cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Քանդակագործություն
Վաղ միջնադարյան և բյուզանդական քանդակագործություն
Առաջին քրիստոնյաները դեմ էին մոնումենտալ կրոնական քանդակին, թեև շարունակում էին դիմաքանդակի և սարկոֆագների ստեղծման ժամանակ հետել հռոմեական ավանդույթներին։ Շատ արժեքավոր քանդակագործական ավանդույթներ քրիստոնեաները փոխառել են բարբարոս ցեղերից ժողովուրդների մեծ գաղթի ժամանակ։ Սրա օրինակներից են Սաթըն Հու գերեզմանատանը հայտնաբերված իրերը, որոնց քրիստոնեական և սկյութական արվեստի բհիբրիդ են։Շարունակելով բյուզանդական մշակույթի ավանդութները կարոլինգկյան վերաշնունդը նորից է վերականգնել է փղոսկրի փորագրությունը, որպես գանձատուփերի կափարիչներ կամ մատյանների կազմ։
Բյուզանդական արվեստը չնայած ստեղծել է հիասքանչ բարձրաքանդակներ փղոսկրից և ճարտարապետական դեկորատիվ փորագրություններ, բայց երբեք չի վերադարձել մոնումենտալ կամ խմբակային քանդակի ։ Բայց արևմուտքում կարոլինհյան և սաքսոնական հարստությունների ժամանակ սկսվել է մոնումենտալ քանդակների արտադրությունը պալատներում և մեծ եկեղեցիներում տեղադրելու համար։ Սա կամաց-կամաց տարածվել է և կան հիշատակություններ 10-11-րդ դարերի անգլոսաքսոնական եկեղեցիներում տեղադրված մարդաչափ, հավանաբար փայտից, թանկարժեք մետաղի շերտով պատված արձանների մասին՝ ինչպիսինն է Էսսենի Տիրամայրը։ Անգլոսաքսոնական և ոչ մի օրինակ չի պահպանվել, իսկ ճարտարապետական մեծ քանդակի մնացորդներ 1000-ական թվականներից համարյա թե չի պահպանվել։ Պահպանված լավագույն օրինակներից են՝ Գերոյի Խաչը (965-970), որը պատկերում է խաչված Քրիստոսին, Կառլոս առաջին Մեծի կառուցած Աախենի կաթոլիկական մատուռը (մոտավորապես՝ 800)։ Այս տիպի քանդակները շարունակվել են ստեղծվել հատկապես Գերմանիայում և Իտալիայում։ Հյուսիսային աշխարհի ռունական քարերը, Խոտլանդիայի պիկտերի քարերը, Բրիտանիայի քրիստոնեական փորագրված խաչերը հյուսիսային քանդակի ավանդույթներն էին, որոնք տարածվել են Բրիտանիայի քրիստոնեացման շրջանը։
Ռոմանական քանդակագործություն
Ռոմանական արվեստը շատ գործուն էր և՛ քանդակում, և՛ գեղանկարում։ Որևէ ոճի ժամանակ սյուներ խոյակները այսքան նրբագեղ չեն եղել։ Դրանց վրա մի քանի ֆիգուրներով և տեսարաններով բարձրաքանդակներ էին փորագրվում ։ Ոճի ծագման սկզբին, որպես նորարարություն է հայտնվել գերմանակն փայտե խաչելությունը, ինչպես նաև արձանիկները Տիրամոր գահին։ Բարձրաքանդակը այդ շրջանի հիմնական արտահայտամիջոցն էր։ Կոմպոզիցիաները հիմնականում խորը չէին և կատարման ճկունություն էին պահանջում, որ կարողանային տեղավորվել խոյակների սահմանափակ մակերեսին։ Ֆիգուրները չափսերով կարող էին տարբեր լինել, կապված կերպարի նշանակելիությունից, դիմաքանդակներ համարյա չկային։
Թանկարժեք քարերից և մետաղներից, փղոսկրից քանդակված իրերը ռոմանական արվեստում ավելի բարձր էին գնահատվում, քան մոնումենտալ քանդակները։ Մեզ են հասել ավելի շատ խոշոր արհեստավորների, քան քանդակագործների, նկարիչների կամ ճարտարապետների անուններ։ Պահպանվել են մետաղից, էմալից ստեղծված բազմաթիվ ճարտար ստեղծագործություններ՝ նախա թվականներին պատրաստված տեսված մասունքների պահպանման համար։ Սրանցից -ամենահայտնիներն են Քյոլնի տաճարում գտնվող Վերդենցի Նիկոլասի ստեղծած Երեք քրմերի մասունքների տապանակը, Գլոստերի մոմակալը, Լիեժում պահվող մկրտության ավազանը։ Հիշատակման արժանի գործեր են Հիլդեսհայմի տաճարի բրոնզե դռները, հաղթական սյունը, Վերոնայի Սան Զենո բազիլիկի դռները։ 11-րդ դարում Եվրոպայում հայտնված ձեռնլվայի սկիհը ստացել ֆանտաստիկ կենդանակերպ ձևեր, որոնցից պահպանվել են հիմանականում արույրե օրինակներ; Կանակարգերում և փաստաթղթերում պահպանվել են տարբեր տեսակի դրոշմներ և կնիքներ։ Ռոմանական դրամները հիմնականում չունեն մեծ գեղագիտական արժեք ։
Փղոսկրի փորագրության աշխատանքներից կարելի է նշել երկուսը։ Գլոստերի խաչը մարգարեների և այլոց ֆիգուրներով, բարդ փորագրությամբ փղոսկրե անսովոր մեծ խաչելություն է։ Այն վերագրվում է այդ շրջանի հայտնի այն քիչ նկարիչներից մեկին՝ Վարպետ Հյուգոյին, որը նաև ձեռագրեր է ծաղկել։ Լյուիսի շախմատային ֆիգուրները փղոսկրի մանր աշխատանքի լավագույն օրինակներն են։
Գոթական քանդակագործություն
Գոթական շրջանը ըստ էության որոշվում է ճարտարապետությամբ և լիովին չի համապատասխանում քանդակագործության զարգացմանը։ Խոշոր եկեղեցիների ճակատային մասերը, հատկապես դռների շուրջ, շարունակում են ունենալ մեծ արձանների շարքեր։ Շարտրի տաճարի արևմտյան շքամուտքի (մոտավորապես՝ 1145) քանդակները նուրբ են, բայց առավել ձգված և սյունաձև, բայց այն քանդակները, որ գտնվում են տրանսեպտի շքամուտքի (1215-1220) վրա, ունեն ավելի բնական տեսք և առավել մոտ են կերպարների ստեղծման դասական ավանդույթներին։ Այս ավանդույթը մի քանի տարի անց էլ ավելի է զարգացել Ռեյմսի մայր տաճարր արևմտյան շքամուտքի վրա ։
Քարից կամ ալաբաստրից, իրական չափով դամբարանները ժողովրդականություն էին վայելում հարուստների մոտ և աստիճանաբար զարգանալով վերածվել են բազմամաշերտ դամբարանների, որոնցից էր Վերոնայի Սկալիգերի դամբարանը։ Դրանք այնքան խոշոր էին, որ ստիպված կառուցվում էին եկեղեցու տարածքից դուրս։ 15-րդ դարի սկզբին Նոթինգհեմում արտադրություն կար, որը Նոթինգեմի ալաբաստերից բարձրաքանդակներ էր արտահանում մեծ մասամբ Եվրոպա, քանի որ շատ եկեղեցական ծխեր իրենց չէին կարող թույլ տալ բեմի քարե դետալներ ունենալ ։
Կանանց շուկայի համար նախատեսված փոքր փորագրությունը Փարիզում և մի քանի այլ կենտրոններում առանձին արտադրության ճյուղ էր։ Փղոսկրյա փորագրություններով պոլիպտիխները, տարբեր՝ հատկապես Տիրամոր արձանիկները, հայելիներով պահարանները, սանրերը, հովերգական տեսարաններով արկղերը օգտագործվում էին որպես նշանդրության նվերներ ։
Վերածննդի քանդակագործություն
