ-տնտեսական խնդիրների լուծման համար այնտեղ կուղարկվի միայն հասարակական հանդարտության վերականգնման պայմանով ։
Ապրիլի 5-ին կառավարությունը հավանություն է տվել անդրծովյան դեպարտամենտի ենթակառուցվածքներում 1,86 մլրդ եվրո ծավալով ներդրումների արտակարգ ծրագրին (այդ թվում՝ իրավապահ և քրեակատարողական համակարգում), իսկ ապրիլի 21-ին իշխանությունների համաձայնությունը ձեռք է բերվել բողոքի ակցիաների առաջնորդների հետ ևս 2,1 մլրդ եվրո հատկացնելու վերաբերյալ ։
2017 թվականի ապրիլին, երբ սոցիալիստ Բենուա Ամոնի պարտությունը գալիք նախագահական ընտրություններում արդեն կասկած չէր հարուցում, Սոցիալիստական կուսակցության առաջին քարտուղար Ժան-Քրիստոֆ Կամբադելիսի հանձնարարությամվ Կազնյովին հանձնարարվել է կուսակցությանը նախապատրաստել 2017 թվականի հունիսին կայանալիք խորհրդարանական ընտրություններին՝ նոր քաղաքական աղետից խուսափելու խնդրով ։
2017 թվականի մայիսի 10-ի երեկոյան, երբ Ֆրանսիայի Սահմանադրական խորհուրդը Էմանուել Մակրոնին պաշտոնապես հայտարարեց նախագահական ընտրությունների հաղթող, Կազնյովը հայտնեց իր կառավարության հրաժարականի մասին։ Նախագահ Օլանդը խնդրել է նրան շարունակել իր պարտականությունների կատարումը մինչև նոր կաբինետի նշանակումը ։
2017 թվականի մայիսի 17-ին ձևավորվեց նոր կառավարություն, որին անցան Կազնյովի կաբինետի լիազորությունները ։
Քաղաքականությունից հեռանալուց հետո
2017 թվականի օգոստոսին «Le Figaro» թերթը հայտնել էր, որ քաղաքականությունից հեռանալուց հետո Կազնյովը բացել է մասնավոր փաստաբանական գրասենյակ և նախատեսում է գիրք գրել ։
2019 թվականի հոկտեմբերին լույս տեսավ Կազնյովի նոր գիրքը ՝ «À l' épreuve de la violence. Beauvau Avril 2014-Décembre 2015» (Բռնության փորձաշրջան. Բովո 2014 թվականի ապրիլ- 2015 թվականի դեկտեմբեր), նվիրված ներքին գործերի նախարարի պաշտոնում իր գործունեության առաջին ժամանակաշրջանի հիշողություններին ։
Անձնական կյանք
Բեռնար Կազնյովի կինը Վերոնիկան է, նրանք ունեն երկու երեխա։ Ամուսինները որոշ ժամանակ գտնվել են ամուսնալուծության մեջ, սակայն 2015 թվականի օգոստոսի 12-ին Էգինում (Պրովանս-Ալպեր-Լազուր ափ տարածաշրջան) կայացած գաղտնի արարողության ժամանակ կրկին ամուսնացել են ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի կոմանդորներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի վարչապետներ Կատեգորիա:20-րդ դարի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:21-րդ դարի քաղաքական գործիչներ
(3175) Նետո
(3175) Նետո (Netto), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1979 թվականի դեկտեմբերի 16-ին Անրի Դեբեոնի և Էդգար Նետոյի կողմից Լա Սիլյայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,364045 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8619 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8662 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1327,65 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,271157 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 0,64° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1979 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Անրի Դեբեոնի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Էդգար Նետոյի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Post Malone-ի սկավառակագրություն
Ամերիկացի ռեփեր և երգիչ Post Malone-ը թողարկել է երեք ստուդիական ալբոմ, մեկ միքսթեյփ, քսանյոթ սինգլ (յոթը որպես համագործակցող արտիստ) և քսաներեք երաժշտական տեսահոլովակ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Post Malone Կատեգորիա:Սկավառակագրություններ
Տոմե Ասուի գավառ
Տոմե Ասուի գավառ (Microrregião de Tomé-Açu), գավառ Բրազիլիայի Պարա նահանգում։ Մտնում է Պարա նահանգի հյուսիսարևելյան մարզի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 255 936 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Զբաղեցնում է 23 704,079 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 10,8 մարդ/կմ²։
Գավառի կազմ
Գավառի կազմի մեջ են մտնում հետևյալ համայնքները.
