cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հենրիկ Մխիթարյան
Գյուտեր
Հենրիկ Մխիթարյանը պնդում է, որ իր գյուտերը կօգնեն լուծել աշխարհի էներգետիկ ճգնաժամը։ Ըստ գյուտարարի իր հայտնագործած հիդրոէլեկտրակայանը 100%-ից ավել ՕԳԳ ունի ։ 2014 թվականի մարտի 13-ին Մխիթարյանը վիրավորական բառեր է բղավել կառավարական շենքից դուրս եկած՝ ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիայի նախագահ Ռադիկ Մարտիրոսյանի հետևից, որը ըստ Մխիթարյանի նախանձում է և չի նպաստում իր գյուտերի ֆինանսավորմանը ։
Հենրիկ Մխիթարյանը իր գյուտերի վրա ուշադրություն հրավիրելու նպատակով դիմել է հացադուլի 2014 թվականի մարտի 6 -ին և հոկտեմբերի 7-ին Կառավարական 3-րդ շենքի դիմաց ։
Չնայած գիտական շրջանակներում Հենրիկ Մխիթարյանի գյուտերին թերահավատորեն են վերաբերվում, մտավոր սեփականության գործակալության Գյուտերի, օգտակար մոդելների բաժնի պետ Ավետիս Պերյանը Մխիթարյանի գյուտերի առիթով ասել է, որ յուրաքանչյուր գյուտ արտոնագիր տրամադրելու համար անհատական փորձաքննության է ենթարկվում։ «Մենք արտոնագրեր ենք տալիս այն գյուտերին, որոնք չեն խախտում օրենքները, համապատասխանում են ֆիզիկայի օրենքներին և կարող են աշխատել, իսկ գյուտերի օգտակարությունը որոշում է շուկան»
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ գյուտարարներ Կատեգորիա:1939 ծնունդներ Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:Հայ մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Վանաձորի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Ֆյոդորովկա (գյուղ, Ռազդոլնոյեի շրջան)
Ֆյոդորովկա (Федорівка, Födorovka), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Ռազդոլնոյեի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Ֆյոդորովկա գյուղում բնակվում էր 456 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Ռազդոլնոյեի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Կապիտալ ներդրումներ
Կապիտալ ներդրումներ,հիմնական կապիտալում կատարվող ներդրումներն են՝ հիմնական ֆոնդերի ստեղծման, ընդլայնման և վերակառուցման նպատակով կատարվող նյութական, աշխատանքային և դրամական ծախսումները։ Իրականացվում են եկամտի կուտակման ֆոնդի և լրիվ վերականգնման ամորտիզացիոն հատկացումների հաշվին, պլանավորվում և հաշվարկվում են նախահաշվային գներով։Արդյունաբերության մեջ կապիտալ ներդրումները ուղղվում էին ներ ձեռնարկությունների շինարարության ու գործող ֆիրմաների ընդլայնման, վերակառուցման ու տեխնիկական վերազինմանը, սարքավորումների արդիականացմանն ու նոր տեխնոլոգիաների ներդրմանը, ինչպես նաև ոչ արտադրական նշանակության հիմնական միջոցների ստեղծմանը։ Կապիտալ ներդրումները ոչ միայն ներդրում է հիմնական կապիտալի մեջ, այլ նաև նշանակում է նոր օբյեկտների շինարարություն, գործող ֆիրմաների ընդլայնում, վերակառուցում ու տեխնիկական վերազինում, նոր մեքենաների, սարքավորումների, գործիքների, հարմարանքների ձեռք բերում, նախագծային հետազոտական աշխատանքների կատարում և այլն։
Կապիտալ ներդրումների արդյունավետությունը մեծապես կախված է նաև կապիտալ ներդրումների ճյուղային և տարածքային կառուցվածքից։ Ճյուղային կառուցվածքը ներդրումների բաշխումն է ազգային տնտեսության ճյուղերի, արտադրական և ոչ արտադրական ոլորտների, արտադրության երկու ստորաբաժանումների, իսկ տարածքային կառուցվածքը՝ երկրի տնտեսական, վարչական շրջանների միջև և դրանց ներսում։ Ֆինանսավորման ձևերից և աղբյուրներից ելնելով՝ տարբերում են՝ պետական բյուջեի, ձեռնարկությունների սեփական միջոցների ու բանկային վարկի հաշվին ֆինանսավորվող կապիտալ ներդրումերը։ Կապիտալ ներդրումների շնորհիվ ապահովվում են տնտեսության արագ զարգացումը և որակական տեղաշարժերը նրա համամասնություններում, տնտեսության բոլոր ճյուղերի տեխնիկական մակարդակի բարձրացումը, արտադրողական ուժերի տեղաբաշխման բարելավումն ու ժողովրդի բարեկեցության բարձրացումը։
Կապիտալ ներդրումներին բնորոշ են հետևյալ առանձնահատկությունները՝ կազմակերպության տնտեսական զարգացման ռազմավարության իրականացման գլխավոր ձևն են, սերտորեն կապված են կազմակերպության արտադրական գործունեության հետ, ենթական են բարոյական մաշվածության մեծ ռիսկի, բնութագրվում են երկարատևությամբ։
Կապիտալ ներդրումների հիմնական ֆինանսավորման աղբյուրը պետության եկամուտներն են, իսկ որպես այլընտրանքային աղբյուր կարող են հանդես գալ նաև կազմակերպությունների եկամուտները և ամորտիզացիոն ֆոնդը։ Կազմակերպությունների կողմից տրամադրվող գումարներն ուղղվում են առավել արագ եկամուտ ապահովող, սակայն փոքրածավալ ոլորտներ։ Իսկ պետությունը փորձում է զարգացնել տնտեսության բոլոր ճյուղերը՝ իրականացնելով երկարաժամկետ ներդրումներ։
Կատեգորիա:Կապիտալ
Քաղաքացու օր (այլ կիրառումներ)
Քաղաքացու օր կարող է նշանակել.
Վիշապի սիրտը (ֆիլմ, 1985)
«Վիշապի սիրտը» (չինարեն龍的心, Heart of the Dragon), Սամմո Հունի կատակերգական մարտաֆիլմը։ Նկարվել է Հոնկոնգում 1985 թվականին։ Գլխավոր դերակատարներն են Ջեքի Չանը և Սամմո Հունը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1980-ականների դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:1985 ֆիլմեր Կատեգորիա:Սամո Հունգի ֆիլմեր Կատեգորիա:Հոնկոնգյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Մարտաֆիլմեր Կատեգորիա:Ճապոնական ֆիլմեր Կատեգորիա:Դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Չինարեն ֆիլմեր
Մայոր Սավելևի փողոց (Յալթա)
Մայոր Սավելևի փողոց (Улица Майора Савельева), փողոց Ղրիմի Յալթա քաղաքի 10-րդ միկրոշրջանում։ Անվանվել է ոստիկանության մայոր Ալեքսանդր Ալեքսանդրովիչ Սավելևի պատվին, որը 2001 թվականին հերոսաբար զոհվել է ծառայությունն իրականացնելիս ։ Սկիզբ է առնում Կրուպսկայայի փողոցից և ավարտվում Գրիգորևի փողոցի թիվ 44 շենքի մոտ։ Երկարությունը 440 մետր է։
Նկարագրություն
Յալթա քաղաքի Մայոր Սավելևի փողոցը գտնվում է 10-րդ միկրոշրջանում։ Այն սկսվում է Կրուպսկայայի փողոցից, հատում Գրիգորևի փողոցը և ավարտվում նույն փողոցի թիվ 44 շենքի մոտ։ Փողոցում կա համարակալված 8 շինություն՝ թիվ 1, 1 մասն. 1, 1 մասն. 2, 2, 2 մասն. 1, 2 մասն. 2, 3, 5։ Կարճ փողոց է. երկարությունն ընդամենը 440 մետր է։
Մայոր Սավելևի փողոցի փոստային դասիչն է՝ 298609։
