cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Տարասովկա (գյուղ, Ալեքսանդրիայի շրջան)
Տարասովկա (Тарасівка), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Ալեքսանդրիայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Տարասովկա գյուղում բնակվում էր 214 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Ալեքսանդրիայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ինդուկտոր (այլ կիրառումներ)
Ինդուկտոր ( - գործի եմ գցում, դրդում եմ, գրգռում եմ),
Ջուլջագ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Դաղստան հանրապետության Տաբասարանսկի շրջանի բնակավայրեր
(5207) Հերնշոու
(5207) Հերնշոու (Hearnshaw), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1988 թվականի ապրիլի 15-ին Ալան Գիլմորի և Պամելա Կիլմարտինի կողմից Լեյք Տեկապոյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,551043 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,068 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,0341 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1488,25 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,241895 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 12,78° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1988 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ալան Գիլմորի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Պամելա Կիլմարտինի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Նուտաման կղզի
Նուտաման, էստոնական փոքր կղզի Բալթիկ ծովում և հանդիսանում է Էստոնիայի հարավային դարպասը։ Զբաղեցնում է 58000 քառակուսի մետր։ Հարակից կղզիների հետ կազմում է Վիսլանդի ազգային պարկը, որտեղ պահպանվում են բազմաթիվ թռչնատեսակներ ։ Ենթարկվում է Սաարեմաա նահանգի Լյումանդա շրջանին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ
Պոտենցիալի տեսություն
Պոտենցիալի տեսություն, մաթեմատիկայի բաժին, որն ուսումնասիրում է սուբհարմոնիկ ֆունկցիաներ, ունակություններ, չափի ցրումներ՝ տարբեր տեսանկյուններից և այլ հարակից հարցեր։
Պոտենցիալ դաշտեր
Պոտենցիալի տեսությունը առաջացել է մաթեմատիկական ֆիզիկայի այն բաժնից, որն ուսումնասիրում է մարմինների, լիցքերի և այլ օբյեկտների առաջացրած ուժային դաշտեր։ Ուժային դաշտը (վեկտորական դաշտը)՝
կոչվում է պոտենցիալ դաշտ, եթե գոյության ունի այնպիսի սկալյար v(x, y, z) ֆունկցիա (որն անվանում են a դաշտի պոտենցիալ ֆունկցիա) որ՝
Պոտենցիալ դաշտեր են, մասնավորաբար, գրավիտացիոն դաշտը, էլեկտրաստատիկ դաշտը և այլն։ Օրինակ՝ կետում կենտրոնացված m զանգվածը իր շուրջը ստեղծում է ուժային դաշտ, որի պոտենցիալ ֆունկցիան (նյուտոնյան պոտենցիալ) ունի հետևյալ տեսքը՝
որտեղ, իսկ -ն A և B կետերի հեռավորությունն է, \gamma-ն՝ գրավիտացիոն հաստատունը։
Եթե զանգվածը բաշխված է \rho խտությամբ, ապա դրա ստեղծած ուժային դաշտի ․ պոտենցիալ ֆունկցիան ունի հետևյալ տեսքը՝
Այն V(B) ֆունկցիաները, որոնք կարելի է ներկայացնել վերը գրված տեսքով (\rho-ն ոչ բացասական ֆունկցիա է), սուբհարմոնիկ են․ այս է պատճառը, որ սուբհարմոնիկ ֆունկցիաներն ընդհանրապես պոտենցիալի տեսության ուսումնասիրության կարևորագույն օբյեկտներից են։
1960-ական թվականներին պարզվեց, որ պոտենցիալի տեսության որոշ բաժիններ («Մաքսիմումի սկզբունքին» բավարարող կորիզների հետազոտություններ) և հավանականությունների տեսության որոշ բաժիններ (Մարկովյան պրոցեսների և կիսախմբերի տեսություն) իրականում միասնական տեսություն են։
Կիրառություններ
Պոտենցիալի տեսությունն ունի մի շարք կիրառություններ, օրինակ՝ օգտակար հանածոների հայտնաբերման և դրանց քանակի գնահատման համար օգտվում են գրավիմետրիայի մեթոդից, որի տեսական հիմքը պոտենցիալի տեսության հակադարձ խնդիրն է. այն է, գտնել մարմնի ձևը և խտությունը՝ ունենալով մարմնի՝ իրենից դուրս ստեղծած դաշտի պոտենցիալը։
Կատեգորիա:Պոտենցիալի տեսություն
Կանոնավոր այգի
Կանոնավոր կամ ֆրանսիական այգի (French formal garden, jardin à la française), այգի, որ երկրաչափական կանոնավոր նախագծով է հիմնված, ինչը սովորաբար արտահայտվում է համաչափությամբ և կոմպոզիցիայի կանոնավորությամբ։ Բնութագրական են ուղղագիծ ծառուղիները, ծաղկանոցները, կանոնավոր ձև ունեցող լողավազանները, երկրաչափական որոշակի տեսքով մշակված թփերը։
Կանոնավոր այգիները զարգացման գագաթնակետին են հասել Ֆրանսիայում բարոկկոյի դարաշրջանում (XVII-XVIII դարեր), ինչի օրինակ են Վերսալի այգիները, որոնք ստեղծվել են Լյուդովիկոս XIV-ի լանդշաֆտային ճարտարապետ Անդրե Լեոնոտրի նախագծով։ Կանոնավոր այգու նորաձևությունը Ֆրանսիայից անցել է եվրոպական այլ երկրներ, որտեղ էլ կանոնավոր այգիները կոչվել են ֆրանսիական (jardin à la française) : Սակայն անվանումը պատմականորեն ճիշտ չէ, քանի որ նմանօրինակ այգիներ հիմնելու գաղափարը ծագել է Իտալիայում վերածննդի շրջանում` XIX դարում զարգացման հասնելով Անգլիայում, որտեղ թփերին կենդանիների, թռչունների, սնկերի, պարույրի բարդ ձևեր էին հաղորդում ։
Իտալական ազդեցություն
Ֆրանսիայի արքա Շառլ VIII-ը 1495 թվականին Իտալիա կատարած իր արշավանքից հետո իր հետ Ֆրանսիա է բերել այգեգործ վարպետների, ովքեր ձևավորել են թագավորական Ամբուազ նստավայրը։ Նրան հաջորդած Հենրի II արքան, ով ևս Իտալիայում պատերազմել էր և նույնիսկ այնտեղ հանդիպել Լեոնարդո դա Վինչիին, իտալական այգի է հիմնում արքայական Բլուա դղյակի մոտ։ Սկսած 1528 թվականից` Ֆրանցիսկոս I արքան ձեռնամուխ է լինում Ֆոնտենբլո ամրոցի հարևանությամբ նոր ոճով այգի հիմնելու գործին, որտեղ նախատեսված էին շատրվաններ, Պրովանսից բերված սոճու պուրակներ, ինչպես նաև արհեստական այր, որ Ֆրանսիայում առաջինն էր ։ Շենոնսո դղյակում նոր ոճով երկու այգի են հիմնում. 1551 թվականին դա անում է Դիանա դե Պուատիեն, իսկ 1560 թվականին` Եկատերինա Մեդիչին ։
1536 թվականին ֆրանսիացի ճարտարապետ Ֆիլիբեր Դելորմը Հռոմից վերադառնալուց հետո ձեռնամուխ է լինում Անե դղյակի հարևանությամբ իտալական սկզբունքով այգի հիմնելուն։ Այն դառնում է ֆրանսիական կանոնավոր այգու ամենավաղ դրսևորման վառ օրինակ ։
