cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հայկական դեկորատիվ-կիրառական արվեստ
Հայկական կերպարվեստի հետաքրքրական բնագավառներից է «Դեկորատիվ-կիրառական արվեստը»։ Այն լայն զարգացում ստացավ 17-18-րդ դարերում։ Դեռ հնագույն ժամանակաշրջաններից Հայաստանը հանդիսացել է Առաջավոր Ասիայի և Անդրկովկասի մետաղամշակման կարևորագույն կենտրոններից մեկը։ Այդ մասին են վկայում Գեղամա, Բզնունյաց, Կապուտան լճերից հայտնաբերված մետաղյա իրերը։ Պատմական Հայաստանը ոսկու, արծաթի, պղնձի և երկաթի մետաղամշակման կենտրոն է եղել։ Լճաշենի, Արմավիրի, Մեծամորի, Կարմիր Բլուրի, Սիսիանի, Դվինի, Անիի պեղումներից հայտնաբերված իրերը մետաղի գեղարվեստական մշակման բարձր մակարդակի վկայություններն են։ Մետաղի գեղարվեստական մշակման, զարդերի ու սպասքերի կենտրոններից էին Վասպուրականը, հատկապես Վանը, Կիլիկիան, Սեբաստիան, Կեսարիան, Կարինը, Շիրակը, Սյունիքը, Արցախը և Արարատյան աշխարհը։ Մետաղի գեղարվեստական մշակման համար Հայաստանում օգտագործվել են բազմատեսակ մետաղներ՝ երկաթ, պղինձ, բրոնզ, ոսկի, արծաթ, վարշաղ։ Հատկապես կիրառվել են ձուլման, դրվագման, դրոշմազարդման ձևերը, որոնց զուգընթաց լայն կիրառում են ստացել նաև թելքաշ, հատիկավոր, ցանցավոր և արծնապատման եղանակները։ Մետաղա գեղարվեստական իրերից պահպանվում են Ս. Էջմիածնում։ Դրանք բաժանվում են երեք խմբի. Դեկորատիվ արվեստը միջավայրի, տոնակատարությունների, հանդիսությունների, ցուցադրությունների և այլ միջոցառումների գեղարվեստական ձևավորման, ինչպես նա գեղարվեստական կենցաղային իրերի պատրաստման արվեստն է։ Դեկորատիվ-կիրառական արվեստը դեկորատիվ արվեստի և ժողովրդական ստեղծագործության նյութական ու հոգևոր արժեքներ ստեղծող ոլորտ է։
Դեկորատիվ արվեստն սկզբնավորվել է հասարակության զարգացման վաղ շրջանում։ Դարերի ընթացքում այն կրել է տարբեր ոճերի և ուղղությունների ազդեցությունը։ Մ. թ. ա. II հազարամյակում Չինաստանում ստեղծվել են բրոնզե գեղարվեստական կերտվածքներ, ոսկրե և նեֆրիտե քանդակազարդ առարկաներ, մ. թ. ա. V-III դարերում՝ բարձրորակ մետաքսե գործվածքներ, խեցեղեն, մ. թ. VIII–X դարերում ծաղկման է հասել ճենապակու, իսկ XIV–XVIII դարերում՝ խեցեգործական արտադրությունը։ Միջնադարյան Եգիպտոսի դեկորատիվ-կիրառական արվեստում տարածված էին դաջածո գործվածքները, նկարազարդ խեցեգործությունը, ընդելուզված կահույքի պատրաստումը, փայտի փորագրությունը և այլն։ Դեկորատիվ արվեստի գանձարանում իրենց ծանրակշիռ ավանդն ունեն նաև հայ վարպետները։ Կարի, ոսկերչության, դրվագման, խեցեգործության և արհեստների այլ տեսակներ Հայաստանում հայտնի էին մ.թ.ա. III հազարամյակից։ Հայկական ոսկերչությունն ու ակնագործությունը զարգացել են ոչ միայն Դվինում, Անիում, Արծնում, Վասպուրականում, Արցախում, Ախալցխայում, այլև Կոստանդնուպոլսում, Լվովում, Թիֆլիսում, Նոր Ջուղայում, Նուխիում, Շամախիում և այլուր։ Վաղ միջնադարից մինչև XIX դարը պատրաստվել են թանկարժեք մետաղներով, (Գրակալ (1272 թ, Անի, փայտափորագրություն)) քարերով զարդարված, դրվագված, ընդելուզված գրքերի նրբագեղ կազմեր ու մասնատուփեր։ Միջազգային շուկայում մեծ պահանջարկ ունեին փորագրված ոսկրե իրերը, կարմիր կաշվե առարկաները, փայտե քանդակազարդ կերտվածքները։ IX–XIII դարերում Հայաստանում զարգացման բարձր մակարդակի են հասել կարը, կտորեղենի ձևավորումը, արտահանվել են բրդե, մետաքսե ինքնատիպ գործվածքներ։ Ֆրանսիայում չթի մեծ պահանջարկի ժամանակ հայերը 1677 թ-ին Մարսելում ստեղծել են դաջածո կտորների ֆաբրիկա, որն առաջինն էր Եվրոպայում, իսկ 1699 թ-ին անգլիացիները դաջածո գործվածքներ են պատվիրել Սպահանի հայ վարպետներին։ XVII– XVIII դարերում լեհ ազնվականության զգեստի պարտադիր տարր էր «Սլուցկի գոտին», որը պատրաստում էին Սլուցկի հայերը և արտահանում եվրոպական երկրներ։ ՀՀ-ում դեկորատիվ-կիրառական արվեստը շարունակում է նորովի զարգանալ ազգային ավանդույթների հենքի վրա։ Այդ ոլորտի հայ վարպետներն զբաղվում են ապակու տարատեսակների (հախճապակի, ճենապակի) գեղարվեստական մշակմամբ, արծաթագործությամբ, ոսկերչությամբ, մետաղագործությամբ, փայտագործությամբ, խեցեգործությամբ և այլն…
* Կատեգորիա:Հայկական արվեստ
Բորիս Կուրդյումով
Կենսագրություն
Ավարտել է Ֆրունզենի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը (1972) և ԽՍՀՄ ԱԳՆ դիվանագիտական ակադեմիան (1990)։ Դիվանագիտական գործունեությամբ սկսել է զբաղվել 1990 թվականից։
Ամուսնացած է ունի երկու որդի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ
Պորֆիրիևկա
Պորֆիրիևկա (Порфирівка, Porfiryevka), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Սակիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Պորֆիրիևկա գյուղում բնակվում էր 96 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Սակիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Բաշքենդ (Սպերի գավառ)
Բաշքենդ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Սպերի գավառակում ։ Գտնվում էր Սպեր քաղաքից հարավ-արևելք, Ճորոխի աջակողմյան վտակներից մեկի վերնագավառում։
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 18 տուն բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Միհրան Մաղաքյան
Միհրան (Գնել) Արմիկի Մաղաքյան1961-1993, Հայ ազատամարտիկ, Արմավիրի ստորաբաժանում։
Կենսագրություն
Միհրան Արմիկի Մաղաքյանը ծնվել է 1961 հունվարի 29-ին Արմավիրի Հոկտեմբերյան շրջանի Մրգաշատ գյուղում կոլտնտեսականի ընտանիքում։ Ութամյա կրթություն ստացել է հենց գյուղի դպրոցում։ Ավարտելով դպրոցը Գնելն աշխատանքի է անցնում գյուղի կոլտնտեսությունում։ Շատ կարճ ժամանակահատվածում կարողանում է դառնալ բոլորի սիրելին։ Իսկ հետո՝ ավարտելով Հոկտեմբերյանի պրոֆտեխնիկական ուսումնարանը 1978-ին՝ ստանալով տրակտորիստի որակավորում։ 1979-1981 թթ. զորակոչվել և ծառայել է նախկին խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո Գնելը նորից աշխատանքի է անցնում կոլտնտեսությունում։ Անցնում է որոշ ժամանակ մինչև հասունանում է 1988 թվականի փետրվարը։ Սումգայիթյան ջարդերը մեծ հետք են թողնում մարդկանց վրա։ Ապա վրա է հասնում 1988 թվականի դեկտեմբերի 7-ը։ Մինչ մարդիկ մտորում էին օգնության մասին Արարատյան աշխարհն առաջինը մղվեց աղետի գոտի։ Առաջին օրը բոլորը մեկնեցին, իսկ հաջորդ օրը կազմվեց «Մրգաշատ» փրկարարական ջոկատը, որի նախաձեռնողներից մեկը հենց ինքն էր ՝ Գնելը։ Նա առաջինն էր, ով մեկնեց Լենինական (այժմ՝ Գյումրի)։ Գնելի անմիջական միջնորդությամբ մրգաշատցիները ցուցակագրվում, կամ հենց իրենք էին գնում աղետի գոտի ՝ իրենց հետ պատսպարվելու բերում աղետյալներին։
