cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Էկրան (ամսագիր)
«Էկրան», գովազդային, տեղեկատու ամսագիր։ Հայասստանի Հանրապետության կինեմատոգրաֆիայի պետական կոմիտեի և կինեմատոգրաֆիստների միության հրատարակչություն։
Պատմություն
Լույս է տեսել Երևանում 1968–1992 թվականներին։ Խմբագիրներ՝ Ալեքսանդր Արաքսմանյան, Աղասի Այվազան, Գուրգեն Գասպարյան, Կառլեն Սարգսյան։
Լուսաբանել է հայկական, մշակութային և համաշխային կինոյի խնդիրներ, ծանոթացրել կինոաշխարհի նորություններին։
Կատեգորիա:Հայկական ամսագրեր
Թովմաս Նազարբեկյան
Թովմաս Հովհաննեսի Նազարբեկյան (Ֆոմա Նազարբեկով),, հին տոհմական ազնվական ընտանիքի զավակ, հայ ռազմական գործիչ, ռուսական բանակի գեներալ-մայոր, Հայաստանի Դեմոկրատական Հանրապետության գեներալ-լեյտենանտ, զորատեսակի գեներալ (բանակի գեներալ), սպարապետ։ 1918 թ-ի Մայիսյան հերոսամարտերը տեղի են ունեցել նրա ընդհանուր հրամանատարությամբ։
Կենսագրություն
Հայ պատմության խոշոր անհատներից մեկը դարձավ Թովմաս Նազարբեկյանը։ Նա ռազմական երկարատև կարիերայի միայն վերջին 6-7 տարին ծառայեց իր հայրենիքին, սակայն այն, ինչ կարողացավ անել, մինչև այսօր էլ դեռ պատշաճ գնահատականի չի արժանացել։ Թովմաս Հովհաննեսի Նազարբեկյանը (Ֆոմա Նազարբեկով) ծնվել է 1855 թվականի օգոստոսի 4-ին Վրաստանի Թիֆլիս քաղաքում։ Ռուսաստանի և Հայաստանի Առաջին Հանրապետության բանակների ռազմական գործիչ է։ Սերում է հին տոհմական ազնվական ընտանիքից։ Մահացել է 1931 թվականին Թիֆլիսում։ ՀՀ-ում զորավարի անունով կոչվել է թաղամաս, իսկ պաշտպանության նախարարությունը սահմանել է մեդալ։
Պարգևներ
2004թվականիի օգոստոսի 6-ին Մոսկվայի զինվորական օկրուգի զինվորական դատախազության որոշմամբ արդարացվել է։ Զինվորական գրող, գնդապետ Հայկ Հայրապետյանի <<Վերջին սպարապետը>> կենսագրական վեպը ներկայացնում է Թովմաս Նազարբեկյանի կյանքն ու զինվորական անցած ճանապարհը (ռուսերեն, Մոսկվա, 1995թվական, 303 էջ, 5000 օրինակ)։ 1994 թվականին Երևանում լույս է տեսել Թովմաս Նազարբեկյանի «Հայկական կորպուսն ընդդեմ թուրքական զորքերի (1917 թվական, նոյեմբեր – 1918 թվական, հուլիս)» հուշերի գիրքը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ գեներալներ Կատեգորիա:Հայ ռազմական գործիչներ Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների զոհեր Հայաստանում Կատեգորիա:Անձինք Թբիլիսիից Կատեգորիա:Հայերը Վրաստանում Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ Կատեգորիա:Անկախության ակտիվիստներ Կատեգորիա:Սուրբ Ստանիսլավի 1-ին աստիճանի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Ստալինյան բռնաճնշումների հայ զոհեր Կատեգորիա:Սուրբ Ստանիսլավի 3-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Ռյաբովկա (գյուղ, Տրոստյանեցի շրջան)
Ռյաբովկա (Рябівка), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Տրոստյանեցի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Ռյաբովկա գյուղում բնակվում էր 40 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Տրոստյանեցի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Դար (հանդես)
«Դար», գրական-գեղարվեստական, մշակութային կիսամսյա, ապա՝ ամսօրյա հանդես։
Պատմություն
Լույս է տեսել 1959–1963 թվականներին Ստամբուլում (1963 թվականին՝ «Նոր դար»)։ Խմբագիր՝ Հերմինե Սինանյան։
Տպագրել է հայ և օտարազգի (թարգմանաբար) հեղինակների ստեղծագործություններ, մշակութային նյութեր, նպաստել է Հայրենիք-Սփյուռք գրական-մշակութային կապերի ամրապնդմանը, ներկայացրել նոր անուններ, նոր հրատարակչություններ։
Երեկօրնիկ
Երեկօրնիկ, գիշերային մանուշակ, կաղամբազգիների (Brassicaceae) (խաչածաղկավորներ) ընտանիքի երկամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ, միաթերթ և լիաթերթ ծաղիկներով ։ Մշակվում է հիմնականում կանացի գիշերային մակուշակ տեսակը։ Այս ծաղկատեսակի հայրենիքը համարվում է ոԵբվրոպան և Սիբիրը։
Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունը պարզ է, ճյուղավորվող՝ գեղձային մազիկներով պատված, բարձրությունը՝ 30-120 սմ։ Տերևները հերթադիր են, սցողաեզր։ Ծաղկաբույլը հասկանման ողկույզ է, ծաղիկները՝ դեղնավուն, սպիտակ, բաց մանուշակագույն, վարդագույն․, արձակում են դուրալի բուրմունք, որը հատկապես ուժեղ է զգացվում երեկոյան ժամերին և գիշերը։ Ծաղկում է մայիս-հունիսին։ Պտուղը երկար-գծաձև, բացվող, դժվար բացվող կամ չբացվող պատիճ է։ Հանդիպում է նաև գիերաիյն մանուշակի H.m.nanacandidissima այլատեսակը, որը ավելի ցածր բույս է քան մնացած այլատեսակները, վերջինիս ծաղիկները սպիտակ են։ Սերմերը ունեն միչև 3 մմ երկարություն, գորշ֊մանուշակագույն երանգ, ծլությունը պահպանում են 2֊3 տարի։ Ծլում են 10֊20 օրվա ընթացքում։ Մեկ գրամում  պարունակվում է մոտավորապես 700 հատիկ։
Մշակում
Բույսը բազմացվում է սերմերով։ Ցանքը կատարվում է բաց գրունտում, գարնանա կամ աշնան սկզբին։ Բույսերի ծաղկումը սկսվում է միայն հաջորդ տարվանից։ Լիաթերթ ծաղկավոր այլատեսակները բազմացվում են գարնանը՝ կտորներով և թփիկների բաժանումով։ Բույսերը լավ են աճում կիսաստվերում, բույսը բույսից 25֊35 սմ հեռավորության վրա տնկելու դեպքում։Պահանջվում է չափավոր ոռոգում, հողի նկատմամբ պահանջկող չէ, լավ է աճում այգու սովորական հողում ։
Տեսակներ
Հայտնի է մոտ 30 կամ 28 տեսակ Հայաստանում՝ 2 տեսակ՝
Տարածում
Տարածված է գրեթե բոլոր մարզերում։ Աճում է անտառներում, մարգագետիններում, թփուտներում, քարքարոտ լանջերին։
Նշանակություն
Սերմերը յուղատու են. պարունակում են սապոնիններ, եթերայուղեր, ճարպեր, ֆլավոնոիդներ, ալկալոիդներ և այլն։ Տերևների և սերմերի պատրաստուկները միզամուղ և քրտնաբեր են։ Մշակվում է նաև կտրված ծաղիկներ ստանալու նպատակով, որոնք ջրի մեջ կարողաանում են դիմանալ 6֊12 օր։ Դեկորատիվ այգեգործության մեջ բարձր է գնահատվում գիշերային մանուշակի լիաթերթ այրատեսակը։ Սակայն այդ բույսը Երևանի պայմաններում շատ դժվար է աճում։ Սակայն 1952֊1953 թվականներին գիտնականների կողմից կատարած հետազոտությունները ցույց են տվել, որ բավարար խնամքի և մշակության դեպքում այս տեսակը Երևանյան պայմաններում կարելի է օգտագործել ծաղկեգործության մեջ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խաչածաղկավորներ
Վիլյար դե լոս Նավառոս (քաղաք)
Վիլյար դե լոս Նավառոս (Villar de los Navarros), քաղաք և համայնք Իսպանիայում՝ արագոնյան Սարագոսա պրովինցիայի Կամպո դե Դարոկա շրջանում։ Տարածքը՝ 93 կմ2։ Բնակչությունը՝ 2888 մարդ (ըստ 2010 թվականի մարդահամարի)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից ունի 4 կմ հեռավորություն։
