cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Միրզա Ֆաթալի Ախունդովի տուն-թանգարան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի թանգարաններ Կատեգորիա:Տուն-թանգարաններ Ադրբեջանում Կատեգորիա:1940 հիմնադրված թանգարաններ
Պետեր Մարկի Զայ
Կենսագրություն
Պետեր Մարկի Զան ծնվել է Խոդմեզևաշարխեյ քաղաքում։ Ավարտել է հայրենի քաղաքի վարժարանը, Բուդապեշտի առևտրի և հյուրընկալության քոլեջը, Կորվինի համալսարանը, Բուդապեշտի տեխնիկական քոլեջը և Պետեր Պազմանի կաթոլիկ համալսարանը, 2006 թվականին ստացել է փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան։ 2004-2009 թվականներին ապրել և աշխատել է Կանադայում և ԱՄՆ-ում, այնուհետև վերադարձել Հունգարիա։ 2018 թվականին Հունգարիայի ընդդիմադիր Սոցիալիստական կուսակցության, «քաղաքականությունը կարող է այլ լինել», «Յոբբիկ», «Մոմենտում» և «Դեմոկրատական կոալիցիայի» աջակցությամբ ընտրվել է Խոդմեզևաշարխեյի քաղաքապետ։ Մարկ Զայիի հաջողությունն անսպասելի է դարձել, քանի որ «Ֆիդես» կուսակցությունը 1990 թվականից ի վեր քաղաքի քաղաքապետի ընտրություններում անընդմեջ հաղթել է ։ Մարկ Զային գլխավորում է «Հունգարիա յուրաքանչյուրի համար» հասարակական շարժումը (հունգ.՝ Mindenki Magyarországa Mozgalom MMM) ։
Մարկի Զան հանդես է գալիս Եվրամիության հետ հարաբերությունների կարգավորման օգտին, պաշտպանում է Հունգարիայի անցումը եվրոյի, ընդհանուր առմամբ չափավոր պահպանողական հայացքներ ունի։ Փրայմերիզների ժամանակ խոստացել է պայքարել Վիկտոր Օրբանի նախաձեռնությամբ ընդունված օրենքների և կոռուպցիայի դեմ, երիտասարդներին ներգրավել է իր կողմը։ Սեփական պնդմամբ, 2010 թվականի ընտրություններում նա քվեարկել է «Ֆիդեսի» օգտին, սակայն հիասթափվել է այդ կուսակցությունից ։
Անձնական կյանք
Պետեր Մարկի Զան ամուսնացած է, ունի 7 երեխա ։ Մարկի Զան իրեն ներկայացնում է որպես բարեպաշտ կաթոլիկ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հունգարիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հունգարացի տնտեսագետներ
Դադալյան
Դադալյան, հայկական ազգանուն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Լեմոնա
Լեմոնա (Λεμώνα)՝ գյուղ Կիպրոսի Հանրապետության Պաֆոսի շրջանում։ Ըստ 2001 թվականի տվյալների բնակչությունը կազմում է 60 մարդ։ Տեղակայված է Պաֆոս քաղաքից 25 կմ դեպի հյուսիս-արևելք։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կիպրոսի գյուղեր
Թոմ Քերոլ
Թոմաս Ջեյմս Քերոլ (Thomas James Carroll, ), անգլիացի ֆուտբոլիստ, «Սուոնսի Սիթի» ակումբի կիսապաշտպան։
Ակումբային կարիերա
Թոմաս Ջեյմս Քերոլը ծնվել է 1992 թվականի մայիսի 28-ին անգլիական Ուոթֆորդ քաղաքում։ Ավարտել է Ուոթֆորդից ոչ հեռու գտնվող Պարմիտերի դպրոցը, որի ֆուտբոլի թիմի ավագն էր։ Թոմասն ընդունվել է «Տոտտենհեմ Հոտսպուր» ակումբի պատանեկան կազմ (մինչև 16 տարեկաններ)։
2008 թվականին Թոմասը մասնակցել է Իտալիայում անցկացված հեղինակավոր «Legnago Tournament» մրցաշարին ։
2010 թվականի հունիսին Թոմաս Քերոլը, որ մինչ այդ թիմի պատանեկան կազմում 23 խաղերում խփել էր 10 գոլ, կնքել է իր առաջին պրոֆեսիոնալ պայմանագիրը «Տոտտենհեմ Հոտսպուր» ակումբի հետ ։
2011 թվականի օգոստոսի 25-ին Թոմասը կատարել է իր նորամուտը «Տոտտենհեմ» ակումբի հիմնական թիմի կազմում՝ վերցնելով 46 համարը։ Հետագայում նա մասնակցել է խմբային փուլի չորս հանդիպումների։ 2011 թվականի սեպտեմբերի 20-ին՝ «Սթոք Սիթի» ակումբի դեմ խաղի ժամանակ, նա կատարել է իր նորամուտը Լիգայի գավաթում։ Խաղն ավարտվել է 0:0 հաշվով. Քերոլն իրացրել է իր 11 մետրանոցը, սակայն նրա թիմը պարտվել է 7:6 հաշվով ։
2011 թվականի հունվարի 27-ին նա վարձավճարային հիմունքներով տեղափոխվել է «Լեյտոն Օրիենտ» ակումբ, որի կազմում իր առաջին խաղն անցկացրել է փետրվարի 5-ին։ Առաջին խաղի մրցակիցը եղել է «Բորնմութ» ակումբը (1:1) ։ «Լեյտոն Օրիենտո» ակումբի կազմում նա ընդհանուր առմամբ անցկացրել է 12 խաղ, ինչպես նաև հնարավորություն է ստացել չափել իր ուժերը Լոնդոնի «Արսենալ» ակումբի հետ Անգլիայի գավաթի շրջանակներում՝ փոխարինման դուրս գալով նրանց դեմ անցկացված առաջին խաղում, որն ավարտվել է ոչ-ոքի և ընդգրկվելով երկրորդի հիմնական կազմում ։
2012 թվականի հունվարի 30-ին նա վարձավճարով տեղափոխվել է «Դերբի Կաունտի» ակումբ, մինչև 2011/2012 թվականի մրցաշրջանի ավարտը ։ «Բարնսլի» ակումբի դեմ խաղի ժամանակ նոր թիմի կազմում նա խփել է իր առաջին գոլը (3:2) ։
2012 թվականի նոյեմբերի 3-ին Քերոլը կատարել է իր նորամուտը Պրեմիեր Լիգայում՝ խաղալով «Ուիգան Ատլետիկ» ակումբի դեմ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Անգլիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Սուոնսի Սիթիի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Դերբի Կաունտիի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Տոտտենհեմ Հոտսպուրի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Այ-Բի-Էմի արտադրանքների ցանկ
Այ-Բի-Էմը երբեմն օգտագործում է նույն թիվը համակարգի և դրա հիմնական բաղադրիչի համար։ Օրինակ՝ IBM 604 հաշվիչ միավորը նույնանուն հաշվիչ-դակիչի բաղադրիչն է։
Այ-Բի-Էմը նույնպես օգտագործում է անվանակոչության երկու տարբեր համակարգեր իր ժամանակակից արտադրանքի համար։ Ապրանքներին սովորաբար տրվում է 3 կամ 4 նիշ՝ սարքի տեսակի համար, և մոդելի համար, որը կարող է տառերի ու թվերի խոռնուրդ լինել։ Արտադրանքը կարող է ունենալ նաև բրենդային կամ գովազդային անվանում։ Օրինակ 2107-ը * IBM System Storage DS8000-ի սարքի տեսակն է։ Այս ցանկում արտադրանքի մեծամասնությունը ներկայացված է սարքի տեսակով, սակայն կան դեպքեր, որ միայն գովազդային կամ բրենդային անվանում է գործածված։ Պետք է զգուշությամբ որոնել կոնկրետ ապրանքը, քանի որ երբեմն սարքի տեսակն ու մոդելի համարը համընկնում են։ Օրինակ՝ Enterprise Storage Server-ի սարքի տեսակը 2105 է, իսկ IBM Infoprint 2105 տպիչինը՝ 2705. այսպիսով՝ «IBM 2105» որոնմանը կարող է երկու արդյունք հետևել։
Անջատ տրանզիստորների վրա հիմնված համակարգիչեր
Կատեգորիա:IBM Կատեգորիա:Ցանկեր:Տնտեսություն
Սոսի թխկիատերև
Սոսի թխկիատերև, սոսազգիների ընտանիքի, սոսի ցեղի բույս։
Նկարագրություն
