cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Նոթինգ Հիլ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1999 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Բրիտանական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Լոնդոնում Կատեգորիա:Լոնդոնում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ կատակերգական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Universal Pictures ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան կատակերգական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական մելոդրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան մելոդրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական ռոմանտիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:1990-ականների դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայում նկարահանված ֆիլմեր
Համախառն պահանջարկ
Մակրոտնտեսագիտության մեջ, համախառն պահանջարկը (AD) կամ ներքին վերջնական պահանջարկը (DFD) տվյալ ժամանակահատվածում տնտեսության մեջ վերջնական ապրանքների և ծառայությունների ընդհանուր պահանջարկն է ։
Համախառն պահանջարկի կորի հորիզոնական առանցքի վրա ներկայացվում է իրական արդյունքը, իսկ ուղղահայաց առանցքի վրա գների մակարդակը։ Չնայած այն հանգամանքին, որ կորը ունի բացասական թեքվածություն Սոննենշայն-Մանթել-Դեբրեուի արդյունքները ցույց են տալիս, որ կորի բացասական թեքությունը չի կարող պայմանավորված լինել անհատական ռացիոնալ վարքագծի մասին ենթադրություններից  ։ Փոխարենը համախառն պահանջարկի կորի բացասական թեքվածությունը պայմանավորված է շուկայի գործառույթի վերաբերյալ մակրոտնտեսական հետևյալ երեք ենթադրություններով՝ Պիգուի հարստության էֆեկտ, Քեյնսի տոկոսադրույքի ազդեցության էֆեկտ և Մունդել Ֆլեմինգի փոխարժեքի ազդեցության էֆեկտ։ Ըստ Պիգուի էֆեկտի, գների ավելի բարձր մակարդակը ենթադրում է ավելի ցածր իրական հարստություն և, հետևաբար, սպառման ավելի ցածր ծախսեր ՝  համախառն պահանջարկ ունեցող ապրանքների ավելի փոքր քանակության պայմաններում։ Ըստ Քեյնսի էֆեկտի՝ գների բարձր մակարդակը ենթադրում է իրական դրամական միջոցների առաջարկի ցածր մակարդակ, հետևաբար նաև տոկոսադրույքի բարձր մակարդակ, ինչը առաջանում է ֆինանսական շուկայի անհավասարակշռության հետևանքով։
Մուդել Ֆլամինգի փոխարժեքի ազդեցության էֆեկտը IS–LM մոդելի ընդլայնումն է։ Քանի որ ավանդական IS-LM  մոդելը նկարագրում է փակ տնտեսությունը, Մունդել–Ֆլեմինգը նկարագրում է բաց տնտեսությունը։ Մունդել Ֆլեմինգի մոդելը ներկայացնում է տնտեսության մեջ անվանական փոխարժեքի, տոկոսադրույքի և արտադրության միջև կարճաժամկետ կապը (ի տարբերություն փակ տնտեսության IS–LM մոդելի, որը կենտրոնանում է միայն տոկոսադրույքի և արտադրության վրա)։
Համախառն պահանջարկի կորը ցույց է տալիս երկու գործոնների միջև փոխհարաբերությունները` արտադրանքի քանակը և համախառն գների մակարդակը։ Համախառն պահանջարկը կախված է փողի անվանական առաջարկի ֆիքսված մակարդակից։ Կան բազմաթիվ գործոններ, որոնք ազդում են AD կորի վրա։ Կորի աջ տեղաշարժը հանգեցնում է Դրամական զանգվածի ավելացմանը, պետական ծախսերի, ներդրումների կամ սպառման ծախսերի ավելացմանը, կամ հարկերի նվազմանը։
Պատմություն
Ջոն Մայնարդ Քեյնսը իր Զբաղվածության,տոկոսադրույքի և փողի ընդհանուր տեսություն աշխատության մեջ նշում է, որ Մեծ դեպրեսիայի ընթացքում համակարգային ցնցման հետևանքով մասնավոր հատվածում արտադրության կորուստները (Ուոլ Սթրիթի 1929 թվականի վթար) պետք է փոխհատուցվեն պետական ծախսերի հաշվին։ Նախ նա փաստեց, որ ավելի ցածր «արդյունավետ համախառն պահանջարկով» կամ տնտեսության մեջ ծախսերի ընդհանուր քանակով (Վթարի հետևանքով իջեցված), մասնավոր հատվածը չի կարող արդյունավետ գործել, եթե չլինեին ակտիվ միջամտություններ։ Եթե բիզնեսը կորցնում է կապիտալի հոսքը, աշխատանքից հեռացնում են աշխատողներին։ Այս դեպքում աշխատողները սկսեցին ավելի քիչ հանդես գալ որպես սպառողներ, իսկ սպառողները  բիզնեսից ավելի քիչ էին գնում, ինչը հանգեցրեց պահանջարկի նվազմանը և դա առիթ դարձավ աշխատողներին աշխատանքից ազատելու համար։ Այս շղթան կարող էր դադարեցվել միայն արտաքին միջամտության հաշվին։ Երկրորդ, ավելի բարձր եկամուտ ունեցող մարդիկ սպառման ավելի ցածր սահմանային հակում ունեն։ Ավելի ցածր եկամուտ ունեցող մարդիկ հակված են անմիջապես սպառել իրենց եկամուտը`բնակարան, սնունդ, տրանսպորտ և այլն գնելու համար, մինչդեռ շատ ավելի բարձր եկամուտ ունեցող մարդիկ չեն կարող ամեն ինչ սպառել։ Դրա փոխարեն նրանք խնայում են, ինչը նշանակում է, որ փողի շրջապտույտի արագությունը, այսինքն տնտեսության մեջ տարբեր ձևերով եկամտի շրջանառությունը նվազում է։
Բաղադրիչներ
Համախառն պահանջարկի կորը տնտեսության տարբեր ոլորտների անհատական պահանջարկի կորերի գումարն է։ Համախառն պահանջարկը սովորաբար նկարագրվում է որպես հետևյալ չորս բաղադրիչների գումար ։
որտեղ՝
Այս չորս հիմնական բաղադրիչները, որոնք կարելի է արտահայտել կամ «անվանական» կամ «իրական» արտահայտությամբ, հետևյալն են.
Ընդհանուր առմամբ տվյալ պահին առանձին երկրի համախառն պահանջարկը (D կամ AD) տրված է հետևյալ ձևով ։
Այս մակրոտնտեսական փոփոխականները կառուցված են տարբեր տեսակի միկրոտնտեսական փոփոխականներից յուրաքանչյուրի գնի հիման վրա, ուստի այդ փոփոխականներն արտահայտվում են (իրական կամ անվանական) արժույթով։
Համախառն պահանջարկի կորեր
Համախառն պահանջարկի կորի ուսումնասիրությունը կախված է այն հանգամանքից, թե արդյոք այն ուսումնասիրվում է պահանջարկի փոփոխության հիման վրա` որպես եկամտի փոփոխություն, թե ուսումնասիրվում է գների փոփոխության արդյունքում։
Համախառն պահանջարկ-համախառն առաջարկ մոդել
Երբեմն, հատկապես դասագրքերում, «համախառն պահանջարկը» վերաբերում է պահանջարկի կորին, որը նման է Մարշալի առաջարկի և պահանջարկի գրաֆիկին.
Ժողովածու (4001)
Ժողովածու (4001), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 4001 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1720 թվականին Եսայի գրիչի կողմից Կոստանդնուպոլիսում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 20x15 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 121 թերթից։ Գրված է երկսյուն, նոտագրով։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ։ Հիշատակարաններ՝ 2ա, 118ա, հետագայի 2բ (1806 թ.), 121բ (1818 թվական) ։
Համախառն պահանջարկ
Համախառն պահանջարկ-համախառն առաջարկ մոդել
Այսպիսով, մենկ կարող ենք անդրադառնալ «պահանջվող համախառն քանակությունը» ( ինֆլյացիայի իրական կամ ճշգրտված պայմաններում) ցանկացած տրված համախառն միջին գների պայմաններում(օրինակ ՀՆԱ դեֆլյատորը) P.
