cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ռոբերտ Քոչարյան
Արցախի նախագահ (1994-1997)
1994 թվականի դեկտեմբերի 21-ին Արցախի Գերագույն խորհրդի որոշմամբ Արցախում մտցվում է նախագահական կառավարման ինստիտուտ, իսկ դեկտեմբերի 24-ին Արցախի Հանրապետության Գերագույն խորհրդի որոշմամբ Ռոբերտ Քոչարյանը երկու տարվա ժամկետով ընտրվում է Արցախի նախագահ ։ Առաջնային խնդիրներն էին էլեկտրական, ջրային ու ճանապարհային՝ նախկինում Ադրբեջանի հետ սերտաճաց ու ջախջախված համակարգերի վերակառուցում՝ կապելով այն Հայաստանի հետ, տնտեսության վերականգնում ու արտասահմանից գումարների ներգրավում, բանակի ամրապնդումը, սահմանագծին լոգիստիկ համակարգի, հակատանկային ու խրամատային ցանցի կառուցում, և այլն։ 1994 թվականի դեկտեմբերի Ռոբերտ Քոչարյանը Լևոն Տեր-Պետրոսյանին հայտնել է, որ հնարավոր չի համարում Արցախի տնտեսության զարգացման մասին լուրջ խոսելը՝ չունենալով Հայաստանը ու Արցախը կապող կառուցված ճանապարհ։ Ստանալով դրական պատասխան, սակայն չունենալով անհրաժեշտ գումարներ Հայաստանի բյուջեում, նպատակ է դրվում Հայաստանի համահայկական հիմնադրամի առաջ։ Մի քանի տարվա ընթացքում դեռևս խորհրդային տարիներին աղետալի վիճակում գտնվող Ստեփանակերտ-Գորիս ավտոճանապարհը վերակառուցվում է։ Այնուհետև վերակառուցվում է նաև Արցախի Հյուսիս-հարավ ճանապարհը, որն ապահովում է ճանապարհ Ստեփանակերտից Մարտակերտ՝ չմոտենալով Ադրբեջանի հետ շփման գծին։
Այդ տարիներին Ռոբերտ Քոչարյանը բազմաթիվ այցեր է ունեցել դեպի Միացյալ Նահանգներ, Ֆրանսիա, Բրազիլիա, Արգենտինա, Ուրուգվայ, և այլն։ Բոլոր տեղերում հանդիպումներ էին տեղի ունենում տեղի ազդեցիկ կոնգրեսականների, սենատորների հետ, հայկական համայնքի ու նրանց ազդեցիկ ներկայացուցիչների հետ։ Իրականացվել են մի շարք նախագծեր Արցախի տարածքով մի շարք գյուղերի, դպրոցների, ենթակառուցվածքային համակարգերի վերականգնման ուղղությամբ։
Հայաստանի վարչապետ (1997-1998)
1996 թվականի սեպտեմբերի 22-ի նախագահական ընտրություններից հետո Լևոն Տեր-Պետրոսյանը բավական խնդրահարույց հաղթանակ է տանում։ Վարչապետի պաշտոնում նշանակված Արմեն Սարգսյանը պաշտոնավարելուց մոտ մեկ ու կես ամիս անց վերադառնում է Մեծ Բրիտանիա, ու մի քանի ամիս Հայաստանի նախագահը իրականացնում է նաև վարչապետի լիազորություններն ու վարում կառավարության նիստերը։ 1997 թվականի մարտին Վազգեն Սարգսյանն ու Սամվել Բաբայանը ժամանում են Ռոբերտ Քոչարյանի գրասենյակ, ու Բաբայանի աջակցությամբ Վազգեն Սարգսյանը հայտնում է Քոչարյանին, որ նրան որոշել են առաջադրել որպես Հայաստանի վարչապետ։ Սարգսյանը ներկայացնում է Հայաստանի տնտեսության աղետալի վիճակը, վիճակագրական տվյալներ, ամիսներով չվճարված աշխատավարձեր ու թոշակներ, ու պնդում է, որ բոլորը համակարծիք են պաշտոնում առաջադրել հենց իրեն։ Մինչ համաձայնությունը տալը Քոչարյանը մեկնում է Երևան ու Լևոն Տեր-Պետրոսյանին առաջադրում է մի շարք պայմաններ, որոնցից էր լիարժեք անկախությունը իրեն վստահված ոլորտներում, ինչպես նաև աջակցություն ՀՀ Ազգային ժողովում ներկայացվելիք օրենսդրական առաջարկների ընդունման հարցում։ Տեր-Պետրոսյանը համաձայնվում է՝ հավելելով, որ ԱԺ խոսնակ Բաբկեն Արարքցյանը կօգնի Ազգային ժողովի հետ հարաբերություններում, որտեղ Քոչարյանը գրեթե ոչ մեկի չէր ճանաչում։ Չնայած ընտանիքի՝ կնոջ, երեխաների ու մոր դեմ լինելուն՝ Ռոբերտ Քոչարյանը համաձայնվում է ստանձնել Հայաստանի վարչապետի պաշտոնը։ Իր նշանակումը տեղի է ունենում 1997 թվականի մարտի 20-ին։
Աշխատանքի սկզբի ամիսները Ռոբերտ Քոչարյանը նկարագրում է որպես մղձավանջային․ նրանից սպասում էին հրաշք, մինչ տնտեսական անկումը զգալի էր։ Բյուջեն դատարկ էր, իսկ չվճարված աշխատավարձերի պարտքերը հասնում էին մեկ տարվան։
Հարկային քաղաքականություն
Հարկահավաքության ոլորտում խառնաշփոթ էր, ու պարզվեց գործարարների մեջ բազմաթիվ էին այնպիսիք, ովքեր ունենալով ազդեցիկ բարեկամություն կամ կապեր, չէին վճարում հարկեր ընդհանրապես։ Մինչև նույն տարվա օգոստոս՝ 5 ամիս անց, միայն հարկահավքության ոլորտում կարգապահություն հաստատելու արդյունքում հնարավոր եղավ փակել աշխատավարձերի ու թոշակների ողջ չվճարված պարտքը՝ չավելացնելով հարկային բեռը։
Կասկածելի վարկային նախագծերի սառեցում
Սառեցվում են մի շարք կասկածելի ու ոչ բավարար կերպով հաշվարկած նախագծեր, որոնցից երեքը Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկի (ՎԶԵԲ) ֆինանսավորմամբ։ Մի շարք վարկային գծերով միջոցների հափշտակման մեղադրանքով հարուցվել են քրեական գործեր։
Վաուչերային սեփականաշնորհման կասեցում
Ռոբերտ Քոչարյանի կառավարությունը հրաժարվում է մինչ այդ Հրանտ Բագրատյանի կառավարության կողմից նախաձեռնած վաուչերային սեփականաշնորհման համակարգից։ Թվացյալ լավ գաղափարը՝ տալ յուրաքանչյուր մարդու հավասար հնարավորություններ դառնալ սեփականաշնորհվող օբյեկտների սեփականատեր, փաստացի ձախողվել էր․ շատերը իրենց վաուչերները վաճառում էին զգալի էժան գներով՝ ստանալու գոնե ինչ որ գումար, իսկ վաուչերները գնում էին փող ունեցողները, նախկին ցեխավիկները, տնօրենները, ՀՀՇ-ի ակտիվիստները, ովքեր կարճ ժամանակում բազմապատկում էին իրենց ունեցվածքը։
Ներդրումների ներգրավում
Նախորդ տարիներին սեփականաշնորհման ողջ գործընթացը արժեզրկվել էր․ նախկինում գործող արդադրությունների ղեկավարներ գտնում էին ավելի ձեռնտու իրենց արտադրությունը մաս-մաս վաճառելու, քան գումարներ ներդնելու, որոնք մեծ առումով չկային։ Այդ օրերին հնարավոր է եղել առաջին լուրջ արտասահմանյան ներդրողներին ներգրավել Հայաստան՝ սեփականաշնորհելով Արարատի կոնյակի գործարանը, Արմենիա ու Անի հյուրանոցները։ Ֆրանսիայից ու ԱՄՆ-ից ժամանած նոր սեփականատերերի առաջ դրվում էր պայման կենդանացնել ճգնաժամի մեջ գտնվող կազմակերպությունները նաև լուրջ ներդրումներ անելով։
Սոցիալական նպաստների նոր համակարգ
Ռոբերտ Քոչարյանի կառավարությունը վերանայվեց Հայաստանում խորհրդային տարիներին գործող սոցիալական նպաստների համակարգը։ Ներդրվեց հասցեական նպատային համակարգը, ընտանեկան նպաստների համակարգը։ Այդ պատճառով որոշվեցին աղքատության սահմանման մեթոդաբանությունը ու դրանց կարգավորման մեխանիզմները։ Փաստացի նպաստային համակարգը Հայաստանում բարեփոխվեց ԱՊՀ երկրների մեջ առաջինը։
Էներգետիկ ոլորտ
Էներգետիկ ոլորտի ֆինանսական վիճակը, չնայած վերագործարկված ատոմակայանի, օրեցօր վատանում էր։ Գազ ու էլեկտրականություն գողանում էին զանգվածաբար։ Երկրի հսկայական տարածք գազաֆիկացված չէր։ Հրավիրվում են «Գազպրոմ» ու «Իտերա» ռուսական ընկերությունների առաջարկվել էր Հայաստանում նոր ձեռնարկություն ստեղծել՝ գործող ցանցի հիման վրա, որտեղ վերջիններս իրենց մասնաբաժինը պետք է վճարեին գազի մատակարարմամբ։ «Գազպրոմ» ընկերության նախագահ Ռեմ Վյախիրևի հետ Երևանում տեղի ունեցած ծանր բանակցությունների արդյունքում հնարավոր է եղել գալ ընդհանուր հայտարարի։
