cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Թոքերի քրոնիկ օբստրուկտիվ հիվանդություն
Այլ հետազոտություններ
Կրծքավանդակի ռենտգեն հետազոտությունը և արյան ընդհանուր անալիզը կարող են լինել օգտակար ախտորոշման ժամանակ այլ վիճակները ժխտելու համար ։ Ռենտգեն նկարի վրա բնութագրիչ նշաններն են գերձգված թոքերը, հարթեցված դիաֆրագման, հետկրծոսկրային տարածության մեծացումը և բուլաները, դա մեզ կօգնի բացառելու թոքերի այլ հիվանդությունները, ինչպիսիք են թոքաբորբը, թոքերի այտուցը և պնևմոթորաքսը ։ Համակարգչային շերտագրության միջոցով տեսնում ենք էմֆիզեմայի տարածվածությունը թոքերում, ինչը ևս կարևոր է տարբերակիչ ախտորոշման համար ։ Այնուամենայնիվ եթե վիրահատություն պլանավորված չի, այն հազվադեպ է ազդում ընթացքի վրա ։ Հնարավոր է նաև շնչափողի պատի դեֆորմացիայի առկայություն ։ Զարկերակային արյան հետազոտությունը արվում է որոշելու համար թթվածնի անհրաժեշտությունը. սա խորհուրդ է տրվում նրանց ում ԱԱԾ1-ը փոքր է 35%-ից կանխատեսվող արժեքից, պերիֆերիալ հագեցվածությունը թթվածնով 92%-ից ցածր և նրանց համար, ովքեր ունեն կանգային սրտային անբավարարության ախտանշաններ ։ Աշխարհի այն վայրերում, որտեղ ալֆա-1 անտիտրիպսինի անբավարարությունը տարածված է, մարդկանց ԹՔՕՀ-ով (հատկապես 45տարեկանից ցածր, էմֆիզեմայով՝ ախտահարված թոքերի ստորին հատվածներո) պետք է դիտարկել հետազոտման համար ։
Տարբերակիչ ախտորոշում
ԹՔՕՀ-ն անհրաժեշտ է տարբերակել այլ հիվանդություններից, որոնց դեպքում ևս առաջանում է շնչահեղձություն, օրինակ՝ կանգային սրտային անբավարարությունը, թոքային էմբոլիան, թոքաբորբը կամ պնևմոթորաքսը։ ԹՔՕՀ-ով հիվանդներից շատերը սխալմամբ կարծում են, թե իրենց մոտ ասթմա է ։ Տարբերակիչ ախտորոշումը ասթմայի և ԹՔՕՀ-ի միջև հիմնված է ախտանշանների, ծխելու պատմության և սպիրոմետրիայի ժամանակ օդային հոսքի սահմանափակման դարձելիության վրա բրոնխալայնիչների ազդեցությամբ ։ Տուբերկուլյոզը ևս կարող է ուղեկցվել քրոնիկ հազով, այդ պատճառով պետք է դիտարկել այն վայրերում, որտեղ այն տարածված է ։ Համեմատաբար քիչ հանդիպող իրավիճակներ, որոնք կարող են դրսևորվել անալոգ կերպով, դրանք են բրոնխ-թոքային դիսպլազիան և օբլիտերատիվ բրոնխիոլիտը ։ Քրոնիկ բրոնխիտը կարող է ի հայտ գալ նորմալ օդային հոսքի պայմաններում և այս դեպքում այն չի դասակարգվում որպես ԹՔՕՀ ։
Ծխելուց հրաժարվելը
ԹՔՕՀ-ի կանխարգելման հիմնական բաղադրիչը մարդկանց հետ պահելն է ծխելուց. Կառավարության քաղաքականությունը, հանրային առողջապահության գործակալություննները և ծխելու դեմ ուղղված կազմակերպությունները նվազեցնում են ծխողների թիվը՜ խրախուսելով չսկսել ծխելը և դադարեցնել ծխելը ։ Հանրային և աշխատանքային վայրերում ծխելու արգելքները կարևորագույն միջոցառումներ են մանավանդ պասիվ ծխողների համար՝ ծխի ազդեցության նվազեցման նպատակով, և չնայած շատ վայրերում արդեն սահմանվել են արգելքներ, խրախուսվում է էլ ավելի շատ տարածքներ ընդգրկել ։
Նրանք, ովքեր ծխում են ծխախոտի դադարեցումը համարվում է միակ միջոցը, որը դանդաղեցնում է հիվանդության վատթարացումը ։ Նույնիսկ հիվանդության վերջին փուլում դա կարող է նվազեցնել թոքերի ֆունկցիայի վատթարացումը և հետաձգել հաշմանդամության և մահվան սկիզբը ։ Հաճախ պահանջվում է մի քանի փորձ, մինչև երկարատև հեռու մնալը ծխախոտից : 5 տարվա ընթացքում փորձերի 40%-ը հաջողությամբ են ավարտվում ։
Որոշ ծխողներ կարողանում են հասնել երկարաժամկետ ծխելուց հրաժարման միայնակ իրենց կամքի շնորհիվ։ Ամեն դեպքում ծխելն առաջացնում է մեծ կախվածություն և շատ ծխողներ ունեն հետագա աջակցության կարիք ևս։ Ծխելուց հրաժարվելու հավանականությունը մեծանում է ի շնորհիվ սոցիալական աջակցության, տարբեր ծրագրերում ներգրավածության և նիկոտին փոխարինող դեղամիջոցների կիրառմամբ՝ ինչպիսիք են բուպրոպիոնը կամ վառենիկլինը ։ Ծխախոտի դադարեցման կոմբինացված բոժումը վարքային թերապիայի հետ 2 անգամ ավելի էֆֆեկտիվ է օգնում ԹՔՕՀ—ով մարդկանց թողել ծխելը, քան միայն վարքային թերապիան ։
Մասնագիտական առողջություն
Մի շարք միջոցառումներ են ձեռնարկվում որպեսզի իջեցվի ԹՔՕՀ-ի հավաանականությունը այն մարդկանց մոտ, ովքեր աշխատում են վտանգավոր արտադրություններում՝ ածուխի հանքարդյունաբերությունում, տարբեր շինարարություններում ։ Այդ միջոցառումների օրինակներից են հանրային կարգավորումները, աշխատողներին կրթելը, ռիսկի գործոնների ղեկավարումը, խթանումը ծխելուց հրաժարվելու, աշխատողների ստուգումը ԹՔՕՀ-ի վաղ նշանների հայտնաբերման համար, ռեսպիրատորների օգտագործումը և փոշու վերահսկումը ։ Փոշու էֆֆեկտիվ վերահսկման կարելի է հասնել օդափոխության բարելավման, ջրային սփրեյների օգտագործման և տեխնիկայի կիրառմամբ, որը նվազագույնի է հասցնում փոշու առաջացումը ։ Եթե աշխատողի մոտ զարգացել է ԹՔՕՀ, հետագայում թոքերի վնասումը կարող ենք նվազեցնել՝ խուսափելով փոշու հիմնական ներգործությունից, օրինակ փոխելով աշխատանքը ։
Oդի աղտոտվածություն
Կարելի է բարելավել թե բաց թե փակ տարածությունների օդի որակը, որի միջոցով կկանխարգելենք ԹՔՕՀի առաջացումը կամ կդանդաղացնենք արդեն առկա հիվանդության վատթարացումը ։ Դրան կարող ենք հասնել հանրային քաղաքականության, մշակութային փոփոխությունների և անձնական ներգրավածության միջոցով ։
Մի շարք զարգացած երկրներ բարելավել են արտաքին միջավայրի օդի որակը նորմատիվ ակտերի միջոցով։ Ու դա բերեց այդ երկրների բնակչության թոքերի գործառույթների բարելավմանը ։ ԹՔՕՀ-ով հիվանդները ունենում են ավելի քիչ ախտանշաններ, եթե մնում են տանը այն օրերին, երբ դրսում օդի որակը վատն է ։
Հիմնական ջանքերից մեկը նվազեցնել կերակրի պատրաստման և ջեռուցման վառելիքի ծխի ազդեցությունը ի շնորհիվ բնակարանի օդափոխության և վառարանների, ծխնելույզների բարելավման ։ Ճիշտ ընտրված վառարանները կարող են բարելավել բնակարանի օդի որակը 85%-ով։ Էներգիայի ալտերնատիվ աղբյուրների օգտագործումը ևս շատ էֆֆեկտիվ է։ Կերոսինի և ածուխի օգտագործումը որպես վառելիք ավելի նվազ վտանգավոր է, քան ավանդական կենսազանգվածի՝ փայտի և գոմաղբի ։
Բուժում