Մարտական ուղին
Արցախյան պատերազմի տարիներին զենք ու զինամթերք է հասցրել ռազմաճակատ, ապա հենց ինքը մասնակցել ռազմական գործողությունների Տավուշի շրջանում(հենց այստեղ էլ ստացել է մարտական մկրտություն) ։ 1989 թվականին ակտիվ մասնակցություն է ցուցաբերել Ղարաբաղյան շարժման ժամանակ։ Զենք և զինամթերք հայթայթելով Արցախ հասցնելու համար նա իր տունը վերածել էր ռազմական պահեստի՝ մշտապես իր և իր ընտանիքի ենթարկելով ձերբակալման վտանգին։ Ինքնուս կերպով սովորել էր սակրավորի վտանգավոր գործը՝ գիտակցելով այդ աշխատանքի կարևորությունը թե′ հարձակման թե′ պաշտպանական մարտերի համար։ Գնել Մաղաքյանը քաղաքական համոզմունքներով Հայ Հեղափոխական Դաշնակցության անդամ էր։ Ռազմական գործողությունների թատերաբեմի ընդլայնումը պահանջում էր փորձառու մասնանագետների առկայությունը, և ահա Գնելը հայտնվում է ԼՂՀ Մարտունու շրջանի պաշտպանական դիրքերում (համարվում է նաև Մոնթե Մելքոնյանի զինակիցը ) ։ 1993 թվականի սկզբից միացել է ԼՂՀ Շահումյանի շրջանի հայդուկներին։ 1993 թվականի հունիսի 7-ին Շահումյանի շրջանի Թալին գյուղի մոտ ականի պայթյունից վիրավորվում է, սակայն չի ցանկանում լքել մարտական առաջադրանքի կատարման դուրս եկած իր զինակից ընկերներին։ Սակայն շուտով հետևում է ազերիների տեղադրած դժոխային երկրորդ ականի պայթյունը, որի հետ էլ կտրվում է հայ դյուցազնի կյանքի թելը։ Ծանր պայմաններում հերոսի աճյունը տեղափոխվում է հայրենի գյուղ և ամփոփվում Արցախում զոհված Մրգաշատի դյուցազունների պանթեոնում։ Գնել Մաղաքյանը հետմահու պարգևատևվել է «Արիության » մեդալներով։ Գնել Մաղաքյանի անունով է կոչվում Արմավիրի շրջանի Մրգաշատ գյուղի թիվ 2 միջնակարգ դպրոցը։
Անձնական կյանքը
Գնելը ամուսնացած էր, ուներ երեք զավակ։ Կինը՝ Աննան միշտ եղել է ամուսնու կողքին։ Նա ամուսնու համար եղել է ամուր հենարան թե ′ հոգևոր թե ′ բարոյական տեսանկյունից։ Կինը խոստացավ, որ ճիշտ կդաստիարակի իր երկու դուստրերին՝ Սոնային և Նոյեմզարին և տղային՝ Գրիգորին։ Ահավասիկ այդպես էլ եղավ։ Նրա որդին և դուստրերը դաստիարակվել են հայրենասիրական ոգով և ազգային արժեքի պահպանման մեծ գիտակցությամբ։ Այսօր էր նրա Աննան աշխատում է Մրգաշատ գյուղի գյուղապետարանում և պավով և մեծ ջանասիրությամբ է կատարում իր աշխատանքը։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Honda RA273
Բոլիդ Honda RA273 (Honda RA273), ի նախագծած մրցարշավային ավտոմեքենան է։ Ստեղծված է Ֆորմուլա 1 դասի աշխարհի չեմպիոնատների մրցավազքերին մասնակցելու համար։ Նախագծվել և ստեղծվել է 1966 թվականի մրցարշավին մասնակցելու համար ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆորմուլա 1
Մուռդիմյաե
Մուռդիմյաե (Murdõmäe), գյուղ Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Ռիուգե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 0 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Ռիուգե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Տատարշչինո
Տատարշչինո (Татарщино, Күршә), գյուղ Ռուսաստանի Տամբովի մարզի Ռասսկազովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2002 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1697 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Տամբովի մարզի Ռասսկազովսկի շրջանի բնակավայրեր
Ադրիան Ֆրութիգեր
Ադրիան Ֆրութիգեր, շվեյցարացի տպագրող, նկարիչ-ձեռագրագետ, դիզայներ։
Կենսագրություն
Աշխատանքային գործունեությունը սկսել է «Otto Schaeffli»՝ որպես տպագրողի օգնական։ 1948-1951 թվականներին սովորել է Ցյուրիխի գեղարվեստի դպրոցում։
1957-1967 թվականներին աշխատել է Փարիզի «Éditions Hermann» հրատարակչությունում՝ որպես գեղարվեստական ղեկավար։ 1963-1981 թվականներին աշխատել է IBM ընկերությունում՝ որպես գեղարվեստական խորհրդատու, որտեղ գրամեքենաների համար տառատեսակներ է նախագծել։ Դրանից հետո աշխատել է տպագրական սարքավորումների «Mergenthaler Linotype Company» ընկերությունում՝ որպես տպագրության խորհրդատու։
Ֆրութիգերը հանդիսանում է ավելի քան երեսուն բնօրինակ տառատեսակների հեղինակ՝ Apollo (1964), Avenir (1988), Breughel (1982), Linotype Centennial (1986), Egyptienne (1960), Frutiger (1976), Glypha (1979), Icone (1982), Iridium (1975), Méridien (1955), OCR-B (1968), Ondine (1954), Opera (1959—60), Phoebus (1953), President (1954), Serifa (1967), Tiemann, Univers (1957), Versailles (1982), Vectora (1991) և այլն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի դիզայներներ Կատեգորիա:Գրաֆիկական դիզայներներ Կատեգորիա:Տառատեսակներ Կատեգորիա:Գրաֆիկա Կատեգորիա:Տպագրություն
Լուկա Շուլիչ
Լուկա Շուլիչ (Luka Šulić, ), խորվաթ-սլովենացի թավջութակահար։ 2 Cellos խմբի անդամ է Ստեփան Հաուսերի հետ։
Մանկությունը
Շուլիչը ծնվել է Սլովենիայում։ Շուլիչի հայրը՝ Բոզոն, Խորվաթիայի Դուբրովնիկ քաղաքից էր, որը Սլովենիայում ապրել է մոտ 30 տարի։ Նրա մայրը՝ Ալյան, Սլովենիայի Իզոլա քաղաքից է ։ Նրա հայրը ևս թավջութակահար է, և նրա ընտանիքի անդամներից շատերն են կապված երաժշտության հետ ։
Գործունեությունը
Լուկա Շուլիչը ելույթներ է ունենում ողջ աշխարհում՝ ինչպես միայնակ, այնպես էլ 2 Cellos խմբով ։ Նա մի շարք ականավոր միջազգային մրցույթներում բազմաթիվ մրցանակներ է շահել, ներառյալ Լուպոստավսկի թավջութակի 7-րդ միջազգային փառատոնի առաջին և հատուկ մրցանակը 2009 թվականին Վարշավայում ։
Եվրոպական հեռարձակման միության «Նոր տաղանդ» մրցույթում 2006 թվականին և  Wigmore դահլիճում 2011 թվականին Երաժշտության արքայական ակադեմիայի Պատրոնի մրցանակը ։
Նա մի շարք սոլո ելույթներ է ունեցել Եվրոպայում, Հարավային Ամերիկայում և Ճապոնիայում, այնպիսի դահլիճներում, ինչպիսիք են Wigmore Hall-ը, Ամստերդամի Concertgebouw-ը, Վիեննայի Musikverein-ը և Konzerthaus-ը  ։ Որպես մենակատար հանդես է եկել այնպիսի նվագախմբերի հետ, ինչպիսիք են Գերմանական ռադիոյի ֆիլհարմոնիան, Ավստրալիական արքայական նվագախումբը, Վարսաուի ֆիլհարմոնիկ նվագախումբը, Ռուսական սիմֆոնիկ նվագախումբը և այլն  ։
Շուլիչն իր երաժշտական կրթությունը սկսել է Մարիբորում 5 տարեկանում։ 15 տարեկանում նա դարձավ Զագրեբի երաժշտական ակադեմիայի ամենաեռիտասարդ ուսանողներից մեկը։ Այս ակադեմիայում նրա ուսուցիչն էր պրոֆեսոր Վալտեր Դեսպալին։ Ակադեմիան ավարտեց 18 տարեկանում ։ Իր կրթությունը նա շարունակել է Վիեննայում, պրոֆեսոր Ռեինհարդ Լացկոյի մոտ ։ Շուլիչը վարպետի կոչում ստացավ Մաթս Լիդսթրոմի մոտ Լոնդոնի երաժշտական արքայական ակադեմիայում 2011 թվականին ։
