cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Յալպուգ
Լիճը ունի ձգված ձև։ Արևելյան և արևմտյան ափերը բարձրադիր են, կտրտված ձորակներով, հարավային ափը ավազոտ է, ծայր հյուսիսային մասում ափը ճահճակալած է ծածկված եղեգով։ Հարավային մասում Յալպուգը միանում է Կուրուգլույ լճի հետ նեղուցով, նեղուցի ամենանեղ մասում XX դարի 70-ական թվականներին կառուցվոլ է կամուրջով ամբարտակ, որի վրայով անց է կացվել Իզմաիլ - Ռենի ավտոճանապարհը։ Ամբարտակի կառուցումից հետո ջրափոխանակությունը Յալպուգ և Կուրգուլույ լճերի միջև կրճատվեց համարյա երրորդ մասով, ինչը ավելացրեց Յալպուգի աղտոտվածության աստիճանը։ Լճի հյուսիսային ափին Յալպուգ գետի գետաբերանի մոտ է գտնվում Բոլգրադ քաղաքը։
Լճի սնուցումը հիմնականում կատարվում է Կուրգուլույ լճի հետ ջրափոխանակության հաշվին, հյուսիսից լիճն է թափվում Յալպուգ գետը, հյուսիս-արևելքից ոչ մեծ Կարասուլակ գետակը։
Ամռանը ջրի ջերմաստիճանը հասնում է +24 - +25 °C, ձմռանը լիճը սառչում է։ Ջրի միներալացումը կազմում է 1 - 1,5 գ/լ։ Լճի հատակը ծածկված է մուգ-գորշագույն, հյաուսիսում սև ածխաջրածնային ցեխերով, ծանծաղուտներում հատակը ավազածածկ է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի լճեր Կատեգորիա:Եվրոպայի լճեր Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով
Էպոս
Էպոս  (έπος «խոսք», «ասք», «պատմություն»), գործածվում է երկու իմաստով 1. Լայն առումով գրական երեք սեռերից մեկը (էպիկական, քնարական, դրամատիկական), 2. նեղ ժանրային առումով ժողովրդական հերոսական կամ ավանդական վեպ, վիպական բանահյուսության ծավալուն և բարդ տեսակ, որը բաղադրվում է վիպական ու պատմահերոսական երկերից, ավանդություններից, զրույցներից ։
Ազգային էպոսը էպիկական բովանդակությամբ էպիկական ժանրի բանաստեղծության կամ գրականության գործ է, որը ավանդաբար ներկայացնում կամ արտացոլում է որևէ ազգի մշակութային կամ ինքնաճանաչողական ոգին, դա կարող է վերաբերել նաև ինքնուրույնության կամ անկախության ձգտող որևէ էթնիկական կամ լեզվաբանական խմբի։ Ազգային էպոսների մեջ հաճախ նկարագրվում է տվյալ ազգային էթնոսի ծագման և զարգացման պատմությունը. կամ պատմության մի մասը, կամ տվյալ ազգության ինքնորոշման կամ ինքնագիտակցման պատմության կարևորագույն դրվագները և այլ ազգային խորհրդանշանների ծագման կամ ընդունման պատմությունը։
Էպիկական ժանրի ծագումը
Էպիկական ժանրի զարգացումը գրականության մեջ ունի փուլային բնույթ և պայմանավորված է պատմական իրադարձությունների ընթացքով։ Ազգային էպոսների ծնունդը սովորաբար ուղղորդվում է պանեգիրիկների կամ «հերոսապատումային մահախոսականների» և հերոսկան աշխարահայացքին մոտ ողբերի զարգացումով։ Այդ գրական ստեղծագործություններում անմահացված մեծ մարդկային գործքերը կամ ազգային ինքնագիտակցման խթան դարձած պատմական իրադարձությունները հաճախ դառնում են այն բովանդակությունը, որի շուրջը բանաստեղծները կառուցում են իրենց ստեղծագործությունները։ Պանեգիրիկներն ու ողբերը սովորաբար շարադրվում են նույն ոճով և բանաստեղծական չափերով ինչ էպոսները և դառնում դրանց անքակտելի գեղարվեստական մասը։
Ազգային էպոսների զարգացման պատմությունը
Միջին դարերում համարվում էր, որ Հոմերոսի Իլիականը հիմնված է պատմական փաստացի իրադարձությունների վրա, և որ Տրոյական պատերազմը պետք է դիտվի որպես Եվրոպական միապետների ծագումնաբանության պատմական հիմնավորում ։ Վիրգիլիոսի Էնեականը դիտվում էր որպես Իլիականի հռոմեական համազոր տարբերակը, սկսած Տրոյայի անկումից մինչև երիտասարդ հռոմեական ազգի ծնունդը։ Եվ այն ժամանակներում գերիշխող պատմության հայեցակարգի համաձայն կայսրությունները ծնվում և մեռնում էին օրգանական հաջորդականությամբ և որոշակի համապատասխանություն կար անցյալի և ներկայի միջև։ Եվ ճիշտ ինչպես արքաներն ու միապետերն էին ուզում իրենց կենսագրություններով նմանվել Ալեքսանդր Մեծին կամ Հուլիոս Կեսարին, բանաստեղծները նույնպես գաղթակղվում էին նոր Հոմերոս կամ Վիրգիլիոս դառնալու պատվախնդիր ձգտումներով։ 16-րդ դարում Լյուիս Վաս դե Կամոենսը փառաբանում էր Պորտուգալիան որպես ծովային տերություն իր Os Lusíadas պոեմում մինչ Պյեռ դե Ռոնսարդը նոր էր սկսում գրել La Franciade էպիկական ստեղծագործությունը, որը ըստ նրա մտահղացման պետք է դառնար Վիրգիլիոսի պոեմի գալլական տարբերակը, ըստ որի ֆրանսիական ժողովրդի նախնիները նույնպես ծագում էին Տրոյական իշխանների ցեղից ։
Ծանոթագրություններ
* Կատեգորիա:Գրական ժանրեր Կատեգորիա:Հորինվածք Կատեգորիա:Գրական տերմինաբանություն Կատեգորիա:Գրականություն ըստ ժանրի Կատեգորիա:Դիցաբանություն
Օննիկ Ադամյան
Օննիկ Հովհաննեսի Ադամյան, հայ նկարիչ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:1925 ծնունդներ Կատեգորիա:Ալեքսանդրետտա քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:1999 մահեր
Մ 14 ճանապարհ (Հայաստան)
Մ 14 ճանապարհ (M 14), միջպետական նշանակության ճանապարհը, որը հանդիսանում է Հայաստանի Հանրապետության ավտոմոբիլային ճանապարհային ցանցի կարևորագույն հատվածներից մեկը ։
Նկարագրություն
ՀՀ միջպետական նշանակության ավտոմոբիլային ճանապարհները նրանք են, որոնք կապում են Հայաստանի Հանրապետության ճանապարհային ցանցն այլ պետությունների ավտոմոբիլային ճանապարհների ցանցին և ապահովում են միջազգային տրանսպորտային հաղորդակցությունը ։
Ծանոթագրություններ
14
Ալեքսանդրովկա (գյուղ, Տալովսկի շրջան)
Ալեքսանդրովկա (Александровка), գյուղ Ռուսաստանի Վորոնեժի մարզի Տալովսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Վորոնեժի մարզի Տալովսկի շրջանի բնակավայրեր
Տրդատ Արշակունի (այլ կիրառումներ)
Տրդատ Արշակունի անունը կարող է վերաբերել.