Լիհուլա (այլ կիրառումներ)
Լիհուլա, կարող է վերաբերել՝
Վիլյար դե լոս Նավառոս (քաղաք)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Սարագոսա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ
Վեսիլո
Վեսիլո (էստ. Vesiloo saar), էստոնական անմարդաբնակ կղզի Բալթիկ ծովում։ Վիլսանդի կղզու մոտ։ Երկու կղզիների միջև ընկած տարածությունը օգտագործվում է նաև նավագնացության համար։ Կղզին ընդգրկված է Վիլսանդի ազգային պարկի տարածքում։
Կղզու տարածքը 3,3 քառ. կմ է, երկարությունը՝ 1,9 կմ, ամենաբարձր կետը՝ − 4 մ ծովի մակարդակից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էստոնիայի կղզիներ Կատեգորիա:Բալթիկ ծովի կղզիներ Կատեգորիա:Անմարդաբնակ կղզիներ
Սերժ Սարգսյանի համահայկական ուղևորություններ
Սերժ Սարգսյանի համահայկական ուղևորությունները, Հայաստանի Հանրապետության նախագահ Սերժ Սարգսյանի կողմից 2009 թվականի հոկտեմբերի 1-7-ը նախաձեռնված համահայկական ուղևորություն, որը նպատակ էր հետապնդում խորհրդակցել հայկական սփյուռքի հետ Հայաստան-Թուրքիա հարաբերությունների կարգավորմանը միտված նախաստորագրված արձանագրությունների և դրանց վերջնական ստորագրման նպատակահարմարության վերաբերյալ։
Համահայկական ուղևորությունը, որպես նախադեպ, հիմք դրեց նոր ինստիտուտի՝ համազգային նշանակության որոշումներ կայացնելուց առաջ լսելու աշխարհասփյուռ հայության տարբեր հատվածների ձայնը, մեկտեղելու մայր հայրենիքի և աշխարհասփյուռ հայության մոտեցումները, համատեղելու ջանքերը։
Ուղևորության նպատակ
Համահայկական ուղևորությունը նպատակ ուներ Հայաստան-Թուրքիա հարաբերությունների կարգավորմանը միտված արձանագրությունների ստորագրման վերաբերյալ վերջնական որոշում կայացնելուց առաջ բաց երկխոսություն ծավալել աշխարհասփյուռ հայկական սփյուռքի տարբեր գաղթօջախները ներկայացնող հասարակական, քաղաքական, հոգևոր և այլ շրջանակների հետ, լսել հայության շրջանում գոյություն ունեցող տեսակետները և մտահոգությունները՝ կապված արձանագրությունների բովանդակության և զարգացումների հնարավոր հեռանկարների հետ։
Համահայկական ուղևորությունը նպատակ էր հետապնդում նաև մեկ անգամ ևս միջազգային հանրության ուշադրությունը սևեռել Հայոց Ցեղասպանության ճանաչման անհրաժեշտության վրա (ինչի խորհրդանիշը համահայկական ուղևորությունը Փարիզում՝ Կոմիտասի արձանին ծաղկեպսակ զետեղելու արարողությամբ սկսելու որոշումն էր) կանխել արձանագրային գործընթացի համատեքստում աշխարհասփյուռ հայության տարբեր հատվածների միջև անվստահություն և պառակտում մտցնելու փորձերը, լայն հնչողություն հաղորդել Հայաստանի դիրքորոշումներին՝ կապված Թուրքիայի բարձրագույն ղեկավարության կողմից բանակցային գործընթացին զուգահեռ պարբերաբար կատարվող հայտարարությունների անընդունելիությանը։
Արձանագրումներ
Համահայկական ուղևորության ընթացքում արձանագրվեց՝
Փարիզ
Համահայկական ուղևորության առաջին կանգառը Փարիզն էր։ Համահայկական ուղևորությունը մեկնարկեց Կանադայի հրապարակում Կոմիտասի արձանին ծաղկեպսակ դնելու արարողությամբ, արձանագրային գործընթացի դեմ բողոքող մեր հայրենակիցների հետ զրույցով և ՀՀ ազգային հերոս Շառլ Ազնավուրի հետ առանձին հանդիպմամբ։
Հոկտեմբերի 2-ի երեկոյան Փարիզում տեղի ունեցավ ՀՀ նախագահի հանդիպումը եվրոպական հայաշատ համայնքների կազմակերպությունների ու կառույցների ներկայացուցիչների հետ։
Լիճ (այլ կիրառումներ)
Լիճ, կարող է վերաբերել՝
Սերժ Սարգսյանի համահայկական ուղևորություններ
Նյու Յորք
Հոկտեմբերի 3-ի երեկոյան Նյու Յորքում տեղի ունեցավ նախագահ Սարգսյանի հանդիպումը ԱՄՆ-ի Արևելյան ափի և Կանադայի հայաշատ համայնքների կազմակերպությունների ու կառույցների ներկայացուցիչների հետ։
Լոս Անջելես
Համահայկական ուղևորության հաջորդ կանգառը Լոս Անջելեսն էր, որտեղ նախագահ Սարգսյանը հոկտեմբերի 4-ին հանդիպում ունեցավ ԱՄՆ-ի Արևմտյան ափի և Լատինական Ամերիկայի երկրների հայաշատ համայնքների ներկայացուցիչների հետ։
Բեյրութ
Հոկտեմբերի 6-ին Լիբանանի մայրաքաղաք Բեյրութում տեղի ունեցավ ՀՀ նախագահի հանդիպումը Մերձավոր Արևելքի, Եգիպտոսի, Իրանի և Պարսից Ծոցի երկրների հայաշատ համայնքների ազգային կազմակերպությունների ու կառույցների ավելի քան հարյուր ներկայացուցիչների հետ։
Հանդիպմանը զուգահեռ, ինչպես Նյու-Յորքում, այնպես էլ՝ Լոս Անջելեսում, հազարավոր սփյուռքահայեր իրենց բողոքի ձայնն էին բարձրացնում՝ արձանագրությունների ստորագրումը համարելով հայության շահերի ոտնահարում։
Ռոստով
Համահայկական ուղևորությունն ավարտվեց հոկտեմբերի 7-ին, Դոնի Ռոստովում, Ռուսաստանի և ԱՊՀ երկրների հայաշատ համայնքների ներկայացուցիչների հետ տեղի ունեցած հանդիպմամբ։
Համահայկական ուղևորության ավարտ
Ավարտելով համահայկական ուղևորությունը՝ ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը հոկտեմբերի 8-ին հրավիրեց Ազգային անվտանգության խորհրդի ընդլայնված նիստ, որտեղ ամփոփվեցին համահայկական ուղևորության արդյունքները։ Ազգային անվտանգության խորհրդի բոլոր անդամներն իրենց աջակցությունը հայտնեցին նախաստորագրված արձանագրություններին։
Համահայկական ուղևորության ընթացքում ՀՀ նախագահն ունեցավ տասնյակ ելույթներ, պատասխանեց հարյուրավոր հարցերի և տվեց տասնյակ հարցազրույցներ։ Այսպիսով, համահայկական ուղևորության հետագիծը կազմել է մոտավոր 47 000 կմ, որը նախագահական ինքնաթիռն անցել է 53 ժամ 30 րոպեում։
Տարածության և ժամանակային չափումներով համահայկական ուղևորությունը աննախադեպ էր պետությունների ղեկավարների երբևէ ունեցած ուղևորությունների պատմության մեջ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Համահայկական ուղևորություններ Կատեգորիա:Սերժ Սարգսյան
Մեծ բանավեճ (աստղագիտություն)
Երկու գիտնականները նախ ներկայացրին «Տիեզերքի սանդղակի» վերաբերյալ անկախ տեխնիկական փաստաթղթեր, իսկ հետո երեկոյան մասնակցեցին համատեղ քննարկմանը։
Մեծ բանավեճի ուսմունքի մեծ մասը վերածվեց երկու փաստաթղթի, որոնք տպագրվեցին Շապլիի և Քուրթիսի կողմից 1921 թվականի մայիս ամսին Ազգային հետազոտական ​​խորհրդի կողմից։ Հրապարակված փաստաթղթերը ներառում էին հակասական փաստարկներ՝ 1920 թվականի հանդիպմանը մյուս գիտնականի կողմից պաշտպանված դիրքորոշման վերաբերյալ։
