cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սահմանադրական հանրաքվե Թուրքիայում (2017)
Նախապատմություն
Նախագահական կառավարման ձևին անցնելու գործընթացը ավելի ուժեղացավ, երբ 2015 թվականին տեղի ունեցած խորհրդարանական ընտրությունների ժամանակ իշխող կուսակցությունը ստացավ 317 պատգամավորական մանդատ։ Հանրաքվե անցկացնելու համար անհրաժեշտ էր պատգամավորների ընդհանուր թվի երեք հինգերորդը (330 պատգամավոր)։
2016 թվականի վերջին Ազգայնական շարժման կուսակցությունը, ով նախկինում հավանություն չէր տալիս նախագծին, համաձայնվեց համագործակցել կառավարության հետ՝ սահմանադրական բարեփոխումների հարցով ։ Դեկտեմբերի 10-ին ԱՇԿ-ի և ԱԶԿ-ի միջև համաձայնության արդյունքում, սահմանադրական բարեփոխումների նախագիծը մտավ խորհրդարան ։ Թուրքիայի խորհրդարանի սահմանադրական օրենսդրության կոմիտեն 2016 թվականի դեկտեմբերի 30-ին վերջնական հավանություն տվեց նախագծին ։ 2017 թվականի հունվարի 20-ի լույս 21-ի գիշերը պառլամենտի պատգամավորները հաստատեցին 18 փաթեթից բաղկացած սահմանադրական բարեփոխումների նախագիծը։ «Կողմ» քվեարկեց 339 պատգամավոր, իսկ «դեմ»` 142 պատգամավոր, հիմնականում Ազգային հանրապետական կուսակցության կամ անկախ պատգամավորներ։ Հինգ պատգամավոր դատարկ քվեաթերթիկ է հանձնել, իսկ երկու ձայն ճանաչվել է անվավեր։ Մնացած պատգամավորները չեն մասնակցել քվեարկությանը, այդ թվում նաև Ազգերի դեմոկրատական կուսակցությունը։ Նրանք բոյկոտել են քվեարկությունը  ։
Հանրաքվեի ընթացքը և արդյունքները
Ապրիլի 15-ին թուրքական TRT 1 պետական հեռուստաալիքին տված հարցազրույցի ժամանակ նախագահ Էրդողանը կոչ է արել Թուրքիայի քաղաքացիներին մասնակցել սահմանադրական հանրաքվեին։ Էրդողանը նշել է, որ հարգում է սահմանադրական բարեփոխումներին «ոչ» ասող քաղաքացիների կարծիքը, սակայն չի կարող հավասարության նշան դնել «այո» և «ոչ» տարբերակների միջև։ Նա հավելել է, որ դեմ արտահայտվողները որևէ այլընտրանք չունեն։ Էրդողանը նաև նշել է, որ հանրաքվեի դրական արդյունքները «խելագարության» կհասցնեն Արևմուտքին և ահաբեկիչներին։ Էրդողանի կարծիքով հանրաքվեի դրական արդյունքները «լավ դաս կտան» Արևմուտքին ։
Առաջին ընտրատեղամասերը 32 արևելյան մարզերում բացվել են առավոտյան ժամը 07:00-ին, իսկ ժամը 08:00-ին բացվել են կենտրոնական և արևմտյան 49 մարզերի ընտրատեղամասերը։ Թուրքիայում բացված 167140 ընտրատեղամասերում կքվեարկի 55,3 միլիոն քաղաքացի։ Բացի այդ 461 ընտրատեղամասեր էլ կբացվեն կալանավայրերում։ Երկրից դուրս բնակվող քաղաքացիները քվեարկել էին ապրիլի 12-ին ։
Դիարբեքիրի մարզի Յաբանարդը գյուղում երկու խմբերի միջև փոխհրաձգություն է տեղի ունեցել, որի արդյունքում զոհվել է 2 մարդ։ Թուրքական NTV հեռուստաալիքի փոխանցմամբ, կրակոցների հավանական պատճառը եղել է խմբերի ունեցած քաղաքական դիրքորոշումները։ Փոխհրաձգությունը տեղի է ունեցել գյուղի դպրոցի մոտ, որտեղ տեղակայված է եղել ընտրատեղամասը։ Տարածված տեղեկությունների համաձայն բախումները տեղի են ունեցել ԱԶԿ-ի և քրդամետ Ազգերի դեմոկրատական կուսակցության կողմնակիցների միջև ։
«Ջումհուրիյեթ» թերթի փոխանցմամբ հանրաքվեն ընթանում է լուրջ ընտրախախտումներով։ Մասնավորապես, իշխող կուսակցության ամենատարածված խախտումներից մեկն այն է, որ նախագահ Էրդողանի օգտին քարոզչական պաստառները չեն հանվել ընտրատեղամասերից։ Մայրաքաղաք Անկարայի ընտրատեղամասերից մեկում քվեարկություն է իրականացվել առանց կնիք քվեաթերթիկներով։ Ազգայնական շարժման կուսակցության Մարաշի գրասենյակի պատասխանատու Էրսալ Քոչը հանձնաժողովի անդամների մոտ բաց է քվեարկել և լուսանկարահանել քվեարկության գործընթացը։ Արևելյան մի շարք մարզերում էլ ոստիկանները բռնություններ են կիրառել քուրդ ընտրողների վրա, հատկապես քրդամետ «Ազգերի դեմոկրատական կուսակցության» համակիրների նկատմամբ ։
Նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը Ստամբուլի ընտրատեղամասերից մեկում մասնակցել է քվեարկությանը՝ կնոջ Էմինե Էրդողանի և թոռների հետ։ Լրագրողների հետ զրույցում նա նշել է, որ Թուրքիայի քաղաքացին կքվեարկի ավելի արագ բարեփոխումների և փոփոխությունների օգտին։ Վարչապետ Բինալի Յըլդըրըմը իր քաղաքացիական պարտքը կատարել է Իզմիրի ընտրատեղամասերից մեկում։ Վարչապետը հայտարարել է, որ իրենք հարգանքով կվերաբերեն ժողովրդի ցանկացած որոշման, քանի որ ժողովրդի որոշումը լավագույնն է ։
Ընդդիմադիր Ազգային հանրապետական կուսակցության պատգամավոր հայազգի Սելին Դողանը իր քաղաքացիական պարտքը կատարել է Ստամբուլի ընտրատեղամասերից մեկում։ Հայազգի պատգամավորը «ոչ» է քվեարկել սահմանադրական փոփոխությունների հանրաքվեի ժամանակ։ Նա կոչ է արել բոլոր քաղաքացիներին դեմ քվեարկել նախագահի լիազորությունները մեծացնող փոփոխությունների փաթեթին ։
Ժամը 18:00-ին երկրում փակվել են բոլոր ընտրատեղամասերը։ Բոլոր ընտրատեղամասերում սկսվել են արդյունքների հաշվարկումը։ Սպասվում է, որ առաջինը հայտնի կդառնան արևելյան մարզերի արդյունքները։ Թուրքիայում թե ընտրությունների, և թե հանրաքվեների ժամանակ արգելված են էքզիթ փոլերը ։
Ստամբուլում դադարեցվել է Թաքսիմ հրապարակի երթևեկությունը։ Ստամբուլում ավարտվել է քվեաթերթիկների հաշվարկումը։ Ըստ նախնական տվյալների, երկրի խոշորագույն քաղաքում հաղթանակ է տարել «ոչ»-ի թևը ։
Քվեաթերթիկների 98%-ի հաշվարկի արդյունքում 51,45 %-ով հաղթանակ է տարել «այո»-ի թևը։ Ինչպես փոխանցում է Անադոլու գործակալությունը, Թուրքիայի 81 մարզերից 48-ում հաղթանակ է տարել «այո»-ի թևը։ «Ոչ»-ը հաղթանակ է տարել Դիարբեքիրի, Վանի, Աղրըի, Մարդինի և արևելյան այլ մարզերում։ «Ոչ»-ը հաղթանակ է տարել նաև մերձծովյան մարզերում՝ հատկապես Անթալիայի, Մերսինի, Մուղլայի և Իզմիրի մարզերում։ Ըստ նախնական տվյալների, Անկարայում և Ստամբուլում, աննշան տարբերությամբ, նույնպես հաղթել է «ոչ»-ի թևը ։
Ադրբեջանի տարածքում քվեարկած Թուրքիայի քաղաքացիների 60,97 %-ը դեմ է քվեարկել սահմանադրական փոփոխությունների փաթեթին։ Քվեարկությունը իրականացվել է Բաքվում տեղակայված դեսպանատան և Գյանջայում և Նախիջևանում տեղակայված գլխավոր հյուպատոսություններում բացված ընտրատեղամասերում ։
Թուրքիայի ընդդիմադիր կուսակցությունների առաջնորդները մեղադրել են իշխող կուսակցությանը՝ ընտրությունների արդյունքները մանիպուլյացիայի ենթարկելու համար։ Ազգայնական հանրապետական կուսակցության ներկայացուցիչ Էրդալ Աքսյունգերը հայտարարել է, որ իրենք Թուրքիայի բոլոր մարզերից ստանում են տեղեկություններ, համաձայն որի հանրաքվեի արդյունքում հաղթանակ է տանում «ոչ»-ի թևը, սակայն իշխանության կողմնակիցները մանիպուլյացիայի են ենթարկում արդյունքները ։
Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը զանգահարել է վարչապետ Բինալի Յըլդըրըմ և ԱՇԿ-ի առաջնորդ Դևլեթ Բահչելիին, ովքեր սատարել են «այո»-ի թևին՝ շնորհավորելու հանրաքվեի արդյունքները։ Նախագահը նշել է, որ արդեն պարզ են հանրաքվեի արդյունքները։ Ըստ նրա, 51,3 %-ով հաղթանակ է տոնել «այո»-ի թևը։ Ընդդիմադիր առաջնորդներն էլ հայտարարել են, որ իրենք կկազմակերպեն լայնամասշտաբ ցույցեր՝ ընդդեմ «կեղծված» ընտրությունների ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2017 Թուրքիայում Կատեգորիա:2017 հանրաքվեներ Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն
Քյունցինգ
Քյունցինգ (Künzing), կոմունա Գերմանիայում, Բավարիա երկրամասում։
Գտնվում է Ստորին Բավարիա վարչական շրջանի ենթակայության ներքո։ Մտնում է Դեգենդորֆ շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը 3123 մարդ է (2010 թվականի դեկտեմբերի 31–ի տվյալներով )։ Զբաղեցնում է 40,40 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 2 71 128։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Հարավային կայարան (Վիեննա)
Հարավային կայարան (Զյուդբանհով՝ Wien Südbahnhof), Ավստրիայի մայրաքաղաք Վիեննայի խոշորագույն երկաթուղային կայարանը։ Գտնվում է Ֆավորիթն շրջանի հարավ-արևելքում ։
Պատմություն
Զյուդբանհովի տեղում նախկինում եղել է Գլոգնիտզեր կայարանը (Gloggnitzer Bahnhof)՝ Հարավ-ավստրիական երկաթգծի (Südbahn) սկզբնական կետը և Ռաբեր կայարանը (Raaber Bahnhof)՝ Արևելյա-ավստրիական երկաթգիծ (Ostbahn): Նշված երկու կայարաններն էլ կառուցվել են դասական ոճով Մատիաս Շյոներերի (1841—1846) կողմից։ Տեղակայված էին իրար զուգահեռ և օգտագործվել էին դեպոյի միասնական համակարգ և նորոգման հրապարակներ ։
Ուղղությունների առանձնացում
Արդյունաբերականության (ինդուստրիալիզմի) ժամանակաշրջանում աճեց երկաթուղային փոխադրումները, այդ իսկ պատճառով ավստրիական երկաթուղիները մասնավորից անցանպետական կառավարման։ Ռաբեր հին կայարանը 1867-1870 թվականների ընթացքում փոխարինվեց Կենտրոնական կայարանով (Centralbahnhof), որը նախագծել էր Ա.Շումանը, իսկ 1910 թվականին՝ Ազգային կայարանով (Staatsbahnhof), 1914 թվականին՝ Արևելյան կայարանով (Ostbahnhof)  :
Գլոգնիտզեր կայարանը նույնպես վերակազմավորվում է 1874 թվականին Վիլհեյմ ֆոն Ֆլատիշի նախագծով և վերանվանվում Զյուդբանհով ։
Նախագծվել էին երկու երկաթուղային ճանապարհ, որոնք դուրս պետք է գային Վիեննայից դեպի հարավ և արևելյան ուղղություն։ Երթուղիներից մեկը տանում էր մինչև Վիներ Նոյշտադտ և Գլոգնից, իսկ երկրորդը՝ Բուրկ-ան-դեռ-Լայթից Դյոր ։
Ի սկզբանե, հունգարական ուղղությունը համարվում էր հեռանկարային, և այդտեղով տանում էին ավելի շատ բեռներ։ Նախատեսվում էր, որ գիծը կերկարացնեն մինչև Խորվաթիա և Ավստրո-Հունգարական Տրիեստ նավահանգիստ։ Գլոգնիտզեր գծի զարգացմանը նպաստել է Վիեննայից Վիներ-Նոյշթադ հոսող ջրանցքինի հետ մրցակցությունը, այնուամենայնիվ, զբոսաշրջային փոխադրամիջոցները (Մյոդլինգ, Գումպոլդսկիռհեն, Բադեն և Բադ-ֆյոսլայ) ։
Թոմաս Ստրակոշա
Թոմաս Ստրակոշա (Thomas Strakosha, ), ալբանացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ։ Ներկայումս հանդես է գալիս Լացիոյի և Ալբանիայի ազգային հավաքականի կազմում։ Խաղում է դարպասապահի դիրքում ։
Հարավային կայարան (Վիեննա)
Ուղղությունների առանձնացում
Մատիաս Շեների կարծիքով, ով մասնակցել է այդ ժամանակի բոլոր խոշոր երկաթուղային նախագծերին, տրամաբանական էր կառուցելերկու սպասասրահ մեկի փոխարեն՝ տեղակայելով վերջիններս ածխի շերտի տակ։ Դեպոն և այլ անհրաժեշտ կառույցները նախատեսվել էր տեղակայել երկու սպասասրահների միջև ։
Թոմաս Ստրակոշա
Լացիո
Ֆուտբոլիստի կարիերան Ստրակոշան սկսել է Պանիոնիոսում ։ 2012 թվականի օգոստոսի 9-ին նա 75․000 եվրոյի դիմաց միացավ Լացիոյի ակադեմիային ։ 2012-13 մրցաշրջանի երկրորդ կեսում՝ Խուան Պաբլո Կարիսոյի Ինտեր տեղափոխությունից հետո Ստրակոշան դարձավ Լացիոյի երրորդ դարպասապահը՝ Ֆեդերիկո Մարկետիից և Ալբանո Բիսառիից հետո ։ 2013 թվականի սեպտեմբերի 2-ին Բիսառին միացավ Ջենոային, սակայն Լացիոն գնեց Էտրիտ Բերիշայի տրանսֆերը  , և Ստրակոշան շարունակեց մնալ թիմի երրորդ դարպասապահը ։ 2014 թվականի հուլիսի 11-ին ալբանացին երկարաձգեց իր պայմանագիրը ակումբի հետ մինչև 2019 թվականը ։
Հարավային կայարան (Վիեննա)
Ուղղությունների առանձնացում
Ուղևորափոխադրումների համար նախատեսված կայարանը կառուցվել է դասական ոճով, որը բնորոշ էր 19-րդ դարի 40-ական թվականներին։ Մուտքն ու ելքերը տեղակայված էին շինության ճակատային մասում՝ ներկայիս Շվայցերգարդեն (Schweizergarten) այգու դիմաց, ըդն որում, կայարանը Զյուդտիռոլեռ-պլաց (Südtiroler Platz) հրապարակին ավելի մոտ էր ։
Թոմաս Ստրակոշա
Լացիո
2015 թվականի հուլիսի 17-ին Ստրակոշան 1 տարվա վարձավճարով տեղափոխվեց Սալերնիտանա՝ ստանալով 12 համարի մարզաշապիկը  ։ Իր պրոֆեսիոնալ դեբյուտը նշեց օգոստոսի 9-ին՝ Իտալիայի գավաթի Պիզայի դեմ խաղում և այս խաղում պահելով իր դարպասը անառիկ։ Առաջին հանդիպումը Սերիա B-ում անցկացրեց սեպտեմբերի 6-ին՝ Ավելինոյի դեմ խաղում։ Սալերնիտանայի կազմում Ստրակոշան անցկացրեց 12 հանդիպում՝ բաց թողելով 15 գնդակ և 2 խաղում իր դարպասը պահելով անառիկ։
Հարավային կայարան (Վիեննա)
Ուղղությունների առանձնացում
Գրյունդեռստի ժամանակաշրջանի տնտեսական վերելքի ժամանակ նախագծվել և 1874 թվականին կառուցվել է նոր, չափսերով մեծ Հարավային կայարանը։ Եթե հաշվի առնենք շինության ծայրամասային հատվածները նույնպես, ապա կայարանը մոտավորապես երեք անգամ լայն է, քան նախկինը։ Այնտեղ տեղակայվեց 5 սպասասրահ (հետագայում 6 սպասասրահ)։ Քաղաքամերձ գնացքների սպասասրահները կառուցվել են գլխավոր սրահից հարավ  ։
Թոմաս Ստրակոշա
Լացիո
2016-17 մրցաշրջանում Ստրակոշան վերադարձավ Լացիո ։ Էտրիտ Բերիշայի Ատալանտա տեղափոխության և Ֆեդերիկո Մարկետիի վնասվածքի շնորհիվ, ալբանացին հնարավորություն ստացավ իր դեբյուտը նշել Սերիա A-ում՝ 2016 թվականի սեպտեմբերի 20-ին խաղադաշտ դուրս գալով Միլանի դեմ խաղում  ։ 5 օր անց՝ Էմպոլիի դեմ խաղում Ստրակոշան առաջին անգամ Իտալիայի առաջնության խաղում իր դարպասը անառիկ պահեց, ինչից հետո 1982 թվականի աշխարհի առաջնության հաղթող Դինո Ձոֆը գովաց նրան՝ ասելով, որ «ես չեմ կարող դատել նրան ընդամենը 2 խաղում, բայց, իմ կարծիքով, նա երկու հանդիպումներում էլ իրեն շատ լավ դրսևորեց» ։ 2017 թվականի մայիսի 17-ին նա խաղադաշտ դուրս եկավ Իտալիայի գավաթի եզրափակչում՝ Յուվենտուսի դեմ խաղում, սակայն այս խաղում Լացիոն պարտվեց 2-0 հաշվով  ։ 2016-17 մրցաշրջանում Ստրակոշան անցկացրեց 25 հանդիպում՝ բաց թողելով 33 գնդակ ։