ԹՔՕՀ-ի համար ոչ մի բուժում հայտնի չէ, բայց ախտանշանները բուժելի են և պրոգրեսիան հնարավոր է կանխել ։ Բուժման հիմնական նպատակներն են նվազեցնել ռիսկի գործոնները, բուժել կայուն ԹՔՕՀ-ը, կանխարգելել և բուժել սուր բարդությունները, ինչպես նաև բուժել ուղեկցվող հիվանդությունները ։ Միակ միջոցառումները, որոնք բերում են մահացության նվազման՝ ծխելը դադարեցնելը ու լրացուցիչ թթվածինն են ։ Ծխելը դադարեցնելը նվազեցնում է մահվան ռիսկը 18%-ով ։ Մնացած առաջարկները իրենց մեջ ներառում են գրիպի դեմ պատվաստում տարին մեկ անգամ, պնևմոկոկային պատվաստում 5 տարին մեկ և շրջակա միջավայրի օդի աղտոտման ազդեցության նվազեցումը ։ Այն հիվանդների, ում մոտ հիվանդությունն ունի պրոգրեսիվող ընթացք, պալիատիվ բուժումը կարող է բերել ախտանշանների նվազեցմանը, իսկ մորֆինի օգնությամբ կարող ենք բարելավել շնչահեղձության զգացումը ։ Ոչ ինվազիվ օդափոխությունը կարող է օգտագործվել շնչառության բարելավման համար ։ Եթե մարդկանց ներկայացվի անհատականացված գործողություներրի պլան, կրթական դասընթացներ և աջակցեն, որպեսզի հետևեն այդ գործողությունների պլանին, ապա սրացումների դեպքում կնվազի հիվանդանոցային այցելությունների թիվը, ինչպես նաև կբերի սրացման վաղաժամ բուժման ։ Երբ ինքնավերահսկվող միջամտությունները, ինչպիսիք են կորտիկոստերոիդների և լրացուցիչ թթվածնի ընդունումը զուգակցվում է գործողությունների պլանով, ապա առողջությունով պայմանավորված կյանքի որակը բարելավվում է ի համեմատ սովորական բուժման ։
Ֆիզիկական վարժություններ
Վարժությունների օպտիմալ ռեժիմը, ոչ ինվազիվ օդափոխության օգտագործումը վարժությունների ժամանակ, և վարժությունների ինտենսիվությունը ԹՔՕՀ-ով հիվանդների համար դեռ անհայտ է ։ Ձեռքի դիմակացնության վարժությունների իրականացումը բարելավում է ԹՔՕՀ-ով հիվանդների ձեռքի շարժումները, նաև կարող է բերել որոշակի բարելավման շնչահեղձության հետ կապված ։ Միայն ձեռքի վարժությունների իրականացումը չի բերում կյանքի որակի բարելավման ։ Շնչառական վարժությունները առանձին վերցված ունեն սահմանափակ դեր ։ Սեղմված շրթունքներով շնչառական վարժությունները կարող են լինել օգտակար  ։ Թայի Չիի վարժությունները անվտանգ են ԹՔՕՀ-ով հիվանդների համար և կարող են լինել օգտակար թոքերի ֆունկցիայի և հնարավորությունների համար բուժման հիմանական ծրագրի հետ համեմատ ։ Ապացուցված չէ, որ Թայի Չին ավելի էֆֆեկտիվ է, քան մնացած վարժությունների ծրագրերը ։ Ներշնչական և արտաշնչական մկաններով վարժությունները արդյունավետ մեթոդ են ամենօրյա կյանքի բարելավման համար։ Ներշնչական մկանների և տնային պայմաններում քայլքի վարժությունների համադրությունը կարող է սահմանափակել շնչահեղձությունը ԹՔՕՀ-ի ծանր դեպքերում ։ Բացի այդ, ցածր ամպլիտուդի բարձր արագության համատեղ մոբիլիզացիայի օգտագործումը ֆիզիկական վարժությունների հետ միասին բարելավում է թոքերի ֆունկցիան և ֆիզիկական աշխատունակությունը ։ Ողնաշարի մանիպուլյացիոն թերապիայի նպատակը կրծքավանդակի շարժունակության բարելավումն է, որը կբերի շնչառության ժամանակ ծանրաբեռնվածության նվազմանը թոքերի վրա, և իր հերթին կբարձրացնի ֆիզիկական աշխատունակությունը, ինչպես նշված է համակարգային բժշկական հետազոտության արդյունքներում ։
ԱՆբավարար քաշը կամ ավելորդ քաշը կարող են ազդել ախտանշանների, հաշմանդամության աստիճանի և ԹՔՕՀ-ի կանխատեսման վրա։ ԹՔՕՀ-ով հիվանդները, ովքեր ունեն անբավարար քաշ, կարող են բարելավել իրենց շնչառական մկանային ուժը, ավելացնելով ընդունվող կալորիաների քանակը ։ Երբ սա զուգակցվում է պարբերական ֆիզիկական վարժությունների կամ թոքային վերականգնողական ծրագրի հետ, այն կարող է հանգեցնել ԹՔՕՀ-ի ախտանշանների բարելավմանը։ Հավելյալ սնունդը կարող է լինել օգտակար նրանց համար, ովքեր ունեն թերսնուցում ։
Բրոնխալայնիչներ
Ինհալյացիոն բրոնխալայնիչները հիմնական օգտագործվող դեղամիջոցներն են, որոնք բերում են վիճակի ընդհանուր բարելավման ։ Երկու հիմնական տեսակներն են՝ β2 ագոնիստները և հակախոլիներգիկները; երկուսն էլ ունեն երկարատև և կարճատև ազդեցության տարատեսակներ ։ Նրանք նվազեցնում են շնչահեղձությունը, հևոցը և ֆիզիկական վարժությունների սահմանափակումը, ինչի արդյունքում էլ բերում են կյանքի որակի բարելավման ։ Դեռ պարզ չէ, արդյոք նրանք ունենում են ազդեցություն հիմնական հիվանդության պրոգրեսիվման վրա ։
Հիվանդության թեթև ընթացքի դեպքում, կարճատև ազդեցության դեղամիջոցները խորհուրդ են տրվում օգտագործել ըստ անհրաժեշտության ։ Հիվանդության ծանր ընթացքի դեպքում խորհուրդ են տրվում երկարատև ազդեցության դեղամիջոցներ ։ Երկարատև ազդող դեղամիջոցները նվազեցնում են նաև գերօդափոխությունը ։ Եթե երկարատև ազդեցության բրոնխալայնիչները բավարար չեն, ապա ավելացնում են ինհալյացիոն կորտիկոստերոիդներ ։ Թե որն է ավելի լավը, թիոտրոպրիումը (երկարատև ազդեցության հակախոլիներգիկ) թե երկարատև ազդեցության բետա ագոնիստը (ԵԱԲԱ) հայտնի չէ, կարելի է օգտագործել յուրաքանչյուրն էլ, իսկ այնուհետև շարունակել այն, որը լավագույն ազդեցությունն է թողել ։ Երկուսն էլ բերում են սուր բարդությունների նվազմանը 15–25%-ով ։ Թեև կարելի է օգտագործել 2 պրեպարատը միաժամանակ, սակայն յուրաքանչյուր լրացուցիչ օգուտ ունի կասկածելի նշանակություն ։
Հասանելի են կարճատև ազդոցության մի քանի β2 ագոնիստներ,ներառյալ սալբուտամոլը (ալբուտերոլ) և տերբուտալինը ։ Դրանք ապահովում են ախտանշանների որոշակի թեթևացում 5-ից 6 ժամվա կտրվածքով ։ ԵԱԲԱ-ները ինչպիսիք են սալմետերոլը, ֆորմոտերոլը և ինդացատերոլը հաճախ օգտագործվում են որպես հիմնական թերապիա։ Ոմանք կարծում են, որ դրական ազդեցության ապացույցները սահմանափակ են, մինչդեռ ուրիշները գտնում են, որ ապացույցները հասատված են ։ ԹՔՕՀ-ի ժամանակ երկարատև կիրառման կողմնակի ազդեցություններն են դողը և սրտխփոցը ։ Ինհալյացիոն ստերոիդների հետ օգտագործման դեպքում մեծացնում են թոքաբորբի զարգացման վտանգը ։ Չնայած ստերոիդները և ԵԱԲԱ-ները կարող են միասին ավելի լավ աշխատել , դեռ հայտնի չէ, արդյոք այս աննշան դրական ազդեցությունը գերազանցում է ավելացված ռիսկերը թե ոչ ։ Գոյություն ունեն որոշ ապացույցներ, որ ԵԱԲԱ-ի համակցված բուժումը երկարատև ազդեցության մուսկարինային անտագոնիստների հետ (ԵԱՄԱ), անտիխոլիներգիկների, կարող է բերել սրացումների, թոքաբորբի առաջացման նվազման, 1-ին վայրկյանում արագացած արտաշնչման ծավալի (ԱԱԾ1%) և կյանքի որակի բարելավման՝ ԵԱԲԱ-ով և ինհալյացիոն կորտիկոստերոիդներով (ԻԿՍ )բուժման համեմատ ։ Բոլոր երեքը միասին, ԵԱԲԱ, ԵԱՄԱ և ԻԿՍ ունեն դրական ազդեցության որոշակի ապացույցներ ։ Կայուն ԹՔՕՀ-ով հիվանդների ինդակատերոլի ինհալյացիոն դոզան օրական 1 անգամ է, և այն նույնչափ էֆֆեկտիվ է, որքան երկարատև ազդեցության β2ագոնիստները, որոնք պահանջում են օրական 2անգամյա ընդունում ։