Տես նաև՝
Տհիտ Կուանգ Դիկ
Տհիտ Կուանգ Դիկ (Thích Quảng Đức, ), բուդդիստ կրոնավոր, որը հայտնի է նրանով որ ինքնահրկիզվել է ի նշան բուդդիստների իրավունքների պայքարի բողոքի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վիետնամցիներ Կատեգորիա:Բուդդայական կրոնավորներ Կատեգորիա:Ինքնասպաններ
Պարֆե
Պարֆե ( parfait բառից, որ նշանակում է անթերի, հիանալի), սառը աղանդեր, հայտնի է 1894 թվականից ։
Որպես բուրահաղորդիչներ պարֆեի համար օգտագործում են սուրճը, կակաոն, քերած շոկոլադը, մրգային պյուրեներ կամ հյութեր։
Պարֆեն սովորաբար մատուցում են բաժակի մեջ` ծաղկային շերտերի տեսքով։
Պարֆեի բաղադրատոմսերի հղումներ
Կատեգորիա:Աղանդեր Կատեգորիա:Ֆրանսիական աղանդեր
Խոլոդնի Պլյոս (Կրասնի Սուլինի շրջան)
Խոլոդնի Պլյոս (Холодный Плёс), գյուղ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանում։ Մտնում է Միխայիլովսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ
Մենամարտ (ֆիլմ, 1944)
«Մենամարտ» («Поединок»), խորհրդային լիամետրաժ գեղարվեստական սև-սպիտակ ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Վլադիմիր Լեգոշինը   Լև Շեյնինի «Ռազմական գաղտնիք» («Военная тайна») վեպի հիման վրա։ Ֆիլմի պրեմիերան տեղի է ունեցել 1945 թվականի մարտի 14-ին։ Ֆիլմում Սերգեյ Լուկյանովը կատարել է իր առաջին դերը կինոյում։ Խորհրդային Միությունում եղել է 1945 թվականի վարձույթի առաջատարը (6-րդ տեղ, 18,64 մլն հանդիսատես)։
Սյուժե
Հայրենական մեծ պատերազմ։ Խորհրդային բանակի սպառազինությունը համալրվում է Լ-2 գերհզոր զենքով։ Ինժեներ Լեոնտևը մեկնում է ռազմաճակատ՝ իր գյուտը մարտի դաշտում փորձարկվելու համար։ Գերմանական հետախուզությունը փորձում է ամեն գնով տիրանալ նոր գաղտնի զենքին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր Հայրենական մեծ պատերազմի մասին Կատեգորիա:1944 ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային սև-սպիտակ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Տեռկմա
Տեռկմա (Tärkma), գյուղ Էստոնիայի Հիյումաա նահանգի Էմմաստե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 21 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Հիյումա նահանգի Էմմաստե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Խունջուլաուր
Խունջուլաուր (ხუნჯულაური), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Իմերեթի մարզի Սամտրեդիայի շրջան‎ում ։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 30 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Սամտրեդիայից հեռու է 8 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 285 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Սամտրեդիայի շրջան‎
Իզյայոլ (Բելայա Կեդվայի վտակ)
Յոլվա (Իզյայոլ), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Վիմա գետի աջ ափին 82 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 40 կմ, ջրհավաք ավազանը՝ կմ2։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վիչեգդա գետն է սկսած ակունքից մինչև Սիկտիվկար քաղաք, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա, գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Twenty One Pilots (ալբոմ)
Twenty One Pilots, ամերիկյան Twenty One Pilots խմբի համանուն ստուդիական ալբոմը, որը թողարկվել է 2009 թվականի դեկտեմբերի 29-ին։ Ալբոմը թողարկվեց 115000 օրինակով և հասավ 139-րդ հորիզոնականին ամերիկյան Billboard 200-ում ։ Այն բասիստ Նիկ Թոմասի և թմբկահար Քրիս Սալիհի միակ ալբոմն է` մինչև 2011 թվականին խումբը լքելը  ։
Նախապատմություն
Ալբոմի թողարկվելուց որոշ ժամանակ հետո պարզվեց, որ այն ձայնագրվել է տան նկուղում գտնվող ձայնագրման ստուդիայում, որտեղ այդ ժամանակ ապրում էին Թայլեր Ջոզեֆը, Նիկ Թոմասը, Քրիս Սալիհը և Թոմասի եղբայրը։ Նաև պարզվեց, որ երգերի տեքստերը հիմնականում գրվել է ֆրենտմեն Թայլեր Ջոզեֆի կողմից ։ Ալբոմի շապիկը մշակվել է Ջոն Ռեթշտատի՝ Ջոզեֆի ընկերոջ կողմից ։
Ընդունելություն
Fuse-ից Մարիա Շերմանը գովաբանել է ասելով, որ նրան դուր է գալիս Թայլերի «խոսելով երգելը» և ալբոմի «դաշնամուրային գեղեցիկ գործիքավորումը», թեև քննադատել է Ջոզեֆի արտասանությունը ռեփի ժամանակ ։ Alternative Press-ը նկարագրել է «Addict with a Pen» երգը որպես «դանդաղ և ակներև ազնիվ» ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2009 ալբոմներ Կատեգորիա:Ռոք ալբոմներ Կատեգորիա:2009 երաժշտությունում Կատեգորիա:Անգլալեզու ալբոմներ Կատեգորիա:Twenty One Pilots խմբի ալբոմներ
Մարինե Օթարյան
Մարինե Իսահակի Օթարյան, հայ կոմպոզիտոր։ Հայաստանի Հանրապետության մշակույթի վաստակավոր գործիչ (2012 թվական)։
Կենսագրություն
Ալեքսանդր Սպենդիարյանի տուն-թանգարանում Օթարյանի նախաձեռնությամբ ու ղեկավարությամբ իրականացվել են 50-ից ավելի ժամանակավոր ցուցադրություններ, «Ալեքսանդր Սպենդիարյանը և ժամանակը» գիտաժողովը (2011 թվական), մի շարք գիտակրթական ծրագրեր, մշակութային միջոցառումներ, թողարկվել է «Ալեքսանդր Սպենդիարյանի ռոմանս» ձայնասկավառակը (2006 թվական)։ Կազմել է (Տիգրան Սարգսյանի հետ) Ալեքսանդր Սպենդիարյանի ծննդյան 140-ամյակին նվիրված «Հուշեր» (2012 թվական) գիրքը։ Զեկուցումներով հանդես է եկել գիտաժողովներում, Ալեքսանդր Սպենդիարյանի կյանքն ու ստեղծագործական ժառանգությունը ներկայացրել Հայաստանում, ԱՄՆ-ում, Լիբանանում և այլուր։
Գրել է Սպիտակ քաղաքի օրհներգը՝ «Իմ հին ու նոր Սպիտակ» (1998 թվական)։
Կորոլյովկա (գյուղ, Կազատինի շրջան)
Կորոլյովկա (Королівка), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Կազատինի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1740 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Կորոլյովկա գյուղում բնակվում էր 39 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,397 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 98,24 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Կազատինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1740 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կիրեն
Կիրեն (Кырен, Хэрэн), գյուղ Ռուսաստանի Բուրյաթիա հանրապետության Տունկինսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բուրյաթիա հանրապետության Տունկինսկի շրջանի բնակավայրեր
Արալի ծով
Արալյան ծով (Արալ, Арал теңізі, Orol dengizi, Օռոլ դենգիզի, - նախկին անհոսք աղի լիճ Միջին Ասիայում, Ղազախստանի և Ուզբեկստանին սահմանին։ 1960-ից ծովի մակարդակը և նրանում ջրի քանակը սկսեց շատ արագ նվազել, նրա մեջ թափվող Ամուդարյա և Սիրդարյա գետերի ջուրը ոռոգման նպատակով օգտագործելու հետևանքով։ 1989-ին վերածվեց երկու առանձին ջրամբարների՝ Հյուսիսային (Փոքր) և Հարավային (Մեծ) Արալյան ծովերի։ 2014 թվականին Հարավային (Մեծ) Արալյան ծովի արևելյան մասը ամբողջովին չորացավ, այդ տարի հասնելով լճի մակերեսի պատմական նվազագույնին, շուրջ 7297 կմ²։ 2015 թվականի գարնանը լիճը ժամանակավոր լցվեց, ամբողջ լճի մինչև 10780 կմ²։ 2015 թվականի աշնանը հայելու մակերեսը կրկին փոքրացավ, հասնելով մինչև 8303 կմ² . Մինչև ցամաքելը Արալյան ծովը չորրորդ ամենամեծ լիճն էր աշխարհում ։
Պատմական տվյալներ
