cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սև մետաղների կարտելներ
Նավթի կարտել
Միավորում է ԱՄՆ-ի «Էքսսոն» («Exxon»), «Սթանդարդ օյլ քամփընի օֆ Քալիֆոռնիը» («Standard Oil Company of California»), «Մոբայլ օյլ» («Mobil Oil»), «Գալֆ օյլ» («Geulf Oil»), «Թեքսաքո» («Texaco»), Մեծ Բրիտանիայի «Բրիթիշ փեթրոլիըմ» («British Petroleum»), անգլո-հոլանդական «ՌոյալԴաչ-Շելլ» («Royal Dutch-Shell») նավթի 7 խոշոր տրեստները, որոնց հետ մի շարք դեպքերում սերտորեն համագործակցում է ֆրանսիական «Կոմպանի Ֆրանսեզ դե պեթրոլ» («Compagnie Frangaise des petroles») մոնոպոլիան։ Կարտելը ձևավորվել է 1920-ական թվականների վերջից մինչև 1930-ական թվականների սկիզբը և իր գործունեությունը տարածել կապիտալիստական բոլոր երկրներում ու նավթային տնտեսության բնագավառներում։ Կարտելի մեջ մտնող ԱՄՆ-ի նավթի մոնոպոլիաները ամերիկյան, իսկ «Ռոյալ դաչ-Շելլ»-ը՝ անգլո-հոլանդական մասնավոր կապիտալի սեփականությունն են։ «Բրիթիշ փեթրոլիըմ»-ի բաժնետոմսերի 49%֊ը պատկանում է պետությանը։ Այդպիսով, նավթի կարտելը մասնավոր և պետական մոնոպոլիստական կապիտալի միավորում է, որը մասնակից-երկրների կառավարությունների ուղղակի աջակցությամբ հատկապես ագրեսիվ քաղաքականություն է վարում զարգացող նավթարդյունահանող երկրների նկատմամբ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո կարտելի անդամների և աութսայդեր-մոնոպոլիաների միջև մրցապայքարի սրման, նավթի և նավթամթերքների հիմնական սպառող արդյունաբերական զարգացած երկրներում պետական-մոնոպոլիստական միավորումների ուժեղացման, զարգացող երկրներում հակաիմպերիալիստական շարժման ծավալման և այլ պատճառներով կապիտալիստական ու զարգացող երկրների նավթային տնտեսության մեջ կարտելի բաժինը փոքրացել է։
Կատեգորիա:Բիզնես
Լուիս Միգել
Լուիս Միգել Գալլեգո Բաստերի (Luis Miguel Gallego Basteri, ), մեքսիկացի երգիչ, որ մեծ ժողովրդականություն է վայելում ողջ Լատինական Ամերիկայում։ Հայրը իսպանացի է, մայրը՝ իտալուհի (դերասանուհի, անհետացել է չբացահայտված պատճառներով 1986 թ.)։ Լուիս Միգելը մեծացել է Մեքսիկայում, այն համարում է իր հայրենիքը։ Այնտեղ նրան անվանում են «Մեքսիկայի արև» (El Sol de Mexico)։
Երգում է շատ վաղ հասակից։ Առաջին ալբոմը («Un Sol») ձայնագրել է 1981 թ. 11 տարեկան հասակում, առաջին համերգները և հյուրախաղերը՝ 13 տարեկանից։ 15 տարեկան հասակում 1985 թ. «Սան Ռեմո» իտալական հեղինակավոր փառատոնում արժանանում է երկրորդ մրցանակի «Noi Ragazzi Di Oggi» երգով։ 4 անգամ արժանացել է Latin Grammy և 5 անգամ՝ Grammy մրցանակների։ Ձայնագրել է 100-ից ավելի ալբոմներ և սինգլներ։ Կատարման ժանրերը. լատին փոփ, փոփ, լատին բալլադ բոլերո, մարիաչի։
Լուիս Միգելը 2005 - 2009 թվականներին ամուսնացած է եղել մեքսիկացի հայտնի դերասանուհի եւ երգչուհի ՝ Արասելի Արամբուլայի հետ։ Նրանք միասին ունեն երկու որդի. Միգելը՝ ծնված 2007 թվականի Հունվարի 1-ին, Դանիելը ՝ 2008 թվականի Դեկտեմբերի 18-ին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մեքսիկացի երգիչներ Կատեգորիա:Մեքսիկացի կինոդերասաններ Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ Կատեգորիա:Մեքսիկացի դերասաններ Կատեգորիա:Երաժշտական պրոդյուսերներ Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասաններ
Նատալի Լուազո
Նատալի Լուազո (Nathalie Loiseau; ), ֆրանսիացի դիվանագետ և քաղաքական գործիչ, արտաքին գործերի նախարարին առընթեր եվրոպական գործերի պատասխանատու նախարար (2017-2019 թվականներ)։
Կենսագրություն
Օրիորդական ազգանունը Նատալի Դյուկուլոմբե (Ducoulombier) ։
Ավարտել է քաղաքական հետազոտությունների ինստիտուտը, արևելյան լեզուների և քաղաքակրթությունների ազգային ինստիտուտը, որտեղ սովորել է չինարեն։ 1986-1988 թվականներին աշխատել է Ֆրանսիայի արտաքին գործերի նախարարության տեղեկատվության և մամուլի տնօրինությունում։ 1993-1995 թվականներին եղել է ԱԳ նախարար Ալեն Ժյուպեի խորհրդականը, 2002-2005 թվականներին՝ Ինդոնեզիայ, Սենեգալի և Մարոկկոյի ֆրանսիական դեսպանատների քարտուղարը, նաև ԱՄՆ-ում դեսպանատան մամուլի քարտուղարը։ Բացի այդ, զբաղեցրել է արտաքին գործերի և եվրոպական գործերի նախարարության արդիականացման վարչության գլխավոր տնօրինության մարդկային ռեսուրսների խնդիրների գծով տնօրենի պաշտոնը ։
2012 թվականին արտաքին գործերի նոր նախարար Է դարձել Լորան Ֆաբիուսը, և Լուազոն դադարեցրել է իր կարիերան ԱԳՆ-ում։ Նույն թվականին նշանակվել է Ազգային դպրոցի տնօրեն։ Այդ պաշտոնում որպես իր նպատակն է հայտարարել պետական ծառայության ապագա կադրերի առավել դիվերսիֆիկացման հասնելը։ Մասնավորապես 2014 թվականին ուսանողների շրջանում կանանց մասնաբաժինն առաջին անգամ հասել է 45 տոկոսի ։
Քաղաքական կարիերա
2017 թվականի հունիսի 21-ին Ֆիլիպի երկրորդ կառավարությունում նշանակվել է արտաքին և եվրոպական գործերի նախարարին առընթեր եվրոպական գործերի պատասխանատու նախարար ։
2019 թվականի մարտի 27-ին հրաժարական է տվել հերթական եվրոպական ընտրություններին նախապատրաստվելու համար (Լուազոն գլխավորել է «Առաջ, հանրապետություն» կուսակցության, ժողովրդավարական շարժումներ դաշինքի ցուցակը) ։
2019 թվականի մայիսի 26-ի ընտրությունների արդյունքներով Լուազոյի գլխավորած կոալիցիոն ցուցակի օգտին քվեարկել է ընտրողների 5 076 464 (22,4 տոկոս), ինչը նրան ապահովել է Եվրախորհրդարանում Ֆրանսիային հատկացված 74 տեղերից 23-ը (ԵՄ-ից Մեծ Բրիտանիայի դուրս գալու դեպքում կավելացվի ևս հինգը)։ Նույն թվով տեղեր են հասել նաև Ազգային ասոցիացիային, որը, 2014 թվականի ընտրությունների արդյունքների հետ համեմատած կորցրեց մեկ տեղ ։
Անդրկովկասյան Դեմոկրատական Ֆեդերատիվ Հանրապետություն
Անդրկովկասյան Ժողովրդավարական Դաշնային Հանրապետություն (ԱԺԴՀ; Закавказская демократическая федеративная республика (ЗКДФР)), հայտնի է նաև որպես Անդրկովկասյան Ֆեդերացիա) (ապրիլի 9 (նոր տոմարով 22), 1918 – մայիսի 26, 1918), կարճ կյանք ունեցող (ժամանակավոր) պետական կազմավորում Անդրկովկասում, որ ընդգրկում էր ներկայիս Հայաստանը, Վրաստանն ու Ադրբեջանը։ Ֆեդերացիայից իր անկախությունը հայտարարեցին՝ Վրաստանը մայիսի 26-ին, Կովկասյան Թաթարստանը (Ադրբեջանը) մայիսի 27-ին և Հայաստանը մայիսի 28-ին։
