cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Համաշխարհային պանդեմիայի ազդեցությունն էկոհամակարգի կարգավիճակի բարելավման կամ վատթարացման վրա
Վայրի բնություն
Պահպանողականները ակնկալում են, որ աֆրիկյան երկրները տեղի կունենա բուշի մսի որսագողությունը ։ Բնության պահպանության կենտրոնի անդամ Մեթ Բրաունն ասում է. «Երբ մարդիկ եկամտի համար այլընտրանք չունեն, մեր կանխատեսումը, և մենք դա տեսնում ենք Հարավային Աֆրիկայում, այն է, որ որսագողությունը կաճի բարձրորակ արտադրանքների համար, ինչպիսիք են հնձանի եղջյուրը և փղոսկրը»։ Մեկ այլ տեսանկյունից, Գաբոնը որոշեց արգելել չղջիկների և պանգոլինների մարդկային սպառումը՝ զսպելով կենդանաբանական հիվանդությունների տարածումը, քանի որ կորոնավիրուսը առաջացման պատմությունը, ենթադրում է, որ տվյալ կենդանիների միջոցով են վարակը փոխանցվել մարդկանց։ 2020 թվականի հունիսին Մյանմարը (Myanmar) թույլատրեց վտանգված կենդանիների բուծումը, ինչպիսիք են վագրերը, պանգոլինները և փղերը։ Փորձագետները վախենում են, որ Հարավարևելյան Ասիայի երկրի փորձերը վերազինելու վայրի կենդանիների որսն ու բուծումը կարող են «ստեղծել նոր COVID-19»:
Անտառահատում և անտառավերականգնում
Համաճարակի բռնկումը նպաստել է անօրինական գործողությունների կանխարգելմանը։ Սա նկատվում է Բրազիլիայում, որտեղ արբանյակային պատկերները ցույց տվեցին, որ Ամազոնյան անձրևային անտառի անտառահատումը աճել է ավելի քան 50 տոկոսով ՝ ելակետային մակարդակին համեմատ։ COVID-19 համաճարակի արդյունքում առաջացած գործազրկությունը նպաստեց Պակիստանի 10 միլիարդ ծառի ցունամիի արշավախմբի համար աշխատողների հավաքագրմանը ` 5 միլիարդ տարվա ընթացքում տնկելով 10 միլիարդ ծառ` հաշվի առնելով ծառերի տարեկան կորուստը ։
Ածխածնի արտանետումներ
2020 թվականի մայիսին հրապարակված ուսումնասիրության արդյունքում պարզվել է, որ ապրիլի սկզբին արգելափակման միջոցների ձեռնարկման ընթացքում ածխածնի օրական արտանետումները նվազել են 17% -ով և կարող են հանգեցնել ածխածնի արտանետումների տարեկան անկմանը մինչև 7%, որը կլինի ամենամեծ անկումը Երկրորդ Համաշխարհային աշխարհամարտից հետո՝ հիմնվելով հետազոտողների դիտարկումներին։ Նրանք վերագրում են այս նվազեցումները, հիմնականում, տրանսպորտի օգտագործման և արդյունաբերական գործունեության կրճատմանը։ Այնուամենայնիվ, նշվել է, որ վերազինումը կարող է նվազեցնել կրճատումները՝ ավելի սահմանափակ արդյունաբերական գործունեության պատճառով։ Այնուամենայնիվ, կորոնավիրուսի տարածման դեմ պայքարելու նպատակով առաջադրված արգելափակումների արդյունքում առաջացած սոցիալական տեղաշարժերը, ինչպես նաև տարածված հեռահաղորդակցումը և առանց գիտաժողովներ կազմակերպելու համար անհրաժեշտ տեխնոլոգիայի օգտագործումը, կարող են ավելի կայուն ազդեցություն ունենալ տրանսպորտի օգտագործման կարճաժամկետ կրճատումից դուրս։ Չնայած վերոնշյալ փաստերին, մթնոլորտում ածխաթթու գազի կոնցենտրացիան ամենաբարձրն է եղել մարդկության պատմության մեջ, որը երբևէ գրանցվել է 2020 թվականի մայիսին։ Էներգետիկայի և կլիմայի փորձագետ Կոնստանտին Սամարասը ասում է, որ «համաճարակը արտանետումները նվազեցնելու հնարավոր ամենավատ եղանակն է», և որ «տեխնոլոգիական, վարքային և կառուցվածքային փոփոխությունը արտանետումները նվազեցնելու լավագույն և միակ միջոցն է»։ Tsinghua համալսարանի Ժու Լյուը (Zhu Liu) պարզաբանում է, որ «միայն այն դեպքում, երբ մենք կկարողանանք նվազեցնել մեր արտանետումները նույնիսկ ավելի շատ և ավելի երկար ժամանակահատվածով՝ մենք կկարողանանք մթնոլորտում տեսնել կոնցենտրացիայի անկում»։ Հանքաքարային վառելիքի համաշխարհային պահանջարկը նվազել է գրեթե 10% -ով՝ կորոնավիրուսի տարածման դեմ պայքարելու նպատակով առաջադրված արգելափակումների արդյունքում, և, ըստ հաղորդման, շատ էներգետիկայի ոլորտի տնտեսագետները կարծում են, որ այն չի կարող վերականգնվել ճգնաժամից
Լոնդոնում գործող «Carbon Tracker» հետազոտական կենտրոնի կողմից զեկույցը եզրակացնում է, որ կորոնավիրուսի տարածման արդյունքում ստեղծված համաշխարհային պանդեմիան կարող է նպաստել հանածո վառելիքի արդյունաբերության անցումը դեպի «տերմինալային անկման», քանի որ նավթի և գազի պահանջարկը նվազում է, մինչդեռ կառավարությունները նպատակ ունեն արագացնել մաքուր էներգիայի անցումը։ Այն կանխատեսում է, որ հանածո վառելիքի պահանջարկի տարեկան 2% անկումը կարող է հանգեցնել նավթի, գազի և ածխի ընկերությունների ապագա շահույթի փլուզման ՝ գնահատված 39 դոլարից մինչև 14 դոլար։ Այնուամենայնիվ, Bloomberg- ի նոր էներգիայի ֆինանսավորման համաձայն, ամբողջ աշխարհում ավելի քան կես տրիլիոն դոլար այժմ նախատեսվում է տրամադրել բարձր ածխածնային արդյունաբերության մեջ։ Անգլիայի բանկի Covid կորպորատիվ ֆինանսավորման ֆոնդի նախնական բացահայտումները ցույց են տալիս, որ հարկ վճարողների աջակցության միլիարդավոր ֆունտերը նախատեսված են հանածո վառելիքի ընկերություններին։ Ըստ Reclaim Finance- ի, Եվրոպական Կենտրոնական բանկը մտադիր է նույնքան 220 մլրդ եվրո հատկացնել հանածո վառելիքի արդյունաբերություններին։ Ernst & Young- ի գնահատմամբ պարզվում է, որ խթանող ծրագիրը, որը կենտրոնանում է վերականգնվող էներգետիկայի և կլիմայի համար բարենպաստ նախագծերի վրա, կարող է ավելի քան 100,000 աշխատատեղ ստեղծել ամբողջ Ավստրալիայում և գնահատվում է, որ վերականգնվող էներգիայի և արտահանման համար ծախսվող յուրաքանչյուր 1 միլիոն դոլար ստեղծում է 4.8 լիաժամկետ աշխատատեղեր վերականգնվող ոլորտի ենթակառուցվածքներում, իսկ հանածո վառելիքի նախագծերի համար 1 միլիոն դոլարը կստեղծի ընդամենը 1.7 լրիվ դրույքով աշխատատեղ:Հարուստ երկրների OECD ակումբի գլխավոր քարտուղար Խոսե Անգել Գուրանան (Jose Angel Gurria) կոչ է արել երկրներին
«օգտվել այդ հնարավորությունից «կորոնավիրուսի վերականգնումից» ՝ սուբսիդիաները վերափոխելու և պետական միջոցները օգտագործելու համար, որպեսզի առավելագույն օգուտ տա մարդկանց և Երկիր մոլորակին»
Համաճարակի ընթացքում շատ մարդիկ սկսել են հեծանվավազքով զբաղվել և հեծանիվների վաճառքն աճել է։
Մանրածախ և սննդի արտադրություն