Կատեգորիա:Բրազիլիայի գավառներ Կատեգորիա:Պարա նահանգի գավառներ
Ստոգնի
Ստոգնի (Стогнії), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Զոլոչևի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1700 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Ստոգնի գյուղում բնակվում էր 95 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,363 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 261,71 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Զոլոչևի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1700 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Մարատի մահը (նկար)
«Մարատի մահը» (La Mort de Marat), Ֆրանսիացի նկարիչ Ժակ Լուի Դավիդի նկարը, համարվում է Ֆրանսիական մեծ հեղափոխությանը նվիրված ամենահայտնի ստեղծագործություններից մեկը։
Գեղանկարը պատմում է «Ժողովրդի եղբայր» ռադիկալ թերթի լրագրող, յակոբինյանների առաջնորդ Ժան Պոլ Մարատի ճակատագրի մասին։ Մարատը յակոբինյան ահաբեկչության մոլի կողմնակիցներից էր։ Ախտահարվելով մաշկային հիվանդությամբ՝ Մարատը տնից դուրս չէր գալիս և, իր տառապանքները մեղմելու համար, լոգանքներ էր ընդունում։ 1793 թվականի հուլիսի 13-ին նա դաշունահարվեց իր բնակարանում ազնվականուհի Շառլոթ Կորդեի կողմից։
Փայտե պահարանիկի գրությունը հեղինակային ձոն է՝ «Մարատին, Դավիդ»։ Մարատի ձեռքում գրությունով թերթիկ է, որի վրա գրված է. «13 հուլիսի 1793, Մարի Աննա Շառլոթ Կորդե — քաղաքացի Մարատին։ Ես դժբախտ եմ, և ուրեմն իրավունք ունեմ ձեր պաշտպանության»։ Իրականում Մարատը չի հասցրել ստանալ այդ նամակը. Կորդեն նրան սպանել է ավելի շուտ ։ Թեև շատ ուսումնասիրողներ պնդում են, որ նամակի դրվագը նկարչի մտահղացումն է դրամատիզմն ավելի շեշտելու համար։ Նրա դիրքը և անրակի ներքևի վերքը հիշեցնում է Հիսուսի կերպարը խաչից իջեցնելու պահին։ Խառնաշփոթային և քաոսային սպանությունը հանգամանորեն վերարտադրված է նկարչի կողմից և նմանվում է  նահատակության։ Աջ ձեռքի դիրքը հիշեցնում է Հիսուսի պատկերը Կարավաջոյի «Հիսուսի թաղումը» ստեղծագործության մեջ։
Դավիդը ներկայացնում է նկարը Կոնվենտին։ Պատգամավորներին ուղղված իր ելույթում նա ասում է.
«Ժողովուրդը դիմել է իմ արվեստին՝ ցանկանալով կրկին տեսնել իր ընկերոջը ... Ես լսեցի ժողովրդի ձայնը, հնազանդվեցի նրան. Շտապեք։ Մայր, այրի, որբ, կեղեքված զինվոր, դուք՝ բոլորդ, ում Մարատը պաշտպանել է մինչև կյանքի վերջը, մոտեցեք և նայեք ձեր ընկերոջը։ Նա, ով հսկում էր, էլ չկա։ Նրա գրիչը՝ դավաճանների սարսափը, ընկնում է ձեռքից։ Ի՜նչ ցավ է։ Ձեր ընկերը մահացած է »:
Նկարը շատ հանրաճանաչ էր, կրկնօրինակվել է նրա դպրոցի նկարիչների և այլ հեղինակների կողմից («Մարատի մահը», 1793, Դավիդի արվեստանոց, Ռեյմսի գեղարվեստի թանգարան; «Մարատի մահը», 1793, Դավիդի արվեստանոց,Դիժոնի գեղարվեստի թանգարան, «Ժան Պոլ Մարատ՝ սպանված լոգարանում 1793 թվականի հուլիսի 13», XIX դար, Ժ.-Մ. լանգլուա, Դավիդի օրինակով, Վերսալ)։
Կտավը բարձր է գնահատել Բոդլերը։ Ըստ նրա, Մարատը մեզ է ներկայացնում «ցավով և սարսափով լի ողբերգություն»։ «Նկարում կա նուրբ և միևնույն ժամանակ կսկծալի մի բան, այդ սենյակի սառը տարածության մեջ, այդ սառը պատերի ներսում, չարագույժ լոգարանի վրա հոգի է ճախրում »:
Այսօր նկարը գտնվում է Բրյուսելում՝ Գեղեցիկ արվեստների թագավորական թանգարանում։
Այս թեմային անդրադարձել են նաև այլ նկարիչներ։ Օրինակ.
