cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Թամարա Պետրոսյան
Անձնական կյանք
Թամարա Պետրոսյանը շատ անգամներ նշել է, որ չի սիրում հանրայնացնել իր անձնականը, սակայն 2019թ.-ի Հունիսի 30-ին եթեր հեռարձակված Sport Club հաղորդումը շատերի մոտ բազում կասկածներ առաջացրեց Թամարայի և Տարոն Իսպիրյանի (Պոնչ) սիրավեպի վերաբերյալ։ Երկրպագուների կասկածները հաստատվեցին, երբ «Women's Club»-ի շրջագայության ժամանակ Վահե Զիրոյանը տեսանյութ հրապարակեց, որտեղ զույգը զբոսնում էր միասին։ Բազում լրատվական կայքեր անդրադարձան տվյալ թեմային, առաջիններից մեկը դա Yelaket Blog-ն էր ։ Պոնչը որևէ կերպ չարձագանքեց տվյալ շշուկներին, իսկ Թամարան իր ինստագրամյան ուղիղ եթերներից մեկի ժամանակ նշեց, որ նրանք պարզապես ընկերներ են։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Դոմինիկ Էնգր
Ժան Օգյուստ Դոմինիկ Էնգր (Jean Auguste Dominique Ingres, ), ֆրանսիացի նկարիչ, 19-րդ դարի եվրոպական ակադեմիզմի խոշոր ներկայացուցիչ։ Էնգրը մտել է ֆրանսիական կերպարվեստի պատմության մեջ առաջին հերթին որպես փայլուն դիմանկարիչ։ Նրա կողմից ստեղծված բազմաթիվ դիմանկարների շարքում առանձնանում են Նապոլեոն Բոնապարտի՝ որպես առաջին կոնսուլ (1803-04) և կայսեր (1806), ֆրանսիական բանակի մատակարար Ֆիլիբեր Ռիվիերի, նրա կնոջ և դստեր (1805), Journal des débats թերթի տնօրեն Լուի Ֆրանսուա Բերտենի դիմանկարները (1832)։
Ստեղծել է նաև խոշոր ծրագրային կտավներ («Հոմերոսի մեծարումը», «Բանալիների փոխանցումը Ս. Պետրոսին», «Լյուդովիկոս XIII-ի ուխտը» և այլն)։
Լայն ճանաչում են ստացել մերկ կանացի մարմնի՝ Էնգրի նկարները ("Վալպինսոնի օդալիսկան" (1808), "Մեծ օդալիսկա" (1814), "Վեներա Անադիոմենա" (1848))։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նկարիչներ Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Օրիենտալիստ նկարիչներ Կատեգորիա:Փարիզի գեղարվեստի ազգային բարձրագույն դպրոցի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ջութակահարներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ճարտարապետներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փորագրիչներ
Պերախ (քաղաք)
Պերախ  (Perach), կոմունա Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում։
Ենթարկվում է Վերին Բավարիա վարչական շրջանին։ Մտնում է Ալտյոտինգի շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը 1206 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի) ։ Տարածքը 14,14 կմ² է։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 1 71 126։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Կլյարինովո
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 209 մարդ։
Օրժև (գյուղ, Նարոդիչի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Օրժև գյուղում բնակվում էր 30 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,168 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 178,57 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Նարոդիչի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1954 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Գևորգ Ստամբոլցյան
Գևորգ Ստամբոլցյան, հայ դերասան։ ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1984)։
Կենսագրություն
Գևորգ Ստամբոլցյանը ծնվել է Թուրքիայում։ 1932 թվականին տեղափոխվել է Հայաստան։ 1937 թվականին սովորել է Վավիկ Վարդանյանի գլխավորած թատերական ստուդիայում, այնուհետև աշխատանքի է անցել Էջմիածնի շրջանային պետական թատրոնում։ 1945 թվականից եղել է Երևանի Պատանի հանդիսատեսի թատրոնի դերասան։ Հեռակա կարգով ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի թատերագիտական ֆակուլտետը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Շամինի
Շամինի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Paris Première
Paris Première, Ֆրանսիական ժամանցային ուղղվածության հեռուստաալիք, հեռարձակվում է կաբելային, արբանյակային և թվային ցանցերում։ Եթեր է հեռարձակվում 1986 թվականի դեկտեմբերի 15-ից։ Պատկանում է M6 մեդիախմբին։ Ներկայացնում է թոկ-շոուներ, ռեալիթի-շոուներ, ժամանցային և մանկական հաղորդումներ, հեռուստասերիալներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հեռուստաընկերություններ Կատեգորիա:Ֆրանսալեզու հեռուստաալիքներ Կատեգորիա:Ժամանցային հեռուստաընկերություններ
Սոլոնովկա (Պեսչանայայի վտակ)
Սոլոնովկա (Солоновка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի երկրամասում, Ալթայի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Պեսչանայա գետի ձախ ափով՝ 102 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 33 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Օբ գետն է, գետի ենթաավազանը Բիա և Կատուն գետերն են։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Օբ գետն է՝ մինչև Իրտիշի հետ միախառնման կետը։ Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Տոոմիկա
Տոոմիկա (Toomika), գյուղ Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Վիռու-Նիգուլա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 5 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Վիռու-Նիգուլա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Ալտաևո
Ալտաևո (Алтаево, Алтайыу), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բուրաևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 333 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բուրաևսկի շրջանի բնակավայրեր
Անատոլի Վալկով
Անատոլի Վալկով (Анатолий Иванович Вальков, ), խորհրդային դիվանագետ, արտակարգ և լիազոր դեսպան։
Կենսագրություն
Անատոլի Վալկովը ծնվել է 1927 թվականի դեկտեմբերի 15-ին։ 1959 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարութայն բարձրագույն դիվանագիտական դպրոցը։
1987 թվականին արժանացել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ
(9838) Ֆալզ-Ֆեյն
