cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
44-օրյա պատերազմ
Հոկտեմբերի 3
Ցերեկվա ընթացքում Արցախա-ադրբեջանական հակամարտության գոտում մարտական գործողությունները չեն դադարել։ ՊԲ ստորաբաժանումները հաջողությամբ իրականացրել են իրենց առջև դրված մարտական խնդիրները և հակառակորդին պատճառել կենդանի ուժի և զինտեխնիկայի զգալի կորուստներ։ Մասնավորապես ժամը 15:50-ի սահմանում ՊԲ հակաօդային պաշտպանության միջոցները հարավային ուղղությամբ խոցել են հակառակորդի 1 ուղղաթիռ ։
Ըստ Արծրուն Հովհաննիսյանի՝ Ադրբեջանը հեռահար խոցման միջոցներով հարվածել է քաղաքացիական այնպիսի ենթակառուցվածքների, որոնք կարող են բնապահպանական աղետ առաջացնել ։
Ադրբեջանի կողմից խաղաղ բնակչության նկատմամբ կիրառվել են LAR-160 տեսակի համազարկային կայանքների կասետային արկեր ։
Հոկտեմբերի 4
Առավոտյան Արցախի նախագահ Արայիկ Հարությունյանը հայտնեց, որ Ադրբեջանը շարունակում է հրթիռակոծել մայրաքաղաք Ստեփանակերտը «Պոլոնեզ» և «Սմերչ» համակարգերով, ինչին ի պատասխան՝ Արցախի բանակն այսուհետ կթիրախավորի Ադրբեջանի խոշոր քաղաքներում մշտական տեղակայված զինվորական օբյեկտները։ Հայտարարությունից քիչ անց Արցախի նախագահի խորհրդական Վահրամ Պողոսյանը հայտնեց, որ ոչնչացվել է Գանձակի օդակայանը, որն օգտագործվում էր նաև Ադրբեջանի ռազմաօդային և հակաօդային պաշտպանության ուժերի կողմից ։
Հոկտեմբերի 5
Հայաստանի ՊՆ Շուշան Ստեփանյանը առավոտյան նշեց, որ նախորդ գիշերվա ընթացքում մարտերը տարբեր ինտենսիվությամբ շարունակվել են ։ Արցախի ՊԲ-ն հայտարարություն տարածեց, որ ադրբեջանական զինուժը պատրաստվում է հարձակման ։
Առավոտյան Իրանի մեջլիսի պատգամավորներն այցելեցին Արցախի սահման ։
«Ադրբեջանը շարունակում է հարվածներ հասցնել քաղաքացիական ենթակառուցվածքներին Ստեփանակերտում։ Չեն շրջանցում նույնիսկ դպրոցներն ու մանկապարտեզները»,- նշել է տեղեկատվական կենտրոնը և գրառմանը կից հրապարակել լուսանկարներ ։ Ըստ Արծրուն Հովհաննիսյանի, Ստեփանակերտը հրթիռակոծվում է «Սմերչ», «Պոլոնեզ» և «Կասիրգա» համակարգերից ։
Արցախի նախագահ Արայիկ Հարությունյանի հրամանով Արցախի հերոսի կոչման են արժանացել 5 զինծառայող ։
Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը կոչ արեց վերջին տարում զորացրված ժամկետային զինծառայողներին ևս կամավորագրվել և մեկնել ռազմաճակատ՝ չնայած օրենքը թույլ չի տալիս վերջին մեկ տարում զորացրված ժամկետային զինծառայողներին զորակոչել ։
Հայկական կողմի խաղաղ բնակչության մեջ զոհերի թիվը հասավ 19-ի, իսկ վիրավորներինը՝ 90 ։ Արցախի ՊԲ-ն հայտնեց 21 զոհված զինծառայողի անուն․ զոհերի թիվը հասավ 223-ի ։
Ըստ հայկական զինված ուժերի՝ միայն հարավային ուղղությամբ ադրբեջանական զինուժը հոկտեմբերի 5-ի դրությամբ տվել է մոտ 200 զոհ ։
Amnesty International իրավապաշտպան կազմակերպությունը հայտարարել է, որ իր փորձագետները Ստեփանակերտում հաստատել են՝ Արցախի մայրաքաղաքը ռմբակոծվել է իսրայելական արտադրության M095 DPICM տեսակի կասետային ռումբերով, որոնք միջազգային իրավունքով արգելված են։ Թեև Ադրբեջանը հաղորդել է իր մեծությամբ երկրորդ քաղաքի՝ Գանձակի և այլ բնակավայրերի հրետակոծության մասին, և չնայած իրավապաշտպան կազմակերպության փորձագետները հաստատել են, որ 300 միլիմետր տրամաչափի «Սմերչ» հրթիռային համակարգերն իսկապես օգտագործվել են հայկական ուժերի կողմից, Բաքվի ներկայացրած ֆոտո և վիդեո ապացույցները դեռևս թույլ չեն տալիս եզրակացություն անել հատուկ թիրախավորման, ինչպես նաև այն մասին, թե հրթիռային մարտագլխիկներում եղել է կասետային զինամթերք ։
Հոկտեմբերի 6
Հոկտեմբերի 5-ի, լույս 6-ի գիշերը առաջնագծում իրադրությունը եղել է հարաբերական կայուն-լարված։
Արցախի ՊԲ տեղեկություններով, կեսօրին մոտ Ադրբեջանի զինված ուժերը հարձակում են սկսել Արցախի և Ադրբեջանի միջև շփման գծի հարավային ուղղությամբ՝ օգտագործելով ռեզերվային ուժեր և մեծաքանակ ռազմական տեխնիկա, ներառյալ՝ տանկեր և հրետանի ։ Ադրբեջանի կողմից նորից հրթիռակոծվել են Ստեփանակերտն ու Շուշին։
Ըստ Արծրուն Հովհաննիսյանի՝ ժամը 14:00-ի սահմաններում Արցախի Պաշտպանության բանակի հատուկ նշանակության ստորաբաժանման և «Կամավորական շարժում» ՀԿ ջոկատի ակտիվ մասնակցությամբ, հյուսիսային ուղղությամբ կազմակերպվել է հակագրոհ և հետ է վերադարձվել Վարանգաթաղի բարձունքը։ Թուրքական կողմը տվյալ բարձունքում թողել է 6 դիակ ։
Հայաստանի նախագահի աշխատակազմը ընդհանուր առմամբ 81,3 միլիոն դրամ է հատկացրել Արցախի վերականգնման և անհրաժեշտ այլ կարիքների համար ։
Հոկտեմբերի 7
Ամբողջ գիշեր հրթիռակոծվել է Ստեփանակերտը ։
Ըստ ՀՀ ՊՆ-ի՝ գիշերվա ընթացքում ադրբեջանական կողմը փորձել է առաջանալ և ամրանալ հարավարևելյան ուղղությամբ, սակայն հայկական զինված ուժերի հրթիռահրետանային դիպուկ կրակով ադրբեջանական ստորաբաժանումները չեզոքացվել են։ Առավոտյան 06:30-ին՝ հերթական հրթիռահրետանային հարվածից հետո, մարտադաշտում թողել են ևս 60 զոհ, ինչպես նաև 22 միավոր խոցված և մի քանի տասնյակ սարքին տեխնիկա, թուրքական գերհագեցած երեք բրիգադների մնացորդները խուճապահար դիմել են փախուստի։ Հայկական ստորաբաժանումների դիպուկ կրակով առավոտյան հարավարևելյան ուղղությամբ խոցվել է հակառակորդի վառելաքսուքային պահպանման խոշոր բազա ։
Հայկական կողմը հրապարակեց 40 զոհի անուն ։
Հայկական զինուժը հրապարակեց Մեխակավանից ադրբեջանական ուժերի հետշպրտման տեսանյութ ։
Ըստ Արծրուն Հովհաննիսյանի՝ հյուսիսային ուղղությամբ հայկական կողմն ունի զգալի առաջխաղացում ։ Նա նշեց նաև, որ մարտերը ծանր են ։
16։00-ի մոտ Արցախի ՊԲ-ն հայտարարեց ևս 40 զոհի անուն ։
Ըստ Արծրուն Հովհաննիսյանի՝ երեկոյան հրթիռակոծվել են Շուշին և այլ քաղաքներ ։ Վնասվել է նաև Շուշիի մշակույթի տունը ։
Ըստ պաշտոնական տվյալների՝ սեպտեմբերի 27-ից մինչև հոկտեմբերի 7-ն ընկած ժամանակահատվածում Արցախում վիրավորվել է 93 քաղաքացիական բնակիչ, կա 20 զոհ, չհաշված Հայաստանի տարածքում 2 զոհը (Մեծ Մասրիկում, Վարդենիսում)։ Հիմնովին կամ մասնակի ավերվել է 4600 անշարժ գույք, 430 մասնավոր գույք է շարքից դուրս եկել, 750 տարբեր ենթակառուցվածքներ ։
Հոկտեմբերի 8
Ողջ գիշեր Ստեփանակերտը եղել է հրթիռակոծության տակ․ հոկտեմբերի 7-ի երեկոյան՝ 20։30-ից սկսած մինչև լուսաբաց որոշակի ընդմիջումներով հնչել է օդային տագնապի ազդանշան, ինչը նշանակում է, որ երկնքում ոչ միայն անօդաչու թռչող սարք է եղել, այլև ՀՕՊ-ն է աշխատել այն չեզոքացնելու ուղղությամբ ։
Մարտերը վերսկսվել են և՛ հարավային, և՛ հյուսիսային ուղղություններում։