Ժողովածու (4001)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Համախառն պահանջարկ
Համախառն պահանջարկ-համախառն առաջարկ մոդել
Այս գրաֆիկում, սովորաբար Y^d -ն բարձրանում է, երբ գների միջին մակարդակը (P) նվազում է, ինչպես որ ներկայացված է AD կորը գրաֆիկում։ Դրա հիմնական տնտեսպես հիմնավորված պատճառն այն է, որ  փողի անվանական առաջարկը  (Ms) կայուն է,  P -ի անկումը ենթադրում է, որ փողի իրական առաջարկը  բարձրանում է, որի հետևանքով նվազում է տոկոսադրույքի մակարդակը և ավելանում են ծախսերը։ Այս երևույթը հայտնի է որպես «Քեյնսյան ազդեցություն». Համախառն առաջարկի և պահանջարկի տեսությունը օգտագործելով կարող ենք համախառն առաջարկի միջոցով որոշել, թե համախառն պահանջարկի փոփոխությունը ինչպես է ազդում գների մակարդակի և իրական արդյունքների վրա։ Գրաֆիկում AD -ի բաղադրիչներից որևէ մեկի աճը (տրված P-ի պայմաններում) հանգեցնում էe AD կորի աջ տեղաշարժի։ Սա մեծացնում է արտադրության իրական մակարդակի This (Y) և միջին գների բարձրացմանը (P)։
Սակայն տնտեսական գործունեության տարբեր մակարդակները ենթադրում են արտադրության ծավալների և գների բարձրացման տարբեր համադրություններ։ Քեյնսյան դպրոցի տնտեսագետների մեծամասնության կարծիքով, ինչպես ցույց է տրված, իրական համախառն ներքին արտադրանքի և գործազրկության ցածր մակարդակի պայմաններում փւփոխությունները կհանգեցնեն աշխատատեղերի և իրական արդյունքի աճի։ Եթե տնտական ներուժը մոտենա պոտենցիալ արտադրության մակարդակին գները կբարձրանան ավելի շատ, քան արտադրության ծավալը, քանի որ ավելանում է AD-ն։
Y^*-ից բարձր արտադրության մակարդակը չի կարող երկար պահպանվել։ Այս դեպքում AS -ը արտահայտում է կարճաժամկետ հարաբերությունները։ Եթե տնտեսությունը շարունակի գործել արտադրական հնարավորություններից մեծ չափով, ապա AS կորը կտեղաշարժվի դեպի ձախ։
Իրադրությունն ավելի բարդ է, եթե Y-ը ավելի ցածր մակարդակի վրա է։ Նախ ժամանակակից արդյունաբերական տնտեսությունների վրա գների տատանումները քիչ են ազդում։ Այսինքն AS կորը դժվար կանցնի աջ կամ ներքև։ Երկրորդ, եթե տնտեսությունները տուժեն գների անկման պատճառով (ինչպես Ճապոնիայում), դա կարող է առաջացնել դեֆլյացիա։
Պարտք
Համախառն պահանջարկի հետքեյնսյան տեսությունը շեշտում է պարտքի դերը, որը համարում է համախառն պահանջարկի հիմնական բաղադրիչ. ոմանք դա անվանում են վարկային ազդակ։ Համախառն պահանջարկը կապված է ծախսերի հետ, լինի դա սպառման, ներդրումների կամ այլ կատեգորիաների։ Ծախսը կապված է եկամտի հետ ՝
Կատարելով վերադասավորում կստանանք՝
Այսինքն՝ դուք ծախսում եք ձեր վաստակածը, ինչպես նաև ձոխառությամբ վերցրածը։ Եփե դուք խախսել եք 110 դոլար և վաստակել եք 100 դոլար, դուք պետք է պարտք վերցնեք 10 դոլար։ Եվ հակառակը,  եթե դուք ծախսում եք 90 դոլար և վաստակում 100 դոլար, ապա ունեք 10 դոլար զուտ խնայողություն, կամ պարտքը կրճատել եք 10 դոլարով։
Եթե պարտքը աճում է կամ ՀՆԱ-ի մեջ փոքրանում էպարտքի տոկոսը, ապա դրա ազդեցությունը համախառն պահանջարկի վրա փոքր է։ Ընդհակառակը, եթե պարտքը նշանակալի է, ապա պարտքի աճի դինամիկայի փոփոխությունները կարող են էականորեն ազդել համախառն պահանջարկի վրա։ Պարտքի փոփոխությունը կապված է պարտքի մակարդակի հետ՝ եթե պարտքի ընդհանուր մակարդակը կազմում է ՀՆԱ-ի 10% -ը է, պարքի  1% չվճարելը կհանգեցնի ՀՆԱ-ի 0.1%-ով նվազեցմանը, ինչը վիճակագրական աղմուկ է։ Հակառակը, եթե պարտքի մակարդակը կազմում է ՀՆԱ-ի 300%-ը, ապա պարքի 1% չվճարելը կհանգեցնի ՀՆԱ-ի  3% -ով նվազեցմանը, ինչը նշանակալի է։
Տոկոսադրույքի մակարդակի փոփոխությունները, ըստ պարտքի մակարդակի, նույն ձևով են ազդում համախառն պահանջարկի վրա։ Այսպիսով, երբ տնտեսության մեջ պարտքի մակարդակը մեծանում է, տնտեսությունն ավելի զգայուն է դառնում պարտքի դինամիկայի նկատմամբ, իսկ պարտքային փուչիկները մակրոտնտեսական խնդիր են։ Այս հեռանկարը սերտորեն կապված է Իրվինգ Ֆիշերի պարտքի- դեֆլացիայի տեսության և վարկային պղպջակների (վարկը հանդիսանում է պարտքի խթանման միջոց) հետ, և մշակվել է հետքեյնսյան դպրոցի կողմից ։ Եթե յուրաքանչյուր տարի պարտքի ընդհանուր մակարդակը բարձրանում է, ապա այդ գումարի չափով համախառն պահանջարկը գերազանցում է եկամուտը։ Այնուամենայնիվ, եթե պարտքի մակարդակը դադարում է բարձրանալ և փոխարենը սկսում է ընկնել (եթե «պղպջակը պայթում է»), ապա համախառն պահանջարկը պակասում է զուտ խնայողությունների չափով (հիմնականում պարտքերի մարման  ձևով)։ Այս երևույթը առաջացնում է համախառն պահանջարկի հանկարծակի  անկում, և այս ցնցումը, ինչպես ենթադրվում է,  տնտեսական ճգնաժամերի, ինչպես նաև ֆինանսական ճգնաժամերի առաջացման պատճառն է։ Այս դեպքում պետք չէ պարտքի մակարդակի նվազեցում, քանի որ նույնիսկ պարտքի աճի տեմպերի դանդաղումը առաջացնում է համախառն պահանջարկի անկում (համեմատած ավելի բարձր վարկավորման տարվա հետ) ։Այս ճգնաժամերն ավարտվում են այն ժամանակ, երբ պարտքի մակարդակը սկսում է նորից աճել, կամ երբ  բոլոր պարտքերը կամ դրանց մի մասը  մարվում են, կամ հետևյալ դեպքերում՝
Պարտքի տեսանկյունից, պետական բյուջեի դեֆիցիտի ծածկման Քեյնսյան դեղատոմսը տնտեսական ճգնաժամի պայմաններում բաղկացած է պետության զուտ խնայողությունից (պարտքի ավելացման հաշվին) մասնավոր հատվածի պարտքը փոխհատուցելու համար. այսինքն, մասնավոր հատվածի պարտքը փոխարինվում է պետական պարտքով։
Քննադատություններ
Ավստրիացի տեսաբան Հենրի Հազլիթը պնդում է, որ համախառն պահանջարկը «անիմաստ հասկացություն» է տնտեսական վերլուծության մեջ ։Մեկ այլ ավստրիացի Ֆրիդրիխ Հյեկը, գրել է, եր Քեյնսի ուսումնասիրությունը տնտեսության մեջ համախառն հարաբերությունների վերաբերյալ սխալ է՝ պնդելով, որ անկումները պայմանավորված են միկրոտնտեսական գործոններով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Տնտեսություն Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն Կատեգորիա:Մաթեմատիկական մեթոդները տնտեսագիտության մեջ
Կանենա (քաղաք)
Կանենա (Canena), քաղաք և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, գտնվում է Խաեն նահանգում, Անդալուսիա ինքնավար համայնքում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Լա Լոմ շրջանում։ Զբաղեցնում է 14,4 կմ2 տարածք։ Բնակչությունը՝ 2092 մարդ (2010 թվականի տվյանլերով)։ Հեռավորությունը նահանգի վարչական կենտրոնից 47 կիլոմետր է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խաեն պրովինցիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Տանձուտ (Արծկե-Ալջավազի գավառ)