Մարատի մահվան թեմային են նվիրված նաև շատ գծանկարներ և փորագրություններ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ժակ Լուի Դավիդի նկարներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի արվեստ Կատեգորիա:Ֆրանսիական մեծ հեղափոխություն Կատեգորիա:Դիմապատկեր
Ամոթ
Ամոթը, բացասական երանգավորում ունեցող զգացում է, որի առաջացման պատճառ կարող է լինել որևէ արարք կամ սուբյեկտի որակ։ Այս հույզը նշանակալի տեղ է զբաղեցնում մարդկային հարաբերություններում, սակայն, ի տարբերություն զայրույթի և վախի, այդքան էլ խորացված ուսումնասիրված չէ։ Երկար ժամանակ զայրույթը և վախը գրավում էին հետազոտողների ուշադրությունը շնորհիվ այն բանի, որ ազդեցություն ունեին առանձին անհատների և մարդկանց մեծ խմբերի ինչպես նորմալ, այնպես էլ պաթոլոգիկ վարքի վրա։ Միևնույն ժամանակ ամոթին քիչ ուշադրություն էր դարձվում, չնայած այն նույնպես նշանակալի ազդեցություն է ունենում հասարակական հարաբերությունների վրա։
Ամոթի կենսաբանական և հոգեբանական բնութագիրը
Երբեմն ամոթը, զարմանքը և մեղքը դիտարկում են որպես միևնույն հույզի տարբեր դրսևորումներ, երբեմն, որպես տարաբնույթ հույզեր, որոնք ընդհանուր ոչինչ չունեն, երբեմն էլ որպես տարբեր հույզեր, որոնք մի քանի ընդհանուր գծեր ունեն։
Մախանդա
Մախանդա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Էրզրումի գավառում ։ Գտնվում էր Էրզրում քաղաքից 10-11 կմ հարավ-արևմուտք, Էրզրումի դաշտում։
Բնակչություն
1878 թվականին ուներ 18 տուն, իսկ 1909 թվականին՝ 50 տուն բնակիչ ։
Ամոթ
Ամոթի կենսաբանական և հոգեբանական բնութագիրը
Դարվինն օգտագործում էր վերը նշված երեք հասկացություններն էլ։ Նա դրանք օգտագործում էր որպես հոմանիշներ։ Դարվինը կարծում էր, որ ամոթը պատկանում է միմյանց հետ կապված հույզերի մեծ խմբին, որի մեջ, բացի դրանից մտնում են զարմանքը, մեղքը, խանդը, ժլատությունը, նախանձը, ոխակալությունը, կեղծավորությունը, կասկածամտությունը, ինքնավստահությունը, հպարտությունը, փառամոլությունը։
Մախանդա
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ամոթ
Ամոթի կենսաբանական և հոգեբանական բնութագիրը
Ամոթը, զարմանքը և վախը միավորելով մեկ խմբի մեջ Դարվինը, ինչպես միշտ, պահպանում է հետևողականություն։ Վախկոտ, դժվարությամբ շփվող կինը խանդում է, երբ տեսնում է ամուսնուն, ով հաճույք է ստանում մարդկանց հետ հանդիպումից։
Ստախոսությունը, շատ հաճախ, մեղքի զգացումը թաքցնելու միջոց է։ Ստորացումն իր հերթին անմիջականորեն կապված է ամոթի հետ։ Դարվինը համարում էր, որ «ամոթի խմբին» պատկանող ցանկացած հասկացություն իրենից առանձին հույզ է ներկայացնում։
Ամոթի միմիկական դրսևորումը և դրա ֆիզիոլոգիական ասպեկտները
Շփոթմունքի և ամոթի դիմախաղային դրսևորումները նման են։ Երբ որևէ մեկը ամոթի զգացում է ունենում նա, սովորաբար, թաքցնում է աչքերը, շրջվում է կամ ցած գցում գլուխը։ Մարմնի և գլխի շարժումները նրան տրամադրում են դառնալ իրականից փոքր։ Դարվինը ենթադրում էր, որ հենց աչքերն են հանդիսանում ամոթի դրսևորման միջոց։ Դրանք, որպես կանոն, ամոթի զգացման դեպքում ներքև են նայում կամ «մի կողմից մյուսը գնում», կոպերը թաքցնում են աչքերը, երբեմն էլ աչքերն ամբողջովին փակ են։
