cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Քնած գեղեցկուհին (մուլտֆիլմ, 1959)
Քնած Գեղեցկուհին մուլտֆիլմի հերոսները այլ անիմացիոն ժապավեններում և խաղերում
Ավրորան, սրտի յոթ արքայադուստրներից մեկն է հայտնի Kingdom Hearts խաղում։ Երեք բարի փերիները հայտնվում են խաղի երկրորդ մասում և Սորային տալիս են նոր հագուստ և հնարավորություն օգտագործել նոր տեխնիկա, իսկ Մալիֆիսենտան համարվում է խաղի բոլոր մասերի գլխավոր չարագործը։ Kingdom Hearts Birth by Sleep համակարգչային խաղում գոյություն ունի աշխարհ, հիմնված մուլտֆիլմի վրա, որի անվանումն է «Հիացած կոմսություն» (Enchanted Dominion), որտեղ նաև հանդիպում ենք Մալիֆիսենտային։
Քնած գեղեցկուհին հայտնվում է «Շրեկ» մուլտֆիլմում, որպես հարսնացուի թեկնածու։
Ամերիկյան Մի անգամ հեքիաթում սերիալում Մալիֆիսենտայի դերը խաղացել է ամերիկացի դերասանուհի Կրիստին Բաուեր։
Ներդրում անիմացիայի զարգացման համար
Քնած գեղեցկուհին եղել է ձեռքով նկարահանված անիմացիոն վերջին ֆիլը, այդ պատճառով կարելի է առանձնացնել հիմնական հատկանիշների շարք, որոնք հետագայում կօգտագործվեն Դիսնեյի ստուդիայի հաջորդող ֆիլմերում։
Արթուր Գրիգորյան (պետական գործիչ)
Արթուր Գրիշայի Գրիգորյան, ՀՀ պետական գործիչ, 2010-2012 թթ. ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարար։ 2018 թ. մայիսի 12-ից հոկտեմբերի 3-ը՝ ՀՀ էներգետիկ ենթակառուցվածք­ների և բնական պաշարների նախարար։ 2018թ. դեկտեմբերից՝ ՀՀ ԱԺ ԲՀԿ պատգամավոր։
Պարգևներ և կոչումներ
Ամուսնացած է, ունի երկու զավակ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարներ Կատեգորիա:Հայ իրավաբաններ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:ԲՀԿ անդամներ Կատեգորիա:ԵՊՀ իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 20 ծնունդներ Կատեգորիա:1969 ծնունդներ Կատեգորիա:Բջնի գյուղում ծնվածներ Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 7-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ
(335) Ռոբերտա
(335) Ռոբերտա (Roberta), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1892 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Անտոն Ստաուսի կողմից Հայդելբերգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,474729 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0449 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9045 ա. մ., իսկ Երկրի ուղեծրին Ռոբերտա աստերոիդը նվազագույնը մոտենում է 1,0323 ա. մ. հեռավորության վրա ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1421,97 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,25317 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 5,09° անկյուն։
Ռաֆայել Բագոյան
Ռաֆայել Անդրանիկի Բագոյան, հայ քաղաքական գործիչ։ Հայաստանի սոցիալական ապահովության, զբաղվածության, բնակչության տեղաշարժի և փախստականների հարցերի նախարար (1995-1996 )։
(335) Ռոբերտա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1892 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Անտոն Ստաուսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ռաֆայել Բագոյան
Կենսագրություն
Ռաֆայել Բագոյանը ծնվել է 1948 թվականին։ 1957-1967 թվականներին սովորել և ավարտել է Երևանի № 35 միջնակարգ դպրոցը, 1968-1973 թվականներին՝ Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ճարտարապետաշինարարական ֆակուլտետը։ 1973-1990 թվականներին աշխատել է Երևանի քաղաքային խորհրդի գործադիր կոմիտեի ճարտարապետական և հատակագծման վարչությունում` որպես ինժեներ, գլխավոր ինժեներ, Երևան քաղաքի գլխավոր ճարտարապետի տեղակալ, միաժամանակ ղեկավարել է Երևանի քաղաքաշինական խորհրդի ինժեներական հարցերի հանձնաժողովի աշխատանքը։ 1990 թվականին ընտրվել է ՀՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր, 1991 թվականին՝ Երևանի Էրեբունու շրջանային խորհրդի գործադիր կոմիտեի նախագահ։ 1993 թվականին նշանակվել է Հայաստանի պետական նախարար և կոորդինացրել վարչատարածքային կառավարման մարմինների, սոցիալական ապահովության նախարարության, փախստականների հարցերի պետական կոմիտեի, կենսաթոշակային հիմնադրամի աշխատանքները՝ միաժամանակ ղեկավարելով Հայաստանի կառավարության մարդասիրական օգնության կենտրոնական հանձնաժողովի, Հայաստանի կառավարության և ՀՀ Գերագույն խորհրդի կապի ապահովման, Հայաստանի կառավարության և հասարակական կազմակերպությունների գործունեության, անչափահասների և երիտասարդների հարցերի ու թմրամոլության և թմրաբիզնեսի դեմ տարվող աշխատանքների հանձնաժողովների գործունեությունը ։ 1995-1996 թվականներին եղել է Հայաստանի սոցիալական ապահովության, զբաղվածության, բնակչության տեղաշարժի և փախստականների հարցերի նախարար, 1996-1997 թվականներին՝ Հայաստանի կառավարության մարդասիրական օգնության կենտրոնական հանձնաժողովի նախագահ ։
1993-1997 թվականներին, ակտիվորեն համագործակցելով Միացյալ ազգերի կազմակերպության Հայաստանյան գրասենյակի, Եվրահամայնքի ներկայացուցչության, USAID, TASIS, ՀՕՖ և բազմաթիվ այլ միջազգային կազմապերպությունների հետ, մշակվել և գործարկվել են ինչպես սոցիալական ոլորտին վերաբերող մի շարք օրենքներ ու նախագծեր, այնպես էլ ձևավորվել է սոցիալական ծառայությունների ինստիտուտն` իր տարածքային կառույցներով, և կյանք է ստացել ընտանիքների անապահովության գնահատման «ՓԱՐՈՍ» համակարգը, որոնք հնարավորություն են ընձեռել կազմակերպելու և իրականացնելու սոցիալապես անապահով ընտանիքների մարդասիրական օգնության և այլ նպաստների հասցեագրված, օպերատիվ և արդարացի բաշխման գործընթացը ։
1997 թվականի հոկտեմբերից Բագոյանն ընտրվել է Հայաստանի սպառողական ընկերությունների միության վարչության նախագահ և լուրջ վերափոխման նախաձեռնումներ է իրականացրել ողջ համակարգի վերակառուցման, դեմոկրատացման, տնտեսությունը շուկայական հարաբերությունների ժամանակաշրջանի պահանջներին հարմարացնելու, հանրապետության տնտեսության զարգացման գործում միության լուման ներդնելու համար ։
1999 թվականից ղեկավարել է Միջազգային կոոպերատիվ ալյանսի (ՄԿԱ), Co-op Network Scandinavia կազմակերպությունների և Օլոֆ Պալմեի անվան միջազգային հիմնադրամի օժանդակությամբ իրականացվող «Կովկասյան տարածաշրջանի սպառողական կոոպերացիայի ժողովրդավարություն և զարգացում» ծրագրի ազգային կառավարման խորհուրդը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի նախարարներ Կատեգորիա:ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալակիրներ Կատեգորիա:Ադրբեջանահայեր Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ քաղաքական գործիչներ
