cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ժաննա դ'Արկի ճակատագրի լեգենդար և այլընտրանքային տարբերակներ
Զինանշանը
Գոյություն ունի նաև Ժան դյու Լիսին 1612 թվականին տրված շնորհագիրը, որում նշված է, որ "Նշված Ժանին (ըստ իր ցանկության)՝ կրե՛լ Դյուլիս ազգանունը՝ նրան թողնելով իր դ՛Արկ նախնիներից եկած զինանշանը, որը պատկերում է վահան՝ լազուրե դաշտում, նրա վրա առաջ ձգված աղեղ՝ երեք խաչավորված, սուր սայրերը դեպի վեր նետերով, որոնցից երկուսը ոսկյա էին՝ արծաթե սայրով և փետրավոր, իսկ երրորդը՝ արծաթյա էր՝ ոսկե սայրով և փետրավոր։ Զինանշանի վերին մասում հանդիսավոր կերպարանքով առյուծ էր։"
Ժաննայի մայրը (որդեգրողը՝ ըստ թագավորական ծագման կողմնակիցների)՝ Իզաբելլա դե Վուտոնը, Ռոմե մականունով, ծագում էր մի ընտանիքից, որը ազգակցական կապերով կապված էր ազնվականական Բովո, Նետանկուր, Լյուդր, Արմուազ ընտանիքների հետ ։
Զինանշանը, ըստ որոշ հետազոտողների, պատկերում էր արյունով արքայազնների թագը, այսինքն, զինանշանը հաստատում էր Ժաննայի՝ թագավորական տան արքայազնից ծագումը։ Մյուսները հակված են եղել համարելու, որ զինանշանի վրա պատկերված սուրը, այսպես կոչված, «անօրինականության մութ շերտի» (նման էր Բաստարդ Օռլեանացու զինանշանին) խորհրդանիշ էր, սակայն հերալդիկայում սուրը երբեք «մութ շերտ» չի խորհրդանշում։
Թագավորի դուստր
Ժաննայի՝ թագուհու ապօրինի դուստրը լիելու վարկածը իր մեջ դժվար լուծելի հակասություններ էր պարունակում։
Եթե այն ճիշտ էր, ապա ինքը՝ Ժաննան, ով ցուցմունք է տվել Ռուանում դատավարության ժամանակ, ինչպես նաև նրա մայրը և Դոմրեմիի բոլոր բնակիչները, որոնք արդարացման գործընթացում, Ավետարանի վրա երդվելով, պնդել են, որ Ժաննան ծնվել է Ժակ Դարկի և Իզաբել Ռոմեի ընտանիքում, երդմնազանցություն են կատարել ՝ սուտ վկայություն տալով ։ Միջնադարյան պատկերացումներով Ավետարանի վրա տված երդման խախտումը նշանակում էր հոգու երաշխավորված մահ և դժոխքի մեջ ընկնել։
Բացի այդ, Իզաբելլա Բավարացին բացահայտ թշնամաբար է վերաբերվել նրան։ Իսկ դոֆինի մոտ, ով իմացել էր Ժաննայի ծագման մասին, պետք է, որ ավելի շատ ուժեղանային աղջկա ծննդի օրինականության վերաբերյալ կասկածները։
Այդ պատճառով, որպես ենթադրություն, առաջ քաշվեց մեկ այլ վարկածը, ըստ որի Ժաննան թագավոր Շառլ VI Խելագարի և նրա ֆավորիտուհի Օդետա դե Շամդիվերի անօրինական դուստրն է ։ Այս տարբերակի համաձայն, Ժաննայի իրական անունը Մարգարիտա դե Վալուա էր։ Նա ծնվել էր 1407 թվականին, կիսախելագար թագավորի պալատում, և սա նրան դաստիարակել էր որպես ինքնապաշտպանության մարտիկ, քանի որ նրա երկու որդիները սպանվել էին Լուի Օռլեանացու կողմնակիցների կողմից, իսկ «անօրինական» Շառլը ոչ մի կերպ հարմար չէր թագավորի «դերին»։ Այնուհետև, ինչպես և առաջին տարբերակում, բեմադրվում էր «Աստծո միջամտության» մասին ներկայացումը, բայց վերջում, երբ Ժաննան խաղաց իր դերը, նա ստիպված էր թաքնվել կողմնակի աչքերից, ինչն էլ հաջողությամբ արվեց ։
Այս տարբերակը նույնպես ոչնչով հիմնավորված չէր, օրինակ՝ հենց նույն Մ. Լամիի խոստովանությամբ, և կրկին ենթադրում էր համընդհանուր կեղծ վկայություն արդարացման գործընթացում։
Տարիքը
Ինքը՝ Ժաննան, 1431 թվականի փետրվարի 21-ին Ռուանում տեղի ունեցած ինկվիզիցիոն դատավարության ժամանակ առաջին հարցաքննությանը հայտարարել է, որ ինքը 19 տարեկան է, իսկ հաջորդ օրը, այն հարցին, թե ո՞ր տարիքում է հեռացել հոր տնից, պատասխանել է, որ չգիտի, թե քանի տարեկան է ։ 1429 թվականին դոֆին Շառլի պալատում, ինչպես այդ մասին վկայում են ժամանակագիրները, նա պնդել է, որ ինքը «երեք անգամ յոթ տարեկան է», ըստ այդմ՝ նրա ծննդյան տարեթիվը 1407-1408 թվականներն են։
Ժաննայի իրավունքների վերականգնման գործընթացը սկսելուց առաջ Շառլ VII-ը նրա հայրենիք էր ուղարկել իր ներկայացուցիչներին՝ պարզելու աղջկա տարիքը, սակայն Դոմրեմիում չէր վարվել եկեղեցական գիրքը, և սուրհանդակները վերադարձել են ձեռնունայան։
Այն, որ Ժաննան ծնվել է 1407 թվականին, պնդում էին բաստարդականները ։ Ժաննայի ծննդյան՝ ավանդաբար ընդունված 1412 թվականը չէր բավարարում նրանց, քանի որ ոչնչացնում էր թագավորական տան հետ նրա ունեցած ազգակցական կապի վարկածը։
«Ձայներ»
«Սրբերի ձայների», որոնք իր իսկ պնդումներով լսում էր Ժաննան, էությունը ակադեմիական տարբերակի վիճահարույց պահերից մեկն է։  Ինչ վերաբերում է եկեղեցուն, ապա և՛ Ժամանակակից, և՛ միջնադարյան հեղինակները, որոնք Ժաննային համարում են Ֆրանսիայի ազատագրուհի, միակարծիք են այն հարցում, որ նրան իրականում «երկնքի կամքն է» հայտնվել։
Ավանդական տարբերակի նյութապաշտորեն տրամադրված կողմնակիցները նշում էին, որ Ժաննայի առաքելությունը, որը վերապահված էր նրան «Սրբերի» կողմից, Օռլեանի ազատագրումն է, Ռեյմսի տաճարում դոֆինի թագադրումը, անգլիացիների արտաքսումը, Շառլ Օռլեանացու՝ գերությունից ազատումը, հաջողվել է միայն մասնակիորեն, և իրենց աշխատանքներում նրանք կա՛մ չեն անդրադառնում «ձայների» բնույթին, կա՛մ դրանք համարում են հալյուցինացիայի արդյունք ։ Այսպես, Վ. Ի. Ռայցեսը գրում է. «Նրա ինտելեկտը ձևավորվել էր ժողովրդական կրոնական-առեղծվածային պատկերացումների ազդեցության տակ. Ժաննային թվում էր, թե նա լսում ու տեսնում է Սրբերին։ Այստեղ իրենց դերն են խաղացել ինքնաներշնչանքը, կրոնական միստիկությունից խանգարված աշխատանքը, և, հետևաբար, հատկապես վառ երևակայությունը» ։ Այլընտրանքային տարբերակի ջատագովները «ձայների» ֆենոմենը բացատրում էին որպես քաղաքական խաղի մի մաս։ Նրանցից ոմանք, օրինակ, Ռոբեր Ամբելենը, կարծում էին, որ Ժաննան որպես թագավորական ընտանիքի ժառանգ, որտեղ հաճախ էին տեղի ունենում հարազատական ամուսնություններ, հակված է եղել հալյուցինացիաների։
Գրականության մեջ «Հովվուհու օպերացիա» անվանումը ստացած քաղաքական ինտրիգի տարբերակի, որի նպատակն էր Ժաննայի հայտնվելը և նրա ներգրավումը դոֆին Շառլի կողմը, կողմնակիցները իրենց հերթին ցույց էին տալիս, որ «ձայները» տարօրինակ տեղեկացվածություն ունեին։ Որպես օրինակ կարող է ծառայել սրի հետ կապված պատմությունը, որը Ժաննային «ձայներն» էին հրամայել գտնել Ֆյերբուայի սուրբ Եկատերինայի եկեղեցում և օգտագործել այն կռիվներում. այդ սուրը, իրոք, հայտնաբերվել էր նշված վայրում:
Ռազմական կարիերա
