cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Գալեն Կլավդիոս
Վաղ տարիներ
148 թվականին, երբ Գալենը 19 տարեկան էր, հայրը մահացել է՝ որդուն թողնելով իր ողջ կարողությունը։ Գալենը, հետևելով Հիպեկրատի խորհրդին, մեկնել է ուսումը շարունակելու, այցելել է Զմյուռնիա, Կորնթոս, Կրետե, Կիլիկիա, Կիպրոս, ինչպես նաև Ալեքսանդրիայի բժշկական մեծ դպրոցը, ուսումնասիրել է բուժական բազում ու բազմազան ավանդույթներ։ 157 թվականին՝ 28 տարեկան հասակում Գալենը վերադարձել է Պերգամոն, դարձել Ասիայի գլխավոր հոգևորականի՝ Ասիա պրովինցիայի ամենահարուստ ու ամենաազդեցիկ մարդկանցից մեկի գլադիատորների բժիշկը։ Նա պնդում է, որ բարձրաստիճան այդ պաշտոնյան իրեն աշխատանքի է ընդունել այն բանից հետո, երբ մի կապիկ է հերձել, հանել ներքին օրգանները և առաջարկել է մյուս բժիշկներին, որ այդ կապկին բնականոն վիճակի բերեն։ Այն բանից հետո, երբ վերջիններս հրաժարվել են, Գալենն ինքն է այդ խնդիրն իրագործել և շահել է պաշտոնյայի վստահությունը։ Չորս տարի պաշտոնավարելով՝ նա համոզվել է, որ առողջության տեսակետից անչափ կարևոր է պահպանել ճիշտ սննդակարգ (դիետա) ու հիգիենա, զբաղվել մարմինը մարզելով։ Այդ ընթացքում նա ավելի է խորամուխ եղել անատոմիայի (կազմախոսության) ուսումնասիրման, կոտրվածքների, ծանր վնասվածքների բուժման հարցերի մեջ։ Ընդսմին՝ վնասվածքները անվանում էր «մարմնի պատուհաններ»։ Թե որքան մեծ ուշադրություն էր նա նվիրում վնասվածքների ապաքինմանը, վկայում է այն փաստը, որ նրա աշխատելու ժամանակամիջոցում մահացել է հինգ գլադիատոր, մինչդեռ իր նախորդի օրոք վաթսունն էին մահացել։
Հիշարժան է և այն փաստը, որ այդ ընթացքում Գալենը շարունակել է տեսական բժշկագիտություն ու փիլիսոփայություն ուսումնասիրել ։
Հասուն շրջան
162 թվականին Գալենը եկել է Հռոմ և բժշկական գործունեություն ծավալել։ Լինելով նյարդային, շուտ բորբոքվող բնավորության տեր անձնավորություն՝ նա բախումներ է ունեցել ուրիշ բժիշկների հետ, և վրա է հասել մի պահ, երբ զգացել է, որ իր գլխին սպառնալիք է կախված։ Տեղացի նվազ բանիմաց բժիշկները դավ էին նյութել նրա դեմ, և Գալենը, վախենալով, որ կարող են իրեն արտաքսել կամ նույնիսկ թունավորել, ինքն է թողել ու հեռացել Հռոմից :.
161 թվականից Հռոմը ներգրավված էր պատերազմական գործողությունների մեջ. հյուսիսում Մարկոս Ավրելիոսն ու Լուցիուս Վարուսը կռվում էին մարկոմանների դեմ :. 169 թվականի աշնանը, երբ հռոմեական զորքերը վերադարձել են Ակվիլեա, ահավոր համաճարակ է բռնկվել, և Գալենին կանչել են Հռոմ, հանձնարարել, որ դառնա Մարկոս Ավրելիոսի ու Լուցիուս Վերուսի ուղեկիցը Գերմանիայում։ Հաջորդ գարնանը, այն բանից հետո, երբ հաղորդվել է, որ Ասկլեպիոսը դեմ է այդ ձեռնարկին, Մարկոս Ավրելիոսն արձակել է նրան :. Գալենը նշանակվել է գահաժառանգ Կոմոդոսի բժիշկ։ Այստեղ՝ պալատում գտնվելու տարիներին է նա գրել բժշկական թեմայով իր աշխատություններից շատերը։ Ճակատագրի հեգնանքով՝ Լուցիուս Վարուսը մահացել է 169, Մարկոս Ավրելիոսը՝ 180 թվականին. երկուսն էլ համաճարակի զոհ են դարձել։
Գալենը Կոմոդոսի անձնական բժիշկն է եղել կայսեր գրեթե ողջ կյանքի ընթացքում։ Դիոն Կասիոսի վկայությամբ՝ մոտավորապես 189 թվականին բռնկվել է իրեն հայտնի համաճարակներից ամենաահավորը. դրանից Հռոմում ամեն օր 2000 մարդ էր մահանում։ Ամենայն հավանականությամբ՝ հենց այդ համաճարակին է զոհ գնացել նաև Մարկոս Ավրելիոսը ։
Գալենը եղել է նաև Սեպտիմոս Սևերոսի անձնական բժիշկը։ Իր գրառումներում նա գովաբանել է վերջինիս, ինչպես նաև՝ Կարակալային այն բանի համար, որ դեղորայքի ձեռքբերման գործում աջակցել են իրեն ։
Մահը
Տասներորդ դարի վերջին կազմված «Սուդա» հանրագիտարանում Գալենի մասին զետեղված հոդվածում կարծիք է հայտնված, որ մեծահամբավ բժիշկը մահացել է 70 տարեկան հասակում, այսինքն՝ մոտավորապես 199 թվականին։ Սակայն Գալենի «On Theriac to Piso» տրակտատում նկարագրված են 204 թվականին տեղի ունեցած դեպքեր ու իրադարձություններ։ Ըստ արաբական որոշ աղբյուրների վկայությունների ՝ Գալենը մահացել է 87 տարեկանում՝ 70 տարի բժշկական պրակտիկայով զբաղվելուց հետո։ Ուսումնասիրողների մեծ մասը գտնում է ,, որ «On Theriac to Piso»-ը և արաբական աղբյուրները ճշմարտությունն են արձանագրում այս հարցում, իսկ  «Սուդա» հանրագիտարանի հեղինակները Գալենի բժշկական պրակտիկայի 70 տարիները շփոթել են նրա կյանքի տարիների հետ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հին հռոմեացի բժիշկներ
Ավետում (նկար, Վան Էյք)
«Ավետում» (Annunciatie), հոլանդացի նկարիչ, 15-րդ դարի վերածննդի կարկառուն ներկայացուցիչ Յան վան Էյքի նկարներից։ Կտավը ստեղծվել է 1434 թվականին և համարվում է եռապատկերի ձախ ծալովի փեղկի նկարը. տրիպտիխը չի պահպանվել։ Յուղաներկով նկարի չափերն են 93 × 37 սմ։ Այսօր «Ավետում» ստեղծագործությունը պահպանվում և ցուցադրվում է Միացյալ Նահանգների մայրաքաղաք Վաշինգտոնի Արվեստի ազգային պատկերասրահում ։
Ստեղծման պատմություն
Յան վան Էյքը «Ավետում» ստեղծագործությունը վրձնել է Բրյուգգեում ապրելու տարիներին, որտեղ 1431 թվականին նկարիչը տուն և արվեստանոց է գնում ու այդտեղ ապրում ու ստեղծագործում է ցկյանս ։ «Ավետում» եռապատկերը որպես ընծա է ստեղծվել Բուրգունդիայի Վալուա դինաստիայի հերցոգ Կառլ Քաջագործին։ Յան վան Էյքն իր ստեղծագործությունն ուղարկում է Դիժոնի Շանմոլ վանքային համալիր. Դիժոնն այդ ժամանակ Բուրգունդիայի հերցոգության մայրաքաղաքն էր ու եկեղեցական գլխավոր ծիսակարգերի անցկացման վայրը ։
Նկարագիր
Յան վան Էյքը «Ավետում» ստեղծագործությունը կերտել է ամենայն մանրամասնությամբ՝ հաշվի առնելով ամենաչնչին դետալները, որոնք վերաբերում են ինչպես եկեղեցու ինտերիերին, այնպես էլ Գաբրիել հրշետակի, Մարիամ Աստվածանի հանդերձանքին։ Վերջիններիս գլուխները այնպես է նկարված, որ դրանք հասնեն խոյակների բարձրությանը։ Այդպիսի համաչափությամբ, եթե նրանց վերածեին իրական կերպարների, միքանիմետրանոց հսկաներ կլինեին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1430 նկարներ Կատեգորիա:Յան վան Էյքի նկարներ Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստ Կատեգորիա:Վաշինգտոնի Արվեստի ազգային պատկերասրահի նկարներ
Վալտեր Ֆրիդրիխ Հերման Նեռնստ
Վալտեր Ֆրիդրիխ Հերման Նեռնստ  (Walther Hermann Nernst, ), գերմանացի ֆիզիկոս և ֆիզիկաքիմիկոս, արդի ֆիզիկական քիմիայի հիմնադիրներից։
Կենսագրություն