Արցախի տեղեկատվական շտաբը հայտնել է, որ հոկտեմբերի 8-ին երկու անգամ հրթիռակոծվել է Շուշիի Սուրբ Ամենափրկիչ Ղազանչեցոց մայր տաճարը։ Երկրորդ հարվածի ժամանակ տեղում լրագրողներ են եղել, որոնք նկարահանում էին առաջին հարվածի հետևանքները։ Ըստ Արցախի օմբուդսմենի՝ երեք լրագրող վիրավորվել է, նրանց թվում և ռուս լրագրողներ Յուրի Պետրովիչ Կատյոնկը և Լևոն Արզանովը, ինչպես նաև նրանց ուղեկցող խմբի անդամ Հրանտ Բալադյանը։ Արցախի օմբուդսմեն Արտակ Բեգլարյանի տվյալներով՝ ադրբեջանական զինված ուժերը հրթիռակոծել են նաև Շուշիի մզկիթի շրջակայքը։ 12 օր շարունակվող ռազմական գործողությունների հետևանքով հայկական կողմի զոհված զինծառայողների թիվը հասել է 350-ի։
Ադրբեջանը շարունակում է չհրապարակել ռազմական կորուստները, հայտնում է միայն քաղաքացիական բնակչության շրջանում զոհերի և տուժածների մասին։
Համաձայն Պաշտպանության նախարարության հաղորդագրության՝ ժամը 14։00-ի սահմաններում Ադրբեջանը հարավային սահմանի երկու ուղղություններով գրոհ է ձեռնարկել, որը Պաշտպանության բանակի ստորաբաժանումները կասեցրել են, Ադրբեջանական զինուժին պատճառվել են կենդանի ուժի զգալի կորուստներ, խոցվել է 9 միավոր զրահատեխնիկա։ Հարավային ուղղությամբ Արդբեջանը հարձակումը սկսել է առավոտից, սակայն զոհեր տալով և տեխնիկայի կորուստով Ջեբրայիլի մատույցներում՝ փախուստի է դիմել։ Ըստ Արծրուն Հովհաննիսյանի՝ ոչնչացվել է Ադրբեջանի չորս միավոր Դ-30 հաուբից՝ անձնակազմով և զինամթերքով, խոցվել է երկու ԱԹՍ։
Պաշտոնական Բաքուն հայտնել է, որ հայկական կողմից «Գրադ» և «Սմերչ» է կիրառվում։ Ըստ Ադրբեջանի նախագահի օգնական Հիքմեդ Հաջիևի՝ «Գրադ» կայանքներից մեկը ադրբեջանցիները կարողացել են հրթիռով խոցել։ Ադրբեջանի նախագահ Ալիևը հայտարարել է, թե հայկական ուժերը Ադրբեջանին հարվածում են բալիստիկ հրթիռներով, ինչի համար «պետք է պատասխանատվություն կրեն»։ Հայաստանի պաշտպանության նախարարության ներկայացուցիչ Արծրուն Հովհաննիսյանը հայտնում է, որ մարտական գործողությունների ընթացքում Ադրբեջանը տարածում է ապատեղեկատվություն ։
Հոկտեմբերի 9
Առավոտյան ժամը 10։00-ից սկսած կրկին սկսվել է ակտիվ հրթիռակոծությունը Ստեփանակերտի ուղղությամբ։ Պարբերաբար հնչել է ՀՕՊ ազդանշան, ինչը ենթադրում է, որ տարածքում անօդաչու թռչող սարք է եղել։ Երկրորդ հրթիռակոծությունը տեղի է ունեցել ժամը 15։00-ին։ Հարկ է նշել, որ քաղաքում որևէ ռազմական օբյեկտ չկա։
Մոսկվայում հոկտեմբերի 9-ին մեկնարկել են Հայաստանի, Ռուսաստանի և Ադրբեջանի արտգործնախարարների բանակցությունները։ Մինչ այդ՝ կեսգիշերին մոտ, Կրեմլի պաշտոնական կայքում հրապարակվել էր Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի կոչը՝ մարդասիրական նպատակներով Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության գոտում հրադադար հայտարարել՝ գերիների և զոհերի աճյունների փոխանակման համար։ Պաշտոնական Մոսկվան չի օգտագործել բանակցություններ տերմինը՝ դրանք կոչելով խորհրդակցություններ ։
Ամերիկայի տարբեր քաղաքներում բնակվող հայերը մի քանի օր բողոքի ակցիաներ են անկացրել ընդդեմ Ադրբեջանի և Թուրքիայի։ Ցույց էր տեղի ունեցել նաև Լոս Անջելեսում, տեղի հայերը մի քանի ժամով փակ էին պահել Հոլիվուդի բանուկ փողոցներից մեկը, հասել CNN հեռուստաընկերության առջև ու օբյեկտիվ լուսաբանում պահանջել։ Վաշինգտոնում հայերն ամերիկյան կառավարությանն ուղղված պահանջներից բացի, դիմել էին նաև միջազգային մամուլին՝ հետևողականորեն և օբյեկտիվ լուսաբանել Ադրբեջանի կողմից Արցախին հայտարարված պատերազմը։ Կազմակերպիչներից Քրիստինե Հալաջյանը հայտարարել է, որ հարկ եղած դեպքում կանցնեն ամերիկյան բոլոր խոշոր լրատվամիջոցների շենքերով մինչև իրենց ձայնը հասնի Սպիտակ տուն։ Սփռյուքահայերի բողոքի ակցիաները շարունակվել են աշխարհի տարբեր երկրներում, այդ թվում՝ Ֆրանսիայում, Շվեդիայում, Սլովակիայում և այլն ։
Հոկտեմբերի 9-ին հայկական կողմի զոհերի թիվը հասել է 376-ի։
Հոկտեմբերի 10
Հոկտեմբերի 9-ին սկսված և ավելի քան 10 ժամ տևած խորհրդակցութունների արդյունքում հրադադարի մասին պայմանավորվածություն ձեռք բերվեց Ռուսաստանի արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովի միջնորդությամբ Մոսկվայում՝ Հայաստանի ու Ադրբեջանի արտգործնախարարներ Զոհրաբ Մնացականյանի և Ջեյհուն Բայրամովի միջև։ Դռնփակ հանդիպման ավարտին տարածվեց արտգործնախարարների համատեղ հայտարարությունը, որով կողմերը համաձայնեցին 72 ժամ հրադադար հաստատել հոկտեմբերի 10-ից՝ ժամը 12:00 -ից մարդասիրական նկատառումներով՝ ռազմագերիների փոխանակման և զոհվածների աճյունների դուրսբերման համար՝ Կարմիր խաչի միջնորդությամբ և վերջինիս չափանիշներով ։ Պայմանավորվածության համաձայն՝ կրակի դադարեցման հստակ պարամետրերը կհամաձայնեցվեն հավելյալ։ Հայաստանի Հանրապետությունը և Ադրբեջանի Հանրապետությունը, ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների միջնորդությամբ, կարգավորման հիմնարար սկզբունքների հիման վրա ձեռնամուխ են լինելու առարկայական բանակցությունների՝ խաղաղ կարգավորմանը հասնելու նպատակով։ Կողմերը վերահաստատում են բանակցային գործընթացի ձևաչափի անփոփոխությունը։ Սակայն հրադադարի մասին պայմանավորվածությունը խախտվեց Ադրբեջանի կողմից 12։05-ին՝ գրոհելով Կարախամբեյլի կոչվող տեղամասի ուղղությամբ։ Ադրբեջանական կողմը դիվերսիոն-հետախուզական ներթափանցման փորձ է ձեռնարկել Հադրութի ուղղությամբ, որի ժամանակ դիվերսիոն խումբը տանը սպանել է 2 բնակչի՝ մոր ու հաշմանդամություն ունեցող նրա որդուն։ Հրթիռակոծվել է Ստեփանակերտը։
Շուշան Ստեփանյանի հաղորդմամբ՝ օրվա ընթացքում Հայաստանի պաշտպանության նախարար, ՀՀ գերիների, պատանդների և անհայտ կորած անձանց հարցերով զբաղվող միջգերատեսչական հանձնաժողովի նախագահ Դավիթ Տոնոյանն ընդունել է Հայաստանում ԿԽՄԿ պատվիրակության ղեկավար Քլեր Մեյթրոյի գլխավորած պատվիրակությանը։ Հանդիպման ընթացքում քննարկվել է մարդասիրական նպատակներով հայտարարված կրակի դադարեցման և ռազմագերիների ու զոհվածների մարմինների փոխանակման համար Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի միջնորդությամբ ու վերջինիս չափանիշների համաձայն համապատասխան գործողությունների իրականացման ընթացակարգը, որը համակարգվելու է Արցախի իշխանությունների հետ։
Հոկտեմբերի 11
Ըստ Ադրբեջանի իշխանությունների պնդումների՝ հոկտեմբերի 10-ի լույս 11-ի գիշերը Գանձակ քաղաքի կենտրոնական մասում տեղակայված բազմաբնակարան շենքին հայկական զինված ուժերի հասցրած հրթիռային հարվածի հետևանքով զոհվել է 9 մարդ, 28-ը՝ վիրավորվել։ Վնասվել են մեծ թվով քաղաքացիական օբյեկտներ ։ Արցախի Պաշտպանության բանակը և ՀՀ պաշտպանության նախարարությունը հերքել են Գանձակին հարվածելու վերաբերյալ Ադրբեջանի հայտարարությունը  ։
