cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
(9254) Շունկաի
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,363757 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9232 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8043 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1327,4 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,271206 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 6,06° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1971 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կոռնելիս վան Հաուտենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ինգրիդ Հաուտեն-Գրունենվելդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Թոմ Գերելսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ազոտային թթու
Ազոտային թթու, HNO2 միահիմն, անկայուն, թույլ թթու։ Հայտնի է միայն նոսր լուծույթներում։ Տաքացնելիս այն ուժեղ թթուների կամ օքսիդիչների առկայությամբ քայքայվում է՝ 3HNO2=HNO3+2NO+H2O։ Կախված փոխազդող նյութից ազոտային թթուն օքսիդիչ կամ վերականգնիչ է։ Ազոտային թթվի կառուցվածքային բանաձևն է՝ HO-N=O։ Ստացվում է NO2 ջրում լուծելիս՝ 2NO2+H2O = HNO2 +HNO3, նաև նիտրատների և թթուների փոխազդմամբ։ Ազոտային թթուն և նրա աղերը՝ նիտրիտները, օգտագործվում են ազոներկանյութերի արտադրության մեջ և օրգանական սինթեզում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անօրգանական թթուներ Կատեգորիա:Ազոտային միացություններ
Վանժոզերկա
Վանժոզերկա (Ванжозерка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կարելական ինքնավար հանրապետությունում և Մեդվեժեգորսկի շրջանում։ Հոսում է Վանոզերա լճից, որը թափվում է Լեպպա գետ։ Թափվում է Խիմոզերո։ Գետի երկարությունը 4 կմ է, ավազանի տարածքը 153 կմ2։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Բալթիկ ծովի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Օնեժի լիճ, գետի ենթաավազանը՝ Սվիր։ Գետի գետային ավազանը՝ Նևա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Ռեպո (գյուղ, Վիռու շրջան)
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 36 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Վիռու շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Էսկագրաֆ
Էսկագրաֆ, տերմին, սննդի վրա գրված դրոշմ՝ տառեր, որպես սնունդ ճանաչելու և նկարագրելու տարբեր ձևեր՝ անցյալ և ներկա։ Տերմինն առաջին անգամ գործածվել է 1980-ական թվականներին դոկտոր Լերի Ռ. Սմիֆի (Dr. Larry R. Smith) կողմից։ Այս տերմինը esca (լատիներենից «ուտելիք» (victuals) կամ «ուտելու բաներ») և graph (հունարենից «նշագրել» (mark) կամ «գրել») բառերի համակցություն է ։
Պատմություն
Հետազոտությունը բացահայտել է էսկագրաֆի օրինակներ դեռևս Հին Եգիպտոսում և Հռոմեական կայսրությունում, հիմնականում հացի վրա նախքան թխելը բառեր են դրոշմել ։ Էսկագրաֆի գործունեության ուժը քիչ նվազել է վաղ քրիստոնեության ժամանակաշրջանից մինչ 19-րդ դարը, չնայած որոշ հետաքրքիր նմուշներ գոյություն ունեն հացի գնահատման օրենքներում (bread assizes) և նախուտեստներում (sotelties) :
Քաղցրեղեն
Էսկագրաֆների ձևերի մեծ մասը մեր օրերում քաղցրեղեն են՝ կա՛մ ձևավորված, կա՛մ նկարված սննդի մակերեսի վրա։ Տորթերը «Երջանիկ ծնունդ» (Happy Birthday) նշումով համատարած են։ Նշանաբաններով (mottoes) սրտաձև մոմերն արտադրվել են մոտավորապես 1901 թվականից և հաճախ նվիրել են Վալենտինի օրը (Valentine's Day) : Շատ շոկոլադե սալիկներ կրում են իրենց ստեղծողի անունը՝ մակերեսին տպված ։
Օրինական
Միայն մի քանի օրինական նմուշներ են մնացել 15-րդ դարի հացի գնահատման օրենքից։ Այնուամենայնիվ, Միացյալ Նահանգների գյուղատնտեսության նախարարությունը (United States Department of Agriculture) ուտելու պիտանի թանաքով գնահատել է որոշ մսամթերքներ վկայականներով և գնահատականներով ։
Փոփոխվող տեսակ
Այբբենական չոր թխվածքաբլիթներից շիլա, մակարոնեղեն, ձեռագիր և տպագիր փոփոխվող տառեր՝ տարածված են նույնիսկ այսօր։ Արևմտյան աշխարհում ամենուրեք չոր թխվածքաբլիթներից, ձևավորված որպես տառեր, պատրաստում են ուտելու խաղալիքներ և կեղծ ՝ օգնելու երեխաներին սովորել իրենց տառերը։ Շատ արտադրողներ արտադրում են մակարոնեղենից տառեր (և թվեր) և՛ ուտելու պատրաստ, և՛ չոր վիճակում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բառապաշար Կատեգորիա:Նշանագիտություն Կատեգորիա:Տերմիններ
Սենտյա
Սենտյա (煎茶 կամ սենչա) կանաչ թեյի տեսակ է, որը արտադրվում է Ճապոնիայում։ Անունը գալիս է «թեյի թուրմ» (煎じ茶 հայ. սենձիտյա), արտահայտությունից։
Սենտյան համարվում է Ճապոնիայում ամենահայտնի թեյերից մեկը (երկրում արտադրվող կանաչ թեյի ¾ մասը)։ Թեյի արտադրման կենտրոններն են՝ Սիձուոկա, Միե, Նառա, Կիոտո, Սագա, Ֆուկուոկա, Միյաձակի, Աիտի։ Հատկապես գնահատվում այս թեյի սինտյա տեսակը (新茶新茶, առաջին սեզոնին՝ ապրիլին հավաքած թեյ), որը պարունակում է մեծ քանակությամբ օգտակար վիտամիններ, ինչպես նաև ունի փափուկ և յուրահատուկ համ։ Ավելի ուշ հավաքած թեյը ունի կոշտ համ, և շատ թույլ բուրմունք։
Թեյի տերևները հավաքելուց հետո տեղափոխում են գործարան, որտեղ անմիջապես մշակում են գոլորշիով, թթվեցումից խուսափելու համար, ապա փաթաթում են, և չորացնում։ Թրման համար խորհուրդ է տրվում 90 °C, և 30-60 վրկ.:
Սենչա թեյի արարողություն
Սենչադո (սենչայի ուղի) - սենչա թեյի արարողությունն է։ Այն նման է Գյոկուրո թեյի արարողությանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կանաչ թեյ Կատեգորիա:Ճապոնական թեյ Կատեգորիա:Թեյ
Գանպաուդեր
Այս թեյը ունի հագեցած և թեթև դառը համ։ Ունի մրգերի քաղցր բուրմունք։ Թրմի գույնը տատանվում է վառ դեղինից մինչև թափանցիկ։
Պատրաստման ձևերը տարբեր են։ Հիմնականում վերցնում են մեկ գդալ թեյ և խառնում են 150 մլ., 70-80 °C եռացրած ջրի հետ, թրմելով 2-3 րոպե։
Գրականություն
Կատեգորիա:Կանաչ թեյ
Էմիլիանո Գոնսալես Նավերո
