cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ուկրաինայի տնտեսություն
Ինքնաթիռների և օդատիեզերական արդյունաբերություն
Ուկրաինան աշխարհի ինը երկրներից մեկն է, որն ունի օդատիեզերական տեխնիկայի ճարտարագիտության և արտադրության ամբողջական ցիկլ։ Բացի մարդատար և տրանսպորտային ինքնաթիռների նախագծումից և արտադրությունից, Ուկրաինան պարծենում է նաև ինքնաթիռների վերանորոգման ձեռնարկությունների ցանցով, ներառյալ ռազմական ինքնաթիռների և ուղղաթիռների վերականգնմամբ զբաղվող ընկերություններով։ 2007 թվականի մարտին Ուկրաինայի կառավարությունը ստեղծեց «Ուկրաինայի ավիացիա» (SACAU) պետական ինքնաթիռաշինական կոնցեռնը, որը ղեկավարվում է արդյունաբերական քաղաքականության նախարարության կողմից։ An-148 ինքնաթիռների արտադրությունն այժմ ամենահեռանկարային նախագծերից մեկն է ուկրաինական ինքնաթիռների արտադրության համար՝ 2009 թվականից ի վեր արտադրված 35 միավորով (ռուսական արտադրության հետ միասին)։ Ինքնաթիռները նախագծվել են Անտոնովի գիտաարտադրական համալիրի նախագծման գրասենյակի (Antonov ANTK) կողմից։ Աշխարհի ամենամեծ ինքնաթիռը՝ Անտոնով An-225 Մրիյան, նույնպես նախագծվել է Antonov ANTK-ի կողմից և արտադրվել է 1988 թվականին։ Ուկրաինայում թեթև և գերթեթև ինքնաթիռների համախառն արտադրությունը չի գերազանցում տարեկան 200 միավորը։ Պարապլաներիզմների արտադրությունը կազմում է տարեկան մոտ 1000 միավոր։ Արտադրված սարքերի մեծ մասն արտահանվում է (ուկրաինական արտադրության գերթեթև ինքնաթիռների գնորդներն են ԱՄՆ-ն, Ավստրալիան, Նոր Զելանդիան, Միացյալ Թագավորությունը, Ֆրանսիան և այլն)։
2014 թվականից ի վեր օդատիեզերական արդյունաբերության եկամուտները նվազել են 80%-ով ։ 2016 թվականի հունիսին «Անտոնով» կորպորացիան միավորվեց «ՈւկրՕբորոնՊրոմ» պետական ռազմական կոնգլոմերատի հետ՝ իր կառուցվածքում ձևավորելով ուկրաինական ինքնաթիռների կորպորացիան։ Այս միաձուլումն իրականացվել է Անտոնովի շահույթը և արտադրության մակարդակը բարձրացնելու համար ։ Ներկայումս Անտոնովն աշխատում է երկու բեռնատար ինքնաթիռների վրա՝ An-178, An-158-ի բեռնատար տարբերակի և An-132 D-ի՝ An-32-ի վերանախագծված տարբերակի վրա ։ An-132-ը մշակվել է սաուդյան Taqnia Aeronautics ընկերության հետ համատեղ, որն ունի արևմտյան ավիոնիկա և շարժիչներ։ Գործարկումը և առաջին թռիչքը նախատեսված է 2017 թվականի հունվարի սկզբին։
Ուկրաինայում տիեզերական հրթիռային արդյունաբերությունը կառավարվում է Ուկրաինայի ազգային տիեզերական գործակալության կողմից 1992 թվականից։ Գործակալությունը ներառում է 30 ձեռնարկություն, գիտահետազոտական ինստիտուտներ, նախագծային գրասենյակներ։ Pivdenne Design Bureau-ն ընդհանուր առմամբ պատասխանատու է Zenit-3SL կրիչ հրթիռի ստեղծման համար։ Ուկրաինայի ազգային տիեզերական գործակալությունը համագործակցում է ամերիկյան Rockwell Int., ինչպես նաև Sea Launch նախագծի հետ ։ Ամերիկյան Orbital ATK-ի Antares հրթիռի առաջին հարթակի միջուկը նախագծվել և արտադրվել է Ուկրաինայում Yuzhnoye SDO ընկերության կողմից ։
Նավաշինություն
ԽՍՀՄ փլուզումը երկարաժամկետ անկման մեջ դրեց Ուկրաինայի նավաշինությունը։ Այն տևեց մինչև 1999 թվականը և հիմնականում պայմանավորված էր նավաշինության պետական պատվերների նվազագույն ծավալով։ Ընդհանուր առմամբ, 1992-2003 թվականը երկրի 11 նավաշինական գործարաններն արտադրել են 237 նավիգացիոն միավորներ՝ 1,5 միլիարդ ԱՄՆ դոլար ընդհանուր արժեքով։ Արտադրական օբյեկտները չեն աշխատում ամբողջ հզորությամբ, և հաճախորդները միշտ չէ, որ ժամանակին են վճարում ծառայությունների համար։ Արտադրության ծավալների աճ է գրանցվել նավաշինական արդյունաբերության ձեռնարկություններում 2000-2006 թվականներին։ Պետական աջակցությունը և ազատ տնտեսական գոտիների բացումը, առաջին հերթին՝ Նիկոլաևում տեղակայված ձեռնարկությունները, Ուկրաինայի նավաշինության ոլորտում վերջին կարևորագույն զարգացումներից էին։ Նիկոլաևի հատուկ տնտեսական գոտում այնպիսի ձեռնարկություններ, ինչպիսիք են Damen Shipyards Okean-ը, Չեռնոմորսկիյ (Սևծովյան) նավաշինական գործարանը, «61 կոմունարներ» նավաշինական գործարանը, իրականացնում են ներդրումային ծրագրեր, որոնք ուղղված են արդյունավետության և որակի բարձրացմանը։ Ինժեներական նոր զարգացումները և ուկրաինացի դիզայներների բարձր ներուժը հնարավորություն են տալիս կառուցել բարձրորակ նավեր մրցունակ գներով։ Ուկրաինայում գրանցված է նավաշինական 49 ընկերություն։ Նրանք ի վիճակի են կառուցել նավերի լայն տեսականի՝ մոտոնավակներ, նավակներ, բեռնատար նավեր, տանկերներ, հեղուկ գազի փոխադրիչներ և այլն։ Ուկրաինան Եվրոպայի 10 ամենախոշոր նավաշինական երկրներից մեկն է ։
Գյուղատնտեսություն
Թեև սովորաբար հայտնի է որպես Խորհրդային Միության արդյունաբերական բազա, գյուղատնտեսությունը Ուկրաինայի տնտեսության մեծ մասն է կազմում։ Փաստորեն, Ուկրաինան աշխարհի խոշորագույն գյուղատնտեսական արտադրողներից ու արտահանողներից մեկն է և հայտնի է՝ որպես Եվրոպայի հացի զամբյուղ ։
2014 թվականին Ուկրաինայի հացահատիկի ընդհանուր բերքը գնահատվել է ռեկորդային 64 միլիոն տոննա։ Այնուամենայնիվ, 2014 թվականին մի քանի շրջաններ հայտարարեցին (իրենք իրենց) անկախությունը (և այլևս չեն գտնվում ուկրաինական կենտրոնական իշխանությունների վերահսկողության տակ), հանգեցնելով Դոնբասի պատերազմին և Ղրիմի ճգնաժամին, հետևաբար, փաստացի հասանելի բերքատվությունը ավելի մոտ է եղել 60,5 միլիոն տոննայի։ Հոկտեմբերին ուկրաինական հացահատիկի արտահանումը հասել է 11 մլն տոննայի։
2020 թվականի մարտին Ուկրաինայի խորհրդարանը հանեց (նախկինում գործող) արգելքը գյուղատնտեսական հողերի վաճառքի վրա ։ Հողի շուկան ամբողջությամբ բացվեց առաջին անգամ 2021 թվականի հուլիսի 1-ին ։
Ուկրաինան նաև քիչ քանակությամբ գինի է արտադրում, հիմնականում հարավ-արևմտյան շրջաններում:2020 թվականին՝
Ցորենի տերևների ժանգասունկ
Puccinia triticina՝ ցորենի տերևի ժանգասունկը, տարածված վնասատու է Արևելյան Ուկրաինայում, որտեղից սկսվում է Արևելաեվրոպական անտառային տափաստանը։ Ե՛վ 2002, և՛ 2003 թվականներին ամենատարածված ցեղերը եղել են 61-ը, 149-ը և 192-ը։ Մի քանի Lr- ներ բախվել են պոլիմորֆ վիրուլենտության հետ՝ Lr1, Lr2a, Lr2b, Lr2c, Lr9, Lr19, Lr23 և Lr26, ու Lr27 + Lr31-ի համակցությունը։ Դեռևս կատարյալ արդյունավետ էին` Lr24, Lr25 և Lr28: Lr19-ը փոքր դիմադրության հանդիպեց հին ժանգասնկերի ցեղերի կողմից, բայց նոր ցեղերի մեծամասնությունը այդ պահին զարգացրել էր վիրուլենտություն դրա դեմ ։