ԹՔՕՀ-ի ժամանակ օգտագործվող 2 հիմնական հակախոլիներգիկներրն են իպրատրոպիումը և թիոտրոպիումը։ Իպրատրոպիումը ունի կարճատև ազդեցություն, մինչդեռ թիատրոպիումը՝ երկարատև։ Թիոտրոպիումը բերում է սրացումների նվազմանը, բարելավումէ կյանքի որակը և թիոտրոպիումը ապահովում է այս դրական ազդեցություները ավելի լավ, քան իպրատրոպիումը ։ Այն չի ազդում մահացության և ընդհանուր հոսպիտալիզացիայի մակարդակի վրա ։ Անտիխոլիներգիկները կարող են առաջացնել բերանում չորություն և միզատար ուղիների ախտանշաններ ։ Դրանք նաև բերում են սրտային հիվանդությունների և կաթվածի ռիսկի մեծացման ։ Ակլիդինիումը ևս երկարատև ազդեցության դեղամիջոց է, որը նույնպես նվազեցնում է հոսպիտալիզացիաների թիվը և բարձրացնում կյանքի որակը  ։ ԵԱՄԱ ումեկլիդինիում բրոմիդը անտիխոլիներգիկի ալտերնատիվ է ։ Թիոտրոպիումի հետ համեմատ, ԵԱՄԱ-ները՝ ակլիդինիումը, գլիկոպիրոնիումը և ումեկլիդինիումը ունեն նմանանատիպ էֆֆեկտիվություն․ բոլոր այս 4 դեղամիջոցները ավելի էֆֆեկտիվ են, քան պլացեբո բուժումը ։ Անհրաժեշտ են հետագա համեմատական ուսումնասիրություններ և հետազոտություններ ակլիդինիումի և թիոտրոպիումի միջև ։
Կորտիկոստերոիդներ
Կորտիկոստերոիդները հիմնականում օգտագործվում են ինհալյացիոն տարբերակով, բայց հնարավոր է նաև կիրառումը հաբերի ձևով՝ սուր բարդությունների կանխարգելման և բուժման համար։ Ինհալյացիոն կորտիկոստերոիդները չունեն արտահայտված ազդեցություն ԹՔՕՀ—ի թեթև ձևերի ժամանակ, սակայն միջին և ծանր ձևերի դեպքում նվազեցնում են սուր բարդությունների թիվը ։ Դրանք չեն ազդում տարեկան մահացության վրա ։ Անհայտ է նաև նրանց ազդեցությունը հիվանդության պրոգրեսիվման վրա ։ ԵԱԲԱ-ի հետ համատեղ օգտագործման դեպքում, դրանք կարող են նվազեցնել մահացության մակարդակը, դրանց առանձին օգտագործման համեմատ ։ Ինհալյացիոն ստերոիդները բերում են թոքաբորբի զարգացման ռիսկերի մեծացմանը ։ Ստերոիդ հաբերով երկարատև բուժումը բերում է զգալի կողմնակի էֆֆեկտների ։
Այլ դեղամիջոցներ
Երկարատև ազդեցության անտիբիոտիկների, մասնավորապես մակրոլիդների շարքից էրիթրոմիցինի կիրառումը, նվազեցնում է սրացումների հաճախականությունը նրանց մոտ, ովքեր տարեկան ունենում են 2-ից ավել սրացումներ ։ Այս պրակտիկան կարող է լինել տնտեսապես մատչելի աշխարհի տարբեր շրջաններում ։ Ազիթրոմիցինի հետ կապված խնդիրները ներառում են անտիբիոտիկների հանդեպ դիմակայունությունը և լսողության հետ կապված խնդիրները ։ Մեթիլքսանտինների շարքից թեոֆիլինը տալիս է ավելի շատ վնաս քան օգուտ, այդ պատճառով հիմնականում չի առաջարկվում, բայց որոշ դեպքերում կարող է օգտագործվել որպես 2-րդ շարքի դեղամիջոց ։ Մուկոլիտիկները կարող են օգնել նվազեցնել սրացումների քանակը քրոնիկ բրոնխիտով հիվանդների մոտ ։ Հազի դեմ դեղամիջոցները խորհուրդ չեն տրվում ։
ԹՔՕՀ-ով հիվանդների մոտ կարդիոսելեկտիվ բետա բլոկատորների կիրառումը չի ազդում շնչառական ֆունկցիայի վրա ։ Կարդիոսելեկտիվ բետա բլոկատորներով թերապիան չպետք է լինի հակացուցված ԹՔՕՀ-ով հիվանդների համար ։
Թթվածին
Թթվածնաբուժումը (օքսիգենոթերապիան) խորհուրդ է տրվում այն մարդկանց, ովքեր հանգստի պայմաններում ունեն թթվածնի ցածր մակարդակ (թթվածնի պարցիալ ճնշումը 50-55մմ սնդ․սյ․ ցածր կամ սատուրացիան 88%-ից ցածր) ։ Մարդկանց այս խմբում այն կարող է նվազեցնել սրտային անբավարարության և մահացության ռիսկը, եթե օգտագործեն օրական 15 ժամ և կարող է բարելավել տանելիությունը ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության նկատմամբ ։ Թթվածնի բավարար կամ չափավոր ցածր մակարդակների դեպքում, թթվածնաբուժումը կարող է բարելավել հևոցի զգացումը, որն առաջանում է ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության ժամանակ, բայց չի ազդում հանգստի պայմաններում առաջացող հևոցի կամ կյանքի որակի վրա ։ Իհարկե թթվածնաբուժման էֆֆեկտիվությունը նվազում է, երբ դրան զուգահեռ հիվանդը շարունակում է ծխել ։ Այսպիսի դեպքերում ոմանք դեմ են դրա կիրառմանը ։ Սուր բարդացումների ժամանակ շատերը կարիք են ունենում թթվածնաբուժման․ օգտագործելով բարձր կոնցենտրացիաներով թթվածին առանց հաշվի առնելու հիվանդի սատուրացիան, կարող է բերել ածխաթթու գազի մակարդակի բարձրացմանը և այդպիսով էլ ավելի վատթարցնել հիվանդի վիճակը ։ Ածխաթթու գազի բարձր մակարդակ ունեցողներին խորհուրդ է տրվում թթվածին 88–92% հագեցվածոււթյամբ, ովքեր չունեն այդ ռիսկը՝ 94–98% ։
Վիրահատական բուժումը
Հիվանդության ծանր աստիճանի դեպքում վիրահատությունը կարող է լինել օգտակար, այն իր մեջ ներառում է թոքի փոխպատվաստում և թոքի ծավալային ռեդուկցիան, որն իրենից ներկայացնում է թոքի էմֆիզեմայով առավել ախտահարված հատվածների հեռացումը, որը թույլ է տալիս մնացած հարաբերական առողջ թոքին ընդլայնվել և աշխատել ավելի լավ ։ Դա հատկապես էֆֆեկտիվ է, երբ էմֆիզեման հիմնականում ախտահարում է վերին բիլթը, բայց վիրահատությունը մեծացնում է վաղ մահվան և այլ անցանկալի երևույթների զարգացման ռիսկերը ։ Թոքերի փոխպատվաստումը իրականցվում է ծանր ԹՔՕՀ-ով հիվանդների մոտ՝ մասնավորապես երիտասարդների ։
Սրացումներ
Սրացումներըը հիմնականում բուժվում են ավելացնելով կարճատև ազդեցության բրոնխադիլատատորների օգտագործումը ։ Այն ներառում է իր մեջ կարճատև ազդեցության ինհալյացիոն բետա ագոնիստների և հակախոլիներգիկների համակցում ։ Այս դեղամիջոցները կարող են տրվել ինպես սփեյսերով, այնպես էլ նեբուլայզերով, երկուսի արդյունավետությունը նույն է ։ Ավելի ծանր վիճակում գտնվող հիվանդի համար նեբուլայզերի կիրառումը ավելի հեշտ կլինի ։ Թթվածնաբուժումը կարող է լինել օգտակար։ Սակայն թթվածնի ավելցուկը կարող է բերել ածխաթթու գազի մակարդակի ավելացման և գիտակցության խանգարման ։
Տիպ 2 շնչառական անբավարարությամբ մարդկանց մոտ( CO2-ի մակարդակը կտրուկ բարձրացած է) դրական ճնշումով ոչ ինվազիվ օդափոխությունը նվազեցնում է մահացության հավանակությունը կամ ինտենսիվ թերապիայի անհրաժեշտությունը ։ Թեոֆիլինը նույնպես կարելի է օգտագործել, երբ մնացած միջոցները արդյունավետ չեն ։ Հոսպիտալացումների անհրաժեշտություն լինում է սրացումների 20%-ից քիչ դեպքերում Այն հիվանդները, ում մոտ բացակայում է շնչառական անբավարարության հետևանքով զարգացած ացիդոզը, տնային խնամքը կարող է լինել բավարար ։
Կանխատեսում
[[File:Chronic obstructive pulmonary disease world map - DALY - WHO2004.svg|upright=1.3|thumb|ԹՔՕՀ-ի անկարողության պատճառով կորցրած տարիները (ԱՊԿՏ) 100,000 մարդու հաշվարկով 2004 թվական
