cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Բեղմնականխում
Մեթոդներ
Առավել արդյունավետ մեթոդների ազդեցությունը երկարատև է, դրանք բժշկական հետագա միջամտություն չեն պահանջում ։ Վիրաբուժական ամլացման, հորմոնային հաբերի և ներարգանդային պարույրի ձախողման ցուցանիշը 1%-ից ցածր է ։ Հորմոնալ բեղմնականխիչ հաբերի, պատչերի, հեշտոցային օղերի և լակտացիոն ամենորեաի մեթոդի ձախողման ցուցանիշը ճիշտ կիրառման դեպքում նույնպես 1%-ից ցածր է ։ Դրանց անհետևողական օգտագործման դեպքում ձախողման ցուցանիշը հասնում է մինչև 9%-ի ։ Որոշ միջոցներ, այդ թվում՝ պահպանակները, դիաֆրագմաները և սերմնասպանները, անգամ ճիշտ կիրառման դեպքում ունեն ձախողման ավելի մեծ ցուցանիշներ ։
Թեև բեղմնականխման բոլոր մեթոդներն ունեն կողմնակի ազդեցություններ, սակայն կողմնակաի ազդոցությունների դրսևորման հավանականությունն ավելի ցած է, քան ձախողման հավանականությունը ։ Մեթոդների կիրառումը դադարեցնելուց հետո հղիության հավանականությունը հետագա տարիների ընթացքում նույն է, ինչ որևէ մեթոդից չօգտվողների դեպքում ։ Առողջական խնդիրներ ունեցողների համար որոշ մեթոդներից օգտվելու նպատակով հնարավոր է բժշկական համապատասխան հետազոտություն անցնելու անհրաժեշտություն լինի ։ Առողջական խնդիրներ չունեցող կանանց պարագայում բեղմնականխիչ մեթոդների կամ միջոցների (ներարկվող միջոցներ, բեղմնականխիչ հաբեր, պահպանակներ և այլն) օգտագործումը բժշկական հետազոտություն չի պահանջում ։
Հորմոնային բեղմնականխում
Հորմոնային բեղմնականխումը հասանելի է բազմաթիվ տարբերակներով, այդ թվում՝ ներքին ընդունման հաբեր, իմպլանտներ՝ ենթամաշկային, նորպլանտներ, ներարկվող միջոցներ, ներարգանդային պարույրներ և հեշտոցային օղեր։ Սրանք նախատեսված են բացառապես կնոջ կողմից օգտագործելու համար, սակայն առկա են նաև տղամարդկանց համար նախատեսված հորմոնային հակաբեղմնավորիչներ, որոնք ներկայում փորձարկման փուլում են ։ Գոյություն ունեն երկու տեսակի հորմոնային բեղմնականխիչ հաբեր՝ համակցված հորմոնային հաբեր, որոնք պարունակում են էստրոգեն և պրոգեստերոն հորմոններ, և հաբեր, որոնք պարունակում են միայն պրոգեստերոն, (այսպես կոչված՝ մինի-հաբեր) ։ Հղիության ընթացքում օգտագործվելու դեպքում, դրանք որևէ կերպ չեն մեծացնում վիժելու կամ պտղի մոտ արատների առաջացման վտանգը ։ Երկու հաբերն էլ կանխում են բեղմնավորումը՝ խոչընդոտելով ձվազատմանը (օվուլյացիա) և դարձնելով արգանդի վզիկի լորձը մածուցիկ։ Մածուցիկ լորձը խոչընդոտում է սպերմատոզոիդների տեղաշարժին ։ Դրանց արդյունավետությունը կախված է, նրանից, թե որքան հետևողականորեն են ընդունվում հաբերը ։
Համակցված հորմոնային հակաբեղմնավորիչ հաբերի ընդունումը կարող է բերել զարկերակային և երակային արյան մակարդուկների առաջացման վտանգի թեթևակի բարձրացման ։ Երակային մակարդուկներն ավելանում են տարվա ընթացքում 10,000 կանանցից միջինում 2.8-ից մինչև 9.8-ի մոտ, ինչն այնուամենայնիվ, ավելի փոքր է, քան մեթոդի ձախողման ցուցանիշը ։ Վերոհիշյալն հաշվի առնելով՝ 35-ն անց կանանց, ովքեր շարունակում են ծխել, խորհուրդ չի տրվում ընդունել հակաբեղմնավորման հորմոնային հաբեր ։ Հաբերի ազդեցությունը կնոջ սեռական ցանկության վրա աննշան է. որոշ կանանց մոտ այն կարող է ավելանալ կամ նվազել, սակայն կանանց ճնշող մեծամասնության մոտ որևէ փոփոխություն չի նկատվում ։ Համակցված hորմոնային հակաբեղմնավորիչ հաբերը նվազեցնում են ձվարանի և էնդոմետրիումի քաղցկեղի առաջացման վտանգը, սակայն կրծքագեղձի քաղցկեղի առաջացման վտանգի վրա որևէ ազդեցություն չեն ունենում ։ Դրանք հաճախ նվազեցնում են դաշտանային արնահոսությունն ու ցավերը ։ Քիչ չափափաբաժնով էստրոգենը, որն արտազատվում է տեղադրված հեշտոցային օղից, կարող է նվազեցնել մեծ քանակությամբ էստրոգեն օգտագործելու հետ կապվող կրծքի զգայունության, ինչպես նաև սրտխառնոցի և գլխացավերի առաջացման հավանականությունը ։
Համարվում, որ միայն պրոգեստին պարունակող բեղմնականխիչ հաբերը, ներարկման համար նախատեսված միջոցները և ՆԱՊ-երն չեն ավելացնում արյան մակարդուկների առաջացման վտանգը, հետևաբար դրանք կարող են օգտագործվել այն կանանց կողմից, ովքեր ունեն արյան մակարդուկներ [40] Այն կանայք, ովքեր ունեցել են զարկերակային արյան մակարդուկների պատմություն, պետք է կիրառեն միայն ոչ-հորմոնային բեղմնականխման միջոցներ և մեթոդներ, կամ նաև միայն պրոգեստին պարունակող միջոցները՝ բացառությամբ ներարկման տարբերակները ։ Միայն պրոգեստին պարունակող հաբերը կարող են մեղմել դաշտանի ախտանիշները և կարող են կիրառվել կրծքով կերակրմանը զուգընթաց, քան որ չեն ազդում կաթնարտադրության վրա։ Դեզոգեստրել և դրոսպիրենոն տեսակի պրոգեստինները նվազեցնում են ստերոիդ հորմոնների հետ կապված կողմնակի ազդեցությունները, սակայն միևնույն ժամանակ մեծացնում են արյան մակարդուկների վտանգը ։ Միայն պրոգեստին պարունակող ներարկման համար նախատեսված հակաբեղմնավորիչի (Դեպո պրովերա) ճիշտ կիրառման դեպքում առաջին տարվա ձախողման ցուցանիշը կազմում է 0.2%, տիպական կիրառման դեպքում առաջին տարվա ձախողման ցուցանիշը կազմում է 6% ։
Պահպանակ
Պատնեշային են կոչվում բեղմնականխման այն միջոցները, որոնք ֆիզիկապես կանխում են սպերմայի ներթափանցումն արգանդի խոռոչ ։ Այս միջոցները ներառում են տղամարդու պահպանակը, կանացի պահպանակը, արգանդի պարանոցակալը, դիաֆրագման, սերմնասպաններով բեղմնականխիչ սպունգը։ Ընդհանուր առմամբ, պահպանակը բեղմնականխման չորս հիմնական միջոցներից մեկն է ։ Այն համարվում է բեղմնականխման ամենատարածված պատնեշային միջոցը ։ Տղամարդու պահպանակն անցկացվում է էրեկցիայի վիճակում գտնվող (պնդացած) առնանդամի վրա նախքան սեռական հարաբերությունը և ֆիզիկապես արգելափակում է արտաժայթած սերմնահեղուկի ներթափանցումը զուգընկերոջ սեռական օրգանների մեջ ։
Ժամանակակից պահպանակերը պատրաստվում են հիմնականում լատեքսից, թեև որոշները պատրաստվում են նաև այլ նյութերից, օրինակ՝ պոլիուրետանից կամ գառան աղիներից ։ Գոյություն ունեն նաև կանանց պահպանակներ, որոնք մեծապես պատրաստվում են նիտրիլային ռետինից, լատեքսից կամ պոլիուրետանից ։
Տղամարդու պահպանակները ունեն մի քանի առավելություններ. թանկ չեն, հեշտ են օգտագործման համար, կողմնակի ազդեցությունները շատ չեն ։ Պատանիների համար պահպանակների հասանելի դառնալը, հավանաբար, չի ազդում նրանց սեռական կյանքի մեկնարկի տարիքի կամ սեռական հարաբերություններ ունենալու հաճախականության վրա ։ Ճապոնիայում բեղմնականխման որևէ մեթոդից օգտվող զույգերի 80%-ն օգնագործում են պահպանակ, մինչդեռ Գերմանիայում օգտվում են 25%-ը, ԱՄՆ-ում՝ 18%-ը և Հայաստանում՝ 28%-ը։[119]
Տղամարդու պահպանակների և սերմնասպանների հետ համակցված օգտագործվող դիաֆրագմայի (խտրոց) տիպական կիրառման առաջին տարվա ձախողումների ցուցանիշը կազմում է համապատասխանաբար 18% և 12% ։ Մինչդեռ պահպանակները, ճիշտ կիրառման դեպքում, ավելի արդյունավետ են և ունեն առաջին տարվա օգտագործման 2% ձախողումների ցուցանիշ, այն դեպքում, երբ դիաֆրագմայի առաջին տարվա օգտագործման ձախողումների ցուցանիշը 6% է ։ Պահպանակներն ունեն ևս մեկ առավելություն՝ օգնում են կանխել սեռական ճանապարհով փոխանցվող որոշ վարակների տարածումը, ինչպես օրինակ՝ ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ը ։
Բեղմնականխիչ սպունգ