Իրական հաջողությունը սկսեց այն ժամանակ, երբ Ստեփան Հաուսերի հետ ստեղծեց 2 Cellos խումբը։ 2011 թվականի հունվարին նրանք յութուբում տեղադրեցին Մայքլ Ջեքսոնի «Smooth Criminal» երգի իրենց տարբերակը  ։ Սա էլ բերեց Sony MASTERWORKS-ի հետ ձայնագրման աշխատանքներին և Էլթոն Ջոնի կողմից իր համաշխարհային շրջագայության համար հրավերին  ։
Դուետը հայտնվեց այնպիսի ազգային շոուներում, ինչպիսիք են The Tonight Show with Jay Leno-ն, The Ellen DeGeneres Show-ն (2 անգամ վեց ամսում) և Ստեփան Ռաբի հեռուստատեսային շոուն Գերմանիայում   ։
2012 թվականի հունվարին նրանք Ֆոքսի Glee հեռուստասերիալում հանդես եկան որպես հատուկ հյուր, որտեղ կատարեցին Մայքլ Ջեքսոնի Smooth Criminal-ը, որը մտավ Billboard թով 100 թվային երգերի շքերթը և հանգեցրեց խմբի ալբոմի տեղ գտնելուն թոփ 100 ալբոմների շարքում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորվաթ երաժիշտներ Կատեգորիա:Թավջութակահարներ
Կանաչ սոուս
Կանաչ սոուս (green sauce), խոտաբույսերով հարուստ մի քանի տարբեր սոուսների անվանումը, մասնավորապես՝ իտալական կամ իսպանական salsa verde, ֆրանսիական սոուս verte և գերմանական grüne Soße՝ իր ամենահայտնի յոթ կանաչեղենի Ֆրանկֆուրտյան տարբերակում։
Պատմություն
Հիմնական բաղադրատոմսը հավանաբար Մերձավոր Արևելքից է և կարող է լինել առնվազն 2000 տարեկան։ Մոտ 1700 թվականին իտալացի վաճառականներ Բոլոնյարոյի (Բոլոնգարո) և Կրևեննայի (Կրեվեննա) ընտանիքների շնորհիվ նրան բերեցին Մայնի Ֆրանկֆուրտ։ Գերմանական տարբերակի հնարավոր աղբյուրները ֆրանսիացի բողոքականներն էին,ովքեր գաղթել էին Գերմանիա 18-րդ դարում։ Սոուսի գերմանական տարբերակում օգտագործվում է խոտաբույսերի այլ խառնուրդ,քանի որ միջերկրածովյան խոտաբույսերը այդ ժամանակ դժվար էր գտնել Գերմանիայում։
Իտալական սալսա վերդե
Իտալական սալսա վերդեն սառը սոուս է, որը ներառում է մաղադանոս,քացախ, կապար,սխտոր,սոխ,անչոուս,ձիթապտղի յուղ և հնարավոր է,մանանեխ։Ավանդաբար,բաղադրիչները մոտավորապես մանրացնում են ձեռքով,սակայն այժմ այդ նպատակով հաճախ օգտագործվում է սննդի պրոցեսոր:Որոշ հատվածներում աղացած զանգվածին ավելացնում են նաև քացախով թաթախված հացը, որը վինեգրետի նման խտություն է ստեղծում։Salsa verde-ն օգտագործվում է որպես համեմունք կամ թաթախող սոուս մսի,ձկան,թռչնի կամ բանջարեղենի ուտեստների համար։
Սալսա վերդեի հայտնի տեսակներից մեկը գրեմոլատան է, որը սովորաբար ուղեկցվում է ossobuco alla milanese-ով (Milanese ossobuco):
Արգենտինական Չիմիչուրի
Չիմիչուրի — Սալսա վերդե,սոուս Արգենտինայում մատուցվում է տապակած մսի հետ։ Այս բաղադրատոմսը տարածված է Հարավային Ամերիկայում, ինչպես նաև շատ ավելի հյուսիս՝ Նիկարագուայում։
Ֆրանսիական կանաչ սոուս
Ֆրանսիական սոուս verte au pain-ը լավ հայտնի էր Վերածննդի ժամանակ և ի սկզբանե հացի սոուս էր,որը շատ նման էր իտալականին։ Այժմ,սակայն,այս տերմինը հաճախ օգտագործվում է մայոնեզի մի տեսակ նշելու համար՝ թարխունի և երբեմն մաղադանոսի և եղեսպակի ավելացումով:Հաճախ քացախի փոխարեն օգտագործում են կիտրոնի հյութ։
Գերմանական կանաչ սոուս
Մայնի Ֆրանկֆուրտում և Կասելում տարածված են Հեսսիական կանաչ սոուսի երկու ավանդական տեսակներ։ Ֆրանկֆուրտի կանաչ սոուսը կանաչ աղցանի պես սառը ուտեստ է, որը պատրաստվում է խոհանոցային բազմաթիվ խոտաբույսերի խառնուրդից (մաղադանոս,սամիթ,կանաչ սոխ,ջրասուն,սպանախ,կուպիր,թրթնջուկ և այլն) համեմունքների,եփած ձվի,բուսական յուղի հավելումով,քացախ,աղ. Կախված խոտաբույսերի սեզոնային առկայությունից՝ սոուսը կարող է իր մեջ ներառել.կաղնի,կեռաս,գարնանային սոխի և մանր այրման (Sanguisorba minor), հայտնի է որպես Salad Burnet, lovage, կիտրոնի բալասան և ռեհան:Բուսական ավելի սակավ ժամանակներում օգտագործվում են նաև երիցուկի,սոսի և դանդելիոնի տերևներ:Ի տարբերություն մայոնեզի՝ սոուսի հիմքում օգտագործվում են եփած ձվերը և թթվասերը։ Որոշ տարբերակներում օգտագործվում է թան,կաթնաշոռ կամ մածուն,Կասելի տարբերակը տարբերվում է նրանով, որ օգտագործում է թթվասերի և սերուցքի խառնուրդ։
Սոուսը մատուցվում է խաշած կարտոֆիլի հետ եփած ձվով կամ տապակած կրծքամիսով։ Երբեմն այն մատուցվում է նաև ձկան ուտեստների կամ խորովածի հետ։ Ենթադրաբար Գյոթեն շատ էր սիրում կանաչ սոուսը,նույնիսկ լեգենդ կա (շատ կասկածելի),որ այս սոուսը հորինել է նրա մայրը՝Կատարինա Էլիզաբեթ Գյոթեն,իրականում սոուսը փոխառված է ֆրանսիական խոհանոցից։
Կանաչ սոուսը կարելի է առատորեն գտնել տեղական շուկաներում:Ֆրանկֆուրտի Օբերրադ թաղամասում 2007 թվականին կանգնեցվել է Ֆրանկֆուրտյան կանաչ սոուսի հուշարձանը,որը բաղկացած է յոթ փոքր ջերմոցներից,որոնցում աճում են դրա համար անհրաժեշտ կանաչի յոթ տեսակները։
Մեքսիկական և մեքսիկա-ամերիկական կանաչ սոուս
Կանաչ սոուսները սովորական են մեքսիկական և մեքսիկա-ամերիկական խոհանոցի համար։ Կանաչ սոուսի հիմքը (հայտնի է որպես սալսա վերդե) — սովորաբար հում լոլիկի (physalis),ջալապենոսի կամ այլ չիլի պղպեղի,սպիտակ սոխի,համեմի և երբեմն էլ լայմի խյուս՝համի համար:Salsa verde-ի կծու գույնը կարող է տատանվել մեղմից մինչև կծու։ Այն օգտագործվում է ինչպես տաք, այնպես էլ սառը որպես համեմունք։ Մեքսիկական-ամերիկյան խոհանոցում կանաչ սոուսը հաճախ օգտագործվում է որպես տորտիլա չիփսերի թաթախման սոուս և մատուցվում տակոյի, խորոված միսերի և նույնիսկ ձկան հետ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Իտալական խոհանոց
Լառա Յանժել
Լարա Յանժել (Lara Janželj, ), սլովենացի շախմատիստուհի, կանանց միջազգային վարպետ։
Կենսագրություն
2018 թվականի Սլովենիայի չեմպիոն ։ 2013 թվականի Սլովենիայի առաջնության արծաթե մեդալակիր․ (տղամարդկանց և կանանց չեմպիոնները որոշվել են շվեյցարական համակարգով անցկացվող ընդհանուր մրցաշարում։ Յանժելը Լաուրա Ունուկին հավասար միավորներ է հավաքել և լրացուցիչ ցուցանիշներով զիջել է նրան) ։
Սլովենիայի հավաքականի կազմում 2018 թվականի շախմատային օլիմպիադայի, 2017 և 2019 թվականների Եվրոպայի շախմատի թիմային առաջնության , 2019 թվականին Միտրոպի գավաթի, 2020 թվականին ՖԻԴԵ-ի առցանց օլիմպիադայի մասնակից ։
2019 թվականի Եվրոպայի անհատական առաջնության մասնակից ։
2016 և 2019 թվականների Եվրոպայի բլից և արագ շախմատների առաջնության մասնակից  ։
