cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սամսոն Խաչատրյան
Կենսագրություն
2007 թվականից զբաղվում է քաղաքական գործունեությամբ։ Անդամակցելով Հայ ազգային կոնգրեսին՝ ակտիվորեն մասնակցել է այդ ընդդիմադիր միավորման բողոքի ակցիաներին, ինչի կապակցությամբ հետապնդումների է ենթարկվել։ 2011 թվականի մարտին ձերբակալվել էր ՀԱԿ հանրահավաքներից մեկի ժամանակ ոստիկանության հետ ցուցարարների բախումների ժամանակ իշխանության ներկայացուցչի նկատմամբ ուժ կիրառելու մեղադրանքով։ Ինքը՝ Խաչատրյանը, հրաժարվել է իրեն մեղավոր ճանաչել և պնդել է, որ միայն փորձել է քաղաքացիական հագուստով մարդկանցից պաշտպանել մի շարք կանանց։ Այնուամենայնիվ, դատարանը նրան մեղավոր է ճանաչել և դատապարտել մեկ տարվա պայմանական ազատազրկման ։ 2011 թվականից մտնում է «Շրջադարձ» կուսակցության քաղաքական խորհրդի մեջ ։
Ընտանիք
Արթուր Խաչատրյան (ծնվել է 1983 թվականին), եղբորորդին, հայ բռնցքամարտիկ, Հայաստանի կրկնակի չեմպիոն (2010, 2012), Եվրոպայի առաջնության մրցանակակիր՝ (2010) կիսածանր քաշային կարգում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ միջազգային կարգի սպորտի վարպետներ Կատեգորիա:Հայ բռնցքամարտիկներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ չեմպիոններ Կատեգորիա:Բռնցքամարտիկներ այբբենական կարգով
Կաստելդանս
Կաստելդանս  (Castelldans), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնցում է Լիեյդա պրովինցիայում, Կատալոնիա ինքնավար համայքնի կազմում։ Տարածքը կազմում է 65,07 կմ²։ Բնակչությունը՝ 1009 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Թեքման (ձոր)
Թեքման, ձոր Հայկական լեռնաշխարհում, Բյուրակն-Մնձուրյան լեռնահամակարգի Տեկմանի լեռնաշղթայում։ Այստեղով է անցնում Արաքս գետը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ձորեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհ
Օրինի Սենտ Բենուատ
Օրինի Սենտ Բենուատ  (Origny-Sainte-Benoite), համայնք Ֆրանսիայում, գտնվում է Պիկարդիայի մարզում՝ Էնա գավառում։ Մտնում է Ռիբմոն կանտոնի կազմի մեջ։ Համայնքի շրջանը՝ Սեն Կանտեն:
Բնակչություն
2010 թվականի տվյալներով՝ համայնքի բնակչությունը կազմում է 1726 մարդ։
Տնտեսություն
2010 թվականին համայնքի 1110 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչներից 736-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 374-ը՝ ոչ ակտիվ (ակտիվության ցուցանիշը կազմել է 66,3%, 1999 թվականին եղել է 63,7%)։ 736 տնտեսապես ակտիվ բնակիչներից աշխատում էին 588-ը (341 տղամարդ և 247 կին), գործազուրկ էին 148 մարդ (64 տղամարդ և 84 կին)։ 374 տնտեսապես ոչ ակտիվ բնակիչներից 76-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 104-ը՝ թոշակառուներ, 194-ը տնտեսապես ոչ ակտիվ էին այլ պատճառներով :
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Ջրասերներ
Ջրասերներ (Hydrophilidae), կարծրաթև միջատների ընտանիք։ Հայտնի է մոտ 2 հզ., ՀՀ-ում՝ 70 տեսակ՝ տարածված ամենուրեք՝ անապատներից մինչև ալպիական գոտի։ Առավել տարածված են դեղնաթեվ, քառակետ, գորշաոտ, փայլուն, ճահճային և այլ բզեզներ։ ճահճային Ջրասերը լուրջ վնաս է հասցնում գյուղատնտեսությանը (հացահատիկային մշակաբույսերին)։ Մանր ու միջին մեծության (երկար.՝ 1-50 մմ), ձվաձև, կիսաուռուցիկ միջատներ են, առաջնակուրծքը և վերնաթևերը՝ փայլուն ու հարթ։ Մեծամասնությունն ապրում է ջրամբարներում, ջրով ողողվող հողամասերում (այստեղից՝ անվանումը), որոշ տեսակներ՝ գոմաղբում, փտած բուսական մնացորդներում։ Հիմնականում բուսակեր են, թրթուրները՝ բազմակեր։
Հայդենհայմ ան դեր Բրենց
Հայդենհայմ ան դեր Բրենց (Heidenheim an der Brenz, Hoidna, Hoirna. (Swabian։ Hoidna կամ Hoirna), քաղաք Գերմանիայի Բադեն-Վյուրթեմբերգ երկրամասում, որի շրջաններից մեկի վարչական կենտրոնն է։ Մտնում է Հայդենհայմ շրջանի կազմի մեջ։ Ենթակա է Շտուտգարտի վարչական օկրուգին։ Զբաղեցնում է 107,10 կիլոմետր քառակուսի կիլոմետր տարածք։ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 48 164 (այդ ցուցանիշով երրորդ տեղն է զբաղեցնում Շվաբիշ Գմյունդ տարածաշրջանում) ։ Պաշտոնական կոդը՝ 08 1 35 019։
Տնտեսություն
Բնակավայրի տնտեսական զարգացումը հինհռոմեական ժամանակներից մինչև 19-րդ դարի վերջերը հիմնված է եղել շրջակայքում հայտնաբերված հանքավայրերի շահագործման վրա։ Մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտը Հայդենհայմը կարևոր դեր է խաղացել նաև տեքստիլ արդյունաբերության զարգացման գործում (աշխարհամարտի տարիներին այստեղ օգտագործվել է Դախաուի համակենտրոնացման ճամբարի տեղի մասնաճյուղի կալանավորների ստրկական աշխատանքը) ։
Մեր օրերում Հայդենհայմի տնտեսական համբավը հիմնականում կապված է տուրբինների և թղթի արտադրությունում կիրառվող մեքենաների թողարկման մեջ մասնագիտացած Voith ընկերության հետ, որի գլխավոր գրասենյակն ու գլխադասային ձեռնարկությունը գործում են այս քաղաքում՝ աշխատանքով ապահովելով շուրջ յոթուկես հազար մարդու։
2006 թվականի մայիսին Հայդենհայմում բացվել է թղթի տեխնոլոգիայի՝ աշխարհում առաջին կենտրոնը, որն արժեցել է շուրջ 75 միլիոն եվրո ։ Այն բնորոշվում է իբրև թղթի արդյունաբերության բնագավառում իրականացվող հետազոտությունների առավել կարևոր կենտրոնն աշխարհում։
Ժողովրդագրություն
Թվերն արտացոլում են քաղաքի ցուցանիշներն ըստ ժամանակի և կամ մարդահամարի տվյալներ են (1), կամ պաշտոնական ցուցանիշներ։
1 Census data
Քույր քաղաքներ
Հայդենհայմ ան դեր Բրենցի քույր քաղաքներն են ՝
Զորդաղ
Զարդաղ, լեռնաճյուղ Հայկական լեռնաշխարհում, Կոտուր գետի ձախակողմյան վտակ Աղչայի ստորին հոսանքի ձախ կողմում, Խոյից մոտ 23 կմ հյուսիս։ Ձգվում է զուգահեռական ուղղությամբ։ Երկարությունը՝ 8-10 կմ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնաճյուղեր
Տոսախ կոլխիդյան
Տոսախ, տոսախազգիներ ընտանիքի տոսախ ցեղի բույս։
Նկարագրություն