Ընդունված է համարել, որ Վերածննդի քանդակի սկիզբը դրել է Ֆլորենցիայի մկրտարանի դռների 1403 թվականի հայտնի մրցակցությունը, որի ժամանակ հաղթեցին Լորենցո Գիբերտիի և Ֆիլիպո Բրունելեսկիի առաջարկած դռների տարբերակները։ Գիբերտիի դռները մինչ այժմ կանգուն են, բայց անկասկած նրա մեկ այլ, 1425-1452 թվականների ստեղծած գործը՝ «Դրախտի դարպասները» առավել հայտնի է իր խորը ռելիեֆով, վստահ դասակարգված կոմպոզիցիայով և ընդհանուր ֆոներով ։ Հաջորդող տարիներին Գիբերտիի աշակերդ Դոնատելլոն է առաջ եկել իր իր արձաններով, որոնցից առանձնանում են Դավիթի մարմարե (1408-1409) և բրոնզե (1440-ականներ) արձանները և Գատամելատայի ձիավոր արձանը ։ Հաջորդ շրջանում վերածննդի քանդակագործությունում առանձնացել է Անդրեա դել Վերոկկիոն՝ առավել հայտնի Վենետիկում Բարտոլոմեո Կոլեոնիի ձիավոր արձանով, նրա աշակերտ Լեոնարդո դա Վինչին 1482 թվականին կավից ծեփել է «Միլամ ձիու» 7,3 մ բարձրությամբ մոդելը, որը 1499 թվականին ավերել են ֆրանսիացի նետաձիգները։ Նրա հաջորդ քանդակի նկրտումներով լի այլ պլանները այդպես էլ չեն իրագործվել ։
Այս ժամանակաշրջանը նշանավորվել է պետության և մեծահարուստների կողմից քանդակագործության հովանավորչության մեծ աճով։  Հատկապես Իտալիայում, հասարակական քանդակը շարունակում էր մնալ կարևոևրագույն տարր քաղաքների պատմական կենտրոնների համար։ Եկեղեցական և ընդհանրապես հասարակական քանդակը հիմնականում փողոցից տեղափոխվում էր ներս։ Մոտավորապես 1450-ական թվականներից դիմանկարային քանդակը, սովորաբար կիսանդրիների տեսքով սկսում է ժողովրդականություն վայելել Իտալիայում։ Նեապոլիտանացի Ֆրանչեսկո Լաուրանը մասնագիտացել էր երիտասարդ կանանց դիմաքանդակներում, մինչդեռ Անտոնիո Ռոսելինոն և մյուսները ավելի հաճախ պատկերում էին գործարար տղամարդկանց և փոքր երեխաների ։  Պիզանելլոյի կողմից հորինված դիմանկարային մեդալը նույնպես հաճախ պատկերում էր կանանց։ Զարգացել է նաև դրվագամեդալի ժանրը, որը փոքր քանդակի ևս մեկ նոր ձև էր։
Միքելանջելոն ակտիվ գործող քանդակագործ էր 1500-1520 թվականներին, և նրա մեծ գլուխգործոցները, ներառյալ՝ Դավիթը, Պիետան, Մովսեսը և Հռոմի Պապ Հուլիոս Երկրորդի դամբարանի և Մեդիչիների մատուռի առանձին քանդակներ, չէին կարող անտեսվել հետագա քանդակագործների կողմից։ Նրա պաշտամունքային Դավիթը (1504) պատկերված է կոնտրապոստով, որը փոխառված է դասական քանդակից։ Այն տարբերվում է առարկայի նախորդ պատկերացումներից այն առումով, որ Դավիթը պատկերված է Գողիաթի հետ իր ճակատամարտից առաջ և ոչ թե հսկայի պարտությունից հետո։ Հաղթանակը ցույց տալու համար փոխարեն, ինչպես դա արել էին Դոնատելոն և Վերոկիոն, Դավիթը լարված ու մարտի պատրաստ տեսք ունի ։
Մաներիզմ
Ինչպես մաներիստական գեղանկարչությունը, այնպես էլ քանդակագործությունը հիմնականում Բարձր Վերածննդի հաջողությունները գերազանցող սեփական արտահայտչականության ոճ գտնելու փորձ էր։ Մաներիզմի գեղագիտական հիմնական չափանիշ է դարձել ոչ թե բնությանը հետևելը, այլ արվեստագետի ներաշխարհում ծնված գեղարվեստական կերպարի սուբյեկտիվ «ներքին գաղափարը»։ Ոճական ելակետ ընդունելով Միքելանջելոյի, Ռաֆայելի և Վերածննդի այլ վարպետների ստեղծագործությունները՝ մաներիստները խեղաթյուրում էին դրանց հիմքում ընկած ներդաշնակության սկզբունքները, արմատավորում աշխարհի վաղանցիկության և իռացիոնալ ուժերին հլու մարդկային ճակատագրի երերունության մասին պատկերացումները։ Մաներիզմի քանդակագործությանը (Բ. Ամմանատի, Բ. Չելլինի) բնորոշ էին մարմնաձևերի ոճավորումը, ծավալների մանրատվածությունը, ինչպես և բացարձակ կլոր քանդակի պրոբլեմների համարձակ լուծումը։ 1534 թվականին Միքելանջելոյի Դավիթի դիմաց Ֆլորենտիկայի Պիացա դելլա Սիգորիա հրապարակում Բաչչո Բանդինելլին տեղադրեց Հերկուլեսը և Կակուսը արձանը Շատ մաներիստների նման, նա հեռացնում է բնօրինակ բլոկից շատ ավելին, քան կաներ Միքելանջելոն ։ Բենվենուտո Չելինիի բրոնզե Պերսևսը Մեդուզայի գլխով, անշուշտ, գլուխգործոց է, ի տարբերություն Միքելանջելոյի և Դոնաթելոյի Դավիդների այս գործը նախատեսված է ութ տարբեր անկյուններից դիտելու համար, ինչը մաներիզմը բնութագրող ևս մեկ գիծ է ։ Սկզբնապես ոսկերիչ Չելինիի 1543 թվականին Ֆրանցիսկ Առաջինի համար ստեղծած աղամանը լավագույնս  է ցույց տալիս նրա՝ քանդակագործի տաղանդը ։ Ինչպես ցույց են տալիս այս օրինակները, ժամանակաշրջանը ընդլայնում էր աշխարհիկ սյուժեները՝ սկսելով  դիմաքանդակներից և ավարտելով խոշոր ստեղծագործություններով, ընդ որում դիցաբանական թեմաներն ու կերպարները նախկինու հիմանականում փոքր ստեղծագործություններում էին հանդիպում։
Միջին դարեր
Միջին դարերում վերելք է ապրել Հնդկաստանի, Չինաստանի, Ինդոնեզիայի, Հնդկաչինի, Ճապոնիայի քանդակագործությունը։ Միջնադարյան քանդակագործությունը Եվրոպայում գերազանցապես հանդես է եկել ճարտարապետական կոթողներում և կրել սպասարկու բնույթ։ Իր զարգացման գերագույն աստիճանին նա հասել է գոթական արվեստում՝ մի կողմից մարմնավորելով քրիստոնեության հոգևոր իդեալը, մյուս կողմից դրսևորելով որոշակի աշխարհիկ ւքիտումներ։ Ռուսաստանում միջնադարյան քանդակագործություն ներկայանում է հատկապես Վլադիմիր-Սուզդալյան տաճարների քանդակային հարդարանքով. դրանց կառուցմանն ու քանդակազարդմանը մասնակցել են հայ վարպետներ։ Իտալիայում XIII դարի կեսերից, նախ և առաջ քանդակագործության մեջ, սկսել են երևակվել Վերածննդի նախանշանները (Ն․ Պիզանո և Պրոտոռենեսանսի մյուս վարպետները)։ Վերածննդի քանդակագործությունն արագ աճի զգալի ազդակներ է ստացել անտիկ արվեստից և հակադրվել ֆեոդալական-կղերական մշակույթին։ XV դարում այստեղ արդեն գործել է նվաճումներ արձանագրած քանդակագործների մի հոծ ջոկատ (Դոնատելլո, Յակոպո դելլա Քվերչա, Լ․ Գիբերտի, Ա․ Վեռոկքիո և ուրիշներ), որը նույնիսկ կրոնական սյուժեներին տվել է աշխարհիկ մեկնաբանություն, մեծարել գունեղ անհատականությամբ ու զգաստ բանականությամբ օժտված կենսահաստատ, ակտիվ մարդուն։ Այդ ամենը կատարելության է հասել XVI դարում Միքելանջելոյի հանճարեղ ստեղծագործություններում։
