cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ալեքսենկովո (գյուղ, Լեբեդինի քաղաքային խորհուրդ)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Լեբեդինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Խորտիկ (Սպերի գավառ)
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Սպերի շրջանի համայնքներ
Միխայիլ Շեմյակին (քիմիկոս)
Միխայիլ Միխայլովիչ Շեմյակին (Михаил Михайлович Шемякин, ), սովետական քիմիկոս-օրգանիկ, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1958 թ.)։ Կենսա-օրգանական քիմիայի հիմնադիրներից է, ԽՍՀՄ ԳԱ նախագահության անդամ (1963 թ.), սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1969 թ.)։ ԽՄԿԿ անդամ 1951 թվականից։
Ավարտել է Մոսկվայի համալսարանը (1930 թ.)։ Եղել է (1950—1970 թթ. ԽՍՀՄ ԳԱ բնական միացությունների քիմիայի (1974 թվականից՝ Շեմյակինի անվան կենսաօրգանական քիմիայի) ինստիտուտի կազմակերպիչը և առաջին տնօրենը։ Հիմնական գիտական աշխատանքները վերաբերում են տեսական օրգանական քիմիայի և բնական միացությունների քիմիայի հարցերին։ Պարզաբանել է մի շարք քիմիական ռեակցիաների մեխանիզմներ, մշակել (Ա․ Բրաունշտեյնի հետ համատեղ) պիրիդօքսալային ֆերմենտների ազդեցության ընդհանուր տեսությունը (1952 թ.), սինթեզել տետրացիկլին անտիբիոտիկը։ Եղել է արտասահմանյան բազմաթիվ գիտական ընկերությունների անդամ։ Պարգևատրվել է Լենինի 2 շքանշանով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս քիմիկոսներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Քիմիական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:Խորհրդային քիմիկոսներ
Բուրմիստրովո (գյուղ, Իսկիտիմսկի շրջան)
Բուրմիստրովո (Бурмистрово), գյուղ Ռուսաստանի Նովոսիբիրսկի մարզի Իսկիտիմսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2008 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1680 մարդ։
Պեկինես
Պեկինես (北京狗), չինական կայսրերի դեկորատիվ շուն, որը բուծվել է Չինաստանում ավելի քան 2000 տարի առաջ։
Ցեղատեսակի պատմություն
Ցեղատեսակի անվանումը գալիս է Պեկին քաղաքից։ Չինացիները պեկինես շներին անվանել են Ֆու։ Պեկինեսը պատկանել է չինական կայսերի ընտանիքին, պահել են պալատում և մատչելի չէին սովորական բնակիչների համար։ Ստացվում էր, որ այդ փոքրիկ պահապան-ոգիները, արտաքինից ավելի շատ նման են եղել փոքրիկ առյուծի, քան շան։ Կա պեկինեսի ծագման հին չինական լեգենդ․ համաձայն այդ լեգենդի, գազանների թագավոր առյուծը անհիշելի ժամանակներում սիրահարվում է կապիկին, և վերցնում է նրան կին։ Այդ ամուսնությունից ծնված փոքրիկը ժառանգում է մոր զվարճալի տեսքը և հոր՝ հպարտ  կեցվածքը։ Այդ թագավորական շունը հայտնվել է Եվրոպայում այն բանից հետո, երբ անգլիացաները գրավել են Պեկինի ամառային պալատը, այնուհետև,Կայսրին պատկանող 5 պեկինեսներին՝ կանանց պալատից, վերցրել են որպես ավար։ Դրանից առաջ ոչ ոքի, բացի կայսերական ընտանիքի անդամներից, թույլ չի տրվել ունենալ այդ շանը, և մահապատիժ էր սպասվում նրանց, ովքեր կփորձեին գողանալ այն։ Պեկինեսը առաջին անգամ ներկայացվել է Եվրոպական ցուցահանդեսում։ Պեկինեսի առաջին սիրողական ակումբը բացվել է ԱՄՆ-ում ։
Բուրմիստրովո (գյուղ, Իսկիտիմսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նովոսիբիրսկի մարզի Իսկիտիմսկի շրջանի բնակավայրեր
Պեկինես
Ցեղատեսակի պատմություն
Այս ցեղատեսակը արդեն ավելի քան 2000 տարեկան է և այդ ժամանակահատվածում ցեղատեսակը շատ է փոփոխվել։ Ժամանակակից Պեկինեսը ավելի ծանր է և կարճ ոտքերով, քան իր նախնիները։ Բուծողները, ինչպես նաև շների ցուցահանդեսների  փորձագետները, պեկինեսին նախընտրել են երկար մորթու և վստահ քայլվածքի համար։
Արտաքին տեսք
Ցեղատեսակի շները հանդիպում են մի շարք գույներով, որոնցից ամենատարածվածը շիկակարմիրն է։ Հանդիպում են նաև սև ու այլ գունավորումներով պեկինեսներ։ Ամենահազվագյուտ գույնը սպիտակն է։ Պեկինեսի մորթին հաճախ ունենում է սև գույն (որը ոչ միշտ պարտադիր է), աչքերը մեծ են, մուգ և արտահայտիչ։ Հավանաբար ժամանակին եղել են անգլիական կապույտ պեկինեսներ (թվացյալ մոխրագույն)։
Հասակը 15-25 սմ է, երկարությունը հասնում է մինչև 23 սմ, արուների քաշը կազմում է 3,2-5 կգ, էգերինը՝ 3,6-5,4 կգ, հանդիպում են նաև ավելի մեծ տեսակներ, որոնց քաշը հասնում է մինչև 8 կամ նույնիսկ 10 կգ։ Հակառակ ժողովրդական կարծիքի՝ թզուկ պեկինես գոյություն չունի, բայց կարելի է ձեռք բերել  «գրպանային» տարատեսակներ, որոնց քաշը չի գերազանցում 2,7 կգ-ը։
Աչքերը լայնորեն բացված են։ Ճակատը կարճ և լայն է, որը վերջանում է քթի լայնակի ծալքով և մեծ ստորին ծնոտով։ Քիթը սև է, լայն բացված քթացքներով։ Առաջին հայացքից քիթը կճատ է։
Խառնվածք
Պեկինեսը սիրում է հիշեցնել տերերին իր արքայական ծագման մասին և անհամբեր ակնկալում է նրանց փաղաքշանքը, բայց նրան չի կարելի անվանել փխրուն ու խեղճ շուն։ Նա վախ չգիտի և հիանալի զվարճանում է։ Լավ է վերաբերվում երեխաներին, բայց իրեն համարում է տան մեջ առաջինը, ում պետք է ուշադրություն դարձնել։ Եթե նրան ուշադրություն չեն դարձնում և շատ բաներ են արգելում, ապա կարող է խախտել կարգ ու կանոնը ,օրինակ՝ ցատկել այն վայրերը, որտեղ արգելված է կամ պարզապես ձանձրույթից խառնել իրերը։ Նա իր բնույթով ինքնուրույն և հպարտ է, բայց, եթե նա ձեզ տա իր ջերմությունը, ապա անշուշտ կգնահատեք նրա նվիրվածությունը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չինաստանի շան ցեղատեսակներ
Մեզմայ
Մեզմայ (Мезмай), գյուղ Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասի Ապշերոնսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի Ապշերոնսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1922 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Մարտին Շելբրեյդ Էլլինգսեն
Մարտին Շելբրեյդ Էլլինգսեն (Martin Skjelbreid Ellingsen, ) նորվեգացի ֆուտբոլիստ, Մոլդե ՖԱ-ի կիսապաշտպան։
Ակումբային կարիերա
Էլլինգսենը «Կոնգսվինգեր»-ի սան է։ 2013 թվականի ապրիլի 7-ին իր առաջին քայլն է անում  Նորվեգիայի առաջին բաժնում ՝ «Մյոնդալենա»-ի դեմ խաղում։ Մայիսի 5-ին «Ֆրեդրիկստադա»-ի դեմ մենամարտում, «Կոնգսվինգեր»-ի խաղացող Մարտինը խփեց իր առաջին գոլը։ Եթերաշրջանի արդյունքում ակումբը անցավ երկրորդ բաժին, բայց Էլլինգսենը մնաց ակումբում և երկու տարի հետո նրան օգնեց վերադառնալ առաջին բաժին։ 2017 թվականի ամռանը Մարտինը տեղափոխվեց «Մոլդե ՖԱ»։ Օգոստոսի 20-ին  Նորվեգիայի առաջին լիգայում իր առաջին քայլն է անում «Ստաբեկա»-ի դեմ խաղում։ Սեպտեմբերի 17-ին «Վիկինգա»-ի դեմ խաղում Էլլինգսենը «Մոլդե ՖԱ»-ի կազմում խփում է իր առաջին գոլը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Նորվեգացի ֆուտբոլիստներ
