cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Լայնաձոր (լճակ)
Լայնաձոր, լճակ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Գեղամա լեռների արևելյան լանջին, Ծաղկաշեն գյուղից 5,5 կմ հարավ-արևելքում։ Բարձրությունը ծովի մակարդակից՝ 2640 մ, մակերեսը՝ 1,2 հա ։
Սանտա Մարիա Կոգինաս
Սանտա Մարիա Կոգինաս (Santa Maria Coghinas), կոմունա Իտալիայում, Սարդինիայի մարզում՝ Սասսարի գավառում։
Ժողովրդագրություն
Բնակչություն դինամիկան
Դարեհ I-ի պալատը Շոշում
Դարեհ I-ի պալատը Շոշում եղել է պալատական համալիր Շոշում, Իրանում՝ Աքեմենյանների կայսրության մայրաքաղաքում։ Շինարարությունը իրականացվել է Պերսեպոլիսի կառուցմանը զուգահեռ։ Շինարարական աշխատանքների ժամանակ օգտագործվել է հումք և մարդկային ռեսուրսներ կայսրության տարբեր մասերից։ Պալատը մի անգամ ոչնչացվել է հրդեհից, սակայն հետագայում մասամբ վերականգնվել է։ Տվյալ պալատական համալիրից շատ քիչ մաս է մնացել։
Սանտա Մարիա Կոգինաս
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:1983 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Դարեհ I-ի պալատը Շոշում
Պատմություն
Պալատական համալիրը կառուցվել է Աքեմենյան արքա Դարեհ I-ի կողմից ՝ իր սիրելի մայրաքաղաք Շոշում։ Շինարարական աշխատանքները շարունակվել են Դարեհ I-ի որդու՝ Քսերքսեսի օրոք և ավելի քիչ ծավալով Արտաքսերքսես I-ի (ք.ա. 465-424) և Դարեհ II-ի (ք. ա. 423-404) օրոք։ Արտաքսերքսես II-ը (ք. ա. 404-358 թ.) մասամբ վերականգնել է պալատը, քանի որ այն ավերվել էր հրդեհի ժամանակ հիսուն տարի առաջ Արտաքսերքսես I-ի օրոք։ Պալատը գրավվել և թալանվել է Ալեքսանդր Մակեդոնացու զորքերի կողմից ք. ա. 330 թ. դեկտեմբերին ։ Վերջին յոթ տասնամյակների ընթացքում պալատի տարածքը խիստ վնասվել է ։
Շինարարություն
Շինարարությունը իրականացվել է Պերսեպոլիսի կառուցմանը զուգահեռ ։ Կառուցվել է արհեստականորեն բարձրացված հարթակի վրա, որի բարձրությունը 15 մետր էր(49 ֆուտ)՝ զբաղեցնելով 100 հեկտար տարածք։ Շոշում համալիրը բաղկացած է բնակելի պալատից, Ապադանայից(լսումների սրահ) և մոնումենտալ դարպասներից։ Այդ կառույցների դիմաց տեղակայված է փակ անցուղի ("Պրոպիլեյ")։ Ապադանան Շոշում նման է Պերսեպոլիսին, քանի որ օգտագործվել է նմանատիպ պարսկական շարասյուն։
Լայնաձոր (այլ կիրառումներ)
Լայնաձոր անվանումը կարող է վերաբերել.
Դարեհ I-ի պալատը Շոշում
Շինարարություն
Աղբյուրները, որոնք նկարագրում են Աքեմենյան դարաշրջանը, հազվադեպ են հանդիպում։ Աքեմենյան կառույցները Շոշում հիմնականում հայտնի են եղել ցարական գրություններով, որոնք մեծ մասամբ գրվել են երեք լեզուներով՝ հին պարսկերենով, էլամեներով և բաբելոներենով։ Ի տարբերություն Պերսեպոլում հայտնաբերված հսկայական կավե տախտակների, Շոշում հայտնաբերվել են միայն մի քանի կավե տախտակներ՝ չնայած Շոշի կարևոր քաղաքական և տնտեսական դերի։
Համաձայն Ռ. Ջին Գարթուեյթի՝ Շոշի պալատը Դարեհ I-ի համար հանդիսացել է օրինակ Պերսեպոլիսի կառուցման համար։ Համեմատելով պալատը Աքեմենյանների նախկին մայրաքաղաք Պասարգադայի հետ՝ նա պնդում էր, որ Շոշը ավելի շատ էր արտահայտում Աքեմենյանների միաժամանակյա կառավարումը, և "այն, ինչ խորհրդանշական էր, արդիականացվեց", անյպես որ Դարեհի կառավարական կազմը "կարող էր հրամայել վարպետներին և նյութերին ամբողջ կայսրությունից" կառուցել հուշարձան, ինչպես նկարագրված է Դարեհի պալատի "հիմնադրման կանոնադրության"(կամ DSf գրության մեջ), որը թվարկում է աշխատողներին և օգտագործված նյութերը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իրանի պալատներ Կատեգորիա:Իրանի հնագիտական վայրեր Կատեգորիա:Աքեմենյան պետություն Կատեգորիա:Իրանական ճարտարապետություն
Լայնաձոր (գետ)
Լայնաձոր, ցամաքող գետ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Գեղամա լեռների հյուսիսարևելյան լանջերից և Գավառ քաղաքի սահմաններում ձախից միախառնվում Գավառագետին։ Երկարությունը՝ 16 կմ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր Կատեգորիա:Գավառագետ գետի վտակներ
Տոձյանգոզավր
Տոձյանգոզավր (լատիներեն - Tuojiangosaurus, չինարեն - 沱江龙 (tuójiānglóng), բառացի՝ «սողուն Տուո գետից»), ուշ յուրայի շրջանի դինոզավրերի ցեղ միակ՝ Tuojiangosaurus multispinus տեսակով։ Հասնում էր 7 մետր երկարության և ուներ մոտ 4 տոննա քաշ։ Ուսերին և պոչի վրա ուներ փշեր։ Ֆիզիկապես շատ նման է հյուսիսամերիկյան ստեգոզավրին և հավանական է, որ եղել է նրա չինական տարատեսակը կամ պոպուլյացիան։ Հայտնաբերվել է Չինաստանի Սիուչան պրովինցիայում։ Հայտնաբերված կմախքները ցուցադրվում են մի քանի թանգարաններում, այդ թվում նաև Լոնդոնում։
Հղումներ
Կատեգորիա:Դինոզավրեր
Ճորա պահակ
Ճորա պահակ (Ճողա, Չողա, Կապան, Ճորա, Դուռն Աղվանից, Դուռն Հոնաց), նաև՝ Կասպիական Դրունք, այժմյան Դարբանդ քաղաքի մոտ Կասպից ծովի ափամերձ տարածքում գտնվող նեղ միջանցքի պատմաշխարհագրական անվանումը, Մեծ Հայքի Կասպք կամ Փայտակարան նահանգը հարավից եզերող Կասպից լեռնաշղթայի գլխավոր լեռնանցքը (այժմ՝ Սալավաթ), որտեղով հին և միջին դարերում անցնում էր Ատրպատականից Անդրկովկաս ձգվող մայրուղիներից մեկը։ Այդ միջանցքով էին հնում հյուսիսային քոչվոր ցեղերը ներխուժում Վիրք, Մեծ Հայք, ապա՝ Հռոմեական կայսրություն ու Պարսկաստան։ Այդ պատճառով այդ վայրը խոշոր ռազմավարական կարևորություն ուներ թե՛ հռոմեացիների, թե՛ պարսիկների համար։
Հռոմեական կայսրությունը հոգ էր տանում և նույնիսկ խոշոր դրամական միջոցներ էր հատկացնում հայերին, այնուհետև՝ պարսիկներին Ճորա պահակը ամրացված վիճակում պահելու համար։ Ճորա պահակի վրա կառուցվել էր պարիսպ ու ամրոց, որի մնացորդները պահպանվել են առ այսօր։
451 թվականի հայոց ապստամբության ժամանակ Վարդան Մամիկոնյանը, ձգտելով առավելագույն ուժեղացնել ճնշումը պարսկական բանակի վրա, հասել էր Ճորա պահակ և բացել ամրությունները Հյուսիսային Կովկասի լեռնականների և հոների առջև։Վարդանին այդ գործում օգնում էին նաև հոն զորքի զորավար Թոյգոլոսին՝իր զորքով և աղվանները
Պրայմ թայմ «Էմմի» մրցանակ
Պրայմ թայմ «Էմմի» մրցանակ (Primetime Emmy Award), հեռուստատեսության ոլորտում ամերիկյան գլխավոր մրցանակը, որը հանձնվում է ամեն տարի` Ամերիկյան հեռուստատեսության ակադեմիայի կողմից։ Առաջին արարողությունը տեղի է ունեցել 1949 թվականին և սկզբում կոչվել է պարզապես «Էմմի» միչև 1972 թվականը, քանի դեռ չէր ստեղծվել «Ցերեկային Էմմի մրցանակը», և «Պրայմ թայմ» բառն ավելացվել է անվանը։
Մրցանակի պարգևատրման արարողությունը հիմնականում անց է կացվում սեպտեմբերի սկզբին` եթերային ալիքներով հեռուստատեսային սեզոնի պաշտոնական բացումից առաջ։ Ամեն տարի հեռուստահեռարձակումը ընթանում է հեռուստաալիքներից մեկով (CBS, ABC, NBC և Fox):
«Էմմին» համարվում է «Օսկարի» (կինոաշխարհի համար), «Գրեմմի» (երաժշտության համար) և «Թոնի» (թատրոնի համար) հեռուստատեսային համարժեքը  ։
Պարգևների մեծամասնական դափնեկիրներ
Անհատական մեծամասնական պարգևներ
Կատակերգական անվանակարգում առավելագույն թվով հաղթանակ ունեցող հեռուստաշոու
Դրամատիկական անվանակարգում առավելագույն թվով հաղթանակ ունեցող հեռուստաշոու
Անիմացիոն ծրագրերի անվանակարգում առավելագույն մրցանակներ
Մինի-սերիալ անվանակարգում առավելագույն մրցանակներ
Հեռուստաֆիլմերի անվանակարգում առավելագույն մրցանակներ
Միևնույն հեռուստաալիքի` մեկ տարում ստացած առավելագույն մրցանակներ
Դերասանական անվանակարգի առավելագույն մրցանակներ.