2007 թվականի Եվրոմիության պատանեկան առաջնության մասնակից (մինչև 10 տարեկան կատեգորիա) ։ 2015 թվականի աշխարհի պատանեկան առաջնության մասնակից (մինչև 18 տարեկան կատեգորիաններում) ։ 2017 թվականի աշխարհի պատանեկան առաջնության մասնակից ։
Մի շարք ուժեղ կազմով բաց մրցաշարերի մասնակից, այդ թվում՝ Ռիլթոնի գավաթի (2018/19 թվականներ)
Սլովենիայի ազգային հավաքականի իր ընկերուհիների՝ Թեա Վիդիչի և Լ. Ունուկի հետ շախմատային ալիք է վարում Twich հարթակում ։
Ընտանիք
Ավագ եղբայրը՝ Թիմ Յանժելը (ծնված 1994 թվականին) նույնպես շախմատիստ է, միջազգային վարպետ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շախմատիստներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադաների մասնակիցներ Կատեգորիա:Սլովենացի շախմատիստներ Կատեգորիա:Շախմատի միջազգային վարպետներ
Ախալի Կադոեթի
Ախալի Կադոեթի (ახალი კადოეთი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Մցխեթ-Մթիանեթ մարզի Դուշեթի շրջանում ։
Սոսոննիկ
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 4 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Մոնաստիրշչինսկի շրջանի բնակավայրեր
Ախալի Կադոեթի
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 79 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Դուշեթի շրջան
Կիվոր Վոժ
Կիվոր Վոժ (Кывор-Вож), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Մադմաս գետի ձախ ափին՝ 10 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 10 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Իգարանտինգա
Իգարանտինգա (Igaratinga), համայնք Բրազիլիայում՝ Մինաս Ժերայս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Մինաս Ժերայս նահանգի հարավարևմտյան մասում։ Բնակչությունը կազմում է 8367 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 219,318 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում է՝ 38,2 մարդ/կմ2։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1962 թվականի դեկտեմբերի 30-ին։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Մինաս Ժերաիս նահանգի բնակավայրեր
(6380) Գարդել
(6380) Գարդել (Gardel), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1988 թվականի փետրվարի 10-ին Մասարու Արաիի և Հիրոսի Մորիի կողմից Յորիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,267424 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9593 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,5755 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1247,09 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,288672 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 5,37° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1988 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Մասարու Արաիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Հիրոսի Մորիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Նիհոնդայրա աստղադիտարան
Նիհոնդայրա աստղադիտարան (, աստղադիտարանի կոդը` — «385» ), աստղադիտարան Ճապոնիայում, տեղակայված է Սիուձոկա պրեֆեկտուրայի Ծիմիդզու գյուղի մոտ գտնվող բլրի վրա ։ Աստղադիտարանը երբեմն նաև անվանվում է իր գտնվելու վայրի անունով Սիուձոկայի աստղադիտարան։ Այստեղ, ճապոնացի աստղագետներ Տակեշի Ուրատայի և Մինորու Կիձավայի կողմից հայտնաբերվել են բազմաթիվ աստերոիդներ ։
2007 թվականին աստղադիտարանը աշխարհում 43-րդն էր աստերոիդների հայտնաբերման վայրերի ցանկում, այն ժամանակ այստեղ հայտնաբերվել էին 163 աստերոիդներ, սակայն 2016 թվականի տվյալներով այստեղ արդեն հայտնաբերվել են ավելին քան 400 աստերոիդներ ։
1983 թվականի փետրվարի 8-ին Գեյսեյի աստղադիտարանում Ցուտոմու Սեկիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդը անվանվել է (2880) Նիհոնդայրա ajs astxadita8ani patvin :
Արտաքին հղումներ
Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում աստղադիտարանի կատարած դիտարկումները
NASA ADS տվյալների բազայում աստղադիտարանի ներդրումը
1870 թվականից հետո աստերոիդների և մոլորակների արբանյակների դիտարկումները
Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ Ճապոնիայում Կատեգորիա:1967 հիմնադրումներ Ճապոնիայում
Վրաստանի պատմություն
Վրաստանը (საქართველო՝ Սաքարթվելո), «Քարթվելների երկիր») տարածաշրջանի և ժամանակակից պետության անվանում է Հարավային Կովկասում, Սև ծովի ափին, Մեծ Կովկասյան լեռնաշղթայի հարավային լանջին։ Վրաստանի հիմնական և բնիկ բնակչությունն են կազմում վրացիները (այլ կերպ՝ քարթվելները), հայերը (որոնք մի շարք տարածքներում վրացիներից ավելի շուտ են հաստատվել), ինչպես նաև ոչ բնիկ ադրբեջանցիները (թուրքական ծագմամբ ցեղեր, թուրքախոս կովկասցիներ)։ Վրաստանի պատմությունն անխզելիորեն կապված է վրաց և հայ ժողովուրդների հետ ։
Վրաստանի պատմությունը (საქართველოს ისტორია) ընդգրկում է երկար ժամանակաշրջան, սկսած Աբևիլյան մշակույթից։ Կովկասի այլ շրջանների հետ, Վրաստանում գտել են մարդկային քաղաքակրթության հնագույն հուշարձաններ և երկիրը, որոշ մասնագետների կողմից, համարվում է մետաղագործության ծագման օջախներից մեկը։ Վրաստանի պատմությունում վրաց ցեղերի առաջին միությունը, իսկ հետագայում առաջին պետությունն է Դիաոհան, որը հիշատակվում է մ.թ.ա. 2-րդ հազարամյակից վերջերից ։
Պալեոլիթ
Վրաստանի տարածքում մարդիկ ապրել են դեռևս երկար տարիներ առաջ։ Այդ ամենի մասին վկայում են 1999 և 2002 թվականներին Վրաստանի տարածքում կատարված պեղումների արդյունքում գտնված տարբեր հնագիտական իրերը, առարկաները, գործիքները և նախամարդու մնացորդները։ Այս տարածքներից հայտնաբերվել են հարյուրավոր քարե գործիքներ և նախամարդու ոսկրեր, որոնք ըստ հիմնական տվյալների երկրի վրա եղել են 1.6-1.8 միլիոն տարի առաջ ։
Պալեոլիթի ժամանակաշրջանի իրեր հայտնաբերվել են Վրաստանի տարածքի լեռնային հատվածներում։ Մասնավորապես Կուդրա (Ծովի մակարդակից 1600 մետր բարձրության վրա) և Ցոնա (2100 մետր բարձրության վրա) քարանձավներից ։
Արևելյան Վրաստանում վաղ երկրագործական մշակույթին փոխարինել է Կուր-Արաքսյան մշակույթը։ Մ.թ.ա. 8-րդ դարում ստեղծվել են ցեղային կայուն միություններ, խորացել է ունեցվածքային և սոցիալական անհավասարությունը, նախնադարյան համայնական հասարակարգի քայքայման և դասակարգային հարաբերությունների ձեավորման պրոցեսը։
