cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Էդվարդ Միրզոյան
Ստեղծագործական վաղ տարիները
Երևանի կոնսերվատորիայում ուսանելու տարիները Միրզոյանի ստեղծագործական անհատականության ձևավորման շրջանն էր։ Այստեղ նա ուսանեց հարմոնիա, գործիքավորում, պոլիֆոնիա, ծանոթացավ հայ ժողովրդական և գուսանական երաժշտությանը, հայ և եվրոպական կոմպոզիտերների ստեղծագործություններին։ Այս տաներիներին նա գրում է ինքնուրույն գործեր՝ դաշնամուրի, կլառնետի, ֆլեյտայի պիեսները։ 1939 թ. ամռանը Էդվարդին գրած իր նամակներից մեկում Վ. Տալյանն առաջարկեց նրան ձեռնամուխ լինել ավելի մեծածավալ մի գործի՝ ջութակի սոնատի ստեղծմանը։ Այդ պատասխանատու առաջարկությունից վախեցած՝ Էդվարդը հրաժարվեց։ Արձակուրդներից հետո, երբ սկսվեց նոր ուսումնական տարին, Վ. Տալյանը կարողացավ համոզել նրան, վստահություն ներշնչել իր ուժերի ու հնարավորությունների նկատմամբ։ Առաջին անգամ հենց այս սոնատի մեջ երիտասարդ երաժիշտը երևան բերեց իր կոմպոզիտորական ինքնատիպ շնորհքը։ Այս ստեղծագործությունն առաջին անգամ կատարվեց կոնսերվատորիայում, 1939 - 1940 ուսումնական տարում, Վ. Տալյանի կոմպոզիտորական դասարանի համերգում։ Ջութակի պարտիան կատարեց պետօպերայի կոնցերտմեյստեր Ս. Խորոզյանը, նվագակցեց հեղինակը։
Այդ տարիների կամերային գործերից առանձնապես ժողովրդականություն են վայելում երկու ռոմանս ըստ Ավ. Իսահակյանի խոսքերի՝ «Ասում են թե…» (1940) և «Երազ» (1941)։ Երկու ռոմանսներն էլ նրա լավագույն վոկալ ստեղծագործություններից են։ «Ասում են, թե…» ռոմանսը մի իսկական հոգեբանական պոեմ է՝ դրամատիզմով ու հուզականությամբ առլեցուն։ Այս ռոմանսը կարելի է բաժանել երեք մասի. առաջինի մեջ հեղինակը վերարտադրում է Ավ. Իսահակյանի «Ասում են, թե՝ դու այնպես…» լիրիկական բանաստեղծության տխուր տրամադրությունը։ Ռոմանսի երրորդ մասը, որ ըստ էության սկզբնական երաժշտական նյութի կրկնությունն է, վերարտադրում է խորը կսկիծ և կարծես ավարտվում է հարցումով։
«Երազ» ռոմանսի մեջ զգալի ընդհանրություն է նկատվում նախորդ ռոմանսի հետ։ Միրզոյանի վերոհիշյալ երկու ռոմանսներում առանձնապես զգացվում է Ռ. Մելիքյանի «Զմրուխտի» վոկալ ցիկլի ազդեցությունը։ Երկու ռոմանսներն էլ անմիջապես նվաճեցին ունկնդիրների լայն շրջանների սերը։ 1941 թվականին Էդ. Միրզոյանը փայլուն կերպով ավարտեց կոնսերվատորիան՝ որպես դիպլոմային աշխատություն ներկայացնելով «Լոռեցի Սաքոն» ծրագրային սիմֆոնիկ պոեմը։ Նա կարողացավ իրեն հատուկ ֆանտազիայով ստեղծել հայ գյուղական կյանքի վառ, անմոռաց պատկերներ, կերտել Սաքոյի կերպարը, բացահայտել նրա ապրումների աշխարհը։ Սիմֆոնիկ պոեմը վերջանում է խավար ձորում վազվզող Սաքոյի խելագարությամբ։ Չոբան Սաքոյին բնութագրելու համար Միրզոյանն օգտագործում է իսկական, իր իսկ գրի առած հայկական մի ժողովրդական երգ։ «Լոռեցի Սաքոն» առաջին անգամ կատարվեց 1942 թ. մարտի սկզբին Հայֆիլհարմոնիայի դահլիճում։
Պատերազմի տարիներին գրած ստեղծագործությունները
1942 թ. մարտից մինչև նոյեմբերը Միրզոյանը ծառայեց խորհրդային բանակում՝ իր ամբողջ եռանդը տալով բանակային երգի ու պարի անսամբլներ կազմակերպելու և ղեկավարելու գործին։ Էդվարդը միաժամանակ շարունակում էր պարապել պոլիֆոնիայի խոշոր տեսաբան ու մասնագետ պրոֆ. Ք. Քուշնարյանի մոտ, որին խոր երախտագիտությամբ ու հարգանքով է հիշում։ Պատերազմի տարիներին հերոսական շունչը պատկերավոր ձևով է արտացոլվել Էդ. Միրզոյանի ստեղծագործության մեջ։ Այդ շրջանում նա գրեց բազմաթիվ մասսայական երգեր, ռոմանսներ, գործիքային ստեղծագործություններ, որոնցից առավելապես ժողովրդականություն է վայելում «Հայրենիքն է կանչում» խմբերգը (խոսք Ա. Վշտունու)։ Կերպարները ցայտուն են, արտահայտված զգացմունքներն՝ անմիջական ու ջերմ։ 1944 թվականի փետրվարին հայտարարվեց հայ կոմպոզիտորների բանակային լավագույն մասսայական երգի կոնկուրս։ «Փառք կարմիր բանակին» (խոսք Հ. Շիրազի) երգի համար Էդ. Միրզոյանն արժանացավ երկրորդ մրցանակի։ Այդ նույն օրերին կոմպոզիտորն ավարտեց «Հայրենական պատերազմի հերոսներին» սիմֆոնիկ պոեմը, որը հաջողությամբ կատարվեց Անդրկովկասյան հանրապետությունների երաժշտական տասնօրյակում, Թբիլիսիում, 1944 թ.: Սիմֆոնիկ պոեմը գրավեց երաժշտական հասարակայնության և խորհրդային երաժշտական խոշոր գործիչների ուշադրությունը։
Էդ. Միրզոյանի ստեղծագործություններից տասնօրյակում կատարվեցին նաև «Բալլադը» և «Երազ» ռոմանսը։ Պատերազմի տարիներին Միրզոյանը պարգևատրվեց «Կովկասի պաշտպանության համար», «Քաջարի աշխատանքի համար՝ 1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում», «Գերմանիային հաղթելու համար» մեդալներով։ Արվեստի գործերի վարչությունը 1946 թ. փետրվարին մի խումբ շնորհալի հայ երաժիշտների գործուղեց Մոսկվա՝ Հայաստանի կուլտուրայի տան երաժշտական ստուդիա՝ ավելի կատարելագործվելու համար։ Մեկնողների հետ էր նաև Միրզոյանը։
Այնտեղ երիտասարդ կոմպոզիտորների հետ պարապում էին ականավոր պրոֆեսորներ ու մանկավարժներ Գ. Լիտինսկին (կոմպոզիցիա, պոլիֆոնիա), Վ. Ցուկերմանը (երաժշտական ձևեր), Ն. Պեյկոն, Ն. Ռակովը (գործիքավորում)։ Այդ ամենը մեծ օգուտ տվեց մեր երիտասարդ կոմպոզիտորներին։ Երիտասարդների այդ խումբը Մոսկվայում հաճախ էր հանդիպումներ ունենում Ալ. Գայամովի, Կոմիտասի անվան կվարտետի անդամների հետ։ Էդ. Միրզոյանի գործերում զգացվում է նաև Ա. Խաչատրյանի ստեղծագործության ազդեցությունը։
Սիմֆոնիկ ստեղծագործությունները
Երաժշտական ստուդիայում ուսանելու այդ տարիները (1946-1948) մեծ օգուտ տվեցին Էդ. Միրզոյանին։ Այդտեղ նա գրեց նոր գործեր, ընդլայնեց կերպարների ու գաղափարների շրջանակը, կատարելագործեց կոմպոզիտորական իր ունակությունը, ավարտեց «Սիմֆոնիկ պարեր» սյուիտը (1946), գրեց պոլիֆոնիկ սոնատ դաշնամուրի համար (1946), «Տոնական ուվերտյուրը» սիմֆոնիկ նվագախմբի համար (1947), լարային կվարտետ (1947) և «Հայաստան» կանտատը (1948)։
