cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ռիտա Սակետտո
Գործունեություն
Nordisk Film կինոստուդիայի հետ պայմանագրային հիմունքներով 1913-1917 թվականներին Ռիտա Սակետտոն նկարահանվել է դանիական և գերմանական բազմաթիվ համր ֆիլմերում ։ ԱՄՆ-ում հայտնի է դարձել «Սպիտակ տիկնոջ ուրվականը» (1914) և «In the Line of Duty» (1914) ֆիլմերով ։ Գրել է En Død i Skønhed (1915) սցենարը, որտեղ հանդես է եկել նաև դերով։
Անձնական կյանք
37 տարեկանում Ռիտա Սակետտոն ամուսնացել է 24-ամյա լեհ ազնվական և քանդակագործ Ավգուստ Զամոյսկիի հետ՝ դառնալով նրա 4 կանանցից առաջինը ։ Սակետտոն մահացել է 1959 թվականին Իտալիայի Ներվի գյուղում, 79-րդ հոբելյանից հետո։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Գերմանացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Գերմանացի պարուհիներ
Ժակ Դըլիլ
Ժակ Դըլիլ (Jacques Delille, ), ֆրանսիացի բանաստեղծ, թարգմանիչ, կլասիցիզմի ուշ շրջանի ներկայացուցիչ։
Ժակ Դըլիլը եղել է լատիներենի ուսուցիչ, ապա պրոֆեսոր Կոլեժ դը Ֆրանսում։ Գրականություն է մուտք գործել փոքրիկ դիդակտիկ բանաստեղծություններով։ 1769 թվականին լույս է տեսնում նրա հիմնական աշխատանքը՝ Վիրգիլիոսի «Գեորգիկների» թարգմանությունը, ինչը Վոլտերը խանդավառությամբ ընդունեց։ Շուտով Ժակ Դըլիլը դառնում է Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամ։
Ֆրանսիական հեղափոխության ժամանակ Դըլիլը ստիպված հեռանում է Անգլիա, որտեղ մնում է մինչև 1802 թվականը։ Վերադառնալով Փարիզ՝ նա վերականգնում է իր պրոֆեսորի դիրքերը։ Նրա հուղարկավությունը վերածվել է համազգային սգի։
Դըլիլի ամենահայտնի ստեղծագործություններն են՝ «Les jardins, ou l’art d’embellir les paysages» (1782), «L’Homme des champs ou les Géorgiques françaises» (1800) в «Dithyrambe sur l’immortalité de l'âme».
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի թարգմանիչներ Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լեզվաբաններ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Դեյնզե
Դեյնզե (Deinze), քաղաք Բելգիայում։
Աշխարհագրություն և պատմություն
Դեյնզե քաղաքը գտնվում է Բելգիայի կենտրոնական մասում, Արևելյան Ֆլանդրիա նահանգում, Գենտից 20 կիլոմետր արևմուտք, Լիս գետի վրա։ Բնակչությունը մոտ 29,000 մարդ է (2008 թվական)։
Տեսարժան վայրեր
Օիդոնկ ամրոցը կառուցվել է 1595 թվականին իսպանա-ֆլամանդական ոճով հնամենի ամրոցի հիմքի վրա և համարվում է Բելգիայի  ամենահետաքրքիր կառույցներից մեկը։ Քաղաքի ուշագրավ վայրերից է 12-րդ դարում կառուցված Մարիամ Աստվածածին գոթական եկեղեցին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բելգիայի քաղաքներ
Մեծ տարին
«Մեծ տարի» (The Big Year), ամերիկյան կատակերգություն է։ Համաշխարհային պրեմիերան տեղի է ունեցել 2011 թվականի հոկտեմբերի 14-ին ։
Ֆիլմի սցենարը հիմնված է Մարկ Oբմաչիկի նույնանուն վեպի վրա, որն էլ իր հերթին հիմնված է իրական իրադարձությունների վրա ։
Սյուժե
Ստյու Պրիսլերը, Քենի Բոստիկը և Բրեդ Հարրիսը (պատմությունը ներկայացվում է վերջինիս կողմից), հայտնի թռչնադիտողներ են։ Երեքն էլ որոշում են (անկախ պատճառներով) այսպես կոչված «մեծ տարի» անցկացնել՝ մասնակցել 365 օր տևողությամբ ոչ ֆորմալ մրցույթին։ Հաղթողը նա է, ով տեսնում կամ լսում է ավելի շատ թռչնատեսակների բնական միջավայրում։ Հատկապես պատիվ է հետևել այնպիսի թռչունների, որոնց շատ դժվար է հանդիպել Հյուսիսային Ամերիկայում, ինչպիսին օրինակ՝ բևեռային բուն։
Նույնիսկ միավորվելով՝ մրցակիցները չեն կարողանում առաջ անցնել Բոստիկից։ Վերջինս 755 թռչունների համաշխարհային ռեկորդով հաղթում է «մեծ տարին»։ Հարիսը վիրավորված չէ։ Մրցույթի ընթացքում նա և Ստյուն դառնում են մտերիմ ընկերներ և, ի լրումն, նա հանդիպելում է մի հիանալի աղջկա՝ Էլիի հետ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2011 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:20th Century Fox ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր
Կուրդ Յուրգենս
Կուրդ Յուրգենս (Curd Jürgens, ), գերմանոֆրանսիական ծագմամբ ավստրիացի դերասան։
Կենսագրություն
Կուրդ Յուրգենսը իր կարիերան սկսել է որպես լրահաղորդ։ Դերասան Յուրգենսին բացահայտել է ավստրիացի ռեժիսոր Վիլլի Ֆորստը։ Կինոյում իր առաջին ելույթից հետո նա շարունակում է խաղալ թատրոնում` Բեռլինում և Վիենայում։ Յուրգենսին ճանաչում բերեց Հելմուտ Կոյտների «Սատանայի գեներալը» (1955) ֆիլմում գլխավոր հերոսի դերը, որի շնորհիվ նա 1955 թվականին Վենեցիայի կինոփառատոնում ճանաչվեց լավագույն դերասան։ Այս ֆիլմից հետո նա մի շարք առաջարկներ ստացավ Ֆրանսիայից և Հոլիվուդից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ավստրիացի դերասաններ Կատեգորիա:Գերմանացի դերասաններ Կատեգորիա:Ավստրիացի կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ Կատեգորիա:Ավստրիացի կինոդերասաններ Կատեգորիա:Հնչյունավորողներ Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասաններ Կատեգորիա:Ավստրիացի ռեժիսորներ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Սուլֆօքսիդներ
Սուլֆօքսիդներ, R1R2SO ընդհանուր քիմիական բանաձևով օրգանական միացություններ։
Անվանակարգ
Ացիկլիկ սուլֆօքսիդների անավանումը գալիս է երկու օրգանական տեղակալիչներից, օրինակ՝ (CH3)2SO — դիմեթիլսուլֆօքսիդ, (C2H5)2SO — դիէթիլսուլֆօքսիդ։
Ցիկլիկ սուլֆօքսիդները անվանվում են համապատասխան հետերոցիկլի անվանմանը ավելացնելով «օքսիդ» վերջավորությունը, օրինակ՝ թիացիկլոհեքսան-1-օքսիդ։
Քիմիական կառուցվածք
Սուլֆօքսիդների ԻԿ-սպեկտրներում նկատվում են 1050-1060 սմ−1 տիրույթում կլանման կորեր, որոնք համապատասխանում են S=O խմբի վալենտային տատանումներին։
Ֆիզիկական հատկություններ
Սուլֆօքսիդները հանդիսանում են անգույն քիչ ցնդող հեղուկ նյութեր կամ բյուրեղային միացություններ։ Լավ են լուծվում օրգանական լուծիչներում։
Ստացում
Սուլֆօքսիդներ ստանում են համապատասխան սուլֆիդների օքսիդացումից։ Որպես օքսիդիչ օգտագործվում են ջրածնի պերօքսիդը թթվային միջավայրում, ազոտի օքսիդները, հիպոքլորիդները և այլ օքսիդիչներ։
Քիմիական հատկություններ
Ալկիլ սուլֆօքսիդները Պումերերի վերախմբավորումով ռեակցվում են քացախաթթվի անհիդրիդի հետ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Սուլֆօքսիդներ
Սովետսկի շրջան (Կուրսկի մարզ)
Ստեղծվել է 1928 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ Կշենսկի ։
Աշխարհագրություն
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 1150 կմ²։
Բնակչություն
2010 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 19084 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 16,59 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կուրսկի մարզ Կատեգորիա:Ռուսաստանի շրջաններ ըստ դաշնային սուբյեկտների
VII դարի Կարմրավոր եկեղեցին։ Աշտարակ (նկար)
«VII դարի Կարմրավոր եկեղեցին։ Աշտարակ», հայ մեծ նկարիչ Մարտիրոս Սարյանի 1956 թվականին ստեղծած կտավը, որն ընդգրկված է Սարյան ընտանիքի հավաքածուում և ներկայացվում է Սարյանի տուն-թանգարանում ։ Սարյանը կտավը վրձնել է յոթանասունվեց տարեկան հասակում ։
Նկարագրություն
«VII դարի Կարմրավոր եկեղեցին։ Աշտարակ» կտավը Սարյանը նկարել է հինավուրց եկեղեցու առջև նստած` մեկ սեանսում։ Եկեղեցու հետևում` մի փոքր ձախ, երևում է Արագածը։ Իրականում լեռն այդտեղ չէ։ Երբ դեմքով կանգնում ես դեպի եկեղեցու մուտքը, Արագածը գտնվում է մոտավորապես կանգնողի ետևում ։ Երբ Սարյանին հարցնում են այդ մասին, նա պատասխանում է.
