cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ադամանդե ձեռքը
Սցենար
«Մաքսանենգներ» կատակերգության հայտը հավանության է արժանացել «Լուչ» ստեղծագործական միավորման գեղարվեստական խորհրդի կողմից, և 1967 թվականի ամռանը համահեղինակները ձեռնամուխ են եղել սցենարի ստեղծմանը։ 1970 թվականին, արդեն «Ադամանդե ձեռքը» անվանումն ստացած կինոնկարի թողարկումից հետո, «Искусство» հրատարակչությունը թողարկել է համանուն կինոդրամատուրգիական ստեղծագործությունը։ Համեմատելով վաղ հեղինակային տարբերակները, այդ թվում հրապարակված, պատրաստի ֆիլմի հետ՝ ուսումնասիրողներն ուշադրություն են դարձնում սկզբնական գաղափարի և էկրանային մարմնավորման միջև առկա զգալի տարբերությունների վրա։ Այսպես, սցենարում գոյություն են ունեցել Կոմսի («համակրելի արտաքինով մարդ») և Մեխանիկի («նախկին ծանրորդ, որը որակազրկվել է սիստեմատիկ հարբեցողության համար») կերպարները։ Նկարահանումների ընթացքում նրանք կորցրել են իրենց մականունները և ֆիլմում ներկայանում են որպես Գեշա Կոզոդոև և Լյոլիկ։ Խաբեբաների գործընկերը, ըստ վաղ սցենարային տարբերակի, եղել է ոմն Մալիշ. այս գործող անձն անհետացել է նկարի վերջնական խմբագրության ճանապարհին։ «Ադամանդե ձեռքի» ստեղծողները բազմիցս փոխել են Յուրի Նիկուլինի հերոսի ազգանունը. սկզբում նրան կոչում էին Սեմյոն Սեմյոնովիչ Պավլիկ, ավելի ուշ նա անվանվել է Տիմոշկին, ապա՝ Գորբունկով։ Շիկահեր Աննա Սերգեևնան ֆիլմի տպագրված սցենարում ներկայացվել է որպես Անծանոթուհի․ «Նրանց առջև հպարտ, խորաթափանց հայացքով գեղեցկուհի է մարքիզուհի դե Պոմպադուրի խորաթափանց հայացքով, Էլիզաբեթ Թեյլորի կիսաբաց բերանով և մեր կինոաստղերից մեկի գայթակղիչ-հուզիչ մարմնակազմվածքով, որի անունը հասկանալի պատճառներով չենք նշի»։ Եզրափակիչ դրվագը, որը պահպանվել է հրապարակված սցենարում, բայց կինոնկարից հանվել է ռեժիսորի կողմից, պարունակում էր Նադեժդա Իվանովնա Գորբունկովայի խոստովանությունը, որն ուղղված էր ամուսնուն․ «Սենյա, ես ուզում էի քեզ ասել... ինձ թվում է՝ մենք ունենալու ենք... երեխա»։
Կամբուլազե
Բնակչություն
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Ադամանդե ձեռքը
Սցենար
Գրական, ապա նաև ռեժիսորական սցենարի վրա աշխատանքը տևել է մինչև 1967 թվականի նոյեմբեր։ Կինոդրամատուրգիական հիմքի հաստատման ժամանակ համահեղինակներին առաջարկվել է «ուժեղացնել միլիցիայի դերը» և կրճատել Վարվառա Սերգեևնա Պլյուշչի մասնակցությամբ տեսարանները։ Բացի այդ, Գայդայն ստիպված է եղել հեռացնել կամ սրբագրել մի շարք դրվագներ ու արտահայտություններ, օրինակ, Լյոլիկի «Մեր գործում գլխավորը սոցիալիստական ռեալիզմն է» ռեպլիկում «սոցիալիստական» բառը փոխարինվել է «հենց այդ» բառակապակցությունով։ Բացառվել է նաև շեֆին շնորհավորելու խնջույքի եկած պիոներների տեսարանը։ Նույն տարվա վերջում՝ սցենարային համաձայնեցումների ավարտից հետո, սկսվել է կինոարտադրության նախապատրաստական շրջանը։
Կամբուլազե
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 204 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 175-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 29։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 85,8 %։ 175 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 167 անձ (85 տղամարդ և 82 կին)։ Գործազուրկ են եղել 8 անձ (6 տղամարդ և 2 կին)։ 29 անաշխատունակներից 12-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 11-ը` թոշակառուներ, իսկ 6-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ադամանդե ձեռքը
Սյուժե
Մաքսանենգների գործակալ Գեշան, նույն ինքը՝ Գենադի Պետրովիչ Կոզոդոևը (Անդրեյ Միրոնով), մեկնում է արտասահմանյան ուղևորության «Միխայիլ Սվետլով» ջերմանավով։ Շեֆի (Նիկոլայ Ռոմանով) կարգադրությամբ հերոսը պետք է Խորհրդային Միություն տեղափոխի ոսկի և ադամանդներ։ Առաջադրանքը կատարելու համար նա պետք է Ստամբուլում գտնի մաքսանենգ ապրանքի փոխանցման կետը, որը գտնվում է «Apotheke Chikanuk» ցուցանակի տակ, ընկնի գետնին ու ասի՝ «Գրողը տանի՛» («Чёрт побери!»)։
Գեշային հարևանը՝ «Գիպրորիբայի» ավագ տնտեսագետ Սեմյոն Սեմյոնովիչ Գորբունկովը (Յուրի Նիկուլին), որն առաջին անգամ է մեկնել արտերկիր, պատահաբար դեղատան մոտ հայտնվում է ավելի շուտ, քան Կոզոդոևը։ Չնկատելով գետնին ընկած ձմերուկի կեղևը՝ Գորբունկովը ոտքը դնում է դրա վրա, ընկնում և ակամա բացականչում՝ «Գրողը տանի՛»։ Այդ բառերն ազդանշան են դառնում մաքսանենգ ապրանքներ վաճառողների՝ դեղագործի (Գրիգորի Շպիգել) և նրա օգնականի (Լեոնիդ Կանևսկի) համար։ Դեղագործը Գորբունկովին ուղեկցում է շենքի սենյակներից մեկը, ստուգում է հյուրի արմունկը, ապա ուժեղ քաշում է նրա հոդախախտված ձեռքը։ Ցավից Սեմյոն Սեմյոնովիչը կարճ ժամանակով կորցնում է գիտակցությունը։ Երբ նա ուշքի է գալիս, տեսնում է, որ անծանոթներն իր թևին գիպսե վիրակապ են դնում՝ դրա մեջ թաքցնելով թանկարժեք զարդեր։ Ջերմանավ վերադառնալուց հետո Գորբունկովն այդ դեպքի մասին պատմում է նավապետին։ Նավահանգստում Սեմյոն Սեմյոնովիչին տաքսու վարորդի անվան տակ դիմավորում է միլիցիայի սպա Միխայիլ Իվանովիչը (Ստանիսլավ Չեկան)։ Նա հերոսին առաջարկում է կատարել «հրապուրաբադի» դեր, որին պետք է փորձեն բռնել չարագործները, և հրահանգներ է տալիս հետագա գործողությունների վերաբերյալ։
Խորհրդային Միություն վերադառնալուց հետո Գեշայի առջև, որը դեղատան մոտ հայտնվել էր ուշացումով, խնդիր է դրվում հանել գիպսի մեջ թաքցված թանկարժեք իրերը։ Սկզբում Կոզոդոևը Գորբունկովին հրավիրում է ձկնորսության՝ հույս ունենալով մեկուսի վայրում նրա գլխին հարվածելով ուշաափ անել և հանել վիրակապը «անզգա մարմնից»։ Այնուհետև իր գործընկեր Լյոլիկի (Անատոլի Պապանով) հետ Գենադի Պետրովիչը ձեռնամուխ է լինում «Որսամիս» («Дичь») գործողության իրականացմանը, ըստ որի՝ Սեմյոն Սեմյոնովիչին պետք է հարբեցնեն «Լացող ուռի» ռեստորանում։ Ի վերջո, փորձում են Սեմյոն Սեմյոնովիչին գայթակղել Աննա Սերգեևնայի (Սվետլանա Սվետլիչնայա) միջոցով․ վերջինս համեստ տնտեսագետին հրավիրում է «Ատլանտիկա» հյուրանոցի սենյակ և քնաբեր դեղահաբեր լուծում նրա գինու բաժակի մեջ։ Այդ պլաններից ոչ մեկը չի հասնում այն վերջնանպատակին, որը ծրագրել էին Շեֆի օգնականները․ «ադամանդե ձեռքին» հասնելու բոլոր փորձերը ձախողվում են Գորբունկովի անկանխատեսելի ռեակցիաների պատճառով։ Ցանկացած իրավիճակում իրեն պահելով սովորականի պես՝ հերոսը միևնույն ժամանակ իր գործընկերներից, հարևաններից ու աչալուրջ տնային կառավարիչ Վարվառա Սերգեևնա Պլյուշչից (Նոնա Մորդյուկովա) թաքցնում է իր կատարած «հատուկ առաջադրանքի» գաղտնիքը։ Սեմյոն Սեմյոնովիչը, լինելով օրինակելի ամուսին, դիմակայում է գայթակղություններին, սակայն կնոջ՝ Նադյայի (Նինա Գրեբեշկովա) հետ նրա հարաբերությունները բարդանում են։ Հյուրանոցում տեսնելով ամուսնուն կիսամերկ կնոջ հետ՝ Նադյան երեխաների հետ հեռանում է տնից։ Ֆիլմի ավարտին բացահայտվում է, թե ով է Շեֆը, որը ողջ գործողության ընթացքում մնացել էր ստվերում։ Մաքսանենգ խմբի անդամները փորձում են ավտոմեքենայով փախչել ոստիկանությունից։ Օդ բարձրացած ուղղաթիռի մասնակցությամբ հետապնդումից հետո նրանց բռնելու գործողությունն ավարտվում է հաջողությամբ։ Գորբունկովների ընտանիքը վերամիավորվում է։
