cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Վլադիմիր Կոզլով
Օլեգ Ալեքսանդրովիչ Պրուդիուս (ռուս.` Олег Александрович Прудиус, ուկր.` Олег Олександрович Прудіус, ), ուկրաինա-ամերիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկ։ Ներկա պահին հանդես է գալիս ճապոնական «IGF» կոչվող պրոմոշենում՝ Ալեքսանդր Կոզլով ռինգային անվամբ։
2006 թվականից մինչև 2011 թվականը հանդես է եկել «WWE» կազմակերպությունում՝ Վլադիմիր Կոզլով (ռուս.` Владимир Козлов) ռինգային անվան ներքո։ «WWE»-ում անցկացրած տարիներին 1 անգամ նվաճել է WWE թիմային չեմպիոնական տիտղոսըը (Սանտինո Մարելայի հետ)։
Տիրապետում է սամբո, ազատ ոճի ըմբշամարտ, ընդհանուր մենամարտեր, քիքբռնցքամարտ և ձյուդո մարտարվեստներին։ Եղել է ռեգբիի և ամերիկյան ֆուտբոլի պրոֆեսիոնալ մարզիկ։
Սերտան դի Կիշերամոբինի գավառ
Սերտան դի Կիշերամոբինի գավառ (Microrregião do Sertão de Quixeramobim)՝ գավառ Բրազիլիայում, մտնում է Սեարա նահանգի մեջ։ Մտնում է Սերտոյնս Սեարենսիս նահանգի մարզի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 247 472 մարդ 2006 թվականի տվյալով։ Զբաղեցված տարածքը 11 940,207 կմ²։ Բնակչության խտությունը 20,7  մարդ/կմ²։
Գավառի կազմ
Գավառի կազմի մեջ են մտնում հետևյալ համայնքները.
Կատեգորիա:Բրազիլիայի գավառներ Կատեգորիա:Սեարա նահանգի գավառներ
Յափակ
Յափակ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Կովժիժա
Կովժիժա (Ковжижа), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոտելվայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կովժիժա գյուղում բնակվում էր 213 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոտելվայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ռայմոն Բար
Ռայմոն Օկտավ Բար (Raymond Octave Joseph Barre, ), Ֆրանսիայի վարչապետ 1976-1981 թվականներին հանրապետության նախագահ Վալերի Ժիսկար դ Էստենի օրոք։
Կենսագրություն
Ռայմոն Օկտավ Բարը ավարտելուց հետո տնտեսագիտություն է դասավանդել Քաղաքական հետազոտությունների ինստիտուտում և Փարիզի կենտրոնական դպրոցում ։ 1959-1962 թվականներին ղեկավարել է արդյունաբերության նախարար Ժան Մարսել Ժանենիի քարտուղարությունը, իսկ 1967-1973 թվականներին եղել է տնտեսական և ֆինանսական հարցերով եվրահանձնակատար ։ 1976 թվականի հունվարին նշանակվել է արտաքին առևտրի նախարար։
Քաղաքական գործունեություն
Ռայմոն Բարը 1976 թվականի օգոստոսի 26-ից զբաղեցրել է վարչապետի պաշտոնը։ 1976 թվականի օգոստոսի 27-ից մինչև 1978 թվականի ապրիլի 5-ը վարչապետի հետ միաժամանակ զբաղեցրել է ֆինանսների նախարարի պաշտոնը։ Մինչ վարչապետի պաշտոնում նշանակվելը նա հայտնի էր հիմնականում որպես տնտեսագետ։ Նա այդ ժամանակ քաղաքական գործիչ չէր, իսկ ավելի ուշ վարչապետ էր և շարունակեց հեռու մնալ ներկայիս քաղաքական պայքարից ։ Նա վարել է խնայողության քաղաքականություն՝ Ֆրանկոֆոնիայի հայեցակարգի շրջանակներում սոցիալական պարտավորությունների կրճատում և ծրագրերի ֆինանսավորում ։ Բարի քաղաքականությունը համարվում է գոլիզմի ճգնաժամի դրսևորումներից մեկը։ Ժիսկար Դեստենը Բարին անվանել է Ֆրանսիայի լավագույն տնտեսագետը։ 1981 թվականի ընտրություններում Ժիսկարի նկատմամբ սոցիալիստ Ֆրանսուա Միտերանի հաղթանակից հետո Բարը թոշակի անցավ։ 1980-ականների կեսերին, սոցիալիստների մի շարք անհաջողություններից հետո, նա սկսեց ընկալվել որպես խոստումնալից թեկնածու և մի ժամանակ նույնիսկ վարկանիշով գերազանցեց Միտերանին։ Մինչև 1988 թվականի նախագահական ընտրությունները, Միտերանը վերադարձավ ժողովրդականություն։ Բարը ներկայացնում էր Ֆրանսիական ժողովրդավարության կենտրոնամետ միությունը և նույնիսկ երկրորդ փուլ չանցավ (16%)՝ առաջ անցնելով Գոլիստ Ժակ Շիրակից (19%)։ Դրանից հետո Բարը Լիոնի քաղաքապետի պաշտոնը զբաղեցրել է 1995-2001 թվականներին՝ մինչև քաղաքային վարչակազմում տեղի ունեցած ֆինանսական սկանդալը։ Ռայմոնդ Բարը վերջնականապես հեռացավ քաղաքականությունից 2002 թվականին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի վարչապետներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի տնտեսագետներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Քաղաքական գործիչներ
Ուրուշա
Ուրուշա (Уруша), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Ամուրի մարզի Սկովորոդինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 3995 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ամուրի մարզի Սկովորոդինսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1904 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
(9125) 1998 FT62
(9125) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1998 թվականի մարտի 20-ին ԼԻՆԵԱՐ ծրագրի կողմից Սոկոռոյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,163995 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,794 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,534 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1162,74 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,309613 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 1,57° անկյուն։
(1265) Շվեյկարդա
(1265) Շվեյկարդա (Schweikarda), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1911 թվականի հոկտեմբերի 18-ին Ֆրանց Կայզերի կողմից Հայդելբերգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,024904 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,7931 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,2567 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1921,61 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,187343 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 9,51° անկյուն։
Շվեյկարդա աստերոիդը պատկանում է Էոսի աստերոիդների ընտանիքին, որի մեջ ներառված են այս պահին հայտնի ավել քան 4400 անդամներ։ Ընտանիքի ներքին սահմանը անցնում է 2,99 ա. մ. հեռավորության վրա Արեգակից, որը համապատասխանում է Յուպիտերի հետ 7:3 ուղեծրային ռեզոնանսին, իսկ արտաքին սահմանը՝ 3,03, որը համապատասխանում է 9:4 ռեզոնանսին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էոսի ընտանիքի աստերոիդներ Կատեգորիա:1911 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ֆրանց Կայզերի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Սարգիս Ալեքսանյան (քաղաքական գործիչ)
Սարգիս Ռոբերտի Ալեքսանյան, հայ քաղաքական գործիչ, ՀՀ ԱԺ 7-րդ գումարման պատգամավոր ։ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության անդամ։
Կրթություն
2005 թվականին ավարտել է Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի համակարգչային համակարգերի եւ ինֆորմատիկայի ֆակուլտետը՝ որպես տեղեկատվական համակարգերի (IS) մասնագետ։ 2009 թվականին ավարտել է նույն ֆակուլտետի մագիստրատուրան՝ ստանալով ճարտարագիտության մագիստրոսի կոչում։
