cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ռոտավիրուսի պատվաստանյութ
Հետազոտություն
Լրացուցիչ ռոտավիրուսային պատվաստանյութերը վերամշակման փուլում են ։ Սրանք են վերաբերվում. մարդու նեոնատալ P[6]G3 շտամը, RV3, որը մշակվել է Ռութ Բիշոպի և գործընկերների կողմից Ավստրալիայում, Ալբերտ Կապիկյանի կողմից մշակված և ներկայումս տարբեր երկրներում վերամշակում և փորձարկում անցնող ցլի ռեասորտանտ մարդու պատվաստանյութը, և միաձուլված P2-VP8 սպիտակուցից պատրաստված ոչ ռեպլիկացվող ռոտավիրուսային պատվաստանյութը (ՈՌՌՊ), որը ներկայումս վերամշակման և փորձարկման փուլում է Հարավային Աֆրիկայում։ Հարաղիքային ներմուծման յամար ռոտավիրուսային հակածինները, ինչպիսիք են P2-VP8 թեկնածուն, կարող են ենթարկվել էքսպրեսիայի վիրուսանման մանսիկների ձևով, ստացված բոկուլովիրուսում, էքսպրեսիայի ենթարկված հակածիններ, ԴՆԹ վակցինաներ և սպանված վիրուս։ Այս նոր մոտեցումները իրականացվում են կենդանական մոդելների  և ՈՌՌՊ P2-VP8 թեկնածուի դեպքում  կլինիկական փորձարկումների միջոցով ։
Բժիշկները առանց սահմանների (ԲԱՍ) կազմակերպությունը մշակել է BRV-PV անունով ջերմակայուն տարբերակը։ Ներկայումս այն ուսումնասիրվում է ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վիրուսային ինֆեկցիաներ Կատեգորիա:Գաստրոէնտերոլոգիա Կատեգորիա:Վակցինաներ Կատեգորիա:Բժշկություն
Ստեփանակերտի գրադարաններ
Արցախում գործող մշակութալուսավորության հիմնարկների համակարգը ներառում է 10 թանգարան, 230 հանրային և մանկական, գրադարաններ, 237 ակումբ և մշակույթի տուն։
Գրադարաններ
ԼՂՀ առաջին ընթերցարանը բացվել է 1865 թվականին Շուշիում։ Գրադարանների թիվը կտրուկ ավելացել է 1920-ական թվականների սկզբներին։ 1924 թվականին բացվել է մարզի ամենախոշոր՝ Ստեփանակերտի մարզային գրադարանը, խրճիթ-ընթերցարաններ են բացվել ճարտար, Բալուջա և այլ գյուղերում։ 1940 թվականին մարզում կար 66, իսկ 1985 թվականին՝ 231 գրադարան (գրքային ֆոնդը՝ 1,6 մլն)։ ԼՂՀ-ում ներկայումս գործում են Մեսրոպ Մաշտոցի անվան հանրապետական և Հովհաննես Թումանյանի անվան հանրապետական մանկական, Մուրացանի անվան քաղաքային գրադարանները (երեքն էլ՝ Ստեփանակերտում), ինչպես նաև շրջանային գրադարաններ՝ ԼՂՀ 7 շրջկենտրոններում։ Կան նաև դպրոցական, բուհական, և միջնակարգ մասնագիտական ուսումնական հաստատությունների գրադարաններ։
Ստեփանակերտի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան հանրապետական գրադարանը ստեղծվել է 1924 թվականին։ Նախապես կոչվել է ռուս գրող Մաքսիմ Գորկու անվան, գրքային ֆոնդը՝ 2,1 հազար միավոր, որը գրադարանին նվիրել էին Մոսկվայում սովորող ղարաբաղցի ուսանողներն ու տեղացի ընթերցողները։ Ներկայումս գրադարանի ֆոնդը ներառում է 175,2 հազար գրքային միավոր, ընթերցողների թիվը՝ 5,2 հազար։ 1960 թվականին ստեղծվել է գրադարանի մատենագիտական բաժինը, որն ունի հարուստ տեղեկատու գրականություն, հանրագիտարաններ ու բառարաններ, հետագայում ստեղծվել են նաև երկրագիտական ֆոնդ ու քարտարաններ,Արցախյան ազատամարտին նվիրված թեմատիկ քարտարան։ Գրադարանը հանրապետության գրադարանների մեթոդական կենտրոնն է։
Հովհաննես Թումանյանի անվան գրադարան
Հովհաննես Թումանյանի անվան հանրապետական մանկական գրադարանը բացվել է 1947 թվականին Ստեփանակերտում։1965 թվականին գրադարանին տրվել է մարզային մանկական գրադարանի կարգավիճակ և կոչվել Հովհաննես Թումանյանի անվան։ Սկզբնական շրջանում գրքային ֆոնդը 50 հազար միավոր էր, 1988 թվականին՝ 120 հազար միավոր։ 1992 թվականին գրադարանի շենքը ռմբակոծությունից փլվել է, գրքային ֆոնդի 70 հզ միավոր ոչնչացել։ Ներկայումս գրադարանը տեղավորված է ԼՂՀ մշակույթի և երիտասարդության պալատի առաջին հարկում, գրքային ֆոնդը 46,7 հազար միավոր է, ընթերցողների թիվը՝ 7,6 հազար, ունի 42 շրջիկ կետեր, սպասարկման, համալրման և մշակման բաժիններ։ Գրադարանը հանրապետության բոլոր դպրոցական, գրադարանների համար մեթոդական կենտրոն է։
Մուրացանի անվան գրադարան
Կատեգորիա:Գրադարաններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ստեփանակերտ
Երթ հանուն մեր կյանքի
«Երթ հանուն մեր կյանքի» (March For Our Lives, Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների մայրաքաղաք Վաշինգտոնում և այլ քաղաքներում 2018 թվականի մարտի 24-ին տեղի ունեցած ցույցերի և բողոքի այլ գործողությունների անվանումը։ Դրանք անց են կացվել հրազենի վաճառքի և գործադրման վերաբերյալ օրենքների խստացում պահանջող երիտասարդ ուսանողների ու աշակերտների նախաձեռնությամբ՝ ի պատասխան ԱՄՆ Ֆլորիդայի նահանգի Փարքլենդ քաղաքի Մարջորի Սթոունմեն Դուգլասի (Marjory Stoneman Douglas) անվան ավագ դպրոցում 2018 թվականի փետրվարի 14-ին մի շրջանավարտի կազմակերպած արյունալի կոտարածի ։
Առաջխաղացում
Ըստ նախօրոք կազմված պլանի՝ նախատեսված էր այդ օրը Միացյալ Նահանգներում և աշխարհի մի շարք այլ երկրներում անցկացնել բողոքի շուրջ 800 միջոցառում։ Ընդ որում՝ ակնկալվում էր, որ գլխավոր միջոցառմանը Վաշինգտոնում մասնակցելու է մոտավորապես մեկ միլիոն ցուցարար։ Օրվա ավարտին կազմակերպիչները զեկուցեցին, որ ցուցարարների գլխավոր երթի մասնակիցների թիվն անցել է 800 հազարից։ Այդ ցուցանիշը գերազանցում է 1960-ական թվականներին Վիետնամում ԱՄՆ-ի մղած պատերազմի դեմ կազմակերպված Marche du Moratoire-ի մասնակիցների թվին ։
Հարթակ են բարձրացել ու ելույթներ ունեցել բազմաթիվ երիտասարդներ և հատկապես՝ հրաձգությունից տուժածներ։ Առանձնապես տպավորիչ է եղել Էմմա Գոնսալեսի ելույթը, որը տևել է վեց րոպե քսան վայրկյան՝ ճիշտ այնքան, որքան տևել է արյունալի հրաձգությունը նրանց դասարանում 2018 թվականի փետրվարի 14-ին ։
Ցուցարարները պետիցիա են հանձնել ԱՄՆ կառավարությանը՝ ներկայացնելով հետևյալ պահանջները. 1. օրենք ընդունել հրաձգությունների ժամանակ հաճախակի գործադրվող հրազենի վաճառքն արգելելու մասին. 2. սահմանափակել զինամթերքի վաճառքը. 3. առավելագույնս խիստ հսկողություն սահմանել՝ պարզելու համար, թե ինչ կերպ է վաճառվում հրազենը և՝ ո՛ւմ, :
Փենսիլվանիա ավենյուում պատրաստված բեմահարթակից ելույթ են ունեցել
«Երթ հանուն մեր կյանքի» զանգվածային շարժման նախաձեռնողներ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներն ԱՄՆ-ում Կատեգորիա:Ակտիվիստներ Կատեգորիա:Հասարակական շարժումեր Կատեգորիա:2018 բողոքի ցույցեր Կատեգորիա:2018 ԱՄՆ-ում
Վեսյոլի (խուտոր, Պրոխորովսկի շրջան)
Վեսյոլի (Весёлый), խուտոր Ռուսաստանի Բելգորոդի մարզի Պրոխորովսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բելգորոդի մարզի Պրոխորովսկի շրջանի բնակավայրեր
Վելիկի Լիստվեն
Վելիկի Լիստվեն (Великий Листвен), գյուղ Ուկրաինայի Չեռնիգովի մարզի Գորոդնյայի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Լիստվենիցա։ Հիմնադրվել է 1440 թվականին։
2006 թվականի տվյալներով Վելիկի Լիստվեն գյուղում բնակվում էր 738 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 5 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 147,6 մարդ/կմ²։
Ջուբգա
