cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Աշխատանքային հիշողություն
Սթրեսի ազդեցությունը նեյրոֆիզիոլոգիայի վրա
Խրոնիկական սթրեսի ենթարկվելը հանգեցնում է աշխատանքային հիշողության ավելի խորը դեֆիցիտի և PFC-ում լրացուցիչ կառուցվածքային փոփոխությունների, ներառյալ դենդրիտային ատրոֆիան և փշիկների կորուստը, ինչը կարող է կանխվել սպիտակուցի կինազ C ազդանշանի արգելակմամբ ։ fMRI հետազոտությունը տարածել է այս հետազոտությունը մարդկանց վրա և հաստատում է, որ սուր սթրեսի հետևանքով առաջացած աշխատանքային հիշողության նվազումը կապված է PFC-ի ակտիվացման նվազեցման հետ, իսկ սթրեսը մեծացնում է կատեխոլամինների մակարդակը ։
Սթրեսային քննությունների ենթարկված բժշկական ուսանողների fMRI պատկերագրման ուսումնասիրությունները նույնպես ցույց են տվել նաև PFC-ի ֆունկցիոնալ կապի թուլացում, ինչը համապատասխանում է կենդանիների ուսումնասիրություններին ։ Սթրեսի ընդգծված ազդեցությունը PFC-ի կառուցվածքի և ֆունկցիայի վրա կարող է օգնել բացատրել, թե ինչպես կարող է սթրեսն առաջացնել կամ սրել հոգեկան հիվանդություն։ Որքան շատ է սթրեսը մարդու կյանքում, այնքան ցածր է աշխատանքային հիշողության արդյունավետությունը պարզ ճանաչողական առաջադրանքներ կատարելիս։ Ուսանողները, ովքեր կատարում էին վարժություններ, որոնք նվազեցնում էին բացասական մտքերի ներխուժումը, ցույց տվեցին իրենց աշխատանքային հիշողության հզորության բարձրացում։ Տրամադրության վիճակները (դրական կամ բացասական) կարող են ազդել նեյրոհաղորդիչ դոֆամինի վրա, որն իր հերթին կարող է ազդել խնդիրների լուծման վրա ։
Ալկոհոլի ազդեցությունը նեյրոֆիզիոլոգիայի վրա
Ալկոհոլի չափից ավելի օգտագործումը կարող է հանգեցնել ուղեղի վնասվածքի, որը վատթարացնում է աշխատանքային հիշողությունը ։ Ալկոհոլը ազդում է արյան թթվածնի մակարդակից կախված (BOLD) արձագանքի վրա։ BOLD արձագանքը կապում է արյան թթվածնի ավելացմանը ուղեղի ակտիվության հետ, ինչը այս արձագանքը դարձնում է նեյրոնների ակտիվությունը չափելու օգտակար գործիք ։ BOLD արձագանքը ազդում է ուղեղի այնպիսի շրջանների վրա, ինչպիսիք են բազալ գանգլիան և թալամուսը աշխատանքային հիշողության առաջադրանք կատարելիս։ Դեռահասները, ովքեր սկսում են խմել երիտասարդ տարիքից, ցույց են տալիս ուղեղի այս հատվածներում կտրուկ արձագանքի նվազում ։ Հատկապես ալկոհոլային կախվածություն ունեցող երիտասարդ կանայք ավելի քիչ համարձակ արձագանք են ցուցաբերում պարիետալ և ճակատային կեղևներում՝ տարածական աշխատանքային հիշողության առաջադրանք կատարելիս ։
Հատկապես շատ խմելը կարող է նաև ազդել աշխատանքային հիշողության առաջադրանքների, մասնավորապես՝ տեսողական աշխատանքային հիշողության կատարման վրա ։ Բացի այդ, կարծես թե սեռային տարբերություն կա այն հարցում, թե ինչպես է ալկոհոլը ազդում աշխատանքային հիշողության վրա։ Թեև կանայք ալկոհոլ օգտագործելուց հետո ավելի լավ են կատարում բանավոր աշխատանքային հիշողության առաջադրանքները, քան տղամարդիկ, նրանք ավելի վատ են կատարում տարածական աշխատանքային հիշողության առաջադրանքները, ինչը ցույց է տալիս ուղեղի նվազ ակտիվությունը  ։ Ի վերջո, տարիքը կարծես լրացուցիչ գործոն է։ Տարեցները մյուսներից ավելի ենթակա են աշխատանքային հիշողության վրա ալկոհոլի ազդեցությանը ։
Վարքագծային գենետիկա
Տարբեր մարդկանց աշխատանքային հիշողության կարողությունների տարբերությունները որոշ չափով պայմանավորված են ժառանգականությամբ. այսինքն՝ անհատների միջև տատանումների մոտ կեսը կապված է նրանց գեների տարբերությունների հետ ։ Աշխատանքային հիշողության հզորության փոփոխականության գենետիկ բաղադրիչը հիմնականում համընկնում է ճկուն կամ ոչ ստանդարտ ինտելեկտի հետ  ։
Անհատական գեների նույնականացման փորձեր
Քիչ բան է հայտնի, թե որ գեներն են կապված աշխատանքային հիշողության աշխատանքի հետ։ Բազմաբաղադրիչ մոդելի տեսական շրջանակներում առաջարկվել է մեկ թեկնածու գեն՝ ROBO1 պրոտեինը, որպես աշխատանքային հիշողության հիպոթետիկ հնչույթաբանական օղակի (phonological loop) բաղադրիչ ։
Մկների վրա նախորդ աշխատանքի արդյունքում, ինչպիսին է ֆորմիմինոտրանսֆերազ ցիկլոդեամինազ (FTCD) գենի փորձարկումը Մորիսի ջրային լաբիրինթոսի (Morris water maze) կատարողականի հետ կապված, շուտով փորձարկվեց մարդկանց մոտ FTCD գենի գենետիկական կոդավորման հնարավոր տատանումների առկայության թեստավորում։ Արդյունքները ցույց են տվել, որ տատանումներ են հայտնաբերվել, սակայն տարբեր են՝ կախված անհատի տարիքից։ Ինչ վերաբերում է FTCD գենին, ապա պարզվեց, որ այն ազդում է միայն երեխաների վրա։ Թվում էր, թե աշխատանքային հիշողությունը ավելի բարձր արդյունավետություն ուներ, երբ առկա էր FTCD գենը, բայց նման ազդեցություն չուներ մեծահասակների վրա ։
Դերը առաջադիմության մեջ
Աշխատանքային հիշողության ծավալը փոխկապակցված է գրագիտության և թվաբանության ուսուցման արդյունքների հետ։ Այս կապի սկզբնական ապացույցը գալիս է աշխատանքային հիշողության կարողությունների և ընթերցանության ըմբռնման հարաբերակցությունից, ինչպես առաջին անգամ դիտվել է Դեյնմանի և Քարփենթերի կողմից (1980 թ. ) և հաստատվել մի քանի ուսումնասիրությունների ավելի ուշ մետավերլուծական վերանայման ժամանակ ։ Հետագա աշխատանքը պարզեց, որ աշխատանքային հիշողության մակարդակը տարրական դասարանների երեխաների մոտ ճշգրիտ կանխատեսում էր մաթեմատիկական խնդիրների լուծման կատարումը ։ Լոնգիտյուդային մեկ ուսումնասիրություն ցույց է տվել, որ 5 տարեկանում երեխայի աշխատանքային հիշողությունն ավելի լավ է կանխատեսում ուսման առաջադիմության հաջողությունները, քան IQ-ն ։
Գերմանիայում 580 երեխաների պատահական վերահսկվող հետազոտությունը ցույց է տվել, որ աշխատանքային հիշողության մարզումը վեց տարեկանում զգալի դրական ազդեցություն է ունեցել տարածական աշխատանքային հիշողության վրա՝ մարզվելուց անմիջապես հետո, և որ ազդեցությունն աստիճանաբար տեղափոխվում է այլ ոլորտներ՝ ընթերցանության ըմբռնման, մաթեմատիկայի (երկրաչափություն) և IQ (չափվում է Ռավենի ստանդարտ պրոգերսիվ մատրիցներով) ։ Բացի այդ, իմպուլսները զսպելու ունակության նկատելի աճ է նկատվել մեկ տարի հետո ուսումնասիրության ընթացքում, որը չափվել է որպես Go-No Go երկու սահմանային պայմաններով առաջադրանքով։ Բուժումից չորս տարի անց ազդեցությունները պահպանվել են և 16 տոկոսային կետով ավելի բարձր ակադեմիական ցուցանիշներ ցույց տալով (Գերմանական գիմնազիա)՝ համեմատած ստուգիչ խմբի ։
