Չեխիա
Տնտեսություն
Չեխիան արդյունաբերական երկիր է ։ Արդյունաբերության հիմնական ճյուղերն են՝ վառելիքաէներգետիկան, մետալուրգիան, մեքենաշինությունը, քիմիական, թեթև և սննդի արդյունաբերությունը։ Բոլոր հետկոմունիստական ​​պետությունների թվում Չեխիան ունի ամենակայուն և հաջողակ տնտեսական համակարգերից մեկը։ Դրա հիմքն է արդյունաբերությունը (ճարտարագիտություն, էլեկտրատեխնիկա և էլեկտրոնիկա, քիմիա, սննդի արդյունաբերություն, գունավոր մետալուրգիա) և սպասարկման ոլորտը։ Գյուղատնտեսության և անտառային տնտեսության, ինչպես նաև հանքարդյունաբերության մասնաբաժինը չնչին է և շարունակում է նվազել։ 1989-ին սոցիալիզմի անկումից հետո Չեխիան Չեխոսլովակիայից ժառանգեց մի տնտեսական կառույց, որը նոր պայմաններում պարզվեց էներգաարդյունավետ, ոչ բնապահպանական և արդյունաբերության տեսանկյունից հնացած։ Անհամաչափ մեծ մասնաբաժին է զբաղեցրել ներկրվող հումքի օգտագործմամբ գունավոր մետալուրգիան, ծանր տեխնիկան և ռազմական արդյունաբերությունը։ Արտադրված ապրանքների տեսականին զգալիորեն գերազանցում էր երկրի օբյեկտիվ հնարավորությունները, ինչը հանգեցրեց փոքրածավալ արտադրության և դրա արդյունավետության նվազմանը։ Արտաքին առևտուրը ենթարկվում էր CMEA-ի հրահանգներին, կենտրոնացած էր ԽՍՀՄ կարիքների վրա և զարգացած երկրների համեմատությամբ աննշան էր։ Նույնիսկ Չեխոսլովակիայի (Վերջին տարիներին ԿՍՖՀ) փլուզումից առաջ 1990-1992 թվականներին կատարվել են որոշ հիմնարար փոփոխություններ՝ մեծածախ և մանրածախ գների մեծ մասի կենտրոնացված կարգավորման վերացում, մասնավոր ձեռնարկատիրության ազատության ներդրում, օտարերկրյա մենաշնորհի վերացում։ առևտուր և այլն XX դարի 90-ականները նշանավորվել են գույքային հարաբերությունների զգալի փոփոխություններով՝ այսպես կոչված. փոքր ու խոշոր սեփականաշնորհումը, ինչպես նաև 1948-ին կոմունիստական ​​վարչակարգի հաստատումից հետո պետականացված սեփականության վերականգնումը։ Արդյունքում ՀՆԱ-ում պետության տեսակարար կշիռը 97%-ից նվազել է մինչև 20%-ի։ Երկրի բացումը օտարերկրյա կապիտալի ներհոսքի համար առաջացրել է օտարերկրյա ներդրումների աճ, որոնց մեկ շնչի հաշվով երկիրը անվիճելի առաջատարն է ոչ միայն Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայում, այլև միջազգային մակարդակում։ Սա օգնեց համեմատաբար կարճ ժամանակում իրականացնել արդյունաբերության վերակազմավորումն ու արդիականացումը և անհրաժեշտ տեխնիկական և օժանդակ ենթակառուցվածքների զարգացումը։ Փոփոխությունների արդյունքը դարձավ տնտեսության վերակողմնորոշումը ԽՍՀՄ-ից դեպի Արևմտյան Եվրոպա։ 1995 թվականին Չեխիան առաջինն էր նախկին կոմունիստական ​​երկրներից, ով ընդունվեց Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպություն։ Չեխիայի Հանրապետության դրամական միավորը կրոնն է (1 կրոն = 100 հելլեր), որը 1995 թվականից ամբողջությամբ փոխարկելի է։ Ի տարբերություն գրեթե բոլոր հետկոմունիստական ​​երկրների՝ Չեխիան կարողացավ խուսափել հիպերինֆլյացիայից և ազգային արժույթի կտրուկ արժեզրկումից։ 1990-ականների վերջին կրոնի որոշակի թուլացումից հետո մինչ այժմ նրա փոխարժեքը համաշխարհային հիմնական արժույթների նկատմամբ նկատելիորեն աճել է։ CMEA-ի փլուզման, երկրի մասնատման և տնտեսության կառուցվածքի փոփոխության և հետագա աճի հետևանքով առաջացած սկզբնական դժվարություններից հետո 1997-1998 թվականներին Չեխիայի տնտեսությունը որոշակի ճգնաժամ ապրեց, որից այն սկսեց դուրս գալ միայն. 