cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հնդկացիների ցեղասպանություն
ԱՄՆ
1850 թվականին Կալիֆոռնիա նահանգի օրենսդիր ժողովի առաջին նիստում ընդունվել է «Հնդկացիների կառավարման և պաշտպանության մասին օրենքը», որը սահմանել է սպիտակամորթների ու հնդկացիների միջև հետագա փոխհարաբերությունների սկզբունքները։ Հնդկացիներին տալով իրավաբանական որոշակի պաշտպանություն՝ օրենքը, այնուամենայնիվ, ամրագրել է օրենքի առաջ հնդկացիների ու սպիտակամորթների ոչ հավասար լինելը և սկիզբ դրել հնդկացիներին որպես աշխատուժ օգտագործելու հարցում մեծ չարաշահումներին, թեև նրանց թույլ է տվել ապրել մասնավոր հողերում։ 1851 և 1852 թվականներին Կալիֆոռնիայի օրենսդիր ժողովը հավանության է արժանացրել «թնամաբար տրամադրված հնդկացիների ճնշման» համար ոստիկանության ջոկատներ զինելու ու պահելու համար 1,1 մլն դոլարի հատկացման հարցը և 1857 թվականին թողարկել է 410 հազար դոլարի պարտատոմս նույն նպատակով։ Այդ վճարումները, որ տեսականորեն նպատակ ունեին լուծել սպիտակամորթների ու հնդկացիների միջև եղած կոֆլիկտները, միայն ազդակ են դարձել կամավորների նոր ջոկատների կազմակերպման և Կալիֆոռնիայի բոլոր հնդկացիներին ոչնչացնելու փորձեր ձեռնարկելու համար ։
Տեղական մունիցիպալիտետների մակարդակում տարածված է եղել սպանված հնդկացու համար պարգևատրումը։ Հյուսիսային Կալիֆոռնիայում Շեստա Սիթիի իշխանությունները վճարել են 5 դոլար հնդկացու գլխի համար 1855 թվականին, Մարիսվիլլի մոտակա բնակավայրում 1859 թվականին բնակչության նվիրատվություններից հավաքված գումարից պարգևատրում է տվել հնդկացու սպանությունն ապացուցող «յուրաքանչյուր գլխամաշկի կամ այլ համոզիչ ապացույցի համար»։ 1861 թվականին Թիհամա շրջանում գոյություն են ունեցել «հնդկացիների գլխամաշկերի համար վճարելու» ֆոնդի ստեղծման պլաններ, և երկու տարի հետո Հանի Լեյքում հնդկացու գլխամաշկի համար վճարվել է 25 ցենտ ։
Գերմանացի էթնոլոգ Գուստավ ֆոն Քենիգսվալդը հայտնել է, որ հակահնդկացիական ոստիկանության անդամները «ստրիխնինով թունավորում էին Կայնգանգ գյուղի խմելու ջուրը... պատճառ դառնալով բոլոր տարիքների մոտ երկու հազար հնդկացիների մահվան» ։
Վիճակագրություն
Զոհերի ստույգ թվաքանակը գտնել անհնար է, որովհետև հայտնի չէ, թե որքան է եղել հնդկացիների թվաքանակը նախքան Կոլումբոսի ժամանումը։ Սակայն մի շարք հնդկացիական կազմակերպություններ և պատմաբաններ ԱՄՆ-ում պնդում են, որ հնդկացիների թվաքանակը 1500 թվականից մինչև 1900 թվականը կրճատվել է 15 միլիոնից մինչև 237 հազար ։
Համարվում է, որ նախքան եվրոպացիների կողմից հայտնաբերումն Ամերիկայի բնակչությունը կազմել է 40-100 մլն մարդ։ Բայց վենեսուելացի իսպանագետ Անխել Ռոզենբլատը (Ángel Rosenblat) «Ամերիկայի բնակչությունը 1492 թվականին. հին ու նոր հաշվարկներ» (1967) ուսումնասիրության մեջ նշել է, թե Ամերիկայի բնակչությունը չի գերազանցել 13 մլն մարդը և կենտրոնացած է եղել խոշոր խմբերով ացտեկների ու ինկերի կայսրություններում ։ Ըստ մլն մայրցամաքի նվաճումն ավարտելուց հետո, իսկ Ֆեռնան Բրոդելի՝ ամբողջ Ամերիկայի բնակչության նվազագույն թվաքանակն Ա. Ռոզենբլատի հաշվարկների համաձայն կազմել է 10-15 մլն մարդ ոնկիստայի նախօրեին, իսկ ամբողջ Ամերիկայի բնակչության առավելագույն թվաքանակը շուրջ 1500 թվականին, հիմնվելով Մեքսիկայի՝ իսպանացիների կողմից նվաճումից անմիջապես հետո 25 մլն բնակչություն ունենալու հանգամանքի վրա, կազմել է 80 մլն ամբողջ մայրցամաքի համար, բայց Բրոդելը կասկածում է առավելագույն թվաքանակը ճշգրտության վրա (թեև ընդունում է, որ հնդկացիների թվաքանակը կտրուկ և ողբերգական անկում է ապրել եվրոպացի գաղութարարների ժամանումից հետո) ։ Ըստ Վ. Սուրնինի՝ ճշմարտությանն ամենամոտ գնահատականների համաձայն՝ նախակոլումբոսյան Ամերիկայում ապրել է ավելի քան 25 մլն մարդ. 15-րդ դարի վերջին Հյուսիսային Ամերիկայում ապրել է 1,5-2 մլն հնդկացի, Մեզոամերիկայում՝ 4,5-6 մլն, ներկայիս ԱՄՆ տարածքում՝ 1 մլն, Կարիբյան ջրավազանի կղզներում՝ 0,3-0,5 մլն, Անդերի շրջանում՝ 6-8 մլն ։ Ջոն Ուայթը նախակոլումբոսյան Ամերիկայի հնդկացիների ընդհանուր թվաքանակը գնահատել է 0,75-1 մլն մարդ ։
Ըստ Ֆեռնան Բրոդելի՝ Նոր աշխարհի բնակչությունը 1500 թվականին կազմել է 46 մլն մարդ, 1650 թվականին Ամերիկայի բնակչությունը կազմել է 8-13 մլն, մինչև 1750 թվականը բնիկների թվաքանակը նվազել է մի քանի անգամ. 250 տարվա ընթացքում դադարել են գործածվել մի քանի լեզվաընտանիքներ ու մեկուսացած լեզուներ։ Հնդկացիների ճնշող մեծամասնությունը (մինչև 100 մլն) զոհվել է իսպանացիների կողմից ակամա կամ միտումնավոր կերպով (դիակային թույներով ներծծված կամ բնական ծաղկով հիվանդներին պատկանած ծածկոցների միջոցով) բերված հիվանդությունների նկատմամբ իմունիտետ չունենալու պատճառով։
1960-ական թվականներին Իսպանիայում Կարլ Սոյերի կողմից արխիվում հայտնաբերվել է պատմական փաստաթուղթ, որը գրվել է այդ ժամանակ Էսպանյոլի նահանգապետը եղած Բարտոլոմեո Կոլումբոսի (Քրիստափոր Կոլումբոսի եղբոր) կողմից։ Փաստաթղթում նշված է, որ 1496 թվականին կղզում եղել է 1 մլն 100 հազար հնդկացի։ Սակայն իսպանացիները տիրել են կղզու կեսին և չեն հաշվել կանանց ու երեխաներին։ Այստեղից կարող է եզրակացվել, որ միայն իսպանացիների տիրապետության տակ գտնվող տարածքներում հնդկացիների թվաքանակը կազմել է շուրջ 3 մլն։ Արդեն մեկ սերունդ հետո (մոտ 30 տարի անց՝ շուրջ 1526 թվականին) իսպանացիները հաշվել են ընդամենը 11 հազար հնդկացի, ընդ որում՝ այդ ընթացքում իսպանացիների տիրապետության սահմաններն ընդլայնվել են։