Նախապատրաստական շրջան։ Կինոփորձեր
Նախապատրաստական փուլում կազմավորվել է նկարահանող խումբ, կատարվել են բնական պայմաններում նկարահանումներ կատարելու համար վայրերի որոնումներ, իրականացվել են կինոփորձեր։ Քանի որ Սեմյոն Գորբունկովի կերպարը սցենարիստներն ստեղծել էին Յուրի Նիկուլինի դերասանական տվյալները հաշվի առնելով, այդ դերի այլ հավակնորդներ չեն դիտարկվել։ Նիկուլինը, պատրաստվելով մասնակցել ֆիլմի ստեղծմանը, նախապես ստացել է կրկեսի վարչակազմի համաձայնությունն իրեն կես տարվա արձակուրդ տրամադրելու վերաբերյալ։ Գեշա Կոզոդոևի դերի թեկնածուներն են եղել Գեորգի Վիցինը, Ռուդոլֆ Ռուդինը, Վալերի Նոսիկը և Անդրեյ Միրոնովը, որին Գայդայը նախկինում տեսել էր «Զգուշացիր ավտոմեքենայից» կատակերգությունում։ Հետագայում ռեժիսորը պատմել է, որ Միրոնովի հետ կինոփորձերից հետո հասկացել է՝ դերասանը գտնվել է
Լյոլիկի դերի համար պայքարել են Անատոլի Պապանովը, Միխայիլ Պուգովկինը և Լեոնիդ Սատանովսկին։ Աննկատելի շեֆի դերի համար թեկնածուների թվում նշվել են Բորիս Ռունգեն, Պավել Շպրինգֆելդը և Նիկոլայ Ռոմանովը։ Աննա Սերգեևնայի դերի համար կինոփորձերին մասնակցել են Սվետլանա Սվետլիչնայան, Էվե Քիվին, Լյուդմիլա Մաքսակովան և Լիլյա Յուդինան։ Տնային կառավարիչ Վարվառա Սերգեևնա Պլյուշչի դերի մարմնավորման համար ֆիլմի ստեղծողները դիտարկել են Նոնա Մորդյուկովայի, Տատյանա Գավրիլովայի, Լյուդմիլա Շագալովայի, Նինա Ագապովայի և Կլարա Լուչկոյի թեկնածությունը։ Մրցույթից չի խուսափել նաև Գայդայի կինը՝ Նինա Գրեբեշկովան, որը Նադեժդա Գորբունկովայի դերի համար մասնակցել է կինոփորձերի Իա Սավվինա հետ ։
«Ադամանդե ձեռքը» ֆիլմի նկարահանումներին մասնակցելու համար հրավիրվել են նաև ոչ պրոֆեսիոնալ դերասաններ։ Օրինակ, խորհրդային ճանապարհորդների զբոսաշրջային խմբին ուղեկցող էքսկուրսավարի էպիզոդիկ դերը կատարել է Յուրի Նիկուլինի կինը՝ Տատյանան։ Կինոնկարում նկարահանվել է նաև Նիկուլինի որդին՝ Մաքսիմը, որն էկրանին հայտնվել է ձկնորսական կոթավոր որսացանցով տղայի կերպարով (կղզու տեսարանում)։ «Մռայլ տիպի» կերպարը, որին Գորբունկովը հանդիպում է ստորգետնյա անցումում, մարմնավորել է լրագրող Լեոնիդ Պլեշակովը։ Լրագրողի հիշողություններով՝ Նիկուլինի հետ Նրանց ծանոթությունը տեղի է ունեցել «Կոմսոմոլսկայա պրավդայի» խմբագրությունում։ Նույն օրը խմբագրության բուֆետում դերասանը Պլեշակովից հետաքրքրվել է, թե արդյոք նա կրծքի վրա մազ ունի, ինչից հետո առաջարկել է նկարահանվել «Ադամանդե ձեռքը» ֆիլմում․ նկարահանող խմբին պետք էր «կոճակներ արձակած վերնաշապիկով և կրծքին գանգով հսկա տղամարդ»՝ էպիզոդի համար։ Որպես վարձատրություն լրագրողին աշխատանքի համար խոստացվել էր հարցազրույց Նիկուլինի հետ։ Դմիտրի Նիկոլաևը, որը մարմնավորել է Գորբունկովի որդուն, հայտնվել է «Մոսֆիլմի» քարտադարանում իր տանն ապրող շան շնորհիվ, որին հաճախ նկարահանել են կինոյում։ «Սիրո քրմուհու» դերը, որին հանդիպում են Գորբունկովն ու Կոզոդոևը հին քաղաքով ինքնուրույն էքսկուրսիայի ժամանակ, խաղացել է սարքաշինության նախարարության ավտոբազայի դիսպետչեր Վիկտորյա Օստրովսկայան, որին պատահաբար նկատել են փողոցում իր կոլորիտային արտաքինի պատճառով («ախորժելի հաստլիկ կին» տիպաժ)  ։
1968 թվականի մարտին գեղարվեստական խորհուրդը քննարկել է քասթինգի արդյունքները։ Գեղխորհրդի անդամների կարծիքները տարբեր են եղել․ եթե դերասան Վիկտոր Ավդյուշկոն և ռեժիսոր Լեոնիդ Գուրևիչը կարծում էին, որ շեֆի դերի համար ավելի հարմար է Շպրինգֆելդը, ապա սցենարի համահեղինակներ Մորիս Սլոբոդսկին և Յակով Կոստյուկովսկին նախապատվությունը տվել են Ռոմանովին։ Խմբագիր Բորիս Կրեմնևը դժգոհություն է հայտնել Մորդյուկովայի կինոփորձերից («Ֆելետոնությունը հասցված է բացարձակի»), իսկ նրա գործընկեր Ա. Ստեպանովը դժգոհություն է հայտնել Միրոնովի դերասանական ոճի կապակցությամբ. «Նա դեռևս կոտրատվում է»։ Ռեժիսոր Էլեմ Կլիմովին դուր չեն եկել ոչ շեֆը, ոչ դեղագործը, ոչ էլ անծանոթուհու՝ Աննա Սերգեևնայի դերի հավակնորդները։ «Լուչ» ստեղծագործական միավորման տնօրեն Իսահակ Բիցի խոսքով՝ դերասանների ընտրությունը կատարած ռեժիսորը «ծուլացել է։ Դա էքսցենտրիկ կատակերգության կինոփորձեր չեն»։ Քննարկմանը ներկա Գայդայը շնորհակալություն է հայտնել գործընկերներին քննադատության համար. «Այստեղ ասված շատ բան ճշմարիտ է։ Շնորհակալություն։ Անծանոթուհիների մեջ ես ինքս վստահ չեմ։ Պետք է, հավանաբար, դեռ որոնել»։
Նախապատրաստական փուլում ռեժիսորը Իգոր Չեռնիխի և ֆիլմի տնօրեն Ալեքսանդր Աշկինազիի հետ զբաղվել է նաև նատուրալ նկարահանումների համար հարթակներ որոնելով. ֆիլմի ստեղծողները եղել են Ուզբեկստանում, Ադրբեջանում, Ղրիմում։ Արդյունքում որոշվել է, որ Ստամբուլի կերպարով հանդես կգա Բաքուն։ Հարավային նավահանգստային քաղաքի դերի համար, որտեղ բնակվում են ֆիլմի հերոսները, ընտրվել են Սոչին և Ադլերը։
Օբյեկտներ և նկարահանման հարթակներ
«Ադամանդե ձեռքի» նկարահանումներն սկսվել են 1968 թվականի ապրիլի 25-ին «Մոսֆիլմի» տաղավարներից մեկում։ Մայիս-հուլիս ամիսներին կինոխումբը աշխատել է հարավային նատուրալ օբյեկտներում։ Սոչիում հատուկ Գորբունկովի և Կոզոդոևի ու Լյոլիկի առերեսման տեսարանի համար կառուցվել է ավտոլվացման կետ, որը հետագայում ֆիլմի ստեղծողները հանձնել են քաղաքին՝ շահագործման համար։ Գորբունկովների «խրուշչովյան» բնակարանի նկարահանումները (ֆիլմում դա Ծովային փողոցի թիվ 21 տունն է), տեղի են ունեցել Դոնսկայա փողոցում, որը գտնվում է Սոչիի համանուն միկրոշրջանում ։ «Միխայիլ Սվետլով» ջերմանավի դերում հանդես է եկել Սևծովյան նավագնացությանը պատկանող «Պոբեդա» ուղևորատար նավը։ Սպիտակ ժայռի մոտ ձկնորսության տեսարանը նկարահանել են Կիսելյովի ժայռի մոտ։ Ոչ մեծ կղզին, որի վրա սյուժեի համաձայն հայտնվում է Գեշան, գտնվել է Տուապսեի լողափից երկու կիլոմետր հեռավորության վրա։ Ականատեսների հիշողություններով՝ հերոսի օգնության կոչերին արձագանքել են ոչ միայն հանգստացողները, այլև փրկարարական ծառայությունները, որոնք օպերատիվ կերպով մոտորանավակով ժամանել են «պատահարի» վայր ։
