cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Յուրի Կնորոզով
Կոպենհագենի կոնգրես (1956)
1956 թվականի նոյեմբերի 1-ին ԽՍՀՄ Գիտությունների ակադեմիայի նախագահությունը «Հին մայաների գրային համակարգը» մենագրության համար Կնորոզովին պարգևատրել է 5000 ռուբլու չափով։ Դոկտորական ատենախոսության պաշտպանումից հետո՝ 1955 թվականի ապրիլի 6-ից նա ստացել է 2000 ռուբլի աշխատավարձ, իսկ 1956 թվականի մայիսի 18-ից հաստատվել է որպես ավագ գիտաշխատող՝ աշխատավարձի զգալի ավելացմամբ։ Չնայած այն հանգամանքին, որ Կնորոզովի գիտական զեկույցը չի պահպանվել, կարելի է ասել, որ այդ տարվա ընթացքում գիտնականն ունեցել է 21 հրապարակում։
Մարդաբանության և ազգագրության թանգարանի Ամերիկայի բաժին
Ամերիկայի բաժինը Կունստկամերայում գոյություն է ունեցել դեռ պատերազմից առաջ։ Կազմակերպչական բոլոր փոփոխություններով հանդերձ, նրա աշխատակազմը հիմնականում պահպանվել և գործել է։ Դեռևս 1957 թվականին Կնորոզովը կարողացել է Կունստկամերա տեղափոխել Ռոստիսլավ Կինժալովին, որն այն ժամանակ ծառայում էր Էրմիտաժում։ 1963 թվականին Մարդաբանության և ազգագրության թանգարանում Ամերիկայի սեկտորի որպես անկախ կառուցվածքային ստորաբաժանման վերաբացումից հետո, Կինժալովը նշանակվել է սեկտորի ղեկավար։ Ավելի վաղ՝ 1962 թվականին, երբ թանգարան էր այցելել մեքսիկացի քաղաքական գործիչ Սապատա Վելան և գեներալ Էրիբերտո Խարան, Կնորոզովը հանդիպել էր նրանց հետ և անձամբ բացատրել մայաների գիրը վերծանելու իր մեթոդը։ 1964 թվականի հունվարին Յուրի Վալենտինովիչը ստանձնել է Վալերի Գուլյաևի փաստացի գիտական ղեկավարությունը (նրա պաշտոնական ղեկավարը Գ. Ֆ. Դեբեցն էր)։ 1966 թվականին Լ. Պ. Պոտապովը Կնորոզովի թեկնածությունն առաջադրել է ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամ ընտրվելու համար, սակայն ապարդյուն։ 1967 թվականի մայիսի 30-ին Յուրի Վալենտինովիչը պարգևատրվել է «Աշխատանքային գերազանցության համար» մեդալով։ 1969 թվականի մարտի 31-ին Յու. Վ. Կնորոզովը ատեստավորվել է և ևս մեկ ժամկետով վերընտրվել որպես ավագ գիտաշխատող։
Ամերիկայի բաժնում Յու. Վ. Կնորոզովը ինքնամեկուսացված էր, քանի որ 1960 թվականից նա գլխավորում էր հնագույն գրերի վերծանման միջառարկայական հետազոտական խումբը։ Յուրի Վալենտինովիչը սկսելով հարապպյան գրից, որին նվիրել է երկար տարիներ, հետաքրքրվել է նաև Հին Պերուի գրչության խնդրով։ Կնորոզովը, համագործակցելով Իրինա Ֆեդորովայի հետ, հրապարակել է ընդհանուր տեղեկություն տվող հոդված այս խնդրի վերաբերյալ ։
Կնորոզովը պաշտպանել է Վիկտորիա դե լա Հարայի վարկածը ․ բնական նախշերով և խորհրդանշական նշաններով անուտելի լոբու հատիկների օգտագործումը որպես մնեմոտեխնիկական միջոց կիպու գրից առաջ կամ դրա հետ զուգահեռաբար։ Վիկտորիա դե լա Խարան հրատարակել է 294 խորհրդանշող նշանների կատալոգ (tokapu), որոնք հանդիպում են լոբու և կերո փայտե սկահակների վրա (Qiru): Ինկերի անոթների վրա հանդիպել են խորհրդանիշների մեծ խմբեր մի քանի շարքերով, որոնք ուղեկցում էին որոշակի սյուժեների։ Փորձ է արվել նաև նույնացնել այդ նշանները աստվածների և երկնային լուսատուների խորհրդանիշների հետ և այլն ։ Բացի այդ, Յու. Կնորոզովն առաջադրել է ենթադրություն, որ կիլկի գիրը, որը պահպանվել է կեչուա և այմարա ազգերի մոտ, որն օգտագործվում է Անդերում կաթոլիկ աղոթքներ գրելու համար, ոչ այլ ինչ է, քան Պերուի դեգրադացված հնագույն գրություն, որն արգելված էր ինկերի կողմից նույնիսկ մինչև իսպանական նվաճումը։
1958-1973 թվականներին Կնորոզովն ակտիվորեն շփվել և նամակագրական կապ է ունեցել Վլադիմիր Կուզմիշչևի հետ, որը ժամանակին ղեկավարում էր ԽՍՀՄ ԳԱ Լատինական Ամերիկայի ինստիտուտի մշակույթի բաժինը։ Կուզմիշչևը մեծ դերակատարում է ունեցել Յուրի Վալենտինովիչի նվաճումները քարոզելու գործում՝ նրա մասին գրելով հայտնի ամսագրերում։ Ըստ Գ. Երշովայի, հենց Կնորոզովն է «համոզել» Կուզմիշչևին ձեռնամուխ լինել Գարսիլասո դե լա Վեգայի «Ինկերի պետության պատմությունը» աշխատության թարգմանությանը և հրատարակել այն։ Այս գիրքը հրատարակվել է «Գրականության հուշարձաններ» (Литературные памятники) գրաշարքում, որը խմբագրել է ինքը՝ Կնորոզովը։ Այս նախագիծը նաև հակամարտության պատճառ է հանդիսացել Վ. Կուզմիշչևի և Յու. Զուբրիցկիի միջև, քանի որ 1965 թվականին նրանք միաժամանակ էին դիմել տպագրության և թարգմանության համար։
ԽՍՀՄ ԳԱ-ում հայտարարման ոչ ենթակա արգելքների պատճառով Կնորոզովը չի կարողացել մասնակցել արտասահմանյան գիտական միջոցառումներին։ Օրինակ, Կնորոզովին 1966 թվականի դեկտեմբերին Մերիդայում մայաների գրչության ուսումնասիրության 1-ին միջազգային սեմինարին ուղարկելու փորձն արդյունք չի տվել։ Միևնույն ժամանակ, կա վարկած, որ սեմինարի կազմակերպիչ Ալբերտո Ռուս Լուիլեն այն նախատեսել էր հատուկ «Կնորոզովի համար». այդ մասին անուղղակիորեն վկայում է նրանց նամակագրությունը։ Յուրի Վալենտինովիչին Լատինական Ամերիկա երկար գործուղման ուղարկելու այլ փորձ է եղել 1967 թվականին՝ Բարեկամության ընկերության պատվիրակության կազմում, որը պարզվել է, որ երկար տարիներ վերջինն է եղել։
1970-1980-ականներ
Ըստ Գ. Երշովայի, Կնորոզովը մի անգամ ասել է, որ 1970 թվականի ամռանը Տատյանա Պրոսկուրյակովայի այցը ԽՍՀՄ չափազանց կարևոր է եղել իր համար այն ժամանակ, երբ իրեն չէին թույլատրում մեկնել արտասահման։
1976 թվականին Յու. Վ. Կնորոզովն առաջադրվել է ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի։ Հնարավոր է, որ այդ որոշումը կայացրել է Ազգագրության ինստիտուտի տնօրեն Յու. Վ. Բրոմլեյը։ Հոկտեմբերի 1-ին քննարկվել է Կունստկամերայի ամերիկյան սեկտորի գիտնականի թեկնածությունը, որի համար կազմվել էր 13 էջանոց անոտացիա՝ «Աշխատանքներ մայաների հիերոգլիֆային գրության ուսումնասիրության մասին»։ Որից հետո, հոկտեմբերի 19-ին տեղի է ունեցել Մոսկովյան քննարկում։ Երկու հանդիպումներում էլ Կնորոզովը միաձայն առաջադրվել է 1977 թվականի մրցանակի թեկնածու։ Պաշտոնական «Դիմումատուի ստեղծագործական ներդրման մասին տեղեկատուում» Կնորոզովը Շամպոլիոնի, Գրոտեֆենդի և Գրոզնիի շարքում էր։ Մրցանակը ներառում էր դափնեկրի դիպլոմ, պատվո կրծքանշան (583 ոսկուց պատրաստված արծաթե բլոկից) և 5000 ռուբլի։
