cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Դասական Հունաստան
Ճարտարապետություն
Երևան եկան այնպիսի կառուցվածքներ, որոնք նվիրված էին անհատ անձնավորության կամ միապետ-ինքնակալի փառաբանմանը։ Աթենքցի հարուստ Լիսոկրատի աջակցությամբ, ի պատիվ երգչախմբի մրցումներում տարած հաղթանակի, Աթենքում կառուցվեց մի հուշարձան (մ.թ.ա. 334 թվական), որը պատկերում էր գեղաշար, զարդարուն մի գլանաձև գլխարկ։ Կառուցված լինելով խորանարդաձև ցոկոլի վրա և ավարտվելով կոնաձև ծածկով՝ այն պսակվում է ակրոտերիայով՝ մրցանակի համար նախատեսված յուրահատուկ եռոտանի պատվանդանով։
Կորնթոսյան օրդերի հմուտ կիրառման շնորհիվ իր չափերով ոչ մեծ հուշարձանը թողնում է ներդաշնակության և վեհապանծության տպավորություն։ Ձևերի բոլորովին այլ մասշտաբով ու բնույթով առանձնանում է Հալիկառնասի դամբարանը՝ Կարիա Մավզոլ կառավարչի հոյակերտ վիթխարի դամբարանը (մ.թ.ա. մոտ 353 թվական)։
Քանդակագործություն
Հին հունական քանդակ՝ հնագույն մշակույթի նվաճումներից մեկը, որն անջնջելի հետք է թողել համաշխարհային պատմության մեջ։ Այն վերագրվում է Հոմերոսյան դարաշրջանին (մ․թ․ա․XII-մ․թ․ա․VIII մ․թ․ա․ դդ.)։ Հին դարաշրջանում՝ մ․թ․ա․ VII-VI դարերում, արդեն իսկ հրաշալի արձաններ կային ստեղծված։ Վաղ և բարձր դասականների ժամանակաշրջանում (մ․թ․ա․V դար) հին հունական քանդակը վերելք ապրեց և ծաղկեց։ Իսկ մ․թ․ա․IV դարը, արդեն ուշ դասականների ժամանակաշրջանում, պատմության մեջ մի շարք մեծ նկարիչների և քանդակագործների անուններ թողեց, որոնք ունեին իրենց յուրահատուկ և անհատական ոճը։ Այս ժամանակահատվածի քանդակները փոփոխություններ կրեցին, որոնք տեղի ունեցան նոր պատմական ժամանակահատվածի գալուստով՝ հելլենիզմի կամ հելլենականության դարաշրջանի։ Ուշ շրջանի կլասիկայի քանդակագործության ընդհանուր բնույթը որոշվեց իրական միտումների հետագա զարգացմամբ։
Սկոպաս
Դարաշրջանի ողբերգական հատկություններն ամենից ավելի խոր մարմնավորում ստացան մ.թ.ա. 4-րդ դարի առաջին կեսի մեծագույն վարպետ Սկոպասի ստեղծագործության մեջ, որն աշխատում էր Հին Հունաստանի տարբեր քաղաքներում։ Պահպանելով բարձ կլասիկայի հոյակերտ արվեստի ավանդույթները՝ Սկոպասն իր ստեղծագործությունները հագեցնում էր մեծ դրամատիզմով, ձգտում էր կերպարների, մարդու բարդ զգացմունքների և ապրումների բազմակողմանի բացահայտմանը։ Սկոպասի հերոսները բարձր կլասիկայի հերոսների օրինակով մարմնավորում էին ուժեղ և անվեհեր մարդկանց կատարյալ հատկանիշները։ Բայց տենչանքի բռնկումները խախտում էին կերպարների ներդաշնակ պարզությունը, դրանց հաղորդում հուզական բնույթ։ Սկոպասը ողբերգականը գտավ հենց մարդու մեջ. արվեստում մտցրեց տառապանքի, ներքին ընկճվածության թեմաներ։ Այդպիսիք են Տեգեայում Աթենասի տաճարի ճակտոնների վիրավոր ռազմիկների պատկերները (մ.թ.ա. 4-րդ դարի կեսեր, Աթենք, Ազգային հնագիտական թանգարան)։ Արևմտյան ճակտոնի ռազմիկի գլուխը կերտված է պաթետիկ կտրուկ շրջադարձում, լուսաստվերի անհանգիստ խաղն ընդգծում է արտահայտության դրամատիզմը։ Դեմքի ներդաշնակ կառուցվածքը խախտված է հանուն ներքին լարման բացահայտման։
Սկոպասը գերադասում էր աշխատել մարմարով` գրեթե հրաժարվելով բարձր դասական արվեստի վարպետների գերադասելի նյութից՝ բրոնզից։ մարմարը թույլ էր տալիս արտահայտել լույսի և ստվերի նուրբ խաղը, ֆակտուրային բազմազան հակադրությունները։ Նրա «Մենադը» («Բաքոսուհին», մ.թ.ա. մոտ 350 թվական, Դրեզդեն, Քանդակային հավաքածու), որը մեզ է հասել փոքր-ինչ վնասված անտիկ պատճենի տեսքով, մարմնավորում է մարդու, որը լի է բուռն տենչով։ Մենադի (բաքոսուհու) պարը արագընթաց է, գլուխը՝ հետ թեքված, մազերը ծանր ալիքի նման թափված են ուսերին։ Նրա գոտևոր ներքնազգեստի թեք ծալերն ընդգծում են մարմնի սրընթաց խոյանքը։
Սկոպասի հերոսները մերթ մտախոհ են, թախծոտ-երազկոտ, մերթ աշխույժ են ու եռանդուն, բայց միշտ ներդաշնակ են և նշանակալի։ Պահպանվել է Հալիկառնասյան թանգարանի եզրազարդը՝ ամազոնուհիների դեմ հույների ճակատամարտի պատկերով (մ.թ.ա. մոտ 350 թվական, Լոնդոն, Բրիտանական թանգարան)։ Սրընթաց դինամիկայով և լարվածությամբ լեցուն է Սկոպասի ստեղծած եզրազարդը։ Պարթենոնի եղրազարդի համաչափ և աստիճանաբար աճող շարժմանը փոխարինում է ընդգծված-հակադրական հանդիպադրումների, անակնկալ դադարների, շարժումների բռնկման ռիթմը։ Լույսի և ստվերի կտրուկ հակադրությունն ընդգծում է կոմպոզիցիայի դրամատիզմը։ Սկոպասի անվան հետ են կապում պատանու նշանավոր մահարձանը («Ատտիկացի պատանու մահարձանը», մ.թ.ա. մոտ 340 թվական, Աթենք, Ազգային հնագիտական թանգարան)։ Հունական կերպարվեստի հետագա զարգացման վրա Սկոպասի արվեստի ազդեցությունը հսկայական էր, և այն կարելի է համեմատել միայն նրա ժամանակակից Պրաքսիտելեսի արվեստի ազդեցության հետ։
Պրաքսիտելես
Իր ստեղծագործության մեջ Պրաքսիտելեսը դիմում էր այն կերպարներին, որոնք համակված էին պարզ ու մաքուր ներդաշնակության, խաղաղ մտախոհության, անվրդով հայեցողականության ոգով։ Պրսքսիտելեսը և Սկոպասը լրացնում են միմյանց՝ բացահայտելով մարդու տարբեր վիճակները և զգացմունքները, նրա ներաշխարհը։ Պատկերելով հերդաշնակորեն զարգացած, գեղեցիկ հերոսներ, Պրաքսիտելեսը առնչություն նկատեց նաև բարձր դասականության հետ, սակայն գեղանազությամբ և նուրբ զգացմունքներով հարուստ նրա կերպարները կորցրին ծաղկման դարաշրջանի ստեղծագործություններին հատուկ հերոսական կենսահաստատումը և հոյակերտ վսեմությունը՝ ստանալով ավելի քնարական-նուրբ և հայեցողական բնույթ։ Պրաքսիտելեսի վարպետությունը լիովին բացահայտվում է «Հերմեսը մանուկ Դիոնիսոսը» մարմարի խմբում (մ.թ.ա. մոտ 330 թվական, Օլիմպիա, Հնագիտական թանգարան)։ Գեղեցիկ է Հերմեսի քանդակապատկերի թեքվածքը, անբռնազբոս է գեղազարդ երիտասարդ մարմնի խաղաղ կեցվածքը, հիանալի է ոգեշունչ դեմքը։ Վարպետը փայլուն կերպով օգտագործում է մարմարի հնարավորությունը՝ լույսի և ստվերի շողշողացող մեղմ խաղը, լուսաստվերային ամենանուրբ երանգները հաղորդելու համար։ Պրաքսիտելեսը ստեղծել է կնոջ գեղեցկության նոր իդեալ՝ նրան մարմնավորելով Ափրոդիտեի կերպարում, որը հանելով հագուստը, պատրաստվում է մտնել ջուրը։ Թեև արձանը նախատեսված էր պաշտամունքային նպատակների համար, շատ գեղեցիկ մերկ աստվածուհու կերպարն ազատվում էր հանդիսավոր վեհ սքանչանքից։ Այն գերում է իր կենսականությամբ, ձևերի և համամասնությունների կատարելությամբ, ապշեցուցիչ ներդաշնակությամբ։ Արձանը չափազանց բարձր են գնահատել դեռ շատ հեռավոր անցյալում։