Լայնածավալ սքրինինգային հետազոտության ընթացքում հիմնական դասարաններում յուրաքանչյուր տասը երեխայի մոտ հայտնաբերվել է աշխատանքային հիշողության անբավարարություն։ Նրանց մեծամասնությունը շատ վատ է հանդես եկել կրթական առաջադիմության նվաճումների մեջ՝ անկախ իրենց IQ-ից ։ Նմանապես, աշխատանքային հիշողության դեֆիցիտներ են հայտնաբերվել ազգային ուսումնական պլանի ցածր առաջադիմություն ունեցողների մոտ՝ մինչև յոթ տարեկան ։ Առանց համապատասխան միջամտության այս երեխաները հետ են մնում իրենց հասակակիցներից։ Վերջին ուսումնասիրությունը 37 դպրոցական տարիքի երեխաների հետ, ովքեր զգալի ուսուցման հաշմանդամություն ունեին, ցույց է տվել, որ աշխատանքային հիշողության կարողությունը սկզբնական չափման ժամանակ, բայց ոչ IQ-ն, կանխատեսում է ուսման արդյունքները երկու տարի անց ։ Սա ցույց է տալիս, որ աշխատանքային հիշողության խանգարումները կապված են ցածր ուսումնառության արդյունքների հետ և բարձր ռիսկային գործոն են երեխաների համար կրթական թերակատարումների համար։ Ուսուցման հաշմանդամություն ունեցող երեխաների մոտ, ինչպիսիք են դիսլեքսիան, Ուշադրության պակասի և հիպերակտիվության համախտանիշը` ADHD և զարգացման համակարգման խանգարումը` դիսպրակսիան, նման օրինաչափություն է նկատվում   ։
Կապը ուշադրության հետ
Որոշ ապացույցներ կան, որ աշխատանքային հիշողության օպտիմալ կատարումը կապված է առաջադրանքին առնչվող տեղեկատվության վրա ուշադրությունը կենտրոնացնելու և շեղումները անտեսելու նեյրոնային ունակության հետ, և որ աշխատանքային հիշողության պրակտիկայի հետ կապված բարելավումը պայմանավորված է այդ կարողությունների մեծացմամբ ։ Հետազոտության մի գիծ ենթադրում է կապ մարդու աշխատանքային հիշողության կարողությունների և շրջակա միջավայրի գրգռիչների նկատմամբ ուշադրության կողմնորոշումը վերահսկելու նրանց ունակության միջև ։ Նման հսկողությունը մարդկանց հնարավորություն է տալիս ուշադրություն դարձնել իրենց ընթացիկ նպատակների համար կարևոր տեղեկատվությանը և անտեսել նպատակներին համապատասխանող խթանները, որոնք հակված են գրավել նրանց ուշադրությունը իրենց զգայական ընդգծվածության պատճառով (օրինակ, շտապօգնության ազդանշանը)։
Ենթադրվում է, որ ուշադրության ուղղությունը՝ ըստ նպատակների, հիմնվում է «վերևից ներքև» ազդանշանների վրա, որոնք ստացվում են նախաճակատային կեղևից (PFC), որոնք շեղում են հետին կեղևային հատվածներում մշակումը ։ Ենթադրվում է, որ ակնառու գրգռիչներով ուշադրություն գրավելը պայմանավորված է ենթակեղևային կառույցների և առաջնային զգայական կեղևների «ներքևից վեր» ազդանշաններով ։ Ուշադրությունը «ներքևից վեր» գրավելու ունակությունը տարբերվում է անհատների միջև, և պարզվել է, որ այս տարբերությունը կապված է տեսողական տեղեկատվության աշխատանքային հիշողության թեստում նրանց կատարողականի հետ ։ Մեկ այլ ուսումնասիրություն, սակայն, ոչ մի կապ չի գտել ուշադրություն գրավելու ունակության և աշխատանքային հիշողության ավելի ընդհանուր հզորության չափումների միջև ։
Կապը նյարդային խանգարումների հետ
Աշխատանքային հիշողության ֆունկցիայի խանգարումը սովորաբար նկատվում է մի քանի նյարդային խանգարումների դեպքում.
Ուշադրության պակասի և հիպերակտիվության համախտանիշ (ADHD) - Մի քանի հեղինակներ առաջարկել են, որ ADHD ախտանիշները առաջանում են որոշակի ճանաչողական վերահսկողություն կամ այսպես կոչված` գործադիր ֆունկցիայի (EF) տիրույթի առաջնային դեֆիցիտից, ինչպիսիք են աշխատանքային հիշողությունը, արձագանքի արգելակումը կամ գործադիր հսկողության ավելի ընդհանուր թուլությունը ։ Մի քանի ուսումնասիրություններ հայտնաբերել են ADHD-ի զգալի ցածր խմբային արդյունքներ՝ տարածական և բանավոր աշխատանքային հիշողության առաջադրանքներում և մի քանի այլ EF առաջադրանքներում։ Այնուամենայնիվ, հեղինակները եզրակացրեցին, որ EF-ի թույլ կողմերը ոչ անհրաժեշտ են, ոչ էլ բավարար, որպեսզի առաջացնեն ADHD-ի բոլոր դեպքերը ։
Պարկինսոնի հիվանդություն. Պարկինսոնով հիվանդների մոտ նկատվում են աշխատանքային հիշողության նվազած խոսքային ֆունկցիայի նշաններ։ Պարզելու համար, թե արդյոք կրճատումը պայմանավորված է համապատասխան առաջադրանքների վրա կենտրոնանալու ունակության պակասով, թե հիշողության ծավալի ցածր քանակով, կատարվե է թեստավորում։ Պարկինսոնի հիվանդությամբ քսանմեկ հիվանդ է թեստավորվել՝ համեմատած նույն տարիքի 28 մասնակիցների վերահսկիչ խմբի հետ։ Հետազոտողները պարզել են, որ երկու վարկածներն էլ եղել են աշխատանքային հիշողության ֆունկցիայի կրճատման պատճառ, ինչը լիովին չի համապատասխանել նրանց վարկածին, որ դա կա՛մ մեկն է, կա՛մ մյուսը ։
Ալցհեյմերի հիվանդություն. Ալցհեյմերի հիվանդութան ավելի լրջանալուն զուգընթաց, հիշողության գործառույթները նվազում են։ Ի լրումն էպիզոդիկ հիշողության դեֆիցիտի, Ալցհեյմերի հիվանդությունը կապված է տեսողական կարճաժամկետ հիշողության խանգարումների հետ, որոնք գնահատվում են մոռացված կամ հետաձգված վերարտադրության առաջադրանքների (delayed reproduction tasks) միջոցով  ։ Այս հետազոտությունները մատնանշում են տեսողական հատկանիշի կապակցման դեֆիցիտը՝ որպես Ալցհեյմերի հիվանդության դեֆիցիտի կարևոր բաղադրիչ։ Կատարվել է ուսումնասիրություն, որը կենտրոնանում է մկների ուղեղի նյարդային կապերի և աշխատանքային հիշողության ճկունության վրա։ Մկների կեսին Ալցհեյմերի հետևանքների նմանակող ներարկում են արել, իսկ մյուս կեսին՝ ոչ։ Այնուհետև սպասվում էր, որ մկները կանցնեն լաբիրինթոսով, որը աշխատանքային հիշողության փորձարկման խնդիր է։ Ուսումնասիրությունը օգնում է պատասխանել այն հարցերին, թե ինչպես է Ալցհեյմերի հիվանդությունը կարող վատթարացնել աշխատանքային հիշողությունը և, ի վերջո, ջնջել հիշողության գործառույթները ։
Հանթինգթոնի հիվանդություն. Հետազոտողների մի խումբ անցկացրել է հետազոտություն, որն ուսումնասիրել է աշխատանքային հիշողության գործառույթն ու կապը 30-ամսյա լոնգիտյուդային փորձի ընթացքում։ Այն պարզել է, որ Հանթինգթոնով հիվանդների ուղեղում կան որոշակի մասեր, որտեղ կապի մեծ մասը նվազել է ի տարբերություն վերահսկիչ խմբի, որտեղ մնացել է կայուն ֆունկցիոնալ ։
Կապն անորոշության հետ