1976 թվականի նոյեմբերին Կնորոզովն առաջադրվել է ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամի թեկնածու «Ընդհանուր պատմություն» մասնագիտությամբ, սակայն ընտրություններում պարտվել է Ի. Ռ. Գրիգուլևիչին։ Երկրորդ անգամ առաջադրվել է Ազգագրության ինստիտուտի կողմից 1981 թվականին՝ «Ընդհանուր պատմություն, ներառյալ էթնոգրաֆիան» մասնագիտությամբ։ Ի վերջո, 1987 թվականին Մոսկվայի ազգագրության ինստիտուտը Կնորոզովին առաջադրել է որպես լեզվի և գրականության բաժնի լիիրավ ակադեմիկոս՝ շրջանցելով թղթակից անդամ կոչումը, բայց այս անգամ էլ ոչինչ չի ստացվել ։
1980 թվականի փետրվարի 2-ի հրամանով ԽՍՀՄ ԳԱ Ազգագրության ինստիտուտի Լենինգրադի մասնաճյուղում ստեղծվել է էթնիկ սեմիոտիկայի խումբ, որը ղեկավարում էր Յու. Վ. Կնորոզովը և լաբորանտ Մարգարիտա Ալբեդիլը, որն այն ժամանակ նրա ասպիրանտն էր։ Տերմինն առաջարկել է Վյաչեսլավ Իվանովը և պետք է նշանակեր հատուկ հետազոտական ոլորտ (նշանների համակարգեր, որոնք հասարակությունը մշակում է տեղեկատվության փոխանցման և պահպանման համար), որին ձգտում էին Կնորոզովը և նրա համախոհները, ինչպես նաև այդ ոլորտի մեկնում։ Ավելի վաղ՝ 1979 թվականին, Կնորոզովի հայցորդ էր դարձել Գալինա Երշովան, ով, ինչպես և Մ. Ալբեդիլը, նրա ղեկավարությամբ պաշտպանել է էթնոպատմական աղբյուրների մասին թեզ։ Մեկ այլ ասպիրանտ՝ Է. Ս. Սոբոլևան, զբաղվել էօվկիանիայով, իսկ 1981 թվականին խմբին միացել է մեկ այլ ասպիրանտ՝ Գ. Ս. Ավագյանցը, ով պատրաստվում էր ուսումնասիրել կիտանական գիրը։
1985 թվականին ԽՍՀՄ ԳԱ նախագահության կողմից տրված հանձնարարականով արագացված վերատեստավորման պատճառով Կնորոզովը ցանկացել է փոխել աշխատանքը. նա պատրաստվում էր տեղափոխվել ՌԳԱ Հնագիտության ինստիտուտ կամ Լեզվաբանության ինստիտուտ, ինչի շուրջ նույնիսկ բանակցել էր ինստիտուտների ղեկավարության հետ։ Այնուամենայնիվ, 1986 թվականին Յու. Կնորոզովը հաստատվել է որպես Մարդաբանության և ազգագրության թանգարանի գլխավոր գիտաշխատող։ Խումբը հաջողությամբ հրատարակել է «Հին գրավոր համակարգեր» գիտական աշխատությունների ժողովածուները և «Էթնիկ սեմիոտիկայի հարցերը» երեք հատորները։ Այդ ժամանակ Կնորոզովն ակտիվորեն շփվում էր «Լատինական Ամերիկա» ամսագրի գլխավոր խմբագիր Ս. Ա. Միկոյանի հետ՝ հրապարակոլով իր ուսանողների և գործընկերների հոդվածները, ինչպես նաև հաջողացրել է մոսկովյան «Միտք» հրատարակչությունում տպագրել առաջին ռուսալեզու ամփոփ ակնարկը ամերիկյան բոլոր մշակույթների մասին՝ կուբագվատեմալական գրող Մանուել Գալիչի «Նախակոլումբիական քաղաքակրթությունների պատմությունը» ակնարկը։
Գվատեմալայում երկու ամիս
1990 թվականի ամռանը՝ ԽՍՀՄ-ի և Գվատեմալայի միջև հարաբերությունների ապասառեցման նախօրեին, Մոսկվա էր ժամանել նախագահ Վինիսիո Սերեզո Արևալոյի կինը՝ Դոնյա Ռակել Բլանդոն դե Սերեսոն։ Դոնա Ռաքելը հետաքրքրված էր Կնորոզովով (ըստ Գ. Երշովայի՝ շնորհիվ իր ամուսնու՝ Գիլերմո Անտոնիո Օվանդո Ուրկիսի ակտիվ լոբբիի՝ Գվատեմալայի Կոնգրեսի ղեկավարի որդու՝ 1954 թվականի հեղաշրջումից առաջ)։ Կնորոզովին անձամբ նախագահից պաշտոնական հրավեր է եկել ԱԳՆ, և սկսվել են նրա արտասահմանյան այցի նախապատրաստական աշխատանքները, որն առաջինն էր 1956 թվականի կոպենհագենյան եռօրյա այցից հետո։ Մեկնումը Մոսկվայից (Շանոնով Մեխիկո) տեղի ունեցավ 1990 թվականի դեկտեմբերի 19-ին։ Մոսկվայում ձմեռը սաստիկ էր, և Կնորոզովը ձմեռային վերարկուով և գլխարկով էր մեկնել (դա նույն գլխարկն էր, որը նրան նվիրել էր Աննա Ախմատովան 1949 թվականին)․ նա հետագայում խստորեն բողոքել է, որ Էդվարդ Ռադզինսկին սցենար էր գրել մայանիստ գիտնականի մասին, ով Լենինգրադից Մեխիկո էր մեկնել մորթյա վերարկուով։ Քանի որ Գվատեմալա թռիչքը մեկ օր անց էր լինելու, Կնորոզովին տեղավորել էին հայտնի լեզվաբան Օտտո Շուման Գալվեսի (1934-2015) մոտ։
Պղինձ ինդիում գալիում սելեն
Պղինձ-ինդիում-գալիում-սելեն (նույնպես CIGS — Copper indium gallium selenide), պղինձ, գալիում, ինդիում և սելենի կիսահաղորդիչի միացում։ Իրենից ներկայացնում է սելենիդի պղինձ-ինդիումի և պղինձ-գալիումի պինդ լուծույթ (CIS), որի բաղադրությունը արտահայտվում է այսպիսի բանաձևով՝ CuInxGa1−xSe2: Բյուրեղանում է պղնձարջասպի տեսակի կառուցվածքում։ Արգելված գոտու այնությունը  փոխվում է մինչև 1,7 էլեկտրովատտ  x=0-ից մինչև 1,0, և x=1 .:
Յուրի Կնորոզով
Գվատեմալայում երկու ամիս
Գվատեմալայում Գլխավոր շտաբի սպաների հսկողության տակ էր Կնորոզովին. երկրում իրավիճակը շարունակում էր լարված մնալ։ Նարան ծանոթացրել են Պատմության և մարդաբանության ինստիտուտի տնօրեն Էդնա Նունես դե Ռոդասի հետ, որը դեռ 1986 թվականին փորձել էր հրավիրել մայանիստին։ Սուրբ Ծնունդը դիմավորել է Անտիգուա Գվատեմալայում, որտեղ տեղի է ունեցել անձնական ծանոթություն նախագահի հետ։ Երկրի ղեկավարությունը Կնորոզովի համար կազմակերպել է շրջայց՝ Տիկալ --> Վաշակտուն --> Տայասալ --> Սանտա Ելենա քարանձավներ երթուղով։ Պաշտոնական ծրագիրն ավարտվել է միայն հունվարի վերջին (Գվատեմալայի նախագահի Մեծ ոսկե մեդալը Յուրի Վալենտինովիչին հանձնելով), որից հետո գիտնականը բազմաթիվ մասնագիտական առաջարկներ է ստացել դասախոսություններ կարդալ մասնավոր Պոպոլ Վուհ թանգարանում, Սան Կառլոսի համալսարանում և «Տիկալ» ընկերությունում, որում նշանակվել էր մայանիստների միջազգային կոնգրես՝ Կնորոզովի հետ հանդիպելու նպատակով։ Հրավիրվածների թվում էին հայ և որդի Ստյուարտները, Նիկոլայ Գրուբեն, Օտտո Շումանը և շատ ուրիշներ։
Գվատեմալա այցելությունը ստվերվել է հեռախոսային սպառնալիքների մի քանի միջադեպերով, ինչպես նաև անհայտ անձանց կողմից խորհրդային պատվիրակության անդամների բացահայտ հսկողությամբ։ Սրա պատճառով բոլոր ելույթները խափանվել են, իսկ ետ մեկնումն արագացնելն անհնար է եղել, քանի որ Մեքսիկայի դեսպանատունը տարանցիկ վիզա չի տվել։ Այնուհետև, կառավարությունը Կնորոզովին տեղափոխեց Խաղաղ օվկիանոսի ափին գտնվող Լիկին, որտեղ նա երկու շաբաթ հանգստացել է վիլլայում։ Անկախ ամեն ինչից, մեկնելուց երկու օր առաջ նա հասցել է Դիեգո դե Լանդայի մասին հրապարակային դասախոսություն կարդալ։
Պղինձ ինդիում գալիում սելեն
Օգտագործումը
Հայտնի է երկրորդ սերնդի արևային մարտկոցներում կիրառման շնորհիվ .: CIGS բարակ թաղանթային վահանակների ունակունությունը առավելություն է։
Յուրի Կնորոզով
Առաջին ուղևորություն
