cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հին շրջանի հայկական կերպարվեստ
Հելլենիստական արվեստի գործերից են նաև ոսկե ու արծաթե զանազան կախիկները, ականջօղերը, մատանիները, փորագիր պատկերներով մատանու ակերը և այլն։ Գեղարվեստական ստեղծագործության ծավալուն բնագավառ էր խեցեգործությունը։ Կավագործ վարպետներն ստեղծել են խեցե անոթներ, ջրամաններ, մատուցարաններ, թասեր, պնակներ, կավե սրվակներ, ճրագներ և այլնորատիպ կենդանակերպ անոթներ։ Կավանոթների մակերեսները, տարբեր գույներով ներկելուց և փայլեցնելուց բացի, նկարազարդել են հելլենիստական արվեստին բնորոշ երկրաչափական ու բուսական պատկերներով։
Կավագործություն
Մ.թ.ա V-IV դարերից մեզ հասել են լավ թրծված կավից պատրաստված բաց գույնի (մոխրագույն, կարմրավուն, սրճագույն) սափորներ։ Սրանք հարթ հատակով, ուռուցիկ իրանով, գլանաձև վզով և շեփորաձև պսակով անոթներ են, աղեղնաձև երկար կանթերով։ Դրսի կողմից կանթերը տարբեր տեսակի զարդեր ունեն։ Անոթների մեծ մասը դրգի վրա է պատրաստված։ Ընդհանուր առմամբ այդ սափորները իրենց ձևերով և կերպարով տարբերվում են նախորդ՝ երկաթի դարի կավանոթներից, սակայն որոշ հատկանիշներով, հատկապես կանթերի զարդերով, այնուամենայնիվ, կապվում են նրանց հետ։
Քաթարին Սուսաննա Պրիչարդ
Համարվում է ռեալիստական վեպի ստեղծողներից մեկը Ավստրալիայում։ Հասարակ մարդու երջանկության իրավունքի հաստատումն է կազմում Փրիչարդի «Ռահվիրաներ» (1915 թվական), «Սև շողակն» (1921 թվական), «Նախրապանը» (1926 թվական), «Կունարդու» (1929 թվական), «Հաքսբիի կրկեսը» (1930 թվական) վեպերի մարդասիրական էությունը։
«Իննսունականի բուռն տարիները» (1946 թվական), «Ոսկե մղոններ» (1948 թվական), «Թևավոր սերմեր» (1950 թվական) եռերգությունում Պրիչարդը պատմել է Արևմուտքի Ավստրալիայի սոցիալիստական շարժումների, ավստրալիացիների ազգային ինքնագիտակցության աճի և «հակաիմպերիալիստական տրամադրությունների» մասին։
Հին շրջանի հայկական կերպարվեստ
Կավագործություն
Գնդաձև երկու փոքր «հաղորդակցվող» կճուճներից կազմված անոթը, որը ևս իր նմաններն ունի ուրարտական նյութերի մեջ, հատկապես հետաքրքիր է կարմրավուն և մուգ սրճագույն իր զարդերով՝ բաց ֆոնի վրա։ Այս զարդերը Հայաստանի վաղ շրջանների գունազարդ խեցեղենի ուշ արձագանքն են թվում, որով այդ անոթը թերևս կարելի է կապող օղակ համարել ուրարտական և հելլենիստական ժամանակաշրջանի գունազարդ կավանոթների միջև։ Նույն վաղ հայկական շրջանին պատկանող կավե ըմպանակները կորագիծ հատակ ունեն և ընդգծված անցնում դեպի բարձր, լայնացող պսակը։ Այս տիպի անոթները աքեմենյան և հետագա դարաշրջաններում լայն տարածում են գտել ընդարձակ տերիտորայի վրա՝ Փոքր Ասիա, Անդրկովկաս, Պարսկաստան։ Սրանք ամենայն հավանականությամբ հին արևելյան ծագում ունեն և կապվում են Ասորեստանի և Ուրարտուի մշակույթի հետ։
Քանդակագործություն
Արդեն նախաուրարտական ժամանակաշրջանում տեղի էր ունեցել քարե կուռքերի մարդակերպ դառնալու պրոցեսը, որի մասին վկայում են մի քանի հարթ դեմքերով, պրիմիտիվ քանդակներ։ Սրանց հիման վրա հետագա դարերում մշակվում է մարդակերպ փոքր-ինչ ավելի զարգացած նմուշների մի խումբ, որի մի օրինակը՝ Աղջաղալայից, հավանաբար, ուշ-ուրարտական կամ վաղ-հայկական քանդակագործությանը պետք է վերագրել։ Այս արխայիկ օրինակը կլոր քանդակ է, երեսի մի շարք առանձնացված մանրամասնություններով, ինչպիսիք են՝ գլխի ծածկ և ճակատ, քիթ, բերան և աչքեր։ Բոլորը մի հարթության վրա են վերագրված և բնութագրում են ժողովրդական քանդակագործության առանձնահատկությունները։
Սալաթ (այլ կիրառումներ)
Սալաթ եզրույթը կարող է վերաբերել՝
Հին շրջանի հայկական կերպարվեստ
Քանդակագործություն
Բացի ծավալային արձանագործությունից հին Հայաստանում զարգացած էր նաև քարի գեղարվեստական քանդակը։ Դրա լավագույն նմուշներն են Գառնիի հեթանոսական տաճարի ճոխ ու շքեղ զարդերը։ Ոճավորված բուսական ու երկրաչափական քանդակները կատարված են մեծ արվեստով՝ բարձրաքանդակ ցցուն ու պլաստիկ ձևերով, մեղմ փոխանցումներով և դասական կատարելությամբ։ Ռելիեֆ հյուսվածքները հաճախ արված են թափանցիկ փորագրությամբ։ Առաջին հայացից քանդակները աչքի են ընկնում ձևերի ու մոտիվների միասնությամբ, իսկ մանրազնին դիտումներով երևան է գալիս ձևերի ու մոտիվների բազմազանությունը, որն այնքան բնորոշ է հայկական արվեստին, երևան է գալիս դեռևս հին շրջանի արվեստի մեջ։
Գառնիի հեթանոսական տաճարի քանդակների թվում կան մարդկային պատկերներ։ Դրանք երկու երիտասարդ ատլանտներ են, որոնց բարձրաքանդակները տեղադրված են տաճարի աստիճաններից աջ և ձախ բարձրացող պատերի ճակատին։ Դժբախտաբար այդ քանդակների գլուխները դեռևս հնում ջարդել, կեղծել են, իսկ տեղի անհարմարության պատճառով նրանց ոտքերի համամասնությունները խախտված են։ Այնուամենայնիվ, նրանց մարմինների անատոմիական ընդգծված պատկերումը դրական վկայություն է այդ քանդակների արվեստի մասին։
Գառնիի տաճարը Հին Հայաստանի հելլենիստական բնույթի միակ քանդակազարդ շենքը չէ. նման շենքեր եղել են Արտաշատում, Տիգրանակերտում, Վաղարշապատում և այլուր։ Դրան իբրև վկայություն կարող է ծառայել այն, որ 1958 թվականին Վաղարշապատում, 618 թվականին կառուցված Հռիփսիմե տաճարի ներսում գտնվեցին Գառնիի քանդակներին միանգամայն նման քանդակներով զարդարված քիվի երեք քար, որոնք վերցվելով ինչ-որ հին շենքի ավերակների հիմքերում։
Շենքերը քանդակներով զարդարվում էին նաև ներսից։ Գառնիի պեղումների ժամանակ գտնվել են մարմարի հարթաքանդակների, քանդակազարդ քիվերի և այլ բեկորներ։ Դրանք կատարված են բարձր արվեստով, անտիկ բարձաքանդակների նմանությամբ, և ինչպես կարելի է դատել նրանց փոքր չափսերից, ծառայել են իբրև շենքերի ներսի ճարտարապետական հարդարանք։ Այդպիսի փոքր քիվեր կարող էին ունենալ շենքերի դռների, խորշերի պարակալները, արձանների պատվանդանները, շենքերի ներսում զետեղված ավազանները և մարմարի սարկոֆագները։
Խեցեգործություն
Հայաստանը մ.թ.ա երրորդից առաջին դարերում ունեցել է գեղարվեստական մշակումով և նկարազարդ խեցեղեն անոթներ, որոնց նմուշները հայտնի են Արմավիրից, Արտաշատից, Գառնիից, Դվինից և այլ վայրերից։ Արմավիրում հայտնաբերվել են արջի, ցլի գլուխներով անոթների մասեր և վարդագույն կամ բաց ֆոնի վրա կարմիր, սև երկնագույն ներկերով զարդարած ջրամաններ, ափսեներ, թասեր և այլն, իսկ Գառնիում գտնվել են համարյա ամբողջացող մի նկարուն կարասի բեկորներ՝ գեղեցիկ զարդերով, որոնք տարածված էին հելլենիստական աշխարհում և Հայաստանում։ Հելլենիստական դարաշրջանի համար բնորոշ և կատարյալ են դառնում կավե անոթների ընդհանուր ձևերը, իսկ հաճախ անոթները պատվում էին գունավոր հողերի շփոթով և թրծելուց առաջ փայլեցվում էին քարե կոկիչներով, հաճախ էլ նկարազարդվում։