ԱԴՖՀ Անդրկովկասը հայտարարել է Խորհրդային Ռուսաստանից անկախ։ Ռուսաստանից անջատումը նախապատրաստել էր Անդրկովկասյան կոմիսարիատը, որը չէր ընդունել խորհրդային իշխանությունը։ ԱԴՖՀ բարձրագույն մարմինը սեյմն էր, որի նախագահն էր (հանրապետության նախագահի իրավունքով) վրացի մենշևիկ՝ Ն. Ձխեիձեն։ Սեյմը կազմած նոր կառավարությունում գերակշռում էին վրացի մենշևիկները։ Կառավարության ղեկավար և արտգործնախարար էր նշանակվել Ա. Չխենկելին (մենշևիկ), ներքին գործոց նախարար Ն. Ռամիշվիլին (մենշևիկ), ռազմական նախարար՝ Գ. Գեորգաձեն (մենշևիկ), հողագործության նախարար՝ Ն. Խոմերիկին (մենշևիկ), արդարադատության նախարար՝ Ֆ. Խան-Խոյսկին (մուսավաթական), արդյունաբերության և առևտրի նախարար՝ Մ. Հաջինսկին (մուսավաթական), ֆինանսների նախարար՝ Ալեքսանդր Խատիսյանը (դաշնակցական), խնամատարության նախարար՝ Հովհաննես Քաջազնունին (դաշնակցական)։ Խորհրդային Ռուսաստանի կառավարությունը չճանաչեց ԱԴՖՀ։ Անդրկովկասյան Հանրապետությունը չընդունեց Բրեստի հաշտությունը (1918), բայց, ուժ չունենալով դիմակայել հարձակվող թուրքական զորքերին, համածայնեց բանակցություններ սկսել թուրքական հրամանատարության հետ Բաթումում։ Խորհրդային Ռուսաստանի կառավարությունը բողոքեց սկսված բանակցությունների կապակցությամբ՝ պահանջելով, որպեսզի «թուրքական սահմանի հարցում Բրեստի պայմանագրի կատարումը կայանա միայն Խորհրդային Ռուսաստանի կառավարության հետ»։ Սակայն Թուրքիային շահավետ էր բանակցել Խորհրդային Ռուսաստանից անջատված Անդրկովկասյան հանրապետությունների հետ, մանավանդ, որ մուսավաթականների թուրքամետ դիրքորոշումը ակնհայտ էր։ Բաթումի բանակցությունների ընթացքում ի հայտ եկան Անդրկովկասի ազգային կուսակցությունների միջև եղած տարաձայնությունները։ Վրաստանի, Ադրբեջանի ազգային խորհուրդները արտահայտվեցին հօգուտ առանձին հանրապետությունների։ Մուսավաթականների ներկայացուցիչները Բաթումում թուրքական պատվիրակության հետ գաղտնի համաձայնության եկան Թուրքիայի հովանավորության ներքո Ադրբեջանի անկախության վերաբերյալ։ 1918-ի մայիսի 26-ին Անդրկովկասյան սեյմը վայր դրեց իր լիազորությունները, դադարեց ԱԴՖՀ գոյությունը։ Կազմավորվեցին Վրաստանի (մայիսի 26-ին), Ադրբեջանի (մայիսի 27-ին) և Հայաստանի (մայիսի 28-ին) անկախ հանրապետությունները, որոնցից Ադրբեջանը միջազգայնորեն այդպես էլ չճանաչվեց որպես անկախ պետություն՝ Հայաստանի հետ տարածքային խնդիրներ ունենալու պատճառով։
Տես նաև
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ պատմություն Կատեգորիա:Ադրբեջանի պատմություն Կատեգորիա:1918 Հայաստանում Կատեգորիա:1918 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ Կատեգորիա:1918 կազմալուծված պետություններ և տարածքներ Կատեգորիա:Մերձավոր Արևելքի պատմական պետություններ Կատեգորիա:Արևմտյան Ասիայի նախկին պետություններ Կատեգորիա:Եվրոպայի պատմական երկրներ
Յոլ (Հյուսիսային Կելտմայի վտակ)
Յոլ (Ёль), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Հյուսիսային Կելտմա գետի ձախ ափից 14 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 90 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը Պեչորա գետն է մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը Պեչորա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Կամար (Վանի գավառ)
Կամար, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բորիս Ռունին
Բորիս Միխայլովիչ Ռունին (իսկական անունը՝ Բորիս Մոիսեևիչ Ռուբինշտեյն, Борис Моисеевич Рубинштейн, ), գրական քննադատ, հրապարակախոս։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։
Կենսագրություն
Ծնվել է Մոիսեյ Եվելևիչ Ռուբինշտեյնի (ծնունդով Ելեցից, 1880-1954) և Ռեյզա Ելևնա Ռուբինշտեյնի (օրիորդական ազգանունը՝ Յազվինա, 1886-1952, ծնունդով Եֆրեմովից) ։ Ծնողները 1951 թվականին աքսորվել են, որտեղ էլ մահացել են։
1940 թվականին ավարտել է Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտը։ Տպագրվել է 1939 թվականից։ 1941 թվականին կամավոր միացել է աշխարհազորայիններին։ Եղել է Գրողների վաշտի մարտիկ։ 1941 թվականի դեկտեմբերից՝ ԲԳԿԲՔԳՎ պատկերազարդ հրատարակությունների միացյալ խմբագրության, 1942 թվականի հունիսից՝ ռազմաճակատային տարբեր թերթերի աշխատակից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Խորհրդային հրապարակախոսներ
Ալեքսանդրովսկոե (գյուղ, Մոնաստիրշչինսկի շրջան)
Ալեքսանդրովսկոե (Александровское), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Մոնաստիրշչինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 18 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Մոնաստիրշչինսկի շրջանի բնակավայրեր
Վայնախներ
Տես նաև
* Կատեգորիա:Կովկասի ազգեր
Տեհումառդի
Տեհումառդի (Tehumardi), գյուղ Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Սալմե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 77 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Սալմե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Մանուկ-խան
Մանուկ-խան, ավանդազրույց, որ մշակել է հայ մեծանուն գրող Ղազարոս Աղայանը։
Սյուժե
Ավանդազրույցը բաղկացած է երկու մասից ։
Մաս երկրորդ
Ավանդազրույցի երկրորդ մասը պատմում է այլ իրավիճակի մասին, որտեղ մանուկը, ում Մանուկ-խան էին ասում, երևացել է իր իմաստնությամբ։ Ըստ սյուժեի` բուն բարեկենդանի երեկո է լինում։ Այդ օրը բոլորը խնդության մեջ էին, միայն մի կին էր տխուր իր աղախնու և իր երեխաների հետ, քանի որ ուտելու ոչինչ չունեին։ Տիկնոջ ամուսինը մեծահարուստ վաճառական էր, ով երկար ժամանակով արտերկիր էր մեկնել։ Կինն ստիպված վաճառում է տան կահույքը` իր և իր երեխաների կարիքները հոգալու համար։ Նա նաև ձեռագործությամբ էր զբաղվում, բայց նրան շատ քիչ էին վճարում։ Այդ երեկո նրանց դուռը թակում են։ Կնոջ ամուսինը խորամանկությամբ ձայնը փոխած խոսում է կնոջ հետ։ Կինը, մտածելով, թե օտար տղամարդ է եկել իրենց տուն, պատուհանը բացում է, որ դուրս ցատկի։ Մարդը համոզվում է, որ իր կինը ուրիշի առջև դուռ բաց չի անում և խոսում է իր ձայնով։ Նա զարմանում է` տեսնելով իրենց տան աղքատությունը և ասում, որ ինքը մի վստահելի մարդու հետ թանկարժեք քարեր է ուղարկել։ Պարզվում է, որ այդ մարդը խաբել է իրենց։ Այս մասին իմանում է Մանուկ-խանը և հասկանալով կատարվածը` վերադարձնում է թանկարժեք քարն իր տիրոջը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ գրականություն Կատեգորիա:Ավանդազրույցներ
