Պատանեկություն
Զարգացման պայմաններ
Ռեֆլեքսիայի անբավարար զարգացվածությունը, խոր ինքնաճանաչողության բացակայությունը այստեղ չի փոխհատուցվում բարձր կամայնությամբ։ Երեխաներն իմպուլսիվ են, անհետևողական արարքներում և հարաբերություններում, ոչ բավարար պատասխանատու։ Նրանք հաճախ են ժխտում ծնողների արժեքները, բայց դրա փոխարեն ի վիճակի չեն առաջարկելու ինչ-որ նոր բան։ Պատանեկության զարգացման դինամիկան կախված է մի շարք պայմաններից։ Առաջին հերթին, նշանակալից մարդկանց հետ հարաբերությունների առանձնահատկությունները, որոնք էապես ազդում են ինքնորոշման գործընթացի հետ։ Արդեն դեռահասությունից պատանեկություն անցումային տարիքում երեխաների մոտ հատուկ հետաքրքրություն է առաջանում մեծահասակների հետ շփման։ Ավագ դասարաններում այս միտումն ուժեղանում է։ Ինքնուրույնության ձգտման հետ մեկտեղ՝ երեխաները կարիք ունեն մեծահասակների օգնությանն ու կենսափորձին. ընտանիքը մնում է այն տեղը, որտեղ նրան իրենց առավել հանգիստ և վստահ են զգում։ Ծնողների հետ քննարկվում են կյանքի հեռանկարները, առաջին հերթին մասնագիտական։ Ընդգծվում են դրված նպատակներին հասնելու միջոցները, և բացի այդ վերլուծվում ուսման հետ կապված դժվարությունները։ Ավագ դպրոցականը մոտիկ մեծահասակին վերաբերում է որպես իդեալի։ Տարբեր մարդկանց մեջ նա գնահատում է նրանց տարբեր որակները, վերջիններս նրա համար հանդես են գալիս որպես էտալոններ տարբեր ոլորտներում՝ մարդկային հարաբերությունների, բարոյական նորմերի, գործունեության տարբեր տեսակների և այլն։ Պատանին նրանց է հարմարեցնում իր իդեալական Ես-ը. ինչպիսին է ինքը ցանկանում լինել և կլինի հասուն կյանքում։ Չնայած մեծահասակների հետ հարաբերությունները դառնում են վստահելի, այնուամենայնիվ, պահպանում են որոշակի դիստանցիա։ Այսպիսի շփման բովանդակությունը նշանակալից է երեխայի համար, բայց դա ինտիմ ինֆորմացի չէ։ Բացի այդ, մեծահասակի հետ շփման մեջ նրանց համար պարտադիր չէ հասնել խորը ինքնաբացահայտման, զգալ իրական հոգեբանական մերձություն։ Այն կարծիքներն ու արծեքները, որոնք ստանում են մեծահասակից, կարող են ստուգվել տարիքակիցների հետ շփման մեջ։ Հասակակիցների հետ շփումը նույնպես անհրաժեշտ է ինքնորոշման կայացման համար վաղ պատանեկության տարիքում, բայց այն ունի և այլ ֆունկցիաներ։ Եթե մեծահասկաների հետ շփմանը պատանին դիմում է հիմնականում խնդրային իրավիճակներում, երբ ինքնուրույն դժվարանում է որոշում կայացնել՝ կապված ապագայի պլանների հետ, ապա ընկերների հետ շփումը մնում է ինտիմ-անձնային, խոստովանային։ Նա, ինչպես դեռահասության տարիքում, ուրիշին հաղորդակից է դարձնում իր ներաշխարհին՝ իր մտքերի, զգացմունքերին, հետաքրքրություններին։ Մոտ ընկերոջ կամ ընկերուհու հետ քննարկվում են մեծ հիասթափությունների դեպքերը, որոնք ապրվում են ներկա պահին, հասակակիցների հետ հարաբերությունները՝ հատկապես հակառակ սեռի։ Այսպիսի շփման բովանդակությունը իրական կյանքն է, այլ ոչ թե կյանքի հեռանկարները, ընկերոջը փոխանցվող ինֆորմացիան շատ գաղտնի է։ Շփումը պահանջում է փոխըմբռնում, ներքին մերձություն, անկեղծություն։ Այն հիմնված է ուրիշի՝ որպես սեփական անձի նկատմամբ հարաբերության վրա, նրանում բացահայտվում է սեփական «ես»-ը։ Այն պահպանում է ինքնաընդունումը, ինքնահարգանքը։ Պատանեկան ընկերությունը եզակի է, այն բացառիկ տեղ է զբաղեցնում այլ կապվածությունների շարքում։ Սակայն ինտիմության պահանջմունքը այս ժամանակ գրեթե լեցուն է, բայց այն բավարարելը դժվար է։ Մեծանում է ընկերության նկատմամբ պահանջները, բարդանում են նրա չափանիշները։ Պատանեկությունը ընկերության արտոնյալ տարիքն է, բայց իրենք՝ ավագ դպրոցականները, իսկական ընկերությունը հազվադեպ են համարում։ Ընկերության հուզական լարվածությունը նվազում է սիրո առաջացմամբ։ Պատանեկան սերը ենթադրում է ինտիմության մեծ աստիճան, քան ընկերությունը, և այն, կարծես թե, ներառում է ընկերություն։ Դեռահասության տարիքի զվարճություններից հետո կարող է դրսևորվել առաջին իսկական սիրահարվածությունը։