cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Չերնիվոդի
Չերնիվոդի (Чорниводи), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Գորոդոկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Չերնիվոդի գյուղում բնակվում էր 2 074 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 3755 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 552,33 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Գորոդոկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1407 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Բանալի գիտության
«Բանալի գիտության», Կլեոպատրա Սարաֆյանի դասագիրքը մանուկների համար՝ հայերեն և ռուսերեն։
Նկարագրություն
Բաղկացած է այբբենարանից, բառարանից և ուսումնական այլ նյութերից։
Առաջին հայ կին հեղինակի հրատարակած երկն է։
Տպագրվել է 1788 թվականին Սանկտ Պետերբուրգում՝ Գրիգոր Խալդարյանի տպարանում։ Ա տիտղոսաթերթին՝ «Գիրք որ կոչի Բանալի գիտութեան...», Բանալին՝ «Книга, содержащая вь себъ ключь…» (295 էջ, 40, 15,3 x 12,2 սմ)։
Կորսինի
Կորսինի (Корсині), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Ռոժիշչեի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կորսինի գյուղում բնակվում էր 176 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,45 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 391,11 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Ռոժիշչեի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Այգեստան (Շահումյանի շրջան)
Այգեստան, գյուղ Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանում։ Գտնվում է Խանլար քաղաքից 20 կմ հարավ-արևմուտք։ 1990-ական թվականների Արցախյան ազատամարտից հետո գտնվում է հակառակորդի հսկողության տակ ։
Պատմություն
1920 թվականին Աբլահ (այժմ Այգեստան) գյուղի բնակիչների կողմից հարթավայրում հիմնվել է նոր գյուղ և բնակիչներ տեղափոխվել են այդտեղ։
Բնակչություն
1968 թվականին ուներ 442 հայ բնակիչ։
Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահություն, բանջարաբուծությունն ու հացահատիկների մշակությունն էր։
Պատմամշակութային կառույցներ
1986 թվականի դրությամբ հին գյուղում կանգուն էր XV-XVI դարի հայկական եկեղեցին։
Հասարարակական կառույցներ
Գյուղն ունեցել է ութամյա դպրոց, գրադարան, բուժկայան ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի կողմի բռնազավթված տարածքներ
Բեռի օ Բաք
Բնակչություն
2010 թվականին բնակչությունը կազմել է 575 մարդ ։
Տնտեսություն
2010 թվականի տվյալներով 388 աշխատունակ բնակիչներից 298-ը (15-64 տարեկան) տնտեսապես ակտիվ են, 90-ը՝ պասիվ (ակտիվության ինդեքսը՝ 76,8 %, 1999 թվականին 67,3 % էր)։ 298 ակտիվ բնակիչներից 261-ը (159 տղամարդ և 102 կին) աշխատում են, գործազուրկ էր 37-ը (14 տղամարդ և 23 կին)։ 90 պասիվներից 35-ը աշակերտներ և ուսանողներ են, 23-ը՝ թոշակառուներ, 32-ն էլ պասիվ են այլ պատճառներով.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կոմունաներ Կատեգորիա:Էնա գավառի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էնա դեպարտամենտի կանտոններ
Փուլասկի շրջան (Ինդիանա)
Փուլասկի շրջան (Pulaski County), ԱՄՆ Ինդիանա նահանգի 92 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.124 կմ² է, բնակչությունը՝ 13.755 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Վինամակ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1835 թ.։
Կատեգորիա:Ինդիանայի շրջաններ
Չարլսթոն (պար)
Չարլսթոն (charleston), ամերիկյան պարահանդեսային պար։ Առաջին անգամ ի հայտ է եկել 1920-ական թվականներին Չարլսթոն քաղաքում (Հարավային Կարոլինա նահանգ), ապա տարածվել է Եվրոպայում։ Հիմքում աֆրիկյան պարերն են, չափը՝ քառամաս, ռիթմը՝ սինկոպային։
Կատեգորիա:Պարեր
Հռոմեական ողջույն
Հռոմեական ողջույն, զինվորական ողջույն, ողջույնի ժեստ, որի ժամանակ աջ ձեռքը ձգված ուղիղ ափով և մատներով առաջ է մեկնվում։ Որոշ տարբերակներում թևը բարձրացվում է անկյան տակ, իսկ մյուսներում այն մեկնվում է առաջ` գետնին զուգահեռ։ Առաջինը սովորաբար համարվում է ֆաշիզմի խորհրդանիշ, որը հիմնված էր հին Հռոմին վերագրվող սովորույթի վրա ։ Այնուամենայնիվ, լատինական ոչ մի տեքստ նման նկարագրություն չի տալիս, և հռոմեական արվեստի գործերը, որոնք ցուցադրում են ողջույնի ժեստերը, քիչ նմանություն ունեն ժամանակակից հռոմեական ողջույնի հետ ։
Ժակ Լուի Դավիդի «Հորացիոսների երդումը» (1784) նկարից սկսած՝ ժեստի ասոցիացիա առաջացավ հռոմեական հանրապետական և կայսերական մշակույթի հետ։ Ժեստը և դրա նույնացումը հռոմեական մշակույթի հետ հետագայում զարգացան նեոդասական արվեստի այլ գործերում։ Միացյալ Նահանգներում հավատարմության երդման համար նմանատիպ ողջույնը, որը հայտնի է որպես Բելամիի ողջույն, ստեղծվել է Ֆրենսիս Բելամիի կողմից 1892 թվականին։ Ժեստն ավելի մանրամասն նկարագրվել է ժողովրդական մշակույթում 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին պիեսներում և ֆիլմերում, որոնք ներկայացնում են ողջույնը որպես հին հռոմեական սովորույթ։ Դրանց թվում է 1914 թվականի իտալական «Քաբիրիա» (Cabiria) ֆիլմը, որի խորագրերը գրել է ազգայնական բանաստեղծ Գաբրիել դ'Անունցիոն։ Դ'Անունցիոն կինեմատոգրաֆիկորեն պատկերված այդ ողջույնը փոխառել է որպես նեոկայսերական ծես, երբ 1919 թվականի սեպտեմբերի 12-ին ղեկավարում էր Ֆյումեի օկուպացիան։
Դ'Անունցիոյի ազդեցության շնորհիվ ժեստը շուտով դարձավ իտալական ֆաշիստական շարժման խորհրդանշական ռեպերտուարի մաս։ 1923 թվականին ողջույնն աստիճանաբար ընդունվեց իտալական ֆաշիստական ռեժիմի կողմից։ Այնուհետև այն ընդունվեց և 1926 թվականին պարտադիր դարձավ Նացիստական կուսակցության համար, և ազգային նշանավորություն ձեռք բերեց Գերմանիայում, երբ նացիստները վերցրին իշխանությունը 1933 թվականին։ Այն ընդունվեց նաև այլ ֆաշիստական, ծայրահեղ աջ և ծայրահեղ ազգայնական շարժումների կողմից։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից ի վեր Գերմանիայում, Ավստրիայում, Չեխիայում, Սլովակիայում և Լեհաստանում քրեական հանցագործություն է համարվում ողջույնի նացիստական տարբերակի կիրառումը։ Իտալիայում դրա օգտագործման իրավական սահմանափակումներն ավելի մեղմ են, և այնտեղ օգտագործումը հակասություններ է առաջացրել: Ժեստը և դրա տարատեսակները շարունակում են օգտագործվել նեոֆաշիստական, նեոնացիստական և ֆալանգիստական համատեքստերում։
Վաղ հռոմեական աղբյուրներ և պատկերներ
Ժամանակակից ժեստը արվում է աջ ձեռքն ուղիղ և ձիգ առաջ պարզելով և մարմնի նկամամբ ուղղահայաց մոտավորապես 135 աստիճանով բարձրացնելով՝ ձեռքի ափը դեպի ներքև, իսկ մատները ձգված և միմյանց կիպ հպված։ Ըստ տարածված տեսակետի՝ այս ողջույնը սկիզբ է առել հին հռոմեական սովորույթից։ Սակայն այս նկարագրությունը անհայտ է հռոմեական գրականության մեջ և երբեք չի հիշատակվում Հռոմի հին պատմաբանների կողմից։ Ոչ մի հռոմեական արվեստի գործ չի ցուցադրում նման ողջույն։ Բարձրացված աջ ձեռքի կամ ձեռքի ժեստը հռոմեական և այլ հնագույն մշակույթներում, որը գոյություն ունի գոյատևած գրականության և արվեստի մեջ, ընդհանուր առմամբ, զգալիորեն տարբերվում է և երբեք նույնական չէ ժամանակակից ուղիղ ձեռքով ողջույնի հետ ։
Աջ ձեռքը (, dextra - աջ ձեռք, աջ կողմ; δεξιά - աջ) սովորաբար օգտագործվել է հին աշխարհում՝ որպես վստահության, ընկերության կամ հավատարմության երդման խորհրդանիշ ։ Օրինակ, Ցիցերոնը հայտնում է, որ Օկտավիանոսը երդում է տվել Հուլիոս Կեսարին՝ աջ ձեռքն առաջ մեկնած.