Առավելաբար դեկորատիվ խնդիրների լուծման էին հակված Ուշ Վերածննդի և մաներիզմի քանդակագործները (Բենվենուտո Չելինի և ուրիշներ)։ Մյուս երկրների Վերածննդի քանդակագործներից հայտնի են Կլաուս Սլյուտերը (Բուրգունդիա), Ժան Գուժոնը, Ժ․ Պիլոնը (Ֆրանսիա), Պ․ Ֆիշերը (Գերմանիա) և ուրիշներ։ XVII դարի քանդակագործության գլխավոր ուղղությունը բարոկկոն էր․ ճոխամոլ, շարժառատ ու պաթետիկ այդ ոճի գլխավոր կրողներն էին Լորենցո Բեռնինին (Իտալիա), Պիեռ Պյուժեն (Ֆրանսիա), Անդրեաս Շլյուտերը (Գերմանիա)։ Նույն դարում նշելի է Իսպանիայի ռեալիստական փայտաքանդակը (Գ․ Ֆեռնանդես, Խ․ Մոնտանյես)։ XVIII դարի առաջին կեսին Ֆրանսիայում (ապա և այլուր) զգալի տիրապետություն է հաստատել ռոկոկոյի մանրախնդիր ու քնքշամոլ արիստոկրատական ոճը, որին դարի կեսերից սկսել է հակադրվել լուսավորիչների գաղափարներին հարող և դեպի ռեալիզմ զարգացող քանդակագործությունը (Էթիեն Մորիս Ֆալկոնե, Ժան Բատիստ Պիգալ, Ժան Անտուան Հուդո)։ Դրան զուգահեռ վերելք է ապրել XVIII դարի վերջերի-XIX դարի սկզբի կլասիցիզմը (Անտոնիո Կանովան Իտալիայում, Բերտել Տորվալդսենը Դանիայում, Գ․ Շադովը Գերմանիայում), որը, սակայն, շուտով հանգել է ակադեմիզմի կամ տեղի է տվել ռոմանտիզմին։ XVIII դարի կեսերից կազմավորվել է ռուսական նոր քանդակագործությունը հանձին բարոկկոյի (Բ․ Կ․ Ռաստրելլի), ռեալիզմի (Ֆեդոտ Շուբին), կլասիցիզմի (Միխայիլ Կոզլովսկի, Ի․ Պ․ Մարտոս, Ֆ․ Ֆ․ Շչեդրին, Ա․ Ս․ Պիմենով, Բ․ Ի․ Օռլովսկի, Պ․ Կ․ Կլոդտ) ներկայացուցիչների։ XIX դարում քանդակագործությունը հիմնականում զարգացել է ռոմանտիզմի և ռեալիզմի նշանաբանի տակ և առաջ մղել դեմոկրատական դիրքորոշում ունեցող այնպիսի ներկայացուցիչների, ինչպիսիք էին Ֆրանսուա Ռյուդը, Ա․ Լ․ Բարին, Ժ․ Դալուն Ֆրանսիայում, Յոսեֆ Վացլավ Միսլբեկը Չեխիայում, բանվոր դասակարգի առաջին արձանագործ Կ․ Մենիեն Բելգիայում և ուրիշներ։
XIX դարի 2-րդ կեսի ռուսական արվեստում քանդակագործությունը զարգացել է գլխավորապես պերեդվիժնիկների գաղափարական ազդեցության ոլորտում (Մարկ Անտոկոլսկի)։ XIX դարի վերջի-XX դարի սկզբի խոշորագույն քանդակագործը ֆրանսիացի Օգյուստ Ռոդենն էր, որի բազմաշեղ արվեստում ռեալիստական հենքի վրա դրսևորվել են իմպրեսիոնիստական ձևերը, մերթ-մերթ՝ նաև սիմվոլիստական մտածողությունը։ Եվրոպական ետռոդենյան քանդակագործության առաջատար ուժերն էին ազատագրական պայքարի կրքոտ երգիչ Էմիլ Անտուան Բուրդելը, պլաստիկայի նրբագույն վարպետ Արիստիդ Մայոլը, Շառլ Դեսպիոն (Ֆրանսիա), Է․ Բառլախը (Գերմանիա), Իվան Մեշտրովիչը (Խորվաթիա)։ Այդ շրջանում ռուսական քանդակագործությունը նոր ուղի են դուրս բերել Պավել Տրուբեցկոյը, Ա․ Տ․ Մատվեևը, իրենց արվեստով բանվորական շարժմանը հարած Աննա Գոլուբկինան և Սերգեյ Կոնյոնկովը։ Բուրժուական մշակույթի ճգնաժամի պայմաններում XX դարի մոդեռնիստական գրեթե բոլոր ուղղություններն իրենց դրսևորումը գտել են նաև քանդակագործության մեջ՝ հրապարակ բերելով կենսազուրկ, իրականը քմածին ձևերով փոխարինող բազմաթիվ քանդակներ։
Մոդեռնիզմի անկումային ու ձևապաշտական արվեստին հետևողականորեն հակադրվում է սովետական քանդակագործությունը, որ զարգանում է սոցիալիստական ռեալիզմի ուղիով։ Նոր, սոցիալիստական քանդակագործություն ստեղծելու գործում պատմական նշանակություն է ունեցել մոնումենտալ պրոպագանդայի լենինյան ծրագիրը, որի իրականացմանը 1918 թվականից լուծընկեց են եղել Սերգեյ Կոնյոնկովը, Հակոբ Գյուրջյանը, Իվան Շադրը, Նիկոլայ Անդրեևը, Սերգեյ Մերկուրովը, Մատվեյ Մանիզերը, Ա․ Տ․ Մատվեևը, Լ․ Վ․ Շերվուդը և ուրիշներ։ Նրանց հետ միասին և նրանց սկսածը շարունակելով՝ սովետական քանդակագործության մնայուն արժեքներ են ստեղծել Վերա Մուխինան, Նիկոլայ Տոմսկին, Սառա Լեբեդևան և ուրիշներ։ Հայրենական մեծ պատերազմի և ետպատերազմյան տարիներին նրանց հետ միասին սովետական քանդակագործության առաջընթացը շարունակել և մոնումենտալ, հաստոցային ու դեկորատիվ քանդակների ստվար ու բարձրարժեք նմուշներ են հրապարակ բերել Եվգենի Վուչետիչը, Ա․ Պ․ Կիբալնիկովը, Լև Կերբելը, Միխայիլ Անիկուշինը, Ֆ․ Դ․ Ֆիվեյսկին, Ե․ Ֆ․ Բելաշովան, Մ․ Ֆ․ Բաբուրինը, Ա․ Պ․ Ֆայդիշը, Վ․ Ե․ Ցիգալը, արտասահմանից հայրենադարձված Սերգեյ Կոնյոնկովը, Ս․ Դ․ Էրզյան և ուրիշներ։ Սովետական բազմազգ արվեստի զարգացմանն իրենց ծանրակշիռ նպաստն են բերել Ուկրաինայի (Վ․ Զ․ Բորոդայ, Ա․ Ա․ Կովալյով, Ի․ Մ․ Գոնչար, Պ․ Ֆ, Մովչուն, Ի․ Ս․ Զնոբա, Գ․ Ն․ Կալչենկո), Բելառուսիայի (Զ․ Ի․ Ազգուր, Ա․ Օ․ Բեմբել, Ա․ Կ․ Գլեբով), Վրաստանի (Յա․ Նիկոլաձե, Թամար Աբակելիա, Կոնստանտին Մերաբիշվիլի, Նիկոլայ Կանդելակի, Վալենտին Թոփուրիձե, Էլգուջա Ամաշուկելի), Լիտվայի (Գ․ Յոկուբոնիս, Պ․ Ռիմշա, Յուոզաս Յուկոբո Միկենաս, Պյատրաս Ալեքսանդրավիչյուս, Բ․ Վիշնյաուսկաս), Լատվիայի (Թ․ Զալկալն, Յա․ Զարին, Լ․ Վ․ Բուկովսկի), Էստոնիայի (Յա․ Սոանս, Է․ Ռոոս, Մ․ Վարիկ, Ա․ Կաազիկ, Յ․ Հերվ) և մյուս միութենական հանրապետությունների քանդակագործները։
XX դարի քանդակագործության մեջ առանձնապես մեծ, պատմական ու գեղարվեստական նշանակություն ունեն ժամանակի առաջադիմական գաղափարները մեկնաբանող, կոմունիցմ կառուցողների կերպարները, ֆաշիզմի դեմ սովետական ժողովրդի հաղթանակը մարմնավորող համալիրային մոնումենտալ կերտվածքները (Վերա Մուխինայի «Բանվորը և կոլտնտեսուհին», Եվգենի Վուչետիչի՝ սովետական բանակի մարտիկներին նվիրված հուշարձանախմբերը Բեռլինի Տրեպտով զբոսայգում և Վոլգոգրադում և այլն), որոնք ի հակակշիռ մոդեռնիզմի անկումային արվեստի՝ շարունակում են դասական ավանդույթները և նոր գաղափարական ու գեղարվեստական կողմնորոշում տալիս համամարդկային քանդակագործությանը։ Նման ուղիով է ընթանում սոցիալիստական մյուս երկրների քանդակագործությունը (քանդակագործ Դունիկովսկին Լեհաստանում, Ֆ․ Կրեմերը ԳԴՀ–ում, Ա․ Ավգուստինչիչը Հարավսլավիայում, Ժ․ Կիշֆալուդի-Շտրոբլը Հունգարիայում և ուրիշներ)։ Հակադրվելով ֆաշիզմի և պատերազմի սպառնալիքին՝ եվրոպական շատ երկրների առաջադեմ քանդակագործներն ստեղծել են հումանիստական պաթոսով ներթափանցված գործեր (Մ․ Մաձակուրատին, Ջ․ Մանցուն Իտալիայում, Վ․ Աալտոնենը Ֆինլանդիայում և ուրիշներ)։
Քանդակագործությունը Հայաստանում