Հայտնի է, որ դոֆինի պալատ բազմիցս գալիս էին մարդիկ, որոնք պնդում էին, թե իրենք «ուղարկվել են երկնքից ՝ Ֆրանսիան փրկելու համար», բայց միայն Ժաննային է ուղեկցել ռազմական ուղեկցորդը, ընդ որում՝ ճանապարհորդությունն իրականացվել էր թագավորական գանձարանի հաշվին։ Հայտնի է նաև, որ նրա ճանապարհի առաջին կանգառը Վոկուլերն էր, որտեղ Ռոբեր դե Բոդրիկուրը՝ տեղի պրևոն, սկզբում նրան անվստահությամբ է ընդունել և ցանկացել է մատնել իր զինվորներին՝ ժամանցի համար։ Հետագայում ինչ-որ բան ստիպել է նրան փոխել իր նախնական կարծիքը և օգնել անհայտ գեղջկուհուն՝ հասնել Շինոն։ «Նոր տարբերակի» կողմնակիցները ենթադրում էին, որ այդպիսին էր եղել Իոլանդա թագուհու ուղղակի հրամանը, որի պալատում այն ժամանակ եղել էր դե Բոդրիկուրի մերձավոր ազգականը՝ Լուի դե Բովոն։ Ընդհանուրի կողմից ընդունված տարբերակը Ժաննայի աճող ժողովրդականությամբ էր բացատրում դե Բոդրիկուրի վարքագծի փոփոխությունը։ Նա բավական երկար էր ապրել Վոկուլերում և կարողացել էր իր կողմը հակել հասարակական կարծիքը և մի քանի ասպետների, որոնք նրան իրենց օգնությունն էին առաջարկել ։
Ժան դե Նովլոպոնի հիշողություններով՝ նրա հետ զրույցում Ժաննան իբր հայտարարել է «Աշխարհում ոչ ոք՝ ո՛չ թագավորը, ո՛չ հերցոգը, ո՛չ Շոտլանդիայի թագավորի դուստրը, ո՛չ էլ որևէ մեկը, չի կարողանա վերադարձնել ֆրանսիական թագավորությունը»։ Դոֆին Լյուդովիկոսի և Ջեյմս Շոտլանդացու դստեր ամուսնության մասին բանակցությունները սկսվել էին 1428 թվականի ամռանը և լիակատար գաղտնի էին պահպանվում։ Խոսակցությունը, եթե հավատանք դե Նովլոպոնին, տեղի է ունեցել հաջորդ տարվա սկզբին։ Այսպիսով, կա՛մ ավանդապաշտներին հետևելով պետք է ենթադրել, որ, չնայած նախազգուշական միջոցներին, տեղեկությունները արտահոսել էին, կա՛մ հավատալ, որ Ժաննան օժտված է եղել կանխատեսման շնորհով, կա՛մ էլ «դավադրության տեսության» կողմնակիցներից նման համարել, որ Ժաննային ինչ-որ մեկը հատուկ պետական գաղտնիքներ է մատակարարել ։
Ժաննայի առաքելությունը
Հին ժամանակներից գոյություն ունի Ժաննայի՝ ապագա Շառլ VII-ի պալատում պատահականորեն հայտնվելու վերաբերյալ մի վարկած.
Ենթադրություն կա, որ այս պատմության կուլիսներում կանգնած է եղել դոֆինի զոքանչը՝ Իոլանդա Անժուացին, ով երկար տարիներ հսկայական ազդեցություն է ունեցել իր թուլակամ փեսայի վրա։ Դոֆին Շառլը, անգլիացիների կողմից տարածած լուրերի համաձայն, դեռևս 1420 թվականին Շառլ VI-ի կողմից գահաժառանգությունից հեռացված և ապօրինի ծնված, իր օգտին հասարակական կարծիքի ձևավորման կարիք ուներ։
«Նոր տարբերակի» կողմնակիցների տեսանկյունից Ժաննայի պատմության սկիզբը, ըստ էության, «երկու թագուհիների դավադրությունն էր», ովքեր 1407 թվականին ընդհանուր շահեր ունեին, սակայն հետագայում կապերը խզեցին միմյանց հետ։ Հայտնի է, որ Իոլանդան այդ պահին Ֆրանսիայի ամենաազդեցիկ քաղաքական գործիչներից ու դիվանագետներից մեկն էր. իր այդ դիրքը նա ձեռքից բաց չթողեց մինչև մահը։ Բացի այդ, նա բարձրաստիճան պաշտոններ էր զբաղեցնում երրորդ Ֆրանցիսկյան օրդենում։ Շառլ VII-ը հետագայում, իր լրտեսներին ամրոցներ և սահմանային քաղաքներ ուղարկելով, որպես այդպիսին օգտագործել է Ֆրանցիսկյան վանականներին («կորդելերներին», ինչպես նրանց կոչում էին Ֆրանսիայում), ինչից էլ եզրակացվում է, որ «վանական ցանցի» սկիզբը դրվել է թագուհի Իոլանդայի կողմից։
Թագուհին նաև հիմք է դրել և շատ արդյունավետ օգտագործել է, այսպես կոչված, «սիրո թռչող գումարտակը»՝ պալատական ազնվական օրիորդներ՝ ֆրեյլինաներ, որոնց նա, ըստ անհրաժեշտության, բուրգունդյան և լոթարինգյան պալատներում սիրուհիներ էր «կարգում»։ «Նոր տարբերակի» կողմնակիցները կարծում են, որ հենց նա է թագուհուն առաջարկել խելագար թագավորին շրջապետել սիրուհիով և հիվանդապահուհիով՝ Օդետա դե Շամդիվերով, և նաև օգնել է թագուհուն՝ վերջին երեխային ունենալ Լյուդովիկոս Օռլեանցուց։ Այդ կապն այլևս թաքցնել հնարավոր չի եղել, այնպես որ՝ երեխային «օրինականացնելու» հնարավորություն գրեթե չի եղել։ Ուշադրության է արժանի այն, որ լինելով հղիության չորրորդ ամսում՝ թագուհին, այնուամենայնիվ, այցելել է Սեն Պոլ հյուրանոց, որտեղ այդ ժամանակ ապրում էր խելագար Շառլ VI-ը։
Ըստ «Նոր տարբերակի» կողմնակիցների՝ այդ հարցում թագուհու գործընկերն է եղել Ժաննա անունով մի ֆրեյլինա՝ Հուդա դե Ռեսի այրին, ով ամուսնացել էր Նիկոլ դ' Արկի հետ, որին, իր հերթին, նույնականացնում են Դոմրեմիից Ժակ դ'Արկի եղբոր հետ։ Այդպես է դա, թե ոչ, հայտնի չէ, բայց կան փաստաթղթեր, որոնք հաստատում են, որ ինչ-որ Ժաննա դ'Արկ (ինչպես կարծում են «Նոր տարբերակի» կողմնակիցները, ֆրեյլինան) իսկապես այցելել է Սեն Պոլ հյուրանոց՝ թագավորի նստավայր և մի քանի ծաղկեպսակներ է նվիրել Շառլին, ինչի համար պարգևատրվել է գումարով։ Այս իրադարձության հետքերը կարելի է գտնել հատուկենտ գրքերում, որտեղ ասվում է. «1407 թվականի հունիսի 21-ին, կիրակի օրը, թագավորի հրամանով աղքատ կնոջը՝ Ժաննա դ' Արկին, նրա մատուցած ծաղկեպսակների համար տրվել է սենյորի կողմից նշված 18 սոլի չափով գումար»։ Եվ կրկին, «նոր տարբերակի» կողմնակիցները կարծում են, որ ավելի ուշ այդ Ժաննան հանդես է եկել որպես Կույս Ժաննայի կնքամայր։
Ծնված երեխան անմիջապես մահացած է ճանաչվել, իսկ իրականում թաքցվել էր։ «Նոր տարբերակի» կողմնակիցները նշում են, որ հանգուցյալի համար պատարագ չի մատուցվել, իսկ Սեն Դենիի աբբայության ժամանակագրության մեջ էջերը, որոնք համապատասխանում են այդ ժամանակին, տարօրինակ կերպով բացակայում են։ Թագուհու դստերը Դոմրեմի ուղարկելու վերջնական որոշումը կայացվել է նրա հոր սպանության պատճառով։ Ընտրված վայրը, նրանց կարծիքով, իդեալական էր, քանի որ գտնվում էր Իոլանդայի թագուհու վերահսկողության ներքո։ Իր հերթին, ընդունված տարբերակի կողմնակիցները նշում են, որ լոթարինգյան սահմանի մոտ գտնվող գյուղը ոչ մի կերպ չէր կարող հուսալի համարվել. աղջկան կարող Էին առևանգել ցանկացած պահի։
«Նոր» տարբերակի լույսի ներքո, ձայները, որ Ժաննան լսել է 13 տարեկանից, հայտարարվում է հմուտ բեմադրություն, որում ներգրավվել է հուզավառ աղջիկը։ Հետազոտողները ենթադրում են, որ «դե Բուրլեմոնի տիկնայք» (Ժաննա դե Բոֆրևիլը և Ագնեսա Ժուանվիլը), ովքեր իբր ծանոթ են եղել Ժաննային իր երիտասարդության տարիներին, եղել են Ֆրանցիսկյան Երրորդ միաբանության գործակալներ՝ «իրենց վրա էին վերցրել Սուրբ Եկատերինայի և Սուրբ Մարգարիտայի դերը».