Փողոցն անվանվել է ոստիկանության մայոր Ալեքսանդր Ալեքսանդրովիչ Սավելևի պատվին, որը հերոսաբար զոհվել է ծառայությունն իրականացնելիս։ 2001 թվականի մայիսի 13-ին ոստիկանության մայորներ Ալեքսանդր Սավելևը և Վասիլի Պոտապովը բերման էին ենթարկում մի հանցագործի, որը հանկարծ հանեց նռնակը, քաշեց պահանակի օղակը և նետվեց դեպի սեփական երեխաներն ու կինը։ 44-ամյա մայոր Սավելևը բռնեց հանցագործի ձեռքը և սեփական մարմնով ծածկեց նռնակը, քանի որ մոտակայքում այն նետելու տեղ չկար. շուրջբոլորը մարդիկ էին հավաքված։ Սավելևին հետմահու շնորհվել է ոստիկանության փոխգնդապետի կոչում, նրա սխրագործության վայրում տեղադրվել է հուշաքար, իսկ կից փողոցը կոչվել է նրա անունով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Յալթայի փողոցներ
Չլդրանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Մարտակերտի շրջան)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի շրջանի Չլդրան գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 45 հուշարձան։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մարտակերտի շրջանի հուշարձանների ցանկեր
Կոսվոժ (Սոձիմի վտակ)
Կոսվոժ (Косвож), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզով, Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Սոձիմա գետի աջ ափին՝ 86 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 12 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Մեզեն, գետի ենթաավազանը բացակայում է, գետի գետային ավազանը Մեզեն ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ռենսելեր շրջան (Նյու Յորք)
Ռենսելեր շրջան (Rensselaer County), ԱՄՆ Նյու Յորք նահանգի 62 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.722 կմ² է, բնակչությունը՝ 159.429 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Տրոյ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1791 թ.։
Ռոբերտ Անտորյան
Ռոբերտ Հովակիմի Անտորյան, խորհրդային ֆուտբոլիստ, մարզիչ և ֆուտբոլային մրցավար։
Վաղ տարիներ
Ռոբերտ Անտորյանը ծնվել և մեծացել է Թբիլիսիում։ Անտորյանի հայրը՝ Հովակիմ Հարությունովիչը, Թուրքիայից փախել է Հայոց ցեղասպանության պատճառով և հաստատվել սահմանամերձ Ախալքալաք քաղաքում։ Թբիլիսի տեղափոխվելուց հետո Անտորյանի հայրը զբաղվել է կոշիկի արտադրությամբ։ Ավելի ուշ Հովակիմ Հարությունովիչը շինծու մեղադրանքով դատապարտվել է ութ տարվա ազատազրկման։ Մայրը` Նատալյա Ակոպովնան (ծննդյամբ՝ Ջանկուլաշվիլի), տնային տնտեսուհի է եղել, ով իրեն ամբողջությամբ նվիրել է երեխաներին մեծացնելուն։
Անտորյանը մանկուց ֆուտբոլ է խաղացել։ Սկզբում նա խաղացել է միայն բակում, քանի որ հայրն արգելել է զբաղվել պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլով։ Անտորյանի առաջին ֆուտբոլային սեկցիան թիվ 35 ֆուտբոլային դպրոցն էր։ Հետագայում դպրոցից երեք խաղացողների հետ նա տեղափոխվել է Ֆուտբոլի երիտասարդական դպրոց, որտեղ տնօրեն էր հայտնի մրցավար Գրիգորի Կոնստանտինի Բականիձեն։ Անտորյանին այդ ժամանակ մարզել են Բականանիձեն և ԽՍՀՄ վաստակավոր մարզիչ Ասեր Մարկովիչ Հալպերինը, որը փոխարինել է Բաքանիձեին, երբ վերջինս մեկնում էր հանդիպումների որպես մրցավար ։
Իններորդ դասարանում՝ «պատանի դինամոյականների» հետ խաղում Անտորյանը բախվել է պաշտպանի հետ, ինչի հետևանքով ուղեղի ծանր ցնցում է ստացել։ Այդ պահից հետո նա խաղադաշտում մնացել է ևս քսան րոպե, այնուհետև կորցրել գիտակցությունը և արթնացել արդեն հիվանդանոցում։
«Կայրաթ»
Անտորյանի հայրը, գաղութից վերադառնալով, մեկնում է Մոսկվա՝ խորհրդակցելու կնոջ հորեղբոր՝ շախմատի աշխարհի 9-րդ չեմպիոն Տիգրան Պետրոսյանի հետ։ Հյուրանոցում նա հանդիպում է մի ղազախստանցու, որը պարզվում է, որ Դինմուհամեդ Կունաևի հեռավոր ազգականն է։ Նոր ծանոթը Կոստանայի մարզի կենցաղ սպասարկման պատասխանատուն, իմանալով հոր խնդիրների մասին, նրան հրավիրում է իր մոտ՝ խոստանալով համագործակցություն։ Այսպիսով, Անտորյանի հայրը սկսում է աշխատել Կոստանայում։
Նա իր նորամուտը նշեց «Կայրաթ»-ի հիմնական կազմում 1960 թվականի գարնանը Կիևի «Դինամո»-ի հետ խաղում։ Երկրորդ մրցաշրջանից հետո Անտորյանը դարձավ հիմնական կազմի խաղացող։ 1961 թվականի մրցաշրջանը նույնպես մեկնարկեց 11 մեկնարկային խաղացողներով։ «Կայրաթն» այն ժամանակ հավատարիմ էր պաշտպանական գործողություններին։ «Կայրաթ»-ի այն ժամանակվա գլխավոր մարզիչ Նիկոլայ Գլեբովը հաճախ Անտորյանին տալիս էր անհատական առաջադրանքներ` հսկել հակառակորդ թիմերի առաջատարներին։
«Կայրաթից» հեռանալուց հետո
1963 թվականին, Կայրաթի ղեկավարների հետ կոնֆլիկտի պատճառով, նա հեռացվեց ակումբից։ Այդ մրցաշրջանում Անտորյանը խաղում էր Ալմաթիի մեկ այլ ակումբում` ADK-ում։
Հաջորդ մրցաշրջանում նա տեղափոխվեց Երևանի «Արարատ»։ Լավ խաղալով փոխարինողների կազմում՝ գոլեր խփելով և գոլային փոխանցումներ կատարելով՝ Անտորյանը հաջողության չհասավ հիմնական թիմում։ Բացի այդ, խոստացված պայմաններից ակումբի ղեկավարությունը գործնականում ոչինչ չկատարեց։ Այդ ժամանակ Անտորյանն արդեն ամուսնացած էր։ Կինը Ատլետիկայի սպորտի վարպետ Տատյանա Իլյինան էր, որը ԽՍՀՄ ազգային հավաքականի անդամ էր։ Չստանալով խոստացված պայմանները՝ Անտորյանը փորձեց պարզաբանումներ ստանալ «Արարատի» ղեկավարությունից, բայց կոպիտ վերաբերմունքի արժանանալով 1964 թվականի ամռանը հեռացավ Երևանից։
Անհաջող վերադարձ
Երևանից մեկնելուց հետո Անտորյանը հրավիրվեց Ցելինոգրադի «Դինամո»։ Այստեղ նա խաղաց երկու մրցաշրջան և Վլադիմիր Կոտլյարովը հրավիրեց Կայրաթ ուսումնամարզական հավաքների։ 4 ամիս անցնելուց հետո Կոտլյարովը չհայտագրեց Անտորյանին հաջորդ մրցաշրջանի համար։ Անտորյանին փրկեց Անատոլի Պոլոսինը, ով այն ժամանակ մարզում էր Տեմիրտաուի Բ կարգի թիմը։ «Շախտյորի» ավագ և թիմի ղեկավար Ռաֆայել Սարումովը համոզեց Անտորյանին տեղափոխվել իրենց մոտ։ Անտորյանի տրանսֆերի համար «Շախտյորի» գլխավոր մարզիչ Իգոր Վոլչոկը «Պոլոսինին» մի քանի խաղացող տվեց։
«Շախտյոր»
Վոլչոկն Անտորյանին միանգամից ընդգրկեց հիմնական կազմում, որտեղ նա շատ գոլեր խփեց։ Լավ հանդես գալով ՝ 1967 թվականին «Շախտյորը» գրավեց առաջին տեղը Ա կարգի ենթախմբում և դուրս եկավ եզրափակիչ փուլ, որտեղ, պարտվելով Կիրովաբադի «Դինամո»-ին, չկարողացավ անցնել A կարգի առաջին խումբ։ 1968 թվականին Վլադիմիր Կոտլյարովը դարձավ «Շախտյորի» գլխավոր մարզիչ և Անտորյանը, նրա հետ ունեցած  կոնֆլիկտի պատճառով, լքեց ակումբը և մրցաշրջանն անցկացրեց Վոստոկ Ուստ-Կամենոգորսկպ «Վոստոկ»-ում։ 1969 թվականին նա վերադարձավ Կարագանդա, երբ թիմը գլխավորում էր Անատոլի Պոլոսինը։ Բայց Անտորյանի համար մրցաշրջանը անհաջող ստացվեց։