{{legend|#b3b3b3|չկան տվյալներ}} {{legend|չկա տվյալներ|≤110}} {{legend|#fff200|110–220}} {{legend|#ffdc00|220–330}} {{legend|#ffc600|330–440}} {{legend|#ffb000|440–550}} {{legend|#ff9a00|550–660}}
{{legend|#ff8400|660–770}} {{legend|#ff6e00|770–880}} {{legend|#ff5800|880–990}} {{legend|#ff4200|990–1100}} {{legend|#ff2c00|1100–1350}} {{legend|#cb0000|≥1350}} ]] ԹՔՕՀ-ն սովորաբար ժամանակի ընթացքում ավելի է խորանում և կարող է հանգեցնել մահվան։ Հաշվարկված է, որ ընդհանուր հաշմանդամության 3%-ը կապված է ԹՔՕՀ-ի հետ ։ Ամբողջ աշխարհում սկսած 1990 թվականից մինչև 2010 թվականը ԹՔՕՀ-ին բաժին ընկնող հաշմանդամության թիվը նվազել է ի շնորհիվ օդի որակի բարելավմանը՝ մանավանդ Ասիայում ։
ԹՔՕՀ-ի սրացումների հաճախականությունը կախված է մի շարք գործոնների առկայությունից, ներառյալ՝ օդատար ուղիների ծանր օբստրուկցիան, ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության նկատմամբ ցածր տոլերանտությունը, հևոցը, քաշի զգալի անբավարարությունը կամ ավելցուկը, կանգային սրտային անբավարարությունը, ծխել շարունակելը և հաճախակի սրացումները ։ ԹՔՕՀ-ի հետևանքները կարելի է գնահատել օգտագործելով ԲՕԴԻ ինդեքսը, որը գնահատում է 0-10 միավորով՝ հաշվի առնելով ԱԱԾ1-ը, մարմնի զանգվածի ինդեքսը, 6 րոպեի ընթացքում քայլելով անցած տարածության չափը և դիսպնոեի սանդղակը ։ Քաշի զգալի կորուստը վատ նշան է ։ Սպրիրոմետրիայի արդյունքները ևս կանխատեսում են հիվանդության առաջընթացը, բայց ոչ այնքան լավ, որքան ԲՕԴԻ ինդեքսը ։
Համաճարակաբանություն
2010 թվականի դրությամբ ընդհանուր առմամբ ԹՔՕՀ-ով հիվանդների թիվը կազմում է մոտ 329 միլիոն մարդ (բնակչության 4.8%-ը) ։ Հիվանդանում են հավասարապես թե տղամարդիկ, թե կանայք, քանի որ զարգացած երկրներում կանանց շրջանում նկատվում է ծխախոտի օգտագործման աճ ։ Զարգացած երկրներում 1970-2000 թվականների ընթացքում աճը պայմանավորված է ծխելու աճի տեմպերի հետ, բնակչության աճի և ծերացող բնակչության աճի հետ, քանի որ մահացությունը նվազել է այնպիսի հիվանդություններից, ինչպիսիք են ինֆեկցիոն հիվանդությունները ։ Որոշ զարգացող երկրներում նկատվում է ցուցանիշների աճ, որոշներում՝ կայուն ցուցանիշներ, իսկ որոշներում՝ ԹՔՕՀ-ի տարածվածության նվազում ։ Ակնկալվում է, որ գլոբալ թվերը կշարունակեն աճել, քանի որ ռիսկի գործոնները շարունակոււմ են մնալ ընդհանուր, իսկ բնակչությունը՝ ծերանալ ։
1990-2010 թվականների ընթացքում ԹՔՕՀ-ի հետևանքով մահերի թիվը մի փոքր իջավ 3,1 միլիոնից 2,9 միլիոն և դարձավ մահվան 4-րդ առաջատար պատճառը ։ 2012 թվականին դարձավ 3-րդ առաջատարը, քանի որ մահվան դեպքերի թիվը կրկին աճել էր մինչև 3,1 միլիոն ։ Որոշ երկրներում տղամարդկանց շրջանում մահացությունը իջել է, իսկ կանանց շրջանում ավելացել ։ Սա ամենայն հավանականությամբ կապված է նրա հետ, որ տղամարդկանց և կանանց շրջանում ծխելու ցուցանիշները գնալով դառնում են ավելի նման ։ ԹՔՕՀ-ն առավել տարածված է տարեց մարդկանց շրջանում, այն հանդիպում է 65 տարեկանից բարձր խմբում 1000-ից 34-200 մարդու մոտ՝ կախված դիտարկող բնակչությունից ։
Անգլիայում մոտավորապես 0,84 միլիոն մարդ (50միլիոնից) ունի ախտորոշված ԹՔՕՀ, սա նշանակում է, որ 59 մարդուց 1-ը ստանում է ԹՔՕՀ ախտորոշումը իր կյանքի որևէ փուլում։ Երկրի սոցիալապես առավել աղքատ շրջաններում 32 մարդուց 1-ի մոտ ախտորոշվևմէ ԹՔՕՀ, իսկ ապահոված շրջաններում՝ 98-ից 1-ի մոտ ։ Միացյալ նահանգներում մեծահասակների 6.3%-ի մոտ (մոտավորապես 15 միլիոն մարդ) ախտորոշվել է ԹՔՕՀ ։ Այդ թիվը կարող է հասնել 25 միլիոնի, եթե ներառվեն նաև չախտորոշված դեպքերը ։ 2011 թվականին ԱՄՆ-ում գրանցվել է ԹՔՕՀ-ի հետ կապված մոտավորապես 730,000 հոսպիտալիզացիայի դեպք ։ ԱՄՆ-ում ԹՔՕՀ-ն գնահատվում որպես է մահացության 3-րդ առաջատար պատճառը 2011թվականի համար ։
Պատմություն
Էմֆիզեմա բառն ունի հունարեն ծագում ἐμφυσᾶν - փքվել ։ Քրոնիկ բրոնխիտ տերմինը սկսել են օգտագործել 1808 թվականից, մինչդեռ ԹՔՕՀ-ն՝ սկսած 1965 թվականից ։ Նախկինում այն հայտնի էր տարբեր անվանումներով, ներառյալ քրոնիկ օբստրուկտիվ բրոնխաթոքային հիվանդությունը, քրոնիկ օբստրուկտիվ շնչառական հիվանդություն, օդային հոսքի քրոնիկ օբստրուկցիա, օդային հոսքի քրոնիկ սահմանափակում, քրոնիկ օբստրուկտիվ թոքային հիվանդություն, ոչ սպեցիֆիկ թոքային հիվանդություն և դիֆուզ օբստրուկտիվ թոքային սինդրոմ։ Քրոնիկ բրոնխիտ և էմֆիզեմա տերմինները ֆորմալ ձևակերպվել են 1959 թվականին CIBA -ի հրավիրած սիմպոզիումում, իսկ 1962 թվականին ընդունվել են Ամերիկայի քրոնիկ հիվանդություների հանրապետական կոմիտեի ախտորոշման ստանդարտների նիստում
Հավանական էմֆիզեմայի առաջին նկարարագրումներն են 1679 թվականի Տ․Բոնեթի «ծավալային թոքեր»-ը և 1769 թվականին Ջովանի Մորգանիի «օդով փքված թոքերը» ։ Էմֆիզեմայի նկարները առաջինն արվել են Ռուիշի կողմից 1721 թվականին ։ Դրանց հետևում են 1789 թվականի Մեթյու Բեյլի նկարները՝ դեստրուկտիվ վիճակի բնութագրական նկարագրությամբ։ 1814 թվականին Չառլզ Բադհամը օգտագործեց «կատառ» տերմինը նկարագրելու համար քրոնիկ բրոնխիտի ժամանակ դիտվող հազը և լորձի ավելցուկը։ Բժիշկ Ռենե Լեննեքը, ով հայտնագործել է ստետոսկոպը, օգտագործել է «էմֆիզեմա» տերմինը իր գրքում(1837), նկարագրելու համար այն թոքերը, որոնք դիահերձման ժամանակ չեն սմքում։ Նա նկատեց, որ սովորականի նման այդ թոքերը չէին սմքում, քանի որ լցված էին օդով և օդատար ուղիները խցանված էին լորձով։ 1842 թվականին Ջոն Հաչինսոնը հայտնագործեց սպիրոմետրը, որը հնարավորություն էր ընձեռում չափելու թոքերի կենսական տարողությունը։ Սակայն նրա սպիրոմետրը կարող էր չափել միայն ծավալը, ոչ օդային հոսքը։ Թիֆենյուն և Պինելին 1947 թվականին նկարագրեցին օդային հոսքի չափման սկզբունքները ։
1953 թվականին ամերիկացի ալերգոլոգ բժիշկ Ջորջ Ուոլդբոթը ամերիկյան բժշկական ասոցացիայի ամսագրում առաջինը նկարագրեց նոր հիվանդություն անվանելով «ծխողների շնչառական սինդրոմ»։ Սա ծխելու և քրոնիկ շնչառական հիվանդության միջև եղած կապի առաջին նկարագրումն էր ։
Վաղ բուժումները իրենց մեջ ներառում էին սխտոր, դարչին և այլն ։ Ժամանակակից բուժումները նկարագրվել են 20-րդ դարի 2-րդ կեսին։ ԹՔՕՀ-ի ժամանակ ստերոիդների օգտագործումը հաստատող փաստարկները հրապարակվել են 1950-ականների վերջին։ Բրոնխալայնիչները սկսել են օգտագոծել 1960-ականներին իզոպրենալի խոստումնալից հետազոտություններից հետո։ Հետագա բրոնխալայնիչներից, օրինակ սալբուտամոլը մշակվել է 1970-ականներին, իսկ ԵԱԲԱ-ների սկսել են օգտագործվել 1990-ականների կեսերից ։
