cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Beyoncé (ալբոմ)
Առևտրային հաջողություն
Ալբոմը գլխավորել է iTunes-ը 108 երկրներում, ինչը ռեկորդային է եղել, քանի դեռ Ադելը նույն iTunes-ը չէր գլխավորել ավելի քան 115 երկրներում։ «BEYONCÉ» ալբոմն երկար ժամանակ առաջին կին կատարողի ալբոմն էր, որը 3 շաբաթ անընդմեջ գլխավորել է Billboard-ը, մինչ այն ժամանակ, երբ 2012 թվականի վերջին այնտեղ մուտք է գործել Թեյլոր Սվիֆթը։ 2014 թվականի մարտին ամբողջ աշխարհում վաճառվել է մոտ 3 միլիոն  օրինակ, իսկ Մեծ Բրիտանիայում վաճառվել է ավելի քան 300 000 օրինակ, որի համար ալբոմը ստացել է պլատինե հավաստագիր ։
Վերաթողարկում
«Beyoncé: Platinum Edition» ալբոմը թողարկվել է 2014 թվականի նոյեմբերի 24-ին՝ ֆիզիկական կրիչներով և երաժշտական առցանց խանութներում ։ Վերահրատարակումը բաղկացած է եղել չորս սկավառակներից. բնօրինակ ալբոմ, 17 տեսահոլովակներ վիզուալ նյութերով սկավառակում, 10 համերգային ելույթներ The Mrs. Carter Show World Tour շրջագայության շրջանակներում և նոր նյութերով սկավառակ (ալբոմի համար երկու նոր ձայնագրված երգեր. «7/11» և «Ring Off», ինչպես նաև 4 ռեմիքս, որոնք ձայնագրվել են Քանյե Ուեսթի, Նիքի Մինաժի, Pharell-ի և Mr.Vegas-ի հետ և 2015 թվականի պաշտոնական օրացույցը Բեյոնսեի կողմից։
Վերաթողարկման առաջին սինգլը դարձել է «7/11» երգը ։ Տեսահոլովակը թողարկվել է 2014 թվականի նոյեմբերի 21-ին ։
Երկրորդ երգը՝ «Ring Off»-ը, Բեյոնսեն նվիրել է իր մորը ՝ ամերիկյան բիզնեսվումեն և մոդելավորող Թինա Նոուլզին, որն իր ամուսնու՝ Բեյոնսեի հոր Մեթյու Նոուլզի հետ դժվարին ամուսնալուծություն է ունեցել։ Թինա Նոուլզը 30 տարվա ամուսնությունից հետո ամուսնալուծվել է Մեթյու Նոուլզից անհավատարմության պատճառով ։ Այժմ Թինան հանդիպում է 66-ամյա դերասան Ռիչարդ Լոսոնի հետ։ Բեյոնսեն աջակցում է մորը և ուրախ է իր նոր հարաբերությունների համար «You found a new man now», «You shine and you’re fine»:
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2013 ալբոմներ Կատեգորիա:Բիյոնսեի ալբոմներ Կատեգորիա:Անգլալեզու ալբոմներ
Չամիչյանի ռեակցիա
Չամիչյանի ռեակցիա, պիրոլների և ինդոլների փոխազդեցությունը հալոգենկարբենների հետ, որի հետևանքով պիրոլի օղակը մեծանում է, և առաջանում են եռտեղակալված պիրիդիններ և քինոլիններ։ Չամիչյանի ռեակցիաին կարող են մասնակցել նաև էլեկտրադոնորային խմբեր պարունակող 2,3 երկտեղակալված պիրոլները, միա- և երկտեղակալված ինդոլները։ Որպես հալոգենկարբենների աղբյուր օգտագործում են քլորաֆորմը, բրոմաֆորմը, բենզալհալոգենիդները, մեթիլենքլորիդը, բրոմիդը, յոդիդը և այլն։ Ռեակցիան իրականացնում են ալկալիների առկայությամբ։ Չամիչյանի ռեակցիաով երբեմն առաջանում են նաև պիրոլենիններ և ինդոլենիններ։ Ռեակցիան հայտնաբերել է Ջակոմո Չամիչյանը (1881)։
Կատեգորիա:Անվանական ռեակցիաներ օրգանական քիմիայում
Ձվելի Խիբուլա
Ձվելի Խիբուլա (ძველი ხიბულა), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Սամեգրելո-Զեմո Սվանեթ մարզի Խոբի շրջանում ։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 170 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Խոբիից հեռու է 24 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 712 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Խոբի շրջան‎‎‎
Նարիստաու
Նարիստաու (Нарыстау, Нарыҫтау), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Միյակինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 379 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Միյակինսկի շրջանի բնակավայրեր
Ախոլան Վերին
Ախոլան Վերին, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Աղբակի գավառում։ Գտնվում էր Վանա լճից հարավ-արևելք, Ադամակերտ քաղաքից 22 կմ արևմուտք՝ Խոշաբ գետի հարավարևելյան ակունքի շրջանում, լեռնային վայրում։
Գյուցի 5 կմ հարավ գտնվում էր Ախոլան Ներքին գյուղը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կրոմերիժի շրջան
Կրոմերիժի շրջան (Okres Kroměříž), շրջան Չեխիայի Զլինի երկրամասում։ Վարչական կենտրոնն է Կրոմերիժ քաղաքը։ Տարածքը 795,67 կմ է։ Բնակչությունը 2020 թվականի տվյալներով կազմում է 105 343 մարդ։ Շրջանի կազմի մեջ է մտնում 79 համայնք։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Չեխիայի շրջաններ
Էրիթրոցիտներ
Էրիթրոցիտներ, արյան կարմիր բջիջներն, որոնց գլխավոր ‎ֆունկցիան թթվածնի և ածխաթթու գազի փոխադրումն է։ Էրիթրոցիտներն իրենց թաղանթի վրա փոխադրում են նաև կրեատոր մակրոմոլեկուլներ, հորմոններ, ամինաթթուներ, նուկլեոտիդներ և այլն։ Էրիթրոցիտների գլխավոր ֆունկցիաներից մեկը արյան թթվահիմնային հավասարակշռության պահպանումն է, որն իրականացվում է նրանցում պարունակվող հեմոգլոբինով։ Էրիթրոցիտների քանակությունը հասուն տղամարդու մոտ 4, 5-5 միլիոն է 1 մմ³-ում, իսկ հասուն կանանց մոտ՝ 3, 8-4, 5 միլիոն՝ 1 մմ³-ում։
Կառուցվածք
Էրիթրոցիտները (erythrocytus) մարդու և կաթնասունների (բացառությամբ՝ ուղտերի, լամաների) մոտ կորիզազուրկ են, որոնք օնտո- և ֆիլոգենեզի ընթացքում կորցրել են նաև օրգանոիդների մեծամասնությունը։ Էրիթրոցիտները տեղափոխում են նաև ամինաթթուներ, հակամարմիններ, թույներ, դեղանյութեր՝ կլանելով և պահելով դրանք բջջաթաղանթի մակերևույթի վրա։
Թաղանթը պարունակում է սիալաթթու, որն ապահովում է թաղանթի բացասական լիցքավորումը և արյան կախույթային վիճակը։ Էրիթրոցիտները մասնակցում են նաև արյան մակարդմանը, պայմանավորում են արյան խմբային պատկանելիությունը։
Մարդու և կաթնասունների էրիթրոցիտներն արյան հոսքում ունեն երկգոգավոր սկավառակների տեսք և կոչվում են դիսկոցիտներ։ Նման ձևի շնորհիվ ձեռք են բերում ճկունություն և կարողանում են անցնել տրամագծով մոտ 2 անգամ փոքր մազանոթներով։ Սկանավորող էլեկտրոնային մանրադիտակով հայտնաբերվել են նաև էրիթրոցիտների այլ ձևեր՝ պլանոցիտներ (տափակ մակերևույթով), ստոմատոցիտներ,գմբեթաձև, թամբաձև, երկփոսային, սֆերոցիտներ (գնդաձև) էխինոցիտներ (փշաձև)։ Վերջին երկուսը վերաբերում են էրիթրոցիտների ծերացող ձևերին։ Դիսկոցիտները կազմում են էրիթրոցիտների 80%-ը։ Դիսկոցիտի դեֆորմացիան էխինոցիտի նկատվում է ԱԵՖ-ի քանակության պակասելու դեպքում։
Քիմիական կառուցվածք
Էրիթրոցիտների բջջաթաղանթի արտաքին մակերևույթի վրա կան ֆոսֆոլիպիդներ, սիալաթթու, հակածիններ, պրոտեիններ, իսկ ներքին մակերևույթի վրա՝ գլիկոլիտիկ ֆերմենտներ, գլիկոպրոտեիններ, նատրիում, կալիում, ԱԵՖ-եր, հեմոգլոբին։ Էրիթրոցիտի ներքին պարունակությունը էլեկտրոնային մանրադիտակի տակ երևում է որպես էլեկտրոնախիտ, պարունակում է 4-5 նմ չափեր ունեցող հեմոգլոբինի հատիկներ։ Էրիթրոցիտներում պարունակվում է մոտ 60% ջուր և մոտ 40% չոր նյութ։ Չոր նյութի 95%-ը կազմում է հեմոգլոբինը։