Իշխանափոխություն
1997 սեպտեմբերի 26-ին կազմակերպած ասուլիսի ընթացքում Լևոն Տեր-Պետրոսյանը հայտարարում է, թե Հայաստանը պետք է հրաժարվի Արցախից լավ ապրելու համար։ Նույն միտքը նա հայտնում է կառավարության անդամներին՝ հանդիպելով լուրջ դիմադրության այդ օրերին Պաշտպանության նախարար Վազգեն Սարգսյանի, վարչապետ Ռոբերտ Քոչարյանի ու Ազգային անվտանգության ծառայության ղեկավար Սերժ Սարգսյանի կողմից։ Դեկտեմբերին Ռոբերտ Քոչարյանը ստանում է հրավեր Ֆրանսիայի նախագահ Ժակ Շիրակից, ով իրեն հայտնել է, որ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը համաձայնվել է հակամարտության փուլային լուծմանը, սակայն նեղսրտել է, որ իր ղարաբաղցի վարչապետը, ով մինչ այդ Արցախի նախագահ է եղել, կտրականապես դեմ է։ Քոչարյանը Շիրակին քարտեզի վրա ցույց է տվել, որ նախկին ԼՂԻՄ նախկին հարակից շրջանները Ադրբեջանին առաջին փուլում հետ հանձնելու արդյունքում մոտ 20 կիլոմետրանոց շփման գիծը վերածվելու է 220 կիլոմետրի, որը պահելը Արցախի համար անհնարինին մոտ բան է։ Ավելին՝ այդ զիջումից հետո Ադրբեջանի համար չփազանց մեծ կլինի գայթակղությունը նոր պատերազմով արագ խնդիրը լուծել իր օգտին։ Ժակ Շիրակը այլևս չի վիճել։ Նույն միտքը Տեր-Պետրոսյանը կրկնել է նաև 1998 թվականի տարեսկզբին տեղի ունեցած Ազգային անվտանգության խորհրդի նիստում։ Ռոբերտ Քոչարյանը, Վազգեն Սարգսյանն ու Սերժ Սարգսյանը կտրուկ դեմ էին։ Անսպասելի կերպով Տեր-Պետրոսյանը առաջարկ է ներկայացրել ամբողջ պատասխանատվությունը թողնել դեմ կանգնողների վրա, իսկ ինքը գործերին չխառնվի՝ ստանալով անգլիական թագուհու կարգավիճակ։ Այդ առաջարկը մերժվել է, քանի որ սահմանադրությամբ նախագահը բավական մեծ լիազորություններ ուներ, ու ի պատասխան ներկայացրել են պայման․ կամ թող նախագահը իրենց բոլորին աշխատանքից ազատի կամ ինքը հրաժարական տա։ Մի քանի օր անց Լևոն Տեր-Պետրոսյանը Ազգային հեռաուստատեսությամբ ելույթում հայտարարեց իր հրաժարականի մասին։ Վազգեն Սարգսյանը, Ռոբերտ Քոչարյանն ու Սերժ Սարգսյանը առաջարկել են Սահմանադրական դատարանի նախագահ Գագիկ Հարությունյանին ստանձնել նախագահի պարտականությունները, սակայն վերջինս հրաժարվել է։ Ըստ 1995 թվականին ընդունված սահմանադրության՝ Հայաստանի նախագահը պետք է 10 տարի բնակված լիներ Հայաստանում, իսկ այդ կետին համապատասխանում էր Վազգեն Սարգսյանը, ով կտրուկ դեմ է արտահայտվել, ու առաջարկել Ռոբերտ Քոչարյանին լինել նախագահ։ Վերջինս պնդել է որ սահմանադրության այդ կետը առաջացնելու է լեգիտիմության հարց, սակայն մոտակա օրերին Վազգեն Սարգսյանը մի խումբ իրավաբանների հետ խորհրդակցելուց հետո Քոչարյանին ներկայացրել է, որ հաշվի առնելով 1989 թվականի ԼՂԻՄ ու Հայաստանի ՍՍՀ միավորման մասին որոշումը, որտեղ նշվում է, որ Հայաստանի ՍՍՀ քաղաքացիների բոլոր իրավունքները կիրառվում են նաև ԼՂԻՄ բնակչության վրա, լեգիտիմության հարց լինել չի կարող ։ 1998 թվականի մարտի 30-ին արտահերթ նախագահական ընտրություններում Ռոբերտ Քոչարյանն ընտրվել է Հայաստանի Հանրապետության նախագահ ։
Ընտրվելուց հետո մի շարք քաղաքական ուժեր՝ ներառյալ ՀՀՇ տարիներին ընդդիմադիր Հայաստանի դեմոկրատական կուսակցությունը, ՍԻՄ կուսակցությունը և այլք, դիմում են Քոչարյանին քաղաքական, իրավական և բարոյական գնահատական տալ ՀՀՇ իշխանության տարիների գործունեությանը։ Սակայն Քոչարյանը հրաժարվում է՝ ասելով բառացի․ «Եթե այդպես վարվենք, ապա ամբողջ երկրով մեկ կախաղաններ պետք է լինեն» ։
Հայաստանի վարչապետ է նշանակվում Արմեն Դարբինյանը, ով մինչ այդ եղել էր Էկոնոմիկայի ու ֆինանսների նախարար։
Տնտեսություն
Տեր-Պետրոսյանի հրաժարականից հետո բազմաթիվ գործարարներ ու ՀՀՇ-ի մերձավոր շրջանակների ներկայացուցիչներ հեռանում են Հայաստանից՝ ենթադրելով սեփականության վերաբաշխում նոր իշխանությունների կողմից, սակայն ՀՀՇ-ն հետապնդումների չի ենթարկվում։ Ռոբերտ Քոչարյանը փոխանցում է նաև Ֆրանսիայում ապաստանած գործարար Խաչատուր Սուքիասյանին վերադառնալ Հայաստան ու շարունակել իր գործունեությունը, ինչը և վերջինս անում է ։
Տնտեսության ոլորտում փորձ է արվել նախ վերականգնել նախկին արյունաբերական ճյուղերը, որոնց մեջ ներգրաված մասնագետները դեռևս մեծ թիվ էին կազմում։ Հանդիպումներ են կայացվում ոսկերչական ու ադամանդագործության ոլորտի մասնագետների հետ։ Մոսկվայից գտնում են նախկինում գործող Ոսկերչական գործարանի տնօրենին։ Ոլորտում մի շարք օրենսգրական կարգավորումներ են արվում, վերացվում են ակցիզային պարտականությունները, ինչպես նաև խորհրդային շրջանից մնացած պարտադիր ստուգումները իրավապահների կողմից։ Օրենքում փոփոխություններ կատարելուց ու ոլորտի ազատականացման արդյունքում, ինչպես նաև Ռուսաստանի հետ միջպետական համաձայնագրի արդյքում հաջողվում է ստորագրել ռուսական մենաշնորհային «Ալռոսա» ընկերության հետ ադամանդների ներկրման պայմանագիր՝ 5 տարի ժամկետով, որոնք պետք է երեսակվեին Հայաստանում։ Հայաստան է մուտք գործում հնդկական խոշոր «Ռոզի Բլյու» ընկերությունը, իսկ ալմաստի գործարանը գնում է իսրաելական գործարար Լև Լիվաևը ու ամբողջ ծավալով վերագործարկում այն։ Կարճ ժամանակ անց ոսկերչական ոլորտում բազմաթիվ մանր ու միջին ընկերություններ են բացվում։ Մի քանի տարիների ընթացքում ոլորտում զբաղված էին արդեն մի քանի հազար մարդ, իսկ ալմաստի երեսակման տարեկան ծավալը 20 միլիոնից հասնում է 250 միլիոն դոլարի ։
Դավոսի միջազգային ֆորում կատարած Քոչարյանի առաջին այցելության ընթացքում շվեյցարական գործարարների հետ պայմանավորվածություն է ձեռք բերվում գյուղատնտեսական ապրանքների վերամշակման 4 հոսքագիծ Հայաստան բերելու վերաբերյալ։ Հաջորդ տարի իրացվում է Հայաստանի լոլիկի ողջ բերքը։ Վերամշակված լոլիկի մեծ մասը իտալական ընկերությունների հետ պայմանավորվածության արդյունքում արտահանվում է Իտալիա։ Օրենսդրական փոփոխություններ են կատարվում գորգագործությունն ու կարի արտադրությունը խթանելու ուղղությամբ, ինչպես նաև զարգացնելու ռազմարդյունաբերության ոլորտը։
Բանկային ոլորտ
Նախորդ տարիներին բանկերը մեծ թվով հիմնականում պետական պարտատոմսեր էին գնում 30-35% տոկոսով, ֆինանսների նախարարությունն էլ գումարները հիմնականում ներդնում էր բյուջեի պակասուրդը փակելու։ Տնտեսության մեջ բանկերը մեծ գումարներ չէին մուտքագրում վարկերի կամ այլ տեսքով։ Ազդեցության վարչական ու շուկայական մեխանիզմենրի համադրումով նվազեցվում են ոչ ռիսկային արժեթղթերի տոկոսադրույքները, ինչը ստիպում է բանկերին ավելի լավ պայմաններ ապահովել բիզնեսի վարկավորման համար։ Նվազեցվում են պետական ստուգումները բիզնեսներում, որոնք գործարարները նշում էին, որպես գործունեությունը խաթարող գործոններից մեկը։ Գործարարներին ապահովելու համար դատախազությունը զրկվում է ընդհանուր հսկողության գործառույթից, որը Խորհրդային տարիներից սկսած թույլ էր տալիս ստուգել, արգելափակել ու պատժել անցանկալի որևէ մեկի։ Ստուգումները մնում են միայն Հարկային ու Մաքսային մարմինների լիազություններում։ Նախագահական վերահսկողության ծառայությունն էլ թիրախավորվում է պաշտպանելու մանր ու միջին բիզնեսները տարբեր մակարդակի չինովնիկներից ու ուժայիններից։
