cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մեծ Գուժ (Սիսոլայի վտակ)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Սուրբ Ծննդյան կղզու ազգային պարկ
Ֆիզիկա-աշխարհագրական բնութագիր
Ազգային պարկը զբաղեցնում է 85² կմ տարածք, որը կազմում է կղզու տարածքի երկու երրորդ մասը։ Տեղադրված է Հնդկական օվկիանոսի խորքում, Պերտայից 2600 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք և Ջակարտայից 500 կմ դեպի հարավ ։ Պարկն իր մեջ ընդգրկում է նաև 50 մ երկարությամբ ակվատորիա ։
Սուրբ Ծննդյան կղզին հանդիսանում է ջրածածկ լեռան գագաթ, որի մեծ ափային ժայռերն անցնում են դեպի կենտրոնական սարահարթ։ Դեկտեմբերից մինչև ապրիլ հասարակածային կլիմա է։
Ֆլորա և ֆաունա
Կղզու բուսական և կենդանական աշխարհը եզակի է և էնդեմիկ։
Չնայած նրան, որ շատ տեսակներ նկարագրված չեն, հայտնի է, որ կղզում բնակվում են կենդանիների ավելի քան 225 էնդեմիկ տեսակներ։ Կղզու էնդեմիկներից են հանդիսանում` Fregata andrewsi, Papasula abbotti, Ducula whartoni, Ninox natalis, Zosterops natalis: Ընդհանուր առմամբ կղզում բույն են դնում թռչունների 23 տեսակներ` 80 հազար ենթատեսակներով։ Կղզին հայտնի է ծովախեցգետիններով` 20 ցամաքային և կիսացամաքային տեսակներով` ներառելով Birgus latro, Coenobita perlatus, Coenobita brevimanus, Ocypode ceratophthalmus, Discoplax celeste, Gecarcoidea natalis: Կղզում կան 5 տեսակի կաթնասուններ` Rattus macleari և Rattus nativitatus մեռյալ են համարվում, Crocidura attenuata trichura գտնվում է անհետացման վտանգի տակ, Pipistrellus murrayi և Pteropus melanotus natalis պոպուլյացիաները շարունակում են ընկնել։
Բացի այդ կղզի բերվեց 4 տեսակի կաթնասուն` Rattus rattus, Mus musculus, Felis catus և Canis familiaris: Կղզում բնակվում են մի քանի տեսակի սողուններ, ներառյալ 5 թնդեմիկ տեսակներ` Crytptoblepharus egeriae, Emoia nativitatis, Cyrtodactylus sadleiri, Lepidodactylus listeri, Ramphotyphlops exocoeti և մի քանի բերված տեսակներ` Gehyra mutilata, Hemidactylus frenatus, Ramphotyphlops braminus, Lycodon aulicus capucinus, Lygosoma bowringii: Կղզում ապրում են 14 տեսակի խխունջներ, 28 տեսակի թիթեռներ, 70 տեսակի մոծակներ, 90 տեսակի բզեզներ, 30 տեսակի սարդեր, մեկ կարիճ, 5 կեղծ կարիճ ։ Պարկի ջրաշխարհում կան 88 տեսակի կորալներ և ձկների ավելի քան 650 տեսակ ։
Լեբեդևկա (գյուղ, Յարմոլինի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Լեբեդևկա գյուղում բնակվում էր 85 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,514 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 165,37 մարդ/կմ²։
Սուրբ Ծննդյան կղզու ազգային պարկ
Ֆլորա և ֆաունա
Պարկում կան մշտականաչ անտառներ, ծառերի բարձրությունը անհավասար է, մի քանի ծառեր անցնում են միջին մակարդակից, որը կազմում է 40 մ, ծառերին աճում են պտեր և օրխիդեաներ։ Թեքություններում հատկանշական են 15-30 մ բարձրության ծառեր ունեցող կիսասաղարթավոր անտառները և արմավենիները։ Քիչ շերտով հողով ծածկված ժայռերին գոյատևում են բաց սաղարթավոր անտառները, որոնք հարմարվել են ծանր կլիմայական պայմաններին, երբ նրանց հաճախ հասնում են աղի ջրի ալիքները ։
Լեբեդևկա (գյուղ, Յարմոլինի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Յարմոլինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Սուրբ Ծննդյան կղզու ազգային պարկ
Ֆլորա և ֆաունա
Կղզուն հատուկ են 237 տեսակի բույսերը, որոնցից 17-ը էնդեմիկ են։ Դրանք են` Abutilon listeri, Arenga listeri, Asplenium listeri, Asystasia alba, Brachypeza archytas, Colubrina pedunculata, Dicliptera maclearii, Dendrocnide peltata, Flickeringia nativitatis, Grewia insularis, Hoya aldrichii, Ischaemum nativitatis, Pandanus christmatensis, Pandanus elatus, Phreatia listeri, Peperromia rossii, Zehneria alba, Zeuxine exilis: Բույսերից 230 տեսակները հատուկ չեն կղզուն և բերվել են մարդկանց կողմից ։
Մոտավորապես 70 տարի առաջ կղզի բերվեց Anoplolepis gracilipes մրջյունը։ Մրջյունների այս տեսակը տարածվեց ողջ կղզում, որը բերեց Gecarcoidea natalis պոպուլյացիայի նվազման (30 միլիոն խեցգետիններ մահացան, որը կազմում է պոպուլյացիայի մեկ քառորդը ): Արդյունքում փոխվեց կղզու անտառների և դաշտերի կազմությունը, որը բերեց հազվագյուտ տեսակի կենդանիների և թռչունների համար նպաստավոր հողային տարածքների կրճատման, որոնց պոպուլյացիաները կրճատվեցին 20-րդ դարի երկրորդ կեսին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ավստրալիայի ազգային պարկեր Կատեգորիա:Կատեգորիա ԲՊՀՄ II
Էբյախ
Էբյախ (Эбях, Эбээх), գյուղ Ռուսաստանի, Սախա-Յակուտիայի հանրապետության Սրեդնեկոլիմսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2001 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 566 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սախա-Յակուտիայի հանրապետության Սրեդնեկոլիմսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1940 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Հյուսիսային Ամերիկայի դրոշներ
Հղումներ
Կատեգորիա:Դրոշներ Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկա
Apple Maps
Apple Maps, Apple-ի քարտեզագրական ծառայություն iOS և macOS օպերացիոն համակարգերի համար։
Գործառույթներ
Apple Maps-ը հասանելի են բոլոր iOS-սարքերին, որոնք աջակցում են iOS 6 թարմացումը (այդ թվում iPhone 3GS և ավելի նոր, iPad 2 և ավելի նոր, iPod touch 4G և ավելի նոր)։
Սկսած Mavericks-ի թարմացումից, Apple-ի քարտեզները OS X-ի համար հասանելի են «Քարտեզներ» հավելվածում։
Հավելվածն ունի հետևյալ գործառույթները ․
3D ռեժիմը հասանելի է միայն iPhone 4S-ի և ավելի բարձր, iPad 2-ի և ավելի բարձր, ինչպես նաև 5-րդ սերնդի iPod Touch-ը և ավելի բարձր, ինչը կապված է հին սարքերի մոդելների պրոցեսորի անբավարար հնարավորությունների հետ։ Այնուամենայնիվ, որոշ ժամանակ անց ռուս օգտատերը հայտարարել է, որ իրեն հաջողվել է 3D ռեժիմը միացնել iPhone 4-ում ։ Այս ռեժիմը ներկայացված է ԱՄՆ-ի, Կանադա յի, Մեծ Բրիտանիա յի, Ավստրալիա յի, Արևմտյան Եվրոպա յի խոշոր քաղաքների համայնապատկերներով։ Ռուսաստանում ծառայությունը չի իրականացվել, և նրա հայտնվելու հեռանկարները շատ մշուշոտ են։
iOS 7-ի մուտքով Apple-ը թարմացրել է «Քարտեզներ» հավելվածը։ Փոփոխություններն անդրադարձել են հավելվածի դիզայնին, գործառույթներին և քարտերի որակին։ Այսպես, ընդլայնվել է աշխարհագրությունը և բարելավվել է քայլ առ քայլ նավիգացիան, ռուսիֆիկացվել են ոչ մեծ քաղաքների անունները, բարելավվել է քարտեզների ընդհանուր սխեման, սակայն արբանյակային լուսանկարները որոշ տեղերում թողնում են ավելի լավ ցանկանալ։
Քննադատություն
«Քարտեզներ» հավելվածի օգտագործման ամենա սկզբից Օգտագործման հենց սկզբից «Քարտեզներ» նոր հավելվածը սկսել է քննադատության ենթարկվել արբանյակային լուսանկարների, քարտեզագրական սխեմաների ցածր որակի, ինչպես նաև նավիգացիայի և 3D ռեժիմում թույլ չտալու համար ։  Նույնիսկ ստեղծվել է հատուկ կայք, որտեղ ցանկացողները կարող են ներբեռնել էկրանի պատկերը հերթական «լյապով» ։