Չափեր
Մարդու էրիթրոցիտներ տրամագիծը 7,1-7,9 մկմ է, հաստությունը եզրային գոտում՝ 1,9-2,5 մկմ, կենտրոնում՝ 1 մկմ։ Նորմալ արյան մեջ այս չափերն ունեն էրիթրոցիտների մոտ 75%-ը (նորմոցիտներ, normocytus), ավելի մեծ չափեր (8,0 մկմ-ից ավելի)՝ 12,5%-ը (մակրոցիտներ, macrocytus), մնացած էրիթրոցիտների քանակը կարող է լինել 6 մկմ-ից պակաս (միկրոցիտներ, microcytus)։ Մեկ էրիթրոցիտի մակերեսը կազմում է մոտ 125 մկմ², ծավալը՝ 90 մկմ³: Եթե մարդու արյան միջին ծավալը 5,5 լիտր է, ապա արյան բոլոր էրիթրոցիտների ընդհանուր մակերեսը կկազմի 3500-3700 մ²։
Հատկություններ
Էրիթրոցիտներում էներգիայի փոխանակության հիմնական ուղին գլիկոլիզն է, որի ընթացքում կատարվում է ԱԵՖ-ի և ՆԱԴH2-ի առաջացում։ Գլիկոլիզի էներգիան ապահովում է կատիոնների ակտիվ տեղաշարժը բջջաթաղանթի միջով, նատրիումի և կալիումի իոնների օպտիմալ հարաբերակցությունը պլազմայում և էրիթրոցիտներում։ ՆԱԴH2-ն ապահովում է հեմոգլոբինի ակտիվ ֆունկցիոնալ վիճակը, կանխելով նրա օքսիդացումը և վերածումը մեթհեմոգլոբինի։ Երկաթի առկայությունը հեմոգլոբինում ապահովում է թարմ արյան էրիթրոցիտների դեղին գունավորումը, իսկ էրիթրոցիտների մեծ քանակությունը արյանը տալիս է կարմիր գույն։
Արյան պատրաստուկների ներկման ժամանակ հասուն էրիթրոցիտները ցուցաբերում են օքսիֆիլիա։ Հասուն ձևերի հետ մեկտեղ նորմալ արյան մեջ պարունակվում են 1-5% էրիթրոցիտներ, որոնք աղքատ են հեմոգլոբինից։ Դրանք պոլիքրոմատոֆիլ են, այսինքն՝ ներկվում են թթվային և հիմնային ներկանյութերով։ Ադամանդային կրեզիլային կապույտով սուպրավիտալ ներկման ժամանակ դրանց ցիտոպլազմայում հայտաբերվում են հատիկացանցային կառույցներ, այդ պատճառով երիտասարդ ձևերը կոչվում են ռետիկուլոցիտներ։
Էրիթրոպոեզ և էրիթրոցիտների քայքայում
Էրիթրոցիտներն ապրում են մոտավորապես 120 օր։ Օրգանիզմում օրական քայքայվում են մոտ 200 միլիոն էրիթրոցիտներ։ Էրիթրոցիտների ծերացման ժամանակ նկատվում է մի շարք ֆերմենտների, մասնավորապես՝ հեքսոկինազայի, գլիկոզո-6-ֆոսֆոդեհիդրոգենազայի ակտիվության անկում, ինչը բերում է գլիկոլիզի և պենտոզային ցիկլի ռեակցիաների ակտիվության և ինտենսիվության նվազմանը։ Նվազում է նաև սիալաթթվի, ԱԵՖ-ի և լիպիդների քանակը, որի հետևանքով մեծանում է զգայնությունը օսմոսային լուծման նկատմամբ։ Ծեր էրիթրոցիտները կորցնում են ճկունությունը, որի հետևանքով ենթարկվում են հեմոլիզի։ Տարբերում են էրիթրոցիտների ֆիզիոլոգիական և ախտաբանական հեմոլիզներ։ Ֆիզիոլոգիական հեմոլիզը կատարվում է լյարդի կուպֆերյան բջիջներում, փայծաղում և արյունատար անոթների ներսում։
Էրիթրոցիտները մարդու օնտոգենեզում
Նորածինների մոտ նրանց քանակը հասնում է 7,5 միլիոն-ի, ինչը կապված է երեխայի թթվածնային պակասի հետ, հատկապես ծնվելու պահին։ Թթվածնի մատակարարման պորտալարային ձևից թոքային շնչառության անցնելիս երեխայի էրիթրոցիտների քանակն աստիճանաբար կանոնավորվում է։ Մեծ քանակությամբ էրիթրոցիտների քայքայումը պատճառ է դառնում հեմոգլոբինի վերածմանը բիլիռուբին գունակի, որն էլ դեղնացնում է երեխայի մաշկը։ Մեկ շաբաթական երեխայի 1մմ3-ում մոտ 1 միլիոնով այն պակասում է, վեց ամսականում հասնում է 4,5 միլիոն-ի։ Նորածնի արյան մեջ սկզբնական շրջանում հայտնաբերվում են մեծ քանակությամբ կորիզավոր էրիթրոցիտներ։ Ծնվելուց մեկ օր անց նման էրիթրոցիտների թիվը 1մմ3-ում հասնում է 600-ի։ Մեկ շաբաթականների մոտ 160-ի, 30-40 օրական երեխաների մոտ սրանք արդեն գրեթե չեն հանդիպում։ Էրիթրոցիտների քանակի ավելացումը (էրիթրոցիտոզ) կարող է լինել ցածր մթնոլորտային ճնշման պայմաններում, ‎ֆիզիկական աշխատանքի ժամանակ, հղիության ընթացքում, քաղցած ժամանակ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Արյան բջիջներ Կատեգորիա:Շնչառություն
Օրսենիգո
Օրսենիգո  (Orsenigo), կոմունա Իտալիայում, տեղակայված է Լոմբարդիա մարզի Կոմո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 2340 մարդ, խտությունը՝ 520 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 4.5 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 22030։ Հեռախոսային կոդ՝ 031։
Պավլովսկի գյուղական խորհուրդ (Պոլտավսկայա մարզ)
Պավլովսկի գյուղական խորհուրդ  (Павлівська сільська рада), Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Մաշևսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Պավլովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 653 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 49,89 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 13,09 մարդ/կմ²։ Խորհրդում կա 2 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Զելենովկա (քաղաքատիպ ավան, Ուկրաինա)
Զելենովկա (Зеленівка), քաղաքատիպ ավան Ուկրաինայի Խերսոնի մարզի Խերսոնի քաղաքային խորհուրդում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Բալյախիվկա, Զելենովկա, Ռոժնովկա, Պրոցենկովո։
2011 թվականի տվյալներով Զելենովկա քաղաքատիպ ավանում բնակվում էր 5 785 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքատիպ ավաններ
Սաութ Նահաննի
Սաութ Նահաննի  (South Nahanni River), գետ Կանադայի հյուսիս-արևմուտքի Հյուսիսարևմտյան տարածքներում, Լիարդ գետի ձախ վտակ։
Աշխարհագրություն
Սկիզբ է առնում Սելուին լեռնաշղթայի Մակքենզի լեռան ճյուղավորումից և հոսում է հարավ-արևելք մինչև Լիարդ գետը թափվելը։ Համեմատաբար իր կարճ՝ 540 կիլոմետր ճանապարհին գետը գրեթե կորցնում է բարձրության կես կիլոմետր (475 մետր), անցնում է մի քանի լեռնաշղթաներով և ստեղծում է Հյուսիսային Ամերիկայի ամենագեղեցիկ ջրվեժներից մեկը՝ Վիրջինիա ջրվեժը ։ Գետի վերին և ստորին հոսքերի մեծ մասը մտնում է Նահաննի ազգային այգու մեջ ։ 1978 թվականին այգին ավելացվել է ՅՈՒՆԵՍԿՈ-յի Համաշխարհային մշակութային ժառանգության Կանադայի ցանկին։
Ջրագրություն
Սաութ Նահաննի գետը բնութագրվում է ուժեղ եղանակային տատանումներով։ Ամենաշատ տատանումներ նկատվում են գարնանային ձնհալի ժամանակ հունիսի վարարումներով, որ լեռների լանջերին առաջացնում է ձյան հալոցք։ Հուլիսից մինչև սեպտեմբեր գետում նկատվում է ջրի բարձր մակարդակ, և այդ ժամանակաշրջանում ուժեղ անձրևների հետևանքով հնարավոր են նաև ջրհեղեղներ։ Աշուն-ձմեռ ժամանակաշրջանում գետում ջրի մակարդակը նվազագույնն է։ Սաութ Նահաննին ունի բազմաթիվ վտակներ, գետեր և հոսքեր, դրանց մի մասը ունի եղանակային բնավորություն։ Ստորգետնյա ջրերի ազդեցությունը ջրի հոսքր վրա ուսումնասիրված չէ։ Ազգային այգու սահմանների ներսում Նահաննի գետը ընդունում է իր գլխավոր վտակները՝ Ֆլաթ Ռիվեր և Ռեբբիթկեթթլ (Rabbitkettle River), որոնք նույնպես սկիզբ են առնում Սելուին լեռնաշղթայից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կանադայի գետեր
