cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կաղնի արևելյան
Կիրառություն
Ամենացրտադիմացկուն և երաշտադիմացկուն կաղնին է, պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ, լուսասեր է։ Լավ է հարմարվել քաղաքի յուրահատուկ պայմաններին, հատկապես ծխին, զանազան գազերին, փոշուն։ Օգտագործվում է բնակավայրերի կանաչապատման նպատակով։ Միանգամայն պիտանի է կանաչապատման բոլոր կատեգորիաներում և տիպերում օգտագործելու համար։ Առանձնապես լայն կիրառում ունի արհեստական անտառտնկման բնագավառում։ Պիտանի է Հայաստանի բոլոր բնակլիմայական պայմանների, հատկապես բարձրլեռնային շրջանների համար ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դեկորատիվ բույսեր
Շմավոն Ադամյան
Կենսագրություն
Ծնվել է 1960 թվականին, Սիրիայի Լաթակիա մարզում։ Սովորել է տեղի արաբական վարժարանում ։ 1978 թվականին մեկնել է Ամերիկա, որտեղ Նյու Յորքի Սրբոց Նահատակաց ամենօրյա վարժարանի ծնողական միությունում կատարել է տարբեր հասարակական աշխատանքներ։
Ստեղծագործական կյանք
Ադամյանն իր թատերական գործունեությունն սկսել է «Արևգակ» թատերախմբում, որը ղեկավարում էր Նադիա Իսկյուդարին։
1999 թվականից խաղացել է Նյու Յորքի-Նյու Ճըրիզի Թեքեյան մշակութային միության Մհեր Մկրտչյան թատերախմբում։ Այս թատերախմբի կազմում առաջին անգամ բեմ է բարձրացել Վիլյամ Սարոյանի «Իմ սիրտը լեռներում է» ստեղծագործության բեմադրությամբ` խաղալով Միստր Ուայլի դերը։
Մհեր Մկրտչյան թատերախմբի հետ 2007 թվականին մասնակցել է երևանյան հյուրախաղերին ։
Դերեր
Բոլոր ներկայացումների բեմադրիչը եղել է Վարդան Հովհաննիսյանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ Կատեգորիա:Հայ թատերական գործիչներ Կատեգորիա:1960 ծնունդներ
Սիզանկուր
Բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 35 մարդ, բնակչության խտությունը` 19.13 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1.83 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 120 կմ հյուսիս, Ամյեն քաղաքից 45 կմ արևելք։
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 22 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 10-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 12։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 45,5 %։ 10 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 8 անձ (6 տղամարդ և 2 կին)։ Գործազուրկ են եղել 2 անձ (2 տղամարդ և 0 կին)։ 12 անաշխատունակներից 1-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 8-ը` թոշակառուներ, իսկ 3-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Հայկական սփյուռք (այլ կիրառումներ)
Հայկական սփյուռք, կարող է վերաբերել՝
Հայկաձոր (այլ կիրառումներ)
Հայկաձոր, կարող է վերաբերել՝
1469
Մահեր
Կատեգորիա:1469 Կատեգորիա:Տարեթվեր
1470
Մահեր
Կատեգորիա:1470 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Տորատաու
Հակիրճ տեղեկատվություն
Տորատաուն ունի խութային ծագում. կազմավորվել է ավելի քան 230 միլիոն տարի առաջ, ստորին պերմյան (ուշ պալեոզոյան) ժամանակներում, արևադարձային ծովում։ Հնագույն ծագման, ինչպես նաև գեղեցիկ տեսքի շնորհիվ ներառվել է Համաշխարհային երկրաբանական ժառանգության և Ռուսաստանի եզակի երկրաբանական օբյեկների ցանկերում։ Բացի այդ, սարի լանջերին աճում են ռելիկտային բուսատեսակներ, կատարին էլ հայտնաբերվել են հին բնակավայրի ավերակներ, և այդ ամենը նկատի առնելով՝ Տրատաուին շնորհվել է հնագիտության  և բնության համալիր հուշարձանի կարգավիճակ ։ Սարն ընդգրկվել է «Ռուսաստանի յոթ հրաշալիքներ» նախագծի կարճ ցանկում։ Չնայած այս ամենին՝ սարի ապագան կարող է վտանգվել. իշխանություններն ու սոդայի արտադրության բաշկիրական ընկերությունը շահագրգռված են շահագործելու սարի հանքավայրը  ։
Մեր օրերում Տորատաուն ոչ միայն զբոսաշրջիկների, այլև պարապլաներիստների սիրած այցելավայր է։ 1999 թվականի հուլիսի 3-ին Վիկտոր Ֆյոդորովը, մեկնարկելով այս սարից, Ռուսաստանի ռեկորդ է սահմանել՝ մեկ անգամից ճախրելով 143 կիլոմետր ։ Տորատաուն արտացոլված է բազմաթիվ գեղանկարչական, գրական, երաժշտական, բանահյուսային ստեղծագործություններում։ Իշիմբայ քաղաքի և նույնանուն շրջանի խորհրդանիշն է՝ պատկերված դրանց դրոշներին ու զինանշաններին։ Սարի վրա գտնվող հնավայրից հայտնաբերված առարկաները, իրերը ցուցադրվում են Ստեռլիտամակի պատմա-երկրագիտական թանգարանում։
Ստուգաբանություն
Լայնորեն տարածված վարկածի համաձայն՝ Տորատաու անվանումն առաջացել է բաշկիրերեն «тора» — «բերդ, ավան», և «тау» — «սար» արմատներից։ Սարի գագաթին դեռ երկաթի դարի ժամանակներում սրբավայր է հիմնվել՝ շրջապատված պարսպանման հողաթմբերով ։ Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ Ռ. Գ. Կուզեևի կարծիքով՝ սարի անվանումը բուլղարների հին լեզվով ստուգաբանվում է որպես Աստվածասար (Դիցասար) կամ Սրբատեղի սար ։ Ըստ մեկ ուրիշ՝ այլընտրանքային վարկածի՝ Տորատաու նշանակում է «Բարձրագույն օրենքի սար» :
Ֆիզիկական բնութագիրը
Տորատաուի երկարությունը մոտավորապես մեկ կիլոմետր է, լայնությունը՝ 850 մետր, բարձրությունը Բելայա գետի նկատմամբ՝ 220 մ, գետնից՝ 200 մ, ծովի մակերևույթից՝ 338 մ։ Կոնաձև է։ Լանջերն ունեն 20-30 աստիճան թեքություն, զուրկ են կարծրապար ժայռերից։ Հյուսիսային լանջին՝ հիմքի մոտ աղբյուրներ են բխում, որոնցից մեկը ծծմբային միացություններով հագեցած ջուր է պարունակում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բնության հուշարձաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Լեռներ այբբենական կարգով
Հայկաշեն (այլ կիրառումներ)
Հայկաշեն, կարող է վերաբերել՝
Էգիրին
Էգիրին (ծովերի իսլանդական աստված Էգիրայի անունից), միներալ պիրոքսենների խմբից։ Քիմիական կազմը՝ ։ Բյուրեղագիտական համակարգը մոնոկլինային է, կարծրությունը՝ 5,5—6, խտությունը՝ 3430—3600 կգ/մ³, գույնը՝ մուգ կանաչ, կանաչագորշ, երբեմն՝ սև։ Գոյություն ունեն էգիրին-ավգիտ և էգիրին-դտոպսիդ անընդհատ իզոմորֆային սերիաներ։ Հանդիպում է ալկալային սիենիտներում, գրանիտներում և պեգմատիտներում․ մետամորֆային բյուրեղային թերթաքարերում ու սկառներում։ Հայաստանում տարածված է Փամբակի, Վայքի և Զանգեզուրի ալկալային մագմատիկ ապարներում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Պիրոքսեններ Կատեգորիա:Երկաթի միներալներ Կատեգորիա:Նատրիումի միներալներ Կատեգորիա:Միներալներ
Գազարով տորթ
Գազարով տորթ, տորթ, որը պարունակում է գազար` խառնված խմորի հետ։ Գազարը փափկում է պատրաստման ժամանակ, իսկ տորթը, բնականաբար, ունի փափուկ, խիտ տեսք։ Գազարը լավացնում է համը, արտաքին տեսքը։