1883-1887 թվականներին սովորել է Ցյուրիխի, Բեռլինի, Գրացի և Վյուրցբուրգի համալսարաններում։ 1891 թվականից Գյոթինգենի համալսարանի պրոֆեսոր․ այդտեղ էլ 1896 թվականին հիմնել է ֆիգիկաքիմիական ինստիտուտ։ 1902-1933 թվականներին՝ Բեռլինի համալսարանի պրոֆեսոր և նույն համալսարանի քիմիայի ինստիտուտի (1905-1922 թվականներ) և ֆիզիկայի ինստիտուտի (1924-1933) տնօրեն։ Ձևակերպել է (1906 թվական) թերմոդինամիկայի երրորդ սկզբունքը (Նեռնստի թեորեմ), հայտնաբերել (1886 թվական) ջերմամագնիսական երևույթներից մեկը (Նեռնստ-Էտինգսհաուզենի երևույթ)։ 1890 թվականին հայտնագործել է երկու չխառնվող լուծիչների միջև լուծվող նյութի բաշխման օրենքը, որը կոչվել է իր անունով։ 1894 թվականին ցույց է տվել, որ լուծիչի դիսոցող ունակությունը մեծանում է դիէլեկտրիկ թափանցելիության աճին զուգընթաց և հայտնաբերել էլեկտրաստրիկցիայի երևույթը։ Մշակել է (1904 թվական) հետերոգեն քիմիական ռեակցիաների դիֆուզիոն տեսությունը։ Հեղինակ է տեսական քիմիայի դասագրքի, որը 15 հրատարակություն է ունեցել և թարգմանվել ռուսերեն ու այլ լեզուներով։ Հրատարակել է նաև կոսմոլոգիային և տիեզերքի ֆիզիկական նկարագրությանը վերաբերող մի քանի աշխատանքներ։ Եղել է շատ երկրների ԳԱ, այդ թվում նաև ԽՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան պատվավոր անդամ (1927 թվական)։ Նոբելյան մրցանակ (1920 թվական)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Գերմանացի քիմիկոսներ Կատեգորիա:Քիմիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Գերմանացի նոբելյան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Լայպցիգի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ցյուրիխի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Գրացի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
Ամբլա (այլ կիրառումներ)
Ամբլա, կարող է վերաբերել՝
Զիմուլտան
Զիմուլտան (Simultan), պատմական հատոր՝ գրված Ինգեբորգ Բախմանի կողմից 1972 թվականին։
Բովանդակություն
Բախմանի արձակ հատոր Զիմուլտանը բաղկացած է հետևյալ 5 պատմվածքներից ։
Զիմուլտան
Մի համաժամանակյա թարգմանչուհի երկու օր ճանապարհորդում է հենց հիմա հայտնի դիվանագետ Լյուդվիգ Ֆրանկելի հետ Միջին Իտալիայում՝ իրենց լարված աշխատանքային կյանքից հանգստանալու նպատակով։ Սկզբում նրանք գիշերում են Պաեստումի մոտ գտնվող մի հյուրանոցում։ Դրանից հետո ավտոուղևորությամբ նրանք հասնում են մի փոքրիկ ծովափնյա վայր՝ Մարաթեա, որտեղ նրանք մի փոքրիկ հյուրանոցում են իջևանում։ Ծովում լողալուց հետո երկուսով ձեռնարկում են էքսկուրսիա դեպի մոտ գտնվող սարեր՝ որտեղ թարգմանչուհին զառիվեր ճանապարհներով ավտոուղևորությունից հետո և Քրիստոսի արձանը տեսնելու ժամանակ, իրեն վատ է զգում։ Այդ իրադարձությունից հետո երկուսով լքում են հյուրանոցը։
Նրա երջանիկ աչքերը
Միրանդան ծայրահեղ կարճատես է, միասին 7,5 դիոպտրիա է աստիգմատիզմուսը, և նրա աչքերի թերությունը թվում է որպես երկնքի ընծա, քանի որ դրա շնորհիվ նա չպետք է աշխարհի գազանությունը տեսնի։ Դեռ անգիտակցաբար էլ, նա մշտապես մոռանում և կորցնում է իր ակնոցները։ Այդ պատճառով նա մարդկանց ճանաչում է միայն այն ժամանակ, երբ նա նրանց դեմ հանդիման է կանգնում։
Երեք ճանապարհ դեպի ծով
Էլիզաբեթ Մատղայը՝ մոտավորապես հիսուն տարեկան, Լոնդոնում լարված լինելուց հետո՝ որտեղ նա իր եղբոր հարսանիքին է ներկա գտնվել, այցելում է իր տարեց հայրիկին՝ Քլագենֆուրտի մի ծայրամաս։ Հուզված իր մանկության վայրերով՝ մոտակա Վյորթերզե ճանապարհորդությունների ժամանակ, նա վերամշակում է իր ողջ մտավոր կյանքը՝ հատկապես իր սիրային հարաբերությունները։ Վիեննայից Էլիզաբեթը լրագրողուհուց սեփական ուժերով մինչև աստղերի լուսանկարչուհի է դարձել և դրա շնորհիվ ողջ աշխարհը շրջել է։ Փարիզում նա ոմն Տրոտայի է ճանաչել՝ ով նախկին Հափսբուրգների կայսրության ազնվական ընտանիքից է սերում։ Դա եղել է Էլիզաբեթի կյանքի միակ իսկական սերը, այնուամենայնիվ Տրոտան որոշ ժամանակ անց այդ հարաբերությունը խզել է։ Ավելի ուշ Էլիզաբեթն իմանում է, որ Տրոտան ինքնասպանություն է գործել։ Այդուհետ Էլիզաբեթը մշտապես սիրային կապեր է ունեցել, սակայն դրանցից ոչ մեկը այն բարձր մակարդակին չի եղել, ինչպես Տրոտայի հետ։ Երբ Էլիզաբեթի Քեղնթենում մնալը չափազանց ձանձրալի է դառնում, նա ճանապարհորդում է Փարիզ՝ իր այդ ժամանակվա ընկերոջ՝ Ֆիլիպի մոտ։ Վիեննայի օդանավակայանում նա հանդիպում է Տրոտայի մի զարմիկին, որին նա Տրոտայի հետ հարաբերությունների ընթացքում էր մակերեսային ճանաչել, և ով նրան մի երկտող է տալիս, որի վրա գրված էր, որ նա Էլիզաբեթին հավերժ սիրել է։ Փարիզում Էլիզաբեթը վերջ է դնում Ֆիլիպի հետ հարաբերություններին և ստանում է մի պատվեր Հոշիմինում, որը նա ընդունում է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործություններ Կատեգորիա:Ինգեբորգ Բախմանի ստեղծագործություններ
Ամգա (այլ կիրառումներ)
Ամգա, կարող է վերաբերել՝
Միրոլյուբովկա (գյուղ, Լոզովայայի շրջան)
Միրոլյուբովկա (Миролюбівка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Լոզովայայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1900 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Միրոլյուբովկա գյուղում բնակվում էր 99 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,368 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 269,02 մարդ/կմ²։
Ամելիա (այլ կիրառումներ)
Ամելիա, կարող է վերաբերել՝
Մարինո (գյուղ, Պոչինկովսկի շրջան)
Մարինո (Марьино), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Պոչինկովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 237 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Պոչինկովսկի շրջանի բնակավայրեր
(3265) Ֆլետչեր
(3265) Ֆլետչեր (Fletcher), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1953 թվականի նոյեմբերի 9-ին Կառլ Ռեյնմուտի կողմից Հայդելբերգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,411008 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0698 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,7522 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1367,4 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,263273 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 6,93° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1953 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կառլ Ռեյնմուտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Բուլիչևո (գյուղ, Բլագովեշչենսկի շրջան)