Սահմանական եղանակ
Սահմանական եղանակի բայաձևերը ցույց են տալիս ստույգ կերպով կատարվող, կատարված կամ կատարելի գործողություն կամ եղելություն։
Սահմանական եղանակի բայաձևերը ցույց են տալիս ստույգ գործողություն ոչ թե բացարձակ կերպով, այլ խոսողի ներկայացմամբ, այսինքն՝ սահմանական եղանակով կարող են արտահայտվել նաև այնպիսի գործողություններ, որոնք չեն համապատասխանում իրականությանը, բայց դա քերականական տեսակետից նշանակություն չունի ։
Հայերենում բայի սահմանական եղանակն ունի յոթ ժամանակաձև, որոնցից վեցը բաղադրյալ են, մեկը՝ պարզ։ Բաղադրյալ ժամանակաձևերը կազմվում են անկատար, ապակատար, վաղակատար ձևաբայերով ու օժանդակ բայի ներկայի ու անցյալի ձևերով։
Սահմանական եղանակի յոթ ժամանակաձևերից մեկը (անկատար ներկա) մտնում է ներկա ժամանակի մեջ, մեկը (ապակատար ներկա)` ապառնի ժամանակի մեջ, իսկ մնացած հինգը (վաղակատար ներկա, վաղակատար անցյալ, անկատար անցյալ, ապակատար անցյալ, անցյալ կատարյալ) մտնում են անցյալ ժամանակի մեջ։
Անկատար ներկա
Անկատար ներկան (սահմանական ներկա) ցույց է տալիս խոսելու պահին կատարվող գործողություն։ Օրինակ` հավաքում եմ, կարդում եմ։ Կազմվում է անկատար ձևաբայով ու օժանդակ բայի ներկայի ձևերով, օրինակ՝ Անկատար ներկան կազմվում է՝ անկատար դերբայ+օժանդակ բայի ներկա ժամանակաձևով
Անկատար ներկայի բայաձևերով կարող են արտահայտվել նաև այնպիսի գործողություններ, որոնք հատկապես պայմանավորված չեն խոսելու պահով։
Անկատար անցյալ
Անկատար անցյալ ժամանակաձևը ցույց է տալիս մի անցյալ ժամանակում կատարվող, ընթացքի մեջ եղող գործողություն։ Օրինակ՝ Նրանք չէին թաքցնում իրենց հրճվանքը, երբ ձին թռչում էր վառվող օղակի վրայով (Ա. Բակունց)։
Անցյալ անկատարը կազմվում է անկատար դերբայով ու օժանդակ բայի անցյալի ձևերով։ Օրինակ՝
Անկատար անցյալով արտահայտվում են նաև անցյալում որպես կանոն, սովորույթ կատարվող կամ կրկնվող գործողությունները։ Դա կոչվում է ընդհանուր կամ սովորույթի ու կրկնության անցյալ։
Ապակատար ներկա
Ապակատար ներկան (սահմանական ապառնի) ցույց է տալիս խոսելու պահից հետո կատարելի գործողություն։ Կազմվում է ապակատար դերբայով ու օժանդակ բայի ներակայի ձևերով։ Օրինակ՝ Ապակատար ներկան կազմվում է՝ ապակատար դերբայ+օժանդակ բայ
Ապակատար անցյալ
Ապակատար անցյալ ժամանակաձևը ցույց է տալիս մի անցյալ ժամանակակետից հետո կատարելի գործողություն։ Օրինակ՝ Երկու ամիս մնալու էր գյուղում։
Անցյալ ապակատարը կազմվում է ապակատար դերբայով ու օժանդակ բայի անցյալի ձևերով։ Օրինակ՝
Վաղակատար ներկա
Վաղակատար ներկան (սահմանական անցյալ) ցույց է տալիս ներկա մի ժամանակակետից առաջ կատարված, ավարտված գործողություն։ Կազմվում է վաղակատար դերբայով ու օժանդակ բայի ներկայի ձևերով։ Օրինակ՝
Վաղակատար ներկայի իմաստային գլխավոր առանձնահատկությունն այն է, որ նրանք, որպես կանոն, ցույց են տալիս այնպիսի գործողություն, որին խոսողն ինքը ներկա չի եղել, այլ պատմում է որպես եղելություն, ի տարբերություն անցյալ կատարյալի, որին խոսողն ականատես է եղել կամ իրեն դնում է գործողության կատարման վայրկյանի մեջ ։
Վաղակատար անցյալ
Անցյալ վաղակատարը կազմվում է վաղակատար դերբայով ու օժանդակ բայի անցյալի ձևերով։ Օրինակ՝
Անցյալ կատարյալ
Անցյալ կատարյալը ցույց է տալիս խոսելու պահից առաջ ավարտված գործողություն։ Այն արտահայտում է մի անցյալ ժամանակակետում առանց որևէ տևականության կատարված, ավարտված գործողության իմաստ։
Անցյալ կատարյալի բայաձևերը կազմվում են բայի երկրորդ (կատարյալի) հիմքով ու դիմաթվային համապատասխան վերջավորություններով։ Պարզ, կրավորական, պատճառական ու բազմապատկական բայերն ստանում են -ի, -իք, 0/-եց, -ինք, -իք, -ին վերջավորություններ, օրինակ՝ Սոսկածանցավոր բայերի անցյալ կատարյալը կազմվում է կատարյալի հիմքով ու -ա, -ար, -ավ, -անք, -աք, -ան վերջավորություններով։ Օրինակ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բայի եղանակներ
Ալբերտ Շարուրյան
Ալբերտ Սրապիոնի Շարուրյան (Շարուրեան), գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։
Կենսագրություն
Ալբերտ Սրապիոնի Շարուրյանը ծնվել է 1931 թ. մարտի 10-ին Երևանում։ Ծնողները եղել են 1915 թվականի որբեր՝ գաղթած Վանի շրջանի Նարեկ և Փայխներ հարևան գյուղերից։
Մայրաքաղաքի 26 Կոմիսարների անվան միջնակարգ դպրոցն ավարտելուց հետո (1949) ընդունվել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի հայոց լեզվի և գրականության բաժին։ Բարձրագույն կրթությունն ստանալուց հետո աշխատել է որպես լրագրող նախ՝ «Սովետական Հայաստան» օրաթերթի խմբագրությունում, ապա՝ Արտասահմանյան երկրների հետ մշակութային կապերի կոմիտեի մամուլի բաժնում։
1962 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական («Սրբուհի Տյուսաբ. կյանքը և գործը»), իսկ 1973 թվականին՝ դոկտորական ատենախոսություն («Պետրոս Դուրյան. կյանքը և գործը»)։
Դասավանդման համարյա կեսդարյա ընթացքում առավելապես բանասիրական ֆակուլտետում վարել է ինչպես ընդհանուր, այնպես էլ հատուկ դասընթացներ։
Շարուրյանը հեղինակն է նաև Պետրոս Դուրյանի, Միսաք Մեծարենցի, Դանիել Վարուժանի, Գրիգոր Զոհրապի մասին մենագրությունների։ 1994 թվականին նրա «Գրիգոր Զոհրապի կյանքի և գրական ժառանգության էջերից» մենագրությունն արժանացել է Համազգայինի մրցանակին։ Նա Ռ. Դալլաքյանի ու Պ. Խաչատրյանի հետ կազմել է հայկական միջնակարգ դպրոցների վեցերորդ դասարանի հայ գրականության դասագիրք, որը շրջանառության մեջ է եղել ավելի քան տասը տարի։ Հանրապետության գիտական ու գրական պարբերականներում հրատարակել է ավելի քան 200 հոդված։
Ալ. Շարուրյանը ղեկավարել է թեկնածուական ատենախոսություններ, եղել է ավելի քան երեք տասնյակ թեկնածուական և դոկտորական ատենախոսությունների պաշտոնական ընդդիմախոս։
Ալբերտ Շարուրյանն իր մահկանացուն կնքել է 2007 թ. հունվարի 22-ին Երևանի հիվանդանոցներից մեկում։
Ալբերտ Շարուրյանն այժմ ունի երեք երեխա, ութ թոռ և երեք ծոռ։
Հոդվածներ և հրապարակումներ
Հանրապետության գիտական և գրական պարբերականներում տպագրվել է ավելի քան 200 հոդված։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ
Սերգեյ Բուլգակով
Սերգեյ Նիկոլաևիչ Բուլգակով (Серге́й (Сергий) Никола́евич Булга́ков, ), ռուս կրոնական փիլիսոփա, աստվածաբան, ուղղափառ քահանա, տնտեսագետ։ Փարիզի Սուրբ Սերգիևյան աստվածաբանական ինստիտուտի հիմնադիրներից և պրոֆեսորներից մեկը։
