cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
WWE
Առողջապահության ծրագիր
2007 թվականին Քրիս Բենուայի` ստերոիդների հավանական շարաշահման պատճառով կատարած կրկնակի սպանությունից և ինքնասպանությունից հետո Միացյալ Նահանգների ներկայացուցիչների պալատին առընթեր պետական բարեփոխումների հանձնաժողովը պարտադրում է «WWE»-ին իր մարզիկների մոտ թեկուզ չնչին խնդիրներ հայտանբերելիս զեկուցել իրեն ։
Առողջապահական ծրագրի շնորհիվ բժիշկները կարողացել են մարզիկներից մեկի մոտ ախտորոշել սրտային տկարություն։ 2007 թվականի օգոստոսին առողջապահական կանոնավոր ստուգման ժամանակ ըմբշամարտիկ Մոնտել Վոնտավիուս Պորտերի (իրական անունը՝ Հասան Ասադ) մոտ գտնվել էր Վոլֆ-Պարկինսոն-Ուայթի համախտանիշ, ինչը չհայտնաբերվելու դեպքում մարզիկի համար կարող էր ճակատագրական հետևանքներ ունենալ։
Այլ ստորաբաժանումներ
Բացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտի ցուցադրումից և «Acclaim», «2K Sports» և «Mattel» ընկերություններին լիցենզավորելուց (համակարգչային խաղերի և խաղալիքների արտադրման համար), «WWE»-ն ունի բազմաթիվ այլ ստորաբաժանումներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտ Կատեգորիա:Պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտի կազմակերպություններ ԱՄՆ-ում Կատեգորիա:Սպորտային ժամանց Կատեգորիա:1952 հիմնադրված ընկերություններ
Բանիչի
Բանիչի (Баничі), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Գլուխովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Բանիչի գյուղում բնակվում էր 1 324 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Գլուխովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Վարդան Հայկազն
Վարդան Հայկազն, հայ բանաստեղծ ։
Ստեղծագործություններ
Վարդան Հայկազնի գրչին պատկանող ստեղծագործություններից պահպանվել է միայն մեկը, որը կոչվում է «Տաղ գերեզմանական վասն փոխման երանեալ եւ սուրբ Կաթողիկոսին Հայոց Գրիգորի Վկայասերի»։ Այս ստեղծագործությունը գրվել է 1105 թվականին, ի պատիվ Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Գրիգոր Բ Վկայասերի և հանդիսանում է Հայոց գրականության առաջին կենսագրական պոեմը ։ Ստեղծագործությունն ունի 900-ի չափ տող ։ Այս պոեմում վառ արտահայտված են Գրիգոր Բ Վկայասերի տրամադրությունը և բնավորության գծերը։ Գրիգոր Բ Վկայասերի մահը հեղինակը համարում է հայ ժողովրդի ընդհանուր ցավ ։ Հետագայում այս ստեղծագործությունից օրինակներ է վերցրել Ներսես Շնորհալին, իր աշխատությունների համար ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ
Կանակրահան
Կանակրահան, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Երևանի նահանգի Ալեքսանդրապոլի գավառում ։
Աստերոիդների ցանկ (138101-138200)
Աստերոիդների ցանկ (138001-138100) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (138201-138300)
Կանակրահան
Գտնվում է Հայաստանի տարածքում։
Արմեն Տիգրանյան (երգահան)
Արմեն Տիգրանյան ՝ հայ երգահան, խմբավար, ՀԽՍՀ և ՎԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, հայկական ազգային օպերայի հիմնադիրն է։ Նրա առավել հայտնի գործերն են «Անուշ» (1912 թվական) և «Դավիթ-Բեկ» (1950 թվական) օպերաները ։ Արմեն Տիգրանյանը վաղ տարիքից նվագել է ֆլեյտա, մասնակցել դպրոցական փողային նվագախմբի համերգներին։ Նրա երաժշտական ճաշակի ձևավորման վրա էապես ազդել է Շիրակի երաժշտարվեստի, հայկական ժողովրդական և գուսանական երաժշտության առանձնահատկությունների յուրացումը։ Նրանց տանը հաճախ են հավաքվել արվեստագետներ, բանաստեղծներ, կազմակերպվել գրական-երաժշտական երեկոներ։
Կանակրահան
Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 1294 հայ բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Արմեն Տիգրանյան (երգահան)
Ստեղծագործական ուղի
1920–30-ական թվականներին Տիգրանյանն ստեղծել է մի շարք երգեր, կանտատներ, խմբերգային երկեր, դաշնամուրային պիեսներ՝ «Պարերգ», «Հայկական պարերի սյուիտ», «Արևելյան ֆանտազիա», «Շիրակ զմրուխտի», «Մանկական ալբոմ» («Իրիկնային», «Սրինգ», «Օրորոցի երգ» և այլն)։
Հայրենական մեծ պատերազմի (1941– 1945 թվականներ) տարիներին կոմպոզիտորը գրել է հայրենասիրական երկեր, «Պարային սյուիտ»՝ սիմֆոնիկ նվագախմբի համար, և պատմահայրենասիրական «Դավիթ Բեկ» օպերան (ըստ Րաֆֆու), որը գաղափարական հագեցվածությամբ, քաղաքացիական պաթոսով, երաժշտական լեզվի ժողովրդայնությամբ նոր քայլ էր ազգային օպերային արվեստում։ Օպերան հարուստ է գեղջկական, քաղաքային, գուսանական և հոգևոր երաժշտության տարրերով։ Տիգրանյանն օպերան ավարտել է 1949 թվականին, սակայն «Դավիթ Բեկի» առաջին ներկայացումը տեղի է ունեցել 1950 թվականին՝ կոմպոզիտորի մահվանից հետո՝ Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնում։
Տիգրանյանը գրել է երաժշտություն նաև թատրոնի համար (Տիգրան Հախումյանի «Խավարի ճանկերում», Արմեն Գուլակյանի «Արշալույսին», «Գիքոր», «Մի կաթիլ մեղր» (երկուսն էլ՝ ըստ Հովհաննես Թումանյանի), «Անահիտ» (ըստ Ղազարոս Աղայանի), «Նամուս» (ըստ Ալեքսանդր Շիրվանզադեի), «Սամվել», «Դավիթ Բեկ» (երկուսն էլ՝ ըստ Րաֆֆու) և այլն), հայերեն է թարգմանել Ջուզեպպե Վերդիի «Ռիգոլետտո» և Ժորժ Բիզեի «Կարմեն» օպերաների լիբրետոները։
Տիգրանյանի անունով կոչվել են փողոցներ, երաժշտական դպրոցներ Երևանում և Գյումրիում, Երևանի օղակաձև զբոսայգում տեղադրվել է նրա հուշարձանը, Գյումրիում գործում է տուն-թանգարանը։
Արմեն Տիգրանյանը թաղված է Երևանի Կենտրոնական Գերեզմանոցում, ավելի հայտնի Թոխմախի գերեզմանոց անվամբ ։ Ըստ hush.am կայքի նա թաղված է Ելիզավետա Արիստակեսյանի և Վարդան Տիգրանյանի հարևանությամբ։
ԾանոթագրություններԳրականությոասին
Կատեգորիա:Հայ երգահաններ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ Կատեգորիա:Գյումրի քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Հայ խմբավարներ Կատեգորիա:ՎԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Աստերոիդների ցանկ (138101-138200)
|}
Կալգարի Ֆլեյմզ
«Կալգարի Ֆլեյմզ» (անգլերեն՝ Calgary Flames), կանադական պրոֆեսիոնալ հոկեյի ակումբ։ Հանդես է գալիս Հոկեյի ազգային լիգայի (NHL) Արմտլյան կոնֆերենցիայի Խաղաղօվկիանոսյան դիվիզիոնում։ Տեղակայված է Կանադայի Ալբերտաի նահանգի վարչական կենտրոն Կալգարի քաղաքում։ NHL-ի պատմության մեջ Կալգարին ներկայացնող երրորդ ակումբն է՝ «Կալգարի Թայգերսից» (1921–27) և «Կալգարի Կովբոյսից» (1975–77) հետո։