Միևնույն դերի համար առավելագույն մրցանակ ստացած դերասաններ
Տարբեր սերիալներում միևնույն դերի համար մեկ դերասանի առավելագույն հաղթանակ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Պարգևներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:«Էմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Լանջակունք
Լանջակունք, աղբյուր Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Բարգուշատի լեռներում` Վերին Գեղավանք գյուղից 1,5 կմ հյուսիս֊արևելք։ Այստեղից է սկիզբ առնում Սևաշերտ գետակը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Աղբյուրներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի աղբյուրներ Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի ջրագրություն
Ըմպելիք
Ըմպելիք, որպես սնունդ կամ հաճույքի համար խմվող հեղուկը։ Ըմպելինքները կարող են նաև մեծ դեր ունենալ մշակութային, կրոնական և սոցիալական (օր. սուրճ խմելը) կյանքում։ Ըմպելիքները լինում են տարբեր համի, գույնի, ձևի և այլ։
Խմելու ջուր
Ջուրը՝ ըմպելիքների մեծամասնության հիմքն է, որոնք մարդկությունը օգտագործում է մաքուր, գազավորված կամ միներալիզացված վիճակում։
Ոգելից խմիչքներ
Ոգելից խմիչքը էթանոլ պարունակող ըմպելիք է։ Հայտնի է, որ հնուց ի վեր մարդիկ ալկոհոլ են պատրաստել՝ խմորում առաջացնելով։ Ոգելից խմիչք են համարվում՝
Կաթնեղեն
Կաթնեղենը՝ ըմպելիք է կաթի հիման վրա, հիմնականում կովի։ Կաթնեղեն կարող է լինել՝
Հյութեր
Հյութը՝ ըմպելիք է ջրի և մրգի հիման վրա։ Հյութերը կարելի է պատրաստել համարյա ամեն մրգից։
Գազավորված
Գազավորված ըմպելիքները հագեցված են ածխաթթվային գազով։ Գազավորված ըմպելիքներ են՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ըմպելիքներ Կատեգորիա:Թունդ ալկոհոլային խմիչքներ
Գրանտորտո
Գրանտորտո (իտալ. Grantorto) կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Վենետո մարզում՝ Պադովա գավառում ։
Բնակչությունը 4231 մարդ, իսկ բնակչության խտությունը 289 մարդ/կմ², տարածքը 14 կմ²։ Փոստային ինդեքս 35010։ Հեռախոսային կոդ 049։
Բնակավայրի բարեխոս սուրբն է համարվում Սան Բիաջիոն։
Լանջառ (այլ կիրառումներ)
Լանջառ անվանումը կարող է վերաբերել.
Տիլիտներ
Տիլիտներ (tillit, < till - գլաքարային կավ), հին մորեններ, որոնք կազմված են խտացման, երբեմն էլ մետամորֆիզմի ենթարկված կոպտաբեկոր չտեսակավորված գոյացումներից։ Բաղկացած են մանրահատիկ զանգվածից, որի մեջ ընդգրկված են տարբեր տրամաչափի և բաղադրության գլաքարեր։ Տիլիտներին բնորոշ են շերտայնության բացակայությունը և սառցադաշտային ակոսներով գլաքարերի առկայությունը։ Տիլիտների հիմնական զանգվածի հատիկաչափական վերլուծությունները ցույց են տալիս 0,06 մմ֊ից և նույնիսկ 0,03 մմ-ից փոքր ֆրակցիայի մեծ կամ տիրապետող դերը, այսինքն տիլիտների հիմնական զանգվածը ամբողջությամբ կազմված է «սառցադաշտային ալյուրից»։ Տիլիտների մեջ առկա են հողմահարման նկատմամբ անկայուն միներալների թարմ հատիկներ։ Տիլիտների համադրումը անթրոպոգենային մորենների հետ թույլ է տալիս ստանալ սառցադաշտային նստվածքակուտակման ընդհանուր պատկերը   ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սառցաբանություն Կատեգորիա:Նստվածքային ապարներ
Կարսի պաշարում (1855)
Կարսի պաշարում, Ղրիմի պատերազմի ժամանակ (1853—1856) ռուսական զորքերի կողմից Կարս բերդաքաղաքի պաշարում։ Պաշարումը ձգվել է հինգ ամիս՝ 1855 թվականի հունիսից նոյեմբեր, որն ավարտվել է ռուսական զորքերի հաղթանակով։ Ռուսական զորքերը բաղկացած են եղել 25 000 զինծառայողներից, իսկ Կարսում տեղակայված է եղել 17 000-անոց կայազոր։
Կարսի պաշարումը եղել է Ղրիմի պատերազմի վերջին նշանակալի իրադարձությունը։ Այն եղել է ռուսական զորքերի խոշոր հաղթանակը, որը տեղի է ունեցել Սևաստոպոլի պաշտպանության խայտառակ պարտությունից հետո։ Վերջինս ռուսական հասարակության կողմից հիվանդագին է ընդունվել։ Այդուհանդերձ, Կարսի գրավումը չփոխեց պատերազմի հետ ընթացքը ։
Ռազմական գործողությունների ընթացք
1855 թվականի հունիսին Ալեքսանդր II-ը որոշել է թուլացնել Սևաստոպոլի նկատմամբ ճնշումները։ Այդ նպատակով նա հրամայել է գեներալ Նիկոլայ Մուրավյով-Կարսկիին հարձակվել Օսմանյան կայսրության արևելյան սահմանների ուղղությամբ։ Գեներալը մի շարք զինված ռազմական միավորումները միացնելով իրար ձևավորել է 25 000-անոց բանակ։ Մուրավյովը որոշել է հարձակվել Կարսի վրա, որն Օսմանյան կայսրության արևելյան հատվածի գլխավոր ամրոցներից մեկն էր։ 1855 թվականի հունիսին մոտենալով Կարսին՝ Ն․Ն․ Մուրավյովը մտադիր էր ամրոցը նվաճել հուժկու շրջափակման արդյունքում, բայց քանի որ բերդաքաղաքում առկա էին մեծ քանակությամբ պաշարներ, նրա հույսերը չարդարացան ։
Այդուհանդերձ, օգոստոսի վերջին լուրեր տարածվեցին այն մասին, որ Օմեր փաշայի զորախումբը իջեցվել է Բաթումում և շտապում է օգնության Կարսի բերդում պաշարվածներին։ Սեպտեմբերի 12-ին հայտարարվել է Սևաստոպոլի անկման մասին։ Գեներալ Մուրավյովը որոշել է գրոհով վերցնել ամրոցը։ Գրոհը, որը տեղի ունեցավ սեպտեմբերի 17-ի առավոտյան, ճնշվել է թուրքական կայազորի կողմից, որը գլխավորում էր բրիտանացի գնդապետ, սըր Ուիլյամ Ֆենուիք Ուիլյամսը։ Գրոհի ժամանակ ռուսները տվել են շուրջ 6500 զոհ, սակայն Մուրավյովը հետ չի նահանջել Կարսից, ավելի ուժեղացրել շրջափակումը և մշտապես հարձակումներ կատարում կայազորի ուղղությամբ։ Այդ պարբերական հարձակումները, իսկ գլխավորը՝ պաշարների սպառումը և խոլերայի համաճարակի տարածումը ստիպեցին Ուիլյամսին նոյեմբերի 16-ին հանձնել Կարսը։
Փարիզի հաշտության պայմանագրից հետո՝ Կարսը անցել է կրկին թուրքերին, որոնք մինչև 1877 թվականը դարձրեցին խոշոր ամրաշինական կառույց ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության ճակատամարտեր Կատեգորիա:Ղրիմի պատերազմ Կատեգորիա:Կարսի պաշարումներ Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության պաշարումներ
Լանջառ (գետ)
Լանջառ, գետ Հայաստանի Արարատի մարզում, Արածո գետի օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Լանջառ և Ուրցալանջ գյուղերի մոտակայքում գտնվող աղբյուրներից և Ադրբեջանի Նախիջևանի տարածքում միանում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 15 կմ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արարատի մարզի գետեր Կատեգորիա:Ադրբեջանի գետեր Կատեգորիա:Արածո գետի վտակներ
Տորիտա Տիբերինա
Տորիտա Տիբերինա (Torrita Tiberina), կոմունա Իտալիայում, տեղակայված է Լացիո մարզի Հռոմ գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 1053 մարդ (2008 թվական), խտությունը կազմում է 98 մարդ/քառ. կմ։ Զբաղեցնում է 11 քառ. կմ տարածք։ Փոստային ինդեքս - 60, հեռախոսային կոդ - 0765։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության դինամիկան.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Ջոն Պատրիկ Շենլի