Մշտադալար ծառեր են՝ մինչև 15-18 մ բարձրությամբ, ձվաձև, խիտ ճյուղավորված սաղարթով և ուղիղ, սակայն խիստ ճյուղավորված բնով, որը հասնում է մինչև 45-50 սմ տրամագծի։ Կենսաբանական և էկոլոգիական առանձնահատկություններով շատ է նման մշտադալար տոսախին։ Բնի և բազմամյա ճյուղերի կեղևը բաց դեղնավուն է, մանր ճաքճքված։ Ընձյուղները կանաչ են, քառանիստ, սկզբում երկու կողմից մազմզուկապատ, ավելի ուշ' մերկ։ Տերևների ձևը խիստ տարբեր է, հանդիպում են էլիպսաձև, ձվաձև, ձվաէլիպսաձև, ռոմբաձև, նշտարաձև, կլորավուն, սրածայր, փոսիկավոր կամ կլոր ծայրով և այլն։ Հիմքը կլորավուն է կամ սեպաձև։ Երկարությունը հասնում է 1-3, լայնությունը՝ 0,5-1,8 սմ-ի, կաշվեկերպ, վերևից մուգ կանաչ, փայլուն, լավ նկատելի ջղավորությամբ, ներքևից բաց կանաչավուն, անփայլ, մերկ, կարճ (1-3 մմ երկարությամբ) տերևակոթուններով, որոնք ծածկված են կարճ աղվամազով։
Ծաղիկները նստադիր են, կանաչավուն, հավաքված ծոցային, գլխիկանման հասկիկներում, գագաթայինները վարսանդային (երբեմն դրանք 2-3 հատ են), մյուսները՝ առէջային։ Առէջային ծաղիկները ունեն մեկական ծաղկակից և 2 զույգ ծաղկապատ, որոնք հիմքում սերտաճած են, արտաքինները՝ գորշականաչավուն, Ներքինները՝ դեղնավուն։	Առէջները 2 անգամ ավելի երկար են ծաղկապատի թերթիկներից։ Վարսանդային ծաղիկները ունեն 4-7 թեփուկանման ծածկոցներ, սերմնարանը գտնվում է 3 խոշոր նեկտարանոցների և սռնակի միջև, ընդ որում սռնակը կրկնակի անգամ կարճ է սերմնարանից, խոշոր, երկբլթակ սպիներով։ Տուփիկը ձվաձև-գնդաձև է, ամուր, կաշվեկերպ, 8-9,5 մմ երկարությամբ, 4,5-5 մմ լայնությամբ, եղջյուրիկներով։ Սերմերը սև են, փայլուն, երկարավուն-էլիպսաձև։ Մրջյունները սովորաբար կրում են դրանք՝ նպաստելով տարածմանը։
Տարածվածություն
Բնական պայմաններում տարածված է Արևմտյան Անդրկովկասում, Հյուսիսային Կովկասում, Փոքր Ասիայում։ Հանդիպում է ծովի մակերևույթից 600֊1000 մ բարձրության վրա, որտեղ աճում է ծովամերձ գլաքարուտներում, ավազային բերվածքներում, կավավազային, կրով հարուստ հողերում։ Հզոր հողերում կազմավորում է խոր գնացող արմատային համակարգ, փոքր հզորության հողերում մակերեսային, սակայն ժայռերի ճեղքերի մեջ թափանցող արմատներ։ Պահանջկոտ է խոնավության նկատմամբ։ Չափազանց ստվերատար է։ Աճում է ենթանտառներում, նույնիսկ բավականին խիտ անտառային ծածկույթի տակ։ խիստ դանդաղ է աճում, 450 — 500 տարեկանում հազիվ է հասնում սահմանային չափերի։ Երբեմն տալիս է արմատային մացառներ, իսկ բնի հատումից հետո՝ առատ բնային մացառներ, որի հետևանքով թփանման տեսք է ստանում։ Լավ է խուզվում և տրված ձևը երկար է պահպանում։ Հեշտությամբ է բազմանում կտրոններով, ընդ որում, այս դեպքում ավելի արագ է աճում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տոսախազգիներ Կատեգորիա:Վրաստանի բուսական աշխարհ
Ինյակի Աստիս
Ինյակի Աստիս Վենտուրա (Iñaki Astiz Ventura, ), իսպանացի ֆուտբոլիստ, Լեգիա պաշտպան։
Ակումբային կարիերա
Ինյակին ծնվել է Պամպլոնայում և այնտեղ սկսել է զբաղվել ֆուտբոլով։ Հանդես է եկել «Օսասունա» ակումբում։
2002 թվականից Աստիսը սկսեց հանդես գալ «Օսասունա Բ»-ում և կարողացավ դառնալ թիմի ավագ ։ 2004 թվականից մինչև 2007 թվականը Աստիսի մարզիչը եղել է լեհ Յան Ուրբան-ը։ 2007 թվականին Յանը դարձավ «Լեգիայի» գլխավոր մարզիչ, իսկ Աստիսը տեղափոխվեց այնտեղ՝ Վարշավա, իր մարզչի մոտ, և վարձավճարով հանդես եկավ 1 տարի՝ դառնալով առաջին իսպանացին Լեհաստանի առաջնությունում։
Աստիսի դեբյուտը «Լեգիայի» կազմում կայացավ Ինտերտոտոյին գավաթի առաջնությունում, «Վետրիի» դեմ խաղում ։ Այդ խաղը դադարեցվել է տրիբունայում խժդժությունների պատճառով, իսկ «լեգիան» պարտվել է 3:0 հաշվով։ 2007 թվականի հուլիսի 29-ին Ինյակ դեբյուտեց Լեհաստանի բարձրագույն լիգա և «Կրակովիայի» դեմ խաղում դուրս եկավ որպես մեկնարկային կազմի ֆուտբոլիստ ։ 2007 թվականի օգոստոսի 25-ին ֆուտբոլիստը աչքի ընկավ իր առաջին գոլով ։ 2007/2008 մրցաշրջանի ավարտին Ինյակին, ով մասնակցել էր Լեհաստանի առաջնության 23 խաղերի, 5 ամյա պայմանագիր կնքեց «Լեգիայի» հետ ։ 2007/2008 մրցաշրջանում Աստիսը կարողացավ հաղթել Լեհաստանի գավաթը՝ մասնակցելով առաջնության 5 խաղերի, այդ թվում նաև եզրափակիչ հանդիպմանը «Վիսլայի» դեմ ։
Հաջորդ մրցաշրջանում Աստիսը հաճախ էր դուրս գալիս խաղադաշտ որպես մեկնարկային կազմի ֆուտբոլիստ։ 2008/2009 մրցաշրջանում անցկացրել է 26 խաղ՝ դառնալով 1 գոլի հեղինակ։ 2009/2010 մրցաշրջանում Աստիսը նորից մասնակցեց Եվրոգավաթի առաջնությանը՝ անցկացնելով 4 հանդիպում։ Հաջորդ երկու մրցաշրջաններում իսպանացին երկու անգամ արժանացավ Լեհաստանի գավաթին՝ մասնակցելով ընդամենը 29 խաղ։ 2012/2013 մրցաշրջանում «լեգիային» հաջողվեց կերտել պատմություն՝ հաղթելով Լեհաստանի գավաթը։ Այդ մրցաշրջանում Աստիսն անցկացրեց 26 խաղ, նաև մասնակցեց եզրափակչի «Շլյոնսկի» դեմ խաղին ։ 14-րդ տուրում «Ռուհ» ակումբի դեմ խաղում Աստիսն առաջին անգամ ստացավ կարմիր քարտ և լքեց խաղադաշտը ։
2013 թվականի հունիսի 26-ին պաշտպանը երկարաձգեց իր պայմանագիրը 2 տարով ։
2015 թվականի հունիսի 21-ին Աստիսը երկամյա պայմանագիր ստորագրեց ԱՊՈԵԼ-ի հետ ։ Կիպրոսում իր նորամուտը նշեց հուլիսի 14-ին Չեմպիոնների Լիգայի որակավորման փուլում՝ «Վարդարի» դեմ խաղում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ
Լյուդովիկոս X (Ֆրանսիայի թագավոր)
Լյուդովիկոս X, հայտնի է որպես կռվարար (le Hutin), 1314 թվականից եղել է Ֆրանսիայի թագավորը և 1305 թվականից մինչև իր մահը Նավառայի թագավորը՝ հայտնի որպես Լյուդովիկոս I։ Նա ազատեց ճորտերին, որոնք կարող էին գնել իրենց ազատությունը, և հրեաներին վերընդունեց թագավորություն։ Նրա կարճատև թագավորությունը Ֆրանսիայում նշանավորվեց ազնվականության հետ լարվածությամբ՝ կապված հարկաբյուջետային և կենտրոնացման բարեփոխումների հետ, որոնք իր հոր օրոք նախաձեռնվել էին Մեծն պալատական Էնգուերան դը Մարինիի կողմից։