Հիմնադրվել է Ատլանտայում՝ 1972 թվականին, որպես «Ատլանտա Ֆլեյմզ», և 1980 թվականին տեղափոխվել է Կալգարի։ 1989 թվականին թիմին հաջողվել է նվաճել առաջին և թերևս միակ Սթենլիի գավաթը։ Հանդես է եկել նաև 2004 թվականի Սթենլիի գավաթի եզրափակչում, 7-խաղյա մրցապայքարում պարտվելով «Տամպա Բեյ Լայթնինգին»։ Սթենլիի գավաթից զատ, «Ֆլեյմզը» երկու անգամ նվաճել է Նախագահական տիտղոսը, ինչպես նաև իր հաշվին ունի 5 դիվիզիոն և 3 Արևմտյան կոնֆերենցիայի տիտղոս։
Տան հանդիպումներն անցկացնում է «Սկոտիաբանկ Սեդլդոմ» մարզապալատում։
Բացի սույն ակումբից, «Ֆլեյմզ» կազմակերպությանն է պատկանում նաև «Կալգարի Հիթմեն» տափօղակով հոկեյի, «Կալգարի Ռաֆնեքս» լակրոսի և «Կալգարի Ստեմփիդերս» կանադական ֆուտբոլի կրտսեր ակումբները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հոկեյի ազգային լիգայի (NHL) ակումբներ
Խալեդ
Խալեդ (Khaled), բուն ազգանունը Խալեդ Հաճ Իբրահիմ (Khaled Hadj Ibrahim) ։ Նշանավոր ալժիրցի ծագումով ֆրանսիացի երգիչ ռայ (Raï) երաժշտության։ Սկզբի տարիներում ունեցել է միջազգային ճանաչում իբր Շեբ Խալեդ (Cheb Khaled)։ Նշանավոր երգերից են Aïcha, Chebba, Didi, N'ssi N'ssi, Abdel Kader (սոլո և նաև խմբային Ռաշիդ Թահայի ու Ֆոդելի հետ), El Harba Wine և C'est la vie.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ալժիրցի երգիչներ Կատեգորիա:Ալժիրցի երաժիշտներ
Ֆոսատո Սեռալտա
Ֆոսատո Սեռալտա (Fossato Serralta), կոմունա Իտալիայում, Կալաբրիա մարզի Կատանձարո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 660 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 55 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 12 կմ² մակերես տարածք։
Փոստային ինդեքսն է՝ 88050։ Հեռախոսային կոդը՝ (+39) 0961։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Միսլ
Միսլ («Мысль» — «Միտք»), խորհրդային և հետխորհրդային շրջանի ռուսական գրականության հրատարակչություն (Մոսկվա)։
Հիմնվել է 1930 թվականին Պետհրատի սոցիալ-տնտեսական բաժնի հիմքի վրա՝ Սոցէկգիզ (Սոցտնտհրատ) անվամբ։ 1941 թվականին միացվել է Գոսպոլիտիզդատին, 1957 թվականին նորից առանձնացվել՝ որպես ինքնուրույն հրատարակչություն։ 1963 թվականին Սոցէկգիզին են միացվել ԽՄԿԿ Կենտկոմին կից բարձրագույն կուսակցական դպրոցի, Հասարակական գիտությունների ակադեմիայի ու աշխարհագրական գրականության հրատարակչությունները և կոչվել «Միսլ»։
Ունեցել է 3 մասնագիտացված գլխավոր խմբագրություն, սոցիալ-տնտեսական գրականության, ուսումնամեթոդական գրականության (կուսակցական բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների համար) և աշխարհագրական գրականության։
Կատեգորիա:Հրատարակչություններ
Angel in Disguise
Angel in Disguise («Քողարկված հրեշտակ»), Եվրատեսիլ 2011 երգի մրցույթում լատվիական Musiqq դուետի կատարած երգը, որը ներկայացվելով մրցույթի երկրորդ կիսաեզրափակչում՝ 25 միավորով զբաղեցրել է 17-րդ հորիզոնականը, ինչը թույլ չի տվել, որ դուետը հանդես գա նաև եզրափակիչ փուլում։ Երգը Լատվիայի ազգային հիթ-շքերթում՝ Latvian Airplay Chart-ում բարձրացել է մինչև 8-րդ հորիզոնականը ։ Հետագայում՝ 2014 թվականին ընդգրկվել է Musiqq-ի հերթական լիաֆորմատ ալբոմի (թողարկվել է Vēl viena mūzika խորագրով) թրեքների ցանկում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 2011 երգի մրցույթի երգեր Կատեգորիա:2010 երգեր
Բոլշիե Կարկալի
Բոլշիե Կարկալի (Большие Каркалы, Оло Кәркәле), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Միյակինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 556 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Միյակինսկի շրջանի բնակավայրեր
Մալեևո (գյուղ, Կասիմովսկի շրջան)
Մալեևո (Малеево), գյուղ Ռուսաստանի Ռյազանի մարզի Կասիմովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը վերջին գրանցված տվյալներով կազմում էր 337 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ռյազանի մարզի Կասիմովսկի շրջանի բնակավայրեր
Ռանդոլֆի շրջան (Արկանզաս)
Ռանդոլֆ (Randolph County), ԱՄՆ Արկանզաս նահանգի շրջաններից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.689 կմ² է, բնակչությունը՝ 17.969 մարդ (2007 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Փոկահոնտաս բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1835 թ.։
Արտաքին հղում
Կատեգորիա:Արկանզասի շրջաններ
Լյուդմիլա Պավլենկո
Կենսագրություն
Լյուդմիլա Վլադիմիրովնա Պավլենկոն ծնվել է 1981 թվականի սեպտեմբերի 16-ին Խարկով քաղաքում։ 2002 թվականից զբաղվում է ձմեռային մարզաձևերով։ 2003-2005 թթ. դահուկավազքի և բիաթլոնի բազմակի չեմպիոն և աշխարհի առաջնության գավաթների մրցանակակիր։ 2006 թվականին առաջին անգամ հանդես է եկել Թուրինում կայացած ձմեռային պարալիմպիկ խաղերում, որտեղ նվաճել է արծաթե և երեք բրոնզե մեդալներ։ Մարզվում է Վալերի Կազակովի և Նիկոլայ Վորչակի մոտ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պարալիմպիկ խաղերի չեմպիոններ
Դեմար Դերոզան
Դեմար Դարնել Դերոզան (DeMar Darnell DeRozan, ), ամերիկացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ։ Ներկա պահին հանդես է գալիս Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Սան Անտոնիո Սփըրս» ակումբում։ Խաղում է հարձակվող պաշտպանի և թեթև հարձակվողի դիրքերում։
Ծնվել է Քոմթոն քաղաքում (Կալիֆորնիա նահանգ) և հաճախել նույն անունը կրող ավագ դպրոցը, որի բասկետբոլային թիմի կազմում հանդես գալու ավարտական տարում ունեցել է 29, 2 միավոր և 7, 9 անդրադարձ միջին ցուցանիշները ։
Համալսարանային առաջնություններում ներկայացրել է Հարավային Կալիֆորնիայի համալսարանը, որի կազմում մեկ մրցաշրջան անցկացնելուց հետո 2009 թվականի NBA դրաֆթում ընտրվել է 9-րդ համարի ներքո՝ «Տորոնտո Ռեպտորսի» կողմից
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1989 ծնունդներ Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Օգոստոսի 7 ծնունդներ Կատեգորիա:2016 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ
Կասպար Մարիա ֆոն Շտեռնբերգ
Կոմս Կասպար Մարիա ֆոն Շտեռնբերգ (նաև՝ Caspar Maria, Count Sternberg, Kaspar Maria Graf Sternberg, hrabě Kašpar Maria Šternberk, ), բոհեմիացի աստվածաբան, ապարագետ, միջատաբան, բուսաբան:Հայտնի է որպես հնէաբուսաբանության հայր (Father of Paleobotany):