Քանդակագործությունը Հայաստանում սկզբնավորվել է հնուց։ Քարի մշակումը հայկական տարածքներում վկայված է դեռես պալեոլիթից, սակայն մեզ հասած հնագույն քանդակները (ժայռապատկերներ) վերաբերում են նեոլիթին։ Բրոնզի դարում արդեն կար հետզհետե ստվարացող բոլորաքանղակ ու բարձրաքանդակ՝ ոչ միայն քարից (վիշապներ), կավից, փայտից, այլև գունավոր մետաղներից (բրոնզե արձանիկներ Լճաշենից, առյուծապատկեր ոսկե գավաթ Վանաձորից և այլն)։ Երկաթի դարի քանդակագործությունն իր բարձր զարգացմանն է հասել և ստեղծել մոնումենտալ արձաններ, հարթաքանդակներ ու քանդակազարդ իրեր՝ ուրարտական արվեստում, որի ավանդույթներն իրենց շարունակությունն են գտել մ.թ.ա. VI-IV դարերի քանդակագործության մեջ։ Հելլենիստական շրջանում քանդակագործությունը տակավին եղել է կերպարվեստի առաջատար բնագավառ, հարստացել մեծ մասամբ Հունաստանից բերված և սրբավայրերում ու քաղաքներում կանգնեցված բարձրարվեստ կոթողներով։ Տեղում ստեղծված արձաններում հաճախ առկա է հունականի սինթեզը տեղական ավանդույթների և ազգագրական առանձնահատկությունների հետ։ Դրա ակնառու նմուշներից են Նեմրութ լեռան վրա մ.թ.ա. I դարում Երվանդունիների դրած մոնումենտալ քանդակները, որոնցում արտացոլվել է նաև հունական և հայկական դիցարանների ի մի գալը։ Պատմական և գեղարվեստական մեծ արժեք են ներկայացնում այդ շրջանի արծաթագործության նմուշները, դրամները (Տիգրան Բ Մեծի, Արտավազդ Բ-ի դիմաքանդակներով), Գառնիի տաճարի զարդաքանդակները։ Ֆեոդալիզմի և քրիստոնեության հաստատումը, միջնադարյան քաղաքների զարգացումը արվեստներին առաջադրել են նոր գաղափարական-գեղարվեստական խնդիրներ։ Զանգվածային եկեղեցաշինության հետ կապված՝ քանդակագործությունը հիմնականում զարգացել է որպես ենթակայի ֆունկցիաներով ճարտարապետության հետ սինթեզված արվեստ։ Եղիշեի վկայությամբ՝ եղել են նաև ինքնուրույն դիմաքանդակներ, բայց դրանցից ոչ մի նմուշ մեզ չի հասել։
Եկեղեցաշինության մեջ լայն տարածում է գտել դեկորատիվ զարդաքանդակը՝ որոշ հուշարձաններում համադրված սյուժետային բարձրաքանդակների հետ։ Դրա վաղ նմուշները վերաբերում են դեռես V դարին (Դվին, Տեկոր, Երերույք)։ VII դարում այդ պրոցեսն իր փայլուն պսակումն է գտել Զվարթնոցում, Մրենում, իսկ X-XIII դարերում՝ Անիի հուշարձաններում, Աղթամարում (ճարտարապետ և քանդակագործ Մանուել), Գանձասարում, Սաղմոսավանքում։ Ճարտարապետության մեջ հաճախ քանդակազարդվել է նաև փայտը՝ դռների (Մշո Առաքելոց վանքի (1134), Սևանի Առաքելոց եկեղեցու (1486) դռները), երբեմն խոյակների (Սևանի Առաքելոց եկեղեցու գավթի խոյակը (874)) համար։ Եղել են թեմատիկ փայտաքանդակներ («Խաչից իջեցումը» Հավուց Թառից, XI դ․)։ Ճարտարապետության հետ են կապված նաև նվիրատուների պատկերաքանդակները (Աղթամար, Գագկաշեն (Գագիկ Ա թագավորի տուֆակերտ արձանը), Հաղպատ, Սանահին), որոնցում ցայտուն դրսևորում են գտել ժողովրդական արձանագործության ձևերը։ Միջնադարյան Հայաստանում քանդակագործության լայնորեն տարածված մյուս բնագավառը հուշակոթողներն են՝ դրված հանգուցյալների շիրիմներին կամ կանգնեցված ի հուշ կարևոր իրադարձությունների։ Դրանց վաղ նմուշները (IV-VII դարեր՝ Աղց, Օձուն, Թալին) ունեն թեմատիկ քանդակապատկերներ և աղերսվում են հեթանոսական շրջանի արվեստի հետ։ IX դարից սկսել են տիրապետող դառնալ խաչքարերը, որոնք բուն հայկական երևույթ են և իրենց մեջ են ներառել ազգային զարդամոտիվների անսպառ հարստություն։ Միջնադարում քանդակագործության զարգացած բնագավառներից էր նաև մետաղների գեղարվեստական մշակումը, ինչը լայնորեն կիրառվում էր եկեղեցական ու կենցաղային իրեր, ինչպես նաև գրքի կազմեր պատրաստելիս։
Նոր ժամանակների հայկական պրոֆեսիոնալ քանդակագործության երփնագրի համեմատ հապաղել է և հանդես է եկել XIX դարի վերջերին Կ․ Պոլսում, որտեղ ստեղծագործում էր իտալական ակադեմիզմին մոտ կանգնած Երվանդ Ոսկանը։ Հաջորդ սերնդի ներկայացուցիչները՝ Անդրեաս Տեր-Մարուքյանը, ինչպես և Միքայել Միքայելյանը, որոշակիորեն դեմոկրատական կողմնորոշում ունեցող ռեալիստներ էին և դիմաքանդակի ու կենցաղային ժանրերում արվեստ բերին ազգային թեմաներ ու կերպարներ։ Նույն սերնդին են պատկանում ԱՄՆ-ում հանգրվանած և բազմաթիվ հուշարձաններ կերտած Հայկ Բադիկյանն ու Հակոբ Փափազյանը։ Հայաստանում խորհրդային կարգերի հաստատումը հնարավորություն է ստեղծել, որպեսզի հայ քանդակագործության ազգային դպրոցը զարգանա սեփական հողի վրա։ 1921-22 թվականներից Խորհրդային Հայաստանում սկսել է իրականացվել մոնումենտալ պրոպագանդայի լենինյան ծրագիրը, որը դարձել է սովետահայ քանդակագործության սկզբնավորման փուլը։ Հայ քանդակագործությունը՝ որպես պրոֆեսիոնալ արվեստ, Խորհրդային Հայաստանում ձևավորվել և իր հասունությունը դրսևորել է նախ և առաջ Արա Սարգսյանի և նրանից փոքր-ինչ հետո Հայաստան տեղափոխված Սուրեն Ստեփանյանի, Ստեփան Թարյանի, Այծեմնիկ Ուրարտուի, ապա և Երվանդ Քոչարի հայրենանվեր ջանքերով։ Նրանց շնորհիվ հայկական քանդակագործությունը հարստացել է մի ստվար շարք բարձրարվեստ մոնումենտալ, հաստոցային ու դեկորատիվ ստեղծագործություններով ու իր պատշաճ տեղն է գրավել սովետական բազմազգ արվեստում։ Սովետահայ քանդակագործության զարգացմանը, նրանում սոցիալիստական ռեալիզմի մեթոդի հաստատմանը մեծ նպաստ են նաև բերել Մոսկվայում ու Լենինգրադում ապրող հայազգի արձանագործներ Սերգեյ Մերկուրովը, Գրիգոր Քեպինովը, Տիգրան Դավթյանը, Ա․ Ստեփանյանը և ուրիշներ։
Հայրենական մեծ պատերազմի և ետպատերազմյան տարիներին սովետահայ քանդակագործությունը համալրվում է միութենական բուհերում և հիմնականում արդեն Երևանում գեղարվեստական կրթություն ստացած բազմաթիվ կարող արվեստագետներով՝ Նիկողոս Նիկողոսյան, Սարգիս Բաղդասարյան, Ղուկաս Չուբարյան, Արա Հարությունյան, Թերեզա Միրզոյան, Արտաշես Հովսեփյան , Ադիբեկ Գրիգորյան, Խաչատուր Իսկանդարյան, Դերենիկ Դանիելյան, Կարապետ Մեծատուրյան, Արշամ Շահինյան, Ռաֆայել Եկմալյան, Հովհաննես Բեջանյան, Գրիգոր Բադալյան, Երեմ Վարդանյան, Ռաֆայել Համբարձումյան, Արա Շիրազ, Տարիել Հակոբյան, Լևոն Թոքմաջյան, Սուրեն Նազարյան, Ֆրիդ Սողոյան, Կառլեն Նուրիջանյան, Ֆերդինանտ Առաքելյան և ուրիշներ։ Բուլղարիայից հայրենադարձվել է Գրիգոր Ահարոնյանը։ Խեցեգործական քանդակներ են ստեղծել Ռուբեն Շահվերդյանը, Հռիփսիմե Սիմոնյանը, Հմայակ Բդեյանը և ուրիշներ։ Նրանց բոլորի գործունեությամբ է, որ սովետահայ քանդակագործությունը դարձել է մասսայական բնագավառ, ընդլայնել իր ոչ միայն ստեղծագործական հնարավորությունները, այլև աշխարհագրական ընդգրկումը, հուշարձաններ է կանգնեցրել նաև Հայաստանից դուրս՝ Կիևում, Ղրիմում, Ուլյանովսկում, Ղազախստանում, Միջին Ասիայում, Մոսկվայում, Փարիզում և այլուր։ Մոսկվայի կենտրոնում է դրվել Ռաֆայել Համբարձումյանի քանդակած Յակով Սվերդլովի հուշարձանը ։ Սփյուռքում քանդակագործների թիվը համեմատաբար մեծ չէր, սակայն այստեղ էլ եղել են մնայուն արժեքներ ստեղծած ականավոր դեմքեր։ Նրանցից միջազգային համբավ է վայելում 1921 թվականից Փարիզում հանգրվանած Հակոբ Գյուրջյանը։ Դիմաքանդակի ու սոցիալական-մարդասիրական հարցեր բարձրացնող կոմպոզիցիաների ճանաչված հեղինակներ են Դարիա Կամսարականը Ֆրանսիայում, Նվարդ Զարյանը Իտալիայում, Մորիս Սարկիսովը Շվեյցարիայում։ 1930-ական թվականներից ԱՄՆ-ում լայն ասպարեզ են դուրս եկել Նշան Թուրը (Թուրունճյան), Հ․ Լիոնը (Արսլանյան), Ռուբեն Նակյանը։
