cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հողի կլանունակություն
Հողի կլանունակություն, հողի հատկություն, որով հողը կլանում և պահում է իր մեջ պինդ գազի հետ շփվող տարբեր նյութերը (լուծվող աղեր, կոլոիդներ)։ Հողի կլանունակության ձևերն են մեխանիկական՝ հողի ծակոտիններով բարձրադիսպերս մասնիկների կլանում։ Ֆիզիկական՝ մակերևութային էներգիայի ազդեցությամբ էլեկտրոլիտների կլանում։ Ֆիզիկաքիմիական կամ փոխանակային պինդ գազի և լուծույթի միջև կատիոնների փոխանակում։ Քիմիական՝ լուծվող աղերի անիոնները հողի լուծույթի կատիոնների հետ առաջացնում են չլուծվող և թույլ լուծվող աղեր, որոնք նստվածքի ձևով պահվում են հողի պինդ ֆազում։ Կենսաբանական՝ հողի մանրէների ու բույսերի արմատների կողմից տարբեր նյութերի (հատկապես՝ հանքային սննդանյութերի) կլանում։ Հողի կլանած բոլոր փոխանակային կատիոնների քանակը կազմում է հողի կլանման ծավալը, որի մեծությունը կարող է փոխվել՝ կախված հողում կլանող համալիրի պարունակությունից (հատկապես՝ հողի կոլոիդներից), հողի լուծույթի ռեակցիայից, կատիոնների բնույթից և այլն։ Հողի կլանունակությունը կարևոր դեր է խաղում հողային պրոցեսների և բույսերի սննդառության գործում։ Հողի կլանունակությունը հողի պարարտացման և քիմիական բարելավման կիրառման տեսական հիմքն է։ Հողի կլանունականության ժամանակակից տեսության հիմնադիրը խորհրդային գիտնական Գեդրոյցն է։
Հայաստանում հողի կլանունակությունը տատանվում է լայն սահմաններում։ Ամենաբարձր հողի կլանունակությունը ունեն սևահողերը և մարգագետնատափաստանային սևահողանման հողերը, իսկ ամենացածրը՝ լեռնամարգագետնային կիսաանապատային գորշ հողերը։
Կատեգորիա:Հողի հատկություններ
Էմմա Հիլլ
Մաթիլդա «Էմմա» Հիլլ (Matilda «Emma» Hill, ամուսնական անունը՝ Էմմա Մեդոքս Բրաուն, Emma Madox Brown, ), պրեռաֆայելիտ նկարիչ Ֆորդ Մեդոքս Բրաունի բնորդուհին և երկրորդ կինը։
Կենսագրություն
Էմմա Հիլլը ծնվել է մոտ 1829 թվականին աղքատ որմնադրի ընտանիքում և չի ստացել այդ ժամանակների համար անգամ նվազագույն կրթությունը։ Մոտ 1848 թվականին Էմման դարձել է բնորդուհի, շուտով նաև՝ նկարիչ Ֆորդ Մեդոքս Բրաունի սիրուհին, որն այդ ժամանակ փոքր դուստր ունեցող այրի տղամարդ էր։ Այդ ժամանակ նա հավանաբար օգտագործել է իր մոր օրիորդական ազգանունը, քանի որ Բրաունն իր օրագրերում հիշատակել է Էմմային Սթոուն ազգանվամբ ։ Զույգի առաջին երեխան՝ դուստր Քեթրինը, ծնվել է 1850 թվականին արտամուսնական ձևով։ Բրաունն ամենայն հավանականությամբ հետաձգել է ամուսնությունը իր ֆինանսական դժվարությունների, ինչպես նաև իր և Էմմայի սոցիալական անհավասարության պատճառով։ Որպեսզի նկարչին արժանի կին լինի, Էմման 1852 թվականին հաճախել է երիտասարդ կանանց համար դպրոց։ 1853 թվականին զույգը պսակադրվել է Լոնդոնի Սուրբ Դունսթանի եկեղեցում։ Հարսանիքի վկաները եղել են նկարչի՝ Պրեռաֆայելիտների եղբայրության երկու ընկերները՝ Դանթե Գաբրիել Ռոսսետտին և Թոմաս Սեդոնը ։
Դատելով օրագրերից, որոնք Բրաունը վարել է ողջ կյանքի ընթացքում, նա և Էմման սիրել են իրար, թեպետ հաճախ են վիճել։ Զույգի երկրորդ երեխան՝ Օլիվեր Մեդոքս Բրաունը, ավելի հայտնի է եղել ընտանեկան Նոլլի (Nolly) փաղաքշական անվամբ, ծնվել է 1855 թվականին։ Երիտասարդ տարիքում ընդհանուր վարակումից նրա մահը ծանր ցնցում է եղել ծնողների համար։ Երրորդ զավակը՝ որդի Արթուրը, ծնվել է 1856 թվականին, մահացել է տասը ամսականում։ Այսպիսով, Էմմայի բոլոր երեխաներից ապրել է միայն ավագ դուստր Քեթրինը։
1872 թվականին դստեր հարսանիքին Էմման վարակում է ստացել և մի քանի ամիս ծանր հիվանդացել։ Դա համընկել է Բրաունի ընկերոջ՝ Դանթե Գաբրիել Ռոսսետտիի կյանքի ճգնաժամի և հենց Բրաունի հոդատապի նոպաների հետ ։ Կրտսեր որդու մահից հետո Էմմայի մոտ ալկոհոլի հակում է առաջ եկել։
Էմման մահացել է 1890 թվականին «երկար և ծանր» հիվանդությունից հետո։
Նկարներ
Ուրվանկարներ և դիմանկարներ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պրեռաֆայելիտների բնորդուհիներ Կատեգորիա:Վիկտորյական դարաշրջանի կանայք
Գլուխների որսորդը
«Գլուխների որսորդը» (The Bounty Hunter), կատակերգական դետեկտիվ ՝ ռեժիսոր Էնդի Թենանտ։ 2011 թվականին նոմինացվել է «Ոսկե ազնվամորի» մրցանակի չորս կատեգորիայում ՝ «Վատագույն ֆիլմ», «Վատագույն դերասան», «Վատագույն դերասանուհի», «Վատագույն էկրանային զույգ»։
Սյուժե
Գլխավոր հերոսը`Մայլոն նախկին ոստիկան է, և այժմ գլուխների որսորդ է, որը ներգրավված է փախուստի մեջ գտնվող հանցագործների որոնման մեջ։ Նա առաջադրանք է ստանում գտնել և բանտ ուղարկել լրագրող Նիկոլին, որը չի ներկայացել դատարան լրագրողական հետաքննության պատճառով, որում ներգրավված են Մայլոյի նախկին գործընկերները։ Իրավիճակի հեգնանքն այն է, որ Նիկոլը Միլոյի նախկին կինն է։ Լրագրողին օգնում է նրա ընկեր և գործընկեր Ստյուարտը։ Գործողությունները տեղի են ունենում ազգային տոնի և ամուսնության տարեդարձի նախօրեին։
Ամուսնության տարիների ընթացքում մանրակրկիտ ուսումնասիրելով իր «նախկին» -ի սովորությունները`պրոֆեսիոնալ ոստիկան Մյլոն գտնում է Նիկոլին։ Նրանց հետապնդում է կոռումպացված ոստիկան` Էրլը, որի գործունեությունը հետաքննում է Նիկոլը։ Էրլը որսում է զույգին և փորձում է նկարել Նիկոլին, և նա միայն հրաշքով է կարողանում փրկվել։ Զույգը թաքնվում է փոքրիկ հյուրանոցում, որտեղ ժամանակին անցկացրել են իրենց մեղրամիսը։ Նիկոլը փորձում է ազատվել և փախչել, բայց Մայլո կրկին գտնում է նրան։ Զույգը ստիպված է շարունակել հետաքննությունը գոլֆի ակումբում, դաջվածքի սրահում։ Արդյունքում Մայլոն և Նիկոլը հասնում են ապացույցների պահեստ, որի ընթացքում Էրլը փորձել է առգրավել թմրանյութերի մեծ խմբաքանակ։ Կրակոցների արդյունքում հանցագործը ձերբակալվել է, իսկ նախկին ամուսինները վերականգնում են հարաբերությունները։ Վերջում Մայլոն փախստական հանցագործին տեղափոխում է բաժանմունք։ Այնուհետև, ոստիկանի վրա հարձակվելու պատճառով, հայտնվում է հարևան խցում։ Նախկին ամուսինները նշում են իրենց տարեդարձը բարերի միջոցով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2010 ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Columbia Pictures ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Էնդի Թեննանտի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Relativity Media ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Նյու Յորքում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Ուկրաիներեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր ոստիկանների մասին Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Նյու Յորքում Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան դետեկտիվ ֆիլմեր Կատեգորիա:2010-ականների ռոմանտիկ կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական կինոկատակերգություններ