Պրահայում հիմնել է Բոհեմիայի ազգային թանգարանը, որի հավաքածուի միջուկը կազմել են ապարների, բրածոների և բուսանմուշների՝ երկար տարիների ընթացքում իր ստեղծած հավաքածուները ։ Բնորոշվում է որպես արդի հնէաբուսաբանության հիմնադիր։ 1820 թվականից սերտ կապի մեջ է եղել Գյոթեի հետ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1761 թվականի հունվարի 6-ին Պրահայում ։ Ծնողներն էին կոմս Յոհան Նեպոմուկ ֆոն Շտեռնբերգը և կոմսուհի Աննա Յոզեֆա Կոլովրատ-Կրակովսկին։ Դպրոցն ավարտելուց հետո սկզբնական շրջանում աստվածաբանություն է ուսումնասիրել, այնուհետև ուսումը շարունակել է Հռոմի Collegium anglicum-ում։ Ոգեշնչված Ռեգենսբուրգում նոր-նոր (1790 թվականին) հիմնադրված բուսաբանական ընկերության գործունեությամբ՝ ամբողջովին նվիրվել է բնագիտությանը, հետագայում դարձել այդ ընկերության փայլուն անդամներից մեկը, դրա գործունեության բնագավառում գնահատելի ավանդ ներդրել իր Botanisches Taschenbuch մենագրությամբ, Ռեգենսբուրգի բուսաբանական այգու հիմնադրմամբ և այլ աշխատանքներով։ 1805 թվականին, երբ տևական ժամանակով կանգ էր առել Փարիզում, ծանոթացել է Ալեքսանդր ֆոն Հումբոլդտի, ֆրանսիացի ճանաչված հնէաբանների ու բուսաբանների հետ, մտքեր փոխանակել, որոշ չափով կրել նրանց ազդեցությունը։ Մասնագիտացել է ձարխոտանմանների, մամռանմանների, սերմավոր բույսերի բրածոների ուսումնասիրության բնագավառում ։ Հետագայում տեղափոխվել է ապրելու Բոհեմիայի Ռադնիցե բնակավայրը, որտեղ նույնպես բուսաբանական այգի է ստեղծել, միաժամանակ մեծ ուշադրությամբ հետևել, հսկել, համակարգել մերձակայքում նոր բացված ածխահանքում հայտնաբերված և հնէաբանական ուսումնասիրության ենթակա քարածխային անտառում տարվող աշխատանքները ։ Եղել է Բոհեմիայի գիտությունների թագավորական ընկերության նախագահը ։
Նրա պատվին է անվանակոչվել շքանարգիզազգիների (Amaryllidáceae) ընտանիքի Sternbergia բուսացեղը ։ Նրա նկարագրած բուսատեսակները գիտական գրականության մեջ հիշատակվում են Sternb. համառոտագրված նշումով։
Իվանովկա (գյուղ, Դվուրեչենսկի շրջան)
Իվանովկա (Іванівка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Դվուրեչենսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1850 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Իվանովկա գյուղում բնակվում էր 82 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,272 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 301,47 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Դվուրեչենսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1850 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կեգաչ
Գտնվում է Հայաստանի տարածքում։
Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 441 հայ բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ֆիմոզ
Ֆիմոզ, վիճակ, երբ առնանդամի գլխիկի մաշկը (թլիպը) անհնար է հետ քաշել գլխիկից ։ Միզարձակման ժամանակ առաջանում է փուչիկի նման այտուցվածություն թլիպի տակ ։ Կարող է հանգեցնել ցավի էրեկցիայի ժամանակ, չնայած այն անցավ է ։ Առնանդամի գլխիկի բորբոքման (բալանիտ) դեպքում առկա է ֆիմոզի զարգացման մեծ հավանականություն, ինչպես նաև մեծանում է բարդությունների հավանականությունը ։
Երեխաների մոտ նորմալ է առնանդամի գլխիկի մաշկը հետ քաշելու անհնարինությունը ։ 90% և ավել դեպքերում հետ քաշելու անկարողությունը հանդիպում է 7 տարեկանում, 99% դեպքերում՝ 16 ։ Երբեմն ֆիմոզը կարող է առաջանալ բալանիտի կամ քսերոտիկ խցանող բալանիտի հետևանքով առաջացած սպիների պատճառով ։ Վերջինս սովորաբար ախտորոշվում է տեսնելով սպիներ առնանդամի թլիպի բացվածքում ։
Սովորաբար, ֆիմոզը հետ է զարգանում 3 տարեկան երեխաների մոտ ։ Տղաների կյանքի վաղ տարիներին չպետք է փորձել հետ քաշել թլիպը ։ Նրանց, ում վիճակը չի բարելավում հետագայում, կարող են տրվել ստերոիդ քսուքներ՝ թուլացնելու նպատակով ամուր մաշկը ։ Եթե այս մեթոդը համակցված ձգող վարժություններով արդյունավետ չէ, ապա կարող են կրրառվել այլ բուժումներ, ինչպիսինն է թլպատումն է ։ Ֆիմոզի բարդություն է պարաֆիմոզը, երբ ամուր մաշկը օղակվում է գլխիկի հետևում ։ Անվանումը հուներեն ֆիմոզ բառից է, որը նշանակում է «դնչակալ» ։
Նշաններ և ախտանիշներ
Ծնվելիս, թլիպի ներքին մակերեսը հպված է առնանդամի գլխիկին։ Մանկության վաղ տարիներին թլիպը սովորաբար հնարավոր չէ հետ քաշել և որոշ տղամարդիկ հասնելով 18 տարեկան, կարող են ունենալ թլիպ, որը անհնար է լրիվ հետ քաշել ։
Բժշկական ասոցացիան խորհուրդ է տալիս հետ չքաշել նորածնի թլիպը, որպեսզի կանխվի սպիացման գործընթացը ։ Կան կարծիքներ, որ թլիպի հետ չքաշելը ճիշտ է նաև հասուն տղամարդկանց համար ևս ։ Հիլը նշում է, որ լիարժեք հետ քաշելուն հնարավոր չէ հասնել մինչ ուշ մանկություն կամ վաղ հասունություն ։ Ըստ դանիական հետազոտությունների թլիպի առաջին հետ քաշելու միջին տարիքը 10,4 տարեկանն է
Որոշ դեպքերում պատճառը մնում է անհայտ կամ առաջանում են դժվարություններ ֆիզիոլոգիականը ախտաբանականից տարբերակելու գործում, երբ նորածնի մոտ ի հայտ են գալիս դժվարություններ միզելիս կամ թլիպի տեսանելի արտափքում միզարձակման ընթացքում։ Այնուամենայնիվ արտափքումը չի վկայում միզուղիների խցանման վերաբերյալ ։
Կանանց մոտ ֆիմոզի հետ համեմատելի վիճակ է «ծլիկի ֆիմոզը», սակայն ծլիկի գլխիկը հնարավոր չէ հետ քաշել պայմանավորված ծլիկի գլխիկի սահմանափակ հնարավորություններով ։
Պատճառներ
Կան 3 մեխանիկական վիճակներ, որոնք կանխում են թլիպի հետ քաշումը․
Ախտաբանական ֆիմոզը, ի տարբերություն թլիպի բնական հետ քաշելու անհնարինությանը մանկության տարիներին, հազվադեպ է և պատճառները տարբեր են։ Որոշ դեպքերում պատճառը բալանիտն է (առնանդամի գլխիկի բորբոքում) ։
Սկլերոտիկ, ատրոֆիկ որքին (նույն վիճակն է ինչ քսերոտիկ խցանող բալանիտը) հանդիսանում է հիմնական (նույնիսկ գլխավոր) պատճառ ախտաբանական ֆիմոզի ։ Անհայտ ծագման մաշկի խնդիր է, որը հանգեցնում է սպիտակ օղակների առաջացման պնդացած թլիպի հյուսվածքի վրա (ցիկատրիքս)։ Ոչ էլաստիկ հյուսվածքը կանխում է թլիպի հետ քաշումը։
Ֆիմոզը կարող է առաջանալ ցանկացած տեսակի քրոնիկ բորբոքման (բալանապոստիտ), կրկնվող կաթետերիզացիայի կամ թլիպի բռնի հետ քաշման հետևանքով ։
Չբուժված շաքարային դիաբետի հետևանքով նույնպես կարող է առաջանալ ֆիմոզ, պայմանավորված մեզում գլյուկոզայի առկայությամբ, որը նպաստում է ինֆեկցիայի զարգացմանը թլիպում ։
Ֆիմոզը դեռահասների և մեծահասակների մոտ կարող է ընթանալ տարբեր ծանրությամբ։ Որոշները կարողանում են հետ քաշել թլիպը մասնակի (հարաբերական ֆիմոզ), մինչդեռ մյուսները անկարող են հետ քաշել իրենց թլիպը, նույնիսկ երբ առնանդամը թորշոմած վիճակում է (լրիվ ֆիմոզ)։
Բուժում
Ֆիզիոլոգիական ֆիմոզը հաճախ է հանդիպում 10 և պակաս տարեկանների մոտ և հանդիսանում է նորմալ վիճակ և չի պահանջում միջամտություն ։ Հետ չքաշելի թլիպը սովորաբար սեռահասունության ընթացքում դառնում է հետ քաշվող ։
Եթե ֆիմոզը դեռահասների և մեծահասակների մոտ չի առաջացնում սուր կամ ծանր խնդիրներ, կիրառելի են ոչ վիրահատական միջոցները։ Բուժման ընտրությունը հաճախ որոշվում է, թե արդյոք թլպատումը դիտվում է վերջին բուժման տարբերակ կամ նախընտրելի տարբերակ։