Կնիդոսյան Ափրոդիտեն բազմաթիվ ընդօրինակություններ է ունեցել հետագա ժամանակներում, բայց դրանցից ոչ մեկը չի կարող համեմատվել բնօրինակի հետ, քանզի դրանցում գերակշռում էր զգայական սկզբունքը, մինչդեռ Կնիդոսյան Ափրոդիտեում մարմնավորված է մարդու գեղեցկության կատարելության առջև խոնարհումը։ Կնիդոսյան Ափրոդիտեն (մ.թ.ա. մինչև 360 թվական) մեզ հասել է Հռոմեական պատճեններով, դրանցից լավագույնները պահպանվում են Վատիկանի և Մյունխենի թանգարաններում, Կնիդոսյան Ափրոդիտեի գլուխը՝ Բեռլինի Կաուֆմանի հավաքածուում։
Դիցաբանական կերպարներում Պրաքսիտելեսը հաճախ կիրառել է առօրյա կյանքի հատկանիշներ, ժանրի տարրեր։ «Սավրոկտոնոսի Ապոսոն» արձանը (մ.թ.ա. չորրորդ դարի երրորդ քառորդ, Հռոմ, Վատիկան) դեռահաս նրբագեղ տղայի պատկերն է, որը նշան է բռնել ծառի բնով փախչող մողեսին։ Այսպես վերաիմաստավորվում է աստվածության ավանդական կերպարը՝ ստանալով ժանրային քնարական երանգ։ Պրաքսիտելեսի որոշ արձաններ հմտորեն գունավորել է գեղանկարիչ Նիկիան։
Պրաքսիտելեսի արվեստի ներգործությունն հետագայում դրսևորվեց հելենիզմի դարաշրջանի պուրակային քանդակագործության բազմաթիվ ստեղծագործություններում, ինչպես նաև մանր կերտարվեստում, մասնավորապես Տանագրայի հիանալի թրծակավե արձանիկներում (օրինակ՝ «Ափրոդիտե խեցեղեն», Լենինգրադ, Էրմիտաժ կամ «Թիկնոցով փաթատված աղջիկ», մ.թ.ա. 4-րդ դարի վերջ, Փարիզ, Լուվր)։ Այլ վայելչակազմ կանացի կերպարները պահպանել են հունական դասականության ամբողջ հմայքը և մաքրությունը։ Մանր կերտարվեստում դեռ երկար շարունակում էր ապրել Պրաքսիտելեսի ստեղծագործություններին առանձնահատուկ նուրբ պոեզիան։ Եթե Սկոպասի և Պրաքսիտելեսի արվեստում դեռևս զգալի են առնչությունները բարձր կլասիկայի սկզբունքների հետ, ապա մ.թ.ա. 4-րդ դարի վերջին երրորդի գեղարվեստական մշակույթի այդ առնչությունները թուլանում են։
Հին աշխարհի հասարակական-քաղաքական կյանքում առաջատար նշանակություն է ստանում Մակեդոնիան։ Ալեքսանդր Մակեդոնացու հաղթական արշավանքներից և հունական պոլիսների նվաճումից, ինչպես նաև Մակեդոնիայի տերության կազմի մեջ Ասիայի վիթխարի տարածություններ ներառվելուց հետո անտիկ հասարակության զարգացման մեջ սկսվեց նոր փուլի՝ հելենիզմի դարաշրջանը։
Արվեստում և, ամենից առաջ, քանդակագործության մեջ հնի խորտակումը և նորի ծնունդը հանգեցրին ուղղությունների սահմանազատման. դասականացման իդեալիստական ուղղություն և իրատեսական՝ դասականության լավագույն նվաճումների վերամշակման հիման վրա որոնվող զարգացման նոր ուղղություն։
Լեոքարես
Իդեալականացնող ուղղության ամենանշանավոր ներկայացուցիչը Լեոքարեսն էր՝ Ալեքսանդր Մակեդոնացու պալատական վարպետը։ Նրա ամենից ավելի հռչակված արձանը Բելվեդերյան Ապոլլոնն է (մ.թ.ա. մոտ 340 թվական, Հռոմ, Վատիկան), որը կերտված է բարձր պրոֆեսիոնալ վարպետությամբ, բնութագրվում է խաղաղ փառահեղությամբ և սառը հանդիսավորությամբ։
Լիսիպպոս
Լիսիպպոսը մարդու կերպարի իր ըմբռնումը մարմնավորեց պատանու «Ապոքսիոմեն» արձանում. մրցույթից հետո պատանին քերիչով մաքրում է իր մարմնի վրայի ավազը (մ.թ.ա. 325-300 թվականներ, Հռոմ, Վատիկան), նկարիչը նրան պատկերել է ոչ թե ուժերի լարման, այլ թուլացածության պահին։ Ատլետի գեղեցիկ կազմվածքը ցույց է տրված բարդ ծավալման մեջ, հանդիսատեսին ասես առաջարկում է պտտվել արձանի շուրջը։ Շարժումն ազատորեն ծավալված է տարածության մեջ։ Դեմքն արտահայտում է հոգնածություն, խորն ընկած, ստվերոտ աչքերը նայում են հեռուն։
Լիսիպպոսը հմտորեն պատկերում է հանգստի վիճակից գործողության անցում և հակառակը։ Այդպիսին է հանգստացող Հերմեսի կերպարը (մ.թ.ա. 330-320 թվականներ, Նեապոլ, Ազգային թանգարան)։ Լիսիպպոսի ստեղծագործությունը մեծ նշանակություն ստացավ դիմանկարի զարգացման համար։ Նրա ստեղծած Ալեքսանդր Մակեդոնացու դիմանկարում երևան է գալիս խոր հետաքրքրություն հերոսի հոգևոր աշխարհի բացահայտման նկատմամբ։ Ամենից ավելի նշանակալից է Ալեքսանդրի գլուխը (Ստամբուլ, Հնագիտական թանգարան), որտեղ բացահայտված է նրա բարդ և հակասական կերպարը։
Ուշ շրջանի կլասիկայի արվեստում հրապարակ եկան տարբեր տիպի, տարբեր վիճակում գտնվող մարդկանց ավելի տարբերակված պատկերումներ։ Լիսիպպոսի աշակերտը քանդակեց օլիմպիացի բռնցքամարտիկ Սատիրոսի գլուխը (մ.թ.ա. մոտ 330 թվական, Աթենք, Ազգային հնագիտական թագարան), որը անողոք իրատեսական դիտողականությամբ արտահայտում է կոպիտ ֆիզիկական ուժը, հոգևոր կյանքի պարզունակությունը, բնավորության մռայլությունը։ Բռնցքամարտիկի դիմանկարի հեղինակին չէին հետաքրքրում գնահատման և մարդկայի բնավորության այլանդակ կողմերի դատապարտման հարցերը, նա դրանք միայն հաստատում էր։ Այսպիսով՝ դիմելով իրականության՝ նրա անհատական դրսևորումներով, ավելի կոնկրետ պատկերումներին, քանդակագործությունը կորցնում էր հետաքրքրությունը իդեալական ընդհանրացված հերոսական կերպարի նկատմամբ, դրա հետ միասին նաև այն առանձնահատուկ դաստիարակչական նշանակությունը, որ նա ուներ նախորդ ժամանակաշրջաններում։
Սափորանկարչություն և գեղանկարչություն
Դասական ժամանակաշրջանի վերջերին սափորանկարչության բնույթը փոխվեց։ Նրանում հետզհետե ավելի մեծ տեղ էր գրավում նախշավոր զարդաքանդակը, հերոսական թեմաներն իրենց տեղը զիջում էին ժանրային, քնարական թեմաներին։ Այդ նույն ուղղությամբ էր զարգանում նաև գեղանկարչությունը։ Կերպարային լուծմամբ Պրաքսիտելեսի Ափրոդիտեին արձագանքում է «Ափրոդիտե Անադիոմենեն»՝ մ.թ.ա. 4-րդ դարի վերջերին, փառաբանված Ապելլեսի նկարը, հարստացնելով գունեղ ներկապնակը և ավելի ազատորեն օգտագործելով լուսաստվերային մոդելումը։
Ուշ շրջանի դասականության հոյակերտ գեղանկարչության միտումների բազմազանության մասին վառ պատկերացում են տալիս անհայտ հույն վարպետի եզակի որմնանկարները, որոնք գտնվել են Բուլղարիայի Կազանլիկյան դամբարանում 1940-ական թվականներին, ինչպես նաև Պելլում, Մակեդոնիայում հայտնաբերված գունեղ խճանկարները։
Գեղարվեստական արհեստներ
Ուշ շրջանի դասականության ժամանակներում շարունակում էին ծաղկել գեղարվեստական արհեստները։ Սկահակները ստացան ավելի բարդ ձևեր, վարպետները երբեմն կավով ընդօրինակում էին թանկարժեք արծաթյա սկահակներ՝ դրանց բարդ դրվագմամբ և ռելիեֆներով, դիմում էին բազմերանգ գունազարդման։ Տարածում ստացան մետաղյա առարկաները, արծաթյա ամանները, ոսկեզօծ խորանարդիկները և այլն։ Ուշ շրջանի հունական դասական արվեստն ավարտեց հին հունական արվեստի զարգացման մեծ ու բեղմնավոր ուղին։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հին Հունաստան Կատեգորիա:Հին Հունաստանի արվեստ
Գաբդուլլա Տուկայի հուշարձան (այլ կիրառումներ)
Վիքիպեդիայում առկա են Գաբդուլլա Տուկայի հետևյալ հուշարձանների մասին հոդվածներ.