Նա առավել հայտնի է Սոֆիայի Աստծո Իմաստության մասին իր ուսմունքով, որը հակասական գնահատականներ է ստացել, մասնավորապես, դատապարտվել է Մոսկվայի պատրիարքարանի կողմից 1935 թվականին, բայց առանց հերետիկոսության մեջ հեղինակին մեղադրելու , ինչպես նաև արտասահմանյան ռուսական եկեղեցու կողմից` արդեն որպես հերետիկոս մեղադրելով։
Կենսագրություն
Սերգեյ Բուլգակովը ծնվել է գյուղի քահանայի ընտանիքում։ Ավարտել է Լիվնիի աստվածաբանական դպրոցը (1884), սովորել Օրյոլի Աստվածաբանական ճեմարանում մինչև 1888 թվականը։ 1888 թվականին, կորցնելով հավատը, նա ինքնասպանության փորձ է կատարել։ Տեղափոխվել է Ելեցի դասական գիմնազիայի 7-րդ դասարան (ուսուցիչների թվում՝ Վ. Վ. Ռոզանով) ։
Երիտասարդ տարիներին նա մարքսիզմի հետևորդ է եղել, հանդիպել է Կառլ Կաուցկիի, Ավգուստ Բեբելի, Վիկտոր Ադլերի, Գեորգի Պլեխանովի հետ։ XIX դարի 90-ական թվականներին եղել է լեգալ մարքսիզմի ներկայացուցիչ։
1894 թվականին նա ավարտել է Մոսկվայի համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետը, պրոֆեսոր Ալեքսանդր Չուպրովի առաջարկությամբ մնացել է վիճակագրության քաղաքատնտեսության ամբիոնում՝ պրոֆեսորի պաշտոնի պատրաստվելու համար։ Սկսել է քաղաքական տնտեսություն դասավանդել Կայսերական Մոսկվայի տեխնիկումում (1895) ։
1901 թվականի սկզբին տեղափոխվել է Կիև, որտեղ նշանակվել է Կիևի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի արտակարգ պրոֆեսոր և Սուրբ Վլադիմիրի Կիևի համալսարանի պրիվատ-դոցենտ ։
Կանտի փիլիսոփայության ազդեցությամբ նա վերադարձել է իդեալիզմին և բարու և գեղեցկության արժեքների պատմական դերի գիտակցմանը։ Ուստի Վլադիմիր Սոլովյովի փիլիսոփայությունը, որը քրիստոնեության կենսական սկզբունքը դարձնում է հասարակական ստեղծագործության կազմակերպիչ սկզբունք, Բուլգակովի համար դարձավ համաշխարհային փիլիսոփայական մտքի վերջին խոսքը, նրա բարձրագույն սինթեզը։ Բուլգակովի փիլիսոփայական զարգացման առանձին փուլեր 10 հոդվածների տեսքով ներկայացված են նրա «Մարքսիզմից իդեալիզմ» ժողովածուում (Սանկտ Պետերբուրգ, 1903)։
1906 թվականին եղել է Կիևի «Ժողովուրդ» թերթի խմբագիրը։ Փակվելուց հետո նա Կիևից վերադարձել է Մոսկվա։ Դասավանդել է Մոսկվայի համալսարանում (Իրավագիտության ֆակուլտետի քաղաքատնտեսության և վիճակագրության ամբիոնի պրիվատ-դոցենտ, ինչպես նաև Մոսկվայի առևտրային ինստիտուտի պրոֆեսոր (մինչև 1918 թվականը)։ Նույն թվականին ընտրվել է II Պետդումայի պատգամավոր Օրյոլի նահանգից՝ որպես անկուսակցական «քրիստոնեական սոցիալիստ»։
1905 թվականից նախագահ, իսկ 1907 թվականից Մոսկվայի կրոնա-փիլիսոփայական ընկերության խորհրդի անդամ՝ ի հիշատակ Վլ. Սոլովյովի։
1911 թվականին նա լքել է համալսարանը համալսարանական լիբերալ մտածողությամբ ուսուցիչների մեծ խմբի թվում՝ ի նշան բողոքի Ժողովրդական կրթության նախարար Լև Կասսոյի քաղաքականության (տես Կասսոյի գործը) ։
Հետագա տարիները եղել են փիլիսոփայի հասարակական և լրագրողական ամենամեծ գործունեության շրջանը։ Մասնակցում է բազմաթիվ նախաձեռնությունների, որոնք նշում են կրոնական և փիլիսոփայական վերածնունդ «Նոր ուղի» և «Կյանքի հարցեր» ամսագրում, «Կրոնի հարցեր», «Վլադիմիր Սոլովյովի մասին», «Լև Տոլստոյի կրոնի մասին», «Իդեալիզմի խնդիրներ» (1902 թ.), «Вехи» (1909 թ.) ժողովածուում, «Փիլիսոփայական ընկերության կրոնը Վլադիմիր Սոլովյովի հիշատակին» աշխատության մեջ և «Ճանապարհ» հրատարակչությունում, որտեղ 1911-1917 թվականներին հրապարակվել են ռուսական կրոնական մտքի կարևոր ստեղծագործություններ։ Նրա աշխատության մեջ այս ժամանակահատվածում անցում կատարվեց կրոնի և մշակույթի թեմաներով դասախոսություններից և հոդվածներից դեպի ինքնատիպ փիլիսոփայական զարգացումներ։
1911 թվականին ընտրվել է Ա. Ի. Չուպրովի ընկերության հասարակական գիտությունների զարգացման փոխնախագահ, Մոսկվայի իրավաբանական ընկերության եկեղեցական իրավունքի հանձնաժողովի անդամ։ 1912 թվականից եղել է պետական խորհրդական։
1913 թվականին Մոսկվայի համալսարանում պաշտպանել է իր դոկտորական ատենախոսությունը քաղաքատնտեսության «Տնտեսության փիլիսոփայություն» թեմայով, որում քրիստոնեությունը համարում է համընդհանուր գործընթաց, որի թեման Սոֆիան է՝ համաշխարհային հոգին, ստեղծարար բնությունը, իդեալական մարդկությունը ։ Ընտրվել է Մոսկվայի համալսարանի քաղաքատնտեսության ամբիոնի պրոֆեսոր ։
1917 թվականին մասնակցել է 1-2-րդ նիստերին որպես Համառուսական հոգևորականների և աշխարհականների համագումարի պատվիրակը, Ռուս ուղղափառ եկեղեցու համառուսական տեղական խորհրդի անդամ, Մայր տաճարում կրոնական և կրթական կոնֆերանսի անդամ, Ֆինանսական դրությանը ծանոթացնող խորհրդի և VI, VII, IX, XX վարչությունների անդամ, հեղինակել է Գահակալության մասին Հայրապետական պատգամը։ 1917 թվականի դեկտեմբերից Գերագույն եկեղեցական խորհրդի անդամ։
1918 թվականի հունիսին ձեռնադրվել է սարկավագ, ապա՝ քահանա։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությանն անվերապահորեն բացասաբար վերաբերվելով՝ նա դրան արձագանքեց «Աստվածների խրախճանքում» երկխոսություններով՝ գրված Վլադիմիր Սոլովյովի «Երեք զրույցի» ոճով և ոգով. երկխոսություններն ընդգրկվել են «Խորքերից» (1918; 2-րդ հրտ. - Մ., 1991) հավաքական ժողովածուում ։
1918 թվականի հուլիսին նա լքեց Մոսկվան՝ մեկնելով նախ Կիև, իսկ հետո՝ Ղրիմ՝ Կորեիզ, որտեղ գտնվում էին նրա կինը և երեխաները (Մարիա, Ֆյոդոր, Իվան, Սերգեյ)։ 1919-1920 թվականներին եղել է Սիմֆերոպոլի Տաուրիդյան թեմական տաճարի անդամ, Սիմֆերոպոլի Տավրիկյան համալսարանի քաղաքատնտեսության և աստվածաբանության պրոֆեսոր։ «Անվան փիլիսոփայություն» (1920, հրատարակվել է խմբագրված` 1953 թվականին) և «Փիլիսոփայության ողբերգություն» (1920 թ., հրատարակվել է խմբագրված` 1928 թվականին) աշխատություններում նա վերանայել է իր տեսակետը քրիստոնեության փիլիսոփայության և դոգմատիկայի միջև փոխհարաբերությունների վերաբերյալ՝ գալով եզրակացություն, որ այդ քրիստոնեական շահարկումը կարող է արտահայտվել առանց խեղաթյուրման բացառապես դոգմատիկ աստվածաբանության տեսքով։ Ղրիմում բոլշևիկների հայտնվելուց հետո հեռացվել է համալսարանից։
1921 թվականից՝ ավագ երեց, Յալթայի Սուրբ Ալեքսանդր Նևսկու տաճարի ռեկտորի օգնական։ 1922 թվականի սեպտեմբերին ձերբակալվել է քաղաքական անվստահության մեղադրանքով ։
Արտաքսում