Վիրահատական
Վիրահատական միջամտությունը ներառում է թլիպի ամբողջական հեռացումից մինչ թլիպի ամրությունը մեղմացնող փոքր վիրահատություններ․
Հետազոտությունները թլպատված նորածինների շրջանում ֆիմոզը կանխելու վերաբերյալ հակասական են, թեև թլպատումը կանխում է ֆիմոզը ;
Կանխատեսում
Ամենահաճախ հանդիպող բարդությունը պարաֆիմոզն է։ Վերջինիս դեպքում առնանդամի գլխիկը այտուցված է և ցավոտ։ Թլիպը անշարժանում է մասնակի հետ քաշած վիճակում այտուցի հետևանքով։ Առնանդամի մոտակա հատվածը թորշոմած է։ Որոշ հետազոտությունների համաձայն ֆիմոզը մեզի պահման և առնանդամի կարցինոմայի ռիսկի գործոն է ։
Համաճարակաբանություն
Տարիների ընթացքում հրապարակվել են բազմաթիվ հետազոտություններ ֆիմոզի տարածվածության վերաբերյալ։ Դրանք շատ են, քանի որ առկա են դժվարություններ ֆիզիոլոգիականը ախտաբանականից տարբերակելու գործում, չկան վերջնական տարբերություններ և կան բազմաթիվ հավելյալ ազդեցություններ պոստնեոնատալ թլպատման հաճախականության վերաբերյալ, այնտեղ որտեղ նորածին տղաները թլպատվում են։ Ըստ տարածված վիճակագրության ֆիմոզը կազմում է 1% անթլպատված տղամարդկանց շրջանում  ։ Զգալիորեն մեծ է դեպքերի թիվը, երբ Ֆիմոզը հավասարեցվում է թլիպի հետ չքաշելու հետ 3 տարեկանից հետո ։ Մյուսները ֆիմոզի տարածվածությունը դեռահասների և մեծահասկաների մոտ նկարագրել են 50 և ավել։ Վերջինիս պատճառը այն է, որ դեպքերի մեջ ընդգրկվել են նաև ֆիզիոլոգիական ֆիմոզը կամ մասնակի հետ չքաշվող դեպքերը ։
Պատմություն
Համաձայն մի շարք վյալների, ֆիմոզը կանխել է Ֆրանսիայի Լյուիս XVI-ին հղիացնել իր կնոջը ամուսնության առաջին 7 տարիներին։ Կինը 14 տարեկան էր, իսկ նա՝ 15, երբ նրանք ամունացան 1770-ին; Այնուամենայնիվ սեռական անոմալիայի առկայությունը նրա մոտ հստակ չի համարվում և որոշ գիտնականներ (Վինսենտ Կրոնին և Սիմոն Բերտիեր) հաստատում են, որ վիրահատակն միջամտությունը նշված կլիներ նրա բժշկական բուժումներում, եթե այն անկասկած լիներ։ Հետ չքաշվող թլիպը դեռահասների մոտ նորմալ է, հաճախ և սովորաբար հետ է զարգանում տարիքի զուգընթաց ։
ԱՄՆ-ը նախագահ Ջեյմս Գարֆիլդը սպանվել է Չարլզ Գուտեույի կողմից 1881-ին։ Գուտեույի աուտոպսիայի տվյալներով հայտնաբերվել է ֆիմոզ։ Այդ ժամանակ այս ամենը հանգեցրեց ենթադրությունների, որ Գուտեույի վարքը՝ սպանելը, պայմանավորված էր ֆիմոզից հրահրված խելագարությամբ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Առնանդամ Կատեգորիա:Առնանդամի հիվանդություններ
Ակտրիսա Վեսնա
Ալբոմը ձայնագրվել է բավականին արագ՝ ընդամենը երկու շաբաթվա ընթացքում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1992 ալբոմներ Կատեգորիա:Ռոք ալբոմներ Կատեգորիա:Ռուսական ալբոմներ
Ադիոպիցո
Ադիոպիցո ("Ցտեսություն Պիցո"), հիմնարար շարժում, որը հիմնադրվել է Սիցիլիայում՝ բիզնեսի և սպառողների համայնք կառուցելու համար, որոնք հրաժարվել են վճարել «պիցո»՝ «Մաֆիայի» շորթման փող ։ Այն հասարակության կողմից խղճի խթանման ներքո սպառողների շարժում է՝ արդար առևտրի նման։ Խումբը, որը ղեկավարվել է մի սերնդի կողմից, որի պատանեկությունը բնութագրվել է հակամաֆիայի դատավորների, լրագրողների և գործարարների սպանություններով, գործում է Պալերմոյի և Կատանիայի մայրաքաղաքային տարածքներում, որոնք ավանդաբար մաֆիայի ամրոցներն են ։
Պատմություն
2004 թվականին Ադիոպիցոն սկսել է հինգ շրջանավարտներով, ովքեր ցանկացել են Պալերմոյում բար բացել։ Գիտակցելով, որ իրենց կխնդրեն մաֆիայի տասանորդ վճարել, նրանք որոշել են փոխարենը կազմակերպել պիցոյի դեմ ։ Հիասթափված լինելով մաֆիայի խեղդող տեղական տնտեսությունից և քաղաքական կյանքից՝ նրանք պատել են քաղաքը պիտակներով, որոնք նախատեսված են եղել նմանելու մահախոսական հայտարարությունների տեսքին, և որի վրա գրված էր. «Պիցոն վճարող մի ամբողջ ժողովուրդ անարժան ժողովուրդ է» ։ Նրանք ցույցեր են կազմակերպել` հագնելով Ադիոպիցոյի լոգոյի սև շապիկներ, կոտրված շրջան, որի մեջտեղում X էր, միջանկյալ ու սպառողական քննադատ բառեր («կրիտիկական սպառում») ։
2007 թվականին ասոցիացիան 210 առևտրականների և ձեռներեցների անդամ էր և ավելի քան 9000 սպառողներ պարտավորվում էին գնել միայն «առանց պիցոյի» ցուցակին պատկանող խանութներից ։ Պալերմոյի ոստիկանությունը և ոստիկանապետը համաձայնել են զուսպ ուշադրություն դարձնել անդամների խանութները։ Ադիոպիցոն ծրագրեր է կազմակերպել ավելի քան 90 դպրոցներում և կրթական համալսարաններում՝ դատախազների և ոստիկանության մասնակցությամբ։ 2006 թվականի մայիսին նրանք կազմակերպել են «առանց պիցոյի» փառատոն` Պալերմոյի գլխավոր հրապարակներից մեկում ։ Ադիոպիցոն ամբողջ աշխարհի վերնագրերն արտադրել է, երբ գործարկել է Պալերմոյի Punto Pizzofree առանց պիցոյի սուպերմարկետը, որը բացվել է 2008 թվականի մարտին ։
2008 թվականին` քննիչների գնահատականների համաձայն, մաֆիան Պալերմոյի շրջանի խանութներից և ձեռնարկություններից ամեն տարի շորթել է ավելի քան 160 միլիոն եվրո, իսկ Սիցիլիա կղզին ընդհանուր առմամբ վճարել է այդ ցուցանիշի տասնապատիկը ։ Սիցիլիայի բիզնեսի շուրջ 80 տոկոսը պիցո է վճարել ։ Ըստ Պալերմոյի համալսարանի` պիցոն միջինում ամսական 457 եվրո է (640 դոլար) մանրածախ առևտրի համար և 578 եվրո՝ հյուրանոցների և ռեստորանների համար, սակայն շինարարական ընկերություններին խնդրում են ամսական վճարել ավելի քան 2,000 եվրո՝ համաձայն Il Sole 24 Ore տնտեսական օրաթերթի ։
2006 թվականին հիմնադրվել է Ադիոպիցո Կատանիան, որի նպատակները նման են եղել Ադիոպիցո Պալերմոյի նպատակներին ։ Ադիոպիցո Կատանիան աշխատել է պայքարել մաֆիայի դեմ՝ խանութների տերերին հուսալքելով վճարել պիցո, մարդկանց կրթել և մարտահրավեր նետել մշակութային նորմերին։
2012 թվականի հոկտեմբերի 30-ին Եվրոպական խորհրդարանի Կազմակերպված հանցավորության, կոռուպցիայի և փողերի լվացման հատուկ հանձնաժողովի (CRIM) պատվիրակությունը Ադիոպիցո Կատանիային հրավիրել է զեկույց ներկայացնել իր գործունեության մասին, որպեսզի ընդգծի կազմակերպված հանցավորության դեմ միջազգային համագործակցության կարևորությունը ։
Ադիոպիցո ճանապարհորդություն
Ադիոպիցո ճանապարհորդությունը Ադիոպիցոյի նախագիծ է, որը կենտրոնանում է բազմաթիվ հանգստացողների շրջանում իրազեկության բարձրացման վրա, որոնք ամեն տարի մեկնում են Սիցիլիա` օգնելով ճանապարհորդներին գտնել «առանց պիցոյի» հյուրանոցներ, ռեստորաններ, խանութներ և այլն։ Բացի այդ, նրանք վարում են հակամաֆիական շրջագայություններ` դպրոցների, համալսարանների և այլ շահագրգիռ կողմերի համար ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2004 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Սիցիլիա