Խմոր և բաղադրամասեր
Գազարով տորթը իր պատրաստման (թաց բաղադրամասեր՝ ձուն և շաքարը, առանձին խառնվում են և հետո խառնվում չորերի հետ) եղանակով և վերջնական համախառն զանգվածով (որը հիմնականում լինում է ավելի խիտ, քան սովորական տորթերը) հիշեցնում է այսպես կոչված «արագ հաց»։
Գազարի տորթի պատրաստման շատ եղանակներ իրենց մեջ պարունակում են լրացուցի բաղադրամասեր, ինչպիսին են ընկույզը, չամիչը, արքայախնձորը և կոկոսը։ Որպես օրենք, գազարի տորթի օշարակը պատրաստվում է սերուցքային պանրից (շաքարի փոշի, սերուցքային կարագ, դիգի-դիգի)։
Արտաքին տեսք
Գազարի տորթը կարելի է ուտել հենց այդպես, սակայն սովորաբար այն պատված է լինում ընկույզից և սերուցքային պանրից պատրաստված օշարակով։ Այն հաճախ պատված է օշարակով, կամ մարցիպանով, որն ունի գազարի տեսք։ Գազարի տորթերը կարող են ունենալ տարբեր ձևեր և կարող են վաճառվել մթերային խանութներում փաթեթավորված, կամ թարմ վիճակով թխվածքների արտադրամասից։ Երբեմն գազարի տորթը պատրաստում են շերտավոր խմորով։
Պատմություն
Դեռ միջնադարում գազարը օգտագործվել է քաղցր թխվածքենր պատրաստելու համար, քանի որ քաղցրացուցիչները թանկ էին, իսկ գազարը մնացած բանջարեղեններից, ինչպես նաև բազուկից ավելի շատ շաքար է պարունակում։ Այսպիսով գազարը ավելի հասանելի էր և հաճախ էր օգտագործվում քաղցր աղանդեր պատրաստելու համար։Գազարի տորթի առաջացման պատմությունը վիճելի է։ Ամենայն հավանականությամբ առաջին անգամ պատրաստվել է Պիկաշոների ընտանքում, որն ուներ իտալական ծագում։ Գազարով տորիթի հանրաճանաչությունը մեծացավ Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի տարիներին՝ Անգլիայում, ապրանքների վրա եղած քարտերի պատճառով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Տորթեր Կատեգորիա:Շվեյցարական խոհանոց Կատեգորիա:Զատկվա ուտեստներ
Կարեն Աղաջանյան
Կարեն Աղաջանյան (24 օգոստոսի, 1973, Ղուզե Ճարտար, Մարտունու շրջան - 13 հունվարի, 1994, Կարմիր Շուկա), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։
Կենսագրություն
Կարեն Աղաջանյանը ծնվել է 1973 թ. օգոստոսի 24-ին Մարտունու շրջանի Ղուզե Ճարտար գյուղում։ Ավարտել է գյուղի միջնակարգ դպրոցը։ Այնուհետև ուսումը շարունակել է Երևանի գյուղատնտեսական ինստիտուտի ագրոնոմիական բաժնում։ Ուսումը կիսատ թողնելով՝ վերադարձել և ակտիվորեն ներգրավվել է Արցախյան ազգային ազատագրական պայքարում։ Կիսատ թողած ուսումը շարունակել է Արցախի պետական համալսարանում։ 1992 թ. ծառայում էր ԼՂՀ Պաշտպանության բանակի երկրորդ պաշտպանական շրջանի թիվ 23 հրաձգային գումարտակում որպես հրաձիգ։ Իսկ 1993-ից ծառայության մեջ էր հակաօդային պաշտպանությունում։ 1993 թ. հունվարին ստրատեգիական մեծ կարևորություն ունեցող Ուրյանա բարձունքում երեք ազատամարտիկներով կարողացել են կասեցնել թշնամու գրոհը։ Զոհվել է 1994 թ. հունվարի 13-ին Կարմիր Շուկայի մոտ։ Հետմահու պարգևատրվել է «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Ղուզե Ճարտարի գերեզմանատանը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ Կատեգորիա:Օգոստոսի 24 ծնունդներ Կատեգորիա:1973 ծնունդներ Կատեգորիա:Հունվարի 13 մահեր Կատեգորիա:1994 մահեր
Կալիումի հիդրօքսիդ
Կալիումի հիդրօքսիդ, անօրգանական լուծույթ է, քիմիական բանաձևն է KOH։ Այն հայտնի է նաև կծու կալի և կաուստիկ պոտաշ անվանումներով։ 2005 թվին մոտ 700,000 - 800,000 տոննա կալիումի հիդրօքսիդ է արտադրվել։ Տարեկան NaOH (նատրիումի հիդրօքսիդ) արտադրվում է 100 անգամ ավելի շատ, քան KOH :
Հատկություններ
Կծու կալինդ պինդ, փխրուն սպիտակ նյութ է։
Հեշտ լուծվում է ջրի մեջ (լուծվում է ավելի լավ, քան կծու նատրոնը)։ Կծու կալին օդից արագ կլանում է ջուր և ածխաթթու գազ։
Կծու նատրոնի նման, կծու կալին փոխազդում է թթուների, թթվային օքսիդների և աղերի հետ՝
Օգտագործումը
Շատ նպատակների համար կալիումի հիդրօքսիդը և նատրիումի հիդրօքսիդը փոխարինում են մեկը մյուսին, սակայն սովորաբար նատրիումի հիդրօքսիդն ավելի գերադասելի է ավելի էժան լինելու պատճառով։
Կալիումի հիդրօքսիդը հիմնականում օգտագործվում է հեղուկ օճառ և տարբեր տիպի կալիումի միացություններ ստանալու համար։
Այն օգտագործվում է բիոդիզելի արտադրության մեջ, քանի որ կալիումի հիդրօքսիդը ռեակցիայի մեջ է մտնում կենդանական յուղերի ճարպերի հետ։
Իր քայքայիչ հատկություների շնորհիվ կալիումի հիդրօքսիդը հաճախ օգտագործվում է դժվար մաքրվող մակերեսների մաքրման և ախտահանման համար։ Կենդանիներից հանված մաշկը մազերից ազատելու համար այն մի քանի ժամով պահում են կալիումի հիդրօքսիդի և ջրի լուծույթի մեջ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կալիումի միացություններ Կատեգորիա:Սննդային հավելումներ Կատեգորիա:Լուսանկարչական ռեակտիվներ Կատեգորիա:Ալկալիներ
Ուկտուսի կամուրջ
Ուկտուսի կամուրջ (Уктусский мост, Պատրուշիխա գետի կամուրջ, Мост через реку Патрушиха), կամուրջ Ռուսաստանի Դաշնության Եկատերինբուրգ քաղաքում, որը կառուցվել է 1857 թվականին։ Գտնվում է Շչերբակովի փողոցում, միմյանց է կապում Պատրուշիխա գետի ափերը։
Աշխարհագրական դիրք
Կամուրջը գտնվում է Շչերբակովի փողոցում, Եկատերինբուրգի Դունիտովսկի նրբանցքի մոտ, Պատրուշիխայի գետաբերանում, Իսետ գետը թափվելու տեղում։ Կամուրջն Ուկտուս միկրոշրջանը կապում է քաղաքի կենտրոնի հետ ։
Ստեղծման պատմություն
«Ուկտուսի կամուրջը» ժողովրդական անվանումն է, պաշտոնապես օբյեկտը կոչվում է «Պատրուշիխա գետի կամուրջ»։ Կամրջի շինարարությունը սկսվել է 1856 թվականի աշնանը, երբ դատարկվել է Ուկտուսի գործարանային լճակի ջուրը։ Կամուրջը կառուցվել է նախկին փայտե կամրջի վայրում, որն Ուկտուսը Չելյաբինսկի մայրուղիով կապում է Եկատերինբուրգ քաղաքի կենտրոնի հետ։ Գծագիրը և նախահաշիվը պատրաստել է եկատերինբուրգցի ճարտարապետ Անդրեյ Սպիրինգը, որը 1845 թվականին նախագծել է Քաղաքային լճակի քարե առափը Ուրալի լեռնաշղթայի լեռնային գործարանների գլխավոր պետի տան (այժմ` №2 մարզային հիվանդանոց) կողմից։ Կամրջի շինարարությունն ավարտվել է 1857 թվականի հունիսի 28-ին ։
Ճարտարապետություն
Կամուրջն ունի երեք զանգվածեղ գլանաձև կամար, որոնք հենվում են երկու կամրջասյան և ափի կամրջակալների վրա։ Գրանիտե սալիկներով շարված որմնանեցուկներն ամրացնում են կառուցվածքը և հարստացնում կամրջի հորինվածքը։ Երեսպատման քարերով շարված է կամարը, իսկ կամուրջը կառուցված է խամքարից։ Ցանկապատերը կորսվել են ։
Հուշարձան