1992 թվականի հունիսի 15-ին Մարդաբանության և ազգագրության թանգարանը (МАЭ) պաշտոնական հրավեր է ստացել Մեխիկոյի Մարդաբանության ազգային ինստիտուտից (նրա ղեկավարներից մեկը՝ Մարիա-Թերեզա Ֆրանկան, հանդիպել էր Կնորոզովին դեռ 1960-ականներին) և Տաբասկո նահանգի գուբերնատորից, որը հոգացել էր ճանապարհորդության, կացարանի, սննդի և բժշկական ծախսերը։ Թռիչքը դեպի Մեխիկո Սիթի տեղի է ունեցել նույն թվականի սեպտեմբերի 19-ին, ճանապարհորդությունը տևել է երեք շաբաթից մի փոքր ավելի։
Պղինձ ինդիում գալիում սելեն
Կառուցվածքը
CIGS- ը քառանիստի կապակցված կիսահաղորդիչ է՝ խալկոպիրիտի և սֆալերիտի բյուրեղային կառուցվածքով։ Եռալուց հետո այն վերածվում է ցինկի, և անցումային ջերմաստիճանը նվազում է 1045 ° C- ից x = 0-ից մինչև 805 ° C x = 1:
Յուրի Կնորոզով
Առաջին ուղևորություն
Ընդունող կողմը հետաքրքրվել է, թե ինչ կցանկանար տեսնել Կնորոզովը, և նա խնդրել է, որ իրեն հասցնեն Պալենկե, քանի որ այն ժամանակ նա զբաղվում էր Չիապասի «Գրությունների տաճարի» հուղարկավորության մաղթանքներով՝ դրանք համեմատելով խեցեղեն սկահակների վրայի «վերածննդի բանաձևի» հետ։ Այնուամենայնիվ, մեքսիկացի գիտնականներն ավելի մեծ ծրագիր էին մշակել՝ Կակաշտլա --> Շոչիկալկո --> Լա Վենտա --> Մոնտե Ալբան --> Պալենկե --> Բոնամպակ -->  Յաշչիլան --> Մերիդա :
Պղինձ ինդիում գալիում սելեն
Դիտումներ
Այն առավել հայտնի է որպես CIGS-ի արևային էներգիայի բջիջների նյութ` բարակ թաղանթի տեխնոլոգիայով, որն օգտագործվում է ֆոտոգալվանային արդյունաբերության մեջ։ Այս  տեսքով CIGS- ն ունի ճկուն հիմքի նյութերի վրա նստման  առավելություն՝ արտադրելով հզոր, ճկուն արևային մարտկոցներ։ Արդյունավետության բարելավումները CIGS-ն դարձրել են հաստատուն այլընտրանքային բջջային նյութերի տեխնոլոգիա:
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սելենիդներ Կատեգորիա:Պղնձի միացություններ Կատեգորիա:Կիսահաղորդչային նյութեր Կատեգորիա:Վերականգնվող էներգիա Կատեգորիա:Սելենի միացություններ
Յուրի Կնորոզով
Առաջին ուղևորություն
Կնորոզովը հետաքրքրված է եղել նաև Յուկատանով, ինչը պայմանավորված էր Դիեգո դե Լանդայի անձին և ժառանգությանը՝ նրա մշտական վկայակոչմամբ։ 1990-ականներին Կնորոզովը նույնիսկ դիմել է եպիսկոպոսի վերաբերյալ «սև լեգենդը» հանելուկը բացահայտելուն, ինչին հակադրել է Լաս Կասասի «վարդագույն լեգենդը»։ Այս մասին հոդվածը տպագրվել է 1994 թվականին Մադրիդի Ամերիկայի թանգարանի տարեգրքում։ Մերիդայից Կնորոզովը կարող էր ճանապարհորդել իրեն հետաքրքրող բոլոր վայրերը․ նա այցելել է Ուշմալ և Ցիբիլչալթուն, ինչպես նաև գաղութային Իսամալը Սան Անտոնիոյի վանքի հետ, որի սրբարանում պահվում էր Դիեգո դե Լանդայի դիմանկարը, որն այդ ժամանակ դեռևս ռեստավրացված չէր։
Երկրորդ ուղևորություն։ Պարգևատրում
1994 թվականին Մարիա Թերեզա Ֆրանկան նախաձեռնությամբ Կնորոզովին պարգևատրել են «Ացտեկյան արծիվ» շքանշանով։ Մոսկվայում Մեքսիկայի դեսպանատունն այս առաջարկը պաշտոնապես ներկայացրել է մշակույթի դիվանագիտական կցորդ Սարինա Մարտինեսի և դեսպան Կառլոս Տելլո Մասիասի կողմից։ Չորրորդ աստիճանի (կոմանդոր) շքանշան շնորհելու մասին հրամանագիրը ստորագրվել է նախագահ Կառլոս Սալինաս դե Գորտարիի կողմից 1994 թվականի հոկտեմբերի 17-ին, իսկ շնորհանդեսը պետք է տեղի ունենար նրա պաշտոնավարման վերջին օրը (նոյեմբերի 30)։ Պարգևատրման արարողությունը տեղի է ունեցել Մոսկվայում, Մեքսիկայի դեսպանատանը՝ Բոլշոյ Լևշինսկի նրբանցքում․ Մեքսիկա հրավերն այս անգամ չի ստացվել։ Արարողությանը ներկա են եղել գործընկերները՝ Վասիլի Կուզիշչինը, Վերա Կուտեյշչիկովան ամուսնու՝ Լև Օսպովատի հետ, Վալերի Գուլյաևը և Կնորոզովի ազգականները։ Հայտնի լեգենդի համաձայն՝ Կնորոզովն արարողության ժամանակ իսպաներեն ասել է. «Ես իմ սրտում միշտ մեքսիկացի եմ մնում» (Mi corazón siempre ha sido mexicano), թեև ներկաների հիշողությունների համաձայն՝ նա ռուսերեն և հակիրճ ասել է. «Խոսք չունեմ»։ Դեսպանատունը վճարել է նաև Կնորոզովի բնակարանի մետաղյա դռան տեղադրման համար։
1994 թվականի ամռանը Միգել Լեոն-Պորտիլան Կնորոզովին է դիմել Մեքսիկայի ազգային ինքնավար համալսարանի առաջարկությամբ՝ այցելել վերջին հնագիտական գտածոների վայրեր, ներառյալ Պալենկեում և Կամպեչում։ Պաշտոնական նամակը ստացվել է 1995 թվականի փետրվարի 3-ին, ճամփորդությունը կազմակերպվել է Կնորոզովի դասախոսությունների ներքո՝ մայա գրերի վերծանման և դրա մեթոդաբանության վերաբերյալ։ Այդ ժամանակ էլ ձևավորվել է լեգենդ, թե գողացել են հայտնի գիտնականի անձնագիրը, երբ նա Սանկտ Պետերբուրգից Մոսկվա էր մեկնում։ Իրականում, Կնորոզովի համար արտասահմանյան անձնագիրը տրվել էր 1993 թվականի հուլիսի 23-ին Գիտությունների ակադեմիայի կողմից, սակայն նա հավանաբար չի մտածել այն վերցնելու մասին, և թյուրիմացությունը լուծելու համար միջամտելու խնդրանքով դիմել է Մեքսիկայի դեսպանատուն։
Թռիչքն իրականացվել է Փարիզով. Ուղևորությունը տևել է 1995 թվականի հունիսի 24-ից հուլիսի 18-ը. գլխավոր նպատակը Կնորոզովի ելույթն էր Չետումալում մայաների III միջազգային կոնգրեսում։ Մեքսիկայի Ինքնավար համալսարանում մամուլի ասուլիսի ժամանակ Կնորոզովը ծանոթացել է սցենարիստ և ռեժիսոր Տիահոգա Ռուգեի հետ, որը հետաքրքրված էր Կնորոզովի անձով՝ Մայքլ Կոյի գիրքը կարդալուց հետո, և 1995 թվականի հուլիսի 4-ին՝ նրանց հանդիպման հաջորդ առավոտյան սկսվել են նկարահանումները։ Մեխիկոյում գտնվելու ընթացքում Կնորոզովը եղել է Կույկուիլկո քաղաքի պեղումները և երկու անգամ գնացել է Տեոտիուականի ավերակներ՝ հնագետ Մարիո Պերես Կամպայի ուղեկցությամբ։ Կնորոզովը բուրգեր չի մագլցել, մեծապես հետաքրքրվել է հետազոտողների «խոհանոցով». նա գտածոները դասավորելու համար սենյակում անցկացրել է գրեթե երեք ժամ և եղել է Արևի բուրգի տակ գտնվող ստորերկրյա այրերում։ Հուլիսի 10-ին Կնորոզովին մեծարել են Չետումալում կայացած լիագումար նիստի կլոր սեղանի շուրջ՝ Լինդա Շելեի, Նիկոլայ Գրուբեի և այլ նշանավոր մայաիստների ներկայությամբ։ Նրա ելույթը հանգեցրել է նրան, որ Կինտանա Ռուի համալսարանի ռեկտոր Եփրեմ Վիլանուևա Արկոսն առաջարկել է Կնորոզովի աշխատանքի արդյունքները, ներառյալ ծածկագրերի թարգմանությունները և հիերոգլիֆների կատալոգը, իսպաներեն հրատարակել։ Չնայած Լինդա Շելեի մեկնաբանությունների վերաբերյալ Կնորոզովի քննադատություններին, Լինդա Շելեն հայտարարել է.