Աշխատանք
2009-2010 թվականներին եղել է «Իմեքս Գրուպ» ՍՊԸ ինժեներական պատվերներ իրականացնող։ 2010 թվականին «Ինտեր լոտո» ՍՊԸ-ում աշխատել է որպես համակարգչային օպերատոր։ 2013-2018 թվականներին «Հորիզոն» ՍՊԸ-ում աշխատել է որպես ճարտարագետ ։
Քաղաքական գործունեություն
2017 թվականին առաջադրվել է ՀՀ ԱԺ պատգամավորի թեկնածու «Ելք» դաշինքի համապետական ցուցակով ։ 2018 թվականին ընտրվել է ՀՀ ԱԺ պատգամավոր՝ Լուսավոր Հայաստան կուսակցության համապետական ցուցակով։ Լուսավոր Հայաստան կուսակցության անդամ է։
Ընտանեկան կարգավիճակ
Ամուսնացած է, ունի երկու զավակ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 7-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:«Լուսավոր Հայաստան» կուսակցության անդամներ Կատեգորիա:«Ելք» դաշինքի անդամներ Կատեգորիա:ՀՊՏՀ շրջանավարտներ
Նինա Վասիլենկո
Նինա Վասիլենկո (Нина Константиновна Василенко, ), ուկրաինացի և խորհրդային նկարիչ-մուլտիպլիկատոր, ռեժիսոր և սցենարիստ։ Աշխատել է նկարված մուլտիպլիկացիայի ժանրում, Իպոլիտ Լազարչուկի և Իրինա Գուրվիչի հետ միասին կանգնած է եղել ուկրաինական մուլտիպլիկացիայի ակունքներում «Կիևնաուչֆիլմում»։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1906 թվականի դեկտեմբերի 6-ին։
Սովորել է Բարձրագույն գեղարվեստա-տեխնիկական արվեստանոցներում՝ Վլադիմիր Ֆավորսկու արվեստանոցում ։
1928-1931 թվականներին սովորել է Մոսկվայի պոլիգրաֆիական ինստիտուտում։
Ուսումն ավարտելուց հետո աշխատել է Կիևյան ստուդիայում որպես գեղարվեստական ֆիլմերի նկարիչ-մուլտիպլիկատոր։
1960-1975 թվականներին աշխատել է «Կիևնաուչֆիլմ» ստուդիայում որպես ռեժիսոր-մուլտիպլիկատոր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սցենարիստներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ուկրաինացի նկարչուհիներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի սցենարիստներ
Օյգեն Հուբեր
Օյգեն Հուբեր (Eugen Huber, ), շվեյցարացի քաղաքական գործիչ (Շվեյցարիայի ռադիկալ դեմոկրատական կուսակցություն) և իրավաբան։ Առավել հայտնի է որպես Շվեյցարիայի քաղաքացիական օրենսգրքի հեղինակ ։
Կենսագրություն
Հուբերը ծնվել է բժշկի ընտանիքում և իրավունք է ուսումնասիրել Ցյուրիխի համալսարանում։ 1872 թվականին ստացել է իրավագիտության դոկտորի աստիճան «Շվեյցարիայում Ժառանգության իրավունքի զարգացումը Շվեյցարիայում Հռոմեական կայսրությունից Շվեյցարիայի Համադաշնության անջատումից հետո» աշխատության համար։ 1873 թվականին Հուբերը դարձել է Neue Zürcher Zeitung (Ցյուրիխյան նոր թերթ) խմբագրի օգնական, այնուհետև՝ Դաշնային ժողովի աշխատանքների մասնագիտացված թղթակից, իսկ 1876 թվականին՝ 27 տարեկան հասակում, նշանակվել է գլխավոր խմբագիր։ Սակայն Ռադիկալ դեմոկրատական կուսակցության հետ ունեցած հայացքների տարբերության պատճառով 1877 թվականին Տրոգեն քաղաքում (Ապենցել Աուսերռոդեն կանտոն) դարձել է դատավոր։ 1881 թվականից աշխատել է Բազելի համալսարանում որպես շվեյցարական պետական և մասնավոր իրավունքի և շվեյցարական իրավունքի պատմության պրոֆեսոր։ 1888 թվականից եղել է Հալլե-Վիտենբերգի Մարտին Լյութերի անվան համալսարանի պրոֆեսոր, որտեղ դասավանդել է օրենսդրության պատմություն, մասնավոր իրավունք, առևտրային իրավունք, եկեղեցական իրավունք և իրավունքի փիլիսոփայություն։ 1902 թվականին խորհրդարանական ընտրություններում Հուբերն ընտրվել է Ազգային ժողովի պատգամավոր, որտեղ մինչև 1911 թվականը ներկայացրել է 6-րդ ընտրատարածքը (Բեռն-Միտելլանդ)։
1876 թվականից մինչև 1910 թվականը ամուսնացած է եղել Լինա Վայսերտի (1851-1910) հետ ։
Հուբերը մահացել է 1923 թվականի ապրիլի 23-ին Բեռնում, 73 տարեկան հասակում։ Թաղված է Բրեմգարտենի գերեզմանատանը։
Էլդար Ղասիմով
Էլդար Փարվիզ օղլի Ղասիմով (Eldar Qasımov, ), ադրբեջանցի երգիչ, ով Նիգյար Ջամալի հետ ներկայացրել է Ադրբեջանը Եվրատեսիլ 2011 երգի մրցույթում, գրավելով առաջին հորիզոնականը։ 2012 թվականին Լեյլայի և Նարգիզի հետ վարել է Եվրատեսիլ 2012 երգի մրցույթը։
Օյգեն Հուբեր
Գիտական աշխատանք
Հալլե-Վիտենբերգի Մարտին Լյութերի անվան համալսարանում աշխատելու ընթացքում Հուբերը հավաքել է առանձին կանտոնների մասնավոր իրավունքը մեկ միասնական քառահատոր ժողովածուի մեջ։ 1892 թվականին դաշնային խորհրդից առաջարկ է ստացել Շվեյցարիայի քաղաքացիական օրենսգրքի նախագիծը մշակելու վերաբերյալ։ Դրա համար աշխատանքի է անցել Բեռնի համալսարանի շվեյցարական և գերմանական իրավունքի ամբիոնում։ Հուբերն ավարտել է նախագիծը 1904 թվականին։ 1905 թվականից մինչև 1907 թվականը շարունակված խորհրդարանական քննարկումներից հետո 1907 թվականի դեկտեմբերի 10-ին օրենսգիրքը միաձայն ընդունվել է Դաշնային խորհրդի կողմից և ուժի մեջ մտել 1912 թվականի հունվարի 1-ից։
Էլդար Ղասիմով
Կենսագրություն
Էլդարը ծնվել է Բաքու քաղաքում 1989 թվականի հունիսի 4-ին։ Ավարտել է Բաքվի Սլավոնական Համալսարանը՝ միջազգային հարաբերություններ և երկրագիտություն մասնագիտություններով։ Էլդար Ղասիմովը, ադրբեջաներենից բացի, վարժ խոսում է գերմաներեն։
Օյգեն Հուբեր
Գիտական աշխատանք
Հուբերի Շվեյցարիայի քաղաքացիական օրենսգիրքը համարվել է Եվրոպայի ամենաժամանակակից օրենսգիրքը և հանդիսացել եվրոպական և կանտոնային իրավունքի սինթեզ։ Շվեյցարիայի քաղաքացիական օրենսգրքի ազդեցությունը տարածվել է երկրի սահմաններից դուրս։ 1926 թվականին Քեմալ Աթաթուրքը այն ընդունել է որպես հիմք Թուրքիայի քաղաքացիական օրենսգրքի մշակման համար։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի բողոքականներ Կատեգորիա:Շվեյցարացի դատավորներ Կատեգորիա:Շվեյցարացի իրավաբաններ Կատեգորիա:Շվեյցարացի իրավագետներ Կատեգորիա:Շվեյցարիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Իրավունքի փիլիսոփաներ
Էլդար Ղասիմով
Կենսագրություն
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2011 երգի մրցույթ Կատեգորիա:Ադրբեջանի մասնակիցները Եվրատեսիլ երգի մրցույթում Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ
Ուրուսովո (գյուղ, Չապլիգինսկի շրջան)
Ուրուսովո (Урусово), գյուղ Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Չապլիգինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2008 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 270 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Չապլիգինսկի շրջանի բնակավայրեր
Սերտան դի Կրատեուսի գավառ
Սերտան դի Կրատեուսի գավառ (Microrregião do Sertão de Cratéus), գավառ Բրազիլիայում, մտնում է Սեարա նահանգի մեջ։ Մտնում է Սերտոյնս Սեարենսիս նահանգի մարզի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 240 013 մարդ 2006 թվականի տվյալով։ Զբաղեցված տարածքը 12 831,035 կմ²։ Բնակչության խտությունը 18,7  մարդ/կմ²։
Գավառի կազմ
Գավառի կազմի մեջ են մտնում հետևյալ համայնքները.