Փոքր մասշտաբի ֆերմերները ընդունում են թվային տեխնոլոգիաները՝ որպես արտադրանքն ուղղակիորեն վաճառելու միջոց, և համայնքների աջակցությամբ գյուղատնտեսությունը և անմիջական վաճառքի համակարգերըն աճում են։ Այս մեթոդներով օգտվել են ավելի փոքր առցանց մթերային խանութներ, որոնք հիմնականում վաճառում են օրգանական և ավելի շատ տեղական սնունդ և կարող են դրական ազդեցություն ունենալ շրջակա միջավայրի վրա այն սպառողների շնորհիվ, որոնք նախընտրում են առաքումներ ստանալ, այլ ոչ թե մեքենայով գնալ խանութ։ Համալսարանական մթերքների առցանց գնումները զգալիորեն աճել են համաճարակի ընթացքում
Մինչ համաճարակի ընթացքում նվազել են ածխածնի արտանետումները, անասուններից մեթան արտանետումները շարունակում են աճել։ Մեթանը ավելի հզոր ջերմոցային գազ է, քան ածխաթթու գազը ։
Աղբ
Միանգամյա օգտագործման դեմքի դիմակների աննախադեպ օգտագործման հետևանքով բնական միջավայրում զգալի քանակությամբ դիմակներ են կուտակվել՝ ավելացնելով պլաստիկ թափոնների համաշխարհային բեռը։ COVID-19 համաճարակի արդյունքում որոշ երկրներում բժշկական օգտագործման համար պլաստմասսայի պահանջարկը զգալիորեն աճել է։ Բացի անձնական պաշտպանիչ սարքավորումներից (PPE), ինչպիսիք են դիմակները և ձեռնոցները, պլաստմասսայի օգտագործման զգալի աճը կապված է պահանջների փաթեթավորման և մեկանգամյա օգտագործման իրերի հետ։ Հավաքականորեն, հիվանդանոցներում և կանոնավոր կյանքի այս տեղաշարժերը կարող են ավելի խորացնել բնապահպանական խնդիրները պլաստմասսայի հետ կապված, որոնք արդեն գոյություն ունեին նույնիսկ մինչև համաճարակի առաջացումը։
Ադալեր (Դերսիմի գավառ)
Ադալեր, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Դերսիմի գավառում։ Գտնվում էր գավառակի հյուսիսային մասում ։
Համաշխարհային պանդեմիայի ազդեցությունն էկոհամակարգի կարգավիճակի բարելավման կամ վատթարացման վրա
Ներդրումներ և տնտեսական այլ միջոցառումներ
Ոմանք նշել են, որ պլանավորված խթանիչ փաթեթը կարող է նախագծվել՝ արագացնելու վերականգնվող էներգիայի անցումները և խթանելու էներգիայի կայունությունը։ Համաշխարհային ռեսուրսների ինստիտուտի գիտնականները նախանշել են հասարակական տրանսպորտի ոլորտում ներդրումներ կատարելու մի շարք պատճառներ, ինչպես նաև համաճարակի ընթացքում և դրանից հետո հեծանվավազքի և քայլելու ոլորտներում։ Համաշխարհային քաղաքներում հասարակական տրանսպորտի օգտագործումը նվազել է 50-90% -ով ՝ օպերատորների համար եկամտի էական կորստով։ Ներդրումներ, ինչպիսիք են ՝ հիգիենայի որակի բարձրացման փորձեր հասարակական տրանսպորտի ոլորտում և համապատասխան սոցիալական հեռավորության միջոցառումներ, որոնք կարող են անդրադառնալ հանրային առողջությանը վերաբերող մտահոգություններին՝ հասարակական տրանսպորտի օգտագործման վերաբերյալ։ Էներգետիկայի միջազգային գործակալությունը նշում է, որ կառավարությունների կողմից աջակցությունը համաճարակի պատճառով կարող է նպաստել կտրուկ աճի մարտկոցների և ջրածնի տեխնոլոգիայի ոլորտներում, նվազեցնել հանածո վառելիքի կիրառումը և ներկայացրել է հանածո վառելիքի խոցելիությունը պահեստավորման և բաշխման խնդիրների նկատմամբ։
2020-ին COVID-19- ի բռնկումը արագորեն տարածվեց Եվրամիության կազմում, Եվրոպական կանաչ գործարքի (European Green Deal) վրա կենտրոնացած ուշադրությունը նվազեց։ Ոմանք առաջարկել են կամ տարեկան դադար կամ նույնիսկ գործարքի ամբողջական դադարեցում։ Շատերը կարծում են, որ Եվրամիության ընթացիկ քաղաքականության մշակման գործընթացում առկա հիմնական ուշադրությունը պետք է լինի անհապաղ, կարճաժամկետ ճգնաժամը, քան կլիմայի փոփոխությունը։ 2020 թվականի մայիսին հայտարարվեց 750 միլիարդ եվրո վերականգնման Եվրոպական փաթեթ, որը կոչվում է «Հաջորդ սերունդ ԵՄ», և ներկայացնում է 1 տրիլիոն եվրո բյուջե։ Եվրոպական Կանաչ գործարքը դրա մի մասն է։ Փաթեթի սկզբունքներից մեկը «Մի վնասիր»-ն է։ Գումարը կծախսվի միայն այն նախագծերի վրա, որոնք բավարարում են Կանաչի չափանիշները։ Ամբողջ ֆինանսավորման 25% -ը կուղղվի կլիմայի փոփոխության մեղմմանը։ Ֆինանսավորումը բացառում է հանածո վառելիքը և միջուկային էներգիան ։
Բնապահպանական նախագծերի համար եկամտի որոշ աղբյուրներ, ինչպիսիք են տեղական համայնքները, որոնք վերահսկում են անձրևային անտառները և պահպանման ծրագրերը, համաճարակի պատճառով նվազել են։
Վերլուծություններ և առաջարկություններ
Բազմաթիվ կազմակերպություններ և կազմակերպություն-կոալիցիաներ, ինչպիսիք են հետազոտական կենտրոնները, ընկերությունները, գործարար կազմակերպությունները, քաղաքական մարմինները և հետազոտական ինստիտուտները, և հետազոտական ինստիտուտները, ստեղծել են միակողմանի վերլուծություններ և առաջարկություններ ներդրումների և հարակից միջոցառումների համար` գլոբալ և ազգային մակարդակներում համաճարակի կայունության վրա հիմնված սոցիալ-տնտեսական վերականգնման համար, ներառյալ Էներգետիկայի Միջազգային գործակալությունը, կլիմայի փոփոխությունը և շրջակա միջավայրն ուսումնասիրող
Գրանթամի ինստիտուտը և Եվրահանձնաժողովը  ։  Մյուսները նախազգուշացնում էին, որ խոշոր կորպորացիաները և մեծահարուստները կարող են օգտագործել ճգնաժամը տնտեսական օգուտ ստանալու համար “ The Shock Doctrine”-ի հետ մեկտեղ, ինչպես դա տեղի է ունեցել անցյալի համաճարակներից հետո, մինչդեռ ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Անտոնիո Գուտերեսը խորհուրդ է տվել կայունությանն առնչվող վեց լայն սկզբունք՝ վերականգնումը կազմակերպելու համար։ Մյուսները նաև զգուշացնում էին, որ համաճարակը հնարավոր է շահագործել։
Հետազոտություն և զարգացում
Չնայած ածխածնի արտանետումների ժամանակավոր անկմանը, Էներգետիկայի միջազգային գործակալությունը նախազգուշացրեց, որ  կորոնավիրուսի բռնկման հետևանքով առաջացած տնտեսական իրարանցումը կարող է կանխել կամ հետաձգելկորոնավիրուսի բռնկման հետևանքով հետաձգել ընկերություններին և այլոց իրականացնել վերականգնվող էներգիայի համար նպատակաուղղված ներդրումները  ։ Այնուամենայնիվ, երկար կարանտինի ժամանակահատվածները խթանեցին հեռավոր աշխատանքային քաղաքականության ընդունումը։
Քաղաքականություն