Յոհան Հայնրիխ Պեստալոցցի
Պեստալոցցի Յոհան Հայնրիխ (Johann Heinrich Pestalozzi, ), շվեյցարացի մանկավարժ-դեմոկրատ, նախնական ուսուցման դիդակտիկայի հիմնադիրներից։ Գլխավորել է «Նոյհոֆի աղքատների հիմնարկությունը» (1774-1780), Ստանցի որբանոցը (1798-1799), Բուրգդորֆի (1800-1804) և Իվերդոնի (1805-1825) ինստիտուտները։
Պեստալոցցին առաջին մանկավարժներից էր, որ գտնում էր, որ պետք է առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնել երեխաների խնամքով զբաղվող հաստատություններում աշխատող դաստիարակների մանկավարժական պատրաստմանը։ Նրա՝ մանկական հաստատությունների դաստիարակների պատրաստման էությունը, բովանդակությունը և առանձնահատկությունները բացահայտող սոցիալ-մանկավարժական ժառանգությունն առանձնահատուկ արդիականություն ունի։
Մեծ է Պեստալոցցու ներդրումը տարրական կրթության ընդհանուր հիմունքների ու մասնավոր մեթոդիկաների մշակման գործում։ Նրա ստեղծած տարրական կրթության տեսությունը զգալիորեն նպաստել է ժողովրդական դպրոցների զարգացմանը 19-րդ դարում։ Պեստալոցցին մի շարք չափազանց արժեքավոր մտքեր է արտահայտել երեխայի ֆիզիկական, աշխատանքային, բարոյական, մտավոր դաստիարակության վերաբերյալ, պահանջել է ընդարձակել կրթության բովանդակությունը տարրական դպրոցում, ձգտել է այն մոտեցնել ժողովրդին, կրթությունը սերտորեն կապել կյանքի հետ։
Պեստալոցցու ժառանգության ուսումնասիրման գիտական և գործնական հետաքրքրությունը չի նվազում արդեն ավելի քան երկու հարյուրամյակ։
Սոցիալ-քաղաքական իրադրությունը Շվեյցարիայում
Յոհան Հայնրիխ Պեստալոցցին ծնվել է 1746 թվականին Շվեյցարիայում, երբ այնտեղ զարգանում էին կապիտալիստական հարաբերությունները, որոնք ծանր էին անդրադառնում ժողովրդական մասսաների վիճակի վրա, դնելով նրանց մի կողմից ֆեոդալների, մյուս կողմից նոր ձևավորվող բուրժուազիայի կրկնակի լծի տակ։ Կալվածատեր-ֆեոդալները, իրենց տնտեսությունը վերակառուցելով բուրժուական եղանակով, ուժեղացնում էին գյուղացիության հարստահարումը։ Գյուղերում լայն զարգացում ստացած տնայնագործությունը (ջուլհակությունը, մանածագործությունը) գտնվում էր բրդի առևտրականների և վաշխառուների հարստահարման ներքո, որոնք թալանում էին գյուղացիներին։ Կարիքից հալածված գյուղացիները ստիպված էին գնալ մանուֆակտուրաներն ու այն ժամանակ նոր հիմնադրվող ֆաբրիկաները` իրենց երեխաների հետ միասին, որոնք այնտեղ վաղ հասակից ենթարկվում էին ամենաանխիղճ հարստահարման։
Լուսավորության ընդհանուր մակարդակը երկրում շատ ցածր էր։ Պետությունը ժողովրդական դպրոցի վրա դրամ չէր ծախսում։ Դրանք պահվում էին համայնքների միջոցներով, հաճախ ծվարում էին ուսուցիչների խղճուկ բնակարաններում ։
Ուսուցչական գործունեությունը չէր ապահովում գոյության հնարավորություն։ Այս պատճառով էլ ուսուցչությամբ զբաղվում էին արհեստավորները, որոնք երեխաների հետ պարապմունքներին նայում էին որպես լրացուցիչ եկամուտի աղբյուրի։ Երեխաները դպրոցում սերտում էին իրենց համար անհասկանալի կրոնական տեքստեր, դժվարությամբ սովորում էին կարդալ, երբեմն էլ գրել ու հաշվել։ Քաղաքներում ազնվականությունն ու նորածին բուրժուազիան իրենց երեխաների համար ունեին թեև ավելի կատարյալ, բայց այնուամնեայնիվ սխոլաստիկական դպրոցներ։
Կենսագրություն
Պեստալոցցին ծնվել է Ցյուրիխում, բժշկի ընտանիքում։ Նրան հայրը շուտ է մահանում, և փոքրիկ տղային դաստիարակում են մայրն ու դայակը։ Պեստալոցցին կրթություն է ստացել սկզբում տարրական և ապա լատինական միջնակարգ դպրոցում։ Դպրոցն ավարտելով, Պեստալոցցին ընդունվում է կոլեգիում` բարձրագույն ուսումնական հաստատություն հումանիտար թեքումով, որտեղ սովորում է բանասիրական և փիլիսոփայական բաժիններում։ Կոլեգիումի լավագույն պրոֆեսորների և ուսանողների շրջանում, շվեյցարական իրականության պայմաններում և ֆրանսիական լուսավորիչների ազդեցության ներքո, զարգանում էին առաջադիմական, դեմոկրատական գաղափարներ։ Պեստալոցցին լավ գիտեր ֆրանսիական լուսավորիչների ստեղծագործությունները և տասնյոթ տարեկան հասակում կարդացել էր Ռուսոյի «Էմիլը»։ Այս գիրքը, ինչպես նաև «Հասարակական դաշինքը», երիտասարդի վրա հսկայական ազդեցություն ունեցավ և ամրապնդեց անձնազոհ կերպով ժողովրդին ծառայելու նրա մտադրությունը։ Ռուսոյի գաղափարների ազդեցության տակ Պեստալոցցին իր ողջ կյանքը նվիրեց ժողովրդի վիճակի բարելավմանն ուղղված ուղիների որոնմանը ։
Ցյուրիխի առաջավոր երիտասարդությունը կազմակերպել էր մի խմբակ «Մուշտակագործների հելվետիկական (այսինքն`շվեյցարական) միություն» անունով (նրանց ժողովները կազմակերպվում էին կաշեգործների համքարության շենքում)։ Խմբակի անդամները, իրենց անվանելով «հայրենասերներ», քննարկում էին բարոյագիտության, դաստիարակության, քաղաքականության խնդիրներ, մերկացնում էին պաշտոնական անձանց, որոնք չարաշահումներ էին թույլ տալիս և թալանում էին գյուղացիներին։
1767 թվականին խմբակը ցրվեց քաղաքային իշխանությունների կողմից, իսկ պատանի Պեստալոցցին, խմբակի մյուս անդամների հետ միասին ձերբակալվեց։ Կոլեգիումը չավարտած, նա որոշեց զբաղվել ժողովրդի վիճակը լավացնելու իր նվիրական երազանքի իրագործմամբ։ 1768 թվականին նա սկսեց իր սոցիալական էքսպերիմենտները։ Փոխառնված դրամով նա գնեց մի փոքրիկ հողամաս, անվանեց այն «Նոյհոֆ» («Նոր տնտեսություն»), որտեղ մտադիր էր կազմակերպել ցուցադրական ֆերմա, այն միտումով, որ շրջակա գյուղացիներին սովորեցնի, թե ինչպես պետք է ռացիոնալ վարել տնտեսությունը։ Միաժամանակ, քանի որ Պեստալոցցին անփորձ և ոչ գործնական տնտեսատեր էր, շուտով սնանկացավ և ստիպված էր իր ուժերը ժողովրդին ծառայեցնելու նոր ուղիներ որոնել։
Գործունեությունը Նոյհոֆում (1774-1780)