Կունեո
Կունեո (Cuneo, Coni), քաղաք Իտալիայում։ Հանդիսանում է Պիեմոնտ մարզի Կուենո գավառի վարչական կենտրոնը։ Քաղաքի հովանավորն է համարվում սուրբ հրեշտակապետ Միքայելը։
Կուենոն հայտնի է շոկոլադե յուրահատուկ կոնֆետներով (ռոմի միջուկով )՝ «Cuneesi al Rhum»։ Այստեղ է ծնվել Միքելե Ֆերրերոն՝ Իտալիայի ամենահարուստ մարդկանցից մեկը, որը Nutella և Ferrero Rocher ընկերությունների հիմնադիրն է։
Քույր քաղաքներ
Կուենոն բարեկամական ու գործընկերային սերտ կապեր է հաստատել հետևյալ քաղաքների հետ.
Պրիբուգսկոե (գյուղ, Ժովտնևի շրջան)
Պրիբուգսկոե (Прибузьке), գյուղ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Վիտովսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1933 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Պրիբուգսկոե գյուղում բնակվում էր 1 440 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,155 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Վիտովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1933 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Սլովակյան ապստամբություն
Սլովակյան ապստամբություն 1944, Սլովակյան ազգային ապստամբություն, սլովակ ժողովրդի հակաֆաշիստական, ազգայինազատագրական ապստամբությունը 1944 թվականի օգոստոս-հոկտեմբերին։ Կազմակերպել և ղեկավարել են կոմունիստները։ Ապստամբների զինված ուժերն էին պարտիզանական բրիգադները (մոտ 15 հազար մարդ) և սլովակյան բանակի՝ ապստամբների կողմն անցած զորամասերը։ Ապստամբական բանակը, որ ստեղծվեց սլովակյան ապստամբության ընթացքում, հաշվվում էր շուրջ 60 հազար մարդ։ Սլովակ պարտիզանների շարքերում մարտնչում էին մոտ 3 հազար սովետական քաղաքացի, ինչպես նաև ֆրանսիացի, լեհ, բուլղարացի, ռումինացի, հունգարացի, հարավսլավացի, գերմանացի հակաֆաշիստներ։ Ապստամբության ազդակը սլովակյան խամաճիկ կառավարության համաձայնությամբ՝ գերմանաֆաշիստական զորքերի կողմից օգոստոսի 29-ին սկսված Սլովակիայի օկուպացումն էր։
Օգոստոսի 30-ին Սլովակյան ազգային խորհուրդը (ՍԱԽ) հայտարարեց խամաճիկ ֆաշիստ, կառավարության տապալման մասին և իշխանությունը վերցրեց իր ձեռքը։ Սեպտեմբերի 1-ին ապստամբության կեետրոն Բանսկա Բիստրիցայում ընդունվեց ՍԱԽ-ի դեկլարացիան, որտեղ նշվում էր Չեխոսլովակյան հանրապետությունը վերստեղծելու, ազգայինդեմոկրատական վերափոխումներ անցկացնելու, չեխ և սլովակ ժողովուրդների իրավահավասարությունն իրականացնելու անհրաժեշտությունը։ ՍԱԽ-ը, հենվելով ազգային կոմիտեների վրա, վերականգնեց դեմոկրատական ազատությունները, արձակեց ֆաշիստ, կուսակցություններն ու կազմակերպությունները, ազատեց քաղբանտարկյալներին և այլն։ Սեպտեմբերի 8-ին սովետական զորքերը, 1-ին չեխոսլովակյան բանակային կորպուսի հետ, Լեհաստանից շարժվեցին Սլովակիա՝ օգնելու ապստամբներին, հոկտեմբերի 6-ին գրավեցին Դուկ լյայի լեւռնանցքը։ Հոկտեմբերի 2-րդ կեսին հիտլերականները ապստամբների դեմ կենտրոնացրին խոշոր ուժեր և գրավեցին ապստաբների կարևոր հենակետերը, այդ թվում՝ Բանսկա Բիստրիցան (հոկտեմբերի 27)։
Ապստամբները քաշվեցին լեռները և մարտական գործողություններ վարեցին մինչև 1945 թվականի հունվարը՝ սովետական զորքերի հետ միանալը։ Սլովակյան ապստամբությունը Չեխոսլովակիայի կոմկուսի ղեկավարությամբ սլովակ ժողովրդի հակաֆաշիստական պայքարի գագաթնակետն էր և սկիզբ դրեց ազգային-դեմոկրատական հեղափոխությանը Չեխոսլովակիայում։
Կատեգորիա:Սլովակիայի պատմություն Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելաեվրոպական թատերաբեմ
Ախալդաբա (Մծխեթի շրջան)
Ախալդաբա (ახალდაბა), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Մցխեթ-Մթիանեթ մարզի Մցխեթի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 900 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Մցխեթից հեռու է 22 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 32 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Մցխեթի շրջան
Քանդակների այգի (Կալինինգրադ)
Քանդակների այգի (Парк скульпту́ры), պուրակ և թանգարան բաց երկնքի տակ Կալինինգրադում, համարվում է Կալինինգրադի մարզային պատմա-գեղարվեստական թանգարանի մասնաճյուղ։
Գտնվում է Քնայպհոֆ կղզու արևմտյան մասում (Կանտի կղզի, Կենտրոնական կղզի)։ Այգու տարածքը 12 հեկտար է։
Քանդակների այգին ձևավորվել է 1984 թվականին։
Պարկի հավաքածուն բաղկացած է մոտ երեսուն քանդակներից, ներառյալ մշակութային գործիչների հուշարձանները՝ կոմպոզիտորների, գրողների, բանաստեղծների։ Որոշ քանդակներ վերացել են վանդալիզմի կամ գողության հետևանքով ։
Ստարոյակուպովո (գյուղ, Զիլաիրսկի շրջան)
Ստարոյակուպովո (Староякупово, Иҫке Якуп), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Զիլաիրսկի շրջանի կազմում։
Քանդակների այգի (Կալինինգրադ)
Այգին հետաքրքիր է նաև այնտեղ աճող բույսերով։ Այստեղ կարելի է տեսնել տարբեր տեսակի ծառեր և թփեր`ավելի քան 1030 օրինակ Եվրոպայից, Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկայից, Ճապոնիայից, Մոնղոլիայից, Աֆղանստանից, Բալկաններից։ Այսպիսով, քանդակների այգին նաև դենդրարիում է։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Քնայպհոֆի թաղամասի ավերված տեղում 1960-ական թվականներին տնկվել են ծառեր և թփեր։
Ստարոյակուպովո (գյուղ, Զիլաիրսկի շրջան)
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 81 մարդ։
Քանդակների այգի (Կալինինգրադ)
Քանդակների պուրակի ապագան դեռևս անորոշ է։ 2008 թվականին ընդունված քաղաքային կենտրոնի վերակառուցման ծրագրի համաձայն, Քնայպհոֆում կվերականգնվեն պատերազմի ժամանակ ավերված պատմական շենքերը։ Այնուամենայնիվ, դատելով կղզու զարգացման նախագծի համակարգչային պատկերից՝ կկառուցվի միայն արևմտյան մասը, իսկ արևելյան մասում՝ կանաչ տնկարկներ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1984 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Կալինինգրադի զբոսայգիներ
Ստարոյակուպովո (գյուղ, Զիլաիրսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Զիլաիրսկի շրջանի բնակավայրեր
Ցապելկա