Բուլիչևո (Булычево, Булычёв), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բլագովեշչենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 25 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բլագովեշչենսկի շրջանի բնակավայրեր
Մեծ Բրիտանիայի տնային առաջնություն 1888/1889
1888/1889 մրցաշրջանի Մեծ Բրիտանիայի տնային առաջնությունը վեցերորդն էր։ Հինգերորդ անգամ հաղթող դարձավ յի հավաքականը՝ անգլիացիներին շրջանցելով մեկ միավորով։ Ուելսցիները երրորդն էին, իսկ յի հավաքականը կրկին հայտնվեց վերջին տեղում։
Մրցաշարը մեկնարկեց փետրվարին յի հավաքականի մասնակցությամբ երկու տնային հանդիպումներով։ Անգլիացիները 10։2 ընդհանուր հաշվով ջախջախեցին ուելսցիներին և իռլանդացիներին։ յի հավաքականը, հաղթելով իռլանդացիներին 7։0 հաշվով, ևս միացավ հաղթանակի համար պայքարին։ Մրցաշարի ելքը վճռվեց Լոնդոնում կայացած - խաղում, որն ընթացավ արագ տեմպով և շոտլանդացիները դժվարին հաղթանակ տարան 3։2 հաշվով՝ հաղթական գոլը խփելով վերջին րոպեին։ Ուելսիների հետ խաղում գրաբցվեց զրոյական ոչ-ոքի և շոտլանդացիները հինգերորդ անգամ նվաճեցին տիտղոսը։ ի հավաքականը Ռիչարդ Ջարեթի հեթ-թրիկի շնորհիվ 3։1 հաշվով հաղթեց յի հավաքականին և ճանաչվեց երրորդը։
Մրցաշարային աղյուսակ
Հաղթանակի համար շնորհվում էր 2 միավոր, ոչ-ոքիի համար՝ 1։
Ռմբարկուներ
<div style="-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; -o-column-count: 3; -ms-column-count: 3; column-count: 3;">
1 գոլ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի Միացյալ Թագավորության տնային առաջնություն
Գյոքսու (Խնուսի գավառ)
Գյոքսու, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Խնուսի գավառակում ։ Գտնվում էր Էրզրում քաղաքից 83 կմ հարավ-արևելք, Խնուսից հյուսիս-արևելք բարձրացող Կազբել լեռան հարավային լանջերին։
Պատմամշակութային կառույցներ
Գյոքսուի մոտակայքում գտնվում է Գյոքսու վանքը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Այլագուշ (գետ)
Այգուլակ (Айлагуш), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի երկրամասում, Ալթայի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Կատուն գետի աջ ափով՝ 325 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 56 կմ է։ Ավազանի տարածքը կազմում է 347 կմ2։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերխնեօբյան ավազանային երկրամասին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Կատուն գետն է, գետի ավազանատակը Բիայի և Կատուն գետերն են։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Օբ գետն է՝ մինչև Իրտիշի հետ միախառնման կետը։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Սիրկա (Իվկինայի վտակ)
Սիրկա (Сырка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Վերխոշիժմենսկի շրջանում, Կիրովի մարզում։ Գետի երկարությունը 10 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Վյատկա գետն է, գետի ենթաավազանը Վյատկա գետն է։ Գետի գետային ավազանը Կամա գետն է.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Ամեն (այլ կիրառումներ)
Ամեն, կարող է վերաբերել՝
Մերի Շահբազյան
Կենսագրություն
Մերի Շահբազյանը ծնվել է 1932 թվականին Սոչիում։ 1941 թվականին տեղափոխվել է Երևան, ստացել միջնակարգ կրթություն, այնուհետև՝ 1953-1958 թվականներին սովորել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի դերասանական ֆակուլտետում` Վավիկ Վարդանյանի արվեստանոցում ։ 1958 թվականից աշխատում է Երևանի Հակոբ Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի պետական թատրոնում ։Կյանքից հեռացել է 2021 թվականի հուլիսի 29֊ին 88 տարեկան հասակում
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ
Տեխասի անկախության պատերազմ (1835—1836)
Տեխասի անկախության պատերազմ (Texas War of Independence) կամ 1835-1836 թվականների Տեխասի հեղափոխություն (Texas Revolution), պատերազմ Մեքսիկայի և Տեխասի միջև, որի արդյունքը դարձել է Տեխասի անկախացումը (Մեքսիկայի կողմից չի ընդունվել)։
Պատերազմի պատճառներ
1825 թվականին Կոաուիլա և Տեխաս նահանգների օրենսդիր ժողովներն օրենք են հրապարակել, որն ԱՄՆ-ի բնակիչներին հնարավորություն էր տալիս ստանալ հողատարածքներ ցածր գներով, ընդ որում վճարումներն իրականացվում էին տարաժամկետով, բացի այդ բնակիչները 10 տարով ազատվում էին հարկերից։ Գաղութարարների թիվն արագ ավելանում էր և 1830-ական թվականների կեսերին Տեխասում բնակվում էր 30 հազարից ավելի ամերիկացի, իսկ մեքսիկական բնակչությունը կազմում էր 7800 մարդ ։
Սակայն 1829 թվականին Վիսենտե Գերերո նախագահի օրոք Մեքսիկայում ընդունվել է սևամորթների ստրկությունը վերացնող օրենքն, որը նախկինում սովորական էր ամերիկացի վերաբնակիչների շրջանում ։ 1836 թվականի դրությամբ Տեխասում կար ավելի քան 5000 սևամորթ ստրուկ ։ Բացի այդ, 1830 թվականին մեքսիկական կոնգրեսն արգելել է ԱՄՆ-ից արտագաղթը Մեքսիկայի սահմանակից նահանգներ ։ Մեքսիկական կառավարության այս քաղաքականությունը դժգոհություն էր առաջացնում Տեխասի բնակիչների շրջանում և անկախության համար պատերազմ մղելու պատճառ է հանդիսացել։
Պատերազմի սկիզբ
1835 թվականի հոկտեմբերի 2-ին Ջոն Հենրի Մուրի գլխավորությամբ 150 տեխասցիների և մեքսիկական կավալերիայի ջոկատի (100 հոգի) բախում է տեղի ունեցել Գոնզալես քաղաքի մոտակայքում, ինչը հանգեցրել է ռազմական գործողությունների։ Ի սկզբանե տեխասցիները կանոնավոր բանակ չունեին, նրանց ջոկատները բաղկացած էին բացառապես կամավորներից։ Ավելի լուրջ բախում տեղի է ունեցել 1835 թվականի հոկտեմբերի 28-ին Կոնսեպսիոնի ճակատամարտում, որտեղ մասնակցում էր 90 տեխասցի՝ Սթիվեն Օսթինի գլխավորությամբ և 450 մեքսիկացի (300 դրագուն, 100 հետևակ, 2 հրանոթ)՝ Դոմինգո Ուգարտեչեայի գլխավորությամբ։ Ճակատամարտում տեխասցիները կորցրել են միայն մեկ, իսկ մեքսիկացիները՝ 14-76 մարդ։
Մեքսիկական բանակի հարձակում
Ի պատասխան Տեխասի վերաբնակիչների հաղթանակին, ուղարկվել է 6000 մարդուց բաղկացած մեքսիկական զորք, որը ղեկավարում էր մեքսիկացի գեներալ բռնակալ Լոպես դե Սանտա Աննան։