Ճյուղավորված, հզոր ծառ է՝ 30-40 մ բարձրությամբ։ Բնի կեղևը անջատվում է խոշոր թիթեղներով, որից ծառի բունը մերկանում է, ստանալով սպիտակավուն, հարթ տեսք։ Բունը ուղիղ է, սլացիկ, 3-5 մ տրամագծով։ Տերևների երկարությունը կազմում է 25-17 սմ, լայնությունը՝ 18-20 սմ, 5-7 բլթականի են, երբեմն, երիտասարդ ճյուղերի վրա 3 բլթականի։ Բլթակները լայն-եռանկյունաձև են, միանման երկարությամբ և լայնությամբ, կամ երկարությունը ավելի է, քան լայնությունը, խոշոր ատամնաեզր կամ ամբողջաեզր է։ Տերևաթիթեղը ներքին կողմից, ջղերի ուղղությամբ, մազմզուկապատ է։ Տերևակիցը միջին մեծության է։ Պտղագլխիկները սովորաբար երկուսն են, հազվադեպ 1 կամ 3 հատ, մոտ 3 սմ տրամագծով, խոզանականման։ Հիբրիդային ծագում ունի, ստացվել է արևելյան և արևմտյան սոսիների տրամախաչումից։ Թխկիատերև սոսին բավականին դիմացկուն է արտաքին միջավայրի պայմանների նկատմամբ։ Հատկապես աչքի է ընկնում բավականին ցրտադիմացկունությամբ, արագ աճում է և հեշտությամբ բազմանում սերմերի, ինչպես նաև կտրոնների և անդալիսի միջոցով։ Դեկորատիվ տնկարկներում ամենուրեք արագորեն փոխարինում է արևելյան սոսուն։
Տարածվածություն
Հայաստանի պայմաններում աճում է ամենուրեք, ծովի մակերևույթից մինչև 1400 մ բարձրության վրա։ Ավելի բարձրադիր շրջաններում ցրտահարվում և ոչնչանում է։ Հատկապես շատ է տարածված Արարատյան դաշտի բնակավայրերում և մասնավորապես Երևանում, որտեղ կանաչապատման տեսակաշարի հիմնական տեսակ է։ Լավ է հարմարվել քաղաքի յուրահատուկ պայմաններին՝ գազերին, ծխին, փոշուն, մրին, հողի մեխանիկական տրորմանը և աղտոտմանը։ Ոռոգման դեպքում շատ լավ է տանում նույնիսկ երկարատև օդային երաշտը։
Կիրառություն
Խորհուրդ է տրվում օգտագործել մասսիվներում, խմբերում, ծառուղիներում և որպես սոլիտեր, ինչպես նաև գետերի և լճերի ափերին ։
Տիրինս
Տիրինս, հինավուրց քաղաք Արգոլիսում, Պելոպոնես թերակղզում։ Եգեյան մշակույթի նշանավոր հուշարձաններ են գտնվել (մ.թ.ա.17-14 դդ ծաղկման ժամանակաշրջան) մայրցամաքային Հունաստանի տարածքում՝ Միկենեում և  և Տիրինսում՝ Եվրոպայի հնագույն ամրոցներում։ Ինչպես և Պելոպոնեսի ոի Փոքր Ասիայի մյուս քաղաքներում, Տիրինսի և Միկենեյի մշակույթը սկզբնավորվել է տոհմական հասարակարգի քայքայման և բասիլևսների գլխավորած մի շարք մանր պետությունների կազմավորման շրջանում ։
Ճարտարապետություն և քանդակագործություն
Մայրցամաքային Հունաստանի գեղարվեստական մշակույթը Կրետեի մշակույթից տարբերվում էր իր խստությամբ ու զորեղությամբ, թեև ուներ նրա հետ նաև շատ ընդհանրություններ։ Այդ մշակույթի ինքնօրինակությունն առավել ցայտուն դրսևորվեց հոյակերտ ճարտարապետության մեջ։ Զառիկող ժայռոտ բլուրների վրա կառուցվող պալատներում և բնակավայրերում (որոնք հետագայում ստացան «ակրոպոլ - միջնաբերդ» անվանումը, որ նշանակում է «վերնաքաղաք»), ամեն ինչ ենթարկված էր թշնամիներից պաշտպանվելու խնդիրներն։ Հսկա, կոպիտ տաշված քարերով շարվում էին պաշտպանական պատեր, որոնց հաստությունը մոտ 10մ էր, բարձրությունը 18-20մ։ Հին հույներին թվում էր, թե միայն առասպելական միաչքանի հսկա կիկլոպները կարող են այդպիսի պատեր կառուցել։ Գիտնականները դրանք անվանում էին «կիկլոպյան պատեր»։ Տիրինսում կառուցված ակրոպոլ-միջնաբերդը լիակատար պատկերացում է տալիս նման պալատի նախագծման մասին։ Ի տարբերություն Կրետեի պալատ-լաբիրինթոսի՝ Տիրինսի պալատում ամեն ինչ ենթարկված է պարզ կարգուկանոնի, համաչափության, որով հասել են կոմպոզիցիայի մեծ ամբողջականության։ Միջնաբերդը շրջափակվում էր հզոր պատերով, մուտքը փակվում երեք դարպասներով։ Նրա կենտրոնը մեծ գավիթով պալատն էր։ Պալատի կոմպոզիցիայում գլխավոր դեր է կատարում ուղղանկյուն հատակագծով մի շինություն, որի մեջտեղում կա օջախ՝ այսպես կոչված մեգարոն։ Այն ծառայում էր պալատի տղամարդ բնակչության հանդիսավոր ժողովների համար։ Դեպի մեգարոն են տանում նախասենյակը և երկսյուն սրահը, որը նրան կապում է գավիթի հետ։ Մեգարոնը հետագայում կազմեց հունական տաճարի ավանդական տիպի ձևավորմն հիմքը։ Մասնավորապես, երկսյուն սրահով, այսպես կոչված, «կողապատերով տաճարն» անմիջապես սկսվում է մեգարոնից։ Միկենեյան ճարտարապետության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն էր նվիրվում դարպասների ամրապնդմանը։ Միկենեի ընդարձակ բազմահարկ ամրոցի կենտրոնական՝ Առյուծի դարպասը (մ.թ.ա. 14-13դդ.) մի փառահեղ կառույց է, որը խորհրդանշում է միկենեյան թագավորների հզորությունը։ Այն կառուցված է հսկա, ուղղաձիգ դրված սալերից, որոնք ծածկված են միակուռ քարերով։ Դարպասի սյունամեջ տարածությունը ծածկված է կրաքարե եռանկյուն սալով, որը զարդարված է եգեյան արվեստում եզակի հոյակերտ ռելիեֆով. երկու էգ առյուծներ են կանգնած վերընթաց լայնացող սյան երկու կողմում։ Միանման շրջված, կիսադեմ՝ նրանք ահեղորեն նայում են ներքև՝ կազմելով գեղազարդային (դեկորատիվ) համաչափ, այսպես կոչված հերալդիական (զինանշագիտական) կոմպոզիցիա ։
Գեղանկարչություն և կիրառական արվեստ
Տիրինսի և Միկենեի պալատների պատերը զարդարված էին որմնանկարներով, դրվագված էին ալեբաստրե եզրազարդերով։ Ինտերիերի հարստությունը պալատի խիստ արտաքին տեսքի հակադրությունն էր։ Այստեղ հաճախ հանդիպում են ճակատամարտի և որսի տեսարաններ, բայց դրանցում անհետանում են շարժումների ազատությունը և անբռնազբոսիկությունը։ Կոմպոզիցիան ստանում է ինքնապարփակ և հավասարակշռված բնույթ, երանգավորումը դառնում է ավելի խայտաբղետ, այդպիսին է Տիրինսի որմնանկարը՝ «Որսորդ կանանց մեկնումը» (մ.թ.ա. 14 դար, Աթենք, Ազգային հնագիտական թանգարան)։ Հոմերոսը Միկենեն անվանել է Ոսկեշատ։ Իրոք, միկենեյան դամբարաններում գտնվել են նուրբ աշխատանքի զարմանալի, ոսկուց և արծաթից պատրաստված մեծ քանակությամբ զանազան առարկաներ՝ գավաթներ, սկահակներ, բաժակներ, ոսկե դիմակներ, փղոսկրե բռնակներով բրոնզե սրեր, ամենաբարդ զարդերով դաշույններ։ Դրանց ձևը և բնույթը մոտիկ են Կրետեի դաշույններին, բայց դրանցում կարելի է նկատել նաև արևելյան ազդեցություն։
Տրոյական պատերազմում (մ.թ.ա. 13դ. սկիզբ) եգեյան աշխարհի վաղ ժամանակաշրջանի ստրկատիրական պետություններն անկում ապրեցին, որը հեշտացրեց բալկանյան թերակղզու նվաճումը հունական դորիական ցեղերի կողմից, նոր մշակույթի սկիզբ դրեց։ Հնագետներ Գ.Շլիմանի և Ա. Էվանսի կողմից Եգեյան մշակույթի հայտնագործումը 19-20դդ. վերջին երրորդամասի հնագիտության կարևորագույն նվաճումներից մեկն է։ Եգեյան աշխարհի ժառանգությունը քիչ դեր չի խաղացել Հունաստանի և Հռոմի գեղարվեստական արժեքների ստեղծման գործում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Հունաստանում Կատեգորիա:Հին Հունաստանի աշխարհագրություն
(1029) Լա Պլատա