Վնասատուների կառավարում
Արմատային սիմբիոզում ապրող Pseudomonas aurantiaca-ի կուտակումները արտադրում են 2,4-դիացետիլֆլորօղլուսինոլ՝ Fusarium oxysporum-ին վերահսկելու համար  ։
Տեղեկատվական տեխնոլոգիա
Ուկրաինան երկար տարիների համբավ ունի՝ որպես խոշոր տեխնոլոգիական տարածաշրջան՝ լավ զարգացած գիտական և կրթական բազայով։ 2013 թվականի մարտին Ուկրաինան աշխարհում չորրորդն էր ՏՏ ոլորտում հավաստագրված մասնագետների թվով ԱՄՆ-ից, Հնդկաստանից և Ռուսաստանից հետո ։ Բացի այդ, փորձագետները ճանաչում են ուկրաինացի մասնագետների և՛ քանակական, և՛ որակական ներուժը։ 2011 թվականին արդյունաբերության ոլորտում աշխատող ՏՏ մասնագետների թիվը հասել է 25000 մարդու՝ 20% աճով ։ Ուկրաինայի ՏՏ շուկայի ծավալը 2013 թվականին գնահատվել է մինչև 3,6 միլիարդ ԱՄՆ դոլար ։
Մինչև 2017 թվականը Ուկրաինայում գործում էին համաշխարհային ընկերությունների 13 հետազոտական և զարգացման կենտրոններ, այդ թվում՝ Էրիքսոն Ուկրաինան Լվովում ։
Ինչ վերաբերում է 2019 թվականին, Ուկրաինայի ՏՏ ոլորտի մասնագետների թիվը հասել է 172,000-ի ։ ՏՏ ոլորտի մասնաբաժինը Ուկրաինայի ՀՆԱ-ում կազմում է 4% ։
Համաձայն ՏՏ ոլորտի 2019 թվականի հաշվետվության՝ Ուկրաինան ՏՏ ծառայությունների ամենամեծ արտահանողն է Եվրոպայում և դասվում է ծրագրային ապահովման մշակման համար ամենագրավիչ 25 երկրների շարքում ամբողջ աշխարհում ։
Ծովային
Ուկրաինայի յուրաքանչյուր խոշոր ծովափնյա քաղաք ունի ծովային համալսարան ։
Կապ
Ուկրաինան ինտերնետի արագությամբ աշխարհի երկրների շարքում ութերորդն է՝ 1190 կբիտ/վրկ ներբեռնման միջին արագությամբ ։ Ուկրաինայում ներկայումս գործում են ֆիքսված (DSL, ADSL, XDSL) ինտերնետ հասանելիության հինգ ազգային պրովայդերներ՝ Ukrtelecom, Vega Telecom, Datagroup, Ukrnet, Volia, և բջջային ինտերնետի 5 ազգային օպերատորներ՝ MTS, Kyivstar, PEOPLEnet, Utel և Intertelecom: Յուրաքանչյուր տարածաշրջանային կենտրոն և մեծ շրջկենտրոն ունի մի շարք տեղական մատակարարներ և տնային ցանցեր։
2011 թվականին Ուկրաինայում ինտերնետ ծառայություններից ստացված եկամուտները հասել են 4,75 միլիարդ գրիվնայի ։
2012 թվականին ավելի քան 16 միլիոն ուկրաինացիներ ունեին ինտերնետ հասանելիություն՝ հասնելով 22 միլիոնի 2015 թվականին ։ Կիևում բնակչության 90%-ն ուներ ինտերնետ հասանելիություն։
Բջջային հեռախոսային համակարգի ընդլայնումը դանդաղել է, հիմնականում շուկայի հագեցվածության պատճառով, որը հասել է 144 բջջային հեռախոսի բաժանորդագրության 100 մարդու հաշվով ։
Զբոսաշրջություն
2012 թվականին Ուկրաինան Եվրոպայում զբոսաշրջության ամենահայտնի 8-րդ ուղղությունն էր՝ 23 միլիոն այցելուներով ։ Երկրի զբոսաշրջության ոլորտը, ընդհանուր առմամբ, համարվում է թերզարգացած, սակայն այն կարևոր աջակցություն է ցուցաբերում Ուկրաինայի տնտեսությանը։ 2012 թվականին զբոսաշրջության ներդրումը ՀՆԱ-ում կազմել է 28,8 միլիարդ գրիվնա կամ ՀՆԱ-ի 2,2%-ը ։
Շոփինգ զբոսաշրջություն
Հայտնի է, որ Ուկրաինայի հարևանները (լեհերը, սլովակները, հունգարացիները, բելառուսները և նույնիսկ ռուսները) գալիս են Ուկրաինա՝ գնելու ապրանքներ և նվերներ, ինչպիսիք են սնունդը կամ բենզինը, որոնք Ուկրաինայում ավելի էժան են, քան իրենց հայրենիքներում ։
Ժամանցային զբոսաշրջություն և տեսարժան վայրեր
Ուկրաինան ունի տպավորիչ լանդշաֆտներ, հնագույն ամրոցների ավերակներ, պատմական այգիներ, խաղողի այգիներ, որտեղ նրանք արտադրում են հայրենի գինիներ, եզակի կառույցներ, ինչպիսիք են Սուրբ Սոֆիայի տաճարը կամ Խերսոնեսը։ Պաշտոնապես Ուկրաինայում կան յոթ համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ։ Կարպատյան լեռները հարմար են դահուկագնացության, արշավների, ձկնորսության և որսի համար։ Բուկովելը Ուկրաինայի ամենամեծ լեռնադահուկային հանգստավայրն է, որը գտնվում է Արևմտյան Ուկրաինայի Իվանո-Ֆրանկովսկի մարզում։ 2010-2011 ձմեռային սեզոնը գրանցել է 1,200,000 օրական այցելուներ, ինչը կազմում է բոլոր այցելուների 8-10%-ը։ 2012 թվականին Բուկովելը ճանաչվել է աշխարհի ամենաարագ զարգացող լեռնադահուկային հանգստավայրը։ Սև ծովի առափնյա հատվածը հանգստացողների համար հայտնի ամառային վայր է, հատկապես Օդեսան։
Ներդրումներ
2006 թվականի կեսերին քաղաքական ճգնաժամը մտավախություն ուներ որպես տնտեսական և ներդրումային կայունության սպառնալիք, սակայն, չնայած կանխատեսումներին, քաղաքական իրավիճակը չի վախեցրել ներդրողներին։ ՀՆԱ-ն նախորդ տարվա համեմատ 2007 թվականին ցույց է տվել լավ աճ՝ 7 տոկոս։ Արդյունաբերական արտադրանքն աճել է. Ավտոմեքենաների վաճառքն աճել է, մինչդեռ բանկային հատվածն ընդլայնվել է եվրոպական բանկերի ժամանման շնորհիվ։
Միջազգային ֆինանսական հաստատություններ
2008 թվականին երկիրը միացել է Առևտրի համաշխարհային կազմակերպությանը։ Ուկրաինան ԱՀԿ-ին անդամակցելու հայտ է ներկայացրել 1993 թվականին, սակայն նրա անդամակցության գործընթացը կանգ է առել 15 տարով։
Օտարերկրյա ուղղակի ներդրումներ
Ուկրաինան խրախուսում է արտաքին առևտուրն ու ներդրումները։ Ուկրաինայի խորհրդարանը հաստատել է  օտարերկրյա ներդրումների մասին օրենք, որը թույլ է տալիս օտարերկրացիներին գնել ձեռնարկություններ և գույք, վերադարձնել եկամուտներն ու շահույթը և ստանալ փոխհատուցում, եթե գույքը պետականացվի ապագա կառավարության կողմից։ Այնուամենայնիվ, բարդ օրենքներն ու կանոնակարգերը, վատ կորպորատիվ կառավարումը, դատարանների կողմից պայմանագրային իրավունքի թույլ կիրառումը և կոռուպցիան շարունակում են խոչընդոտել ուղղակի խոշոր օտարերկրյա ներդրումներին Ուկրաինայում։ Չնայած գործող ֆոնդային շուկային՝ բաժնետերերի իրավունքների պաշտպանության բացակայությունը խիստ սահմանափակում է պորտֆելային ներդրումային գործունեությունը։
2011 թվականի ապրիլի դրությամբ Ուկրաինայում օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների ընդհանուր քանակը կազմել է 44,7 միլիարդ դոլար ։ FDi Magazine-ի վիճակագրությունը ցույց է տալիս, որ 2010-2013 թվականներին Ուկրաինայում տարեցտարի նվազել է օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների ծավալը ։
«InvestUkraine» պետական ձեռնարկությունը ստեղծվել է Ներդրումների և ազգային նախագծերի պետական գործակալության ներքո (Ազգային նախագծեր)՝ ներդրողների համար որպես մեկ պատուհան ծառայելու և ներդրումային խորհրդատվական ծառայություններ մատուցելու համար։