Օգտատերերի խոսքով՝ նավիգացիան նաև մի շարք սխալներ է պարունակում, որոնք կարող են լուրջ հետևանքների հանգեցնել։ Այսպես, 2012 թվականի դեկտեմբերին չորս հոգուց բաղկացած խումբը մոլորվել էր անապատում՝ փորձելով Apple-ի քարտեզների օգնությամբ գտնել Միլդյուրա (Ավստրալիա) քաղաքը-մարդկանց փրկելու համար ստիպված էին հատուկ գործողություն սկսել ։
Միևնույն ժամանակ, կարծիք կա, որ Apple-ի քարտերը ոչնչով չեն զիջում մրցակիցների քարտեզներին։ Այսպես, PC Magazine հրատարակության անկախ ամերիկացի լրագրող Ջոն Դվորակը Քալիֆորնիայում հետաքննություն է անցկացրել Ավտոմեքենայի համար լավագույն նավիգացիան պարզելու նպատակով, որի ընթացքում լավագույնը հայտնվել է Apple-ի արդյունքը, ինչն անսպասելի է դարձել փորձագետների և իր համար :Կան նաև օրինակներ, երբ Apple-ի 3D քարտեզները ավելի լավ տեսք ունեն, քան Google Քարտեզները ։
Բացի այդ, Apple-ի քարտեզները մտել են CNN-ի վարկածով 2012 թվականի անհաջողությունների տասնյակում ։
Այլընտրանքներ
Դրանք բոլորը հասանելի են iOS պլատֆորմի վրա․
Ուրբան Ահլին
Ուրբան Ահլին (Urban Ahlin, ), շվեդ քաղաքական գործիչ, մանկավարժ։ 2014-2018 թվականներին եղել է Շվեդիայի խորհրդարանի (ռիկստագի) նախագահը։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1964 թվականի նոյեմբերի 13-ին՝ Մարիեստադ քաղաքում։ 1990 թվականին ավարտել է Կարլստադի համալսարանը ։ 1980-ական թվականների կեսերից հայրենի Մարիեստադում աշխատել է որպես մաթեմատիկայի ուսուցիչ, քաղաքային խորհրդի խորհրդական և գործադիր մարմնի անդամ ։
1981 թվականից եղել է նաև սոցիալ-դեմոկրատական երիտասարդական խմբի անդամ, այնուհետև անդամագրվել Շվեդիայի սոցիալ-դեմոկրատական բանվորական կուսակցությանը։ 2005 թվականին ընտրվել է այդ կուսակցության Սկարաբորգի շրջանային կառույցի նախագահ ։ 1994 թվականին ընտրվել է ազգային խորհրդարանի պատգամավոր, 1998, 2002, 2006, 2010 և 2014 թվականներին վերընտրվել։ 2002–2006 թվականներին եղել է արտաքին գործերի կոմիտեի նախագահը, 2006–2014 թվականներին՝ փոխնախագահը ։ Պաշտոնավարել է նաև որպես ՆԱՏՕ-ի խորհրդարանական ասամբլեայում Շվեդիայի պատվիրակի տեղակալ ։
2014 թվականի սեպտեմբերի 29-ին ընտրվել է ռիկստագի նախագահ և պաշտոնավարել մինչև 2018 թվականի սեպտեմբերի 24-ը։ 2019 թվականին նշանակվել է Շվեդիայի դեսպան Կանադայում ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի քաղաքական գործիչներ
Խմելևեց (գյուղ, Տրոստյանեցի շրջան)
Խմելևեց (Хмелівець), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Տրոստյանեցի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Խմելևեց գյուղում բնակվում էր 7 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Տրոստյանեցի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Պիկովկա
Պիկովկա (Пыковка), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խիսլավիչսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խիսլավիչսկի շրջանի բնակավայրեր
Էնգիզ (Ջանիկի գավառ)
Էնգիզ, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Ջանիկի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Օթար Նեմսաձե
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրացի երգիչներ
Բրիսե Շուանի
Բրիսե Շուանի (Brissay-Choigny), կոմունա Ֆրանսիայում՝ Պիկարդիա մարզում՝ Էնա գավառում։ Մտնում է Ռիմբոն կանտոնայի կազմի մեջ։ Կոմունայի շրջանը՝ Սեն Կանտեն։
INSEE կոդը՝ 02123:
Տնտեսություն
2010 թվականի տվյալներով 195 աշխատունակ բնակիչներից 143-ը (15-64 տարեկան) տնտեսապես ակտիվ են, 52-ը՝ պասիվ (ակտիվության ինդեքսը՝ 73,3 %, 1999 թվականին 65,1 % էր)։ 143 ակտիվ բնակիչներից 127-ը (65 տղամարդ և 62 կին) աշխատում են, գործազուրկ էր 16-ը (7 տղամարդ և 9 կին)։ 52 պասիվներից 15-ը աշակերտներ և ուսանողներ են, 27-ը՝ թոշակառուներ, 10-ն էլ պասիվ են այլ պատճառներով.
Շառլոթ Հորնեթս
«Շառլոթ Հորնեթս» (Charlotte Hornets), ամերիկյան պրոֆեսիոնալ բասկետբոլային ակումբ։ Հանդես է գալիս Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) Արևելյան կոնֆերենցիայի հարավարևելյան դիվիզիոնում։
Օրիգինալ «Շառլոթ Հորնեթս» ակումբը ստեղծվել է 1988 թվականին, սակայն 2001–02 մրցաշրջանին ընդառաջ տեղափոխվել է Նոր Օռլեան։ Ներկայիս ակումբն ստեղծվել է 2004 թվականին՝ որպես «Շառլոթ Բոբքեթս»։ 2013 թվականին Նոր Օռլեանի թիմի նախագահական կազմը որոշում է զիջել «Հորնեթս» անունը և փոխարենը ընտրում «Պելիկանս» տարբերակը, ինչից հետո «Բոբքեթսի» նախագահական կազմը ցանկություն է հայտնում վերականգնել շառլոթյան թիմի նախկին անվանումը ։
Թիմի նախկին անվան պաշտոնական վերականգնումը տեղի է ունեցել 2014 թվականի մայիսի 20-ին ։
Ակումբի նախագահն է բասկետբոլի լեգենդ Մայքլ Ջորդանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԲԱԱ ակումբներ
Տրիտոն (դիցաբանություն)
Ջրհեղեղի ժամանակ, Պոսեյդոնի հրամանով, նա փչեց և ալիքներն ընկրկեցին։ Ցույց տվեց արգոնավորդներին, թե ինչպես պետք է դուրս գալ ծանծաղուտների միջից և դուրս գալ բաց ծով։
Մահափորձ Ռեյգանի դեմ
Մահափորձ Ռեյգանի դեմ, ԱՄՆ նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանի դեմ մահափորձը տեղի է ունեցել 1981 թվականի մարտի 30-ին՝ պաշտոնը ստանձնելուց երկու ամիս անց։ Նախագահը և նրա ուղեկցորդներից երեքը վիրավորվել են Վաշինգտոնի «Հիլթոն» հյուրանոցից դուրս գալու ժամանակ, որտեղ Ռեյգանը ելույթ է ունեցել արհմիությունների ֆեդերացիայի պատվիրակների առջև։ Կրակողը եղել է ոմն Ջոն Հինքլին (1955 թվականի մայիսի 29), որը նախկինում հետապնդել է նախագահ Ջիմի Քարթերին և բուժվել հոգեկան խանգարումից։
Պատճառ
Հինքլիի մահափորձի իրականացնելու պատճառը եղել է դերասանուհի Ջոդի Ֆոսթերի հանդեպ մոլուցքը։ 1970-ական թվականների վերջին Հոլիվուդում ապրելով՝ Հինքլին դիտել է «Տաքսիստ» ֆիլմն առնվազն 15 անգամ և, հնարավոր է, նույնացրել է իրեն ֆիլմի գլխավոր հերոս Թրևիս Բիքի հետ (Ռոբերտ դե Նիրոյի կատարմամբ) ։ Ֆիլմը պատմում է 12-ամյա մարմնավաճառի նկատմամբ Թրևիսի հոգատարության մասին (Ջոդի Ֆոսթերի կատարմամբ) և ավարտվում է արյունոտ տեսարանով, որտեղ նա սպանում է իր հաճախորդին։
Հաջորդ մի քանի տարիների ընթացքում Հինքլին Ֆոսթերին հետապնել է երկրով մեկ։ «People» ամսագրից տեղեկանալով, որ 18-ամյա Ջոդին սովորում է Յեյլի համալսարանում, Հինքլին ընդունվել է նաև գրական վարպետության դասընթացների ։ 1980 թվականի վերջին Հինքլին բազմաթիվ նամակներ է գրել Ֆոսթերին և երկու անգամ խոսել նրա հետ հեռախոսով։ Ստանալով քաղաքավարի մերժում, նա չի հրաժարվել իր մտադրություններից ։ Հինքլին վստահ է եղել, որ հռչակվելով ամբողջ երկրում, նա կարող է հասնել Ֆոսթերի դիրքին։ Ֆիլմի հերոս Թրևիս Բիքլի նման Հինքլին սպանելության նպատկով սկսել է հետապնդել նախագահ Ջիմի Քարթերին։ 1981 թվականի մարտին Հինքլի Ֆոսթերը գրել է ևս մի քանի ձայնագրություն։ Ջոդին որոշել է դրանք փոխանցել դեկանին։ Դեկանն իր հերթին գրություն է փոխանցել ոստիկանությանը, սակայն Հինքլիի գտնվելու վայրը պարզել չի հաջողվել ։
Ռեյգանի ելույթը
1981 թվականի մարտի 29-ին Հինքլին ժամանել է Վաշինգտոն Գրեյհաունդ լայնզ ավտոբուսով եղել է «Park Central Hotel» հյուրանոցում ։ Հաջորդ առավոտ նա նախաճաշել է «McDonald»-ում, հայտնաբերել է «Washington Post» թերթի Ռեյգանի աշխատանքային օրվա ժամանակացույցը և որոշել է գործել։ Մահափորձից երկու ժամ առաջ, իմանալով, որ նա կարող է կրակել, Հինքլին գրել է Ֆոստերին մի գրություն ։