1836 թվականի փետրվարի 23-ին Սանտա Աննայի բանակը Սան Անտոնիոյում սկսել է Ալամոյի ամրոցի պաշարումն, որը պաշտպանում էր 183-250 տեխասցի` Ուիլիամ Թրևիսի, Ջիմ Բոուիի գլխավորությամբ։ Փետրվարի 26-ին Ալամոյի պաշտպաններին Գոլիադից օգնության է հասել Ջեյմս Ֆենինի գլխավորությամբ 320 մարդուց և 4 հրանոթից բաղկացած ամերիկյան ջոկատը, սակայն փետրվարի 28-ին Ֆենինը հետ է վերադարձել` ասելով, որ պարենը բավարար չէ և անհրաժեշտ է պաշտպանել Գոլիադը։ Մարտի 6-ին առավոտյան 5:30 սկսվել է Ալամոյի հարձակումը, որը դարձել է պատերազմի ամենահայտնի մարտը։ Ալամոյի բոլոր պաշտպանները սպանվել են, մեքսիկացիներն ունեին 70-200 զոհ և 300-400 վիրավոր։ Ալամոյում մնացածներից մեքսիկացիները ողջ են թողել միայն 16 հոգի (կանանց, երեխաներին, ինչպես նաև ստրուկներ Ջո Թրևիսին, Սեմ Բոուիին և մեքսիկացի դասալիք Բրիգիդո Գերերոյին, ով ներկայացել էր որպես ռազմագերի)։
Մյուս հաղթանակը տարել է մեքսիկացի գեներալ Խոսե դե Ուրեան, երբ տեխասցիները Ջեյմս Գրանտի, Ֆրենկ Ջոնսոնի և Ռոբերտ Մորիսի գլխավորությամբ փորձել են հարձակվել մեքսիկական Մատամորոս քաղաքի վրա։ Փետրվարի 27-ին Ուրեան անսպասելի հարձակվեց Ջոնսոնի ջոկատի վրա՝ սպանելով 20 և գերի վերցնելով 32 մարդ։ Ջոնսոնը և 4 այլ տեխասցիներ գերի են վերցվել, սակայն ավելի ուշ կարողացել են փախչել և միավորվել Ջեյմս Ֆենինի բանակի հետ։ Այնուհետև մարտի 2-ին Ագուադուլսե քաղաքի մոտ մեքսիկացիները անսպասելիորեն հարձակվել են Գրանտի և Մորիսի ջոկատների վրա՝ սպանելով նրանց երկուսին և 12 այլ տեխասցիներին։ Մնացյալները գերի են ընկել և ուղարկվել են Մատամորոս։
Տեխասցիների հաղթանակ
Պարտությունները տեխասցիներին ոգեշնչել են ստեղծել կանոնավոր բանակ, որը գլխավորեց Սեմ Հյուսթոնը։
1836 թվականի ապրիլի 21-ին Սան Խասինտոյի մոտ տեղի է ունեցել որոշիչ ճակատամարտ տեխասյան և մեքսիկական բանակների միջև (այժմյան Լա Պորտեից ոչ հեռու)։ Մեքսիկացիներին անմիջականորեն գլխավորում էր գեներալ Սանտա Աննան։ Տեխասյան սպաներից շատերն առավոտյան խորհրդակցության ժամանակ որոշում են կայացրել պաշտպանվել և սպասել Սանտա Աննայի բանակի հարձակմանը, սակայն Սեմ Հյուսթոնը պնդեց, որ պետք է առաջինը հարձակվել մեքսիկացիների վրա։ Իր պլանը հավանության է արժանացել տեխասյան ռազմական նախարար Թոմաս Ջեֆերսոնը։ Փորձելով շարժվել արագ և աննկատ, տեխասյան մոտ 800 զինվոր մոտեցել է մեքսիկական ճամբարին և անսպասելիորեն հարձակվել նրա վրա «Հիշի՛ր Ալամոն» և «Հիշի՛ր Գոլիադը» կոչերով (արդյունքում «Հիշի՛ր Ալամոն» արտահայտությունը դարձել է թևավոր խոսք)։ Մեքսիկացիները (մոտ 1400 մարդ) անակնկալի էին բերվել և մերձամարտին վատ էին պատրաստված, ինչն արագ հանգեցրեց պարտության։ Մեքսիկացի գեներալ Մունուել Ֆերնանդես Կաստրիլիոնը զոհվեց, իսկ մեքսիկացիների մեծ մասը սկսեց գերի հանձնվել։
Վելասկոյի ճակատամարտ
1836 թվականի մայիսի 14-ին Տեխասի պաշտոնական ներկայացուցիչները և գեներալ Սանտա Աննան Վելասկո քաղաքում անկախության մասին պայմանագիր են ստորագրել։ Պայմանագիրը նախատեսում էր ռազմական գործողությունների դադարումը, մեքսիկական զորքերի վերատեղաբաշխումը Ռիո Գրանդեից հարավ, Մեքսիկայի կողմից գրավված ունեցվածքի վերադարձը և ռազմագերիների փոխանակումը։ Դրա դիմաց Սանտա Աննան հնարավորություն էր ստանում վերադառնալ Մեքսիկա, երբ նա ցանկանա (պայմանագրի այդ կետը խախտվել է տեխասցիների կողմից)։
Սակայն Մեքսիկայի կառավարությունը չի վավերացրել պայմանագիրը՝ բաթ թողնելով Տեխասի անկախության հարցը (ընդ որում ժամանակակից Տեխասի արևմտյան հատվածը շարունակում էր ունենալ անհայտ իրավաբանական կարգավիճակ)։ Տեխասի և Մեքսիկայի միջև պատերազմական վիճակը շարունակվում էր ընդհուպ մինչև 1845 թվականի դեկտեմբերի 29-ին տեղի ունեցած ԱՄՆ-ի բռնազավթումը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մեքսիկայի պատերազմներ Կատեգորիա:Պատերազմներ Հյուսիսային Ամերիկայում Կատեգորիա:19-րդ դարի պատերազմներ Կատեգորիա:Տեխասի պատմություն Կատեգորիա:1836 թվականի հակամարտություններ
Եռանարդի
Եռանարդի, նարդի երեք խաղացողի համար։ Խաղն ստեղծվել է Հայաստանում 2007 թվականին, հեղինակն է ճարտարագետ Ներսես Ներսիսյանը ։ Միջազգային նարդու այժմ գործող խաղաձևերից է։
Պայմաններ
Խաղում են երեք հոգով հատուկ եռաթև տախտակի վրա։ Օգտագործում են 45 քար, յուրաքանչյուր մասնակցին 15 խաղաքար՝ սև, սպիտակ ու կարմիր և երկու զառ։ Խաղը շահում է նա, ով առաջինը կհեռացնի իր բոլոր խաղաքարերը։
Գրանցում
Եռանարդին՝ որպես սեղանի նոր խաղ, գրանցված է Հայաստանի մտավոր սեփականության գործակալությունում ։ 2007 թվականի դեկտեմբերի 15-ին գյուտը գրանցվել է պետական մատյանում և տրվել է թիվ 1863 A2 արտոնագիրը։ Այն ներկայացվել է Հայաստանի նարդու ազգային ֆեդերացիա, որտեղ էլ մշակվեցին եռանարդի խաղի կանոնները։
Մրցույթներ
Եռանարդու հանրապետական առաջանություններ են տեղի ունեցել Գառնիում, մարզային առաջնություններ՝ Գեղարքունիքի, Կոտայքի, Վայոց ձորի և այլ մարզերում։
Արզուման Հարությունյան
Արզուման Գարուշի Հարությունյան, հայ տնտեսագետ։ Գեներալ-լեյտենանտ ։
Կենսագրություն
Արզուման Հարությունյանը ծնվել է 1958 թվականի մայիսի 1-ին Հրազդանի շրջանի Գեղաշեն գյուղում։ Սովորել է տեղի միջնակարգ դպրոցում ։ 1975-1979 թվականներին սովորել և ավարտել է Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտի պլանային-տնտեսագիտական ֆակուլտետը՝ ստանալով տնտեսագետի որակավորում արդյունաբերության պլանավորում մասնագիտությամբ։ 1979 թվականին որպես տնտեսագետ աշխատել է Հայկական ԽՍՀ Աշխատանքի պետական կոմիտեի աշխատանքի գիտական կազմակերպման կենտրոնի աշխատանքային ռեսուրսների բաժնում։ 1979-1981 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ զինված ուժերում։ 1981-1983 թվականներին որպես ավագ տնտեսագետ աշխատել է Աշխատանքի պետական կոմիտեի աշխատանքի գիտական կազմակերպման կենտրոնի արտադրության ղեկավարման բաժնում, 1983-1984 թվականներին աշխատել է «Պոզիստոր» ԱՄ «Սիրիուս» գործարանի արտադրատնտեսական բաժնում որպես ավագ տնտեսագետ։ 1984 թվականից զինվորական ծառայության է անցել ՀԽՍՀ պետական անվտանգության մարմիններում, 1991-1992 թվականներին աշխատել է Հայաստանի Ներքին գործերի նախարարության եկամուտների թաքցնման դեմ պայքարի 9-րդ հատուկ վարչությունում։ 1992-1996 թվականներին եղել է ՀՀ հարկային տեսչության օպերատիվ վարչության պետի տեղակալ, ապա՝ պետ։ 1996 թվականի օգոստոսից ծառայությունը շարունակել է ՀՀ ազգային անվտանգության համակարգում, 1999 թվականից նշանակվել է Ազգային անվտանգության ծառայության Երևանի քաղաքային վարչության պետ։ 2010-2019 թվականներին եղել է ՀՀ ԱԱԾ տնօրենի տեղակալ։
Մարինո (գյուղ, Պուշկինսկոե գյուղական բնակավայր)
Մարինո (Марьино), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սաֆոնովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 0 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սաֆոնովսկի շրջանի բնակավայրեր