Այս գործերից ամեն մեկը լինելով ինքնատիպ՝ վկայում է Էդ. Միրզոյանի ստեղծագործական աճը։ Հիշյալ ստեղծագործություններն աչքի են ընկնում կոմպոզիտորական լավ տեխնիկայով, դինամիկորեն տոգորված սիմֆոնիկ զարգացմամբ, արտահայտիչ գործիքավորմամբ։ Հարկ է նշել Էդ. Միրզոյանի «Սիմֆոնիկ պարերը», որ հեղինակը ձոնել է Վ. Տալյանի հիշատակին։ այս ստեղծագործությունն աչքի է ընկնում մեծ դինամիկայով, երաժշտական կերպարների հակադրությամբ և գունագեղությամբ, հայ ժողովրդական երգերին ու պարերին մոտիկ լինելով, նվագախմբային վառ գույներով։ Սյուիտում կոմպոզիտորը դիմում է թե՛ իսկական ժողովրդական պարային մեղեդիներին («Չեմ ու չեմ», «Քոչարի»), թե՛ ստեղծում է ինքնուրույն պարային թեմաներ («Դանդաղ պար», «Արագ պար»)։ Սյուիտի չորս մասերում իրար են հաջորդում տարբեր բնույթի չորս պար և արտահայտում են տարբեր տրամադրություններ. առաջին մասը՝ «Դանդաղ պարը» հանդարտ է, երկրորդ մասը՝ «Քոչարին», առաջին պարի հակապատկերն է, առնական-կամային տղամարդկանց ժողովրդական պար։ Երրորդ՝ «Չեմ ու չեմ» մասում, հեղինակն օգտագործել է հայկական համանուն ու հանրահայտ պարի մեղեդին։ Սյուիտն ավարտվում է եռանդուն, կայտառ ու արագասահ «Արագ պարով»։ «Սիմֆոնիկ պարերը» առաջին անգամ կատարեց Հայֆիլհարմոնիայի սիմֆոնիկ նվագախումբը 1946 թ.: «Տոնական ուվերտյուրը», որ հեղինակը ձոնել է Կ. Սարաջևին, առաջին անգամ կատարվել է 1947 թ., խմբավար Ա. Ստասևիչի ղեկավարությամբ։ Քառասնական թվականների կամերա-գործիքային ստեղծագործությունների թվում արժանի տեղ է գրավում Միրզոյանի լարային կվարտետը՝ առաջին դրամատիկ բնույթի նշանակալի գործը մեր ազգային կամերա-գործիքային երաժշտության մեջ։ Հինգ վարիացիաներում բացահայտվում են հոգեվիճակի տարբեր կողմեր։ Թեման մերթ ստանում է եռանդուն-կամային, մերթ հուզախռով-լիրիկական բնույթ։
Այլ ստեղծագործություններ
Էդ. Միրզոյանը մեծ ճաշակով է օգտագործում անսամբլի յուրաքանչյուր գործիքի տարբեր ռեգիստրների հնարավորությունները ամենաբազմազան զուգորդումներով։ Այս երաժշտական ստեղծագործության հիանալի կատարողն ու մասսայականացնողն է Կոմիտասի անվան վաստակավոր կվարտետը։ Այս ստեղծագործությանը լայն հասարակությունն առաջին անգամ ծանոթացավ Մոսկվայում, Հայաստանի կուլտուրայի տանը, 1947 թ., Կոմիտասի անվան կվարտետի կատարմամբ, որի կատարմամբ էլ այդ ստեղծագործությունը հնչեց արտասահմանյան շատ երկրներում։ Տեխնիկական բարդ կվարտետը աչքի է ընկնում պոլիֆոնիկ միջոցների ու գործիքավորման հարստությամբ, օրգանապես կապված է հայ ժողովրդական երաժշտության ոճի հետ։ Կվարտետը մեծ հետաքրքրություն առաջացրեց գերմանացի երաժիշտների մեջ։ Պրոֆ. Շյուտցերը կոմպոզիտորին անվանեց «խաչատրյանական դպրոցի ամենացայտուն ներկայացուցիչը»։
Այս նույն կվարտետի մասին ահա թե ինչ է գրել Պրահայի երաժշտական արվեստի ակադեմիայի պրոֆեսոր, կոմպոզիտոր Էմիլ Գլոբիլը. « Էդ. ՄԻրզոյանի լարային կվարտետը շատ հետաքրքիր նորարարական ստեղծագործություն է։ Սոնատային ցիկլի ավարտվածությունն այս ստեղծագործության մեջ ձեռք է բերված վարիացիոն միջոցներով։ Սա բացառիկ դեպք է կվարտետային գրականության մեջ»։ Միրզոյանը 1948 թվականին վերադարձավ Հայաստան։ Երաժշտա-հասարակական աշխատանքը իր ոլորտի մեջ առավ նրան։ Պրոֆ. Կ. Սարաջևի հանձնարարությամբ Էդ. Միրզոյանը 1948 թվականին հրավիրվում է Երևանի կոնսերվատորիա՝ ղեկավարելու կոմպոզիցիայի դասարաններից մեկը՝ հանդիսանալով երաժշտության տեսության, պատմության և կոմպոզիցիայի ամբիոնի դոցենտ։ Լինելով իր ուսանողների լավ բարեկամը՝ Միրզոյանը չի դադարում լինել նաև խստապահանջ և սկզբունքային ուսուցիչ։ Իր մանկավարժական աշխատանքում Միրզոյանը առաջնորդվում է հետևյալ սկզբունքով. ստեղծագործական դասարանի ուսանողներին առաջադրելով զուտ տեխնիկական խնդիրներ՝ ձևի, հարմոնիայի, պոլիֆոնիայի, օրկեստրավորման կերպերի տիրապետում, պահանջում է նաև, որ տվյալ աշխատությունը լինի ոչ միայն պարզապես ուսանողական առաջադրանքի կատարում, այլև գեղարվեստական գործ։ Այս ամենի ապացույցն են, օրինակ, Խ. Ավետիսյանի երգերն ու գործիքային ստեղծագործությունները, Յու. Գևորգյանի ջութակի, դաշնամուրի գործերը և «Խարույկ» օպերան (դիպլոմային աշխատանք, որ բեմադրվել է Երևանի օպերային թատրոնում), Ս. Ջրբաշյանի թավջութակի սոնատը և դաշնամուրի կվինտետը, Ս. Նաղդյանի դաշնամուրային տրիոն (դիպլոմային աշխատանք), Կ. Օրբելյանի լարային կվարտետը (որ գրել է նա կոնսերվատորիայի երկրորդ կուրսում և արժանացել է երիտասարդական համաշխարհային փառատոնի ոսկե մեդալի), Ջ. Տեր-Թադևոսյանի առաջին և երկրորդ սիմֆոնիաները (դիպլոմային աշխատանք), Ա. Տերտերյանի թավջութակի և դաշնամուրի սոնատը, «Հայրենիք» վոկալ-սիմֆոնիկ ցիկլը (դիպլոմային աշխատանք), Հ. Մելիք-Մուրադյանի «Կարմիր գլխարկ» բալետը (դիպլոմային աշխատանք)։
Ստեղծագործական կյանքը 50-ականերին
Էդուարդ Միրզոյանի կյանքում արդյունավետ էին 50-ական թվականները։ Նա շարունակեց իր մանկավարժական եռուն գործունեությունը Երևանի Կոմիտասի անվան կոնսերվատորիայում, Չայկովսկու անվան երաժշտական տասնամյակում, Ռ. Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում, զբաղվեց ստեղծագործությամբ, երաժշտա-հասարակական գործունեությամբ, գրեց հոդվածներ։ 1950-1952 թթ. նա Հայաստանի կոմպոզիտորների միության պատասխանատու քարտուղարն էր, 1952-1957 թթ.՝ երաժշտական ֆոնդի հայկական բաժանմունքի վարչության նախագահը, 1957 թ.-ից՝ ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության վարչության անդամ, այդ թվականից էլ ղեկավարել է ստեղծագործական մի այնպիսի կարևոր կազմակերպություն, ինչպիսին է Հայաստանի կոմպոզիտորների միությունը։ Եղել է Հայֆիլհարմոնիայի և Հայաստանի կինեմատոգրաֆիայի նախարարության գեղարվեստական խորհուրդների անդամ։ 1958 թվականին, որպես ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության պատվիրակ, նա եղավ Չինաստանում՝ չին ժողովրդի երաժշտական մշակույթին ծանոթանալու և փորձի փոխանակում կատարելու համար։ Այնտեղ նա ծանոթացավ Չինաստանի կոմպոզիտորների միության գործունեությանը, եղավ Շանհայի, Պեկինի և Տյանցզինի երաժշտական ուսումնարաններում և Կոնսերվատորիաներում, երիտասարդ չին երաժիշտներին ծանոթացրեց հայ ժողովրդի երաժշտական մշակույթին։ Երկու տարի հետո որպես Հայաստանի Կոմերիտմիության Կենտկոմի պատվիրակության անդամ մեկնեց Ֆրանսիա։ Նա հետաքրքիր ուղևորություններ կատարեց նաև 1961 թ. ամռանը Ռումինիայում և Լեհաստանում։ Նույն տարում եղավ «Վարշավայի երաժշտական աշնանը»։ Նշանակալից է նաև այն ուղևորությունը, որ Կոմիտասի անվան վաստակավոր կվարտետի հետ միասին Էդ. Միրզոյանը կատարեց 1963 թ. հունվար-փետրվարին դեպի ԱՄՆ և Կանադա։
Սիմֆոնիան