1774 թվականին Նոյհոֆում Պեստալոցցին բացում է «Հիմնարկ աղքատների համար»։ Նա հավաքում է հիսունից ավելի որբ երեխաների և սկսում նրանց կրթել ու դաստիարակել։ Երեխաները պետք է և´ աշխատեին, և´ սովորեին։ Նրանք զբաղվում էին հողագործությամբ` կատարելով բազմաթիվ դաշտային աշխատանքներ, մեղվաբուծությամբ, բանջարաբուծությամբ, ձմեռը զբաղվում էին նաև արհեստներով, սովորում կարդալ, գրել ու հաշվել։ Իր ծրագիրը իրագործելու համար Պեստալոցցին բավարար միջոցներ չուներ, բայց դա չէր կարող խոչընդոտ լինել մեծ մանկավարժի համար։ Թերթերից մեկում նա վստահեցնում էր, որ երեխաները աշխատելով կարող են ոչ միայն հոգալ իրենց սեփական կարիքները, այլև կարող են որոշակի գումար կուտակել, որը բավարար կլինի հիմնարկից կյանք դուրս եկող երիտասարդների համար։
Պեստալոցցին ցանկանում էր, որ Նոյհոֆը օրինակ լինի ողջ Շվեյցարիայի համար, որ բացվեն այդպիսի հաստատություններ Շվեյցարիայի բոլոր ծայրերում։ Ժամանակի համար նոր ու անսովոր գաղափարը մեծ հետաքրքրություն առաջացրեց։ Երկու նպատակներից, որոնք հետապնդում էր Պեստալոցցին, առաջինը և ամենակարևորը հավաքված երեխաների դաստիարակությունն էր, որն իրականանում էր շնորհիվ այն ջերմ սիրո, որ Պեստալոցցին տածում էր երեխաների հանդեպ։ Նա հավաքեց այնքան երեխաներ որքան կտեղավորվեր իր կառուցած հսկայական տան մեջ։ Պեստալոցցու միակ օգնականը կինն էր՝ Աննան։ Նրանք երկուսով հոգում էին, որ երեխաները կուշտ լինեին, սովորեցնում էին նրանց գրել, կարդալ։ Զարմանալի չէ, որ երեխաներն էլ Պեստալոցցուն էին շատ սիրում, և նրա խոսքը օրենք էր բոլորի համար։ Շատ կարճ ժամանակ անց Նոյհոֆում հավաքված թափառաշրջիկ երեխաները անճանաչելիորեն փոխվեցին։ Նրանք` այդ բարի, քնքուշ արարածները, ամեն ինչ անում էին, որպեսզի գոհացնեին իրենց «հորը»։ Բայց մեկ տարի անց ակնհայտ էր, որ Նոյհոֆը` «Մանկական թագավորության» այդ ամրոցը կառուցված էր ավազի վրա։ Պեստալոցցու երազանքը, որ երեխաները իրենք կարող են վաստակել իրենց գոյությունը պաշտպանելու համար, հեռու էր իրականությունից, և ամբողջ հոգսը ընկած էր իր ուսերին ։ Արդեն առաջին տարվա վերջում բոլոր ռեսուրսները սպառվեցին։ Այդ ժամանակ (1775 թվական) Պեստալոցցին օգնություն խնդրեց մարդկանցից․ «Մարդկության բարեկամներին խնդրանք, օգնելու այն հաստատությանը, որ խեղճ գյուղացիների երեխաներին դաստիարակելու ու կրթելու նպատակ ունի»։ Ստացված օգնությունը (1400 ֆրանկ) բավականացրեց շատ կարճ ժամանակ միայն։ Բայց Պեստալոցցին չէր հուսահատվում։ Նա վստահ էր, որ պետք է պարզապես մի փոքր էլ համբերել, և հաստատությունը իր դրական արդյունքներով հասարակությանը կստիպեր հասնել օգնության։ Պեստալոցցին սկսեց վաճառել ամենը, ինչ հնարավոր էր միայն թե հիմնարկը չփակվեր։ Շվեյցարիայի բուրժուաները այդ քայլը ընկալեցին որպես անմտություն։ Նույնիսկ ընկերներն էին զարմանում Պեստալոցցու արարքից, և այն հարցին թե, որն է նրա շահը այս ամենի մեջ, նա պատասխանում էր․
Ի վերջո վերջացան նաև վերջին միջոցները։ Նոյհոֆի բնակիչներին սովամահություն էր սպասվում։ Պեստալոցցին ստիպված է փակել հիմնարկը, իսկ դա նրա համար աներևակայելի դժվար էր, չէ որ այդ ամենի մեջ նա ներդրել էր իր հոգին, իր ողջ ուժերը, փոքրիկ բնակիչներին նվիրել իր անսահման սերը. դժվար էր դարձյալ երեխաներին թողնել բախտի քմահաճույքին։ Բայց ոչինչ անել հնարավոր չէր։ Պեստալոցցին հայտնվեց ծանր վիճակում, նրանից հրաժարվեցին բոլորը։ Կային մարդիկ, որոնք սիրում էին Պեստալոցցուն, բայց նրանց համար էլ նրա արարքը անհեթեթ էր թվում։ Այս դժվարին պահին Պեստալոցցու միակ աջակիցը կինն էր, որ ոչ միայն չէր խրատում, այլև քաջալերում էր ամուսնուն։
Պեստալոցցին մանկական աշխատանքի մեջ ամենից առաջ տեսնում էր ֆիզիկական ուժերի, մտավոր ու բարոյական ունակությունների զարգացման միջոցը, աշխատում էր երեխաներին տալ ոչ թե նեղ մասնագիտական հմտություններ, այլ աշխատանքային բազմակողմանի պատրաստություն։ Սրանում է կայանում Պեստալոցցու Նոյհոֆյան փորձի կարևորագույն մանկավարժական նշանակությունը։ Սակայն այս փորձը զուրկ չէր նաև զգալի թերություններից։ Սրանց թվին պետք է դասել, ոչ միայն Պեստալոցցու սխալ պատկերացումն այն մասին, որ իբր երեխաների աշխատանքը կարող է լրիվ հոգալ նրանց գոյության համար անհրաժեշտ բոլոր ծախսերը։ Ապաստարանում տեղ ուներ երեխաների աշխատանքի և նրանց ուսուցման միջև մեխանիկական կապ, չկար գիտական հիմնավորումն այն ամենի, ինչով երեխաները զբաղվում էին արհեստանոցում, դաշտում, պարտեզում ։
Գործունեությունը Ստանցում (1798-1799)
Ֆրանսիական հեղափոխությունը, որ տարածվել էր գրեթե ամբողջ Եվրոպայում, հեղափոխական շարժում առաջացրեց նաև Շվեյցարիայում։ Նախկին կարգերը վերացան, հաստատվեցին նոր կարգեր։ Որոշ շրջաններ սկսեցին գործել նոր կարգերի դեմ։ Ֆրանսիացիները, որոնք այդ ժամանակ Շվեյցարիայում էին ժողովրդին պաշտպանելու պատրվակով, իրականում տանջանանքների ու չարչարանքների էին ենթարկում նրանց։ Երբ Ստանց քաղաքում բռնկվեց ազնվականության և կաթոլիկ հոգևորականության կողմից հրահրված գյուղացիների ապստամբությունը, և ապստամբության ճնշումից հետո շատ երեխաներ մնացին անապաստան, Պեստալոցցուն հանձնարարվեց նրանց համար կազմակերպել դաստիարակչական հիմնարկություն։ Առաջարկը Պեստալոցցին ընդունեց մեծ ուրախությամբ և անմիջապես գնաց այն վայրը, որտեղ պետք է ծավալեր իր գործունեությունը, և որին սպասել էր այդքան երկար տարիներ։ Պեստալոցցին նախկին վանքի շենքում բաց արեց ապաստարան անապաստան մնացած երեխաների համար, որտեղ ընդունվեց 5-ից մինչև 10 տարեկան 80 երեխա։ Երեխաները, ինչպես ֆիզիկական, այնպես էլ բարոյական առումով, գտնվում էին ամենասարսափելի վիճակում։ Պեստալոցցին ձգտում էր ապաստարանը դարձնել մի մեծ ընտանիք, երեխաների համար նա դարձել էր հոգատար հայր ու լավագույն ընկեր։ Հետագայում, ընկերներից մեկին հասցեագրված նամակում, իր Ստանցում գտնվելու մասին նա գրել է.
Պեստալոցցու հայրական հոգատարությանը ապաստարանի սաները պատասխանում էին անկեղծ մտերմությամբ ու սիրով, որը նպաստում էր նրանց բարոյական դաստիարակության հաջող իրագործմանը։ Իր կյանքի վերջին տարիների հուշերում, Պեստալոցցին այսպես է գնահատել իր փորձը Ստանցում.