Լիի և գործընկերների վերջերս կատարած ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ ուղեղի այն հատվածները, որոնք պատասխանատու են նաևաշխատանքային հիշողության համար, պատասխանատու են նաև այն բանի համար, թե որքանով են մարդիկ վստահում այդ հիշողություններին։ Նախկինում ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ մարդիկ կարող են գնահատել, թե որքանով են վստահում իրենց սեփական հիշողություններին, բայց թե ինչպես կարող են մարդիկ դա անել, հիմնականում մնում էր անհայտ։ Օգտագործելով տարածական հիշողության թեստերը և fMRI սկանավորումները, պարզվել է, թե որտեղ և երբ է պահվում տեղեկատվությունը և այս տվյալները օգտագործվել են հիշողության սխալները որոշելու համար։ Ուսումնասիրողները նաև խնդրել են մասնակիցներին արտահայտել, թե որքան ով վստահ չեն իրենց հիշողությունների վրա։ Ունենալով տեղեկատվության երկու հավաքածուները` հետազոտողները կարողացել են եզրակացնել, որ հիշողությունը և այդ հիշողության նկատմամբ վստահությունը պահվում են ուղեղի նույն տարածքում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կոգնիտիվ հոգեբանություն Կատեգորիա:Հիշողություն Կատեգորիա:Խնդիրների լուծում Կատեգորիա:Մարդկային վարք Կատեգորիա:Տեղեկատվություն Կատեգորիա:Կոգնիտիվ գիտություն Կատեգորիա:Մարդու ֆիզիոլոգիա
Մալայա Կլետնա
Մալայա Կլետնա (Мала Клітна), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կրասիլովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Մալայա Կլետնա գյուղում բնակվում էր 246 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1231 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 199,84 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կրասիլովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Վիժա Վերին
Վիժա Վերին, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Լազիստանի գավառում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Տես նաև
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Արմինե Անդա
Արմինե Անդա (Արմինե Աբրահամյան, ), հայ դերասանուհի, գրող, պրոդյուսեր։
Կենսագրություն
Արմինե Աբրահամյանը ծնվել է 1965 թվականի ապրիլի 7-ին, Երևանում։ Ավարտել է Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտը։ Աշխատել է թատրոնում որպես դերասանուհի, հեռուստատեսությունում եղել է մանկական հաղորդաշարի հեղինակ, ռեժիսոր և վարող, ներկայացրել է իր հեքիաթները, հանդես եկել հեքիաթասացի ու տարբեր հերոսների դերերում ։
Արմինե Անդայի առաջին սցենարա-պրոդյուսերական «Բոժոն» անիմացիոն կարճամետրաժ ֆիլմը (ռեժիսոր՝ Միքայել Վաթինյան) մասնակցել է տարբեր միջազգային կինոփառատոների և ստացել մրցանակներ։ «Ժաննան և ձայները» (ռեժիսոր՝ Միքայել Վաթինյան) լիամետրաժ խաղարկային ֆիլմի համաշխարհային պրեմիերան տեղի է ունեցել 2011 թվականին Հարավային Կորեայում՝ Պուսանի միջազգային կինոփառատոնի պաշտոնական մրցույթում, եվրոպական պրեմիերան՝ Շվեդիայում՝ Գյոթեբորգի միջազգային կինոփառատոնում։ Ֆիլմն ունեցել է պաշտոնական ցուցադրություններ նաև Ավստրիայի, ԱՄՆ-ի, Բելառուսի, Ուկրաինայի, Էստոնիայի, Վրաստանի և Հայաստանի լավագույն կինոփառատոներում։ Ֆիլմում հանդես է եկել որպես համասցենարիստ, պրոդյուսեր և գլխավոր դերակատար ։
Արմինե Անդան հեղինակել է հեքիաթի մի քանի գիրք, որոնք լույս են տեսել իր նկարազարդումներով, ինչպես նաև 30 տպագրություններ գրական և մանկական մամուլում։ Նրա առաջին գիրքը՝ «Անկիմյուրի բնակիչները» հեքիաթ-վեպի 1-ին մասը, տպագրվել է 2002 թվականին՝ «Մուտք» մատենաշարով։ 2011 թվականին գրքի համար արժանացել է «Օրանժ» գրքի մրցանակի ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ Կատեգորիա:Հայ կին գրողներ Կատեգորիա:Հայ պրոդյուսերներ Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Զնամենսկոե (գյուղ, Օմսկի մարզ)
Զնամենսկոե (Знаменское), գյուղ Ռուսաստանի, Օմսկի մարզի Զնամենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 5294 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Օմսկի մարզի Զնամենսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1666 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Պասկալ Կլեյման
Պասկալ Կլեյման (Pascal Kleiman, ), իսպանացի և ֆրանսիացի դիջեյ, երաժիշտ և պրոդյուսեր, ծնվել է առանց ձեռքերի և աշխարհի միակ դիջեյն է, որն աշխատում է ոտքերով, առանց ձեռքերի ծնվելու պատճառն է եղել թալիդոմիդ դեղատեսակը ։
Աշխատել սկսել է 1980- ական թթ. կեսից, հանդես գալով ֆրանսիական ռադիոկայաններից մեկում սեփական «Virus» անվանումով ծրագրում, որպես դիջեյ և վարող։
Անթոուսա
Անթոուսա (Ανθούσα), քաղաքամերձ ավան Հունաստանի Հանրապետության արևելքում՝ Ատտիկեի պերիֆերիայի Արևելյան Ատտիկե նոմոսում։
2011 թվականի տեղական կառավարության մարմինների ռեֆորմներից հետո Անթաուսան Պալլինիի մաս է կազմում ։
Աշխարհագրություն
Բնակավայրը գտնվում է Հունաստանի արևելքում։ Տեղակայված է Աթենքի կանտուրբացիայի արևելյան հատվածում՝ ծովի մակարդակից 300 մետր բարձրության վրա։ Այն գտնվում է Պալլինից 3 կմ հյուսիս, Պենտելիից 2 կմ հարավ և Հունաստանի մայրաքաղաք Աթենքի կենտրոնից 14 կմ հյուսիս-արևելք։
Բնակչություն
Ըստ 2011 թվականի մարդահամարի՝ քաղաքամերձ ավանի բնակչությունը կազմում է 2,132 մարդ, հիմնականում՝ հույներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունաստանի քաղաքներ
Բոքսեմեյր (համայնք)
Բոքսեմեյր (Boxmeer ), համայնք Նիդերլանդների Հյուսիսային Բրաբանտ մարզում։ Տարածքը 111,56 կմ² է, բնակչությունը՝ 28.444 (2011 թ.)։ Մեկ շնչի տարեկան միջին եկամուտը 13.300 եվրո է։
Կատեգորիա:Հյուսիսային Բրաբանտի համայնքներ
Գերմանիայի սոցիալիստական միասնական կուսակցություն
Գերմանիայի Սոցիալիստական Միասնական Կուսակցություն, ԳՍՄԿ (Sozialistische Einheitspartei Deutschlands, SED), իշխող մարքսիստ–լենինիստական քաղաքական կուսակցություն Գերմանիայի դեմոկրատական հանրապետությունում (Արևելյան Գերմանիա)՝ երկրի հիմնադրումից մինչև Գերմանիայի վերամիավորումը (1989)։
Ստեղծվել է 1946 թվականին, Գերմանիայի խորհրդային օկուպացիոն գոտում՝ Գերմանիայի կոմունիստական կուսակցության և Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության միավորմամբ։ Առաջին համագումարով (ապրիլի 21—22, 1946) հաստատվել է կուսակցության ծրագրային փաստաթուղթը՝ «ԳՍՄԿ հիմնական սկզբունքները և նպատակները», ընտրել կենտրոնական վարչություն Վիլհելմ Պիկի և Օտտո Գրոտևոլի նախագահությամբ։ Արևելագերմանական և խորհրդային պատմագիտությամբ կուսակցությունների միավորումը ներկայացվում էր որպես «սոցիալիստական կուսակցությունների կամավոր ջանքերի համախմբում»
Իր միակուսակցական կառավարման շրջանում ԳՍՄԿ-ը դպրոցներում պարտադիր դարձրեց մարքսիզմ–լենինիզմի և ռուսաց լեզվի ուսուցումը։ 1980-ականներին կուսակցությունը մերժեց ԽՍՀՄ գերագույն խորհրդի նախագահ Միխայիլ Գորբաչովի ազատականացման քաղաքականությունները (պերեստրոյկա, գլասնոստ), որոնք էլ հետագայում պատճառ հանդիսացան երկրի մեկուսացմանը վերակազմակերպվող ԽՍՀՄ-ից և 1989 թվականի աշնանը կուսակցության վերջնական տապալմանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի պատմություն