Ջուբգա (Джубга), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասի Տուապսեի շրջանում, Ջուբգա գետի հովտում։ Գտնվում է Տուապսեից 57 կմ հյուսիս-արևմուտք, ծովի մակարդակից 162 մ բարձրության վրա։ Ջուբգայի քաղաքային բնակավայրի վարչական կենտրոնն է։
Բնակչություն
Ներկայումս Ջուբգայում բնակվում են ռուսներ, հայեր, ադըղեներ, չերքեզներ, ուկրաինացիներ, հույներ և այլ ազգերի ներկայացուցիչներ։ 1905 թվականին այնտեղ կար 74 տուն, որտեղ բնակվում էին ռուսներ։ 1989 թվականին Ջուբգան ուներ 3557 բնակիչ, որից 2725 ռուսներ, 1506 հայեր, 172 ուկրաինացիներ, 34 բելառուսներ, 21 հույներ, 18 ադըղեներ և 16 գերմանացիներ։
Բնակիչներն զբաղվում են այգեգործությամբ և բանջարաբուծությամբ։ Ունի միջնակարգ դպրոց, մանկապարտեզ, գրադարան, ակումբ, մշակույթի տուն, բուժկայան, հիվանդանոց, հանգստյան տներ, առողջարաններ և հիանալի լողափեր։ Հանդիսանում է բուժարանային ավան, ուղևորափոխադրումների նավահանգստային կետ, պտղաբանջարաբուծական կենտրոն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի քաղաքային բնակավայրեր Կատեգորիա:1864 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի Տուապսեի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի հայաբնակ գյուղեր
Գագիկ Մխոյան
Գագիկ Գնունու Մխոյան, հայ անեսթեզիոլոգ-ռեանիմատոլոգ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1995), պրոֆեսոր (2003): Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր բժիշկ (2008) :
Կենսագրություն
Գագիկ Մխոյանը ծնվել է 1950 թվականի ապրիլի 26-ին, Երևանում։ 1967 թվականին ավարտել է Երևանի թիվ 74 միջնակարգ դպրոցը։ 1968 թվականին ընդունվել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտի բուժական ֆակուլտետը, որն ավարտել է 1974 թվականին։ 1974-1975 թվականներին անցել է ինտերնատուրա Երևանի թիվ 2 կլինիկական ծննդատանը։ Սկսած ուսանողական տարիներից հետաքրքրվել ր ուսումնասիրել է անէսթեզիոլոգիայի և ռեանիմատոլոգիայի ոլորտները։ Ուսմանը զուգահետ, որպես անէսթեզիստ, աշխատել է Երևանի թիվ 2 կլինիկական ծննդատանը։ 1975 թվականից, որպես անէսթեզիոլոգ-ռեանիմատոլոգ, աշխատել է ԽՍՀՄ Համամիութենական կլինիկական և փորձարարական վիրաբուժության գիտահետազոտական ինստիտուտի (ՀԿՓՎԳՀԻ) Երևանի մասնաճյուղում։ 1978 թվականին ինստիտուտի կողմից գործուղվել է սովորելու Մոսկվայի ՀԿՓՎԳՀԻ-ի անէսթեզիոլոգիայի և ռեանիմատոլոգիայի բաժին կլինիկական օրդինատուրայում, ապա՝ ասպիրանտուրայում։ 1983 թվականին հաջողությամբ պաշտպանել է թեկնածուական թեզը և վերադարձել Հայաստան և որպես անէսթեզիոլոգ-ռեանիմատոլոգ շարունակել աշխատանքը ՀԿՓՎԳՀԻ-ի Երևանի մասնաճյուղում։ 1986-1991 թվականներին եղել է «Էրեբունի» ԲԿ անեսթեզիոլոգիայի բաժանմունքի վարիչ, 1991-1999 թվականներին՝ անեսթեզիոլոգիայի, ինտենսիվ բուժման և վերակենդանացման բաժանմունքների վարիչ, 1999 թվականից՝ անեսթեզիոլոգիայի, ինտենսիվ բուժման և անհետաձգելի բուժօգնության կլինիկայի ղեկավար, միաժամանակ՝ ԵՊԲՀ վիրաբուժական հիվանդությունների համար 1 ամբիոնի վարիչ ։ 1995 թվականին պաշտպանում է դոկտորական թեզը Էնդոգեն թունավորումները վիրաբուժական հիվանդությունների ժամանակ թեմայով, իսկ 2003 թվականին ստացել է պրոֆեսորի կոչում։ 2004 թվականին նշանակվել է ՀՀ առողջապահության նախարարության գլխավոր անէսթեզիոլոգ-ռեանիմատոլոգ։ 2008 թվականին արժանացել է Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր բժիշկ պատվավոր կոչոմանը։
Աշխատանքները վերաբերում են շնչափողահատման, շնչափողի ինտուբացիայի, սիրտ-թոքային վերակենդանացման, արյան փոխներարկման ժամանակակից խնդիրներին։ Հեղինակ է մեթոդական ձեռնարկների։ Հեղինակ է շուրջ 160 գիտական աշխատանքի ։
Աբբոտինա
Աբբոտինա  (Abbottina), ճառագայթալողակ ձկների դասի, ծածանազգիների ընտանիքի ձկների ցեղ։ Ցեղի անվանումը տրվել է ի պատիվ կենդանաբան Ջեյմս Ֆիշեր Էբոթի, ով Էտաջիմայի Ճապոնական ռազմական ակադեմիայի պրոֆեսոր էր ։
Նկարագրություն
Աբբոտինայի մարմինը երկարավուն է, երկարաձիգ և կողային սեղմված։ Դունչը երկարավուն է, սրածայր, վերին տեսքը՝ գոգավոր։ Գլխի մեջտեղում են գտնվում փոքրիկ աչքերը։ Շրթունքները մսալի են ու գորտնուկավոր չեն։ Վերին ծնոտի վերջավորությունը չի հասնում աչքի սկզբին։ Յուրաքանչյուր վերին ծնոտում գտնվում է մեկական փոքրիկ բեղիկ
Դասակարգում
Ցեղը ներառում է 5 տեսակ ։
Տարածում
Ցեղի ներկայացուցիչները հանդիպում են Ասիայում ։ Ինվազիվ տեսակ է համարվում գետային աբբոտտինան : Այս տեսակը լայնորեն տարածված է Եվրոպայի, Մոնղոլիայի և Կենտրոնական Ասիայի ջրային ավազաններում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ծածանազգիներ
Զիարեթ-Արսլան բաբա
Զիարեթ-Արսլան բաբա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Ուրֆայի նահանգում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Դիլմա Ռուսեֆ
Դիլմա Վանա Ռուսեֆ (Dilma Vana Rousseff, ), բրազիլացի տնտեսագետ, քաղաքական գործիչ, Բրազիլիայի 36-րդ նախագահը։ Առաջին կինն է, ով պաշտոնավարում է այդ պաշտոնում ։ 2005-2010 թվականներին նախկին նախագահ Լուիս Ինասիո Լուլա դա Սիլվայի աշխատակազմի ղեկավարն էր ։
Հայրը՝ բուլղարացի ձեռնարկատեր է։ Դիլման մեծացել է Մինաս Ժերաիս նահանգի Բելու Հորիզոնտի քաղաքում միջինից բարձր խավի պատկանող ընտանիքում ։ Երիտասարդ տարիքում դարձավ սոցիալիստ և 1964 թվականի դեպքերից հետո միացավ տարբեր ձախակողմյան և մարքսիստական, քաղաքային պարտիզանական խմբերի, որոնք պայքարում էին զինվորական բռնապետության դեմ։ Ռուսեֆը վերջ ի վերջո գերի ընկավ և 1970-1972 թվականներին բանտարկվեց։ Ձերբակալված ժամանակ տանջանքների է ենթարկվել ։
Բանտից դուրս գալուց հետո հաստատվում է Պորտո Ալեգրեում ամուսնու՝ Կառլոս Արաուխոյի հետ ։ Երկուսն էլ օգնեցին Դեմոկրատական աշխատավորական կուսակցության հիմնադրմանը Ռիու Գրանդի դու Սուլում՝ մասնակցելով կուսակցության մի քանի ընտրարշավներին։ Դարձավ Պորտո Ալեգրեի Պետական գանձարանի քարտուղարը, իսկ ավելի ուշ՝ Ռիու Գրանդի դու Սուլի էներգետիկայի քարտուղարը ։ 2000 թվականին Օլիվիո Դուտրայի հետ ներքին անհամաձայնության պատճառով հեռացավ Դեմոկրատական աշխատավորական կուսակցությունից և միացավ Աշխատավորների կուսակցությանը ։
2002 թվականին Ռուսեֆը միացավ նախագահի թեկնածու Լուիս Ինասիո Լուլա դա Սիլվայի էներգետիկ քաղաքականության համար պատասխանատու կոմիտեին։ Դա Սիլվան, հաղթելով նախագահական ընտրություններում, Ռուսեֆին առաջարկեց Էներգետիկայի նախարարի պաշտոնը ։ 2005 թվականին կաշառակերության սկանդալի պատճառով առաջացած քաղաքական ճգնաժամը հանգեցրեց նախագահի աշխատակազմի ղեկավար Ժոզե Դիսեուի հրաժարականին։ Ռուսեֆը ստանձնեց այդ պաշտոնը և պաշտոնավարեց մինչև 2010 թվականի մարտի 31-ը, երբ հեռացավ՝ մասնակցելու նախագահական ընտրություններին ։ 2010 թվականի հոկտեմբերի 31-ին ընտրվեց նախագահ՝ առաջ անցնելով Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության թեկնածու Ժոզե Սեռային։ 2014 թվականի հոկտեմբերի 26-ին վերընտրվեց նախագահ՝ առաջ անցնելով Սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցության թեկնածու Աեսիո Նևեսին ։