Հարավային կայարան (Վիեննա)
Ուղղությունների առանձնացում
1874 թվականից 1945 թվականն ընկած ժամանակահատվածում Հարավային կայարանը փոփոխության գրեթե չի ենթարկվել։ Այն սպասարկում էր Լյուբլյանու, Տրիեստ, Մարիբոր, Կարինթա, Արևելյան Տիրոլ և Բոլցանո ուղղությունները։ Մինչ 1914 թվականը Հարավային կայարանում կանգառ էր կատարում Սանկտ Պետերբուրգից Կանն գնացող ճեպընթացը։ Այդ գծի Վիեննա-Կանն հատվածը շարունակում էր գործել մինչև 1939 թվականը ։
Թոմաս Ստրակոշա
Լացիո
2017 թվականի օգոստոսի 13-ին Ստրակոշան խաղադաշտ դուրս եկավ Իտալիայի սուպերգավաթի Յուվենտուսի դեմ խաղում ՝ օգնելով Լացիոյին հաղթել 3-2 հաշվով և նվաճել գավաթը ։ Առաջին հանդիպումը եվրոպական առաջնություններում անցկացրեց սեպտեմբերի 14-ին՝ Եվրոպայի Լիգայի խմբային փուլի Վիտեսի դեմ խաղում ։ Հոկտեմբերի 14-ին ալբանացին հետ մղեց Պաուլո Դիբալայի 11-մետրանոց հարվածը Յուվենտուսի դեմ խաղում՝ օգնելով իր թիմին հաղթել 2-1 հաշվով ։ Սա Ստրակոշայի առաջին հետ մղած 11-մետրանոցն էր Սերիա A-ում և 2015 թվականի օգոստոսից հետո առաջին անգամ Յուվենտուսի առաջին տնային պարտությունը Իտալիայի առաջնությունում ։ Հոկտեմբերի 21-ին ալբանացին երկարաձգեց իր պայմանագիրը ակումբի հետ մինչև 2022 թվականը  ։ 2017-18 մրցաշրջանում Ստրակոշան անցկացրեց 53 հանդիպում ՝ ճանաչվելով տարվա լավագույն երիտասարդ ֆուտբոլիստ ։
Հարավային կայարան (Վիեննա)
Ուղղությունների առանձնացում
Գլոգնիտզեր կայարանի ժամանակ Վիեննայից դեպի հարավ ուղղությունը ամենածանրաբեռնվածն էր։ Գիծը ազգայնացվեց 1924 թվականին՝ չնայած մնում էր Donau-Save-Adria-Eisenbahnhn AG ընկերության սեփականությունը մինչև 1938 թվականի անշլյուսը։ Ի տարբերություն Վիեննայի այլ կայարանների՝ Զյուդբանհովը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին շատ չի տուժել։ Կայարանի վրա ընկել է քիչ քանակությամբ ռումբ, ինչպես նաև 1945 թվականի ապրիլյան կռվի ժամանակ կոտրվել են ապակիների մեծ մասը։ Կայարանի երկաթյա կարկասը գրեթե չի վնասվել, և աշխատանքը վերականգնվել է բավականին արագ՝ չնայած ակնհայտ էր վերականգնողական աշխատանքների անհրաժեշտությունը  ։
Թոմաս Ստրակոշա
Լացիո
2019 թվականի մայիսի 15-ին Ստրակոշան մասնակցեց Իտալիայի գավաթի եզրափակչի Ատալանտայի դեմ խաղին ՝ օգնելով իր թիմին հաղթել 2-0 հաշվով և նվաճել գավաթը ։ Դեկտեմբերի 22-ին նա մեկնարկային կազմում խաղադաշտ դուրս եկավ Իտալիայի սուպերգավաթի Յուվենտուսի դեմ խաղում, որտեղ Լացիոն հաղթեց 3-1 հաշվով ։
Հարավային կայարան (Վիեննա)
Ժամանակակից շինություն
Պատերազմից հետո որոշվեց երկու կայարանները միավորել մեկ կառույցի մեջ, հատկապես այն բանից հետո, երբ երկու երկաթգծերն էլ դարձան Ավստրիական դաշնային երկաթուղիներ ընկերության սեփականությունը։ Հարավային կայարանի ժամանակակից շենքը կառուցվել է 1955 և 1961 թվականների ընթացքում Հենրիխ Հարդլիկի նախագծով։ Ստորգետնյա երկու կայարանները օգտագործվում են S-Bahn-ի կողմից (S1, S2, S3, S4, S8, S9, S15): Գրեթե նույն ժամանակահատվածում կատարվեց Վիեննա-Գլոգնից երկաթգծի էլեկտրականացում։ Կայարանի վերակառուցման ժամանակ այն լայնացվեց դեպի Շվայցերգարդեն այգի։ Հին շինության մասերից Ֆլորիդսդորֆում կառուցվեց դեպո ։
Թոմաս Ստրակոշա
Միջազգային կարիերա
Ստրակոշան ներկայացրել է Ալբանիան մինչև 17, մինչև 19 և մինչև 21 տարեկանների երիտասարդական հավաքականներում ։ Ալբանիայի ազգային հավաքական առաջին անգամ հրավիրվեց 2016 թվականի օգոստոսին՝ Մարոկկոյի և Մակեդոնիայի դեմ խաղերի համար, սակայն այս հանդիպումներում խաղադաշտ դուրս չեկավ ։ Ազգային հավաքականում իր դեբյուտը նշեց 2017 թվականի մարտի 24-ին՝ Իտալիայի դեմ խաղում  ։
Ակումբային վիճակագրություն
2020 թվականի հունվարի 9-ի դրությամբ
Հարավային կայարան (Վիեննա)
Ժամանակակից շինություն
Հարավային կայարանի մուտքը սպասարկում են թիվ 0 և 18 տրամվայներ։ Կողային մուտքը սպասարկվում է D և 12A երթուղիների տրամվայներով։ U-Bahn համակարգի ամենամոտ կայարանը տեղակայված է մի քանի հարյուր մետր հեռու դեպի արևմուտք՝ Զյուդտիռոլեռ-պլաց հրապարակում։
Թոմաս Ստրակոշա
Միջազգային վիճակագրություն
2020 թվականի հունվարի 9-ի դրությամբ
Հարավային կայարան (Վիեննա)
Ժամանակակից շինություն
2007 թվականին սկսվել է Հարավային կայարանի վերակառուցումը և ավարտվել 2014 թվականին։ Կապվել է մոտակա Զյուդտիռոլեռ-պլաց կայարանի հետ ։
Թոմաս Ստրակոշա
Ակումբային
Լացիո
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի դարպասապահներ Կատեգորիա:Ալբանացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ալբանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Լացիոյի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Սալեռնիտանայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Հարավային կայարան (Վիեննա)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վիեննայի կայարաններ Կատեգորիա:Տրանսպորտը Վիեննայում
Միջին Արևելքի արվեստի թանգարան (Երևան)
Միջին Արևելքի արվեստի թանգարան (Near East Museum, Yerevan), սփյուռքահայ նկարիչ Մարկոս Գրիգորյանի նվիրած հավաքածուի հիման վրա ստեղծված թանգարան Երևանում։
Եղիշե Չարենցի անվան գրականության և արվեստի թանգարանի Միջին Արևելքի արվեստ ցուցասրահում ներկայացված են հողարվեստի ուղղության հիմնադիր, նկարիչ, գորգանկարիչ Մարկոս Գրիգորյանի հեղինակային ստեղծագործությունները և նրա՝ 1993 թվականին Հայաստանին նվիրաբերված հավաքածուն։
Պատմություն
Թանգարանն ունի 3 ցուցասրահներ, որտեղ ներկայացված են Մարկոս Գրիգորյանի՝ պարսկական, հայկական, եվրոպական կիրառական արվեստի նմուշներ, գեղանկարներ, գորգեր, հողանկարներ, մ.թ.ա. 4-րդ հազարամյակից մինչև 20-րդ դարն ընդգրկող արվեստի շուրջ 2500 ցուցանմուշներ, գերակշռում են Իրանի տարբեր նահանգների մշակութային արժեքներ, զրադաշտական պաշտամունքային առարկաներ, Էլամի խեցեղենի, վաղ բրոնզի դարի խեցեղենի, իսլամական միջնադարյան արվեստի բացառիկ նմուշներ, պարսկական և հայկական հնագիտական իրեր, միջնադարյան ձեռագրեր, իրանական մանրանկարչություն, ուշ միջնադարյան ղաջարական կերպարվեստի նմուշներ, ազգագրական իրեր։
Մարկոս Գրիգորյանը հավաքածուի զգալի մասը ձեռք է բերել Իրանում ապրելու տարիներին և 1993 թվականին այն տեղափոխել է Հայաստան ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Երևանի թանգարաններ
HELLP համախտանիշ