Ավելի քան 200.000 տարի առաջ, Վրաստանում սկսվեց նախամարդու զարգացման շրջանը, որի վկայությունը աշխատանքային գործիքների բուռն զարգացումն է։ Կրակի գյուտին հերթով հաջորդեցին արորի, ինչպեսդ նաև նետ ու աղեղի գյուտերը։ Այդպիսի իրեր գտնվել են Շիդա Քարթլիում, Իմերեթիայի, Աբխազիայի և այլ բնակավայրերում ։
Մեզոլիթ
Արևմտյան վրաստանում, Կոթիաս Կլդեի կարտաստե գորոտից, Մանդեթի սարահարթի կրաքարերում գիտնականները հայտնաբերել էին մարդկանց մնացորդներ, որոնք ապրում էին 9,529–9,895 հազար տարի առաջ ։
Նեոլիթ
Նեոլիթյան դարաշրջանից Վրաստանում պահպանվում են տարբեր որսորդական, գյուղատնտեսական, անասնապահական և հողագործական իրեր։ Նեոլիթի սկիզբը բնութագրվում է քարե և ոսկրե հղկված գործիքների օգտագործմամբ, խեցեգործության և երկրագործության առաջացմամբ, վերջը՝ վաղ մետաղամշակությամբ (էնեոլիթի սկզբնավորմամբ) ։
Նեոլիթյան մարդիկ, զարգացած հավաքչական, որսորդական և ձկնորսական յուրացնող տնտեսությանը զուգահեռ, սկսել են զբաղվել արտադրող տնտեսությամբ՝ նստակյաց երկրագործությամբ (ցորենի, գարու, ոսպի և այլ բույսերի մշակությամբ), կենդանիների (շուն, այծ, ոչխար, խոզ, ավելի ուշ՝ խոշոր եղջերավոր անասուններ) ընտելացմամբ և բուծմամբ։ Արմատավորվել և զարգացել է մանածագործությունը, հյուսելը։ Մայրիշխանությունը հասել է իր ծաղկմանը և աստիճանաբար տեղի տվել հայրիշխանությանը։ Զգալիորեն աճել է բնակչությունը, աստիճանաբար կազմավորվել են ցեղախմբերը, ձևավորվել ցեղային լեզուները։ հասարակության կյանքում կատարված այդ արմատական փոփոխություններն ընդունված է անվանել «նեոլիթյան հեղափոխություն»։
Մ.թ.ա. 6-րդ դարում Արևմտյան Վրաստանի տարածքում ձևավորվել է Կոլխիդայի թագավորությունը։ Մ.թ.ա. 4-րդ դարում Արևելյան Վրաստանում ուժեղացել է Իբերիայի թագավորությունը՝ Մցխեթ կենտրոնով։ Մ.թ.ա. 3-1-ին դարերում Վրաստանի սոցիալ-տնտեսական կարգը բնութագրվում է բազմակացութաձեությամբ։ Պահպանվել էին տոհմական կարգերի մնացուկներ։ Բնակչության մեծամասնությունը կազմող ազատ և կիսազատ հողագործ-համայնականները նաև հիմնական զինվորական ուժն էին։ Կիրառվում էր նաև ստրկական աշխատանքը։
Բրոնզե դար
Մ.թ.ա. 3400 – ից մ.թ.ա. 2000 թվականներին, շրջանը տեսավ Կուր-Արաքի մշակույթի կամ անդրկովկասյան առաջին մշակույթի մշակումը, որը կենտրոնացած էր Կուր և Արաքս գետարի ավազանում։ Այս ժամանակահատվածում ձեռք բերվեց տնտեսական կայունություն, որը հիմնված է անասնապահության և ոչխարաբուծության վրա և մշակութային նշանակալի զարգացման վրա։ Տեղական ղեկավարները, կարծես, հարուստ և հզոր տղամարդիկ էին։ Ոսկու և արծաթի նրբորեն պատրաստված ծաղկամանները հանվեցին նրանց գերեզմաններից։ Ոմանք փորագրված են ծիսական տեսարաններով, որոնք ենթադրում են Մերձավոր Արևելքի մշակութային ազդեցությունը։ Այս հսկայական և ծաղկուն մշակույթը կապեր ուներ Միջագետքի առավել առաջադեմ աքքադական քաղաքակրթության հետ, բայց հետզհետե ընկավ անկման՝ դադարեցնելով մոտ մ.թ.ա. 2300-ին։ Ի վերջո կոտրվելով մի քանի տարածաշրջանային մշակույթների, որոնցից ամենահիներից մեկը արևելյան Վրաստանում Բեդենի մշակույթն է։
Երկաթե դար
Մ.թ.ա. երրորդ հազարամյակի վերջին, վկայում են զգալի տնտեսական զարգացման մասին՝ ցեղերի միջև առևտուրը մեծացնելու միջոցով։ Արևմտյան Վրաստանում մեկ կուլտուրա, որը հայտնի է որպես կոլխիկա, զարգացել է մ.թ.ա. 1800-ից 700 թվականներին, իսկ արևելյան Վրաստանում՝ Թրիալեթի կուրգանիցա (տոմուլներ) մշակույթը հասավ իր գագաթնակետին մ.թ.ա. 1500 թվականից։ Ք.ա. 2-րդ հազարամյակի վերջին դարերում երկաթագործությունը հայտնվեց հարավային Կովկասում, և այդպիսով սկսվեց երկաթի դարաշրջանը` բարձրորակ գործիքների և բարձրորակ զենքերի ներդրմամբ, մինչ այժմ պատրաստված պղնձով և բրոնզով պատրաստված զինատեսակներ ։
Այս ժամանակահատվածում, ինչպես ցույց են տվել որոշ լեզվաբաններ, ի վերջո պրոտ-վրացիների էթնիկական և լեզվական միասնությունը բաժանվել է մի քանի ճյուղերի, որոնք այժմ կազմում են հարավկովկասյան կամ քարթվելական լեզուների ընտանիքը։ Առաջինը տարբերել էր սվան լեզուն հյուսիսային Վրաստանում, շուրջ մ․թ․ա․ 19 դարում։ Լեզվական հիմքերով հաստատվեց, որ վրացական կամ քարթլոնական ամենահին խումբը բաղկացած էր չորս հիմնականում հարակից ցեղերից՝ վրացիներ պատշաճ («կարտի»), զան ( մեգրելի-լազ, քոլչիցի), և անհետացած` նրանք, ովքեր ի վերջո կձևավորեն ներկա վրաց ժողովրդի հիմքը։
Դիաոխա
Դիաոխայի առաջին հիշատակումը թվագրվում է մ.թ.ա. 1112 թ., երբ ասորական թագավոր Թիգլաթպալասար I-ը (մ.թ.ա. 1115-1076) արշավ արեց դեպի հյուսիս՝ Սև ծով. «Ես բոլոր թագավորներին կենդանի եմ գրավել։ Ես նրանց բոլորին խնայում էի, փրկեցի իմ կյանքը, բայց նրանց որդիներին պատանդ թողեցի։ 1200 ձի և 2000 անասուն հարգանքի տուրք մատուցեցի նրանց և ուղարկեցի իմ երկրներ։ Սենին - երկրի թագավոր Դայաենը, որը չէր հնազանդվում ասորական աստվածությանը, ես կապեցի Աշուրը կապած իմ քաղաքին և այնտեղ խնայում էի։ Երբ նա ենթարկվեց մեծ աստվածություններին, ես նրան թողեցի»։
Մ.թ.ա. 845-ին Ասորիները կրկին եկան Դիոհայի տարածք, և Սալմանասար III թագավորը (մ.թ.ա. 858-824) նվաճեց այն։ Նրա տարեգրություններում գրված է. «Իմ թագավորության 15-րդ տարում ես գնացի Նաիրի երկիր։ «Վագրի աղբյուրի» վրա ես իմ օրինականության պատկերն եմ փորագրել լեռների ժայռերին, որտեղ ջուր է հոսում, դրա վրա արձանագրել եմ իմ ուժի հաղթանակը և քաջության ուղին։ Ես անցա Թունիբունի լեռնանցքը, Ուրարտու բնակավայրի Արամուն մինչև Եփրատի աղբյուրը, ես քանդեցի, քանդեցի, կրակ վառեցի։ Ես գնացի Եփրատի աղբյուրը և զոհաբերեցի իմ աստվածներին, նրա մեջ Աշուրի զենքերը լվացվեցին։ Ասիայի թագավոր Դիանա, 6) գրկեց ոտքերս։ Ես նրանից ստացա հարգանքի տուրք և տուրք, կազմեցի իմ օրինականության պատկերը և այն տեղադրեցի նրա քաղաքում»։
Շուտով Դիաոխան դարձավ Ուրարտուի Մենուա թագավորի (մ.թ.ա. 810 - 786) և Արգիշտի I-ի (մ.թ.ա. 786-764) ընդարձակման օբյեկտ։ Նրանք մի քանի անգամ հաղթեցին Ուտուպուրսա արքային, որը հարուստ հարգանքի տուրք մատուցեց ուրարտացիներին՝ ներառյալ անասունները, ոսկին, արծաթը և պղինձը։ Դիահոն խոստացավ ամեն տարի Ուրարտու մատակարարել ավելի քան հինգ տոննա պղինձ, ինչպես նաև ոսկի և անասուն։ Այնուհետև, ռազմական արշավի ժամանակ, Դիաոխայի հարավային շրջաններն անակցվեցին Ուրարտուին։ Մ.թ.ա. VIII դարում արդեն ուրարտացիների հասցրած պարտությունից հետո, Դիաոխայի հյուսիսային հողերը, ենթադրաբար, դարձան Կոլխիդայի (Կողքիս) մաս ։ Մ.թ.ա. 760-ական թվականներից Դիաոխայի ուրարտական ​​թագավորների արձանագրությունները այլևս չեն նշվում, ուստի Ուրարտուն և Կոլխիդա դառնում են հարևաններ ։
Կողքիս