Աբիլեթի
Աբիլեթի, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Արդահանի գավառում։ Այժմ ավերակ է ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Դուբրովկա (գյուղ, Բելոխոլունիցկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Կիրովի մարզի Բելոխոլունիցկի շրջանի բնակավայրեր
Ուհերսկե Հրադիշտեի շրջան
Ուհերսկե Հրադիշտեի շրջան (Okres Uherské Hradiště), շրջան Չեխիայի Զլինի երկրամասում։ Վարչական կենտրոնն է Ուհերսկե Հրադիշտե քաղաքը։ Տարածքը 991,37 կմ է։ Բնակչությունը 2020 թվականի տվյալներով կազմում է 142 226 մարդ։ Շրջանի կազմի մեջ է մտնում 78 համայնք։
Դավիդե Սանտոն
Դավիդե Սանտոն (Davide Santon, ), իտալացի պաշտպան, ով հանդես է գալիս «Ինտերում» և Իտալիայի ազգային հավաքականում ։
«Ինտեր»
2008 թվականին Սանտոնը կնքել է իր առաջին պրոֆեսիոնալ պայամանագիրը «Ինտերի» հետ։ 2009/2010 մրցաշրջանի սկզբում Սանտոնը վնասվածք է ստացել և չի խաղացել։
«Չեզենա»
2011 թվականը ֆուտբոլիստը վարձավճարով անցկացրել է իտալական «Չեզենայում»։
«Նյուքասլ Յունայթեդ»
2011 թվականի օգոստոսի 30-ին Սանտոնը 5.6 միլիոն եվրոյի դիմաց տեղափոխվել է անգլիական «Նյուքասլ Յունայթեդ» ։
Վերադարձ «Ինտեր»
2015 թվականի փետրվարի 2-ին Սանտոնը 3.7 միլիոն եվրոյի դիմաց վերադարձել է «Ինտեր» ։
Ազգային հավաքական
2009 թվականից սկսած Սանտոնը հանդես է գալիս Իտալիայի ազգային հավաքականում։
Անձնական կյանք
Սանտոնը ամուսնացած է բրիտանացի Խլոեն Անդերսոնի հետ։ 2013 թվականի մայիսի 21-ին ծնվել է նրանց առաջնեկը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ Կատեգորիա:Ինտեր Միլանի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Չեզենայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Նյուքասլ Յունայթեդի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իտալիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իտալացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ
Զանիվսկոե
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Ռատնովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Վարդենիսի լեռներ
Վարդենիսի լեռներ, լեռներ Հայկական լեռնաշխարհում՝ Հայաստանի Հանրապետության Գեղարքունիքի, Վայոց ձորի մարզերի և Արցախի Հանրապետության սահամանագլխին, Սևանի ավազանի հարավային եզրին։ Ձգվում են Գեղամա լեռների Գնդասար գագաթից մինչև Մեծ Ծարասարի լեռնահանգույցը։ Երկարությունը շուրջ 60 կմ է։ Առավելագույն բարձրությունը Վարդենիս լեռն է, որը ունի 3522 մ բարձրություն ։ Հյուսիսային լանջերը մեղմաթեք ձուլվում են Սևանա լճի հարավային եզրին։ 3200-3300 մ բարձրության վրա կան հրաբխային կոներ։ Հարավային լանջերը գառիթտփ են, որոնք զոյացնում են առանձին լեռնաբազակներ։ Տարածքում կան աղբյուրներ։ Ունի բարեխառն կլիմա, բարձր լեռնայ|ւն գոտիները հարուստ են ալպյան բուսականությաճք, տեղ-տեղ պատահում են բազալտի, անդեգիտի և այլ շինաքարերի ու ավազների պաշարներ։ Լեռնաշղթայի տարածքում են գտնվում Վարդենյաց լեռնանցքը և Արփա–Սևան ջրատար թունելը ։
Վարդենիսի լեռները թուրքերի կողմից կոչվել են Ալազյոլլու, Գյոզալդարա, Հարավային Գյոգչա անուններով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռնաշղթաներ Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի լեռնաշղթաներ Կատեգորիա:Արցախի լեռնաշղթաներ
Ռյասկովսկի գյուղական խորհուրդ (Մաշևսկի շրջան)
Ռյասկովսկի գյուղական խորհուրդ  (Ряськівська сільська рада), Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Մաշևսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Ռյասկովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 1203 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 82,01 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 14,67 մարդ/կմ²։ Խորհրդում կա 1 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Ակի Ավնի
Ակի Ավնի (եբր.` אקי אבני‎, ), իսրայելցի դերասան։
Կենսագրություն
Ակի Ավնին ծնվել է 1967 թվականի ապրիլի 27-ին Իսրայելի Ռեհովոտ քաղաքում ։
Աշխատել է BBC-ում, 1987-1988 թվականներին ծառայել է Թել Ավիվի բանակում, որտեղ նրան շնորհվել է սերժանտի կոչում։ Դրանից հետո աշխատել է որպես ծաղրածու, բարեգործական ծրագրերի է մասնակցել` հիվանդ երեխաներին ուրախացնելով, նաև նկարահանվել է տարբեր գովազդներում։ Սովորել է Յորամա Լևենշտեյնի դերասանական ստուդիայում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հրեա դերասաններ Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:Իսրայելացի դերասաններ Կատեգորիա:Իսրայելացի մոդելներ
Ծինագոլա
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 20 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Խոբիից հեռու է 9 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 648 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Խոբի շրջան‎‎‎
Ախալսոփելի (Խելվաչաուրի շրջան)
Ախալսոփելի (ახალსოფელი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Աջարիայի Ինքնավար Հանրապետության Խելվաչաուրի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 50 մետր բարձրության վրա։ Սև ծովից 3 կմ հեռավորության վրա։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 2241 մարդ ։
Եկնիս
Եկնիս, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Աղբակի գավառում ։ Մտնում էր Արտոշի գյուղախմբի մեջ։
Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն էր ։
Աուտիզմի առաջացման պատճառներ
Աուտիզմի առաջացման բազմաթիվ պատճառներ են առաջարկվել, բայց աուտիզմի պատճառագիտությունը և աուտիզմի սպեկտրի խանգարումների պատճառների տեսությունների սահմանումը թերի է ։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ ժառանգականության գործոնը գերակշռում է։ Սակայն աուտիզմի ժառանգական փոխանցելիությունը բարդ է, և անհայտ են դրա համար պատասխանատու գեները ։ Երբեմն աուտիզմի առաջացումը սերտորեն կապում են սաղմնային զարգացման խանգարումների հետ, որոնցով զբաղվում է տերատոլոգիան (հրեշաբանությունը) ։ Մեծաթիվ այլ պատճառներ են առաջարկվել, օրինակ՝ մանկական պատվաստումները, բայց բազմաթիվ համաճարակաբանական հետազոտությունները չեն հանգել որևէ գիտական եզրահանգման, որը ցույց է տալիս պատվաստանյութերի և աուտիզմի միջև կապի առկայությունը ։
Հարակից խանգարումներ