Բնանկարի առանցքը ճարտարապետական կոթողն է, որը գտնվում է կտավի աջ կողմում։ Ամենալուսավոր կետը եկեղեցի մտնող կնոջ սպիտակ գլխաշորն է։ Կնոջ շարժումը կարծես հրավիրում է դիտելու կոթողի գեղեցկությունը։ Ճակատային թեք կառնիզի շարունակությունն են կազմում դեպի ձախ-վերև բարձրացող լեռնագծերը, որոնք ավարտվում են Արագածի գագաթով։ Լեռն այս կողմ բերելով` նկարիչը շեշտել է լեռան և ճարտարապետական ձևերի ընդհանրությունը, կապը ։
Կտավի ձախ մասում` գունային մեղմ, սահուն տարածության մեջ պատկերված է սայլ ու երկու եզներ, որոնց դեպի եկեղեցին ուղղված դիրքերը դիտողին ստիպում են կրկին վերադառնալ կնոջ շարժմանը ։
Կոմպոզիցիայի կառուցվածքը, գունային լուծումը (բնությունն ու եկեղեցին պատկերված են նույն գույներով) մարդուն, ստեղծագործությանն ու բնությանը ներկայացնում են միաձույլ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մարտիրոս Սարյանի տուն-թանգարանի նկարներ Կատեգորիա:Մարտիրոս Սարյանի նկարներ Կատեգորիա:1956 նկարներ Կատեգորիա:Հայկական կերպարվեստ
Սպիտակ թագուհին (հեռուստասերիալ)
Սպիտակ թագուհին (The White Queen), 10 մասից բաղկացած բրիտանական պատմական հեռուստասերիալ է՝ հիմնված Ֆիլիպպա Գրեգորիի «Զարմիկների պատերազմը» պատմական վիպաշարի վրա («Սպիտակ թագուհին», «Կարմիր թագուհին», «Արքայագործի դուստրը») ։ Առաջին մասի պրեմիերան կայացել է BBC One-ի եթերում 2013 թվականի հունիսի 16-ին Միացյալ Թագավորությունում ։ ԱՄՆ-ում առաջին անգամ հեռարձակվել է Starz հեռուստաալիքով 2013 թվականի օգոստոսի 9-ին ։
Էլիզաբեթ Վուդվիլը « Սպիտակ թագուհին » վեպի կենտրոնական կերպարն է, մինչ Մարգարետ Բեֆորթն ու Աննա Նևիլը համապատասխանաբար գտնվում են «Կարմիր թագուհին» և «Արքայագործի դուստրը» վեպերի կիզակետում։ Այնուամենայնիվ, երեք կերպարն էլ երեք վեպերում էլ կան, ինչը երևում է նաև հեռուստասերիալից։
Վերջին սերիան հեռարձակվել է 2013 թվականի օգոստոսի 18-ին։ Երկու օր անց հաստատվեց, որ Սպիտակ թագուհին երկրորդ եթերաշրջան չի ունենալու։ BBC-ն հայտնել է՝ ի սկզբանե պլանավորված է եղել, որ մեկ եթերաշրջան է լինելու ։ 2013 թվականի հոկտեմբերին The Telegraph թերթում նշված էր, որ Starz-ը պատրաստվում է Սպիտակ արքայադուստրը անվանմամբ շարունակություն մինիհեռուստասերիալ նկարահանել, որը հիմնված է լինելու Գրեգորիի 2013 թվականի նույնանուն վեպի վրա ։ 2016 թվականի փետրվարի 7-ին Գրեգորին Ֆեյսբուքում հայտարարեց, որ շարունակությունը պաշտոնապես հաստատվել է մեկնարկելու ։
Սյուժե
Իրադարձությունները ընթանում են Սպիտակ և կարմիր վարդերի պատերազմի ժամանակ։ Ներկայացվում է երեք կնոջ պատմություն, ովքեր ներառված են Անգլիայի գահի համար մղվող երկարատև կոնֆլիկտի մեջ։ Սկսում է 1464 թվականից. ժողովուրդն արդեն 9 տարի պատերազմում է նրա համար, թե ով է Անգլիայի ճշմարիտ արքան։ Նույն արքայատոհմի երկու ճյուղերը՝ Յորքերի և Լանկաստերների տները գահի համար դաժան պայքարի մեջ են։ Սյուժեն կենտրոնացած է երեք կնոջ վրա, ովքեր ասես ետնաբեմից առաջնորդում էին պատմության իրադարձությունները. Էլիզաբեթ Վուդվիլ, Մարգարետ Բեֆորթ, Աննա Նևիլ ։ Տղամարդիկ պատերազմում են, իսկ կանայք օգտագործում են իրենց հմայքն ու հնարամտությունը իրենց տղամարդկանց միջոցով իշխանության հասնելու համար։ Էլիզաբեթ Վուդվիլը, պատերազմում կորցնելով ամուսնուն (Լանկաստերների կողմից), օգտագործում է իր գեղեցկությունն ու երիտասարդությունը և իրեն սիրահարեցնում նոր արքա Էդվարդ Յորքին, որպեսզի թագուհի դառնալով կարողանա պաշտպանել իր երեխաներին։ Մարգարետ Բեֆորթը նույնպես Լանկաստերների այրի էր, նա այնքան է ատում Յորքերին, որ պատրաստ է ցանկացած բանի, միայն թե գահին տեսնի իր որդուն։ Աննա Նևիլի «Արքա կերտող» Ռիչարդ Նևիլլի կրտսեր դուստրն է, ով իր կամքից անկախ հայտնվում է պատերազմի կիզակետում և կարողանում է Ռիչարդ Գլոստերի օգնությամբ հասնել իր երջանկությանն ու իշխանությանը, բայց իհարկե գիտի, որ իր կյանքը կառուցված է ստի ու արյան վրա։
Այլ
Դերասանների մեծ մասը բրիտանացի է, բայց քանի որ նկարահանումները կատարվել են Բելգիայում, տեղի մի քանի դերասան նույնպես մասնակցել է. Վիիրլի Բիթենսը, Յուրգեն Դելնիթը, Յորեն Սելդեսլեքթսը, Էլզա Հոուբենը, Բեն Ֆորսեվիլլը և Բեն Վեն դեն Հեուվելը ։ Ռեբեկա Ֆերգյուսոնը (էլիզաբեթ Վուդվիլլ, Սպիտակ թագուհին) շվեդուհի է (մոր արմատները Անգլիայից են) ։
Նկարահանումները
Հեռուստասերիալի բյուջեն կազմել է £25 միլիոն։ Նկարահանումները տևել են 120 օր։ Ընդհանուր կազմել է շուրջ 250 տեսարան՝ ներառյալ զնդանները, պալատները, ամրոցները, 12 բանկետներն ու նվազագույնը 2 թագադրության արարողություն ։
Զուգահեռ նկարահանվել է երկմասանի փաստագրական ֆիլմ՝ «Իրական Սպիտակ թագուհին և իր մրցակիցները», Ֆիլիպպա Գրեգորիի կողմից։ Այն հեռարձակվել է BBC Two-ի եթերում 2013թվականի հուլիսի 17-ին և 24-ին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բրիտանական սերիալներ Կատեգորիա:Անգլերեն հեռուստասերիալներ
Օլմեկներ
Օլմեկներ, Սոկոնուսկոյի առաջադիմական զարգացումից հետո Մեզոամերիկայում ամենատարածված հայտնի քաղաքակրթությունը: Այս ցեղերն ապրում էին Վերակրուսում և Տաբասկոյում՝ Մեքսիկայի կենտրոնի հարավում գտնվող արևադարձային ցածրադիր տարածքում: Առաջարկվել է, որ օլմեկները մասամբ գալիս էին հարևան Մոկայայից կամ Միխե-Զոկեից:
Ստուգաբանություն
«Օլմեկներ» անվանումը գալիս է «Նավուաթի» բառից օլմեկների համար՝ Ōlmēcatl (եզակի ձև) կամ Ōlmēcah (հոգնակի ձև): Այս բառը բաղկացած է երկու բառից՝ ōlli, որը նշանակում է «ռետին» և mēcatl, որը նշանակում է «մարդիկ», հետևաբար բառը նշանակում է «ռետինե մարդիկ» : Ռետինը հին մեզոամերիկյան գնդակի խաղի կարևոր մասն էր կազմում:
Ակնարկ
Օլմեկների սիրտը Մեքսիկական ծոցի ծայրամասերում գտնվող տարածքն է, որտեղ այն ընդլայնվել է Վերակրուսի Սոկոնուսկո քաղաքի վաղ զարգացումից հետո: Այս տարածքը բնութագրվում է որպես ճահճուտ ցածրադիր տարածքներով, ցածր բլուրներով, լեռնաշղթաներով և հրաբուխներով: Թաքսթլըսի լեռները կտրուկ բարձրանում են հյուսիսում՝ Մեքսիկայի ծոցում գտնվող Կամպեչեյի ծովածոցի երկայնքով: Այստեղ օլմեկները կառուցեցին մշտական ​​քաղաքային տաճարային համալիրներ Սան Լորենցո Տենոչտիտլանում, Լա Վենտայում, Տրես Զապոտեսում և Լագունա դե լոս Սերրոսում: Այս շրջանում առաջին մեզոամերիկյան քաղաքակրթությունն առաջացավ և թագավորեց մ.թ.ա.1400-400 թվականներին ։
Ծագում