1922 թվականին ընդգրկվել է Վ.Ի.Լենինի նախաձեռնությամբ ՌԽՖՍՀ ՆԳԺԿ առընթեր Պետական քաղաքական կառավարման (ГПУ) կազմած գիտնականների և մշակույթի գործիչների ցուցակներում՝ արտաքսվելու նպատակով։ 1922 թվականի դեկտեմբերի 30-ին այսպես կոչված «փիլիսոփայական շոգենավի» կազմում` այլ մտավորականների թվում աքսորվել է Կոստանդնուպոլիս՝ առանց ՌՍՖՍՀ վերադառնալու իրավունքի։ Կոստանդնուպոլսում կարճատև մնալուց հետո նա ժամանել է Պրահա (Չեխոսլովակիա)։ 1923 թվականի մայիսին մետրոպոլիտ Եվլոգիի օրհնությամբ ծառայել է Պրահայի Սուրբ Նիկողայոս տաճարում և զբաղեցրել պրոֆեսորի պաշտոնը Ռուսական գիտական ինստիտուտի (Բեռլին) իրավագիտության ֆակուլտետի եկեղեցական իրավունքի և աստվածաբանության ամբիոնում ։
Նա մեծ ուշադրություն է դարձրել ռուս երիտասարդների հոգևոր առաջնորդությանը և էկումենյան շարժմանը մասնակցելուն։ Եղել է Մոսկվայի պատրիարք Տիխոնի հովանավորությամբ ստեղծված Սբ. Սոֆիա եղբայրության հիմնադիր ու առաջնորդ, Ռուսաստանի ուսանողական քրիստոնեական շարժման (ՌՈւՔՇ) համագումարների կազմակերպիչ և մասնակից։ Նա մասնակցել է դրա ստեղծմանը, ՌՈւՔՇ-ի առաջին համագումարներին Պրշերովում (Չեխոսլովակիա) և Արժիրոնում (Ֆրանսիա) և շարունակել վերահսկել այն՝ մնալով Շարժման անդամների համար որպես դաստիարակ և հեղինակություն։
Փարիզյան ժամանակաշրջան
1925 թվականի հուլիսին տեղափոխվել է Փարիզ՝ որպես Սերգիևյան վանատան կառուցման կոմիտեի անդամ, վանատան ղեկավարի օգնական։ Նրա ակտիվ մասնակցությամբ առաջացավ և հաջողությամբ իրականացվեց Ուղղափառ աստվածաբանական ինստիտուտի ստեղծման նախագիծը, որում նա աշխատեց մինչև մահ՝ որպես դոգմատիկ աստվածաբանության ամբիոնի պրոֆեսոր (1925), տեսուչ (1931), դեկան (1940 թ.)։ Արժանացել է եկեղեցու պատմության դոկտոր (honoris causa-պատվավոր դոկտոր, 1943) աստիճանի։ Դասավանդել է «Հին Կտակարանի Սուրբ Գիրք» և «Դոգմատիկ աստվածաբանություն» դասընթացները ։
Սերգեյ Բուլգակովը էկումենյան շարժման աշխատանքներին միացել է 1927 թվականին Լոզանում տեղի ունեցած «Հավատք և եկեղեցական կազմակերպություն» համաշխարհային քրիստոնեական կոնֆերանսում։ Մինչև 1930-ական թվականները մասնակցել է բազմաթիվ էկումենիկ ձեռնարկումների՝ դառնալով շարժման ազդեցիկ դեմքերից ու գաղափարախոսներից մեկը. 1934 թվականին նա մեծ շրջագայություն է կատարել Միացյալ Նահանգներով։ Էկումենիկ ոլորտում ամենահեռանկարային ուղղությունը Անգլիկան եկեղեցու հետ համագործակցությունն էր, և 1927 թվականի վերջին - 1928 թվականի սկզբին տեղի ունեցած անգլո-ռուսական կրոնական համագումարի արդյունքում ստեղծվեց Սուրբ Ալբանյան և Սուրբ Սերգիևյան եղբայրությունը` անգլիկան և ուղղափառ եկեղեցիների երկկողմ համագործակցությունը ։
Վերջին տարիներ, մահ
1939 թվականին Բուլգակովի մոտ ախտորոշվել է կոկորդի քաղցկեղ։ Նա վիրահատվել է, որից հետո սովորել է խոսել առանց ձայնալարերի։ Աստվածածնի Վերափոխման անունով մատուռում վաղ պատարագներ է մատուցել, շարունակել դասախոսել դոգմատիկ աստվածաբանության մասին, կատարել իր հովվական գործը և գրել ։ Չնայած Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի բռնկումը սահմանափակել է Բուլգակովին, նա չի դադարել աշխատել նոր ստեղծագործությունների վրա և կատարել ժամերգություններ։ 1943-ին արժանացել է խույրի։
Օկուպացված Փարիզում նա գրել է «Ռասիզմ և քրիստոնեություն» աշխատությունը՝ փառազրկելով ֆաշիզմի գաղափարախոսությունը։ Նա ավարտեց իր վերջին գիրքը՝ «Հովհաննեսի ապոկալիպսիսը», մահից կարճ ժամանակ առաջ։ Հունիսի 5-ի լույս 6-ի գիշերը ինսուլտից հետո քառասուն օր մնացել է անգիտակից։ Մահացել է 1944 թվականի հուլիսի 13-ին։ Նրան թաղել են Փարիզի մերձակայքում գտնվող Սեն-Ժենևիվ-դե-Բուա գերեզմանատանը։
Քննադատական համոզմունքներ
Սերգեյ Բուլգակովի հետևյալ աշխատությունները հիմնականում սերտ իմաստով պատկանում են քաղաքատնտեսության ոլորտին.
Բուլգակովը դատապարտում է 20-րդ դարի սկզբի քաղաքատնտեսության հիմնական տեսակետը, ըստ որի նյութական կարիքների աճը բնականոն տնտեսական զարգացման հիմնարար սկզբունքն է։ Նա ընդունում է տնտեսական առաջընթացը որպես հոգևոր հաջողության անհրաժեշտ պայման, սակայն զգուշացնում է համընդհանուր մարդկային և մշակութային առաջընթացը միայն տնտեսական առաջընթացով փոխարինելու հակվածության դեմ։ Բարոյական նյութապաշտությունը և հոգևոր բուրժուականությունը, որը ժամանակին ոչնչացրեց հռոմեական քաղաքակրթությունը, ժամանակակից եվրոպական հասարակության հիվանդությունն է։
Արտաքին նյութական բարիքների աճով բավարարվելու և սոցիալական կեղծիքի արմատացած ձևերի հետ հաշտվելու անկարողությունը, համամարդկային իդեալների ձգտումը, գիտակից և արդյունավետ կրոնական հավատքի անհագ կարիքը Բուլգակովը համարում է ռուսական ոգու ամենաբնորոշ և ամենաերջանիկ հատկանիշները։ Նրա այս աճող համոզմունքը բացահայտվում է նրա բոլոր հրապարակային դասախոսություններում և վերջին հոդվածում՝ «Կարլայլը և Տոլստոյը» ։ Իր փիլիսոփայական համոզմունքներով լինելով Վլադիմիր Սոլովյովի անմիջական աշակերտը՝ Բուլգակովը, սակայն, քննադատաբար է վերաբերվում նրա եկեղեցա-քաղաքական և տնտեսական ծրագրին։
Բուլգակովը երկար ճանապարհ է անցել «մարքսիզմից իդեալիզմ» և մեծ անկեղծությամբ վերարտադրել է իր փիլիսոփայական որոնումների բոլոր պահերը իր ընթերցողների և ունկնդիրների առջև։ Իր ծավալուն ատենախոսությունում՝ երկհատոր «Կապիտալիզմ և գյուղատնտեսություն», նա կասկածի տակ է դրել գյուղատնտեսության մեջ արտադրության կենտրոնացման օրենքի գործողությունը, ուսումնասիրել է մանր գյուղացիական գյուղատնտեսության առավելությունները մեծածավալ գյուղատնտեսության նկատմամբ, վերլուծել ընտանեկան հողագործության կայունության պատճառները, նաև հանդես է եկել հողի վարձակալության աղբյուրի բաշխիչ տարբերակով։
Նա նպատակ ուներ ցույց տալ ագրարային էվոլյուցիայի պատմության մեջ Մարքսի արտադրության կենտրոնացման օրենքի համընդհանուր կիրառելիությունը, բայց չխախտելով իր համոզմունքները՝ հանգեց հակառակ եզրակացությունների։ Պարզվեց, որ Մարքսի տնտեսական սխեման անհամապատասխան է պատմական իրականությանը, և դրա հետ կապված սոցիալական առաջընթացի դրական տեսությունը պարզվեց, որ ունակ չէ սնուցել բարու պատմական արդարացման նկատմամբ մարդու անխափան հավատը։ Կանտի իմացաբանական սկզբունքները մարքսիզմի շահերից ելնելով օգտագործելու անհաջող փորձերից հետո Բուլգակովը հաստատվեց այն մտքի վրա, որ անձնական և սոցիալական կյանքի առաջնորդող սկզբունքների հիմնավոր հիմնավորումը հնարավոր է միայն բարության, ճշմարտության և գեղեցկության հարցերում անվերապահ չափանիշերի մշակման միջոցով։