2016 թվականին Ուկրաինայի տնտեսությունում օտարերկրյա ուղղակի ներդրումները կազմել են 3,8 միլիարդ դոլար, ինչը գրեթե երկու անգամ ավելի էր, քան 2015 թվականին ։
Իրավական միջավայր
Համաձայն 2012-2013 թվականների Համաշխարհային մրցունակության զեկույցի՝ «երկրի ամենակարևոր մարտահրավերը ինստիտուցիոնալ շրջանակի անհրաժեշտ վերանայումն է, որի վրա չի կարելի հենվել, քանի որ այն տառապում է բյուրոկրատությունից, թափանցիկության պակասից և ֆավորիտիզմից» ։
1990-ականների վերջից կառավարությունը խոստացել է կրճատել պետական մարմինների թիվը, ստեղծել իրավական միջավայր՝ խրախուսելու ձեռներեցներին և իրականացնել համապարփակ հարկային վերանայում։ Արտաքին հաստատությունները, մասնավորապես Արժույթի միջազգային հիմնադրամը, խրախուսել են Ուկրաինային արագացնել բարեփոխումների տեմպն ու շրջանակը և սպառնացել են հետ վերցնել ֆինանսական աջակցությունը։ Սակայն կառուցվածքային բարեփոխումների և հողերի սեփականաշնորհման որոշ քաղաքականապես զգայուն ոլորտներում բարեփոխումները դեռևս հետ են մնում։ 2014 թվականի ապրիլի 30-ից մինչև 2015 թվականի հուլիսի 31-ն ընկած ժամանակահատվածում Ուկրաինան ստացել է 11,3 միլիարդ դոլարը ԱՄՀ-ի հետ 17,1 համաձայնագրից 2014 թվականին ։
2010 թվականի հունիսի 24-ին Ուկրաինայի արտաքին գործերի նախարար Կոստյանտին Հրիշչենկոն ազատ առևտրի մասին համաձայնագիր է ստորագրել Եվրոպական ազատ առևտրի ասոցիացիայի (EFTA) հետ ։
Մասնագետների կարծիքով, Կիպրոսի հետ կրկնակի հարկումից խուսափելու մասին պայմանագիրը (ստորագրվել է 1982 թվականին Խորհրդային Միության կողմից) Ուկրաինային միլիարդավոր ԱՄՆ դոլարների հարկային եկամուտներ է արժեցել ։
Ուկրաինայում 2014 թվականի լյուստրացիան քննադատության է ենթարկվել, քանի որ այն կարող է ունենալ բացասական տնտեսական հետևանքներ ։ 2014 թվականի մայիսի 29-ին ուժի մեջ է մտել Եվրամիություն-Ուկրաինա ասոցացման համաձայնագիրը, որն ամբողջությամբ կիրառվել է 2017 թվականի սեպտեմբերի 1-ին ։
Օտարերկրյա աշխատողներ
Մի շարք օտարերկրյա հրավիրյալ աշխատողներ գալիս են աշխատելու Ուկրաինայում, հիմնականում սեզոնային ֆերմերային աշխատանքներում և շինարարության ոլորտում, հատկապես հարևան Մոլդովայից և Բելառուսից ։
Բնապահպանական խնդիրներ
Երկիրը զգալի բնապահպանական խնդիրներ ունեցավ, հատկապես 1986 թվականին Չեռնոբիլի ատոմաէլեկտրակայանի վթարի և արդյունաբերական աղտոտումների արդյունքում։ Իր նախապես հայարարված ծրագրերի համաձայն՝ Ուկրաինան 2000 թվականի դեկտեմբերին ընդմիշտ փակեց Չեռնոբիլի ատոմաէլեկտրակայանը։ 2001 թվականի նոյեմբերին Ուկրաինան չեղարկեց ՎԶԵԲ-ին ուղղված դիմումը, որով պետք է ֆինանսավորեր երկու նոր ռեակտոր միավորների ստեղծմանը, որպեսզի փոխհատուցեր այն էներգիան, որը ժամանակին ստանում էին Չեռնոբիլից։ Ուկրաինական անհանգստությունը վարկին կից բարեփոխումների պայմանների վերաբերյալ, մասնավորապես՝ վարկի մարումն ապահովելու համար անհրաժեշտ սակագների բարձրացման վերաբերյալ, ստիպեցին Ուկրաինայի կառավարությանը հետ վերցնել դիմումը այն օրը, երբ ՎԶԵԲ-ի խորհուրդը պետք է քննարկեր վերջնական հաստատումը։
Ուկրաինան նաև ստեղծել է Շրջակա միջավայրի նախարարություն և ներդրել է աղտոտման վճարների համակարգ, որը հարկեր է գանձում օդի ու ջրի արտանետումների և կոշտ թափոնների կառավարման համար։ Ստացված եկամուտները ուղղվում են շրջակա միջավայրի պահպանության գործունեությանը, սակայն աղտոտման վճարների այս համակարգի կիրառումը թույլ է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եվրոպայի տնտեսություններ ըստ երկրի Կատեգորիա:Ուկրաինայի տնտեսություն Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքականություն Կատեգորիա:Եվրոպայի տնտեսություններ Կատեգորիա:Webarchive template wayback links Կատեգորիա:Pages with unreviewed translations
Կոնստրուկտիվիզմ
Ստեղծում և յուրահատկություններ
Կոնստրուկտիվիստների առաջին կազմակերպությունը (Ա. Գան, Ա. Ռոդչենկո, Վ. և Գ. Ստենբերգ եղբայրներ, Վ. Ստեպանովա և ուրիշներ) ստեղծվել է ԻՆԽՈԻԿ-ում (Գեղարվեստական մշակույթի ինստիտուտ), 1921 թվականին։ Կոնստրուկտիվիզմի կողմնակիցները, առաջ քաշելով կենսական պրոցեսներին ակտիվորեն ուղղություն տվող միջավայրի «նախագծման» խնդիրները, ձգտում էին իմաստավորել նորագույն տեխնիկայի ձևաստեղծման հնարավորությունները, նրա բանական, նպատակահարմար կառուցվածքները, նաև մետաղի, փայտի, ապակու գեղագիտական հատկությունները։ Գործնականում մասամբ կենսական մարմնավորում ստացան արտադրական արվեստի լոզունգները։
Բուրժուական կենցաղի ցուցադրական շքեղություն
1925 թվականին հիմնադրվել է կոնստրուկտիվիստների կազմակերպությունը՝ Ժամանակակից ճարտարապետների միավորումը (ՕՍԱ)։ Ճարտարապետական այլ խմբավորումների հետ մեկտեղ նրանք որոնում էին բնակավայրերի հատակագծման նոր հնարքներ և բնակեցման սկզբունքներ, առաջադրում էին կենցաղի վերակառուցման նախագծեր, մշակում էին հասարակական շենքերի նոր տիպեր (Աշխատանքի պալատ, Խորհուրդների տուն, բանվորական ակումբ, խոհանոց-ֆաբրիկա և այլն)։ Կոնստրուկտիվիստները, սակայն, իրենց տեսության մեջ և գործնականում թույլ տվեցին սխալներ (օրինակ՝ բնական հասկացությունը «մանրբուրժուական գաղափարախոսության նյութական ձև» հայտարարելը, որոշ տուն-կոմունաների նախագծերում կենցաղի կազմակերպման սխեմատիզմը, բնակլիմայական պայմանների անտեսումը, դեզուրբանիզմ գաղափարների ազդեցությունից բխող խոշոր քաղաքների դերի թերագնահատումը)։ Կոնստրուկտիվիզմի գեղագիտությունը որոշակիորեն նպաստեց խորհրդային գեղարվեստական ձևաստեղծման կազմավորմանը։ Կոնստրուկտիվիստների մշակած էսքիզներով ստեղծվում էին գործարանային մասսայական արտադրանքի համար նախատեսված՝ հարմարավետ սպասքի, կահույքի, մասնագիտական հագուստի նոր ձևեր, մշակվում յուրահատուկ զարդանկարված կտորեղեն, նորովի ձևավորվում ցուցահանդեսները։ Կոնստրուկտիվիզմը զգալիորեն նպաստել է գրաֆիկայի՝ պլակատի (Ստենբերգ եղբայրներ, Գ. Կլուցիս, Ա. Ռոդչենկո), գրքարվեստի (Ա. Գան, Լ. Լիսիցկի) զարգացմանը։ Թատերարվեստում ավանդական դեկորացիաների փոխարեն ըստ բեմական գործողության խնդիրների ստեղծվում էին «հաստոցներ» (Լ. Պոպովայի, Ա. Վեսնինի և ուրիշների աշխատանքները Վ. Մեյերխոլդի, Ա. Թաիրովի բեմադրությունների համար)։ Արտասահմանի պլաստիկ արվեստների վերաբերյալ Կոնստրուկտիվիզմ տերմինի կիրառումը պայմանական է. ճարտարապետության մեջ ֆունկցիոնալիզմ այն ենթաուղղություններից է, որը ձգտում է ընդգծել ժամանակակից կառուցվածքների էքսպրեսիան (արտահայտչությունը), գեղանկարչության և քանդակագործության մեջ՝ ավանգարդիստական ուղղություններից մեկն է, որը օգտագործել է վաղ խորհրդային կոնստրուկտիվիզմի մի քանի ձևավորումները։ Կոնստրուկտիվիզմն իր արտացոլումը գտել է Խորհրդային Հայաստանի 1920-ական թվականների շատ ճարտարապետների ստեղծագործության մեջ։ Տ. Երկանյանի, Կ. Հալաբյանի, Մ. Մազմանյանի, Գ. Քոչարի ստեղծագործության վաղ շրշանը կազմավորվել է Կոնստրուկտիվիզմի ճարտարապետական դպրոցի անմիջական ազդեցության ներքո։ Լինելով ՎԽՈԻՏԵՄԱՍ-ի (բարձրագույն գեղարվեստա-տեխնիկական արվեստանոցներ) սաներից՝ նրանք սովորել են խորհրդայինճարտարապետության նշանավոր վարպետների մոտ (Ն. Լադովսկի, Ա. Վեսնին և ուրիշներ), և նրանց ստեղծագործական լեզուն ըստ էության չէր տարբերվում կոնստրուկտիվիստների գործերից։ Սակայն 1920-ական թվականների վերջին Կ. Հալաբյանը, Մ. Մազմանյանը, Գ. Քոչարը լինելով ՎՕՊՐԱ-յի, ինչպես նաև Հայաստանում՝ ՕՊՐԱ-յի (1929) հիմնադիրները և անդամները, կանգնեցին Կոնստրուկտիվիզմի քննադատության դիրքերում՝ համարելով այն «վերացական գյուտարարություն», արևմուտքի տեխնիկայի կույր ընդօրինակում, տեղական առանձնահատկությունների անտեսում։
Կոնստրուկտիվիզմը գրականության մեջ
Գրականության մեջ կոնստրուկտիվիստական միտումները, որ համապատասխանում Էին «ձևի հեղափոխության» «ձախ» պահանջներին, խթանվում Էին ԼԵՖ-ի լոզունգներով։ Կոնստրուկտիվիզմը, որպես ինքնուրույն, առավելապես բանաստեղծական հոսանք, 1923 թվականին հռչակել են Կ. Զելինսկին, Ի. Մելվինսկին և Ա. Չիչերինը։ 1924-ին ձևավորվել Է կոնստրուկտիվիստների գրական կենտրոնը (ԿԳԿ), որին, Ի. Սելվինսկուց և Կ. Զելինսկուց (խմբակի տեսաբանը) բացի, մասնակցում Էին Վ. Լուգովսկոյը, Վ. Ինբերը, Բ. Ագապովը և ուրիշներ։ Կոնստրուկտիվիստները պոեզիայի մեշ արմատավորում Էին արձակի ձևերը («արձակի ինֆլյացիա»), բառապաշարի առանձնահատուկ շերտեր (մասնագիտական լեզու, ժարգոններ), հրաժարվում քնարական հույգերից, գերադասում հստակ կառուցված ֆաբուլային պոեզիան, Էպիկական ժանրերը։ Սակայն «դարի ոճը», ինչպես նրանք մտադրվել էին, չստեղծեցին։ ԿԳԿ խմբակը ցրվեց 1930 թվականին։
Կոնստրուտիվիզմը դիզայնի և լուսանկարչության մեջ
Կոնստրուկտիվիզմը մի ուղղություն է, որը ավելի շուտ կապվում է ճարտարապետության հետ, սակայն ճարտարապետական ուղղություն դառնալուց առաջ կոնստրուկտիվիզմը գոյություն է ունեցել դիզայնի, տպագրության և նկարչական արվեստների մեջ։ Լուսանկարչության մեջ այն հանդիսանում է կոմպոզիցիային երկրաչափականություն հաղորդելու, ծավալները կրճատելով «գլխապտույտ» հեռանկարներ ունենալու միջոց։ Այդ գործով մասնավորապես զբաղվում էր Ալեքսանդր Ռոդչենկոն։
Արվեստի գրաֆիկական տեսակներում կոնստրուկտիվիզմը բնութագրվում է նկարազարդելու փոխարեն ֆոտոմոնտաժի օգտագործմամբ։ Կոնստրուկտիվիզմի մեջ հաստատուն է գունային գամման՝ սև, կարմիր, սպիտակ, մոխրագույն՝ կապույտի և դեղինի հավելումներով։ Կոնստորկտիվիստական հատուկ միտումներ են եղել նորաձևության մեջ. հագուստի դիզայնում ուղիղ գծերի օգտագործմամբ խորհրդային մոդելավորողները ստեղծում էին ընդգծված երկրաչափական պատկերներ։
Մոդելավորողների շրջանում առանձնանում է Վարվարա Ստեպանովան, ով 1924 թվականից Լյուբով Պոպովայի հետ մշակել է կտորային նկարներ Մոսկվայի առաջին տպագրական գործարանում, գծագրել սպորտային և առօրյա հագուստ ։
Թխկի բարձրլեռնային
Թխկի բարձրլեռնային, թխկազգիներ ընտանիքի, թխկի ցեղի բույս։
Նկարագրություն
Տերևաթափ ծառ է՝ 15−16 (հազվադեպ 20) մետր բարձրությամբ, լայն ձվաձև կամ վրանաձև ճյուղատարած սաղարթով։ Բունը հզոր է, հաճախ խիլավոր, մինչև 1 մետր տրամագծով, ծածկված մոխրագորշավուն, լայն, երկայնական շերտերով անջատվող կեղևով։ Ճյուղերը մերկ են, գորշ կամ կարմրագորշավուն, փայլուն, բազմաթիվ բաց գույնի ոսպնյակներով։ Բողբոջները ձվաձև կոնաձև են, սպիտակ, թարթիչաեզր։ Տերևները 5 բլթականի են, 9−14 սմ երկարությամբ և 11−16 սմ լայնությամբ, վերևի կողմից մուգ կանաչավուն, անփայլ, մերկ, ներքևի կողմից՝ բաց կանաչավուն, դեղնականաչ, կարմրականաչ, սկզբում մազմզուկապատ են, ավելի ուշ՝ մազմզուկները պահպանվում են միայն ջղերի անկյուններում, սրտաձև կամ կլորավուն հիմքով։ Բլթակները սրածայր են, անհավասար սուր ատամնաեզր։ Տերևակոթունները հասնում են 7,5−17 սմ երկարության, հաճախ կարմրավուն են։ Ծաղկաբույլերը երկար կոթունավոր, կարճ կոնաձև կամ վահանաձև հուրաններ են, մոտ 7 սմ երկարությամբ և 5 սմ լայնությամբ։ Ծաղկակիրները մերկ են։ Ծաղկակիցները չեն թափվում, 1,8 սմ երկարություն ունեն։ Ծաղիկները սպիտակ-կանաչավուն են, մինչև 1 սմ տրամագծով։ Բաժակաթերթիկները լայն էլիպսաձև են, պսակաթերթիկները դրանց հավասար, բայց ավելի նեղ են։ Վարսանդաթելերը մերկ են։ Երկթևիկները միմյանց նկատմամբ զուգահեռ են, 3,5−7 սմ երկարությամբ ծայրերում լայն, կլորավուն, հաճախ մի թևիկի այդ մասն անցնում է մյուսի վրա, մերկ, հասունանալիս կարմինոկարմիր։ Ծաղկում է հունիս-հուլիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբերին։
Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում, Հայաստանի սահմաններում հանդիպում է միայն հյուսիսարևելյան անտառային շրջաններում։ Աճում է վերին անտառային գոտում, ովի մակարդակից 1700 մետրից բարձր վայրերում, որպես պուրակային անտառների հիմնական բաղադրիչ։ Աչքի է ընկնում խոնավասիրությամբ (պահանջկոտ է նաև օդի խոնավության նկատմամբ), ստվերադիմացկուն է, լավ է աճում սննդանյութերով հարուստ հզոր սևահողերում, բավականին ցրտադիմացկուն է։
Կիրառություն
Լավ մեղրատու է։ Ձյութը պարունակում է մինչև 3 % շաքար։ Բնափայտը բարձրորակ է, գեղեցիկ նախշերով, լավ է հղկվում, տալիս է հրաշալի, բաց գույնի ֆաներա, որն օգտագործվում է կահույք պատրաստելու համար։ Բազմանում է սերմերով և բնային մացառներով։ Առայժմ բնակավայրերի կանաչապատման բնագավառում չի օգտագործվում, սակայն բարձր լեռնային շրջանների անտառապատման հիմնական ծառատեսակներից մեկն է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թխկազգիներ
Ուրաս (Իտալիա)
Ուրաս  (Uras), կոմունա Իտալիայում, Սարդինիա մարզում՝ Օրիստանո գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 3106 մարդ (2008 թվականի տվյալներով), բնակչության խտությունը կազմում է 78,91 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 39,36 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 09099։ Հեռախոսային կոդը՝ 0783։
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Բոստոնի ժամանակակից արվեստի թանգարան