Բալաբանովկա (գյուղ, Օրատովկայի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Բալաբանովկա գյուղում բնակվում էր 952 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4959 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 191,97 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Օրատովկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1612 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Լահաինա նուն
Լահաինա նուն (Lahaina Noon), մերձարևադարձային արևային երևույթ, երբ արևը կեսօրին ուղիղ գլխավերևում է ։ «Լահաինա նուն» եզրը հնարել են Հավայան կղզիների Եպիսկոպոսյան թանգարանում և օգտագործվում է միայն տեղում։
Մանրամասներ
Քանի որ, մերձարեգակնային կետը անցնում է արևադարձով, Հավայան կղզիները ԱՄՆ միակ նահնգն է, որտեղ «Լահաինա նուն» երևույթը տեղի է ունենում ։ Այլ երկրներում և ԱՄՆ նահանգներում ամառային արեևադարձի օրը նշվում է, որ ստվերները առավել մոտ են ուղղահայացին։
Հավայան կղզիներում և այլ վայրերում, որոնք գտնվում են Խեցգետնի և Այծեղջուրի արևադարձերի միջև տարին երկու անգամ ստացվում են արևի ուղղահայաց ճառագայթներ։
Հավայան կղզիների տարբեր հատվածներում Հավայան կղզիների Ալեուտյան ժամագոտու 12:16 - 12:43 ժամանակահատվածում նկատվում է Լահաինա նունը՝ ուղղահայաց իրերը (հեռագրասյուներ, դրոշակաձողեր և այլն) ստվեր չեն գցում։
Անվանում
1990-ական թվականներին Եպիսկոպոսի թանգարանը մրցույթով ընտրել է «Լահաինա նուն» անունը քանի որ հավայերեն lā hainā բառը նշանակում էր «դաժան արև» ։ Նախկին հավայերեն անունը՝ kau ka lā i ka lolo, թարգմանվում է՝ «արևը հանգչում է ուղեղին» ։
(2992) Վոնդել
(2992) Վոնդել (Vondel), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1960 թվականի սեպտեմբերի 24-ին Կոռնելիս վան Հաուտենի, Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդի և Թոմ Գերելսի կողմից Պալոմարում ։
Լահաինա նուն
Մշակույթում
Ամեն տարի այս երևույթը լուսաբանվում է Հավայան մեդիա դաշտում  ։
(2992) Վոնդել
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,747747 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2347 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,2608 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1663,66 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,216391 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 7,05° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1960 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կոռնելիս վան Հաուտենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ինգրիդ Հաուտեն-Գրունենվելդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Թոմ Գերելսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Լահաինա նուն
Մշակույթում
Հոնոլուլուում հուշարձան կա, որն անորոշ ստվեր է գցում։ Միայն Լահաինա նունի օրերին նրա ստվերը իդեալական կլոր է ։ Քանդակագործն ամերիկացի Իսամու Նոգուչին է (Isamu Noguchi) :
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արեգակ Կատեգորիա:Հավայան մշակույթ
Սանտա Էլենա
Սանտա Էլենա (Santa Helena), համայնք Բրազիլիայում՝ Մարանիան նահանգի կազմում։ Գտնվում է Մարանիան նահանգի արևելյան մարզում։ Մտնում է Մեդիու Մեարին գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 34 131 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 2 308,403 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 14,8 մարդ/կմ²։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Մարանիան նահանգի բնակավայրեր
Կամֆորայի ծառ
Կամֆորայի ծառ, դափնազգիների ընտանիքի մշտադալար ծառ։
Նկարագրությունը
Բարձրությունը՝ 20—50 մ է, բնի տրամագիծը հասնում է մինչև 5մ։ Տերևները՝ հաստակեղև, բուրավետ, ծաղիկները՝ մանր, սպիտակավուն։ Պտուղները գնդաձև են, մուգ կապույտ։ Բույսի բոլոր մասերը պարունակում են եթերային (կամֆորայի) յուղ և օքսիդացման հետևանքով դրանից ստացվող կամֆորա։
Կամֆորայի ծառի բնափայտը միջատներից չի վնասվում։
Տարածվածություն
Աճում է Չինաստանի հարավում, Հարավային Ճապոնիայում, Հարավային Կորեայի Չեժուդո կղզում։ Մշակվում է նաև Ռուսաստանում՝ Սև ծովի կովկասյան ափերին։
Կատեգորիա:Ծառեր Կատեգորիա:Դափնազգիներ
Ազատ Շահինյան
Ազատ Նիկոլայի Շահինյան, հայ խորհրդային գրող, դրամատուրգ, արձակագիր։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1958 թվականից։
Կենսագրություն
Ազատ Շահինյանը ծնվել է 1928 թվականի նոյեմբերի 10-ին, Բաքվում։ 1930 թվականից բնակվում է Երևանում։ 1944 թվականին ավարտել է Երևանի թատերական տեխնիկումը։ 1946 թվականին ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1946-1948 թվականներին աշխատել է Երևանի ուսումնաարտադրական կոմբինատում։ Հետագայում աշխատել է Երևանի հեռուստատեսության ստուդիայում։ 1970-1985 թվականներին եղել է Երևանի Հակոբ Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի թատրոնում՝ որպես գրական բաժնի վարիչ։ Շահինյանը ոչ միայն արձակագիր է, այլև՝ դրամատուրգ։ Շահինյանի դրամաները բեմադրվել են. «Սուրի և Սամի արկածները» (1960, Երևանի պատանի հանդիսատեսի թատրոն), «Արագիլ, բարով եկար» (1968, Երևանի տիկնիկային թատրոն), «Թող ղողանջեն զանգերը» (Արտաշատի պետական թատրոն)։ Երևանի Գաբրիել Սունդուկյանի անվան թատրոնը 1980 թվականին բեմադրել է Շահինյանի «Արգելված երազներ» դրաման։ Մոսկվայի Մոսսովետի անվան թատրոնում բեմադրվել է «Տրամվայը պարկ է գնում» և այլ պիեսներ։ Ռուսերեն լույս է տեսել Ազատ Շահինյանի «Տղան և նրա բարի թզուկները» (Երևան, 1971) գիրքը։
Մահացել է 2002 թվականին Երևանում։
Ստեղծագործություններ
Գրել է հիմնականում պատանիների համար։ 1955 թվականին հրատարակվել է նրա «Ձմեռային գիշերվա երազը» պատմվածքների առաջին ժողովածուն, որին հաջորդել են «Մեր գիշերային արկածները» (1956 թ.), «Թատրոնը սառույցի վրա» (1962 թ.) և այլ ժողովածուներ, «Սուրի և Սամի արկածները» (1959 թ.), «Անհայտ մարդիկ» (1962 թ.) վիպակները, «Տղան և նրա բարի թզուկները» (1968 թ.) վիպակների ու պատմվածքների ժողովածուն։ Շահինյանի «Սուրի և Սամի արկածները» (1960 թ.), «Փոքր բակի մեծ հոգսերը» (1963 թ.), «Իմ սիրելի փոքրիկը» (1966 թ.), «Տրամվայը պարկ է գնում» (1974 թ.), «Արգելված երազներ» (1980 թ.) դրամաները բեմադրվել են Երևանի, Մոսկվայի, Կիևի, Թբիլիսիի, Բաքվի, Վարշավայի, Բուդապեշտի թատրոններում։ Շահինյանի ստեղծագործության թեման իր ժամանակաշրջանի կյանքն է։ Նրա շատ գործեր թարգմանվել են նախկին ԽՍՀՄ ժողովուրդների մի քանի լեզուներով ։