Կենսագրություն
Ծնվել է Բրոնքսում, իռլանդա-ամերիկյան ընտանիքում։ Նրա մայրը աշխատել է որպես հեռախոսի օպերատոր, իսկ հայրը` մսավաճառ։ Շրջանը, որտեղ մեծացել է Ջոնը, համարվել է ամենավտանգավոր և հանցավոր վայրերից մեկը ։ Ավարտել է Նյու Յորքի համալսարանի մշակույթի, կրթության և մարդկային զարգացման դպրոցը ։
Ջոնն ապրում է Նյու Յորքում, իր կնոջ` Ջեյն Հեյնսի հետ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դրամատուրգներ Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ռեժիսորներ Կատեգորիա:Օսկարակիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական ծագմամբ Կատեգորիա:Նյու Յորքի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:«Թոնի» մրցանակի դափնեկիրներ
Իվան Լեպյոխին
Իվան Իվանովիչ Լեպյոխին (Иван Иванович Лепёхин, ), ռուս գիտնական-էնցիկլոպեդիստ, ճանապարհորդ, բնախույզ, բառարանագիր, Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս (1771)։
Կենսագրություն
Ծնվել է գվարդիայի կրտսեր սպայի ընտանիքում։
Սովորել է Ակադեմիական գիմնազիայում, ապա Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի Ակադեմիական համալսարանում, եղել է Ս. Պ. Կրաշենիննիկովի ուսանողը։
Վերադառնալով Պետերբուրգ՝ նշանակվեց Գիտությունների ակադեմիայի ասպիրանտ և քարտուղար, իսկ 1771 թվականին դարձավ բնական գիտությունների ակադեմիկոս։
Մասնակցել է բազմաթիվ գիտարշավների՝ ծանոթանալու ռուսական տարբեր նահանգներին բնագիտության և ազգագրության տեսանկյունից։ 1768—1772 թվականներին ճանապարհորդել է, երբեմն միայնակ, երբեմն Պալլասի հետ Ուրալում, Պովոլժիեում, Արևմտյան Սիբիրում, հետագայում նաև ռուսական հյուսիսում և ռուսական արևմտյան նահանգներում՝ կազմելով այդ ժամանակվա համար նշանակալի բուսաբանական հավաքածու։
Ճանապարհորդության ժամանակ կատարած գրառումները ընկած են «Ռուսական Կայսրության տարբեր նահանգներում ճանապարհորդության ամենօրյա գրառումներ» գրքի հիմքում (1771—1805, 4 մասով, 4-րդ մասը հրատարակվել է հետմահու Ն. Յա. Օզերցկովսկու կողմից)։
1773—1774 թվականներին ճանապարհորդել է Բելառուսում և Մերձբալթիկայում։
1774 թվականին գլխավորել է Սանկտ Պետերբուրգի կայսերական Բուսաբանական այգին։ 1777—1794 թվականներին եղել է Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի Ակադեմիական գիմնազիայի տեսուչ։
1783 թվականին եղել է Ռուսական ակադեմիայի մշտական քարտուղար և մասնակցել է «Ռուսական ակադեմիայի բառարանի» աշխատանքներին։ Գրել է երկրորդ հրատարակության նախաբանը (1806)՝ շարունակելով Մ. Վ. Լոմոնոսովի լեզվաբանական հայացքները։
Եղել է առաջին խոշոր ռուս հետազոտողը Ռուսաստանի դեղաբույսերի ոլորտում։
Իր գիտական աշխատություններում տվել է երկրագնդի բնական զոնաների համեմատական բնութագիրը, ցույց է տվել բույսերի տարածվածությունը ըստ տարբեր կլիմաների, նկարագրել է բուսական լանդշաֆտները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ Կատեգորիա:Ռուս ճանապարհորդներ Կատեգորիա:Ռուս բնախույզներ Կատեգորիա:Ռուս բառարանագիրներ Կատեգորիա:Ռուս բուսաբաններ Կատեգորիա:Ստրասբուրգի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ Կատեգորիա:Ռուս կենդանաբաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության անձինք Կատեգորիա:Ռուս բնագետներ Կատեգորիա:Ռուս լեզվաբաններ
Վիրիլիզմ
Վիրիլիզմ, այրանմանություն, արական երկրորդային սեռական հատկանիշների (դեմքի և մարմնի մազակալում, ձայնի կոպտացում, կմախքային մկանների ուժեղ զարգացում և այլն) առաջացումը կանանց մոտ։ Այրանմանության պատճառն արական սեռական հորմոնների՝ անդրոգենների ավելցուկային արտազատումն է։ Վերջիններս բնականոն պայմաններում կանանց օրգանիզմում արտադրվում են փոքր քանակությամբ։ Վիրիլիզմի դեպքում փոքրանում են կանանց սեռական օրգանները, կաթնագեղձերը, խանգարվում է դաշտանային ցիկլը։ Բուժումը նշանակում է բժիշկը։ Որոշ դեպքերում կատարվում է վիրահատություն։
Տես նաև
Կատեգորիա:Սեռական հասունացում
Anthology 3
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1996 ալբոմներ Կատեգորիա:Billboard 200 գլխավորած ալբոմներ
Տուրետիզմ
Տուրետիզմ (Tourettism), Տուրետի համախտանիշի բացակայության պայմաններում Տուրետի ախտանշանների առկայություն, որի հիմքում ընկած են այլ հիվանդություններ կամ վիճակներ, որոնք հայտնի են որպես «երկրորդային պատճառներ»։
Տուրետի համախտանիշը (TS) մի քանի հենաշարժական և առնվազն մեկ վոկալ տիկով պայմանավորված ժառանգական նյարդաբանական վիճակ է։ Թեև Տուրետի սինդրոմը տիկային խանգարումների առավել հիմնական պատճառն է, սակայն պարբերական, գենետիկական և նեյրոդեգեներատիվ այլ խանգարումները նույնպես կարող են արտահայտվել տիկերով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նյարդաբանական խանգարումներ
Նիկոլայ Բոյկով
Կենսագրություն
Նիկոլայ Բոյկովը ծնվել է 1968 թվականի հունվարի 26-ին Վիդինում, Բուլղարիա։ 1985 թվականին նա ավարտել է Վինդինի Մաթեմատիկայի ավագ դպրոցը և ընդունվել է Սոֆիայի համալսարան։ Ավելի ուշ, Հունգարիայում երկու կիսամյակ պոլիտեխնիկում սովորելուց հետո, նա Դեբրեցենի համալսարանում շարունակել է սովորել Հունգարիայի լեզվաբանությունը, որը ավարտել է 1994 թվականին։
1998-2005 թվականներին Սոֆիայի համալսարանում ուսուցանել է հունգարերեն և գրականություն։
Ընտրյալ երկեր
Նա նաև թարգմանել է Անդրեաս Գերևիչի, Նանդոր Գիոնի, Գաբոր Նեմեթի, Ատիլա Բարտիսի, Պալ Բեկեսի, Ատիլա Հազաիի Օտտո Կիսի և այլ գրողների աշխատությունները ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունգարացի գրողներ Կատեգորիա:Հունգարացի թարգմանիչներ Կատեգորիա:Սոֆիայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Գրաքննադատներ
Հմայակ Սահակի Գրիգորյան
Կենսագրություն
Հմայակ Սահակի Գրիգորյանը ծնվել է 1908 թվականին Ռուսական կայսրության Երևանի նահանգի Արենի գյուղում (Այժմ՝ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում), գյուղական բանվորի աղքատ ընտանիքում։ Ընտանիքի չորս երեխաների մեջ ավագն էր։ Հմայակի հայրը, իր ընտանիքն ապահովելու համար, տեղափոխվել է Բաքու քաղաք, որտեղ եղել է բանվոր։ Դառնալով բոլշևիկ՝ 1918 թվականին նա վերադարձել է հայրենի գյուղ, որտեղ ձերբակալվել է դաշնակների կողմից, իսկ 1920 թվականին` սպանվել։ Հմայակի ընտանիքը վտարվել է գյուղից և վերադարձել է այնտեղ Հայաստանում խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո։