Գառնիում, Վաղարշապատում և այլուր հայտնաբերվել են զգալի քանակությամբ 1-3-րդ դարերի ապակեղեն՝ կոլբայաձև, գնդաձև, ձվաձև և երկար վզով, ամֆորիսկների և այլ ձևի սրվակներ։ Դրանցից շատերը պատրաստված են կաղապարների մեջ՝ գեղարվեստական բարձր ճաշակով, որը երևան է գալիս թե՛ ընդհանուր ձևերի, թե՛ զարդերի մեջ։ Զգալի է կանելյուրավոր սրվակների թիվը, կան փշատերև ծառերի, կնգուղի տեսքի ուռուցիկ զարդեր, ինչպես և երկրաչափական օրնամենտներ, սափորիկիների ձևի ուռուցիկ զարդեր կրող սրվակներ, թասեր, ինչպես և վերադիր զարդերով անոթներ, թասեր։ Մի սրվակի երկու հանդիպակաց կողմերից յուրաքանչյուրի վրա տեսնում ենք կնոջ ռելիեֆ՝ գլուխ՝ մազերի ալիքաձև սանրվածքով։ Շատ սրվակների գեղարվեստական արտահայտչությունը շեշտվում է ապակուն տրված գույների շնորհիվ։ Հանդիպում են մանուշակագույն, կապույտ, կանաչ, դեղին, նարնջագույն և այլ երանգների ապակիներ։
Կաթնավուն հաստ ապակուց պատրաստված մի մեծ սրվակ օվալի ձև ունի, դեպի վեր՝ սլացիկ նեղանում է, իսկ ոչ շատ երկար վիզը վերջանում է դեպի դուրս ծռվող բոլորակ պսակով։ Անոթը պատրաստված է կաղապարի մեջ, նրա ոտքից վերև և վզի վրա ձույլ ապակին ծոր տալով ստացվել է օղակաձև վերադիր գոտիներ, իսկ ամբողջ անոփը զարդարված է պտտվող ճախարակի օգնությամբ՝ տաշելու միջոցով ստացված բլթակաձև և ձվածիր պատկերների ութ գոտիներով։ Այս անոթը ապակեգործության բարձրարվեստ նմուշ է։
Ապակեգործություն
Արվեստի նոր ոլորտ էր նաև ապակեգործությունը։ Հայաստանում ապակի արտադրվել է դեռևս մ.թ.ա. 11-րդ դար-1 դարերում, բայց զարգացել է նորովի, երբ նոր թվականության սկզբներին հայտնագործվել է ապակեփչման տեխնիկան, ապակե անոթների մակերեսները հարդարվել են գծագիր, փորագիր, վերադիր զարդերով, ամրացվել ձևավոր կանթեր։ Ապակեղենին գեղարվեստական տեսք և հմայք են հաղորդել նաև տարբեր գույներն ու երանգները։
Խճանկար
Անտիկ շրջանի հայկական խճանկարի առաջին նմուշը հայտնաբերվել է Գառնիում՝ 1953 թվականին։ Այն բացվել է ամրոցի 3-րդ դարին թվագրվող բաղնիքի հանդերձարանի հատակին։ Գառնիի խճանկարը բազմերանգ է, պատրաստված տեղում, Ազատ գետի հունից վերցված գույնզգույն քարերից և ունի հարուստ հորինվածք՝ բաղկացած առասպելական ծովային տեսարաններից։
Խճանկարի ընդհանուր ֆոնը բաց-կանաչավուն, ծովային է։ Հորինվածքի կենտրոնում բազմերանգ խորանարդիկների օգնությամբ, երանգների նուրբ համադրությամբ պատրաստված հյուսկեն զարդ ունեցող գեղատեսիլ շրջանակի մեջ զետեղված են օվկիանոսի և ծովի կիսանդրիները, առաջինը՝ թավ մազերով տղամարդու, իսկ երկրորդը՝ գեղաչյա կնոջ կերպարանքով, որի գլխից դեպի աջ ու ձախ տարածվում են խեցգետնի երկու շոշափուկներ։ Այս շրջանակի, որպես կոմպոզիցիոն առանցքի շուրջը պատկերված են հունական ծովային առասպելաբանության մեջ հայտնի հայտնի իկթիոկենտավրոսներ, ներեիդներ, տարբեր աստվածություններ, ձկներ, ձկնորսներ, դելֆին, ոստրեներ և այլն։ Դրանք բազմագույն են՝ երանգների նուրբ փոխանցումներով և բավականաչափ բարձր արվեստով կատարված, թեև մոզաիկան ամբողջությամբ վերցրած կրում է անտիկ արվեստի անկման շրջանի կնիքը։ Հարավային պատի երկարությամբ ձգվող հատվածի վրա արված պատկերները արվեստով և համամասնությամբ զիջում են կյուս հատվածների պատկերներին և կատարված են, հավանաբար, տարբեր վարպետների ձեռքով։
Գառնիի մոզաիկ պատկերները անձնավորում են զանազան երևույթներ կամ հասկացություններ։ Հյուսիսային պատի տակ նրա երկայնքով ձգվող հատվածում պատկերված է թառափի նմանվող մի ձուկ, իխթիոկենտավր, որի գլխից ձախ, ձկան պատկերների վերևում գրված է «ծովի խորք», իսկ իխթիոկենտավրի մեջքին նստած է ներեիդ, որի գլխից ձախ գրված է «Գալենե»՝ «Ծովային անդորր»։ Նրանից աջ զետեղված է ձկնորսների և նավազների հովանավոր աստծու՝ Գլավկոսի պատկերը, իսկ ավելի աջ գտնվում են Աքիլլեսի հոր և մոր՝ Պելեոսի և Թետիսի ոտքերից ցած, արևելյան պատի տակ պետկերված է մի փոքր դելֆին, որից վերև գրված է «Ծովափ»։ Դելֆինից աջ գտնվում է մերկթևավոր ձկնորսի պատկերը, որը, կանգնած նավի ծայրամասում, ծովից հանում է ուռկանը, որի մեջ ձկներ կան։ Ձկնորսի գլխի մոտ մակագրված է՝ Գեղեցկություն։ Ավելի աջ և հարավային պատի տակ նույնպես պատկերված են իխթիոկենտավրներ, ձկներ, ժայռի վրա նստած ձկնորս, որը ձուկ է բռնում կարթով։ Արևմտյան պատի երկայնքով ձգվող հատվածի վրա պատկերված են սիրո աստված Էրոսը, սիրո համոզմունքի և պերճախոսության աստվածուհի Պիթոն և ցանկության աստված Պաթոսը, իսկ հատակի քանդված մասում հավանաբար պետք է լինեին սիրո աստվածուհի Ափրոդիտեի և ամուսնության աստված Հիմենայոսի պատկերները, որոնք սովորական են նման տեսարաններոմ։
Գառնիի խճանկարը ներկայացնում է մի կետսահաստատ տեսարան, որը նշանավորում է կյանքի սկզբնավորումն ըստ հին հունական պատկերացումների՝ օվկիանոսից ու ծովից, և նրա հարատևությունը սիրո և ամուսնության միջոցով։
Գառնիի խճանկարում օգտագործվում է 15 երանգ, որոնց համադրությունը կատարված է մեծ հմտությամբ և մեղմ ու նուրբ անցումներով։ Գույները շատ վառ չեն, սակայն ծովի բաց կանաչ ֆոնի վրա աչքի են ընկնում ավելի բաց լուսավոր, քան մուգ երանգները, որոնք և, խճանկարի բովանդակությանը համապատասխան, առաջացնում են լուսավոր ու կենսուրախ տրամադրություն։
Գառնիի խճանկարը թեև 3-րդ դարի գործ է, բայց նրան հատուկ են ավելի հելլենիստական, քան հռոմեական արվեստին բնորոշ առանձնահատկությունները, որը պետք է բացատրել մի կողմից հելլենիստական արվեստի ավանդների կենսունակությամբ Հայաստանում և մյուս կողմից՝ հռոմեական արվեստի ազդեցության թուլությամբ։ Գառնիի խճանկարի տեղական առանձնահատկությունները երևան են գալիս նաև ամբողջ կոմպոզիցիայի, գույների գամմայի և մարդկային պատկերների արևելյան կերպարների մեջ։
Գառնիի խճանկարը հին Հայաստանի հելլենիստական բնույթի մոնումենտալ գեղանկարչության նշանավոր և եզակի ստեղծագործություն է։ Սակայն նրա բարդ հորինվածքը, գույների գամման, կատարման տեխնիկան և արվեստը վկայում են, որ այն հին Հայաստանի խճանկարչության առաջին գործերի թվին չի պատկանում, այլ, ընդհակառակը, նշանավորում է նրա մայրամուտը, անկումը։ Այն կրկին պիտի վերակենդանանար վաղ ֆեոդալական շրջանում։
Գեղարվեստական ստեղծագործության մեջ կարևորվել է մոնումենտալ գեղանկարչությունը՝ որմնանկարչությամբ և խճանկարչությամբ։ Որմնանկարչության ամենահին օրինակները վերաբերում են ուրարտական դարաշրջանին, պալատներն ու տաճարները զարդարվել են բարձրարվեստ որմնանկարներով, որտեղ պատկերված են աստվածների երթը, որսի տեսարաններ և այլն։ Տարածված էին նաև եզրազարդերը։ Հելլենիստական շրջանի որմնանկարների բազմաթիվ բեկորներ են հայտնաբերվել Արտաշատում։