Համախառն ներքին արդյունք
Մի շարք տնտեսական բարեփոխումների արդյունքում 1998 թվականին գրանցվեց մինչ այդ Հայաստանում ՀՆԱ ամենաբարձր աճը՝ 7.3%։ Նույն թվականին Ռուսաստանում արձանագրված դեֆոլթի արդյունքում հաջորդ տարի ՀՆԱ-ի աճը եղավ 3.3%, ինչից հետո հիմնականում աճում էր՝ Քոչարյանի ղեկավարման վերջին տարում՝ 2007 թվականին հասնելով 13.9% :
Արտաքին քաղաքականություն
Ընտրման առաջին տարում ընդունվում է ազգային անվտանգության նոր հայեցակարգը, որում նշվում է կոմպլեմենտարիզմի սկզբունքը որպես արտաքին քաղաքականության հիմնաքար։ Կոմպլեմենտարիզմ եզրույթը առաջարկում է նորանշանակ Արտաքին գործերի նախարար Վարդան Օսկանյանը ։ Հայեցակարգի մեջ է ներառվում նաև Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչումը, ինչից հետո Քոչարյանը իշխանության տարիներին ցեղասպանությունը քննադատող բանաձևեր ու օրենքներ են ընդունում Արգենտինան (2004, 2005, 2006, 2007), Բելգիան (1998), Գերմանիան (2005), Իտալիան (2000), Լեհաստանը (2005), Լիբանանը (1997, 2000), Լիտվան (2005), Կանադան (2002, 2004, 2006), Նիդերլանդները (2004), Շվեդիան (2000), Շվեյցարիան (2003), Չիլին (2007), Ռուսաստանը (2005), Սլովակիան (2004), Սլովենիան (2004), Վատիկանը (2000), Վենեսուելան (2005), Ուրուգվայը (2004), Ֆրանսիան (1998, 2000, 2001, 2006), Եվրոպական միությունը (2000, 2002), Արդարադատության միջազգային կենտրոնը (2002), Ցեղասպանագետների միջազգային ընկերակցությունը (2007), Եվրոպայի խորհուրդը (1998, 2001), Մարդու իրավունքների միացյալ հանձնախումբը (1998), առանձին պետությունների շրջաններ ու համայնքներ։ 2001 թվականի հունվարի 25-ին Հայաստանը անդամակցում է Եվրոպայի խորհրդին, որին անդամակցելու հայտ էր ներկայացրել 1996 թվականին ։ Անդամակցման պաշտոնական արարողությանը նպատակով 2001 հունվարին Ռոբերտ Քոչարյանը այցելում է Սթրասբուրգ ։ 1999 ու 2001 թվականներին Հայաստան է այցելում ԵԽ նախագահ լորդ Դեյվիդ Ռասըլ Ջոնսթոնը ։
1999 թվականի ապրիլին, 2000 թվականի հունիսին ու 2001 թվականի ապրիլին Ռոբերտ Քոչարյանը այցելություններ է իրականացնում ԱՄՆ։ 2000 թվականի հունիսի 27-ին հանդիպել ԱՄՆ նախագահ Բիլ Քլինթոնի, փոխնախագահ Ալբերտ Գոռի ու այլ բարձրաստիճան պաշտոնյաների հետ ։ 2001 թվականին Հայաստան է այցելում ԱՄՆ Պաշտպանության քարտուղար Ջեյմս Ռամսֆիլդը, իսկ 1999 ու 2004 թվականներին ԱՄՆ Պետքարտուղարի տեղակալներ Սթրոբ Թալբըթը ու Ռիչարդ Արմիթիջը։ 2000 թվականի հունիսի 30-ին ու 2001 թվականի փետրվարի 12-16-ը Ռոբերտ Քոչարյանը կատարում է այց Ֆրանսիա։ 2001 թվականի հունվարի 18-ին Ժակ Շիրակը ստորագրում է Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող օրենք ։
Ազգային Ժողովի ընտրություններ (1999)
1999 թվականի Ազգային ժողովի ընտրություններին ընդառաջ Պաշտպանության նախարար Վազգեն Սարգսյանը, ով Աշոտ Նավասարդյանի մահից հետո գլխավորում է Հայաստանի Հանրապետական Կուսակցությունը, հայտնում է Ռոբերտ Քոչարյանին, ով իր հերթին որևէ կուսակցության հարելու ցանկություն չուներ, սակայն աջակցում էր Վազգեն Սարգսյանին, հիմնական ընդդիմադիր թեկնածու Կարեն Դեմիրճյանի հետ դաշինք ստեղծելու ցանկության մասին։ Մոտ մեկ ամիս հեռակա բանակցություններից հետո Դեմիրճյանը ցանկություն է հայտնում զրուցել Քոչարյանի հետ՝ ստանալու երաշխիքներ, որ միասին ընտրություններին մասնակցելուց հետո Վազգեն Սարգսյանը կկատարի միասին իշխանություն ձևավորելու խոստումը։ Հանդիպում են Գագիկ Հարությունյանի կառավարական առանձնատանը, որտեղ Քոչարյանը Վազգեն Սարգսյանի անունից կրկին տալիս է իր երաշխիքները։ Հանդիպման ընթացքում Դեմիրճյանը ու Սարգսյանը որոշում են, որ վերջինս կստանձնի վարչապետի, իսկ Կարեն Դեմիրճյանը՝ Ազգային Ժողովի նախագահի պաշտոնը։ Միասին մասնակցելով «Միասնություն» դաշինքը հավաքում է 41% ձայն ու ձևավորում կառավարություն։
Պողոս Պողոսյանի սպանություն
Վրաստանի Նինոծմինդա շրջանի բնակիչ Պողոս Պողոսյանը սպանվել է 2001 թվականի սեպտեմբերի 24-ին Երևանի «Առագաստ» սրճարանում։ Նա սպանվել է այդ պահին գործող նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի թիկնապահների կողմից ծեծվելու արդյունքում ։ Ականատեսների վկայությամբ ծեծի պատճառ էր հանդիսացել Պողոսյանի կողմից նախագահին ուղղված ողջույնի ձևը՝ «Բարև Ռոբ» ։ Չնայած այն հանգամանքին, որ որոշ վկաների պնդմամբ ծեծին մասնկացել էին մի քանի մարդիկ, Քոչարյանի թիկնազորի միայն մեկ անդամի՝ Աղամալ Հարությունյանի նկատմամբ դատարանը ներկայացրեց մեղադրանք և նրան դատապարտեց 1,5 տարվա պայմանական ազատազրկման՝ «անզգույշ սպանություն» հոդվածով ։ Այս դատավճիռը առաջացրեց հանրության և Մարդու իրավունքների պաշտպանության որոշ միջազգային կազմակերպություններ խիստ դժգոհությունը, որոնք մեղադրեցին նախագահ Քոչարյանին հանցագործության մեղավորներին հովանավորելու մեջ ։
Հայաստանի նախագահ (2003-2008)
2003 թվականի մարտի 5-ին Ռոբերտ Քոչարյանը վերընտրվել է Հայաստանի նախագահի պաշտոնում։
Արտաքին քաղաքականություն
2013 թվականի մայիսի 16-ին Հայաստանը ստանձնում է Եվրոպայի Խորհրդի Նախարարների կոմիտեի նախագահությունը կես տարի ժամկետով։ 2005 ու 2007 թվականներին Հայաստան է ժամանել ԵԽԽՎ նախագահ Ռենե վան դեր Լինդենը, իսկ 2007 թվականի նոյեմբերին ԵԽ գլխավոր քարտուղար Թերի Դևիսը։ 2004 թվականի հունիսին ու 2005 թվականի մայիսին Ռոբերտ Քոչարյանը այցելում է Եվրոպայի Խորհուրդ ։
2006 թվականի սեպտեմբերի 29-ից հոկտեմբերի 1-ը Հայաստան է այցելում Ժակ Շիրակը ։
2008 թվականի մարտի 1