Հասարակություն և մշակույթ
ԹՔՕՀ-ն անվանում են նաև «ծխողի թոք» ։ Էմֆիզեմայով հիվանդները հայտնի են որպես «վարդագույն փքվողներ» կամ «տիպ A», իրենց դեմքի վարդագույն գույնի, հաճախացած շնչառության և սեղմված շրթունքների պատճառով, իսկ քրոնիկ բրոնխիտով մարդկանց անվանում են «կապույտ այտուցվածներ» կամ «տիպ B» թթվածնի ցածր մակարդակի պատտճառով նրանց դեմքի և շրթունքների կապույտ գույնի և պճեղների այտուցվածության պատճառով ։ Բայց այս տերմինոլոգիան չի համարվում ներկայումս այդքան օգտակար, քանի որ ԹՔՕՀ-ով հիվանդների մեծ մասի մոտ կա և էմֆիզեմա և քրոնիկ բրոնխիտ ։
Տնտեսություն
Ընդհանուր առմամբ 2010 թվականի ընթացքում ԹՔՕՀ-ի տնտեսական ծախսերը կազմել են 2,1 տրիլիոն դոլար, որոնցից կեսը՝ զարգացած երկրներում ։ Այս ամբողջ գումարից 1,9 տրիլիոն դոլարը կազմում են ուղղակի ծախսերը, ինչպիսիք են օրինակ բուժծառայությունը, իսկ մնացած 0,2 տրիլիոնը՝ անուղղակի ։ Կանխատեսվում է, որ 2030 թվականին այս թիվը կաճի ավելի քան 2 անգամ ։ Եվրոպայում ԹՔՕՀ-ն կազմում է առողջապահական ծախսերի 3%-ը ։ Միացյալ նահանգներում հիվանդության ծախսերը կազմում են 50 բիլիոն դոլար, որոնց մեծ մասը կապված է սրացումների հետ ։ ԹՔՕՀ-ն ԱՄՆ-ի հոսպիտալներում ամենածախսատար հիվանդությունների թվում է, 2011 թվականին ընդհանուր ծախսը կազմել է 5,7 բիլիոն դոլար ։
Հետազոտություն
Ինֆլիքսիմաբը իմուն սուպրեսոր հակամարմին է, փորձարկվել է ԹՔՕՀ-ի բուժման համար, եկել են այն եզրակացության, որ այն կարող է բերել վնասկար ազդեցության առանց որևէ օգուտի
Ռոֆլումիլաստի, ցիլոմիլաստի և ֆոսֆոդիէսթերազա 4-ի ինհիբիտորները գործում են որպես բրոնխալայնիչներ և հակաբորբոքային միջոցներ։ Այս դեղերը բերում են սրացումների հաճախականության նվազմանը, բայց չեն ազդում կյանքի որակի վրա ։ Ռոֆլումիլաստը և ցիլոմիլաստը կարող են առաջացնել հետևյալ կողմնակի էֆֆեկտները՝ ստամոքս-աղիքային խնդիրներ և քաշի կորուստ։ Նաև նշում են քնի և տրամադրության խանգարումներ կապված ռոֆլումիլաստի օգտագործման հետ ։ ՖԴԷ4-ը խորհուրդ է տրվում օգտագործել որպես լրացուցիչ թերապիա՝ ԹՔՕՀ ստանդարտ բուժման ձախողման դեպքում ։
Նոր երկարատև ազդող միջոցները դեռ վերամշակման փուլում են ։ Ցողունային բջիջներով բուժումը դեռ ուսումնասիրման փուլում է ։ Թեև նախնական տվյալներ կան, որ այն անվտանգ է, իսկ կենդանիների համար բավական խոստումնալից տվյալներ կան, բայց մարդկանց վերաբերյալ տվյալները 2017թվականի հաշվարկով քիչ են  ։
Պրոցեդուրան հայտնի է որպես թոքերի նպատակաուղղված դեներվացիա, որը իր մեջ ներառում է թոքային հյուսվածքի վրա պարասիմպաթիկ նյարդային համակարգի ազդեցության նվազեցում։ Այն դեռևս ուսումնասիրվում է, բայց չկան դեռ բավարար տվյալներ այս մեթոդի օգտագործման որոշման համար ։
Բուժման էֆֆեկտիվությունը ալֆա-1 անտիտրիսինի ավելացմամբ դրա անբավարարություն ունեցող հիվանդների մոտ դեռ մնում է անհասկանալի ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թոքերի հիվանդություններ Կատեգորիա:Մասնագիտական հիվանդություններ
Խազինովո
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 73 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1795 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իշիմբայսկի շրջանի բնակավայրեր
Լուենա
Լուենա (Luena), Իսպանիայում գտնվող մունիցիպալիտետ։ Մունիցիպալիտետը մտնում է Լոս Վալես Պասեգոս համայնքի մեջ։ Տարածքը կազմում է 90.8 կմ²։
Ըստ 2010 թվականի մարդահամարի տվյալների, բնակչությունը կազմում է 710 մարդ։
Herzeleid
«Herzeleid» (գերմաներենից թարգմանաբար նշանակում է «Խոր վիշտ») գերմանական «Rammstein» Neue Deutsche Härte խմբի 1-ին ստուդիական ալբոմն է։ Թողարկվել է 1995 թվականի սեպտեմբերի 24-ին Motor Music-ի կողմից։
Տեսահոլովակներ
Կատեգորիա:1995 ալբոմներ Կատեգորիա:Ռամշտայնի ալբոմներ Կատեգորիա:Գերմանալեզու ալբոմներ
Կառիլացի (գյուղ, Վասցե-Կուուստե շրջան)
Կառիլացի (Karilatsi), գյուղ Էստոնիայի Պիլվամաա նահանգի Վասցե-Կուուստե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 113 մարդ։
Ռյասնոե (այլ կիրառումներ)
Ռյասնոե, կարող է վերաբերել՝
Մուրիզենգո
Մուրիզենգո (իտալ.՝ Murisengo), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Ալեսանդրիա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է՝ 1521 մարդ (2008)։ Բնակչության խտությունը՝ 100 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 15 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 15020։ Հեռախոսային կոդ՝ 0141։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ռոգ (այլ կիրառումներ)
Ռոգ, կարող է վերաբերել՝
Բենի Սուեյֆ
Բենի Սուեյֆ (بني سويف), քաղաք Եգիպտոսում, Բենի Սուեյֆ նահանգի վարչական կենտրոնը։ Բենի Սուեյֆը խոշոր գյուղատնտեսական կենտրոն է։ Միջնադարից հայտնի է բամբակի վերամշակմամբ և գորգագործությամբ։ Մոտակա բլուրներից արդյունահանվում է ալեբաստր։ Գտնվում է մայրաքաղաք Կահիրեից 115 կմ դեպի հարավ։ Քաղաքից ոչ հեռու գտնվում են Մեդումի բուրգը և Ֆայյումի օազիսը։ Բենի Սուեյֆում են գտնվում Բենի Սուեյֆի համալսարանը և մասնավոր Ալ Նահդա համալսարանը։
Կազապրոտա
Կազապրոտա (իտալերեն՝ Casaprota), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լազիո շրջանում՝ Ռիետի պրովինցիայում։ Բնակությունը կազմում է 762 մարդ (2008 թվականին), խտություննը կազմում է 52 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 15 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 2030։ Հեռախոսսյին կոդ՝ 0765։ Քաղաքի հովանավոր սուրբը Սուրբ Միշել Առչանգելոն է (Michele Arcangelo)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Փոքր Օլիսշոր
Փոքր Օլիսշոր (Малая Олысшор), գետ Ռուսաստանում, Կոմի Հանրապետությունում։ Գետի երկարությունը 24 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դոնի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը՝ ավազանի վտակ Պեչորա։ Գետի ավազանը՝ Պեչորա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Ռոժդեստվո (գյուղ, Ելնինսկի շրջան)
Ռոժդեստվո (Рождество), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ելնինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 33 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ելնինսկի շրջանի բնակավայրեր
Արագվի
Արագվի (არაგვი), գետ Վրաստանի արևելքում, Կուր գետի ձախ վտակը։ Կազմավորվում է Սպիտակ, Սև և Փշավյան Արագվիների գետնախառնուրդի արդյունքում (վերջինս հոսում է Բարբալո լեռան արևմտյան լանջերից)։ Երկարությունը 66 կմ է, ավազանի մակերեսը՝ 2740 կմ²։ Գետի երկայնքով ընկած է Ռազմավիրական ճանապարհը։ Կուր թափվելու տեղում է գտնվում Մցխեթա քաղաքը։