«Ալատաու»
1971 թվականին, «Շախտյորում» խաղային անբավարար պրակտիկայի պատճառով, Անտորյանը տեղափոխվեց Ջամբուլի «Ալատաու»։ Առաջին մրցաշրջանում Անտորյանն ակումբի հետ նվաճեց իր գոտու երկրորդ տեղը ԽՍՀՄ երկրորդ լիգայում։ 1973 թվականին նա ավարտեց իր մասնագիտական կարիերան՝ կնոջից բաժանվելու պատճառով։
Կարիերայի ավարտից հետո
Ամուսնալուծությունից հետո Անտորյանի մոտ աշխատանքի հետ կապված խնդիրներ առաջացան։ Անտորյանի կնոջ նախկին ծանոթը՝ Միխայիլ Իվանովիչ Իլինը Ղազախական ԽՍՀ Նախարարների խորհրդի նախագահի տեղակալն էր։ Երբ Անտորյանն աշխատանքի ընդունվեց միջնակարգ դպրոցում որպես ֆիզկուլտուրայի ուսուցիչ, տնօրենը մեկ շաբաթ անց կանչեց նրան և խնդրեց, որ ազատվի աշխատանքից իր դիմումի համաձայն՝ հավելելով, որ հակառակ դեպքում խնդիրներ կունենա։ Այս միջադեպից հետո Անտորյանը գնացել էր հանրապետության սպորտի կոմիտեի նախկին նախագահ Կարկեն Ահմետովիչ Ահմետովի մոտ, ով այդ ժամանակ աշխատում էր Նախարարների խորհրդում, և մտերիմ էր նրա հետ։ Ահմետովը զանգահարել էր հանրապետության ֆուտբոլի ֆեդերացիայի նախագահ Միխայիլ Չերդանցևին և խնդրել նրան աշխատանքի ընդունել Անտորյանին։ Չերդանցևի հրամանով Անտորյանը նշանակվեց Կոկչետավի «Տորպեդոյի» մարզիչ, որը երկրորդ լիգայի իր գոտում զբաղեցնում էր նախավերջին 15-րդ տեղը։ Անտորյանը թարմացրեց ակումբի կազմը ՝ հավաքագրելով Ֆիզիկական կուլտուրայի ինստիտուտի և ԲՄԱ-ի մի քանի խաղացողների։ Կարգավորելով խաղը ՝ թիմը կարողացավ բարձրանալ մրցաշարային աղյուսակում և դուրս չմնալ երկրորդ լիգայից։
ԽՍՀՄ փլուզումից հետո Անտորյանը զբաղվում էր բիզնեսով։ Նա մրցավար էր Ալմաթիի առաջնությունում։ 1999 թվականին Կարագանդայի մարզի աքիմ Մաժիտ Եսենբաևը Անտորյանին հրավիրեց «Շախտյոր»։ Շուտով պարզվեց, որ նա պատանդ է աքիմի և ակումբի հովանավորի ներկայացուցչի միջև։ Անհասկանալի իրավիճակի պատճառով Անտորյանի համար դժվար էր ղեկավարել թիմը։ Չհասնելով առաջադրված խնդրին, ինչպես նաև Աքիմի պաշտոնից Եսենբաևի հրաժարականի պատճառով նա էլ հրաժարական տվեց։ 2012 թվականին Անտորյանը մարզել է քրդական մշակութային կենտրոնում ստեղծված «Բրուսկ» սիրողական ֆուտբոլային ակումբը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ չեմպիոններ Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մրցավարներ Կատեգորիա:Հայ մարզիչներ
Խժթար
Խժթար, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Սպերի գավառակում ։
Կամբոջայի ցեղասպանություն
Կամբոջայի ցեղասպանություն (Khmer: របបប្រល័យពូជសាសន៍នៅកម្ពុជា) կամբոջացիների համակարգված հետապնդում և ոչնչացում Քմեր Ռուժի կողմից՝ Կամպուչայի կոմունիստական կուսակցության գլխավոր քարտուղար Պոլ Պոտի օրոք։ Պոտի` Կամբոջա ն արմատապես ինքնաբավ ագրարային սոցիալիստական հասարակություն դարձնելու փորձերը հանգեցրին 1,5-2 միլիոն մարդու մահի 1974-1974 թվականներին, որն այդ ժամանակ կազմում էր երկրի բնակչության 15%-ը։
Պոլ Պոտը և Քմեր Ռուժը երկար ժամանակ ունեցել են Չինական կոմունիստական կուսակցության և դրա նախագահ Մաո Ցզե Դունի աջակցությունը, որի շնորհիվ էլ երկրի արտաքին օգնության 90%-ը ստացել է Չինաստան ից, այդ թվում նաև 1 միլիարդ ԱՄՆ դոլար անտոկոս տնտեսական և ռազմական օգնություն միայն 1975 թվականին։
Իշխանության գալով 1975 թ․ ապրիլին Քմեր Ռուժը ցանկանում էր երկիրը դարձնել ագրարային, սոցիալիստական հանրապետություն հիմքում օգտագործելով ուլտրա-մաոիզմ ի քաղաքականությունը և մշակութային հեղափոխության ազդեցությունը։ 1975 թ․ հունիսին Պոլ Պոտը և Քմեր Ռուժի այլ պաշտոնյաններ Պեկինում հանդիպեցին Մաոի հետ և ստացան նրա թույլտվությունը մինչդեռ ՉԿԿ բարձրաստիճան պաշտոնյաները, ինչպիսիք են քաղբյուրոյի մշտական հանձնաժողովի անդամ Չժան Չունկիաոն, ավելի ուշ այցելեցին Կամբոջա՝ օգնություն առաջարկելու համար։ Իր նպատակները իրականացնելու համար Քմեր Ռուժը դատարկեց քաղաքները և ստիպեց Կամբոջացիներին տեղափոխվել գյուղական համայնքներում գտնվող աշխատանքային ճամբարներ, որտեղ մոլեգնում էին մասսայական մահապատիժները, պարտադրված աշխատանքը, ֆիզիկական չարաշահումը, թերսնվածությունը և հիվանդությունները։ 1976-ին Քմեր Ռուժը երկիրը վերանվանեց Ժողովրդավարական Կամպուչա։
Կոտորածները ավարտվեցին 1978 թ․ վիետնամական զորքերի ներխուժումով և Քմեր Ռուժ ռեժիմի տապալմամբ։ Քմեր Ռուժի օրոք մինչև 1979 թ․ հունվար մահացել է 1,5-2 միլիոն մարդ, այդ թվում նաև Կամբոջայում ապրող 200,000-300,000 չինացիներ, 90,000-500,000 Չամեր (մեծամասամբ մահմեդական) և 20,000 վիետնամցիներ ։ Քմեր Ռուժը ուներ 196 բանտեր, որտեղից բանտարկյալներին տեղափոխում էին սպանության դաշտեր, մահապատժի ենթարկում (հաճախ քլագներով՝ փամփուշտները փրկելու համար) և թաղում զանգվածային գերեզմաններում։ Երեխաների առևանգումն ու վերադաստիրակումը լայն տարածում գտավ, որով շատերին համոզեցին կամ ստիպեցին դաժանություններ գործել. : 2009 թվականի դրությամբ Կամբոջայի փաստաթղթային կենտրոնը քարտեզագրել է 23,745 զանգվածային գերեզմաններ, որոնք պարունակում են մոտավորապես 1,3 միլիոն մահապատժի կասկածյալ զոհեր։ Ենթադրվում է, որ ուղղակի մահապատիժը կազմում է ցեղասպանության զոհերի մինչև 60%-ը, իսկ մյուս զոհերը ենթարկվել են սովի, հյուծվածության կամ մահացել են որևէ հիվանդությունից։
Ցեղասպանությունը հանգեցրեց փախստականների երկրորդ արտահոսքի, որոնցից շատերը փախան հարևան Թաիլանդ, իսկ ավելի քչերը՝ Վիետնամ ։ 2001 թվականին Կամբոջայի կառավարությունը ստեղծեց Քմեր Ռուժի տրիբունալը՝ Կամբոջայի ցեղասպանության համար պատասխանատու ղեկավարության անդամներին դատելու համար։ Դատավարությունները սկսվել են 2009 թվականին, իսկ 2014 թվականին Նուոն Չեան և Խիու Սամֆանը ցմահ ազատազրկման են դատապարտվել ցեղասպանության ժամանակ մարդկության դեմ գործած հանցագործությունների համար։