Ամռան վերջին տեղի են ունեցել կինոարշավներ դեպի մերձմոսկովյան Պավլովսկայա Սլոբոդա գյուղը և Սմոլենսկի մարզում գտնվող Գժատսկ քաղաքը, որտեղ աշխատանք է տարվել այսպես կոչված «անտառային տեսարանների» վրա, այդ թվում՝ ուղղաթիռային։ Սեպտեմբերի երկրորդ կեսին տեղի են ունեցել «Ստամբուլի» դրվագների նկարահանումները Բաքվում։ «Արտասահմանյան» կադրերի մեծ մասը նկարահանվել է քաղաքի պատմական Իչարի Շահար շրջանում և շրջակայքում։ Համակցված նկարահանումների օպերատորի Վսեվոլոդ Յակուբովիչի վկայությամբ՝ քաղաքի որոշ ընդհանուր պլաններ նկարահանվել են իրական շենքերը քողարկող մակետների օգտագործմամբ (կիրառվել են, մասնավորապես, մզկիթի և մինարեթի մակետներ) ։
Նկարահանման հրապարակների մի մասը գտնվել է Մոսկվայում։ Այսպես, որպես մութ անցուղի, որտեղ տեղի է ունենում Գորբունկովի հանդիպումը «մռայլ տիպի» հետ, կինոխումբն օգտագործել է Լենինի պողոտայում գտնվող ստորգետնյա զուգարանը։ Շաբաթօրյակի տեսարանը, որի ընթացքում շեֆը գետնին գտնում է թանկարժեք իրերի տուփ, նկարահանել են Կունցևոյի պարապուտում։ Շեֆի, Գեշա Կոզոդոևի և Գորբունկովների ընտանիքի բնակարանների ինտերիերը ստեղծվել են կինոստուդիայի տաղավարներում։ Այնտեղ նկարահանվել է նաև մի դրվագ ռեստորանում, որտեղ Սեմյոն Սեմյոնովիչը կատարել է «Նապաստակների մասին երգը»։
Հնարքներ, իմպրովիզացիաներ, ռեկվիզիտներ
Նկարահանման հերթական օրվանից առաջ Գայդայը ոչ միայն միզանսցեններ էր դասավորում, այլև յուրաքանչյուր դերի նկար էր ստեղծում։ Ռեժիսորական մանրակրկիտ նախապատրաստությունը չէր բացառում, սակայն, դերասանական իմպրովիզացիաները. նկարահանման հրապարակում աշխատանքը սովորաբար սկսվում էր այսպես կոչված «էմոցիոնալ աշխուժացումներից», որոնց ժամանակ դերասաններն առաջարկում էին կերպարների բնույթը բացահայտող արտահայտչական ու այլ միջոցներ։ Ընդ որում, դերասանների առաջարկները ենթարկվում էին ռեժիսորի «խիստ ներքին ընտրության»։ Կինոքննադատ Լարիսա Յագունկովայի վկայությամբ («Սովետսկի էկրան», 1968, № 16), որը ռեպորտաժ է գրել «Ադամանդե ձեռքի» նկարահանումների մասին, 1968 թվականի հունիսին նա նկարահանման հրապարակում ներկա է եղել «ավտոլվացման կետում» տեսարանի փորձին։ Յուրի Նիկուլինի հերոսը, փորձելով հեռանալ իրեն հետապնդող մաքսանենգներից, խուճապի մեջ սեղմում է լվացման կետի լծակներն ու կոճակները. այս տեսարանը, ինչպես պնդում էր Յագունկովը, Կոռնեյ Չուկովսկու «Մոյդոդիր» հեքիաթի երկտողի յուրօրինակ բեմադրությունն է․ «И сейчас же щётки, щётки затрещали, как трещотки»։ Դերասանների ոչ բոլոր գործողություններն ու շարժումներն են հետագայում ներառվել ֆիլմում, սակայն իմպրովիզացիայի տարրերով փորձերն կինոխմբին օգնել են հաղթահարել կաշկանդվածությունը և տրամադրվել գործին ։
Երբեմն ժապավենում ընդգրկվել են «ակամա» էքսպրոմտներ։ Այսպես, «Կտցում» էպիզոդի նկարահանումների ժամանակ Անատոլի Պապանովը ստիպված է եղել շատ ժամանակ անցկացնել բավականին սառը ջրում (մոտ 8° C)։ Երբ հայտարարվել է հերթական դուբլի սկիզբը, քանի որ անհրաժեշտ հատվածը պատկերելու նախկին փորձը ձախողվել էր «տեխնիկական պատճառներով», արտիստը չի կարողացել զսպել իրեն և ռեժիսորի օգնականի հասցեին ասել է. «Հիմա՛ր» («Идиот!»)։ Գայդային այդ բացականչությունն օրգանական է թվացել նկարահանվող տեսարանի համատեքստում, և բեմադրիչը այն պահպանել է ֆիլմում։ Ռեժիսորը նույն կերպ է վարվել նաև Բաքվում, երբ պարզվել է, որ կադրում մշտապես հայտնվում է սյուժեում չգործող ավանակը։ Սկզբում ֆիլմի ստեղծողները փորձել են վերանկարահանել տեսարաններն առանց անցանկալի «կերպարի», հետո Գայդայը որոշել է, որ նա կոլորիտ կտա տեսարաններին։ Մյուս կենդանիները (ուղտը «արտասահմանյան» դրվագում, Գեշա Կոզոդոևի մղձավանջային երազի կատու) ֆիլմի ստեղծողները ներգրավվել են գիտակցաբար՝ գրեթե որպես ինքնուրույն արտիստներ ։
Առանձին դրվագների վրա աշխատելիս կինոխումբը օգտագործել է համակցված նկարահանումներ, մեխանիկական հատուկ էֆեկտներ և այլ տեխնոլոգիաներ։ Այսպես, ստորջրյա ապարատով Լյոլյայի լողալու տեսարանի զգալի մասը նկարահանվել է ոչ մեծ ջրամբարում համակցված նկարահանումների օպերատորների կողմից. այդ հնարքի համար պատրաստվել են հատուկ լատեքսային արձանիկներ, որոնք նմանակում են Անատոլի Պապանովի և Անդրեյ Միրոնովի մարմինները ։ Եվս մեկ մանեքեն՝ Յուրի Նիկուլինի դեմքով ու կերպարով, օգտագործվել է ֆիլմի եզրափակիչ մասում, երբ մաքսանենգների գերի Սեմյոն Սեմյոնովիչ Գորբունկովը դուրս է նետվում օդ բարձրացված մեքենայի բեռնախցիկից։ Այդ մանեքենը գտել է Ադլերի «Горизонт» հյուրանոցի հավաքարարը ռեկվիզիտների հավաքածուում, որտեղ ապրում էր նկարահանող խումբը (ֆիլմում դա «Ատլանտիկա» հյուրանոցն է), ինչը հանգեցրել է դերասանի մահվան մասին լուրերի տարածմանը ։ Երիտասարդ Մաքսիմ Նիկուլինի մասնակցությամբ դրվագի համար, որի հերոսը քայլում է «ջրի վրայով, ինչպես ցամաքով», ոչ մեծ խորության վրա ամրացվել է տախտակ, որի վրայով էլ քայլում էր տղան։ «Յավա-250» անվասայլակով մոտոցիկլետը փոխառվել է տեղի բնակիչներից, իսկ դա վարել չկարողացող Միրոնովին մի շարք տեսարաններում փոխարինել է տրանսպորտային միջոցի տերը ։
Հյուրանոցի սենյակում նկարահանումն սկսելուց առաջ, երբ քնած Գորբունկովը տեսնում է դռնախորշում կլորացող դեմքերը, ֆիլմի օպերատոր Իգոր Չեռնիխը պատրաստել է հատուկ սարքավորում։ Նրա խոսքով՝ դա «կես սեղանի չափ շրջանակ էր, դրա մեջ պլեքսիգլասով երկու շրջան կար, որոնք շարժվում էին անիվների վրա։ < ... > Էլեկտրական շարժիչը պտտում էր այդ ապակիները տարբեր ուղղություններով»։ Այս սարքի շնորհիվ կադրում պատկերը ստացվում էր ծռված, այսինքն, ինչպես ասված է սցենարի մեջ, «դեմքերը վերածվում էին առկայծող փայլատակումների»։ Իգոր Չեռնիխի մյուս գյուտերը եղել են զսպանակներով արկղիկը, որը Սեմյոն Սեմյոնովիչը նվիրում է Վարվառա Սերգեևնա Պլյուշչին որպես հուշանվեր և «լուսապսակը» ջրի վրայով քայլող տղայի գլխին։ «Լուսապսակը» պատրաստված է եղել մետաղից ու տոնածառի կոտրված խաղալիքներից և նկարահանվել է հատուկ լուսային ֆիլտրերի օգնությամբ։ Ստորջրյա նկարահանումների իրականացման համար ջրասուզակների դասընթացն ավարտած օպերատորը պատրաստել է հերմետիկ ակրիլային արկղիկ կինոխցիկի համար․ այդ տարիներին ԽՍՀՄ կինոստուդիաների համար նման հաստիքային սարքավորումներ դեռ չեն եղել ։
Կոտրված ոտքով Գորբունկովին մեքենայից տեղափոխող վերամբարձ կռունկի օգտագործմամբ տեսարանի նկարահանումների ժամանակ տեխնիկական սխալի պատճառով կարող էր ավարտվել լուրջ վնասվածքով. կեռը ուժեղ հարվածել է դերասանի գլխին։ Կրկեսային պատրաստվածությունը Նիկուլինին օգնել է ավարտել աշխատանքը այդ տեսարանում, որը նկարահանվել է առանց դուբլների ։
Աշխատանքային նյութերի քննարկում