Տանձուտ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Արծկեի գավառակում ։
Բնակչություն
XX դարի սկզբներին ուներ 12 տուն հայ և 12 տուն թուրք բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Տերնովսկի գյուղական խորհուրդ (Կոնոտոպսկի շրջան)
Տերնովսկի գյուղական խորհուրդ  (Тернівська сільська рада), Ուկրաինայի Սումիի մարզի Կոնոտոպսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Տերնովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 645 մարդ։ Խորհրդում կա 1 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Գուրիյսկայա
Գուրիյսկայա (Гурийская), ստանիցա Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասի Բելորեչենսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ստանիցաներ Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի Բելորեչենսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1864 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Դեդովիչի (գյուղ, Կիվերցիի շրջան)
Դեդովիչի (Дідовичі), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Կիվերցիի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1887 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Կիվերցիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1887 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Հերոն ռոուդ (փողոց)
Հերոն ռոուդ (Heron Road) կամ Օտտվական №16 փողոց, ընդարձակ փողոց Օտտավայում, Օնտարիո, Կանադա։
Այստեղ է տեղակավայծ Հանրային աշխատանքների դեպարտամենտը և Կանադայի կառավարության շենքը, ինչպես նաև Կանադայի կենտրոնական փոստատունը և Էդվարդ Դրեյկի տունը։ Այնուհետև փողոցը անցնում է Վենսանա Մասսե զբոսայգու մոտով։
ՀՀ ԱԳՆ Պետական արարողակարգի ծառայություն
Հայաստանի Հանրապետության արտաքին գործերի նախարարության պետական արարողակարգի ծառայություն, ՀՀ ԱԳՆ ՊԱԾ, ՀՀ ԱԳՆ կազմում գործող հատուկ գործակալություն, որը մատուցում է ՀՀ պետական արարողակարգի հիմնադրույթներից բխող ծառայություններ՝ հանդես գալով Հայաստանի Հանրապետության անունից ։
Պերվոմայսկոե (գյուղ, Շևչենկոյի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Շևչենկոյի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1921 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
ՀՀ ԱԳՆ Պետական արարողակարգի ծառայություն
ՀՀ ԱԳՆ ՊԱԾ-ը ստեղծվում, վերակազմակերպվում և նրա գործունեությունը դադարեցվում է ՀՀ կառավարության որոշմամբ։ ՀՀ ԱԳՆ ՊԱԾ-ը գործում է իր կանոնադրությանը համաձայն ։
Նպատակներ և խնդիրներ
ՀՀ ԱԳՆ ՊԱԾ-ի հիմնական նպատակը և խնդիրը ՀՀ նախագահի ու գործադիր իշխանության մարմինների մասնակցությամբ անցկացվող պետական արարողակարգային միջոցառումների իրականացման ապահովումն է՝ ելնելով ՀՀ պետական արարողակարգի հիմնադրույթներից, միջազգայնորեն ընդունված արարողակարգային չափանիշներից և հայ ժողովրդի ազգային սովորույթներից ու ավանդույթներից ։
Գործառույթներ
ՀՀ ԱԳՆ ՊԱԾ-ը իրականացնում է հետևյալ գործառույթները ՝ <!--
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարություն
Մուրավեյ (գյուղ, Ստերլիտամակսկի շրջան)
Մուրավեյ (Муравей, Муравей), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ստերլիտամակսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 218 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ստերլիտամակսկի շրջանի բնակավայրեր
Սևքար լեռ (Դովեղ)
Սևքար, լեռնագագաթ Տավուշի մարզում, Պապաքարի լեռնաշղթայում, Դովեղ գյուղից 4 կմ հարավ-արևելք։ Բարձրությունը 1046 մ է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնագագաթներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ Կատեգորիա:Տավուշի մարզի լեռներ
Ճապոնական խոհանոցի պատմություն
Ճապոնական խոհանոցի պատմությունը սկսվել է դեռ նախապատմական ժամանակներից։ Ճապոնական կղզիների հնագույն բնակիչները հիմնականում սնվում էին ընկույզներով, կաղիններով, ծովամթերքներով և վայրի վարազների և եղջերուների մսով, այս մթերքները թխում և եփում էին կերամիկական անոթներում։
Երրորդ դարում Ճապոնիա է մուտք գործել ոռոգվող բրնձաբուծությունը։ Բրինձը դարձել է կարևոր սննդամթերք՝ երկար դարեր կազմելով գյուղացիների գրեթե ողջ օրաբաժինը։ Ընդ որում, կղզեխմբում չի զարգացել ո՛չ կաթնային, ո՛չ մսային անասնաբուծությունը։ Բրնձից պատրաստում են շիլա, այն եփում են ջրում և գոլորշու վրա, ընդ որում մածուցիկ բրինձը ասոցացվում է տոնական ամսաթվերի հետ։ Վաղ ճապոնական խոհանոցում տարածված էր նաև ձկան խմորումը։ Կլիմայի առանձնահատկությունների պատճառով Ճապոնիայում ալկոհոլային խմիչքների արտադրության միակ հումքը նույն բրինձն էր․ ճապոնական ալկոհոլային խմիչքներից, այսպիսով, առաջին հերթին ներկայացված էր սակեն, որը խմում էին մոտ 5-րդ դարից, և հազար տարի անց հայտնված թունդ սուտյուն։
13-րդ դարում Ճապոնիայում թեյախմության համբավը զանգվածաբար աճել է։ Ի հայտ է եկել չանոյուն, որի զարգացումը հանգեցրել է կերամիկական սպասքի կատարելագործմանը, ինչն իր հերթին ազդել է նաև սեղանի սպասքավորման ավանդույթների վրա և հիմք է դրել կայսեքի էլիտար խոհանոցին։ Թեյի արարողությունը նաև սկիզբ է դրել սեզոնային մթերքներ սպասարկելու ավանդույթին, որը հայտնի է նաև 21-րդ դարում։ Եվրոպացիների հետ առևտուրը, որը սկսվել է 15-րդ դարում, Ճապոնիա է բերել բազմաթիվ նոր բանջարեղեններ, քաղցրավենիքներ, բաղադրատոմսեր և տեխնոլոգիաներ, որոնք փոխել են ճապոնական խոհանոցը։
Ճապոնական խոհանոցում Էդոյի շրջանը վերափոխման ժամանակաշրջան էր. օտարերկրացիների հետ շփման արգելքի պատճառով արտաքին ազդեցության բացակայությունը, առևտրաարդյունաբերական դասի հարստացումը և խոշոր քաղաքների (Էդո, Կիոտո և Օսակա) բուռն աճը հանգեցրել են հասարակական սննդի վառ ինքնատիպ մշակույթի ստեղծմանը․ ի հայտ են եկել օ տյան, իզաքայան՝ ճաշարաններ, որտեղ կարելի էր էժան ուտել արիշտա, սուշի կամ կաբայակի։ Սոյայի սոուսն այդ ժամանակ մեծ ժողովրդականություն է վայելել, դրա շնորհիվ ձևավորվել է ճապոնական խոհարարության ժամանակակից սկզբունքը՝ «պատրաստման լավագույն միջոցը չպատրաստելն է»։ Ի հայտ են եկել բազմաթիվ խոհարարական գրքեր և լավագույն ռեստորանների ուղեցույցներ։