Հոկտեմբերի 12
Ըստ Արծրուն Հովհաննիսյանի՝ գիշերվա ընթացքում շփման գոտում իրադրությունը եղել է հարաբերական կայուն-լարված։ Ըստ ՊԲ-ի՝ գիշերվա ընթացքում որոշակի ակտիվություններ են նկատվել հյուսիսային, հյուսիս արևելյան և հարավային ուղղություններով ։ Առավոտյան ադրբեջանական զինուժը սկսել է հրետակոծել հարավային շփման գծի ուղղությամբ ։
Ըստ Արցախի նախագահի մամուլի խոսնակ Վահրամ Պողոսյանի՝ ժամը 11։30-ի դրությամբ ադրբեջանական ուժերը որոշ տեղեր անցել են հարձակման, բայց նրանց չի հաջողվել առաջ գալ ։
Ըստ ՀՀ ՊՆ-ի՝ առավոտյան խոցվել է «ԱՆ-2» տիպի անօդաչու ռմբակոծիչ ինքնաթիռ և ևս մեկ Սու-25 գրոհիչ Քարվաճառի ուղղությամբ ։ Դա հերքվեց Ադրբեջանի զինված ուժերի կողմից, բայց հաստատվեց ռազմաճակատից ։
Հոկտեմբերի 13
Գիշերվա ընթացքում ռմբակոծվել են Մարտակերտ, Ասկերան և Մարտունի քաղաքները ։ Առավոտյան թուրքական զինուժի կողմից լայնամաշտաբ հարձակում է սկսվել հարավային, հյուսիսային, հյուսիս-արևեկյան և արևելյան ուղղությամբ ։ Ադրբեջանի զինուժը պնդում էր, որ հայկական կողմը ռմբակոծել է Թարթառի և Աղջաբեդիի շրջանների բնակավայրերը, որը Արցախի ՊԲ-ն հերքել է ։ Օրվա ընթացքում Իրանի տարածքում՝ Արդաբիլի մարզում անօդաչու թռչող սարք է ընկել, որը վնասել է ցանքատարածությունները ։ Ըստ տարածված տեսանյութի՝ սարքը իսրայելական արտադրության էր ։
Մարտերի ընթացքում զոհվում է գնդապետ Վահագն Ասատրյանը. 2 օր անց վարչապես Նիկոլ Փաշինյանը Հայաստանի նախագահին միջնորդություն է ներկայացնում նրան հետմահու Ազգային հերոսի կոչում շնորհելու մասին։
Համաձայն ադրբեջանական աղբյուրների այդ օրը Հադրութը լօովին անցել է իրենց վերահսկողության տակ, հայկական կողմը դա հերքել է։
Հոկտեմբերի 14
03։23-ին Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարությունը հայտնել է, որ օդային հարվածներով ոչնչացրել է Հայաստանի տարածքում գտնվող որոշ բալիստիկ հրթիռներ ։ Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության նախարարությունը հաստատել է, որ Հայաստանի տարածքում թիրախավորվել է տեխնիկա՝ ընդամենը ենթադրությունների հիման վրա, թե իբր այդ տեխնիկան պատրաստ է եղել հարվածել Ադրբեջանի խաղաղ բնակավայրերին ։ Ռուսաստանի Դաշնության նախագահի խոսնակ Դմիտրի Պեսկովը հայտնել է, որ ռուս մասնագետները ստուգում են Ադրբեջանի կողմից ՀՀ տարածքին հարվածելու մասին տեղեկատվությունը ։
ՀՀ ՊՆ ներկայացուցիչ Արծրուն Հովհաննիսյանը հայտնել է, որ վաղ առավոտյան Ադրբեջանի զինված ուժերը վերսկսել են լայնածավալ հարձակողական գործողությունները հատկապես հյուսիսային և հարավային ուղղություններով, բայց ոչ դեպի Արաքսի հովիտ։
Հոկտեմբերի 16
Վաղ առավոտյան, ադրբեջանական զինված ուժերը և՛ հյուսիսում, և՛ հարավում երկար հրետակոծությունից, հրետանային պատրաստությունից հետո, որի ընթացքում կիրառվել են նաև օդային հարձակման այլ միջոցներ՝ ԱԹՍ-ներ, հրթիռներ, օդուժ, անցել է լայնածավալ հարձակման։ Հոկտեմբերի 15-ի լույս 16-ի գիշերը, հատկապես լուսադեմին, թշնամին հրետանու կիրառմամբ ինտենսիվ կրակ է բացել Մարտունի քաղաքի և Կարմիր Շուկա բնակավայրի ուղղությամբ, իսկ առավոտյան՝ Բերդաշեն համայնքի ուղղությամբ։
Հրետակոծվել են Ստեփանակերտը, Հադրութի շրջանի Տող, Քաշաթաղի շրջանի Տիգրանավան, Այգեհովիտ և Աղավնո բնակավայրերը։ Վիրավորվել են Շոշ համայնքի երեք խաղաղ բնակիչ։
Հարավային ուղղությամբ ամբողջ օրը ընթացել են ծանր մարտերը։ Որոշ ուղղություններով հայկական զորքերը կատարել են վերախմբավորումներ։
Հոկտեմբերի 17
Հայաստանի օդային տարածքում ՀՀ ԶՈՒ ՀՕՊ ստորաբաժանումները խոցել են հակառակորդի երկու ԱԹՍ։ ՀՀ հակաօդային պաշտպանական համակարգերի կողմից արձանագրվել է ադրբեջանական անօդաչու թռչող սարքերի թռիչքներ Հայաստանի Հանրապետության Սյունիքի մարզի Խնածախ, Արծվանիկ, Դավիթ Բեկ բնակավայրերի ուղղությամբ, որի ժամանակ նաև հարվածներ են հասցվել տեղում ՀՀ ԶՈՒ ենթակառուցվածքների ուղղությամբ՝ վնասելով նաև քաղաքացիական ենթակառուցվածքներ։
Թե՛ հարավային, թե՛ հյուսիսային հատվածներում ընթացել են մարտեր, որոնք, ըստ Արծրուն Հովհաննիսյանի, ավելի թեժ և ինտենսիվ էին, քան նախորդ երկու օրերին։
Հայաստանի Հանրապետությունը և Ադրբեջանի Հանրապետությունը որոշում են հոկտեմբերի 18-ին, տեղական ժամանակով ժամը՝ 00:00-ից հաստատել մարդասիրական զինադադար։
Հոկտեմբերի 18
Հարավային ուղղությամբ ՊԲ ստորաբաժանումները խոցել են հակառակորդի գրոհող 4 տանկ։
Արցախա-ադրբեջանական հակամարտության գոտու հարավային թևում հակառակորդը կիրառել է մեծ թվով ԱԹՍ-ներ և հրետանային միջոցներ։ Խոցվել է 2 ԱԹՍ։
Հոկտեմբերի 19
Առավոտից թշնամին հրթիռակոծել է Մարտունի քաղաքը, Քաշաթաղի շրջանի Ուռեկան, Իշխանաձոր, Այգեհովիտ և Վուրգավան համայնքները։
Հայկական կողմը հերքել է Բաքու-Նովոռոսիյսկ նավթամուղը թիրախավորելու մասին ադրբեջանական լուրերը։
Հոկտեմբերի 20
Հյուսիսային թևում հակառակորդը կիրառում է ավիացիա և հրետանի։ Հարավային ուղղությամբ ինտենսիվ ծանր մարտերը շարունակվում են։ Խոցվել է թշնամու ևս 5 ԱԹՍ, 10 զրահատեխնիկա, 1 ինքնաթիռ, թշնամին ունի 50 զոհ։ Մարտակերտի ուղղությամբ կիրառել էր ավիացիա, ռմբակոծել քաղաքացիական ենթակառուցվածքները։
Հայկական կողմը հերքում է Գերանբոյի և Թերթերի շրջաններին ՀՀ ԶՈՒ կողմից հրետանային հարվածներ հասցնելու մասին ադրբեջանական լուրերը։
Հոկտեմբերի 21
Արցախի ՊԲ ՀՕՊ ստորաբաժանումները հարավային ուղղությամբ ժամը 08:30-ի սահմաններում խոցել են հակառակորդի ինքնաթիռ։ Մարտակերտը՝ հարակից գյուղերով, նորից հայտնվել է թշնամու նշանակետում։
Խոցվել է թշնամու ևս 2 ԱԹՍ, 4 զրահատեխնիկա, կա 150 զոհ։
Կենտրոնական ուղղությամբ ևս ծանր մարտեր են ընթացել, մի քանի դիվերսիոն խմբեր փորձել են ներթափանցել հայկական դիրքեր։ Այնուհետև մարտերի ուղղությունը թեքվել է դեպի հարավ՝ Արաքսի հունին մոտ։
Հոկտեմբերի 22
Հակառակորդը Արցախի ողջ սահմանի երկայնքով շարունակել է հարձակողական գործողությունները բոլոր ուղղություններով։ Ակտիվ են եղել ինչպես հյուսիսային, այնպես էլ կենտրոնական և հարավային ուղղությունները։
Կենտրոնական ուղղությամբ մարտական գործողություններ են ընթացել կոնկրետ բնակավայրերի ուղղությամբ։ Այդ օջախային մարտերը իրենցից ներկայացնում են տարբեր դիվերսիոն խմբերի ներթափանցումներ փոքր բնակավայրեր և ճանապարհային, հանգուցային կետեր։