Ողջունելու նմանատիպ պատկերներ կան հռոմեական քանդակների և մետաղադրամների տեսարաններում, որոնք ցույց են տալիս adlocutio, acclamatio, adventus կամ profectio : Սրանք այն դեպքերն են, երբ բարձրաստիճան պաշտոնյան, օրինակ՝ գեներալը կամ կայսրը, դիմում է մեկին կամ ամբոխին, հաճախ՝ զինվորներին։ Ի տարբերություն ժամանակակից սովորույթի, որտեղ թե՛ առաջնորդը, թե՛ մարդիկ, որոնց նա դիմում է, բարձրացնում են ձեռքերը, այս տեսարանների մեծ մասը ցույց է տալիս, որ բարձրաստիճան պաշտոնյան է միայն բարձրացնում ձեռքը։ Երբեմն դա ողջույնի կամ բարեհաճության նշան է, բայց սովորաբար այն օգտագործվում է ի նշան իշխանության ։ Հակառակ պատկերն է diogmites ՝ ռազմական ոստիկանության սպայի ողջույնը, որը բարձրացնում է իր աջ թևը՝ ողջունելու (adventus) իր հրամանատարին ( 2-րդ դարի Եփեսոսի ռելիեֆ):
18-19-րդ դարեր Ֆրանսիա
Ժակ Լուի Դավիդի «Հորացիոսների երդումը» (1784) նկարից սկսած՝ ժեստի ասոցիացիա առաջացավ հռոմեական հանրապետական և կայսերական մշակույթի հետ: Նկարում երևում է, որ Հորացիոսի երեք որդիները հոր ձեռքով երդվում են իրենց սրերի վրա, որ կպաշտպանեն Հռոմը մինչև մահ ։ Այն հիմնված է Լիվիոսի կողմից նկարագրված պատմական իրադարձության վրա (Գիրք I, բաժիններ 24-6) և մշակված Դիոնիսիոսի կողմից «Հռոմեական հնություններ» (Roman Antiquities, Գիրք III) գրքում ։ Սակայն Դավիթի նկարում պատկերված պահը իրադարձության մասին հենց նրա պատկերացումն է ։ Ոչ Լիվիոսը, ոչ Դիոնիսիոսը չեն նշում երդման որևէ դրվագ ։ Դիոնիսիոսի մասին ավելի մանրամասն աղբյուրը, հայտնում է, որ հայրը իր որդիներին է թողել կռվելու որոշումը, այնուհետև ձեռքերը բարձրացրել է դեպի երկինք՝ շնորհակալություն հայտնելու աստվածներին ։
«Հորացիոսների երդումը» նկարի կենտրոնում եղբայրների հայրն է՝ դեմքով ձախ։ Նա երկու ձեռքերը վեր է բարձրացրել։ Նա ձախ ձեռքով բռնել է երեք սուր, իսկ աջը դատարկ է, մատները բաց Դիտողին ամենամոտ եղբոր ձեռքը գրեթե հորիզոնական է։ Ձախ կողմում գտնվող եղբայրների ձեռքերը առաջին եղբորից և իրարից մի փոքր բարձր են։ Եթե առաջին եղբայրը երկարացրել է իր աջ ձեռքը, ապա մյուս երկուսը երկարացրել են իրենց ձախը։ Մեկը մյուսից ավելի վեր բարձրացված ձեռքերի հաջորդականությունը նմանեցվում է ժեստի, որը մոտ է Իտալիայում 20-րդ դարում ֆաշիստների կողմից օգտագործված ոճին, թեև «սխալ» ձեռքերով ։
1789 թվականի ֆրանսիական հեղափոխությունից հետո Դավիդին հանձնարարվել է նույն ոճով պատկերել հեղափոխական կառավարության ձևավորումը։ «Երդում թենիսի կորտում» (1792) նկարում Ազգային ժողովի բոլոր անդամները պատկերված են ձեռքերը պարզած, միասնական դեպի վեր ուղղված ժեստով (որը համեմատելի է Հորացիոսների ժեստի հետ), երբ նրանք երդվում են ստեղծել նոր սահմանադրություն ։ Այդպես էլ անավարտ մնացած այդ հսկայական գծանկարը «Հորացիոսների երդումը» նկարի հետ մեկտեղ ցուցադրվել է 1791 թվականին։ Դավիդը փոխանցում է մտքի և մարմնի միասնությունը՝ ծառայելով հայրենասիրական իդեալին, ինչպես «Հորացիոսների երդումը» նկարում։ Բայց այս գծանկարում նա թեման ավելի հեռուն է տանում` միավորելով մարդկանց ոչ միայն ընտանեկան կապերով, այլև տարբեր դասերի, կրոնների և փիլիսոփայական հայացքներով մարդկանց ։
Այն բանից հետո, երբ հանրապետական կառավարությունը փոխարինվեց Նապոլեոնի կայսերական ռեժիմով, Դավիդը հետագայում կիրառեց կայսերական երդման ժեստը «Արծվի ստանդարտների բաշխումը» (The Distribution of the Eagle Standards, 1810) նկարում ։ Բայց, ի տարբերություն հանրապետական իդեալները ներկայացնող նրա նախորդ նկարների, «Արծիվ ստանդարտներում» հավատարմության երդումը տրված է կենտրոնական իշխանության գործչին և կայսերական ձևով ։ Բոյմը երդման նկարների շարքը տեսնում է որպես «հեղափոխության պատմության առանցքային զարգացումների կոդավորում և նրա գագաթնակետ Նապոլեոնյան ավտորիտարիզմում» ։
Կայսերական երդումը երևում է այլ նկարներում, օրինակ՝ Ժան-Լուի Ժերոմի «Ողջույն, Կեսար, մահվան գնացողները ողջունում են ձեզ» (Ave Caesar! Morituri te salutant ) 1859 թվականի նկարում ։ Այս նկարում գլադիատորները բոլորը բարձրացնում են իրենց աջ կամ ձախ ձեռքերը՝ ձեռքին եռաժանի և այլ զենքեր ։ Նրանց ողջույնը հայտնի լատիներեն արտահայտություն է, որը մեջբերում է Սվետոնիոսի, «Տասներկու Կեսարների կյանքը» գրքում ։ Չնայած հետագա ժամանակներում լայն տարածում է գտել այս արտահայտությունը, այն անհայտ է հռոմեական պատմության մեջ, եթե հաշվի չառնել այս անկախ գործածությունը, և կասկածելի է, թե արդյոք դա երբևէ սովորական ողջույն է եղել, ինչպես հաճախ են ասվում է ։ Ավելի հավանական էր, որ դա լիներ հուսահատ գերիների և մահվան դատապարտված հանցագործների կոչ ։
19-20-րդ դարեր Միացյալ Նահանգներ
Երբ ֆաշիզմը տիրեց Եվրոպայում, հակասությունները աճեցին Բելամիի ողջույնի օգտագործման վերաբերյալ՝ հաշվի առնելով դրա նմանությունը հռոմեական ողջույնի հետ։ Երբ 1939 թվականին սկսվեց պատերազմը, հակասությունները սաստկացան։ Դպրոցների խորհուրդները ամբողջ երկրում վերանայեցին ողջույնը՝ նմանությունից խուսափելու համար։ Դրան ընդդիմացան Միացյալ Նահանգների դրոշի ասոցիացիան և Ամերիկյան հեղափոխության դուստրեր կազմակերպությունները, որոնք կարծում էին, որ տեղին չէ, որ ամերիկացիները ստիպված լինեն փոխել ավանդական դարձած ողջույնը, միայն այն պաատճառով, որ նման ժեստ են ընդունել նաև ուրիշները ։
1942 թվականի հունիսի 22-ին Ամերիկյան լեգեոնի և Օտար պատերազմների վետերանների հորդորով Կոնգրեսն ընդունեց Public Law 77-623 հանրային օրենքը, որը կոդավորեց դրոշը ցուցադրելու և հավատարմության երդում տալու համար օգտագործվող վարվելակարգը։ Սա ներառում էր Բելամիի ողջույնի օգտագործումը, մասնավորապես, որ խոստումը «կատարվի՝ կանգնելով աջ ձեռքը սրտի վրա, «իմ դրոշին» բառերն ասելիս աջ ձեռքը երկարացնելով, ափը վերև, դեպի դրոշը և պահելով այս դիրքը մինչև երդման վերջում ձեռքը ներքև իջեցնելը»։ Կոնգրեսը չի քննարկել կամ հաշվի չի առել ողջույնի օգտագործման շուրջ վեճը։ Ավելի ուշ Կոնգրեսը չեղարկեց ողջույնը 1942 թվականի դեկտեմբերի 22-ին, երբ ընդունեց Public Law 77-829 հանրային օրենքը։ Ի թիվս այլ փոփոխությունների, այն վերացրեց Բելամիի ողջույնը և փոխարինեց այն պայմանով, որ խոստումը «կատարվի աջ ձեռքը սրտի տակ դրած» ։
20-րդ դարի սկիզբ, թատրոնում և կինոյում