Կատեգորիա:Բրազիլիայի գավառներ Կատեգորիա:Սեարա նահանգի գավառներ
Ազատ սեր
Ազատ սերը հասարակական շարժում է, որն ընդունում է սիրո բոլոր դրսևորումները։ Ազատ սիրո շարժման գլխավոր նպատակն է սերը բաժանել սեռական ազդեցություններից, ինչպիսիք են ամուսնությունը, բեղմնականխումը և ամուսնական դավաճանությունը, համարելով, որ դրանք խնդիրներ են ստեղծում միայն ներգրավված մարդկանց համար և ոչ այլոց ։
Սկզբունքներ
Ազատ սիրո ավանդույթը հիմնականում արտացոլում է ազատական փիլիսոփայությունը, որն ազատություն է փնտրում պետությունից և եկեղեցուց։ Համաձայն այդ գաղափարի՝ չափահաս մարդկանց միությունը օրինական միություն է, որը պետք է հարգեն և ընդունեն մյուս մարդիկ։ Որոշ տեսաբաններ հավելում էին, որ կանայք և տղամարդիկ իրավունք ունեն առանց հասարակական կամ իրավական խոչընդոտների ազատորեն սեռական հաճույք ստանալու, ինչը Վիկտորյական դարաշրջանում արմատական երևույթ էր դիտվում։
Վաղ դրսևորումներ
Պատմության ընթացքում տարբեր ուտոպիստական խմբեր՝ եսսենները Պաղեստինում, ադամիտները Հյուսիսային Աֆրիկայում , մազդակյանները Պարսկաստանում , կաթարներն Արևմտյան Եվրոպայում քարոզել են ազատ սիրո գաղափարները։
Լուսավորության դարաշրջան
Լուսավորության դարաշրջանը և Ֆրանսիական հեղափոխությունն ստեղծեցին միջավայր, որտեղ ազատ սիրո գաղափարները կարող էին ծաղկել։ Ազատ սիրո գաղափարը լայն տարածում ստացավ Անգլիայում։ Տասնիններորդ դարավերջին և քսաներորդ դարասկզբին ազատ սիրո գաղափարը լայն տարածում է ստացել նաև ԱՄՆ–ում, Ֆրանսիայում, Ավստրալիայում, Գերմանիայում, ԽՍՀՄ–ում      ։
Նորագույն շրջան
1940–ականների վերջից մինչև 1960–ականներ ազատ սիրո գաղափարախոսությունը լայն աջակցություն է ստանում բիթ–սերունդի ներկայացուցիչների կողմից։ 1960–ականների վերջերից՝ սեռական հեղափոխության և կանանց իրավունքների համար փայքարի հերթական փուլով սկսվել է նաև ազատ սիրո գաղափարախոսության նոր փուլը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հասարակական շարժումներ Կատեգորիա:Ազատ սեր Կատեգորիա:Սեր Կատեգորիա:Ֆեմինիստական տերմիններ
Արշավիր Տաթևյան
Արշավիր Շավարշի Տաթևյան, հայ խորհրդային աստղագետ-գեոդեզիստ։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1968)։
Գրիգոր Տաթևյանի եղբայրը։
Կատեգորիա:Հայ աստղագետներ Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ գեոդեզիստներ
Մեզոզոյան դարաշրջան
Կատեգորիա:Երկրաբանական դարաշրջաններ Կատեգորիա:Մեզոզոյ
Գրիգոր Տաթևյան
Գրիգոր Շավարշի Տաթևյան, հայ խորհրդային գեներալ-մայոր (1967), ճարտարապետ, ինժեներ։ Տեխնիկական գիտությունների թեկնածու (1950)։ Հայրենական Մեծ պատերազմի մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ 1932 թվականից։
Արշավիր Տաթևյանի եղբայրը։
Կենսագրություն
Գրիգոր Տաթևյանը ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Կարսի նահանգի Տեկոր գյուղում։ 1926 թվականից բնակվել է Բաքվում։ 1929 թվականից Հոկտեմբերյան հեղափոխության գործարանում եղել է հրշեջ։ 1939 թվականին ավարտել է Պետերբուրգի Նիկոլայ Ժուկովսկու անվան ռազմաօդային ինժեներական ակադեմիան։ 1939-1941 թվականներին դասախոսել է Մոսկվայի ավիացիոն ինստիտուտում։ 1941 թվականից ծառայել է ԽՍՀՄ զինված ուժերի շարքերում, մասնակցել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին։ Աշխատել է ԽՍՀՄ ռազմաօդային ուժերում, 1961 թվականից եղել է 6-րդ վարչության ղեկավարի տեղակալ։ Զգալի ավանդ ունի ավիացիոն տեխնիկայի կատարելագործման բնագավառում ։
Մահացել է Մոսկվայում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1912 ծնունդներ Կատեգորիա:1977 մահեր Կատեգորիա:Խորհրդային ռազմական գործիչներ Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր Կատեգորիա:Գիտությունների թեկնածուներ Կատեգորիա:Խորհրդային ճարտարապետներ Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների թեկնածուներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանակիրներ Կատեգորիա:Հայ գեներալ-մայորներ
Պյուհա (գյուղ, Սաուե շրջան)
Պյուհա (Püha), գյուղ Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Սաուե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 121 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Սաուե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Յլդըրըմ
Յլդըրըմ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Elect the Dead
Elect the Dead, ամերիկահայ երաժիշտ, System of a Down խմբի ղեկավար Սերժ Թանգյանի առաջին սոլո-ալբոմն է, թողարկվել է 2007 թ. հոկտեմբերի 23-ին իր սեփական Serjical Strike լեյբլի կողմից։
Ալբոմի բոլոր երգերի համար նկարահանվել են տեսահոլովակներ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2007 ալբոմներ Կատեգորիա:Սերժ Թանկյանի ալբոմներ Կատեգորիա:Անգլալեզու ալբոմներ
Վանցոնե կոն Սան Կարլո
Բնակավայրի հովանավորն է սուրբ Եկատերինա Սիենացին։
Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Սրբուհի Գրիգորյան
Սրբուհի Էդիկի Գրիգորյան՝, հայ քաղաքական գործիչ,ՀՀ ԱԺ 7-րդ գումարման պատգամավոր ։ «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության անդամ ։
Կենսագրություն
Սրբուհի Գրիգորյանը ծնվել է 1974 թվականի դեկտեմբերի 29-ին, Սյունիքի մարզի Սիսիան քաղաքում ։
Կրթություն
1997 թվականին ավարտել է Սիսիանի հումանիտար քոլեջի թարգմանչական գործ ֆակուլտետը, 2007 թվականին՝ Գորիսի պետական համալսարանի հայոց լեզվի և գրականության ֆակուլտետը՝ ստանալով հայոց լեզվի և գրականության ուսուցչուհու որակավորում։
Աշխատանք
1996 թվականին եղել է Սիսիանի «Երիտասարդության ձայն» տեղական ռադիոհաղորդաշարի հեղինակ և վարող, 1998-2004 թվականներին՝ «Սիսիանի լրատու» տեղական ռադիոխմբագրության լրագրող-հաղորդավար, ապա խմբագիր։ 2004-2005 թվականներին եղել է «Որոտանյան ղողանջներ» ՍՊԸ, 2005-2016 թվականներին՝ «Սիսիանի լրատու» ՍՊԸ հեռուստալրագրող, միաժամանակ՝ «Հորիզոն» («Շանթ» ՀԸ) և «Երկիրն այսօր» («Երկիր Մեդիա» ՀԸ) լրատվական ծրագրերի մարզային թղթակից։ 2007-2015 թվականներին եղել է  «Սիսիանի ձայն» թերթի խմբագիր։ 2007 թվականից դասավանդում է Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարանի Սիսիանի մասնաճյուղում։ 2012-2016 թվականներին եղել է  Սիսիանի ավագանու անդամ։ 2015-2019 թվականներին հանդիսացել է «Սիսիանի կանանց ռեսուրս կենտրոն» հիմնադրամի հիմնադիր-տնօրեն։
Ընտանեկան կարգավիճակ
Ամուսնացած չէ։
Սերտան դի Սենադոր Պոմպեուի գավառ
Սերտան դի Սենադոր Պոմպեուի գավառ  (Microrregião do Sertão de Senador Pompeu), գավառ Բրազիլիայում, մտնում է Սեարա նահանգի մեջ։ Մտնում է Սերտոյնս Սեարենսիս նահանգի մարզի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 210 032 մարդ 2006 թվականի տվյալով։ Զբաղեցված տարածքը 9786,680 կմ²։ Բնակչության խտությունը 21,5  մարդ/կմ²։
Գավառի կազմ
Գավառի կազմի մեջ են մտնում հետևյալ համայնքները.