Միջազգային ինտեգրման սկսվելուց հետո Ճապոնիայուն նոր թափով սկսել են տարածվել նոր ապրանքատեսակներ ու խոհարարական տեխնիկաներ։ Մսի, կաթի և ձկան սպառումը զգալիորեն աճել է, սկսել են հաց ուտել և կաթ խմել։ «Եվրոպական» և «չինական» խոհանոցների բազմաթիվ կերակրատեսակներ են հայտնվել, որոնք արտադրվել են Ճապոնիայում կամ խիստ ադապտացվել են․ դրանցից ռամենը և կարին ստացել են ազգային կարգավիճակ։ Ճապոնական խոհանոցը հայտնի է դարձել արտերկրում։
Պալեոլիթ և Ջյոմոնի շրջան (Մ․ թ․ ա․ 400թ․)
Ճապոնիայի աշխարհագրական դիրքը կանխորոշել է նրա պատմությունը․ Չինաստանի հարաբերական մոտիկությունը պայմանավորվել է չինական աշխարհում՝ սինոսֆերայում հայտնվելով, սակայն կղզային դիրքը փոքր-ինչ մեկուսացրել է այն մայրցամաքի ուղղակի ազդեցությունից։ Մարդիկ Ճապոնական կղզեխմբում սկսել են բնակություն հաստատել պալեոլիթում՝ սառցե դարաշրջանում, երբ այնտեղ կարելի էր դեռ հայտնվել ցամաքով։ Ճապոնիայում մարդկանց հնագույն բնակավայրերը թվագրվում է 30-10 հազար տարի առաջով, սակայն հնագույն ճապոնացիների դիետայի մասին քիչ բան է հայտնի օրգանական մնացորդների վատ պահպանման պատճառով։ Քարե գործիքների մակերևույթների ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ ճապոնացիների նախնիները Նաումանի փղեր են որսացել։ Նրանք ուտելիք են պատրաստել քարերի վրա, որոնք դրված են եղել խարույկին, նաև՝ հողային վառարաններում։
Մոտ մ․թ․ա․ 8000 թվականին Ճապոնիայում սկսվել է տաքացում և ավելացել է խոնավությունը։ Մերկասերմ ծառերը նահանջել են դեպի հյուսիս, նրանց տեղը զբաղեցրել են չափավոր գոտու անտառները, խոշոր կաթնասունները անհետացել են, սառը ջրերում ապրող ձկների տեսակները ևս հեռացել են հյուսիս, ծովի մակարդակի բարձրացումը Ճապոնական կղզեխումբը բաժանել է մայրցամաքից։ Այդ ժամանակ մարդիկ աստիճանաբար քոչվորականից անցել են նստակյաց կյանքի։ Այժմ նրանց սննդակարգի հիմքը կազմել են ածխաջրերով հարուստ ընկույզը, կաղինները և շագանակը, ապա՝ եղջերուների ու վարազների միսը, ձուկը և ծովամթերքները։ Ընկույզների օգտագործումը լրացուցիչ հաստատում է Ջյոմոնցիների ատամների վատ վիճակը․ եթե նրանց սննդակարգը հիմնականում ներառեր սպիտակուցային սնունդ, հնագետների հայտնաբերած ատամները շատ ավելի առողջ կլինեին։
Կերամիկայի առաջացումը նշանավորել է հին քարի դարի ավարտը և նոր քարի դարի սկիզբը, որը Ճապոնիայում անվանվել է Ջյոմոնի ժամանակաշրջան։ Ջյոմոն ( 縄文` ջյո:մոն) բառացիորեն նշանակում է «պարանների նշաններ», այսինքն՝ պարանների զարդանախշեր, որոնցով զարդարել են ճապոնական առաջին կերամիկան։ Կերամիկական անոթները հնարավորություն են տվել եփել սնունդ և ավելի շատ օգտագործել բանջարեղեն և ընկույզ (հատկապես դառը)․ եփելուց և թրջելուց դառնությունը անցել է։ Ջյոմոնի մարդիկ սկսել են ուտել ձիակասկ, որի օգտագործումը պահանջում է ալկալիների հետ (հավանաբար մոխիր) ջերմային մշակում։ Ընկույզները իրենցից ներկայացնում էին բարձր բերքատվությամբ և սննդարար արտադրանք, որը Ճապոնիայում թույլ էր տալիս տասն անգամ ավելի շատ բնակչության կերակրել, քան որսի միջոցով։ Դրանք մանրացնում էին խյուսի մեջ և թխում կամ եփում, ինչպես նաև եփում ձկով, բանջարեղենով կամ ծովամթերքով։ Խոշոր խեցգետինների առատությունը թույլ է տալիս ենթադրել, որ ծովամթերքների մեջ ճապոնացիներն ամենից շատ օգտագործել են կակղամորթեր՝ համագուրի, յասարի, սիոֆուկիգայ և այլն։
Ջյոմոնի վերջին շրջանում (մ․ թ․ ա․ 2000-400 թվականներ) ճապոնացիները սկսել են ծովային ջրից եռացնելով աղ ստանալ և ջրիմուռների միջոցով այն չորացնել։ Աղի ջուրը վերևից լցրել են ջրիմուռների վրա, որոնք հետո չորանում էին, որից հետո դրանք այրում էին։ Աղից բացի, նախապատմական ճապոնական ուտեստները համեմել են ճապոնական պղպեղով։
Նեոլիթի սկիզբը Ճապոնիայում չի հանգեցրել անասունների ընտելացմանը և հողի ակտիվ մշակմանը, ինչպես աշխարհի մյուս մասերում ։ Ճապոնական հողերի ընդամենը 15 %-ն է պիտանի մշակման համար։ Ճապոնական քաղաքակրթության բնօրրանը Կինկի ընդարձակ հարթավայրն է, որտեղ գտնվում են Կիոտոն և Օսական, սակայն մնացած վարելահողերը գտնվում են գետահովիտներում։ Մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակից ճապոնացիները աճեցրել են արմատապտուղներ (տարո, շուշանների սոխուկներ), հնդկացորեն, ցորեն, կորեկ կամ մոգար և ճապոնական դդում, սակայն Ջյոմոնի ցանքատարածությունները մնում էին շատ համեստ։ Ջյոմոնցիների միակ ընտելացրած կենդանին շունն էր, որն օգնում էր որսալ վարազներ ու եղջերուներ։ Ծաղկել է նաև ձկնորսությունը. ձկները բռնում էին ոսկրային կարթերով, որսատեգերով ու ցանցերով, հետո եփում ու չորացնում էին արևի տակ, կամ ապխտում հետագա օգտագործման համար։ Այս տեխնոլոգիաները Ճապոնիայում պահպանվում են նաև 21-րդ դարում։ Արևի տակ չորացումը կոչվում է նամարիբուշի, իսկ ապխտումը՝ կացուոբուսի. վերջինս օգտագործվում է դասի պատրաստելու համար, բայց հնագույն ժամանակներում ապխտած թյունոս կերել են և հենց այնպես։
Բրնձաբուծության սկիզբ
Յայոյ ժամանակաշրջանի վերջում՝ մ.թ.ա. 3-րդ դարում տեղի է ունեցել ճապոնական խոհարարության պատմության մեջ ամենանշանակալի իրադարձությունը. Ճապոնիայում սկսել էն աճեցնել բրինձ։ Բրինձը ընդմիշտ ամենակարևոր տեղն է զբաղեցրել ճապոնական ժողովրդի արժեհամակարգում և երկու հազարամյակի ընթացքում դարձել է ճապոնական տնտեսության հիմնական միավորը. գյուղացիներից հարկերը բրնձով հավաքել են մինչև 19-րդ դարի վերջը։ Բրնձի արտադրության և սպառման պետական վերահսկողությունը պահպանվում է նաև 21-րդ դարում, ինչն արտացոլում է այդ սննդամթերքի և բնակչության անխափան մատակարարման կարևորությունը։ Ճապոնիայի կայսրերն ու կայսրուհիները հնագույն ժամանակներից մասնակցել են բրնձի ծիսական տնկմանը և աղոթել են դրա բերքի պահպանման համար. այս ավանդույթը նույնպես պահպանվում է մինչ օրս։ Բրնձի սննդային բարձր արժեքը և սպիտակուցի առատությունը թույլ են տվել հույս չդնել մսի և կաթնամթերքի արտադրության վրա, որի համար ճապոնական կղզիների կլիման անբարենպաստ է։ Բրինձը թույլ էր տալիս շատ ավելի քիչ միս ուտել, քան, օրինակ, եվրոպական հացային դիետան։ Յայոյ ժամանակաշրջանից սկսած՝ Ճապոնիայում կենդանիների զոհաբերություններ գրեթե երբեք չեն կատարվել։ Բրինձը ճապոնական սեղաններին գերիշխել է 3-րդ դարից մինչև 1960-ական թվականները.