Կարիբյան ծովի ծովահենները։ Օտար ափերին
'''«Կարիբյան ծովի ծովահենները. Օտար ափերին» '''(Pirates of the Caribbean: On Stranger Tides), «Կարիբյան ծովի ծովահենները» ֆիլմաշարի չորրորդ մասն է, ռեժիսոր Ռոբ Մարշալի ֆիլմերից, որի գլխավոր դերերը մարմնավորում են Ջոնի Դեփը, Պենելոպե Կրուսը, Ջեֆրի Ռաշը, Յեն Մակշեյնը, Քևին Մակնելին, Սթիվեն Գրեմը, Սեմ Կլաֆլինը, Ասթրիդ Բերժե-Ֆրիսբին, Ջեմմա Ուորդը, Կիտ Ռիչարդսը։
Կիրառական երաժշտություն
Կիրառական երաժշտություն, գործնական երաժշտություն (գերմ.՝ Gebrauchsmusik, Funktionale Musik), ժանրեր և օպուսներ, որոնք նախատեսվում են որոշակի, այսպես կոչված, ոչ գեղարվեստական գործառույթներ կատարելու համար։
Հին կամ հնագույն (նաև բանահյուսական) մշակույթներում երաժշտությունը եղել է հիմնականում կիրառական բնույթի. գործածվել է ծիսական արարողություններում, կոլեկտիվ աշխատանքներում (աշխատանքային երգեր և այլն)։ Եվրոպական ավանդակա մշակույթում երաժշտությունը կիրառական խնդիրներ է լուծել եկեղեցական պաշտամունքում, նաև արարողություններում։
19-րդ դարից կիրառական երաժշտության մեջ գերակշռել են ժամանցային ժանրերը (սալոնային պարային երաժշտություն, շլյագեր, գնչուական ռոմանս և այլն)։ Ժամանցային պարային և ազդանշանային երաժշտությունից բացի՝ ժամանակակից կիրառակաան երաժշտությանն են պատկանում նաև թատրոնի ու կինոյի երաժշտության որոշ տեսակներ, որոնք, չլինելով ինքնուրույն գեղարվեստական երկեր, լուսաբանում են առանձնակի կարևորության խնդիրներ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Երաժշտական եզրույթներ
Մալոյարոսլավեց Պերվի
Մալոյարոսլավեց Պերվի (Малоярославець Перший), գյուղ Ուկրաինայի Օդեսայի մարզի Տարուտինեի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Կիրգիզ, Վյուրտեմբերգ, Վիտտենբերգ, Մարիինսկայա, Մալու-Մարե։ Հիմնադրվել է 1814 թվականին։
Չճշտված տվյալներով Մալոյարոսլավեց Պերվի գյուղում բնակվում էր 598 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1,2 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Օդեսայի մարզի Տարուտինեի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1814 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Լեի (Իտալիա)
Լեի (իտալ Lei), կոմունա Իտալիայում՝ Սարդինիա մարզի Նուորո գավառում։
Բնակչությունը՝ 601 մարդ՝ (2008 թ.), բնակչության խտությունը՝ 32 մարդ/կմ², զբաղեցրած տարածքը՝ 19 կմ²։
Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Պորտլենդ (Օրեգոն)
Պորտլենդ (Portland), քաղաք ԱՄՆ-ի հյուսիսարևմտյան մասում, Օրեգոն նահանգում։ Օրեգոնի ամենամեծ քաղաքն է։ Պորտլենդը համարվում է ԱՄՆ-ի ամենականաչ քաղաքներից մեկը։ 2008 թվականի տվյալներով քաղաքի բնակչությունը 575 930 մարդ էր։
Հղումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքներ Կատեգորիա:1851 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ալան Գիլմոր
Ալան Գիլմոր (Alan Charles Gilmore, ), նորզելանդացի աստղագետ, աստերիդների և գիսաստղերի հայտնաբերող, աշխատում է Կամբերայի համալսարանի ֆիզիկայի և աստղագիտության ամբիոնի Մաունթ Ջոն համալսարանի աստղադիտարանում։ 1981 թվականից 1994 թվականները իր կնոջ Պամելա Կիլմարտինի հետ համատեղ հայտնաբերել է շուրջ 40 աստերոիդ, և ևս մեկ աստերոիդ ((214416) 2005 PK) նա հայտնաբերել է միանձնյա 2005 թվականին, 11 տարի անց։ Բացի դրանից նրանք երկուսով ակտիվորեն զբաղվել են նաև գիսաստղերի և նոր աստղերի որոնմամբ։ Այսպես 2007 թվականին Ալան Գիլմորը հայտնաբերեց կարճ պարբերությամբ գիսաստղերի ցանկ|կարճ պարբերությամբ գիսաստղ P/2007 Q2 ։
Գիսաստղերի և աստերոիդների աստղաչափական դիտարկումների նրա կողմից մշակված ծրագրերը ավելին քան տաս տարիների ընթացքում համարվում էին ամենաարդյունավետը նմանատիպ ծրագրերի մեջ, հարավային կիսագնդում դիտարկումներ կատարելու համար։
Նրա պատվին է անվանվել (2537) Գիլմոր աստերոիդը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նորզելանդացի աստղագետներ Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ Կատեգորիա:Գիսաստղ հայտնաբերողներ
Պերովո (գյուղ, Վիբորգսկի շրջան)
Պերովո (Перово), գյուղ Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Վիբորգսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1940 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Վիբորգսկի շրջանի բնակավայրեր
Ներքին Վիժա
Վիժա Ներքին, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Լազիստանի գավառում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ժողովածու (1422)
Ժողովածու (1422), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 1422 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1284 թվականին Եսայի Նչեցի գրիչի կողմից ենթադրաբար Գլաձորում, Բջնիում։ Ստացողը եղել է Տեր Գրիգորն։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 16×12 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 194 թերթից։ Գրված է միասյուն, բոլորգրով։ Ունի կիսախորան մանրանկարներ։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ։ Հիշատակարաններ գրչի՝ 137ա, 144ա (ծածկագիր), 190բ, 191բ (Ժէ դ., ծածկագիր), 144բ (Ժէ դ.), 1ա (1790 թվական) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Բոքստել (համայնք)
Բոքստել (Boxtel ), համայնք Նիդերլանդների Հյուսիսային Բրաբանտ մարզում։ Տարածքը 63,7 կմ² է, բնակչությունը՝ 30.279 (2011 թ.)։ Մեկ շնչի տարեկան միջին եկամուտը 13.200 եվրո է։
Կատեգորիա:Հյուսիսային Բրաբանտի համայնքներ
Զնամենսկոե (գյուղ, Զնամենսկի շրջան)
Զնամենսկոե (Знаменское), գյուղ Ռուսաստանի, Օրյոլի մարզի Զնամենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1900 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1749 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Օրյոլի մարզի Զնամենսկի շրջանի բնակավայրեր
Մալայա Սալիխա
Մալայա Սալիխա (Мала Салиха), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կրասիլովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Մալայա Սալիխա գյուղում բնակվում էր 105 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,338 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 310,65 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կրասիլովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Հիշեք ամեն ինչ