Սվերդլովսկի մարզի կառավարության 2001 թվականի դեկտեմբերի 28-ի թիվ 859-PP որոշմամբ կամուրջը դրվել է պետական պահպանության ներքո որպես տարածաշրջանային նշանակության քաղաքաշինության և ճարտարապետության հուշարձան ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եկատերինբուրգի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:1857 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Գաղտենի թեփուկավոր
Գաղտենի թեփուկավոր, խլածաղկազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։
Նկարագրություն
Ծառերի և թփերի վրա հատուկ ծծիչների օգնությամբ ամրացվող, բազմամյա, քլորոֆիլից զուրկ մակաբույծ է։ Լայն հակադիր թեփուկանման տերևները դասավորված են հաստ սպիտակավուն մսալի կոճղարմատի վրա։ Կոճղարմատը աճում է գետնի տակ հաճախ խաչաձև ճյուղավորվելով և առաջացնելով նոր ծծիչներ։ 30 սմ բարձրությամբ ծաղկաբույլերով վերգետնյա հաստ ցողունները վաղ գարնանը դուրս են գալիս հողի մակերես։ Բաց վարդագույն կամ բաց մանուշակագույն վերգետնյա, գեղձային մազիկներով ծածկված ցողունային մասը հաստ է։ Թեփուկանման նստադիր տերևները դասավորված են կղմինդրաձև։ Ծաղիկները հավաքված են գագաթային բազմածաղիկ ծաղկաբույլերում։ Զանգականման բաժակն ունի չորս եռանկյունաձև ատամիկներ։ Ստորին մասում խողովակաձև, վերին մասում՝ լայնացած պսակը երկշուրթ է։ Չորս առէջները ամրացած են պսակին, իսկ երկար և մերկ սռնակը դուրս է գալիս պսակից։ Բազմաթիվ կլորավուն գորշ սերմերով պտուղը գնդաձև-ձվաձև տուփիկ է։ Չորանալիս ամբողջ բույսը սևանում է։ Թունավոր բույս է ։
Տարածվածություն
Աճում է անտառներում և թփուտներում՝ ամրանալով բոխենու, հաճարենու, տխլենու, ինչպես նաև այլ ծառերի և թփերի արմատներին։ Հանդիպում է Տավուշի Սյունիքի մարզերում ։
Նշանակություն
Բուժական նպատակներով օգտագործում են ամբողջ բույսը ծաղկման շրջանում։ Կիրառում են անպտղաբերության դեպքերում՝ ձվաբջջի օվուլյացիան կանոնավորելու և բեղմնավորման ընթացքի խթանելու համար ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր Կատեգորիա:Խոտաբույսեր Կատեգորիա:Թունավոր բույսեր Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր Կատեգորիա:Խլածաղկազգիներ Կատեգորիա:Ծածկասերմեր Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
1471
Մահեր
Կատեգորիա:1471 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Հայկավանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (այլ կիրառումներ)
Հայկավանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ, կարող է վերաբերել՝
Ջրածնային ցուցիչ
Ջրածնային ցուցիչ, pH (pondus Hydrogenii, «ջրածնի քաշ», արտասանվում է «պէ հաշ»), լուծույթում ջրածնի իոնների ակտիվության նկարագրական մեծություն, որը բնութագրում է լուծույթի թթվայնությունը։ Ջրածնային ցուցիչը հավասար է ջրածնի իոնների ակտիվության (մոլ/լ) տասնորդական լոգարիթմի հակադիրին։
Պատմություն
Այս հասկացությունը առաջին անգամ կիրառել է դանիացի քիմիկոս Սերյոնսը 1909 թվականին ։ Ցուցիչը կոչվել է pH, որպես լատինական այբուբենում երկու բառերի առաջին տառեր՝ potentia hydrogeni — ջրածնի ուժ կամ pondus hydrogeni — ջրածնի քաշ։ Ընդհանուր առմամբ քիմիայում pX համադրությունը ընդունված է համարել −lg X մեծությունը, որտեղ H-ը մեր օրինակում ներկայացնում է ջրածնի իոնների ակտիվությունը, որը գրվում է հետևյալ տեսքով (H+) կամ հիդրոքսոնիում իոնների թերմոդինամիկական ակտիվությունը։
pH
25 °C ջերմաստիճանում մաքուր ջրում ջրածնի իոնների կոնցենտրացիան ( [ H+ ] ) և հիդրօքսիդ իոնների կոնցենտրացիան ( [ OH− ] ) նույնն են և կազմում են 10−7 մոլ/լ, սա գալիս է նաև ջրի իոնական արտադրյալից՝ [ H+ ] • [ OH− ] և կազմում է 10−14 մոլ²/լ² (25 °C)։
Երբ երկու տեսակի իոնների կոնցենտրացիան լուծույթում հավասարվում է, ապա լուծույթը համարում են չեզոք։ Երբ այդպիսի լուծույթին ավելացնում են թթու, ջրածնի իոնների կոնցենտրացիան լուծույթում մեծանում է, իսկ հիդրօքսիդ իոնների կոնցենտրացիան նվազում է։ Հիմքերի ավելացման դեպքում ջրածնի իոնների կոնցենտրացիան լուծույթում փոքրանում է, իսկ հիդրօքսիդ իոնների կոնցենտրացիան աճում է։
Խուլ եղինջ սպիտակ
Խուլ եղինջ սպիտակ, խուլեղինջազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս։
Նկարագրություն
30-80 սմ բարձրությամբ հորիզոնական կոճղարմատով մեղրատու բազմամյա խոտաբույս է։ Ցողունը ուղիղ է և ցրված մազիկներով ծածկված։ Երկար կոթուններով, սրածայր, ատամնաեզր, երկարավուն-սրտաձև տերևները հակադիր դասավորված են քառանիստ ցողունի վրա։ Վերին տերևների անոթներում օղակներով դասավորված են խոշոր, երկշուրթ ծաղիկները։ Թավոտ բաժակը զանգակաձև է և ունի սրված ատամիկներ։ Կարճ, թեքված խողովակով պսակը սպիտակ է։ Երկարավուն-ձվաձև պտուղները եռանիստ ընկուզիկներ են ։
Ջրածնային ցուցիչ
pH
Երբ [ H+ ] > [ OH− ], ասում են, որ միջավայրը թթվային է, իսկ [ OH− ] > [ H+ ] դեպքում այն համարվում է հիմնային։
Խուլ եղինջ սպիտակ
Տարածվածություն
Աճում են անտառներում, թփուտներում, աղբավայրերում, այգիներում և բանջարանոցներում։ Հանդիպում է Հայաստանի բոլոր մարզերում ։
Ջրածնային ցուցիչ
pH
Բացասական ցուցչից ազատվելու համար կոնցենտրացիաների փոխարեն օգտակար է օգտագործել նրա տասնորդական լոգարիթմը վերցված հակառակ նշանով, որն էլ հենց համարվում է ջրածնային ցուցիչը (pH)։
Խուլ եղինջ սպիտակ
Նշանակություն
Բուժական նպատակներով օգտագործում են խուլ եղինջի՝ ծաղկման շրջանում հավաքվող ծաղիկները։ Ծաղկապսակները պարունակում են դաբաղանյութեր, լորձանյութեր, սապոնիններ, եթերային յուղ, ալկալոիդներ, ֆլավոնոիդներ, գլիկոզիդներ, խոլին, գիստամին, ասկորբինաթթու և այլն։ Ծաղիկներից պատրաստում են թեյ, որն օգտագործում են սակավարյունության, թոքերի հիվանդությունների, թութքի և մաշկային բորբորքումների դեպքում ։
Ջրածնային ցուցիչ
pOH
Ավելի քիչ կիրառություն ունի pH-ի հակառակ մեծությունը՝ միջավայրի հիմնայնության ցուցիչը (pOH), որն հավասար է OH− իոնների կոնցենտրացիայի տասնորդական լոգարիթմին հակառակ նշանով։
Խուլ եղինջ սպիտակ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դեղաբույսեր Կատեգորիա:Ծածկասերմեր Կատեգորիա:Շրթնածաղկավորներ Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր Կատեգորիա:Մեղրատու բույսեր Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր Կատեգորիա:Եվրոպայի բուսական աշխարհ Կատեգորիա:Ասիայի բուսական աշխարհ
Ջրածնային ցուցիչ
pOH
Կամայական ջրային լուծույթում 25 °C ջերմաստիճանում, պարզ է, որ այս ջերմաստիճանում
1474
Մահեր
Կատեգորիա:1474 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Ջրածնային ցուցիչ
Տարբեր միջավայրերի pH-ի արժեքներ
Քանի որ 25 °C ջերմաստիճանում (ստանդարտ պայմաններ) [ H+ ] • [ OH− ] = 10−14, ապա պարզ է, որ այս ջերմաստիճանում pH + pOH = 14.