Ըստ Պոլ Պոտի գաղափարի «պայծառ ապագայի» համար պետք է ընդամենը մեկ միլիոն «նվիրված մարդիկ» մնացածը պետք է ոչնչացվեն։ Հենց այս գաղափարախոսության հետևանքով է, որ ավելի քան վեց միլիոն մարդ ենթարկվել է դաժան տանջանքների և ֆիզիկական ոչնչացման։ Տասնյակ հազարավոր մարդիկ  ուղարկվում են Թոուլ Սլենգ բանտ (այժմյան Ցեղասպանության թանգարան)։ Միայն տասներկու հոգու է հայտնի, թե ինչ է կատարվել այնտեղ, քանի որ նրանք այն մարդիկ էին ովքեր անցել էին այդ կոտորածների միջով և ողջ մնացել միայն  երջանիկ զուգադիպությամբ (պարզապես ժամանակ չի եղել նրանց գնդակահարելու համար)։ Մինչ օրս բանտարկյալներից մեկը վկա է Պոլ Պոտի ռեժիմի դատավարությանը։ Այդ ժամանակահատվածին հատուկ են զանգվածային մահապատիժները։
Վերապրածները ասում էին՝
- Բրիտանացի իմպերիալիստները իրավունք չունեն խոսելու մարդու իրավունքների մասին։ Ամբողջ աշխարհին լավ հայտնի է նրանց բարբարոսական բնույթը։ Բրիտանական առաջնորդները թաղված են շքեղության մեջ, իսկ պրոլետարիատը  միայն իրավունք ունի գործազրկության, հիվանդության եւ մարմնավաճառության։
- Օգտագործելով բուլդոզերներ, նրանք մանրացնում էին մարդկանց, օգտագործում պայթուցիկներ,որպեսզի մի պայթյունով կարողանային շատերին սպանել։
- Նրանք թաղում էին մարդկանց կենդանի կամ այրում, ովքեր ընդդիմանում էին նրանց միսը աստիճանաբար կտրատում էին, դատապարտելով մարդկանց դանդաղ մահվան,
«1,160,307 մարդ, ապացույցներ են ներկայացրել Պոլ Պոտի հանցագործությունների մասին։ 1975 և 1978 թ. մահացությունների թիվը կազմել է 2,746,105 մարդ, այդ թվում, 1,927,061 գյուղացու, 25,168 վանականների, 48,359 ազգային փոքրամասնությունների ներկայացուցիչներ, 305,417 աշխատողներ, շուրջ 100 գրողներ եւ լրագրողներ, որոշ օտարերկրյա քաղաքացիները, ինչպես նաև տարեցներ եւ երեխաներ։ 568,663 մարդիկ անհետ կորած կամ մահացած՝ ջունգլիներում, շատերն էլ թաղված զանգվածային գերեզմաններում, այդ թվում՝ Kampong Chnang օդանավակայանի հարևանությամբ Siem տարածքը, և Dangrek-ը։ Այստեղ  3,374,768 մարդ սպանվել է սվինների հարվածներից, պայթյուններից, այրվելուց և այլ վայրագություններից։ Պոլ Պոտի վարչակարգի հետևանքն է եղել 141,848 հաշմանդամություն ունեցող անձինք, ավելի քան 200 հազար որբեր, շատ այրիներ, ովքեր չեն գտել իրենց ընտանիքներին։ Փրկվածները հաճախ զրկված էին լինում մարմնի բազմաթիվ մասերից և շատ դեպքերում ի վիճակի չէին լինում վերարտադրվել։ Մեծ թվով երիտասարդների կորցրեցրն իրենց երջանկությունը բռնի ամուսնությունների հետևանքով։
Պոլ Պոտի վարչանարգի հետևանքով ավերել է 634,522 շենքեր, այդ թվում, 5857 դպրոցներ և 796 հիվանդանոցներ, առաջին օգնության կենտրոններ և լաբորատորիաներ, 1,968 եկեղեցիներ և 108 մզկիթներ են ոչնչացվել կամ փոխակերպվել պահեստների և բանտի։ Պոլ Պոտը ոչնչացրել է անհամար գյուղատնտեսական գործիքներ և 1.507.416 առողջ անասունների։ Ըստ տարբեր գնահատականների սպանվել է 1-ից 3 միլիոն մարդ։ Ճշգրիտ թվեր նշելն անհնար է տեղեկատվության բացակայության պատճառով։
Ջարդեր
Քմեր Ռուժ ռեժիմը հաճախ ազատազրկել և սպանել է ցանկացած քաղաքացու, ում կասկածել է Կամբոջայի նախկին կառավարության, ինչպես նաև այլ երկրների կառավարությունների հետ կապեր ունենալու մեջ։ Նույն բախտն է վիճակվել նաև շատ մասնագետների, մտավորականների, Բուդդիստ վանականությանը և էթնիկ փոքրամասնություններին։ Անգամ այն մարդիկ ովքեր կարծրատիպերից ելնելով համարվում էին խելացի, օրինակ կրում էին ակնոցներ կամ տիրապետում էին մի քանի լեզուների, սպանվում էին, քանի որ կար վախ, որ նրանք կարող են ըմբոստանալ ռեժիմի դեմ ։ Դրա պատճառով շատ պատմաբաններ և լրագրողներ Պոլ Պոտին անվանել են «ցեղասպան բռնակալ»։ Բրիտանացի սոցիոլոգ Մարտին Շոնը Կամբոջայի ցեղասպանությունը անվանել է «Սառը պատերազմի դարաշրջանի ամենամաքուր ցեղասպանությունը» ։ Կամբոջայի հասարակությունը ռասսայապես, սոցիալապես և քաղաքական դաշտում մաքրազերծելու փորձերը հանգեցրին Կամբոջայի նախկին ռազմական և քաղաքական ղեկավարության, ինչպես նաև բիզնես առաջնորդների, լրագրողների, ուսանողների, բժիշկների և իրավաբանների զտումների։ Ելնելով այն հանգամանքից, որ զանգվածային սպանության հեղինակներն ու զոհերը մեծ մասամբ նույն էթնիկ խմբի անդամներ էին, ինքնացեղասպանություն եզրույթը ստեղծվեց ցեղասպանության եզակի բնավորությունը նկարագրելու համար  ։ Ըստ Սամուել Տոտենի Քմեր Ռուժի օրոք քաղաքային քմեր բնակչության 25%-ը կամ 500,000 մարդ, իսկ գյուղական քմեր բնակչության 16%-ը, 825,000 մարդ սպանվել է ,
Ծանոթագրություններ
http://www.genocide.ru/lib/genocides/cambojian.htm
Կատեգորիա:Պարտիզանական շարժումներ Կատեգորիա:Կամբոջայի պատմություն Կատեգորիա:Ցեղասպանություն Կամբոջայում Կատեգորիա:Մաոիզմ Կատեգորիա:Նեոֆաշիզմ
Հոհեն Նոյենդորֆ
Հոհեն Նոյենդո (Hohen Neuendorf), կոմունա Գերմանիայում, Բրանդենբուրգի հողատարածքում։
Գտնվում է Վերին Հաֆել շրջանի կազմում։ Ենթարկվում է Գրանզե ունդ Գեմայնդենի կառավարությանը։ Բնակչությունը կազմում է 24 384 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի) ։ Տարածքը կազմում է 48,09 կմ²։
Կոմունան բաժանվում է 4 քաղաքային համայնքի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Կիսահաղորդչային սարքեր
Կիսահաղորդչային սարքեր, ընդարձակ դասի սարքեր, որոնց աշխատանքը հիմնված է կիսահաղորդիչների տարբեր հատկությունների օգտագործման վրա։ Էլեկտրավակուումային սարքերի համեմատությամբ կիսահաղորդչային սարքերը օժտված են մի շարք առավելություններով, ավելի հուսալի, ունեն փոքր զանգված և իներտություն, մեծ ամրություն, ծառայության ավելի երկար ժամկետ, սպառման փոքր հզորություն։
Տեսակներ
Կիսահաղորդչային սարքերը բաժանվում են հետևյալ խմբերի՝ անանցումային կիսահաղորդչային սարքեր, որոնց գործողությունը հիմնված է կիսահաղորդչի ամբողջ ծավալում ընթացող ֆիզիկական գործընթացների վրա։ Դրանց շարքն են դասվում այն սարքերը, որոնց դիմադրությունը էապես կախված է ջերմաստիճանից,լուսավորվածությունից, կիրառված էլեկտրական լարումից, մեխանիկական ճիգից,էլեկտրամագնիսական ճառագայթման էներգիայից, մագնիսական դաշտի լարվածությունից (մագնիսադիմադրություններ)։
Անանցումային կիսահաղորդչային սարքերից են, որոնք գրգռում են մագնիսական դաշտի լարվածությանը համեմատական էլշու։ Միանցումային կիսահաղորդչային սարքերը, որոնց գործողությունը հիմնված է p-ո անցման տիրույթում ընթացող ֆիզիկական պրոցեսների վրա։ Այդպիսի անցում առաջանում է կիսահաղորդչի տարբեր հաղորդականության (p- և ո- տիպի) երկու տիրույթների սահմանում և բնութագրվում է պոտենցիալային արգելքի առկայությամբ, որից կախված է սարքի դիմադրությունը։
Միանցումային կիսահաղորդչային սարքի թվին են պատկանում կիսահաղորդչային դիողները։