Էդ. Միրզոյանը մեր ժամանակի այն երաժիշտներից է, որոնք խելամիտ կերպով փնտրում են մի նոր բան արվեստում, ձգտում են արտացոլել ժամանակի ոգին, իրականությունը, խաղաղ և երջանիկ կյանքի և լուսաշող ապագայի համար ժողովրդի մղած պայքարը։ Այս ամենի վառ վկայությունն է քառամաս սիմֆոնիան, որ գրված է լարային նվագախմբի և լիտավրների համար (c moll)։ Այս սիմֆոնիան հեղինակի ստեղծագործական խոշոր որոնումների վկայությունն է։ Լինելով խորապես գաղափարական, կենսալի ու լավատեսական ստեղծագործություն՝ սիմֆոնիան հավատ է ներշնչում ունկնդրին։ Սիմֆոնիայի երաժշտությունն այնքան ժողովրդական ու արդիական է, այնքան նոր ու թարմ է հնչում, որ առաջին տակտերից մինչև վերջին ակորդը ունկնդրին պահում է լարված վիճակում։ Վստահությամբ կարող ենք ասել, որ Էդ. Միրզոյանի ստեղծագործությունները ժողովրդականացել են ոչ միայն ԽՍՀՄ-ում, այլև նրա սահմաններից դուրս։
Հիշատակ
2013 թվականի հունվարի 24-ին Հայաստանի հանրային խորհուրդը որոշում է կայացրել՝ Դիլիջանի Կոմպոզիտորների ստեղծագործական տունը անվանել Էդվարդ Միրզոյանի անունով ։
Մրցույթ
2014 թվականից սկսած ամեն տարի Հայաստանի կոմպոզիտորների միությունը մայիսի 8-12-ը կազմակերպում է պատանի կոմպոզիտորների հանրապետական մրցույթ, որի եզրափակիչն ու գալա համերգը տեղի է ունենում հենց կոմպոզիտորի ծննդյան օրը՝ մայիսի 12-ին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ Կատեգորիա:Երևանի պատվավոր քաղաքացիներ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Հայաստան) Կատեգորիա:Հայ աթեիստներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Գյումրու պատվավոր քաղաքացիներ Կատեգորիա:Երևանի Ստեփան Շահումյանի անվան թիվ 1 դպրոցի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Կոմիտասի անվան պանթեոնում թաղվածներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ կոմպոզիտորների միության անդամներ Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ Կատեգորիա:«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի 9-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի 5-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի 6-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի 7-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ Գերագույն Խորհրդի 8-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:Խորհրդային կոմպոզիտորներ
Տորչանե
Տորչանե (Торчане), գյուղ Ռուսաստանի Պսկովի մարզի Օստրովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2000 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 74 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պսկովի մարզի Օստրովսկի շրջանի բնակավայրեր
Ստարիե Ռագլիցի
Ստարիե Ռագլիցի (Старые Раглицы), գյուղ Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Վոլոսովսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Վոլոսովսկի շրջանի բնակավայրեր
Կամենո-Կոստովատոե
Կամենո-Կոստովատոե (Камяно-Костувате), գյուղ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Բրատսկոեի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1796 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Կամենո-Կոստովատոե գյուղում բնակվում էր 424 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1017 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Բրատսկոեի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1796 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Դարագյոլ
Պատմություն
XX դարի սկզբին ուներ 50 տուն բնակիչ։
Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կոգոլյոս
Կոգոլյոս (Cogollos), մունիցիպալիտետ և քաղաք Իսպանիայում։ Մտնում է Բուրգոս պրովինցիայի մեջ՝ Կաստիլիա և Լեոն ինքնավար համայնքում ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Ալֆոս դե Բուրգոս շրջանում։ Նրա տարածքը գրավում է 31,10 կմ², իսկ բնակչությունը կազմում է 494 մարդ 2010 թվականի մարդահամարի տվյալների համաձայն։ Վարչական կենտրոնից գտնվում է 30 կմ հեռավորության վրա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Սեն Ժերմեն դը Լիվե
Սեն Ժերմեն դը Լիվե (Saint-Germain-de-Livet), համայնք Ֆրանսիայի Ստորին Նորմանդիա մարզի Կալվադոս գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 803 մարդ, բնակչության խտությունը` 48.93 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 16.41 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 160 կմ արևմուտք, Կան քաղաքից` 45 կմ արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 500 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 380-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 120։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 76,0 %։ 380 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 345 անձ (183 տղամարդ և 162 կին)։ Գործազուրկ են եղել 35 անձ (14 տղամարդ և 21 կին)։ 120 անաշխատունակներից 35-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 51-ը` թոշակառուներ, իսկ 34-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Ֆեոդոր Շալյապինի տուն-թանգարան
Ֆեոդոր Շալյապինի տուն-թանգարան (Дом-музей Фёдора Шаляпина), ռուս բաս երգիչ, ռուսական ռեալիստական վոկալ-բեմական արվեստի խոշորագույն ներկայացուցիչ Ֆեոդոր Իվանովիչ Շալյապինի տուն-թանգարանը Ռուսաստանի Դաշնության մայրաքաղաք Մոսկվայում։ Գտնվում է Նովինսկի բուլվար, շենք 25 հասցեում։ Այս շենքում Ֆեոդոր Շալյապինը ընտանիքի հետ բնակվել է 1910 թվականից մինչև 1922 թվականին ԱՄՆ արտագաղթելը ։
Պատմություն
Այս տունը Ֆեոդոր Շալյապինը գնել է 1910 թվականի մայիսին։ Առանձնատունը կառուցվել է 18-րդ դարի վերջում և հրաշքով է փրկվել 1812 թվականի հրդեհների համանակ։ Սակայն գնելու պահին այն եղել է շատ վատ վիճակում և հիմնանորոգման կարիք է ունեցել, որը կատարվել է երգչի կնոջ՝ Իոլա Տառնագիի ղեկավարությամբ։ Ի վերջո, տունը նորոգվել է եվրոպական ոճով ։
Շալյապինը շատ հյուրընկալ տանտեր է եղել. նրա տանը հաճախ են եղել ընկերները՝ Մաքսիմ Գորկին, Ալեքսանդր Կուպրինը, Մարիա Երմոլովան, Ալեքսանդր Գոլովինը, Վալենտին Սերովը, Կոնստանտին Կորովինը և Անտոն Ռուբինշտեյնը։ Շալյապինն այստեղ ապրել է մինչև 1922 թվականը, երբ արտագաղթել է Միացյալ Նահանգներ ։
Թանգարանը բացվել է 1988 թվականի սեպտեմբերի 23-ին ։ Մինչ այդ շենքում կոմունալ բնակարաններ էին, նրա վիճակը գնահատվում էր խարխուլ։ Շենքի վերանորոգումից հետո բազմաթիվ իրական հիշատակային ցուցանմուշներ թանգարանին հանձնել են Շալյապինի ժառանգները։ Տան հարևանությամբ 2003 թվականին տեղադրվել է երգչի հուշարձանը, որի հեղինակն է քանդակագործ Վադիմ Ցերկովնիկովը ։
Տանը կազմակերպվում են ինչպես ժամանակակից նշանավոր վարպետների, այնպես էլ երիտասարդ կատարողների համերգներ, անցկացվում են մրցույթներ, փառատոներ, կոնֆերանսներ։ Թանգարանում կարելի է շրջել առանձնատան սենյակներով և մասնակցել էքսկուրսիային, այցելել դասախոսություններին, ձայնագրման համերգներին, աբոնեմենտային ցիկլի երեկոներին ։