«Ադամանդե ձեռքը» ֆիլմի վրա աշխատանքն ընթացել է «Լուչ» ստեղծագործական միավորման գեղարվեստական խորհրդի վերահսկողության ներքո։ 1968 թվականի օգոստոսի 9-ին նրա անդամները հավաքվել են նախնական նյութերի քննարկման համար։ Նիստում հնչել են բազմաթիվ քննադատական դիտողություններ։ Ռեժիսոր Ալեքսանդր Ստոլպերը, խոստովանելով, որ ապագա ֆիլմում կան «հրաշալի գտածոներ», նշել է, որ «իր [Նիկուլինի] վախկոտությունը, ընտանիքի ամբողջ պատմությունն այնքան էլ հետաքրքիր չէ»։ Կինոգետ Մայա Տուրովսկայան թույլ է անվանել Մորդյուկովայի մասնակցությամբ տեսարանները. Էլդար Ռյազանովի մոտ աշխատանքային նյութերի դիտումը «տագնապ է առաջացրել»․ «Ինձ մոտ մնաց որոշակի շերտընդմիջության զգացողություն»։
Նույն կերպ տեղի է ունեցել մտքերի փոխանակում հոկտեմբերի 21-ին, երբ գրեթե ամբողջ ֆիլմն արդեն նկարահանվել էր։ Գեղխորհրդի անդամները կշտամբել են Գայդային տնային կառավարիչի դերի «անհետաքրքիր լուծման», «փակուղում Միրոնովի վազվզոցի», «շեֆի բնակարանում փականքները փակելու» ձգձգվածության, ձկնորսության գնալիս երկար ճանապարհ անցնելու համար։ Էլդար Ռյազանովը, նշելով, որ ընդհանուր առմամբ «ֆիլմն ստացվում է», արձանագրել է, որ «ձգձգված է ամեն ինչ, գրեթե յուրաքանչյուր դրվագ»։ Ռյազանովի հատուկ դժգոհությունն առաջացրել է շոգենավի տեսարանը՝ երգող Միրոնովի և Նիկուլինի մասնակցությամբ։ Ռեժիսորը պատասխան խոսքում խոստացել է մտածել կրճատումների մասին և լրջորեն վերաբերվել ժապավենի մոնտաժմանը։ Ֆիլմի նկարահանման աշխատանքներն ավարտվել են 1968 թվականի հոկտեմբերի 31-ին ։
Ռեժիսորական աշխատանք
Գայդայի կինոխմբերում հերթական ֆիլմի վրա աշխատանքը հաճախ է սկսվել Չարլի Չապլինի ֆիլմերի կոլեկտիվ դիտումից։ Համր կինեմատոգրաֆիայի վարպետի աշխատանքի նկատմամբ կողմնակալ վերաբերմունքը բացատրվում էր նրանով, որ ռեժիսորի գեղարվեստական ձեռագիրը ձևավորվել է 1950-ականներին, երբ հասարակության մեջ նկատվում էր էքսցենտրիկ կատակերգության հանդեպ հետաքրքրության վերածնունդը։ Այդ ժամանակ սկսել են թողարկվել ֆիլմեր, որոնք պատմում էին Չարլի Չապլինի, Բաստեր Կիտոնի, Հարոլդ Լլոյդի և այլ կատակերգուների ստեղծագործությունների մասին, որոնք աշխատել են 20-րդ դարի առաջին տասնամյակներում։ Գայդայը, ընդունելով նրանց փորձը, սկսել է նկարահանել այնպիսի ֆիլմեր, որոնք համակված են կենսուրախ էներգիայով և լի են հնարքներով, գեգերով, զավեշտախաղով։ Համր կինոյից նրա ժապավեններին են փոխանցվել նաև դիմակ-կերպարները (Վախկոտ, Դմբո և Փորձառու)։
«Ադամանդե ձեռքը» ֆիլմում ռեժիսորը որոշել է հրաժարվել կոմիկական հակահերոսների եռյակից, սակայն նրանց տեղը գրաված կերպարները՝ Լյոլիկը, Կոզոդոևը և Գորբունկովը, ստացվել են ոչ պակաս կոլորիտային։ Գայդայի պատմության ինտրիգը հյուսվում է այնպիսի հնարքի հաշվին, ինչպիսին է դրա իրականացման մտահղացման անհամապատասխանությունը։ Մաքսանենգ կերպարները փորձում են թանկարժեք իրերը վերադարձնել խորամանկ սխեմաների օգնությամբ, սակայն նրանց ծրագրերը ձախողվում են՝ բախվելով բարեհոգի ու միամիտ Սեմյոնովիչի անկանխատեսելի արձագանքներին։ Գորբունկովը (ինչպես և Շուրիկը Գայդայի նախորդ ժապավեններում) ներքուստ մոտ է ռեժիսորին. կինոգետներ Անատոլի Վոլկովի ու Նատալյա Միլոսերդովայի խոսքով՝ այս կերպարն «առավել լիարժեք է մարմնավորում նրա ալտեր էգոն»։ Ինչպես հիշել է Յուրի Նիկուլինը, Գայդայը նույնիսկ արտաքուստ շատ համեստ մարդու տպավորություն էր թողնում և, պահպանելով ինքնատիրապետումը նկարահանման ամենադժվար պայմաններում, երբեք իր համար հատուկ պայմաններ չէր պահանջում. «Կողքին նրա անփոփոխ պորտֆելն էր, որում միշտ կար հանքային ջրի շիշ և դեղնած պլաստմասսայից բաժակ։ Ինչպես ձեռնափայտը, այն միշտ ռեժիսորի հետ է»։
Կինոգետ Միխայիլ Բրաշինսկին նշել է, որ ​Գայդայի ստեղծագործական ձեռագրի առանձնահատկությունների թվում եղել է «տարածության ռիթմիկ կազմակերպման եզակի պարգևը»։ Ժամանակակիցները երբեմն նրան ընկալում էին որպես ռեժիսոր, որը կարող է աշխատել միայն էքսցենտրիկ հնարքներով։ Սակայն այն իրավիճակներում, երբ ստիպված էին ընտրություն կատարել «կինոյի» և «կատակերգության» միջև, ռեժիսորը նախընտրում էր կինոն։ Այսպես, Գայդայի «Ադամանդե ձեռքի» մոնտաժի ժամանակ «ռիթմիկ մաքրության» համար երբեմն զոհաբերել է սուր կատակերգական կադրեր՝ մեկնաբանելով իր գործողությունները կատակային բողոքով. «Լացում եմ, բայց կտրում եմ»։ Առանց հեգնանքի կամ պարոդիայի խառնուրդի մաքուր էքսցենտրիկան ռեժիսորին, որպես կանոն, չի հաջողվել, ուստի «Ադամանդե ձեռքը» ֆիլմի եզրափակիչ հետապնդման տեսարանն «ամենաթույլն է ֆիլմում», կարծում է Բրաշինսկին։
Կինոքննադատ Սերգեյ Կուդրյավցևի կարծիքով՝ Գայդայը դարձել է խորհրդային էկրանին «էրոտիկայի ներդրման բնագավառում» նորարարներից մեկը։ Եթե Լյուբով Օռլովայի և Մարինա Լադինինայի մասնակցությամբ կատակերգություններում սիրային հարաբերությունները երբեմն հանգում էին «նա, նա և տրակտորը» պայմանական բանաձևին, ապա Գայդայը հանդիսատեսին առաջարկում էր «առավելագույն «էրոտիկ» շիկ, որը հասանելի է ԽՍՀՄ բնակչին»։ «Ի» գործողությունը» ֆիլմում ռեժիսորը ներառել է Շուրիկի և Լիդայի մերկացման տեսարանը, «Կովկասի գերուհին» ֆիլմում ցուցադրել է երգող և պարող Նինայի կանացի գրավչությունը, «Աադամանդե ձեռքը» ֆիլմում ցուցադրել է Սվետլանա Սվետլիչնայայի հերոսուհու «գայթակղող մերկապարը»։ Կինոգետ Սերգեյ Դոբրոտվորսկին կարծում էր, որ «էրոտիզմի բնույթը» Գայդայի նկարներում մոտ է հիչքոքյանին, իսկ նրա հերոսուհիների պլաստիկան նման է օդալիսկաների պարային շարժումներին։
Ֆիլմի հանձնում։ Պրեմիերա
1968 թվականի նոյեմբերի վերջին ֆիլմը, որն արդեն գրեթե ավարտված էր և հանձնելու պատրաստ, կրկին ներկայացվել է ստեղծագործական միավորման գեղարվեստական խորհրդի։ Այս անգամ Գայդայի աշխատանքն ավելի բարյացակամ է գնահատվել քննարկման մասնակիցների կողմից։ Այնուամենայնիվ, նիստում կրկին քննադատական դիտողություններ են հնչել։ Օրինակ, Ալեքսանդր Ստոլպերը, մոնտաժված և հնչյունավորված ֆիլմը կոչելով «շատ հետաքրքիր», առանձնացրել է իր տեսանկյունից ամենահաջողակ տեսարանները. դա ջրի վրայով քայլող կոթավոր որսացանցով տղան է, տնային կառավարչի պարը, հետապնդումը։ Միևնույն ժամանակ Ստոլպերը նշել է, որ «Ադամանդե ձեռքում» մնացել են պահեր, որոնք իրեն անհամոզիչ են թվացել. դրանց թվին ռեժիսորը դասել է Գորբունկովների ընտանիքի հետ կապված ամբողջ սյուժետային գիծը, ինչպես նաև Վարվառա Սերգեևնա Պլյուշչի կերպարը․ «Նրանում չի բավարարում նուրբ գրոտեսկը»։ Կինոստուդիայի օպերատոր Պյոտր Եմելյանովի կարծիքով՝ Նիկուլինի հերոսի կատարած երգը «կարող էր ավելի հարուստ լինել»։ Էլդար Ռյազանովը, որը նշել է, որ ֆիլմը «հիանալի կերպով ձևավորված և մատուցված է», դժգոհ է եղել ջերմանավի վրա Միրոնովի մասնակցությամբ տեսարանը. Գայդայի խոստովանությամբ՝ ինքը նույնպես հասկանում էր, որ Գեշա Կոզոդոևի առանձին կատարումը թույլ է կապված հիմնական գործողության հետ, սակայն չի կտրել այդ տեսարանը վառ «պար-երգային կատարման» պատճառով.