Քանի որ թթվային միջավայրերում [ H+ ] > 10−7, ապա այդպիսի միջավայրում pH < 7, նույն կերպով հիմնային լուծույթների համար pH > 7, չեզոք լուծույթների համար pH = 7։ Ավելի բարձր ջերմաստիճաններում ջրի էլեկտրոլիտիկ դիսոցման հաստատունը մեծանում է, հետևաբար չեզոք միջավայր կսահմանվի այն դեպքում արդեն, երբ pH < 7։
pH-ի որոշման մեթոդներ
Լուծույթների pH-ի արժեքը գնահատելու համար օգտագործում են տարբեր մեթոդներ։ Ջրածնային ցուցիչը կարելի է գնահատել ինդիկատորների միջոցով, սակայն այդպիսի որոշումները պահանջում են խիստ որոշակիություն։ Կարելի է նաև չափել ջրածնային ցուցիչը pH-մետրով կամ որոշել այն անալիտիկ մեթոդներով (թթվա-հիմնային տիտրում)։
1. Ոչ այնքան ճիշտ արժեք ստանալու համար օգտագործվում են թթվա-հիմնային ինդիկատորները՝ օրգանական միացություններ, որոնց գույնը կախված է միջավայրի թթվայնությունից։ Ամենահայտնի ինդիկատորներից են լակմուսը, ֆենոլֆտալեինը, մեթիլ նարնջագույնը (մեթիլօրանժ)։ Ինդիկատորները ընդունակ են գոյություն ունենալ մի քանի գունավորված ձևերով և հենց այդ հատկության հիման վրա է աշխատում ինդիկատորը։
2. pH-ի ավելի ճշգրիտ արժեքներ ստանալու համար օգտագործում են ունիվերսալ ինդիկատոր, որն իրենից ներկայացնում է տարբեր ինդիկատորների խառնուրդ։ Ունիվերսալ ինդիկատորը փոխում է իր գույնը կարմիրից դեղին, կանաչ, ապա կապույտ, մինչև մանուշակագույն։
3. Հատուկ սարքի օգտագործում (pH-մետր) թույլ է տալիս որոշակի ձևով հաշվել միջավայրի թթվայնությունը (մինչև 0,01 pH-ի ճշտությամբ)։ pH-ի որոշման իոնոմետրի մեթոդը հիմնված է միլլիվոլտմետր-իոնոմետրով գալվանական շղթայի ԷլՇՈւ-ի չափման վրա, որն իր մեջ է կիրառում հատուկ ապակյա էլեկտրոդ, որի պոտենցիալը կախված է ջրածնի իոնների կոնցենտրացիայից։
4. Անալիտիկ ծավալային մեթոդ (թթվա-հիմնային տիտրում)
Այս մեթոդով տրվում են միջավայրի թթվայնության հստակ տվյալներ։ Հայտնի կոնցենտրացիայիով լուծույթը լցնում են բյուրետի մեջ, իսկ անհայտ կոնցենտրացիայով լուծույթը լցնում են Էրլենմեյերի կոլբայի մեջ, ապա տիտրում այն արդեն պատրաստված ստանդարտ լուծույթով։
5. Ջերմաստիանի կախվածությունը pH-ի վրա
0,001 մոլ/լ HCl 20 °C ջերմաստիճանում pH=3, իսկ 30 °C ջերմաստիճանում pH=3։
0,001 մոլ/լ NaOH 20 °C ջերմաստիճանում pH=11,73, իսկ 30 °C ջերմաստիճանում pH=10,83։(
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չափման միավորներ Կատեգորիա:Թթուներ Կատեգորիա:Անալիտիկ քիմիա Կատեգորիա:Ֆիզիկական քիմիա
Հայկերտ (այլ կիրառումներ)
Հայկերտ, կարող է վերաբերել՝
Քվեդա Ալիսուբան
Քվեդա Ալիսուբան (ქვედა ალისუბანი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Իմերեթի մարզի Թերջոլայի շրջանում ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 1033 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Թերջոլայի շրջան
Ֆորնի դի Սոպրա
Ֆորնի դի Սոպրա (Forni di Sopra), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Ֆրիուլի Վենետիկ Ջուլիա մարզի Ուդինե գավառում ։
Կոմունայի հովանավորն է Սուրբ Կույս Մարիամը։ Տոնը նշվում է նոյեմբերի 21-ին։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ազդեցության գործոն
Ազդեցության գործոնը կամ ԱԳ (անգլերեն՝ impact factor կամ IF), գիտական և հասարակագիտական պարբերականների մեջբերումների միջին քանակի չափման ցուցանիշ է։ Հաճախ ԱԳ-ն օգտագործվում է որևէ պարբերականի հարաբերական կարևորությունը իր բնագավառում հատկանշելու համար. ավելի բարձր ազդեցության գործոնով պարբերականները ավելի ցածր ԱԳ-ով պարբերականներից ավելի կարևոր են համարվում։ Ազդեցության գործոնը հնարել է Յուջին Գարֆիլդը, Գիտական Ինֆորմացիայի Ինստիտուտի (անգլերեն՝ Institute for Scientific Information կամ ISI) հիմնադիրը, որն այժմ Թոմսոն Ռոյթերզի մաս է կազմում։ Ազդեցության գործոնները հաշվարկվում են ամեն տարի՝ այն պարբերականների համար, որոնք ինդեքսավորված են Թոմսոն Ռոյթերզի Journal Citation Reports-ում։
Հաշվարկում
Ամեն տարի, որևէ պարբերականի ազդեցության գործոնը իր հոդվածների մեջբերումների միջին թիվն է՝ նախկին երկու տարվա ընթացքում ։ Օրինակ՝ մի պարբերականի 2003 թվականի ազդեցության գործոնը հաշվարկվում է այսպես՝
(Նկատեք որ 2003 թվականին ազդեցության գործոնները փաստորեն հրատարակվում են 2004 թվականին. ԱԳ-ները չեն կարող հաշվակվեն մինչև բոլոր 2003 թվականի հրատարակչությունները ինդեքսավորող գործակալության կողմից չստացվի։)
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հրատարակչություններ Կատեգորիա:Ակադեմիական հրատարակչություն
1475
Մահեր
Կատեգորիա:1475 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Էլեկտրոնային նեյտրինո
Էլեկտրոնային նեյտրինո, ներատոմային տարրական մասնիկ, լեպտոն։ Էլեկտրական լիցք չունի։ Էլեկտրոնի հետ միասին կազմում է լեպտոնների առաջին սերունդը, այդ պատճառով էլ կոչվում է էլեկտրոնային նեյտրինո։ Տեսականորեն կանխատեսել է Վոլֆգանգ Պաուլին 1930 թ.` բացատրելու համար թվացյալ խախտումները էներգիայի և իմպուլսի պահպանման օրենքներում  բետա-տրոհման ժամանակ։ Հայտնաբերել է  1956 թ. Քլայդ Քոուենի և Ֆրեդերիկ Ռայնեսի ղեկավարած թիմը ։
Գաղափարը
1900 թթ. սկզբին տեսաբանները կանխատեսում էին, որ բետա տրոհման արդյունք հանդիսացող էլեկտրոնները պետք է որոշակի էներգիա ճառագայթեն։ 1914 թ. Ջեյմս Չեդվիկը ցույց տվեց, որ էլեկտրոնները ճառագայթում են անընդհան սպեկտրում ։ Բետա տրոհումը այդ ժամանակ ներկայացնում էին որպես
1930 թ. Պաուլին տեսականորեն ձևակերպեց, որ անհայտ մասնիկը պետք է նկատվի բետա տրոհմանը մասնակցող սկզբնական և վերջնական մասնիկների էներգիայի, իմպուլսի, և անկյունային մոմենտի տարբերություններից ։ Բետա տրոհման Պաուլիի տարբերակը՝
1930 թ. դեկտեմբերի 4-ին Ցյորիիխի տեխնոլոգիական ֆեդերալ համալսարանի ֆիզիկայի ինստիտուտին ուղղված նամակում Պաուլին առաջարկում է էլեկտրոնային նեյտրինոյի գաղափարը որպես բացատրություն՝ լուծելու համար բետա տրոհման սպեկտրի անընդհատականության խնդիրը։ Նամակում, դիմելով  «սիրելի ռադիոակտիվ լեյդիներին և ջենտլմեններին», Պաուլին բետա տրոհումը բացատրելու համար առաջ էր քաշում 1/2 սպին ունեցող, Պաուլիի սկզբունքին ենթարկվող էլեկտրականապես չեզոք մասնիկի գաղափարը, որին առաջարկում էր անվանել «նեյտրոն»։ Այդ մասնիկի զանգվածը պետք է լիներ էլեկտրոնի զանգվածի կարգի, համենայն դեպս ոչ մեծ  0.01 պրոտոնի զանգվածից։ Մասնիկը, ի տարբերություն ֆոտոնի, չէր կարող շարժվել լույսի արագությամբ։ Պաուլին գրում է. «...Բետա տրոհման անընդհատ սպեկտրը այդ դեպքում հասկանալի կդառնա, եթե ենթադրենք, որ բետա տրոհման ժամանակ էլեկտրոնի հետ միասին նեյտրոն է ճառագայթվում այնպես, որ նեյտրոնի և էլեկտրոնի էներգիաների գումարը հաստատուն է... Սակայն ես բավականաչափ վստահ չեմ զգում՝ այս գաղափարի մասին որևէ բան հրապարակելու համար, ուստի նախ գաղտնապես ձեզ եմ դիմում, սիրելի ռադիոակտիվներ, այս նեյտրոնի փորձնական հաստատման վերաբերյալ հարցով...» ։