Հռոմեական ողջույնի ժեստը, որն արդեն հաստատվել էր Միացյալ Նահանգներում Բելամիի ողջույնի միջոցով, վերագրվում է նաև Բրոդվեյում Բեն-Հուր պիեսի ներկայացմանը ։ Պիեսը, որը հիմնված է Լյու Ուոլեսի «Բեն-Հուր. Քրիստոսի հեքիաթը» գրքի հիման վրա, բացվեց Բրոդվեյում 1899 թվականի նոյեմբերին և մեծ հաջողություն է ունեցել ։ Լուսանկարներում մի քանի տեսարաններ կան, որտեղ երևում է, որ օգտագործվել է այդ ժեստը։ Դրանցից մեկում Բեն-Հուրը ողջունում է նստած շեյխին, իսկ մյուսում՝ ոչ մեծաթիվ ամբոխը ողջունում է կառքում նստած Բեն-Հուրին ։ Ո՛չ Ուոլեսի վեպում, ո՛չ էլ թատերական ներկայացման համար նախատեսված տեքստում հիշատակված չէ բարձրացրած ձեռքի ողջույնը ։ Ողջույնն ակնհայտորեն ավելացվել է 19-րդ դարի թատրոնի դերասանական չափազանցված ոճին համապատասխան, որն իր հերթին ազդել է համր կինոյում դերասանական խաղի վրա ։
Ողջույնը հաճախ հանդիպում է 20-րդ դարի սկզբի ֆիլմերում, որոնք ներկայացնում են անտիկ ժամանակները, ինչպիսիք են ամերիկյան Բեն-Հուրը (1907) և իտալական Ներոնը (1908), թեև այդպիսի ֆիլմերը Հռոմեական ողջույնը բացառապես հռոմեական լինելու չափանիշ չեն կարող հանդիսանալ ։ Սպարտակ ֆիլմում (1914 թ.) նույնիսկ ստրուկ Սպարտակն է օգտագործում այն ։ Հետագայում օրինակներ են հայտնվում Բեն-Հուրում (1925 թ.) և Սեսիլ Բ.Դեմիլլի Խաչի նշանը (1932 թ.) և Կլեոպատրայում (1934 թ.), չնայած ժեստի կատարումը շարունակ փոփոխվում է ։
Առանձնահատուկ ուշագրավ է Ջովաննի Պաստրոնեի «Կաբիրիա» (1914) էպոսիկական ֆիլմում ։ Դրա ենթատողերը, կերպարների անունները և ֆիլմի անվանումը վերագրվում է իտալացի ազգայնական Գաբրիելե դ'Աննունցիոյին, որը հայտնի էր որպես «բանաստեղծ-ռազմիկ» ։ Ոգեշնչված իտալա-թուրքական պատերազմից, որի ընթացքում Իտալիան նվաճեց հյուսիսաֆրիկյան օսմանյան Տրիպոլիտանիա նահանգը, Պաստրոնեն հետապնդեց քաղաքական անկայուն խնդիր ։ Ֆիլմը ընդգծում է Իտալիայի հռոմեական անցյալը և Կարթագենի հասարակության «հրեշավոր» էությունը, որը հակադրվում է հռոմեական հասարակության «ազնվականությանը» ։ Կաբիրիան այն ժամանակաշրջանի մի քանի ֆիլմերից մեկն է, որը «օգնեց վերակենդանացնել հեռավոր պատմությունը, որը օրինականացրեց Իտալիայի անցյալը և ոգեշնչեց նրա երազանքները», և որը «հաղորդեց նվաճողական ոգի, որը կարծես թե եկել էր հեռավոր անցյալից», դրանով իսկ կանխագուշակելով «ֆաշիզմի քաղաքական ծեսերը», «շնորհիվ նրա գլխավոր աջակից և այսպես կոչված` իտալական ֆաշիզմի «առաքյալ» Գաբրիելե դ'Աննունցիոյի» ։
Հռոմեացիների և աֆրիկացիների կողմից ողջույնի տարատեսակներ են եղել ամբողջ Կաբիրիայում։ Սկրիպիոն օգտագործում է ժեստը մեկ անգամ։ Ֆուլվիուս Աքսիլան՝ պատմվածքի մտացածին հերոսը, երկու անգամ օգտագործում է այն որպես հրաժեշտի ողջույն իր տանտերերին։ Նումիդյան արքա Մասսինիսան՝ Կարթագենյան Հասդրուբալի հյուրը, բարձրացնում է իր աջ ձեռքը` ի պատասխան նրան այդպես ողջունում, մի անգամ էլ նրան այդպես ողջունում է հզոր Մակիստեն։ Արքայադուստր Սոֆոնիսբան և թագավոր Սիֆաքսը փոխադարձաբար ողջունում են միմյանց՝ բարձրացնելով ձեռքերը և իջեցնելով իրենց մարմինները։ Ժեստի բազմազանությունը և այն ազգությունների բազմազանությունը, որոնք օգտագործում են այն Կաբրիայում, դիտվում են որպես լրացուցիչ ապացույց, որ ողջույնը ժամանակակից գյուտ է, որն օգտագործվում է ֆիլմում՝ ընդգծելու հնության էկզոտիկ բնույթը ։
Իտալիա
Դ'Աննունցիոն, ով գրել էր «Կաբիրիա» համր կինոէպոսի ենթագրերը, յուրացրեց ողջույնը, երբ 1919 թվականին գրավեց խորվաթական Ֆիմեն քաղաքը ։ Դ'Աննունցիոն նկարագրվել է որպես իտալական ֆաշիզմի Հովհաննես Մկրտիչ, քանի որ ֆաշիզմի գրեթե ողջ ծեսը հորինված էր Դ'Անունցիոյի կողմից Ֆիումի օկուպացիայի և «Կառնարոյի իտալական ռեգենտության» ղեկավարության ժամանակ ։ Բացի հռոմեական ողջույնից, դրանք ներառում էին պատշգամբի ուղերձը` ''«Eia, eia, eia! Alalà!»'' բացականչությունները, դրամատիկ և հռետորական երկխոսությունները ամբոխի հետ և կրոնական խորհրդանիշների օգտագործումը նոր աշխարհիկ միջավայրերում ։
Ինչպես Դ'Աննունցիոյի կողմից օգտագործված այլ նեոկայսերական ծեսերը, ողջույնը դարձավ իտալական ֆաշիստական շարժման խորհրդանշական ռեպերտուարի մի մասը։ 1923 թվականի հունվարի 31-ին Կրթության նախարարությունը դպրոցներում դրոշը հարգելու ծիսակատարություն հաստատեց՝ օգտագործելով հռոմեական ողջույնը։ 1925 թվականին, երբ Մուսոլինին սկսեց իր ֆաշիստացումը պետության նկատմամբ, ողջույնը աստիճանաբար ընդունվեց ռեժիմի կողմից, և մինչև 1925 թվականի դեկտեմբերի 1-ը բոլոր պետական քաղաքացիական կառավարիչները պարտավոր էին օգտագործել այն ։
Իտալիայի ֆաշիստական կուսակցության քարտուղար Աքիլ Ստարաչեն կոչ արեց միջոցներ ձեռնարկել հռոմեական ողջույնի օգտագործումը ընդհանուր առմամբ պարտադիր դարձնելու համար՝ դատապարտելով ձեռքսեղմումը որպես բուրժուական։ Նա նաև գովաբանեց ողջույնը որպես «ավելի հիգիենիկ, ավելի էսթետիկ և ավելի կարճ»։ Նա նաև առաջարկեց, որ հռոմեական ողջույնը չի ենթադրում գլխարկը հանելու անհրաժեշտություն, եթե մեկը ներսում չէ։ 1932 թվականին ողջույնն ընդունվեց որպես ձեռքսեղմման փոխարինող ։ 1933 թվականի օգոստոսի 19-ին զինվորականներին հրամայվեց օգտագործել ողջույնը, երբ զինվորների անզեն ջոկատը կանչվում էր թագավորի կամ Մուսոլինիի համար ռազմական պատիվներ մատուցելու համար ։
Ժեստի խորհրդանշական արժեքը մեծացավ, և զգացվեց, որ պատշաճ ողջույնը «ազդեցություն է ունեցել ցույց տալու ֆաշիստ մարդու վճռական ոգին, որը մոտ էր Հին Հռոմին» ։ Ողջույնը ցույց էր տալիս ֆաշիստի «վճռական ոգին, հաստատակամությունը, լրջությունը և ռեժիմի հիերարխիկ կառուցվածքի ճանաչումն ու ընդունումը» ։ Այնուհետև զգացվում էր, որ ճիշտ ֆիզիկական ժեստը բնավորության փոփոխություն բերեց ։ Այնուամենայնիվ, կատակելով ասվում էր, որ ֆաշիստական ողջույնի ժամանակ օգտագործվում էր մի ձեռքը, քանի որ իտալացիները հոգնել էին Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ հանձնվելու համար երկու ձեռքերը բարձրացնելուց ։
Ենթադրվում էր, որ ձեռքսեղմումը պետք է անհետանար իտալացիների տեսադաշտից և չաղտոտեր նրանց առօրյան։ 1938 թվականին կուսակցությունը վերացրեց ձեռքսեղմումը ֆիլմերում և թատրոնում, իսկ 1938 թվականի նոյեմբերի 21-ին Ժողովրդական մշակույթի նախարարությունը հրամաններ արձակեց, որով արգելվում էր մարդկանց ձեռք սեղմող լուսանկարների հրապարակումը։ Նույնիսկ այցելած բարձրաստիճան անձանց պաշտոնական լուսանկարները ռետուշի են ենթարկվել՝ հեռացնելու նրանց ձեռքսեղմման պատկերը ։