Օլմեկների քաղաքակրթության սկիզբը ավանդաբար դրվել է մ.թ.ա. 1400-ի և 1200-ի ընթացքում: Հին օլմեկյան մնացորդների գտածոները, որոնք ծիսականորեն պահվում էին էլ Մանաթիի սրբավայրում (Սան Լորենցոյից ոչ հեռու), տեղափոխեցին այն «առնվազն» մ.թ.ա. 1600-1500-ին : Թվում է, որ օլմեկները իրենց արմատներն ունեն Տաբասկոյի վաղ գյուղատնտեսական մշակույթներում, որոնք սկսվել էին մ.թ.ա. 5100-ի և մ.թ.ա. 4600-ի ընթացքում: Նրանք օգտագործել էին ուշ օլմեկյան քաղաքակրթության նույն հիմնական պարենային մշակույթները և տեխնոլոգիաները :
Այն, ինչն այսօր կոչվում է օլմեկներ, առաջին անգամ ամբողջությամբ հայտնվել է Սան Լորենցո Թենոչտիտլան քաղաքում, որտեղ Օլմեկների տարբերակիչ առանձնահատկությունները հայտնվել են մ.թ.ա. 1400-ին: Քաղաքակրթության զարգացումը խթանվեց լավ խոնավացված ջրաբերուկ հողերի տեղական էկոլոգիայի, ինչպես նաև Կոացակոալկոս գետի ավազանի կողմից տրամադրված տրանսպորտային ցանցի միջոցով: Այս միջավայրը կարելի է համեմատել քաղաքակրթության այլ հնագույն կենտրոնների՝ Նեղոսի, Ինդոսի, Հուանհեի և Միջագետքի հովիտների հետ: Այս բարձր արտադրողական միջավայրը նպաստեց բնակչության խիտ կենտրոնացվածությանը, որն էլ իր հերթին հարուցեց բարձրաշխարհիկ դասի աճին : բարձրաշխարհիկ դասը պահանջարկ էր առաջացրել խորհրդանշական և բարդ շքեղ արտեֆակտների արտադրության համար, որոնք սահմանում են օլմեկյան մշակույթը : Այս շքեղ արտեֆակտներից շատերը պատրաստված էին այնպիսի նյութերից, ինչպիսիք էին ժադը, օբսիդիանը և մագնետիտը, որոնք գալիս էին հեռավոր վայրերից և ենթադրում էին, որ վաղ օլմեկները մուտք ունեին մեզոամերիկայում գործող լայն առևտրային ցանցեր: Ամենաթանկարժեք ժադի աղբյուրը արևելյան Գվատեմալայում գտնվող Մոտագուա գետի հովիտն էր, իսկ օլմեկ օբսիդիանին հետապնդում էին Գվատեմալայի լեռնաշխարհում գտնվող աղբյուրները, ինչպիսիք էին Էլ Չայալը և Սան Մարտին Խիլոտեպկեն կամ Պուեբլայում , համապատասխանաբար 200-ից 400կմ (120–250 մղոն) հեռավորության վրա :
Գեռերոյի նահանգը, և մասնավորապես նրա վաղ մեսկալային մշակույթը, կարծես թե կարևոր դեր խաղաց օլմեկյան մշակույթի վաղ պատմության մեջ: Գեռերոյի որոշ մասերում, օլմեկի արտեֆակտները սովորաբար ավելի վաղ են երևում, քան Վերակրուս-Տաբասկոյի տարածքում: Մասնավորապես, Գեռերոյի Ամուկո-Աբելինոյի համապատասխան օբյեկտները գտնում են մ.թ.ա. 1530 թվականին ։ Գեռերոյի Տեոպանտեկուանիտլան քաղաքը նույնպես կարևոր է:
Լա Վենտա
Առաջին օլմեկի կենտրոնը՝ Սան Լորենցոն, գրեթե լքվեց մ.թ.ա. մոտ 900 թվականին, մոտավորապես այն ժամանակ, երբ Լա Վենտան հայտնի դարձավ : Մ.թ.ա. 950 թվականին տեղի ունեցավ Սան Լորենցոյի բազմաթիվ հուշարձանների զանգվածային ոչնչացում, ինչը կարող է ցույց տալ ներքին ընդվզում կամ, ավելի քիչ հավանական է, ներխուժում : Սակայն վերջին տեսակետը այն է, որ շրջակա միջավայրի փոփոխությունները կարող են լինել այս տեղաշարժի պատճառը օլմեկների կենտրոնում, որոշ կարևոր գետեր փոխել էին ընթացքը :
Ամեն դեպքում, Սան Լորենցոյի անկումից հետո Լա Վենտան դարձավ օլմեկների ամենաառաջնային կենտրոնը, որը տևեց մ.թ.ա. 900 թվականից մինչև դրա լքումը մ.թ.ա. 400 թվականը ։ Լա Վենտան պահպանել է օլմեկյան մշակութի ավանդույթները՝ ուժի և հարստության տպավորիչ դրսևորումներով: Մեծ Բուրգը իր ժամանակների ամենամեծ մեզոամերիկյան կառույցն էր: Նույնիսկ այսօր, 2500 տարվա էրոզիայի հետևից, այն բարձրանում է 34 մ (112 ֆտ) իր բնական հարթ լանդշաֆտից : Լա Վենտայի խորքում ընկած էին հարուստ, աշխատատար «ընծաներ»՝ 1000 տոննա հարթ սերպենտինե բլոկներ, խճանկարի մեծ ծածկույթներ և առնվազն 48 առանձին հանքեր փայլեցված նեֆրիտային կելտերից, կերամիկայից, արձանիկներից և հեմատիտային հայելիներից ։
Անկում
Գիտնականները դեռ պետք է որոշեն Օլմեկյան մշակույթի հնարավոր ոչնչացման պատճառը: Մ.թ.ա. 400-ից 350 թվականներին բնակչությունը օլմեկների կենտրոնի արևելյան կեսում կտրուկ նվազեց, և տարածքը նոսր բնակեցված էր մինչև 19-րդ դարը : Ըստ հնագետների, այս տեղահանումը, հավանաբար, արդյունք էր «շատ լուրջ բնապահպանական փոփոխությունների, որոնք տարածաշրջանը հարմար չէին դարձնում գյուղացիների խոշոր խմբերի համար», մասնավորապես գետերի միջավայրում կատարված փոփոխությունները, որի արդյունքում օլմեկները կախված էին գյուղատնտեսությունից, որսից և հավաքումից, և տրանսպորտից: Այս փոփոխությունները կարող էին պայմանավորված լինել տեկտոնական ցնցումներով կամ գետերի գյուղատնտեսական պրակտիկայի պատճառով իրականացված գետերի ուժեղացմամբ :
Սանտլին և նրա գործընկերները առաջ քաշեցին տերմինալների ձևավորման ընթացքում բնակչության զգալի կրճատման մի տեսություն, որն առաջարկում է հրաբխի պատճառով բնակավայրերի տեղափոխում՝ ոչնչացման փոխարեն: Հրաբխային ժայթքումը ձևավորման վաղ, ուշ և վերջին ձևավորման ժամանակահատվածում կարող էր ծածկել հողը և ստիպել օլմեկներին վերաբնակեցնել իրենց բնակավայրերը :
Ինչ էլ որ լինի պատճառը, օլմեկների վերջին քաղաքները լքելուց հետո մի քանի հարյուր տարվա ընթացքում, հաջորդական մշակույթները ամուր հաստատվեցին: Տրես Զապոտեսը, որը գտնվում է օլմեկների կենտրոնի արևմտյան ծայրամասում, շարունակում էր գրաված մնալ մ.թ.ա. 400-ից այն կողմ, բայց առանց օլմեկյան մշակույթի նշանների: Հետ-օլմեկյան այս մշակույթը, որը հաճախ անվանում են էպի-օլմեկներ, ունի առանձնահատկություններ, որոնք նման են Իզապա քաղաքի արևելքում մոտ 550 կմ (330 մղոն) հեռավորության վրա հայտնաբերված մշակույթին :
Արվեստ
Օլմեկների մշակույթը նախ բնորոշվեց որպես գեղարվեստական ​​ոճ, և սա շարունակում է մնալ մշակույթի առանձնահատկությունը : Բազմաթիվ ԶԼՄ-ներում առանձնացված` ժադը, կավը, բազալտը և կանաչ քարը, ի թիվս այլոց, Օլմեկի արվեստի մեծ մասը, ինչպիսին է ըմբիշը, բնական է: Մեկ այլ արվեստ արտահայտում է ֆանտաստիկ մարդակերպություն, որոնք հաճախ խիստ ոճավորված են՝ օգտագործելով կրոնական նշանակությունը արտացոլող պատկերագրություն : Ընդհանուր զարդարանքները ներառում են իջեցված բերաններ և ճեղքված գլուխ, որոնք տեսանելի են յագուարի պատկերների մեջ :
Մարդկանց և մարդանման առարկաներ ստեղծելուց բացի, օլմեկի արհեստավորները ունակ էին պատկերել կենդանիներին։ Օրինակ՝ աջ կողմում գտնվող ձկան նավը կամ ներքևում գտնվող պատկերասրահում թռչնի նավը։
Մինչ օլմեկների կերպարանքները առատ ձևով հայտնաբերվում են ձևավորման ամբողջ ժամանակահատվածում, քարե հուշարձանները, ինչպիսիք են հսկայական գլուխները, օլմեկյան մշակույթի առավել ճանաչելի առանձնահատկությունն են : Այս հուշարձանները կարելի է բաժանել չորս դասի.