(3344) Մոդենա
(3344) Մոդենա (Modena), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1982 թվականի մայիսի 15-ին Սան Վիտորե աստղադիտարանի կողմից Բոլոնիայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,416007 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,1291 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,7029 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1371,66 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,262456 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 9,44° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1982 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Սան Վիտորե աստղադիտարանի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Մոսկվայի պետական համալսարանի կենդանաբանական թանգարան
Մոսկվայի պետական համալսարանի կենդանաբանական թանգարան (Зоологи́ческий музе́й Моско́вского госуда́рственного университе́та), համարվում է Ռուսաստանի կենդանաբանական ուղղության ամենախոշոր թանգարաններից մեկը։ Հիմնադրման պաշտոնական տարեթիվը համարվում է 1791 թվականը, երբ Մոսկվայի համալսարանում ստեղծված Բնության կաբինետը վերափոխվել է բնագիտական թանգարանի։
Ժամանակակից թանգարանային ֆոնդը բաղկացած է ավելի քան 10 միլիոն միավորից, գիտական հավաքածուի տարեկան աճը կազմում է 25-30 հազար ցուցանմուշներ։ Թանգարանի ամենածավալուն հավաքածուներն են՝ միջատաբանական (մոտ 3 միլիոն ցուցանմուշ), կաթնասունների (ավելի քան 200000) և թռչունների (157000) հավաքածուները ։
2019 թվականի դրությամբ էքսպոզիցիայում ներկայացված է շուրջ 10 հազար ցուցանմուշ՝ երկու ցուցասրահ առանձնացված է կարգաբանական մասի համար, մեկը՝ էվոլյուցիոն - կազմաբանական մասի համար ։
Հիմնադրում
1755 թվականին Մոսկվայի համալսարանի հիմնադրումից հետո նրա բազայի վրա ստեղծվել է Ռուսաստանում բնական պատմության առարկաների առաջին համալսարանական հավաքածուն։ Նրա հիմքում ընկած է եղել հովանավոր Ակինֆի Դեմիդովի հավաքածուն, որը նա ձեռք է բերել 1740-ականների սկզբին Եվրոպայում հայտնի Ֆրայբերգյան հանքաբան և բժիշկ Յոհան Ֆրիդրիխ Հենկելից։ Դեմիդովը և նրա որդիները զգալիորեն ընդլայնել են «Հենկելի կաբինետի» հավաքածուն չորացած և սպիրտի մեջ պահվող կենդանիների և բույսերի մնացորդների, ինչպես նաև գրքերի հաշվին։ 1750-ականների երկրորդ կեսին Պրոկոֆիի, Գրիգորիի և Նիկիտա Դեմիդովների նախաձեռնությամբ հավաքածուն հանձնվել է Մոսկվայի համալսարանին։ 1757 թվականին եղբայրները պայմանագիր են կնքել «Հենկելի կաբինետը» համալսարանին նվիրաբերելու վերաբերյալ, սակայն սահմանափակ տարածքի պատճառով հավաքածուն սկզբում պահվել է Սանկտ Պետերբուրգի Իվան Շուվալովի պալատում։
Բեզմյատեժնենսկի գյուղական խորհուրդ (Խարկովի մարզ)
Բեզմյատեժնենսկի գյուղական խորհուրդ  (Безмятежненська сільська рада), Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Շևչենկովսկի շրջանում ։
Մոսկվայի պետական համալսարանի կենդանաբանական թանգարան
Հիմնադրում
1759 թվականին Միխայիլ Խերասկովի ղեկավարությամբ հավաքածուն տեղափոխվել է Մոսկվա և տեղակայվել գրադարանի շենքում։ Այն ժամանակ հավաքածուն բաղկացած է եղել մոտ 6000 առարկաներից։ Հավաքածուի հիման վրա համալսարանի բնական պատմության ամբիոնում ստեղծվել է Բնական կաբինետ։ 1761 թվականին հավաքածուին հատկացվել են մի քանի տասնյակ պահարաններ Դեղագործական տանը։ 1760-ականների կեսերին հավաքածուն ստացել է «Բնական կաբինետ» անվանումը։ Այդ ժամանակ այն բաղկացած է եղել երեք բաժիններից՝ հանքային, բնական և խառը։ Բնական պատմության ամբիոնի վարիչ Մատվեյ Աֆոնինի օրոք հավաքածուն համակարգվել է, ինչի համար պրոֆեսորը ստացել է «Բնական պատմության ամբիոնի ստեղծող» կոչում։
Բեզմյատեժնենսկի գյուղական խորհուրդ (Խարկովի մարզ)
2001 թվականի տվյալներով Բեզմյատեժնենսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 1249 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 92.61 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 13.49 մարդ/կմ²։ Խորհրդում կա 6 բնակավայր։
Մոսկվայի պետական համալսարանի կենդանաբանական թանգարան
Հիմնադրում
1770-ականների կեսերին Դեղագործական տունը սկսել է խարխլվել, ավելին, ի հայտ է եկել համալսարանի համար տարածքների բացակայությունը։ 1791 թվականին Բնական կաբինետը տեղափոխվել է Մոխովայա փողոցի վրա գտնվող համալսարանի նոր մասնաշենք, որը կառուցվել էր Մատվեյ Կազակովի կողմից 1786 թվականին։ Կաբինետի համար հատկացվել է առանձին սենյակ, որը զբաղեցրել է Մեծ լսարանի կողքին գտնվող պատկերասրահի զգալի մասը։
Բեզմյատեժնենսկի գյուղական խորհուրդ (Խարկովի մարզ)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր Կատեգորիա:1920 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Մոսկվայի պետական համալսարանի կենդանաբանական թանգարան
Վերականգնում հրդեհից հետո
1802 թվականին Ալեքսանդր I-ը հրապարակել է մանիֆեստ նախարարությունների ստեղծման մասին, ըստ որի ստեղծվել է Ժողովրդական կրթության նախարարությունը, որի կազմում ընդգրկվել են «Բնագիտության կաբինետները, թանգարանները և բոլոր տեսակի այն հաստատությունները, որոնք կարող էին օժանդակել գիտությունների տարածմանը»։ Փաստաթղթում նաև կոչ է արվել ազնվականներին նվիրատվություններ կատարել Ռուսաստանում կրթության զարգացման գործին։ Որոշելով իր օրինակով ցույց տալ ներդրումների անհրաժեշտությունը՝ Ալեքսանդր I-ը ձեռք բերեց և Մոսկվայի համալսարանին նվիրաբերեց Սեմյատիչի կաբինետը՝ բնական պատմության ամենամեծ հավաքածուներից մեկը, որը նախկինում պատկանել էր իշխանուհի Աննա Յաբլոնովսկայային և պահվել է Սեմյատիչում, որտեղից էլ գալիս է այդ անունը։ Կայսրը կաբինետը գնել է 1802 թվականին 50000 հոլանդական չերվոնեցով։ Հավաքածուն բաղկացած է եղել հանքանյութերից, բույսերից, կենդանիներից և հնագույն ցուցանմուշներից։
1804 թվականին բնական կաբինետի ղեկավար է նշանակվել Յոհան Գոտհելֆ Ֆիշերը, ով սովորել էր Ռուսաստանում Գրիգորի Ֆիշեր անվամբ։ Նա Գյոթինգենի համալսարանի շրջանավարտ էր, Եվրոպայում բնական պատմության և թանգարանային գործերի գլխավոր փորձագետներից մեկը։ 1805 թվականին նա թանգարանին է նվիրաբերել բնական առարկաների, հազվագյուտ կմախքների և բրածոների իր հավաքածուն։