Չնայած դրան` ֆրանսիական վերածննդի այգիները էապես տարբերվում էին միջնադարյան այգիներից. դրանք նախկինի պես դղյակից անկախ ճարտարապետական հորինվածք էին, որ, որպես կանոն, նրանից բաժանված էին պատով։ Բացակայում էր դղյակի և այգու ներդաշնակ փոխկապակցվածությունը. այգիներն ավելի շուտ դղյակի պաշտպանական միավոր էին հանդիսանում։ Ամեն ինչ փոխվեց XVII դարի կեսերից, երբ հիմնվեցին ֆրանսիական իսկական կանոնավոր առաջին այգիները։
Վերսալի այգիներ
Վերսալի պալատական այգիները, որ ստեղծել է Անդրե Լենոտրը 1662-1700 թվականներին, ֆրանսիական կանոնավոր այգու փայլուն օրինակ են։ Դրանք ամենախոշոր այգիներն էին Եվրոպայում, որ Լյուդովիկոս XIV-ի օրոք զբաղեցնում էին 8.300 հա տարածք ։ Այգիների հիմնական առանցքը ձգված էր արևելքից արևմուտք` արևի շարժմանը համապատասխան։ Առավոտյան Արեգակը լուսավորում էր Փառքի բակը, ապա Մարմարի բակը, հետո լուսավորում էր արքայի ննջասենյակը` մայրամուտին արտացոլվելով Հայելային սրահի հայելիներում ։
Այգիները լի էի անակնկալներով` շատրվաններով, քանդակներով։ Այգիների, ինչպես և պալատական համալիրի գլխավոր խորհրդանիշը արևն էր` Լյուդովիկոս XIV-ի խորհրդանիշը, որ կերպավորված էր Ապոլլոնի արձանի միջոցով։ Ինչպես պալատի կողմից, այնպես էլ դեպի պալատ ուղղված բոլոր տեսարանները ձգտում էին անվերջության. դա խորհրդանշում էր արքայի իշխանությունը ոչ միայն բնության, այլև պալատականների ու հպատակների նկատմամբ ։
Ֆրանսիական կանոնավոր այգու հիմնական սկզբունքները
1638 թվականին Ժակ Բոյսոն իր Traité du jardinage selon les raisons de la nature et d’art աշխատության մեջ նշում է, որ այգու գոյության հիմնական նպատակը մարդուն փոխանցվող գեղագիտական հաճույքն է ։
Այգին` որպես ճարտարապետական դրսևորում
Կանոնավոր այգու հիմնադիրները իրենց աշխատանքը ճարտարապետության դրսևորում էին համարում` տեսողական առումով մեծացնելով տարածությունը և երկրաչափության օրենքներով կարգավորելով բնությունը։ Այգիները ստեղծվում էին սենեկաշարերի (անֆիլադ), միջանցքների ու նախասրահների սկզբունքով, որոնցով պետք է անցներ զբոսնողը։ Իրենց գծագրերում այգեգործները կիրառում էին ճարտարապետական եզրեր։ Որպես պատ այգում ծառայում էին մշակված թփերը։ Խոտածածկ գետինը գորգ էր հիշեցնում` զարդարված բույսերով ու ծառերով։ Դղյակի ջրամատակարարումն ապահովող ճարտարապետների պես լանդշաֆտային ճարտարապետները նախագծում էին շատրվանների, այգու ջրամատակարարումը։ Ջրով լցված մեծ ավազանները փոխարինում էին հայելիներին, իսկ շատրվանների ջրի շիթերը` աշտանակներին։ Վերսալի այգիների բոսկետում Անդրե Լենոտրը տեղադրել էր սպիտակ և կարմիր մարմարից սեղաններ, որպեսզի հյուրասիրություն կազմակերպվի։ Շատրվանների հոսող ջուրը հիշեցնում էր կուլաներն ու գավաթները ջրով լցվելը։ Այգիների ճարտարապետական ձևավորումը պահպանվեց մինչև XVIII դարը, երբ ֆրանսիական կանոնավոր այգուն փոխարինելու եկավ անգլիական բնապատկերային այգին, որի դեպքում ներշնչանքի աղբյուր էր հանդիսանում ռոմանտիկ բնապատկերը։
Այգին` որպես թատրոնի դրսևորում
Կանոնավոր այգիներում հաճախ կազմակերպում էին թատերական ներկայացումներ, երաժշտական ելույթներ, հրավառություն։ 1664 թվականին Լյուդովիկոս XIV-ը Վերսալի նորացված այգիներում կազմակերպել է յոթօրյա հանդիսություն` կատակերգական ու բալետային ներկայացումներով, հրավառությամբ։ Վերսալի այգիներում եղել է ջրային թատրոն, որ զարդարվել է շատրվաններով, աստվածների արձանիկներով (ոչնչացվել են 1770-80 թվականներին)։ Կառուցվել են լիամասշտաբ նավեր` Մեծ ջրանցքով զբոսնելու համար, իսկ այգում առանձնացվել է բացօթյա պարահրապարակ` շրջապատված ծառերով։ Այգում եղել է նույնիսկ ջրային երգեհոն, առակներով ձևավորված հատուկ լաբիրինթոս և քարայր։
Պատկերի մասնատում
Ֆրանսիացի վարպետների մեկ այլ հնարք էր խրամների առանձնահատուկ ահա ձևը։ Այն կիրառվում էր ցանկապատերը, հատվող երկար ծառուղիները քողարկելու համար։ Այնտեղ, ուր ցանկապատը հատում էր համայնապատկերը, փորում էին խոր փոսեր` մի կողմում ուղղահայաց քարե պատով։ Ցանկապատը երբեմն տեղադրում էին փոսի մեջ` այն անտեսանելի դարձնելով նայողին։
17-րդ դարում այգիներն այնքան շքեղ էին, որ դադարում են դղյակի զարդարանք համարվելուց։ Շանտիյի և Սեն Ժերմեն պալատները փայլուն օրինակ էին այն բանի, թե ինչպես է դղյակը դառնում ավելի մեծ տարածք ունեցող այգու դեկորատիվ տարր։
Կանոնավոր այգու նոր տեխնոլոգիաներ
Ֆրանսիական կանոնավոր այգիների ի հայտ գալն ու զարգացումը 17-րդ և 18-րդ դարերում հնարավոր եղան շատ տեխնոլոգիաների մշակման շնորհիվ։ Առաջին հերթին դա մեծ ծավալով գրունտի (géoplastie) տեղափոխումն էր։ Այդ տեխնոլոգիան այգեգործական արվեստին էր անցել ռազմարվեստից։ Կարևոր դեր է ունեցել հրետանային զենքի մշակումը, քանի որ դրանց համար անհրաժեշտություն էր խրամատների արագ փորումը և գրունտային ամրությունների ձևավորումը։ Արդյունքում ստեղծվել էին հող տեղափոխելու համար նախատեսված հատուկ կողովներ, ֆուրգոններ, ձեռնասայլակներ։ Այս հարմարանքներն օգտագործել է Անդրե Լենոտրը ավազանների, ջրանցքների փորման ժամանակ։
Մեծ նշանակություն է ունեցել հիդրոլոգիան (hydrologie), այսինքն` այգիների, շատրվանների ջրամատակարարումը։ Այս ոլորտում Վերսալում առանձնակի հաջողություն չգրանցվեց, քանի որ այն գտնվում էր բարձունքում. նույնիսկ 221 պոմպերով հարմարանքը, ջուրը բարձրացնելու համար ջրանցքային համակարգի մշակումը, 1681 թվականին հսկայական պոմպի տեղադրումը չօգնեցին հասնելու ցանկալի արդյունքին` բոլոր շատրվանները միաժամանակ աշխատեցնելու համար խողովակներում անհրաժեշտ ճնշման առկայությանը։ Այդ պատճառով արքայի զբոսանքի ժամանակ նրա ամբողջ ուղերթի շրջագծով շարվում էին ջրամատակարարները, որպեսզի միացնեն շատրվաններն այգու այն հատվածում, որտեղով անցնելու էր արքան։
Մեծ զարգացում ապրեց հիդրոպլազիան (hydroplasie)` այն տեխնոլոգիան, որ շատրվանների ջրի շիթերին տարբեր ձև էր հաղոդում։ Ջրի շթի ձևը կախված էր ջրի ճնշումից և ծայրամասի ձևից։ Այս տեխնոլոգիան թույլ էր տալիս նոր ձևեր մշակել, որոնցից են կակաչ (tulipe), կրկնակի փունջ (double gerbe), ժիրանդոլ (Girandole), աշտանակ (candélabre), ծաղկեփունջ (corbeille), փուչիկ օդում (La Boule en l’air), հովհար (L’Evantail): Այն ժամանակներում այս արվեստը սերտորեն առնչվում էր հրավառության արվեստին, որտեղ ցանկալի էֆեկտի էին հասնում ոչ թե ջրի, այլ կրակի միջոցով։ Ջրի և կրակի խաղերը հաճախ ուղեկցվում էին երաժշտությամբ, ինչը խորհրդանշում էր այն, թե ինչպես է մարդու կամքը ձև հաղորդում բնության երևույթներին։