Համաճարակն ազդեցություն է ունեցել նաև Բնապահպանական քաղաքականության և Կլիմայի դիվանագիտության վրա, քանի որ ՄԱԿ-ի Կլիմայի փոփոխության 2020 թվականի կոնֆերանսը հետաձգվեց մինչև 2021 թվականը՝ ի պատասխան համաճարակի, այն բանից հետո, երբ նրա գտնվելու վայրը տեղափոխվել էր դաշտային հիվանդանոց։ Այս գիտաժողովը շատ կարևոր էր, քանի որ ծրագրվում էր, որ ժողովուրդները պետք է ներկայացնեին ազգային վճռական ներդրումներ Փարիզի համաձայնագրում ։ Համաճարակը նաև սահմանափակում է ազգերի, մասնավորապես զարգացող երկրների ՝ պետական ցածր մակարդակ ունեցող կարողությունների ՝ ազգովի որոշված ներդրումներ ներկայացնելու հնարավորությունը, քանի որ նրանք կենտրոնանում են համաճարակի վրա ։
Ժամանակն կարևորեց երեք հնարավոր ռիսկերը:. Այն, որ Նոյեմբեր 2020-ի Glasgow-ի համաժողովը, որը նախատեսվում էր հետևել 2015 Փարիզում համաձայնագ րին խափանվել է, որ հասարակությունը գլոբալ տաքացումը կդիտարկի որպես ավելի ցածր առաջնային խնդիր, քան համաճարակը՝ թուլացնելով ճնշումը քաղաքական գործիչների վրա. և որ գլոբալ տնտեսությունը «վերագործարկելու» ցանկությունը կարող է ավելցուկ առաջացնել ջերմոցային գազի լրացուցիչ արտադրության ոլորտում։ Այնուամենայնիվ, կորոնավիրուսային անկման ընթացքում նավթի գների անկումը կարող է լինել լավ հնարավորություն՝ ազատվել հանածո վառելիքի սուբսիդավորումներից, կարծում է Էներգետիկայի միջազգային գործակալության գործադիր տնօրենը։
Carbon Tracker- ը պնդում է, որ Չինաստանը չպետք է խթանի տնտեսությունը `կառուցելով պլանավորված ածուխով էլեկտրակայաններ, քանի որ շատերը կունենան բացասական դրամական հոսքեր և կդառնան տողեր ակտիվներ ։
Միացյալ Նահանգների Թրամփի վարչակազմը դադարեցրել է շրջակա միջավայրի պաշտպանության որոշ օրենքների կիրառումը շրջակա միջավայրի պահպանության գործակալության (ՊԳԿ) միջոցով համաճարակի ընթացքում։ Սա թույլ է տալիս աղտոտողներին անտեսել բնապահպանական որոշ օրենքներ, եթե նրանք կարող են պնդել, որ այդ խախտումները տեղի են ունեցել համաճարակի պատճառով։
Կանխատեսվող հակադարձ ազդեցություն
COVID-19- ի արգելափակումներից հետո ջերմոցային գազ արտադրող արդյունաբերությունների և տրանսպորտի վերագործարկումը ենթադրաբար ներկայացվեց որպես իրադարձություն, որը կնպաստի ջերմոցային գազի արտադրության ավելացմանը, այլ ոչ թե դրա կրճատմանը։ Տրանսպորտի ոլորտում համաճարակը կարող է հրահրել ել մի շարք հետևանքներ, ներառյալ վարքագծային փոփոխություններ, ինչպիսիք են՝ առցանց աշխատանքի և հեռահաղորդակցության ավելացումը, ինչպես նաև բիզնեսի ոլորտներում կատարված փոփոխությունները, ինչը, իր հերթին, կարող է փախարինվել տրանսպորտից արտանետումների կրճատմանը։ Մյուս կողմից, կարող է լինել հանրային տրանսպորտից հեռու լինելը, վարակվածության վախից պայմանավորված և մեկանգամյա ավտոմեքենաների նկատմամբ վստահություն, ինչը զգալիորեն կնպաստի արտանետումների բարձրացմանը։ Այնուամենայնիվ, քաղաքային նախագծողները համաճարակի ընթացքում որոշ քաղաքներում նաև նոր ցիկլային ուղիներ են ստեղծում։
Տնտեսական համագործակցության և զարգացման կազմակերպությունը խորհուրդ է տալիս կառավարություններին շարունակել կիրառել COVID-19 ճգնաժամի ընթացքում և ճգնաժամից հետո օդի աղտոտվածության կանոնակարգերը, իսկ հասարակական տրանսպորտի մատակարարներին ֆինանսական աջակցության միջոցառումներն ուղղել `հզորությունների և որակի բարձրացման ուղղությամբ` կենտրոնանալով մարդաշատության կրճատման և մաքուր օբյեկտների խթանման վրա ։
Հոգեբանություն և ռիսկի ընկալում
Քաոսը և COVID-19 համաճարակի բացասական հետևանքները, գուցե, դարձրեցին աղետալի ապագան ավելի քիչ հեռավոր թվացող և գործելը՝ այն կանխելու համար, ավելի անհրաժեշտ։ Այնուամենայնիվ, դա կարող է նաև հակառակ ազդեցություն ունենալ՝ մտավոր ուշադրությունը սևեռելով համաճարակի առավել անմիջական սպառնալիքին, քան էկոհամակարգային խնդիրներին, ինչպիսիք ե
Սեյսմիկ աղմուկի իջեցում
Սեյսմոլոգները հայտնում են, որ կարանտինը, արգելափակումները և COVID-19- ի մեղմացման այլ միջոցառումները հանգեցրել են գլոբալ բարձր հաճախականության սեյսմիկ աղմուկի 50%-ի կրճատմանը։ Այս ուսումնասիրությունը հայտնում է, որ աղմուկի նվազումը տարբեր գործոնների համադրման արդյունք է` ներառյալ երթևեկության / տրանսպորտի կրճատումը, ցածր արդյունաբերական և թույլ տնտեսական գործունեությունը։ Սեյսմիկ աղմուկի նվազումը նկատվել է ինչպես հեռավոր սեյսմիկ մոնիտորինգի կայաններում, այնպես էլ հորատանցքերի ցուցիչներում, որոնք տեղադրվել են գետնից մի քանի հարյուր մետր խորությամբ։ Ուսումնասիրությունը փաստում է, որ աղմուկի իջեցված մակարդակը կարող է թույլ տալ ավելի լավ դիտարկել և հայտնաբերել բնական սեյսմիկ աղբյուրները, ինչպիսիք են երկրաշարժերը և հրաբխային ակտիվությունը։
Հղումներ
Կատեգորիա:Առողջապահական գիտություններ Կատեգորիա:2019-20 կորոնավիրուսային համաճարակ
Նոյյան աղավնի
«Նոյյան տապան», քաղաքական, ազգային, բանասիրական, առևտրային շաբաթաթերթ։
Պատմություն
Լույս է տեսել 1852-1853 թվականներին Կ. Պոլսում։ Խմբագիրներն են եղել Գրիգորիս Մարկոսյանը, Սահակ Ապրոյանցը, Նիկողայոս Զորայանը։
Պարբերականն ունեցել է պահպանողական, լուսավորական չափավոր ուղղվածություն։ Տպագրել է գրախոսականներ և գրական-մշակութային կյանքին վերաբերող նյութեր, հոդվածներ՝ լուսավորության դերի, դպրոցական գործի բարելավման մասին, նպաստել է աշխարհաբարի տարածմանը։
Կատեգորիա:Հայկական պարբերականներ
Բյուրեղավան
Բյուրեղավան, քաղաք Հայաստանի Կոտայքի մարզի հարավարևմտյան հատվածում։ Հեռավորությունը մարզկենտրոն Հրազդան քաղաքից 43 կմ է, մայրաքաղաք Երևանից՝ 20 կմ։ նախկինում կոչվել է Արզնի բանավան։
Աշխարհագրություն
Բյուրեղավան քաղաքի վարչական տարածքը կազմում է 372.48 հեկտար։ Քաղաքը արևելքից, հարավից և արևմուտքից սահմանակից է Արզնի գյուղական համայնքին, արևմուտքից և հյուսիսից՝ Նուռնուսի գյուղական համայնքին։
Բնակչություն
Բնակիչները ՀՀ տարբեր բնակավայրերից են, 1988-1992 թվականներին բնակչությունը համալրվել է նաև Ադրբեջանից բռնի տեղահանված հայերով։
Տնտեսություն
Բյուրեղավանում գործում են բյուրեղապակու, Նուռնուսի քարի մշակման և այլ գործարաններ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բյուրեղավան
Ուբորոկ (գյուղ, Սերեդինա-Բուդայի շրջան)
Ուբորոկ (Уборок), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սերեդինա-Բուդայի շրջանում։
1988 թվականի տվյալներով Ուբորոկ գյուղում բնակվում էր 20 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սերեդինա-Բուդայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ոսկե գեղմ