Բացի երեխաների հանդեպ ջերմ սիրուց, Պեստալոցցին ուներ ևս մեկ միջոց, և այդ միջոցը նրա անսահման հարգանքն էր դեպի երեխաների անձը, հենց այդ հարգանքն էլ հրաշքներ էր գործում, կարճ ժամանակ անց երեխաները անճանաչելիորեն փոխվել էին։ Պեստալոցցին չէր հրամայում, ոչինչ չէր պահանջում երեխաներից, նա բացատրում էր թե ինչ է պետք անել և ինչի համար, և երեխաները հետևողականորեն անում էին այն, ինչ պետք էր։ Շատերի համար այդ ձևը անիրականանալի է թվում, բայց Պեստալոցցին արեց այդ, ընդ որում ամենաանբարենպաստ պայմաններում։ Պեստալոցցու հաջողությունն այն էր, որ նա մանկավարժ էր ոչ թե պաշտոնով, այլ կոչումով։ Վերջապես թվում էր, թե ամեն ինչ կարգին է, բայց ծավալված ռազմական գործողությունների պատճառով ապաստարանի շենքը զինվորական հիվանդանոց դարձնելու կարիք զգացվեց, և ապաստարանը փակվեց ։ Պեստալոցցուն ոչինչ չէր մնում անել քան թողնել երեխաներին, որովհետև ոչ տանիք կար, որտեղ կարող էր համախմբել երեխաներին, ոչ էլ ուտելիք։ Սա Պեստալոցցու համար արդեն երկրորդ ծանր հարվածն էր, որը չէր կարող չանդրադառնալ թե´ նրա ներաշխարհի և թե´ ֆիզիկական առողջության վրա։
Գործունեությունը Բուրգդորֆում (1800-1804)
1799 թվականին Պեստալոցցին սկսում է էքսպերիմենտալ աշխատանքներ տանել Բուրգդորֆ քաղաքի դպրոցներում։ Նրան հաջողվեց ապացուցել, որ երեխաներին գրաճանաչություն և հաշիվ սովորեցնելու իր մեթոդը շատ առավելություններ ունի ուսուցման ավանդական ձևերի համեմատությամբ, և իշխանությունները նրան հնարավորություն ընձեռեցին կիրառելու այդ մեթոդիկան ավելի լայն մասշտաբներով։ Բուրգդորֆում բացվեց միջնակարգ դպրոց` հանրակացարանով, և դպրոցին կից նաև ուսուցչական կադրեր պատրաստող բաժանմունք. այս դպրոցի ղեկավար նշանակվեց Պեստալույցին։ 19-րդ դարի հենց սկզբներին լույս տեսավ նրա «Ինչպես է Հերտրուդան սովորեցնում իր երեխաներին», «Գիրք մայրերի համար», «Դիտելու այբուբեն», «Թվերի զննական ուսուցում» աշխատությունները, որոնցում շարադրված էին տարրական ուսուցման նոր մեթոդները։ Պեստալոցցու գրքերը, որտեղ նա բացատրում էր ժողովրդի կրթության կարևորությունն ու անհրաժեշտությունը, մեծ արձագանք գտան ժամանակի շվեյցարական գործիչների շրջանում։ Այդ պայմաններում Պեստալոցցու կրթադաստիարակչական հաստատություն բացելու գաղափարը մեծ արձագանք գտավ։ Ղեկավարությունը Պեստալոցցուն տրամադրեց Բուրգդորֆյան դղյակը։ Այն իր գեղեցիկ, կանաչապատ շրջակայքով, թարմ օդով, որն առողջարար էր սովորողների համար, լիովին համապատասխանում էր, լինելու այնպիսի վեհ հաստատություն, ինչպիսին Պեստալոցցու ինստիտուն էր։ Այստեղ սովորում էին և´ ունևոր ընտանիքների երեխաները (նրանց ուսուցումը վճարովի էր), և´ աղքատ, որբ երեխաները։ Բուրգդորֆյան ինստիտուտը բացվեց 1800 թվականին։ Նոր կրթական հաստատության փառքը տարածվեց ողջ Շվեյցարիայում և նույնիսկ հարևան երկրներում։ Հաստատության առաջին այցելուները տալիս էին հիացական մեկնաբանություններ։ Ահա դրանցից մեկը՝
Օրեցօր ավելի ու ավելի էր տարածվում Բուրգդորֆի հռչակը։ Այստեղ գալիս էին Եվրոպայի բոլոր ծայրերից և նույնիսկ Ամերիկայից։ Հազիվ թե Բուրգդորֆի բոլոր այցելուները հասկանային Պեստալոցցու գաղափարներն ու դասավանդման համակարգի էությունը, բայց տեսնելով բնակիչների փոխհարաբերությունները գալիս էին այն համոզման, որ «սերն աստվածային ուժ ունի, և դաստիարակողի և դաստիարակվողների փոխադարձ սերը հրաշքներ է գործում» ։ Պատահական չէ, որ Պեստալոցցու համբավը տարածվել էր գրեթե ամբողջ աշխարհում, և շվեյցարացիները Պեստալոցցուն համարում էին իրենց ազգի պարծանքը։
Գործունեությունը Իվերդոնում (1805-1825)
1805 թվականին Պեստալոցցին իր ինստիտուտը տեղափոխեց Շվեյցարիայի ֆրանսիական մասը` Իվերդոն քաղաքը, և իր տրամադրությանը հանձնված ամրոցում ստեղծեց մեծ ինստիտուտ (միջնակարգ դպրոց և մանկավարժական ուսումնական հաստատություն), որը շուտով համաշխարհային հռչակ ստացավ։ Այս ինստիտուտը այցելում էին գիտնականներ, գրողներ, քաղաքական գործիչներ։ Այստեղ սովորում էին արիստոկրատներ, ունևոր բուրժուաներ, որոնք պատրաստվում էին համալսարան ընդունվել կամ պաշտոն ու դիրք ձեռք բերել։ Պեստալոցցին մեծ անբավականություն էր զգում այն բանից, որ իր ուսմունքն ու գործունեությունը օգտագործվում էին ոչ թե ժողովրդական զանգվածների, այլ ազնվատոհմ ու հարուստ մարդկանց շահերի համար։ Պեստալոցցու ողբերգությունը կայանում էր նրանում, որ ազնվատոհմ մարդիկ, օգտվելով նրա մանկավարժական գաղափարներից ու վարպետությունից` իրենց երեխաներին դաստիարակելու համար, բոլորովին խուլ ու համր էին մնում աղքատության ու տգիտության ճիրաններց դուրս գալու համար ժողովրդին օգնելու նրա կոչերի նկատմամբ։
1825 թվականին հիասթափված Պեստալոցցին վերադառնում է Նոյհոֆ, որտեղ կես դար առաջ սկսել էր իր սոցիալ-մանկավարժական գործունեությունը։ Այստեղ նա արդեն ութսունամյա մի ծերունի, գրեց իր վերջին ստեղծագործությունը` «Կարապի երգը» ։ Պեստալոցցին մահացավ 1827 թվականին, այդպես էլ չհասկանալով, թե ինչու ինքը, իր ամբողջ տաղանդը և իր բոլոր ուժերը անձնազոհ կերպով տալով աշխատավորությանը, չկարողացավ հասնել նրանց ծանր վիճակի բարելավմանը։
Աշխարհայացքը
Պեստալոցցու աշխարհայացքը ուներ դեմոկրատական բնույթ, բայց պատմականորեն սահմանափակ էր։ Պեստալոցցին երազում էր իր ժողովրդի վերածննդի մասին, բայց միամտորեն հավատում էր, որ կարելի է աշխատավորության կյանքը վերափոխել նրանց լուսավորության ու դաստիարակության միջոցով։ Նա չէր հասկանում, որ մարդկանց սոցիալական և իրավական անհավասարությունը իր ժամանակի հասարակության մեջ գոյություն ունեցող հասարակական հարաբերությունների արգասիքն էր։ Պեստալոցցին ժողովրդական թշվառությունների աղբյուրը տեսնում էր ոչ թե տնտեսական պայմանների մեջ, այլ տգիտության, լուսավորության բացակայության մեջ։
Պնդելով, որ դաստիարակությունն ու կրթությունը պետք է լինեն բոլոր մարդկանց սեփականությունը, Պեստալոցցին դպրոցները համարում էր հասարակության սոցիալական վերափոխման կարևորագույն լծակներից մեկը։ Նրա կարծիքով, ամենացավոտ սոցիալական խնդիրների լուծումը, հասարակական արմատական վերափոխումները կիրագործվեն միայն այն ժամանակ, երբ մարդու մեջ կարթնացվեն և կամրապնդվեն իսկական մարդկային բոլոր ուժերը։ Այս բանը կարելի է անել միայն դաստիարակության միջոցով։ Ըստ Պեստալոցցու՝ մարդու դաստիարակության և զարգացման կարևորագույն միջոցը աշխատանքն է, որը զարգացնում է ոչ միայն ֆիզիկական ուժերը, այլև միտքը, ինչպես նաև ձևավորում է բարոյական կողմը։ Պեստալոցցին զարգացնում էր յուրաքանչյուր մարդու մեջ դրված ուժերի ինքնազարգացման գաղափարը, այն գաղափարը, որ մարդու յուրաքնաչյուր ընդունակության ներհատուկ է անկենդան վիճակից դուրս գալու և զարգացած ուժ դառնալու ձգտումը։