HELLP համախտանիշ. հղիության բարդություն է, որը բնութագրվում է հեմոլիզով (անգլ․ h emolysis), լյարդային ֆերմենտների բարձրացած մակարդակով (անգլ․ e levated  l iver enzymes) և թրոմբոցիտների ցածր քանակությամբ (անգլ․ l ow  p latelet count) : Այն սովորաբար սկսվում է հղիության վերջին 3 ամիսների ընթացքում կամ ծննդաբերությունից կարճ ժամանակ հետո ։ Բնորոշ ախտանիշներն են հոգնածությունը, այտուցները, գլխացավը, սրտխառնոցը, ցավը որովայնի վերին աջ հատվածում, տեսողության մթագնումը, քթային արյունահոսությունը և ցնցումները ։ Բարդություններից են դիսեմինացված ներանոթային մակարդման համախտանիշը, ընկերքի շերտազատումը և երիկամային անբավարարությունը ։
Պատճառն անհայտ է ։ Նման վիճակի առաջացումը կապված է պրեէկլամպսիայի կամ էկլամպսիայի հետ ։ Այլ ռիսկի խմբերն են նախկինում նույն համախտանիշն ունեցողները, 25 տարեկանից բարձր տարիքի մայրերը, սպիտակամորթները ։ Պլացենտայի ոչ նորմալ զարգացումը կարող է ընկած լինել համախտանիշի զարգացման մեխանիզմի հիմքում ։ Ախտորոշումը գլխավորապես հիմնված է արյան լաբորատոր հետազոտությունների վրա, որոնցով հայտնաբերվում են էրիթրոցիտների քայքայման նշաններ (լակտատ դեհիդրոգենազայի մակարդակը 600 Մ/լ-ից բարձր), ասպարտատ տրանսամինազի մակարդակի բարձրացում 70 Մ/լ-ից բարձր և թրոմբոցիտների քանակության նվազեցում 100x109/լ-ից ։ Եթե ոչ բոլոր չափանիշներն են առկա, ապա համախտանիշը թերի է ։
Բուժումը սովորաբար ներառում է հնարավորինս շուտ ծննդալուծելը ։ Դա մասնավորապես ճիշտ է այն դեպքում, երբ հղիության ժամկետը գերազանցում է 34 շաբաթականը ։ Դեղորայքը կարող է կիրառվել զարկերակային ճնշումը նվազեցնելու նպատակով, կարող է պահանջվել արյան փոխներարկում ։ Հղիության վաղ շրջաններում, կորտիկոստերոիդները կարող են կիրառվել երեխայի թոքերի զարգացումը խթանելու նպատակով ։
HELLP համախտանիշը հանդիպում է հղիությունների մոտ 0.7% դեպքերում, ինչպես նաև էկլամպսիայով կամ սուր պրեէկլամպսիայով կանանց 15%-ի մոտ ։ Մայրական մահացությունը հազվադեպ է (< 1%) : Երեխաների դեպքում մահացության ցուցանիշները սովորաբար կախված են այն բանից, թե որքան վաղաժամ են նրանք ծնվել ։ Համախտանիշը առաջին անգամ նկարագրվել է 1982 թվականին, ամերիկացի գինեկոլոգ Լուիս Վեինշտեյնի կողմից ։
Նշաններ և ախտանիշներ
HELLP-ի առաջին նշանները սովորաբար սկսում են ի հայտ գալ հղիության երրորդ եռամսյակի կեսին, թեև նշանները կարող են հայտնվել նաև ավելի վաղ կամ ուշ էտապներում ։ Ախտանիշները տարբերվում են ծանրության աստիճանով, ինչպես նաև տարբեր անհատների մոտ, և հաճախ շփոթվում են հղիության նորմալ սիմպտոմների հետ, հատկապես երբ HELLP-ի ախտանիշները խիստ արտահայտված չեն ։
HELLP համախտանիշով հիվանդները գանգատվում են ընդհանուր դիսկոմֆորտից, որին հաջորդում է սուր ցավը էպիգաստրալ կամ որովայնի աջ վերին քառակուսու շրջանում, ուղեկցող սրտխառնոցից, փսխումից, մեջքի ցավից, անէմիայից և հիպերտենզիայից։ Որոշ հիվանդներ կարող են նաև գանգատվել գլխացավից և տեսողության խնդիրներից։ Այս ախտանիշները կարող են ուժգնանալ գիշերային ժամերին   ։ Քանի որ համախտանիշը պրոգրեսիվում է և վիճակն ավելի է վատթարանում, լյարդի պատիճի (կապսուլա) պատռման հետևանքով առաջանում է սպոնտան հեմատոմա, ավելի հաճախ տեղակայվելով լյարդի աջ բլթում։ Նշված ախտանիշների ցանկացած համակցումների առկայությունը, մասնավորապես լյարդի սուբկապսուլյար (ենթապատիճային) հեմատոման, պահանջում է անհապաղ հետազոտություն` պայմանավորված վիճակի բարձր հիվանդացության և մահացության ցուցանիշներով   ։
Ռիսկի գործոններ
Բարձր մարմնի զանգվածի ինդեքսը, նյութափոխանակային խանգարումները, ինչպես նաև հակաֆոսֆոլիպիդային համախտանիշը նշանակալիորեն բարձրացնում են HELLP համախտանիշի զարգացման ռիսկը բոլոր հղիների շրջանում։ Կանայք, որոնք նախկինում ունեցել են այս համախտանիշը կամ ունեցել են HELLP սինդրոմի բարդություններով հարազատներ, հակված են լինելու ավելի բարձր ռիսկի խմբերում իրենց հետագա բոլոր հղիությունների ընթացքում ։
HELLP համախտանիշի զարգացման կապը որոշակի գենետիկ փոփոխությունների հետ վերջնականորեն հաստատված չէ, բայց հավանաբար, գենետիկական փոփոխությունների համակցումը որոշակի գեներում, ինչպես օրինակ FAS, VEGF (անոթային էնդոթելիալ աճի գործոն), գլյուկոկորտիկոիդային ռեցեպտորների և TLR գեներում, բարձրացնում են ռիսկը   ։
Ախտաֆիզիոլոգիա
Ախտաֆիզիոլոգիան դեռևս պարզ չէ, և հստակ պատճառը չի հայտնաբերվել։ Այնուամենայնիվ, այն ունի զարգացման ընդհանուր մեխանիզմ (էնդոթելիալ բջիջների վնասում) այնպիսի վիճակների հետ, ինչպիսիք են երիկամների սուր վնասումը և թրոմբոտիկ թրոմբոցիտոպենիկ պուրպուրան ։ HELLP սինդրոմի պաթոֆիզիոլոգիայի բացահայտումը կնպաստի ախտորոշման ճշգրտության բարձրացմանը, հատկապես հղիության վաղ շրջաններում։ Դա նաև կբերի վիճակի կանխարգելման, վարման և բուժման պրոցեսների բարելավման, որը կբարձրացնի մայրական և ֆետալ ապրելիության և առողջացման հավանականությունը ։
Բորբոքում և մակարդում
Էնդոթելիալ բջիջների վնասման հետևանքով թողարկվում է պաթոլոգիական ռեակցիաների կասկադ, որոնցով պայմանավորված նշանները և ախտանիշները աստիճանաբար պրոգրեսիվում են, դառնում ավելի ծանր և նույնիսկ մահացու։ Էնդոթելիալ վնասմանը հետևում է վազոսպազմը և թրոմբոցիտների ակտիվացումը, էնդոթելիալ գործոնի (NO) սինթեզի նվազումը և ֆոն Վիլլեբրանդի գործոնի (vWF) սինթեզի ավելացումը, որը բերում է մակարդման կասկադի ընդհանուր ակտիվացման և բորբոքման զարգացման։ Պլացենտայից անջատված նյութերը, ինչպիսիք են բորբոքային ցիտոկինները և սինցիտիոտրոֆոբլաստների մասնիկները, փոխազդում են մայրական իմուն համակարգի և էնդոթելիալ բջիջների հետ՝ հետագայում էլ ավելի նպաստելով մակարդմանը և բորբոքմանը ։ Այս փոխազդեցությունները նաև բարձրացնում են լեյկոցիտների քանակությունը և ինտերլեյկինների կոնցենտրացիան, ինչպես նաև կոմպլեմենտի ակտիվությունը  ։
Թրոմբոցիտների ցածր քանակություն
Ֆոն Վիլլեբրանդի գործոնի (vWF) քայքայումը HELLP սինդրոմի ժամանակ ընկճվում է այն քայքայող սպիտակուցների քանակության նվազեցման հետևանքով, որը բերում է vWF-ի օգնությամբ ավելացած քանակությամբ թրոմբոցիտների օգտագործման։ Որպես հետևանք զարգանում են թրոմբոտիկ միկրոանգիոպաթիաներ և թրոմբոցիտոպենիա ։
Հեմոլիզ
Մեծ քանակությամբ անգիոպաթիաների հետևանքով էրիթրոցիտները ֆրագմենտավորվում (հատվածավորվում) են, քանի որ դրանք անցնում են վնասված էնդոթելով և մեծ ֆիբրինային ցանցերով արյունատար անոթներով, որը բերում է միկրոանգիոպաթիկ հեմոլիտիկ անէմիայի։ Որպես հեմոլիզի հետևանք անջատվում են մեծ քանակությամբ լակտատ դեհիդրոգենազա և հեմոգլոբին, իսկ վերջինս կարող է վերածվել բիլիռուբինի և կապվել պլազմայի հապտոգլոբինին ։