Կծկվելու և փոքր երևալու ձգտումը առավել վառ արտահայտված է մի երիտասարդ կնոջ հետ անցկացված փորձում, ով մասնակցում էր հիպնոսային ներշնչանքի միջոցով առաջացող հույզի մասին ֆիլմի նկարահանմանը։ Երբ նրան ամոթի զգացում էր ներշնչվում, նա թաքցնում էր աչքերը, խոնարհում գլուխը, իսկ հետո կծկվում էր աթոռին՝ ծնկները կրծքին սեղմելով։ Հետհիպնոսային զեկույցի ժամանակ նա ասում էր, որ իրեն փոքրիկ նապաստակ էր զգում, որը կծկվում է, որպեսզի իրեն ոչ ոք չտեսնի։
Ամոթի ֆիզիոլոգիական ատրիբուտներից հետաքրքրական է ամոթխածության կարմրության զարմանահրաշ ֆենոմենը, որը Դարվինը համարում էր հույզերի դրսևորումներից առավել բնութագրականը և առավել մարդկայինը։ Կարող ենք ասել, որ Դարվինը ճիշտ էր, երբ ասում էր, որ ամոթխածության կարմրությունը բնորոշ է միայն մարդկանց։ Ինչ վերաբերում է ամոթին և շփոթմունքին, ապա Դարվինը հաստատում էր, որ կենդանիները ունակ են դրսևորել այս հույզերը, և բերում էր շների ամաչկոտ և շփոթված վարքի օրինակներ։
Շատերը պնդում են, որ ամոթխածության կարմրության առաջացումը վեգետատիվ նյարդային համակարգի գործունեության արդյունքն է։ Դարվինը, ինչպես և հույզերի շատ ժամանակակից հետազոտողներ, ամոթխածության կարմրության առաջացումը դիտարկում էր որպես ամոթի դրսևորում։
Ամոթի զգացումը միշտ չէ, որ ուղեկցվում է կարմրության առաջացմամբ։ Շատ մարդիկ ամոթի զգացում են ունենում առանց կարմրելու։ Գոյություն ունեն մի շարք անհատական տարբերություններ, որոնք պայմանավորում են ամոթխածության կարմրության առաջացումը։ Կարծիք կա նաև այն մասին, որ դրա առաջացման հավանականությունը տարիքի հետ փոփոխվում է։ Ամբողջացնելով կարող ենք ասել, որ երեխաների և դեռահասների մոտ դրա առաջացման հավանական շեմը ավելի ցածր է, քան մեծահասակների մոտ։ Դժվար է ասել, թե ինչի հետ է դա ավելի շատ կապված՝ կենսաբանական, թե՞ հոգեբանական փոփոխությունների հետ։ Տոմկինսը գտնում էր, որ ոչ միայն ամոթն է առաջացնում ամոթխածության կարմրություն, այլ կարմրությունն էլ, իր հերթին ուժեղացնում է ամոթի զգացումը։ Դա կարող է կապված լինել այն բանի հետ, որ կարմրելով մենք գրավում ենք շրջապատի ուշադրությունը, որն իր հերթին ուժեղացնում է ամոթխածությունը։ Կարմրությունը կառավարելու ունակությունն իր հերթին մի փոքր մեղմացնում է ամոթի ապրումը։ Այստեղից կարող ենք ենթադրել, որ եթե մարդը «երբեք չի կարմրում», ապա հնարավոր է, որ նա ունակ էլ չէ ամոթ զգալ։
Ամոթխածության կարմրության առաջացման նախապայման է հանդիսանում վեգետատիվ նյարդային համակարգի գործունեությունը, որի արդյունքում դեմքի մաշկի տակ գտնվող մազանոթները լայնանում են և լցվում արյունով։ Արյան շրջանառության ուժեղացումն էլ դեմքին բնորոշ գույն է հաղորդում։
Դարվինն առաջ է քաշում երկու վարկած, որոնք կարող են բացատրել, թե ինչու՞ է ամոթխածության կարմրությունը սահմանափակվում դեմքով։ Առաջին հերթին նա կարծում էր, որ պատճառ կարող է լինել դեմքի բաց լինելը քամու, լույսի և ջերմաստիճանի տատանումների ազդեցության համար, որ մարդիկ, ովքեր սովոր են մինչև գոտկատեղը մերկ քայլել, կարմրում են նաև իրանով։ Երկրորդ հիմնավորման հիմքում նա ընդունում էր այն փաստը, որ մարդու դեմքին յուրահատուկ ուշադրություն է դարձնում ինչպես տվյալ մարդը, այնպես էլ շրջապատող մարդիկ։