Ոսկե գեղմ, հին հունական դիցաբանության մեջ՝ ոչխարի ոսկե մորթի (գեղմ)։ Ըստ առասպելի, ոսկե գեղմավոր խոյի մեջքին Օրքոմենոսի Աթամաս արքայի զավակներ Փրիքսոսը և Հելլան փախել են Ասիայի ափերը՝ փրկվելով խորթ մոր հետապնդումներից։ Ճանապարհին Հելլան ընկել է ծովը, որն այնուհետև կոչվել է Հելլեսպոնտոս («Հելլայի ծով»)։ Փրիքսոսը, բարեհաջող ափ իջնելով Կողքիսում, ոչխարը զոհաբերել է Զևսին, իսկ ոսկե գեղմը նվիրել այդ երկրի Էյեթոն արքային։ Հետագայում ոսկե գեղմը, որ պահպանում էր վիշապը, առևանգել և Հունաստան են տարել արգոնավորդները՝ Ցասոնի գլխավորությամբ։ Առասպելն արտացոլում է Հին Հունաստանի և Կովկասի վաղագույն կապերը։ Ավանդության համաձայն, Կովկասում ոսկի հայթայթել են՝ ոչխարի մորթին ընկղմելով ոսկեբեր գետի ջրերում, ոսկու մասնիկներն իր վրա հավաքած գեղմն ունեցել է մեծ արժեք։
Հանքոկ շրջան (Մեն)
Հանքոկ շրջան (Hancock County), ԱՄՆ Մեն նահանգի 16 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 6.089 կմ² է, բնակչությունը՝ 54.418 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Էլսուորթ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1790 թ.։
Կատեգորիա:Մենի շրջաններ
Ճայվար
Ճայվար, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Չարշամբայի գավառակում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Տես նաև
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Պաչեգուրտ
Պաչեգուրտ (Пачегурт), գյուղ Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Ուվինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2008 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 367 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Ուվինսկի շրջանի բնակավայրեր
Վեկրուտի տուն
Վեկրուտի տուն (Дом Векрута), նախկին վաճառականական տուն Վիբորգի Հին ռատուշայի հրապարակում, որը կառուցվել է 17-րդ դարում։ Շենքի ներկայիս հասցեն է Հյուսիսային պատվարի փողոց, շենք 3։
Պատմություն
Վիբորգը ոչնչացրած խոշոր հրդեհից հետո՝ 1639 թվականին, Ստոկհոլմի առաջին քաղաքային ինժեներ Անդերս Տորստենսոնին հանձնարարվեց մշակել քաղաքի  նոր հատակագիծ, որի համաձայն 17-րդ դարի կեսերից սկսած փայտե շենքերի քաոսային ծուռ փողոցների տեղում սկսեցին կառուցվել քարե տների ուղղանկյուն թաղամասեր։ Վիբորգի ամենահարուստ առևտրականներից մեկին՝ Անտոն Բորհարդին, Ռատուշայի գլխավոր հրապարակի մոտակայքում հատկացվեց տեսարժան տարածք, որտեղ 1650 թվականին կառուցվեց երկհարկանի տուն՝ կիսանկուղով,  հյուսիսային գլխանիստ ճակատին՝ յոթ պատուհաններով։ Գլխանիստ ճակատը պսակված էր բարձր աստիճանավոր բարոկկո ոճի վերնաճակատով, իսկ  արևմտյան ճակատի կենտրոնում կար մի փոքրիկ ճակտոնապատ։ Կիսանկուղային հարկը ներառում էր ավելի հին երկհարկանի շենքի մնացորդներ, որը, ըստ հետազոտողների, կառուցվել էր 14-րդ դարի սկզբին, նրա փակված պատուհանները պահպանվել են Բորհարդտի տան ցոկոլային մասում։ Ըստ լեգենդի՝ նկուղում եղել է գաղտնի անցուղի բերդի նեղուցի տակով դեպի Վիբորգի ամրոց, որը չի հայտնաբերվել հետագա հետազոտությունների ընթացքում ։
Համարվում է, որ Հյուսիսային Եվրոպայում միջնադարյան սովորական վաճառականական տների հատակագծով  «հանզեյան» ոճով կառուցված  կիսանկուղային հարկը պահեստ էր, հաջորդը՝ տնտեսական, իսկ վերին հարկում գտնվում էին  խոհանոցը, հյուրասենյակը, ննջասենյակը և բնակելի մասը։ Երկու պատուհաններով ձեղնահարկում գտնվում էր  հացահատիկի պահեստը։
Ճոխ զարդարված շենքը համարվում էր քաղաքի ամենաշքեղ բնակելի տունը։ Հարդարանքը ընդգրկում էր զինանշաններով զարդարված պատուհանի ապակիները՝ զինանշաններով, ճակատային մասի երկաթյա խարիսխներով, իսկ տանիքը ծածկված էր պղնձե թիթեղներով։ Աղյուսե ճակատին  աչքի են ընկնում անկյունային կրաքարային ներդիրները։
Հետագայում տունը գնել է քաղաքի ամենահարուստ բնակիչը` Յուհան Վեկրուտը (Weckrooth, գրականության մեջ հանդիպում են «Յոհան Վեկրուտ, Վեկրոոտ» տարբերակները), որը խոշոր ձեռնարկատեր է եղել, ունեցել է տներ, ձյութաթորման գործարաններ, փայտասղոցարաններ և նավատորմ։ Վեկրուտը վերակառուցեց և ընդարձակեց շենքը։ 18-րդ դարի 50-ական թվականներին փոխվեց լուսամուտախորշերի ձևը, ճակատային մասը սվաղվեց, իսկ ճակատի կենտրոնում՝ հրապարակի կողմից, կառուցվեց մի կողաշենք շքամուտքով, արտաքին սանդուղքով և պատշգամբով։ Լինելով ամենահարուստ և ամենագեղեցիկ շենքը Վիբորգում՝ Վեկրուտի տունը ծառայել է նաև ներկայացուցչական միջոցառումների համար, 1770 թվականին այստեղ է իջևանել պրուսական արքայազն Անրին, իսկ 1772 թվականին` կայսրուհի Եկատերինա II-ը։
Յոհան Վեկրուտի ժառանգ Ֆիլիպն արագորեն մխսել է հոր հսկայական հարստությունը, և շենքն անցել է քաղաքապետարանի իրավասությանը։ 1786 թվականից այնտեղ տեղակայվել է Վիբորգի մաքսատունը։ 19-րդ դարում տունը նորից անցել է մասնավորի ձեռքը։ Ճարտարապետ Կարլ Լեսցիգի նախագծով սեփականատերը՝ հյուպատոս Ի. Սպառովը, 1840-1841 թվականներին տունը վերակառուցել է դասական ոճով։ Առջևի վերնաճակատով և ճակտոնապատով բարձր տանիքը փոխարինվել է երկթեք տանիքով և կիսաշրջանաձև պատուհաններով ձեղնահարկով։ Որոշ ժամանակ տանը տեղակայված է եղել «Վիբորգ» հյուրանոցը։ Այնուհետև, նոր սեփականատիրոջ՝ Վիբորգի դատարանի խորհրդատու Նիելս Պերանդերի պատվերով, շենքը վերակառուցվել է 1897 թվականին ճարտարապետ Է. Դիպպելի կողմից՝ հետևելով հյուսիս-գերմանական հանզեյան տների նմանությամբ՝ օգտագործելով նեոռենեսանս և նեոգոթիկա ոճերի տարրեր։ Հրապարակի կողքից մուտքի փոխարեն արևմտյան ճակատի վրա հայտնվեց կիսաշրջանաձև կարկառամաս, իսկ գլխանիստային ճակատին նորից կառուցվեց բարձր վերնաճակատ բարդ ձևի աշտարակով, զարդարված սկահակներով։ Միևնույն ժամանակ շենքի մի մասը դարձան, սանդուղքով միացված Հյուսիսային պատվարի փողոցում գտնվող նախկին պահեստի և կրպակի տարածքները։ Դրանք զարդարված են վրանաձև տանիքով և եզրահանված բազմանկյուն կարկառամասով։
20-րդ դարի սկզբին շենքում տեղակայված է եղել «Մելբլոիմ» (Mellblom) հյուրանոցը, առաջին հարկի անկյունային շինությունում գտնվել է խանութը, իսկ 1925 թվականից ի վեր այն զբաղեցրել է շյուցկորի (շվեդական պահակային կորպուս) մարզային շտաբը։ Խորհրդա-ֆիննական պատերազմների ժամանակ (1939-1944) շենքը համեմատաբար փոքր վնասներ է կրել։ Այն անցել է ԽՍՀՄ պաշտպանության նախարարության իրավասության ներքո, որտեղ տեղակայվել է բժշկական ծառայության ստորաբաժանումը, իսկ վերին հարկերում գտնվող տարածքները օգտագործվել են որպես բնակելի տներ։