(9838) Ֆալզ-Ֆեյն (Falz-Fein), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1987 թվականի սեպտեմբերի 4-ին Լյուդմիլա Ժուրավլյովայի կողմից Նաուչնիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,991622 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,8216 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,1616 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1889,99 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,190478 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 5,95° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1987 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Լյուդմիլա Ժուրավլյովայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Հենրիկ Լիլոյան
Հենրիկ Ցոլակի Լիլոյան, հայ լրագրող, դիվանագետ, պետական գործիչ։
Տիգրան Լիլոյանի հայրը։
Կենսագրություն
Հենրիկ Լիլոյանը ծնվել է 1932 թվականին Երևանում՝ զինվորականի ընտանիքում։ Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը, 1956-1963 թվականներին կատարել է լրագրողական աշխատանք, 1963-1965 թվականներին եղել ՀԿԿ Կենտկոմի հրահանգիչ, ապա՝ Կենտկոմի առաջին քարտուղար Յակով Զարոբյանի օգնական։ 1965-1967 թվականներին սովորել է ասպիրանտուրայում, Մոսկվայում պաշտպանելով ատենախոսություն 20-րդ դարասկզբի (1904-1914) հայ մամուլի պատմությունից, և ստացել պատմական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան։ 1967-1970 թվականներին աշխատել է Կենտկոմում՝ որպես միջազգային կապերի սեկտորի վարիչ, ինֆորմացիայի և արտասահմանյան կապերի բաժնի վարիչի տեղակալ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ Կատեգորիա:Հայ դիվանագետներ Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների թեկնածուներ
Սիլվա Բունաթյան
Սիլվա Արտաշեսի Բունաթյան, դաշնակահարուհի։ Հայկական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1974)։
Կենսագրություն
Սկզբնական երաժշտական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում։ 1931 թվականին ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Ֆրունզե (այժմ՝ Բիշքեկ՝ Ղրղզստան), ուսումը շարունակել արվեստի դպրոցի դաշնամուրի բաժնում։ Ավարտել է Դոնի Ռոստովի երաժշտական տեխնիկումը (1935), Լենինգրադի կոնսերվատորիան (1940, Նադեժդա Գոլուբովսկայայի դասարան)։
1938–1940 թվականներին դասավանդել է Լենինգրադի մասնագիտական երաժշտական դպրոցում (մեծահասակների համար), 1946 թվականից՝ Երևանի պետական կոնսերվատորայի դաշնամուրի բաժնում (ամբիոնի վարիչ՝ 1975–1993 թվականներին, պրոֆեսոր՝ 1978 թվականից)։
1940–1946 թվականներին՝ Օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի նվագախմբի դաշնակահար, մասնակցել է բազմաթիվ ներկայացումների և սիմֆոնիկ համերգների, այդ թվում՝ Դմիտրի Շոստակովիչի 7-րդ սիմֆոնիայի կատարմանը (1942 թվական, դիրիժոր՝ Միքայել Թավրիզյան), 1944 թվականին՝ Կովկասյան հանրապետությունների երաժշտական փառատոնին (Թբիլիսի)։
1940–1970-ական թվականներին հանդես է եկել մենահամարգներով։
Կատեգորիա:ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ Կատեգորիա:Հայ դաշնակահարուհիներ
(1958) Չանդրա
(1958) Չանդրա (Chandra), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1970 թվականի սեպտեմբերի 24-ին Կառլոս Սեսկոյի կողմից Էլ Լիոնսիտոյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,103203 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,5822 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,6243 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1996,7 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,180297 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 10,56° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1970 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կառլոս Սեսկոյի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Հարի Փոթեր վիպաշարի հիմնական կերպարների ցանկ
Հարրի Փոթեր վիպաշարը գրվել է անգլիացի գրող Ջ. Կ. Ռոուլինգի կողմից 1997-2007 թվականներին և Ջեկ Թորնի կողմից՝ 2016 թվականին։
Այս ցանկում թվարկված են վիպաշարի բոլոր հիմնական կերպարները, ինչպես նաև կերպարներ՝ կապված իրական դեպքերի հետ։
Կերպարների ստեղծումը և իրական աշխարհի ազդեցությունը
Ջ. Կ. Ռոուլինգի կողմից ստեղծված վիպաշարի որոշ կերպարներ և կախարդական արարածներ կապված են առասպելական կերպարների հետ, որոնք հիշատակվել էին մինչև նա։ Այդ կերպարներին են վերաբերում կենտավրոսները, վասիլիսկները, փյունիկները, ակրոմանտուլները և այլն ։
Հարրի Փոթերի մասին պատմող գրքերի որոշ հիմնական կերպարներ հայտնվել են հանգամանքների շնորհիվ, որոնք տեղի են ունեցել գրողի կյանքում։ Օրինակ՝ Հարրի Փոթերի արտաքինը Ռոուլինգը, որոշ տվյալներով, վերցրել է իր հին ընկեր Յան Փոթերից (Ian Potter), ում հետ 2-7 տարեկանում կախարդական խաղեր է խաղացել, երբ ապրում էին Ուինթերբուրնում, չնայած որ գրողն այդ փաստը կա՛մ հաստատում է, կա՛մ ժխտում։ Հորաքույր Մարջ Դուրսլի նախատիպը դարձավ Ջոան տատիկը՝ Ֆրիդ Վոլանտի մայրական կողմից։ Գրողի խոսքերով նրա ամուսնությունը Էռն պապիկի հետ «անհաջող» եղավ, իսկ մթնոլորտը, որը տիրում էր իրենց տանը, նա անվանել է «քաոս» ։
«Հարրի Փոթերը և Հրե գավաթը» գրքի դրվագներից մեկում հայտնվում է առաջին կուրսեցի Նատալի Մակդոնալդը, ով Բաշխիչ գլխարկի կողմից անդամագրվեց Գրիֆինդոր ֆակուլտետի կազմում։ Նա իր անունը ստացել է ի պատիվ մի իրական աղջկա, ով Ջոան Ռոուլինգին նամակ էր գրել, քանի որ քաղցկեղով հիվանդ էր և վախենում էր, որ չի հասցնի տեսնել «Հարրի Փոթերը և Հրե գավաթը» գրքի հրատարակումը։ Նա շատ էր ուզում իմանալ, թե ինչ է լինելու Հարրի Փոթերի հետ նոր գրքում և խնդրեց գրողին պատմել իրեն դրա մասին։ Ցավոք, Ջոանը այդ ժամանակ չնայեց փոստարկղը, քանի որ ավարտել էր գրքի աշխատանքները։ Այդ պատճառով պատասխանն ուշացավ, և աղջիկը մահացավ՝ այդպես էլ չիմանալով, թե ինչ եղավ Հարրիի հետ։ Ջոանը գրքի հերոսուհուն տվեց այդ աղջկա անունը և այցելեց նրա ծնողներին՝ նրանց նվիրելով գիրքը՝ ստորագրությամբ ։
Փյունիկի միաբանություն
Փյունիկի միաբանություն, Հարրի Փոթերի մասին Ջոան Ռոուլինգի վիպաշարի կազմակերպություն՝ հիմնված Ալբուս Դամբլդորի կողմից Կախարդների առաջին պատերազմի տարիներին Մահ խժռողների դեմ կռվելու համար։