Ընդունված է համարել, որ ամոթի զգացումը և ամոթխածության կարմրության առաջացումը շատ դեպքերում կապված են տեսողական խթանիչների հետ։ Դարվինը հետևում էր ամոթխածության կարմրության դրսևորմանը մի աղջկա մոտ, ով կույր և խուլ էր։ Այս գործընթացը նա դիտարկում էր շատ երեխաների մոտ, ովքեր ունեին նույն խնդիրները։ Նա հիշատակում է նաև այն փաստը, որ մարդը կարող է կարմրատակել նույնիսկ միայնության պայմաններում։ Ակնհայտ է, որ նույնիսկ ամոթալի էպիզոդի մասին հիշողությունը կարող է ամոթխածության կարմրության և ամոթի ապրման խթան հանդիսանալ։
Տոմկինսը նշում է, որ չափահասները ձգտում են մոդիֆիկացնել ապրվող ամոթի դրսևորումը։ Դա կապված է այն բանի հետ, որ ամոթի չափազանց անկեղծ, ինտենսիվ և մասնավոր դրսևորումները վկայում են անհատի սոցիալական դժբախտության մասին։ Երբեմն մարդը թաքցնում է հայացքը, որպեսզի թաքցնի ամոթի ապրումը։ Երբեմն ցանկանում է դառնալ հնարավորինս փոքր, աչքի չընկնել։ Եվ այս ամենը նրա համար, որ իր ապրումները մնան իր մեջ։
Ամոթի զգացում
Դարվինը և շատ ուրիշ հետազոտողներ նշել են, որ ամաչելով, մարդը զգում է ինքնագիտակցության և ինքնակառավարման բարձրացում։ Ամոթի դեպքում գիտակցությունը լրացվում է հենց տվյալ մարդու շնորհիվ։ Նա գիտակցում է միայն իրեն կամ միայն այն գծերը, որոնք տվյալ պահին նրա համար ոչ ադեկվատ և ոչ պատշաճ են։ Կարծես այն, ինչը նա այդպես թաքցնում էր օտար աչքերից, անսպասելիորեն ներկայացվում է հանրությանը։ Միևնույն ժամանակ նա զգում է իր անապահովությունը։ Նա մոռանում է բառերը, կատարում սխալ շարժումներ։ Ինչպես գրում էր Դարվինը, երբ մարդը ամոթից կարմրում է, նա «կորցնում է հոգու առկայությունը» և երբեմն «անիմաստ բաներ» է ասում։ Ամոթխած մարդը հաճախ է կակազում, դառնում է ծանրաշարժ, ծամածռություններ է անում։ Տոմկինսը տալիս է ամոթի առավել վառ նկարագիրը։ Նա ամոթը, զարմանքը և վախը դիտարկում է որպես մեկ զգացմունք, որն ունի մեկ նեյրոֆիզիոլոգիական մեխանիզմ։ Սակայն, նա նաև նշում էր, որ գիտակցական մակարդակում ամոթը և մեղքը, որպես վիճակ տարբեր են։
Ամոթի դետալային մեկնաբանությունը տվել է Հելեն Լեվիսը։ Ամոթի զգացում ունեցող մարդն իրեն փոքր, ծիծաղելի և նվաստացած է զգում։ Նա անօգնականության, անընդունակության և անհնարինության զգացում է ունենում՝ իրավիճակը վերաիմաստավորելու դեպքում։ Ամոթը կարող է արցունքներ և կարմրություն առաջ բերել, որոնք իրենց հերթին խորացնում են ամոթի զգացումը։
Էրիկսոնն առաջադրում էր վարկած, համաձայն որի ամոթը պահանջում է ինքնակառավարման անսպասելի կորստի գիտակցում։
Մոդիլյանին ամոթը կամ ճնշվածությունը սահմանում է որպես ինքնահարգանքի իրավիճակային կորուստ։ Նա իր ամոթի կոնցեպցիան ստուգել է էքսպերիմենտալ ճանապարհով՝ դիտարկելով հրապարակային հաջողությունը կամ ինտելեկտուալ հանձնարարությունների կատարման ժամանակ գրանցված անհաջողությունը։ Էքսպերիմենտալ պայմանները(անհաջողություն),որոնք ամոթ են առաջացնում, միանման են եղել և' անհատական, և' խմբային որոշումների դեպքում։ Ամոթի ամենաբարձր ցուցանիշները գրանցվել են նրանց մոտ, ովքեր հանդուրժել են հրապարակային անհաջողությունը, իսկ ամենացածր ցուցանիշները նրանց մոտ, ովքեր հրապարակային հանձնարարության իրականացման ժամանակ հաջողություն են գրանցել։ Հայտնաբերվել է, որ «մասնավոր» անհաջողությունն առաջ է բերում չափավոր ամոթ, որը հեղինակները բացատրում են «անհրաժեշտ հետազոտողի բացակայությամբ»։
Ամոթն ուղեկցվում է սեփական «Ես»-ի և սեփական «Ես»-ի առանձին գծերի գիտակցման խորը և հիվանդագին զգացումով։ Այս դեպքում մարդն իրեն համարում է փոքր, անօգնական, հիմար, անպիտան և այլն։ Ամոթն ուղեկցվում է նաև տրամաբանորեն և էֆֆեկտիվ մտածելու ժամանակավոր անընդունակությամբ, երբեմն էլ անհաջողության զգացմամբ։ Որպես կանոն, ամոթի զգացումը կարող է ուղեկցվել անհաջողության և ձախողման(ֆիասկոյի) զգացմամբ։