Այդ պաշտոնում նշանակվելուց հետո Ֆիշերը կազմակերպել է հավաքածուի համակարգում, որի արդյունքները ներկայացրել է 1805 թվականին Մոսկվայի համալսարանի 50-ամյակին։ Նույն թվականին թանգարանը բացվել է այցելու ուսանողների համար, ովքեր կարող էին բնական պատմություն ուսումնասիրել հավաքածուի օրինակով։ 1805 թվականին Ֆիշերը նախաձեռնել է նաև Մոսկվայի բնության փորձագետների միության ստեղծումը, որը 1807 թվականին կոչվել է Կայսերական ընկերություն։ Կազմակերպության նպատակն է եղել ուսումնասիրել բնական ռեսուրսները և բնական գիտությունները Ռուսաստանում, ինչպես նաև կենտրոնական շրջաններում և Մոսկվայի նահանգում։ Ընկերությունը դարձել է թանգարանի հավաքածուի նյութերի ամենակարևոր մատակարարներից մեկը։ 1810 թվականին հավաքածուն այնքան է մեծացել, որ հին սրահն այլևս չի կարողացել տեղավորել ստացվող ցուցանմուշները։ Թանգարանին է հանձնվել մեծ շենքի մի ամբողջ թևը, որի տարածքը չորս անգամ մեծ է եղել սկզբնական սրահներից։
1812 թվականի Հայրենական պատերազմի սկսվելուց հետո Մոսկվայի գեներալ-նահանգապետ Վասիլի Ռոստոպչինը հրամայել է տարհանել Մոսկվայի համալսարանի ողջ ունեցվածքը։ Բնական կաբինետի հավաքածուի մի մասը տարհանվել է Նիժնի Նովգորոդ և Վլադիմիր, սակայն հավաքածուի զգալի մասը մնացել է շենքում և տեղափոխվել համալսարանի քարե նկուղներ։ 1812 թվականին հրդեհի ժամանակ շենքն ամբողջությամբ այրվել է, իսկ ցուցանմուշների մեծ մասը ոչնչացվել։ Միայն երկու հավաքածու է պահպանվել՝ խեցիները և պոլիպները։
Տարհանումից վերադառնալուց հետո Գրիգորի Ֆիշերը սկսել է վերականգնել Բնական պատմության կաբինետի հավաքածուն։ Դեմիդովների ընտանիքի ներկայացուցիչները դարձյալ դարձել են թանգարանի գլխավոր հովանավորներից մեկը, ովքեր թանգարանին են նվիրաբերել շուրջ 3000 թանգարանային ցուցանմուշներ՝ հազվագյուտ հանքանյութեր, խեցիներ, կենդանիների խրտվիլակներ։ Գրիգորի Լանգսդորֆը թռչունների և կենդանիների հավաքածու է նվիրել, Քրիստիան Սթիվենը՝ Ռուսաստանի հարավի միջատների հավաքածուն, Անդրեյ Ռազումովսկին, ակադեմիկոս Քրիստիան Պանդերը, պրոֆեսոր Ֆիշերը և Իվան Դվիգուբսկին, նահանգապետ Ալեքսանդր Տուրգենևը, պրոֆեսոր Միխայիլ Ադամսը համալրել են բույսերի և կենդանիների հավաքածուն։ ՄՀևԻԻ-ը կարևոր դեր խաղաց Բնական պատմության թանգարանի վերականգնման գործում, դառնալով նոր թանգարանի ցուցանմուշների հիմնական մատակարարը։ Արդյունքում, մինչև 1814 թվականը թանգարանի հավաքածուն բաղկացած է եղել 6000 ցուցանմուշից, որոնք պահվել են այրված համալսարանի շենքի մոտ վարձակալված շինությունում։
1818 թվականին թանգարանը տեղափոխվել է համալսարանի նոր մասնաշենքի թևաշենքի չորս սրահներ, որոնք վերակառուցվել են ճարտարապետ Դոմենիկո Ժիլյարդիի նախագծով։ Երկու սրահ հատկացվել է կենդանիների հավաքածուների, ևս երկուսը՝ օգտակար հանածոների և բրածոների համար։ Նիկոլայ I-ը հաստատել է կանոնադրություն, համաձայն որի Կենդանաբանական և հանքաբանական գրասենյակները փոխանցվեցին համապատասխան բաժինների և դասախոսների իրավասությանը, բայց ինստիտուցիոնալ առումով մնացել են թանգարանի կազմում։ 1830-ականների վերջին Բնական պատմության թանգարանը հաշվառված է եղել երկու գրասենյակներով՝ հանքաբանական և կենդանաբանական, որոնք գտնվել են պրոֆեսորներ Ալեքսեյ Լովեցկու, Գրիգորի Շչուրովսկու և Կարլ Ռուլիեի վերահսկողության ներքո։ Մի քանի տարի անց Ռուլիեն նշանակվել է բոլոր կաբինետների ղեկավար, որոնք այդ ժամանակ ունեին հանքանյութերի և կենդանիների խրտվիլակների ավելի քան 41000 ցուցանմուշներ։
1844 թվականին Գրիգորի Շչուրովսկին փորձել է առանձնացնել Բնական պատմության թանգարանի կենդանաբանական և հանքաբանական կաբինետները։ Նրա կարծիքով կենդանաբանական հավաքածուի չափերն այնքան մեծ են եղել, որ հանքաբանական կաբինետի համար գործնականում տեղ չի մնացել։ Այդ իսկ պատճառով հանքաբանական հավաքածուն տեղափոխվել է նոր հանդիսասրահի կենտրոնական սենյակներից մեկը։ Այսպիսով, թանգարանի կազմում մնացել է միայն Կենդանաբանական կաբինետը։
Կենդանաբանական թանգարան
1860-ականների սկզբին Կենդանաբանական կաբինետի ղեկավարը համարվել է Մոսկվայի համալսարանի կենդանաբանության ամբիոնի վարիչը, իսկ 1862 թվականին ամբիոնի վարիչ է նշանակվել Անատոլի Բոգդանովը, որի օրոք 1865 թվականին Կենդանաբանական կաբինետը տեղափոխվել է համալսարանի նոր շենք։ 1866 թվականին թանգարանը բացվել է ուսանողների հանրային այցելությունների համար։ Կենդանաբանական թանգարանի հավաքածուն, ըստ հավաքածուների նպատակի, բաժանվել է գիտական, էքսպոզիցիոն և դասավանդման մասերի։ Նաև ստեղծվել է «Մուտքերի գիրք», որտեղ գրանցել են նոր ձեռքբերումները։
1860-ականների սկզբին կենդանաբանական հավաքածուի մեծ մասը փոխանցվել է Ռումյանցևի թանգարանին, իսկ մնացած մասը փակվել է հանրության համար Բոգդանովի նախաձեռնած հավաքածուի վերակազմակերպման պատճառով։ Կենդանիներին առանձնացրել են ըստ կենսախմբերի և տեղադրել ցուցափեղկերին, որոնք ընդօրինակել են նրանց բնակության բնական միջավայրը։ Ֆեոդոր Լորենցը կարևոր դեր է խաղացել համալսարանում տաքսիդերմիական լաբորատորիայի ստեղծման գործում և սկսած 1870-ականների երկրորդ կեսից նա սկսեց նմուշօրինակներ պատրաստել հատուկ թանգարանի համար։ 1886 թվականին բացվել է թանգարանի նորացված ցուցադրությունը։
Թանգարանի նոր շենք
Հավաքածուի ավելացումը հանգեցրել է հավաքածուն տեղավորելու համար նոր սենյակներ գտնելու անհրաժեշտություն։ Այդ իսկ պատճառով Մոսկվայի համալսարանի հոգաբարձուների խորհուրդը ճարտարապետ Կոնստանտին Բիկովսկուն հանձնարարել են Մոխովայա փողոցում նոր շենք նախագծել հատուկ Կենդանաբանական թանգարանի համար։ Ճարտարապետի հաստատված նախագծի համաձայն՝ շենքը երկհարկանի կառույց էր՝ մեծ պատուհաններով, ապակե կամարներով և առաստաղներով, որոնք թույլ էին տալիս մեծացնել լուսավորությունը։ Շենքի թևերում կահավորված էին բնակելի տարածքներ ինչպես կենդանաբանական, այնպես էլ համեմատական անատոմիայի ամբիոնի դասախոսների համար։ ֆրիզները, սյուների խոյակները, սյունասրահները, ինչպես նաև կենդանիների ու թռչունների պատկերները վերցված էին Էրմիտաժյան թատրոնի օրինակից ։ Շինարարությունն ավարտվել է 1902 թվականին, շենքն առաջիններից մեկն է եղել Մոսկվայում, որը կառուցվել է հատուկ թանգարանի համար։
Սվալովիչի
Սվալովիչի (Сваловичі), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Լյուբեշովի շրջանում։
Մոսկվայի պետական համալսարանի կենդանաբանական թանգարան
Թանգարանի նոր շենք