Փյունիկի միաբանության հայտնվելը
Միաբանությունը հավաքվել է Կախարդների առաջին պատերազմի տարիներին՝ Դամբլդորին առավել նվիրված համախոհներից։ Երբ Վոլդեմորթը անհետացավ, իսկ Մահ խժռողները կամ իրենց հայտարարեցին անցած, կամ բռնվեցին և ուղարկվեցին Ազկաբան, Փյունիկի միաբանությունը կասեցրեց գործունեությունը։
Կազմակերպության վերածնունդ
14 տարի անց Չար Լորդին իր մարմինը վերադարձրեց Միաբանությանը դավաճանած Փիթեր Պետիգրյուն (Պոչ), իսկ Դամբլդորը կրկին հավաքեց միաբանության հին անդամներին, որպեսզի նորից շարունակեն Խժռողների դեմ կռիվը։ Նրանց միացան նաև այն կախարդները, ում միաբանության գլխավորը համարեց առավել արժանի, ինչպես նաև այնպիսի մարդիկ, ովքեր միաբանությանը կարող էին ինչ-որ օգուտ տալ։ Միաբանությունը գրեթե մեկ տարի աշխատեց անլեգալ կերպով, քանի որ Մոգության նախարարությունը չէր ընդունում Վոլդեմորթի վերադառնալու փաստը։
«Հարրի Փոթերը և Փյունիկի միաբանությունը» վեպում միաբանության շտաբ-բնակարանը Լոնդոնում է՝ Հրապարակ Գրիմմո, 12 հասցեով։ Այդ տունը պատկանում էր Սիրիուս Բլեքի ընտանիքին, իսկ հետո ըստ վերջինիս կտակի տրվում էր Հարրի Փոթերին։ Հետագայում միաբանության շտաբ-բնակարանը վերանվանվեց Ուիզլիների ընտանիքի անունով։
Պրիլուցկոե (գյուղ, Կալինովկայի շրջան)
Պրիլուցկոե (Прилуцьке), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Կալինովկայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1974 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Պրիլուցկոե գյուղում բնակվում էր 171 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,025 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 6840 մարդ/կմ²։
Ռասինգ Սանտանդեր
Ռասինգ Սանտանդեր (Real Racing Club de Santander), Իսպանական ֆուտբոլային ակումբ Սանտանդեր քաղաքից, հիմնադրվել է 1913 թվականին։
Կատեգորիա:1913 հիմնադրումներ Իսպանիայում
Տկղելվանի
Տկղելվանի (ტყელვანი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Իմերեթի մարզի Վանի շրջան‎‎ում ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 222 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Վանի շրջան‎‎
LCI
LCI (La Chaîne Info, տեղեկատվական ալիք), ֆրանսիական լրատվական հեռուստաալիք, իրականացնում է շուրջօրյա եթեր 1994 թվականի հունիսի 24-ից ։ Ընկերության բաժնետոմսերի 100%-ը պատկանում է «Groupe TF1» մեդիահոլդինգին, 2007 թ. դրությամբ հեռուստաալիքի բյուջեն կազմել է 55 միլիոն եվրո։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հեռուստաընկերություններ Կատեգորիա:Ֆրանսալեզու հեռուստաալիքներ Կատեգորիա:Լրատվական հեռուստաընկերություններ
Իոսիֆ Դուբրովինսկի
Իոսիֆ Ֆեոդորովիչ Դուբրովինսկի (Иосиф Фёдорович Дубровинский, կուսակցական ծածկանունը՝ Ինոկենտի, (օգոստոսի 14 (26) 1877 թ., գյուղ Պոկրովսկ-Լիպովցի (այժմ՝ Օրյոլի մարզի Մալոարխանգելսկի շրջան) - մայիսի 19 (հունիսի 1) 1913 թ.), բոլշևիկ պրոֆեսիոնալ հեղափոխական։
Կուրսկի (մինչև 1895 թ.) և Օրյոլի (1896 թ.) ռեալական ուսումնարաններում սովորելու տարիներին մասնակցել է նարոդովոլյան խմբակների աշխատանքներին, հետո դարձել մարքսիստ։ Դուբրովինսկը Մոսկվայի «Բանվորների միության» ղեկավարներից էր ՌՍԴԲԿ 2-րդ համագումարից (1903 թ.) հետո անցել է բոլշևիկների կողմը։ Եղել է Մոսկվայի Դեկտեմբերյան զինված ապստամբության (1905 թ.) ղեկավարներից, մասնակցել ՌՍԴԲԿ 5-րդ համագումարի (1907 թ., Լոնդոն) նախապատրաստմանը, որտեղ ընտրվել է ՌՍԴԲԿ ԿԿ-ի անդամ։ Բազմիցս ձերբակալվել և աքսորվել է։ Մահացել է Տուրուխանյան աքսորավայրում։
Կատեգորիա:Կուսակցական գործիչներ Կատեգորիա:Կեղծանուններ Կատեգորիա:Ռուս հեղափոխականներ Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ
Մարիու Ժուան
Մարիու Ժուան Սոուսա Ալվես (Mário João Sousa Alves, ), պորտուգալացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան։ «Բենֆիկայի» կազմում նա երկու անգամ դարձել է Պորտուգալիայի չեմպիոն և երկու անգամ նվաճել երկրի գավաթը։ Նաև 1961 և 1962 թվականներին նվաճել է Չեմպիոնների Լիգան։
Ակումբային կարիերա
Մարիու Ժուանը կարիերան ավարտել է 1968 թվականին՝ 33 տարեկանում։ Նա երբեք չի եղել ամբողջապես մասնագիտական ֆուտբոլիստ, իր աշխատավարձի ճնշող մեծամասնությունը վաստակելով «Ֆաբրիլում» ։
Միջազգային կարիերա
Մարիու Ժուանը 4 տարում Պորտուգալիայի հավաքականում խաղացել է 3 խաղ։ Դեբյուտել է 1960 թվականի մայիսի 22-ին, Եվրոպական ազգերի գավաթի որակավորման փուլի Հարավսլավիայի դեմ խաղում (1-5)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պորտուգալացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Պորտուգալիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բենֆիկայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ
Շամաքար
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աննա Շխիյան
Աննա Սեմյոնի Շխիյան, հայ բուսաբան-կարգաբան։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1974): Նրա պատվին անվանվել են մի քանի բույսեր:
Կենսագրություն
Աննա Շխիյանը ծնվել է 1905 թվականի հուլիսի 9-ին, Թիֆլիսում, մանկավարժների ընտանիքում։ 1929 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի պետական համալսարանը։
1929-1934 թվականներին ՀԽՍՀ-ում կազմակերպել է «Արզնի» առողջարանի տարածքի անտառապատման աշխատանքները։ 1934-1975 թվականներին աշխատել է ՎԽՍՀ ԳԱ Բուսաբանության ինստիտուտի բույսերի կարգաբանության բաժնում, 1975-1990 թվականներին՝ ՀԽՍՀ ԳԱ Բուսաբանության ինստիտուտի բույսերի կարգաբանության բաժնի ավագ գիտաշխատող ։
Աշխատանքները վերաբերում են բարձրակարգ բույսերի կարգաբանությանը, նոր տաքսոնների հայտնաբերմանն ու նկարագրությանը։ Մասնակցել է «Վրաստանի ֆլորան» (1-ին և 2-րդ հրատարակություններ), «Վրաստանի բույսերի որոշիչ» և «Հայաստանի ֆլորան» գրքերի կազմմանը։
Մահացել է 1990 թվականի մայիսի 15-ին, Երևանում։
Հիշատակ
Աննա Շխիյանի պատվին է անվանվել «Շխիյան» (Allium schchianiae) սոխը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ բուսաբաններ Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Թբիլիսիի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Խորհրդահայեր