Ամոթի պատճառները
Դեռևս պարզաբանված չէ այն հարցը, թե կոնկրետ ինչ նեյրոֆիզիոլոգիական մեխանիզմների շնորհիվ է տեղի ունենում ամոթի ակտիվացումը։ Մի շարք հետազոտողներ եկել են համաձայնության այն գաղափարի շուրջ, համաձայն որի ամոթի առաջացման պատճառների մեծ մասը պետք է փնտրել գիտակցական մակարդակում։
Տոմկինսը ամոթը դիտարկում էր որպես մի հույզ, որի առաջացումը կապված է նեյրոնային ակտիվության նվազման հետ։ Մասնավորապես, ամոթն ակտիվանում է նեյրոնային ակտիվության մասնակի կրճատման դեպքում՝ հետաքրքրության, հաճույքի և ուրախության հույզի զգացման դեպքում։
Տոմկինսի՝ ամոթի ակտիվացման հետաքրքիր հիպոթեզը, որը կապված է նեյրոնային մեխանիզմիների հետ, շատ կարևոր է բազային հույզերի էությունը հասկանալու համար։ Եթե այդ հիպոթեզը ճշմարիտ է, ապա ամոթ առաջանում է միայն այն դեպքում, երբ սուբյեկտը որևէ դրական հույզի զգացում է ունենում, լինի դա ուրախություն, թե հետաքրքրասիրություն։ Տոմկինսի հիպոթեզի համաձայն, ամոթն ակտիվանում է համապատասխան հույզի նեյրոնային ակտիվության մասնակի նվազման արդյունքում։ Հետևաբար, կարող ենք ակնկալել, որ այդ իրավիճակային հույզը վերջնականապես չի մարի և ամոթի հետ մեկտեղ կդրսևորվի գիտակցության մեջ։ Ամոթի զգացման բոլոր հետազոտողները ելնում են այն մտքից, որ ամոթը բնութագրվում է ինքնագիտակցման բարձրացմամբ։ Ամոթը սեփական անպետքության և ոչ ադեկվատության գիտակցումն է։ Կարող ենք ասել, որ նորածինը, ամոթի զգացում ունենալու համար պետք է տարրական պատկերացում ունենա «Ես»-ի և «Ես-կոն-ցեպցիայի» վերաբերյալ։ Այսինքն երեխան գոնե պետք է կարողանա տարբերել իրեն մյուսներից։ Հայտնի է, որ նման ունակությունը սկսում է դրսևորվել միայն 4 ամսականում։
Ամոթի ապրման դեպքում «Ես» կերպարը գնահատելու համար Սալլիվան, Ստենժերը, Լեվիսը և Վեյսն անցկացրել են մի շարք հետազոտություններ, որոնց ժամանակ գնահատվում էր երեխաների՝ հայելուն տրվող ռեակցիան։ Այդ հետազոտությունների օգնությամբ հետազոտողները ենթադրում էին սահմանել ինքնագիտակցության սկզբնական տարիքը, որն իր հերթին թույլ է տալիս գիտակցել ամոթի զգացումը։ Ինքնագիտակցման թեստը հիմնված էր հետազոտական իրավիճակում երեխայի ցուցաբերած վարքի օբյեկտիվ գնահատման վրա։ Իրավիճակը կայանում էր հետևյալում. երեխայի քթին աննկատելիորեն կարմիր ներկ էին քսում, որից հետո նրան մենակ էին թողնում հայելու առաջ։ Եթե երեխան նայում էր հայելուն և փորձում էր դիպչել իր արտացոլանքին, ապա հետազոտողը ենթադրում էր, որ երեխան իր արտացոլանքն ընդունում է որպես արտաքին օբյեկտ։ Իսկ եթե երեխան նայում էր հայելուն և հետո փորձում էր մաքրել սեփական քիթը, ապա հետազոտողը ենթադրում էր, որ երեխան հայելու արտացոլման մեջ ճանաչում է «Ես» կերպարը։
15-18 ամսական երեխաները չէին ճանաչում իրենց հայելային արտացոլումները։ Այդ տարիքի երեխաների միայն 30%-ն էր հաջող անցնում ինքնագիտակցության թեստը։ Արդեն 21-24 ամսականում 88%-ը ցուցաբերում էր վարք, որը վկայում էր ինքնագիտակցության մասին։ Մեկ այլ հետազոտական իրավիճակում մոր կողքին բարձր աթոռի վրա նստած նորածնին անծանոթ մարդ էր մոտենում։ Անծանոթն աստիճանաբար ավելի էր մոտենում նորածնին, դիպչում էր նրա ձեռքին և անհետանում։ Այդ ընթացքում անծանոթը երբեք ոչինչ չէր ասում։ Այս իրավիճակում վարքային գործընթաց գրանցվեց 27 փորձարկվողներից միայն 23-ի մոտ, և միայն 2 փորձարկվողների մոտ գրանցվեց ամոթի և անհարմարության դրսևորում։ Հայելային արտացոլման փորձի ընթացքում 22 ամսական 44 փորձարկվող երեխաներից միայն 13-ն ունեցան ամոթի և անհարմարության զգացում՝ տեսնելով իրենց ներկված քիթը։