= Փաստարկներ = Շեփլին պնդում էր,որ Ծիր Կաթինը դա հենց ամբողջ տիեզերքն է, իսկ Անդրոմեդայի նման «պարույրաձև գալակտիկաները» պարզապես Ծիր Կաթինի մաս են կազմում։ Նա կարող էր պաշտպանել այս պնդումը՝ վկայակոչելով հարաբերական չափսեր։ Ադրիան վան Մանենը ապացույցներ էր ներկայացնում Շապլիի փաստարկի վերաբերյալ։ Վան Մանենը ժամանակի լավ հարգված աստղագետ էր, որը պնդում էր, որ նկատել է Պինուել Գալաքսին, որը իրականում առանձնահատուկ գալակտիկա է, և կարելի է նկատել, որ պտտվում է տարիների մի ժամանակահատվածի վրա։ Նրա ուղեծրային արագությունը հսկայական կլիներ և ակնհայտ կլիներ սահմանային՝ լույսի արագության սահմանի խախտումը։
Մյուս կողմից Քուրթիսը պնդում էր, որ Անդրոմեդան և նման այլ «միգամածություններ» առանձին գալակտիկաներ են, կամ գալակտիկանների (մի տերմին, որը հորինել է 18-րդ դարի փիլիսոփա Իմանուել Կանտը)։ Նա ցույց տվեց, որ Անդրոմեդայում ավելի շատ նորեր կան, քան Ծիր կաթինում։ Դրանից նա կարող էր հարցնել, թե ինչու են գալակտիկայի մեկ փոքր հատվածում ավելի շատ նորաստեղծներ եղել, քան գալակտիկայի մյուս բաժինները, եթե Անդրոմեդան ոչ թե առանձին գալակտիկա էր, այլ պարզապես միգամածություն մեր գալակտիկայի ներսում։ Նա նաև մեջբերեց մուգ բծեր, որոնք առկա են այլ գալակտիկաներում, որոնք նման են մեր գալակտիկայում հայտնաբերված փոշու ամպերին։
Քուրթիսը հայտարարել է, որ եթե Վան Մանենի դիտարկումը Պինուել գալակտիկայի պտտման վերաբերյալ ճիշտ լիներ, ինքը սխալ կլիներ տիեզերքի մասշտաբի վերաբերյալ, և որ Ծիր Կաթինը ամբողջությամբ կներառեր Պինուելը։
Բանավեճից հետո
Հետագայում պարզ դարձավ, որ Վան Մանենի դիտարկումները ճիշտ չէին։
Էդվին Հաբլի աշխատանքի շնորհիվ այժմ հայտնի է, որ Ծիր Կաթինը միակը չէ՝ գնահատվում է 200 միլիարդից մինչև 2 տրիլիոն կամ ավելի շատ գալակտիկաներ, ապացուցելով Կուրտիսին բանավեճի ավելի ճշգրիտ կողմը ։ Բացի այդ, աստղագետները սովորաբար ընդունում են, որ իր փաստարկներում հիշատակված Նովա Շափլին իրականում գերնոր աստղ  է, որն լուսատվությամբ գերազանցում է մի ամբողջ գալակտիկայի համակցված արդյունքը։ Մյուս կետերում արդյունքը խառնվեց (Ծիր Կաթինի իրական չափը գտնվում է Շափլիի և Կուրտիսի առաջարկած չափերի միջև) կամ Շափլիի օգտին (Կուրտիսի գալակտիկան կենտրոնացած էր Արևի վրա), իսկ Շապլինը ճիշտ տեղադրեց Արևը գալակտիկայի կենտրոնից դուրս)։
Այլ մեծ բանավեճեր
Հետագայում մեծ քննարկման ձևաչափն օգտագործվել է աստղագիտության մեջ հիմնարար հարցերի բնույթը վիճարկելու համար։ Ի պատիվ առաջին «Մեծ բանավեճի»՝ Սմիթսոնյանը հյուրընկալել էր ևս չորս միջոցառում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստղագիտության պատմություն Կատեգորիա:Ֆիզիկական տիեզերագիտություն
Հայկո Մկո
Հայկո Մկո, կոմիկների հայկական դուետ, որը բաղկացած է Հայկ Մարությանից (հայտնի է որպես Հայկո) և Մկրտիչ Արզումանյանից (հայտնի է որպես Մկո)։ Նրանք առավել հայտնի են Կարգին հաղորդում և Կարգին սերիալ սերիալներում, որոնք երկու հայտնի կատակերգական շոուներ են` գլխավոր դերերում Հայկոն և Մկոն։ Այժմ նրանք չեն աշխատում միասին։
Հայկո
1995-2002 թվականներին նա եղել է նույն համալսարանի ՈՒՀԱ հայկական նախագիծ (Ռուսականը Հայաստանի Համար նախագիծ) թիմի անդամ։ Հայկոն Շարմ ընկերությունում աշխատել է 1996-2002 թվականներին` որպես սցենարիստ, ռեժիսոր։ Որպես դերասան նա խաղացել է 220 Վոլտ (1996), Վալյուր (1996), Մեր բակը (1996), Մեր բակը 2 (1998), Թույն կասետ (2000), Ուրիշ կասետ (2000), Բանդա (2000), Կոմերցիոն Ներկայացում (2001) ֆիլմերում ։ Նա Երևանի քաղաքապետն է եղել 2018-2021 թվականներին։
Գիշերահավասարի կետեր
Գիշերահավասարի կետեր, խավարածրի ու երկնային հասարակածի հատման կետերը։ Երբ արեգակը տարեկան տեղափոխման ընթացքում գտնվում է այդ կետերում, գիշերվա և ցերեկվա տևողությունները երկրի վրա բոլոր վայրերում լինում են իրար հավասար։ Գիշերահավասարի այն կետը, ուր արեգակը լինում է մարտի 21-ին, կոչվում է գարնանային գիշերահավասարի կետ․ նշանակվում է γ (խոյ համաստեղության նշանով)։ Որոշ աստղագիտական հաշվարկներում γ ընդունվում է որպես կոորդինատների սկզբնակետ։ Խավարածրի ու հասարակածի հատման մյուս՝ աշնանային գիշերահավասարի կետում, Արեգակը գտնվում է սեպտեմբերի 23-ին։ Այդ կետը նշանակվում է Ω (Կշեռք համաստեղության նշանով)։
Հայկո Մկո
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ապրող անձինք
Գիշերահավասարի կետեր
Կատեգորիա:Բնագիտություն
Թեք-քիրեզ
Թեք-քիրեզ, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Ջանիկի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Լիճքի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (այլ կիրառումներ)
Լիճքի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ, կարող է վերաբերել՝
Պիոներսկի (քաղաքատիպ ավան, Սովետսկի շրջան)
Պիոներսկի (Пионерский), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Խանտի-Մանսիական ինքնավար օկրուգի Սովետսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 5390 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:1961 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Խանտի-Մանսիական ինքնավար օկրուգի Սովետսկի շրջանի բնակավայրեր
Հոֆ վան Թվենտե
Հոֆ վան Թվենտե (Hof van Twente ), համայնք Նիդերլանդների Օվերեյսել մարզում։ Տարածքը 213,18 կմ² է, բնակչությունը՝ 35.596 (2011 թ.)։ Մեկ շնչի տարեկան միջին եկամուտը 13.100 եվրո է։
Ազոտի ենթախումբ
Ազոտի ենթախումբ, Մենդելեևի պարբերական համակարգի 5-րդ խմբի ոչ մետաղներ։ 5-րդ խմբի ոչ մետաղներն ենˋ ազոտ՝ ˋN, ֆոսֆորˋ  P, արսենˋ  As, ծարիր՝ ˋSb և բիսմութˋ  Bi, տարրերը։ Դրանք բոլորն էլ p-տարերր են, արտաքին էլեկտրոնային թաղանթում ունեն հնգական էլեկտրոն։
5-րդ խմբի տարրերից առավել մեծ նշանակություն ունեն ազոտը և ֆոսֆորը։ Արսենի միացությունները թունավոր են։ «Սպիտակ արսենը» միջին դարերում օգտագործվել է որպես թույն։ Գինեթթվի անտիմոնային աղը երկար ժամանակ օգտագործվել է բժշկության մեջ։ Ծարիրը և բիսմութը մտնում են որոշ համաձուլվածքների բաղադրության մեջ։
Քննարկվող ենթախմբի տարրերի ատոմների արտաքին էներգիական մակարդակում առկա է հնգական էլեկտրոն, որոնցից երեքը զույգված չեն։ Դրանից բխում է, որ այս ենթախմբի տարրերի ատոմը կարող է այլ տարրերի ատոմներից երեք էլեկտրոն միացնելˋ համապաստխան միացություններում -3 օքսիդացման աստիճան դրսևորելով։ Սակայն դա տեղի է ունենում միայն իրենցից ավելի փոքր էլեկրաբացասականությամբ տարրերի, օրինակˋ ջրածնի ու մետաղների ատոմներին միանալիս։
Իսկ իրենցից ավելի մեծ էլեկտրաբացասականությամբ տարրերի ատոմներին միանալիս 5-րդ խմբի տարրերի ատոմներն էլեկտրոններ են տրամադրում ու դրական լիցքավորում։