Սան Հոսե Շարքս
«Սան Հոսե Շարքս» (անգլերեն՝ San Jose Sharks), ամերիկյան պրոֆեսիոնալ հոկեյի ակումբ։ Հանդես է գալիս Հոկեյի ազգային լիգայի (NHL) Արևմտյան կոնֆերենցիայի Խաղաղօվկիանոսյան դիվիզիոնում։ Տեղակայված է ԱՄՆ Կալիֆորնիա նահանգի Սան Հոսե քաղաքում։
Հիմնադրվել է 1990 թվականի մայիսի 9-ին։ Նորամուտը լիգայում սկսել է 1991-1992 մրցաշրջանին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հոկեյի ազգային լիգայի (NHL) ակումբներ
Խորան (մանրանկարչություն)
Խորան, ձեռագիր չորս Ավետարանների պատկերազարդ ցանկ (համաձայնության տախտակներ, կանոններ)։ Ստեղծել է եպիսկոպոս Եվսեբիոս Կեսարացին, որը չորս Ավետարանները բաժանել է հատվածների և յուրաքանչյուրը գլխագրել մինչև վերջ։ Ստացված գլուխների համարների օգնությամբ կազմել է համաձայնության տասը տախտակներ (կանոններ)։ Սկզբում մի քառասյունակ տախտակում կարգաբերել է այն գլուխների համարները, որոնց բովանդակությունը կրկնվում է չորս ավետարաններում, ապա երեք համակցություններով՝ երեք տարբեր ավետարաններում, այնուհետև՝ հինգ համակցություններով՝ երկու ավետարաններում և վերջապես նրանք, որոնք ոչ մի զուգահեռ չունեն մնացած ավետարաններում։
Եկեղեցական արարողության համար Եվսեբիոսը, իբրև նախաբան, կանոնների առջև դրել է ընկերոջը՝ Կարպիանոսին ուղղված «Թուղթ»-ը։ Այս կանոնները «Թղթի» հետ տեղադրվել են վեցից մինչև տասներկու էջերում՝ աղյուսակների ձևով, զարդապատկամարները պահող սյուների միջև։ Կանոնները ընդգրկող ձևավորված էջը հայերը անվանել են խորան։
Չնայած Եվսեբիոս Կեսարացու մշակած նախատիպին (որի հուսալի պատճենը հավանաբար 989-ի «էջմիածնի Ավետարանն» է), տարբեր երկրներում (Բյուզանդիա, Սիրիա, Արևմտյան Եվրոպա, Եթովպիա) և ժամանակներում փոփոխվել է խորանների կառուցվածքը (կամարներն աստիճանաբար դարձել են ուղղանկյուն գորգադաշտեր, իսկ սյուները կորցրել զանգվածայնության պատրանքը), համամասները, զարդապատումը։ Եկեղեցական առաջին հայրերի ասույթների վրա հենվելով՝ միջնադարյան որոշ հայ հեղինակներ (Ստեփանոս Սյունեցի, Ներսես Շնորհալի և ուրիշներ) խորաններին, դրանց զարդամոտիվներին (բույսեր, թռչուններ), գույներին տվել են խորհրդանշական-այլաբանական իմաստ, որոնցից, սակայն, մանրանկարիչները շեղվել են։
Խորանների ամենաճոխ պատկերազարդումը Բյուզանդիայում եղել է X - XI դդ., Հայաստանում՝ XIII դ. Կիլիկյան թագավորության շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մանրանկարչություն Կատեգորիա:Ավետարաններ Կատեգորիա:Քրիստոնեական տերմիններ
Էյշհոֆեն
Էյշհոֆեն (Eichhoffen), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Ստորին Հռենոս գավառում ։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 380 կմ արևելք, Ստրասբուրգ քաղաքից` 32 կմ հարավ-արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 371 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 297-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 74։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 80,1 %։ 297 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 271 անձ (142 տղամարդ և 129 կին)։ Գործազուրկ են եղել 26 անձ (13 տղամարդ և 13 կին)։ 74 անաշխատունակներից 31-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 26-ը` թոշակառուներ, իսկ 17-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Հառիճի ընկերություն
Հառիճի ընկերություն (Հառիճավանքի ընկերություն, Հառիճի վանական ընկերություն), հայկական մշակութային կրթական կազմակերպություն։ Ստեղծվել է 1850-ին, Գյումրիում՝ տեղի հայրենասեր երիտասարդների նախաձեռնությամբ։ Հիմնադիր անդամներն էին Աղաբեկ Տիգրանյանը, Հովսեփ Կոստանյանը, Գրիգոր Վեքիլյանը, Բարսեղ Խանանուշյանը և ուրիշներ։ Ընկերության նպատակն է եղել նորոգել և պահպանել Շիրակի ճարտ. գոհարներից մեկը՝ Հառիճ գյուղի Ս. Աստվածածնա տաճարը։ Ընկերության եկամտի աղբյուրը հիմնականում անդամավճարը և նվիրատվությունն էր։ Նորոգումն իրականացրել են Գյումրի քաղաքի նշանավոր վարպետները (Թաթոս Անտիկյան և ուրիշներ)։ Հառիճի ընկերության անդամներ են եղել ժամանակի նշանավոր դեմքեր, այդ թվում Ավետիք Իսահակյանի ծնողները՝ Սահակ Նիկողոսի Իսահակյանը և Ալմաստ Գաբրիելի Իսահակյանը։ Ընկերության գործունեությունը լայն արձագանք է գտել, նրան անդամագրվել են ոչ միայն Շիրակի գյուղերից ու քաղաքներից, այլև Արևմտահայաստանից, Ռուսաստանից, նույնիսկ՝ օտարազգիներ։ Հառիճի ընկերության նախագահ, կրթական նշանավոր գործիչ Հովսեփ Կոստանյանի անմիջական ղեկավարությամբ Հառիճում կառուցվել են բազմաթիվ տնտ. շենքեր, հյուրասենյակներ։ Ալեքսանդրապոլի տիկնայք 1881-ին կազմել են ընկերության Ս. Սանդխտյան խնամակալություն՝ Շիրակի գյուղաշխարհի աղջիկների կրթությանը նպաստելու համար։ Հառիճի ընկերության ջանքերով վերաբացվել է Հառիճի դպրոցը, որը դարձել է Գևորգյան ճեմարանի նախապատրաստական բաժանմունք։ Հառիճի ընկերությունը գործել է մինչև 1910-ական թթ., գրեթե 70 տարի անընդհատ և խոշոր միջոցներ է ծախսել վանքի նորոգման ու պահպանության և Հառիճի դպրոցը պահելու վրա։
Կատեգորիա:Հայաստանի մշակութային կազմակերպություններ
Ջոն
Ջոն ( անգլերեն ` John)` աստվածաշնչային ծագումով Հովհաննես անվան անգլերեն տարբերակն է ։ Անունն ունի կանանց համար նախատեսված Ջոան ( անգլերեն ` Joan)
Քնի խանգարումներ
Քնի խանգարումներ կամ սոմնիոպաթիա, դասվում է բժշկական խանգարումների շարքին և դրսևորվում է անձի անհատական քնի ռեժիմի խանգարումով։ Քնի խանգարման որոշ տեսակներ լրջորեն ազդում են նորմալ ֆիզիկական, հոգեկան սոցիալական և էմոցիոնալ գործառույթների վրա։ Պոլիսոմնոգրաֆիան և ակտիգրաֆիան քնի խանգարումների ախտորոշիչ թեստեր են։ Քնի խանգարումները դասակարգվում են դիսսոմնիաների, պարասոմնիաների, քնի խանգարումներ ցիրկադային ռիթմի խախտմամբ, որն ընդգրկում է քնի տևողության փոփոխությունը, և այլ խանգարումներ կապված բժշկական և հոգեբանական տարբեր ախտաբանությունների հետ։ Քնի առավել հաճախ հանդիպող խանգարումներից է անքնությունը(ինսոմնիա), երբ մարդը չի կարողանում քնել կամ հաճախակի է արթնանում առանց այլ օբյեկտիվ պատճառների առկայության ։ Այլ խանգարումներից են քնի ապնոէն, նարկոլեպսիան և հիպերսոմնիան (չափազանց արտահայտված քնկոտություն ոչ ակտիվ ժամերին), աֆրիկյան քնախտ (քնի խանգարում Trypanosoma cruzi մակաբույծի պատճառով), լուսնոտություն, գիշերային սարսափ։ Քնի խանգարումների պատճառները տարբեր են, սկսած բրուկսիզմից և գիշերային մղձավանջներից։ Երկրորդային քնի խանգարումների բուժումը (ի տարբերություն հոգեբուժական հիվանդությունների կամ հոգեմետ դեղերի չարաշահմամբ պայմանավորված ախտաբանական վիճակները, որոնք առաջնային են) հիմնվում է հիմնական խնդրի լուծման վրա ։ Քնի առաջնային խանգարումները լայնորեն տարածված են ինչպես երեխաների, այնպես էլ մեծահասակների շրջանում։ Բայց երեխաների շրջանում հանդիպող խանգարումները ավելի քիչ են պարզաբանված, քանի որ շատ դեպքերում չեն իդենտիֆիկացվում ։ Քնի խանգարումների սկիզբը հաճախ կապված է լինում մի շարք գործոնների հետ՝ դեղորայքի ընդունում, ցիրկադային ռիթմի տարիքային փոփոխություններ, շրջապատող միջավայրի փոփոխություն, ապրելակերիպի փոփոխություն, վաղ հայտնաբերված ֆիզիոլոգիական խնդիրներ կամ սթրես ։ Մեծահասակների շրջանում տարածված է քնի ընթացքում շնչառական ֆունկցիայի խանգարումը, վերջույթների շարժումները, անհանգիստ ոտքերի համախտանիշը, աչքերի արագ շարժման փուլի (REM փուլ), անքնությունը և ցիրկադային ռիթմի խանգարումը ։