Թանգարանը Մ. Ի. Գլինկայի անվան երաժշտական մշակույթի թանգարանի մասնաճյուղերից մեկն է ։
(6683) Կարաչենցով
(6683) Կարաչենցով (Karachentsov), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1976 թվականի ապրիլի 1-ին Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից Նաուչնիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,092627 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,8077 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,3776 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1986,51 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,181223 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 14,57° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1976 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Գիլի
Գիլի, նախկին ջրաճահճային լիճ Սևանա լճի հարավարևելյան մասում, Գեղարքունիքի մարզի Նորակերտ գյուղի մոտ ։ Ունեցել է մոտ 1.000 հեկտար մակերես, 2 մետր միջին խորություն։ Սնվել է Մասրիկ գետով և սարերից եկող աղբյուրներով։ Ունեցել է թռչունների և ձկների եզակի կենսաբազմազանություն։ Ավազանի ճահճային մասում բնադրող թռչուններից են եղել ձկնկուլը, քաջահավը, մոխրագույն սագն ու բադը, կռունկը, տուրգանը, տարգալակտուցը, մոխրաայտ սուզակը։ Համաշխարհային չուի ճանապարհին եղել է բազմաթիվ թռչունների հանգստավայր, նաև որոշ տեսակների համար բարենպաստ եղանակային պայմաններում ձմեռելու վայր։ Սևանի ձկների համար այն եղել է ձվադրավայր։ Լճի տարածքում հանդիպել է հազվագյուտ ջրային բույս՝ եռատերև ջրառվույտը ։
1933 թ սկսած՝ Սևանի իջեցման ծրագրի մեկնարկից հետո, նվազել է նաև Գիլի լճի մակարդակը, իսկ 1953 թ՝ վերջնականապես չորացվել։ Նախկին լճի տարածքը ներկայում գործածվում է որպես տորֆի հանքավայր և կարտոֆիլի ու հացահատիկի ցանքատարածություն։
2000 թ ՀՀ բնապահպանության նախարարությունը մշակել է Գիլի վերականգման ծրագիր, որը սակայն չի իրականացվել։ Ըստ մասնագետների՝ լճի վերականգնումը նախքան Սևանա լճի նախախորհրդային մակարդակի վերականգումը, կարող է նպաստել վերջինիս ճահճացման գործընթացի վրա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լճեր Կատեգորիա:Սևանա լիճ
Զարոդիխա
Զարոդիխա (Зародиха), գյուղ Ռուսաստանի Դաշնության Վոլոգդայի մարզի Խարովսկի շրջանում։
Մտնում է Ազլեցկոե գյուղական համայնքի կազմի մեջ, վարչատարածքային բաժանման տեսանկյունից՝ Ազլեցկի գյուղխորհրդի կազմի մեջ։
Շրջանի վարչական կենտրոնից՝ Խարովսկից, գտնվում է 58 կմ հեռավորության վրա, իսկ մունիցիպալ կազմավորման կենտրոն Պոպովկայից՝ 4 կմ։ Ամենամոտ բնակավայրերն են՝ Կուպաիխա, Մելենտևսկայա, Ուլասովսկայա, Կրասիմիխա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խարովսկի շրջան Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր
Ստարիե Ռեշյոտի
Ստարիե Ռեշյոտի (Старые Решёты), գյուղ Ռուսաստանի Սվերդլովսկի մարզի Պերվոուրալսկի քաղաքային օկրուգի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1735 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սվերդլովսկի մարզի Պերվոուրալսկի քաղաքային օկրուգի բնակավայրեր
Դերիկ (Լըջեի գավառ)
Դերիկ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Լճեի գավառակում ։
Պատմություն
Գյուղը թուրքերի ու քրդերի կողմից կողոպտվել և ավերվել է 1895 թվականի ջարդերի ժամանակ։
Բնակչություն
XIX դարի 80-ական թվականներին ուներ 60 տուն հայ բնակիչ։ XX դարի սկզբին ուներ 20 տուն քուրդ բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Տորչիլովկա
Տորչիլովկա (Торчиловка), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Պոչինկովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 74 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Պոչինկովսկի շրջանի բնակավայրեր
Տարոնիկի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արմավիրի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Արմավիրի մարզի Տարոնիկ գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 12 հուշարձան (3 միավոր)։
Յուրի Ռուբեն
Յուրի Յանովիչ Ռուբեն, խորհրդային պետական և կուսակցական գործիչ։
Կենսագրություն
Ծնվել է զինվորականի ընտանիքում։ Ավարտել է Լատվիական համալսարանի մեխանիկական ֆակուլտետը (1951) և ԽՄԿԿ ԿԿ–ին առընթեր Բարձրագույն կուսակցական դպրոցը (1960)։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին (1941–1945)։ 1952-ից կոմերիտական ղեկավար աշխատանք է կատարել Լատվիայում, 1955-ից՝ կուսակցական աշխատանք Ռիգայում։ ԽՄԿԿ անդամ 1953-ից։ 1960-ից՝ Լատվիայի կոմկուսի Լիեպայայի, 1963-ից՝ Ռիգայի քաղկոմների քարտուղար։ 1966–70-ին եղել է Լատվիայի կոմկուսի ԿԿ–ի քարտուղար։ 1970-ի մայիսից Լատվիական ԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի նախագահն է։ ԽՄԿԿ ԿԿ–ի անդամության թեկնածու 1971-ից։ Լատվիայի կոմկուսի ԿԿ–ի բյուրոյի անդամ։ ՍՍՀՄ VIII – XI գումարումների Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։ Պարգևատրվել է Լենինի 2, Հոկտեմբերյան հեղափոխության, Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լատվիայի պատմություն Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Լատվիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 24-րդ համագումարի պատվիրակներ Կատեգորիա:«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 25-րդ համագումարի պատվիրակներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 27-րդ համագումարի պատվիրակներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 23-րդ համագումարի պատվիրակներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 26-րդ համագումարի պատվիրակներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 22-րդ համագումարի պատվիրակներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 11-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 9-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Խորհրդային պետական գործիչներ Կատեգորիա:Խորհրդային կուսակցական գործիչներ
Վրաց-իրաքյան հարաբերություններ
Վրաց-իրաքյան հարաբերություններ, երկկողմ հարաբերություններ Վրաստանի և Իրաքի Հանրապետության միջև։ Հատկանշական է, որ Իրաքի Հանրապետությունը ունի դեսպանատուն Թբիլիսիում, իսկ Վրաստանը սեփական դեսպանատուն Բաղդադում չունի ։ Վրաստանում Իրաքի ներկայիս դեսպանը Հուսեյն Աբաս Հուսեյն Թահանն է ։
