cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Պետրոս Առաջին (վեպ)
Սյուժե
Վեպում պատկերված դեպքերից ու անձանցից են Ազովյան արշավանքները, Ստրելեցյան խռովությունը, արքայադուստր Սոֆիան, նրա ֆավորիտ Վասիլի Գոլիցինը, Լեֆորտը, Մենշիկոնը, Կառլ XII-ը, Աննա Մոնսը։ Որոշակիորեն իդեալականացված ցարը ցուցադրում է իր կամքի ուժը, էներգիան, հետաքրքրասիրությունն ու համառ բնավորությանը։ Նա պայքարում է իր որոշումների իրականացման համար, որոնք հաճախ չէին կատարվում խարդախ ու ալարկոտ պալատականների կողմից ։ Առանձին մարդկանց զգացմունքներն ու կյանքերը հաճախ զոհաբերվում են հանուն պետական հետաքրքրությունների հաղթանակի ։
«Պատերազմ և խաղաղություն» վեպի օրինակով պատմական խոշոր դեմքերի կողքին ներկայացված են հասարակ ժողովրդի ներկայացուցիչներ։ Պատմական կոլորիտի ներկայացման համար հեղինակը շռայլորեն պատկերում է կենցաղային դետալներ. «Վեպի գործողությունները տեղափոխվում են պալատից թոնրատուն, իշխանական կալվածքից ծխով լի գինետուն և այլն» ։
Աղբյուրներ
Վեպի վրա աշխատելիս Ալեքսեյ Տոլստոյն օգտագործել է պատմական աղբուրների լայն շրջանակ, որոնցից են՝
Հաջողություն
Վեպը, որ հավանաբար ստեղծվել է Ստալինի սոցիալ-գաղափարախոսական պատվերով, դուր է եկել Խորհրդային Միության ղեկավարին և արժանացել Ստալինյան մրցանակի։ Մաքսիմ Գորկին «Պետրոս Առաջին» վեպը համարել է առաջին իսկական պատմական վեպը խորհրդային գրականության մեջ։ 1947-1990 թվականներին վեպը ԽՍՀՄ-ում վերահրատարակվել է 97 անգամ ։
Մայքելսոնի փորձ
Մայքելսոնի փորձ Լույսի արագության վրա Երկրի շարժման ազդեցությունը չափելու նպատակով 1881 թվականին Մայքելսոնի կատարած փորձը։ Մայքելսոնի փորձի բացասական արդյունքը հարաբերականության հատուկ տեսության հիմքում ընկած փորձնական կարևոր Փաստերից էր։ 19-րդ դարի վերջին ֆիզիկայում ընդունված էր այն տեսակետը, թե լույսը տարածվում է ինչ-որ հատուկ միջավայրում՝ եթերում։ Անշարժ եթերի վարկածի համաձայն՝ լույսի արագությունը Երկրի նկատմամբ պետք է կախված լինի եթերում Երկրի շարժման ուղղության նկատմամբ լուսային ճառագայթի ունեցած ուղղությունից։ Փորձը կատարվել է Մայքելսոնի հավասարաբազուկ ինտերֆերոմետրով, որի բազուկներից մեկն ուղղվում էր Երկրի շարժման ուղղությամբ, իսկ մյուսը՝ դրան ուղղահայաց։ Ամբողջ սարքը 90°-ով շրջելիս՝ ճառագայթների ընթացքների տարբերությունը պետք է փոխի նշանը, որի հետևանքով և պետք է շեղվի ինտերֆերենցիոն պատկերը։ Հաշվարկը ցույց է տվել, որ այդ շեղումը՝ Δ= (2l/λ) (ν2/c2), որտեղ l-ը ինտերֆերոմետրի բազուկի երկարությունն է, λ-ն՝ կիրառված լույսի ալիքի երկարությունը, c-ն՝ լույսի արագությունը եթերում, v-ն՝ Երկրի ուղեծրային արագությունը։ Քանի որ Երկրի ուղեծրային շարժման դեպքում v/c մեծությունը 104 կարգի է, ապա սպասվող շեղումը շատ փոքր է և այդ Փորձում կազմում էր ընդամենը 0, 04։ Այսուհանդերձ, Մայքելսոնի այդ փորձը բավական էր համոզվելու համար, որ անշարժ եթերի վարկածը ճիշտ չէ։ 1885-1887 թվականներին Մայքելսոնը է. Ու. Մոռլիի հետ նոր փորձեր է կատարել սնդիկի մեջ լողացող զանգվածեղ սալի վրա տեղադրված ինտերֆերոմետրով։ Չափումները դարձյալ հաստատել են Մայքելսոնի փորձի բացասական արդյունքը։ Հետագայում Մայքելսոնի փորձը բազմիցս կրկնվել է։ 1958 թվականին Կոլումբիայի համալսարանում (ԱՄՆ) մեկ անգամ ևս ցույց է տրվել անշարժ եթերի բացակայությունը։ Դասական ֆիզիկան ի վիճակի չէր բացատրելու Մայքելսոնի փորձի բացասական արդյունքը և այն համաձայնեցնելու շարժվող միջավայրերի էլեկտրադինամիկայի այլ երևույթների հետ։ Մինչդեռ հարաբերականության տեսության մեջ լույսի արագության հաստատուն լինելը հաշվարկման բոլոր իներցիալ համակարգերում ընդունվում է իբրև բազմաթիվ փորձերով հաստատված պոստուլատ։
Պետրոս Առաջին (վեպ)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ալեքսեյ Տոլստոյի ստեղծագործություններ Կատեգորիա:Գրքեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:1934 վեպեր
Մաշվածքամարում
Մաշվածքամարում, մաշվածքագրում, ամորտիզացիա, հիմնական ֆոնդերի արժեքի ու սպառողական արժեքի նվազում։ Ամորտիզացիան՝ դա հիմնական միջոցների պլանաչափ փոխհատուցման գործընթաց է, նրանց կորցրած արժեքը պատրաստի արտադրանքին մաս-մաս փոխանցելու միջոցով։
Արտադրության օգտագործման գործընթացում ֆոնդերը մաշվում են երկակի ձևով՝ ֆիզիկապես և բարոյապես՝ արժեքային ձևերով։
Հիմնական ֆոնդերի ֆիզիկական (նյութական) մաշումը դրանց սպառողական արժեքի ու արժեքի աստիճանական նվազումն է՝ արտադրական սպառման ընթացքում և բնության ուժերի ազդեցության հետևանքով։ Կատարվում է մետաղների մեխանիկական մաշման, կոռոզիայի ու հոգնածության։
Ֆիզիկական մաշումը կատարվում է երկու ձևով՝
Հիմնական ֆոնդերի բարոյական մաշումը դրանց արժեքի նվազումն է՝ աշխատանքի արտադրողականության աճի ու տեխնիկական առաջընթացի հետևանքով։ Բարոյական մաշման են ենթարկվում հիմնական ֆոնդերի գրեթե բոլոր տեսակները, առաջին հերթին նրա ակտիվ մասը։ Դրսևորվում է երկու ձևով
Հիմնական ֆոնդերի մաշումը կատարվում է լրիվ և մասնակի ձևերով։
Առաջին դեպքում նախկին մաշված սարքավորումները փոխարինվում են նորերով։
Երկրորդ դեպում ֆոնդերը կապիտալ վերականգնման են ենթարկվում կամ մոդեռնացվում են։
Արտադրանքի իրացման ժամանակ դրամական ձևով վերադառնում են ոչ միայն նյութերի արժեքը, այլ նաև ամորտիզացիոն մասհանումները, որոնք ներառվում են արտադրանքի ինքնարժեքի մեջ։ Ամորտիզացիան տարվա առանձին ժամանակահատվածներում կարող է չհամընկնել չափերի հետ, քանի որ հիմնական միջոցներն անհամաչափորեն են մաշվում, իսկ ամորտիզացիան տարվա ընթացքում մասհանվում է հավասար մասերով։ Ամորտիզացիոն մասհանումները կուտակվում են այսպես կոչված ամորտիզացիոն ֆոնդի մեջ, որը նախատեսվում է հիմնական միջոցները լրիվ վերականգնելու համար։
Կատեգորիա:Տնտեսագիտական տերմիններ
Ահաբեկչություններ Բրյուսելում (մարտի 22, 2016)
Ահաբեկչական հարձակումներ Բրյուսելում, պայթյուններ բրյուսելյան օդանավակայանում և բրյուսելյան մետրոպոլիտենում՝ Մալբեկ կայարանում, 2016 թվականի մարտի 22-ին։ Կայացածի համար պատասխանատվությունն իր վրա է վերցրել «Իսլամական պետություն» կազմակերպությունը ։