Դասակարգում
Գոյություն ունի քնի խանգարման բազմաթիվ տեսակներ
Կապանակ Փոքր
Կապանակ Փոքր, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Երևանի նահանգի Ալեքսանդրապոլի գավառում ։
Լիխոլոբովկա
Լիխոլոբովկա (Лихолобівка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Դվուրեչենսկի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Դվուրեչենսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Քնի խանգարումներ
Նեյրոդեգեներատիվ հիվանդություններ և քնի խանգարումներ
Նեյրոդեգեներատիվ հիվանդությունները հաճախ են ասոցացվում քնի խանգարումների հետ, հատկապես, երբ ուղեկցվում են ալֆա-սինուկլեինի կուտակմամբ, ցրված համակարգային ատրոֆիա, Պարկինսոնի հիվանդություն, Լևիի մարմնիկներով դեմենցիա    ։ Օրինակ՝ Պարկինսոնի հիվանդության դեպքում առաջանում են քնի տարբեր խանգարումներ, սովորաբար անքնություն (70%-ի շրջանում), հիպերսոմնիա (50%-ից ավելիի շրջանում), արագ քնի վարքային խանգարումներով(40%-ի շրջանում և կապված է շարժիչ ֆունկցիայի խանգարման հետ)      ։ Բացի դրանից RBD-ն տարբեր նեյրոդեգեներատիվ հիվանդությունների զարգացման նախատրամադրող գործոն է  ։ Քնի խանգարումներ դիտվում են նաև Ալցհեյմերի հիվանդության ժամանակ  ։ Այս հիվանդությամբ տառապողների 45%-ն ունենում են քնի խանգարումներ։ Եթե հիմնվենք խնամակալների խոսքերի վրա այդ թիվը հասնում է մինչև 70%։ Ինչպես Պարկինսոնի հիվանդության, այնպեսլ էլ Ալցհեյմերի դեպքում հաճախ են հայտնաբերվում անքնությունը և հիպերսոմնիան, որի պատճառը բետա-ամիլոիդի կուտակումն է ցիրկադային ռիթմի և մելատոնինի փոփոխությամբ   ։ Բացի դրանից Ալցհեյմերի հիվանդության ժամանակ փոխվում է քնի փուլերի հերթագայության փոփոխությամբ   ։ Չնայած տարիքի հետ փոխվում է քնի ենթակառուցվածքը, բայց այս դեպքում խնդիրը խորանում է ։ Ալցհեյմերի հիվանդության դեպքում քնի խանգարումը կապված է երազային ցնորքների(հալուցինացիա)բարձր տագնապայնությամբ, անընդհատ արթնացումներով։ Այս փոփոխությունները հավանաբար կապված են արևի մայր մտնելու հետ՝ կենսքաբանական ժամացույցի տիպիկ փոփոխություն  ։ Նեյրոդեգֆեներատիվ փոփխությունները հիմնականում կապված են գլխուղեղում կառուցվածքային փոփոխություններրի հետ, որոնք խախտում են քունը և արթնությունը, ցիրկադային ռիթմը, շարժողական կամ ոչ շարժողական գործառույթները ։ Մյուս կողմից քնի խանգարումները ազդում են ճանաչողական գործառույթի, բուժառուի հոգեվիճակի և կյանքի որակի վրա   ։ Դրանից զատ այսպիսի վարքագծային փոփոխությունները ազդում են նաև այս բուժառուների հարազատների և խնամակալների վրա  ։ Կատարված սահմանափակ հետազոտությունները այս հարցի վերաբերյալ և կյանքի տևողության երկարացումը պահանջում են քնի խանգարումների և նեյրոդեգեներատիվ հիվանդությունների միջև կապի առավել մանրամասն հետազոտություն  ։
Քնի խանգարումներ և Ալցհեյմերի հիվանդություն
ԴԵմենցիայի 70% դեպքերի պատճառը Ալցհեյմերի հիվանդությունն է ։ Չնայած այս մեծ թվին, մեր պատկերացումները հիվանդության հիմնական մեխանիզմների վերաբերյալ դեռևս սահմանասփակ են ։ Վերջին հետազոտությունները բացահայտել են, որ կա կապ քնի խանգարումների և Ալցհեյմերի հիվանդության միջև ։
Կապանակ Փոքր
Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 651 կովկասյան թաթար բնակիչ ։
Քնի խանգարումներ
Քնի խանգարումներ և Ալցհեյմերի հիվանդություն
Քունը փուխվում է ծերացմանը զուգահեռ ։ Ժամանակի հետ նվազում է քնի տևողությունը և աչքերի դանդաղ շարժման փուլի տևողությունը, հատկապես SWS-ի դեպքում(պահպանվում է 10%-ից քիչ դեպքերում)։ Մեծահասակները նաև ավելի հակված են քնի ապնոէին և անքնությանը ։
Ալցհեյմերի հիվանդության ժամանակ ճանաչողական ֆունկցիայի և հիշողության խանգարումներից բացի նկատվում են նաև քնի զգալի խանգարումներ և քնի կառուցվածքային փոփոխություններ ։ Վերջինը կարող է դրսևորվել քնի հատվածավորման, քնի տևողության կարճացման, անքնության, ցերեկային քնկոտության, քնի որոշակի փուլերի տևողության կրճատման և քնի տարբեր ստադիաների նմանությամբ ։ Ալցհեյմերի հիվանդությամբ տառապողների 60%-ը ունի քնի այսպիսի խանգարում ։ Գործոններից մեկը, որը կարող է բացատրել քնի կառուցվածքային նմանատիպ փոփոխությունը ցիրկադային ռիթմի փոփոխությունն է, որը կարգավորում է քունը ։ Ցիրկադային ռիթմի խանգարումը բերում է քնի խանգարման ։ Որոշ հետազոտությունների արդյունքներ փաստում են, որ Ալցհեյմերի հիվանդությամբ տառապող մարդիկ ունեն դանդաղած ցիրկադային ռիթմ այն դեպքում, երբ ծերացման բնականոն ընթացքի դեպքում առկա է ընդլայնված ցիրկադային ռիթմ ։
Կապանակ Փոքր
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Քնի խանգարումներ
Քնի խանգարումներ և Ալցհեյմերի հիվանդություն
Այս հոգեկան գանգատներից զատ առկա են նաև երկու հիմնական նյարդաբանական գանգատներ ։ Առաջինը բետա-ամիլոիդի կուտակումն է և ագրեգացված վահանիկների ձևավորումը , երկրորդը՝ տաու սպիտակուցի կուտակումն է  ։
Ապացուցվել է, որ քուն-արթնություն ցիկլը ազդում է բետա-ամիլոիդային ծանրաբեռնվածության վրա, որը Ալցհեյմերի հիվանդության կենտրոնական բաղադրիչ է ։ Արթնության ժամանակ բետա-ամիլոիդի արտադրությունը ավելի արագ է և կայուն, քան քնած ժամանակ  ։ Դա բացատրվում է երկու հանգամանքով․ առաջին՝ մետաբոլիկ ակտիվությունը արթնության ժամանակ ավելի բարձր է քան քնած ժամանակ, ինչը, բնականաբար, պայմանավորում է բետա-ամիլոիդի արագ սինթեզը  ։ Երկրորդ՝ օքսիդատիվ սթրեսը ևս գերակշում է, որն էլի հանգեցնում է բետա-ամիլոիդի սինթեզի շատացմանը  ։