Աուտիզմն իր մեջ ներառում է ուղեղի ոչ տիպիկ զարգացումը, ինչը հաճախ ակնհայտ է դառնում երեխայի սոցիալական և վարքային զարգացմանը զուգահեռ՝ մինչ նրա երեք տարեկան դառնալը։ Այն կարող է դրսևորվել սոցիալական փոխազդեցության և հաղորդակցության մեջ առկա խանգարումներով, ինչպես նաև սահմանափակ հետաքրքրու­թյուն­ներով և կարծրատիպային վարքագծով, և այդ առանձնահատկությունները հանդես են գալիս շեշտված նյարդաբանական խանգարումներից անկախ ։ Մյուս բնութագրերը ներառում են նրանց վարքային և զգայական հետաքրքրություններում նկատվող կրկրնվող գործողությունները ։ Այստեղ կիրառվում են աուտիզմ և աուտիզմի սպեկտրի խանգարումներ հասկացությունները՝ մատնանշելու համապատասխանաբար դասական աուտիզմի ու աուտիզմի դրսևորումների և ախտանիշների լայն տարածումը։
Աուտիզմի առաջացման պատճառականության տեսությունը թերի է ։ Երկար ժամանակ կարծում էին, որ աուտիզմի առաջացման պատճառը նյարդային, ժառանգական և կոգնիտիվ մակարդակներում գոյություն ունեցող աուտիզմին բնորոշ ախտանիշներն են ։ Այնուամենայնիվ, հետազոտողների մոտ ավելանում է կասկածն առ այն, որ աուտիզմը չունի առաջացման մեկ պատճառ, այլ համալիր խանգարում է՝ մի շարք հիմնական բաղադրիչներով, որոնք հստակ պատճառներ ունեն ։ Կար կարծրատիպ, որ ուղեղի տարբեր շեշտված դիսֆունկցիաները հանդիսանում են աուտիզմի տարածված ախտանիշներ այնպես, ինչպես ուղեղի լիովին տարբեր խնդիրները հանգեցնում են մտավոր հետամնացության։ «Աուտիզմ» կամ «աուտիզմի սպեկտորի խանգարումներ» հասկացությունները հիվանդության գործընթացների լայն շրջանակ են ընդգրկում ։ Չնայած այս տարբերակված պատճառները ենթադրաբար հաճախ համատեղ են հանդիպում, կարծիք կա նաև, որ պատճառների միջև փոխհարաբերությունները չափազանցված են ։ Աուտիզմ ունեցող մարդկանց թիվն էապես աճել է 1980 թվականից ի վեր՝ առնվազն մասամբ ախտորոշման ընթացակարգերի փոփոխություններով պայմանավորված։ Հստակ չէ՝ արդյոք աուտիզմի տարածվածությունը ևս աճել է, թե ոչ ։
Աուտիզմի գլխավոր հետազոտողների միջև համաձայնություն կա, որ ժառանգական գործոնները գերակշռում են։ Արտաքին գործոնները, որ ըստ պնդումների նպաստում են աուտիզմին և սրում են նրա ախտանիշները, կամ կարող է կարևոր լինել հաշվի առնել հետագա հետազոտություններում, ներառում են ուտելիքի որոշակի տեսակներ, վարակիչ հիվանդություններ, ծանր մետաղներ, լուծիչներ, դիզելային վառելիքի արտանետումներ, պոլիքլորային դիֆենիլներ, ֆտալատներ, ֆենոլներ, որոնք օգտագործվում են պլաստմասսե արտադրանքներում, պեստիցիդներ, բրոմինացված անտիպիրեններ, ալկոհոլ, ծխախոտ և թմրանյութերի արգելված տեսակները ։ Ի շարս այս գործոնների՝ պատվաստանյութերն ավելի ուշագրավ են, քանի որ ծնողները երեխաների մոտ աուտիկ ախտանշաններն առաջին անգամ նկատում են պատվաստումների շրջանում, ուստիև պատվաստանյութերի վերաբերյալ ծնողների մտահոգությունը հանգեցրել է մանկական պատվաստումների նվազման և կարմրուկի դեպքերի հավանականությաան աճի ։ Այնուամենայնիվ, կա ճնշող գիտական ապացույց, որը կարմրուկ-կարմրախտ-խոզուկ (ԿԿԽ) պատվաստանյութի և աուտիզմի միջև որևէ պատճառահետևանքային կապ չի ցույց տալիս, և որևէ գիտական փաստարկ չկա, որ պատվաստանյութում պարունակվող պաշտպանիչ թիոմերսալը աուտիզմ է առաջացնում ։
Ժառանգականություն
Ժառանգական գործոնները աուտիզմի սպեկտորի խանգարումների գլխավոր պատճառն են։ Երկվորյակների առավել վաղ հետազոտությունները ժառանգականության դերը գնահատում են 90%-ից ավել, այսինքն գենետիկան 90%-ով կանխատեսում է՝ արդյոք երեխայի մոտ աուտիզմ կզարգանա, թե ոչ ։ Այնուամենայնիվ, սա կարող է չափազանցություն լինել, քանի որ երկվորյակների նոր ուսումնասիրությունները ժառանգականության ազդեցությունը գնահատում են 60–90% միջակայքում ։ Աուտիզմ չունեցող շատ երկվորյակներ զուգահեռ ուսումնական կամ սոցիալական խնդիրներ են ունենում։ Չափահաս քույրեր/եղբայրների՝ աուտիզմի նկարագրում առկա մեկ կամ ավելի առանձնահատկություն ունենալու ռիսկը կարող է լինել 30% ։
Այնուամենայնիվ, չնայած հզոր ժառանգականությանը, աուտիզմի սպեկտրի խանգարումների դեպքերը հիմնականում ընտանեկան պատմության փաստեր չունեն։ Ենթադրվում է, որ հոր սերմնահեղուկում կամ մոր ձվաբջջում տեղի ունեցող ինքնաբուխ մուտացիան է նպաստում աուտիզմի առաջացման հավանականությանը ։ Այս վարկածը հաստատող ապացույցների երկու ուղղություն գոյություն ունի։ Նախ, աուտիզմ ունեցող մարդկանց պտղաբերության զգալի կրճատումը, նրանց երեխա ունենալու հավանականությունը միջինից 20 անգամ քիչ է ։ Երկրորդ, աուտիզմով երեխայի ծնվելու հավանականությունը հոր տարիքի հետ աճում է, և սպերմայում տեղի ունեցող մուտացիաները մարդու կյանքի ընթացքում աստիճանաբար կուտակվում են ։
Աուտիզմ զարգանալու ռիսկ պարունակող առաջին գեները հայտնաբերվել են 1990-ական թվականների սկզբին, X քրոմոսոմի մուտացիաներից առաջացող աուտիզմի սեռով պայմանավորված հատուկ ձևերի հետազոտություններով զբաղվով գիտնակաների կողմից։ Տղաների մոտ FMR1 գենում ՑԳԳ կրկնություններն առաջացնում են փխրուն X համախտանիշը, և այս մուտացիայով տղաների առնվազն 20%-ը աուտիզմի սպեկտրի խանգարումներին համապատասխանող վարքագիծ ունեն ։ MECP2 գենը պասիվացնող մուտացիաները Ռետտի համախտանիշ են առաջացնում, որն աղջիկների դեպքում աուտիստիկ վարքագծի հետ է կապված, իսկ տղաների մոտ մուտացիան սաղմի մահացություն է առաջացնում ։
Այս վաղ օրինակներից բացի, մուտացիայի դերն աուտիզմի սպեկտրի խանգարումներում առաջին անգամ ակնհայտ դարձավ, երբ ԴՆԹ միկրոչիփի տեխնոլոգիաները բավարար զարգացան թույլ տալու արձանագրել գեների կրկնօրինակների քանակի բազմազանությունը մարդկային գենոմում ։ Կրկնօրինակների քանակի բազմազանությունը գենոմի կառուցվածքային բազմազանության ամենատարածված տեսակն է, որը բաղկացած է մեկ կիլոբազից մինչև մի քանի մեգաբազ չափերի միջակայքում ԴՆԹ ջնջումներից և կրկնօրինակումներից։ Միկրոչիփի վերլուծությունը ցույց է տվել, որ գենի կրկնօրինակների քանակի նոր բազմազանությունները նշանակալիորեն ավելի շատ են աուտիզմ ունեցողների մոտ համեմատած նրանց հարազատների և անկախ ստուգիչ խմբերի մոտ։ Մի շարք ուսումնասիրություններ ցույց են տվել, որ գենի կրկնօրինակների քանակի բազմազանությունները մոտավորապես չորս անգամ ավելի հաճախ են հանդիպպւմ աուտիզմի սպեկտրի խանգարումներ ունեցողների մոտ, քան ստուգիչ խմբերում և պայմանավորում են դեպքերի մոտ 5-10%-ը  ։
Based on these studies, there are predicted to be 130–234 ASD-related CNV loci. The first whole genome sequencing study to comprehensively catalog de novo [./https://en.wikipedia.org/wiki/Structural_variation structural variation] at a much higher resolution than DNA microarray studies has shown that the mutation rate is approximately 20% and not elevated in autism compared to sibling controls. However, structural variants in individuals with autism are much larger and four times more likely to disrupt genes, mirroring findings from CNV studies.