Արագվայի վրա՝ Մցխեթա քաղաքից արևելք, տեղակայված է գործող արական Զեդազենի վանքը, որը հիմնադրվել է 6-րդ դարում։ Գետի վրա է գտնվում Ժինվալյան հիդրոէլեկտրոկայանն իր ջրամբարով, որը ապահովում է Թբիլիսին ջրով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գետեր Կատեգորիա:Կուր գետի վտակներ
(5445) Վիլիվավ
(5445) Վիլիվավ (Williwaw), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1991 թվականի օգոստոսի 7-ին Հենրի Հոլտի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,55126 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9789 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,1236 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1488,44 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,241864 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 6,12° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1991 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Հենրի Հոլտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ջալալ Ա
Ջալալ Ա (Հասան-Ջալալ ), Խաչենի իշխանության ամենանշանավոր տիրակալներից մեկը։ 1214 թ.-ին հաջորդել է հորը՝ Վախթանգ-Տանգիկ Բ-ին, որպես Խաչենի գահերեց իշխան։ Նրա իշխանության շրջանում նկատվել է մշակութային և տնտեսական մեծ վերելք, որը 13-րդ դարի սկզբում ընդհանուր էր հայ և վրաց ժողովուրդների համար։ Հասան-Ջալալը զգալիորեն ամրապնդել է Խաչենի իշխանությունը։ Նա իշխել է որպես Արցախի թագավոր և սկիզբ է դրել Հասան-Ջալալյանների տոհմի, որի պայազատները մինչև 1827 թ իշխել են Արցախի Խաչեն գավառում։
Ընտանիք
Հասան-Ջալալը Խաչենի իշխանական տոհմի շառավիղն էր, որը իշխել է Արցախում դեռևս 9-րդ դարից և համարվում է Առանշահիկների թագավորական տոհմի շարունակությունը։ Հասան-Ջալալի կենակիցն էր Սյունիքի իշխանադուստր Մամքանը։ Նրանց երեք դուստրերն էին. Մամախաթունը, Մինախաթունը և Ռուզուդանը, իսկ միակ զավակն էր Աթաբակ-Իվանեն, որը և գահաժառանգն էր (հաջորդել է հորը 1261 թ.-ին)։ Մոր կողմից Արցախի թագավորը ազգակից էր Զաքարյաններին, Զաքարե և Իվանե եղբայրների քեռորդին էր։
Իշխանության առաջին շրջան
Հասան-Ջալալը հայտնի է եղել որպես իմաստուն, բարեպաշտ և ուսումնասեր իշխան։ Իր կառավարման սկզբնական շրջանում նա կարգավորել և ամրապնդել է իշխանության ներքին կյանքը։ Զբաղվել է նաև շինարարական գործունեությամբ։ Ամենանշանավորը Գանձասարի հռչակավոր մայր տաճարն էր, որի շինության սկիզբը դրվեց 1216 թ.-ին և ավարտվեց 1238 թ.-ին։ Վանքից հարավ՝ անտառապատ Թարխան սարի գագաթին, Հասան-Ջալալը կառուցեց Իշխանաբերդ անառիկ ամրոցը, իսկ Իշխանաբերդից հյուսիս, գեղատեսիլ, հսկա ժայռազանգվածի վրա Դարպասները՝ Խաչենի տոհմական ապարանքը։ Այս երեք կառույցները, նրանց միջև տարածվող բնակավայրի հետ միասին , ստանալով ընդհանուր «Գանձասար» անվանումը, այնուհետև դարձան Արցախ նահանգի իշխանանիստ կենտրոնը։ Հասան-Ջալալի հանձանարարությամբ և հովանավորությամբ Տեր-Իսրայել եպիսկոպոսը Գանձասարում ստեղծել է հայկական «Հայսմավուրքը»։ Շինարարական և մշակութային գործունեություն ծավալել նաև Արցախից դուրս։ Այսպես 1248 թ.-ին Հասան-Ջալալը վերականգնել է թաթարների ավերած Կեչառիսի վանական համալիրը ։
Մոնղոլական տիրապետություն
Դարասկզբի տնտեսական և մշակութային բուռն վերելքը մասամբ կասեցրեցին մոնղոլ-թաթարների արշավանքները ու ասպատակությունները։ 1236 թ.-ին մոնղոլական արյունարբու բանակի ներխուժմանն է ենթարկվում Արցախը։ Մոնղոլները սպանում ու գերում են հարթավայրում բնակվողներից շատերին, նրանց ձեռքն է ընկնում նույնիսկ անառիկ Հավքախաղաց բերդը։ Հասան-Ջալալը Իշխանաբերդում պատսպարեց շրջակա ողջ ազգաբնակչությանը։ Երբ մողոլները եկան այն պաշարելու, տեսան, որ այդ ամրությունները հնարավոր չէ գրավել և խաղաղության առաջարկություն արեցին։ Կայացավ հաշտության համաձայնություն, որով մոնղոլները ճանաչեցին Խաչենի ինքնիշխանությունը և նույնիսկ մեծացրեցին նրա սահմանները։ Հասան-Ջալալը պարտավորվեց իր բանակով նրանց հետ պատերազմի գնալ ընդդեմ սելջուկների։
Արևմտյան արշավանքներ
Այնուհետ Հասան-Ջալալը իր զորքով ստիպված էր մասնակցել թաթար-մոնղոլների արշավանքներին դեպի արևմուտք (Երզնկա, Սեբաստիա, Կեսարիա և այլն)։ Նրա հետ էր Վերին-Խաչենի իշխան Գրիգոր Ա-ը, ինչպես նաև այլ հայկազուն իշխաններ՝ Ավագ և Շահնշահ Զաքարյանները, Վահրամ իշխանը։ Կիրակոս Գանձակեցու վկայությամբ այս իշխանների հետ Հասան-Ջալալը և Գրիգոր Ա-ն գնեցին և ազատ արձակեցին գերի ընկած բազմաթիվ տղամարդկանց, կանանց, մանուկների ու ծերերի։ Նրանք գնում էին նաև ձեռագիր մատյաններ, որոնք չնչին գնով վաճառվում էին դրանք հափշտակած այլազգիների կողմից ։ Այս շրջանին է վերաբերում նաև Հասան-Ջալալի այն գործարար միջնորդությունը, որի շնորհիվ Կլիկիայի հայոց թագավոր Հեթում-ի և մոնղոլների միջև ստեղծվեց բարեկամական հարաբերություն և Կիլիկիան փրկվեց հարևան երկրներին վիճակված ավերածություններից ։
Ճամփորդություն Մոնղոլիա
Վերադարձից հետո Հասան-Ջալալը առերեսում է տեղական իսլամադավան իշխողների թշնամանքին, որոնց դուր չէր գալիս, որ քրիստոնյա մի իշխան պահպանել է իր երկրի ինքուրույնությունը և գլուխ չի խոնարհում իրենց առջև։ Դրությունը հատկապես ծանրանում է, երբ Մանգու մեծ խանի հրամանով Անդրկովկաս է գալիս Արղուն ոստիկանը՝ որպես անսահմանափակ իրավունքներ ունեցող վերակացու։
1255 թ.-ին Հասան-Ջալալը ճանապարհորդում է դեպի հեռավոր Մոնղոլիայի մայրաքաղաք Կարակորում՝ Մանգու խանի մոտ։ Այստեղ նա հանդիպեց նաև Սարթախ զորավարին՝ քրիստոնյա մի մոնղոլ, որին Մանգու խանը նշանակեց Ոսկե հորդայի տիրակալ։ Հասան-Ջալալը Սարթախից ստացավ պաշտոնական գրություն, որը ևս մեկ անգամ հաստատում էր Արցախի իշխանության և ինքնուրույնության իրավունքը ։
Վերադարձ և մահ
Հասան-Ջալալը հայրենիք վերադարձավ 1260 թ.-ին։ Նա գտավ իր կնոջը Մամքանին վախճանված։ 1261 թ.-ին նրա պատվերով ընդօրինակված մի ավետարանի հիշատակարանում Հասան-Ջալալը հիշում է իր հեռավոր ճամփորդությունը և այն վիշտը, որ պատել էր նրան, կնոջ մահվան պատճառով. «Եվ ես եկեալ գտի զպայծառ տուն իմ լի սգով, արտասուաւք անմխիթարելի. զի նա էր ամենայն զաւրաց և հեծելոց, նաև եկեղեցոյ և քահանաից սփոփիչ և մխիթարութիւն» ։
Հիլբերտի աքսիոմատիկա