Գրուդե (համայնք)
Գրուդե համայնք (, Груде), համայնք Բոսնիա և Հերցեգովինայում։ Վարչականորեն գտնվում է Բոսնիա և Հերցեգովինայի Դաշնությունում։ Համայնքի վարչական կենտրոնն է Գրուդե քաղաքը։ Գրուդեն տեղակայված է Մոստար 49 կիլոմետր, Իմոտսկիից 19 կիլոմետր , և Սպլիտից 100 կիլոմետր հեռավորության վրա ։
Դիլմա Ռուսեֆ
2015 թվականի դեկտեմբերի 3-ին Պատգամավորների պալատը պաշտոնապես ընդունվեց Ռուսեֆին պատասխանատվության ենթարկելու ընթացակարգ ։
Գրուդե (համայնք)
Բնակչություն
1991 թվականի մարդահամարի տվյալների համաձայն՝ համայնքում բնակվում է 16358 մարդ։
Դիլմա Ռուսեֆ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի նախագահներ Կատեգորիա:Բրազիլացի պետական գործիչներ Կատեգորիա:21-րդ դարի կին քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Պետության կին ղեկավարներ Կատեգորիա:Կառավարության կին ղեկավարներ Կատեգորիա:Կին նախագահներ Կատեգորիա:Բրազիլիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Բրազիլացի կին տնտեսագետներ
Գրուդե (համայնք)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի վարչական բաժանում Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի Դաշնության համայնքներ
My Heart Will Go On
«My Heart Will Go On», կանադացի երգչուհի Սելին Դիոնի երգը, Ջեյմս Քեմերոնի «Տիտանիկ» ֆիլմի գլխավոր սաունդթրեքը։ Երգի հեղինակը Ջեյմս Հորներն է, բառերը գրել է Ուիլ Ջենինգսը, պրոդյուսերը Ուոլտեր Աֆանասեֆն է։ Ստեղծագործությունը թողարկվել է Դիոնի «Let's Talk About Love» ալբոմում 1997 թվականին, այն գլխավորել է տարբեր երկրների, ներառյալ ամերիկյան (Billboard Hot 100), բրիտանական (UK Singles Chart) և ավստրալիական (ARIA) չարթերը։ Ավստրալիայում և Գերմանիայում սինգլը թողարկվել է 1997 թվականի դեկտեմբերի 8-ին, իսկ այլ երկրներում՝ 1998 թվականի հունվարին և փետրվարին։ Ստեղծագործությունը դարձել է երաժշտության պատմության մեջ ամենահայտնի և 1998 թվականի ամենավաճառված երգը։ Երգը արժանացել է Օսկար մրցանակի «Լավագույն երգ» անվանակարգում, Ոսկե գլոբուս մրցանակի «Լավագույն երգ» անվանակարգում և Գրեմմի մրցանակի՝ «Տարվա ձայնագրություն», «Տարվա երգ» և այլ անվանակարգերում  ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երգեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:1997 երգեր Կատեգորիա:Սելին Դիոնի երգեր Կատեգորիա:Տիտանիկ Կատեգորիա:Սաունդթրեքներ Կատեգորիա:Billboard Hot 100 գլխավորած սինգլներ Կատեգորիա:Գրեմմի մրցանակակիր ձայնագրություններ Կատեգորիա:Գրեմմի մրցանակակիր երգեր Կատեգորիա:Երաժշտական մեմեր Կատեգորիա:Irish Singles Chart գլխավորած սինգլներ Կատեգորիա:UK Singles Chart գլխավորած սինգլներ
Օրլեան (գյուղ, Բլագովեշչենսկի շրջան)
Բնակչությունը 2008 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 580 մարդ։
Թորդան (Կամախի գավառ)
Թորդան, ավան Մեծ Հայքի Բարձր Հայք աշխարհի Դարանաղյաց գավառում, իսկ ապա գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Կամախի գավառակում ։ Գտնվում է Սեպուհ լեռան արևելյան բլրաշատ լանջի վրա, ձորի մեջ։
Պատմություն
Գյուղը հայտնի է Հայաստանի հնագույն ժամանակներից։ Մ թ ա I դարում Տիգրան Մեծ թագավորը հեթանոս Բարշամ աստծո արձանը տեղափոխում է այստեղ և հատուկ մեհյան կառուցում, որի հետագայում հիշատակվում է «Սպիտակափառ դուռ» անվանմամբ։ Ըստ աղբյուրների արձանը փղոսկրից, լեռնային բյուրեղներից ու արծաթից կերտած հիասքանչ կոթող էր։
IV դարում գյուղը դարձել է Գրիգոր Լուսավորչի սեփականությունը։ Վերջինս շքեղ առանձնատուն կառուցել տվեց փոքրիկ պարտեզով։
XIX դարի վերջերին և XX դարի սկզբներին Թորդանն աննշան բնակավայր էր։
Բնակչության մեծ մասը կոտորվեց 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Կենդանի մնացածներն ապաստանեցին այլ երկրներ։
Բնակչություն
XX դարի սկզբներին գյուղն ուներ 450 կամ ըստ որոշ աղբյուրների 1500 հայ բնակիչ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Թորդանում է եղել հեթանոս Բարշամ աստծո «Սպիտակափառ դուռ» հատուկ մեհյանը։ IV դարում Գրիգոր Լուսավորիչը այն քանդել է տալիս և նրա տեղը կառուցում է Ս. Խաչ (Ս. Փրկիչ կամ Ս. Նշան) եկեղեցին, որն հետագայում հայտնի էր Ս. Նշան անունով։ Ավելի ուշ վանքի համալիրում կառուցվեց քառակուսի հատակագծով պանթեոն եկեղեցի, որտեղ ամփոփվեց Գրիգոր Լուսավորչի, նրա մի քանի ժառանգների և Տրդատ Գ թագավորի աճյունները։ Եկեղեցին կոչվում էր «Ինը Սրբոց գերեզմանք»։
Կրթություն
Գյուղն ուներ երկսեռ վարժարան, որտեղ սովորում էին 90 աշակերտ ։
Ֆինն կարմիր գվարդիականների հուշարձան (Վիբորգ)
Ֆինն կարմիր գվարդիականների հուշարձան, մոխրագույն գրանիտից պատրաստված մոտ 4 մետր բարձրությամբ և մոտ վեց մետր լայնությամբ կոթող, որը տեղադրված է Վիբորգում` ֆինն կարմիր գվարդիականների և քաղաքացիական անձանց զանգվածային ջարդերի զոհերի գերեզմանին, որոնց գնդակահարել են 1918 թվականին գեներալ Մաներհեյմի զորքերը, կոմունիստների հետ կապեր ունենալու համար (Վիբորգի կոտորած):
Պատմություն
Ֆինլանդիայում քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում սպիտակ ֆինների կողմից Վիբորգում զանգվածային գնդակահարություններ իրականացվեցին : Սպանվածների մարմինները թափվում էին քաղաքից դուրս գտնվող կիրճում, այսպես կոչված, «Շների գերեզմանատանը», որտեղ թաղում էին ընտանի կենդանիներին: Չնայած այն հանգամանքին, որ քաղաքի կենտրոնում՝ Լյութերական մայր տաճարի պարիսպների մոտ, 1921 թվականի ապրիլի 29-ին, բացվեց զոհված ֆինն սպիտակգվարդիական «Հերոսների հուշարձանը», իշխանությունները կանխեցին իրենց ընդդիմախոսներին նման կոմպոզիցիայով, բայց ավելի փոքր մասշտաբով հուշարձանի կառուցումը, որի համար միջոցները հավաքվել էին բնակչությունից, այդ թվում՝ դրոշմանիշերի վաճառքից, կառուցվել էր միայն հուշարձանի հիմքը, իսկ  հետագա աշխատանքները դադարեցվեցին Ֆինլանդիայի ՆԳՆ-ի հրամանով: Ավարտված, բայց չտեղադրված հուշարձանը թաղվել էր Ֆինլանդիայի իշխանությունների կողմից 1940 թվականի Ռազմական գործողությունների ընթացքում և հետագայում կորել է :
Իրավիճակը փոխվեց խորհրդա-ֆիննական պատերազմից (1939-1940) հետո, երբ Վիբորգը մտավ ԽՍՀՄ կազմի մեջ: Սպիտակ ֆինների գերեզմանի մոտ տեղադրված հուշարձանն ապամոնտաժվեց (1993 թվականին դրա տեղում տեղադրվեց չորս լեզվով գրված հիշատակի սալաքար), իսկ ֆինն կարմիր գվարդիականների գերեզմանը բարեկարգվեց և 1961 թվականի ապրիլի 30-ին տեղի ունեցավ հուշարձանի բացումը՝ ֆիննական պատվիրակության ներկայությամբ :
Հուշարձանը գտնվում է քաղաքի մուտքի մոտ՝ Լենինգրադյան մայրուղու 4-րդ կիլոմետրում: Հուշարձանի հեղինակներն են քանդակագործ Վ. Ս. Չեբոտարևը և ճարտարապետ Ալեքսանդր Շվերը: Լայն սանդուղքը տանում է դեպի բարձր գրանիտե կոթողը, «1918» թվագրությամբ, որը զարդարված է բարձրաքանդակով, որի վրա պատկերված են ֆինն և ռուսաստանցի աշխատավորները՝ խոնարհված դրոշներով: Հակառակ կողմում ռուսերեն և ֆիններեն գրված է.