Ցապելկա (Цапелька), գյուղ Ռուսաստանի Պսկովի մարզի Ստրուգոկրասնենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2000 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 323 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պսկովի մարզի Ստրուգոկրասնենսկի շրջանի բնակավայրեր
Էրդմանի կղզիներ
Էրդմանի կղզիներ, փոքրիկ կղզյախումբ Բերինգի ծովում։ Համարվում է Ռուսաստանի Դաշնության Չուկոտկայի ինքնավար օկրուգի վարչատարածքային մաս։ Անմարդաբնակ կղզիներ են։ Հայտնաբերվել է 1887 թվականին։ Կրում է ռուսաստանցի դերծովակալ Գուստավ Ֆյոդորովիչ Էրդմանի անունը ։
Առաջարկություն կա Էրդմանի կղզին ընդգրկելու պահպանվող բնական տարածքների ցանկում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի կղզիներ Կատեգորիա:Անմարդաբնակ կղզիներ
Խաչիկ Համբարձումյան
Խաչիկ Մկրտչի Համբարձումյան, հայ մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ճակատի («Հայրենական մեծ պատերազմ», 1941-1945) մասնակից։
Կենսագրություն
Խաչիկ Համբարձումյանը ծնվել է 1916 թվականին, Մեղրիի շրջանի Շվանիձոր գյուղում։ Միջնակարգ կրթությունն ստացել է հայրենի գյուղի և շրջկենտրոնի դպրոցներում։ 1937 թվականին ընդունվել և ավարտել է Երևանի հայկական մանկավարժական ինտիտուտի աշխարհագրության ֆակուլտետը, միաժամանակ դասավանդել է № 6 դպրոցում ։
1941 թվականին զորակոչվել է կարմիր բանակ։ 1942 թվականին Համբարձումյանը Դոնբասում մասնակցել է Կրասնայա Զարյա բնակավայրի ազատագրման ուղղությամբ մղված մարտերին, ապա Վորոշիլովսկ քաղաքի պաշտպանությանը։ Մարտերում աչքի է ընկել քաջությամբ, արժանացել է հրամանատարության խրախուսանքին։ Վիրավորվել և հոսպիտալում բուժվելուց հետո մեկնել է Հյուսիսային Կովկաս (Պրոխլադնի), 27-րդ հրաձգային բրիգադը։ Այնուհետև 338-րդ գնդի կազմում Խաչիկ Համբարձումյանը  մասնակցել է Ստալինգրադի պաշտպանությանը և Օրյոլ-Կուրսկի աղեղի համար մղված արյունահեղ մարտերին։ Դնեպրի վտակի` Սոժ գետն անցում կատարելիս ծանր վիրավորվել է, տեղափոխվել հոսպիտալ։ Ապաքինվելուց հետո՝ 1943 թվականի նոյեմբերի 25-ին որպես հաշմանդամ, ազատվել է հետագա ծառայությունից և վերադարձել հայրենիք ։
1944 թվականին Համբարձումյանը վերսկսել է մանկավարժական աշխատանքը։ 1944-1968 թվականներին աշխարհագրություն է դասավանդել Երևան քաղաքի № 40 դպրոցում, 1968 թվականից՝ № 133 դպրոցում, ղեկավարել պատմության և աշխարհագրության մեթոդ միավորման աշխատանքները։ Ակտիվորեն մասնակցել է հասարակական աշխատանքներին, աշակերտների մեջ դաստիարակել հայրենիքի նկատմամբ անսահման սիրո, նվիրվածության հատկանիշներ։ Բարձր է գնահատվել Համբարձումյանի մարտական և աշխատանքային ծառայությունները։ Համբարձումյանը պարգևատրվել է «1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» և մարտական ու հոբելյանական մի շարք մեդալներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ
Ծիրանի ծառ
Ծիրանի ծառ, հայկական ժողովրդական երգ, պահպանվել է Կոմիտասի մշակմամբ։ Կոմիտասի խմբերգային համերգների՝ Էջմիածնի շրջանի պահպանված ծրագրերում «Գարուն ա» երգը հանդիպում է առաջինը 1903 թվականին ։ Երգը առաջին անգամ հիշատակվել է Կոմիտաս վարդապետի և իր ընկերոջ՝ Մանուկ Աբեղյանի 1903 թվականին խմբագրած «Հազար ու մի խաղ» ժողովածուում , որը հրատակվել է ժողովածուի երկրորդ հիսուն երգերի կազմում 1905 թվականին , որտեղ միայն տեքստերն են եղել։
Թեմա
«Ծիրանի ծառ» երգում կյանքի տխուր պատկեր է ստեղծված՝ անճար, հուսահատ գեղջուկը գութ է աղերսում բնությունից։ Նախաշեշտի ակտիվացած շեշտը և շարժուն ռիթմը (երկու տասնվեցերորդականների արագ հաջորդում), կարծես հաղորդում է գեղջուկի հուսահատ հոգու ճիչը ։
Բառեր
Ծիրանի՛ ծառ, բար մի՛ տա, Վա՜յ. Ճըղներըդ իրար մի՛ տա, Վա՜յ. Ամեն մեջըդ ման գալիս Ցավերըս իրար մի՛ տա։
Հա՛, տըվե՛ք, ե՛տ տըվեք, սա՛րեր,— հովն ընկավ, Սըրտիս խընդում ծովն ընկավ. Գընա, էլ ետ չըգա էս տարվա տարին,— Սև դարդն իմ վըզովն ընկավ։ Հո՜վ, հո՜վ, հովն ընկավ,— Սըրտիս խընդում ծովն ընկավ։
Մեռա բաղում բանելեն, Վա՜յ. Մի կողմեն ջուր անելեն, Վա՜յ. Ծառերին թուփ չըմընաց, Դարդիս դարման տանելեն։
Հա՛, տըվե՛ք…
Սև ամպը գըցել ա հով, Վա՜յ. Մութը տըվել ա իմ քով. Վա՜յ. Տեսնո՛ւմ էք՝ ինձ պատել ա Էս անիրավ արյուն ծով։ Հա՛, տըվե՛ք…
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական երգեր
Ունթեռայթ
Ունթեռայթ  (Unterreit), կոմունա Գերմանիայում, Բավարիա երկրամասում։
Son of Dork
Son of Dork, բրիտանական փոփ փանք խումբ Լոնդոնից, որը կազմել է Ջեյմս Բորնին (James Bourne) իր նախորդ խմբի՝ Busted, 2005 թվականին կազմալուծումից մի քանի ամիս անց։ Իր գործունեության ընթացքում խումբը թողարկել է երկու սինգլ և մեկ ստուդիական ալբոմ՝ Welcome to Loserville, որը Մեծ Բրիտանիայում ճանաչվել է ոսկե ալբոմ։ 2008 թվականի վերջին խումբն ամբողջությամբ դադարեցրել է ակտիվությունը։
Ունթեռայթ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Son of Dork
Խմբի կազմավորում
Խմբի անվանումը վերցրել են 1990 թվականին թողարկած «Բարդ երեխա» ֆիլմի հատվածից, որտեղ արտասանվում է որպես «Son of Dork »։
Welcome to Loserville (2005-2006)
2005 թվականի նոյեմբերին, ալբոմի թողարկումից մի քանի շաբաթ անց, խումբը թողարկել է «Ticket Outta Loserville» սինգլը, որն առաջնելույթ է ունեցել «UK Singles Chart» հիթ-շքերթի երրորդ հորիզոնականով ։ Առաջին և միակ լիարժեք ալբոմը ձայնագրվել է անգլիական Mercury Records լեյբլում և թողարկվել է նոյեմբերի 21-ին՝ զբաղեցնելով «UK Albums Chart» հիթ-շքերթի 35-րդ հորիզոնականը ։ Մեծ Բրիտանիայում վաճառվել է ավելի քան հարյուր հազար օրինակ և դեկտեմբերի 16-ին «British Phonographic Industry» կազմակերպության կողմից ճանաչվել է ոսկե ալբոմ ։ Սկավառակը ստացել է քննադատների որոշ դրական արձագանքներ, ինչպես նաև Blink-182 փոփ փանկ խմբի «Enema of the State» ալբոմի հետ համեմատություն ։
Ալբոմից հետո՝ 2006 թվականի հունվարին, թողարկվել է երկրորդ սինգլը՝ «Eddie’s Song», որը գրավել է «UK Singles Chart» հիթ-շքերթի 10-րդ հորիզոնականը ։ Սինգլը դարձել է խմբի թողարկած վերջին երգը։
Get Happy Tour և Sic Puppy Records (2007)
2007 թվականի փետրվարի 6-ին խումբը «Wheatus», «Army of Freshmen» և «Bowling for Soup» խմբերի հետ մասնակցել է Get Happy Tour-ին ։