Գերմանիա
Գերմանիայում 1923 թվականից ի վեր Նացիստական կուսակցության կողմից պարբերաբար օգտագործվող ողջույնը պարտադիր դարձավ շարժման շրջանակներում 1926 թվականին ։ Հիտլերյան ողջույնը (Hitlergruß) կոչվում էր և գործում էր որպես կուսակցության ներսում հավատարմության արտահայտություն և որպես ցուցադրական հայտարարություն արտաքին աշխարհին ։ Այնուամենայնիվ, չնայած հնազանդության արտաքին դրսևորման այս պահանջին, ընդունվածություն ձեռք բերելու մղումը անառարկելի չմնաց նույնիսկ շարժման ներսում։ Վաղ առարկությունները կենտրոնացած էին ֆաշիստական Իտալիայի կողմից օգտագործված հռոմեական ողջույնի նմանության վրա, հետևաբար այն գերմանական մշակույթից չէ ։ Ի պատասխան՝ ջանքեր են գործադրվել հաստատելու նրա ծագումնաբանությունը և դրանից հետո պատշաճ ավանդույթ հորինելու համար ։
Հիտլերի ողջույնի պարտադիր օգտագործումը բոլոր պետական աշխատողների համար հետևում էր 1933 թվականի հուլիսի 13-ին Ռեյխի ներքին գործերի նախարար Վիլհելմ Ֆրիկի կողմից տրված հրահանգին՝ ոչ նացիստական բոլոր կուսակցությունների արգելումից մեկ օր առաջ ։ Վերմախտը հրաժարվեց ընդունել Հիտլերի ողջույնը և որոշ ժամանակ կարողացավ պահպանել իր սովորույթները ։ Զինվորականներից պահանջվում էր օգտագործել Հիտլերի ողջույնը միայն Horst Wessel Lied քաղաքական երգի և Գերմանիայի օրհներգի կատարման ժամանակ, ինչպես նաև ոչ ռազմական հանդիպումներում, ինչպիսիք են քաղաքացիական կառավարության անդամներին ողջունելը ։ Միայն 1944 թվականի հուլիսի 20-ի Հիտլերի դեմ անհաջող մահափորձից հետո Երրորդ Ռեյխի զինվորականներին հրամայվեց փոխարինել ստանդարտ զինվորական ողջույնը Հիտլերի ողջույնով ։
Այլ խմբեր և շարժումներ
Հռոմեական ողջույնի նման ձևեր ընդունվել են տարբեր խմբերի կողմից։ Ֆրանսիայում դրա կիրառումը սկսվել է հեղափոխությունից։ Այն փոխառեց նաև Հայրենասեր երիտասարդություն (Jeunesses Patriotes) ֆրանսիական լիգան, որը ղեկավարում էր Պիեռ Տեյթինգերը, որը ֆաշիստական ողջույն էր տալիս միտինգների ժամանակ՝ բղավելով «Դիկտատուրա» ։ 1933 թվականի սեպտեմբերին հիմնադրված Մարսել Բուքարդի ֆաշիստական Ֆրանկիստական շարժումը (Mouvement Franciste) ընդունեց ողջույնը, ինչպես նաև անդամները հագան կապույտ վերնաշապիկներ և կապույտ բերետներ ։ Ֆրանսիական միասնություն (Solidarité Française) ծայրահեղ աջ լիգան նույնպես օգտագործեց ողջույնը, թեև նրա առաջնորդները հերքում էին, որ շարժումը ֆաշիստական է ։ Մինչև 1937 թվականը ֆրանսիական աջակողմյան կուսակցությունների միջև մրցակցությունը երբեմն շփոթություն էր առաջացնում ողջույնների կապակցությամբ ։ Parti Populaire Français (Ֆրանսիական ժողովրդական կուսակցություն), որն ընդհանուր առմամբ համարվում է ֆրանսիական կոլաբորացիոնիստական կուսակցությունների ամենանացիստական կուսակցությունը, ընդունեց ողջույնի մի տարբերակ, որն իրեն տարբերում էր մյուսներից՝ թեթևակի թեքելով ձեռքը և պահելով այն դեմքի մակարդակի վրա ։
1930-ականների սկզբին ողջույնն օգտագործում էին էստոնական ազգայնական աջ թևի Vaps շարժման անդամները, ինչպես նաև Բրազիլիայի ինտեգրալիստ ակցիա կուսակցությունը, որոնք սովորաբար ողջունում էին մեկ ձեռքը բարձրացնելով։ Ողջույնի բրազիլական ձևը կոչվում էր «Anauê» - բառ, որն օգտագործվում է որպես ողջույնի և որպես ճիչ բրազիլացի բնիկ տուպի ժողովրդի կողմից, որը նշանակում է «դու իմ եղբայրն ես» ։
Հունաստանում 1936 թվականին, երբ Իոաննիս Մետաքսասը և նրա Օգոստոսի 4-ի ռեժիմը վերցրին իշխանությունը, գրեթե նույն ողջույնն ընդունվեց՝ սկզբում Ազգային երիտասարդական կազմակերպության, իսկ ավելի ուշ՝ կառավարության, ինչպես նաև հասարակ մարդկանց կողմից, և օգտագործվեց նույնիսկ Իտալիայի և Գերմանիայի դեմ կռվելու ժամանակ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում։
Իսպանիայում, 1930-ականների սկզբին, «Իսպանական ինքնավար աջակողմյան խմբերի համադաշնություն» (CEDA - Confederación Española de Derechas Autónomas) կուսակցությունն ընդունեց հռոմեական ողջույնի ձևը ։ Այնուհետև, 1937 թվականի ապրիլի 27-ին, այն բանից հետո, երբ գեներալ Ֆրանցիսկո Ֆրանկոն ստանձնեց ֆաշիստական Ազգային սինդիկալիստական հարձակման խորհուրդների իսպանական ֆալանգը (Falange Española de las JONS) կուսակցությունը և միացրեց այն Կարլիստական, միապետական և ուլտրակաթոլիկ Ավանդական Համայնքի հետ՝ ստեղծելով Ավանդական իսպանական ֆալանգ և ազգային սինդիկալիստական հարձակման խորհուրդներ (FET (Falange Española Tradicionalistay) y de las JONS) կուսակցությունը, նա պաշտոնապես հաստատեց ողջույնը մի հրամանագրով, որը դարձրեց այն պաշտոնական ողջույն, որը պետք է օգտագործվեր բոլորի կողմից, բացառությամբ զինվորականների, ովքեր կշարունակեին օգտագործել ավանդական զինվորական ողջույնները ։ Սա չեղյալ հայտարարվեց 1945 թվականի սեպտեմբերին ։ Երբ Ֆրանկոյի ռեժիմը վերականգնեց «Marcha Real»-ը որպես Իսպանիայի ազգային օրհներգ 1942 թվականին և հաստատեց դրա համար ոչ պաշտոնական նոր բառերը, առաջին տողը վերաբերում էր ֆաշիստական ողջույնին. «Բարձրացրե՛ք ձեր ձեռքերը, իսպանացի որդիներ» («Alzad los brazos, hijos del pueblo español»): Այս բառերը մնացին Իսպանիայի ազգային օրհներգի մի մասը մինչև 1978 թվականը ։
1939 թվականի հունվարի 4-ին Ռումինիայում մի ձեռքը բարձրացնելով ողջույնն ընդունվեց Ազգային Վերածննդի ճակատը հռչակող կանոնադրությամբ ։ Սլովակիայում Հինկա գվարդիան (Hlinka Guard) Նա-սրաժ (Na stráž! ) բացականչությամբ էր բարձրացնում ձեռքը, որը բաղկացած էր ընկերական ձեռքի թափահարումով ողջույնի և ուղիղ բարձրացրած ձեռքով ողջույնի խառնուրդից ։
Իտալիա
2005 թվականին իտալացի ֆուտբոլիստ Պաոլո Դի Կանիոն վիճաբանությունների տեղիք տվեց` երկու անգամ օգտագործելով Լացիո ՖԱ-ի երկրպագուներին ողջունելով այդ ժեստով, նախ՝ ոխերիմ մրցակից Ռոմա ՖԱ-ի դեմ խաղում, ապա ընդդեմ Լիվորնո ՖԱ-ի (ակումբ, որը հակված է դեպի ձախ քաղաքականություն) ։ Երկրորդ իրադարձությունից հետո Դի Կանիոն մեկ խաղով որակազրկվեց և տուգանվեց 7000 եվրոյով, որից հետո նա ասաց. «ողջունեցի իմ ժողովրդին, ինչը ինձ համար նշան է պատկանելու մի խմբի, որը կրում է իսկական արժեքներ, քաղաքակիրթ արժեքներ՝ ընդդեմ ստանդարտացման, որը մեզ պարտադրում է այս հասարակությունը» ։ Նրա ողջույնը ցուցադրվել է արգելքից հետո Հռոմի Օլիմպիական մարզադաշտից դուրս վաճառվող ոչ պաշտոնական ապրանքների վրա ։ Դի Կանիոն նաև հիացմունք է հայտնել Մուսոլինիի նկատմամբ ։