«Ավանդապահները» չեն ժխտում, որ Ժաննան շատ լավ գիտեր քաղաքական իրավիճակը, Շառլ VII-ի պալատում տիրող իրավիճակը, տեղյակ էր պալատի սովորույթներին, հասկացություն ուներ աշխարհագրության, ռազմական գործի մասին, չնայած, որ դա քիչ հավանական էր նախկինում երբեք Դոմրեմիից դուրս չեկած աղջկա համար։ Միևնույն ժամանակ, Ֆրանսիայում լուրեր էին տարածվել, որ Լոթարինգիայի Կույսը հայտնվել է, որը կփրկի երկիրը։ Դեռ 1429 թվականի փետրվարի 12-ին պաշարված Օռլեանում կոմս Դյունուան իր զինվորներին ասել էր, որ «Կույսը, որը ներկայացել է լոթարինգյան սահմանից», կազատագրի քաղաքը:
Սակայն ճշմարտանման չի թվում, որ Ժաննային վաղ մանկությունից նախապատրաստել էին Ֆրանսիայի փրկարարի դերին։ Ակադեմիական տարբերակի կողմնակիցները նշում են, որ Շառլ VII-ի հարազատները չէին կարող իմանալ, որ «Դոմրեմի ուղարկված երեխան» ժամանակի ընթացքում կդառնա կարևոր առաքելություն կատարող։ Նրանք հիշեցնում են, որ տեղական իշխանությունները Ժաննային խոչընդոտել են պալատ այցելության ժամանակ, որ «դավադրության» հնարավոր մասնակիցները մշտապես փոխել են իրենց քաղաքական նախասիրությունները, դաշինքներ են կնքել բուրգունդացիների և անգլիացիների հետ, իսկ Իոլանդա Արագոնացին 1419-1422 թվականներին ապրել է Պրովանսում և քիչ հավանական է, որ նա է ղեկավարել «բեմադրությունը»՝ գտնվելով այնքան հեռու։ Շառլ VII-ի և նրա մտերիմների լիակատար անտարբերությունը Ժաննայի ճակատագրի հանդեպ այն բանից հետո, երբ նա գերի էր վերցվել, նրանց կողմից աղջկան փրկելու փորձերի բացակայությունը նույնպես խոսում են թագավորի հետ Ժաննայի ազգակցական կապ ունենալու տարբերակի դեմ։
Գերությունն ու մահապատիժը
Դատելով Ռուանի դատավարության պահպանված արձանագրություններից՝ Ժաննան միայնակ և բավական հաջող դիմադրել է մի քանի աստվածաբանների՝ թույլ չտալով իրեն թակարդի մեջ գցել և կախարդության ու կուռքերին երկրպագելու մեջ մեղադրել։
Հայտնի է նաև, որ Ժաննային կտտանքների չեն ենթարկել (ինչպես Կոշոնն է բացատրել՝ «որպեսզի զրպարտելու առիթ չտան օրինակելի դատավարության վերաբերյալ» ): Պարզվել է, որ Ժաննայի հանդեպ պաշտոնական դատավճիռ չի կայացվել, դա իրավունքների վերականգնման գործընթացում հաստատել է ռուանյան պաշտոնյայի օգնական Լորան Ժերսոնը։ Ռեաբիլիտացիայի գործընթացին ներկա Ռուանի դատավորական հանձնաժողովի անդամներից հինգը հայտարարել են, որ «ոչինչ չեն տեսել», երեքը՝ հեռացել են մինչև լսումների ավարտը, երկուսը վկայակոչել են այն, որ ամեն ինչի մասին հասցրել են մոռանալ անցած տարիների ընթացքում։
Եթե հավատանք Ժորժ Շաթելենի «Ժամանակագրությանը», դատապարտյալը խարույկի վրա է բարձրացել փակ դեմքով, կամ (ինչպես երբեմն մեկնաբանում են այս հատվածը) նրա դեմիքն եղել է ծուռ կապագլխարկ կամ գծավոր խույր ։
Լեգենդներ
Ժաննայի հետ կապված են նաև բազմաթիվ լեգենդար կամ կիսալեգենդար տեղեկություններ, դրանք ներկայացված են ավելի ուշ աղբյուրներում, որոնց համապատասխանությունը ճշմարտությանը գործնականում անհնար է հաստատել։
Հավատացնում էին, որ Կույսի ծնվելու ժամանակ աքլորներն իրենք իրենց երգել են, և Դոմրեմիի բնակիչները, ուրախ հուզմունքով լցված, միմյանց հարցրել են, թե ինչ հրաշքի է տեղի ունեցել այս գիշեր։ «Նոր տարբերակի» կողմնակիցներն այստեղ ակնարկ են տեսնում առ այն, որ աղջիկը գյուղ է տեղափոխվել, «ավանդապահները» գտնում են, որ դա պարզապես ազգային հերոսուհու անվան շուրջ ստեղծված լեգենդներից մեկն է ։
Ըստ դոմինիկյան միաբանության եղբայր Իզամբարի՝ ռուանյան դահիճ Ժոֆրուա Տերաժը մահապատժի կատարումից հետո, իբր, իր մոտ խոստովանության է եկել և պատմել, որ սպանությունից հետո զննելով խարույկը՝ այնտեղ գտել է կրակից չվնասված սիրտ, ընդ որում՝ դա ոչնչացնելու հետագա բոլոր փորձերն այդպես էլ ոչ մի բանի չեն հանգեցրել։ Սիրտը, ըստ նրա, Տերաժը նետել է Սեն, իսկ հետո գնացել է ապաշխարելու, որ «սրբի է ոչնչացրել» ։
Հրաշք փրկություն
Հայտնի են նաև վարկածներ, որոնց համաձայն Ժաննան ընդհանրապես չի այրվել խարույկի վրա: Ստորին Սենի և Ռուանի արքեպիսկոպոսության արխիվներում մահապատժի արձանագրության բացակայությունը որոշ հետազոտողների կողմից բացատրվում է նրանով, որ մահապատիժն այդպես էլ ի կատար չի ածվել:
Վարկածներից մեկի համաձայն՝ Ժաննան, շուրջ չորս տարի բանտարկության մեջ անցկացնելով, վերադարձել է թագավորական պալատ և կրկին զորք է ստացել իր հրամանատարության տակ։ Որոշ ժամանակ անց նա ամուսնացել է ոմն Ռոբեր դեզ Արմուազի հետ։ Երկրորդ վարկածը պնդում է, որ խարույկի վրա այրվելը տեղի է ունեցել, բայց այրվել է մեկ այլ կին, մինչդեռ Ժաննա դ'Արկը գաղտնի մահացել է թույնի օգնությամբ, իսկ մարմինը նետել են Սեն։ Անգլիացիները չէին համարձակվում հրապարակայնորեն մահապատժի ենթարկել Ժաննային, քանի որ վախենում էին մահապատժի ժամանակ հնարավոր հրաշքից։ Նրան թունավորելու փորձերը երկուսն են եղել. առաջինից Ժաննան փրկվել է, իսկ երկրորդը հասել է իր նպատակին։ Որպեսզի ոչ ոք չկարողանա բացահայտել նենգափոխությունը, Ժաննայի փոխարեն մահապատժի ենթարկված կնոջ գլուխը ծածկել են թղթե գլխարկով, նրան շրջապատել են 120 (այլ տեղեկություններով՝ 800) զինվորներ, հանդիսատեսի բազմությանը հետ են մղել դեպի Սենի շուկայի հրապարակի եզրը, խարույկը մասամբ պատված է եղել փայտե վահանակով, որի վրա գրված է եղել դատավճիռը ։
Սակայն, այս տեսությունը նաև ենթադրում է համընդհանուր կեղծ վկայություն արդարացման գործընթացում, որտեղ  Ավետարանի վրա երդվելուց հետո  վկայություններ են տվել բազմաթիվ վկաներ, որոնց թվում՝ նուայոնյան եպիսկոպոսը։ Ժաննայի մահապատժի մասին հիշատակումներ կան նաև այդ ժամանակաշրջանի փաստաթղթերում, օրինակ՝ «Փարիզյան քաղաքացու օրագրում»։ Իզաբելլա Ռոմեն 1456 թվականին միջնորդել է չեղյալ համարել 1431 թվականի դատավճիռը, որը կայացվել էր դստեր կողմից և որը հրկիզվել էր անգլիացիների կողմից։ Եվ ինքը՝ Հռոմի Պապ Կալիստոս III-ը, ով արդարացման որոշում էր կայացրել, այս դեպքում մեղավոր էր որպես երդմնազանց ։ Ըստ լեգենդի՝ մահապատժի վայրում հայտնաբերվել է սիրտ, որը չէր այրվել։ Ռոբեր Ամբելենը, ով կարծում էր, որ Ժաննայի փոխարեն մահապատժի են ենթարկել մեկ այլ կնոջ, ենթադրում էր, որ նրան թմրանյութ են տվել, և հղում էր կատարում «Տասներկու կեսարների կյանքում» Սվետոնիոսի հաղորդագրությանը, ըստ որի գույություն է ունեցել թույն, որը սիրտն անկիզելի էր դարձնում, ինչը ժամանակակից գիտության տեսանկյունից անմիտ է։