Նախապատմություն
2015 թվականի նոյեմբերի 13-ի Փարիզի ահաբեկչություններից հետո նոյեմբերի 21-ին Բելգիայի վարչապետ Շառլ Միշելը հայտարարեց Բրյուսելում սպասվող խոշոր ահաբեկչության մասին ։ Միաժամանակ վտանգի մակարդակը բարձրացվեց մինչև «լուրջ» ։
2016 թվականի մարտի 18-ին՝ ահաբեկչություններից 4 օր առաջ, բրյուսելյան քաղաքամերձ Մոլենբեկ Սեն Ժանում ձերբակալվեց Սալահ Աբդեսլամը, որին համարում են փարիզյան ահաբեկչությունների գլխավոր կազմակերպիչը. գոյություն ունի ենթադրություն, որ մարտի 22-ի ահաբեկչությունները վրեժ էին նրա ձերբակալման համար ։
Բրյուսելի օդանավակայան
2016 թվականի մարտի 22-ին տեղական ժամանակով մոտավորապես 8:00-ին (CET, UTC+1) Բրյուսելի օդանավակայանի թռիչքի սրահում երկու պայթյուն է տեղի ունեցել, որ կատարել են մահապարտ ահաբեկիչները. մեկը՝ American Airlines և Brussels Airlines հարթակների միջև, մյուսը՝ Starbucks սրճարանի մոտ։ Ահաբեկչության հետևանքով մահացել է 34 և վիրավորվել 198 մարդ ։ Օդանավակայանում բոլոր չվերթների համար արգելվել է վայրէջքը, ինքնաթիռները մեկնում էին պահեստային թռիչքադաշտեր։ Օդանավակայանում գտել են մահապարտների երեք չպայթեցված գոտի։ Վնասներ է կրել օդանավակայանի մի մասը, ավերվել է առաստաղի մի հատվածը, կոտրվել են ապակիները։ Օդանավակայանի հետ կտրվել է նաև երկաթուղային կապը  ։
Բրյուսելի մետրոպոլիտեն
Երրորդ պայթյունը տեղի է ունեցել Բրյուսելի մետրոպոլիտենի գնացքում, որ գտնվել է Մալբեկ և Շուման կայարանների միջև գրեթե 9:30-ին (CET, UTC+1) : Ահաբեկչության հետևանքով զոհվել է 20 մարդ, 106-ը՝ վիրավորվել, որոնցից 17-ը գտնվում են ծանր վիճակում ։ Մետրոպոլիտենն ամբողջովին փակվել է։
Կատարված միջոցառումներ
Մարտի 22-ին Բրյուսելի կառավարությունը մտցրել է ահաբեկչական սպառնալիքի ամենաբարձր մակարդակ ։
Պետական ծառայողներին հաղորդագրություններ է ուղարկվել, որպեսզի տներից կամ գրասենյակներից դուրս չգան և աշխատեն չգտնվել փողոցում։
Բելգիայի կողմից փակվել է Ֆրանսիայի հետ սահմանը. փակված են ավտոմեքենաների ճանապարհները և կանգնեցված է երկաթուղային հաղորդակցությունը. արդեն մեկնած գնացքները ետին մուտքով վերադարձել են ուղարկման կետեր ։ Բջջային ցանցի գերբեռնվածության հետ կապված՝ մարդկանց խնդրել են հնարավորության դեպքում օգտվել թե՛ բջջայինով, թե՛ սոցիալական կայքերով հաղորդագրություններ ուղարկելու հնարավորությունից. դրա համար wifi ցանցերի օպերատոր Telenet-ը չեղյալ է հայտարարել օգտագործման վճարը իր օգտագործման կետերում ։
Բելգիական ոստիկանությունը դիմել է բոլոր զանգվածային լրատվական միջոցներին՝ իրադարձությունների վերաբերյալ որևէ հրապարակում չանելու խնդրանքով, խոշորագույն ԶԼՄ-ը արձագանքել են այդ խնդրանքին ։
Հետաքննության ընթացք
Մարտի 22-ի երեկոյան հետաքննող մարմինները ստոպ-կադր են հրապարակել օդանավակայանի հսկիչ տեսախցիկներից, որտեղ երևում են երեք տղամարդիկ, որոնք կասկածվում են այդ առավոտյան ահաբեկչություն կատարելու մեջ։ Նրանցից երկուսի մարմինները գտնվել են մահացածների թվում, երրորդը չի գտնվել և ակտիվ կերպով հետախուզվում է բելգիական ոստիկանության կողմից։ Ոստիկանությունը հաղորդել է, որ ենթադրյալ ահաբեկիչներից մեկի կողքին հայտնաբերվել է ԱԿ-47, ինչպես նաև օդանավակայանում գտնվել է երրորդ՝ չգործած պայթուցիկը ։
Մարտի 23-ին բելգիական ոստիկանությունը հաղորդեց մահապարտներից երկուսի անունները, որոնք ինքնապայթեցում են կատարել․ նրանք կրում էին եղբայրներ Իբրահիմ և Հալիդ Էլ Բակրաուի անունները. ծնունդով նրանք Բելգիայից են։ Առաջինը ահաբեկչություն է կատարել օդանավակայանում (լուսանկարի կենտրոնում), երկրորդը՝ մետրոյում։ Որոշ ժամանակ անց պարզվեց օդանավակայանի երկրորդ կամիկաձեի անունը՝ Նաջիմ Լաաշրաուի (լուսանկարի ձախ կողմում) ։ Երրորդ անձի ինքնությունը, որ նկարահանող սարքերի ուշադրության կենտրոնում էր հայտնվել Իբրահիմ Էլ Բաքրաուի հետ միասին՝ դեռ չի պարզվել և ակտիվ կերպով հետախուզվում է ։
Ահաբեկիչներին օդանավակայան հասցրած տաքսիի վարորդի համագործացության շնորհիվ՝ հաջողվեց պարզել նրանց ուղարկման վայրը և հետախուզություն անցկացնել Բրյուսելի քաղաքամերձ վայրերից մեկում՝ Մաքս Ռոսի 4 փողոցում։ Արդյունքում առգրավվեց 15 կգ ացետոնի պերօքսիդ, 150 լիտր ացետոն, ջրածնի պերօքսիդի 30 լիտր, ինչպես նաև դետոնատորներ և ճամպրուկ, որ լի էր մեխերով և պտուտակներով, որոնք ենթադրաբար պետք է դառնային պայթուցիկի տարր։ Ոչ հեռու աղբարկղում հայտնաբերվեց համակարգիչ, որի վրա ձայնագրված էր Իբրահիմ Էլ Բաքրաուի յուրատեսակ «կտակ», որտեղ նա խոսում է այն մասին, որ «շատ է շտապում, քանի որ իրեն ամենուր փնտրում են, իսկ ինքը չի ցանկանում հայտնվել նրա կողքին»։ Նրա տակ ենթադրաբար հասկացվում է 2015 թվականի նոյեմբերի 13-ի փարիզյան ահաբեկչությունների գլխավոր կազմակերպիչ Սալահ Աբդեսլամը ։
Հետագա օրերին տեղեկատվություն հայտնվեց կասկածյալների ինքնության վերաբերյալ։ Մասնավորապես, հայտարարվեց, որ Իբրահիմ Էլ Բաքրաուին (1986 թվականի ծնունդ, Բելգիայի բնակիչ) շատ ծանոթ էր բելգիական քրեական ոստիկանությանը. 2011 թվականի սեպտեմբերի 30-ին նա 9 տարվա ազատազրկման է դատապարտվել 2011 թվականի հունվարի 30-ին Բրյուսելի Western Union-ի մասնաճյուղի գողության փորձի համար ։ Նաջիմ Լաաշրաուին 2009-2010 ուսումնական տարում սովորել է Բրյուսելի ազատ համալսարանի բակալավրիատի առաջին կուրսում։ Ուսուցման առաջին տարվանից հետո դուրս է մնացել համալսարանից տեսական կանոնների պահպանման համար, սակայն գործնականում, մասնավորապես, քիմիայում, լավ գնահատականներ է ստացել։ Ասում էին, որ Լաաշրաուին, իբր, ձերբակալվել է 2015 թվականին Թուրքիայում, սակայն ավելի ուշ՝ այդ տեղեկատվությունը մերժվել է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2010-ականների ահաբեկչական գործողություններ Կատեգորիա:2016 զանգվածային սպանություններ Կատեգորիա:2016 ահաբեկչություններ Կատեգորիա:Բրյուսելի օդանավակայան