2008 թվականին տեղի ունեցած Հայաստանի նախագահական ընտրություններից հետո բնակչության մի զգալի հատված, համաձայն չլինելով նախագահական ընտրությունների հրապարակված տվյալներին, որոնց համաձայն նախագահի պաշտոնում ընտրվել է Սերժ Սարգսյանը, նախագահի թեկնածու Լևոն Տեր-Պետրոսյանի գլխավորությամբ սկսում է շուրջօրյա բողոքի հանրահավաքներ։ 10 օր անց՝ մարտի 1-ի առավոտյան ժամը 6։30-ին ոստիկանական ուժերի ստորաբաժանումները հարձակում են սկսում Ազատության հրապարակում տեղադրված վրաններում քնած շուրջ 700-1000 մարդկանց վրա։ Այդ ընթացքում տեղի են ունենում բախումներ, որոնց ժամանակ տարբեր աստիճանի մարմնական վնասվածքներ են ստանում տասնյակ քաղաքացիներ։ Առավոտյան ժամը 11։00–ին Ազատության հրապարակը ամբողջությամբ գտնվում էր ոստիկանական ուժերի վերահսկողության ներքո, իսկ ցուցարարները Հյուսիսային պողոտայով ու հարակից փողոցներով տեղափոխվել էին Շահումյանի անվան հրապարակ։ Այստեղ կարճ ժամանակում նրանց են միանում տասնյակ հազարավոր քաղաքացիներ, որոնք հասարակական տրանսպորտից ու շինարարական պարագաներց արագորեն բարիկադներ են կառուցում։ Ոստիկանների ու ցուցարարների միջև սկսվում են ընդհարումներ, որոնց ընթացքում ոստիկանական ուժերը կիրառում են տարբեր տեսակի հրազեն, իսկ ցուցարարները՝ քարեր, փայտե ու երկաթե ձողեր։ Մինչ երեկո տևած լոկալ ընդհարումները մութն ընկնելուն պես վերաճում են զանգվածային բախումների, որի ժամանակ հարյուրավոր ցուցարարներ ստանում են տարբեր աստիճանի մարմնական վնասվածքներ, հիմնականում հրազենային, մեկ տասնյակը՝ սպանվում, այդ թվում մեկ ոստիկան։ Մինչ այդ՝ արդեն երեկոյան, տեսնելով, որ իրավիճակը դուրս է գալիս ոստիկանության վերահսկողությունից, ու հնարավոր է ցուցարարները արդեն հայտնվեն նախագահական նստավայրի մոտ, դեռևս նախագահի պաշտոնը զբաղեցնող Ռոբերտ Քոչարյանը ելույթ է ունենում հեռուստատեսությամբ և երկրում հայտարարում արտակարգ դրություն 20 օր ժամկետով ։ Ըստ որոշ աղբյուրների՝ ուժային կառույցների կազմում էին ընդգրկվել նաև Հայաստանի իշխանամետ մեծահարուստների (Գագիկ Ծառուկյան, Սամվել Ալեքսանյան, Սուրիկ Խաչատրյան և այլն) անձնական թիկնապահական ստորաբաժանումները ։ Արդեն առավոտյան Հայաստանի Ոստիկանությանը, ՀՀ ԱԱԾ–ին, ՀՀ ԶՈՒ–ին ու նրանց կազմում ընդգրկված անձնական թիկնապահական ստորաբաժանումներին հաջողվել էր ցրել բողոքավոր ցուցարարներին։
Դատական գործընթաց
Օգոստոսի 13-ին վերաքննիչ դատարանը փոխեց Ռոբերտ Քոչարյանի խափանման միջոց կալանավորումը, և նա ազատ է արձակվել ։
Նոյեմբերի 15-ին Հայաստանի վճռաբեկ դատարանը մասնակի բավարարել է Հայաստանի գլխավոր դատախազ Արթուր Դավթյանի վճռաբեկ բողոքը, բեկանել է վերաքննիչ դատարանի որոշումը և գործն ուղարկել նույն վերաքննիչ դատարան նոր քննության ։ Դեկտեմբերի 7-ին վերաքննիչ դատարանը որոշել է, որ սահմանադրական կարգի տապալման մեջ մեղադրվող Ռոբերտ Քոչարյանը պետք է կրկին կալանավորվի ։
2021 թվականի մայիսին Ռոբերտ Քոչարյանը որոշում կայացրեց արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններին մասնակցել Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության և Վերածնվող Հայաստան կուսակցության հետ նախընտրական դաշինքով։ Նոր քաղաքական միավորը կոչվեց «Հայաստան դաշինք», որի ղեկավարումը ստանձնեց Ռոբերտ Քոչարյանը ։ Նախնական արդյունքներով Ռոբերտ Քոչարյանի Հայաստան դաշինք֊ը հավաքեց 21% ձայն զիճելով Նիկոլ Փաշինյան֊ի Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցությանը (53%)։
2022 թվականի ապրիլի 25֊ից Երևանում մեկնարկած զանգվածային ցույցերին մասնակցել է նաև Քոչարյանը սակայն ելույթներ չի ունեցել։ Հունիսի 14֊ին Իշխան Սաղաթելյանի «վաղվանից հավաքում ենք մեր վրանները» արտահայտությունից հետո, լրագրողների հետ հարց ու պատասխանի ժամանակ Քոչարյանը հայտարարել է,որ շարժումը չի մարել։
Սեպտեմբերի 28֊ի մամուլի ասուլիսում Քոչարյանը հայտարարեց,որ ինքը չի պատրաստվում հեռանալ քաղաքականությունից։
Քոչարյանի ընտանիքը
Ամուսնացած է, ունի երեք զավակ և 7 թոռնիկ՝ Բելլա, Անի, Էմմա, Ռոբերտ, Միքայել, Դավիթ և Զաբել։
Մայրը
Էմմա Արսենի Օհանյան
Ծնվել է 1926 թվականին ԽՍՀՄ ԱԽՍՀ ԼՂԻՄ Հադրութ բնակավայրում։ Ավարտել է Երևանի անասնաբուժական ինստիտուտը։ Աշխատել է Լենինականի գիտափորձարարական բազայում, որպես գիտաշխատող, այնուհետև՝ Ստեփանակերտի տարածքային փորձարարական կայանում՝ ավագ գիտաշխատող։ Մահացել է 2015 թվականին։
Ռոբերտ Քոչարյանի կինը
Բելլա Լևոնի Քոչարյան
Ծնվել է 1954 թվականի հունվարի 31-ին ԽՍՀՄ ԱԽՍՀ ԼՂԻՄ Ստեփանակերտ քաղաքում։ 1978 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտի սանիտարա-հիգիենիկ ֆակուլտետը։ Աշխատել է Լեռնային Ղարաբաղի մարզային սանիտարա-հակահամաճարակային կայանում (ՍՀԿ), որպես բժիշկ-մանրէաբան, ապա՝ բժիշկ հակահամաճարակաբան։ Զբաղեցրել է մարզային ՍՀԿ-ի գլխավոր բժշկի տեղակալի պաշտոնը։ Աշխատանքի վերջին տարիներին (1991 և 1993 թվականներին) եղել է ՍՀԿ-ի համաճարակաբանության բաժնի վարիչը։ Բելլա Քոչարյանը ներկայումս զբաղվում է հասարակական գործունեությամբ։ Հանրապետության նախկին առաջին տիկինը ոսկրածուծի տրանսպլանտացիայի դոնորների համահայկական ռեեստրի պատվավոր նախագահն է։ Նա պատվավոր նախագահն է նաև Վլադիմիր Սպիվակովի «Հայաստանի տաղանդավոր երեխաները» միջազգային բարեգործական հիմնադրամի Հայաստանի մասնաճյուղի։
Ավագ որդին
Սեդրակ Քոչարյան
Ծնվել է 1981 թվականին ԽՍՀՄ ԱԽՍՀ ԼՂԻՄ Ստեփանակերտ քաղաքում։ Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի միջազգային տնտեսական հարաբերություններ ֆակուլտետը։ Սեդրակ Քոչարյանը երրորդ կուրսից զուգահեռաբար աշխատել է Հայաստանի կոմերցիոն բանկերից մեկում։ Մագիստրատուրան ավարտելուց հետո ուսումը շարունակել է նույն ԲՈՒՀ-ի ասպիրանտուրայում։ Այնուհետ նա հրաժարվել է իրեն ընձեռված տարկետման իրավունքից և զորակոչվել է բանակ։ Ամուսնացած է, ունի երեք դուստր և մեկ որդի։
Դուստրը
Գայանե Քոչարյան
Ծնվել է 1983 թվականին ԽՍՀՄ ԱԽՍՀ ԼՂԻՄ Ստեփանակերտ քաղաքում։ Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի մագիստրատուրան։ Ամուսնացած է։
Կրտսեր որդին
Լևոն Քոչարյան
Ծնվել է 1985 թվականին ԽՍՀՄ ԱԽՍՀ ԼՂԻՄ Ստեփանակերտ քաղաքում։ Սովորել է Երևանի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում, ստացել բակալավրի կոչում։ Ամուսնացած է, ունի երկու որդի և մեկ դուստր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ստեփանակերտ քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հայաստանի նախագահներ Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության նախագահներ Կատեգորիա:Արցախի հերոսներ Կատեգորիա:Ոսկե Արծիվ շքանշանակիրներ Կատեգորիա:Ռոբերտ Քոչարյան Կատեգորիա:Գյումրու պատվավոր քաղաքացիությունից զրկվածներ Կատեգորիա:Հայ կալանավորներ և ձերբակալվածներ Կատեգորիա:Երևան-Կենտրոն քրեակատարողական հիմնարկի կալանավորներ Կատեգորիա:Հայ առաքելական քրիստոնյաներ Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Վրաստան)
(7352) 1994 CO
(7352) , աստերոիդ Յուպիտերի տրոյացիներից։ Հայտնաբերվել է 1994 թվականի փետրվարի 4-ին Սեյձի Ուեդայի և Հիրոսի Կանեդայի կողմից Կուշիրոյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 5,145245 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 4,9615 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 5,3289 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 4262,92 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,084449 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 8,18° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1994 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Սեյձի Ուեդայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Հիրոսի Կանեդայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Յուպիտերի տրոյացի աստերոիդներ