Հարավում՝ տարբեր կետերում, տարբեր օջախային հատվածներում, հակառակորդի տարբեր զորախմբերը փորձել են առաջխաղացում ապահովել ինչպես դեպի արևմուտք, այնպես էլ դեպի հյուսիս և հյուսիս-արևմուտք։ Թեժ մարտեր են ընթացել հատկապես Մարտունու շրջանի Շեխեր և Ջիվանի գյուղերի մատույցներում։
Ադրբեջանական կողմի հայտարարությունը, թե Հայաստանը Գաբալայի և Քյուրդամիրի ուղղությամբ բալիստիկ հրթիռներ է արձակել, հերքվել է հայկական կողմից։
Հոկտեմբերի 23
Թշնամական ուժերը հրետակոծել են Ասկերանը, իսկ կեսգիշերին՝ կրկին անգամ թիրախավորել Մարտունին, Ստեփանակերտը և Մարտակերտը։ Վերջինիս վրա կիրառվել է ռազմական ավիացիա։ Լուսադեմին Մարտունու շրջանի Կարմիր Շուկա և Թաղավարդ գյուղերն են հայտնվել Ադրբեջանի թիրախում։ Կիրառվել է սմերչ տեսակի հրթիռներ։
ժամը 14։20-ի սահմաններում թշնամին գրադ կայանքից հրթիռակոծել է Քաշաթաղի շրջանի Քարեգահ համայնքի տարածքը, այնուհետև Քարեգահ-Բերձոր ճանապարհահատվածը։ Երեք արկ ընկել է Բերձորի տարածաշրջան։
Օրվա ընթացքում հատկապես թեժ են եղել կենտրոնականից հարավ ընկնող Շեխեր, Ջիվանիկ և հարակից գյուղերում դիվերսիոն ներթափանցման գործողություններ իրականացրած ադրբեջանական հրոսակախմբերի և դիվերսիոն խմբերի չեզոքացման աշխատանքները։ Հարավային ուղղությամբ գրեթե ողջ օրը ադրբեջանական զինված ուժերի ստորաբաժանումները փորձել են գրոհել Որոտանի ուղղությամբ, հարձակման մի քանի փորձեր տապալվել են, որից հետո, զգալի կորուստներ կրելով, հետ են շպրտվել։
Հրետակոծվել է նաև Ասկերանի շրջանի Ավետարանոց համայնքը։ Քաղաքացիական բնակչության շրջանում եղել է մեկ վիրավոր։ Եղել են նաև նյութական մեծ վնասներ։
Հարավային ուղղությամբ հայկական ուժերի հաջող գործողության արդյունքում ոչնչացվել է հակառակորդի հատուկ նշանակության խոշոր ստորաբաժանում, 9 միավոր տեխնիկա, իսկ մի քանիսը՝ առգրավվել։
Գերեվարվել է ադրբեջանական զինուժի զինծառայող, ով վիրահատվել է հայ ռազմաբժիշկների կողմից։
Հոկտեմբերի 24
Ադրբեջանական զինված ուժերը պարբերաբար հարձակման փորձեր են կատարում նաև հայկական ԶՈՒ համազգեստներով։ Հիմնական նպատակներն են՝ • Շփոթեցնել հայ զինծառայողներին և դրա հաշվին հաջողությունների հասնել, • Արհեստականորեն նվազեցնել ու թաքցնել իրենց զոհերը, իսկ մյուս կողմից՝ դիակների փոխանակման ժամանակ փորձել դրանք ներկայացնել որպես հայկական զոհեր։
Երեկոյան թշնամական ուժերը հերթական անգամ հրետակոծել են խաղաղ բնակավայրերը, մասնավորապես՝ Մարտունու շրջանի Կարմիր Շուկա, Թաղավարդ, Գիշի, Սպիտակաշեն համայնքներն ու Ասկերանի շրջանի Ավետարանոց գյուղը։
Հոկտեմբերի 25
Հոկտեմբերի 24-ի լույս 25-ի գիշերվա ընթացքում Ադրբեջանը շարունակել է հրետակոծել հայկական բնակավայրերը։
Հրետանի է կիրառվել Մարտունու շրջանի Կարմիր Շուկա, Թաղավարդ, Գիշի, Սպիտակաշեն համայնքների ու Ասկերանի շրջանի Ավետարանոց գյուղի ուղղությամբ, հրետակոծվել են նաև համայնքների հարակից տարածքները՝ անտառներով ու գյուղատնտեսական նշանակության դաշտավայրերով։
Հետկեսօրին, ադրբեջանական ուժերի կողմից հրետակոծության են ենթարվել Ասկերանի շրջանի Ավետարանոց, Սղնախ և Մոշխմհատ գյուղերը։
Հադրութից հյուսիս, Մարտունիից հարավ մի քանի գյուղերում, այդ թվում՝ Ավետարանոց գյուղի հատվածի հարակից անտառներում երևացել են դիվերսիոն խմբեր։ Հարավային ուղղությամբ ողջ օրվա ընթացքում դեպի հյուսիս և դեպի արևմուտք՝ Սանսասարի ուղղությամբ, հակառակորդը ձեռնարկել է տասնյակ անգամյա գրոհներ ու հարձակումներ տարբեր ուղղություններով, ինտենսիվ մարտական գործողությունները ողջ օրվա ընթացքում շարունակվել են։
Մարտերի ընթացքում հակառակորդին հաջողվել է գրավել Կուբաթլուն և առաջանալ որոշ ուղղություններով։
Հոկտեմբերի 26
Հայաստանի արտգործնախարար Զոհրաբ Մնացականյանի և Ադրբեջանի արտգործնախարար Ջեյհուն Բայրամովի հոկտեմբերի 24-ին տեղի ունեցած հանդիպման ընթացքում, որը տեղի ունեցավ ԱՄՆ պետքարտուղարի տեղակալ Սթիվեն Բիգանի հետ, որոշվել էր կնքել հումանիտար հրադադար, որն ուժի մեջ էր մտնելու հոկտեմբերի 26-ից, ժամը 08:00-ից: Սակայն ադրբեջանական կողմը ժամը 08:45-ի սահմաններում հրետանային կրակ է վարել Արցախի հյուսիսարևելյան մարտական դիրքերի ուղղությամբ, իսկ ժամը 09:10-ի սահմաններում հակառակորդը թիրախավորել է հարավարևելյան ուղղությամբ դիրքերը՝ արձակելով հինգ հրետանային արկ։ Մարտունի քաղաքի վրա կիրառել է ռազմական ավիացիա։ ժամը 13:50-ի սահմաններում հակառակորդը «Սմերչ» տիպի համազարկային կրակի ռեակտիվ համակարգից 1 հրթիռ է արձակել Մարտունու շրջանի Զարդարաշեն գյուղի ուղղությամբ։ Ադրբեջանական հրթիռակոծության հետևանքով Ավետարանոց գյուղում զոհվել է 1 և վիրավորվել 2 քաղաքացիական անձ։ Ժամը 17:00-ից Արցախի սահմանի երկայնքով կրակի խտությունը կտրուկ մեծացել է։ Հակառակորդը ՊԲ դիրքերի ուղղությամբ կիրառում է փողային և ռեակտիվ հրետանի, նաև՝ տանկեր։
Միշա Զալինյան
Միքայել (Միշա) Գարեգինի Զալինյան, հայ քիմիկոս-օրգանիկ։ Քիմիական գիտությունների դոկտոր (1975), պրոֆեսոր (1977): ԽՍՀՄ գյուտարար (1983): Ռուսաստանի բնական գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս (1998) , Եվրոպական բնական գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս (2012) ։
44-օրյա պատերազմ
Հոկտեմբերի 26
Հադրութից հյուսիս գտնվող գյուղերի անտառների հատվածում շարունակվել են դիվերսիոն խմբերի հարձակումները և հայկական կողմից դրանց մի մասի ոչնչացումը։
Հոկտեմբերի 27
Առավոտյան ժամը 10:00-10:15 սահմաններում, հերթական անգամ խախտելով հրադադարի ռեժիմը, ադրբեջանական կողմը անօդաչուներով (որոնցից մեկը ընկել է ՀՀ տարածքում) և հրթիռահրետանային միջոցներով հրետակոծել է ՀՀ հարավային սահմանի Իրանի հետ հատման կետի հայկական սահմանապահ ուղեկալի դիրքերը։ ՀՀ հարավային ուղղությամբ ադրբեջանական ոտնձգությունները կանխելու նպատակով ՀՀ սահմանապահ ուժերը դիմել են կանխարգելիչ գործողությունների, ինչի արդյունքում ծանր մարտեր են ընթացել հարավային շրջանում։ Ադրբեջանի կողմից սահմանի տվյալ հատվածում օգտագործվել են ԱԹՍ-ներ։
Միշա Զալինյան
Կենսագրություն
Միշա Զալինյանը ծնվել է 1930 թվականի մայիսի 24-ին, Լոռու մարզի Ղզղալա գյուղում (այժմ՝ գյուղ Գետավան)։ 1952 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը։ 1952-1981 թվականներին աշխատել է Երևանի պետական համալսարանի օրգանական քիմիայի ամբիոնում։ 1981-1998 թվականներին եղել է Երևանի ժողտնտեսության ինստիտուտի բնական գիտություննների ամբիոնի վարիչ ։
44-օրյա պատերազմ
Հոկտեմբերի 27
Որոտան գետի երկայնքով ձևավորվել էր ռազմաճակատ։