Կատեգորիա:Սարքեր Կատեգորիա:Կիսահաղորդիչների ֆիզիկա
Ժողովածու (1495)
Ժողովածու (1495), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 1495 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1674-1684 թվականներին Եփրեմ վարդապետ գրիչի կողմից Կ․ Պոլսում։ Ստացողը եղել է Եփրեմ վարդապետն։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 29,3X20,3 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 184 թերթից։ Գրված է երկսյուն, նոտրգիրով։ Ունի կիսախորան, լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Կազմը` կաշվեպատ տախտակ դրոշմազարդ։ Հիշատակարաններ՝ 87ա, 128բ, 158ա ։
Իպատինգա
Իպատինգա (Ipatinga), համայնք Բրազիլիայում՝ Մինաս Ժերայս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Վալի դու Ասու նահանգի հարավարևմտյան մասում։ Բնակչությունը կազմում է 238 397 մարդ՝ 2007 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 165,509 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում է՝ 1.440,4 մարդ/կմ2։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1964 թվականի ապրիլի 29-ին։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Մինաս Ժերաիս նահանգի բնակավայրեր Կատեգորիա:1964 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Սոպաչևո
Սոպաչևո (Сопачево), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Կարդիմովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 71 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Կարդիմովսկի շրջանի բնակավայրեր
Ադրբեջանի կոմպոզիտորների միություն
Պատմություն
Ադրբեջանի կոմպոզիտորների միությունը ստեղծվել է Ուզեիր Հաջիբեկովի աջակցությամբ 1934 թվականի հունիսի 30-ին` որպես ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության վարչություն։ Հիմնադիր ժողովին մասնակցում էին ԽՍՀՄ-ից 17 կոմպոզիտոր-հիմնադիրներ, ներառյալ երեք ադրբեջանական կոմպոզիտորներ `Աֆրասիաբ Բադալբեկլի, Զուլֆիկար Հաջիբեկով և Նիյազի։
Միության շենքը կառուցվել է 1912 թվականին։ Ավելի վաղ շենքում եղել է աշխատողների մշակույթի պալատ։ 1964 թվականին շենքում տեղակայված է Ադրբեջանի կոմպոզիտորների միությունը։ Միությունը ստեղծվել է 1934 թվականի հունիսի 30-ին։ Ուզեիր Հաջիբեկովը ղեկավարել է կոմպոզիտորների միությունը 1936 թվականից մինչև իր կյանքի ավարտը(1936-1948)։ 1948 թվականին Ուզեիր Հաջիբեկովի մահից հետո, Միության նախագահն ընտրվել է  բազմաթիվ երգերի կոմպոզիտոր, Ժողովրդական նվագարանների անսամբլի գեղարվեստական ղեկավար Սեիդ Ռուսթամովը (1948-1952):
Ադրբեջանի կոմպոզիտորների միության 30-ամյա պատմությունը կապված է Կարա Կարաևի անվան հետ (1953-1982):
Ադրբեջանի կոմպոզիտորների միության ներկայիս նախագահը ժողովրդական արտիստ, պրոֆեսոր Ֆիրենգիզ Ալիզադեն է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ստեղծագործական միություններ Կատեգորիա:Ադրբեջանի երաժշտական կազմակերպություններ
Սթաթեն Այլենդ
Սթաթեն Այլենդ (Staten Island), ԱՄՆ-ի Նյու Յորք նահանգի 62 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 265 կմ² է, բնակչությունը՝ 468.730 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Նյու Յորք քաղաքը։ Կազմավորվել է 1683 թ.։
(6336) Դոդո
(6336) Դոդո (Dodo), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1992 թվականի հոկտեմբերի 21-ին Սատորու Օտոմոյի կողմից Կիյոսատոյում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1992 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Սատորու Օտոմոյի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Տաշլիկուլ (գյուղ, Ասկինսկի շրջան)
Տաշլիկուլ (Ташлыкуль, Ташлыкүл), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ասկինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 27 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ասկինսկի շրջանի բնակավայրեր
Աստերոիդների ցանկ (34801-34900)
Աստերոիդների ցանկ (34701-34800) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (34901-35000)
Աբրիկոսովկա (գյուղ, Սակիի շրջան)
Աբրիկոսովկա (Абрикосівка, Oñğut), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Սակիի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Ունգուտ։
2001 թվականի տվյալներով Աբրիկոսովկա գյուղում բնակվում էր 517 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Սակիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Կոսյոլ (գետ)
Կոսյոլ (Косъёль), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Պիյու գետի աջ ափին՝ 8 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 12 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Մոկա (գյուղ, Կեինա շրջան)
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 23 մարդ։
Ես սարեն կուգայի
Ես սարեն կուգայի, հայկական ժողովրդական երգ, պահպանվել է Կոմիտասի մշակմամբ ։ Երգը առաջին անգամ հիշատակվել է Կոմիտաս վարդապետի և իր ընկերոջ՝ Մանուկ Աբեղյանի 1903 թվականին խմբագրած «Հազար ու մի խաղ» ժողովածուում , որը հրատակվել է ժողովածուի առաջին հիսուն երգերի կազմում 1904 թվականին , որտեղ միայն տեքստերն են եղել։ 1911 թվականին Կոմիտասի երգերի ձեռագիր ժողովածում տրված է եղել երգի միայն վերջին տակտը ։
Երգը բազմաթիվ անգամ կատարվել է, հայտնի են Արմենակ Տեր-Աբրահամյանի, Տաթևիկ Սազանդարյանի, Լիլիթ Պիպոյանի կատարումները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական երգեր
Անատոլի Բոգդանովիչ
Կենսագրություն
Ծնվել է Դոնի Ռոստով քաղաքում 1941 թվականի հունիսի 27-ին։ Նրա հայրը զոհվել է ռազմաճակատում ։ Նա սկսել է գրել 7-րդ դասարանում։
Անատոլի Բոգդանովիչը աշխատել է շրջանային թերթում, «Զնամենոսեց» ամսագրում, եղել է «Սովետսկայա Ռոսիա» հրատարակչության պոեզիայի բաժնի խմբագիր։ Հրապարակվել է «Օկտյաբր», «Զնամյա», «Օգոնյոկ», «Նաշ սովրեմեննիկ», «Մոսկվա» ամսագրերում։
Նրա առաջին գիրքը լույս է տեսել 1972 թվականին։ Շուտով նա ընդունվել է ԽՍՀՄ գրողների միություն, նա հաճախ է մասնակցել ռադիոյի և հեռուստատեսության բանաստեղծական հանդիպումներին, նրա բանաստեղծություններով կոմպոզիտորները գրել են երգեր։
Ստեղծագործական կյանքի վերելքին Անատոլի Ալեքսանդրովիչը ծանր հիվանդացել է և անշարժացել, բայց շարունակել է իր գործը. մինչև հիվանդությունը նա հրատարակել էր 7 գիրք, հիվանդությունից հետո` 12։