Մարդու ճակատագիրը (ֆիլմ)
Մարդու ճակատագիրը (Судьба человека), Միխայիլ Շոլոխովի համանուն պատմվածքի հիման վրա, 1959 թվականին Սերգեյ Բոնդարչուկի կողմից նկարահանված խորհրդային գեղարվեստական կինոնկար։
Սյուժեն
Հայրենական մեծ պատերազմի սկսվելուն պես վարորդ Անդրեյ Սոկոլովը ստիպված հրաժեշտ է տալիս ընտանիքին։ Պատերազմի առաջին իսկ ամիսներին նա վիրավորվում և գերի է ընկնում։ Ֆաշիստական համակենտրոնացման ճամբարի դժոխքի միջով անցնելով, իր խիզախության շնորհիվ խուսափում է գնդակահարությունից և վերջապես կարողանում է գերությունից փախչել։ Կարճատև արձակուրդ ստանալով՝ նա մեկնում է իր հայրենի Վորոնեժ քաղաք և տեղեկանում, որ կինն ու երկու դուստրերը զոհվել են ռմբակոծության ժամանակ։ Հարազատներից մնացել էր միայն որդին, ով սպա էր դարձել։ Վերադառնալով ռազմաճակատ՝ նա տեղեկություն է ստանում, որ որդին պատերազմի վերջին օրը զոհվել է։
Պատերազմից հետո Անդրեյ Սոկոլովը աշխատում է իր հայրենի վայրերից հեռու` Ստալինգրադի Ուրյուպինսկ քաղաքում։ Այնտեղ նա հանդիպում է Վանյա անունով փոքրիկ տղային, ով որբ էր մնացել։ Տղայի մայրը մահացել էր, իսկ հայրը` անհայտ կորել։ Անդրեյ Սոկոլովը տղային ասում է, որ ինքը նրա հայրն է, այդպիսով և իրեն, և տղային հույս ներշնչելով` նոր կյանքի համար։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:1959 ֆիլմեր Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:«Մոսֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:Սերգեյ Բոնդարչուկի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Միխայիլ Շոլոխովի ստեղծագործությունների էկրանավորում Կատեգորիա:Խորհրդային սև-սպիտակ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասին Կատեգորիա:Ֆիլմեր Հայրենական մեծ պատերազմի մասին Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր
Բարքլու
Բարքլու, լեռ Արագածի զանգվածում, նախկին Էջմիածնի գավառում։ Բարձրությունը մոտ 2256 մ։ Նշանակված է Կովկասի 5-վերաստանոց քարտեզում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռներ
Միջազգային ֆինանսական կորպորացիա
Միջազգային ֆինանսական կորպորացիա (ՄՖԿ, International Finance Corporation, IFC), միջազգային ֆինանսական ինստիտուտ, որը մտնում է Համաշխարհային բանկի խմբի կազմի մեջ։ Կազմակերպության գլխավոր գրասենյակը գտնվում է Վաշինգտոնում (ԱՄՆ)։
Ստեղծվել է 1956 թվականին զարգացող երկրներում մասնավոր ներդրումների կայուն հոսքը ապահովելու համար։
Համաշխարհային բանկի կազմակերպությունների խմբի նախագահը համարվում է նաև Միջազգային ֆինանսական կորպորացիայի նախագահը։ Օպերատիվ կառավարումը իրականացվում է գործադիր փոխնախագահի կողմից (2012 թվականից՝ Ջին Յոնգ Կայ)։
ՄՖԿ֊ի բաժնետերեր են 184 երկրներ, այդ թվում՝ ԱՄՆ֊ն (23,65 % ձայն), Ճապոնիան (5,87 %), Ռուսաստանը (3,39 %)։
IFC֊ն կոորդինանցնում է իր գործունեությունը այլ կազմակերպությունների հետ, որոնք մտնում են Համաշխարհային բանկի խմբի կազմի մեջ, սակայն իրավաբանական և ֆինանսական առումներով համարվում է անկախ կազմակերպություն։
Գործունեություն
IFC֊ն իրականացնում է պարտքերի տրամադրում, կապիտալում բաժնեմասային մասնակցության ձևով ներդրումների տրամադրում, առաջարկում է կառուցվածքային ֆինանսավորում և ռիսկերի կառավարման ապրանքներ, ինչպես նաև ցուցաբերում է խորհրդատվական ծառայություններ զարգացող երկրներում մասնավոր ոլորտի աճին նպաստելու համար։ Ի տարբերություն Վերակառուցման և զարգացման միջազգային բանկի՝ IFC֊ն պետական երաշխավորություններ տվյալ միջոցների վերաբերյալ չի պահանջում։
IFC միջոցների աղբյուրներ են անդամ երկրների ներդրումները, միջազգային ֆինանսական շուկայում պարտատոմսերի թողարկումը և իր գործառնությունների իրականացումից ստացված եկամուտները։
2005 թվականին կորպորացիայի տոկոսային եկամուտը կազմել է $1,19 միլիարդ (2004 թվականին՝ $796 միլիոն), ուղղակի ներդրումներից եկամուտը՝ $1,4 միլիարդ ($658 միլիոն), մաքուր շահույթը՝ $2,015 միլիարդ ($993 միլիոն)։ 2005 թվականին ՄԻջազգային ֆինանսական կորպորացիաների ակտիվների չափը կազմել է $39,6 միլիարդ ($32,4 միլիարդ 2004 թվականին)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Միջազգային ֆինանսական կազմակերպություններ Կատեգորիա:Համաշխարհային բանկի խումբ Կատեգորիա:Միջազգային տնտեսական կազմակերպություններ Կատեգորիա:Միջկառավարական կազմակերպություններ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի համաձայնագրեր
Controlla
«Controlla», երգ՝ ձայնագրված կանադացի երգիչ և կոմպոզիտոր Դրեյքի կողմից։ Թողարկվել է 2016 թվականի հունիսի 7-ին որպես Դրեյքի Views չորրորդ ստուդիական ալբոմի չորրորդ սինգլ OVO, Young Money, Cash Money և Republic լեյբլներում ։ Երգը գրվել է Դրեյքի, Boi-1da-ի, Ալեն Ռիտերի, Dwayne Chin-Quee-ի, Ստեֆան Մաքգրեգորի, Մոսես Դևիսի, Դոնալդ Դենիսի, Գարի Ջեքսոնի, Պատրիկ Ռոբերթսի, Էնդրյու Թոմասի կողմից, իսկ որպես պրոդյուսերներ հանդես են եկել՝ Boi-1da, Supa Dups, Di Genius, Ritter։ Սինգլն զբաղեցրել է 18-րդ հորիզոնականը Մեծ Բրիտանիայում (UK Singles Chart) և ընդգրկվել լավագույնների ցանկում աշխարհի բազմաթիվ երկրներում (այդ թվում գլխավորել է US Rhythmic Billboard հիթ-շքերթը)։
Սինան Ջան
Սինան Ջան (Sinan Can, ), թուրքական ծագմամբ հոլանդացի լրագրող և կինոռեժիսոր։
Controlla
Առևտրային հաջողություն
«Controlla» երգը հասել է բրիտանական հիթ-շքերթի 18-րդ հորիզոնականին։ Այն զբաղեցրել է 16-րդ հորիզոնականը Billboard Hot 100 հիթ-շքերթում, հասել է առաջին հորիզոնականին Rhythmic (Billboard) և հինգերորդ հորիզոնականին Hot R&B/Hip-Hop Songs հիթ-շքերթներում։ Մեծ Բրիտանիայում (ինչպես նաև Միացյալ Նահանգներում) սինգլի տպաքանակը գերազանցել է 0,4 միլիոնը, և այն ստացել է ոսկե հավաստագիր ։
Արձագանքներ
Pitchfork Media հրատարակությունը «Controlla» երգը կոչել է լավագույններից մեկը 2016 թվականի արդյունքներով (այն տեղադրելով իր «2016 թվականի 100 լավագույն երգեր» («100 best songs of 2016») ամփոփիչ ցանկի 62-րդ հորիզոնականում).
