cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ուրան (մոլորակ)
Ներքին ջերմաստիճան
Ուրանի ջերմաստիճանը զգալիորեն ցածր է քան Արեգակնային համակարգի բոլոր մյուս հսկա-մոլորակների մոտ ։ Մոլորակի ջերմային ճառագայթումը չափազանց ցածր է, և դրա պատճառը այս պահին մնում է անհասկանալի։ Նեպտունը, որը նման է Ուրանին և չափերով և կազմությամբ, տիեզերք է ճառագայթում 2,61 անգամ ավելի շատ ջերմային էներգիա, քան ստանում է Արեգակից ։ Ուրանի մոտ այս ցուցանիշը հավասար է 0,042 ± 0,047 Վտ/մ², և այս մեծությունը ավելի փոքր է նրանից, որը ճառագայթում է երկրի միջուկը (~0,075 Վտ/մ²) ։ Հեռավոր ինֆրակարմիր մասում կատարված չափումները ցույց տվեցին, որ Ուրանը ճառագայթում է Արեգակից ստացված էներգիայի ընդամենը 1,06 ± 0,08% (այսինքն ավելցուկային տաքությունը ծայրահեղ քիչ է, համարյա բացակայում է)  ։ Ամենացածր ջերմաստիճանը, որը գրանցվել է Ուրանի Տրոպոդադարում, կազմում է 49 Կ, ինչը դարձնում է այս մոլորակը Արեգակնային համակարգի ամենասառը մոլորակը, նույնիսկ ավելի սառը քան Նեպտունը  ։
Գոյություն ունեն երկու վարկած, որոնք փորձում են բացատրել այս ֆենոմենը։ Դրանցից առաջինը պնդում է, որ պրոտոմոլորակը, որը ենթադրաբար բախվել էր Ուրանի հետ Արեգակնային համակարգի ձևավորման ժամանակ և առաջացրել է նրա պտույտի առանցքի մեծ թեքում, նույնպես իր հետ «տարել» է ջերմության մի մասը, թողնելով մոլորակը արդեն իսկ սպառված ջերմության քանակով ։ Երկրորդ վարկածը նշում է, որ Ուրանի մթնոլորտում կա մի շերտ, որը խոչընդոտում է միջուկի ջերմությանը հասնելու մթնոլորտի վերին շերտորին և նրանիցից դուրս, այն քանակներով, որքան որ ներթափանցել է մթնոլորտ ։ Օրինակ՝ այսպիսի կենվեկցիան կարող է տեղի ունենալ այն դեպքում, երբ երկու կազմությամբ տարբեր շերտերը իրար մոտ են տեղակայված, որոնք կարող են խոչընդոտել տաք բարձրացող «հոսանքների» անցումը ։
Ավելցուկային ջերմային ճառագայթման բացակայությունը զգալիորեն բարդեցնում է նրա ընդերքների ջերմաստիճանի չափումը, սակայն եթե ենթադրենք, որ ջերմաստիճանային պայմանները Ուրանի ընդերքում նման են այլ հսկա-մոլորակների պայմաններին, ապա այնտեղ հնարավոր է հեղուկ ջրի գոյությունը, և հետևաբար Ուրանը կարող է մտնել Արեգակնային համակարգի այն մոլորակների ցանկը, որտեղ հնարավոր է կյանքի գոյությունը ։
Մթնոլորտ
Չնայած Ուրանը և չունի պինդ մակերևույթ, գազային ծածկույթի առավել բարձր տեղակայված շերտը ընդունված է անվանել նրա մթնոլորտ ։ Ենթադրվում է, որ Ուրանի մթնոլորտը սկսվում է արտաքին շերտից 300 կմ հեռավորության վրա, 100 բար ճնշման և 320 Կ ջերմաստիճանի պայմաններում ։ «Մթնոլորտային թագը» ծավալվում է հեռավորության վրա, որը 2 անգամ գերազաանցում է 1 բար ճնշմամբ «մակերևույթի» շառավիղը ։ Մթնոլորտը պայմանականորեն կարելի է բաժանել 3 մասի՝ տրոպոսֆերա (-300 կմ - 50 կմ, ճնշումը կազմում է 100 - 0,1 բար), ստրատոսֆերա (50 - 4000 կմ, ճնշումը կազմում է 0,1 - 10−10 բար) և ջերմոլորտ/մթնոլորտային թագ (4000 - 50000 կմ մակերևույթից) ։ Մեզոսֆերան Ուրանի մոտ բացակայում է։
Կազմություն
Ուրանի մթնոլորտի կազմությունը նկատելիորեն տարբերվում է մոլորակի մյուս մասերի կազմությունից շնորհիվ մոլեկուլյար ջրածնի և հելիումի բարձր պարունակության ։ Հելիումի մոլյար մասը (այսինքն հելիումի ատոմների քանակի հարաբերությունը ջրածին/հելիում մոլեկուլների քանակին) վերին տրոպոսֆերայում հավասար է 0,15 ± 0,03 և համապատասխանում է 0,26 ± 0,05 զանգվածային մասին ։ Այս արժեքը շատ մոտ է պրոտոաստղային հելիումի զանգվածային մասին (0,275 ± 0,01) : Հելիումը չի կենտրոնացած մոլորակի կենտրոնում, ինչը բնորոշիչ է այլ գազային հսկաների համար ։ Ուրանի մթնոլորտի քանակությամբ երրորդ տարրը մեթանն (CH4) է ։ Մեթանը ունի լավ երևացող կլանման գծեր տեսանելի և մերձավոր ինֆրակարմիր սպեկտրներում։ Նրա քանակը կազմում է ըստ մոլեկուլների քանակի 2,3% (1,3 բար ճնշման մակարդակում) ։ Այս հարաբերակցությունը զգալիորեն նվազում է բարձրության հետ, այն պատճառով, որ չափազանց ցածր ջերմաստիճանը «ստիպում» է մեթանին վերածվել սառույցի ։ Մեթանի, որը կլանում է սպեկտրի կարմիր մասի լույսը, առկայությունը տալիս է մոլորակին իր կանաչա-կապտավուն գույնը ։ Մթնոլորտի խերքում այլ ավելի պակաս ցնդողունակության նյութերիայնպիսիք, ինչպիսին են ամոնիակը, ջուրը և ջրածնի սուլֆիդը, տարածվածության աստիճանը վատ է ուսումնասիրված ։ Բացի այդ, Ուրանի մթնոլորտի վերին շերտերում հայտնաբերվել են էթանի (C2H6), մեթիլացետիլենի (CH3C2H) և դիացետիլենի (C2HC2H) հետքեր ։ Այս ածխաջրածինները, ինչպես ենթադրվում է, հանդիսանում են մեթանի ֆոտոլիզի արդյունք արեգակնային ուլտրամանուշակագույն ռադիացիայի ազդեցության տակ ։ Սպեկտրասկոպիայի արդյունքում հայտնաբերվել է նույնպես ջրային գոլորշու, շմոլ գազի ածխաթթու գազի հետքեր։ Հավանաբար, նրանք ընկնում են Ուրանի վրա արտաքին աղբյուրներից (օրինակ, կողքով անցնող գիսաստղներից)  ։
Տրոպոսֆերան
Տրոպոսֆերան ամենաներքևի և ամենախիտ մթնոլորտի մասն է, այստեղ բարձրության անկման հետ իջնում է նաև ջերմաստիճանը ։ Ջերմաստիճանը ընկնում է 320 Կ-ից տրոպոսֆերայի ամենաներքևում (300 կմ խորության վրա) մինչև 53 Կ - 50 կմ բարձրության վրա ։ Տրոպոսֆերայի ամենավերին մասում (տրոպոդադարում) տատանվում է 57-ից 49 Կ կախված լայնությունից ։ Տրոպոդադարն է պատասխանատու մոլորակի ինֆրակարմիր ճառագայթման մեծ մասի համար (սպեկտրի հեռու ինֆրակարմիր մասում), և այն թույլ է տալիս պարզել մոլորակի էֆեկտիվ ջերմաստիճանը (59,1 ± 0,3 Կ) ։ Տրոպոսֆերան ունի բարդ կազմություն. ենթադրաբար, ջրային ամպերը կարող են գտնվել ճնշման 50 - 100 բար միջակայքում, ամոնիակի հիդրոսուլֆիդի ամպերը՝ 20-40 բար միջակայքում, ամոնիակի և ածխաջրածնի ամպերը՝ 3-10 բար միջակայքում։ Սակայն մեթանային ամպերը կարող են տեղաբաշխված լինել 1 - 2 բար միակայքում  ։ Տրոպոսֆերան մթնոլորտի չափազանց շարժուն մաս է, և նրա մեջ լավ երևում են սեզոնային փոփոխությունները, ամպերը և ուժեղ քամիները ։
Մթնոլորտի վերին մաս
Տրոպոդադարից հետո սկսվում է ստրատոսֆերան, որտեղ ջերմաստիճանը չի իջնում, այլ հակառակը աճում է բարձրության հետ. 53 Կ-ից տրոպոդադարում մինչև 800 - 850 Կ ջերմոլորտի հիմնական մասում ։ Ստրատոսֆերայի տաքացումը պայմանավորված է մեթանի և այլ ածխաջրածինների կողմից Արեգակի ինֆրակարմիր և ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման կլանմամբ, որը առաջանում է մեթանի ֆոտոլիզի շնորհիվ ։ Բացի այդ ստրատոսֆերան տաքանում է նաև ջերմոլորտի կողմից ։ Ածխաջրածինները զբաղեցնում են համեմատաբար ցածր շերտ 100-ից մինչև 280 կմ, 10-ից 0,1 միլիբար միջակայքում և 75 - 170 Կ ջորմաստիճանային սահմաններում ։ Առավել տարածված ածխաջրածիններն են ացետիլենը և էթանը, որոնք կազմում են այս տարածքում ջրածնին 10−7 հարաբերությամբ, որի պարունակությունը այստեղ մոտ է մեթանի և ածխաթթու գազի պարունակությանը  ։ Ավելի ծանր ածխաջրածինների համար այդ հարաբերությունը ևս 3 աստիճանով ցածր է ։ Էթանը և ացետիլենը կոնդենսացվում են ստրատոսֆերայի ավելի սառը և ստորին մասերում և տրոպոդադարում, առաջացնելով մառախուղներ ։ Սակայն ածխաջրածինների պարունակությունը այս մառախուղներից վեր զգալիորեն ավելի քիչ է, քան ահլ հսկա մոլորակների վրա ։