Վլադիմիր Պոտապով
Վլադիմիր Ալեքսեևիչ Պոտապով (Владимир Алексеевич Потапов, ), ռուս խորհրդային գրող, արձակագիր, հրապարակախոս։ Ռուսաստանի գրողների միության անդամ (1992)։
Կենսագրություն
Վլադիմիր Պոտապովը ծնվել է 1932 թվականի մայիսի 1-ին Ռոստովի մարզի Կրասնի Օկտյաբր խուտորում` գյուղացու ընտանիքում։ Գրել սկսել է տասներեք տարեկանից։ Նրա առաջին բանաստեղծությունները տպագրվել են դպրոցական պատի թերթում։ Երկու համադասարանցիների հետ համատեղ, նավի մասին գրված «ԽՍՀՄ», «Աշխարհի բոլոր ժողովուրդներին իր ետևից տանող» բանաստեղծության համար ձերբակալվել է ընկերների հետ միասին։ Հեղինակներին մեղադրում էին հակախոհրդային «Տրիումվիրատ» երիտասարդական կազմակերպության ստեղծման և «ԽՍՀՄ-ում խորհրդային հասարակարգի տապալման» ուղղությամբ կատարված աշխատանքներին մասնակցության համար։ Նրանցից յուրաքանչյուրը դատապարտվեց 10 տարվա ազատազրկման։ Այսպիսով Վլադիմիրը 14 տարեկանում, 1947 թվականի փետրվարին իր բանաստեղծությունների համար ընկավ Գուլագ, որտեղ աշխատում էր Վոլգա-Դոնի ջրանցքի շինարարությունում։ Կալանավայրից ազատվել է 1953 թվականի ամռանը։ Ազատվելուց հետո ծառայել է Սիբիրի երկաթուղային զորքերում։ Երեկոյան դպրոցն ավարտելուց հետո աշխատել է վառարանագործ, նորմավորող, 1957-1962 թվականներին` շրջանային թերթի թղթակից, Վեսելովսկի շարժական մեքենայացված շարասյան ինժեներ (1963-1982), քաղաքացիական պաշտպանության շտաբի պետ (1982-1991)։ 1967 թվականին հեռակա ավարտել է Գրականության ինստիտուտը։ Կյանքի վերջին տարիներին Վլադիմիր Ալեքսեևիչը բնակվել է Ռոստովի մարզի Վեսյոլի քաղաքում, որտեղ էլ մահացել է 2004 թվականի դեկտեմբերի 20-ին։
Ստեղծագործական ուղի
Առաջին բանաստեղծությունը հրատարակվել է 1945 թվականի մայիսի 9-ին։ Նա հեղինակ է «Ծխացող զոհասեղաններ», «Վազորդի ջահը», «Ծիածանը վարելահողերի վրա», «Օտարականի երգը» և այլ գրքերի։ Ճամբարային ժամանակաշրջանի կյանքի վերաբերյալ գրել է «Դեպի ո՞ւր նավարկենք» վիպակը, որը հրատարակվել է 1992 թվականին «Դոն» ամսագրում։ «Վազորդի ջահը» պատմավեպի լույս տեսնելուց հետո ընդունվել է Ռուսաստանի գրողների միություն (1992)։
Շուրջ 50 տարի Պոտապովը նվիրել է «Օտարականի երգը» ստեղծագործությունը գրելուն, որն էլ նրա ստեղծագործության գլուխգործոցն է։ «Օտարականի երգը» վեպը հրատարակվել է 2000 թվականին Դոնի Ռոստովում «Գիրք» հրատարակչությունում։
Նրա ստեղծագործությունները հրապարակվել են «Դոն», «Հերթափոխ», «Գյուղացի», «Ուրալյան հետախույզ», ամսագրերում և կոլեկտիվ ժողովածուներում։ Ռոստովի մարզի Վեսյոլովսկի շրջանի «Հուշամատյան»-ի վրա աշխատելիս եղել է պատասխանատու քարտուղար։
Ժուվանզե
Ժուվանզե (Juvanzé), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Օբ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 31 մարդ, բնակչության խտությունը` 6.28 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4.94 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 175 կմ արևելք, Շալոն ան Շամպայն քաղաքից` 75 կմ հարավ, Տրուա քաղաքից` 36 կմ արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 22 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 16-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 6։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 72,7 %։ 16 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 16 անձ (8 տղամարդ և 8 կին)։ Գործազուրկ են եղել 0 անձ (0 տղամարդ և 0 կին)։ 6 անաշխատունակներից 0-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 6-ը` թոշակառուներ, իսկ 0-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Ռեզվայա (գետ)
Ռեզվայա (Резвая), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կալինինգրադի մարզում և Բարատիոնովսկի շրջանում։ Գետաբերանը տեղակայված է Պրոխլադնոյ գետի ձախ ափին 38 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 33 կմ է, ավազանի տարածքը 181 կմ2 է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Բալթյան ավազանային շրջանին, գետային ավազանը Պրեգոլյա, ենթաավազանը՝ բացակայում է։ Գետի ջրատնտեսային տեղամասը Նեման գետն է և Բալթիկ ծովի ավազանը։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Սահմանային գետեր
Օրթոգոնալ ֆունկցիաներ
Օրթոգոնալ ֆունկցիաներ, ֆունկցիաներ, որոնք կազմում են օրթոգոնալ համակարգ։ տարածությանը պատկանող  ֆունկցիաների հաշվելի կամ վերջավոր համակարգը կոչվում է օրթոգոնալ, եթե
Եթե, ապա համակարգը կոչվում է օրթոնորմավորված համակարգ (ենթադրվում է, որ x տարածության ենթաբազմություններից կազմված S-հանրահաշվի վրա տրված \mu-չափը լրիվ է և օժտված հաշվելի բազայով)։ Օրթոգոնալ համակարգերի այս ընդհանուր սահմանումը ընդունված է հավանակսնությունների տեսության մեջ և ընդգրկվում է արդի մաթեմատիկայում դիտարկվող բոլոր օրթոգոնալ համակարգերը։ Վերջիններս ստացվում են  չափով օժտված տարածության տարբեր կոնկրետ ընտրությունների միջոցով։
Կատեգորիա:Ֆունկցիա Կատեգորիա:Գծային հանրահաշիվ Կատեգորիա:Ֆունկցիաների տեսակներ Կատեգորիա:Ֆունկցիոնալ անալիզ
Բաքվի մեծ սարսափները
Բաքվի մեծ սարսափները, Բախշի Իշխանյանի 1920 թվականի հրատարակված գիրքն է, որը նվիրված է Բաքվի հայ անմեղ զորհերի հիշատակին։
Բովանդակություն
Գիրքը ներկայացնում է Բաքվի 1918 թվականի սեպտեմբերյան դեպքերի վերաբերյալ վիճակագրական տվյալներ։ Առաջին մասում աղյուսակների տեսքով ներկայացված են վերոհիշյալ ժամանակահատվածում հայերի մարդկային կորուստները /այդ թվում նաև անհայտացածների, գերեվարվածների, բանտարկվածների մասին տվյալներ, տվյալներ բռնաբարված և առևանգված հայուհիների մասին, ինչպես նաև տվյալներ Բաքվի հայկական բնակչության թվաքանակի մասին/: Գրքի երկրորդ մասում աղյուսակների տեսքով ներկայացված է հայ ժողովրդի նյութական վնասներն ու կողոպուտները /թալանը և կողոպուտը Բաքու քաղաքում/: Վերոնշյալ վիճակագրական տվյալները աղյուսակներում ներկայացված են ըստ Բաքվի հայաբնակ թաղամասերի և փողոցների ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1920 գրքեր Կատեգորիա:Գրական գործեր Հայոց ցեղասպանության մասին
Հուգո Պրեյս
Հուգո Պրեյս (Հուգո Պրոյս, Hugo Preuß, ), գերմանացի իրավաբան, լիբերալ (ազատական) գաղափարների հետևորդ, Վեյմարյան սահմանադրության հիմնադիր հայր, Ֆիլիպ Շեյդեմանի կառավարությունում ներքին գործերի ռայխմինիստր։
Կենսագրություն
