Դմիտրի_Մենդելեև
Վառոդագիտություն
Անծուխ վառոդի վերաբերյալ Դ. Մենդելեևի աշխատանքների վերաբերյալ մի շարք տարբեր կարծիքներ կան։ Վավերագրական տվյալները խոսում են հետևյալ զարգացումների մասիին։ 1890 թվականի մայիսին Ռուսական կայսրության ծովային նախարարության կողմից փոխծովակալ Նիկոլայ Չիխաչյովը Դ. Մենդելեևին առաջարկեց «ծառայել ռուսական վառոդային գործի գիտական հիմնադրմանը», որին գիտնականը, ով արդեն հեռացել էր համալսարանից, նամակով տվեց իր համաձայնությունը և առաջարկեց պայթուցիկ նյութերի մասնագետների՝ Ականների սպայական դասի պրոֆեսոր Ի. Չելցովին և պիրոքսիլինի գործարանի ղեկավար Լ. Ֆեդոտովի ներգրավվմամբ արտասահմանյան գործուղման անհրաժեշտությունը, որի նպատակը պայթուցիկ նյութերի լաբորատորիայի կազմավորումն էր ։ Լոնդոնում Դ. Մենդելեևը հանդիպում է իր հեղինակությունը հարգող մի շարք գիտնականների հետ՝ Ֆրեդերիկ Ավգուստ Աբելի (կորդիտի գյուտարար, պայթուցիկ նյութերի կոմիտետի ղեկավար), Ջեյմս Դյուարի (կոմիտետի համաղեկավար, կորդիտի համագյուտարար), Ու. Ռամզիայի, Ա. Տիլլոյի, Ու. Անդերսոնի և Լ. Մոնդի, Ռ. Յունգի, Ջորջ Ստոքսի և Է. Ֆրանկլադի հետ։ Այցելելով Ու. Ռամզայի լաբորատորիան, արագահարված զենքերի և վառոդի Նորդենֆելդ-Մաքսիմ գործարանը, որտեղ ինքը անձամբ կատարում է փորձարկումներ, Վուլվիչևյան արսենալի հրաձգարանը, նա նշում է նոթատետրում՝ («Անծուխ վառոդը՝ պիրոքսիլին+գերչակի ձեթ+նիտրոգլիցերին, ձգում, կտրում են թեփուկներ և մետաղեձողեր։ Տվեցին նմուշներ... »): Հետո՝ Փարիզ։ Ֆրանսիական պիրոքսիլային վառոդը խստիվ գաղտնիացված էր (տեխնոլոգիան հրապարակվեց միայն 1930-ականներին)։ Հանդիպում է Լուի Պաստերի, Պոլ Էմիլ Լեկոկ դը Բուաբորդրանի, Անրի Մուասսանի, Անրի Լուի Լե Շատելյի, Մարսելեն Բերտլոի (վառոդի աշխատանքների ղեկավարներից), ինչպես նաև պայթուցիկ նյութերի մասնագետներ Ա. Գոատյեի և Է. Սարրոյի (Ֆրանսիայի վառոդային գործարանի լաբորատորիայի տնօրեն) և այլոց հետ։ Գիտնականը դիմում է Ֆրանսիայի պաշտպանության նախարար Շարլ Ֆրեյսինեին, որպեսզի թույլատվություն ստանա մտնելու զենքի գործարան, և երկու օր հետո նրան իր լաբորատորիայում ընդունում է Է Սարրոն, ցույց է տալիս վառոդի փորձարկումը, և տալիս (2 գ) «անձնական օգտագործման» նմուշ, սակայն գիտնականը ելնելով բաղադրությունից և հատկություններից, հասկանում է, որ այն պիտանի չէ խոշոր տրամաչափի հրազենի համար ։ 1890 թվականի հուլիսի կեսերին Սանկտ Պետերբուրգում Դ. Մենդելեևը արտահայտվեց լաբորատորիայի կարևորության մասին (որը, սակայն բացվեց 1891 թվականի ամռանը), իսկ ինքը Մենդելեևը Ն. Մենշուտկինի, Ն. Ֆյոդորովի, Ա. Շիշկովի, Ա. Շուլյաչենկոյի հետ սկսեց փորձեր կատարել համալսարանի լաբորատորիայում։ 1890 թվականին, Օխտինի վառոդի գործարանում, նա մասնակցեց տարբեր տիպի զենքերում անծուխ վառոդի փորձարկումներին ու խնդրեց նրանցից վառոդի օգտագորխման տեխնոլոգիան։ Դ, Մենդելեևի կողմից դեկտեմբերին հայտնաբերվեց լուծելի նիտրոթաղանթանյութը, իսկ հունվարին՝ այն ինչը «լուծվում է շաքարի պես», որը հետագայում անվանվեց պիրոկոլոդիում։ Դ. Մենդելեևը մեծ նշանակություն էր տալիս վառոդագործության տնտեսական և արդյունաբերական կողմին, միայն հայրենական