Մյուս կողմի՝ Մեծ հարթավայրերի ցեղերի ներկյաացուցիչների միջին թվաքանակը զանգվածային համաճարակներից հետո, ըստ Յուրի Ստուկալինի, կազմել է շուրջ 3-4 հազար մարդ ։ Թեև ստույգ է համարվում այն, որ ԱՄՆ տարածքում հնդկացիների թվաքանակը 19-րդ դարի վերջին կազմել է 250 հազար մարդ, սակայն եվրոպացիների հետ առաջին հանդիպումների շրջանում նրանց թվաքանակը մնում է վիճելի։ 1928 թվականին էթնոլոգ Ջեյմս Մունը Մեքսիկային հյուսիս ապրող հնդկացիների ընդհանուր թվաքանակը գնահատել է 1 152 950 մարդ եվրոպացիների հայտնվելու պահին, 1987 թվականին Ռասել Տորնտոնն նրանց թվաքանակը համարել է ավելի քան 5 մլն, Լենոր Ստիֆարմն ու Ֆիլ Լեյն կրտսերը՝ 12 մլն։ 1983 թվականին մարդաբան Հենրի Դոբինսը Հյուսիսային Ամերիկայի բնակչության թվաքանակը գնահատել է 18 մլն մարդ, իսկ ապագա ԱՄՆ-ի տարածքի հնդկացիների թվաքանակը՝ 10 մլն մարդ ։
Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրողների նշած թվերը տատանվում են 3-ից մինչև 112 մլն մարդու սահմաններում։ Ըստ Դմիտրի Սամոխվալովի՝ այդ տարբերությունները պայմանավորված են Ամերիկայի տարբեր տարածքներում բնակչության տարբեր խտություններով. հողագործությամբ զբաղվող բնակչության խտությունը շատ մեծ է, իսկ որսորդների և հավաքորդների մոտ, ընդհակառակը, խտությունը ցածր է։ Որսորդների ու հավաքորդների ցեղերի մի քանի հազար ներկայացուցիչներ զբաղեցրել են եվրոպական միջին պետության տարածքին հավասար տարածք։ Էսկիմոսների նախնիների թվաքանակը կազմել է 2-2,5 հազար մարդ։ Նախքան ձիու հայտնվելը Հյուսիսային Ամերիկայի Մեծ հարթավայրերը և Հարավային Ամերիկայի Պատագոնիան գրեթե բնակեցված չեն եղել։ Մեքսիկայի, Պերուի հողագործական շրջանները և Միսիսիպիի հովիտները, ընդհակառակը, խիտ բնակեցված են եղել ։
Վաշինգտոնի նահանգային համալսարանից (Սիեթլ) գենետիկ Բրենդան Օ’Ֆելոնի և Գյոթինգենի համալսարանից գերմանացի մարդաբան Լարս Ֆերեն-Շմիցի կարծիքով (Proceedings of the National Academy of Sciences) 16-17-րդ դարերում Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկաների բնիկների թվաքանակը կրճատվել է եթե ոչ 90 %-ով, ապա մոտավորապես կիսով չափ ։
Վեճեր ցեղասպանության հարցի վերաբերյալ
Այն, թե եղել են արդյոք հնդկացիները ցեղասպանության զոհ, միանշանակ չէ և վեճերի տեղիք է տվել Ամերիկայի բնիկների թվաքանակի կրճատման պատմության մեջ ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նացիստների կողմից կազմակերպված Հոլոքոստից հետո ցեղասպանությունը սահմանվել է որպես հանցագործություն «ազգային, էթնիկ կամ կրոնական խումբը՝ որպես այդպիսին մասամբ կամ ամբողջովին ոչնչացնելու նպատակով»։ Ամերիկայի գաղութացման համատեքստում այդ վեճի հիմնական հարցն այն է, թե արդյոք բնիկների թվաքանակի՝ բազմաթիվ պատճառներ ունեցող կրճատումը պետք է կոչել այդ տերմինով։
Պատմաբան Դևիդ Ստանարդը կարծում է, որ Ամերիկայի (ներառյալ Հավայան կղզիները) բնիկները դարձել են «եվրաամերիկացիների ցեղասպանական պատերազմի» զոհ ՝ ընդունելով, որ հնդկացիների մեծ մասը մահացել է գաղութարարների բերած վարակների պատճառով բռնկված համաճարակներից։ Ըստ նրա գնահատականների՝ զոհվել է գրեթե 100 մլն մարդ նրանից, ինչը նա կոչել է «Ամերիկյան հոլոքոստ» ։ Ստանարդի հայացքներին կողմ են եղել Քրքպատրիկ Սեյլը, Բեր Քիրնանը, Լենոր Ստիֆարմը, Ֆիլ Լեյն կրտսերը և այլք։ Այդ տեսակետը հետագայում զարգացվել է Կոլորադյի համալսարանի նախկին պրոֆեսոր Ուորդ Չերչիլի հրատարակություններում, որը մասնավորապես կարծիք է հայտնել, թե «գործն արվել է չար մտադրությամբ, ոչ թե բնության կողմից» ։
Ի տարբերություն Ստանարդի գնահատականի՝ Հավայան համալսարանի պրոֆեսոր, քաղաքագետ Ռուդոլֆ Ռամելի կարծիքով՝ եվրոպական գաղութացման շրջանում ցեղասպանության զոհ է դարձել 2-15 մլն հնդկացի։ Ռամելը գրել է. Նույնիսկ եթե այս թվերը թեկուզ հեռավոր կերպով արտացոլում են իրականը, Ամերիկայի նվաճումը կարելի է համարել ամենաարյունահեղ և տևական ցեղասպանություններից մեկը համաշխարհային պատմության մեջ։ Մյուս կողմից՝ լատինաամերիկագետ և Ֆլորիդայի միջազգային համալսարանի պատմության պրոֆեսոր Նոբլ Դևիդ Կուկը կարծում է, որ Ստանարդի հրատարակությունները, ինչպես նաև այլ հեղինակների աշխատանքներ, որոնց նվիրված են Ամերիկայի հայտնաբերման 500-ամյակին, ոչ արդյունավետ վերադարձ է բնիկների թվաքանակի կրճատումը սև լեգենդի ոճով բացատրելուն ։
Թեև հեղինակավոր գիտնականներից ոչ ոք չի հերքում եվրոպացիների կողմից Ամերիկայի բնիկներին սպանելու և տանջանքների մատնած լինելու փաստը, այնուամենայնիվ, պատմաբանների մեծ մասը վիճարկում է այն փաստը, թե ցեղասպանությունը, որ «մտադրված հանցագործություն» է, իրականում եղել է եվրոպացի գաղութարարների նպատակն Ամերիկայում։ Այսպես, պատմաբան Ստաֆորդ Փուլը գրել է. Կան այլ տերմիններ՝ նկարագրելու այն, ինչ տեղի է ունեցել Արևմտյան կիսագնդում, բայց ցեղասպանությունը դրանց թվից չէ։ Սա ավ պրոպագանդիստական տերմին է մի ժամանակաշրջանում, երբ կարգախոսներն ու նշանաբանները փոխարինել են մտորումներին ու հետազոտություններին. այդ համատեքստում դրա օգտագործումն արժեզրկում է ինչպես հենց տերմինը, այնպես էլ այն ողբերգությունը, որ վերապրել են հրեաներն ու հայերը՝ որպես այս հարյուրամյակի խոշորագույն զոհերի երկու օրինակներ։
Հնդկացիների ցեղասպանության դեմ փաստարկումները կարելի է բաժանել երեք հիմնական խմբի.