Պոզիտիվ գիտությունը, իր առաջընթացի տեսությամբ, ցանկանում է կլանել և՛ մետաֆիզիկան, և՛ կրոնական հավատքը, բայց, թողնելով մեզ մարդկության ապագա ճակատագրի վերաբերյալ լիակատար անորոշության մեջ, մեզ տալիս է միայն աթեիզմի դոգմատիկ աստվածաբանությունը։ Աշխարհի մեխանիկական ըմբռնումը, ամեն ինչ ստորադասելով ճակատագրական անհրաժեշտությանը, ի վերջո պարզվում է, որ հիմնված է հավատքի վրա։ Մարքսիզմը, որպես առաջադիմության կրոնի ամենավառ տարատեսակ, իր հետևորդներին ներշնչում էր հավատք նորացված հասարակական կարգի մոտալուտ և բնականոն գալու նկատմամբ. նա ուժեղ էր ոչ թե իր գիտական, այլ ուտոպիստական տարրերով, և Բուլգակովը եկավ այն եզրակացության, որ առաջընթացը պատմական զարգացման էմպիրիկ օրենք չէ, այլ բարոյական խնդիր, բացարձակ կրոնական պարտավորություն։ Սոցիալական պայքարը նրան երևում է ոչ միայն որպես թշնամական դասակարգային շահերի բախում, այլ որպես բարոյական գաղափարի իրականացում և զարգացում։ Կեցությունը չի կարող արդարացնել պետքերը. իդեալը չի կարող բխել իրականությունից։ Դասակարգային էգոիզմի և դասակարգային համերաշխության ուսմունքը, ըստ Բուլգակովի, դրոշմված է մակերեսային հեդոնիզմի բնավորության մեջ։ Բարոյական տեսանկյունից աշխարհիկ բարիքների համար պայքարող կողմերը միանգամայն համարժեք են, քանի որ առաջնորդվում են ոչ թե կրոնական ոգևորությամբ, ոչ թե կյանքի անվերապահ և մնայուն իմաստի որոնումներով, այլ սովորական եսասիրությամբ։ Առաջընթացի էվդայմոնիստական ( Έύδαιμονία — երջանկություն) իդեալը, որպես պատմական զարգացումը գնահատելու չափանիշ, հանգեցնում է, ըստ Բուլգակովի, անբարոյական եզրակացությունների, տառապյալ սերունդների ճանաչմանը որպես միայն կամուրջ դեպի գալիք սերունդների երանություն։
Բուլգակովը ոչ միայն հայտնի «Вехи» ժողովածուի պարզապես մասնակից էր, բայց նաև «Վեխովականության»՝ որպես գաղափարական շարժում ներկայացնող գլխավոր խոսնակներից մեկն էր։ Նա մտավորականությանը կոչ էր անում սթափվել, հեռանալ նախիրային բարոյականությունից, ուտոպիզմից, կատաղի հեղափոխականությունից՝ ի շահ հոգևոր ըմբռնման աշխատանքի և կառուցողական սոցիալական դիրքի։
Նույն ժամանակահատվածում նա զարգացնում է սոցիալիստական քրիստոնեության գաղափարները լայն առումով, այդ թվում՝ վերլուծելով քրիստոնեական վերաբերմունքը տնտեսագիտության և քաղաքականության նկատմամբ (ներողություն խնդրելով սոցիալիզմի համար, որն աստիճանաբար անկում ապրեց), քննադատել է մարքսիզմը, հավասարապես նաև բուրժուական կապիտալիստական գաղափարախոսությունը, իրականացրել է «քրիստոնեական քաղաքականության կուսակցության» նախագծեր, հանդես եկել օրվա թեմային արձագանքներով (քրիստոնեական լիբերալ-պահպանողական ցենտրիզմի տեսակետից) և այլն։ Հատուկ ուղղություն է եղել Ռուսաստանի թեման՝ քրիստոնեական պատմաբանության ուղիներում։ Բուլգակովի միտքը սերտորեն միաձուլված էր երկրի ճակատագրի հետ, և, հետևելով այդ ճակատագրի ողբերգական շրջադարձերին, նրա հայացքները մեծապես փոփոխվել են։
Սեփական փիլիսոփայական ուսմունք
19-20-րդ դարերի սկզբին Սերգեյ Բուլգակովը հիասթափվել էր մարքսիզմից, քանի որ նա համարում էր, որ այն անկարող է արձագանքել մարդու անհատականության խորը կրոնական կարիքներին և արմատապես փոխել այն։ Նա վերադարձավ քրիստոնեություն որպես հասուն մարդ՝ անցնելով փրկվելու այլ հնարավորությունների գայթակղություններով։ Նրա անձնական հոգևոր ուղին ուղենիշ էր Ռուսաստանի հոգևոր ուղու համար՝ ցույց տալով երկրի գլխին կախված աղետից խուսափելու հնարավոր ելքը։
1905 թվականին՝ ռուսական առաջին հեղափոխության օրերին, Բուլգակովը գրում է «Հերոսություն և ասկետիզմ» հոդվածը, որտեղ խոսում է ռուս մտավորականության «երկու ուղիների» մասին։ Հերոսությունը ճանապարհ է, որով մարդկանց մեծամասնությունն է գնում։ Սա փորձ է փոխել հասարակությունը արտաքին միջոցներով, մի դասակարգը փոխարինելով մյուսով, բռնության և սարսափ կիրառելով և սեփական անձի հոգևոր և բարոյական բովանդակության լիակատար անտեսմամբ։ Ճգնավորությունը մեկ այլ ճանապարհ է, որը նախ և առաջ ներառում է փոփոխություն, սեփական անձի վերափոխում, «որովհետև սրտից են, ըստ Ավետարանի խոսքի, բխում չար մտքերը, սպանությունները, շնությունները, պոռնկությունները, գողությունները, սուտ վկայությունները, հայհոյանքը։ Դա պղծում է մարդուն…» (Մատթեոս 15.19): Այս ճանապարհը պահանջում է ոչ թե արտաքին, այլ ներքին սխրանք։ Բուլգակովը զգուշացնում է, որ հերոսության ճանապարհը տանում է Ռուսաստանը դեպի արյունալի ողբերգության։
Հայր Սերգեյն իր աստվածաբանությամբ մեղադրանքների է արժանացել Մոսկվայի և Կարլովցիի իրավասությունների ուղղափառ եկեղեցիների կողմից։ Հակամարտությունն ուներ և՛ քաղաքական, և՛ աստվածաբանական պատճառներ։
Հակամարտության եկեղեցական-քաղաքական ֆոնն արտահայտվել է 1931 թվականից Կոստանդնուպոլսի պատրիարքությանը ենթակա ազատ «Եվլոգիյան» եկեղեցու Կարլովացի (միապետամետ) և Մոսկվայի (ստալինյան ծանր ճնշման տակ) եկեղեցիների առճակատմամբ։ Աստվածաբանության ոլորտում նոր աստվածաբանական հարցեր առաջադրելու վախն իրեն զգացնել տվեց։ 1935 թվականին Բուլգակովի ուսմունքը դատապարտվել է Մոսկվայի պատրիարքարանի, իսկ 1937 թվականին նաև Կառլովցիի օտարերկրյա եպիսկոպոսական տաճարի հրամանագրերում։ Այնուամենայնիվ, Սուրբ Սերգիևյան ինստիտուտի պրոֆեսորների հանձնաժողովը և թեմական հանձնաժողովը (1936 թ.), որը հրավիրվել էր մետրոպոլիտ Եվլոգիի կողմից, մերժեցին հերետիկոսության բոլոր մեղադրանքները։
Սոֆիոլոգիա
Վիճելով գերմանական իդեալիզմի ավանդույթի հետ՝ Բուլգակովը հրաժարվում է բանականությունն ու մտածողությունը համարել բարձրագույն սկիզբ՝ օժտված Աստծո հետ կապի բացառիկ արտոնությամբ։ Այդպիսով աշխարհի արդարացումը ենթադրում է մատերիայի արդարացում, և իր փիլիսոփայական աշխարհայացքի տեսակը Բուլգակովը երբեմն սահմանում էր Վլադիմիր Սոլովյովից վերցված «կրոնական մատերիալիզմի» համադրությամբ։ Հայր Սերգեյի միտքը զարգացել է «ներքևից»՝ տնտեսական խնդիրներից և տնտեսության մասին փիլիսոփայական ուսմունքից («Տնտեսության փիլիսոփայություն») մինչև մատերիայի և աշխարհի ընդհանուր վարդապետություն, և, վերջապես, դեպի լայնածավալ աստվածաբանական համակարգ, որը տալիս է սկզբնական խնդրի վերջնական լուծում. հաստատված աշխարհը Աստծո մեջ է և միևնույն ժամանակ ուղղակիորեն դրանից բխող քրիստոնեական հայտնության և դոգմայի մեջ ։