Մեծ զարգացման հասավ նաև բուսաբուծությունը, ինչը թույլ տվեց Եվրոպայի հյուսիսում աճեցնել ավելի տաք շրջաններին բնորոշ բույսեր, որոնք, աճեցվելով փակ տարածքում, այնուհետև թաղարներով տեղափոխվում էին բացօթյա տարածք։ Ֆրանսիայում առաջին ծաղկաջերմոցը կառուցվել է 16-րդ դարում այն բանից հետո, երբ իտալացիների դեմ պատերազմների արդյունքում Ֆրանսիայում հայտնվեցին առաջին նարնջենիները։ Վերսալի ծաղկաջերմոցի պատերի հաստությունը հասնում էր 5 մ-ի, իսկ կրկնակի պատերը թույլ էին տալիս ձմռանը անհրաժեշտ ջերմաստիճանը պահպանել։ Մեր օրերում այն տեղավորում է 1.200 ծառ։
Ծառեր, ծաղիկներ, կանոնավոր այգու երանգներ
18-րդ դարի ֆրանսիական այգիներում դեկորատիվ բույսեր հազվադեպ էին հանդիպում, և հետևաբար նրանց գունային երանգը հարուստ չէր` կապույտ, վարդագույն, սպիտակ, մանուշակագույն։ Ավելի վառ երանգները` դեղին, կարմիր, նարնջագույն, ի հայտ են եկել 1730 թվականից հետո, երբ Եվրոպային հասու եղան բուսաբանության ձեռքբերումները։ Կակաչների սոխուկները և էկզոտիկ այլ բույսեր ներմուծվեցին Թուրքիայից և Հոլանդիայից։
Վերսալում և մյուս այգիներում դեկորատիվ կարևոր տարր էր թփերի կամ փոքր ծառերի մշակմամբ երկրաչափական ծավալային հատուկ ձև ստանալը (տոպիար)։ Դրանք շարքերով ձևավորում էին այգու գլխավոր առանքի շուրջ` ընդմիջելով քանդակներով։ Ծաղիկները սովորաբար թաղարներով բերվում էին Պրովանսից` փոփոխվելով 3-4 տարին մեկ։ Վերսալի` 1686 թվականի ֆինանսական հաշվետվություններից երևում է, որ օգտագործվել է դեղին նարգիզի 20.050, ալպիական մանուշակի 23.000 և շուշանի 1.700 սոխուկ ։ Հասուն հսկայական ծառերը բերվում էին Կոմպիենի և Արտուայի անտառներից։ Շատ ծառեր, չդիմանալով տեղափոխություններին, չորանում էին, սակայն դրանք փոխարինվում էին նորերով։
Վերսալի ծառերի մեծ մասը տեղափոխվել է անտառներից։ Օգտագործվել են բոխի, թեղի, լորենի, հաճարենի։ Աճեցրել են նաև Թուրքիայից բերված շագանակենի, ակացիա։
Այգում ծառերը կտրում էին հորիզոնական` տալով դրանց երկրաչափական ցանկալի ձևը։ Միայն 18-րդ դարում թույլ տվեցին, որ ծառերն աճեն բնական եղանակով։
Կանոնավոր այգիների անկում
1700 թվականին մահանում է Անդրե Լենոտրը, սակայն նրա աշակերտներն ու գաղափարակիցները գերիշխում էին Ֆրանսիայի այգեգործական արվեստում Լյուդովիկոս XV-ի կառավարման ողջ ընթացքում։ Նրա զարմիկ Կլոդ Դեգոն Ֆիլիպ II Օռլեանցու խնամակալի պատվերով այգիներ է հիմնել Բանյոլեում (Սեն-Սեն-Դենի դեպարտամենտ), իսկ մեկ ուրիշ ազգական` Դեգոյի փեսա Գարնիե Դիլը, 1746 թվականին այգիներ է հիմնել Կրեսիում (Էր և Լուար դեպարտամենտ) մարքիզուհի դե Պոմպադուրի համար ։ Այգիներ ստեղծելիս նախկինի պես ներշնչանքի աղբյուր էր հանդիսանում ոչ թե բնությունը, այլ ճարտարապետությունը։ Այսպես` մասնագիտությամբ ճարտարապետ Անժ-Ժակ Գաբրիելը նախագծել է Վերսալի այգիների որոշ մասը, Շուազի և Կոմպիենի այգիները։
Ժամանակի հետ կանոնավոր այգիներում սկսեցին դրսևորվել որոշակի շեղումներ երկրաչափական խիստ ձևերից։ Ժանեկազարդ պարտերներին փոխարինելու եկան սիզախոտային պարտերները, ինչը շատ ավելի հեշտ էր խնամել։ Շրջանի ձևը իր տեղը զիջեց օվալին, ծառուղիները ձգվեցին Х նշանի տեսքով, ի հայտ եկան անկանոն ութանկյան տեսքով պատկերներ։ Այգիներ սկսեցին հիմնել բնական լանդշաֆտի վրա` փոխանակ հարթեցնելու մակերևույթը։
18-րդ դարի կեսերին ֆրանսիական կանոնավոր համաչափ այգիները անկում են ապրում` իրենց տեղը զիջելով բնապատկերային այգիներին, որոնք պահանջարկ էին վայելում անգլիական ազնվականների և խոշոր հողատերերի շրջանակում, ինչպես նաև չինական ոճին, որ Ֆրանսիա էին ներմուծել ճիզվիտները։ Այդ ոճերը անտեսում էին համաչափությունը` գերադասելով իրական բնապատկերները։ Ֆրանսիական շատ կալվածքներում տան հարակից տարածքը ձևավորում էին կանոնավոր այգու պահանջների համապատասխան, իսկ տարածքի մնացած մասը` նոր ոճով, որ տարբեր անուններով էր մատնանշվում` անգլիական, անգլիա-չինական, բնապատկերային, էկզոտիկ։ Համենայն դեպս, Ֆրանսիայում կանոնավոր այգու պահանջարկը անկում է ապրում, և սկսվում է բնապատկերային այգու դարաշրջանը, որի ներշնչանքի աղբյուր էին գեղանկարչությունը, գրականությունը և փիլիսոփայությունը, այլ ոչ թե ճարտարապետությունը ։
Ներկայումս հազվադեպ են հիմնում մեծածավալ կանոնավոր այգիներ։ Այդպիսի հաջող դրսևորում է, օրինակ, նորմանդական Շան դե Բատայ (Château du Champ de Bataille) համալիրի այգին, որ նախագծել է դիզայներ Ժակ Գարսիան։ Այս այգու մակարդակները բարձրանում են պալատից հեռանալուն զուգընթաց, ինչպես իսպանական Լա Գրանխա (La Granja) պալատի այգիներում։ Այգու վերջնակետը ուղղագիծ մեծ ջրավազանն է։ Ինչպես դասական կանոնավոր այգիներում, Շան դե Բատայի այգիներում ևս մեծ տեղ է հատկացված քանդակներին, որոնք Ժակ Գարսիան փոքր-ինչ փոփոխել է` ավելացնելով այլաբանական և մասոնական մոտիվներ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Այգեգործություն
Գոլդեն Վալի շրջան (Մոնտանա)
Գոլդեն Վալի շրջան (Golden Valley County), ԱՄՆ Մոնտանա նահանգի 56 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 3.043 կմ² է, բնակչությունը՝ 1.042 մարդ (2000 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Ռայգեյտ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1920 թ.։
Կատեգորիա:Մոնտանայի շրջաններ
Գոյկո Միտիչ
Գոյկո Միտիչ (Гојко Митић, ), հարավսլավացի կինոդերասան, ռեժիսոր և կասկադյոր (ազգությամբ սերբ), հայտնի է դարձել հնդկացիների մասին ֆիլմերով։ Հնդկացիների թեմատիկայով ընդամենը նկարահանվել է 15 կինոնկարում, որտեղ էկրանավորել է Չինգաչգուկի, Տեկումսեհի Վինետուի և այլ հնդկացիների կերպարներ։
Կենսագրություն
Գոյկո Միտիչը ծնվել է 1940 թվականին Սերբիայի Լեսկովաց քաղաքին կից Ստրոյկովիցե գյուղում (այն ժամանակ Հարավսլավիա), գյուղացիների ընտանիքում։ ավարտել է Բելգրադի ֆիզիկական կուլտուրայի ինստիտուտը։ 1966 թվականին տեղափոխվել է Արևելյան Բեռլին ։
Կինոնկարներ հնդկացիների մասին
Գոյկո Միտիչը 1960 թվականին նկարահանվել է «Լանսելոտը և թագուհին» կինոնկարում, հետագայում Կարլ Մայի ստեղծագործությունների հիման վրա նկարահանված Վինետուի մասին կինոնկարների սերիաների մասսայական տեսարաններում։ 1966 թվականին տեղափոխվելով Արևելյան Բեռլին, սկսել է նկարահանվել ԴԵՖԱ կինոստուդիայում՝ հնդկացիների դերում։ Նույն թվականին էկրան է դուրս գալիս «Մեծ Արջի որդիները» կինոնկարը, որտեղ Միտիչը կատարում է գլխավոր՝ հնդկացի առաջնորդի դերը։ Գլխավոր դերի համար Գոյկո Միտիչին ընտրել էր ռեժիսոր Յոզեֆ Մախը ։ Կինոնկարը մեծ հաջողություն ունեցավ, հատկապես երիտասարդության շրջանում ։