Ամենափրկիչ (այլ կիրառումներ)
Ամենափրկիչ, կարող է վերաբերել՝
Շայբանիներ
Շամբանյաններ, Շայբանիներ, արաբական տոհմ, 7-10-րդ դարերում իշխել է Մեծ Հայքի Աղձնիք նահանգում։ Շամբանյաններից Յազիդ իբն Մազյադը, Ասադը, Խալիդը, Մուհամմադը եղել են Արմինիայի ոստիկաններ։ 9-րդ դարի երկրորդ կեսին Շամբանյաններից Իսա իբն ալ Շայխը խալիֆա Մութամիդի ուղարկած թագը բերել է Աշոտ Ա Բագրատունուն։ 10-րդ դարի սկզբին Շամբանյանները կորցրին իրենց տիրույթները։ Շամբանյանների մի ճյուղը (Մազյադյաններ)861-1027 թվականներին իշխել է Շիրվանում։
Կատեգորիա:Արաբական տոհմեր Կատեգորիա:Աղձնիք Կատեգորիա:Արմինիա կուսակալություն
Ստարայա Լեշնյա
Ստարայա Լեշնյա (Стара Лішня), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Իվանիչևի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1450 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Ստարայա Լեշնյա գյուղում բնակվել է 424 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 9,1 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմել է 46,59 մարդ/կմ²։
Գյուղում է գտնվում փայտաշեն Սուրբ Նիկողայոս եկեղեցին, որը կառուցվել է 1773-1778 թվականներին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Իվանիչևի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1450 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Նանա Օբիրի-Եբոա
Նանա Օբիրի-Եբոա (Nana Obiri - Yeboah, ), գանացի կինոռեժիսոր, ում կողմից 2015 թվականին նկարահանված «Նզովյալները» (The Cursed Ones) ֆիլմը աֆրիկյան կինոակադեմիայի մրցանակաբաշխությունում առաջադրվել է միանգամից 13 մրցանակի, այդ թվում՝ «Լավագույն կինոնկար» և «Լավագույն ռեժիսոր» անվանակարգերում ։
Կենսագրական հակիրճ տեղեկատվություն
Նանա Օբիրի-Եբոան ծնվել է 1979 թվականի մարտի 28-ին, Գանայի մայրաքաղաք Աքրայում։ Տասնչորս տարեկան հասակում գրել է և տեղի եկեղեցում բեմադրել իր առաջին թատերախաղը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աֆրիկացի կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Գանացի կինոռեժիսորներ
Եփրեմ Պողոսյան
Կենսագրություն
Եփրեմ Պողոսյանը ծնվել է 1897 թվականին Ախալցխայի շրջան Աբաթխե գյուղում։ Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրում։ 1910 թվականին մեկնել է Վիեննա, ավարտել (1917) միաբանության դպրոցը, դարձել Մխիթարյան միաբանության անդամ (1917)։ 1921 թվականից դասավանդել է միաբանության վարժարաններում, 1927-1947 թվականներին՝ Պլովդիվում, որտեղ, հայոց լեզվի քերականության ուսուցմանը նպաստելու նպատակով, գրել է «Քերականություն աշխարհաբար լեզվի» 1-4-րդ դասարանների դասագրքերը։ 1948 թվականին վերադարձել է Վիեննա, ձեռնամուխ եղել հայ նշանավոր գերդաստանների և մշակութային ընկերությունների պատմության ուսումնասիրմանը։ Հրատարակվել են Պողոսյանի մի շարք մենագրություններ («Պատմություն Հայ Մշակութային Ընկերություններ ու», հ․ 1-3, 1957-1969 թվականներ, «Ոսկյան և Մըսըրլյան գերդաստանները», 1953, «Տատյան գերդաստանը», 1968 և այլն), ինչպես նաև «Նոր տարվո տոնը հին և նոր Հայոց քով» (1952), «Համբարձման տոնն և հայ ժողովրդի վիճակախաղը» (1956) ազգագրական բնույթի գրքերը, «Ապրումներ» (1968) բանաստեղծությունների ժողովածուն ։
Մահացել է 1972 թվականի մայսիսի 20-ին Վիեննայում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ բանասերներ Կատեգորիա:Մխիթարյան միաբանության անդամներ Կատեգորիա:Հայ քերականներ
Զելվիլեր
Զելվիլեր (Zellwiller), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Ստորին Հռենոս գավառում ։
Բնակչությունը 2013 թվականի դրությամբ կազմում է 729 մարդ, բնակչության խտությունը` 82.94 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 8.79 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 390 կմ արևելք, Ստրասբուրգ քաղաքից` 28 կմ հարավ-արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 491 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 374-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 117։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 76,2 %։ 374 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 347 անձ (183 տղամարդ և 164 կին)։ Գործազուրկ են եղել 27 անձ (13 տղամարդ և 14 կին)։ 117 անաշխատունակներից 45-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 47-ը` թոշակառուներ, իսկ 25-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Ամոթ (այլ կիրառումներ)
Ամոթ, կարող է վերաբերել՝
Պոնիներ
Պոնիներ ( անգլերեն՝ pony), փոքր (80-140 սմ բարձրությամբ) ձիեր։ Բուծվել են Բրիտանական, Իսլանդիա, Կորսիկա, Սիցիլիա, Գոտլանդ, Հոկայդո կղզիներում։ Հայտնի է Պոնիներիի 20 ցեղատեսակ (շետլենդական, ուելսական, իսլանդական, գոտլանդական և այլն)։ Իրենց հայրենիքում Պոնիները օգտագործվել են ոչ մեծ գյուղացիական տնտեսություններում, հանքահորերում, լեռնային պայմաններում՝ բեռներ տեղափոխելու համար ևն։ Այժմ լայնորեն տարածված են և օգտագործվում են զբոսայգիներում՝ թեթև, մանկական սայլակներով զբոսանքների համար։ Շատ երկրներում բուծվում են տարբեր տեսակի և գույնի Պոնիներ։
Կատեգորիա:Ձիեր
Ամուսնություն (այլ կիրառումներ)
Ամուսնություն, կարող է վերաբերել՝
Միրոնովկա (գյուղ, Լոզովայայի շրջան)
Միրոնովկա (Миронівка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Լոզովայայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1929 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Միրոնովկա գյուղում բնակվում էր 334 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,381 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 876,64 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Լոզովայայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1929 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ամպ (այլ կիրառումներ)
Ամպ, կարող է վերաբերել՝
Ամրոց Քրդի կող
Քրդի կող ամրոց, գտնվում է Գեղարքունիքի մարզի Վաղաշեն գյուղից 3 կմ հարավ-արևելք, Վարդենիսի լեռնաշղթայի հյուսիսային լանջին, Ալոյի կող ամրոցից մոտ կես կիլոմետր հեռավորության վրա։