Ադրբեջանական կողմը կասետային հրթիռակոծման է ենթարկել Արցախի Մարտունու շրջանի Ննգի բնակավայրը, որտեղ ապաստան էին գտել Արցախի այլ հատվածներից տեղահանված խաղաղ բնակիչներ։ Հարձակման արդյունքում կան ավերածություններ և վիրավորներ խաղաղ բնակչության շրջանում։
Միշա Զալինյան
Կենսագրություն
Աշխատանքները վերաբերում են հագեցած բազմաֆունկցիոնալ լակտոնների սինթեզի եղանակների մշակման և քիմիական փոխարկումների հետազոտման, ինչպես նաև լակտոնային և տարացիկլային միացությունների համակցման հիման վրա նոր, ֆիզիոլոգիապես ակտիվ նյութերի սինթեզի հարցերին։ Հեղինակ է «Քիմիա» (1967, 4-րդ վերամշակված և լրացված հրատարակչություն, 2003) ուսումնական ձեռնարկի ։
44-օրյա պատերազմ
Հոկտեմբերի 27
Հայկական կողմը հերքել է Բարդա շրջանի ուղղությամբ հրթիռակոծման վերաբերյալ Ադրբեջանի տարածած լուրը։
Ըստ Արծրուն Հովհաննիսյանի՝ հիմնականում դաշտավայրերում որոշակի հաջողություն ունենալուց հետո Ադրբեջանի զինված ուժերը, որոնց միացած են միջազգային ահաբեկչական կազմակերպությունների հրոսակախմբերը և այլք, փորձել են զարգացում ապահովել նաև անտառալեռնային տեղանքում։ Այստեղ ընթացել է մարտավարական առումով ավելի դժվար ու բարդ պայքար։ Ադրբեջանական զինված ուժերի կողմից իրականացվել են հարձակումներ նաև Բերձորի ուղղությամբ, որոնք հաջողության չեն հասել։ Երեկոյան Մարտունին և Ասկերանի վերին ենթաշրջանն են հայտնվել թշնամական ուժերի թիրախում։
Միշա Զալինյան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ քիմիկոսներ Կատեգորիա:Քիմիական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Խորհրդային գյուտարարներ Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ Կատեգորիա:Գետավան (Լոռու մարզ) գյուղում ծնվածներ
44-օրյա պատերազմ
Հոկտեմբերի 28
Առավոտյան ռազմագործողություններին զուգահեռ, խաղաղ բնակավայրերի ուղղությամբ Ադրբեջանը նորից կրակ է վարել։ Լարված էր իրավիճակը Ավետարանոցի ձորակում։ «Սմերչ» համազարկային կրակի ռեակտիվ համակարգով ամբողջ օրը հրետակոծվել են Շուշին և Ստեփանակերտը։ Հարվածներ են հասցվել քաղաքների բնակելի թաղամասերին և քաղաքացիական ենթակառուցվածքներին, այդ թվում՝ Ստեփանակերտի ծննդատանը։ Խաղաղ բնակչության շրջանում եղել են զոհեր և վիրավորներ, այդ թվում նաև՝ 3 փրկարարներ։
Ըստ ՊԲ հայտարարության՝ ռադիոհետախուզական տվյալների համաձայն թուրք-ադրբեջանական վարձկանների, ահաբեկիչների մարտավարությունն ու հեռախոսազրույցները վերլուծելով և հետախուզական փաստերը համադրելով եզրակացրել են, որ հայկական ստորաբաժանումների կողմից առաջնագծի որոշ ուղղություններում մարտավարական նպատակներով հետ քաշվելու արդյունքում, տվյալ հատվածներում Արդբեջանի զինված ուժերը ստեղծում են ահաբեկչական խմբավորումների բազաներ։
Բերձորի ուղղությամբ և հարավային հատվածում որոշակի ոչ լայնամասշտաբ գործողություններ են ընթացել։ Հակառակորդին չի հաջողվել առաջանալ դեպի Բերձորի ուղղություն։ Այս ուղղությամբ մեր զինված ուժերի ստորաբաժանումներին հաջողվել է որոշակի դիրքային բարելավումներ իրականացնել։
Հյուսիսային ուղղությամբ հիմնականում վարվել է հրետանային կրակ, հրետակոծություն։ Մասնավորապես՝ Մարտակերտ և ավելի հյուսիս ընկած ստորաբաժանումների ուղղությամբ։
Մարտական գործողությունները շարունակվել են նաև հարավային ուղղությամբ, տարվել են դիվերսիոն խմբերի չեզոքացման աշխատանքներ։
Հոկտեմբերի 29
Հոկտեմբերի 29-ին Ռուսաստանի Դաշնության միջնորդական ջանքերի շնորհիվ, ԿԽՄԿ-ի և ԵԱՀԿ գործող նախագահի անձնական ներկայացուցչի դաշտային թիմի մասնակցությամբ հայկական կողմին է փոխանցվել ռազմական գործողությունների ընթացքում երեսուն զոհված հայ զինծառայողների մարմինները։
Միաժամանակ, ԿԽՄԿ-ի ջանքերով Հայաստան է վերադարձվել մեկ քաղաքացիական անձ։
Արծրուն Հովհաննիսյանի հաղորդմամբ՝ հարավային հատվածում՝ Բերձորից մինչև Արաքսի ափն ընկած ռազմաճակատային բնագծի ուղղությամբ, եղել են որոշակի մարտական գործողություններ, հայկական ԶՈՒ-ին հաջողվել է որոշակի դիրքերի բարելավում իրականացնել։
Հոկտեմբերի 30
Ամբողջ գիշերվա ընթացքում ՊԲ ստորաբաժանումները շարունակել են հակառակորդի խմբավորումների տեղաբաշխման շրջաններում լրահետախուզման և կրակային խոցման գործողությունները, որոնց շնորհիվ ոչնչացվել է մեծ քանակությամբ թշնամական զինամթերք և մարդկային ուժ։
Արցախի Հանրապետության նախագահ Արային Հարությունյանը հայտնում է, որ Շուշին վտանգված է, որից հետո Երևանից և ՀՀ այլ բնակավայրերից քաղաքացիների կողմից զանգեր են ստացվում կամավորագրման համար, ինչի արդյունքում ձևավորվում են կամավորական խմբեր և մեկնում ռազմաճակատ։
Արծրուն Հովհաննիսյանի հաղորդմամբ՝ թեժ մարտեր են ընթացել հարավային ուղղությամբ։ Քարինտակ գյուղից արևելք ընկած մեկ երկու գյուղից մաքրվել են ադրբեջանական դիվերսանտները։ Հայկական կողմը խոցել է թշնամու ևս 6 ԱԹՍ, 17 զրահատեխնիկա, պատճառել մարդկային 60 զոհ։
Ըստ Արծրուն Հովհաննիսյանի՝ հյուսիսային ուղղությամբ ոչ երկարատև հրետանային պատրաստությունից հետո հետևակային ուժերով գրոհի փորձ է արվել մի քանի դիրքերի ուղղությամբ։ Այստեղ ադրբեջանցիները կրել են լուրջ կորուստներ, հետ են շպրտվել՝ դաշտում թողնելով զգալի թվով դիակներ։
Հարավային ուղղությամբ՝ Արաքս գետից հյուսիս՝ մի քանի բարձունքների ուղղությամբ, Հայկական կողմն ունեցել է որոշակի դիրքային առավելություններ։
Կենտրոնական ուղղությամբ ընթացել են երկու առանձին պրոցեսներ. Մարտունի-Ճարտար ուղղությամբ Ադրբեջանի զինված ուժերը փորձել են ճեղքել ռազմաճակատը։ Դիրքային որևէ փոփոխություն չի եղել, բայց համառ մարտերը շարունակվել են։ Իսկ Շուշիի մերձակա անտառապատ գյուղերի մոտ, չնայած հայկական կողմը լավ ցուցանիշներ է արձանագրել, սակայն այստեղ ևս մարտերը շարունակվել են։
Արցախի ՊԲ գերեվարել է զինյալ ահաբեկիչ, ով ներկայացել էր որպես Մըհըրաբ Մուհամմադ Ալ Շխայիր՝ Սիրիայի Համա քաղաքից, և ներկայացրել որոշ մանրամասներ իրենց հավաքագրման գործընթացի, «գյավուր» (անհավատների) դեմ պայքարի համար ակնկալվելիք ամսական վճարների և յուրաքանչյուր «անհավատի» գլուխ կտրելու համար «պարգևավճարների», ինչպես նաև իրենց կողմից իրականացվելիք ահաբեկչական ծրագրերի մասին։
Մինչ այդ Ժնևում մեկնարկել է ՀՀ ԱԳ նախարար Զոհրաբ Մնացականյանի հանդիպումը Ադրբեջանի ԱԳ նախարար Ջեյհուն Բայրամովի հետ։
Հոկտեմբերի 31
Ադրբեջանը քաղաքացիական բնակավայրերի հարևանությամբ գտնվող անտառների նկատմամբ, որտեղ պատսպարվում էին նաև խաղաղ բնակիչներ, կիրառում է ֆոսֆոր պարունակող զենք, որն ունի քիմիական զենքի տարրեր։
Հայկական զորքերի կողմից խոցվել են թշնամական 1 տանկ, 1 հետևակի մարտական մեքենա և 5 անօդաչու թռչող սարք։