Համագործակցություն և փոխազդեցություն
2013 թվականին Վրաստանի և Իրաքի միջև բացվել է օդային երթուղի, և հաղորդվում Է, որ Iraqi Airways-ը շաբաթական երկու չվերթ է կատարում Թբիլիսի ։ Նույն թվականին Թբիլիսիում Իրաքի դեսպանը հանդիպում ունեցավ Վրաստանի արտաքին գործերի նախարարի հետ, որտեղ նրանք քննարկեցին երկու երկրների միջև համագործակցության և կապերի ընդլայնման հարցերը։ Վրաստանի արտգործնախարարը Իրաքին մաղթել է կայունության շուտափույթ վերականգնում ։
Վրաստանի դերը Իրաքյան պատերազմում
2003 թվականի օգոստոսին Վրաստանը միացավ Իրաքի պատերազմին Միացյալ Նահանգների գլխավորած միջազգային կոալիցիայի մասնակցության շրջանակներում։ 2008 թվականին Իրաքում եղել է 2300 վրացի զինծառայող։ Այդպիսով վրացական ուժերը դարձել են Իրաքում երրորդ խոշորագույն ռազմական կոնտինգենտը ։ Բացի այդ, Թբիլիսին մոտ 550 հոգանոց գումարտակ է տրամադրել ՄԱԿ-ի խաղաղապահ առաքելությանը մասնակցելու համար։ 2008 թվականի օգոստոսին, Ռուսաստանի և Հարավային Օսիայի հետ հակամարտության ժամանակ, բոլոր վրացի զինվորականները հետ կանչվեցին Իրաքից։ ԱՄՆ ՌՕՈՒ-ն ապահովել է նյութատեխնիկական աջակցությունը զորքերի դուրսբերման համար։ 2008 թվականի օգոստոսի 10-11-ը 16 C-17 «Globemaster» ինքնաթիռներ Վրաստան ուղարկեցին մոտ 2 հազար վրացի զինվորների և նրանց պարենամթերք տրամադրեցին, ինչը բողոքի ալիք առաջացրեց Ռուսաստանի կողմից ։ Ամերիկացի պաշտոնյաները պատասխանեցին, որ վրացական զորքերի վերաբաշխմանն ուղղված օգնությունը արտակարգ իրավիճակների դեպքում տրանսպորտային աջակցության նախնական պայմանավորվածության մի մասն է, և որ Ռուսաստանը նախապես տեղեկացված է եղել թռիչքների մասին ։
Ընդհանուր առմամբ Իրաքում զոհվել է 3 վրացի զինվորական։ Եվս 19-ը տարբեր ծանրության վնասվածքներ են ստացել։ Բացի այդ, վրացի զինծառայողներից մեկը զոհվել է ավտովթարից, իսկ մեկն ինքնասպան է եղել ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իրաքի երկկողմանի հարաբերություններ Կատեգորիա:Վրաստանի երկկողմ հարաբերություններ
Կամենոպոլ (գյուղ, Բրատսկոեի շրջան)
Կամենոպոլ (Камянопіль), գյուղ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Բրատսկոեի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Շտեյնբերգ։ Հիմնադրվել է 1873 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Կամենոպոլ գյուղում բնակվում էր 53 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,323 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Բրատսկոեի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1873 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ինֆանտիլիզմ
Ինֆանտիլիզմ (-մանկական), օրգանիզմի զարգացման կասեցում, որի դեպքում հասուն տարիքում մարդու մոտ պահպանվում են ֆիզիկական և հոգեկան զարգացման մանկական գծերը։ Պատճառներն են վարակիչ հիվանդությունները (տուբերկուլոզ, սիֆիլիս, մալարիա), օրգանիզմի ընդհանուր թունավորումները, գլխուղեղի, սիրտ-անոթային, ստամոքս-աղիքային համակարգի, երիկամների հիվանդությունները, ոչ լիարժեք սնունդը, ավիտամինոզները, կյանքի անբարենպաստ պայմանները, ինչպես նաև ներզատիչ գեղձերի ախտահարումները և օրգանիզմի բնածին-կոնստիտուցիոնալ առանձնահատկությունները։
Տարբերում են ընդհանուր ինֆանտիլիզմի (ամբողջ օրգանիզմի զարգացման կասեցում) և մասնակի ինֆանտիլիզմի (առանձին օրգանների և համակարգերի թերզարգացում)։
Ընդհանուր ինֆանտիլիզմի դեպքում պահպանվում է օրգանիզմի մանկական տարիքի համաչափությունը, մարմնակազմվածքը նուրբ է, ճկուն, կրծքավանդակը՝ նեղ, երկար, ոսկրերը՝ բարակ, սիրտը՝ փոքր, աորտան՝ նեղ, արյան ճնշումը՝ ցածր, երկրորդային սեռական հատկանիշները թույլ են արտահայտված։
Մասնակի ինֆանտիլիզմի ձևերից հաճախ հանդիպում են հոգեկան և սեռական ինֆանտիլիզմիները։ Հոգեկան ինֆանտիլիզմը արտահայտվում է տրամադրության և ուշադրության ծայրահեղ անկայունությամբ, հորինելու հակումով։ Դատողությունները մակերեսային են, հապշտապ։ Անհոգ են, նեղացկոտ, թեթևամիտ, եսամոլ, պահանջկոտ։ Սեռական ինֆանտիլիզմը բնորոշվում է ցայլքի և անութային շրջանի աղքատ մազածածկով, կանանց մոտ կրծքագեղձերի և արգանդի թերզարգացմամբ, նեղ կոնքով, անկանոն դաշտանով, ամլությամբ կամ հաճախակի վիժումներով և արտարգանդային հղիության հակումով։ Տղամարդկանց սեռական ինֆանտիլիզմը ավելի հազվադեպ է պատահում, արտահայտվում է արտաքին և ներքին սեռական օրգանների թերզարգացմամբ, սեռական հակումների և ֆունկցիաների խանգարումներով։
Հիմնական հիվանդության վերացում, բարենպաստ հիգիենիկ պայմաններ, լիարժեք սնունդ, սեռական հորմոններ, թիրեոիդին, հիպոֆիզի պատրաստուկներ, ախտահարված օրգանների ֆունկցիայի խթանում։
Կատեգորիա:Մարդաբանություն Կատեգորիա:Սոցիալական հոգեբանություն Կատեգորիա:Մարդկային վարք
Պիրասիկաբայի մարզ
Պիրասիկաբա (Mesorregião de Piracicaba), վարչական մեզոշրջան Բրազիլիայում, մտնում է Սան Պաուլո նահանգի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 1374000 մարդ 2006 թվականի տվյալով։ Զբաղեցված տարածքը 9045.630 կմ²։ Բնակչության խտությունը 151.9 մարդ/կմ²։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի մեզոշրջաններ
Սեցե
Սեցե (իտալ.` Sezze), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լացիո մարզի Լատինա գավառում ։ Բնակչությունը` 22835 մարդ, բնակչության խտությունը՝ 216 մարդ/կմ², տարածքը՝ 101 կմ², փոստային ինդեքսը 004018, հեռախոսային կոդը՝ 0773։
Օբերաու
Օբերաու  (Oberau), կոմունա Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում։
Ենթարկվում է Վերին Բավարիա վարչական շրջանին։ Գտնվում է Գարմիշ Պարտենկիրխեն շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 3006 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի) ։ Տարածքը կազմում է 17,86 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 1 80 126։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Ստարիե Սաննի
Ստարիե Սաննի (Старые Санны, Иҫке һынны), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բլագովարսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 428 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բլագովարսկի շրջանի բնակավայրեր
Թուզլաս
Թուզլաս, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Լճեի գավառակում ։
Օստապ Բենդերի հուշարձան (Սանկտ Պետերբուրգ)