Հայտնաբերումը
1956 թ. Քլայդ Քոուենի և Ֆրեդերիկ Ռայնեսը հայտնաբերեցին էլեկտրոնային նեյտրինոն ։ Դեռ 1932 թ. Ջեյմս Չեդվիկը իր հայտնաբերած՝ Պաուլիի կանխատեսած «նեյտրոնից» շատ ավելի ծանր մասնիկը անվանել էր նեյտրոն։ Այսպիսով նույն անունով երկու մասնիկ էր հայտնի, որոնցից մեկի գոյությունը դեռ փորձնականորեն չէր ապացուցված։ Էնրիկո Ֆերմին, որը զբաղվում էր բետա տրոհմամբ, 1934 թ. առաջարկեց թյուրիմացությունրից խուսափելու համար Պաուլիի կանխորոշած մասնիկը անվանել նեյտրինո, ինչը իտալերեն «նեյտրոնիկ» է նշանակում ։
Նեյտրինոյի հայտնաբերումից շատ չանցած հայտնաբերվեց նաև մյուոնների հետ փոխազդեցության արդյունքում առաջացող նեյտրինո։ Այժմ առաջին նեյտրինոն կոչվում է «էլեկտրոնային նեյտրինո», իսկ ավելի ուշ հայտնաբերվածը՝ «մյուոնային նեյտրինո»; գոյություն ունի նաև «տաու-նեյտրինո»։ Մյուս տարրական մասնիկների նման, էլեկտրոնային նեյտրինոն ունի իր հակամասնիկը՝ էլեկտրոնային հականեյտրինոն։
Տես նաև
Կատեգորիա:Լեպտոններ Կատեգորիա:Տարրական մասնիկներ
Հայոց ցեղասպանության հուշատախտակ (այլ կիրառումներ)
Հայոց ցեղասպանության հուշատախտակ, կարող է վերաբերել՝
1476
Մահեր
Կատեգորիա:1476 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Ստեփանավանի պետական գյուղատնտեսական քոլեջ
'''Ստեփանավանի պրոֆ. Ա. Քալանթարի անվան պետական գյուղատնտեսական քոլեջ''', պետական քոլեջ, որը ստեղծվել է 1926 թ. Ստեփանավանում։
Պատմություն
Ստեփանավանի պետական գյուղատնտեսական քոլեջը «Անասնաբուծական-անասնաբուժական տեխնիկում» անվամբ ստեղծվել է 1929 թ.-ին։ 1946 թվականին ուսումնական հաստատությանը շնորհվել է նշանավոր գիտնական, կաթնատնտես պրոֆեսոր Ավետիս Քալանթարի անունը, 1965 թ միանալով Ստեփանավանի կաթնապրանքային տնտեսությանը, վերանվանվեց «Անասնաբուծական-անասնաբուժական սովխոզ տեխնիկում»։ 1995 թվականին վերակազմավորվեց որպես «Գյուղատնտեսական» քոլեջ :
Ամբիոններ
«Ստեփանավանի պրոֆ. Ա. Քալանթարիր անվ. պետական գյուղատնտեսական քոլեջ» ՊՈԱԿ-ում գործում են հետևյալ ամբիոնները՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ Կատեգորիա:1926 հիմնադրումներ Հայաստանում
Քվեդա Սիմոնեթ
Քվեդա Սիմոնեթ (ქვედა სიმონეთი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Իմերեթի մարզի Թերջոլայի շրջանում ։
Հայոց ցեղասպանության հուշաքար (այլ կիրառումներ)
Հայոց ցեղասպանության հուշաքար, կարող է վերաբերել՝
Քվեդա Սիմոնեթ
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 2027 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Թերջոլայի շրջան
Թևավորը, բրդոտը և յուղոտը
Թևավորը, բրդոտը և յուղոտը (Крылатый, мохнатый да масленый), խորհրդային կարճամետրաժ նկարված մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ, որը ստեղծել է ռեժիսոր Վլադիմիր Արբեկովը, «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայում` ըստ ռուսական ժողովրդական հեքիաթի` Իրինա Կարնաուխովայի մշակման։
Սյուժե
Ապրում էին երեք եղբայրներ. թևավոր Ճնճղուկը, բրդոտ Մկնիկը և յուղոտ Նրբաբլիթը։ Ճնճղուկը թռչում էր դաշտում, Մկնիկը փախչում էր տերերից, իսկ Նրբաբլիթը փախչում էր թավայի միջից։ Եղբայրները շատ լավ էին ապրում, և յուրաքանչյուրն իր աշխատանքով էր զբաղվում. թևավորը թռչում էր անտառ` սունկ հավաքելու, բրդոտը ցախ էր հավաքում, իսկ յուղոտը համեղ բանջարապուր էր պատրաստում վառարանում։ Նրանք ապրում էին` յուրաքանչյուրն իր գործը կատարելով և միմյանց օգնելով։ Մի օր եղբայրները մտածում են, թե ինչո՞ւ է ամեն անգամ թևավորը թռչում է սնկերի և հատապտուղների հետևից, բրդոտը` վառելափայտ բերում, իսկ ուտելիքը պատրաստում է միայն յուղոտը։ Նրանք որոշում են փոխվել իրենց աշխատանքներով։ Թևավորը որոշում է, որ կարող է թռչել վառելափայտ բերելու, բրդոտը որոշում է, որ ինքը կարող է վառարանը վառել և ուտելիք պատրաստել, իսկ յուղոտը որոշում է գնալ անտառ` սնկեր և հատապտուղներ բերելու։ Սակայն դժբախտություն է պատահում։ Յուղոտը անտառում հանդիպում է աղվեսին, որը որոշում է ուտել նրան, թևավորը չի կարողանում այնպես մանրացնել փայտը, որ վառարանը վառի, իսկ բրդոտը չի կարողանում պատրաստել համեղ բանջարապուր, ինչպես նրբաբլիթն էր եփում։ Եղբայրները մի օրում ոչինչ չեն հասցնում անել։ Նրանք հասկանում են, որ յուրաքանչյուրի աշխատանքն էլ ծանր է և որոշում են վերադառնալ իրենց նախկին պարտավորություններին։ Նրանք սկսում են ապրել ինչպես նախկինում. վառում են վառարանը, բանջարապուր եփում և թեյ խմում։
Գրականություն
Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:1990 մուլտֆիլմեր
1477
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1477 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Հայոց ցեղասպանություն (այլ կիրառումներ)
Հայոց ցեղասպանություն, կարող է վերաբերել՝
Կառլ XII
Կարլ XII (Karl XII, լատինացված տարբերակ՝ Կարոլուս Ռեքս (Carolus Rex), ), Շվեդիայի թագավոր 1697 թ.-ից 1718 թվականներին, զորավար։
Հենվելով Շվեդիայի տնտեսական և քաղաքական հզորության վրա և իր տրամադրության տակ ունենալով Եվրոպայի լավագույն բանակն ու նավատորմը, շարունակել է հոր՝ Կարլ XI-ի բացարձակապետական-մեծապետական քաղաքականությունը։ Շվեդական բանակը նրա հրամանատարությամբ 1700-1721 թվականների Հյուսիսային պատերազմի սկզբում հաղթել է Դանիային և նրան հարկադրել դուրս գալ Հյուսիսային դաշինքից (Ռուսաստան, Սաքսոնիա, Լեհաստան, Դանիա)։ 1700 թվականի նոյեմբերին Նարվայի մոտ ջախջախել է ռուսական զորքերը։ 1708 թվականի ամռանը ներխուժել է Ռուսաստան։ 1709 թվականի Պոլտավայի ճակատամարտում պարտություն կրելով ռուսական զորքերից, որոնց հրամանատարն էր Պետրոս Մեծը, Կարլ XII փախել է Թուրքիա, որտեղ փորձել է Ռուսաստանի դեմ հանել թուրքերին։ 1715 թվականին վերադարձել է Շվեդիա՝ նոր բանակ կազմելու։ Սպանվել է նորվեգական Ֆրեդերիկսհալ ամրոցի պաշարման ժամանակ։ Ռուսաստանում նրա կրած պարտության հետևանքով Շվեդիան երկրորդական պետություն դարձավ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շվեդիայի թագավորներ Կատեգորիա:Բողոքական միապետներ Կատեգորիա:Ուփսալայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կարասաազկան