Մյուս կողմից էլ քնի ժամանակ բետա-ամիլոիդի որոշ կառուցվածքային մասեր քայքայվում են, և այն ստանում է ատամնավոր կառույցի տեսք  ։ Գլիմֆատիկ համակարգը կատարում է այս գործառույթը գլիֆատիկ քլիրենսի միջոցով   ։ Այսպիսով արթուն վիճակում բետա ամիլոիդային ծանրաբեռնվածությունը մեծ է, քանի որ մետաբոլիկ ակտիվությունը և օքսիդատիվ սթրեսը գերակշռում են և տեղի չի ունենում քայքայում գլիֆատիկ քլիրենսի միջոցով։ Քնած ժամանակ ծանրաբեռնվածությունը նվազում է, քանի որ ցածր է մետաբոլիկ ակտիվոիւթյունը և օքսիադատիվ սթրեսը։ Այս ամենին գումարած աշխատում է գլիֆատիկ քլիրենսը  ։
Գլիֆատիկ քլիրենսը տեղի է ունենում աչքերի դանդաղ շարժումների փուլում  ։ Քնի այս փուլի տևողությունը տարիքի հետ նվազում է, ինչը հանգեցնում է գլիֆատիկ քլիրենսի նվազման և բետա-ամիլոիդային ծանրաբեռնվածության մեծացման։ Դա էլ իր հերթին հանգեցնում է բետա-ամիլոիդային վահանիկների առաջացմանը   ։ Հետևաբար քնի խանգարումները Ալցհեյմերի հիվանդությամբ տառապողների մոտ վատացնում են հիվանդության ընթացքը։
Աչքերի դանդաղ շարժումների փուլի տևողության և որակի նվազումը, ինչպես նաև քնի խանգարումը կհանգեցնեն բետա-ամիլոիդային վահանիկների քանակի շատացմանը ։ Սկզբում այդ գործընթացը տեղի է ունենում հիպոկամպում, որի գլխուղեղի կառուցվածքային մաս է, որը պատասխանատու է երկարատև հիշողության համար  ։ Տեղի է ունենում հիպոկամպի բջիջների քայքայում, ինչն էլ հանգեցնում է ճանաչողական գործառույթի և հիշողության խանգարմանը ։
Չնայած պատճառահետևանքային կապերը բացահայտված չեն, Ալցհեյմերի հիվանդության պրոգրեսիվումը կորելացվում է քնի արտահայտված խանգարումների հետ ։ Նույն ձևով քնի խանգարումները վատացնում են հիվանդության ընթացքը՝ ստեղծելով դրական հետադարձ կապ ։ Այդ ամենի արդյունքում քնի խանգարումները չեն համարվում զուտ Ալցհեյմերի հիվանդության սիմպտոմ։ Կապը քնի խանգարումների և Ալցհեյմերի հիվանդության միջև երկկողմանի է ։
Մյուս կողմից էլ հաստատված է, որ երկարատև հիշողության ձևավորումը տեղի է ունենում աչքերի դանդաղ շարժման փուլի ժամանակ ։ Դա նշանակում է, որ այս փուլի տևողության կրճատումը ևս հանգեցնում է երկարատև հիպոկապ-կապված հիշողության ձևավորման խանգարման ։ Դա նվազեցնում է աշխատունակությունը, որը Ալցհեյմերի հիվանդության կենտրոնական նշաններից է ։
Վերջին հետազոտությունները կապված են քնի խանգարումների, նեյրոգենեզի և Ալցհեյմերի հիվանդության հետ ։ Ենթահատիկավոր և ենթափորոքային գոտիներում շարունակում է նեյրոնների վերանորոգումը մեծահասակների մոտ ։ Հետո այդ բջիջները ընդգրկվում են նոր նյարդային սինապսների մեջ ենթահատիկավոր գոտում, որը գտնվում է հիպոկամպում ։ Այդ բջիջները և նոր նյարդային կապերը օգնում են կրթմանը և հիշելուն՝ ունենալով կարևոր դեր հիպոկամպային հիշողության ձևավորման մեջ ։ Բայց վերջին հետազոտությունները ցույց տվեցին, որ կան նեյրոգենեզը ընդհատող մի շարք գործոններ, այդ թվում սթրես և տևական անբավավար քուն(մի օրց ավել տևող) ։ Այդպիսով, Ալցհեյմերի հիվանդության դեպքում հանդիպող քնի խանգարումները կարող են ճնշել նեյրոգենեզը և ընկճել հիպոկամպի գործառույթը ։ Դա էլ հանգեցնում է հիշողության վատացմանը և արագ պրոգրեսիվմանը, իսկ Ալցհեյմերի հիվանդության պրոգրեսիվումը խորացնում է քնի խանգարումը ։
Քնի կառուցվածքային փոփոխությունները դիտվում են Ալցհեյմերի հիվանդության նախակլոնիկ փուլում ։ Այդ փոփոխությունները կարող են կիրառվել Ալցհեյմերի հիվանդության բարձր ռիսկ ունեցող անձանց հայտնաբերման համար ։ Բայց սա դեռ միայն վարկած է։
Չնայած քնի խանգարումների և Ալցհեյմերի հիվանդության մեխանիզմը և պատճառահետևանքային կապը պարզված չէ, վերը նկարագրված արդյունքները արդեն տալիս են շատ պատկերացումներ և հնարավորություն կենտրոնանալու ռիսկի խմբերի և համապատասխան բուժական մեթոդների ներդրման վրա, որպեսզի դանդաղեցվի ճանաչողական խանգարումների պրոգրեսիվումը Ալցհեյմերի հիվանդության ժամանակ։
Շիզոֆրենիա
Հոգեկան հիվանդություններ ունեցողների քնի խանգարումները կարող են ընդգրկել տարբեր կլինիկական նշաններ, ընդգրկելով, բայց չսահմանափակվելով դրանով։ Դրանք են՝ արտահայտված ցերեկային քնկոտություն, քնի անցնելու խնդիրներ, քնի պահպանման խնդիրներ, գիշերային սարսափներ, քնի մեջ խոսել, լուսնոտություն և քնի վատ որակ ։ Քնի խանգարումներից անքնությունը, հիպերսոմնիան, քնի դանդաղ փուլի խանգարումները լայնորեն տարածված են ծանր հոգեկան հիվանդությունների դեպքում, ինչպիսին են օրինակ փսիխոտիկ խանգարումները ։ Շիզոֆրենիա ունեցող անձանց մոտ քնի խանգարումները խորացնում են ճանաչողական դեֆիցիտը ուսանելու և հիշողության ոլորտներում։ Քնի խանգարումները հաճախ ի հայտ են գհալիս փսիխոզից առաջ։
Չքնելը կարող է առաջացնել ցնորքներ, զառանցանք և դեպրեսիա ։ 2019 թվականի հետազոտությունները ուսումնասիրել են վերը նշված երեք խանգարումները շիզոֆրենիայի, բիպոլյար խանգարման ժամանակ։ Հետազոտություններին մասնակցել են 617 շիզոֆրենիկ խանգարում ունեցող, 440 բիպոլյար խանգարում ունեցող և 173 առողջ հսկիչ խումբ։ Քնի խանգարումները հայտնաբերվել են դեպրեսիվ նշանների գնահատման սանդղակով(clinician rated scale) ։ Արդյունքները ցույց տվեցին, որ քնի խանգարման գոնե մեկ տիպ հաստատվել է 78% շիզոֆրենիկ խանգարում ունեցող, 69% բիպոլյար խանգարում ունեցող և 39% առողջ հսկիչ խմբի մարդկանց մոտ ։ Շիզոֆրենիայի դեպքում քնի խանգարումները ավելի հաճախ են հանդիպում բիպոլյար խանգարման և հսկիչ խմբի համեմատությամբ։ Շիզոֆրենիա ունեցողների մոտ հաճախ է հանդիպում հիպերսոմնիան, քնի դանդաղ փուլի խանգարումները երեք անգամ ավելի հաճախ են հանդիպում շիզոֆրենիկների մոտ քան բիպոլյար խանգարում ունեցողների մոտ ։ Անքնությունը բոլոր երեք խմբերում հանդիպել է ամենահաճախը ։
Բիպոլյար խանգարում
Բիպոլյար խանգարման հիմնական վարքային նշաններից է խախտված քունը։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ բիպոլյար խանգարում ունեցողների 23-78%-ը հայտնում է քնի տևողության երկարացման կամ հիպերսոմնիայի մասին ։ Բիպոլյար խանգարման պաթոգենեզը, ներառյալ՝ ինքնասպանության բարձր ռիսկը, հնարավոր է կապված լինի ցիրկադային ռիթմերի խախտման հետ, իսկ քնի խանգարումը պատճառ է դառնում տրամադրության անկայունության ։ Բիպոլյար խանգարման դեպքում քնի հետ կապված առավել տարածված խանգարումներ են հիպերսոմնիային լրացնող անքնությունը, գիշերային սարսափները, քնի որակի վատացումը, արտահայտված ցերեկային քնկոտությունը և այլն ։ Դրանից բացի կենդանիների մոդելների վրա կատարված հետազոտությունները ցույց են տվել, որ քնի անբավարարությունը կարող են առաջացնել բիպոլյար մանիայի էպիզոդներ լաբորատոր մկների մոտ։ Բայց այդ մոդելները դեռ սահմանափակ տեղեկատվություն են տալիս մարդկանց բիպոլյար խանգարման տարբեր նշանների, այդ թվում քնի խանգարումների մեխանիզմի մասին ։