Ընդհանրացնելով փորձերի արդյունքները կարող ենք ասել, որ երեխայի համար շատ կարևոր է ունենալ «Ես» կերպարի մասին համեմատաբար կայուն և բավականին պարզ ձևակերպված պատկերացում, քանի որ միայն այդ դեպքում է հնարավոր ամոթի ապրումը։
Ամոթի հավանական աղբյուրներից մեկի բացահայտումը հնարավոր է դառնում անծանոթ մարդկանց հետ ունեցած նախկին շփման դիտարկման արդյունքում։ Նորածնի մոտ մարդկային դեմքը, որպես կանոն, առաջացնում է անհանգստություն և ուրախություն։ Քանի դեռ երեխան չի կարողանում տարբերակել մոր դեմքը, նրա մոտ անծանոթ դեմք տեսնելիս շփվելու ցանկություն է առաջանում։ Սեփական դեմքի ճանաչումը որպես անծանոթ դեմք, իջեցնում է երեխայի շփվողականության ձգտումը։ Սխալ ճանաչումն առաջ է բերում ամոթ և շփոթմունք։ Եթե երեխան հաճախ է նման տհաճ զգացողություններ ունենում, ապա աստիճանաբար հասկանում է, որ անծանոթի հետ հանդիպումը միշտ ամոթ է առաջացնում։ Տոմկինսն այս մասին ասել է հետևյալը՝ Շփման ընթացքում հաջողության ակնկալումը երեխայի մոտ ինչ-որ չափով իջեցնում է հուզականության ցուցանիշը, որը նա պետք է ունենա անծանոթի հետ հաջորդ անգամ հանդիպելիս։ Ամոթն այդ դեպքում նորից է ի հայտ գալիս և երեխան որոշիչ չափանիշներ է ստեղծում այն մարդկանց կերպարի ստեղծման և պատկերացման համար, որոնց ներկայությամբ նա ամաչել է։
Շատ մարդիկ հայտնվել են այն իրավիճակում, երբ ամբոխի մեջ ընկերոջն են հանդիպել, որից հետո ջերմորեն ողջունել են նրան։ Բայց հետո հասկացել են, որ սխալվել են և այդ մարդն իրեն բոլորովին ծանոթ չէ։ Ամոթն այս դեպքում կարող է ուժեղ կամ թույլ լինել՝ կախված պայմաններից։
4 ամսականից, երբ երեխան սկսում է տարբերակել և ճանաչել մոր դեմքը, ձեռք է բերում ամաչելու ունակություն։ Ելնելով այս մտքից Տոմկինսը հետևություն է անում, որ «ամոթն անխուսափելի է այն դեպքում, երբ մարդու մոտ գործելու ցանկությունն այնքան է մեծանում, որ նա ստիպված է լինում զսպել իր հետաքրքրությունը դեպի ցանկալին, որպեսզի այն բոլորովին չվատնի»։
Եթե հիմնվենք Տոմկինսի տրամաբանության վրա, ապա պետք է ասենք, որ հետազոտական գործունեության յուրաքանչյուր բաղադրիչ իր հերթին ամոթի հույզ է առաջացնում։
Հելեն Լուիսի կարծիքով, ամոթի ապրումը հնարավոր է միայն այլ մարդու հետ ունեցած հուզական կապի ֆոնի առկայության դեպքում։ Ամոթի հույզն անմիջականորեն կապված է այն բանի հետ, թե որքանով է մարդը զգացմունքային իր հանդեպ և այն կարծիքի հանդեպ, որն իր մասին ունեն շրջապատողները։
Դարվինը նշել է, որ ամենից հաճախ ամոթի առաջացման պատճառը լինում է քննադատությունը, սակայն, առանձին դեպքերում պատճառ կարող է դառնալ նաև գովասանքը։ Օրինակ, երիտասարդները կարող են անհարմար զգալ իրենց ծնողների գովասանքի պարագայում։ Ինչու՞ է գովասանքն ամոթ առաջացնում։ Միակ պատճառը, թերևս, տվյալ անձի նկատմամբ ուշադրության կտրուկ բարձրացումն է։