Կարասաազկան  (Карасаазкан), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի երկրամասում, Ալթայի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Ասքարիզան գետի աջ ափով՝ 7 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 23 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերխնեոբսկոմի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Կատուն գետն է, գետի ենթաավազանը Բիա և Կատուն գետերն են։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Օբ գետն է՝ մինչև Իրտիշի հետ միախառնման կետը։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Կասմալա
Կասմալա  (Касмала), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի շրջանում։ Գետաբերանը տեղակայված է Բոլոտա գետի ափին՝ 3։ Գետի երկարությունը՝ 119 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տոմիսլավ Տոմաշևիչ
Տոմիսլավ Տոմաշևիչ (Tomislav Tomašević, հունվարի 13, 1982, Զագրեբ, Խորվաթիայի Սոցիալիստական Հանրապետություն,Հարավսլավիայի Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Հանրապետություն), խորվաթ քաղաքական գործիչ, էկոակտիվիստ, քաղաքագետ։ Տեղական «Զագրեբը՝ ՆԱՇ» քաղաքական կուսակցության առաջնորդներից և ազգային կուսակցության «Մենք կարող ենք» մասնակիցներից մեկը։ Զագրեբի քաղաքային ժողովի անդամ՝ 2017 թվականի ՏԻՄ ընտրությունների արդյունքներով։ Խորվաթիայի խորհրդարանի պատգամավոր, 2020 թվականի ընտրություններում ընտրվել է Կանաչ-ձախ կոալիցիայի առաջնորդ՝ դառնալով նրա խորհրդարանական խմբակցության ղեկավար։ 2021 թվականի ընտրությունների արդյունքներով նա դարձավ Զագրեբի 53-րդ քաղաքապետ՝ երկրորդ փուլում հաղթելով Միրոսլավ Շկորոյին։
Կենսագրություն
Ծնվել է Իվանկայի և Սմիլյան Տոմաշևիչների ընտանիքում Զագրեբում՝ Խորվաթիայի այն ժամանակվա Սոցիալիստական Հանրապետության մայրաքաղաքում, որը Հարավսլավիայի Սոցիալիստական Դաշնային Հանրապետության զգալի մասն էր կազմում։ Նա մեծացել է իր եղբոր՝ Տիհոմիրի հետ Զապրուդժայի մետրոպոլիայի տարածքում, որը գտնվում է շրջանում, իսկ ավելի ուշ՝ Զապրեսիչում, որից հետո երիտասարդ ընտանիքը վերադարձել է Զագրեբ ։ Նրա հորական կողմի տատիկն ու պապիկը բոսնիացի խորվաթներ էին Վիդովիչից Օրաշյեի մոտ, իսկ հորեղբայր Իվո Տոմաշևիչը կաթոլիկ քահանա է և Բոսնիա և Հերցեգովինայի Եպիսկոպոսների համաժողովի ակտիվ անդամ ։
16 տարեկանում, որպես երիտասարդ բնապահպան, անդամագրվել է «Կանաչ ակցիա» հասարակական կազմակերպություն ։ Շուտով նա դարձավ նախագահի առաջին տեղակալ, իսկ ավելի ուշ՝ «Խորվաթիայի երիտասարդական ցանցի» նախագահ, Եվրոպական երիտասարդական ֆորում կազմակերպության լիիրավ անդամ ։ 2007 թվականից 2012 թվականներին նա եղել է կանաչ շարժման նախագահ, մինչ 2012 թվականի հունիսին այս պաշտոնում նրան փոխարինել է նրա երկարամյա տեղակալ Բեռնարդ Իվչիչը ։
2006 թվականին ավարտել է Զագրեբի համալսարանի Քաղաքագիտության ֆակուլտետը բակալավրի կոչումով, իսկ 2013 թվականին ավարտել է ասպիրանտուրան՝ «Շրջակա միջավայր, հասարակություն և զարգացում» մասնագիտությամբ բրիտական Քեմբրիջի համալսարանում։ Ստացել է մի քանի մրցանակներ և կրթաթոշակներ, այդ թվում՝ Մարշալի կրթաթոշակ, Շվենինգի կրթաթոշակ և Քեմբրիջի Համագործակցության հիմնադրամի կրթաթոշակ ։ Նա մասնագիտորեն աշխատել է Զագրեբի քաղաքական էկոլոգիայի ինստիտուտում ։
2010 թվականինին Տոմաշևիչը գլխավորեց բողոքի ցույցերը՝ ընդդեմ  առևտրի կենտրոնի կառուցման՝ Վարշավսկա փողոցում ստորգետնյա ավտոտնակով որպես «Քաղաքի Իրավունք» նախաձեռնության մաս ։ Այնուհետև բերման ենթարկվեցին բազմաթիվ ցուցարարներ, մասնավորապես՝ ինքը՝ Տոմաշևիչը և նրա հայրը ։
2017 թվականի տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունների ընթացքում Տոմաշևիչը առաջադրվել է Զագրեբի քաղաքապետի պաշտոնում «Զագրեբ՝ ՆՍՇ» քաղաքական կուսակցության գլխավորած կոալիցիայից՝ շահելով ձայների 3,94% ։ Կոալիցիան այնուհետև չորս մանդատ ստացավ Զագրեբի քաղաքային ժողովում, որոնցից մեկը զբաղեցրեց Տոմաշևիչը՝ դառնալով քաղաքապետ Միլան Բանդիչի դաժան քննադատ ։
2021 թվականի փետրվարին Տոմաշևիչը հայտարարեց իր 2021 թվականի Զագրեբի քաղաքապետի ընտրությունների թեկնածության մասին ։ Ապրիլի 29-ին նա ներկայացրել է իր աջակցության համար հավաքված 20 236 ստորագրություն ։ Նրա գլխավոր խոստումը վերաբերում էր Զագրեբի բնության պաշտպանության և բարելավմանը։ Հաջորդ օրը ՊԸՀ-ն հաստատեց, որ Տոմաշևիչը և ինը այլ թեկնածուներ հավաքել են անհրաժեշտ թվով ստորագրություններ գրանցված ընտրողներից և այդպիսով ճանաչվել են որպես քաղաքապետի պաշտոնական թեկնածուներ ։ Մայիսի 16-ին կայացած ընտրությունների առաջին փուլում Տոմաշևիչը հավաքել է 147 631 ձայն (45,15 %), ինչը նրան հնարավորությու տվեց գրավել քաղաքապետի թեկնածուների շարքում առաջին տեղը  ։ Սակայն, քանի որ ոչ մի թեկնածու չստացավ ձայների բացարձակ մեծամասնությունը, մայիսի 30-ին կայացավ երկրորդ փուլը, որտեղ Տոմաշևիչի անցավ Միրոսլավ Շկորոն հետ, ով առաջադրված էր իր «Հայրենասիրական շարժում» կուսակցության կողմից ։ Այս ընտրություններում Տոմաշևիչի հայրը՝ Սմիլյանը, Զագրեբի քաղաքային ժողովի պատգամավորի թեկնածու էր «Հայրենյաց շարժման» Միրոսլավ Շկորոյի ցուցակով ։ Մայիսի 30-ին կայացած երկրորդ փուլում քաղաքապետի պաշտոնը հաղթեց Տոմաշևիչը՝ հավաքելով 199 630 ձայն կամ ձայների 63,87%։ Նրա մրցակից Շկորոն վաստակեց 106 300 կամ 34 ձայների %  ։ Այս ընտրություններում, երկու փուլերից յուրաքանչյուրում, Տոմաշևիչը Զագրեբի քաղաքապետի թեկնածուի ստացած ձայների քանակով նոր ռեկորդ է սահմանել։ Նրա առաջին փուլի արդյունքը մոտ 1600 ձայնով ավել էր, քան Միլան Բանդիչինը 2009 թվականին, իսկ երկրորդ փուլի արդյունքը գերազանցեց Բանդիչի համապատասխան լավագույն արդյունքը 2013 թվականին՝ մոտ 30 000 ձայնով   ։
Տոմաշևիչը պաշտոնապես ստանձնել է քաղաքապետի պաշտոնը 2021 թվականի հունիսի 4-ին ։
Անձնական կյանք
2016 թվականին նա ամուսնացել է Իվա Մերտիչ-Տոմաշեւիչի հետ՝ կաթոլիկ սերբուհու հետ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորվաթ պետական գործիչներ Կատեգորիա:Քեմբրիջի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Զագրեբի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Զագրեբ քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ապրող անձինք Կատեգորիա:1982 ծնունդներ Կատեգորիա:Հունվարի 13 ծնունդներ
Արտեմիս (հանդես)
Արտեմիս, ընտանեկան, գրական հանդես, հայ կանանց առաջին գրական ամսագրերից։ Այն 1902 թվականի հունվարից մինչև 1903 թվականի դեկտեմբերը խմբագրվել և հրատարակվել է Ալեքսանդրապոլում և Եգիպտոսում Մառի Պեյլերյանի կողմից ։ Պեյլերյանը շատ էր երազում այդպիսի գրական հանդես ունենալ մասին, որտեղ հայ կանայք կարող էին ազատ արտահայտվել։ Միևնույն ժամանակ, երբ կանայք սկսում էին հասարակության մեջ մտնել։ «Արտեմիսը» տրամադրեց մի հարթակ, որտեղ կանայք կարող էին հրապարակել իրենց հայացքները հայ կանանց ժամանակակից կյանքի մասին։