Հաջորդ փուլերում տեղի է ունեցել «Ադամանդե ձեռքի» ցուցադրությունը «Մոսֆիլմի» տնօրինության և ԽՍՀՄ Պետկինոյի ղեկավարության համար։ Ռեժիսոր Սավվա Կուլիշի տեղեկություններով՝ կինեմատոգրաֆիայի կոմիտեում ֆիլմի ընդունման ժամանակ նրա նախագահ Ալեքսեյ Ռոմանովը ուշադրություն է հրավիրել «հրեշավոր ատոմային պայթյունի» վրա, որն ավարտում է երկրորդ սերիան։ Գայդայն այդ կադրերի ճակատագրի մասին հարցին պատասխանել է, որ դրանք անհրաժեշտ են «մեր ժամանակի ողջ բարդությունը» ցուցադրելու համար։ Ռոմանովին, Կուլիշի խոսքով, նման մեկնաբանությունը չի գոհացրել. «Ի՞նչ ժամանակի բարդություն։ Սովորական կատակերգություն է։ Ընդհանրապես, այնտեղ վայրի բնության մասին է, արտաքինից սևերի մասին ու ներսից բարիների և հարբեցողության մասին և ինչ-որ սեքսի ու մերկ կանանց։ Ի՞նչ է, դուք այնտեղ խելագա՞ր եք «Մոսֆիլմում»։ Հաշվի առնելով մտորումների համար եռօրյա դադարը՝ ռեժիսորը համաձայնել է ժապավենից հանել պայթյունի տեսարանը։ Այս միջադեպից հետո «Ադամանդե ձեռքի» նկատմամբ այլ պահանջներ չեն ներկայացվել ։
Ես կարծում եմ, որ դա Գայդայի միակ ֆիլմն էր, որը գրեթե չի տուժել գրաքննության վերահսկողությունից։ <...> Լեոնիդ Իովիչի հանճարեղությունը կայանում էր նրանում, որ նա հատուկ եզրափակչում ներառել էր ատոմային պայթյունի տեսարանը, որով վերադասներին այնպիսի սարսափի ու զարմանքի մեջ գցեց, որ նրանք մոռացան մնացած ամեն ինչի մասին։
1968 թվականի դեկտեմբերի վերջին ֆիլմին շնորհվել է առաջին կատեգորիան և տրվել է թույլատրագիր։ 1969 թվականի ապրիլի 28-ին այն հայտնվել է երկրի էկրաններին 2079 օրինակով։ Վարձույթի առաջին տարվա ընթացքում այն դիտել է 76,7 մլն հանդիսատես։
1970 թվականին ռեժիսոր Լեոնիդ Գայդայը և դերասան Յուրի Նիկուլինն արժանացել են ՌԽՖՍՀ Վասիլև եղբայրների անվան պետական մրցանակի «վերջին տարիների կինոկատակերգությունների ստեղծմանը մասնակցելու համար», այդ թվում՝ «Ադամանդե ձեռքը» ֆիլմի համար։
Սեմյոն Սեմյոնովիչ Գորբունկով
Նկարահանումների ժամանակ տրված հարցազրույցներից մեկում Գայդայը հայտնել է, որ նախքան ֆիլմի վրա աշխատանքն սկսելը նրա ստեղծողները կայացրել են «պիտկինիզմից» առավելագույնս հեռանալու որոշում. այսպես ռեժիսորն անվանել է առանձին կինեմատոգրաֆիստների հավատարմությունը միստր Պիտկինի ոճով հորինված, անիրական դրույթներին։ Դրա համար էլ «Ադամանդե ձեռքի» գլխավոր հերոսի կերպարը միանգամայն հավաստի է․ նա սովորական մարդ է, որը հայտնվել է անսովոր հանգամանքներում։ Նա իրեն բնական է պահում և՛ արտասահմանյան ուղևորության մեկնելուց առաջ հարազատներին հրաժեշտ տալու պահին, և՛ արտասահմանում գտնվելու ժամանակ։ Երբ Սեմյոն Սեմյոնովիչին փողոցում կրակոտ խոսքով դիմում է «սիրո քրմուհին», հերոսը պատրաստակամորեն արձագանքում է անծանոթուհու կոչին. «Նա ինձ ինչ-որ տեղ է կանչում, ինչ-որ բան է պատահել»։ Այս դրվագում Գորբունկովի մոտ, կինոգետ Մարկ Զակի դիտարկմամբ, «գործում է դրականության ռեֆլեքսը»։
Հերոսի սովորական լինելը դրսևորվում է նաև ոստիկանության աշխատակից Միխայիլ Իվանովիչի հետ երկխոսության մեջ, որը Գորբունկովին առաջարկում է մասնակցել մաքսանենգների հայտնաբերման գործողությանը։ Միամիտ ու պարզասիրտ Սեմյոն Սեմյոնովիչը 007 գործակալ չէ, նա, ավելի շուտ, «ակամայից գործակալ» է, որը քրեական պատմության մեջ է հայտնվել իր ցանկությունից անկախ։ Այստեղից էլ գալիս է նրա խոստովանությունը․ «Ես վախկոտ չեմ։ Բայց ես վախենում եմ» (ռուս․՝ «Я не трус. Но я боюсь»)։ Այժմ հերոսի բնական դյուրահավատությունը հակասության մեջ է մտնում իր իսկ կասկածամտության հետ։ Գորբունկովին վախեցնում են գիշերային ստվերները, յուրաքանչյուր անցորդի մեջ նա տեսնում է իրեն հետապնդող, գիտակցության մեջ պարբերաբար առաջանում է «տագնապալի բասային նոտա»։ Կերպարի վիճակը, Մարկ Զակի խոսքով, արտացոլում է պլաստիկան. «Գլուխը մի քիչ ուսերի մեջ է մտնում, գիպսե ձեռքը մի փոքր հետ է քաշվում՝ պատրաստվելով հարվածի»։ Սյուժեի զարգացմանը զուգահեռ հերոսը փորձ է ձեռք բերում, և նրա դյուրահավատությունը գերակշռում է կասկածամտության նկատմամբ։
Մաքսանենգները Սեմյոն Սեմյոնովիչի համար մի շարք փորձություններ են պատրաստել։ Առաջին «ստուգումը» տեղի է ունենում Սպիտակ ժայռի մոտ ձկնորսության ժամանակ։ Այս դրվագը բաժանված է ստորջրյա («ակվալանգիստ» Լյոլիկը ձուկն ամրացնում է կարթին) և ափին նկարահանված կադրերի։ Գորբունկովը, որը ոգևորված է հաջող որսով, չի զգում Գեշայից եկող վտանգը։ Տեսարանը կառուցված է որպես յուրօրինակ «մնջախաղային մենամարտ», որի ընթացքում ձկնորսության սիրահարին փրկում է ոգեշնչումը. նրա շարժումների լղոզվածությունը նրա հետևում կանգնած Կոզոդոևին թույլ չի տալիս ճշգրիտ հարված հասցնել։ Փորձությունները շարունակվում են «Плакучая ива» ռեստորանում, որտեղ ստեղծված են առավելագույն պայմանները, որպեսզի խոցեն քիչ խմող տնտեսագետի երևակայությունը՝ երաժշտություն, լողավազան, կենդանի կարապներ, Գենադի Պետրովիչի կատարած շռայլ պատվերը։ Սթափության թեստը Գորբունկովը, հավանաբար, չի անցնում, բայց նույնիսկ հարբած վիճակում նա գործում է մաքսանենգների պլաններին հակառակ։ Հերոսը գնում է էստրադայի մոտ, որպեսզի կատարի «Նապաստակների մասին երգը» (ռուս․՝ «Песня про зайцев»)։ Սեմյոնովիչի տարերային պոռթկումը տարբեր կերպ է մեկնաբանվում կինոգետների կողմից։ Եթե Մարկ Զակը կարծում է, որ այս դրվագում հաղթել է հերոսին բնորոշ «քնարական սկիզբը», ապա Սերգեյ Կուդրյավցևը Գորբունկովի գործողություններում տեսնում է նրա «անհատական անկաշկանդությունը», «կանոնակարգված սոցիալական գոյության սահմաններից դուրս գալը», որը խիստ արդիական էր խորհրդային մտավորականության համար 1968 թվականին։ Այնուհետև հաջորդում է ամուսնական հավատարմության փորձությանը «սատանայական շիկահեր» Աննա Սերգեևնայի մասնակցությամբ․ «ստրիպտիզով» գայթակղությանն օրինակելի Սեմյոն Սեմյոնովիչը նույնպես դիմանում է։