Կոթողի դիմաց` գրանիտե սալաքարի վրա, երկու լեզվով փորագրված է.
Կոթողի կողքին պահպանվել է նաև 1920-ի հուշարձանի հիմքը, որն արգելվել էր կառուցել:
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ Կատեգորիա:Վիբորգի հուշարձաններ Կատեգորիա:Ստելաներ
Գեյմերը (ֆիլմ, 2009)
«Գեյմեր» կամ  «Խաղացողը» (Gamer), ամերիկյան ֆիլմ, Մարկ Նևելդայնի և Բրայն Թեյլորի ֆանտաստիկ թրիլլերը։
Ֆիլմի առաջին կարգախոսն է՝ In the near future, you don’t live to play… you’ll play to live (մոտավոր թարգմանություն՝ «Մոտ ապագայում դուք չեք ապրի խաղալու համար... դուք կխաղաք ապրելու համար»), փոխարինվել է՝ Who’s playing you? (թարգմ․՝ «Ով է խաղում քեզնով»)։ Համաշխարհային պրեմիերան տեղի է ունեցել 2009 թվականի սեպտեմբերի 4-ին։
Սյուժե
Ֆիլմի գործողությունները տեղի են ունենում 2034 թվականին, որտեղ նանոտեխնոլոգիաների բարձրագույն զարգացումը տեխնոլոգիական հանճար Քեն Քասլին թույլ է տվել տեսախաղը միացնել ռեալիթի-շոուի հետ և մոդելավորել ուլտրաֆունկցիոնալ, բազմաօգտագործող «Մարդասպաններ» խաղը, որը դարձել է տեղի հանցագործների միջավայրը։
Ջոն Թիլմանը (Ջերարդ Բաթլեր), որը դատապարտվել է ցմահ ազատազրկման իր չկատարած հանցագործության համար,պետք է մասնակցի խաղին, որպեսզի ազատություն ստանա։ Մի հարուստ երիտասարդ խաղացողի համար Ջոն Թիլմանը Քեյբլ է, պարզապես խաղի կառավարվող կերպար։ Իր մարտական ունակությունների և ֆիզիկական ուժի շնորհիվ Քեյբլը դառնում է ազգային հերոս և զբաղեցնում է առաջին տեղը խաղում։
Ամեն շաբաթ միլիոնավոր մարդիկ ամբողջ աշխարհում առցանց հետևում են նրան և հարյուրավոր այլ մահապարտների, որոնք մասնակցւմ են խաղի մարտերին։ Ըստ ապստամբների խմբի, որը դիմակայում է Քասլին, նրա խաղը բարձր տեխնոլոգիական ստրկություն է, և դա այն կարևոր տարրն է, որը պետք է ոչնչացվի։ Քեյբլ/Թիլմանը հայտնվել է երկու հզոր հակառակորդ ուժերի միջև։ Յուրաքանչյուր քայլով, որին հետևում են միլիոնավոր մարդիկ, Ջոն Թիլմանը պայքարում է ազատություն ստանալու, իր ինքնությունը վերականգնելու և այն համակարգը տապալելու համար, որը բանտարկել է նրան։
Արտադրություն
2007 թվականի մայիսին Lakeshore Entertainment վարձել է Մարկ Նևելդայնին և Բրայն Թեյլորին ֆուտուրիստական թրիլլեր ստեղծելու համար՝ «Խաղ» աշխատանքային անվանումով։ Նևելդայնն ու Թեյլորը գրել են սցենար և զբաղվել են ֆիլմի ռեժիսուրայով, գլխավոր դերը տրվել է Ջերարդ Բաթլերին ։
Նկարահանումներն անցկացվել են Ալբուկերկեում (Նյու Մեքսիկո նահանգ)՝ Albuquerque Studios-ում և տևել 53 օր։ Ստուդիայից դուրս նկարահանումների համար օգտագործվել է Ալբուկերկեի բիզնես շրջանը։ Նկարահանումների ժամանակ օգտագործել են Red One թվային տեսախցիկ ։
2009 թվականի մարտին ֆիլմի աշխատանքային անվանումը դարձվել է Citizen Game ։ 2009 թվականի մայիսին ֆիլմի վերնագիրը դարձվել է Gamer   ։
Արձագանքներ
Rotten Tomatoes կայքում ֆիլմն ունի 29 % դրական արձագանքներ ընդհանուր 73-ից ։ Metacritic կայքում ֆիլմն ստացել է 27 միավոր 100-ից 13 վերլուծությունների հիման վրա ։
Հասույթ
«Գեյմերը» վարձույթի առաջին օրը հավաքել է 3,3 մլն դոլար՝ զբաղեցնելով 4-րդ տեղը։ Առաջին շաբաթվա ընթացքում ֆիլմը վաստակել է 9 156 057 դոլար։ ԱՄՆ-ում ֆիլմը հավաքել է 20 534 907 դոլար, իսկ արտասահմանում՝ 18 848 906 դոլար ։
Նինո Ռասպուդիչ
Նինո Ռասպուդիչ (խորվաթերեն՝ Nino Raspudić, ), խորվաթ գրող, թարգմանիչ, հրապարակախոս, քաղաքական վերլուծաբան, պահպանողական հայացքների տեր փիլիսոփա, խորվաթական խորհրդարանի պատգամավոր։ Փիլիսոփայության պրոֆեսոր Զագրեբի համալսարանում։
Կենսագրություն
Տարրական կրթությունն ստացել է Մոստարում, միջնակարգը՝ իտալական Տրևիզո քաղաքում, որտեղ հայտնվել է բոսնիական պատերազմի հետևանքով, փախստականի կարգավիճակով ։ 2008 թվականին Զագրեբի համալսարանում պաշտպանել է իր պատրաստած գիտական ատենախոսությունը և ստացել գիտությունների դոկտորի աստիճան ։ Հոդվածներ է գրել խորվաթական հանրագիտարանի համար, իտալերենից խորվաթերեն թարգմանել Ումբերտո Էկոյի, Ջաննի Վատիմոյի, Նիկոլո Ամանիտիի և այլ հեղինակների ստեղծագործություններ։ Աշխատել է որպես խորվաթական ռադիոյի քաղաքական վերլուծաբան, Večernji list և Nezavisne novine թերթերի սյունակագիր-մեկնաբան, Զագրեբի համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետի դասախոս-պրոֆեսոր ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորվաթ գրականագետներ Կատեգորիա:Խորվաթ գրողներ Կատեգորիա:Թարգմանիչներ Կատեգորիա:Հրապարակախոսներ Կատեգորիա:Փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Սյունակագիրներ
Միս ուտելու էթիկա
Միս ուտելու էթիկայի վերաբերյալ խոսակցությունները կենտրոնացած են այն բանի վրա, թե արդյոք բարոյական է, թե ոչ, ոչ մարդկային կենդանիներ ուտելը։ Ի վերջո, սա հազարամյակների ընթացքում շարունակվող բանավեճ է, և այն մնում է սննդի էթիկայի ամենահայտնի թեմաներից մեկը ։
Անհատները, ովքեր խթանում են մսի օգտագործումը, դա անում են մի շարք պատճառներով, ինչպիսիք են առողջությունը, մշակութային ավանդույթները, կրոնական հավատալիքները ,և գիտական փաստարկները, որոնք հաստատում են պրակտիկան և, ընդհանուր առմամբ, պնդում են, որ առանց մսի դիետան բոլորի համար սոցիալական նպատակ դարձնելը սխալ կլինի, քանի որ այն հաշվի չի առնում մարդկանց անհատական սննդային կարիքները կյանքի տարբեր փուլերում, հաշվի չի առնում կենսաբանական տարբերությունները՝ սեռերը, անտեսում է մարդկային էվոլյուցիայի իրականությունը, անտեսում է տարբեր մշակութային նկատառումներ կամ այն պատճառով, որ դա կսահմանափակի մարդկային տեսակի հարմարվողականությունը ։ Մարդիկ, ովքեր չեն խթանում մսի օգտագործումը, բայց այնուամենայնիվ միս են ուտում, հաճախ դա անում են, քանի որ կարծում են, որ այն հեռացնելն իրենց սննդակարգից դժվար և անօգուտ կլինի, քանի որ կենդանիներն արդեն սատկած են, թեև այս փաստարկը անտեսում է այն սկզբունքը, որ ապրանքի պահանջարկն ազդում է դրա մատակարարման վրա։
Մարդիկ, ովքեր ձեռնպահ են մնում միս ուտելուց, ընդհանուր առմամբ հայտնի են որպես «բուսակերներ»։ Նրանք խուսափում են մսից տարբեր պատճառներով, ինչպիսիք են ճաշակի նախասիրությունները, կրոնը, կենդանիների բարեկեցությունը, մսի արտադրության շրջակա միջավայրի ազդեցությունը (բնապահպանական բուսակերություն), առողջական նկատառումներ, և հակամանրէային դիմադրություն. Նմանատիպ պատճառներով վեգանները նույնպես հրաժարվում են կենդանական այլ մթերքներից, ինչպիսիք են կաթնամթերքը և ձուն։