Ազոտի ատոմի արտաքին էներգիական մակարդակում թափուր օրբիտալներ չկան, և այդ ատոմը չի կարող գրգռվել։ Ահա թե ինչու ազոտի բնութագրական վալենտականությունը 3 է։ Սակայն, դոնորակցեպտորային մեխանիզմով չորրորդ կապն առաջանալիս ազոտի ատոմը կարող է և քառավալենտ լինել։
5-րդ խմբի տարրերի ատոմի շառավիղը կարգաթվի մեծացման հետ մեծանում է, էլետրաբացասականությունըˋ փոքրանում, ուստի մետաղական հատկությունները մեծանում են. ազոտն ու ֆոսֆորը տիպական ոչ մետաղներ են, արսենն ու ծարիրը երկդիմի տարրեր են, իսկ բիսմութը մետաղ է։ Ազոտի մոլեկուլը երկատոմ է, իսկ ենթախմբի մնացած տարրերի առաջացրած պարզ նյութերի մոլեկուլները բարձր ջերմաստիճաններումˋ գազային վիճակում, հիմնականում 4-ական ատոմներից են կազմված։
Կատեգորիա:Պարբերական աղյուսակի ենթախմբեր Կատեգորիա:Ազոտ
Սավելովո (գյուղ, Տրոստյանեցի շրջան)
Սավելովո (Савелове), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Տրոստյանեցի շրջանում։
Յասենովկա (գյուղ, Յարմոլինի շրջան)
Յասենովկա (Ясенівка), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Յարմոլինի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Յասենովկա գյուղում բնակվում էր 837 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2,87 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 291,64 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Յարմոլինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ժողովրդական բանահյուսության ձմեռային կերպարներ
Ձմեռ Պապի մասին ժամանակակից պատկերացումները տարբեր ժամանակների և ժողովուրդների լեգենդների և միահյուսումների արդյունք են։ Հայաստանում ամանորյա կերպարներ են Ձմեռ Պապը և Ձյունանուշիկը, նաև Կաղանդ պապը։
Ձմեռ Պապը և նրա նախատիպերն այլ երկրներում
Այլ երկրներում գոյություն ունեն իրենց ամանորյա կերպարները, որոնք համարժեք են Ձմեռ Պապին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամանոր
Լիմոն (այլ կիրառումներ)
Լիմոն, կարող է վերաբերել՝
Լիմու (այլ կիրառումներ)
Լիմու, կարող է վերաբերել՝
Ֆրիդրիխ Ակել
Ֆրիդրիխ Ակել (Friedrich Akel, ), Էստոնիացի պետական գործիչ, դիվանագետ, բժիշկ։
Կրթություն
Բժշկություն է սովորել Յուրիևսկի (այժմ Տարտուի) համալսարանում (1892-1897), վերապատրաստվել է Բեռլինում, Պրահայում և Լայպցիգում (1899-1901), ակնաբույժ։
Բժիշկ
Եղել է Յուրիի համալսարանի համալսարանական կլինիկայի ասիստենտ, բժիշկ՝ Ռիգայի ակնաբուժական կլինիկայում և Վարշավայի Ույազդովի հոսպիտալում։  1902-1904 և 1905-1912 թվականներին Ռելևում բժիշկ-ակնաբույժ (ապա՝ Տալլին)։ 1904-1905 թվականներին բժիշկ է եղել ռուս-ճապոնական պատերազմի ռազմաճակատում։ 1907 թվականին Էստոնիայի բժիշկների մասնավոր կլինիկայի հիմնադիրներից։ Եղել է Տալլինի քաղաքային դումայի նախագահ, պատվավոր համաշխարհային դատավոր։
Քաղաքական գործիչ և դիվանագետ
Եղել է Հյուսիս-Բալթյան բժիշկների միության և Տալլինի ժողովրդական կրթության միության խորհրդի անդամ։ Կալև մարզական ընկերության նախագահ։ Տալլինի վարկային-խնայողական ընկերակցության, ապա Տալլինի Krediitpank (Կրեդիտ բանկ) խորհրդի անդամ և նախագահ։ 1920-1922 թվականներին՝ Էստոնիայի ավետարանական Լյութերական եկեղեցու կոնսիստորիայի աշխարհիկ փոխնախագահ։
1922-1923 թվականներին՝ Ֆինլանդիայում Էստոնիայի դեսպան։ 1923-1924, 1926-1927, 1936-1938 թվականներին՝ արտաքին գործերի նախարար։ 1924 թվականի մարտի 26-ից դեկտեմբերի 16-ը՝ պետության ղեկավար, իր պաշտոնավարման ընթացքում կոմունիստները փորձում էին իրականացնել պետական հեղաշրջում (1924 թվականի դեկտեմբերի 1), որն ավարտվեց անհաջողությամբ։ Աքելի կառավարության անդամներից մեկը՝ հաղորդակցության ուղիների նախարար Կարլ Քարքը, սպանվել է, սակայն պետական ավագը ողջ է մնացել։
1928-1934 թվականներին դեսպան Է եղել Շվեդիայում և Դանիայում, 1934-1936 թվականներին՝ դեսպան Գերմանիայում և Հոլանդիայում։ Եղել է երկրորդ, Ռիգիկոգուի (խորհրդարանի) երրորդ և վեցերորդ գումարումների անդամ։ 1924-1931 թվականներին՝ Էստոնիայի օլիմպիական կոմիտեի նախագահ, 1927-1932 թվականներին՝ Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի անդամ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնացի պետական գործիչներ Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Տարտուի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Էստոնացի բժիշկներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ-ում գնդակահարվածներ Կատեգորիա:Էստոնիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Միջազգային օլիմպիական կոմիտեի անդամներ Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված անձինք Կատեգորիա:Էստոնացի ֆիզիկոսներ
Թամիմ բին Համադ Ալ Թանի
Շեյխ Թամիմ բին Համադ Ալ Թանի (تميم بن حمد ال ثاني, ), Կատարի Էմիրը, որը պաշտոնավարում է 2013 թվականի հունիսի 25-ից։ Նախկին էմիրի՝ Համադ բին Խալիֆայի չորրորդ որդին է։ Թագաժառանգ է համարվել 2003 թվականից, երբ նրա ավագ եղբայրը՝ շեյխ Ջասիմը հայտարարել է գահի նկատմամբ իր հավակնություններից հրաժարվելու մասին։ 2013 թվականին էլ հայրն է հրաժարվել գահից, և շեյխ Թամիմը դարձել է Կատարի բացարձակ միապետ ՝ ավտորիտար վարչակազմի ղեկավար ՝ գործադիր և օրենսդիր իշխանությունների գլուխ (երկրում քաղաքական կուսակցություններն արգելված են, համապետական ընտրություններ չեն անցկացվում, քաղաքացիները զրկված են մի շարք իրավունքներից)։ Կատարի միջազգային վարկը բարձրացնելու նպատակով Թամիմ բին Համադ Ալ Թանին այստեղ մարզական խոշոր միջոցառումներ է նախաձեռնում, գնել է հանրահայտ Պարի Սեն Ժերմեն ֆուտբոլային ակումբը։
Կենսագրություն
Թամիմ բին Համադ Ալ Թանին ծնվել է 1980 թվականի հունիսի 3-ին Դոհայում ։ Շեյխ Համադ բին Խալիֆա Ալ Թանիի չորրորդ և վերջինիս երկրորդ կնոջ՝ շեյխուհի Մոզա բինթ Նասերի երկրորդ որդին է ։ Թամիմը կրթություն է ստացել Մեծ Բրիտանիայում. սովորել է Դորսեթ քաղաքի Շերբորն դպրոցում, դրա միջազգային քոլեջում, Հարրոու դպրոցում, որտեղ 1997 թվականին բակալավրի աստիճան է ստացել , այնուհետև հաճախել է Սանդհրսթի ռազմական ակադեմիա, որն ավարտել է 1998 թվականին ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Կատարի էմիրներ Կատեգորիա:«Իտալիայի Հանրապետությանը մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի մեծ խաչի ասպետներ
Հոլանդս Կրոն (համայնք)