Ներքին հարդարանքը չի պահպանվել, բայց 1980 թվականին ճակատային մասի վերականգնման ընթացքում բացվել են խուզարկահորեր, որոնք ցուցադրում էին հին շենքի առանձին հատվածները։
1989 թվականի հրդեհից հետո Վեկրուտի նախկին տունը երկար ժամանակ լքված է եղել, սակայն 2007 թվականին այն նորոգվել է և կառուցվել է նոր բակի մասնաշենքը։ Բնակելի շենքի անկյունային հատվածի առաջին հարկում տեղակայված է սրճարան։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ Կատեգորիա:1897 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Վիբորգի ճարտարապետական հուշարձաններ Կատեգորիա:Նեոռենեսանս ճարտարապետություն
Ռուսանովցի
Ռուսանովցի (Русанівці), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Լետիչևի շրջանում։
(4376) Շիգեմորի
(4376) Շիգեմորի (Shigemori), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1987 թվականի մարտի 20-ին Ցունեո Նիջիմայի և Տակեշի Ուրատայի կողմից Օջիմայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,2316 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8789 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,5843 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1217,65 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,295651 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 0,87° անկյուն։
Ռուսանովցի
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Լետիչևի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
(4376) Շիգեմորի
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1987 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ցունեո Նիջիմայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Տակեշի Ուրատայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Հայոց երգչախմբային ընկերություն
Պատմություն
Հայոց երգչախմբային ընկերությունը հիմադրվել է 1917 թվականին Թիֆլիսում՝ հայ կոմպոզիտոր Սպիրիդոն Մելիքյանի նախաձեռնությամբ։ Վերջինս էլ եղել է երգչախմբային ընկերության գեղարվեստական ղեկավարն ու դիրիժորը 1917-1921 թվականներին, իսկ 1921 թվականին գեղարվեստական ղեկավար ու դիրիժոր է դարձել Կարո Զաքարյանը։
Կոչվել է նաև «Երգեցիկ ընկերություն», ունեցել է հաստատված կանոնադրություն։ Նպատակը եղել է հասարակության մեջ բազմաձայն երաժշտություն տարածելը, երգիչների մասնագիտական ուսուցմանն աջակցելը։ Կազմակերպել է երգչախմբեր, որոնց երկացանկում ընդգրկվել են հայկական ժողովրդական, հոգևոր երգեր, հայ և ռուս կոմպոզիտորների խմբերգային գործեր։
Հայոց երգչախմբային ընկերությունը գործել է մինչև 1921 թվականը։
Կատեգորիա:Հայկական կազմակերպություններ
Բաքվի մանկական թատրոն
Պատմություն
Բաքվի մանկական թատրոնը հիմնադրվել է 2001 թվականին։ Սկսել է իր գործունեությունը 2002 թվականի մայիսի 1-ից։ Բաքվի մանկական թատրոնը հիմնադրվել է Բաքվի քաղաքապետի 2001 թվականի ապրիլի 9-ի N 260-Ն հրամանով և Բաքվի քաղաքային մշակույթի և զբոսաշրջության վարչության պետի 2002 թվականի ապրիլի 26-ի N 32-Ն հրամանագրով։ Թատրոնը հաջողությամբ հանդես է եկել մի շարք պետական միջոցառումներում և միջազգային թատերական փառատոններում։ Եվ արժանացել է բազմաթիվ դիպլոմների և պարգևների։
Թատրոնը մի շարք նախարարությունների հետ համատեղ ծրագրեր է իրականացնում։ Ներառյալ՝ Ադրբեջանի Հանրապետության մշակույթի նախարարություն, Ադրբեջանի Հանրապետության երիտասարդության և սպորտի նախարարություն, Ադրբեջանի Հանրապետության աշխատանքի և բնակչության սոցիալական պաշտպանության նախարարություն ։
Թատրոնը համագործակցում է մի շարք միջազգային կազմակերպությունների հետ։ Դրանցից են՝ Կարմիր խաչի և կարմիր մահիկի միջազգային շարժում, Եվրոպայի Խորհուրդի Ադրբեջանի գրասենյակ, ՄԱԿ-ի Թմրամիջոցների և հանցագործության դեմ պայքարի գրասենյակի Ադրբեջանի մասնաճյուղ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թատրոններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ադրբեջանի թատրոններ Կատեգորիա:2001 հիմնադրումներ Ադրբեջանում Կատեգորիա:2001 հիմնադրված թատրոններ
Մանասինշեն
Մանասինշեն, գյուղական համայնք Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանում։ 1990-ական թվականների հայ-ադրբեջանական պատերազմից հետո գտնվում է հակառակորդի հսկողության տակ ։ Գտնվում է Գանձակ քաղաքից 30 կմ արևելք։
Նախկինում մտել է Ելիզավետպոլի նահանգի Ելիզավետպոլի գավառի մեջ։
Արցախի 2000 թվականի հոկտեմբերի 3-ի օրենքով Ենգիքենդը վերանվանվել է Մանասինշեն ։
Բնակչություն
1907 թվականին ուներ 491 հայ բնակիչ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղն ուներ մի քարակոփ հայկական եկեղեցի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի կողմի բռնազավթված տարածքներ Կատեգորիա:Շահումյանի շրջանի համայնքներ
Արմունյա դե Ալմանսորա
Արմունյա դե Ալմանսորա (Armuña de Almanzora), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Ալմերիա պրովինցիայում (Անդալուսիա ինքնավար համայնքում)։ Տարածքը կազմում է 8 կմ2։ Բնակչությունը՝ 339 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Վալե-դել-Ալմանսորա շրջանում։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 116 կմ հեռավորության վրա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Ալմերիա պրովինցիայի բնակավայրեր
Գեներալ-Բաս
Գեներալ-բաս (Generalbaẞ, ` գլխավոր), հոմոֆոն-ակորդային կերտվածք ունեցող ստեղծագործության նոտագրված ստորին ձայնը, որին կցված են նվագակցության ակորդները նշող թվանշաններ, այստեղից էլ երկրորդ' թվագրված բաս (իտալերեն basso continuo) անվանումը։ Գործածվել է 16-րդ դարի վերջից, Իտալիայում, կլավեսինի, երգեհոնի, վինի, կիթառի և այլ նվագարանների համար։ 18-րդ դարի կեսերից, նվագարանային երաժշտության զարգացման, մասնավորապես նվագակցության գեղարվեստական ինքնուրույնացման հետ իր նշանակությունը կորցրել է, բայց մինչև այժմ էլ օգտագործվում է բայանի, ակորդեոնի և կիթառի կամ դրանց նվագակցության համար գրված պարզ, մասսայական տիպի ստեղծագործություններում, ինչպես նաև հարմոնիայի ուսուցման բնագավառում (Գեներալ-բասի սկզբունքով է կազմված Ա. Արենսկու հարմոնիայի խնդրագիրքը)։ Հնում Գեներալ-բաս կոչվել է նաև հարմոնիայի ուսմունքն ընդհանրապես։