Մոլորակի մակերևույթից առավել հեռու գտնվող մթնոլորտի մասերը, ջերմոլորտը և թագը, ունեն 800 - 850 Կ ջերմաստիճան, սակայն այսպիսի ջերմաստիճանի պատճառները հասկանալի չեն։ Ոչ արեգակնային ուլտրամանուշակագույն ճառագայթումը (ուլտրամանուշակագույն սպեկտրի ոչ մոտ, ոչ էլ հեռու մասերը), ոչ բևեռային փայլը չեն կարող ապահովել այս քանակի էներգիա (չնայած հովացման ցածր էֆեկտիվությունը ստրատոսֆերայի վերին շերտերում ածխաջրածինների բացակայության պատճառով, կարող է ունենալ իր ազդեցությունը  )։ Բացի մոլեկուլային ջրածնից, ջերմոլորտը պարունակում է մեծ քանակով ազատ ջրածնի ատոմներ։ Նրանց փոքր զանգվածը և բարձր ջերմաստիճանը կարող են բացատրել, թե ինչու ջերմոլորտը ձգվում է 50 000 կմ (երկու մոլորակի շառավղի չափով)  ։ Այս ձգված թագը Ուրանի յուրահատուկ առանձնահատկությունն է ։ Հենց դա է Ուրանի օղակներում փոշու ցածր պարունակության պատճառը ։ Ուրանի ջրմոլորտը և ստրատոսֆերայի վերին շերտը ձևավորում են Ուրանի իոնոսֆերան , որը գտնվում է 2000-ից 10000 կմ բարձրությունների վրա ։ Ուրանի իոնոսֆերան ավելի խիտ է, քան Սատուրնի կամ Նեպտունի մոտ, հնարավոր է, որ դա պայմանավորված է ածխաջրածինների ցածր պարունակությամբ վերին ստրատոսֆերայում ։ Իոնոսֆերան հիմնականում պահպանվում է արեգակնային ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման շնորհիվ և նրա խտությունը կախված է արեգակնային ակտիվությունից ։ Բևեռափայլերը մոլորակի վրա ոչ այնքան հաճախ են լինում և ոչ այնքան նշանակալի են, ինչպես Յուպիտերի և Սատուրնի վրա ։
Մթնոլորտային ձևավորումները, ամպերը և քամիներ
Ցավոք, «Վոյաջեր-2» ԱՄԿ-ն մոտեցավ Ուրանին «Հարավային բևեռային ամառվա» ժամանակ և չկարողացավ լուսանկարել հյուսիսային բևեռային շրջանը։ Սակայն XXI դարի սկզբում, երբ հնարավոր եղավ դիտել Ուրանի հյուսիսային կիսագունդը, տիեզերական «Հաբբլ» աստղադիտակով և Կեկի աստղադիտարանից, այստեղ ոչ մի «ծածկույթ» կամ «օղակ» չհայտնաբերվեց ։ Այսպիսով, նշվեց Ուրանի կառուցվածքում հերքական ոչ-սիմետրիկությունը, որը հատկապես պայծառ է հարավային բևեռի մոտ և հավասարաչափ մուգ «հարավային օղակից» հյուսիս ընկած շրջաններում ։
Ջրամատակարարում
Կատեգորիա:Ջրամատակարարում
Ուրան (մոլորակ)
Մթնոլորտային ձևավորումները, ամպերը և քամիներ
Բացի մեծ շերտավոր մթնոլորտի առանձնահատկության, «Վոյաջեր-2» ԱՄԿ-ն նկատեց 10 փոքր պայծառ ամպիկներ, դրանց մեծ մասը նկատվել էր «հարավային օղակից» մի քանի աստիճան հյուսիս ընկած շրջանում, բոլոր մյուս կետերում Ուրանը երևում էր որպես «դինամիկորեն մեռյալ» մոլորակ։ Սակայն 1990-ական թվականներին գրանցված պայծառ ամպիկների քանակը կտրուկ աճեց, ընդ որում դրանց մեծ մասը նկատվել է մոլորակի հյուսիսային կիսագնդում, որը այդ ժամանակ դառնում էր տեսանելի ։ Դրա առաջին բացատրությունը, ըստ որի պայծառ ամպերը ավելի հեշտ է նկատել հյուսիսային կիսագնդում, քան ավելի պայծառ հարավայինում, չի հաստատվել։ Երկու կիսագնդերի ամպերի կառուցվածքում կան տարբերություններ. հյուսիսային ամպերը ավելի փոքր են, պայծառ և ավելի հստակ են արտահայտված ։ Հավանաբար, նրանք գտնվում են ավելի մեծ բարձրության վրա ։ Ամպերի կյանքի տևողությունը չափազանց տարբեր է, նկատված ամպերից որոշները գոյություն են ունեցել մի քանի ժամ, միևնույն ժամանակ առնվազն մեկ ամպ հարավային կիսագնդում պահպանվում է մինչև այսօր Ուրանի մոտով «Վոյաջեր-2» սարքի անցման պահից ։ Նեպտունի և Ուրանի վերջերս կատարած դիտարկումները ցույց տվեցին, որ այս մոլորակների ամպերի միջև կան նաև շատ ընդհանուր առանձնահատկություններ ։ Չնայած Ուրանի վրա եղանակը ավելի հանգիստ է, նրա վրա, ինչպես և Նեպտունի վրա նկատվել են «մութ հետքեր» (մթնոլորտային հողմեր), 2006 թվականին այնտեղ առաջին անգամ նկատվել և լուսանկարվել է հողմ ։
Տարբեր ամպերի դիտարկումը թույլ տվեց որոշել զոնային քամիները, որոնք փչում են Ուրանի տրոպոսֆերայում ։ Հասարակածի վրա քամիները հակադարձ ուղղությամբ են փչում մոլորակի պտույտին, և նրանց արագությունները (քանի որ նրանք փչում են հակադարձ պտույտի ուղղությանը) կազմում են −100 և −50 մ/վ ։ Հասարակածից հեռավորության մեծացմանը համընթաց քամիների արագությունները ձգտում են զրոյիընդհուպ մինչև ± 20° լայնությունը, որտեղ քամիներ համարյա չկան։ Այստեղից հետո քամիները սկսում են փչել մոլորակի պտույտին համընթաց ընդհուպ մինչև բևեռներ ։ Քամիների արագությունները սկսումեն աճել, հասնելով իրենց առավելագույն արժեքներին ±60° լայնություններում և հետո նվազում են մինչև գործնականորեն զրոն բևեռներում ։ Քամու արագությունը −40° լայնության վրա տատանվում է 150 - 200 մ/վ, դրանից հետո դիտարկումներին խանգարում է «հարավային օղակը», որը իր պայծառությամբ ստվերում է ամպերը և թույլ չի տալիս որոշել քամու արագությունը հարավային բևեռի մոտ։ Մոլորակի վրա գրանցված ամենամեծ արագությունը, դիտարկվել է հյուսիսային կիսագնդի +50° լայնության վրա և հավասար է եղել 240 մ/վ  ։
Սեզոնային փոփոխություններ
Կարճ ժամանակահատվածի ընթացքում 2004 թվականի մարտից մայիս ամիսները, Ուրանի վրա նկատվեց ամպերի ավելի ակտիվ առաջացում, համարյա ինչպես Նեպտունի վրա ։ Դիտարկումները գրանցեցին մինչև 229 մ/վ (824 կմ/ժ) քամու արագություն և անընդհատ կայծակ, որը անվանեցին «հուլիսի չորսի հրավառություն» ։ 2006 թվականի օգոստոսի 23-ին Տիեզերական տարածության հետազոտությունների ինստիտուտը (Բոուլդեր, Կոլորադո նահանգ, ԱՄՆ) և Վիսկոնսինի համալսարանը դիտարկում էին մութ հետք Ուրանի վրա, որը թույլ տվեց ընդլայնել գիտելիքները եղանակների փոփոխության մասին այս մոլորակի վրա ։ Թե ինչու են տեղի ունենում այսպիսի ակտիվության ժամանակահատվածներ հստակ պարզ չէ, հնարավոր է, Որանի չափազանց մեծ առանցքի թեքումը բերում է նույնպիսի մեծ հետևանքներով եղանակների փոփոխություն ։ Սեզոնային փոփոխությունների պարզումը մնում է ընդամենը ժամանակի խնդիր, քանի որ Ուրանի մասին քիչ թե շատ որակյալ տեղեկություններ ստացվել են ավելի քիչ քան 84 տարի առաջ, իսկ «ուրանյան տարին» շարունակվում է 84 երկրային տարի։ Լուսաչափությունը, որը սկսվել է մոտ կես ուրանյան տարի առաջ (1950-ական թվականներին), ցույց է տվել մոլորակի պայծառության տատանումներ երկու միջակայքերում՝ մաքսիմումներով, որոնք ընկնում են արևադարձի ժամանակահատվածի վրա, և մինիմումներով, գիշերահավասարի ժամանակ ։ Այսպիսի պարբերական տատանումները գրանցվել են շնորհիվ տրոպոսֆերայի միկրոալիքային չափումներին, որոնք սկսվել էին 1960-ական թվականներին ։ Ստրատոսֆերային ջերմաստիճանային փոփոխությունները, որոնք հայտնվեցին 1970-ական թվականներին, նույնպես թույլ տվեցին բացահայտել արևադարձերի ժամանակ ի հայտ եկող մաքսիմումները (մասնավորապես, 1986 թվականին) ։ Այդ փոփոխությունների մեծ մասը, ենթադրաբար, տեղի են ունենում մոլորակի ոչ-սիմետրիկության պատճառով ։
Ուրանի մագնիսոլորտ