Ուսումնասիրողների մեծ մասը նշել է, որ հանգամանքներին դիմակայելու ունակությունը կապված է Գորբունկովի դրականության, նրա պարզամտության ու պարզամտության հետ։ Այս հարցի վերաբերյալ հատուկ կարծիք է հայտնել կինոգետ Ելենա Բաումանը։ Նրա խոսքով՝ «գայթակղությանը» չենթարկվելու ունակությունը արժեզրկվում է այն պատճառով, որ բոլոր բարդ իրավիճակներում հերոսը գիտեր, որ իրեն հետևում են․ «Արդյո՞ք նույնքան մեծ է նրա տոկունությունը մի շարք գայթակղությունների դեմ և դժվար պահերին նրա խիզախությունը, եթե նա, ի տարբերություն մեզ, միշտ գիտեր, որ իրեն կրնկակոխ հետևում է միլիցիան»։ Յուրօրինակ բանավեճ է ծագել քննադատների մոտ՝ կապված Սեմյոն Սեմյոնովիչի դերի հետ։ Օրինակ, Իվան Ֆրոլովը գրել է, որ Յուրի Նիկուլինը, Գայդայի նախորդ ժապավեններում հանդես գալով Դմբոյի կերպարով, այդպես էլ չի կարողացել ազատվել այդ դիմակից։ Գորբունկովի և կոմիկական եռյակի ներկայացուցչի միջև տարբերությունն այն է, որ «նախկինում նա եղել է անհոգի ու անհաջողակ տգետ, իսկ այստեղ դարձել է բարի, դյուրահավատ և, ամենակարևորը, հաջողակ»։ Այս կարծիքի հետ չի համաձայնել կինոգետ Դմիտրի Պիսարևսկին, որը նշել է, որ Նիկուլինի հերոսը «բոլորովին նման չէ նախկինում գտնված կատակերգական դիմակին»։ Գորբունկովի դերի վրա դերասանի աշխատանքում արտացոլվել են նրա կրկեսային փորձը, էքսցենտրիկ լինելու սերը և մասնակցությունը հոգեբանական դրամաներին, ինչպիսիք են «Ինձ մո՛տ, Մուխտա՛ր» (ռուս․՝ «Ко мне, Мухтар!») և «Երբ ծառերը մեծ էին» (ռուս․՝ «Когда деревья были большими») ֆիլմերը։
Գեշա Կոզոդոև
«Ադամանդե ձեռքի» թողարկումից հետո որոշ քննադատներ Անդրեյ Միրոնովին համեմատել են համր կինոյի ամերիկացի դերասան Հարոլդ Լլոյդի հետ. երկուսն էլ աչքի են ընկել նրբագեղությամբ, էքսցենտրիկ իմպրովիզացիաների ունակությամբ, հնարքների վրա աշխատելու պատրաստակամությամբ, ծիծաղելի լինելուց չվախենալու կարողությամբ։ Լլոյդի ստեղծած կերպարների թվում եղել է պճնամոլ-անշնորհք կերպար, որը մշտապես հայտնվում է անհեթեթ իրավիճակներում։ Գեշա Կոզոդոևը, որին մարմնավորել է Միրոնովը, մոտ էր նրան։ Սցենարում Գենադի Պետրովիչն սկզբում կոչվել է Կոմս։ Հեգնական ենթատեքստը, որը ներդրվել է հերոսի մականունի մեջ, ենթադրում է արիստոկրատիզմի հավակնություն, վստահություն սեփական հմայքի, արտաքին պճնասիրության մեջ։ Ընդ որում, պատրաստակամորեն միանալով հերթական արկածախնդիր նախագծին՝ Գեշան սովորաբար տանուլ է տալիս։ Դերասանը Կոզոդոևի համար շատ տպավորիչ շարժում է գտել, որը ցույց է տալիս նրա «վեհությունը»․ գլխով ամբարտավան շարժում, որի ժամանակ մազերը ետ են նետվում։ Սակայն գրեթե միշտ, հպարտորեն հետ շպրտելով մազափունջը, հերոսը ծոծրակով հարվածում է ինչ-որ առարկայի, և «կյանքի հաղթողի» դեմքին հայտնվում է գրեթե մանկական վիրավորանքի արտահայտություն։ Արվեստաբան Կոնստանտին Ռուդնիցկու խոսքով՝ «այդպիսի պահերը կրկներգի նման շարունակվում են ամբողջ դերի ընթացքում»։
Գեշայի («հաջողության ջենթլմեն» և «անճարակ») կերպարում դրված ծայրահեղությունների ցուցադրությունն են կերպարի երկու անցումները։ Առաջինի ժամանակ Կոզոդոևը թեթև ու նազելի շարժվում է տախտակամածով «թիթեռի ռիթմով»։ Երկրորդի ժամանակ հուսահատ հերոսը մոլորված թափառում է նավահանգստային քաղաքի նրբանցքներում՝ ուշանալով մաքսանենգ ապրանքի վաճառողների հետ հանդիպումից։ Նրա դես ու դեն նետվելը նույնպես պար է հիշեցնում, բայց բոլորովին այլ՝ «շփոթված, առիթմիկ, աչքերը նայում են մի ուղղությամբ, ոտքերն իներցիայով դեռ սլանում են դեպի մյուսը, շրջադարձերը հանկարծակի են և ինչ-որ կասկածելի»։ Նման դրվագները համապատասխանում են «բախտավորի անհաջողությունների հարոլդ-լլոյդյան թեմային», ինչպես ասել է Ռուդնիցկին։ Ընդ որում, նույնիսկ ամենաանհեթեթ իրավիճակներում Կոզոդոևը փորձում է պահպանել ազնվական վարվելակերպը։ Դրա վկայությունն է այն տեսարանը, երբ «Որսամիս» օպերացիայի ձախողումից հետո Գեշան լքում է շեֆի բնակարանը՝ ստացած ապտակի ակնհայտ հետքով։ Չնայած նրան, որ հերոսի մեկ ականջը մեծացել է չափերով, Կոզոդոևը հեռանալուց առաջ ներողություն է խնդրում արարքի համար «գլխի նրբագեղ սպայական շարժումով»։
Եթե Գեշայի ստվերային գործունեությունը կապված է մաքսանենգության փոխադրման հետ, ապա օրինականորեն նա աշխատում է որպես մանեքեն։ Հագուստի մոդելների ցուցադրության ժամանակ հերոսը պոդիում է դուրս գալիս «Ունիվերսալ-69» ամառային համակցված կոստյումով։ Բայց նույնիսկ Ժիտոմիրում այս հավաքածուի համար ստացված խրախուսական մրցանակը չի փրկում Կոզոդոևին ֆիասկոյից. նրա տաբատը չի ցանկանում վերածվել «էլեգանտ շորտի»։ Լողափային զգեստը Անդրեյ Միրոնովի դերի համար կարվել էր «Մոսֆիլմ» կինոստուդիայի կոստյումային արհեստանոցում։ Փայլուն դակրոնե բաճկոնը, որով Գենադի Պետրովիչը մեկնում է արտասահմանյան ուղևորության, ֆիլմի ստեղծողները ձեռք են բերել «Բերյոզկա» խանութում՝ դրա համար վճարելով չեկերով ։
Գեյշայի կերպարն ստեղծելու և նրա գործողությունների անհեթեթությունը ցուցադրելու համար օգտագործված զավեշտական հնարքների թվում ուսումնասիրող Մարիա Գիտիսը նշել է տարբերությունը տեսողական և ձայնային ընկալման միջև։ Սա դրսևորվում է, մասնավորապես, կղզու մոտի տեսարանում, որտեղ Կոզոդոևը հանդիպում է ջրի վրա քայլող տղայի։ Զավեշտական էֆեկտն ստացվել է հակադրության շնորհիվ. «տեսնելով» երեխայի գլխի լուսապսակը, Գեշան տարվում է «վեհ տրամադրությամբ» և սկսում է հետևել տղային հոգևոր երաժշտության հնչյունների ներքո, ընդ որում՝ որպես յուրատեսակ խաչվառ նա օգտագործում է փայտ, որի վրա Լյոլիկի վարտիքն է ։
Լյոլիկ
Անատոլի Պապանովի կերպարը՝ Լյոլիկը, ֆիլմում Անդրեյ Միրոնովի հերոս Գեշայի գործընկերն է։ 1966 թվականին նրանք արդեն հանդես էին եկել որպես երգիծական դուետ Էլդար Ռյազանովի «Զգուշացիր ավտոմեքենայից» կինոնկարում։ Ռյազանովի ժապավենում երկու կերպարների տանդեմը (քաղաքավարի վաճառող-սպեկուլյանտ Դիմա Սեմիցվետովը և նրա աները՝ կոպիտ վարվելակերպով պաշտոնաթող զինվորական Սոկոլ-Կրուժկինը) ստեղծվել էր «անհամատեղելիի համատեղման» սկզբունքով։
Լյոլիկի՝ Գեշային հասցեագրված խոսքերը դարձել են աֆորիզմներ։ Երբ խումհարից տառապող Կոզոդոևը փորձում է «բուժվել» շամպայնի օգնությամբ, Պապանովի կերպարը նրանից վերցնում է շիշը՝ ասելով․ «Շամպայնը առավոտյան խմում են կա՛մ արիստոկրատները, կա՛մ դեգեներատները» բառերով։ Ավելի ուշ, արձագանքելով Գենադի Պետրովիչի՝ շեֆի այցը հետաձգելու ցանկությանը, որպեսզի «լոգանք ընդունի, մի բաժակ սուրճ խմի...», Լյոլիկը սպառնալից արտասանում է. «Այնտեղ կլինի քեզ համար և լոգանք, կլինի նաև սուրճ, կլինի նաև կակաո թեյի հետ»։