Բուլգակովն ասում է, որ Աստված ստեղծեց աշխարհն Իր էությունից՝ իրենից դուրս դրված։ Ահա Հայր Սերգեյը դիմում է Սոֆիայի աստվածաշնչյան հայեցակարգին` Աստծո իմաստությանը, որը նույնական է բնությանը, Աստծո զորությանը։ Եվ այս Աստվածային Սոֆիան, Աստծո ստեղծագործ արարքով Իրենից դուրս դրված, դառնում է արարող Սոֆիա և հանդիսանում է արարված աշխարհի հիմքը։ Նրա արարածությունը ժամանակի մեջ նրա դիրքի և լինելիության մեջ է։ Արարող Սոֆիան դրսևորվում է կեցության հնարավորություններով, որոնք, ինչպես հողում ցանված սերմերը, պետք է բողբոջեն, բայց դրանց բողբոջման հնարավորությունը և աճի որակը ուղղակիորեն կապված են մարդու ինքնորոշման և գործունեության հետ, ինչն էլ արարող Սոֆիայի իպոստասն է (սուբստանցը)։ Ըստ Բուլգակովի` «Երկիրը» և «մայրը» մատերիայի հիմնական որոշիչներն են, որոնք արտահայտում են նրա բեղմնավորման և ծննդաբերության ուժը, նրա պտղատվությունն ու պտղաբերությունը։ Երկիրը «հագեցված է անսահման հնարավորություններով». այն «ամենամատերիան է, քանի որ ամեն ինչ պոտենցիալ կերպով պարունակվում է դրանում» ։ Թեև Աստծուց հետո, ըստ Նրա կամքի, բայց մատերիան նաև ստեղծագործական սկիզբ է։ Մայր Երկիրը ոչ թե պարզապես ծնում է, այլև իր ընդերքից դուրս է բերում ամեն գոյը։ Իր ստեղծարար և ստեղծագործական ջանքերի գագաթնակետին, իր վերջնական լարվածության և վերջնական մաքրության մեջ, նա պոտենցիալ «Աստծո Երկիրն» է և Աստծո Մայրը։ Նրա ընդերքից առաջանում է Մարիամը, և երկիրն արդեն պատրաստ է լինում ընդունել Լոգոսին և ծնել Աստծո մարդուն։ Երկիրը դառնում է Աստվածամայր, և միայն դրանում է մատերիայի իսկական ապոթեոզը, նրա ստեղծագործական ջանքերի վերելքն ու պսակը։ Ահա Բուլգակովի ողջ «կրոնական մատերիալիզմի» բանալին ։
Բուլգակովն ուսումնասիրում է լեզվի փիլիսոփայական հիմքերը նույն ժամանակաշրջանի մեկ այլ գրքում՝ «Անվան փիլիսոփայություն», որը նվիրված է անվանապաշտության գովաբանությանը և համանման է Ֆլորենսկու և Լոսևի նմանատիպ գովաբնություններին։ Փիլիսոփայական համակարգերի դասակարգումը բխում է համապատասխանությունից, ինչը հնարավորություն է տալիս դրանց հիմնական տեսակների մեջ տեսնել եռամիասնության դոգմայի տարբեր մոնիստական աղավաղումներ, որոնք բացառում են մոնիզմը և պահանջում են լիակատար հավասարություն, երեք սկզբունքների համասուբստանցիոնալություն՝ միավորված տարրական հայտարարության մեջ («Ես եմ գոյը») և հասկացվում է որպես գոյաբանական սկիզբ։ Արդյունքում, փիլիսոփայության պատմությունը հայտնվում է որպես երրորդության հերետիկոսությունների հատուկ տեսակի պատմություն։ Բուլգակովը եզրակացնում է, որ քրիստոնեական ճշմարտության համարժեք արտահայտությունը սկզբունքորեն անհասանելի է փիլիսոփայության համար և հասանելի է միայն դոգմատիկ աստվածաբանության տեսքով ։
Ի տարբերություն Սոլովյովի և Ֆլորենսկու սոֆիոլոգիայի, որտեղ Սոֆիա Աստվածային իմաստությունը սկիզբն է, որը միջնորդ է Աստծո և աշխարհի միջև, «աշխարհն է Աստծո մեջ», իդեալական նախապատկեր հավաքածուն է այն ամեն գոյի, ինչ կա Աստծո մեջ ընդմիշտ, ըստ Բուլգակովի` Սոֆիան սկիզբը չէ, ինչպես և Աստվածը, այլ հենց Աստծո էությունն է. «Աստվածային Սոֆիան ... Աստծո բնույթն է, Ուսիան, հասկացված ... որպես բացահայտող բովանդակություն, որպես Ամենամիասնություն» (Աստծո Գառ, էջ 125)։
Այսպիսով, նա չորրորդ իպոստասը (մարմնավորումը) չէ, որի համար մեղադրում էին Հայր Սերգեյին, և միևնույն ժամանակ, կարող է նույնացված լինել Սուրբ Երրորդության իպոստասներից յուրաքանչյուրի հետ, քանի որ նա Աստծո հենց ամբողջական բնությունն է, Սուրբ Երրորդության կյանքը: Սոֆիային կարելի է նույնացնել Լոգոսի հետ, քանի որ նա Բարձրագույն Իմաստությունն է.
Բայց Սոֆիան հիպոստաս չէ, Անձ չէ, թեև ամբողջովին անձնային է և համակված է Սուրբ Երրորդության ճառագայթներով։ Աստուծո աշխարհի նմանությամբ ստեղծվել է նաև արարյալ աշխարհը՝ այն էլ ունի բնույթ՝ արարող Սոֆիա և հիպոստաս, Ադամ՝ բազմաամբողջ մարդկային անհատականություն, որ ստեղծված է Աստուծո պատկերով։
Հայր Սերգեյի համար առանցքային հայեցակարգը աստվածաբանության մեջ Քրիստոսի աստվածամարդությունն է և մեր աստվածամարդությունը։ Հայր Սերգեյի համար սկզբունքորեն կարևոր է դառնում Քաղկեդոնյան դոգման (IV տիեզերականում ժողովում 451 թվականին կայացած հավատո հանգանակ ) բացահայտելը Քրիստոսում երկու բնությունների դրական հարաբերակցության միջոցով, որը հիմնվում է Սոֆիայի Աստվածային ինքնության և ստեղծարարության վրա։ Նա գրում է. «Ըստ հիմքի նույնական լինելով` նրանք տարբեր են իրենց կեցության ձևով»։ Քրիստոսի բնույթներում եղած դրական հարաբերակցությունը աստվածացման ճանապարհ է բացում նաև մարդու առաջ։
Աստվածամարդ հայեցակարգին համապատասխան՝ նա մշակում է աշխարհի պրոցեսի վարդապետությունը, որն իր ամբողջության մեջ՝ արարչագործությունից, անկումից մինչև վերջնական Կերպարանափոխություն, ներկայացվում է որպես «Աստված-մարդկային գործընթաց», արարածի վերամիավորումն Աստծո հետ։ Բուլգակովի դոկտրինի ամենավաղ և ամբողջական զարգացումը վերաբերում էր տնտեսության մասին ուսմունքին, որը ներառում է ինչպես տնտեսական, այնպես էլ մարդու գիտա-տեխնիկական գործունեությունը։ Արտացոլելով ընկած էակի կեցության երկակի էությունը՝ տնտեսությունն իր մեջ միավորում է ազատ ստեղծագործական «ճանաչողության և գործողության աշխատանքը», որում բացահայտվում է աշխարհի սոֆիականությունը և «ստրկությունը ոչինչ է»` անկումից ծնված բնական անհրաժեշտության ծառայություն։ Աստվածամարդ գործընթացում կարևոր տեղ է զբաղեցնում արվեստը։ Բուլգակովը դա մեկնաբանում է որպես աշխարհի սոֆիականությունը տեսնելու և ցուցադրելու կարողություն, քանի որ Սոֆիայի գլխավոր անուններից մեկը Գեղեցկությունն է։ Բայց ինչպես ընկած կեցության մեջ ամեն ինչ, այնպես էլ արվեստը կրում է թերարժեքության դրոշմը. այն ձգտում է և չի կարողանում դառնալ դիցահմայություն ( теургия )` աշխարհի արդյունավետ վերափոխում։ Նույն կերպ են վերլուծվում սեքսի, կրեատիվության, ուժի և այլ երևույթների ֆենոմենները. Բուլգակովն ամենուր տեսնում է և՛ սոֆիական` բարի սկիզբը, և՛ լքվածության, չգոյության կնիքը։ Վերջին տարիներին դրան միացել է «վերջին բաների», մահվան և աշխարհի վերջի վերլուծությունը («Գառան հարսնացուները» վախճանաբանություն) ։
Աշխարհը դիտարկելով դինամիկայի, գործընթացի ներքո՝ աշխարհի մասին Բուլգակովի ուսմունքն ամբողջությամբ ներկայացվում է որպես պատմության աստվածաբանություն, որտեղ Սոֆիան կենտրոնում է` որպես եկեղեցի, քանի որ «եկեղեցին գործում է պատմության մեջ որպես ստեղծագործ ուժ» («Գառան հարսնացուները», էջ 362), և Աստվածամարդ գործընթացը կարելի է հասկացվել որպես Եկեղեցու կողմից ամբողջ տիեզերքի ձևավորում։ Իր ընդհանուր տեսակով և տեսքով, մի շարք առաջատար մոտիվներով և գաղափարներով, նրա համակարգը նման է ժամանակակից արևմտյան քրիստոնեության աստվածաբանական մեծ համակարգերին, մոտենալով Տեյլհարդ դե Շարդենի և մի քիչ էլ՝ Տիլիխի ուսմունքներին ։