Մինչև «Վոյաջեր-2» ԱՄԿ-ով կատարված ուսումնասիրությունները Ուրանի մագնիսական դաշտը երբեք չէր հետազոտվել։ Մինչև սարքի մոտենալը մոլորակի ուղեծրին 1986 թվականին, ենթադրվում էր, որ այն կհամապատասխանի արեգակնային քամու ուղղությանը։ Այս դեպքում գեոմագնիսական բևեռները պետք է, որ համընկներին երկրաբանական բևեռների հետ, որոնք ընկած են խավարածրի հարթության մեջ ։ Սակայն, «Վոյաջեր-2» ԱՄԿ-ի չափումները թույլ տվեցին հայտնաբերել Ուրանի մոտ բավականին յուրահատուկ մագնիսական դաշտ, որը ուղղված է մոլորակի երկրաբանական բևեռից և թեքված է 59 աստիճանով պտույտի առանցքի հանդեպ ։ Փաստորեն մագնիսական դիպոլը շեղված է մոլորակի կենտրոնից դեպի հարավային բևեռ մոտ մոլորակի շառավղի 1/3-ի չափով ։ Այս անսովոր երկրաչափությունը բերում է չափազանց ոչ-սիմետրիկ մագնիսական դաշտի առաջացմանը, որտեղ հարավային կիսագնդում մակերևույթի վրա լարվածությունը կարող է կաղմել 0,1 գաուս, իսկ հյուսիսային կիսագնդում այն կարող է հասնել 1,1 գաուսի ։ Միջինում մոլորակի վրա այս ցուցանիշը հավասար է 0,23 գաուսի (համեմատության համար, Երկրի մագնիսական դաշտը նույնն է երկու կիսագնդերում, և մասնիսական հասարակածը մոտավորապես համընկնում է «ֆիզիկական հասարակածի» հետ )։ Դիպոլային մոմենտը Ուրանի մոտ գերազանցում է Երկրայինը 50 անգամ ։ Բացի Ուրանից, նմանատիպ շեղում և թեքում դիտարկվում է նաև Նեպտունի մոտ, դրա հետ կապված, ենթադրում են, որ այսպիսի կառուցվածքը բնորոշիչ է սառցե հսկաների համար։ Վարկածներից մեկը բացատրում է այս երևույթը այն հանգամանքով, որ Երկրային խմբի մոլորակների և այլ հսկա մոլորակների մոտ մագնիսական դաշտը ստեղծվում է կենտրոնական միջուկում, իսկ «սառցե հսկաների» մագնիսական դաշտը ձևավորվում է համեմատաբար փոքր խորություններում, օրինակ հեղուկ ամոնիակի օվկիանոսում, բարակ միախառնվող ծածկույթում, որը շրջապատում է հաստատուն շերտավոր կառուցվածք ունեցող հեղուկ ներքին մասը ։
Այնուամենայնիվ, մագնիսոլորտի ընդհանուր կառուցվածքով Ուրանը նման է Արեգակնային համակարգի մյուս մոլորակներին։ Կա գլխամասային հարվածային ալիք, որը գտնվում է Ուրանից 23 նրա շառավիղ հեռավորության վրա, և մագնիսոդադար (18 շառավիղ հեռավորության վրա Ուրանից)։ Կան նաև զարգացած մագնիսական պոչ և ռադիացիոն գոտիներ ։ Ընդհանուր առմամբ Ուրանի մագնիսոլորտի կառուցվածքը տարբերվում է Յուպիտերից և ավելի մոտ է Սատուրնին  ։ Ուրանի մագնիսական պոչը ձգվում է միլիոնավոր կիլոմետրերով մոլորակի երևում, և պարուրված է սպիրալի մեջ մոլորակի պտույտի պատճառով ։ Ուրանի մագնիսոլորտը պարունակում է լիցքավորված մասնիկներ՝ պրոտոններ, էլեկտրոններ և քիչ քանակությամբ H2+ իոններ  ։ Հետազոտությունների ընթացքում ոչ մի այլ ավելի ծանր տեսակի իոններ չեն հայտնաբերվել։ Այս մասնիկներից շատերը անկասկած ծագում են Ուրանի տաք ջերմոսֆերայից ։ Իոնների և էլեկտրոնների էներգիան կարող է հասնել 4 և 1,2 մեգաէլեկտրոնվոլտ (ՄէՎ) համապատասխանաբար ։ Ցածր էներգետիկ իոնների (այսինքն իոնների, որոնց էներգիան փոքր է քան 0,001 ՄէՎ) խտությունը ներքին մագնիսոլորտում մոտ 2 իոն է խորանարդ սանտիմետրում ։ Ուրանի մագնիսոլորտում կարևով դեր են կատարում նրա արբանյակները, որոնք ձևավորում են մեծ հարթություններ մագնիսական դաշտում ։ Մասնիկների հոսքը բավականին հզոր է, որպեսզի մգեցնի արբանայկների մակերևույթները 100 000 տարվա ընթացքում ։ Սա կարող է լինել Ուրանի օղակների և արբանյակների մուգ գույնի պատճառը ։ Ուրանի վրա լավ են զարգացած բևեռափայլերը, որոնք երևում են որպես պայծառ աղեղներ երկու բևեռների շուրջ ։ Սակայն ի տարբերություն Յուպիտերի, Ուրանի բևեռափայլերը աննշանակալի են ջերմոսֆերայի էներգետիկ հավասարակշռության համար ։
Ուրանի օղակներ
Ուրանը ունի թույլ արտահայտված օղակների համակարգ, որոնք կազմված են չափազանց մուգ մասնիկներից, որոնց չափերը տատանվում են միկրոմետրից մինչև մեկ մետր ։ Սա երկրորդ օղակների համակարգն է հայտնաբերված Արեգակնային համակարգում (առաջինը Սատուրնի օղակների համակարգն էր) ։ Այս պահին հայտնի են Ուրանի 13 օղակներ, որոնցից ամենապայծառն է ε (էպսիլոն) օղակը։ Ուրանի օղակները, հավանաբար բավականին երիտասարդ են, դրա մասին վկայում են նրանց միջև միջակայքերը, ինչպես նաև նրանց թափանցիկության տարբերությունները։ Սա խոսում է այն մասին, որ օղակները չեն առաջացել մոլորակի հետ մեկտեղ։ Հնարավոր է, որ օղակները նախկինում եղել են Ուրանի արբանյակներից մեկը, որը ավերվել է կամ ինչ-որ մարմնի հետ բախումից, կամ մակընթացային ուժերի ազդեցության տակ ։
Ուրանի հայտնաբերող Ուիլիամ Հերշելի աշխատություններում օղակների մասին առաջին հիշատակումը հանդիպում է 1789 փետրվարի 22-ի գրառումներում։ Ծանոթություններում նա նշում է, որ ենթադրում է Ուրանի մոտ օղակների առկայությունը ։ Հերշելը նույնպես նշել է, որ կասկածում է որ նրանք կարմիր են (ինչը հաստատվեց 2006 թվականի Կեկի աստղադիտարանի դիտարկումերով)։ Հերշելի ծանոթությունները տպագրվել են Թագավորական միության ամսագրում 1797 թվականին։ Սակայն հետագայում, համարյա երկու հարյուրամյակների ընթացքում 1797-ից մինչև 1979, գրականության մեջ օղակները ընդհանրապես չեն հիշատակվում, ինչը, իհարկե թույլ է տալիս կասկածել, որ գիտնականը սխալվել էր ։ Այնուամենայնիվ, Հերշելի տեսածի բավականին ճշգրիտ նկարագիրը ույլ չի տալիս հենց այնպես հաշվի չառնել նրա դիտարկումները ։
Երբ Երկիրը հատում է Ուրանի օղակների հարթությունը, նրանք տեսանելի են դառնում կողքից։ Դա տեղի է ունեցել 2007 - 2008 թվականներին։
Ուրանի ձևավորում
Գոյություն ունեն բազմաթիվ փաստարկներ այն բանի օգտին, որ սառցե և գազային հսկաների միջև տարբերությունները ծագել են դեռևս Արեգակնային համակարգի ձևավորման փուլում ։ Ինչպես ենթադրվում է, Արեգակնային համակարգը ձևավորվել է հսկայական պտտվող գնդից, որը բաղկացած էր գազից և փոշուց, այն անվանում են Պրոտոարեգակնային միգամածություն։ Հետո գունդը խտացավ, և ձևավորվեց սկավառակ Արեգակով կենտրոնում ։ Ջրածնի և հելիումի մեծ մասը ծախսվեց Արեգակի ձևավորման ժամանակ։ Իսկ փոշու հատիկները սկսեցին միավորվել, և հետագայում ստեղծել պրոտոմոլորակներ  ։ Մոլորակների մեծանալու հետ համընթաց նրանցից որոշները ձևավորեցին իրենց բավարար հզոր գրավիտացիոն դաշտերը, որը բավարար էր, որպեսզի նրանց շուրջը հավաքվի մնացորդային գազը։ Նրանք շարունակում էին հավաքել գազ այնքան, մինչև չհասան սահմանին։ Սառցե հսկաներին հաջողվեց հավաքել զգալիորեն ավելի քիչ գազ, ընդամենը մի քանի Երկրի զանգված։ Այսպիսով նրանց զանգվածը չհասավ այդ սահմանին  ։ Արեգակնային համակարգի ձևավորման ժամանակակից տեսությունները ունեն որոշ բարդություններ Ուրանի և Նեպտունի ձևավորման բացատրության գործում։ Այս մոլորակները չափազանց խոշոր են այն հեռավորության համար, որտեղ նրանք գտնվում են։ Հնարավոր է, որ նրանք նախկինում եղել են ավելի մոտ տեղակայված Արեգակին, սակայն ինչ-որ պատճառներով փոխել են իրենց ուղեծրերը ։ Չնայած, մոլորակային մոդելավորման նոր մեթոդները թույլ են տալիս ապացուցել, որ իրոք, Ուրանը և Նեպտունը կարող էին առաջանալ իրենց այսօրվա վայրերում, և նրանց չափերը կարելի է բացատրել Արեգակնային համակարգի առաջացման մոդելի շրջանակներում.