«Էթիկական ամենակերները» այն անհատներն են, ովքեր դեմ են մսի արտադրության հիմքում ընկած գործելաոճին, ի տարբերություն բուն միս օգտագործելու։ Այս առումով, շատ մարդիկ, ովքեր ձեռնպահ են մնում որոշակի տեսակի միս ուտելուց և կենդանական ծագման մթերքներից, ընդհանրապես չեն ընդունում մսի օգտագործումը, պայմանով, որ միսը և կենդանական արտադրանքը արտադրվում են հատուկ ձևով ։ Էթիկական ամենակերները կարող են առարկել գործարանային տնտեսություններում մսի համար կենդանիներ բուծելուն, կենդանիներին ցավ պատճառող եղանակներով սպանելուն և կենդանիներին անհարկի հակաբիոտիկներով կամ հորմոններով կերակրելուն։ Այդ նպատակով նրանք կարող են խուսափել մսից, ինչպիսիք են հորթի միսը, ֆուա գրան, այն կենդանիների միսը, որոնք ազատ շղթայական չեն, կենդանիներ, որոնց կերակրել են հակաբիոտիկներով կամ հորմոններով և այլն ։
Միս ուտելու կողմ և դեմ փաստարկների ակնարկ
Միս ուտելու էթիկայի վերաբերյալ խոսակցությունները շարունակվում են հազարավոր տարիներ, հնարավոր է ավելի երկար։ Հույն մաթեմատիկոս և փիլիսոփա Պյութագորասը, ով ապրել է մ.թ.ա. 6-րդ դարում, բողոքել է կենդանիներին ուտելու դեմ՝ պատճառաբանելով, որ նրանք մարդկանց նման հոգի ունեն։ Բոլորովին այլ մոտեցում ցուցաբերելով՝ աթենացի փիլիսոփա Պլատոնը, ով ապրել է մ.թ.ա. 4-րդ դարում, պնդում էր, որ միսը շքեղ ապրանք է, որը ձեռք բերելու համար շատ հող է պահանջվում։ Արդյունքում, նա հայտարարեց, որ մսի ոչ ափավոր օգտագործումը կհանգեցնի հողի շուրջ կոնֆլիկտի և, ի վերջո, անկայուն հասարակության:. Քսենոփոնը Պլատոնին նմանատիպ մտահոգություններ է հայտնել ։
Փրինսթոնի համալսարանի և Մելբուռնի համալսարանի պրոֆեսոր և կենդանիների ազատագրման շարժման ռահվիրա Փիթեր Սինգերը պնդում է, որ քանի որ կենդանիները զգում են, նրանց հետ պետք է վարվել ուտիլիտար էթիկայի համաձայն։ Իր էթիկական փիլիսոփայության մեջ, թե ինչ է նշանակում «մարդ» լինելը, Սինգերը, ի վերջո, պնդում է, որ անասունները բավականաչափ զգում են, որ արժանի են ավելի լավ վերաբերմունքի, քան նրանք ստանում են։ Այդ ժամանակվանից Սինգերի աշխատանքը լայնորեն հիմնված է այն փիլիսոփաների կարծիքների վրա, ովքեր համաձայն են և ովքեր համաձայն չեն. Նրա հիմնական փիլիսոփայությունները հիմնականում ընդունվել են կենդանիների իրավունքների պաշտպանների, ինչպես նաև էթիկական բուսակերների և վեգանների կողմից։
Շատ այլ ժամանակակից մտածողներ կասկածի տակ են դրել ոչ միայն երկակի ստանդարտների հիմքում ընկած տիպարների բարոյականությունը, այլև այն երկակի ստանդարտը, որը հիմնված է այն փաստի վրա, որ մարդիկ աջակցում են կովերի, խոզերի և հավերի վերաբերմունքին այնպես, ինչպես երբեք թույլ չեն տա ընտանի շների, կատուների կամ թռչունների հանդեպ:.
Բրիտանացի փիլիսոփա և Լոնդոնի համալսարանական քոլեջի և Լինքոլնի համալսարանի պատվավոր պրոֆեսոր Նիք Զանգվիլը համաձայն չէ միս չուտելու բարոյական անհրաժեշտության մասին Սինգերի եզրակացություններին։ Միս ուտելու մեր բարոյական պարտականությունը, որը հրապարակվել է Քեմբրիջի համալսարանի հրատարակության կողմից, Զանգվիլը պնդում է, որ ընտանի կենդանիների գոյությունը կախված է նրանց ուտելու սովորությունից, և որ միս ուտելը պատմականորեն օգուտ է բերել միլիոնավոր կենդանիների և նրանց լավ կյանք է տվել։ Հետևաբար, նա պնդում է, որ ոչ մարդկային կենդանիների միս ուտելը ոչ միայն թույլատրելի է, այլ նաև օգտակար է միլիոնավոր կենդանիների համար։ Սակայն Զանգվիլը պարզաբանում է, որ այս փաստարկը չի վերաբերում գործարանային գյուղատնտեսական կենդանիներին, քանի որ նրանք լավ կյանք չունեն։ Այսպիսով, երբ նա խոսում է միս ուտելու արդարացված լինելու մասին, նա նկատի ունի միայն այն կենդանիների միսը, որոնք ընդհանուր առմամբ լավ կյանք ունեն ։ Մսամթերքի կողմնակիցները, ովքեր հետևում են Զանգվիլի տեսակետներին, պնդում են, որ այնպիսի պրակտիկաներ, ինչպիսիք են ազատ տարածության մեջ լավ կառավարվող բուծումը և որսորդված կենդանիների օգտագործումը, հատկապես այն տեսակներից, որոնց բնական գիշատիչները զգալիորեն վերացվել են, կարող են բավարարել զանգվածային արտադրության, էթիկական ծագման մսի պահանջարկը ։
Էթիկ բուսակերներն ասում են, որ կենդանիներին չվնասելու կամ չսպանելու պատճառները նման են մարդկանց չվնասելու կամ չսպանելու պատճառներին։ Նրանք պնդում են, որ կենդանու սպանությունը, ինչպես մարդուն սպանելը, կարող է արդարացված լինել միայն ծայրահեղ հանգամանքներում, օրինակ, երբ մարդու կյանքին վտանգ է սպառնում։ Կենդանի արարածին միայն իր ճաշակի, հարմարության կամ սովորությունից դրդված սպառելը արդարացված չէ։ Որոշ բարոյագետներ ավելացրել են, որ մարդիկ, ի տարբերություն այլ կենդանիների, բարոյապես գիտակցում են իրենց վարքը և ունեն ընտրություն. Ահա թե ինչու կան օրենքներ, որոնք կարգավորում են մարդու վարքը և ինչու է այն ենթարկվում բարոյական չափանիշներին. Բուսակերության էթիկական մտահոգությունները ավելի լայն տարածում են գտել զարգացած երկրներում, հատկապես գործարանային հողագործության տարածման, ավելի բաց և պատկերավոր փաստագրման, թե ինչ է ենթադրում մարդու միս ուտելը կենդանիների համար, և շրջակա միջավայրի գիտակցությունը:Աշխարհում սննդի զանգվածային թափոնների կրճատումը կնպաստի նաև մսի թափոնների կրճատմանը և, հետևաբար, կենդանիներին փրկելուն ։
Ոմանք մարդկանց և կենդանիների նկատմամբ անհավասար վերաբերմունքը նկարագրել են որպես տեսակիզմի ձև, ինչպիսին է մարդակենտրոնությունը կամ անդրոկենտրոնիզմը։ Վալ Փլումվուդը (1993, 1996) պնդում է, որ մարդակենտրոնությունը դեր է խաղում կանաչ տեսության մեջ, որը նման է անդրոկենտրոնիզմին ֆեմինիստական տեսության մեջ և էթնոցենտրիզմին հակառասիստական տեսության մեջ։ Այս զուգահեռն ընդգծելու համար Փլամվուդը մարդակենտրոնությունն անվանում է «անդրոկենտրենիզմ»։ Ռասիզմի և սեքսիզմի նմանությամբ Մելանի Ջոյն անվանել է միս ուտող «կարնիզմ»։ Կենդանիների իրավունքների շարժումը ձգտում է վերջ տալ մարդկային և ոչ մարդկային կենդանիների միջև դրված կոշտ բարոյական և իրավական տարբերակմանը, դադարեցնել կենդանիների կարգավիճակը որպես սեփականություն և վերջ տալ դրանց օգտագործմանը հետազոտական, սննդի, հագուստի և զվարճանքի արդյունաբերություններում ։
Կենդանիների գիտակցություն
Փիլիսոփաներ Փիթեր Սինգերը (Փրինսթոն), Ջեֆ ՄաքՄահանը (Օքսֆորդ) և այլք նույնպես հակադարձում են, որ խնդիրը ոչ թե գիտակցության, այլ զգայականության մեջ է ։
Ցավ
Ինչպես նշել է Ջոն Վեբսթերը (Բրիստոլի համալսարանի անասնաբուծության պատվավոր պրոֆեսոր). Աշխարհում գործում են տարբեր ծրագրեր, որոնք նպաստում են այն գաղափարին, որ սննդի համար մեծացած կենդանիներին կարելի է մարդկայնորեն վերաբերվել։ Գործարանային ֆերմերային արդյունաբերության որոշ խոսնակներ պնդում են, որ կենդանիներն ավելի լավ են պահվում ընդհանուր կալանքի տակ:Այդպիսի դիրքորոշման հետևորդ է Carroll's Foods-ի նախագահ Ֆ Ջ «Սոննի» Ֆեյսոնը.