Հմայակ Գրիգորյանը որոշ ժամանակ զբաղվել է բատրակությամբ, իսկ կոլտնտեսության հիմնադրումից հետո Արենի գյուղում դարձել է կոլտնտես։ 1921 թվականին նա համալրել է ՀԼԿԵՄ-ի շարքերը։ 1929-ի հոկտեմբերին Գրիգորյանը զորակոչվել է Բանվորա-գյուղացիական Կարմիր բանակ։ Մեկ տարվա ընթացքում նա սովորել է կրտսեր հրամանատարական կազմի պատրաստման դպրոցում, որի ավարտից հետո ստացել է հրետանային զենքի հրամանատարի կոչում։ 1932 թվականին անդամակցել է Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցության ը ։ Նույն թվականի օգոստոսին զորացրվել է։ Վերադառնալով հայրենի Արենի գյուղ՝ Հմայակ Գրիգորյանը նշանակվել է Կալինինի անվան տեղական կոլտնտեսության դաշտային բրիգադի բրիգադիր։ 1934 թվականից Գրիգորյանը եղել է Արենի գյուղի խորհրդի նախագահը։ Գրիգորյանն ընտրվել է Հայկական ԽՍՀ Միկոյանի շրջանի Կալինինի անվան կոլտնտեսության վարչության նախագահ։
1941 թվականի հոկտեմբերին Հայրենական մեծ պատերազմի սկսվելուց հետո Հմայակ Գրիգորյանը զորակոչվել է Բանվորա-գյուղացիական Կարմիր բանակի շարքերը։ Ծառայել է 25-րդ գվարդիական ականանետային գնդում։ 1942 թվականի մայիսից նա ծառայել է հարավային ճակատում։ 25 Սեպտեմբեր 1942 տարի վիրավորվել է Վլադիկավկազ ում։ Նույն թվականի սեպտեմբերից մինչև 1943 թվականի փետրվար Գրիգորյանը ծառայել է Անդրկովկասյան ճակատում, որից հետո՝ պատերազմի Հյուսիս-կովկասյան ճակատում։
1943 թվականի հունիսին Գրիգորյանը կրկին վիրավորվել է և ուղարկվել հոսպիտալ։ 1943 թվականի նոյեմբերին ապաքինվելուց հետո նա ծառայել է Առանձին ծովափնյա բանակում՝ 49-րդ գվարդիական Թեոդոսական կարմիր-ականանետային գնդի կազմում՝ որպես 271-րդ գվարդիական ականանետային դիվիզիոնի հեռախոսավար, մասնակցել Է Ղրիմի ազատագրմանը և Ղրիմի հարձակողական գործողությանը։ 1944 թվականի մարտի 16-ին Աջիմուշկայ գվարդիայի շրջանում սերժանտ Գրիգորյանը, ուժեղ հրետանային գնդակոծության պայմաններում, վերացրել է հեռախոսագծի 14 խզումները՝ ապահովելով թիմերի ժամանակին հաղորդելը։ 1944 թվականի ապրիլի 23-ին Կոմար գյուղի մերձակայքում, որը գտնվում էր ուժեղ հրետանային գնդակոծության տակ, ապահովել է հրամանատարա-դիտորդական կետի անխափան հաղորդակցությունը կրակող դիրքում։ Այս վաստակի համար Գրիգորյանը պարգևատրվել է «Խիզախության համար» երկրորդ մեդալով»։
1944 թվականի հուլիսից գվարդիայի սերժանտ Գրիգորյանը ծառայում էր Մերձբալթյան 1-ին ճակատում՝ որպես 49-րդ գվարդիական ականանետային գնդի 3-րդ դիվիզիոնի ավագ հեռախոսավար։ 1945 թվականի հունվարի 24-ից Գրիգորյանը, որպես հեռախոսագծի գծային վերահսկող, երկու օրվա ընթացքում չնայած հակառակորդի կողմից արձակված կրակոցներին անխափան կապ է ապահովել։ Գծի դուրս գալու ժամանակ նա հայտնաբերել է հակառակորդի մեկ տանկ և երկու փոխադրող ու վտանգելով կյանքը՝ նպաստել թշնամու տեխնիկայի ոչնչացմանը։ 1945 թվականի փետրվարի 23-ին Պրիեկուլե քաղաքի շրջանում մարտի ժամանակ վերացրեց հեռախոսագծի 8 խզումներ։ Ցուցաբերած արիության համար Գրիգորյանը պարգևատրվել է Կարմիր Աստղ շքանշանով։ Նա զորացրվել է Բեռլինի Կարմիր բանակից։
Վերադառնալով Արենի, 1945 թվականի նոյեմբերին Հմայակ Գրիգորյանը կրկին ընտրվեց Հայկական ԽՍՀ Միկոյանի շրջանի Կալինինի անվան կոլխոզի նախագահ։ Կոլտնտեսությունում Գրիգորյանի ղեկավարման տարիներին զգալի չափով բարձրացվել է գյուղատնտեսական մշակաբույսերի բերքատվությունը և անասնաբուծության արդյունավետությունը։ 1949 թվականին Գրիգորյանի ղեկավարությամբ առանձին 15 հեկտար տարածքում ստացվել է «Սամսուն» տեսակի ծխախոտի ռեկորդային բերք՝ 23 ցենտներ յուրաքանչյուր հեկտարից։
Լիանա Գյուրջյան
Լիանա Գյուրջյան, հայ ծանրորդուհի, ծանրամարտի Եվրոպայի առաջնությունների կրկնակի բրոնզե մեդալակիր։ Նաև նվաճել է ոսկե մեդալ Ուզբեկստանի Տաշքենդ քաղաքում անցկացված ծանրամարտի աշխարհի պատանիների 2021 թվականի առաջնությունում կանանց մինչև 81 կգ քաշային կարգում ։
Հմայակ Սահակի Գրիգորյան
Կենսագրություն
1950 թվականի օգոստոսի 17-ին ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի նախագահության հրամանագրով ծխախոտի բարձր բերք ստանալու համար, երբ կոլեկտիվ տնտեսությունները կատարում են պարտադիր մատակարարումներ և պայմանագրեր գյուղատնտեսական բոլոր տեսակների համար, 1949 թվականի ՄՏՍ-ի աշխատանքի և 1950 թվականի գարնանային սերմացուի պահանջարկի չափով բոլոր բերքների համար սերմացու տրամադրելու համար Հմայակ Սահակի Գրիգորյանին շնորհվել է «Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսի կոչում Լենինի շքանշանի և «Մանգաղ և մուրճ» ոսկե մեդալի շնորհմամբ ։
Հետագայում Հմայակ Գրիգորյանը զբաղեցրել է ՀԽՍՀ Եղեգնաձորի շրջանի գնումների գրասենյակի կառավարչի և Ելփին գյուղի անասնաբուծական կոլտնտեսության նախագահի պաշտոնները։ 1960 թվականի փետրվարից Գրիգորյանը Աղավնաձոր գյուղի Կարլ Մարքսի անվան կոլտնտեսության նախագահն էր։
Լիանա Գյուրջյան
Կարիերա
Վրաստանի Բաթումի քաղաքում անցկացված ծանրամարտի Եվրոպայի 2019 թվականի առաջնությունում կանանց մինչև 81 կգ քաշային կարգում Գյուրջյանը զբաղեցրել է 4-րդ տեղը, սակայն դարձել է բրոնզե մեդալակիր՝ ոսկե մեդալակիր հույն ծանրորդուհի Էլենի Կոնստանտինիդիին որակազրկելուց հետո ։ Նույն թվականին Ռումինիայի Բուխարեստ քաղաքում կայացած ծանրամարտի Եվրոպայի պատանիների և մինչև 23 տարեկանների առաջնությունում նվաճել է ոսկե մեդալ մինչև 81 կգ քաշային կարգում։ 2021 թվականին Ռուսաստանի մայրաքաղաք Մոսկվայում կայացած ծանրամարտի Եվրոպայի առաջնությունում կանանց մինչև 81 կգ քաշային կարգում նվաճել է բրոնզե մեդալ  ։ Ֆինլանդիայի Ռովանիեմի քաղաքում անցկացվող ծանրամարտի մինչև 23 տարեկանների Եվրոպայի 2021 թվականի առաջնությունում զբաղեցրել է առաջին հորիզոնականը։
Հմայակ Սահակի Գրիգորյան
Կենսագրություն
Հմայակ Սահակի Գրիգորյանը նույնպես ակտիվ հասարակական գործունեություն է ծավալել։ Նա ընտրվել է ՀԽՍՀ 2-4-րդ գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի 3-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի 4-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Լիանա Գյուրջյան
Կարիերա
Գյուրջյանը ոսկե մեդալ է նվաճել Ալբանիայի Դուրես քաղաքում անցկացված ծանրամարտի 2022 թվականի Եվրոպայի պատանիների և մինչև 23 տարեկանների առաջնությունում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ծանրամարտուհիներ
Կոմիտաս
Կոմիտաս (Սողոմոն Գևորգի Սողոմոնյան, Կոմիտաս վարդապետ, ), հայ երգահան, երգիչ, երաժշտական էթնոլոգ, երաժշտագետ, վարդապետ և ուսուցիչ, բանահավաք, խմբավար, մանկավարժ, հայկական ազգային կոմպոզիտորական դպրոցի հիմնադիր։ 1881-1893 թվականներին սովորել է Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանում։ 1894 թվականին ձեռնադրվել է աբեղա և ստացել Կոմիտաս անունը։ 1895 թվականին Կոմիտասին շնորհվել է վարդապետի հոգևոր աստիճան։ 1895-1896 թվականներին Թիֆլիսում կոմպոզիտոր Մակար Եկմալյանի ղեկավարությամբ ուսումնասիրել է երաժշտական տեսական առարկաներ, որից հետո՝ 1896-1899 թվականներին, ուսումը շարունակել է Բեռլինի Ֆրիդրիխ Վիլհելմ արքունի համալսարանում (ներկայումս Հումբոլդտի համալսարան) և Ռիչարդ Շմիդտի մասնավոր կոնսերվատորիայում։