Անգլիացիների կողմից իրենց «ձեռքբերումը» բաց թողնելու բացատրությունը Պիեր դե Սերմուազը տեսնում է նրանում, որ Աննա Բուրգունդացին՝ գլխավոր հրամանատարի կինը, նույնպես Երրորդ Ֆրանցիսկյան օրդենի կազմում է եղել, և, իբր, կարող էր պայմանավորվել թագուհի Իոլանդայի, և նրա միջոցով էլ՝ Շառլ VII-ի հետ հնարավոր զիջումների մասին, որոնք ի կատար կածվեին։ Բացի այդ, Ռուանի նահանգապետի փեսան այդ ժամանակ գտնվում էր ֆրանսիական գերության մեջ, և Շառլը բացեիբաց սպառնում էր հաշվեհարդար տեսնել գերու հետ, եթե Ժաննան մահապատժի ենթարկվի ։
Կեղծ Ժաննաներ
Անշուշտ, Ժաննայի սխրանքը, նրա գերությունն ու մահապատիժը, որոնք շոկ էին առաջացրել ամբողջ երկրում, պետք է անպայման հանգեցնեին «նենգափոխության» և «հրաշք փրկության» մասին լուրերի տարածմանը, և համապատասխանաբար՝ ինքնակոչների ի հայտ գալուն, որոնք ներկայանում էին որպես Ֆրանսիայի Կույս։  Իսկապես, 1452 թվականին մի կին, որի անունը չի պահպանվել պատմության մեջ, հայտնվել է Անժուում և փորձել է ներկայանալ որպես Ժաննա դ'Արկ՝ իսկական Ժաննայի երկու զարմիկներին գայթակղելով փողով և առատ հյուրասիրությամբ. վերջիններս պետք է վկայեին նրա օգտին։ Ի դեպ, այս արկածախնդրության վերջը դրվել է գրեթե անմիջապես ։
Եվս մեկ փորձ ձեռնարկել է ոմն Ժաննա Ֆերոն (ֆր.՝Jeanne la Férron), ով կյանքի համար վաստակում էր տոնավաճառային աճպարարությամբ։ Նա հայտնվել էր Մանում և փորձում էր ամբոխին համոզել, որ նա խարույկից «հրաշքով փրկված» կին է՝ Ժաննան, բայց, ինչպես պարզվեց, բոլորովին չէր կարողանում ձի թամբել, այդ պատճառով էլ ենթարկվեց ծաղրի։ Քաղաքի եպիսկոպոսի հրամանով նրան անարգանքի սյունին են գամել, իսկ հետագայում նրա հետքերը վերջնականապես կորչել են ։
Մեկ այլ ինքնակոչի՝ Ժաննա Դե Սերմեզի մասին ևս քիչ է հայտնի։ Համարվում է, որ տղամարդու կոստյում հագած՝ նա մասնակցել է մարտերին, այնուհետեւ փորձել է ներկայանալ որպես «փրկված Ժաննա»։ Որպես պատիժ նա երեք տարով բանտարկվել է Սոմյուրում և այստեղից ազատ է արձակվել 1458 թվականին՝ «պարկեշտ» հագնվելու և ինքնակոչության միտքը մեկընդմիշտ թողնելու հրահանգով։ Պահպանվել է դուքս Ռենեի կողմից նրան շնորհված ներման հրովարտակը ։
Եվ, վերջապես, վերջին ինքնակոչը Քյոլնում հայտնվել է 1473 թվականին՝ հրապարակավ հայտարարելով, որ հայտնվել է եպիսկոպոսական աթոռը Օլդարիկ Մանդեշին փոխանցելու առաքելությամբ։ Աղջիկը խելագար ճանաչվեց, և միայն դա փրկեց նրան խարույկից ։
Ժաննա դեզ Արմուազ
«Կեղծ Ժաննաներից» ամենաճանաչվածը Ժաննա դեզ Արմուազն էր։ Նա հայտնվել է 1436 թվականին Գրանժ-օզ-Օրմ տեղանքում, որտեղ փորձել է գտնել իսկական Ժաննայի երկու եղբայրներին, ինչը նրան շուտով հաջողվել է։ Նրա հայտնվելու մասին հաղորդվում է Մեց քաղաքի Սեն Տիբո տաճարի դեկանի ժամանակագրության մեջ։ Ֆիլիպ Վինյելը (XVI դարի սկիզբ) այսպես է գրում «Կույս Ժաննայի» հայտնվելու մասին՝ "1436 թվականի մայիսի 20-ի կիրակի օրը Կլոդ անունով մի աղջիկ՝ կանացի հագուստով, հայտարարվեց Կույս Ժաննա և հայտնաբերվեց Մեցի մոտ գտնվող Գրանդ օզ-Օրմ կոչվող վայրում, և այնտեղ էին նշված Ժաննայի երկու եղբայրները, որոնք հավաստեցին, որ դա նա է։"
Նրանց ուղեկցությամբ «հարություն առած Ժաննան» (թեև իրեն «Կլոդ» էր կոչում, ինչը որոշ պատմաբանների առիթ է տվել ենթադրելու, որ այդպիսին էր նրա իսկական անունը) ուղևորվեց Մեց, որտեղ նրա հայտնվելը ֆուրոր առաջացրեց, այնուհետև՝ Մարվիլ և Արլոն՝ լյուքսեմբուրգյան դքսուհու պալատ։ Ավելի ուշ, Քյոլնում, նա փորձել է միջամտել տեղական քաղաքական հաշվեհարդարներին՝ Աստծո անունով պահանջելով թրիերյան եպիսկոպոս ընտրել կոմս Ուլրիխ Վյուրտեմբերգին, որով գրավել է տեղական ինկվիզիտոր Հենրի Կալթայզենի ուշադրությունը։ Կալտայզենը հրամայել է «Ժաննե դյու Լիսին» ներկայանալ հարցաքննության՝ կախարդության և հերետիկոսության կասկածանքով։ Ժաննան նախընտրել է չփորձել ճակատագիրը և շտապ վերադարձել է Արլոն։
Երկու եղբայրների միջոցով նա նամակագրություն է հաստատել Օռլեանի բնակիչների, որոնք լիովին շփոթված էին այն հարցի շուրջ, թե արժե՞ արդյոք հավատալ Ժաննայի «փրկությանը», և Շառլ թագավորի, որը, սակայն, չէր շտապում պատասխանել նրա նամակներին, հետ։ 1439 թվականին նա անձամբ այցելեց Օռլեան և հիացական կերպով ընդունվեց քաղաքում, նրա պատվին ճոխ պարահանդեսներ և ճաշեր տրվեցին, ինչպես նաև քաղաքային գանձարանից «պաշարման ժամանակ քաղաքին ցուցաբերած բարի ծառայության համար» «Կույս Ժաննային» տրվեց 210 լիվր (այդ ժամանակ բավական մեծ գումար)։ Ավելի ուշ նույնպիսի ճոխ հանդիպում էր սպասվում նրան Տուրում, սակայն Փարիզ այցելելու փորձի ժամանակ Ժաննա դեզ Արմուազը ձերբակալվեց Փարիզի խորհրդարանի հրամանով և հարցաքննությունից հետո ինքնակոչ ճանաչվեց։
Նրա՝ իբր տված ցուցմունքներով (իսկական փաստաթղթերը չեն պահպանվել և հայտնի են միայն պատմածներով) պարզվել է, որ զինվորի կոստյումով հագնվելով՝ նա մեկնել է Իտալիա, Եվգինեոս Պապի մոտ՝ ծնողներին հասցված ծեծի համար ներողություն խնդրելու, և այնուհետև, որպես զինվոր, ծառայել է պապական բանակում, ինչն էլ, իբր, իրեն միտք է տվել ներկայանալ որպես Ժաննա դ'Արկ ։
Որպես ինքնակոչ՝ Ժաննա դեզ Արմուազը անարգանքի սյունին է գամվել, ապա վերադարձել է ամուսնու մոտ։ Նա, ըստ տարբեր տեղեկությունների, մահացել է 1446 և 1449 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում (Ժերար Պեսմը, որը կողմնակիցն էր այն վարկածին, թե Ժաննա դեզ Արմուազը իսկական Օռլեանյան կույսն է, ենթադրում էր, որ նա մահացել է 1449 թվականին, քանի որ Օռլեան քաղաքի փաստաթղթերում, որոնցով կենսաթոշակ էր վճարվել Իզաբելա դե Վուտոնին, առկա է եղել «հանգուցյալ Կույսի մայր» գրառումը) ։ Կա վարկած, որ նա Ռոբեր դեզ Արմուազից երկար է ապրել և մեկ անգամ ևս ամուսնացել է ոմն Ժան Լուիյայի հետ, 1457 թվականին ներում է ստացել այն բանի համար, որ իրեն հայտարարել էր «Օռլեանյան կույս», սակայն որոշ հետազոտողներ կարծում են, որ ա՛յս դեպքում խոսքը ուրիշ կնոջ՝ Ժաննա դե Սերմեզի մասին է։