Օստապ Բենդերի հուշարձան (Памятник Остапу Бендеру), Իլյա Իլֆի և Եվգենի Պետրովի «12 աթոռ» ու «Ոսկե հորթը» վեպերի գլխավոր հերոս Օստապ Բենդերին նվիրված հուշարձան Սանկտ Պետերբուրգում: Գտնվում է Կենտրոնական շրջանի Իտալական փողոցում՝ Ժակոյի տան հարևանությամբ:
Թուզլաս
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Օստապ Բենդերի հուշարձան (Սանկտ Պետերբուրգ)
Պատմություն
Հուշարձանը տեղադրվել է 2000 թվականի հուլիսի 25-ին Սանկտ-Պետերբուրգում Ժակոյ տան մոտ, որտեղ երբևէ եղել է «Ոսկե Օստապ» ռեստորանը: Հուշարձանի հիմնարկեքին ներկա են գտնվել Ալեքսանդր Շիրվինդտը և Արչիլ Գոմիաշվիլին, ով «12 աթոռ» ֆիլմում խաղացել է Օստապ Բենդերի դերը: Հուշարձանի բացումը նվիրված է եղել այս գրական հերոսի «ծննդյան» 100-ամյակին: Թեև կա կարծիք, որ այս հուշարձանն այնքան էլ տեղին չէ քաղաքի պատմական հատվածում. քանդակը տուրիստական ​​լուսանկարչության հայտնի վայր է, որի շուրջ նույնիսկ հերթեր են գոյանում, քանի որ ըստ նախանշանի, ավանտյուրային գործողություններից առաջ պետք է շփել Օստապի քիթը, իսկ բիզնեսում հաջողության հասնելու համար պետք է նստել աթոռին և Օստապից օգնություն խնդրել: Այդպես է, թե ոչ, հայտնի չէ, սակայն հուշարձանի քիթը և մի քանի մասեր շփոումներից փայլում են:
Թուզլաս
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Օստապ Բենդերի հուշարձան (Սանկտ Պետերբուրգ)
Պատմություն
Հուշարձանի հեղինակներն են քանդակագործ Ալբերտ Սերաֆիմովիչ Չարկինը և ճարտարապետ Վյաչեսլավ Բորիսովիչ Բուխաևը: 190 սմ բարձրությամբ հուշարձանը ձուլված է բրոնզից: Չարկինը Օստապ Բենդերին ստեղծել է Սերգեյ Յուրսկու նմանությամբ, որը 1968 թվականին «Ոսկե հորթը» ֆիլմում մարմնավորել է մեծ կոմբինատորին: Օստապը կրում է հայտնի շարֆը, գլխարկն ու բաճկոնը: Նա կանգնած է գլուխը բարձր, ձախ ձեռքով հենված վարպետ Գամբսի աշխատանքային աթոռին, որը «Տասներկու աթոռ» վեպում նրա թիրախն էր: Աջ ձեռքի տակ պահում է «Ոսկե հորթը» վեպի ընդհատակյա միլիոնատեր Ալեքսանդր Իվանովիչ Կորեյկոյի փաստաթղթերի թղթապանակը: Հուշարձանն այնպես է ստեղծված, որ յուրաքանչյուրը կարող է նստել աթոռին և լուսանկարվել:
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի հուշարձաններ Կատեգորիա:Գրական հերոսների հուշարձաններ
Հրաչյա Պետրոսյան (տնտեսագետ)
Հրաչյա Սարգսի Պետրոսյան, հայ տնտեսագետ։ Տնտեսագիտության դոկտոր (1971), պրոֆեսոր (1972):
Կենսագրություն
Հրաչյա Պետրոսյանը ծնվել է 1917 թվականի հունիսի 21-ին (4. 7), Երևան քաղաքում։ 1940 թվականին ավարտել է Մոսկվայի ժողտնտեսության ինստիտուտը։ Դասախոսել է Երևանի ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտում (1985-1994 թվականներին՝ պրոֆեսոր)։ Աշխատանքները վերաբերում են առևտրի տնտեսագիտության, ծառայությունների ոլորտի և աշխատաժամանակի օգտագործման արդյունավետության հարցերին ։
Հրաչյա Պետրոսյանը մահացել է 1999 թվականին, Երևան քաղաքում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ Կատեգորիա:Տնտեսագիտական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Բրեդին
Բրեդին (Breddin), կոմունա Գերմանիայի Բրանդենբուրգ հողատարածքում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Տորֆյանոե (գյուղ, Գատչինսկի շրջան)
Տորֆյանոե (Торфяное), գյուղ Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Գատչինսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Գատչինսկի շրջանի բնակավայրեր
Շակաշեն
Շիկաշեն, գրաբար՝ Շակաշէն, գավառ Մեծ Հայքի Ուտիք նահանգի կազմում ։ Շակաշենի խոշոր կենտրոններից է Գանձակ քաղաքը։
Անվանում
Գավառը հիշատակվում է Շիկաշեն, Շակաշէն, Շիկաշէն ձևերով։ Ենթադրվում է, որ Շակաշեն անվանումը ծագել է սկյութացիների (սակերի) անունից ։
Պատմություն
Շակաշենի պատմաաշխարհագրական նշանավոր վայրերից է Գանձակ քաղաքը, որը կառուցվել է 12-րդ դարում և կարճ ժամանակահատվածում դարձել վաճառաշահ, մեծ քաղաք ։
Աշխարհագրություն
Գտնվել է Ուտի Առանձնակ գավառի արևմտյան կողմում։ Ղևոնդ Ալիշանը նույնացնում է հետագայի Գանձակի գավառին։ Ս. Տ. Երեմյանը տեղադրում է Զակամի և Կուրակի Միջագետքում՝ Կուր գետի աջափնյա հովտում։ Անտիկ հեղինակների երկերում հիշատակվում է Սակասենե անունով։ Ըստ Ստրաբոնի` գավառանունն առաջացել է մ.թ.ա. VIIդ. այնտեղ հաստատված սակերի (շակք) ցեղանունից։ Արշակաշեն անվանաձևը (պահպանվել է Մովսես Կաղանկատվացու երկում), ինչպես նշել է Հ. Հյուբշմանը, առաջացել է հետագայում` ժողովրդական ստուգաբանությունից։ Աղբյուրներում Շակաշենի բնակավայրերից հիշատակվում է Վարտա ավանը։ V դ. 1-ին կեսին Սասանյան Իրանը Շակաշենը ևս անջատեց Մեծ Հայքից և կցեց Աղվանից մարզպանությանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ուտիքի գավառներ
Կամենովատկա (գյուղ, Բրատսկոեի շրջան)
Կամենովատկա (Камянуватка), գյուղ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Բրատսկոեի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կամենովատկա գյուղում բնակվում էր 389 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,924 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Բրատսկոեի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Նախարարական Հայք
Նախարարական Հայք, Մեծ Հայքի թագավորության հատված Բյուզանդական կայսրության կազմում 387-536 թվականներին։
Հայաստանի առաջին բաժանումից հետո Մեծ Հայքի 3 նահանգներ մտան Հռոմեական (395 թվականից՝ Բյուզանդական կայսրության) մեջ։ Դրանք էին Բարձր Հայքը, որ վերանվանվեց Ներքին Հայք, Ծոփքը և Աղձնիքը։ Վերջին երկուսը հայտնի դարձան որպես Նախարարական Հայք կամ Սատրապական իշխանություններ։
Այդ իշխանությունները՝ թվով վեց, գտնվում էին Եփրատի վտակ Արածանու միջին և ստորին, ինչպես նաև Արևմտյան Տիգրիսի վերին հոսանքներում, հայտնի դարձան նաև որպես սատրապություններ։ Դրանք էին՝ Անձիտ, Անգեղտուն, Հաշտյանք, Փոքր կամ Շահունյաց Ծոփք, Մեծ Ծոփք, Բալահովիտ)։ Հուստինիանոս Առաջին կայսեր (527-565) երեսունմեկերորդ նովելայում Պրոկոպիոս Կեսարացու պատմական երկում հիշատակվում են հինգը (բացակայում է Անգեղտունը)։
Սատրապական իշխանության տարածքը հայ Արշակունիների ժամանակ եղել է արքունի ոստան կամ էլ ձեռական իշխանության իրավունքով՝ նախարարներին հանձնված տիրույթ։ Կայսրության տիրապետության տակ ընկնելուց հետո տեղի իշխանները կամ նախարարները, ովքեր հայտնի դարձան որպես սատրապներ, ժառանգական իրավունքով պահպանել են իրենց տիրույթներն ու ինքնավարությունը։