Լյուդովիկոսի առաջին կինը՝ Մարգարետը, որը ներգրավված էր Նեսլի աշտարակի գործի մեջ, մեղավոր ճանաչվեց անհավատարմության մեջ և բանտարկվեց մինչև իր մահը՝ 1315 թվականի օգոստոսի 14-ը։ Լյուդովիկոսն և Կլեմենս Հունգարացին ամուսնացան նույն տարում, բայց  Լյուդովիկոսն 1316 թվականի հունիսի 5-ին կնքեց իր մահկանացուն՝ միայնակ թողնելով հղի կնոջը։ Թագուհի Կլեմենսը լույս աշխարհ բերեց մի տղայի, որը թագավոր հռչակվեց որպես Ջոն I, բայց երեխան ապրեց ընդամենը հինգ օր։  Լյուդովիկոսի եղբայրը՝ Պուատիեի կոմս Ֆիլիպը, հաջորդեց Ջոնին և դարձավ Ֆրանսիայի Ֆիլիպ V թագավորը։
Կենսագրություն
Լյուդովիկոսն ծնվել է Փարիզում Ֆրանսիայի Ֆիլիպ IV թագավորի և Ժաննա I Նավարացու ընտանիքում։ Վերջիններիս ավագ որդին է։ Նա մոր մահով 1305 թվականի ապրիլի 4-ին ժառանգեց Նավառայի թագավորությունը և 1307 թվականի հոկտեմբերի 1-ին թագադրվեց։ 1305 թվականի սեպտեմբերի 21-ին 15 տարեկան հասակում ամուսնացավ Մարգարետ Բուրգունդացու հետ և նրանք ունեցան դուստր Ժաննա անունով։ Լյուդովիկոսն իր թագավորության ողջ ընթացքում տիրող լարվածության արդյունքում հայտնի էր որպես «կռվարար»։
Ե՛վ Լյուդովիկոսն, և՛ Մարգարետը ներքաշվեցին Նեսլի աշտարակի գործի մեջ Ֆիլիպի թագավորության վերջում։ 1314 թվականին Մարգարետը, Բլանշը և Ժաննան, վերջին երկուսը՝ համապատասխանաբար  Լյուդովիկոսի եղբայրների՝ Կառլ IV-ի և Ֆիլիպի կանայք, ձերբակալվեցին անհավատարմության մեղադրանքով։ Մարգարետն ու Բլանշը դատվեցին Ֆրանսիայի խորհրդարանի առջև նույն տարվա վերջին և մեղավոր ճանաչվեցին։ Նրանց ենթադրյալ սիրեկաններին մահապատժի են ենթարկել, իսկ կանանց մազերը կտրել են և դատապարտել ցմահ ազատազրկման։ Ֆիլիպը կանգնեց իր կնոջ՝ Ժաննայի կողքին, որն ի վերջո անմեղ ճանաչվեց և ազատ արձակվեց։ Մարգարետը բանտարկվելու էր Նորմանդիայի «Chateau Gaillard» ամրոցում։
1314 թվականին հոր մահից հետո Լյուդովիկոսն դարձավ Ֆրանսիայի թագավոր։ Մարգարետ Բուրգունդացին ո՛չ կարող ազատվել բանտարկությունից, ոչ էլ թագադրվել, բայց որպես նրա կին, նա տեխնիկապես դարձավ Ֆրանսիայի թագուհին։ Առանց գործող պապի,  Լյուդովիկոսն չէր կարող չեղյալ համարել իր ամուսնությունը։ Ֆրանսիայի բանտարկված թագուհին մահացել է 1315 թվականի օգոստոսի 14-ին, իսկ  Լյուդովիկոսն կրկին ամուսնացել է հինգ օր անց՝ օգոստոսի 19-ին Կառլ Մարտել Անժուացու դստեր և  Լյուդովիկոսի հարազատ հորեղբոր և մերձավոր խորհրդական Շառլ Վալուայի զարմուհու՝ Կլեմենս Հունգարացու հետ։  Լյուդովիկոսն և Կլեմանսը թագադրվել են Ռեյմսում 1315 թվականի օգոստոսին։
Ամուսնություն և խնդրահարույց հարց
1305 թվականին Լյուդովիկոսն ամուսնացավ Մարգարետ Բուրգունդացու հետ, որից ունեցավ դուստր՝ Ժաննա II Նավառացին։ Ավելի ուշ Մարգարետը դատապարտվեց դավաճանության համար, բանտարկվեց «Château Gaillard» ամրոցում, ցրտահարվեց և ի վերջո 1315 թվականին մահացավ, չնայած մեկ այլ աղբյուր նշում է, որ նրան խեղդամահ են արել։ 1315 թվականին  Լյուդովիկոսն ամուսնացել է Կլեմենս Հունգարացու հետ, ով թագավորի մահից հինգ ամիս անց լույս աշխարհ է բերել Ջոն I-ին։ Մանուկ Ջոնի մահը մի քանի օր անց հանգեցրեց վիճելի իրավահաջորդության ։ Մի անծանոթ կնոջից  Լյուդովիկոսն ուներ դուստր՝ Յուդելինը, ով միացավ Սուրբ Կլեր միաբանությանը և դարձավ Փարիզի ֆրանցիսկյան միանձնուհիների աբբայուհին 1334-1339 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում:
Ներքին քաղաքականություն
Լյուդովիկոսն 11 տարի շարունակ եղել է Նավառայի թագավորության թագավորը և 2 տարուց էլ պակաս՝ Ֆրանսիայի թագավորը։ Նրա կառավարման ժամանակ գերակշռում էին թագավորության մեջ ազնվական խմբակցությունների հետ շարունակական հակասությունները և թագավորական եկամուտների ավելացմանն ուղղված հիմնական բարեփոխումները, ինչպիսիք են ֆրանսիացի ճորտերի ազատումը և հրեաների վերընդունումը։
Ճորտերի ազատագրման հրաման
1315 թվականի հուլիսին Լյուդովիկոս X-ը հրամանագիր արձակեց, որով փաստորեն վերացնում էր ճորտատիրությունը թագավորական տիրույթում։ Որպես Ֆլանդրիայի դեմ իր պատերազմի համար եկամուտներ հավաքելու միջոց նա, դիմելով ֆրանսիական ճորտատիրության բարեփոխմանը, հայտարարեց, որ ֆրանսիացի ճորտերը կազատվեն, չնայած յուրաքանչյուր ճորտ պետք է գնի իր ազատությունը։ Հանձնակատարների մարմին ստեղծվեց՝ ձեռնարկելու բարեփոխումներ՝ սահմանելով յուրաքանչյուր ճորտի կարգավիճակ կամ արժեքը։ Թագավորի հպատակներին պատկանող ճորտերի համար գումարը բաժանվում էր արքունիքի և սեփականատիրոջ միջև։
Հրեաների հետընդունում
Լյուդովիկոսն նաև պատասխանատու էր հրեաների նկատմամբ քաղաքականության էական փոփոխության համար։ 1306 թվականին նրա հայրը՝ Ֆիլիպ IV-ը, վտարել էր հրեական փոքրամասնությանը Ֆրանսիայի ողջ տարածքից, ինչը «ջախջախիչ» իրադարձություն էր այս համայնքների մեծամասնության համար։ Լյուդովիկոսն սկսեց վերանայել այս քաղաքականությունը՝ դրդված այն լրացուցիչ եկամուտներից, որոնք կարող էին սպասվել թագին, եթե հրեաներին թույլ տրվեր վերադառնալ ։ Ըստ այդմ,  Լյուդովիկոսն 1315 թվականին կանոնադրություն է հրապարակել, որով հետ ընդունել է հրեաներին՝ նրանց դեմ առաջադրելով բազմաթիվ պայմաններ։ Հրեաներին Ֆրանսիա կընդունեին ընդամենը տասներկու տարով, որից հետո պայմանագիրը կարող էր խզվել։ Հրեաները միշտ պետք է կրեին թևկապ։ Հրեաները կարող էին ապրել միայն այն տարածքներում, որտեղ նախկինում եղել են հրեական համայնքներ։ Հրեաներին սկզբում պետք է արգելվեր վաշխառությունը ։ Սա առաջին անգամն էր, որ ֆրանսիացի հրեաները պետք է ենթարկվեին նման կանոնների, և  Լյուդովիկոսն զգուշորեն արդարացնում իր որոշումը՝ հղում անելով իր նախահայր  Լյուդովիկոս IX Սուրբի քաղաքականությանը, Կղեմես V պապի դիրքորոշմանը և այն փաստարկին, որ Ֆրանսիայի ժողովուրդը պահանջել էր հրեաների վերադարձը։ Արդյունքում ստեղծվեց շատ թուլացած հրեական համայնք, որն ուղղակիորեն կախված էր թագավորից իրենց բնակության և պաշտպանության իրավունքի համար ։
Ֆլանդրիայի մարտահրավեր