Հայկական խճանկարչության առաջին և համեմատաբար ամբողջ, նմուշը Գառնիի բաղնիքի հանդերձարանի հատակի՝ 15 երանգի քարերով նշանավոր խճանկարն է (մ. թ.ա 3-րդ դար), որտեղ պատկերված են ծով և առասպել, ծովային արարածներ (ձի-ձուկ, ձկնակենտավրոսներ, դելֆին, ձկներ, ձկնորսներ, ջրահարսներ և այլն)։ Խճանկարի կենտրոնում՝ տղամարդու և կնոջ կիսանդրիների վերևում, գրված է. «Ոչինչ չստանալով աշխատեցինք»։ Այն սյուժեով, ոճի ու գույնի առանձնահատկություններով հայկական հելլենիստական շրջանի բարձրարվեստ և նշանավոր ստեղծագործություններից է։ Նեմրութ լեռան վրա։ Այդ ժամանակաշրջանում հայկական (մ. թ. ա. 1-ին դար) կերպարվեստը զարգացել է 2 հիմնական ուղղություններով՝ տեղական ավանդական և հելլենական, որոնք փոխհարստացրել են միմյանց։
Մետաղագործություն
Հանդիպում են միջին չափերի նիզակի երկաթե ծայրեր՝ երկարավուն շեղբերով և սնամեջ կոթառով։ Այսպիսի նիզակի ծայրերն իրենց տիպաբանական նախորդներն ունեն երկաթե դարի նյութերի մեջ։ Դանակները, նույնպես երկաթից, երկու տիպի են. օղակաձև դաստապանով կամ փոքր չափի ուղիղ դաստապանով։
Զարդերի թվում պետք է նշել բրոնզե լարից պատրաստված հյուսածո վզնոցները, տափակ ծայրով։ Սրանք ևս հանդիպում են բրոնզե դարից սկսած։ Ապարանջանների գերակշռող մասը հինգից չորրորդ դարերի համար բնորոշ ներճկումներ ունեն։ Նման տիպի ապարանջաններ, հատկապես ոսկուց, հանդիպում են աքեմենյան մշակույթի հետ առնչվող նյութերում, ինչպես նաև Շոշ (Սուզա) քաղաքի՝ Աքեմենյանների պալատի պատերի վրա պատկերված թիկնապահների ձեռքերին։
Հանդիպում են նաև զանգակաձև կախիչներ և ականջի օղեր, կիսաշրջանաձև ողկույզանման երեք ելուստներով։ Օղերը հիշեցնում են ասորեստանյան ժամանակաշրջանի նման առարկաները և վկայում տեղական և հին արևելյան զարդերի մասին։
Ոսկերչություն
Հայաստանում հելլենիստական դարաշրջանի պերճանքի առարկաները ըստ քննարկումների, տարբեր պատմաբանների աչքերով։ Մովսես Խորենացին, նկարագրելով Արտաշես թագավորի թաղումը, ասում է, թե «Նրա դագաղը ոսկեղեն էր, գահը և անկողինը բեհեզից և մարմինը պատող պատմուճանը ոսկեթել, գլուխը թագ դրած, ոսկյա զենքն առջևը»։ Այստեղ հիշատակված իրերից շատերը գեղարվեստական ստեղծագործություններ էին։ Խորենացին վկայում է, թե Տիգրանի օրոք ոսկյա ու արծաթյա իրերն ու զարդերը, պատվական քարերը, գույնզգույն զգեստները կանանց ու տղամարդկանց համար հավասարապես բազմացել էին, որոնց շնորհիվ «...տգեղները գեղեցիկների նման սքանչելի էին երևում, իսկ գեղեցիկներն էլ այն ժամանակի համեմատ դյուցազունների էին նմանվում»։
Երբ հռոմեացիք հաղթեցին Տիգրան Բ-ին, վկայում է Ապիիանոսը, ապա նրա ճակատամարտում ընկած զինվորների վրա գտան ապարանջաններ ու գումարտակներ (վզնոց), բայց զորավարը արգելեց կողոպտել դրանք։
Դիոն Կասսիոսը պատմում է, թե Տրդատ Ա-ի կինը ընկերակցում էր ամուսնուն դեպի Հռոմ՝ համաձայն իր զարմի սովորության գլխին դրած ոսկե խույը՝ փոխանակ գլխադրի։
Աղբյուրներում հիշատակվում է, որ թագավորների խույրերը զարդարվում էին հնդկական աշխարհեն բերված պատվական ակնեղենով և նրանց պսակների արտախույրը և վերջավորությունը փողփողում էին։ Ավագանու ներկայացուցիչների դիադեմաները կամ պատիվները կազմված էին լինում երկու-երեք շարք մարգարիտներից։ Խորենացու վկայությամբ Վաղարշակը Բագարատ Բագրատունուն շնորհում է թագակապ ասպետի պատիվը և արտոնում է՝ «Առանց ոսկւոյ և ականց, զկրտսեր մարգարիտն երեքտակեան վարսակալ ածել՝ յորժամ արքունիս և տան թագաւորին շրջեսցի»։ Իսկ Արտաշեսը թագավորելով՝ ''«Տայ և առն քաջի պատուականի Արգամայ զխօստացեալ գահն երկրորդական, և պսակ յակնթակապ, և գինդ երկուսին ականջան» և «կարմիր զգեստ միոյ ոտին. Տարգալ ունել ոսկի և պատառաքաղ և ոսկեղենօք ըմպել նուտգօք»''։ Նույնպիսի պատիվներ, բայց առանց գինդերի և կարմիր կոշիկի տրվում է Սմբատ Բագրատունուն։
Երբ պարթևական Արշակ թագավորի որդի Արշակը հայոց գահն է բարձրանում, ապա Բագարատ ասպետը նրան մատուցում է ոսկյա և արծաթյա նվերներ, և զարդարում է նրան սաղավարտով, վակասով, պսակում է հայրենի թագով և նստեցնում է նրան ոսկեպատ ականակուռ գահույքի վրա։
Հիշատակվում են նաև արքունական ոսկեպատ կուռքերը, հեթանոսական տաճաներին թագավորների տված ոսկյա և արծաթյա մեծամեծ նվերները։ Պերճանքի առարկաները արքունիքում և ավագանու կենցաղում սովորական էին։ Սակայն սրանցից բացի կային կիրառական արվեստի շատ ուրիշ առարկաներ, որոնցից մի քանի նմուշներ հասել են մեզ։ Դրանց հնագույնները կարող են համարվել Ծոփքի հայ թագավորների հատած դրամները։
Դիանա Կարդումյան
Դիանա Կարդումյան (1981, ՀՀ), հայ ռեժիսոր, սցենարիստ, պրոդյուսեր։
Հին շրջանի հայկական կերպարվեստ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայկական կերպարվեստ կ
Դիանա Կարդումյան
Կենսագրություն
Դիանա Կարդումյանը ծնվել է 1981 թվականին։ Ավարտել է Երևանի Թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի ռեժիսուրայի ֆակուլտետը։ Որպես ռեժիսոր և պրոդյուսեր մասնակցել է տարբեր փառատոների, սեմինարների և վարպետության դասերի ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ Կատեգորիա:Հայ սցենարիստներ Կատեգորիա:Երևանի թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ պրոդյուսերներ
Քաթարին Սուսաննա Պրիչարդ
Գրել է նաև նովելներ, բանաստեղծություններ, պիեսներ, գրական-քննադատական Էսեներ, հուշեր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ավստրալիայի գրողներ Կատեգորիա:Սոցիալիստ ֆեմինիստներ Կատեգորիա:Կոմունիստ կին գրողներ Կատեգորիա:Ավստրալիացի կին դրամատուրգներ Կատեգորիա:Ավստրալիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ավստրալիացի բանաստեղծներ
Տավարամոտո
Տավարամոտո (田原本町), Ճապոնիայի Նարա պրեֆեկտուրայի Սիկի գավառում գտնվող ավան։ Ավանի մակերեսը կազմում է 21,10 կմ², բնակչությունը՝ 31 844 մարդ , բնակչության խտությունը՝ 1509,19 մարդ/կմ²։
Աշխարհագրական դիրք
Տավարամոտո ավանը տեղակայված է Հոնսյու կղզու Կինկի տարածաշրջանի Նարա պրեֆեկտուրայում։ Այս ավանի հետ սահմանակցում են Տենրի, Սակուրաի, Կաշիհարա քաղաքները և Միյակե, Կորյո ավանները։
Բնակչություն
Տավարամոտո ավանի բնակչությունը կազմում է 31 844 մարդ (2014 թվականի հուլիսի 1-ի տվյալների համաձայն), իսկ խտությունը՝ 1509,19 մարդ/կմ²։ Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունը՝ 1980-2005 թվականներին.