Մարտի 30-ին նախագահ Ռեյգանը ելույթ է ունեցել «AFL-CIO» արհմիությունների ֆեդերացիայի ներկայացուցիչների առջև Վաշինգտոնի Հիլթոն հյուրանոցում։ Նա շենք է մտել մոտավորապես 13:45-ին և ողջունել է այն ամբոխին, որտեղ գտնվում էին մամուլը, Կանադայի վարչապետ Պիեռ Թրյուդոն, մի քանի օտարերկրյա բարձրաստիճան պաշտոնյաներ և Ջոն Հինքլին։
Մահափորձ
Ժամը 14:27-ին, երբ Ռեյգանը դուրս է եկել հյուրանոցի շենքից, մտադիր է եղել նստել նախագահական մեքենան։ Հինքլին դուրս է եկել ամբոխից և «Röhm RG-14» ատրճանակից երեք վայրկյանի ընթացքում կրակել 5,6 մմ տրամաչափի վեց փամփուշտ, բառացիորեն դիպչելով Ռեյգանին ուղեկցող երեք մարդկանց։
Առաջին գնդակը դիպել Է Սպիտակ տան մամուլի քարտուղար Ջեյմս Բրեյդիի գլխին, երկրորդը Կոլումբիայի շրջանի ոստիկանության գնդապետ Թոմաս Դելահանտին ։ Երրորդը թռել է նախագահի կողքով և դիպել դիմացի տան պատուհանին։ Չորրորդ փամփուշտը վիրավորել է գաղտնի ծառայության գործակալ Թիմոթի Մաքարթիին ։ Հինգերորդը հայտնվել Է նախագահական լիմուզինի բաց դռան բրոնեստեկլոյում։ Վերջին փամփուշտը մխրճվել է լիմուզինի կորպուսի մեջ, մտել Ռեյգանի կրծքավանդակի մեջ, ծակել կողոսկրը և մնացել թոքի մեջ ։ Կրակոցներից անմիջապես հետո հանցագործի վրա հարձակվել են հատուկ գործակալներ (նրանց թվում էր Ջեյմս Մաքարթին) և նրան պատին սեղմել։ Հաջորդ խումբը հարձակման է ենթարկվել այլ գործակալների կողմից, որոնց մի մասը զինված է եղել ատրճանակներով, իսկ Ռոբերտ Վանկոն «Uzi» ատրճանակով, սպասելով ոստիկանության և շտապօգնության ժամանմանը։ Կրակոցները խուճապ են առաջացրել և լրագրողների ուշադրությունը գրավել դեպքի վայր։
Կրակոցների սկսվելուց րոպեներ անց գաղտնի ծառայության գործակալ Ջերի Պարը քարշ է տվել Ռեյգանին դեպի ստրոնա, հրելով նրան Լիմուզին և ծածկելով իր մարմինը ։ Նախագահի վիրավորվելու փաստը միանգամից չի նկատվել։ Երբ Պարը Ռեյգանին զննել է հրազենային վնասվածքներով, նախագահը սկսել է հազել արյունով և ենթադրել է, որ Պարը կոտրել է նրա կողոսկրը։ Պարը վարորդին կարգադրել է ուղևորվել Ջորջ Վաշինգտոնի համալսարանին կից հիվանդանոց։ Հիվանդանոց ժամանելուց հետո Ռեյգանը արյուն է կորցրել, դուրս է եկել լիմուզինից առանց կողմնակի օգնության հասել շտապ բժշկական օգնության բաժանմունք, որտեղ բողոքել է դժվար շնչառությունից և ընկել։ Փամփուշտի հեռացման վիրահատությունը կատարվել է անմիջապես։ «Հուսով եմ, դուք Հանրապետական եք», ինչին նա պատասխանել է. «այսօր, պարոն Նախագահ, մենք բոլորս հանրապետականներ ենք» ։ Չնայած 70-ամյա տարիքին՝ Ռեյգանը արագ ապաքինվել է և շուտով կարողացել է կատարել նախագահական պարտականությունները։
Հետևանքներ
Տուժած երկու ոստիկաններ (Դելահանթին և Մաքարթին) ամբողջությամբ վերականգնվել են վիրավորումից հետո։ Լուրջ գանգուղեղային վնասվածք ստացած նախագահի մամուլի քարտուղար Ջեյմս Բրեյդին հաշմանդամ է դարձել, բայց անվանապես իր պաշտոնում մնացել է մինչև Ռեյգանի նախագահական ժամկետի ավարտը։ Ավելի ուշ Բրեյդին և նրա կինը՝ Սառան, հայտնի քաղաքական ակտիվիստներ են դարձել հրազենի տիրապետման իրավունքների վերահսկողության բնագավառում։ Ջեյմս Բրեյդին մահացել է 2014 թվականին՝ վնասվածքից հետո առաջացած բարդությունների պատճառով, սակայն Հինքլին չի դատապարտվել նրա սպանության համար՝ մահափորձի ժամանակ անմեղսունակության պատճառով :Մահափորձի արդյունքում չեղյալ են հայտարարվել Ռեյգանի առաջիկա ամսվա ծրագրերը։ Ի թիվս այլ բաների՝ նա չի կարողացել ներկա գտնվել Հյուսթոնի թռիչքների կառավարման կենտրոնում տիեզերական Մաքոքի առաջին գործարկման ժամանակ։
Դատավարությունից հետո Հինքլին տեղի ունեցածը անվանել է «Համաշխարհային պատմության մեջ սիրո մեծագույն արտահայտություն» և ափսոսանք չի հայտնել կատարվածի համար ։
Հինքլին արդարացվել է հոգեկան խանգարման պատճառով և կալանավորվել Է Վաշինգտոնի Սուրբ Եղիսաբեթի հոսպիտալում։ 2016 թվականի սեպտեմբերի 10-ին նա ազատ է արձակվել հոգեբուժական հիվանդանոցից և բնակություն հաստատել մոր տանը։ Նրա ազատության մեջ գտնվելը որոշ սահմանափակումներ է ունեցել։
1991 թվականին հեռուստաէկրանների վրա թողարկվել է «Ջեյմս Բրեյդայի պատմությունը» ֆիլմը՝ նվիրված Բրեյդայի ճակատագրին, որի դերը կատարել է Բո Բրիջեսը։ 2001 թվականին նկարահանվել է մեկ այլ գեղարվեստական հեռուստաֆիլմ՝ «Այն օրը, երբ կրակում էին Ռեյգանի վրա»։ Նա նաև սկանդալային իրավիճակը լուսաբանում է մահափորձից անմիջապես հետո, երբ պետքարտուղար Ալեքսանդր Հեյգը փաստացի իրեն հայտարարել է նախագահի պաշտոնակատար, թեև դա փոխնախագահի լիազորությունն է։ Այս ֆիլմում Հեյգան խաղացել է Ռիչարդ Դրեյֆուսը, իսկ Ռեյգանը՝ Ռիչարդ Կրենան։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1981 Կատեգորիա:Հանցագործությունն ԱՄՆ-ում
Անի Վարդանյան
Անի Վարդանյան, հայ գեղասահորդուհի։ 2005 թվականի հայ ազգային արծաթե մեդալակիր։
Կարևոր մրցակցություն
Կատեգորիա:Հայ գեղասահորդներ
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (21-րդ դար, Ավան)
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի (Սուրբ Աստվածածին մատուռ), նորակառույց եկեղեցի Երևանի Ավան վարչական շրջանի Նարեկացի թաղամասում։
Պատմություն
1996-2002 թթ. կառուցել են Ավանի բնակիչներ, արդարադատության խորհրդական Գրիշա Համբարձումի Մելիք-Սարգսյանը և գործարար Արմեն Նապոլեոնի Աղաջանյանը։ Շինարարության ժամանակ հայտնաբերվել է հնամյա տաճարի սյան հիմնաքար։ Եկեղեցու մանրակերտը Գրիշա Մելիք-Սարգսյանը տեսել էր երազում և պատրաստել։ Հետագայում եկեղեցին նախագծվել և կառուցվել է ըստ այդ մանրակերտի։ Եկեղեցին ունի 11 մետր բարձրություն, 30 քմ տարածք և զանգակատուն։ Գրիշա Մելիք-Սարգսյանի նախապապը՝ Մելիք Սարգիսը, XVIIդ. Սուրբ Աստվածածնի նման մի մեծ եկեղեցի էր կառուցել Արցախում, իսկ նրա թոռը՝ Մելիք Ավետիսը, նորոգել էր գմբեթը։ Այդ մասին հիշատակված է Արքեպիսկոպոս Բարխուդարյանցի «Արցախի պատմություն» երկհատոր գրքում։ Երևանի քաղաքային խորհրդի որոշմամբ՝ եկեղեցու շինարարության համար անժամկետ հատկացվել է 600 քմ տարածք։ Շինարարությունն սկսվել է 1996 թ. և տևել շուրջ 7 տարի։ Եկեղեցուն կից կառուցվել է նաև երիցատուն, ծխական խորհրդի ատենապետի նստավայր և հոգևոր կենտրոն։ Բակում տեղադրվել է ցայտաղբյուր, խաչքար, կահավորվել երիցատունը և ծխական խորհրդի ատենապետի նստավայրը։ Եկեղեցու շինարարությանն իրենց օրհնությունն ու նյութական աջակցությունն են բերել Ամենայն հայոց կաթողիկոսը և Արարատյան հայրապետական թեմի առաջնորդական փոխանորդ Տեր Նավասարդ արքեպիսկոպոս Կճոյանը։ Եկեղեցու օծման արարողությունը կատարվել է 2002 թ. նոյեմբերի 9-ին՝ Արարատյան հայրապետական թեմի հոգևոր դասի մասնակցությամբ։ Եկեղեցու ծխական խորհրդի որոշմամբ և միջնորդությամբ Գ. Մելիք-Սարգսյանը նշանակվել է ծխական խորհրդի ատենապետ։ Ներկայումս Ավանի Սբ. Աստվածածին եկեղեցին գործում է ։
Պրանգլին
Պրանգլին (Prangli, էստոնական կղզի Ֆիննական ծովածոցի հյուսիսային հատվածում՝ Վիիմսիից 9 կմ հյուսիս-արևելք։ Այն ենթարկվում է Հարյումաա նահանգի Վիիմսի շրջանին։ Կղզու երկարությունը 6 կմ է, լայնությունը՝ 2,5 կմ։ Այն պատված է թփուտներով։
Կղզում բնակվում են մոտավորապես 100 մշտական բնակիչներ։ Գործում է դպրոց և մշակույթի տուն։ Կղզու մասին առաջին հիշատակությունները թվագրվում են 14-րդ դարի ։.
