cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Վարդան Սարգսյան (ճարտարապետ)
Կենսագրություն
Վարդան Սարգսյանը ծնվել է Անապայում։ 1946 թվականին հայրենադարձել է։ 1953 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1951 թվականից աշխատել է Հայպետնախագիծ ինստիտուտում (1961 թվականից՝ ճարտարապետական խմբի ղեկավար) ։
Ստեղծագործական աշխատանք
Վարդան Սարգսյանի նախագծերով կամ համահեղինակությամբ կառուցվել են՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Կոխանովկա (գյուղ, Կոնոտոպի շրջան)
Կոխանովկա (Коханівка), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Կոնոտոպի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կոխանովկա գյուղում բնակվում էր 127 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Կոնոտոպի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Թայիս (օպերա)
Թայիս (Thaïs), ֆրանսիացի կոմպոզիտոր Ժյուլ Մասնեի քնարերգական օպերա երեք գործողությամբ։ Ֆրանսերեն լիբրետոյի հեղինակ՝ Լուի Գալե ըստ ֆրանսիացի գրող Անատոլ Ֆրանսի համանուն վեպի (1890)։ Լիբրետոյի և Անատոլ Ֆրանսի վեպի հիմքում ընկած է քրիստոնյա սուրբ Թայիս Եգիպտացու առասպելական վարքը։
Օպերայի առաջնախաղը տեղի է ունեցել 1894 թ. մարտի 16-ին Փարիզի Օպերա Գարնիե թատրոնում։ Գլխավոր դերերգը կատարել է ամերիկացի երգչուհի Սիբիլ Սանդերսոնը։
Օպերայի առավել հայտնի դրվագն է երկրորդ գործողության նախերգանքը (ինտերմեցցոն) (այսպես կոչված «մեդիտացիան» կամ «մտորումները») ջութակի և նվագախմբի համար։ Այդ հատվածը հաճախ կատարվում է առանձին՝ սիմֆոնիկ համերգների ընթացքում։
Կատեգորիա:Մասնեի օպերաներ Կատեգորիա:Ֆրանսերեն օպերաներ Կատեգորիա:1894 բեմադրվածներ
Դանդուռ խոշորածաղիկ
Դանդուռ խոշորածաղիկ (Portulaca grandiflora), դանդուռազգիների ընտանիքին պատկանող բազմամյա խոտաբույս է՝ տարածված Հարավային Ամերիկայում։ Հայաստանի պայմաններում օգտագործվում է որպես միամյա ծաղկաբույս, քանի որ ձմռանը բաց գրունտի պայմաններում ցրտահարվում է։
Գլեբովո (գյուղ, Մոշենսկի շրջան)
Գլեբովո (Глебово), գյուղ Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզի Մոշենսկի շրջանի կազմում։
Դանդուռ խոշորածաղիկ
Ցողունը մսալի է, սողացող, մոտ 15 սմ երկարությամբ՝ մանր, հյութալի տերևներով։ Ծաղիկները լիաթերթիկ են, կիսալիաթերթիկ, սպիտակ, դեղին, վարդագույն, կարմիր և այլ գույների։ Բացվում է միայն արևոտ եղանակների դեպքում։ Ծաղկում է հունիսի կեսերից ընդհուպ մինչև սառնամանիքները։ Երաշտադիմացկուն է, ջերմասեր և լուսասեր։ Լավ աճելու և առատ ծաղկելու համար պահամջում է թեթև ավազակավային սննդանյութերով հարուստ ստրուկտուրային հողեր։ Հումուսով հարուստ ծանր հողերում վատ է ծաղկում։
Գլեբովո (գյուղ, Մոշենսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1545 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզի Մոշենսկի շրջանի բնակավայրեր
Դանդուռ խոշորածաղիկ
Սերմերը ցանում են մարտին՝ արկղերում։ Վերատնկում են նույնպես արկղերում, որոնք անմիջապես տեղափոխում են ջերմոց։ Սածիլները դաշտ են տեղափոխում հունիսի սկզբին և տնկում բույսը բույսից 20-30 սմ հեռավորության վրա։ Մեկ գրամ սերմից ստացվում է 4000 բույս։
Վերոնիկա Ռոթ
Վերոնիկա Ռոթ (Veronica Roth, ), ժամանակակից գրող, ստեղծագործում է հակաուտոպիայի և ֆանտաստիկայի ժանրերում, «Դիվերգենտ» գրքերի շարքի հեղինակ, որոնցից երկուսի հիման վրա նկարահանվել է համանուն ֆիլմ՝ գլխավոր դերում Շեյլին Վուդլիի մասնակցությամբ ։
Կենսագրություն
Վերոնիկա Ռոթը ծնվել է Չիկագոյի մերձքաղաքային շրջանում, Իլինոյս նահանգ։ Մայրը՝ լեհ նկարչուհի Բարբարա Ռիդզ, հայրը՝ գերմանացի Էդգար Գուստավ Ռոթ։ Վերոնիկան ընտանիքի երեք երեխաներից կրտսերն է, ունի մեկ եղբայր՝ Կառլը, և քույր՝ Ինգրիդը։ Երբ նա հինգ տարեկան է եղել, ծնողները ամուսնալուծվել են։ Մայրն ամուսնացել է լանդշաֆտային ընկերությունների ֆինանսական խորհրդատու Ֆրենկ Ռոսի հետ։
Դանդուռ խոշորածաղիկ
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Դանդուռազգիներ
Վերոնիկա Ռոթ
Կենսագրություն
Վերոնիկան կրթություն է ստացել Հյուսիս-Արևմտյան համալսարանում (լեզվաբանական ֆակուլտետ), այնտեղ էլ ավարտել ապագա գրողների ստեղծագործական ծրագիրը, և մինչև դասերից փախչելը՝ սեփական գիրքը գրելու համար, աղջիկը գերազանցիկ էր։ Նրա առաջին ուտոպիա-վեպը՝ «Դիվերգենտը», «New York Times»-ի բեսթսելլերների ցանկում մեկնարակել է վեցերորդ հորիզոնականում, իսկ 2012 թվականին բարձրացել է մինչև 2-րդ հորիզոնական ։
2011 թվականին Վերոնիկան ամուսնացել է լուսանկարիչ Նելսոն Ֆիթչի հետ ։
Փոքր պատմություններ "Դիվերգենտ" սերիայի համար
Չորս։ Դիվերգենտի պատմություն / Four: A Divergent Story Collection
Օլդվիչ
Այդ կարճլիկ փողոցի վրա են տեղակայված հաջորդ կառույցները.