Հոլանդս Կրոն (Hollands Kroon ), համայնք Նիդերլանդների Հյուսիսային Հոլանդիա մարզում։ Տարածքը 357,6 կմ² է, բնակչությունը՝ 47.695 (2011 թ.)։ Մեկ շնչի տարեկան միջին եկամուտը 12.759 եվրո է։
Կատեգորիա:Հյուսիսային Հոլանդիայի համայնքներ Կատեգորիա:2012 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Արշակ Զուրաբյան
Արշակ Գերասիմի Զուրաբյան (Զուրաբով,, պրոֆեսիոնալ հեղափոխական։ ԽՄԿԿ անդամ 1898 թվականից։
Կենսագրություն
1892 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի ռեալական ուսումնարանը և ընդունվել Խարկովի տեխնոլոգիական ինստիտուտը, 1894 թվականին՝ Պետերբուրգի անտառային ինստիտուտը։ Հեղափոխական մկրտությունը ստացել է Պետերբուրգի «Բանվոր դասակարգի ազատագրության պայքարի միությունում»։ 1902 թվականին մասնակցել է «Հայ սոցիալ-դեմոկրատների միության» և նրա օրգան «Պրոլետարիատ» թերթի կազմակերպման աշխատանքներին։ 1903 թվականի մարտին ընտրվել է ՌՍԴԲԿ Կովկասյան միութենական կոմիտեի անդամ։ Մասնակցել է ՌՍԴԲԿ II համագումարին, պաշտպանել Լենինյան տեսակետները, որից հետո հարել է մենշևիկներին։ 1908 թվականին ձերբակալվել և աքսորվել է Սիբիր, որտեղից փախել է արտասահման։ 1912 թվականին հարել է Տրոցկու լիկվիդատորական օգոստոսյան բլոկին։ Փետրվարյան հեղափոխությունից (1917) հետո վերադարձել է Ռուսաստան, ընտրվել Պետրոգրադի Սովետի գործադիր կոմիտեի անդամ։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո աշխատել է Անդրկովկասում, ակտիվ պայքար մղել մենշևիկների և դաշնակների դեմ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ
Սորվիլան
Սորվիլան (Sorvilán), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Գրանադա պրովինցիայում (Անդալուսիա ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Կոստա Տրոպիկալ շրջանում։ Տարածքը կազմում է 34,5 կմ2։ Բնակչությունը՝ 614 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գրանադա պրովինցիայի մունիցիպալիտետներ
Պոլտավա (պոեմ)
Պոեմը նվիրված է 1812 թվականի պատերազմի հերոս գեներալ Ռաևսկու դստերը՝ Մարիա Վոլկոնսկայային, որը հետևել է Սիբիր աքսորված իր  դեկաբրիստ ամուսնուն։ Պոեմը առանձին հրատարակությամբ լույս է տեսել 1829 թվականի մարտի վերջին։
Պոեմի սկզբնական վերնագիրը եղել է «Մազեպա» և միայն վերջին րոպեին Պուշկինը փոխել է այն «Պոլտավա»-ի (համաձայն Ալեքսեյ Վուլֆի օրագրի՝ «մասնավոր պատճառներով» ։ Ինքը՝ Պուշկինը, փոփոխության պատճառը համարել է պոեմի բնաբանը և այն, որ չի ցանկացել նմանակել Բայրոնին, ով արդեն հրատարակել էր նույնանուն ստեղծագործություն ):
Սյուժե
Գործողությունները տեղի են ունենում Ուկրաինայի Պոլտավա քաղաքում։ Պոեմը բաղկացած է երեք երգից։
Առաջին երգում պատմվում է Մարիայի մասին, որը գլխավոր դատավոր Կոչուբեյի դուստրն էր և Ուկրաինայի հետման Մազեպայի սանուհին։ Վերջինս, ըստ սյուժեի, դառնում է հետմանի սիրուհին ։ Հիշատակվում են նաև իրադարձություններ Հյուսիսային պատերազմից։
Երկրորդ երգում պատմվում է Կոբուչեյի անհաջող ինտրիգի մասին, որն ուղղված էր Մազեպային վերացնելուն։ Այս ամենին հաջորդում է Կոչուբեյի գլխատումը, որը Մարիան չի կանխում։ Բացառությամբ Մարիայի դերի՝ տվյալ մասի սյուժեն հիմնված է պատմական փաստերի վրա։
Երրորդ երգում նկարագրվում է Մազեպայի՝ Շվեդիայի կողմն անցնելը, որն ըստ աղբյուրների՝ ներկայացվում է որպես դավաճանություն, ներկայացվում են նաև Պոլտավայի ճակատամարտն ու հերոսների հետագա ճակատագիրը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ալեքսանդր Պուշկինի պոեմներ Կատեգորիա:1828 պոեմներ Կատեգորիա:1828 գրական ստեղծագործություններ
Լին շրջան (այլ կիրառումներ)
Լին շրջան, կարող է վերաբերել՝
Երրորդ աղջիկը
Երրորդ աղջիկը (Third Girl), Ագաթա Քրիստիի դետեկտիվ վեպը, գրված 1966 թվականին, որն առաջին անգամ հրատարակվել է Collins Crime Club հրատարակչության կողմից նույն թվականին։ Սերիաներից կազմված վեպը բելգիացի խուզարկու Էրքյուլ Պուարոյի և բանաստեղծուհի Արիադնա Օլիվերի մասին է։
Սյուժե
Նորմա Ռեստարիկ անունով երիտասարդ կինը դիմում է Էրքյուլ Պուարոյին օգնության համար։ Նորման համարում էր, որ սպանել է մարդու, սակայն չի հիշում հանցագործության հանգամանքները։ Ավելին, Նորման չգիտեր ենթադրյալ զոհի անունը, և անգամ չէր հիշում վայրը, որտեղ նրա կարծիքով սպանել է նրան։
Նա թողնում է Պուարոյի վրա նյարդային և անհավասարակշռված կնոջ տպավորություն։ Այնուհետև, Պուարոն անցնում է հետաքննությանը։ Նա մեթոդիկորեն հավաքում է տեղեկություններ աղջկա կյանքի և շրջապատի մասին։ Հետաքննության ժամանակ Պուարոյին օգնում է բանաստեղծուհի Արիադնա Օլիվերին։ Նա հանդիպում է Նորմա Ռեստարիկի հետ խնջույքի ժամանակ։ Պուարոն և Օլիվերը հայտնաբերում են որ աղջիկն անհետացել է։ Աղջկա հայրը և խորթ մայրը նույնպես չգիտեին նրա գտնվելու վայրը։ Որոշ ժամանակ անց սրճարանում Արիադնան նկատում է Նորմային և նրա ընկերոջը։ Նա տեղեկացնում է Պուարոյին և սկսում է հետևել զույգին։ Անսպասելի Արիադնան գլխին հարված է ստանում և կորցնում գիտակցությունը։ Պուարոյին է դիմում Նորմայի հայրը Էնդրյու Ռեստարիկը, ով խնդրում էր գտնել նրան։
Վեպի գործող անձիք
Երեք աղջիկները
Ուրիշներ
Կապ Ագաթա Քրիստիի մեկ այլ ստեղծագործության հետ
Պարոն Ռոդերիկայի քարտուղարուհի Սոնյան լրտես է և գաղտնիքներ է փոխանցում Գերցեսլովակիայի դեսպանատանը։ Գերցեսլովակիա – հնարված եվրոպական պետություն, ոստիկանական ինտրիգներ, որոնք նկարագրվում են Ագաթա Քրիստիի մեկ այլ վեպում՝ «Չիմնիզ ամրոցի գաղտնիքը»։
Էկրանացում
2008 թվականին վեպը էկրանավորված է բրիտանական «Ագաթա Քրիստիի Պուարոն» հեռուստասերիալում (գլխավոր դերում՝ Դևիդ Սուշե)։ Շրջադարձային գործողությունները տեղափոխվում են 1960–ական թվականներին (ինչպես վեպում, որտեղ Պուարոն արդեն ծեր է), 1930–ական տարիներին (ֆիլմ, որտեղ նրան շարունակում են անվանել ծեր)։
Նվիրված է
Գիրքը նվիրված է Նորա Բլեկբորոուին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հեռուստաշոուների հիմք ծառայած վեպեր
Լինդաու (այլ կիրառումներ)
Լինդաու, կարող է վերաբերել՝
Պիոներսկի (գյուղ, Բորսկի շրջան)
Պիոներսկի (Пионерский), գյուղ Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Բորսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Բորսկի շրջանի բնակավայրեր
(4619) Պոլյախովա