Կնորոզովի և Գ․ Երշովայի ելույթները հանգեցրել են Յուկատանի Ինքնավար Համալսարանի հետ պայմանագրի կնքման, ինչպես նաև Կանկունի ձեռնարկատեր Մարկոս Կոնստանսեի (նրա կինը Խարկովից էր)՝ Շկարետում գիտակրթական և առևտրային նախագիծ կազմակերպելու առաջարկին։ Վերջինս նաև պարտավորվել է ֆինանսավորել Կնորոզովի աշխատությունների՝ «Շկարետի ամփոփագիր» («Компендиум Шкарет») իսպանական հրատարակության նախագիծը և առաջարկել է Յուրի Վալենտինովիչին նորից բերել Յուկատան՝ գործն ավարտելու համար։ Մեքսիկայից ստացված դրամական փոխանցումները նույնպես օգնել են Կնորոզովների ընտանիքին գոյատևել ռուսական գիտության համար ամենադժվար պահին։
Երրորդ ուղևորություն և այցելություն ԱՄՆ
Յու. Վ. Կնորոզովի ստեղծագործությունների իսպաներեն հրատարակությունն ավարտի հասցնելուն ուղղված երրորդ ուղևորությունը Մեքսիկա սկսվել է 1997 թվականի մարտին. այս անգամ Կանկուն մեկնել է Հավանայով։ Կնորոզովին կրկին ընդունել են ամենաբարձր մակարդակով, օրինակ՝ նրան այցելել է Գվատեմալայի նախագահ Ալվարո Արսուն, որն այդ ժամանակ Կանկունում հանգստանում էր։ Ապրիլին Թ. Ռուգեի նկարահանող խումբը ժամանել է Շկարետ, բայց նկարահանումները, որոնք նույնպես անցկացվում էին Կոբայում և Թուլումում, նկատելիորեն հոգնեցուցիչ և զայրացնող են եղել Կնորոզովի համար (նա չէր հասկանում, թե ինչու են վավերագրական կինոյում անհրաժեշտ դուբլեր և անցումներ)։ Հետևաբար, Տ. Ռուգեն ձգտում էր «պահը որսալ». Կնորոզովին նվիրված վավերագրական ֆիլմերի մեծ մասում օգտագործել է նրա նկարահանած կադրերը։
Ընտանիք
1952 թվականին Յուրի Վալենտինովիչ Կնորոզովն ամուսնացել է իր հասակակից՝ ռուսաց լեզվի բանասեր Վալենտինա Միխայլովնա Սամկովայի (1922-2000) հետ։ Նա սերում էր լենինգրադյան ընտանիքից, վերապրել էր շրջափակման առաջին տարին, տարհանվել և պատերազմից հետո ավարտել է համալսարանը։ Աշխատել է Լենինգրադի 2-րդ մանկավարժական ինստիտուտում որպես ավագ մանկավարժ։ Աղքատության պատճառով հատուկ արարողություն չի կազմակերպվել։ Երիտասարդները բնակություն են հաստատել կնոջ սենյակում՝ Նևսկի պողոտայի 111 հասցեում գտնվող կոմունալ բնակարանում։ Ամուսնությունը հաջող է ստացվել և ընդունվել է երկու կողմերի ծնողների կողմից, թեև ըստ Գ. Երշովայի՝ Կնորոզովը միայն կարճ տեղեկացրել է հորը և մորը։ 1955 թվականի օգոստոսին Վալենտինա Միխայլովնան պաշտպանել է թեկնածուական թեզը «XIX դարի 40-60-ական թվականների ռուս գրական լեզվի հասարակական-քաղաքական բառապաշարի պատմություն» (հիմնված Ա. Ի. Գերցենի աշխատությունների վրա)։ 1955-1962 թվականներին Վալենտինա Միխայլովնան եղել է Լենինգրադի ճարտարապետաշինարարական համալսարանի (ЛИСИ) ռուսաց լեզվի ամբիոնի առաջին վարիչը, որտեղ սովորել են բազմաթիվ օտարերկրյա ուսանողներ։ Վ. Մ. Սամկովայի ղեկավարությամբ ամբիոնն առաջիններից էր ԽՍՀՄ-ում, որը սկսել է մշակել «Խոսքի գիտական ոճ» թեման ։
Մո Իբրահիմ
Մոհամեդ «Մո» Իբրահիմ, կապի և տեխնոլոգիաների ոլորտի սուդանա-բրիտանացի գործարար, մինչ «Celtel» ընկերության հիմնելն աշխատել է հեռահաղորդակցության մի քանի ընկերություններում։ Հանդիսանում է «Mo Ibrahim Foundation» հիմնադրամի հիմնադիրը, որն աջակցում է Աֆիրկայի լավագույն մենեջերներին։ Մոհամեեդ Մոն հանդիսանում է նաև «Ինդեքս Մոհամեեդ Մո» վիճակագրական կազմակերպության հիմնադիրը, որը զբաղվում է աֆրիկյան բոլոր երկրների վիճագրական հաշվարկով։ Նա Լոնդոնի բիզնես դպրոցի Աֆրիկյան տարածաշրջանային խորհրդատվական խորհրդի անդամ է։
Յուրի Կնորոզով
Ընտանիք
1959 թվականին Կնորոզովները ստացան առանձին երկու սենյականոց բնակարան Լենինգրադի Մալայա Օխտա պատմական թաղամասում (Գրանիտ փողոց), Ալեքսանդր Նևսկի Լավրայից ոչ հեռու։ Մայիսից հոկտեմբեր նրանք վարձել են ամառանոց Օզերսկ պատմական թաղամասում։ Չնայած այն հանգամանքին, որ Յուրի Վալենտինովիչը խորհրդային չափանիշներով լավ գումար էր վաստակում (և դեռ 1955 թվականի սեպտեմբերին կարողացել է ծնողների համար նոր հեռուստացույց գնել), ապրանքային դեֆիցիտի պատճառով նա ստիպված է եղել անձամբ պատրաստել գրադարակներ և կահավորման որոշ այլ մանրամասներ։
Մո Իբրահիմ
2007 թվականին նա հիմնել է Աֆրիկյան կառավարման նվաճումների «Մո Իբրահիմ» մրցանակը՝ 5 միլիոն դոլար միանվագ գումար և 200,000 դոլար տարեկան վճար։
Յուրի Կնորոզով
Ընտանիք
1960 թվականի հունվարի 23-ին Վալենտինա Միխայլովնան լույս աշխարհ է բերել իր միակ դստերը՝ Եկատերինային։ 1962 թվականին մահացել է գիտնականի մայրը՝ Ալեքսանդրա Սերգեևնա Կնորոզովան, իսկ 1969 թվականին՝ հայրը։ 1967 թվականին մայաիստի մոտ ախտորոշվել է տուբերկուլյոզ, ինչի մասին նա ինքն է հայտնել Վլադիմիր Կուզմիշչևին ապրիլի 24-ին, քանի որ Մոսկվա գործուղման պատճառով ստիպված էր մնալ իր տանը։ Հավանաբար, հիվանդությունը հաջողվել է արագ հաղթահարվել, բայց դա առաջացրել է Յուրի Վալենտինովիչի կասկածամտությունը Լենինգրադի կլիմայի վերաբերյալ։
Մո Իբրահիմ
Ամուսնացած է, ունի երկու երեխա։
Յուրի Կնորոզով
Ընտանիք
Ծնողների մահից հետո և եղբայրների հետ դժվար հարաբերությունների պատճառով Կնորոզովն ամբողջությամբ կենտրոնացել էր կնոջ և դստեր վրա։ Լենինգրադի պաշարման հետևանքների պատճառով Վալենտինա Միխայլովնայի առողջությունը խիստ վատթարացել է, և 1960-ականների կեսերին նա ստիպված էր թողնել ոչ միայն գիտությունը, այլև աշխատանքը և զբաղվել է ընտանիքի կենցաղային գործերով։
Մո Իբրահիմ
Կենսագրություն
Մոհամեդ Մոն ծնվել է Հյուսիսային Սուդանում, 1946 թվականին։ Նա գիտությունների բակալավրի կոչում է ստացել Ալեքսանդրիայի համալսարանում, ուսման ընթացքում տարվել է մարքսիզմի գաղափարներներով։ Աշխատել Անգլիայում, ստացել է մագիստրոսի կոչում Բրեդֆոդի համալսարանում (էլեկտրատեխնիկա), աշխատել է որպես Բրիտանական Տելեկոմի տեխնիկական տնօրեն, որից հետո՝ նույն ընկերության «Cellnet» մասնաճյուղի տեխնիկական տնօրեն։
1989 թվականին նա հիմնել է MSI ընկերությունը, որը 2000 թվականին 618 միլիոն դոլարով վաճառել է իտալական Marconi ընկերությունը։
Յուրի Կնորոզով
Ընտանիք
Դուստրը՝ Եկատերինա Կնորոզովան, կրթություն է ստացել Արևելագիտության ֆակուլտետում՝ դառնալով վիետնամագետ-բանասեր և 1987 թվականին դարձել է Արևելագիտության ինստիտուտի Լենինգրադի մասնաճյուղի աշխատակից (այժմ՝ ՌԳԱ Արևելագիտության ինստիտուտ) ։ 1984 թվականին ծնվել է Կնորոզովի թոռնուհին՝ Աննան (տնային մականունը՝ «Ռիս» (թարգմանաբար՝ լուսան))։
Ժորնիշչե (գյուղ, Կիվերցիի շրջան)
Ժորնիշչե (Жорнище), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Կիվերցիի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1577 թվականին։
Յուրի Կնորոզով
Ընտանիք
1990-ականների հենց սկզբին Կնորոզովը հասավ ինստիտուտի ղեկավարության կողմից բնակարանային պայմանների բարելավման։ Գ. Երշովայի պնդմամբ, դրա համար ինքը գնացել էր կեղծ ամուսնալուծության (որը ոչ մի ազդեցություն չի ունեցել ներընտանեկան հարաբերությունների վրա)։ 1992 թվականին Յուրի Վալենտինովիչը և Վալենտինա Միխայլովնան տեղափոխվել են Սանկտ Պետերբուրգի Բուտլերովա փողոց, տուն 13, «Ակադեմիչեսկայա» մետրոյի կայարանի հարևանությամբ։
Ժորնիշչե (գյուղ, Կիվերցիի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Ժորնիշչե գյուղում բնակվում էր 959 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1897 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 505,54 մարդ/կմ²։
Յուրի Կնորոզով
Ընտանիք
Դստեր և թոռնուհու՝ Ե. Յու. Կնորոզովայի և Ա. Ա. Մասլովայի վկայությամբ, Յուրի Վալենտինովիչը շատ ժամանակ է հատկացրել դստերը։ Կնորոզովը, որն ինքը դաժան դաստիարակություն էր ստացել, ձգտել է խուսափել իր ընտանիքում որևէ խստությունից և պարտադրանքից, չնայած այն հանգամանքին, որ նա երբեք էլ աչքի չի ընկել հեշտ բնավորությամբ։ Օրինակ, հարազատներն ու ուսանողները վկայել են նրա առատաձեռնությունը. նա երբեք չի խնայել նվերների վրա և կարող էր իր ցանկացած բան նվիրել. «Ինչու՞ նվիրել մի բան, ինչն ինձ էլ դուր չի գալիս» սկզբունքով։