Պրեյսը ծնվել էր հրեա առևտրականների ընտանիքում։ 1879 թվականից ուսումնասիրել է իրավագիտություն Բեռլինի Հումբոլդտի և Հայդելբերգի համալսարաններում։ 1883 թվականին հանձնել էր պետական քննություն և նույն թվականին էլ պաշտպանել հռոմեական իրավունքի մասին թեկնածուական դիսերտացիան Գյոթինգոնի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում։ 1889 թվականին Բեռլինի համալսարանում ստացել էր դոցենտի աստիճան։ 1906 թվականին ստացել էր պրոֆեսորի կոչում Բեռլինի Բարձրագույն տնտեսական դպրոցում, իսկ 1918 թվականին դարձել դրա ռեկտորը։
Իր ուսուցիչ Օտտո ֆոն Գիրկեյի նման Պրեյսը պետության ծագման օրգանական և կոոպերատիվ տեսության կողմնակիցն էր։ Ինքնակառվարման հարցերի վերաբերյալ իր իդեալը պրուսական ռեֆորմատոր (բարեփոխիչ) Հենրիխ Ֆրիդրիխ Կարլ Շտեյնն էր։ 1895 թվականին Պրեյսը լիբերալներց (ազատականներ) ընտրվել էր Բեռլինի քաղաքային խորհրդում, 1910-ից մինչև 1918 թվականներին բեռլինյան մագիստրատի պատվավոր խորհրդականն էր։ 1918 թվականին դարձել էր գերմանական դեմոկրատական կուսակցության համահիմնադիր։ 1919-1925 թվականներին ընտրվել էր Պրուսիայի տարածքային ժողովում և պրուսական լանդտագում։ Նա հարում էր Առաջադիմական ժողովրդական կուսակցության ձախ թևին։ 1918 թվականի նոյեմբերի 15-ին նոյեմբերյան հեղափոխությունից հետո նշանակվել էր կայսերական ներքին գործերի գերատեսչության պետական քարտուղար՝ հանձնարարություն ունենալով մշակել կայսերական սահմանադրության նախագիծ։ Ժողովրդական խորհրդի լիազորներն այդ պաշտոնում դիտարկում էին Մաքս Վեբերի թեկնածությունը, բայց նա հրաժարվել էր այդ պաշտոնից, հավանաբար, հեղափոխությունը չընդունելու պատճառով։ Պրեյսը իր հերթին գտնվում էր Ռոբերտ Ռեդսլոբի պառլամենտարիզմի (պառլամենտական համակարգ) տեսության ազդեցության տակ։ 1919 թվականի փետրվարի 3-ին Պրեյսի առաջարկած սահմանադրական նախագիծը մերժվել էր պահպանողականների կողմից քննադատության ենթարկվելուց հետո, պայմանավորված, որ այն նմանություններ ուներ Պաուլսկիրխի սահմանադրոյթյան, այլ ոչ թե 1848-1850 թվականների պրուսական սահմանադրության հետ։
Ֆիլիպ Շեյդմանի կառավարությունում 1919 թվականի հունիսից Պրեյսը զբաղեցնում էր ներքին գործերի ռայխմինիստրի պաշտոնը։
Հետագայում նացիոնալ-սոցիալիստներն օգտագործել են Պրեյսի հրեական ծագումը Վեյմարյան հանրապետությունը վարկաբեկելու և նրա սահմանադրությունը «հակագերմանական» անվանելու համար։
2005 թվականից Հուգո Պրեյսի անունն է կրում նոր կամուրջը, որը կառուցվում էր գերմանական մայրաքաղաքի կառավարական թաղամասում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների թեկնածուներ Կատեգորիա:Սահմանադրություններ Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Գյոթինգենի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Գերմանացի իրավաբաններ Կատեգորիա:Գերմանացի մանկավարժներ Կատեգորիա:Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Գերմանիայի հրեաներ Կատեգորիա:Գերմանացի իրավագետներ Կատեգորիա:Սահմանադրական իրավունքի մասնագետներ Կատեգորիա:Գերմանիայի նախարարներ Կատեգորիա:Գերմանացի քաղաքագետներ Կատեգորիա:Հրեա քաղաքական գործիչներ
Ռոթալմյունսթեր
Ռոթալմյունսթեր (Rotthalmünster), կոմունա Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում։
Ենթարկվում է Ստորին Բավարիա ադմինիստրատիվ կենտրոնին։ Մտնում է Պասաու շրջանի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 4980 մարդ (դեկտեմբերի 31, 2010 թվական) ։ Զբաղեցնում է 44,51 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 2 75 143։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Հունգարիայի առողջապահություն
Հունգարիայի առողջապահություն, Հունգարիայում ընդունված է առողջապահության՝ բժշկական ապահովագրության Ազգային ֆոնդի (Országos Egészségbiztosítási Pénztár (OEP)) և հարկատուների միջոցների շնորհիվ կառավարվող պարտադիր համակարգ։ Ըստ Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպության՝ ողջ բնակչությունը ապահովված է ապահովագրություններով, որոնք անվճար են 16 տարեկանից ցածր երեխաների, միայնակ մայրերի, ուսանողների, թոշակառուների (սկսած 62 տարեկանից), ցածր եկամուտ ունեցող մարդկանց, հաշմանդամների (այդ թվում՝ հոգեկան հիվանդներին) և կրոնական գործիչների համար ։ 1993-2013 թվականներին կյանքի միջին տևողությունը աճել է 7,48 տարով տղամարդկանց մոտ և 4,92 տարով՝ կանանց մոտ , մանկական մահացությունը 2014 թվականին կազմել է 4,6 % 1000 նորածնի համար ։ Հունգարիայի բժշկական առողջապահության ծախսերը 2012 թվականին կազմել են 7,8 % ՀՆԱ, ընդհանուր ծախսերը՝ 1668,7 ԱՄՆ դոլար մարդուն (1098,3 ԱՄՆ դոլար պետությունից — 65 % և 590,4 ԱՄՆ դոլար անհատներից — 35 %) ։ ՏՀԶԿ երկրներից Հունգարիայի բժիշկների աշխատավարձը ամենացածրն է․ սովորաբար բժիշկներին վճարում են միջին աշխատավարձի 140 %-ը, հատուկ հիվանդանոցներին՝ 160 % -ը ։
Բժշկական ապահովագրական համակարգի զարգացում
Հունգարիայում առաջին հիվանդանոցները ի հայտ են եկել 13-րդ դարում հանքագործական քաղաքներում։ 1496 թվականին Յանոշ Տուզոն դե ֆակտո հիմնադրվել է բժշկական ապահովագրության առաջին կազմակերպությունը հանքագործների համար։ 1907 թվականին կազմավորվել է առաջին գրանցված բժշկական ապահովագրական ընկերությունը՝ «Դժբախտ պատահարների հետևանքով հիվանդների և տուժածների օգնության ազգային հիմնադրամը» (Országos Munkásbetegsegélyező és Balesetbiztosító Pénztár։ 1928 թվականին կազմավորվել է Սոցիալական ապահովագրության ազգային ինստիտուտը (Országos Társadalombiztosítási Intézet), ինչը դարձել է բժշկական ապահովագրության համազգային համակարգի ստեղծման առաջին քայլը։ 1938 թվականին ձևավորվել են բոլոր սոցիալական ծառայությունները, ինչը Հունգարիան դարձրել է Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայի երկրներից ապահովագրության առումով ամենաառաջատարը։ Հետպատերազմյան տարիներին կոմունիստական կառավարությունը իրականացրել է սոցիալական ապահովագրության ամբողջական ազգայնացում՝ Հունգարիայի առողջապահության համակարգը դարձնելով պետական, համընդհանուր հասանելի Հունգարիայի բոլոր քաղաքացիների համար ։
Ազատ շուկա մտնելուց հետո սկսվել է առողջապահության համակարգի բարեփոխման նոր փուլը ։ 1993 թվականին կազմավորվել է առողջապահության ազգային հիմնադրամը (Országos Egészségbiztosítási Pénztár) ։ Հիմնադրամը ստեղծվել է սոցիալական ապահովագրության համակարգի վրա, որը Հունգարիայում բժշկական ապահովագրությունը հսկող հասարակական կազմակերպություն է ։ Հիմնադրամի ֆինանսավորման 83 %-ը հարկերն են ։ Ապահովագրության սխեմային մասնակցությունը պարտադիր է բոլոր աշխատավորների համար (այդ թվում՝ ինքնազբաղվածների) ։ Հիմնադրամին են միացված նաև շատ մասնավոր կլինիկաներ ։