Լյուդովիկոս X-ը շարունակեց իր նախորդի ջանքերը՝ հասնելու Ֆլանդրիայի տագնապալի խնդրի ռազմական լուծմանը։ Ֆլանդրիայի կոմսը կառավարում էր մի «չափազանց հարուստ պետություն», որը մեծապես ինքնավար գոյություն էր ապահովում Ֆրանսիական թագավորության սահմաններում։ Ֆրանսիական թագավորները պնդում էին, որ սյուզերենություն էին հաստատել Ֆլանդրիայի վրա, սակայն մինչ այժմ այդքան էլ մեծ հաջողության չեն հասել այդ հարցում ։ Ֆիլիպ IV Գեղեցիկ-ը փորձել էր հաստատել թագավորական գերիշխանությունը, սակայն նրա բանակը Ռոբերտ II դ’Արտուայի գլխավորությամբ 1302 թվականին Կուրտրայում պարտություն կրեց ։ Չնայած Մոն-ան-Պևելի ճակատամարտում Ֆրանսիայի ավելի ուշ կրած հաղթանակին, հարաբերությունները մնացին չկարգավորված և անկայուն։
Լյուդովիկոսն բանակ մոբիլիզացրեց Ֆլամանդական սահմանի երկայնքով, բայց ֆրանսիական դիրքերը արագորեն լարվեցին պատերազմի ժամանակաշրջանում դիրքերը պահպանելու պահանջներից։ Լյուդովիկոսն արգելել էր հացահատիկի և այլ նյութերի արտահանումը Ֆլանդրիա 1315 թվականին։ Դրա իրականացումը լուրջ մարտահրավեր էր, և թագավորը ստիպված էր ճնշում գործադրել սահմանամերձ տարածքներում գտնվող եկեղեցու սպաների վրա ։ Նա նաև ճնշել է Անգլիայի Էդուարդ II թագավորին՝ արգելելով վերջինիս իսպանական առևտրային նավերին առևտուր անել էմբարգոյի տակ գտնվող ֆլամանդացիների հետ ։ Էմբարգոյի չնախատեսված արդյունքը մաքսանենգության գործունեության աճն էր, որը նվազեցրեց սահմանամերձ շրջանում թագավորական սահմանափակումների համաձայն առևտրի առավելությունը (և հետևաբար՝ չափը)։  Լյուդովիկոսն նույնպես ստիպված եղավ ուղղակիորեն սնունդ պահանջել իր ուժերի համար, ինչի հետևանքով տեղի տերերի և Եկեղեցուց մի շարք բողոքներ եկան։
Մահ և ժառանգություն
Լյուդովիկոսն ժյո դը պոմի կամ իսկական թենիսի մոլի խաղացող էր և հայտնի դարձավ որպես առաջին մարդ, ով կառուցեց թենիսի փակ կորտեր ժամանակակից ոճով։ Լյուդովիկոսն դժգոհ էր բացօթյա թենիս խաղալուց և, համապատասխանաբար, ուներ փակ կորտեր, որը պատրաստված էին Փարիզում «մոտ 13-րդ դարի վերջին» ։ Ժամանակի ընթացքում այս դիզայնը տարածվեց ամբողջ Եվրոպայի թագավորական պալատներում ։ 1316 թվականի հունիսի 5-ին Վինսենում, առանձնահատուկ հոգնատանջ խաղից հետո,  Լյուդովիկոսն մեծ քանակությամբ սառեցված գինի խմեց և հետագայում մահացավ թոքաբորբից կամ թոքամզի բոբոքումից, չնայած կային նաև թունավորման կասկածներ ։ Նրա մահվան մասին ժամանակակից պատմությունների պատճառով  Լյուդովիկոսն պատմության առաջին թենիսիստն է, ով այդքան անվանի է ։ Նրա և իր երկրորդ կնոջ՝ Կլեմենսի աճյունները գտնվում են Սեն Դենի աբբայությունում։
Լյուդովիկոսի երկրորդ կինը՝ Կլեմենսը, հղի էր նրա մահվան պահին, ինչը կասկածի տակ էր դնում իրավահաջորդությունը։ Որդին գերակայություն ուներ Լյուդովիկոսի դստեր՝ Ժաննայի նկատմամբ ։ Այնուամենայնիվ, դուստրը գահի նկատմամբ ավելի թույլ հավակնություն ուներ և պետք է մրցեր Ժաննայի սեփական պահանջների հետ, թեև 1314 թվականի սկանդալից հետո Ժաննայի ծագման վերաբերյալ կասկածները օդից կախված էին ։ Արդյունքում  Լյուդովիկոսի եղբայր Ֆիլիպը նշանակվեց ռեգենտ իր եղբոր՝ Ջոն I-ի ծնունդին մնացած հինգ ամիսների ընթացքում։ Վերջինս ապրեց ընդամենը հինգ օր։ Այնուհետև Ֆիլիպին հաջողվեց իր հավակնությունները բարձրացնել Ֆրանսիայի և Նավառայի թագերի նկատմամբ։
1328 թվականից սկսած Նավառայի բոլոր դե յուրե միապետները իր դստեր՝ Ժաննայի միջոցով սերում էին Լյուդովիկոսից, ներառյալ Ֆրանսիայի Հենրիխ IV-ի մայրը՝ Ժաննա դ'Ալբրեն, և հետևաբար Բուրբոնների ողջ թագավորական տունը ։
Գեղարվեստական գրականության մեջ
Լյուդովիկոսն Մորիս Դրուոնի կողմից գրված «Les Rois maudits» (Անիծված արքաները) ֆրանսիական պատմավեպերի շարքի գլխավոր հերոսն է։ Նրան մարմնավորել են երկու կերպարներ՝ Ժորժ Սերը 1972 թվականի ֆրանսիական մինի սերիալում և Գիյոմ Դեպարդյեն՝ 2005 թվականին ադապտացիայում ։
Նշումներ
<references group="Ն"/>
Բագոյան
Բագոյան, հայկական ազգանուն ։
Գրադարան (ծրագրավորում)
Գրադարանը ծրագրավորման մեջ ( library)՝ ենթածրագրերի կամ օբյեկտների հավաքածու է, որն օգտագործվում է ծրագրային ապահովման մշակման համար։ Ծրագրավորման որաշ լեզուներում (օրինակ, Python- ում) նույնն է, ինչ մոդուլը, իսկ որոշներում ՝ մի քանի մոդուլներ։ Օպերացիոն համակարգի (ՕՀ) և կիրառական ծրագրերի տեսանկյունից գրադարանները լինում են դինամիկ և ստատիկ։
«Ենթածրագրերի գրադարան» տերմինը, ըստ ամենայնի, առաջիններից մեկն է, որ հիշատակել են Մ. Ուիլկսը, Դ. Ուիլերը, Ս. Գիլը, որպես համակարգչում հաշվարկների կազմակերպման ձևերից մեկը ։ Ըստ նրանց գրքի շարադրանքի` գրադարան ասելով հասկանում ենք «կարճ, նախապես պատրաստված ծրագրեր` առանձին, հաճախ հանդիպող (ստանդարտ) հաշվարկային գործողությունների համար» ։
Դինամիկ գրադարաններ
Դինամիկ գրադարանը մեքենայական կոդ պարունակող ֆայլ է։ Այն գործընթացի հիշողության մեջ է բեռնվում օպերացիոն համակարգի ծրագրի բեռնիչի կամ գործընթաց ստեղծելու ժամանակ, կամ արդեն ընթացող գործընթացի պահանջով, այսինքն՝ դինամիկ ձևով։
Կախված նշանակությունից տարբերակվում են՝
Թերություններ՝
Ստատիկ գրադարաններ
Սկզբնական կոդի տեսքով տարածվող գրադարանները կոմպիլյատորի միջոցով վերափոխվում են օբյեկտային ֆայլերի։ Այնուհետև կապողը միացնում է գրադարանների օբյեկտային ֆայլերը և ձեր ծրագրի օբյեկտային ֆայլերը մեկ իրականացվող ֆայլում։
Օրինակ, սկզբնական տեքստերում տարածվում են
Այն գրադարանները, որոնք տարածված են օբյեկտային ֆայլերի տեսքով, արդեն իսկ պատրաստ են միացման համար։ Այնուհետև կապողը միացնում է գրադարանների օբյեկտային ֆայլերը և ձեր ծրագրի օբյեկտային ֆայլերը՝ իրականացվող ֆայլի ստեղծման ընթացքում։
Օբյեկտային ֆայլերի ստատիկ գրադարանների ընդլայնումները տարբեր օպերացիոն համակարգերում ՕՀ։
Որոշ կոմպիլացվող ծրագրավորման լեզուների ստանդարտ գրադարանները (Fortran, Pascal, C, C ++ և այլն) տարածվում են օբյեկտային ֆայլերի տեսքով։
Առավելությունները.
Թերությունները.