Արալյան ծովը հայտնաբերվել է, ռադիոածխածնային մեթոդի բացարձակ ազդանշանի օգնությամբ, շուրջ 20-24 հազար տարի առաջ ։ Պատմական դարաշրջանում Արալյան ծովի մակարդակի զգալի տատանումներ են տեղի ունեցել։ Այսպիսով, լճի հատակի չորացած հատվածում հայտնաբերվել են այս վայրում աճող ծառերի մնացորդներ։ Որոշ գնահատականների համաձայն, ավելի վաղ Ամուդարիան Ուզբոյ գետաբազուկով թափվել է Կասպից ծով, իսկ Տուրգայը՝ Արալ  ։ Թուրքական լեզվով «արալ» նշանակում է « կղզի, կղզեխումբ » ։ 16-րդ դարի վերջին և 17-րդ դարի սկզբին ջրի մակարդակի իջեցման պատճառով ձևավորվեցին Բարսակելմես, Կասկակուլան, Կոզժետպես, Ույալի, Բիյիկտաու, Վերածննդի կղզիները։ Սիրդարյաի գետաբազուկներ  Ժանադարյան և Կուանդարյան 1819 և 1823 թվականներից համապատասխանաբար սկսվեցին չթափվել Արալյան լիճ։ 1849 թվականին Ալեքսեյ Իվանովիչ Բուտակովի ղեկավարությամբ, անցկացվեց Արալյան ծովը նկարագրելու առաջին գիտական արշավը։ Անցկացվեց նաև Արալյան ծովի ընդհանուր հետախուզում, չափվեց խորությունը, կատարվեց Բարսա-Կելմես կղզու ամբողջական լուսանկարը, հայտնագործվեց և ուսումնասիրվեց Վերածննդի կղզիները, անցկացվեց աստղադիտական և օդերևութաբանական ուսումնասիրություններ, ձմռանը սառցային ժամանակաշրջանի բնութագիրը, ստեղծվեց օգտակար հանածոների հավաքածու։ Արալյան ծովի հետագա հետախուզումը տեղի ունեցավ միաժամանակ Կենտրոնական Ասիայի երկրների անդամակցության ռազմական գործողությունների հետ ու նրանց մեջ մասնակցում էր Արալյան ծովի նավատորմիկը։ Միջին Ասիայում 1930-ական թվականներին սկսվեց ոռոգման ջրանցքների լայնածավալ շինարարությունը, որը ակտիվացավ հատկապես 1960-ականների սկզբին։ 1961 թվականից ծովը սկսեց խիստ ծանծաղել։ Ծանծաղելու պատճառներից մեկը ոռոգման նպատակով նրա մեջ թափվող գետերի ջրի օգտագործումն էր։ 1960 թվականից 1990 թվականը Կենտրոնական Ասիայում ոռոգվող տարածքի տարածքը 4,5 միլիոնից աճեց մինչև 7 միլիոն հեկտար։ Տարածաշրջանում տնտեսության ջրի պահանջարկը տարեկան 60 կմ³-ից աճեց մինչեւ 120 կմ³, որից 90 %-ը ոռոգման, միևնույն ժամանակ այն ջուրը, որը նախատեսված էր ոռոգման համար, հաճախ օգտագործվեց անարդյունավետ։ Սկսած 1961 թվականից ծովի մակարդակը նվազեց է 20-ից մինչև 80-90 սմ/տարի։ Սակայն, սա որոշիչ պատճառները չէին ։ 1961 թվականից մինչև 1985 թվականը ջրի սահմանը կազմել է 12,8 կմ³, սակայն անհայտ պատճառներով Ամուդարյա և Սիրդարյա գետերի դելտայի հատվածում անհայտ պատճառներով 16.3 կմ³ ջուրը չի հասել։ Լրացուցիչ հաշվարկները ցույց տվեցին, որ Արալյան ծովի ջրի մակարդակի փոփոխությունը տեղի է ունենում 15% կլիմայական գործոնների պատճառով, 23%-ը ոռոգման համար, 62%-ը ֆիլտրված ջրի արտահոսքն երկրի ընդերք։
Մինչեւ 1970-ական թվականները Արալյան ծովում բնակվում էր 34 ձկնատեսակ, որոնցից ավելի քան քսանը ապրանքային նշանակության էին։ 1946 թվականին Արալյան ծովից որսացվել է 23 հազար տոննա ձուկ, 1980-ականների սկզբին այս ցուցանիշը հասավ 60 հազար տոննայի։ Արալյան ծովի ղազախական հատվածում հինգ ձկնաֆաբրիկա կար, մեկ ձկնորսական պահածոյի և քառասունհինգ ձուկ ընդունելու միավոր։ Ուզբեկական հատվածում 5 ձկնաֆաբրիկա, մեկ ձկնորսական պահածոյի, 20-ից ավելի ձուկ ընդունելու միավոր։
1989 թվականին ծովը բաժանվեց երկու մեկուսացված ջրամբարների ` Հյուսիսային (Փոքր) և Հարավային (Մեծ) Արալյան ծովերի։ 2003 թվականին Արալյան ծովի մակերեսը կազմեց լճի նախնական վիճակի քառորդ մասը և կազմեց ջրի ծավալի մոտ 10 %-ը։ 2000-ական թվականների սկզբին ծովի ջրի բացարձակ մակարդակը նվազեց մինչև 31 մ, ինչը 22 մ-ով ցածր էր նախնական մակարդակից, համեմատված 1950-ականների վերջին դիտումների հետ։ Ձկնաբուծությունը պահպանվեց է միայն Հյուսիսային (Փոքր)ում, իսկ Հարավային (Մեծ) Արալյան ծովի բարձր աղիության պատճառով ձկները ոչնչացան։ 2001 թվականին Վերածնունդի կղզին վերածվեց թերակղզու։ 2003 թվականին Հարավային Արալը բաժանվեց արևմտյան և արևելյան մասերի։ 2008 թվականին ուզբեկական հատվածում իրականացվեց հետախուզական աշխատանքներ, նավթի և գազի հանքավայրեր հայտնաբերելու համար։ Արալյան ծոցվի ջրազուրկ հատվածում հայտնաբերվեցին երկու բնակավայրերի և դամբարանների հետքեր ։ Կերդերի դամբարանը պատկանում է մոտավորապես XI—XIV դարերին։ Երկար ժամանակ այն գտնվել է մոտ 20 մ խորության վրա, հայտնաբերվել են նաև XIV դարի Արալ-Ասար բնակավայրի մնացորդները։
Բնապահպանական հետևանքները
Կոլեկտոր-դրենաժային ջրերը հավաքվելով Սիրդարիա և Ամուդարիա գետերի հուներում, աղերի և այլ գյուղատնտեսական թունաքիմիկատների առաջացման պատճառ դարձան, հայտնվելով նախկին ծովի աղով ծածկված հատակում 54 հազար քառ. կմ կազմեցին։ Փոշու փոթորիկները աղի, փոշու և թունավոր քիմիական նյութերը տարածում 500 կմ հեռավորության վրա։ Նատրիումի հիդրոկարբոնատը, նատրիումի քլորիդը և նատրիումի սուլֆատը օդի միջոցով տեղափոխվում են և ոչնչացնում կամ դանդաղեցնում բնական բուսականության և մշակաբույսերի զարգացումը։ 2001 թվականին ջրի մակարդակի անկման արդյունքում Վերածննդի կղզին կապվեց մայրցամաքի հետ։ Մինչև 1992 թվականն այս կղզում գործում էր Խորհրդային ռազմական բիոքիմիական լաբորատորիան, որտեղ փորձարկվում էին բակտերիոլոգիական զենքեր` սիբիրախտի, տուլարեմիայի, բրուցելյոզի, ժանտախտի, տիֆի, ծաղիկի հարուցիչները, ինչպես նաև բոտուլոտոքսին` լաբորատոր կենդանիների վրա ։ Կան մտվախություններ, որ կղզու հողում թաղված մահացու միկրոօրգանիզմները պահպանած կլինեն իրենց կենսունակությունը և վարակված կրծողները այլ շրջանների համար կարող են տարածողներ դառնալ։
1950-ական թվականներից մինչև 2000-ական թվականները ծրագրեր առաջարկվեցին ջրանցքի կառուցման համար,որով Օբ գետի ավազանից ջուր տեղափոխվելու էր Արալյան ծովի ավազան, ինչը հնարավորություն կտար զգալիորեն զարգացնել Արալ ծովի տնտեսությունը (մասնավորապես`գյուղատնտեսությունը) և մասամբ  վերակենդանացնել Արալյան ծովը։ Նման շինարարությունը պահանջում էր շատ բարձր նյութական ծախսեր (մի քանի երկրներից` Ռուսաստանից, Ղազախստանից, Ուզբեկստանից) և Սիբիրում լուրջ բնապահպանական հետևանքների կհանգեցներ, ուստի այս նախագծի իրականացման մասին խոսք չկա։ 2013 թվականի հունիսին Ռուսաստանի Գիտությունների ակադեմիայի նախագահության նիստում Ռուսաստանի Գիտությունների Ակադեմիայի օվկիանոսագիտության ինստիտուտի փոխտնօրեն Պյոտր Զավյալովը հաղորդեց, որ Արալյան ծովի չորացման գործընթացները դանդաղել են՝ «Վերլուծություն ... ցույց է տալիս, որ ծովն այժմ մոտ է հավասարակշռության, քանի որ նրա հայելին այնքան է նվազել, որ գոլորշիացումն էլ նույնպես նվազել է, որ նույնիսկ գետային ոչ մեծ մնացորդային ջրերը, ինչպես նաև ստորգետնյա ջրահոսքերըը կարող են հավասարակշռել ծովը», - ասել է Զավյալովը։ Չնայած ջրում աղի չափազանց բարձր քանակությանը, Արալյան ծովում ձևավորվել է սեփական էկոհամակարգ։ «Արալյան էկոհամակարգը շատ յուրհատուկ է, սակայն կենդանի»։ Մասնավորապես, օվկիանոսի ինստիտուտի արշավախումբը հայտնաբել են ֆիտոպլանկտոնի 40 տեսակներ, զոոպլանկտոնի մեծ զանգված, որը հիմնականում ներկայացուցիչը Artemia parthenogenetica խեցգետինն է։
(9771) 1993 FU17
(9771) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1993 թվականի մարտի 17-ին UESAC ծրագրի կողմից Լա Սիլյայում ։
Արալի ծով
Բնապահպանական հետևանքները
Ծովի չորանալը զգալիորեն ազդեց տարածքի կլիմայի վրա, այն դարձնելով ցամաքային: Ամառը դարձել է ավելի չոր և շոգ, իսկ ձմեռը ավելի սառը և երկարատև։ Ծանծաղելու արդյունքում շեշտակի ավելացավ (մոտ 10 անգամ) Մեծ Արալյան լճի աղիությունը, ինչը հանգեցրեց բուսական և կենդանական աշխարհի բազմաթիվ տեսակների ոչնչացմանը, որոնք հարմարված էին ավելի ցածր աղիության քանակի։ Մեծ Արալը ձկնաարդյունաբերական նշանակությունը կորցրեց, փակվեցին նաև նավահանգիստները    ։ Մերձարալյան բնակչության համար առաջացան մի շարք բացասական հետևանքներ` գործազրկության, մանկական և մայրական մահացության բարձր մակարդակներ, որոնք առաջացել էին շրջակա միջավայրի անբարենպաստ պայմանների պատճառով։ 1994-2004թթվականներին Արալյան ծովի ափամերձ տարածքների բնակչության բնապահպանական իրավիճակի ուսումնասիրմամբ զբաղվում է ակադեմիկոս Չարժաու Աբդիրովիչ Աբդիրովը։ Այնուամենայնիվ, ուզբեկական հատվածից ծովի չորացման գործընթացն առավել ակտիվ է (Ամու Դարայի ջրերը չեն հասնում ծով)։ Ծովի տեղում ձևավորվել է նոր անապատ Աքքումը (Արալքումը) ։
(9771) 1993 FU17
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,246785 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9438 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,5498 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1230,1 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,292659 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 7,34° անկյուն։
Արալի ծով
Կլիման
Սառնամանիքին ծովի քամահարված ափերի ջրի չսառած մակերեսին հայտնվում է այսպես կոչված «լճի ձյան երևույթ»։ .