CNV studies were closely followed by [./https://en.wikipedia.org/wiki/Exome_sequencing exome sequencing] studies, which sequence the 1–2% of the genome that codes for proteins (the "[./https://en.wikipedia.org/wiki/Exome exome]"). These studies found that de novo gene inactivating mutations were observed in approximately 20% of individuals with autism, compared to 10% of unaffected siblings, suggesting the etiology of ASD is driven by these mutations in around 10% of cases. There are predicted to be 350-450 genes that significantly increase susceptibility to ASDs when impacted by inactivating de novo mutations. A further 12% of cases are predicted to be caused by protein altering [./https://en.wikipedia.org/wiki/Missense_mutation missense mutations] that change an amino acid but do not inactivate a gene. Therefore approximately 30% of individuals with autism have a spontaneous de novo large CNV that deletes or duplicates genes, or mutation that changes the amino acid code of an individual gene. A further 5–10% of cases have inherited [./https://en.wikipedia.org/wiki/Structural_variation structural variation] at [./https://en.wikipedia.org/wiki/Locus_(genetics) loci] known to be associated with autism, and these known structural variants may arise de novo in the parents of affected children.
Tens of genes and CNVs have been definitively identified based on the observation of recurrent mutations in different individuals, and suggestive evidence has been found for over 100 others. The Simons Foundation Autism Research Initiative (SFARI) details the evidence for each genetic [./https://en.wikipedia.org/wiki/Locus_(genetics) locus] associated with autism.
These early gene and CNV findings have shown that the cognitive and behavioral features associated with each of the underlying mutations is variable. Each mutation is itself associated with a variety of clinical diagnoses, and can also be found in a small percentage of individuals with no clinical diagnosis. Thus the genetic disorders that comprise autism are not autism-specific. The mutations themselves are characterized by considerable variability in clinical outcome and typically only a subset of mutation carriers meet criteria for autism. This variable [./https://en.wikipedia.org/wiki/Expressivity_(genetics) expressivity] results in different individuals with the same mutation varying considerably in the severity of their observed particular trait.
The conclusion of these recent studies of de novo mutation is that the spectrum of autism is breaking up into quanta of individual disorders defined by genetics.
Նախածննդաբերական գործոններ
Աուտիզմի ռիսկը կապված է մի շարք նախածննդյան գործոնների հետ՝ ներառյալ երկու ծնողի մեծ տարիքը, շաքարախտը, հղիության ընթացքում արյունահոսությունը և դեղորայքների ընդունումը ։ Աուտիզմը կապվել է նաև բեղմնավորման առաջին 8 շաբաթում առաջացող բնածին խանգարումների հետ, թեպետ այդ դեպքերը հազվադեպ են ։
Վարակային գործընթացներ
Նախածննդյան վիրուսային վարակը աուտիզմի առաջացման հիմնական ոչ ժառանգական պատճառն է։ Հղիության ընթացքում կարմրախտի կամ ցիտոմեգալովիրուսի առաջացումը ակտիվացնում է մոր իմունային պատասխանը և կարող է զգալիորեն մեծացնել աուտիզմի առաջացման վտանգը մկների մոտ ։ Կարմրախտի բնածին համախտանիշը աուտիզմի առաջացման ամենահամոզիչ միջավայրային պատճառն է ։ Վաղ հղիության ընթացքում վարակների հետ կապված իմունոլոգիական ազդեցությունները կարող են ավելի շատ ներգործել նյարդային զարգացման վրա, քան ուշ հղիության վարակաները, ընդ որում ոչ միայն աուտիզմի, այլ ենթադրյալ նյարդային զարգացման ծագումնաբանություն ունեցող հոգեբուժական խանգարումների, հատկապես շիզոֆրենիայի առաջացման հետկապված ։
Միջավայրային գործոններ
Տերատոգեները շրջակա միջավայրի այնպիսի գործոններ են, որոնք բնածին արատներ են առաջացնում։ Որոշ գործոններ, որոնք տեսականորեն բնածին արատներ են առաջացնում, նույնպես առաջարկվել են որպես աուտիզմի ռիսկի հնարավոր գործոններ, թեպետ չնչին գիտական փաստեր կան նմանատիպ պնդումների համար։ Դրանք ներառում են վալպրոինաթթվի, պարացետամոլի , թալիդոմիտի կամ միսոպրոստոլի ազդեցությունը սաղմի վրա ։ Այս դեպքերը հազվադեպ են ։ Նաև հարց է առաջանում`արդյոք էթանոլը (հացահատիկային ալկոհոլը) մեծացնում է աուտիզմի ռիսկը որպես պտղի ալկոհոլի համախտանիշի կամ ալկոհոլի հետ կապված բնածին արատ ։ Բոլոր հայտնի տերատոգենները կարծես գործում են բեղմնավորման առաջին ութ շաբաթնվա ընթացքում, և չնայած բացառված չէ, որ աուտիզմը կարող է ավելի ուշ առաջանալ կամ ձևավորվել, այնուամենայնիվ հաստատված է, որ այն ի հայտ է գալիս զարգացման վաղ փուլերում ։
Աուտոիմուն և բորբոքային հիվանդություններ
Մայրական բորբոքային և աուտոիմուն հիվանդությունները կարող են վնասել սաղմի և պտղի հյուսվածքները՝ բարդացնելով գենետիկական խնդիրը կամ վնասելով նյարդային համակարգը ։
Մոր հետ կապված այլ հանգամանքներ
Ենթադրվում է, որ վահանագեղձի հետ կապված խնդիրները, որոնք հղիության 8-12-րդ շաբաթում մոր մոտ թիրոիդ հորմոնի պակաս են առաջացնում, պայմանավորում են պտղի գլխուղեղի՝ աուտիզմի հանգեցնող փոփոխություններ։ Թիրոքսինի անբավարարությունը կարող է պայմանավորված լինել սննդակարգում յոդի պակասով և միջավայրային գործոններով, որոնք խոչընդոտում են յոդի ընդունմանը կամ վահանաձև գեղձի թիրոիդ հորմոնների արտադրմանը։ Միջավայրային հնարավոր գործոնները ներառում են սննդում ֆլավոնոիդների գործածումը, ծխախոտի ծխի և հերբիցիդների մեծ մասը։ Այս վարկածը չի փորձարկվել ։
Հղիության ընթացքում մայրիկի շաքարախտը աուտիզմի առաջացման ռիսկային գործոն է. 2009 թվականի մետավերլուծությունը ցույց է տվել, որ հղիության ժամանակ շաքարային դիաբետը կրկնակի բարձր ռիսկ է առաջացնում։ 2014 թվականի հետազոտությունը նույնպես բացահայտել է, որ մայրական շաքարախտը զգալիորեն կապված է աուտիզմի սպեկտրի խանգարումների ռիսկի մեծացման հետ ։ Թեև շաքարախտը նյութափոխանակության ու հորմոնալ խանգարումների և թթվային սթրեսի պատճառ է դառնում, հայտնաբերված չէ որևէ կենսաբանական մեխանիզմ հղիության ընթացքում շաքարային դիաբետի և աուտիզմի առաջացման ռիսկի միջև ։