Ինտերպրետացվող լեզուների գրադարաններ
Գրադարանը ֆայլ է, որը պարունակում է կամ ինտերպրետացվող լեզվի կոդ կամ բայթկոդ վիրտուալ մեքենայի համար։
Օրինակ, Python լեզվի գրադարանները կարող են տարածվել կամ սկզբնական կոդով ֆայլերի տեսքով (ընդլայնում « »), կամ բայթկոդ (bytecode) ֆայլերի տեսքով (ընդլայնում « », «c» տառը  վերցված է compiled բառից)։
Գրականություն
Николай Джосьютис. C++ Стандартная библиотека. Для профессионалов = The C++ Standart Library. A Tutorial and Reference. — СПб.: Питер, 2004. — 730 с. — ISBN 5-94723-635-4.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ծրագրավորման լեզուներ Կատեգորիա:Օպերացիոն համակարգեր Կատեգորիա:Ծրագրային գրադարաններ Կատեգորիա:Ծրագրավորում
The Mamas
The Mamas, շվեդա-ամերիկյան սոուլ և գոսպել խումբ։ Նրանք «Move» երգով կներկայացնեն Շվեդիան Եվրատեսիլ 2020 երգի մրցույթում։
Կարիերա
Խմբի անդամներն են Էշլի Հայնեսը (ծնվել է 1987 թվականի հունվարի 19-ին Վաշինգտոնում), Լուլու Լամոտտեն (ծնվել է 1981 թվականին ապրիլի 16-ին Մալմյո քաղաքում) և Դինա Յոնաս Մաննան (ծնվել է 1981 թվականին սեպտեմբերի 5-ին Ստոկհոլմում)։ Հիմնադիր անդամ Փարիզ Ռենիտան լքել է խումբը 2019 թվականին ։
Ջոն Լունդվիկի հետ որպես բեք վոկալիստներ՝ նրանք 2019 թվականին մասնակցել են «Մելոդիֆեստիվալեն 2019» մրցույթին «Too Late For Love» երգով ։ Նրանք հաղթել են Իսրայելի Թել Ավիվ քաղաքում աբցկացվող մրցույթը և հնարավորություն ստացել ներկայացնել Շվեդիան Եվրատեսիլ 2019 երգի մրցույթում ։ Եզրափակիչ փուլում զբաղեցրել են 5-րդ հորիզոնականը ։
2019 թվականին վերջին հայտարարվել է, որ «The Mamas» խումբը (առանց Փարիզ Ռենիտայի) մասնակցելու է Մելոդիֆեստիվալենին, այս անգամ՝ սեփական երգով ։ Նրանք հանդես են եկել 2020 թվականի փետրվարի 1-ին առաջին կիսաեզրափակչում Լինչոպինգում և անմիջապես անցել են եզրափակիչ փուլ, որը տեղի է ունեցել 2020 թվականի մարտի 7-ին Ստոկհոլմի Ֆրենդս արենայում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շվեդական երաժշտություն Կատեգորիա:Շվեդական երաժշտական խմբեր Կատեգորիա:Շվեդիան Եվրատեսիլ երգի մրցույթում Կատեգորիա:2019 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Թեքիրի ջուր
Թեքիրի ջուր, գետակ Կիլիկիայում, Միջերկրական ծովի ավազանում։ Հոսում է Զեյթունի գավառակով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կիլիկիայի գետեր
Թխենի սովորական
Թխենի սովորական, վարդազգիների ընտանիքի, թխենի ցեղի բույս։
Նկարագրություն
Տերևաթափ ծառ է՝ մինչև 17 մ բարձրությամբ և 30-40 սմ բնի տրամագծով։ Կեղևը գորշասևավուն է, ճաքճքված։ Երիտասարդ ճյուղերի և ընձյուղների կեղևը փայլուն շագանակագույն է։ Տերևներն էլիպսաձև են, 15 սմ երկարությամբ և 7 սմ լայնությամբ, աշնանը ստանում են նարնջակարմրավուն գունավորում։ Սպիտակ, հաճելի բուրմունքով ծաղիկները հավաքված են 8-12 սմ երկարությամբ և 2,5-3,5 սմ լայնությամբ հուրաններում։ Ծաղկում է ապրիլ-մայիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են օգոստոս-սեպտեմբերին
Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում, Արևմտյան Սիբիրում, Արևմտյան Եվրոպայում, Բալկաններում, Հյուսիսային Անատոլիայում, Աֆղանստանում, Հիմալայներում։ Հանդիպում է Հայաստանի հյուսիսարևելյան անտառային շրջաններում, Ապարանում, Վայքում, Զանգեզուրում, Մեղրիում։ Սովորաբար աճում է վերին լեռնային գոտում՝ անտառների վերին եզրերին, հատկապես հյուսիսային լանջերում, գետափերին։
Կիրառություն
Մեղրատու բույս է։ Բնափայտը օգտագործվում է ատաղձագործության բնագավառում։ Կեղևից ստանում են կանաչ և գորշավուն ներկեր։ Տերևները պարունակում են 154-280 մգ/տոկոս վիտամին C և պրունոզին կոչվող եթերայուղ։ Պտուղներն օգտագործվում են հրուշակեղենի արտադրության մեջ, հյութեր, խմիչքներ, լիկյորներ, օղի պատրաստելու համար։ Թխենին լայնորեն է օգտագործվում կանաչապատման բնագավառում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վարդազգիներ
Երնջակ (ժայռ)
Երջնակ, ժայռ Հայկական լեռնաշխարհում, Արաքսի ձախակողմյան վտակ Երջնակ գետի աջ կողմում, սուրբ Կարապետ վանքից վերև։ Այս ժայռի վրա էր գտնվում պատմական Երջնակ բերդը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհ
Թոփուզյան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Մականվանական հիմքով ազգանուններ Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ Կատեգորիա:Թուրքերեն հիմքով ազգանուններ
Էրաստ Օսիպյան
Էրաստ Էռնեստի Օսիպյան, խորհրդային ֆուտբոլիստ, որ հանդես է եկել հարձակվողի և կիսապաշտպանի դիրքերում։
Կարիերա
Էրաստ Օսիպյանը Պյատիգորսկի ֆուտբոլային դպրոցի սան է։ 1982 թվականին կնքել է իր առաջին պայմանագիրը Ստավրոպոլի «Դինամո» ակումբի հետ և այնտեղ խաղացել մինչև 1984 թվականը։ 1985-1986 թվականներին խաղացել է Հոկտեմբերյանի «Սպարտակ» և «Կոտայք» ակումբներում։ 1987 թվականին տեղափոխվել է Երևանի «Արարատ» ակումբ, որն այդ ժամանակ հանդես էր գալիս բարձրագույն լիգայում։ «Արարատում» անցկացրած չորս տարիների ընթացքում մասնակցել է 78 խաղի ԽՍՀՄ առաջնությունում, որոնցում դարձել է յոթ գոլի հեղինակ։ 1991 թվականին վերադարձել է Ստավրոպոլի «Դինամո» ակումբ, որը ԽՍՀՄ-ի անկումից հետո սկսել է խաղալ բարձրագույն լիգայում։ 1992 թվականին ապրիլի 1-ին ԲԿՄԱ ակումբի դեմ խաղում նշել է նորամուտը Ռուսաստանի առաջնությունում ։ Նույն թվականի մայիսի 2-ին՝ Վորոնեժի «Ֆակել» ակումբի դեմ խաղում խփել է իր առաջին գոլը բարձրագույն դիվիզիոնում ։ «Դինամոյի» կազմում անցկացրած երկրորդ մրցաշրջանում կորցրել է իր տեղը թիմի մեկնարկային կազմում, իսկ 1993 թվականին տեղափոխվել է «Ինտերրոս», որի կազմում անցկացրել է երկու հանդիպում։ 1994 թվականին տեղափոխվել է Տոլյատիի «Լադա», որն այդ ժամանակ հանդես էր գալիս Ռուսաստանի առաջնությունում։ «Լադայի» կազմում անցկացրած երկու մրցաշրջանի ընթացքում խաղադաշտում անցկացրել է 176 րոպե։ 1997 թվականին ավարտել է խաղացողի կարիերան․ նրա վերջին ակումբը եղել է «Սպարտակ-Օրեխովոն»։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսահայ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Խորհրդային ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Արարատի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Շուբինկա (Չեմրովկայի վտակ)
Շուբինկա (Չեմրովկայի վտակ) (Шубинка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի երկրամասում, Ալթայի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Չեմրովկա գետի ձախ ափին։ Գետի երկարությունը 68 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Սյունիքի մարզի եկեղեցիների ցանկ
Ստորև ներկայացված է Հայաստանի Սյունիքի մարզի եկեղեցիների ցանկը
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Հայկական ճարտարապետություն Կատեգորիա:Ցանկեր:Ճարտարապետություն Կատեգորիա:Հայաստանի Հայ Առաքելական գործող եկեղեցիներ և վանքեր Կատեգորիա:Հայաստանի հոգևոր կենտրոններ
Բեոտիա
Բեոտիա (Βοιωτίας), նոմոս Հունաստանի Հանրապետության կենտրոնում։ Վարչականորեն մտնում է Կենտրոնական Հունաստան պերիֆերիայի կազմի մեջ։
Նոմոսի վարչական կենտրոնը համարվում է Լևադիա քաղաքը։
Ըստ 2011 թվականին Հունաստանում անցկացված մարդահամարի տվյալների՝ նոմոսի բնակչությունը կազմում է 117,920 մարդ ։ Հիմնական բնակիչները հույներն են, որոնք խոսում են հունարենով։
Նոմոսը զբաղեցնում է 3,211 կմ² տարածք։
Ծիածանաթաղանթ
Ծիածանաթաղանթ (, ἶρις «ծիածան» բառից), աչքի եղջերաթաղանթի հետևում ակնաբյուրեղի առջևում, տեղակայված բարակ թաղանթ, որի կենտրոնում անցք կա՝ բիբը։
Կառուցվածք
Այն աչքի անոթաթաղանթների ածանցյալն է։ Հետևի կողմից ծիածանաթաղանթը ծածկված է ցանցաթաղանթի պիգմենտային էպիթելով։ Տեղադրված է աչքի հետին և առաջային խցերի սահմանին՝ եղջերաթաղանթի ու ոսպնյակի միջև։ Ծիածանաթաղանթի եզրը, որը միացնում է նրան թարթիչային մարմնի հետ, կոչվում է թարթիչային եզր։ Ծիածանաթաղանթի հենքը կազմված է պիգմենտային բջիջներով հարուստ փուխր, թելակազմ շարակցական հյուսվածքից։ Այստեղ դասավորված են հարթ միոցիտները, որոնք բիբը նեղացնող ու լայնացնող մկաններ են։
Ծիածանաթաղանթում տարբերում են 5 շերտ.