2009 թվականի հունիսին իտալացի քաղաքական գործիչ և գործարար Միքելա Վիտորիա Բրամբիլան, որը համարվում էր Սիլվիո Բեռլուսկոնիի հավանական իրավահաջորդը իտալական աջերի համար մեղադրվում էր հռոմեական ողջույնի ենթադրյալ օգտագործման համար, որի համար կոչ էին անում նրան հեռանալ պաշտոնից։ Նա հերքել է մեղադրանքը՝ ասելով. «Ես երբեք չեմ արել և չեմ մտածել որևէ ժեստ անել, որը գովաբաներ ֆաշիզմը, ինչի նկատմամբ ես երբեք չեմ ցուցաբերել ներողամտություն, առավել ևս համակրանք եմ ունեցել։ Եվ ինչու՞ պետք է հրապարակային ցուցադրություն անեի այդպիսի զազրելի ժեստի` նախարար դառնալուց անմիջապես հետո։ Միջոցառման տեսագրությունը տեղադրվել է La Repubblica թերթի կայքում, որտեղ երևում է, որ Բրամբիլան իր աջ թևը վեր է բարձրացնում՝ կարծես ֆաշիստական ողջույնի տեսքով։ Բրամբիլան ասել է, որ ինքը պարզապես ողջունում էր ամբոխին ։
Հունաստան
Հունական ազգայնական «Ոսկե արշալույս» կուսակցությունը ոչ պաշտոնապես օգտագործել է հռոմեական ողջույնը։ Ոսկե արշալույսի հակառակորդները այն մեղադրում էին նեոնացիստ լինելու մեջ, սակայն կուսակցությունը հերքում է դա և պնդում, որ ողջույնը հին հունական կամ հռոմեական է, և որ այն օգտագործվել է որպես հարգանքի տուրք Յովաննիս Մետաքսասին և նրա Օգոստոսի 4-ի ռեժիմին, որը Հունաստանն առաջնորդել է օտարերկրյա օկուպացիոն ուժերի դեմ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում      ։
Սիրիա և Լիբանան
Որոշ խմբերի և նրանց կողմնակիցների կողմից օգտագործվող ողջույնները, ինչպիսիք են Հեզբոլլահը, Ասադամետ NDF-ի և Ասադի կողմնակիցները, Սիրիայի սոցիալ-ազգայնական կուսակցությունը և Քաթայիբ կուսակցությունը , հաճախ շփոթվել են հռոմեական/նացիստական ողջույնի հետ, չնայած շատ դեպքերում ողջույնը կատարվում է փակ բռունցքով, այլ ոչ թե հռոմեական/նացիստական երկարացված ափով։ Սիրիայում ընդդիմադիր զինյալները նույնպես բազմիցս նկարահանվել և փաստագրվել են դրա օգտագործումը կամ դրա տարատեսակները ։ Այնուամենայնիվ, լիբանանյան բանակի կողմից հավատարմության երդումը, և դրոշին ուղղված ողջույնը օգտագործում է հռոմեական ողջույնը, որը, հնարավոր է, ազդվել է Վիշի Ֆրանսիայի կողմից 1943 թվականին անկախության պաշտոնապես ձեռք բերելուց անմիջապես առաջ, մինչ օրս շարունակում է օգտագործվել պետության կողմից ։
Հարավային Աֆրիկա
Աֆրիկաների դիմադրության շարժումy (Afrikaner Weerstandsbeweging), որը նեոնացիստական քաղաքական կուսակցություն է և կիսառազմական ուժ, որը հայտնի է բոլորովին սպիտակ աֆրիկաների Ժողովրդական պետություն (Volkstaat) նախագծի պաշտպանությամբ, հանդիպումների և հանրահավաքների ժամանակ օգտագործել է նացիստական ոճի համազգեստ, դրոշներ, տարբերանշաններ և ողջույններ ։ 2010 թվականին հարյուրավոր համախոհներ հռոմեական ողջույնով ընդունեցին նրա հիմնադիր և նախկին առաջնորդ Էժեն Տեր Բլանշի հուղարկավորությունը, ով սպանվել էր երկու սևամորթ ֆերմայի աշխատողների կողմից՝ աշխատավարձի վերաբերյալ ենթադրյալ վեճի պատճառով  ։
Օլսթերյան ողջույնի կարմիր ձեռք
Օլսթերյան ողջույնի կարմիր ձեռքը հռոմեական ողջույնի փոփոխված տարբերակն է, որտեղ ձեռքը բարձրացվում է ուղղահայաց՝ խորհրդանշելու Օլսթերի Կարմիր ձեռքը։ Այն օգտագործել են որոշ Ռեյնջերս ՖԱ երկրպագուների կողմից` ցույց տալու Լոյալիստների գործին հավատարմությունը։ Նացիստական ողջույնի հետ նմանությունը վիրավորանք է առաջացրել, և ֆուտբոլային ակումբը և նրա աջակիցների ասոցիացիան խնդրել են չօգտագործել այն ։
Ժողովրդական մշակույթում
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո նկարահանված մեծ թվով ֆիլմեր հռոմեական ողջույնը դարձրին նախաֆաշիստական հին հռոմեական հասարակության տեսողական կարծրատիպ ։ 1951 թվականի «Quo Vadis» (լատ.` Ուր ես գնում) ֆիլմում Ներոնի կողմից զանգվածային ցույցերի ժամանակ ողջույնի բազմիցս օգտագործումը բացահայտորեն ներկայացնում է Հռոմեական կայսրությունը որպես ֆաշիստական ռազմական պետություն ։ Ֆիլմը մոդել ծառայեց ժամանակի մյուս կինոգործիչների համար, որոնց թվում էին Բեն-Հուրը , Սպարտակը , Կլեոպատրան և Կալիգուլան։ Միայն « Գլադիատոր » ֆիլմից հետո հռոմեական էպոսը վերադարձավ կինո ։ Այս ֆիլմում ողջույնը հատկապես բացակայում է տեսարանների մեծ մասում, օրինակ, երբ Կոմմոդոսը մտնում է Հռոմ կամ երբ Սենատը ողջունում է կայսրին գլուխ խոնարհելով ։
Ողջույնի տարատեսակները հայտնվում են նաև նեոֆաշիստական համատեքստում։ Օրինակ, 1985 թվականին հիմնադրված Քրիստոնեական ֆալանգիստական կուսակցությունը օգտագործում է «պեկտորային ողջույն», որի դեպքում աջ ձեռքը, արմունկի վրա թեքված, երկարացվում է սրտից՝ ափով ներքև ։ Այս ժեստն օգտագործվել է Ֆրանսուա Տրյուֆոյի 1966 թվականի «Ֆարենհայթ 451» ֆիլմում ։ Ֆիլմը ներկայացնում է ֆաշիստական պետության օրինակով ֆուտուրիստական տոտալիտար հասարակություն, ներառյալ սև համազգեստները, գրքերի այրումը և մտքերի վերահսկումը ։
«Հայելի, հայելի» գիտաֆանտաստիկ հեռուստասերիալի երկրորդ եթերաշրջանի «Աստղային ճանապարհ» դրվագում ողջույնը սկսվում է նրանով, որ աջ բռունցքը դրվում է սրտի վրա, ինչպես կրծքավանդակի ողջույնի ժամանակ, այնուհետև ձեռքը ձգվում է (սովորաբար վերև) մարմնի առջև՝ բաց ափը ներքև, ինչպես ավանդական հռոմեական ողջույնի մեջ։ Դրվագում կապիտան Քըրքը և նրա անձնակազմի անդամները տեղափոխվում են զուգահեռ տիեզերք, որտեղ մոլորակների միացյալ ֆեդերացիան փոխարինվել է կայսրությամբ, որը բնութագրվում է սադիստական բռնությամբ և խոշտանգումներով, ցեղասպանությունով և իշխանությանը անկասկած հնազանդությամբ ։
Փոփոխված հռոմեական ողջույնը սովորաբար օգտագործվում է բրիտանական-ամերիկյան «Rome» սերիալում։ Այստեղ ողջույնը խուսափում է ֆաշիստական ողջույնի նմանությունից, քանի որ շարքը փորձում է չպատկերել այս հռոմեացիներին որպես կարծրատիպային նվաճողների։ Հետևաբար, ողջույնը ծանոթ ուղիղ ձեռքի ողջույնը չէ, այլ հիշեցնում է կրծքավանդակի ողջույնը, երբ աջ ձեռքը դրվում է սրտի վրա, այնուհետև երկարացվում է մարմնի առջևի մասում ։
Ծանոթագրություններ
Գրականություն
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ժեստեր Կատեգորիա:Նացիստական Գերմանիայի խորհրդանիշեր Կատեգորիա:Ողջույն Կատեգորիա:Ձեռք
(4166) Պոնտրյագին