Մայրցամաքի հետ կապը ապահովվում է նավերով, իսկ ձմռանը, երբ ծովը սառցակալում է՝ սառցե ճանապարհներով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ Կատեգորիա:Ֆիննական ծոցի կղզիներ
Էգվեկինոտ (քաղաքատիպ ավան, Իուլտինսկի շրջան)
Էգվեկինոտ (Эгвекинот, չուկ.՝ Ирвыкыннот), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի, Չուկոտկայի ինքնավար օկրուգի Իուլտինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2012 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2756 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Չուկոտկայի ինքնավար օկրուգի Իուլտինսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1946 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Խվոշչևայա (գյուղ, Տրոստյանեցի շրջան)
Խվոշչևայա (Хвощова), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Տրոստյանեցի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Խվոշչևայա գյուղում բնակվում էր 45 մարդ։
Աստղիկ (տարեգիրք)
Պատմություն
«Աստղիկ» տարեգիրքը լույս է տեսնում 1988 թվականից Երևանում, Երևանի պետական համալսարանի կողմից, հիմնադիր-խմբագիրը հայ լեզվաբան, թարգմանչուհի Սոնա Սեֆերյանն է։ Համարվում է առաջին թարգմանչական պարբերականը Հայաստանի Հանրապետությունում։ Տարեգիրք տպագրում է թարգմանություններ տարբեր լեզուներից, հիմնականում՝ բնագրերից, ինչպես նաև գիտական հոդվածներ՝ թարգմանություններ արվեստի վերաբերյալ։
Հրատարակվել են Դեյվիդ Հերբերթ Լոուրենսի, Ուիլյամ Շեքսպիրի, Լուիս Քերոլի, Ռեդյարդ Քիփլինգի, Ֆեդերիկո Գարսիա Լորկայի և ուրիշների գործերից։ «Աստղիկ» տարեգիրքը տպագրում է նաև հայ գրողների (Հովհաննես Թումանյան, Վահան Տերյան, Պարույր Սևակ, Նար-Դոս Շիրվանզադե) ստեղծագործությունների թարգմանություններ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայկական պարբերականներ
Նիկոլայ Գյաուրով
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բուլղարացի օպերային երգիչներ Կատեգորիա:Բասեր Կատեգորիա:20-րդ դարի օպերային երգիչներ Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Անտոն Կոբյալկո
Անտոն Իգորևիչ Կոբյալկո (Антон Игоревич Кобялко, ), ռուս ֆուտբոլիստ, «Արարատ-Արմենիա» ակումբի հարձակվող։ Ռուսաստանի սպորտի վարպետ (2016) ։
Կենսագրություն
Ծնվել է Ալթայի երկրամասի Բարնաուլ քաղաքում։ Ֆուտբոլով զբաղվել սկսել է երկրորդ դասարանում սովորելու ընթացքում ։ Առաջին մարզիչը եղել է Ա. Լետունովը ։ 15 տարեկանում արդեն խաղացել է Բարնաուլի «Պոլիմեր» ակումբում սիրողական մակարդակում։ Դպրոցն ավարտելուց հետո պայմանագիր է կնքել Բարնաուլի «Դինամո» ակումբի հետ, որտեղ հանդես է եկել ակումբի երկրորդ կազմի խաղերում ։
2007 թվականի մրցաշրջանից հետո ավարտվել է «Մետալուրգ» ակումբի հետ կնքված պայմանագրի ժամկետը։ Նրան արդեն վաղուց ցանկանում էր իր թիմի կազմում տեսնել ԿԱՄԱԶ ակումբի գլխավոր մարզիչ Յուրի Գազզաևը, և Կոբյալկոն հաջորդ մրցաշրջանն սկսել է Նաբերեժնիե Չելնիի ԿԱՄԱԶ ակումբի կազմ։ ԿԱՄԱԶ ակումբում նա դարձել է թիմի կարևորագույն խաղացողներից մեկը՝ առաջին մրցաշրջանում խփելով 12 գոլ ։ 2010 թվականին դարձել է մրցաշրջանում թիմի լավագույն գոլի հեղինակ ։ 2011 թվականին անցկացրել իր 100-րդ խաղը ԿԱՄԱԶ ակումբի կազմում՝ Վլադիմիրի «Տորպեդո» ակումբի դեմ խաղում խփելով գոլ և վաստակելով 11-մետրանոց ։ Ակումբի կազմում անցկացրած 4,5 տարվա ընթացքում նա մասնակցել է 146 խաղի և խփել 32 գոլ ։ ԿԱՄԱԶ ակումբի՝ ՖԱԼ-ից հեռացվելուց հետո Կոբյալկոն տեղափոխվել է «Ուրալ» ակումբ ։ 2012/13 մրցաշրջանում թիմի կազմում անցկացրել է 22 խաղ, որոնցում խփել է 6 գնդակ, իսկ թիմի մրցաշրջանի արդյունքում զբաղեցրել է առաջին տեղը և անցել Պրեմիեր լիգա։
Կոբալյակոն տեղափոխվել է Օրենբուրգի «Գազովիկ» ակումբ, որի կազմում անցկացրած առաջին մրցաշրջանում մասնակցել է 22 հանդիպման և խփել 7 գոլ, երկրորդ մրցաշրջանում դարձել 6 գոլի հեղինակ 24 հանդիպման ընթացքում, իսկ 2015/16 մրցաշրջանում, որի արդյունքում «Գազովիկ» ակումբն զբաղեցրել է առաջին տեղը ՖԱԼ առաջնությունում և անցել Պրեմիեր լիգա, Կոբյալկոն 23 խաղում խփել է 1 գոլ։
Հաջորդ մրցաշրջանի սկզբին տեղափոխվել է ՖԱԼ-ի «ԲՄԱ-Խաբարովսկ» ակումբ ։ Կանոնավոր առաջնությունում մասնակցել է 25 խաղի՝ խփելով 1 գոլ, ինչպես նաև աչքի է ընկել իրացված 11-մետրանոց հարվածով Պրեմիեր լիգա անցնելու համար անցկացված փլեյ օֆֆի՝ իր նախկին «Օրենբուրգ» ակումբի դեմ հանդիպման հետխաղյա 11 մետրանոցների հարվածաշարում։ Հանդիպումն ավարտվել է Խաբարովսկի ակումբի հաղթանակով, և վերջինս իր պատմության մեջ առաջին անգամ անցել է Ռուսաստանի Պրեմիեր լիգա։
2017/18 մրցաշրջանում «ԲՄԱ-Խաբարովսկ» ակումբի կազմում Ռուսաստանի ՖԱԼ առաջնությունում անցկացրել է 3 խաղ՝ դուրս գալով փոխարինման Տուլայի «Արսենալ», Մոսկվայի ԲԿՄԱ և «Լոկոմոտիվ» ակումբների դեմ արտագնա խաղերում, ապա 2017 թվականի օգոստոսի 17-ին տեղափոխվել է Կալինինգրադի «Բալթիկա» ակումբ, որը հանդես էր գալիս ՖԱԼ առաջնությունում։ 2018 թվականի ամռանը տեղափոխվել է «Արարատ-Արմենիա» ակումբ։
Բազմիցս մասնակցել է «Надежда» աշնանային երիտասարդական ավանդական մրցաշարին, որ անցկացվել է 2000-ական թվականին, և որին մասնակցել են երկրորդ դիվիզիոնը բոլոր տարածաշրջանների թիմերը և առաջին դիվիզիոնի հավաքական թիմը մինչև 23 տարեկան խաղացողներով։
Անձնական կյանքը
Առաջին ամուսնությունից (կինը՝ Յանա) ունի որդի` Արտյոմը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Արարատ-Արմենիայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի սպորտի վարպետներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
(4607) Սեյլենդֆարմ
(4607) Սեյլենդֆարմ (Seilandfarm), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1987 թվականի նոյեմբերի 25-ին Կին Էնդատեի և Կաձուրո Վատանաբեի կողմից Կիտամիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,263665 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2209 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,3065 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1243,99 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,289392 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,25° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1987 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կին Էնդատեի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Կաձուրո Վատանաբեի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Մատենադարան