Հույն-իսլանդական հարաբերություններ
Հույն-իսլանդական հարաբերություններ, միջազգային և դիվանագիտական հարաբերությունները Հունաստանի և Իսլանդիայի Հանրապետության միջև։ Երկու երկրներն էլ հաստատել են դիվանագիտական հարաբերությունները 1961 թվականին ։
Հունաստանի շահերը Իսլանդիայում ներկայացնում է Օսլոյի հունական դեսպանությունը, որը գտնվում է Նորվեգիայում։ Ռեյկյավիկում գործում է Հունաստանի պատվո հյուպատոսություն։
Աթենքում ևս գործում է Իսլանդիայի պատվավոր հյուպատոսություն ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսլանդիայի երկկողմ հարաբերություններ Կատեգորիա:Հունաստանի երկկողմ հարաբերություններ
Դմիտրի Շևլյագին
Դմիտրի Շևլյագին (Дми́трий Петро́вич Шевля́гин, ), խորհրդային և ռուս դիվանագետ։ Արտակարգ և լիազոր դեսպան։
Կենսագրություն
1934 թվականին ավարտել է Մոսկովյան իրավաբանական ինստիտուտը։
1937 թվականից զբաղվել է դիվանագիտական գործունեությամբ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Նովայա Ալեկսանդրովկա (գյուղ, Բուգուլմինսկի շրջան)
Նովայա Ալեկսանդրովկա (Новая Александровка), գյուղ Ռուսաստանի Թաթարստան հանրապետության Բուգուլմինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը վերջին գրանցված տվյալներով կազմում էր 518 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1882 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Թաթարստան հանրապետության Բուգուլմինսկի շրջանի բնակավայրեր
Էգեպատ
Էգեպատ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բասենի գավառակում ։ Գտնվում էր Պատիճվան գյուղի մոտ։
Անվան ստուգաբանություն
Անվանումը ծագել է այգեպատ բառից։
Պատմություն
Գյուղն ավերվել, իսկ բնակիչները կոտորվել կամ բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։
Բնակչություն
1909-1912 թվականներին գյուղն ուներ 103 տուն բնակիչ։
Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահություն, երկրագործություն և արհեստներն էր։
Գրչություն
Միջին դարերում եղել է գրչության կենտրոն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Խլիստովկա (այլ կիրառումներ)
Խլիստովկա, կարող է վերաբերել՝
Պոկհարա
Պոկհարա (Նեպ. पोखरा),քաղաք կենտրոնական Նեպալում, Կասկի շրջանի, Գանդակի գոտու և Նեպալի Արևմտյան տարածաշրջանի վարչական կենտրոնը ։ Տեղավորված է Կատմանդու քաղաքից 198 կմ դեպի արևմուտք, բնակչությունը՝ մոտ 300 000 մարդ ։ Այն բնակչության թվով Նեպալի երրորդ քաղաքն է՝ Կատմանդուից և Բիրատնագարից հետո։ Քաղաքը գտնվում է Պհևա լճի մոտ։ Քաղաքից բացվում է հրաշալի տեսարան դեպի ութսունհազար լեռնագագաթներով (Դհաուլագիրի, Անապուրնա, Մանասլու) Հիմալայներ՝ (Մեծ Հիմալայան լեռնաշղթա)։ Այդ պատճառով էլ քաղաքը զբոսաշրջիկների մեջ շատ հայտնի է։ Պոկհարայից սկսվում է հեծանվային ուղիների շարք։
Քաղաքում ապրում են նևարներ, գուրունգներ, մագարներ, չխերտներ, թխակալներ և Նեպալի այլ ազգեր։ 1950-ական թվականներից Պոկհարայի հովիտում սկսեցին բնակվել բազում տիբեթական փախստականներ, ովքեր սկզբում ապրում էին ճամբարներում։
1960 թվականին քաղաք մտան հիպիները, ովքեր ստեղծեցին բազմաթիվ բնակավայրեր։ Այն բանից հետո, երբ Բիրենդրա թագավորը այլազգիների համար փոխեց վիզային քաղաքականությունը, հիպիները ստիպված էին լքել Նեպալը։ Բայց քաղաքում սկսվեց զբոսաշրջիկների իրարանցում, որը նվազեց կապված Նեպալի քաղաքական պատերազմի հետ։
Այժմ քաղաքում զբոսաշրջիկներին իր մոտ է կանչում Լեյկսայդ տուրիստական շրջանը, որը գտնվում է անմիջապես Պհևա լճի երկայնքում:Այս շրջանում են կենտրոնացած հյուրանոցները, ռեստորանները, զբոսաշրջիկներին սպասարկող ընկերությունները։
Քաղաքում են կենտրոնացված նաև պարապլանային ակումբների մեծ մասը, քաղաքից մոտ 30 րոպեանոց ճանապարհի հեռավորությամբ գտնվում է Սարանգկոտ լեռնագագաթը, որտեղից իրականանում է ինչպես միայնակ օդաչուների թռիչքների մեծ մասը, այնպես էլ՝ տանդեմներինը։
Պարապլաներիստների համար այս վայրի հայտնիությունը պայմանավորված է համեմատաբար մեղմ ջերմային պայմաններով, ինչպես անփորձ այնպես էլ սկսնակ օդաչուների ջերմային թռիչքների թույլատվությամբ։
Օդանավակայան
Պոկհարայի օդանավակայանը գտնվում է քաղաքի կենտրոնում և իրականացնում է չվերթներ դեպի Կատմանդու, Ջոմսոմ, Մանանգ, Բհայրավա (Սիդհարտանգար) և Բհարատպուր։ Ուղղաթիռի չարտերային չվերթները ուղված են դեպի Մանանգ և Ջոմսոմ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նեպալի քաղաքներ Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով
Վասլովովցի
Վասլովովցի (Васловівці), գյուղ Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Զաստավնայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Վասլովովցի գյուղում բնակվում էր 1 374 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Զաստավնայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Խմելինեց (այլ կիրառումներ)
Խմելինեց, կարող է վերաբերել՝
Եվգենիա Բոնետի
Եվգենիա Բոնետի, միանձնուհի, որը Իտալիայում աշխատում է փրկել աղջիկներին թրաֆիքինգից օգնել կանանց լքել երկրի մարմնավաճառության արդյունաբերությունը ։
Կյանք
Կոնսոլատա միսիոներության քույր է, Խորհրդատվության մագիստրոս և Իտալիայի բարձրագույն ղեկավարների միության անդամ է , ղեկավարելով կազմակերպության աշխատանքը մարդկանց թրաֆիքինգի դեմ ։ Որպես այդպիսին, նա պատասխանատու է ամբողջ աշխարհում 250 միանձնուհիների համար, որոնք օգնում են երիտասարդ աղջիկներին ևկանանց դուրս գալ մարմնավաճառությունից ։
Նկարահանվել է «Ոչ իմ կյանքը» վավերագրական ֆիլմում, որում խոսել է Իտալիայում իր աշխատանքի մասին 2005 թվականին մասնակցել է Սուրբ Աթոռի հովանավորությամբ անցկացվող խորհրդաժողովին` պարզելու, թե ինչպես կաթոլիկ եկեղեցիին կարող է ավելի լավ հովվական խնամք ապահովել մարմնավաճառությամբ զբաղվող կանանց։ Ընդգրկվել է 2007 թվականի լավագույն տասը մարդկանց ցուցակում, որը հրապարակել է «Inside the Vatican»ը ։ 2007 թվականին արժանացել է Խիզախ կանանց միջազգային մրցանակին իսկ 2013 թվականին «Եվրոպացի քաղաքացիների» մրցանակին ։
2012 թվականին դեկտեմբերին հիմնադրել է «Այլևս ոչ ստրուկներ» ասոցիացիան (Mai più schiave) ։
Հռոմի պապը նրան ընտրել է 2019 թվականին Կոլիզեյում Խաչի կայանի Ավագ ուրբաթի համար տեքստեր գրելու համար ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալացի ֆեմինիստներ Կատեգորիա:Իտալացի իրավապաշտպաններ
Բոլոր սրբերի եկեղեցի (Փեշավար)