Ախտորոշում
Վաղ և ճշգրիտ ախտորոշումը, որը հիմնված է լաբորատոր և գործիքային հետազոտությունների վրա, անհրաժեշտ է բուժման և վարման համար, և նշանակալիորեն նվազեցնում է հիվանդացության ցուցանիշները։ Այնուամենայնիվ, հատկապես նշանների և ախտանիշների բազմազանության և առողջապահության մասնագետների շրջանում կոնսենսուսի բացակայության պատճառով, սինդրոմի ախտորոշումը բավականին բարդ է:Նմանությունները այլ վիճակներին, ինչպիսիք են օրինակ հղիության նորմալ դրսևորումները, սովորաբար բերում են դեպքերի սխալ կամ ավելի հաճախ ուշացած ախտորոշման ։
Գոյություն ունի ընդհանուր կոնսենսուս HELLP համախտանիշի 3 գլխավոր ախտորոշիչ չափանիշների վերաբերյալ, որը ներառում է լյարդային դիսֆունկցիան, թրոմբոցիտոպենիան և միկրոանգիոպաթիկ հեմոլիտիկ անեմիան պրեէկլամպսիայի կասկածով հիվանդների շրջանում։
HELLP համախտանիշի ախտորոշման համար գլխավոր ախտորոշիչ չափանիշների հետ մեկտեղ կարող են կիրառվել նաև մի շարք այլ, թեև ավելի քիչ համոզիչ կլինիկական ախտորոշիչ չափանիշներ ևս։
Գործիքային հետազոտությունները, ինչպիսիք են ուլտրաձայնային հետազոտությունը, համակարգչային շերտագրությունը և մագնիսառեզոնանսային շերտագրությունը, նպաստում են լյարդի դիսֆունկցիայի կասկածով հիվանդների մոտ HELLP համախտանիշի ախտորոշման ճշգրտմանը։ Մագնիսառեզոնանսային շերտագրությունը կատարվում է ոչ հրատապ դեպքերում, իսկ այնպիսի լաբորատոր թեստեր, ինչպես օրինակ գլյուկոզի մակարդակի որոշումը, խորհուրդ է տրվում կատարել HELLP համախտանիշի մեղմ դեպքերում ։
Դասակարգում
Դասակարգման համակարգը, որը մշակվել է Միսսիսիպիում, գնահատում է համախտանիշի ծանրության աստիճանը, օգտագործելով հիվանդների մոտ որոշված թրոմբոցիտների նվազագույն քանակությունը, մյուս երկու գլխավոր կլինիկական չափանիշների դրսևորման հետ մեկտեղ։ Մյուս երկու դասերի հետ համեմատած I դասը ամենածանրն է, հիվանդացության և մահացության ավելի բարձր ռիսկով ։
Մեկ այլ դասակարգման համակարգ, որը ներկայացվել է Մեմֆիսում, դասակարգում է HELLP համախտանիշը՝ հիմնվելով դրա դրսևորումների վրա։
Բուժում
Ներկայումս միակ առաջարկվող և ամենաարդյունավետ բուժման մեթոդը հնարավորինս շուտ ծննդալուծումն է, քանի որ նշանները և ախտանիշները նվազում և աստիճանաբար անհետանում են ընկերքի անջատումից հետո։ Անհապաղ ծննդալուծումը կյանքի հետ համատեղելի միակ տարբերակն է բազմաօրգանային դիսֆունկցիայով կամ անբավարարությամբ դեպքերում, արյունազեղման և պտղի համար զգալի վնասի առկայության դեպքում։ Որոշակի դեղորայքներ կարող են նաև կիրառվել սպեցիֆիկ սիմպտոմները մեղմելու համար  ։
Կորտիկոստերոիդների օգտակարությունը դեռ պարզ չէ, թեև գոյություն ունեն փորձարարական ապացույցներ, որ դրանք կարող են բարձրացնել մայրական թրոմբոցիտների քանակությունը ։
Պատմություն
HELLP համախտանիշը ճանաչվել է որպես առանձին կլինիկական միավոր (տարբերակվելով ծանր պրեէկլամպսիայից) 1982 թվականին ամերիկյան գինեկոլոգ Լուիս Վեինշտեյնի կողմից ։ 2005 թվականին, իր հոդվածներից մեկում Վեինշտեյնը գրել էր, որ հեմոլիզ, լյարդի խանգարված ֆունկցիա, թրոմբոցիտոպենիա և հիպոգլիկեմիա ունեցող կանանց հետծննդաբերական անբացատրելի մահը դրդեց նրան վերանայել բժշկական գրականությունը և հավաքել տեղեկություններ նման կանանց մասին ։ Նա նշում էր, որ HELLP համախտանիշի դրսևորումներով դեպքեր նկարագրվել են դեռևս 1954 թվականին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հղիության պաթոլոգիա Կատեգորիա:Անհետաձգելի բժշկական վիճակներ
Ռոբերտ Մանուկյան
Ռոբերտ Մանուկյան կրտսեր (Robert Manoogian, Jr., ), առավել հայտնի Բոբի Մանագով (Bobby Managoff) ռինգային անվամբ, ամերիկահայ պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկ (ռեստլեր)։ Առավել նշանակալի կարիերա է ունեցել 1940-ական թվականներին՝ հանդես գալով «National Wrestling Alliance» (NWA) համազգային ցանցում։
Կարիերա
Մանուկյանի անձնական մարզչի դերը ստանձնել է հայրը՝ Ռոբերտ Մանուկյան ավագը։ Մասնագիտական նորամուտը կատարել է 1942 թվականին՝ 24 տարեկան հասակում՝ հանդես գալով «National Wrestling Alliance» (NWA) առաջնությունում։ Նույն թվականի փետրվարին նվաճել է NWA Տեխասի ծանրքաշային չեմպիոնական տիտղոսը, որն հետագայում կորցնում է Խուան Ումբերտոյի հետ մրցապայքարում։
1942 թվականի հունիսին Մանուկյանը պայմանագիր է կնքում «National Wrestling Association» կազմակերպության հետ, որը հանդիսանում էր Բռնցքամարտի ազգային ասոցիացիայի (այժմ հայտնի որպես՝ WBA) ստորաբաժանումը։ Շուտով Մանուկյանը երկարատև ռինգային հակամարտություն է սկսում ոմն ըմբիշ Այվոն Ռոբերտի հետ, ում 1942 թվականի նոյեմբերի 27-ին պարտության մատնելով, նվաճում է NWA աշխարհի ծանրքաշային չեմպիոնական գոտին։
Տիտղոսը նվաճելուց հետո Մանուկյանին հաջողվում Միացյալ Նահանգների տարբեր քաղաքներում անցկացվող առաջնություններում մի քանի անգամ այն պաշտպանել։ Ի վերջո, 1943 թվականի փետրվարի 19-ին Մանուկյանը կորցնում է տիտղոսը Սենթ Լուիս (Միսուրի նահանգ) քաղաքում՝ դիրքերը զիջելով «Վայրի» Բիլ Լոնգսոնին։ 1944 թվականին Մանուկյանն հեռանում է «National Wrestling Association»-ից և սկսում ելույթներ ունենալ Տեխասի նահանգային տիրույթում։ Շուտով Մանուկյանը Օտտո Կասի հետ ձևավորում է թիմ՝ 1945 թվականի մայիսին նվաճելով Տեխասի թիմային առաջնություն։ Կասը և Մանուկյանը կորցնում են տիտղոսը մայիսի 14-ին՝ դիրքերը զիջելով ոմն ըմբիշներ Հանս Շնաբլին և Մարվին Ջոնսին։ Նույն թվականին Մանուկյանը նվաճում է թվով երկրորդ NWA Տեխասի ծանրքաշային տիտղոսը, որը կորցնում է հուլիսի 13-ին՝ Հյուստոն քաղաքում։ Ավելի ուշ Մանուկյանը նոր հակամարտություն է սկսում «Բնության զավակ» Բադի Ռոջերսի հետ, որը դառնում է սպորտային ժամանցի պատմության առաջին հակամարտություններից մեկը։
Ուշ 1940-ականներին Մանուկյանը ճանապարհորդում է դեպի Հավայի։ 1949 թվականի նոյեմբերի 9-ին վարչական կենտրոն Հոնոլուլուում պարտության է մատնում Ջեք Կլեյբորնին և տիրում NWA հավայյան ծանրքաշային տիտղոսին, որը կորցնում է նույն թվականի դեկտեմբերի 11` դիրքերը զիջելով Դին Դետոնին։ 1950-1953 թվականներին Մանագովն հակամարտության մեջ է մտնում Բիլի Վաթսոնի հետ։ Հավայյան երկրորդ տիտղոսը Մանուկյանը նվաճում է 1953 թվականի հուլիսի 19-ին` այն կորցնելով նույն թվականի օգոստոսի 23-ին։ Հետագայում Մանուկյանը ելույթներ է ունենում Կանադայի Մոնրեալ քաղաքում՝ հինգ անգամ նվաճելով NWA Մոնրեալի ծանրքաշային տիտղոսը։
Պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտի կարիերայից պաշտոնապես հեռանում է 1965 թվականին։