Սինան Ջան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրք լրագրողներ
Controlla
Արձագանքներ
Երգն ընդգրկվել է Billboard-ի կողմից կազմված 2016 թվականի ԱՄՆ լավագույն սինգլների ցանկում (41-րդ հորիզոնական) ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2016 սինգլներ
Ավանդավեպ
Ավանդավեպ, ավանդազրույց, հայ հին ժողովրդական բանահյուսության վիպերգական ժանր։ Ավանդավեպերը երբեմն կոչվում են նաև պատմական բանաստեղծություն, քանի որ նրանցում նկարագրվում են իրական պատմական փաստեր, դեմքեր և դեպքեր։ Հնում կոչվել են նաև «երգք առասպելաց», որովհետև հաճախ հարակցվել են առասպելների հետ։ Հայ հին ավանդավեպերի համար որպես նյութ են ծառայել մ. թ. ա. 2-րդ-1-ին դարերում Հայաստանում տեղի ունեցած պատմական դեպքերը, երբ հայ ժողովուրդը մի իսկական վիպական-հերոսական շրջան էր ապրում։ Արտաշես Առաջինի, Տիգրան Մեծի, նրա որդի Արտավազդի և թոռ Արտաշեսի և հայոց մյուս թագավորների մասին պատմող երգերն ու զրույցները, միաձուլվելով նախորդ դարերում ստեղծված երգերի ու առասպելների հետ, դարձել են ավանդավեպեր։ Մովսես Խորենացու վկայությամբ՝ դրանք շատ սիրված են եղել ժողովրդի կողմից և մշտապես անգիր արտասանվել, պատմվել ու երգվել են՝ հատկապես ժողովրդական ծեսերի ու տոնակատարությունների ժամանակ։ Առավել հայտնի ավանդավեպերն են՝ «Տիգրան Մեծ և Աժդահակ», «Արտաշես և Սաթենիկ», «Արտաշես և Արտավազդ», «Երվանդի վեպ», «Վարդգես Մանուկ» և այլն։ Ավանդավեպերն ունեցել են հարուստ և պատկերավոր լեզու, հերոսները ներկայացվել են զանազան գունեղ արտահայտչամիջոցներով (մակդիրներ, փոխաբերություններ, համեմատություններ և այլն)։ Ավանդավեպերի մի մասը հորինված է ազատ ոտանավորով, որը ձևով մոտ է արձակին և խոսքին հաղորդում է ժողովրդական-խոսակցական լեզվի երանգ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Բանահյուսություն Կատեգորիա:Հայ ժողովրդական բանահյուսություն Կատեգորիա:Վիպերգական ժանր
Agatha Christie: Evil Under the Sun
Agatha Christie: Evil Under the Sun, քվեստ ժանրի համակարգչային խաղ, որը մշակվել է AWE Productions ընկերության կողմից և հրապարակվել է The Adventure Company կողմից։
Խաղը թողարկվել է 2007 թվականի հոկտեմբերի 15-ին անհատական համակարգչում, խաղային բարձակ Wii-ի համար տարբերակը թողարկվել է 2008 թվականի նոյեմբերի 19-ին։
«Չարիքն արևի տակ»-ը հանդիսանում է Ագաթա Քրիստիի խաղերի շարքից երրորդը Պուարոյի մասին։
Սյուժե
Խաղի սյուժեի հիմքում ընկած է Ագաթա Քրիստիի «Չարիքն արևի տակ» վեպը, որը դետեկտիվ Էրքյուլ Պուարոի մասին է։
«Չարիքն արևի տակ» վեպի պատմության կենտրոնում ընկած է թատերական դերասանուհի Առլենա Ստյուարտ-Մարշալի սպանության հետաքննությունը, ով հանգստանում էր «Երջանիկ Ռոջեր» հյուրանոցում, որը գտնվում էր Անգլիայի հարավ արևմտյան նավահանգստային ծովածոցում, և սպանվում է ծովափում։
Սպանությունից առաջ Էրքյուլ Պուարոն, ով հանգամանքներից ելնելով նույնպես հյուրանոցի կենվորներից էր, և մյուս հանգստացողները, զգացին սպանությանը նախորդող չարիքի անսովոր մթնոլորտը։
Խաղային գործընթաց
Խաղային գործընթացը ներկայացվում է «դասական» քվեստի ձևով տեղամասերի նկարված ֆոներով և կերպարների մոդելների եռաչափ գրաֆիկայով։ Խաղացողը պետք է հետազոտի ինտերիերը, շփվի կերպարների հետ և տրամաբանական հանելուկներ լուծի։
Զարգացման պատմություն
Խաղի ստեղծմամբ զբաղվել են AWE Productions ամերիկյան ընկերությունը։ Խաղի մասին առաջին տեղեկությունները հայտնի են դարձել 2007 թվականի սկզբում։ Պաշտոնական անոնսի մեջ նշված էր խաղային գործընթացի նոր առանձնահատկությունների մասին։ Հատկանշական է, որ խաղի անոնսից առաջ, Ռուսաստանում «Ակելլա» ընկերության կողմից թողարկվել էր խաղի նախկին մասը «Ագաթա Քրիստի։ Սպանություն արևելյան ճեպընթացում»(«Agatha Christie: Murder on the Orient Express») :
Խաղի թողարկումը տեղի է ունեցել 2007 թվականի հոկտեմբերի 15-ին ։
Ռուսական տարբերակը թողարկվել է GFI և «Руссобит-М» ընկերությունների կողմից գրեթե մեկ տարի անց 2008 թվականի դեկտեմբերի 5-ին ։ Նախնական թողարկումը նախատեսված էր 2007 թվականի աշնանը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Windows տեսախաղեր Կատեգորիա:2007 տեսախաղեր Կատեգորիա:Ագաթա Քրիստի Կատեգորիա:2005 տեսախաղեր Կատեգորիա:2008 տեսախաղեր
Յանշաղ
Յանշաղ (նաև՝ Եանշաղ, Յանշախ), գյուղ Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանում՝ 1700-1750 մ բարձրության վրա
Պատմություն
Յանշաղը շրջանի հինավուրց բնակավայրերից է։ Այն գոյություն է ունեցել առնվազն 5-րդ դարից։ Բնակավայրի մասին պատմական քիչ տեղեկություններ են հայտնի։ Գյուղը Յանշաղ անվամբ առաջին անգամ հիշատակվում է 1662 թվականի մի գրչագիր «Մաշտոցի» հիշատակարանում ։ 1763 թվականին գյուղը հիշվում է որպես Դադիվանքի կալվածքների մեջ մտնող բնակավայր ։
Բնակչություն
Գյուղի բնիկները եղել են հայեր, ովքեր գավառի հայաբնակ շատ այլ գյուղերի բնակիչների պես 18-րդ դարի կեսերին ստիպված են եղել լքել իրենց բնակավայրը։ Հայտնի է, որ յանշաղցիները գյուղից հեռանալուց հետո վերաբնակվել են Վրաստանի տարածքում։ Ներկայիս Վրաստանի Գարդաբանի շրջանում՝ մայրաքաղաք Թբիլիսից մի քանի կիլոմետր արևմուտք գտնվող Տաբախմելա (Տաբախմելիք) գյուղում այժմ մեծ թիվ են կազմում արդեն գրեթե ամբողջությամբ վրացախոս ծագումով Յանշաղից և Յանշաղյանց ազգանունը կրող հայերը (նրանց մեծ մասն այժմ կրում է Յանշաղով կամ Յանշաղիշվիլի ազգանունները)։
1840-ական թվականներին Տաբախմելայում կառուցված հայկական Սուրբ Գևորգ եկեղեցու խորանի վեմ քարին փորագրված արձանագրությունից պարզվում է, որ ինչպես հիմնադրողները, այնպես էլ 1877 թվականին եկեղեցին նորոգողները միևնույն՝ Ցանշաղյանց տոհմից էին. «1877 ԱՄԻ ԱՅՍ ՍԲ ԳԷՈՐԳԱՑ ԵԿԵՂԵՑԻՆ, ՈՐ ՀԻՄՆԱՐԿԱԾ է ԵԱՆՇԱՂԵԱՆՑԻ, ԿՐԿԻՆ ՆՈՐՈԳ(Ե)ՑԻՆ ՆՈՐԱ ՈՐԴԻՔ ԴԱՒԻԹ, ԿՕՆԻ, ՊԵՏՐՈՍ, ՍԱՐԳԻՍ, ԳՈԳԻ, ՑԱՐՈՒԹԻՒՆ, ԳԷՈՐԳԻ, ԳՈԴԼԱՑ ԵԱՆՇԱՂԵԱՆՑՆԵՐԸ։ ՅԻՇԱՏԱԿ է ԱՅՍ ՄԲ ԳէՈՐԳԱՅ ՀԻՆ ԵԿԵՂԵՑԻՆ կրկին ՆՈՐՈԳԵՑԻՆ ԵԱՆՇԱՂԵԱՆՑԻ ՈՐԴԻՔԸ»։ Եկեղեցու շուրջ կան Ցանշաղյանցներին պատկանող մի քանի վրացագիր տապանաքարեր ։
1990-ական թվականների սկզբներին Արցախյան պատերազմով պայմանավորված գյուղի թրքացած քուրդ բնակչությունը հեռացել է բնակավայրից։ Ներկայումս այնտեղ ապրում են ընդամենը մի քանի հայ ընտանիքներ ։
Պատմական հուշարձաններ
Յանշաղ գյուղի տարածքում պահպանվել են ընդամենը մի քանի խաչքարեր՝ չնայած բնակավայրը նախկինում հարուստ է եղել պատմական հուշարձաններով ։
Եկեղեցի
Գյուղի տարածքում եղել է հայ առաքելական եկեղեցի, որը սակայն չի պահպանվել ։
Գերեզմանոց