Պավլո-Օչակովո (Ազովի շրջան)
Պավլո-Օչակովո (Павло-Очаково), գյուղակ Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Ազովի շրջանում։ Մտնում է Սեմիբալկովսկովո գյուղական համայնքի կազմի մեջ։ Ազով քաղաքից գտնվում է 35 կմ հեռավորության վրա։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Ազովի շրջանի բնակավայրեր
Ավետիս Աբալյան
Աշխատակցել է Մոսկվայի «Մարտ», Նոր Նախիջևանի «Մեր ձայնը» պարբերականներին։
Օգտագործել է Դարբնիկ ծածկանունը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Մոնտեգրոտո Տերմե
Մոնտեգրոտո Տերմե (Montegrotto Terme), քաղաք Իտալիայում, գտնվում է Վենետո մարզում՝ Պադովա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 10 315 մարդ։ Բնակչության միջին խտությունը 688 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 15 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 35036։ Հեռախոսային կոդ՝ 049։
Կոմունայի հովանավորն է Սուրբ Պետրոս Առաքյալը։ Տոնը նշվում է հունիսի 29-ին։
Մոնտեգրոտո Տերմեում, Mille Pini հյուրանոցում, գտնվում է աշխարհի ամենախորը լողավազանը` Y-40: 2014 թվականի հունիսի 5-ին Y-40 լողավազանը ներառվել է Գինեսի ռեկորդների գրքում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
I’ll Follow the Sun
«I’ll Follow the Sun» (Ես կգնամ արևի հետևից)՝ «The Beatles» խմբի երգը, որը պաշտոնապես թողարկվել է 1964 թվականին Beatles for Sale և Beatles '65 ալբոմներում (հետագայում՝ նաև Beatles for Sale (No. 2)–ում)։ Երգը, որը իրենից ներկայացնում է մաժորային, բայց փոքր-ինչ մելանխոլիկ բալլադ, գրել և կատարել է Փոլ ՄաքՔարթնին։
Երգի պատմություն
Երգը Լենոնին և ՄաքՔարթնիին վերագրվող ամենավաղ կոմպոզիցիաներից մեկն է, որը գրվել է 1959 թվականին ՄաքՔարթնիի կողմից։ Պահպանվել է երգի բավականին կոպիտ ձայնագրությունը , որն արվել է ՄաքՔարթնիի տանը 1960 թվականի ապրիլին (ՄաքՔարթնին, Լենոնը և Հարիսոնը նվագել են ակուստիկ կիթառները, իսկ բաս կիթառի հատվածը կատարել է Ստյուարտ Սաթքլիֆը)։
Խմբի կողմից երգը բավականին հազվադեպ էր կատարվում կենդանի ձայնով, սակայն 1964 թվականի վերջին, երբ երաժիշտները ջանասիրաբար նյութ էն փնտրում, որպեսզի լրացնեն Beatles for Sale ալբոմը, որոշվեց «վերակենդանացնել» այդ կոմպոզիցիան ։
Երգի ձայնագրություն
Երգը ձայնագրվել է 1964 թվականի հոկտեմբերի 18-ին «Էբբի Ռոուդ» ստուդիայում։ Ընդհանուր առմամբ արձանագրվել է 8 դուբլ ։ Ձայնագրության ընթացքում մասնակիցները բազմիցս ծիծաղել են, միակ ամբողջական դուբլը հենց վերջին՝ ութերորդ դուբլն էր ։ Բավականին անսովոր հարվածային հնչյուններն իրականում Ռինգո Սթարն է հարվածում ծնկներին։ Նման էֆեկտ առաջարկել է Փոլ ՄաքՔարթնին ։
Ձայնագրությանը մասնակցել են՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բիթլզ խմբի երգեր
Օլգա Նայդյոնովա
Նույն տարվա Ռուսաստանի առաջնությունում նվաճել է բրոնզ, սակայն միջազգային մեկնարկներ այդպես էլ չստացավ:
Միջազգային ասպարեզում լավագույն նվաճումը 2005 թվականին Ավստրիայում կայացած Ձմեռային Ունիվերսիադայում զբաղեցրած վեցերորդ հորիզոնականն էր:
Angels of Distress
Angels of Distress, Shape of Despair դում֊մեթալ խմբի երկրորդ ստուդիական ալբոմը, թողարկվել է 2001 թվականին։ Ալբոմը թողարկվել է տուփով (անգլ. digipak), առանց գրքույկի։
Օլգա Նայդյոնովա
2008–2009 մրցաշրջանից ի վեր մրցումների չի մասնակցել:
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի սպորտի վարպետներ Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Angels of Distress
Երգացանկ
Երաժշտությունը և բառերը գրել է Յարնո Սալոման 1977֊1998 թվականներին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2001 ալբոմներ Կատեգորիա:Անգլալեզու ալբոմներ
Գրիգոր Գրիգորյան (պատմաբան)
Գրիգոր Մեսրոպի Գրիգորյան, հայ պատմաբան, հնագետ, վիմագրագետ։ Պատմական գիտությունների դոկտոր (1985), պրոֆեսոր (1989)։
Կենսագրություն
Գրիգոր Գրիգորյանը ծնվել է 1930 թվականին ՌԴ Հյուսիսային Օսիայի Վլադիկավկազ քաղաքում։ 1937 թվականին Գրիգորյանների ընտանիքը տեղափոխվում է Հայաստան։ Երևանում Գրիգոր Գրիգորյանն ավարտելով միջնակարգ դպրոցը՝ 1948-1949 թվականներին ուսումը շարունակել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում։ Այնուհետև ընդունվել է Խաչատուր Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտի պատմալեզվագրական Ֆակուլտետը, որը ավարտել է 1954 թվականին։ 1954-1956 թվականներին աշխատել է Եղեգնաձորի շրջանի հեռավոր Հորս գյուղում՝ որպես դպրոցի տնօրեն։ Վերադառնալով Երևան՝ 1956 թվականին աշխատանքի է անցել Հայպետհրատում, ապա նաև թիվ 31 միջնակարգ դպրոցում։
Դեռևս 60-ական թվականներից Գրիգոր Գրիգորյանը վիմագրության բաժնի արշավախմբերի կազմում մասնակցել է վիմական արձանագրությունների հավաքման գործին՝ Հայաստանի և Արցախի շրջաններում։ Այնուհետև շուրջ երկու տասնամյակ շրջելով Ռուսաստանի, Ուկրաինայի և Մոլդովայի նախկինում հայաբնակ վայրերում՝ ընդօրինակել և վերծանել է հարյուրավոր քարեղեն վկայագրեր, որոնցից շատերն այսօր չեն պահպանվել։ Նա հավաքել է ոչ միայն հուշարձանների որմերին փորագրված վիմագրերը, այլև տարբեր թանգարաններում պահվող հայկական եկեղեցական սպասքի, այլ առարկաների հիշատակագրերը ։
Գիտական գործունեություն
Գրիգոր Գրիգորյանի գիտական գործունեությունը սկսվել է 1962 թվականին, երբ նա ընդունվել է Գիտությունների ակադեմիայի հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի հայ վիմագրության բաժինը՝ անցնելով ավագ լաբորանտից մինչև առաջատար գիտաշխատողի ուղի։ Ներկայումս ինստիտուտի հայ վիմագրության բաժնի վարիչն է։
«Սյունիքի վանական կալվածատիրությունը 9-13-րդ դդ.»