Ինչպես այլ հույզերի, այնպես էլ ամոթի դեպքում, տարբեր մարդկանց ապրումները տարբեր են։ Այն, ինչը մեկի մոտ ամոթ է առաջացնում, մյուսին կարող է միայն շահագրգռել, իսկ երրորդը կբարկանա և ագրեսիվ կդառնա։ Միևնույն ժամանակ ինչ-որ մեկի մոտ նման իրավիճակը ոչինչ էլ չի առաջացնի, ծայրահեղ դեպքում միայն վախ և տխրություն։ Նույնիսկ միևնույն մարդը նույն պատճառի դեպքում մի իրավիճակում ամոթի զգացում է ունենում, մեկ այլ իրավիճակի կամ փոփոխվող պայմանների դեպքում դրսևորում է բոլորովին այլ ռեակցիա։
Ամոթի ծանր ապրման պատճառ կարող է լինել անհաջողությունը կամ խոցվածությունը։ Որոշ առումով խոցվածությունը չկայացվածության առավել ակնհայտ դրսևորում է։
Պարտադիր չէ պրոֆեսիոնալ կամ որոշ չափով հաջող խաղացող լինել՝ խոցվածության ամոթ զգալու համար։ Դրա համար պահանջվում է կամքի ուժ և հաղթելու ցանկություն։ Սրանում է կայանում ամոթի զգացման մեկ այլ պարադոքս։ Մենք կարող ենք խուսափել ամոթից և խոցվածությունից ցանկացած իրավիճակում, եթե ներշնչենք մեզ, որ չենք ձգտում հաղթանակի կամ հաջողության։
Ամոթի էվոլյուցիոն-կենսաբանական և հոգեբանական ֆունկցիաները
Կարող ենք պնդել, որ մարդկային հույզերի բազմազանությունն առաջացել է հազարավոր տարիների ընթացքում՝ մեր նախնիների էվոլյուցիայի և շրջապատին ադապտացվելու պրոցեսների զարգացմանը զուգընթաց։ Հույզերը մեր էվոլյուցիոն-կենսաբանական ժառանգության մի մասն են կազմում, հետևաբար, կարող ենք ասել, որ հույզերից յուրաքանչյուրը մարդկային ֆիլոգենեզի ընթացքում իրականացրել է այս կամ այն ֆունկցիան։ Հույզերի մեծամասնության հարմարողական դերն ակնհայտ է, սակայն, ամոթն առաջին հերթին աչքի է ընկնում իր դեզադապտատիվ ֆունկցիայով։ Սակայն անցկացված հետազոտություններն ապացուցում են, որ ամոթի նշանակության նման մակերեսային գնահատականն այդքան էլ ճշգրիտ չէ։
Ամոթի զգացումը էվոլյուցիոն-կենսաբանական հեռանկարում
Ամոթի զգացումն իրականացնում է մարդու համար կենսական կարևորություն ունեցող մի շարք ֆունկցիաներ։ Դրա զգացումը առաջին հերթին բարձրացնում է մարդու զգայունակությունը զգացմունքների և շրջապատի հանդեպ՝ այսպիսով նպաստելով սոցիալական համախմբվածությանը։ Ամոթի արտաքին դրսևորումները խմբի անդամներին նախազգուշացնում են այն մասին, որ անհատը զգայուն է քննադատության նկատմամբ, առանձնապես այն քննադատության նկատմամբ, որն ուղղված է «Ես»-ի անձնային ասպեկտներին։ Նման մարդուն՝ հանձնարարությունները և պարտականությունները չկատարելու դեպքում հնարավոր է պատժել ամոթի օգնությամբ։ Ամոթի շնորհիվ պատժից խուսափելը վարքային ուժեղ մոտիվ է։ Ինչքան ուժեղ է այդ մոտիվը, այնքան մարդը թանկ է գնահատում իր արժանիքները և սեփական պատիվը։
Տոմկինսն ասում է. «Տղամարդն ավելի շուտ կյանքը կզոհաբերի` պատիվը պաշտպանելու համար, քան գլուխը կկախի։ Նրանց համար սեփական թուլության և վախկոտության պատճառով կրած ստորացումը մահից և ֆիզիկական տանջանքներից էլ վատ է»։
Դատելով այս ամենից կարող ենք եզրակացնել, որ ամոթը մեր մինչպատմական նախնիների համար կյանքի մի մասն է կազմել։ Ամոթխածությունը կարևոր դեր է խաղացել ամուսնական հարաբերությունների կայացման և ամրապնդման հարցում, նպաստել է տարբեր սեռերի միջև առկա կոնֆլիկտների նվազմանըինչպես նաև ագ-րեսիայի նվազմանը կանանց հարաբերություններում։ Թվում է, թե միայն ամոթն է մարդուն ստիպել սեքսուալ հարաբերություններում մասնավորություն փնտրել։ Ամոթի կողմից իրականացված ֆունկցիաները ներկայիս հասարակությունում կորցրել են իրենց արդիականությունը։