Մրցանակներ
Անատոլի Բոգդանովիչը բազմաթիվ մրցանակների և մրցանակների դափնեկիր է, այդ թվում՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:Վիքիտվյալների արժեքների վերաձևակերպմամբ հոդվածներ Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Սոպելի
Սոպելի (Сопели), գյուղ Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Կիրովսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Կիրովսկի շրջանի բնակավայրեր
Ռոքլենդ շրջան (Նյու Յորք)
Ռոքլենդ շրջան (Rockland County), ԱՄՆ Նյու Յորք նահանգի 62 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 515 կմ² է, բնակչությունը՝ 311.687 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Նյու Սիթի բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1798 թ.։
Գերմանիայի կայսր
Գերմանիայի կայսր (Deutscher Kaiser), Գերմանական կայսրության պետության ղեկավարի և ժառանգական միապետի պաշտոնական անվանումը։ Պաշտոնը գործել է 1871 թվականի հունվարի 1-ի սահամանադրությամբ և ավարտվել է Վիլհելմ II-ի կողմից գահից հրաժարումով 1918 թվականի նոյեմբերի 28-ին ։ The Սուրբ Հռոմի կայսրերին երբեմն կոչել են «Գերմանիայի կայսր», երբ պատմական տեսանկունից Սրբազան Հռոմեական կայսրությունը պաշտոնապես կոչվել է «Գերմանական Ազգի Սրբազան Հռոմեական կայսրություն» 1512 թվականից։
1918 թվականի հեղափոխությունից հետո պետության ղեկավարի գործառնույթները փոխանցեց Ռայխի նախագահին (Reichspräsident), սկսած Ֆրիդրիխ Էբերտից։
Գերմանական կայսրույթյուն (1848–49)
1848 թվականի հեղափոխությունից հետո Պրուսիայի թագավոր Ֆրիդրիխ Վիլհելմ IV-ին առաջարկեցին «Գերմանացիների կայսր» (Kaiser der Deutschen) տիտղոսը Ֆրանկֆուրտի խորհրդարանի կողմից 1849 թվականին, սակայն նա հրաժարվեց, քանի որ «խորհրդարանը չպետք է տա այն»։ Ֆրիդրիխ Վիլհելմը հավատում էր, որ միայն Գերմանիայի իշխանները կարող են նման առաջարկ անել համաձայն Սրբազան Հռոմեական կայսրության ավանդույթների։
Կազմավորում
Տիտղոսը ընտրել է Պրուսիայի գլխավոր նախագահ և Հյուսիսգերմանական կոնֆեդերացիայի կանցլեր Օտտո ֆոն Բիսմարկի կողմից, երկար քննարկումներից հետո, մինչև Վիլհելմ I-ը հռչակվեց Գերմանիայի կայսր Վերսալի պալատի Հայելիների դահլիճում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի կայսրեր Կատեգորիա:Ազգային և էթնիկ առաջնորդման կոչումներ
Պողոսագոմերի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Մարտակերտի շրջան)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի շրջանի Պողոսագոմեր գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 11 հուշարձան։
Ծաղկոց
Ծաղկոց, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Կիսկիմի գավառակում ։ Գտնվում էր Խոտորջրի գյուղախմբում։
Պատմություն
1875 թվականին թուրքերը կոտորեցին գյուղի հայ բնակչությանը և վերաբնակվեցին այստեղ։
Գյուղում 1985 թվականի դրությամբ պահպանվել են հայկական հնություններ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կապրի
Կապրի (Capri), կղզի Տիրենյան ծովում, Նեապոլի ծոցի հարավում (Իտալիա)։ Տարածությունը 10, 4 քառակուսի կմ է, բարձրությունը՝ մինչև 589 մ։ Ափերը զառիթափ են, հարուստ քարայրերով։ Առողջարանների, տուրիզմի վայր է։ 1906-1913-ին Կապրիում ապրել է Մաքսիմ Գորկին։
Ուսումնասիրողների կարծիքով՝ կղզու անվանումը կապված է հին հունարեն κάπρος /վարազ, կինճ/ կամ լատիներեն caprea /այծ/ բառի հետ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի կղզիներ Կատեգորիա:Միջերկրական ծովի կղզիներ‎
Բադազգիներ
Բադազգիներ, Anseriformes տեսակին պատկանող ջրային թռչունների տարածված և ամենաբազմազան ընտանիքն է, որն ընդգրկում է մոտ 150 թռչունների տեսակ՝ բաժանված 40-50 սեռերի ։ Որոշ տեսակներ, օրինակ՝ մալարդի կամ մոխրագույն սագը, հնագույն ժամանակներից ընտելացվել են մարդկանց կողմից և բուծվել մսի, ձվի և բմբուլի համար, մյուսները որսի կենդանիներ են։
Կալերա դե Լեոն
Կալերա դե Լեոն (Calera de León), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Բադախոս նահանգի մեջ, ինչպես նաև Էստրեմադուրա մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Տենտուդիա շրջանում։ Տարածքը 68 կմ² է։ Բնակչությունը 1053 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Քաղաքը պրովինցիայի վարչական շրջանից հեռու է 126 կմ։
Սայգիդ Աբդուլաև
Սայգիդ Աբդուլաև, լեզվաբան, դաղստանցի գրող։
Կալերա դե Լեոն
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Բադախոս պրովինցիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստրեմադուրայի բնակավայրեր
Բադազգիներ
Էվոլյուցիա
Բադերը պատկանում են թռչունների հնագույն կարգին, որոնց նախնիները Երկրի վրա ապրել են դեռևս կավճի դարաշրջանի վերջում կամ վաղ պալեոցենում 80-50 միլիոն տարի առաջ։ Դրա մասին է վկայում, օրինակ, ԱՄՆ Նյու Ջերսի նահանգում գտնվող բրածո գտածոն, որը դասակարգվել է որպես Anatalavis rex (Shufeldt, 1915) և, ենթադրաբար, մոտ է կիսամատով սագին։ Բադերի ընտանիքին անմիջականորեն պատկանող ամենավաղ բրածոները հայտնաբերվել են Յուտայում և պատկանում են ավելի ուշ ժամանակաշրջանին՝ վերին էոցենին (40-50 միլիոն տարի առաջ)։ Թռչնի թևի մնացորդների հիման վրա պարզվել է, որ նրանք պատկանում են Eonessa սեռին։ Ենթադրվում է, որ դրանց տարածումը Երկրի վրա սկսվել է Հարավային կիսագնդի մայրցամաքներից մեկում։
Սայգիդ Աբդուլաև
Կենսագրություն
Ծնվել է 1903 թվականի մարտի 10-ին Դաղստանի Մուգի գյուղակում։ Ունի Դաղստանի քաղաքացիություն։ Սկզբնական կրթությունը նրան հայրն է տվել, հետո արդեն սովորել է մեդրեսեում։ Լավ տիրապետել է արաբերենին, ինքնուրույն սովորել է ռուսերեն։
Քաղաքացիական պատերազմի տարիներին անդամագրվել է պարտիզանական գնդին, մասնակցել մարտերին սովետական կարգերից։ Այդ տարիներին Աբդուլաևը աշխատել է որպես շրջանի կոմիտեի քրիստոնյաների օգնության ներկայացուցիչ։
Բադազգիներ
Delacourt-Myra համակարգ (1945)