Կլյոպկա (գյուղ, Օլսկի շրջան)
Կլյոպկա (Клёпка), գյուղ Ռուսաստանի Մագադանի մարզի Օլսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2002 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1000 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Մագադանի մարզի Օլսկի շրջանի բնակավայրեր
Ներքին Ճապոնական ծով
, ծովերի և նեղուցների՝ ծովային ավազանների համակարգ Հոնսյու, Կյուսյու և Սիկոկու կղզիների միջև։ Խաղաղ օվկիանոսին միացած է Կիի և Բունգո, Ճապոնական ծովին՝ Սիմոնոսեկի նեղուցներով։ Երկարությունը՝ 445 կմ է, լայնությունը՝ մինչև 55 կմ, խորությունը՝ 20-60 մ (առավելագույնը՝ 241 մ )։ Հայելու մակերեսը՝ 21 827 կմ² ։
Կլիմա
Մակերեսին ջրի միջին ջերմաստիճանը փետրվարին մոտ 16 °C է, օգոստոսին՝ մոտ 27 °C, աղիությունը՝ 30-34°/00 ։ Ափերը կտրտված են։
Շատ են կղզիները։ Ճապոնիայի ներքին ջրային ուղին է։ Կա ձկնորսություն։ Գլխավոր նավահանգիստներն են Կոբեն, Օսական, Մոձին, Սիմոնոսեկին, Կուրեն (ռազմածովային բազա է)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խաղաղ օվկիանոսի ծովեր Կատեգորիա:Ճապոնիայի ծովեր
Աբրամոկ
Աբրամոկ (Абрамок), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Նովգորոդ-Վոլինսկի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Նովգորոդ-Վոլինսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ալտայ (գյուղ, Ալթայսկի շրջան)
Ալտայ (Алтай), գյուղ Ռուսաստանի Խակասիա հանրապետության Ալթայսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2004 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 328 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Խակասիա հանրապետության Ալթայսկի շրջանի բնակավայրեր
Միխելաու (Վերին Ֆրանկոնիա)
Միխելաու (Վերին Ֆրանկոնիա)  (Michelau in Oberfranken), կոմունա Գերմանիայում, Բավարիա համայնքում։
Գտնվում է Վերին Ֆրանկոնիա վարչական շրջանի ենթակայության ներքո։ Կոմունան գտնվում է Լիխտենֆելսի շրջանում։ Բնակչությունը կազմում է 6535 մարդ, տարածքը` 19,36 կմ² (2009 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով) ։ Պաշտոնական կոդը` 09 4 78 127։ Հեռախոսային կոդ՝ +49 9574։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Unreal Engine
Unreal Engine (հայերեն՛ Անիրական շարժիչ), խաղային շարժիչ, որը մշակվել և սպասարկվում է Epic Games-ի կողմից։ Այս շարժիչով առաջին խաղը 1998 թվականին թողարկված առաջին դեմքով հրաձիգ Unreal-ն էր։ Չնայած շարժիչն ի սկզբանե նախատեսված էր առաջին դեմքով հրաձիգների մշակման համար, շարժիչի հետագա տարբերակները հաջողությամբ օգտագործվել են տարբեր ժանրերի խաղերում, ներառյալ գաղտագողի խաղերը, մարտական խաղերը և մասսայական բազմախաղացող առցանց դերային խաղերը։ Նախկինում շարժիչը բաշխվում էր ամսական բաժանորդագրության հիման վրա. 2015 թվականից ի վեր Unreal Engine-ն անվճար է, սակայն այն օգտագործող հավելվածներ մշակողները պարտավոր են որոշակի պայմաններով փոխանցել համաշխարհային եկամտի հոնորարների 5%-ը ։
Առաջին սերունդ
Առաջին սերնդի Unreal Engine-ը մշակվել է Epic Games-ի հիմնադիր Թիմ Սվինիի կողմից ։ Ստեղծելով խմբագրման գործիքներ իր shareware խաղերի ZZT (1991) և Jill of the Jungle (1992) համար, Սուինին սկսեց գրել շարժիչը 1995-ին մի խաղի արտադրության համար, որը հետագայում կդառնա առաջին դեմքով հրաձիգ, որը հայտնի է որպես Unreal: Տարիներ շարունակ մշակվելուց հետո, այն սկսեց իր դեբյուտը 1998 թվականին թողարկվելով , չնայած MicroProse-ը և Legend Entertainment-ը հասանելիություն ունեին տեխնոլոգիային շատ ավելի վաղ՝ լիցենզավորելով այն 1996 թվականին ։ Ըստ հարցազրույցի, Սվինին գրել է կոդի 90 տոկոսը շարժիչի մեջ՝ ներառյալ գրաֆիկան, գործիքները և ցանցը ։
Ուոլթեր Փեյթեր
Ուոլթեր Փեյթեր (Walter Horatio Pater, ), անգլիացի գրող, արվեստագետ, քննադատ։
Հեղինակել է «Վերածննդի պատմության ակնարկներ» (1878) գիրքը, որտեղ ընդգրկված են նրա էսսեները իտալական Վերածննդի բանաստեղծների ու նկարիչների մասին։ Լինելով «զուտ» գեղեցկության, «զուտ» արվեստի կողմնակից, ձգտել է առաջնահերթություն տալ ձևի ու ոճի հարցերի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անգլիացի արձակագիրներ Կատեգորիա:Անգլիացի գրականագետներ Կատեգորիա:Անգլիացի արվեստագետներ Կատեգորիա:Լոնդոն քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:19-րդ դարի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:19-րդ դարի անգլիացի վիպասաններ Կատեգորիա:Գրաքննադատներ Կատեգորիա:Օքսֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:ԼԳԲՏ վիպասաններ Կատեգորիա:Անգլիացի գրողներ
Տիգրան Բունիաթյան
Տիգրան Բունիաթյան, երգեհոնահար, երաժշտագետ։
Կենսագրություն
Սովորել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայի տեսության բաժնում (2008), ավարտել երգեհոնի բաժինը (2014, Վահագն Ստամբոլցյանի, Աննա Բակունցի դասարաններ)։
2014–2015 թվականներին՝ Երևանի Սայաթ-Նովայի անվան երաժշտական դպրոցի փոխտնօրեն, «Perform Mе» միջազգային փառատոնի կազմակերպիչներից։
Վ. Ս. Ցվետիկովի անվան դաշնակահարների 3-րդ (2-րդ մրցանակ, 2012 թվական, Եկատերինբուրգ՝ ՌԴ), Իսայ Բրաուդոյի անվան երգեհոնահարների 2-րդ (Հատուկ մրցանակ, 2014 թվական, Սանկտ Պետերբուրգ) միջազգային մրցույթների դափնեկիր։
Կատեգորիա:Հայ երգեհոնահարներ Կատեգորիա:Հայ երաժշտագետներ
Տապաժոշ ազգային անտառ
Տապաժոշ ազգային անտառ (Floresta Nacional do Tapajós), ազգային անտառ Բրազիլիայի Պարա նահանգում։ Այն օժանդակում է բնական ռեսուրսների կայուն շահագործումը Ամազոն խոնավ անտառի տարածքում։
Տեղագրություն
Տապաժոշ ազգային անտառն ունի 549066.87 հա տարածք ։ Տեղակայված է Բելտերրա, Ավեյրու, Ռուրոպոլիս ու Պլակաս շրջաններում՝ Պարա նահանգում ։
Շրջակա միջավայր
Տապաժոշ ազգային անտառը Ամազոն բիոմում է ։ Տարեկան տեղումների քանակը 1820 մմ է։ Ջերմաստիճանը տատանվում է 21-ից մինչև 31 °C, իսկ միջինը` 26 °C է ։
Պահպանություն