Բոլոր սրբերի եկեղեցի, Պակիստանի եկեղեցու ծխական տաճար, որը գտնվում է Փեշավարի հին բերդաքաղաքի դարպասների ներսում։ Եկեղեցին եզակի է իսլամական սարացինյան մինարեթներով և գմբեթով մզկիթների հետ իր նմանությամբ։
Պատմություն
Եկեղեցին բացվել է 1883 թվականի դեկտեմբերի 27-ին՝ Սուրբ Հովհաննեսի օրը ։ Չնայած եկեղեցու բնօրինակ գրությունները ներկայացնում են վաղ եվրոպական բարերարներին և առաքելության աշխատակիցների անունները, սկզբում եկեղեցին ներկայացվել է որպես քրիստոնեական եկեղեցի, որը կառուցվել է Փեշավարի բնիկ ժողովուրդների համար։ Եկեղեցու առաջին հովիվը եղել է Իմամ շահը։ Եկեղեցու գլխավոր քարը դրվել է կապիտան Գրեյվսի կողմից։ Տեղացի ճարտարապետը, եկեղեցու միսիոներական ընկերության աշխատակիցների հսկողության ներքո, որոնց թվում էր գերապատվելի Թոմաս Հյուզը, պատասխանատու է եղել շենքի նախագծման համար։ Շենքը խաչաձև է, իսկ խորանը գտնվում է արևմտյան կողմում։ Հուշատախտակի վրա գրված է. «Այս եկեղեցին կառուցվել է ի փառս Աստծո և նվիրված է բոլոր սրբերի հիշատակին Մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսի 1883 տարում» ։
Ահաբեկիչների հարձակում 2013 թվականին
Եկեղեցին տխրահռչակ է դարձել 2013 թվականի սեպտեմբերի 22-ին տեղի ունեցած ահաբեկչական հարձակումից հետո։ Երկու կամիկաձե ահաբեկիչներ սպանել են շուրջ 90 և վիրավորել 120-150 մարդու ՝ կազմակերպելով պայթյուն եկեղեցու շենքի առջև այն ժամանակ, երբ այնտեղ գտնվում էին շուրջ 550 ծխականներ, որոնք անվճար սնունդ էին ստանում։ Զոհերի թվում եղել է 37 երեխա ։ Պայթյունի պատասխանատվությունն ստանձնել է Թալիբան կազմակերպությունը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պակիստանի եկեղեցիներ
ԽաչԱր (նկարիչ)
Արթուր Զորիկի Խաչատրյան (առավել հայտնի է ԽաչԱր անունով, հուլիսի 29, 1966, Երևան, Հայաստան — փետրվարի 28, 2018, Երևան, Հայաստան), նկարիչ, գծանկարիչ, Հայաստանի նկարիչների միության անդամ ։
Կենսագրություն
Արթուր Խաչատրյանը ծնվել է 1966 թվականի հուլիսի 29-ին Երևանում։ 1973-1983 թվականներին սովորել է Երևանի Համբարձում Գալստյանի անվան թիվ 83, ապա Վահագն Դավթյանի անվան թիվ 149 ավագ դպրոցներում։ 1982-1983 թվականներին ԽաչԱրը հաճախել է Ճարտարապետների տան գծանկարի դասընթացներին։ Դպրոցն ավարտելուց հետո, 1983-1990 թվականներին սովորել է Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտի նկարչության և գծագրության ֆակուլտետում։ Սովետական բանակում ծառայել է 1984-1986 թվականներին, որտեղ 1 տարի անց դարձել է Ցխինվալիի ինժեներաականազերծման գնդի նկարիչը ։
ԽաչԱրը գլխավորապես աշխատել է յուղաներկով և ակրիլային ներկերով ։ ԽաչԱրը հաճախ էր նշում, որ հրաշալի է կանգնել մաքուր կտավի առջև և գիտենալ, որ դու կարող ես ինչ-որ եզակի բան արարել ։
2019 թվականի մարտի 3-ին Դալան ցուցասրահում բացվել է Հայաստանի նկարիչների միության անդամ Արթուր Խաչատրյանի նկարների ցուցահանդեսը։ Ցուցահանդեսում ներկայացվել են 20 կտավներ ։
Ցուցահանդեսներ
ԽաչԱրի առաջին ցուցահանդեսը եղել է 1987 թվականին Խաչատուր Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտում։
1988 թվականին ցուցահանդես է ունեցել Հայաստանի Լուսավորչի Կանթեղ Եկեղեցասիրաց Միության (ՀՀ ԼԿԵՄ) Կենտկոմի դահլիճում։
Գագիկ Գագյան
Գագիկ Սիմոնի Գագյան, ՀՀ պետական և քաղաքական գործիչ, Հայաստանի Հանրապետության Կառավարության աշխատակազմի ղեկավար-նախարարի խորհրդական։
ԽաչԱր (նկարիչ)
Ցուցահանդեսներ
Նա 2007 թվականին ցուցահանդես է ունեցել Նարեկացի արվեստի միությունում։
Արթուր Խաչատրյանը 2008 թվականին ցուցահանդես է ունեցել «Հայ ART» մշակութային կենտրոնում, Նարեկացի արվեստի միությունում, ինչպես նաև «Արտ Բրիջ» գրախանութ-սրճարանում։
Գագիկ Գագյան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 3-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:ՀՀԿ անդամներ Կատեգորիա:1950 ծնունդներ Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների թեկնածուներ Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
Շրջակա միջավայրի համաշխարհային օր
Շրջակա միջավայրի համաշխարհային օր (World Environment Day), հռչակվել է ՄԱԿ-ի գլխավոր վեհաժողովի 27-րդ նստաշրջանի (Որոշում № A/RES/2994 (XXVII)) 1972 թվականի դեկտեմբերի 16-ից։ Ամբողջ աշխարհում նշվում է յուրաքանչյուր տարվա հունիսի 5-ին։ Այս համաշխարհային օրվա ամսաթիվը ընտրվել է ի հիշատակ Ստոկհոլմի հանձնաժողովի աշխատանքների սկսման, որի մտահոգությունն է մարդու շրջակա միջավայրի խնդիրները։ Գլխավոր հանձնաժողովը իր որոշման մեջ կոչ է անում պետություններին և ՄԱԿ-ի կազմակերպություններին յուրաքանչյուր տարի այդ օրը անցկացնել միջոցառումներ, որոնք կհաստատեն իրենց նվիրվածությունը շրջակա միջավայրի պահպանման և բարելավման վերաբերյալ։ Ինչպես նաև Գլխավոր հանձնաժողովի 27-րդ նստաշրջանին ստեղծվել է մի նոր կազմակերպություն ՄԱԿ-ի համակարգում՝ ՄԱԿ-ի շրջակա միջավայրի մասին ծրագիր (UNEP)։ Հենց UNEP-ի հովանու ներքո էլ յուրաքանչյուր տարի նշվում է Շրջակա միջավայրի համաշխարհային օրը։
ԽաչԱր (նկարիչ)
Ցուցահանդեսներ
ԽաչԱրը 2016 թվականին ցուցահանդես է ունեցել նաև Հայաստանի նկարիչների միության ցուցասրահում։
Շրջակա միջավայրի համաշխարհային օր
Շրջակա միջավայրի համաշխարհային օրվա թեմաներ և կարգախոսներ
Յուրաքանչյուր տարի սահմանվում է թեման և կարգախոսը, ընտրվում է հիմնական միջազգային միջոցառումների անցկացման վայրը։
ԽաչԱր (նկարիչ)
Ցուցահանդեսներ
2019 թվականին հանդես է եկել Դալան ցուցասրահում ։
Շրջակա միջավայրի համաշխարհային օր
Ռուսաստան
Ռուսաստանում, շրջակա միջավայրի օրվա հետ մեկտեղ, 2008 թվականից այդ օրը նշվում է նաև որպես էկոլոգի օր։
ԽաչԱր (նկարիչ)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:Մահացածներ Կատեգորիա:Հուլիսի 29 ծնունդներ Կատեգորիա:1966 ծնունդներ Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայաստանում ծնվածներ Կատեգորիա:Փետրվարի 28 մահեր Կատեգորիա:2018 մահեր Կատեգորիա:Երևան քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Հայ գծանկարիչներ Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Շրջակա միջավայրի համաշխարհային օր
Իտալիա
Իտալիայում շրջակա միջավայրի օրվա կապակցությամբ 2010 թվականին OIKOS ընկերությունը իրականացնում է մի շարք միջոցառումներ նվիրված շրջակա միջավայրի բարելավմանը։
Ուկրաինա
Ուկրաինայում 1998 թվականից «Շրջակա միջավայրի օրը» նշվում է յուրաքանչյուր տարի՝ ապրիլ ամսվա երրորդ շաբաթ օրը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Միջազգային օրեր Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի միջազգային օրեր
Մանկական Եվրատեսիլ 2009 երգի մրցույթ