1904-1905 թվականներին ամբիոնի նոր վարիչ Գրիգորի Կոժևնիկովը որոշել է թարմացնել թանգարանային տարածքը, փոխվել են հնացած ցուցանմուշները և կատարվել են վերադասավորումներ։ Միևնույն ժամանակ հայտնվել են նոր հավաքածուներ, այդ թվում՝ ձկնաբանական հավաքածուները Լև Բերգից, Սերգեյ Բուտուրլինից, Գրիգորի Պոլյակովից, Լեոնիդ Պորտենկոյից, Նիկոլայ Իկոննիկովից։ Ամենաթանկարժեք ձեռքբերումներից է եղել սիրողական միջատաբան Վիկտոր Մոչուլսկու հավաքածուն։ 1910 թվականի տվյալներով հավաքածուն ընդգրկում էր ավելի քան 93000 ցուցանմուշ։ Թանգարանի նոր շենքի բացումը տեղի է ունեցել 1911 թվականին, սակայն հանրությանը հասանելի է եղել միայն Վերին սրահը։ Ներքևի սրահը բացվել է 1933 թվականին։
Սվալովիչի
2001 թվականի տվյալներով Սվալովիչի գյուղում բնակվում էր 62 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,23 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 269,57 մարդ/կմ²։
Մոսկվայի պետական համալսարանի կենդանաբանական թանգարան
Թանգարանի նոր շենք
1917 թվականի հեղափոխությունից հետո Կենդանաբանական մասնաշենքում տեղակայվել են Կենդանաբանության գիտահետազոտական ինստիտուտի և Լողացող ծովային գիտական ինստիտուտի աշխատանքային տարածքները, իսկ 1930-ական թվականներից՝ Մոսկվայի համալսարանի կենսաբանական ֆակուլտետի ստորաբաժանումներն ու բաժինները։ Այդ վերաբաշխումը զգալիորեն նվազեցրել է ցուցահանդեսային տարածքը, ինչպես նաև բացասաբար ազդել թանգարանի հասարակական գործունեության վրա։ Միևնույն ժամանակ, թանգարանային ֆոնդը սկսեց համալրվել սիրողական կոլեկցիոներների մեծ հավաքածուներով, իսկ 1925 թվականին ամբողջ ֆոնդը «տաքսոնոմիկ սկզբունքի» համաձայն համակարգվել է երեք բաժինների՝ ողնաշարավորների, միջատների և անողնաշարավորների։ 1931 թվականին Կենդանաբանական թանգարանի գիտական հավաքածուն վերափոխվել է   ակադեմիական լաբորատորիայի՝ Ալեքսեյ Սևերցովի ղեկավարությամբ։ Նույն թվականին Համեմատական անատոմիայի թանգարանը կցվել է Մոսկվայի համալսարանի կենդանաբանական թանգարանին, որից անմիջապես հետո այն փոխանցվել է կրթության ժողովրդական կոմիսարիատի գիտության գլխավոր վարչության ենթակայության ներքո «Մոսկվայի կենդանաբանական թանգարան» անվանումով ։
Հայրենական մեծ պատերազմի սկսելուց հետո Կենդանաբանական թանգարանի հավաքածուների մի մասը տարհանվել է Աշխաբադ և Սվերդլովսկ, իսկ մյուս մասը կոնսերվացվել է ստորին սրահում և նկուղում։ Արդեն 1942 թվականին հավաքածուն վերադարձվել է Մոսկվա՝ տարհանման ընթացքում Թուրքմենստանից հավաքված ցուցանմուշների հետ միասին։
20-րդ դարի կեսերին օրենսդրությամբ փոխվել է թանգարանների աշխատողների կարգավիճակը, որոնք սկսել են ավելի քիչ համալսարանական աշխատողներ ընդունել և իրավունք չեն ունեցել համատեղելու պաշտոնները․ սկսվել է իրենց դիմումի համաձայն աշխատանքից ազատումների ալիք։ Զանգվածային ազատումների վրա ազդել է նաև պաշտոնների համատեղման արգելքը։ Իրավիճակը փոխելու համար 1950 թվականին հիմնել են «Համալսարանի կենդանաբանական թանգարանի և կենդանաբանական ամբիոնների ստեղծման նախագիծը», ըստ որի աշխատակիցները «կցագրվել են» կենսաբանության ֆակուլտետի համապատասխան բաժիններին։
1970 թվականից Կենդանաբանական թանգարանի շենքը սկսել է խարխլվել, Նեգլինկա գետի ստորգետնյա հոսքերից մասամբ քայքայվել է շենքի հիմքը, ինչի պատճառով Ներքևի սրահի հատակը սկսել է նստել, իսկ հենասյուները սկսել են իջնել։ 1971 թվականին շենքը փակվել է այցելուների համար, իսկ էքսպոզիցիան ամբողջությամբ ապամոնտաժվել է։ Տնօրեն Օլգա Ռոսսոլիմոյի նախաձեռնած կապիտալ վերանորոգման ընթացքում ավելացվել է ֆոնդերի պահոցի և աշխատատեղերի տարածքը։ Վերանորոգման աշխատանքներն ավարտվել են 1980 թվականին, ևս հինգ տարի պահանջվել է ցուցահանդեսի ձևավորման համար։
1991 թվականին Կենդանաբանական թանգարանը ստացել է «Մ. Վ. Լոմոնոսովի անվան Մոսկվայի պետական համալսարանի գիտահետազոտական կենդանաբանական թանգարան» անվանումը։ Ներկայումս թանգարանն ունի ավելի քան 7 միլիոն պահպանվող միավոր և Ռուսաստանում զբաղեցնում է երկրորդ տեղը Սանկտ Պետերբուրգի Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի կենդանաբանական ինստիտուտի թանգարանից հետո։
Գործունեություն և ֆոնդեր
Թանգարանը զարգացնում է գիտակրթական գործունեություն, նրան կից գործում է կենսաբանական դասախոսությունների կենտրոն, գիտական և հասարակական նախագծերի բաժին, ցուցադրության համար օգտագործվում են թվային տեխնոլոգիաներ ։ 2015 թվականին թանգարանը դարձել է Պոտանին հիմնադրամի «Փոխվող թանգարանը փոփոխվող աշխարհում» մրցույթի հաղթող՝ «Թանգարանային դիզայն - գիտական և ստեղծագործական փորձ» նախագծով ։
Ցուցադրության մեծ մասը նվիրված է տարածված տեսակների ներկայացուցիչներին, սակայն կան նաև եզակի նմուշներ՝ Ստելլերի կովի ամբողջական կմախք և լցոնված թափառող աղավնի (երկու կենդանիներն էլ անհետացել են մոտ 200 տարի առաջ), լցոնված հսկա պանդա, ինչպես նաև հազվագյուտ արևադարձային թիթեռների և բզեզների հավաքածու ։ Թանգարանի ամենահին ցուցանմուշներից մեկը 1812 թվականին հրդեհից փրկված կակղամորթ խեցին է ։
Թանգարանային ֆոնդը ներառում է անողնաշարավորների հավաքածու՝ բաղկացած ավելի քան 200000 ցուցանմուշներից ։ Միջատաբանության բաժանմունքը բաղկացած է պալեարկտիկական միջատներից և ներառում է 4 միլիոն նմուշ, այդ թվում՝ Հարավարևելյան Ասիայից, Հարավային Ամերիկայից և Ավստրալիայից ։ Ձկնաբանական հավաքածուն ներառում է 21000 պահուստային միավոր, որոնցից յուրաքանչյուրը մի քանի նմուշների ընտրանի էв : Հերպետոլոգիական ֆոնդը բաղկացած է 15000 նմուշներից, որոնց թվում կան երկկենցաղներ և սողուններ հետխորհրդային տարածքից ։
Թանգարանային ամենամեծ հավաքածուներից է թռչնաբանականը, որը բաղկացած է ավելի քան 100000 թռչունների կմախքներից։ Թռչունների ճիրանների և բների հավաքածուն ամենամեծն է Արևելյան Եվրոպայի և Հյուսիսային Ասիայի երկրների մեջ ։ Տերիոլոգիական հավաքածուն բաղկացած է 210000 ցուցանմուշներից ։ Պատմական մեծ արժեք ունեն նաև Պրոկոֆի Դեմիդովին պատկանող կակղամորթների հավաքածուն, որով հիմք դրվեց Բնական պատմության կաբինետին, Գրիգորի Ֆիշերի միջատների հավաքածուն, թռչունների և կաթնասունների մի քանի ցուցանմուշներ, Գրիգորի Ֆիշերի և Կառլ Ռուլեի օրոք, ցուցադրվեցին ուսանողների հետ դասերի և հանրային դասախոսությունների ժամանակ (օրինակ՝ լեռնային գորիլայի գանգը) ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի թանգարաններ Կատեգորիա:1791 հիմնադրված թանգարաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ
Խոպիստա