Հունգարական հիվանդանոցներում աշխատանքի ընդունելու նախկին քաղաքականության պատճառով սովորական են այնպիսի երևույթներ, ինչպիսիք են բժիշկների կրճատումը և բուժքույրերի պակասը, ինչը փորձագետների կողմից դիտվում է որպես մարդկային ռեսուրսների անխոհեմ օգտագործում ։ Ընդ որում Հունգարիայի և Եվրամիության քաղաքացիների համար «խիստ անհրաժեշտ» ճանաչված բժշկական օգնության ցուցաբերումը անվճար է ։
Ենթակառուցվածք
Հաշվի առնելով, որ Համաշխարհային բանկը Հունգարիան դասակարգում է բարձր եկամուտ ունեցող երկրների շարքին, փորձագետները համարում են որ այն ունի զարգացած առողջապահական համակարգ։ 2013 թվականին կառուցվել է շտապ օգնության 20 նոր կայան և 200 նոր մեքենաների գնմամբ վերանորոգվել է ևս 60-ը ։
2009 թվականին Սենտեշում բացվել է ուղաթիռի հարթակով կայան, որը թույլ է տալիս հիվանդներ տեղափոխել նաև օդային ճանապարհով։
Երկրում նմանատիպ 7 խոշոր կայան կա Բուդապեշտում, Բալատոնֆյուրեդում, Շարմելեքում, Պեչում, Սենտեշում, Դեբրեցենում և Միշկոլցում։ Ինքնաթիռի ժամանման միջին ժամանակը 15 րոպե է երկրի մինչև 85 % տարածքում։ Ինքնաթիռների համար հարթակներ կան բոլոր ազգային և շրջանային հիվանդանոցներում, այդ թվում՝ Բուդապեշտի, Պեչի, Սեգեդի և Դեբրեցենի շտապ օգնության ինստիտուտներին կից ։
Բժշկական զբոսաշրջություն
Հունգարիան համբավ է վայելում զբոսաշրջիկների շրջանում որպես բժշկական զբոսաշրջության հիմնական ուղղություն. երկիրը մասնավորապես առաջատար է ատամնաբուժական զբոսաշրջության ոլորտում ՝ ունենալով 42% մասնաբաժին Եվրոպայում և 21 %՝ աշխարհում ։ 1980-ականներին առաջին նման զբոսաշրջիկներն էին ԳԴՀ-ի գերմանացիները և ավստրիացիները, որոնք փնտրում էին էժան և բարձրորակ բժշկական սպասարկում ։ Բժշկական ծառայությունների արժեքն Հունգարիայում կազմում է Մեծ Բրիտանիայում, ԱՄՆ-ում կամ Սկանդինավյան երկրներում նույն ծառայությունների արժեքի 40-ից մինչև 70 %-ը ։ Ամենապահանջված բժշկական ծառայություններն են ատամնաբուժությունը, կոսմետիկ վիրաբուժությունը, օրթոպեդիան, սիրտ-անոթային հիվանդություններով հիվանդների վերականգնումը, անպտղության բուժումը, մաշկաբանությունը, երիտասարդացումը, պայքար ճարպակալման և թմրանյութերի կախվածության դեմ, տեսողության շտկման վիրահատությունները ։ Կարևոր սեկտորներից է նաև կոսմետիկ վիրաբուժությունը․ հաճախորդների 30 %-ը արտասահմանցի են, որոնց համար ծառայությունների արժեքը կարող է նվազեցվել 40-80 %-ով ։ Այստեղ են գտնվում նաև մի քանի տաք աղբյուրներ ՝ հայտնի զբոսաշրջիկների շրջանում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Առողջապահություն Կատեգորիա:Հունգարիայի առողջապահություն
Զեռնակ (այլ կիրառումներ)
Զեռնակ, կարող է վերաբերել՝
Բրյոհանի թանգարան
Բրյոհանի թանգարան (Bröhan-Museum), գեղարվեստի թանգարան Բեռլինում։ Անվանվել է ի պատիվ իր հիմնադրի՝ արվեստի հավաքորդ Կարլ Բրյոհանի։ Այն նվիրված է ժամանակակից ժամանակաշրջանի դեկորատիվ արվեստներին՝ մոդեռն, ար-դեկո և ֆունկցիոնալիզմ, թեև թանգարանի հիմնական ուշադրության կենտրոնում և ամենահայտնի հավաքածուները մոդեռն ստեղծագործություններ են։ Թանգարանը տեղավորված է Բեռլինի Շառլոտենբուրգ թաղամասում գտնվող նեոդասական ոճի նախկին զորանոցի շենքում՝ Շառլոտենբուրգյան պալատի դիմաց ։
Նկարագրություն
Թանգարանը ներկայացված է «սենյակային անսամբլներով», որոնցից յուրաքանչյուրն ներառում է ուշ 19-րդ դարի/20-րդ դարի արվեստի պատմության որոշակի փուլերից արվեստի, դիզայնի և կահույքի նմուշներ ։ Նկարների կողքին համապատասխանաբար կահավորված սենյակներում ցուցադրվում են ապակյա, մետաղյա և կերամիկական նմուշներ ։ Թանգարանում կազմակերպվում են նաև թեմատիկ ժամանակավոր ցուցադրություններ  ։
Թանգարանում ներկայացված են դեկորատիվ արվեստի և կահույքի պատրաստման պատմության մեծագույն գործիչներ, այդ թվում` Ֆրիդրիխ Ադլերը, Պետեր Բերենսը, Էմիլ Գալեն, Յոզեֆ Հոֆմանը, Գեորգ Յենսենը, Արչիբալդ Նոքսը, Բրունո Պաուլը և Անրի վան դե Վելդեն ։
Նկարչական հավաքածուն հիմնականում կենտրոնացած է Բեռլինի սեցեսսիոնիզմի վրա և ներառում է Հանս Բալուշեկի, Վալտեր Լեյստիկովի, Լեսեր Ուրիի և Կարլ Հագեմայստերի ստեղծագործություններից ։
Թանգարանի հիմնադիր Կարլ Հ. Բրյոհանը 1981 թվականին իր հավաքածուն նվիրել է Բեռլին քաղաքին։ Այն 1973 թվականից արդեն ցուցադրվել է Դալեմում, նախքան 1983 թվականին իր ներկայիս վայր տեղափոխվելը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բեռլինի թանգարաններ Կատեգորիա:1981 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Ար դեկո
Հրանուշ Հակոբյան
Հրանուշ Հրանտի Հակոբյան, Հայաստանի պետական գործիչ, Հայաստանի սփյուռքի նախարար (2008-2018)։ Իրավաբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։
Կենսագրություն
1975 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի կիրառական մաթեմատիկայի ֆակուլտետը, 1989 թվականին՝ Մոսկվայի հասարակական գիտությունների ակադեմիան, 1994 թվականին՝ Երևանի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ Իրավաբանական գիտությունների դոկտոր-պրոֆեսոր է։
Աշխատանքային գործունեություն
Հեղինակ է 6 գրքի և 40-ից ավելի գիտական աշխատանքների։
Հայաստան համահայկական հիմնադրամի և մի շարք այլ հիմնադրամների հոգաբարձուների խորհրդի անդամ է, Հայ-ամերիկյան առողջության կենտրոնի համահիմնադիր, Հայ կանանց միջազգային միության նախագահ, ԵՊՀ-ի, ԵԲՀ-ի խորհուրդների անդամ, ԳՊՀ-ի խորհրդի նախագահ։ Ստեղծել է երիտասարդական խորհրդարանը։ Դասավանդում է ՀՀ պետական կառավարման ակադեմիայում և Գավառի պետական համալսարանում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ Կատեգորիա:1954 ծնունդներ Կատեգորիա:Ապրիլի 12 ծնունդներ Կատեգորիա:Սարուխան (Գեղարքունիքի մարզ) գյուղում ծնվածներ‎ Կատեգորիա:Մխիթար Գոշի մեդալակիրներ Կատեգորիա:ՀՀԿ անդամներ Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 1-ին գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 2-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 3-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 4-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալակիրներ Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Հայաստանի կին նախարարներ Կատեգորիա:21-րդ դարի կին քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:20-րդ դարի կին քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ Կատեգորիա:ՀՀ ԳԽ 1-ին գումարման պատգամավորներ