Սիմվոլիկա
Տավարամոտո ավանը խորհրդանշող ծառ է համարվում Quercus gilva-ն, ծաղիկ՝ նարգիզը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի ավաններ
Ստեփան Գուլիշամբարով
Ստեփան Հովսեփի Գուլիշամբարով, հայ տնտեսագետ։
Կենսագրություն
1874 թվականին ավարտել է Պետերբուրգի տեխնոլոգիական ինստիտուտը։ 1875-1879 թվականներին՝ «Բակինսկիե իզվեստիա» («Бакинские известия») թերթի խմբագիր։ Այնուհետև աշխատել է Կովկասի Դ․ Ի․ Գուլիա Ս․ Տ․ Գուլիշամբաբով պետական պալատում (Թիֆլիս) որպես ինժեներ-տեխնոլոգ։ 1891 թվականին փոխադրվել է Պետերբուրգ, ղեկավար պաշտոններ վարել հաղորդակցության միջոցների, առնարի, արդյունաբերության դեպարտամենտներում։ Ռուս մեծ գիտնական Դ․ Ի․ Մենդելեևի մտերիմ բարեկամն էր, նավթի և նավթարդյունաբերության ճանաչված հետազոտող։ Դ․ Պրյանիշնիկովի և այլոց հետ ակտիվորեն մասնակցել է «Ռուսական գյուղատնտեսական լիակատար հանրագիտարան»-ի (1900-1912 թվականներ) ստեղծմանը։ Մասնակցել է նաև միջազգային գիտաժողովների, պարգնատրվել Ֆրանսիայի, Իտալիայի, Բելգիայի շքանշաններով։ Աշխատությունները նվիրված են Ռուսաստանի, Անդրկովկասի արտադրողական ուժերի զարգացմանը, ինչպես նաև համաշխարհային տնտեսության հարցերին։ Ունենալով լիբերալ բուրժուական հայացքներ՝ անհրաժեշտ էր համարում կապիտալիզմի զարգացումը Ռուսաստանում՝ աստիճանական բարեփոխություններով։ Գուլիշամբարովի աշխատություններում տեղ չի գտել կապիտալիզմին ներհատուկ հակամարտ հակասությունների վերլուծությունը։ Աշխատակցել է Բրոկհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարանին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության խմբագիրներ Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Ագգոր
Ագգոր, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խիզանի գավառակում` Վանա լճից հարավ-արևմուտք։
Գյուղը հայաբնակ էր։ 1850-ականներին ուներ 6 տուն` 42 բնակչով։ Գյուղն ուներ Ս. Սարգիս եկեղեցի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Հովհաննես Ոսկեփորիկ
Հովհաննես Ոսկեփորիկ (ծննդյան թվականն անհայտ - 1432, Տփղիս), XIV դարի վերջի և XV դարի 1-ին կեսի հայ գրիչ, գրչության ուսուցիչ, Անիի եպիսկոպոս, հոգևոր և մշակութային գործիչ։ Աշխատել է Անիում (մինչև 1410-ական թթ.), Սանահինում, Վրաստանի սահմանամերձ Թմոք (Թմոգվի) ամրոցում։ Մեզ են հասել Հովհաննես Ոսկեփորիկի ընդօրինակած երեք մատյաններ, որոնք գրչության արվեստի փայլուն նմուշներ են և պահվում են Վիեննայի Մխիթարյանների մատենադարանում (ձեռագիր № 55), Մատենադարանում (ձեռագիր № 1587, 1423 թ.), Երուսաղեմի Սուրբ Հակոբյանց վանքում (ձեռագիր № 1534, 1426 թ.)։ Հովհաննես Ոսկեփորիկի աշխատանքներն աչքի են ընկնում ոչ միայն կանոնավոր ու հստակ գրով, այլև կարմրագիր ու ոսկեգիր տողերի և տառերի կիրառմամբ, բոլորգրի և երկաթագրի սկզբնատողերի համադրմամբ, ձեռագիր էջի մակերեսի ներդաշնակ ու կուռ կազմակերպմամբ։
Կատեգորիա:Հայ գրիչներ Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ Կատեգորիա:Հայ հոգևոր գործիչներ Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ
Լասառի
Լասառի (Lasari), գյուղ Էստոնիայի Վիլյանդիմաա նահանգի Աբյա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 32 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիլյանդիմաա նահանգի Աբյա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Տաբաչնոե (գյուղ, Բախչիսարայի շրջան)
Տաբաչնոե (Табачне, Kişine), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Բախչիսարայի շրջանում։
Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի հուշարձան (Մոսկվա)
Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտ է ։
Տաբաչնոե (գյուղ, Բախչիսարայի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Տաբաչնոե գյուղում բնակվում էր 2 062 մարդ։
Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի հուշարձան (Մոսկվա)
Պատմություն
1918 թվականին, ըստ մոնումենտալ քարոզչության պլանի, այն տեղում, որտեղ հիմա գտնվում է Գրիբոյեդովի հուշարձանը, կանգնած էր ռուսական անարխիզմի գաղափարախոս Միխայիլ Բակունինի հուշարձանը, որը կառուցվել էր քանդակագործ Մ. Կովալյովի նախագծով։ Հուշարձանը քանդակված էր վերացական-ֆուտուրիստական ոճով, բայց չափազանց անհաջող տեսք ուներ։ Ասում են, որ երբ հուշարձանից հանեցին փայտակամածի մի մասը միայն, նրանից արդեն սկսեցին խրտնել մոսկովյան կառապանների ձիերը։ Անարխիստները կազմակերպեցին բողոքի ակցիաներ՝ պահանջելով հեռացնել արձանը, իսկ բանվորները թերթին զայրալից հոդված գրեցին, որը վերնագրված էր «Հեռացրե՛ք խրտվիլակը»։ Արդյունքում հուշարձանը շատ արագ հեռացրին ։
Տաբաչնոե (գյուղ, Բախչիսարայի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Բախչիսարայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի հուշարձան (Մոսկվա)
Պատմություն
Ներկայիս հուշարձանը տեղադրվել է 1959 թվականին, գրողի ողբերգական մահվան 130-րդ տարելիցի առթիվ ։ Տեղադրման տեղը պատահական չէր ընտրված, քանի որ Ալեքսանդր Սերգեևիչ Գրիբոյեդովը որոշ ժամանակ ապրել է այստեղից մի քանի րոպե ոտքով գնալու հեռավորության վրա՝ Մյասնիցկայա փողոցի թիվ 42 տանը ։
Նկարագրություն
Քանդակը պատկերում է մտախոհ գրողին։ Կլոր պատվանդանի ներքևի մասում կիսաբաց վարագույրի հետևում պատկերված են Գրիբոյեդովի «Խելքից պատուհաս» պիեսի հերոսները ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:1959 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Մոսկվայի հուշարձաններ
Այգի Բորդիգերայում
«Այգի Բորդիգերայում» (Jardin à Bordighera, impression de matin), Կլոդ Մոնեի նկարը։
Նկարում պատկերված է Միջերկրածովյան արմավենիներով և ծաղկող թփերով այգի՝ առաջին պլանում, իսկ ծառերի հետևում երևում է Սուրբ Մարիամ Մագդաղենացու եկեղեցու զանգակատունը ։
Պատմություն
Նկարն ստեղծվել է 1884 թվականին, երբ Մոնեն կատարել է ուղևերություն դեպի Ֆրանսիայի հարավ ու Իտալիա և որոշ ժամանակով կանգ է առել Բորդիգերա քաղաքում, որը գտնվում է Իտալիայում՝ ֆրանս-իտալական սահմանից ոչ հեռու։ Այդտեղ Կլոդ Մոնեն 79 օրվա ընթացքում ստեղծել է 38 նկար։ «Ամեն ինչ լավ է, ամեն օր լանդշաֆտն ավելի գեղեցիկ է, և ես հիացած եմ քաղաքով»,— գրել է նկարիչը իր մարշանին (նկարների վաճառող)՝ Դյուրան Ռյուելին (Փարիզ) ։
Նկարի սկզբնական չափը հետագայում փոփոխվել է։ Էրմիտաժի ռեստավրացիոն արվեստանոցներում կտավն ուսումնասիրելիս պարզվել է, որ նկարի աջ կողմում առնվազն 6 սմ լայնությամբ մի շերտ դրված է ենթաշրջանակի տակ, ընդ որում՝ կտավը կտրվել է ուղիղ ներկի վրայից, և եզրը չի պահպանվել, հետևաբար նկարն ավելի լայն է եղել։