(9771) 1993 FU17
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1993 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:UESAC ծրագրի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Արալի ծով
Նախկին կղզիներ
Արալյան լճի նախկին կղզիները՝
Ծոցեր
Արալյան լճի ծոցերը և նախկին ծոցերը՝
ներառյալ չորացողները՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կենտրոնական Ասիայի լճեր Կատեգորիա:Անհոսք լճեր
Խնձորուտ (Վանի գավառ)
Խնձորուտ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կագուլ (լիճ)
Կագուլ (Кагул), ողողվող լիճ Դանուբի ցածր հոսանքներում, գտնվում է Ուկրաինայի Օդեսայի մարզում Ռենի քաղաքից արևելք։ Լճի մակերևույթը ենթարկվում է սեզոնային տատանումների՝ 82 - 93,5 կմ²։ Առավելագույն խորությունն է 7 մ, միջինում լիճը ունի 1,5 - 2 մ խորություն։
Լճի հարավային մասը լայն է (լայնությունը մինչև 11 կմ, երկարությունը 18 կմ), հյուսիսայինը նեղ և ձգված (լայնությունը մինչև 2 կմ, երկարությունը 15 կմ)։ Ջրի ջերմաստիճանը ամռանը հասնում է մինչև +30 °C, ձմռանը լիճը սառչում է։ Ջրի միներալիզացիան կազմում է 0,8 - 1,5 գ/լ։
Լճի ափեզրի փոքր մասը (մոտ 1 կմ) հյուսիսային կողմում գտնվում է Մոլդավիայի տարածքում։ Այս հատվածում տեղակայված է պոմպակայան, որը ծառայում է Կագուլ և Ջուրջուլեշտի քաղաքների մերձակա դաշտերի ոռոգման ջրի մատակարարման համար։
Հյուսիսային ափերը բարձրադիր են, կտրտված ձորակներով, հարավայինները ցածր են, ճահճակալած ու ծածկված ղամիշով։ Հատակը ծածկված է գորշ դեղնահողային տիղմով, ծանծաղուտներում հատակը ավազածածկ է։
Կագուլը հաղորդակցվում է Դանուբ գետի և Կարտալ գետի հետ միջագետակներով (հարավում - Վեկիտա միջագետակ)։ Դանուբից բաժանված է ամբարտակով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մոլդովայի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Ուկրաինայի լճեր Կատեգորիա:Դանուբ Կատեգորիա:Եվրոպայի լճեր Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով
(1876) Նեապոլիտանիա
(1876) Նեապոլիտանիա (Napolitania), աստերոիդ աստերոիդների գոտի ներքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1970 թվականի հունվարի 31-ին Չառլզ Կովալի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 1,964185 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8694 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,0589 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1005,48 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,358039 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 23,11° անկյուն։
Նեապոլիտանիա աստերոիդը պատկանում է Հունգարիայի աստերոիդների ընտանիքին։ Այս ընտանիքի աստերոիդները շարժվում են Արեգակի շուրջ 1,78 - 2,00 ա. մ. միջակայքում ընկած մեծ կիսաառանցքներով, ունեն 16-34° ուղեծրի թեքում և ոչ ավելին քան 0,18 էքսցենտրիսիտետ։ Հունգարիայի աստերոիդների ընտանիքը ունի միանգամից երկու մոլորակների հետ ուղեծրային ռեզոնանս՝ Մարսի հետ 3:2 և Յուպիտերի հետ 9:2։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի ընտանիքի աստերոիդներ Կատեգորիա:1970 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Չառլզ Կովալի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու ներքին մասի աստերոիդներ
Մանկաբուժություն
Մանկաբուժություն, պեդիատրիա (παιδός` «երեխաներ» + ` «բուժում»), բժշկական դիսցիպլին, ուսումնասիրում է մանկական օրգանիզմի անատոմիան ու ֆիզիոլոգիան ՝ տարիքային տարբեր շրջաններում, մանկական հիվանդությունները, դրանց բուժումն ու կանխարգելումը։ Երեխաների մտավոր և ֆիզիկական համաչափ զարգացումն ապահովող պայմանների ուսումնասիրությամբ զբաղվում է երեխաների և դեռահասների հիգիենան։ Մանկաբուժությունը, որպես ինքնուրույն գիտություն, ձևավորվել է XIX դարի 2-րդ կեսին։ Մանկաբուժության զարգացման ասպարեզում մեծ ներդրում ունեն XVIII դարի անգլիացի բժիշկներ Ու. Կադոգանը, Դ. Արմսթրոնգը, Մ. Ունդերվուդը, Է. Զենները։ Մինչև XIX դարի վերջը մանկաբույժների Փարիզյան դպրոցն ամբողջ Եվրոպայի համար մանկաբույժների պատրաստման կենտրոն էր։ Ռուսաստանում երեխաների առողջության պահպանման առաջին հետազոտությունները կատարել են Ս. Զիբելինը, Ն. Ամրոդիկ-Մաքսիմովիչը, Ն. Նովիկովը, Կ. Գրումը, իսկ Ս. Խոտովիցկին հրատարակել է մանկական հիվանդությունների վերաբերյալ առաջին ձեռնարկը՝ «Մանկաբուժություն» (1847 թվական)։ 1834 թվականին Պետերբուրգում բացվել է առաջին մանկական հիվանդանոցը (ներկայումս՝ Ն. Ֆիլատովի անվ.)։ 1866 թվականին Ն. Տոլսկին Մոսկվայի համալսարանին կից կազմակերպել է մանկական կլինիկա, որը հետագայում դարձավ մանկաբուժության կենտրոն։ Մանկաբուժությունն արմատապես վերափոխվել է Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո։ Այն աստիճանաբար բաժանվել է ավելի նեղ մասնագիտությունների, ստեղծվել է բուժական և կանխարգելիչ մանկական հիմնարկների լայն ցանց։ Կազմակերպվել են գիտահետազոտական ինստիտուտներ և մանկաբույժներ պատրաստող հատուկ ֆակուլտետներ, ստեղծվել են մայրության և մանկության պահպանության, ինչպես նաև երեխաների և դեռահասների առողջության պահպանման համակարգեր, որոնք ապահովել են մանկական մահացության խիստ նվազումը։ Մանկաբուժության պրոբլեմների գիտական մշակմամբ զբաղվում էին ԽՍՀՄ բժշկական գիտությունների ակադեմիայի մանկաբուժության ինստիտուտը, հանրապետական 14 ԳՀԻ, ինչպես նաև բժշկական ինստիտուտների և համալսարանների մանկաբուժության մոտ 300 ամբիոններ։ Առաջինը ԽՍՀՄ-ում է ստեղծվել պաղի նախածնընդյան պահպանման համակարգը։
Մանկաբուժության ժամանակակից պրոբլեմներն են ՝ աճող օրգանիզմի ռեակտիվության ուսումնասիրությունը բնականոն ն ախտաբանական վիճակներում, երեխաների ռեակցիան իմունային պատրաստուկների նկատմամբ, քրոնիկական հիվանդությունների ծագման և զարգացման պայմանների, մոր և պտղի օրգանիզմների փոխհարաբերության մեխանիզմների ու խանգարման հետևանքների բացահայտումը, երեխաների մասնագիտական օգնության առավել արդյունավետ ձևերի մշակումը։ Մանկաբուժության պրոբլեմները լուսաբանվում են «Պեդիատրիա» («Педиатрия», 1934 թվականից), «Պեդիատրիա, ակուշերստվո ի գինեկոլոգիա» (1938-40 թվականներ, 1945 թվականից՝ «Օխորոնա մատերինստվա ի դիտինստվա»), «Վոպրոսի օխրանի մատերինստվա ի դետստվա» («Вопросы охраны материнства и детства», 1956 թվականից) ամսագրերում։ Հայաստանում մանկաբուժությունը զարգացել է խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո։