Կատեգորիա:1861 ծնունդներ Կատեգորիա:Հունիսի 16 ծնունդներ Կատեգորիա:1934 մահեր Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 18 մահեր Կատեգորիա:Պարագվայի քաղաքական գործիչներ
Չերնովսկի (գյուղ, Ուֆիմսկի շրջան)
Չերնովսկի (Черновский, Черновка), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ուֆիմսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 48 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ուֆիմսկի շրջանի բնակավայրեր
Ժողովածու (5094)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Էլմաջիկ
Էլմաջիկ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Շապին Գարահիսարի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Թենիա
Աշխարհագրական դիրք
Համայնքը գտնվում է վիլայեթի հյուսիսային մասում։ Ծովի մակարդակից ունի 161 մետր բարձրություն ։
Համայնքը գտնվում է Ալժիրի մայրաքաղաքից մոտ 49 կմ դեպի արևելք և վիլայեթի վարչական կենտրոնից՝ Բումերդեսից, 7 կմ դեպի արևելք ։
Ժողովրդագրություն
Բնակչությունը՝ ։
Համայնքի բնակչության դինամիկան ըստ տարիների ․
Պատմություն
Ժամանակակից Թենիայի տարածքում գտնվող մարդկային բնակավայրերը գոյություն են ունեցել հնագույն ժամանակներից։ 4-րդ դարում ժամանակակից քաղաքի տեղում Մավրիտանիայի (Բերբերների) արքայազն Նուբելը հիմնադրել է Սումա (صومعة) կոչվող ամրոցը։ Հնարավոր է, որ Սուման եղել է Նուբելի որդու՝ ուզուրպատոր Ֆիրմայի ծննդավայրը։ Հետագայում այդ ամրոցը հայտնի էր բերբերյան Թիզի-Նատ-Այշա (Tizi Nat Aïcha) անվամբ, ինչպես նաև արաբական Թենիա կամ Թնիա անուններով։ Ամրոցի մնացորդները գոյություն են ունեցել մինչև 19-րդ դարի կեսերը։ 1830-ական թվականներին՝ Ալժիրի ֆրանսիական նվաճումից հետո, հին ամրոցի կողքին հայտնվել է ռազմական ճամբար, որը ժամանակի ընթացքում վերածվել է եվրոպական բնակավայրի։ 1877 թվականին ի պատիվ Ալժիրի դատարանի առաջին նախագահ Լուի Պենսոն Դե Մեներվիլի՝ արաբական անվանումը փոխարինվել է ֆրանսիական Մեներվիլ անունով (Menerville )։ 1962 թվականին՝ անկախություն ձեռք բերելուց հետո, քաղաքը ստացել է իր պատմական անվանումը ։
2003 թվականի մայիսի 21-ին՝ տեղական ժամանակով 17:44-ին, 6,8 բալ ուժգնությամբ ավերիչ երկրաշարժի էպիկենտրոնը գտնվել է Թենիայի մոտ։ Այդ երկրաշարժի հետևանքով զոհվել է 2268 մարդ, 10 147 մարդ վիրավորվել է, շուրջ 200 հազար մարդ անօթևան է մնացել ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ալժիրի քաղաքներ Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Իրինա (բյուզանդական կայսրուհի)
Իրինա (Ειρήνη, ), Իսավրյան դինաստիայի բյուզանդական կայսրուհի՝ 797-802 թվականներին։ Բյուզանդիայի պատմության մեջ միանձնյա իշխող առաջին կին տիրակալը։ 768 թվականին դարձել է Լևոն IV Խազար կայսեր կինը, նրա մահից հետո՝ 780 թվականին, իշխել է որպես ռեգենտ իր մանկահասակ որդու՝ Կոստանդին VI-ի օրոք։ Երբ որդին մեծացել է և սկսել պահանջել ինքնուրույն իշխանություն, Իրինան կուրացրել է նրան՝ գրավելով ինքնակալ իշխանությունը։ Այնուհանդերձ, դասվել է ուղղափառ եկեղեցու սրբերի շարքը՝ Նիկիայի երկրորդ ժողովում պատկերապաշտությունը վերականգնելու համար (բյուզանդական և հունական տարբեր օրացույցներով նրա հիշատակության օրը նշվում է օգոստոսի 7-ին և 9-ին)։
Ծագում
Ծնվել է մոտ 752 թվականին Աթենքում։ Լինելով որբ՝ դաստիարակվել է հորեղբոր՝ Կոստանդին Սարանտապեկոսայի ընտանիքում, որը հավանաբար տարածաշրջանի ստրատեգոսն էր։ Թեև ապագա կայսրուհին ծագումով հույն ազնվական տոհմից էր, պատմաբանները կարծում են, որ նրա արտաքինն է ավելի շատ է նպաստել բյուզանդական կայսեր որոշման վրա ընտրել նրան որպես գահաժառանգի հարսնացու։ Միևնույն ժամանակ կարծում են, որ ամուսնությունը հույն կնոջ հետ կարող էր ամրապնդել Իսավրյան դինաստիայի դիրքերը երկրում։ Մեծանալով Աթենքում՝ Իրինան, ինչպես նշում է Շառլ Դիլը, բարեպաշտ էր և աչքի էր ընկնում ծայրահեղ խանդավառությամբ։
Ամուսնությունը Լևոն IV-ի հետ
768 թվականին Բյուզանդիայի կայսր Կոստանդին V-ն իր գահաաժառանգ որդու՝ Լևոնի համար կին է ընտրում Իրինային։"Սեպտեմբերի 1-ին ինդիկտիոնի 8-ին Իրինան ուղևորվում է Աթենքից մետաքսով զարդարված արագաշարժ նավերով, և նրան դիմավորում էին ճանաչված քաղաքացիներն իրենց կանանց հետ։ Սեպտեմբերի 3-ին Ֆարի տաճարում պալատ ժամանած պատրիարքի կողմից տեղի ունեցավ Իրինայի և Լևոնի նշանադրությունը, իսկ դեկտեմբերի 17-ին պալատական դահլիճում նա պսակվում է որպես թագուհի և գալով Սուրբ Ստեփանոսի աղոթատեղի` ամուսնանում է Լևոնի՝ Կոստանդինի որդու հետ:                                            Ֆեոֆանի ժամանակագրությունը 6261 / 761 (768) թվական" Իրինան, լինելով պատկերապաշտ, պատկերամարտ սկեսրայրի իշխանության տարիներին թաքցնում էր իր համոզմունքները։ Ամուսնությունից առաջ Կոստանդինի պահանջով երդվում է չպաշտել սրբապատկերները, ինչպես ընդունված էր Աթենքում։
Լևոնի հետ ամուսնությունից 771 թվականի հունվարի 14-ին ծնվում է նրա միակ որդին՝ Կոստանդինը` Իսավրյան դինաստիայի վերջին ներկայացուցիչը։
775 թվականին Կոստանդին կայսեր մահից հետո իշխում է Լևոն IV-ը։ Իրինան սկսում է ազդել ամուսնու վրա պատկերամարտության քաղաքականությունը մեղմելու համար։ Ֆեոֆանը նշում է, որ Լևոնն իր թագավորության սկզբնական շրջանում «թվում էր բարեպաշտ և Աստվածածնին երկրպագող և մետրոպոլիտ էր ընտրում վանահայրերից»։
Այդ ժամանակ Լևոնը կրում էր նախկինում հալածված պատկերապաշտների համակրանքը։ 776 թվականին ժողովուրդը, գոհ լինելով ոչ միայն կայսեր կրոնական քաղաքականությունից, այլ նաև հարկայի բեռի թուլացումից, պահանջեց Լևոնից թագադրել իր մանկահասակ որդուն՝ Կոստանդինին։ Կայսրը համաձայնվեց, և Զատկի տոնին տեղի ունեցավ արարողությունը, որին մասնակից դարձավ նաև Իրինան։"…Զատկի կիրակի օրը ինդիկտիոնի 14-ին արշալույսին արքան պատրիարքի հետ դուրս եկավ հիպոդրոմ, բերեցին անտիմինսը և ժողովրդի ներկայությամբ պատրիարքը աղոթք կատարեց, իսկ արքան թագադրեց որդուն, հետո երկու արքաներ երկու կեսարների և երեք սրբազանների հետ ուղևորվեցին մեծ եկեղեցի։ Արքաներից հետո գնում էր նաև Իրինա թագուհին, նրա առջևից տանում էին գայիսոնները։ Ֆեոֆանի ժամանակագրությունը 6261 / 761 (768) թվական"