Ի պատասխան՝ կենդանիների բարեկեցության ջատագովներն ապացույցներ են խնդրում, որ գործարանում բուծված ցանկացած կենդանու ավելի լավ է վանդակում պահել, քան ազատ։ Farm Sanctuary-ն պնդում է, որ կենդանիների ապրանքավորումն ու սպանդը անհամատեղելի է «մարդասիրական» սահմանման հետ։ Կենդանիների էթիկայի մասնագետները, ինչպիսին Գարի Ֆրանցիոնն է, պնդում են, որ կենդանիների տառապանքը նվազեցնելը բավարար չէ. այն պետք է անօրինական դարձնել և վերացնել։
Սթիվեն Բեսթը վիճարկում է այս գաղափարը և պնդում, որ գործարանային ֆերմայի պայմանները «նմանվում են համակենտրոնացման ճամբարների մեքենայացված արտադրական գծերին», որտեղ կենդանիներին «ստիպում են առավելագույն քանակությամբ միս, կաթ և ձու արտադրել, ինչը ինտենսիվ հարկադրանք է, որը տեղի է ունենում ֆիզիկական կալանքի տակ, բայց նաև. այժմ քիմիական և գենետիկական մանիպուլյացիայի միջոցով։ Ինչպես բնորոշ է նացիստական միացություններին, այս հարկադիր և ինտենսիվ աշխատանքը ավարտվում է մահով» :Դեյվիդ Նիբերտն ասում է, որ զգայուն կենդանիներին վերաբերվում են որպես անշունչ առարկաների և «կենսամեքենաների» գործարանային տնտեսություններում կամ CAFO-ներում, որտեղ նրանք հաճախ սահմանափակվում են մթության մեջ՝ առանց բնական գործունեությամբ զբաղվելու հնարավորության, խեղվում են՝ գերբնակեցված պայմաններում պաթոլոգիական վարքագիծը կանխելու համար, և գենետիկորեն մանիպուլյացիայի ենթարկվում այն աստիճան, որ շատերը նույնիսկ չեն կարողանում դիմանալ :Դեյվիդ Բենատարը պնդում է, որ տարեկան 63 միլիարդ ցամաքային կենդանի սպանվում է մարդկանց մսամթերքով ապահովելու համար, նրանց ճնշող մեծամասնությունը մահանում է ցավոտ և սթրեսային մահով։
Բրոյլեր հավերը և շերտավոր հավերը գլխիվայր կախվում են կոնվեյերների վրա և նրանց կոկորդը կտրում են։ Խոզերին և այլ կենդանիներին ծեծում և ցավեցնում են, որպեսզի ստիպեն նրանց շարժվել սպանդանոցներ, որտեղ նրանց կոկորդը կտրում են կամ դանակահարում, երբեմն շշմեցնելուց հետո, բայց երբեմն՝ ոչ ։
Էթիկական բուսակերության քննադատներն ասում են, որ համաձայնություն չկա, թե որտեղ կարելի է գծել տարանջատող գիծ զգալ կարողացող և չկարողացող օրգանիզմների միջև։ Օքսֆորդի համալսարանի փիլիսոփայության պրոֆեսոր Ջասթին Լեյբերը գրում է, որ.
Մոնտենը էկումենիկ է այս առումով՝ պնդելով որ սարդերն ու մրջյունները գիտակից են, և նույնիսկ գրում է ծառերի և բույսերի հանդեպ մեր պարտականությունները մասին։ Սինգերը և Քլարկը համաձայն են մակաբույծների գիտակցությունը մերժելուն։ Սինգերը տարբերություն է դնում նաև ծովախեցգետնի և ոստրեի միջև։ Նա, ով ուրիշների հասցեին ծանր մեղադրանքներ է հնչեցնում, բավականին հարմարավետությամբ, սահում է միջատների, սարդերի և բակտերիաների կողքով, նրանք շրջանցում են Մոնտենին, ու ակնհայտորեն և բավականին հարմար կերպով ցավ չեն զգում։ Մյուս կողմից, խիզախ Միդգլին, կարծես, պատրաստ է ենթադրություններ անել երիզորդների սուբյեկտիվ փորձառության մասին... Նագելը... թվում է, թե գիծ է քաշում թրթուրների և իշամեղուների վրա, թեև վերջերս նա խոսում է ուտիճների ներքին կյանքի մասին։
Երբ բույսը վիրավորվում է, նրա մարմինն անմիջապես անցնում է պաշտպանության ռեժիմի։ Այն արձակում է ցնդող քիմիկատների մի փունջ, որը որոշ դեպքերում դրդում է հարևան բույսերին կանխարգելիչ կերպով ուժեղացնել իրենց սեփական քիմիական պաշտպանությունը և այլ դեպքերում հրապուրել գիշատիչ կենդանիներին, որոնք կարող են վնաս պատճառել բույսերին։ Բույսի ներսում ներգրավված են վերականգնման համակարգեր և տեղադրված են պաշտպանիչ միջոցներ, որոնց մոլեկուլային մանրամասները գիտնականները դեռ ուսումնասիրում են, բայց որոնք ներառում են ազդանշանային մոլեկուլներ, որոնք անցնում են մարմնի միջով, որպեսզի հավաքեն բջջային զորքերը, նույնիսկ բուն գենոմի հավաքագրումը, որը սկսվում է սպիտակուցի արտադրումից, կապված է պաշտպանության հետ... Այնուամենայնիվ, եթե մտածենք, ի՞նչու են մենք ակնկալում, որ ինչ-որ կենդանի պետք է պառկի և մահանա հանուն մեր ընթրիքի։ Օրգանիզմները զարգացել են, որպեսզի պայքարեն և չանհետանան։ Որքա՞ն երկար կարող է ինչ-որ ցեղատեսակ գոյատևել այն դեպքում, երբ նրա ներկայացուցիչների մասին հոգ չենք տանում և սպանում ենք։
Էթիկական բուսակերության կողմնակիցները պնդում են, որ բույսերի իրավունքների պաշտպանությունը պարտավորեցնում է ձեռնպահ մնալ մսից՝ հաշվի առնելով կենդանիների կերակրման համար բույսերի օգտագործումը ։ Օրինակ, տավարի մսի համար կերի փոխակերպման հարաբերակցությունը կարող է պահանջել 4,5–7,5 կգ բուսական մթերք օգտագործում՝ 1 կգ տավարի միս արտադրելու համար ։PETA-ն նշում է, որ «Անկախ նրանից՝ կարելի է ապացուցել, որ բույսերը ցավ են զգում, թե ոչ, վեգան սնունդը կարեկից ընտրություն է, քանի որ դա ավելի քիչ բույսերի և կենդանիների մահ է պահանջում» ։
Փիթեր Սինգերը նշել է, որ բուսակերության էթիկական փաստարկը կարող է չկիրառվել ոչ բուսական սննդի համար։ Օրինակ, կենդանիներին ցավ պատճառելու դեմ ցանկացած փաստարկ չի վերաբերի այն կենդանիներին, որոնք ցավ չեն զգում։ Նաև հաճախ նշվել է, որ թեև որոշ կենդանիների, ինչպիսիք են կովերին, մարդու սպառման համար կերակրելու համար շատ ավելի շատ հացահատիկ է պահանջվում, քան ուղղակիորեն մարդուն կերակրելու համար, ոչ բոլոր կենդանիներն են օգտագործում ցամաքային բույսեր (կամ այլ կենդանիներ, որոնք սպառում են ցամաքային բույսերը)։ Օրինակ՝ ոստրեներն օգտագործում են ստորջրյա պլանկտոն և ջրիմուռներ։ 2010 թվականին Քրիստոֆեր Քոքսը գրել է.