Ժորնիշչե (գյուղ, Կիվերցիի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Կիվերցիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1577 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Յուրի Կնորոզով
Կյանքի վերջին տարիներ
1993 թվականի սեպտեմբերի 14-ին Յուրի Վալենտինովիչը գրել է կտակ, ըստ որի ամբողջ ունեցվածքը, «որտեղ էլ այն լինի, ինչ էլ որ լինի», փոխանցել է Աննային՝ թոռնուհուն։ 1990-ականների կեսերից Յու. Վ. Կնորոզովի առողջական վիճակը սկսել էր արագորեն վատթարանալ. նրա համար հատկապես դժվար էր շարժվել երրորդ աստիճանի բնածին հարթաթաթության պատճառով (ինչն էլ նրան դարձրել էր զինվորական ծառայությանն անպիտան)։ Սանկտ Պետերբուրգի մետրոպոլիտենի «Լեսնայա» և «Պլոշչադ Մուժեստվա» կայարանների միջև թունելների՝ 1995 թվականի դեկտեմբերի ողողումից հետո, Կնորոզովն այլևս չէր կարող հայտնվել քաղաքի կենտրոնում։
1997 թվականի մայիսի 15-ին Մարդաբանության և ազգագրության թանգարանի տնօրինության հրամանով նա հեռացվել է էթնիկ սեմիոտիկայի խմբի ղեկավարի պաշտոնից և տեղափոխվել Ամերիկայի ազգագրության բաժին։ Ս. Կորսունի խոսքով, գիտնականը, սակայն, ստացել է ամբողջական (և նույնիսկ բարձր) աշխատավարձ։ 1998 թվականին նրան նամակով հրավիրել են Անտիգուա Գվատեմալայում կայանալիք մայաների հաջորդ համաշխարհային կոնգրեսին, որին նա չի պատասխանել։ Այնուամենայնիվ, նա հանդիպել է Մարկոս Կոնստանսեի և նրա կնոջ հետ, ովքեր նավարկության ժամանակ այցելել էին Սանկտ Պետերբուրգ։ 1998 թվականի փետրվարի 7-ին Կնորոզովին այցելել է ֆինն հետազոտող, ով ձայնագրել է գրեթե մեկ ժամ տևողությամբ հարցազրույցը գիտնականի հետ։ Մայքլ Կոյի գրքի գլուխներից մեկի և Դիեգո դե Լանդայի ձեռագրի վերնագրի անալոգիայով հրատարակությունը կոչվում էր «Relación de las cosas de San Petersburgo» («Սանկտ Պետերբուրգի փաստերի մասին հաշվետվություն»)։ Յուրի Վալենտինովիչն ասել է, որ Ջոն Թոմփսոնն (անգլիացի մայագետ) իր անձնական հակառակորդը չէր, քանի որ նա ապրել է Սառը պատերազմի իրականության մեջ և «կռվել Մարքսի հետ»։ Կնորոզովը նաև քննադատել է ամերիկացի վիմագիրներին, ովքեր կառչում են առանձին նշանների մեկնություններին՝ տեքստի տրամաբանության համակարգված ըմբռնման և ընթեռնելի հիերոգլիֆների քանակի ավելացման վրա ուշադրություն դարձնելու փոխարեն ։
Յուրի Կնորոզովը մահացել է մարտի 30-ին, առավոտյան ժամը վեցին։ Հուղարկավորության կազմակերպմանն աջակցել է ինստիտուտի տնօրինությունը, սակայն Կունստկամերայի դահլիճում պաշտոնական հրաժեշտի մասին համաձայնության գալ չի հաջողվել։ Լեոնարդո Ֆերեյրան հայտնել է, որ հուղարկավորությանը նյութական օգնություն ցուցաբերած միակ կազմակերպությունը Ռուսաստանի Դաշնությունում Մեքսիկայի դեսպանությունն է եղել։ Նաև մի շարք աղբյուրներ հայտնում են, որ նրա մահից անմիջապես առաջ Փիբոդիի անունը կրող Հնագիտության և ազգագրության թանգարանը (ԱՄՆ, Քեմբրիջ (Մասաչուսեթս)) Յու. Վ. Կնորոզովին շնորհել է Տ․ Պրոսկուրյակովայի անվան մրցանակ, որը ենթադրում էր հանրային դասախոսություն  ։
Յուրի Կնորոզովը թաղվել է Սանկտ Պետերբուրգի մոտ գտնվող Կովալևսկի գերեզմանատանը։ Նրա մահից մեկ տարի չանցած՝ 2000 թվականի փետրվարի 4-ին մահացել է կինը՝ Վալենտինա Միխայլովնա Սամկովա-Կնորոզովան։ 2004 թվականի սեպտեմբերի 27-ին կանգնեցվել էմայաների ոճով տապանաքար, որը պատրաստել է քանդակագործ Նիկոլայ Վիբորնովը։ Քարակոթողի դիմերեսին պատկերված է Յու. Վ. Կնորոզովն իր Ասյա կատվի հետ և մայաների հիերոգլիֆներով մակագրված են նրա կյանքի ամսաթվերը՝ ըստ մայաների օրացույցի (ծննդյան ամսաթիվը՝ ըստ «երկար հաշվի» ). Դարձերեսին տեղադրվել է Պալենկեի պատկերի պատճենով ռելիեֆը։ Հուշաքարը տեղադրվել է հարթակի վրա, իսկ դիմացը զոհասեղան է և քար՝ Վալենտինա Միխայլովնայի անվան և կյանքի տարեթվերով։
Վերծանման ինֆորմացիոն բազա
Աղբյուրների ու ձեռնարկների կազմությունն ու ծագումը, որոնց օգնությամբ Կնորոզովը վերծանել է մայաների հիերոգլիֆները, պարզվել է, որ խիստ առասպելականացված է։ Գ. Երշովան իր կենսագրության մեջ առանձնացրել է գրքերի հավաքածուի ձևավորման չորս հիմնական տարբերակներ։
Սակայն Կնորոզովը ժլատ է եղել ցանկացած բացատրության մեջ, և նրա կցկտուր արտահայտությունները միայն ավելի են մթագնել հարցը։ Դատելով Բրասյոր դե Բուրբուրի և Վիլյակորտա եղբայրների (մայա չորս կոդեքսներից երեքի՝ Դրեզդենի, Մադրիդի և Փարիզի) ֆաքսիմիլային վերարտարդությունների հրատարակությունների կնիքներից՝ դրանք պատկանել են Բեռլինի ազգագրական թանգարանի գրադարանի ֆոնդերին։ Գ. Երշովան ենթադրել է, որ քանի որ գույքագրումն անմիջապես չի իրականացվել, գիտական ղեկավարությունը (ամենայն հավանականությամբ դա Ս. Պ. Տոլստովն է) թույլ է տվել Յուրիին վերցնել անհրաժեշտ հրապարակումները։ Դատելով գրքերի վրայի նշումներից՝ դրանք Կնորոզովի մոտ հայտնվել են նրա կողմից գրերի վերծանումից հետո։
Աշխատանքի սկզբում Կնորոզովն իր տրամադրության տակ ունեցել է մայաների լեզվի այն ժամանակվա բոլոր բառարաններն ու քերականությունները, ինչպես տպագիր, այնպես էլ լուսապատճենների տեսքով. գրադարանների հավաքածուներից իրեն հատկապես անհրաժեշտ որոշ հոդվածները և մենագրությունները Յուրի Վալենտինովիչը ձեռքով է արտագրել ։ Դմիտրի Օլդերոգեն Կնորոզովին է նվիրել Կ. Բուստամանտի ֆրանս-իսպաներեն բառարանի 1901 թվականի հրատարակությունը, որը խիստ անհրաժեշտ էր դե Լանդայի գրքի թարգմանության համար։
Վերծանման սկզբում Կնորոզովը, հավանաբար, բավականաչափ տեղեկացված չի եղել այս ոլորտում ԱՄՆ-ում առկա իրավիճակին։ Յուրի Վալենտինովիչն իր գործունեության տեսական հիմքերը գտել է հին կրետական գրչության վերաբերյալ Մայքլ Վենտրիսի աշխատություններում՝ հիմնված վիճակագրական վերլուծության և կոմբինատորական մեթոդի վրա․ Արևմտյան ակադեմիական գիտությունը 1940-ականներին մերժում էր նրա աշխատանքը, սակայն ԽՍՀՄ-ում դրանք լիովին աջակցվել և առաջ են մղվել Սոլոմոն Լուրյեի կողմից։
«Լանդայի այբուբենը» վերծանման բանալի
Մայաների գիրը վերծանելու փորձեր են արվել 19-րդ դարի առաջին երրորդից, ռահվիրաներն էին Կոնստանտին Ռաֆինեսկը և աբբատ Բրասեր դե Բուրբուրը․ հենց նա է հայտնաբերել Դիեգո դե Լանդայի «Յուկատանի փաստերի մասին հաշվետվություն» ձեռագիրը և հրապարակել այն 1864 թվականին։ Դարավերջին գերմանացի հետազոտող Էռնստ Ֆյորստենմանը վերծանել է մայաների օրացույցը Դրեզդենյան կոդեքսի նյութի հիման վրա, որը երկար ժամանակ եղել է գիտնականների հետաքրքրությունների կենտրոնում։ Վերծանմանն ամենաշատ մոտ է եղել Փարիզյան կոդեքսի հայտնագործող Լեոն դե Ռոնին 1881 թվականին. նա սահմանել է, որ մայաների գրությունը ներառում է գաղափարագրեր, հնչյունագրեր և դետերմինատիվներ, ինչպես նաև բացահայտել է հիերոգլիֆներ, որոնք նշում են աշխարհի կողմերը և դրանց գունային համապատասխանությունները։ Նա ճշտորեն հասկացել է, որ «Լանդայի այբուբենը»՝ եպիսկոպոսի ձեռագրից հնչյունական նիշերի ցանկը, վերծանման բանալին է։ Ինքը՝ Յուրի Կնորոզովը, գրել է, որ եթե հնարավոր լիներ անմիջապես ապացուցել, որ տարբեր հիերոգլիֆներում նույն գլիֆը նույն կերպ է կարդացվում, ապա մայաների գիրը վերծանված կլիներ դեռևս 19-րդ դարում։ 20-րդ դարի կեսերին մայաների օրացույցի և գրի ամենահեղինակավոր հետազոտողը Ջոն Էրիկ Թոմփսոնն է եղել, ով հերքել է հնչյունական բաղադրիչը հիերոգլիֆիկայում և վերծանումը հանգեցրել է գլիֆների իմաստների մեկնաբանմանը և դրանք քարե ռելիեֆների և ստելաների պատկերները ձեռագրերի հետ համեմատելուն։
Կնորոզովը հաստատապես համոզված էր, որ հնչյունաբանական ընթերցանության բանալին «Լանդայի այբուբենն» էր։ Չնայած այն հանգամանքին, որ դեռևս 1880-ական թվականներից, երբ դը Լանդայի նշանները կարդալու համար օգտագործելու փորձն անհաջողությամբ էր ավարտվել, այս վանկագիրը լավագույն դեպքում ծիծաղաշարժ էր համարվում, Յուրի Կնորոզովը հայտարարել է.