Հարցը, թե արդյո՞ք Ժաննա դեզ Արմուազը իսկապես փրկված «Ֆրանսիայի կույսն» էր, մինչ օրս աշխույժ քննարկումների առարկա է ։ Ակադեմիական գիտության ներկայացուցիչներն այն բանի հավանականությունը, որ Ժաննա դեզ Արմուազը փրկված Ժաննա դ'Արկն է, միանշանակ մերժում են ։ «Երկրորդ Ժաննայի» մասին հարցը մանրամասն քննարկված է Յա.Գրանդոյի «Վախեցած Ժաննան» գրքում (նախաբանը՝ Ռեժին Պերնի), որտեղ աղբյուրների մանրակրկիտ վերլուծության հիման վրա հետևողականորեն հերքվում է «պարադոքսալիստների» վարկածը ։
Ա. Լևանդովսկին գրում է ՝
Օռլեանի Ժաննա դ՛Արկի կենտրոնի կողմից 1979 թվականին կազմակերպված Օռլեանյան ֆորումի ժամանակ տարբեր երկրների ականավոր պատմաբաններ, ովքեր զբաղվում էին Հարյուրամյա պատերազմի պատմությամբ, միաձայն մերժեցին «կեղծ պատմաբանների նորարարությունները»՝ ինչպես անվանում էին Ժաննա դ'Արկին վերաբերող այլընտրանքային տեսությունները ։
Հղումներ
Կատեգորիա:Դավադրության տեսություն Կատեգորիա:Լեգենդներ Կատեգորիա:Պատմության խեղաթյուրում
Մահացու ինքնակառավարվող զենք
Մահացու ինքնակառավարվող զենքը (այսուհետ՝ ՄԻԶ Lethal Autonomous Weapons կամ LAWs), արհեստական բանականությամբ օժտված ինքնակառավարվող ռազմատեխնիկայի տեսակ է, որը, նախապես ծրագրավորված լինելով, կարողանում է ինքնուրույն որսալ անհրաժեշտ թիրախներ՝ հիմնվելով դրանց առանձնահատկությունների և նկարագրի վրա ։ Հայտնի է նաև «մահացու ինքնավար զենքի համակարգ», «ինքնավար զենք», «ռոբոտային զենք» անուններով ։ 2018 թվականի դրությամբ, սույն զինատեսակի ինքնավարությունը սահմանափակվեց մարդու կողմից տրվող վերջնական հրահանգների կատարմամբ՝բացառությամբ որոշ «պաշտպանական» նպատակների։
Զենքի ինքնավարություն
«Մահացու ինքնավար զենք» եզրույթի համար գոյություն ունեն բազմաթիվ սահմանումներ։ Ամերիկյան Case Western Reserve University School of Law համալսարանի թղթակից Հեթըր Ռոֆը ինքնավար մահացու համակարգերը նկարագրում է որպես «զինված ռազմատեխնիկա, որոնք ընդունակ են ուսումնասիրել շրջապատը և իրենց վարքագիծը համաձայնեցնել միջավայրի փոփոխություններին» ։ Այս սահմանումը, համեմատած գիտնականներ Փիթր Ազարոյի և Մարկ Գուբրուդի առաջարկած սահմանումների հետ, ավելի բարձր շեմ է դնում սարքավորման՝ ինքնավար մահացու զենք որակվելու համար։ Վերջիններս ընդունում են, որ ցանկացած զինհամակարգ, որն ընդունակ է առանց մարդու միջամտության արձակել ռազմական նշանակության հարված,կարող է համարվել ՄԻԶ ։
Ինքնավար պաշտպանական համակարգեր
Ավտոմատ մեխանիզմով գործարկվող ամենահին համակարգերը մեզ հայտնի ականներն են (ցամաքային և ծովային) ,որոնք օգտագործվում են սկսած 1600-ական թվականներից։ 1997 թվականին կնքված Օտտավայի պայմանագրով շատ երկրներում (այդ թվին չեն դասվում ԱՄՆ-ը, ՌԴ-ն, Ասիայի և Միջին Արևելքի երկրների մեծ մասը) արգելվել է հակահետևակային ականների օգտագործումը։
Ժամանակակից ՄԻԶ-երը կարողանում են ավտոմատ ճանաչել և հարձակվել ռազմական նշանակության հրթիռների, օդանավերի, հրետանու և վերգետնյա այլ վտանգավոր օբյեկտների վրա՝ դրանց նկարագիրը համաձայնեցնելով մարդու կողմից նախապես սահմանված որոնելի չափորոշիչներով թիրախին։ Նման համակարգեր այժմ լայնորեն կիրառվում են ինչպես նավատորմերում, այնպես էլ ցամաքային ռազմատեխնիկայում (ռուսական «Arena», իսրայելական «Trophy» գերմանական «AMAP-ADS»): Հարավային Կորեայում և Իսրայելում նույնիսկ օգտագործվում են ստացիոնար պահակային զենքեր, որոնք, ըստ անհրաժեշտության, կարող են կրակ բացել մարդկանց և տրանսպորտային միջոցների վրա։ Հակաօդային պաշտպանության շատ համակարգեր ևս ունեն ինքնավար թիրախավորման հնարավորություններ։ Ռազմական փոխադրամիջոցների վրա այս նպատակով տեղադրված պտուտասարքերը կոչվում են հեռավար զենքի կայաններ։
ՄԻԶ-երի ղեկավարման օղակում մարդու ներգրավված չլինելու հիմնական պատճառն արագ արձագանքի անհրաժեշտությունն է, քանի որ դրանք օգտագործվում են անձնակազմի և ռազմական կայանների անվտանգությունն ապահովելու համար։
Ինքնավար հարձակվողական համակարգեր
Ինքնակառավարման առավել ընդարձակ հնարավորություններով են օժտված դրոններն ու ԱԹՍ-ները։ Օրինակ, «բրիտանական BAE Systems Taranis ծրագրով ղեկավարվող դրոնի նախատիպը կարող է հանգեցնել մի նոր զինտեխնիկայի ստեղծման, որը հնարավորություն կունենա փնտրել,ճանաչել և տեղայնացնել հակառակորդին, բայց ռազմական գործողություններ սկսել միայն դա անելու հրահանգավորում ունենալու դեպքում։ Այն կկարողանա նաև ինքնապաշտպանվել օդային հարվածից։
2014 թվականին ցուցադրված The Northrop Grumman X-47B անօդաչուն կարողանում է ինքնուրույն օդ բարձրանալ և վայրէջք կատարել ավիակիրների վրա. այն նախատեսվում է վերածել օդային բեռնակրով անօդաչու հսկիչ-հարվածային համակարգի (UCLASS system):
Համաձայն բրիտանական «The economist» պարբերականի՝ աշխարհի տեխնոլոգիական զարգացումը կարող է ապագայում հանգեցնել ստորջրյա փոխադրամիջոցներում հակաականային և հակասուզանավային սոնարային համակարգերի գործարկմանը ։ Այդպիսի համակարգերը կհեշտացնեն ծովային պարեկության աշխատանքները՝ լինելով ավելի մատչելի հրթիռային կայաններ։
ԱՄՆ
Ամերիկյան բանակը մշակում է ինքնակառավարվող ռազմանավերի «ուրվականային» նավատորմեր ։
Իսրայել
2017 թվականին Իսրայելի Կապի նախարար Այուբ Կարան հայտարարել է, որ Իսրայելը ստեղծում է նոր ռազմական ռոբոտներ,որոնց շարքում կան նաև ճանճի չափ ունեցող սարքեր ։
Մեծ Բրիտանիա
Բրիտանական բանակը նոր ԱԹՍ-ներ և ռազմական ռոբոտներ գործարկել է 2019 թվականին ։
Չինաստան
2018 թվականիի հոկտեմբերի չինական Norinco ընկերության ավագ գործադիր տնօրեն Սան Ին իր ելույթում ասել է, որ ապագայի մարտադաշտերում այլևս մարդկանց ներկայություն չի լինի և որ ՄԻԶ-երի կիրառությունն անխուսափելի կլինի ։ Իսկ 2019 թվականին ԱՄՆ պաշտպանության նախարար Մարկ Էսպերը խստորեն քննադատել է Չինաստանին՝ առանց մարդկային վերահսկողության մահացու հարված հասցնող ԱԹՍ-ներ վաճառելու համար ;
Ռուսաստան
2018 թվականին ամերիկյան միջուկային քաղաքականության վերանայման սիստեմը հայտարարել է, որ Ռուսաստանը մշակում է «նոր միջմայրցամաքային,միջուկային էներգիայով զինված թորպեդ»՝ «Status 6» անունով։ 2020 թվականի դրությամբ ՌԴ-ն ակտիվորեն մշակում է արհեստական բանականությամբ աշխատող նոր հրթիռներ, դրոններ , ԱԹՍ-ներ, ռազմական և բժշկական ռոբոտատեխնիկա   ։