Հիլբերտի աքսիոմատիկա, էվկլիդեսյան երկրաչափության աքսիոմների համակարգ։ Մշակվել է Հիլբերտի կողմից, որպես ավելի ամբողջական, քան Էվկլիդեսի աքսիոմների համակարգը։
Ջալալ Ա
Վերադարձ և մահ
Վերադարձից ընդամենը մեկ տարի անց, վրացական մի հարձակումից հետո, Արղուն ոստիկանը ձերբակալում է Հասան-Ջալալին, Զաքարե Բ Զաքարյանին, և այլ քրիստոնյա իշխանների։ Հատկապես Հասան-Ջալալի նկատմամբ բոլոր մուսուլմանները ատելությամբ էին լցված։ Նրան անասելի խոշտանգումների են ենթարկում, ապա Ղազվին քաղաքում մահապատժի են ենթարկում՝ անդամ-անդամ հոշելով ։
Հիլբերտի աքսիոմատիկա
Չսահմանվող հասկացություններ
Հիլբերտի աքսիոմների համակարգում, չսահմանվող հասկացություն են համարվում՝ կետը, ուղիղը և հարթությունը։ Կան նաև տարրական առնչություններ․
Բոլոր կետերը, ուղիղներն ու հարթությունները համարվում են տարբեր, եթե հատուկ ցուցում չկա։
Ջալալ Ա
Վերադարձ և մահ
Հասան-Ջալալի մահը ժամանակակիցների կողմից ընդունվեց որպես քրիստոնեական նահատակություն։ Նրա զավակ Աթաբեկը հավատարիմ մարդկանց ուղարկեց ու գողանալ տվեց հոր մարմինը։ Արցախի թագավորի սուրբ մասունքները ամփոփվեցին Գանձասարի վանքի գավթում։
Հիլբերտի աքսիոմատիկա
Աքսիոմներ
20 աքսիոմ պարունակող համակարգը բաժանված է 5 խմբի։
Ջալալ Ա
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խաչենի իշխաններ Կատեգորիա:Հասան-Ջալալյաններ Կատեգորիա:Եռանշահիկներ
Հիլբերտի աքսիոմատիկա
21-րդ աքսիոմ
Հիլբերտը ի սկզբանե ներմուծել է 21-րդ աքսիոմը (1899 թվական)։
«Մի ուղղի վրա գտնվող ցանկացած 4 կետերի կատելի է նշանակել A, B, C, և D տառերով այնպես, որ B կետը գտնվի A և C կետերի միջև, ինչպես նաև A և D կետերի միջև, C կետը գտնվել A և D, ինչպես նաև B և D կետերի միջև»։
Էլիակիմ Գաստինգս Մուրը և Ռոբերտ Լի Մուրը՝ 1902 թվականին, իրարից անկախ, ապացուցեցին, որ այս աքսիոմը ավելորդ է։
Լիարժեքություն և ոչ հակասականություն
Ինչպես Ալֆրեդ Թարսկին (1951 թվականին) ապացուցեց, Հիլբերտի աքսիոմատիկան տրամաբանորեն ավարտուն է, այսինքն, այնտեղ առկա երկրաչափական հասկացությունների մասին ցանկացած (ֆորմալ) արտահյտություն կարելի է ապացուցել կամ հերքել։ Այն նաև հակասական չէ, եթե հակասական է թվաբանությունը ։
Պատմություն
Էվկլիդեսյան երկրաչափության աքստիոմատիկ սխեման հրատարակվել է 1899 թվականին Դեյվիդ Հիլբերտի «Festschrift» տոնակական հատորում, որը նվիրված է Գոթթինգենում Կարլ Ֆրիդրիխ Գաուսին և նրա ընկեր Ֆիզիկոս Վիլհելմ Կայինին նվիրված հուշարձանի բացմանը։ Այժմ «Երկրաչափության հիմունքները» լույս է տեսել աշխարհի բազմաթիվ լեզուներով, ռուսերենից երկու հրատարակություններից մեկը ստորև բերված է հղումներով։
Աքսիոմների այլ համակարգեր
Հիլբերտյան համակարգի ստեղծողները․
Մոտ են հիլբերտյանին․
Ավելի ժամանակակից աքսիոմատիկաներ․
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երկրաչափության հիմունքներ
Աննա Մայիլյան
Աննա Լեոնիդի Մայիլյան, հայ երգչուհի (սոպրանո), ազգային և միջազգային բազմաթիվ մրցույթների դափնեկիր, ՀՀ վաստակավոր արտիստ։
Ուսումնառությունը
Ծնվել է Երևանում, 1970 թվականի հոկտեմբերի 23-ին։ Ավարտել է Երևանի Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանը (1992), Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիան (1996)։ Կատարելագործվել է «Մոցարտ» ակադեմիայում (1997-1998, Լեհաստան), «Վիլլեքրոզ» ակադեմիայում (Ֆրանսիա), «Հարիկլեա Դարկլե» ակադեմիայում (Ռումինիա)։ Վարպետաց դասեր է ստացել Արաքս Դավթյանի, Քերսթին Մայերի (Շվեդիա), Աննա Դեյնոլդսի (Գերմանիա), Էլլա Բլահովայի (Չեխիա), Մարիաննա Նիկոլեսկուի (Ռումինիա), Քերոլ Սմիթի (Շվեյցարիա) մոտ։
Գործունեությունը
1995 թվականից մեներգել է Ջրվեժի Սբ. Կաթողիկե եկեղեցում։ 1998 թվականից դասավանդում է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի դասական երգի ամբիոնում, 2010 թվականից դոցենտ է։ Երևանում 2000 թվականին հիմնել է «Սաղմոս» մշակութային կենտրոնը և «Վարպետներ» վոկալ անսամբլը։ 2006 թվականին հիմնել և ղեկավարում է «Էթնո» վոկալ եռյակը։ Մասնակցել է համերգային փառատոների, մրցույթների (Ֆրանսիա, Գերմանիա, Բելգիա, Կանադա և այլն)։
Մրցանակները
1994 թվականին Երևանում «Կոմիտաս-125» վոկալ մրցույթում արժանացել է 1-ին մրցանակի, 1996 թվականին Ավստրոգերմանական և հայ երգի հանրապետական մրցույթում՝ 1-ին մրցանակի, 2000 թվականին Ռումինիայում Հարիկլեա Դարկլեի անվան միջազգային մրցույթում՝ ոսկե մեդալի և դափնեկրի կոչման։ 2001 թվականին Իտալիայում «Իբլա-Գրանդ Պրայզ» միջազգային մրցույթում արժանացել է դափնեկրի կոչման՝ հայ և արևմտագերմանական երգի յուրահատուկ մատուցման համար։
Պարգևները
2003 թվականին արժանացել է ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալի։
2008 թվականին արժանացել է ՀՀ վաստակավոր արտիստի կոչմանը ։
Երգացանկ
Երգացանկում են հոգևոր և ժողովրդական երգեր, դասական և ժամանակակից հայ և արևմտյան կոմպոզիտորների ստեղծագործություններ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ՀՀ վաստակավոր արտիստներ Կատեգորիա:Հայ երգչուհիներ Կատեգորիա:1970 ծնունդներ Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 23 ծնունդներ Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ Կատեգորիա:ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալակիրներ Կատեգորիա:Ռոմանոս Մելիքյանի անվան պետական երաժշտական քոլեջի շրջանավարտներ
Բեսսելի ֆիլտր
Բեսսելի Ֆիլտր, էլեկտրոնիկայի և ազդանշանների մշակման առավել տարածված գծային ֆիլտր։ Ինչպես բոլոր գծային ֆիլտրերում, այս դեպքում էլ Բեսսելի ֆիլտրի մուտքային ազդանշանի վրա կիրառում են գծային օպերատոր, նպատակ ունենալով ճնշել կամ առանձնացնել ազդանշանի որոշակի հաճախություն։ Նրա առանձնահատկությունը առավելագույն հարթ խմբային հապաղման մեջ է(գծային փուլահաճախային բնութագիր), որը պահպանում է ֆիլտրված ազդանշանների ալիքների ձևը անցման շերտերում(այն տիրույթն է, որն անցնում է ֆիլտրի միջով) : Բեսսելի ֆիլտրը հաճախ օգտագործում են ձայնային տեխնոլոգիաներում։ Ֆիլտրն իր անվանումը ստացել է գերմանացի մաթեմատիկոս Ֆրիդրիխ Բեսսելի(1784–1846) պատվին, ով մշակել է մաթեմատիկական այն տեսությունը, որի վրա հիմնված է ֆիլտրը։ Այն անվանում են նաև Բեսսել-Թոմսոնի ֆիլտր։ Թոմսոնը աշխատել է այն ուղղությամբ, թե ինչպես պետք է կիրառել Բեսսելի ֆունկցիաները :
Փոխանցման ֆունկցիա
Բեսսելի ֆիլտրի փոխանցման ֆունկցիան ունի հետևյալ տեսքը`
Օրինակ
Երրորդ կարգի Բեսսելի ցածր հաճախային փոխանցման ֆունկցիան կարգավորում է հապաղման խումբը` Ամպլիտուդահաճախային բնութագիրը`