Մատենադարան, հին ձեռագրերի և փաստաթղթերի պահպանման և ուսումնասիրման կենտրոն, ձեռագրերի պահպանման աշխարհի ամենահարուստ կենտրոններից մեկը։ Ունի ձեռագրերի և միջնադարյան գրքերի աշխարհի ամենախոշոր հավաքածուներից մեկը։ Այստեղ պահպանվում են շուրջ 23000 ձեռագիր, հմայիլներ, պատառիկներ և 300,000 արխիվային փաստաթուղթ։ Ամեն տարի Մատենադարանն ունենում է շուրջ 50000 այցելու։
Հայերեն ձեռագիր մատյանների ամենախոշոր պահոցն է։ Այն ստեղծվել է 1921 թվականին՝ 5-րդ դարում ստեղծված Էջմիածնի մատենադարանի հիմքի վրա, և եղել է առաջին գիտահետազոտական հաստատությունը Հայաստանում։ Նախկինում այն կոչվել է Կուլտուր-պատմական ինստիտուտ ։
Մատենադարանը գրանցված է 1997 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային հիշողության ցանկում ։ Այն այժմ համարվում է «ազգային հիշողության պահպանման և զարգացման ամենակարևոր վայրերից մեկը» ։
Ծագումնաբանություն
«Մատենադարան» (հայերեն բառը Գրաբարի խոնարհման համակարգը «գրաբարում» նշանակել է «գրադարան») և համարվել է մի վայր, որին կից գործել է նաև ձեռագրատուն ։ Մի քանի հայկական վանական համալիրներ նույնպես ունեցել են մատենադարաններ, ինչպես օրինակ՝ Հաղպատի և Սանահինի վանական համալիրներն են ։
Նախապատմություն
Ըստ Ղազար Փարպեցու՝ Էջմիածնի կաթողիկոսությանը կից գործել է գրատուն, որտեղ պահվել են հայերեն ու հունարեն մատյաններ ։ 5-րդ դարի սկզբից Հայաստանում և հայաշատ վայրերում գրվել և ընդօրինակվել են հազարավոր ձեռագիր (գրչագիր) մատյաններ, որոնք պահվել են վանքերի ու մենաստանների գրատներում ու մատենադարաններում։
Հայերեն ձեռագիր մատյանների ամենախոշոր պահոցն է։ Այն ստեղծվել է 1921 թվականին՝ 5-րդ դարում ստեղծված Էջմիածնի մատենադարանի հիմքի վրա, և եղել է առաջին գիտահետազոտական հաստատությունը Հայաստանում։ Նախկինում այն կոչվել է Կուլտուր-պատմական ինստիտուտ։
Միջնադարում ձեռագիր մատյաններին մշտապես սպառնացել է օտար նվաճողների ավարառության ու ոչնչացման վտանգը։ Ստեփանոս Օրբելյանի վկայությամբ՝ 1170 թվականին սելջուկ-թուրքերը գրավել են Բաղաբերդ ամրոցը և կողոպտել Տաթևից ու շրջակա այլ վանքերից այնտեղ հավաքված շուրջ 10 000 ձեռագիր, իսկ Կիրակոս Գանձակեցին պատմում է, որ օտար նվաճողները 1242 թվականին Կարին քաղաքի մատենադարանից հափշտակել են բազմաթիվ մատյաններ։ 1298 թվականին եգիպտական մամլուքների արշավանքների հետևանքով ավերվել է Կիլիկիայի մայրաքաղաք Սսի պետական գանձատունը ։ Վերջին անգամ Էջմիածնի մատենադարանն ավերվել է 1804 թվականին, որի մասին վկայություն ունի Ներսես Ե Աշտարակեցին ։ Մատենադարանը վերաբացվել է 1840 թվականին, երբ Արևելյան Հայաստանը մտել է Ռուսաստանի կազմի մեջ։ 1840 թվականին Մարի Բրոսսեի նախաբանով տպագրվել է ձեռագրերի առաջին ցանկը, որում ցուցակագրվել են 312 ձեռագրեր։ Մատյանների երկրորդ համառոտ ցանկը լույս է տեսել 1863 թվականին՝ «Մայր ցուցակ» վերնագրով ։ Այս ձեռագրացուցակում ընդգրկված են 2340 ձեռագրեր։ 1914 թվականին Մատենադարանում պահվում էր շուրջ 4 660 ձեռագիր ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին ձեռագրերը ժամանակավորապես տեղափոխվել են Մոսկվա։ 1915 թվականի փետրվարի 3-ին Էջմիածնից Մոսկվա է տեղափոխվել ձեռագրերի ամբողջ հավաքածուն։ Ձեռագրերը Հայաստան են վերադարձվել 1922 թվականի ապրիլի 5-ին ։
Հայոց ցեղասպանության տարիներին ոչնչացվել են Արևմտյան Հայաստանի ոչ միայն մշակութային կենտրոնները, այլև հազարավոր ձեռագիր մատյաններ։ Հատկապես մեծ վնաս է կրել Կտուց Անապատը, որտեղ մինչև 1915 թվականը պահվում էր մոտ 500 կտոր ձեռագիր, սակայն միայն 202-ն է հաջողվել տեղափոխել Մատենադարան։ Բազմաթիվ ձեռագրեր փրկվել են եղեռնից մազապուրծ հայերի շնորհիվ։ Երևանի, Էջմիածնի և աշխարհի բազմաթիվ քաղաքների, այդ թվում՝ Երուսաղեմի, Վենետիկի, Վիեննայի, Նոր Ջուղայի, Բեյրութի, Մոսկվայի, Սանկտ Պետերբուրգի, Թիֆլիսի, Փարիզի, Լոնդոնի, Նյու Յորքի, Լոս Անջելեսի գրադարաններում ու թանգարաններում պահվում են շուրջ 30.000 հայերեն ձեռագրեր։
Պատմություն
Մատենադարանը որպես առաջին գիտահետազոտական հաստատություն Հայաստանում, ստեղծվել է 1921-ին՝ Էջմիածնի ձեռագրատան հիմքի վրա։ Նախապես կոչվել է Կուլտուր-պատմական ինստիտուտ։ 1939-ին Մատենադարանն Էջմիածնից տեղափոխվել է Երևան և տեղավորվել Հանրային գրադարանի շենքում։ Մատենադարանի ներկայիս շենքը կառուցվել է 1945-57-ին։ Մատենադարանն այդ շենք է փոխադրվել 1959-ին, 1962-ին կոչվել է Մեսրոպ Մաշտոցի անվան ։
1920–1930-ական թվականներին Մատենադարանի հավաքածուն համալրվել է Վասպուրականից և Տարոնից բերված, ԽՍՀՄ տարածքի հայկական վանքերից ու եկեղեցիներից հավաքված, Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանից, Թիֆլիսի հայոց ազգագրական ընկերությունից ու Ներսիսյան դպրոցից, Նոր Նախիջևանից, Նոր Բայազետից, Կարինից, Թավրիզի առաջնորդարանից, Երևանի պետական թանգարանից և այլ վայրերից ստացված, ինչպես նաև զանազան անհատների նվիրած կամ վաճառած ձեռագրերով, որոնք ցուցակագրվել ու նկարագրվել են։
1939 թվականին Մատենադարանն Էջմիածնից տեղափոխվել է Երևան՝ Հանրային գրադարան։ 1945 թվականին ճարտարապետ Մարկ Գրիգորյանի նախագծով Երևանում սկսվել է Մատենադարանի շենքի կառուցումը և ավարտվել 1957 թվականին։ 1959 թվականի մարտի 3-ին՝ ԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի N 71 որոշմամբ Մատենադարանը տեղափոխվել է նորակառույց շենք և վերածվել գիտահետազոտական կառույցի. արտաքուստ կիրառված են հայկական ճարտարապետությանը բնորոշ, իսկ ներսում՝ հիմնականում միջնադարյան ճարտարապետության ձևերն ու լուծումները։ Գլխավոր ճակատի խորշերի միջնապատերի առջև ձախից աջ համապատասխանաբար՝ Թորոս Ռոսլինի, Գրիգոր Տաթևացու, Անանիա Շիրակացու, Մովսես Խորենացու, Մխիթար Գոշի, Ֆրիկի բազալտե արձաններն են, իսկ ներքևի փոքրիկ հրապարակում՝ Մեսրոպ Մաշտոցի և Կորյունի արձանախումբը։