(1029) Լա Պլատա (La Plata), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1924 թվականի ապրիլի 28-ին Յոհաննես Ֆրանց Հարտմանի կողմից Լա Պլատայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,890607 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,8146 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9666 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1795,07 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,200549 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,43° անկյուն։
Լա Պլատա աստերոիդը պատկանում է Կորոնիսի աստերոիդների ընտանիքին, որի մեջ ներառված են այս պահին հայտնի ավել քան 300 անդամներ։ Բավականին անսովոր է հանդիսանում այն փաստը, որ այս ընտանիքի անդամները շարժվում են գործնականորեն մի ուղեծրով ։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է S դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս S Կատեգորիա:Կորոնիսի ընտանիքի աստերոիդներ Կատեգորիա:1924 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Յոհաննես Ֆրանց Հարտմանի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Arcade (երգ)
«Arcade» (արքեյդ, արկադային), անգլերեն երգ, որը ներկայացվել է հոլանդացի երգիչ Դունկան Լոուրենսի կողմից։ Երգը գրված էր 2019 թվականին Իսրայելի Թել Ավիվ քաղաքում անցկացվող Եվրատեսիլ երգի մրցույթի համար, որտեղ Նիդերլանդները գրավել է առաջին պատվավոր հորիզոնականը ։ Երգը հնարավոր է եղել թվային տարբերակով ներբեռնել 2019 թվականի մարտի 7-ից ։
Երգը գրել են Դունկան Լոուրենսը, Ջոյլ Շոուն, Ուոթեր Հարդին և Վիլ Նոքսը։
Ստեղծագործության վերնագիրը վկայակոչում է արկադային խաղը, ինչպես օրինակ երգի տողերից մեկում նշվում է. «Փոքր քաղաքի տղան մեծ արկադային խաղում, ես կապվել եմ այս տանուլ տված խաղին»։
Ետին պլան
Հարցազրույցներից մեկի ժամանակ, երբ Դունկանին հարցրել են երգի մասին, նա պատասխանել է․ «Ռոք ակադեմիայում իմ սովորելու տարիներին ես հասկացա՝ ինչպես լսարանին դիմել, հաղորդակից լինել նրան՝ առանց կորցնելու սեփական պատմությունը։ Ես փորձեցի գտնել պատմություններ, որոնք փոխեցին ինձ և ինձ վրա մեծ ազդեցություն թողեցին։ Ես այս ոգեշնչումը գտա մի սիրահարվածի պատմությունից, որին լքել էին վաղուց։ Երգը կոչվում է արկադային խաղ։ Նոտաները, մեղեդին և խոսքերն ինձնից, իմ սրտից են բխում։ Ջոուլ Շոուի և Ուոթեր Հարդիի օգնությամբ մենք ստեղծեցինք համապարփակ մի պատմություն՝ «Arcade»-ը։ Երգը պատմություն է կյանքում միշտ սերը փնտրելու մասին։ Դա այն հույսի մասին է, որը քեզ կարող է ստիպել հասնել նրան, ինչն անհասանելի էր թվում։ Ես մինչ այս երգը բազմաթիվ այլ ստեղծագործություններ եմ ունեցել, բայց սա ստիպում էր հոգով ու սրտով ապրել ամեն ինչ, և, կարելի էր ասել, դա այն փնտրտուքն էր, ինչով ես կարող էի գրավել մարդկանց սրտերը» ։
Եվրատեսիլ 2019 երգի մրցույթ
Դունկան Լոուրենսի՝ հոլանդական ժյուրիի կողմից հավանության արժանանալուց հետո, երգն ընտրվեց Նիդեռլանդները Եվրատեսիլ 2019 երգի մրցույթում ներկայացնելու համար։
2019 թվականի հունվարի 28-ին հատուկ տեղաբաշխման կենտրոնները հայտարարեցին, որ կիսաեզրափակիչը տեղի է ունենալու երկու շրջանով՝ առաջին և երկրորդ։ Նիդեռլանդները պետք է ներկայանար 2019 թվականիի մայիսի 16-ին՝ երկրորդ կիսաեզրափակչի երկրորդ կեսի ժամանակ։
Բոլոր մասնակից երկրների երգերը լսելուց հետո կիսաեզրափակչի ընթացակարգը որոշվեց մրցույթի ղեկավարության կողմից։ Քվեարկությունը հիմնված էր ժյուրիի և հեռուստադիտողների ձայների վրա։ Նիդեռլանդները ներկայացավ 16-րդ համարի ներքո և, հաղթահարելով կիսաեզրափակիչը, անցավ եզրափակիչ փուլ ։ Եզրափակչում, 44 տարվա դադարից հետո, Նիդեռլանդները հաղթեց 492 միավորով։
Մարիկա Լագերկրանց
Մարիկա Լագերկրանց (շվեդ.` Marika Lagercrantz, ամբողջ անունը` Մարիկա Կարեն Լուիզա Լագերկրանց (Marika Karen Louise Lagercrantz), ), շվեդ դերասանուհի և ռեժիսոր ։ 2011-2014 թվականներին Բեռլինում Շվեդիայի դեսպանատան մշակութային կցորդն էր , 2015 թվականից Շվեդիայի «Նկարիչների ու գրականագետների համագործակցություն» (KLYS) ընկերության նախագահն է։
Կենսագրությունը
Մարիկան իր կարիերան սկսել է մանկական թատրոնից, երբ վեց տարեկան էր, իսկ դեռահաս տարիքում հաճախել է պարի դասընթացների։ 1968 թվականին նկարահանվել է «Խիզախ ու փոքրիկ մարդը» ֆիլմում։ Այնուհետև, 1970-ական թվականներին ընդունվել է Մալմյոի թատրոն-ստուդիան, նաև աշխատել է Դանիայի թատրոններում ։ Որոշ ժամանակ անց վերադարձել է Շվեդիա և 1977 թվականին մասնակցել Jordcirkus թատերական խմբակի ստեղծմանը, որտեղ նա և դերասան էր, և ռեժիսոր։ Այդ թատերախմբի կազմում նա բազմաթիվ ելույթներ է ունեցել Շվեդիայի, ինչպես նաև Եվրոպայի ու ԱՄՆ-ի բազմաթիվ բեմերում։ Մասնակցություն է ունեցել Teater Schahrazad թատերախմբի աշխատանքներին, ինչպես նաև աշխատել Ստոկհոլմի քաղաքային և Թագավորական դրամատիկական թատրոններում ։
Մարիկա Լագերկրանցը մասնակցել է բազմաթիվ հեռուստաշոուների, նկարահանվել շվեդական գեղարվեստական ֆիլմերում։ Նրա ֆիլմերից հատկանշական է «Երազանքներ Ռիտայի մասին» (1993 թ.) կինոնկարը, որտեղ նրա աշխատանքը գնահատվել շվեդական կինոինստիտուտի կողմից և 29-րդ «Ոսկե բզեզ» մրցանակաբաշխության ժամանակ արժանացել է մրցանակի` կանացի լավագույն դերակատարման համար ։ 1995 թվականին նա նկարահանվել է Բու Վիդերբերգի «Ծաղկուն շրջան» («Ամեն ինչ հիասքանչ է») կինոնկարում, որը պատմում էր ուսուցչուհու և աշակերտի սիրո մասին։ Կինոնկարը ներկայացվել է Օսկարի, արժանացել Բեռլինի կինոփառատոնի «Արծաթե արջ» և Շվեդիայի կինոինստիտուտի «Ոսկե բզեզ» մրցանակներին, իսկ Մարիկա Լագերկրանցը Իտալիայի Տրոյա կոմունայում կայացած կինոփառատոնում արժանացել է մրցանակի և ներկայացվել ոսկե մեդալի ։ Բացի այդ, նրան շնորհվել էր նաև շվեդական կինոինստիտուտի «Չապլին» մրցանակը և ճանաչվել է լավագույն դերասանուհի` «Պապիկի ճանապարհորդությունը» (1993 թ.) ֆիլմում կատարած դերի համար ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1954 ծնունդներ Կատեգորիա:Հուլիսի 12 ծնունդներ Կատեգորիա:Ապրող անձինք Կատեգորիա:Շվեդ դիվանագետներ Կատեգորիա:Դերասաններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Շվեդ դերասանուհիներ Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Շվեդ կին դիվանագետներ Կատեգորիա:Շվեդ ռեժիսորներ Կատեգորիա:Կինոդերասանուհիներ
Կամենսկի թնդանոթ
Կամենսկի թնդանոթ (Каменская пушка), հուշարձան Ռուսաստանի Սվերդլովսկի մարզի Կամենսկ-Ուրալսկի քաղաքում։ Քաղաքի խորհրդանիշերից մեկն է ։
Նկարագրություն
Հուշարձանը գտնվում է բլրի վրա, Կամենկա գետի ձախ ափին, քաղաքային լճակի ամբարտակից դեպի հյուսիս-արևմուտք։ Կոթողը ողմնորոշված է դեպի քաղաքային լճակը, նրա պարագծով տնկված է պուրակ, որն արևելյան կողմից սահմանափակվում է Կարլ Մարքսի փողոցով։ Գործում է գիշերային լուսավորություն։ Հակառակ կողմում Կամենսկ-Ուրալսկիի էլեկտրամեխանիկական գործարանի շենքերն են ։
Հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 1967 թվականի հոկտեմբերի 6-ին։ Կամենսկի թնդանոթները լայնորեն օգտագործվել են ռուսական բանակում, այդ թվում` 1812 թվականի հայրենական պատերազմի մարտերում։ Հուշահամալիրը փառաբանում է ուրալցի վարպետներին և Կամենսկի թուջե ձուլվածքը ։
Թուջե թնդանոթը տեղադրված է գրանիտե պատվանդանի վրա, որի բարձրությունը հասնում է գրեթե երեք մետրի, երկարությունը` հինգի, լայնությունը` ավելի քան երկու մետրի։ Թնդանոթի փողի երկարությունը 270 սմ է, փողաբերանի տրամագիծը 40 սմ է, անիվների տրամագիծը 200 սմ է։ Թնդանոթի նեցուկի մոտ դրված է երեք լիաչափ գունդ, որոնք խորհրդանշում են թնդանոցի պատրաստվածությունը ։
Հարավայինին հետևյալ տեքստն է. «Կամենսկի բանվորներին, թնդանոթային գործի վարպետներին, նրանց, ովքեր Ռուսասատանը դարերով փառաբանեց, Հիսուներորդ հոկտեմբերը ի հիշատակ և ի պատիվ այս թնդանոթը որպես խորհրդանիշ տեղադրեց» ։
Նախագծի հեղինակն է քանդակագործ Վ. Վ. Պերմյակովը, ինժեներները` Ա. Վ. Բրագինը և Ֆ. Դ. Գորշկովը։ Աստիճանների հիմքում հարավային կողմից գտնվում է «Բորոդինո» որմնապատկերը, որի հեղինակն է Ռ. Օռլովը ։
Քաղաքի կյանքում
Թնդանոթը քաղաքի խորհրդանիշներից մեկն է և պատկերված է Կամենսկ-Ուրալսկիի զինանշանին։ 2017 թվականին լրացավ հուշակոթողի 50-ամյակը, և այդ առիթով կազմակերպվել էին տոնական միջոցառումներ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1967 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Սվերդլովսկի մարզի հուշարձաններ
Չարագուշակ հովիտ
Չարագուշակ հովիտ կամ անբնական հովիտ (不気味の谷 - [բուկիմինոտանի], uncanny valley), հիպոթեզ և պարադոքս, գեղագիտության մեջ ենթադրյալ կապ մարդանման առարկայի նմանության աստիճանի և առարկայի նկատմամբ հուզական արձագանքի միջև։ Հայեցակարգը ենթադրում է, որ ռոբոտը կամ ոչ իրական մարդակերպ այլ էակները, որոնք արտաքնապես գրեթե նման են կամ գրեթե գործում են իրական մարդկանց նման, դիտորդների մոտ առաջացնում են անբարյացակամություն և զզվանքի չարագուշակ կամ անսովոր զգացումներ։ «Հովիտ»-ը ցույց է տալիս, որ մարդ-դիտորդի անմիջական բացասական արձագանքն աճում է մարդակերպության նմանության աճի նկատմամբ։
Օրինակներ կարելի է գտնել ռոբոտատեխնիկայի, 3D համակարգչային անիմացիաների և իրականանման տիկնիկների մեջ։ Վիրտուալ իրականության, ընդլայնված իրականության և ֆոտոռեալիստական համակարգչային անիմացիայի աճող տարածվածության հետ մեկտեղ «հովիտը» հիշատակվում է որպես արձագանք ստեղծվածի ճշմարտանմանությանը, քանի որ այն մոտենում է իրականից չտարբերվելուն։ Չարագուշակ հովտի հիպոթեզը կանխատեսում է, որ գրեթե մարդ երևացող էակը կարող է դիտողների մոտ առաջացնել սառը, ահավոր զգացումներ։
Ստուգաբանություն
Ռոբոտաշինության պրոֆեսոր Մ. Մորին առաջին անգամ բացահայտել է հայեցակարգը 1970 թվականին՝ այն ձևակերպելով որպես "不気味の谷現象" ("բուկիմինոտանի գենշո") ։ Տերմինը թարգմանվել է որպես չարագուշակ հովիտ 1978 թվականի ''«Ռոբոտներ. փաստ, ֆանտաստիկա և կանխատեսում»'' գրքում, որը գրել է Յասիա Ռայչարդտը ։ Ժամանակի ընթացքում այս թարգմանությունը հասկացության չնախատեսված կապ է ստեղծել Էռնստ Յենցի արտասովորի հոգեվերլուծական հայեցակարգի հետ, որը շարադրել է իր 1906 թվականի «Արտասովորի հոգեբանության մասին» («Zur Psychologie des Unheimlichen») էսսեում, որն այնուհետև հայտնի քննադատության ենթարկվեց և ընդլայնվեց Զիգմունդ Ֆրոյդի 1919 թվականի «Չարաբաստիկը» (Das Unheimliche) էսսեում ։
Տեսական հիմնավորումներ
Երևույթի հիմքում ընկած ճանաչողական մեխանիզմը բացատրելու համար առաջարկվել են մի շարք տեսություններ.
Զուգընկերոջ ընտրություն
Ավտոմատ, խթանումով ղեկավարվող անսովոր ստիմուլների գնահատումն առաջացնում է հակակրանք՝ ակտիվացնելով մարդու զարգացած կոգնիտիվ մեխանիզմը, որը թույլ է տալիս խուսափել ցածր պտղաբերությամբ (Fertility), վատ հորմոնալ առողջությամբ կամ թույլ իմունային համակարգերով զուգընկեր ընտրելուց՝ հիմնված դեմքի և մարմնի տեսանելի հատկությունների վրա, որոնք կանխատեսում են այդ հատկությունները ։
Մահացության ցայտունություն
(Mortality salience): «Անսովոր» ռոբոտի դիտումն առաջացնում է մահվան բնածին տագնապ և մշակութորեն օժանդակվող պաշտպանություն՝ մահվան անխուսափելիությանը դիմակայելու համար… Մասամբ ապամոնտաժված անդրոիդները խաղում են կրճատման, փոխարինման և ոչնչացման ենթագիտակցական վախերի վրա.
Պաթոգենից խուսափում
Չարագուշակ գրգռիչները կարող են ակտիվացնել մարդու կոգնիտիվ մեխանիզմը, որն ի սկզբանե ձևավորվել է պաթոգենների հնարավոր աղբյուրներից խուսափելու համար՝ առաջացնելով զզվանքի արձագանք։ «Որքան կառուցվածքն ավելի շատ է մարդու տեսքին նման, այնքան ավելի ուժեղ է հակակրանքը նրա արատների նկատմամբ, քանի որ`
Անդրոիդների, ռոբոտների և այլ անիմացիոն մարդկային կերպարների տեսողական անոմալիաներն առաջացնում են տագնապի և նողկանքի ռեակցիաներ, ինչպես դիակներ և ակնհայտ հիվանդ մարդկանց տեսնելիս ։
Սորիտների պարադոքսներ
Սորիտների պարադոքս է առաջանում. մարդկային և ոչ մարդկային գծերով գրգռիչները խաթարում են մարդկային ինքնության մեր զգացողությունը, քանի որ որակապես տարբեր (մարդկային և ոչ մարդկային) կատեգորիաներն իրար հետ կապվում են ըստ մարդկային նմանության աստիճանի քանակական ցուցանիշի ։
Մարդկային ինքնության կրոնական սահմանում
Արհեստական, բայց մարդանման սուբյեկտների գոյությունը ոմանց կողմից դիտվում է որպես սպառնալիք մարդկային ինքնության հայեցակարգին։ Օրինակ կարելի է գտնել հոգեբույժ Իրվին Յալոմի տեսության շրջանակներում։ Յալոմը բացատրում է, որ մարդիկ կառուցում են հոգեբանական պաշտպանություն, որպեսզի խուսափեն մահից բխող էկզիստենցիալ անհանգստությունից։ Այս պաշտպանություններից մեկը «հատուկությունն» է, իռացիոնալ համոզմունքը, որ ծերությունը և մահը որպես կյանքի կենտրոնական նախադրյալներ վերաբերում են բոլորին, բացի իրենից ։ Շատ մարդանման «կենդանի» ռոբոտներ կարող են այնքան համոզիչ լինել, որ մարտահրավեր նետեն մարդկանց «հատուկության» և էկզիստենցիալ պաշտպանության գաղափարներին՝ առաջացնելով էքզիստենցիալ անհանգստություն։
Ժողովրդական բանահյուսության մեջ մարդանման և միաժամանակ անհոգի էակների ստեղծումը հաճախ ցուցադրվում է որպես անխոհեմ, ինչպես հուդայական դիցաբանության գոլեմ մարդակերպ կավե էակը, որի մարդկային կարեկցանքի և ոգու բացակայությունը կարող է հանգեցնել աղետի, որքան էլ բարի լինեն դրա ստեղծողի մտադրությունները ։