Վիթխարի գլուխներ
Օլմեկների քաղաքակրթության առավել ճանաչելի կողմը հսկայական սաղավարտե գլուխներն են : Քանի որ նախա-կոլումբիական հայտնի տեքստերից ոչ մեկը չի բացատրում դրանք, այդ տպավորիչ հուշարձանները շատ շահարկումների առարկա են դարձել: Ժամանակին հավատում էին, որ նրանք գնդակ խաղացողներ էին, այժմ ընդհանուր առմամբ ընդունված է, որ այդ գլուխները իշխողների դիմանկարներ էին, հնարավոր է՝ գնդակ խաղացողներ : Ոգեշնչված անհատականությունից, երկու նույնական գլուխ չկա, և սաղավարտի տեսքով գլխաշորը զարդարված է տարբերակիչ տարրերով, որոնք ներառում են անձնական կամ խմբային խորհրդանիշներ: Ոմանք էլ հավատում են, որ մեզոամերիկացիները հավատում էին, որ հոգին, բոլոր փորձառությունների և հույզերի հետ միասին, գլխի մեջ է :
Այսօրվա դրությամբ հայտնաբերվել է 17 վիթխարի գլուխ ։
Էտենիեռ
Էտենիեռ (Éteignières), համայնք Ֆրանսիայի Շամպայն-Արդեն մարզի Արդեններ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 456 մարդ, բնակչության խտությունը` 38.68 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 11.79 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 190 կմ հյուսիս-արևելք, Շալոն ան Շամպայն քաղաքից 105 կմ հյուսիս, Շառլվիլ Մեզիեր քաղաքից 27 կմ հյուսիս-արևմուտք։
Օլմեկներ
Վիթխարի գլուխներ
Գլուխները փորագրվել են Տուխտլասի լեռներում հայտնաբերված հրաբխային բազալտի առանձին բլոկներից կամ կամարներից: Օրինակ՝ Տրես Զապոտեսի գլուխները մոդելավորվել էին Սերրո էլ-Վիխյայի գագաթին գտնված բազալտից, Տուխտլասի արևմտյան մասում: Մյուս կողմից, Սան Լորենցոյի և Լա Վենտայի գլուխները հավանաբար փորված էին Սերրո Սինտեպեկի բազալտից, հարավ-արևելքում, հնարավոր է՝ Լիանո դել Խիկարոյի հարևան արհեստանոցում, քարշ տալով կամ նավարկելով դեպի վերջնական նպատակակետ տասնյակ մղոններ : Ենթադրվում էր, որ վիթխարի գլուխը տեղափոխելը պահանջում է 1500 մարդու ջանք երեքից չորս ամիս :
Գլուխներից որոշները և բազմաթիվ այլ հուշարձաններ պաշարվեցին տարբեր ձևերով, թաղվեցին և ավերվեցին, տեղափոխվեցին նոր վայրեր և/կամ վերակառուցվեցին: Հուշարձանների մի մասը և առնվազն երկու գլուխ վերամշակվել կամ վերականգնվել են, բայց հայտնի չէ` դա պարզապես քարի բացակայության պատճառով է եղել, թե արդյո՞ք այդ գործողությունները ունեցել են ծիսական կամ այլ նշանակություն: Գիտնականները կարծում են, որ որոշ աղճատումներ կարևոր էին ոչ միայն ոչնչացման համար, այլև որոշ գիտնականներ դեռ չեն բացառում ներքին բախումները կամ, ավելի քիչ հավանական, ներխուժումները՝ որպես գործոն :
Էտենիեռ
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Օլմեկներ
Վիթխարի գլուխներ
Առանց դեմքերով և հաստ շրթունքներով գլուխները որոշ հակասություններ են առաջացրել, քանի որ դրանք նման էին աֆրիկյան որոշ առանձնահատկություններին: Այս համեմատության հիման վրա, որոշ հեղինակներ պնդում են, որ Օլմեկները աֆրիկացիներ էին, ովքեր գաղթել էին Նոր աշխարհ : Բայց հնագետների և մեզոամերիկյան այլ գիտնականների ճնշող մեծամասնությունը մերժում է Աֆրիկայի հետ նախա-կոլումբիական կապերի պնդումները : Վիթխարի գլուխների դեմքի առանձնահատկությունների բացատրությունները ներառում են այն հնարավորությունը, որ գլուխները կտրված էին այս կերպ` բազալտի քարի վրա թույլատրված փոքր տարածության պատճառով: Մյուսները նշում են, որ բացի լայն քթերից և հաստ շրթունքներից, գլուխների վրա տեղակայված աչքերը հաճախ ցույց էին տալիս էպիկանտային ծալում, և որ այդ բոլոր հատկանիշները դեռևս կարելի է գտնել մեզոամերիկյան ծագման ժամանակակից հնդիկների մեջ: Օրինակ՝ 1940-ական թվականներին նկարիչ/արվեստի պատմաբան Միգել Կովարուբիասը հրապարակեց Օլմեկների և ժամանակակից մեքսիկացի հնդիկների դեմքերի նկարների մի շարք լուսանկարներ նմանատիպ դիմագծերով : Աֆրիկյան ծագման վարկածը ենթադրում է, որ Օլմեկների փորագրումը նախատեսված էր բնակիչներին ներկայացնելու համար, և այդ ենթադրությունը դժվար է հիմնավորել՝ հաշվի առնելով Օլմեկի ներկայացուցչությունների փորագրված ամբողջական մարմինը : Իվան Վան Սերտիման պնդում էր, որ Տրես Զապոտեսի գլխի վրա եղած յոթ հյուսները եթովպիական սանրվածքներ էին, բայց նա որևէ ապացույց չներկայացրեց ժամանակին, որ դա հենց եթովպիական մազ է: Եգիպտաբան, Ֆրենկ Յուրկոն ասաց, որ Օլմեկներիի հյուսերը նման չեն ժամանակակից եգիպտական ​​կամ նուբիական հյուսերին :
Էտենիեռ
Բնակչություն
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Օլմեկներ
Վիթխարի գլուխներ
Ռիչարդ Դիլը գրել է. «Կասկած չկա, որ գլուխները պատկերում են ամերիկացի հնդկացիներին, որոնք դեռ կարելի է տեսնել Սոտեապանի, Ակայուկանի և տարածաշրջանի այլ քաղաքների փողոցներում» :
Էտենիեռ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 313 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 240-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 73։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 76,7 %։ 240 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 220 անձ (114 տղամարդ և 106 կին)։ Գործազուրկ են եղել 20 անձ (12 տղամարդ և 8 կին)։ 73 անաշխատունակներից 20-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 22-ը` թոշակառուներ, իսկ 31-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Օլմեկներ
Ժադե դիմակներ
Ուսուցիչներն ու գիտնականները վկայակոչում են օլմեկյան ոճի դիմակները, բայց մինչ այժմ ոչ մի օրինակ չի հայտնաբերվել հնագիտորեն վերահսկվող օլմեկի համատեքստում: Դրանք հայտնաբերվել են այլ մշակույթների տարածքներում, ներառյալ այն նպատակահարմար ավանդները, որոնք տեղադրված են Տենոչտիտլանի (Մեքսիկական քաղաք) հանդիսավոր գոտում: Ըստ երևույթին, դիմակը մոտ 2000 տարեկան էր, երբ ացտեկները թաղեցին այն՝ առաջարկելով, որ նման դիմակները գնահատվեն և հավաքվեն այնպես, ինչպես Եվրոպայում հռոմեական հնությունները : Օլմեկյան ոճը նշանակում է խորը աչքերի, քթանցքների և ուժեղ, թեթևակի ասիմետրիկ բերանի համադրություն : Օլմեկյան ոճը նաև շատ հստակ համատեղում է ինչպես դեմքի, այնպես էլ յագուարների դեմքի առանձնահատկությունները : ​​Օլմեկյան արվեստը սերտորեն կապված է օլմեկների կրոնի հետ, որում առանձնահատուկ նշանավորվում են յագուարները : ​​Օլմեկները հավատում էին, որ յագուարի և կնոջ միջև ընկած հեռավոր անցյալում «մարդ-յագուարներ»-ի մրցավազք էր : ​​«Մարդ-յագուարների» հատկանիշներից մեկը օլմեկի արվեստում բազմաթիվ գերբնական էակների ճակատին կտրուկ ճեղքումն է: Այս սուր ճեղքումը կապված է յագուարների բնական կոր գլխի հետ :