Կատեգորիա:Բրազիլիայի գավառներ Կատեգորիա:Սեարա նահանգի գավառներ
Սպիով դեմքը (ֆիլմ, 1932)
«Սպիով դեմքը», 1932 թվականին ռեժիսոր Հովարդ Հոուքսի նկարահանած գանգստերական ֆիլմ։
Սյուժե
Ֆիլմը սկսվում է Չիկագոյի Սաութ-Սայդ թաղամասի քրեական աշխարհի պարագլխի սպանությունով։ Ամեն ինչ տանում է նրան, որ սպանությունը կատարվել է նրա թիկնապահ, իտալոամերիկացի Տոնի Կամոնտեի կողմից։ Սպանության պատվիրատուն մեկ այլ քրեական հեղինակություն բոս Ջոննի Լովոն է, ով դրանից հետո առաջարկում է Տոնիին դառնալ իր «աջ թևը»։
Ոչ սովորական դաժանությամբ Տոնին հաստատում է իր հեղինակությունն այդ թաղամասում, իսկ այդ ընթացքում փորձում է սիրավեպի մեջ մտնել Լովոյի ընկերուհու՝ Պոպպի հետ։ Չանսալով Ջոննի Լովոյի հեղինակությանը, նա փորձում է իր ձեռքը վերցնել քաղաքի մի մասը։ Տոնին վստահ է, որ զենքի ուժով նա կարող է լուծել ամեն հարց ...
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:1932 ֆիլմեր Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան վեպերի էկրանավորումներ Կատեգորիա:Ամերիկյան սև-սպիտակ ֆիլմեր Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ֆիլմերի ազգային գրանցամատյանի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:United Artists ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Չիկագոյում Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1920-ականներին Կատեգորիա:Հովարդ Հոուքսի ֆիլմեր
Հացիկ (այլ կիրառումներ)
Հացիկ  կարող է վերաբերել՝
Շչորս (ֆիլմ)
«Շչորս» («Щорс»), խորհրդային գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է Ալեքսանդր Դովժենկոն 1939 թվականին ։ Պատմահեղափոխական ժապավենը պատմում է Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի հայտնի զորավար Նիկոլայ Շչորսի մասին ։
Սյուժե
Ֆիլմի գործողությունները տեղի են ունենում Ուկրաինայում 1919 թվականին, երբ Կարմիր բանակի զորքերը շարժվում էին դեպի Կիև։ Շուտով նրանք պետք է մարտի բռնվեն Պետլյուրայի զորքերի և Դրագոմիրովի կամավորական բանակի հետ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:1939 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ա. Դովժենկոյի անվան կինոստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային սև-սպիտակ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ուկրաինական ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային կենսագրական ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային պատմական ֆիլմեր Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Վիկտոր Լոպատնիկով
Վիկտոր Լոպատնիկով (Виктор Алексеевич Лопатников, ), ռուս պետական և քաղաքական գործիչ, դիվանագետ։ Ռուսաստանի Դաշնության Դաշնային ժողովի խորհրդի անդամ, Ալթայի Հանրապետության պետական իշխանության գործադիր մարմնի կողմից Ռուսաստանի Դաշնության Դաշնային ժողովի խորհրդի ներկայացուցիչ։
Կենսագրություն
Ավարտել է Լենինգրադի նավաշինարարական ինստիտուտը (1966), ԽՄԿԿ Կենտկոմին առընթեր հասարակական գիտությունների ակադեմիայի ասպիրանտուրան (1976)։ Պատմական գիտությունների թեկնածու։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս պետական գործիչներ Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների թեկնածուներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:Մոսկվայի 850-ամյակի հուշամեդալով պարգևատրվածներ
Քեյջ Բեյքեր
Կենսագրություն
Վախճանվել է 2010 թվականի հունվարի 31-ին արգանդի քաղցկեղի հիվանդությունից ։
Գրականության հետ մեկտեղ, Քեյջ Բեյքերը զբաղվում էր գեղանկարչությամբ։ Բայցի այդ, նա ուսուցանում էր նաև անգլերեն։
Ուրուսու
Ուրուսու (Уруссу, Урыссу), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Թաթարստան հանրապետության Յուտազինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 10986 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:1947 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Թաթարստան հանրապետության Յուտազինսկի շրջանի բնակավայրեր
(1266) Տոն
(1266) Տոն (Tone), աստերոիդ աստերոիդների գոտու արտաքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1927 թվականի հունվարի 23-ին Օկուրո Օիկավայի կողմից Տոկիոյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,368542 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 3,2067 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,5304 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2258,19 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,159419 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 17,13° անկյուն։
Տոն աստերոիդը պատկանում է Կիբելեի աստերոիդների ընտանիքին։ Այս ընտանիքի աստերոիդները շարժվում են Արեգակի շուրջ 3,27-3,7 ա. մ. մեծ կիսաառանցքներով, էքսցենտրիսիտետը` փոքր է քան 0,3 և ուղեծրի թեքումը` փոքր քան 25°։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս P Կատեգորիա:Կիբելեի ընտանիքի աստերոիդներ Կատեգորիա:1927 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Օկուրո Օիկավայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու արտաքին մասի աստերոիդներ
(9126) Սեմքուլսոն
(9126) Սեմքուլսոն (Samcoulson), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1998 թվականի մարտի 20-ին ԼԻՆԵԱՐ ծրագրի կողմից Սոկոռոյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,535393 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,1395 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9313 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1474,57 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,244138 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 1,87° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1998 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:ԼԻՆԵԱՐ ծրագրի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Յոնջալըխ
Յոնջալըխ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ֆրանց Ֆերդինանդ
Ֆրանց Ֆերդինանդ (Franz Ferdinand von Österreich-Este; ), Ավստրիայի էրցհերցոգ, 1896 թ.-ից սկսած՝ Ավստրո-Հունգարիայի գահի ժառանգորդ։