Խոպիստա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Սպերի գավառակում ։ Գտնվում էր Սպերի հովտում, Խոպիստա վետակի վրա ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Ժովտնևոե (գյուղ, Խարկովի շրջան)
Ժովտնևոե (Жовтневе), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Խարկովի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Կոլուպաևկա, Վորոշիլովկա։ Հիմնադրվել է 1731 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Ժովտնևոե գյուղում բնակվում էր 1 173 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 3,34 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 351,2 մարդ/կմ²։
Խաբար (նախաիսլամական պոեզիա)
Խաբար ՝ նախաիսլամական արաբական պոեզիայի դրսևորում։ Արաբական միջնադարյան մշակույթի համար խաբարի դասակարգումը և վերլուծումը կարևորագույն խնդիրներից մեկն է։ Այդ խնդրի լուծումից կախված է արաբական արձակի կազմավորման գործընթացը հասկանալը, ինչպես նաև միջնադարյան արաբների կյանքի երևույթների նկատմամբ մոտեցման ձևավորումը։ Պետք է տալ «խաբար» տերմինի ճշգրիտ բացատրությունը։ Դժվարությունն այն է, որ գիտական գրականության մեջ խաբարի խնդիրը մինչ այժմ հատուկ չի ուսումնասիրվել, ինչի արդյունքում հետազոտողները բավականին ազատ էին օգտագործում այս տերմինը՝ երբեմն այդպես անվանելով տեղեկությունը, հաղորդագրությունը; երբեմն պատմվածքը, պատմական ակնարկը, լեգենդը, անեկդոտը և այլն։
Ժովտնևոե (գյուղ, Խարկովի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Խարկովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1731 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Շտայգ
Շտայգ  (Staig), կոմունա Գերմանիայի Բադեն Վյուրտեմբերգ երկրամասում։
Խաբար (նախաիսլամական պոեզիա)
Նախաիսլամական և վաղ իսլամական Արաբիայում
«Խաբար» բառը բառացիորեն նշանակում է «հաղորդագրություն», «լուր»։ Յուրաքանչյուր հաղորդագրություն, նույնիսկ պատմվածքի որևէ կերպարի անունը, նրա ցեղի անվանումը կամ այլ տեղեկություն, պետք է համարել խաբար։ Միջնադարյան արաբական բառարանները (لسان العرب «Լիսան ալ-՛արաբ»- Արաբերեն լեզու, قاموس المحيط «Կամուս ալ-մուխիտ»- Համընդհանուր բառարան) «խաբար» բառի նշանակությունը տալիս են «նաբա՛» (نبع-«տեղեկություն», «հաղորդագրություն», «լուր», «նորություն») բառի միջոցով; «Ալ մու՛ջա ալ–վասիտ»-ը տալիս է հետևյալ բացատրությունը. «Խաբարը այն է, ինչ փոխանցվում կամ պատմվում է բանավոր կամ գրավոր»։ Սակայն, ո՛չ թարգմանությունը, ո՛չ արաբական բառարաններում այս բառի բացատրությունը չեն տալիս այս բառի տերմինային իմաստը, այլ ընդամենը ցույց են տալիս, որ այդ բառը նշանակում է տեղեկություն փոխանցել։ «Տեղեկության փոխանցում» հասկացությունը նշելու համար արաբները օգտագործում էին խբր, հդս, րու, յա, զկր արմատները (չհաշվելով այն արմատները, որոնք ունեն չեզոք իմաստ, օր.՝ կալա (قال))։ Խբր-ն և հդս-ն ավելի հաճախ էին օգտագործվում քան մնացածները։
Շտայգ
Մտնում է Ալբ Դունայ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 3136 մարդ(ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի) ։ Տարածքը կազմում է 17,74 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 08 4 25 138։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Խաբար (նախաիսլամական պոեզիա)
Նախաիսլամական և վաղ իսլամական Արաբիայում
Հդս (حدث) արմատի իմաստը Գրյազնեվիչը տալիս է հետևյալ կերպ՝ «անել այն ինչ նախկինում գոյություն չուներ», «անել առաջին անգամ», «անել վերջերս», «լինել նորը», այստեղից էլ՝ հադիսուն (حديث), հադիսաթուն (حديثة)- իրադարձություն, դեպք; հադասաթուն (حدثة)- նորարարություն; հադասուն (حدث)- իրադարձություն, նորություն; հադիսուն (حديث)- խոսակցություն, զրույց, պատվածք։ Այստեղից կարելի է ենթադրել, որ հադդասա(حدّث` պատմել) բայը սկզբնական շրջանում ունեցել է «պատմել վերջերս տեղի ունեցածը կամ առաջին անգամ տեղի ունեցածի մասին»։Խբր արմատի իմաստը նույնպես երկիմաստ չէ՝ «փորձ ունենալ», «իմանալ փորձով», «լինել լավ իմացող,տեղեկացված»։ Այստեղից էլ՝ խուբրուն (خبر)- գիտելիք, փորձ; խիբրաթուն (خبرة)- գիտելիք, փորձ, փորձվածություն; խաբարուն (خبار)- նորություն, լուր, հաղորդագրություն։ Այս կերպ ախբարա (أخبر) բայը (հաղորդել, տեղեկացնել) ունեցել է «փորձի վրա հիմնված գիտելիք փոխանցել» իմաստը։ Համապատասխանաբար խաբարուն բառը նշանակում է «գիելիք վերցված նախնիների» փորձից։ Միջնադարյան արաբական գրականության էջերն ուսումնասիրելիս նկատվում է, որ հեղինակի առանձնացրած՝ գլուխ, հավելված և այլն, մասերից կան նաև ավելի մանր մասնիկներ, որոնցից է օրինակ՝ խաբարը։
Խաբարի նշանակություն
«Խաբար» տերմինը նշանակում է «արձակ պատվածք, որը տեղեկացնում է որևէ կարևոր իրադարձության մասին, կամ հաղորդում տեղեկություններ որևէ հայտնի մարդու մասին»։ Խաբարները անպայման ունեն իրական հիմք, տեղեկացնում են իրոք տեղի ունեցած իրադարձության մասին։ Խաբարի առաջացման պատմությունն ուսումնասիրելիս հայտնվեց ևս մի խնդիր, այն է, թե արդյո՞ք գոյություն ունեցել է խաբարը նախագրային շրջանում։ Երկար ժամանակ խաբար-ը համարվում էր միայն գրավոր տեքստ։ Սակայն, առաջացավ մի հարց՝ ի՞նչ հիմքով 8-9-րդ դարերում բուռն ծաղկում ապրեց արաբական գրականությունը, հանդես գալով տարբեր ժանրերի գրական հուշարձաններով, որոնցից մեկն էլ խաբարն էր։ 20-րդ դարում Մարգոլիուսը առաջ քաշեց նախաիսլամական պոեզիայի կեղծ լինելու վարկածը, որը հերքվեց։ Արաբական միջնադարյան գրականության հիմքում ընկած է նախաիսլամական և վաղիսլամական պոեզիան, իսկ արձակի հիմքում էին բանավոր փոխանցվող պատմվածքները։ Հենց բանավոր արձակ պատմվածքների, այսինքն խաբարների, զարգացումը բերեց այնպիսի ժանրերի առաջացանը ինչպիսիք են ախբարը և տաբակատը։ Երկար ժամանակ տեղեկությունների փոխանցումը կատարվում էր և՛ բանավոր, և՛ գրավոր։ Ջահիլիական պոեզիան և խաբարները փոխանցվում էին բանավոր։ Արաբական բանավոր և գրավոր գրականության միաձուլումը շատ արագ կատարվեց։ Բայց, միևնույնն է, բանավոր փոխանցումը պահպանում էր իր արդիականությունը արաբական գրի զարգացման ամենածաղկուն շրջանում։ Միջնադարյան արաբ հեղինակները տալիս են տեղեկություն այն մարդկանց մասին, ովքեր իրենց հիշողության մեջ էին պահպանում բանվոր փոխանցվող ստեղծագործությունները։ Այսպիսով, կարելի է ենթադրել, որ 8-10-րդ դարերում գոյություն ուներ խաբարի երկու տեսակ՝ բանավոր արձակ պատմվածք և գրի առնված խաբարներ՝ վերցված նախնիների ստեղծագործություններից։ Երկուսի հիմքում էլ բանավոր արձակ պատմվածքն էր, որն առաջացել է քոչվոր հասարակության մեջ։ Հին արաբների բառապաշարը մեզ է ներկայանում բավականին հարուստ, բայց չհամակարգված կերպով։ Հիմնական նյութը խաբարներն են։