«Հիշեք ամեն ինչ» (Unforgettable) ամերիկյան փաստագրական սերիալը նկարահանվել է Ջ. Ռոբերտ Լենոնի The Rememberer պատմվածքի մոտիվներով։ Սերիալի պրեմիերան կայացավ 2011 թվականի սեպտեմբերի 20-ին CBS -ի կողմից։ Քերրի Ուելսը (Poppy Montgomery) Նյու Յորքի դետեկտիվ է, որն ունի հիպերթեմիզիա։ Այսինքն հիվանդություն է, որը հնարավորություն է տալիս ամեն ինչ հիշել։ Սերիանն սկսվում է հետևյալ կերպ. որ Քերրին ծերանոցում աշխատում է որպես կամավոր, որտեղ նա բոլոր ծերերի հետ միաժանամակ հոգ է տանում իր մոր համար։ Սակայն մայրը չի հիշում Քերրիին։ Նա, ընդհանուր առմամբ, մոռանում է ամեն ինչ շատ արագ։ Մի ժամանակ աղջիկը Էյլլի հետ աշխատել է Syracuse ոստիկանությունում, սակայն երկար ժամանակ չեն կարողացել բացահայտել Քերրիի քրոջ` Ռեյչելի սպանության գործը։ Երբ գործը փակվեց, Քերրին, մեղադրելով իրեն և Էյլին, դադարեցրեց իր աշխատանքը ոստիկանությունում։ Հարևանի սպանությունից հետո աղջիկը վիճում է իր նախկին ընկեր Էյլ Բերնսի հետ, ով Ուելսին ընդունել էր աշխատանքի Նյու Յորքի ոստիկանությունում` որպես քրեական բաժնի խորհրդատու։ Երկրորդ եթերաշրջանում Քերրին և Էյլը տեղափոխվում են ծանր հանցագործությունների բաժին։ Պոպի Մոնթգոմերին առաջին եթերաշրջանի մասին պատմում է հետևյալը` «Ես Քերրի Ուելսն եմ։ Աշխարհում շատ քիչ մարդիկ են ունակ հիշել ամեն ինչ։ Ես նրանցից մեկն եմ։ Ընտրեք իմ կյանքի ցանկացած օր և ես կպատմեմ ձեզ, թե ինչ եմ տեսել կամ լսել այդ օրը. դեմքեր, զրույցներ, ապացույցներ (որը շատ կարևոր է, երբ դուք ոստիկան եք)։ Եթե ​​ես առաջին անգամ բաց թողեցի մի բան, ապա կարող եմ վերադառնալ իմ հիշողություն և նորից նայել այնտեղ։ Իմ կյանքն անմոռանալի է ... »: Առաջին եթերաշրջանի ընթացքում հետաքննվում էր Քերրիի ավագ քրոջ` Ռեյչելի սպանության գործը։ Սա միակ դեպքն է, երբ Miss Wells- ի հիշողությունը դավաճանում է։ Նա աղոտ հիշում է պառկած մի աղջկա, որի գլխավերևում լողում է տղամարդու ուրվագիծ ... ու վերջ։
Արտավազդ Մխիթարյան
Արտավազդ Մելքոնի Մխիթարյան,, հայ խորհրդային մեխանիկ։ Ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1965), պրոֆեսոր (1966)։
Կատեգորիա:Հայ մեխանիկոսներ Կատեգորիա:Դիլիջան քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:1918 ծնունդներ Կատեգորիա:1976 մահեր Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Ուիլյամ Լիլեր
Ուիլյամ Լիլեր (William Liller, ), ամերիկացի աստղագետ, աշխատել է Սերո Տոլոլո միջամերիկյան աստղադիտարանում։ Ավարտել է Միչիգանի համալսարանը և դասավանդել աստղագիտություն Հարվարդի համալսարանում։
Հրատարակել է աստղագիտության թեմաներով հանրամատչելի մի շարք գրքեր։ Ուլյամ Լիլերը հանդիսանում է Միջազգային աստղագիտական միության, Ամերիկյան աստղագիտական միության, Ամերիկյան արվեստի և գիտությունների ակադեմիայի և Ամերիկյան փոփոխական աստղերի դիտարկողների միության անդամ։ Նրան շնորհվել է Գուգենհայմի կրթաթոշակ։
Լիլերի պատվին է անվանվել 3222 համարը կրող աստերոիդը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագետներ Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ Կատեգորիա:Գիսաստղ հայտնաբերողներ Կատեգորիա:Միչիգանի համալսարանի շրջանավարտներ
Վլադիմիր Անջելյան
Վլադիմիր Հովհաննեսի Անջելյան, հայ բժիշկ, ակնաբույժ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1971), պրոֆեսոր (1987): ՌԴ վաստակավոր բժիշկ (2001): ԽՍՀՄ գյուտարար (1985): Արտասահմանյան մի շարք ակադեմիաների պատվավոր անդամ։
Բորիս Անջելյանի և Գեորգի Անջելյանի եղբայրն է։
Կենսագրություն
Վլադիմիր Անջելյանը ծնվել է 1931 թվականի օգոստոսի 23-ին, Ախալցխա քաղաքում (Վրաստան)։ 1956 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1962 թվականից աշխատել է Մոսկվայի Հելմհոլցի անվան գիտահետազոտական ինստիտուտում, 1973 թվականից՝ Մոսկվայի Հելմհոլցի անվան գիտահետազոտական ինստիտուտում աչքի վարակային և իմունային ախտաբանության լաբորատորիայի վարիչ ։
Աշխատանքները վերաբերվում են տեսողության օրգանի վարակային ախտաբանությանը։ Առաջինն է ուսումնասիրել աչքի ադենովիրուսային հիվանդությունների մի շարք հարուցիչներ, նկարագրել այդ հիվանդությունների կլինիկահամաճարակաբանական առանձնահատկությունները և առաջարկել ախտորոշման, կանխարգելման ու բուժման եղանակներ։ Կատարելագործել է Հելմհոլցի հեղինակած ակնադիտակը, որը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել աչքի խորանիստ մասերը։
Վլադիմիր Անջելյանը մահացել է 2006 թվականին։
Լապուտա երկնային դղյակը
Երկնային դղյակը (天空の城ラピュタ) (Միացյալ Թագավորության ու Ավստրալիայում տարածվելու համար վերանվանվել է «Լապուտա երկնային դղյակը») 1986 թվականին թողարկված անիմացիոն արկածային ֆիլմ է, որ գրվել ու ռեժիսորվել է Հայաո Միյաձակիի կողմից ու նույն թվականին շահել է the Animage Anime Grand Prix-ը։
Սյուժե
Լապուտան, թռչող կղզին, հին լեգենդ է։ Շատերը կարծում են, որ այնտեղ ռազմական հսկայական ուժ է կենտրոնացված, մյուսները՝ անհամար գանձեր։ Ամեն դեպքում, ամպերում թաքնված երկինային դղյակը հնարավոր է գտնել միայն Թռչող Քարի բյուրեղի օգնությամբ։ Այդ բյուրեղը, որպես թալիսման կրում է երիտասարդ Շիթան։
Շիթան իր հերթին պատմում է, որ իր ընտանիքն ապրել է հյուսիսային Գոնդոա հովտում տեղակայված փոքր գյուղում, ու որ ինքն տատիկի մահից ի վեր, մինչև Մուսքան ու իր գորակալներն չէին առևանգել նրան։ Հաջորդ օրը նրանց այցելում են Դոլայի ծովահենները, հետո՝ Մուսքայի զինվորները։ Ի վերջո, Շիթան ու Պազուն ընկնում են հանք, ուր հանդիպում են Պոմ քեռուն՝ մարդու, ով բացահայտում է Շիթայի թալիսմանի իրական արժեքը։ Շիթան, իր հերթին, ասում է իր իսկական անունը․ «Լուշեթա Տոյել ուլ Լապուտա», մոտավորապես նույն ժամանակ էլ Մուսքան շրջափակում է նրանց։
Շիթայի հանկարծակի արտասանած կախարդանքը, վերակենդանացնում է զինվոր-ռոբոտին ու առասպելական կղզուն ճանապարհ է բացում։ Պազուն, միավորվելով ծովահենների հետ, փրկում է Շիթային, բայց Մուսքայի ու զինվորականների մոտ մնացել է Լապուտայի ճանապարհը ցույց տվող թալիսմանը, ու նրանք դիրիժաբլով այնտեղ են ուղևորվում։ Նրանց հետապնդում են ծովահենները, ում կողքին կանգնել են անիմեի գլխավոր հերոսները՝ Շիթան ու Պազուն։
Պազուն ու Շիթան հասնում են Լապուտա ու այնտեղ հայտնաբերում ոչընչացված հոյակապ պալատներ ու այգեպան-ռոբոտին, ով շարունակում է նախկին տերերի այգիների ու գերեզմանների մասին հոգալ։
Կառավարության գործակալների ղեկավար Մուսքան Շիթայի հեռու ազգականն է՝ Լապուտայի տիրակալների սերունդը։ Ու նա ծրագրել է թալիսմանի, կղզու ու Լապուտայի տեխնոլոգիաների միջոցով Երկրի իշխանությունը իր ձեռքը վերցնել։ Ռոբոտների կառավարման վահանակին ու սարսափելի զենքին հասնելով, Մուսքան իրեն արդեն հաղթող է գզում, բայց Շիթան ու Պազուն, ամեն գնով Երկրի խաղաղությունը պաշտպանելու համար, կանգնեցնում են նրան․ արտասանում են Շիթայի ընտանիքում պահպանված կախարդանքը։ Լապուտան ինքնաոչնչանում է։