Խմբի կազմալուծում (2007-2008)
Մի քանի ամիս մտածելուց հետո, Դեյվիդ Ուիլիամսը խմբից հեռանալուց հետո՝ 2007 թվականի հուլիսին, Myspace կայքի իր էջում գրել է, որ խումբը կազմալուծվել է ։ Նույն թվականի հոկտեմբերին խումբը լքել է Քրիս Լեոնարդը, իսկ մեկ տարի անց՝ քիչ ակտիվության պատճառով, խումբը լքել է նաև Սթիվ Ռաշտոնը։
2009 թվականի օգոստոսին Ջեյմս Բորնը և Էլիոթ Դևիսը հայտնել են իրենց երկօրյա երաժշտական ներկայացման մասին, որը հիմնվել է Welcome to Loserville ալբոմի վրա, իսկ ավելի ուշ այն երկարաձգել են մինչև ամբողջ շրջագայություն Վեստ Էնդով ։
2010 թվականի մարտին Ջեյմս Բորնը իր Թվեթերյան էջում գրել է, որ կարոտում է խմբին ։Միայն թե, մի քանի ամիս անց, իր մենակատարային ալբոմի թողարկվելու առիթով կազմակերպված հարցազրույցի ժամանակ Ջեյմսը խոսոտովանել է, որ խմբի վերամիաավորումը քիչ հավանական է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Փոփ-փանք խմբեր Կատեգորիա:Բրիտանական ռոք երաժշտական խմբեր Կատեգորիա:Փոփ երաժշտական խմբեր Կատեգորիա:2005 հիմնադրված երաժշտական խմբեր Կատեգորիա:2003 հիմնադրված երաժշտական խմբեր Կատեգորիա:Անգլիական փոփ խմբեր
Միշել Դեսժուայո
Միշել Դեսժուայո (ֆր.՝ Michel Desjoyeaux. ), ֆրանսիացի առագաստանավորդ, ով լայն ճանաչում ու համբավ է ձեռք բերել մի շարք երկարաձիգ ու տևական մրցարշավներում հաջողությամբ հանդես գալու շնորհիվ։ Նա հաղթել է Վանդեա Գլոբ մրցարշավում 2000-01 և 2008–09 թվականներին ՝ դառնալով միակ մարդը, ով հաղթել է այդ մրցարշավում մեկից ավելի անգամ։ 2014-15 թվականներին եղել է հսկող նավապետ Mapfre նավում Volvo Ocean Race մրցարշավի ժամանակ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ապրող անձինք Կատեգորիա:1965 ծնունդներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մարզիկներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ծովագնացներ Կատեգորիա:Մարզիկներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Առագաստանավորդներ
Ուկրաինացիների ցեղասպանության հարցը Ռուսաստանի Ուկրաինա ներխուժման շրջանում
New Lines Institute-ի և Ռաուլ Վալենբերգի Մարդու իրավունքների կենտրոնի անկախ զեկույցում, որը հրապարակվել է 2022 թվականի մայիսի վերջին, կայանում է նրանում, որ բավականաչափ ապացույցներ կան, որ Ռուսաստանը կազմակերպված կերպով պետական մակարդակով հրահրում է ցեղասպանություն և Ուկրաինայի դեմ իր ռազմական ագրեսիայի ընթացքում կատարում է ուկրաինացի ժողովրդի ոչնչացմանն ուղղված չարագործություններ ։ Փորձագետները եզրակացնում են, որ ռուսական ռազմական հանցագործությունները և մարդկության դեմ հանցագործությունները պայմանավորված են Ուկրաինային և ուկրաինացիներին որպես առանձին ազգային խումբ ոչնչացնելու ցեղասպան մտադրությամբ և կարող են որակվել որպես ցեղասպանություն ։
Կիևի մարզի Բուչա քաղաքում խաղաղ բնակչության զանգվածային սպանության փաստերի բացահայտումից հետո մի շարք համաշխարհային առաջնորդներ, այդ թվում՝ Ուկրաինայի նախագահը, Ռուսաստանին մեղադրել են ռուս-ուկրաինական պատերազմի շրջանակներում Ուկրաինա ներխուժման ժամանակ ուկրաինացիների ցեղասպանության կազմակերպման մեջ ։ Փորձագիտական հանրությունը բաժանված է այս հարցի գնահատման մեջ։ Նրա ներկայացուցիչները կամ այդ իրադարձությունները մեկնաբանում են որպես տեղի ունեցող ցեղասպանություն, կամ նման գնահատականի համար վկայակոչում են փաստերի պակասը՝ միաժամանակ ընդունելով նախադրյալների առկայությունը ։ Ցեղասպանության հնարավոր փաստերի հետաքննությունն իրականացվում է մի շարք միջազգային հանձնաժողովների և կառույցների կողմից ։
Ցեղասպանության հասկացությունը միջազգային իրավունքում
Ցեղասպանությունը մարդկության դեմ իրականացվող ծանրագույն հանցագործություն է ։ Ցեղասպանության համար պատասխանատվությունը նախատեսվում է ինչպես միջազգային օրենսդրությամբ, այնպես էլ Ռուսաստանի և Ուկրաինայի քրեական օրենսգրքերով ։ Ցեղասպանության մասին կոնվենցիայի համաձայն՝ պատժվում են ոչ միայն կազմակերպիչներն ու կատարողները, այլ նաև այն անձինք, ովքեր դրդել են ցեղասպանություն իրականացնել ։
Ցեղասպանությունը վաղեմության ժամկետ չունի ։ Ցեղասպանության պատասխանատուները չեն կարող համաներվել, նրանց քաղաքական ապաստան չի կարող տրվել ։ Ցեղասպանության համար պատասխանատու անձանց հետապնդմամբ զբաղվում է Հաագայի Միջազգային քրեական դատարանը ։
Օրենսդրական ճանաչում պետական մակարդակով
2022 թվականի մարտի 23-ին Լեհաստանի Սեյմը բանաձև է ընդունել Ռուսաստանի կողմից ռազմական հանցագործությունների, մարդկության դեմ հանցագործությունների և Ուկրաինայի տարածքում մարդու իրավունքների խախտման մասին։ Բանաձևի համաձայն՝ Լեհաստանը դատապարտում է ցեղասպանության գործողությունները և միջազգային իրավունքի այլ խախտումները, որոնք կատարվել են ռուսական զորքերի կողմից Ուկրաինայի տարածքում։ Բանաձևը պնդում է, որ այդ հանցագործությունները կատարվել են «նախագահ Վլադիմիր Պուտինի ռազմական գլխավոր հրամանատարների հրամանով» ։
2022 թվականի ապրիլի 14-ին Ուկրաինայի Գերագույն ռադան ընդունել է «Ուկրաինայում Ռուսաստանի Դաշնության կողմից ցեղասպանություն իրականացնելու մասին» որոշումը, որի համաձայն Ուկրաինայում ռուսական զորքերի և Ռուսաստանի ղեկավարության գործողությունները ճանաչվում են որպես ուկրաինացի ժողովրդի ցեղասպանություն  ։ Ռադան այդ որոշումը հիմնավորում է, մասնավորապես «ռուսական պետության պաշտոնական քաղաքականության առկայությամբ, որն ուղղված է ուկրաինացի ժողովրդի ինքնորոշման, ինքնորոշման իրավունքի չճանաչմանը և, որպես հետևանք, գոյությանը» ։ Բանաձևի վերաբերյալ Ռադայի հայտարարության համաձայն՝ ՌԴ գործողություններում ցեղասպանության գործողությունները դրսևորվում են, մասնավորապես, հետևյալ կերպ ․
Ցեղասպանության մասին հայտարարություններ պաշտոնյաներից և պետական մարմիններից