1962 թվականին Մատենադարանն անվանակոչվել է Մեսրոպ Մաշտոցի անունով։ 1954 թվականից Մատենադարանը ղեկավարել է ակադեմիկոս Լևոն Խաչիկյանը (1918-1982), որի ջանքերով հաստատությունը լիարժեքորեն կայացել է որպես գիտահետազոտական կենտրոն` կարճ ժամանակում արժանանալով միջազգային ճանաչման։ 1965-70-ին 2 հատորով հրատարակվել է Մատենադարանի հայերեն ձեռագրերի համառոտ ցուցակը, իսկ 1984-ից սկսած՝ «Մատենադարանի հայերեն ձեռագրերի մայր ցուցակի» Ա-Ժ հատորները ։ Լույս է ընծայվում «Բանբեր Մատենադարանի» գիտական հանդեսը ։ 1959-ից ցայսօր Մատենադարանը հրատարակել է ավելի քան 400 անուն գիրք ։
1982-2007 թվականներին Մատենադարանի տնօրենն է եղել ակադեմիկոս Սեն Արևշատյանը։ 2007-2016 թթ. Մատենադարանի տնօրենն է եղել բանասիրության դոկտոր Հրաչյա Թամրազյանը։ 2018 թվականից տնօրենն է Վահան Տեր-Ղևոնդյանը ։
Շենքեր
Մատենադարանը որպես առաջին գիտահետազոտական հաստատություն Հայաստանում, ստեղծվել է 1921-ին՝ Էջմիածնի ձեռագրատան հիմքի վրա։ Նախապես կոչվել է Կուլտուր-պատմական ինստիտուտ։ 1939-ին Մատենադարանն Էջմիածնից տեղափոխվել է Երևան և տեղավորվել Հանրային գրադարանի շենքում։ Մատենադարանի ներկայիս շենքը կառուցվել է 1945-57-ին։ Մատենադարանն այդ շենք է փոխադրվել 1959-ին, 1962-ին կոչվել է Մեսրոպ Մաշտոցի անվան ։
1920–1930-ական թվականներին Մատենադարանի հավաքածուն համալրվել է Վասպուրականից և Տարոնից բերված, ԽՍՀՄ տարածքի հայկական վանքերից ու եկեղեցիներից հավաքված, Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանից, Թիֆլիսի հայոց ազգագրական ընկերությունից ու Ներսիսյան դպրոցից, Նոր Նախիջևանից, Նոր Բայազետից, Կարինից, Թավրիզի առաջնորդարանից, Երևանի պետական թանգարանից և այլ վայրերից ստացված, ինչպես նաև զանազան անհատների նվիրած կամ վաճառած ձեռագրերով, որոնք ցուցակագրվել ու նկարագրվել են։
1939 թվականին Մատենադարանն Էջմիածնից տեղափոխվել է Երևան՝ Հանրային գրադարան։ 1945 թվականին ճարտարապետ Մարկ Գրիգորյանի նախագծով Երևանում սկսվել է Մատենադարանի շենքի կառուցումը և ավարտվել 1957 թվականին։ 1959 թվականի մարտի 3-ին՝ ԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի N 71 որոշմամբ Մատենադարանը տեղափոխվել է նորակառույց շենք և վերածվել գիտահետազոտական կառույցի. արտաքուստ կիրառված են հայկական ճարտարապետությանը բնորոշ, իսկ ներսում՝ հիմնականում միջնադարյան ճարտարապետության ձևերն ու լուծումները։ Գլխավոր ճակատի խորշերի միջնապատերի առջև ձախից աջ համապատասխանաբար՝ Թորոս Ռոսլինի, Գրիգոր Տաթևացու, Անանիա Շիրակացու, Մովսես Խորենացու, Մխիթար Գոշի, Ֆրիկի բազալտե արձաններն են, իսկ ներքևի փոքրիկ հրապարակում՝ Մեսրոպ Մաշտոցի և Կորյունի արձանախումբը։
1982-2007 թվականներին Մատենադարանի տնօրենն է եղել ակադեմիկոս Սեն Արևշատյանը։ 2007-2016 թթ. Մատենադարանի տնօրենն է եղել բանասիրության դոկտոր Հրաչյա Թամրազյանը։ 2018 թվականից տնօրենն է Վահան Տեր-Ղևոնդյանը ։
Հին շենք
Մատենադարանի հին շենքը Մարկ Գրիգորյանն սկսել է նախագծել 1940 թվականին, որը սակայն կասեցվեց՝ Հայրենական մեծ պատերազմի պատճառով։ 1943 թվականին շենքի նախագծման միտքը կրկին բարձրացվեցին՝ ՍՍՌ Գիտությունների ակադեմիայի նախագահ Հովսեփ Օրբելու աջակցությամբ։ Նախագծման աշխատանքները վերսկսվեցին 1944-ին։ Շենքը նախագծելիս Մարկ Գրիգորյանը հայկական ճարտարապետական ավանդույթները փորձել է միավորել այդ ժամանակվա ձեռագրերի պահպանման տեխնիկայի հետ։ Շենքի ճարտարապետությունը պատկերացնելու նպատակով ճարտարապետը եղել է Սանահինում, Հաղպատում, Զանգեզուրի, Տաթևի հուշարձաններում և այլուր։ 1944-ի վերջին նախագիծն ավարտվում է և ուղարկվում հաստատման։ Նախնական նախագծում նախատեսված էր նաև ստորերկրյա պահոց, որը չի հաստատվում․ նախագծի մյուս մասերը հաստատվում են։ Շենքի կառուցումն սկսվում է 1945 թվականին, առժամանակ դադարեցվում 1947-1953 թվականներին ։
1953 թվականին շենքի կառուցումը վերսկսվում է և միաժամանակ սկսվում են նաև նախագծվել շենքին կից քանդակները։ Մատենադարանի հին շենքը խորանարդաձև է, կառուցված մոխրակապույտ բազալտից՝ դեպի Երևան նայող բլրի վրա, որը գտնվում է Մաշտոցի պողոտայի (նախկինում՝ Ստալինի պողոտա) հյուսիսային ծայրում՝ Մայր Հայաստան հուշահամալիրի ներքևում (այդժամ՝ Քանաքեռի սարահարթի լանջին)։ Դեպի շենք է տանում գրանիտով ողորկված երկկողմանի ճանապարհը, որի երկարությունը մինչև առաջին աստիճանները 130 մետր է։ Ապա բազալտե լայն աստիճանները հինգ երթով տանում են դեպի առաջին հարթակ։ Գլխավոր նախասրահի մուտքի ճարտարապետական լուծումների համար օգտագործվել են Սանահինի վանքի առաջին գավթի վերամշակված ձևերը։ Մատենադարանի կոմպոզիցիայի մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև գլխավոր աստիճանը։
Շենքի գլխավոր ճակատը շատ պարզ է, հիմնական տարրերն են գլխավոր մուտքը և երկու կողմից երկուական գծավոր նիշքերը։ Նմանօրինակ սխեմաները հին ծագում ունեն և ձգվում են մինչև հին Եգիպտոս (օրինակ՝ Էդֆուի տաճարը)։ Գլխավոր ճակատի ճարտարապետական ամբողջ բովանդակությունը զարդաշրջանակի մեջ վերցնելը ունի սիրիական ծագում։ Շենքը կառուցված է նեոհայկական ոճով ։ Գլխավոր ճակատի խորշերի մեջ «Անանիա Շիրակացի» (1963, քանդակագործ՝ Գրիգոր Բադալյան), «Մովսես Խորենացի» (1965, քանդակագործ՝ Երեմ Վարդանյան), «Թորոս Ռոսլին» (1967, քանդակագործ՝ Արշամ Շահինյան), «Գրիգոր Տաթևացի» (1967, քանդակագործ՝ Ադիբեկ Գրիգորյան), «Մխիթար Գոշ» (1967, քանդակագործ՝ Ղուկաս Չուբարյան), «Ֆրիկ» (1967, քանդակագործ՝ Սուրեն Նազարյան) արձաններն են, իսկ ներքևի փոքրիկ հրապարակում՝ «Մեսրոպ Մաշտոց և Կորյուն» արձանախումբը (1967, քանդակագործ՝ Ղուկաս Չուբարյան), բոլորը՝ բազալտից ։ Մուտքի մոտ գրված է ըստ ավանդության հայերեն թարգմանված առաջին նախադասությունը ։
Բակի աջ և ձախ կողմերի կամարակապ սրահներում ցուցադրված են հայկական ճարտարապետության հուշարձանների մանրամասեր, խաչքարեր։ Նախասրահում «Ավարայրի ճակատամարտը» խճանկարն է (1956-60), գլխավոր սանդղատան պատերին՝ «Հայոց պատմություն» եռամաս որմնանկարը (1956-59, երկուսն էլ՝ նկարիչ Վան Խաչատուր)։ Շենքի ներսը նույնպես բազալտից է, բայց ներսի հարդարանքի մեջ օգտագործվել են նաև այլ քարեր, օրինակ՝ մարմար ։ Հիմնական աստիճանների մոտ գտնվում են նույն հեղինակի այլ որմնանկարներ, որոնք պատկերում են ուրարտական ժամանակաշրջանը, այբուբենի ստեղծումը և Մաշտոցի հիմնականում հելլենական նախորդներին։
Նոր շենք