Շիթան ու Պազուն փրկվում են ու ինքնաթիռով թռնում են երկինք, ոչնչացած կղզին ներքևում թողնելով։ Մինչ անիմեի ավարտը ծովահենները հասցնում են իրենց ավարը ցույց տալ․ մի քանի թանկարժեք իրեր։
Տարբերակների տարբերությունները
Չնայած սյուժեն ու սցենարը, մեծ մասամբ, պահպանվել են, Դիսեյի անգլերեն կրկնօրինակումը որոշ փոփոխություններ ունի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ճապոներեն ֆիլմեր Կատեգորիա:1986 ֆիլմեր Կատեգորիա:Հայաո Միյաձակիի ֆիլմեր Կատեգորիա:Walt Disney Pictures ֆիլմեր Կատեգորիա:Ճապոնական ֆիլմեր Կատեգորիա:1986 մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Ճապոնական ֆանտաստիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ճապոնական արկածային ֆիլմեր
Հանքային պարարտանյութեր
Հանքային պարարտանյութեր, անօրգանական նյութեր, առավելապես աղեր, պարունակում են բույսերին անհրաժեշտ սննդատարրեր։ Հանքային պարարտանյութերը հողի ֆիզիկական, քիմական և կենսաբանական հատկությունների և բույսերի սննդառության վրա ներգործող հզոր միջոցներ են։ Հողում ենթարկվում են զանազան փոխարկումների և դառնում բույսերին մատչելի։ Այս փոխարկումների բնույթը և ինտենսիվությունը կախված են հողի հատկություններից և հանքային պարարտանյութերի տեսակից։ Հանքային պարարտանյութերը, հողը հարստացնում են սննդատարրերով, փոխում հոդային լուծույթի ռեակցիան, ազդում հողի միկրոկենսաբանական պրոցեսների վրա և այլն։ Քանի որ բույսերի սննդառությունն իրագործվում է հիմնականում արմատներով, ապա հանքային պարարտանյութերն ակտիվորեն ազդում են բույսերի աճի և զարգացման, հետկապես դաշտի, մարգագետնի և այլ ընդհանուր կենսաբանական բերքատվության վրա։ Գրեթե բոլոր հանքային պարարտանյութերը թողարկում է քիմիական արդյունաբերությունը, սահմանափակ քանակությամբ գյուղատնտեսության մեջ օգտագործվում են բնական աղերը, օրինակ՝ կալիումական, նատրիումական (չիլիական) բորակները, ինչպես նաև արդյունաբերական թափոնները։ Ըստ ագրոնոմիական նշանակության լինում են ուղղակի և անուղղակի հանքային պարարտանյութեր։
Ուղղակի հանքային պարարտանյութերը (պարունակում են բույսերի բնական սննդառության տարրերը՝ N, P, K, Mg, B, Cu, Mn և այլն) բաժանվում են միակողմանի և կոմպլեքսային ազդեցության։ Առաջինները (ազոտական, ֆոսֆորական, կալիումական, միկրոպարարտանյութերը) պարունակում են մեկ, իսկ կոմպլեքսայինը (նիտրաֆոս, ամոֆոս, նիտրոֆոսկա և այլն)՝ երկու և ավելի սննդատարր։
Անուղղակի հանքային պարարտանյութերը կիրառվում են հողի ագրոքիմիական և ֆիզիկա-քիմիական հատկությունները բարելավելու և սննդատարրերն ակտիվացնելու նպատակով (կրային պարարտանյութեր, գիպս)։
Հանքային պարարտանյութերը լինում են կոշտ (փոշենման ու հատիկավորված) և հեղուկ (ամոնիակաջուր, հեղուկ ամոնիակ, ամինիակատներ)։ Հողի լուծույթի ռեակցիայի վրա ունեցած ազդեցությանը համապատասխան, տարբերում են ֆիզիոլոգիապես թթու, հիմնային և չեզոք հանքային պարարտանյութեր։ Արդ. հանքային պարարտանյութերի կիրառումն սկսվել է 19-րդ դարից։ Մինչ այդ օգտագործում էին հիմնականում գոմաղբ, մոխիր, ֆեկալներ, բնական տուկեր։ 19-րդ դարի առաջին կեսին որպես պարարտանյութ գործածվել է ոսկրալյուրը։ 1840 թվականին գերմանացի քիմիկոս Յու. Լիբիխն առաջարկեց ոսկորները մշակել ծծմբական թթվով։ Այդ պարարտանյութը սուպերֆոսֆատ անվանումով մեծ տարածում ստացավ տարբեր երկրներում։ 19-րդ դարի 30-ական թվականներին սկսեցին օգտագործել բնական նատրիումական բորակը (մեծ պաշարներ գտնվեցին Չիլիում)։ Ջրածնից և մթնոլորտի ազոտից ամոնիակի սինթեզի արդյունաբերական յուրացումից հետո (1914-1918) զարգացավ ազոտական պարարտանյութերի, 19-րդ դարի 60-ական թվականներ՝ կալիումական պարարտանյութերի արտադրությունը։
Ապատիտի և նեֆելինի խտանյութերի արտադրությունը 2019 թվականին աճել է 5,8% - ով և հասել ռեկորդային սահմանի ՝ 11,7 միլիոն տոննա։ 2019 թվականին ռուսական շուկա և ԱՊՀ երկրներ մատակարարումները կազմել են ավելի քան 3 միլիոն տոննա ՝ աճելով համապատասխանաբար 10,5% և 65%։ Պարարտանյութերի արտադրողների ռուսական ասոցիացիայի տվյալներով ՝ ռուս ֆերմերների կողմից ձեռք բերված բոլոր հանքային պարարտանյութերի 35% - ը արտադրվում է "Ֆոսագրո"ընկերության կողմից  ։
Կատեգորիա:Հանքային պարարտանյութեր Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Վերբովոե (գյուղ, Սումիի շրջան)
Վերբովոե (Вербове), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սումիի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սումիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Գրանոդիորիտ
Գրանոդիորիտ, ներժայթուք ապար՝ կազմված քվարց, պլագիոկլազ, ինչպես նաև բիոտիտ, պիրոքսեն միներալներից։ Բաղադրությամբ միջանկյալ տեղ է գրավում գրանիտի և քվարցային դիորիտի միջև։ Օգտագործվում է շինարարության մեջ։
Կատեգորիա:Մագմատիկ ապարներ
Լինդլի Մյուրեյ
Կենսագրություն
Լինդլի Մյուրեյը ծնվել է Փենսիլվանիայում՝ քվակերի ընտանիքում։ Նյու Յորքի խոշոր առևտրականներից մեկի՝ Ռոբերտ Մյուրեյի (1721-1786) 12 երեխաներից ամենաավագն էր։ 1753 թվականին ծնողները տեղափոխվել են Նյու Յորք և Լինդլիին ուսման տվել լավ դպրոցում, որտեղ նա սովորել է «անփութորեն»։ Երբ լրացավ Լինդլիի 14 տարին, նա սկսեց հորն օգնել գրասենյակի գործերում, բայց հակվածություն չուներ առևտրի նկատմամբ, ավելի շատ հետաքրքրվում էր գիտությունմբ և գրականությունմբ։ Ի վերջո Լինդլին տնից փախչում է Նյու Ջերսիի Բերլինգտոն քաղաքի դպրոց-ինտերնատ, որտեղ ուսումնասիրում է ֆրանսերեն։ Հայրը Լինդլիին ինտերնատից հետ է բերում տուն՝ դեռ հույս ունենալով, որ որդին կզբաղվի առևտրով, բայց իր փաստաբանի խորհրդով Լինդլիին ուղարկում է օրենք ուսումնասիրելու։
Հաշվի առնելով վատթարացող առողջությունը՝ Մյուրեյը որոշել է փոխել կլիման, և 1784 թվականին բնակություն է հաստատել Մեծ Բրիտանիայում։ Մինչև կյանքի վերջն ապրել է Յորքշիր կոմսության Հոլգեյթ քաղաքում ՝ նվիրվելով բուսաբանությանը, աստվածաբանությանն ու լեզվաբանությանը։ Մյուրեյի այգին, ըստ ժամանակակիցների գնահատականի, իր բույսերի բազմազանությամբ գերազանցում է Քյուի թագավորական բուսաբանական այգիներին։