1914 թ-ին սերբ ահաբեկիչ Գավրիլո Պրինցիպի կողմից Ֆրանց Ֆերդինանդի սպանությունը պատճառ հանդիսացավ Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսվելուն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ավստրիայի միապետեր Կատեգորիա:Սպանվածներ Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ Կատեգորիա:Սուրբ Ստանիսլավի 1-ին աստիճանի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ
Կալոմիրա
Կալոմիրան (Καλομοίρα, ), հույն-ամերիկյան երգչուհի։ Ճանաչում է ձեռք բերել Հունաստանում և Կիպրոսում` մասնակցելով Fame Story հեռուստաշոուին։ Թողարկել է 4 ալբոմներ։ Մասնակցել է Եվրատեսիլ 2008 երգի մրցույթին` ներկայացնելով Հունաստանը և գրավել է 3-րդ հորիզոնականը, վարել է մի շարք հեռուստաշոուներ։
Կենսագրություն
Կալոմիրան (Մարիա Կալոմիրա Կարոլ Սարանտիս) ծնվել է 1985 թվականի հունվարի 31-ին Նյու Յորքի Արևմտյան Հեմպստեդ թաղամասում  ։ ԱՄՆ-ում ճանաչված է, որպես Կարոլ  ։ Նրա ծնողները հւնական ռետտորանի սեփականատերեր Նիկոլաուսն ու Էլենի Սերանտիսն են։
Մանկությունից Կալոմիրան երազել է դառալ փոփ աստղ ։ Նա մասնակցել է մի շարք արտադպրոցական միջոցառումների, այդ թվում թատերական գործերի և մյուզիքլների։ Նրա սիրած գործիքը ալտն էր, որը նվագել նա սովորել էր ինը տարում և նվագում էր դպրոցի նվագախմբում ։ Նա նաև Միսս Արևմտյան Հեմպստեդ(Homecoming Queen) 2003-ն էր դպրոցում և դասարանի ավագը 2 տարի շարունակ ։
Իր զարմուհի Էլենի խորհրդով նա մասնակցեց և գրավեց 2-րդ տեղը երաժշտական մի մրցույթում, որը կազմակերպվել էր WBLI ռադիոն ։ Իր արտաքին տեսքի շնորհիվ նա բացել է մի քանի կենդանի շոուներ ամերիկացի հայտնի աստղերի հետ, ինչպիսիք են Ջեսսիկա Սիմփսոնը, Ջենիֆեր Լավ Հյուիթը, Նիք Լաչեյը, LL Cool J-ը և Միշել Բրենչը ։
Կոտելվա
Կոտելվա (Котельва), քաղաքատիպ ավան Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոտելվայի շրջանում, շրջկենտրոն։ Հիմնադրվել է 1583 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Կոտելվա քաղաքատիպ ավանում բնակվում էր 12 660 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 26,87 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 471,14 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոտելվայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:1583 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Իրինա Գուրվիչ
Իրինա Գուրվիչ (Ирина Борисовна Гурвич ), ուկրաինացի խորհրդային ռեժիսոր-մուլտիպլիկատոր և սցենարիստ։ Ուկրաինական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1973 թվական)։
Կենսագրություն
Իրինա Գուրվիչը ծնվել է 1911 թվականի հունիսի 30-ին Լետիչև քաղաքում (այժմ` Խմելնիցկու մարզ)։ 1934 թվականին ավարտել է Կիևի գեղարվեստի ինստիտուտը։ Աշխատել է Կիևի գեղարվեստական ֆիլմերի ստուդիայում։ Եղել է Ուկրաինայի մուլտիպլիկացիայի բաժանմունքի գեղարվեստական ղեկավար։ Ուկրաինայի արվեստի վաստակավոր գործիչ (1973 թվական)։ 1947 թվականից եղել է Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցության անդամ։
Ֆիլմագրություն
Սցենարիստ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ Կատեգորիա:Խորհրդային կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի ռեժիսորներ Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտիպլիկատորներ Կատեգորիա:Խորհրդային սցենարիստներ
Սոբրալի գավառ
Սոբրալի գավառ (Microrregião de Sobral), գավառ Բրազիլիայում, մտնում է Սեարա նահանգի մեջ։ Մտնում է Սերտոյնս Սեարենսիս նահանգի մարզի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 362 491 մարդ 2006 թվականի տվյալով։ Զբաղեցված տարածքը 8233,606 կմ²։ Բնակչության խտությունը 44,0  մարդ/կմ²։
Գավառի կազմ
Գավառի կազմի մեջ են մտնում հետևյալ համայնքները.
Կատեգորիա:Բրազիլիայի գավառներ Կատեգորիա:Սեարա նահանգի գավառներ
Պյուհա (գյուղ, Պիհտլա շրջան)
Պյուհա (Püha), գյուղ Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Պիհտլա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 67 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Պիհտլա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Դավիթ Հիլբերտ
Դավիթ Հիլբերտ (David Hilbert, ), գերմանացի մաթեմատիկոս, Թագավորական ընկերության անդամ ։ Ճանաչվել է XIX և XX դարերի ամենաազդեցիկ և ունիվերսալ մաթեմատիկոսներից մեկը։
Հիլբերտը հայտնագործել և զարգացրել է հիմնարարար գաղափարների լայն շրջանակ բազմաթիվ բնագավառներում, ներառյալ ինվարիանտության տեսությունը և երկրաչափության աքսիոմատացումը։ Ձևակերպել է նաև Հիլբերտյան տարածությունների տեսությունը ՝ ֆունկցիոնալ անալիզի հիմնադրույթներից մեկը։
Վաղ տարիներ և ուսում
Ծնվել է դատավոր Օտտո Հիլբերտի ընտանիքում, Քյոնիգսբերգի մոտ գտնվող Վելաու փոքր քաղաքում (Պրուսիա) (Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո՝ Ռուսաստանի Կալինինգրադի մարզի Զնամենսկ ավան)։ Բացի Դավիթից, նրա ծնողներն ունեին նաև Էլիզա անունով կրտսեր դուստր։
1880 թվականին պատանին ավարտում է Վիլհելմի գիմնազիան (Wilhelm Gymnasium) և անմիջապես ընդունվում Քյոնիգսբերգի համալսարան, որտեղ ընկերանում է Հերման Մինկովսկու և Ադոլֆ Հուրվիցի հետ։ Նրանք հաճախ կատարում էին «մաթեմատիկական զբոսանքներ», որոնց ժամանակ եռանդով քննարկում էին գիտական խնդիրների լուծումները։ Ավելի ուշ Հիլբերտն օրինականացրեց այդպիսի զբոսանքները, որպես իր ուսանողներին ուսուցանելու անբաժանելի մաս ։
1885 թվականին Հիլբերտը պաշտպանում է ինվարիանտների տեսության գծով թեզը, որի գիտական ղեկավարն էր Ֆերդինանդ ֆոն Լինդեմանը, իսկ հաջորդ տարի դառնում է մաթեմատիկայի պրոֆեսոր Քյոնիգսբերգում (իսկական պրոֆեսոր 1892 թվականից)։ Դասախոսություններին Հիլբերտը վերաբերում էր չափազանց բարեխղճորեն և ժամանակի ընթացքում վաստակեց փայլուն դասախոսի համբավ։ 1888 թվականին Հիլբերտը կարողացավ լուծել «Գորդանի խնդիրը», որը հաճախ անվանում են «ինվարիանտների տեսության հիմնական թեորեմ», և ապացուցեց ինվարիանտների ցանկացած համակարգի համար բազիսի գոյությունը (ինքը Պաուլ Գորդանը կարողացել էր ապացուցել միայն թեորեմի մասնավոր դեպքը երկակի ձևերի համար)։ Հիլբերտի ապացույցը ոչ կոնստրուկտիվ էր (նա ապացուցել էր բազիսի գոյությունը, բայց չէր նշել, թե ինչպես կարելի է այն իրականում կառուցել) և քննադատվեց։ Այնուամենայնիվ, ինվարիանտների տեսությունում Հիլբերտի հիմնարար գյուտերը նրան դարձրին Եվրոպայի առաջատար մաթեմատիկոսներից մեկը։