Դիեգո դը Լանդայի ձեռագրում բերվել է մայաների կերպարներով բառեր գրելու երեք օրինակ, որոնցից երկուսն ամբողջովին անհասկանալի էին։ Օրինակ, եպիսկոպոս դե Լանդան հաղորդում էր, որ մայաների դպիրները «հանգույց/օղակ» («լե») բառը նշելու համար օգտագործել են «eleele» նշանները։ Գրեթե բոլոր հետազոտողները սա աբսուրդ էին համարում և չեն փորձել բացատրել, թե ինչ նկատի ուներ դե Լանդան՝ օգտագործելով այս օրինակը։
Կնորոզովը ստիպված էր սկսել մայաների ձեռագրերում հայտնաբերված նշանների ամբողջական ցանկը կազմելուց՝ իրենց բոլոր բազմաընթերցվող տարբերակներով հանդերձ, այնուհետև անցնել «Լանդայի այբուբենի» նշանների նույնականացմանը։ Այդպիսով պարզվել է, որ բոլոր 27 հնչյունական նշանները առկա են «Յուկատանի փաստերի մասին հաշվետվություններ» ձեռագրերում։ Եպիսկոպոսը պնդել է, որ նշանները համապատասխանում են իսպաներեն տառերին, որոնք դասավորված են լատինական այբուբենի հերթականությամբ, սակայն շեղումներ կան, որոնց իմաստը հստակեցնելու անհրաժեշտություն կա։ Լատինական որոշ տառեր բացակայում էին այբուբենից, որոնց նման հնչյուններ չկան յուկատեկական լեզվում (d, f, g, r), մինչդեռ որոշ տառեր կրկնապատկվում էին (pp)՝ իսպաներենում անալոգը չունեցող հնչյունները փոխանցելու համար։ Այնուամենայնիվ, «բ» տառը համապատասխանում էր մայա նշաններից երկուսին, և նույնը վերաբերում էր «լ» և «շ» հնչյունների նշանակումներին։ Շարունակելով աշխատանքը, Կնորոզովն ապացուցել է, որ Լանդայի այբուբենում ներկայացված են վանկային նշաններ, և եպիսկոպոսն ինքը փորձել էր ճշգրիտ փոխանցել մայաների լեզվի հնչյունաբանությունը, փափուկ և կոշտ բաղաձայնների տարբերությունը և հագագային / շնչեղ բաղաձայների առկայությունը։ Ի վերջո, դա հնարավորություն է տվել հաստատել, որ նշանները համապատասխանում են ոչ թե իսպանական տառերի արտասանությանը, այլ նրանց անվանմանը։ Ապացույցը «սեկ» ամսվա հիերոգլիֆի ընթերցումն էր, որը բաղկացած էր դե Լանդայի ցանկում ներկայացված սե - կա տարրերից։
Հաջորդ փուլը «Յուկատանի փաստերի մասին հաշվետվություններ» ձեռագրում բերված օրինակները համակարգելն էր, հատկապես «էլէէլէ»։ «Լէ» գիրը ձեռագրում կրկնվել է արդեն «L» տառի տակ, որը իսպաներեն կոչվում է «էլէ»։ Այսպիսով, պարզվել է, որ հնդկացի գրագիրը, որին թելադրում էր դե Լանդան, «e» տառի անվանումը (որի արտասանությունը հայերեն/ռուսերեն «է»-ին մոտ է) ամրագրել է իսպաներեն «l» տառի անվանում, և յուկատեկական լեզվով «օղակ/հանգույց/թակարդ/ծուղակ/որոգայթ» բառ։ Այսպես առաջացել է «e-le-e-le» նշանների համակցությունը. Մայա կոդեքսներում «օղակ» բառը գրվել է e և le նշաններով, որոնք առկա են «Լանդայի այբուբենում»։ Կուզմիշչևն այս օրինակը բացատրել է հետևյալ կերպ.
Դիրքային վիճակագրության և խաչաձև ընթերցումների մեթոդ
Կնորոզովը երկար, խիստ հաշվարկներով, հաստատել է, որ մայաների բոլոր երեք ձեռագրերը պարունակում են մոտավորապես 355 չկրկնվող նիշ։ Շարունակելով աշխատանքը՝ Յուրի Վալենտինովիչը սկսել է որոնել նշանների խմբեր, որոնք բառերի արմատներ կունենային, այնուհետև գտնել դրանց հետ կապված և պարբերաբար հանդիպող նշանների փոփոխական խմբեր, որոնք կհամապատասխանեին քերականական ցուցանիշներին՝ մասնիկներ, ածանցներ և այլն։ Այս աշխատանքին նպաստել է այն փաստը, որ հիերոգլիֆային տեքստի կառուցվածքը կարելի էր համեմատել լատիներեն գրված 16-17-րդ դարերի մայաների տեքստերի քերականական ցուցանիշների հետ, օրինակ՝ Չիլամ-Բալամ տեքստերի հետ։ Քանի որ մայաների լեզուները բազմաթիվ են, և դրանց տարածման արեալը մեծ է, գիտնականն ընդունել է այն վարկածը, որ եթե մայաների ձեռագրերը Յուկատանի ծագում ունեն, դե Լանդայի ձեռագիրը և պահպանված բառարանները ամրագրել են յուկատեկ լեզուն, ապա վերծանման նյութերը հիմնված կլինեն հենց դրա վրա։
Աշխատանքը շատ դանդաղ է ընթացել, քանի որ յուրաքանչյուր համակցություն պետք է որոնվեր մայաների էպիգրաֆիկ արձանագրությունների բոլոր ձեռագրերի և առկա վերարտադրումների միջոցով։ Դժվարությունների պատճառ է եղել նաև գրագիրների սխալները (հատկապես Մադրիդյան կոդեքսում) և քարի վրա փորագրված արձանագրությունների վատ վիճակը։ Ի վերջո, Յու. Վ. Կնորոզովին հաջողվել է խմբերի բաժանել հիերոգլիֆների առկա բոլոր համակցությունները։ Նրանցից յուրաքանչյուրը ներառում էր հիերոգլիֆներ՝ նույն կայուն նշաններով և տարբեր փոփոխականներով։ Դրանից հետո աղյուսակներում արմատային նշանից առաջ կամ հետո տեղադրված նույն քերականական ցուցիչներով արմատները, միատեղվել են։ Այս մեթոդը ստացել է «դիրքային վիճակագրություն», քանի որ ուսումնասիրվել է արտահայտության մեջ որոշակի դիրք զբաղեցնող նիշերի հաճախականությունը։ Նույն այս մեթոդը հնարավորություն է տվել վերլուծել բառերի կարգը հիերոգլիֆային լեզվի նախադասություններում ։