Հակասական ընկալման ազդակներ
Անսովոր գրգռիչների հետ կապված բացասական ազդեցությունն առաջանում է հակասական կոգնիտիվ պատկերացումների ակտիվացմամբ։ Ընկալման լարվածությունն առաջանում է, երբ անհատն ընկալում է որևէ կատեգորիայի անդամակցության հակասական նշաններ, օրինակ, երբ մարդանման կերպարը շարժվում է ռոբոտի պես կամ ունի ռոբոտի այլ տեսանելի հատկություններ։ Այս ճանաչողական կոնֆլիկտը զգացվում է որպես հոգեբանական անհարմարություն (այսինքն՝ «երկյուղ»), շատ նման է ճանաչողական դիսոնանսի ժամանակ առաջացած անհանգստությանը ։
Մի քանի ուսումնասիրություններ հաստատում են այս հնարավորությունը։ Մաթուրը և Ռայխլինգը պարզել են, որ ռոբոտի դեմքի մարդկային կամ մեխանիկական նմանությունը չափելուն մասնակցող փորձարկվողներին պահանջվել է ավելի շատ ժամանակ չարագուշակ հովտի ամենախորը տեղին արժանացած դեմքերի համար, ինչը ենթադրում է, որ այդ դեմքերը որպես «մարդ» կամ «ռոբոտ» դասակարգելն ավելի մեծ ճանաչողական խնդիր է ։ Այնուամենայնիվ, նրանք պարզեցին, որ թեև ընկալման շփոթությունը համընկնում է չարագուշակ հովտի էֆեկտի հետ, այն չի միջամտում չարագուշակ հովտի ազդեցության գործում սուբյեկտների սոցիալական և հուզական ռեակցիաներում, ինչը թույլ է տալիս ենթադրել, որ ընկալման շփոթությունը չի կարող լինել չարագուշակ հովտի ազդեցության մեխանիզմը։
Բերլին և նրա գործընկերները ցույց տվեցին, որ մարդկային և ոչ մարդկային գրգռիչների միջնամասում գտնվող դեմքերը առաջացրել են հաղորդված ահավորության մի այնպիսի մակարդակ, որը տարբերվում է մարդու նմանությունն ու աֆեկտը կապող գծային կապի մոդելից ։
Ֆերրին և այլք ցույց են տվել, որ կոնտինիուումի (շարունակականության) վրա պատկերների միջև եղած միջնամասը, որը խարսխված է երկու խթանիչ կատեգորիաներով, առաջացնում է առավելագույն բացասական աֆեկտ` ինչպես մարդկային, այնպես էլ ոչ մարդկային էակների նկատմամբ ։
Շոնհերը և Բերլին ներկայացնում են օրինակներ պատմությունից և մշակույթից, որոնք վկայում են հիբրիդային սուբյեկտների նկատմամբ հակակրանքը, ինչպիսին է գենետիկորեն ձևափոխված օրգանիզմների («Frankenfoods») նկատմամբ հակակրանքը ։ Ի վերջո, Մուրը մշակել է Բայեսյան մաթեմատիկական մոդել, որն ապահովում է ընկալման կոնֆլիկտի քանակական պատկերացում ։ Որոշակի բանավեճ է եղել, թե կոնկրետ ինչ մեխանիզմներ են պատասխանատու։ Պնդվում է, որ էֆեկտը պայմանավորված է կատեգորիզացման դժվարությամբ, կազմաձևման մշակմամբ, ընկալման անհամապատասխանությամբ , հաճախականության վրա հիմնված զգայունացումով և արգելակող արժեզրկմամբ ։
Մարդկանց տարբերակիչության և ինքնության սպառնալիք
Բազմաթիվ մարդանման ռոբոտների նկատմամբ բացասական արձագանքները կարող են կապված լինել այն մարտահրավերի հետ, որ այս տեսակի ռոբոտը հանգեցնում է մարդ-ոչ մարդ կատեգորիկ տարբերակմանը։ Կապլանը հայտարարել է, որ այս նոր մեքենաները մարտահրավեր են նետում մարդու յուրահատկությանը` մղելով մարդկության վերաիմաստավորմանը ։ Ֆերարին, Փալադինոն և Յեթենը պարզել են, որ ռոբոտի մարդածին տեսքի աճը հանգեցնում է մարդու առանձնահատկությունների և ինքնության սպառնալիքի ուժեղացմանը ։ Որքան ավելի շատ ռոբոտը նման է իրական մարդուն, այնքան ավելի մարտահրավեր է մեր սոցիալական ինքնությանը որպես մարդ։
Գիտակցության չարագույժ հովիտ կամ AI
Արհեստական ինտելեկտի (AI) և աֆեկտիվ տվյալների մշակման (Affective computing) ոլորտներում արագ առաջընթացի շնորհիվ կոգնիտիվ գիտնականները նաև առաջարկել են «գիտակցության չարագույժ հովտի» հնարավորությունը ։ Համապատասխանաբար, մարդիկ կարող են խիստ խորշելի զգացումներ ունենալ, եթե բախվեն բարձր առաջադեմ, զգացմունքների նկատմամբ զգայուն տեխնոլոգիայի հետ։ Այս երևույթի հնարավոր բացատրությունների թվում ժամանակակից հետազոտություններում քննարկվում են և՛ մարդու յուրահատուկ լինելու ընկալման կորուստը, և՛ անմիջական ֆիզիկական վնասի ակնկալիքները։
Ապամարդկայնացման վարկած
Մարդկային կրկնօրինակները (օրինակ՝ անդրոիդ ռոբոտները և ավատարները) ընկալվում են որպես մարդկայնությունից զուրկ, «ինչպես, օրինակ, հույզերի և ջերմության կարողությունը, և հանգեցնում են ապամարդկայնացման՝ դրանով իսկ նվազեցնելով դրանց գրավչությունը և առաջացնելով չարագույժ զգացողություն» ։
Փորձարարական հետազոտություններ
Մի շարք ուսումնասիրություններ փորձարարական կերպով հետազոտել են, թե արդյոք գոյություն ունեն չարագույժ հովտային էֆեկտներ ռոբոտների դեմքերի ստատիկ պատկերների համար։
Մաթուրը և Ռեյխլինգը օգտագործել են երկու լրացուցիչ գրգիռներ, որոնք ընդգրկում էին շատ մեխանիկականից մինչև շատ մարդանման միջակայքը։ Ընտրել են, նախ՝ ինտերնետ որոնումներից անաչառ ընտրված 80 ռոբոտի դեմքի պատկերների նմուշներ, և երկրորդ՝ մորֆոմետրիկ և գրաֆիկորեն կառավարվող 6 դեմքի շարքով դեմքերի հավաքածուներ։
Փորձարկվողները պետք է հստակորեն գնահատեին յուրաքանչյուր դեմքի դուրեկանությունը։ Յուրաքանչյուր դեմքի նկատմամբ վստահությունը չափելու համար սուբյեկտները կատարել են մեկ անգամյա կռահումով ներդրում՝ անուղղակիորեն չափելու համար, թե որքան գումար են նրանք պատրաստ «գրազ գալ» ռոբոտի վստահելիության վրա։
Էվոլյուցիոն ծագում
2009 թվականին անցկացված մեկ այլ հետազոտություն ուսումնասիրել է էվոլյուցիոն մեխանիզմը, որը ընկած է չարագույժ հովտի հետ կապված հակակրանքի հիմքում։ Հինգ կապիկների խմբին ցուցադրվել է երեք պատկեր՝ երկու տարբեր 3D կապիկների դեմքեր (իրատեսական, անիրատեսական) և կապիկի դեմքի իրական լուսանկար։ Կապիկների աչքի հայացքն օգտագործվում էր որպես նախապատվության կամ զզվանքի վստահված կողմ։ Քանի որ ռեալիստական եռաչափ կապիկի դեմքին ավելի քիչ էին նայում, քան իրական լուսանկարին կամ անիրատեսական եռաչափ կապիկի դեմքին, սա մեկնաբանվեց որպես ցուցում, որ կապիկ մասնակիցներն իրատեսական 3D դեմքը համարում էին վանող կամ, այլ կերպ ասած` նախընտրում էին մյուս երկու պատկերները։
Ինչպես ակնկալվում էր, չարագույժ հովտում, մեծ ռեալիստականությունը կարող է առաջացնել ավելի քիչ դրական արձագանքներ։ Եվ այս ուսումնասիրությունը ցույց տվեց, որ չարագույժ հովտի էֆեկտը չի բացատրվում մարդուն հատուկ ճանաչողական գործընթացներով, ոչ էլ մարդկային մշակույթով։ Այլ կերպ ասած, ռեալիզմի հանդեպ այս նողկանք առաջացնող արձագանքը, կարելի է ասել, էվոլյուցիոն ծագում ունի ։
Անդրոիդ ռոբոտի կողմից ընկալման կոնֆլիկտ