Ամերիկացի պատմաբանների մեծ մասը զերծ է մնում Ամերիկայի բնիկների թվաքանակի նվազման վերաբերյալ «ցեղասպանության» տերմինն օգտագործելուց, մի շարք պատմաբաններ եվրոպական գաղութացման պատմությունը՝ որպես մել ամբողջական ու տևական գործընթաց դիտարկելու փոխարեն առանձին պատերազմներ ու արշավանքներ դիտարկում են որպես ցեղասպանական ինչպես նպատակով, այնպես էլ հետևանքներով։ Սովորաբար դրանց թվում են պատերազմը պեկոտների դեմ (1637) արշավանքներն ընդդեմ Կոլիֆոռնիայի ցեղերի, որ սկսվել են 1850 թվականին ։
Վենեսուելայի նախագահ Ուգո Չավեսը բազմիցս խոսել է բնիկ ամերիկացիների դեմ եվրոպական գաղութարարների կատարած գործողությունների՝ որպես ցեղասպանության մասին և լատինաամերիկացիներին կոչ է արել չտոնել Կոլումբոսի օրը, որովհետև այդ իրադարձությունը (Ամերիկայի հայտնաբերում) դարձել է ցեղասպանության սկիզբ։
Բնակչության թվաքանակի նվազում համաճարակների պատճառով
Եվրոպացի վերաբնակների հետ միասին Ամերիկայում տարածվել են Հին աշխարհին հատուկ վարակիչ հիվանդություններ, ինչպիսիք էին ծաղիկը, տիֆը, կարմրուկը, գրիպը, այտուցային ժանտախտը և այլն։ Նշվում է, որ եվրոպացի վերաբնակիչներն ավելի բարձր իմունիտետ են ունեցել առնվազն մի քանի հիվանդությունների նկատմամբ, ի տարբերություն հնդկացիների, որոնց մոտ իմունիտետն ակնհայտորեն բացակայել է։ Կարծիքը հիմնված է այն վարկածի վրա, թե Եվրասիայի ու Աֆրիկայի բոլոր վարակիչ հիվանդությունները վերջնական հաշվով մարդն ստացել է ընտանի կենդանիներից, ինչը եղել է յուրօրինակ վարձ անասնապահության համար, ինչը գրեթե տարածված չէր նախակոլումբոսյան Ամերիկայում ։ Ըստ որոշ գնահատականների՝ ծաղկով հիվանդանալու դեպքում հնդկացիների մահացության աստիճանը հասել է 80-90 % ։ Գոյություն ունի կարծիք, թե Ամերիկայի բնիկների մինչև 95 %-ը ոչնչացել է եվրոպացիների բերած հիվանդությունների հետևանքով ։
Մահերի ոչ փոքր մասը եղել է բնական ծաղկի պատճառով ։ Արդեն 1507 թվականին նկատվել է բնական ծաղկով հիվանդության առաջին դեպքն Էսպանյոլում (Հայիթի)։ 1520 թվականին իսպանացի վերաբնակիչների հետ Էսպանյոլայից բնական ծաղիկն անցել է մայրցամաք։ Ըստ Տորիբիո դե Բենավենտեի (Մոտոլինիա) վկայության՝ հնդկացիներն անօգնական են եղել ծաղկի դեմ, որը նրանց վրա թողել է հրեշավոր ազդեցություն. հիվանդը ծածկվել է սարսափելի խոցերով։ Մահացել է Կենտրոնական Մեքսիկայի պրովինցիաների բնակչության մինչև կեսը ։ Բնական ծաղկի համաճարակն է հիմնականում պատճառ դարձել ացտեկների ու ինկերի կայսրությունների անկման համար ։ Ընդ որում՝ ծաղիկն ինկերի տարածքներ հասել է նախքան իսպանացի կոնկիստադորների ժամանումը. 1526 թվականին՝ իսպանացիների ներխուժումից հինգ տարի առաջ, ծաղկից մահացել ինկերի կառավարիչ Ուայնա Կապակը ։ Ըստ ժամանակակից գնահատականների՝ 1524-1527 թվականների ընթացքում ինկերի կայսրության 6 մլն բնակիչներից մահացել է առնվազն 200 հազար մարդ ։ Ծաղկի համաճարակները կրկնվել են հարավամերիկյան մայրցամաքում ամեն 10-20 տարին մեկ. մինչ 1578 թվականը դրանք հասել են նաև Բրազիլիայի դժվարամատչելի շրջաններ, որտեղ հիվանդությունը հասցրել են միսիոներները։ Հիսուսյանների կողմից հարավամերիկյան խոշոր գետերի ափերին ստեղծված բնակավայրերում (մինչև 100 000 հնդկացիներ) 1660 թվականից ոչ ուշ վարակիչ հիվանդություններից մահացել է 44 հազար բնակիչ, իսկ 1669 թվականին կրկնված համաճարակից՝ ևս 20 հազար ։
Հյուսիսային Ամերիկայի արևելյան ափերին 17-րդ դարում բնակավայրերի հիմնումը նույնպես ուղեկցվել է հնդկացիների և հետագայում արդեն ամերիկյան մայրցամաքում ծնված գաղութարարների շրջանում ծաղկի մահացու համաճարակներով և հետագայում ։ Միսիսիպի գետի ափին գտնվող հնդկացիական խոշորագույն քաղաքները, որ նկարագրել է Էռնանդո դե Սոտոն 1540 թվականին, գոյություն չեն ունեցել մինչ 17-րդ դարի կեսերը, երբ այդտեղ հայտնվել են առաջին մշտական ֆրանսիական բնակավայրերը։ 1620 թվականին հիմնադրված Պլիմուտի՝ Նոր աշխարհում անգլիական առաջին գաղութի ստեղծման վայրամայացել է հնդկացիների շրջանում 1617-1619 թվականներին տարածված ծաղկի սարսափելի համաճարակի հետևանքով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հնդկացիներ Կատեգորիա:Ամերիկայի պատմություն Կատեգորիա:Ցեղասպանության զոհեր
Յան Տորոպ
Յան Տեոդոր Տորոպ (Johannes Theodorus Toorop, ), նիդերլանդական գեղանկարչության մեջ սիմվոլիզմի խոշորագույն ներկայացուցիչ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1858 թվականին Յավայում ինդոնեզիական նիդերլանդական ընտանիքում։  1869 թվականից  ընտանիքը բնակվում էր Նիդերլանդներում։  Տորոպը սովորել է նախ Լեյդենի, այնուհետև Վինտերսվեյկի դպրոցում, 1875 թվականից Հաագայում, որտեղ նա ծանոթանում է գեղանկարչության Հաագայի դպրոցի ռեալիստական ուղղվածությամբ աչքի ընկնող ներկայացուցիչների հետ։  Երկու տարի Տորոպը սովորում է Դելֆտի բարձրագույն տեխնիկական դպրոցում,  միաժամանակ  գեղանկարչության դասեր էր ստանում Պաուլ Տետարավան Էլվենի մոտ։ Այնուհետև երկու տարի Ամստերդամում հաճախում է Կերպարվեստի պետական ակադեմիա, իսկ 1882 թվականից  Բրյուսելում սովորում է Գեղեցիկ արվեստների ակադեմիայում ։
Բելգիայում Տորոպը մնաց մինչև  1886 թվականը։ Այցելելով Անգլիա՝ նա ծանոթացավ Ջեյմս Էբբոտ Մաք-Նեյլ Ուիսթլերի հետ ուսումնասիրեց պրեռաֆայելիտների ստեղծագործությունները,  որոնք  էլ նրա վրա խորը տպավորություն գործեցին։ Նա առաջին անգամ այցելեց Փարիզ, որն այդ ժամանակ փաստորեն համարվում էր գլխավոր համաշխարհային գեղարվեստական կենտրոն։  Բելգիայում Տորոպի վրա մեծ ազդեցություն գործեց սիմվոլիստ Ջեյմս Էնսորի ստեղծագործությունը։  1886 թվականի  մայիսի 12-ին Տորոպը ամուսնանում է անգլուհի Էննի Խոլի հետ։  Նույն տարում նրանք տեղափոխվում են Անգլիա,  իսկ 1890 թվականին Նիդերլանդներ  (Կատվեյկ-ան-Զեե)։ 1890 թվականին  ծնվում է դուստրը՝ Չարլին, ապագայում հանրաճանաչ նկարչուհի։
1880-ական թվականների վերջին Տորոպը նկարում էր պուանտիլիզմի ոճով և դարձավ առաջին նիդերլանդացի նկարիչը, որ օգտագործում էր այդ տեխնիկան։  Նիդերլանդներում նա  ընդգրկվում է Նորդվեյկի գեղարվեստական խմբի վրա հիմնված «Ութսունականների» (նիդերլ.՝ de Tachtigers) կազմի մեջ, սակայն  աստիճանաբար տեղափոխվում է դեպի սիմվոլիզմ, իսկ 1892 թվականին ընդունվում է ռոզենկրեյցերների ընկերակցության մեջ։  Նույն թվականին Հաագայում անցկացվում է նրա առաջին անհատական ցուցահանդեսը, որտեղ ցուցադրվում են միայն սիմվոլիստական ստեղծագործությունները, որոնց գլխավոր գործող անձիք հավանաբար ստեղծվել էին  Ինդոնեզիայի տրադիցիոն արվեստի թատրոնի ազդեցության ներքո։  1893 թվականին նա ստեղծում է սիմվոլիզմի ոճով իր «Երեք հարսները» նշանավոր  ստեղծագործությունը ։