Շարահյուսական վերլուծության ընթացքում պարզվել է, որ բոլոր տեսակի նախադասությունների երկրորդ և երրորդ տեղում կան հիերոգլիֆներ, որոնք իրենց կազմի մեջ չունեն փոփոխական նշաններ։ Ամենայն հավանականությամբ, դրանք նշանակել են ենթակա։ Ընդհակառակը, գրեթե բոլոր տեսակի նախադասություններում առաջին տեղում ամենաշատ փոփոխական նշաններ ունեցող հիերոգլիֆներն են։ Այսինքն՝ դա բայական ստորոգյալ է։ Սակայն վիճակագրությունը ցույց է տվել, որ ստորոգյալի հիերոգլիֆները կազմում են երկու խումբ՝ տարբեր քերականական ցուցանիշներով։ Մի խմբում ստորոգյալից հետո անմիջապես հաջորդում է ենթական, երկրորդում՝ ենթական տեղափոխվում է երրորդ տեղ, և դրանցից առաջ՝ լրացուցիչ նշաններ են։ 16-17-րդ դարերի ձեռագրերի քերականության հետ համեմատությամբ եզրակացություն է արվել, որ առկա են լրացում պահանջող բայատեսակներ (Непереходный глагол, Переходный глагол)։ Քերականական կառուցվածքի համեմատությունը Կնորոզովից պահանջում էր նույն կերպ վերլուծել լատիներենով գրված մայաների տեքստերի կառուցվածքը։
Մայաների հիերոգլիֆների և լեզվի քերականական կառուցվածքի հստակ տիպաբանությունն ստանալուց հետո Յու. Կնորոզովը կարող էր անցնել տեքստերի հնչյունական ընթերցմանը և ավելացնել ընթեռնելի նշանների քանակը։ Արդարացվել էին նաև գաղութատիրական դարաշրջանի հայտնի տեքստերի և բառարանների փոփոխական նշանները քերականական կատեգորիաների հետ համեմատելու հնարավորության վերաբերյալ հաշվարկները։ Կառուցվածքային վերլուծությունն ինքնին դեռ չէր նշանակում կարդալ, քանի որ քերականական ցուցիչները հնրավոր է բոլորովին այլ կերպ կարդացվեին։ Սա կարելի էր ստուգվել միայն խաչաձև ընթերցման մեթոդի կիրառմամբ։ Օրինակ, եթե 16-րդ դարում «տի» նախդիրն իսկապես այդպես է ընթերցվել, ապա այն կարող էր օգտագործված լինել այն բառերի ընթերցման համար, որոնցում այդ նշանն օգտագործվել է բառարմատի մասը գրելու համար, այլ ոչ թե որպես քերականական ցուցիչ, քանի որ բոլոր դիրքերում այն կարդացվում է նույնանման։ Բայց վերջնականապես համոզվելու համար անհրաժեշ էին առնվազն երկու տարբեր բառեր, որոնցում այս նշանն առկա լիներ։
«Հնդկացի մայաների գիր» և մեքենայական վերծանման կազուս
Ըստ Ս. Կորսունի՝ 1960-ականների սկզբին մայաների գրի վերծանումը համարվում էր ոչ պակաս գիտական ձեռքբերում, քան տիեզերական թռիչքները։ Կնորոզովի կարևորագույն խնդիրն իր մեթոդի ճանաչումից հետո հետազոտության խնդրահարույց դաշտի ընդլայնումն էր։ Վերջինս ենթադրում էր հնագույն գրերի վերծանման համընդհանուր տեսության մշակում։ Ատենախոսության տեքստը չէր ենթադրում մայաների գրերի վերծանման և նկարագրության մեթոդի համապարփակ դիտարկում, հետևաբար մինչև 1957 թվականի դեկտեմբերը տպագրության պատրաստվեց «Հնդկացի մայաների գիրը» մենագրության տեքստը 55 հեղինակային թերթիկ ծավալով։ Ձեռագրին դրական արձագանքով խորը վերլուծություն է ներկայացրել ԽՍՀՄ պատմական գիտության առաջատար կազմակերպիչներից մեկը՝ Վ. Վ. Ստրուվեն։ Սակայն հրապարակումը կանգ է առել։ Դա մասամբ պայմանավորված էր նրանով, որ Ազգագրության ինստիտուտում Կնորոզովի գործունեության ընդդիմադիրներ կային, որը մեծապես աջակցվում էր «վերևից»։
1959 թվականին ԽՍՀՄ ԳԱ Նախագահությանն առընթեր կիբեռնետիկայի գիտական խորհուրդը սկսեց ղեկավարել Վյաչեսլավ Վսևոլոդովիչ Իվանով, և նա միտք հղացավ Կնորոզովին ներգրավել աշխատանքում, և 1960 թվականին Կնորոզովը ստանձնեց ИАЭ-ի սեմիոտիկայի խմբի ղեկավարությունը (պաշտոնապես կոչվել է Գրչության պատմական համակարգերի վերծանման հանձնաժողով)։ Յուրի Վալենտինովիչի համար, նախ, դա հնարավորություն էր փորձարկել մեքենայական վերծանման մեթոդները, և երկրորդը, դա հաստատեց նրա պաշտոնական կարգավիճակը ինստիտուտում։ Աշխատանքի հիմնական մասը պետք է իրականացվեր Մոսկվայում։ Մաթեմատիկոսներ Յու. Ա. Շրայդերը, Մ. Լ. Ցետլինը և Մ. Ա. Պրոբստը սկսել են զբաղվել ԷՀՄ համար ծրագրերի մշակմամբ։ Պլանավորվում էր ստեղծել ծրագրերի գրադարան, որը թույլ կտա վիճակագրորեն մշակել գրային համակարգերը, որոնք ունեն տեքստերի ընդարձակ կորպուս։ Սակայն, այս հարցում նախաձեռնությունն իր ձեռքը վերցրեց ԽՍՀՄ ԳԱ Սիբիրյան մասնաճյուղի մաթեմատիկայի ինստիտուտը, ավելի ճիշտ՝ Ե.Վ. Եվրեինովի, Յու. Գ. Կոսարևի և Վ․ Ա․ Ուստինովի նախագծային խումբը, որոնց ամեն կերպ աջակցում էր Վ. Ա. Սոբոլևը։
Յու.Կոսարևի խումբը դիմել է Կնորոզովին և կարողացել հետաքրքրել Վյաչեսլավ Իվանովին։ 1959 թվականի ամռանը Կնորոզովի նյութերը տեղափոխվել են Նովոսիբիրսկ, իսկ 1960 թվականին հայտարարվել է, որ համակարգչի օգնությամբ մշակվել են Դրեզդենի և Մադրիդի մայաների ձեռագրերը՝ վերծանելով հնագույն գիրը։ Այս արդյունքները ներկայացվել են 1961 թվականի հունվարի մեքենայական թարգմանության և տեքստի ավտոմատ մշակման կոնֆերանսում։ Սենսացիան տարածվում էր, և Ս. Լ. Սոբոլևը և մեքենայական խմբի անդամները հավաքում էին ամբողջ դահլիճներ իրենց զեկույցների համար։
1961 թվականին Կնորոզովի տվյալների հիման վրա ստեղծվել է «Էլեկտրոնային համակարգիչների օգտագործումը հին մայաների գրության ուսումնասիրության մեջ» քառահատորյակը։ Գիրքը ներկայացվել է երկրի ղեկավար Ն. Ս. Խրուշչովին՝ որպես խորհրդային լեզվաբանության և մաթեմատիկայի գլխավոր ձեռքբերում։ «Օգոնյոկ» ամսագրում հայտնի հրապարակման մեջ փորձ է արվել նսեմացնել հենց Յուրի Վալենտինովիչի ձեռքբերումը ։ Դրանից Կնորոզովը մեծ հրասթափություն էր ապրել, և «Լեզվաբանության խնդիրներ» ամսագրում նա հրապարակել է «Մայաների տառի մեքենայական վերծանումը» ակնարկը, որի գրելաոճը Դ. Դ. Բելյաևը բնութագրել է որպես «ծաղրական քննադատական»։ Կոսարև խմբի հրապարակումների վերլուծության եզրակացության մեջ Յու.Վ.Կնորոզովը գրել է.