Քրդի կող ամրոցը հիմնադրվել է մ.թ.ա. 1 հազարամյակում։ Այն նման է ինչպես փակված պայտ, զբաղեցրել մոտավորապես կես հեկտար տարածություն, ամրոցի պարիսպները եղել են անտաշ ու անշաղախ խոշոր բազալտ քարերով կառուցված, և ունեցել են չորս մետր լայնություն։ Ամրոցի ուներ հինգ քարաբուրգեր, ուոնցից երկուսը կառուցված են մուտքի աջ և ձախ կողմերում, մյուս երկուսը` հարավ- արևմտյան և հյուսիս- արևմտյան անկյուններում, իսկ հինգերորդը, որը օգտագործվել է որպես պարիսպ, կանգնած է հյուսիս-արևելյան ժայռաբլրի վրա։ Ամրոցի է գտնվել հարավային մասում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամրոցներ Կատեգորիա:Հայկական ճարտարապետություն Կատեգորիա:Լեռնաշղթաներ Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզ Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 1 Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 1-ին հազարամյակ
Միգել դե լա Մադրիդ
Մադրիդ Միգել դե լա (Miguel de la Madrid Hurtado, ), Մեքսիկայի 32-րդ նախագահը (1983-1988)։
Կենսագրություն
Սովորել է Մեքսիկայի ազգային ինքնավար համալսարանում, ստացել է մագիստրոսի աստիճան։ Հարվարդի կառավարման համալսարանի, սահմանադրական իրավունքի պրոֆեսոր։ Նա աշխատել է Մեքսիկայի բանկում 1965 թվականին, սկսել է աշխատել քարտուղարության ֆինանսների նախարարությունում։ 1970-1972 թվականներին աշխատել է Պեմեքսում (Pemex)։ 1976 թվականից եղել է նախարարության մամուլի քարտուղար։ 1979 մայիսից - 1981 սեպտեմբեր նախարար։ Նա մասնակցել է զարգացման կառավարության տնտեսական ծրագրերի։
Նախագահական ընտրություններում մասնակցել է 1982 հուլիսի 4–ին՝ վստահորեն հաղթել է, վաստակելով 16.145 մլն (71.63%) ձայն ընդդեմ 16.41%–ի։ 1982 թվականի դեկտեմբերին դարձավ Մեքսիկայի նախագահը Ինստիտուցիոնալ հեղափոխական կուսակցությունից։ Պայքարեց կոռուպցիայի դեմ, հարուցելով նախորդ կառավարության երկու առավել կոռումպացված պաշտոնյաների դեմ, բայց չդիպչելով իրեն նախորդող Լոպես Պարտիլիոին, ոչ բյուրոկրատիան ՄՍԻ և հարակից արհմիությունների ղեկավարների։ Իսկ նավթային ճգնաժամը գրեթե ոչնչացրել էր Մեքսիկայի տնտեսությունը, 1982 թվականի ամռանը գնաճը աճել է մինչև աննախադեպ 159%։ 1980-ականների կեսերին գործազրկությունը հասել էր 25%։
1985 թվականին ուժեղ երկրաշարժ է տեղի ունեցել երկրում։ Սխալ գործողությունների շնորհիվ կառավարության դեմ պայքարի հետևանքով դե լա Մադրիդի վարկանիշը ընկավ։
Միգել դե լա Մադրիդը մահացել է 2012 թվականի ապրիլ 1–ին, Մեքսիկայում, մահացել է էմֆիզեմայից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մեքսիկայի նախագահներ Կատեգորիա:Մեքսիկայի ազգային ինքնավար համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Մեքսիկայի քաղաքական գործիչներ
Արհեստական սիրտ
Արհեստական սիրտ, տեխնոլոգիական սարքավորում՝ նախատեսված հեմոդինամիկ հատկանիշների բավարար կենսագործունեության պահպանման համար։
Սարքավորման ընդհանուր բնութագիր
Ներկայումս արհեստական սիրտ ասելով կարելի է հասկանալ տեխնիկական սարքավորումների երկու խումբ․
Ստեղծման պատմություն
Արհեստական սրտի ստեղծման գործում առաջամարտիկը համարվում է խորհրդային միության գիտնական Վլադիմիր Դեմիխովը։ Նա դեռ 1937 թվականին ցույց տվեց շան օրգանիզմում պլաստիկ մղիչը էլեկտրական շարժչի միջոցով գործի դնելու արդյունքում արյան շրջանառությունը սկզբունքորեն պահպանելու հնարավոր լինելը։ Այն երկուսուկես ժամը, որն ապրեց շունը փոխպատվաստման միջոցով հեռացված սրտի փոխարեն տեղադրված մեխանիկական սարքավորման շնորհիվ, դարձավ բժշկության մեջ նոր դարաշրջանի մեկնարկը։
Էստաֆետան անցավ ամերիկյան գիտնականներին, սակայն ընդամենը երկու տասնամյակ անց ''Վ. Կոլֆը և Տ. Ակտուստուն'' ստեղծեցին պոլիվինիլքլորիդից պատրաստված արհեստական սիրտ, որը կազմված էր մեկ միասնական կաղապարով երկու փոքր պարկերից։ Այն ուներ պոլիվինիլքլորիդից պատրաստված 4 եռափեղկ փական և աշխատում էր «շնչուղիներով», որոնք արտաքինից տեսանելի էին։ Այդ հետազոտությունները սկիզբ դրեցին արհեստական սրտի արտաքին խողովակներով կառուցվածքային լուծումների շարքին ։
Դոնոր փնտրելու ընթացքում ռեցիպիենտի կյանքը պահպանելու համար արհեստական սրտի փոխպատվաստման գաղափարը իրացվել է 1969 թվականին, երբ ամերիկացի վիրաբույժ Դ․ Կուլին ստեղծեց արհեստական սրտի իմպլանտացիա մի հիվանդի համար, որին ձախ ստամոքսի ամբողջական անոթալայնանքի հեռացումից հետո չէր հաջողվել անջատել արյան արհեստական շրջանառության սարքավորումից։ 64 ժամ տևած աշխատանքից հետո հաջողվեց արհեստական սիրտը փոխարինել ալլոտրանսպլանտանտով, սակայն 36 ժամ անց հիվանդը մահացավ թոքերի բորբոքումից։ Սա սրտի փոխպատվաստման երկու փուլով վիրահատության առաջին դեպքն էր, որն այսօր լայնորեն տարածված է ։
1976 թվականին, հիմնվելով ԽՍՀՄ Մինիստրների խորհրդի որոշման վրա, Կիրովո-Չեպեցկի քիմիական կոմբինատում տեղակայված բժշկական ուղղվածությամբ մասնագիտացված կոնստրուկտորային բյուրոյում ստեղծվեց արհեստական սրտի լաբորատորիա։ Այդ լաբորատորիան համարվում էր ԽՍՀՄ միջին մեքենաշինական նախարարության մաս և երկրում միակ արհեստական սրտի փական արտադրողն էր։ Նրա աշխատանքի արդյունքը արհեստական սրտի ստացված օրինակ «Հերց-02»-ն էր, որը 1985 թվականին հաջողությամբ փորձարկվեց կենդանիների վրա։ Աշխարհում առաջին կենդանին գառնուկն էր, որն արհեստական սրտով ապրեց երկու շաբաթ։ Սակայն հետագայում այդ հետազոտությունները ֆինանսական պատճառներով դադարեցվեցին ։
Հետագա երկարատև աշխատանքների արդյունքում արհեստական սրտի արտաքին խողովակով մոդել «Պոիսկ-10Մ»-ի աշխատունակությունը հասցվեց 100 օրվա, ինչը թույլ տվեց սկսել նրա կլինիկական փորձարկումները։ Արհեստական սրտի կիրառմանը ցուցված էին սրտի փոխպատվաստման սպասողների ցանկում ներառված այն հիվանդները, որոնց վիճակը կտրուկ վատացել էր, այն հիվանդները, որոնք գտնվում էին կրիտիկական վիճակում և վիրահատությունից հետո չէին կարող անջատվել արյան արհեստական շրջանառությունն ապահովող սարքավորումներից։ 1986 թվականի դեկտեմբերից մասնագետները իրականացրին «Պոիսկ-10Մ» արհեստական սրտի 17 փոխպատվաստում, որոնցից 4-ը Լեհաստանում, ուր մասնագետների խումբը ժամանել էր հրատապ կանչով։ Չնայած բժիշկների գործադրած ջանքերին՝ արհեստական սրտի աշխատանքի առավելագույն ժամանակահատվածը չհատեց 15 օրվա սահմանը ։
2010 թվականի դրությամբ չի ստեղծվել մարդու ամբողջական սիրտը արդյունավետորեն փոխպատվաստող պրոթեզ։ Սրտավիրաբուժական կլինիկաներում անցկացվում են բնական օրգանների մասնակի փոխպատվաստումներ արհեստականներով։ Օրինակ՝ փոխպատվաստում են սրտի փականներ, մեծ անոթներ, նախասիրտ, ստամոքս։ Բացի այդ, հաջողությամբ իրականացնում են դոնորական սրտի փոխպատվաստումներ։