Ուրանի արբանյակներ
Ուրանի համակարգում հայտնաբերվել են 27 բնական արբանյակներ ։ Նրանց անվանուները ընտրվել են Ուիլյամ Շեքսպիրի և Ալեքսանդր Փոփի ստեղծագործության կերպարների անուններից ։ Կարելի է առանձնացնել հինգ ամենախոշոր հիմնական արբանյակները՝ Միրանդա, Արիել, Ումբրիել, Տիտանիա և Օբերոն ։ Որանի արբանյակների համակարգը զանգվածով ամենափոքրն է Արեգակնային համակարգի գազային հսկա մոլորակների միջև։ Նույնիսկ այդ բոլոր հինգ արբանյակների գումարային զանգվածը չի կազմում Նեպտունի արբանյակ Տրիտոնի զանգվածի կեսը ։ Ուրանի արբանյակներից ամենամեծը, Տիտանիան, ունի ընդամենը 788,9 կմ շառավիղ, ինչը երկրային Լուսնի շառավղի կեսից քիչ է, չնայած այն ավելի մեծ է քան Ռեյաինը, Սատուրնի մեծությամբ երկրորդ արբանյակինը։ Բոլոր արբանյակները ունեն համեմատաբար ցածր ալբեդո՝ 0,20-ից Ումբրիելի մոտ մինչև 0,35 Արիելի մոտ ։ Ուրանի արբանյակները կազմված են սառույցից և լեռնային ապարներից մոտավորապես 50 - 50 հարաբերությամբ։ Սառույցը կարող է իր մեջ պարունակել ամոնիակ և ածխաթթու գազ ։ Արբանյակների միջև Արիելը, ամենայն հավանականությամբ ունի ամենաերիտասարդ մակերևույթը, ամենաքիչ խառնարաններով։ Ումբրիելի մակերևույթը, դատելով խառնարանների մեծ քանակից, ամենահինն է ։ Միրանդայի վրա կան մինչև 20 կիլոմետր խորությամբ կիրճեր, սարավանդեր և քաոտիկ լանդշաֆտ ։ Վարկածներից մեկը բացատրում է դա նրանով, որ Միրանդան բախվել է ինչ-որ երկնային մարմնի հետ, բաժանվել մասերի, իսկ հետո նորից միացել ձգողության ուժերի ազդեցությամբ ։
Ուրանի հետազոտությունները ավտոմատ միջմոլորակային կայաններով
1986 թվականին ՆԱՍԱ-ի «Վոյաջեր-2» ԱՄԿ-ն անցումային հետագծով հատեց Ուրանի ուղեծիրը և անցավ 81 500 կմ հեռավորության վրա մոլորակից։ Դա առայժմ միակ այցելությունն է Ուրանի համակարգ։ «Վոյաջեր-2» մեկնարկել էր 1977 թվականին, մինչև Ուրանի մոտով անցնելը այն հետազոտել էր Յուպիտերը և Սատուրնը (իսկ Ուրանից հետո, Նեպտունը)։ Սարքը իրականացրեց Ուրանի կառուցվածքի և մթնոլորտի կազմության ուսումնասիրություններ, հայտնաբերեց 10 նոր արբանյակներ, հետազոտեց յուրահատուկ եղանակային պայմանները, որոնք առաջանում են 97,77° առանցքային շեղման հետևանքով, և հետազոտեց օղակների համակարգը ։ Ինչպես նաև հետազոտվեց մագնիսական դաշտը և մագնիսոլորտի կազմությունը, հատկապես «մագնիսական պոչը»։ Հայտնաբերվեց ևս երկու նոր օղակ և լուսանկարվեցին 5 ամենամեծ արբանյակները ։ Այս պահին ՆԱՍԱ-ն նախատեսում է արձակել նոր սարք 2020 թվականին՝ Uranus orbiter and probe:
168 գիտնականների խմբի կողմից Եվրոպական տիեզերական գործակալությանը առաջարկված նախագծով, նախատեսվում է ճանապարհորդություն դեպի արտաքին Արեգակնային համակարգ, որի վերջնական նպատակն է Ուրանը ։ Առաքելությունը անվանվել է Uranus Pathfinder: Այն թույլ կտա ուսումնասիրել մոլորակի յուրօրինակ քիմիական կազմությունը, նրա օղակները և արբանյակները, ինչպես նաև բացահայտել մոլորակի մի քանի ամենակարևոր գաղտնիքները։ Այս առաքելությունը, իր հերթին, կնպաստի մեր գիտելիքների ավելացմանը Արեգակնային համակարգի մասին։ Նախագծի ղեկավարը ասել է, որ այս առաքելության դրդապատճառն է հանդիսանում Արեգակնային համակարգի հսկայական արտաքին մասերի ուսումնասիրությունը, որոնց մասին մենք առայժմ շատ քիչ բան գիտենք։ Տիեզերանավի չափերից կախված առաքելությունը կարող է ձգվել 8-ից 15 տարի։ Նախագծի խումբը հույս ունի, որ Uranus Pathfinder-ը կարող է արձակվել 2021 թվականին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուրան Կատեգորիա:Արեգակնային համակարգ Կատեգորիա:Արեգակնային համակարգի մոլորակներ
Հեղափոխություն
Հեղափոխություն, հիմնաքարային փոփոխություն ուժի կամ կազմակերպչական կառուցվածքների մեջ, որը տեղի է ունենում համեմատաբար կարճ ժամանակահատվածում։ Արիստոտելը բնութագրում է քաղաքական հեղափոխության երկու ձև․
1․ Ամբողջական անցում մի սահմանադրությունից մյուսին, 2․ Գոյություն ունեցող սահմանադրության բարեփոխում
Հեղափոխություններ տեղի են ունեցել բազմաթիվ անգամներ մարդկության պատմության ընթացքում և տարբերվում են իրարից իրագործման մեթոդներով, տևողությամբ և առաջ տանող գաղափարախոսությամբ։ Դրանց արդյունքները ներառում են գլոբալ փոփոխություններ մշակույթում, տնտեսությունում և սոցիալ-քաղաքական կառուցվածքներում։
Վաճառականները վիճարկում են հեղփոխություն եզրույթի ներառունության սահմանները՝ դասակարգելով, թե ինչն է հեղափոխություն, և ինչը՝ ոչ։ Հեղափոխությունների վաղ ուսումնասիրությունները դիտարկում էին Եվրոպայի պատմությունը հոգեբանության տեսանկյունից, սակայն առավել նորարար մոտեցումները ներառում են մի շարք հասարակական գիտություններ, ինչպիսիք են սոցիոլոգիան և քաղաքագիտությունը։ Գիտնականների մի քանի սերունդներ բերել են հեղափոխության տարբեր բացատրություններ և ուսումնասիրել են այն տարբեր տեսանկյուններից, որի վրա էլ մեծ մասամբ հիմնված է հասկացության ամբողջական ընկալումը։
Ծագումնաբանություն
Արդի հայերենը հեղափոխություն բառը ժառանգել է գրաբարից (յեղափոխութիւն)։ Հրաչյա Աճառյանի Հայերեն արմատական բառարանում «յեղափոխութեան» արմատ է մատնանշվում «յեղ» արմատը, որը նշանակում է փոխել, մի վիճակից մեկ ուրիշին դարձնել ։ Եվրոպական այլ լեզուներում հանդիպող revolution, revolucion ձևերը ծագում են լատիներեն revolutio բառից, որ նշանակում է շրջադարձ ։
Տեսակներ
Գոյություն ունեն հեղափոխությունների տարբեր դասակարգումներ հասարակական գիտություններում և գրականության մեջ։ Այսպես, դասական սքոլաստ Ալեքսիս դը Տոքվիլլը տարբերակում է քաղաքական հեղափոխությունները, բիրտ և ինքնաբուխ հեղափոխություններ, որոնք փոխում են քաղաքական վիճակը, սակայն չեն փոխակերպում մի ամբողջ հասարակություն և դանդաղ և տևական հեղափոխությունները, որոնք կերպափոխում են մի ամբողջ հասարակությունը, սակայն որոնք տևում են մի քանի սերունդ (օրինակ՝ կրոնական հեղափոխությունները)։ Մարքսիստական դասակարգումներից մեկի համաձայն՝ հեղափոխությունները լինում են նախակապիտալիստական, վաղ բուժուական, բուրժուական, բուրժուա-դեմոկրատական, վաղ պրոլետարական և սոցիալիստական ։
Կաճառական և հեղափոխությունների ժամանակակից ուսումնասիրող Չարլզ Թիլլին տարբերակում է հեղաշրջումը, ուժի վերից վար տեղափոխումը, քաղաքացիական պատերազմը, հեղափոխությունը և մեծ հեղափոխությունը (հեղափոխություն, որը փոփոխում է ինչպես քաղաքական, այնպես էլ սոցիալ-տնտեսական կարգը և քաղաքակրթական կացութաձևը, ինչպես 1789 թվականի Ֆրանսիական հեղափոխությունը կամ Իրանի Իսլամական հեղափոխությունը)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հեղափոխություն Կատեգորիա:Սոցիալական փիլիսոփայության հասկացություններ Կատեգորիա:Հեղափոխություններ