(4619) Պոլյախովա (Polyakhova), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1977 թվականի սեպտեմբերի 11-ին Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից Նաուչնիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,688227 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,6056 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,7709 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1609,89 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,223617 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 1,82° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1977 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Մարսելո Նովայիս
Մարսելո Նովայիս (Marcello Tolentino Novaes, ), բրազիլացի դերասան։ Իր կարիերան սկսել է 1988 թվականից։ 1991 թվականին պայմանագիր է կնքել Ռեդե Գլոբո հեռուստաընկերության հետ։ Նա 2 որդիների հայր է (Դիոգու, Պեդրու)։ Առաջին ամուսնությունը տևել է մինչև 1995 թվականը, երկրորդը՝ 1995-2000 թվականները ։
Թոփլու
Թոփլու, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Ջանիկի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Պետրոս Գիլանենց
Պետրոս Գիլանենց, 18-րդ դարի 20-ական թվականների հայ ժողովրդի ազատագրական պայքարի կազմակերպիչներից։ Սկզբնական կրթությունն ստացել է Նոր Ջուղայի Ամենափրկիչ վանքի դպրանոցում։ Գիլանենցը լավ տիրապետել է մայրենի լեզվին, իմացել է արևելյան և եվրոպական մի քանի լեզուներ։ Վաղ հասակից ներգրավվել է հոր առևտրական գործունեության մեջ, ճանապարհորդել Մերձավոր և Միջին Արևելքում, Ռուսաստանում և Եվրոպայում։ Առևտրական գործերից առավել հետաքրքրվել է ազգային հարցերով։ 1716 թվականին արդեն անձամբ ծանոթացել է Ամստերդամում գործող նշանավոր տպագրիչ Ղուկաս Վանանդեցու հետ, աջակցել նրան՝ հայերեն գրքերի լույսընծայման գործին։ Գիլանենցի ջանքերով ու միջոցներով, Պետրոս Առաջինի պարսկական արշավանքի նախօրյակին Աստրախանում կազմակերպվել է հայկ․ առաջին հեծյալ ջոկատը։ Ձիեր, զենք, ռազմամթերք, հանդերձանք ու սնունդ հայթայթելու համար նա տրամադրել է նյութական միջոցներ։ 1722 թվականի հուլիսին Աստրախանից դեպի Կասպիականի ափերն արշավող ռուս. զորքերի թվում էր նաև հայկ․ հեծյալ ջոկատը՝ Գիլանենցի հրամանատարությամբ։ Օգոստոսի 23-ին, ռուս. առաջապահ զորամասերի հետ այդ ջոկատը մտել է Դերբենդ։ Ռուս. զորքերին անջատ-անջատ համագործակցող հայկ․ երեք ջոկատների հրամանատարներ Գիլանենցի, Այվազ Աբրահամովի և Աղազարդի Խաչիկ Ախիջանենցի միջև 1723 թվականին Ռաշթ քաղաքի մոտ համաձայնություն է կայացվել ուժերը միավորելու մասին, և այդպիսով ձևավորվել է Հայկական Էսկադրոնը։ Այն մինչև իր կյանքի վերջը գլխավորել է Գիլանենցը՝ հաջողությամբ կատարելով ռուս. հրամանատարության մարտական առաջադրանքները։ Արքունիքին ուղարկած իր զեկուցագրերից մեկում գեներալ Վ․ Յա․ Լենաշովը գրել է, որ «Հայ Պյոտր Սերգեևը հավատարիմ ու ջանասեր ծառայությամբ, ունեցած հեծյալներով (որոնց պահում է իր միջոցներով) ինձ մեծ օգնություն է ցույց տալիս», և նրան ներկայացրել է պարգևատրման։ Գիլանենցը թողել է Նոր Ջուղայի բարբառով գրված զեկուցագրերի մի ժողովածու՝ կազմված 133 միավորից, որի մի մասը ուղղված է ռուս. հրամանատարությանը, իսկ մյուսը՝ Մինաս վարդապետ Տիգրանյանին։ Այդ գրությունների մեջ հակառակորդի զինված ուժերի, կոմունիկացիաների վերաբերյալ ուշագրավ տվյալներից բացի, կան արժեքավոր նյութեր Անդրկովկասի, Մերձավոր ու Միջին Արևելքի երկրների ռազմաքաղաքական իրավիճակի, բնակչության կենցաղի, բարքերի մասին, նաև պատմա-ազգագրական բնույթի այլ տեղեկություններ են պարունակում։ Գիլանենցը զոհվել է Ռաշթի համար մղված կռիվներում։
Մեքենաշինության ինստիտուտ (Սանկտ Պետերբուրգ)
Սանկտ Պետերբուրգի մեքենաշինության ինստիտուտ (Санкт-Петербу́ргский институ́т машинострое́ния), բարձրագույն տեխնիկական ուսումնական հաստատություն, որը հիմնադրվել է 1930 թվականին որպես երկրի առաջին տեխնիկական բուհ։ 2011 թվականի սեպտեմբերի 19-ին № Կրթության և գիտության նախարարության № 2310 հրամանով միացվել է Սանկտ Պետերբուրգի պետական ճարտարագիտական համալսարանին ։
Վիճակագրություն
Ներկայումս ինստիտուտում սովորում է ավելի քան 3500 ուսանող։ 2008 թվականին ասպիրանտուրայում սովորել է 22 ասպիրանտ՝ բյուջետային կարգով և 14 ասպիրանտ կոմերցիոն ֆինանսավորման հաշվին։ 2008 թվականի տվյալներով պրոֆեսորադասախոսական կազմը հաշվվում էր 259 անձ, որից 33-ը պրոֆեսոր և 135 դոցենտ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի համալսարաններ Կատեգորիա:1930
Եկատերինա II-ի հուշարձան (Կրասնոդար)
Եկատերինա II-ի հուշարձան (Памятник Екатерине II), հուշակոթող Կրասնոդարում ի պատիվ Ռուսաստանի կայսրուհի Եկատերինա II-ի։ Բացվել է 1907 թվականին, ավերվել է բոլշևիկների կողմից 1920 թվականին, վերականգնվել 2006 թվականին ։
Հուշարձանի պատմություն
Հուշարձանի նախագիծը մշակել է հայտնի նկարիչ և քանդակագործ Միխայիլ Միկեշինը 1895 թվականին Կուբանի կազակական զորքի 200-ամյա հոբելյանի առթիվ ։ Վաղաժամ մահը Միկեշինին թույլ չի տվել ավարտել աշխատանքը, այն շարունակել է քանդակագործ Բորիս Էդուարդսը` հատուկ ռազմական շինարարական հանձնաժողովի անմիջական հսկողության ներքո։ Հուշարձանը հանդիսավորությամբ հիմնադրվել է 1896 թվականի աշնանը, իսկ բացումը տեղի է ունեցել միայն 1907 թվականի մայիսի 6-ին ։
1920 թվականին հուշարձանն ավերվել է բոլշևիկների կողմից։ Այն վերականգնվել է 2006 թվականին ։
Նոր հուշարձանը ստեղծել է կուբանցի հայտնի քանդակագործ, Ռուսաստանի նկարիչների միության անդամ Ալեքսանդր Ապոլոնովը, որն իր աշխատանքում օգտագործել է հուշարձանի բրոնզե մոդելի լուսանկարները, արխիվային փաստաթղթեր և նկարներ։ Հուշակոթողը ձուլվել է Ռոստովի պետական համալսարանի գեղարվեստական ձուլման արվեստանոցում, ճարտարապետական-քանդակագործական ատրիբուտները պատրաստել է Կրասնոդարի կոմպրեսորների գործարանը ։
2011 թվականին Սոչիում նույնպես բացվել է Եկատերինա II-ի հուշարձանը, որը կրասնոդարյանի փոքրացված պատճենն է ։
Գտնվելու վայր
Հուշարձանը գտնվում է քաղաքի գլխավոր առանցքում` Կրասնայա փողոցում, Եկատերինյան պուրակում։ Հուշարձանի դիմաց Կրասնոդարի երկրամասի օրենսդիր ժողովի շենքն է։ Աջից զորական տաճարն է, որն անվանվել է ի պատիվ իշխան Ալեքսանդր Նևսկու։ Տաճարը հիմնադրված է զորքերի միջոցներով 1853 թվականին և վերականգնվել է, ինչպես և Եկատերինայի հուշարձանը, 2006 թվականին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1920 կազմալուծումներ Կատեգորիա:Կրասնոդարի հուշարձաններ Կատեգորիա:Հուշարձաններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:1907 հիմնադրումներ
Ալեքսանդր Գինեցինսկի