Կնորոզովի հոդվածը իսպաներենով անմիջապես տպագրվել է Մեքսիկայում։ Սա մեծ կոնֆլիկտ է առաջացրել Ս. Սոբոլևի հետ, ով նույնիսկ Վ. Ա. Ուստինովի ատենախոսության պաշտպանության գիտական ղեկավարն էր, որը նախատեսված էր 1962 թվականին։ Աստիճանի շնորհմանը կտրականապես դեմ եղավ Լ. Վ. Կանտորովիչը, որն էլ իր հերթին առաջացրել էր կոնֆլիկտի նոր ալիք ։ Ըստ երևույթին, դա էր հիմնական պատճառը, որ Կնորոզովին չուղարկեցին Մեխիկոյի Ամերիկանիստների միջազգային կոնգրեսին և ընդհանրապես դարձրեցին «ոչուղևորվող»։
Ի վերջո, 1963 թվականին լույս է տեսել Կնորոզովի «Հնդկացի մայաների գիրը» մենագրությունը, որը ներառում էր երեք ծածկագրերի վերարտադրություններ և գաղութատիրական շրջանի որոշ տեքստերի թարգմանություններ։ Աշխատանքի կարևոր մասն էր կազմում հիերոգլիֆների կատալոգը (540 նիշ), որը կազմված էր խիստ գրաֆիկական սկզբունքով։ Նշաններն ուղեկցվում էին մեկնաբանություններով, որոնք ցույց էին տալիս, թե ինչ է նշանակում նշանը, դրա ընթերցումը, հղումներ ալոգրաֆներին և տարբերակներին, հղումներ Ցիմերմանի (1931) և Գեյթսի (1952) կատալոգներին (Թոմփսոնի կատալոգը լույս տեսավ մինչև 1962 թվականը)։ Հեղինակը պատմագիտական ակնարկը լրացրել է նաև Նովոսիբիրսկի խմբի աշխատանքի կողմնակալ նկարագրությամբ։
Գիրքը լույս է տեսել 1000 օրինակ տպաքանակով, որն անմիջապես ուղարկվել է ինչպես աշխարհի ամենամեծ գրադարաններին, այնպես էլ ԽՍՀՄ դեսպանություններին։ 1965 թվականին Կնորոզովի աշխատության ակնարկ է հրատարակել Մայքլ Կոն։ Նա նշել է, որ, չնայած Է. Թոմփսոնի քննադատությանը, ռուս գիտնականի աշխատանքն արժանի է առավելագույն ուշադրության, և մանրամասն նկարագրել է տեքստի բովանդակությունը։ Մ. Կոն ուշադրություն է հրավիրել այն փաստի վրա, որ Կնորոզովը, համեմատելով ծածկագրերի քերականական կառուցվածքը, իրեն հասանելի գաղութային շրջանի որոշ էպիգրաֆիկ հուշարձաններ և փաստաթղթեր, եզրակացրել է, որ հիերոգլիֆային լեզուն նույնական չէ քերականագետների ֆիքսած և 16-17-րդ դարերի բառարաններում գրանցված Յուկատեկ լեզվին։ Գրախոսը միանշանակ եզրակացրել է․
Մայաների կոդեքսների թարգմանություններ
Յու. Վ. Կնորոզովը «վերծանում» տերմինը դիտարկել է նեղ իմաստով՝ որպես մոռացված գրի նշանները կարդալ։ Ընթերցանության, լեզուն սովորելու, տեքստեր թարգմանելու և մեկնաբանելու խնդիրները նա համարում էր այլ բնագավառի՝ բանասիրության հետ է կապված աշխատանք։ Այնուամենայնիվ, 1967 թվականին Կնորոզովը սկսել է իր աշխատանքի հաջորդ փուլը մայագիտության ոլորտում՝ Դրեզդենի կոդեքսի ուսումնասիրությունը։ Առաջին հերթին նրան հետաքրքրում էր դատաբժշկական մեթոդների կիրառելիությունը պալեոգրաֆիայում, քանի որ ակնկալում էր վերականգնել կորսված ֆրագմենտներն ու մաշված նշանները։ Այս նախագիծը երբեք չի իրականացվել, սակայն Կնորոզովի 1970-1975 թվականների համար նախատեսված զեկույցում կա «Մայաների հիերոգլիֆային ձեռագրեր» մենագրությունը՝ 17 հեղինակային թերթիկներով։ Այս գիրքը «Հին մայաների գրի» շարունակությունն էր և ներառել է չորս պահպանված ծածկագրերի ամբողջական թարգմանությունը (ներառյալ Գրոլիեի կոդեքսը) և Կնորոզովի մեկնաբանությունները։
Ըստ Գ. Երշովայի, մենագրության ձեռագիրը մեծապես կրճատվել էր․ Կնորոզովը ստիպված էր թողնել «աստվածների աղյուսակները»։ Չափազանց ցածր էր նաև տպագրության որակը. լայնաֆորմատ գիրքը տպագրվել էր փափուկ կազմով, իսկ տպագրությունը ռոտացիոն տպագրահաստոցով, ոչ թե բարձրորակ տպագրական հաստոցով։ Վլադիմիր Երմակոֆը իր ֆրանսիական գրախոսությունում նաև ընդգծել էր, որ այս գիրքը 1963 թվականի մենագրության շարունակությունն է, որը վերծանման գործնական փորձարկում էր։ Այնուամենայնիվ, գրախոսի քննադատությունն առաջացրել էր 30 էջանոց մեկնաբանության հանրաճանաչությունը, որն ավելի շատ հիմնված էր հնագիտական և ազգագրական աղբյուրների վրա. ամփոփման մեջ ասվում է, որ «մայաների թարգմանված գրերում պարունակվող տվյալների վերլուծական ուսումնասիրությունը դեռևս սպասվում է» ։
Կնորոզովի մեթոդի ճանաչումն արևմուտքում
Կնորոզովի 1952-1956 թվականների հոդվածների արձագանքները ճիշտ հակառակն են ստացվել։ Առաջին դրական ակնարկը ներկայացրել է Գյոթեբորգի համալսարանի պրոֆեսոր, սինոլոգ Տուր Ուլվինգը։ Խորհրդային վերծանման մասին իր հոդվածում նա կոպտորեն հայտարարել է. «Դժվար է հավատալ, որ նման հետևողական համակարգ կարող էր մշակվել, եթե այն իր էությամբ հուսալի չլիներ»։ Տ. Ուլվինգը իրավացիորեն նշել է, որ Կնորոզովի ստեղծագործությունները վերաբերել են բացառապես կոդեքսներին, և որ դասական շրջանի էպիգրաֆիկ հուշարձաններում կան նշաններ, որոնք ընդհանրապես չեն օգտագործվում կոդեքսներում։ Սա չէր ժխտում խորհրդային գիտնականի ճշմարտացիությունը և այն փաստը, որ գրային համակարգը հիմնովին միասնական էր. «բանալին կարծես համընկնում է, հիմքեր կան հուսալու, որ ի վերջո դուռը կբացվի»։
Էրիկ Թոմփսոնը երբեք չի կարողացել համաձայնվել Կնորոզովի վերծանման արդյունքների հետ, և 1959 թվականին նա ծավալուն հոդված է հրապարակել «American Antiquity» ամսագրում, որտեղ համակարգված կերպով ներկայացրել է իր առարկությունները։ Մասնավորապես, նա պնդում էր, որ համակարգային առումով մայաների գիրը չի տարբերվում նախակոլումբիական՝ ացտեկների գրից, այսինքն՝ հնչյունական չէ։ Միայն Կոնկիստայից հետո են հնդկացիները սկսել օգտագործել հնչյունական տարրերը և սկզբնական ձայնավորներն ու վերջին բաղաձայնները գրելու «ռեբուս մեթոդը»։ Թոմփսոնը պնդում էր, որ «Լանդայի այբուբենը» պատկերագրությունը (պիկտոգրաֆիա) մշակութային նոր իրավիճակին հարմարեցնելու փորձ է կամ պարզապես միսիոներական մոլորության արդյունք։ Կնորոզովի մեթոդը, որը հիմնված էր դե Լանդայի ձեռագրի վրա՝ որպես Ռոզետայի քարի անալոգի, կտրականապես մերժվել է՝ պատճառաբանելով, որ հնչյունական ընթերցանությունն ու պատկերային նշանը բացարձակապես փոխկապակցված չեն։ Նա նաև մերժում էր ռուս գիտնականի բոլոր հնչյունական վերակառուցումները, ներառյալ ձայնավորների ներդաշնակագրությունը, ինչպես նաև պնդում վոկալիզացիայի համար օգտագործել ժամանակակից յուկատեկական լեզուն։
1960-1970-ական թվականներին Կնորոզովի մեթոդն ու աշխատանքը կայուն ճանաչում են գտել Արևմուտքում։ Յուրի Վալենտինովիչի հիմնական աջակիցը Մայքլ Կոն էր, ում կինը՝ Սոֆյա Ֆեոդոսևնա Դոբրժանսկայան (Ֆեոդոսի Դոբրժանսկու դուստրը), Կնորոզովի երկու հիմնարար մենագրություններն էլ թարգմանել է անգլերեն։ «Մայա հնդկացիների գրության» նախաբանը գրել է Տատյանա Պրոսկուրյակովան։ 1969 թվականին Կո ամուսիններն առաջին անգամ այցելել են ԽՍՀՄ և անձամբ հանդիպել գիտնականին։ Դեռևս 1962 թվականին Դեյվիդ Քելլին Չիչեն Իցայի ստելաների վրա հաջողությամբ կարդացել էր տիրակալների անուններն «ըստ Կնորոզովի»։
1980-ականներից Կնորոզովի կապերն արևմտյան գիտնականների հետ ավելի ինտենսիվ են դարձել։ Մասնավորապես, նամակագրություն է եղել Կորնելիա Կուրբյուհնի հետ, ով զբաղվում էր մայաների նշաններով կարդալու կատալոգը կազմելով, որը հրատարակվել է 1989 թվականին։ 1987 թվականին Ազգային աշխարհագրական ընկերության աշխատակից՝ հնագետ Ջորջ Ստյուարտը III-ը (George E. Stuart III, 1933-2014) նվեր է ուղարկել մայաների բառապաշարի Cordemex բառարանը, ինչպես նաև «National Geographic» ամսագրի բաժանորդագրությունը։ Սառը պատերազմը հաճախ է միջամտել գիտական հարաբերություններում. 1980-ականների կեսերին Ջորջ և Դեյվիդ Ստյուարտները Կնորոզովի համար հավաքել էին մեծ փաթեթ՝ գրքերով և հոդվածների լուսապատճեններով՝ մայաների ուսումնասիրությունների վերջին հետազոտությունները։ Դրանք մի քանի արկղերով տարել են Վաշինգտոնում ԽՍՀՄ դեսպանատուն, որը գտնվում էր փողոցի մյուս կողմում։ Փաստաթղթերը փոխանցելու ժամանակ նրանց բռնել են ՀԴԲ-ի գործակալները և կալանավորվել։