Ամենամոտ մետրոն Օլդվիչ կայարանն է (Aldwych tube station)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լոնդոնի փողոցներ
Վելիկո-Բուրլուկսկի գյուղական խորհուրդ (Խարկովի մարզ)
Վելիկո-Բուրլուկսկի գյուղական խորհուրդ  (Велико-Бурлуцька селищна рада), Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Վելիկոբուրլուկսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Վելիկո-Բուրլուկսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 8 551 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 170600 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 50120 մարդ/կմ²։ Խորհրդում կա 16 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր Կատեգորիա:1963 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Լեսնայա Ստենկա
Լեսնայա Ստենկա (Лісна Стінка), ավան Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Կուպյանսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1655 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Լեսնայա Ստենկա ավանում բնակվում էր 494 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,62 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 796,77 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Կուպյանսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի ավաններ Կատեգորիա:1655 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Սեյրան Օհանյան
Սեյրան Մուշեղի Օհանյան, հայ ռազմական գործիչ, Արցախի և Հայաստանի պաշտպանության նախկին նախարար, ՀՀ ԶՈՒ գեներալ-գնդապետ, Արցախյան պատերազմի և հայ-ադրբեջանական պատերազմի մասնակից, «Արցախի հերոս» ։
Կենսագրություն
Սեյրան Օհանյանը ծնվել է 1962 թվականի հուլիսի 1-ին Խորհրդային Միության Ադրբեջանական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության կազմում գտնվող Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի Շուշի քաղաքում ։
1979 թվականին ավարտել է Խորհրդային Հայաստանի Նաիրիի շրջանի Մրգաշեն գյուղի միջնակարգ հանրակրթական դպրոցը։ Այնուհետև սովորել է Բաքվի բարձրագույն ռազմական համազորային հրամանատարական ուսումնարանը ։
Երկար տարիներ զբաղվել է ռազմական գործով, եղել է Հայաստանի զինված ուժերի բարձրագույն հրամանատարական կազմի ներկայացուցիչ, տարբեր տարիներին մասնակցել մի շարք պատերազմների և ռազմական բախումների ։
Ընտանիք
Սեյրան Օհանյանը ամուսնացած է, ունի երեք որդի և մեկ դուստր։
ԽՍՀՄ զինված ուժեր
Սեյրան Օհանյանն իր ռազմական գործունեությունը սկսել է Խորհրդային Միության զինված ուժերում՝ ավարտելով Խորհրդային Ադրբեջանի Բաքվի բարձրագույն ռազմական համազորային հրամանատարական ուսումնարանը։ 1983 թվականին ծառայության է ուղարկվել Արևելյան Գերմանիայում տեղակայված խորհրդային զորքերի զորախումբ։ 1988 թվականի հուլիսին տեղափոխվել է Անդրկովկասյան ռազմական օկրուգ և նշանակվել Ստեփանակերտ քաղաքում տեղակայված 366-րդ գվարդիական մոտոհրաձգային գնդի մոտոհրաձգային վաշտի հրամանատարի պաշտոնին։ 1989 թվականի օգոստոսին նշանակվել է նույն գնդի մոտոհրաձգային գումարտակի հրամանատարի տեղակալի, իսկ 1990 թվականի սեպտեմբերին՝ մոտոհրաձգային գումարտակի հրամանատարի պաշտոնին ։
Արցախյան պատերազմ
Արցախյան պատերազմի սկզբին Սեյրան Օհանյանը ակտիվորեն ներգրավվել է ռազմական գործողություններին։ 1992 թվականի ապրիլին նախկին ԽՍՀՄ Զինված ուժերի (արդեն ՌԴ վերահսկողության ներքո գտնվող) 366-րդ գվարդիական մոտոհրաձգային գունդը Ստեփանակերտ քաղաքից դուրս բերելուց հետո ծառայությունը շարունակել է Արցախի Հանրապետության պաշտպանության բանակում, մասնակցել է տարբեր ռազմաճակատներում մղվող մարտական գործողություններին, այդ թվում՝ Շուշիի ազատագրման ռազմագործողությանը։ Նույն թվականի սեպտեմբերին Մարտակերտի շրջանի Չլդրան գյուղի մատույցներում ծանր վիրավորում է ստացել։ 1992 թվականի դեկտեմբերին նշանակվել է Արցախի Հանրապետության ինքնապաշտպանական կոմիտեի շտաբի պետի պաշտոնին ։
Հայաստանի և Արցախի զինված ուժեր
1994 թվականի սեպտեմբերից մինչև 1998 թվականի հոկտեմբերը զբաղեցրել է Արցախի պաշտպանության բանակի հրամանատարի առաջին տեղակալի պաշտոնը։ 1998 թվականի հոկտեմբերին Հայաստանի Հանրապետության պաշտպանության նախարարի հրամանով նշանակվել է Հայաստանի զինված ուժերի 5-րդ բանակային կորպուսի հրամանատար։ 1999 թվականի օգոստոսին Արցախի Հանրապետության նախագահի հրամանագրով նշանակվել է Արցախի Հանրապետության պաշտպանության նախարար, իսկ 2000 թվականի հունվարին՝ Արցախի պաշտպանության նախարար-պաշտպանության բանակի հրամանատար ։
Հայաստանի Հանրապետության նախագահի 2007 թվականին մայիսի 11-ի հրամանագրով նշանակվել է ՀՀ զինված ուժերի գլխավոր շտաբի պետ-պաշտպանության նախարարի առաջին տեղակալ։ 2008 թվականի ապրիլի 14-ին նշանակվել է ՀՀ պաշտպանության նախարար ՝ նույն պաշտոնին վերանշանակվելով 2012 թվականի հունիսի 4-ին ։ 2013 թվականի ապրիլի 9-ից 20-ն իրականացրել է Հայաստանի պաշտպանության նախարարի պաշտոնակատարի գործառույթները։ Նույն թվականի ապրիլի 20-ին վերանշանակվել է Հայաստանի պաշտպանության նախարարի պաշտոնում ։ 2014 թվականի ապրիլի 3-ից 15-ը կրկին իրականացրել է Հայաստանի պաշտպանության նախարարի պաշտոնակատարի գործառույթները, իսկ նույն թվականի ապրիլի 15-ին կրկին վերանշանակվել է Հայաստանի պաշտպանության նախարար և պաշտոնավարել մինչև 2016 թվականի սեպտեմբերի 9-ը։
Պարգևներ
Սեյրան Օհանյանն արժանացել է Խորհրդային Միության, Հայաստանի Հանրապետության, Արցախի Հանրապետության և այլ երկրների պարգևների ու կոչումների ։
1995 թվականին Սեյրան Օհանյանին շնորհվել է գեներալ-մայորի, 2000 թվականին` գեներալ-լեյտենանտի, իսկ 2007 թվականին մայիսին` գեներալ-գնդապետի զինվորական կոչումներ ։
Սեյրան Օհանյանն արժանացել է Հայաստանի Հանրապետության Մարտական խաչ, 1-ին աստիճան, «Տիգրան Մեծ», «Դրաստամատ Կանայան», «Մարշալ Բաղրամյան», «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճան մեդալների ու շքանշանների, ինչպես նաև Արցախի Հանրապետության «Արցախի հերոս» (սեպտեմբեր 1999), Մարտական խաչ, 1-ին աստիճան, «Հանուն Շուշիի ազատագրման» մեդալների ու կոչումների ։
Մինինո (գյուղ, Վյազեմսկի շրջան)
Մինինո (Минино), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի կազմում։
Սեյրան Օհանյան
Պարգևներ
Սեյրան Օհանյանը պարգևատրվել է նաև Խորհրդային Միության «Հանուն գերազանց զինվորական ծառայության», «Անբասիր ծառայության համար», 3-րդ աստիճանի, «70 տարի ԽՍՀՄ զինված ուժեր» մեդալներով, ինչպես նաև Ռուսաստանի Դաշնության Ժուկովի շքանշանով։
Մինինո (գյուղ, Վյազեմսկի շրջան)