Կուսակցության միասնություն
Կուսակցության միասնության հիմքը կազմում են դասակարգային պայքարի, սոցիալիստական հեղափոխության, պրոլետարիատի դիկտատուրայի, սոցիալիզմի և կոմունիզմի կառուցման մասին մարքս-լենինյան ուսմունքը, գաղափարական միասնությունը, որն ամփոփում է հեղափոխական ստրատեգիայի ու տակտիկայի միասնությունը, դեմոկրատական ցենտրալիզմի սկզբունքներով նախատեսված ներկուսակցական կարգապահությունը՝ փոքրամասնության անվերապահ ենթարկվելը մեծամասնությանը, կուսակցական վերադաս մարմինների որոշումների պարտադիր լինելը ստորադաս մարմինների համար (կազմակերպական միասնություն)։
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցություն
Թենիսի փառքի միջազգային սրահ
Տեղակայություն
Թանգարանը գտնվում է Նյուպորտ քաղաքում, Ռոդ Այլենդ նահանգ, տեղական կազինոյի տարածքում, որտեղ 1881 թվականին անց է կացվել լաուն թենիսի առաջին ԱՄՆ ազգային առաջնությունը։ Հենց կազինոն կառուցված է եղել այդ իրադարձությունից մեկ տարի առաջ «New York Herald»-ի սեփականատեր Ջեյմս Գորդոն Բենետի միջոցներով, ըստ ճարտարապետ Սթենֆորդ Ուայտի նախագծի։ 1881 թվականին հիմնադրված ԱՄՆ լաուն թենիսի ասոցիացիան Նյուպորտը ընտրել էր իր առաջին ազգային առաջնության անց կացման վայր և հետագայում կազինոյի խոտածածկ կորտերը ԱՄՆ առաջնությունն ընդունել են ընդհուպ մինչև 1914 թվականը։ Դրանից հետո, մինչև 1967 թվականը, նյուպորտյան կազինոն եղել է սիրողական հեղինակավոր «Newport Invitational» մրցաշարի անցկացման վայր, իսկ 1965 թվականից նաև ամենամյա պրոֆեսիոնալ մրցաշարի անց կացման վայր, որը գոյություն ունի մինչ այժմ։
Թանգարան
Փառքի սրահը և թանգարանը տեղակայվել են կազինոյի վերանորոգված ձախ թևում։ 1954 թվականին սկսվել է ընծաների և նվիրատվությունների՝ թենիսի մրցանակների և հուշանվերային առարկաների հավաքագրումը։ Ժամանակի ընթացքում թանգարանում հավաքվել է մեծ քանակի ցուցանմուշներ, որոնք դրոշմել են թենիսի զարգացման պատմությունը (բայնա- և տեսագրություններ, լուսանկարներ, թենիսային կահավորանք, հանդերձանք, գավաթներ, մշակույթի առարկաներ), ինչպես նաև մեծագույն թենիսիտների և մարդկանց պատկերասրահ, ովքեր ավանդ են ունեցել այդ մարզաձևի զարգացման գործում։ Թանգարանի ցուցադրական տարածքը կազմում է մոտ 1200 քառակուսի մետր։ Համալիրի տարածքում տեղակայված են գործող խոտածածկով կորտեր և կորտ-թենիսի համար տարածքներ՝ վերականգնված 1980-ական թվականներին։
1975 թվականին Թենիսի փառքի ազգային սրահի կանոնադրությունը փոփոխության է ենթարկվել, որպեսզի թույլ տրվի այնտեղ օտարերկրյա անդամների ընդունումը։ Դա ուղեկցվել է անվանման փոփոխումով՝ Թենիսի փառքի մաջազգային սրահ։ Առաջին ոչ ամերիկացին, ով ընդգրկվել է փառքի սրահի անդամների ցանկում, եղել է բրիտանացի Ֆրեդ Պերին։ 1986 թվականին փառքի սրահը պաշտոնապես ճանաչվել է Թենիսի միջազգային ֆեդերացիայի կողմից։ Սրահի անդամների շարքում են մոտ 200 մարզիկներ և մարզական գործիչներ, ովքեր նպաստել են թենիսի զարգացմանը։ Սրահի անդամների կեսից ավելին ամերիկացիներ են։ ԽՍՀՄ-ը և հետխորհրդային տարածքը Թենիստ փառքի միջազգային սրահի անդամների շրջանում ներկայացված են բելառուսցի թենիսիստուհի, զուգախաղի նախկին աշխարտի առաջին ռակետ Նատաշա Զվերևայով (2010 թվականից) և մենախաղի աշխարհի նախկին առաջին ռակետ, ռուսաստանցի Մարատ Սաֆինով (2016 թվականից)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թենիսի պատմություն
Կուտակում (այլ կիրառումներ)
Կուտակում
Օլգա Դելա Վոս Կարդովսկայա
Օլգա Դելա Վոս Կարդովսկայա (Ольга Людвиговна Делла-Вос-Кардовская, ), ռուս, խորհրդային նկարիչ և գրաֆիկ:
Կենսագրություն
Ծնվել է պետական խորհրդական Լյուդվիգ Դելա Վոսի ընտանիքում, որը հետագայում՝ դստեր ծնվելուց հետո, դարձել է գործող պետական խորհրդական, այնուհետև՝ Չեռնիգովի վերահսկիչ պալատի նախագահ։ Նրա հորեղբայրը՝ Վիկտոր Կառլովիչ Դելա Վոսը, եղել է Մոսկվայի Կայսերական տեխնիկական ուսումնարանի առաջին տնօրենը (այժմ՝ ՄՊՏՀ):
1891-1894 թվականներին Օլգա Դելա Վոսը սովորել է Խարկովի Շրեյդերի դպրոցում, 1894-1899 թվականներին սովորել է Գեղարվեստի ակադեմիային կից Գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության գեղարվեստի բարձրագույն ուսումնարանում: Հետագայում մեկնել է Մյունխեն ուսումը Անտոն Աժբեի դպրոցում շարունակելու նպատակով և մնացել է այնտեղ մինչև 1900 թվականը:
Աշոտ Նասիբով
Աշոտ Նասիբով (Ашо́т Алекса́ндрович Наси́бов, ), ռուս հեռուստալրագրող, որը հայտնի է ՆՏՎ-ում և ռուսական այլ հեռուստաալիքներում աշխատանքով, հեռուստա և ռադիո հաղորդավար։
Օլգա Դելա Վոս Կարդովսկայա
Կենսագրություն
1900 թվականին ամուսնացել է ռուս նկարիչ Դմիտրի Կարդովսկու հետ :
1902 թվականից մինչև 1917 թվականը Օլգա Լյուդվիգովնան մասնակցել է տարբեր ցուցահանդեսների (Ակադեմիական, Նկարիչների նոր միության, Ռուս նկարիչների միության, Ժառ-Ցվետ միության և այլն, այդ թվում նաև արտասահմայան): Նրա աշխատանքները գտնվում են Տրետյակովյան պատկերասրահում, Ռուսական պետական ​​թանգարանում, Ռուսաստանի ժամանակակից պատմության պետական կենտրոնական թանգարանում և այլն:
Աշոտ Նասիբով
Կենսագրություն
Աշոտ Նասիբովը ծնվել է 1962 թվականին, Մոսկվայում։
Օլգա Դելա Վոս Կարդովսկայա
Կենսագրություն
1918 թվականից մինչև 1924 թվականը Դելա Վոս Կարդովսկայան ապրել է Պերեսլավլ Զալեսկի քաղաքում:
1923 թվականին նրա «ԽՍՀՄ ՀՌԽ-ի անդամ ընկեր Ի. Խալենսկի» նկարը ցուցադրվել է Բանվորա-գյուղացիական Կարմիր բանակի 5-ամյակին նվիրված ցուցահանդեսում: Նույն թվականին Դելա Վոս Կարդովսկայան մասնակցել է Հեղափոխական Ռուսաստանի նկարիչների ասոցիացիայի ցուցահանդեսին:
Աշոտ Նասիբով
Կրթություն
1984 թվականին ավարտել է Մոսկվայի պետական ​​համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ 1984-1992 թվականներին աշխատել է որպես կրտսեր խմբագիր, հետագայում` որպես խմբագիր, «Մայակ» ռադիոկայանի միջազգային տեղեկատվական բաժնի ավագ խմբագիր։
Մասնագիտական գործունեություն
1992-1993 թվականներին որպես թղթակից աշխատել է «Օստանկինո» ռուսական պետական հեռուստառադիոընկերության լրատվական գործակալության («"ԻՏԱ Նովոստի», «ԻՏԱ Վրեմյա») ծրագրերում ։ 4 տարի ապրել է Ճապոնիայում՝ աշխատելով «Ճապոնիայի Ռադիո»-ում, որը հեռարձակվում է Ռուսաստանում ։ Տպագրվել է «Իզվեստիա» թերթում ։