Մարդու ֆիզիկական ու հոգևոր գործունեության այս ձգտումը, ինչպես ենթադրում էր Պեստալոցցին, նրա մեջ դրված է ի ծնե, և դաստիարակությունը պետք է օգնի դրանց իրագործմանը։ Իմացությունը, պնդում էր Պեստալոցցին, սկսվում է զգայական ընկալումից և պատկերացումների վերամշակման միջոցով բարձրանում է գաղափարների մակարդակին, որոնք գոյություն ունեն մարդու գիտակցության մեջ որպես ձևավորող ուժեր, բայց իրենց դրսևորման ու շնչավորման համար զգայությունների բերած նյութի կարիքն ունեն։
Պեստալոցցու աշխարհայացքը ամբողջությամբ իդեալիստական է, բայց այն ունեցել է առաջադիմական բնույթ, որովհետև ներթափանցված է եղել հումանիզմով, դեմոկրատական ձգտումներով և պարունակել է մատերիալիստական որոշ պնդումներ ու դիալեկտիկական դրույթներ ։
Դաստիարակության նպատակն ու էությունը
Դաստիարակության նպատակը, ըստ Պեստալոցցու, մարդու բոլոր բնական ուժերի ու ընդունակությունների զարգացումն է, ըստ որում զարգացումը պետք է լինի բազմակողմանի և ներդաշնակ։ Դաստիարակի ներգործությունը երեխայի վրա պետք է համաձայնեցված լինի նրա բնության հետ ։ Ոչ մի դեպքում մանկավարժը չպետք է ճնշի աճող մարդու բնական զարգացումը, ինչպես դա տեղ ուներ Պեստալոցցու ժամանակի դպրոցներում։ Դաստիարակը, նրա կարծիքով, այդ զարգացումը պետք է դնի ճիշտ ուղու վրա, վերացնի այն արգելակներն ու ազդեցությունները, որոնք կարող էին այն կասեցնել կամ շեղել մի այլ ուղղությամբ։
Դաստիարակության հիմնական սկզբունքը, ինչպես դա հասկանում էր Պեստալոցցին, համաձայնեցվածությունն է բնության հետ։ Սակայն նպատակաուղղված դաստիարակությունը միանգամայն անհրաժեշտ է ամեն մի մարդու, քանի որ ինքն իրեն թողնված, տարերայնորեն զարգացող մարդը չի կարող հասնել մարդկային իր բոլոր ուժերի ներդաշնակ զարգացման այն աստիճանին, որ պահանջվում է նրանից, որպես հասարակության անդամի։
Ըստ Պեստալոցցու երեխայի դաստիարակությունը պետք է սկսվի նրա լույս աշխարհ գալու առաջին օրվանից։ Ահա թե ինչու իսկական մանկավարժությունը պետք է մայրերին զինի դաստիարակության ճիշտ մեթոդներով, իսկ մանկավարժական արվեստը այնքան հեշտացնի այդ մեթոդիկան, որ նրան տիրապետի յուրաքանչյուր մայր, այդ թվում նաև գեղջկուհին։ Ընտանիքում սկսված բնահարմար դաստիարակությունը պետք է այնուհետև շարունակվի դպրոցում ։
Մարդկային բոլոր ուժերի և հնարավորությունների զարգացման գործընթացը սկսվում է ամենահասարակից և աստիճանաբար բարձրանում է դեպի ավելի ու ավելի բարդը։ Այս ուղիով պետք է ընթանա նաև դաստիարակությունը։ Ի ծնե յուրաքանչյուր երեխայի հատուկ ուժերի և ընդունակությունների նախադրյալները անհրաժեշտ է զարգացնել, այն համապատասխանեցնելով մարդու զարգացման հավերժական և անփոփոխ օրենքներին։
Ֆիզիկական դաստիարակություն
Երեխայի ֆիզիկական դաստիարակության նպատակը Պեստալոցցին համարում էր նրա ֆիզիկական բոլոր ուժերի և հնարավորությունների զարգացումն ու ամրապնդումը, իսկ երեխաների ֆիզիկական դաստիարակության հիմքը՝ շարժվելու նրանց բնական ձգտումը, որը ստիպում է խաղալ, ամեն ինչի ձեռք տալ, միշտ գործել։ Երեխայի ֆիզիկական ուժերը պետք է մարզել և զարգացնել այն հասարակ շարժումների միջոցով, որոնք նա անում է ամենօրյա կյանքում ։ Հաջորդաբար կատարվող նման վարժությունների համակարգը երեխային կզարգացնի ոչ միայն ֆիզիկական առումով, այլև կնախապատարաստի նրան աշխատանքային գործունեությանը, կձևավորի աշխատանքային կարողություններ։
Պեստալոցցին մարդու անձնավորության զարգացման գործում հսկայական նշանակություն էր տալիս ֆիզիկական դաստիարակությանը և համարում էր այն մեծերի կողմից երեխաների զարգացման վրա խելացի ներգործելու առաջին ձևը ։
Աշխատանքային դաստիարակություն
Պեստալոցցու կարևոր մանկավարժական դևույթներից մեկը արտադրողական աշխատանքի հետ ուսուցման կապ ստեղծելու կարևոր փորձն էր։ Այս գաղափարը հիմնավորվում է նրա «Լինհարդ և Հերտրուդա» վեպում ։ Պեստալոցցու դպրոցն ուներ հողամաս և գործվածքների ու մանվածքային արհեստանոցներ, որտեղ յուրաքանչյուր երեխա իր աշխատանքն էր կատարում։ Երեխեաները սովորում էին մշակել վուշն ու բուրդը, ծանոթանում գյուղական լավագույն տնտեսություններին, ինչպես նաև տնայնագործական արհեստանոցներին։ Աշխատանքի ժամանակ, ինչպես նաև աշխատանքից ազատ ժամերին, ուսուցիչը երեխաների հետ պարապմունքներ էր անցկացնում՝ սովորեցնում գրել կարդալ, հաղորդում կենսականորեն անհրաժեշտ գիտելիքներ։ Չնայած ուսուցման միացումը արտադրողական աշխատանքին մեխանիկական բնույթ ուներ, այնուամենայնիվ արժեքավոր էր այն, որ Պեստալոցցին երեխաների աշախատանքին տալիս էր մեծ դաստիարակչական նշանակություն ։
Բարոյական դաստիարակություն
Ըստ Պեստալոցցու բարոյական դաստիարակությունը դաստիարակության գործընթացի առանցքն է։ Դաստիարակության հիմնական խնդիրն է՝ ձևավորել ներդաշնակորեն զարգացած մարդ, որը պետք է արդյունավետ մասնակցություն ունենա հասարակության կյանքին։ Երեխայի բարոյական վարքի հիմքերը դրվում են ընտանիքում, իսկ բարոյական ուժերի հետագա զարգացումը իրագործվում է դպրոցում։ Ընդ որում՝ բարոյական վարքագիծը ձևավորվում է ոչ թե բարոյախոսության միջոցով, այլ երեխաների մոտ բարոյական զգացումներ և բարոյական հակումներ զարգացնելու շնորհիվ։
«Իդեալական մարդը» միայն հոգեբանորեն զարգացած «անհատականություն» չէ, այլ բարոյական անձնավորություն, որը զգում է իր միասնությունը հասարակության և ամբողջ մարդկության հետ ընդհանրապես ։
Մտավոր կրթություն
Պեստալոցցու մանկավարժական հայեցակրգում մտավոր կրթությունը սերտորեն կապված է բարոյական դաստիարակության հետ։ Նա առաջ է քաշում դաստիարակող ուսուցման պահանջը։ Պեստալոցցին իմացության ելակետը համարում էր երեխայի կողմից շրջապատող աշխարհի իրերի և երևույթների զգայական ընկալումը։ Ուսուցումը պետք է հիմնվի դիտման և փորձի վրա, այնուհետև բարձրանա մինչև եզրակացություններ և ընդհանրացումներ։ Ուսուցման խնդիրն է ճշտել, կարգավորել զգայարանների օգնությամբ ձեռք բերված պատկերացումները, դրանք հասցնել պարզ հասկացությունների աստիճանի։
Ուսուցման կարևագույն հիմքը, ըստ Պեստալոցցու զննականությունն է։ Առանց զննականության հնարավոր չէ ճիշտ պատկերացում ունենալ շրջապատի մասին, զարգացնել մտածողությունը և խոսքը։ Անհրաժեշտ է մտածելու կարողության հետ զարգացնել նաև երեխայի գործնական ունակությունները։ Գիտելիքներին տիրապետելը, առանց դրանցից օգտվելու կարողության, Պեստալոցցու դիտարկմամբ, դաստիարակության մեծագույն թերությունն է։ Պեստալոցցին ուսուցման ամբողջ գործընթացը կառուցում էր աստիճանաբար ու հաջորդաբար՝ մասից ամբողջին անցնելու միջոցով։