Գրիգոր Գրիգորյանը գիտական ուսումնասիրությունների առարկան Սյունյաց աշխարհն էր, նրա միջնադարյան պատմության տարաբնույթ խնդիրները, պատմամշակութային հուշարձանները, վանական հաստատությունները՝ որպես կրոնական, ուսումնական, գիտական կենտրոններ։ 1973 թվականին հրատարակվեց նրա առաջին ծավալուն ուսումնասիրությունը՝ «Սյունիքի վանական կալվածատիրությունը 9–13-րդ դդ.»: Աշխատության մեջ միջնադարյան Հայաստանի վանական միաբանությունների վարչատնտեսական գործունեության քննությունը կատարվել է Սյունյաց աշխարհի վանքերի օրինակով։ Վանքերի առաջացման սոցիալական ու քաղաքական հիմքերը, միաբանությունների կալվածատիրության ընդլայնման, ապահարկության խնդիրները քննարկված են մատենագրական և վիմագրական բազմաքանակ սկզբնաղբյուրների հենքի վրա։ Առանձնակի քննության առարկա են դարձել միաբանությունների հիերարխիկ սկզբունքներն ու եղանակները, վանքերի գիտակրթական, մշակութային գործունեությունը։
«Սյունիքը Օրբելյանների օրոք, 13–15-րդ դարեր»
Գրիգորյանի գիտական ուսումնասիրությունների առանցքային բնագավառներից մեկը նշանավոր Օրբելյան իշխանական տան պատմությունն էր։ 1981 թվականին նա գրեց «Սյունիքը Օրբելյանների օրոք, 13–15-րդ դարեր» աշխատությունը, իսկ ավելի ուշ՝ «Դրվագներ Սյունիքի պատմության (9–15-րդ դդ.)» (1990 թ. ռուսերեն) աշխատությունը։ 2004 թվականին Մոսկվայում հրատարակվեց այս երկրորդ գրքի լրամշակված, նոր նյութերով ու փաստերով հարստացված տարբերակը, Օրբելյան իշխանների մերօրյա շառավիղ, Առևտրի համաշխարհային խորհրդի (Սան Ֆրանցիսկո) նախագահ Գարի Աղապարոնի Օրբելյանի հորդորով և հովանավորությամբ։
«Դիվան հայ վիմագրության»
Գրիգոր Գրիգորյանը ուսումնասիրել է նաև Մոսկվայի Կրեմլի զինապալատի և Պատմության պետական թանգարանի պահոցների տասնյակ եկեղեցական առարկաների ու սրբազան մասունքների վրա դրոշմված հայկական հիշատակագրերը։ Արդյունքում՝ 1996 և 1999 թվականներին լույս են տեսել «Դիվան հայ վիմագրության» մատենաշարի 7-րդ և 8-րդ հատորները, որոնք ընդգրկում էին համապատասխանաբար Ուկրաինայի, Մոլդովայի և Ռուսաստանի Դաշնության հայկական հուշարձանների վիմական արձանագրությունները։ Այս հատորներում հայերենից զատ տեղ են գտել նաև զգալի թվով ռուսերեն, լեհերեն, գերմաներեն, լատիներեն, հայատառ ղփչաղերեն արձանագրություններ, որոնք ներկայացված են բնագրերով և հայերեն թարգմանություններով։
Կրեմլի զինապալատի և Պատմության թանգարանի համար նա կատարել է հայերեն հիշատակագրերի հարյուրավոր ռուսերեն թարգմանություններ։ Իսկ Թեոդոսիայում ստեղծել է Քարեդարան-թանգարան՝ թարգմանաբար ներկայացված արձանագրություններով։
«Վահանավանք»
Վահանավանքի պատմահնագիտական ուսումնասիրություններից հետո Գրիգոր Գրիգորյանը 2007 թվականին հրատարակել է «Վահանավանք» երկլեզու մենագրությունը։ Այս թեմատիկային է վերաբերում նաև 2009 թվականին տեսած «Վահանավանքի վերածնունդը (հնագետի օրագրից)» էսսեն։
«Ղարաբաղյան օրագիրը »
1988–1992 թվականներին հրապարակվել են Գրիգոր Գրիգորյանի Արցախյան շարժման խնդրին առնչվող նամակներն ու հեռագրերը։
Մանկավարժական գործունեություն
Գրիգոր Գրիգորյանը գիտական աշխատանքին զուգահեռ շուրջ 30 տարի զբաղվել է մանկավարժական գործունեությամբ, Երևանի մի շարք բուհերում դասավանդելով հայ վիմագրություն և պատմագիտական այլ առարկաներ։ Դասախոսական գործունեության արդյունքում նա հրատարակել է «Հայկական վիմագրություն» (2000 թ.), «Սյունիքի պատմություն» (2001 թ., հեղինակակից՝ Սերգեյ Հախվերդյան) ձեռնարկները։ «Հայկական վիմագրություն»-ը հայ իրականության մեջ բնագավառին վերաբերող առաջին դասագիրքն է։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:1930 ծնունդներ Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ Կատեգորիա:Հայ հնագետներ Կատեգորիա:Հայ վիմագրագետներ
Վահան Վարդանյան (թարգմանիչ)
Վահան Բաղդասարի Վարդանյան, հայ թարգմանիչ, լրագրող։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1973 թվականից։ ԽՄԿԿ անդամ 1948 թվականից։ Ուսանողական տարիներին բանաստեղծություններ է գրել և ստորագրել Վահան Քարիդ գրական անունով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
B.I.G (խումբ)
B.I.G (비아 이지, ինչպես նաև հայտնի է որպես Boys In Groove)՝ հարավկորեական խումբ, կազմված հինգ մասնակցից, ստեղծվել է GH Entertainment-ի ղեկավարությամբ Սեուլում, Հարավային Կորեա։ Նրանք առաջին անգամ առաջնելույթ են ունեցել  2014 թվականի հուլիսի 9-ին, իրենց առաջին թվային սինգլով՝ «Hello»:
Պատմություն
B.I.G խմբի բոլոր հինգ անդամները նախքան խմբին միանալը պրակտիկանտ էին։ Նախքան դեբյուտը, տղաները միասին պրակտիկա են անցել որպես խումբ մեկ ու կես տարվա ընթացքում։ Գործակալության ներկայացուցիչը հայտարարել է, որ B.I.G ի զորու է ելույթ ունենալ անգլերեն, ճապոներեն և չինարեն լեզուներով, ինչը կարող է օգնել նրանց ստեղծել համաշխարհային ֆան ակումբ։
2014 թվականին հունիս 25-ին`YouTube- ի պաշտոնական ալիքում, GH Entertainment-ը տղաների մասնակցությամբ ներբեռնել է կարճ ներածական տեսահոլովակ, որտեղ նրանք ցույց են տալիս իրենց պարային հմտությունները։ Այս տեսահոլովակը ուղեկցվում էր երկու ջութակահարների կատարմամբ։   Մասնակիցների առանձին ֆոտո թիզերները հանրությանը ներկայացվել են  հունիսի 30-ից հուլիսի 1-ը։
2014 թվական։
Հոկտեմբերի 16-ին B.I.G հաստատեց, որ պատրաստ է ազատ արձակել երկրորդ միասնական «Are You Ready?»: Որ նույն օրը, ազատ է արձակվել ուշադրությունը գրավող տեսանյութը խմբի յուրաքանչյուր անդամ անհատապես։ Հոկտեմբերի 21-ին հրապարակել է պաշտոնական տեսահոլովակը, ուղեկցությամբ իր միակ ալբոմից:Սինգլը արտադրվել է Sintto, Peterpan, Krazy Sound և Park Hyun Joong, Brave Sound-ից, որը հայտնի է ստեղծել հիթային երգերը Sistar «Alone»: Խումբը, որին սկսվեց խթանումները  հոկտեմբերի 22-ին առաջին ներկայացումը տեղի է ունեցել շոու Show MBC Music-ից։ Ինչպես դեբյուտային կատարման BIG, հոկտեմբերի 31-ին խումբը անցկացրել է մի յուրահատուկ առաջխաղացման կատարումը Մյոնդոնե,Հոնգդաե և Իդաե  կատարել  է իր նոր սինգլը իրենց դեբյուտային ուղու, և ծածկել տարբերակները հայտնի կուռքերի ինչպիսիք են Տեյան և G-Dragon.