Այն բանից հետո, երբ Գեշայի մասնակցությամբ երեք գործողություններն ավարտվում են անարդյունք, շեֆը որոշում է նրա փոխարեն ուրիշին հանձնարարել գործը։ Որպես տաքսու վարորդ, որը պետք է Գորբունկովին քաղաքից դուրս տանի, հանդես է գալիս գրիմով քողարկված Լյոլիկը։ Սկզբում նա ինքնավստահ է, աակայն հերոսի սովորական սանձարձակությունն անհետանում է, երբ Սեմյոն Սեմյոնովիչը երկխոսություն է սկսում նրա հետ։ Զրույցի ընթացքում պարզվում է, որ «ադամանդե տխմար Սենյան» (ռուս․՝ «бриллиантовый олух Сеня») քաջատեղյակ է իր գիպսե վիրակապի պարունակությանը, ինչպես նաև գիտի թանկարժեք իրերի մաքսանենգների որսի մասին։ Հանդիսատեսի աչքի առաջ տեղի է ունենում Լյոլիկի «հոգեվարքի գործընթացը»։ Շեֆի հետ հեռախոսազրույցից հետո Պապանովի կերպարը փոքր-ինչ հանգստանում է և ձեռք բերում նախկին ինքնավստահությունը։ Չնայած նրան, որ գործընկերներ Գեշան և Լյոլիկը հանցագործներ են, նրանք հանդիսատեսի մոտ թշնամություն չեն առաջացնում։ Ինչպես նշել է Անատոլի Վոլկովը, «Գայդայի կատակերգության ժուլիկները սարսափելի չեն»։ Գաղտնիքը, ինձ թվում է, դերերի դերասանական մեկնաբանության մեջ է։ Ե՛վ Անատոլի Պապանովը, և՛ Անդրեյ Միրոնովը խաղում են ոչ ավազակների, կրկնահանցագործների և նույնիսկ ոչ էլ ժուլիկ-սրիկաների, նրանք խաղում են իրենց բնորոշ նրբագեղությամբ և հումորով, ոչ հեռու գավառական-սիրողականների, որոնք իրենց պատկերացնում են քրեական հանցագործներ կամ նուրբ արիստոկրատներ... Սա իրենց մաֆիոզներ երևակայելու զվարճալի և ոչ այնքան լուրջ խաղ է, որը համակում է նրանց կերպարները, միանգամայն հեռացնում է նատուրալիզմի և ճշմարտանմանության բարակ շերտը։
Վարվառա Սերգեևնա Պլյուշչ
Նոնա Մորդյուկովան, պատմելով «Ադամանդե ձեռքին» մասնակցելու մասին, խոստովանել է, որ Գայդայի հետ իր համագործակցությունը հեշտ չի եղել։ Ռեժիսորը պահանջել է, որ դերասանները ոչ միայն սովորեն սցենարի տեքստը, այլև մտածեն կերպարի ստեղծման տարբերակներ։ Այդ պատճառով նկարահանման հրապարակում իրենց ավելի ազատ էին զգում «մեծ երևակայությամբ» արտիստները, ինչպիսին էր, օրինակ, Անատոլի Պապանովը։ Դերասանուհու խոսքով՝ տնային կառավարչի դերի վրա աշխատելիս ինքը հիմք է ընդունել իր հարևանուհու այն հատկանիշները, որի հետ երիտասարդ տարիքում ապրել է նույն բարաքում․ նա աչքի է ընկել խրատներ տալու հակումով և ձգտել է դատապարտող տոնով մեկնաբանել շրջապատի մարդկանց ցանկացած բառ կամ արարք։ Իր հերթին, սցենարիստ Յակով Կոստյուկովսկին պատմել է, որ Վարվառա Սերգեևնայի նախատիպը եղել է հայտնի լրագրողներից մեկի կինը, որը եղել է «Պլյուշչ ազգանունով գաղափարական քած»։ «Ընկեր Պլյուշչը», Կոստյուկովսկու պնդմամբ, նրա՝ որպես երգիծաբանի «ամենամեծ հաջողությունն» է ։
Վարվառա Սերգեևնա Պլյուշչը գաղափարապես զուսպ է, հարձակողական, զգոն․ նա հետևում է բնակիչների բարոյական կերպարին և կարծում է, որ հենց «տնային կառավարիչն է մարդու ընկերը»։ Նա ընկերական դատարանը համարում է հասարակական ազդեցության միջոց, սուր բնութագրեր է տալիս նրանց, ում է համարում «բարոյական նորմերի խախտողներ» («Ամո՛թ հարբեցող և կռվարար Ս․ Ս․ Գորբունկովին։ Իսկ դուք ո՞վ եք, Միշա՛։ Ամեն ինչ պարզ է։ Բաժակակի՛ցը»։ Վիճակախաղի տոմսերը նա ձեռք է բերում ոչ թե շահելու համար, այլ այն պատճառով, որ թերթերը գրել են նման խաղարկությունների հասարակական նշանակության մասին։ Բնակիչների շրջանում տոմսերի տարածումը վարչությունն իրականացնում է «կամավոր-հարկադիր» կարգով («Իսկ եթե չվերցնեն, կանջատենք գազը»)։ Վարվառա Սերգեևնային ուղեկցող օգնականները նույնպես խստորեն հետևում են տան բնակիչների վարքագծին և կենցաղային սովորություններին։ Օրինակ, Գորբունկովի զգոն հարևանը, հայացքով ուղեկցելով տաքսով հեռացող Սեմյոն Սեմյոնովիչին, հիշողությամբ վերարտադրում է մեքենայի գույնն ու համարը․ «Բեժագույն «Վոլգա», 28-70 ОГО»։ Փիլիսոփա Դմիտրի Գորինի դիտարկմամբ՝ նման «հմտությունը ձևավորվում է տարիների ընթացքում» ։
Պլյուշչի կերպարը ոչ միանշանակ գնահատականներ է ստացել ինչպես Գայդայի գործընկերների, այնպես էլ քննադատների մոտ։ Աշխատանքային նյութերը դիտելիս կինոստուդիայի գեղարվեստական խորհրդի անդամները ռեժիսորին առաջարկել են կրճատել տնային կառավարչի էկրանային ներկայությունը, նշել են, որ այն դրվագները, որտեղ գործում է Մորդյուկովայի հերոսուհին, անբնական են և ծանրացնում են ֆիլմը։ Կինոգետ Մարկ Զակը «Ադամանդե ձեռքի» թողարկումից հետո գրել է, որ երգիծական գիծը, որը պետք է մարմնավորեր Վարվառա Սերգեևնան, ձախողվել է. ստացվել է ֆիլմի ընդհանուր ոճից անջատված «ծանրակշիռ ֆելիետոն՝ զգոն կառավարչի մասին թեմայով»։ Զակի կարծիքով՝ ավելի հաջող է Գայդայի մեկ այլ ղեկավարի՝ «Կովկասի գերուհին» ֆիլմի հերոս ընկեր Սաախովի գրոտեսկային կերպարը։ Այլ կարծիք է հայտնել կինոգետ Դմիտրի Պիսարևսկին «Էկրան» ալմանախի էջերում․ «Եվ Նոնա Մորդյոկովան ֆիլմում ներկայացել է անսպասելի տեսանկյունից։ Նրա սարսուռ առաջացնող ԺԷԿ-ի «հասարակական աշխատողը» պատկերված է նուրբ, ջախջախիչ երգիծանքի միջոցներով»։
Նադեժդա Իվանովնա Գորբունկովա
Նինա Գրեբեշկովայի խոստովանությամբ՝ Նադեժդա Իվանովնայի դերը խաղալու Գայդայի առաջարկին ինքն սկզբում արձագանքել է առանց խանդավառության։ Սկզբում այդ դերը սցենարում դերասանուհուն թվացել է ոչ արտահայտիչ․ «Գորբունկովի կինը սպիտակավարդագույն զեֆիր է»։ Ռեժիսորը պատասխանել է, որ հենց այդպիսին էլ պետք է լինի գլխավոր հերոսի կինը։ Արդյունքում հայտնվել է խորհրդային ճիշտ կնոջ կերպարը։ Նադյա Գորբունկովան անթերի տանտիրուհի է, հոգատար մայր, կյանքի հավատարիմ ուղեկից։ Նա վերահսկողության տակ է պահում Սեմյոն Սեմյոնովիչի բոլոր գործերը, և վերջինս դա ընդունում է ըստ պատշաճի․ ամուսինների միջև հարաբերություններն ուսումնասիրողների կողմից մեկնաբանվում են որպես «ընտանեկան հովվերգություն»։ Անկողնում Սեմյոն Սեմյոնովիչը վստահաբար իր տիկնոջ գլխի տակ է դնում գիպսով փաթաթված ձեռքը, իսկ կինը նրան հուզիչ հարցեր է տալիս. «Իսկ դու Սոֆի Լորենին տեսա՞ր։ Իսկ Կոկա-Կոլա խմե՞լ ես։» :
Ինչպես հետագայում հիշել է Գրեբեշկովան՝ Իվանովնայի կերպարում նա ներդրել է իր բնավորությունից մի մասնիկ։ Բացի այդ, նրան են պատկանում երկու փոքր դետալներ, որոնք բացակայում էին սցենարում։  Այսպես, Նադյայի «մուշտակը կսպասի» ռեպլիկան, որն արտասանվել է թղթակցի հետ զրույցում, ծնվել է որպես էքսպրոմտ։  Այս արտահայտությունն անմիջական կապ ունի դերասանուհու և ռեժիսորի ընտանիքի հետ. երբ Գայդայը, որը երկար ժամանակ հերթ էր կանգնել մեքենայի համար, հնարավորություն է ստացել մեքենա ձեռք բերել, նա Գրեբեշկովայի համաձայնությամբ դրա վրա ծախսել է այն գումարը, որը հավաքել էին մուշտակ գնելու համար։ Երկրորդ դետալը կապված է հարբած Գորբունկովին արթնացնելու Նադյայի փորձերի հետ։ Սցենարի համաձայն՝ հերոսը պետք է արթնանար այն բանից հետո, երբ նրա վրա ընկներ պատից կախված նկարը։ Սակայն էպիզոդը չէր հաջողվում։ Այդ ժամանակ դերասանուհին առաջարկել է հիմք ընդունել հասարակ կենցաղային տրամաբանությունը․ Սեմյոն Սեմյոնովիչն ամեն առավոտ արթնանում է զարթուցիչի զանգով, իսկ դա նշանակում է, որ նա պետք է արձագանքի այդ ազդանշանին։ Սցենարիստներն ու ռեժիսորն ընդունել են Գրեբեշկովայի գաղափարը ։