Մանկական Եվրատեսիլ 2009-ը եղել է 7-րդը մրցույթի պատմության մեջ։ Այն անց է կացվել 2009 թվականի նոյեմբերի 21-ին Ուկրաինայի մայրաքաղաք Կիևում։ 2009-ին մասնակցել են 13 երկիր և հաղթող է ճանաչվել Նիդերլանդները ներկայացնող Ռալֆ Մաքենբախը 121 միավորով։ Նրանից 5 միավորով հետ էին Հայաստանի և Ռուսաստանի ներկայացուցիչները՝ Լուարա Հայրապետյանը և Եկատերինա Ռյաբովան։
Եզրափակիչ
Երկրները քվեարկում են 50% ժյուր և 50% հեռուստաքվեարկություն համամասնությամբ։ Շվեդիան միայն քվեարկում էր ժյուրիի միջոցով։
Միջազգային հեռարձակում
Ավստրալիան SBS1 հեռուստաալիքով հեռարձակել է մրցույթը 2010 թվականի ապրիլի 14-ին։
Ադրբեջանը İctimai TV-ով մրցույթը հեռարձակել է ուղիղ եթերով։
Բոսնիա և Հերցեգովինան BHRT հեռուստաալիքով հեռարձակեց մրցույթը ուղիղ եթերով։
Կատեգորիա:Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթն ըստ տարեթվի Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2009 երգի մրցույթ
Նովայա Բերեզովկա (գյուղ, Իգլինսկի շրջան)
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 112 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իգլինսկի շրջանի բնակավայրեր
(119) Ալթեա
(119) Ալթեա (Althaea), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1872 թվականի ապրիլի 3-ին Ջեյմս Վոթսոնի կողմից Դետրոյտում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս S Կատեգորիա:1872 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ջեյմս Վոթսոնի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Խոլմ (այլ կիրառումներ)
Խոլմ, կարող է վերաբերել՝
Վիկալվի
Վիկալվի (Vicalvi), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լացիո շրջանում, պրովինցիա Ֆրոզինոնեում։ Բնակչությունը կազմում է 854 մարդ (2008 թվականի տվյալներով), խտությունը կազմում է 104 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 8 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 3030։ Հեռախոսային կոդ՝ 0776։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության գրաֆիկը.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Թաիրխոջա Վերին
Թաիրխոջա Վերին, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բասենի գավառակում ։
Բնակչություն
1877-1878 թվականներին ուներ 10 տուն հայ բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Յուրիևկա (գյուղ, Սնիգիրյովկայի շրջան)
Յուրիևկա (Юрївка), գյուղ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Սնիգիրյովկայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1808 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Յուրիևկա գյուղում բնակվում էր 841 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,42 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Սնիգիրյովկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1808 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Խոլմեց (այլ կիրառումներ)
Խոլմեց, կարող է վերաբերել՝
Ջիլիզայի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Լոռու մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Լոռու մարզի Ջիլիզա գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2004 թվականին հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 38 հուշարձան (12 միավոր)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լոռու մարզի հուշարձանների ցանկեր
Հարրի Արաբյան
Կենսագրություն
Հարրի Արաբյանը ծնվել է 1959 թվականին, Բուրգասում։ 1992 թվականին ավարտել է Բուլղարիայի գեղարվեստի ազգային ակադեմիայի քանդակի բաժինը, սովորել է պրոֆեսոր Լյուբեն Պրահովի դասարանում։ Առաջին մրցանակը ստացել է Հունգարիայում։ Մասնակցել է միութենական, միջազգային ցուցահանդեսների, այդ թվում՝ 1992 թվականին Փարիզի սալոնում, 1994 թվականին Ֆրանսիայում պլաստիկայի միջազգային սիմպոզիումում։ 1993-2007 թվականներին անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Բուլղարիայի խորհրդարանում, Բուրգասում, Սոֆիայում, Պլովդիվում, Սմոլյանում։ Բուրգասի Սուրբ Խաչ եկեղեցու բակում տեղադրվել է Արաբյանի ստեղծած Հայոց ցեղասպանության զոհերի հուշարձանը։ Արաբյանի ստեղծագործությունները գտնվում են ԱՄՆ-ի, Ֆրանսիայի, Իտալիայի, Ռուսաստանի, Լյուքսեմբուրգի մասնավոր հավաքածուներում ։
Պաշտոնական այցելությունների ժամանակ Բուլղարիայի կառավարությունը պատվիրակությունների ղեկավարներին և ականավոր քաղաքական գործիչներին է նվիրում Հարրի Արաբյանի աշխատանքներից, այդ թվում Հովհաննես Պողոս II-ին, Բիլ Քլինթոնին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բուլղարահայ քանդակագործներ Կատեգորիա:Բուլղարահայ նկարիչներ
Չար թագուհի (Դիսնեյ)
Չար թագուհի (The Evil Queen), Disney ընկերության «Սպիտակաձյունիկը և յոթ թզուկները» առաջին լիամետրաժ անիմացիոն ֆիլմի գլխավոր չար կերպարը։ Ֆիլմը նկարահանվել է 1937 թվականին Գրիմ եղբայրների համանուն հեքիաթի մոտիվներով ։ Թագուհին պաշտոնապես համարվում է Disney֊ի չարագործ ։ Նա նաև զբաղեցնում է «Ամերիկյան բոլոր ժամանակների ֆիլմերի 100 լավագույն դրական և բացասական հերոսներ» ցուցակի տասներկուերորդ տեղը։
Ուոլթ Դիսնեյի ստեղծած Չար թագուհու անիմացիայի հեղինակներն են Արտ Բեբիթը և Նորման Ֆերգյուսոնը ։
Թագուհին Սպիտակաձյունիկի չար, դաժան ու ստոր խորթ մայրն է։ Նրա գլխավոր նպատակն է՝ լինել աշխարհի ամենագեղեցիկ կինը։ Դա է պատճառը, որ նա իր խորթ դստերը՝ Սպիտակաձյունիկին, ստիպում է հագնել ցնցոտիներ և կատարել պալատի ամենածանր աշխատանքը։
Բնօրինակ ֆիլմում Չար թագուհու ձայնաային կրկնօրինակումը կատարում է թատրոնի դերասանուհի, ամերիկուհի Լյուսիլ Լա Վեռնը ։ Ներկայումս նրա կրկնօրինակմամբ զբաղվում են ամերիկացի կրկնօրինակման դերասանուհիներ Սյուզան Բլեկսլին և Լուիզա Չարմիսը։
Սովորական կերպար
Չար թագուհու համար նոր արտաքին ստեղծելու համար օգտագործել են բազմաթիվ գեղեցիկ կերպարներ ։ Այդ նախատիպերից հիմնականը եղել են հեքիաթային, հավերժ երիտասարդ առասպելական վհուկ֊գեղեցկուհիները, այնպիսիք, ինչպիսիք են Կիրկենն և փերի Մորգանան ։ Չարագործի դեմքը և կազմվածքը նաև նկարվել են Հոլիվուդյան դերասանուհիներից, որոնցից էր Դիսնեյի սիրելի Ջոան Քրոուֆորդը ։ Բացի այդ, թագուհու համար նախատիպ են եղել երկու այլ հայտնի դերասանուհիներ՝ Գրետա Գարբոն և Մառլեն Դիտրիխը։ Նաև երկու այլ նախատիպեր են եղել՝ Ուտայի՝ Էկեխարդ II Մայսենի և Միջնադարյան Գերմանիայի ամենագեղեցիկ կնոջ արձանը և արքայադուստր Կրիմխիլդան «Նիբելունգները» ֆիլմից։ Թագուհու զգեստը դուրս գրված էր թագուհի Այիշայից՝ 1935 թվականի «Նա» (անգլ. She) ֆիլմից։
Ապագայում չար թագուհու կերպարը օգտագործվել է Դիսնեյի այլ անիմացիոն չարագործների կերպարների ստեղծման համար, օրինակ՝ Լեդի Տրեմեյն (Մոխրոտիկը, 1950), Մալեֆիսենտա (Քնած գեղեցկուհին, 1959) և թագուհի Նարիսա (Հիասթափված, 2007) ։.