1967 թվականին էկրան է բարձրացել «Չինգաչգուկ Մեծ օձը» կինոնկարը, որտեղ Միտիչը կատարեց Չինգաչգուկի դերը։ Ֆիլմը ստեղծվել էր ըստ Ֆենիմոր Կուպերի «Գազանորսը» վեպի։
Նահանջ իստեռնից
Հանդիսատեսի հետաքրքրության անկումից հետո Միտիչը տեղափոխվել է Գերմանիայի Դեմոկրատական Հանրապետություն և սկսել է նկարահանվել հեռուստասերիալներում։ Խաղացել է Բադ Զագեբերգի թատրոնում, կատարել է Տրուֆալդինոյի, Ռոբին Հուդի և Սպարտակի դերերը։ 1970-ական թվականներին մասնակցել է Վիկտոր Հյուգոյի «Մարի Թյուդոր»-ում, կատարելով Ավազակ Ֆաբիանի դերը։ Նկարահանվել է «Մահվան արխիվ» հեռուստասերիալում և «Երկու տիրոջ ծառա» հեռուստաթատրոնում։ Նկարահանել է մի քանի մանկական կինոնկար։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հարավսլավացի կինոդերասաններ Կատեգորիա:Սերբ դերասաններ Կատեգորիա:Սերբ ռեժիսորներ Կատեգորիա:Բելգրադի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Սերբ կինոռեժիսորներ
Կուպիևախա (այլ կիրառումներ)
Կուպիևախա, կարող է վերաբերել՝
Պարտիզակի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Արագածոտնի մարզի Պարտիզակ գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 1 հուշարձան (1 միավոր)։
|}
Ագունգ Լաքսոնո
Ագունգ Լաքսոնո (Agung Laksono, ), ինդոնեզացի պետական գործիչ։ Ինդոնեզիայի ժողովրդական բարեկեցության հարցերով համակարգող նախարար (2009-ից), Ժողովրդական ներկայացուցիչների խորհրդի նախագահ (2004-2009), Ինդոնեզիայի երիտասարդության և սպորտի նախարար (1998-1999, 2012-2013), Ինդոնեզիայի կրոնի հարցերով նախարարի պաշտոնակատար է(2014)։ Գոլքար կուսակցության անդամ է։ 2004-2009 թվականներին Ժողովրդական ներկայացուցիչների խորհրդի խոսնակ էր։ 2004 թվականի դեկտեմբերին Գոլքար կուսակցության համագումարում նա ընտրվել է կուսակցության փոխնախագահ։
Լաքսոնոն Իրանի միջուկային ծրագրի կողմնակիցն է ։ Եղել է ներկայումս գոյություն չունեցող Adam Air կոմերցիոն ավիաընկերության համահիմնադիրը, որը փակվել է մի շարք դժբախտ պատահարներից հետո ։ Ունի Ինդոնեզիայի բժշկական համալսարանի աստիճան։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ինդոնեզիայի ժողովրդական ներկայացուցիչների խորհրդի նախագահներ Կատեգորիա:Քաղաքական գործիներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ինդոնեզիայի մարդկային զարգացման և մշակույթի հարցերով համակարգող նախարարներ Կատեգորիա:Մահապուտրայի աստղի շքանշանների ասպետներ Կատեգորիա:Միասնական Ինդոնեզիայի երկրորդ կառավարության անդամներ
Լանգեկարե կղզի
Լանգեկարե, էստոնական փոքր, անմարդաբնակ կղզի Բալթիկ ծովում, Հիյումաա կղզու մոտ և հանդիսանում է նրա լանդշավտի շարունակությունը։ Զբաղեցնում է 1,2 հա տարածք։ Այստեղ պահպանվում են բացառիկ բուսատեսակներ և թռչուններ ։ Կղզին նաև հանդիսանում է համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ Կատեգորիա:Անմարդաբնակ կղզիներ
Տարասովո-Շևչենկովո
Տարասովո-Շևչենկովո (Тарасово-Шевченкове), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Ալեքսանդրիայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Տարասովո-Շևչենկովո գյուղում բնակվում էր 197 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Ալեքսանդրիայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Լևենկի (գյուղ, Տյոմկինսկի շրջան)
Լևենկի (Левенки), գյուղ Ռուսաստանի, Սմոլենսկի մարզի Տյոմկինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Տյոմկինսկի շրջանի բնակավայրեր
Սակոբիան
Սակոբիանո (საკობიანო), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Կախեթի մարզի Ախմետայի շրջանում։
Դիրք
Գյուղը Ախմետայից գտնվում է դեպի հյուսիս Պանկիսի կիրճում։ Մոտակա գյուղերն են՝ հյուսիս-արևելքում - Դուիսի, հարավում - Քորեթ, արևելքում – Ծինուբան, արևմուտքում - Ճարթալա
Ծանոթագրություններ
ВСЛУХ.RU - В Грузии готовится десант наемников в Чечню
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ախմետայի շրջան
Գարֆիլդ շրջան (Նեբրասկա)
Գարֆիլդ շրջան (Garfield County), ԱՄՆ Նեբրասկա նահանգի 93 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.476 կմ² է, բնակչությունը՝ 1.902 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Բուրուել բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1884 թ.։
Կատեգորիա:Նեբրասկայի շրջաններ
Յիեկյուլա (գյուղ, Կեինա շրջան)
Յիեկյուլա (Jõeküla), գյուղ Էստոնիայի Հիյումաա նահանգի Կեինա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 19 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Հիյումա նահանգի Կեինա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Հացիկ (Մշո գավառ)
Հացիկ (Հասիկ, Հացիկ ), գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառում ։ Գտնվում է Մուշ քաղաքից հյուսիս-արևելք՝ արգավանդ գետահովտում։
Պատմություն
Բազմաթիվ հեղինակներ Հացիկ գյուղը նույնացնում են Մեսրոպ Մաշտոցի ծննդավայր Հացեկ կամ Հացեկաց գյուղի հետ, սակայն ըստ Սողոմոն Տարոնցու այն գտնվում էր Հացիկ գյուղից 6-7 կմ հեռավորության վրա։ XX դարում հազիվ էին նշմարվում Հացեկացի ավերակները։
Հացիկն ավերվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Բնակչության մեծ մասը կոտորվել է թուրքերի ձեռքով։
Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահություն, երկրագործություն և առևտուրն էր։
Պատմամշակութային կառույցներ
Հացիկն ուներ եկեղեցի։
Կրթություն
Գյուղում գործում էր վարժարան ։
Միլիոնավոր կատուներ
«Միլիոնավոր կատուներ» (Millions of Cats), նկարազարդ գիրք, որը 1928 թվականին գրել և նկարազարդել Վանդա Գագը։ 1929 թվականին գիրքն արժանացել է Ջոն Նյուբերիի մրցանակին՝ դառնալով այն քիչ թվով նկարազարդ գրքերից մեկը, որոնց շնորհվել է այդ մրցանակը։ «Միլիոնավոր կատուներ» գիրքը ամերիկյան ամենահին նկարազարդ գիրքն է, որը տպագրվում է մինչ օրս ։
Սյուժե