2015 թվական։
Դեկտեմբերի 12-ին B.I.G թողարկել են «Last Christmas» Wham!, որպեսզի շնորհակալություն հայտնեն իրենց երկրպագուներին և տոնեն իրենց առաջին Սուրբ Ծնունդը որպես խումբ։
B.I.G հայտարարելէ երրորդ սինգլի՝ «Between Night n Music» մասին Թվիթերի միջոցով մարտի 3-ին։  Նոր սինգլը և ուղեկցող երաժշտության տեսահոլովակը թողարկվել է մարտի 6-ին, իսկ գովազդային ակցիան  սկսվել է մեկ շաբաթ անց Simply K-Pop-ում,  ArirangTV:
Հուլիսի 31-ին Սեուլում տեղի է ունեցել առաջին հանդիպումը երկրպագուների հետ «Hello Biginning»:
Նոյեմբերի 4-ին B.I.G  -ի պաշտոնական ալիքով հրապարակել է առաջիկա մինի-ալբոմի ձայնային թիզերը։ Նոյեմբերի 15-ին նրանք  թողարկեցին իրենց «Taola» սինգլի վիդիո-թիզերը, ներկայացնելով նոր կերպարներ։ «Taola» երգի երաժշտական տեսահոլովակը  թողարկվել է  նոյեմբերի 17-ին։  Նույն օրը SBS MTV-ում խումբն սկսեց իրենց գովազդային շոուն ։ Միակ ալբոմը, որը ներառում է ինչպես գլխավոր երգը, այնպես էլ  նոր երգը՝ «Big Transformer» պաշտոնապես թողարկվել է երկու օր անց, նոյեմբերի 19-ին, երկու երգերը արտադրվել են Մարկոի կողմից։
2016:ճապոնական դեբյուտ և «Aphrodite»
Հունվարի վերջին GH Entertainment-ը հաստատել է, որ B.I.G պատրաստվում է Ճապոնիայում առաջիկա դեբյուտին։ Խումբը, Ճապոնիայում սկսեց առաջխաղացումը շոուքեյսերի միջոցով իրենց դեբյուտից  առաջ և հետո , որպեսզի օգնել նրանց դառնալ ավելի հայտնի։ Նրանք պաշտոնապես առաջնելույթ են ունեցել մարտի 23-ին  «Taola» երգի ճապոնական  տարբերակով, որն Oricon չարտում հասավ  15-րդ տեղին։
Մայիսի 10-ին խումբը հայտարարել է, որ իրենց առաջին մինի-ալբոմի «Aphrodite» կթողարկվի ավելի ուշ այս ամիս։ Մայիսի 17-ին թողարկվել  է մինի-ալբոմը և ուղեկցող տեսահոլովակ՝ համանուն երգով։ Տեսահոլովակը նկարահանել է Լի Չժուն Վոնգը, ով  աշխատել է արվեստագետների հետ, ինչպիսիք են՝  K.Will,Հելիգ Sistar-ի հետ միասին, Յու Սըն Ու և Սան Ե։  Ալբոմի ակցիան  սկսվել էշոուքեյսերի թողարկման օրը, SBS MTV The Show շոուի ժամանակ։
B.I.G առաջին ճապոնական համերգները կայացել են հունիսի 17-ին և 18-ին Տոկիոյի Astro դահլիճում։ Նախքան դեբյուտը  Ճապոնիայում  GH Entertainment-ի աշխատակիցներից մեկը հայտարարել է, որ  «Լուրերը կենդանի կատարման մասին տարածվել են ամբողջ աշխարհում, այդ իսկ պատճառով գործալակությունը ստացե; է բազմաթիվ առաջարկներ համագործակցության մասին»։
2017 թվական։
2017 թվականի փետրվարի 3-ին B.I.G-ը հայտարարել է հինգերորդ «1.2.3» սինգլով վերադարձի մասին։ Տեսահոլաովակի սկավառակը թողարկվել է  հաջորդ օրը, ցույց տալով ռետրո ոճը, նկարագրված է որպես  խմբի «վերածնունդ»։ Փետրվարի 7-ին տղա խումբը սկսեց երաժշտական շոուներում խթանել նոր սինգլը,  այդ թվում `SBS MTV The Show. Փետրվարի 13-ին հրապարակել է գլխավոր երգի տեսահոլովակը։
Սկավառակագրություն
Մինի-ալբոմ
Մեղեդի
Համագործակցություն
Պրոֆեսիոնալներ
Ռադիո
Շոու
Այլ շոուներ
Երաժշտական գաղափար
Մյուզիկլ
Նկարահանում
Երաժշտական տեսահոլովակ
Համերգներ
Համերգներ
Ցուցափեղկ
Ացետատային մետաքս
Ացետատային մետաքս, արհեստական մանրաթել։ Էլաստիկ է, էլեկտրամեկուսիչ, ունի չափավոր հիդրոֆիլություն, փափկություն և արտաքին գեղեցիկ տեսք։ Ջերմապլաստիկ է, 160°C-ից բարձր ջերմաստիճաններում դեֆորմացվում է, իսկ 210°C–ից բարձր՝ քայքայվում։ Անկայուն է բևեռացած օրգ․ լուծիչների (ացետոն, էսթերներ) նկատմամբ, սկզբում ուռչում է և հետո լուծվում։ Ացետատային մետաքս ստացվում է ացետիլցելյուլոզայից։ Օգտագործվում է նուրբ մանածագործության և մետաքսե գործվածքների արտադրության մեջ։ Ացետատային մետաքս արտադրվում է նաև Հայաստանում։
B.I.G (խումբ)
Համերգներ
Ֆան-Հանրահավաք
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Երաժշտական խմբեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Երաժիշտներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:2014 հիմնադրված երաժշտական խմբեր Կատեգորիա:Հարավկորեական պարային երաժշտական խմբեր Կատեգորիա:Քեյ փոփ երաժշտական խմբեր
Ացետատային մետաքս
Կատեգորիա:Քիմիական արդյունաբերություն Կատեգորիա:Քիմիական միացություններ
Էսկոս (Արյեժի գավառ)
Համայնքի INSEE կոդ՝ 09116։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 400 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 228 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 175-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 53-ը անգործ (ակտիվության ցուցանիշը 76,8 %, 1999 թվականին եղել է՝ 67,9 %)։ 175 աշխատունակ բնակիչներից 160-ը աշխատում էին (88 տղամարդ և 72 կին), անաշխատանք էին 15-ը (3 տղամարդ և 12 կին)։ 53 անգործ մարդկանցից 19-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 16-ը թոշակառու, 18-ը չէին աշխատում այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Լեո Վարադկար
Կենսագրություն
Լեո Վարադկարը ծնվել է 1979 թվականի հունվարի 18-ին Դուբլինում։ Նրա հայրը եղել է մումբայցի բժիշկ Աշոկա Վարադկարան, իսկ մայրը՝ Միրիամ Վարադկարը։ Նրա ծնողները միմյանց հետ աշխատել են Բերկշիրի Սլաու քաղաքում։ 1970-ական թվականներին ընտանիքը տեղափոխվել է Իռլանդիա։ Լեո Վարադկարը նույնպես դարձել է բժիշկ։ 2007 թվականին ընտրվել է Իռլանդիայի ստորին պալատի անդամ։ 2011 թվականին Համաշխարհային տնտեսական ճգնաժամիցի սկսվելուց հետո, Ֆինե Գելը գլխավորել է խորհրդարանական իշխող կոալիցիան, որին պատկանել է Վարադկարը։ Վերջինս, այդ ժամանակ, դարձել է տրանսպորտի, տուրիզմի և սպորտի նախարար, այնուհետ նաև՝ առողջապահության նախարար։ 2015 թվականին իռլանդական RTE հեռուստատեսությանը տված հարցազրույցի ժամանակ խոստովանել է, որ համասեռամոլ է,ընդ որում մինչև 1990-ական թվականները Իռլանդիայում միասեռական ամուսնությունները անօրինական են եղել ։
2016 թվականի փետրվարին խորհրդարանական ընտրությունների ժամանակ, վերընտրվել է ստորին պալատի պատգամավոր՝ Արևմտյան Դուբլինից ։
2016 թվականի մայիսի 6-ին ստացել է սոցիալական պաշտպանության նախարարի պաշտոնը, որը նորից գլխավորել է Էնդա Քեննին ։
2017 թվականի հունիսի 2-ին հաղթանակ է տարել գյուղատնտեսության գործող նախարար Սայմոն Քովնիին։ Մի քանի օր անց նա նշանակվել է Իռլանդիայի վարչապետ՝ դառնալով երկրի առաջին համասեռամոլ և ամենաերիտասարդ վարչապետը՝ երկրի պատմության մեջ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իռլանդիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Իռլանդիայի վարչապետներ
Պավլովկա (Ազովի շրջան)
Պավլովկա (Павловка), գյուղակ Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Ազովի շրջանում։ Մտնում է Նովոալեքասնդրովսկովո գյուղական համայնքի կազմի մեջ։ Ազով քաղաքից գտնվում է 10 կմ հեռավորության վրա։
Էլանդ
Էլանդ (Öland), նահանգ և կղզի Շվեդիայի հարավային մասում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շվեդիայի կղզիներ Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ‎
Պեսչանի (Ազովի շրջան)
Պեսչանի (Песчаный), գյուղակ Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Ազովի շրջանում։ Մտնում է Զադոնսկովո գյուղական համայնքի կազմի մեջ։ Ազով քաղաքից գտնվում է 25 կմ հեռավորության վրա։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Ազովի շրջանի բնակավայրեր
Հալանդ
Հյուսիսում սահմանակցում է Վեստերյոտլանդ, արևելքում՝ Սմոլանդ, հարավում՝ Սկոնե նահանգների հետ։ Արևմուտքում ափերը ողողում են Կատեգատ նեղուցի ջրերը։
Լեզուներ
Հալանդում խոսվող բոլոր բարբառները կոչում են մեկ բառով՝ «Halländska» ― հալանդական բարբառ, չնայած՝ նրանք պատկանում են բարբառների երկու հիմնական խմբին։ Նահանգի հյուսիսում խոսվում է գոթլանդական բարբառով, հարավում՝ սկոնյան բարբառով, որն ավելի մոտ է դանիերենին։
Մարցխենա Ռկվիա