Վհուկի կերպար
Թագուհու համար վհուկի կերպարի անիմացիայով զբաղվել է անիմատոր Ջո Գրանտը ։ Վհուկի կերպարի համար որպես նախատիպ Գրանտը օգտագործել է տարօրինակ նկարներ և առասպելական վհուկների նկարագրություններ, որոնց մեջ եղել է և Ուոլթ Դիսնեյի «Հիմար սիմֆոնիաներ», «Երեխաները թավուտում» կարճամետրաժ մուլտֆիլմերի վհուկը։ Բայց չարագործ կախարդի կերպարի ստեղծման համար մեծ ոգեշնչում է եղել Լյուսիել Լա Վեռնի կերպարը։ Վհուկի համար օգտագործվել են իրական կերպարներ, որոնց համար հիմք են հանդիսացել դերասան Դոն Բորդին, և պարող, Ամերիկական բալետի թատրոնի հիմնադիր Պոլ Գոդկինը։ Նա այդ դերի համար ընտրվել էր իր հաջողված քթի համար։
Անուն
Չարագործի իրական անունն է՝ Թագուհի Գրիմհիլդա (Queen Grimhilde)։ Հնարավոր է, որ այն վերցվել է «Նիբելունգները» ֆիլմի գլխավոր հերոսուհուց մի փոփոխությամբ՝ «Կ» փոխած «Գ»; այլ կողմից, անունը նրան տրվել է կոմիքսներում, որոնք հրապարակվել են ֆիլմի թողարկումից հետո, բայց «Walt Disney» ընկերությունըայն չի ընդունում։ Հավանաբար, հենց այդ ժամանակ էլ որոշեցին նրան տալ «Չար թագուհի» մականունը, որը դարձրեց իրեն Դիսնեյի ամենահայտնի չարագործներից մեկը։
Սպիտակաձյունիկը և յոթ թզուկները
Գլխավոր հերոսը գեղեցկուհի արքայադուստր Սպիտակաձյունիկն է։ Նա ապրում է խորթ մոր հետ, ով իրեն չի խղճում անընդհատ աշխատանքի մեջ պահելով։ Իսկ այդ ժամանակ ապրում էր մի չար կախարդ թագուհի, ով ուներ հայելի, որը ցույց էր տալիս, թե ով է աշխարհի ամենագեղեցիկը։ Նա ամեն օր վերցնում էր այդ հայելին, հիանում իրենով և հարցնում, թե ով է ամենագեղեցիկը, իսկ հայելին պատասխանում էր, որ կախարդն է ամենագեղեցիկը։
Մի անգամ ճանապարհորդող արքայազնը լսում է Սպիտակաձյունիկի ձայնը, տեսնում է նրան և նրանք սիրահարվում են։ Այդ ժամանակ չար կախարդի հայելին, ասում է, որ աշխարհի ամենագեղեցիկը Սպիտակաձյունիկն է։ Կախարդ թագուհին խիստ զայրանում է և հրամայում է աղջկան տանել անտառ, սպանել այնտեղ և որպես ապացույց բերել իրեն նրա սիրտը։ Սակայն նրան խղճում են անտառում և ազատ են արձակում, իսկ թագուհուն համոզելու համար բերում են խոզի սիրտ։
Սպիտակաձյունիկին անտառում գնալիս օգնում են կենդանիները, որոնց նա կերակրում էր։ Կենդանիները նրան բերում են մի տնակ, որտեղ ապրում են յոթ թզուկները ...
Մի անգամ Հելոուինին
Այս մուլտֆիլմում չար թագուհին վհուկի կերպարով գիշերը Հելոուինից առաջ խնդրում է իր կախարդական կաթսային ցույց տալ մի քանի չարագործի, որոնցից մեկը կօգնի իրեն գրավել Հելոուինը։ Այդ չարագործների մեջ են․ Կապիտան Կրյուկ (Փիթեր Փեն), Ուրսուլա (Ջրահարս) և Իզմա (Կայսեր արկածները), բայց մուլտֆիլմի վերջում կաթսան ցույց է տալիս թագուհուն բոլոր չարագործների պարտությունները և հետո կուլ է տալիս նրան ։
Մի անգամ հեքիաթում
Սպիտակաձյունիկի (Ջենիֆեր Գուդվին) և Գեղեցիկ արքայազն (Ջոշ Դալլաս) ամուսնության օրը Չար թագուհին (Լանա Պարիլլա) գալիս է ամրոց և սպառնում է սարսափելի անեծքով, որն ինքը մտադիր է ի կատար ածել։ Որոշ ժամանակ անց հղի Սպիտակաձյունիկը անհանգստանում է սարսափելի անեծքի համար և այցելում է Ռումփելշտիցկինին (Ռոբերտ Կարլայլ), որը պատմում է, թե ինչպես չար կախարդուհին իրենց տեղափոխելու է մի սարսափելի վայր, որտեղ երջանիկ վերջաբան ոչ մեկի համար չի լինելու, իհարկե, բացառությամբ թագուհու։ Ռումփելշտիցկինը կանխագուշակում է, որ Սպիտակաձյունիկը դեռ չծնված աղջիկը՝ Էմման, իր 28-րդ տարեդարձի օրը կվերադառնա, որպեսզի փրկի իրենց և Թագուհու հետ սկսի վերջին մարտը։ Կապույտ փերիի (Կիգան Քոնոր Տրեյսի) խորհրդով Վարպետ Ջեպետոն (Թոնի Ամենդոլա) և Պինոկիոն (Էլիոն Բեյլի]]) կախարդական փայտից պատրաստում են պահարան, որը թույլ է տալիս Թագուհու անեծքից խուսափել մեկ հոգու։ Թագուհու անեծքը սկսում է գործել, երբ Սպիտակաձյունիկը սկսում է ծնել աղջկան։ Գեղեցիկ արքայազնը հասցնում է փրկել իր նորածին աղջկա կյանքը՝ նրան պահարանում տեղադրելով, սակայն թագուհու զորքի հետ ընդհարվելով արքայազնը մահացու վիրավորվում է։ Չար թագուհին հասնում է այն պահին, երբ արքայազնը մահանում է Սպիտակաձյունիկի ձեռքերի վրա և նրա նզովքն արդեն սկսում է գործել և տեղափոխել «սարսափելի վայր»։