Ճապոնիայում վայրի բրինձ երբեք չի աճել, այն ընտելացրել են կամ հնդկական սուբկոնտինենտում, կամ Չինաստանի հարավում, իսկ հետո բերվել է Կյուսյու կղզի։ Բացի բրնձից, այդ ժամանակ Ճապոնիայում աճեցվում էին կորեկ, մոգար, գարի, ցորեն, սոյա, աձուկի, դեղձ, ճապոնական դդումներ և սեխեր։ Ռյուկյու և Հոկայդո կղզիները դեռ երկար են պահպանել որսորդա-հավաքական կառուցվածքը։
Չինական Վեյ գրքի ժամանակագրությունը պարունակում է ճապոնացիների նախնիների սոցիալ-տնտեսական կառուցվածքի առաջին նկարագրությունները, «վա ժողովրդի», ինչպես նաև առաջին դիետայի նկարագրությունը. ասվում է, որ 3-րդ դարում Ճապոնիայում «որոշ մարդիկ զբաղվում են ձկնորսությամբ և փափկամարմիններ որսալով», «աճեցնում են բրինձ և կորեկ», «ամբողջ տարվա ընթացքում հում բանջարեղեն են ուտում», «աճեցնում են կոճապղպեղ, ցիտրուսային մրգեր և պղպեղ, բայց չգիտեն, թե ինչպես օգտագործել դրանք խոհարարության մեջ», «ուտում են մատներով հարթ ամաններից», «սիրում են խմել»։ Այդ ընթացքում (Կոֆունի ժամանակաշրջան) ճապոնական հողերը համախմբվել են Յամատոյի իշխանության ներքո։
Բրնձի պատրաստման բոլոր հիմնական մեթոդները ի հայտ են եկել հենց այս ժամանակահատվածում։ Մեծ քանակությամբ ջրով եփումը սկզբում ուժեղ, ապա մարմանդ կրակին թույլ չի տալիս, որը բրինձը շատ ուռչի, քան հարկավոր է և թույլ է տալիս ստանալ մի փոքր մածուցիկ բրինձ, որը Ճապոնիայում համարվում է լավագույնը. վերջապես՝ գոլորշիով եփելը նախընտրելի է կպչուն բրնձի համար, որը Ճապոնիայում հիմնականում օգտագործվում է տոներին։ Առաջին երկու մեթոդները օգտագործվել են Յայայի ժամանակաշրջանում, իսկ մի քանի անգամ եփելը հայտնվել է Կոֆունի ժամանակաշրջանում և դարձել բրնձի պատրաստման հիմնական մեթոդը դարեր շարունակ՝ մինչև 13-րդ դարը։ Տոներին կպչուն բրինձ ուտելու ավանդույթը, ամենայն հավանականությամբ, նմանակում է ճապոնական խոհարարության ավելի հին փուլը։
Սպիտակ կեղևից մաքրված բրինձը Ճապոնիայում միշտ համարվել է ավելի արժեքավոր արտադրանք, քան շագանակագույնը, ինչը Ճապոնիայում լայն տարածում է գտել բերի-բերի հիվանդության պատճառով, որը զարգանում է B1 վիտամինի պակասից։ B1 վիտամին պարունակվում է բրնձի թեփերում։ Այդ հիվանդությանը անվանում էին «Էդոյի հիվանդություն», իսկ հիվանդներին բուժում էին քիչ մանրակրկիտ հղկված բրինձի միջոցով։
Ալկոհոլային խմիչքներ
Ալկոհոլը հանդես է գալիս բազմաթիվ ճապոնական առասպելներում, սակայն հստակ հայտնի չէ, թե արդյոք Ջյոմոնի մարդիկ ալկոհոլային խմիչքներ պատրաստել են․ ճապոնական մրգերում շաքարի պարունակությունը մեղմ կլիմայի պատճառով ցածր է, և ֆերմենտացիայի համար դրանք այնքան էլ հարմար չեն, ինչի պատճառով Ճապոնիայում մրգային գինին չեն պատրաստել մինչև 19-րդ դարում արդիականացման սկիզբը։ Վեյի գրքում նշվում է, որ ճապոնացիները շատ ալկոհոլ են օգտագործել արդեն 3-րդ դարում, սակայն հայտնի չէ, թե դա ինչ խմիչք է եղել։
5-րդ դարում կորեացին, որը նշվում էր Սուսուկորիի ժամանակագրությունում, կայսերական սեղանին է ներկայացրել ալկոհոլային խմիչք, որը պատրաստվել է բրնձի վրա աճող բորբոսասնկի օգնությամբ, սակայն պատճառ չկա կարծելու, որ դրանից առաջ բրնձի ֆերմենտացիան այդ սնկով անհայտ է եղել։ Չինաստանում այն օգտագործել են Ճապոնիայից շատ առաջ, և ամենայն հավանականությամբ կոջին հայտնվել է Ճապոնական կղզիներում նույն ժամանակ, ինչ և բրնձը։ Ճապոնական ալկոհոլային խմիչքների արտադրությունը տարբերվում է չինականից և կորեականից, քանի որ դրա համար օգտագործվում է միայն բրինձ. այլ հացահատիկներ և կոջիներ չեն օգտագործվում։
Սակեի արտադրության հնագույն գրավոր հիշատակումները թվագրվում են 9-րդ դարով. գյուղի բնակիչները հավաքվել են միասին, ծամել բրինձ, ինչը թույլ է տվել թքի ֆերմենտներին օսլան վերածել շաքարի, իսկ հետո թքել են ընդհանուր տարայի մեջ, որտեղ քաղցուն խմորվել է։ Ժամանակի ընթացքում թքին փոխարինել է կոջին, որը նաև օգտագործվում է սոյայի սոուսի և միսոյի մածուկի արտադրության համար։
Ֆերմենտացված կերակրատեսակներ
Մինչև վերջերս բրնձի ամենատարածված սուսներից մեկը շիոկարան էր՝ ծովամթերքից կամ ձկներից պատրաստված մածուկը՝ փորոտիքների հետ միասին աղի մեջ ֆերմենտացված։ 21-րդ դարում այն օգտագործում են գրեթե բացառապես սակեի հետ միասին, սակայն նախաարդյունաբերական Ճապոնիայում այն չափազանց տարածված էր պատրաստման և պահպանման հեշտության պատճառով։ Ծովամթերքների պատրաստման այս մեթոդը տարածված է Արևելյան և Հարավարևելյան Ասիայում։ Մեկ այլ նմանատիպ ուտեստ, որը նախկինում հայտնի էր ամբողջ Ճապոնիայում, բայց կորցրել է ժողովրդականությունը, ձկան սոուսն է։ Պատմականորեն, ձկան մածուկի և ձկան սոուսի օգտագործումը ընդգրկում էր բոլոր շրջանները, որտեղ բրինձը աճեցվում էր ողողման մեթոդով։ Շիոկարայի առաջին հիշատակումը թվագրվում է 694-710 թվականներով, այն հայտնաբերվել են ցուցանակի վրա, որը նկարագրում է մայրաքաղաք Ֆուձիվարակում հարկային մուտքերը։