(4166) Պոնտրյագին (Pontryagin), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1978 թվականի սեպտեմբերի 26-ին Լյուդմիլա Ժուրավլյովայի կողմից Նաուչնիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,608772 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,5283 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6893 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1539,05 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,233911 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,1° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1978 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Լյուդմիլա Ժուրավլյովայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Հալկան (Հեքյարիի գավառ)
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Հյուսիսային Մակեդոնիա
Ծագումնաբանություն
Պետության անունը ծագում է հունարեն Μακεδονία (Մակեդոնիա) թագավորություն (ավելի ուշ ռեգիոն), հին Մակոդոնացիների անունով։ Հունական ծագմամբ Μακεδνός (makednós) բառը նշանակում է «բարձրահասակ, կոնաձև», այն ունի նույն արմատը ինչ μακρός (makrós) ածականը, որը Հին հունարենով նշանակում է «Երկար, բարձր, ուժեղ» ։ Ի սկզբանե անունը նշանակելու էր կամ բարձրահարկ կամ բարձրահասակներ, մարդկանց հավանական բնութագիր ։ Այնուամենայնիվ, Ռոբերտ Ս. Բ. Բեկեսը հավաստիացնում է, որ երկու տերմիններն էլ նախապատմական ծագում ունեն և չեն կարող մեկնաբանվել Հնդեվրոպական մորֆոլոգիայի տեսանկյունից ։
Պատմություն
Մակեդոնիայի Հանրապետությունը աշխարհագրականորեն համապատասխանում է Պաոնիանայի թագավորությանը, որն անմիջապես գտնվում է Հին Մակեդոնիայի Թագավորության հյուսիսում։ Պաոնյանը բնակեցված է եղել պաոնյաններով, թրքական ժողովուրդներով, մինչդեռ հյուսիսարևմտյան հատվածը բնակեցված է եղել դարդանիացիներով, հարավարևմտյան հատվածը բնակեցված է եղել պատմականորեն հայտնի այնպիսի ցեղերով, ինչպիսիք են՝ Էնգելլե, Պելագոններ և Լինսեստի․ վերջին երկուսը աստիճանաբար վերածվեցին Հունաստանի հյուսիսարևմտյան հատվածի Մալոսյան ցեղերի, մինչդեռ առաջին երկուսը համարվել են Իլլյան ցեղեր։
Ք․ա․ 6–րդ դարի վերջին Աքեմենյան պարսիկները Դարեհ Մեծի գլխավորությամբ գրավեցին Պաոնյանները՝ ներառելով այն, ինչ այսօր Մակեդոնիայի Հանրապետությունը ունի իր ընդարձակ տարածքում։ Ք․ա․ 479 թվականին՝ Հունաստանի դեմ պարսկական երկրորդ ներխուժման արդյունքում, պարսիկները աստիճանաբար հեռացան եվրոպական տարածաշրջաններից՝ ներառելով Մակեդոնիայի Հանրապետության ժամանակակից տարածքները։ Ք․ա. 356 թվականին Փիլիպոս II-ը նվաճեց և Մակեդոնիայի թագավորությանը միացրեց Վերին Մակեդոնիայի երկու շրջանները՝ Լինկեստիսն ու Պելագոնիան և Պաոնիանայի (Դիրիփոուս) հարավային հատվածները։ Ֆիլիպի որդին՝ Ալեքսանդր Մակեդոնացին, գրավեց մնացյալ տարածքները և ներառեց իր կայսրության մեջ՝ հասնելով մինչև Սկոփի, սակայն քաղաքը և շրջակայքը մնացին Դարանդայի տարածքում։
Ք․ա․ 146 թվականին հռոմիացիները հաստատվեցին Մակեդոնիայի տարածքում։ Դիոկղետիանոսի թագավորման ժամանակաշրջանում երկիրը բաժանվեց երկու մասի՝ Մակեդոնիա Պրիմա (Առաջին Մակեդոնիա)՝ հարավային հատվածում՝ ընդգրկելով Մակեդոնիայի Թագավորության մեծ մասը, և Մակեդոնիա Սալյուտերիս (հայտնի որպես Երկրորդ Մակեդոնիա)՝ հյուսիսային հատվածում՝ ընդգրկելով Դարդանիայի մի մասը և ամբողջ Պաոնիանան․ երկրի ժամանակակից սահմանները ընդարձակվեցին վերջերս՝ ներառելով նաև Ստոբի քաղաքը՝ որպես պետության մայրաքաղաք։ Դոմետիանոսը (81-96 թթ.) թագավորության ժամանակաշրջանում հռոմեացիները գրավեցին Սկոպյեն՝ ընդգրկելով այն Մուեզիայի նահանգում։ Մինչ Հռոմեական կայսրությունում հունարենը շարունակում էր տիրող լեզու մնալ, լատիներենը որոշ չափով տարածվում էր Մակեդոնիայում։
Միջնադարյան և Օսմանյան շրջան
6–րդ դարի վերջին սլավոնական ցեղերը հաստատվեցին Բալկանյան տարածաշրջաններում ներառելով Մակեդոնիան։ Պատմական արձանագրությունները վկայում են, որ 680 թվականին բուլղարական, սլավոնական և բյուզանդական ժողովուրդների առանձին խմբեր, որոնց առաջնորդում էր Բուլղարիան, կոչվում էին Կուբեր, հաստատվել էին Կերամիզյան հարթավայրում՝ Բիտոլա քաղաքի կենտրոնում։ Պրեսիանսի իշխանությունը համընկնում էր Բուլղարայի կողմից սլավոնական ցեղերի և Մակեդոնիայի վերահսկողության հետ։ Սլավոնական ժողովուրդները, որոնք հաստատվել էին Մակեդոնիայի տարածքում 9–րդ դարում, Բուլղարիայի ցար Բորիս I-ի կառավարման ժամանակածրջանում ընդունում են քրիստոնեությունը։
1014 թվականին Բյուզանդիայի կայսր Բասիլ Երկրորդը հաղթում է Բուլղարիայի Ցար Սամուելի զորքերին և չորս տարվա ընթացքում՝ 7–րդ դարից սկսած, Բյուզանդիան առաջին անգամ վերականգնում է իր իշխանությունը Բալկանյան տարածաշրջանում (ներառյալ Մակեդոնիան)։ 12–րդ դարի վերջին Բյուզանդիան անկում ապրեց տարբեր քաղաքական կառույցների մրցակցության արդյունքում՝ ներառելով Նորման 1080-ական թվականներին։
13–րդ դարի վերջին Բուլղարիայի կայսրը ստանձնեց տարածաշրջանի կառավարումը։ Քաղաքական դժվարությունների պատճառով կայսրությունը երկար գոյություն չունեցավ, և 14–րդ դարում այն կրկին հայտնվեց Բյուզանդիայի տիրապետության տակ։ 14–րդ դարում այն դարձավ Սերբիայի կայսրության մի մաս, ովքեր ազատագրել են իրենց սլավոնական ազգակիցներին Բյուզանդիայի դեպրոտիզմից։ Ցար Ստեֆան Դուսանի կառավարման ժամանակաշրջանում Սկոպյեն դարձել է պետության մայրաքաղաք։ Դուսանի մահից հետո նրան հաջորդեցին թույլ իրավահաջորդներ, և ազնվականների միջև ուժող պայքարի արդյունքում Բալկանյան տարածաշրջանը կրկին տարանջատվեց։ Այս իրադարձությունները համընկան դեպի Եվրոպա Օսմանյան թուրքերի ներխուժման հետ։ Պրիլեպ թագավորությունը ամենակարճ գոյություն ունեցող թագավորություններից էր, որը հայտնվեց 14–րդ դարում՝ Սերբիայի կայսրության փլուզման արդյունքում։ Աստիճանաբար, Բալկանյան ամբողջ տարածաշրջանը գրավվեց Օսմանյան կայսրության կողմից և մնաց դրա տիրապետության տակ ավելի քան հինգ դար։
Մակեդոնական ազգայնականություն