1999 թվականի կեսերից։ Արդյունքն եղավ արտաքին պարտքի աճը և գործազրկության աճը։ Ճգնաժամը հաղթահարվեց շուկայական տնտեսությամբ երկրներ, առաջին հերթին՝ Եվրամիություն (և դրա շրջանակներում Գերմանիա) արտահանման ավելացմամբ, օտարերկրյա ներդրումների ներգրավմամբ և ներքին սպառման ավելացմամբ։ 2004 թվականի մայիսին Եվրամիությանն անդամակցելուց հետո Չեխիայի տնտեսական աճը նկատելիորեն արագացավ և, չնայած սոցիալ-դեմոկրատական ​​մի քանի կառավարությունների հիմնականում պոպուլիստական ​​տնտեսական քաղաքականությանը, հասավ տարեկան 6-7%-ի։ Արդյունաբերության տեսակարար կշիռը ՀՆԱ-ում, որը մինչև 1990 թվականը հասնում էր 62%-ի, սկզբում կիսով չափ կրճատվեց, իսկ ներկայումս աճում է և հասնում է 38%-ի, ինչը շատ հազվադեպ է զարգացած երկրների շրջանում։ Սև մետալուրգիան և ռազմական արդյունաբերությունը կորցրել են իրենց նշանակությունը ավտոմոբիլային և էլեկտրական արդյունաբերության շնորհիվ, որոնց զարգացման շնորհիվ Չեխիան արտաքին առևտրի դրական հաշվեկշիռ է ունեցել 2004 թվականից՝ չնայած ներմուծվող էներգակիրների գների արագ աճին։ Մեկ շնչին ընկնող արտաքին առևտրի ծավալով երկիրն առաջատարներից է՝ առաջ անցնելով Ճապոնիայից, Մեծ Բրիտանիայից, Ֆրանսիայից կամ Իտալիայից։ 2009 թվականին Չեխիայի տնտեսության զարգացման վրա մեծ ազդեցություն է ունեցել համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամը      ։ 2010 թվականի առաջին կիսամյակում երկրի տնտեսությունը սկսեց աստիճանաբար դուրս գալ ճգնաժամից։ 2020 թվականի դրությամբ, աշխարհի բոլոր հետկոմունիստական ​​երկրների շարքում Չեխիան ունի երրորդ ամենաբարձր զուտ միջին աշխատավարձը (Էստոնիայից հետո՝ 1195,08 եվրո և Սլովենիայից հետո՝ 1181,35 եվրո) և  նվազագույնը  ։ Սլովենիայից հետո՝ €700 և Էստոնիայից հետո՝ €550,38։ 2020 թվականի չորրորդ եռամսյակում Չեխիայի Հանրապետությունում միջին աշխատավարձը կազմել է 38,525 Կչ (1,469,38 եվրո, համախառն) և 30,816 Կչ (1,175,35 եվրո)։ 2021 թվականի հունվարի 1-ից Չեխիայում նվազագույն աշխատավարձը կազմում էր 15200 Կչ (580,99 եվրո, համախառն) և 13528 կկչ (517,08 եվրո)։ 2022 թվականի հունվարի 1-ից Չեխիայում նվազագույն աշխատավարձը կազմում է 16,200 Կչ (662,81 եվրո, համախառն) և 14,308 կկչ (585,56 եվրո, )։ 2021 թվականի չորրորդ եռամսյակում Չեխիայի Հանրապետությունում միջին աշխատավարձը կազմել է 40,135 Կչ (1,597,88 եվրո, համախառն) և 32,259 Կչ (1,283,68 եվրո)։ 2023 թվականի հունվարի 1-ից Չեխիայում նվազագույն աշխատավարձը կազմում է 17,300 Կչ (714,60 եվրո, համախառն) և 15,371 կկչ (635,96 եվրո)    ։