Հեղինակի եղբոր ձեռքով գրված տեքստը պատմում է ծեր ամուսինների մասին, որոնք գիտակցում են, որ իրենք շատ միայնակ են։ Կինը ցանկանում է կատու ունենալ, որպեսզի խաղա նրա հետ, այդ պատճառով էլ ամուսինը գնում է գեղեցիկ կատու որոնելու, որ բերի տուն։ Ճանապարհորդության վերջում տնից հեռու նա գտնում է բլրալանջ, որը ծածկված է «կատուներով այստեղ, կատուներով այնտեղ, կատուներով ու կատվի ձագերով ամենուր։ Հարյուրավոր կատուներով, հազարավոր կատուներով, միլիոնավոր ու միլիարդավոր ու տրիլիոնավոր կատուներով»։ Այդ ռիթմիկ արտահայտությունը հետագայում մի քանի անգամ կրկնվում է ամբողջ պատումի ընթացքում։
Շուտով դրսում լռություն է տիրում։ Երբ նրանք համարձակվում են դուրս գալ, կատուների ոչ մի հետք այլևս չէր երևում․ ակնհայտ է, որ կատուները իրար կերել էին ամենագեղեցիկը ճանաչվելու համար դաժան պայքարում։ Այնուհետև ծերուկը նկատում է մի նիհար կատվի, որը թաքնվել էր բարձր խոտերի մեջ։ Այդ կատուն փրկվել էր, քանի որ նա իրեն չէր համարել գեղեցիկ, այդ պատճառով էլ մյուս կատուները չէին հարձակվել նրա վրա։ Ամուսինները վերցրին այդ կատվին իրենց հետ տուն, նրանք կատվին լողացնում էին, կերակրում էին և օրեր անց նկատում են, որ նա դարձել է փափկամազ ու գեղեցիկ կատու, հենց այնպիսին, ինչպիսին իրենք ցանկանում էին։
Ժառանգություն
Վանդա Գագն այս գրքում առաջին անգամ կիրառել է երկու էջանոց շրջադարձ։ Գրող ու գրախոս Անիտա Սիլվին բացատրել է․ «Նա օգտագործել է երկու էջերը՝ պատումի միջով անցկացնելու համար՝ դրանք միավորելով նկարազարդմամբ, որը զբաղեցնում է էջի ամբողջ շրջադարձը․ նրա սիրելի նկարազարդումը գտնվում է գրքի մեջտեղում։ Դրանում պատկերված է ծերունին, որ տանում էր կատուներին բլրի վրայով» ։ Այդ գիրքը շարունակում է ժողովրդականություն վայելել ծնողների և երեխաների, ինչպես նաև քննադատների շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1928 գրքեր Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր Կատեգորիա:Անգլերեն գրականություն Կատեգորիա:Հորինված կատուներ
Ռաբակ (գյուղ, Յանաուլսկի շրջան)
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 453 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Յանաուլսկի շրջանի բնակավայրեր
Նոյբրանդենբուրգ
Նոյբրանդենբուրգ (Neubrandenburg, Nowy Braniboŕ, Branibor Nowy ), քաղաք Գերմանիայում, որը գտնվում է Մեկլենբուրգ-Առաջավոր Պոմերանիա երկրամասում։
Քաղաքը գտնվում է Դոլենսկ լճի մոտ և զբաղեցնում է 85,65 կմ² տարածք։ 2013 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով, քաղաքում բնակվում է 63 437 մարդ ։
Պատմություն
Նոյբրանդենբուրգը հիմնադրվել է 1248 թվականի հունվարի 4-ին Բրանդենբուրգի կոմս Յոհան I-ի կողմից։
1945 թվականին խորհրդային բանակի օգնությամբ ազատվել է ֆաշիստական պաշարումից։ Ազատագրումից հետո քաղաքապետ է նշանակվել Բարլիբայ Սոգնաևը։
Արտաքին հղումենր
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:1248 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Լևիկի
Լևիկի (Левыки), գյուղ Ռուսաստանի, Սմոլենսկի մարզի Ռուդնյանսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 3 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռուդնյանսկի շրջանի բնակավայրեր
Պավել Մամբերյան
Պավել Գրիշայի Մամբերյան, հայ ազատամարտիկ։
Մարտական ուղին
Մասնակցել է Վարդենիսի և Զանգեզուրի սահմանամերձ գյուղերի պաշտպանությանը։ 1990 թվականից պարտիզանական շարժման ամենաակտիվ մասնակցիներից էր՝ Շահումյանի շրջանում։ Ղեկավարել է «Եղնիկ» պարտիզանական ջոկատի հետախուզությունը ։ Ուներ սպայական կոչում։ Իր ռազմական ունակությունների շնորհիվ կարողացել է լեռնական և անտառածածկ վայրերով անկորուստ տեղափոխել Շահումյանի շրջանի գաղթականներին։ 1993 թվականի հունիսի 16-ին Մարտակերտի շրջանի Հակոբ Կամարի գյուղի մոտ Պավելն իր ջոկատով ընկնում է շրջապատման մեջ։ Թվով տասնապատիկ անգամ գերազանցող թշնամին ցանկանում էր ոչնչացնել խումբը։ Թշնամու օղակի ճեղքում գտնվելով՝ Պավելն իր մի քանի ընկերներով փակում էր ճեղքվող խմբի թիկունքը և հենց այդ ժամանակ էլ ծանր վիրավորվում է։ Նույնիսկ այդ վիճակում նա շարունակում է հերոսաբար մաքառել ու կռվել, բայց այդ պահին թշնամու նշանառու գնդակից կտրվում է 25-ամյա երիտասարդ կյանքի թելը։
Անձնական կյանք
Պավելն ամուսնացած էր։ Իր կյանքի ընկերուհուն ընտրել էր Արցախի հերոսամարտի օրերին։ Ունի մեկ դուստր՝ Նազիկը։
Պավել Գրիշայի Մամբերյանի անունով է կոչվել Մեծամոր ավանի մանկապարտեզներից մեկը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Տրուդովկա (գյուղ, Ալեքսանդրիայի շրջան)
Տրուդովկա (Трудівка), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Ալեքսանդրիայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Տրուդովկա գյուղում բնակվում էր 129 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Ալեքսանդրիայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ջենի Թոմփսոն
Ջենի Թոմփսոն (Jenny Thompson, ), ամերիկացի լողորդուհի:, առավել շատ տիտղոսներ նվաճած մարզուհիներից մեկն աշխարհում։ Վաստակել է օլիմպիական 12 մեդալ, որոնցից ութը՝ ոսկե, և, բացի այդ, դարձել է աշխարհի 18-ակի չեմպիոնուհի...
Լող մարզաձևով զբաղվել է 7 տարեկանից։ 14 տարեկանում իր նորամուտն է նշել միջազգային մրցասպարեզում՝ հանդես գալով պանամերիկյան խաղերում, որտեղ նվաճել է մեկական ոսկե և բրոնզե մեդալ համապատասխանաբար 50 և 100 մետր ազատ ոճով լողում։
Թոմփսոնը 1990-ականներին լողի միջազգային ասպարեզում ամենահամբավավոր լողորդուհիներից էր։ Չնայած նա անհատական մրցապայքարում երբեք չի եղել օլիմպիական չեմպիոն, այդուհանդերձ ոչ մի լողորդուհի չի կարողացել ավելի շատ օլիմպիական մեդալ վաստակել, քան նա։ ԱՄՆ-ի փոխանցումալողի թիմերի հետ Ջենին ընդհանուր առմամբ ութ ոսկե մեդալ է նվաճել 1992, 1996 և 2000 թվականի օլիմպիական խաղերում։ Նա նաև 100 մետր ազատ ոճով լողում օլիմպիական անհատական արծաթե մեդալ է նվաճել Բարսելոնայում 1992 թվականին և այդ նույն մրցաձևում բրոնզե մեդալ՝  Սիդնեյում, 2000 թվականին. Աթենքի 2004 թվականի օլիմպիական խաղերում նա արծաթե մեդալ է նվաճել  4 × 100 մ խառը փոխանցումալողում և ևս մեկ արծաթ՝ 4 × 100 մ ազատ ոճով փոխանցումալողում։
Անհատական մրցաձևերում նրա համար թերևս առավել հաջողակ էր 1998 թվականը, երբ լողի աշխարհի առաջնությունում դարձավ մոլորակի կրկնակի չեմպիոնուհի՝ հաղթանակներ տանելով 100 մ բաթերֆլայ և 100 մ ազատ ոճով լողի մրցումներում.