Ժամանակակից արվեստի թանգարան (Բոստոն) (Institute of Contemporary Art), ժամանակակից արվեստին նվիրված գեղարվեստական թանգարան և ցուցահանդեսային հարթակ Մասաչուսեթս նահանգի Բոստոն քաղաքում։
Պատմություն և գործունեություն
Վարձակալական գրասենյակով և Հարվարդի գեղարվեստական թանգարանի պատկերասրահներով ժամանակակից արվեստի ինստիտուտը հիմնադրվել է 1936 թվականին որպես Բոստոնի ժամանակակից արվեստի թանգարան (Boston Museum of Modern Art) ։ Թանգարանի առաջին տնօրենն է եղել քսանվեցամյա ճարտարապետ Նաթանիել Սոլտոնստոլը (Nathaniel Saltonstall)։ Թանգարանում անցկացված առաջին ցուցահանդեսն եղել է Պոլ Գոգենի աշխատանքների ցուցադրությունը։ Թանգարանի գոյության հենց առաջին տարում անցկացվել է միջոցների հավաքագրում «Ժամանակակից արվեստի պարահանդես» (Modern Art Ball) կազմակերպելու համար, որին ներկա են գտնվել արվեստի աշխարհի շատ հայտնիներ, այդ թվում՝ Գալա Դալին և Սալվադոր Դալին ։
1937 թվականին Բոստոնի թանգարանը տեղափոխվել է14 Newbury Street-ում գտնվող իր սեփական պատկերասրահը։ Այդ տարի թանգարանում ներկայացվել է դադաիզմին և սյուռեալիզմին նվիրված առաջին էքսպոզիցիան, որի ժամանակ ցուցադրվել է Մերետ Օպենհայմի հայտնի Object (Le Déjeuner en fourrure) աշխատանքը։ 1938 թվականին թանգարանը կրկին տեղափոխվել է Բոստոնի արվեստի ակումբ (Boston Art Club)՝ 270 Dartmouth Street։ 1939 թվականին գեղարվեստական կազմակերպությունն անվանվել է «Ժամանակակից արվեստի ինստիտուտ» (Institute of Modern Art) և անվանափոխությունից հետո անցկացրել գերմանական դեգեներատիվ արվեստի ցուցահանդես, որն այդպես է անվանել Հիտլերը։ Ցուցահանդեսին ներկայացված նկարիչներից են եղել Մաքս Բեքմանը, Էռնստ Լյուդվիգ Կիրխները, Էմիլ Նոլդեն և Պաուլ Կլեեն։
1940 թվականին թանգարանում անցկացվել է Պաբլո Պիկասոյի աշխատանքների «Picasso, Forty Years of His Art» շարժական ցուցահանդեսը, որի մեջ ներառվել է նրա «Գեռնիկա» հանրահայտ աշխատանքը։ Նույն թվականին թանգարանը երրորդ անգամ տեղափոխվել է 210 Beacon Street և ԱՄՆ-ում առաջին անգամ անցկացրել անվանի ճարտարապետ Ֆրենկ Լլոյդ Ռայթի աշխատանքների թանգարանային ամփոփումը։ Թանգարանն այստեղ աշխատել է մինչև 1943 թվականը, երբ հերթական անգամ տեղափոխվել է 138 Newbury Street, որտեղ առաջին անգամ Նոր Անգլիայում ցուցադրել է աֆրոամերիկացի նկարիչների, այդ թվում՝ Ռոմարե Բիրդենի, Ջեյկոբ Լոուրենսի և այլոց աշխատանքները։ Բոստոնի արվեստի համալսարանը դարձել է նաև Բոստոնի էքսպրեսիոնիստների աշխատանքների հարթակ ։ 1948 թվականին «Ժամանակակից արվեստի ինստիտուտը» անվանվել է «Ժամանակակից կերպարվեստի ինստիտուտ» (Institute of Contemporary Art)՝ «մոդերն» տերմինից տարբերվելու համար։ Նոր անվանափոխումից հետո Բոստոնի թանգարանը ցուցադրել է Շառլ Էդուար լը Կորբյուզիեի աշխատանքները ԱՄՆ-ում նրա առաջին ցուցահանդեսի ժամանակ ։
Հաջորդող տարիների ընթացքում թանգարանը ներկայացրել է մի շարք ցուցահանդեսներ, այդ թվում՝ Էդվարդ Մունկի արվեստը նրա հանրահայտ «Ճիչ» աշխատանքով, Վասիլի Կանդինսկիի արվեստը՝ ներառյալ այն աշխատանքները, որոնք երբեք չեն ցուցադրվել ԱՄՆ-ում, ինչպես նաև Էվերի Միլթոնի (1953 թվական) առաջին ռետրոսպեկտիվը։ 1956 թվականին թանգարանը կրկին փոխել է իր գտնվելու վայրը՝ տեղափոխվելով School of the Museum of Fine Arts at Tufts դպրոց, որտեղ նույն թվականին կազմակերպել է Ռոբերտո Մատտայի առաջին թանգարանային ցուցադրությունը ԱՄՆ-ում։ 1960 թվականին Բոստոնի թանգարանը տեղափոխվել է Metropolitan Boston Arts Center գեղարվեստական կենտրոն, որը նախագծել է թանգարանի առաջին տնօրեն Նաթանիել Սոլոնստոլը։ Հաջորդող հինգ տարիների ընթացքում այդտեղ ցուցադրվել են ԱՄՆ-ն Վենետիկյան ֆորումում ներկայացնող նկարիչների՝ Ջոն Չեմբերլենի, Ջիմ Դայնի, Ջասպեր Ջոնսի, Մորիս Լուիի, Քենեթ Նոլանդի, Կլաս Օլդենբուրգի, Ռոբերտ Ռաուշենբերգի և Ֆրենկ Ստելլայի աշխատանքների հավաքածուները, իսկ 1965 թվականին թանգարանում է զետեղվել «Art Turned On» խորագրով տեսանյութերի և էլեկտրոնային արվեստի ցուցահանդեսը, որին մասնակցել է Մարսել Դյուշանը։ 1966 թվականին Բոստոնի թանգարանը կազմակերպել է Էնդի Ուորհոլի ցուցահանդեսը, որի ժամանակ ցուցադրվել է նկարչի շուրջ 40 ստեղծագործություն։
1968 թվականին թանգարանը վերադարձել է Բոստոնի արվեստի Մետրոպոլիտեն-կենտրոն, բայց երկու տարի անց հերթական անգամ տեղափոխվել է 33 Beacon Street-ում գտնվող Parkman House։ Այդ տարիների ընթացքում այն անցկացրել է «Monumental Sculpture for Public Spaces» խորագրով ցուցահանդես, որի ժամանակ ներկայացվել են հայտնի նկարիչներ Ալեքսանդր Կոլդերի, Դոնալդ Ջադի, Կալս Օլդենբուրգի, Ռոբերտո Մորիսի, Լուիզա Նևելսոնի և Մարկ դի Սուվերոյի լայնածավալ քանդակագործական ստեղծագործությունները։ Նրանց աշխատանքները զետեղվել են քաղաքի հասարակական վայրերում։ Ամենանկատելի աշխատանքներից է դարձել Ռոբերտ Ինդիանայի աշխատանքը՝ City Hall Plaza քաղաքային հրապարակում տեղադրված կորտեն պողպատից պատրաստված 12 ֆուտանոց LOVE քանդակը։ 1973 թվականին տեղափոխվել է 955 Boylston Street-ում գտնվող նախկին ոստիկանական բաժանմունքի շենք։
Թանգարանը զբաղեցրել է այդ շենքը հաջորդող 33 տարիներին, որոնց ընթացքում ձեռք է բերել և ցուցադրել մեծ քանակությամբ նոր ցուցանմուշներ։ Այս շրջանի նշանակալից իրադարձություններից են Կլաս Օլդենբուրգի աշխատանքների ռետրոսպեկտիվ ցուցահանդեսը, որին ներկա է եղել հենց ինքը՝ հեղինակը, ինչպես նաև 1977 թվականին Դևիդ Հոկնիի աշխատանքների առաջին ցուցադրությունը Ամերիկայում։ 1980 թվականին (առաջին անգամ ԱՄՆ-ում) թանգարանում կայացել է միայն դադաիզմին վերաբերող աշխատանքների ցուցահանդես։
1980-ական թվականներին թանգարանը շարունակել է ցուցահանդեսային ակտիվ գործունեությունը՝ 1982 թվականին անցկացնելով Ֆրանչեսկո Կլեմենտի և Անսելմ Կիֆերի աշխատանքների թանգարանային ցուցահանդեսը։ 1984 թվականին Բոստոնի թանգարանը WGBH-ի և Բոստոնի հեռարձակող ծառայության Public Broadcasting Service հետ միասին ստեղծել է Contemporary Art Television Fund ֆոնդը, որն օգնում է նկարիչներին իրենց աշխատանքներն ու արվեստը ներկայացնել հեռուստատեսությամբ։ 1986 թվականին թանգարանը ցուցադրել է Ալան Սեքուլայի աշխատանքները նրա առաջին թանգարանային ցուցադրությամբ։