Կենսաբանորեն ոստրեները բույսերի թագավորությունում չեն, բայց երբ խոսքը վերաբերում է էթիկական սննդին, դրանք գրեթե չեն տարբերվում բույսերից։ Ոստրեյի ֆերմաները կազմում են ոստրեների սպառման 95 տոկոսը և ունեն նվազագույն բացասական ազդեցություն իրենց էկոհամակարգերի վրա. Կան նույնիսկ շահույթ չհետապնդող ծրագրեր, որոնք նվիրված են ոստրեների մշակմանը` որպես ջրի որակը բարելավելու միջոց։ Քանի որ այդքան շատ ոստրե է աճեցվում, գերձկնորսության վտանգը քիչ է։ Ոչ մի անտառ չի մաքրվում ոստրեներից, ոչ մի պարարտանյութ չի պահանջվում, և ոչ մի հացահատիկ չի վատնվում նրանց կերակրելու համար. նրանք ունեն պլանկտոնի դիետա, որը մոտավորապես այնքան մոտ է սննդի շղթայի ստորին հատվածին, որքան կարող ես ստանալ։ Օստրեների մշակումը նաև խուսափում է բույսերի գյուղատնտեսության բացասական կողմնակի ազդեցություններից. ոստրեները փոշոտելու համար մեղուներ չեն պահանջվում, այլ միջատներին ոչնչացնելու համար թունաքիմիկատներ չեն պահանջվում, և մեծ մասամբ ոստրեների ֆերմաները գործում են առանց այլ կենդանիների բերքահավաքի ժամանակ պատահաբար սպանելու կողմնակի վնասների։
Քոքսը շարունակեց առաջարկել, որ ոստրեներն ընդունելի կլիներ ուտել, նույնիսկ խիստ էթիկական չափանիշներով, եթե նրանք չզգան.«Թեև դուք կարող եք նրանց տալ կասկածի օգուտը, կարող եք նաև ասել, որ եթե ցավի կարողության նոր ապացույցներ չհայտնվեն, կասկածն այնքան աննշան է, որ կայունորեն արտադրված ոստրեներ ուտելուց խուսափելու լավ պատճառ չկա»:Քոքսն ավելացրել է, որ թեև հավատում է բուսակերության որոշ էթիկական պատճառներին, սակայն նա խիստ վեգան կամ նույնիսկ բուսակեր չէ, քանի որ օգտագործում է ոստրե։
Կենդանիների գիտակցության տեսակետների վրա ազդեցություն
Երբ մարդիկ ընտրում են անել այնպիսի բաներ, որոնց վերաբերյալ երկմտում են և որոնք դժվարությամբ կհիմնավորեն, նրանք զգում են ճանաչողական դիսոնանսի վիճակ, որը կարող է հանգեցնել ռացիոնալացման, ժխտման կամ նույնիսկ ինքնախաբեության:Օրինակ, 2011-ի փորձը ցույց է տվել, որ երբ մարդկանց ուշադրությունն ուղղակիորեն հրավիրվում է այն վնասի վրա, որը նրանց միս ուտելը պատճառում է կենդանիներին, նրանք հակված են գնահատել այդ կենդանիներին որպես նվազ մտավոր ունակություններ ունեցողներ՝ համեմատած այն ժամանակվա, երբ նրանք դրա վրա ուշադրություն չէին դարձրել։ Սա հատկապես ակնհայտ է, երբ մարդիկ ակնկալում են մոտ ապագայում միս ուտել։ Նման ժխտումը մարդկանց համար ավելի քիչ անհարմար է դարձնում կենդանիներին ուտելը։ Տվյալները ցույց են տալիս, որ մարդիկ, ովքեր միս են օգտագործում, փորձում են լուծել իրենց համոզմունքների և վարքագծի միջև բարոյական անհամապատասխանությունները՝ հարմարեցնելով իրենց համոզմունքները նրան, թե ինչ կարող են զգալ կենդանիները :Այս ընկալումը կարող է հանգեցնել պարադոքսալ եզրակացությունների այն էթիկայի և հարմարավետության մասին, որը կապված է մսի որոշ տեսակների գերադասման մեջ։ Օրինակ, եղնիկի միսը կամ վայրի եղնիկի միսը, ընդհանուր առմամբ, ունի շատ ավելի բարձր սննդային որակ և շատ ավելի ցածր ածխածնի հետք, քան տնային պայմաններում աճեցված կենդանիների միսը։ Բացի այդ, կարելի է փաստացիորեն վստահ լինել, որ եղնիկը երբեք չի բուծվել կամ մեծացվել անբնական պայմաններում, սահմանափակվել է վանդակում, կերակրվել է անբնական հացահատիկով կամ ներարկվել է որևէ արհեստական հորմոն։ Այնուամենայնիվ, քանի որ եղնիկին սպանելու անհրաժեշտ արարքը եղնիկի միս ձեռք բերելու համար, ընդհանուր առմամբ, շատ ավելի ակնհայտ է յուրաքանչյուրի համար, ով հանդիպում է այս տեսակի մսի, որոշ մարդիկ կարող են նույնիսկ ավելի անհարմար զգալ այն ուտելուց, քան գործարանային ֆերմաներում աճեցված կենդանիների միսը։ Շատ էթիկական բուսակերներ և էթիկական միս ուտողներ պնդում են, որ պետք է շտկել վարքագիծը, քան համոզմունքներին աջակցելը։
Բնապահպանական փաստարկ
Որոշ մարդիկ բնապահպանական պատճառներով են ընրում լինել բուսակեր կամ վեգան։
Համաձայն LEAD Livestock-ի 2006 Long Shadow Report-ի՝ «Անասնաբուծության ոլորտը հանդիսանում է ամենալուրջ բնապահպանական խնդիրների երկու կամ երեք խոշոր ներդրողներից մեկը բոլոր մակարդակներում՝ տեղականից մինչև գլոբալ» ։ Անասնաբուծության ոլորտը, հավանաբար, ջրի աղտոտման ամենամեծ աղբյուրն է (կենդանիների թափոնների, պարարտանյութերի և թունաքիմիկատների պատճառով), որը նպաստում է էվտրոֆիկացմանը, մարդու առողջության խնդիրներին և հակաբիոտիկների նկատմամբ կայունության առաջացմանը:Այն նաև կազմում է մարդկանց գլոբալ ջրի օգտագործման ավելի քան 8%-ը։
Շատ զարգացող երկրներ, այդ թվում՝ Չինաստանը և Հնդկաստանը, արդիականացման և գլոբալիզացիայի արդյունքում հեռանում են ավանդական բուսական սննդակարգից դեպի մսային ինտենսիվ սննդակարգ, ինչը նպաստել է արևմտյան սպառողական մշակույթների տարածմանը ամբողջ աշխարհում։ 7 միլիարդից ավելի գլոբալ բնակչության կողմից տարեկան սպառվում է շուրջ 166-ից ավելի քան 200 միլիարդ ցամաքային և ջրային կենդանիներ, և կանխատեսվում է, որ մինչև 2050 թվականը մսի սպառումը կկրկնապատկվի, քանի որ բնակչությունը կաճի մինչև 9 միլիարդը :Science-ում հրապարակված 2018 թվականի ուսումնասիրությունը նշում է, որ մինչև 2050 թվականը մսի սպառումը կարող է աճել մինչև 76%-ով՝ մարդկային բնակչության աճի և հարստության աճի հետևանքով, ինչը կբարձրացնի ջերմոցային գազերի արտանետումները և հետագայում կնվազեցնի կենսաբազմազանությունը ։ Դեյվիդ Աթենբորոն 2020 թվականին նախազգուշացրել է, որ «մոլորակը չի կարող աջակցել միլիարդավոր միս ուտողների» ։
Կենդանիները, որոնք սնվում են հացահատիկով կամ ապավինում են արածեցմանը, ավելի շատ ջուր են պահանջում, քան հացահատիկային կուլտուրաները :1 կգ (2,2 ֆունտ) միս արտադրելու համար պահանջվում է մինչև 15000 լիտր ջուր ։ Համաձայն Միացյալ Նահանգների գյուղատնտեսության նախարարության (USDA), գյուղատնտեսական կենդանիների համար մշակաբույսերի աճեցումը պահանջում է ԱՄՆ-ի ջրամատակարարման գրեթե կեսը և գյուղատնտեսական հողերի 80%-ը:ԱՄՆ-ում սննդի համար բուծված կենդանիները սպառում են սոյայի բերքի 90%-ը, եգիպտացորենի բերքի 80%-ը և հացահատիկի 70%-ը :Այնուամենայնիվ, երբ օգտագործվում է էքստենսիվ գյուղատնտեսական համակարգ (ի տարբերություն անասնակերի), որոշ ջուր և սննդանյութեր վերադարձվում են հող՝ արոտավայրին օգուտ տալու համար:Ջրի և սննդանյութերի այս ցիկլը և վերամշակումը ավելի քիչ տարածված են բույսերի արտադրության համակարգերում, ուստի այն կարող է կենդանական արտադրության արդյունավետության մակարդակը մոտեցնել բույսերի վրա հիմնված գյուղատնտեսական համակարգերի արդյունավետությանը :Կերակային կենդանիների արտադրությանը հետևելիս՝ կերակրից մինչև ճաշի սեղան, մսի, կաթի և ձվի արտադրության անարդյունավետությունը տատանվում է 4:1 մուտքային էներգիայի և սպիտակուցի արտադրության հարաբերակցությունից մինչև 54:1 :Արդյունքում կենդանական ծագման սննդամթերքի արտադրությունը սովորաբար շատ ավելի քիչ արդյունավետ է, քան հացահատիկի, բանջարեղենի, հատիկեղենի, սերմերի և մրգերի բերքահավաքը։