Տրանսուրան տարր
Տրանսուրանային տարրեր, քիմիական տարրեր, որոնք պարբերական համակարգում գտնվում են ուրանից հետո (ատոմային թվերը մեծ են 92-ից)։ Բոլոր տրանսուրանային տարրերը սինթեզվել են միջուկային փոխազդեցությունների շնորհիվ (բնության մեջ հայտնաբերվել են միայն նեպտունիումի և պլուտոնիումի միկրոքանակություններ)։ Տրանսուրանային տարրերը ռադիոակտիվ են։ Ատոմային թվի մեծացմանը զուգընթաց դրանց կիսատրոհման պարբերությունը կտրուկ նվազում է։ 1932 թ. նեյտրոնի հայտնագործումից հետո կարծիք արտահայտվեց, որ նեյտրոններով ճառագայթվելուց ուրանից պետք է ստացվեն առաջին տրանսուրանային տարրերի իզոտոպները։ Եվ 1940 թ. Էդվին ՄաքՄիլանը և Ֆ. Էիբլսոնը միջուկային ռեակցիայի ստացան նեպտունիում (ատոմային թիվը՝ 93) և հետազոտեցին դրա կարևորագույն քիմիական ֆիզիկական հատկությունները։ Հենց այդ ժամանակ էլ կատարվեց մյուս տրանսուրանային տարրի՝ պլուտոնիումի հայտնագործությունը։ Երկու տարրերն էլ անվանվել են Արեգակնային համակարգի համանուն մոլորակների պատվին։
Կատեգորիա:Տրանսուրան տարրեր Կատեգորիա:Միջուկային ֆիզիկա
Կոմիտաս
Կոմիտասի գիտական և ստեղծագործական գործունեությունը նոր էջ բացեց հայ երաժշտական մշակույթի պատմության մեջ։ Հայ հոգևոր և ժողովրդական երաժշտությանը վերաբերող իր գիտական ուսումնասիրությունները Կոմիտասը ներկայացրել է Եվրոպայի մի շարք քաղաքներում (Բեռլին, Փարիզ, Ժնև, Լոզան և այլն), այդ թվում՝ Միջազգային երաժշտական ընկերության համաժողովներին, որի հիմնադիր անդամներից էր։ Կոմիտաս-գիտնականը նպատակ ուներ աշխարհին ներկայացնել հայկական երաժշտական հարուստ մշակույթի ավանդույթները և ապացուցել, որ «հայն ունի ինքնուրույն երաժշտություն» ։
Կոմիտասի ստեղծագործական ոճը յուրահատուկ է իր տեսակի մեջ։ Հիմնվելով հայ ավանդական երաժշտական մշակույթի առանձնահատկությունների վրա՝ նա հայտնաբերեց հարմոնիայի և պոլիֆոնիայի կիրառման նոր և հարուստ հնարավորություններ, որոնք պատշաճ էին հայ երաժշտական մտածողությանը։ Նրա երաժշտական ժառանգությունն ընդգրկում է վոկալ («Անտունի», «Կռունկ», «Ծիրանի ծառ», «Ալ այլուղս», «Զինչ ու զինչ» և այլն), խմբերգային՝ ժողովրդական և հոգևոր («Անձրևն եկավ», «Լուսնակն անուշ», «Գութաներգ», «Հայր մեր», «Ով զարմանալի», «Այսօր ձայնն հայրական», «Էջ Միածինն ի Հօրէ», «Տէր, ողորմեա» և այն), և դաշնամուրային («Յոթ պար», «Մշո շորոր» և այլն) ժանրի ստեղծագործություններ։ Կոմիտասի ստեղծագործության մեջ առանձնակի կարևորություն է ներկայացնում իր միակ ավարտուն մեծակտավ գործը՝ «Պատարագ»-ը արական կազմի համար։ Կոմիտասն ունեցել է նաև օպերա ստեղծելու մի քանի մտահղացումներ, որոնք մնացել են անկատար։
Անգնահատելի է Կոմիտասի ավանդը բանահավաքչության գործում։ Շրջելով հայաբնակ բազմաթիվ բնակավայրերով՝ հմուտ երաժիշտը ձայնագրել է հայ ժողովրդական երգարվեստի տարբեր ժանրերի պատկանող մի քանի հազար երգ՝ այսպիսով մոռացումից փրկելով հայ ժողովրդի ստեղծած մի ամբողջ մշակույթ։ Այդ երգերն իր գիտական և ստեղծագործական երկերի ատաղձն են կազմում։
Որպես երգահան,երգիչ և խմբավար՝ Կոմիտասը բազմաթիվ համերգներ է ունեցել Հայաստանում, Եվրոպական երկրներում, Եգիպտոսում, Կոստանդնուպոլսում, Թիֆլիսում և այլուր. նրա կատարումները մշտապես հիացական արձագանք են ունեցել ունկնդիրների շրջանում։ Կոմիտասը դասավանդել է Գևորգյան ճեմարանում, ապա նաև մասնավոր դասեր վարել Կոստանդնուպոլսում։ Նա կրթել է շնորհալի երիտասարդների մի սերունդ։ Իր աշակերտներից ոմանք հայ երաժշտության բնագավառում կարևոր դեր խաղացին. Բարսեղ Կանաչյանը դարձավ կոմպոզիտոր, Վարդան Սարգսյանը եղավ նրա ստեղծագործությունների տարածողը, Միհրան Թումաճանը շարունակեց զբաղվել բանահավաքչությամբ։
Որբանալով վաղ տարիքում՝ 1881 թվականին, 12-ամյա Սողոմոնը Քյոթահիայի հոգևոր առաջնորդ Գևորգ վարդապետ Դերձակյանի հետ մեկնում է Սուրբ Էջմիածին և սկսում ուսանել Գևորգյան ճեմարանում։ 1895 թվականին ձեռնադրվում է վարդապետ, որից հետո մեկնում է Թիֆլիս և վեց ամիս հարմոնիա է ուսանում Մակար Եկմալյանի մոտ ։ Սովորել է Բեռլինում՝ պրոֆեսոր Ռիխարդ Շմիդտի մասնավոր կոնսերվատորիայում, որից հետո փորձել է կիրառել այդ փորձը ազգային ավանդույթ կառուցելու համար ։ Երաժշտության պարապմունքներին զուգահեռ Կոմիտասը հաճախում է նաև Բեռլինի Կայսերական համալսարանի փիլիսոփայության, գեղագիտության, ընդհանուր և երաժշտության պատմության դասախոսություններին ։
1899 թվականին սեպտեմբերին Կոմիտասը վերադառնում է Էջմիածին ։
Նա հավաքել և գրառել է ավելի քան 3000 հայկական ժողովրդական երաժշտության նմուշներ, որոնցից ավելի քան կեսը հետագայում կորել է և միայն մոտ 1200-ն է պահպանվել։ Բացի հայ ժողովրդական երգերից, նա նաև հետաքրքրվել է այլ մշակույթներով և 1904 թվականին հրատարակել քրդական ժողովրդական երգերի երբևէ գոյություն ունեցող առաջին ժողովածուն։ Նրա երգչախումբը շատ եվրոպական երկրներում ներկայացրել է հայկական երաժշտությունը՝ արժանանալով այդ թվում Կլոդ Դեբյուսիի գովասանքին։ 1910 թվականին Կոմիտասը հաստատվում է Կոստանդնուպոլսում՝ խուսափելով Էջմիածնի ծայրահեղ պահպանողական հոգևորականների վատ վերաբերմունքից և հայկական երաժշտությունը ներկայացնում ավելի լայն լսարանի։ Կոմիտասին ջերմորեն ընդունել են հայկական համայնքներում, իսկ Արշակ Չոպանյանը նրան անվանել է «հայկական երաժշտության փրկիչ»։
Կոմիտասը համարվում է ժամանակակից հայկական դասական երաժշտության հիմնադիրը ։ Հայտնի է որպես երաժշտական ազգագրության ռահվիրաներից մեկը ։
2015 թվականի հունվարի 29-ին Երևանում Կոմիտասի անվան զբոսայգում տեղի ունեցավ Կոմիտասի թանգարան-ինստիտուտի բացումը, որի կառուցման որոշումը կայացվել էր 2013 թվականի մայիսի 30-ին Հայաստան համահայկական հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհրդի նիստում՝ Հայաստանի Հանրապետության նախագահի առաջարկի հիման վրա ։ Նույն տարվա հունիսի վերջին «Վերածնունդ» մշակութային և ինտելեկտուալ հիմնադրամի շնորհիվ իրականացավ Կոմիտաս վարդապետի ծրագիրը. լույս տեսավ նրա կողմից կազմված «Հազար ու մի խաղ» 100 ժողովրդական երգերի ընտրանին, որի շնորհանդեսը տեղի ունեցավ նույն թվականի հուլիսին ։
Վաղ տարիներ (1869-1881)