Բեղմնականխիչ սպունգերը համակցում են պատնեշային մեթոդը սերմնասպանների հետ ։ Ինչպես դիաֆրագման, դրանք նույնպես տեղադրվում են հեշտոցի մեջ, սեռական հարաբերություններից անմիջապես առաջ ։ Տիպական կիրառման դեպքում առաջին տարվա ձախողման ցուցանիշը կախված է կնոջ ծննդաբերած լինելու հանգամանքից։ Ծննդաբերած կանանց դեպքում այդ ցուցանիշը կազմում է 24%, չծննդաբերածների դեպքում՝ 12% : Սպունգը կարող է տեղադրվել սեռական հարաբերություններից 24 ժամ առաջ և անհրաժեշտ է, որ մնա տեղում առնվազն վեց ժամ սերմնաժայթքումից հետո ։ Հնարավոր են ալերգիկ ռեակցիաներ, անգամ գրանցվել են թունավոր շոկի համախտանիշի դեպքեր ։
Բեղմնականխման ներարգանդային միջոցներ
Տվյալները հաստատում են, որ ՆԱՊ-ն արդյունավետ և ապահով միջոց է ինչպես դեռահասների, այնպես էլ չծնդաբերած կանանց համար ։ ՆԱՊ-ը չի ազդում կրծքով կերակրման վրա և կարող է տեղադրվել ծննդաբերությունից անմիջապես հետո ։ Այն կարող տեղադրվել նաև աբորտից անմիջապես հետո ։ Արգանդից հեռացնելուց հետո, նույնիսկ, եթե այն տեղադրված է եղել վաղուց, պտղաբերությունն անմիջապես վերականգնվում է ։
Եթե պղնձե ՆԱՊ-երը կարող են ավելացնել դաշտանային արյունահոսությունը և առաջացնել առավել ցավոտ կծկումներ, հորմոնային ՆԱՊ-երը կարող են նվազեցնել դաշտանային արյունահոսությունը կամ ընդհանրապես դադարեցնել դաշտանը ։ Կծկումները կարող են բուժվել ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղամիջոցների օգտագործմամբ ։ Հնարավոր այլ բարդություններից են արգանդի հեռացումը (2-5%) և, ավելի քիչ դեպքերում, արգանդի թափածակումը (0.7%) զզզ Եթե 1970-ակնանների սկզբին լայնորեն օգտագործվող ներարգանդային միջոցի՝ Դալկոնի վահանի հետ կապում էին Ֆալոպյան փողերի բորբոքային հիվանդությունների առաջացման վտանգի մեծացումը, ապա ժամանակակից միջոցները որևէ ազդեցություն չեն ունենում այդ վտանգի ավելացման կամ նվազեցման վրա, եթե կինըՆԱՊ-ի տեղադրման պահին սեռական ճանապարհով փոխանցվող որևէ վարակ չի կրում ։
Ամլացում
Ամլացումը բժշկական միջամտության որևէ եղանակով, անձին միտումնավոր կերպով վերարտադրվելու ունակությունից զրկելն է։ Ամլացումն իրականացվում է և՛ վիրահատական, և՛ ոչ վիրահատական մեթոդներով, ինչպես կանանց, այնպես էլ տղամարդկանց մոտ։ Ամլացումն իրականացվում է մշտական արդյունք ձեռք բերելու ակնկալիքով. սովորաբար, այն դժվար դարձելի կամ անդարձելի մեթոդ է։
Կանանց ամլացումը (արգանդափողերի կապում), մեծ մասամբ, իրականացվում է զարգացող երկրներում, մինչդեռ տղամարդկանց ամլացումը (վազէկտոմիա) հիմնականում հատուկ է արդյունաբերական երկրներին։ Աշխարհում ամլացման ցուցանիշներում մեծ է կանանց ամլացման չափաբաժինը, սակայն մեթոդի ընտրության դրդապատճառները տարբեր են՝ ժողովրդագրական գործոններով պայմանավորված։ Սովորաբար, ամլացման մասին խոսելիս առաջին հերթին կենտրոնանում ենք մարդու նկատմամբ դրա ֆիզիկական ազդեցության վրա, այդուհանդերձ այն կարող է ազդել նաև մարդու հոգեկան առողջության, ընտանիքի և, ընդհանրապես, համայնքի վրա։
Վարքագծային մեթոդ
Վարքագծային մեթոդների հիմքում սեռական հարաբերություններ ունենալու ժամանակահատվածի կարգավորումն է՝ ընդհանրապես կամ բեղմնավորման պատրաստ ձվաբջջի ձևավորումից հետո կնոջ վերարտադրողական համակարգ սպերմայի ներթափանցումը կանխելու նպատակով ։ Ճիշտ կիրառման դեպքում առաջին տարվա ձախողման ցուցանիշը կազմում է շուրջ 3.4%, մինչդեռ սխալ կիրառման դեպքում ձախողման ցուցանիշը կարող է հասնել մինչև 85%-ի ։
Օրացուցային մեթոդներ
Օրացուցային մեթոդների հիմքում դաշտանային ցիկլի պտղաբեր օրերի որոշելն ու չպաշտպանված սեռական հարաբերություններից խուսափելն է [74]: Պտղաբեր օրերը որոշելու եղանակներից են՝ մարմնի բազալ ջերաստիճանին, արգանդի վզիկի սեկրեցիային կամ դաշտանային ցիկլի օրվան հետևելը [74]: Մեթոդի տիպական կիրառման առաջին տարվա ձախողման ցուցանիշը 24% է, ճիշտ կիրառման դեպքում առաջին տարվա ձախողման ցուցանիշը, կախված, թե որ մեթոդն է կիրառվում, տատանվում է 0.4 - 5%[19]: Փաստերը, որոնց վրա հիմնվում են այս ցուցանիշները, այնուամենայնիվ բավարար հիմքեր չունեն, քանի որ մեթոդի փորձնական կիրառողներից մեծ մասը շուտով հրաժարվում է դրանից [74]: Աշխարհում օրացուցային մեթոդներից օգտվում է զույգերի 3.6%[76]: Եթե մեթոդի հիմքում մարմնի բազալ ջերաստիճանին և առաջնային որևէ այլ նշանին հետևելն է, այն համարվում է ջերմանշանային մեթոդ։ Ընդհանուր առմամբ, բժշկական հետազոտություններում արձանագրվել են առաջին տարվա ձախողման 2%-ից քիչ պակաս և մինչև 20%-ը տատանվող ցուցանիշ[77][78]:
Ընդհատված սեռական հարաբերություն
Ընդհատված սեռական հարաբերության կամ, այսպես կոչված, դուրսբերման մեթոդը բեղմնականխման ավանդական մեթոդ է, որի դեպքում տղամարդը սեռական հարաբերության ընթացքում հանում է առնանդամը կնոջ հեշտոցից նախքան օրգազմը (և սերմնաժայթքումը) և վերջինս (սերմը) ուղղում հեշտոցից դուրս՝ փորձելով խուսափել սերմնավորումից։
Առնվազն երկու հազարամյակ լայնորեն տարածված բեղմնականխման այս մեթոդը կիրառվում է նաև ներկայումս։ 1991 թվականին այս մեթոդն օգտագործել է շուրջ 38 միլիոն զույգ ողջ աշխարհում ։
Սեռական ժուժկալություն
Սեռական ժուժկալությունը կամ զուսպ սեռական կյանքը բժշկական, հոգեբանական, իրավական, սոցիալական, փիլիսոփայական, բարոյական կամ կրոնական պատճառներով սեռական վարքագծի որոշ դրսևորումներից կամ սեռական հարաբերություններից ամբողջովին խուսափելն է։ Սեռական ժուժկալությունը տարբերվում է ասեքսուալությունից։ Կուսակրոնությունը սեռական ժուժկալություն է, որի հիմնական շարժառիթներն են անձնական կամ կրոնական համոզմունքները[117]:
Ժուժկալությունը կարող է լինել կամավոր, երբ անձը նախընտրում է չվարել սեռական կյանք՝ բարոյական, կրոնական, փիլիսոփայական և այլ պատճառներից ելնելով։ Այն կարող է լինել կամքից անկախ՝ որպես սոցիալական պայմանների արդյունք, երբ մարդը չի կարողանում գտնել իրեն համապատասխան զուգընկեր։ Ժուժկալություն կարող է պարտադրվել օրենքով, օրինակ՝ որոշ երկրներում արգելվում է վարել արտամուսնական սեռական կյանք, կամ ունենալ սեռական հարաբերություններ բանտում։
Սեռական ժուժկալությունը ունի 100% արդյունավետություն հղիությունը կանխելու տեսանկյունից, սակայն այս մեթոդը նախընտրողներից ոչ բոլորն են ի վիճակի լինում զսպելու կամ զերծ պահելու իրենց սեռական հարաբերություններից, ուստի այս մեթոդի դեպքում հղիանալու հավանականությունը չափազանց մեծ է, հատկապես սեռական բռնության հետևանքով։[84][85] Որոշ ուսումնասիրություններ պարզել են, որ բացառապես ժուժկալ դաստիարակությունը չնչին ազդեցություն է ունենում՝ «սեռական կյանքը սկսելու տարիքի, սեռական զուգընկերների քանակի, ինչպես նաև սեռական ժուժկալության, պահպանակի օգտագործման, հեշտոցային սեռական հարաբերության, հղիության և սեռական ճանապարհով փոխանցվող վարակներով (ՍՃՓՎ) վարակվածության ցուցանիշների վրա»:[119
Լակտացիոն ամենորեա
Լակտացիոն ամենորեան հետծննդաբերական ժամանակավոր անպտղություն է, որն առաջանում է կնոջ մոտ ծննդաբերությունից հետո դաշտանի բացակայության ժամանակահատվածում, երբ կինը բացառապես կրծքով է կերակրում նորածնին։ Կանանց մոտ, ովքեր բավարարում են ստորև թվարկված չափանիշներին, լակտացիոն ամենորեայի մեթոդի (ԼԱՄ) հուսալիությունը հետծննդաբերական շրջանի առաջին 6 ամիսների ընթացքում գերազանցում է 98%-ը.