Պատմաբան Ա. Վ. Քարտաշյովի կարծիքով դա Իրինայի հաղթական երթն էր. նա իր որդուն ապահովել էր կայսերական տիտղոսով։ Սակայն Լևոնի եղբայրների նախանձի հետևանքով վատանում են հարաբերություներն ամուսնու հետ, որը կրկին անցնում է պատկերամարտների կողմը։ Իրինան վերջնականապես շնորհազրկվեց 780 թվականին, երբ Լևոնը նրա ննջասենյակում գտավ երկու սրբապատկեր, որոնք թաքցրել էր բարձի տակ։ Բյուզանդացի պատմիչ Գեորգի Կեդրինը այս պատմությունը պատմել է 300 տարի անց, երբ սրբապատկերների պաշտամունքը վերականգնվել էր արդեն, ուստի պատմության հավաստիությունը կասկածելի է։ Շնորհազրկումից Իրինային փրկում է ամուսնու մահը։ 780 թվականի սեպտեմբերի 8-ին Լևոն IV կայսրը մահանում է։ Նրա մահվան մասին առասպել է հյուսվում. «Լինելով թանկարժեք քարերի սիրահար՝ նա եկեղեցուց գողանում է պսակ և կրում։ Թարախուռուցքը պատում է նրա գլուխը, նա ծանր հիվանդանում է և մահանում իր թագավորության հինգերորդ տարում»։
Մի տեսակետի համաձայն մահվան պատճառը եղել է դիաթույնը Հերակլ կայսեր թագից, որը Լևոնի հրամանով հանվել էր գերեզմանից։ Բայց շատ պատմաբաններ այն տեսակետին են, որ Լևոնին թունավորել է Իրինան։
Ռեգենտության ժամանակաշրջան
Ամուսնու մահից հետո Իրինան հայտարարվում է 9-ամյա որդու՝ Կոստանդին VI-ի ռեգենտը։ Խնամակալության 40-րդ օրը պատկերամարտների կողմնակիցները Լևոն կայսեր հինգ եղբայրների գլխավորությամբ հեղաշրջում էին կազմակերպել՝ նպատակ ունենալով գահ բարձրացնել Նիկիֆորին՝ եղբայրներից ավագին։ Դավադրությունը բացահայտվեց, հիմնական մասնակիցները ձերբակալվեցին և աքսորվեցին։ Լևոնի եղբայրները կուսակրոնություն ընդունեցին և ձեռնադրվեցին հոգևորականներ։ 780 թվականի դեկտեմբերի 25-ին Սուրբ Ծննդյան տոնին, Իրիան ստիպեց նրան ծիսակարգ կատարել Սուրբ Սոֆիայի տաճարում ժողովրդի առջև, որպեսզի զրկի գահի նկատմամաբ հավակնություններից։ Ըստ Ֆեոֆանի՝ այդ օրը Իրինան տաճար է վերադարձնում թագը, որը դուրս էր բերել ամուսինը։ Սիցիլիայում դավադիրներին է հարում նաև ստրատեգ Ելպիդիոսը, որին ճնշելու համար Իրինան ստիպված է լինում 781 թվականին նավատորմ ուղարկել։
781 թվականին Իրինան արաբների հետ կնքում է հաշտության պայմանագիր, հաջորդ տարի հաղթում է սլավոններին, իսկ 783 թվականին իր անչափահաս որդուն նշանում է Կարլոս Մեծի 8-ամյա դստեր՝ Ռոտրուդայի հետ։ Ա. Վ. Քարտաշյովի կարծիքով այդ քայլն ուղղված էր Արևմուտքի հետ կրոնական խաղաղության հասնելուն։ Ռոտրուդան պետք է սովորեր հունարեն և ծանոթանար բյուզանդական սովորույթներին։ Ամրապնդելով իր իշխանությունը՝ Իրինան սկսեց ավարտին հասցնել պատկերապաշտությունը վերականգնելու իր գործը։ 784 թվականին Կոստանդնուպոլսի պատրիարք Պետրոսը հեռացավ Սուրբ Ֆլորայի վանք և հրաժարվեց պատրիարքությունից։ Իրինայի դեսպաններին նա հայտնում է եկեղեցական ժողով գումարելու ցանկություն. «Եթե չլինի տիեզերական ժողով և չշտկվի սխալմունքը, դուք փրկություն չեք ունենա»։ Պետրոսի մահից հետո սրբապատկերների երկրպագության հարցը սկսվեց բացահայտ քննարկվել, և որոշվեց հրավիրել տիեզերական ժողով։
Յոթերորդ տիեզերական ժողով
Տիեզերական ժողով կազմակերպելու նպատակով Իրինան 784 թվականին անց է կացնում Կոստանդնուպոլսի նոր պատրիարքի ընտրություն։ Կոստանդնուպոլսի Մանգավարյան պալատում թեկնածուների քննարկման ժամանակ պաշտպանվեց Տարասիոսը, որը սակայն հոգևորական չէր և զբաղեցնում էր կայսերական քարտուղարի պաշտոնը։ Իրինան որպես պատրիարք ցանկանում էր տեսնել Տարասիոսին, վերջինս էլ պաշտպանում էր Տիեզերական ժողով գումարելու միտքը։ Ընդդիմությունը դեմ էր տիեզերական ժողովի գումարմանը, քանզի 754 թվականի ժողովն արդեն ընդունել էր պատկերապաշտությունը քննադատող որոշում, սակայն պատկերամարտների ձայնը լսելի չեղավ մեծամասնության կողմից։
Տարասիոսն արագ ստացավ նվիրապետական բոլոր աստիճանները և 784 թվականի դեկտեմբերի 25-ին Սուրբ Ծննդյան տոնին օծվեց Կոստանդնուպոլսի պատրիարք՝ իշխելով 22 տարի։ Նորանշանակ պատրիարքը եկեղեցու բոլոր ներկայացուցիչներին ուղարկեց իր դավանանքը և հրավեր` մասնակցելու Տիեզերական ժողովին։ Հրավեր ուղարկվեց նաև Իրինայի և որդու՝ Կոստանդին կայսեր անունից։ Հռոմ՝ Ադրիանոս պապի մոտ դեսպաններ ուղարկվեցին կայսեր և պատրիարքի կողմից՝ հրավիրելով նրան անձամբ մասնակցել սպասվելիք ժողովին։ "Հռոմ ուղարկեց իր ուղերձը և դավանանքի գիրքը, որն ընդունվեց Ադրիանոս պապի կողմից։ Գրել էր նաև թագուհին այդ նույն պապին և խնդրել ուղարկել իր այրերին ներկա լինելու ժողովին:                                                                        Ֆեոֆանի Ժամանակագրություն, թվական 6277 / 777 (785)"
785 թվականի հոկտեմբերի 27-ին ստացվեց Ադրիանոս պապի պատասխանը, որը կրճատումներով ընթերցվեց Ժողովի ժամանակ։ Պոնտիֆիկը հայտարարեց, որ Ադրիանոսը համաձայն է ժողով անցկացնել մի շարք պայմաններով.
Ժողովի բացումը նշանակված էր Կոստանդնուպոլսում 786 թվականի օգոստոսի 7-ին։ Մայրաքաղաք ժամանած պատկերամարտ-եպիսկոպոսները սկսեցին բանակցել իրենց համակրող զինվորականների հետ՝ նրանց աջակցությունը ստանալու նպատակով։ Օգոստոսի 6-ին Սուրբ Սոֆիայի տաճարի առջև ելույթ տեղի ունեցավ՝ պահանջով թույլ չտալ Ժողովի բացումը։ Իրինան չփոխեց նշանակված օրը, և օգոստոսի 7-ին Սուրբ Առաքյալների տաճարում Ժողովը տեղի ունեցավ։ Երբ սկսել էին կարդալ սուրբ գրությունները, տաճար ներխուժեցին պատկերամարտների կողմնակից զինվորականները. «Թույլ չենք տա, որ դուք մերժեք Կոստանդին արքայի դավանանքը, թող հաստատուն լինի այն, ինչ նա սահմանել է իր իր ժողովում, մենք թույլ չենք տա, որ Աստծո տուն կուռքեր (այդպես նրանք անվանում էին սրբապատկերներին) դնեք։ Իսկ եթե մեկը համարձակվի չենթարկվել Կոստանդինի ժողովի որոշումներին և մերժի նրա օրենքները, կմտցնի կուռքերը, ապա այս հողը կներկվի եպիսկոպոսների արյունով»։ Իրինային պաշտպանող եպիսկոպոսները, այլ ելք չունենալով, ցրվեցին։ Անհաջողության մատնվելով՝ Իրինան ձեռնամուխ եղավ նոր ժողովի հրավիրմանը։ Արաբների դեմ մղվող պատերազմի պատրվակով արքունիքը տեղափոխվեց Թրակիա, իսկ պատկերամարտների կողմնակից զինվորականներն ուղարկվեցին Փոքր Ասիայի խորքերը (իբրև՝ արաբների դեմ), որտեղ վետերանները պաշտոնաթող արվեցին՝ առատորեն վարձատրվելով։ Կոստանդնուպոլիսը հանձնվեց նոր զորաջոկատների պաշտպանությանը՝ բերված Թրակիայից և Բյութանիայից, որտեղ պատկերամարտական գաղափարները լայն տարածում չէին գտել։ Ավարտելով նախապատրաստությունը՝ Իրինան չհամարձակվեց ժողովն անցկացնել մայրաքաղաքում և ընտրեց Նիկիան, որտեղ 325 թվականին տեղի էր ունեցել Առաջին տիեզերաժողովը։