Կան նաև բարոյական փաստարկներ՝ կապված միս ուտելու հետ:Նման փաստարկներից մեկը պնդում է, որ զգացմունքները և անհատական բարեկեցությունը ավելի քիչ կարևոր են բարոյականության համար, քան ավելի մեծ էկոլոգիական բարիքները։ Հետևելով բնապահպան Ալդո Լեոպոլդի սկզբունքին, որ բարոյականության միակ չափանիշը «բիոտիկ համայնքի ամբողջականությունը, կայունությունն ու գեղեցկությունը» պահպանելն է, այս դիրքորոշումը պնդում է, որ կայուն որսը և անասնաբուծությունը էկոլոգիապես առողջ են և, հետևաբար, լավ :Ագրոէկոլոգ և The New York Times-ի միս ուտելու էթիկայի մասին էսսեների մրցույթի հաղթող Ջեյ Բոստը, աջակցում է մսի օգտագործմանը՝ պնդելով, որ «հատուկ հանգամանքներում աճեցված միս ուտելը բարոյական է, այլ հանգամանքներում աճեցված միս ուտելը հակաէթիկական»:Նա առաջարկում է, որ եթե «էթիկականը սահմանվում է որպես էկոլոգիապես ամենաբարեխիղճ ձևով ապրելը, ապա բավականին կոնկրետ հանգամանքներում, որոնցից յուրաքանչյուր միս ուտող պետք է ինքնակրթվի, միս ուտելը բարոյական է»:Հատուկ հանգամանքները, որոնք նա նշում է, ներառում են կենդանիների օգտագործումը սննդանյութերի ցիկլով և արևը սննդի վերածելը ։
Միս ուտելու կրոնական ավանդույթներ
Հինդուիզմը բուսակերությունը համարում է իդեալ երեք պատճառով. կենդանիների նկատմամբ կիրառվող ոչ բռնության սկզբունքը (ահիմսա). աստվածությանը միայն «մաքուր» (բուսական) կամ սատվիկ սնունդ առաջարկելու և այն որպես պրասադ հետ ստանալու մտադրություն. և այն համոզմունքը, որ անզգույշ դիետան օգտակար է առողջ մարմնի և մտքի համար, և որ ոչ բուսական սնունդը վնասակար է մտքի և հոգևոր զարգացման համար։ Բուդդայական բուսակերությունը նման սահմանափակումներ ունի կենդանիներին վիրավորելու դեմ։ Հինդուիստների և բուդդայականների իրական սովորությունները տարբերվում են՝ կախված նրանց համայնքից և տարածաշրջանային ավանդույթներից։ Ջեյնները հատկապես խստապահանջ են զգայուն օրգանիզմներին չվնասելու հարցում։
Իսլամական օրենքը և հուդայականությունը ունեն սննդային ուղեցույցներ, որոնք կոչվում են համապատասխանաբար Հալալ և Քաշրութ:Հուդայականության մեջ միսը, որը կարելի է օգտագործել հալախայի (հրեական օրենք) համաձայն, կոչվում է կոշեր; միսը, որը չի համապատասխանում հրեական օրենքին, կոչվում է տրիֆ:Կենդանիներին անհարկի ցավ պատճառելը արգելված է tza'ar ba'alei chayim սկզբունքով:Թեև հրեաների համար ոչ պահանջվում է, ոչ էլ արգելվում է միս ուտել, հուդայականության միջնադարյան մի շարք գիտնականներ, ինչպիսիք են Ջոզեֆ Ալբոն և Իսահակ Արաման, բուսակերությունը համարում են բարոյական իդեալ:Նմանապես, իսլամական սննդային օրենքները թույլատրում են որոշ կենդանիների օգտագործումը այն պայմանով, որ նրանց միսը չի ստացվում սպանդի արգելված մեթոդներով (օրինակ՝ խեղդամահ անելով, ծեծելով մինչև մահ և այլն), ինչպես նաև այլ սահմանափակումների պահպանմամբ։ Մորթման արգելված եղանակներով ստացված միսը համարվում է հարամ։
Քրիստոնեության մեջ, ինչպես դավանում են Արևելյան ուղղափառ եկեղեցու, Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցու, հունական կաթոլիկ եկեղեցու և այլոց անդամները, ծոմ պահելու ժամանակ արգելվում է միս ուտել։ Ծոմի կանոնները նույնպես տարբեր են. Կան նաև քրիստոնեական վանական օրենքներ, որոնք ընդունում են բուսակերությունը։
Անհատականություն
Մի շարք ժամանակակից փիլիսոփաներ պնդում են, որ բարոյական համայնքը պահանջում է, որ բոլոր մասնակիցները կարողանան բարոյական որոշումներ կայացնել, սակայն կենդանիներն ի վիճակի չեն բարոյական ընտրություն կատարել (օրինակ՝ վագրը չի հրաժարվի մարդուն ուտելուց, քանի որ դա բարոյապես սխալ էր։ Կհարձակվի թե ոչ ՝ կախված է իր գոյատևման կարիքներից, սովից ելնելով)։ Այսպիսով, էթիկական բուսակերության որոշ հակառակորդներ պնդում են, որ կենդանիներին սպանելու և մարդկանց սպանելու անալոգիան ապակողմնորոշիչ է :Օրինակ, Hsiao (2015) համեմատում է կենդանիներին վնասելու բարոյական խստությունը ծաղիկ պոկելու կամ համակարգչում չարամիտ ծրագրերի ներմուծման հետ :Մյուսները պնդում են, որ մարդիկ ընդունակ են մշակույթի, նորարարության և բնազդի սուբլիմացիայի, որպեսզի վարվեն էթիկական ձևով, մինչդեռ կենդանիները՝ ոչ, և, հետևաբար, բարոյական մակարդակով անհավասար են մարդկանց հետ:Սա չի արդարացնում դաժանությունը, բայց ենթադրում է, որ կենդանիները բարոյապես համարժեք չեն մարդկանց և չունեն այն իրավունքները, որոնք ունի մարդը :Բարոյական համայնքի ճշգրիտ սահմանումը պարզ չէ, բայց Հսիաոն անդամությունը սահմանում է սեփական և մյուս անդամների լավը իմանալու և դա վերացական ընկալելու կարողությամբ։ Նա պնդում է, որ կենդանիները չեն համապատասխանում այս ստանդարտին ։
Բենջամին Ֆրանկլինը նկարագրում է իր բուսակեր դառնալը իր ինքնակենսագրության առաջին գլխում, բայց հետո նա նկարագրում է, թե ինչու է նա (պարբերաբար) դադարեցրել բուսակերությունը իր հետագա կյանքում.
Բոստոնից իմ առաջին ճանապարհորդության ժամանակ մեր մարդիկ սկսեցին ձողաձող բռնել և բավականին շատ հավաքեցին։ Մինչ այժմ ես հավատարիմ էի կենդանական սնունդ չուտելու իմ որոշմանը... Բայց նախկինում ձկան մեծ սիրահար էի, և երբ այն դուրս եկավ տապակի միջից, հիանալի հոտ էր գալիս։ Ես որոշ ժամանակ հավասարակշռեցի սկզբունքի և հակումների միջև, մինչև հիշեցի, որ երբ ձկները բացեցին, տեսա, որ ավելի փոքր ձկներ էին հանված նրանց ստամոքսից. հետո մտածեցի. «Եթե դուք իրար ուտում եք, չեմ հասկանում, թե ինչու մենք ձեզ չուտենք»։ Այսպիսով, ես շատ մեծ հաճույքով վերցրի ձողաձուկը և շարունակեցի ուտել այլ մարդկանց հետ՝ երբեմն-երբեմն վերադառնալով բանջարեղենային սննդակարգի։ Այնքան հարմար բան է խելամիտ արարած լինելը, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս մարդուն գտնել կամ պատճառաբանել այն ամենը, ինչն իսկապես միտք ունի։