Գյուղում մինչև 1970-ական թվականները դեռևս գոյություն ուներ հին հայկական գերեզմանոց։ 1977 թվականին Հայաստանի ԽՍՀ-ի Հուշարձանների պահպանության գլխավոր վարչությունը ստացել էր Յանշաղ գյուղից ուղարկված մի նամակ-ահազանգ, որի անանուն հեղինակը տեղեկացրել էր, թե իրենց գյուղից 5 կմ հյուսիս՝ Սեյդանլու վայրում գտնվող գյուղատեղիի գերեզմանոցն ավերվել էր։ Ահազանգի հետքերով հնավայր այցելած պատմաբան Սուրեն Սաղումյանն ականատեսն էր եղել բուլդոզերների աշխատանքից հետո՝ խաչքարերից և տապանաքարերից գոյացված մի բլուրի ։
Հնավայրեր
Յանշաղի շրջակայքում են գտնվում մի քանի գյուղատեղիների հետքեր, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի երկար պատմություն։ Այդպիսի գյուղատեղիներից է Գորտագարակը (Ուղտապան), Ղասըմբինասը, Յանշաղը, Յանշաղբինան ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շահումյանի շրջանի բնակավայրեր
Հիմնասիրություն
Հիմնասիրություն, բազոֆիլիա, հիմնային ներկերով՝ պիրոնինով, մեթիլեն կապույտով, ազուրով, թիոնինով են բջջային կառուցվածքների ներկվելու ընդունակությունը։ Հիմնասիրությունը պայմանավորված է բջիջներում նուկլեինային թթուների (ՌՆԹ, ԴՆԹ) թթվային մնացորդների, բջջապլազմայում՝ թթու մուկոբազմաշաքարների, սպիտակուցների առկայությամբ։ Սովորաբար բարձր հիմնասիրությամբ օժտված են ակտիվորեն սպիտակուց սինթեզող և շատ ՌՆԹ պարունակող բջիջները, օրինակ, աճող և կիսվող (սաղմնային, ուռուցքային, արյունաստեղծ հյուսվածքի բջիջներ), սպիտակուցային հյութ արտադրող (ենթաստամոքսային գեղձի, լյարդի բջիջներ), սեփական սպիտակուցը ինտենսիվ նորոգող (նյարդային բջիջներ)։ Հիմնասիրության փոփոխությամբ կարելի է դատել բջջում սպիտակուցի կենսասինթեզի ինտենսիվության փոփոխության մասին։ Բջջային կառուցվածքներին բնորոշ հիմնասիրությունը և թթվասիրությունը օգտագործվում են արյան բջիջների զանազանման, հիպոֆիզի առջևի բլթի, կղզյակային հյուսվածքի, ենթաստամոքսային գեղձի բջիջների անալիզի համար։
Բենգալյան վագր
Բենգալյան վագր (Panthera tigris tigris ), կատվազգիների ընտանիքի կենդանի է։ Բենգալյան վագրը երկրորդ ամենամեծ կենդանատեսակն է և վագրերի ենթատեսակներից՝ ամենատարածվածը։
Նկարագիր
Արուների մարմնի ընդհանուր ամենանվազագույն ամենափոքր երկարությունը պոչով 280—300 սմ է, Իսկ սովորական միջին չափի Արուների միջին երկարությունը 420 սմ է, Մեծ չափի Արուների Երկարությունը հասնում է մինչև 480 սմ։ Արու Բենգալյան վագրերի Միջին Զանգվածը 330 կգ—ից հասնում է մինչև 400 կգ։ Նեպալուն Արու Բենգալյան վագրերի միջին քաշը կազմում 350—370 կիլոգրամ։    Էգերը ավելի փոքր են։ Նրանց մարմնի երկարությունը 270—360 սմ է։ Նրանք կարող են կշռել միջին քաշը 200 կգ։ Կենդանիների հասակը հասնում է մինչև 150 սմ-ի։ Վագրերը շատ ուժեղ կենդանիներ են։ Նրանք ունեն կարճ և ամուր վիզ, առջևի լայն թաթեր և երկար ճանկեր։ Միսը ոսկորներից անջատելու համար նրանց լեզուն պատված է ամուր ելունդներով։
Տարածումը և բնական միջավայրը
Բենգալյան վագրերը համարվում են էնդեմիկ տեսակ Հնդկստանի համար։ Նրանց կարելի է հանդիպել նաև Բանգլադեշում, Նեպալում և Բութանում ։ Այս ենթատեսակի ընդհանուր գլխաքանակը 2500-ից պակաս է։ Հնդկական մայրցամաքում վագրերը բնակվում են արևադարձային և մերձարևադարձային անտառներում և մարգագետիններում։ Վագրի զբաղեցրած տարածքը կախված է նրա որսից և սեռից։ Էգ վագրերի զբացեցրած տարածքը 200-1000 ք. կմ-է, իսկ արու վագրերինը կարող է լինել դրանից 2-15 անգամ մեծ։ Վագրերը իրենց տարածքում հաճախ կարող են ունենալ մի քանի բնակատեղիներ՝ քարանձավերում կամ ընկած ծառերի տակ։
Վարքը
Վագրերը հաղորդակցվում են հոտով, տեսողական ազդակներով և ձայներով։ Հոտային ազդակները փոխանցվում սեկրեցիայի միջոցով, որը խառնվում է մեզի հետ և հայտնվում ծառերի, խոտերի և ժայռերի վրա։ Հոտային ազդակ բացահայտելիս վագրը սովորաբար փոխում է դեմքի արտահայտությունը՝ լեզուն բերանից դուրս է կախվում, իսկ քիթը կնճռոտվում է։ Ձայնային ազդակներն են մռնչոցը և ֆշշոցը։ Նրանց միջոցով կենդանին կարող է արտահայտել իր մտադրությունը, գերիշխանությունը կամ հնազանդությունը։ Բնության մեջ վագրը սովորաբար ապրում է 8-ից 10 տարի, սակայն որոշ դեպքերում նրանց կյանքը կարող է տևել ավելի քան 20 տարի։ Անազատության մեջ վագրերը սովորաբար ապրում են մինչև 18 տարի։
Սննդակարգը
Յուրաքանչյուր վագր օրական մոտավորապես 20 կիլոգրամ մսի կարիք ունի։ Նրանց հիմնական զոհերը խոշոր կաթնասուններն են՝ այծեղջերուները և եղնիկները։ Վագրերի զոհ հանդիսացող կենդանիների բոլոր զգայանները հարմարեցված են թշնամու հարձակումը կանխելու համար։ Նրանք բոլորը գերազանց լսողություն և հոտառություն ունեն, ինչը նրանց թույլ է տալիս նախապես զգալ վտանգը և փախչել։ Այս պատճառով է, որ վագրը շատ հաճախ ստիպված է լինում կարճ ճանապարհներ գտնել զոհին հետապնդելիս և հանկարծակի հարձակվել՝ փախչող զոհին տապալելու համար։ Վագրերը նախընտրում են որսի դուրս գալ գիշերով՝ ավելի շատ օգտագործելով իրենց լսողությունը և տեսողությունը, քան՝ հոտառությունը։ Որսալիս վագրերը լուռ են, և ծածուկ մոտենում են իրենց զոհին՝ թաքնվելով բարձր աճող խոտերում։ Զոհին բավականաչափ մոտենալուց հետո նրանք կարողանում են կարճ տարածության մեջ մեծ արագություն հավաքել, մարմնի ծավալի շնորհիվ հավասարակշռությունից գցել զոհին և սպանել նրան՝ կծելով պարանոցը։ Հաջող իրականացված որսից հետո վագրերը հաճախ զոհի միսը ամբողջությամբ չեն ուտում։ Նրանք սովորաբար տեղափոխում և թաքցնում են այն և ուտում են մի քանի օրվա ընթացքում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վագրեր
Բերլաս
Բերլաս, Պերլաս, գետ՝ հիշատակված Ղ. Ինճիճյանի կողմից, ըստ որի հոսում է Բարգուշատու շրջանով։ Դժվար է որոշել, թե որ գետին է համապատասխանում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի գետեր
Հիմք (շինարարություն)
Հիմք, շենքի (կառույցի) ստորգետնյա կամ ստորջրյա մաս, որի միջոցով բեռնվածքը փոխանցվում է հիմնատակի գրունտին։ Հիմքերը լինում են ցցային (տես Ցցային հիմք), սուզարկղերի ձևով, իջուցիկ հորերի, խորը տեղադրման հենարանների ձևով և սովորական։ Սովորական հիմքերը գլխավորապես պատրաստում են երկաթբետոնից, բետոնից, խամքարից և լինում են ժապավենային (պատերի և սյուների տակ), անջատ (սյունաձև և սալաձև), հոծ՝ սալերի կամ զանգվածների ձևով, ճկուն և կոշտ, միաձույլ և հավաքովի։ Հիմքի վերին հարթությունը կոչվում է շուրթ (հիմքը կառույցից բաժանող), իսկ ստորին հարթությունը՝ հատակ (բեռնվածքը հիմնատակին փոխանցող)։ Հիմքիի տեսակի ընտրությունը որոշվում է շինհրապարակի երկրաբանական և հիդրոերկրաբանական պայմաններով, կառուցվող շենքի (կառույցի) բնույթով և նշանակությամբ, գործող բեռնվածքների արժեքներով։