Մինչև 1945 թվականը կտավը գտնվել է Օտտո Կրեբսի հավաքածուում, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ այն զավթվել է խորհրդային զորքերի կողմից և ուղարկվել ԽՍՀՄ՝ որպես ռազմատուգանք, երկար ժամանակ պահվել է Էրմիտաժ պահեստարաններում և ցուցադրվել է միայն 1995 թվականին ռազմավարային արվեստի Էրմիտաժի ցուցահանդեսում ։ 2001 թվականից ի վեր ընդգրկված է Էրմիտաժի մշտական ցուցադրության կազմում և 2014 թվականի վերջից ցուցադրվում է Գլխավոր շտաբի շենքում՝ Սերգեյ Շչուկինի և Մորոզով եղբայրների հիշատակի պատկերասրահում (սրահ 403) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կլոդ Մոնեի նկարներ Կատեգորիա:1884 նկարներ Կատեգորիա:Էրմիտաժի նկարներ Կատեգորիա:Բնանկարներ
Ստեփանիա դը Բրիեն-Ռուբինյան
Կենսագրություն
Ստեփանիան ծնվել է մոտավորապես 1195 թվականից հետո հայ արքա Լևոն Բ-ի և Անտիքի արքայադուստր Իզաբելլայի ընտանիքում։ Տաս տարեկան հասակում կորցրել է մորը և Լևոնը ամուսնացել է երկրորդ անգամ։
1214 թ. ապրիլին Լևոնը Ստեփանիային ամուսնացրեց Երուսաղեմի արքա Ժան I–ի հետ։ Վերջինիս նախկին կինը՝ Մարիան Ստեփանիայի խորթ մորաքույն էր։ 1216 թ. ծնվում է զույգի առաջնեկ՝ Ժան-Հովհաննը ։ 1219 թվականին մահանում է Լևոն Բ-ն, իսկ 1220 թ. Ստեփանիայի ամուսին Ժան I-ը տապալված խաչակրաց արշավանքից մեկ տարի անց մտադրվում է գնալ Կիլիկիա և իր կնոջ գահակալելու պահանջ ներկայացնել հայկական կողմին։ Սակայն մինչև նրա Կիլիկիայի ափերին հասնելը Ստեփանիան իր որդու հետ միասին մահանում են։ Իր կնոջ և որդու մահից հետո դը Բրիենը այլևս իրավունքներ չուներ հայկական գահի նկատմամբ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երուսաղեմի թագուհիներ Կատեգորիա:12-րդ դարի հայեր
Վիլա-Բազար
Վիլա-Բազար (Выла-Базар, Вылпасар), գյուղ Ռուսաստանի Չուվաշիա հանրապետության Ալիկովսկի շրջանի կազմում ։.
Բնակչությունը 2002 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Չուվաշիա հանրապետության Ալիկովսկի շրջանի բնակավայրեր
Սերքե
Սերքե (Cerqueux), համայնք Ֆրանսիայի Ստորին Նորմանդիա մարզի Կալվադոս գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 101 մարդ, բնակչության խտությունը` 17.84 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 5.66 կմ² տարածք։
2017 թվականի հունվարից Լիվարո, Օքենվիլ, Լեզ Օտել Սեն Բազիլ, Բելլու, Շեֆրևիլ Տոնանկուր, Լա Կրուպթ, Ֆամիյի, Ֆերվակ, Էրտվան, Լը Մենիլ Բակլե, Լը Մենիլ Դյուրան, Լը Մենիլ Ժերմեն, Մել, Լե Մուտիե Յուբեր, Նոտր Դամ դը Կուրսոն, Պրեո Սեն Սեբաստիեն, Սենտ Մարգերիտ դե Լոժ, Սեն Մարտեն դյու Մենիլ Ուրի, Սեն Միշել դը Լիվե, Սեն Ուան լեզ Ու, Տորտիզամբեր համայնքների հետ միասին հանդիսանում է Լիվարո Պեի դ'Օժ համայնքի մաս։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 150 կմ արևմուտք, Կան քաղաքից` 60 կմ արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 56 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 37-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 19։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 66,1 %։ 37 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 34 անձ (18 տղամարդ և 16 կին)։ Գործազուրկ են եղել 3 անձ (2 տղամարդ և 1 կին)։ 19 անաշխատունակներից 5-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 9-ը` թոշակառուներ, իսկ 5-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Սենտեգ
Սենտեգ (Сентег), գյուղ Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Զավյալովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2003 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 51 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Զավյալովսկի շրջանի բնակավայրեր
Արևելյան Նյուբա
Արևելյան Նյուբա (Восточная Нюба), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետի երկարությունը 23 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո-Պեչորսկ ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Վիչեգդա գետն է, գետի ենթաավազանը Հյուսիսային Դվինա գետն է։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Վան Սողոմոնյան
Վան Մարտինի Սողոմոնյան, հայ նկարիչ, խեցեգործ։
Նկարչուհի, խեցեգործ Նոնա Գաբրիելյանի ամուսինն է, նկարչուհի Լիլիթ Սողոմոնյան ի հայրը և նկարիչ Գայ Ղազանչյանի պապը։
Կենսագրություն
Վան Սողոմոնյանի աշխատանքները գտնվում են Ժամանակակից արվեստի թանգարանում (Երևան), Սարդարապատի ազգագրական թանգարանում, ՀՀ մշակույթի նախարարության ֆոնդերում, Հայաստանի ազգային պատկերասրահում (Երևան), Սերգեյ Փարաջանովի տուն-թանգարան, Կիրառական արվեստի թանգարանում (Մոսկվա), Խեցեգործության միջազգային թանգարանում (Ֆաենցա, Իտալիա), Խեցեգործության միջազգային թանգարանում (Քեշքեմեթ, Հունգարիա), Խեցեգործության թանգարան Ռյոմհիլդ, Գերմանիա, Արվեստի թանգարան, Մորիզբուրգ, Հալե-ան-դեր-Զաալե, Ֆռեխեն, Գերմանիա, և այլուր ։
Ստեղծագործական գործունեություն
Ստեղծագործում է գեղանկարչության, խեցեգործության գրաֆիկայի բնագավառներում։
Գործերից են՝ Գեղանկարներ՝
Մեջբերումներ Վան Սողոմոնյանից
Կարևոր է ոչ միայն քո աշխարհընկալումը, այլ նաև այն րոպեական տրամադրությունը, որ կա քո հոգում։ Եվ պետք է հիշել, որ ամենուր կա պայմանականություն և սեփական անհամապատասխանությունն աշխարհի հետ։ Եվ այն, ինչ ես ստեղծում եմ, միաժամանակ այն ամբողջական ֆորման է, որով ես ընկալում եմ տիեզերքը և այն փոքր աշխարհը, որ կա իմ ներսում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:Հայ խեցեգործներ Կատեգորիա:1937 ծնունդներ Կատեգորիա:Օգոստոսի 3 ծնունդներ Կատեգորիա:Թբիլիսի քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Մերի Բոյս
Մերի Բոյս (Nora Elisabeth Mary Boyce: 1920 թվականի օգոստոսի 2, Դարջիլինգ-2006 թվականի ապրիլի 4), բրիտանացի գիտնական-իրանագետ, հետազոտող։
Արձագանքներ
Հնագետ, ազգագրագետ և մարդաբան Վ. Ա. Շնիրելմանը նշել է, որ Բոյսը կարծում էր, թե Զարատուշտրան ապրել է զավոլժյան տափաստաններում բրոնզե դարում։
Պարգևներ և ճանաչում
Եղել է Դանիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամ։ Մեծ Բրիտանիայի և Իռլանդիայի թագավորական ասիական ընկերությունը սահմանել է իր հիշատակի ամենամյա մրցանակը, որը շնորհվում է կրոնի ուսումնասիրման գործում ունեցած ակնառու ավանդի համար։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի պատմաբաններ