Ծիածանաթաղանթը իր ֆունկցիան իրականացնում է երկու մկանի օգնությամբ՝ բիբը նեղացնող և լայնացնող։ Բիբը լայնացնող մկանները նյարդավորվում են վերին պարանոցային հանգույցի սիմպաթիկ հետհանգուցային թելերով, իսկ նեղացողները՝ թարթիչային հանգույցի պարասիմպաթիկ հետհանգուցային թելերով, որտեղ էլ կատարվում է թարթիչային մարմնի նյարդավորումը։
Տարբերում են արտաքին միջօրեական մկանախրձեր, որոնք ընկած են անմիջապես կարծրենու տակ, միջին ճառագայթաձև և շրջանաձև մկանախրձեր, որոնք կազմում են օղակաձև մկանի շերտը։ Մկանային խրձերի արանքում գտնվում է փուխր թելակազմ շարակցական հյուսվածք՝ պիգմենտային բջիջներով։ Թարթիչային մկանի կծկմամբ օղակաձև կապանի՝ թարթիչային գոտու թելերը թուլանում են, որի հետևանքով ոսպնյակը դառնում է ուռուցիկ, և նրա բեկող ուժը մեծանում է։ Թարթիչային մարմինը և ելուստները պատված են ցանցենու թարթիչային մասով, որը կազմված է թարթիչային մկանի վրա գտնվող արտաքին թերթիկից։ Այն խորանարդաձև, լավ պիգմենտավորված էպիթելի մի շերտ է։ Ներքին թերթիկը կազմված է անգույն, գլանաձև բջիջների մեկ շերտից։ Չպիգմենտավորված ներքին թերթիկի՝ աչքի կենտրոնին ուղղված մասը շրջապատված է ապակենման թարթիչային թաղանթով։ Թարթիչային մարմինը և ելուստները ծածկող էպիթելային բջիջները մասնակցում են աչքի խորշիկները լցնող ջրային հեղուկի առաջացմանը ։
Գույն
Ծիածանաթաղանթն ունի գենետիկորեն պայմանավորված ձև ու գույն։ Ծիածանաթաղանթի շագանակագույն գույնը ժառանգվում է ըստ դոմինանտ տեսակի, կապույտը՝ ետաճմամբ։ Ծիածանաթաղանթի ձևն ու գույնը փոխվում են կյանքի ընթացքում։ Ծիածանաթաղանթի գույնը համեմատաբար կայունանում է 10-12 տարեկանում։ Տարեց հասակում ծիածանաթաղանթը դիստրոֆիկ փոփոխությունների հետևանքով դառնում մի փոքր բաց գույնի։ Տարբեր օրգանների հիվանդությունների հետ կապված հնարավոր է ծիածանաթաղանթի մակերեսին ի հայտ գան բծեր ։
Մարդկանց մոտ գույնը կարող է ունենալ տարբեր նանակություններ, բայց նրանք որոշվում են ըստ չորս գործոնների.
Գրականություն
Կատեգորիա:Աչք
Երուսաղեմի համախտանիշ
Երուսաղեմի համախտանիշ, համեմատաբար քիչ հանդիպող հոգեկան հիվանդություն, որի ժամանակ զբոսաշրջիկը կամ ուխտագնացը, լինելով Երուսաղեմում, պատկերացնում է, որ տիրապետում է աստվածային, մարգարեական ուժերի և կամ աստվածաշնչյան որոշակի հերոսի մարմնավորումն է, որի ուսերին աշխարհը փրկելու առաքելություն է դրված։ Այս երևույթը փսիխոզ է, որ հանգեցնում է հիվանդին հոգեբուժական հիվանդանոց հոսպիտալացնելուն։
Վիճակագրությունը ցույց է տալիս, որ Երուսաղեմի համախտանիշով տառապել են հուդայականներ, քրիստոնյաներ և մուսուլմաններ` անկախ իրենց հավատադավանանքից։ Հոգեբանների տեսանկյունից համախտանիշը նման է Ֆլորենցիայում և Հռոմում հանդիպող Ստենդալի համախտանիշին կամ փարիզյան համախտանիշին, որով առավելապես տառապում են Ճապոնիայից եկեծ զբոսաշրջիկները։ Համանման հոգեկան խանգարումներ են ունենում Մեքքայում հայտնված ուխտագնացները։
Հիվանդությունն առաջին անգամ նկարագրվել է 1930-ական թվականներին հոգեբույժ Հայնց Հերմանի կողմից։ Համախտանիշի առաջին դրսևորումները նկատվել են դեռևս միջնադարում Ֆելիքս Ֆաբերի ուղեգրության և անգլիացի հոգևոր գրող Մարջերի Քեմփեի կենսագրության մեջ։ Համախտանիշի բազում դրսևորումներ են գրանցվել 19-րդ դարում ։
Հիվանդության դրսևորման առավել ծանր դեպքերից է Ավստրալիայից ժամանած քրիստոնյա ուխտագնաց Դենիս Մայքլ Ռոհանի դեպքը (Denis Michael Rohan): 1969 թվականի օգոստոսի 21-ին նա փորձել է այրել ալ-Աքսա մզկիթը Տաճարի լեռան վրա, ինչը քաղաքում զանգվածային անկարգությունների տեղիք է տվել Bar-el Y, Durst R, Katz G, Zislin J, Strauss Z, Knobler HY. (2000) Jerusalem syndrome. British Journal of Psychiatry, 176, 86-90. Full text: Ուխտագնացն իրեն հռչակել էր «Աստծո պատվիրակ», որ մզկիթը վերացնելու աստվածային ցուցում է ստացել, որպեսզի ըստ Զաքարիայի մարգարեության` օգնի հրեաներին Երրորդ տաճարը կառուցելու և դրանով Քրիստոսի երկրորդ գալուստն արագացնելու։
Ռոհանը այդ քայլին է դիմել հեռուստաքարոզիչ Հերբերտ Ու. Արմսթրոնգի ազդեցությամբ (Herbert W. Armstrong): Պատահարից անմիջապես հետո Արմսթրոնգն աշխատել է հեռու մնալ Ռոհանի գործողություններից։ Իսրայելի գլխավոր ռաբբիությունը դատապարտել է Ռոհանի գործողությունները։
1990-ական թվականների վերջերին բրիտանական հոգեբանական մի ամսագիր ենթադրել է, որ հազարամյակի ավարտը Երուսաղեմում զանգվածային հիստերիայի առիթ կհանդիսանա ։ 2000 թվականին, իրոք, նկատվել է Երուսաղեմի համախտանիշի դեպքերի աճ, սակայն համաճարակի կանխատեսումները ուռճացված էին ։
Կֆար Շաուլ հոգեբուժարան
Համախտանիշի ուսումնասիրությամբ զբաղվող առավել հայտնի կենտրոններից է Կֆար Շաուլ հիվանդանոցը Երուսաղեմում։ Դիտարկումների 13 տարիների ընթացքում (1980-1993) 1200 ուխտագնացի մոտ գրանցվել են հոգեկան լուրջ խախտումներ, որ պայմանավորված են եղել Երուսաղեմ այցելությամբ։ Նրանցից 470-ը դիմել է հիվանդանոց։ Կֆար Շաուլի հիվանդների զգալի մասը եղել են հիսունականներ ԱՄՆ-ի գյուղական հեռավոր բնակավայրերից և Սկանդինավիայից։
Ներկայումս հիվանդության միջին ցուցանիշը կազմում է տարեկան 100 մարդ, որից հոսպիտալացվում են մոտ 40-ը։ Այս ցուցանիշն այնքան էլ մեծ չէ Երուսաղեմ այցելած զբոսաշրջիկների թվի համեմատությամբ (տարեկան միջին ցուցանիշ` մոտ 2 միլիոն մարդ)։ Հոգեբաններ Կալիանի և Վիցումի կարծիքով այդ համամասնությունը ավելին չէ, քան աշխարհի ցանկացած այլ քաղաքում ։
I տեսակ
I տեսակի ախտանիշերը կապված են այցելուի` վաղ շրջանում ունեցած հոգեկան շեղումների հետ։ Հիվանդը կարող է իրեն կրոնական կարևոր պատմական անձ երևակայել կամ լինել կրոնական կարևոր գաղափարների ազդեցության տակ, ինչպիսին է, օրինակ, Հիսուսի երկրորդ գալուստը։
II տեսակ
Այս տեսակը աչքի է ընկնում հիվանդագին դրսևորումնեով։ Դա վերածվում է հոգեկան հիվանդության և կարող է դրսևորվել ինչպես առանձին անհատի, այնպես էլ կրոնական խմբի մոտ։
Պոպուլյար մշակույթում
«Սիմփսոններ» մուլտսերիալում «The Greatest Story Ever D’ohed» դրվագը նվիրված է Երուսաղեմի համախտանիշին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հոգեկան հիվանդություններ Կատեգորիա:Երուսաղեմ Կատեգորիա:Հոգեախտաբանական համախտանիշներ
Էրջին
Էրջին, գետակ Կիլիկիայում, նրա արևմտյան մասում։ Պատկանում է Միջերկրական ծովի ավազանին։ Ղևոնդ Ալիշանը հնարավոր է համարում նույնացնել այլ հեղինակի հիշատակած Քերդիզ գետի հետ ։
Մարսողություն