Բուչայում գտնվելու ընթացքում քաղաքացիական բնակչության զանգվածային սպանությունների վկայությունները հայտնաբերելուց մի քանի օր անց Ուկրաինայի նախագահ Վոլոդիմիր Զելենսկին հայտարարել է, որ Ուկրաինան ցեղասպանության փորձ է ապրում։ Տեղի ունեցածին նույնպիսի գնահատական են տվել Լեհաստանի նախագահ Անջեյ Դուդան և Լեհաստանի վարչապետ Մատեուշ Մորավեցկին, Իսպանիայի կառավարության նախագահ Պեդրո Սանչեսը, Կոլումբիայի նախագահ Իվան Դուկե Մարկեսը, ԱՄՆ նախագահ Ջո Բայդենը, Կանադայի վարչապետ Ջասթին Թրյուդոն, Լիտվայի, Լատվիայի, Էստոնիայի, Լեհաստանի, Ռումինիայի և Չեխիայի խորհրդարանների արտաքին գործերի կոմիտեների ղեկավարները, ուկրաինացիների համաշխարհային կոնգրեսը, Կանադայի Համայնքների պալատը։ Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Բորիս Ջոնսոնը հայտարարել է, որ Բուչայի վայրագությունները «ցեղասպանությունից ոչ հեռու են»      ։
2022 թվականի ապրիլի 13-ին Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնը հայտարարել է, որ ցանկանում է «ավելի զգույշ լինել տերմինների նկատմամբ»՝ կասկածի տակ դնելով «բառերի էսկալացիայի» օգտակարությունը պատերազմը դադարեցնելու համար՝ հստակեցնելով, որ «Ռուսաստանը միակողմանիորեն սկսել է դաժան պատերազմ, որ այժմ հաստատված է, որ ռազմական հանցագործությունները կատարվել են ռուսական բանակի կողմից» ։
Եկեղեցիների և կրոնական կազմակերպությունների համաուկրաինական խորհուրդը կոչ է արել աշխարհի յուրաքանչյուր պետության «ճանաչել ուկրաինացի ժողովրդի ցեղասպանությունը 2022 թվականին ռուսական ներխուժման ժամանակ և դատապարտել ռուսական աշխարհի գաղափարախոսությունը»՝ որպես ժողովուրդների ցեղասպանությունն ու ամբողջ պետությունների ոչնչացումը արդարացնող ։
2022 թվականի դեկտեմբերի 7-ին ԱՄՆ Սենատի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովը բանաձև է ընդունել Ուկրաինայի դեմ Ռուսաստանի գործողությունները որպես ցեղասպանություն ճանաչելու մասին ։
Բնակչության դեմ հանցագործությունների կազմակերպվածության հարց
Amnesty International և Human Rights Watch միջազգային իրավապաշտպան կազմակերպություններն արձանագրել են օկուպացված տարածքներում խաղաղ բնակչության դեմ ռուսական բանակի հանցագործությունների զանգվածային դեպքեր, այդ թվում՝ խոշտանգումներ, մահապատիժներ, բռնաբարություններ և թալան ։ Դրանք լայնորեն լուսաբանվել են համաշխարհային լրատվամիջոցներում      ։ Բուչայում քաղաքացիական բնակչության զանգվածային սպանությունների վկայությունները հայտնաբերելուց հետո Amnesty International-ի գլխավոր քարտուղար Ագնես Կալամարը հայտարարել է, որ դրանք «մեկուսացված միջադեպեր չեն և, հավանաբար, ռազմական հանցագործությունների էլ ավելի մասշտաբային սխեմայի մաս են կազմում, ներառյալ արտադատական մահապատիժները, խոշտանգումները և բռնաբարությունները Ուկրաինայի այլ օկուպացված շրջաններում» ։ Պաշտպանական հետազոտությունների թագավորական միացյալ ինստիտուտի դոկտոր Ջեք Ուոթլինգի կարծիքով, այս գործողությունները հակա-կուսակցական պատերազմի Ռուսական դոկտրինի մի մասն են, որը բաղկացած է կոլեկտիվ պատժից։ Դրա նպատակն է «վրեժ լուծել բնակչությունից դիմադրության հանդգնության համար»։ Ուոթլինգը նշել է, որ նման մարտավարություն կիրառվել է Չեչնիայում, Աֆղանստանում և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ։
Խաղաղ բնակչության սպանությունների կազմակերպված բնույթի մասին հայտարարել են նաև Մեծ Բրիտանիայի և Գերմանիայի հետախուզական համայնքների ներկայացուցիչները։ Բրիտանական MI6 հետախուզության ղեկավար Ռիչարդ Մուրը Բուչայում տեղի ունեցած սպանություններին կից նշել է. «Մենք գիտեինք, որ Պուտինի ներխուժման ծրագրերը ներառում էին նրա արտադատական մահապատիժները զինվորականների և հատուկ ծառայությունների կողմից»։ Ապրիլի 7-ին Der Spiegel-ը տվյալներ է հրապարակել Գերմանիայի հետախուզության՝ Բունդեսթագին ապրիլի 6-ին արված զեկույցից։ Խորհրդարանականների հնչեցրած ռադիոկապերի տվյալների համաձայն՝ ռուս զինծառայողների կողմից իրականացվել են խաղաղ բնակչության սպանություններ և ուկրաինացի ռազմագերիների գնդակահարություններ այն բանից հետո, երբ նրանք անցել են հարցաքննության ընթացակարգը։ Դրանցում նկարագրվածը համապատասխանում էր Բուչայում հայտնաբերված դիակների գտնվելու վայրին։ Ձայնագրությունների վրա ասվածի գնահատականից ելնելով՝ Der Spiegel-ը եկել է այն եզրակացության, որ դրանք վկայում են այն մասին, որ զանգվածային սպանությունները ոչ պատահական գործողություններ են եղել, ոչ էլ որոշ զինվորականների զանգվածային նախաձեռնություն։ Շատ ավելի հավանական է, որ տվյալ նյութերը ցույց են տալիս, որ խաղաղ բնակիչների սպանությունները կարող էին լինել «խաղաղ բնակչությանը վախեցնելու և դիմադրությունը ճնշելու» հստակ ռազմավարության մաս ։ Մարդու իրավունքների միջազգային ֆեդերացիան և Ուկրաինայում նրա անդամ կազմակերպությունը՝ Քաղաքացիական ազատությունների կենտրոնը (CGS), հայտնել են ռուս զինվորականների կողմից խաղաղ բնակիչների բռնի տեղահանման ապացույցների առկայության մասին՝ պաշարված Մարիուպոլից Ռուսաստան, Դոնեցկի և Լուգանսկի մարզերի տարածքներ, Ղրիմ՝ օգտագործելով ֆիլտրման ճամբարների պրակտիկան։ Այս մասին ասվում է Ուկրաինայի մարդու իրավունքների միջազգային ֆեդերացիայի կայքում ։ Amnesty International Ukraine-ի տնօրենը Deutsche Welle-ին տված հարցազրույցում 2022 թվականի ապրիլի 4-ին մեղադրել է Ռուսաստանին պաշարված քաղաքներում խաղաղ բնակչությանը հյուծելու նպատակային մարտավարություն կիրառելու (սննդի, ջրի, էլեկտրաէներգիայի, ջերմամատակարարման կանխամտածված դադարեցման) և նրանց հումանիտար աղետի հասցնելու մեջ։ ԱԻ արձանագրվել են մարդասիրական միջանցքների արգելափակման, ավտոբուսների գնդակոծման, պաշարված քաղաքներից հեռանալ փորձող քաղաքացիական անձանց սպանության դեպքեր ։
Կատարվածը որպես ցեղասպանություն որակելը
Genocide Watch-ի հիմնադիր և ղեկավար Գրեգորի Սթենթոնը BBC-ի մեկնաբանության մեջ ասել է, որ ապացույցներ կան, որ «ռուսական բանակն իրականում մտադիր է մասամբ ոչնչացնել ուկրաինական ազգային խումբը», ինչը բացատրում է սպանությունները, բացի մարտիկներից և զինվորականներից, ինչպես նաև խաղաղ բնակիչներից։ Մեկնաբանելով ներխուժման մեկնարկի մասին Վլադիմիր Պուտինի ելույթը, որում նա հայտարարել է, որ Ուկրաինայի արևելքում ութամյա պատերազմը ցեղասպանության տեսք ուներ, Սթենթոնը նշել է այն, ինչը որոշ գիտնականներ անվանում են «հայելապատում» ։ Յեյլի համալսարանի պրոֆեսոր Թիմոթի Սնայդերը, որը մասնագիտանում է Արևելյան Եվրոպայի և Հոլոքոստի պատմության մեջ, The Washington Post-ի համար հոդվածում, հիմնվելով Ռուսաստանի նախագահի վերջին տասնամյակների հայտարարությունների, արտահայտությունների և ելույթների վերլուծության վրա, պնդում էր, որ Վլադիմիր Պուտինը վաղուց է «ցեղասպան» մտադրություններ ունեցել ուկրաինացիների նկատմամբ։ Սնայդերը նշել է. «տեսնել Պուտինի ցեղասպանության ձգտումը, նշանակում է օգնել մեզանից ոմանց հասկանալ, թե որտեղից է եկել այդ պատերազմը, ուր է այն տանում և ինչու այն չի կարելի պարտվել» ։