Սատրապական իշխանություններն առաջացել են 4-րդ դարի վերջին քառորդում, իսկ վերջնականորեն ձևավորվել 5-րդ դարի սկզբին։ Դեռևս 360-ական թվականների 2-րդ կեսին, Անձիտի և Մեծ Ծոփքի իշխանությունները, օգտվելով հայոց թագավոր Արշակ Բ-ի ծանր կացությունից, փորձել են ընդունել հռոմեական կայսեր գերիշխանությունը (հավանաբար նրանից ստացած լինելով ավելի մեծ ինքնավարության խոստում), սակայն Պապ թագավորը (368-374) դրանք կրկին միացրել է Մեծ Հայքի թագավորությանը։
Պարսից Շապուհ Երկրորդ արքան 377 թվականին նվաճելով Մեծ Հայքի թագավորությունը, Հռոմեական կայսրությանն է զիջել Մեծ Ծոփք, Անգեղտուն և Անձիտ գավառները, որոնք ենթարկվել են նրա գերիշխանությանը։ Արշակ Գ-ի մահից (388) հետո Հայաստանի հռոմեական մասում կայսրությունը վերացրել է թագավորությունը և այն վերածել կոմսության, որի մեջ են մտել նաև ապագա սատրապական իշխանության մաս կազմող Շահունյաց Ծոփքը, Բալահովիտը, Հաշտյանքը։ Սակայն հայոց թագավոր Խոսրով Դ-ն նույն թվականին գրեթե վերականգնել է Մեծ Հայքի թագավորության ամբողջականությունը։
Տևական մրցապայքարից հետո Բյուզանդական կայսրությունը հարկադրված է եղել բավարարվել 387 թվականի բաժանումով։ 408 թվականին Շահունյաց Ծոփքը, Բալահովիտն ու Հաշտյանքը վերածվել են սատրապությունների և միացվել ավելի վաղ կազմվածներին (Մեծ Ծոփք, Անգեղտուն, Անձիտ)։ Պրոկոպիոս Կեսարացու վկայությամբ, հայ նախարար-սատրապներն իշխել են ցմահ և ժառանգաբար։ Նրանք կայսրից ստացել են իշխանության հատուկ նշանակներ (ոսկյա ճարմանդ ունեցող քղամիդ և այլն), հագել ոսկեզարդ մետաքսյա պատմուճան և երկարաճիտ կարմիր կոշիկներ։ Նախարարները պարտավորվել են սեփական ուժերով պաշտպանել իրենց տիրույթներն ու մերձակա բյուզանդա-պարսկական սահմանը։ Այդ իրավիճակը պահպանվել է մինչև 5-րդ դարի վերջը, երբ նախարար-սատրապները (բացառությամբ Բալահովտի), մասնակցելով բյուզանդական Զենոն կայսեր դեմ 488 թվականի ապստամբությանը, զրկվել են իշխանությունից։
Սատրապությունների կառավարումը հանձնարարվել է նշանակովի գործակալների։ Հուստինիանոս Առաջին սատրապական իշխանությունը դրել է երկու դուքսի ռազմական իշխանության ներքո՝ նրանց տրամադրելով նաև հռոմեական զորամասեր։ Սատրապական իշխանության դքսերը ենթարկվել են նորաստեղծ ռազմական կուսակալության զորավարին։ 536 թվականին Հուստինիանոս Առաջինը վերջ է տվել սատրապական իշխանությունների գոյությանը՝ այդ տարածքից կազմելով Չորրորդ Հայք նահանգը։
Կատեգորիա:Վարչական միավորներ Կատեգորիա:Բյուզանդական կայսրություն
(6684) Վոլոդշևչենկո
(6684) Վոլոդշևչենկո (Volodshevchenko), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1977 թվականի օգոստոսի 19-ին Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից Նաուչնիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,734087 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,36 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,1082 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1651,27 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,218015 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,8° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1977 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Կոնսեպսիոն (քաղաք Չիլիում)
Անվանում
Հիմնադրել է իսպանացի կոնքսիտադոր Պեդրո դե Վալդիվիան 1550 թվականին՝ «Կույս Մարիամի անարատ հղության» կաթոլիկական տոնի օրը, և այդ առիթով անվանել է Կոնսեպսիոն (Concepción, բառացի՝ «հղիացում») ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չիլիի քաղաքներ Կատեգորիա:1550 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Գարդման (գավառ)
Գարդման (Գարդմանք), Մեծ Հայքի Ուտիք նահանգի 8 գավառներից մեկը։ Գավառի տիրույթները տարածվում էին Շամխոր գետի ավազանի և նրա հարակից տարածքների վրա ։
Գտնվում է Հյուսիսային Արցախի և Տավուշի միջև, Ադրբեջանի կազմավորումից ի վեր ամբողջությամբ ընդգրկված է դրա կազմում։
Անվանում
Գավառը հիշատակվում է նաև Գարդմանք կամ Գարդմանաձոր անուններով ։ Զարգացած միջնադարում հայտնի էր Գարդմանի իշխանությունը։
Աշխարհագրություն
Համաձայն Թադևոս Հակոբյանի, այս գավառը տարածվում էր Շամքոր գետի վերին հոսանքի շրջանում ։ Գավառի մեծ մասը լեռնային է և անտառապատ ։ Երբեմն որոշ հեղինակներ Գարդմանք գավառը սխալմամբ վերագրում էին Արցախ նահանգին ։
Գարդմանի տարածքը այժմ բաժանվում է երկու շրջանի՝ Գետաբեկի (առավել լեռնային հատվածը, որով սահմանակցում է Հայաստանի Հանրապետությանը) և Շամքորի (դաշտային հատվածը, որը հասնում է մինչև Կուր գետ)։
Բնակչություն
Գարդմանը Շակաշենի (Գյոյգյոլի շրջանի դաշտային հատված), Տուչքատակի (Թովուզի շրջան և Շամշադին) և Աղվեի (Ղազախի և Իջևանի շրջան) հետ միասին կազմել է Ուտիքի հայաբնակ հատվածը։ 18-րդ դարի կեսին Գանձակի խանության հիմնումից հետո հայերն աստիճանաբար հեռանում են ոչ միայն վերոհիշյալ գավառների դաշտային հատվածներից, այլև երբեմն լեռնային հատվածներից։ 1770-ական թվականներին ամբողջությամբ հայափաթվում է Գետաբեկի շրջանը, և միայն գերմանացիների վերաբնակեցումից ու տեղում լեռնային արդյունաբերության հիմնադրումից հետո՝ մեկ դար անց, որոշակի հայ բնակչություն է հաստատվում միայն մեկ բնակավայրում՝ Գետաբեկում։ Ինչ վերաբերում է Շամխորի շրջանին, ապա այնտեղ 20-րդ դարի սկզբին գոյություն ուներ միայն վեց խոշոր գյուղ՝ Բադա (1672), Բարսում (1343), Գառնակեր (1313), Նուկզար (790) Չարդախլու (1422) և Ջագիր (932)։ Որոշակի հայ բնակչություն կար նաև Աննենդֆելդում (Շամքոր)։ Գարդմանում, բացի մի քանի տասնյակ թյուրքալեզու գյուղերից, եղել են նաև մի քանի ռուսական, այդ թվում՝ մեկ ուղղափառ բնակիչներ ունեցող գյուղ, ինչպես նաև մեկ այլ գերմանական ավան՝ Գեորգսֆելդը, և մեկ վրացական գյուղ։
Գարդման գավառում է եղել համանուն ավանը, որի ավերակները գտնվում են այժմյան Գրթմանիկում (Շամքոր գետի աջակողմյան վտակներից մեկի վրա) ։
Ճարտարապետություն
Գարդման գավառի նշանավոր վայրերից է հայ մատենագիրների կողմից հիշատակված Գետաբակք բերդը, Գարդման բերդը, Չարեք բերդը, ինչպես նաև Չարեք վանքը և Գարդման վանքը։
Տնտեսություն
Գարդմանում է գտնվում մի հայտնի պղնձահանք, որն գտնվում է այժմյա Գետաբեկ քաղաքի տեղը։ Այս պղնձահանքերի շահագործումն ունի հնագույն պատմություն- բայց նրա մասին հիշատակությունները հաճախակի են դառնում միայն 10-13-րդ դարերում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գարդմանք գավառ
Երվանդ Սերոբյան