•	Կրծքով կերակրումը պետք է լինի մանկան սնուցման միակ (կամ գրեթե միակ) եղանակը։ Կաթնախառնուրդները, կոշտ սնունդը, կերակրելու փոխարեն կաթը կթելը նվազեցնում են ԼԱՄ-ի հուսալիությունը։
•	Նորածնին պետք է կրծքով կերակրել օրվա ցերեկային ժամերին առնվազն 4 ժամը մեկ անգամ և առնվազն 6 ժամը մեկ անգամ՝ գիշերվա ընթացքում։
•	Նորածինը պետք է լինի 6 ամսականից փոքր։
•	Մոր մոտ չպետք է դիտվի դաշտան ծննդաբերությունից 56 օր հետո (պտղաբերությունը որոշելիս մինչև 56-րդ օրն ունեցած արյունահոսությունն անտեսվում է)։
Ըստ ԼԱՄ կիրառողների շրջանում առանց հսկվող խմբերի իրականացված վեց հետազոտությունների արդյունքների՝ հետծննդաբերական շրջանի 6-րդ ամսում մեթոդի ձախողման ցուցանիշը կազմել է 0%-ից 7.5% : Այն հասել է 4–7%-ի մեկ տարվա ընթացքում և 13%-ի՝ երկու տարվա ընթացքում ։ Կաթնախառնուրդները, կերակրման փոխարեն կաթը կթելը, ծծակի գործածումը և կոշտ սնունդը մեծացրել են մեթոդի ձախողման ցուցանիշը ։ Բացառապես կրծքով կերակրող կանանց 10%-ի մոտ դաշտանը վերականգնվել է մինչև 3-րդ ամիսը, իսկ 20%-ի մոտ՝ մինչև 6-րդ ամիսը ։ Կրծքով չկերակրող կանանց պտղաբերությունը կարող է վերականգնվել ծննդաբերությունից չորս շաբաթ անց ։
Անհետաձգելի բեղմնականխում
Անհետաձգելի բեղմնականխումը (ԱԲ) կամ բեղմնականխումը սեռական ակտից անմիջապես հետո բեղմնականխման մեթոդ է, որը կարող է կիրառվել սեռական հարաբերությունից հետո՝ հղիությունը կանխելու նպատակով։ Անհետաձգելի բեղմնականխման միջոցներից են.
•	Անհետաձգելի բեղմնականխիչ հաբերը, որոնց հաճախ պարզապես անվանում են անհետաձգելի բեղմնականխիչներ կամ «վաղորդյան հաբեր» ։ Անհետաձգելի բեղմնականխիչ հաբերը և հղիության արհեստական ընդհատում կամ վիժում առաջացնող հաբերը նույն դեղամիջոցները չեն։ Անհետաձգելի բեղմնականխիչ հաբերը դեղամիջոցներ են, որոնք ոչ թե ընհատում են հղիությունը, այլ կանխում այն՝ դադարեցնելով կամ հետաձգելով ձվազատումը կամ բեղմնավորումը ։
•	Ներարգանդային պարույրը, որն հիմնական բեղմնականխման միջոց է, սակայն օգտագործվում է նաև՝ որպես անհետաձգելի բեղմնականխիչ ։
Կանանց նախապես անհետաձգելի բեղմնականխիչ հաբերով ապահովելը որևէ կերպի չի ազդում սեռավարակների փոխանցման, պահպանակի օգտագործման և հղիության ցուցանիշների, ինչպես նաև ռիսկային սեռական վարքագծի վրա ։ Բոլոր մեթոդներն ունեն նվազագույն կողմնակի ազդեցություններ ։
Կրկնակի պաշտպանություն
Կրկնակի պաշտպանությունը բեղմնականխման և սեռական ճանապարհով վարակների փոխանցումը կանխելուն ուղղված մեթոդների և միջոցների համակցված կիրառումն է ։ Կրկնակի պաշտպանություն կարող են ապահովել օրինակ պահպանակները՝ առանձին կամ բեղմնականխման այլ միջոցների հետ համակցված, ինչպես նաև ներթափանցումով սեռական հարաբերություններից խուսափելը ։ Երբ հիմնական մտահոգությունը հղիանալն է, ապա նպատակահարմար է համակցել բեղմնականխման երկու մեթոդները։ Մասնավորապես, խորհուրդ է տրվում համակցել բեղմնականխման մեթոդները նրանց, ովքեր ընդունում են մաշկի հակաբորբոքային տրետրնոին պարունակող դեղամիջոցներ, քանի որ հղիության ընթացքում դրանց ընդունումը կապված է բնածին արատների առաջացման բարձր ռիսկի հետ ։
Առողջապահական
Ըստ գնահատականների՝ բեղմնականխիչների օգտագործումը զարգացող երկրներում զգալիորեն նվազեցրել է մայրական մահացությունը՝ շուրջ 40%-ով (շուրջ 270,000 կանխարգելված մահեր՝ 2008 թ.) և կարող է հասնել մինչև 70%, եթե բեղմնականխման բոլոր պահանջներն ու կանոնները պահպանվեն ։ Ցուցանիշների նման բարելավումը հնարավոր է դառնում անցանկալի հղիությունների, որոնք հիմնականում ավարտվում են անապահով աբորտով, ցուցանիշի կրճատման և բարձր ռիսկի խմբում գտնվող կանանց մոտ հղիության կանխարգելման շնորհիվ ։
Բեղմնականխման մեթոդների շնորհիվ զարգացող աշխարհում բարելավվում է նաև երեխայի կենսունակության ցուցանիշը՝ երկարաձգելով հղիությունների միջև ընդմիջումների ժամանակահատվածը ։ Երեխայի կենսունակության ցուցանիշը վատանում է, երբ մայրը հղիանում է նախորդ երեխայի ծնվելուց հետո՝ տասնութ ամիսների ընթացքում ։ Սակայն, համարվում է, որ վիժելուց հետո անմիջապես հղիանալը վտանգավոր է, և կանանց խորհուրդ է տրվում հղիանալ, երբ պատրաստ են ։
Դեռահասների հղիությունը առավել մեծ վտանգներ է պարունակում, մասնավորապես՝ անհաս երեխայի ծնունդ, ցածր քաշով երեխայի ծնունդ և երեխայի մահը ։ ԱՄՆ-ում 15-ից 19 տարեկանների շրջանում հղիությունների 82%-ը չկանխատեսված հղիություններ են ։ Համակողմանի սեռական կրթությունը և բեղմնականխման միջոցների հասանելիությունը արդյունավետ են այս տարիքային խմբում հղիության ցուցանիշի կրճատման առումով ։
Ֆինանսական
[[Պատկեր:Countriesbyfertilityrate.svg|thumb|left|alt=fertility rate map|Երկրներն ըստ պտղաբերության ցուցանիշի՝ ըստ 2012-ի տվյալների.