Ֆերմենտացված ձկների մեկ այլ տեսակ՝ նարեջուսին (なれ鮨), պատրաստում են եփված բրնձը աղի ձկների հետ փաթաթած բեռնարկղում դնելով. բրինձը սկսում է խմորումը, որից հետո ձուկը կարող է պահվել առնվազն մեկ տարի։ Նարեջուշիի օգտագործելուց առաջ բրինձը թափում են։ Այս մեթոդը ժամանակակից սուշիի ուղղակի նախնին է, այն հայտնի է ամբողջ Մեկոնգ ավազանում, որտեղից էլ եկել է Չինաստան, ապա՝ Ճապոնիա։ Այն գերակշռել է Ճապոնիայում մինչև 19-րդ դարը։
Մարկտ Բերոլցհայմ
Մարկտ Բերոլցհայմ (Markt Berolzheim ), կոմունա Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում։ Ենթարկվում է Ստորին Ֆրանկնիա վարչական շրջանին։ Գտնվում է Վայսսնբուրգ Գունցենխաուզեն շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 11 1335 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի) ։ Տարածքը կազմում է 14.52 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 5 77 149։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Ճապոնական խոհանոցի պատմություն
Ճապոնական խոհանոցի ձևավորում։ Ասուկա-Մուրոմատի շրջաններ (593-1568)
Խոհարարական տեսանկյունից այս հազարամյա շրջանը ազգային խոհանոցի կայացման միասնական փուլ է, որը բաժանված է երկու մասի՝ առաջինը 593-1192 թվականները, երբ ճապոնական պետությունը կենտրոնացված էր և կառավարվում էր չինական օրինակով, և երկրորդը, որի ընթացքում ճապոնական արիստոկրատիան կորցրել է իշխանության գերակայությունը. այն գրավել են ռազմական սամուրայները՝ դայմեի ֆեոդալների գլխավորությամբ, որոնց հետևում կանգնած էր սյոգունը։ Մեկ միասնական պետության փոխարեն Ճապոնիան իրենից ներկայացնում էր կիսանկախ իշխանությունների ամբողջություն։
Այս շրջանի սկզբին խոհանոցը դեռ շատ պարզ էր, ինչը հայտնի է պալատական բանկետների նկարագրություններից. նույնիսկ արիստոկրատիան էր խնջույք անում լեռներում՝ կորեկով զարդարված գունագեղ բրնձով և պարզ ուտեստներով։ Չինաստանի հետ շփումների շնորհիվ խոհանոցը սկսել է արագորեն բարդանալ։
Սամուրայների կողմից իշխանության զավթումը հանգեցրել է այն բանին, որ կայսերական ընտանիքը պահպանել է միայն արարողակարգային դերը՝ կորցնելով բոլոր լիազորությունները. պալատական բանկետները նույնպես կենտրոնացել են խոհարարության արտաքին կողմի վրա, իսկ մատուցվող ուտեստների համն ու սննդային արժեքը դադարել են հաշվի առնվել։ Սամուրայները սովորաբար գյուղացիներ էին, որոնք խուսափում էին շքեղությունից և ձևականություններից։ Հենց նրանց է ճապոնական մշակույթը պարտական ստոիցիզմի ավանդույթի համար՝ ի տարբերություն արիստոկրատների, իսկ հետո հարստացած առևտրային դասի էպիկուրականության։
Օտար ազդեցություն
Չնայած այս ժամանակաշրջանում Ճապոնիայի վրա չինական ազդեցությունը շատ մեծ էր, ի տարբերություն Կորեայի և Վիետնամի` Ճապոնիան աշխարհագրական մեկուսացման պատճառով երբեք չի եղել Չինաստանի վասալը։ Չինական ազդեցությունը Ճապոնիային սովորաբար հասել է Կորեայի միջոցով, և չինական մշակույթի բոլոր փոխառված տարրերը երկրում հայտնվել են համատեքստից դուրս, ինչի շնորհիվ ճապոնական մշակույթը վերաիմաստավորել է դրանք և հարմարեցրել իրեն։ Բացի այդ, 600-834 թվականներին Ճապոնիան կանոնավոր կերպով Չինաստան է ուղարկել գիտնականների և վանականների, որոնք հասկանում էին չինական մշակույթը և գնում ապրանքներ, իսկ հետո վերադառնում տուն՝ նոր ձեռք բերված գիտելիքներով և նյութական օբյեկտներով։ Այսպես Ճապոնիայում հայտնվել են «չինական կարկանդակներ» (唐菓子)․ մոչի (椿餅), որը մատուցվել է կամելիայի տերևների մեջ դրված, սեմբեյ կրեկերներ, ցորենի խմորից պատրաստված սակուբեյ հյուսքեր և այլն։ Չինաստանից Ճապոնիա են բերվել սննդի փայտիկներ և թեյ, իսկ Կորեայից Ճապոնիա է հասել ֆերմենտացված սոյայի հատիկներից պատրաստված մածուկը՝ միսոն։
Քաղցրավենիքով թեյ խմելու ավանդույթը Չինաստանից Ճապոնիա է հասել զեն-բուդդիզմի միջոցով։ Երեք անգամ սնունդ ընդունելու ավանդույթի հետ միասին այն հիմք է հանդիսացել չանոյուի և կայսեքի խոհանոցի համար։ Ընդ որում, պետք է հաշվի առնել, որ թեյախմության ծաղկումը Ճապոնիայում տեղի է ունեցել ավելի ուշ․ առաջին երկու դարերի ընթացքում թեյը խմել են մեդիտացիայի համար և որպես դեղամիջոց։
Տոֆուն, որը նույնպես բերվել է Չինաստանից, Ճապոնիայում առաջին անգամ հիշատակվել է Հեյանի (1183) շրջանի ավարտից երկու տարի առաջ։ Այդ նույն ժամանակահատվածում Չինաստանից Ճապոնիա է հասել ֆուն՝ ցորենի գլյուտենից և յուբայից պատրաստվող բլիթը, խաշած սոյայի կաթը․ բոլոր այս մթերքները սպիտակուցի կարևոր աղբյուր են եղել բուսակեր վանականների համար։ Աստիճանաբար դրանք տարածվել են նաև աշխարհիկ մարդկանց մեջ։
Կորեացի ներգաղթյալները հաճախ են հայտնվել Ճապոնիայի տեխնոլոգիական զարգացման ավանգարդի մեջ դեռևս Կոֆուն շրջանում։ 7-րդ դարում Ճապոնիայի կողմից պահպանված Փաքչեի կորեական թագավորությունը Կորեական թերակղզու վրա իշխանության համար մղվող պայքարում պարտվել է Սիլային, որը պաշտպանել է Թանյան Չինաստանը, արդյունքում դեպի Ճապոնիա է ուղղվել կորեական արտագաղթի նոր ալիք։ Նրանց շնորհիվ Ճապոնիայում են հայտնվել բուդդիզմն ու կերամիկա սուեն․ բուդդիզմը միս օգտագործելու նկատմամբ իր բացասական վերաբերմունքով ազդել է խոհարարության վրա, իսկ կերամիկա սուեն հիմք է հանդիսացել սեփական կերամիկական ավանդույթի զարգացման համար։