Ռյազանկա (Մայսկայայի վտակ)
Ռյազանկա (Рязанка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կալինինգրադի մարզում և Բարատիոնովսկի շրջանում։ Գետաբերանը տեղակայված է Մայսկայա գետի ձախ ափին 22 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 11 կմ է, ավազանի տարածքը 39,2 կմ2 է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Բալթյան ավազանային շրջանին, գետային ավազանը Պրեգոլյա, ենթաավազանը՝ բացակայում է։ Գետի ջրատնտեսային տեղամասը Նեման գետն է և Բալթիկ ծովի ավազանը։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Ժուզանվինի
Ժուզանվինի (Juzanvigny), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Օբ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 124 մարդ, բնակչության խտությունը` 16.23 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 7.64 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 175 կմ արևելք, Շալոն ան Շամպայն քաղաքից` 65 կմ հարավ, Տրուա քաղաքից` 45 կմ արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 79 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 56-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 23։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 70,9 %։ 56 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 50 անձ (30 տղամարդ և 20 կին)։ Գործազուրկ են եղել 6 անձ (4 տղամարդ և 2 կին)։ 23 անաշխատունակներից 6-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 7-ը` թոշակառուներ, իսկ 10-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ռոթի Ռուսթորֆ
Ենթարկվում է Ստորին Բավարիա ադմինիստրատիվ կենտրոնին։ Մտնում է Պասաու շրջանի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 7038 մարդ (դեկտեմբերի 31, 2010 թվական) ։ Զբաղեցնում է 51,39 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 2 75 145։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Ռևազ Ձոձուաշվիլի
Ռևազ Ձոձուաշվիլի (რევაზ მიხეილის ძე ძოძუაშვილი, ), Խորհրդային շրջանի վրացի ֆուտբոլիստ։ Գլխավորում է Տորպեդո ֆուտբոլային ակումբը։ Միջազգային սպորտի վարպետ է, Եվրոպայի չեմպիոն, 72-րդ Օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր։
Ֆուտբոլիստի կարիերա
1962 թվականին նա «Տորպեդո» ֆուտբոլային ակումբի աշակերտ էր, սովորում էր 9-րդ դասարանում։ Հանդես է եկել նաև «Իմպերետի» ակումբում։
Առաջին անգամ Ձոձուաշվիլուն «Դինամո» (Թբիլիսի) հրավիրեցին 1963 թվականին։ Կրկնակի խաղացել է հարձակվողի կարգավիճակով, սակայն չի կարողացել բեկում մտցնել խաղի մեջ։ Վերադարձել է քութաիսյան «Տորպեդո», որտեղից էլ 1965 թվականին փորձել է անցնել Օդեսսայի «Չերնամորեց»։ Օդեսսական ակումբին ֆուտբոլիստը չէր համապատասխանում, և Ձոձուաշվիլին իր կարիերան շարունակեց «Դինամոյի» (Սուխումի) կազմում։
Այդ ժամանակ «Տորպեդո» ակումբը գլխավորում էր Վսևոլոդ Բլինկովը, ով սկսեց նոր թիմ կառուցել։ Պաշտպան ընտրելու հարցում նա դիմեց թիմի նախկին մարզիչ Գեորգի Գրամատիկոպլուլոյին, որ առաջարկեց երիտասարդ ֆուտբոլիստին։
Պաշտպանական գծում Ռևազ Ձոձուաշվիլին շատ լավ էր խաղում։ Բլինկովի թիմում նա խաղացել է կենտրոնական պաշտպանի կարգավիճակում, հետո աջ թևում։ Հետագայում Բլինկովը հեռանում է Քութայիսից։
Ռևազ Ձոձուաշվիլին խաղացել է СССР-ի թիմում 1969—1974 թվականներին (49 խաղ)։
Կարիերան ավարտվել է 1976 թվականին։
Մարզիչի կարիերա
1976 թվականի սկզբին սկսեց իր՝ մարզիչի կարիերան։ Վերցրեց СКА-ն (Թբիլիսի) ֆուտբոլային ակումբը, որը հաղթանակ տարավ Անդրկովկասյան ռազմական օկրուգի առաջնությունում։
1990-1992 թվականներին եղել է «Դինամո»-ի (Թբիլիսի) մարզիչը։ Առաջին երկու տարին որպես Կիպիանիի օգնական, 1992 թվականին՝ որպես գլխավոր մարզիչ։ 1993-1995 թվականներին ղեկավարել է Ռուսթավիի «Մետալուրգ»-ը։
1994/1995 մրցաշրջանի վերջին գլխավորել է ուկրաինական «Տեմպ»-ը (Շեպետովկա), որի նախագահը վրացի Ջումբեր Նիշնիանիդձեն էր։ Իր հետ միասին թիմի կազմ վերցրեց 8 ֆուտբոլիստի, սակայն թիմին փրկել ձախողումից նրան չհաջողվեց։ Ձոձուաշվիլին վերադարձավ Վրաստան և ևս մեկ մրցաշրջան աշխատեց Ռուսթավիում։
1997 թվականին որպես խորհրդատու հրավիրվեց «Սկոնտո» (Ռիգա), քանի որ այստեղ սկսել էին խաղալ վրացի ֆուտբոլիստներ։ Միաժամանակ նա կատարում էր մարզիչ-սելեկցիոների պարտականությունները։ Բացի դա, 1997 թվականի փետրվարից հոկտեմբեր եղել է Վրաստանի հավաքականի մարզիչը։ 1997 թվականի հոկտեմբերին «2+2»-սկզբունքով պայմանագիր է կնքել Լատվիայի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի հետ և դարձել է Լատվիայի հավաքականի մարզիչը ։
1999 թվականի օգոստոսին նա ընդունել է Սաուդյան Արաբիայի «Ալ-Իթթիհադ» ակումբի նախագահ Ջիդդա Ահմեդ Մահսուդի հրավերը։ 4 ամիս անց կամովին լքել է թիմը ։
1999 թվականի դեկտեմբերին Կիպիանիի հետ միասին նշանակվել է Վրաստանի հավաքականի գլխավոր մարզիչ։ Միևնույն ժամանակ, 2000 թվականից եղել է Թբիլիսիի «Լոկոմոտիվ» ի գլխավոր մարզիչը ։ Նոր մարզիչի օրոք թիմը բավականին հաջող ելույթ ունեցավ ներքին առաջնությունում՝ դառնալով 2000/2001 մրցաշրջանի առաջատարը ։ 2001 թվականի հունվարին Ձոձուաշվիլին ընդունել է «Տորպեդո»-ի (Քութայիսի) հրավերը և լքեց «Լոկոմոտիվը»։ 2002 թվականի մայիսին Վրաստանի՝ ընդդեմ «Լոկոմոտիվի» գավաթի ֆինալից առաջ Ձոձուաշվիլին դուրս եկավ «Տորպեդո»-ից ։
2002 թվականի ամռանը նշանակվել է Կալմիկիայի նախագահի խորհրդական սպորտի գծով, իսկ օգոստոսի 26-ից՝ էլիստինյան Ուրալանի գլխավոր մարզիչ (չի ունեցել պայմանագիր)։ Նա օգնեց թիմին մնալ բարձրագույն Լիգայում, բայց ինքը թիմի կազմում մնալ չցանկացավ ։ 2002 թվականի դեկտեմբերին Ալանիայի հետ պայմանագիր կնքեց «2+1» սխեմայով։ 2003 թվականի հունիսին «Տորպեդո-Մետալուրգ» խաղից հետո (պարտվել են 1։3 հաշվով) հրաժարական է տվել։ Դրա հիմնական պատճառը ակումբի ղեկավարության հետ անհամաձայնություններն էին ։
2004 թվականի մարտին նա դարձավ Լիտվայի ՖԲԿ «Կաունաս»-ի նախագահ Վլադիմիր Ռոմանովի խորհրդականը, իսկ 2004 թվականի օգոստոսից՝ Լեոնիդ Նազարենկոյի՝ սելեկցիոն հարցերով օգնականը Դինամոյում (Մախաչկալա), իսկ մեկ շաբաթ անց նշանակվել է Դաղստանի ակումբի գլխավոր մարզիչ ։ Մրցաշրջանի արդյունքներով թիմը գրավել է 11-րդ տեղը առաջին հորիզոնականում, բայց Ձոձուաշվիլու հետ պայմանագիրը չի երկարացվել ։
2005 թվականի ապրիլից, կրկին Լատվիայում, եղել է «Սկոնտո»-ի փոխնախագահը, Լատվիայի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի նախագահ Գունտիս Ինդրիկսոնի խորհրդականը։