Տապաժոշ ազգային անտառը ստեղծվել է 1974 թվականի փետրվարի 19-ի 73․684 հրամանագրով, որը փոփոխվել է 2012 թվականի հունիսի 25-ի 12․678 օրենքով։ Կառավարվում է Չիկո Մենդեսի Կենսաբազմազանության պահպանության ինստիտուտի կողմից ։ Այն դասվում է Բնության պահպանության միջազգային միության VI կատեգորիային (բնական ռեսուրսի կայուն օգտագործմամբ պահպանվող տարածք)։ Նպատակն է աջակցել անտառային ռեսուրսների կայուն բազմակի օգտագործմանը և գիտական հետազոտությունների իրականացմանը՝ շեշտը դնելով հայրենի անտառների կայուն շահագործման մեթոդների վրա։ Պահպանվող տեսակներից են՝ սպիտակավիզ կապիկը (Ateles marginatus), հսկա զրահակիրը (Myrmecophaga tridactyla), յագուարը (Panthera onca) և մեծ ջրասամույրը (Pteronura brasiliensis) ։
Ամազոնիայում կենսոլորտային-մթնոլորտային հսկայածավալ գիտափորձը քանակապես հաշվվում է ածխաթթու գազի և ջրի էկոհամակարգի զուտ փոխանակումը Տապաժոշ անտառի հիմնական տարածքում՝ որոշելով CO2-ի ընդհանուր քանակը և կլանումը չխաթարված անտառից ։ Սա Հարվարդի համալսարանի և Բրազիլիայի Տիեզերական հետազոտությունների ազգային ինստիտուտի (INPE) միջազգային ուսումնասիրության նախաձեռնությունն է։ Այն հետազոտում է, թե հողօգտագործման և կլիմայի փոփոխությունները ինչպես կազդեն Ամազոնի շրջանի և համաշխարհային կլիմայի քիմիական, կենսաբանական ու ֆիզիկական գործառույթների վրա ։
Առաջարկվող Հարավային Ամազոնի էկոլոգիական միջանցքը կմիանա տարածաշրջանում ազգային անտառի այլ պահպանվող և բնիկ տարածքների հետ ։ Անտառը գտնվում է տարածաշրջանում, որտեղ կան 12 կայուն օգտագործվող պահպանման տարածքներ ու 6 լիարժեք պաշտպանված տարածքներ։ Վերջիններս՝ Ամազոնիա, Ժամանշին, Ռիո Նովո և Սերրա դու Պարդու ազգային պարկերը, ինչպես նաև Սերրա դու Կաշիմբու կենսաբանական արգելոցն ու Տերրա դու Մեյու էկոլոգիական կայանը ընդգրկում են 6670422 հա ։ Կայուն օգտագործվող տարածքները ներառում են Տապաժոշ բնապահպանական տարածքը և Ալտամիրա, Ամանա, Ժամանշին, Տրայրան և Իտայտուբա I, Իտայտուբա II ու Տապաժոշ ազգային անտառները, որոնք ընդհանուր ունեն 7555889 հա տարածք ։
Մոսկվայի Ն. Բաումանի անվան պետական տեխնիկական համալսարան
'''Մոսկվայի Ն. Բաումանի անվան պետական տեխնիկական համալսարան (Московский государственный технический университет имени Н. Э. Баумана, լրիվ անվանումը` Դաշնային պետական բյուջետային բարձրագույն կրթական հաստատություն «Ն. Է Բաումանի անվան Մոսկվայի պետական տեխնիկական համալսարան (ազգային հետազոտական համալսարան)», հայտնի է նաև որպես Բաումանկա, Բաումանյան ՄՊՏՀ, ՄԲՏՀ'''), ռուսական ազգային հետազոտական համալսարան, գիտական կենտրոն, Ռուսաստանի ժողովուրդների մշակութային ժառանգության հատկապես կարևոր օբյեկտ ։
Համալսարանի նախկին անվանումը` «''Ն. Է. Բաումանի անվան բարձրագույն տեխնիկական ուսումնարան''», նրան շնորհվել է ի պատիվ հեղափոխական Նիկոլայ Էռնեստովիչ Բաումանի, որին սպանել են 1905 թվականին, այն ժամանակվա Մոսկվայի կայսերական տեխնիկական ուսումնարանի գլխավոր մասնաշենքից ոչ հեռու։
Նկարագրություն
Բուհն ակտիվորեն մասնակցում է Բոլոնյան գործընթացին ։ 2008 թվականին ստացել է «Եվրոպական որակ» մրցանակ «միջազգային ստանդարտներին համապատասխան բարձր որակի կրթական ծառայության հասնելու ձգտման համար» ։ Ն. Է. Բաումանի անվան ՄՊՏՀ-ն ավելի քան 10 տարի համարվում է Տեխնիկական համալսարանների ասոցիացիայի գլխամասային բուհերից, որոնց կազմի մեջ մտնում են 130 ռուսական բուհեր ։ ՄՊՏՀ-ն առաջին ռուսական բուհն էր, որ դարձավ «Top Industrial Managers for Europe» ասոցիացիայի անդամ։
Գիտության և տեխնիկայի զարգացման և ինժեներական կադրերի դաստիարակության գործում ունեցած ավանդի համար Ն. Է. Բաումանի անվան ՄՊՏՀ-ն պարգևատրվել է Լենինի, Հոկտեմբերյան հեղափոխության և Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։ Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի 1995 թվականի հունվարի 24-ի № 64 հրամանագրով ՄՊՏՀ-ն  ընդգրկվել է Ռուսաստանի Դաշնության ժողովուրդների առավել արժեքավոր մշակութային ժառանգության օբյեկտների պետական ցանկի մեջ։ 2014 թվականին« ՌԱ Փորձագետ» գործակալությունը համալսարանին շնորհեց «В» վարկանիշային դաս, որը նշանակում է շրջանավարտների պատրաստման «շատ բարձր» մակարդակ։ ԱՊՀ-ում այդ վարկանիշային դասում «А» կարգ («բացառապես բարձր մակարդակ»), ստացած  միակ համալսարանը դարձավ ՄՊՀ-ն ։
Համալսարանների QS Միջազգային վարկանիշային դասում 2013-2014 թվականներին Ն. Է. Բաումանի անվան ՄՊՏՀ-ն զբաղեցրել է 334-րդ տեղը աշխարհի  ТОР-800 համալսարանների մեջ, որը համարվում է  երրորդ ցուցանիշը Ռուսաստանի բոլոր բուհերի մեջ։ Ռուսաստանի միայն հինգ համալսարաններ ՄՊՀ-ն,  ՍՊբՊՀ-ն, Ն. Է. Բաումանի անվան ՄՊՏՀ –ն, ՆՊՀ-ն և ՄՄՀՊԻ-ն են ընդգրկվել այդ վարկանիշի  ТОР-400- ի կազմի մեջ։
Համալսարանն այսօր
ՄՊՏՀ-ն իրականացնում է ավելի քան 70 մասնագիտությունների գծով կադրերի պատրաստում : 2007 թվականին համալսարանում սովորում էին շուրջ 18 000 ուսանողներ, համալսարանի ուսումնական գործընթացում ներգրավված են շուրջ 4500 պրոֆեսորներ և դասախոսներ, որոնցից 450-ը՝ գիտությունների դոկտորներ և շուրջ 3000-ը՝ գիտության թեկնածուներ։ 1918 թվականից մինչև 1997 թվականը ընկած ժամանակահատվածում պատրաստվել են ավելի քան 120 000 մասնագետներ, որոնցից շատերը իրենց կյանքը կապել են գիտական և կոնստրուկտորական գործունեության հետ, աշխատել են խոշորագույն մեքենաշինական և սարքաշինական գործարաններում:] ՄՊՏՀ-ի առանձին ճյուղային ֆակուլտետներ տեղաբաշխված են մերձմոսկովյան Կրասնոգորսկ, Ռեուտով, Կորոլյով քաղաքներում, գործում է նաև համալսարանի Կալուգայի մասնաճյուղը։
Մոսկվայի արհեստագործական ուսումնական հաստատություն
1826 թվականին այրիացած կայսրուհի Մարիա Ֆյոդորովնան «բարձրագույն հրամանով հիմնեց 300 մարդու համար տարբեր արհեստների, մեծ արհեստանոցներ» Դաստիարակչական տան որբ տղաների համար։ Այդ նպատակով մոսկովյան ճանաչված ճարտարապետ Դոմենիկո Ժիլյարդիի կողմից վերակառուցվեց դեռևս 1812 թվականին հրդեհված Գերմանական ազատաբնակների ավանի Արվարձանային պալատը։ Վերակառուցումից հետո շենքը ստացավ ուշ շրջանի մոսկովյան ամպիրի ոճի ժամանակների տեսք։ Կենտրոնական մասում այն զարդարված էր ճարտարապետ Իվան Վիտալիի «Միներվա» ոճի բազմապատկերային զարդաքանդակներով, որոնք խորհրդանշում էին գիտության նվաճումները և արհեստավորի գործնական հմտությունները։