{{legend|#AE23AE|7–8 Երեխա}} {{legend|#FF00FF|6–7 Երեխա}} {{legend|#FF0000|5–6 Երեխա}} {{legend|#FF6600|4–5 Երեխա}}
{{legend|#FFFF00|3–4 Երեխա}} {{legend|#00FF00|2–3 Երեխա}} {{legend|#20DFD8|1–2 Երեխա}} {{legend|#35B0E3|0–1 Երեխա}} ]] Զարգացող աշխարհում բեղմնականխումը բարելավում է տնտեսական աճը, քանի որ նվազում է մոր անմիջական խնմքի կարիքն ունեցող երեխաների թիվը, ինչն իր հերթին նպաստում է աշխատուժում կանանց մասնակցության մեծացմանը ։
Տարածվածություն
[[Պատկեր:SOWM2010 modern contraception.svg|right|thumb|alt=prevalence of modern birth control map|Բեղմնականխման ժամանակակից միջոցներից օգտվող կանանց տոկոսը՝ 2010թ. տվյալներով
{{legend|#000000|6%}} {{legend|#550000|12%}} {{legend|#aa0000|18%}} {{legend|#ff0000|24%}} {{legend|#ff5500|30%}} {{legend|#dddd00|36%}}
{{legend|#aa00ff|78%}} {{legend|#ff00ff|84%}} {{legend|#ff77ff|86%}} {{legend|#b9b9b9|Տվյալներ չկան}} ]]
Աշխարհում, 2009թ. տվյալներով, ամուսնացածների և երեխա ունենալու հնարավորություն ունեցողների շուրջ 60%-ն օգտվում է բեղմնականխման որևէ մեթոդից ։ Երկրից երկիր տարբերվում է բեղմնականխման այս կամ այն մեթոդից օգտվելու ցուցանիշը ։ Զարգացող աշխարհում ամենատարածված միջոցներն են պահպանակներն ու խմելու հակաբեղմնավորիչները։ Մինչդեռ, եթե Աֆրիկյան երկրներում ամենատարածված միջոցները խմելու բեղմնականխիչ հաբերն են, ապա Լատինական Ամերիկայում և Ասիայում ամենատարածված մեթոդը ամլացումն է։
Զարգացող աշխարհում, ընդհանուր առմամբ, բեղմնականխման 35%-ն իրականացվում է կանանց ամլացման եղանակով, 30%-ը՝ ՆԱՊ-երի կիրառմամբ, 12%-ը՝ խմելու բեղմնականխիչ հաբերի, 11%-ը՝ պահպանակների և 4%-ը՝ տղամարդու ամլացման մեթոդներով և միջոցներով ։
Հայաստանում 2010 թ. իրականացված հետազոտության արդյունքում պարզվել է, որ ամուսնացած կանանց շուրջ 55%-ը հարցման պահին օգտագործել են հակաբեղմնավորման մեթոդներ։ Հարցման պահին ամուսնացած կանանց շրջանում, ինչպես ավանդական այնպես էլ ժամանակակից մեթոդների օգտագործման ցուցանիշները գրեթե նույնն են՝ համապատասխանաբար 28% և 27%։ Հարցման պահին ամուսնացած կանանց շրջանում ամենատարածված մեթոդը դեռևս ընդհատված սեռական հարաբերությունն է՝ 25%, ապա պահպանակը՝ 15%, և ներարգանդային միջոցները՝ 10% :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բեղմնականխում Կատեգորիա:Կանանց առողջություն
Գուրամ Բաթիաշվիլի
Գուրամ Բաթիաշվիլի (გურამ აბრამის ძე ბათიაშვილი, ծնվել է՝ 1938, Սենակ), վրացի գրող և դրամատուրգ։ Վրաստանի հրեական համայնքի ներկայացուցիչ ու ակտիվ գործիչ։
Կենսագրություն
Գուրամ Բաթիաշվիլին ծնվել է 1938 թվականին Սենակ քաղաքում։ Ավարտել է Թբիլիսիի պետական համալսարանի Արևելյան ֆակուլտետը։
Գուրամ Բաթիաշվիլին Վրաստանում հրեական համայնքի հասարակական գործիչ է և հրեական «Խավարիմ» շարժման մասնակից։ Աշխատում է լրագրության բնագավառում. հանդիսանում է վրացական «Թատրոն և կյանք» ամսագրի խմբագիր, Թիֆլիսում վրացերեն հրատարակվող հրեական «Մենորա» թերթի հիմնադիրն ու խմբագիրը։
Ստեղծագործություն
Հեղինակ է մի շարք պիեսների։ «Պարտք» (1979) պիեսը նվիրված է հրեաների հայրենադարձությանը Վրաստանից Իսրայել։ «Դավադրություն» (1987) պիեսը Վրաստանում 1830-ական թվականներին կազմակերպված արքունական դավադրությանը և պատմում է երկրի անկախության համար պայքարի մասին։ «Ծիածան, կամ Հող և Հայրենիք» (1996) պիեսում պատմվում է սիոնիզմի հիմնադիր Թեոդոր Գերցլի մասին։ Նրա մյուս պիեսներից են՝ «Լալին, սերը և մյուսները», «Գայլեր և եղնիկներ»։
«Արևն ամպերում» (1988) ակնարկային-հրապարակախոսական ստեղծագործությունը ներառում է ճանապարհորդական նոթերը Իսրայելի մասին։
Բաթիաշվիլին հեղինակել է նաև մի շարք վեպեր։ «Եթե ես մոռանամ քեզ, Երուշալաիմ» (1992) վեպը, ինչպես և «Պարտք» պիեսը, նվիրված է հրեաների հայրենադարձությանը Վրաստանից Երուսաղեմ։ «Տասը մարդ» վեպում պատմվում է հրեական համայնքի հոգևոր կյանքի մասին։ «Մարդը Բաբելոնից» վեպը պատկերված է Վրաստանի հրեաների կյանքը Թամար թագուհու օրոք։
Ձմեռային աշխատանքներ
Ձմեռային աշխատանքներ, սառնամանիքների պայմաններում ձմռանը տարվող շինարարական մոնտաժային աշխատանքներ։ Դրանք պահանջում են հատուկ միջոցառումների կիրառում, որը բարդացնում և թանկացնում է այդ աշխատանքները, սակայն վերացնում շինարարությաև սեզոևայևությունը։ Շինարարությանյան անհրաժեշտ որակ ապահովելու նպատակով շինարարական նորմաներում և կանոններում տեխնոլոգ, հատուկ պահանջներ են նախատեսված ձմեռային աշխատանքների առանձին տեսակների համար, հողային աշխատանքները կատարելուց առաջ գրունտը նախապատրաստում են՝ այն սառչելուց պահպանելու նպատակով։ Գրունտի վերին շերտը հերկում և տոփանում են, ծածկում տաքացուցիչով (տորֆ, թեփ, խարամ), օգտագործում են ձյունածածկույթը։ Սառած գրունտները նախապես փխրեցնում և տաքացևում են շոգեգոլորշային, ջրային, էլեկտրական ասեղներով, էլեկտրոդներով։ Մեծ մակերեսներով գրունտը նպատակահարմար է հագեցնել ջրով, որի միջոցով մասամբ սառածությունը նվազում է։ Մառած գրունտը մշակում են նաև առանց տաքացնելու։ Այն կտրատում են բլոկների և հանում ամբարձիչի կամ հողափոր մեքենաների օգնությամբ։ Պայթեցման եղանակը արդյունավետ է գրունտի խորը սառածության և մեծ ծավալի աշխատանքների դեպքում։