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 17 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի բնակավայրեր
Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթի եզրափակիչ 1967
1967 Եվրոպական գավաթի եզրափակիչ, Եվրոպական գավաթի 12-րդ խաղարկությունն է, որում հաղթեց «Սելտիկ» ֆուտբոլային ակումբը 2-1 հաշվով՝ «Ինտերին»։
Սեյրան Օհանյան
Քրեական գործ
2023 թվականի փետրվարին ՀՀ գլխավոր դատախազ Աննա Վարդապետյանը Ազգային Ժողովին է ներկայացրել պատգամավոր Սեյրան Մուշեղի Օհանյանի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելուն համաձայնություն տալու մասին միջնորդագիր։ Սեյրան Օհանյանն անցնում է մի քրեական գործով, որով պետությանն առերևույթ պատճառվել է 5 մլրդ 181 մլն 300 հազար դրամի վնաս ։
Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթի եզրափակիչ 1967
Խաղը կայացել է Էստադիո Նասիոնալում, Լիսաբոն, Պորտուգալիա, 1967 թ. մայիսի 25-ին։ «Սելտիկը» դարձավ առաջին բրիտանական ակումբը, որ տիրացավ այս մրցանակին։ Սելտիկ ակումբը այդ տարի ստացավ «Լիսաբոնյան առյուծներ» մականունը։
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ Կատեգորիա:1967 ֆուտբոլում
Սեյրան Օհանյան
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ Կատեգորիա:Հայ գեներալներ Կատեգորիա:ՀՀ գեներալներ Կատեգորիա:Տիգրան Մեծի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի մեդալակիրներ Կատեգորիա:Արցախի հերոսներ Կատեգորիա:Ոսկե Արծիվ շքանշանակիրներ Կատեգորիա:Բաքվի բարձրագույն համազորային հրամանատարական ուսումնարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:ՀՀ գեներալ-գնդապետեր Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի զինծառայողներ
Ժոզեֆ Բեդիե
Ժոզեֆ Բեդիե (Joseph Bédier, ), ֆրանսիացի բանասեր-միջնադարագետ։
Հեղինակել է «Էպիկական ասքեր» (1908-1913) հիմնարար աշխատությունը, որտեղ էպոսը կրոնական լեգենդների գեղարվեստական մշակում է համարել։ Ուսումնասիրել է ասպետական վեպը, վերաշարադրել «Տրիստան և Իզոլդա» սիրավեպը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրականագետներ Կատեգորիա:Փարիզ քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բանասերներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրաքննադատներ Կատեգորիա:Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի վիպասաններ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պատմաբաններ
Ֆրանկլին շրջան (Ջորջիա)
Կատեգորիա:Ջորջիայի շրջաններ
XIX արքայատոհմ
XIX արքայատոհմ, հնագույն եգիպտական փարավոնների արքայատոհմ, մ.թ.ա. 1292-1186 թվականներ ։
Անցում իշխանության և առաջին փարավոններ
XIX արքայատոհմի հիմնադիրը եղել է փարավոն Հորեմհեբի զինվորական Պարամեսը՝ Սեթի որդին։ Պարամեսին անձամբ իր նախորդ փարավոնը նշանակեց իրավահաջորդ, և նա գահ բարձրացավ Ռամզես I անունով ։
Ռամզես I-ը իր կառավարման երկրորդ տարում արշավեց դեպի Նուբիա, նրա կառավարման ընթացքում իրականացվել է նաև Կառնակի տաճարի ընդարձակում ։
Ռամզեսի մահից հետո գահը ժառանգում է նրա որդին՝ Սեթի I-ը (մ.թ.ա. 1296-1279 թվականներ), ով հայտնի է Թագավորների հովտի իր տպավորիչ գերեզմանով, որը Եգիպտոսի պատմության ամենամեծ քարե գերեզմանն է ։
Ռամզես II
Սեթի I-ի որդին՝ Ռամզես II-ը (մ.թ.ա. 1290-1212 թվականներ) դարձավ Եգիպտոսի պատմության ամենամեծ փարավոններից մեկը։ Հայտնի է որպես ճարտարապետ, կառուցել է բազմաթիվ տաճարներ և արձաններ (օրինակ, Աբու-Սիմբելը) և որպես մեծ զորավար արշավեց դեպի Նուբիա և Ասիա։ Կադեշի (ներկայիս Սիրիա) հայտնի ճակատամարտը եգիպտացիների և խեթերի միջև պատմության մեջ դարձել է առաջին ամենաշատ մարտակառքեր օգտագործած ճակատամարտը, որի վերջում ստորագրվեց պատմության մեջ առաջին խաղաղության պայմանագիրը ։
Նովես (քաղաք)
Նովես (Novés), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, մտնում է Տոլեդո նահանգի, ինչպես նաև Կաստիլա Լա Մանչա ինքնավար մարզի մեջ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Տորիխոս շրջանում։ Տարածքը՝ 42 կմ² ։ Բնակաչությունը 2807 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 36 կմ հեռավորության վրա։
XIX արքայատոհմ
Ռամզես II
Ռամզես II-ից և նրա անձնական կյանքից հայտնի են բազմաթիվ կանայք և 100-ից ավել որդիներ և դուստրեր ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հին Եգիպտոս
(3496) Արիեզո
(3496) Արիեզո (Arieso), աստերոիդ Մարսի ուղեծիրը հատող աստերոիդների խմբում։ Հայտնաբերվել է 1977 թվականի սեպտեմբերի 5-ին Հանս-Էմիլ Շուստերի կողմից Լա Սիլյայում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1977 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Հանս-Էմիլ Շուստերի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Մարսի ուղեծիրը հատող աստերոիդներ
Էսկուսար
Էսկուսար (Escúzar) մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Գրանադա պրովինցիայում (Անդալուսիա ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Ալիխամա շրջանում։ Տարածքը կազմում է 46 կմ2։ Բնակչությունը՝ 804 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 16 կմ հեռավորության վրա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Գրանադա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ
Ամենդոլարա
Ամենդոլարա (Amendolara), կոմունա Իտալիայում, Կալաբրիա մարզում՝ Կոզենցա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 3 135 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 49 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 64 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 87071։ Հեռախոսային կոդը՝ 00981։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթի եզրափակիչ 1968
1968 Եվրոպական գավաթի եզրափակիչ, Եվրոպական գավաթի 13-րդ խաղարկությունն է, որում հաղթեց «Մանչեսթեր Յունայթեդ» ֆուտբոլային ակումբը 4-1 հաշվով՝ «Բենֆիկային»։ Խաղը կայացել է Ուեմբլի մարզադաշոում, Լոնդոն, Անգլիա։ Խաղի մրցավարն էր Կոնցետտո Լո Բելլոն (Իտալիա)։
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ Կատեգորիա:1968 ֆուտբոլում Կատեգորիա:Մանչեսթեր Յունայթեդի հանդիպումներ
Օկդեմ
Օկդեմ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Կիսկիմի գավառակում : Գտնվում էր Կիսկիմ գյուղաքաղաքից 28 կմ հյուսիս, Ճորոխի ձախակողմյան Պարխալ վտակի Արջևան օժանդակի ափին:
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 39 տուն բնակիչ:
Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղից 2-3 կմ հյուսիս-արևմուտք՝ լեռնային անմատույց վայրում, գտնվում էր Օկդեմ ավերակ բերդը, որը եղել է Տայքի հին հայկական բերդերից :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր
Գլեբովո-Իզբիշչե
Գլեբովո-Իզբիշչե (Глебово-Избище), գյուղ Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Իստրինսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Իստրինսկի շրջանի բնակավայրեր
Շղթայական փոխանցումներ
Շղթայական փոխանցումներ, մեխանիզմ, երկու զուգահեռ լիսեռների միջև պտույտը փոխանցելու համար՝ կոշտ ամրացված ատամնանիվների-աստղիկների օգնությամբ, որոնց վրայով անցնում է փակ շարժաբեր շղթան։ Շղթայական փոխանցումներ իրականացնում է պտտման փոխանցումը հեռացված (մինչև 8 մ) լիսեռներին, թույլատրում է լիսեռների զուգահեռության անճշտություններ, լիսեռների վրա առաջացնում է աննշան ծռող բեռնվածք (2 անգամ քիչ, քան փոկավոր փոխանցման ժամանակ), մեկ շղթայով պտույտը փոխանցում է մի քանի լիսեռների։ Շղթայական փոխանցումներ պլաստիկ է, սահքի չի ենթարկվում և ունի մեծ օգտակար գործողության գործակից (0,96—0,97)։
Մինիշտի
Մինիշտի (Миништы, Миңеште), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Դյուտյուլինսկի շրջանի կազմում։
Մեժգորիե (գյուղ, Լոկաչինի շրջան)
Մեժգորիե (Міжгіря), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Լոկաչինի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1964 թվականին։
Մինիշտի
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 627 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Դյուտյուլինսկի շրջանի բնակավայրեր
Մեժգորիե (գյուղ, Լոկաչինի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Մեժգորիե գյուղում բնակվում էր 91 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 58,4 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 1,56 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Լոկաչինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1964 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ֆրիդբերգ (Բավարիա)
Ֆրիդբերգ (Friedberg), քաղաք Գերմանիայում, Բավարիա երկրամասում։
Մտնում է Այխախ Ֆրիդբերգի շրջանի կազմի մեջ։ Գտնվում է Շվաբիա վարչական շրջանի ենթակայության տակ։ Բնակչությունը 29 054 է (2009 թվականի դեկտեմբերի 31–ի տվյալներով)։ Զբաղեցնում է 81,20 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդը՝ 09 7 71 130։
Քաղաքը ստորաբաժանվում է 15 քաղաքային համայնքների։
Պատմություն
Ֆրիդբերգի տարածաշրջանում առաջին բնակեցումը կարելի է վերագրել հռոմեական ժամանակներին՝ հիմնվելով Հյուգելշարթի, Ռոռբախի, Շթեթզլինգի և Վուլֆերթշաուսենի շրջանների հնէաբանական պեղումների վրա ։
Պատմական փաստաթղթերում քաղաքը առաջին անգամ հիշատակվում է 1264 թվականին։ Հետագայում Ֆրիդբերխ ամրոցը կառուցվել է որպես անվտանգության սահման Բավարիայի և Շվաբիայի համար Ասբերգից։ Քաղաքը միշտ կռվախնձոր էր Շվաբիայի, Բավարիայի և Աուսբերգի միջև․ այն տարբեր ժամանակ բազում պատերազմների պատճառ է հանդիսացել ։
1485 թվականին է ծնվել Բալթազար Հուբմայերը՝ բապտիստական հեղափոխության գլխավոր անձանցից մեկը։
Քաղաքի վերածնունդը տեղի ունեցավ 1568 թվականին, երբ դքսուհի Քրիստինեն ամուսնու մահից հետո ընտրեց Ֆրիդբերգ ամրոցը որպես իր նստավայր։ Քաղաքը դարձավ Բավարիայի դատական կյանքի կենտրոնը, բայց այդ ամենը կարճ տևեց։ Քաղաքում 1599 թվականին տարածվեց ժանտախտը։ Ավելի մեծ տանջանքները սկսվեցին Երեսնամյա պատերազմի ընթացքում։ Պատերազմից հետո միայն քաղաքապետարանը, ամրոցը և քաղաքային պատերը մնացին կանգուն։ Շուտով քաղաքը կրկին սկսեց ծաղկում ապրել։ Ֆրիդբերգում սկսեցին վերաբնակեցնել բոլոր նրանց, ովքեր հարևան Աուսբերգում մնացել էին անտուն։ Շնորհիվ այդ քաղաքականության՝ Ֆրիդբերգը գնալով զարգանում էր և բարգավաճում։
1753 թվականին քաղաքում ավատին հասցվեց «Մեր Աստծո հանգիստը» եկեղեցու կառուցումը։ Այն համարվում է Բավարական ռոկոկո ոճը արտացոլող ամենագեղեցիկ եկեղեցիներից մեկը ։
Քաղաքի կառուցվածքը
1978 թվականին քաղաքը բաժանվեց 14 շրջանների․
Ֆրիդբերգը ստորաբաժնվում է․
Հարևան համայնքները
Ֆրիդբերգի հարևան քաղաքներն են Աուգսբուրգը, Աֆինգը, Օբերգրիսբախը, Դասինգը, Ադելզհաուզենը, Էուասբուրգը, Ռիդը և Կիսինգը։
Կառավարություն
Քաղաքային խորհուրդը բաղկացած է անկուսակցական քաղաքապետից և երեսուն անդամներից բաղկացած ավագանուց ։
Տնտեսությունը և կառուցվածքը
Ֆրիդբերգի տնտեսությունը հիմնականում հիմնվում է մանրածախ առևտրի վրա, որի մեջ էական տեղ է զբաղեցնում Segmüller կահույքի արտադրությունը․ այստեղ է գտնվում ընկերության գլխավոր գրասենյակը և գործարանը։
Տիգրան Հախնազարյան (ջութակահար)
Տիգրան Սուրենի Հախնազարյան, հայ ջութակահար, դիրիժոր ։ Սուրեն Հախնազարյանի որդին, Նարեկ Հախնազարյանի եղբայրը։
Կենսագրություն
Տիգրան Հախնազարյանը ծնվել է 1978 թվականի մարտի 13-ին, Երևան քաղաքում։
2003–2004 թվականներին եղել է Բաշկորտոստանի սիմֆոնիկ նվագախմբի գլխավոր դիրիժոր։
2013–16 թվականներին՝ որպես Խաբարովսկի սիմֆոնիկ նվագախմբի գեղարվեստական ղեկավար և գլխավոր դիրիժոր։
2016 թվականից եղել է Սախալինի կամերային նվագախմբի գեղարվեստական ղեկավար և գլխավոր դիրիժոր, 2018 թվականից՝ նաև Սախալինի երիտասարդական սիմֆոնիկ նվագախմբի գեղարվեստական ղեկավար։ Որպես դիրիժոր շրջագայել է Ճապոնիայում, Չինաստանում, Մալթայում և այլուր։
Էնրոն
«Էնրոն կորպորացիա» (անգլ.՝ Enron Corporation, NYSE նշանակումը՝ ENE), ներկայումս չգործող ամերիկյան էներգամատակարար ընկերություն։ Սնանկ է ճանաչվել 2001 թվականի դեկտեմբերի 2-ին։ Մինչև սնանկացումը «Էնրոնն» ունեցել է շուրջ 22 000 աշխատող և հանդիսացել է աշխարհի խոշորագուն կորպորացիան Էլեկտրա և բնական գազի մատակարարման, հեռահաղորդակցման և ցելյուլոզային թղթի արտադրման բնագավառներում։ Միայն 2000 թվականին ընկերության եկամուտը կազմել է 101 միլիարդ ԱՄՆ դոլար ։ Ոչ արտադրական սեկտորում «Էնրոնը» զբաղվել է առևտրական ֆյուչերսներով և արժեթղթերի թողարկմամբ։ Fortune ամսագիրը «Էնրոնին» 6 տարի անընդմեջ անվանել է «ամենանորարար ընկերությունը Միացյալ Նահանգներում»։
2001 թվականի ավարտին պարզվում է, որ «Էնրոնը» զբաղվել է հաշվապահական զեղծարարությամբ և իր ֆինանսական դրության մասին ներկայացրել է կեղծ հաշվետվություններ։ Պատահարը պատմության մեջ առավել հայտնի է որպես «Էնրոնի գործ» (Enron case)։ Նույն թվականի դեկտեմբերի 2-ին «Էնրոնը» պաշտոնապես սնանկ է ճանաչվում։ «Էնրոնի» սկանդալից հետո բազմաթիվ ամերիկյան ընկերություններ սկսեցին վերանայել իրենց գործունեությունը։ Սկանդալը նաև ստիպեց Միացյալ Նահանգներում նոր օրենքներ և կանոնակարգումներ մտցնել ընկերությունների և աուդիտորների գործունեության մեջ։ «Էնրոնի» սնանկացումին հաջորդում է գործընկեր աուդիտոր «Արթուր Անդերսենի» լուծարումը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1985 հիմնադրված ընկերություններ Կատեգորիա:2001 կազմալուծված ընկերություններ