Էթիկայի և միջազգային իրավական ակտերի խախտումներ
Կալիֆոռնիայի համալսարանի համակարգչային գիտությունների պրոֆեսոր Սթյուարթ Ռասսելը կարծում է, որ ՄԻԶ-երի օգտագործումը դեմ է էթիկայի և հումանիզմի կանոններին այն իմաստով, որ տվյալ զինատեսակը դժվարությամբ է տարբերում զինվորական թիրախը՝ քաղաքացիականից ։
Իրենց մտահոգությունն են հայտնում նաև բազում այլ գիտնականներ, ըստ որոնց՝ տվյալ զինատեսակի կիրառումը խախտում է Միջազգային մարդասիրական իրավունքը, հատկապես՝ տարբերակման սկզբունքը, որը պահանջում է հստակ տարանջատել քաղաքացիական անձին՝ զինվորականից, և պատճառվելիք վնասի համաչափության սկզբունքը,որը պահանջում է, որ քաղաքացիական թիրախին հասցված հարվածը լինի համաչափ ռազմականին։ Այս մտահոգությունները երբեմն հիմք են հանդիսանում «մարդասպան ռոբոտներին» օրենքով արգելելու առաջարկին։ Այնուամենայնիվ, ՄԻԶ-երի շարքում կան ռոբոտներ, որոնք չեն խախտում Միջազգային մարդասիրական իրավունքի նորմերը
Համարվում է, որ ՄԻԶ-երի օգտագործումը բարդացնում է սպանությունների պատասխանատուներին գտնելը ,բայց գիտնականներ Թոմաս Սիմփսոնը և Վինսենթ Մյուլլերը պնդում են՝ այս կերպով ավելի հեշտ է հայտնաբերելը, թե որ հրահանգը ում կողմից է տրվել ։ Նմանապես, Սթիվեն Ամբրելլոն, Ֆիլ Տոռռեսը և Անգելո Ֆ. ԴեԲելլիսը պնդում են՝ եթե ՄԻԶ-երի տեխնիկական կարողությունները լինեն նույնքան հստակ,որքան զինվորական անձանցը, ապա ավելի ճիշտ կլինի միայն այս տեսակի ՄԻԶ-երի օգտագործումը՝ հաշվի առնելով մարտի դաշտում զինծառայողների հոգեբանական առանձնահատկություններն ու թուլությունները։ Ճիշտ նույն ձևով նրանք առաջարկում են այս զենքերի նախագծումը հարմարեցնել մարդկային արժեքների և Միջազգային մարդասիրական իրավունքի տրամաբանությանը ։
ՄԻԶ-երի օրինական արգելմանը ուղղված նախաձեռնություններ
Մարդասպան ինքնակառավարվող զենքի անսահման տեխնիկական հնարավորությունները դրանց արգելմանը ուղղված բազմաթիվ բանավեճերի առիթ են դարձել։ 2015 թ. հուլսիսին արհեստական բանականության ավելի քան 1000 փորձագետներ ստորագրել են մի նամակ, որը նախազգուշացնում է արհեստական բանականությամբ օժտված սպառազինությունների մրցակցություն առաջացնելու սպառնալիքի և ինքնավար զենքերն արգելելու անհրաժեշտության մասին։ Նամակը նեկայացվել է Բուենոս-Այրեսում՝ «Արհեստական բանականությանը նվիրված միջազգային 24-րդ համատեղ խորհրդաժողովի» (IJCAI-1) ժամանակ։ Այդ նամակը ստորագրել են  նաև Սթիվեն Հոքինգը, Իլոն Մասկը,Սթիվ Վոզնյակը, Նոամ Քոմսկին, Յաան Տալլինը և այլք  ։ Համաձայն PAX-ի, լիարժեք ինքնակառավարմամբ զենքերի օգտագործումը կնվազեցնի զինվորականների ներգրավվածությունը մարտերում և հասարակությունն ավելի հեռու կպահի պատերազմներից՝ քաղաքական և ռազմական գործիչներին պատերազմի ձևաչափը և ժամանակը որոշելու ավելի լայն հնարավորություններ տալով : Նրանք զգուշացրել են նաև, որ այս զինատեսակի կիրառումը բարդացնելու է պատերազմների դեմոկրատական կառավարումը ։
Հռոմի Պապը բազմիցս կոչ է արել միջազգային հանրությանն արգելել ՄԻԶ-երի կիրառումը։ Սուրբ Աթոռը (Վատիկան քաղաք-պետություն) անհանգստացած է, որ այս զինհամակարգերը կարող են անդառնալիորեն փոխել պատերազմի բնույթը, ստեղծել անկախություն մարդուց և վտանգի տակ դնել հասարակության մեջ մարդկային արժեքների պահպանումը ։
2019 թվականի մարտի 29 դրությամբ, մի շարք պետություններ ՄԱԿ-ի ժողովի քննարկմանը հանձնեցին մարդասպան ինքնավար զենքի օգտագործումն արգելելու հարցը ։ Միայն որոշ երկրներ, այդ թվում՝ Իսրայելը,Ավստրալիան, Ռուսաստանը, Մեծ Բրիտանիան և ԱՄՆ-ը, ընդդիմացան արգելող բանաձևի ընդունմանը։
Ոչ թե արգելք, այլ կարգավորում
Այս կողմնակի կարգավորումը նպատակաուղղված է զենքի արգելման փոխարեն դրա կիրառման վերաբերյալ որոշ օրենքների սահմանմանը ։ Ռազմական արհեստական բանականությամբ ղեկավարվող զենքերի վերահսկումը, ամենայն հավանականությամբ, կպահանջի նոր միջազգային նորմերի ընդունում, որոնք կդրսևորվեն արդյունավետ տեխնիկական բնութագրերի,ակտիվ մոնիթորինգի և ոչ ֆորմալ դիվանագիտության միջոցով։ Վերջինս կիրականացվի փորձագետների համայնքի կողմից՝ իրավական ու քաղաքական ստուգումների գործընթացներով   ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Մարտական ռոբոտներ Կատեգորիա:Արհեստական բանականություն
Սուբլիմացիա (հոգեբանություն)
Սուբլիմացիա, սուբլիմում (ուշ լատ․ sublimatio՝ վսեմացում, լատ․ sublimare՝ բարձրացնել), հոգեբանության մեջ, հոգեկան հուզմունքից բխող հակումների էներգիան վերափոխող և անձին հասարակական գործունեության կամ ստեղծագործական աշխատանքի մղող հոգեկան պրոցես։ Սուբլիմացիան ինքնագիտակցության մակարդակի յուրահատուկ բարձրացում է՝ բյուրեղացնելու և վսեմացնելու այն ամենը, ինչ տարբեր պատճառներով (սոցիալական ու բարոյական պահանջներ, հոգեբանական ճնշում) չի կենսագործվում մարդու վարքի և գործունեության մեջ։ Սուբլիմացիայի միջոցով վերլուծվում և նոր գնահատականի են արժանանում մարդու մտավոր, բարոյական և գեղագիտական ըմբռնումները, նոր լիցք և բովանդակություն են ստանում նրա սոցիալական այլասիրական (ալտրուիստական) ձգտումները։ Սուբլիմացիա հասկացությունը մտցրել է Զիգմունդ Ֆրոյդը (1900)։ Ֆրոյդիզմը նրա ակունքները և դրդապատճառները բացատրում է սեռական բնազդի (լիբիդո) և ինքնապաշտպանական մեխանիզմների շրջանակներում։
Սուբլիմացիան ըստ էության ինքնորոշման, ինքնավերափոխման և ինքնադաստիարակման օրինաչափ պրոցես է։ Նրա պրոբլեմներին կարևոր տեղ են հատկացնում ստեղծագործական, մանկան, սպորտի և այլ հոգեբանությունները։
Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Կելիմուտու
Կելիմուտու (Kelimutu), 1639 մ բարձրությամբ հրաբուխ ինդոնեզական Ֆլորես կղզու վրա։ Երեք խառնարանային լճերի պատճառով, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի իր գույնը, Կելիմուտուն հանդիսանում է զբոսաշրջային հանրահայտ տեսարժանություն։ Հրաբխի վերջին հայտնի ժայթքումը գրանցվել է 1968 թվականին։
Կելիմուտու երեք լճերը, որոնցում լուծված են տարբեր հանքանյութեր, մի քանի տարիների ընթացքում փոխում են իրենց գույնը սևից մինչև փիրուզագույն, կարմրադարչնագույն կամ կանաչ։ Հրաբխի արևմտյան լիճը կոչվում է Տիվու Աթա Մբուպու (ծերերի լիճ), մյուս երկուսը կոչվում են Տիվու Նուա Մուրի Կոոխ Տաի (տղաների և աղջիկների լիճ) և Տիվու Աթա Պոլո (կախարդված լիճ)։