1918 թվականին ՀԽՍՀ առժողկոմատին կից ստեղծվել են մայրության և մանկության պահպանության, երեխաների և դեռահասների առողջության պահպանման բաժիններ, 1931 թվականին ՝ մայրության և մանկության պահպանության ինստիտուտ (1937 թվականին վերանվանվել է մանկաբարձության և գինեկոլոգիայի ինստիտուտ)։ 1926 թվականին Հ. Գաբրիելյանի նախաձեռնությամբ Երևանի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում հիմնվել է մանկաբուժության ամբիոն և մանկական կլինիկական հիվանդանոց։ 1944 թվականին Երևանի բժշկական ինստիտուտում հիմնվել է երեխաների և դեռահասների հիգիենայի ամբիոնը, 1959 թվականին ՝ մանկաբուժական ֆակուլտետը։ 1971 թվականին ընդհանուր հիգիենայի և պրոֆեսիոնալ հիվանդությունների գիտահետազոտական ինստիտուտում կազմակերպվել է երեխաների և դեռահասների հիգիենայով զբաղվող խումբ։ Հայաստանում մանկաբուժության բնագավառում գիտական հետազոտությունները կենտրոնացվել են 3 ուղղությամբ՝ պուլմոնոլոգիա (ղեկավար՝ Վ. Ասավածատրյան), նեֆրոլոգիա (Ս. Իբոյան) և սիրտ-անոթային ախտաբանություն (Ա. Գալստյան)։
Փարվանա լիճ
Փարվանա (վրաց. ფარავანი), լիճ Հայկական լեռնաշխարհի պատմական Ջավախք գավառում։ Գտնվում է Վրաստանի Նինոծմինդայի շրջանում ՝ Ջավախքի և Աբուլ Սամսարի լեռնաշղթաների միջև, 2074 մ բարձրության վրա ։ Վրաստանի ամենամեծ լիճն է։
Այն ունի առավելապես ստորգետնյա սնում։ Առավելագույն մակարդակ ունենում է հոկտեմբեր-նոյեմբեր ամիսներին, նվազագույնը՝ մայիս-հունիս ամիսներին։ Տատանման չափը մոտ 0,7 մետր է։ Լճի մակերեսը 37,5 կմ², միջին խորությունը՝ 2,4 մ, առավելագույնը՝ 3,3 մ։ Սառցակալվում է նոյեմբեր-դեկտեմբեր ամիսներից մինչև ապրիլ ամիս, սառցածածկույթի հաստությունը կարող է հասնել մինչև 73 սմ։ Ջուրը քաղցրահամ է, ջինջ, շրջապատված բազմերանգ ծաղիկներով զարդարված մերձալպյան մարգագետիններով։ Լճից սկիզբ է առնում Կուրի աջակողմյան վտակ Փարվանա (Թափարվան) ջրառատ գետը, որը Խերթվիս գյուղի մոտ միախառնվում է Քուռին։
Փարվանա լճին է նվիրված Հովհաննես Թումանյանի «Փարվանա» բալլադը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի լճեր Կատեգորիա:Ջավախք
ԽՍՀՄ օրհներգ
«Փառապանծ մնա, մեր ազա՛տ Հայրենիք» (Славься, Отечество наше свободное!), ԽՍՀՄ պետական օրհներգը (Государственный гимн СССР) 1943-1991 թվականներին։ ընդունվել է 1943 թվականին «Ինտերնացիոնալի» փոխարեն։ Տեքստը գրել են Սերգեյ Միխալկովն ու Գաբրիել Էլ-Ռեգիստանը, իսկ երաժշտությունը հեղինակել է Ալեքսանդր Ալեքսանդրովը։
Ստեղծման պատմություն
1922 թվականին Խորհրդային Միության կազմավորումից մինչև 1943 թվականը որպես հիմն օգտագործվել է «Ինտերնացիոնալ» ֆրանսիական երգը, որ նվիրված է Փարիզյան կոմունայի ապստամբությանը։ Երգի տեքստը հեղինակել է Էժեն Պոտիեն, երաժշտությունը՝ Պիեռ Դեգեյտերը, ռուսերեն թարգմանվել է Արկադի Կոցի կողմից (1902)։ 1938 թվականին կոմպոզիտոր Ալեքսանդր Ալեքսանդրովն ու բանաստեղծ Վասիլի Լեբեդև-Կումաչը գրել են «Բոլշևիկների կուսակցության հիմնը» («Гимн партии большевиков», ոչ պաշտոնական), որն արժանանում է Ստալինի հավանությանը և պարբերաբար հնչում կուսակցական համագումարներում ։
Հայրենական մեծ պատերազմի սկսվելուց հետո խորհրդային գաղափարախոսությունն անցում է կատարել ինտերնացիոնալիզմից նացիոնալիզմին ․ վերականգնվում է Ալեքսանդր Նևսկու շքանշանը, զիջումներ են արվում ուղղափառ եկեղեցու նկատմամբ և այլն։ Արևմտյան դաշնակիցների հետ հարաբերությունների բարելավման համար Թեհրանի կոնֆերանսի նախօրեին ցրվում է Կոմինտերնը։ Այդ ֆոնի վրա 1942 թվականին որոշվել է հրաժարվել «Ինտերնացիոնալից», որն ասոցացվում էր համաշխարհային հեղափոխության պլանների հետ, և ստեղծել նոր հիմն՝ հարազատ հայրենասիրական գաղափարներին ։
ԽՍՀՄ հիմն գրելու մրցույթն անցկացվել է 1943 թվականին։ Հիմնի ստեղծման կառավարական հանձնաժողովը ղեկավարել է Կլիմենտ Վորոշիլովը։ Մրցույթին մասնակցելու համար յուրաքանչյուր կոմպոզիտոր ստացել է 100 հազար ռուբլի պարգև, ինչպես նաև ևս 4 հազար ռուբլի յուրաքանչյուր տարբերակի համար։ Բաց մրցույթին մասնակցել է 170 կոմպոզիտոր, որոնք ներկայացրել են հիմնի 223 տարբերակ ։ Թեկնածուների թվում է եղել կոմպոզիտոր Բորիս Ալեքսանդրովի «Да здравствует наша держава» երգը ։ Հիմնի տեքստի իրենց տարբերակներն են ներկայացրել 19 բանաստեղծներ, որոնց թվում են եղել Վասիլի Կումաչ-Լեբեդևը, Վիկտոր Գուսևը, Նիկոլայ Տիխոնովը, Միխայիլ Իսակովսկին, Պավել Անտոկոլսկին, Սամեդ Վուրղունը, Եվգենի Տոլմատովսկին։
Մեծ թատրոնի Բեթհովենյան սրահում լսումները շարունակվել են մինչև 1943 թվականի նոյեմբերի 16-ը, երբ վերջին փուլ են անցել հիմնի երաժշտության երեք տարբերակներ՝ Ալեքսանդր Ալեքսանդրովի «Բոլշևիկների կուսակցության հիմնը», Դմիտրի Շոստակովիչի և Արամ Խաչատրյանի համատեղ տարբերակը և Յոհան Տուսկիայի տարբերակը։ 1943 թվականի դեկտեմբերի 14-ին ՀամԿ(բ)Կ ԿԿ քաղբյուրոյի որոշմամբ հաստատվել է Ալեքսանդր Ալեքսանդրովի, Սերգեյ Միխալկովի և Գաբրիել Էլ-Ռեգիստանի տարբերակը։ Հիմնի տեքստը Կունցևոյի ամառանոցում ուղղել է անձամբ Ստալինը ։ Եթե «Բոլշևիկների կուսակցության հիմնում» ոչ մի բառ չկար Ռուսաստանի մասին, ապա հիմնի նոր տեքստում (նույն երաժշտությամբ) ընդգծված էր ազգային բաղադրիչը․ գովերգվում էր «Հզոր Ռուսաստանը» և ընդհանրապես խոսք չկար կուսակցության մասին ։
Նոր հիմնն առաջին անգամ խատարվել է 1944 թվականի հունվարի 1-ի գիշերը Սերգեյ Վասիլենկոյի երգչախմբի և սիմֆոնիկ նվագախմբի համար նախատեսված տարբերակով։ Սակայն դա դուր չի եկել երկրի բարձրագույն ղեկավարությանը, և նույն թվականի մարտին շտապ կարգով կատարվել է երկրորդ խմբագրումը (նվագախմբի համար գործիքավորել է Դմիտրի Ռոգալ-Լևիցկին) ։ Այդ տարբերակն առաջին անգամ հնչել է Համամիութենական ռադիոյով 1944 թվականի ապրիլի 17-ի լույս 18-ի գիշերը ։ ԽՍՀՄ օրհներգի երաժշտությունը ներկայում օգտագործվում է որպես Ռուսաստանի օրհներգի երաժշտություն։