Մ.թ.ա. VI դարում Արևմտյան Վրաստանի տարածքում ձևավորվեց Կոլխիդայի թագավորությունը, որը հայոց Երվանդունիների թագավորության քաղաքական ազդեցության ոլորտում էր։ Հետագայում ձևավորվում է Իբերիայի թագավորությունը։ Հետաքրքիր է, Իբերիայի առաջին մայրաքաղաքը Արմազն էր։
Ենթադրվում է, որ Կոլխիդայի թագավորությունը վաղ ստրկատիրական պետություն էր։ Նրա տնտեսության առաջատար ճյուղը եղել է երկրագործությունը։ Գոյություն ունեին քաղաքատիպ առևտրա-արհեստավորական կենտրոններ՝ Փասիս (Ռիոն) գետի հովտում, և քաղաքներ՝ Սև ծովի ափին։ Զարգացած էր երկաթի մշակությունը, ոսկերչությունը, բրուտագործությունը, կտավագործությունը, փայտամշակությունը։ Շրջանառության մեջ էին արծաթե դրամներ, որոնք թողարկվում էին Սև ծովի արևելյան ափի հունական գաղութներում (Դիոսկուրիա, Գիենոս, Փասիս)։ Կոլխական ցեղային միությունը՝ «թագավորությունը», մ.թ.ա. 6-րդ դարի վերջին և 5-րդ դարի 1-ին կեսին գտնվում էր Աքեմենյան Իրանի, այնուհետև հունա-մակեդոնյան ազդեցության ոլորտում, մ.թ.ա. 2-րդ դարի վերջին՝ Պոնտական թագավորության կազմում, իսկ մ.թ.ա. 65 թվականին՝ Հռոմի տիրապետության տակ։ Կոլխիդայի թագավորության տարածքում մ.թ. 1-2-րդ դարերի սահմանագծում առաջացան մանր իշխանություններ։
Վիրք
Կուր գետի հովտում՝ ցեղային միության հիմքի վրա, մ.թ.ա.IV-III դդ. սահմանագծում առաջացավ վաղ ստրկատիրական պետություն, որի հիմնադիրը, ըստ վրացական ավանդական պատմության, Քարթլիի տանուտեր Փառնավազն էր։ Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործությունն ու անասնապահությունն էր։ Մայրաքաղաք Մցխեթայում, ինչպես նաև մյուս քաղաքներում զարգացած էին արհեստներն ու առևտուրը։
Արտաշես Ա-ն Վիրքից ազատագրում է զավթված և Երվանդունիների օրոք Երվանդյան Հայաստանի կազմի մեջ մտնող Գուգարք նահանգը և միացնում Մեծ Հայքին։ Տիգրան Մեծի ժամանակ Վիրքը եղել է Մեծ Հայքի գերիշխանության տակ։ Մ.թ.ա. 66 թ. Արտաշատի պայմանագրով դուրս է եկել հայկական գերիշխանությունից։ 387 թ. Մեծ Հայքի բաժանումից հետո Գուգարք նահանգը կցվել է Վիրքին և ստեղծվել Վրաց մարզպանությունը։ 337 թվականին քրիստոնեությունը հայտարարվեց պետական կրոն։
Ծիսակատարության լեզուն հունարենն ու ասորերենն էին, օգտագործվող այբուբենը՝ հունականն ու ասորականը։ Վահանանց պատերազմի ժամանակ հայ-վրացական զորքերը Ճարմանայի դաշտում ծանր պարտություն կրեց պարսկական զորքից։ 862-1022 թվականներին Վիրքը եղել է Հայ Բագրատունիների տերության մեջ։ Սելջուկյան արշավանքների և տիրապետության ժամանակ զգալի թվով հայեր գաղթել են Վրաստան։
Վիրքը իր հզորության գագաթնակետին է հասել Դավիթ Շինարար թագավորի օրոք։ Վրաց Թամար թագուհին հայ-վրաց. զորքրով Զաքարե և Իվանե եղբայրների օգնությամբ ազատագրել են Հայաստանի բազմաթիվ շրջաններ։ 1199 թ. վերջնական ազատագրվում է Բագրատունյաց Հայաստանի սիրտ Անին։ Ազատագրած տարածքները տրվեցին հիմնականում Զաքարյաններին։ Վրաց Բագրատունիների թագավորությունը ավարտվեց 1801 թվականին, երբ Վրաստանի զգալի մասը անցավ Ռուսաստանի տիրապետության տակ։ Վիրքի տարածքում այժմ Վրաստանն է։
Լազիկե
IV-VI դդ. Լազիկայում ձևավորվել են ֆեոդալական հարաբերություններ, 523-ին պաշտոնական կրոն է դարձել ավելի վաղ տարածված քրիստոնեությունը։ Սկզբնական շրջանի բյուգանդական եկեղեցու գերիշխանությունը հետագա դարերում փոխարինվել է վրացական եկեղեցու գերիշխանությամբ, որի միջոցով Լազիկայում տարածվել է վրացական գիրն ու գրականությունը, վրացական վաղ ֆեոդալական մշակույթը։
Սասանյան իշխանություն
337 թվականին ընդունում քրիստոնեություն, ավելի ուշ այստեղ հաստատվում են ավատատիրական կարգեր ։ 387 թվականի Հայաստանի առաջին բաժանումից հետո Վիրքում իր դիրքերն է հաստատում Սասանյան Պարսկաստանը (226-642) ։ 428 թվականին՝ Վիրքի թագավորությանը զուգահեռ, ստեղծվում է Վրաց մարզպանությունը, և պարսիկ մարզպանի նստավայրն է դառնում նոր մայրաքաղաք Մցխեթը։ 5-րդ դարում Վիրքը մասնակցում է սասանյան արքունիքի դեմ մղվող Վարդանանց և Վահանանց պատերազմներին։ Պարսիկներին դիմակայելու համար Վիրքի արքաները հիմնում են բերդեր ու ամրոցներ, կառուցում են նոր քաղաքներ։ 479 թվականին Վախթանգ Գորգասալը (447-522) հիմնադրում է Վրաստանի մայրաքաղաք Թբիլիսին։
Քրիստոնեադավան Վիրքը Բյուզանդիայից կտրելու համար արվող բոլոր փորձերը լուրջ հաջողության չեն հասնում։ Զրադաշտականություն ընդունած իշխաններից գուգարաց բդեշխ Վազգենը, ով տանջանքների էր ենթարկել կնոջը՝ Վարդան Մամիկոնյանի դստեր Շուշանիկին, սպանվում է թագավորի կողմից։ 6-րդ դարում Վիրքում ուժեղանում է բյուզանդական կողմնորոշումը։
Բյուզանդական իշխանություն
Ժամանակակից Վրաստանի տարածքում նախքան միջնադարը գոյություն են ունեցել երկու պետություններ՝ Վիրքը արևելքում և Կողքիսը (Կոլխիդա), ապա՝ Լազիկեն արևմուտքում ։ Վերջինս իր գոյության սկզբից չի եղել ինքնուրույն պետություն, այլ մշտապես եղել է Հռոմեական, իսկ 395 թվականից հետո՝ Բյուզանդական կայսրության մասը։ 562 թվականին կործանվել է Լազիկեի թագավորությունը, և այն սկսել է կառավարվել որպես բյուզանդական նահանգ։
591 թվականի Հայաստանի երկրորդ բաժանումից հետո Բյուզանդիային է անցնում նաև Վիրքի (արևելյան Վրաստանի) զգալի հատվածը։ Բյուզանդիայի կայսեր օժանդակությամբ քրիստոնեադավան Կովկասում հիմնադրվում է Վրաց իշխանությունը։ Առաջին իշխան է դառնում նախկին թագավորական Խոսրովիանիների ընտանիքի ներկայացուցիչ Գուարամ I-ը, ով հիմնում է Գուարամիների տոհմը։ Գուարամի հաջորդ Ստեփան I-ը Բյուզանդիայի կայսր Հերակլ II-ին դիմում է վրացական պետության երկու հատվածները միավորելու խնդրանքով։ Կայսրը 626 թվականին արշավում է Վրացական մարզպանության կենտրոն Թբիլիսի և ժամանակավորապես միավորում վրացական իշխանությունը։ Սակայն մի քանի տարի անց սկսում են արաբական արշավանքները, և Վրաստանի կենտրոնական ու արևելյան հատվածները անցնում են արաբական տիրապետության տակ։ Վրաց իշխանության գոյության տարիներին երկիրը շարունակում է ապրել տնտեսական ու մշակութային վերելք։ Զարգանում է միջպետական առևտուրը, կառուցվում են նոր բերդաքաղաքներ, եկեղեցիներ ու վանքեր։ Սկսում է ձևավորվել վրաց գրականությունը՝ հիմնված մայրենի լեզվի և գրի վրա։
Արաբական իշխանություն
Արաբական թերակղզու բնակչությունը 7-րդ դարի սկզբին ապրում էր առանձին ցեղերով կամ ցեղախմբերով, որոնց շրջանում գերիշխող կրոնը հեթանոսությունն էր։ Այդ ժամանակ վաճառաշահ քաղաքներից մեկի՝ Մեքքայի ալ-Կուրեյշ ցեղի ներկայացուցիչ արաբ վաճառական Մուհամմադը հիմնում է նոր միաստվածային կրոն՝ իսլամ (արաբ․՝ الإسلام‎‎)։ Իսլամի կանաչ դրոշի ներքո հիմվում է նոր պետություն՝ Արաբական խալիֆայությունը։