Կատեգորիա:Ձմեռ
Պոնտիանոս (Հռոմի պապ)
Պոնտիանոս, Հռոմի պապ, ով գլխավորել է կաթոլիկ եկեղեցին 230 թվականի հուլիսի 1-ից մինչև 235 թվականի սեպտեմբերի 28-ը ։ 235 թվականին Մաքսիմինոս Թրակիացի կայսեր օրոք քրիստոնեաների հալածանքների ժամանակ Պոնտիանոսը ձերբակալվել և ուղարկվել է Սարդինիա կղզի ։
Կենսագրություն
Պոնտիանոսի պապականությունը կայսր Ալեքսանդրուս Սևերուսի օրոք խաղաղ է ընթացել։ Ըստ եկեղեցական պատմիչ Եվսեբիոս Կեսարացու, Սևերուսի հաջորդ Մաքսիմինոս Թրակիացին փոխում է իր վերաբերմունքը քրիստոնեության նկատմամբ ։ 235 թվականին Պոնտիանոսը և Հիպպոլիտոս հակապապը ձերբակալվում են և աքսորվում Սարդինիայի հանքեր, ինչը համարվում էր մահվան դատավճիռ ։
Որպեսզի հնարավոր լինի նոր պապ ընտրել, 235 թվականի սեպտեմբերի 28-ին Պոնտիանոսը հրաժարվում է գահից։ Նույն թվականի հոկտեմբեր ամսին նա մահանում է ։ 236 կամ 237 թվականին Փաբիանոս պապը Պոնտիանոսի և Հիպպոլիտոսի մարմինները բերում է Հռոմ և դրանք հողին հանձնում Սբ․ Կալիստոսի կատակոմբներում (Ապիյան ճանապարհի մոտ) ։ 1909 հայտնաբերվել է Պոնտիանոսի տապանաքարը, որի վրա հունարենով գրված էր՝ «Ποντιανός Επίσκ» (Pontianus Episk)։ «Μάρτυρ» մակագրությունն ավելացվել է ձեռքով։
Պոնտիանոսի հիշատակության օրը նախկինում նշվում էր նոյեմբերի 19-ին, սակայն 1969 թվականից սկսած նրա և Հիպպոլիտոսի հիշատակության օրերը նշվում են օգոստոսի 13-ին ։
Խոլմոկ (այլ կիրառումներ)
Խոլմոկ, կարող է վերաբերել՝
Մեդեդսիզ
Մեդեդսիզ (Medetsiz Dağı, հայտնի է նաև որպես Մեդդեսիզ, Մեդեթսըզ, Մետտեսիզ), լեռնագագաթ Թուրքիայի Մերսինի մարզում, Լեռնային Կիլիկիայում, Կիլիկյան Տավրոս լեռնահամակարգի արևելյան մասում, Բուլղար լեռներում։ Կիլիկյան Տավրոսի ամենաբարձր գագաթն է (3524 մ) ։ Հյուսիսից բարձր ժայռ է, իսկ հարավային լանջը համեմատաբար ավելի մեղմ է։ Մեդեդսիզ լեռը հանրաճանաչ գագաթ է լեռնագնացության համար ։ 1960 թվականին լեռան վրա Fairchild F27 ինքնաթիռ վթարի է ենթարկվել և 11 մարդ զոհվել է
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնագագաթներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Կիլիկիայի լեռներ Կատեգորիա:Մերսինի մարզ
Բոբոլի այգիներ
Բոբոլի այգիներ (Giardino di Boboli), հայտնի զբոսայգի Ֆլորենցիայում, որը հանդիսանում է իտալական Վերածննդի լավագույն պարտեզային համալիրներից մեկը։
Տեղագրություն և կառուցվածք
Բոբոլի այգիները գտնվում են Բոբոլի բլրի լանջերին՝ Պիտտի թանգարանի հետևում, որը հանդիսանում էր Տոսկանայի Մեդիչիների գլխավոր նստավայրը և համարվում էր առավել հայտնի այգեպուրակային վայրերից մեկը՝ XVI դարի արվեստում։ Այդ ժամանակներին համապատասխան ոճով այգին բաժանվում է հատվածների երկար առանցքային ճանապարհներով՝ մանրախիճով, որոնք զարդարված են դեկորատիվ քարե տարրերով, շքեղ արձաներով և շատրվաներով։ Բոբոլի այգիները բաժանվում են կիսամասնավոր և հասարակական քարայրային գոտիների, հավերժահարսերի արձաններով. կան սյունաշարեր, որոնք բաց տաճարների մաս են կազմում։ Իր ժամանակի համար անսովոր առանձնահատկություններից էր այն, որ այգուց հրաշալի տեսարան էր բացվում դեպի քաղաք։ Այգու տարածք մուտքը լայն թափով սկսեց գործել 1766 թվականին։
Ստեղծման պատմություն
Բոբոլի այգիները կառուցվել են հայտնի դուքս Կոզիմո I-ի կնոջ՝ Էլեոնորա Տոլեդսկայայի հրամանով ։ Այգու ստեղծումը վստահված էր Նիկկոլո Տրիբոլոյին, իսկ իր մահվանից հետո (1550 թվականից հետո) իր աշխատանքը շարունակում է Ամմանատի Բորտոլեմոյին, մի քանի քարայրների նախագծմանը և կառուցմանը մասնակցել է Ջորջո Վազարին։ Բոբոլի այգիների քանդակները կատարել է Բերնարդո Բոունտալենտին, որին նաև պատկանում է այգու քարայրների նախագծերը, որով այգին բաժանվում է պալատից։
Գլխավոր առանցքային ճանապարհը, որը անցնում է նոճիների և քարակաղնիների միջով՝ տանում է դեպի Պիտտի թանգարանի ճակատային հատվածի հետնամաս, սկսվում է ամֆիթատրոնի ներքևի մասից, իր ձևով հիշեցնում է դասական ձիարշավարան, և բարձրանում է դեպի Բոբոլի բլուր։ Աշխարհում առաջին օպերային ներկայացումները տեղի են ունեցել այս ամֆիթատրոնում։ Ամֆիթատրոնի կենտրոնում է գտնվում Հին Եգիպտոսի Լուքսորից բերված կոթողը՝ այստեղ բերված հռոմեական Վիլլա Մեդիչից։ Այս ճանապարհը զարդարում է Նեպտունի շատրվանը, որին ֆլորենտացիները կատակով անվանում են պատառաքաղով արձան, և Ստոլդո Լորենցիի արձան։ Մյուս առանցքային ճանապարհը, որը հիմնականից աջ անկյունում է գտնվում, տանում է դեպի շատրվանների և դարատափերի հատված։
Բոբոլի այգիները մի քանի անգամ ենթարկվել են վերակառուցման։ Իր ներկայիս տարածքը 4,5 հեկտար է, որը ձեռք է բերել XVII դարում։ Ներկայումս Բոբոլի այգիները համարում են թանգարան՝ բաց երկնքի տակ, որտեղ ներկայացված են քանդակներ, ինչպես անտիկ ժամանակների, այնպես էլ XVI-XVII դարերի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի զբոսայգիներ
Հրաչյա Հովհաննիսյան (այլ կիրառումներ)
Հրաչյա Հովհաննիսյան անունը կարող է վերաբերել հետևյալ անձանց.