Մարսողություն, սննդի խոշոր անլուծելի մասնիկների քայքայումն է փոքր ջրալույծ մասնիկների, որոնք կարող են անցնել արյան պլազմայի հեղուկ միջավայր։ Որոշ օրգանիզմներում այդ փոքր միացությունները կլանվում են բարակ աղիքից արյան հունի մեջ։ Մարսողությունը կատաբոլիզմի ձև է և, կախված նրանից, թե ինչպես է ճեղքվում սնունդը, այն բաժանվում է երկու գործընթացների՝ մեխանիկական և քիմիական մարսողություն։ Մեխանիկական մարսողության ժամանակ սննդի խոշոր մասնիկները ենթարկվում են ֆիզիկական ճեղքման և վեր են ածվում ավելի փոքր մասնիկների, որոնց կարող են քայքայել մարսողական ֆերմենտները։ Քիմիական մարսողության ժամանակ, ֆերմենտները քայքայում են սնունդը՝ դարձնելով օրգանիզմում օգտագործման համար մատչելի։
Մարդու մարսողական համակարգում սնունդը անցնում է բերան, որտեղ սկսվում է նրա մեխանիկական մարսումը՝ ծամելու և թքով շաղախվելու գործողությամբ։
Մարսողության նշանակությունը
Բնականոն աճի, ֆիզիկական և մտավոր աշխատանք կատարելիս, ջերմաստիճանը պահպանելու, քայքայված բջիջների վերանորոգման համար անհրաժեշտ բոլոր նյութերն օրգանիզմը ստանում է սննդով և ջրով։ Սննդամթերքներն օրգանիզմում ենթարկվում են մեխանիկական և քիմիական մշակման, առաջանում են պարզ միացություններ, որոնք ներծծվում են արյան և ավշի մեջ, յուրացվում բջիջների կողմից և օգտագործվում կառուցողական ու էներգիական նպատակներով։ Սննդի այդպիսի մշակումը կոչվում է մարսողություն։
Մարսողական համակարգ
Մարսողական համակարգերը ընդունում են տարբեր ձևեր։ Գոյություն ունեն ֆունդամենտալ տարբերություններ ներքին և արտաքին մարսողության միջև։ Արտաքին մարսողությունը զարգացել է էվոլյուցիայի վաղ փուլերում, սակայն սնկերի մեծամասնության մոտ այն դեռևս գործում է ։ Այս գործընթացում ֆերմենտները արտազատվում են օրգանիզմի շրջապատող միջավայր, որտեղ նրանք քայքայում են օրգանական նյութերը և որոշ վերջնանյութեր ետ ներծծվում են օրքանիզմում։ Կենդանիների մոտ առկա է մարսողական խողովակ (աղեստամոքսային համակարգ), որտեղ կատարվում է ներքին մարսողությունը, որը ավելի արդյունավետ է, քանի որ կարելի է քայքայված միացությունների ավելի մեծ մասը յուրացնել և ներքին քիմիական միջավայրը կարելի է ավելի արդյունավետ կառավարել ։
Որոշ օրգանիզմներ, այդ թվում գրեթե բոլոր սարդերը, մինչ հաջորդ սնունդ ընդունելը կարող են արտազատել կենսաթույներ և մարսողական քիմիական միացություններ (օրինակ՝ ֆերմենտներ) դեպի միջբջջային տարածություններ։ Այլ դեպքերում, երբ պոտենցիալ սննդարար միացությունները կամ սնունդը գտնվում է օրգանիզմի ներսում, մարսողությունը կարող է կատարվել վեզիկուլներում կամ պարկանման կառուցվածքներում՝ խողովակի կամ մի քանի մասնագիտացված օրգանների միջոցով, որոնց գործունեությունը ուղղված է սննդի առավել արդյունավետ ներծծմանը։
Մարսողության համակարգի հիմնական ֆունկցիաներն են՝ հյութազատական, շարժողական, ներծծման։ Թքագեղձերն արտազատում են թուք,ստամոքսի գեղձերը՝ մարսողական հյութեր, լյարդը՝ լեղի։ Այս հյութերի ազդեցությամբ ածխաջրերը ճեղքվում են գլյուկոզի և այլ պարզ շաքարների, ճարպերը՝ ճարպաթթուների և գլիցերինի, սպիտակուցները՝ ամինաթթուների։ Այս վերափոխումները հնարավոր են միայն մարսողական խողովակի ֆերմենտների և շարժողական ֆունկցիայի շնորհիվ։
Մարսողական ուղու շարժողական ֆունկցիան կերակրագնդի շաղախումն ու տեղափոխումն է, որը պայմանավորված է մարսողական օրգանների պատերի հարթ և միջաձիգ զոլավոր մկանների կծկմամբ։ Միջաձիգ զոլավոր մկանները գտնվում են մարսողական ուղու սկզբնական բաժիններում (բերանի խոռոչ, ըմպանում, կերակրափողի վերին մասում), որտեղ տեղի է ունենում ծամումը և կլլումը։ Ներծծման ֆունկցիան իրականանում է մարսողական համակարգի տարբեր բաժինների լորձաթաղանթով։
Արտազատական համակարգ
Բակտերիաները օգտագործում են շրջապատող միջավայրում գտնվող օրգանիզմներից սննդարար նյութերի ստացման համար մի քանի համակարգեր։
Անցուղային տեղափոխող համակարգ
Այս համակարգում որոշ սպիտակուցներ ձևավորում են չփակվող անցուղի, որը տեղադրված է բակտերիաների ներքին և արտաքին թաղանթներում։ Սա պարզ համակարգ է՝ կազմված ընդամենը երեք սպիտակուցային ենթամիավորներից՝ ABC սպիտակուցից, MFP սպիտակուցից և արտաքին թաղանթի սպիտակուցից (OMP)։ Այս արտազատական համակարգը տեղափոխում է տարբեր մոլեկուլներ՝ սկսած իոններից և դեղերից, մինչև տարբեր չափերի սպիտակուցներ (20 - 900 կԴա)։ Արտազատվող մոլեկուլները տարբերվում են ըստ չափերի՝ սկսած Escherichia coli–ի արտադրած պեպտիդ՝ կոլիցին V–ից (10 կԴա) մինչև Pseudomonas fluorescens մանրէների ադհեզիայի LapA սպիտակուց (900 կԴա) ։
Մոլեկուլային պոմպ
Երրորդ տիպի արտազատական համակարգը կատարվում է մոլեկուլային պոմպի օգնությամբ, որոնց միջոցով բակտերիաները (օրինակ Salmonella–ի, Shigella–ի, Yersinia–ի որոշ ներկայացուցիչներ) կարող են պրոտիստների բջիջներ ներարկել սննդարար միացություններ։ Առաջին անգամ այսպիսի մեխանիզմ հայտնաբերվել է Y. pestis–ի մոտ և ցույց է տրվել, որ թույները, ոչ թե արտազատվում են դեպի միջբջջային տարածություն, այլ կարող են ներարկվել բակտերիալ ցիտոպլազմից տիրոջ բջիջների ցիտոպլազմ ոչ թե արտազատվել միջբջջային տարածություն ։
Կոնյուգացիայի մեխանիզմ
Որոշ բակտերիաների (և արքեաների մտրակների) կոնյուգացիայի մեխանիզմը թույլ է տալիս տեղափոխել ինչպես ԴՆԹ, այնպես էլ սպիտակուցներ։ Սա առաջին անգամ հայտնաբերվել է Agrobacterium tumefaciens,–ի մոտ, որը օգտագործում է այս համակարգը իր Ti-պլազմիդը և սպիտակուցները տիրոջ օրգանիզմում ներդնելու համար, որի հետևանքով զարգանում է լեղապարկի ուռուցք ։ Agrobacterium tumefaciens–ի VirB կոմպլեքսը այս մեխանիզմի նախատիպային համակարգն է ։
Rhizobia բակտերիաների կողմից ազոտի ֆիքսումը հետաքրքիր գործընթաց է, քանի որ այս դեպքում կոնյուգացվող տարերը անցնում են միջտեսակային ձևերին։ Այսպիսի տարերը, օրինակ Agrobacterium Ti կամ Ri պլազմիդները, պարունակում են մասնիկներ, որոնք կարող են տեղափոխվել բուսական բջիջներ։ Տեղափոխված գեները անցնում են բուսական բջիջների կորզներ և արդյունավետորեն ձևափոխում են բուսական բջիջները գործարանների, որոնք արտադրում են օպիոններ։ Վերջիններիս բակտերիաները օգտագործում են որպես ածխածնի և էներգիայի աղբյուր։ Բույսերի վարակված բջիջները ձևավորում են ծաղկի պսակի կամ արմատային համակարգի ուռուցքներ։ Այդպիսով, Ti и Ri պլազմիդները բակտերիաների էնդոսիմբիոնտներն են, որոնք իրենց հերթին վարակված բույսերի էնդոսիմբիոնտները կամ մակաբույծներն են։
Արտաքին թաղանթի վեզիկուլների ձևավորում
Ի լրացումն վերը թվարկված բարձրասպիտակուցային համակարգերին գրամ–բացասական բակտերիաներն ընդունակ են նյութերի արտազատման այլ միջոցների՝ արտաքին թաղանթային վեզիկուլների ձևավորման ։ Արտաքին թաղանթի մի մասը սեղմվում են՝ ձևավորելով լիպիդայի երկշերտի գնդաձև կառուցվածքներ լցված պերիպլազմի նյութերով։ Ցույց է տրվել, որ բակտերիաների վեզիկուլները պարունակում են վիրուլենտության գործոններ, որոնք ունեն իմունային համակարգը փոփոխող հատկություններ, իսկ որոշները կարող են կպչել տիրոջ բջիջներին։ Չնայած վեզիկուլների ձևավորումը ներկայացվել է որպես սթրեսային պայմանների նկատմամբ օրգանիզմների ընդհանուր պատասխան, սակայն ծանր սպիակուցների տեղափոխումը ընտրողական է ։