Մյուրեյը մեծ ուշադրություն է դարձրել նաև լեզվաբանությանը և 1795 թվականին հրատարակել է իր՝ English Grammar անգլերենի քերականության դասագիրքը։ Դա աշխարհում անգլերենի քերականության առաջին դասագիրքն էր, որը շատ արագ ձեռք է բերել միջազգային ճանաչում և ունեցել ավելի քան 50 հրատարակություն Անգլիայում ու Ամերիկայում։ Երկար ժամանակ English Grammar եղել է անգլիալեզու դպրոցների քերականության դասագիրք։ 1797 թվականին Մյուրեյը հրատարակել է English Exercises անգլերենի քերականության գործնական վարժությունների դասագիրք և A Key առաջադրանքների բանալին, այդ 2 գրքերն էլ մեծ պահանջարկ են ունեցել։ Հետագայում Մյուրեյը գրել է նաև ֆրանսերենի դասագրքեր՝ Lecteur Francais (1802) և Introduction to the Lecteur Francais (1807): Մյուրեյն իր յուրաքանչյուր գրքի հրատարակությունից ստացել է 700 ֆունտ ստերլինգ հոնորար, և այդ ամբողջ գումարը նվիրաբերել բարեգործական նպատակներով։ Մյուրեյի աստվածաբանական աշխատությունների հեղինակային իրավունքները հանձնել է դրանց հրատարակիչներին։ 1796 թվականին, երբ հայտնի մեկենաս Ուիլյամ Տյուկը Նյու Յորքում հիմնել է իր հայտնի հոգեբուժական հիվանդանոցը, Մյուրեյը մեծ ջանքեր է գործադրել այնտեղ հումանիստական բուժման համակարգի արմատավորման համար։
Իր կյանքի վերջին 16 տարվա ընթացքում Մյուրեյը ոչ մի անգամ չի լքել իր տունը, ըստ երևույթին դա պայմանավորված է եղել նրանով, որ տառապում էր լուրջ հիվանդությամբ (պոլիոմիելիտ)։ Նա մահացել է 1826 թվականի հունվարի 16-ին՝ 81 տարեկան հասակում։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ամերիկացի իրավաբաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի փաստաբաններ Կատեգորիա:Քվակերներ Կատեգորիա:Փաստաբաններ Կատեգորիա:Լեզվաբաններ
Դեյվ Բիթի
Դեյվ Բիթի (David E. Beatty, ), ամերիկացի աստղագետ, աշխատել է Սոկորոյի աստղադիտարանում։
Փոքր մոլորակների կենտրոնի տվյալներով 1980 թվականի հոկտեմբերի 1-ին համատեղ Լոուրենս Տաֆի հետ հայտնաբերել է (2460) Միտլինկոլն աստերոիդը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագետներ
(4570) Ռանկորն
(4570) Ռանկորն (Runcorn), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1985 թվականի օգոստոսի 14-ին Էդվարդ Բոուելի կողմից Անդերսոն Մեսայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,199458 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,961 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,4379 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1191,44 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,302156 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 5,01° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1985 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էդվարդ Բոուելի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Բրեյդա (համայնք)
Բրեյդա (Breda ), համայնք Նիդերլանդների Հյուսիսային Բրաբանտ մարզում։ Տարածքը 126,87 կմ² է, բնակչությունը՝ 174.829 (2011 թ.)։ Մեկ շնչի տարեկան միջին եկամուտը 13.800 եվրո է։
Կատեգորիա:Հյուսիսային Բրաբանտի համայնքներ
Լյուհիկե Յալգ
Լյուհիկե Յալգ (Lühike jalg — կարճ ոտք), հետիոտնի համար նախատեսված ճանապարհ Էստոնիայի մայրաքաղաք Տալլինի պատմական շրջանում։ Լյուհիկե Յալգն անցնում է նաև Վերին քաղաքում գտնվող դանիական թագավորի զբոսայգով ։
Զոլոտայա Դոլինա (գյուղ, Պարտիզանսկի շրջան)
Զոլոտայա Դոլինա (Золотая Долина), գյուղ Ռուսաստանի, Պրիմորիեի երկրամասի Պարտիզանսկի շրջանի կազմում։
Լյուհիկե Յալգ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տալլինի փողոցներ
Զոլոտայա Դոլինա (գյուղ, Պարտիզանսկի շրջան)
Բնակչությունը 2005 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2570 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրիմորիեի երկրամասի Պարտիզանսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1884 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Թաավի Աաս
Թաավի Աաս (Taavi Aas, ), Էստոնացի քաղաքական գործիչ, Տալլինի քաղաքապետ (2017 թվականի նոյեմբերի 9-ից), Էստոնիայի Կենտրոնական կուսակցության անդամ։
Կենսագրություն
Թաավի Աասը ծնվել է 1966 թվականի հունվարի 10–ին Տալլինում։ Սովորել է Գուստավ Ադոլֆի գիմնազիայում, որն ավարտել է 1984 թվականին։ 1991 թվականին ավարտել է էստոնիայի գյուղատնտեսական ակադեմիայի տնտեսագիտության և գյուղատնտեսության կառավարման ֆակուլտետը, որից հետո աշխատել է որպես կաթնամթերքի գործարանի գլխավոր տնտեսագետ և Պիլցամաայի քաղաքապետարանի տնտեսական խորհրդատու։ 1993 թվականին դարձել է «Պիլցամաա» կաթնամթերքի միավորման գործադիր տնօրեն։ 1997-2005 թվականներին եղել է «E-PIIM» ընկերության ֆինանսական տնօրենը, իսկ 2004 թվականին դարձել է նաև կառավարման խորհրդի անդամ ։
2005 թվականի ապրիլին Աասը ընտրվել է Տալլինի փոխքաղաքապետ։ Այդ պաշտոնում ղեկավարել է Տալլինի քաղաքային խորհրդի պլանավորման և տրանսպորտային խորհրդի աշխատանքները։
Աասի անմիջական հսկողության ներքո 2013 թվականի հունվարին Տալլինում քաղաքացիների համար հասարակական տրանսպորտը դարձել է անվճար ։
2010 թվականին ընտրվել է Էստոնիայի քաղաքների միության կառավարման խորհրդի նախագահ ։ 2015 թվականի սեպտեմբերին Տալլինի քաղաքապետ Էդգար Սավիսաարի լիազորությունների դադարեցումից հետո քաղաքապետի պարտականությունները հանձնվել են փոխքաղաքապետ Թաավի Աասին ։
2017 թվականի մայիսի 15-ին Կենտրոնական կուսակցությունը Տալլինի քաղաքապետի պաշտոնում հաստատել է Աասի թեկնածությունը ։ Նույն տարվա նոյեմբերի 9-ին Տալլինի քաղաքային ժողովը նրան ընտրել է քաղաքապետ ։
Թաավի Աասն ամուսնացած է և ունի երեք երեխա ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի քաղաքական գործիչներ
Պերչիխա
Պերչիխա (Перчиха), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Նովոդուգինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 47 մարդ։
Գերձայնային հոսանք
Գերձայնային հոսանք, գազի հոսանք, որի դիտարկվող տիրույթի սահմանային շերտից դուրս մասնիկների արագությունները մեծ են գազում ձայնի տարածման արագությունից։
Գերձայնային հոսանքի ուսումնասիրման հետ կապված խնդիրներն առաջանում են գերձայնային արագությամբ շարժվող ինքնաթիռներ, հրթիռներ, հրետանային արկեր, ինչպես նաև գերձայնային արագություն ստանալու համար գազային տուրբիններ, աերոդինամիկ խողովակներ պատրաստելիս։ Գերձայնային հհոսանքը էապես տարբերվում է մինչձայնային հոսանքից։ Թույլ գրգռումները գազում տարածվում են ձայնի արագությամբ, ընդ որում Գերձայնային հոսանքում՝ հոսանքի ուղղությամբ, մնալով բնութագրական կոնի ներսում, իսկ մինչձայնային հոսանքում՝ բոլոր ուղղություններով։ Եթե մինչձայնային հոսանքում բնութագրական մեծությունները անընդհատ են, ապա գերձայնային հոսանքում գոյություն ունեն այդ մեծությունների խզման մակերևույթներ։ Գազում ճնշման փոփոխություններ առաջացնող ալիքները բնույթով տարբեր են։ Ճնշումը մեծացնող ալիքը տարածվում է գերձայնային արագությամբ, վերածվելով շատ նեղ տիրույթի, որը տեսական հետազոտությունների համար փոխարինվում է խզման մակերևույթով։ Երբ թռիչքի ինտենսիվությունը ձգտում է զրոյի, արագությունը մոտենում է ձայնի արագությանը։ Գերձայնային հոսանքի օրինաչափությունները ուսումնասիրվում են գազային դինամիկայում։