արտադրության հումքի կիրառմանը, ուսումնասիրում էր ծծմբաթթվի ստացումը Վյատսկի մարզի Ելաբուրգ քաղաքի Պ. Ուշկովի անվան գործարանում տեղական ծծմբաքարից (որտեղ էլ հետագայում փոքր քանակով սկսեցին վառոդ արդյունահանել)։ Վառոդի արդյունահանումը սկսվեց Սանկտ պետերբուրգի մոտակայքում գտնվող Շլիսելբուրգի գործարանում։ 1892 թվականի աշնանը, ծովային նավատորմի հրետանու գլխավոր մասնագետ ծովակալ Ստեպան Մակարովի մասնակցությամբ, այդ ժամանակ փորձարկվեց պիրոկոլոդինային վառոդը, ռազմական մասնագետների կողմից բարձր գնահատականի արժանացավ։ Դ. Մենդելեևի ղեկավարությամբ կես տարվա ընթացքում մշակվեց պիրոկոլոդինային վառոդի տեխնոլոգիան, որը հանդիսանում էր ռուսական անծուխ վառոդի հիմքը և իր որակներով գերազանցում էր արտասահմանյան նմուշներին։ Ծովակալ Ս. Մակարովը 1893 թվականի փորձարկումներից հետո, հաստատեց նոր անծուխ վառոդի պիտանելիությունը բոլոր տիպի տրամաչափի զենքերի համար ։ Դ. Մենդելեևը ընդհուպ մինչև 1898 թվականը զբաղված էր վառոդագործությամբ։ Բոնջինսկու և Օխտինսկի գործարանների, Սանկտ Պետերբուրգի պիրօքսիլային գործարանի ներգրավումը բացատրվում էր գերատեսչական և պատենտային հետաքրքրություններով։ Ս. Մակարովը, պնդելով Դ. Մենդելեևի գերապատվության վրա, նշում է, Ծովային նախարարության համար, նրա «խոշոր ձեռքբերումները վառոդագործության մեջ», որտեղից գիտնականը հեռացել էր խորհրդականի պաշտոնով 1895 թվականին, նա հասնում է նրան, որ վերացվի վառոդագործության վերաբերյալ գաղտնիությունը ու «Ծովային ժողովածուն» «Անծուխ պիրոկոլոիդինային վառոդի մասին» (1895, 1896) հրատարակում է հոդվածներ, որտեղ իրար հակադրելով զանազան տեսակի վառոդներ կախված 12 պարամետրերից, նշում է Մենդելեևի հայտնաբերածի առավելությունները, որոնք արտահայտվում են նրա բաղադրության հաստատունությամբ, համասեռությամբ, «դետոնացիայի (անդրպայթյուն) հետքերի» բացառմամբ Օխտինսկու վառոդային գործարանի էքսպերտ, ֆրանսիացի ինժեներ Մասենը անձամբ, հասնում է նրան, որ պիրոկոլոդինային վառոդի մենաշնորհը վերագրվի Դ. Մենդելեևին ։ Հայրենական հետազոտությունների զարգացման փոխարեն, այն ժամանակ գնում էին արտասահմանյան պատենտները, Մենդելեևյան վառոդի արտադրության և հեղինակային իրավունքը իրեն էր վերագրել Սանկտ պետերբուրգում գտնվող ՌԾՆ կրտսեր լեյտենանտ Դ. Բերնադուն (John Baptiste Bernadou), չգիտես որտեղից հայթայթելով բաղադրատոմսը, և երբեք նախկինում չզբաղվելելով դրանով, հանկարծ 1898 թվականին, իբր «տարվելով» անծուխ վառոդով, և արդեն 1900 թվականին ստանալով պիրոկոլոիդային վառոդի արտադրության պատենտը, սկսում է արտադրել այն, իր աշխատանքներում գրում է Մասենը։ Եվ Ռուսաստանը «իր հնամենի ավանդության համաձայն» Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ մեխ չափերով գնել է Ամերիկայից, իսկ գյուտարարները մինչև հիմա համարվում են նավաստի Դ. Բերնադուն և կապիատան Ջ. Կոնվերսը (George Albert Converse) (Colloid explosive and process of making same)...  Դմիտրի Իվանովիչը, հենվելով իր ջրային լուծույթների հիմնավոր աշխատանքներին, և անմիջապես վառոդագործությունը կապելով դրանց, վառոդագործության վերաբերյալ գրել է շուրջ  68 հոդված ։