1990 թվականին Բոստոնի Ժամանակակից արվեստի ինստիտուտը դարձել է «The Perfect Moment» շարժական ծայրահեղ հակադիր ցուցահանդեսի վերջին կանգառը, որի ժամանակ ներկայացվել են Ռոբերտ Մեպլտորպի աշխատանքները, ինչպես նաև ցուցադրվել է ԱՄՆ-ում Սոֆի Կալեյի աշխատանքների առաջին թանգարանային ցուցահանդեսը։ 1997 թվականին Սիլդո Մեյրելեշը Բոստոնի թանգարանում անցկացրել է ԱՄՆ-ում իր առաջին ցուցահանդեսը։
1990-ական թվականների ավարտը Բոստոնի գեղարվեստի թանգարանում նշանավորվել է կտրուկ փոփոխություններով։ Նոր տնօրեն է դառնում Ջիլ Մեդվեդովը, որը ձեռնամուխ է լինում «Vita Brevis» նախագծի ստեղծմանը, որը Բոստոնի հասարակական վայրերում ցուցադրվող մեծամասշտաբ արվեստի գործերի շարք է։ Այս աշխատանքները զգալիորեն բարձրացրել են հասարակական տեղեկացվածությունը և թանգարանի հեղինակությունը։ Թանգարանի համար մյուս նշանակալից իրադարձությունը 1999 թվականի Fan Pier ափամերձ տարածքում մշակութային հաստատության նոր շենք կառուցելու մրցույթի հաղթանակն էր։ Շենքի կառուցմանը զուգահեռ թանգարանը շարունակել է իր գործունեությունը և անցկացրել մի քանի կարևոր ցուցահանդես, այդ թվում՝ 2000 թվականին Կորնելիա Փարքերի աշխատանքների այս թանգարանում առաջին անհատական ցուցահանդեսը և 2001 թվականին Էլիսոն Օլաֆուրի առաջին անհատական ցուցահանդեսը ԱՄՆ-ում։
2006 թվականին Բոստոնի ժամանակակից արվեստի ինստիտուտը տեղափոխվել է քաղաքային ափամեձ տարածքում գտնվող 65 000 կմ2 մակերեսով իր նոր շենքը, որը ներառում է պատկերասրահներ և տարածք ցուցահանդեսների համար։ Ձեռք բերելով նոր հիմնական տարածք՝ թանգարանը սկսել է ստեղծել հիմնական հավաքածու, ինչին չէին նպաստում նախկին տեղափոխությունները։ Թանգարանի նոր շենքը նախագծել է ճարտարապետական ֆիրման։
Բոստոնի ժամանակակից արվեստի ինստիտուտի տնօրենն է Ջիլ Մեդվեդովը (Jill Medvedow, հենց ինքը՝ Ellen Matilda Poss) ։ Թանգարանը լիազորագրված է Թանգարանների ամերիկյան ասոցացիայի կողմից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թանգարաններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:1936 հիմնադրված թանգարաններ Կատեգորիա:Ժամանակակից արվեստի թանգարաններ Կատեգորիա:Բոստոնի թանգարաններ
Տենագրա II աստղադիտարան
Տենագրա II աստղադիտարան (Tenagra II Observatory, աստղադիտարանի կոդը` — «926»), աստղադիտարան ԱՄՆ-ի Արիզոնա նահանգի Նոգալես քաղաքի մոտ, Թուսոն քաղաքից հարավ։ Հիմնադրվել է 2000 թվականին։ Աստղադիտարանի ղեկավարն է Մայքլ Շվարցը։
Արտաքին հղումներ
Փոքր մոլորակների կենտրոնի կայքում աստղադիտարանի կատարած դիտարկումները
NASA ADS տվյալների բազայում աստղադիտարանի ներդրումը
Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ ԱՄՆ-ում Կատեգորիա:2000 հիմնադրումներ Արիզոնայում
Լոյալ Գրիգս
Լոյալ Գրիգս (Loyal Griggs, ), ամերիկացի կինոօպերատոր։ «Օսկար» մրցանակի դափնեկիր «Շեյն» ֆիլմում ունեցած լավագույն օպերատորական աշխատանքի համար։
Կենսագրություն
Լոյալ Գրիգսը ծնվել է 1906 թվականի օգոստոսի 15-ին ԱՄՆ-ի Միչիգան նահանգում ։ 1924 թվականին աշխատանքի է ընդունվել Paramount Pictures ընկերության հատուկ էֆեկտների բաժնում ։ Օպերատորական առաջին աշխատանքը եղել է «Վերջին առաջակետ» ֆիլմում (1951)։ Որպես օպերատոր աշխատել է ռեժիսոր Ալֆրեդ Հիչկոկի «Գլխապտույտ» ֆիլմի նկարահանման երկրորդ բրիգադում։ Եղել է Paramount ստուդիայի «Հյուսիսի ծնունդ» ֆիլմի նկարահանող խմբի անդամ, որն «Օսկարի» 11-րդ մրցանակաբաշխության ժամանակ արժանացել է հատուկ մրցանակի կինեմատոգրաֆիայի բնագավառում ունեցած առանձնակի վաստակի համար ։ 1971 թվականին անցել է կենսաթոշակի, նրա վերջին աշխատանքը եղել է կինոռեժիսոր Գերդ Օսվալդի «Բաննի Օ'Հեյր» ֆիլմը ։ Եղել է Կինոօպերատորների ամերիկյան ընկերության անդամ ։
Մահացել է 1978 թվականի մայիսի 6-ին Լագունա Հիլզում (Կալիֆոռնիա) ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոօպերատորներ
(6708) Բոբիվեյլ
(6708) Բոբիվեյլ (Bobbievaile), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1989 թվականի հունվարի 4-ին Ռոբերտ ՄաքՆոտի կողմից Սայդինգ Սփրինգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,444683 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9994 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8899 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1396,15 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,257852 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 12,09° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1989 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ռոբերտ ՄաքՆոտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Յասոն և Մեդեա (նկար, Ուոթերհաուս)
«Յասոն և Մեդեա» , անգլիացի պրեռաֆայելիտ նկարիչ Ջոն Ուիլյամ Ուոթերհաուսի նկարը՝ ստեղծված 1907 թվականին։ Կտավը գտնվում է մասնավոր հավաքածուում։ Նկարը թեմատիկ և պատկերային առումով նման է նկարչի ավելի վաղ ստեղծած «Կախարդական օղակ» (1886) կտավին ։
Նկարագրություն և դիպաշար
Յասոնը հին հունական դիցաբանության մեջ Էսոնի որդին էր, հավաքում է Հունաստանի ամենախիզախ հերոսներին և ուղևորվում որոնելու ոսկե գեղմը, որպեսզի վերադարձնի այն իր թագավորություն։ Շատ թափառումներից հետո արգոնավորդները հանդիպում են կույր գուշակ Փինևսին, որը նրանց պատմում է, թե ինչպես անվտանգ հասնեղ Կողքիս, որտեղ պահվում էր ոսկե գեղմը։ Երբ նրանք հասնում են այնտեղ, Էյեթոս արքան պահանջում է անհնարինը. որպեսզի Յասոնը գեղմը վերցնի, պետք է վարի Արեսին նվիրաբերված դաշտն իր երկաթե գութանով, իսկ գութանին լծի պղնձոտն, հրաշունչ ցլերի, այդ դաշտում Կադմոսից ստացած վիշապի ժանիքներ ցանի, և երբ այդ վիշապի ժանիքներից դուրս գան զրահակուռ ռազմիկներ, կռվի և ջարդի նրանց։ Էյեթոսի դուստր Մեդեան սիրահարվում է Յասոնին և նրան տալիս է կախարդական նյութ, որը թույլ է տալիս Յասոնին կատարելու արքայի հանձնարարությունը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ջոն Ուիլյամ Ուոթերհաուսի նկարներ Կատեգորիա:1907 նկարներ Կատեգորիա:Մասնավոր հավաքածուներում գտնվող նկարներ Կատեգորիա:Կանանց դիմապատկերներ
Ստարի Կույուկ
Ստարի Կույուկ (Старый Куюк, Иҫке Көйөк), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Յանաուլսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 284 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Յանաուլսկի շրջանի բնակավայրեր
Աստերոիդների ցանկ (42001-42100)
Աստերոիդների ցանկ (41901-42000) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (42101-42200)
Daily Mail