Կունց կացիններ (Kunz axes)
Կունց կացինը (նաև հայտնի է որպես «վոտիվ կացիններ») կերպարներ են, որոնք ներկայացնում են «մարդ-յագուարներ» և ակնհայտորեն օգտագործվում են ծիսակատարությունների համար: Շատ դեպքերում գլուխը կազմում է կերպարի ընդհանուր ծավալի կեսը: Բոլոր կունզերը ունեն հարթ քիթ և բաց բերան: «Կունց» անվանումը գալիս է Ջորջ Ֆրեդերիկ Կունցիցից՝ ամերիկյան միներալոգիստ, որը 1890-ին նկարագրել է այդ կերպարը։
Հայրենիքից դուրս
Օլմեկյան ոճի արտեֆակտները, նկարները, արձանիկները, հուշարձանները և պատկերագրությունները հայտնաբերվել են հնագիտական հուշարձաններում՝ օլմեկների կենտրոնից դուրս հարյուրավոր կիլոմետրեր հեռու: Այս կայքերը ներառում են ․
Կենտրոնական Մեքսիկա
Տլատիլկոն և Տլապակոյան, Մեքսիկայի հովտում գտնվող Տլատիլկոյի մշակույթի հիմնական կենտրոններն են, որտեղ արտիֆակտները ներառում են սնամեջ մանկական դեմքի ձևով կերպարներ և օլմեկների նկարներ կերամիկայի վրա:
Չալկատզինգո, Կենտրոնական Մեքսիկայում գտնվող Մորելոս հովտում, որտեղ ներկայացված է մոնումենտալ արվեստը օլմեկյան ոճով և քարե արվեստը օլմեկյան կեպարների հետ։
Բացի այդ, 2007 թվականին հնագետները հայտնաբերեցին Զազակատլա քաղաքը, որը ազդեցություն է ունեցել Մորելոսի օլմեկների վրա: Մեքսիկա քաղաքից մոտ 25 մղոն (40 կիլոմետր) հարավ գտնվող Զազակատլան մ.թ.ա. 800-ից 500-ի սահմաններում զբաղեցնում էր մոտ մեկ քառակուսի մղոն (2.6 կմ 2) տարածք :
Արևմտյան Մեքսիկա
Տեոպանտեկուանիտլանը՝ Գեռերո քաղաքում, ցույց է տալիս մոնումենտալ օլմեկյան արվեստը, ինչպես նաև քաղաքի հատակագիծը՝ Օլմեկյան ձևերով:
Բացի այդ, Ջուքստլավուակայի և Օքստոտիտլանի քարանձավային նկարները ցույց են տալիս Օլմեկյան զարդանախշերը և ձևերը :
Արևմտյան Մեքսիկա և Գվատեմալա
Օլմեկների ազդեցությունը նկատվում է նաև հարավային մայայի մի շարք շրջաններում:
Գվատեմալայում օլմեկների հավանական ազդեցության վայրերը ներառում են Սան Բարտոլոն, Տակալիկ Աբաջը և ժողովրդավարները:
Փոխգործակցության բնույթ
Բազմաթիվ տեսություններ են առաջադրվել բացատրելու հայրենիքից հեռու գտնվող օլմեկների ազդեցության առաջացումը, այդ թվում` օլմեկների առևտուրը երկար հեռավորությունների վրա, օլմեկների գաղութացումը այլ շրջաններում, այլ քաղաքներ ճանապարհորդող օլմեկ արհեստավորները, զարգացող քաղաքների կողմից օլմեկյան գեղարվեստական ոճերի գիտակցված ընդօրինակումը զարգացող քաղաքների համար, ոմանք նույնիսկ ենթադրում են օլմեկների ռազմական տիրապետության հեռանկարը, կամ այն, որ օլմեկյան պատկերագրումն իսկապես մշակվել է հայրենիքից դուրս :
Ընդհանրական, բայց ոչ միաձայն ընդունված մեկնաբանությունն այն է, որ օլմեկյան ոճի արտեֆակտները բոլոր չափերով սկսեցին ասոցացվել ղեկավարների կարգավիճակի հետ և ընդունվեցին ոչ օլմեկյան շրջանի բարձրաշխարհիկների կողմից՝ փորձելով ամրապնդել իրենց կարգավիճակը ։
Հատկանշական նորամուծություններ
Ի լրումն ժամանակակից մեզոամերիկյան մշակույթների իրենց ազդեցության, որպես առաջին քաղաքակրթության մեզոամերիկյան մշակույթ, օլմեկները հավատարմագրվում էին կամ սպեկուլյատիվորեն վերագրվում էին բազմաթիվ «առաջինների» միջոցով, այդ թվում, արյունահեղության և, թերևս, մարդկային զոհերի, գրի և էպիգրաֆիկ, ինչպես նաև ադիբուդիի գյուտը, զրոն և մեզոամերիկյան օրացույցը, մեզոամերիկյան գնդակի խաղը, ինչպես նաև, թերևս, կողմնացույցը ։ Որոշ հետազոտողներ, այդ թվում՝ նկարիչ և արվեստի պատմաբան Միգել Կովարուբիասը, նույնիսկ ենթադրում է, որ օլմեկները ձևավորում են հետագայում մեզոամերիկյան աստվածներից շատերի նախահայրերը ։
Արյունահեղության և զոհաբերության շահարկումներ
Չնայած հնագիտական ապացույցները չեն պարունակում օլմեկների արյունահեղության մասին հստակ պատկերացում, հետազոտողները գտել են այլ ապացույցներ, որ օլմեկները ծիսականորեն գործադրում էին դա: Օրինակ՝ օլմեկների տարածքներում հայտնաբերվել են բազմաթիվ բնական և կերամիկական ձկան փշեր և մագայական փշեր, իսկ որոշ արտեֆակտներ ճանաչվել են որպես արյունահեղություն :
Այն փաստարկը, որ օլմեկները մարդկային զոհեր է տվել, շատ ավելի սպեկուլյատիվ է: Մինչև չհայտնաբերվեին օլմեկների կամ օլմեկների ազդեցության զոհաբերական արտեֆակտները; օլմեկների գործերից և ոչ մեկը, ոչ էլ օլմեկների ազդեցության տակ գտնվողները, միանշանակ չեն ցուցաբերում զոհաբերություններ (ինչպես Մոնթե Ալբանիի պարող կերպարները) կամ մարդկային զոհաբերությունների տեսարաններ (ինչպիսին կարելի է տեսնել Էլ Տահինի հայտնի որմնանկարում) :
Էլ Մանաթիի տեղում այլ առաջարկների թվում հայտնաբերվել են մասնատված գանգեր և ազդրային ոսկորներ, ինչպես նաև նորածինների կամ չծնված երեխաների ամբողջական կմախքներ, ինչը հանգեցրել է նորածինների զոհերի ենթադրությունների: Գիտնականները չեն հայտնաբերել, թե ինչպես են նորածիններն իրենց մահն ընդունել ։ Որոշ հեղինակներ նորածինների զոհաբերությունները կապում են օլմեկների ծիսական արվեստի հետ, ցուցադրելով մարդանման յագուար մանուկներին, որոնցից առավել հայտնի են Լա Վենտայի զոհասեղան 5-ը (աջից) կամ Լա Լիմայի կերպարը : Ցանկացած վերջնական պատասխանը պահանջում է հետագա եզրակացություններ:
Գրեր
Հնարավոր է, որ օլմեկները արևմտյան կիսագնդի առաջին քաղաքակրթությունն էին, որոնք մշակեցին գրավոր համակարգ: 2002 և 2006 թվականներին հայտնաբերված խորհրդանիշները թվագրվում են մ.թ.ա. 650 թվականըBCE և մ.թ.ա. 900-ը, ըստ այդմ՝ մինչև այժմ հայտնաբերված Զապոտկեների ամենահին գրերը, որոնք թվագրվում են մ.թ.ա. մոտ 500 թվականը :
2002 թվականին Սան Անդրես քաղաքում ցուցադրվում է մի թռչուն, հնչող ձայներ և խորհրդանշաններ, որոնք նման են հետագա մայաների հիերոգլիֆներին : Հայտնի է որպես Կասկայալ բլոկ, որը թվագրվում է մ.թ.ա. 1100-ը և մ.թ.ա 900 թվականը։ 2006 թվականի գտածոն, որը գտնվում է Սան Լորենցոյի մոտ, պատկերում է 62 խորհրդանիշների հավաքածու, որոնցից 28-ը եզակի են և փորագրված են սերպենտինի բլոկի վրա: Մեծ թվով ականավոր հնագետներ այս գտածոն անվանել են «ամենավաղ նախակոլումբիական գրություն» : Մյուսները թերահավատորեն էին վերաբերվում քարի եզակիությանը, այն փաստը, որ այն հանվել է որևէ հնագիտական ենթատեքստից, ինչպես նաև այն պատճառով, որ այն հստակ նմանություն չունի մեզոամերիկյան գրերի որևէ այլ համակարգի հետ :
Կան նաև փաստագրված հետագա հիերոգլիֆներ, որոնք հայտնի են որպես էպի-օլմեկներ, և չնայած ոմանք համարում են, որ էպի-օլմեկները անցումային շրջան են համարվում օլմեկյան գրերի համակարգի և մայաների միջև, սակայն հարցը մնում է չլուծված:
Մեզոամերիկյան երկար հաշվարկի օրացույց և զրոյականի հասկացույթի գյուտ
Երկար հաշվարկի օրացույցը պահանջում էր զրոյի օգտագործումը որպես տեղ զբաղեցնող տասնորդականների համակարգ դիրքային համարների համակարգում (բազա-20)։Այս երկար հաշվարկման ամսաթվերի համար օգտագործվում էր կավե գլիֆը՝ որպես զրոյական բնույթ, երկրորդ ամենահինը Տրես Զապոտեսի C քարն է, որը մ.թ.ա. 32 թվականի է: Սա պատմության մեջ զրոյականի հասկացույթի ամենավաղ կիրառություններից մեկն է ։
Մեզոամերիկյան գնդակի խաղ
Օլմեկները ուժեղ թեկնածուներ են մեզոամերիկյան գնդակի խաղի ստեղծման համար, որը տարածված է տարածաշրջանի հետագա մշակույթների շրջանում և օգտագործվում է հանգստի և կրոնական նպատակներով : Մի տասնյակ ռետինե գնդակներ, որոնք թվագրվում են մ.թ.ա. 1600 թվականից կամ ավելի վաղ, հայտնաբերվել էր ԷլՄանաթի քաղաքում՝ Սան-Լորենցո Տենոչտիտլան քաղաքից 10 կմ արևելք գտնվող ճահճի մոտ : Այս գնդակները նախորդում են Պասո դե լա Ամադայում հայտնաբերված ամենավաղ գնդակի խաղին, մ.թ.ա. 1400 թվական, չնայած չկա որևէ վստահություն, որ դրանք օգտագործվել են գնդակի խաղի մեջ :
Էթնիկ պատկանելություն և լեզու
Չնայած օլմեկների իրական ազգային լեզվական պատկանելիությունը անհայտ է մնում, առաջ են քաշվել տարբեր վարկածներ: Օրինակ՝ 1968-ին, Մայքլ Դուգլաս Քոուն ենթադրություն է առաջադրել, որ օլմեկները մայայի նախահայրերն են :
Միքս-Զոքի լեզվի մասնագետ Սորեն Վիչմանն առաջին անգամ քննադատեց այս տեսությունը՝ այն հիմքով, որ Միքս-Զոք լեզվի վարկերի մեծ մասը կարծես թե գալիս է միայն Զոք ընտանիքի մի մասնաճյուղից: Սա նշանակում էր, որ փոխառված բառի փոխանցումը տեղի է ունեցել լեզվական ընտանիքի երկու ճյուղերի տարանջատումից հետո, ինչը հանգեցրել է նրան, որ փոխառության ժամանակը գերազանցել է օլմեկյան շրջանը : Այնուամենայնիվ, նոր տվյալները հետ են մղել օլմեկյան դարաշրջանում Միքսիանի և Զոքիանի լեզուների մասնատման ժամանակահատվածը : Այս օրվա հիման վրա, ճարտարապետական և հնագիտական նախշերով և այլ բառերի առանձնահատկություններով, որոնք փոխառված էին այլ մեզոամերիկյան լեզուների կողմից Միքսիան-Զոքիանից, Վիչմանն այժմ հուշում է, որ Սան Լորենցոյի օլմեկները խոսում էին պրոտո-Միքս-ով, մինչդեռ Լա Վենտայի օլմեկները խոսում էին պրոտ-Զոք-ով ։
Համենայն դեպս այն փաստը, որ Միքս-Զոք լեզուները դեռ խոսվում են օլմեկների հայրենիքում մոտավորապես համապատասխանող տարածքում, և, ինչպես պատմականորեն հայտնի է, որ նրանք այնտեղ խոսեցին, ստիպում է գիտնականների մեծամասնությանը հավատալ, որ օլմեկները խոսում էին մեկ կամ մի քանի Միքս-Զոքիան լեզուներով :
Կրոն և դիցաբանություն
Քանի որ օլմեկյան դիցաբանությունը չի թողել մայաների դիցաբանությունից «Պոպոլ Վուհ»-ին համեմատելի փաստաթղթեր, օլմեկյան դիցաբանության ցանկացած ցուցահանդես պետք է հիմնված լինի պահպանված մոնումենտալ և պատկերավոր արվեստի մեկնաբանությունների (օրինակ ՝ Խալապայի թանգարանում Սենոր դե Լաս լեռան արձանի վրա) և համեմատությունների վրա: Օլմեկյան արվեստը ցույց է տալիս, որ այնպիսի աստվածություններ, ինչպիսիք են փետրավոր օձը և գերբնական անձրևը, օլմեկյան դարաշրջանում արդեն եղել են մեզոամերիկյան պանթեոնում :
Հասարակական և քաղաքական կազմակերպություն
Փոխարենը, հնագետները հենվել են իրենց հասանելի տվյալների վրա, ինչպիսիք են լայնածավալ և փոքրածավալ ուսումնասիրությունները: Սա ցույց է տալիս զգալի կենտրոնացում օլմեկների շրջանում, նախ` Սան Լորենցոյում, իսկ հետո` Լա Վենտայում։ Ոչ մի այլ օլմեկ նրանց չի էլ մոտենում տարածքի, ճարտարապետության և քանդակագործության քանակի և որակի առումով :
Աշխարհագրական և ժողովրդագրական կենտրոնացման այս ապացույցը հնագետներին ենթադրում է, որ օլմեկի հասարակությունն ինքնին եղել է հիերարխիկ, կենտրոնացած է նախ Սան Լորենցոյում, այնուհետև Լա Վենտայում, այն բարձրաշխարհիկների հետ, որոնք կարող են օգտագործել իրենց հսկողությունը նյութերի վրա, ինչպիսիք են ջուրը և մոնումենտալ քարը` հրամանի իրականացման համար և իրենց ռեժիմը օրինականացնելու համար :
Այնուամենայնիվ, համարվում է, որ օլմեկների հասարակության մեջ չկան ավելի ուշ քաղաքակրթությունների շինություններ, ինչպիսիք են մշտական բանակը կամ քահանայական դասակարգը : Եվ չկա որևէ ապացույց այն մասին, որ Սան Լորենցոն կամ Լա Վենտան վերահսկում էին, նույնիսկ իրենց օրոք, օլմեկների ամբողջ կենտրոնը : Օրինակ՝ կասկածներ կան, որ Լա Վենտան վերահսկում էր նույնիսկ Առոյո Սոնսոն՝ ընդամենը 35 կմ (88 մղոն) տարածք : Տուխտլլա լեռնային բնակավայրերի ուսումնասիրությունները, որոնք տեղակայված են մոտ 60 կմ հեռավորության վրա (37 մղոն), ցույց են տալիս, որ այս տարածքը բաղկացած էր քիչ թե շատ էգալիտար համայնքներից՝ ցածրադիր կենտրոնների վերահսկողությունից դուրս :
Առևտուր
Մեզոամերիկայի մեծ մասում օլմեկների արտեֆակտերի և պատկերազարդապատումների լայն տարածումը վկայում է երկար հեռավորությունների վրա մեծածախ մանրածախ ցանցերի առկայության մասին: Էկզոտիկ, հեղինակավոր և արժեքավոր նյութեր, ինչպիսիք են կանաչ քարը և ծովային կեղևը, մեծ քանակությամբ տեղափոխվեցին երկար հեռավորությունների վրա: Առևտրի պատճառներից ոմանք պտտվում են երկրի սրտում օբսիդիաների պակասի պատճառով: Օլմեկները օբսիդիան օգտագործեցին շատ գործիքների մեջ, քանի որ եզրային ծայրերը շատ սուր և ամուր էին: Հայտնաբերված օբսիդիաների մեծ մասը հայտնաբերվել է Գվատեմալայում, ինչը ցույց է տալիս լայնածավալ առևտուր : Չնայած օլմեկը առաջինը չէր, որ կազմակերպեց ապրանքների փոխանակում երկար հեռավորությունների վրա, օլմեկների ժամանակ տեղի ունեցավ միջտարածաշրջանային առևտրային ուղիների զգալի ընդլայնում, նյութական ապրանքների փոխանակման ավելի մեծ բազմազանություն և ավելի մեծ բազմազանություն այն աղբյուրներում, որտեղից ստացվել են հիմնական նյութերը:
Գյուղական կյանք և սնունդ
Այս գյուղերը տեղակայված էին բլրի վրա և բաղկացած էին մի քանի իրարից անջատ տներից: Խոնարհ տաճարը գուցե կապված է եղել մեծ գյուղերի հետ: Անհատական բնակելի կացարանները բաղկացած կլինեն տնից, հովանոցից, և մեկ կամ մի քանի պահեստային փոսից (նկուղից): Մոտակա այգին օգտագործվում էր բուժիչ և խոհարարական խոտաբույսերի, ինչպես նաև փոքրիկ մշակաբույսերի համար, ինչպիսիք են տնական արևածաղիկները: Մրգատու ծառեր, ինչպիսիք են ավոկադոն կամ կակաոն, հավանաբար առկա էին մոտակայքում:
Թեև գետափներն օգտագործվում էին ջրհեղեղի ժամանակա բերք տնկելու համար, հավանաբար, օլմեկները հավանաբար նույնպես գործածում էին ներմուծված կտրուկ-այրվող գյուղատնտեսությունը` անտառներն ու թփերը մաքրելու, ինչպես նաև հին դաշտերի ոչնչացումից հետո նոր դաշտեր տրամադրելու համար : Դաշտերը տեղակայված էին գյուղի սահմաններից դուրս և օգտագործվում էին եգիպտացորենի, լոբու, դդումի, կասավայի և քաղցր կարտոֆիլի համար: Հիմք ընդունելով Տուխտլասի լեռների երկու գյուղերի հնագիտական ​​հետազոտությունները՝ հայտնի է, որ ժամանակի ընթացքում եգիպտացորենի մշակումը ավելի ու ավելի կարևոր դարձավ օլմեկների համար, չնայած որ դիետան մնում էր բավականին բազմազան :
Մրգերն ու բանջարեղենը համալրվել են մոտակա գետերի ձկներով, կրիաներով, օձերով և մոլախոտերով, իսկ ծովափնյա շրջաններում՝ ծովախեցգետիններով և խեցեմորթներով: Թռչունները հասանելի էին որպես սննդի աղբյուրներ, ինչպիսիք էին վայրի խոզը, պարկամուկը, սկունսը, նապաստակները և, մասնավորապես, եղնիկը : Չնայած որսորդության և ձկնորսության լայն շրջանակին, Սան Լորենցոյի միջին հետազոտությունը ցույց տվեց, որ ընտելացված շունը կենդանական սպիտակուցի միակ ամենատարածված աղբյուրն է :
Հնագիտական հետազոտությունների պատմություն
Օլմեկյան մշակույթը պատմաբաններին անհայտ էր մինչև 19-րդ դարի կեսերը: 1869 թվականին մեքսիկական հնություն ունեցող ճանապարհորդներ Խոսե Մելգար ի Սերրանոն հրապարակեց տեղում գտնված առաջին օլմեկ հուշարձանի նկարագրությունը: Այս հուշարձանը` վիթխարի գլուխը, որն այժմ կոչվում է Տրես Զապոտես Ա-ի հուշարձան - հայտնաբերվել է դեռևս 1850-ականների վերջին Վերակրուսի հացիենդայում անտառային հողերը մաքրող ֆերմերային աշխատողի կողմից: Մարզում շրջագայելու ընթացքում իմանալով տարօրինակ գտածոյի մասին՝ Մելգար ի Սերրանոն առաջին անգամ այցելեց այս վայր 1862-ին, որպեսզի անձամբ ստուգի և ավարտին հասցնի մասնակիորեն բացահայտված քանդակի պեղումները: Այդ վայրի հետագա այցելություններից մի քանի տարի անց հրապարակված օբյեկտի նրա նկարագրությունը ամենահին փաստաթուղթն է, որն այժմ հայտնի է որպես օլմեկյան մշակույթ :
19-րդ դարի երկրորդ կեսին օլմեկյան արտեֆակտները, ինչպիսիք են Կունցի առանցքները (աջ), հայտնաբերվել և հետագայում ճանաչվել են որպես եզակի գեղարվեստական ավանդույթ:
Սմիթսոնյան ինստիտուտից Մեթյու Սթիրլինգը անցկացրեց օլմեկյան վայրերի առաջին մանրամասն գիտական պեղումները 1930-ականներին և 1940-ականներին: Սթիրլինգը, արվեստի պատմաբան Միգել Կովարուբիասի հետ միասին, համոզված էր, որ օլմեկները նախորդում են հայտնի այլ մեզոամերիկյան քաղաքակրթությունների :
Ի տարբերություն Սթիրլինգի, Կովարուբիասը և Ալֆոնսո Կասոն, այնուամենայնիվ, մայանագետներ Ջ․ Էրիկ Թոմսոնը և Սիլվանուս Մորլին վիճում էին օլմեկյան արտեֆակտների համար դասական դարաշրջանի ամսաթվերի օգտին: Օլմեկի ժամանակագրության հարցը ծագել է 1942 թվականին Տուխտլա Գուտյերեզի համաժողովում, որտեղ Ալֆոնսո Կասոն հայտարարեց, որ օլմեկները մեզոամերիկայում «մայր մշակույթ»-ն են ("cultura madre") :
Գիտաժողովից կարճ ժամանակ անց, ռադիոածխածնային ուսումնասիրությունն ապացուցեց օլմեկ քաղաքակրթության հնությունը, չնայած որ «մայր մշակույթի» հարցը լուրջ քննարկումների տեղիք տվեց նույնիսկ 60 տարի անց :
Ստուգաբանություն
«Օլմեկ» անվանումը նշանակում է «ռետինե ժողովուրդ»՝ Ացտեկների լեզվով, և այն ացտեկ անունն էր կրում այն մարդկանց համար, ովքեր ապրում էին Պարսից ծոցի ցածրադիր վայրերում 15-րդ և 16-րդ դարերում՝ օլմեկյան մշակույթի անհետացումից մոտ 2000 տարի անց: «Ռետինե ժողովուրդ» տերմինը վերաբերում է հնագույն սովորությանը՝ ներառյալ հին օլմեկներից մինչև ացտեկներ, որոնք կաթնահյութ են արդյունահանել ռետինե փայտից, տարածքում գտնվող ռետինե ծառից: Տեղական խաղողի հյութը՝ սպիտակ իպոմեան, այնուհետև խառնվեց այս կաթնահյութի հետ, որպեսզի ռետին ստեղծվի մ.թ.ա. 1600 թվականին :
Այնուամենայնիվ, ժամանակակից գիտնականներն ու հնագետները, սխալմամբ, կիրառել էին «օլմեկ» անունը երկրի հենց սրտում նոր հայտնաբերված ավերակների և արտեֆակտների վրա, մինչ պարզ դարձավ, որ դրանք չեն ստեղծվել մարդկանց կողմից, ում ացտեկները գիտեին որպես «Օլմեկ», այլ մշակույթի, որը 2000 տարի ավելի հին էր: Չնայած սխալ ինքնությանը, անունը մնացել է :
Հայտնի չէ, թե ինչ անուն են օգտագործում իրենց համար հին օլմեկները. որոշ ավելի ուշ մեզոամերիկյան նկարագրություններ, հավանաբար, վերաբերում են հին օլմեկներին որպես «Թամոանչան»: Ժամանակակից տերմինը, որը երբեմն օգտագործվում է օլմեկյան մշակույթում, տենոկելոմն (tenocelome) է, ինչը նշանակում է «յագուարի բերան» :
Այլընտրանքային ծագման շահարկումներ
Մասամբ այն պատճառով, որ օլմեկները ստեղծեցին առաջին մեզոամերիկյան քաղաքակրթությունը, և մասամբ այն պատճառով, որ դրանց մասին քիչ բան է հայտնի (համեմատած, օրինակ, մայաների կամ ացտեկների հետ), մի շարք առաջարկություններ արվեցին օլմեկների այլընտրանքային ծագման վերաբերյալ: Չնայած այս ենթադրություններից ոմանք, մասնավորապես այն տեսությունը, որ օլմեկները աֆրիկյան ծագում ունեն, տարածված էր Իվան վան Սերտիմայի «Նրանք եկան Կոլումբուսից առաջ» գրքում, լայնորեն հայտնի դարձավ ժողովրդական մշակույթում: Դրանք արժանահավատ չեն համարվում մեզոամերիկացի հետազոտողների և գիտնականների ճնշող մեծամասնության կողմից, որոնք դա մերժում են որպես զանգվածային մշակույթի կեղծ գիտելիք :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հին ազգեր Կատեգորիա:Կոլումբիայի արվեստ Կատեգորիա:Մեքսիկայի պատմություն Կատեգորիա:Քաղաքակրթություններ Կատեգորիա:Մեզոամերիկա Կատեգորիա:Հնագիտական մշակույթներ Կատեգորիա:Մեքսիկայի ազգեր Կատեգորիա:Հյուսիսամերիկյան հնդկացիներ
Խուանդե Ռամոս
Խուան դե լա Կռուզ Ռամոս Կանո, ավելի հայտնի է որպես Խուանդե Ռամոս (Juan de la Cruz Ramos Cano, Juande Ramos, 25 սեպտեմբեր, 1954, Պեդրո-Մունյոս, Իսպանիա), իսպանացի ֆուտբոլիստ, մարզիչ։
Կենսագրություն
Որպես ֆուտբոլիստ հանդես է եկել ցածր իսպանական դիվիզիոններում։ Խաղային կարիերիան ավարտել է 1982 թվականին, ծնկի վնասվածքի պատճառով։ 1992 թվականից սկսել է մարզիչի աշխատանքը։
Ավելի շատ հաջողությունների էր հասել, երբ մարզիչ էր Սևիլյա» ֆուտբոլային ակումբում, որը նրա օրոք (2006-2007) հաղթեց երկու ՈՒԵՖԱ-ի գավաթ, ՈՒԵՖԱ Սուպեր գավաթ և Ֆուտբոլի Իսպանիայի գավաթ։ Տոտտենհեմ Հոտսպուր մարզչի դերը ստանձնելուց հետո թիմը 2008 թվականին հաղթել է Ֆուտբոլային լիգայի գավաթը, առաջինն այդ ակումբի համար իննամյա ընդմիջումից հետո։