Նվիրատվություններ ուղարկվում էին «Արտեմիսին» սփյուռքի բոլոր անկյուններից, ներառյալ Կարսը, Նոր Ջուղան (Սպահան), Թբիլիսին, Մոսկվան, Փարիզը և Նյու Յորքը։ Ամսագիրը բարձր գնահատվեց հայ սփյուռքում և գրավեց շատ սփյուռքահայերի ուշադրությունը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական գրական պարբերականներ Կատեգորիա:Եգիպտահայ մամուլ
Մայրուղի 60 (ֆիլմ)
«Երթուղի 60» (Interstate 60), ֆիլմ-պրիչտա է կատակերգական տարրերով։ Ֆիլմի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2002 թվականին։
Սյուժե
Լեգենդների և միֆերի մեջ կան կերպարներ, որոնց առաքելությունն է մարդկանց ցանկություններ կատարելը։ Արաբների մոտ՝ ջին, իռլանդացիների մոտ՝ լիպրիկոն, ճապոնացիների մոտ՝ դրակոններ, եվրոպացիների մոտ՝ փերիներ և անտառային հոգիներ, իսկ ամերիկացիների մոտ՝ Օ. Վ Գրանտ։ Նա նույնպես կարողանում է երազանքներ կատարել և մի անգամ Նիլ Օլիվերի ծննդյան ժամանակ նա կատարեց նրա ցանկությունը։ Նիլ Օլիվերը ապրում է երջանիկ ընտանիքում։ Նա ունի հոգատար ծնողներ, գեղեցիկ հարսնացու և ապագայում ծաղկող փաստաբանի կարիերա։ Բայց ամեն գիշեր նա երազում մի աղջկա է տեսնում, ում չի կարողանում իր գլխից հանել։ Ռեյ անունով մեկը Նիլին մի առաջադրանք է հանձնարարում և տալիս նրան արկղ, որը Նիլը պարտավոր է ճիշտ ժամանակին տեղ հասցնի։ Նա պետք է գնա երթուղի 60-ով, որը ոչ մի քարտեզի վրա գրված չէ։ Գտնելով այդ երթուղին Նիլը իր մեքենայով ճանապարհորդում է, հույս ունենալով, որ կգտնի իր երազների աղջկան։ Ճանապարհորդության ժամանակ Նիլը բազմաթիվ արկածների մեջ է ընկնում, որոնք իր կյանքը միանգամից փոխում են։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:2002 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան կատակերգական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Կանադական ֆիլմեր
Սուզդալ
Սուզդալ (Суздаль), քաղաք-արգելավայր Ռուսաստանի Վլադիմիրի մարզում, Սուզդալսկի շրջանի վարչական կենտրոնը։ Գտնվում է Ներլի գետի վտակ Կամենկա գետի վրա, Վլադիմիրից 26 կմ դեպի հյուսիս։ Մտնում է Ռուսաստանի Ոսկե շրջանի կազմի մեջ։ Ձևավորում է համանուն Սուզդալ մունիցիպալ կազմավորումը, որը որպես դրա կազմում եղած միակ բնակեցված կետ ունի քաղաքայինի կարգավիճակ ։ Բնակչությունը կազմում է 9618 մարդ (2018)։
Անվանում
Անցած Ժամանակների պատմություն աշխատության մեջ 1024 թվականին հիշատակվել է «Սուժդալ» (Суждаль) ձևով ։
19-րդ դարում Դ. Եվրոպուսը կարծիք է առաջադրել, ըստ որի սուզդա (сузда) հիմնական մասը ծագում է ֆիննական «susi» կամ էստոնական «suzi»` «գայլ» բառերից ։ Ալեքսեյ Շախմատովը ֆին-ուգորյան նախնական անվանումը փոփոխել է *susudal ձևի, սակայն Մ. Ֆասմերը մերժել է այն, քանի որ ֆիննական լեզվում այդպիսի բառ հայտնի չէ ։
Ըստ Օ. Տուրբաչյովի` անվանումը ծագել է հին սլավոներեն съзьдати բառից, որի իմաստներից մեկն է եղել «ծեփել կավից»։ Դրանից էլ ծագել է «ստեղծել создать)» բայը ։ Վ. Ներոզնակը կարծում է, որ Սուզդալ անվանումը ծագել է հին սլավոներեն «зижду» (կառուցում եմ) ձևից` որպես գոյական, որը ցույց է տալիս բայի գործողության արդյունքը ։
Պատմություն
Համաձայն հնագիտական տվյալների` բնակավայրը, որը հետագայում դարձել է Սուզդալ քաղաքը, գտնվում է Կամենկի գետի ակունքում, և դրա շուրջը 10-րդ դարում արդեն գործում էին պաշտպանական կառույցներ  ։ Տարեգրության մեջ Սուզդալն առաջին անգամ հիշատակվել է որպես քաղաք, երբ խոսվել է 1024 թվականին վոլխների ապստամբության մասին ։
Առաջին ռուս պատմաբաններից մեկը` Վասիլի Տատիշչևը, իր «Ռուսաստանի պատմության» մեջ գրում է, որ 982 թվականին նրա հաշվարկներով Կիևի իշխան Վլադիմիր Մեծը «գնացել է դաշտ, գրավել լեհական հողերը և հիմնել Սուզդալ քաղաքը» ։
Ըստ ակադեմիկ Ա. Զալիզնյակի` Սուզդալը հիշատակվում է ռուսերեն հայտնի ամենահին գրքում, որը ստացել է Նովգորոդի օրենսգիրք անվանումը։ Այսպես կոչված կրկնագրերում ասվում է, որ 999 թվականին ոմն Իսահակ հոգևորական Սուզդալի սուրբ հայ Ալեքսանդր եկեղեցում նշանակվել է որպես քահանա (Въ лѣто ҂ѕ҃ф҃з҃ азъ мънихъ исаакии поставленъ попомъ въ сѹжъдали въ цръкъве свѧтаго александра арменина…) :
Ըստ իշխան Յուրի Դոլգորուկիի (12-րդ դարի սկիզբ)` Սուզդալը դարձել է Ռոստովա-Սուզդալական իշխանության կենտրոն։ 1107 թվականին վոլգյան բուլղարացիները շրջափակել և գրավել են Սուզդալը։
1478
Մահեր
Կատեգորիա:1478 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Սուզդալ
Պատմություն
Սուզդալցի Խոդուտան (Խոդուտինիչ) հիշատակվում է Նովգորոդյան արճիճե համար մեկ գրավոր հիշատակության մեջ (1100—1120 թվականներ)։ Սուզդալը հիշատակվում է նաև կեչու կեղևին արված համար 675 գրավոր հիշատակություններում (1140 թվականի սկզբից մինչև 1160 թվական )):
1157 թվականին իշխան Անդրեյ Բոգոլյուբսկին մայրաքաղաքը Սուզդալից տեղափոխել է Վլադիմիր։ 13-րդ դարից վեր Սուզդալը դարձել է Սուզդալի ինքնավար իշխանության մայրաքաղաքը։ 14-րդ դարի սկզբին դարձել է Սուզդալ-Նիժեգորդսկյան իշխանության մայրաքաղաքը։ 1392 թվականին Սուզդալը մտել է Մոսկվայի մեծ իշխանության կազմի մեջ։
1445 թվականին Սպասո-Եվֆիմիև վանքի պատերի տակ տեղի է ունեցել ոչ շատ մեծ զորքերի մասնակցությամբ, բայց Սուզդալի համար մեծ հետևանքներով ճակատամարտը, որի արդյունքում Մոսկվայի մեծ իշխան Վասիլի II-ը գերի է ընկել թաթարներին։ Սուզդալը թալանվել է։
1708 թվականին քաղաքը գրանցված էր Մոսկվայի նահանգի Սուզդալ գավառի կենտրոնում (այդ նահանգի կազմում էին նաև Պերեսլավլ-Րյազանսկ, Կոստրոմսկ, Յուրև-Պոլսկ, Վլադիմիրսկ, Պերեսլավլ, Տուլսկ, Կալուժսկ գավառները)։
19-րդ դարի երկրորդ կեսին Սուզդալը համարվում էր խուլ գավառային քաղաք, առանց որևէ արդյունաբերության։ Դա մասամբ պայմանավորված էր նրանով, որ Սուզդալը հեռու էր երկաթուղուց։ Այդ իրավիճակը հնարավորություն է տվել պահպանելու հին շենքերը, և առաջին հերթին` տաճարները, անպատշաճ վերակառուցումներից և նորոգումներից։ Խորհրդային կառավարման տարիներին Սուզդալում քանդվել է մոտ 15 եկեղեցի ։
1967 թվականին ընդունվել է Սուզդալի զարգացման գլխավոր նախագիծը, ըստ որի այն դարձել է քաղաք-թանգարան։ Քաղաքից հանել են ուղղիչ հաստատությունները։ Քաղաքի ծայրամասում` Կրովնիկում, կառուցվել է գլխավոր զբոսաշրջային համալիրը, տեղակայվել են թանգարանային ցուցադրությունները։ Իրականացվել են հուշարձանների վերանորոգումները և քաղաքի բարեկարգման աշխատանքներ։ 1965 թվականին մոսկովյան լրագրող Յուրի Բիչկովը, լինելով Սուզդալում ծառայողական գործերով, հորինել է օղակաձև զբոսաշրջային երթուղին, որն այմժ հայտնի է Ռուսաստանի ոսկի շրջան անունով ։