2005/06 մրցաշրջանի 2-րդ փուլից եղել է «Տորպեդո»-ի (Քութայիսի) գլխավոր մարզիչը։ 2006 թվականի դեկտեմբերից՝ «Օլիմպի»-ի (Ռուսթավի) գլխավոր մարզիչը (պայմանագիրը 2,5 տարով էր)։ Նրա օրոք թիմը 2-րդ փուլում ոչ մի խաղում չի պարտվել և, արդյունքում, նվաճել է պատմության մեջ առաջին «ոսկին»։ Սակայն ակումբի ղեկավարությունը հրաժարվեց մարզչի հետ պայմանագիրը երկարաձգելուց ։
2007 թվականի օգոստոսից մինչև 2008 թվականի մայիսը եղել է «Շախտյոր»-ի (Կարագանդա) գլխավոր մարզիչը։ 2010 թվականի 2-րդ կեսից եղել է ադրբեջանական «Թուրան»-ի գլխավոր մարզիչը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Վրացի ֆուտբոլային մարզիչներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ միջազգային կարգի սպորտի վարպետներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Դինամո Թբիլիսիի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ Կատեգորիա:Խորհրդային ֆուտբոլային մարզիչներ
Զալցվեգ
Զալցվեգ (Salzweg), կոմունա Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում։
Ենթարկվում է Ստորին Բավարիա ադմինիստրատիվ կենտրոնին։ Մտնում է Պասաու շրջանի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 6560 մարդ (դեկտեմբերի 31, 2010 թվական) ։ Զբաղեցնում է 31,91 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 2 75 146։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Ռազմական թղթակից
Ռազմական թղթակից, լրագրող, ով ուղեկցում է բանակին, օդուժին և նավատորմին ռազմական գործողությունների ժամանակ և լուսաբանում է պատերազմական իրադարձությունները մամուլում։
Պատմություն
Ռազմական լրագրությունը գալիս է հաղորդակցման միջոցների ծագման ամենասկզբից։ Ռազմական հաղորդագրությունների կարևորությունը բավականին վաղ հասկացել է Ալեքսանդր Մակեդոնացին։ Նրա արշավների ժամանակ զորքին ուղեկցում էին հատուկ պատրաստված մարդիկ, ովքեր նշում էին նրա ռազմական հաջողություններն ու հավերժացնում դրանք պատմության համար ։ Իրավիճակը փոխվում է Յոհան Գուտենբերգի կողմից 1450 թվականին գրատպման մեքենայի գյուտից հետո, ինչն արդեն թույլ էր տալիս հանրության լայն շերտերին իրազեկել պատերազմական գործողությունների մասին։ Այդպիսի օրինակներից է ֆրանսիական և վենետիկյան զորքերի կողմից Լեսբո կղզու գրավումը։ Թերթերի համար պատերազմները դառնում էին հիմնական թեմաներ ։ Բրիտանական առաջին Weekly պարբերականն իր ստեղծմամբ պարտական է 30-ամյա պատերազմին (1618-1648)։ Դոմինիկովսկին պատմականորեն այսպես է բաժանում ռազմանակ լրագրության փուլերը Չնայած որ պատերազմը վաղուց է հետաքրքրություն ներկայացնում լրագրողների ու գրողների համար, առաջին պրոֆեսիոնալ ռազմական թղթակիցները հայտնվել են Ղրիմի պատերազմի ժամանակ։ Ն. Բերգը մեկնել է Սևաստոպոլ, որտեղից գրել է «Մոսկվիտյանին» թերթի համար։ Անգլիական կողմից Սևաստոպոլի շրջափակումը լուսաբանում էր մեծ ճանաչում ունեցող թղթակից Ուիլյամ Ռասելը։ Չնայած Ղրիմի պատերազմի ժամանակ տվյալների փոխանցումը հեռագրի միջոցով հնարավոր էր, այն հազվադեպ էր օգտագործվում ենթակառուցվածքների անկատարության պատճառով։ Զինվորական հաղորդագրությունները փոխանցվում էին սովորական փոստի միջոցով։ Այդ ժամանակ արդեն կիրառվում էին նաև լուսանկարները։ Անգլիացի լրագրող Ռոջեր Ֆենտոնն ուղեկցում էր բրիտանական զորքերը Ղրիմում` շարժական ֆոտոլաբորատորիայով։ Սակայն նրա լուսանկարները չէին արտահայտում պատերազմի իրական դեմքը։ Դրանք չէին ցուցադրում ճակատամարտերի տեսարաններ կամ սպանվածների, այլ միայն պատկերում էին զինվորներին։ Ֆենտոնի աշխատանքը ֆինանսավորվում էր բրիտանական կառավարության կողմից այն նպատակով, որպեսզի ցուցադրի «պատերազմի խմբագրված պատկերը» և ծածկի Ռասելի դիտարկումները ։
Ֆիլիպ Նայթլին Ղրիմի պատերազմից մինչև Առաջին աշխարհամարտն ընկած ժամանակաշրջանը բնորոշել է որպես ռազմական լրագրության «ոսկե դար» ։ Ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ (1877-1878) ռուսական բանակում արդեն կային ավելի քան 2 տասնյակ ռուս և օտարերկրացի թղթակիցներ, իսկ Ճապոնական պատերազմի ժամանակ 102 ռուս և 38 օտարերկրյա թղթակիցներ էին լուսաբանում ռազմական իրադարձությունները։ 20-րդ դարի պատերազմներում ռազմական թղթակիցների նշանակությունը մեծապես աճել է, քանի որ պատերազմի ելքը մեծապես կախված է պատերազմող երկներում առկա հասարակական տրամադրվածությունից։ ԱՄՆ-ի` Առաջին աշխարհամարտի մեջ մտնելուց հետո, 1917 թվականի ապրիլից մամուլում սկսում է աճել հակագերմանական քարոզչությունը։ Տեղեկատվության տարածման նույն սկզբունքով էին շարժվում Անտանտ դաշինքի մյուս երկրները ևս ։ Ինչպես նշում է Ս. Ի. Բեգլովը, «Անտանտի դաշնակիցները ձգտում էին տեսադաշտում պահել բոլոր նպատակները. հակառակորդին ու նրա թիկունքը, սեփական և դաշնակիցների լսարանը, ինչպես նաև` չեզոքներին» ։ Ստեղծվում էին մամուլի ղեկավարման հատուկ բաժիններ կառավարությունում։ ԱՄՆ կառավարությանը կից հանրային տեղեկատվության կոմիտեն 1917 թվականի մայիսից հրատարակում էր «Official bulletin» կառավարական տեղակագիրը, որի տպաքանակը պատերազմի ավարտին հասնում էր 118 հազար օրինակի ։ ԱՄՆ կառավարությունը լրագրության վրա ազդեցություն էր ունենում նաև երկրի ներսում։ Եվ չնայած որ գրաքննության գաղափարը խորապես հակասում է ամերիկյան լրագրության ավանդույթներին, ամերիկյան հիմնական օրենքներում այդ բառն առհասարակ չի օգտագործվում, ամերիկյան կառավարությունն Առաջին աշխարհամարտի տարիներին սահմանել էր պաշտոնական գրաքննություն։ Հատկապես խիստ գրաքննության տակ էին դրված տեղեկությունները պատերազմի դաշտից, ներառյալ` զինվորների նամակները։ Ռազմական նախարարությունը կարգավորում էր ռազմական թղթակիցների հետ կապված բոլոր հարցերը, չնայած նրանց իրավունք էր տրված «ճշմարտացիորեն» ներկայացնելու փաստեր բանակի վերաբերյալ, սակայն խստորեն արգելված էր «տեղեկություններ տրամադրել թշնամուն» ։ Առաջին աշխարհամարտի տարիներին, 1917 թվականի հունիսի 15-ից ԱՄՆ-ում գործել է «Լրտեսության մասին» օրենքը, որը քրեական պատասխանատվություն էր սահմանում «կառավարական արշավները ձախողելու» համար, իսկ 1918 թվականի մայիսին օրենք է ընդունվել «Խռովություններ սադրելու» վերաբերյալ։ Այդ ժամանակ էլ գրաքննություն է սահմանվել արտասահմանյան նամակագրության վերաբերյալ։ 1917 թվականի աշնանը փակվել է ձախ ուղղվածության գրական-հասարակական «Masses» ամսագիրը ։ ԱՄՆ կառավարության կողմից Առաջին աշխարհամարտում ձեռք բերված փորձն օգտագործվում է նաև հետագա հակամարտություններում ու պատերազմներում։ Այն դառնում է համընդհանուր ուսումնասիրության ու ընդհանրացման առարկա, ցույց է տալիս կառավարության քարոզչության դրական ու բացասական կողմերը երկրի ներսում և երկրից դուրս ։