Մարցխենա Ռկվիա (მარცხენა რკვია), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Իմերեթի մարզի Զեստափոնի շրջանում ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 83 մարդ ։
Օսի
Օսի (Ossi), կոմունա Իտալիայում, Սարդինիայի մարզում՝ Սասսարի գավառում։
Մարցխենա Ռկվիա
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Զեստափոնի շրջան
Օսի
Բնակչությունը կազմում է 5775 մարդ (2004 թվականի տվյալով), բնակչության խտությունը կազմում է 190,47 մարդ/կմ²: Զբաղեցնում է 30,11 կմ² տարածք, փոստային ինդեքս՝ 7045, հեռախոսային կոդ՝ 079:
Կարակոլ Տելեվիսիոն
«Caracol Televisión», կոլումբիական հեռուստաալիք է։ Սկսել է հեռարձակումը 1998 թվականի հուլիսի 10-ին ։
Օսի
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Կարակոլ Տելեվիսիոն
Էջեր
Կատեգորիա:Կոլումբիական հեռուստաընկերություններ Կատեգորիա:Իսպանալեզու հեռուստաալիքներ Կատեգորիա:Հեռուստաընկերություններ այբբենական կարգով
Պետրովկա (Ազովի շրջան)
Պետրովկա (Петровка), գյուղակ Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Ազովի շրջանում։ Մտնում է Նովոալեքասնդրովսկովո գյուղական համայնքի կազմի մեջ։ Ազով քաղաքից գտնվում է 15 կմ հեռավորության վրա։
Վերխոյանսկի լեռնաշղթա
Վերխոյանսկի լեռնաշղթա (Верхоянски хребет), լեռնաշղթա Սախա-Յակուտիայի Հանրապետության հյուսիս-արևելքում։ Ջրբաժան է Լենա, Ալդան, Օմոլոյ, Յանա և Ինդիգիրկա գետերի ավազանների միջև։
Աղեղնաձև ձգված է 1200 կմ, Յանայի գետաբերանից մինչև Ալդանի աջ վտակ Տոմպոյի կիրճը։ Լայնությունը 100-250 կմ է։ Կազմված է մի շարք լեռնաշղթաներից։
Վերխոյանսկի լեռնաշղթայի կատարներն ունեն ռելիեֆի ալպիական ձևեր, տեղ-տեղ՝ հարթված մակերեսներ (բարձրությունը՝ մինչե 2389 մ)։
Կլիմա
Կլիման ցուրտ է, խիստ ցամաքային։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը -36 °C-ից մինչև -38°С է, հուլիսինը՝ 12-14°С։ Ամենուրեք տարածված է բազմամյա սառածությունը։
Բնություն
Բուսականությունն աղքատ է։ Հարավում 800-1200 մ բարձրությունների վրա աճում են խեժափիճու նոսր անտառներ։ Հյուսիսի պատսպարված հովիտներում հանդիպում են լաստենու, բևեռային ուռենու, կեչու և մայրենու ցածրահասակ, փռվող թփուտներ, որոնք դեպի վեր տեղի են տալիս լեռնատունդրային բուսականությանը։
Ամենաբարձր լեռնագագաթներին իշխում է արկտիկական անապատը։ Կան ոսկու, անագի և այլ օգտակար հանածոներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի լեռներ
Պետրովսկի (Ազովի շրջան)
Պետրովսկի (Петровский), գյուղակ Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Ազովի շրջանում։ Մտնում է Կագալնիցկովո գյուղական համայնքի կազմի մեջ։ Ազով քաղաքից գտնվում է 5 կմ հեռավորության վրա։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Ազովի շրջանի բնակավայրեր
Մեորե Սվիր
Մեորե Սվիր (მეორე სვირი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Իմերեթի մարզի Զեստափոնի շրջանում ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 3356 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Զեստափոնի շրջան
Բրահիմ Զաիբատ
Բրահիմ Զաիբատ (Brahim Zaibat, ), ալժիրյան ծագմամբ ֆրանսիացի պարուսույց և պարող։
Կենսագրություն
Բրահիմ Զաիբատը իր կարիերան սկսել է «Baby Boom Crew» հիփ-հոփ բենդում։ Եղել է նաև «Pockemon Crew.»-ի անդամ ։
2005 թվականին որպես պարող մասնակցել է ֆրանսիական «Աստղերի ակադեմիա» հեռուստահաղորդմանը, որտեղ պարուսույց է եղել Քամել Օուալին։
2008 թվականին նա լքել է «Pockemon Crew.»-ն, որից հետո միացել է գերմանական «Flying steps» խմբինH:
2012 թվականին Ինդիանապոլիսում պարել է Մադոննայի կատարումների ժամանակ, որը տեղի էր ունենում «Super Bowl XLVI»-ի եզրափակչի շրջանակներում։ Նույն տարում նա մասնակցել է նաև Մադոննայի շրջագայություններին։
2013 թվականին դարձել «Ռոբին Հուդ» մյուզիքլի դերասանական խորհրդատու։ Մասնակցել է նաև «Պարեր աստղերի հետ» շոուի չորրորդ եթերաշրջանին, որտեղ պարուհի Կատրինա Պաչետի հետ զբաղեցրել է երկրորդ հորիզոնականը։ Հեռուստաշոուն ցուցադրվել է ֆրանսիական TF1 հեռուստաընկերությամբ։
2014 թվականի հունվարին մասնակցել է «Պարեր աստղերի հետ» ծրագրի շրջագայությանը։
2014 թվականի հունվարի 31-ին հայտարարել է իր շոու ծրագրի մասին, որը ուներ Rock it All անվանումը։ Այդ ծրագրով նա հանդես է եկել Ֆրանսիայի և Բելգիայի մի շարք քաղաքներում։ Ծրագիրը սկսվել է նույն տարվա հոկտեմբերի սկզբին և ավարտվել դեկտեմբերի վերջին His show is a success, with a very positive response from the public and the press. : Շրջագայության ընթացքում նա ծրագրող հանդես է եկել 23 քաղաքներում։ Երեք շոու նա ցուցադրել է Casino de Paris-ում՝ որպես վերջաբան ։
2015 թվականին մասնակցել է «Երեք հրացանակիրները» մյուզիքլին։ Նա եղել է նաև մյուզիքլի արտ տնօրենը։
2016 թվականից նկարահանվում է Ֆորտ Բոյար հեռուստախաղում, որտեղ մարմնավորում է վարպետներից մեկին։ 2013 թվականին Բրահիմ Զաիբատը հարաբերությունների մեջ է եղել Մադոննայի հետ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի խորեոգրաֆներ
Էսպլա
Էսպլա (Esplas), համայնք Ֆրանսիայում, որը գտնվում է Միջին Պիրենեյան մարզի Արյեժ գավառում։ Մտնում է Սավերդեն կանտոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Պամե շրջանը։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 09117։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 92 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 51 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 31-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 20-ը անգործ (ակտիվության ցուցանիշը 60,8 %, 1999 թվականին եղել է՝ 65,3 %)։ 31 աշխատունակ բնակիչներից 28-ը աշխատում էին (16 տղամարդ և 12 կին), անաշխատանք էին 3-ը (1 տղամարդ և 2 կին)։ 20 անգործ մարդկանցից 9-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 5-ը թոշակառու, 6-ը չէին աշխատում այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Նինա Մուրադյան
Նինա Օլեգի Մուրադյան , խորհրդային և գերմանացի վոլեյբոլիստուհի, ԽՍՀՄ (1976-1978) և Գերմանիայի (1989) կանանց հավաքականների խաղացող։ 1976 թվականի Օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիր, 1977 թվականի Եվրոպայի չեմպիոն, ԽՍՀՄ կրկնակի չեմպիոն։ ԽՍՀՄ միջազգային կարգի սպորտի վարպետ (1971)։
Կենսագրություն
ԽՍՀՄ 1976 թվականի առաջնության բրոնզե մեդալակիր՝  ԴՍՈ «Դինամո» թիմի կազմում։
1976-1978 թվականներին հանդես է եկել ԽՍՀՄ հավաքականի կազմում․
1990 թվականին տեղափոխվել է մարզչական աշխատանքի։ 1990-2003 թվականներին մարզել է Գերմանիայի կանանց պատանեկան հավաքականը, իսկ 2003-2007 թվականներին՝ այդ երկրի տղամարդկանց պատանեկան հավաքականը։ 2007 թվականից մարզել է Ավստրիայի տղամարդկանց պատանեկան հավաքականը ։ Ներկայումս աշխատում է երիտասարդ վոլեյբոլիստների հետ ավստրիական «Հոթ Վոլեյս» (Վիեննա) ակումբում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ միջազգային կարգի սպորտի վարպետներ Կատեգորիա:Հայ մարզիկներ Կատեգորիա:Խորհրդահայեր
Շրիմանթա Կալակշեթրա
Շրիմանթա Կալակշեթրա (Srimanta Sankaradev Kalakshetra), մշակութային կենտրոն Փանջաբարիում՝ Գուվահաթի քաղաքի մոտ՝ Ասսամ նահանգում՝ Հնդկաստանում՝ կոչված միջնադարյան բանաստեղծ-դրամատուրգ և բարեփոխիչ Շրիմանթի Սանկարադևի պատվին ։ Իր մեջ ներառում է երկրագիտական թանգարան, գրադարան և մշակութային իրերի պահպանման ցուցադրության և ցուցահանդեսների տարբեր միջոցներ։ Այստեղ պահպանվում է Ասսամի  և Հնդկաստանի հյուսիս-արևելյան շրջանների գեղարվեստական ժառանգությունը։ Կալաշկաթրայի տարածքում կարելի է այցելել տաճարներ, բաց թատրոններ, առևտրային կենտրոններ և սրճարան։ Այն նաև Գուվահաթիում զբոսաշրջիկների այցելության հիմնական վայրն է։