Ֆուլտոն շրջան (Ջորջիա)
Ֆուլտոն շրջան (Fulton County), ԱՄՆ Ջորջիա նահանգի 159 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.370 կմ² է, բնակչությունը՝ 816.006 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Ատլանտա բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1853 թ.։
Կատեգորիա:Ջորջիայի շրջաններ
Պրիկոլոտնյանսկի գյուղական խորհուրդ (Խարկովի մարզ)
Պրիկոլոտնյանսկի գյուղական խորհուրդ  (Приколотнеська селищна рада), Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Վելիկոբուրլուկսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Պրիկոլոտնյանսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 2 671 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 3490 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 765330 մարդ/կմ²։ Խորհրդում կա 2 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր Կատեգորիա:1923 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Եվրոպայի չեմպիոնների գավաթի եզրափակիչ 1969
1969 Եվրոպական գավաթի եզրափակիչ, Եվրոպական գավաթի 14-րդ խաղարկությունն է, որում հաղթեց «Միլան» ֆուտբոլային ակումբը 4-1 հաշվով՝ «Այաքսին»։ Խաղը կայացել է Սանտյագո Բերնաբեու մարզադաշտում, Մադրիդ, Իսպանիա։ Հեթ տիրիկի հեղինակ միլանից դարձավ Պիերինո Պրիատին, իսկ մեկ գոլ էլ խփեց Անժելո Սորմանին։ Այաքսից միակ գոլի հեղինակ դարձավ Վելիբոր Վասովիչը։
Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչներ Կատեգորիա:1969 ֆուտբոլում
Մինդորո (կղզի)
Մինդորո (Mindoro), Ֆիլիպիններին պատկանող Ֆիլիպինյան կղզեխմբի յոթերորդ ամենամեծ կղզին է։
Աշխարհագրություն
Կղզու մակերեսը կազմում է 10571,8 քառակուսի կիլոմետր։ Գտնվում է Լուսոն կղզուց հարավ։ Բաժանվում է Վերդեի նեղուցով։ Պատկանում է Լուսոնի կղզեխմբին։ Մինդորոյի ծայրահեղ արևմտյան կետը Միս Կալավիտեն է։ Հարևան կղզիներից՝արևելքից Tablas կղզուց, իսկ արևմուտքից Calamian-Hirsch կղզուց առանձնացված գտնվում է Մինդորոյի նեղուցը։
Ռելիեֆը հիմնականում լեռնային է։ Բաժանվում է երկու լեռնային զանգվածի։ Առաջինը գտնվում է հյուսիս-արևմուտքում, ամենաբարձր կետը Ալկոնի լեռն է, որն ունի 2585 մետր բարձրություն, երկրորդ կենտրոնի ամենաբարձր կետը Բակոյի լեռն է 2488 մետր բարձրությամբ։ Լեռները կազմված են գրանիտներից, դիորիտամներից, թերթաքարերից և նստվածքային ծագում ունեցող ժայռերից։ Կղզու ափին բլրոտ տեղամասեր են։ Հյուսիս-արևելյան մասում ամենամեծ լիճը Նաուհանն է։ Բոլոր գետերը փոքր են։ Կղզում իշխում են հասարակածային մուսոնները։ Ամբողջ տարվա ընթացքում արևելյան տարածաշրջանում տեղում են անձրևներ։ Արևմուտքում դիտվում է երկու եղանակ։ Ամռանը և աշնանը եղանակը խոնավ է, ձմռանն ու գարնանը՝ չորային։ Լանջերին աճում է խոնավ արեւադարձային մուսոնային անտառ, իսկ ափին երկայնքով գտնվում է Մանգլենի անտառը։
Էկոնոմիկա
Ափամերձ տափաստանները մշակել են մարդիկ։ Հիմնական մշակաբույսերն են բրինձը, շաքարեղեգը և կոկոսը։ Նպաստավոր պայմաններ են ստեղծվել ոսկու արդյունահանման և ափամերձ ջրերի ձկնորսության համար։
Ափամերձ տարածքներում՝ հատկապես Պուերտո-Գալերայում զարգացել է զբոսաշրջությունը։ Մինդորոյի շրջակա ջրերում կան շատ չքնաղ վայրեր դրեյվինգի համար։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆիլիպինների կղզիներ
Խոմինո (գյուղ, Կուպյանսկի շրջան)
Խոմինո (Хомине), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Կուպյանսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1675 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Խոմինո գյուղում բնակվում էր 16 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,235 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 68,09 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Կուպյանսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1675 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Էստանիսլաո Բասորա
Էստանիսլաո Բասորա Բրունետ (Estanislao Basora Brunet, ), իսպանացի ֆուտբոլիստ, աջ հարձակվող։ 1974 թվականին «Բարսելոնա» ակումբի յոթանասունհինգամյակը նշելու ժամանակ Բասորան ընդգրկվել է ակումբի լավագույն խաղացողների խորհրդանշական հավաքականում։ Զբաղեցնում է 11-րդ տեղը «Բարսելոնայի» կազմում խփած ընդհանուր գոլերի քանակով՝ 113 գոլ։
Կարիերա
Էստանիսլաո Բասորան ծնվել է տեքստիլ ձեռնարկության ղեկավարի ընտանիքում ։ Կարիերան սկսել է «Կոլոնիա Վալս», «Սուրիա» և «Մանրեսա» սիրողական ակումբներում։ 1946 թվականին տեղափոխվել է Բարսելոնա, որտեղ խաղացել է 13 տարի՝ ընդամենը մեկ տարի ընդմիջումով, որն անցկացրել է «Լերիդա» ակումբում։ Բարսելոնայի կազմում Բասորան անցկացրել է 373 խաղ և խփել 153 գոլ ։ Թիմի հետ միասին նա 4 անգամ հաղթել է Իսպանիայի առաջնությունում, 3 անգամ նվաճել է Էվա Դուարտեի գավաթը, երկու անգամ՝ Լատինական գավաթը, 4 անգամ Իսպանիայի գավաթը և մեկ անգամ Տոնավաճառների գավաթը։ Բասորան «Բարսելոնայում» կազմել է հարձակման նշանավոր գիծը Լադիսլավ Կուբալայի, Էդուարդո Մանչոնի և Թոմաս Էռնանդեսի հետ միասին։ 1958 թվականին Բաասորան որոշել է ավարտել կարիերան. հրաժեշտի խաղը նա անցկացրել է Իսպանիայի գավաթի խաղարկության կիսաեզրափակչում, որտեղ խփել է երկու գոլ ։ Բասորային առաջարկել են պայմանագրեր Անգլիայի որոշ ակումբներ, որտեղ նա մի որոշ ժամանակ ապրել է, սակայն իսպանացին մերժել է։
Իսպանիայի հավաքական կազմում Բասորան անցկացրել է 22 խաղ և խփել 13 գոլ։ Ազգային հավաքականի կազմում իր նորամուտը նշել է 1949 թվականի հունիսի 12-ին, երբ նրա թիմը հաղթել է Իռլանդիային։ 7 օր անց՝ հունիսի 19-ին, Բասորան 3 գոլ է խփել Ֆրանսիայի հավաքականի դարպասը, ինչի համար ֆրանսիական մամուլում նրան կոչել են «Կոլոմբի հրեշ»:Բասորան մասնակցել է 1950 թվականի աշխարհի առաջնությանը, որտեղ նա խփել է 5 գոլ։ Հավաքականի կազմում Բասորան իր վերջին խաղն անցկացրել է 1957 թվականի մայիսի 26-ին ընդդեմ Շոտլանդիայի ։
2012 թվականի մարտին Բասորան տեղափոխվել է Ինիվերսիտարիո դե Գրան-Կանարիա հիվանդանոց ինֆարկտով ։ Մարտի 16-ին նա մահացել է ։
Ձեռքբերումներ
Բարսելոնա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իսպանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բարսելոնայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Երդիկ (ճարտարապետություն)
Երդիկ, հայկական ճարտարապետության մեջ տան կտուրին թողած բացվածք, որ ծառայում է իբրև բնական լույսի թափանցման միջոց և օդանցք։ Հայկական ավանդական կացարանի գլխատունը լուսավորվել է երդիկի միջոցով ։