Հրաբխի ստորոտում գտնվող Մոնի գյուղի բնակիչները հավատում են, որ մահացածների հոգիները գնում են այդ լճերը և դրանց գույների փոփոխությունը նշանակում է, որ նրանք զայրացած են։ Գյուղից հրաբուխի գագաթը կարելի է բարձրանալ երեք ժամում, կամ շատ ոլորապտույտ ժապավենաձև ճանապարհով հասնել այնտեղ բեմոյով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ինդոնեզիայի հրաբուխներ Կատեգորիա:Ինդոնեզիայի լեռներ Կատեգորիա:Ակտիվ հրաբուխներ Կատեգորիա:Ստրատոհրաբուխներ Կատեգորիա:Հրաբուխներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խառնարանային լճեր
Կաբիրնե-սավինիոն
Կաբիրնե-սավինիոն (ֆր.՝ Cabernet Sauvignon), խաղողի տեսակ։ Այն օգտագործվում է կարմիր գինու արտադրման համար։ Կաբիրնե Սավինիոնը առաջացավ XVII դարում Բորդո քաղաքում երկու Կաբիրնե Ֆրան և Սավինիոն Բլան ընկերությունների միձուլումից։ Երկար ժամանակ եղել է ամենա տարածված և պատվավոր տեսակն աշխարհում, մինչև Մեռլո տեսակը 1990-ականներին թվականներին չգերազանցեց նրան։ Կաբիրնե Սավինիոնը ոչ պահանջատար է, աճում է բազմազան կլիմայական պայմաններում դժվար մշակում չի պահանջում։
Կաբիրնե Սավինիոնը գինուն տալիս է հագեցած համ և փոթոթահամություն, որը բացատրվում է տանինների բարձր քանակի առկայությամբ։ Կաբիրնե Սավինիոնից պատրաստված գինին թվում է կիսածանր կամ ծանր, հետո կոկորդը ստանում է երկնային չորություն։ Հասած Կաբիրնե Սավինիոնի գլխավոր համային յուրահատկությունը սև հաղարջի համի առկայությունն է։ Կաբիրնե Սավինիոնին բնորոշ է ալկոհոլի բարձր աստիճանը ։
Հաճախ Կաբիրնե Սավինիոնի շատ հագեցած համը մեղմելու համար գինու մեջ ավելացնում են ուրիշ ավելի փափուկ տեսակ։ Նոր աշխարհի գինեգործները Կաբիրնե Սավինիոնը ավելի հագեցած է քան Եվրոպայում։
Շատ հագեցած համով Կաբիրնե Սավինինոնը կարող է բթացնել թեթև ճաշատեսակների համը, դրա համար Կաբիրնե Սավինիոնը մատուցվում է մսային և ապխտված ճաշատեսակների հետ։
Գյուղատնտեսական հատկություններ
Տեսակ, որը չի վախենում հիվանդություններից։ Շատ այլ տեսակներից առավել է որին դիմադրում է Ֆիլլոսկսերենին։ Ծաղիկը երկսեռ է։ Կաբիռնե Սավինիոնը ցրտի նկատմամբ կայուն է։ Կախֆած նրանից, որ նա ուշ է հասնում, նա աճում է տաք կլիմայում։ Նրան ոչ միշտ է հաջողվում մինչև վերջ հասնել նույնիսկ իր հայրենիքում՝ Բառդոում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կարմիր գինիներ
Էլի Կոհեն
էլիահու Բեն-Շաուլ Կոհեն (եբրայերեն՝אֱלִיָּהוּ בֵּן שָׁאוּל כֹּהֵן, արաբերեն՝إيلياهو بن شاؤول كوهين, ), առավել հայտնի է Էլի Կոհեն անվամբ, իսրայելցի լրտես։ Առավելապես հայտնի է Սիրիայում 1961-65 թթ. իր լրտեսական աշխատանքներով, ուր սերտ հարաբերություններ է զարգացրել Սիրիա յի քաղաքական և ռազմական վերնախավի հետ և դարձել Պաշտպանության նախարարի ավագ խորհրդական ։
Սիրիական հակահետախուզությունը բացահայտել է լրտեսական գործունեությունն ու Կոհենին դատապարտել նախապատերազմյան ռազմական դրության օրենքով՝ մահվան դատավճիռ կայացրել և կախաղան հանել հանրային վայրում՝ 1965 թվականին։
Երիտասարդական տարիներ և կարիերա
1947 թ. հունվարին Էլին զինվորագրվել է Եգիպտական բանակում որպես այլընտրանք բոլոր երիտասարդ հրեաների համար պետությանը պարտադիր վճարվող գումարի դիմաց, բայց նրան ճանաչել են ոչ պիտանի։ Ավելի ուշ նույն տարում նա լքել է համալսարաննն ու սկսել ուսանել տանը՝ Մուսուլման եղբայրներ ի կողմից բռնությունների ենթարկվելուց հետո ։
Իսրայելի գաղտնի ոստիկանությունը 1955 թ. հավաքագրեց Եգիպտոսի հրեա քաղաքացիների նենգադուլի մի խումբ, որը փորձեց խաթարել Եգիպտոսի հարաբերություններն Արևմտյան ուժերի հետ՝ «Լավոնի գործ»- ով կապված։ Խումբը ռմբահարեց ամերիկյան և բրիտանական չզբաղեցրած տեղակայումները՝ բացառելով, որ այն կարող էր լինել եգիպտացիների արվածը։ Եգիպտոս ի իշխանությունները բացահայտեցին լրտեսական ցանցը և անդամներից երկուսին դատապարտեցին մահապատժի։ Կոհենը, ով օգնել էր խմբին և ներառվել էր դրանում, մեղավոր չճանաչվեց. նրանք ոչ մի կապ չտեսան նրա և հանցագործների միջև։
Եգիպտոսի կառավարությունը մեծացրեց հրեաների վրա ճնշումն ու նրանցից շատերին արտաքսեց, Կոհենն էլ էր ստիպված լքել երկիրը 1956 թ. դեկտեմբերին։ Նա ներգաղթեց Իսրայել Հրեական գործակալության օգնությամբ ։ Իսրայելի պաշտպանության բանակ ը նրան հավաքագրեց 1957 թ. և ներառեց ռազմական հետախուզության մեջ, ուր նա դարձավ հակահետախուզության վերլուծաբան։ Նրա աշխատանքը ձանձրացնում էր նրան և նա փորձեց անդամագրվել Մոսադ ին, բայց վիրավորվեց, երբ Մոսադը նրան մերժեց և նա ազատվեց ռազմական հակահետախուզությունից։ Հաջորդող երկու տարիներին նա աշխատեց որպես արխիվի աշխատակից Թել Ավիվ ի ապահովագրության մի գործակալությունում։
1959 թ. նա ամուսնացավ Նադիա Մաժալդի հետ, ով Իրաք ից ներգաղթած հրեա էր ու հեղինակ Սամի Միխաելի քույրը։ Նրանք ունեին երեք երեխա՝ Սոֆին, Իրիթն ու Շաին. ընտանիքը բնակվում էր Բեթ Յամում ։
Մոսադի հետ գործակցության սկիզբ
Մոսադը Կոհենին հավաքագրեց գլխավոր տնօրեն Մեիր Ամիթ ից հետո, քանի որ հատուկ գործակալ էին փնտրում, ով կներթափանցեր Սիրիայի կառավարություն։ Կոհենի անվան վրա կանգ առան գործակալության մերժված թեկնածուների անձնական գործերը նայելիս՝ այն բանից հետո, երբ ներկա ոչ մի գործակալ հարմար չէր այդ աշխատանքի համար։ Երկու շաբաթ Կոհենը վերահսկողության տակ էր և վճռվեց, որ նա հարմար թեկնածու է հավաքագրման և վարժանքների համար։ Նրան այնուհետև տեղեկացրեցին, որ Մոսադը որոշել է նրան անդամագրել և որ նա պետք է Մոսադի վարժանքների դպրոցում վեցամսյա ինտենսիվ դասընթացների մասնակցեր։ Նրա ավարտական զեկուցագրում նշված էր, որ նա ունի քացա կամ դաշտային գործակալ դառնալու բոլոր հատկանիշները ։
Նրան այնուհետև տվեցին կեղծ ինքնություն որպես սիրիացի գործարար, ով երկիր էր վերադառնում Արգենտինա յում ապրելուց հետո։ Դա հաստատելու համար Կոհենը 1961 թ. տեղափոխվեց Բուենոս Այրես ։ Այստեղ շփվեց արաբական համայնքի հետ և նրանց տեղեկացրեց, որ խոշոր գումար ունի, որը կարող է տրամադրել սիրիական «Բաաթ» կուսակցության նպատակների համար։ Այդ ժամանակ Սիրիայում այս կուսակցությունն անօրինական էր, բայց նրանք զավթեցին իշխանությունը երկու տարի անց։