Կատեգորիա:Երաժշտության տեսություն Կատեգորիա:Երաժշտական եզրույթներ
Զամոշե (գյուղ, Ուգրանսկի շրջան)
Զամոշե (Замошье), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ուգրանսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ուգրանսկի շրջանի բնակավայրեր
Ադալեր (Կամախի գավառ)
Ադալեր, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Կամախի գավառակում։ Գտնվում էր Կամախ քաղաքից 40-42 կմ հարավ-արևելք՝ հարթավայրում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Քեննեբեք շրջան (Մեն)
Քեննեբեք շրջան (Kennebec County), ԱՄՆ Մեն նահանգի 16 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 2.463 կմ² է, բնակչությունը՝ 122.151 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Օգոստա բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1799 թ.։
Կատեգորիա:Մենի շրջաններ
Սերգեյ Կոպտև
Սերգեյ Վլադիմիրովիչ Կոպտև,  ռուս երաժշտագետ, Հայաստանի արվեստի վաստակավոր գործիչ (1965)։
Կենսագրություն
Սերգեյ Կոպտևը ծնվել է 1913 թվականի փետրվարի 18-ին Լոմժայում (Լեհաստան)։ 1940 թվականին ավարտել է Լենինգրադի կոնսերվատորիայի պատմատեսական բաժինը (Յ. Ն. Տյուլինի դասարան)։ 1940 թվականից դասավանդել է Երևանի պետական կոնսերվատորիայում (պրոֆեսոր՝ 1979 թվականից)։
Գիտական աշխատանքները վերաբերում են հիմ­նականում հայկական և ռուսական սիմֆոնիկ երաժշտության տեսությանը։
Հեղինակել է «Հայաստանի սիմֆոնիկ երաժշտությունը և գործիքային կոնցերտը» (1960, 1973, 1985), «Ալեքսանդր Հարությունյան» (1962), «Պոլիտոնայնության հարցերի շուրջ» (1967), «Հայաստանի սիմֆոնիկ երաժշտությունը 1955–65 թվականներին» (1974) և այլ աշխատությունները։
Կատեգորիա:Ռուս երաժշտագետներ Կատեգորիա:ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ
Ժողովածու (626)
Ժողովածու (626), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 626 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 14-րդ դարում (1314 թվականից առաջ կամ հետո) ենթադրաբար Խաչիկ գրիչի կողմից, ենթադրաբար Ճանճի Խուղում։ Ստացողը եղել է Վարդան եպիսկոպոսը։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 18x12,5 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 142 թերթից։ Գրված է միասյուն, բոլորգրով։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ, աստառը՝ սպիտակ կտավ։ Հիշատակարաններ գրչի` 28ա, 30բ, 94ա, 122ա (հմմտ. ձեռագիր N 627) :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Նոյեմբեր (ամսագիր)
«Նոյեմբեր», գրական, հասարակական-քաղաքական ամսագիր։ Հայաստանի գրողների միության հրատարակություն։
Պատմություն
Լույս է տեսել 1932 թվականին Երևանում։ Խմբագիրը եղել է Եղիա Չուբարը, խմբագրական խորհրդի անդամները՝ Վահրամ Ալազանը, Ակսել Բակունցը, Շիրվանզադեն, Եղիշե Չարենցը, Խորեն Սարգսյանը, Արտաշես Ոսկերչյանը։
Պարբերականը խորհրդային գրողների կարևորագույն խնդիրը համարել է սոցիալիզմի կառուցման հերոսականությունը բարձրարժեք գործերով ներկայացնելը։ Տպագրվել են Հ. Թումանյանի, Դ. Դեմիրճյանի, Մ. Արազու, Գ. Սարյանի, Վ. Նորենցի և ուրիշների ստեղծագործություններից, գրականության ու արվեստի վերաբերյալ կուսակցության ու կառավարության որոշումները, տեսական, գրական-քննադատական հոդվածներ և այլն։
Կատեգորիա:Հայկական պարբերականներ
Մեծ Սոյգա
Մեծ Սոյգա (Большая Сойга), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Սոյգա գետի աջ ափին՝ 110 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 13 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Մարթլի
Մարթլի, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Չարշամբայի գավառակում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Տես նաև
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Ալլա Հարությունյան
Հարությունյան Ալլա Հայկի, հայ մանկաբարձ-գինեկոլոգ, Ղարաբաղյան շարժման մասնակից։
Ավարտել է Բաքվի պետական բժշկական ինստիտուտը (1972 թվական), վերապատրաստվել Բաքվում, Մոսկվայում։ 1974-1978 թվականներին աշխատել է «Ղյարմետաքս» կոմբինատի բուժսանմասում, ԼՂՀ ուռուցքաբանության դիսպանսերում, 1978 թվականից՝ Ստեփանակերտի ծննդատանը (1994- 1995 թվականներին՝ ԼՂՀ գլխավոր մանկաբարձ-գինեկոլոգ)։
1992-1994 թվականներին գործուղվել է Հադրութի և Ասկերանի շրջաններ, բուժօգնություն ցույց տվել բնակչությանը։ Ստեփանակերտի հրթիռահրետակոծությունների ժամանակ տնային պայմաններում ընդունել է ծնունդներ։
Կատեգորիա:Հայ բժշկուհիներ Կատեգորիա:Հայ մանկաբարձներ
Մալնազար
Մալնազար, 17-րդ դարի առաջին կեսի մանրանկարիչ։
Կենսագրություն
Եղբոր՝ Աղափիրի հետ 1637-1638 թվականներին Նոր Ջուղայում պատկերազարդել է Աստվածաշունչ (մագաղաթ, 610 էջ, Պ. Գետտիի թանգարան, Լոս Անջելես)։ Ձեռագիրը եղբայրներին է հանձնել Նոր Ջուղայի Սբ․ Ստեփանոս վանքի վանահայր Կարապետը։ Ամբողջական էջերով պատկերազարդումներն ուշագրավ են վառ գույներով, պարսկական մանրանկարներում տարածված զարդամոտիվներով։ Նկատելի են նաև ստեղծագործաբար կիրառված կիլիկյան ձեռագրերի ոճային առանձնահատկությունները, Տաթևի դպրոցի Ավետարաններից փոխառված խորանները՝ որոշակի խմբագրումներով և կրճատումներով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ մանրանկարիչներ
Ցանկապատային իգուանա
Ցանկապատային իգուանա կամ փշավոր իգուանա, մողեսների կարգի իգուանայինների ընտանիքի ցանկապատային իգուանաների ցեղին պատկանող մողեսի տեսակ։
Տարածվածություն
Տարածված է Հյուսիսային Ամերիկա մայրցամաքի արևելյան մասում։ Համարվում է Հյուսիսային Ամերիկայի Չիուաուա անապատի էնդեմիկ մողեսի տեսակ։
Ապրում է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների Տեխաս և Նյու Մեքսիկո նահանգներում։ Մեքսիկայում տարածված է Դուրանգո, Չիուաուա և Կոաուիլա նահանգներում։
Լինում է տվյալ տարածքների չոր, քարքարոտ և ավատոզ տափաստանային տեղանքներում։
Նկարագրություն
Խոշոր չափի մողես է։ Մարմնի երկարությունը կազմում է 50 սմ։ Ունի խայտաբղետ գունավորում՝ գեղեցիկ մետաղական փայլով կապտականաչ և դարչնագույն մարմին։