Գաստրովասկուլյար խոռոչ
Գաստրովասկուլյար խոռոչը մարսողության և սննդարար նյութերի օրգանզիմում բաշխման ընթացքում գործում է ինչպես ստամոքսը։ Արտաբջջային մարսողությունը կատարվում է այս կենտրոնական խոռոչում, որը ձևավորվում է գաստրոդերմիսից՝ էպիթելի ներքին շերտից։ Այս խոռոչը ունի միայն մեկ արտաքին բացվածք, որը գործում որպես և՛ բերան, և՛ հետանցք․ կենսագործունեության արգասիքները և չմարսված նյութերը դուրս են գալիս այս բացվածքով, որը կարող ենք նկարագրել որպես թերի աղիք։
Ֆագոսոմ
Ֆագոսոմը վակուոլ է, որը առաջանում է ֆագոցիտի կողմից կլանված մասնիկի շուրջ։ Վակուոլը առաջանում է մասնիկի շուրջ բջջաթաղանթի միաձուլման ճանապարհով։ Ֆագոսոմը բջջային տեղամաս է, որտեղ ախտածին միկրոօրգանիզմները կարող են սպանվել և մարսվել։ Ֆագոսոմները հասունացման գործընթացում միաձուլվում են լիզոսոմների հետ՝ ձևավորելով ֆագոլիզոսոմներ։ Մարդկանց մոտ Entamoeba histolytica–ն կարող է ֆագոցիտոզի ենթարկել արյան կարմիր բջիջները ։
Մասնագիտացված օրգաններ և տեսակներ
Կենդանինների մոտ մարսողության իրականացման համար առկա են տարբեր օրգաններ, ինչպիսիք են կտուցը, լեզուն, ատամները, կտնառքը, ստամոքսը և այլն։
Կտուց
Թռչունների մոտ առկա է ոսկրային կտուցներ, որոնք մասնագիտացված են սննդի էկոլոգիական տեսակին համապատասխան։ Օրինակ, թութակները մեծ մասամբ սնվում են սերմերով, ընկույզներով և մրգերով՝ օգտագործելով իրենց կտուցները, որոնցով կարող են բացել անգամ ամենաչոր սերմերը։ Նախ նրանք կտուցի սուր ծայրով ճանկռում են բարակ գծով սերմերի կեղևները, ապա կտուցի կողքային հատվածով հեռացնում են կեղևի երկու մասերը իրարից։
Կաղամարի բերանը ունի սուր եղջերային գագաթ, որը հիմնականում կազմված է խաչաձև կապակցված սպիտակուցներից։ Այն օգտագործվում է զոհին սպանելու և պատառոտելու համար։ Կտուցը շատ ամուր է, բայց չի պարունակում որևէ հանքանյութ, ի տարբերություն շատ այլ օրգանիզմների, այդ թվում` ծովային տեսակների, ատամների և ծնոտների ։
Լեզու
Լեզուն կմախքային մկան է, տեղադրված է բերանում, մասնակցում է ծամելու ընթացքում սննդի տեղաշարժմանը և կլման գործընթացին։ Այն զգայուն է և միշտ թաց թքի միջոցով։ Ստորին հատվածը պատված է հարթ լորձային թաղանթով։ Լեզուն նաև զգայուն է հետագայում ծամելու պահանջ ունեցող սննդամթերքի մասնիկները նկատմամբ։ Լեզուն օգտագործվում է սննդի մասնիկները բոլուսի վերածելու համար մինչ վերջինս կտեղափոխվի կերակրափողով։
Լեզվի ստորին մակերևույթի առջև հատվածը այն տեղն է, որտեղ բերանի խոռոչի լորձաթաղանթը շատ բարակ է և հարուստ է երակների միվորումներով։ Սա հիանալի վայր է օրգանիզմ հատուկ դեղամիջոցների ներդրման համար։ Ենթալեզվային ուղին օգտագործում է բերանի խոռոչի մեծ քանակությամբ անոթներ և թույլ է տալիս դեղորայքին արագ անցնել սիրտ–անոթային համակարգ՝ շրջանցելով աղեստամոքսային համակարգը։
Ատամներ
Ատամները (կամ ատամը) ոչ մեծ սպիտակավուն կառուցվածքներ են, որոնք տեղակայված են շատ ողնաշարավորների ծնոտներում և օգտագործվում են սնունդը մանրացնելու և ծամելու համար։ Ատամները չունեն ոսկրային կառուցվածք, սակայն կազմված են այնպիսի ամուր նյութերից, ինչպիսիք են էմալը, դենտինը և ցեմենտը։ Մարդու ատամները հարուստ են արյան անոթներով և նյարդերով, որը պրոպիոցեպցիայի հնարավորություն է տալիս։ Վերջինս ծամելու ընթացքում շոշափելու ունակությունն է։ Օրինակ սննդի հետ խառնված պլաստմասայի դեպքում մեր ատամները ազդակահոսք են ուղղում մեր ուղեղին, և մենք, հասկանալով որ չպետք է ծամենք, դադարեցնում ենք սնվելը։
Կտնառք
Կտնառքը մարսողական համակարգի լայնացած բարակ պատերով հատվածն է, որը մինչ մարսողության իրականանալը օգտագործվում է որպես սննդի պահեստարան։ Որոշ թռչունների մոտ այն կոկորդին հարակից լայնացած մկանային պարկ է։ Հասուն աղավնինների մոտ կտնառքում արտադրվում է կտնառքային կաթ, որով սնվում են ձվերից նոր ծնված աղավնինները ։
Որոշ միջատների մոտ կարող է լինել կտնառք կամ լայնացած կերակրափողի հատված։
Շրդան
Բուսակեր կենդանիների մոտ զարգացել է կույր աղիք (կամ որոճողների մոտ շրդան)։ որոճող կենդանիները ունեն առջևի ստամոքս, որը բաժանված չորս խցիկների։ Դրանք են ռումենը (խածի), ռետիկուլումը կամ երկրորդ ստամոքսը, օմասումը կամ երրորդ ստամոքսը և չորրորդ ստամոքսը՝ շրդանը։ Առաջին երկու խցիկներում սնունդը խառնվում է թքի հետ և բաժանվում է չոր և հեղուկ զանգվածների։ Չոր մարմինները միանում են՝ ձևավորելով որոճը կամ բոլուսը։ Այնուհետև որոճը վերադառնում է, դանդաղ ծամվում, որպեսզի ամբողջովին շաղախվի թքով և բաժանվի մասնիկների։
Այս խցիկներում մանրէների (բակտերիաներ, պրոտիստներ և սնկեր) ազդեցությամբ ցելյուլոզը և հեմիցելյուլոզը քայքայվում են կարճ շղթայով ճարպաթթուների, քացախաթթվի, պրոպիոնաթթվի և բութիրաթթվի։ Երրորդ խցիկում ջուրը և շատ անօրգանական միացությունները ներծծվում են արյան մեջ։
Շրդանը որոճողների ստամոքսի չորրորդ և վերջնական հատվածն է։ Սա համարժեք է աղեստամոքսային համակարգի ստամոքսին (օրինակ մարդկանց կամ խոզերի օրգանիզմում), և մարսողությունը այստեղ կատարվում է գրեթե նույն ձևով։ Այն ծառայում է առաջին հերթին որպես մանրէային և դիետիկ սպիտակուցների թթվային հիդրոլիզի տեղամաս, որի միջոցով վերջիններս նախապատրաստվում են բարակ աղիներում հետագա յուրացմանը և աբսորբցիային։ ԵՎ վերջում սննդի շիլայանման զանգվածը անցնում է բարակ աղիներ, որտեղ կատարվում է նրա վերջնական մարսողությունը և սննդարար նյութերի ներծծումը։
Մասնագիտացված տեսակներ
Ինչպես նշվեց վերևում, աղավնիների կտնառում կարող է արտադրվել հեղուկ՝ կտնառքային կաթ, որով նրանք կերակրում են իրենց ճտերին « փսխման» միջոցով ։
Շնաձկների մեծ մասը կարող է իրենց ստամոքսի պարունակություն դուրս բերել բերանով, որպեսզի հեռացվի անցանկալի մասնիկներից (զարգացել է պաշտպանական մեխանիզմ՝ տոքսինների ազդեցության նվազեցման միջոց)։
Այլ կենդանիները, օրինակ՝ ճագարները կամ կրծողները, ունեն կոպրոֆագիայի վարքագիծ՝ հատկապես կրսքային սննդի դեպքում, ուտում են հատուկ նստվածքներ, որպեսզի մարսեն սնունդը։ Capybara–ն, ճագարները, գերմանամկները և նրանց ազգակցական տեսակները չունեն մարսողության բարդ համակարգ, ինչպես, օրինակ որոճողները։ Դրա փոխարեն նրանք ավելի շատ սննդանյութեր են ստանում բույսերից՝ դուրս բերելով այն աղիքով։ Փոքր գրանուլները մասամբ մարսված սննդի դուրս են գալիս օրգանիզմից և, հիմնականում, յուրացվում են ոչ դանդաղ։ Նրանք նաև արտադրում են նորմալ կղանք, որը չեն ուտում։