Բուլգակովի Սոֆիա - Աստծո Իմաստության մասին ուսմունքը քննադատության է ենթարկվել մետրոպոլիտ Անտոնիի (Խրապովիցկի) կողմից 1924 թվականին և Կառլովցիի տաճարի եպիսկոպոսների սինոդի կողմից 1927 թվականին՝ Աստծո Երրորդությունը քառակի ներկայացնելու համար։ 1935 թվականին РПЦЗ եպիսկոպոսների խորհուրդը սոֆիոլոգիան ճանաչել է որպես հերետիկոսություն և Մոսկվայի պատրիարքարանը դատապարտել է այն։ 1937 թվականին Արևմտյան Եվրոպայի Ուղղափառ Ռուս Եկեղեցիների Եպիսկոպոսների Համաժողովը դրանում հերետիկոսության նշաններ չի գտել, բայց Բուլգակովին մեղադրել է ապոլինարիզմի և սուրբ հայրերի նկատմամբ անհարգալից վերաբերմունքի մեջ։
Գնահատում և ժառանգություն
Նաթանայել (Լվով) արքեպիսկոպոսի հուշերի համաձայն. «Մի անգամ Մետրոպոլիտ Անտոնի [Խրապովիցկիի] օրոք խոսակցություն է եղել Հայր Սերգեյ Բուլգակովի մասին։ Մետրոպոլիտ Անտոնի ամբողջ շրջապատը Հայր Սերգեյին բացասաբար էին վերաբերվում։ Բայց Անտոնին նաև ասել է. «Խեղճ հայր Սերգեյ, խեղճ հայր Սերգեյ։ Չէ որ նա շատ խելացի մարդ է, աշխարհի ամենախելացիներից մեկը։ Նա հասկանում է շատ բաներ, որոնք միայն քչերն են հասկանում։ Եվ դա մեծապես գոռոզացնում է։ Դժվար է չգոռոզանալ, եթե գիտես, որ դա քեզ համար պարզ է և լիովին հասկանալի, և քո շրջապատում ոչ ոք չի կարող դա հասկանալ։ Այս գիտակցությունը մինչև երկինք է բարձրացնում և գոռոզացնում։ Միայն խոնարհությամբ ազդված Աստծո շնորհն է, որը Հայր Սերգեյին, ըստ երևույթին, բավարար չէր, միայն նա կարող է հոգին պաշտպանել այդպիսի հպարտությունից» ։
Հղումներ
Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ռուս փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Ռուս տնտեսագետներ Կատեգորիա:Ռուս աստվածաբաններ
Ռելինգեն (Նորվեգիա)
Րելինգեն (Rælingen), կոմունա Նորվեգիայի Ակերսհուս ֆյուլքեյում։ Կոմունայի վարչական կենտրոնը Ֆհորդինքբյու քաղաքն է։ Պաշտոնական լեզուների ընտրության ժամանակ 3 լեզուներից որևէ մեկը չի ընտրել, այսինքն՝ չեզոք է։ Զբաղեցնում է 71.68  կմ² տարածք ։
Րելինգեն կոմունան կազմավորվել է 1929 թվականի հուլիսի 1-ին։ Անվանումը առաջին անգամ գրավոր վավերագրերում հանդիպում է 1400 թվականներին։
Րելինգենի զինանշանը
Րելինգեն կոմունայի զինանշանը հաստատվել է 1981 թվականի ապրիլի 30-ին և իրենից ներկայացնում է դեղին գույնով ներկված վահան, ներքևի մասը սուր, որի վրա պատկերված է կարմիր գույնի անմոռուկ ծաղիկ ։
Բնակչություն
Համաձայն 2007 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Րելինգեն կոմունայում բնակվում է 15112 մարդ։ Կոմունայի բնակչության քանակը վերջին 60 տարում մոտ կրկնակի աճ է գրանցել ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ակերսհուս ֆյուլքեի կոմունաներ
Պոնցանո Վենետո
Պոնցանո Վենետո (Ponzano Veneto), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Վենետո մարզի Տրևիզո գավառում ։ Բնակչությունը կազմում է 9760 մարդ, խտությունը՝ 444 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 22 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝31050, հեռախոսային կոդ՝ 0422։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Իսպանական Ամերիկա
]] Իսպանական Ամերիկա (իսպ․՝ Hispanoamérica կամ América Hispana) (հայտնի է նաև որպես իսպանախոս Ամերիկա ( América española)), Հյուսիսային, Կենտրոնական և Հարավային Ամերիկայի իսպանախոս երկրներից բաղկացած Ամերիկայի տարածաշրջան ։ Այս բոլոր երկրներում իսպաներենը պետական լեզուն է, որը երբեմն կիսում է պաշտոնական կարգավիճակը մեկ կամ մի քանի բնիկ լեզուների (օրինակ՝ գուարանի, կեչուա, այմարա կամ մայա) կամ անգլերենի հետ (Պուերտո Ռիկոյում), իսկ հռոմեական կաթոլիկությունը գերակշռող կրոնն է ։
Իսպանական Ամերիկան երբեմն խմբավորվում է Բրազիլիայի հետ «Պիրենեյան Ամերիկա» տերմինի ներքո, ինչը վերաբերում է Ամերիկայի այն երկրները, որոնք Պիրենեյան թերակղզում ունեն մշակութային արմատներ ։ Իսպանական Ամերիկան հակադրվում է նաև Լատինական Ամերիկային, որը ներառում է ոչ միայն իսպանական Ամերիկան, այլ նաև Բրազիլիան (նախկին պորտուգալիական Ամերիկա), ինչպես նաև Արևմտյան կիսագնդի նախկին ֆրանսիական գաղութները ։
Պատմություն
Իսպանացիների կողմից Ամերիկայի նվաճումը սկսվել էր 1492 թվականին, և, ի վերջո, մաս էր կազմում ավելի մեծ պատմական գործընթացի՝ աշխարհագրական հայտնագործումների, որի միջոցով եվրոպական տարբեր տերություններ 15-20-րդ դարերի ընթացքում գաղութացրեցին զգալի քանակությամբ տարածք և ժողովուրդներ Ամերիկայում, Ասիայում և Աֆրիկայում:, Իսպանական Ամերիկան դարձավ հսկայական Իսպանական կայսրության հիմնական մասը։ 1808 թվականին Նապոլեոնի Իսպանիայում միջամտությունով և դրա հետևանքով առաջացած քաոսով սկսվել է Իսպանական կայսրության մասնատումը, քանի որ իսպանախոս ամերիկյան տարածքները սկսեցին իրենց պայքարը հանուն անկախության։ Մինչև 1830 թվականը Իսպանիայի ամերիկյան տարածքները մնում էին Կուբա և Պուերտո Ռիկո կղզիները՝ մինչև 1898 թվականի իսպանա-ամերիկյան պատերազմը ։
Ֆիդել Կաստրոյի գլխավորությամբ Հուլիսի 26-ի շարժումը 1959 թվականի հունվարի 1-ին իշխանությունը զավթեց Կուբայում՝ տապալելով Ֆուլխենսիո Բատիստայի ամերիկամետ կառավարությունը։ Կաստրոն ազգայնացրեց Կուբայի մրգեղենի ռեսուրսները, դուրս մղելով United Fruit Company-ին, և ԽՍՀՄ-ից նավթ գնելով` հանգեցրեց ԱՄՆ-ի հետ հարաբերությունների վատթարացմանը։ Կարիբյան ճգնաժամը գրեթե հանգեցնում էր Երրորդ համաշխարհային պատերազմին։ Կաստրոյի հեղափոխությունն իր տեսակի մեջ միայն առաջինն էր իսպանական Ամերիկայում։ Ձախ կառավարությունները իշխանության եկան ողջ տարածաշրջանում, ուստի Միացյալ Նահանգները դիմեցին աջակցող հեղաշրջումների, ինչպիսիք էին 1954 թվականի Գվատեմալայում հայտնի Խակոբո Արբենզ Գուզմանի տապալումը և 1965 թվականին Դոմինիկյան Հանրապետությունում Խուան Բոշի պաշտոնանկությունը, որը հանգեցրեց Դոմինիկյան քաղաքացիական պատերազմին և այդ տարի ԱՄՆ-ի կողմից հանրապետության օկուպացիային։ Միացյալ Նահանգները աջակցում էր հեղաշրջումների, որոնց արդյունքում բռնապետներ հաստատվեցին Չիլիում, Ուրուգվայում։ Որոշ բռնապետերի գործունեությունները հանգեցրին քաղաքացիական պատերազմների, ինչպիսիք են Նիկարագուայի քաղաքացիական պատերազմը, Սալվադորի քաղաքացիական պատերազմը և Գվատեմալայի քաղաքացիական պատերազմը 1970-90-ականներին, իսկ ԱՄՆ-ն աջակցում էր այն կառավարություններին, որոնք մահվան ջոկատներ էին օգտագործում գյուղացիներին և քահանաներին կոտորելու համար, ովքեր մեղադրվում էին ձախերի կողմն անցնելու մեջ։ Այս քաղաքացիական պատերազմների արդյունքում, որոնք ավարտվեցին Սառը պատերազմի ավարտին, կոմունիստական կուսակցությունները դառնում են օրինական քաղաքական կուսակցություններ, և նրանցից որոշները անցան իշխանության, օրինակ՝ Նիկարագուայում և Էլ Սալվադորում։