Մահացել է 2002 թվականի ապրիլի 3-ին՝ սրտային անբավարարությունից։
Անձնական կյանք
Մանուկյանի ավագ քույր Արմենուհին, ով լայն շրջանակներում հայտնի էր որպես Քեյ Արմեն, եղել է 1940-ականների և 1950-ականների հայտնի ամերիկյան երգչուհի, երգերի հեղինակ, ինչպես նաև հեռուստատեսության, կինոյի և թատրոնի դերասանուհի ։
Վրացիները Նորվեգիայում
Վրացիները Նորվեգիայում, էթնիկական փոքրամասնություն, որը ապրում է Նորվեգիայում։ Այստեղի վրացիները կազմում է շուրջ 150 բնակիչ։ Նրանք հիմնականում բնակվում են Օսլոյում, Օլեսունում և Տրոնհեյմում ։
Ռոբերտ Մանուկյան
Տիտղոսներ և այլ նաճումներ
1Տվյալները հստակ չեն և չեն նշում, թե Մանուկյանն ում է պարտության մատնել տվյալ տիտղոսները ձեռք բերելու համար։
Վրացիները Նորվեգիայում
Նրանք Վրաց ուղղափառ եկեղեցիու հետևորդներն են։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրացական սփյուռք Կատեգորիա:Նորվեգիայի ազգեր
Ռոբերտ Մանուկյան
Տիտղոսներ և այլ նաճումներ
2Տվյալ տիտղոսի կրումը Մանուկյանի կողմից սկսվել է մինչև «NWA»-ի վերահսկողություն սահմանելը, ինչպես նաև փաստացիորեն մինչև «NWA»-ի հիմնադրումը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկներ Կատեգորիա:Ամերիկահայեր
Ակակի Ծերեթելիի անվան պետական համալսարան
Ակակի Ծերեթելիի անվան պետական համալսարան (აკაკი წერეთლის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი), հայտնի է նաև որպես Քութայիսի համալսարան (ქუთაისის უნივერსიტეტი), 1930 թվականի հուլիսին Թիֆլիսում հիմնադրված համալսարան, որ այժմ տեղակայված է Քութայիսում։
Պատմություն
Համալսարանը հիմնադրվել է Թիֆլիսի պետական համալսարանի հենքի վրա։ Թիֆլիսի պետական համալսարանը հիմնադրվել է 1918 թվականին վրացի պատմաբան Իվանե Ջավախիշվիլու ղեկավարությամբ։ 1930 թվականի հուլիսին, երբ Վրաստանն արդեն գտնվում էր ԽՍՀՄ կազմում, իշխանությունները Թիֆլիսի պետական համալսարանի հենքի վրա ստեղծում են չորս առանձին համալսարաններ։ Դրանցից մեկն էլ Մանկավարժական պետական ինստիտուտն է։
1933 թվականի հունվարի 8-ին վերակազմավորվում է Թիֆլիսի պետական համալսարանն, ու Մանկավարժական պետական համալսարանը տեղափոխվում է Քութայիս։ Այժմ այն կոչվում է Քութայիսի համալսարան և գտնվում է քաղաքի կենտրոնում։ Համալսարանն սկսել է գործել 1933 թվականի փետրվարի 13-ին։ Ավելի քան 700 ուսանողներ Թիֆլիսից տեղափոխվել են Քութայիս՝ շարունակելու իրենց կրթությունը համալսարանում։
Տարբեր տարիների Ակակի Ծերեթելիի անվան պետական համալսարանում աշխատել են Գևորգ Ախվլեդիանին (1887–1973), Իվան Բերիթաշվիլին (1885-1974), Նիկոլոզ Բերձենիշվիլին (1895-1965), Լևան Գոկիելին (1901-1975), Կոռնելի Կեկելիձեն (1879-1962), Նիկո Կեցխովելին (1897/1898-1982), Շալվա Նուցուբիձեն (1888-1969) և այլք։
Ֆակուլտետներ
2011 թվականի տվյալներով՝ Ակակի Ծերեթելիի անվան պետական համալսարանն ունի հետևյալ ֆակուլտետները՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վրաստանի համալսարաններ Կատեգորիա:1930 հիմնադրումներ Վրաստանում Կատեգորիա:1930 հիմնադրված կրթական հաստատություններ
Պավել Գրեչիշկո
Պավել Յուրևվիչ Գրեչիշկո (Павел Юр'евіч Грачышка, ), բելառուս ֆուտբոլիստ, պաշտպան։
Ակումբային կարիերա
2011 թվականի ամռանը թիմակիցներ Արթուր Սլաբաշևիչի, Յարոսլավ Շկուրկոյի և Դենիս Տրեպաշկոյի հետ տեղափոխվել է «Սմոլևիչի-ՍՏԻ», որն այդ ժամանակ գլխավորում էր Բելառուսի հայտնի մարզիչ Յուրի Պունտուսը։ Հաջորդ տարի Պավել Գրեչիշկոն ակումբի հետ միասին հաղթանակ է տարել Երկրորդ լիգայում։
2013 թվականի մրցաշրջանում հանդես է եկել «Սմոլևիչի-ՍՏԻ» ակումբում Առաջին լիգայում, եղել է թիմի առաջատարներից։ Մրցաշրջանի ավարտից հետո՝ 2013 թվականի դեկտեմբերին, պայմանագիր է ստորագրել «Գոմել» ակումբի հետ ։ Սակայն չի կարողացել ամրապնդվել Գոմելի ակումբի կազմում, և 2014 թվականի փետրվարին վարձավճարով տեղափոխվել է Մոզիրի «Սլավիա» ակումբ, որն այդ պահին գլխավորում էր Պունտուսը։ Եղել է թիմի հիմնական կազմում՝ սովորաբար խաղալով աջ պաշտպանի դիրքում։ 2014 թվականի մրցաշրջանի արդյունքներով Մոզիրի ակումբին օգնել է վերադառնալ Բարձրագույն լիգա։
2014 թվականի դեկտեմբերին՝ վարձակալության պայմանագրի ժամկետի ավարտից հետո, հեռացել է «Գոմելից» ։ 2015 թվականի հունվարից կրկին հայտնվել է «Սլավիա» ակումբի կազմում, որի հետ սկսել է 2015 թվականի մրցաշրջանը։
Կուվրոն է Օմանկուր
Կուվրոն է Օմանկուր (Couvron-et-Aumencourt), Ֆրանսիայում գտնվող համայնք, մտնում է Պիկարդիա երկրամասի կազմի մեջ։ Համայնքի գավառն է համարվում է Էնան։ Մտնում է Մարլ կանտոնի կազմի մեջ։ Համայնքի շրջանն է համարվում Կանը։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով կազմել է 1325 մարդ։
Տնտեսություն
2010 թվականին 1002 մարդկանցից (15—64 տարեկան) 859-ը եղել են առավել ակտիվ տնտեսվարողներ, 143-ը եղել են համեմատաբար ոչ ակտիվ (ակտիվության ցուցանիշը կազմել է 85,7 %, 1999 թվականին կազմել է 77,5 %)։ 859 ակտիվ մարդկանցից 795-ը աշխատել են տարբեր ձեռնարկություններում (596 տղամարդ և 199 կին), անաշխատունակների թիվը կազմում է 64 (25 տղամարդ և 39 կին)։ 143 ոչ ակտիվ մարդկանցից 41-ը եղել են կամ աշակերտ կամ էլ ուսանող, 50-ը եղել են թոշակառու, 52-ը եղել են ոչ ակտիվ այլ պատճառներով ։
Վրացիները Միացյալ Թագավորությունում
Վրացիները Միացյալ Թագավորությունում, էթնիկական փոքրամասնություն, որը ապրում է Միացյալ Թագավորությունում։ Միացյալ թագավորությունում նրանք կազմում են 10000-15000 բնակիչ։ Նրանք հիմնականում ապրում են մայրաքաղաք Լոնդոնում ։ Այստեղի հայտնի բնակիչներից է վրաց երգահան, երգչուհի Քեթի Մելուան ։
Լոնդոնում կա վրաց ուղղափառ եկեղեցի՝ սուրբ Գեորգի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրացական սփյուռք Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի ազգեր
Լալինգ
Լալինգ (Lalling), կոմունա Գերմանիայում, Բավարիա երկրամասում։
Գտնվում է Ստորին Բավարիա վարչական շրջանի ենթակայության ներքո։ Մտնում է Դեգենդորֆ շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը 1579 մարդ է (2010 թվականի դեկտեմբերի 31–ի տվյալներով )։ Զբաղեցնում է 27,94 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 2 71 130։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Տորֆամեքենաներ
Տորֆամեքենաներ, մեքենաներ, որոնք տորֆի հանքավայրերը նախապատրաստում են տորֆը շահագործելու, արդյունահանելու, չորացնելու, հավաքելու, բարձելու և տեղափոխելու համար։ Տորֆամեքենաների բնորոշ առանձնահատկություններն են՝ փոքր տեսակարար ճնշումը գետնի վրա, սեզոնայնությամբ պայմանավորված համեմատաբար կարճ աշխատանքային ժամանակահատվածը, բարձր մանևրայնությունը։ Տորֆամեքենաները լինում են՝ տորֆի հանքավայրերը չորացնող, դրանք շահագործման նախապատրաստող, ֆրեզերային տորֆ արտադրող, հատակտոր տորֆ արդյունահանող, բարձող և տեղափոխող։