Մարդու սրտի ամբողջական փոխպատվաստման համար մի քանի արդյունավետ նախատիպ է ստեղծվել։ 2010 թվականի մարտի 26-ին Ա. Ն. Բուկալևայի անվան սրտանոթային վիրաբուժության ազգային բժշկական հետազոտական կենտրոնում սրտավիրաբույժ Լեո Բոկերիան իր ամերիկացի գործընկերոջ հետ իրականացրել է վիրահատություն, որի ժամանակ մարդու ամբողջկան սիրտը փոխարինվել է նմանատիպ արհեստականով։ Տվյալ սարքավորումը ապահովում է արյան մատակարարումը բոլոր օրգաններում և հյուսվածքներում։ Նրա գլխավոր թերությունը 10 կիլոգրամանոց մարտկոցի առկայությունն է, որը լիցքավորում է պահանջում յուրաքանչյուր 12 ժամը մեկ։ Ներայումս նմանատիպ պրոթեզները համարվում են ժամանակավոր միջոց, որոնք հնարավորություն են տալիս հիվանդին սրտի ծանր պաթոլոգիայով ապրել մինչև սրտի փոխպատվաստումը ։
2016 թվականին Արյան շրջանառության պաթոլոգիայի գիտահետազոտական կենտրոնի Նովոսիբիրսկի գիտնականները ներկայացրին իրենց աշխատանքը՝ արհեստական սիրտը, որը մակերեսային լարման համար նախատեսված սկավառակային մղիչի շնորհիվ նվազեցնում է թրոմբի առաջացման հավանականությունը։ Բժիշկները հավատացած են, որ վերջինս առավել արդյունավետ մեխանիզմ է, քան դրա նախորդ մոդելները։ Այդ արհեստական սրտի գինը մի քանի անգամ ցածր է արտասահմանյան նմանատիպ սարքավորումների գնից ։
Բժշկահոգեբանական կողմ
Արհեստական սրտի խնդիրը սրտավիրաբուժականից բացի ունի նաև բժշկահոգեբանական կողմ ։ Հիվանդների մեկ քառորդի մոտ սրտի փականային ապարատի պրոթեզավորման վիրահատությունից հետո հետվիրահատական շրջանում ձևավորվում է յուրահատուկ հոգեախտաբանական ախտանշանների ամբողջություն, որը ստացել է սրտապրոթեզային հոգեախտաբանական համախտանիշ անվանումը ։ Այն ներկայացվել է 1978 թվականին։ Չի բացառվում, որ նմանատիպ խնդիրներ առաջանան նաև սրտի առավել մեծամասշտաբ վիրահատությունների պարագայում, ինչպիսին արհեստական սրտի փոխպատվաստումն է ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բժշկություն Կատեգորիա:Բժշկական սարքավորումներ Կատեգորիա:Սիրտ-անոթային համակարգ Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
Գյունգյորմազ (Էրզրումի գավառ)
Գյունգյորմազ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Էրզրումի գավառում ։ Գտնվում էր Էրզրում քաղաքից 32 կմ հյուսիս, Եփրատի և նրա Դումլա վտակի միջև։
Աշխարհագրություն
Տարածքը լեռնային էր և անտառազուրկ։
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 16 տուն բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Յաքութիեի շրջանի համայնքներ
Բուլիչյովո (գյուղ, Սաֆոնովսկի շրջան)
Բուլիչյովո (Булычёво), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սաֆոնովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 0 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սաֆոնովսկի շրջանի բնակավայրեր
Չյորնի Կիշկիլ
Չյորնայա Կիշկիլ (Чёрный Кишкиль), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Վերխոշիժմենսկի և Օրիչևսկի շրջաններում, Կիրովի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Կիշկիլ գետի ձախ ափին՝ 53 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 10 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Վյատկա գետն է, գետի ենթաավազանը Վյատկա գետն է։ Գետի գետային ավազանը Կամա գետն է.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Պարֆիլի (գյուղ, Լեբեդինի շրջան)
Պարֆիլի (Парфили), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Լեբեդինի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Պարֆիլի գյուղում բնակվում էր 12 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Լեբեդինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ալորա (քաղաք)
Ալորա (Álora), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Մալագա պրովինցիայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Անդալուսիա ինքնավար համայնքի մեջ։ Համայնքը մտնում է Վալդե-դել-Գուադալորսե շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 169 կմ²։ Բնակչությունը՝ 13 474 (2010 թվականին)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մալագա պրովինցիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Միջազգային օդանավակայան
Միջազգային օդանավակայանը, մաքսատուրքերով և սահմանային ստուգման հարմարություններով օդանավակայան, որը հնարավորություն է տալիս ուղևորներին տեղափոխվել մի երկրից մյուսը։ Միջազգային օդանավակայանները սովորաբար ավելի մեծ են, քան տեղական օդանավակայանները, և այդ օդանավակայաններում հնարավոր է տեղավորել միջազգային և միջցամաքային ճամփորդությունների համար նախատեսված ամենածանր ինքնաթիռները։ Միջազգային օդանավակայանները հաճախ իրականացնում են նաև տեղական թռիչքներ։
Կառույցները, շահագործման գործընթացն ու կառավարումը 20- րդ դարից ի վեր ավելի է բարդացել։ Այս ամենը տեղի է ունեցել, երբ միջազգային օդանավակայանները սկսել են համապատասխան ենթակառուցվածքներ տրամադրել միջազգային քաղաքացիական ավիաթռիչքների համար։ Սահմանվեցին տեխնիկական մանրամասն չափանիշներ՝ ապահովության համար և ստեղծվեց ընդհանուր կոդավորման համակարգ՝ գլոբալ կայունության համար։ Այս կառույցները, որոնք սպասարկում են միլիոնավոր անհատների և իրականացնում են միլիոնավոր թռիչքներ, աշխարհում ամենաբարդն ու փոխկապակցվածն են։ Մինչև 21֊րդ դարի երկրորդ կեսը, աշխարհում կար ավելի քան 1200 միջազգային օդանավակայան և մոտավերապես երկու միլիարդ միջազգային ուղևոր։ Տարեկան տեղափոխվում էր գրեթե հիսուն միլիոն մետր/տոննա ուղեբեռ։
Պատմություն
Լոնդոնի Hounslow Heath Aerodrome-ը առաջին օդանավակայանն էր Անգլիայում, որը 1919 թվականին կատարեց նախօրոք պլանավորված միջազգային առևտրային ծառայություններ։ 1920 թվականի մարտին այն լուծարվեց և դուրս մղվեց Քրոիդոն օդանավակայանի կողմից ։ ԱՄՆ-ում, Արիզոնայում 1928 թվականին Դոուգլաս մյունիսիփալ օդանավակայանը դարձավ Ամերիկայի առաջին միջազգային օդանավակայանը ։
Միջազգային օդանավակայանների նախնիներն են համարվում օդային դաշտերն ու աէրոդրոմները։ Միջազգային թռիչքները ավելի վաղ ժամանակներում ունեին սահմանափակ ենթակառուցվածք, չնայած, եթե շարժիչի հետ կապված խնդիր էր առաջանում, ինքնաթիռը կայանելու բազմաթիվ տեղեր կային։ Քանի որ չորս շարժիչ ունեցող ինքնաթիռները չէին կարողանում թռչել ջրի վրայով և միջազգային նպատակակետեր հասնել, նրանց օգնության էին գալիս թռչող նավերը։ Ամենաերկար միջազգային երթուղու ավարտին (որն իրականացնում էր Qantas Airways-ը), ջրում կայանելիս հայտնաբերվեցին այնպիսի վայրեր, ինչպես, օրինակ, Սուրաբայան և Կուբանգը։ Սիդնեյը, Ռոզ Բեյը և Նոր Հարավային Ուեյլսը ընտրված էին որպես թռչող օդանավերի կայանատեղի ։