Անապատ (Խիզանի գավառ)
Անապատ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խիզանի գավառակում, Վանա լճից հարավ, գեղատեսիլ անտառաշատ վայրում։
XX դարի սկզբին ուներ 22 տուն հայ բնակիչ, որոնք զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ։ Գյուղն ուներ եկեղեցի (Ս. Գևորգ) և նախակրթարան։ Գյուղի մոտ էր գտնվում Փասա վանքը։ Անապատն ավերվել է առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ Բնակիչների մի մասը զոհվել է, մյուս մասն ապաստանել է Արևելյան Հայաստանում։
Տես նաև
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Դիլի
Դիլի (Dili, Díli), Արևելյան Թիմորի մայրաքաղաքը։ Այն Արևելյան Թիմորի Դեմոկրատական Հանրապետության ամենամեծ քաղաքն է, գլխավոր նավահանգիստը և առևտրական կենտրոնը ։
Դիլին Արևելյան Թիմորի հիմնական բնակավայրն ու առևտրային կենտրոնն է, նրա բնակչության թիվը հասնում է՝ 193 563 -ի ։
Կոմորոյի օդանավակայանը կոչվում է Արևելյան Թիմորի ազգային հերոս Նիկոլայ Լոբատուի (Nicolau Lobato) անունով։ Քաղաքը նաև Դիլի քաղաքի վարչական շրջանի մայրաքաղաքն է, որը ներառում է հարակից տարածքները։
Պատմություն
Դիլին հիմնադրվել է 1520 թվականին՝ պորտուգալացիների կողմից, իսկ Թիմորի մայրաքաղաքն է 1769 թվականին ։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ քաղաքն օկուպացվեց Ճապոնիայի  կողմից։ Պորտուգալիայում ավտորիտար ռեժիմի անկումից հետո` 1974 թվականին, սկսվեց  պորտուգալական Թիմորի կազմալուծման գործընթացը։ 1975 թվականի նոյեմբերի 28-ին ընթերցվեց Արևելյան Թիմորի անկախության հռչակագիրը, սակայն 9 օր անց, Ինդոնեզիայի բանակը ներխուժեց երկիր և Արևելյան Թիմորը հայտարարվեց Ինդոնեզիայի 27-րդ նահանգ։ Դրանից հետո 1975-1999 թվականներին Ինդոնեզայի ուժերի և անկախության ջոկատների միջև տեղի ունեցավ  պատերազմ, որի ընթացքում  Արևելյան Թիմորի տասնյակ հազարավոր  բնակիչներ և  օտարերկրյա քաղաքացիներ զոհվեցին։ 1999 թվականին ՄԱԿ-ի ճնշման ներքո Արևելյան Թիմորում անցկացվեց ինքնորոշման հանրաքվե։ Արդյունքում, բնակչության 78.5% -ը քվեարկց անկախության օգտին, իսկ 2002 թվականի մայիսի 20-ին Դիլին դարձավ նոր անկախ  Տիմոր-Լեստեի Դեմոկրատական Հանրապետության  մայրաքաղաքը։
Կլիմա
Դիլին ունի Արևադարձային՝ սավաննային կլիմա։
Հուշարձաններ և շինություններ
Ինդոնեզիայի զինված ուժերի և տեղացի զինյալների կողմից կազմակերպված 1999 թվականին տեղի ունեցած անկարգությունների արդյունքում բազմաթիվ շենքեր ավերվեցին։ Սակայն քաղաքում պահպանելվել են պորտուգալական դարաշրջանում կառուցված բազմաթիվ տներ։ Պորտուգալիայի նախկին նահանգապետի նստավայրը եղել է ներկայիս երկրի վարչապետի նստավայրը։ Նախկինում այն նաև օգտագործվել է Ինդոնեզիայի նահանգապետի և Արևելյան Թիմորի Միացյալ Ազգերի վարչության կողմից։
Այդ տարիներին կաթոլիկ եկեղեցին դարձել էր Ինդոնեզիայի օկուպացիայի դիմադրության կենտրոն։ Այս առիթով կառուցվեց Անմահության տաճարը, որտեղ տեղակայված է Հարավ-Արևելյան Ասիայի ամենախոշոր տաճարի՝ հռոմեական կաթոլիկ թեմի նստավայրը։ Հայտնի է նաև Միավորվում հուշարձանը՝ նվիրված 1976 թվականի իրադարձություններին։ Հուշարձանի վրայի կերտած մարդը, պատկերված է` ավանդական Տիմոշենի հագուստով, դաստակին պտտվող շղթաներով, որը միշտ կանգուն է մնացել և չի ոչնչացվել։
Քույր քաղաքներ
Դիլիի քույր քաղաքներն են. :
Տրանսպորտային ծառայություններ
Դիլիի օդանավակյանը կոչվում է նախագահ Նիկոլայ Լոբատուի անունով, որը միջազգային օդանավակայան է։ Չվերթներ են իրականացվում նաև Բաուկաու, Սուայի և Օկուսի՝ ներքին չվերթների իրականացնելու համար։ Մինչ 2008 թվականը Դիլիի օդանավակայանը չի կարողացել Բոինգ 737 -ից կամ C-130 Hercules - ից ավելի մեծ ինքնաթիռներ ձեռք բերել, սակայն 2008 թվականի հունվարին պորտուգալական EuroAtlantic Airways- ը Բոինգ 757 ինքնաթիռով տեղափոխել է 140 մարդ, ովքեր Պորտուգալիայի Հանրապետական ազգային գվարդիայի անդամներ էին։ Պորտուգալիայի թագավորության ժամանակ Բաուկաու օդանավակայանը, որն ավելի երկար թռիչքուղի ուներ, ծառայում էր միջազգային թռիչքների համար, սակայն Ինդոնեզիայի ներխուժումից հետո այն զբաղեցրեցին Ինդոնեզիայի զինված ուժերը, և փակ էր այն քաղաքացիական փոխադրումների համար։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ասիայի մայրաքաղաքներ Կատեգորիա:Արևելյան Թիմորի քաղաքներ Կատեգորիա:Արևելյան Թիմորի վարչկենտրոններ Կատեգորիա:1520 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Աստերոիդների ցանկ (206701-206800)
Աստերոիդների ցանկ (206601-206700) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (206801-206900)
Բոբան ու փիղը
«Բոբան ու փիղը» (Боба и слон), խորհրդային լիամետրաժ գունավոր գեղարվեստական ֆիլմ մանուկների համար, որը նկարահանվել է «Լենֆիլմ» կինոստուդիայում 1972 թվականին ռեժիսոր Ավգուստ Բալտրուշայտիսի կողմից։
Սյուժե
Հնգամյա Բոբան ժամանակն անցկացնում է կենդանաբանական այգում, որտեղ նրա մայրը պաղպաղակ է վաճառում։ Փղի հետ նրա ընկերությանը նախանձում է կենդանաբանական աշխատողի դուստրը, որը Բոբային համոզում է, թե փղի բոլոր խաղերը նրա զվարճանքներն են։ Դրանից հետո Բոբան փղին չի մոտենում։
Երբ երեկոյան այցելուները հեռանում են, փիղը գնում է քաղաքում որոնելու փոքրիկ տղային՝ իր հայտնվելով իրարանցում առաջացնելով բնակիչների շրջանում։ Փղին կենդանաբանական այգի վերադարձնել հաջողվում է միայն Բոբային ու Մարինային։
Ֆիլմի երաժշտություն
«Розовый слон» երգը, որ ֆիլմի համար գրել է Ստանիսլավ Պոժլակովը Գլեբ Գորբովսկու բանաստեղծության հիման վրա, ֆիլմի թողարկումից հետո արժանացել է առանձնակի ժողովրդականության ։ Այն ներառվել է բազմաթիվ մանկական երգչախմբերի երգացանկերում, ինչպես նաև երաշխավորվել է ցածր դասարաններում Գլեբ Գորբովսկու ստեծագործության ուսումնասիրման համար ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:1972 ֆիլմեր Կատեգորիա:«Լենֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր
Եվրո-միջերկրածովյան գործընկերություն
Եվրո-միջերկրածովյան գործընկերություն (կամ Բարսելոնայի գործընթաց), միջպետական համագործակցության գործընթաց, որը սկսվել է 1995 թվականի նոյեմբերի 27-28-ը Բարսելոնայում (Իսպանիա) կայացած արտաքին գործերի նախարարների Բարսելոնա եվրո-միջերկրածովյան հիմնադիր համաժողովի շրջանակներում։