Սողոմոն Սողոմոնյանը ծնվել է 1869 թվականի սեպտեմբերի 26-ին (նոր օրացույցով՝ հոկտեմբերի 8-ին) Փոքր Ասիայի Քյոթահիա քաղաքում։ Մկրտվել է ծնունդից երեք օր անց Սուրբ Թեոդորոս եկեղեցում և ստացել Սողոմոն անունը ։ Հայրը՝ Գևորգ Սողոմոնյանը, մասնագիտությամբ կոշկակար էր, որի ընտանիքը գաղթել էր Նախիջևանի Գողթն գավառի Ցղնա գյուղից, իսկ մայրը՝ Թագուհի Հովհաննիսյանը, արմատներով Բուրսայից էր, և երբ տղան ծնվեց, նա ընդամենը 16 տարեկան էր։ Սողոմոնը նրանց միակ զավակն էր։ Երկուսն էլ մեծ սեր ունեին երաժշտության նկատմամբ։ Տանը խոսում էին միայն թուրքերեն։ Երբ Կոմիտասը ընդամենը 6 ամսական էր, նրա մայրը մահացավ, իսկ տասը տարեկանում տղան կորցրեց նաև հորը։ Դրանից հետո նրան սկսում է դաստիարակել հորական տատը՝ Մարիամը, որը նրա համար եղել է երկրորդ մայր ։ Մոր մահը խորը վերք էր թողել Սողոմոնի հոգում, և նրա առաջին ստեղծագործությունները նվիրված էին հենց նրան։
1875 թվականին փոքրիկ Սողոմոնն ընդունվեց իրենց քաղաքի միջնակարգ ուսումնարան, որն ավարտեց 1880 թվականին և հոր նախաձեռնությամբ մեկնեց Բուրսա քաղաք՝ ուսումը շարունակելու։ Նա վերադարձավ հայրենի քաղաք հոր մահվանից 4 ամիս անց։ Կոմիտասի մանկության ընկերը նրան բնութագրում էր որպես «գրեթե անօթևան». նա լիովին զրկվեց ծնողական խնամքից՝ դառնալով հոգեպես խոցելի, ինչը ևս դարձավ տարիներ հետո նրա մոտ ի հայտ եկած հիվանդության պատճառ ։
Էջմիածին (1881-1895)
Սողոմոնի կյանքում շրջադարձային էր 1881 թվականը։ Սեպտեմբերին 12-ամյա Սողոմոնը Քյոթահիայի հոգևոր առաջնորդ Գևորգ վարդապետ Դերձակյանի հետ մեկնում է Էջմիածին։ Գևորգ Դ Կաթողիկոսը հրահանգել էր, որ Գևորգ վարդապետը իր հետ Քյոթահիայից մի որբ աշակերտ բերի։ 20 երեխաների միջև վիճակահանության արդյունքում բախտը ժպտաց Սողոմոնին։ Հոկտեմբերի 1-ին Սողոմոնը ներկայացավ կաթողիկոսին։ Վերջինս սկսեց խոսել հայերեն, և տղան ոչինչ չհասկացավ։ Երբ կաթողիկոսն ասաց, որ տղան այդտեղ անելիք չունի, քանի որ չգիտի հայերեն, Սողոմոնը պատասխանեց, թե եկել է սովորելու ու երգեց. «Լույս Զվարթ» երգելիս Սողոմոնը նկատեց, թե ինչպես կաթողիկոսի աչքերից արցունքներ գլորվեցին և թավալվելով ճերմակ մորուսի վրայով՝ կորան վերարկուի ծալքերի մեջ ։ Տղան արդեն Գևորգյան ճեմարանի ուսանող էր։ Այնտեղ նա վերջապես հոգևոր խաղաղություն գտավ ։
1881-1910 թվականներին Սողոմոնը մեծ մասամբ եղել է Էջմիածնում, չնայած երկար ժամանակ է անցկացրել Եվրոպայում ։ Ճեմարանում ուսուցման առաջին տարում նա սովորեց հայկական ձայնանիշերը՝ խազեր, որոնք զարգացվել էին XIX դարում Համբարձում Լիմոնջյանի և նրա ուսանողների կողմից։ Սողոմոնը բացահայտեց երաժշտության նկատմամբ իր մեծ սերը և սկսեց ձայնագրել Էջմիածնի շրջակայքի գյուղերում երգվող երգերը. գյուղացիները նրան տվել էին «Նոտայի Վարդապետ» անունը ։ Հրաչյա Աճառյանը «Կյանքիս հուշերից» գրքում գրում է.
1890 թվականի օգոստոսի 9-ին Սողոմոնին շնորհվում է կուսակրոն սարկավագության վեցերորդ աստիճան։ Նույն տարում նա Խաչատուր Աբովյանի, Հովհաննես Հովհաննիսյանի, Ավետիք Իսահակյանի և այլոց ստեղծագործությունների հիման վրա երաժշտություն գրելու իր առաջին փորձերն է անում։ 1891 թվականի մարտի 5-ին Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Արարատ պաշտոնական թերթում հայկական ձայնանիշերով տպագրվում է նրա «Ազգային օրհներգ» երգը ։ Նրա վրա առաջին ազդեցությունը թողեց Քրիստափոր Կարա-Մուրզան, ով ճեմարանում դասավանդեց ընդամենը մեկ տարի՝ 1892 թվականին։ Հենց նա Սողոմոնին սովորեցրեց բազմաձայն երգչախմբի կառուցվածքը, որի շուրջ էլ նա կառուցեց իր երաժշտական ձեռքբերումները ։
1892 թվականի մայիսին մեկնում է ծննդավայր՝ հագստանալու և առողջությունը վերակագնելու նպատակով։ 1893 թվականին ավարտում է Գևորգյան ճեմարանը, իսկ նույն տարվա հոկտեմբերի 5-ին Խրիմյան Հայրիկի կոնդակով ճեմարանում նշանակվում է երաժշտության ուսուցիչ։ 1894 թվականի սեպտեմբերի 11-ին Սուրբ Գայանեի վանքում ձեռնադրվում է աբեղա՝ Կոմիտաս անունով, իսկ 1895 թվականի սեպտեմբերին արքեպիսկոպոս Մեսրոպ Սմբատյանի կողմից ձեռնադրվում է վարդապետ, որից հետո բոլորը նրան գիտեին որպես Կոմիտաս Վարդապետ ։ Նույն թվականին ավարտին հասցվեց նրա՝ ժողովրդական երգերի առաջին հավաքածուն՝ «Շար Ակնա ժողովրդական երգերի», որը ներառում էր սիրային, հարսանեկան, օրորոցային և պարային 25 երգեր։ Այն արժանացավ Էջմիածնի հոգևորականների հետադիմական և պահպանողական խմբակցության դժգոհությանը, ովքեր հալածում էին Կոմիտասին և հեգնանքով անվանում «սեր երգող քահանա» ։
Թիֆլիս և Բեռլին (1895-1899)
1895 թվականի հոկտեմբերի սկզբին Կոմիտաս Վարդապետը մեկնում է Թիֆլիս և վեց ամիս հարմոնիա է ուսանում Մակար Եկմալյանի մոտ։ Թիֆլիսը շատ հարմար քաղաք էր Կոմիտասի համար. այն հիշեցնում էր հայկական հողերը, և այնտեղ կար ծխական քահանայի տուն, որտեղ նա կարող էր ապրել։ Վեց ամիսների ընթացքում նա խորացրեց հարմոնիայի եվրոպական սկզբունքների մասին գիտելիքները և դրեց հետագայում եվրոպական երկրներում ուսանելու համար անհրաժեշտ գիտելիքների հիմքերը ։
1896 թվականի հունիսին Կոմիտասը ժամանեց Բեռլին՝ առանց որևէ համալսարան ընդունվելու։ Նրա ընկերները օգնեցին բնակարան գտնելու հարցում։ Սկզբնական շրջանում նա մի քանի ամիս ուսանեց Ռիխարդ Շմիդտի մոտ։ Այնուհետև նա ընդունվեց հանրահռչակ Բեռլինի կայսերական համալսարան (հետագայում՝ Հումբոլդտի համալսարան)։ Խրիմյան Հայրիկի օրհնությամբ և Ալեքսանդր Մանթաշյանի հովանավորությամբ նա կարող էր ուսում ստանալ, սակայն այլ միջոցներ չունենալու պատճառով Կոմիտասը ստիպված էր կրճատել սնունդը՝ օրական սնվելով մեկ անգամ կամ առհասարակ հրաժարվելով սննդից ։
Կոմիտասը արդյունավետորեն ընդունեց գերմանացի դասախոսների փոխանցած գիտելիքները։ Նրանց շարքում էին Բելլերմանը, Ֆլայչերը, Ֆրիդլենդերը։ Օսկար Ֆլայչերը հիմնեց Բեռլինի Միջազգային երաժշտական ընկերությունը, որի անդամ դարձավ նաև Կոմիտասը։ Նա նմանատիպ միության առաջին ոչ եվրոպացի մասնակիցն էր։ Այնտեղ նա 1899 թվականի մայիս և հունիս ամիսներին հանդես եկավ հայկական ժողովրդական և եկեղեցական երաժշտության մասին դասախոսությամբ, որի ընթացքում ներկայացրեց, որ հայկական ժողովրդական երաժշտությունն ունի նախաքրիստոնեական՝ հեթանոս արմատներ։
1899 թվականին գերմանական «Sammelbände der internationalen Musik-Gesellschaft» հանդեսի 11-12 միացյալ համարում տպագրվում է Կոմիտաս Վարդապետի «Հայ եկեղեցական երաժշտություն» ուսումնասիրությունը։ Բեռլինում 1899 թվականին երաժշտական-փիլիսոփայական-պատմական գիտելիքների բաժինն ավարտելուց հետո նա վերադառնում է Էջմիածին։
1899 թվականին Կոմիտասը վերծանում է առոգանության խազագրությունը (հայտնաբերված հնագույն նմուշը՝ 19-րդ դար)՝ սկզբնաղբյուրների հետազոտության հիման վրա ընդհանրացնելով իր ժամանակի գործնական թվերգության տվյալները։ Ըստ Կոմիտասի՝ ավետարանական տեքստը առոգանությամբ ընթեռնելիս կամ թվերգելիս համակարգի յուրաքանչյուր նշան ստացել է ելևէջային մի կաղապարում ամփոփվող մի քանի նշանակություն, որոնք հաճախ ընդարձակ և ինքնին իմաստավորված դարձվածքներ են (հիշեցնում են ազգային հին վիպական երգերի ելևէջներ)։ Այդ կապակցությամբ Հրաչյա Աճառյանը գրում է.