2011 թվականի դրությամբ Սան Դիեգոյում Կալիֆորնիայի համալսարանի և Կալիֆորնիայի հեռահաղորդակցության և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ինստիտուտի հետազոտողները չափում էին մարդու ուղեղի ակտիվացումը՝ կապված չարագույժ հովտի հետ ։ Ֆունկցիոնալ մագնիսական ռեզոնանսային շերտագրության (fMRI) կիրառմամբ մի ուսումնասիրության ժամանակ մի խումբ կոգնիտիվ գիտնականներ և ռոբոտատեխնիկներ չարագուշակ հովիտ առաջացնղ ռոբոտների գագաթային կեղևի (parietal cortex) ուղեղի երկու կողմերում հայտնաբերել են ուղեղի արձագանքների ամենամեծ տարբերությունները, հատկապես այն հատվածներում, որոնք կապում են ուղեղի տեսողական կեղևի այն հատվածը, որը մշակում է մարմնի շարժումները. շարժիչային կեղևը (Motor cortexմ) ենթադրվում է, որ պարունակում է հայելային նեյրոններ։
Հետազոտողները ասում են, որ իրենք, ըստ էության, տեսել են անհամապատասխանության կամ ընկալման կոնֆլիկտի ապացույցներ ։ Ուղեղը «վառվեց» (lit up), երբ անդրոիդի մարդանման տեսքից և նրա ռոբոտային շարժումներից իր «հաշվարկերում սխալվեց»։ Սան Դիեգոյի համալսարանի ասիստենտ Այշե Փինար Սայգընը նշել է, որ «Ուղեղը ընտրողաբար չի կարգավորվում ո՛չ կենսաբանական տեսքի, ո՛չ էլ կենսաբանական շարժման վրա, որպես այդպիսին։ Այն միայն փնտրում է իր ակնկալիքները, որ արտաքին տեսքը և շարժումները լինեն համահունչ» ։
Նպատակային ուռճացում
2011 թվականին Թինվելը և այլք ուսումնասիրել են տեսախաղերի և ֆիլմերի համար նախատեսված ռեալիստական, մարդանման կերպարների դեմքի արտահայտությունների և խոսքի, ինչպես նաև չարագուշակ հովիտի մեջ դիտողի ընկալումը ։ 2010 թվականին նրանք ուշադրություն են հրավիրել նրա վրա, թե ինչպես գոյատևման սարսափ խաղերում արտասովորը կարող է չափազանցվել հակակրելի կերպարների համար ։ Հիմնվելով Անդրոիդ գիտության ոլորտում արդեն իսկ ձեռնարկված աշխատանքի վրա՝ այս հետազոտությունը մտադիր է ստեղծել չարագույժ հովտի կոնցեպտուալ շրջանակ՝ օգտագործելով իրական ժամանակի խաղային շարժիչում ստեղծված 3D կերպարները։ Նպատակն է վերլուծել, թե ինչպես դեմքի արտահայտության և խոսքի խաչաձև մոդալ (cross-modal) գործոնները կարող են ուռճացնել չարագուշակ հովտի էֆեկտը։
Չարագուշակ պատ կամ ընկալման առաջընթաց
2011 թվականին Թինվելը և այլք նաև ներկայացրել են «անմասշտաբ» չարագուշակ պատի ('unscalable' uncanny wall) հասկացությունը, որը ենթադրում է, որ ռեալիզմի անկատարությունները (imperfections) հայտնաբերելու դիտողի խորաթափանցությունը կշարունակի համաքայլ լինել ռեալիզմի իմիտացիայի նոր տեխնոլոգիաներին ։ Պատկերների և մեդիա տեխնոլոգիաների կուտակային առաջընթացի շնորհիվ խաղերում մեր միջնորդավորված պատկերները դառնում են ավելի ճկուն, արձագանքող և ինտերակտիվ։
Մարդանման, վիրտուալ կերպարների համար ռեալիզմի ստեղծման տեխնոլոգիական կատարելագործումը համընկնում է դիտողի կողմից տեխնոլոգիական ըմբռնողականության աճով։ Վիրտուալ կերպարների համար հավատալի ռեալիզմի հասնելու նպատակներից մեկն է հաղթահարել Չարգուշակ հովիտը, որտեղ ընկալվող տարօրինակությունը կամ ծանոթությունը գնահատվում է ընկալվող մարդու նմանության դեմ։ Էմպիրիկ ապացույցները ցույց են տալիս, որ չարագուշակը կարող է կիրառվել վիրտուալ կերպարների վրա, սակայն ենթադրում է ավելի բարդ պատկեր, քան խորը հովտի ձևը սուր թեքությամբ, ինչպես պատկերված է Մորիի «Չարագուշակ հովտի» բնօրինակ սյուժեում։ Առաջարկվում է հայեցակարգը փոխարինել Անսովոր պատ հասկացությամբ, քանի որ
Դիզայնի փոփոխություն
Անջելա Թինուելը չարագուշակ հովտի մասին ուսումնասիրությունում ներկայացրել է չարագուշակ հովտի հոգեբանական պատճառները և այն, թե ինչպես կարող են դիզայներները հաղթահարել մարդու նման վիրտուալ կերպարների տարօրինակությունը։ Այս ուսումնասիրությունը համառոտ կերպով ներկայացված է նրա «Չարագուշակ հովիտը խաղերում և անիմացիաներում» գրքում ։
Էֆեկտը մեղմելու դիզայնի սկզբունքներ
Չարագուշակ հովտից խուսափելու համար առաջարկվել են նախագծման մի շարք սկզբունքներ։
Դիզայնի տարրերը պետք է համապատասխանեն մարդկային ռեալիզմին
Ռոբոտը կարող է չարագուշակ թվալ, երբ մարդկային և ոչ մարդկային տարրերը խառնվում են։ Օրինակ, և՛ սինթետիկ ձայնով ռոբոտը, և՛ մարդկային ձայնով մարդն ավելի քիչ սարսափելի են, քան մարդկային ձայնով ռոբոտը կամ սինթետիկ ձայնով մարդը ։ Որպեսզի ռոբոտն ավելի դրական տպավորություն թողնի, նրա արտաքին տեսքի մարդկային ռեալիզմի աստիճանը նույնպես պետք է համապատասխանի վարքագծի մարդկային ռեալիզմի աստիճանին ։ Եթե անիմացիոն կերպարն ավելի մարդկային տեսք ունի, քան նրա շարժումը, դա բացասական տպավորություն է թողնում ։ Մարդու նեյրոպատկերման ուսումնասիրությունները նաև ցույց են տալիս, որ համապատասխան տեսքը և շարժման կինեմատիկան կարևոր են ։
Մարդու դեմքի համամասնությունները և ֆոտոռեալիստական հյուսվածքը պետք է համահունչ լինեն
Ֆոտոռեալիստական հյուսվածքը պահանջում է մարդու դեմքի համամասնություններ, հակառակ դեպքում ստեղծված համակարգչային կերպարը կարող է ընկնել չարագուշակ հովիտ։ Դեմքի աննորմալ համամասնությունները, այդ թվում՝ գրավչությունն ավելացնելու համար նկարիչների կատարած փոփոխությունները (օրինակ՝ ավելի մեծ աչքեր նկարել), կարող են սարսափելի լինել մարդու ֆոտոռեալիստական հյուսվածքի հետ։
Քննադատություն
Մի շարք քննադատություններ ուղղված են նրան, թե արդյոք գոյություն ունի չարագուշակ հովիտը որպես գիտական ուսումնասիրության ենթակա միասնական երևույթ։
Երևույթների տարասեռ խումբ է
Երևույթները, որոնք պիտակավորված են որպես չարագուշակ հովտի էֆեկտ, կարող են հետերոգեն լինել, ներառել տարբեր մոդալ զգացողություններ և ունենալ բազմաթիվ, հնարավոր է միմյանց ծածկող պատճառներ։ Մարդկանց մշակութային ծագումը կարող է զգալի ազդեցություն ունենալ այն բանի վրա, թե ինչպես են անդրոիդները ընկալվում չարագուշակ հովտի նկատմամբ ։
Սերնդային ընկալման արդյունք է
Երիտասարդ սերունդները, որոնք ավելի շատ սովոր են CGI գրաֆիկային, ռոբոտներին և այլն, ավելի քիչ հավանական է, որ ազդվեն այս վարկածի վրա ։
Ինֆորմացիայի մշակման մասնավոր դեպք է, ինչպիսիք են կատեգորիզացիայի և հաճախակիության վրա հիմնված էֆեկտները
Չիթեմը և այլք պնդում են, որ չարագուշակ հովիտը կարելի է հասկանալ կատեգորիզացիայի գործընթացների տեսանկյունից՝ «հովիտը» սահմանող կատեգորիայի սահմանով ։ Ընդլայնելով այս փաստարկը, Բուրլին և Շյոնհերը առաջարկել են, որ չարագուշակ հովտի հետ կապված էֆեկտները կարելի է բաժանել նրանց, որոնք վերագրվում են կատեգորիայի սահմանին և մասնավոր դեպքերի հաճախակիությանը ։ Մասնավորապես, չարագուշակ հովտին վերագրվող բացասական աֆեկտիվ արձագանքները պարզապես ազդեցության հաճախակիության արդյունք էին, որը նման է օբյեկտի բացահայտման էֆեկտին (mere-exposure effect)։