Մոր գիրությունը ևս հղիության ընթացքում կարող է մեծացնել աուտիզմի առաջացման վտանգը, թեև այդ ոլորտում հետագա ուսումնասիրությունների կարիք կա ։
Հղիության ժամանակ անբավարար սնունդը ազդում է պտղի նյարդային զարգացման վրա։ Ներարգանդային աճի սահմանափակումը կապված է աուտիզմի սպեկտրի խանգարումների հետ ինչպես հասուն, այնպես էլ անհաս երեխայի մոտ ։
Նախածննդաբերական միջավայր
Աուտիզմն առնչվում է որոշ պերինատալ և մանկաբարձական վիճակներին։ 2007 թվականի դիտարկման համաձայն աուտիզմի առաջացման ռիսկի գործոններից մեկը պայմանավորված է նաև մանկաբարձական պայմաններով, որոնք ներառում էին ցածր քաշով ծնունդ, հղիության տևողություն և՝ հիպոքսիան ծննդաբերության ընթացքում։ Արդյունքում, շեշտված խնդիրները կարող են բացատրել ինչպես աուտիզմը, այնպես էլ այդ պայմանները ։ Այստեղ ի հայտ են գալիս փաստեր, որ օդի աղտոտվածության ենթարկված պերինատալ ազդեցությունը կարող է հանդիսանալ աուտիզմի ռիսկի գործոն, թեև այդ փաստն ունի մեթոդաբանական սահմանափակումներ՝ ներառյալ քիչ քանակով ուսումնասիրություններն ու այլ պոտենցիալ գործոնների վերահսկողության ձախողումը ։
Հետծննդաբերական միջավայր
Աուտիզմի առաջացմանը նպաստող շատ հետծննդաբերական գործոններ են առաջարկվել՝ ներառյալ ստամոքս-աղիքային կամ իմունային համակարգի աննորմալությունները, ալերգիաները և երեխաների պաշտպանված չլինելը դեղերից, պատվաստանյութերից, վարակներից, որոշակի սննդամթերքից կամ ծանր մետաղներից։ Այս ռիսկի գործոնների վկայությունը հիմնավորված չէ և չի հաստատվել հուսալի ուսումնասիրություններով ։
Աուտոիմուն հիվանդություն
Այս տեսությունը ենթադրում է, որ ուղեղը կամ ուղեղի նյութափոխանակության տարրերը թիրախավորող աուտոհակամարմիննները կարող են առաջացնել կամ ուժեղացնել աուտիզմը։ Դա վերաբերում է մորից վարակման տեսությանը, բացառությամբ այն, որ ազդեցությունը պայմանավորված է անհատի սեփական հակամարմիններից՝ շրջակա միջավայրի ներգործությունից հետո։ Այն նաև կապված է որոշ այլ ենթադրյալ պատճառների հետ. օրինակ, վիրուսային վարակը ենթադրաբար աուտիզմ է առաջացնում աուտոիմուն մեխանիզմի միջոցով ։
Երբ առկա է մայրական աուտոիմունային հիվանդություն, պտղի շրջանառվող հակամարմինները կարող են նպաստել աուտիզմի սպեկտրրի խանգարումների զարգացմանը ։
Վիտամին D-ի պակաս
Աուտիզմի մեջ վիտամինը D-ի պակասի դերակատարումը կենսաբանորեն հավանական է, բայց հետազոտված չէ ։
Կապար
Կապարային թունավորումը առաջադրվել է որպես աուտիզմի առաջացման հնարավոր ռիսկի գործոն, քանի որ աուտիզմ ունեցող երեխաների արյան մեջ կապարի մակարդակը զգալիորեն ավելի բարձր է, քան սովորականում ։ Աուտիզմով տառապող երեխաների ուտելիքային վարքագիծը, դժվարացնում է որոշել, թե արդյոք ավելորդ կապարի մակարդակը աուտիզմի պատճառ, թե հետևանք է ։
Սառնարան-մայրիկ
Բրունո Բեթելհեյմը կարծում է, որ աուտիզմը կապված է վաղ մանկության տրավմաների հետ, և նրա աշխատանքը տասնամյակների ընթացքում մեծ ազդեցություն է ունեցել բժշկական և հանրային ոլորտներում։
Աուտիզմով տառապող երեխաների ծնողներին՝ հատկապես մայրերին, մեղադրում էին երեխաների տվայալ վիճակի մեջ ։ Լեո Կանները, ով առաջին անգամ նկարագրել է աուտիզմը, առաջարկել է, որ ծնողական սառնությունը կարող է նպաստել աուտիզմի առաջացմանը ։ Չնայած, Կաններն ի վերջո հրաժարվեց այդ տեսությունից, Բեթելհեմը շարունակեց դա շեշտել իր բժշկական հայտնի գրքերում։ Այդ տեսությունների հիման վրա բուժումները չկարողացան օգնել աուտիզմով երեխաներին, իսկ Բեթելհեմի մահից հետո պարզվեց, որ բուժման մասին նրա հաղորդման ցուցանիշները (մոտ 85%) եղել են կեղծ "
Կարմրուկ-կարմրախտ-խոզուկ պատվաստանյութ
2004 թվականին, Կարմրուկ-կարմրախտ-խոզուկ պատվաստանյութի և աուտիզմի միջև պատճառահետևանքային կապի մեկնաբանումը պաշտոնապես մերժվեց Վաքֆիլդի համահեղինակների կողմից ։ The Sunday Times հետաքննություն անցկացրեց և պնդեց, որ Վեկֆիլդը անիրավ և անպատասխանատու վարվեց» ։ Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնները, Գիտությունների ազգային ակադեմիայի բժշկության ինստիտուտը և Մեծ Բրիտանիայի ազգային առողջապահական ծառայությունը բոլորն էլ եզրակացրել են, որ չկա Կարմրուկ-կարմրախտ-խոզուկ պատվաստանյութի և աուտիզմի միջև պատճառահետևանքային կապ։
2010 թվականի փետրվարին The Lancet- ը, որը հրապարակել է Վաքֆիլդի հետազոտությունը, լիովին հրաժարվել է այն բանից հետո, երբ անկախ լսարանը գտավ, որ ուսումնասիրությունը սխալ է ։ 2011 թվականի հունվարին BMJ ամսագրում հրապարակված հետաքննությունը Վաքֆիլդի ուսումնասիրությունը նկարագրեց որպես դիտավորյալ խարդախության և տվյալների մանիպուլյացիայի արդյունք   ։
Թիոմերսալ
Հավանաբար, սնդիկի և աուտիզմի մեջ կապի ամենատարածված հիպոթեզը ներառում է սնդիկի վրա հիմնված բարդ թիոմերսալի կիրառումը, համակցություն, որը դուրս է բերվել մանկական հիմնական պատվաստումներից զարգացած երկրներում՝ ներառյալ ԱՄՆ և ԵՄ-ն ։ Ծնողները կարող են տեղեկանալ իրենց երեխայի աուտիստիկ ախտանիշների մասին առաջնային պատվաստումների ժամանակ։ Չկա որևէ գիտական ապացույց թիոմերսալի և աուտիզմի միջև պատճառահետևանքային կապի, սակայն ծնողական մտահոգությունը թիոմերալ հակասությունների վերաբերյալ հանգեցրել է մանկական պատվաստումների մակարդակի նվազեցմանը և հիվանդության տարածման հավանականության մեծացմանը ։ 1999 թվականին ԱՄՆ-ի հանրային առողջապահության ծառայությունը հորդորեց, որ թիոմերսալը հեռացվի մանկական պատվաստումների ցանկից, իսկ 2002 թվականին՝ գրիպի պատվաստանյութը․ միակ մանկական պատվաստանյութն է, որը պարունակում է ավելի մեծ քանակությամբ թիմերոսալ։ Չնայած նրան, որ աուտիզմի դրսևորումների չափը չի նվազում թիոմերսալի հանելուց հետո, ԱՄՆ-ում և մի շարք այլ երկրներում թիոմերսալը նույնպես հեռացրել են իրենց մանկական պատվաստումների շարքից ։