Օլգա Դելա Վոս Կարդովսկայա
Կենսագրություն
Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ տեղափոխվել է Պերեսլավլ Զալեսկի: 1945 թվականից հետո ապրել է Լենինգրադում: 1953 թվականին ԽՍՀՄ Գեղարվեստի ակադեմիայի Գիտահետազոտական թանգարանում տեղի է ունեցել նկարչուհու հիշատակին նվիրված հետահայաց ցուցահանդեսը:
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս կին արվեստագետներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս նկարիչներ Կատեգորիա:19-րդ դարի ռուս նկարիչներ Կատեգորիա:20-րդ դարի նկարչուհիներ Կատեգորիա:Խորհրդային նկարչուհիներ Կատեգորիա:19-րդ դարի կին արվեստագետներ Կատեգորիա:Ռուս նկարչուհիներ Կատեգորիա:Բոգոսլովսկոե գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Ռուս գրաֆիկներ
Աշոտ Նասիբով
Մասնագիտական գործունեություն
Հետագայում նա աշխատանքի է անցել ՆՏՎ ոչ պետական հեռուստաընկերությունում ։ 1996 թվականից մինչև 2001 թվականը աշխատել է այդ հեռուստաընկերության լրատվական ծառայության («Այսօր», «Արդյունքներ») հատուկ թղթակից, զբաղվել է քաղաքական ռեպորտաժներով ։ Աշխատել է որպես թղթակից Ճապոնիայում, եղել է հեռուստաալիքի լրագրողների թվում, որոնք լուսաբանել են 1998 թվականի Ձմեռային օլիմպիական խաղերը Նագանոյում  և 2000 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերը Ավստրալիայի Սիդնեյ քաղաքում ։ 2000 և 2001 թվականներին  նաև լուսաբանել է ռազմական գործողությունները Չեչնիայում  ։ 2001 թվականի ապրիլին ՆՏՎ հեռուստաընկերությունում սեփականատիրոջ փոփոխությունից հետո լրագրողների մեծ խմբի թվում լքել Է հեռուստաընկերությունը և անցել աշխատանքի TV-6 հեռուստաալիքում ։
2001 թվականի մայիսից մինչև 2003 թվականի մարտ աշխատել է որպես ТВ-6 հեռուստաընկերության տեղեկատվության ծառայության թղթակից, 2002 թվականի հունիսից` ТВС-ում ։ ТВ-6-ի և ТВС-ի միջև ընկած ժամանակահատվածում (2002 թվականի գարնանը) նաև սյուժեներ է նկարահանել «Էխո-TV» հեռուստաընկերության համար ։ Մի քանի անգամ մասնակցել է նաև «Հանգցրեք լույսը» հեռուստածրագրին ։ Հեռացվել է հեռուստատեսությունից 2003 թվականի գարնանը (դրա փակումից քիչ առաջ) հեռուստաալիքի լրատվական խմբագրության ղեկավար Գրիգորի Կրիչևսկու հետ կոնֆլիկտի հետևանքով և քաղաքական թեմաներով նյութերի հետ աշխատանքից սեփական հոգնածության պատճառով ։
2003 թվականի ապրիլից մինչև 2004 թվականի մայիս՝ 7TV մարզական հեռուստաընկերության տեղեկատվական ծրագրերի տնօրեն  ։ Այնտեղից հեռացել է 2004 թվականի հունիսին իր կամքով, երբ հեռուստաալիքը փոխել է իր ղեկավարությունը, և լուրերի հեռարձակման ձևաչափը կտրուկ փոխվել է  ։
2004 թվականի օգոստոսին նա վերադարձել է ՆՏՎ հեռուստաալիք ։ Տնտեսական նորությունների հաղորդավարն էր «Այս առավոտ» առավոտյան հաղորդման ժամանակ  ։ 2005 թվականի սեպտեմբերից դեկտեմբեր ընկած ժամանակահատվածում նույն ալիքով վարել է «Զրույց սուրճի բաժակի շուրջ» հեռուստահաղորդումը, որի ընթացքում զրույցներ էր վարում հյուրերի հետ ստուդիայում։ Նա լքել է ՆՏՎ-ն հիմնական պրոդյուսեր Ալեքսանդր Լևինի հեռանալուց մի քանի ամիս անց (2005 թվականի վերջին) պայմանագրի ժամկետի ավարտի և հեռուստաալիքում հետագա աշխատանքը երկարաձգել չցանկանալու պատճառով ։
2005 թվականի սեպտեմբերից մինչև 2013 թվականի դեկտեմբեր եղել է «Էխո Մոսկվի» ռադիոկայանի հաղորդավար ` վարելով հետևյալ հաղորդումները` «Երիտասարդ հայրիկի դպրոցը» (2005-2007), «Վերադարձ դեպի ապագա» (2008-2010), «Նրանք -1»(2010- 2011), «Պահիր մոմը» (2013)։ Դրանից հետո նա հայտնվել է այս ռադիոյի ստուդիայում արդեն որպես մի քանի հաղորդումների հյուր։ Հեղինակի սյունակները հրապարակել է նաև բլոգում՝ իր կայքում ։
2005 թվականի ձմռանը նա առաջարկ է ստացել դառնալ Դոմաշնի հեռուստաալիքի հաղորդավար, 2006 թվականի մարտից «Օգտակար օր» հաղորդաշարի հաղորդավարն էր ։
2009 թվականից մինչև 2011 թվականը՝ «Ռոսատոմ» պետական ​​կորպորացիայի մարզերի հետ աշխատանքի գրասենյակի խորհրդական ։
2011 թվականից 2013 թվականներին` «Ատոմեներգորեմոնտ» ԲԲԸ գլխավոր տնօրենի խորհրդական ։
2014 թվականից` «ՎՆԻԷԿ» ԲԸ մամուլի ծառայության ղեկավար, ատոմային արդյունաբերության վարչության տեղեկատվական քաղաքականության կոմիտեի նախագահ ։
Հանրային դիրքորոշում
2007 թվականի գարնանը ստորագրել է բաց նամակ` ի պաշտպանություն Մանանա Ասլամազյանի «Կրթական մեդիա» հիմնադրամի (ANO Internews) :
Նա մասնակցել է 2011-2013 թվականներին Մոսկվայում տեղի ունեցած զանգվածային ցույցերին ու հավաքներին ։
2014 թվականի հունվարին Մոսկվայի ժուռնալիստների խարտիայի մի շարք այլ անդամների հետ ստորագրել է հայտարարություն, որում ստորագրողները ծայրաստիճան անհանգստություն էին հայտնում «Դոժդ» հեռուստաալիքի շուրջ ստեղծված իրավիճակի կապակցությամբ՝ կապված Լենինգրադի շրջափակման հարցման հետ ։
Անձնական կյանք
Ունի չորս երեխա ։
Նովոֆյոդորովկա (գյուղ, Դոբրոպոլսկի շրջան)
Նովոֆյոդորովկա (Новофедорівка), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Դոբրոպոլսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Նովոֆյոդորովկա գյուղում բնակվում էր 452 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Դոբրոպոլսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Տոպ-Բագ
Տոպ-Բագ, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Արեշի գավառում ։
Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 43 կովկասի թաթար բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ալբերտ Եզեկյան
Ալբերտ Սարգսի Եզեկյան, հայ ճարտարագետ-մեխանիկ, գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտոր (2012) ։
Կենսագրություն
Ալբերտ Եզեկյանը ծնվել է 1937 թվականի ապրիլի 20-ին Վրաստանի Փոքր Արագյալ գյուղում ։ 1967 թվականին ավարտել է Հայաստանի գյուղատնտեսական իստիտուտը։ 2000 թվականից եղել է Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարանի հողա շինության և հողային կադաստրի ամբիոնի դոցենտ։ Աշխատանքները վերաբերում են Հայաստանի Հանրապետության տարածքի հողերի էրոզիայի դեմ պայքարի միջոցառումների մշակման, հանրապետության գյուղական հողատեսքերի կադաստրային գնահատման, հողերի արդյունավետ օգտագործման և կառավարման հարցերին։ Համահեղինակ է «Հայկական ՍՍՀ հողերի կադաստրային գնահատումը» (1984), «Հողային կադաստր» (2007), «Գյուղատնտեսական հողատեսքերի կադաստրային գնահատումը» (2014) դասագրքերի։ Համահեղինակ է «Բնական ռեսուրսների մոնիթորինգ և կադաստր» (2016) դասագրքի ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ Կատեգորիա:Գյուղատնտեսական գիտությունների դոկտորներ