Ուսուցման առջև դնելով պատասխանտու խնդիրներ, Պետսալոցցին նրանում կարևորում էր ուսուցչի դերը։ Ուսուցիչը միայն կրթված մարդ չէ, որ նախապատրաստված է երեխաներին հաղոդելու իր գիտելիքները, նրա գործառույթները շատ ավելի բարդ են ու պատասխանատու։ Նա ամենից առաջ պետք է անկեղծորեն սիրի երեխաներին, և երեխաների դաստիարակության ու զարգացման համար անհրաժեշտ ամեն ինչը պետք է մտնի իր պարտականությունների շրջանակը։ Նա պետք է ուսումանսիրի երեխաներին և իր ամբողջ աշխատանքը կառուցի այդ ուսումնասիրության տվյալների վրա ։
Տարրական կրթության տեսություն
Պեստալոցցու մանկավարժական համակարգի առանցքը տարրական կրթության տեսությունն է, որի համաձայն դաստիարակության գործընթացը պետք է սկսվի ամենահասարակ տարրերից և աստիճանաբար բարձրանա դեպի առավել բարդը։ Տարրական կրթության տեսության մեջ Պեստալոցցին ներառում է ֆիզիկական, աշխատանքային և գեղագիտական դաստիարակությունը, մտավոր կրթությունը։ Դաստիարակության բոլոր կողմերը առաջարկվում է իրագործել փոխադարձ կապակցության մեջ, որպեսզի ապահովվի մարդու ներդաշնակ զարգացումը ։
Տարրական կրթության մասնավոր մեթոդիկաներ
Գրելու հմտություններ ձեռք բերելու համար Պեստալոցցին խորհուրդ էր տալիս անցկացնել ուղիղ և կոր գծեր, տառերի մասնիկներ գրելու նախանական վարժություններ։ Գրել ուսուցանելը Պեստալոցցին կապում էր առարկաների չափումների, նկարչության, ինչպես նաև խոսքի զարգացման հետ։
Առարկելով թվաբանության ուսուցման ավանդական մեթոդիկայի դեմ, որը հիմնված էր կանոնները բերանացի սովորելու վրա, Պեստալոցցին առաջարկեց թվերի ոսւոմնասիրման իր մեթոդը՝ սկսած յուրաքանչյուր ամբողջական թվի էլեմենտից՝ միավորից ։ Զննական պատկերացումների, միավորները համադրելու և բաժանելու հիման վրա նա երեխաներին միանգամայն պարզ պատկերացում է տալիս թվերի հատկությունների ու հարաբերության մասին։ Թվաբանական շատ հասկացություններ պետք է պարզաբանվեն խաղերի ժամանակ։ Միավորներն ուսումնասիրելուց հետո երեխաներն այնուհետև անցնում են տասնյակների ուսումնասիրությանը։
Կոտորակներն ուսումնասիրելու համար Պեստալոցցին վերցնում էր քառակուսին և նրա վրա ցույց էր տալիս, ընդունելով այն որպես միավոր, մասերի և ամբողջի հարաբերությունները։ Այս գաղափարի հիման վրա Պեստալոցցու հետևորդների կողմից դպրոցական պրակտիկայում գործարկման դրվեց այսպես կոչված՝ թվաբանական արկղիկը, որը դպրոցում լայն կիրառություն է գտնում մինչև այսօր։
Միներագրաֆիա
Կատեգորիա:Հանքաբանություն
Յոհան Հայնրիխ Պեստալոցցի
Տարրական կրթության մասնավոր մեթոդիկաներ
Պեստալոցցին մի շարք ցուցումներ է տվել աշխարհագրության ավանդման վերաբերյալ։ Նա այստեղ իր աշակերտներին տանում է մոտիկից հեռուն, բնական վիճակում շրջապատի տեղանքի դիտումներից դեպի ավելի բարդ պատկերացումները։ Երեխաները ծանոթանալով դպրոցական հողամասին, իրենց գյուղին, ձեռք են բերում սկզբում աշխարհագրական տարրական պատկերացումներ, որոնք այնուհետև աստիճանաբար ընդարձակվում են, իսկ վերջում նրանք պետք է պատկերացում կազմեն ամբողջ երկրագնդի մասին ։
Մանկավարժական տեսության ու պրակտիկայի նշանակությունը
Շվեյցարացի նշանավոր մանկավարժ Իոհան Հայնրիխ Պեստալոցցին մեծ ներդրում ունի մանկավարժության և սոցիալական մանկավարժության` որպես գիտության և պրակտիկայի զարգացման գործում։ Նա անձնվեր կերպով իր բոլոր ուժերը տվեց աղքատների երեխաների դաստիարակությանը։ Նրա անվիճելի ծառայությունն այն էր, որ նա ամեն կերպ ընդգծում էր դաստիարակության դերը երեխայի զարգացման գործում և նշում էր այդ դաստիարակությունը դպրոցում և տանը պլանաչափ ձևով իրագործելու անհրաժեշտությունը։ Դաստիարակության առջև Պեստալոցցին դրեց առաջադիմական խնդիր՝ ներդաշնակ կերպով զարգացնել մարդու բնական բոլոր ուժերն ու ընդունակությունները։ Նա ստեղծեց տարրական կրթության տեսությունը, որը մեծ դեր խաղաց դոգմատիկական ուսուցման և մեխանիկական հիշողության դեմ մղած պայքարում և նպաստեց ժողովրդական դպրոցների զարգացմանը 19-րդ դարում։ Նա մի շարք արժեքավոր մտքեր է արտահայտել երեխայի ֆիզիկական, աշխատանքային, բարոյական, մտավոր դաստիարակության վերաբերյալ, պահանջել է կրթության բովանդակության ընդարձակում տարրական դպրոցում, ձգտել է այն մոտեցնել ժողովրդին, սերտորեն կապել ժողովրդական զանգվածների կյանքի պահանջմունքների հետ, մեծ ուշադրություն է դարձրել երեխաների աշխատանքային ուսուցմանը։ Պեստալոցցին մշակել է տարրական կրթության սկզբնական ուսուցման ընդհանուր հիմունքները և մասնավոր մեթոդիկաները։
Պեստալոցցու սոցիալ-մանկավարժական գործունեության հիմնական նպատակն էր բնակչության աղքատ խավերի սոցիալական բարեփոխումները և նրանց բազմակողմանի կատարելագործումը։ Այդ նպատակի իրականացման հիմնական միջոցը դաստիարակչական աշխատանքների ճիշտ կազմակերպումն էր, կրթական համակարգի բարեփոխումը և նրա կատարելագործումը, որի միջով տեղի է ունենում հասարակության առաջընթացը։ Նատորպի կարծիքով Պեստալոցցու սոցիալ-մանկավարժական հիմնական սկզբունքը բնահարմարության սկզբունքն էր, որի վրա կառուցվել է շվեյցարացի մեծ մանկավարժի ողջ սոցիալ-մանկավարժական գործունեությունը։ Դաստիարակությունը նրա կարծիքով, պետք է իրականացվի երեխայի զարգացման բնական ընթացքին համապատասխան։ Պեստալոցցու սոցիալ-մանկավարժական գործունեության կարևոր սկզբունքներից մեկը մարդու զարգացման սոցիալական պայմանավորվածության սկզբունքն է։ Պեստալոցցին գտնում էր, որ հոգեկան կատարելության հիմքը դրված է մարդու մեջ, բայց նա իբրև անհատականություն զարգանում է ոչ թե զատված, մեկուսացված մարդկությունից, այլ կազմում է սոցիալական ամբողջության մի մասը։
Պեստալոցցուն ընդունված է կոչել «ժամանակակից մանկավարժության հայր»։ Պեստալոցցու հուշարձանի վրա, որը կառուցվել է 1890 թվականին Իվերդոնում, որտեղ այդքան տարիներ աշխատել էր նա, գրված է «աղքատների փրկիչ», «որբերի հայր», «ժողովրդական դպրոցի հիմնադիր» և «մարդկության դաստիարակ»։ Եվ իրոք, որպես ժողովրդական կրթության քարոզիչ՝ Պեստալուցցին հանճարեղ էր։
Պեստալուցցու հուշարձանին դրոշմված է. «Ուրիշներին ամեն ինչ, իրեն ոչինչ»։ Պեստալոցցին անձնական կյանք, անձնական նպատակեր չուներ։ Նրա ամբողջ կյանքը նվիրված էր իր ժողովրդին անշահախնդիր ծառայելուն։
Փողոցներ
Պեստալոցցու անվան փողոցներ կան Գերմանիայում, Շվեյցարիայում, Ֆրանսիայում, Բելգիայում, Լեհաստանում, Ավստրիայում։
Հիմնադրամ
Պեստալոցցու անվան հիմնադրամը ստեղծվել է 1847 թվականին Համբուրգում ։
Պեստալոցցի մանկական գյուղ
Պեստալոցցու պատվին անվանակոչվել է Պեստալոցցի մանկական գյուղը Շվեյցարիայում։ 1945 թվականին ստեղծեվել է «Պեստալոցցի մանկական գյուղ» ասոցիացիան, 1946 թվականին՝ սկսվել է գյուղի առաջին տան կառուցումը ։ Այստեղ՝ «Պեստալոցցու անվան հիմնադրամի» միջոցներով, բնակվում և խնամք են ստանում աշխարհի տարբեր երկրներից եկած երեխաներ։