Առաջին մարդը, ով փորձել է դասակարգել թռչուններին, այդ թվում՝ կարապներին, բադերին և սագերին, համարվում է հին հույն փիլիսոփա և կենդանիների տաքսոնոմիայի հիմնադիր Արիստոտելը, ով իր գրառումներում դրանք միավորել է թաղանթայինների և թաղանթների սեռի մեջ։ կամ ջրային թռչուն (Steganopoda): Այնուհետև, 17-րդ դարի վերջից մինչև 20-րդ դարի սկիզբն ընկած ժամանակահատվածում իրականացվել են թռչունների, մասնավորապես, բադերի և սագերի կրկնվող նկարագրությունները, բայց բոլորն էլ հաշվի են առել միայն փոքր թվով արտաքին։ բնութագրեր, ինչպիսիք են կտուցի կամ ոտքերի ձևը, որով պատկանում է այդ կամ մեկ այլ խմբին։ Ֆրենսիս Ուիլոուբի (1635–1672), Կարլ Լինեուս (1707–1778), Կարլ Իլիգեր (1775–1813), Ժան Բատիստ Լամարկ (1744–1829), Մաքս Ֆյուրբրինգեր (1846–1920) և Հանս Գադով (1925)։ Ռուսական գիտության մեջ Միխայիլ Մենզբիրը (1855-1935) և Սերգեյ Բուտուրլինը (1872-1938) սիստեմատիկ կերպով նկարագրում էին թռչուններին։
Սայգիդ Աբդուլաև
Կենսագրություն
1942 թվականին կամավոր կերպով գնաց պատերազմ` անցավ Մազդոկից մինչև Բեռլին։
Բադազգիներ
Delacourt-Myra համակարգ (1945)
20-րդ դարի երկրորդ կեսից, հատկապես Սիբլի-Ալքվիստի աշխատության հրապարակումից հետո, սկսեցին կիրառվել մոլեկուլային հետազոտության նոր մեթոդներ, ինչպիսիք են ԴՆԹ-ի հաջորդականությունների մոլեկուլային կլոնավորումը և հաջորդականությունը, պոլիմերազային շղթայական ռեակցիան (PCR) և համեմատական ​​վերլուծությունը։ Տարբեր տեսակների mtDNA հաջորդականությունները. Այս ուղղությամբ նշանակալից աշխատանքներից է Քևին Ջոնսոնի խմբի կողմից իրականացված Անատինի ցեղին պատկանող թռչունների ուսումնասիրությունը։
Anseriformes կարգի (ներառյալ Anseriformes ընտանիքը) դասակարգմանը նվիրված ռուսական աշխատությունների շարքում կարելի է նշել «Համաշխարհային կենդանական աշխարհի Anseriformes (Anseriformes) հիմնական ցանկը», որը մշակվել է թռչնաբաններ Է.Ա.Կոբլիկի և Յա.Ա.Ռեդկինի կողմից և հրապարակվել է։ 2004 թվականին։ Դասակարգման համակարգը հիմնված էր Livesey համակարգի վրա, որը նա նկարագրեց 1986-1997 թվականներին և վերանայեց Էդվարդ Դիկինսոնի փոփոխություններով Հովարդի և Մուրի Աշխարհի թռչունների ամբողջական ստուգաթերթի երրորդ հրատարակության մեջ։
Սայգիդ Աբդուլաև
Ստեղծագործական կյանքը
Նրա կողմից մշակվել է դասավանդման և գիտակետազոտական տերմինաբանություն իր հայրենի լեզվի համար, որն օգտագործվում է ցայսօր։
Բադազգիներ
Delacourt-Myra համակարգ (1945)
Այսօր ամենից հաճախ օգտագործվող դասակարգման համակարգերը թվարկված են ստորև՝ «Ենթաընտանիքներ, ցեղեր և սեռեր» բաժնում։
Սայգիդ Աբդուլաև
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դաղստանցի գրողներ Կատեգորիա:Դաղստանցի լեզվաբաններ Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Բադազգիներ
Նկարագրություն
Anatidae-ն թռչուններ են, որոնք ունեն լայն, ճկուն մարմնով, հորիզոնական հարթեցված կտուցով և թաթերով՝ թռչնանման թաղանթներով։ Դրանք ներառում են բադերը, սագերը և կարապները։ Որպես կանոն, դրանք միջին կամ մեծ չափի թռչուններ են։ Ընտանիքի ամենափոքր ներկայացուցիչը աֆրիկյան պիգման սագն է (Nettapus auritus), որն ապրում է աֆրիկյան մայրցամաքում Սահարայից հարավ և Մադագասկար կղզում, նրա երկարությունը մոտ 30 սմ է, իսկ քաշը ՝ 250 գ։ Ամենամեծ թռչունը գոռոզ կարապ; նրա երկարությունը կարող է հասնել մեկուկես մետրի, իսկ քաշը՝ ավելի քան 17 կգ (որը 60 անգամ ավելի ծանր է, քան գաճաճ տեսակները)։ Համր կարապի առանձին անհատները կարող են ավելի շատ կշռել՝ մինչև 22,5 կգ։ Ամենամեծ բրածո տեսակը Garganornis ballmanni կշռում էր մինչև 22 կգ։
Շարժում
Բարագլուխ սագերն իրենց թռիչքի բարձրությամբ թռչունների մեջ ռեկորդակիրներից են։ Հիմալայների վրայով միգրացիայի ժամանակ նրանք կարող են թռչել մինչև 10175 մետր բարձրության վրա (33385 ֆուտ)։
Ձայն
Ձայնավորումներն ընդհանուր առմամբ ունեն ընդհանուր բնութագրեր, բայց կարող են տարբեր լինել առանձին տեսակների միջև։ Արտադրված հնչյունների մեջ կարելի է լսել քվակներ, հնչյուններ, ֆշշոցներ, տարբեր սուլոցներ, շեփորանման կանչեր և տրիլներ։ Բադերի տեսակների մեծ մասում արու անհատները շնչափող պատառաքաղում ունեն ուռուցիկ մեծացում, որն ուժեղացնում է նրանց ձայնային ձայնը։ Կարապներն ունեն շատ երկար շնչափող՝ օղակներով, որոնք նաև ծառայում են որպես ձայնային ռեզոնատորներ, ինչի արդյունքում հնչում են բարձր և շեփորանման կանչեր։ Բացա Սուլող բադերը (Dendrocygna) արձակում են տարբերվող սուլիչներ, այդ իսկ պատճառով նրանց երբեմն անվանում են «սուլող բադեր»։ Սուլիչ կանչերը բնորոշ են նաև որոշ ծովաբադերի։ Կարապների, սագերի և սուլող բադերի մեջ արուների և էգերի ձայները չեն տարբերվում։ Մյուս տեսակների մեջ արուները հակված են ավելի քիչ ձայնային՝ հիմնականում արտահայտվելով բազմացման շրջանում։
Շերտ
Սագերի և կարապների մոտ մեկ տարում կա միայն մեկ բազմացում, որը լրիվ ամառային բազմացումն է։ Բադերի մեծ մասը ձուլվում են տարին երկու անգամ, ամռանը` ամբողջական, իսկ աշնանը` մասնակի (բացառությամբ թռիչքի փետուրների)։ Երկարապոչ բադ (Clangula hyemalis) տարին երեք անգամ։
Տարածում
Բադերը հանդիպում են ամբողջ աշխարհում, բացառությամբ Անտարկտիդայի և օվկիանոսի որոշ կղզիների։ Ի տարբերություն շատ այլ թռչունների ընտանիքների, նրանց կենսաբազմազանությունը և տարածվածությունը մնում են համեմատաբար կայուն՝ անկախ լայնությունից։ Հյուսիսային Ամերիկայի և Եվրասիայի ենթաբարկտիկական շրջաններում դուք կարող եք գտնել սպիտակ ճակատով սագ և այդեր՝ բնադրված, իսկ ամերիկյան մայրցամաքի հյուսիսային մասերում կարող եք գտնել նաև կանադական սագ։ Գրենլանդիայում, Սվալբարդում և, հնարավոր է, Նովայա Զեմլյայում կարելի է հանդիպել վարդագույն ոտքով սագին (Anser branchyrhynchus): Երկրագնդի մյուս կողմում՝ Ֆոլկլենդյան կղզիներում և Ֆուեգոյի երկրամասում, կարելի է տեսնել Մագելանյան սագերին (Chloephaga hybrida): Հարավային Վրաստանում բնակվում է դեղնավուն պոչիկի (Anas georgica) ենթատեսակ։ Շատ թռչուններ, որոնք բազմանում են բարեխառն և արկտիկական կլիմայական գոտիներում, ցուրտ սեզոններին գաղթում են դեպի տաք երկրներ՝ իրականացնելով հեռավոր թռիչքներ։ Երբեմն նման միգրացիաները հանգեցնում են նոր տեսակների ձևավորմանը, ինչպես դա եղավ Հնդկական օվկիանոսի Կերգուլեն և Կրոզետ կղզիներից Իտոնի պոչը (Anas eatoni): Նրա նախահայրը հյուսիսային պոչն է (Anas acuta), և ընթացքից դուրս եկած թռչունները ձևավորեցին նոր ձև։ Ի հակադրություն, սուլիչ բադերը (Dendrocygna) բացառապես բնակվում են արևադարձային շրջաններում, ներառյալ Կենտրոնական և Հարավային Ամերիկան, Արևմտյան Հնդկաստանը, Աֆրիկան, արևադարձային Ասիան, Ավստրալիան և Խաղաղ օվկիանոսի կղզիները։ Առանձին տեսակների բաշխումը նույնպես շատ տարբեր է։ Համր կարապը, ծովախորշը և հյուսիսային թիակները լայնորեն տարածված են, որոնք հանդիպում են ինչպես Հին, այնպես էլ Նոր աշխարհում։ Գլխարկավոր մերգանսերը (Mergellus cucullatus) համարվում է բացառապես հյուսիսամերիկյան տեսակ, մինչդեռ մարմարե շագանակագույն բադը և բադը հանդիպում են միայն Պալեարկտիկական տարածաշրջանում։ Մի քանի տեսակներ, որոնք պատկանում են Anatinae ենթաընտանիքին և, ենթադրաբար, առաջացել են ընդհանուր նախահայրից, կղզու էնդեմիկ են։ Դրանք ներառում են Մադագասկարի թեյը (Nettion bernieri) Արևմտյան Մադագասկարից և Անդամանի և Նիկոբարի թեյը (Nettion gibberifrons) Սունդա կղզիներից։ Շագանակագույն թեյը (Anas chlorotis) էնդեմիկ է Նոր Զելանդիայում, իսկ շագանակագույն թեյը (Anas castanea) հանդիպում է Ավստրալիայում և Թասմանիայում։ Որոշ թռչուններ ունեն անդրօվկիանոսային տարածում, ինչը կարելի է բացատրել հնագույն մայրցամաքային շեղումների պատճառով պոպուլյացիայի տարբերությամբ։ Սանր բադը (Sarkidiornis melanotos) հանդիպում է Ասիայում, Աֆրիկայում և Հարավային Ամերիկայում, իսկ կարմիր աչքերով բադը (Netta erythrophthalma) հանդիպում է Աֆրիկայում և Հարավային Ամերիկայում։
Բադերի բոլոր տեսակների մոտ մեկ երրորդը պատկանում է Անաս ցեղին, որը սովորաբար հայտնի է որպես շլացող բադեր։ Այնուամենայնիվ, ընտանիքը ներառում է նաև բազմաթիվ թռչուններ, որոնք վերագրվում են միատեսակ սեռերին։ Դրանք ներառում են սպիտակ թիկունքով բադը (Thalassornis leuconotus) Աֆրիկայից և Մադագասկարից, կոսկորոբա կարապը (Coscoroba coscoroba) Հարավային Ամերիկայից, հրվանդանի անպտուղ սագը (Cereopsis novaehollandiae) Ավստրալիայից և պեպենավոր բադը (Stictonetta naevosa):
Պուերտո Այակուչո
Բնակչության թվաքանակը 2011 թվականի տվյալներով եղել է 104.294 :
Պատմություն
Հիմնադրվել է 1924 թվականին, դրանից հարյուր տարի առաջ տեղի ունեցած Այակուչոյի ճակատամարտի պատվին կոչվել Պորտու Այակուչո։ 1928 թվականին հռչակվել է Ամազոնաս նահանգի մայր քաղաք։ 1954 թվականին այստեղ օծվել է սրբասուրբ Աստվածամոր տաճարը։
Բադազգիներ
Տարածում
Ռուսաստանում կա բադերի 63 տեսակ, այդ թվում՝ այնտեղ բազմանում են 53-ը, որոնք պատկանում են 17 սեռի։ Այս տեսակներից 18-ը պաշտպանված են Ռուսաստանի Կարմիր գրքի ներքո։
Պուերտո Այակուչո
Կլիմա
Պուերտո Այակուչոյին բնորոշ է արևադարձային խոնավ կլիման (Köppen climate classification-ի դասակարգմամբ՝ Am). կարճատև չորային տարեշրջանը ընկած է դեկտեմբեր-մարտ միջակայքում։ Ամենաշոգ ամիսը մարտն է՝ օդի 29.4 °C (84.9 °F) միջին ջերմաստիճանով, համեմատաբար սառն ամիսը՝ հուլիսը՝ 26.3 °С (79.3 °F) միջին ջերմաստիճանով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վենեսուելայի քաղաքներ Կատեգորիա:Վենեսուելայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Նավահանգիստներ Կատեգորիա:Առափնյա բնակավայրեր Կատեգորիա:Վարչական կենտրոններ
Բադազգիներ
բնակավայրեր
Գրեթե բոլոր բադերի կենսակերպը ինչ-որ կերպ կապված է ջրային միջավայրի հետ, թեև հատուկ միջավայրերը տարբեր են թռչունների տարբեր խմբերում։ Ջրային մարմնի գրեթե բոլոր տեսակները բնակեցված են այս ընտանիքի որոշ ներկայացուցիչներով։ Մերգինի ցեղին պատկանող թռչունները, որոնց հաճախ անվանում են ծովային բադիկներ, իրենց կյանքի զգալի մասն անցկացնում են ծովում։ Սա ներառում է սկոտերներ, բազմաթիվ էյդերներ և երկարապոչ բադիկներ։ Բրազիլական մերգանսերը (Mergus octosetaceus), արլեկին բադը (Histrionicus histrionicus), կապույտ բադը (Hymenolaimus malacorhynchos), Սալվադորի ցեխը (Salvadorina waigiuensis) և հեղեղաբադը (Merganetta armata) հարմարվել են ապրելու արագահոս գետերի և հոսանքների երկայնքով։ Փայտե բադերը (Aix sponsa) և մանդարինային բադերը (Aix galericulata) նախընտրում են անտառապատ լճակներ՝ ափամերձ բուսականությամբ։ Վարդագույն ականջներով բադը (Malacorhynchus membranaceus) հանդիպում է Կենտրոնական Ավստրալիայի չոր շրջանների ջրային մարմիններում։ Շատ տեսակներ, ինչպիսիք են համր կարապը, մոխրագույն սագը, սագը և կանադական սագը, հաջողությամբ հաստատվել են խոշոր քաղաքների լճակներում և այգիներում՝ դառնալով սինանտրոպ։ Վերջապես, հրվանդանի անպտուղ սագը (Cereopsis novaehollandiae), ի տարբերություն այլ բադերի, ամբողջովին խուսափում է ջրից և արածեցնում արոտավայրերում։
Տաշլիկուլ (գյուղ, Բուզդյակսկի շրջան)
Տաշլիկուլ (Ташлыкуль, Ташлыкүл), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բուզդյակսկի շրջանի կազմում։ Գտնվում է Գաֆուրի գյուղական խորհրդի կազմում։
Բադազգիներ
վերարտադրություն
Բադերը սեռական հասունանում են ծնվելուց հետո մեկ տարվա ընթացքում, իսկ կարապներն ու սագերը սովորաբար հասունանում են 2-ից 4 տարի։ Ընդհանրապես, բադերը մոնոգամ են, ինչը նշանակում է, որ բազմացման շրջանում յուրաքանչյուր արու զուգավորում է միայն մեկ էգով։ Այնուամենայնիվ, կան բացառություններ. Օրինակ, սանր բադը (Sarkidiornis melanotos) ցուցադրում է հաջորդական բազմագինություն։ Բացի այդ, պոլիգինիայի ժամանակ առ ժամանակ կարելի է հանդիպել թռչունների այլ տեսակների, ինչպիսիք են Բարրոուի ոսկե աչքը (Bucephala islandica) և կտավը (Aythya valisineria): Կարապները և սագերը կազմում են երկարատև զույգեր, մինչդեռ բադերը սովորաբար զույգեր են կազմում միայն մեկ սեզոնի համար։ Զույգերի ձևավորումը հաճախ տեղի է ունենում մինչև բազմացման շրջանի սկիզբը, իսկ չվող տեսակների դեպքում արուները հետևում են էգերին դեպի բնադրավայրեր, որոնք հաճախ հեռու են իրենց ծննդավայրից։ Նման վարքագծի օրինակ է առլեկին բադը (Histrionicus histrionicus): Ընկերության ցուցադրությունների ժամանակ թռչունները կատարում են գլխի և թևերի ծիսական շարժումներ, լողում են հատուկ ձևով և բարձրաձայնում։ Երբեմն արուների միջև կռիվներ են տեղի ունենում էգի հետ զուգավորման իրավունքի համար։ Եթե սիրախաղի ժամանակ զույգը անհանգստանում է, առաջինը իգական սեռը դուրս է գալիս, իսկ հետո՝ արուն։ Սովորաբար, զուգավորումը տեղի է ունենում ջրում, երբ արուն բռնում է էգի պարանոցը և նույնիսկ «խոնարհում» նրան։ Սակայն Հավայան սագի (Branta sandvicensis) և հրվանդանի անպտուղ սագի դեպքում զուգավորումը տեղի է ունենում ցամաքում։
Տաշլիկուլ (գյուղ, Բուզդյակսկի շրջան)
Աշխարհագրական դիրք
Հեռավորությունը մինչև ՝