Բրոնխոէկտազ
Բրոնխոէկտազ (բրոնխալայնանք), հիվանդություն, որի ժամանակ տեղի է ունենում թոքերի օդատար ուղիների մի մասի լայնացում ։ Տիպիկ ախտանիշ է քրոնիկ հազը՝ լորձային արտադրությամբ ։ Այլ ախտանիշներից են շնչահեղձությունը, արյունային արտադրությամբ հազը և ցավ կրծքավանդակում ։ Կարող է նաև դիտվել սուլող շնչառություն և թմբկափայտի նմանվող մատներ ։ Այս ամենին հաճախ միանում են թոքերի ինֆեկցիոն հիվանդությունները ։
Բրոնխոէկտազի առաջացման պատճառներն են ինֆեկցիան, ձեռք բերած հիվանդությունները՝ թոքաբորբը,տուբերկուլյոզը, նաև իմունային համակարգի խանգարումները, գենետիկ հիվանդություն ցիստիկ ֆիբրոզը(մուկովիսցիդոզ) և այլն ։ Ցիստիկ ֆիբրոզը գրեթե բոլոր դեպքերում առաջացնում է ծանր բրոնխոէկտազ ։ Առանց ցիստիկ ֆիբրոզի բրոնխոէկտազների 10–50% դեպքերի պատճառը անհայտ է ։ Ախտածագման հիմքում ընկած է բրոնխային ուղիների արտահայտված բորբոքային ռեակցիան ։ Ախտահարված օդատար ուղիները լայնանում են և ի վիճակի չեն լինում ամբողջությամբ դուրս բերել լուսանցքում կուտակված արտազատուկը ։ Կուտակված արտազատուկը նպաստում է բակտերիաների քանակի ավելացմանը բրոնխյալ ուղիներում, բրոնղների խցանմանը և ախտահարման գործընթացի խորացմանը ։  Դասակարգվում է որպես թոքերի օբստրուկտիվ հիվանդություն, որի մեջ մտնում են թոքերի քրոնիկ օբստրուկտիվ հիվանդությունը և ասթման ։  Ախտորոշումը դրվում է հիվանդի ախտանիշների և համակարգչային շերտագրության(ՀՇ) արդյունքների հիման վրա ։ Հիվանդներին, որոնց մոտ տարեկան ամենաքիչը մեկ անգամ լինում է հիվանդության սրացում, կատարում են լորձի(խորխի) լաբորատոր հետազոտություն, որը նպաստում է բուժման ճիշտ կազմակերպմանը ։
Հիվանդության սրացման պատճառ կարող է լինել ինֆեկցիան, որի դեպքում ցուցված է օգտագործել հակաբիոտիկներ ։ Դասական հակաբիոտիկներ են ամոքսիցիլինը, էրիթրոմիցինը և դոքսիցիկլինը ։ Հակաբիոտիկները կարող են օգտագործվել նաև հիվանդության սրացումը կանխելու համար ։ Օդատար ուղիների մաքրման համար օգտագործվում են ֆիզիոթերապիայի տարբեր մեթոդնոր ։ Դեղորայքը, որը լայնացնում է օդատար ուղիները(բրոնխալայնիչ), կարող է օգտակար լինել, սակայն արդյունավետությունը այնքան էլ մեծ չէ ։ Ինհալացիոն(ներշնչական) ստերոիդներ չեն կիրառվում ։ Վիրահատական եղանակը, չնայած որ հաճախ է կիրառվում, դեռ լավ ուսումնասիրված չէ ։ Ծանր դեպքերում կատարվում է թոքերի փոխպատվաստում ։ Չնայած նրան, որ հիվանդությունը առաջացնում է առողջական լուրջ խնդիրներ, մեծ մասամբ հիվանդները իրենց ընդհանուր վիճակը լավ են գնահատում  ։
Հիվանդությունը հանդիպում է 1000-250,000 մեծահասակներից 1 հիվանդ հաճախականությամբ ։ Հաճախ հանդիպում է կանանց մոտ, ընդորում հանդիպման հաճախականությունը բարձրանում է տարիքին զուգընթաց ։ Հիվանդությունը սկսեց ավելի քիչ հանդիպել սկսած 1950-ական թվականներից, երբ սկսվեց հակաբիոտիկների կիրառումը ։ Այն շատ է հանդիպում որոշակի էթնիկ խմբերի մոտ՝ ինչպիսիք են աբորիգենները ։ Առաջին անգամ նկարագրվել է Ռենե Լաեննեկի կողմից 1819 թվականին ։ Էկոնոմիկ ծախսերը Միացյալ Նահանգներում գնահատվում են տարեկան 630 միլիոն դոլար ։
Նշաններ և ախտանիշներ
Բրոնխոէկտազով հիանդները կարող են ունենալ հազ՝ առատ արտադրությամբ(կանաչավոն կամ դեղնավուն խորխ), օրական մինչև 240 մլ։ Բրոնխոէկտազի ժամանակ կարող է դիտվել արյունախխում՝ առանց խորխարտադրության, որը կոչվում է չոր բրոնխոէկտազ։ Արտազատուկը կարող է նաև լինել անգույն։ Բրոնխոէկտազով հիվանդները կարող են նշել նաև տհաճ հոտ բերանում, որը ինֆեկցիայի մասին է վկայում։ Հաճախակի բրոնխյալ ինֆեկցիան և շնչահեղձությունը բրոնխոէկտազի երկու հիմնական ախտանիշներն են ։ Աուսկուլտացիայի(թոքերի լսում) ժամանակ կարող են լսվել կրեպիտացիա(ճարճաթյուն) և արտաշնչական խզզոցներ։ Եղունգների փոփոխություններ հազվադեպ են հանդիպում ։
Պատճառներ
Կան բրոնխոէկտազի բնածին և ձեռքբերովի պատճառներ, ընդորում վերջինը ավելի շատ է հանդիպում ։ Դեպքերի կեսի պատճառ հանդիսանում է ցիստիկ ֆիբրոզը ։ Առանց ցիստիկ ֆիբրոզի բրոնխոէկտազների 10–50% դեպքերի պատճառը անհայտ է ։
Ձեռքբերովի պատճառներ
Թոքաբորբերը, տուբերկուլիոզը, ներշնչված օտար մարմինները, ալերգիկ բրոնխաթոքային ասպերգիլիոզը և բրոնխյալ ուռուցքները բրոնխոէկտազի հիմնական պատճառներն են հանդիսանում ։ Բրոնխոէկտազի ինֆեկցիոն պատճառներն են Ստրեպտոկոկը, Կլեբսիելան, կապույտ հազի հարուցիչ Բորդետելլան և ոչ տուբերկուլյոզային միկոբակտերիան ։
Բրոնխոէկտազի առաջացումը կարող է կապված լինել ամոնիակի կամ այլ տոքսիկ գազերի ներշնչման, թոքային ասպիրացիայի, ալկոհոլիզմի, հերոինի և տարատեսակ ալերգիաների հետ ։
Բրոնխոէկտազի առաջացումը կարող է կապված լինել նաև տարբեր իմունոլոգիական պրոցեսների և կենցաղային գործոնների հետ․
Առանց ցիստիկ ֆիբրոզի բրոնխոէկտազների 10–50% դեպքերի պատճառը անհայտ է ։
Բնածին պատճառներ
Բրոնխոէկտազի առաջացման կարող են բերել բնածին խանգարումները, որոնցով պայմանավորված առաջանում են բրոնխային էպիթելի թարթիչների շարժունակության և իոնների տեղաշարժի խանգարումներ ։ Այդպիսի օրինակ է Կարթագեների համախտանիշը, որի ժամանակ խանգարվում է թարթիչների շարժունակությունը ։ Տարածված պատճառ համարվում է ցիստիկ ֆիբրոզը, որն առաջացնում է քլորի իոնների տեղաշարժի խաթարում, որն էլ ոչ մեծ քանակի պացիենտների մոտ առաջացնում է ծանր բրոնխոէկտազ ։ Համարվում է, որ Յունգի համախտանիշը, որը կլինիկորեն նման է ցիստիկ ֆիբրոզին, կարող է բրոնխոէկտազի առաջացման պատճառ լինել։ Սա կապված է սինուսներում և բրոնխներում քրոնիկ ինֆեկցիայի առկայության հետ ։
Բացահայտված է, որ ալֆա 1-անտիտրիպսինի պակաս ունեցող մարդկանց մոտ բրոնխոէկտազ զարգանալու որոշակի հավանականություն կա, որի պատճառ հանդիսանում է էլաստազա ֆերմենտի ինհիբիտորի անբավարարությունը(էլաստազան ճեղքվում է էլաստին ֆերմենտով)։ Սա իջեցնում է ալվեոլների նորմալ կառուցվածքին վերադառնալու ունակությունը արտաշնչման ժամանակ ։
Պաթոֆիզիոլոգիա
Բրոնխոէկտազը քրոնիկ բորբոքային պրոցոսի և լորձային արտադրուկի մաքրման խանգարման արդյունք է։ Այն կարող է գենետիկական խանգարման արդյունք լինել, որը բերում է խորխի մաքրման խանգարման(առաջնային թարթչային դիսկինեզիա), կամ ավելի մածուցիկ խորխի առաջացման(ցիստիկ ֆիբրոզ)։ Կարող է առաջանալ քրոնիկ կամ ծանր ինֆեկցիայի արդյունքում։ Բորբոքումը բերում է թոքային հյուսվածքի՝ մասնավորապես բրոնխների էլաստիկ թելերի նորմալ կառուցվածքի հարաճող քայքայման ։