Կատեգորիա:Հանքաարդյունաբերություն Կատեգորիա:Մեքենաներ
Վրացիները Ռուսաստանում
Վրացիները Ռուսաստանում, էթնիկական փոքրամասնություն, որն ապրում է Ռուսաստանում։ Ռուսաստանում է գտնվում վրացական ամենախոշոր գաղթավայրը, և այստեղ վրացիները հաստատվել են տարիների ընթացքում։ Վերջին տվյալներով, Ռուսաստանի Դաշնությունում բնակվում է ավելի քան 1,000,000 վրացի, որոնցից միայն 300,000-ը բնակվում են քաղաքամայր Մոսկվայում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրացական սփյուռք Կատեգորիա:Ռուսաստանի ազգեր
Կուրբ
Կուրբ (Courbes), Ֆրանսիայում գտնվող համայնք, մտնում է Պիկարդիա երկրամասի կազմի մեջ։ Համայնքի գավառն է համարվում է Էնան։ Մտնում է Տերնիե կանտոնի կազմի մեջ։ Համայնքի շրջանն է համարվում Լանը։
Համայնքի INSEE ծածկագիրն է 02222։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով կազմել է 34 մարդ։
Տնտեսություն
2010 թվականին 25 մարդկանցից (15—64 տարեկան) 19-ը եղել են առավել ակտիվ տնտեսվարողներ, 6-ը եղել են համեմատաբար ոչ ակտիվ (ակտիվության ցուցանիշը կազմել է 76,0 %, 1999 թվականին կազմել է 78,3 %)։ 19 ակտիվ մարդկանցից 18-ը աշխատել են տարբեր ձեռնարկություններում (10 տղամարդ և 8 կին), անաշխատունակ եղել է 1 տղամարդ։ 6 ոչ ակտիվ մարդկանցից 3-ը եղել են թոշակառու, 3-ն էլ եղել են ոչ ակտիվ այլ պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էնա դեպարտամենտի կանտոններ
Արևելյան մամուլ
«Արևելյան մամուլ», գրական-քաղաքական պարբերական։ Հրատարակվել է Զմյուռնիայում, 1871-1909 թթ. և 1919-1922 թթ.։ 1871-1893 թթ.-ին՝ ամսագիր. 1894-1902 թթ.-ին՝ կիսամսյա հանդես, 1903-1909 թթ-ին՝ շաբաթաթերթ, 1919-1922 թթ.-ին օրաթերթ։
Խմբագիրներ՝ Մատթեոս Մամուրյան (1871-1901 թթ.), Հրանտ Մամուրյան (1901-1909 թթ., 1919-1922 թթ.)։
Մեթեն
Մեթեն (Metten), կոմունա Գերմանիայում՝ Բավարիա երկրամասում։
Գտնվում է Ստորին Բավարիա վարչական շրջանի ենթակայության ներքո։ Մտնում է Դեգենդորֆ շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը 4377 մարդ է (2010 թվականի դեկտեմբերի 31–ի տվյալներով )։ Զբաղեցնում է 11,91 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 2 71 132։
Արևելյան մամուլ
Թերթը ունեցել է ժողովրդավարական ուղղություն, պաշտպանել է Օսմանյան կայսրության կազմում արևմտահայերի ինքնավարության գաղափարը։ 1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ և հետո «Արևելյան մամուլ»-ը կողմնորոշվել է դեպի Անգլիան՝ նրանից ակնկալելով բարենորոգումների անցկացում արևմտյան Հայաստանում։ 1878 թվականի Բեռլինի կոնգրեսից հետո քննադատել է Կ. Պոլսի պատրիարք Ներսես Վարժապետյանին՝ նրա գործունեության մեջ չտեսնելով ազգային քաղաքականության սկզբունքները։
Մեթեն
Կոմունան ստորաբաժանվում է 19 գյուղական համայնքների։
Արևելյան մամուլ
1870-1880-ական թթ. վաղաժամ է համարել ազատագրական պայքարը՝ գտնելով, որ դրան պետք է նախորդի տնտեսական, ազգային, մշակութային զարգացման մի տևական ժամանակաշրջան։ 1880 թվականից հրաժարվել է արտաքին քաղաքական որևէ կողմնորոշումից և հիմնականում ապավինել հայության ազգային միասնության շնորհիվ ինքնորոշման հասնելու գաղափարին։ «Արևելյան մամուլ»-ի հրապարակախոսության մեջ իրական կողմերով ներկայացված է Հայաստանի բնակչության կեղեքումը թուրք և քուրդ հարստահարիչների կողմից։ 1908 թ.-ի երիտթուրքական հեղաշրջումից հետո հանդես է եկել երիտթուրքերի ջարդարար քաղաքականության դեմ և հայ ժողովրդի փրկությունը տեսել զինված ինքնապաշտպանության մեջ։ 1919-1922 թվականներին լայնորեն անդրադարձել է հույն-թուրքական պատերազմին, Կիլիկյան Հայաստանի իրադարձություններին, հայկական հարցի վիճակին    ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական ամսագրեր Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական շաբաթաթերթեր Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական օրաթերթեր Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ Կատեգորիա:Հայկական մշակութային պարբերականներ Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Պիտեր Ռետիֆ
Պիտեր Մորից Ռետիֆ (Pieter Mauritz Retief, ), բուրական առաջնորդ, Մեծ Տրեկի կազմակերպիչներից և պարագլուխներից մեկը։ Նրա պատվին են կոչվում Պիտ Ռետիֆ և Պիտերմարիցբուրգ քաղաքները։
Կենսագրություն
Պիտեր Մորից Ռետիֆը ծնվել է Վագենմակերսվալլե քաղաքում (Wagenmakersvallei, այժմ՝ Վելլինգտոն), Միացյալ պրովինցիաների հանրապետության Կապի գաղութի տարածքում։ Նրա ծնողներն էին Յակոբուս և Դեբորա Ռետիֆները։  Յակոբուս Ռետիֆը ֆրանսիացի հուգենոտի թոռ էր, ով փախել էր հայրենիքից Լյուդովիկոս XIV-ի բռնություններից ու ճնշումներից և 1689 թվականին բնակություն հաստատել Հարավային Աֆրիկայում ։ Ռետիֆ ընտանիքին էր պատկանում Վելվանպասում (Welvanpas) գտնվող խաղողի այգիները, որտեղ Պիտերն աշխատել է մինչև 24 տարեկան հասակը։
Պիտեր Ռետիֆը բացասաբար ընկալեց Նիդերլանդական Հարավային Աֆրիկայի անգլիական օկուպացիան և բռնակցումը, բայց ոչինչ հայտնի չէ բուրական դիմադրությանը նրա մասնակցության վերաբերյալ ։ 1814 թվականին Պիտերն ամուսնացավ ֆելդկորնետ Աբրահամ Գրեյլինգի (Greyling) այրու՝ Մագդալենա Գրեյլինգի հետ և բնակություն հաստատեց Կապի գաղութի արևելյան մասում, կոսա ցեղի հետ սահմանին գտնվող Գրեհամստադ քաղաքի մոտակայքում։ Այստեղ Ռետիֆը տեղացի ֆերմերների շրջանում մեծ հեղինակություն ձեռք բերեց և հաճախ ղեկավարում էր բրիտանական իշխանությունների հետ բանակցություններ վարող պատվիրակությունները։ 1822 թվականին Ռետիֆը ընտրվեց Գրեհեմստադի աշխարհազորի հրամանատար (kommandant):
1837 թվականին Ռետիֆը հրատարակեց մանիֆեստ, որով հիմնավորեց «Յունիոն-Ջեկի» տիրապետության տակ գտնվող բուր-կալվինիստների արտագաղթը դեպի Աֆրիկայի խորքերը։ Նույն թվականի փետրվարին Ռետիֆը իր կողմնակիցների և նրանց ընտանիքների անդամների հետ միասին սկսեց Մեծ Տրեկը։ Ջոկատը բաղկացած էր 32 բեռնասայլերից, որոնցից  2-ը պատկանում էր Ռետիֆի ընտանիքին։ Շուտով նրանք անցան Օրանժ գետը և մտան մի տարածք, որը պաշտոնապես ոչ մի երկրի չէր պատկանում։ Ռետիֆի և նրա ջոկատի օրինակին հետևեցին շատ բուրեր։  Այդ բուր ներգաղթյալներին կոչում էին «տրեկկերներ» կամ «ֆուրտրեկկերներ»։ Իսկ Վետ (Vet) գետն անցնելուց հետո, Պիտեր Ռետիֆն ընտրվեց «միացյալ ճամբարների նահանգապետ» և «Հարավ Արևմտյան Աֆրիկայում Նոր Հոլանդիայի» պարագլուխ։ Սակայն տեղական վատ պայմանները ստիպեցին Ռետիֆի բորերին տեղափոխվել դեպի Նատալ, դաժան ճակատագրին ընդառաջ։ Ռետիֆը մշտապես ձգտում էր կառուցողական հարաբերություններ հաստատել տեղաբնակների հետ։ Հենց այստեղ էլ՝ Նատալում, 1838 թվականի փետրվարի 6-ին Պիտեր Մորից Ռետիֆը և նրա ողջ պատվիրակությունը դավադրաբար սպանվեցին զուլուսների թագավոր Դինգանի կողմից, հաշտության պայմանագրի կնքումից անմիջապես հետո ։ Նույն տարում էլ Անդրիս Պրետորիուսը վրեժխնդիր եղավ Ռետիֆի համար։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աֆրիկաներներ Կատեգորիա:Հարավաֆրիկյան Հանրապետության պատմություն