Տորոպը աստիճանաբար սիմվոլիզմից անցում է կատարում դեպի մոդեռն արվեստ։ 1895 թվականին նա փայտի վրա կատարում է իր առաջին  փորագրությունը,  հետագայում գծանկարչությունը և նկարազարդումները նրա ստեղծագործության մեջ էական տեղ գրավեցին։  1898 թվականին  նա արդեն համարվում էր ամբողջ աշխարհում ճանաչված  նկարիչ,  նրա անհատական ցուցահանդեսներն անցկացվում էին Մյունխենում, Դրեզդենում և Կոպենհագենում,  1900 թվականին՝ Վիեննայում և Սեցեսիոնում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հոլանդացի նկարիչներ Կատեգորիա:Հոլանդացի դիզայներներ
Բոլշայա Բուդա
Բոլշայա Բուդա (Большая Буда), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Շումյաչինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 16 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Շումյաչինսկի շրջանի բնակավայրեր
Փոքր Տունզասու
Փոքր Տունզասու (Малый Тунзассу), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կեմերովոյի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Տունզասու գետի աջ ափին՝ 9 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 11 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Տոմ, գետի ենթաավազանը՝ Տոմ։ Գետի ավազանը՝ Վերին Օբից մինչև Իրտիշ թափվելը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Ռիտտո
Ռիտտո (栗東市), Ճապոնիայի Սիգա պրեֆեկտուրայում գտնվող քաղաք։ Քաղաքի մակերեսը կազմում է 52,75 կմ², բնակչությունը՝ 65 904 մարդ , բնակչության խտությունը՝ 1249,36 մարդ/կմ²։
Աշխարհագրական դիրք
Քաղաքը տեղակայված է Հոնսյու կղզու վրա՝ Կինկի տարածաշրջանի Սիգա պրեֆեկտուրայում։ Այս քաղաքի հետ սահմանակցում են Յասու, Կոնան (Սիգա), Կոկա, Օցու, Կուսացու, Մորիյամա քաղաքները ։
Բնակչություն
Քաղաքի բնակչությունը կազմում է 65 904 մարդ (2014 թվականի հուլիսի 1-ի տվյալների համաձայն), իսկ խտությունը՝ 1249,36 մարդ/կմ²։ Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունը՝ 1980-2005 թվականներին.
Սիմվոլիկա
Քաղաքը խորհրդանշող ծառը համարվում էJuniperus chinensis-ը, ծաղիկը՝ կալենդուլան, թռչունը՝ Zosterops japonicus-ը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի քաղաքներ
Դինան Էստ (կանտոն)
Դինան Էստ (Dinan-Est), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Բրետան շրջանում։ Կոտ դ'Արմոր դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Դինան օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 15782 մարդ էր։ Կանտոնի համարը 2211 է։ Կանտոնում կա 6 կոմունա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Էսիկլի
Էսիկլի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Արաբկիրի գավառակում ։ Գտնվում էր Արաբկիր քաղաքից 24 կմ հարավ, Եփրատի աջակողմյան վտակ Դարբողազի ձախ օժանդակի հովտում։
Բնակչություն
XX դարի սկզբում ուներ 25 տուն բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Եզդրինգա
Եզդրինգա (Ездринга), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Հյուսիսային Դվինա գետի ձախ ափով՝ 611 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 61 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Կրուտայա (գյուղ, Դուխովշչինսկի շրջան)
Կրուտայա (Крутая), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Դուխովշչինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Դուխովշչինսկի շրջանի բնակավայրեր
Արտաշատ (թերթ)
«Արտաշատ», հասարակական-քաղաքական, գրական-գեղարվեստական կիսամսյա (մինչև 1990 թվականը՝ երկօրյա) թերթ։
Արտաշատի քաղաքապետարանի (մինչև 1990 թվականը՝ ՀԿԿ Արտաշատի շրջկոմի, ժողպատգամավորների շրջանային և քաղաքական խորհուրդների) պաշտոնաթերթ։
Պատմություն
Լույս է տեսնում 1931 թվականից Արտաշատում (մինչև 1958 թվականը՝ «Հարվածային բրիգադ», ապա՝ «Հարվածային թեմա», «Բոլշևիկյան կոլխոզ», «Կոլտնտեսական կյանք»)։
Խմբագիրներ՝ Նորայր Մանուկյան, Մարգարիտ Հովհաննիսյան, Նելլի Բեգլարյան, Անահիտ Նիկողոսյան (2008 թվականից)։
Լուսաբանում է Արտաշատի մարզկենտրոնի և մարզի համայնքների կյանքը, անդրադառնում սոցիալական, տնտեսական, կրթական և մշակույթի հիմնախնդիրներին, ծանոթացնում է տարածքի պատմական հուշարձաններին, մշակութային ու մարզային առօրյային։
1982–2010 թվականներին լույս է տեսել «Նավասարդ» գրական-գեղարվեստական, հասարակական-քաղաքական հավելվածը, որը 2009 թվականին արժանացել է ՀՀ մշակույթի նախարարության «Հատուկ մրցանակի»։
Բոլշայա Բրեմբոլա
Բոլշայա Բրեմբոլա (Большая Брембола), գյուղ Ռուսաստանի Յարոսլավլի մարզի Պերեսլավսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 698 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1554 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Յարոսլավլի մարզի Պերեսլավսկի շրջանի բնակավայրեր
Մարկետա Լազարովա (ֆիլմ)
«Մարկետա Լազարովա» (Marketa Lazarová), 1967 թվականին չեխ կինոռեժիսոր Ֆրանտիշեկ Վլաչիլի նկարահանած չեխոսլովակյան պատմական դրամա-ֆիլմ, որի հիմքում ընկած է չեխ արձակագիր, թատերագիր, կինոռեժիսոր Վլադիսլավ Վանչուրայի նույնանուն վեպը։ Գրական այդ երկն իր հերթին հիմնված է չեխական մի հին ավադազրույցի վրա ։ Դա պատմություն է կալվածատիրոջ դստեր՝ Մարգարիտա (Մարկետա) Լազարովայի մասին, ում առևանգում է ավազակությամբ զբաղվող մանր կալվածատերերի ընտանեկան խումբը, և աղջիկը դառնում է ավազակներից մեկի սիրուհին։
Մեզիս
Մեզիս (Мезис), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կեմերովոյի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Մեծ Ունզաս գետի աջ ափին՝ 40 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 13 կմ է։
Մարկետա Լազարովա (ֆիլմ)
«Մարկետա Լազարովա»-ն 1998 թվականին կինոքննադատների և հրապարակախոսների շրջանում անցկացված հարցման արդյունքներով ճանաչվել է բոլոր ժամանակների չեխական լավագույն ֆիլմ  ։
Նախապատրաստական աշխատանքների վրա ծախսվել է շուրջ երեք տարի։ Նկարահանումներն սկսվել են 1965 թվականին, ավարտվել 1967 թվականին ՝ տևելով 548 օր։ Ֆիլմի նկարահանման համար նախատեսված բյուջեն գրեթե կրկնակի գերազանցվել է. յոթ միլիոնի փոխարեն ծախսվել է 13 միլիոն կրոն։
Մեզիս
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Մարկետա Լազարովա (ֆիլմ)
2012 թվականին Criterion Collection ընկերությունը վերաթողարկել է կինոնկարը Blu-ray և DVD տարբերակներով ։
Նեոգաղութատիրություն