18–րդ դարում՝ Բուլղարիայի ազգային վերածննդի սկզբին, շատ հեղափոխականներ, որոնցից էին՝ Միլադինովի եղբայրները, Ռաջկո Զինզիֆովը, Ջոաքիմ Կրչովսկին, Կիրիլ Պեժչինովիչը և ուրիշներ, հենց այս տարածաշրջանից էին։ Սկոպյեի, Դեբարի, Բիթոլայի, Օհրիդի, Վելեսի և Սթրամիքայի եպիսկոպոսները ընդունեցին Բուլղարիայի եպիսկոպոսությունը, որը հիմնադրվել էր 1870 թվականին։ 19–րդ դարում սկսվեցին նոր շարժումներ, որոնց հիմնական նպատակը ինքնավար Մակեդոնիայի հիմնադրումն էր, որը ներառելու էր ամբողջ Մակեդոնիայի տարածաշրջանը։ Դրանցից էր Մակեդոնիայի հեղափոխական կազմակերպությունը, որը հետագայում դարձավ Գաղտնի Մակեդոնիա-Ադրիանապոլական հեղափոխական կազմակերպություն (ԳՄԱՀԿ)։ 1905 թվականին այն վերանվանվեց ներքին Մակեդոնիա-Ադրիանապոլ հեղափոխական կազմակերպություն (ՆՄԱՀԿ)։ Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո այն տարանջատվեց Ներքին Մակեդոնիայի հեղափոխական կազմակերպության և Ներքին Թրքական հեղափոխական կազմակերպության (ՆԹՀԿ)։ Սկզբնական շրջանում կազմակերպությանն անդամակցելու իրավունք ունեին միայն բուլղարացիները, իսկ հետագայում այն տարածվեց Եվրոպայի ամբողջ բնակչության վրա՝ անկախ ազգությունից և դավանանքից։ Այնուամենայնիվ անդամների գերակշռող մասը Մակեդոնիայի բուլղարացիներն էին։ 1903 թվականին Ներքին Մակեդոնիայի հեղափոխական կազմակերպությունը կազմակերպեց Իլինդեն ապստամբությունն ընդդեմ Օսմանյան կայսրության, որը, չնայած սկզբնական հաջողություններին, ներառյալ Կռուսևո Հանրապետության ձևավորումը, ունեցավ մեծ կորուստներ։ Ապստամբությունը և Կռուսևո Հանրապետության ձևավորումը հանդիսացան անկյունաքար և նախադրյալ Մակեդոնիայի պետականության վերջնական ձևավորման համար։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
Երկրորդ համաշխարհային պատերազի ընթացքում 1941–1945 թթ․ Հարավսլավիան գրավվեց Աքսիսի ուժերի կողմից։ Վարդան Բանովինան բաժանվեց Բուլղարիայի և Իտալիայի կողմից օկուպացված Ալբանիայի միջև։ Նոր Բուլղարիայի վարչակազմի ձևավորման և բանակի ստեղծման համար հիմնադրվեց Բուլղարիայի գործերի կոմիտեն։ Կոմիտեն մեծ մասամբ ձևավորվել էր Ներքին Մակեդոնիայի հեղափոխական կազմակերպության նախկին անդամներից, բայց շատ կոմունիստներ ինչպիսիք են Պանկո Բրաշնարովը, Սթրահիլ Գիգովը և Մեթոդի Շատովովը նույնպես անդամակցում էին կոմիտեին։ Որպես Վարդարդ Մակեդոնիայի կոմունիստների առաջնորդ, Շոտովը անցավ Հարավսլավիայի կոմկուսի կուսակցությունից Բուլղարական կոմունիստական կուսակցություն և հրաժարվեց ռազմական գործողություններ սկսել բուլղարական բանակի դեմ։ Բուլղարիայի իշխանությունները Գերմանիայի ճնշման ներքո պատասխանատու էին Սկոպյեում և Բիտոլայում ավելի քան 7000 հրեայի վերաբնակեցման և տեղահանման համար։ Զավթած ուժերի դաժան կանոնորը շատ Մակեդոնացիների քաջալերում էին աջակցելու 1943 թ․ հետո կոմունիստ Պարտիսանի կազմակերպած Ջոսիփ Բրոզ Տիտոյի շարժմանը և 1944 թ․ կազմակերպած Ազգային ազտագրական պայքարը երաշխավորում էր գերմանական ուժերի դուրս բերումը Մակեդոնիայի տարածքից։
Սոցիալիստական Հարավսլավիայի ժամանակաշրջան
1944թ․ Մակեդոնիայի ազգային ազատագրական պայքարի հակաֆաշիստական ժողովը Մակեդոնիայի ժողովրդավարական հանրապետությունը հռչակվեց Հարավսլավիայի ժողովրդական դաշնային հանրապետության մի մաս։Ազգային ազատագրական պայքարի հակաֆաշիստական ժողովը շարունակեց մնալ գործող կառավարություն միննչ պատերազմի ավարտը։Մակեդոնիայի այբբուբենը լեզվաբանների կողմից ենթարկվեց փոփոխությունների, այն հիմնված էր Վուկ Ստեֆանովիչը Կարաջիչիի հնչյունական այբբուբենի և Կրեստե Պետկովի Միսկրովի օրենքների վրա։
Այն դարձավ Յուգոսլավ ֆեդերացիայի վեց հանրապետություններից մեկը։ 1963 թ․ ֆեդերացիան վերանվանվեց Հարավսլավիայի սոցիալիստական դաշնային հանրապետություն, Մակեդոնիայի հանրապետությունը նույնպես վերանվանվեց, դառնալով Մակեդոնիայի սոցիալիստական հանրապետություն։ 1946–1949 թթ. Հունաստանում քաղաքացիական պայքարի ընթացքում Մակեդոնիայի կոմունիստ ապստամբները աջակցում էին Հունաստանի կոմունիստներին։ Շատ փախստականներ հենց այստեղից են ներգաղթել Մակեդոնիայի սոցիալիստական հանրապետություն։ 1991 թ․ երբ Մակեդոնիան վերջնականապես անջատվեց Հարավսլավիայից, հանվեց «սոցիալիստական» տերմինը։
Անկախության հռչակում
Հարավսլավիայից անկախության հռչակման հանրաքվեի կապակցությամբ Մակեդոնիայի հանրապետությունը պետականորեն հռչակեց իր անկախությունը 1991թ․ սեպտեմբերի 8–համաձայնագիրով և օրինականացրեց մասնակցությունը Հարավսլավիայի նախկին պետությունների հետագա միավորմանը։ Իլինի ապստամբության օրը՝ օգոստոսի 2–ը նույպես տոնվում է պետական մակարդակով որպես պետականության հռչակման օր։
Ռոբերտ Բադինտերը, որպես Հարավսլավիայի Խաղաղության կոնֆերանսի արբիտրաժային հանձնաժողովի ղեկավար 1992 թ․ հունվարին առաջարկեց ԵՀ ճանաչում։
2001 թ․ ապստամբություն
Կոնֆլիկտը տեղի է ունեցել 2001 թ փետրվարից մինչև օգոստոս երկրրի հյուսիսային և արևմտյան սամաններին ալբանացի փախստականների և կառավարության միջև։ Պատերազմը ավարտվել է ՆԱՏՕ–ի հրադադարի պահպանման ռեժիմի միջամտությամբ։ Օհրիդ համաձայնագրով կառավարությունը համաձայնվեց դադարեցնել քաղաքական պայքարը և ընդունել Ալբանիայի փոքրամասնությանը։ Ալբանական կողմը համաձայնվեց հրաժարվել անջատողական պահանջներից և ընդունեց Մակեդոնիայի սահմանները ամբողջությամբ։ Բացի դրանից մակեդոնական բանակը պետք է զինաթափվեր և հանձներ ՆԱՏՕ–ին։
2012 թ․ Մակեդոնիայում միջմշակութային լարվածություն առաջացավ ալբանացիների և մակեդոնացիների միջև, որը ուղեկցվեց բռնության տարբեր դեպքերով։
Պրեսպայի համաձայնագիր
Պրեսպայի համաձայնագիրը, որը փոխարինում է 1995 թ․ ստորագրված ժամանակավոր համաձայնագրին,ստորագրվել է 2018 թ․ հունիսի 17–ին Հունասատանում Պրեսպա գետի վրա գտնվող Պսարադես գյուղում երկու երկրների նախագահների՝ Նիկոլա Դմիտրիովի և Նիկոս Կոթսիանի կողմից, ինչպես նաև երկու վարչապետների՝ Զորան Զաևի և Ալեքսիս Ցիպրասի ներկայությամբ։ Հանդիպմանը ներկա էին ՄԱԿ-ի հատուկ ներկայացուցիչ Մեթյու Նիմեթը, քաղաքական հարցերով գլխավոր քարտուղարի պաշտոնակատար Ռոզմարի Դի Կարլոն, ԵՄ-ի Արտաքին գործերի և անվտանգության քաղաքականության հարցերով բարձր ներկայացուցիչ Ֆեդերիկա Մոգերինին և Եվրոպական ընդլայնման և եվրոպական հարևանության քաղաքականության հարցերով հանձնակատարը Յոհաննես Հանը և ուրիշներ։ Հանդիսությունից հետո Ցիպրասը իր մակեդոնացի գործընկերների հետ Օտեսեվա գյուղում ճաշելու համար անցնում է Մակեդոնիայի սահմնանը, այս նշանակալից քայլը գնահատվում է որպես 1991 թ․ անկախության հռչակումից հետո Հունաստանի վարչապետի առաջին այց Մակեդոնիայի հանրապետություն։ Հունական վետոյի դուրս բերումը հանգեցրեց նրան, որ Եվրոպական միությունը հունիսի 27–ին սկսեց բանակցությունններ վարել Մակեդոնիայի հետ միանալու համար, նախատեսվում է, որ այն կիրականանա 2019 թ․՝ պայմանով, որ Պրեսպայի համաձայնագիրը կիրագործվի և Մակեդոնիայի սահմանադրական անվանումը կփոխվի է Հյուսիսային Մակեդոնիայի Հանրապետության։