Բուռն աշխատանքային շրջան (1899-1910)
Վերադառնալով Գևորգյան ճեմարան՝ Կոմիտաս Վարդապետը 1899 թվականի սեպտեմբերից սկսեց վարել Մայր Աթոռի դպրապետի պաշտոնը՝ ճեմարանում դասավանդելով երաժշտություն։ Նա հավաքագրեց և սկսեց ղեկավարել մեծ բազմաձայն երգչախումբ։ Այդ պաշտոնում Կոմիտասը մնաց մինչև 1906 թվականը։ Այդ շրջանում էր, որ նա ավարտին հասցրեց տեսական և հետազոտական աշխատանքները, որոնց շնորհիվ էլ իր տեղը զբաղեցրեց երաժշտական էթնոգրաֆիայի ռահվիրաների շարքում։ Ճեմարանի տղամարդկանց բազմաձայն երգչախմբով համերգներ է տվել Երևանում, Թիֆլիսում, Բաքվում։
Կոմիտասը ամառն անց էր կացնում Հայաստանի տարբեր գյուղերում՝ առանձնահատուկ հարաբերություններ հաստատելով գեղջուկների հետ։ Իր «Ձեռաց տետրակ հայ սրբազան և գեղջուկ համերգի» մեջ նա գրում է.
Այդ ամենի արդյունքում Կոմիտասը լուծեց հայկական գեղջկական երգերի վերարտադրման և պահպանման բարդ գիտական խնդիրը։ 1903 թվականի վերջին 3 տարվա հավաքագրումներից հետո լույս տեսավ ժողովրդական երգերի «Հազար ու մի խաղ» հավաքածուն։ Հավաքագրման հարցում նրան օգնեց Մանուկ Աբեղյանը։ Այդ հավաքածուի երկրորդ տպագրությունը 1904 թվականին էր, իսկ 1905 թվականին հրատարակվեցին ևս 50 երգեր ։
1903 թվականի աշնանը Թիֆլիսից Էջմիածին է հասնում Ջիվանին իր խմբով։ Կոմիտասն այդ առիթն օգտագործեց իր աշակերտներին աշուղական երաժշտության բուն աղբյուրի մասին գաղափար տալու նպատակով։ Նա իր մոտ հրավիրեց Ջիվանուն և ձայնագրեց Շիրինի «Այգեպան, ի՞նչ ես անում» և Ջիվանու «Ա՜խ, կորան» երգերը, որոնք հետագայում դարձան նրա սիրելի մոտիվները ։
Դանիելա Սթիլի աստղը
«Դանիելա Սթիլի աստղը» (Danielle Steel's Star), 1993 թվականի ամերիկյան հեռուստատեսային կինոնկար, որ նկարահանել է ռեժիսոր Մայքլ Միլլերը Դանիելա Սթիլի և Քլեր Լաբինի սցենարով, որը հիմնված է Դանիելա Սթիլի համանուն վեպի վրա։ Գլխավոր դերերում նկարահանվել են Ջենի Գարթը, Քրեյգ Բիրկոն, Թերի Ֆարելը, Փենի Ֆուլերը և Միտչել Ռայանը։
Քարե անտառ
Շիլինի քարե անտառ, կրաքար ե կազմավորումների խումբ Չինաստան ի Յունան նահանգ ի Շիլին կոմսությունից 500 կմ հեռավորության վրա, իսկ մարզկենտրոն Կունմին ից ՝ 90 կմ հեռավորության վրա։ Բարձր ժայռերը ստալագմիտներ ի նման թափվում են գետնին։ Դրանցից շատերը նման են քարացած ծառերի, այդ պատճառով էլ քարե անտառի պատրանք է ստեղծվում։ 2007 թվականից այս վայրի 2 մասեր՝ Նաիգու քարե անտառը (乃古石林) և Սուոգեյ գյուղը (所各邑村) ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից ճանաչվել են համաշխարհային ժառանգության մաս՝ դասվելով Հարավային Չինաստանի կարստ ային հուշարձանների շարքում ։ Այս վայրը Չինաստանում համարվում է ամենաբարձր կարգի տեսարժան վայր ։
Առանձնահատկություններ
Շիլին ի ազգային գեղատեսիլ վայրերի շրջանը (昆明市石林风景区) զբաղեցնում է մոտ 400 կմ2 տարածք և բաժանված է 7 տեսարժան վայրերի։ Դրանք են՝ Այս գոյացությունները, որոնք առաջացել են կրաքար ի քայքայման արդյունքում, մոտ 270 միլիոն տարեկան են և հայտնի են և՛ ներգնա,  և՛ ներքին զբոսաշրջիկների շրջանում ։ Մոտակայքում կան բազմաթիվ հյուրանոցներ, որտեղ զբոսաշրջիկները կարող են գիշերել։
Դանիելա Սթիլի աստղը
Սյուժե
Երիտասարդ և պարզամիտ երգչուհի Քրիստալ Ուայաթն առաջին հայացքից սիրահարվում է գրավիչ և բարի զինվորական Սպենսերին։ Ժամանակի ընթացքում երգչուհին հաջողության է հասնում, և նրա կյանքը վերածվում է հեքիաթի։ Սակայն աստիճանաբար Սպենսերն սկսում է զգալ, որ աղջկա համբավը կործանում է իրենց հարաբերությունները։ Բացի այդ, Սպենսերն ամուսնացած է բարձրաշխարհիկ տիկին Էլիզաբեթի հետ, որը Քրիստալին թույլ չի տա ոչնչացնել իրենց ամուսնությունը։ Շուտով պարզվում է, որ Քրիստալը երեխայի է սպասում, և աղջիկը նոր կյանք է սկսում իր ընկերոջ հետ միասին, որը ստանձնում է երեխայի հոգատարությունը։ Այնուամենայնիվ, Քրիստալը որոշում է, որ ինքը չի կարող նրան այդպիսի պատասխանատվության տակ դնել, և Սպենսերը վերջապես լքում է իր կնոջը և մի քանի տարի անց վերամիավորվում իր նոր ընտանիքի` Քրիստալի և որդու՝ Զեբի հետ։
Քարե անտառ
Մշակութային արժեք
Համաձայն լեգենդի՝ անտառը Յի ժողովրդից սերած մի գեղեցիկ աղջկա՝ Աշիմայի (阿诗玛) ծննդավայրն է։ Նա սիրահարվում է մի տղայի, սակայն նրան թույլ չեն տալիս ամուսնանալ նրա հետ, և նա վերածվում է քարի այն անտառում, որը դեռ կրում է նրա անունը ։ Ամեն տարի 6-րդ լուսնային ամսվա 24-րդ օրը Յի ժողովուրդը տոնում է ջահերի փառատոնը (火把节- Huǒbă Jié), որի ժամանակ պարում են ժողովրդական պարեր և անցկացնում ըմբշամարտի մրցույթներ։
Դանիելա Սթիլի աստղը
Արտադրություն
Նկարահանումները տեղի են ունեցել ԱՄՆ Կալիֆոռնիա նահանգի Փասադենա քաղաքում տեղակայված Արդեն վիլլայում ։
Լեջանջուր (գետ)
Լեջանջուր, Ագարակ, Լեջան, գետ Հայաստանի Լոռու մարզում, Ձորագետի ձախ վտակը։ Սկիզբ է առնում Լեջան լեռան հարավարևմտյան լանջերից և Ագարակ գյուղից հարավում միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 11 կմ ։
Դանիելա Սթիլի աստղը
Թողարկում տեսաերիզով
Ֆիլմն ԱՄՆ-ում թողարկվել է VHS-ով «Anchor Bay Entertainment»-ի կողմից 1997 թվականի նոյեմբերի 18-ին ։ «Universal Studios»-ը թողարկել է չորս ֆիլմերի DVD հավաքածու Միացյալ Նահանգներում (ներառյալ «Աստղը») երկու սկավառակով 2007 թվականի հունվարի 9-ին ։ Բացի այդ, ֆիլմը հրատարակվել է DVD-ով նաև Մեծ Բրիտանիայում ։
Լեջանջուր (գետ)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լոռու մարզի գետեր Կատեգորիա:Ձորագետ գետի վտակներ
Քարե անտառ
Տրանսպորտային միջոցներ
Կունմին ի հյուսիսային ավտոկայանից Քարե անտառ են տանում ավտոբուսներ։ Ճանապարհը կարելի է անցնել մոտ 1,5 ժամում։ Քարե անտառ կարելի է հասնել նաև Կունմինի կայարանից դեպի Շիլինի կայարան՝ գնացքով մոտ 2 ժամում ։
Կոմիտաս
Բուռն աշխատանքային շրջան (1899-1910)
1904 թվականին իշխանուհի Մարիամ Թումանյանը Կոմիտասին է ուղարկում Հովհաննես Թումանյանի «Բանաստեղծություններ» հատորը (1903, Թիֆլիս) և առաջարկում օպերա գրել «Անուշ» պոեմի հիման վրա։ Նա ձեռնամուխ եղավ այդ գործին, կատարեց լայնածավալ աշխատանք, կազմեց օպերայի բեմականացման ծրագիրը, սակայն այդ աշխատանքը անհայտ պատճառներով երբեք չհրապարակվեց։
Քարե անտառ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Չինաստանի աշխարհագրություն
Կոմիտաս
Բուռն աշխատանքային շրջան (1899-1910)
1905 թվականի վերջին արդեն մտածում էր ճեմարանի ուսուցչությունից հրաժարվելու մասին, քանի որ նյարդային սաստիկ տկարություն ուներ ։ 1906 թվականին Կոմիտասն արդեն չէր դասավանդում ճեմարանում։
1906 թվականի դեկտեմբերին սկսվեցին հայ ժողովրդական և հոգևոր երգերի մշակումներով համերգները Փարիզում։ Այդ համերգներից մեկում տեղի ունեցած մի դիպվածի մասին Հրաչյա Աճառյանը գրել է.