Կենտրոնական ուղղությամբ, մեկ-երկու դիրքերի վրա նետելով մեծաքանակ հետևակային և այլ ուժեր, զրահատեխնիկա, օգտագործելով հրետանի, ընդ որում՝ միաժամանակ հրետակոծելով Մարտունի քաղաքը, Ադրբեջանի զինված ուժերին հաջողվել է ունենալ որոշակի առաջխաղացում, որոշակի դիրքային փոփոխություն։
Հարավային և հարավարևելյան ուղղություններով ընթացող առանձին օջախային մարտերում ՊԲ-ն կարողացել է հետ վերցնել որոշակի դիրքեր և ապահովել որոշակի առաջխաղացում։
Նոյեմբերի 1
Գիշերն անհանգիստ է եղել Արցախի Մարտունի քաղաքում և հարակից բնակավայրերում։ Քաղաքի վրա Ադրբեջանի կողմից կիրառվել է ռազմական ավիացիա։ Ռմբակոծության հետևանքով կան բազմաթիվ ավերածություններ։ Գիշերը հրետակոծել է Ասկերանի վերին ենթաշրջանի գյուղերը։ Գրադ և սմերչ կայանքներից թշնամին կրակ է բացել Ավետարանոց և Սզնեք համայնքների ուղղությամբ։
ժամը 20:30-ից 23:40-նն ընկած ժամանակահատվածում թեժ մարտեր են ընթացել ադրբեջանա-արցախյան ճակատային գծի հյուսիս-արևմտյան հատվածում։ Մասնավորապես, ՊԲ երկու հանգուցային դիրքի ուղղությամբ ադրբեջանական կողմը վաշտի կազմով ձեռնարկել է հարձակում, որը կասեցվել է։ Թշնամին մեծ կորուստներով դիմել է փախուստի։ Փախչող հակառակորդը արգելափակվել է ձորերից մեկում, և հայկական ուժերը ականանետային կրակով շարունակել են վերջինիս լիակատար ոչնչացման գործողությունը։ Նույն ուղղությամբ ադրբեջանցիները ևս մեկ հարձակում են ձեռնարկել դասակի կազմով, որը նույնպես ՊԲ-ի կողմից կասեցվել է։ Հայկական ստորաբաժանումները հետապնդել են փախչող թշնամուն և ոչնչացրել նրան։
Արցախի Պաշտպանության բանակի ստորաբաժանումների կողմից գերեվարվել է Ադրբեջանի կողմից Արցախի դեմ ռազմական գործողությունների համար ներգրավված օտարերկրյա զինյալ երկրորդ ահաբեկիչը, ով ներկայացել է որպես Սիրիայի Իդլիբ նահանգի Ջիսր ալ-Շուղուր շրջանի Զիյադիյա գյուղի բնակիչ Յուսուֆ Ալաաբեթ ալ Հաջի։ Նա ներկայացրել է որոշ մանրամասներ իրենց հավաքագրման գործընթացի, «գյավուր» (անհավատների) դեմ պայքարի համար ակնկալվելիք ամսական վճարների և յուրաքանչյուր «անհավատի» գլուխ կտրելու համար «պարգևավճարների», ինչպես նաև իրենց կողմից իրականացվելիք ահաբեկչական ծրագրերի մասին։
Նոյեմբերի 2
Գիշերվա ընթացքում արցախա-ադրբեջանական ճակատային գծում տարբեր ինտենսիվությամբ ընթացել են մարտական գործողություններ։ Որոշ ուղղություններում ծավալվող թշնամական շարասյուները հայտնաբերվել և ոչնչացվել են ՊԲ ստորաբաժանումների կողմից։ Ադրբեջանը շարունակել է նաև հրթիռահրետանային հարվածներ հասցնել խաղաղ բնակավայրերին։
Գրադի և սմերչի կայանքներից խաղաղ բնակավայրերի ուղղությամբ արձակված հրթիռներից բացի, Մարտունի և Մարտակերտ քաղաքներում Ադրբեջանը կիրառել է նաև ռազմական ավիացիա։ Ըստ Մարտունու շրջանի Ննգի համայնքի ղեկավարի՝ թշնամին մշտական նշանառության տակ է պահում Ննգին ու հարակից տարածքները։
Ժամը 18:10-ի սահմաններում ադրբեջանական կողմը հրետանային միջոցներից կրակ է վարել ՀՀ ԶՈւ մարտական դիրքերի և Դավիթ Բեկ բնակավայրի ուղղությամբ, ինչի հետևանքով մեկ քաղաքացիական անձ զոհվել է, ևս երկուսը՝ վիրավորվել։
Ըստ Արծրուն Հովհաննիսյանի՝ հարձակումները իրենց ուժգնությամբ տարբերվում էին նախորդ օրերի հարձակումներից։ Մարտունու ուղղությամբ Ադրբեջանի զինված ուժերին հաջողվել է վերցնել մեկ երկու դիրք․ Մարտունիից հարավ՝ Ճարտարի ուղղությամբ։
Ադրբեջանի կողմից կիրառվել է ավիացիա, մի քանի բնակավայրեր ռմբակոծվել են, այդ թվում՝ Դավիթ Բեկ գյուղի ուղղությամբ։
Թշնամու՝ սպիտակ ֆոսֆոր պարունակող զենքի կիրառման հետևանքով շարունակում են վառվել համայնքապատկան անտառային ծածկույթները։ Այն կազմում է ավելի քան 150հա տարածք։
Նոյեմբերի 3
Ադրբեջանական կողմը հրետանային կրակ է վարել հայկական ստորաբաժանումների ուղղությամբ։ Արկերից մի քանիսը ընկել է Իրանի տարածք։
Քարվաճառի ուղղությամբ ժամը 13:30-ին, օգտագործելով ծխային արկեր, հակառակորդը փորձել է ձորից դուրս բերել նախորդ օրվա ընթացքում իր զոհված զինծառայողների դիերը։ Սակայն հայկական կողմի հրանոթային և ականանետային կրակի արդյունքում հետ է շպրտվել՝ թողնելով ևս երկու դի։ Նույն ուղղությամբ ժամը 13:40-ին ադրբեջանական ուժերը, միջդիրքային տարածքում ծխաքողարկվելով, 30 հոգանոց խմբով փորձել են ձեռնարկել ներթափանցման փորձ։ Այս դեպքում ևս, ՊԲ ստորաբաժանումները կասեցրել են հակառակորդի առաջխաղացումը, ինչի արդյունքում վերջիներս, կորուստներ կրելով, նահանջել են ելման դիրքեր։ Ժամը 14:30-ին, կրկին Քարվաճառի ուղղությամբ, նկատվել է հակառակորդի կուտակում մարտական դիրքերի շրջանում։ Հայկական ուժերը հավաստանշել են Ադրբեջանական ուժերի կուտակման փորձերը և ոչնչացրել պատսպարվելու փորձ կատարող հակառակորդի 4 զինծառայողի։
Օրվա ընթացքում Ադրբեջանական ուժերը ռազմական ավիացիա են կիրառել Մարտունի քաղաքի ուղղությամբ, հրետակոծել Շուշի քաղաքը։ Իսկ Շահումյանի շրջանում կիրառել են РСЗО տեսակի հրթիռ։
ժամը 14:10-ի սահմաններում ՊԲ ստորաբաժանումների կողմից ոչնչացվել է Ադրբեջանական ուժերի 2 տանկ, ինչպես նաև առգրավվել 1 հետևակի մարտական մեքենա։ Ինտենսիվ մարտական գործողություններ են ընթացել ճակատային գծի արևելյան և հարավ-արևելյան ուղղություններում։
Գրեթե բոլոր ուղղություններով ադրբեջանական զինված ուժերը՝ հրոսակախմբերի, վարձկանների հետ շարունակել են հարձակողական գործողությունները։ Թաղավարդ գյուղի ուղղությամբ ոչնչացվել է դիվերսիոն խումբ։
Մարտունիից հարավ ադրբեջանական զինված ուժերի ստորաբաժանումները՝ զրահատեխնիկայի, օդուժի, հրետանու աջակցությամբ, փորձել են հարձակում զարգացնել։ Կորցնելով մի քանի զրահատեխնիկա և զգալի թվով կենդանի ուժ՝ հետ են շպրտվել ելման բնագծեր։
«Սմերչ» կայանից հրթիռակոծվել է Ստեփանակերտ և Շուշի քաղաքները։ Եղել են տուժածներ։ Ստեփանակերտում թիրախավորվել է մոր և մանկան առողջության պահպանման կենտրոնը։
Նոյեմբերի 4
Կեսգիշերից հետո թշնամական դիվերսիոն խումբը փորձել է հաջողության հասնել Շուշիի ուղղությամբ, սակայն, հանդիպելով բանակային ստորաբաժանումների և կամավորականների կազմակերպված դիմադրությանը և կրելով մեծաթիվ կորուստներ, հետ է շպրտվել։
ժամը 10:30-ի սահմաններում, Բերձոր քաղաքից հարավ-արևելք ընկած ճակատային գծի հատվածում ադրբեջանական ուժերը զրահատեխնիկայի ներգրավմամբ նախաձեռնել են հերթական հարձակումը։ ՊԲ ստորաբաժանումները, անցնելով պաշտպանության, խոցել են հակառակորդի 3 տանկ, կասեցրել թշնամու հարձակումը։
Ժամը 12:55-ի սահմաններում հակառակորդը նույն ուղղությամբ ձեռնարկել է հերթական հարձակումը և, կորցնելով ևս 2 տանկ ու 2 հետևակի մարտական մեքենա, դարձյալ հետ է շպրտվել ելման դիրքեր։