ՀԿԿ Կենտրոնական կոմիտեի բյուրոն 1977 թվականին փետրվարի 15-ին որոշում կայացրեց Մատենադարանին կից գիտահետազոտական աշխատանքների համար նոր մասնաշենք և ստորգետնյա գրապահոցներ կառուցելու մասին։ Որոշում կայացվեց նաև Մատենադարանի հուշարձանները վերանորոգելու մասին։
1980-ական թվականներին Մատենադարանի շենքի հյուսիսային կողմում՝ սարալանջի տակ, ստեղծվել են ստորգետնյա գրապահոցներ՝ ձեռագրերի անվտանգ պահպանության համար։ 1989-ին շահագործման է հանձնվել գիտական աշխատանքների մասնաշենքը։ Մատենադարանի նոր մասնաշենքի կառուցումը` ճարտարապետ Արթուր Մեսչյանի նախագծով, սկսվեց 1987 թվականին։ Սակայն 1988 թվականի դեկտեմբերի 7-ի ավերիչ երկրաշարժից հետո շինարարությունը դադարեցվեց ։ Նոր մասնաշենքը վերանախագծվեց, և 2009 թվականի մայիսի 14-ին սկսվեց Մատենադարանի նոր մասնաշենքի (ճարտարապետ՝ Արթուր Մեսչյան) շինարարական աշխատանքները ։
Նոր՝ գիտական մասնաշենքի բացումը տեղի է ունեցել 2011 թվականի սեպտեմբերի 20-ին՝ Հայաստանի անկախության 20-ամյակին նվիրված տոնակատարությունների շրջանակներում ։ Մատենադարանի նոր մասնաշենքի մակերեսը երեք անգամ գերազանցում է հին համալիրի մակերեսը։ Նոր շենքի մակերեսը կազմում է 11,358 քմ է, այն նախատեսված է գիտահետազոտական գործունեության, ձեռագրերի, արխիվային փաստաթղթերի և ֆոնդի պահպանման, վերականգնման, թվայնացման աշխատանքների համար։
Կենտրոնական մասնաշենքն ամբողջությամբ վերակազմավորվել է և վերանորոգվել՝ վերածվելով թանգարանային համալիրի, որն ունի բազմաթիվ ցուցասրահներ, դահլիճ՝ գիտական համաժողովների և զեկուցումների համար, ինչպես նաև գիտական լաբորատորիա։
Հավաքածու
Այստեղ պահվում է շուրջ 20 000 ձեռագիր, որից ավելի քան 17 000-ը հայերեն ամբողջական ձեռագրեր են (16,989 ըստ 2006 թվականի օգոստոսի 31-ի տվյալների ), մնացածը՝ հայերեն ձեռագրերի պատառիկներ, հմայիլներ, նորագույն և օտարալեզու (արաբերեն, պարսկերեն, օսմաներեն, ասորերեն, հին վրացերեն, հունարեն, լատիներեն, ռուսերեն, հայատառ թուրքերեն և այլն) ձեռագրեր։ Արխիվային ֆոնդում պահպանվում են 300 000-ից ավելի արխիվային փաստաթղթեր ։ Ձեռագրերում կան նաև հայերեն թարգմանված ձեռագրեր, որոնց բնօրինակները պահպանված չեն, օրինակ՝ Եվսեբիոս Կեսարացու «Քրոնիկոն», Զենոն Կիտիոնացու «Բնության մասին» աշխատությունները ։ Պահպանված հայկական ձեռագրերի քանակը 10 000 է (ամբողջ աշխարհում՝ շուրջ 30 000 ), որոնց մի մասը նկարազարդված են ։
Հայ ժողովրդի գրավոր հնագույն հուշարձանները 5-6-րդ դարերից մնացած մագաղաթի պատառիկներ են, պահպանվել են նաև ամբողջ․ ձեռագրեր 7-րդ և հետագա դարերից, հին ժամանակների քարացած մատյաններ ու մագաղաթի կտորներ են հայտնաբերվել քարայրերում։
Հայերեն ձեռագրերի այլ խոշոր պահոցներից է Վենետիկի Մխիթարյան միաբանությունը (Վենետիկ, Իտալիա, 4000 ձեռագիր), Երուսաղեմի հայոց պատրիարքությունը (Իսրայել, 4000 ձեռագիր) , Վիեննայի Մխիթարյան միաբանությունը (Ավստրիա, 2800 ձեռագիր և պատառիկ) , Զմմառի վանքը (Հայ կաթողիկե եկեղեցի, Լիբանան, 1000 ձեռագիր) , Նոր Ջուղայի վանք (Սպահան, Իրան, 1000 ձեռագիր) և Սբ. Էջմիածնի վանական համալիրը (Հայաստան, 1000 ձեռագրից պակաս ) ։
Հումանիտար գիտություններ
Մատենադարանի ծրագրերում ուրույն տեղ է հատկացված Աստվածաշնչի քննական բնագրի պատրաստմանը. հրատարակվել են «Ծննդոց», «Ելից», «Ղևտացոց», «Թիւք», «Երկրորդումն օրինաց», «Մակբայեցւոց», «ԺԲ մարգարեից» գրքերի բնագրերը։ Շարունակվում են «Պատմագիրք Հայոց» մատենաշարի գիտաքննական աշխատանքները, լույս են տեսել Մովսես Խորենացու, Եղիշեի, Սեբեոսի, Մովսես Կաղանկատվացու, Հովհաննես Դրասխանակերտցու, Մեսրոպ Երեցի, Արիստակես Լաստիվերցու, Կիրակոս Գանձակեցու, Առաքել Դավրիժեցու, Թովմա Արծրունու պատմությունների գիտական բնագրերը։ Մատենադարանը սերտորեն համագործակցում է «Մատենագիրք Հայոց» ծավալուն մատենաշարի հրատարակչության աշխատանքներին։ Պատմական կարևոր սկզբնաղբյուրներ են նաև հայկական ձեռագրերի հիշատակարանները, լույս են ընծայվել Ե-ԺԲ, ԺԳ, ԺԴ, ԺԵ և ԺԷ դարերի հիշատակարանների հատորները։
Միջնադարյան հայ գեղարվեստական գրականության բնագրերից տպագրվել են Գրիգոր Նարեկացու, Գրիգոր Տղայի, Հովհաննես Երզնկացու, Բաղղասար Դպիրի, Նաղաշ Հովնաթանի և այլ տաղերգուների ժառանգությունները, «Հայրենների» ամբողջական քննական բնագիրը, միջնադարյան արձակից՝ Խիկար Իմաստունի և Պարսից Նուշիրվան արքայի խրատները։ Մենագրություններ են գրվել Անանիա Շիրակացու, Ներսես Շնորհալու, Վարդան Արևելցու, Գևորգ Դպիր Պալատեցու, Դավիթ Անհաղթի, Գրիգոր Տաթևացու, Սամվել Անեցու և այլ հեղինակների կյանքի ու գործունեության մասին։
Մատենադարանի գրապահոցներում կա նաև հայ երաժշտարվեստի հարուստ ժառանգություն, մի շարք ուսումնասիրություններ նվիրված են խազագիր ձեռագրերի վերծանմանը։ Միջնադարյան հայ մշակույթը ներկայացնելու նպատակով հայերեն և օտար լեզուներով հրատարակվում են «Հայ մշակույթ» և «Հայկական մանրանկարչություն» հանրամատչելի գրքույկների մատենաշարերը ։
Բնագիտություն և փիլիսոփայություն
Մատենադարանում ուսումնասիրվում են նաև հայկական բնագիտական հուշարձանները, լույս են տեսել Անանիա Շիրակացու և Հակոբ Ղրիմեցու տոմարագիտական աշխատությունները, բժշկապետներ Մխիթար Հերացու, Գրիգորիսի, Աբու Սաիդի, Ամիրդովլաթ Ամասիացու, Բունիաթ և Ասար Սեբաստացիների երկերը, 1296-ի կիլիկյան ձիաբժշկարանը՝ «Բժշկարան ձիոյ և առհասարակ գրաստնոյ» (1980), և այլն։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում միջնադարյան հայ փիլիսոփայության և իրավունքի եզակի հուշարձաններին. հրատարակվել են Մխիթար Գոշի Դատաստանագրքի և «Աստրախանի հայոց դատաստանագրքի» քննական բնագրերը ։
Մանրանկարչություն
Աշխատանքներ են կատարվում մանրանկարչական հուշարձանները հետազոտելու և հրատարակելու համար։ Լույս են ընծայվել «Հայկական մանրանկարչություն» (1967, 1969, վերջին տարիներին՝ նաև ռուսերեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն, անգլերեն), «Արհեստներն ու կենցաղը հայկական մանրանկարներում» (1973), «Հայկական զարդատառեր», Վասպուրականի, Ղրիմի, Արցախի, Ուտիքի մանրանկարչությունների, Հովհաննես Սանդղկավանեցու, Գրիգոր Տաթևացու, Անանուն Սյունեցու, Մոմիկի և ուրիշ մանրանկարիչների գործերի, «Հեթումի ճաշոց» ալբոմները և այլն ։
Փաստաթղթեր