Թիմերոսալի և աուտիզմի միջև պատճառահետևանքային կապը հերքվել է միջազգային գիտական և բժշկական արհեստավարժ մարմինների կողմից, ինչպիսին օրինակ, Ամերիկյան բժշկական ասոցիացիան, Ամերիկյան մանկաբուժության ասոցիացիան , Բժշկական Թունաբանության Ամերիկյան քոլեջ , Կանադայի մանկաբուժական միությունը , ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիան , Պարենի և դեղորայքների հարցերով ծառայությունը/FDA/ , Հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնները , Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը , Կանադայի Հանրային առողջապահական գործակալությունը , Եվրոպական դեղորայքի գործակալությունը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Աուտիզմ
Դուբրովկա (գյուղ, Վաչսկի շրջան)
Դուբրովկա (Дубровка), գյուղ Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Վաչսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Վաչսկի շրջանի բնակավայրեր
Կամիշանի
Կամիշանի (Комишани), քաղաքատիպ ավան Ուկրաինայի Խերսոնի մարզի Խերսոնի քաղաքային խորհուրդում։ Հիմնադրվել է 1801 թվականին։
2011 թվականի տվյալներով Կամիշանի քաղաքատիպ ավանում բնակվում էր 6 941 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2,95 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 2458,98 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:1801 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Վսետինի շրջան
Վսետինի շրջան (Okres Vsetín), շրջան Չեխիայի Զլինի երկրամասում։ Վարչական կենտրոնն է Վսետին քաղաքը։ Տարածքը 1142,87 կմ է։ Բնակչությունը 2020 թվականի տվյալներով կազմում է 143 334 մարդ։ Շրջանի կազմի մեջ է մտնում 61 համայնք։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Չեխիայի շրջաններ
Պոլիկսենա Սոլովյովա
Պոլիկսենա Սերգեևնա Սոլովյովա (Поликсе́на Серге́евна Соловьёва, կեղծանունը՝ Allegro, ), ռուս բանաստեղծուհի, թարգմանչուհի և նկարչուհի, «Արահետ» մանկական ամսագրի հրատարակիչ։
Պատմաբան Սերգեյ Սոլովյովի դուստրը՝ փիլիսոփա և բանաստեղծ Վլադիմիր Սոլովյովի քույրը։
Կենսագրություն
Պոլիկսենա Սոլովյովան ծնվել է 1867 թվականի մարտի 20-ին, երբ նրա հայրը զբաղեցրել է Մոսկվայի համալսարանի ռեկտորի պաշտոնը։ Սերգեյ Սոլովյովի և Պոլիկսենա Ռոմանովայի ընտանիքում վերջին՝ տասներկուերորդ երեխան է եղել։ Դեռևս վաղ տարիքում՝ հինգ տարեկանում, սկսել է գրել-կարդալ սովորել և հետաքրքրվել է պոեզիայով։ Նրա կարդացած առաջին գրքերից մեկն Աֆանասի Ֆետի բանաստեղծությունների ժողովածուն էր։ Բացի այդ, Սոլովյովան մի քանի տարի սովորել է գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության դպրոցում՝ Իլարիոն Պրյանիշնիկովի և Վասիլի Պոլենովի մոտ։
Առաջին անգամ Պոլիկսենա Սոլովյովայի բանաստեղծությունները տպագրվել են 1885 թվականին «Նիվա» ամսագրում, սակայն բարձր չգնահատելով իր բանաստեղծական տաղանդը, նա շարունակել է զբաղվել գեղանկարչությամբ՝ չձգտելով տպագրել իր բանաստեղծությունները։
1895 թվականին, Սանկտ Պետերբուրգ տեղափոխվելուց հետո, նա նորից սկսել է բանաստեղծություններ տպագրել «Ռուսական հարստություն» ամսագրում։ Հենց այնտեղ էլ բանաստեղծուհին առաջին անգամ օգտագործել է Allegro կեղծանունը։ 1899 թվականին հրատարակվել է նրա «Բանաստեղծություններ» բանաստեղծական ժողովածուն։ Չնայած այն հանգամանքին, որ ինքը այդ ժողովածուն շատ թույլ է համարել, դա նրան հնարավորություն է տվել ներկա գտնվել Կոնստանտին Սլուչևսկու բանաստեղծական երեկոներին, որտեղ էլ նա հնարավորություն է ունեցել ծանոթանալու Կոնստանտին Բալմոնտի, Ալեքսանդր Բլոկի, Զինաիդա Գիպպիուսի, Վյաչեսլավ Իվանովի, Միրա Լոխվիցկայայի, Դմիտրի Մերեժկովսկու և այլ սիմվոլիստների հետ։
Պոլիկսենան մասնակցել է մայրաքաղաքի բոհեմական կյանքին, իրեն ընդգծված առնական է պահել, երբեմն դուրս է եկել տաբատով, սիրավեպեր ունեցել կանանց հետ ։ Սիմվոլիստական բանաստեղծությունների «Եղյամ» (1905) ժողովածուն արժանացել է Ալեքսանդր Բլոկի դրական գնահատականին։ Պետք է ասել, որ բոլոր «կրտսեր» սիմվոլիստները (Անդրեյ Բելի, Ալեքսանդր Բլոկ, Վյաչեսլավ Իվանով և ուրիշներ) Պոլիկսեն Սոլովյովայի մեջ տեսել են ոչ միայն իրենց արյունակից, այլև իրենց հայտնի եղբոր հոգևոր քրոջը։ Այդ պատճառով էլ նրա ժողովածուների բոլոր գրախոսականները համակրելի են եղել։ Նրա բանաստեղծությունների տեխնիկական թուլության մասին չի խոսվել։ Բացառություն է եղել Վալերի Բրյուսովի գրախոսությունը «Եղյամ» ժողովածուի վերաբերյալ։ 1912 և 1913 թվականների օրագրային գրառումներում Բլոկը բացասաբար է արտահայտվել նրա բանաստեղծությունների մասին, իսկ 1915 թվականին հրաժարվել է հոդված գրել նրա ստեղծագործության մասին։
1905 թվականի վերջից մինչև 1912 թվականը Սոլովյովան իր կյանքի ընկերակից՝ մանկագիր Նատալյա Մանասեինայի (1869-1930) հետ համատեղ հրատարակել է մանկական «Արահետ» ամսագիրը, որտեղ լույս են տեսել Սոլովյովայի բազմաթիվ բանաստեղծություններ, պատմվածքներ և պիեսներ, ինչպես նաև նրա կողմից թարգմանված «Վեպ աղվեսի մասին» և «Ալիսը Հրաշքների աշխարհում» ստեղծագործությունները։ Ընդհանուր առմամբ, «Արահետ» հրատարակչությունը հրատարակել է Սոլովյովայի ավելի քան 20 մանկական գրքեր։
1908 թվականին Պոլիկսենա Սոլովյովան արժանացել է Պուշկինյան ոսկե մեդալի, իսկ «Տրոպինկա» հրատարակչությունը ստացել է Սանկտ Պետերբուրգի «Արվեստը երեխայի կյանքում» ցուցահանդեսի ոսկե մեդալը։
Սոլովյովայի պիեսները դաստիարակում են քրիստոնեական աշխարհայացք, առանձնանում են ուսուցողական ուղղվածությամբ ։
I Don't Want to Miss a Thing
«I Don't Want to Miss a Thing», ամերիկյան Aerosmith խմբի երգը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1998 սինգլներ Կատեգորիա:Աերոսմիթի երգեր Կատեգորիա:Ամերիկյան երգեր Կատեգորիա:1998 երգեր Կատեգորիա:Billboard Hot 100 գլխավորած սինգլներ Կատեգորիա:Irish Singles Chart գլխավորած սինգլներ
Պոլիկսենա Սոլովյովա
Կենսագրություն
Սոլովյովան նկարազարդել է իր բանաստեղծական ժողովածուները, իսկ նրա նկարազարդումները բարձր են գնահատել Ինոկենտի Անենսկին և Վասիլի Ռոզանովը։ Նա նաև հայտնի է որպես գծանկարների հեղինակ և «Երեխաները ձմռանը» բացիկների այժմյան շատ հազվադեպ շարքի հրատարակիչ։ Շարքում կա 12 բացիկ՝ Allegro ստորագրությամբ ։
1916 թվականից Սոլովյովան և Մանասեինան վատառողջության պատճառով բնակվել են հարավում՝ Կոկտեբելում, որտեղ Պոլիկսենա Սերգեևնան առողջարանում աշխատել է որպես գրադարանավարուհի, դասախոսել Ժողովրդական համալսարանում և թարգմանություններ արել։ Երբեմն Սոլովյովային հաջողվել է տպագրվել Սիմֆերոպոլի և Թեոդոսիայի թերթերում և ալմանախներում։ «Ամազոնուհու նամակում» Մարինա Ցվետաևան հիշում է երկու կանանց սիրո մասին.