Փոփոխելով ուսուցողական առարկաների հաճախակիությունը՝ նրանք կարողացան ցույց տալ տարանջատում ճանաչողական անորոշության (հիմնված կատեգորիայի սահմանի վրա) և աֆեկտիվ անորոշության միջև (հիմնված ուսուցողական օրինակների հաճախակիության վրա)։ Հետագա ուսումնասիրության ժամանակ Շյոնհերը և Բուրլեյը ցույց տվեցին, որ ուսուցողական մանիպուլյացիան ազդել է դասակարգման ճշգրտության վրա, սակայն չի ազդել բացասական ազդեցության գնահատականների վրա ։
Այսպիսով, սերունդների գործոնը և մշակութային արտեֆակտները կարող են հաշվառվել տեղեկատվության մշակման հիմնական մեխանիզմներով ։ Այս և հարակից արդյունքները օգտագործվել են պնդելու համար, որ չարագուշակ հովիտը պարզապես մարդկային կատեգորիաների անդամների հետ ավելի լավ ծանոթ լինելու արտեֆակտ է և չի արտացոլում եզակի երևույթ։
Առաջանում է մարդանմանության ցանկացած աստիճանի դեպքում
Հանսոնը նաև նշել է, որ չարագուշակ սուբյեկտները կարող են հայտնվել սպեկտրի ցանկացած մասում՝ սկսած աբստրակտից (օրինակ՝ ՄՏԻ ռոբոտ Լազլոն) մինչև կատարելապես մարդանման (օրինակ՝ դիմահարդարմամբ ատիպիկ մարդիկ) ։
Էլլիսը և Լյուիսը պնդում են, որ մոլորությունն առաջանում է բացահայտ ճանաչման անձեռնմխելի համակարգից՝ զուգորդված գաղտնի ճանաչման վնասված համակարգից, որը հանգեցնում է կոնֆլիկտի՝ ճանաչելի, բայց ոչ ծանոթ որևէ զգացմունքային իմաստով անհատի շուրջ ։ Սա հաստատում է այն տեսակետը, որ անսովոր հովիտը կարող է առաջանալ կատեգորիկ ընկալման խնդիրների պատճառով, որոնք հատուկ են ուղեղի կողմից տեղեկատվության մշակման եղանակին ։
Դիզայնի խնդիր է
Լավ դիզայնը կարող է մարդանման էակին դուրս հանել չարագուշակ հովտից։ Դեյվիդ Հանսոնը քննադատել է Մորիի այն վարկածը, որ մարդու արտաքին տեսքին մոտեցող սուբյեկտները անպայմանորեն բացասական են գնահատվելու ։ Նա ցույց է տվել, որ չարագուշակ հովիտը կարող է հարթվել՝ ավելացնելով նեոտենային (մանկանման), մուլտֆիլմային առանձնահատկություններ նախկինում հովիտ ընկած էակներին ։ Այս մոտեցումը ներառում է այն գաղափարը, որ մարդիկ գրավիչ են համարում այն բնութագրերը, երբ նրանք հիշեցնում են մեր սեփական (ինչպես նաև շատ այլ) տեսակների երիտասարդներին, ինչպես օգտագործվում են մուլտֆիլմերում ։
Նմանատիպ էֆեկտներ
Եթե չարագուշակ հովիտը ընդհանուր ճանաչողական գործընթացների արդյունք է, ապա պետք է ապացույցներ լինեն էվոլյուցիոն պատմության և մշակութային արտեֆակտների մեջ ։ Չարագուշակ հովտի նման էֆեկտը նշել է Դարվինը 1839 թվականին.
Նմանատիպ «չարագուշակ հովիտ» էֆեկտը, ըստ էթիկ-ֆուտուրիստ գրող Ջամաիս Կասիոյի, կարող է դրսևորվել, երբ մարդիկ սկսում են իրենց ձևափոխել տրանսմարդկային բարելավումներով (մարմնի ձևափոխում), որի նպատակն է բարելավել մարդու մարմնի կարողությունները սովորականից ավելի, լինի դա տեսողություն, մկանային ուժ, թե ճանաչողություն ։ Քանի դեռ այս բարելավումները մնում են մարդկային վարքի ընկալվող նորմայի սահմաններում, բացասական արձագանքը քիչ հավանական է, բայց այն պահից, երբ այն փոխարինում է սովորական մարդկային բազմազանությանը, կարող է ակնկալվել զզվանք։
Մեկ այլ օրինակ բերվում է «շքահանդեսային ռետուշ արված» լուսանկարներից, հատկապես երեխաների, որոնք ոմանց համար անհանգստացնող տիկնիկային են թվում ։
Ֆիլմերում
Մի շարք ֆիլմեր, որոնք օգտագործում են համակարգչային ստեղծած պատկերներ՝ կերպարներ ցուցադրելու համար, գրախոսները նկարագրել են որպես անբարյացակամ կամ «սարսռեցնող» զգացողություն՝ կերպարների իրական տեսքին չափազանց նմանության պատճառով։
Դերասանների վիրտուալ կերպարներ
Գնալով ավելի տարածված պրակտիկա է վիրտուալ դերասանների ցուցադրումը ֆիլմերում. իրական դերասանների CGI գրաֆիկական նմանություններն օգտագործվում են, քանի որ բնօրինակ դերասանը կամ շատ ծեր է թվում դերի համար, կամ մահացած է։ Երբեմն վիրտուալ դերասանը ստեղծվում է սկզբնական դերասանի մասնակցությամբ (ով կարող է նպաստել շարժման ձայնագրմանը, աուդիոյին և այլն), մինչդեռ երբեմն դերասանը ներգրավված չի լինում։
Գրախոսները հաճախ քննադատել են վիրտուալ դերասանների օգտագործումը իր չարագուշակ հովտային էֆեկտի համար՝ ասելով, որ դա սարսափելի զգացողություն է հաղորդում ֆիլմին։ Նման քննադատության արժանացած վիրտուալ դերասանների օրինակներն են՝ Շվարցենեգերի (Տերմինատոր։ Փրկիչը, 2009 և Տերմինատոր։ Ջենիսիս, 2015 ), Ջ. Բրիջեսի (Տրոն։ Ժառանգություն, 2010)  , Փիթեր Քուշինգի և Ք. Ֆիշերի  (Rogue One, 2016)  և Ու. Սմիթի  (Երկվորյակ մարդ, 2019) կրկնօրինակները։
Վիրտուալ դերասանների օգտագործումը հակադրվում է թվային դե-ծերացմանը (կամ երիտասարդացմանը), որը կարող է ներառել պարզապես դերասանների դեմքից կնճիռների վերացում։ Այս պրակտիկան, ընդհանուր առմամբ, չի բախվել չարագուշակ հովտայնության մասին քննադատության։ Բացառություն է 2019 թվականի Իռլանդացին ֆիլմը, որտեղ Ռոբերտ դե Նիրոն, Ալ Պաչինոն և Զո Պեշին բոլորն էլ երիտասարդացվել են՝ փորձելով նրանց 50 տարով ավելի երիտասարդ տեսք հաղորդել. գրախոսներից մեկը գրել է, որ դերասանների «կռկված և կոշտ» մարմնի լեզուն նկատելիորեն հակադրվում է նրանց դեմքի արտաքինին, մինչդեռ մեկ ուրիշը գրել է, որ երբ Դե Նիրոյի կերպարը 30 տարեկան էր, նա կարծես 50 տարեկան լիներ ։
Deepfake ծրագրային ապահովումը, որն առաջին անգամ սկսվել է լայնորեն կիրառվել 2017 թվականին, օգտագործում է մեքենայական ուսուցում՝ մեկ անձի դեմքի արտահայտությունը մյուսի դեմքին փոխպատվաստելու համար՝ այդպիսով այլընտրանքային մոտեցում ապահովելով ինչպես վիրտուալ դերասաններ ստեղծելու, այնպես էլ թվային երիտասարդացման համար։ Տարբեր անհատներ ստեղծել են վեբ տեսանյութեր, որոնք օգտագործում են դիպֆեյք ծրագիր՝ վիրտուալ դերասանների նախկին ուշագրավ կիրառությունները և երիտասարդացումը վերստեղծելու համար ։ Լրագրողները հակված էին գովաբանել այս խորը կեղծ նմանակումները՝ դրանք անվանելով «ավելի նատուրալիստական» և «օբյեկտիվորեն ավելի լավը», քան բնօրինակները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռոբոտագիտություն Կատեգորիա:Հուզական գործընթացներ Կատեգորիա:Արհեստական բանականություն Կատեգորիա:Էսթետիկայի հասկացություններ Կատեգորիա:Մետաֆիզիկայի հասկացություններ Կատեգորիա:Վախ Կատեգորիա:Մտքի մետաֆիզիկա Կատեգորիա:Տեխնիկայի փիլիսոփայություն Կատեգորիա:Բաց խնդիրներ Կատեգորիա:Պարադոքսներ
Դեմքի ճանաչողական համակարգ