Երդիկի ձևն ու չափերը կախված են եղել շինության գործառական նշանակությունից։ Տներում այն սովորաբար քառակուսի է եղել` 0,5х0,5 մ, երբեմն 0,7х0,7 մ չափերով, հազարաշենում երբեմն եղել է ութանկյուն։ Գոմի օդայում (գոմատուն)երդիկը հիմնականում եղել է ուղղանկյուն` 0,5-2,2 մ երկարությամբ և 0,2-0,35 մ լայնությամբ։ Բոլոր շինություններում, կախված նշանակությունից, տեղադրվել են մեկ կամ մի քանի երդիկներ ծածկի տարբեր հատվածներում։ Վերևից երդիկի փայտե շրջանակին տեղադրել են բացվածքով քարե քառակուսի կամ ամրացրել են կոտրած տակով կուժ։ Գեղարքունիքում, երբեմն նաև Շիրակում, երդիկի շրջանակի գերաններին կիսաշրջանաձև փորվածքներ են արվել, որպեսզի լույսն ավելի լավ թափանցի։
Երդիկը փակվել է տարբեր կերպ։ Շատ տեղերում երդիկի ուղղանկյունաձև բացվածքում գողություններից զերծ մնալու նպատակով մետաղական խաչաձև ձողեր են տեղադրել։ Գիշերը այն փակել են ճիմի ծածկոցով, քարե սալիկով, փայտե վահանով, ուշ շրջանում` փայտե շրջանակով ապակիով։ Մարդկանց կեցության համար նախատեսված շինություններում երբեմն երդիկին հատուկ հարմարանք են ավելացրել, ինչի շնորհիվ հնարավոր է եղել այն փակել ներսից` առանց տան կտուրը բարձրանալու։
Ստեփան Քափանակյան
Ստեփան Քափանակյան, հայ ռեժիսոր, թարգմանիչ, ասմունքող, բեմադրիչ, Վրացական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1941 թվական), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1934 թվականից։
Կենսագրություն
Ստեփան Քափանակյանը ծնվել է Թիֆլիսում։ Ռուս հռչակավոր ռեժիսոր Վլադիմիր Նեմիրովիչ-Դանչենկոյի հեռավոր ազգականն էր մոր կողմից (Վլադիմիր Նեմիրովիչ-Դանչենկոյի մայրը՝ Գայանե Յաղուբյանը՝ հայուհի էր)։
Քափանակյանը հայ առաջին ռեժիսորներից է։ Նրա հայրը, ով Օռլովի նահանգի կառավարիչն էր, որդուն ուսանելու է ուղարկում նախ Մոսկվայի Լազարյան ճեմարան, այնուհետև Մոսկվայի համալսարան, որի բանասիրական բաժինը Ստ. Քափանակյանը ավարտել է 1900 թվականին ։
1901 թվականին վերադարձել է Թիֆլիս և հանդես եկել որպես ասմունքող (հայերեն և ռուսերեն բանաստեղծություններ էր արտասանում)։ Ապա որպես ռուսաց լեզվի և գրականության ուսուցիչ աշխատանքի է անցել Ներսիսյան դպրոցում։ 1904 թվականին Հայ դրամատիկական ընկերությունը դիմում է Ստ. Քափանակյանին՝ առաջարկելով դառնալ թատերախմբի ռեժիսորը և 1904 թվականին նա սկսում է աշխատել Դրամատիկական ընկերության խմբում։
Առաջին նորամուծությունը, որով Քափանակյանը սկսել է իր աշխատանքը, սեղանի շուրջը կատարվող աշխատանքն է եղել։ Քանի դեռ ներկայացման բոլոր մասնակիցները չէին յուրացրել դրամայի ընդհանուր մտահղացումը, չէին պարզել գործող անձանց փոխհարաբերությունները, ներկայացումը հանդիսատեսին չէր ցուցադրվում։ Այդ սկզբունքը Քափանակյանը կիրառում էր այնպիսի հետևողականությամբ, որ երբեմն վեճեր էին ծագում։
Աշխատելով մինչև 1908 թվականը՝ Քափանակյանը լքում է թատրոնը՝ բախվելով Դրամատիկական ընկերության ղեկավարության հետ։ Մինչև 1917 թվականը, երբ Օվի Սևումյանը Թիֆլիսում կազմավորում է դրամատիկական ստուդիա, Քափանակյանը չի վերադառնում թատրոն։ Սևումյանի ստուդիայում նա դասախոսություններ է կարդում գրականության պատմության վերաբերյալ, վարում բեմական խոսքի դասընթաց։ Սակայն շուտով Սևումյանի ստուդիան փակվում է։ Քափանակյանը փորձում է կրկին բացել այն, սակայն չի հաջողվում։
Վրաստանում Քափանակյանը ղեկավարում է Հայարտան թատերական սեկցիան։ Միաժամանակ Լևոն Քալանթարի օգնությամբ, ձեռնամուխ է լինում Շահումյանի անվան «Որոնումների թատրոնի» կազմակերման գործին, որը հետագայում նշանակալի դեր է խաղացել Երևանի Առաջին Պետթատրոնի ստեղծման մեջ։
Իբրև թատրոնի ղեկավարներից մեկը, նա պնդում էր, որ թատերախումբը կազմվի միայն բեմական փորձ չունեցող երիտասարդներից։ Ստ. Քափանակյանը գնահատելով Հասմիկի և Միքայել Մանվելյանի արվեստը, դեմ էր նրանց նոր թատերախումբ ընդունելուն։
1921 թվականի աշնանը Քափանակյանը ընդունում է Սուրեն Խաչատրյանի հրավերը՝ բեմական խոսքի և գեղարվեստական ասմունքի դասեր անցկացնել Մոսկվայի հայկական դրամատիկական ստուդիայում, ուր նա աշխատում է մեկ տարի ։
Ստեփան Քափանակյանը ոչ միայն ասմունքի առաջին հայ վարպետն է եղել, այլև հայ պրոֆեսիոնալ ասմունքի հիմնադիրը։ Քափանակյանի աշակերտներից է եղել նշանավոր ասմունքող Սուրեն Քոչարյանը, ամերիկյան ականավոր կինոռեժիսոր Ռուբեն Մամուլյանը։ Քափանակյանը ասմունքել է Հովհաննես Թումանյանի «Մի կաթիլ մեղրը» և Ավետիք Իսահակյանի «Աբու-լալա Մահարին»։
1919-1920 թվականներին Քափանակյան եղել է Ներսիսյան դպրոցի տեսուչը։
1921 թվականին նա որպես ռեժիսոր աշխատել է Թիֆլիսի հայկական թատրոնում։
Համոզվելով, որ «ամենագլխավորը կերպարի ներաշխարհն արտահայտելն է», Քափանակյանը, զննելով Եվգենի Վախթանգովի, Վսևոլոդ Մեյերխոլդի և մյուսների ստեղծագործությունները, համոզվեց նաև այն բանում, որ պետք է կարողանալ այդ ներաշխարհը թատերայնորեն արտահայտել։ «Վիլհելմ Տելլ» բեմադրության մեջ նա հասավ դրան։
1926-1927 թվականներին Քափանակյանը հրավիրվել է Բաքվի Հայ դրամա՝ աշխատելու իբրև գեղարվեստական ղեկավար։ Եթե Թիֆլիսում հաջողություն էր վայելում «Բոռը», ապա Բաքվում՝ «Փարիզ»-ը, որը ավելի հարազատ էր Բաքվի բանվորական միջավայրին։ Այստեղ Քափանակյանը բեմադրում է մի շարք հետաքրքիր ներկայացումներ, այդ թվում «Մորգանի Խնամին»։
Հայերենից և ռուսերենից բացի նա գիտեր գերմաներեն, լատիներեն, ֆրանսերեն, հունարեն ։
1936 թվականին Թիֆլիսի Հայ դրաման ստանում է նոր շենք։ Այն 15 տարիները, որի ընթացքում Քափանակյանը հանդիսանում էր թատրոնի ռեժիսորը, թատրոնը չուներ սեփական շենք և աշխատում էր դժվարին պայմաններում. ներկայացումները բեմադրվում էին շաբաթական մեկ-երկու անգամ, փորձերն անում անհարամար պայմաններում։ Շատերը չէին դիմանում ստեղծված դրությանը և հեռանում էին թատրոնից՝ գալով Երևան։ Շուտով Քափանակյանը 1937 թվականին հեռացվում է Թիֆլիսի Հայ դրամայից, տեղափոխվում Թբիլիսիի պատանի հանդիսատեսի հայկական թատրոն, ուր աշխատում է մինչև կյանքի վերջը։ Պատանի հանդիսատեսի թատրոնում ընդգծվեցին նրա մանկավարժական հակումները։ Նա թատրոնը դարձնում է յուրատեսակ մի ստուդիա, որի սաները հետագայում մեծ տեղ են գրավում Թիֆլիսի և Երևանի թատրոններում։ Պատանի հանդիսատեսի թատրոնում Քափանակյանի բեմադրած ներկայացումներից են «Պավկա Կորչագին»ը (բեմադրված է Վ. Մովսիսյանի հետ), «Սեր և խարդավանք»ը, «Գոշ»ը և «Երկու տիրոջ ծառան»։