Daily Mail (թարմանաբար՝ «Օրական փոստ»), բրիտանական օրաթերթ, հրատարակվում է Լոնդոնում, ունի տաբլոիդ ֆորմատ։ Թերթը հիմնվել է 1896 թվականին, այն Մեծ Բրիտանիայի վաճառքներով երրորդ թերթն է The Sun-ից և Metro-ից հետո ։ Նրա քույր թերթ The Mail on Sunday-ը սկսել է հրապարակվել 1982 թվականից, իսկ թերթի շոտլանդական և իռլանդական տարբերակները սկսել են տպագրվել համապատասխանաբար 1947 և 2006 թվականներին։ Օրաթերթի պարունակությունը նաև տեղադրվում է MailOnline կայքում, սակայն այս կայքի կառավարումը թերթից անկախ է, և այն ունի սեփական խմբագիր ։
2014 թվականին անցկացված հետազոտության արդյունքները ցույց տվեցին, որ թերթի ընթերցողների միջին տարիքը կազմում է 58 տարեկանը, և Բրիտանական տաբլոիդ թերթերի միջև այն ունի ամենացածր ընթերցողների թիվը 15-44 տարեկանների շրջանում ։ Այն միակն է բրիտանական թերթերից, որի ընթերցողների մեծամասնությունը կազմում են կանայք, մոտ 52–55% : Միջինում տպագրվում է օրական 1 222 611 օրինակ (2018 թվականի նոյեմբերի տվյալներով) ։ 2013 թվականի հուլիսից դեկտեմբեր ընկած ժամանակահատվածում Daily Mail-ը ուներ միջին օրական ընթերցողների մոտ 3,951 միլիոն ցուցանիշ ։ Թերթի վեբ կայքը ունի ավելին քան 100 միլիոն այցելուներ մեկ ամսում ։
Daily Mail թերթը բազմիցս քննադատվել է իր անվստահելիության համար, այն բազմիցս տպագրել է ոչ ճշգրիտ տեղեկություններ գիտական և բժշկական հետազոտությունների մասին   , ինչպես նաև հեղինակային իրավունքի խախտումների համար ։
Daily Mail-ը ստացել է բազմաթիվ մրցանակներ, որոնցից է Տարվա ազգային թերթ մրցանակը, որը նրան շնորհվել է 1995 թվականից անընդմեջ յոթ տարի։
Մեկնութիւն Սաղմոսաց (2860, Ներսես Լամբրոնացի)
Մեկնութիւն Սաղմոսաց (2860), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 2860 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1807 թվականին հավանաբար Ղուկաս դպիր գրիչի կողմից։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 32x22,5 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 143 թերթից։ Գրված է միասյուն, նոտրգրով, շղագրով։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ։ Հիշատակարաններ գրչի՝ 136ա, 138բ, հետագայի՝ 143ա (հայատառ լեհերեն․ 19-րդ դար) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Տուլգուզբաշ
Տուլգուզբաշ (Тульгузбаш, Төлгөҙбаш), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ասկինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 303 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ասկինսկի շրջանի բնակավայրեր
Կարիբյան ծով
Կարիբյան ծով (Caribbean Sea, Mar Caribe, Հաիթա-կրեոլյան լեզու - Lamè Karaïb, Mer des Caraïbes, Caraïbische Zee, Պապյամենտո - Laman Karibe), Ատլանտյան օվկիանոսի ջրավազանին պատկանող ծայրամասային, կիսափակ ծով , արևմուտքից և հարավից սահմանափակված է Կենտրոնական Ամերիկայով և Հարավային Ամերիկայով, և հյուսիսում ու արևելքում՝ Մեծ ու Փոքր Անտիլյան կղզիներով։ Հյուսիս-արևմուտքում Յուկատանի նեղուցով միանում է Մեքսիկական ծոցին, հարավ-արևմուտքում արհեստական Պանամայի ջրանցքով` Խաղաղ օվկիանոսին։
Կավրդիկ
Կավրդիկ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Շատախի գավառակում ` Գելիեգուզան գյուղախմբում։
Համարվում էր Գելիգուզանի թաղերից մեկը։
Կարիբյան ծով
Կարիբյան ծովն ընկած է հյուսիսային լայնության 9° և 22°, արևմտյան երկայնության 89° և 60° միջև։ Ծովի ընդհանուր մակերեսը կազմում է մոտավորապես 2 753 000 կմ² ։ Առավելագույն խորությունը 7686 մետր է ։ Հարավում Կարիբյան ծովը ողողում է Վենեսուելայի, Կոլումբիայի և Պանամայի ափերը, արևմուտքում՝ Կոստա Ռիկայի, Նիկարագուայի, Հոնդուրասի, Գվատեմալայի, Բելիզի և մեքսիկական Յուկատան թերակղզու ափերը, հյուսիսում՝ Կուբայի, Հաիթիի, Յամայկայի և Պուերտո Ռիկոյի ափերը, արևելքում` Փոքր Անտիլյան կղզիների պետության ափերը (Կարիբյան ավազանի երկրների ցանկ)։
Կավրդիկ
Բնակչություն
1909 թվականին ուներ միայն 1 տուն հայ բնակիչ ։
Կարիբյան ծով
Անվանում և պատմություն
Անվանումն առաջացել է Հարավային Ամերիկայի հյուսիսում բնակվող կարիբներ հնդկացիական ցեղախմբի անունից։ Ցեղանունը ստուգաբանվում է «խիզախ մարդիկ»։ Տարածված է նաև անվանման Կարաիբյան ծով ձևը ։ Կարիբյան ծովի կղզիների նախակոլոմբոսյան բնակչության պատմության մեջ առանձնացնում են ժողովուրդների 3 խմբեր։ Առաջին խմբին պատկանող ժողովուրդները (հին հնդկացիներ) կղզիներ են եկել մ. թ. ա. 5000-2000 թվականներին՝ Կենտրոնական Ամերիկայից կամ Հարավային Ամերիկայից։ Ժողովուրդների հաջորդ խումբը, որը մ. թ. ա. 1000-500 թվականներին գաղթել է Հարավային Ամերիկայից Մեծ Անտիլյան կղզիներ և Տրինիդադ կղզի, ստեղծել է մեսոհնդկացիական կամ սիբոնեական մշակույթ։ Տարածաշրջանում հայտնված ժողովուրդների 3-րդ խումբը եղել է տաինո ժողովուրդը, ովքեր Հարավային Ամերիկայից եկել են Տրինիդադ կղզի մ.թ.ա 300 թվականին։ Նրանք բնակեցրեցին նաև Մեծ և Փոքր Անտիլյան կղզիները։ Հետագայում կարիբները, մ. թ. 1000 թվականին Օրինոկո գետի դելտայի շրջանից գաղթելով Տրինիդադ և Փոքր Անտիլյան կղզիներ, տեղահանեցին այնտեղ բնակվող արավակերեն խոսող հնդկացիներին ։
15-րդ դարում, եվրոպացիների կողմից ծովը հայտնաբերելու շրջանում, ժողովուրդների վերջին խումբը տվեց ծովի ներկայիս անվանումը ։ Հետաքրքիր է նշել այն, որ իսպանացի զավթիչները սկզբում խեղաթյուրել են այդ ցեղերի անունները և նրանց անվանել՝ «մարդակերներ» ։ Նոր տարածքները, որոնք կոչվում էին Վեստ Ինդիա, իսպանացիների կողմից հաճախ անվանվել են Անտիլյան ծով, այդ պատճառով որոշ եվրոպական լեզուներում կիրառվում է նաև ծովի այդ անվանումը ։
Կավրդիկ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կարիբյան ծով
Գաղութացում
Երբ իսպանացիները եկան Անտիլյան կղզիներ, դրանք բնակեցված էին տաինո հնդկացիներով, ովքեր գաղթել էին այստեղ Հարավային Ամերիկայից մ. թ. ա. 1-ին դարում։ 1492 թվականին Քրիստափոր Կոլոմբոսի առաջին արշավախումբը հասավ Բահամյան կղզիներ։ Նրանք համոզված էին, որ հայտնաբերել են Ասիա տանող նոր ուղի։ Էսպանիոլա (այժմյան Հաիթի) անունը ստացած կղզում հիմնվեց իսպանական առաջին բնակավայրը, որով սկիզբ դրվեց այս տարածաշրջանում Իսպանիայի դարավոր տիրապետությանը։ 1506-ից 1511 թվականներին՝ Էռնան Կորտեսի և Դիեգո Վելասկես դե Կորդովայի մասնակցությամբ, Էսպանիոլա և Կուբա կղզիները գրավվեցին, իսկ տեղի բնակիչները ստրկացվեցին։ 1571 թվականին Ֆրանցիսկո Էռնանդես դե Կորդովան հայտնաբերեց Յուկատան թերակղզին, որտեղ իսպանացիներն առաջին անգամ հանդիպեցին մայա զարգացած քաղաքակրթության հետ։ Սրան հաջորդած Խուան դե Գրիխալվի (1518 թվական) և Էռնան Կորտեսի (1519 թվական) արշավները սկիզբ դրեցին Մեքսիկայի գրավմանը և գաղութացմանը։