Հիմնի մասին հնչել են տարբեր կարծիքներ։ Օրինակ՝ Միխայիլ Պրիշվինը 1943 թվականի դեկտեմբերի 21-ին իր օրագրում գրել է․ «Հիմնը, որ ստեղծվել է Միխալկովի և Էլ-Ռեգիստանի կողմից, ծանր տպավորություն թողեց․ ռազմաճակատի այդպիսի մեծ գործերն այդպիսի խղճուկ արտահայտություն են գտել պոեզիայում» ։
Հետագա ուղղումներ
1956-1977 թվականներին հիմնը կատարվել է առանց խոսքերի ։ 1970 թվականին Ս․ Միխալկովի կողմից պատրաստվել է հիմնի տեքստի մշակված տարբերակը ։ Մինչ Խորհրդային Միության անկումը հիմնը կատարվել է նոր խմբագրությամբ, որը հաստատվել էր ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի՝ 1977 թվականի մայիսի 27-ի հրամանով։ Նոր տարբերակում բացակայում են Ստալինի, երջանկության, փառքի (ժողովուրդների), հաղթանակների («հաղթանակից հաղթանակ»), բանակի մասին հիշատակումները, և ավելացվել են կուսակցությանն ու կոմունիզմին վերաբերող բառեր։
1990 թվականի նոյեմբերի 23-ից հիմնը դարձել է բացառապես միութենական, քանի որ իր հիմնը չունեցող վերջին հանրապետությունը՝ ՌՍՖՍՀ-ը, ընդունել է սեփական հիմնը («Патриотическую песню», Միխայիլ Գլինկա) ։ Որպես հանրապետական հիմն՝ այն վերջին անգամ հնչել է 1991 թվականի դեկտեմբերի 26-ին՝ ԽՍՀՄ գոյության վերջին օրը։ Անկախ Լիտվայում, Լատվիայում, Վրաստանում և Ուկրաինայում ԽՍՀՄ հիմնի հրապարակային կատարումն արգելված է օրենքով, ինչպես կոմունիստական մյուսն խորհրդանիշների օգտագործումը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օրհներգեր Կատեգորիա:ԽՍՀՄ պետական խորհրդանիշեր Կատեգորիա:Սերգեյ Միխալկովի ստեղծագործություններ Կատեգորիա:Երաժշտական մեմեր
1999
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1999 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Մ 15 ճանապարհ (Հայաստան)
Մ 15 ճանապարհ (M 15), միջպետական նշանակության ճանապարհը, որը հանդիսանում է Հայաստանի Հանրապետության ավտոմոբիլային ճանապարհային ցանցի կարևորագույն հատվածներից մեկը ։
ՀՀ միջպետական նշանակության ավտոմոբիլային ճանապարհները նրանք են, որոնք կապում են Հայաստանի Հանրապետության ճանապարհային ցանցն այլ պետությունների ավտոմոբիլային ճանապարհների ցանցին և ապահովում են միջազգային տրանսպորտային հաղորդակցությունը ։
Մ 15 ճանապարհը ունի 29.4 կմ երկարություն։ Այն հանդիսանում է մայրաքաղաք Երևանը շրջանցող ճանապարհ՝ Բալահովիտ գյուղը միացնելով Մասիս քաղաքին ։
Ծանոթագրություններ
15
Էլեանոր Նեապոլցի
Էլեանոր Նեապոլցի (Eleanor of Naples, Լեոնորա կամ Էլեոնորա Արագոնցի, ), Ֆերարայի դքսուհի, Էրկոլե I դ՛Էստեի կինը։ Եղել է Ֆերարայի առաջին դքսուհին, Վերածննդի ժամանակաշրջանի մի քանի հանրահայտ անձանց մայրը, ինչպես նաև հանրահայտ քաղաքական կերպար։ Ամուսնու բացակայության ընթացքում ծառայել է որպես Ֆերարայի ռեգենտ։
Կյանք
Էլեոնորան ծնվել է Նեապոլի թագավոր Ֆերդինանդ I-ի ու Իզաբելա դե Կլերմոնի ընտանիքում և հանդիսացել նրանց երկրորդ երեխան ու առաջին դուստրը վեց եղբայրներից ու քույրերից։ Նրա մանկության կամ կյանքի վաղ շրջանի մասին շատ բան հայտնի չէ, երբ նա հասակ էր առնում որպես Նեապոլի առաջին արքայադուստր, սակայն համարվում է, որ նա Բարիի դուքս Սֆորցա Մարիա Սֆորցայի առաջին կինն է եղել։
Ֆերարայի դքսուհի
1473 թվականի հուլիսին ամուսնացել է Էրկոլե դ՛Էստեի հետ, որը ենթադրաբար նրա երկրորդ ամուսինն էր։ Վերջինս հայտնի էր որպես «անբարեխիղճ ու խորամանկ ղեկավար», որը 1471 թվականին խորթ եղբոր մահից հետո դարձել էր Ֆերարայի դուքսը և ղեկավարելու էր մինչև 1503 թվականին իր մահը ։
1473 թվականի հունիսին, երբ Էլեոնորան Ֆերարա մեկնելիս անցել է Հռոմով, նրան ճոխ հյուրընկալության են արժանացրել։ Այդ ժամանակ դեռևս կարդինալ Ռոդրիգո Բորջիայի երկու զարմիկները դիմավորել են նրան ու ցանկացել լավ ու երկարատև տպավորություն գործել նեապոլցի արքայադստեր վրա։ Վերջինս իր հայրիկին գրել է, որ իրեն հատկացվել է շքեղ բնակարան, որի նույնիսկ գիշերանոթը պատրաստված էր ոսկեզօծ արծաթից ։ Նա նաև նշել է, որ իր պատվին հանդիսավոր ճաշկերույթ է տրվել, որը տևել է վեց ժամ ու երաժշտությամբ, պարով և պոեզիայով ուղեկցվող կերակուրների անվերջ հաջորդականություն է իրենից ներկայացրել։ «Եկեղեցու գանձերն այս կերպ են վատնվում», գրել է նա զարմանքով ։ Ենթադրվում է, որ սա Բորջիաների կողմից կազմակերպված քաղաքական խաղ է եղել, որը նպատակ է ունեցել ստանալ արքայի բարեհաճությունն ու ավելի շատ քաղաքական իշխանություն ձեռք բերել։
Չնայած ամուսնու վատ բնավորությանը՝ ասում էին, որ Էլեոնորան ակտիվ և նվիրված կին է եղել ։ Նա ղեկավարել է դքսությունն ամուսնու բացակայության ընթացքում, երբ վերջինս 1482–1484 թվականների ընթացքում պատերազմում էր Վենետիկյան հանրապետության դեմ։ Նեապոլի արագոնական արքունիքում մեծանալու շնորհիվ իր հետ բերել էր բավականաչափ քաղաքական գիտելիք ու խորհուրդներ, և ցուցաբերել է առողջ բանականություն ։
Մահ
Էլեանորը վախճանվել է 1493 թվականին՝ 43 տարեկան հասակում։ Հանգամանքներն անհայտ են, սակայն հնարավոր է, որ ձեռք բերած լիներ մի շարք հիվանդություններ։ Նրա ավագ որդին՝ Ալֆոնսոն, մորը դիտել է որպես այն կանանցից մեկը, ում համար նա ամենից շատ հոգ է տարել, և տասնյոթ տարեկանում շատ ծանր է տարել նրա կորուստը։ Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ մայրն ու քույր Բեատրիչեն, որին նա նույնպես չափազանց շատ էր սիրում, մահացել են այդքան երիտասարդ տարիքում, Ալֆոնսոն ամուսնությունը համարել է պարզապես ցավոտ պարտականություն, այդ պատճառով իր ապագա հարսնացուին՝ Լուկրեցիային, վերաբերվել անտարբերությամբ ։
Մեծարանք
Ամուսնու փոխարեն կառավարելիս որպես քաղաքական գործիչ հանդես գալով՝ շատերի վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել։ Նրանով են ոգեշնչվել այնպիսի աշխատություններ, ինչպիսին էր Անտոնիո Կորնացանոյի «Del modo di regere et di regnare» ստեղծագործությունը, որն ամբողջովին նվիրված էր Էլեոնարային ։ Եվ սա միակ գիրքը չէր․ Բարտոլոմեո Գոջիոյի «Da Ladibus Mulierum» («Ի փառաբանություն կանանց») աշխատությունը նույնպես նվիրված էր նրան ։ Այս ամենը վկայում է այն մասին, որ նա հովանավոր է եղել, այսինքն՝ շատ փող ու բարձր կարգավիճակ ունեցող մեկը, որը նկարչին կամ գրողին որևէ գործ է պատվիրել։ Շատ անգամ այդ աշխատանքներն ավելի մեծ քաղաքական առավելություն ստանալու փորձեր են եղել։