Արտաքին հղումներ
Стихи Поликсены Соловьёвой
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծուհիներ Կատեգորիա:Ռուս թարգմանիչներ Կատեգորիա:Ռուս նկարչուհիներ Կատեգորիա:Ռուս գրողներ Կատեգորիա:Ռուս հրատարակիչներ Կատեգորիա:Ռուս մանկագիրներ Կատեգորիա:Ռուս խմբագիրներ Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Նիսի աստղադիտարան
Նիսի աստղադիտարան (Observatoire de Nice, կոդը` "020"), գտնվում է Նիցցայում, Ֆրանսիա Մոնտ Գրոս բլուրի գագաթին։ Աստղադիտարանի շինարարությունը սկսվել է 1879 թ. բանկիր Ռաֆաել Բիշոֆայմի (Raphaël Bischoffsheim) միջոցներով։ Ճարտարապետներն էին Շարլ Գարնյեն և Գյուստավ Էյֆելը, ով նախագծել էր գլխավոր գմբեթը։ 76-սանտիմետրանոց ռեֆրակտոր աստղադիտակը տեղադրվել է աստղադիտարանում 1888 թ., և այն ժամանակ հանդիսանում էր աշխարհի ամենամեծ աստղադիտակը։ Այս նվաճումը գերազանցվեց մեկ տարի անց Լիկի աստղադիտարանում (Lick Observatory) տեղակայված 36-դյույմանոց (91 սանտիմետր) աստղադիտակի տեղադրումով։
Որպես գիտական հաստատություն աստղադիտարանը երկար չի գոյություն ունեցել, և միավորվել է CERGA (Centre de recherches en géodynamique et astrométrie) Գեոդինամիկայի և աստղաչափության հետազոտական կենտրոնի հետ 1988 թվականին, և կազմեցին Փիրուզագույն ափի աստղադիտարանը (Observatoire de la Côte d'Azur)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ Ֆրանսիայում
Նարիտկա
Նարիտկա (Нарытка), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Տյոմկինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 234 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Տյոմկինսկի շրջանի բնակավայրեր
Հունաստանի ֆուտբոլի առաջնություն 2016-17
Հունաստանի ֆուտբոլի առաջնություն 2016-2017, Հունաստանի ֆուտբոլի առաջնության 81-րդ խաղարկությունն է, որը հիմնվել է 1935 թվականին։
Առաջնությունը մեկնարկելու է 2016 թվականի օգոստոսի 20-ին, և ավարտվելու է 2017 թվականի մայիսին ։ Գործող չեմպիոնը «Օլիմպիակոսն» է։
Առաջնության խաղացանկը հայտնի է դարձել 2016 թվականի հուլիսի 19-ին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլ
Աբիլնիջար
1986 թվականի դրությամբ գյուղում պահպանվել էր VI դարի եկեղեցի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
(4055) Մագելան
(4055) Մագելան (Magellan), աստերոիդ ամուրի ընտանիքում։ Հայտնաբերվել է 1985 թվականի փետրվարի 24-ին Էլեանոր Հելինի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 1,820492 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,2269 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,4141 ա. մ., իսկ Երկրի ուղեծրին Մագելան աստերոիդը նվազագույնը մոտենում է 0,24 ա. մ. հեռավորության վրա ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 897,18 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,401255 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 23,24° անկյուն։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է V դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս V Կատեգորիա:1985 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էլեանոր Հելինի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ամուրի ընտանիքի աստերոիդներ
Զանգվածի ատոմական միավոր
Զանգվածի ատոմական միավոր, ատոմների, մոլեկուլների և տարրական մասնիկների զանգվածի չափման միավոր։ Կրճատ նշանակվում է ''զ. ա. մ, միջազգային նշանակումը՝ u'' կամ դա (da, դալտոն)։ Մեկ զանգվածի ատոմական միավորը մոտավորապես հավասար է մեկ նուկլոնի (պրոտոնի կամ նեյտրոնի) զանգվածին և սահմանվում է որպես հիմնական էներգետիկ մակարդակում գտնվող ածխածին-12 իզոտոպի զանգվածի մեկ տասներկուերորդ մասը ։ Այն համարժեք է 1,660538921(73)×10−27 կգ ։
Պատմություն
Մինչն 1961 թվականը քիմիայում օգտագործվում Էր զանգվածի քիմիական ատոմական միավորը՝ հավասար թթվածնի ատոմի զանգվածի 1/16-ին։ Ֆիզիկայում օգտագործվում Էր զանգվածի ֆիզիկական ատոմական միավորը՝ հավասար թթվածնի ամենաթեթև կայուն իզոտոպի զանգվածի 1/16-ին։ Ատոմների և մոլեկուլների զանգվածի չափման համար 1961 թվականին սահմանվել է զանգվածի միասնական ատոմական միավոր, որը որոշվում է որպես ածխածնի С12 իզոտոպի զանգվածի 1/12-ը ն հավասար է 1,660538921(73)·10−24 գրամ։
Կապը այլ միավորների հետ
Զանգվածի ատոմական նոր միավորը 1,0003179 անգամ մեծ է ֆիզիկական ատոմական նախկին միավորից և շատ մոտ է քիմիական նախկին միավորին։ Զ․ ա․ մ․ Էներգետիկ միավորներով հավասար է 932,1 Մէվ։ Տարրական մասնիկների ֆիզիկայում միավոր է ընդունված էլեկտրոնի զանգվածը, որը հավասար է 9,1091·1−28 գրամ կամ 5,48610−4 միասնական զ․ ա․ մ․։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ատոմային ֆիզիկա Կատեգորիա:Ֆիզիկական հաստատուններ Կատեգորիա:Զանգվածի միավորներ
Շաբուրիձեներ
Շաբուրիձեներ կամ Շաբուրիշվիլիներ (შაბურიშვილი), միջնադարյան վրացական ազնվականական տոհմ, որը ծագել է Պարսկաստանի Սասանյան արքայատոհմից։ Վերջինիս ներկայացուցիչները 13-15-րդ դարերում գահակալել են Արագվիի իշխանությունում։
Ըստ ընդունված վարկածի՝ Շաբուրիձեները սերվում են Գեորգի III-ի օրոք Վրաց թագավորությունում հաստատված մի իսլամադավան իշխանից (ամենայն հավանականությամբ միջնադարյան Հայաստանում կառավարած քրդական ծագում ունեցող Շադդադյանների տոհմից)։ Շաբուրիձեները, որպես ազնվականական տոհմ, առաջին անգամ հիշատակվել են միայն 14-րդ դարի վերջում՝ 1380 թվականին ։
Շաբուրիձեները կարողանում են օգտվել Վրաց թագավորության ներսում բռնկված ավատատիրական երկպառակտչություններից և զբաղեցնել Արագվի գետի հովիտը՝ Մցխեթ-Մթիանը (Դուշեթ կենտրոնով)։ Շուտով Դուշեթը դառնում է Շաբուրիձեների տոհմական կալվածքը, իսկ հարակից շրջանների միավորման հետևանքով վերջիններս ստեղծում են Արագվիի իշխանությունը (վասալական տերություն)։ Այս շրջանում Շաբուրիձեների տոհմի ներկայացուցիչներն ունեին բավականին ազդեցիկ դիրք, որն էլ պայմանավորված էր բուն Վրաստանում իշխող Բագրատիոնիների հետ վերջիններիս սերտ ազգակցական-բարեկամական կապերով։ Նշանավոր դեպք է վրաց արքա Վախթանգ III-ի ամուսնությունը Շաբուրիձեներից սերվող Հռիփսիմե անունով մի ազնվական տիկնոջ հետ (այս մասին հավաստում է «Քարթլիս ցխովրեբան»։ Շաբուրիձեների հետ խնամիական կապեր է հաստատել նույնիսկ Բյուզանդական կայսրության վերջին արքան՝ Կոստանդին XI Պալեոլոգոսը, ով գալով Վրաստան կնության է առել Շաբուրիձեների ընտանիքից մի անանուն կնոջ և վերջինիս տարել Կոստանդնուպոլիս։