Մեդալ
Պեստալոցցու անվան մեդալ շնորհվել է Գերմանիայի Դեմոկրատական Հանրապետությունում 1956-ից մինչև 1990 թվականը՝ մանկավարժներին՝ բարեխիղճ աշխատանքի համար։
1956 թվականի նոյեմբերի 15-ին Պեստալոցցու անվան մեդալ է շնորհվել տարբեր ուսումնական հաստատությունների մանկավարժների՝ համապատասխանաբար՝ բրոնզե մեդալ՝ 10 տարվա, արծաթե մեդալ 25, և ոսկե մեդալ՝ 40 տարվա անբասիր աշխատանքի համար։ 1966 թվականից սկսած՝ բրոնզե մեդալ է շնորհվել 10, արծաթե մեդալ 20, և ոսկե մեդալ՝ 40 տարվա, իսկ 1971 թվականից սկսած՝ բրոնզե մեդալ է շնորհվել 10 տարվա, արծաթե մեդալ՝ 20, և ոսկե մեդալ՝ 30 տարվա անբասիր աշխատանքի համար։ Առաջին բրոնզե մեդալը հանձնվել է 1957, արծաթե մեդալը՝ 1966, ոսկե մեդալը՝ 1975 թվականին ։
Աստերոիդ
1978 թվականին շվեյցարացի աստղագետ Պաուլ Վիլդը Պեստալոցցու անունով է կոչել իր հայտնաբերած աստերոիդը (նույնականացման համար՝ 2970):
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մանկավարժներ Կատեգորիա:Շվեյցարացի մանկավարժներ Կատեգորիա:Շվեյցարացի բողոքականներ
Եկատերինովկա (Մատվեևո-Կուրգանսկի շրջան)
Եկատերինովկա (Екатериновка), գյուղ Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Մատվեևո-Կուրգանսկի շրջանում։ Եկատերինովսկի գյուղական համայնքի վարչական կենտրոնն է։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Մատվեևո-Կուրգանսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր
(9780) Բանդերսնատչ
(9780) Բանդերսնատչ (Bandersnatch), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1994 թվականի սեպտեմբերի 25-ին Յոշիսադա Սիմիձուի և Տակեշի Ուրատայի կողմից Նաչի-Կացուուրայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,200095 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9773 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,4229 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1191,96 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,302024 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 6,26° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1994 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Յոշիսադա Սիմիձուի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Տակեշի Ուրատայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Կիրյակինո (գյուղ, Կարդիմովսկի շրջան)
Կիրյակինո (Кирякино), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Կարդիմովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 0 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Կարդիմովսկի շրջանի բնակավայրեր
Նախ վճարիր ինքդ քեզ
Նախ վճարիր ինքդ քեզ (Pay yourself first), ֆինանսական սկզբունք, որն առաջին անգամ հայտնի է դարձրել ամերիկացի գրող Նապոլեոն Հիլն իր «Մտածիր և հարստացիր» գրքում։ Սկզբունքի համաձայն՝ անձնական եկամուտներն առաջին հերթին պետք է խնայվեն ապագայի համար, այսինքն՝ վճարիր ինքդ քեզ ։
Նկարագրություն
Այս հայեցակարգի տարբեր ժողովրդականացնողներ տարբերակում են «գումար ծախսիր ինքդ քեզ համար» և «նախ վճարիր ինքդ քեզ» հասկացությունները։ Եթե առաջին դեպքում գործ ունենք ամենօրյա կենցաղային (սննդի, տրանսպորտի և ժամանցի համար) ծախսերի հետ, ապա երկրորդ դեպքում խոսքը սեփական խնայողությունների ձևավորման անհրաժեշտության մասին է։ Ենթադրվում է, որ խնայողությունները միշտ պետք է առաջնահերթություն ունենան երկարաժամկետ ֆինանսական նպատակներին հասնելու համար, և միայն այն բանից հետո, երբ եկամուտների մի մասը տնտեսվում է, կարելի է ձեռնամուխ լինել մեկ ուրիշին վճարմանը ։
«Pay yourself first» գաղափարի սկզբունքը որոշակի վերաբերմունք է մշակում խնայողությունների նկատմամբ՝ սահմանելով այն որպես առաջնահերթություն, և, ըստ հայեցակարգի կողմնակիցների, հզոր խթան է ֆինանսական հնարավորությունների ընդլայնման համար։ Ստեղծելով դրամական պաշար՝ մարդը կարող է որոշակի ֆինանսական ազատություն ձեռք բերել և օգտագործել այն այնպիսի իրավիճակում, երբ նրան շտապ անհրաժեշտ է ինչ-որ խոշոր գումար, օրինակ՝ տուն գնելու, կենսաթոշակի բարձրացման համար և այլն ։
Քննադատություն
Չնայած իր մեծ համբավին՝ մարդկանց համեմատաբար փոքր տոկոսն է կողմնակից է այս ռազմավարությանը. այսպես, 2010-ական թվականների կեսերին Միացյալ Նահանգներում հարցվածների միայն 23 տոկոսն է ունեցել բավարար խնայողություններ իր կյանքի վեց ամսվա առօրյա ծախսերը հոգալու համար, իսկ 26 տոկոսն ընդհանրապես արտակարգ դեպքի համար ոչ մի խնայողություն չի ունեցել ։ Հայեցակարգը քննադատվում է նաև փոքր բիզնեսի ներկայացուցիչների շրջանում. ձեռնարկատերերը շատ հաճախ չափազանց փոքր եկամուտ են ստանում խնայողություններ կատարելու համար, և եկամուտների գերակշռող մասը նրանք ստիպված են ծախսել իրենց ձեռնարկության ընդլայնման վրա, որպեսզի կանխեն դրա լճացումն ու անկումը ։
Ձեռնարկատեր, մանկավարժ և ներդրող, «Հարուստ հայրիկ, աղքատ հայրիկ» (Rich Dad, Poor Dad) բեսթսելլերի հեղինակ Ռոբերտ Կիյոսակին կարծում է, որ «Pay yourself first» սկզբունքն օգտագործող մարդիկ երբեք ֆինանսական առումով հաջողության չեն հասնի։ Նա կոչ է անում գումարը ծախսել ճիշտ ձևով՝ խնայողությունները ներդնելով իրացվելի ակտիվների մեջ, ինչպիսիք են կանխիկ դրամը, ոսկին և արծաթը, որոնք նույնպես կարող են օգտագործվել արտակարգ իրավիճակներում, բայց նրանք ոչ միայն խնայողական հաշիվ են կազմում, այլև ամսական պասիվ եկամուտ են բերում ։
«Nomad Capitalist» հարկային և ներգաղթի խորհրդատվական ընկերության և հավաստագրված հաշվապահների ցանցի (CPA) հիմնադիր Էնդրյու Հենդերսոնը (Andrew Henderson) կոչ է անում ձեռնարկատիրությամբ զբաղվել ամբողջ աշխարհում, բազմազանեցնել ռիսկերը և նվազագույնի հասցնել հարկերը, ինչի համար, գաղափարի հեղինակի պնդմամբ, չի պահանջվում այնպիսի հասկացություն, ինչպիսին քաղաքացիությունն է ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ֆինանսներ Կատեգորիա:Եկամուտի վերաբաշխում Կատեգորիա:Տնային տնտեսությունների ֆինանսներ
Երիցյան
Երիցյան, հայկական ազգանուն։ Երիցյան ազգանունը կրող անձինք՝
Ա
Է
Կ
Ն
Ս
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Արեշփերան
Արեշփերան (არეშფერანი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Կախեթի մարզի Լագոդեխի շրջանում։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 260 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Լագոդեխից հեռու է 25 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 278 մարդ2 վրացիներ (69,8 %) և օսեր (28,4 %)։