Մաշկը թեփուկապատ է։ Կողավոր թեփուկների հետին եզրերին կան փշիկներ, սակայն ավելի արտահայտիչ են պոչի վրայինները ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մողեսներ Կատեգորիա:Թեփուկավորներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի կենդանական աշխարհ Կատեգորիա:Մեքսիկայի կենդանական աշխարհ
Սախնի (գյուղ, Լետիչևի շրջան)
Սախնի (Сахни), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Լետիչևի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Լետիչևի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1616 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ժողովածու (1753)
Ժողովածու (1753), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 1753 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 17-րդ դարում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 15×10,2 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 386 թերթից։ Գրված է միասյուն, բոլորգրով։ Ունի կիսախորան, լուսանցազարդ մանրանկարներ (Արիստոտել)։ Պահպանակը ունի 1 էջ, որը գրված էմագաղաթի վրա բոլորագիծ երկաթագրով։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ, աստառը՝ դրոշմազարդ կտավ։ Հիշատակարաններ՝ հետագայի՝ 196ա (1678 թվական), կնիք՝ 3ա (1784 թվական, Յ․ Ա․ Ե․ Հ․ ) :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Դաստակերտ
Դաստակերտ, Հայաստանի Սյունիքի մարզի Սիսիանի տարածաշրջանում, Սիսիան քաղաքից մոտ 15 կմ հարավ, Դաստակերտ գետակի ափերին, ծովի մակերևույթից 1900-2000 մետր բարձրության վրա։ Հեռավորությունը Կապան մարզկենտրոնից ճանապարհով կազմում է մոտ 121 կմ։ Հանդիսանում է Հայաստանի ամենափոքր քաղաքը. 2011 թվականի մարդահամարի արդյունքներով ուներ ընդամենը 323 մշտական բնակիչ ։
Դաստակյուրդ անվան տակ ընդգրկված է եղել Ցարական Ռուսաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։ Խորհրդային տարիներին մասն է կազմել Հայկական ԽՍՀ Զանգեզուրի գավառի, իսկ 1930 թվականից՝ Սիսիանի շրջանի։ 1995 թվականից մտնում է Հայաստանի Սյունիքի մարզի մեջ, նույն թվականին ստացել է քաղաքի կարգավիճակ ։
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ և մեղվաբուծությամբ։ Քաղաքից մոտ 2 կմ հյուսիս, «Վարդապետի քար» կոչված ժայռաբեկորի վրա, կա վիմագիր արձանագրություն։ Շրջակայքում են գտնվում մի շարք գյուղատեղիներ։
Բնակչություն
Ըստ Հայաստանի 2011 թվականի մարդահամարի արդյունքների՝ Դաստակերտի մշտական բնակչությունը կազմել է 323, առկա բնակչությունը՝ 243 մարդ ։ 20-րդ դարի սկզբում գյուղը բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով, հետագայում ապրել են խառը հայեր և ադրբեջանցիներ ։ Ադրբեջանցիները լքել են գյուղը 1988-1989 թթ.։ Դաստակերտի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում՝ ստորև.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դաստակերտ
Ֆալեմիչի
2001 թվականի տվյալներով Ֆալեմիչի գյուղում բնակվում էր 231 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 7,2 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 32,08 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Վլադիմիր-Վոլինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1156 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Զամոշե (գյուղ, Վելիժսկի շրջան)
Զամոշե (Замошье), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վելիժսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 20 մարդ։
Պապանովկա
Պապանովկա (Папановка, Папановка), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Շարանսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 91 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Շարանսկի շրջանի բնակավայրեր
Մեծ Սուբաչ
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Մեզեն գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Մեզեն։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության].
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
ԽՍՀՄ որսորդական պետական ֆոնդ
ԽՍՀՄ որսորդական պետական ֆոնդ, որսաֆոնդ (Государственный охотничий фонд СССР), Նախկին Խորհրդային Միության որսահանդակներում եղած օգտակար վայրի կենդանիների ու թռչունների բնական պաշարները։ Չի ներառել պարկերում, ֆերմաներում, բուծարաններում և այլուր պահվող վայրի կենդանիները և թռչունները։
Որսորդական պետական ֆոնդը հանդիսացել է պետության բացառիկ սեփականությունը։ Որսաֆոնդից կարող էին օգտվել միայն որսորդական իրավունք ունեցող քաղաքացիները (որսորդմիության անդամները)։ Որսորդական պետական ֆոնդի օգտագործումը և պահպանումը կարգավորվել է որսի կանոններով և իրավական հատուկ ակտերով։
Կանոնների հանցավոր խախտումների (առանց թույլտվության, արգելված վայրերում ու գոտիներում, չնախատեսված գործիքներով ու եղանակներով որս են) դեպքում նախատեսվել է քրեական, վարչական և կարգապահական պատասխանատվություն։
Կատեգորիա:Որսաֆոնդ
Առանց կանգառի
Սյուժե
Երիտասարդ որսորդ Ռոյ Կոմպլեյնը՝ Գրին քոչվոր ցեղի ներկայացուցիչ է, որոնք բնակություն էին հաստատել Կաբին շրջանում՝ Կորմի մոտ։ Մարդիկ բնակվում են հսկայական Նավում և այն ընկալում են որպես ամբողջական աշխարհ։ Ամբողջ Նավը պատվել է Ջրիմուռներով, որոնք ստեղծել են ջունգլի, դեպի նավը կենտրոնական անցումը փակվել է, որպեսզի մի ծայրից անցնես մյուսը պետք է անցնել երկար ճանապարհ և վտանգավոր շրջանաձև ուղի։ Նավում՝ մարդկանցից բացի, ապրում են խորհրդավոր Գիգանտները և Օտարականները (փոխակերպուկներ)։ Ցեղերը աստիճանաբար շարժվում են Նավում որսորդություն անելով և սնվելով Ջրիմուռներով։ Որսորդության ժամանակ առևանգում են Ըոմպլեյնի կնոջը, ցեղի առաջնորդ Լեյտենանտը Կոմպլեյնին դատապարտում է խարազանման։ Որսոդի մոտ է գալիս հոգևորական Մարապերը և նրան դրդում է փախուստի դիմել դեպի Ջունգլի։ Մարապերի նպատակը Հսկիչ Խցիկի գրավումն է, խորհրդավոր Կապիտանի սպանությունը և Նավի վրա իշխանության գրավումը։ Նրա մոտ գտնվում է Նավի գիրք-հատակագիծը։
Հերոսները առաջ են շարժվում Ջունգլիով, գիշերը Կոմպլեյնը և Ռոֆերին ընկնում են ջրավազան, որտեղ գոտեմարտի են բռնվում Գիգանտների հետ։ Ռոֆերին անհետանում է, իսկ Կոմպլեյնին ազատություն են շնորհում։ Կոմպլեյնը հանդիպում է մի քանի առնետների հետ և սարսափով հասկանում է, որ նրանք օժտված են բանականությամբ։ Նրանց վրա է հարձակվում Նոսարեյ ցեղի պահակախումբը և ճանապարհորդներին գերի է վերցնում։