Մինչ այս պահը տարածաշրջանում երկխոսության հաստատումը ինստիտուցիոնալացված չէր, սահմանափակվում էր ԵՄ անդամ երկրի և մերձավորարևելյան տարածաշրջանի երկրների միջև երկկողմ համաձայնագրերով, սակայն Եվրոպայի համար ընդհանուր քաղաքականություն վարելու փորձերը սկսվում են 1950-ական թվականներից։ Եվրոպական տնտեսական համագործակցության (ԵՏՀ) կողմից 1970-ական թվականներին իրականացվող «Գլոբալ Միջերկրածովյան քաղաքականության» շրջանակներում (Global Mediterranean Policy) կնքվել են մի շարք երկկողմ համաձայնագրեր Մարոկկոյի, Ալժիրի, Թունիսի, Եգիպտոսի, Հորդանանի, Լիբանանի և Սիրիայի հետ, որոնք նախատեսում էին տնտեսական և ֆինանսական համագործակցություն և ԵՏՄ-ի հետ հիմք էին դնում Հարավային Միջերկրական ծովի տարածաշրջանի ինտեգրման քաղաքականության մեջ ։ 1980-ականների ընդլայնումը և առափնյա երկրների թվի ավելացումը (ԵԱՏՄ անդամ են դարձել Հունաստանը, Իսպանիան և Պորտուգալիան) դարձել են 1990-ականներին ԵՄ «նոր միջերկրածովյան քաղաքականության» հռչակման գործոններից մեկը ։
Եվրո-միջերկրածովյան ասոցացման համաձայնագրեր են կնքել Եվրոպական միությունը և Հարավային ու Արևելյան Միջերկրական ծովի 10 երկիր՝ Ալժիրը, Եգիպտոսը, Իսրայելը, Հորդանանը, Լիբանանը, Մարոկկոն ,Սիրիան, Թունիսը Թուրքիան, ինչպես նաև Պաղեստինյան ազգային վարչությունը ։ Դիտորդի կարգավիճակ ունեն Արաբական պետությունների լիգան, Արաբական Մաղրիբի միությունը, Լիբիան, Ալբանիան և Մավրիտանիան ։
Համաձայնագիրը պարունակում է երեք զամբյուղ. քաղաքական համագործակցություն և համագործակցություն անվտանգության ոլորտում, մարդու իրավունքների և հիմնական քաղաքական ազատությունների պահպանում, մինչև 2010 թվականը Եվրո-Միջերկրածովյան ազատ առևտրի գոտու ստեղծում, սոցիալական և մշակութային փոխգործակցություն։
Մինչև 2005 թվականը գործընկերության շրջանակներում նախարարական մակարդակով
Վամպիրի օրագրերը (հինգերորդ եթերաշրջան)
Վամպիրի օրագրերը ֆիլմի հինգերորդ եթերաշրջանը նկարահանվել է սկսած 2013 թվականի փետրվարի 11-ից, իսկ պրեմիերան եղել է 2013 թվականի հոկտեմբերի 3-ին։
Եվրո-միջերկրածովյան գործընկերություն
անցկացվում էին համաժողովներ։ Նոյեմբերի 27-28-ը Բարսելոնայում անցկացվել է Եվրոպական-միջերկրածովյան հոբելյանական գագաթնաժողովը, որին որպես դիտորդ մասնակցել են Ռուսաստանն ու ԱՄՆ-ը։ Գագաթնաժողովում որոշվել է դրա նպատակը ․"Միջերկրական ծովի երկու ափերին՝ Հյուսիսային և Հարավային, խաղաղության, կայունության, բարգավաճման և անվտանգության ընդհանուր տարածքի ստեղծում։"
Վամպիրի օրագրերը (հինգերորդ եթերաշրջան)
Ազգությամբ հայ սցենարիստ-պրոդյուսեր Անի Հարությունյանը հինգերորդ եթերաշրջանի ինը սերիաների սցենարիստը և պրոդյուսերն է։
Եվրո-միջերկրածովյան գործընկերություն
2008 թվականին Բարսելոնայի գործընթացի շարունակման ժամանակ ստեղծվեց Միջերկրածովյան միությունը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եվրոպական ինեգրացիա Կատեգորիա:Եվրոպական միության արտաքին հարաբերություններ Կատեգորիա:Բարսելոնա
Վամպիրի օրագրերը (հինգերորդ եթերաշրջան)
Հատուկ հյուր դեր
Կատեգորիա:2013 հեռուստասերիալի եթերաշրջաններ Կատեգորիա:2014 հեռուստասերիալի եթերաշրջաններ Կատեգորիա:Վամպիրի օրագրերը
Տանկովոե (գյուղ, Բախչիսարայի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Տանկովոե գյուղում բնակվում էր 1 481 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Բախչիսարայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Լասիլա
Լասիլա (Lasila), գյուղ Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Ռակվեռե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 138 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Ռակվեռե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Ողնասահում
Ողնասահում, սպոնդիլոլիստեզ, մարդու ողնաշարի հիվանդություն, ողերի տեղաշարժը դեպի առաջ կամ միջողնային սկավառակի կազմափոխական փոփոխությունները։ Հաճախ նկատվում է գոտկային 5-րդ ողի տեղաշարժը սրբոսկրի նկատմամբ։ Ողնասահմանը նպաստում են ողնաշարի այլ հիվանդությունները, ֆիզիկական ծանր աշխատանքը, գիրանալը։
Զարգացում
Զարգանում է դանդաղ, մի քանի տարվա ընթացքում կամ առաջանում է հանկարծակի՝ վնասվածքի դեպքում։
Արտահայտում
Արտահայտվում է ցավերով, ողնաշարի համապատասխան հատվածի շարժումների սահմանափակմամբ և այլն։
Ախտորոշում
Ախտորոշվում է ռենտգենյան հետազոտությամբ։
Բուժում
Բուժումը կոմպլեքսային է․ աշխատանքային հատուկ ռեժիմ, բուժական մարմնամարզություն, սեղմիրանի կրում, զգալի արտահայտվածության դեպքում ոսկրա- պատվաստման վիրահատություն։
Կատեգորիա:Հիվանդություններ
Official Charts Company
Official Charts Company (կրճատ՝ OCC; նախկինում անվանվել է Chart Information Network (CIN) և The Official UK Charts Company), բրիտանական երաժշտական կազմակերպություն, որը կազմում է Մեծ Բրիտանիայի պաշտոնական երաժշտական հիթ-շքերթները՝ UK Singles Chart, UK Albums Chart, UK Official Download Chart և այլն։ Ներառված է միջազգային չարթ-ընկերությունների ցանկում, որոնք ճանաչված են Ֆոնոգրամմա արտադրողների միջազգային ֆեդերացիայի կողմից ։
OCC կազմում է չարթերը հիմնվելով վաճառակետերում երաժշտական արտադրության վաճառքների տվյալների վրա։ Տվյալների հավաքումն իրականացնում է Millward Brown ընկերությունը, որը զբաղվում է շուկայական հետազոտություններով ։
Բացի ընդհանուր չարթերից, ընկերությունը նաև հրապարակում է ավելի նեղ ուղղվածության չարթեր՝ UK Dance Chart, UK Indie Chart, UK R&B Chart, UK Rock Chart և Asian Download Chart, ինչպես նաև Scottish Singles and Albums Charts, Welsh Singles, Welsh Albums, UK Budget Albums:
5 сентября 2008 թվականի սեպտեմբերի 5-ին ընկերությունը փոխեց իր Official UK Charts Company անվանումը դառնալով The Official Charts Company, ինչպես նաև փոխեց իր պատկերանշանը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հիթ-շքերթներ Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի մշակույթ
Ալեքսանդր II (Շոտլանդիայի թագավոր)
Ալեքսանդր II (միջնադարյան գելերեն՝ Alaxandair mac Uilliam, իռլանդերեն՝ Alasdair mac Uilleim, ), Շոտլանդիայի թագավոր 1214 թվականից մինչ իր մահը։ Կնքել է Յորքի համաձայնագիրը (1237), որով հստակեցվել է մինչ օրս անխախտ Անգլիայի ու Շոտլանդիայի միջև սահմանը։
Վաղ կյանք