Բումերանգ (այլ կիրառումներ)
Բումերանգ անվանումը կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները․
Երկարապոչ երաշտահավ
Երկարապոչ երաշտահավ, հաստակտուց երաշտահավերի ընտանիքին պատկանող նստակյաց, քոչվոր թռչուն։
Կենսակերպ
Հայաստանում նստակյաց քոչվոր թռչուն է։ Ձմռանը տեղաշարժվում է դեպի հարավային շրջանների այգիներն ու գետերի հովիտները, ամռանը բարձրանում է անտառային գոտի։ Անտառային թռչուն է։ Սնվում է միայն միջատներով և այլ անողնաշարավոր կենդանիներով։
Բազմացում և զարգացում
Բնադրվում է ապրիլ-հունիս ամիսներին։ Բույնը կիսագնդաձև է, այն տեղադրում է ծառերի հաստ ճյուղերին։ Բույնը սարքում է թռչունների փետուրներից, բույսերի նուրբ ցողուններից, ամրացման համար օգտագործում է սարդոստայնաթել։ Դնում է 9-12 սպիտակ, մաշկագույն պտերով ձու։
Տարածվածություն
Տարածված է հարավային Եվրոպայում, Փոքր Ասիայում, Իրանում, Ճապոնիայում, Կորեայում և Չինաստանում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Չվտանգված տեսակներ Կատեգորիա:Հայաստանի թռչուններ Կատեգորիա:Հաստակտուց երաշտահավեր
Իտամբե (Բաիա)
Իտամբե (Itambé), համայնք Բրազիլիայում՝ Բաիա նահանգի կազմում։ Գտնվում է Հարավավ-կենտրոնական մարզում։ Մտնում է Իտապենտինգա գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 33 687 մարդ՝ 2007 թվականի տվյալներով, գրավում է 1 626,681կմ2 տարածք, բնակչության խտությունը՝ 22,1 մարդ/կմ²։
Քաղաքի տոնը նշվում է օգոստոսի 12–ին։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1972 թվականի օգոստոսի 12–ին։
Գագրայի լեռնաշղթա
Գագրայի լեռնաշղթա (გაგრის ქედი), Մեծ Կովկասի հարավային լանջին, Աբխազիայում, Փսոու և Բզիբ գետերի միջև։ Բարձրությունը մինչև 3256 մ (Ագեփստա լեռ)։ Գագրայի լեռնաշղթայի լեռնայճյուղավորումներն ընդհուպ մոտենում են Սև ծովին։ Կազմված է գլխավորապես կրաքարերից։ Կտրտված է կանիոնաձև հովիտներ առաջացնող Ժվավա–Քվարա, Յուփշարա և այլն գետերով։ Ծածկված է անտառներով, ավելի բարձր՝ մերձալպյան և ալպյան մարգագետիններով։
Կատեգորիա:Աբխազիայի լեռնաշղթաներ
Ռթվելի
Ռթվելի (რთველი), վրացական տոն, որի ընթացքում կատարվում է խաղողի հավաք (բերքահավաք)։ Վրաստանում գինին պաշտամունքային նշանակություն ունի։ Ռթվելի տոնը գալիս է դեռևս հին ժամանակներից։ Այն կատարվում է աշնանը ։
Ժամանակ և իրականացում
Ռթվելին չունի կոնկրետ նշման օր։ Այն կատարվում է այն ժամանակ, երբ հասնում է խաղողը։ Այն հիմնականում կատարվում է սեպտեմբերի վերջին։ Վրաստանի հարավային մասում այն կատարվում է հոկտեմբերին։ Ռաչա Լեչխումի երկրամասում Ռթվելին սկսվում է շատ վաղ, իսկ Կախեթիում շատ ուշ։ Ինչքան տաք և արևոտ է լինում ամառը, այդքան շուտ է սկսվում Ռթվելին։ Օրինակ 2010 թվականի տաք ամառվանից հետո Ռթվելին սկսվեց սովորականի 2 շաբաթ շուտ ։
Գործընթաց
Ռթվելին ընտանեկան տոն է։ Ավանդույթի համաձայն այն անցկացնում են ընտանիքի անդամներով, ազգականներով։ Խաղողի հավաքը սկսվում է վաղ առավոտյան, ավարտվում ուշ երեկոյան։ Խաղողը ճզմում են բոբիկ ոտքերով կամ հատուկ ճնշող սարքավորումով։ Ճզմելուց հետո դուրս եկած հյութը լցնում են հատուկ կարասների մեջ և տանում մաքրման։ Ամեն երեկո այդ բազմօրյա տոնի ընթացքում, մարդիկ հավաքվում են սեղանի շուրջ, խմում են գինի և երգում հայրենասիրական երգեր։ Տոնը տևում է այնքան, մինչև ավարտվի խաղողի հավաքը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի տոներ Կատեգորիա:Վրացերեն բառեր և արտահայտություններ Կատեգորիա:Վրացական գինիներ
Մոս (Ներքին Բավարիա)
Մոս (Moos), կոմունա Գերմանիայում, Բավարիա երկրամասում։
Գտնվում է Ստորին Բավարիա վարչական շրջանի ենթակայության ներքո։ Մտնում է Դեգենդորֆ շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը 2155 մարդ է (2010 թվականի դեկտեմբերի 31–ի տվյալներով )։ Զբաղեցնում է 32,23 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 2 71 135։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Լա Վիլ օ Բուա լե Պոնտավեր
Լա Վիլ օ Բուա լե Պոնտավեր (La Ville-aux-Bois-lès-Pontavert), համայնք Ֆրանսիայում, գտնվում է Պիկարդիայի մարզում՝ Էնա գավառում։ Մտնում է Գինիկուր կանտոնի կազմի մեջ։ Համայնքի շրջանը՝ Լան։
Համայնքի INSEE կոդը՝ 02803:
Բնակչություն
2010 թվականի տվյալներով՝ կազմում է 114 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Աշխարհի տնտեսական պատմություն
Աշխարհի տնտեսական պատմություն, ողջ մարդկության տնտեսական ակտիվության վերաբերյալ (այսինքն՝ ապրանքների և ծառայությունների արտադրություն, բաշխում, փոխանակում և սպառում) գրառումներ, որոնք ընդգրկում են և՛ գրանցված պատմությունը, և՛ ապացուցված նախապատմությունը։
Հին քարի դար(Պալեոլիթ)
Պալեոլիթի դարաշրջանում (Ք.ա. 500.000-10.000 թվականներ), առաջնային սոցիալ-տնտեսական միավորը ցեղախումբն էր ։ Ցեղախմբերի միջև հաղորդակցությունը տեղի էր ունենում հիմնականում գործիքների, սննդի, կենդանիների մորթու և այլ ապրանքների առևտրի կամ ցեղակիցների փոխանակման նպատակով։ Տնտեսական գործոնները սահմանափակված էին՝ պայմանավորված էկոհամակարգային գործոններով. ուտելի բույսերի և կենդանիների խտությունն ու բաշխվածությունը, այլ սպառողների միջև մրցակցությունը և կլիման ։ Վերին Պալեոլիթի շրջանում մարդիկ սփռվել և հարմարվել են միջավայրի բազմազանությանը, և հաճախ արտադրողականության բարձրացման համար զարգացնում էին իրենց հմտություններն ու տեղնոլոգիաները, որի արդյունքում համաշխարհային բնակչությունը 1 միլիոնից հասավ 15 միլիոնի ։
Այս ժամանակաշրջանում մեկ շնչին բաժին ընկնող համաշխարհային ՀՆԱ-ն կազմել է մոտավորապես 158 ԱՄՆ դոլար (ճշգրտված է 2013 թվականի դոլարով), և չի աճել մինչև Արդյունաբերական հեղափոխությունը ։
Միջին քարի դար(Մեզոլիթ)
Այս դարաշրջանը սկսվել է ավելի քան 10.000 տարի առաջ՝ համաշխարհային վերջին սառեցումից հետո, որի ժամանակ բույսերն ու կենդանիները սկսեցին աստիճանաբար հարմարվել որոշակի տարածքներում։