Ալեքսանդր Գրիգորևիչ Գինեցիսկի (Александр Григорьевич Гинецинский, ), ռուս խորհրդային ֆիզիոլոգ։
1922 թվականին ավարտել է Պետրոգրադի I բժշկական համալսարանը։ Գիտական աշխատանքները նվիրված են վեգետատիվ նյարդային համակարգի և էվոլյուցիոն ֆիզիոլոգիայի հարցերին։ 1923 թվականին իր ուսուցիչի՝ Լևոն Օրբելու հետ հայտնաբերել է Օրբելի-Գինեցինսկու երևույթը, ըստ որի, հոգնած կմախքային մկանի աշխատունակությունը վերականգնվում է սիմպաթիկ նյարդը գրգռելիս։
Կատեգորիա:Ռուս ֆիզիոլոգներ Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Մեհմեդ Ջելալ բեյ
Մեհմեդ Ջելալ բեյ (محمد جلال بك; ), Օսմանյան կայսրության պետական գործիչ, ով զբաղեցրել է նահանգների նահանգապետերի և նախարարների պաշտոններ։ Օսմանյան կայսրությունում իրականացված Հայոց ցեղասպանության մասին գրքերի և վկայությունների հեղինակ ։
Կենսագրություն
Մեհմեդ Ջելալը ծնվել է 1863 թվականին Կոստանդնուպոլսի Քըզըլթոփրաք թաղամասում ։
1910 թվականի մարտից մինչև 1911 թվականի հուլիս ամիսը եղել է Էրզրումի վիլայեթի նահանգապետ, 1911 թվականի հունիս- հոկտեմբեր ամիսներին եղել է Էդիրնեի վիլայեթի նահանգապետ։ 1911 թվականի հունիսից մինչև 1912 թվականի օգոստոս ամիսը եղել է Այդընի վիլայեթի նահանգապետ, 1913 թվականի հուլիսից մինչև 1915 թվականի հուլիս ամիսը եղել է Հալեպի վիլայեթի նահանգապետ, 1915 թվականի հունիս-սեպտեմբեր ամիսներին եղել է Կոնիայի վիլայեթի նահանգապետ, իսկ 1919 թվականի նոյեմբերից մինչև 1920 թվականի օգոստոս ամիսը եղել է Ադանայի վիլայեթի նահանգապետ։
Բացի այդ, 1911 թվականի հոկտեմբեր-դեկտեմբեր ամիսներին զբաղեցրել է ներքին գործերի փոխնախարարի պաշտոնը, իսկ 1913 թվականի հունվար-հուլիս ամիսներին եղել է Օսմանյան կայսրության առևտրի նախարար։
Հայոց ցեղասպանության ժամանակ զբաղեցրել է Կոնիայի և Հալեպի նահանգապետերի պաշտոնները։ Փորձել է կանխել ցեղասպանության դատապարտված նահանգի հայերի կոտորածները, հետևյալ կերպ նկարագրելով իր գործողությունները․
1918 թվականի դեկտեմբերի 10-13 «Վաքիթ» օրաթերթում հրապարակել է երեք մասից բաղկացած հոդված, որտեղ հայտարարել է, որ ցեղասպանության ժամանակ մեծ ջանքեր է գործադրել հայերի նկատմամբ գործադրված բռնությունը կանխելու համար, այդ իսկ պատճառով հեռացել է պետական ծառայությունից ։
Կոստանդնուպոլսի բռնազավթման ժամանակ, 1921 թվականի հունվարից մինչև 1922 թվականի մարտ ամիսը զբաղեցրել է Կոստանդնուպոլսի քաղաքապետի պաշտոնը, որտեղ էլ 1926 թվականին մահացել է։ Նրա գերեզմանը գտնվում է ժամանակակից Թաքսիմ հրապարակի տեղում և հանվել է 1940 թվականին՝ վերակառուցման ժամանակ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրք պետական գործիչներ Կատեգորիա:Անկարայի համալսարանի դասախոսներ Կատեգորիա:Անկարայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ստամբուլում ծնված անձինք Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության ականատեսներ Կատեգորիա:Բոննի համալսարանի շրջանավարտներ
Անաստասիա Սլյոտովա-Չեռնովա
Անաստասիա Նիկոլաևնա Սլյոտովա-Չեռնովա, ուսուցչուհի, Համառուսաստանյան սահմանադիր ժողովի անդամ։
Կենսագրություն
1917 թվականի Սահմանադիր ժողովի ընտրությունների ժամանակ բնակվել է Կոզլով քաղաքում, ընտրվել է Համառուսաստանյան սահմանադիր ժողովում Տամբովի ընտրական օկրուգից № 1 ցուցակով (էսէռներ և Գյուղացիական պատգամավորների խորհուրդ) ։ Եղել է Սահմանադիր ժողովում ընտրված 716 պատգամավորներ 10 կանանցից մեկը ։ 1918 թվականի հունվարի 5-ին կայացած միակ նստաշրջանի մասնակիցներից է։ Երբ բոլշևիկները սկսեցին շտապեցնել պատգամավորներին՝ սպառնալով անջատել լույսերը, Անաստասիա Սլյոտովա-Չեռնովա չգիտես որտեղից անմիջապես հանեց տասնյակ մոմեր։
1918 թվականի հունվարի 30-ին էսէռների կուսակցության կենտկոմը հանձնարարեց նրան Ալեքսանդր Գիզետիի և Վասիլի Արխանգելսկու հետ համատեղ կուսակցական աշխատանք կազմակերպել ուսուցիչների շրջանում ։
Անաստասիա Սլյոտովա-Չեռնովան բազմիցս ձերբակալվել է, 1921 թվականին բանտ է նստել ։ 1938 թվականին կրկին բռնադատվել է` ընդգրկվելով Լենինգրադի մարզի «ԽՍՀՄ Գերագույն դատարանի ռազմական կոլեգիայի դատապարտման ենթակա անձանց ցուցակում», որը ստորագրվել էր Ստալինի, Վյաչեսլավ Մոլոտովի և Անդրեյ Ժդանովի կողմից 1938 թվականի սեպտեմբերի 12-ին, նա ցուցակում գրացված էր 110–րդ համարի ներքո «առաջին կարգով» (գնդակահարություն), սակայն մահացավ բանտում մինչև գործի ավարտը ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Էսէռներ Կատեգորիա:Համառուսաստանյան սահմանադիր ժողովի անդամներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Խորհրդային մանկավարժներ
Հեպատիտ
Հեպատիտ, լյարդային հյուսվածքների բորբոքում ։ Որոշ մարդկանց մոտ հեպատիտը ընթանում է անախտանիշ, այն դեպքում երբ ոմանց մոտ նկատվում է մաշկի դեղնություն, աչքի սպիտակուցային թաղանթի (սկլերա) դեղնություն, ախորժակի կորուստ, սրտխառնոց, փսխում, դիարեա (լուծ), դյուրհոգնելիություն, ցավ որովայնում ։ Հեպատիտները լինում են կարճաժամկետ (սուր՝ մինչև 6 ամիս) և երկարաժամկետ (քրոնիկ՝ 6 ամիս և ավելի) ։ Սուր հեպատիտը կարող է ինքնուրույն անցնել, վերածվել քրոնիկ ձևի, ավարտվել սուր լյարդային անբավարարությամբ ։ Ժամանակի ընթացքում քրոնիկ հեպատիտը հանգեցնում է լյարդի ցիռոզի, քրոնիկ լյարդային անբավարարության և լյարդի քաղցկեղի ։
Հեպատիտների (լյարդաբորբ) առաջացման ամենատարածված պատճառը վիրուսներն են ։ Այլ պատճառներից են ալկոհոլի մեծաքանակ օգտագործումը, որոշ դեղորայքներ, թույներ, այլ ինֆեկցիաներ, աուտոիմուն հիվանդություններ, ոչ ալկոհոլային հեպատիտը (NASH) ։ Գոյություն ունի վիրուսային հեպատիտների 5 տեսակ՝ A, B, C, D և E ։ Հեպատիտ A, E-ով հիմնականում վարակվում են ախտոտված սնունդ և ջուր օգտագործելու պարագայում ։ Հեպատիտ B-ն տարածվում է հիմնականում սեռական ճանապարհով, բայց երբեմն կարող է փոխանցվել մորից երեխային հղիության և ծննդաբերության ընթացում ։ Ինչպես հեպատիտ B-ն այնպես էլ C-ն փոխանցվում են արյան միջոցով, վարակում կարող է դիտվել ներերակային թմրամոլների մոտ՝ նույն ներարկիչից օգտվելու պարագայում ։ Հեպատիտ D-ով վարակվում են միայն այն մարդիք, որոնք արդեն վարակված են հեպատիտ B-ով ։
Հեպատիտ A, B, և D-ով վարակումը կարելի է կանխել իմունիզացիայի (պատվաստման) միջոցով ։ Դեղորայք օգտագործվում է քրոնիկ հեպատիտի բուժման նպատակով ։ Բուժումը իր մեջ չի ներառում ոչ ալկոհոլային հեպատիտի (NASH) վերացումը, սակայն առողջ ապրելակերպը, չափավոր ֆիզիկակակն բեռնվածությունը, ճիշտ սննդակարգը կարևոր են։ Աուտոիմուն հեպատիտների բուժման ժամանակ օգտագործվում են իմուն համակարգը ճնշող դեղամիջոցներ ։ Լյարդի փոխպատվաստումը երբեմն կարող է լինել որպես բուժման վերջնական եղանակ ։