Պերճախոս գրող է եղել ու նամակներ գրելիս ցուցաբերել քաղաքական մեծ հմտություն։ Այս նամակների շնորհիվ ենք մենք իմանում, որ Ֆերարայի արքունիքում ավելի դրական վերաբերմունք են ունեցել կանանց հանդեպ, և որ բարեկիրթ կանայք մեծ ազդեցություն են ունեցել այնտեղ ։ Այդ ժամանակշրջանի կանանց համար քաղաքական խիզախության համար մեծարվելը չափազանց հազվադեպ երևույթ էր։ Նրա մեղմ բնավորությունը և ինտելեկտուալ խոսակցությունների կարիք ունենալը նպաստել են ավելի նուրբ քաղաքական ղեկավարմանը, որը տարբերվել է, օրինակ՝ Կատերինա Սֆորցայի՝ համեմատաբար ավելի դաժան ու կոպիտ կառավարումից, որն ամուսնու փոխարեն կառավարում էր Ֆորլին։ Այս երկու կանանց միջև ազգակցական կապ է եղել, քանի որ Էլեանորի դուստր Բեատրիսը ամուսնացել է Սֆորցա ընտանիքում։ Էլեանորն իր դուստրերի, մասնավորապես Իզաբելայի հետ համարվել են կանանց շրջանում նոր կարգավիճակ ունեցող ներկայացուցիչներ ։
Երեխաներ
Էրկոլե I դ՛Էստեն ու դքսուհի Էլեանորն ունեցել են վեց երեխա․
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կին Կատեգորիա:15-րդ դարի անձինք
Ամպրոպի ժամանակ (ֆիլմ)
«Ամպրոպի ժամանակ» (Durante la tormenta), 2018 թվականի իսպանական գեղարվեստական ֆիլմ, Օրիոլ Պաուլոյի ֆանտաստիկ թրիլլերը։ Ֆիլմի պրեմիերան կայացել է 2018 թվականի նոյեմբերի 13-ին Իսպանիայի Բարսելոնա քաղաքում։
Սյուժե
Բուժքույր Վերան ամուսնու՝ Դավիթի և փոքրիկ դստեր՝ դպրոցական Գլորիայի հետ, տեղափոխվում են նոր տուն։ Նկուղում Վերան գտնում է հին հեռուստացույց՝ միացված տեսախցիկով և շատ հին ձայներիզներով։ Ձայներիզներում տղա Նիկոն, ով մի ժամանակ ապրել է այդտեղ իր մոր հետ, ձայնագրել է իր կիթառ նվագելը։ 1989 թվականի նոյեմբերի 9-ին (Բեռլինի պատի անկման օրը) արձանագրված վերջին ձայներիզում երևում է, թե ինչպես է տղան փախչում տնից։ Ինչպես Վերան պարզում է հարևաններից, այդ օրը Նիկոն դուրս է վազել՝ դիմացի տանը աղմուկ լսելով և այնտեղ տեսնելով, որ ամուսինը (Անխելը) դանակով սպանել է իր կնոջը (Հիլդային), դուրս է վազել փողոց և մահացու վրաերթի է ենթարվել ընթացող մեքենայով։ Նոյեմբերի 9-ի գիշերը՝ այդ իրադարձություններից ուղիղ 25 տարի անց, կրկին ուժգին ամպրոպ է սկսվում։ Վերան արթնանում է և տեսնում, որ հեռուստացույցը միացել է։ Նա միացնում է տեսախցիկը և պարզվում է, որ նա տեսնում է տղային հենց այն երեկոյան ժամանակ, երբ տղան ձայնագրել էր դա, իսկ տղան էլ տեսնում է նրան։ Վերան զգուշացնում է տղային, որպեսզի նա դուրս չգա, այլապես ինչ-որ վատ բան կպատահի։ Այդուհանդերձ, Նիկոն վազում է տուն՝ հարևանների մոտ, սակայն այս անգամ մեքենան ավելի արագ է անցնում և նա չի մահանում։
Առավոտյան Վերան արթնանում է հիվանդանոցում, որտեղ նա աշխատում է։ Նրան անվանում են գլխավոր վիրաբույժ, ոչ թե բուժքույր։ Այն դպրոցում, որտեղ նա գնում է դստերը բերելու, նրան չեն ճանաչում, իսկ Գլորիան այնտեղ չի սովորում։ Գալով ամուսնու մոտ աշխատանքի՝ Վերան հայտնաբերում է, որ նա էլ չի ճանաչում իրեն։ Նա գնում է ոստիկանություն և ամեն ինչ պատմում քննիչ Լեյրային։ Վերան որոշում է իմանալ 1989 թվականի Նիկոյի ճակատագրի մասին։ Զուգահեռաբար, իրադարձությունների այլընտրանքային զարգացում է ցուցադրվում 1989 թվականին, երբ Նիկոն չի մահացել. Անխելը, ով սպանել է կնոջը, մասնատում է նրա դիակը և թաքցնում ճամպրուկի մեջ, ինչի ականատեսն է դառնում տանը թաքնված Նիկոն։ Նիկոն նաև հարևանի անձնագիր է գտնում կնոջ անունով, բայց Նիկոյի դասընկերոջ մոր՝ Կլարայի լուսանկարով։ Ինչպես պարզվում է ավելի ուշ, Անխելը բեմադրել է իր գերմանուհի կնոջ մեկնումը Բեռլին, իսկ հետո ամուսնացել Կլարայի հետ։
Վերան մտնում է այն տունը, որտեղ (նախնական տարբերակով) տեղափոխվել է ամուսնու և դստեր հետ, բայց հայտնաբերում է, որ Դավիթն ապրում է այնտեղ կնոջ՝ Ուրսուլայի հետ։ Լեյրան Վերային խնդրում է իրեն ավելի կոնկրետ ապացույցներ տալ, որ Վերան անցյալի այլ վարկածից է, իսկ Վերան հիշում է, որ սպանության համար ձերբակալված Անխելը խոսել է սպանդանոցի այն վայրի մասին, որտեղ նա պատրաստվում էր թաքցնել իր կնոջ դիակը։ Նա ասում է այդ վայրը Լեյրային և ոստիկանները իսկապես գտնում են այնտեղ փակված ճամպրուկ՝ լցված ոսկորներով։ Լեյրան հյուրանոցում սենյակի համար է տալիս Վերային՝ ասելով, որ այս կերպ նա կարող է գնալ Նիկոյի մոտ։ Սենյակի համարում Վերան Դավիթին հայտնաբերում է սիրուհու հետ։ Քանի որ Դավիթն աշխատում էր բանկում, Վերան ստիպում է նրան գիշերը գնալ գրասենյակ և տվյալների շտեմարաններում գտնել Նիկո Լազարտի մասին տեղեկություններ։ Նա գտնում է Նիկոյի ամբողջ անունը՝ Նիկոլաս Լազարտե Լեյրա։
Միևնույն ժամանակ տեսուչ Լեյրան հարցաքննում է ձերբակալված Անխելին՝ պատմելով նրան, թե ինչ է տեսել Նիկոն տանը և ինչ է եղել հետո․ երբ ոչ ոք չհավատաց Նիկոյի խոսքերին ապագայից կնոջ և Հիլդայի սպանության մասին, նրան ստիպեցին անցնել բազմաթիվ բժիշկական հետազոտություններ՝ իր հոգեպես կայուն լինելու փաստը ապացուցելու համար։ Մինչդեռ Նիկոն երկար տարիներ սպասել էր, որպեսզի կարողանա տեսնել իրեն փրկած ապագայից կնոջը։ Վերջապես, մի ​​անգամ արդեն հասուն տարիքում նա տեսավ նրան կայարանում՝ գնացքի վագոնում, ներս մտավ և ծանոթացավ նրա հետ։ Այսպիսով պարզվում է, որ տեսուչ Լեյրան այն նույն տղան՝ Նիկոն է։
Վերան գնում է այն հասցեով, որտեղ ապրում էր Նիկոն։ Նա նայում է նկարներին և հասկանում, որ այս սցենարում նա ծանոթանալով Նիկոյի հետ գնացքում, սիրահարվում է և ամուսնանում նրա հետ։ Սակայն Վերան ուզում է վերադառնալ դստեր մոտ «իր» ժամանակին։ Նիկոյին դրդելու համար նորից փոխել իրադարձությունների ընթացքը՝ Վերան դուրս է նետվում պատւհանից։ Նիկոն, օգտագործելով հին հեռուստացույցը, մինչ ամպրոպը կավարտվի, 1989 թվականից կապ է հաստատում իր հետ՝ ասելու, որ տղա Նիկոն չպետք է հիշի ապագայից կնոջ մասին և փորձի գտնել նրան։
Վերան արթնանում է նորից նույն օրը, իր կողքին տեսնում է Դավիթին, իսկ հարևան սենյակում՝ Գլորիային։ Վերան անցած իրադարձությունների «շրջափուլից» հիշում է, որ Դավիթը դավաճանում էր իրեն։ Նա տեսնում է Անխելին փողոցում Կլարայի հետ՝ հասկանալով, որ սպանությունը բացահայտված չէ։ Վերան գնում է սպանդանոց՝ ստուգելու, թե արդյոք Անխելի կնոջ դիակի հետ ճամպրուկ կա, և գտնում է այն։ Հաղորդելով ոստիկանություն՝ Վերան սպասում է տեսուչ Լեյրայի գալուն։ Նա չի ճանաչում նրան, բայց Վերան, ժպտալով, ասում է նրան, որ պարզապես դեռ չի հիշել նրան։ Նիկոն ի պատասխան ժպտում է։