Մսի և կաթի գործածություն
Մինչև 19-րդ դարը ճապոնացիների մոտ մսի օգտագործման սովորության բացակայությունը բացատրվում է նրանով, որ հարևան ժողովուրդներից ոչ մեկը կաթի և մսի համար անասուններ չէր պահում։ Կարևոր է նաև նշել արյունահեղության մեջ բուդդիզմի և սինտոիզմի արգելքների ազդեցությունը։
Մսի օգտագործման վրա բուդդայական արգելքները հայտնի են Չինաստանում և Կորեայում, սակայն դրանք ոչ շատ խիստ են և հիմնականում վերաբերում են վանականներին։ Ճապոնիայում այս տեսակի առաջին օրենսդրական արգելքը տրվել է Թեմու կայսեր կողմից 675 թվականին, և այն չի տարածվել մսի ամենատարածված տեսակների (վարազների և եղջերուների) վրա։ Շների, կապիկների, հավերի և խոշոր անասունների միսը՝ ինչպիսիք են կովերը և ձիերը, այդ ժամանակ գրեթե չեն օգտագործել սննդի մեջ։
Կենդանիների սպանության մի քանի արգելքներ ծագել են Նարա շրջանում՝ 8-րդ դարում, օրինակ, Կոկեն կայսրուհին 752 թվականի ընթացքում լրիվ արգելել է կենդանիներին սպանել։ Մոտավորապես 10-րդ դարից ի վեր, և՛ հոգևորականության մեջ, և՛ աշխարհականների շրջանում միս ուտելը մեղք էր համարվում։ Արգելքը տարածվել է նաև սինտոիզմի վրա. համարվում էր, որ միս ուտելուց հետո որոշ ժամանակ չի կարելի սինտոիստական ծեսեր կատարել և սինտոիզմի սուրբ վայրեր այցելել, ինչպիսիք են Իսե տաճարը։ Միևնույն ժամանակ, ճապոնացիները հիմնականում չեն խուսափել ծովամթերքից կամ ձկներից (չինացիները նույնպես)։ Կաթնասունների մսի օգտագործումը մեծ մասամբ սահմանափակվում էր հիվանդության և թագավորական որսի դեպքերով։ Հայտնի է «դեղորայքային կերակուրների» պրակտիկան, որի ընթացքում օգտագործվող միսը այլաբանական անվանվել է սակուրա (ձիու միս), թխկի (եղնիկի) և պիոն (վայրի խոզի միս)։ 16-րդ դարի վերջին Ճապոնիայում արգելվել է ընտանի կենդանիների միս ուտել։
Ճապոնական ժամանակագրություններում կաթի օգտագործման ամենավաղ հիշատակումը վերաբերվել է 750 թվականին. Ձենի չինացին կաթ է մատուցել Կոկեն կայսրուհու սեղանին, իսկ նա ի պատասխան նրան շնորհել է պալատական բժշկի կոչում։ Կաթնատու կովերին պահում էին բակում, կաթից պատրաստում էին սո (ամենայն հավանականությամբ, իրենից ներկայացնում էր պնդացած կաթնային փրփուր, որը նման էր մոնղոլական ուրումին)։ Այդ ժամանակ կովերի ընդհանուր քանակը չի գերազանցել 1500-ը։ 17-րդ դարում պալատական մշակույթի անհետացումից հետո կաթնամթերքը դադարել է օգտագործվել մինչև 20-րդ դարը։
Լապշա
Մեկ այլ ապրանք, որը Ճապոնիա է հասել Չինաստանից, լապշան է։ Դա տեղի է ունեցել 8-րդ հազարամյակում, ավելի շուտ Ճապոնիա է թափանցել սոմենը սոմենը, որն այդ ժամանակ կոչվում էր սակուբեյ։ Սոմենը դժվար պատրաստվող լապշա է․ այն պատրաստում էին մասնագետները կամ հմուտ գյուղացիները։ Սոմենը մինչև հիմա զուգորդվում է ամառվա և ջերմության հետ, մատուցվում է սառը ջրով և սոյայի սոուսով, վասաբիով, մարինացված կոճապղպեղով և կանաչ սոխով։
Ուդոնը ևս Ճապոնիա է հասել Չինաստանից, բայց ավելի ուշ՝ 14-րդ դարում. ավելի շատ է արտադրվել, քան սոմեոն։ Հնդկացորենի ալյուրից պատրաստված սոբան Ճապոնիայում հայտնվել է 1574 թվականին։ Հնդկացորենը ալյուրի մեջ էին խառնում նաև նախկինում, բայց դրանից սովորաբար շիլա էին պատրաստում։
Ուդոնը և սոբան դարձել են Ճապոնիայում լապշայի ամենատարածված տեսակները. ուդոնը նախընտրելի է արևմուտքում, իսկ սոբան՝ արևելքում։
Տոնական մթերքներ
Ճապոնական հասարակությունում ամեն 20-30 օրը մեկ գալիս էին «հարե» (晴れ) սրբազան տոները։ Այս տոների գլխավոր քաղցրավենիքը եղել է կագամի-մոչին՝ բրինձի ալյուրից պատրաստված իրար վրա դրված երկու մեծ բլիթները։ Քանի որ չկային ջրաղացներ, մոչին, ինչպես տոֆուն, այնպես էլ լապշան, մեծ ջանքեր էին պահանջում ալյուրը ձեռքով մանրացնելու համար, այդ պատճառով էլ հին ժամանակներում այն պատրաստում էին միայն հատուկ օրերին։ Ընդ որում, ավանդույթը պահանջում է, որ նույնիսկ ամենաաղքատ քրիստոնյաները տոներին կարողանան կուշտ ուտել սպիտակ բրինձ, ինչպես նաև շատ խմել սակե։ Շատ բուդդայական տոներ և տոնական ուտեստներ լուսնա-արևային չինական օրացույցի հետ, որը գործածվել է 553 թվականից մինչև 17-րդ դարի վերջը, Ճապոնիա եկել են Չիանաստանից։
Ամսաթվերը տրվում են ըստ Գրիգորյան օրացույցի․ դրանք մոտ մեկ ամիս հետ են մնում ավանդական ճապոնական օրացույցից։
Հունվարի 1՝ Նոր տարի։ Տարվա ամենակարևոր տոնը՝ նվիրված գալիք բերքատվությանը։ Նոր տարվան պատրաստում են մեծ կագամի-մոչիներ, որոնք ուտում են հունվարի 1-ից մինչև հունվարի 7-ը, ձոնի ձկնապուրը ուտում են մոչի խմորագնդիկներով և տերևային բանջարեղեններով։ Նախկինում ձոնի ուտելուց առաջ ճապոնացիները խմում էին սակե, որն պատրաստված էր դեղաբույսերից (սա չինական ավանդույթ էր)։
Հունվարի 7՝  Յոթ խոտերի տոն․ փոխառնված է Չինաստանից։ Տոնին ընդունված է գործածել բրնձե շիլա՝ յոթ խոտերով (七草粥 նանակուսա-գայու)։