Նեոգաղութատիրություն, զարգացող սուվերեն երկրներին իմպերիալիստական պետությունների կողմից պարտադրվող անհավասար տնտեսական և քաղաքական հարաբերությունների համակարգ, որի նպատակն է պահպանել այդ երկրների ժողովուրդների իմպերիալիստական շահագործումն ու կախյալ վիճակը։ Զարգացող երկրներում նեոգաղութատիրության նյութական հիմքը՝ օտարերկրյա ընկերությունների (կամ դրանց մասնաճյուղերի), բանկերի մոնոպոլիստական կապիտալն է։ Իմպերիալիստական երկրները նեոգաղութատիրական նպատակներով օգտագործում են նախկին գաղութների և կիսագաղութների տնտեսական և գիտատեխնիկական հետամնացությունը։ Նեոգաղութատիրության գաղափարական հիմքը՝ նեոգաղութատիրական տարբեր տեսություններն են («կապիտալիզմի տրանսֆորմացիայի», «շահերի ներդաշնակության», «խառը էկոնոմիկայի», «փոխադարձ կախման» և այլն)։ Նեոգաղութատիրությունը առաջացել է իմպերիալիզմի գաղութային սիստեմի քայքայման, սոցիալիզմի համաշխարհային սիստեմի ստեղծման և զարգացման հետևանքով՝ ուղղակի գաղութային կախման լիակատար վերացման պայմաններում։ Ժամանակակից կապիտալիզմը, հարմարվելով աշխարհում ստեղծված նոր իրավիճակին, դիմում է ազատագրված երկրների ստրկացման նոր եղանակների։ Նեոգաղութատիրությունը դրսևորվում է տարբեր կերպ, օտարերկրյա մոնոպոլիստական կապիտալի ներթափանցումը երիտասարդ սուվերեն պետություններ, «օգնություն» վարկերի և դրամական հատկացումների ձևով (որով նրանք փաստորեն վերահսկողություն են հաստատում այդ երկրների տնտեսական զարգացման վրա), նրանց ընդգրկումը իրենց ենթակա տնտեսական, քաղաքական և ռազմական խմբավորումների մեջ, անհավասար պայմանագրերի պարտադրում, միջամտություն ներքին գործերին, հետադիմական հեղաշրջումներ ու խամաճիկ վարչակարգերի հաստատում, ազգամիջյան ու ցեղամիջյան բախումների հրահրում և այլն։ Նեոգաղութատիրությունը օգտագործում է նաև գաղութատիրության «ավանդական» եղանակները՝ ռազմական ճնշում, բացահայտ ռազմական միջամտություն և այլն։ Երբեմնի գաղութներն ու կիսագաղութները որպես զարգացած կապիտալիստական երկրների էկոնոմիկայի գյուղատնտեսական-հումքային կցորդ պահելու նախկին ձգտմանը զուգընթաց, ուժեղանում է զարգացող երկրները համաշխարհային կապիտալիստական տնտեսության «արտադրական կցորդը» դարձնելու նոր միտումը։ Իմպերիալիստական մոնոպոլիաները աշխատում են իրենց մոտ նվազ շահութաբեր, շրջակա միջավայրը աղտոտող արտադրությունները փոխադրել Ասիայի, Աֆրիկայի և Լատինական Ամերիկայի երկրներ։ Օգտագործելով զարգացող երկրների էժան բանվորական ուժը՝ մոնոպոլիստական կապիտալը փորձում է այդ երկրներում ստեղծել արտադրության ամբողջ ցիկլեր, որոնք առավել բարձր շահույթներ են ապահովում, քան զարգացած կապիտալիստական երկրներում։ Ասիայի, Աֆրիկայի և Լատինական Ամերիկայի երկրների առաջադեմ ուժերը պայքարում են նեոգաղութատիրության բոլոր դրսևորումների, նախ և առաջ, մոնոպոլիստական կապիտալի ներթափանցման ու ճնշման դեմ։
Մերկատորի պրոյեկցիա
Մերկատորի հավասարանկյուն կոնային պրոյեկցիան՝ քարտեզագրական հիմնական պրոյեկցիաներից մեկն է։ Մշակվել է Գերհարդ Մերկատորի կողմից իր «Ատլասի» մեջ կիրառելու նպատակով։ «Հավասարանկյուն» անվանման մեջ ընդգծվում է այն հանգամանքը, որ պրոյեկցիայի մեջ պահպանվում են ուղղությունների միջև անկյունները։ Բոլոր լոքսոդոմները նրա մեջ պատկերվում են ուղիղ գծերով։ Մերկատորի պրոյեկցիայում բոլոր միջօրեականները ներկայացվում են զուգահեռ հավասարահեռ գծերով։ Զուգահեռականները իրենցից ներկայացնում են զուգահեռ գծեր, որոնց միջև հեռավորությունը հասարակածին մոտ հավասար է միջօրեականների միջև եղած հեռավորությանը և արագորեն մեծանում է բևեռներին մոտենալուն զուգընթաց։ Մերկատորի պրոյեկցիայում չեն կարող պատկերվել բևեռները (դա պայմանավորված է հարթության վրա գնդային մակերևույթից կոորդինատների արտացոլման ֆունկցիայի հատկությամբ), այդ պատճառով սովորաբար Մերկատորի պրոյեկցիայով քարտեզներում  պատկերվում են 80—85° հյուսիսային և հարավային լայնությունները։ Մասշտաբը Մերկատորի 1569 թվականի քարտեզի պրոյեկցիայում հաստատուն չի համարվում, այն մեծանում է հասարակածից դեպի բևեռները շարժվելիս (որպես լայնության հակադարձ կոսինուս), սակայն հորիզոնական և ուղղաձիգ ուղղությունների մասշտաբները հավասար են միշտ, ինչով և ապահովվում է պրեյեկցիայի հավասարանկյունությունը։ Այս պրոյեկցիայով քարտեզներում միշտ ցույց է տրվում, որ զուգահեռականին է դասվում քարտեզի հիմնական մասշտաբը։ Քանի որ Մերկատոի պրոյեկցիան ունի տարբեր մասշտաբներ տարբեր հատվածներում, այս պրոյեկցիան չի պահպանում մակերեսները։Եթե հիմնական մասշտաբը դասվում է հասարակածին, ապա ամենամեծ աղավաղումները ունենում են բևեռները։ Դա շատ պարզ երևում է այդ պրոյեկցիայի քարտեզում՝ նրանում Գրենլանդիան Ավստրալիայից 2—3 անգամ մեծ է երևում, ավելի համեմատելի է Հարավայի Ամերիկայի տարածքի հետ։ Իրականում Գրելանդիան Ավսրալիայից փոքր է 3 անգամ և ավելի քան 8 անգամ փոքր է Հարավային Ամերիկայից։
Մերկատորի պրոյեկցիան շատ հարմար է եղել ծովագնացության համար, հատկապես հին ժամանակներում։Դա բացատրվում է նրանով, որ նավի շարժման հետագիծը, որը շարժվում է միջօրեականի ուղղությամբ, Մերկատորի պրոյեկցիայի քարտեզներում իրենից ներկայացնում է ուղիղ գիծ։ Ավելի վաղ շրջանում՝ մինչև 1511 թվականն ընկած ժամանակահատվածի քարտեզներում այս պրոյեկցիան հայտնի է եղել որպես Սիդների պրոյեկցիա 1987 թվականին դրանք Մերկատորի նույն պրոյեկցիան էին ներկայացնում։Սակայն, հաշվի առնելով երկրաչափական հրապարակումները, այս քարտեզները կարող էին կազմված լինել՝ հիմնված գլանային պրոյեկցիայի վրա, իսկ վերջնական դեպքում՝ գնոմոնիկ պրոյեկցիայով։Սիդները փոփոխել է իր տեսակետը նմանությունների պրոյեկցիայով ։
Ժոզեֆ Նեդհամը, չինացի պատմագիրը, գրել է, որ չինացիները հայտնագործել են Մերկատորի պրոյեկցիան նախքան Մերկատորի հայնագործությունը՝ հարյուրավոր տարիներ նրանից առաջ, օգտագործել են այն աստղային գծապատկերներում Սոնգ Դինաստիայի օրոք Սա նշանակում է, որ միանգամայն պարզ է և հասկանալի, որ տեղ ունի որոշ ապատեղեկատվություն։Պրոյեկցիան կիրառվում է որպես հավասարաչափ պրոյեկցիա։
Նեոգաղութատիրություն
Տես նաև
Գաղութատիրություն
Մերկատորի պրոյեկցիա
Մերկատորի պրոյեկցիայի մաթեմատիկական արտահայտությունը
Նախ դիտարկենք Մերկատորի պրոյեկցիայի ամենպարզ տարբերակը՝ գնդի պրոյեկցիան գլանի վրա։ Այս տարբերակը հաշվի չի առնում Երկրի հարթությունները բևեռներում։ Գլանային պրոյեկցիան անմիջապես տալիս է մեզ հորիզոնական կոորդինատների արտահայտությունը՝ այն ուղղակի համեմատական է  \lambda կետի երկայնությանը (հաշվարկներում պետք է հաշվի առնել, որ այս մեծությունը արտահայտվում է ռադիաններով)․
Նեոգաղութատիրություն
Տես նաև
Կատեգորիա:Քաղաքական համակարգեր Կատեգորիա:Գաղութատիրություն
Մերկատորի պրոյեկցիա