Ամբողջ աշխարհում 2015 թ-ի տվյալներով հեպատիտ A-ով հիվանդացել է 114 մլն մարդ, քրոնիկ հեպատիտ B-ով՝ 343 մլն և քրոնիկ հեպատիտ C-ով՝ 142 մլն ։ ԱՄՆ-ում ոչ ալկոհոլային հեպատիտով (NASH) գրանցվել է մոտ 11 մլն մարդ, իսկ ալկոհոլային հեպատիտով՝ 5մլն ։ Հեպատիտը հանգեցնում է տարեկան 1 մլն և ավելի մարդկանց մահվան, հիմնական պատճառը հեպատիտի արդյունքում առաջացաց ցիռոզը և լյարդի քաղցկեղն է ։ ԱՄՆ-ում հեպատիտ A-ն տարեկան հանդիպում է մոտ 2500 անձի մոտ և հանգեցնում է մոտ 75 մարդկանց մահվան ։ Հեպատիտ բառն ունի հունական ծագում՝ hêpar (լյարդ), -itis (բորբոքում) ։
Ախտանշաններ
Հեպատիտներին բնորոշ է ախտանիշների լայն շրջանակ՝ նրանց բացակայությունից մինչև ծանր լյարդային անբավարարություն  ։ Սուր հեպատիտի տեսակներին, որոնք սովորաբար առաջանում են վիրուսներով վարակման հետևանքով բնորոշ են ընդհանուր ախտանիշներ  ։ Քրոնիկ հեպատիտը նույնպես կարող է հանդես գալ ընդհանուր ախտանիշներով, սակայն հիվանդության խորացման պարագայում սկսում են ավելանալ նաև յուրահատուկ ախտանիշներ, որոնք բնորոշ են լյարդի ֆունկցիայի խանգարումներին ։
Սուր հեպատիտ
Սուր վիրուսային հեպատիտն ունի 3 շրջան
Կայծակնային հեպատիտ
Կայծակնային հեպատիտը (լյարդային բջիջների /հեպատոցիտ/ զանգվածային մահ),հանդիպում է հազվադեպ և հանդիսանում է կյանքի համար վտանգավոր վիճակ (սուր հեպատիտի բարդություն է), որը սովորաբար առաջանում է երբ դեղորայքային կամ աուտոիմուն հեպատիտով հիվանդ մարդիկ վարակվում են B, D, E հեպատիտներով ։ Բարդությունները կազմում են՝ B և D հեպատիտների զուգակցման ժամանակ 2-20%, իսկ հղի կանանց մոտ, որոնք վարակված են հեպատիտ E-ով՝ 15-20%  ։ Սուր հեպատիտը ուղղեկցվում է կոագուլյացիայի (արյան մակարդելիություն) խանգարումներով, էնցեֆալոպաթիայով (գիտակցության և կողմնորոշման խանգարում, քնկոտություն)  ։ Մահացությունը կայծակնային հեպատիտի դեպքում սովորաբար բարդությունների հետևանք է հանդիսանում (ուղեղի այտուց, ստամոքս-աղիքային ուղուց արյունահոսություն, սեպսիս /արյան վարակում/, շնչառական և լյարդային անբավարարություն) ։
Քրոնիկ հեպատիտ
Մինչև 6 ամիս տևող հեպատիտը համարվում է սուր, 6 ամիս և ավելի տևողը՝ քրոնիկ ։ Վաղ շրջանում քրոնիկ հեպատիտը ընթանում է անախտանիշ և սովորաբար ախտորոշվում է պատահական կատարված լաբորատոր քննություններով՝ սկրինինգների ժամանակ, ընդհանուր ախտանշանների առկայության դեպքում ։ Հիվանդության հարաճման հետ միասին ի հայտ են գալիս հետևյալ ախտանիշները՝ հոգնածություն, սրտխոռնոց, փսխում, վատ ախորժակ, հոդացավ և այլն ։ Դեղնուկ նույնպես կարող է առաջանալ և սովորաբար խոսում է հիվանդության ավելի ծանր ընթացքի մասին ։ Քրոնիկ հեպատիտը ազդում է լյարդի հորմոնարտադրող ֆունկցիայի վրա, դրա հետևանքով հիվանդների մոտ կարող են առաջանալ ակնե, հիրսուիտիզմ (մազակալում ոչ բնական մազակալման հատվածներում), ամենորեա (դաշտանային ցիկլի խանգարում) կանանց շրջանում ։ Լյարդի տարածուն ախտահարումը և ֆիբրոզը վերջիվերջո հանգեցնում են լյարդի ցիռոզի, սա էլ լյարդի ֆունկցիաների հարաճուն խանգարման ։ Ցիռոզը բերում է դեղնուկի, քաշի անկման, արյան մակարդելիության խանգարման, ասցիտի (հեղուկ որովայնի խոռոչում) և ծայրամասային այտուցների (ոտքերի այտուց) ։ Լյարդի ցիռոզը կարող է հանգեցնել կյանքին վտանգ սպառնացող այլ բարդությունների ևս, դրանք են՝ լյարդային էնցեֆալոպաթիա, կերակրափողի ստորին 1/3-ի երակների վարիկոզ լայնացում և հետագայում նաև արյունահոսություն, հեպատոռենալ համախտանիշի (լյարդ-երիկամային անբավարարություն) և լյարդի քաղցկեղի ։
Պատճառներ
Հեպատիտի պատճառները կարելի է բաժանել հետևյալ խմբերի մեջ՝ ինֆեկցիոն (վարակային), մետաբոլիկ (նյութափոխանակային), իշեմիկ, աուտոիմուն, գենետիկ և այլն։ Ինֆեկցիոն ագենտներն են՝ վիրուս, բակտերիա, պարազիտ (մակաբույծ)։ Հեպատիտի պատճառներ են նաև տոքսինները (թույներ), դեղորայքը, ալկոհոլը։ Ոչ ալկոհոլային հեպատիտը պատկանում է հեպատիտների մետաբոլիկ ձևին։ Աուտոիմուն և գենետիկ հեպատիտների առաջացումը պայմանավորված է գենետիկ նախատրամադրվածությամբ, նրանք հանդիպում են որոշ էթնիկ խմբերի մոտ։
Վիրուսային հեպատիտ
Ամբողջ աշխարհում վիրուսային հեպատիտները հանդիպում են ամենահաճախը ։ Վիրուսային հեպատիտը առաջանում է 5 տարբեր վիրուսներից (A, B, C, D, և E) ։ Հեպատիտ A-ն և հեպատիտ E-ն ընթանում են գրեթե նույն ձև, նրանք 2-ն էլ հանդիպում են հիմնականում զարգացող երկրներում, փոխանցվում են ֆեկալ-օրալ (<<սննդային>>) ճանապարհով, ելքը կարող է լինել ինքնալավացումը, չեն անցնում քրոնիկական ձևի ։
Հեպատիտ B, C, D-ով վարակվում են, երբ վնասված մաշկը, լորձաթաղանթը կամ արյունը կոնտակտի մեջ է մտնում վարակված արյան և օրգանիզմի կողմից արտադրվող հեղուկների (սերմնահեղուկ, հեշտոցային արտադրուկ) հետ ։ Վիրուսային մասնիկներ հայտնաբերվել են նաև թքում և կրծքի կաթում։ Համենայն դեպս ապացուցված չէ, որ համբուրվելու, նույն սպասքից օգտվելու, կրծքով կերակրելու պարագայում մարդիկ կարող են վարակվել վիրուսային հեպատիտով։ Բացառություն կարող են լինել այն դեպքերը, երբ այդ հեղուկները շփման մեջ են դրվում վնասված մաշկի և լորձաթաղանթի հետ ։
Հեպատիտ B-ն և C-ն կարող են ընթանալ ինչպես սուր, այնպես էլ քրոնիկ ձևով ։ Հեպատիտ D-ի վիրուսը դեֆեկտային վիրուս է, քանի որ նրա բազմացման (ռեպլիկացիա) համար անհրաժեշտ է հեպատիտ B վիրուսը։ Հեպատիտ D-ն հայտնաբերվում է միայն հեպատիտ B-ով վարակվածների մոտ ։ Մեծահասակների մոտ հեպատիտ B-ն սովորաբար ավարտվում է ինքնալավացմամբ, մինչև 5% դեպքերում վեր է ածվում քրոնիկ ձևի, իսկ քրոնիկ ձևի ժամանակ 20-30% դեպքերում ելքը լինում է կա՛մ լյարդի ցիռոզը, կա՛մ քաղցկեղը ։ Նորածինների և երեխաների շրջանում հիմնականում ի սկզբանե զարգանում է քրոնիկ ձևը ։
Ի տարբերություն հեպատիտ B-ի հեպատիտ C-ն սովորաբար ընթանում է քրոնիկական եղանակով ։ ԱՄՆ-ում լյարդի ցիռոզի առաջացման պատճառներից 2-րդ տեղում է գտնվում հեպատիտ C-ն (առաջինը ալկոհոլային հեպատիտն է) ։ 1970-1980-ականներին հեպատիտ C-ով վարակման հիմնական պատճառը եղել է արյան փոխներարկումը ։ 1992 թվականից սկսված սկրինինգների շնորհիվ, որը իրենից ներկայացնում է դոնորական արյան ստուգում հեպատիտ C-ի կապակցությամբ, այս հեպատիտով վարակման ռիսկը իջել է մինչև 10% ։