Կյանքի վերջին ամիսներին Քափանակյանը անբուժելի հիվանդ էր, սակայն չէր դադարում հետաքրքրվել թատրոնով։ Նա վախճանվել է 1944 թվականի մայիսի 5-ին, 67 տարեկան հասակում Թիֆլիսում։ Թաղվել է Վերայի հայոց հին գերեզմանատանը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ Կատեգորիա:Հայ դերասաններ Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ Կատեգորիա:Հայ ասմունքողներ Կատեգորիա:Հայ բեմադրիչներ
Կենսաբանական զենք
Կենսաբանական զենք, հիմնականում պատոգենային միկրոօրգանիզմները կամ դրանց սպորները, վիրուսները, տոքսինները, վարակված կենդանիները և մարդիկ, ինչպես նաև դրանց մատակարարման միջոցները (օրինակ՝ հրթիռներ, օդանավեր և այլն), որոնք նախատեսված են թշնամուն կորուստներ ու վնասներ հասցնելու համար։ Կենսաբանական զենքը զանգվածային ոչնչացման զենք է, ինչպես և քիմիական ու միջուկային զենքերը։
Պատմություն
Կենսաբանական զենք օգտագործել են նույնիսկ հին ժամանակներում։ Կենսաբանական զենքի ամենաառաջին օգտագործումը գրանցված է մ.թ.ա 6 դարում՝ ասորիների կողմից։ Այն օգտագործվել է նաև ժանտախտի տարածման ժամանակաշրջանում։ Այդ ժամանակ ամրոցների պարիսպներից ներս էին նետում ժանտախտով վարակված մարդկանց դիակները, որպեսզի բնակչության մեջ այդ հիվանդության համաճարակը ստեղծեն։ Կենսաբանական զենքը լայնորեն օգտագործվել է նաև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ՝ հատկապես Մեծ Բրիտանիայի կողմից։ Ըստ որոշ տեղեկությունների՝ Ալեքսանդր Մակեդոնացին մահացել է հենց կենսաբանական զենքի օգտագործման պատճառով։
Տարածվածություն
Ըստ որոշ տվյալների՝ կենսաբանական զենք կարող են ունենալ 14 երկիր, այդ թվում՝ Ռուսաստան, Իրաք, ԱՄՆ, Մեծ Բրիտանիա, Չինաստան, Եգիպտոս, Իրան, Սիրիա, Իսրայել, Լիբիա, Հարավային Կորեա, Ֆրանսիա, Կանադա և Թայվան։ Դրանցից 5–ը՝ ԱՄՆ-ը, Ռուսաստանը, Ֆրանսիան, Մեծ Բրիտանիան ու Կանադան պաշտոնապես հայտարարել են, որ ունեցել են կենսաբանական զենքի մշակման նախագծեր։
Չնայած դրան՝ բազմաթիվ երկրներ ընդունել են կենսաբանական զենքի չօգտագործման կոնվենցիան։ Այն ընդունվել է 1972 թվականին և սկսել է գործել 1975 թվականից։
Ախտածին միջոցներ
Հիվանդածին միկրոօրգանիզմների հսկայական թվից որպես բակտերիաբանական միջոց կարող են օգտագործվել նրանք, որոնք ունեն զանգվածային հիվանդություն առաջացնելու ունակություն և անսահմանափակ քանակներով աճեցնելու հնարավորություն։ Դրանց թվին են պատկանում մարդկանց վարակման համար՝ ժանտախտի, սիբիրյան խոցի, բնական ծաղիկի, դեղին տենդի, բծավոր տիֆի, Քյու տենդի և այլ հարուցիչները, ինչպես նաև մի շարք միկրոօրգանիզմների (օրինակ՝ բոտուլիզմի) կենսագործունեության արգասիքները (թույները), գյուղատնտեսական կենդանիների վարակման համար՝ դաբաղի, խոշոր եղջերավոր կենդանիների, խոզերի ժանտախտի և այլն, գյուղատնտեսական բույսերի վարակման համար՝ հացաբույսերի ժանգի, բրնձի պիրիկուլարիոզի, կարտոֆիլի ֆիտոֆտորոզի և այլ հարուցիչները։ Որոշ վարակիչ հիվանդությունների՝ հիվանդից առողջին փոխանցվելու հատկությունը, մարդկանց և կենդանիների համաճարակների տարածման հնարավորությունը, ինչպես նաև միջավայրում երկարատև պահպանվելու ունակությունը (օրինակ՝ սիբիրյան խոցը) պայմանավորում են կենսաբանական զենքի առանձնահատկությունները, որոնցով այն տարբերվում է զանգվածային ոչնչացման զենքի մյուս տեսակներից։ Վարակիչ հիվանդությունների առանձնահատկություն է նաև հիվանդության առաջացման գաղտնի շրջանի առկայությունը, որը տատանվում է մի քանի ժամից մինչև 20 (հազվադեպ՝ ավելի) օր։
Վարակում
Կենսաբանական զենքի կիրառման հիմնական եղանակը մթնոլորտի մերձգետնյա շերտի վարակումն է բակտերիային աերոզոլով՝ հրթիռների, ինքնաթիռների, հատուկ փոշեցրիչ սարքերի, ավիացիոն և հրետանային մարտագլխիկների և այլ միջոցներով։ Կենսաբանական զենքից վարակված մակերեսների չափերը կախված են զենքի օգտագործման եղանակից ու օդերևութաբանական պայմաններից։ Հնարավոր է նաև վարակված հոդվածոտանիների (տզեր) ու միջատների (լվեր, մոծակներ) օգտագործումը։ Չի բացառվում նաև կենսաբանական զենքի կիրառումը դիվերսիոն ճանապարհով (ջրամբարների, ջրատարների, օդափոխիչ համակարգերի, սննդամթերքի և այլն վարակում)։
Մարդը և կենդանիները վարակվում են շնչառական օրգանների, ստամոքսաղիքային համակարգի, վնասված և չվնասված մաշկածածկույթների միջոցով, ինչպես նաև միջատների ու տզերի խայթոցներից։
Վարակիչ հիվանդություններ տարածելու նպատակով թշնամին կարող է գնալու ժամանակ թողնել որոշ իրեր (օրինակ՝ հագուստ, սնունդ և այլն)։ Այս դեպքում թշնամին կվարակվի իրի հետ ուղղակի կապից։ Հնարավոր է նաև վարակիչ հիվանդությամբ հիվանդներին թողնել, որպեսզի նրանք դառնան բնակչության մեջ վարակի տարածման աղբյուրը։ Ռումբերի դեպքում առաջանում են բակտերիային ամպեր, որոնք տարածվում են քամիների միջոցով հեշտությամբ տարածում են հիվանդությունը։ Բակտերիային կամ վիրուսային միջոցներից վարակվելու ժամանակ հիվանդությունները միանգամից չեն արտահայտվում. նրանք ունենում են թաքնված ժամանակաշրջան։ Դրա ընթացքում հիվանդությունը ոչ մի արտաքին նշան չի ցուցաբերում։ Որոշ հիվանդություններ (օրինակ՝ ժանտախտ, խոլերա, սիբիրյան խոց և այլն) կարող են փոխանցվել առողջ մարդկանց միջոցով և դրա պատճառով արագ համաճարակներ են առաջացնում։
Պաշտպանություն
Կենսաբանական զենքից պաշտպանությունը հիմնականում բաղկացած է մի քանի գործողություններից, որոնք ուղղված են հարձակումը գրանցելու ու նրա հետևանքները իմանալու, վարակված օբյեկտների ախտահանման, ինչպես նաև անհատական կամ կոլեկտիվ պաշտպանության միջոցներ ձեռնարկելու ու հարձակման հետևանքների վերացման վրա։ Պաշտպանությունը հիմնված է սովորական հակահամաճարակային միջոցառումների համակարգի վրա, որը համալրվում է միայն մի քանի հավելյալ հատուկ միջոցառումներով։
Կենսաբանական զենքի ազդեծության գոտիում հայտնված օբյեկտները սովորաբար չեն ախտահանում, քանի որ այդ ախտահանումը ավելի հեշտ տեղի է ունենում բնական արևահարման (ինսոլացիայի) ու այլ բնական գործոնների ներքո։ Միայն առաձնին դեպքերում կարող է անհրաժեշտ լինել ախտահանել որոշ կառույցներ, պահոցներ և մեծ տարածքներ, ինչպես նաև որոշ իրեր ու սնունդ։
Անհատական պաշտպանության ժամանակ կարևոր դեր է խաղում շնչառական ուղիների պաշտպանությունը։ Ամենահուսալի պաշտպանությունը ապահովում է սովորական հակագազը։ Կոլեկտիվ պաշտպանության դեպքում գործում են տարբեր տիպի ֆիլտրող սարքեր և օդի ախտահանման այլ միջոցներ։
Հետևանքների վերացում