Նա խորհրդային մարդու կատարյալ ընկերուհի է։ Այնպիսին, որը հարյուր տոկոսով սարսափում է աշխատավարձն ու եռամսյակային հավելավճարը գերազանցող ցանկացած դրամական ավելցուկներից։ Որը ցուցաբերում է ընտանեկան խորաթափանցության հրաշքներ. «Քո մոտ փակ չէ... Այլ բաց կոտրվածք է»։ Եվ որը չի ների նույնիսկ դավաճանության ուրվականը. «Ամուսնալուծության համար կդիմեմ ինքս։ Կարծում եմ՝ երեխաները, երբ մեծանան, ինձ կհասկանան»։ Ահա այսպիսի խորհրդային Տատյանա Լարինա…
Աննա Սերգեևնա
«Ադամանդե ձեռքը» ֆիլմի սցենարում գայթակղող Աննա Սերգեևնան ներկայացված է որպես Անծանոթուհի, «որի միայն արտաքին տեսքից Մեխանիկը և նույնիսկ Կոմսը սառչում են հիացմունքից»։ Անունը և հայրանունը, որը Սվետլանա Սվետլիչնայայի հերոսուհին ստացել է նկարահանումների ժամանակ, գրող Եվգենի Նովիցկու կարծիքով, հղում է Չեխովի «Շնիկով տիկինը» ստեղծագործությանը․ այդպես է կոչվում այն տիկինը, որի հետ Դմիտրի Գուրովը բարդ հարաբերություններ է սկսում։ Ռուսական դասական գրականության հետ կապված են նաև Աննա Սերգեևնայի առանձին ռեպլիկներ, օրինակ, նրա բացականչությունը՝ «Ես մեղավոր չեմ» («Не виноватая я!») գրեթե բառացի մեջբերում է Լև Տոլստոյի «Հարություն» վեպից, որում Կատյուշա Մասլովան դատի ժամանակ արտաբերում է․ «Ես մեղավոր չեմ, մեղավոր չեմ» («Не виновата я, не виновата!»)։ Տոլստոյի ստեղծագործություններին մյուս հղումը առկա է հյուրանոցի հասցեով գրությունը Գորբունկովին փոխանցելու պահին։ Աննա Սերգեևնայի «Ես շատ կսպասեմ ձեզ» խոսքերը համապատասխանում են Նատաշա Ռոստովայի նույն խոստմանը՝ ուղղված Պիեռ Բեզուխովին («Պատերազմ և խաղաղություն»)․ «Մնաք բարո՛վ, կոմս։ Ես ձեզ շատ կսպասեմ» («Прощайте, граф. Я очень буду вас ждать»):
Սեքսուալ մարմինը ժամանակ առ ժամանակ հայտնվում էր կինոֆիլմերում դարի երկրորդ կեսին։ <...> Չէ՞ որ ներքնազգեստն այն իրը չէ, որ պետք է ցուցադրել։ Այս ֆիլմում խորհրդային կինը (լավ կին և մայր, ազնիվ և սկզբունքային մարդ) հակադրվում է «ոչ խորհրդային», արատավոր և ստահոդ գեղեցկուհի շիկահերին՝ վառ դիմահարդարմամբ, նորաձև խալաթով։
Այլ կերպարներ։ Հնչյունավորում
Մաքսանենգ ապրանքների փոխանցումը տեղի է ունենում «Apoteke Chikanuk» ցուցանակի ներքո գտնվող կետում, որտեղ աշխատում են դեղագործն ու նրա օգնականը (նրանց դերերը կատարել են Գրիգորի Շպիգելը և Լեոնիդ Կանևսկին)։ Մաքսանենգները միմյանց հետ շփվում են հորինված լեզվով, որը ներառում է ամենաերկար բառերից մեկը կինոյում. այն բաղկացած է յոթանասուներեք տառից. «Պորկոմադոննադիումբեստոպերբակոկաստելադիմեմբրանասխիմարինչեսարվեստիտխամդուրալյա» (ռուս․՝ «Поркомадоннадиумбестопербакокастеладимембранасхимаринчесарвеститхамдураля», «Կներեք, բորբոքվեցի»)։ «Արտասահմանյան» բարբառի տեքստը, վարկածներից մեկի համաձայն, հորինել է Կանևսկին, ըստ այլ վարկածի՝ հորինվել է Նիկուլինի և Գայդայի կողմից։ Մորդյուկովի ազգանունին հղում ունեցող «մորդյուկ» հայհոյանքը երկխոսության մեջ հայտնվել է ռեժիսորի նախաձեռնությամբ, որը դժգոհ էր դերասանուհու մասնակցությամբ նախորդ օրը տեղի ունեցած նկարահանումից։ Կերպարների բուռն խոսակցությունն ուղեկցվում է կադրից դուրս միապաղաղ թարգմանությամբ, որը նմանակում է արտասահմանյան ֆիլմերի կրկնօրինակման խորհրդային ավանդույթը։ Շատ արտահայտիչ է նաև հերոսների ժեստիկուլյացիան. օրինակ, դեղագործի օգնականի՝ միմյանց հպած ափերը իտալացիներին բնորոշ խորհրդանիշ են, որն իմաստով մոտ է «Ի՜նչ անհեթեթություն ես ասում» արտահայտությանը:  ։ Լեոնիդ Կանևսկին «Ադամանդե ձեռքը» ֆիլմում ոչ միայն ստեղծել է մաքսանենգի շատ վառ կերպար, այլև կատարել է Յուրի Նիկուլինի յուրօրինակ կրկնօրինակի դերը։ Սալարկուղում Գորբունկովի ընկնելու տեսարանը բազմիցս նկարահանվել է, սակայն դրվագը չի հաջողվել։ Այդ ժամանակ ֆիլմի ստեղծողները որոշել են արտիստին ռիսկի չենթարկել և նրան զերծ պահել իսկական վնասվածք ստանալում, որպեսզի կարողանա մասնակցել հետագա նկարահանումներին։ Նիկուլինի փոխարեն բավականին հավաստի ընկել է Կանևսկին. հենց նրա ոտքն է «սահում» ձմերուկի կեղևի վրայով։
Կինոնկարի ամենահետաքրքիր կերպարներից մեկը շեֆն է, որին մարմնավորել է Նիկոլայ Ռոմանովը։ «Մաֆիոզ կլանի» ղեկավարի անձը չի բացահայտվում գրեթե մինչև եզրափակիչ տեսարանները․ հանդիսատեսը տեսնում է միայն կադրերում պարբերաբար երևացող նրա ձեռքը, որը կրում է թանկագին քարով մատանի։ Եզրափակիչ դրվագներում պարզվում է, որ այն մարդը, ում առաջ դողում են Կոզոդոևն ու Լյոլիկը, արտաքնապես Սուպերմենի ոչ մի նշան չունի, իսկ նրա անունն այդպես էլ անհայտ է մնում։ Հետևելով գանձի օրինականացման հետ կապված սյուժետային գծին՝ փիլիսոփա Դմիտրի Գորինը նշում է, որ այն բաղկացած է մի քանի կարճ դրվագներից՝ Նիկոլայ Ռոմանովի հերոսը, մաքսանենգներից ստանալով մետաղադրամներով հովանոցը, դրանք դնում է տուփի մեջ, ավելի ուշ, մասնակցելով բակի կանաչապատմանը, գանձ է գտնում։ Մաքսանենգության օրինականացումը տեղի է ունենում տեղական թերթում «Գանձը հանձնվել է պետությանը» նշումով և դրան հաջորդած խնջույքով ռեստորանում, որտեղ համեստ աշխատողը բացեիբաց գործընկերներին հայտնում է «Մոսկվիչ» մակնիշի ավտոմեքենա ձեռք բերելու մտադրության մասին։ Շեֆի կերպարում, կինոգետ Քսենյա Ռեուտովայի կարծիքով, կա ծաղրական ակնարկ Ջեյմս Բոնդի թշնամիներից մեկի՝ Էռնստ Ստավրո Բլոֆելդի մասին, որը 007 գործակալի մասին առաջին ֆիլմերում հանդիսատեսի կողմից «նույնականացվում է» միայն ձեռքով ։
«Ադամանդե ձեռքը» ֆիլմում որպես դերասան մասնակցել է նաև ռեժիսորը։ Գայդայը հնչյունավորել է ասֆալտի վրա ընկած հարբեցողի կարճ դերը («Արջերի մասին երգի» մոտիվով), որին տեսնում է հացի խանութ գնացած Գորբունկովը։ Բացի այդ, ռեժիսորին է պատկանում ձեռքը, որը հետապնդում է Գեշա Կոզոդոևին իր մղձավանջային երազում։
Ֆիլմի որոշ դերեր հնչյունավորել են այլ դերասաններ։ Գորբունկովների դուստրը խոսում է Կլարա Ռումյանովայի ձայնով։ Աննա Սերգեևնայի գրեթե բոլոր խոսքերը (բացառությամբ «Ես մեղավոր չեմ, նա ինքը եկավ։») Սվետլիչնայայի փոխարեն ասում է Զոյա Տոլբուզինը։ Շեֆի դերի հնչյունավորման համար հրավիրվել է Կոնստանտին Տիրտովը ։
Ծաղրանմանակման տարրեր։ Կինոքաղվածքներ
Ֆիլմի ներածական էկրանապահումը երառում է ենթավերնագիր՝ «Երկու մասանոց կինովեպ մաքսանենգների կյանքից՝ նախաբանով և վերջաբանով» («Кинороман в двух частях из жизни контрабандистов с прологом и эпилогом»)։ Այս գրությունը, կինոռեժիսոր Իվան Ֆրոլովի կարծիքով, վկայում է, որ կինոնկարի ստեղծողները մտադիր են հանդիսատեսին ներկայացնել դետեկտիվի պարոդիա։ «Պարոդիա» բառն «Ադամանդե ձեռքի» համար օգտագործվում է նաև այլ հետազոտողների կողմից։ Այսպես, կինոգետներ Անատոլի Վոլկովն ու Նատալյա Միլոսերդովան Գայդայի ֆիլմն անվանում են «նրբագեղ պարոդիա», գրող Եվգենի Նովիցկին՝ «կայծասփյուռ պարոդիա բոլոր հնարավոր ժանրերի համար»։