787թվականին Իրինան կրկին հրավեր ուղարկեց՝ խնդրելով մասնակցել Նիկիայի ժողովին։ Պատվիրակության կազմը գրեթե անփոփոխ էր։ Հռոմից եկել էին նույն պատվիրակները, Արևելքի երեք պատրիարքները, որոնք չէին կարողացել գալ արաբների դեմ մղվող պատերազմի պատճառով, ուղարկել էին իրենց ներկայացուցիչներին։ Մասնակիցների ընդհանուր թիվը 257-339 էր, իսկ ստորագրողներինը՝ 308: Յոթերորդ տիեզերական ժողովը բացվեց սեպտեմբերի 24-ին և տևեց մեկ ամիս։
Իրինա կայսրուհին անձամբ չի եղել ժողովում, նրան ներկայացրել են Պետրոնան և շտաբի ղեկավար Հովհանը։ Անց է կացվել 8 նստաշրջան, որից միայն վերջինը տեղի է ունեցել 787 թվականի հոկտեմբերի 23-ին Կոստանդնուպոլսում` Իրինայի և որդու ներկայությամբ։ Ժողովն իր աշխատանքը սկսեց՝ պատկերամարտ-եպիսկոպոսների նկատմամաբ որոշում կայացնելով. նրանցից շատերին թույլատրվեց մասնակցել ժողովին՝ ստանալով նրանց հանրային զղջումը։ Եվ միայն չորրորդ նստաշրջանի ժամանակ պապական պատվիրակի առաջարկով տաճար բերվեց սրբապատկերը։
Ժողովի աշխատանքի արդյունքում որոշում ընդունվեց վերականգնել սրբապատկերների պաշտամունքը։
Կերպարին տրվող պատիվը բխում է նախակերպարից և սրբապատկերին երկրպագողը երկրպագում է նրա վրա պատկերված Երրորդությանը։ Այդպիսին է սուրբ հայրերի ուսմունքը, այն է կաթոլիկ եկեղեցու ավանդույթը: Ժողովի փակումից հետո եպիսկոպոսները, Իրինայի կողմից մեծ նվերներ ստանալով, ցրվեցին։ Կայսրուհին հրամայեց տեղադրել Հիսուս Քրիստոսի պատկերը Քաղկոպրատիայի դարպասների վրա, Լևոն III Իսավրացու կողմից՝ 60 տարի առաջ կործանվածի փոխարեն։ Պատկերի վրա գրություն էր արված. «պատկեր, որը երբևէ տապալել էր Լևոն տիրակալը, կրկին դրել է այստեղ Իրինան »։
Պայքար իշխանության համար
Իրինան, որը հարմարվել էր միանձնյա ղեկավարմանը խնամակալության շրջանում, չէր ցանկանում փոխանցել իշխանությունը չափահաս դարձած որդուն։ Նա շարունակում էր վարվել նրա հետ ինչպես երեխայի։ Որդին ապրում էր արքունի պալատից հեռու և չէր մասնակցում պետական գործերին։
788 թվականին Կոստանդինի հարսանիքը Կարլոս Մեծի դստեր հետ ձախողվում է, թեև, ըստ Ֆեոֆանի, նա համակրում էր հարսնացուին։ Հարսանիքի հետաձգման պատճառը հայտնի չէ։ Ֆեոֆանը հայտնում է, որ նույն թվականին Իրինան զորք է ուղարկում Իտալիայի հյուսիս՝ ֆրանկների դեմ կռվելու, սակայն բյուզանդական բանակը պարտվում է։
788 թվականին, ցանկանալով ամուսնացնել որդուն, Իրինան կազմակերպում է հարսանացուների ընտրություն։ Վստահելի պաշտոնյաներ ուղարկվեցին երկրով մեկ կատարյալ հարսնացու գտնելու համար, որը պիտի համապատասխաներ որոշակի չափանիշների,ինչպիսիք էին հասակը, գլխի չափը, վերաբերմունքը սրբապատկերի նկատմամբ։ 13 թեկնածուներից Իրինան ընտրեց Պաֆլագոնիայում բնակվող մի հայուհու՝ Մարիա Ամնիացուն` սուրբ Փիլարետոս Ողորմածի թոռնուհուն։ Թագուհին, խախտելով համաձայնությունը Ֆրանսիայի հետ, ուղարկեց Ֆեոֆանին և հարսնացու ընտրեց հայուհիների միջից Մարիա անունով Ամնիոսների տոհմից և ամուսնացրեց որդու՝ Կոստանդինի հետ, որը շատ տխուր էր, քանզի կապված էր Կարլոսի դստեր հետ, որի հետ նշանված էր, և նրա ամուսնությունը տեղի ունեցավ նոյեմբերին՝ ինդիկտիոնի 12-ին:
Ֆեոֆանի Ժամանակագրություն, թվական 6281 / 781 (788) 789 թվականին Իրինայի դեմ դավադրություն կազմակերպվեց՝ իշխանությունը Կոստանտինին փոխանցելու նպատակով։ Ըստ Ֆեոֆանի Կոստանդինը «խորհրդակցելով իր փոքրաթիվ համախոհների հետ, որոշում է ձերբակալել և աքսորել մորը Սիցիլիա և գրավել գահը»։ Դավադրությունը բացահայտվեց և Իրինան նախազգուշացնող դաժան միջոցների դիմեց. «Ձերբակալված դավադիրները ենթարկվեցին մամնական տանջանքների, ինքը՝ կայսրը նույնպես ենթարկվեց կտտանքների և որպես անհնազանդ զավակ` խստորեն պատժվեց մոր կողմից, մի քանի օր բանտարկվեց իր սենյակում»։ 790 թվականին Իրինան փորձեց հեռացնել որդուն իշխանությունից՝ ստիպելով զինվորներին երդվել, որ քանի նա ողջ է, նրանք թույլ չեն տա Կոստանդինին թագավորել։ Բանակում դժգոհություն էր տիրում՝ պայմանավորված արաբների հետ անհաջող պատերազմներով։ Երբ ստիպեցին երդվել Հայկական լեգեոնին 790 թվականի սեպտեմբերին, ծագեց խռովություն։ Զինվորները չհամաձայնվեցին երդվել, որ ''«չենք ճանաչում քո որդուն արքա, քանի դու ողջ ես», այլ պատասխանեցին. « մենք չենք դնի Իրինայի անունը Կոստանդինից առաջ, բայց Կոստանտինինը կդնենք Իրինայից առաջ»։ Նա ուղարկեց զինակիր Ալեքսեյին և պահակախմբի հրամանատար Մուսելեմին ձերբակալել նրանց, սակայն նրանք ձերբակալեցին նրան և առաջարկեցին լինել իրենց հրամանատարը, իսկ Նիկիֆորին բանտարկեցին ՝ Կոստանդինին հռչակելով միակ թագավոր:''
Ֆեոֆանի ժամանակագրություն, թվական 6283 / 783 (790) Իրինան, զրկվելով օգոստոսի տիտղոսից, ամրանում է Կոստանդնուպոլսի Էլևֆերյան պալատում 790 թվականի դեկտեմբերին։ Նրա անկումը երկար չիտևում։ Կոստանդինը բուլղարների և արաբների դեմ մղած մի շարք անհաջողություններից հետո ազնվականների ազդեցությամբ որոշում է վերադարձնել մորը Օգոստոս տիտղոսը և թույլ է տալիս ապրել կայսերական պալատում 792 թվականին։ Վերականգնելով իր դիքերը՝ Իրինան ձգտում էր նախկին միանձնյա իշխանությանը և առաջիկա հինգ տարվա ընթացքում նա նախապատրաստում էր որդու անկումը, ժողովրդի, բանակի և եկեղեցու առջև նրա հեղինակազրկումը։