2006 թվականին Ջենին ավարտել է Կոլումբիա համալսարանի բժշկական քոլեջը և անեսթեզիոլոգի մասնագիտությամբ աշխատանքի անցել Բոստոնի բուժհիմնարկներից մեկում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մարզիկներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Կին Կատեգորիա:1973 ծնունդներ Կատեգորիա:Ամերիկացիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի լողորդներ Կատեգորիա:Ամերիկացի օլիմպիական չեմպիոններ Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:2004 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ Կատեգորիա:2000 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ Կատեգորիա:Սթենֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ամերիկացի մարզուհիներ Կատեգորիա:2004 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ Կատեգորիա:Օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ Կատեգորիա:Օլիմպիական չեմպիոններ Կատեգորիա:Օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Թուրալ Աբասզադե
Թուրալ Իլգար օղլի Աբասզադե (Abbaszadə Tural İlqar oğlu, ), ադրբեջանցի ֆուտբոլիստ, ամպլուա դարպասապահ։ Հանդես է գալիս ադրբեջանական «Նեֆտչալա» ֆուտբոլային ակումբում։
Կենսագրություն
Թուրալը «Նեֆտչի» ֆուտբոլային ակումբի սան է։ Ֆուտբոլով սկսել է զբաղվել 2002 թվականից՝ 10 տարեկանից, ադրբեջանական «Օլիմպիա» ֆուտբոլային ակումբում։ Մարզիչը եղել է Արիֆա Օրուջևան։ 13 տարեկան հասակում սկսել է խաղալ ադրբեջանական «Նեֆչիտա» ֆուտբոլային ակումբում, որտեղ մարզիչը եղել է Իսլամ Կերմինովը ։
Ակումբային կարիերա
Պրոֆեսիոնալ կարիերան սկսել է 2008 թվականին «Մուգան» ֆուտբոլային ակումբում։ 2013 թվականի ամռանը տեղափոխվել է «Նեֆտչալա» ֆուտբոլային ակումբ։ Հանդես է գալիս ադրբեջանական առաջնության առաջին դիվիզիոնում ։
Ադրբեջանի ազգային հավաքական
Խաղացել է Ադրբեջանի պատանեկան, երիտասարդական և ազգային հավաքականում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանցի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Թուրք ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:1992 ծնունդներ Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 26 ծնունդներ Կատեգորիա:Բաքու քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի դարպասապահներ
Իդիոադապտացիա
Իդիոադապտացիա (հուն. idios-յուրահատուկ և ադապտացիա), էվոլյուցիայի ընթացքում, բացի խոշոր հարմարանքներից, ինչպիսին են արոմորֆոզները, կենդանի օրգանիզմների մոտ ի հայտ են գալիս նաև միջավայրի պայմանների որոշակի փոփոխությունների հետ կապված ավելի նեղ հարմարանքներ։ Այդպիսի հարմարանքները Ա. Ն. Սևերցովը անվանել է իդիոադապտացիաներ։
Օրինակներ
Իդիոադապտացիաներ են, օրինակ, Չ.Դարվինի կողմից նկարագրված Գալապագոսյան կղզիներում բնակվող սերինոսների տարբեր տեսակների կտցի ձևերը։ Ունենալով կառուցվածքային միևնույն առանձնահատկությունները՝ սերինոսները տարբեր պայմաններում բնակվելու հետևանքով ձեռք են բերել այդ պայմաններում ապրելու հատկություններ։ Սերինոսների որոշ տեսակներ հարմարվել են միջատներով, մյուսները՝ սերմերով սնվելուն, կան նաև բույսերով սնվողներ։ Ծառաբնակ կենսակերպ վարող որոշ երկկենցաղների, ավազուտներում բնակվող մի շարք մողեսների մատները կրում են լայնացումներ, որոնք թույլ չեն տալիս նրանց թաղվելու ավազի մեջ։ Մերձհատակյա կենսակերպ վարող շատ ձկների` տափակաձկների, կատվաձկների մարմնի տափակությունը, հատակի նման գունավորում ունենալը իդիոադապտացիայի ցայտուն օրինակներ են։ Էվոլյուցիայի ընթացքում իդիոադապտացիաների ուղիով են առաջանում տեսակները, ցեղերը, ընտանիքները։ Իդիոադապտացիաները նույնպես հանգեցնում են տեսակի թվաքանակի մեծացմանը, արեալի ընդարձակմանը, տեսակառաջացման արագացմանը, այսինքն` կենսաբանական առաջադիմությանը։ Ի հակադրություն արոմորֆոզների իդիոադապտացիանները չեն ուղեկցվում օրգանիզմների կազմավորվածության և կենսագործունեության ինտենսիվության մակարդակի ընդհանուր բարձրացմամբ։
Իդիոադապտացիաների տեսակները
գ)միմիկրիա (ճանճեր, սողուններ) (կկվի կողմից ձվի նետումը այլ կենդանիների բույնը, խնամք սերնդի նկատմամբ)։
Կատեգորիա:Էվոլյուցիոն կենսաբանություն
(5208) Ռոյեր
(5208) Ռոյեր (Royer), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1989 թվականի փետրվարի 6-ին Էլեանոր Հելինի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,604138 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,4799 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,7284 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1534,95 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,234535 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 15,89° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1989 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էլեանոր Հելինի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Գոսպեր շրջան (Նեբրասկա)
Գոսպեր շրջան (Gosper County), ԱՄՆ Նեբրասկա նահանգի 93 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.186 կմ² է, բնակչությունը՝ 2.143 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Էլվուդ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1873 թ.։
Կատեգորիա:Նեբրասկայի շրջաններ
Փիչխովան
Փիչխովա (ფიჩხოვანი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Կախեթի մարզի Ախմետայի շրջանում։
Դիրք
Գյուղը մարզկենտրոն Ախմետայից գտնվում է դեպի հյուսիս։
Մոտակա գյուղեր. հյուսիսում՝ Վերին Խալածան, հարավում՝ Վերին Ալվան և Ներքին Ալվան, արևելքում` Մագրաան, արևմուտքում՝ Քորեթ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ախմետայի շրջան
Բասբի Բերկլի
Բասբի Բերկլի, իրական անունը և ազգանունը Վիլյամ Բերկլի Ինոս (Busby Berkeley William Enos, ), ամերիկացի կինոռեժիսոր և պարուսույց։ Հայտնի է մեծ թվով մասնակիցների և նրանց անսպասելի վերադասավորումներով հանդերձված պարային համարների բեմադրությամբ՝ կալեյդոսկոպի սկզբունքով։
Կենսագրություն
Ծնվել է դերասանուհի Գերտրուդա Բերքլիի ընտանիքում։ Այն բանից հետո, երբ դերասաններ Ամի Բասբիի և Ուիլյամ Ժիլետտի ընտանիքի ընկերը համաձայնել է լինել տղայի կնքահայրը, տղայի ամբողջական անունը դարձել է Բասբի Բերկլի Ուիլյամ Էնոս։ Գերտրուդա Բերկլին ակտիվորեն աշխատել է որպես համր կինոյի դերասանուհի և արդեն հինգ տարեկանում փոքրիկ Բասբին մասնակցել է ֆիլմերից մեկի մի քանի տեսարանների նկարահանումներին։ 12 տարեկանում ընդուվել է քոլեջ, որը կենտրոնացած է ապագա սպաների պատրաստման վրա։ 1914 թվականինին նա ավարտել է քոլեջը՝ լեյտենանտի պաշտոնով։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբից Բերկլին զորակոչվել է հրետանու, սակայն ծառայել է զորահանդեսներ և բանակային հանդիսավոր միջոցառումներ կազմակերպող ստորաբաժանումում ։ Զորացրվելով՝ 1910-ական թվականների վերջից մինչև 1920-ական թվականների սկիզբ նա աշխատել է պարուսույց Բրոդվեյի թատրոններում և մասնակցել այնպիսի հայտնի մյուզիքլի ստեղծմանը, ինչպիսին է «Կոնեկտիկուտի յանկին» («A Connecticut Yankee», 1927 թվական), որը ստեղծվել է Մարկ Տվենի «Կոնեկտիկուտի յանկիները Արթուր թագավորի բակում» վեպի հիման վրա, և որը դիմագրավել է ավելի քան 400 ներկայացումների ։ Արդեն այդ ժամանակ սկսել է ձևավորել Բերկլիի ոճը, որպես բարդ, երկրաչափական ճշգրիտ վերակառուցումներ ունեցող տպավորիչ պարային համարներ բեմադրող։