Ադիր Սու
Ադիր Սու (Адыр-Су), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կաբարդինո-Բալկարիայի հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Բակսան գետի աջ ափին 142 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 14 կմ է, ավազանի տարածքը 117 կմ2 է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Կասպից ծովի արևմտյան հատվածի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Բակսան գետի ակունքն է, գետի ենթաավազանը բացակայում է։ Գետի գետային ավազանը Կասպից ծովից մինչև Տերեկա և Վոլգա գետեր։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր
Սուրբ Աթանասիոսի տաճար
Սուրբ Աթանասիոսի տաճար (Μητροπολιτικός Ναός Aγίου Aθανασίου), հույն ուղղափառ եկեղեցի, որը գտնվում է Հունաստանի Լեսբոս կղզում։ Համարվում է կղզու Միտիլինի քաղաքի մայր տաճարը։
Տաճարի մասին առաջին հիշատակումը թվագրվում է 1707 թվականին ։ Սուրբ Աթանասիոսի տաճարը հատկապես նշանավոր է նրանով, որ այստեղ է պահվում հույն ուղղափառ եկեղեցու նահատակ Թեոդոր Բյուզանդացի մասունքները ։
Պատմություն
Տաճարի շինարարական աշխատանքների սկզբի և ավարտի մասին քիչ բան է հայտնի։
Հայտնի է միայն այն, որ 1707 թվականին՝ Օսմանյան Հունաստանի գոյության օրոք, Սուրբ Աթանասիոսի տաճարը ենթարկվել է վերակառուցման։
Ենթադրվում է, որ ամենայն հավանականությամբ տաճարը կառուցվել է 16-րդ դարի վերջին և 17-րդ դարի սկզբին։
Ճարտարապետություն
Սուրբ Աթանասիոսի տաճարը ճարտարապետորեն կառուցված է, որպես խաչագմբեթ բազիլիկ։ Եկեղեցու պատկերակալը հանդիսանում է Լեսբոս կղզու նախաբյուզանդական արվեստի մարգարիտներից մեկը ։
1900-1901 թվականներին լեսբոսցի սրբանկարիչ Նիկոս Կեսանլիսը տաճարի պատերը զարդարել է Վերածննդի շրջանի որմնանկարներով։
Տաճարի կենտրոնում պատկերված է երգլխանի արծիվ։ Պատկերակալի վրա պատկերված է Հիսուս Քրիստոսի 16-րդ դարի սրբապատկերը, որն այստեղ է բերվել Փոքր Ասիայից։ 1798 թվականից եկեղեցում պահվում է 1795 թվականին թուրքերի կողմից սպանված նահատակ Թեոդոր Բյուզանդացու մասունքները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հունաստանի եկեղեցիներ
Տիբոր Նավրաչիչ
Տիբոր Նավրաչիչ (Tibor Navracsics, ), հունգարացի իրավաբան և քաղաքական գործիչ։ 2014 թվականի նոյեմբերի 1-ից Յունկերի հանձնաժողովում կրթության, մշակույթի, երիտասարդության և սպորտի հարցերով եվրահանձնակատարն է։
Կենսագրություն
1990 թվականին ավարտել է Բուդապեշտի համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետը, որից հետո ստացել է նաև դատավորի որակավորում։ Մի քանի տարի աշխատել է որպես դասախոս Կորվինի համալսարանում, որտեղ 2000 թվականին նրան շնորհվել է քաղաքագիտության դոկտորի կոչում ։
1998 թվականից մինչև 1999 թվականը գլխավորել է կապի վարչությունը, իսկ 1999 թվականից մինչև 2002 թվականը՝ վարչապետ Վիկտոր Օրբանի կառավարությունում մամուլի և տեղեկատվության դեպարտամենտի ղեկավարը։ 2002-2003 թվականներին Նավրաչիչը եղել է Ֆիդես կուսակցության խորհրդարանական խմբի քաղաքական վերլուծության բաժնի ղեկավարը։ 2006 թվականին ընտրվել է Ազգային ժողով, որտեղ գլխավորել է Ֆիդես խորհրդարանական խմբակցությունը։ 2010 և 2014 թվականներին վերընտրվել է պատգամավոր։
2010 թվականի մայիսի 29-ին Օրբանի երկրորդ աշխատասենյակում զբաղեցրել Է փոխվարչապետի և արդարադատության ու պետական կառավարման նախարարի պաշտոնը։ 2014 թվականի հունիսի 6-ից սեպտեմբերի 23-ը Նավրաչիչը եղել է արտաքին գործերի և արտաքին տնտեսական կապերի նախարար։ Այդ պաշտոնում նա 2013 թվականին բանավեճի մեջ է մտել եմ արդարադատության հանձնակատար Վիվիան Ռեդինգի հետ, որը կասկածի տակ է դրել Հունգարիայի դատական համակարգի անկախությունը ։ Նույն տարվա աշնանը Նավրաչիչը հանդես եկավ հայտարարությամբ, որ Հունգարիան պետք է պատասխանատվություն ստանձնի Հոլոքոստի համար ։ 2014 թվականի նոյեմբերի 1-ից զբաղեցրել է կրթության, մշակույթի, երիտասարդության և սպորտի հարցերով Եվրոպական հանձնակատարի պաշտոնը ։
Նավրիչիչը ամուսնացած էմ ունի երկու դուստր ։ Տիրապետում է սերբերեն և խորվաթերեն լեզուներին․ հանդիսանում է Հարավսլավիայի վերաբերյալ մի շարք վերլուծական աշխատանքների հեղինակ ։
Մոնտեֆորտե Իրպինո
Մոնտեֆորտե Իրպինո  (Monteforte Irpino), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Կամպանիա մարզի Ավելինո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 8674 մարդ (2004), բնակչության խտությունը կազմում է 334 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 26 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 83024, հեռախոսային կոդ՝ 0825։
Տոնը նշվում է ամեն տարի Նոյեմբերի 11 -ին։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճը
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Խոլոդնի (այլ կիրառումներ)
Խոլոդնի, կարող է վերաբերել՝
Սինթ Նիքլաս
Սինթ Նիքլաս (Sint-Niklaas, Saint-Nicolas), քաղաք, որը գտնվում է Արևելյան Ֆլանդրիայի բելգիական նահանգում։ 2008 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ Սինթ Նիքլասում կար ավելի քան 70000 բնակիչ և Բելգիայի քաղաքների շարքում զբաղեցնում է 20-րդ տեղը ։ Քաղաքը հայտնի է նաև իր շուկայական հրապարակով, այն ամենամեծն է Բելգիայում (3,19 հա) ։
Պատմություն
Սինթ Նիքլասի պատմությունը սկսվել է ընդամենը 1217 թվականից, երբ եպիսկոպոս Տուրնեի խորհրդով հիմնադրվել է տեղական հոգևորականների եկեղեցին, որը նվիրված է Սուրբ Նիկողայոս Զմյուռնացուն։ Մինչև 16-րդ դարի նոր մուտքը, այն գտնվում էր եպիսկոպոս Տուրնեի ենթակայության տակ։ Տարածաշրջանի քաղաքական տեսանկյունից կառույցը պատկանում է Ֆլանդրիայի դքսությանը։ Այն համարվում էր հարստություն, որը հանգեցրել է քաղաքի տնտեսական արագ աճին։ 1241 թվականին Սինթ Նիքլասը դառնում է տարածաշրջանի վարչական կենտրոն, իսկ 1248 թվականին Մարգարիտա II-ը քաղաքին միացնում է Սուրբ Նիկոլայ եկեղեցուց արևմուտք գտնվող տարածքները, որոնք երբեք չեն բաժանվի կամ վերակառուցվի։ Այս նվիրատվության հիմքերով է բացատրվում Սինթ Նիքլասի շուկայական հրապարակի չափերը։
XIV-XVII դարեր
Սինթ Նիքլասը երբեք չի ունեցել քաղաքի պատկեր, այն եղել է որպես հաղթական նվեր նվաճողների համար։ 1381 թվականին քաղաքն սկսվել է այրվել հրդեհների պատճառով, իսկ ավազակները թալանում էին այն։ Մյուս կողմից, քաղաքի Շելդում գտնվելու վայրը և Գենտի և Անտվերպենի միջև գտնվելը, նպաստեց քաղաքի արագ վերականգնմանը։ 1513 թվականին Մաքսիմիլիան I կայսրը վերականգնեց քաղաքի իրավունքը, որը թույլ էր տալիս կազմակերպել շաբաթական շուկա։ XVII դարը համարվում է քաղաքի տնտեսական ծաղկման շրջան, որը առաջին հերթին Սինթ Նիքլասում մշակվող վուշի և բրդի շնորհիվ էր։ Այդ ժամանակ էր, որ քաղաքում  շատ վարչական շենքեր և երեք վանքեր են կառուցվել։ 1690 թվականի մայիսի 25-ին Սինթ Նիքլասում կրկին հրդեհ է բռնկվել, որը ոչնչացրել է 565 տուն։
XVIII—XXI դարեր
1764 թվականի առաջին տեքստիլ գործարանի ստեղծվելուց հետո Սինթ Նիքլասում սկսվեց ինդուստրիալիզացման գործընթացը, որը 1830 թվականին այն  դարձրեց Արևելյան Ֆլանդրիայի  արդյունաբերական նշանակության քաղաք:1803 թվականին Նապոլեոն Բոնապարտը այցելեց Սինթ Նիքլաս, իսկ մեկ տարի անց, հիմք ընդունելով բնակչությունը (մոտ 11000) Սինթ Նիքլասին տվեց քաղաքի կարգավիճակ։ XIX դարում տեքստիլ արդյունաբերությունը սկսել է անկում ապրել, բայց քաղաքը նոր խթան է ստացել զարգացման համար 1850 թվականին, երբ կառուցվել է քաղաքապետարանը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո տեքստիլ արդյունաբերությունը կրկին հայտնվել է խոր ճգնաժամի մեջ, իսկ այսօր գրեթե լրիվ անհետացել է։ Քաղաքի պատմական կենտրոնը այսօր համարվում է առևտրային թաղամաս։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բելգիայի քաղաքներ