Ֆեոֆանի կարծիքով Իրինայի՝ ոդուն հեղինակազրկելու գլխավոր քայլերից էր նրա սիրային կապի աջակցումը։ Կոստանտինը, չսիրելով կնոջը, 795 թվականին ստիպում է Մարիային կուսանոց մտնել, իսկ ինքն ամուսնանում է Ֆեդոտայի հետ և, նույնիսկ,թագադրում է նրան (ինչին Մարիան չի արժանանում)։ Իրավիճակն առաջացրեց քիստոնյաների դժգոհությունը, Կոստանդինն աքսորեց վանականներին՝ առաջացնելով հասարկության դժգոհությունը։
796 թվականին ծնվում է Կոստանդինի որդին, սակայն մահանում է։ 797 թվականի հունիսի 17-ին մայրաքաղաքի ջոկատի հրամանատարները դուրս են գալիս արքայի դեմ, որին հաջողվում է փախուստի դիմել։ Իրինան դիմում է կայսեր շրջապատի իր համախոհներին և ստիպում հանձնել որդուն։ Դավադիրները օգոստոսի 15-ի վաղ առավոտյան բռնում են Կոստանդինին և տանում մայրաքաղաք, որտեղ Սրբազան պալատի ննջասենյակում, որտեղ ծնվել էր, դաժանորեն հանում են նրա աչքերը մոր հրամանով։ Այսպիսով նրա մայրը դառնում է միանձնյա տիրակալ։ Տապալված կայսեր հետագա ճակատագրի մասին տեղեկությունները հակասական են՝ կամ նա մահացել ՝ խռովության ժամանակ, կամ՝ մնացել է տնային կալանքի մեջ և մահացել 802 թվականին։ Նրա կնոջը՝ Ֆեդոտային ուղարկում են վանք, որտեղ ծնվում է նրա որդին՝ Իրինայի թոռը։
Ինքնակալ կայսրուհին
Իրինան դարձավ բյուզանդական գահի առաջին միահեծան կայսրուհին։ Իր նովելներում նա իրեն մեծարում էր տղամարդու նման. «Իրինա՝ մեծ բասիլևս և հռոմեացիների միապետ», դրամների և դիմանկարների վրա պատկերվում էր կայսերական շքեղ հանդերձով։ Արևմուտքում չէին ճանաչում Իրինայի իրավունքը գահի նկատմամբ։ Անանուն հեղինակը Բյուզանդիան անվանում է «կանացի կայսրություն» ։
Շքեղ հանդիսությունների հակված լինելով՝ Իրինան 799 թվականին կազմակերպում է հանդիսավոր շքերթ ժողովրդի առջև։
Սուրբ Զատկի երկրորդ օրը թագուհին վերադառնում էր Սուրբ Առաքյալների տաճարից ոսկեզօծ կառքի վրա, որը տանում էին չորս սպիտակ ձիերի վրա հեծած պատրիկերը։ Թագուհին առատորեն դրամ էր բաժանում ժողովրդին:
Ֆեոֆանի ժամանակագրություն, թվական 6291 / 791 (799)
Իշխանության գալով՝ Իրինան առատ ընծաներ է տալիս վանքերին, կրճատում է հարկերը, մաքսային տուրքերը, բացում է բարեգործական հաստատություններ աղքատների համար՝ դրանով վայելելով հպատակների սերը։ Թեոդոր Ստուդիտիոսը գովեստով էր գրում Իրինայի այս քաղաքականության մասին. «Աղքատները այլևս տանը չեն թաքնվում՝ վախենալով ծանր հարկերց»։ Շատ միջոցներ էր հատկացվում վանքերին. կառուցվում էին նորերը, վերանորոգվում քանդվածները։
Պալատականները, հասկանալով, որ Իրինայի մահից հետո գահի անմիջական ժառանգորդ չկա, սկսեցին իշխանության համար դավեր լարել. «Թագուհու մտերիմ երկու պատրիկներ՝ Ստավրակիոսը և Աեցիոսը, իրար դեմ դուրս եկան՝ երկուսն էլ նպատակ ունենալով թագուհու մահից հետո իշխանություըն տալ իրենց մերձավորնեին»։ Պալատականների պայքարը սրվեց 799 թվականին, երբ Իրինան հիվանդացավ, «գրեթե մահամերձ էր» և հետո երկար ապաքինվում էր։ Հռոմեական եկեղեցին որոշում է չընդունել Իրինային որպես կայսրության օրինական տիրակալ, և հնարավոր եղավ կայսերական տիտղոսը փոխանցել Արևմուտք։ 800 թվականին Կարլոս Մեծը Սուրբ Պետրոսի տաճարում թագադրվեց Լևոն III պապի կողմից և հռչակվեց կայսր։ Կարլոսն իրեն համարում էր միասնական Հռոմեական կայսրության կայսր։
Արևելքում Կարլոսի տիտղոսը չընդունեցին մինչև 811 թվականը, նրա թագադրումը համարվում էր օրինական տիրակալի դեմ ըմբոստության դրսևորում։ Արևմուտքում էլ չէին ընդունում Բյուզանդիայի տիրակալների կայսերական տիտղոսը։ Իրինայի ժամանակակից ֆրանկ Թեգանը իր աշխատության մեջ բյուզանդական կայսրին անվանում է Կոստանդնուպոլսի իշխան, որն արտացոլում էր Արևմուտքի վերաբերմունքը կայսերական տիտղոսի նկատմամբ ։
Կարլոսը, ձգտելով հասնել իր տիտղոսի ճանաչմանը Բյուզանդիայի կողմից, որոշեց իր կարգավիճակն ամրապնդել Իրինայի հետ ամուսնությամբ՝ հասկանալով, որ կայսրուհու մահից հետո Արևելքում իր իրավունքներն անվիճելի կլինեն։ Կոստանդնուպոլիս ուղարկվեցին Պարլոսի և պապի դեսպանները՝ խնդրելու Իրինային «ամուսնանալ Կարլոսի հետ և դրանով միավորել արևելքն ու արևմուտքը»։ Ֆեոֆանի խոսքերով այդ միության դեմ դուրս եկավ Աեցիոսը, որը վարում էր կայսրության գործերը Ստավրակիոսի մահից հետո։ Նա մտադիր էր Իրինայի մահից հետո կայսր հռչակել իր եղբորը։ Իրինան դեմ չէր այդ ամուսնությանը, սակայն Կարլոսի ծրագրերը չիրականացան պետական հեղաշրջման հետևանքով, որի արդյունքում Իրինան գահընկեց արվեց հենց այն ժամանակ, երբ ֆրանկ դեսպանները Կոստանդնուպոլսում էին։
Թագազրկում և մահ
Իրինան գահընկեց արվեց 802 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Նիկիֆորի կազմակերպած դավադրության արդյունքում, որը պատասխանատու էր կայսրության ֆինանսների համար։ Նա իր կողմը գրավեց զորահրամանատարներին ՝ լուր տարածելով այն մասին, որ Աեցիոսը ցանկանում է գրավել իշխանությունը, որին Իրինան դարձրել էր պետության երկրորդ դեմքը և որին չէին սիրում իր բռնապետության պատճառով։ Այնուհետև շրջապատելով պալատը՝ դավադիրները կայսր հռչակեցին Նիկիֆորին։ Հաջորդ օրը Տարասիոս պատրիարքը Սուրբ Սոֆիայի տաճարում թագադրեց Նիկիֆորին։
Ֆեոֆանը փոխանցում է Իրինայի խոսքերն՝ ուղղված բռնապետին. «Հաճախ էին ինձ լուրեր հասնում քո նպատակների մասին, և իրադարձությունները ցույց տվեցին, որ դրանք ճիշտ էին։ Դու գիտես, որ եթե ես դրանց հավատայի, քեզ կարող էի անարգել սպանել։ Բայց հավատալով քո երդումներին և խնայելով քո համախոհներին, ես մեղք գործեցի Աստծո առջև...»: Նոր կայսր Նիկիֆորը խոստանում է պահպանել Իրինայի արտոնություններն ու Էլևֆերյան պալատը, բայց ավելի ուշ, ստանալով կայսերական գանձարանը, որոշեց աքսորել կայսրուհուն մայրաքաղաքից Մարմարա ծովի կղզիներից մեկը։ Հետո վախենալով, որ ժողովուրդը նրան հետ կբերի՝ Իրինային ուղարկեցին ավելի հեռու՝ Լեսբոս կղզի հսկողության ներքո։ Աքսորի մեջ գտնվելով՝ Իրինան զղջում է իր մեղքերի համար և իր որդու հիշատակին ծառ է տնկում և ջրում իր արցունքներով։ Իրինային է վերագրվում նաևԱստվածամոր վանքի հիմնումը Լեսբոս կղզում։