Նոսարիները նավի ամենազարգացած ցեղախումբն են, նրանք ապրում են նստակյաց կյանքով։ Մագիստր Սկոյտը Մարապերին ուղեկցում է դեպի Խցիկը, սակայն Խցիկ մտնել նրանք չեն կարող՝ մուտքը արգելափակված է։ Կասկածամիտ Նոսարիները Կոմպլեյնին և Ֆերմորին ստուգման են ենթարկում, որից հետո Կոմպլեյնին ընդունում են, իսկ Ֆերմորը պարզվում է Օտարական է։ Ավազակային ցեղախմբի էմիսար Գրեգան Կոմպլեյնին և Նոսարիներին առաջարկում է միավորվել առնետային սպառնալիքի առկայության դեմ։ Բանակցությունների ժամանակ Գրեգը եղբորն է նվիրում զենք, իսկ Ռոյի սիրեցյալ Լաուր Գայան Գրեգի մոտից գողանում է կապիտան Գրեգորի Կոմպլեյնի օրագիրը։ Ռոյը և Վայան կարդում են օրագիրը։
2521 թվականին սերունդների Նավ «Մեծ Շունը» հասնում է Ալֆա Պրոցիոնա մոլորակը և այնտեղ ափ է հանում գաղութարարների։ Նավում մնացած անձնակազմը նավը հետ է տանում։ Անձնակազմը մոլորակի վրա մաքուր օդի պաշար է հավաքում, սակայն նրանում օտարամարմին ամոնաթթու է հայտնաբերվում, որի հիման վրա ստեղծվող սպիտակուցները մարդկային օրգանիզմը չի կարող յուրացնել և նավի վրա համատարած վարակ է սկսվում՝ «իննօրյա վարակ»։ Նավը անարխիայի է ենթարկվում, ջրիմուռների տեսակներից մեկը մուտացիայի է ենթարկվում և պատում է ամբողջ նավը, Նավապետը փակում է Գլխավոր Միջանցքը։ Մարդիկ մահանում են, սակայն նրանց մի մասը, այնուամենայնիվ, դիմակայում է և առողջանում։
Ռոյը հասկանում է, որ Գրեգի նվերը ունակ է հալեցնելու պատերը։ Հերոսները ներթափանցում են Հսկիչ Խցիկ, սակայն այն գտնում են ամբողջովին ավերված։ Գիգանտները Ֆերմորին օգնում են փախուստի դիմել, մագիստր Սկոյտը որոշում է ամբողջովին մաքրել երկու բաժանմունքները՝ հալեցնելով պատերը։ Դա անևրեակայելի քաոս է առաջացնում։ Հերոսները գտնում են Ֆերմորին։ Որպեսզի փրկվեն առնետներից նա փակում է բոլոր բաժանմունքները։ Ֆերմորը հերոսներին պատմում է ամբողջ իրականությունը։ Երբ «Մեծ Շունը» հասնում է Երկիր, երկրացիները, ի զարմանս իրենց, չեն կարողանում կապ հաստատել նրա հետ։ Երկրից ջոկատը թափանցում է նավ, խլացնում է շարժիչները և նավը ուղղորդում է ուղեծիր։ Նավի մարդիկ մուտացիայի են ենթարկվում, նրանց հասակները փոքրանում են, կյանլի տևողությունը կարճանում է մինչև 20 տարեկան։ Նավում մնում են միայն վերանորոգող անձնակազմը (Գիգանտները) և ըստ հասակի ընտրված գիտնական-կամավորները (Օտարականները)։
Միանում է անվտանգության վահանակը, և նավը բաժանվում է հերմետիկ բաժանմունքների։ Այժմ երկրացիները ընտրություն չեն կարող կատարել։ Նրանք նավի բնակիչներին պետք է վերադարձնեն Երկրի վրա։
Բովանդակություն
Վեպը կազմված է չորս մասերից և տասնյոթ գլուխներից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր Կատեգորիա:Գիտաֆանտաստիկ գրքեր Կատեգորիա:1958 բրիտանական վեպեր
Նոքս շրջան (Մեն)
Նոքս շրջան (Knox County), ԱՄՆ Մեն նահանգի 16 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 2.958 կմ² է, բնակչությունը՝ 39.736 մարդ (2010 թվականին տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Ռոքլենդ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1860 թվականին։
Կատեգորիա:Մենի շրջաններ
Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի (Կեսարիա)
Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցի (Կեսարիա), գործող հայկական եկեղեցի Կեսարիա կամ Մաժակ քաղաքում։
Կատեգորիա:12-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ Կատեգորիա:Հայկական առաքելական գոյություն չունեցող վանքեր և եկեղեցիներ (Թուրքիա) Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական եկեղեցիներ
Եղրդուտի վանք
Եղրդուտի վանք, Սուրբ Հովհաննես վանք, Սուրբ Շիշյուղո վանք, Արծվաբերի Սուրբ Նշան վանք, կրոնական կառույց Մեծ Հայքի Տուրուբերան նահանգի Տարոն գավառում, Մուշ քաղաքից 20–22 կմ արևմուտք։ Վանքը կոչվել է մերձակայքում աճող եղերդ խոտաբույսի անունով ։
Անվան ծագումնաբանություն
Ըստ ավանդության, Թադեոս առաքյալն այդտեղ է պահել այն շիշը, որի յուղով օծվել են մարգարեներն ու առաքյալները (այստեղից էլ՝ Եղրդուտի վանքի մյուս՝ Սուրբ Շիշյուղո վանք անունը)։ Շշի հետ Թադեոս առաքյալը թաղել է նաև մի շարք այլ սրբություններ՝ Կենաց փայտի մի մասնիկը, Հովսեփի, Մարիամ Մագդաղինացու և Հովսեփ Արիմաթացու մասունքները։ Սրբությունները հետագայում գտել է Գրիգոր Ա Լուսավորիչը, որը, ըստ 4-րդ դարի պատմիչ Զենոբ Գլակի, հիմնել է Եղրդուտի վանքը՝ զետեղելով այնտեղ Հովհաննես Մկրտչի և սուրբ Աթանագինեսի մասունքները, որի համար վանքը կոչվել է Սուրբ Հովհաննես։
Եղրդուտի վանքը անվանվել է նաև Արծվաբերի Սուրբ Նշան, որովհետև, դարձյալ ըստ ավանդության, արծիվը վանք է բերել այդտեղից մի հովվի գողացած սուրբ Խաչը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական առաքելական գոյություն չունեցող վանքեր և եկեղեցիներ (Թուրքիա) Կատեգորիա:3-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական կառույցներ Կատեգորիա:Թուրքիայի հայկական եկեղեցիներ Կատեգորիա:Թուրքիայի ավերված շենքեր և կառույցներ
Ժողովածու (511)
Ժողովածու (511), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 511 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 18-րդ դարում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 21,2x14,5 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 68 թերթից։ Գրված է միասյուն, նոտրգիրով։ Կազմը` կիսախորան ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Մեշելի Բալախոր
Մեշելի Բալախոր, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Չարշամբայի գավառակում։
Տես նաև
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Ռենատ Յանբաև
Ռենատ Ռուդոլֆովիչ Յանբաև (Ренат Рудольфович Янбаев, ), ռուս ֆուտբոլիստ, պաշտպան։
Կարիերա
Յոթ տարեկանից մարզվել է Նոգինսկի ՕՌՄՊՄԴ-ում։ 10 տարեկանում տեղափոխվել է ԲԿՄԱ-ի մանկապատանեկան մարզադպրոց՝ հերթականությամբ անցնելով բոլոր պատանեկան թիմերը և դառնալով բանակայինների երկրորդ կազմի առաջատարներից մեկը, բայց հիմնական թիմում ընդգրկվել չի կարողացել։ Խաղացել է առաջին դիվիզիոնի «Անժի», «Խիմկի» և «Կուբան» թիմերի կազմում։