1830 թվականի հուլիսի 13-ին կայսր Նիկոլայ I-ը հաստատեց «Արհեստագործական ուսումնական հաստատությունների մասին կանոնակարգը» ։ Ուսումնարանը բացվեց 1832 թվականին։ Ուսումնառության ամբողջական դասընթացը վեցամյա էր ներառյալ երեք նախապատրաստական դասարանները և երեք արհեստանոցները։ Դաստիարակչական տան կողմից ներկայացված 300 թափուր տեղերից 50-ը վճարովի էին և նախատեսված էին առևտրականների, կալվածատերերի ու արհեստավորների երեխաների համար։ Լրիվ դասընթացներն ավարտածները ստանում էին գիտական վարպետի աստիճան, տեսական կրթություն չստացածները` վարպետի կամ ենթավարպետի աստիճան ։
Մոսկվայի կայսերական տեխնիկական ուսումնարան
1868 թվականի կանոնադրությամբ արհեստագործական ուսումնական հաստատությունը վերակազմավորվեց Մոսկվայի կայսերական տեխնիկական ուսումնարանի, բարձրագույն տեխնիկական ուսումնական հաստատության նմանությամբ իննամյա ուսուցման դասընթացներով։ Երեք ավագ դասարանները կազմում էին Բարձրագույն տեխնիկական ուսումնարանը երեք բաժանմունքներով`
Կանոնադրության առաջին պարագրաֆում նշված է «Մոսկվայի կայսերական տեխնիկական ուսումնարանը բարձրագույն հատուկ ուսումնական հաստատություն է, որի գլխավոր նպատակը մեխանիկ-շինարարների, ինժեներներ-մեխանիկների և ինժեներ-տեխնոլոգների ուսուցումն է»։ Ուսումնարանի առաջին ամբիոններից էին, բարձրագույն մաթեմատիկայի, ընդհանուր և կիրառական ֆիզիկայի, մեքենաների պատրաստման, շինարարական արվեստի, մանրաթելային նյութերի տեխնոլոգիայի, ընդհանուր քիմիայի և քիմիական տեխնոլոգիայի ամբիոնները։
Հետագայում ուսումնարանը բաղկացած էր 6 դասարաններից 3 ընդհանուր և 3 հատուկ։
1887 թվականին ուսումնարանը կայսրուհի Մարիայի հաստատությունների գերատեսչությունից տեղափոխվեց ժողովրդական կրթության նախարարության ենթակայության տակ։
1895 թվականին ժողովրդական կրթության նախարարի կողմից հաստատվեց Մոսկվայի կայսերական տեխնիկական ուսումնարանի նոր կանոնադրությունը. «Այն նպատակ ունի սովորողներին բարձրագույն կրթություն տրամադրել մեխանիկական և քիմիական մասնագիտությունների գծով ստորաբաժանվելով երկու բաժանմունքների։ Ուսումնական դասընթացը տևում էր հինգ տարի։ Ուսումնարանում դասավանդվում է Աստծո օրենքներ, բարձրագույն մաթեմատիկա, գծագրական երկրաչափություն, տեսական մեխանիկա, ֆիզիկա, քիմիա, բույսերի անատոմիա և ֆիզիոլոգիա, հանքագիտություն, շինարարական արվեստ և ճարտարապետություն, կիրառական մեխանիկա և մեքենաների պատրաստման տեսություն, մեխանիկական տեխնոլոգիա,  քիմիական տեխնոլոգիա, մետալուրգիա,  քաղաքատնտեսություն և վիճակագրություն, հաշվապահություն, օտար լեզուներ, գծագրություն և նկարչություն։ Բացի այդ ուսումնական դասընթացում ընդգրկված են ֆիզիկայի, քիմիայի, մեխանիկայի, բնության պատմության և այլ առարկաների գծով պրակտիկ դասընթացներ։ Որպես ուսանող ընդունվում են ատեստատ,  բարձրագույն ուսումնական հաստատության, գիմնազիայի կամ ռեալական ուսումնարանի դասընթացն ավարտելու վկայական ունեցողները։ Ուսման վարձը կազմում էր տարեկան  75 ռուբլի։ Ուսումնարանի լրիվ դասընթացը հաջողությամբ ավարտածները ստանում էին ինժեներ-մեխանիկի կամ ինժեներ-տեխնոլոգի կոչում, ցածր առաջադիմությամբ ավարտածները` մեխանիկի կամ տեխնոլոգի կոչում։ Ուսանողների ընդհանուր թվաքանակը սահմանված էր 500 մարդ։ Ուսումնարանի ղեկավարությունը վստահված էր տնօրենին` ուսումնական և տնտեսական կոմիտեների մասնակցությամբ։ Ուսումնարանի հաստիքներով նախատեսված էր 11 պրոֆեսորներ, 6 ադյունկտ-պրոֆեսորներ։ Արհեստանոցներում պրակտիկ պարապմունքները ղեկավարում են ուսումնական արհեստանոցների տեսուչները»։
1895-1896 թվականներին ուսումնական տարվա սկզբին ուսումնարանում կային 656 ուսանողներ։ 1870 թվականից մինչև 1895 թվականի հունվարի 1-ը  ուսումնարանի դասընթացներն ավարտել է  975 մարդ։ Ուսումնարանին կից գործում է  լաբորատորիա, ֆիզիկայի կաբինետ, մեխանիկական կաբինետ, բնագիտության, պատմության կաբինետ,  գեոդեզիական  կաբինետ, ուսումնական արհեստանոց և գրադարան (11056 կտոր գիրք) ։
Պրոֆեսորա-դասախոսական կազմի բարձր հեղինակությունը և պատրաստվածության աստիճանը ՄԿՏՈւ-ն դասեցին Եվրոպայի առաջատար պոլիտեխնիկական դպրոցների շարքին։
Մոսկվայի արհեստագործական կրթական հաստատության շրջանավարտ Դմիտրի Սովետկինն առաջարկեց մասնագիտությունների պրակտիկ ուսուցման համակարգը  համատեղել մանկավարժական և տեխնոլոգիական պահանջների հետ։ Պրոֆեսորների կողմից կատարելագործված ՄԿՏՈւ-ն ընդգրկվեց ինժեներների տեսական պատրաստման դասընթացների մեջ, որն էլ ուսումնարանին բերեց համաշխարհային ճանաչում (1873 թվականի Վիեննայի Համաշխարհային ցուցահանդեսում Մեծ ոսկե մեդալ)։ 19-րդ դարի վերջին 20-րդ դարի սկզբին  ՄԿՏՈւ-ի դերը երկրի տեխնիկական և գիտական կյանքում աճում է։ Ուսումնարանում ձևավորվում են ֆունդամենտալ գիտական դպրոցներ, որոնք կոչված էին արդյունաբերության մեջ ապահովելու բարձր աճ։ Տեսական մեխանիկայի և աէրոմեխանիկայի բնագավառում աշխատել է «ռուսական ավիացիայի հայր» Նիկոլայ Ժուկովսկին։ Ֆիզիկական ուղղվածությունը ներկայացված էր Պյոտր Լեբեդևի, Պյոտր Լազարևի, Վլադիմիր Շչեգլյաևի, Սերգեյ Վավիլովի աշխատանքներում։ Ալեքսանդր Երշովի, Պաֆնուտի Չեբիշևի, Ն. Ժուկովսկու, Նիկոլայ Մերցալովի աշխատանքների շնորհիվ ծնվում է մեքենաների և մեխանիզմների տեսության վերաբերյալ հայրենական գիտությունը։ Պ. Ն. Լեբեդևի, Անատոլի Սիդորովի, Պ. Կ. Խուդյակովի աշխատանքները հիմք դրեցին նյութերի դիմադրության և մեքենաների դետալների հաշվարկների կատարելագործմանը։ Էլեկտրոտեխնիկայի, քիմիայի և քիմիական տեխնոլոգիաների բնագավառում զարգանում է ջերմատեխնիկական ուղղությունը։
20-րդ դար
1917 թվականից հետո ուսումնարանը մի շարք վերափոխումների ենթարկվեց։ 1918 թվականին այն սկսեց կոչվել Մոսկվայի բարձրագույն տեխնիկական ուսումնարան (ՄԲՏՈւ)։ Ուսանողների ընդունելությունը կատարվում էր չորս ֆակուլտետներում, մեխանիկական, ինժեներա-շինարարական, քիմիական և էլեկտրատեխնիկական։ Առանձնացան աէրոդինամիկական, ավտոմոբիլային, քիմիական-տեխնոլոգիական լաբորատորիան, որոնք կյանք տվեցին այնպիսի գիտահետազոտական ինստիտուտների, ինչպիսիք են` Կենտրոնական աէրոհիդրոդինամիկական ինստիտուտը, (ԿԱՀԻ), Ավիացիոն նյութերի համամիութենական ինստիտուտը, (ԱՆՀԻ), Ավիացիոն շարժիչների կենտրոնական ինստիտուտը (ԱՇԿԻ), Գիտական ավտոշարժիչային ինստիտուտը (ԳԱՇԻ)։