Կատեգորիա:Շինարարություն
Բոյուքթափա
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռներ Կատեգորիա:Կարսի մարզ
Գալուաներ
Գալուաներ , լեռներ Վիրահայոց լեռնահամակարգում։ Ձգվում է Շնող գետի հանդամասերի արևմտյան սահմաններում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնաշղթաներ
Ամուրյան վագր
Ամուրյան վագր (Panthera Tigris Altaica) կատվազգիների ընտանիքի ամենամեծ, ամենածանրաքաշ և ամենախոշոր կատվազգին է։ Հանդիսանում են ամենամեծ, ամենածանրաքաշ և ամենախոշոր վայրի կատվազգի (վայրի կատու) գիշատիչները կատվազգիների ընտանիքի, նրանք (ամուրյան վագրերը ) ունեն 100%―անոց մեկ կենդանու գեներ, գենոտիպ, բջիջներ, քրոմոսոմներ, որոնք խառնուրդ չեն։ Համարվում է վագրերի փոքրաթիվ թվաքանակ ունեցող ենթատեսակ, միակ Ռուսաստանաբնակ վագրը, Ամենահյուսիսաբնակ վագրը։ Ներառված է Ռուսաստանի Կարմիր գրքում։
Նկարագիր―Արտաքին Բնութագիր, ֆիզիկական հատկանիշներ
Արու Ամուրյան վագրի մարմնի ընդհանուր երկարությունը պոչով 3,6―5,8 մետր է, էգերը ավելի փոքր են։ Չափահաս արու Սիբիրյան վագրերի միջին Զանգվածը 320―380 կգ է։ Շատ մեծ և Ահռելի վիթխարի խոշորագույն չափերի Չափահաս կամ Տարեց Արու Սիբիրյան վագրերի միջին առավելագույն զանգվածը հասնում է մինչև 460―500 կիլոգրամ առանձին դեպքերում մինչև 530 կիլոգրամ։ Ամուրյան վագրի մորթին ավելի հաստ է և վառ գունավորմամբ, քան այն վագրերինը, որոնք ապրում են տաք վայրերում։ Ամռանը մորթու գույնը կարմրանարնջագույն է, իսկ ձմռանը՝ նարնջագույն, փորի հատվածը սպիտակ է։ Փորի մասում ունի 6―8 սմ հաստությամբ ճարպային շերտ, որը պաշտպանում է ցրտից։
Տարածումը և բնական միջավայրը
Տարածված է Հարավ-արևելյան Ռուսաստանում՝ Ամուր գետի շրջակայքում։ Ապրում են մշտադալար, արևադարձային անտառներում, բրձրահասակ խոտածածկ տարածքներում և այլուր։
Վարքը
Ամուրյան վագրը շատ ակտիվ է գիշերը։ Արուները վարում են միայնակ կյանք, հազվադեպ են հանդիպում խմբերով։ Սիրում են լողալ։
Բազմացումը
Ամուրյան վագրի հղիությունը տևում է 120―200 օր, որից հետո ծնում է 2―5 ձագ,միջին հաշվով 3―4 ձագ, ամենաշատը կամ առավելագույնը երբեմն շատ քիչ դեպքերում 6―7 ձագ։ Նորածին Ձագերը ծնվելու պահին զանգվածը կշռում են, 1000―5000 գրամ, նորածին արուները միջինը 2000―3600 գրամ, նորածին էգերը նորածին արուների քաշի 50―75 տոկոսը ծնվելու պահին։ Աչքերը բացում են 6―8 օր հետո։ Հիմնականում մայրն է հոգ տանում ձագերի մասին՝ մինչև 4 տարի։ Կյանքի 5-6-րդ ամսում ձագերը մասնակցում են որսին, 3 ամսականում ձագ արու ամուրյան վագրերի քաշը կազմում 10―20 կգ է, 2 տարեկանում արու Հյուսիսային Ամուրյան վագրերի զանգվածը հասնում է 80―100 կիլոգրամ։ Էգերը սեռահասուն են դառնում կյանքի 3―5 տարում (3―5 տարեկանում), իսկ արուները՝ 4―5 տարեկանում։
Կատեգորիա:Վագրեր Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ
__INDEX__ __ՀՂՈՒՄ_ՆՈՐ_ԲԱԺՆԻ_ՎՐԱ__
Արշալույս Ղազինյան
Արշալույս Աբելի Ղազինյան, հայ գրականագետ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1990), պրոֆեսոր (1993)։
Կենսագրություն
Արշալույս Ղազինյանը ծնվել է 1929 թվականի օգոստոսի 20-ին Տավուշի Կոթի (Կիթիգեղ) գյուղում։ 1964-1999 թվականներին եղել է ՀՀ ԳԱԱ գրականության ինստիտուտի գիտաշխատող, միաժամանակ, 1991-1992 թվականներին՝ Երուսաղեմի ժառանգավորաց վարժարանի, 1982-1999 թվականներին՝ ԵԳԹՀ դասախոս։
Ուսումնասիրությունները վերաբերում են հայ հին և միջնադարի գրականության պատմության, բնագիտության և գրականության տեսության խնդիրներին [«Առաքել Բաղիշեցի» (1971), «Գրիգոր Նարեկացի. Մատյան ողբերգության» (1985, համահեղինակ), «Մաշտոցից մինչև Նարեկացի» (1988), «Գրիգոր Նարեկացի, բանաստեղծական արվեստը» (1995), «Դիմառնությունը միջնադարյան հայ բանաստեղծության մեջ» («Ներսես Շնորհալի», ժողովածուում, 1977), «Ներբողը միջնադարյան հայ գրականության մեջ» («Հայ միջնադարյան գրական ժանրեր», ժողովածուում, 1984)]։ Կազմել է Գրիգոր Նարեկացու «Մատյան ողբերգության» (համահեղինակ, 1977) գրաբար տեքստը։ Թարգմանություններ է կատարել ֆրանսերենից ։
Մահացել է 1999 թվականի օգոստոսի 17-ին Երևանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Ֆրանսերենից հայերեն թարգմանիչներ
Գելիեսան
Գելիեսան , Հարմորայի գոմի ջուր, գետակ Հայկական լեռնաշխարհում, Տիգրիսի ավազանում, Բաթմանի աջ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Հայկական Տավրոս լեռնահամակարգի Սխտորքար կոչվող լեռներից և հոսում արևմտա-արևելյան ուղղությամբ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր Կատեգորիա:Բաթման գետի վտակներ
Դադա Մարգի
Դադա Մարգի, լեռ Հայաստանի Սյունիքի մարզում։ Մեղրու լեռնաշղթայում, Մեղրի քաղաքից մոտ 13 կմ հյուսիս արևելք։ Լաջներն անտառապատ են ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ
Գինեկսու
Գինեկսու, գետ Հայկական լեռնաշխարհում։ Սկիզբ է առնում Բյուրականի լեռներից և թափվում է Արևելյան Եփրատը։ Համապատասխանում է հնում հիշատակված Գինեկ գետին ։
Գինեկ
Գինեկ, գետ Պատմական Հայաստանում։ Սկիզբ է առնում Բյուրականի լեռներից և թափվում է Արևելյան Եփրատը։ Համապատասխանում է այժմյան Գինեկսուին ։
Գինեկսու
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Եփրատի վտակներ Կատեգորիա:Թուրքիայի գետեր
Հայերեն հայհոյախոսություն
Հայերեն հայհոյախոսություն, որը հայտնի է նաև պարզապես որպես քֆուր, հայերենում օգտագործվող անպարկեշտ, արտահայտիչ և արգելված բառեր և արտահայտություններ ։
Ծագում և դիցաբանական ժամանակաշրջան
Համաձայն Էլիզաբեթ Մուրադյանի հայհոյախոսությունն մարդկանց խոսքում ի հայտ է եկել շատ վաղ ժամանակներից, գործածվելով տարբեր ոլորտներում։ Ինչպես հայերենի, այդպես էլ բազմաթիվ այլ լեզուների պարագայում, հայհոյախոսության ծագումը կապված է նախնիների հավատալիքների հետ, որոնք վերաբերվում են պտղաբերության պաշտամունքներին, որոնցում աստվածացվում էր հողը, սեռական օրգաններն ու սեռական ակտը։ Սա կապված էր բնության ուժերից մարդկանց մեծ կախվածության հանգամանքի հետ ։
Փաստացի, ըստ Մուրադյանի, «սկզբնապես հայհոյանքն առաջացել է որպես ծիսակարգային սրբազան լեզու, որով մոգերն արտասանում էին իրենց կախարդություններն ու սպասում առատ բերքի։ Այդ լեզվի հիմնական հասկացությունները կապված էին արական ու իգական սկիզբերի և նրանց սեռական բնույթի հարաբերությունների հետ։ Այսպիսով, նշված շրջանում հայհոյանքները սեռական ակտի և բեղմնավորման գործընթացի՝ մոգության նպատակներով իրականացվող սիմվոլիկ նմանակումներ էին և հիմնականում կապված էին հողագործության հետ» ։
Էթնոերաժշտագետ, պատմական գիտությունների թեկնածու Հռիփսիմե Պիկիչյանը նշում է.