Նիկիֆորը, լինելով չափավոր պատկերամարտ, չէր վարում Իրինայի վերականգնած պատկերապաշտության դեմ ուղղված քաղաքականություն։ Այդ հարցի վերաբերյալ համեմատական հանգստությունը պահպանվեց մինչև Լևոն V Հայի իշխանության տարիները։ 803 թվականի օգոստոսի 9-ին Իրինան մահացավ։ Նրա մարմինը տեղափոխվեց Իշխանաց կղզի իր հիմնած Սուրբ Նիկոլայի վանք։ 861-864 թվականներին մարմինը տեղափոխվեց Կոստանդնուպոլիս և թաղվեց մարմարե սարկոֆագում Սուրբ Առաքյալների եկեղեցում։ Իրինա կայսրուհու մահից հետո 807 թվականին, ինչպես հաղորդում է Ֆեոֆանը, նրա բարեկամուհի Ֆեոֆանոն ընտրվում է Նիկիֆոր I կայսեր որդու հարսնացու։
Սկզբնաղբյուրներ և անձի գնահատում
Բյուզանդական պատմիչները ավանում են Իրինային նոր Ելենա, որը պայքարել է հանուն ճշմարիտ հավատի։ Յուրահատուկ գովեստով է նրա մասին գրել Թեոդոր Ստուդիտիոսը՝ գովերգելով նրան՝ որպես ճշմարտության ջատագով։ Վանահայր Գեորգին (IX դար) հաղորդում է Իրինայի որդու կուրացման մասին՝ չհիշատակելով նրա մասնակցության մասին՝ դրանով պաշտպանելով այն ժամանակագիրներին, որոնք ձգտում էին մեղմել Իրինայի հանցանքը կատարվածում։ Սակայն, պատմիչները ընդգծում էին Իրինայի բնավորության հակադրությունները։ Այսպես, Դորոփեյոս Մոնեմվասիյսկին գրում է. «Օ, հրաշք, մի կին երեխայի հետ վերականգնեց բարեպաշտությունը։ Բայց ինքն էլ դարձավ մանկասպան»։ Միևնույն ժամանակ Ֆրիդրիխ Շլոսսերը գտնում է, որ Իրինան թեև կրոնապաշտ էր, բայց նրա համար«կրոնը ավելի շուտ միջոց էր, քան նպատակ»։
Մահից հետո Իրինան դասվել է Ուղղափառ եկեղեցու սրբերի շարքը։ Հայտնի է նաև XI դարի միակ ձեռագիրը Իրինայի վարքագրության տեքստով, Փիլարետ Ողորմածի վարքագրությունը։ Իրինայի կենսագրությունը տեղ է գտել նաև սրբազան Տարասիոսի՝ Կոստանդնուպոլսի պատրիարքի վարքագրության մեջ, որը ռուսաստանում հայտնի է Դմիտրի Ռոստովսկու շարադրմամբ։ Վարքագրության մեջ Իրինան ներկայացված է որպես բարեպաշտության և ուղղափառության ջատագով, որն «ավելի սիրելով Աստծուն և Նրա ճշմարիտը, քան սեփական որդուն... հրամայում է կուրացնել նրան», իսկ գալով միանձնյա իշխանության «շտկեց այն ամենն, ինչ եղել էր որդու իշխանության ժամանակ» ։
Բոկկաչչոն նկարագրել է նրա կենսագրությունը իր «De mulieribus claris» ժողովածուի մեջ։ Իրինան միակ բյուզանդացին է այնտեղ նկարագրված 106 կանանցից։
XX դարի պատմաբաններից Իրինայի մասին գրել է Ֆրանսիացի հեղինակ Շառլ Դիլը՝ Բյուզանդիայի պատմությանը նվիրված աշխատությունների շարքում։ Նրա գործունեությունը Յոթերորդ տիեզերական ժողովի ժամանակ դիտարկվել է եկեղեցու պատմաբան Քարտաշյովի կողմից «Տիեզերական ժողովներ» աշխատության մեջ։
Արտաքին հղումներ
<references group="к" />
Ամիսկ լիճ
Ամիսկ լիճ (Amisk Lake) ` Կանադայի Ալբերտա քաղաքի կենտրոնական գավառի լիճ, գտնվում է Էդմոնտոն քաղաքից 175 կմ հյուսիս-արևելք և Բայլ գյուղից 5 կմ հյուսիս։ Կանադայի փոքր լճերից մեկն է, ամբողջ տարածքը կազմում է 5.2 քառակուսի կմ։ Ծովի մակարդակից բարձր է 611.6 մետր, տատանումները լճի մակարդակից՝ 0.13 մետր ։ Լիճը խորությունը հարավում 60 մ է հյուսիսում՝ 34 մ։ Այն երկար է և նեղ, տարածվում է հյուսիս-հարավով և գտնվում է Բևեր գետի ավազանի արևմտյան մասում։ Ամենամոտը լճից սնվում են արևմուտքում՝ Սկելետոն լիճը և Լոնգ լիճը՝ հարավում։ Լճի հյուսիսային վերջավորությունից հոսում է Ամիսկ նույնանուն գետը։
Իրինա (բյուզանդական կայսրուհի)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բյուզանդական կայսրեր Կատեգորիա:Իշխող թագուհիներ Կատեգորիա:Կաթոլիկ եկեղեցու սրբեր Կատեգորիա:Բյուզանդական կայսրություն Կատեգորիա:Պատկերամարտություն
Ամիսկ լիճ
Լճի ափին զարգանում է տուրիզմը։ Առավել պոպուլյար է ձկների, հիմնականում՝ դեղին օկունի, հյուսիսային գայլաձկան և գետնածածանի որսը, նավարկությունը և լողը։ 1988 թվականին ձկնապաշարի ավելացման նպատակով ձվադրման ժամանակ արգելվել էր ձկների որսը։ Լիճը շրջապատված է խառն անտառներով։ Գերակշռող ծառատեսակնեն են՝ կաղամախին, ուռենին, բալասանական բարդին, եղևնին և սոճին: Շատ են ինչպես ջրային թռչունները, այնպես էլ ափամերձ թռչունները՝ հատկապես փոքր ծովածոցերում։
Լիճը թարգմանաբար նշանակում է «կուղբի լիճ» ։
Ծանոթագրություններ
<references group="" responsive="1">
Կատեգորիա:Ալբերտայի լճեր
Թահո
Ափագծի մոտավորապես երկու երրորդը Կալիֆորնիայում է։ Լճի շրջակայքում կան մի շարք լեռնադահուկային վայրեր և հանգստի գոտիներ։ Թահոն համարվում է ԱՄՆ խորությամբ երկրորդ լիճը, աշխարհում այն տասնմեկերորդն է, իսկ միջին խորությամբ՝ չորրորդը ։ Այն մակերեսով Կալիֆորնիայում երկրորդն է։ Լճի միակ կղզին Ֆաննեթն է։
Աշխարհագրություն
Թահո լճի առավելագույն խորությունը 501 մետր է։ Խորությամբ ԱՄՆ երկրորդ լիճն է, Օրեգոն նահանգում գտնվող Կրեյտեր լճից հետո։ Լճի երկարությունը կազմում է 35 կմ, իսկ լայնությունը՝ 19 կմ, ափագծի երկարությունը 116 կմ է։ Լճի մակերեսը 495 կմ² է։ Թահո լճի ամբողջ պարագծով ավտոճանապարհներ են անցնում։ Ափագծի զգալի մասը գտնվում է Կալիֆորնիա նահանգի տարածքում, անցնում է ազգային պարկերի տարածքով և հսկվում կողմից։ Թահո լիճը ձևավորվել է երկրաբանական բեկվածքի, շերտաշարժի (շերտաշարժը բնութագրվում է երկրակեղևի մի հատվածի բարձրացմամբ մյուս հատվածի նկատմամբ) հետևանքով առաջացած միջլեռնային իջվածքի տեղում 2-3 մլն տարվա ընթացքում։ Երկրի մակերևույթի բարձրացած տեղամասերը ձևավորել են արևելքում Կարսոն և արևմուտքում Սիեռա Նևադա լեռները։ Նրանց միջև առաջացած իջվածքն էլ ձևավորել է Թահո լիճը։ Այդ բեկվածքի հետևանքով իջվածքի շրջանում ձևավորվել են նաև Ֆրիլ (Freel Peak, 3320 մ), Մոնումենտ (Monument Peak, 3068 մ), Պիրամիդ (Pyramid Peak, 3043 մ) պիկերը (սարի, լեռան սրածայր գագաթ) և Թալլաս լեռը (Mount Tallac, 2967 մ)։
Ձյան հալոցքի և տեղումների արդյունքում իջվածքի հարավային, համեմատաբար ավելի ցածր մասը լցվել է ջրով՝ ձևավորելով Թահո լիճը։ Լճի ներկայիս ուրվապատկերը հայտնվել է սառցե դարաշրջանի ընթացքում (սառցե մեծ դարաշրջանը սկսվել է ավելի քան մեկ միլիոն տարի առաջ)։ Լիճ են թափվում բազմաթիվ գետակներ, բայց սկիզբ է առնում միայն մեկը՝ Թրաքի գետը, որը հոսում է դեպի հյուսիս-արևելք, Նևադայի Ռինո քաղաքով և թափվում Պիրամիդ լիճ (Նևադա)։