Մերկատորի պրոյեկցիայի մաթեմատիկական արտահայտությունը
Հավասարանկյունության պայմանը՝ ուղղակի մասշտաբների հավասարությունն է ուղղաձիգ և հորիզոնական առանցքների նկատմամբ։ Քանի որ մասշտաբը
X
առանցքի նկատմամբ \theta լայնության վրա հավասար է (
R
—ը երկրի շառավիղն է), ապա պայմանից մենք ստանում ենք
y
–ի կախվածությունը \theta–ից հետևյալ արտահայտությունը․
(Այստեղ arth —ն՝ հակադարձ հիպերբոլայի տանգենսն է)։
ֆունկցիան կրում է հատուկ անվանում և կոչվում է Լամբերտի ֆունկցիա կամ լամբերտիանա՝ ի պատիվ Յոհան Լամբերտի, երբեմն արտահայտվում է, կամ ձևով։
Հակադարձ արտահայտությունը կրում է Գուդերմանի ֆունկցիա անվանումը, կամ գուդերմանիանա՝ ի պատիվ Քրիստոֆ Գուդերմանի և նշանակվում է ։ Սա ևս գծային հավասարում է․
Այժմ դժվար չէ ստանալ հավասարանկյուն պրոյեկցիայի համար արտահայտություն՝ հաշվի առնելով նաև Երկրի էլիպսաձևությունը։ Դրա համար անհրաժեշտ է գրել էլիպսոիդի համար մետրային համակարգը (
a
—ն մեծ բևեռն է,
b
— ն՝ փոքր բևեռը) աշխարհագրական կոորդինատներով․
անցնելով
և
կոորդինատների և հավասարեցնելով մասշտաբներն ըստ առանցքների, ստանում ենք՝
Այստեղ —Երկրային էլիպսոիդի էքսցենտրիկությունն է։
Հակադարձ փոխակերպում, ընդհանուր առմամբ, տարրական ֆունկցիաներում չի արտահայտվում, սակայն հակադարձ փոխակերպման համար հավասարումը հեշտ կարելի է լուծել՝ փոքր \varepsilon–ի խանգարումների տեսության մեթոդով․Կրկնությունների բանաձևը հակադարձ փոխակերպումների համար կունենա հետևյալ տեսքը՝
Փոքր երկրաչափական տարրեր
գլոբուսի վրա և մոտակա կետը Q լայնության վրա φ + δφ և երկայնությանλ + δλ ։
Փոքր տարրերի համար, PKQ անկյունը մոտավորապես աջ անկյունն է և հետևաբար՝
Նախկինում նշված է եղել մասշտաբի գործակիցը գլոբուսից գլան տրված՝
Մենք ունենում ենք   և δx = Rδλ, (λ- ն՝ ռադիաններով)
Հետևաբար, անսահման փոքր էլեմենտների համար՝
Մերկատորի պրոյեկցիայի ածանցյալները
Մերկատորի պրոյեկցիայում y(φ) ֆունկցիաների ընտրության համար պահանջվում է, որ ֆունկցիաները լինեն կոնֆորմալ, պայմանը կարող է սահմանվել երկու համարժեք ուղիներով՝
Առաջին հավասարման մեջ λ0 կենտրոնական միջօրեականի երկայնությունն է, բայց ոչ միշտ, ինչպես Գրինվիչում(i.e., զրո). Տարբերությունը (λ − λ0) ռադիաններով է։
Հակադարձ փոխակերպումներ
Աջ մասում ընկած արտահայտությունները երկրորդ հավասարության մեջ սահմանում է Գուդերմանի ֆունկցիան։ φ = gd(y⁄R): Ուղիղ հավասարումը կարող է գրվել ինչպես y = R·gd−1(φ).
Այլընտրանքային արտահայտություններ
y(φ)- համար կան շատ այլընտրանքային արտահայտություններ, դրանք բոլորը ստացվել են պարզ, տարրական մանիպուլյացիաների արդյունքում
Համապատասխան հակադարձումների արդյունքում ունենում ենք՝ Անկյունների աստիճանները արտահայտում ենք՝
Վերևի բանաձևը գրում ենք գլոբուսի համար՝ ռադիաններով R.դա հաճախ հարմար է ճշգրիտ աշխատանքի համար՝ քարտեզով աշխատելու դեպքում      width W = 2R. For example, the basic transformation equations become
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Քարտեզագրություն Կատեգորիա:Աշխարհագրական քարտեզներ Կատեգորիա:Նավագնացություն Կատեգորիա:Աշխարհագրության պատմություն
Ջոյս դիԴոնատո
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի օպերային երգչուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի մեցցո-սոպրանոներ Կատեգորիա:1969 ծնունդներ Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական ծագմամբ Կատեգորիա:20-րդ դարի օպերային երգչուհիներ
Պետրաշովկա (գյուղ, Տուլչինի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Պետրաշովկա գյուղում բնակվում էր 553 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1,7 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 325,29 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Տուլչինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1580 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Արամ Հարությունյան (դատախազ)
Արամ Բագրատի Հարությունյան, խորհրդային պետական և քաղաքական գործիչ։ Հայաստանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության դատախազ (1937-1939)  ։ Պետական անվտանգության կապիտան (13.01.1936) , գնդապետ (03.11.1944) :
Կենսագրություն
Արամ Հարությունյանը ծնվել է 1897 թվականին Բաքվում։ 1925 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ ներքին գործերի մարմինների աշխատակիցների բարձրագույն դասընթացները։ Ներքին գործերի ժողկոմատի համակարգում զբաղեցրել է տարբեր պաշտոններ։ 1937-1939 թվականներին եղել է Հայաստանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության դատախազ, այնուհետև՝ ՀԽՍՀ Գերագույն դատարանի անդամ ։ Մահացել է 1954 թվականին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 1-ին գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ գնդապետներ Կատեգորիա:Հայ իրավաբաններ
Օլգովկա (գյուղ, Բորովի շրջան)
Օլգովկա (Ольгівка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Բորովի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1685 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Օլգովկա գյուղում բնակվում էր 62 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,826 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 75,06 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Բորովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1685 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Սալուցո
Սալուցո (Saluzzo, Salusse) , պատմական քաղաք Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Կունեո գավառում, Ալպերի լանջին, Թուրինից հարավ-արևմուտք։
Մինչև 1630 թվականը քաղաքում հաշվվում էր մոտավորապես 30 հազար բնակիչ, իսկ ժամանակակից բնակչությունը երկու անգամ քիչ է՝ 17,2 հազար մարդ (2011)։ Բնակչության խտությունը՝ 230 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 75 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 12037։ Հեռախոսային կոդ՝ 0175։
Քաղաքի հովանավորն է համարվում սուրբ Թեոֆրեդը։ Հիշատակության օրը սեպտեմբերի 7-ն է։
Գրիգորի Պերելման
Գրիգորի Յակովլևիչ Պերելման (Григорий Яковлевич Перельман, ), ռուս մաթեմատիկոս։ Նա մեծ ներդրումներ ունի ռիմանյան երկրաչափության և երկրաչափական տոպոլոգիայի մեջ։
1994 թվականին Պերելմանը ապացուցել է Սոուլի թեորեմը, իսկ 2003 թվականին` Թյուրսթոնի երկրաչափական վարկածը (հաստատված 2006 թվականին) ։
2010 թվականի մարտի 18-ին հայտարարվեց, որ Պերելմանին տրվելու է Միլենիումի մրցանակ ՝ Փուանկարեի վարկածը ապացուցելու համար, որից նույնպես հրաժարվեց։ Նա հրաժարվել է նաև մաթեմաիկայի եվրոպական ասոցիացիայի կողմից տրվող հեղինակավոր մրցանակից։