Ամերիկյան New Lines Institute for Strategy and Policy վերլուծական կենտրոնի և Ռաուլ Վալենբերգի անվան մարդու իրավունքների կանադական կենտրոնի զեկույցում ուղղակիորեն ասվում է, որ ռուսական պետությունը խախտում է Ցեղասպանության մասին ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի II և III հոդվածները և նախազգուշացնում Ուկրաինայում ցեղասպանության լուրջ և անխուսափելի վտանգի մասին։ Հետազոտության տակ ստորագրել են Ցեղասպանության ոլորտի ավելի քան 30 առաջատար իրավագետ-գիտնականներ և փորձագետներ ։
Հետազոտողները ուշադրություն են հրավիրել այն բանի վրա, թե ռուսական քարոզչության որ պատմությունները կարող են հանգեցնել Ուկրաինայում ներխուժման և բազմաթիվ ռազմական հանցագործությունների։ Ռուսական իշխանամետ ԶԼՄ-ները և պաշտոնատար անձինք հերքել են ուկրաինական ազգային ինքնության, լեզվի և մշակույթի գոյությունն ու ուկրաինական պետության լեգիտիմությունը և նրանց, ովքեր իրենց նույնացնում են որպես ուկրաինացիներ, նշանակել են որպես պատժի արժանի։ Ուկրաինան և ուկրաինացիները նույնպես սևացվել են՝ մեղադրելով ցեղասպանություն իրականացնելու և նեոնացիզմին աջակցելու մեջ, ուկրաինացիներին նկարագրելով որպես ոչ մարդ, հիվանդ կամ սպառնալիք Ռուսաստանի համար։ Բացի այդ, ներխուժման ժամանակ ռուսական ԶԼՄ-ները միշտ հերքել են ռուս զինվորների կողմից պատերազմական հանցագործությունների կատարումը՝ թույլ տալով նրանց շարունակել վայրագությունները, իսկ ռուսներին անտեսել խնդիրը։ ԶԼՄ-ների և սոցիալական ցանցերի վերահսկողության շնորհիվ Կրեմլին հաջողվել է համոզել ռուսներին աջակցել ներխուժմանը և պատերազմական հանցագործություններին կամ գոնե չառարկել դրանց դեմ։ Միևնույն ժամանակ, ապացույցներ են հայտնաբերվել, որ ռուս զինվորները սոցիալական ցանցերի օգտատերերից կամ հարազատներից հաղորդագրություններ են ուղարկել հանցագործությունների կատարման համար։ Ականատեսների վկայությամբ՝ ռուս զինվորները յուրացրել են ռուսական քարոզչության պատմվածքները և մտադրություն հայտնել «բռնաբարել յուրաքանչյուր նացիստական պոռնիկի» կամ «որս անել նացիստներին» ։
Ուկրաինացի երեխաների բռնի արտաքսման հետաքննության վերաբերյալ մանրամասն զեկույցը, որպես միջազգային քրեական դատարան հայց, հրապարակել է «Հանուն Ուկրաինայի, նրանց և մեր ազատության» ֆրանսիական իրավապաշտպան ասոցիացիան (ֆրանս․՝ Pour l ' Ukraine, pour leur liberté et la nôtre), որը ներառում է հայտնի իրավաբաններ և պետական գործիչներ։ Ռուսաստանում երեխաներին հանձնում են խնամատար ընտանիքներին, իսկ իշխանամետ ռեսուրսներում ակտիվորեն գովազդում են որդեգրման ծրագիրը։ Ֆրանսիացի փաստաբան Էմանուել Դաուդն այս բոլոր գործողություններն անվանում է ցեղասպանություն՝ «կանխամտածված ծրագիր, որի կենտրոնում որոշակի ազգային խմբի ամբողջ կամ մի մասը ոչնչացնելու ցանկությունն է», քանի որ ջնջվում է այդ երեխաների ուկրաինական անցյալը ։
Ցեղասպանության նախադրյալների առկայության դեպքում ապացույցների անբավարարության մասին պնդումներ
Հետազոտողները նշում են, որ չնայած ՌԴ զորքերի ցեղասպան գործելաոճին, Ուկրաինայում քաղաքացիական բնակչության դեմ հանցագործություններն իրավաբանորեն որպես ցեղասպանություն ճանաչելը դժվար կլինի, ինչը, մասնավորապես, ցույց է տալիս օրենքների միջազգային համակարգի սահմանափակությունը քաղաքացիական բնակչության ոչնչացումը կանխելու և մեղավորներին պատժելու գործում ։
Human Rights Watch-ի ավագ իրավախորհրդատու Այսլինգ Ռեյդին Deutsche Welle-ի 2022 թվականի ապրիլի 3-ի մեկնաբանության մեջ նշել է, որ «Բուչայում, անշուշտ, կան պատերազմական հանցագործություններ, մարդկության դեմ հնարավոր հանցագործություններ, որտեղ մենք տեսնում ենք, թե ինչպես են սպանում քաղաքացիական անձանց», նշելով, որ տեղի ունեցածը ցեղասպանություն անվանելը «շատ վաղ է» ։
Ամերիկյան համալսարանի միջազգային իրավունքի պրոֆեսոր և Միջազգային քրեական դատարանի դատախազության նախկին իրավաբան Ռեբեկա Հեմիլթոնը 2022 թվականի ապրիլի 5-ին The Washington Post-ին տված մեկնաբանության մեջ նշել է, որ «ցեղասպանություն» տերմինը հաճախ օգտագործվում է հասարակության ներկայացուցիչների կողմից «նկարագրելու համար մի իրավիճակ, որը սարսափելի է, աներևակայելի է թվում, երբ թվում է, թե խաղաղ բնակիչներին սպանում են միայն այն պատճառով, որ նրանք, այս դեպքում, ուկրաինացիներ են»։ Սակայն, նրա կարծիքով, «Ցեղասպանության իրավական սահմանումը շատ կոնկրետ է, և մենք դեռ չենք հասել այն փուլին, երբ բավականաչափ ապացույցներ են հավաքվել, որպեսզի իրավական գնահատական տան, թե արդյոք ցեղասպանություն տեղի է ունենում» ։
Ամերիկյան համալսարանի Մարդու իրավունքների պրոֆեսոր և ցեղասպանության կանխարգելման հարցերով ՄԱԿ-ի նախկին հատուկ խորհրդական Խուան Մենդեսը Ալ-Ջազիրայի մեկնաբանության մեջ հետևյալ կարծիքն է հայտնել. «իհարկե, մեծ սխալ կլիներ անտեսել այն փաստը, որ մինչ այժմ շատ զոհեր ակնհայտորեն քաղաքացիական անձինք էին, գուցե այն պատճառով, որ նրանք ուկրաինացիներ էին, դա ազգային ծագում է, պայման, որը տեղավորվում է Ցեղասպանության մասնակի սահմանման մեջ... բայց այն փաստը, որ խաղաղ բնակիչներ են զոհվում, պարտադիր չէ, որ ցեղասպանություն լինի» ։ Լոնդոնի Թագավորական քոլեջի միջազգային քաղաքականության դասախոս Ջոնաթան Լիդեր Մեյնարդը BBC-ին տված հարցազրույցում, որը հրապարակվել է 2022 թվականի ապրիլի 8-ին, պնդել է, որ ապացույցները դեռևս չափազանց անհասկանալի են Ցեղասպանության կոնվենցիայի խիստ ձևակերպման համաձայն։ Նա նշել է. «հնարավոր է, որ այդ վայրագությունները կարող էին ցեղասպանություն լինել կամ ապագայում կարող էին վերաճել ցեղասպանության, սակայն ապացույցները դեռ բավարար չեն»։ Միևնույն ժամանակ Մեյնարդն ուշադրություն է հրավիրել Ռուսաստանի նախագահի «խորապես անհանգստացնող» հռետորաբանության վրա, որը հերքում է Ուկրաինայի՝ որպես անկախ պետության պատմական գոյությունը։ Նրա խոսքով՝ դա ցույց է տալիս «ցեղասպան մտածելակերպը», երբ Վլադիմիր Պուտինը կարծում է, որ Ուկրաինան «իրական չէ, ուստի այն գոյության իրավունք չունի» ։