Արաբները վրացական հողերի հիմնական մասը, ինչպես նաև Տայքը և Գուգարքը, միավորում են Տփղիսի ամիրայության կամ Գուրջանի մեջ։ Հարևան Աղվանք կամ Առանի, ինչպես նաև Չողա երկրի (Դերբենդ) հետ այն միացվում է Արմինիա կուսակալությանը։ Վրաստանի արևմտյան գավառները միանում են Աբխազիայի թագավորության մեջ։ Արաբական տիրապետությունը Վրաստանում շարունակվում է նաև զարգացած միջնադարի սկզբում, և ավարտվում այն ժամանակ, երբ Տայքի կյուրոպաղատ Բագրատիոնիները հիմնադրում են միասնական Վրացական թագավորությունը ։
Արաբական իշխանության թուլացում
8-րդ դարում Արմինիա կուսակալության տարածքում ուժեղանում են հայկական, վրացական և աղվանական իշխանությունները ընդարձակում են իրենց տիրույթները և տարածաշրջանում ազդեցիկ դառնում։ Հայ ազնվական տոհմերից աչքի էին ընկնում Բագրատունիները, Սյունիները և Արծրունիները։ Նրանցից Բագրատունիները կարողացան ամուսնական կապեր հաստատել Հարավային Կովկասի քրիստոնեադավան ավագանու հետ։ Վրաց իշխանի տիտղոսը զբաղեցնող Գուարամիների տոհմի վերջին իշխանադուստրը ամուսնանում է Վահան Բագրատունու հետ։ Նրանց իշխանական կալվածքը՝ Տայքի կյուրոպաղատությունը, դառնում է վրաց Բագրատունիների (Բագրատիոնիներ) ժառանգական տիրույթը ։
Ժամանակակից Վրաստանի արևմտյան գավառները անցել էին Բյուզանդական կայսրությանը։ Այնտեղ մեծ ազդեցություն է ձեռք բերում Աբխազական թագավորությունը (767-1008) ։ Վրաստանի արևելքում Խոսրովիաները դեռ 7-րդ դարում հիմնադրում են Կախեթի թագավորությունը։ Վիրքի կենտրոնական գավառներում և Ջավախքում ուժեղանում է վրաց իշխանի ազդեցությունը։ 9-րդ դարում այդ պաշտոնում հաստատվում են Բագրատիոնիները։
Իրավիճակը փոխվում է 9-րդ դարի վերջին, երբ Աշոտ Մեծը հիմնադրում է Բագրատունիների թագավորությունը (885-1045) ։ 888 թվականին վրաց իշխանի կոչումը փոխարինվում է․ Բագրատիոնիները հանդես են գալիս որպես Վրաստանի «գահերեց իշխաններ» կամ «թագավորներ»։ Երկրի գավառներում հասնելով իշխանության կամ ամուսնական կապեր հաստատելով տեղացի իշխանների հետ՝ Բագրատիոնիները կարողանում են միավորել Վրաստանը և վերականգնել վրաց պետականությունը ։
Վրաց թագավորություն
1008 թվականին Աբխազիայի արքա Բագրատ III-ը հիմնադրում է Վրաց թագավորությունը։ Կարճ ժամանակում այն հզորանում է, դաշնակցում հայկական թագավորությունների ու Բյուզանդական կայսրության հետ և երկրից դուրս հանում արաբական զորքերը։ 1122 թվականին վրաց թագավոր Դավիթ Շինարարը ազատագրում է Թբիլիսին և այն դարձնում իր մայրաքաղաքը։ Դրանով արաբները կորցնում են Վրաստանի վերջին հենարանը՝ Տփղիսի ամիրայությունը ։
Դավիթ Շինարարի (1089-1124) և նրանց հաջորդների օրոք Վրաստանում տեղի է ունենում ռազմական, տնտեսական, մշակութային ու քաղաքական մեծ առաջընթաց, որն ավարտվում է Թամար թագուհու (1184-1213) կառավարման վերջում։ Այդ շրջանը վրաց պատմագիության մեջ հայտնի է «Ոսկեդար» անունով (վրացերեն՝ საქართველოს ოქროს ხანა)։ 12-րդ դարի վերջում վրացական վերնախավը կապեր է հաստատում կովկասյան տարբեր ժողովուրդների, հատկապես՝ օսերի ու աբխազների հետ։ Ուժեղանում է նաև հայ-վրացական զինակցությունը։ Արևելյան Հայաստանի մեծագույն մասը՝ Սյունիքը, Արցախը, Այրարատը, Ուտիքը և Վասպուրականի մի քանի գավառներ ազատագրվում են և Վրաց թագավորության մեջ մտնում որպես «Զաքարյան իշխանապետություն» ։
Վրաստանը ուշ միջնադարում
Վրաստանի ոսկեդարն է համարվում (საქართველოს ოქროს ხანა) 11-րդ դարի սկզբից մինչև 13-րդ դարի սկիզբը զբաղեցնող ժամանակաշրջանը։ Ծաղկման գագաթնակետն էր Թամար թագուհու (1184-1210) ղեկավարության ժամանակը։ Նրա թագավորության ժամանակ Շոթա Ռուսթավելին գրել է վրաց գրականության մարգարիտ «Ընձենավոր» պոեմը ։ Ոսկեդարից հետո Վրաստանը երկար ժամանակ եղել է մոնղոլական, պարսկական և թուրքական տիրապետության տակ՝ միայն ժամանակ առ ժամանակ անկախանալով։ Ներխուժումների արդյունքում միացյալ Վրացական թագավորությունը քայքայվել է և առաջացել են Քարթլի, Կախեթի և Իմերեթի թագավորությունները, ինչպես նաև Սամցխե-Սաաթաբագո իշխանությունը։ Ֆեոդալների հզորության աճի պատճառով Իմերեթի թագավորությունը կորցրել է վերահսկողությունը Մեգրելիայի և Գուրիայի իշխանությունների ու Աբխազիայի նկատմամբ ։
Վրաստանի աստիճանաբար վերականգնումը սկսվեց Քարթլի և Կախեթի թագավորությունների միավորումից հետո։ 1783 թվականին Ռուսաստանի և Արևելյան Վրաստանի միջև կնքվեց Գեորգիևյան դաշնագիրը։ 1801-1864 թթ. վրացական թագավորություններն ու իշխանությունները ընդհանուր առմամբ մտան Ռուսական կայսրության կազմի մեջ, որտեղ մնացին մինչև 1918 թ., երբ առաջացավ վրացական առաջին դեմոկրատական պետությունը՝ Վրաստանի Դեմոկրատականա Հանրապետությունը։ 1921 թ. փետրվարի 25-ին Կարմիր բանակի ներխուժումից հետո Վրաստանի Դեմոկրատական Հանրապետությունը դադարեց գոյություն ունենալ և մտավ ԽՍՀՄ-ի կազմի մեջ։ Առաջացավ Վրացական ԽՍՀ-ն։ 1991 թ. մարտին Վրաստանի Գերագույն Խորհուրդն ընդունեց անկախության հռչակագիրը, իսկ 1992 թվականի հուլիսի 31-ին Վրաստանը դարձավ Միացյալ Ազգերի կազմակերպության լիիրավ անդամ ։
Քարթլիի թագավորություն
1518 թվականից Քարթլիի թագավորության անկախության համար հիմնական ու մշտական վտանգ էին ներկայացնում Իրանում հաստատված ռազմատենչ ղըզըլբաշները։ Մյուս կողմից վտանգ էին ներկայացնում նաև հզորացող օսմանյան թուրքերը։
1555 թվականին օսմանյան թուրքերն ու ղըզըլբաշները պայմանագիր կնքեցին՝ Կովկասը բաժանելով ազդեցության գոտիների։ Իմերեթի թագավորությունն ընկավ թուրքական (օսմանյան) տիրապետության տակ, Քարթլին ու Կախեթը՝ Պարսկաստանի (ղըզըլբաշների)։ Սակայն այս բաժանումը երկար չտևեց. Քարթլիի բնակիչները (այդ թվում նաև Գեորգի Սաակաձեն), ղըզըլբաշների ու օսմանյան թուրքերի հաշտությունը դիտելով որպես անխուսափելի չարիք, մշտապես պայքարել է հանուն անկախության։ Գեորգի Սաակաձեն, 1620 թվականին շահի կողմից նշանակվելով Քարթլիի մանկահասակ թագավոր Սիմոն II-ի խնամակալ, փաստորեն դարձել է Քարթլիի կառավարիչը։ Սաակաձեն գլխավորել Քարթլիի ու Կախեթի՝ Պարսկաստանի դեմ ապստամբած բնակիչներին։ 1625 թվականի հուլիսի 1-ի Մարաբդայի ճակատամարտում պարտվելուց հետո ապստամբները պարտիզանական պայքար են սկսել։ Արդյունքում պարսիկները հարկադրված Թեյմուրազ I-ին թագավոր ճանաչել են Քարթլի-Կախեթում թագավորությունում։