Ժամանակաշրջան
Խաբարները սկսել են հավաքագրել 8-րդ դարի երկրորդ կեսից։ Մեր տրամադրության տակ է նաև «Այամ ալ-արաբ»-ը, որոնք գրվել են այն նույն ժամանակ ինչ ջահիլիական պոեզիան։ Յուրաքանչյուր օրը համապատասխանում էր որևէ կարևոր իրադարձության։ Այն իրենից ներկայացնում է խաբարների միահյուսում։ Այս ժողովածուն մեծ դեր ունեցավ արաբական գրականության պատմության մեջ։ Խալիֆ Օմարն ասում էր. «Պոեզիան մարդկանց համար գիտելիք էր, որից ավելի ճշգրիտ նրանք չունեին»։ Օմար խալիֆը նկատի ուներ, որ պոեզիան մարդկանց համար իրենց շրջապատող աշխարհը ճանաչելու ճանապարհ էր։ Բայց բանաստեղծություններն առանձին-առանձին գոյություն չունեին, նրանք ուղեկցում էին խաբարին և տալիս էին նրան որոշակի երանգավորում։ Հենց այսպիսի բանաստեղծական մշակույթն էր փոխանցվում սերնդեսերունդ տալով գիտելիքներ հասարակության պահպանման համար։ Բեդվինական հասարակությունը միշտ ավանդապահ էր։ Ավանդական հասարակությունը կարիք ունի օրինակների, որոնք տրվում են նախնիների կողմից։ Այդ իսկ պատճառով մեծ նշանակություն էր տրվում անցյալին, համարելով այն նորմերի պահարան, որոնց պետք էր անխոս հետևել։ Յուրաքանչյուր սերունդ հետևում էր իրեն նախորդող սերնդի նորմերին, այդ իսկ պատճառով տեղեկությունների փոխանցումը ունի միայն մասնավոր նշանակություն։ Նախնիներին հետևելը հեղինակավոր էր դարձնում այս կամ այն քայլը։
Տեսակներ
Խաբարների առաջին փուլի ուսումնասիրությունները ցույց տվեցին, որ դրանք չեն հանդիսանում ողջ սոցիալական տեղեկատվության կրողներ։ Նրանք իրենց մեջ պարունակում են երկու տեսակի տեքստեր, որոնք հակադրվում են միմյանց։ Առաջին տեսակը առասպելականն է, երկրորդը դեռ հստակ անվանում չունի, այն լավ ուսումնասիրված չէ։ Առասպելները նախկինում եղել են հասարակության գիտակցության արդյունքում ծնված պատմություններ, որոնք արտահայտել են մարդկանց պատմությունները մի շարք հերոսների և անհավանական դրվագների միջոցով։ Այդպիսով նրանք ստեղծել են աշխարհի պատկերը։ Այսպիսով առասպելները արտահայտել են մարդկանց շրջապատում կատարվող եղելությունները և դա համարվել է աշխարհըմբռման համակարգ։ Առասպելական տեքստերը չեն պարունակում մեր այսօրվա կյանքի սյուժեները, նրանց շատ դժվար է դասել այսօրվա կատեգորիաներից որևէ մեկին։ Այն չունի սկիզբ և վերջ, այն կարծես արտահայտում է որևէ գործողության անընդհատ կրկնվող համակարգ։ Եւ սրան հակադարձում է մյուս տեսակը, մեր դեպքում խաբարը, որն ներառում է նախնիների իմաստությունը։ Ի տարբերություն առասպելի, խաբարներն իրենց մեջ ներառում են այնպիսի դրվագներ, որոնք ոչ թե անընդհատ կրկնվում են, այլ ունեն հատուկ նշանակություն, և եզակի դեպքեր են։ Նրանք ունեն սյուժե և նրանց հիման վրա առաջանում է նովելը։ Փաստորեն խաբարներում ի հայտ են գալիս ուրիշ դրվագներ, օրինակ ուրիշ աստվածներ և դրանց միջոցով առասպելական տեքստերի պարունակությունը մղվում է երկրորդ պլան, առաջացնելով աշխարհայացքի նոր տեսակետեր և հորիզոններ։ Առասպելական ենթագիտակցությունը հատուկ է նաև Արաբիային, ինչի մասին խոսում է նախաիսլամական պոեզիան, սակայն ենթադրվում է, որ իսլամի ընդունումից հետո այդ տեքստերի գրառումները չեն շարունակվել։ Շատ տեքստեր մոռացվել են, և դրա մասին են վկայում քաթիբների շատ գրառումներ, օրինակ՝ Ալի, ալ-Ասմարի, խալիֆա ալ-Ախմարի և այլն։ Իբն Քութեյբան գրում է խաբարներից մեկում, թե ինչխես են մի քանի գրողներ գնացել խալիֆայի մոտ և ասել նրան, որ շատ տեքստեր մոռացության են մատնվել, սակայն դրանք բավականին կարևոր են եղել գիտության զարգացման համար։ Խաբարներում գործողությունների կատարման վայրը կոնկրետ է։ Այն ժամանակների մարդուն հետաքրքրել է բուն գործողությունը։ Խաբարները գրվել են նաև նախաիսլամական շրջանում։ Նրանք իրենց մեջ պարունակում են տարբեր ժանրերի պատմություններ, նրանցում նկարագրված են իրական ընդհարումներ, ռազմական բախումներ և այլն։ Սակայն բանավոր կերպով փոխանցվելով՝ այն կորցրել է իր հավաստիությունը, քանի որ աստիճանաբար նրա միջից անհետացել են շատ դրվագներ՝ առասպելական, ռազմական; ուստի հավաստի աղբյուր համարել այլևս չի կարելի։ Սակայն ի տարբերություն մյուս ժանրերի խաբարը իր մեջ ունի հավաստիության աղբյուրներ և այն տալիս է տվյալ ժամանակաշրջանի մասին կոնկրետ պատմական պատկերացումներ, և նրանում շատ հազվադեպ է, որ երևակայականը դուրս է գալիս գիտակցության սահմաններից։
Բովանդակություն
Խաբարի սահմանումը մի փոքր դժվարացնում է այն, որ գիտնականները հաճախ ենթադրում են, որ մինչիսլանժմական խաբարը անուղղակի ձևով արտացոլումէ սոցիալակն, տնտեսական կամ այլ հարաբերություններ։ Սակայն ինչպես գրում էր Վ.Յ.Պրոպպը՝
Այնուհետև Վ.Յ.Պրոպպը խոսում է ֆոլկլյորի(բանահյուսության) մտածելակերպի յուրահատկության մասին.
Խաբարների մեջ ավելի իրական է պատկերվում կյանքը և նշվում է կախարդական տարրերի առկայությունը, ինչը աղավաղում է ժամանակակից մարդու իրականության մասին պատկերացումը։ Միջնադարյան իրականությունը տարբերվում է ժամանակակից իրականությունից։ Դրա մեջ կան ֆանտաստիկ տարրեր, ինչի պատճառով էլ խաբարում կենդանի մարդկանց շարքում ներկայացվում են ցանկացած տեսակի գերբնական էակներ, կախարդական ուժեր, գուշակություններ, մարգարեական երազներ և այլն, որոնք միջնադարյան մարդուն շրջապատող իրականության մի մասն են։ Գիտության զարգացման հետ մեկտեղ խաբարը դադարում է լինել սինկրետիկ։ Այն ճյուղավորվում է և աստիճանաբար վերածվում ախբարի։ Սինկրետային խաբարի ձևերից են պատմական, կրոնական, լեզվաբանական, ադաբի խաբարները։ Սրանց զուգահեռ առանձնացվում է նաև զվարճալի խաբարը, որը իր զարգացման ընթացքում վերածվել է նովելի։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Արաբական գրականություն
Կլեր Ժիբո
Կլեր Ժիբո (Claire Gibault, ), ֆրանսիացի խմբավար և քաղաքական գործիչ, որը Եվրախորհրդարանի պատգամավոր է Ֆրանսիայի հարավ-արևելքից։ Հանուն Եվրոպայի Լիբերալների և դեմոկրատների դաշինքի մաս կազմող ֆրանսիական ժողովրդավարության միության անդամ է և նստում է Եվրախորհրդարանի մշակույթի և կրթության հանձնաժողովում ու վերջինիս Կանանց իրավունքների և գենդերային հավասարության հանձնաժողովում։
Նաև ԵՄ-Բուլղարիա համատեղ խորհրդարանական հանձնաժողովի պատվիրակության անդամ է և Ճապոնիայի հետ հարաբերությունների պատվիրակության փոխարինող։
Քաղաքական գործունեություն