Ալեքսանդրը ծնվել է Արևելյան Լոթիան տարածաշրջանի Հադդինգթոն քաղաքում և եղել է Շոտլանդիայի թագավոր Ուիլյամ Առյուծի ու թագուհի Էրմենգարդ դե Բումոնի միակ որդին։ Նախքան 1214 թվականի դեկտեմբերի 4-ին իր հոր մահից հետո գահ բարձրանալը որոշ ժամանակ անց է կացրել Անգլիայում (Անգլիայի թագավոր Ջոնը որպես ասպետ օծել է նրան 1213 թվականին Քլերքենվելի մենաստանում), թագադրվել է Սքոնում 1214 թվականի դեկտեմբերի 6-ին։
Շոտլանդիայի թագավոր
Թագադրման հաջորդ տարում՝ 1215 թվականին, շոտլանդական գահի մոլի թշնամիներ Մեյք Ուիլլեյմ և ՄաքՀեթս տոհմերը ապստամբություն են սկսել, բայց հավատարիմ ուժերն արագորեն ճնշել են խռովությունը։ Նույն տարում Ալեքսանդրը միացել է Անգլիայի թագավոր Ջոնի դեմ պայքարող անգլիացի բարոններին և բանակ առաջնորդել դեպի Անգլիայի թագավորություն՝ նրանց աջակցելու նպատակով ։ Սա հանգեցրել է Բերվիք-ըփոն-Թվիդ քաղաքի թալանմանը, քանի որ Ջոնի զորքերը ոչնչացրել էին հյուսիսը։
Շոտլանդական ուժերը հասել են Անգլիայի հարավային ափի Դուվր նավահանգստ, որտեղ 1216 թվականի սեպտեմբերին Ալեքսանդրը հարգանքի տուրք է մատուցել Ֆրանսիայի արքայազն Լուիին, որին անգլիացի բարոններն ընտրել էին թագավոր Ջոնին փոխարինելու համար։ Բայց քանի որ Ջոնն արդեն մահացել էր, Հռոմի պապն ու անգլիական արիստոկրատիան փոխել են իրենց վերաբերմունքը նրա իննամյա որդի Հենրիի նկատմամբ՝ ստիպելով ֆրանսիացիներին ու շոտլանդացիներին վերադառնալ իրենց երկրները ։
1217 թվականի սեպտեմբերի 12-ին Քինգսթոնի պայմանագրով խաղաղություն է հաստատվել Հենրի III-ի, Ֆրանսիայի թագավոր Լուիի ու Ալեքսանդրի միջև։ Հաշտեցումը դիվանագիտորեն ամրապնդվել է Ալեքսանդրի ու Հենրիի քրոջ՝ Ջոան Անգլիացու ամուսնությամբ, որը տեղի է ունեցել 1221 թվականի հունիսի18-ին կամ 25-ին։
1222 թվականին Օրքնեյի վերջին սկանդիանավիացի կոմս Յոն Հարալդսսոնը անուղղակիորեն մասնակցել է տեղացի գյուղացիների կողմից Հալքրիքի իր սեփական սրահում եպիսկոպոս Ադամի այրմանը, երբ Քեյթնեսի այս մասը դեռևս պատկանում էր Նորվեգիայի թագավորությանը։ Այդ ժամանակի պատմագիր Բոետիուս Դանիացին մեղադրել է Հարալդսսոնին եպիսկոպոսի մահվան մեջ։ Մինչ կոմսը երդումներ էր տալիս իր անմեղության մասին, Ալեքսանդրն օգտագործել է առիթը Օրքնեյի կոմսության գլխավոր կղզու հանդեպ իր պահանջները ներկայացնելու համար։ Նա անձամբ է այցելել  Քեյթնես, կախաղան բարձրացրել գյուղացիների մեծամասնությանը, մյուսներին՝ հաշմանդամ դարձրել։ Հռոմի պապ Օնորիուս III-ը հավանության է արժանացրել Ալեքսանդրի գործողությունները, և քառորդ դար անց նա շարունակում էր գովեստներ ստանալ Վատիկանից,  ինչպիսին էր Սելեստին IV-ի պապական հրովարտակով պարգևատրումը։
Նույն ժամանակահատվածում Ալեքսանդրը հպատակեցրել է մինչ այդ կիսանկախ Արջիլի շրջանը (որը շատ ավելի փոքր էր, քան նույնանուն ժամանակակից տարածքը և կազմված էր միայն Քրեյգնիշից, Արդսքոթնիշից, Գլասսարիից, Գլենարիից ու Քովալից․ Լոռնն առանձին շրջան էր, իսկ Քինթայրն ու Քնափդեյլը սկանդինավյան Շոտլանդիայի մաս էին կազմում)։ Թագավորական զորքերն առանց դժվարության 1235 թվականին Գելովեյում մի ապստամբություն են ջախջախել, հաջողություն չի ունեցել նաև այդ ապստամբության արտաքսված առաջնորդների կողմից ներխուժման փորձը։ Դրանից հետո Անգլիայի թագավոր Հենրիի կողմից իրեն մեծարանքի արժանացնելու պահանջին հակադրվել է Ալեքսանդրի՝ հյուսիսային անգլիական կոմսությունների նկատմամբ պահանջը։ Սակայն երկու թագավորությունները 1237 թվականին կարողացել են փոխզիջմամբ լուծել այս հարցը ։ Դա էլ հենց Յորքի համաձայնագիրն էր, որով հստակեցվել է երկու թագավորությունների միջև սահմանը՝ արևմուտքից Սոլվեյ ծովածոցից դեպի արևելքում գտնվող Թվիդ գետի գետաբերանը։
1238 թվականի մարտին Էսսեքսում Ջոանը մահացել է։ Հաջորդ տարի՝ 1239 թվականի մայիսի 15-ին, Ալեքսանդրն ամուսնացել է իր երկրորդ կնոջ՝ Մարի դե Քոուսիի հետ։ Ունեցել են մեկ որդի` ապագա Ալեքսանդր III-ին, որը ծնվել է 1241 թվականին։
Երկու պետությունների միջև բարեկամական հարաբերությունները որոշ ժամանակով ընդհատվել են 1243 թվականին Հենրիի կողմից ներխուժման սպառնալիքով, բայց այդ հարձակումը կանխատեսելու Ալեքսանդրի արագ գործողություններն ու անգլիացի բարոնների պատերազմել չցանկանալը ստիպել են նրան հաջորդ տարի Նյուքասլում խաղաղության դաշն կնքել։
Ալեքսանդրն այժմ իր ուշադրությունը սևեռել էր արևմտյան կղզիների անվտանգությունն ապահովելու վրա, որոնք դեռևս սկանդինավյան Շոտլանդիայի նորվեգական տիրույթի մաս էին կազմում ։ Նա մի քանի անգամ փորձել է բանակցել կամ գնել, սակայն անհաջողության է մատնվել ։  Ալեքսանդրը ճանապարհ է ընկել նվաճելու այս կղզիները, սակայն 1249 թվականին մահացել է կես ճանապարհին ։ Արևմտյան կղզիների (որոնք նաև հայտնի են որպես Հեբրիդյան կղզիներ) շուրջ այս վեճը չի լուծվել մինչև 1266 թվականը, երբ Նորվեգիայի Մագնուս VI-րդ թագավորը Մեն կղզու հետ դրանք զիջել է Շոտլանդիային ։
Անգլիացի պատմագիր Մեթյու Փերիսն իր Chronica Majora գրքում Ալեքսանդրին նկարագրում է որպես կարմիր մազեր ունեցող․ [Թագավոր Ջոնը] ծաղրում էր թագավոր Ալեքսանդրին և քանի որ նա կարմրամազ էր, գիր է ուղարկում նրան, ասելով․ «և ուրեմն մենք կորսանք կարմիր աղվեսաձագին իր որջում» ։
Մահ
Ալեքսանդրը փորձել է համոզել Արջիլի լորդ Դունկանի որդի Էվենին դադարեցնել իր հավատարմությունը Նորվեգիայի թագավոր Հաակոն IV-ին։ Երբ Էվենը մերժել է նրան, Ալեքսանդրը նավով մեկնել է նրան ստիպելու, բայց ճանապարհին՝ Ներքին Հեբրայդիզ կղզիախմբի Քերերա կղզում, հիվանդացել է տենդով ։ Մահացել է այնտեղ 1249 թվականին ու թաղվել է Մելռոս վանքում։
Ընտանիք
Ալեքսանդրն ունեցել է երկու կին․
1.Ջոան Անգլիացի (22 հուլիսի, 1210 - 4 մարտի, 1238), Անգլիայի թագավոր Ջոնի ու Իզաբելլա Անգուլեմացու ավագ օրինական դուստրն էր ու երրորդ երեխան։ Նա և Ալեքսանդր II-ն ամուսնացել են 1221 թվականի հունիսի 21-ին Յորքի Սուրբ Պետրոսի տաճարում։ Ալեքսանդրը 23 տարեկան էր, Ջոանը՝ 11։ Զավակներ չեն ունեցել։ Ջոանն ազգակցական կապով Ալեքսանդրի 3-րդ զարմուհին էր․ նրանց ընդհանուր ամենամոտ նախնին եղել է Անգլիայի թագավոր Հենրի I-ը։ Ջոանը մահացել է 1238 թվականին Էսսեքսում և թաղվել է Դորսեթի Թարանթ Քրոուֆորդ վանքում։
2.Մարի դե Քոուսի, որը դարձել է Շոտլանդիայի թագավոր Ալեքսանդր III-ի մայրը։ Նա նույնպես Ալեքսանդրի երրորդ զարմուհին էր, իսկ ընդհանուր նախնին Վերմանդուայի կոմս Հաֆն էր։
Ալեքսանդրն ունեցել է նաև Մարջորի անունով ապօրինի դուստր, որն ամուսնացել է Ալեն Դորվարդի հետ։
Պատկերումներ գեղարվեստական գրականության մեջ
Ալեքսանդր II-ը պատկերվել է պատմավեպերում․