Գյոթինգեն (1895-1915)
1895 թվականին Ֆելիքս Կլայնի հրավերով Հիլբերտը տեղափոխվում է Գյոթինգենի համալսարան և զբաղեցնում այն ամբիոնը, որը ժամանակին զբաղեցրել էին Կառլ Գաուսը և Բեռնարդ Ռիմանը։ Այդ պաշտոնում նա մնում է 35 տարի, փաստորեն մինչև կյանքի վերջ։
1897 թվականին լույս է տեսնում նրա «Zahlbericht» («Հաշվետվություն թվերի մասին») մենագրությունը հանրահաշվական թվերի տեսության մասին։ Այնուհետև Հիլբերտը, իր սովորության համաձայն, կտրուկ փոխում է իր հետազոտությունների թեմատիկան և 1899 թվականին հրապարակում է «Երկրաչափության հիմունքները», որոնք նույնպես դառնում են դասական։
1900 թվականին Միջազգային մաթեմատիկական երկրորդ համաժողովում Հիլբերտը ձևակերպում է չլուծված քսաներեք խնդիրների հանրահայտ ցանկը, որն ամբողջ 20-րդ դարի ընթացքում դառնում է բոլոր մաթեմատիկոսների ջանքերի ներդման ուղղորդող ցուցիչը։ Բանավիճելով Անրի Պուանկարեի և այլ ինտուիցիոնիստների հետ՝ Հիլբերտը նաև կարճ ձևակերպում է իր գիտական փիլիսոփայությունը։ Նա հայտարարում է, որ ցանկացած ոչ հակասական մաթեմատիկական օբյեկտ իրավունք ունի համարվելու գոյություն ունեցող, նույնիսկ եթե ո՛չ կապ ունի իրական օբյեկտների հետ, ո՛չ էլ ունի ինտուիտիվ հիմնավորում (այն ժամանակ հատկապես թեժ վեճեր էին առաջացնում բազմությունների տեսության հեղափոխական կառուցվածքները)։ Նա վստահություն է հայտնում, որ մաթեմատիկական ամեն մի խնդիր կարող է լուծվել և առաջարկում է անցնել ֆիզիկայի աքսիոմատացմանը։
1902 թվականին Հիլբերտը դառնում է մաթեմատիկական «Mathematische Annalen» հեղինակավոր ամսագրի խմբագիրը։ 1910-ական թվականներին ստեղծում է ժամանակակից տեսքով ֆունկցիոնալ անալիզը՝ ներմուծելով Հիլբերտյան տարածություն անվանումը ստացած հասկացությունը, որն ամփոփում է Էվկլիդեսյան տարածությունը անվերջանալի չափսերի դեպքերի համար։ Այդ տեսությունը բացարձակ օգտական եղավ ոչ միայն մաթեմատիկայում, այլև շատ այլ բնական գիտություններում՝ քվանտային մեխանիկայում, գազերի կինետիկական տեսությունում և այլն։
Առաջին համաշխարհային պատերազմը սկսվելուց հետո (1914) Հիլբերտը հրաժարվում է ստորագրել 93-ի մանիֆեստը ի պաշտպանություն գերմանական զորքերի (ստորագրածների թվում էին այնպիսի խոշոր գիտնականներ, ինչպիսիք են Վիլհելմ Վինը, Ֆելիքս Կլայնը, Ֆիլիպ Լենարդը, Վալտեր Նեռնստը, Մաքս Պլանկը, Վիլհելմ Ռենտգենը)։ Ինտերնացիոնալ դիրքորոշումը Հիլբերտը պահպանում է ամբողջ պատերազմի ընթացքում։ Այսպես, 1917 թվականին, հակառակ ազգայնականների բողոքների, նա հրապարակում է ֆրանսիացի մաթեմատիկոս Ժան Գաստոն Դարբուի մահախոսականը։ Դրա շնորհիվ Հիլբերի հեղինակությունը պատերազմից հետո չի տուժում, և 1928 թվականին նրան համընդհանուր օվացիայով են դիմավորում Բոլոնյայում կայացած Միջազգային մաթեմատիկական ութերորդ համաժողովում ։
Վերջին տարիներ (1915-1943)
1915 թվականին Հիլբերտը խորհուրդներ է տալիս Ալբերտ Այնշտայնին և օգնում է նրան ավարտելու հարաբերականության ընդհանուր տեսության դաշտի հավասարումների արտածումը ։
1920-ական թվականներին Հիլբերտը և նրա դպրոցը ջանքերը կենտրոնացնում են մաթեմատիկայի ձևական-տրամաբանական աքսիոմատիկ հիմնավորման կառուցման վրա։ 1930 թվականին, համալսարանի կանոնակարգի համաձայն, 68-ամյա Հիլբերտը հրաժարական է տալիս, թեև ժամանակ առ ժամանակ դասախոսություններ է կարդում ուսանողներին (վերջին դասախոսությունը Գյոթինգենում Հիլբերտը կարդում է 1933 թվականին)։ Տհաճ անակնկալ էին Կուրտ Գյոդելի երկու թեորեմները (1931), որոնք ցույց էին տալիս մաթեմատիկայի հիմունքներին ձևական-տրամաբանական մոտեցման անհեռանկարայնությունը։ Հիլբերտը, սակայն, պահպանում է լավատեսությունը և հայտարարում. «Ամեն մի տեսություն անցնում է զարգացման երեք փուլ՝ նաիվ, ձևական և քննադատական»։
Գերմանիայում նացիոնալ-սոցիալիստների իշխանության գալուց հետո Հիլբերտն ապրում էր Գյոթինգենում համալսարանական գործերից հեռու ։ Նրա գործընկերներից շատերը, որոնք չունեին արիական ծագմամբ բավականաչափ նախնիներ կամ ազգականներ, ստիպված էին արտագաղթել (այդ թվում Հիլբերտի մոտ ընկերներ Հերման Վեյլն ու Պաուլ Բեռնայսը)։ Ստեղծվեց «Գերմանական մաթեմատիկա» ընկերությունը՝ ակտիվ նացիստներ Լյուդվիգ Բիբերբախի և Թեոդոր Ֆալենի գլխավորությամբ, որոնք համակրում էին ինտուիցիոնիստներին և մերժում բազմությունների տեսությունը (հնարավոր է նաև հրեական խորհրդանշաններ օգտագործելու համար)։ Մի անգամ նացիստների կրթության նախարար Բեռնհարդ Ռուստը հարցրել է Հիլբերտին. «Ինչպե՞ս է այժմ մաթեմատիկայի վիճակը Գյոթինգենում, երբ այն ազատագրվել է հրեական ազդեցությունից»։ Հիլբերտը թախծոտ պատասխանել է. «Մաթեմատիկան Գյոթինգենո՞ւմ։ Այն այլևս չկա» (…das gibt es doch gar nicht mehr) ։
1934 թվականին Հիլբերտը հրապարակում է (Բեռնայսի հետ համատեղ) «Մաթեմատիկայի հիմունքները» մենագրության առաջին հատորը, որտեղ ընդունում է տրամաբանական թույլատրելի միջոցների ցանկն ընդլայնելու անհրաժեշտությունը (ավելացնելով որոշ տրանսֆինիտ գործիքներ)։ Երկու տարի անց Գերհարդ Գենցենը, իրոք, տրանսֆինիտ ինդուկցիայի օգնությամբ ապացուցում է թվաբանության անհակասականությունը, բայց դրանով առաջընթացը սահմանափակվում է։ Ձևական-տրամաբանական մոտեցումը արժեքավոր ներդրում եղավ մաթեմատիկական տրամաբանության և ապացույցների տեսության մեջ, սակայն ընդհանուր առմամբ չարդարացրեց Հիլբերտի հույսերը։
Հիլբերտը մահացավ Գյոթինգենում՝ պատերազմական 1943 թվականի փետրվարի 14-ին։ Նրա դագաղի հետևից գնում էր ընդամենը մոտ մեկ տասնյակ մարդ։ Թաղված է Գյոթինգենի Groner Landstrasse քաղաքային գերեզմանատանը ։
Գիտական գործունեություն
Հիլբերտի հետազոտությունները մեծ ազդեցություն են գործել մաթեմատիկայի շատ բաժինների զարգացման վրա, իսկ նրա գործունեությունը Գյոթինգենի համալսարանում զգալիորեն նպաստել է նրան, որ 20-րդ դարի առաջին երեք տասնամյակում Գյոթինգենը մաթեմատիկական մտքի համաշխարհային կենտրոններից էր։ Մեծաթիվ խոշոր մաթեմատիկոսների (նրանց թվում են Հերման Վեյլը, Ռիխարդ Կուրանտը) թեզերը գրվել են նրա գիտական ղեկավարությամբ ։
Հիլբերտի գիտական կենսագրությունը հստակորեն բաժանվում է մաթեմատիկայի որևէ բնագավառին նվիրված ժամանակահատվածների.