Քրիստոնեության ընդունումից հետո
Հայաստանում քրիստոնեության տարածման հետ, ինչպես նշում է Էլիզաբեթ Մուրադյանը, հայհոյախոսությունները անցան արգելված երևույթների գոտի և ստացան բացասական երանգավորում, քանի որ մարմնական հաճույքները սկսվեցին համարվել անբարո երևույթներ։ Սակայն, ինչպես հեթանոսական ավանդույթներն ու դրանց տարրերը, որոնք ժամանակի հետ կարծրացել էին ժողովրդի մեջ, այնպես էլ հայհոյանքները այնքան էլ հեշտ չէր ջնջել մարդկանց հիշողությունից։ Սա է պատճառը, որ հայհոյանքները մնացին ժողովրդական բանահյուսության մեջ և սկսեցին լայնորեն կիրառվել որոշ տոնակատարությունների ժամանակ՝ որպես լիցքաթափող արարողակարգային տարրեր, որոշ դեպքերում էլ պահպանելով նախնական նշանակությունը։ Օրինակ, Հռիփսիմե Պիկիչյանը վկայում է հորովելների մեջ գործածվող հայհոյանքների մասին, որոնք դեռևս պահպանում էին իրենց մոգական նշանակությունը.
Պիկիչյանը շարունակում է.
Այդպիսով, եզրահանգում է Մուրադյանը, հայոց լեզվում այսօր առօրեական խոսքում գործածվող հայհոյանքների երանգի ու ընկալման բացասականացումը քրիստոնեական մշակույթի արդյունք է ։
1788 թվականին հնդկահայ հասարակական գործիչ Շահամիր Շահամիրյանի կողմից հրատարակած Հայաստանի սահմանադրության նախագծում՝ Որոգայթ փառացում, 129-րդ հոդվածի համաձայն արգելված էր հայհոյել որևէ մեկին, ով էլ նա լինի. Թող ոչ ոք չհամարձակվի նախատինքով և հայհոյությամբ բացել իր բերանը որևէ մարդու պատվի ու պաշտոնի դեմ, ով էլ որ սա լինի:
Խորհրդային ժամանակաշրջան
Ինչպես վկայակոչում է Էլիզաբեթ Մուրադյանը, Հայաստանում խորհրդային տարիներին հայհոյախոսությունն սկսեց գործածվել երկրի ղեկավար շրջանակների կողմից՝ ժողովրդին և նրա լեզվին մոտ լինելու նպատակով։ Դրա հետ զուգահեռ, հայհոյախոսությունները ծառայում էին որպես ամբողջատիրական ռեժիմի լարվածությունը թուլացնելու մեթոդ։ Ընդհանրապես, ըստ Մուրադյանի, «հայհոյանքը թույլ է տալիս լեզվական մակարդակում լիցքաթափել ճնշող սոցիալական, հոգեբանական, քաղաքական իրադրությունից եկող լարվածությունը։ Բացի այդ, հետազոտողները պարզել են, որ հայհոյանքների չափավոր գործածությունը նպաստում է հիվանդների արագ ապաքինմանը։ Եթե զուգահեռ անցկացնենք կանոնավոր սեռական կյանք վարող անձանց հետ իրականացված նույնատիպ հետազոտությունների հետ, ապա նկատելի է դառնում, որ հայհոյանքների գործածության դեպքում պարզապես տեղի ունի իրական երևույթի փոխարինումը սիմվոլիկով» ։
Միսի սյուր Էն
Միսի սյուր Էն  (Missy-sur-Aisne), համայնք Ֆրանսիայում, գտնվում է Պիկարդիայի մարզում՝ Էնա գավառում։ Մտնում է Ֆեր ան Տարդենուա կանտոնի կազմի մեջ։ Համայնքի շրջանը Սուասոն է։
Համայնքի INSEE կոդը՝ 02487:
Բնակչություն
2010 թվականի տվյալներով՝ համայնքի բնակչությունը կազմում է 115 մարդ։
Տնտեսություն
2010 թվականին համայնքի 502 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչներից 336-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 166-ը՝ ոչ ակտիվ (ակտիվության ցուցանիշը կազմել 66,9 %, 1999 թվականին եղել է 70,5 %)։ 336 տնտեսապես ակտիվ բնակիչներից աշխատում էին 300-ը (165 տղամարդ և 135կին), գործազուրկ էին 36-ը (25 տղամարդ և 14 կին)։ 166տնտեսապես ոչ ակտիվ բնակիչներից 41-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 63-ը՝ թոշակառուներ, 62-ը տնտեսապես ոչ ակտիվ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Հայերեն հայհոյախոսություն
Ըստ արտահայտման ոլորտի
Էլիզաբեթ Մուրադյանը առանձնացնում է հայերենի մեջ հայհոյախոսության արտահայտման մի շարք ոլորտներ՝ տղամարդկանց խմբերում գործածվող հայհոյախոսություն, ղեկավարների, անկողնային, բոհեմական, առօրեական և այլ։
Ըստ ծագման
Ժամանակակից հայերենի հայհոյախոսությունները ըստ ծագման լեզվի կարելի է բաժանել մի քանի խմբի. բնիկ հայկական ծագում ունեցող, վրացական և թուրքական ։
Հիմնական հայհոյախոսություններ
Հայերենում, ինչպես նաև որոշ այլ լեզուներում, հայհոյախոսության հիմքն է հանդիսանում այսպես կոչված անպարկեշտ եռյակը՝ արական սեռական օրգանը (կլիր), իգական սեռական օրգանը (պուց), սեռական ակտը նկարագրող բայ (քունել) ։
Պուց
Պուց, միջին հայերենից, կրում է բունոց, համք, իմաստը ։ Համաձայն Հրաչյա Աճառյանի Հայերեն արմատական բառարանի, բնիկ հայերեն է՝ հնխ. bul-sk հոմանիշ ձևից, ծագում է bul - ուռչել արմատից, որի ժառանգն է պղպջակ բառը ։
Կլիր
Կլիր, միջին հայերենից, կրում է առնի անդամ իմաստը, որն, ըստ Ստեփան Մալխասյանցի, «ընդարձակ գործածություն ունի գռեհիկ լեզվում՝ հայհոյաբանությունների մեջ, իբրև արտահայտություն աներկյուղության, տղամարդկության, արհամարհանքի, մերժման, «ոչինչ» նշանակությամբ» ։ Համաձայն Հրաչյա Աճառյանի Հայերեն արմատական բառարանի, բառը պատահական նմանություն ունի քրդերեն qəlir (աղտոտ, աղտոտություն) բառի հետ ։ Համաձայն Աճառյանի, բառը ունի տարբեր հնչյունաբանական տեսակներ հայերենի մի շարք բարբառներում ։
Քունել
Քունել, կրում է սեռական գործողություն կատարել իմաստը։ Համաձայն Ստեփան Մալխասյանցի, «ժողովրդի գռեհիկ տարրերի մեջ շատ ընդհանրացած հայհոյական բառ է, որը գործածվում է ոչ միայն անձանց, այլ նաև իրերի և վերացական հասկացողությունների վերաբերյալ» ։
Բոզ
Բոզ (կամ բօզ), ժամանակակից հայերենի բառ, հայերենում կրում է անբարոյական, պոռնիկ իմաստը ։ Հավանաբար, ծագում է լազերեն ბოზი (բոզի) կամ ბოზო (բոզո) բառից, որը նշանակում է աղջիկ, կույս, դուստր, որից էլ ծագում ბოზობა (բոզություն, այսինքն՝ պոռնկություն) ։ Հայերենում տարածված է նաև բառի յուրօրինակ գրելաձևն ու ստուգաբանությունը, համաձայն որի ճիշտ տարբերակն է՝ բօզ, որը  հապավում է հանդիսանում բարոյական օրենքներից զուրկ արտահայտությունից։
Գյոթ
Գյոթ (կամ գյոթվերան, հայերեն ծագման հոմանիշ՝ ոռատու), ժամանակակից հայերենի բառ, ծագում է թուրքերեն göt (հետույք) բառից։ Հայերենում նեղ իմաստով կրում է պասիվ դերակատարությամբ սրբանային սեքսով զբաղվող տղամարդ, լայն իմաստով՝ նույնասեռական տղամարդ նշանակությունը ։
Սիկտիր
Սիկտիր (բայ, անորոշ դերբայ), ժամանակակից հայերենում կրում է խիստ բացասական հեռացիր իմաստը՝ խիստ բացասական և հրամայողական երանգով։ Ծագում է թուրքերեն siç (առնանդամ) բառից ։
Հանրային դաշտում հայհոյախոսության օգտագործման օրենսդրական արգելքը Հայաստանում
Հայաստանի հեռուստատեսության և ռադիոյի մասին օրենսդրությունը ներառում է Հայաստանի Սահմանադրությունը, Հեռուստատեսության և ռադիոյի մասին, «Զանգվածային լրատվության մասին», «Էլեկտրոնային հաղորդակցության մասին», «Հեղինակային իրավունքի և հարակից իրավունքների մասին», «Լեզվի մասին», «Գովազդի մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքները, տեղեկատվության բնագավառը կարգավորող այլ իրավական ակտերը և Հայաստանի միջազգային պայմանագրերը ։