Լուսժողկոմի որոշ ղեկավարների ռադիկալիզմը բարձրագույն դպրոցի  «պրոլետարականացման»,  այդ պրոբլեմները քաղաքական ճնշման և վարչական միջամտության միջոցով լուծելու փորձերը հարուցեցին բազմաթիվ պրոֆեսորների և դասախոսների բողոքը։ 1920-ական  թվականների սկզբին նրանցից շատերը ենթարկվեցին  ճնշումների։
1929 թվականին ուսանողների քանակը հասավ ավելի քան 7 հազարի։
1933 թվականի նոյեմբերի 17-ին ԽՍՀՄ ԿԳԿ-ի որոշմամբ Ն. Է. Բաումանի անվան ՄՄՄԻ-ին սոցիալիստական շինարարության բնագավառում ունեցած հատուկ վաստակի համար պարգևատրվեց Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով։
1934 թվականին ուսումնարանում կազմակերպվեց վատ լսող ուսանողների ուսուցում։ 1938 թվականին ՄՄՄԻ-ում ընդհանուր տեխնիկական ֆակուլտետի փոխարեն բացվեցին երեք պաշտպանական ֆակուլտետներ` տանկային, հրետանային և ռազմամթերքի։ 1943 թվականին ՄՄՄԻ-ին վերադարձվեց հին անվանումը` ՄԲՏՈւ։
1948 թվականին ստեղծվեց հրթիռային տեխնիկայի ֆակուլտետը, որի հետ է կապվում աշխարհում առաջին տիեզերական Р-7 հրթիռի ստեղծող և ռուսական տիեզերագնացության հիմնադիր Սերգեյ Կորոլյովի գործունեությունը։
ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1955 թվականի հուլիսի 12-ի հրամանագրով Ն. Է. Բաումանի անվան ՄԲՏՈւ-ն հիմնադրման 125- ամյակի, գիտության և տեխնիկայի զարգացման և բարձրորակ կադրերի պատրաստման գործում ունեցած ավանդի համար պարգևատրվեց Լենինի շքանշանով։
Ռուբցովյան առափնյայում 1960 թվականին կառուցվեց բազմահարկ գլխավոր շենքը (ճարտարապետ` Լ. Կ. Կոմարովա)։ ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի նախագահության 1980 թվականի ապրիլի 28-ի հրամանագրով Ն. Է. Բաումանի անվան ՄԲՏՈւ-ն հիմնադրման 150- ամյակի, գիտական աշխատանքների և բարձրորակ կադրերի պատրաստման գործում ունեցած ավանդի համար պարգևատրվեց Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով։ Այդ հոբելյանին էր նվիրված 1980 թվականի հուլիսի 1-ին թողարկված ԽՍՀՄ փոստային նամականիշը (№ 5091):
ԽՍՀՄ Ժողովրդական կրթության պետական կոմիտեի 1989 թվականի հուլիսի 27-ի № 617 հրամանով Ն. Է. Բաումանի անվան ՄԲՏՀ-ն վերափոխվեց Ն. Է. Բաումանի անվան Մոսկվայի պետական տեխնիկական համալսարանի (ՄՊՏՀ)։  Այսպիսով սկսվեց բարձրագույն տեխնիկական ուսումնական հաստատությունների հումանիտարացումը և Ռուսաստանում տեխնիկական համալսարանների ստեղծումը։ 1995 թվականին  Ն. Է. Բաումանի անվան ՄՊՏՀ-ի  ГУК-ը ընդգրկվում է Ռուսաստանի Դաշնության ժողովուրդների մշակութային ժառանգության Պետական հատուկ կարևորության օբյեկտների ցանկի մեջ։ 1997 թվականի սեպտեմբերի 28-ին իրականացվեց BMSTU.RU դոմենի գրանցումը։
21-րդ դար
2001 թվականին ստեղծվեց համալսարանի հիմնի նոր տեքստը, երգի բառերը և երաժշտությունը գրվեց ՄՊՏՀ-ի շրջանավարտ Ա. Կոժևնիկովի կողմից։
Ն. Է. Բաումանի անվան ՄՊՏՀ-ի միջազգային գործունեության բնագավառում համագործակցություն է իրականացվում ուսանողների, ասպիրանտների, դոկտորանտների, մանկավարժական և գիտական աշխատողների երկկողմ և բազմակողմ փոխանակությունների միջոցով, պայմանագրերով կատարվում են օտարերկրյա ուսանողների ընդունելություններ, մասնակցում է համատեղ գիտական հոտազոտությունների, ուսումնա-մեթոդական մշակումների, ինչպես նաև կոնգրեսների, կոնֆերանսների և սեմինարների կազմակերպմանը։ Ներկայումս համալսարանի կողմից կապեր են հաստատված Եվրոպայի, Ամերիկայի և Ասիայի ավելի քան 70 համալսարանների հետ։
1997 թվականին Ն. Է. Բաումանի անվան ՄՊՏՀ-ն ընդգրկվում է Եվրոպայի ինժեներական համալսարանների TIME միության մեջ, որը հնարավորություն է տալիս բուհի դիպլոմը ճանաչել միության անդամ Արևմտյան Եվրոպայի 11 երկրներում ։
2005 թվականին լրանում էր ՄՊՏՀ-ի 175- ամյակը։ 2002 թվականի սեպտեմբերի 5-ին հրապարակվեց Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հրամանագիրը «Ն. Է. Բաումանի անվան Մոսկվայի պետական տեխնիկական համալսարանի հիմնադրման 175-ամյակի տոնակատարությունների վերաբերյալ», իսկ 2002 թվականի դեկտեմբերի 31-ին հրապարակվեց Ռուսաստանի Դաշնության կառավարության համապատասխան որոշումը։
2008 թվականի օգոստոսին Ն. Է. Բաումանի անվան ՄՊՏՀ-ի Լաբորատոր-ուսումնական մասնաշենքի մոտից ստորգետնյա անցում բացվեց Հոսպիտալային նրբանցքի տակով ։
2009 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Ն. Է. Բաումանի անվան ՄՊՏՀ-ն հաղթող ճանաչվեց համալսարանների զարգացման մրցույթում և նրան շնորհվեց «ազգային հետազոտական համալսարանի» կարգավիճակ ։
Մեղադրանքներ ակադեմիական էթիկայի խախտումների համար
Դիսսերնետի հետազոտության արդյունքներով ՄՊՏՀ-ի ռեկտորի և որոշ դասախոսների դիսերտացիաներում   հայտնաբերվել են ակադեմիական էթիկայի խախտումներ (գրագողություն)։ Դիսսերնետի տվյալներով ՄՊՏՀ-ում ընդհանուր առմամբ կան փոխկապակցված համանման 50 դիսերտացիաներ ։
Նշանավոր դասախոսներ
ՄՊՏՀ-ում աշխատում են շուրջ 3000 դասախոսներ 3000 (մնացած աշխատակիցների հետ միասին ավելի քան 10 000 մարդ)։ Դրանց թվում կան ավելի քան 340 պրոֆեսորներ, գիտության դոկտորներ, ավելի քան   1700 դոցենտներ և գիտության թեկնածուներ։ Ավելի քան 150 աշխատակիցներ Լենինյան և Պետական մրցանակների, ինչպես նաև Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի մրցանակի դափնեկիրներ են։ Դասախոսների միջին տարիքը կազմում է 54 տարի։
Ստորաբաժանումներ
2010 թվականի սկզբին ՄՊՏՀ-ի կառուցվածքում կային հետևյալ ֆակուլտետներն  ու  ամբիոնները։
Գլխավոր ուսումնական մասնաշենք
ՄՊՏՀ գլխավոր ուսումնական մասնաշենքը (ԳՈւՄ) բաղկացած է երկու մասից` Հնագույնը (կոչվում է նաև պալատական) իրենից ներկայացնում է 18-19-րդ դարերի Սլոբոդյան պալատ։ Այս մասը ճակատային հատվածով ուղղված է դեպի 2-րդ Բաումանյան փողոց։ ԳՈւՄ-ի երկրորդ համեմատաբար հին մասը (այսպես կոչված «ցիրկուլնայա» կամ «վիսոտնայա») 12 հարկանի է և կառուցվել է խորհրդային ժամանակներում, ճակատային մասով ուղղված է դեպի Յաուզայի առափնյա հատվածը։ Նրա շինարարությունը սկսվել է ձախ թևից, որը կոչվում է «հյուսիսային»։ Հետագայում ավարտվեց աջ, «հարավային» թևը։ Լսարանները տեղակայված են այս թևում և համարակալված են «յու» վերջածանցով։