Սերոբյան Երվանդ Գրիգորի (օգոստոսի 14,1923, Կոնստանցա), ռումինահայ բժիշկ, ալերգիաբան։ Ալերգիաբանության ռումինական դպրոցի հիմնադիրը։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր-դոցենտ (1972)։
Կենսագրություն
1948 թվականին ավարտել է Բուխարեստի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։ 1949 թվականից դասավանդում է Բուխարեստի բժշկական և դեղագործական ինստիտուտում։ Գործնական բժշկությամբ է զբաղվել Բուխարեստի Կոլցեա (1949-1959), Ֆուդեն (1954-1961) և Դավիլայի անվան (1961-1973) բժշկական կլինիկաներում։ 1977 թվականից ղեկավարում է Բելասայի N2 հիվանդանոցի բժշկա-ալերգիաբանական 2-րդ կլինիկան։ Գիտական աշխատանքները վերաբերում են սրտաբանության, ալերգիաբանության, ասթմալոգիայի(շնչարգելաբանություն) և ներքին բժշկության տարբեր բնագավառների հարցերին։ Հեղինակ է «Ներքին բժշկության տրակտատ»՝ (հ․ 1-7, հեղինակակից), «Ալերգիաների դեմ օգտագործվող դեղորայքի մասին» (1962), «Շնչառական և մարսողական ալերգիան» (1972), «Ալերգիական հիվանդություններ» (1977) և այլ մենագրությունների ու մի շարք դասագրքերի։ Ասթմալոգիայի միջազգային ընկերության փոխպրեզիդենտն է, իմունաբանության և ալերգիաբանության ռումինական ընկերության նախագահը, ներքին բժշկության միջազգային և արտասահմանյան բժշկության մի շարք ընկերությունների անդամ։ Ակտիվորեն մասնակցում է ռումինահայ գաղութի հասարակական կյանքին։
Կատեգորիա:Ռումինահայ բժիշկներ Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Բուխարեստի համալսարանի շրջանավարտներ
Վլադիմիր Ամատունի
Ամատունիների ազնվական տոհմից ։
Կենսագրություն
Վլադիմիր Ամատունին ծնվել է 1939 թվականի սեպտեմբերի 5-ին Լենինգրադում, էլեկտրատեխնիկական ինստիտուտի ուսանողներ՝ Նապոլեոն և Ալեքսանդրա Ամատունիների ընտանիքում։ 1942 թվականին նրան դուրս են հանել շրջափակման ենթարկված Լենինգրադից , իսկ պատերազմից հետո ետ բերել քաղաք ։
Կրթություն
1954 թվականին ընդունվել է Լենինգրադի պոլիտեխնիկական համալսարանի երեկոյան բաժին, միառժամանակ աշխատում է, որպեսզի աջակցի ընտանիքին։ 1959 թվականին դառնում է Առաջին բժշկական համալսարանի ուսանող, համատեղելով ուսումը երկու համալսարաններում։ 1966 թվականին ընդունվել է ԽՍՀՄ Առողջապահության նախարարության Թունաբանության ինստիտուտի ասպիրանտուրա ։
Աշխատանքային գործունեություն
1965-1966 թվականներին, ըստ բաշխման՝ աշխատել է Կիրովի մարզի Պելեսի գյուղական հիվանդանոցում, որպես գլխավոր բժիշկ և վիրաբույժ ։ 1969 թվականին պաշտպանել է ատենախոսոթյուն՝ բժշկական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան ստանալու համար։ 1981-1991 թվականներին աշխատել է Թունաբանության ինստիտուտում, որպես ավագ գիտաշխատող։ 1991-1993 թվականներին, մինչև Լենինգրադ-Պետերբուրքի քաղաքային խորհրդի լուծարումը, աշխատել է խորհրդի նախագահի առաջին տեղակալ Բ․Ա․ Մոիսեևի խորհրդական, այնուհետև՝ քաղաքային խորհրդի աշխատակազմի ղեկավարի տեղակալ։ 1995-1998 թվականներին աշխատել է Սանկտ-Պետերբուրգի Օրենսդիր ժողովում՝ բյուջեի և ֆինանսների համակարգող խմբում, իսկ այնուհետև՝ պատգամավոր Իգոր Արտեմևի օգնական ։
Աշխատություններ
1994 թվականին կազմել և հրատարակել է «Սմոլենսկի հայկական գերեզմանատուն» հոդվածը՝ «Սանկտ Պետերբուրգի Պատմական գերեզմանոցները» գրքում (1994)՝ հոդվածում ներկայացնելով հուղարկավորությունների պատմությունների ցուցակ և նրանց ուրվագիծը ։
Վլադիմիր Ամատունին մահացել է 1999 թվականի փետրվարի 24-ին Սանկտ-Պետերբուրգում ։ Հուղարկավորվել է Սանկտ Պետերբուրգի հայկական գերեզմանոցում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների թեկնածուներ Կատեգորիա:Ամատունիներ Կատեգորիա:Հայ թունաբաններ
Փարաքարի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արմավիրի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Արմավիրի մարզի Փարաքար գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 9 հուշարձան (7 միավոր)։
Մագմաս
Մագմաս (Магмас), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Պիսսա գետի ձախ ափին՝ 32 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 25 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Ֆալակրոն (այլ կիրառումներ)
Ֆալակրոն կարող է վերաբերվել.
Գործառնական ռիսկ
Գործառնական ռիսկ, տարադրամի (արժույթի) հնարավոր կորուստ՝ առևտրային կամ այլ գործառնություններ կատարելիս։ Տրանսլյացիոն ռիսկը՝ տարադրամի հնարավոր կորուստն է գումարը մեկ տարադրամից մյուսը հաշվարկելիս, օրինակ՝ տարադրամի պարտքի գումարը ամենամյա վերագնահատման ժամանակ։ Համաշխարհային բանկային գործընթացում գործառնական ռիսկերի կառավարումը հիմնական և առաջնային խնդիրներից մեկն է համարվում։
Գործառնական ռիսկերը (engl. operational risk; germ. operationelles Risiko) համարվում են բանկային ռիսկերի հնագույն տեսակներից մեկը։ Գործառնական ռիսկերի պատճառով առաջացած կորուստները յուրաքանչյուր բանկի համար կարող են ճակատագրական դառնալ։ Այդպիսի օրինակներից են՝ 1995 թ. Բարինգս բանկի $1.3 մլրդ. և Դաիվա բանկի՝ $1.4մլրդ. կրած կորուսները ։
Բանկային գործառնական ռիսկեր
Ըստ Բազելի կոմիտեի սահմանաման, գործառնական ռիսկ է համարվում ֆինանսական կորուստներ կրելու ռիսկը, որի առաջացման պատճառ են հանդիսանում ոչ ադեկվատ կամ բացակայող ներքին գործընթացները, մարդկանց ոչ պատշաճ գործունեությունը, համակարգերի աշխատանքի խափանումը և արտաքին գործոնները։ Այս սահմանման մեջ ներառված է նաև իրավական ռիսկը, սակայն ստրատեգիական և հեղինակության ռիսկերը ընդգրկված չեն ։
Ինչպես երևում է սահմանումից, բազելյան կոմիտեն առանձնացնում է գործառնական ռիսկերի չորս հիմնական տեսակներ՝մարդկային գործոնի հետևանքով առաջացած ռիսկեր, ներքին գործընթացների ոչ պատշաճ իրականացման հետևանքով առաջացած ռիսկեր, համակարգերի խափանման հետևանքով առաջացած ռիսկեր և արտաքին գործոններից առաջացած ռիսկեր։
Մարդկային գործոնի հետևանքով առաջացած ռիսկեր են համարվում աշխատակիցների կողմից դիտավորյալ կամ ոչ դիտավորյալ իրականացված գործողությունները, որոնք կարող են հանգեցնել ինչպես փոքր, այնպես էլ բանկի համար էական չափերի հասնող կորուստների։ Այս տեսակի ռիսկերը համարվում են գործառնական ռիսկերի խոշորագույններից մեկը, որոնց հետևանքով բանկերը կարող են կրել ահռելի վնասներ։ Մարդկային գործոնի հետևանքով առաջացող գործառնական ռիսկերի օրինակներ են՝ սխալ տրամադրված խորհրդատվությունը, տվյալների սխալ ներբեռնումը, ինչպես նաև գողությունը, հարկերից խուսափումը, կոռուպցիան, խարդախությունը և այլն։