Սիրիա
Կոհենը Դամասկոս տեղափոխվեց 1962 թ. փետրվարին՝ Քամել Ամին Թաաբեթ կեղծանվամբ ։ Մոսադը զգուշորեն պլանավորել էր գործողությունները, որոնք նա պետք է կիրառեր սիրիացի բարձրաստիճան քաղաքական գործիչների, զինվորական պաշտոնյաների, ազդեցիկ հանրային գործիչների և դիվանագիտական համայնքի հետ հարաբերություններ հաստատելիս ։
Բավեղ պալարավոր
Բավեղ պալարավոր, խուլեղինջազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։
Էլի Կոհեն
Սիրիա
Կոհենը շարունակեց վարել նույն կենսակերպը, ինչ ուներ Արգենտինայում՝ ժամանակը սրճարաններում անցկացնելով և լսելով քաղաքական բամբասանքները։ Նա նաև իր տանը խնջույքներ էր կազմակերպում սիրիացի նախարարների, գործարարների և այլոց համար։ Այդ խնջույքներին նա անսահմանափակ լիկյոր ու մարմնավաճառներ էր «հյուրասիրում», և բարձրաստիճան պաշտոնյաները բացեիբաց քննարկում էին իրենց աշխատանքն ու ռազմական պլանները։ Կոհենն իրեն խմած էր ձևացնում այդպիսի խոսակցությունները քաջալերելու համար, որոնց համակ ուշադրություն էր տածում։ Նա նաև գումար էր պարտքով տրամադրում կառավարական պաշտոնյաներին և շատերը նրա մոտ էին գալիս խորհրդի համար ։
Հավաքագրված տեղեկություններ
Կոհենը տրամադրում էր հսկայական քանակությամբ հետախուզական տեղեկություններ Իսրայելի բանակին 1961-65 թթ. ընթացքում։ Նա հետախուզական տեղեկություններն Իսրայելին հաղորդում էր ռադիոյով, գաղտնագրերով և հազվադեպ՝ անձնապես։ Նա գաղտնի կերպով ճամփորդել է Իսրայել երեք անգամ ։ Նրա ամենահայտնի ձեռքբերումը Գոլանի բարձունքներ այցն էր, ուր նա այնտեղ տեղակայված սիրիական ամրությունների մասին հետախուզական տվյալներ է հավաքում։ Ըստ մի չհաստատված, բայց հավատ ընծայող պատմության՝ նա մտահոգվել է արևի տակ գտնվող զինվորների համար և ամեն մի դիրքի համար ծառեր է տնկել տվել՝ իբրև թե ստվեր ապահովելու համար (սիրիացի զինվորները կիզիչ արևի տակ ստվերոտ վայր չունեին)։ Իսրայելի պաշտպանության ուժերը պնդել են, որ ծառերն օգտագործել են Վեցօրյա պատերազմ ում նշումների թիրախավորման համար, որը նրանց հնարավորություն տվեց երկու օրում գրավել Գոլանի բարձունքները ։
Բավեղ պալարավոր
Նկարագրություն
Հաստացած արմատներով, մեղրատու բազմամյա խոտաբույս է։ 50-150 սմ բարձրությամբ մերկ, մուգ մանուշակագույն ցողունների վրա աճում են ամբողջական, ստորին մակերեսը թավոտ տերևները։ Վերին նստատադիր տերևները նշտարաձև են, ստորինները՝ երկարակոթ, աղեղնաեզր, եռանկյունաձև-սրտաձև։ Երկար, հասկանման ծաղկաբույլեր կազմող մուգ վարդագույն կամ մանուշակագույն, երկշուրթ ծաղիկները աճում են խիտ օղակներով։ Կոշտ մազիկներով ծածկված ծաղկակիցները գծային-բզաձև են։ Բաժակը մերկ է, բաժակից կրկնակի երկար պսակը՝ փափկաթավ։ Պտուղները վերին մասը մազապատ ընկուզիկներ են ։
Էլի Կոհեն
Հավաքագրված տեղեկություններ
Կոհենը կրկնվող այցելություններ է կատարել հարավային սահմանային տարածքներ՝ ապահովելով լուսանկարներ և սիրիական ռազմական դիրքերի էսքիզներ ։ Նա նաև տեղեկացել է երեք բունկերների և ականանետերի հաջողված գծերի ստեղծման պլանների մասին։ Իսրայելի պաշտպանության ուժերն այլապես հուսով էին հայտնաբերել միայն մի գիծը  ։ Կոհենն ունակ էր պարզել, որ սիրիացիները պլանավորել էին փոխել Հորդանան գետ ի հունը և այդպիսով Իսրայելին զրկել ջրային պաշարներից և նա տեղեկացրել է Իսրայելի զինուժին, որպեսզի վերացնեին այդ նպատակի համար պատրաստած տեխնիկան ։
Բավեղ պալարավոր
Տարածվածություն
Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիների չոր վայրերում, թփուտներում, մարգագետիններում, անտառաեզրերին։ Տարածված է Հայաստանի բոլոր մարզերում ։
Էլի Կոհեն
Հավաքագրված տեղեկություններ
Համարվում է, որ Կոհենի տեղեկությունները մինչև նրա ձերբակալումը կարևոր գործոն էին Վեցօրյա պատերազմում Իսրայելի հաջողության համար՝ չնայած, որ հետախուզության որոշ փորձագետներ պնդում են, որ Գոլանի բարձունքների մասին նրա տրամադրած տեղեկությունները նաև հասանելի էին վերգետնյա և օդային հետախուզական տվյալների շնորհիվ ։
Բավեղ պալարավոր
Նշանակություն
Բուժական նպատակներով օգտագործում են կանաչ զանգվածն ու պալարները։ Պալարների եփուկն կիրառում են արյունալուծի դեպքում, իսկ արմատների և պալարների փոշու միջոցով բուժում են թարախային վերքերը ։
Էլի Կոհեն
Բացահայտում
Սիրիայի հետախուզության նորանշանակ գնդապետ Ահմեդ Սուիդանի ն ոչ մեկի չէր վստահում և ատում էր Կոհենին։ Կոհենը 1964 թ. նոյեմբերին դեպի Իսրայել իր գաղտնի այցի ընթացքում Մոսադին տեղեկացրեց բացահատված լինելու վախի մասին և պնդեց, որ ցանկանում է ավարտին հասցնել իր հանձնարարությունը Սիրիայում։ Այցի նպատակները տեղեկություններ հաղորդելն ու երրորդ երեխայի ծննդին ներկա լինելն ապահովել էին։ Չնայած դրան, Իսրայելի հետախուզությունը նրան կրկին խնդրեց վերադառնալ Սիրիայից։ Մինչ մեկնելը Կոհենը վստահեցրեց կնոջը, որ դա իր վերջին ճամփորդությունն էր լինելու՝ դեպի տուն մշտական վերադարձից առաջ ։
Բավեղ պալարավոր
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր Կատեգորիա:Խոտաբույսեր Կատեգորիա:Մեղրատու բույսեր Կատեգորիա:Ծածկասերմեր Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր Կատեգորիա:Շրթնածաղկավորներ Կատեգորիա:Արմատապտուղներ
Էլի Կոհեն
Բացահայտում
1965 թ. հունվարին սիրիացի պաշտոնավորները առավել ջանքեր գործադրեցին բարձրաստիճան լրտեսի բացահայտման ուղղությամբ՝ օգտագործելով Միութենական արտադրանքի հետախուզման սարքավորումներ և օժանդակություն ստանալով Միութենական փորձագետներից։ Նրանք ուսումնասիրում էին ռադիոհեռարձակման դադարի ընթացքում՝ հուսալով, որ կբացահայտվի ցանկացած անօրինական հաղորդում։ Նրանք հաջողությամբ բացահայտեցին ռադիոհաղորդումներ և հաջողեցին բացահայտել հաղորդողին։ Սուիդանիի ղեկավարած Սիրիական գաղտնի ծառայությունները Կոհենի բնակարան մտան հունվարի 24-ին և բռնեցին նրան Իսրայելին տեղեկություններ հաղորդելիս։
Դատվածություն և մահվան դատավճիռ
Կոհենին ռազմական տրիբունալը լրտեսության մեջ մեղավոր ճանաչեց և ռազմական օրենսդրությամբ մահվան դատավճիռ կայացրեց։ Նա շարունակ հարցաքննվել և տանջանքների է ենթարկվել։