Համալսարանի ստորաբաժանումների միջև հաղորդակցությունը իրականացվում է հիմնականում 2, 3 և 4 հարկերի միջոցով։ Հարավային թևում որոշ անցումներ փակված են ռազմական ուսուցման ստորաբաժանումներով։ Շրջանաձև մասի անցումներն առաջին հարկում զբաղեցված են վարչական, ծառայության և լաբորատորիաների կողմից։ Հինգերորդ հարկի անցումները ելքեր ունեն դեպի ձեղնահարկային շինություններ, որտեղ տեղակայված են համալսարանի որոշ տեխնիկական ծառայություններ և հրաձգարանը 25 մետր, (ատրճանակային հրաձգության համար) և 50 մետր երկարությամբ (հրացանային հրաձգության համար)։ ԳՈւՄ-ի շենքում տեղակայված է նաև ՄՊՏՀ-ի թանգարանը։ ԳՈւՄ-ում գործում է լսարանների համարակալման ընդհանուր կանոն։ ԳՈւՄ-ի լսարանների համարը բաղկացած է հարկի համարից (առաջին թիվը) և լսարանի հերթական համարից։  Լսարանների հերթական համարները շնորհվում են շախմատային կարգով։ Զույգ համարները տեղաբաշխված են ԳՈւՄ-ի բարձրահարկ շենքի կենտրոնական աստիճաններից շրջանաձև շարժման աջ կողմում։
Ուսումնական-լաբորատորային մասնաշենք
Ուսումնական-լաբորատորային մասնաշենքը բացվեց 2004 թվականի մարտի 1-ին ՌԴ կրթության նախարարի պաշտոնակատար Վլադիմիր Ֆիլիպովի, Մոսկվայի քաղաքապետ Յուրի Լուժկովի և ՄՊՏՀ-ի ռեկտոր Իգոր Ֆեոդորովի կողմից, իսկ ժապավենը կտրելու մկրատը մատուցեց ռոբոտը։ ՈւԼՄ-ն կառուցվել է երեք տասնամյակի ընթացքում, շինարարությունը սկսվել է 1972 թվականին, ֆինանսավորման պրոբլեմների հետ կապված 1984 թվականին աշխատանքները դադարեցվել են։ 2001 թվականին Մոսկվայի քաղաքապետարանի միջամտությունից հետո շինարարությունը վերսկսվեց։ Վլադիմիր Ֆիլիպովը մասնաշենքի բացումը համարեց «վերջին  20 տարվա ամենամասշտաբային նախագիծը», նրա կարծիքով, նոր մասնաշենքի բացումը «խորհրդանշում է երկրի վերածնունդը, Մոսկվայի վերածնունդը»։ Իր հերթին Մոսկվայի քաղաքապետը հայտարարեց, որ նոր մասնաշենքը իրենց հնարավորություն տվեց կառուցել «նորին մեծություն շուկան»։
Ընդհանուր մակերեսը կազմում է ավելի քան 80 հազար քառակուսի մետր և նախատեսված է միաժամանակ 5000 ուսանող ընդունելու համար։ Այստեղ կան 100 լսարաններ, 20 համակարգչային դասարաններ, 19 վերելակ, գրադարան (նախատեսված 800 հազար գրքի պահպանության համար), 680 տեղանոց ընթերցասրահ, 1170 տեղանոց միջոցառումների և  համերգային դահլիճ, 126 տեղանոց կոնֆերենց դահլիճ և մի շարք այլ շինություններ։ Ուսանողներն այն անվանում են «Հածանավ», «Տիտանիկ» և «Սառցահատ» նավերի արտաքին տեսքի նմանության պատճառով։ ՈւԼՄ-ն գտնվում է Ռյաուզա գետի ափին։
2007 թվականի փետրվարին ՈւԼՄ շենքը օրհնվեց Ռուսական ուղղափառ եկեղեցու կողմից։ Օրհնության ծեսը կատարեց Կարմիր գյուղում գտնվող Բոլոր Սրբերի եկեղեցու քահանա ավագ երեց Արտեմի Վլադիմիրովը։ Ծիսակատարության ընթացքում նկարահանվեց տեսաֆիլմ։
Մոսկվայի քաղաքապետարանի կողմից ՈւԼԿ-ի շենքի շինարարության ֆինանսավորումը համարում են ՄՊՏՀ-ին յուրահատուկ փոխհատուցում Լեֆորտովյան թունելի շինարարության դիմաց։ Թունելի շինարարությունը իրականացվում էր ՄՊՏՀ-ի տարածքում, որն իրականացվում էր բաց եղանակով, շուրջօրյա աշխատող գերմանական էքսկավատորի միջոցով, որը անհանգստացնում էր շինարարությանը հարակից տարածքում սովորող և հանրակացարանում բնակվող ուսանողներին։ Շինարարության ընթացքում քանդվեց «Է» մասնաշենքի մի մասը, շինության հիմքը նստվածք տվեց և պատերի վրա ճաքեր առաջացան։ Մոսկվայի քաղաքապետարանի և Երրորդ տրանսպորտային օղակի «շնորհիվ» ՄՊՏՀ-ի գրեթե բոլոր լսարանները հագեցվեցին ապակե փաթեթներով, ավելորդ աղմուկը խլացնելու նպատակով։
Կալուգայի մասնաճյուղ
1959 թվականին Կալուգայում բացվեց Ն. Է. Բաումանի անվան ՄԲՏՀ-ի մասնաճյուղ, մեքենաշինական և սարքաշինական արդյունաբերական ձեռնարկությունների ինժեներական կադրեր պատրաստելու համար։ Մասնաճյուղի հիմնադրումից հետո սերտ համագործակցություն սկսվեց արդյունաբերական ձեռնարկությունների Կալուգայի մարզային վարչակազմի միջև և ակտիվ աշխատանք սկսվեց մասնաճյուղի նյութատեխնիկական բազայի ձևավորման ուղղությամբ։ Ներկայումս Ն. Է. Բաումանի անվան ՄԲՏՀ-ի Կալուգայի մասնաճյուղը համարվում է մարզի առաջատար տեխնիկական բուհերից մեկը և Ռուսաստանի ամենահեղինակավոր և խոշոր մասնաճյուղերից մեկը։ Մասնաճյուղը տեղակայված է 7 մասնաշենքերում։ Կալուգայի մասնաճյուղը կազմակերպական կառուցվածքով համարվում է ուսումնա-գիտական-արտադրական համալիր, որի կազմի մեջ մտնում են 5 ֆակուլտետներ (մեքենաշինական տեխնոլոգիաների, կոնստրուկտորա- մեխանիկական, էլեկտրոնիկայի, ինֆորմատիկայի և կառավարման, սոցիալ-տնտեսական և հումանիտար գիտությունների), 27 ամբիոններ, այդ թվում` ռազմական ուսուցման, հաշվողական կենտրոն, գրադարան ընթերցասրահով, սպորտային առողջարարական ճամբար և սպորտհամալիր, ինչպես նաև փորձարարական տեղամաս։
Դմիտրովսկի մասնաճյուղ
Ն. Է. Բաումանի անվան ՄՊՏՀ-ի Դմիտրովսկի մասնաճյուղը կառուցվել է ԽՍՀՄ Մինիստրների խորհրդի 06.04.1960 թվականի № 1009-Р որոշման համաձայն։ Կենտրոնի առաջին հերթը շահագործման է հանձնվել 1965 թվականին, 1965-1973 թվականներին հանձնվել է Մերձքաղաքային ուսումնա-փորձարարական կենտրոնը, 1973-2000 թվականներին` մյուս ուսումնա-փորձարարական կենտրոնը։ Դմիտրովսկի մասնաճյուղից ոչ հեռու գտնվում է Ն. Է. Բաումանի անվան ՄՊՏՀ-ի ռադիոհեռադիտակը։
Միտիշչինսկի
Ն. Է. Բաումանի անվան ՄՊՏՀ-ի Միտիշչինսկի մասնաճյուղը ստեղծվել է 2016 թվականին, «Ն. Է. Բաումանի անվան ՄՊՏՀ»-ի Դաշնային պետական բյուջեի կրթական հաստատության բարձրագույն մասնագիտական կրթության և Դաշնային պետական բյուջեի կրթական հաստատության բարձրագույն կրթության «Մոսկվայի պետական անտառային համալսարան»-ի վերակազմավորման արդյունքում։ Մասնաճյուղն ունի 2 ֆակուլտետ` ԱՏ-Անտառային տնտեսության, անտառարդյունաբերական տեխնոլոգիաների և այգե-պուրակային շինարարության և ՏՖ-Տիեզերական ֆակուլտետ։