Մաթեմատիկա
Հիլբերտի հետազոտությունները ինվարիանտների տեսությունում 19-րդ դարի երկրորդ կեսում մաթեմատիկայի այդ ասպարեզում բուռն զարգացման ժամանակաշրջանի ավարտն էին։ Նա ապացուցել է ինվարիանտների համակարգի վերջնական բազիսի գոյության մասին հիմնական թեորեմը ։
Հանրահաշվական թվերի տեսության ուղղությամբ Հիլբերտի աշխատությունները վերափոխեցին մաթեմատիկայի այդ ասպարեզը և դարձան հետագա զարգացման ելման կետը։ Իր դասական տեսությունում նա կատարել է տվյալ նյութի խոր և բովանդակալից շարադրանք։ Գերմանացի մաթեմատիկոսներ Պետեր Գուստավ Դիրիխլեի, Էռնստ Էդուարդ Կումմերի, Լեոպոլդ Կրոնեկերի, Յուլիուս Վիլհելմ Ռիխարդ Դեդեկինդի, այնուհետև՝ Էմմի Նյոթերի և Հերման Մինկովսկու ջանքերով ստեղծվեց թվային դաշտերի բաժանելիության ավարտուն տեսությունը, որը հիմնված է իդեալի և պարզ իդեալի հասկացությունների վրա։ Սակայն բաց էր մնում այն հարցը, թե ինչ է կատարվում պարզ իդեալի հետ այն «վերդաշտում» ընդգրկելիս, և այդ բարդ խնդրի հետ կապված Հիլբերտը ներմուծեց մի շարք կարևոր հասկացություններ, ձևակերպեց և մասամբ ապացուցեց սրան վերաբերող հիմնական արդյունքները։ Դրանց ամբողջական ապացուցումը և հետագա զարգացումը դարձան նրա մեծագույն հետնորդներից ոմանց գործը ։
Հանրահաշվական դաշտերի տեսության զարգացման գործում հիմնարար դեր է կատարել Հիլբերտի «Հանրահաշվական թվերի դաշտերի տեսություն» մենագրությունը, որը մի քանի տասնամյակ դարձավ այդ թեմայով հետագա հետազոտությունների հիմքը։ Հիլբերտի սեփական հայտնագործություններից առանձնանում է Գալուայի տեսության նրա զարգացումը, այդ թվում՝ կարևոր «90-րդ թեորեմը» ։
Հիլբերտի սահմանած Դիրիխլեի խնդրի լուծումը դրեց վարիացիոն հաշվի, այսպես կոչված, ուղղակի մեթոդների մշակման սկիզբը ։
Հիլբերտի կառուցած համաչափ միջուկով ինտեգրալային հավասարումների տեսությունը դարձել է ժամանակակից ֆունկցիոնալ անալիզի և հատկապես գծային օպերատորների սպեկտրալ տեսության հիմքերից մեկը ։
Հիլբերտն իրեն դրսևորեց որպես Կանտորի բազմություների տեսության համոզված կողմնակից և այն պաշտպանում էր բազմաթիվ հակառակորդների քննադատություններից։ Նա ասում էր. «Ոչ ոք չի վտարի մեզ Կանտորի ստեղծած դրախտից» ։ Ինքը՝ Հիլբերտը, սակայն, այդ ասպարեզը չի մշակել, թեև անուղղակիորեն շոշոափել է ֆունկցիոնալ անալիզի աշխատություններում ։
Մաթեմատիկայի հիմնավորումը
Հիլբերտի դասական «Երկրաչափության հիմունքները» (1899) դարձան երկրաչափության աքսիոմատիկ կառուցման հետագա աշխատանքների նմուշ։ Թեև մաթեմատիկական մեկ կառուցվածքը մյուսի հիման վրա կառուցելու գաղափարը օգտագործվել է և Հիլբերտից առաջ (օրինակ, Ուիլյամ Ռոուեն Համիլտոնը), սակայն Հիլբերտն այն իրագործեց սպառիչ կերպով։ Նա ոչ միայն սահմանեց երկրաչափության ամբողջական աքսիոմատիկան, այլև մանրամասնորեն վերլուծեց այդ աքսիոմատիկան՝ ապացուցելով իր յուրաքանչյուր աքսիոմի անկախությունը (մի շարք սրամիտ մոդելների օգնությամբ)։ Հիլբերտը նաև ստեղծել է մետամաթեմատիկան և հստակ սահմանել է կատարյալ աքսիոմատիկ տեսության պահանջները. անհակասականություն, լրիվություն, աքսիոմների անկախություն։ Հիլբերտի ֆորմալիզմն առաջ բերեց մի շարք խոշոր մաթեմատիկոսների (այդ թվում՝ Ֆրիդրիխ Լյուդվիգ Գոտլոբ Ֆրեգեի և Անրի Պուանկարեի) թշնամական քննադատությունը։ Նրանք ինտուիցիոնիստական դիրքորոշման կրողներ էին և համարում էին, որ աքսիոմները պետք է լինեն ինտուիտիվ իսկություն, իսկ ցանկացած այլ մոտեցում «խաբեբայություն» է։
Մինչև 1922 թվականը Հիլբերտի մեջ ձևավորվել էր ամբողջ (կամ գոնե զգալի, բոլորի կողմից ընդունված հատվածի) մաթեմատիկայի հիմնավորման ընդարձակ պլան` նրա ամբողջական ֆորմալիզացման եղանակով ֆորմալացված մաթեմատիկայի անհակասականության «մետամաթեմատիկական» ապացույցով։ Այդ ծրագիրն իրագործելու համար Հիլբերտը, շարունակելով Ֆրեգեի աշխատանքը, մշակում է ապացույցների խիստ տրամաբանական տեսություն, որի օգնությամբ մաթեմատիկայի անհակասականությունը կհանգեր թվաբանության անհակասականության ապացուցմանը։ Ընդ որում` Հիլբերտն օգտագործել է միայն բոլորի կողմից ընդունված տրամաբանական միջոցներ (առաջին կարգի տրամաբանություն)։ Ինչպես հետագայում պարզեց Կուրտ Գյոդելը, նրա ծրագիրն անիրագործելի էր (1931), սակայն մաթեմատիկական տրամաբանության զարգացման զգալի խթան հանդիսացավ ։
Հիլբերտի և Պաուլ Բեռնայսի համատեղ գրած «Մաթեմատիկայի հիմունքների» երկու հատորները, որոնցում այդ հայեցակարգը մանրամասն զարգացվում է, լույս են տեսել 1934 և 1939 թվականներին։ Այդ ասպարեզում Հիլբերտի սկզբնական հույսերը չարդարացան. ֆորմալիզացված մաթեմատիկական տեսությունների անհակասականության խնդիրն ավելի խոր և բարդ էր, քան սկզբում ենթադրում էր Հիլբերտը, և իսկության հասկացությունը չհաջողվեց հանգեցնել տրամաբանական արտածելիությանը։ Բացի վերը նշված Գյոդելի թեորեմներից, Հիլբերտի ծրագրին մահացու հարվածներ հասցրին Գյոդելի և Տարսկու արդյունքները (1931-1933) ֆորմալ տեսության համար հասարակ արտածելիությունից տարբերվող իսկության սեփական հասկացության որոշման անհնարինության վերաբերյալ, ինչպես նաև Լյովենհայմի-Սկուլեմի թեորեմը, որի համաձայն առաջին կարգի ֆինիտային տեսությունները չափազանց թույլ են սեփական մոդելների կարդինալ թիվը վերահսկելու համար (երկրորդ կարգի տրամաբանությունում վիճակն այլ է)։ Չըրչի-Թյուրինգի թեզիսը, որը քննարկվել է նույն ժամանակաշրջանում, սահմանափակել է առաջին կարգի տրամաբանությունը նաև ալգորիթմական հաշվելիության հարցում։
Սակայն մաթեմատիկայի տրամաբանական հիմունքների վերաբերյալ հետագա ամբողջ աշխատանքը զգալի չափով ընթանում է Հիլբերտի նախանշած ճանապարհով և օգտագործում է նրա ստեղծած հայեցակարգերը ։
Կողմ լինելով տրամաբանական տեսանկյունից մաթեմատիկայի լիակատար ֆորմալիզացման անհրաժեշտությանը` Հիլբերտը միևնույն ժամանակ հավատում էր ստեղծագործական մաթեմատիկական ներըմբռնման ուժին։ Նա մաթեմատիկական տեսությունների բարձր աստիճանի զննական շարադրանքի մեծ վարպետ էր։ Այդ առումով նշանակալի է «Զննական երկրաչափությունը», որը Հիլբերտը գրել է Ստեֆան Կոն-Ֆոսսենի հետ համատեղ։ Դրա հետ մեկտեղ Հիլբերտը մաթեմատիկական ստեղծագործության հանդեպ սահմանափակումներ մտցնելու ինտուիցիոնիստների փորձերի (օրինակ, բազմությունների տեսությունը, ընտրության աքսիոմի կամ նույնիսկ բացառված երրորդի օրենքն արգելելու) վճռական հակառակորդ էր։ Այդ դիրքորոշումը գիտական միջավայրում ծնեց բանավեճ, որի ընթացքում մաթեմատիկոսների մի մասը Հիլբերտի ապացույցների տեսությունը (հատկապես Գյոդելի վերոնշյալ աշխատություններից հետո) մեղադրում էր անբովանդակալի լինելու համար և անվանում էր բանաձևերով փուչ խաղ ։