Կլեր Ժիբոն փորձում է պաշտպանել ժամանակակից ֆեմինիզմը, որպեսզի կանանց հնարավորություն տա ունենալ հաջողության նույն հնարավորությունները, ինչ ունեն տղամարդիկ։ Սա այն է, ինչին նա հանձնառու է Եվրախորհրդարանի կանանց իրավունքների հանձնաժողովի շրջանակներում՝ կանանց և աղքատությանը, աշխատանքային կյանքի և ընտանեկան կյանքի զուգադրմանը կամ կին միգրանտներին վերաբերող հարցերի վերաբերյալ։
Գեղարվեստական գործունեություն
Ծնվել է Լե Մանում, որտեղ էլ սկսել է իր ուսումնառությունը։ Լը Մանի կոնսերվատորիայում ջութակի և կամերային երաժշտության համար արժանացել է առաջին մրցանակի, որից հետո սովորել Փարիզի բարձրագույն ազգային երաժշտական կոնսերվատորիայում, որտեղ էլ ստացել է առաջին մրցանակներ նվագախմբի ղեկավարության համար։
1995 թվականին դարձել է Ֆաբիո Վակչիի La Station Thermale օպերայի ստեղծման կապակցությամբ Լա Սկալա նվագախումբը ղեկավարած առաջին կինը, իսկ 1997 թվականին ղեկավարել է Բեռլինի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի երաժիշտներին Վոլֆգանգ Ռիմի «Յակոբ Լենց» օպերայում։
Ղեկավարել է Լիոնի օպերայի լիրիկական և երգչախմբային արվեստանոցը 1991-1998 թվականներին, որտեղ պատասխանատու է եղել բազմաթիվ բեմադրությունների, հատկապես՝ Պելեաս և Մելիսանդե օպերայի, Բեռլիոզի «Ռոմեո և Ջուլիետի», Կլաուդիո Մոնտեվերդիի « Օրփեոսի », Գլյուկի « Իփիգենիան Տավրիսում » և այլ օպերաների երաժշտական ձևավորումների համար։
2000 թվականի հունվարից մինչև 2002 թվականը եղել է «Երաժշտություն Հռոմի համար»-ի երաժշտական տնօրենը, որտեղ նրա դիրիժորությամբ ներկայացվել են Մոցարտի « Առևանգում հարեմից » և այլ օպերաներ։
Դիրիժորել է նաև Լոնդոնի Կովենտ գարդեն, Փարիզի Օպերա-Կոմիկ և այլ օպերային թատրոններում։
Նա Կլաուդիո Աբբադոյի օգնականն է եղել Թագավորական օպերային թատրոնում, Լա Սկալայում և Վիեննայի օպերային թատրոնում բեմադրված Պելեաս և Մելիսանդե օպերայի բեմադրություններում։
2002 թվականի նոյեմբերին նա իր դեբյուտն է կատարել Վաշինգտոնի օպերայում՝ դիրիժորելով Մոցարտի «Իդոմենեո»-ն, որտեղ Պլասիդո Դոմինգոն կատարել է գլխավոր դերը։
2004 թվականի մարտին առաջին անգամ ղեկավարել է Կոպենհագենի ֆիլհարմոնիկը։
2005 թվականին դիրիժորել է Հենզեի «Պոլիցինո»-ն «Շատելե» թատրոնում։
Նույն համերգաշրջանի ընթացքում համերգներ է վարել Բոլոնիայի Մոցարտ նվագախմբի և Սոֆիայի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի հետ, ինչպես նաև ձայնագրել է Ֆաբիո Վակչիի երաժշտությունը Պատրիս Շերոյի «Գաբրիել» ֆիլմի համար։
2006 թվականին նա ղեկավարել է ամանորյա համերգը Անտվերպենի օպերայի նվագախմբի հետ, փետրվարին՝ Լյուքսեմբուրգի ֆիլհարմոնիկ նվագախումբը, մարտին՝ Բոլոնիայի Մոցարտ նվագախումբը, ապրիլին՝ Սավոյի նվագախումբը, իսկ մայիսին՝ Պատրիկ Բուրգանի «Պիտեր Պեն» օպերան «Շատելե» թատրոնում։
Կլեր Ժիբոն համերգներ է դիրիժորել ամբողջ Ֆրանսիայում և Իտալիայում, Շվեյցարիայում, Բելգիայում, Կանադայում և ԱՄՆ-ում։ Նրան հրավիրել են Հալլե նվագախումբ, Շոտլանդիայի թագավորական ազգային նվագախումբ, Բելգիայի ազգային նվագախումբ և Լիեժի ֆիլհարմոնիկ նվագախումբ։ Թագավորական ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի հետ ձայնագրել է Բեթհովենի և Շուբերտի ստեղծագործությունները։ Նա նաև աշխատել է Դանիայում Կոպենհագենի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի հետ և Շվեդիայում։
Այսօր նա Բոլոնիայի Մոցարտ նոր նվագախմբում Կլաուդիո Աբբադո դիրիժորի օգնականն է։
Շքանշաններ
Արժանացել է Ակադեմիական արմավենու սպայի տարբերանշանների և ազգային արժանիքների շքանշանի ու Պատվո լեգեոնի շքանշանի։ 2005 թվականի փետրվարի 2-ին Վիմ Վենդերսի և Խորխե Սեմպրունի հետ նրան շնորհվել է Լուվենի կաթոլիկ համալսարանի պատվավոր դոկտորի կոչում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիրիժորներ Կատեգորիա:Կին դիրիժորներ Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կին քաղաքական գործիչներ
Հոռոմի բերդ
Հոռոմի բերդ, մ․թ․ա․ 3-2-րդ հազարամյակում հիմնադրված կիկլոպյան ամրոց Հոռոմ գյուղում (Հայաստան, Շիրակի մարզ)։ Այն անվանում են նաև Ուրարտական ցիտադել։
Տեղադրություն
Հոռոմ (Խորոմ, Խորում, Խուրում, Օրոմ) գյուղը գտնվում է Հայաստանի Շիրակի մարզում, Արթիկ քաղաքից մոտ 10 կմ հյուսիս-արևմուտք, Մանթաշ գետի ձախ ափին, Երևան-Գյումրի ավտոմայրուղու աջակողմում, ծովի մակերևույթից 1570 մ բարձրության վրա։
Գյուղը եզերող բլուրների վրա է գտնվում «Արծնաբերդ», տեղացիների բնորոշմամբ Ղալաչի (Ղալաիչի, այսինքն՝ միջնաբերդ) անունով հայտնի նախնադարյան ամրոց-քաղաքատեղին (բերդ-շեն)՝ շրջափակված կիկլոպյան պարիսպներով, բնակարան-քարայրներով։
Հիմնադրում
Բերդը հիմնադրվել է Ք. ա. 3-2 հազարամյակում, շրջակայքում հայտնաբերվել է հիշյալ պատմական ժամանակաշրջանին վերագրվող դամբարանադաշտ։ Այն այլ կերպ անվանվում է նաև Ուրարտական ցիտադել։ Այն գրավում է 4 կմ² ընդհանուր տարածք, ունի պաշտպանական հզոր պարիսպ, որից պահպանվել են տուֆե խոշոր քարերով կառուցված կիկլոպյան շարվածքով հատվածներ։ Մոտավոր հաշվարկով՝ Հոռոմի պաշտպանական պարսպապատերի ընդհանուր երկարությունը կազմել է 7 կմ։ Նշված կառույցների ավերակների վերաբերյալ իրենց ուղեգրական նոթերում տեղեկություններ են ավանդել Ատրպետն ու Թ. Թորամանյանը, որոնք 1913 թվականի նոյեմբերին միասին եղել են Հոռոմում։
Ստուգաբանություն
Ըստ բանագետ Արամ Ղանալանյանի՝ տեղանվան ստուգաբանությունն ավանդական հիմք ունի. «Անիի թագավորի Հռիփսիմե անունով աղջիկը ժամանակին եկել է այստեղ ամառանոց։ Ղալաչի լեռան վրա նա հիմնել է մի ամրոց։ Այդ աղջկա անունով գյուղը կոչվել է Հոռոմ (Հռիփսիմե)» ։
1930-ական թվականներին Հայաստանի կիկլոպյան ամրոցներն ուսումնասիրող արշավախմբի անդամներից Ե. Բայբուրդյանը Հոռոմի ամրոցը հիշատակում է որպես մինչուրարտական և ուրարտական ժամանակաշրջանի կառույց։ Եվ ըստ այդ պեղումների փաստագրվել է, որ Հոռոմի ամրոցում առկա է հռոմեական մշակույթ։ Իննչից նա եզրակացրել է, որ Հոռոմ տեղանունը ծագում է Հռոմից ։
Ճարտարապետություն
Ամրոցի հարավ-արևմտյան մասում գտնվում է պարսպապատ միջնաբերդը, կողքին՝ մշակված սալահատակ հսկայական շինություն, շուրջը քարարկղային դամբարաններ։ Բարձունքների և լանջերի վրա պահպանվել են ուղղանկյուն կամ օվալաձև հիմքերով, հիմնականում՝ մեկ, երբեմն՝ երկու բաժանմունքով, խոշոր և միջին չափերի տուֆաքարերով շարված բնակարանների հետքեր ։