Գեորգի XI (1675-1709) թագավորը փորձել է թոթափել ղըզըլբաշների լուծը, սակայն դա նրան չի հաջողվել։ Իր կյանքի վերջին տարիները Գեորգի XI-ն անցկացրել է գերության մեջ։ 1722 թվականի օգոստոսից նոյեմբեր ամիսներին Քարթլիի թագավորությունը ղեկավարում էր արքայազն Վախուշտի Բագրատիոնին, որ հայտնի էնցիկլոպեդիստ է։
Իրակլի II թագավորի օրոք՝ 1762 թվականին՝ Քարթլիի թագավորությունը միացվեց Կախեթի թագավորությանը, և ձևավորվեց Քարթլի-Կախեթի թագավորությունը։
1800 թվականի դեկտեմբերի 22-ին Ռուսաստանի Պավել I ցարը մանիֆեստ ստորագրեց Վրաստանը Ռուսաստանին միացնելու մասին (Գեորգի XII-ի կտակի համաձայն)։ 1801 թվականի սկզբին Պավել I-ը նախատեսում էր Վրաստանի հետ ձևակերպել դինաստիաների ունիա։ Վրաստանը վերջնականապես Ռուսական կայսրությանը միացվեց 1801 թվականի սեպտեմբերի 12-ին Պավել I-ի սպանությունից հետո։
Կախեթի թագավորություն
Դրանից հետո Կախեթ-Հերեթում գահակալեց Կյուրիկյանների կրտսեր ճյուղը և այն հայտնվեց Տաշիր-Ձորագետի Կյուրիկյան թագավորության քաղաքական ազդեցության ոլորտում։ Արդյունքում սրվում են հարաբերությունները վրաց թագավոր Բագրատ IV-ի (1027–1072) և Կյուրիկյաններ միջև։ Երբ Գանձակի Շադադյան նոր էմիր Աբու-լ-Ասվար իբն Ֆադլը 1040 թվականին հսկայական բանակով Գանձակի կողմից ներխուժեց Տաշիր-Ձորագետի թագավորություն և մեկ տարվա ընթացքում գրավեց նրա տարածքի մեծ մասը, Բագրատ IV-ը չշտապեց օգնել Դավիթ Անհողինին։ Ուժերի ծայրահեղ անհավասարությունը վերջինիս ստիպեց հրաժարվել ճակատամարտ տալու մտքից և դիմելու Հայոց արքա Աշոտ Դ Քաջի (1022-1040) մահից հետո իր գերական դարձած Անիի թագավոր Հովհաննես-Սմբատի (1022-1041) օգնությանը։ Դավիթ Անհողինը հայոց արքային նույնիսկ սպառնաց, որ օգնություն չտրամադրելու դեպքում կհպատակվի Աբու-լ-Ասվարին ու նրա հետ կհարձակվի Շիրակի վրա։ Հովհաննես-Սմբատը Սյունիքի արքա Սմբատի հետ օգնության հասավ Դավիթ Անհողինին, ապա նրանց միացան նաև վրաց արքան ու աղվանից եպիսկոպոսը ։ Գանձակի ամիրան պարտություն կրեց, իսկ Կյուրիկյանների դիրքերը Կախեթում ավելի ամրապնդվեցին։
Գագիկ Կյուրիկյանին (1038-1058) հաջորդեցին Աղսարթան I-ը (1058-1084) և Կյուրիկե IV-ը 1084-1102։ Նրանք իշխում էին այնպիսի ժամանակաշրջանում, երբ կործանվել էր Անիի Բագրատունիների թագավորությունը (885-1045) և թուլացել էր Տաշիր-Ձորագետի թագավորությունը (978-1113)։ Նրանք այլևս չունեին նախկին հենարանը։ Այդ է պատճառը, որ Կյուրիկեի որդի Աղսարթան II-ը (1102-1105) զոհ է գնում Կախեթի ու Հերեթի իշխանների կողմից կազմակերպած դավադրությանը։ Կյուրիկյան արքայատոհմը հեռանում է Կախեթի թագավորության ասպարեզից, և գրավվում վրաց թագավոր Դավիթ Շինարարի (1089-1124) զորքերի կողմից ։ 1122 թվականին վրաց արքան ազատագրում է նաև Թբիլիսին և ամբողջ Վրաստանը միավորում իր թագի ներքո ։
Իմերիթի թագավորություն
16-րդ դարի սկզբից Իմերեթական թագավորության վասալական կախման մեջ ընկավ Օսմանյան Թուրքիայից։ Երկիրը տնտեսական և քաղաքական ծանր վիճակի հասցրին միջֆեոդալական երկպառակությունները։ Տարածվեց գերեվաճառությունը։ Անկում ապրեց մշակույթը։ Ալեքսանդր III թագավորը (1639-1660 թվականներ) թուրքական կախումից ազատվելու համար օգնություն խնդրեց Ռուսաստանից և հավատարմության ուխտ կնքեց ռուսաստանի ցարի հետ (1651 թվականի) սակայն որևէ իրական արդյունքի չհասավ։ Իմերեթական թագավորությունը վերելք ապրեց Սողոմոն I-ի (1752-1784 թվականներին) օրոք, որն ամրապնդեց թագավորական իշխանությունը, Խրեսիլի ճակատամարտում (1757 թվական) հաղթեց թուրքերին, հակաթուրքական ռազմական դաշինք կնքեց (1758 թվական) Քարթլի-Կախեթիր թագավոր Հերակլ II-ի հետ։ 1774 թվականին Քյուչուկ-Կայնարջիի ռուս-թուրքական հաշտության պայմանագրով վավերացվեցին այդ հաջողությունները։ Սողոմոն I 1784 թվականին ձեռնամուխ եղավ նաև Գուրիայի ազատագրմանը, սակայն պարտություն կրեց։ 1804 թվականին Սողոմոն II ընդունեց Ռուսաստանի հովանավորությունը և դարձավ ինքնավար կառավարիչ, սակայն 1811 թվականին Իմերեթական թագավորությունը վերածվեց Ռուսական կայսրության Իմերեթիայի մարզի, իսկ հետագայում կազմեց Քութայիսի նահանգի մի մասը։
Քարթլի–կախեթի թագավորություն
Առաջացել է 15-րդ դարի 2-րդ կեսին։ Մայրաքաղաքն էր Թիֆլիսը։ Գոյատևել է մինչև 1762 թվականը, երբ Հերակլ 2-րդ թագավորի օրոք Քարթլին միավորվել է Կախեթի հետ մեկ, միասնական՝ Քարթլի–Կախեթի թագավորության մեջ։ Քարթլի-Կախեթի թագավորության տնտեսությունը հիմնված էր բնատնտեսության վրա։ Երկիրը բաժանված էր առանձին կիսանկախ միավորների՝ սաթավադոների։ 17-րդ դարի վերջին 18-րդ դարի սկզբին Քարթլի-Կախեթի թագավորությունում տեղի է ունեցել տնտեսության և մշակույթի վերելք։ 16–18-րդ դարերում Քարթլի-Կախեթի թագավորությունը պայքար է մղել թուրք–իրանական զավթիչների դեմ։ Վրացի քաղաքական գործիչները (Լուարսաբ 1-ին, Սիմոն, Գեորգի Սաակաձե, Ռոստոմ, Վախթանգ 6-րդ, Հերակլ 2-րդ և ուրիշներ) պայքարել են երկրի անկախության պահպանման համար։ 1723 թվականին Քարթլի-Կախեթի թագավորությունը նվաճել են թուրքերը, 1735 թվականին՝ պարսիկները։ 1744 թվականին Քարթլի-Կախեթի թագավորությունն ազատագրվել է օտարի լծից։ 1801 թվականին Քարթլի–Կախեթի թագավորության կազմում միացել է Ռուսաստանին։
Վրաստանը Ռուսաստանի կազմում
Վրաստանը Ռուսական կայսրության կազմում եղել է 1801 թվականից մինչև 1917 թվականը. 15-17-րդ դարերում Վրաստանը բաժանված էր Իրանի և Թուրքիայի միջև։ 18-րդ դարում Կովկասում հայտնվեց տարածաշրջանային նոր գերտերություն՝ քրիստոնյա Ռուսական կայսրությունը։ Ռուսաստանի հետ դաշինքն ընդդեմ Թուրքիայի և Իրանի Վրաստանի համար գայթակղիչ էր, և 1783 թվականին Քարթլի-Կախեթին՝ վրացական երկու պետություններից ամենամեծը, ստորագրեց Գեորգիևսկի պայմանագիրը, ըստ որի ստանում էր Ռուսական կայսրության պրոտեկտորատի (հովանավորյալի) կարգավիճակ։ Բայց 1801 թվականին Վրաստանը վերածվեց Ռուսական կայսրության նահանգի։ Հետագայում՝ մինչ կայսրության գոյության վերջը՝ 1917 թվականը, և 1918 թվականին պետության անկումը, Վրաստանը մնում էր Ռուսաստանի կազմում։ Ռուսական տիրակալությունը խաղաղություն հաստատեց և պաշտպանեց Վրաստանի արտաքին վտանգներից։ 19-րդ դարի վերջին ռուսական իշխանություններից դժգոհությունը հանգեցրեց աճող ազգային շարժման ստեղծմանը։ Ռուսական կառավարումը Վրաստանի հասարակական կարգում և տնտեսությունում հանգեցրեց աննախադեպ փոփոխությունների՝ եվրոպական ազդեցության համար այն դարձնելով ավելի բաց։ Ճորտատիրության վերացումը ազատեց գյուղացիներին, բայց նրանց սեփականություն չտվեց։