Լճի շրջանում տեղումների քանակը մեկ տարվա ընթացքում տատանվում է արևմտյան մասում 1440 մմ-ից, արևելյան մասում՝ 660 մմ։ Տեղումների մեծ մասը լինում է ձյան տեսքով և գալիս է նոյեմբերից ապրիլ ամիսներին։ Սակայն լինում են նաև հորդառատ անձրևներ, որոնք, համատեղվելով արագ ձնհալքների հետ, առաջացնում են ջրհեղեղներ։ Երբեմն Մեծ Ավազանի կողմից եկող մուսսոնային փոթորիկներն իրենց հետ բերում են ինտենսիվ անձրևներ։ Սա նկատվում է հատկապես իջվածքի արևելյան լանջին։ Քանի որ լճի տարածքում կլիման աստիճանաբար տաքանում է, ջրաբանները կանխատեսում են, որ հետագայում անձրևների բաժինը ձյան համեմատ կավելանա։
Լճի տեղամասում գերակշռում են խառը փշատերև անտառները, որոնք բաղկացած են ժեֆրեյա սոճիներից (Pinus jeffreyi), փաթաթված փշատերև սոճիներից (Pinus contorta), միագույն եղևնիներից (Abies concolor) և փարթամ եղևնիներից (Abies magnifica)։ Մեծ տարածքներ են զբաղեցնում նաև խոնավ և չորային մարգագետինները, ափամերձ գոտիները, թփուտային և ժայռոտ տեղամասերը (հատկապես բարձրադիր մասերում)։ Ցեանոտուսը և բարակ տերև լաստենին (Alnus tenuifolia), որոնք աճում են գետակների ու առվակների ափերին, լավ են կապում ազոտը և զգալի դեր են խաղում, փոքր ջրային հոսքերում նիտրատների պարունակության կարգավորման գործում։ Իջվածքի հողերը հիմնականում ստացվել են անդեզիտ և գրանոդիորիտ հրաբխային ապարներից, որոշ փոքր տեղամասերում նաև փոխակերպված լեռնային ապարներից։ Հովիտի հատակի որոշ տեղամասեր պատված են սառցային մորեններով կամ ջրասառցային նստվածքներով։ Ընդհանուր առմամբ լեռնային ապարները կազմում են իջվածքի մակերևույթի 70 %-ը։ Հողը 65-85%-ով կազմված է ավազից։ Թահո լճի ափին են գտնվում Սաուտ Լեյք Թահո (մոտ 24.000 մարդ), Թահո Սիթի (2000 մարդ), Ստեյթլայն (մոտ 1200 մարդ) քաղաքները։
Պատմություն
Ի սկզբանե լճի շրջակայքը բնակեցված է եղել հնդկացիական վաշո ցեղով (Washoe tribe)։ Թահո լիճը եղել է այս հնդկացիների բնակման կենտրոնական վայրը։ Նրանք բնակվել են նաև Ուոլքեր, Կարսոն և Թրաքի գետերի վերին հոսանքներում։ Նրանք այս շրջանը անվանել են «դա հոու ա գա» (Da ow a ga), որը բառացի նշանակում է «լճի եզր»։ Երբ եկան առաջին սպիտակամորթ ճանապարհորդները, նրանք սկսեցին արտաբերել «դա հոու» արտահայտությունը, որը ձևափոխվելով վերածվել է լճի ներկայիս անվանմանը՝ Թահո։ Մարկ Տվենի խոսքերով, Թահո հնդկացիների լեզվով նշանակում է «ապուր մորեխներից» ։ Լեյտենանտ Ջոն Ֆրիմոնտը և Քիտ Կարսոնը այս հող ոտք դրած առաջին սպիտակամորթ մարդիկ էին։
1844 թվականի փետրվարի 14-ին Ֆրիմոնտը Ռեդ Լեյք գագաթից, երբ փնտրում էր Բոնավենտուրա գետը, առաջին անգամ տեսավ Թահո լիճը։ Վերադառնալով նավահանգիստ՝ նա ֆրանսիացի բուսաբան և հետազոտող Էմե Ժակ Ալեքսանդր Բոնպլանի պատվին լիճն անվանեց Բոնպլան։
Սիեռա Նևադա լեռնաշղթայի հետազոտող Ջոն Քալհուն Ջոնսոնը ( John Calhoun Johnson) առաջին մարդն էր, ով լեռան գագաթից տեսավ Միիքս ծոցը (Meeks Bay)։ Ջոնսոնն այն Կալիֆորնիայի նահանգապետ Ջոն Բիգլերի պատվին անվանեց Լեյք Բիգլեր։ 1862 թվականին ԱՄՆ ներքին գործերի նախարարությունը ներմուծեց Թահո անվանումը։ Սակայն ճիշտ անվանման վեճերը դեռ տասնամյակներ ձգվեցին և արդյունքում կար երկու անվանում։ 1945 թվականին վերջապես պաշտոնական անվանումն ընդունվեց՝ Թահո։ Երբ ձևավավորվեց Կալիֆորնիա նահանգը, լճի երկու երրորդը մտավ նրա կազմի մեջ, իսկ մեկ երրորդը՝ Նևադա նահանգի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի լճեր Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկայի լճեր
Ռիեզի
Ռիեզի (Riesi), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Սիցիլիա մարզում՝ Կալտանիսետա գավառում։
Բնակչությունը 11 678 մարդ (2004 թվականի տվյալներով), բնակչության խտությունը 175 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 66 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 93016։ Հեռախոսային կոդ՝ 0934։
Բնակչության հովանավոր սուրբ համարվում է Madonna della catena։
Ներքին Կարմիր Աղբյուրի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Տավուշի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Տավուշի մարզի Ներքին Կարմիրաղբյուր գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 21 հուշարձան (10 միավոր)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի հուշարձանների ցանկեր
Գունչա
Գունչա (Гунча), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Գայսինի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1814 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Գունչա գյուղում բնակվում էր 540 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1498 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 360,48 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Գայսինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1814 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Գեորգի Մալենկով
Գեորգի Մաքսիմիլիանովիչ Մալենկով (Георгий Максимилианович Маленков, ), խորհրդային պետական և կուսակցական գործիչ, ԽՄԿԿ ԿԿ անդամ (1939-1957), ԽՄԿԿ ԿԿ Քաղբյուրոյի անդամ (1946-1957), ԽՄԿԿ ԿԿ քարտուղար (1939-1946, 1948-1953) ։ Ստալինի մահվանից հետո կարճ ժամանակով եղել է ԽՍՀՄ փաստացի ղեկավարը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս կոմունիստներ Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ Կատեգորիա:Խորհրդային ճարտարագետներ
Գրան Մոգոլի գավառ
Գրան Մոգոլի գավառ (Microrregião de Grão Mogol), գավառ Բրազիլիայում, մտնում է Մինաս Ժերայս նահանգի մեջ։ Մտնում է Մինաս Ժերայս նահանգի հարավային և հարավարևմտյան մարզի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 41 682 մարդ 2006 թվականի տվյալով։ Զբաղեցված տարածքը 9075,710 կմ²։ Բնակչության խտությունը 4,6  մարդ/կմ²։
Գավառի կազմ
Գավառի կազմի մեջ են մտնում հետևյալ համայնքները.