Փուլահաճախային բնութագիրը`
Այսպիսի ֆիլտրի խմբային հապաղումը `
Խմբային հապաղման վերլուծումը Թեյլորի աստիճանային շարքով`
Թվային
Որպես Բեսսելի ֆիլտրի կարևոր բնութագիր է հանդիսանում առավելագույն հարթ խմբային հապաղումը, այլ ոչ թե ամպլիտուդային արձագանքը։ Բեսսելի ֆիլտրին թվային տեսք տալու համար նպատակահարմար չէ օգտագործել ոչ գծային անալոգային փոխակերպում,քանի որ այն պահպանում է ամպլիտուդի արձագանքը, բայց ոչ խմբի հապաղումը։
Թվայինը համարժեք է Թիրանի ֆիլտրին, ինչպես նաև առավելագույն հարթ խմբային հապաղմամբ ցածր հաճախային ֆիլտրի, որը նույնպես կարող է վերափոխվել փուլային ֆիլտրի, իրականացնելու համար մասնակի հապաղումներ  ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կառավարման տեսություն
Սյուզաննա Փիրումյան
Սյուզաննա Փիրումյան ( բալետի պարուհի), առաջատար մենապարուհի, Հայաստանի վաստակավոր արտիստ (2017))։
Կենսագրություն
Սյուզաննա Փիրումյանը ծնվել է 1983 թվականի հուլիսի 24-ին, Երևանում։ Նա սերում է հայ նշանավոր ռազմական գործիչ, Սարդարապատի ճակատամարտի գլխավոր հրամանատար, ազգային հերոս, ռուսական բանակի գնդապետ Դանիել Բեկ-Փիրումյանի և ռազմական գործիչ, գնդապետ Պողոս Բեկ-Փիրումյանի տոհմից ։
Սյուզաննա Փիրումյանը 1992-2001 թվականներին սովորել է Երևանի պարարվեստի պետական ուսումնարանում։ 2001 թվականին ընդունվել է Երևանի Ա.Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոն՝ որպես բալետի արտիստ։ 2017 թվականին ավարտել է Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի պարարվեստի ռեժիսուրա բաժինը։ Որպես դիպլոմային աշխատանք համակուրսեցի Սևակ Ավետիսյանի հետ մեկտեղ ներկայացրել են Էդգար Հովհաննիսյանի «Մարմար» սյուիտի և Տերտերյանի 6-րդ սիմֆոնիայից մի հատվածի համադրությամբ «Անահիտ» բեմադրությունը՝ ըստ Ղազարոս Աղայանի համանուն հեքիաթի։ Հյուրախաղերով հանդես է եկել Ռուսաստանում, Եգիպտոսում, Թուրքիայում, Սիրիայում, Բահրեյնում, Քաթարում, Արաբական Միացյալ Էմիրություններում, Մալազիայում և այլն ։
Բազմաթիվ պատվոգրերի և շնորհակալագրերի դափնեկիր է, իսկ 2016 թվականին ստացել է տարվա լավագույն բալետի պարուհի պատվոգիրը։ 2017 թվականին թվականին Երևանի քաղաքապետարանի կողմից նրան բնակարան է շնորհվել ։
Օժտված լինելով կատարողական բարձր վարպետությամբ՝ վերջինս հանդես է եկել Հայաստանի, ինչպես նաև միջազգային լավագույն բեմերում։ Մշտապես պահանջված լինելով հանդիսատեսի կողմից՝ արտերկրից համագործակցության բազմաթիվ հրավերներ է ստացել։
Ամուսնացած է, ունի երկու երեխա։
Մրցանակներ
Պարարվեստի բնագավառում ունեցած վաստակի համար 2017 թվականի մայիսի 28-ին Սյուզաննա Փիրումյանին շնորհվել է Հայաստանի վաստակավոր արտիստի կոչում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բալետի արտիստներ Կատեգորիա:ՀՀ վաստակավոր արտիստներ Կատեգորիա:Հայ բալետի արտիստներ Կատեգորիա:1983 ծնունդներ Կատեգորիա:Հուլիսի 24 ծնունդներ Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ
Փոքր պատերազմ
Փոքր պատերազմ — ոչ մեծ ուժերով մարտական գործողություններ, որոնք նպատակ ունեն հյուծելու հակառակորդին, իսկ մեր սեփական զորքերին՝ ապահովել բարենպաստ պայմաններ՝ վճռական ճակատամարտերի համար ։ Փոքր պատերազմը մղվում է թե՛ ցամաքում, և թե՛ ծովում։ Երբեմն փոքր պատերազմը լոկալ կոնֆլիկտի կամ տեղային բախման հոմանիշն է։ Փոքր պատերազմ տերմինը (բառեզրը), առաջին անգամ ի հայտ է եկել XVIII դարում։
Փոքր պատերազմը ցամաքում
Սկզբնապես ՛՛փոքր պատերազմը՛՛ կոչվում էր նաև ՛՛փոքրիկ պատերազմ՛՛, (Kleinkrieg կամ kleiner Krieg)՝ մի տերմին, որը Նոր ժամանակներում ընդունված էր գերմանալեզու երկրներում և որտեղից էլ այն փոխառվեց XVIII—XIX դարերի ռուս գրականության, իսկ ապա՝ հայոց լեզվի մեջ։ Այն կիրառվում էր մարտական գործողությունների մի հատուկ ձևը նշելու համար, որի ժամանակ փոքր, սակայն շարժուն թռուցիկ ջոկատները հարձակվում են հակառակորդի հաղորդակցության ուղիների, այսպես կոչված մագազինների, այսինքն՝ ռազմապահեստների, նաև՝ ոչ մեծ ամրացված կետերի, փոխադրական շարասյունների և այլնի վրա, խուսափելով հանդերձ՝ խոշոր զորամասերի հետ ընդհարումներից։
Թեպետ փոքր պատերազմ տերմինը տառացիորեն համընկնում էր իր ծագմամբ առավել ուշ ժամանակվա ծնունդ հանդիսացող իսպաներեն «գերիլիա» տերմինին, սակայն դրանց միջև բովանդակային տարբերություն կար. «փոքր պատերազմի» դեպքում խոսքը բացառապես կանոնավոր կամ անկանոն զորքերի օպերացիաների մասին էր, իսկ գերիլիայի դեպքում՝ քաղաքացիական բնակչության վարած մարտական գործողությունների մասին։ Քաղաքացիական բնակչությունը XVIII դարում չէր ճանաչվում որպես ռազմական գործողությունների սուբյեկտ։ Մասնավորապես, երբ 1757 թվականին ռուսական զորքերը Արևելյան Պրուսիայում ընդհարվեցին աշխարհազորի՝ ՛՛լանդմիլից՛՛-ի (Landmiliz) փոքրաթիվ ուժերին, Ռուսաստանը բողոք ներկայացրեց, Պրուսիային մեղադրելով միջազգային իրավունքի նորմերի խախտման համար։ Հատկանշական է, որ երբ Նապոլեոնյան պատերազմների ժամանակ քաղաքացիական բնակչության մասնակցությունը դիմադրության շարժմանը լայնամասշտաբ բնույթ ստացավ, ապա «փոքր (փոքրիկ) պատերազմ» տերմինը Գերմանիայում դուրս մղվեց «ժողովրդական պատերազմ»՝ ՛՛ֆոլքսկրիգ՛՛ (Volkskrieg) տերմինով, իսկ Ռուսաստանում՝ «ժողովրդական պատերազմ» («народная война») և «պարտիզանական պատերազմ» («партизанская война») տերմիններով։
XIX դարում «փոքր պատերազմը» կիրառվում էիր ավանդական նշանակությամբ՝ կանոնավոր բանակի ռազմագործողությունները նշանակելու համար, իսկ երբեմն էլ՝ որպես «պարտիզանական պատերազմի» հոմանիշ (բայց երբեք՝ որպես «ժողովրդական պատերազմի» հոմանիշ)։ Երբեմն էլ այն կիրառվում էր պարտիզանական մարտավարության նշանակությամբ։
Պարտիզանությունն իր հերթին Դրոբովը բաժանում էր երկու մասի.
Դրոբովը դիվերսիան էլ իր հերթին դասակարգում էր հետևյալ տեսակների.
Ըստ Դրոբովի՝ փոքր պատերազմը հանդիսանում է անցումնային փուլ (նախապատրաստություն) դեպի լայնամասշտաբ պատերազմը ։
Փոքր պատերազմ տերմինը կիրառվում է նաև մեր ժամանակներում։ Օրինակ՝ 1998 թվականին լույս է տեսել «Փոքր պատերազմ։ Փոքր ստորաբաժանումների մարտական գործողությունների կազմակերպումն ու մարտավարությունը» գիրքը ։
Ներկայումս տարբեր երկրներում կան ՛՛Փոքր պատերազմ՛՛ անվանումը կրող տարբեր պարբերականներ, այդ թվում՝ էլեկտրոնային։ Նման պարբերականի օրինակ է անգլալեզու Փոքր պատերազմ հանդես (www.smallwarsjournal.com) համացանցային կայքը ։