Լեզուներ
Իսպաներենը իսպանական Ամերիկայի երկրների մեծ մասում պաշտոնական լեզուն է, և դրանով խոսում են բնակչության ճնշող մեծամասնությունը։ Ամերիկյան բնիկների լեզուները լայնորեն տարածված են Չիլիում, Պերուում, Գվատեմալայում, Բոլիվիայում, Պարագվայում և Մեքսիկայում, իսկ ավելի փոքր տարածում ունեն Պանամայում, Էկվադորում, Կոլումբիայում, Վենեսուելայում և Արգենտինայում։ Ամերիկյան որոշ իսպանախոս երկրներում բնիկ լեզուներով խոսողների բնակչությունը շատ քիչ է կամ նույնիսկ գոյություն չունի (օրինակ ՝ Ուրուգվայ)։ Հավանաբար, Մեքսիկան միակ երկիրն է, որը ունի բնիկ լեզուների ամենամեծ բազմազանությունը, քան ցանկացած այլ իսպանախոս ամերիկյան երկիր, և ամենաշատ խոսվող բնիկ լեզուն նահաուտլն է։
Պերուում կեչուան պաշտոնական լեզու է, իսպաներենի և ցանկացած այլ բնիկ լեզվի հետ միասին այն տարածքներում, որտեղ դրանք գերակշռում են։ Բոլիվիայում իսպաներենին զուգահեռ պաշտոնական կարգավիճակ ունեն այմարան, կեչուան և գուարանին։ Գուարանին իսպաներենի հետ միասին Պարագվայի պաշտոնական լեզուն է, և այդ լեզվով խոսում է բնակչության մեծամասնությունը (որոնք մեծ մասամբ երկլեզու են), իսկ իսպաներենի հետ այն պաշտոնական լեզու է Արգենտինայի Կորիենտես նահանգում։ Նիկարագուայում իսպաներենը պաշտոնական լեզու է, բայց երկրի Կարիբյան ափին անգլերենը և բնիկ լեզուները, ինչպիսիք են միսկիտոն, սումոն և ռաման, նույնպես ունեն պաշտոնական կարգավիճակ։ Կոլումբիան ճանաչում է իր տարածքում խոսվող բոլոր բնիկ լեզուները որպես պաշտոնական, չնայած նրա բնակչության 1%-ից պակասը այդ լեզուների բնիկ խոսողներն են։ Նահուատլը Մեքսիկայում բնիկների կողմից խոսվող 62 մայրենի լեզուներից մեկն է, որոնք իսպաներենի հետ միասին կառավարությունը պաշտոնապես ճանաչում է որպես «ազգային լեզուներ»։
Իսպանական Ամերիկայում խոսվող եվրոպական այլ լեզուներից են․ անգլերենը՝ Պուերտո Ռիկոյում, գերմաներեն՝ Չիլիի հարավում և Արգենտինայի, Վենեսուելայի ու Պարագվայի որոշ մասերում, իտալերենը՝ Արգենտինայում, Վենեսուելայում և Ուրուգվայում, ուկրաիներենը, լեհերենը, ռուսերենը՝ Արգենտինայում, և վալլիերենը՝ Արգենտինայի հարավում     ։ Ոչ եվրոպական կամ ասիական լեզուներից տարածված են ճապոներենը՝ Պերուում, Բոլիվիայում և Պարագվայում, կորեերենը՝ Արգենտինայում և Պարագվայում, արաբերենը՝ Արգենտինայում, Կոլումբիայում, Վենեսուելայում և Չիլիում, և չինարենը՝ ամբողջ Հարավային Ամերիկայում։
Մի քանի ազգերում, հատկապես Կարիբյան տարածաշրջանում, կրեոլյան լեզուներն են տարածված։ Նմանապես, մայրցամաքային Լատինական Ամերիկայի կրեոլյան լեզուները ածանցվում են եվրոպական լեզուներից և աֆրիկյան տարբեր լեզուներից։
Էմիլ Գևորգյան
Էմիլ Սոսի Գևորգյան, հայ կենսաֆիզիկոս-կենսաքիմիկոս։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր (1990), պրոֆեսոր (2002), ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ ։ ՀՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (2009)։
Իսպանական Ամերիկա
Դրոշ
Չնայած համեմատաբար անհայտ է, կա դրոշ, որը ներկայացնում է իսպանական Ամերիկայի երկրները, նրա ժողովուրդը, պատմությունը և ընդհանուր մշակութային ժառանգությունը։
Էմիլ Գևորգյան
Կենսագրություն
Էմիլ Գևորգյանը ծնվել է 1947 թվականին Երևանում։ 1970 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի կենսաբանության ֆակուլտետի կենսաֆիզիկայի բաժինը։ 1970-1973 թվականներին եղել է Երևանի պետական համալսարանի կենսաֆիզիկայի ամբիոնի ասպիրանտ։ 1990 թվականին պաշտպանել է դոկտորական թեզ «Սպիտակուցների հորմոնալ ինդուկցիան և մոդիֆիկացիան. դրանց փոխկապակցությունը» թեմայով։ 1974 թվականից աշխատում է ԵՊՀ կենսաֆիզիկայի ամբիոնում, 1975-1977 թվականներին եղել է կրտսեր գիտաշխատող, 1977-1979 թվականներին՝ ավագ գիտաշխատող՝ 1994-2000 թվականներին՝ ամբիոնի վարիչ ։ 1977-1978 թվականներին Բոլոնիայի համալսարանի կենսաքիմիայի ինստիտուտում եղել է հրավիրված ստաժոր, 1978-1989 թվականներին՝ ՀԽՍՀ ԳԱ Կենսաֆիզիկայի գիտական խորհրդի քարտուղար, 1987-1988 թվականներին՝ Չինաստանի Խարբինի բժշկական համալսարանի էնդոկրինոլոգիայի ամբիոնում հրավիրված հետազոտող, 1993-1999 թվականներին՝ ՀՀ կրթության և գիտության նախարարության կենսաբանության ուսումնական մեթոդական խորհրդի նախագահ, 2000 թվականից՝ ԵՊՀ կենսաբանության ֆակուլտետի դեկան, 2008 թվականից՝ ՀՀ ԳԱԱ «Հայաստանի կենսաբանական հանդեսի» գլխավոր խմբագիր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ կենսաֆիզիկոսներ Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամներ Կատեգորիա:Հայ կենսաքիմիկոսներ Կատեգորիա:ՀՀ գիտության վաստակավոր գործիչներ Կատեգորիա:ԵՊՀ դասախոսներ
Իսպանական Ամերիկա
Դրոշ
Այն ստեղծվել է 1933 թվականի հոկտեմբերին Ուրուգվայի բանակի կապիտան Անխել Կամբլորի կողմից։ Այն ընդունվել է իսպանական Ամերիկայի բոլոր պետությունների կողմից ընթացքում նույն տարվա Ուրուգվայի Մոնտեվիդեո քաղաքում անցկացվող պանամերիկյան կոնֆերանսի ընթացքում ։
Սպիտակ գույնը խորհրդանշում է խաղաղություն, ինկերի դիցաբանության արևի Ինտի աստվածը խորհրդանշում է լույսը, որը փայլում է Ամերիկայի վրա, և երեք խաչերը ներկայացնում են Քրիստափոր Կոլումբոսի կարավելլաները՝ Նինան, Պինտան և Սանտա Մարիան, որոնք օգտագործվել են 1492 թվականին Իսպանիայից դեպի Նոր աշխարհ իր առաջին նավարկության ժամանակ։ Խաչերի յասամանագույնը նույն միջնադարյան Կաստիլական թագավորության զինանշանի առյուծի գույնն է ։
Կրոն
Իսպանացիներն ու պորտուգալացիները հռոմեական կաթոլիկ հավատքը տարան իրենց գաղութները Ամերիկայում, Աֆրիկայում և Ասիայում։ Հռոմեական կաթոլիկությունը շարունակում է մնալ գերակշռող դավանանք իսպանախոս ամերիկացիների շրջանում ։ Բողոքական դավանանքներին անդամակցությունը մեծանում է, մասնավորապես՝ Գվատեմալայում, Սալվադորում, Հոնդուրասում, Նիկարագուայում, Պուերտո Ռիկոյում և այլ երկրներում ։ Մասնավորապես, հոգեգալստականությունը մեծ աճ է ապրել  ։ Այս շարժումն ավելի ու ավելի է գրավում Լատինական Ամերիկայի միջին խավերին ։  Անգլիկանիզմը նույնպես երկար ու աճող ներկայություն ունի Լատինական Ամերիկայում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:CS1 maint: extra text: authors list Կատեգորիա:Լատինական Ամերիկա Կատեգորիա:Երկրների դասակարգումներ
Կուկուշկա (երգ)
«Կուկուշկա», «Կինո» խմբի «Սև ալբոմի» երգերից։