Շինության հատակագիծը շրջապատված է կիսաբոլորակ աբսիդով և վարդաձև է։ Պատերը շարված են նախնական ձևի կիկլոպյան քարերով՝ արտաքուստ առանց նկատելի լինելու, ներքին երեսների վրա երևում են կրաշաղախ և կիսաբոլորակ աբսիդներից թվով ութը։ Շենքն ավելի շատ աշտարակի տպավորություն է թողնում, քան այլ նպատակի համար նախատեսված շինություն։
Պարսպից դուրս նկատելի է ընդարձակ հրապարակ, որի հատակը սալապատ է և այլ շինությունների հետքեր չկան։ Այդ հրապարակի վրա կան միայն մեծամեծ ժայռեր, որոնց վրա փորագրված են խորհրդավոր նշանագրեր (հետևյալ ձևով՝ ՈՍՈ), որոնցից յուրաքանչյուրի երկարությունը մինչև 50 սմ է, իսկ խորություն ու լայնությունը՝ 4-5 սմ։ Հոռոմի նախնադարյան ավերակ քաղաքը թերևս միակն է, որն իր մեջ պահել է հնագույն քաղաքակրթության նմուշներ, և որի հատակագիծն այսօր էլ կարելի է ստանալ աննշան շեղումներով ։
Ամրոցի պեղումներ
20-րդ դարի առաջին կեսին Հոռոմում հնագիտական-հետախուզական աշխատանքներ են իրականացրել Ն. Մառը, Բ. Խալաթյանցը, Բ. Պիոտրովսկին, Ա. Հաջյանը, Լ. Գյուզալյանը, Ե. Բայբուրդյանը և այլք ։
Պիոտրովսկու, Ա. Հաջյանի, Լ. Գյուզալյանի և Բայբուրդյանի կողմից հետազոտվել ու դասակարգվել են Շիրակի մի շարք ամրոց-բնակատեղիներ (Արթիկ, Ծաղկահովիտ, Հնաբերդ, Արևշատ, Սպանդարյան, Հոռոմ, Սառնաղբյուր և այլն), որոնց թվագրումն ըստ խեցեղեն նյութի և ճարտարապետական մանրամասների՝ հնագետները սահմանում են մ.թ.ա. I հազարամյակի առաջին դարերի միջակայքում։
Ե. Բայբուրդյանը մասնակցել է 1930-ական թվականներին Հայաստանի կիկլոպյան ամրոցներն ուսումնասիրող արշավախմբի աշխատանքներին։ Նմանատիպ կառույցների կազմում նա Հոռոմի ամրոցը հիշատակում է որպես մինչուրարտական և ուրարտական ժամանակաշրջանի կառույց։ Հնագետի համոզմամբ՝ Շիրակի տարածաշրջանում և հատկապես Հոռոմի ամրոցի պեղումներով փաստագրվում է հռոմեական մշակույթի առկայությունը, ինչը թույլ է տվել նրան կարծել, որ Հոռոմ տեղանունը ծագում է Հռոմից (Բյուզանդիա) ։
Բուրյատսկայա (գյուղ, Մոգոյտույսկի շրջան)
Բուրյատսկայա (Бурятская), գյուղ Ռուսաստանի Անդրբայկալյան երկրամասի Մոգոյտույսկի շրջանի կազմում։
Հոռոմի բերդ
Ամրոցի պեղումներ
Պրոֆ. Բ. Խալաթյանցի՝ 1908 թվականին իրականացրած պեղումներով հայտնաբերվել են բազմաթիվ քարարկղային դամբարաններ (շուրջ 30), որոնցից ի հայտ եկած նյութերը թվագրվում են առավելապես մ.թ.ա. XI-VIII դարեր և սերտորեն աղերսվում են Արթիկից և Գյումրիից հայտնի առարկաներին (գտածոները պահվում են Էրմիտաժում)։
Հնագետ Տ. Խաչատրյանի՝ 1967 թվականի պեղումներով գտնված նյութերը վերաբերում են մ.թ.ա. III հազարամյակի վերջերին. խեցեղենը բեկորային է՝ սև, անփայլ, հիմնականում աննախշ տեսակի, իսկ աշխատանքային գործիքները պատրաստված են ծակոտկեն բազալտից և տուֆից (գտածոները պահվում են Հայաստանի պատմության թանգարանի ֆոնդերում)։
Բուրյատսկայա (գյուղ, Մոգոյտույսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Անդրբայկալյան երկրամասի Մոգոյտույսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1900 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Հոռոմի բերդ
Ամրոցի պեղումներ
1914 թվականին ամրոցը ճարտարապետական տեսակետից հետազոտել է Թ. Թորոմանյանը։
Հոռոմի ամրոցն ու քաղաքատեղին զբոսաշրջային արշավների հետաքրքիր վայրերից է ինչպես հայ, այնպես էլ օտարերկրյա այցելուների համար։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ամրոցներ Կատեգորիա:Շիրակի մարզի հուշարձաններ Կատեգորիա:Հայկական բերդեր և ամրոցներ (Հայաստան) Կատեգորիա:Վանի թագավորություն Կատեգորիա:Դամբարաններ ըստ երկրի Կատեգորիա:Շիրակի մարզի բնակավայրեր Կատեգորիա:Կիկլոպյան ամրոցներ Կատեգորիա:Հոռոմ Կատեգորիա:Ալեքսանդրապոլի գավառի բնակավայրեր
Լովատի Սիմոն Ֆրեյզեր
Լովատի Սիմոն Ֆրեյզեր (Simon Fraser of Lovat, ), տխրահռչակ յակոբինյան կլանի առաջնորդի որդի, որը պատվով էր ծառայում բրիտանական բանակում։ Նա նաև բանակ է կազմել, որը ծառայել է Յոթնամյա պատերազմում  ֆրանսիացիների դեմ Քվեբեկում պայքարելիս, ինչպես նաև Ամերիկյան անկախության պատերազմում։ Սիմոնը Լովատի Ֆրեյզերների կլանի 19-րդ առաջնորդն էր։
Լովատի տեր
Սիմոնի մայրը Մարգարետ Գրանտն էր, իսկ հայրը՝ Ֆրեյզերների կլանի առաջնորդ, Լովատի լորդ, Սիմոն «աղվես« Ֆրեյզերը։ Որպես առաջին որդի( մի քանի քույրերից հետո) նա իր հոր ժառանգն էր, ուստի նաև Լովատի տերը։ Նա հասակ է առել Բեաուլիի մոտ իր տոհմական Դոունի ամրոցում և կրթություն է ստացել Էդինբուրգում ու սբ․ Էնդրյուսի համալսարանում։
1745-ական թվականներ
Ըստ այդ ժամանակվա իր հայրիկի քարտուղարներից մեկի, Սիմոնն այս ապստամբության հետ կապ չէր ունենա, եթե դա  լիներ ամբողջապես իր հայեցողությամբ։ Սա հաստատում է ևս մեկը, որը նշում է, որ նրա հայրը «շատ խիստ մարդ» էր, որը մեծ իշխանություն ուներ իր զավակների վրա։ Այսպիսով, իր հայրիկի առաջարկով 1745 թվականի դեկտեմբերին Սիմոնն առաջնորդում է իր տոհմակիցներին հօգուտ  Չարլզ Էդուարդ Ստյուարտի։
Նա ներկա չի եղել Քըլոդընի ճակատամարտին։Ընդհակառակը, Ինվերալոչիի Չարլզ Ֆրեյզերն էր գլխավորում 300 Ֆրեյզերներին, որոնք յակոբինյանների շարքերի առջևում էին և կարճատև գրոհից հետո հասել էին բրիտանացիների առաջնագծին ։ Սակայն, հանդիպելով հանովերյան ջոկատների երկրորդ շարքի դիմադրությանը, նրանց թափը կոտրվեց և նրանք անկանոն նահանջեցին՝ իրենց հետևից թողնելով շատ զոհվածներ և վիրավորներ ։
Պատմական այս ժամանակահատվածի վերաբերյալ կան բազմաթիվ պատմությունններ կապված Լովատի տիրոջ հետ։ Ավանդական այդ պատմություններից մեկն այն է, որ երբ Քըլոդընից փախչող առաջին յակոբինյանները մոտեցան Ինվերնեսին, նրանց դիմավորեց Լովատի տիրոջ կողմից առաջնորդվող Ֆրեյզերների գումարտակը։ Նա անմիջապես շրջեց իր մարդկանց և ցած շարժվեց ճանապարհով հետ դեպի Ինվերնես դրոշներով ու փողեր նվագելով։ Երկրորդ պատմությունն այն է, որ նա մտադիր էր պահել Նեսս գետի վրայով անցնող կամուրջը, մինչև նրան չհամոզեցին հակառակը ։ Երրորդ դեպքում, որը հանդիպում է Սառա Ֆրեյզերի «Վերջին լեռնեցին» գրքում, նա մտադիր էր գնալ մասնակցել Քըլոդընի ճահճուտի մարտին, բայց կամրջի մոտ նրան հանդիմանում է մի ուրիշ յակոբինյան՝ Էվան Բեյլլի անունով․ «Կռվել, աստված իմ, պարո՛ն։ Դուք ճանապարհին չէիք, երբ մարտը կարող էր ծառայություն լինել։ Լավ կանեք դրա մասին ոչինչ չասեք հիմա »։
Արդարացում և օրինական կարիերա
Քըլոդընի ճակատամարտից հետո, մի քանի շաբաթվա ընթացքում Սիմոնը հանձնվեց իշխանությանը և բանտարկվեց Էդինբուրգյան ամրոցում 1746թվականի նոյեմբերից մինչև 1747-ի օգոստոսը։ Հետո նա մնաց Գլազգոյում «թագավորի կամքով», որտեղ նա սովորեց Գլազգոյի համալսարանում ։