Ադրբեջանական դիվերսիոն խմբերի ներթափանցման ուղղություններում հայկական ուժերի որոնողական աշխատանքների պատճառով քաղաքացիական բնակչության համար ժամանակավորապես փակվում են Շուշի-Բերձոր ճանապարհի որոշ հատվածներ։
Ժամը 21։00-ի սահմաններում Մեծ Մասրիկ-Սոթք հատվածում խոցվել է ադրբեջանական երրորդ ԱԹՍ-ն։ Չորրորդ ԱԹՍ-ն խոցվել է ժամը 21:30-ի սահմաններում Գեղարքունիքի մարզի Ակունք գյուղի տարածքում։
Նոյեմբերի 5
ժամը 10:30-ի սահմաններում, թշնամական ուժերը արևելյան հատվածում, զրահապատ մեքենաների կիրառմամբ, ձեռնարկել են հարձակման փորձ։
ՊԲ ստորաբաժանումների ու պահեստազորայինների գրագետ գործողությունների արդյունքում՝ հակառակորդը, մարտադաշտում թողնելով 1 զրահամեքենա, 1 բեռնատար մեքենա և մեծ քանակությամբ կենդանի ուժ, հետ է շպրտվել։
ՊԲ հաղորդմամբ՝ Քարին Տակի և Լիսագորի հատվածներում նկատված փոքր խմբերը ոչնչացվել են հայ դիպուկահարների և այլ կրակային միջոցների կրակով։ Շուշիի ուղղությամբ նկատվել է հակառակորդի զրահամեքենաների կուտակում, որը ևս ՊԲ ստորաբաժանումների կրակով ոչնչացվել է։
Օրվա ընթացքում հրետակոծվել են Բերձոր և Շուշի քաղաքները՝ հարակից բնակավայրերով։ Ադրբեջանի զինված ուժերը հյուսիսային, հարավային, կենտրոնական ուղղությամբ, Կարմիր շուկայի հատվածում, փոքր գրոհող խմբերով, նվազագույն քանակի զրահատեխնիկայով, հրետանու կրակի աջակցությամբ փորձել են նորից առաջ գալ, սակայն հետ են շպրտվել՝ կրելով որոշակի կորուստներ։
Ըստ Արծրուն Հովհաննիսյանի՝ Ադրբեջանական դիվերսիոն խմբեր են եղել Շուշի քաղաքի մերձակա համայնքներում, անտառներում, ճանապարհներին, ձորակներում և այլուր։
Պատերազմի ավարտից հետո Արայիկ Հարությունյանը խոստովանել է, որ այդ օրվանից գրեթե լիովին կորցրել են Շուշիի նկատմամբ վերահսկողությունը։
Նոյեմբերի 6
ՊԲ ՀՕՊ ստորաբաժանումները ժամը 11:30-ի սահմաններում հարավարևելյան ուղղությամբ խոցել են հակառակորդի ԱԹՍ։
Շուշիի ուղղությամբ Ադրբեջանի գրոհային խմբերի բազմակի հարձակման փորձերը նույնպես կասեցվել են։ Հակառակորդը լուրջ կորուստներ է կրել նաև հարավ-արևմտյան՝ Բերձորի հատվածում։
Արծրուն Հովհաննիսյանը նոյեմբերի 5-ը և 6-ը անվանել է Շուշիի պաշտպանության փայլուն օրեր։
Նոյեմբերի 7
ՊԲ ՀՕՊ ստորաբաժանումներն արևելյան ուղղությամբ ժամը 06:45-ի սահմաններում խոցել են հակառակորդի ԱԹՍ։ Շուշին շարունակել է ողջ գիշեր հրթիռակործվել։ Օրվա ընթացքում հրթիռակոծվել է նաև Ստեփանակերտը գրադի և սմերչի կայանքներից։
Նոյեմբերի 6-ին և լույս 7-ի գիշերը ճակատային գծի բոլոր հիմնական ուղղություններում մարտական գործողությունները շարունակվել են։ Առավել համառ ու ինտենսիվ մարտեր են ընթացել Շուշի-Քարին տակ հատվածում։ Բանակային ստորաբաժանումները հաջողությամբ կասեցրել են թշնամական ուժերի հարձակման բազմակի փորձերը՝ ոչնչացնելով մեծ քանակությամբ մարդկային ուժ։ Նշված ժամանակահատվածում առանձնահատուկ արդյունավետությամբ աչքի են ընկել հատկապես ՊԲ հրետանային ստորաբաժանումները։
Հարավ-արևելյան և հարավային ուղղություններում հայկական ուժերի կողմից խոցվել է նաև թշնամական ուժերի անձնակազմ տեղափոխող 2 միավոր ավտոտեխնիկա և 4 ԱԹՍ։
Շուշիի հարակից տարածքներում, բուն քաղաքի մոտակայքում՝ ճանապարհների ուղղությամբ, Ադբեջանի զինված ուժերին հաջողվել է մոտենալ։ Մարտեր են ընթացել նաև Բերձորի և Մարտունու շրջաններում։ Ինչպես հետագայում նշում է Արայիկ Հարությունյանը, նոյեմբերի 7-ին հայկական կողմը կորցրել էր վերահսկողությունը Շուշիի նկատմամբ, բայց, չնայած դրան, մարտերը շարունակվում էին։
Նոյեմբերի 8
Նոյեմբերի 7-ին և լույս 8-ի գիշերը փոփոխական ինտենսիվությամբ մարտերը շարունակվել են ճակատային գծի բոլոր ուղղություններում։ Առավել համառ գործողություններ են ծավալվել Շուշիի մերձակայքում և հարավարևելյան հատվածում։ Տարբեր ուղղություններում ծավալված մարտերի ընթացքում ոչնչացվել է Ադրբեջանի մեծաթիվ կենդանի ուժ, 4 տանկ, 20 միավոր այլ զրահատեխնիկա, 11 միավոր ավտոտեխնիկա, 2 ԱԹՍ։
ՊԲ ՀՕՊ ստորաբաժանումներն արևելյան ուղղությամբ ժամը 09:30-ի սահմաններում խոցել են ադրբեջանական երկու ԱԹՍ։
ՊԲ ՀՕՊ ստորաբաժանումները Ստեփանակերտից հյուսիս արևմուտք հատվածում ժամը 19:30-ի սահմաններում խոցել են հակառակորդի երկու ԱԹՍ։ Առաջնագծում եղել է հրետանային և ականանետային փոխհրաձգություն։ Հարավարևելյան ուղղությամբ դիտարկվել է հակառակորդի շարասյուն, որի ուղղությամբ վարվել է դիպուկ կրակ՝ ոչնչացնելով մեծ քանակի կենդանի ուժ և տեխնիկա։
Նոյեմբերի 9
Կեսգիշերից հետո Ադրբեջանը կասետային հեռահար մի քանի հրթիռ է արձակել Ստեփանակերտի ուղղությամբ, վնասել քաղաքացիական ենթակառուցվածքները։
Ըստ Հայաստանի պաշտոնական տեղեկատվության՝ Կարմիր շուկայի ուղղությամբ թշնամու՝ ժամը 14:20-ին ձեռնարկած գրոհը կասեցվել է։ Հարավարևելյան ուղղությամբ մարտերը շարունակվել են, ժամը 12:10-ից 14:50-ն ընկած ժամանակահատվածում խոցվել է հակառակորդի 3 ԱԹՍ։ Հակառակորդը մարտական գործողություններ է ձեռնարկել նաև ռազմաճակատի այլ ուղղություններով։ Հայկական զորքերը որոշ հատվածներում զբաղեցրել են առավել նպաստավոր բնագծեր։
Օրվա ընթացքում տարբեր ուղղություններում ոչնչացվել է թշնամական ուժերին պատկանող 1 տանկ, 4 ավտոտեխնիկա, 8 ԱԹՍ։
Ժամը 23:00-ին Ադրբեջանի ԶՈՒ-ը, իմանալով պատերազմի մոտալուտ ավարտի մասին, ամբողջ ուժով հարձակում գործեցին Մարտունու ուղղությամբ։
Նոյեմբերի 9-ի, լույս 10-ի գիշերը, ժամը 00:00-ին Հայաստանը, Ադրբեջանը և Ռուսաստանը հանդես են գալիս համատեղ հայտարարությամբ։
Հայկական սփյուռք
Ամերիկայի Հայ դատի հանձնախումբը (ANCA) Թրամփի վարչակազմին կոչ է անում ԱՄՆ ֆինանսների նախարարության արտասահմանյան ակտիվների վերահսկման գրասենյակի միջոցով խիստ պատժամիջոցներ սահմանել Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի, Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Էրդողանի և նրանց բարձրաստիճան զինվորական ղեկավարների դեմ՝ ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ Արցախի Հանրապետությունում (Լեռնային Ղարաբաղում) քաղաքացիական բնակչության դեմ ռազմական հանցագործությունների համար： «Ակնկալում ենք, որ ֆինանսների նախարարությունն օպերատիվ կերպով կգործի, որպեսզի ապահովի այդ պատժամիջոցների կիրառումը։ Նրանք երկուսն էլ ռազմական հանցագործներ են, և ԱՄՆ կառավարությունը պետք է նրանց որպես այդպիսին վերաբերվի»,- հայտարարել է Ամերիկայի Հայ դատի հանձնախմբի նախագահ Րաֆֆի Համբարյանը ։
Պետություններ
Մի շարք պետությունների ներկայացուցիչներ, ինչպիսիք են.