Քննադատություն
Ռուս բլոգեր Ալեքս Էքսլերը գովաբանել է ֆիլմը՝ 10-ից 7,5 միավոր տալով և նշելով, որ ֆիլմը, իր կարծիքով, լավագույնն է Պաուլոյի գրախոսած երեք ֆիլմերից (բացի « Մարմին » և « Անտեսանելի հյուրը »):
Չեկունով (Կրասնի Սուլինի շրջան)
Չեկունով (Чекунов), գյուղ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանում։ Մտնում է Բոժկովսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Կրասնի Սուլինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ
Ալեքսանդրովկա (գյուղ, Ալեքսանդրովսկի շրջան)
Ալեքսանդրովկա (Александровка), գյուղ Ռուսաստանի Օրենբուրգի մարզի Ալեքսանդրովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը վերջին գրանցված տվյալներով կազմում էր 4200 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Օրենբուրգի մարզի Ալեքսանդրովսկի շրջանի բնակավայրեր
Ջիքթուբան
Ջիքթուբան (ჯიქთუბანი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Իմերեթի մարզի Սամտրեդիայի շրջան‎ում ։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 35 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Սամտրեդիայից հեռու է 7 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 208 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Սամտրեդիայի շրջան‎
Քաղաքատեղի
Քաղաքատեղի, ավերված կամ լքված հին և միջնադարյան քաղաքներ՝ նյութական մշակույթի հետքերով։ Քաղաքատեղիների մշակութային շերտերի պեղումներով հայտնաբերվում են երբեմնի տաճարներ, պալատներ, պաշտպան կառույցներ, բաղնիքներ, արհեստանոցներ, փողոցներ, բնակելի տներ, արվեստի ու կիրառական առարկաներ և այլն, պարզաբանվում քաղաքի պատմության տարբեր ժամանակաշրջաններին վերաբերող արժեքավոր խնդիրներ։ Քաղաքատեղիներին հիմնականում բնորոշ են պարսպապատ միջնաբերդն ու բուն քաղաքը (շահաստան), արվարձանները։ Հայաստանում հայտնի հնագույն քաղաքատեղներից են Էրեբունին, Թեյշեբաինին, Արգիշտիխինիլի-Արմավիրը, Արտաշատը, Դվինը, Անին և այլն, որոնք լքվել են հիմնականում ավերման, հրդեհների, բնական աղետների, բնակլիմայական վատ պայմանների, այլ վայրերում նոր քաղաքներ հիմնելու հետևանքով։
Կատեգորիա:Քաղաքատեղիներ
Քաջերի հնգյակը
«Քաջերի հնգյակը» («Пятёрка отважных»), խորհրդային մանկական գեղարվեստական ֆիլմ Հայրենական մեծ պատերազմի մասին, որը նկարահանել է ռեժիսոր Լեոնիդ Մարտինյուկը 1970 թվականին ։
Սյուժե
Ֆիլմի գործողությունները տեղի են ունենում Հայրենական մեծ պատերազմի սկզբին մի փոքրիկ քաղաքում, որը գտնվում է Խորհրդային Միության հենց սահմանին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:1970 ֆիլմեր Կատեգորիա:«Բելառուսֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր Հայրենական մեծ պատերազմի մասին Կատեգորիա:Խորհրդային արկածային ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային պատմական ֆիլմեր Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր
Տառումաա
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 2 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Իդա-Վիրումաա նահանգի Մայդլա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Սվիրիդովկա (գյուղ, Մալինի շրջան)
Սվիրիդովկա (Свиридівка), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Մալինի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1899 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Սվիրիդովկա գյուղում բնակվում էր 85 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,73 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 116,44 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Մալինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1899 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Մ 16 ճանապարհ (Հայաստան)
Մ 16 ճանապարհ (M 16), միջպետական նշանակության ճանապարհը, որը հանդիսանում է Հայաստանի ավտոմոբիլային ճանապարհային ցանցի կարևորագույն հատվածներից մեկը ։
Մ 16 ճանապարհը ունի 59 կմ երկարություն։ Այն սկսվում է Մ 4 ճանապարհից, անցնում Ոսկեպար, Նոյեմբերյան բնակավայրերով և ավարտվում Մ 6 ճանապարհին հատվելով ։
Ծանոթագրություններ
16
Ալեքսանդր Ազատյան
Ալեքսանդր Թադևոսի Ազատյան, հայ նկարիչ, գոբելենագործ։
Կենսագրություն
Ալեքսանդր Ազատյանը ծնվել է 1930 թվականին, Կիրովականում։ 1952 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ուսումնարանը, 1959 թվականին՝ Լենինգրադի գեղարդ ուսումնարանը։ 1965-1976 թվականներին դասավանդել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում ։ Աշխատանքներից գտնվում են Հայաստանի ազգային պատկերասրահում։
Ստեղծագործել է հիմնականում դեկորատիվ-կիրառական արվեստի բնագավառում։ Գործերից են՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:Հայ գոբելենագործներ
Կուգուրլույ
Կուգուրլույ (Кугурлуй), ողողվող տիպի լիճ, գտնվում է Ուկրաինայի Օդեսայի մարզի Ռենիի և Իզմայիլի շրջանների տարածքում։
Կուգուրլույ լիճը մտցված է միջազգային ջրա-ճահճային տարածքների պաշտպանության Ռամսարի կոնվենցիայի ցանկի մեջ։
Հյուսիսում լիճը հաղորդակցվում է Յալպուգ լճի հետ։ Արևելքում, Մեծ և Փոքր Ռեպիդա միջագետակներով, իսկ հարավում Սկունդա միջագետակով հաղորդակցվում է Դանուբի հետ։
Լիճը անկանոն շրջանի ձև ունի, տրամագիծը մոտ 20 կմ, մակերևույթի մակերեսը՝ 82 կմ², միջին խորությունն է 0,8 - 1 մ, առավելագույնը՝ 2,5 մ։ Ափերը ցածրադիր են, ոլորապտույտ, ճահճակալած։
Ջրի ջերմաստիճանը ամռանը հասնում է +28° - +30 °C, ձմռանը լիճը սառչում է։ Ջրի միներալիզացիան կազմում է 0,8 - 1,5 գ/լ։ Հատակը տիղմոտ է։
Տես նաև
Կատեգորիա:Ուկրաինայի լճեր Կատեգորիա:Դանուբ Կատեգորիա:Եվրոպայի լճեր Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով
(1877) Մարսդեն
(1877) Մարսդեն (Marsden), աստերոիդ աստերոիդների գոտու արտաքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1971 թվականի մարտի 24-ին Թոմ Գերելսի կողմից Պալոմարում ։