Միջազգային օդանավակայանները երբեմն սպասարկում են ռազմական, ինչպես նաև առևտրային նպատակերով իրականացվող թռիչքներ։ Նրանց կենսունակությունը ևս իր ազդեցությունն ունի տեխնոլոգիայի զարգացման վրա։ Կանտոն կղզու օդանավակայանը Ֆենիքս կղզում (Կիրիբատի), որը, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ռազմական օդանավակայան էր, առևտրային ինքնաթիռների համար, ինչպես օրինակ Կանտասի համար, հանդիսանում էր ինքնաթիռի վերալիցքավորման տեղ, իսկ 1950֊ականների վերջին այնտեղ կար անձնակազմ ցամաքի վրա ։ 1960֊ականների սկզբին ռեակտիվ օդանավի ստեղծման ժամանակ, երբ Բոինգ 707 ինքնաթիռը առանց կանգառի թռիչքներ էր իրականացնում Ավստրիալիայից կամ Նոր Զելանդիայից դեպի Հավայան կղզիներ, և երբ արդեն միջխաղաղօվկիանոսյան կանգառն այլևս չկար, օդանավակայանը դադարեց օգտագործվել առևտրային նպատակով։ Այլ միջազգային օդանավակայաններ, օրինակ, Կաի Տակ օդանավակայանը Հոնգ Կոնգում, դադարեցվում կամ փոխարինվում էին, երբ իրենց տարողունակությունը կամ տեխնոլոգիական առաջընթացը չէր համապատասխանում ստանդարտներին ։
Դիզայն և կառուցվածք
Միջազգային օդանավակայանի կառուցվածքն ու գործառույթը կախված է մի խումբ բարդ երևույթներից, ինչպես օրինակ տեխնոլոգիան, քաղաքականությունը, տնտեսությունը և աշխարհագրությունը, ինչպես նաև տեղական և միջազգային օրենքները  ։ Նույնիսկ տեղական կամ ոչ հանգույցային օդանավակայան կառուցելիս, նախ և առաջ, անհրաժեշտ է համագործակցել և՛ գործարկողների, և՛ շահագրգիռ ընկերությունների հետ (ճարտարապետների, ինժեներների, մենեջերների), և՛ ամբողջ անձնակազմի հետ  : Օդանավակայանները կարող են ազգային խորհրդանիշ համարվել, այդ իսկ պատճառով օդանավակայանի դիզայնը ճարտարպետական տեսանկյունից պետք է կատարյալ լինի։ Այդպիսին է, օրինակ, Նյու Մեքսիկո քաղաքի միջազգային օդանավակայանը ։
Կախված օդային երթևեկության խտությունից և համախատասխան ֆինանսական միջոցներից, օդանավակայանները լինում են աշտարակով կամ առանց աշտարակի։ Մեծ տարողունակության և բանուկ օդային տարածք ունենալու արդյունքում, բազմաթիվ միջազգային օդանավակայաններ ունեն երթևեկության վերահսկման օդային կենտրոններ։
Որոշ միջազգային օդանավակայանների պահանջներից է ունենալ օդանավակայանից դուրս հավելյալ կառույցներ, ինչպես օրինակ, Հոնգ Կոնգի միջազգային օդանավակայանը իր տարածքում ներառում է արագընթաց երկաթուղի և մեքենաների համար նախատեսված արագընթաց ճանապարհ` օդանավակայանը Հոնգ Կոնգի քաղաքային շրջաններին միացնելու համար։ Արագընթաց ճանապարհը կառուցելու համար անհրաժեշտ է եղել կառուցել երկու կամուրջ (Ցինգ Մա կախված կամուրջը և Կապ Շուի Մուն ճոպանից պատրաստված կամուրջը) և այդ կամուրջները միացնելու համար Մա Ուան կղզու վրա կառուցվել է Մա Ուան ուղեկամուրջը։ Յուրաքանչյուր կամրջի վրա կան գնացքի և մեքենաների երթևեկության համար նախատեսված հատվածներ ։
Շահագործում ու կառավարում
Ամբողջ աշխարհում միջազգային օդանավակայաններն ավիաուղիների և ուղևորների հետ ունեն առևտրային հարաբերոււթյուններ՝ մատուցելով ծառայություններ։ Բազմաթիվ օդանավակայաններ հանդիսանում են կապող օդանավակայաններ կամ այնպիսի վայրեր, որտեղ իրականացվում են կապակցված չվերթներ, որտեղ ուղևորները կարող են կանգ առնել, փոխել ինքնաթիռը, մինչդեռ մյուս օդանավակայանները իրականացնում են ուղիղ թռիչքներ`  մի կետից մյուսը։ Այս ամենն իր ազդեցությունն ունի օդանավակայանի դիզայնի վրա, ինչպես նաև տերմինալների քանակի ու տեղի վրա, ուղևորների և բեռների հոսքը օդանավակայանների տարբեր հատվածներում բեռների հոսքի վրա։ Օդանավակայանը, որն իրականացնում է թռիչքներ մի կետից մյուսը, կարող է ունենալ և՛ միջազգային, և՛ տեղական տերմինալներ։ Յուրաքանչյուրն ունի առանձին կահավորված շենք, ուղեբեռի բեռնաթափման առանձին հարմարություններ։ Այնուամենայնիվ, հանգույց օդանավակայաններում տարածքն ու ծառայությունները կիսվում են ։
Օդանավակայնների կառավարումն իրականացնելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել մի շարք հանգամանքներ, որոնցից են ավիաուղիների արտադրողականությունը, օդային անձնակազմի տեխնիկական պահանջմունքները, օդանավակայան-ավիաուղի հարաբերությունը, ճամփորդող հաճախորդների համար իրականացվող ծառայությունները, անվտանգությունը և շրջակա միջավայրի ազդեցությունը ։
Ստանդարտներ
Միջազգային օդանավակայաններում տեխնիկական անվտանգության և գործող ընթացակարգերի համար նախատեսված նորմերը կարգավորվում են միջազգային համաձայնագրերով։ Օդային տրանսպորտի միջազգային ասոցիացիան (ՕՏՄԱ), որը կազմավորվել է 1945 թվականին, ավիաընկերությունները միավորող ասոցիացիան է։ Քաղաքացիական ավիացիայի միջազգային կազմակերպությունը ՄԱԿ-ի գործող մարմին է, որն իր գործունեությունը սկսել է դեռևս 1903 թվականից։ Այս երկու կազմակերպությունները օդանավակայանների համար առաջադրել են կանոններ։ Օդանավակայանը արտոնություններ չեն ունեցել քննարկել այդ կանոնները։ Արդյունքում, այս ամենն օդային տրանպորտի քաղաքականության մեջ բողոքի մի մեծ տեղատարափ է առաջացրել։ 1948 թվականի հունվարին, ԱՄՆ առևտրային օդանավակայնների տասնինը ներկայացուցիչներ առաջին անգամ հավաքվեցին Նյու Յորքում` առաջացած խնդիրներին լուծում տալու համար։ Արդյունքում ստեղծվեց «Օդանավակայանների գործառույթների խորհուրդը», որն էլ հետագայում դառնում է «Օդանավակայանների միջազգային խորհուրդ»։ Այս խորհուրդը ներառում էր ներկայացուցիչներ Բալթիմորից, Բոստոնից, Չիկագոյից, Քլիվլենդից, Դալլասից, Դենվերից, Դետրոյթից, Ջեքսոնվիլլից, Կանզասից, Լոս Անջելեսից, Մեմֆիսից, Մայամիից, Մինեապոլիսից, Սեյնթ Փոլից, Նյու Յորքից, Նյուարքից, Ֆիլադելֆիայից, Փիթսբուրգից, Սենթ Լուիսից, Սան Ֆրանցիսկոյից և Վաշինգտոնից ։
Թռիչքների լոգիստիկա
Միջազգային օդանավակայանները թռիչքների լոգիստիկան կառավարելու հզոր միջոցներ ունեն, որոնցից է օդային երթևեկության վերահսկումը։ Այս ծառայությունը կառավարվում է ներքևից (գետնի վրայից). ինքնաթիռները համակարգվում և ուղղորդվում են դեպի գետին և ամբողջ օդային տարածք։ Օդային երթևեկության վերահսկումը, չկառավարվող օդային տարածքներում, իրականացնում է օդանավերի ծառայությունների վերաբերյալ խորհրդակցություն ։