Ներկայումս Պերելմանի ապացույցը Փուանկարեի վարկածի համար միակն է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:20-րդ դարի մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Խորհրդային մաթեմատիկոսներ
VIAF
VIAF (Virtual International Authority File - Միջազգային նույնականացման վիրտուալ նիշք ) - չափորոշչային վերահսկողության միջազգային վիրտուալ կատալոգ (տեղեկություններ ստեղծագործությունների ու նրանց հեղինակների մասին)։ Նախագծի մշակմանը մասնակցել են մի քանի համաշխարհային խոշորագույն գրադարաններ, այդ թվում՝ Գերմանական ազգային գրադարանը, ԱՄՆ Կոնգրեսի Գրադարան ։
VIAF-ը հանդիսանում է միջազգայնորեն ճանաչված դասակարգման համակարգ։ Սա մի քանի ազգային գրադարանների համատեղ նախագիծ է և կառավարվում է Առցանցային համակարգչային գրադարանային կենտրոնի (OCLC) կողմից ։ Նախագիծը նախաձեռնել են Գերմանական ազգային գրադարանը և ԱՄՆ-ի Կոնգրեսի Գրադարանը։ Նախագիծը հիմնադրվել է 2000 թվականին ։
Նախագծի համառոտ պատմություն
1998 թվականի ԱՄՆ-ի Կոնգրեսի Գրադարանը (LC), Գերմանական գրադարան (DNB) և OCLC ձեռնամուխ եղան հայեցակարգային նախագծի ստեղծման, որպեսզի անձնական անունների մատենագիտական գրառումները կապվեն միասնական համակարգով։
VIAF Կոնսորցիումը ձևավորվել է LC, DNB և OCLC գրավոր համաձայնությամբ 2003 թվականի օգոստոսին։ Համաձայնագիրը ստորագրվել է Բեռլինում կայացած IFLA 69-րդ Գլխավոր կոնֆերանսին։
Ֆրանսիայի ազգային գրադարանը (BNF) համաձայնագրին միացել է 2007 թվականի հոկտեմբերի 5-ի կոնսորցիումում։
Այս չորս կազմակերպությունները՝ LC, DNB, BnF և OCLC, ստանձնեցին կոնսորցիումում ղեկավարների դերը՝ ընդհանուր պատասխանատվություն ունենալով VIAF-ի, VIAF հոսթինգի և ծրագրային ապահովման մատակարարման, ինչպես նաև տվյալների մատենագրական բովանդակության համար։ Լրացուցիչ կազմակերպություններն արդեն ավելի ուշ միացան կոնսորցիումին՝ տրամադրելով ելակետային նիշքերը և VIAF-ի առաջխաղացման համար փորձ։
2010 թվականին հաստատությունների ղեկավարների շրջանում սկսվեցին լուրջ բանակցություններ և քննարկումներ VIAF-ի համար համապատասխան երկարաժամկետ կազմակերպական պայմանավորվածության համար։ Բազմաթիվ տարբերակների և աշխատանքի սկզբունքների քննարկումից հետո հեղինակները համաձայնեցին VIAF-ը վերագրել OCLC ծառայությանը։ 2011 թվականին քննարկվեցին անցման մանրամասները և բոլոր մասնակիցների համաձայնությունից հետո 2012 թվականին սկսվեց անցումը։
Նախագծի նկարագրություն
Համակարգի նպատակն է կապել մի քանի ազգային նույնականացուցիչներ (ինչպես, օրինակ, գերմանական GND, (նախկինում PND անձանց համար), ամերիկյան LCCN, ֆրանսիակն BNF և այլ) դասակարգման և որոնման միասնական համակարգում։ VIAF գրառումը ստանում է ստանդարտ եզակի համար, պարունակում է սկզբնաղբյուրի նախնական գրանցումների ամբողջական հավաքածուն, ինչպես նաև հղվում է դեպի բնօրինակ աղբյուրները։ Տվյալներն ազատորեն հասանելի համացանցի միջոցով և կարող են օգտագործվել հետազոտությունների և տվյալների փոխանակման նպատակով նաև գրադարանային ֆոնդերի միջոցով էլեկտրոնային տարբերակով։ Փոխադարձ թարմացումը կատարվում է ըստ Բաց արխիվների նախաձեռնության (OAI)։
Նիշքերի համարներն ավելացվում են նաև Վիքիպեդիայի կենսագրական և այլ հոդվածներում։
Օգտագործելով VIAF կայքի միջերեսը (ինտերֆեյս)՝ համակարգը թույլ է տալիս մատենագիտական գրառումների որոնում կատարել բնագրի լեզվով կամ օգտվողի լեզվով։ Տվյալների արտածումը տեղի է ունենում նույնանուն գրառումների միաձուլման ճանապարհով։ Որոնման ընթացքում օգտագործվում է ներքին ինդեքսավորումը։ Դա արվել է, որպեսզի բացառվի արգելափակումը և խուսափվի կայքի ծանրաբեռումից։ Հավաքագրման և որոնման ալգորիթմները բաժանվում են երեք կատեգորիայի՝ ուժեղ, չափավոր և թույլ, որպեսզի ապահովի ավելի մեծ անվտանգություն VIAF վիրտուալ ընդլայնված գրառումների կառուցման ժամանակ։ Գործողությունն օգտագործում է OAI պրոտոկոլ կենտրոնական սերվերից ազգային և տարածաշրջանային գործակալություններից նույնականացման նիշքի մետատվյալները հավաքագրելիս։ Համակարգը իրենից ներկայացնում է վիրտուալ ենթակարգավորում, քանի որ ամբողջական գրառումը մնում է նույնականված նիշքի բնօրինակում, իսկ տվյալների միայն մի փոքր մասն է հավաքված կենտրոնական սերվերում։ Ներկայումս նախագծում մասնակցում են 38 կատալոգագիր հաստատություններ, այդ թվում՝ 11-ը թեսթային ռեժիմում (նրանց թվում է անգլերեն Վիքիպեդիան)։ Ժամանակի ընթացքում դրանց քանակն ավելանում է։ Թեև VIAF գործառույթները ճշգրիտ են միայն շնորհիվ գործակալությունների կողմից տրամադրած տվյալների որակի, VIAF-ը դառնում է ավելի հետևողական և հուսալի համակարգ ։
(2922) Դիկանկա
(2922) Դիկանկա (Dikanʹka), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1976 թվականի ապրիլի 1-ին Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից Նաուչնիում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1976 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Թալակ Վերին
Թալակ Վերին, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Խարբերդի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ալեքսանդր Բելոստեննի
Ալեքսանդր Միխայլովիչ Բելոստեննի (Олександр Михайлович Білостінний, Александр Михайлович Белостенный, ծնվ.՝ փետրվարի 24, 1959 - մայիսի 24, 2010), ուկրաինացի խորհրդային բասկետբոլիստ։ Օլիմպիական խաղերի չեմպիոն։ Եվրոպայի եռակի չեմպիոն։ 1988 թվականին արժանացել է ԽՍՀՄ սպորտի վաստակավոր վարպետի կոչմանը։ Մարզական կարիերան ավարտել է 1994 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Թոքի քաղցկեղից մահացածներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ օլիմպիական չեմպիոններ
Կրուտայա (գյուղ, Մոնաստիրշչինսկի շրջան)
Կրուտայա (Крутая), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Մոնաստիրշչինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 0 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Մոնաստիրշչինսկի շրջանի բնակավայրեր
Ռագոլ
Ռագոլ (Rágol), բնակավայր և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Ալմերիա պրովինցիայի կազմի մեջ, Անդալուսիա ինքնավար համայնքում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Ալպուխառա Ալմերիենսե շրջանում։ Տարածքը կազմում է 27 կմ2։ Բնակչությունը՝ 356 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Հեռավորությունը պրովինցիայի վարչական կենտրոնից՝ 39 կմ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Ալմերիա պրովինցիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Գիզալբա