Կատեգորիա:Բրազիլիայի գավառներ Կատեգորիա:Մինաս Ժերաիս նահանգի գավառներ
Mirrors (երգ)
«Mirrors», ամերիկացի երգիչ Ջասթին Թիմբերլեյքի երգն է։ Այն թողարկվել է 2013 թվականի փետրվարի 11-ին՝ որպես նրա «The 20/20 Experience» կոչվող երրորդ ստուդիական ալբոմի երկրորդ սինգլ։ Երգը գրվել է Ջասթի Թիմբերլեյքի, Թիմբալենդի և J-Roc-ի կողմից։
Երգը գլխավորել է բազմաթիվ միջազգային հիթ շքերթներ, իսկ ամերիկյան Billboard Hot 100 հիթ շքերթում զբաղեցրել է 2-րդ հորիզոնականը։ Երգի տեսահոլովակը, որի ռեժիսորն է Ֆլորիա Սիգիզմոնդին, ներկայացվել է 2013 թվականի մարտին ։ Տեսահոլովակը MTV Video Music Awards 2013-ում ստացել է «Տարվա տեսահոլովակ» մրցանակը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2013 սինգլներ Կատեգորիա:Ջասթին Թիմբերլեյքի երգեր Կատեգորիա:Սենտիմենտալ սիրային երգեր Կատեգորիա:UK Singles Chart գլխավորած սինգլներ
Շապադա դաս Մեսաս ազգային պարկ
Շապադա դաս Մեսաս ազգային պարկ (Parque Nacional da Chapada das Mesas), ազգային պարկ Մարանյան նահանգում, Բրազիլիա։ Այն ստեղծվել է, որպեսզի պահպանի տարածաշրջանի սերրադո բուսականությունը և որպես արգելապատնեշ` գյուղատնտեսության առաջընթացին։
Տեղագրություն
Պարկն ունի 159952 հա տարածք և գտնվում է Սերրադո բիոմում։ Ստեղծվել է 2005 թվականի դեկտեմբերի 12-ին և կառավարվում է Չիկո Մենդեսի Կենսաբազմազանության պահպանության ինստիտուտի կողմից ։ Պարկն ընկած է Ռիաշան, Էստրեյտու ու Կարոլինա մունիցիպալիտետներում՝ Մարանյան նահանգում ։
Տարեկան տեղումների միջին քանակը 1400 մմ է։ Ջերմաստիճանը տատանվում է 15-ից մինչև 39 °C, իսկ միջինը՝ 26 °C է։ Ամենաբարձր կետը ծովի մակարդակից գտնվում է 700 մետր բարձրության վրա ։ Բուսականություն հատկանշական է սերրադոյին, սակայն պարկն ընդգրկում է նաև բաց խոտածածկ շրջաններ։ Տարածքում կան նաև բլուրներ և սարահարթեր։ Հիմնական գետերն են Ֆարինյան, որը գտնվում է պարկի հյուսիսային հատվածում և Իտապեկուրուն, ինչն էլ տեղակայված է հարավային մասում։ Դրանք սնվում են ազգային պարկի շատ աղբյուրներից և վտակներից ։
Պարկը գտնվում է Շապադա դաս Մեսաս տարածաշրջանում, որն ունի զբոսաշրջիկների զգալի ներուժ՝ պայմանավորված հաճելի կլիմայով, ավազաքարային ժայռերով (որոնք ունեն հարուստ ժայռապատկերներ), շատ ջրվեժներով և այլ գրավչություններով։ Դրանց մեծ մասը գտնվում են այն շրջաններում, որտեղ շրջակա միջավայրը փոփոխվել է, կամ, որոնք ունեն խոշոր բնակչություն։ Երկու տարի առաջ պարկի ներսում հիմնական զբոսաշրջային վայրեր եղել են Սան Ռոման և Պրատա ջրվեժները։ Ազգային պարկը բաց չէ այցելուների համար ։
Պահպանություն
Որպես ազգային պարկ նրա հիմնական նպատակներն են բնական էկոհամակարգերի պահպանությունը, ինչը թույլ կտա իրականացնել գիտական հետազոտություններ, կրթական գործունեություն, բացօթյա հանգիստ և էկոտուրիզմ։ Այն նաև պարունակում է ավելի քան 400 կարևոր ջրային ուղիներ ։ Պաշտպանված տեսակներից են օնցիլլան (Leopardus tigrinus), օցելոտը (Leopardus pardalis), պուման (Puma concolor), հսկա մրջնակերը (Myrmecophaga tridactyla) և Չակո արծիվը (Buteogallus coronatus) ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի ազգային պարկեր Կատեգորիա:Կատեգորիա ԲՊՀՄ II
IPhone 5C
iPhone 5C, Apple կազմակերպության սմարթֆոն, հաջորդում է iPhone 5-ին, աշխատում է iOS 7-10.3.3 օպերացիոն համակարգով։ Այն արտադրվում է հինգ տարբեր գույներով՝ կապույտ, դեղին, վարդագույն, կանաչ և սպիտակ։ Այն աշխատում է 32-բիթանոց Apple A6 պրոցեսսորով։ Ընդհանրապես, իր հնարավորություններով շատ մոտ է iPhone 5-ին։ Հեռախոսի կորպուսը պատրաստված է պոլիկարբոնատից, ի տարբերություն iPhone 5s-ին (Ալյումին)։ Պաշտոնապես ներկայացվել է 2013 թվականի սեպտեմբերի 10-ին ԱՄՆ-ի Կալիֆորնիա նահանգի Սան Ֆրանցիսկո քաղաքում, iPhone 5s-ի հետ։
= Վաճառքը = ԱՄՆ-ում և ութ այլ երկրներում՝ Չինաստանը ներառյալ, վաճառքը սկսվեց 2013 թ. սեպտեմբերի 20-ին։ Ինչպես ասել է կազմակերպությունը, 2013 թ. Սեպտեմբերի 20-ից մինչև 22-ը վաճառվել է մոտ 9 մլն հեռախոս, ինչն այդ ժամանակ ճանաչվեց կազմակերպության ամենամեծ քանակությամբ վաճառված հեռախոսը։ 2014 թ սեպտեմբերին ներկայացված iPhone 6-ը խփեց այդ ռեկորդը։
Հեռախոսի գինն առանց պայմանագրի, կախված հիշողությունից կազմում է` 549-649 դոլար ԱՄՆ-ում և 599-699 դոլար Եվրոպայում։
= Սպեցիֆիկացիաներ = Ըստ Էփլի
Հիշողություն
Սկզբնականորեն վաճառվում էին 16 կամ 32 GB հիշողություն ունեցող մոդելները։ 2014 թ սեպտեմբերից հասանելի դարձավ 8 GB հիշողություն ունեցող մոդելը։
Անլար Կապ
Կան մի քանի տարբեր մոդելներ, կախված բջջային ցանցից՝ Բոլոր մոդելները պարունակում են լրացուցիչ անլար կապեր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էփլ Կատեգորիա:IPhone Կատեգորիա:IPhone 5 Կատեգորիա:Սմարթֆոններ
Շնորհավոր Ամանոր (ֆիլմ, 1973)
Շնորհավոր Ամանոր (La Bonne Année), Կլոդ Լելուշի կինոֆիլմը, պրեմիերան կայացել է 1973 թվականին։ Ֆիլմը գունավոր է, սակայն տեսարանների մի մասը սև-սպիտակ են ։
Լինո Վենտուրան և Ֆրանսուազ Ֆաբիանը Սան Սեբաստիայի XXI միջազգային փառատոնին պարգևատրվել են Տղամարդու և կանացի լավագույն դերեր անվանակարգերում ։
1987 թվականին նկարահանվել է ֆիլմի ամերիկյան տարբերակը, գլխավոր դերերում էին Ջոն Ավիլդսենը և Պիտեր Ֆալկը։
Սյուժե
Սայմոնն (Լինո Վենտուրա) իր համագործակից Շառլի (Շառլ Ժերար) հետ պատրաստում է այն, ինչ ինքը նկարագրում է որպես «ավազակության պատմության մեջ առաջին հոգեբանական կողոպուտը», այն է` Կաննի Van Cleef & Arpels ոսկերչական խանութի կողոպուտը։ Նախապատրաստական աշխատանքների ժամանակ գանգստերը ծանոթանում է հարևանությամբ գտնվող հնարժեք իրերի տաղավարի սեփականատեր Ֆրանսուազի (Ֆրանսուազ Ֆաբիան) հետ և սիրահարվում է նրան։ Հանցագործ Սայմոնի ու գեղեցկուհի Ֆրանսուազի սիրո պատմությունը զարգանում է հանցագործության պատմությունից գրեթե անկախ։
Պարգևներ և քննադատություն
Ֆիլմը շատ առումներով նման է Կլոդ Լելուշի այլ աշխատանքներին ։ Այն նկարահանված է փոքր-ինչ հնացած, բայց գրավիչ նոստալգիկ ոճով ։
Ֆիլմը ստացել է իսպանական Սուրբ Գևորգ մրցանակ` «Լավագույն արտասահմանյան ֆիլմ» անվանակարգում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆրանսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:1973 ֆիլմեր
Լաս Էսկոբետասի ամրոց
Լաս Էսկոբետասի ամրոց (Castillo de las Escobetas), ամրոց Իսպանիայի Անդալուզիայի ինքնավար համայնքի Ալմերիա մարզի Գարուխա գյուղում։
Ձկնորսական Գարուխա գյուղը շարունակ տուժում էր Բերեբերական ծովահենների կողմից, մինչև 1766 թվականը, երբ կառուցվեցին պաշտպանական կառույցներ։ 1769 թվականին ավարտվեց ամրոցի կառուցումը։ Ամրոցը կառուցվել է ճարտարապետ Ֆրանցիսկո Ռուիզ Գարիդոյի նախագծով։ Կառուցումից հետո ամրոցն սկսեց ծաղկել։
Ամրոցն ընդգրկվել է Իսպանիայի մշակութային ժառանգությունների ցանկում (Bien de Interés Cultural):
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իսպանիայի ամրոցներ
Չերնովսկոե (գյուղ, Բոլշեբոլդինսկի շրջան)
Չերնովսկոե (Черновское), գյուղ Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Բոլշեբոլդինսկի շրջանի կազմում։
Վիրաբուժություն
Վիրաբուժություն, խիրուրգիա, բժշկագիտության բաժին, ուսումնասիրում է հիմնականում վիրահատական բուժում պահանջող հիվանդությունները, մշակում վիրահատության հնարքները, մեթոդներն ու տեխնիկան։ Վիրաբուժական հիվանդությունները խիստ սահմանազատված հիվանդագին պրոցեսներ չեն, բժշկական մի շարք գործնական ու տեսական գիտելիքների զարգացման հետ կապված այդ հասկացության սահմաններն ընդարձակվում են։ Սինչև 20-րդ դարի կեսերը սրտի հիվանդություններն ուսումնասիրում և բուժում էին միայն թերապևտները։