Էնդոբրոնխեալ տուբերկուլիոզը հաճախ առաջացնում է բրոնխոէկտազ՝ կամ բրոնխների ստենոզի(նեղացման), կամ ֆիբրոզով պայմանավորված երկրորդային ձգման միջոցով ։ Ֆիբրոզի վերջին աստիճանով պայմանավորված տրակցիոն բրոնխոէկտազի դեպքում ախտահարվում են ծայրամասային բրոնխները, որոնք աղքատ են աճառով ։
Ախտորոշում
Բրոնխոէկտազը ախտորոշում են կլինիկորեն կամ գործիքային քննության վերլուծությամբ ։ Բրիտանիայի Կրծքային ասոցիացիան խորհուրդ է տալիս օգտագործել ՀՇ ոչ ցիստիկ-ֆիբրոզ-ասոցացված բրոնխոէկտազը ախտորոշելու համար ։ ՀՇ-ով հայտնաբերվում է «ծառ երիկամներում» (բրոնխյալ ուղիների տերմինալ հատվածների վնասման ռադիոլոգիական ախտանիշ), լավ սահմանազատված եզրագծերով լայնացած բրոնխներ և կիստաներ ։
Կատարվում է նաև արյան քննություն, խորխի ցանքս, երբեմն նաև գենետիկական հետազոտություն՝ բնածին խանգարումները պարզելու համար ։
Կանխարգելում
Կանխարգելման նպատակով անհրաժեշտ է երեխաներին պատվաստել կարմրուկի, կապույտ հազի, թոքաբորբի, ինչպես նաև այլ սուր շնչական վարակների դեմ։ Չնայած նրան, որ ծխելը չի համարվում բրոնխոէկտազի ուղղակի պատճառ, այնուամենայնիվ պետք է խուսափել դրանից, քանի որ այն նպաստում է ինֆեկցիաների (ինչպիսին է բրոնխիտը) և հետագա բարդությունների զարգացմանը ։
Հիվանդության հետագա զարգացումը կանխելու համար պնևմոթերապիայի տարբեր եղանակներով մաքրվում են բրոնխյալ ուղիները և նվազեցվում է բրոնխյալ արտազատուկի քանակը։ Բրոնխյալ ինֆեկցիայի ագրեսիվ բուժումը հակաբիոտիկներով համարվում է ստանդարտ եղանակ, ինչը նվազեցնում է հետագա բարդությունների քանակը։ Սովորաբար խորհուրդ է տրվում կատարել պլանային պատվաստումներ թոքաբորբի, գրիպի և կապույտ հազի դեմ։ Նորմալ ապրելակերպը և պարբերաբար բժշկի դիմելը ունեն դրական ազդեցություն բրոնխոէկտազի հետագա զարգացման կանխարգելման մեջ։ Հիպօքսեմիան, հիպերկապնիան, շնչահեղձության աստիճանը և ռենտգենաբանական տվյալները ունեն զգալի ազդեցություն մահացության հաճախականության վրա ։
Բուժում
Բրոնխոէկտազի բուժումը ներառում է ինֆեկցիաների և բրոնխեալ սեկրեցիայի վերահսկումը, օդատար ուղիների օբստրուկցիայի վերացումը, վնասված թոքային հյուսվածքի վիրաբուժական հեռացումը կամ զարկերակի էմբոլիզացիայի և բարդությունների կանխարգելումը ։ Հակաբիոտիկների երկարատև օգտագործումը կանխում է վտանգավոր ինֆեկցիաների զարգացումը և իջեցնում է այս հիվանդների հոսպիտալիզացիան, սակայն բարձրանում է դեղակայուն բակտերիաներով ինֆեկցման հավանականությունը ։
Այլ բուժման մեթոդներ են պոստուրալ դրենաժը և ֆիզիոթերապիան, որոնց միջոցով հեռացվում է կուտակված հեղուկը։ Պոստուրալ դրենաժը դրվում է ֆիզիոթերապևտի և շնչառական համակարգի թերապևտի կողմից և բուժման կարևոր ու հիմնական բաղադրիչներից մեկն է համարվում ։ Օդատար ուղիների մաքրումը տալիս է զգալի դրական արդյունք ։
Ոչ տարածուն(լոկալիզացված) բրոնխոէկտազի դեպքում կարող է օգտագործվել վիրաբուժական բուժում՝ հեռացնելով օբստրուկցիան կանխվում է հիվանդության հարաճումը ։
Ներշնչական ստերոիդներով թերապիան, որը հետևողականորեն պահպանվում է, կարող է նվազեցնել խորխի արտադրումը և օդատար ուղիների կծկումը ժամանակի ընթացքում, և օգնում է կանխել բրոնխոէկտազի հարաճումը։ Երեխաների դեպքում այս թերապիայի ամենօրյա կիրառումը խորհուրդ չի տրվում ։ Բուժման հաճախակի կիրառվող եղանակներից է Բեքլամետազոնի դիպրոպիոնատով անցկացվող թերապիան ։ Չնայած նրան, որ ոչ մի երկրում հաստատված չէ մանիտոլի կիրառումը, նրա չոր փոշին Դեղերի և Սննդի ադմինիստրացիայի (FDA) կողմից ճանաչվել է օրֆան դեղ բրոնխոէկտազով և ցիստիկ ֆիբրոզով մարդկանց օգտագործման համար ։
Համաճարակաբանություն
Հիվանդությունը հանդիպում է 1000-250,000 մեծահասակներից 1 հիվանդ հաճախականությամբ ։ Հիվանդությունը հանդիպում է ավելի հաճախ կանանց մոտ, և հանդիպման հաճախականությունը բարձրանում է տարիքին զուգընթաց ։ Այն սկսեց ավելի քիչ հանդիպել սկսած 1950-ական թվականներից, երբ սկսվեց   հակաբիոտիկների կիրառումը։  Այն շատ է հանդիպում որոշակի էթնիկ խմբերի մոտ, ինչպիսիք են՝ աբորիգենները ։
Բրոնխոէկտազի հանդիպման ճշգրիտ հաճախականությունը հաճախ պարզ չի լինում, քանի որ ախտանիշները բազմազան են ։ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում հիվանդության հանդիպման հաճախականությունը բարձրացել է 2000-2007 թվականներին ։
Պատմական ակնարկ
«Բրոնխոէկտազ» բառը ծագել է հունարեն "bronckos" (օդատար ուղի) և "ektasis" (լայնացում) բառերից։
Գրականություն
Կատեգորիա:Թոքաբանություն Կատեգորիա:Թոքերի հիվանդություններ Կատեգորիա:Հիվանդություններ Կատեգորիա:Հիվանդություններ այբբենական կարգով
Մասոտերես
Մասոտերես  (Masoteras), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնցում է Լյեյդա պրովինցիայում, Կատալոնիա ինքնավար համայքնի կազմում։ Տարածքը կազմում է 26,1 կմ²։ Բնակչությունը՝ 212 մարդ (ըստ 2010 թվականի տվյալների)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Շևչենկո (ավան, Դոբրոպոլսկի շրջան)
Շևչենկո (Шевченко), ավան Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Դոբրոպոլսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Շևչենկո ավանում բնակվում էր 552 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Դոբրոպոլսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի ավաններ
Վոլոգդա
Վոլոգդա (Во́логда), քաղաք Ռուսաստանի Դաշնության հյուսիսարևմտյան տարածաշրջանում, Վոլոգդա գետի ափին, Մոսկվայից մոտավորապես 450, Սանկտ Պետերբուրգից՝ 650 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Ունի մարզային նշանակության քաղաքի կարգավիճակ ։ Վոլոգդայի մարզի վարչական, մշակութային և գիտական կենտրոնն է, տրանսպորտային կարևոր հանգույց ՌԴ հյուսիսարևմտյան տարածաշրջանում։ 2010 թ. մարդահամարի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 301 740 ։
Ռուսաստանի Դաշնության մշակույթի նախարարությունը քառասուն այլ քաղաքների հետ Վոլոգդային նույնպես շնորհել է պատմական քաղաքի կարգավիճակ ։ Վոլոգդայի շենք-շինություններից 224-ը հռչակվել են պատմության, ճարտարապետության, մշակույթի հուշարձան, դրանցից  128-ը վերցվել են պետության պահանության ներքո ։
Քույր քաղաքներ
Վոլոգդան բարեկամական սերտ հարաբերություններ ունի հետևյալ քաղաքների հետ