Բակտերիային վարակման օջախում (կենսաբանական զենքի ազդեցության տարածք) բակտերիաբանական զենքի օգտագործման փաստը հաստատելուց հետո անմիջապես սահմանվում է կարանտին։ Դա համաճարակային և ռեժիմային միջոցառումների համակարգ է, որի նպատակն է վարակված տարածքը (այնտեղ գտնվող մարդկանցով և կենդանիներով հանդերձ) շրջապատող միջավայրից մեկուսացնելը և հիվանդությունն օջախում վերացնելը։ Մուտքը բակտերիաբանական վարակված օջախ և այնտեղից ելքը խիստ վերահսկվում են։ Օջախից ելքի (մուտքի) անհրաժեշտության դեպքում բնակչությունը ենթարկվում է լրիվ սանիտարական մշակման։ Օջախում կարանտին սահմանելու պահից անցկացվում է անհետաձգելի կանխարգելում. բնակչությունն ստանում է հակաբիոտիկներ և այլ դեղանյութեր, որոնք նպաստում Են օրգանիզմ ներթափանցող վարակների հարուցիչների կանխարգելմանը, կատարվում են նաև կանխարգելիչ պատվաստումներ։
Կիրառված բակտերիային միջոցի տեսակը հաստատելուց հետո բակտերիաբանական որոշ զենքերի դեպքում կարանտինը փոխարինվում է դիտազննումով (օբսերվացիա), շարունակվում է օջախի բժշկական հսկողությունը, ինչպես նաև կիրառվում են բուժկանխարգելիչ ու մեկուսացնող-սահմանափակող միջոցառումներ, որոնք խոչընդոտում են վարակի տարածումը և ուղղված են դրա արագ վերացմանը։ Կարևոր նշանակություն ունեն վարակիչ հիվանդների վաղ հայտնաբերումը, մեկուսացումը. հոսպիտալացումն ու բուժումը, տարածքի, շենքերի ու շինությունների վարակազերծումը, բնակչության սանիտարական մշակումը, կանխարգելիչ պատվաստումների կատարումը։
Բակտերիաբանական վարակման օջախում գտնվելիս բնակչությունը պետք է հատուկ ուշադրություն դարձնի սննդամթերքի պահպանությանը։ Ջուրը կարելի է խմել միայն վարակազերծելուց (30 ր եռացնելուց) հետո։ Սննդամթերքը պետք է պահել կիպ փակվող ամաններում կամ պոլիէթիլենե փաթեթներում, օգտագործելուց առաջ ենթարկել մանրազնին ջերմային մշակման։ Բնակելի շենքերում անհրաժեշտ է ախտահանիչ միջոցներով խոնավ մաքրում, հագուստի, սպիտակեղենի (լվանալ սինթետիկ լվացամիջոցների եռացող լուծույթներով), կենցաղային իրերի ախտահանում։ Հատուկ նշանակություն է ձեռք բերում անհատական և հասարակական հիգիենայի կանոնների պահպանումը՝ մաշկի ուշադիր խնամք, բերանի խոռոչի մաքրում, թափոնների ժամանակին հավաքում և հեռացում և այլն։ Այդ ամենն իջեցնում են վարակիչ հիվանդությունների տարածման հնարավորությունը։ Բակտերիաբանական վարակման օջախի վերացումից հետո անցկացվում է օջախի տարածքի, շենքերի, տրանսպորտային միջոցների ախտահանում և բնակչության լիակատար սանիտարական մշակում՝ հագուստի և կոշիկների ախտահանումով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կենսաբանական զենք Կատեգորիա:Զանգվածային ոչնչացման զենք
Ուոքեր Փերսի
Ուոքեր Փերսի (Սուրբ Բենեդիկտի միաբանություն) (Walker Percy, ), ամերիկացի գրող, որը նաև մեծապես հետաքրքրվում էր փիլիսոփայությամբ և նշանագիտությամբ։ Փերսին հայտնի է իր փիլիսոփայական վիպակներով, որոնց գործողությունները մեծ մասամբ ծավալվում են Նյու Օռլեանում։ Գրողի ամենաառաջին վիպակը՝ «Կինոդիտողը», արժանացել է ԱՄՆ-ի Ազգային գրական մրցանակի ։
Չնայած բժշկական կրթությանը (սովորել է Կոլումբիայի համալսարանում)՝ իր հետ տեղի ունեցած տուբերկուլյոզի նոպայից հետո Փերսին որոշում է գրող դառնալ։ Իր գրական ողջ կյանքը Փերսին նվիրել է «ժամանակակակից աշխարհում անձնային խանգարումներների» ուսումնասիրությանը ։ Նրա աշխատությունն իրենից էքզիստենցիալ հիմնահարցերի, Հարավային նրբազգացության և կաթոլիկ խորը հավատի մի ամբողջական համալիր է ներկայացնում։ Ողջ կյանքում Փերսին ընկերական ջերմ հարաբերությունների մեջ է եղել գրող և պատմաբան Շելբի Ֆութի հետ։ Իր կյանքի մեծ մասը գրողն անցկացրել է Լուիզիանայի Քովինգտոն քաղաքում, որտեղ էլ 1990 թվականին մահացել է շագանակագեղձի քաղցկեղից։
Վաղ տարիներ և կրթություն
Փերսին` Լեռոյ Փրաթ Փերսիի և Մարթա Սյուզան Ֆինիզիի երեք զավականերից ամենամեծը, ծնվել է 1916 թվականի մայիսի 28-ին Ալաբամա նահանգի Բիրմինգհեմ քաղաքում։ Փերսիի հոր՝ Միսսիսիպի նահանգում հաստատված բողոքական ընտանիքի հետ ապրում էր նաև Փերսիի պապիկը՝ ԱՄՆ սենատոր, հոգևորական և Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմի հերոս ԼեՌոյ Փերսին։ 1917 թվականի փետրվարին վերջինս ինքնասպան եղավ ։
1929 թվականին, երբ Փերսին 13 տարեկան էր, նրա հայրը նույնպես ինքնասպանություն գործեց։ Փերսիի մայրն ընտանիքի անդամների հետ միասին տեղափոխվեց Ջորջիա նահանգի Աթենս քաղաքում գտնվող իր մոր բնակարանը։ Երկու տարի անց ավտովթարի ժամանակ մահացավ նաև Փերսիի մայրը (վերջինս ավտոմեքենայով ցած է գլորվել կամրջից և ընկել Միսսիսիպի նահանգի Լիլենդ քաղաքի մոտակայքում գտնվող Դիր-Քրիք գետը)։ Շատերի, այդ թվում նաև Փերսիի կարծիքով, սա հերթական ինքնասպանություն էր ։ Փերսիին և նրա երկու կրտսեր եղբայրներին՝ Լեռոյին (Ռոյ) և Ֆինիզիին (Ֆին) իր խնամակալության տակ է վերցնում վերջիններիս՝ Միսսիսիպիի Գրինվիլ քաղաքում բնակվող զարմիկը՝ բանաստեղծ և իրավաբանության բակալավրի աստիճան ստացած Ուիլյամ Ալեքսանդր Փերսին, որին մեկ անգամ արդեն հեռացրել էին համալսարանից։
Չնայած Փերսին ագնոստիկ հայացքներ ուներ, այնուամենայնիվ փաստացի Պրեսբիտերական եկեղեցու հետևորդ էր համարվում ։ Այս ժամանակաշրջանում Ուիլյամ Փերսին զարմիկին շատ գրողների և բանաստեղծների հետ է ծանոթանում ։
Ընկերական հարաբերություններ Շելբի Ֆութի հետ
1930 թվականին, երբ Փերսին Միսսիսիպիի Գրինվիլ քաղաք տեղափոխվեց, Ուիլյամ Փերսին նրան ծանոթացրեց իրենց հարևանությամբ բնակվող մի երիտասարդի՝ Շելբի Ֆութի հետ։ Կարճ ժամանակում վերջիններս մտերմացան՝ ողջ կյանքում մնալով ամենաջերմ ընկերական հարաբերությունների մեջ։ Շուտով երիտասարդները որոշում են այցելել Միսսիսիպիի Օքսֆորդ քաղաքում գտնվող Ուիլյամ Ֆոլքներին արտահայտելու վերջինիս հանդեպ իրենց ունեցած խորին ակնածանքը։ Փերսին այնպիսի հիացմունք էր տածում գրականության հսկայի հանդեպ, որ մի բառ անգամ չկարողացավ արտասանել, երբ ժամանեցին նրա տուն։ Հետագայում Փերսին պատմում է, թե ինչպես էր մեքենայում նստած նայում շքամուտքի մոտ ջերմ ու մտերմիկ զրուցող Ֆութին և Ֆոլքներին։
Ֆութն ու Փերսին միասին են սովորել և՛ Գրինվիլի ավագ դպրոցում, և՛ Չեյփել Հիլում գտնվող Հյուսիսային Կարոլինայի համալսարանում։ Եվ չնայած իր կիսահրեական ծագման պատճառով Ֆութը չէր կարող անդամակցել Փերսիի եղբայրությանը, այնուամենայնիվ այս հանգամանքը չխանգարեց նրանց մտերիմ ընկերներ մնալ նաև հաջորդ երկու տարիներին։ Ֆութն ու Փերսին նույնսիկ ժամանադրության էին միասին գնում, խմելու և պարզապես շփվելու համար հաճախ էին  Հյուսիսային Կարոլինայի մոտակայքում գտնվող Դյուրհեմ քաղաք այցելում և նույնսիկ մի անգամ արձակուրդներին Նյու Յորք են մեկնել։ 1937 թվականին Փերսին ավարտեց համալսարանը, իսկ ֆութը կիսատ թողեց կրթությունը և Գրինվիլ վերադարձավ ։
1940-ական թվականների վերջերին Փերսիի և Ֆութի միջև նամակագրություն սկսվեց, որը շարունակվեց մինչ Փերսիի մահը՝ 1990 թվականը։ Նրանց նամակների ժողովածուն հրապարակվել է 1996 թվականին ։