Հիլբերտի ստեղծագործություններին բնորոշ են մարդկային բանականության անսահմանափակ ուժի մեջ վստահությունը, մաթեմատիկական գիտության միասնականության և մաթեմատիկայի ու բնագիտության միասնականության մեջ համոզվածությունը։ Հիլբերտի ստեղծագործությունների ժողովածուն, որը հրատարակվել է նրա հսկողության ներքո (1932-1935), ավարտվում է «Բնության իմացություն» հոդվածով, իսկ բուն հոդվածը՝ «Մենք պարտավոր ենք իմանալ։ Մենք կիմանանք» (Wir müssen wissen. Wir werden wissen.) կարգախոսով ։ Դա հակադրություն է անճանաչելիության դիրքերում կանգնած Էմիլ Դյուբուա Ռեյմոնի «Մենք չգիտենք՝ մենք չենք իմանա» («Ignoramus — ignorabimus») ասույթին։
Ֆիզիկա
Ֆիզիկայում Հիլբերտը խիստ աքսիոմատիկ մոտեցման կողմնակից էր և համարում էր, որ մաթեմատիկայի աքսիոմացումից հետո անհրաժեշտ է նույնը կատարել ֆիզիկայի հետ։ Հիլբերտի ամենահայտնի ներդրումը ֆիզիկայում հարաբերականության ընդհանուր տեսության (ՀԸՏ) հիմնական հավասարումների՝ դաշտի հավասարումների արտածումն է, որը նա կատարել է 1915 թվականի նոյեմբերին գործնականում Ալբերտ Այնշտայնի հետ միաժամանակ (այդ մասին տե՛ս՝ Հիլբերտ և գրավիտացիոն դաշտի հավասարում)։ Բացի այդ, անվիճելի է Հիլբերտի էական ազդեցությունը Այնշտայնի վրա այդ հավասարումներն արտածելու նրանց զուգահեռ աշխատանքի ժամանակահատվածում. այդ ժամանակ նրանք վարում էին փոխադարձ օգտակար արդյունավետ նամակագրություն, որն էականորեն արագացրեց հարաբերականության ընդհանուր տեսությունը բարեհաջող ստեղծելու աշխատանքը։ Այդ հավասարումներն արտածելիս Հիլբերտն առաջինն օգտագործեց վարիացիոն եղանակը, որը հետագայում դարձավ հիմնականներից մեկը տեսական ֆիզիկայում։ Ակնհայտ է, որ սա առաջին դեպքն էր ֆիզիկայի պատմության ընթացքում, երբ հիմնարար տեսության մինչ այդ անհայտ հավասարումները ստացվում էին նման եղանակով (համենայն դեպս, եթե խոսենք հաստատված տեսությունների մասին) ։
Հարաբերականության ընդհանուր տեսության ասպարեզում այլ աշխատություններ Հիլբերտը գործնականում չուներ. նա ի սկզբանե ՀԸՏ-ն դիտարկում էր Գուստավ Միի գաղափարների հիման վրա «մատերիայի համընդհանուր տեսության» ստեղծման քայլերից մեկը և փորձում էր աշխատել այդ ուղղությամբ, բայց առանց առանձնակի հաջողության, և շուտով թողեց այդ թեման ։
Հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև հետևյալ դեպքը. 1926 թվականին մատրիցային քվանտային մեխանիկան ստեղծելուց հետո Մաքս Բոռնը և Վերներ Հայզենբերգը որոշում են խորհրդակցել Հիլբերտի հետ՝ գոյություն ունի՞ արդյոք մաթեմատիկայի բնագավառ, որտեղ օգտագործվում է նման ֆորմալիզմ։ Հիլբերտը պատասխանում է, որ նման մատրիցների հանդիպել է, երբ ուսումնասիրել է մասնակի ածանցյալներում երկրորդ կարգի դիֆերենցիալ հավասարումների լուծումների գոյություն ունենալու հարցը։ Ֆիզիկոսներին թվում է, թե մաթեմատիկոսն իրենց չի հասկացել, և որոոշում են այդ հարցն այլևս չուսումնասիրել։ Մոտ կես տարի անց Էրվին Շրյոդինգերը ստեղծում է ալիքային քվանտային մեխանիկան, որի հիմնական հավասարումը՝ Շրյոդինգերի հավասարումը, մասնակի ածանցյալներում երկրորդ կարգի հավասարում է, և ապացուցում է երկու մոտեցումների՝ հին մատրիցայինի և նոր ալիքայինի համարժեքությունը ։
Աշակերտներ
Դավիթ Հիլբերտի անմիջական աշակերտներն էին Գյոթինգենում. և այլք։ Ավելի մեծ է այն գիտնականների շրջանակը, որոնք իրենց համարում էին Հիլբերտի աշակերտներ։ Նրանց թվում են, օրինակ, Էմմի Նյոթերը և Ալոնզո Չըրչը։ Ընդհանուր առմամբ Հիլբերտը եղել է 69 ասպիրանտի գիտական ղեկավար, որոնք պաշտպանել են դոկտորական թեզեր։ Ուշագրավ է նրա կարծիքը ասպիրանտներից մեկի մասին, որը թողել է մաթեմատիկան և «վերաորակավորվել» որպես բանաստեղծ. «Դա լավ է, մաթեմատիկոսի համար նա շատ քիչ երևակայություն ունի» ։
Գնահատականներ և անձնական որակներ
Ժամանակակիցները հիշում են Հիլբերտին որպես կենսուրախ, չափազանց շփվող և բարյացակամ մարդու, նշում են նրա բացառիկ աշխատասիրությունը և գիտական խանդավառությունը։
Անվանի մաթեմատիկոսները Դավիթ Հիլբերտի դերի մասին մաթեմատիկայում արտահայտվել են այսպես.
Հերման Վեյլ.
Մաքս Լաուե.
Պյոտր Նովիկով.
Նորբերտ Վիներ.
Հիշատակ
1970 թվականին Միջազգային աստղագիտական միությունը Դավիթ Հիլբերտի անունով է կոչել Լուսնի հակառակ կողմի խառնարաններից մեկը ։ Նրա անունով է կոչվում նաև (12022) Հիլբերտ աստերոիդը ։
Պարգևներ և կոչումներ
Հիլբերտն ընտրվել է գիտությունների բազմաթիվ ակադեմիաների արտասահմանյան անդամ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանացի մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Գյոթինգենի համալսարան Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:20-րդ դարի մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Գերմանացի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Գյոթինգենի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Քյոնիգսբերգի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի Գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ
Մագելանի նեղուց
Մագելանի նեղուց (Estrecho de Magallanes), նեղուց Հարավային Ամերիկա մայրցամաքի և Հրո Երկիր կղզեխմբի միջև։
Ափերը պատկանում են Չիլիին։ Միացնում է Ատլանտյան և Խաղաղ օվկիանոսները։ Երկարությունը մոտ 550 կմ է, նվազագույն լայնությունը՝ 3,3 կմ, նվազագույն խորությունը նավարկուղում՝ 20 մ։ Նավարկությունը վտանգավոր է Արևմտյան քամիների, ստորջրյա ժայռերի և ծանծաղուտների պատճառով։ Գլխավոր նավահանգիստը Պունտա Արենասն է (Չիլի)։ Հաղթահարել և առաջինն անցել է Ֆերնան Մագելանը, 1520 թվականին, շուրջերկրյա ճանապարհորդության ժամանակ։ Հրո Երկիր կղզիախումբը երկար ժամանակ համարվում էր Անհայտ Հարավային երկրի հյուսիսային մասը։