Լոնդոնի Համալսարանական քոլեջի միջազգային դատարանների և տրիբունալների կենտրոնի տնօրեն Ֆիլիպ Սենդսը BBC-ի մեկնաբանության մեջ նշել է, որ ռազմական հանցագործությունների ապացույցներ կան՝ հաշվի առնելով խաղաղ բնակիչների վրա հարձակումները, իսկ Մարիուպոլ նավահանգստային քաղաքի պաշարումը մարդկության դեմ հանցագործություն է համարվում։ Սակայն միջազգային իրավունքով ցեղասպանությունն ապացուցելու համար դատախազը պետք է մտադրություն հաստատի ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն ոչնչացնել խումբը։ Իսկ միջազգային դատարանները, նրա գնահատմամբ, շատ բարձր շեմ են սահմանել դա ապացուցելու համար ։ Ռատգերի համալսարանի Ցեղասպանության և մարդու իրավունքների ուսումնասիրության կենտրոնի տնօրեն Ալեքսանդր Հինթոնը BBC-ին տված հարցազրույցում նշել է, որ պատերազմական հանցագործությունները և մարդկության դեմ հանցագործությունները միանշանակ տեղի են ունենում Ուկրաինայում՝ ոչնչացմամբ ռմբակոծությունների և խաղաղ բնակիչների վրա հարձակումների արդյունքում։ Նա նաև ուշադրություն է հրավիրել Վլադիմիր Պուտինի ցեղասպան հռետորաբանության վրա, սակայն նրա կարծիքով դա պետք է հստակ կապված լինի վայրագությունների հետ, որպեսզի ապացուցվի ցեղասպանության մտադրությունը․ «Ես չէի ասի, որ դա ցեղասպանություն է, ինչպես հայտարարել է [նախագահ] Զելենսկին, բայց ես կասեի, որ նախազգուշական ազդանշաններ կան։ Ռիսկի սպառնալիքը շատ բարձր է» ։
2023 թվականի մարտին ՄԱԿ-ի հանձնաժողովը հայտարարել էր, որ դեռ Ուկրաինայում ցեղասպանության ապացույցներ չի գտել ։
Հետաքննության գործընթաց
2022 թվականի մարտի 16-ին ՄԱԿ-ի Միջազգային դատարանը որոշում կայացրեց. Ռուսաստանը պետք է անհապաղ դադարեցնի ռազմական ներխուժումը, որը նա սկսել է փետրվարի 24-ին ։
2022 թվականի մարտի սկզբին Միջազգային քրեական դատարանի գլխավոր դատախազ Քարիմ Խանը, ի պատասխան 39 երկրների դիմումների, հետաքննություն է սկսել 2013 թվականի նոյեմբերից «ցանկացած անձի» կողմից Ուկրաինայում ռազմական հանցագործությունների, մարդկության դեմ հանցագործությունների կամ ցեղասպանության մեղադրանքների վերաբերյալ։ Նախաքննությամբ պարզվել է, որ «ողջամիտ հիմքեր կան ենթադրելու, որ դատարանի իրավասության ներքո գտնվող հանցագործությունները կատարվել են և հայտնաբերել են հնարավոր գործեր, որոնք ընդունելի կլինեն» ։
2022 թվականի մարտի 4-ին ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների խորհուրդը ստեղծել է Ուկրաինայում հետաքննության անկախ միջազգային հանձնաժողով ։
Առանձին անցկացվում են նաև այլ հետազոտություններ, որոնց նախաձեռնողներն անկախ պետություններն են ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ներխուժումն Ուկրաինա (2022) Կատեգորիա:Ռուսական քարոզչություն Կատեգորիա:Էթնիկ զտումներ Կատեգորիա:Ռուս-ուկրաինական պատերազմ Կատեգորիա:Ցեղասպանություն Կատեգորիա:2022 Ուկրաինայում
ՀՀ արտաքին տնտեսության վճարային հաշվեկշիռ
ՀՀ արտաքին տնտեսութըան վճարային հաշվեկշիռ արտաքին տնտեսական գործունեության արդյունքում տեղի են ունենում տնտեսական հոսքեր հանրապետություն և հանրապետությունից դուրս, որոնք արտահայտվում են վճարային հաշվեկշռում։ Վերջինս բաղկացած է 2 հիմնական, բաժիններից՝ ընթացիկ հաշվից (ցույց է տալիս ներմուծումը, արտահանումը, տրանսֆերտները և գործոնային եկամուտները) և կապիտալի ու ֆինանս, հաշվից (կապիտալի ներհոսքը և արտահոսքը)։ Տնտեսության արտաքին կայունության տեսանկյունից կարևոր է ընդհանուր հաշվի պակասուրդը (դեֆիցիտ) Համախառը ներքին արդյունքի նկատմամբ։ 2000 թվականին այն կազմել է ՀՆԱ-ի 14,6 %-ը, 2007 թվականին նվազել է մինչև 6,4%-ի։ Սակայն 2008 թվականին, համաշխարաըին ֆինանսատնտեսական ճգնաժամի պատճառով, կրճատվել են ՀՀ ներհոսող տրանսֆերտներն ու գործոնային եկամուտները, կրճատվել է ՀՀ ապրանքների արտաքին պահանջարկը, որի հետևանքով պակասուրդն աճել է շուրջ 2 անգամ՝ կազմելով ՀՆԱ-ի 12,3%-ը։ 2009 թվականին նույնպես արտաքին ապրանքաշրջանառությունը կրճատվել է (26, 5%-ով), արտահանումը նվազել է 32,7%-ով (748,9 միլիոն դոլար), ներմուծումը՝ 25%-ով (2,830,1 միլիոն դոլար), ընթացիկ հաշվի պակասուրդը կազմել է 1369,49 միլիոն դոլար, որը ՀՆԱ-ի 16%-ն է։ 2010 թվականին այդ ցուցանիշը նվազել է 69,42 միլիոն դոլարով, և պակասուրդը կազմել է ՀՆԱ-ի 14%-ը։
Կատեգորիա:Հայաստանի տնտեսություն
Գորդենա
Գորդենա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Մարդինի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ստարոյամուրզինո
Ստարոյամուրզինո (Староямурзино, Иҫке Ямурҙа), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բալտաչևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 181 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բալտաչևսկի շրջանի բնակավայրեր
(6868) Սեյաույեդա
(6868) Սեյաույեդա (Seiyauyeda), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1992 թվականի ապրիլի 22-ին Յոշիո Կուշիդայի և Օսամու Մուրամացուի կողմից Յացուգատակեյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,661543 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2637 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,0594 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1585,98 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,226989 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,38° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1992 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Յոշիո Կուշիդայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Օսամու Մուրամացուի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