Մատենադարանում պահվում են 100 հազար միավորից ավելի միջնադարյան և նոր ժամանակաշրջանի փաստաթղթեր (կոնդակներ, նամակներ, Պարսից շահերի ու թուրք սուլթանների հրովարտակներ, շարիաթական-նոտարական գրասենյակներում կազմված արձանագրություններ), որոնք եզակի նյութ են Հայաստանի և հարևան երկրների, ինչպես նաև հայկական գաղթավայրերի պատմության ուսումնասիրության համար։ Այստեղ են պահվում կաթողիկոսական դիվանը, մի քանի անվանի հայագետների և ակադեմիկոսների անձնական թողոնները։ Միջնադարյան հայ տնտեսական պատմության ուսումնասիրության համար կարևոր սկզբնաղբյուրներ են 16-19֊րդ դարերում ստեղծված առևտրական ձեռնարկներն ու հաշվեմատյանները, որոնք հրատարակվում են «Տնտեսական պատմության վավերագրեր» մատենաշարով ։ Հայկական բնակավայրերի ուսումնասիրման առումով բացառիկ կարևոր է Մատենադարանում պահվող Ամենայն հայոց 125-րդ կաթողիկոս Մկրտիչ Ա. Խրիմյանի արխիվը, որտեղ ի մի են բերված ավելի քան 8000 նամակներ՝ գրված հայ բնակչության կողմից։ Ներկայումս հրատարակության է պատրաստվում նամակների ուսումնասիրման առաջին հատորը ։
Նմանահանություններ և տպագիր գրքեր
Մատենադարանը ձեռնարկել է ձեռագրերի նմանահանությունների հրատակչությունը։ Լույս են ընծայվել Դավիթ Անհաղթի «Սահմանք իմաստասիրութեան» երկի 1280-ին ընդօրինակած ձեռագրի, Հակոբ Մեղապարտի տպագրած հայերեն առաջին գրքերից Ուրբաթագրքի, Պարզատումարի, Տաղարանի, ինչպես նաև հայերեն առաջին պարբերականի՝ «Ազդարարի» և այլ նմանահանություններ։ 1941-ից հրատարակվում է «Բանբեր Մատենադարանի» (1941 և 1950-ին՝ «Գիտական նյութերի ժողովածու») գիտական պարբերականը (ցայսօր լույս է տեսել 19 հատոր)։ Մատենադարանի տպագիր գրքերի բաժինը հագեցած է հայագիտական և արևելագիտական գրականությամբ, որից օգտվում են հայագետները։
Հավաքչական աշխատանքներ
Մատենադարանը մեծապես նպաստում է նաև ձեռագրերի հավաքչական աշխատանքներին. Սփյուռքից Մատենադարանին են նվիրում իրենց մոտ պահվող հայերեն ձեռագիր մշակույթի մասունքներ, երբեմն նաև օտարալեզու գրչագրեր (Հ. Նազարյանը՝ Նյու Յորքից՝ 997 ձեռագիր, Վ. Սալաթյանը՝ Դամասկոսից՝ 150, Ռ. Մարկոսյանը՝ Փարիզից՝ 37, իսկ 1 կամ 2 ձեռագիր նվիրողների թիվը հարյուրների է հասնում) ։
Բաժիններ
Ըստ Հայաստանի Հանրապետության Կառավարության որոշման՝ «Մատենադարան» Մեսրոպ Մաշտոցի անվան հին ձեռագրերի գիտահետազոտական ինստիտուտ» պետական ոչ առևտրային կազմակերպությունը շահույթ ստանալու նպատակ չհետապնդող, իրավաբանական անձի կարգավիճակ ունեցող պետական ոչ առևտրային կազմակերպություն է, որը գործում է ՀՀ Կրթության և գիտության նախարարությանը կից ։ 2007-2016 թվականներին Մատենադարանի տնօրենն է եղել բանասիրության դոկտոր Հրաչյա Թամրազյանը ։ Մատենադարանի հիմնական առաքելությունը ձեռագրերի հավաքագրումն է, պահպանումը և գիտական հետազոտությունը ։
Մատենադարանն ունի տասնինը բաժին, որոնցից են ՝. Գործում են նաև գիտահետազոտական բաժիններ ։
Մատենադարանը ֆինանսավորվում է ՀՀ Կառավարության, Սփյուռքի (օրինակ՝ Գալուստ Գյուլբենկյան հիմնադրամը), տարբեր նվիրատվությունների միջոցով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարան Կատեգորիա:Հայաստանի գրական թանգարաններ Կատեգորիա:Հայկական մշակույթ Կատեգորիա:Ձեռագրեր Կատեգորիա:Հայաստանի գրադարաններ Կատեգորիա:1921 հիմնադրված թանգարաններ
Մագդալինա Թորեսեն
Աննա Մագդալինա Թորեսեն, ի ծնե` Կրագ (Anne Magdalene Thoresen, ), դանիացի-նորվեգացի բանաստեղծ, վիպասան, կարճ պատմվածքների հեղինակ և դրամատուրգ։ Համարվում է, որ նա ազդել է մի շարք գրողների վրա` իրենց կերպարները նրա նմանողությամբ ստեղծելու համար։ Նրա խորթ աղջիկը` Սյուզաննա Իբսենը, ամուսնացած է եղել Հենրիկ Իբսենի հետ։
Անձնական կյանք
Ծնվել է Ֆրեդերիսիայում, Դանիայում, աղքատ նավավար Թոմաս Նիելսեն Կրագի և Աննա Քրիստին Փեդերսենի դուստրն է։ Մագդալինան արտաամուսնական երեխա էր, և նրա մանկությունն անցել է իր տատիկի հետ։ 14 տարեկանում, իր տատիկի մահից հետո նա վերադարձել է ծնողների մոտ ու ապրել է նրանց հետ 6 տարի։ Մանկուց առանձնացել է իր անկախ բնավորությամբ, սիրել է կարդալ ու գրել է բանաստեղծություններ։ 20 տարեկանում մանկավարժության դասընթաց է ավարտել Կոպենհագենում, իսկ 1842 թվականին տեղափոխվել է Նորվեգիա, որտեղ դաստիարակչուհի է դարձել պաստոր Հանս Կոնրադ Թորեսենի ընտանիքում։ Նրա շնորհիվ Մագդալինան լավ ծանոթացել է նորվեգացի գյուղացիների կյանքին ու սիրել է նորվեգական խիստ բնությունը, որը բազմաթիվ անգամներ նկարագրել է իր պատմություններում։ Մեկ տարի անց ամուսնացել է պաստորի հետ և նրա հետ տեղաթոխվել է Բերգեն։ Նրանք միասին ապրել են գրեթե 17 տարի և ունեցել են 4 երեխա։ Պաստորը հինգ երեխա ուներ նախորդ ամուսնությունից, այդ թվում և` Սյուզաննա, ով հետո դարձել է Հենրիկ Իբսենի կինը և ում վրա Մագդալինան մեծ ազդեցություն է ունեցել։ 1858 թվականին իր ամուսնու մահից հետո նա տեղափոխվել է Կոպենհագեն (1861), հետո` 1866 թ.-ին` Օսլո ։ Կոպենհագենում ապրել է մինչև 1870 թվականը ։ Մահացել է Կոպենհագենում, 1903 թվականին ։
Կարիերա
Բերգենում Թորեսենների տունը հանդիպման վայր էր դարձել գրողների ու դերասանների համար։ 1850 թվականին Ուլե Բուլը թատրոն է հիմնում Բերգենում` կոչելով այն Det norske Theater: Թորեսենը չորս պիես է գրել, որոնք անանուն կերպով բեմադրվել են թատրոնում։ Թատրոնի միջոցով նա ծանոթացել է դրամատուրգ Հենրիկ Իբսենի հետ։ Նա ծանոթ էր Բյոռնստեռնե Բյոռնսոնին, ով 1860 թվականին տպագրել էր նրա Digte af en dame ժողովածուն։ Նրա վեպերից են. Studenten (1862), Signes Historie (1864), Min Bedstemoders Fortælling (1867) և Solen i Siljedalen (1868): Հաջողված պիեսներից է Et rigt Parti, որն առաջին անգամ բեմադրվել է Դանիական արքայական թատրոնում, 1870 թվականին, ավելի ուշ` Ստոկհոլմում և Օսլոյում։ 1872 թվականին հրատարակել է ճամփորդական Billeder fra Vestkysten av Norge գիրքը  ։
Ազդեցություն
Թորեսենի անձնական կյանքը նորվեգական գրականության մեջ մի քանի կանացի կերպարների նախատիպ է դարձել, ներառյալ` Իբսենի Ռեբեկա Վեսթը և Էլիտա Վանգելը, Բյոռնսոնի Մարի Ստյուարտը և Պետրան ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նորվեգացի բանաստեղծուհիներ Կատեգորիա:Նորվեգացի կին դրամատուրգներ Կատեգորիա:Դանիացի կին դրամատուրգներ Կատեգորիա:Նորվեգացի վիպասաններ