Դեմքի ճանաչողական համակարգը (Facial recognition system) ունակ է ճանաչել և նույնականացնել անձին լուսանկարից կամ տեսանյութից։ Կան տարբեր մեթոդներ, որոնց միջոցով համակարգը աշխատում է, բայց հիմնականում աշխատում են համեմատելով նշված լուսանկարի դիմագծերը դատաբազայում եղած դեմքերի հետ։ Սա նաև նկարագրվում է որպես՝ կենսաչափական արհեստական բանականության վրա հիմնված հավելված, որը կարող է անհատապես ճանաչել մարդուն՝ վերլուծելով նմուշը, որը հիմնված է մարդու դեմքի ձևի և կառուցվածքի վրա։
Պատմությունը
Դեմքի ավտոմտացված ճանաչման համակարգի ստեղծողներն են՝ Վուդի Բլեդսոն, Հելեն Չեն Վուլֆը և Չարլզ Բիզոնը։ 1964-1965 թվականներին Բլեդսոնը Հելեն Չեն Վոլֆը և Չարլզ Բիզոնը միասին աշխատում էին համակարգչի օգնությամբ մարդկանց դեմքերը ճանաչելու վրա։ Բլեդսոնը հպարտ էր իր կատարած աշխատանքով, բայց քանի որ նախագիծը ֆինանսավորվում էր անանուն հետախուզական գործակալության կողմից, որը չէր թույլատրում շատ հրապարակայնություն, աշխատությունից շատ փոքր մասը հրապարակվեց։ Հիմնվելով առկա փաստարկների վրա պարզվեց, որ ըստ Բլեդսոնի սկզբնական մոտեցման՝ դեմքի տարբեր մասերի (բերան, աչքեր և այլն) գծանշումները մաթեմատիկորեն պտտեցնում էին համակարգչով, որպեսզի դեմքի տատանվելու դեպքում դեմքը ճանաչելի լիներ։ Հեռավորությունը գծանշումների միջև նույնպես ավտոմատ կերպով հաշվարկվում էր և համեմատվում նկարների հետ՝ ինքնությունը որոշելու համար ։
Այս նախագիծը պիտակավորվեց՝ իբրև մարդ-մեքենա, քանի որ մարդն էր առանձնացնում դեմքի մասերի կոորդինատները լուսանկարից, որոնք հետագայում համակարգիչը օգտագործում էր ճանաչման համար։ Օգտագործելով գրաֆիկական թաբլեթը՝ օպերատորները պետք է առանձնացնեին դեմքի հատվածների կոորդինատները (Օրինակ՝ բիբի կենտրոնը, աչքի ներքին և արտաքին անկյունները և այլն)։ Այս օպերատորները կարողանում էին մեկ ժամում 40 լուսանկար մշակել։ Տվյալների բազան կառուցելու ընթացքում լուսանկարում գտնվող մարդու անունը կցվում էր համակարգչում առկա չափումների լիստին և պահվում։ Չափումների համախումբը համեմատվում էր յուրաքանչյուր լուսանկարներին պատկանող չափումների հետ և վերադարձվում էր արդյունքներին ամենամոտ մարդու տվյալները։
Քանի որ հնարավոր չէր երկու լուսանկարների համընկնումը ըստ գլխի դիրքի, մասշտաբի և թեքության, չափումներից յուրաքանչյուրը նորմալացվում էր դեմքը ճակատային ուղղությամբ ներկայացնելու համար։ Որպեսզի ամբողջությամբ կատարվեր այս նորմալացումը, ծրագիրը սկզբում փորձում է որոշել թեքվածությունը, մասշտաբը և գլխի դիրքը, ապա օգագործելով ստացված անկյունները համակարգիչը վերացնում է փոփոխությունների արդյունքում եղած էֆֆեկտը չափումների վրա։ Երբ 1966 թվականին Բլեդսոնը հեռացավ այս աշխատանքից, այն շարունակվեց զարգացվել Սթենֆորդի հետազոտությունների համալսարանում, հիմնականում Փիթեր Հարթի կողմից։ Փորձերը արվեցին ավելի քան 2000 լուսանկարների վրա։
Մոտ 1997 թվականին, համակարգը զարգացվեց Քրիստոֆ վոն դեր Մելսբուրգի և Բոչումի համալսարան շրջանավարտների կողմից։ Հարավային Կալիֆորնիայի համալսարանը թողարկեց ամենաշատ համակարգերը այս գործառույթով, որին հաջորդեցին Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական համալսարանը և Մերիլենդի համալսարանը։ Բոչումի համակարգի զարգացման համար ֆինանսավորեց ԱՄՆ-ի ռազմական հետազոտությունների լաբորատորիան։ Ծրագիրը վաճառվեց՝ որպես ZN-Face և օգտագործվեց հաճախորդների կողմից ինչպիսիք են օրինակ՝ «Deutsche Bank»-ը, օդանավակայանների օպերատորները։ Ծրագիրը բավականին ստացված էր և կարողանում էր նույնականացնել դեմքեր, որոնց պատկերը ոչ այդքան հաջող է ստացվել։ Այն հաճախ կարողանում էր նույնականացնել նաև բեղի, մորուքի, փոփոխված սանրվածքի, ակնոցների(արևային, օպտիկական) դեպքում։
2006 թվականին վերջին, դեմքի ճանաչման ալգորիթմները գնահատվում էին «Դեմքի ճանաչման մեծ մարտահրավեր»-ում։ Թեստերում օգտագործվում էին բարձրորակ դեմքի նկարներ, 3D դեմքի սկաններ, ծիածանաթաղանթի լուսանկարներ։ Արդյունքները ցույց տվեցին, որ նոր ալգորիթմները 10 անգամ ավելի ճշգրիտ են, քան 2002 թվականի ալգորիթմները և 100 անգամ ավելի ճշգրիտ քան 1995-ինը ։
Դեմքի ստացման տեխնիկան
Ըստ էության դեմքի ճանաչման գործընթացը կատարվում է երկու քայլով։ Առաջինը ներառում է հատկությունների առանձնացնումը և նշումը, իսկ երկրորդը՝ օբյեկտների դասակարգումը ։ Տարբեր տեխնոլոգիաների հետագա զարգացումները ընթացքում ներկայացվոմ են։ Ամենաշատ աչքի ընկնողները պարունակում են հետևյալ տեխնոլոգիաները՝
Ավանդական
Որոշ դեմքի ճանաչողական ալգորիթմներ ճանաչում են դիմագծերը ստանալով դեմքի հատկությունները սուբյեկտի լուսանկարից։ Օրինակ՝ ալգորիթմը կարող է վերլուծել հարաբերական դիրքը, չափերը, աչքերի ձևը, քիթը, այտոսկրերը և ծնոտը։ Այս դիմագծերը հետագայում օգտագործվում են նույն հատկություններով այլ լուսանկարներ գտնելու համար ։ Այլ ալգորիթմները նորմալացնում են դեմքի լուսանկարների պատկերասրահը և հետո կրճատում դեմքի տվյալները, միայն պահպանելով այն, որը օգտակար է դեմքի ճանաչման գործընթացին։ Հետո ուսումնասիրվող պատկերը համեմատվում է դեմքի տվյալների հետ։ Ճանաչողական ալգորիթմները բաժանվում են երկու հիմնական մոտեցման՝ երկրաչափական, որը դիտարկում է դիմագծերի տարբերակումը և ֆոտոմետրիկ, որը լուսանկարը բաժանում է արժեքների և համեմատում ձևանմուշի հետ՝ տարբերությունները վերացնելու համար։ Այս ալգորիթմները դասակարգվում են նաև ըստ երկու խմբի՝ ամբողջական և խաղարկային մոդելներ։ Առաջինը դիտարկում է դեմքը ամբողջությամբ, մինչ դեռ խաղարկայինը բաժանում է դեմքը մասերի՝ ըստ հատկությունների և վերլուծում է դրանցից յուրաքանչյուրը ։
Եռաչափ ճանաչում
Դեմքի եռաչափ ճանաչման ժամանակ օգտագործվում են 3D սենսորները։ Այս ինֆորմացիան հետագայում օգտագործվում է տարբերակված հատկությունները նշված դեմքի մակերեսի հետ համեմատելու համար։ Եռաչափ ճանաչման առավելությունն այն է, որ լուսավությունը չի ունենում դրա վրա ազդեցությունն, ի տարբերություն մյուս տեխնիկաների։ Այն նաև դեմքը կարող է նույնականացնել անկախ անկյունից։ Բարդ սենսորային համակարգերի զարգացման շնորհիվ, որոնք կատարում են ավելի լավ աշխատանք 3D դեմքի կադրը որսալու համար, ընդլայնվում են եռաչափ հետազոտությունները։ Սենսորները աշխատում են՝ լույսը պրոյեկտելով դեմքի վրա։
Նույնիսկ կատարյալ եռաչափ տեխնոլոգիաները կարող են զգայուն լինել դեմքի արտահայտությունների նկատմամբ։ Այդ նպատակի համար Իսրայելի Տեխնոլոգիական համալսարանը կիրառեց գործիքներ մետրիկական երկրաչափությունից արտահայտչամիջոցներին՝ իբրև իզոմետրեր վերաբերվելու համար։