Բնակչությունը կազմում է 5026 մարդ (2004 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը 463 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 10 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 24050։ Հեռախոսային կոդ՝ 0363։
Գիզալբան սահմանակից է Կալսինատ, Կավեռնագո, Կոլոնո ալ Սերիո, Մարտինենգո, Մորնիկո ալ Սերիո, Ուրգնանո մունիցիպալիտետներին։
Նահատակ Լավրենտին հարգվում է որպես կոմունայի հովանավոր սուրբ։ Տոնակատարությունը օգոստոսի 10-ին է։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճը
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Գենգան (կանտոն)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Թռչնաթաթ
Թռչնաթաթ, կապարազգիների ընտանիքի միամյա, բազմամյա խոտաբույսերի կամ կիսաթփերի ցեղ։
Տեսակներ
Հայտնի է մոտ 70 (այլ տվյալներով՝ 150), ՀՀ-ում՝ 1 տեսակ՝ թռչնաթաթ վրացական (C. iberica)։
Տարածում
Տարածված է Արարատյան գոգավորությունից մինչև միջին լեռն, գոտի (մինչև 2200 մ բարձրներում), Շիրակի, Գեղարքունիքի, Սյունիքի և այլ մարզերում։ Աճում է չոր, ցամաքային տարածքներում։
Կենսաբանական նկարագիր
Խիտ, կարճ, կոշտ թավապատ, միամյա բույս է։ Ցողունը ճյուղավորվող է, բարձրձրությունը՝ 10-60 սմ։ Տերևները կոթունավոր են, եռմասնյա, ամբողջաեզր, երկարավուն, նշտարաձև։ Ծաղկաբույլը գագաթնային է, ողկուզանման, ծաղիկները՝ սպիտակ կամ դեղին։ Ծաղկում է մայիսի կեսին։ Պտուղը պատիճանման տուփիկ է։ Սերմերը մանր են, կլորավուն։
Իգորևկա (գյուղ, Բուրինի շրջան)
Իգորևկա (Ігорівка), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Բուրինի շրջանում։
Թռչնաթաթ
Կիրառում
Ժողովրդական բժշկության մեջ արմատներն օգտագործում են որպես հականեխիչ միջոց։ Որոշ վայրերում սերմերն օգտագործում են որպես մանանեխին փոխարինող։ Թռչնաթաթ առաջացնում է ինքնուրույն համակեցություններ Սևանա լճի Թխենու ծաղիկը (1) և պտուղը (2) թխկի ավազուտներում և նպաստում դրանց բուսապատմանն ու ամրացմանը։
Իգորևկա (գյուղ, Բուրինի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Իգորևկա գյուղում բնակվում էր 172 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Բուրինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Թռչնաթաթ
Տեսակներ
Տեսակներից մի քանիսը    ՝
Գրականություն
Կատեգորիա:Կապարազգիներ
Arbeit macht frei
Arbeit macht frei, գերմաներեն ասույթ, որը նշանակում է՝ «Աշխատանքը մարդուն ազատ է դարձնում»։ Այն՝ որպես կարգախոս լայնորեն ի ցույց է դրվել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին գերմանական ֆաշիստների հիմնած համակենտրոնացման ճամբարների մուտքի դարպասներին և դարձել է Հոլոքոստի խորհրդանիշերից մեկը ։
Ծագումը
Այս ասույթը որպես վերնագիր գործածել է գերմանացի բանասեր Լորենց Դիֆենբախը 1873 թվականին հրատարակած իր վեպի համար (Arbeit macht frei: Erzählung von Lorenz Diefenbach). այդ վեպում հեղինակը ցույց է տալիս, թե ինչպես են խաղամոլները, խարդախները աշխատանքի միջոցով բռնում դեպի առաքինություն տանող ուղին ։ Ասույթը գործածել է նաև շվեյցարացի էնտոմոլոգ, նյարդաանատոմ, հոգեբույժ Օգյուստ Ֆորելը՝ դարձնելով իր «Շվեյցարիայի մրջյունները» (Fourmis de la Suisse, 1920 թ.) աշխատության ենթավերնագիր ։ Ավստրիական կայսրության գերմանացիների ազգայնական Deutsche Schulverein կազմակերպությունը 1922 թվականին Վիեննայում տպագրել ու բաշխել է Arbeit macht frei ասույթը կրող անդամատոմսեր։
Կիրառումը նացիստների կողմից
Arbeit macht frei կարգախոսը տեղադրված է եղել նացիստական համակենտրոնացման ճամբարների բացարձակ մեծամասնության մոտքի դարպասներին կամ դռներին, պատերին։ Կարծիք կա, որ առաջինը դա արվել է Դախաուի համակենտրոնացման ճամբարում, էսէսական սպա Թեոդոր Էյկեի հրամանով, այնուհետև ընդօրինակվել Օսվենցիմում՝ Ռուդոլֆ Հյոսի կարգադրությամբ ։
Այդ կարգախոսն այսօր էլ կարելի է տեսնել մի շարք վայրերում՝ ներառյալ Օսվենցիմի համակենտրոնացման ճամբարի մուտքը ։ Օսվենցիմյան կարգախոսը պատրաստել են հենց իրենք՝ բանտարյալները, որոնց մեջ էր վարպետ դարբին Յան Լիվաչը։ Ուշադիր դիտողը կարող է նկատել, որ կարգախոսում B տառը թարսված է պատրաստվել։ Ենթադրվում է, որ կալանավորներն այդ կերպ փորձել են արտահայտել իրենց անհամաձայնությունը ասույթին, ասույթ, որ ծայրահեղ կեղծավորության  ու անսահման ցինիկության արտահայտություն էր։ Օսվենցիմի բանտարկյալների շրջանում տարածված էր այդ կարգախոսը ծաղրի ենթարկող հետևյալ երկտողը.
Arbeit macht frei (Աշխատանքը ազատ է դարձնում)
durch Krematorium Nummer drei (Թիվ երեք դիակիզարանի միջոցով) ։
Arbeit Macht Frei կարգախոսների գողություններ
Օսվենցիմ-I ճամբարի դարպասին տեղադրված Arbeit Macht Frei կարգախոսը 2009 թվականի դեկտեմբերին գողացվել է։ Իշխանությունները բավականին ուշ հայտնաբերել են այն՝ երեք մասի բաժանված վիճակում։ Հանցագործները՝ շվեդ նեոնացիստ Անդերս Հյոգստրյոմը և երկու լեհ, բանտ են նետվել ։ Կարգախոսի բնօրինակը ներկայումս պահվում է Օսվենցիմ-Բիրկենաուի պետական թանգարանում, իսկ դարպասի վերևում տեղադրվել է դրա կրկնօրինակը ։
2014 թվականի նոյեմբերի 2-ին գողացվել է Դախաուի համակենտրոնացման ճամբարի դարպասին տեղադրված նույնատիպ կարգախոսը, որը երկու տարի անց հայտնաբերվել է նորվեգական Բերգեն քաղաքից հյուսիս ընկած Յտրե Առնա բնակավայրում  :
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմաներեն բառեր և արտահայտություններ Կատեգորիա:Նացիստական Գերմանիայի համակենտրոնացման ճամբարներ Կատեգորիա:Հոլոքոստ Կատեգորիա:Նշաններ Կատեգորիա:Հարկադիր աշխատանք Կատեգորիա:Նացիստական քարոզչություն Կատեգորիա:Տերմինաբանություն ըստ գաղափարախոսության Կատեգորիա:Ռազմական հանցագործություններ Կատեգորիա:Բնակչության տեղահանում Կատեգորիա:Մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություններ
Իլյա Տրոյանով
Իլյա Տրոյանով (Илия Троянов, ), բուլղարական ծագումով գերմանացի գրող, թարգմանիչ և հրատարակիչ։
Կենսագրություն
1971 թվականին Տրոյանովի ընտանիքը գաղթում է Գերմանիա, իսկ երկու տարի անց՝ տեղափոխվում Քենիա, որտեղ (Նայրոբի մայրաքաղաքում) Ի. Տրոյանովն ապրում է մինչև 1984 թ. այնտեղ ավարտում է գերմաներեն թեքումով միջնակարգ դպրոցը։ Բարձրագույն կրթություն է ստանում Լյուդվիգ Մաքսիմիլյանի Մյունխենի համալսարանում (1985 - 1989 թթ.)։ Հետագայում Տրոյանովը հիմնադրում է երկու հրատարակչություն, որոնց հիմնական ուղղվածությունը աֆրիկական գրականությունն է։
Ի. Տրոյանովը տիրապետում է բուլղարերեն, գերմաներեն, անգլերեն և սվահիլի լեզուների։