ԱՄՆ-ում մեծ ճգնաժամը զգալիորեն մեծացրել է մատչելի զվարճանքի պահանջարկը, այդ թվում՝ թեթև ժամանցային կինեմատոգրաֆը։ 1933 թվականին Բասբի Բերկլին որպես պարի բեմադրիչ մասնակցել է «42-րդ փողոց» մյուզիքլում («42nd Street»), որը հետագայում ներառվել է ԱՄՆ-ի ֆիլմերի ազգային ցուցակում։ Նույն տարում նա որպես պարուսույց բեմադրել է ևս չորս մյուզիքլ «Warner Bros.»-ի համար։ Համոզված լինելով Բերկլիի անընդհատ աճող հմտության վրա՝ ընկերությունը նրան հրավիրել է արդեն որպես ռեժիսոր «Տիկնայք» («Dames»), «Ոսկեխույզներ-1935» («Gold Diggers of 1935»), «Հոլիվուդի հյուրանոցը» («Hollywood Hotel») ֆիլմերի նկարահանումների համար։ Բերկլիի բեմադրության եռանդուն պարերը, որոնք լիցքավորված են բացահայտ սեքսուալությամբ, հանդիսատեսի մոտ արտակարգ հաջողություն են վայելել, բայց քննադատություն են առաջացրել էսթետների կողմից։ Նրանց վերագրում են ավելորդ կոլեկտիվիզմը (ի տարբերություն նախկինում Ամերիկայում մոլեգնող ինդիվիդուալիզմի)՝ ի շահ Ռուզվելտի նոր կուրսի։ Բասբին ծիծաղով մերժել է իր համարների ցանկացած վերաբերմունքը քաղաքականության նկատմամբ։
1939 թվականին Բերկլին նկարահանել է իր ամենահայտնի ֆիլմերից մեկը՝ «Նրանք ինձ հանցագործ են դարձրել» քրեական դրաման, որտեղ գլխավոր դերում նկարահանվել է Ջոն Գարֆիլդը։ Նույն թվականին նա գրեթե ամբողջությամբ միացել է «Մետրո-Գոլդուին-Մայեր» ստուդիայի հետ համագործակցությանը, որի աշխատանքի արդյունքն են դարձել «Babes in Arms» (1939 թվական), «Թող թրջի նվագախումբը» («Strike Up the Band», 1940 թվական, Ջորջ Գերշվինի համանուն երաժշտական թեմայով), «Պատանիները Բրոդվեյում» («Babes on Broadway», 1941 թվական) և այլ ֆիլմեր։ Այդ բոլոր կինոնկարներում նկարահանվել է Ջուդի Գառլենդը, որի հետ Բերկլիի հարաբերությունները չեն դասավորվել։ Չհասկացվածության արդյունք է դարձել «Խենթ աղջնակը» («Girl Crazy», 1943 թվական) ֆիլմի նկարահանումների կոնֆլիկտը, որի ընթացքում ռեժիսորը հեռացվել է աշխատանքից։
Բերկլիին անմիջապես հրավիրել է «20th Century Fox» ընկերությունը՝ «Ամբողջ ավազակախումբը հավաքի մեջ» ֆիլմի նկարահանումների համար («The Gang's All Here», 1943 թվական) ։ Շատ շուտով նա վերադարձել է «ՄԳՄ»-ի հետ համագործակցության, որտեղ որպես ռեժիսոր նկարահանել է իր վերջին ֆիլմը՝ «Վերցրու ինձ հետ բեյսբոլ»-ը («Take Me Out to the Ball Game», 1949 թվական)՝ Ֆրենկ Սինատրայի, Ջին Քելլիի և Էսթեր Ուիլյամսի մասնակցությամբ։ Բասբի Բերկլիի հետագա գործունեությունը սահմանափակվել է պարային համարների (ավելի հաճախ դիտարժան պարային վերջույթների) բեմադրությամբ այլ հեղինակների ֆիլմերի և դասախոսական գործունեության նկատմամբ։ 1970 թվականին նկարահանվել է «Ֆինքս» կատակերգությունում։
Ռեժիսորը պաշտոնապես ամուսնացել է 6 անգամ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ Կատեգորիա:Ամերիկացի խորեոգրաֆներ Կատեգորիա:Ամերիկացի թատերական ռեժիսորներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասաններ
Կենտո Մասուդա
Կենտո Մասուդա (増田 顕人, հունիսի 29, 1973, Կատորի, Թիբա պրեֆեկտուրա, Ճապոնիա), ճապոնացի կոմպոզիտոր, երաժիշտ և պրոդյուսեր, Արվեստի և Գիտության Ձայնագրման Ազգային Ակադեմիայի անդամ ։
Վոլինի մարզ
Մարզի մակերեսը կազմում է 20,143 հազ. կմ² (Ուկրաինայի ամբողջ տարածքի 3,34 %), հյուսիսից հարավ տարածվում է 187 կմ, իսկ արևմուտքից արևելք 163 կիլոմետր։
Կենտո Մասուդա
Վաղ երաժշտական ​​կարիերա
1990 թվականից Մասուդան սկսեց ելույթ ունենալ որպես Յամահա ընկերության երաժիշտ՝ կատարելով դասական և ժամանակակից երաժշտական ​​ստեղծագործություններ ։ Մեկ տարի անց Մասուդան թողարկեց իր առաջին՝ «Wheel of Fortune» ալբոմը ։ 1993-1995 թվականներին Մասուդան ապրել է Նյու Յորքում և աշխատել երաժշտության ոլորտում ։
Մատենագրութիւնք (2499, Սիմեոն Երևանցի)
Մատենագրութիւնք  (2499), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 2499 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1747թ թվականին Ղունկիանոս գրիչի կողմից Էջմիածնում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 15,3x10,7 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 232 թերթից։ Գրված է միասյուն, նոտրդիրով։ Ունի կիսախորան մանրանկարներ։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ։ Հիշատակարաններ՝ գրիչ 172բ, 208բ, հետագայի՝ 53ա (18դ) ։
Վոլինի մարզ
Ընդհանուր տեղեկություններ
Վոլինի մարզի վարչական կենտրոնն է Լուցկ քաղաքը։
Մատենագրութիւնք (2499, Սիմեոն Երևանցի)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Կենտո Մասուդա
Վաղ երաժշտական ​​կարիերա
1998 թվականի հունիսի 19-ին Մասուդան թողարկեց իր անհատական ​​ալբոմը՝ «Myojyow» վերնագրով։ 1999 թվականի հոկտեմբերի 26-ին թողարկվեց նոր «Memories» ալբոմը։ Երկու ալբոմներն էլ ներկայացվեցին Միացյալ Նահանգներում և ստացան դրական գնահատականներ։ Երաժշտական ​​պրոդյուսեր Ռուտա Սեպետիսը Մասուդային առաջարկեց համագործակցել երաժիշտ Սթիվ Վայի հետ, սակայն Մասուդան նախընտրեց մնալ մենակատար ։
Վոլինի մարզ
Ընդհանուր տեղեկություններ
Մարզի վարչական միավորների քանակները`
Մարզում տեղական ինքնակառավարումը իրականացվում է Վոլինյան մարզային խորհրդի կողմից, գործադիր իշխանությունն է՝ մարզային պետական վարչությունը։ Մարզի ղեկավարն է հանդիսանում մարզային վարչության նախագահը, որը նշանակվում է Ուկրաինայի նախագահի կողմից։
Շրջաններ
Վոլինի մարզում կան 16 շրջաններ՝
Կենտո Մասուդա
2000-ականներ
2007 թվականին Մասուդայի երաժշտությունը հնչեց միջազգային ռադիոկայանների և հեռուստաալիքների եթերում (MTV, BBC Music և այլն)  ։ 2009 թվականին Մասուդան թողարկեց մի քանի տեսահոլովակներ՝ «So We Are», «Shine On» և «Down to Earth» վավերագրական ֆիլմը, որը պատմում է նրա «GlobeSounds» և «Musical Notation and Concrete Poetry» ալբոմների մասին ։
Վոլինի մարզ
Քաղաքներ
Մարզային նշանակության քաղաքներ՝ Շրջանային նշանակության քաղաքներ՝
Կենտո Մասուդա
2010-ականներ
Մասուդայի ութերորդ ալբոմը՝ «Light Speed+», թողարկվել է 2010 թվականի սեպտեմբերի 11-ին։ Դրանից հետո, երգերի միջազգային մրցույթում, նա արժանացել է պատվավոր կոչման գործիքային անվանակարգում`«Tree» ստեղծագործության համար։ Դրան հաջորդեց 2012 թ. «Պատվավոր հիշատակում»-ը՝ նույն անվանակարգում .:
Վոլինի մարզ
Բնակչություն
2001 թվականի դրությամբ Վոլինի մարզում բնակվում էին 1057 հազար մարդ։ Բնակչությամ մեջ գերակշռում են ուկրաինացիները։
Կենտո Մասուդա
2010-ականներ
2011 թվականին Մասուդան երաժշտություն է գրել դիզայներ Յոհջի Յամամոտոյի համար, որն օգտագործվել է Փարիզի նորաձևության շաբաթվա ընթացքում  ։
2012 թվականի սեպտեմբերի 26-ին թողարկվեց նրա առաջին՝ «All in the Silence» դաշնամուրային ալբոմը ։
2014 թվականի ապրիլի 16-ին Կենտո Մասուդան թողարկեց իր 10-րդ՝ «Loved One» ալբոմը, որի պրոդյուսերն էին Մասուդան և Գերի Վենդին։ «Loved One» ալբոմի ձայնագրությանը մասնակցել էին երաժիշտներ Պոլ Մեսինան և Քևին Մարկ Սիլվեստրը ։
2014 թվականի նոյեմբերի 14-ին Մասուդան ճապոնացի երգիչ և երգահան Հիրոկո Ցուձիի, իտալացի տավիղահար Ֆաբիուս Կոնստեբելի, սոպրանո Դոնատելա Բորտոնեի և արաբ լյութիստ Գազի Մահուլի հետ միասին ելույթ ունեցան Միլանում «5 Elements» բազմամշակութային համերգին   ։
2014 դեկտեմբերի 6-ին թվականի Մասուդան ելույթ ունեցավ Տիվոլիում dei Cavalieri di San Silvestro ասոցիացիայի «Monumentalis Ecclesiae Sancti Silvestri Societas»-ի տոնակատարությանը ։
2015 թվականի փետրվարի 8-ին Մասուդան Լոս Անջելեսում մասնակցեց «Գրեմմի» 57-րդ մրցանակաբաշխությանը։ «Loved One» ալբոմի չորս տեղծագործությունները ներկայացվեցին դիտարկման համար ։ Նույն թվականին նա առաջադրվեց Hollywood Music in Media Awards մրցանակաբաշխությանը իր «Tree» ստեղծագործության համար ։ Global Music Awards-ում նա արժանացել է արծաթե մեդալի «Addicted» տեղծագործության համար ։
2019 թվականի փետրվարի 10-ին Մասուդան մասնակցեց «Գրեմմի» 61-րդ մրցանակաբաշխությանը՝ որպես Արվեստի և Գիտության Ձայնագրման Ազգային Ակադեմիայի ներկայացուցիչ   ։
Կենտո Մասուդան 2019 թվականի մայիսի 11-ին ելույթ ունեցավ Սուրբ Սիլվեստրի ասպետների գալա համերգին` Սբ. Ռեգիս Հռոմ մեծ հյուրանոցում, որտեղ նա կատարում էր բարձրաստիճան անձանց, պետությունների ղեկավարների և գործարար առաջնորդների համար ։
2020-ականներ
2020 թվականին Կենտո Մասուդան սկսեց համագործակցել պրոդյուսեր Գերի Վենդիի հետ՝ նոր ալբոմի թողարկման համար ։ 2021 թվականի դեկտեմբերի 21-ին Կենտո Մասուդան թողարկեց իր 11-րդ ալբոմը՝ KENTOVERSE, որը արտադրվել էր Մասուդայի և Գարի Վենդիի կողմից։ Ստեղծագործություններում օգտագործվում են բարձր լուծաչափի աուդիո, անկորուստ սեղմում, FLAC, օրինակ, 24-բիթանոց 96 կՀց պրոցես՝ ձայնի բարձր որակի համար։ Յուրաքանչյուր կոմպոզիցիան հաղորդում է զգացմունքներ նոտաների, ռիթմերի և հնչերանգների բարդ խառնուրդով։ Այս ալբոմում կարևոր են կոմպոզիցիոն տարրերը, որոնք կապված են Տիեզերքի Մեծն Արարիչի մասոնական թեմայի հետ և Ռուրիկովիչի տան թագավորական երթի, որտեղ Մասուդային շնորհվել է նաև կոմսի կոչում ։
2022 թվականի դեկտեմբերի 25-ին Մասուդան ելույթ ունեցավ Ճապոնիայի Կատորի քաղաքի նոր հասարակական հաստատությունների բացման արարողությանը։ Նա կատարեց մենահամերգային դաշնամուրային ռեցիտալ։ Առավոտյան, բացման արարողությունից հետո, Մասուդան ելույթ է ունեցել Ճապոնիայի Ներկայացուցիչների պալատի անդամների առջեւ։ Օրվա ընթացքում նա մեկ ժամ ելույթ ունեցավ հանրության առաջ՝ իր դաշնամուրային ստեղծագործությունների ընտրանիով ։
Ոճը և ազդեցությունը
Կենտո Մասուդան, ճապոնական JaME ամսագրին տված հարցազրույցում, ասաց, որ իր վրա ազդել է Յոհան Սեբաստիան Բախը. «Նրա երաժշտական ​​տեսությունը մեծ ազդեցություն ունի ամեն ինչի վրա, նույնիսկ այսօր»; և Ալան Մենքենը. «Դիսնեյի ֆիլմերի երաժշտությունը այնքան կախարդական է և միշտ խոստանում է երջանիկ ավարտ» ։
Էլլերի խոսքով՝ «Կենտոն ոչ միայն նկարիչ է, այլ երևակայության և ֆանտազիայի երաժշտության անհավատալի վարպետ, որը լավ հակասում է դասակարգմանը։ Նրա երաժշտությունն ունի շատ փարթամ, աշխույժ հյուսվածքներ, որոնք սահմանում են բարդ թեմաներ, որոնք զարգանում են յուրաքանչյուր հմայիչ կոմպոզիցիայի մեջ» ։
Անձնական կյանք
Մասուդան ամուսնացած է Անա Ալինա Մասուդայի հետ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունիսի 29 ծնունդներ Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Թարթառ
Թարթառ (հին հայկական անունը՝ Տրտու , ադրբեջանական անունը՝ Թերթերչայ (Tərtərçay)), խոշոր գետ Արցախի Հանրապետության տարածքում   ։
Ֆիզիկաաշխարհագրական նկարագիր
Թարթառ գետը սկիզբ է առնում Հայաստանի Հանրապետության Վայոց ձորի մարզը Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանին միացնող լեռնաշղթայի հյուսիսային լանջերից՝ մոտավորապես 3000 մ բարձրության վրա գտնվող աղբյուրներից ։ Հոսում է Արցախի Հանրապետության Շահումյանի, Մարտակերտի շրջաններով և Ադրբեջանի Հանրապետության Բարդայի շրջանով։ Հանդիսանում է Կուր գետի վտակը, որտեղ էլ թափվում է։ Ունի 200 կմ երկարություն, ավազանի տարածքը՝ 2653 կմ2 ։
Խոշորագույն վտակը Թրղի գետն է ։ Շահումյանի շրջանի տարածքում՝ գետաբերանից մինչև Չարեքտար գյուղ, Թարթառի երկարությունը շուրջ 70 կմ է, որի երկարությամբ երկու կողմերից գետին են միանում մեծ թվով վտակներ, որոնցից ամենաջրառատները Դուտխու և Լև գետերն են։ Դուտխուն Թարթառին է միանում աջ կողմից, իսկ Լևը՝ ձախ ։
Թարթառի գետի երկայնքով գտնվում են բազմաթիվ բնակավայրեր։ Շահումյանի շրջանի տարածքում Թարթառ գետի ափամերձ բնակավայրերից են Չարեքտարը, Նոր Էրքեջը, Դադիվանքը, Նոր Գետաշենը, Նոր Բրաջուրը, Նոր Վերիշենը, Քարվաճառը, Ծարը, ինչպես նաև բազմաթիվ հին բնակատեղիներ ։
Պատմական տեղեկություններ
Տրտու գետի մասին այդ անունով գրավոր հիշատակություններն ունեն հազարամյակների պատմություն։ Այդպիսի աղբյուրներից է Վանի թագավորության արքա Սարդուրի Բ-ի թողած արձանագրությունը, որտեղ Արցախի («Ուրտեխենի») հիշատակվող գետերի ցանկում է Տրտուն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության գետեր Կատեգորիա:Կուր գետի վտակներ Կատեգորիա:Ադրբեջանի գետեր Կատեգորիա:Շահումյանի շրջանի գետեր
Իլիջա (քաղաք, Բոսնիա և Հերցեգովինա)
Իլիջա (Ilidža/Илиджа), քաղաք Բոսնիա և Հերցեգովինայի կենտրոնական հատվածում։ Համանուն համայնքի վարչական կենտրոնն է։ Քաղաքից ոչ հեռու գտնվում է Սարաևոյի օդանավակայանը և Բոսնա գետի Վրելո Բոսնե վտակը։
Աշխարհագրություն
Տեղակայված է հարթ մակերևույթի վրա՝ ծովի մակարդակից 499 մետր բարձրության վրա։ Քաղաքը շրջապատված է լեռներով, որոնցից ամենաբարձրը Իգմանն է՝ 1502 մետր բարձրությամբ։ Ժելեզնիցա գետը (Բոսնայի վտակ) հոսում է քաղաքի կենտրոնով։
Մեղմ կլիմայի շնորհիվ Իլիջայում գործում է հանգստավայր ։
Պատմություն
Մարդկանց առաջին բնակավայրերը եղել են նեոլիթի դարաշրջանում։ Հռոմեացիների օրոք տարածքը կոչվել է Աքվի Սուլֆուրի (Aquae Sulphurae)։