2008 թվականի դեկտեմբերի 9-ին փոխարինեց Մադրիդի «Ռեալի» գլխավոր մարզիչ գերմանացի Բերնդ Շուստերին և թիմին օգնեց գրավել երկրորդ հորիզոնականը Իսպանիայի առաջնությունում, որից հետո զիջեց տեղը Մանուել Պալլեգրինիին. 2009 թվականի սեպտեմբերի 10-ին պայմանագիր է կնքել մոսկովյան ԲԿՄԱ-ի հետ ։ Սակայն 2009 թվականի հոկտեմբերի 26-ին պայմանագիրը երկկողմանի համաձայնությամբ խզվեց, կապված նրա հետ, որ Ռամոսը ցանկանում էր ձեռք բերել որոշ խաղացողների, բայց ակումբը իրեն դա չէր կարող թույլ տալ ։ Ավելի ուշ ԲԿԱՄ-ի նախագահ Եվգենի Գինները խորհուրդ տվեց Դնեպրոպետրովսկի «Դնեպր»-ի նախագահ Իգոր Կոլոմոյսկուն, որպեսզի իսպանացուն վերցնի մարզիչ։ 2010 թվականի հոկտեմբերի 1-ին դարձավ «Դնեպր»-ի գլխավոր մարզիչ, կնքելով չորս տարվա պայմանագիր ։ Նրա գլխավորությամբ «Դնեպր»-ը 2013/14 մրցաշրջանում կարողացավ կրկնել իր լավագույն արդյունքը  Ուկրաինայի ֆուտբոլի առաջնությունում՝  դառնալ մրցաշրջանի արծաթե մրցանակակիր, (1992/93 մրցաշրջանում նույնպես դարձել է արծաթե մեդալակիր) և առաջին անգամ ստացել է Չեմպիոնների Լիգայի որակավորման փուլի ուղեգիր։ 2014 թվականին լքել է ակումբը։ 2016 թվականի ամռանը պայմանագիր կնքեց «Մալագա» իպանական ակումբի հետ։ Սակայն դեկտեմբերի 22-ին պայմանագիրը չեղյալ է համարել իր իսկ կամքով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 25 ծնունդներ Կատեգորիա:1954 ծնունդներ Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդ ՖԱ մարզիչներ Կատեգորիա:Իսպանացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իսպանիայի ֆուտբոլային մարզիչներ Կատեգորիա:Բարսելոնա ՖԱ մարզիչներ Կատեգորիա:Ռեալ Բետիսի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Լինարեսի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի մարզիչներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Էլչեի ֆուտբոլիստներ
Սուջայի շրջան (Կուրսկի մարզ)
Սուջայի շրջան (Суджанский район), մունիցիպալ շրջան Ռուսաստանի Դաշնության Կուրսկի մարզում։
Ստեղծվել է 1928 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ Սուդժա ։
Աշխարհագրություն
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 996 կմ²։
Բնակչություն
2010 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 28809 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 28,92 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կուրսկի մարզ Կատեգորիա:Ռուսաստանի շրջաններ ըստ դաշնային սուբյեկտների
Սուրան (այլ կիրառումներ)
Սուրան, կարող է վերաբերել՝
Առաքյալը (ֆիլմ, 1997)
«Առաքյալը» (The Apostle) 1997 թվականին նկարահանված դրամա, որի գլխավոր դերում հանդես է եկել Ռոբերտ Դյուվալը։ Վերջինս նաև ֆիլմի ռեժիսորն է և սցենարիստը։
Սյուժե
Ֆիլմի գլխավոր հերոսի՝ Տեխասի խարիզմատիկ եկեղեցու քարոզիչ Յուլիսս Դյուի կյանքում ծանր ժամանակներ են։ Նրա սիրելի կինը՝ Ջեսսը, դավաճանում է իրեն երիտասարդ քահանայի հետ և պատրաստվում է ամուսնալուծվել։ Այդ լուրից ցնցված՝ Դյուին որոշում է վրեժխնդիր լինել կնոջ սիրեկանից։ Հարաբերությունների բուռն պարզումից հետո հակառակորդն ընկնում է կոմայի մեջ, և ծեր քահանան այլընտրանք չունենալով՝ փախչում է հայրենի քաղաքից։ Նա կանգ է առնում Լուիզիանայում և աշխատանքի անցնում մեքենաների վերանորոգման խանութում, ապա միանում է աֆրոամերիկյան քրիստոնեական համայնքին։ Այս մարդկանց մեջ հասկացողություն և աջակցություն գտնելով՝ Դյուին փորձում է իր կյանքը սկսել զրոյից։
Կարծիք
Ռոջեր Էբերթը «Առաքյալ» ֆիլմին տվել է «չորս աստղ» և այն ուսանելի անվանել ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1997 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:1990-ականների դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր
Տիմի շրջան
Տիմի շրջան (Тимский район), մունիցիպալ շրջան Ռուսաստանի Դաշնության Կուրսկի մարզում։
Ստեղծվել է 1928 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ Տիմ ։
Բնակչություն
2010 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 12268 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 13,91 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կուրսկի մարզ Կատեգորիա:Ռուսաստանի շրջաններ ըստ դաշնային սուբյեկտների
Արտաշես Աբելյան
Կենսագրություն
Արտաշես Աբելյանը ծնվել է 1932 թվականին, Սալոնիկում։ 1948 թվականին հայրենադարձել է։ 1958 թվականին ավարտել է Լենինականի թատրոնի դրամատիկական ստուդիան։ 1958 թվականից եղել է նույն թատրոնի դերասան ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ Կատեգորիա:1932 ծնունդներ Կատեգորիա:Մայիսի 2 ծնունդներ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ Կատեգորիա:2003 մահեր Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 21 մահեր Կատեգորիա:Գյումրի քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ
Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցի (այլ կիրառումներ)
Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցի, կարող է վերաբերել՝
Սուրբ Ամենափրկիչ վանք (այլ կիրառումներ)
Սուրբ Ամենափրկիչ վանք, կարող է վերաբերել՝
Օբոյանի շրջան
Աշխարհագրություն
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 1090 կմ²։
Բնակչություն
2010 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 30911 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 28,36 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կուրսկի մարզ Կատեգորիա:Ռուսաստանի շրջաններ ըստ դաշնային սուբյեկտների
Իրանի ֆուտբոլի ազգային հավաքական
Իրանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականը (պարսկ.՝ تیم ملی فوتبال ایران‎‎) ներկայացնում է Իրանը ֆուտբոլի միջազգային մրցաշարերում և առանձին հանդիպումներում։ Կառավարվում է Իրանի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի կողմից ։
Իրանը Ասիայի ամենահաջողակ թիմերից է։ Այն հաղթել է Ասիայի 3 գավաթ (1968, 1972, 1976): Մասնակցել է Աշխարհի 4 առաջնությունների (1978, 1998, 2006, 2014), սակայն ոչ մի անգամ խմբային փուլը չի անցել և հաղթել է միայն 1 խաղում՝ 1998 թվականին ԱՄՆ-ի դեմ։ Իրանը արդեն որակավորվել է 2018 թվականի աշխարհի առաջնությանը։
ՖԻՖԱ-ի դասակարգման աղյուսակում զբաղեցնում է 30-րդ հորիզոնականը՝ 2017 թվականի հունիսի 1-ի դրությամբ ։
Սատանայի պոզերին
«Սատանայի պոզերին» (No Rest For The WicKed), ամերիկյան Գերբնական հեռուստասերիալի երրորդ եթերաշրջանի տասնվեցերորդ սերիան։
Սերիայի անվանումը հղում է դեպի Օզզի Օսբորնի No Rest for the Wicked ալբոմը։