Ձկնորսություն
Ձկնորսություն, արդյունաբերական, ձկնարդյունաբերության ճյուղ, որը Համաշխարհային օվկիանոսից, ծովերից, լճերից, գետերից, ջրամբարներից արդյունահանում է տարբեր տեսակի ձկներ (որսի մոտ 90 %), ծովային կաթնասուններ, փափկամորթներ, խեցգետնակերպեր, ջրային բուսականություն։
Պատմություն
Ձկնորսությունը մարդու տնտեսական գործունեության հնագույն ձևերից է և հայտնի է եղել գրեթե բոլոր ժողովուրդներին։ Հնագիտական հուշարձանները հաստատում են, որ դրանով մարդը զբաղվել է դեռևս վերին պալեոլիթում (հայտնաբերված են ոսկրե պարզունակ կարթեր և այլն) և հատկապես բնորոշ է եղել Մադլենյան մշակույթին։ Շատ ցեղերի համար (օրինակ, Հյուսիսային Ամերիկայի հնդկացիների համար) ձկնորսությունն ապրուստի հիմնական աղբյուրն էր։ Հայկական լեռնաշխարհի տարածքում, սկսած քարեդարյան, էնեոլիթյան, բրոնզեդարյան ժամանակներից, բնակավայրեր (Շենգավիթ, Քոսիճոթեր, Լճաշեն և այլն) են հիմնել գետերի ու լճերի ափերին՝ ձկնորսության համար նպաստավոր վայրերում։ Ձկնորսությունյան հիմնական գործիքներն են եղել քարե կամ մետաղյա եռաժանիները, տեգերը, թակարդները, ցանցերը, ուռենու ճյուղերից հյուսված սակառները, սուզանիվները, սուզաքար-ծանրոցները և այլն։ Հայաստանի մի շարք հնավայրերից գտնվել են ձկների ոսկորներ և ձկնորսությունյան գործիքներ (եռաժանիներ, սուզանիվներ)։ Ձկնորսությունը, որպես զբաղմունք, Հայաստանում տարածված է եղել նաև միջին դարերում։
Կատեգորիա:Ձկնորսություն
Շամպինյոլ լե Մոնդվիլ
Շամպինյոլ լե Մոնդվիլ (Champignol-lez-Mondeville), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Օբ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 338 մարդ, բնակչության խտությունը` 7.65 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 44.17 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 190 կմ հարավ-արևելք, Շալոն ան Շամպայն քաղաքից` 95 կմ հարավ, Տրուա քաղաքից` 50 կմ արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 196 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 154-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 42։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 78,6 %։ 154 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 142 անձ (81 տղամարդ և 61 կին)։ Գործազուրկ են եղել 12 անձ (2 տղամարդ և 10 կին)։ 42 անաշխատունակներից 19-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 9-ը` թոշակառուներ, իսկ 14-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Խոմուտովո (այլ կիրառումներ)
Խոմուտովո, կարող է վերաբերել՝
Խոն (այլ կիրառումներ)
Խոն, կարող է վերաբերել՝
Խոջալու (այլ կիրառումներ)
Խոջալու, կարող է վերաբերել՝
Զամբեզի (տարածք)
Զամբեզի (Zambezi Region), (մինչ 2013 թվականի օգոստոսի 8-ը՝ Կապրիվի), (Caprivi Region), Նամիբիայի 14 վարչական շրջաններից մեկն է։ Տեղակայված է Կապրիվիի գոտու արևելյան մասում, ինչի համար էլ ստացել է իր անվանումը։ Տարածքը 14 528 կմ² է, բնակչությունը՝ 90 596 (2011)։ Վարչական կենտրոնը Կատիմա-Մուլիլո քաղաքն է։
Պատմություն
Այն տարածքի հանձնումը, որը հնարավորություն էր տալիս գերմանական պրոտեկտորատից Հարավարևմտյան Աֆրիկայի Զամբեզի գետ հասնելու համար, նախատեսվել էր Զիմբաբվեի պայմանագրով, բայց փաստացի՝ Կապրիվիի գոտու միավորումը տեղի ունեցավ միայն 1891 թվականին։ «Կապրիվիի գոտին» իր անվանումը ստացել է Լեո ֆոն Կապրիվիի անունից (գերմանացի զինվորական և քաղաքական գործիչ), որը 1890-1894 թվականներին եղել է Գերմանիայի կանցլեր։
1968 թվականին Հարավաֆրիկյան Հանրապետության կառավարությունը ապարտեիդի քաղաքականության շրջանակներում ստեղծեց Հարավարևմտյան Աֆրիկայի 11 էթնիկ «հայրենիք» (homeland): Ընդ որում «Կապրիվիի գոտու» արևմտյան հատվածը ներառվեց Կավանգոլենդի հոմլենդի մեջ, իսկ արևելյան մասը կազմեց Արևելյան Կապրիվը։
1977 թվականին Արևելյան Կապրիվի հոմլենդը ստացավ ներքին ինքնակառավարման իրավունք՝ Կապրիվիի պետություն անվանումով, ստեղծվեց կառավարություն և օրենսդրական խորհուրդ, զինանշան և դրոշ։ Կապրիվիի պետության դրոշն իրենից ներկայացնում էր 4՝ հավասար երկարությամբ գիծ՝ սև, սպիտակ, կապույտ և կանաչ գույներով։ Սպիտակ և կապույտ պաստառի վրա պատկերված էին 2 սև փիղ՝ կնճիթները միմյանց ուղղած։
1990 թվականին Նամիբիայի հանրապետության անկախության հռչակմամբ՝ Կավանգոն և Կապրիվին ընդգրկվեցին նրա կազմում և դադարեցին առանձին գործել՝ իրենց դրոշներով և զինանշաններով հանդերձ։
Վարչական բաժանումը
Տարածքը բաժանվում է 8 ընրական շրջանի
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նամիբիայի շրջաններ
Արթուր Գֆի
Արթուր Գֆի (Artus Gouffier, duc de Roannez կամ duc de Rouannais, ), Պուատոյի նահանգապետ, վերջին դուքս դե Ռոաննե Գֆիերի դինաստիայից, Բլեզ Պասկալի ամենամոտ ընկերներից մեկը։
Կենսագրությունը
Անրի Գֆիերի որդին, մարքիզ Բուասի, կոմս Մոլեվրի (1605—24 օգոստոսի 1639) և Անն-Մարի Պեր (մահացել է 1676)։ Տասնհինգ տարեկանում իր պապ Լուի Գիֆերից ժառանգել է Ռոհաննայի դուքս բարձր կոչումը (1575—1642)։ Ծառայել է բանակում, 1649 թվականին նշանակվել է բանակի մարշալ (ֆրանսիական Maréchal de camp - բրիգադայի գեներալ)։ 1651 թվականին նա ստանում է Պուատոյի նահանգապետի պաշտոնը։ Այդ տարածքում է գտնվում նրան պատկանող հողերի մեծ մասը և դքսի նստավայր-Ուարոնի դղյակը (Château d’Oiron)։ 1654 թվականին Լյուդովիկ XIV թագադրման արարողակարգին դուքսը կրում է թագավորի դաշույնը ։
1652 թվականին ծանոթանում է Բլեզ Պասկալի հետ։ Դքսի և գիտնականի միջև ստեղծվում է ընկերական փոխհարաբերություններ, որը կապված էր ընդհանուր հետաքրքրություններով՝ չնայած պապի հակաաստվածային ոգով դաստիարակությանը, դե Պուանան, այնուամենայնիվ, հետաքրքրվում էր կրոնի հարցերով։ Նա հրապուրված էր նաև մաթեմատիկայով։ Պասկալը հաճախ էր հյուրընկալվում դքսի տանը, որտեղ նրա համար հատուկ սենյակ էր առանձնացված ։
Դուքս դե Պուանան եղել է Պուատի ճահիճների չորացման ընկերության բաժնետեր, որտեղ և ներգրավել էր Պասկալին։ Իր ընկերոջ, գիտնական դոկտոր դե Ռոհանայի ազդեցությամբ զբաղվել է Յանսենիզմի գաղափարներով և փոխել իր կյանքի ձևը։ Նա հրաժարվել է հարուստ Ժառանգորդ օրիորդ դե Մեսմի հետ ամուսնությունից և պատրաստվում էր դառնալ Պոր֊Ռոյալյայի ճգնավոր, զրկելով իրեն նահանգապետի լիազորություններից։ Նման փոփոխությունները դքսի ընտանիքում հավանության չարժանացան, իսկ ինքը՝ Պասկալը դրա հետևանքով քիչ էր մնում կյանքից զրկվեր։ Մի անգամ դքսի տան իր սենյակ է ներխուժում դաշյունով ծառան։ Գիտնականին մահից փրկում է միայն այն, որ այդ օրը նա հեռանում է տնից ավելի վաղ, քան անում էր միշտ ։
1658 թվականին դուքս դե Պուանան համոզում է Պասկալին, որն այդ ժամանակ հեռացվել էր գիտական գործունեությունից և չէր պատրաստվում հրապարակել իր հայտնագործությունները՝ խնդրի լուծումները կապված ցիկլոիդների հետազոտման հետ, անցկացնելով մրցույթ մաթեմատիկների միջև կոմպլեքս խնդիրների լուծման հետ կապված ։