Մյուս եվրոպական կայսրությունները նույնպես սկսեծին ընդլայնվել դեպի արևմուտք, ուղարկելով նավեր Նոր աշխարհ։ Բրիտանական առաջին գաղութները առաջացել են Բերմուդյան կղզիներում (1612 թվական), Սենթ Քիթս կղզիներում (1623 թվական) և Բարբադոսում (1627 թվական), որոնք հետո օգտագործվեցին մյուս կղզիների գաղութացման համար։ Ֆրանսիական Վեստ Ինդիան ևս սկսվել է Սենթ Քիթս կղզուց (1624 թվական), այնուհետև բնակավայրեր հիմնվեցին Գվադելուպա և Մարտինիկա կղզիներում (1635 թվականին)։ Բրիտանիան և Ֆրանսիան հաջողությամբ կարողացան որոշ կղզիներ գրավել արդեն թուլացող Իսպանական կայսրությունից. 1655 թվականին անգլիացիների հսկողության տակ անցավ Յամայկան, իսկ 1697 թվականին Ֆրանսիացիները գրավեցին Էսպանիոլայի արևմտյան մասը։ 17-րդ դարում Կյուրասաո, Սուրբ Մատին, Արուբա և միշարք այլ կղզիներում հայտնվեցին հոլոնդական գաղութներ, որոնք ավելի ուշ մմտան Նիդեռլանդական Անտիլյան կղզիների կազմի մեջ։ Այս տարածաշրջանում դանիական կալվածքներ առաջացան 1672 թվականին՝ Սենթ Ջոն և Սենթ Թոմաս կղզիներում։
Ծովահենություն
Ծովահենությունը Կարիբյան ծովում ծնվեց 17-րդ դարում, ծովահենների, ավազակների և այլ հանցագործների հավաքատեղին էր դարձել Տորտուգա կղզին և Պորտ Ռոյալ քաղաքը։ Մեծ Բրիտանիայի թագուհու մոտ ծառայող առաջին կապերներից (պետության հատուկ լիազորությամբ զավթիչ) մեկը Ֆրենսիս Դրեյկն էր, ով առավել հայտնի է 1572 թվականին իսպանական Արծաթյա քարավանի զավթումով, որը տեղի է ունեցել Նոմբրե դե Դիոս նավահանգստի մոտ։ Նրա գործը շարունակեց Հենրի Մորգանը, ով 1671 թվականին նախաձեռնեց հայտնի արշավը դեպի Պանամա և ավելի ուշ դարձավ Յամայկայի փոխնահանգապետը։
Ծովահանությունը ծաղկում ապրեց 1700-1730 թվականներին, այս ժամանակաշրջանն անվանում են ծովահենության ոսկե դար։ Այս ժամանակահատվածում հեղինակութուն ձեռք բերեցին Սև մորուքը, և Ստիդ Բոննետը, ովքեր իրենց գործունեությունն էին ծավալում 1716-1718 թվականներին Կարիբյան ծովում։ Ինչպես նաև հայտնի դարձավ Չարլզ Վեյնը, ում կարիերան ձգվեց 1716-1719 թվականներին։ Հռչակավոր Սև Բարտը, ինչպես նաև Ջեկ Ռեկհեմը և նրա ընկերուհիներ՝ Էնն Բոննին և Մերի Ռիդը, մինչև 1720-ական թվականները տնորինում էին Վեստ Ինդիայում։ Այս և այլ ծովահենների կենսագրության կարևոր վկան է Չարլզ Ջոնսոնի «Ամենահայտնի ծովահենների կողմից կատարված սպանությունների և գողությունների համընդհանուր պատմություն» գիրքը, որը լույս է տեսել 1724 թվականին ։
Ավելի ուշ եղած ծովահեններից առավել հայտնի է Ռոբերտ Կոֆրեցին, ով Կարիբյան տարածաշրջանում տիրապատում էր 1818-1825 թվականներին։
Հետգաղութային շրջան
19-րդ դարից սկսվում է գաղութների դուրս գալը կայսրությունների կազմից։ 1804 թվականին, Սան Դոմինգոն առաջինն էր, որ ապստամբության արդյունքում անկախություն ստացավ։ Էսպանիոլայի մնացած հատվածը 1821 թվականին գրավեցին հայեթիցիները, սակայն այս տարածքներում 1844 թվականին ձևավորվեց Դոմինիկյան Հանրապետությունը։ Հաջորդական պատերազմներից հետո, Ամն-ի միջամտությամբ՝ 1898 թվականին, Կուբան Իսպանիայից անկախացավ, իսկ Պուերտո Ռիկո կղզին անցավ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների տիրապետության տակ, ովքեր իշխող դեր սկսեցին խաղալ տարածաշրջանում։ Պանամայի Կոլումբիայից բաժանումից հետո, 1903 թվականին, ԱՄՆ-ի մասնակցությամբ կառուցվեց Պանամայի ջրանցքը, որը կապեց Կարիբյան ծովը Խաղաղ օվկիանոսին։ Պանամայի ջրանցքը բացվեց 1914 թվականի օգոստոսի 15-ին, և մինչև 1999 թվականի դեկտեմբերի 31-ը գտնվում էր ԱՄՆ-ի ղեկավարության տակ։ 1917 թվականին Դանիան իր կալվածքները վաճառեց ԱՄՆ-ին, և այդ տարածքները ստացան Ամերիկյան Վիրջինյան կղզիներ անվանումը։ 1958-1962 թվականներին Մեծ Բրիտանիայի տիրապետության տակ գտնվող տարածքների մեծ մասը բաշանվեցին Վեստ Ինդիայի դաշնությանը, որը հետագայում բաժանվեց առանձին հանրապետությունների։
2001 թվականի դեկտեմբերի 12-ին Կարիբյան կղզիների պետությունների ասոցիացիայի անդամ երկրները Մարգարիտա կղզում (Վենեսուելա) ընդունեցին «Մարգարիտյան հռչակագիրը», որը Կարիբյան ծովը ճանաչում է, որպես ժառանգություն և անգին ակտիվ, ինչպես նաև ուղղություն է տալիս տարբեր երկրներին առևտրի, զբոսաշրջության, տրանսպորտի և բնական աղետների հետևանքների վերացման ոլորտներում ։ 2005 թվականի հուլիսի 29-ին Պանամայում տեղի ունեցած հանդիպման ժամանակ ասոցիացիայի անդամները հաստատեցին իրենց նպատակները։
Հետազոտության պատմություն
Տարածաշրջանի հիմնական աշխարհագրական առանձնահատկությունները ուսումնասիրվել են Քրիստափոր Կոլոմբոսի կողմից իր շրջագայությունների ժամանակ։ Առաջին երկու արշավների ժամանակ (1492 և 1493 թվականներ) նա հայտնաբերեց Բահամյան, Մեծ Անտիլյան և Փոքր Անտիլյան աղեղի հյուսիսային կղզիները։ Երրորդ արշավի ընթացքում հայտնաբերվեց Տրինիդադ կղզին և Պարիայի նեղուցը։ Չորրորդ արշավը, որը ձգվեց 1502-ից 1504 թվականները և Կոլոմբոսի համար վերջինը դարձավ, Հնդկական օվկիանոս ելք գտնելու նպատակով, ծովագնացը ուղղորդեց դեպի ավելի արևմուտք։ Այս ճանապարհորդության ընթացքում ուսումնասիրվեց Հոնդուրասի, Մոսկիթների, Կոստա Ռիկայի և Պանամայի վերջամասի ափերը, ինչպես նաև Մոսկիտոսի ծոցը և Դարենի ծոցի մի մասը ։ Առաջին արշավի նավերից մեկի հրամանատար Խուան դե լա Կոսան՝ Կոլոմբոսի, Ամերիգո Վեսպուչիի (1497, 1498 թվականներ), ինչպես նաև Ջոն և Սեբաստյան Կաբոտների (1497, 1498 թվականներ) շրջագայությունների արդյունքների հիմման վրա 1500 թվականին կազմեց Նոր Աշխարի քարտեզը ։
Իսպանացի կոնկիստադոր (ավազակաբարո զավթիչ) Ալոնսո դե Օխեդան` շարունակելով նոր տարածքների հայտնաբերումը, 1499 թվականին հայտնաբերում է Կյուրասաո կղզին և Մարակայբո լիճը, իսկ Ռոդրիգո դե Բաստիդասի և Վասկո Նունիես դե Բալբոայի ղեկավարած արշավախմբերը ուսումնասիրել են Մագդալենա գետի գետաբերանը և մոտավորապես 1000 կմ ափամերձ գոտին, ներառյալ Դարենյան և Ուրաբա ծովածոցերը ։ 1507 թվականին Մարտին Վարդեմյուլլերը, հետազոտությունների հիմման վրա, կազմեց աշխարհի քարտեզի իր տարբերակը, որտեղ առաջին անգամ հայտնվեց Ամերիկա անունը։ Ավելի ուշ՝ 1538 թվականին, ֆլամանդացի քարտեզագիր Գերհարդ Մերկատորը հրապարակեց քարտեզ, որտեղ ամբողջ նոր մայրցամաքը անվանված էր Ամերիկա ։