ԽՍՀՄ տարիներին ռազմական լրագրության առանձնահատկությունն այն էր, որ ռազմական հակամարտությունների մասին գրում էին այն լրագրողները, ովքեր իրականում զինծառայողներ էին։ Նրանց ռեպորտաժները ենթարկվում էին խիստ գրաքննության։ 1992 թվականից սկսած` հետխորհրդային տարածությունում ռազմական կոնֆլիկտները մասսայաբար լուսաբանում էին քաղաքացիական լրագրողները, որոնք ներկայացնում էին ամենատարբեր լրատվամիջոցներ։ Ռազմական ղեկավարության փոխհարաբերությունները լրագրողների հետ շատ հաճախ բնորոշվում են որպես կողմերի ձգտումների չհամընկնումներ։ Մասնավորապես, ռազմական ղեկավարությունն առաջարկում է մամուլին առավել հարմար համագործակցություն, իսկ դրանք այս կամ այն պատճառով չեն բավարարում լրագրողներին։ Մամուլի ներկայացուցիչները ցանկանում են ղեկավարության մեջ տեսնել հասանելի, վստահելի, հավաստի և ժամանակային առումով հարմար տեղեկատվության աղբյուր այն թեմաների վերաբերյալ, որոնք հուզում են հասարակության լայն շերտերին։ Զինվորականներն էլ որպես կանոն լրագրողների համար սահմանում են իրենց վարքականոնները` ռազմական գործողությունների գոտիներում գտնվելիս։ Նրանք կարող են ստիպել լրագրողներին ստանալ անցագիր, հավատարմագիր, պահանջել նրանց գտնվել մեկ որոշակի վայրում։ Այդ ամենը կարող է բացատրվել ռազմական գաղտնիքի պահպանության անհրաժեշտությամբ կամ էլ` լրագրողների անվտանգությամբ։ Այդ իրավիճակում իր վարքագիծը որոշում է լրագրողը։ Նա կարող է լքել բանակի պատասխանատվության տակ գտնվող տարածքն ու գործել ըստ իր հայեցողության, կամ կարող է փորձել տեղեկատվություն հայթայթել` չնայած արգելքներին։ Շատ հաճախ ռազմական լրագրողի գործունեության ազատությունը կախված է այն երկրի ժողովրդավարության աստիճանից, որտեղ նա ապրում և աշխատում է ։
Կարծիքներ
Ռազմական լրագրության նշանակությունը հաճախ է ընդունվում քաղաքական գործիչների կողմից, սակայն հաճախ էլ քննադատության է ենթարկվում։
Քննադատության են ենթարկվում ժամանակակից բանակային մամուլի կենտրոնները Պարսից ծոցի պատերազմի ժամանակ. «Շատ լրագրողներ տանջվում էին տեղեկատվության պակասից և դժգոհություն էին արտահայտում մամուլի բանակային կենտրոններից։ BBC-ի թղթակից Փիթեր Հանթը բողոքում էր եթերում. «Մենք այս հեռավոր Քաթարում նորությունների ենք սպասում տեղի ունեցող գործողությունների մասին»։ Նրա գործընկեր Փոլ Ադամսը բրիֆինգների անցկացման փոքր սենյակն անվանել է «անհամապատասխան աշխատանքային տարածություն»։ Լրագրողներին հատկապես նյարդայնացնում էին գեներալ Վինս Բրուքսի բրիֆինգները։ Դրանից հետո ամերիկացի լրագրողները «պոկում էին իրենց մազերը` տեղեկատվության պակասից»» ։
Միջազգային իրավունքում
Հաագայի միջազգային կոնվենցիայի 13-րդ հոդվածի 2-րդ գլխով սահմանված է, որ «թերթի լրագրողները և թղթակիցները..., այն դեպքում, եթե առևանգվում են կամ գերի են ընկնում, օգտվում են ռազմագերիների իրավունքներից այն դեպքում, եթե ունեն իրենց բանակի ղեկավարության կողմից տրամադրված համապատասխան վկայականներ» ։ 1977 թվականի հունիսի 8-ին ընդունվել են հավելյալ արձանագրություններ ըստ Ժնևյան կոնվենցիայի։ Դրանցում ասվում է. «Որպես այդպիսին, լրագրողներն օգտվում են կոնվենցիաներով և այս արձանագրությամբ սահմանված պաշտպանությունից այն դեպքում, եթե նրանք չեն արել այնպիսի գործողություններ, որոնք անհամատեղելի չեն քաղաքացիական անձի իրենց կարգավիճակին»։ Այսպիսով, լրագրողները հավասարեցվում են քաղաքացիական բնակչությանը, օգտվում են դրա իրավունքներից, այդ թվում և` պաշտպանված լինելու իրավունքից, սակայն գերի ընկնելիս հավասարեցվում են ռազմագերիներին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լրագրողներ Կատեգորիա:Լրագրություն Կատեգորիա:Ռազմական թղթակիցներ
Հունգարա-սերբական հարաբերություններ
Պատմություն
1940 թվականի դեկտեմբերի 12-ին Հունգարիան ստորագրեց Հարավսլավիայի հետ հավերժական բարեկամության մասին պայմանագիրը, սակայն հետո մասնակցեց այդ երկիր Առանցքի երկրների ներխուժմանը, ինչը դարձավ Հունգարիայի վարչապետ Պալ Տելեկիի ինքնասպանության պատճառը ։ Հունգարիայի նախագահ Յանոշ Ադերը ելույթ է ունեցել Սերբիայի ժողովրդական Սկուպշչինայի առջև, որտեղ պաշտոնական ներողություն է խնդրել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ սերբերի ցեղասպանությանը հունգարացիների մասնակցության համար, այդ թվում՝ Նովի Սադի կոտորածի համար ։ Իր հերթին, 2014 թվականին Սերբիայի Հանրապետության ժողովրդական սկուպշչինան ուժը կորցրած է ճանաչել հունգարացի ժողովրդի հավաքական մեղքի մասին Հարավսլավիայի օրենքը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ կատարված հանցագործությունների համար ։
Առևտուր
Առևտրային հարաբերությունները կարևոր դեր են խաղում տնտեսության մեջ երկու երկրների համար։ 2015 թվականին Սերբիան եղել է Հունգարիայի ապրանքների արտահանման 18-րդ ամենակարևոր առևտրային գործընկերը և ներմուծման 26-րդ գործընկերը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սերբիայի երկկողմ հարաբերություններ Կատեգորիա:Հունգարիայի երկկողմ հարաբերություններ
Դրենաժ
Ցամաքուրդ, դրենաժ (drainage),  գյուղատնտեսական հողերի ցամաքեցման եղանակ՝ ստորգետնյա արհեստական ջրհոսքերի (դրեններ) միջոցով։ Կիրառվում է հավելուրդային խոնավություն ունեցող հողերը ցամաքեցնելու  (ցամաքեցման ցամաքուրդ),  աղակալած հողերը աղազերծելու  (աղազերծման ցամաքուրդ),  ծանր կավային հողերում գազափոխանակությունն ուժեղացնելու  (աերացիային ցամաքուրդ) համար։
Պատմություն
Կավե խողովակներով ցամաքուրդներ կիրառվել են մ․ թ․ 2000 տարի առաջ, Իրաքի և Սիրիայի այժմյան տարածքում, Հին Հռոմում։ Եվրոպայում (Ֆրանսիա, Մեծ Բրիտանիա) ցամաքուրդը սկսել են կիրառել XVII - XVIII դարերում, Ռուսաստանում՝ XIX դարի երկրորդ կեսին։ Մինչև Հոկտեմբերյան մեծ հեղափոխությունը ցամաքեցված հողատարածությունն (առանց Մերձբալթյան հանրապետությունների տարածքի) 2-3 հազար հա էր, 1956 թվականին ԽՍՀՄ - ում՝ 0,8 մլն հա, 1971 թվականին՝ ավելի քան 3,4 մլն հա, 1985 թվականին՝ 15,0 մլն հա։
Ըստ ձևի
Ցամաքուրդները լինում են բաց և փակ։ Բաց ցամաքուրդները տեղադրվում են մինչև 200 մ հեռավորության վրա՝ 1-2 մ խորությամբ, շեպերի 1 – 1,5 թեքվածքով, տարբեր տիպի առվափորիչներով։ Փակ ցամաքուրդները հիմնականում գետնաջրերի հեռացման համար են։ Այս դեպքում կառուցում են խրամներ, դրանց հատակին դնում տարբեր կառուցվածքներով ցամաքուրդներ և ծածկում հողով։ Ջրատար շերտից ջուրը հոսում է ցամաքուրդի մեջ, որի հետևանքով իջնում է ջրի մակարդակը։ Հեռավորությունը փակ ցամաքուրդների միջև 10-50 մ է (ըստ տեղական, երկրաբանական, հողային պայմանների)։