1662 թվականին գլխավորում է Փարիզի ձեռնարկությունը` էժան հանրային կառքերի շարժման տեղափոխման գործով (ծածկակառքերը հետագայում ստացել են հանրակառքեր անվանումը), որի ստեղծման գաղափարը տվել է Պասկալը ։
Պասկալի մահից հետո 1662 թվականին Պուանան փորձում է հրատարակել նրա փիլիսոփայական աշխատությունները։ Իր քրոջ Շառլոտայի օգտին նա հրաժարվում է դքսի կոչումից (1667), որն դավաճանել էր(1667) իր ամուսնուն՝ Ֆրանսուա դե լա Ֆեյյադին, հայտնի զորահրամանատարի հորը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիվանագետներ
Ձեռնարկության տնտեսություն
Ձեռնարկության տնտեսություն, ձեռնարկության գործունեության ընթացքում տնտեսական որոշումների կայացման և ընդունման գործընթացի հետ կապված գիտելիքների համակարգ է :
Ձեռնարկությունը հանդես է գալիս, որպես անկախ տնտեսվար սուբյեկտ, որի հիմանական նպատակն է բավարարել հանրության կարիքները և դրանից շահույթ ստանալ ։ Ձեռնարկությունները շուկայական տնտեսության հիմնական կապող օղակն է։ Հենց ձեռնարկություններն են, որ զբաղվում են ապրանքի և ծառայությունների հիմական մատակարարմամբ և շուկայական հարաբերություններում այ տնտեսվարողների հետ կատարում են աշխատանքներ ։ Հետեւաբար, ձեռնարկության տնտեսությունը, որպես գիտելիքների համակարգ եւ ձեռնարկության տնտեսական գործունեության կառավարման մեթոդներ, կարեւոր տեղ է զբաղեցնում արտադրության կազմակերպման և բաշխման ցանկացած տնտեսական համակարգի պայմաններում ։
Ձեռնարկության տնտեսության ուսումնասիրությունը տրվում է ինչպես տնտեսագետներին, այնպես էլ ապագա ճարտարագետներին և ոչ տնտեսագետների վերապատրաստման համար։
Ձեռնարկության տնտեսությունը կապված է մակրոէկոնոմիկայի և միկրոէկոնոմիկայի հետ։ Միկրոէկոնոմիկայի տարբերությունն այն է, որ միկրոտնտեսական վերլուծությունը ուսումնասիրում է շուկայի ազդեցությունը անհատական ձեռնարկության վրա և իսկապես տնտեսության ուսումնասիրություն եւ իսկապես այն չի հանդեսանում տնտեսության և ձեռնարկության մակարդակով արտադրության կազմակերպման ուսումնասիրություն։ Միկրոէկոնոմիկայի վերլուծության շրջանակներում շուկայի երկու կողմերն էլ համարվում են և՛ առաջարկություն, և՛ պահանջարկ։ Ձեռնարկության տնտեսության տեսանկյունից պահանջարկը դիտվում է որպես դրսից ստացված առաջարկ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն
Խորան (այլ կիրառումներ)
Խորան, կարող է վերաբերել՝
Մարինո Տարտալյա
Մարինո Տարտալյա (Marino Tartaglia, ), խորվաթ նկարիչ, մանկավարժ, նկարչության պրոֆեսոր։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1894 թվականին Զագրեբում։ Դպրոցական կրթությունը ստացել է Սպլիտում։ Նկարչությամբ լրջորեն սկսել է զբաղվել 1907 թվականից ։ 1908-1912 թվականներին սովորել է Զագրեբի ճարտարապետական դպրոցում (Građevna stručna škola), որտեղ նրան դասավանդած մանկավարժներից են եղել Իվան Տիշովը, Օտոն Իվեկովիչը, Ռոբերտ Ֆրանգեշ-Միհանովիչը և Բելա Չիկոշ-Սեսիան։ 1913 թվականին նկարիչն ընդունվել է Գեղարվեստի բարձրագույն ինստիտուտ (Instituto Superiore di Belle Arti): Առաջին աշխարհամարտի ժամանակ ապրել է Իտալիայում՝ Ֆլորենցիայում և Հռոմում։ Որոշ ժամանակ որպես կամավոր ծառայել է Սալոնիկի ճակատում, այնուհետև վերադարձել Ֆլորենցիա, որտեղ ստեղծագործական կապեր է հաստատել ֆուտուրիստներ Կարլո Կարայի, Ջորջո դե Կիրիկոյի և այլոց հետ։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո նկարիչը վերադարձել է հայրենիք, 1918-1921 թվականներին ապրել Սպլիտում, այնուհետև՝ Վիեննայում, Բելգրադում, Փարիզում։ 1931 թվականին Տարտալյան վերադարձել է Զագրեբ և աշխատել Զագրեբի գեղարվեստի ակադեմիայում ։ Ակադեմիայում նա 1940 թվականին սկսել է դասախոսություններ կարդալ գեղանկարչության տեսության թեմայով, 1944 թվականին ստացել է հրավիրված պրոֆեսորի հաստիք, 1947 թվականին՝ ակադեմիայի իսկական պրոֆեսորի հաստիք։ 1948 թվականին Մարինո Տարտալյան ընտրվել է Խորվաթիայի գիտությունների և արվեստի ազգային ակադեմիայի անդամ։ 1946 թվականին արժանացել է խորվաթ բանաստեղծ Վլադիմիր Նազորի անվան մրցանակին՝ նկարչության բնագավառում։ 1975 թվականին Զագրեբի «Նկարիչների տաղավարում» կայացել է Տարտալյայի աշխատանքների հետահայաց ցուցադրություն, որը կրկնվել է 2004 թվականին Սպլիտում։
Ստեղծագործություն
Տարտալյայի վաղ շրջանի նկարների վրա զգացվում է ֆրանսիացի պոստիմպրեսիոնիստների, առաջին հերթին Պոլ Սեզանի ազդեցությունը։ Ավելի ուշ նա տարվել է ֆուտուրիզմով ու կուբիզմով։ 1917 թվականին նա ստեղծել է ինքնադիմանկարների շարք՝ էքսպրեսիոնիստական ոճով։ Սկսած 1960-ական թվականներից՝ նկարիչը բացառապես աշխատել է աբստրակտ ոճում։ Դրանք երբեմն այնքան պրիմիտիվ են, որ թվում է, թե քարանձավային հնագույն նկարչություն են ներկայացնում ։
Մարինո Տարտալյայի կտավները ներկայումս կարելի է տեսնել նախկին Հարավսլավիայի գրեթե բոլոր հանրապետություններում՝ Խորվաթիայում, Սերբիայում, Մակեդոնիայում, Սլովենիայում։ 2011 թվականին Տարտալյայի նկարներից մեկը «Ժամանակակից խորվաթ նկարիչներ» շարքի շրջանակներում պատկերվել է խորվաթական նամականիշին։
Պատկերասրահ
Մարինո Տարտիլյայի ստեղծագործությունները խորվաթական նամականիշներին
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորվաթ նկարիչներ
Վայրի ճագար
Վայրի ճագար, նապաստականմանների կարգի կաթնասուն կենդանի։ Ընտանի ճագարի ցեղերի նախահայրը (այս ճագարաբուծություն)։ Մարմնի երկարությունը 35-45 սմ է, կենդանու միջին զանգվածը 1,3-2,2 կգ է։ Ականջների երկարությունը 6-7,2 սմ է ։ Գույնը՝ գորշ մոխրագույն։ Բազմանում է տարին մի քանի անգամ (յուրաքանչյուր ծնին՝ 3-9 ձագ)։ Սնվում է հիմնականում խոտաբույսերով։ Հսկայական գաղութներով ապրում է բաց տարածություններում։ Որսի լավ կենդանի է (օգտագործվում են միսը և մորթին)։ Հայրենիքը Հարավ-Արևմտյան Եվրոպան և Հյուսիս-Արևմտյան Աֆրիկան է։ Ներմուծվել է և լայնորեն տարածվել Կենտրոնական Եվրոպայում, Մեծ Բրիտանիայում, Նոր Զելանդիայում, Ավստրալիայում, Հարավային Աֆրիկայում և ԱՄՆ-ի հյուսիսային շրջաններում, Ռուսաստանում, Հարավ-Արևմտյան Ուկրաինայում։ Որոշ երկրներում (օրինակ, Ավստրալիայում) մեծ վնաս է հասցնում գյուղատնտեսությանը և ֆաունային։
Ալենովկա (գետ)
Ալենովկա (Аленовка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կաբարդինո-Բալկարիայի հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Տիզիլ գետի աջ ափին 7 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 4,5 կմ է, ավազանի տարածքը 9,6 կմ2 է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Կասպից ծովի արևմտյան հատվածի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Բակսան գետի ակունքն է, գետի ենթաավազանը բացակայում է։ Գետի գետային ավազանը Կասպից ծովից մինչև Տերեկա և Վոլգա գետեր։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Մունյանո դել Կարդինալե
Մունյանո դել Կարդինալե  (Mugnano del Cardinale), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Կամպանիա մարզի Ավելինո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 4910 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 409 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 12 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 83027, հեռախոսային կոդ՝ 081։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Աշխարհբեկ Ղազարյան
Աշխարհբեկ Սարգսի Ղազարյան, սերժանտ, Խորհրդային Միության հերոս (1945)։