Չճանաչված կամ մասամբ ճանաչված պետությունները՝
ը, ն , ն  ճանաչել են Արցախի Հանրապետության անկախությունը և իրենց աջակցությունն են հայտնել նրան։
Հայտնի անձինք
Մեծ թվով հայտնի մարդիկ նույնպես արձագանքել են այս հակամարտությունը, իսկ նրանցից ոմանք փոխել են իրենց նախնական կարծիքը, ներառյալ Քարդի Բին և Էլթոն Ջոնը, որոնք հետագայում նշել են, որ իրենք ոչ մի կողմին էլ չեն պաշտպանում ։ Հայաստանի օգտին հանդես եկողների թվում են Մել Գիբսոնը, Ռոնդա Ռոուզին, Հենրիխ Մխիթարյանը, Փիթեր Գեբրիելը, Շոն Փենը, Մայքլ Բ. Ջորդան, Քայլի Ջեններ, Թինաշեն և Շերը        ։ Քիմ Քարդաշյանը և այլ Քարդաշյաններ Հայաստանի աջակցության տեսաուղերձ են հրապարակել՝ նվիրաբերելով 1 միլիոն դոլար Հայաստան համահայկական հիմնադրամին ։ Ռեփեր Քանյե Ուեսթը թվիթ է հրապարակել, որում հայտարարել է, որ աղոթելու է Հայաստանի համար ։ Սերժ Թանկյանը 250 հազար դոլար է նվիրաբերել Հայաստան համահայկական հիմնադրամին, ինչպես նաև հոկտեմբերին մասնակցել է «Rock for Artsakh» («Ռոքն Արցախի համար») խորագրով առցանց բարեգործական համերգին  ։ Հայ-ամերիկյան System of a Down ռոք խումբը 15 տարվա ընդմիջումից հետո (2005 թվականին Hypnotize թողարկումից հետո) թողարկել է «Protect the Land» և «Genocidal Humanoidz» երգերը  ։ Նրանք սինգլներն օգտագործել են որպես Հայաստան համահայկական հիմնադրամին փոխանցումներ կատարելու կոչի և պատերազմի մասին իրազեկությունը բարձրացնելու նպատակով ։
«Արսենալի» ֆուտբոլիստ Մեսութ Օզիլը և երգիչ Սամի Յուսուֆը Թվիթերում կատարել են գրառում, իսկ «Բարսելոնայի» նախկին խաղացող Ռոնալդինյոն հրապարակել է տեսաուղերձ՝ ի պաշտպանություն Ադրբեջանի ։ Մի քանի թուրք հայտնի անձինք, այդ թվում՝ Սինան Աքչիլը , Հադիսեն, Բերգյուզար Քորելը , Ակուն Իլիչալին , Քենան Իմիրզալիօղլուն , Թարքանը, Ջեմ Յըլմազը նույնպես իրենց ցավակցությունն ու աջակցությունն են հայտնել Ադրբեջանին։
Բողոքի ցույցեր
Սեպտեմբերի 27-ից բողոքի ցույցեր են սկսել ընդդեմ Թուրքիա և Ադրբեջանի ագրեսիայի ԱՄՆ-ում, Գերմանիայում, Ֆրանսիայում և այլ երկրներում ։
ԱՄՆ
Սեպտեմբերի 28-ին Գլենդել քաղաքում տեղի ունեցավ բազմամարդ բողոքի ցույց, որի ընթացքում հնչում էին «Artsakh is Armenia», «Հաղթելու ենք», «Stop the war Azerbaijan», «Hands off the Artsakh» վանկարկումները։ Բողոքի ցույցից հետո տեղի է ունեցել ավտոերթ ։
Հոկտեմբերի 3-ին և 4-ին հայերը փակել են Հոլիվուդի փողոցները՝ պահանջելով աջակցել խաղաղության հաստատմանը ։
Հոկտեմբերի 7-ին բողոքի ցույց է տեղի ունեցել Յուտայում՝ Յուտայի համալսարանի մոտ՝ կոչ անելով դադարեցնել Ադրբեջանին հատկացվող օգնությունը ։
Հոկտեմբերի 8-ին Սպիտակ տան դիմաց ԱՄՆ-ի տարբեր քաղաքներից ժամանած հայերի մասնակցությամբ տեղի է ունեցել ցույց։ Ցույցի մասնակիցները պահանջում էին դադարեցնել Ադրբեջանին և Թուրքիային տրամադրվող զինամթերքի մատակարարումը ։
Հոկտեմբերի 9-ի երեկոյան Վաշինգտոնում տեղի է ունեցել մոմավառություն ի հիշատակ պատերազմում զոհվածների ։ Նույն օրը բողոքի ցույց է տեղի ունեցել նաև Նյու Յորքում ։
Հոկտեմբերի 11-ին Լոս Անջելեսում տեղի է ունեցել բազմահազարանոց ցույց՝ ի աջակցություն Հայաստանի և Արցախի։ Ըստ տարբեր լրատվականների՝ մասնակիցների քանակը գերազանցել է 100 հազարը ։
Հոկտեմբերի 10-ին ցույց է տեղի ունեցել նաև Բոստոնում, որտեղ զորակցություն էին հայտնում Հայաստանին ։ Նույն օրը ցույց է տեղի ունեցել նաև Սան Ֆրանցիսկոյում։ Ցույցը տեղի է ունեցել Ոսկե դարպասներ կամրջի մոտ՝ փակելով նրա երթևեկությունը ։
Ֆրանսիա
Հոկտեմբերի 5-ին հայազգի ցուցարարները մի քանի ժամով փակել էին Ֆրանսիա-Բելգիա-Լյուքսեմբուրգ միջպետական ճանապարհը՝ պահանջելով Արցախի ճանաչումը և դատապարտելով ադրբեջանաթուրքական ագրեսիան ։
Հոկտեմբերի 9-ին Փարիզի կենտրոնում՝ Հաղթական կամարի մոտ, հայերը խաղաղ բողոքի ցույց են անցկացրել՝ ի աջակցություն Արցախի։ Փարիզի ոստիկանությունը մասնակիցներին ցրելու համար պղպեղի սփրեյ է կիրառել ։ Բողոքի ակցիա է տեղի ունեցել նաև Ֆրանսիայում Թուրքիայի դեսպանատան դիմաց ։
Վրաստան
Սեպտեմբերի 29-ին Ջավախքի հայ համայնքը փակել էր Կարծախ գյուղի մոտ գտնվող վրաց-թուրքական սահմանը՝ չթողելով ռազմամթերքի տեղափոխումը Թուրքիայից Ադրբեջան ։
Հոկտեմբերի 1-ին Թբիլիսիի հայ համայնքը ակցիա է իրականացրել Թբիլիսիում, սկզբում վրացական «Mtavari archi» հեռուստեսության դիմաց՝ պահանջելով անկողմնակալ լուսաբանում, ապա շարժվել են դեպի Հայաստանի դեսպանատուն՝ աջակցություն հայտնելով Հայաստանին և Արցախին ։
Հոկտեմբերի 6-ին Ախալքալաքում հայերը բազմամարդ ակցիա են անցկացրել՝ ի աջակցություն Արցախի ։
Գերմանիա
Սեպտեմբերի 30-ին Բեռլինում՝ Գերմանիայի կանցլերի նստավայրի դիմաց, տեղի է ունեցել բողոքի ցույց՝ ի պաշտպանություն հայ ժողովրդի և Արցախի ։
Եվս մի ցույց տեղի է ունեցել հոկտեմբերի 10-ին Բեռլինում։ Երթին մասնակցել են նաև այլազգի ներկայացուցիչներ ։
Հունաստան
Սեպտմբերի 30-ին Աթենքում տեղի է ունեցել բողոքի ցույց՝ ի աջակցությւոն Արցախի և Հայաստանի ։