Ըստ նպատակի և նշանակության
Ըստ նշանակության ցամաքուրդները լինում են՝
Ոռոգելի հողերում կիրառում են հորիզոնական և ուղղաձիգ աղազերծման ցամաքուրդներ։ Առավել նպատակահարմար է հորիզոնական, համեմատաբար խորը (մոտ 3 մ) մշտական սիստեմատիկ խողովակային ցամաքուրդը, որը մելիորացման շրջանում լրացվում է 1 մ խորությամբ և 20-50 մ հեռավորությամբ բաց ջրանցքներով։ Աղակալած ոռոգվող հողերում ցամաքուրդները պետք է ստեղծեն գետնաջրերի անընդհատ արտահոսք և ջրափոխանակություն ջրատար շերտում, որի շնորհիվ ապահովվում է հողի արմատաբնակ շերտի և գետնաջրերի լրիվ աղազերծումը։
Հայաստանում
Հայաստանում ցամաքուրդներ կիրառում են Արարատյան դաշտի, Վարդենիսի, Գեղարքունիքի, Կալինինոյի, Լոռու մարզերի հողատարածքների հավելուրդային ջրերը հեռացնելու, հողերն աղազերծելու նպատակով։
Կատեգորիա:Դրենաժներ Կատեգորիա:Տեխնիկա Կատեգորիա:Ջրաբանություն Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն Կատեգորիա:Հիդրոտեխնիկա Կատեգորիա:Քաղաքացիական ճարտարագիտություն Կատեգորիա:Շինարարական տարրեր և կառուցվածքներ Կատեգորիա:Այգեգործություն Կատեգորիա:Հանքային գործ Կատեգորիա:Հիդրավլիկա Կատեգորիա:Ջրամշակում
Քորթնի Իթոն
Քորթնի Իթոն (Courtney Eaton, ), ավստրալիացի դերասանուհի և ֆոտոմոդել։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1996 թվականի հունվարի 6-ին Արևմտյան Ավստրալիա նահանգի Բանբերի քաղաքում։ Ավարտել է Բանբերիի գիմնազիան ։
Աշխատել է «Vivien’s Model Management» մոդելային գործակալությունում  ։
2014 թվականին եղել է ավստրալիական «AACTA» մրցանակի հանձնման հաղորդավարներից մեկը ։
Նրա դերասանական առաջնաելույթը տեղի է ունեցել 2015 թվականին «Խելագար Մաքս․ զայրույթի ճանապարհը» ֆիլմում։ 2016 թվականին խաղացած դերի համար առաջադրվել է «Gold Derby Awards» մրցանակի «Լավագույն դերասանական անսամբլ» անվանակարգում ։
2016 թվականին լույս է տեսել նրա մասնակցությամբ «Եգիպտոսի աստվածները» ֆիլմը ։
2018 թվականին նկարահանվել է «Կարգավիճակը թարմացված է» ֆիլմում։
Անձնական կյանք
2012-2015 թվականներին հանդիպել է ավստրալիացի ֆուտբոլիստ Քայլում Ռիչարդսոնի հետ։ 2015-2017 թվականներին Քորթնին հանդիպել է դերասան և R5 խմբի մենակատար Ռոսս Լինչի հետ  ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունվարի 6 ծնունդներ Կատեգորիա:1996 ծնունդներ Կատեգորիա:Ավստրալիացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ավստրալիացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Ավստրալիացի մոդելներ
Հեծան
Հեծան, գլխավորապես ծռման տակ աշխատող, սովորաբար չորսուի տեսքով կառուցվածքային տարր։ Lայնորեն օգտագործվում է շինարարության և մեքենաշինության մեջ. շենքերի, կամուրջների, ուղանցների, մեքենաների, հաստոցների կոնստրուկցիաներում։ Հեծանների սխեմաներ պատրաստվում է հիմնականում երկաթբետոնից, մետաղից և փայտից։ Ըստ հենարանների թվի և հենարանային միակցումների բնույթի տարբերում են միահենամեջ, բազմահենամեջ, բարձակային, ամրակցած ծայրերով, խզովի, անխզովի, իսկ ըստ լայնական հատվածքի՝ ուղղանկյունաձև, տավրային, երկտավրային, արկղաձև հեծաններ։ Հեծանը կարող է ունենալ հաստատուն կամ փոփոխական չափերով հատվածքներ, որը կատարվում է հեծանի զանգվածը փոքրացնելու համար։ Տարբերում են հիմնական (երկայնական) և օժանդակ (լայնական) հեծաններ։ Երկայնական և լայնական հեծանների համակարգն անվանում են հեծանավանդակ։ Երկաթբետոնե հեծանները պատրաստվում են միաձույլ (հիմնականում բազմահենամեջ՝ անխզովի, ուղղանկյունաձև կամ տավրային հատվածքով) և հավաքովի (առավելապես միահենամեջ՝ ուղղանկյունաձև, տավրային, երկտավրային և այլ հատվածքներով)։ Մետաղական հեծանները գլխավորապես կիրառվում են մեծ բեռնվածքների դեպքում։ Առավել արդյունավետ են երկտավրային և արկղաձև հատվածքով մետաղական հեծանները։
Փայտե հեծանները (միահենամեջ և խզովի կոնստրուկցիաների տեսքով) ծառայում են սովորաբար ոչ մեծ հենամեջեր ծածկելու համար։ Դրանք պատրաստվում են տախտակներից, չորսուներից, գերաններից։
Կատեգորիա:Շինարարական նյութեր‏‎
Փոքր Մորյանկա
Փոքր Մորյանկա (Малая Морянка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կալինինգրադի մարզում և Գուրևսկի շրջանում։ Գետաբերանը տեղակայված է Կուրիշի ծոցի ափին։ Գետի երկարությունը 17 կմ է, ավազանի տարածքը 36,6 կմ2 է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Բալթյան ավազանային շրջանին, գետային ավազանը Բալթիկ ծովի ավազանն է Կալինինգրադի մարզում՝ առանց Նեման և Պրեգոլյա գետերի, ենթաավազանը՝ բացակայում է։ Գետի ջրատնտեսային տեղամասը Նեման գետն է և Բալթիկ ծովի ավազանը։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Լևոն Թադևոսյան (այլ կիրառումներ)
Լևոն Թադևոսյան կարող է նշանակել.
Արտակ Օհանյան (Գուսան)
Արտակ Նիկոլայի Օհանյան, արցախյան պատերազմի Մեծն Տիգրան աշխարհազորային գնդի մարտիկ, վաշտի հրամանատար, Աֆղանական պատերազմի մասնակից։ Հայրենանվեր գործունեության համար արժանացել է Հայաստանի հանրապետության արիության մեդալի կոչման։ Արտակին կոչել են գուսան գրած բանաստեղծությունների ու երգերի համար։
Կենսագրություն
Արտակ Նիկոլայի Օհանյանը ծնվել է 1962 թվականի հունիսի 1-ին ՀՍՍՀ Մարտունու շրջանի Վարդենիկ գյուղում, աշխատավորի ընտանիքում։ 1979 թվականին ավարտել է տեղի թիվ 3 միջնակարգ դպրոցը, որը 2005 թվականին վերանվանվել է Արտակ Օհանյանի անվան թիվ 3 միջնակարգ դպրոց։ 1980-1982 թվականներին մասնակցել է Աֆղանստանում տեղի ունեցող մարտերին, որտեղ 1981 թվականին ծանր վիրավորվել է, իսկ 1982 թվականին արդեն զորացրվել։ Մինչև 1988 թվականը աշխատել է հայրենի գյուղի կոլտնտեսությունում և մանկապարտեզում՝ որպես տնտեսվար։
Árstíðir
Árstíðir (անգլերեն։ Seasons ) - իսլանդական ինդի ֆոլկ-ռոք/կամերային փոփ խումբ է։ Խմբի անունը իսլանդերենից թարգմանաբար նշանակում է տարվա եղանակներ։ Խմբի հիմնական բնորոշիչներից մեկը ձայնային հարմոնիան է, քանի որ բոլոր անդամները երգում են։
Արտակ Օհանյան (Գուսան)
Կենսագրություն
1991 թվականի փետրվարին արդեն մասնակցել են Գորիս–Կոռնիձոր, Խնձորեսկ, Հարթաշեն, Շուռլուխ, Շինուհայր, իսկ ապրիլին՝Շահումյանի շրջանի Էրքեջ գյուղերի ինքնապաշտպանական մարտերին։ 1991 թվականի մայիսի 3-ին Արտակը, երբ արդեն վաշտի հրամանատար էր, իր վաշտով ներխուժել է շրջափակված Գետաշեն և այնտեղից դուրս բերել թվով 37 երեխաների և ՀՀ գերագուն խորհրդի պատգամավոր Իգոր Մուրադյանին։ Հունիս ամսից շարունակել է մասնակցել Էրքեջ, Մանաշիդ, Բուզլուխ, Գյուլիստան և Վերիշեն գյուղերի թեժ մարտերին։