Հուլիսի 5–ին Մակեդոնիայի հանրապետության կողմից ձայների մեծամասնությամբ Պրեսպայի համանաձայնագիրը կրկին վավերացվեց։
Հուլիսի 11–ին ՆԱՏՕ–ն հրավիրում է Մակդեդոնիային միանալու և դառնալու Եվրոատլանտյան դաշինքի 30–րդ անդամը։
Հուլիսի 30–ին Մակեդոնիայի հանրապետությաւնը հավանություն է տալիս երկրի անունը փոխելու ծրագրին, որը տեղի էր ունենալու սեպտեմբերի 30–ին։
Աշխարհագրական տվյալներ
Մակեդոնիան դեպի ծով ելք չունեցող երկիր է, այն ձևավորվել է հարթավայրում՝ Վարդար գետի հովտում, երկիրը շրջապատված է լեռնաշղթաններով։ Այն գտնվում է Շար և Օսկոովոն լեռների միջև՝ Վարդար գետի հովտին։ Հարավային կողմում Ալբանիայի և Հունաստանի սահմանին գտնվում են երեք խոշոր լճերը՝ Օհրիդ, Պեսպա և Դեժրանի լճերը։ Օհրիդը համարվում է ամենահին լիճը աշխարհում։ Մակեդոնիան ունի սեյսմիկ ակտիվ տարածք, այտեղ տեղի են ունեցել բազմաթիվ երկրաշարժներ, իսկ վերջերս 1963 թ․ Սկոպյեում տեղի ունեցած երկրաշարժը մեծ ավերածությունների պատճառ դարձավ՝ սպանելով ավելի քան 1,000 մարդու։
Մակեդոնիայի տարածքում կան ջրի 1,100–ից ավելի աղբյուրներ։ Գետերը ունեն երեք տարբեր ելակետներ՝ Էգեյան, Ադրիատիկ և Սև ծովեր։ Ամենամեծը հավարվում է Էգեյանը, այն ծածկում է հանրապետության տարածքի 87%–ը, մակերեսը մոտավորապես 22.075 քառակուսի կիլոմետր է։ Ամենաերկար գետը համարվում է Վարդարը 20,459 քառակուսի կիլոմետր մակերեսով։ Այս հարթավայրը կարևոր դեր է խաղում երկրի տնտեսության և կապի զարգացման համակարգում։ «Վարդարդի հովիտ» կոչված ծրագիրը վճռական դեր է խաղալու երկրի ռազմավարական զարգացման գործում։
Սև Դրինը, որը ձևավաևում է Ադրիատիքի ավազանը զբաղեցնում է մոտավորապես 3,320 կմ² տարածք կամ տարածաշրջանի 13%–ը։ Այն ջուր է ստանում Պրեսպա և Օհրիդ լճերից։
Սև ծովի ավազանը ամենափոքրն է՝ 37 կմ²։ Այն զբաղեցնում է Սկոպսկա Քրնա Գորա լեռան հյուսիսային հատվածը։ Այն Բինաչկա Մորավա գետի աղբյուրն է հանդիսանում, որն էլ իր հերթին ընդգրկում է Մորավա գետը, իսկ ավելի Դանուբը, որը հոսում է Սև ծով։
Մակեդոնիան ունի մոտ հիսուն ջրամբարներ և երեք լիճ՝ Օհրիդ, Պրեսպա և Դոջրան։
Մակեդոնիայում կան իննը առողջարանային քաղաքներ՝ Բանիշտե, Բանյա Բանսկո, Իստիբանյա, Կաթլանովո, Կեզովիցա, Կոսովաստի, Բանյա Կոչանի, Կումանսկու Բանժի և Նեգորցին։
Կլիմա
Մակեդոնիան անցումային կլիմա ունի՝ Միջերկրականից դեպի մայրացամաքային։ Ամռանը շոգ է և չոր, իսկ ձմռանը ցուրտ։ Կան կլիմայի երեք հիմնական գոտիներ՝ բառեխառն Միջերկրածովային, լեռնային և մայրցամաքային։ Հովիտների երկայնքով հոսում են Վարդար և Սթրամիքա գետերը, որոնք անցնում են Գեվգելիջա, Վալանդովո, Սթրամիքա և Ռադովիս տարածաշրջաններով, որտեղ և ձևավավորվում է Միջերկրածովյան կլիմա։ Ամենատաք տարածաշրջանները Դեմիր Կապիջան և Գեվգելիջան են, որտեղ ջերմաստիճանը հուլիս–օգոստոս ամիսներին 40 ° է։ Լեռնային կլիման հիմնականում տարածված է լեռնային տարածաշրջաններում և այն բնորոշվում է երկար և ձյունառատ ձմեռներով և կարճ ու ցուրտ ամառներով։ Գարունը ավելի ցուրտ է, քան աշունը։ Մակեդոնիայի տարածքում գերակշռում է մայրցամաքային կլիման՝ տաք և չոր ամառներով և ցուրտ ու խոնավ ձմեռներով։
Բուսականություն
Մակեդոնիայի հանրապետության բուսականությունը կազմված է բույսերի 920 դասից, 210 ընտանի և մոտ 3,700 բուսատեսակներից։ Ամենից տարածվածը ծաղկաբույսերն են՝ մոտ 3,200 տեսակ, դրանց հաջորդում են մամուռների 350 տեսակ ու փշատերևների 42 տեսակ։
Աշխարհագրականորեն Մակեդոնիան պատկանել է Իլլյան տարարածաշրջանիին և գտնվել է Հյուսիսայնին թագավորության կազմում։ Ըստ Բնության պահպանության համաշխարհային կազմակերպության և Շրջակա միջավայրի պահպանության կազմակերպության Մակեդոնիայի տարածքը կարող է բաժանվել չորս էկոտարածաշրջանների՝ Պիտդուս լեռների անտառային տարածաշրջանները, Բալկանյան տարածաշրջանները, Ռոդոպների անտառային տարածաշրջանները և Էգեյան սցերոֆիլլոզը հարակից անտառներով։
Բիթոլայում գտնվող Փելիսթեր ազգային պարկը հայտնի է Մակեդոնիայի էնդեմիկ բուսատեսակների առկայությամբ՝ 88 բուսատեսակներից մոտավորապես 30 տոկոսը էնդեմիկ բույսեր են։ Փելիստերայի մակեդոնական սոճիների անտառները հիմնականում բաժանվում են երկու տարածաշրջանների՝ գիհու անտառներ և սոճիների անտառների։
Մակեդոնիայի սահմանափակ անտառները ներառում են նաև կաղնիների տեսակներ, թեղիներ․ սիկամորը, ուռենիներ, բարդիներ, կեռասները։ Շար լեռան շրջանում, Բիստրայում, Մավրովոյում գտնվող հարուստ արոտավայրերի հարևանությամբ տարածված են վայրի կակաչները։
Մակեդոնիայի անտառներում գերակշռում են արջեր, գայլեր, աղվես, սկյուռներ, ծղոտներ և եղնիկներ։ Լուսաններ շատ հազվադեպ են հանդիպում Մակեդոնիայի արևմտյան անտառներում, մինչդեռ եղնիկներ հանդիպում են Դիջիր Կամբիջայի տարածաշրջաններում, թռչուններից հանդիպում են կարմրափորիկ, արտույտ, արծիվ և բու։
Տարածաշրջանի երեք արհեստական լճերը ներկայացնում են ֆաունայի առանձին զոննաներ։ Դեռևս հնագույն ժամանակաշրջաններից Օհրիդ լճի ֆաունան հայտնի են եղել իշխան, սիգ ձկնատեսակով, ուտիճներով, ինչպես նաև 30 միլիոն տարվա սերունդ ունեցող խխունջների հատուկ տեսակներով․ նմանատիպ խխունջներ հանդիպում են նաև Բայկալ լճում։ Օհրիդ լճի ֆաունան հայտնի է նաև օձաձկներով, որոնք զարմանալիորեն արագ են վերաարտադրվում։ Դրանք հիմնականում Օհրիդ լիճ են լցվում Սարգասո ծովից և ապրում են լճի խորություններում ավելի քան տաս տարի։ Աշնանը բեղմնավորման ժամանակ օձաձկները բնազդաբար վերադառնում են իրենց ծննդավայրերը, որտեղ նրանք ձվադրում և մահանում են թողնելով իրենց սերունդը Օհրիդ լճում։
Շար լեռները հայտնի Հարավսավիական Հովվաշուն (Շարփլանինեք) ցեղատեսակով։ Շների հասակը մոտավորապես 60 սանտիմետր է, դրանք համարձակ են և կատաղի ու կարող են կռվել արջերի կամ գայլերի հետ հոտը հսկելու և պաշտպանելու ժամանակ։ Շարփլանինեքը առաջացել է Հարավսավիական Հովվաշնից և համարվում է նրա միակ պահպանված ցեղատեսակը, որը 1939 թ․–ից սկսած կոչվել է Իլյյան հովվաշուն մինչև 1956 թ․, երբ դրանք հայտնի դարձան Շարփլանինեքը անունով։