Սուզդալը պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով` մշակութային ժառանգության պահպանման և զբոսաշրջության զարգացման համար (1974)։ 1982 թվականին զբոսաշրջային թեմաներով լրագրողների և գրողների միջազգային ֆեդերացիան Սուզդալին շնորհել է «Ոսկե խնձոր» մրցանակը` միջազգային զբոսաշրջության զարգացման գործում իր ծառայությունների համար։ 1992 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕն ներառել է Սուզդալի սպիտակ քարե հուշարձանները Համաշխարհային ժառանգության մշակութային ցանկում։
2004 թվականին Վլադիմիրի շրջանի օրենքով Սուզդալ քաղաքին տրվել է քաղաքային բնակավայրի կարգավիճակը։ Չորս տարի անց Սուզդալ քաղաքը մարզային ենթակայության քաղաքի կարգավիճակից անցել է Սուզդալի շրջանի շրջանային ենթակայության քաղաքի կարգավիճակի ։
Թանգարաններ
Սուզդալի տարածքում են Վլադիմիր-Սուզդալյան պատմագեղարվեստական և ճարտարապետական թանգարան-արգելավայր թանգարանային օբյեկտները։
Նիկոլսկյան եկեղեցում գործում են հոգևորական Անդրեյ Դավիդովի սրբանկարչական արվեստանոցը և մոմե արձանների թանգարան։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքներ Կատեգորիա:Վլադիմիրի մարզ Կատեգորիա:11-րդ դարում հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ռուսաստան Կատեգորիա:Նախկին մայրաքաղաքներ Կատեգորիա:Պատմական քաղաքներ
Հայք (այլ կիրառումներ)
Հայք, կարող է վերաբերել՝
Մամեդ Աղաջանյան
Մամեդ Աղաջանյան (հուլիսի 3, 1974, Խրամորթ, Ասկերանի շրջան - հոկտեմբերի 2, 1992, Խրամորթ, Ասկերանի շրջան), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։
Կենսագրություն
Մամեդ Աղաջանյանը ծնվել է 1974 թ. հուլիսի 3-ին Ասկերանի շրջանի Խրամորթ գյուղում։ Ավարտել է գյուղի միջնակարգ դպրոցը։ Ֆիդայական ջոկատների կազմում մասնակցել է ազատագրական պայքարի սկզբնական փուլին։ 1992 թ. ծառայել է Արցախի Ինքնապաշտպանության ուժերում։ Զոհվել է 1992 թ-ից հոկտեմբերի 2-ին հայրենի գյուղի համար մղված մարտում։ Հետմահու պարգևատրվել է «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Նորագյուղի գերեզմանատանը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Հանգ (այլ կիրառումներ)
Հանգ, կարող է վերաբերել՝
Շիմշալքեդ (Թերջոլայի շրջան)
Շիմշալքեդ (შიმშილაქედი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Իմերեթի մարզի Թերջոլայի շրջանում ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 185 մարդ ։
Աֆրոեվրասիա
Աֆրոեվրասիա (հազվադեպ Աֆրասիա կամ Եվրաֆրասիա) գերմայրցամաք և ցամաքի խոշորագույն հատվածը Երկրի վրա, որն իր մեջ ներառում է Աֆրիկա և Եվրասիա մայրցամաքները (Եվրասիան իր հերթին բաժանվում է Ասիայի և Եվրոպայի)։ Ընդհանուր մակերեսը կազմում է 84 980 532 քառակուսի կիլոմետր տարածք, որի վրա բնակվում է մոտ 6.7 միլիարդ մարդ կամ Երկրի բնակչության մոտավորապես 85 %-ը։ Այն նաև հայտնի է որպես Հին Աշխարհ՝ ի հակադրություն Ամերիկայի, որն անվանում են Նոր Աշխարհ։
Աֆրոեվրասիա մայրցամաքը հիշատակվում էր, որպես համաշխարհային կղզի` անվանում, որն առաջարկվել էր սըր Հելֆորդ Ջոն Մաքքինդերի կողմից «Պատմության աշխարհագրական առանցքը» հոդվածի մեջ։ Տերմինն իր մեջ չի ներառում ոչ մայրցամաքային կղզիները և կղզեխմբերը։
Երկրաբանություն
Երկրաբանության մեջ համարվում է, որ Աֆրոեվրասիան գերմայրցամաք կդառնա, երբ Աֆրիկան բախվի Եվրոպային, թեև Աֆրիկան միացած էր Եվրասիային մինչև Սուեզի ջրանցքի շինարարությունը։ Ինչպես ենթադրվում է, դա տեղի կունենա 600 000 տարի հետո, երբ Իսպանիայի հարավային կետը կհասնի Աֆրիկային։ Երբ դա տեղի ունենա, Միջերկրական ծովը կմեկուսացվի Ատլանտյան օվկիանոսից։ Աֆրիկայի և Եվրոպայի վերջնական միաձուլումը, ինչպես համարվում է, տեղի կունենա 70 միլիոն տարի անց՝ միացնելով Միջերկրածովյան շրջանը և նոր լեռնաշղթաներ գոյացնելով` ի լրացում Ալպերին։
Բաժանում
Սովորաբար Աֆրոեվրասիան բաժանում են Աֆրիկայի և Եվրասիայի Սուեզի ջրանցքով, իսկ Եվրասիան բաժանում են Եվրոպայի և Ասիայի` Ուրալով և Կովկասով։ Սակայն գոյություն ունի նաև բաժանում Եվրասիա-Հյուսիսային Աֆրիկա և Սահարայից հարավ ընկած Աֆրիկայի` մշակութային և պատմական պատճառներով։
Գերմանացի ճարտարապետ Գերման Զյորգելն առաջարկում էր ցանկապատել Ջիբրալթարի նեղուցը հիդրոէլեկտրկական ամբարտակով և ավելի փոքր ամբարտակով` Դարդանելի նեղուցը ։ Արդյունքում, Միջերկրական ծովի մակարդակը կիջներ, իսկ Եվրոպան և Աֆրիկան կվերածվեինք մեկ մայրցամաք` Ատլանտրոպայի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմայրցամաքներ
Եգիպտոսի պատմություն
Եգիպտոս` հին, հնագույն պետություն հյուսիսարևելյան Աֆրիկայում, Նեղոս գետի ստորին հոսանքում (առաջին սահանքից մինչև Միջերկրական ծով)։
Պատմական ակնարկ
Ի զանազանություն շրջակա անապատային կամ «կարմիր» հողերի, եգիպտացիներն իրենց երկիրն անվանել են Սև (Քեմեթ) կամ Սիրելի հող ։ «Եգիպտոս» բառը Եգիպտոսի մայրաքաղաք Մեմֆիսի բանաստեղծական անվան՝ Հեկաոս-Պտաքսի (Պետաքս աստծո ոգու բերդ) հին հունարեն արտասանությունն է։ Նեղոսի հովիտը անապատներով օղակված դալարավայր է (4-20 կմ լայնությամբ), որն ընդարձակվում է հյուսիսում, ուր գետը տրոհվում է բազմաթիվ բազուկների և, դելտա կազմելով, թափվում Միջերկրական ծով։ Հին հույները Եգիպտոսը համարել են Նեղոսի պարգևը։ Ամեն տարի հուլիսից Նեղոսը վարարում է և ողողում գրեթե ամբողջ Եգիպտոսը (այդ պատճառով մարդիկ այստեղ բնակություն են հաստատել բարձրադիր վայրերում) ։ Ջրի մակարդակը իջնելուց (նոյեմբերին) հետո դաշտերը ծածկվում են արգասաբեր տիղմով։
Քաղաքակրթություն
Եգիպտական քաղաքակրթությունը ձևավորվել է Աֆրիկայի հյուսիս-արևելքում` Նեղոս գետի ստորին հոսանքի շրջանում ։ Աշխարհագրական առումով երկիրը բաժանվում է երկու մասի` վերին և ստորին Եգիպտոս ։ Վերին Եգիպտոսը ջգվում է Նեղոսի հովտով, որը գետի երկու ափերին ընկած մի նեղ գոտի է։ Ստորին Եգիպտոսը Նեղոսի դելտայի շրջանն է ։
Եգիպտոսում առաջին մշտական բնակավայրերը հանդես են գալիս Ք.ա. 6-րդ հազարամյակում։ Հաջորդ հազարամյակի վերջում մարդիկ սկսեցին կառուցել ջրանցքներ, օգտագործել պղնձե գործիքներ և զենքեր ։ Բարձր զարգացման հասավ խեցեգործությունը, սկիզբ դրվեց միջազգային առևտրին։
Ք.ա. 4-րդ հազարամյակի առաջին կեսին մեծ փոփոխություններ արձանագրվեցին հասարակության կյանքում։ Բնակավայրերի պարսպապատումը և խոշոր դամբարանների առկայությունը վկայում են հասարակության շերտավորման և քաղաքական կենտրոնացվածության մասին : Այդ պահից արդեն Եգիպտոսում սկսվում է պետականության ձևավորումը։