Կատեգորիա:Աերոդինամիկա
Հանդասար
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնագագաթներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ Կատեգորիա:Արարատի մարզի լեռներ
Վիցե
Վիցե, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Լազիստանի գավառում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Տես նաև
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր Կատեգորիա:Ֆընդըքլըի շրջանի համայնքներ Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր
Սուրբ Աստվածամոր Հովանու մայր տաճար
Սուրբ Աստվածամոր Հովանու մայր տաճար, Հայ առաքելական եկեղեցու մայր տաճար Արցախի Հանրապետության մայրաքաղաք Ստեփանակերտում։ Եկեղեցու ճարտարապետը Գագիկ Երանոսյանն է։ Եկեղեցին օծվել է 2019 թվականի ապրիլի 7-ին ։
Ճարտարապետություն
Եկեղեցու հիմնարկեքը կատարվել է 2006 թվականի հուլիսի 19–ին՝ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ Ծայրագույն Պատրիարք և Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի ձեռամբ։ Համաձայն նախագծի՝ եկեղեցու տրամաչափը 30 մետր է, բարձրությունը՝ 35 մետր։ Եկեղեցու ներքևում 6 մետր բարձրությամբ նկուղային դահլիճ է, որի տակ էլ 2,60 մետր խորությամբ երկաթբետոնե բարձիկ։ Եկեղեցու զանգակատան բարձրությունը լինելու է 24 մետր ։
Ծանոթագրություններ
ա ա ա ա Կատեգորիա:Հայաստանի տաճարներ
Մալենկի
Մալենկի (Маленки), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կրասիլովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Մալենկի գյուղում բնակվում էր 385 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2113 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 182,21 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կրասիլովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Պոնտալ դու Արագուայա
Պոնտալ դու Արագուայա (Pontal do Araguaia), համայնք Բրազիլիայի Կենտրոնաարևմտյան տարածաշրջանում՝ Մատու Գրոսու նահանգի կազմում   ։ Գտնվում է Մատու Գրոսու նահանգի հյուսիսարևելյան մարզում։ Բնակչությունը կազմում է 4537 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 2 755,095 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում է՝ 1,6 մարդ/կմ2։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Մատու Գրոսու նահանգի բնակավայրեր
Բրիլե
Բրիլե (Brielle ), համայնք Նիդերլանդների Հարավային Հոլանդիա մարզում։ Տարածքը 27,49 կմ² է, բնակչությունը՝ 15.928 (2011 թ.)։ Մեկ շնչի տարեկան միջին եկամուտը 14.600 եվրո է։
Կատեգորիա:Հարավային Հոլանդիայի համայնքներ
Լոուրենս Տաֆ
Լոուրենս Տաֆ (Laurence G. Taff, ), ամերիկացի աստղագետ, մաթեմատիկական մոդելավորման փորձագետ, հիմնականում աշխատել է աստղագիտության և հիպոթեկային վարկավորման բնագավառներում ։
Փոքր մոլորակների կենտրոնի տվյալներով 1980-ից 1982 թվականները Տաֆը հայտնաբերել է 12 աստերոիդ, որոնցից մեկը համատեղ Դեյվ Բիթիի հետ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագետներ Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ
Ժան Բատիստ Տյուբի
Կենսագրություն
Մոտավոր 1660 թվականին գալով Փարիզ, նա աշխատում էր գոբելենների արհեստանոցում Շառլ լը Բրենի ղեկավարությամբ։ Ըստ լը Բրենի էսքիզի նա մարմարով երեսպատում էր Փարիզի Սեն-Սևերին եկեղեցու երգչախմբի մեծ կամարաշարքը։
Համագործակցելով Անտուան Կուազևոյի հետ նա աշխատում էր կարդինալ Ջուլիո Մազարինիի տապանաքարի վրա, որի համար նա կերտել էր Հավատարմություն կերպարը (Fidélité) (1689-1692), ինչպես նաև պատրաստել էր տապանաքար Շառլ լը Բրենի մոր գերեզմանի համար ։ Նա քանդակեց մարշալ Տյուրենի տապանաքարի գլխավոր ֆիգուրը (1676-1680)։
Տյուբին նաև աշխատում էր Ժան Բատիստ Կոլբերի պատվերով Սո պարկում (Ձմեռ աշխատանքը (L'Hiver), մարմար, այժմ գտնվում է Լյուքսեմբուրգյան այգում)։ Նա մասնակցում էր Փարիզի Սեվինի փողոցի 23 տան Կարնավալետ թանգարանի քանդակագործական հարդարմանը։
Լինելով Լյուդովիկ 14-րդի սիրելի քանդակագործը, նա իր ստեղծագործական գործունեության մեծ մասը հատկացնում էր Վերսալի պալատին։
1663 թվականին ընտրվել է որպես Ակադեմիայի անդամ, 1672-ին արժանացել է Ֆրանսիայի քաղաքացիության։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արվեստ Կատեգորիա:Քանդակագործներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քանդակագործներ Կատեգորիա:Իտալացի քանդակագործներ
Պերեմոգա (գյուղ, Տարուտինեի շրջան)
Պերեմոգա (Перемога), գյուղ Ուկրաինայի Օդեսայի մարզի Տարուտինեի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Ապրոդուլ Պուրիչե, Նովիյ Չումլեկիոյ։ Հիմնադրվել է 1919 թվականին։
Չճշտված տվյալներով Պերեմոգա գյուղում բնակվում էր 585 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 830 կմ²։
Հանքային օդաբանություն
Հանքային օդաբանություն, գիտական դիսցիպլին, որն ուսումնասիրում է հանքային մթնոլորտի հատկությունները՝ հանքային օդի շարժման օրենքները, հանքափորվածքներում և դրանց հարող ապարի զանգվածում գազանման խառնուկների, փոշու ու ջերմության տեղափոխումը։ Հանքային օդաբանության խնդիրներն են. հանքահորերի ապագազացման արդյունավետության բարձրացումը, փորվածքների աերոդինամիկական դիմադրության փոքրացումը, հանքահորերի օդափոխման ցանցերի հաշվարկման եղանակների կատարելագործումը, օդափոխման ավտոմատ կառավարման գիտական հիմունքների մշակումը, օդավախման համակարգերի հուսալիության բարձրացումը և այլն։ Հանքային օդաբանությունն ընդգրկում է հանքային մթնոլորտ, հանքային աերոդինամիկա, հանքային գազադինամիկա, հանքային աերոզոլների դինամիկա և հանքային ջերմադինամիկա բաժինները։
Հանքային մթնոլորտ
Հանքային մթնոլորտ բաժինն ուսումնասիրում է հանքային օդի քիմական կազմն ու ֆիզիկական հատկությունները՝ խոնավությունը, ջերմաստիճանը, գազերով, գոլորշիներով և փոշով աղտոտվածությունը, ելնելով անվտանգության տեխնիկայից և սանիտարա-հիգիենիկ պայմաններից, որոշում հանքային օդի կոնդիցիաները, ուսումնասիրում ու կատարելագործում հանքային մթնոլորտի վերահսկման եղանակներն ու միջոցները։