1909 թվականի մարտին Թիֆլիսի Արքունական թատրոնում տեղի ունեցավ միջազգային եկեղեցական երաժշտության փառատոն, որում Կոմիտասի ղեկավարած երգչախումբը գրավեց առաջին տեղը ։
Արտասահմանյան շրջագայություններից հետո հետադիմական կղերականությանը Էջմիածնում ծանր կացություն ստեղծեց Կոմիտասի համար։ Նա պաշտոնական նամակով դիմեց կաթողիկոս Իզմիրլյանին.
Իգմիրլյանը մերժեց Կոմիտասի ուղերձը՝ դրանով իսկ ծանրացնելով նրա վիճակը։ Մեկ տարի անց՝ 1910 թվականի մայիսին, Կոմիտասը հեռացավ Էջմիածնից՝ հաստատապես որոշելով այլևս երբեք չվերադառնալ։
Կոստանդնուպոլիս (1910-1915)
1910 թվականի սեպտեմբերին Կոմիտասը ժամանում է Կոստանդնուպոլիս։ Մինչև այնտեղ հասնելը համերգներ է ունենում Էսկի-Շեհիրում և Պրուսայում։ Կոստանդնուպոլսում ստեղծում է «Գուսան» երգչախումբը 300 անդամներով։ Այնուհետև նա բազմաթիվ դասախոսություններ և համերգներ է ունենում ամբողջ Եվրոպայում, Թուրքիայում և Եգիպտոսում՝ ներկայացնելով մինչև այդ շատ քիչ ճանաչված հայկական երաժշտությունը։ Երգչախմբի մի քանի մասնակիցներ՝ Բարսեղ Կանաչյանը, Միհրան Թումաճանը, Վարդան Սարգսյանը, Վաղարշակ Սրվանձտյանը, Հայկ Սեմերճյանը, երաժշտության տեսության դասեր են առել Կոմիտասից և հայտնի են որպես «Կոմիտասյան հինգ սաներ» ։ Երգչախմբի առաջին համերգը տեղի ունեցավ 1910 թվականի նոյեմբերին «Պըտի Շան»-ի ձմեռային թատրոնում։
1910 թվականին Կոմիտասն ամփոփեց «խազաբանության տարրերը»։
1911 թվականի ապրիլին Եգիպտոսի «Մանթաշով» նավթընկերության ընդհանուր գործակատար Հովհաննես Մութաֆյանի հրավերով Կոմիտաս Վարդապետը մեկնում է Եգիպտոս, որտեղ համերգներ և բանախոսություններ է կազմակերպում Ալեքսանդրիայում և Կահիրեում։ 1911 թվականի մայիսին Ալեքսանդրիայում համերգ տված երգչախումբը երկսեռ էր ։
Կոմիտաս Վարդապետը ժամանակի հետ քայլող անձնավորություն էր. նա ուներ կնիքներ, այցեքարտ, անվանական ծրար, կրում էր մողեսի տեսքով կրծքազարդ և իր սիրելի սաներին ու մտերիմներին անվանում էր «քէրթէնքէլէ»՝ մողես։
1911 թվականի հուլիս-օգոստոս ամիսներին մեկնում է Փարիզ, այնտեղից էլ Անգլիա՝ հանգստանալու և կազդուրվելու համար։ Վերադառնալով Կոստանդնուպոլիս՝ շարունակում է բազմաթիվ համերգներ տալ երգչախմբի հետ։ 1914 թվականի հունիսին Փարիզում մասնակցում է Միջազգային երաժշտագիտական ընկերակցության համաժողովին՝ Լուի Լալուայի նախագահությամբ, որտեղ ունենում է բանախոսություններ ։
Աքսոր և վերջին տարիներ (1915-1935)
1915 թվականի ապրիլի 24-ին երիտթուրքական վարչակարգը շուրջ 600 հայ մտավորականների հետ ձերբակալեց նաև Կոմիտաս Վարդապետին և աքսորեց Չանղր (Կոստանդնուպոլսից 800 կմ հեռու)։ Երկու շաբաթ անց եվրոպական և ամերիկյան դեսպանների միջնորդությամբ նա ազատ արձակվեց և վերադարձավ Կոստանդնուպոլիս ։
Աքսորից վերադառնալուց հետո Կոմիտաս Վարդապետի առողջական վիճակը կտրուկ վատացավ։ Եղեռնի քստմնելի դրվագները, իր աշխատանքների կորուստը ծանր ազդեցին Վարդապետի նուրբ և զգայուն ներաշխարհի վրա, և նա կորցրեց հոգեկան անդորրը՝ ծանր և խորը վերապրելով իրականության և իր ժողովրդի կործանման ողբերգությունը։ Նրա թողած վերջին գրության մեջ, երբ բորբոքված ուղեղում դեռ չէին մարել գիտակցության վերջին կայծերը, հնչում է անելանելիությունն ու խոր հուսահատությունը.
Վարդապետի մոտ ակնհայտորեն խորանում էին հետապնդման մանիայի ախտանշանները, և ըստ հուշագիրների՝ յուրաքանչյուր ցնցում և ձայն սարսափեցնում էր նրան Վարդապետին թվում էր, թե թուրքերն անընդհատ հետապնդում են իրեն, ուստի և նա ձգտում էր բացարձակ միայնության և լռության, հաճախ չէր ընդունում իր վաղեմի բարեկամներին և ծանոթներին, իրեն տեսնել ցանկացող երկրպագուներին։ Բժշկապետ Վահրամ Թորգոմյանը 1916 թվականի աշնանը, խորհրդակցելով Կոստանդնուպոլսի հայտնի հոգեբույժ դոկտոր Գոնոսի հետ, Վարդապետին տեղափոխեց Շիշլիի Hospital de la Paix հիվանդանոցը, ուր Վարդապետը մնաց մինչև 1919 թվականը։ Իր պայծառատեսության պահերին նա բազմիցս բողոքել է հիվանդանոցի անտանելի պայմաններից. «Սնունդը՝ շան լափ, կեղտ ու ոջիլ, միակ բուժումը՝ մեկուսացում և անտարբեր վերաբերմունք»։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո հայ գաղութը Վարդապետի վիճակը բարելավելու նպատակով որոշեց նրան ուղարկել Ֆրանսիա։
1919 թվականի ապրիլին Կոմիտասին տեղափոխեցին Փարիզի Վիլ-Եվրայի հոգեբուժարան, իսկ 1922 թվականի օգոստոսին միջոցների սղության պատճառով՝ Վիլ-Ժուիֆի հոգեբուժարան, ուր Վարդապետը մնաց մինչև իր կյանքի վերջը։
Իրականում Կոմիտաս Վարդապետի հիվանդության վերաբերյալ կան բազմաթիվ վարկածներ։ Մինչ օրս նրա հիվանդությունն ու մահվան ստույգ պատճառը մնում է անհայտ։ Վերջինս անսպառ նյութ է հանդիսանում գիտական և պատմական ուսումնասիրությունների, քննարկումների համար ։
Կոմիտաս Վարդապետը վախճանվեց 1935 թվականի հոկտեմբերի 21-ին առավոտյան ժամը 6-ին Վիլ-Ժուիֆի հիվանդանոցում՝ գարշապարի թարախակալումից առաջացած բարդությունների հետևանքով։ Մահից հետո ստեղծվեց Կոմիտաս Վարդապետի մահադիմակը։ 1936 թվականին նրա աճյունը փոխադրվեց Երևան և թաղվեց Կոմիտասի անվան պանթեոնում։