Համաձայն Հեռուստատեսության և ռադիոյի մասին Հայաստանի օրենքի 5-րդ հոդվածի «հեռուստառադիոընկերությունները պարտավոր են ապահովել իրենց հաղորդումների լեզվի անաղարտությունը»։ Համաձայն նույն օրենքի 35-րդ հոդվածի, «հեռարձակվող լրատվության միջոցների ազատությունը, անկախությունը և բազմազանությունը, օրենսդրությամբ սահմանված կարգով լիցենզավորումը, ինչպես նաև հեռուստաընկերությունների և ռադիոընկերությունների գործունեության վերահսկումը» ապահովում է օրենսդրորեն անկախ մարմին հանդիսացող Հեռուստատեսության և ռադիոյի ազգային հանձնաժողովը (ՀՌԱՀ)։ Նույն օրենքի 36-րդ հոդվածի 11-րդ կետի համաձայն, ՀՌԱՀ-ը Համաձայն Հեռուստատեսության և ռադիոյի մասին Հայաստանի օրենքի «խախտման կամ լիցենզիայի պայմանները և(կամ) իր որոշումները չկատարելու դեպքում կիրառում է օրենքով սահմանված վարչական տույժեր»։ Նույն օրենքի 8-րդ գլուխը սահմանում է օրենքը պատասխանատվության տեսակները՝ օրենքը խախտելու դեպքում ։
Գրականություն
Էլիզաբեթ Մուրադյանը հայ գրողներին հայհոյախոսության գործածության և դրանց հանդեպ ունեցած վերաբերմունքի տեսանկյունից պայմանականորեն բաժանում է հինգ հիմնական խմբերի ։ Ժամանակակից հայ գրականության մեջ հայհոյախոսություններով ստեղծագործություններ կարելի է հանդիպել դերասան, հումորիստ Սերգեյ Դանիելյանի, բանաստեղծուհի Վիոլետ Գրիգորյանի, վտարանդի գրող Վահե Ավետյանի մոտ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայերեն հայհոյախոսություն
Սթիվեն Քինգի մատենագիտություն
Սթիվեն Էդվին Քինգ, ծնվել է 1947 թվականի սեպտեմբերի 21-ին։ Ամերիկացի գրող, ով ստեղծագործում է տարբեր ժանրերում։ Վաճառվել է Քինգի գրքերի ավելի քան 350 միլիոն օրինակ և նկարահանվել են մի շարք գեղարվեստական ֆիլմեր, հեռուստատեսային բեմադրություններ, ինչպես նաև կոմիքսներ ։ Հրատարակվել են 60 վեպեր, այդ թվում 7-ը՝ Ռիչարդ Բախման կեղծանունով։ Քինգը գրել է մոտ երկու հարյուր պատմություններ, որոնց մեծ մասը հավաքված են տասը հեղինակային ժողովածուներում։
Ցանկում ներկայացված են հեղինակի ստեղծագործությունները, այդ թվում նաև չհրապարակվածները։
Վիլմոշ Աբա-Նովակ
Վիլմոշ Աբա-Նովակ (Vilmos Aba-Novák, ), հունգարացի գծանկարիչ։
Կենսագրություն
Նկարչական դպրոցում ուսումը 1912 թվականին ավարտելուց հետո նա սկսել է աշխատել նկարիչ Ադոլֆ Ֆենշեի արհեստանոցում, միաժամանակ շարունակել է ուսումը Հունգարական թագավորական նկարչական դպրոցում (այժմյան Հունգարիայի գեղարվեստի համալսարան)։ Ուսումը ընդհատում է Առաջին համաշխարհային պատերազմը։ Վիլմոշ Աբա-Նովակը զորակոչվել է ավստրո-հունգարական բանակ, ծառայել Արևելյան գծում։ Պատերազմական գործողությունների ընթացքում կարողանում էր նկարչական դասեր վերցնել Վիկտոր Օլգեից։
Սթիվեն Քինգի մատենագիտություն
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սթիվեն Քինգի ստեղծագործություններ Կատեգորիա:Ցանկեր
Վիլմոշ Աբա-Նովակ
Կենսագրություն
Պատերազմից հետո շարունակել է գեղանկարչական դասերը։ 1921-1923 թվականների ընթացքում նկարիչն ամառային ամիսներն անցկացնում էր Սոլնոկոի նկարչական գաղութում մի խումբ նկարիչների հետ ու Ռումինիայի տարածքի Բայա Մարե քաղաքում։ Հենց այստեղ 1924 թվականին կայացավ նկարչի առաջին անհատական ցուցահանդեսը։
1939-1941 թվականներին ուսուցանում է Հունգարական թագավորական նկարչական դպրոցում։
Աշխատություններ
Ժամանակակից հիմնարար գեղանկարչության ներկայացուցիչ է։ Նկարել է կտավներ և տոնական որմնանկարներ, տարբերվել է մոնումենալ կոմպոզիցիաներով և ագրեսիվ կոլորիտով։
Հակում ունենալով մոնումենտալ գեղանկարչությանը՝ նա ուներ բազամթիվ պատվերներ պաշտոնական շրջաններից և եկեղեցուց։ Փաստացի գտնվում էր հունգարական թագավորության հովանավորության ներքո։ Սակայն իր աշխատություններում նկարիչը ստիպված էր հետևել պատվիրատուների ցանկություններին ու թեմաներին։
Աբա-Նովակի գլխավոր թեմաներն էին եկեղեցին ու գյուղացիական շուկաները, որոնք ի հայտ էին գալիս իր սկզբնական կտվներում Էքսպրեսիոնիզմի վառ երանգներով ու իտալական նովոչենու։ Գունագեղ և միշտ շատ ծանրաբեռնված թեմական տեսարանները կրկնվում են նկարչի մոտ բազմաթիվ տարբերակներով։ Սուր արտահայտությունն ու հումորը հերոսների բնավորության մեջ հանու է ամենօրության ծանրությունը։ Գյուղական գունագեղ տոնավաճառների,պանդոկների, եկեղեցիների,զավեշտախաղերի իր երփներանգ պատկերները իրեն մեջ պարունակում են ազգային տարերքի, տիպիկ հուգարական խառնվածքի զգացողություն:Այդ բոլորի հետ մեկտեղ իր ազգայնությունը չի դառնում էկզոտիկ, էնոգրաֆիկական գեղանկարչությամբ հմայվելու, ինչը բավականին բնութագրական է XX դարի սկզբի բազմաթիվ գեղանկարիչների համար։ Աբա-Նովակի կտավներում արտացոլված մարդիկ պատկերված են գրոտեսկի երանգներով, կյանքի ողբերգական անկայունությունը ուժաթափ են անում պարզ երջանկությունները։ Այս ողբերգական նոտան, որը կարծես թե հնչում է նկարչի այդքան ուրախ աշխատություններում, հորմոնիայի այդ անհագ կարոտը և կեցության ամբողջականությունը Աբա-Նովակի արվեստը դարձնում են արվեստի համար բնութագրական և լուրջ ազդեցություն։
Սեգեդի, Բուդապեշտի, Մավզոլեի Սուրբ Իշտվան եկեղեցիների որմնանկարների հեղինակ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Հունգարացի նկարիչներ
Դպրոց (հեռուստասերիալ)
Դպրոց (Школа), ռուսական հեռուստասերիալ, որի ռեժիսորներն են Վալերիա Գայ Գերմանիկան, Ռուսլան Մալիկովը և Նատալիա Մեշանիկովան։ Սյուժեն պատմում է մոսկովյան դպրոցի իններորդ դասարանի աշակերտների կյանքի մասին։ Սերիալը ցուցադրվել է «Առաջին ալիք» հետուստաալիքով 2010 թվականի հունվարի 11-ից մինչև մայիսի 27 (երկշաբաթյա ընդմիջումով՝ Վանկուվերի օլիմպիադայի ցուցադրման պատճառով ):
Սյուժե
Սյուժեի կենտրոնում մոսկովյան սովորական դպրոցի 9 «Ա» դասարանն է, աշակերտների հարաբերությունները միմյանց, ծնողների և ուսուցիչների հետ։ Գործողությունները սկսում են ձմեռային արձակուրդներին հաջորդող օրը, երբ դասարան է գալիս նոր աշակերտ Իլյա Եպիֆանովը։ Նրա հայտնվելը դառնում է մի շարք իրադարձությունների սկիզբ։
Նկարահանումներ
Սերիալը նկարահանվել է Օրեխովի անվան № 945 դպրոցում ։ Դպրոցը ընտրել է Տատյանա Ռիբինոյը։ Սերիալի նկարահանումները վերջացել են 2010 թվականի ապրիլի 2-ին ։
Մակերևութային ալիքներ
Մակերևութային ալիքներ, առաձգական ալիքներ, որոնք տարածվում են պինդ մարմնի ազատ մակերևույթով կամ ուրիշ միջավայրերի հետ պինդ մարմնի ունեցած սահմանով և մարում այդ սահմանից հեռանալիս, ինչպես նաև ալիքներ, որոնք առաջանում և տարածվում են հեղուկի ազատ մակերևույթով կամ երկու չխառնվող հեղուկների բաժանման մակերևույթով։