Մարտի 3՝  Տիկնիկների տոն, նույնպես ունի չինական ծագում։ Մոտավորապես 9-րդ դարից սկսած այս տոնին ընդունված է ուտել շեղանկյունաձև օշինդրային մոչի, որը ստացել է հիսի մոչի ( 菱餅) անվանումը։
Մարտի 21՝ Հիգան, բուդդայական գիշերհավասարի տոն։ Այս օրը ընդունված է ուտել քաղցրավենիք (հատկապես բոտամոչի) և խմել թեյ, քանի որ տոնը կապված է բուդդիզմի հետ, Հիգանի ժամանակ չի օգտագործվում ձուկ և սակե։
Մայիսի 5՝  Երեխաների օր, դրա համար պատրաստում են տիմակի (ちまき ), ճապոնական ցզունցզի, ինչպես նաև կասիվա մուչի (柏餅 )՝ փաթաթված կաղնու տերևների մեջ։
Օգոստոսի 15՝ Օբոն, նախնիների հոգիների բուդդայական օր։ Այդ օրը ընդունված է ձեռնպահ մնալ ձկից և մսից, ուտել մրգեր, բանջարեղեն, մոչի, սոմեն, դանգո։
Սեպտեմբերի և հոկտեմբերի լիալուսինները սննդի նվիրաբերման օրեր են․ սեպտեմբերին ընդունված է զոհաբերել տարո, հոկտեմբերին՝ Էդամամե։
Բացի այդ, յուրաքանչյուր համայնքում նշում են սեփական տոները՝ մացուրին, որը սովորաբար կապված է գյուղատնտեսական ծեսերի հետ․ այդ օրերին օգտագործում են ծովամթերք՝ սաշիմի։ Նշվել են նաև երեխայի ծնունդը, չափահասության հասնելը, հարսանիքը, ծննդյան 60-րդ օրը․ այս բոլոր օրերին ընդունված է ուտել մոչի և սեքիհան։ Ճապոնիայում հուղարկավորությունը ասոցացվում է բուդդիզմի հետ, ուստի հուղարկավորությոն ճաշերը սովորաբար բուսական է։
Սեղանի սպասքավորում և պարագաներ
Ճապոնիայում հայտնված սննդի համար փայտիկները օգտագործել են 710-784 թվականների Ճապոնիայի մայրաքաղաք Հեյջեկյոյում։ Ձողիկները հայտնաբերվել են բացառապես պալատում և պալատական տարածքներում, ինչից կարելի է եզրակացնել, որ հասարակ ժողովուրդը շարունակում էր ուտել ձեռքերով։ Նագաոկակյոում (784-794 թվականների մայրաքաղաք) ձողիկներ արդեն հայտնաբերվել են նաև բնակելի թաղամասերում։ Պատմականորեն Չինաստանում ապուրներ, բրինձ և այլ ձավարը կերել են գդալով․ այդ ավանդույթը պահպանվել է նաև Կորեայում։ Ճապոնիայում գդալը հասարակ ժողովրդի մոտ ժողովրդականություն չէր վայելում, քանի որ ապուրը ընդունված էր միանգամից խմել թասից։ Ճապոնական բրինձ ուտելու վարվելակարգը, տարբերվում է ինչպես կորեականից, այնպես էլ չինականից։ Կորեայում ընդունված չէ բրնձով ամանը բարձրացնել դեպի բերանը, այն համարվում է «աղքատի» սովորություն, Ճապոնիայում էլ ընդունված չէ ուտել ափսեից, սեղանի մոտ կանգնած, Ճապոնիայում փայտիկներով սնունդ ընդունելու չինական սովորությունը ընկալվում է որպես վատ վարքագիծ։
Սեղանների վրա դանակների հավաքածուի բացակայությունը նշանակում է, որ մթերքները պետք է կտրատվեն բավականաչափ փոքր, որպեսզի դրանք հնարավոր լինի վերցնել փայտիկներով։ Դրանով է նաև պայմանավորված եղել սպասքի ընտրությունը. Ճապոնիայում սնունդ են մատուցում ոչ մեծ տափակ ափսեներով, այլ ոչ թե մեծ ափսեներով, քանի որ դրանցից փայտիկներով ուտելիք վերցնելը ավելի հարմար է։ Մինչև վերջին ժամանակները սեղանին ամբողջական ուտեստը մատուցելիս անհատական սպասքի բաժանումը տեղի է ունեցել հատուկ ընդհանուր փայտիկներով, որպեսզի խուսափեն անհատական սննդի պարագաներով սննդի ծիսական աղտոտումներից։ Միևնույն ժամանակ, շատ արարողություններ ներառում են նույն անոթից հերթով սակե խմելու արարողությունը. հիգիենիկ նկատառումները դեր չեն խաղում այստեղ, անձնական փայտիկների օգտագործման արգելքը հենվում է մաքրության մասին սինտոիստական հասկացությունների վրա։
Ի տարբերություն Կորեայի և Չինաստանի, որտեղ մարդիկ հիմնականում ուտում են ընդհանուր սեղանի շուրջ՝ բացված հատակին (Կորեայում նաև ըստ տարիքի), Ճապոնիայում սննդի ընդունումն իրականացվում էր ընտանիքի բոլոր անդամներով, ծնկների վրա դրված սկուտեղներով ( 折敷՝ օսիկներ), իսկ հարուստ տներում անհատական սեղանների շուրջ, որոնցից յուրաքանչյուրի վրա մեկ ուտեստ էր դրված։ Խոշոր խնջույքները ներառել էին մի քանի սեղան՝ յուրաքանչյուր հյուրի համար։
Հեյանի շրջանում պալատական խնջույքները հիմնականում ներառում էին ձուկ և որսի միս․ բանջարեղեն մատուցվել է շատ համեստ քանակությամբ (հավանաբար այն պատճառով, որ դրանք ավելի քիչ արժեքավոր մթերքներ են համարվել)։ Յուրաքանչյուր հյուրի դիմաց դրվել է բրինձ, ապուր, սննդի փայտիկներ և գդալ, ինչպես նաև չորս աման, երեքը՝ համեմունքներով (աղ, քացախ, հիսիո (醤) սոյայի սոուսի վաղ տեսակը ) և մեկը՝ դատարկ՝ խառնելու համար։ Մատուցվող կերակրատեսակները բաժանվում էին հիմանո (干物՝ «չոր»), նամամոնո (生物՝ «թարմ»), կուբոցուկի (窪坏 «մարինացված») և կասի (菓子՝ քաղցրավենիք)։ Ճաշատեսակների մեծ մասը պահանջում էր նվազագույն աշխատանք և մատուցվում էր սառը։
Սնունդ ընդունելուն հետևել է սակեով խնջույքը, որի ընթացքում մատուցում էին տաք ապուրներ, ընկույզով լցոնված «կոնտոն», լապշայով ապուր, ապա գրիլի վրա տապակած ձուկ և այլ ուտեստներ։ Ճաշկերույթի առաջին մասի ֆորմալ վիճակը հակադրվել է երկրորդ մասի ազատ մթնոլորտին։
Հեյան շրջանի վերջում սամուրայների դասը հիմք է դրել հոնցեն-ռյորին սպասքավորմանը, ինչը խորապես ազդել է ճապոնական խոհանոցի վրա։ Վաղ սյոգուններն իրենց սամուրայներին արգելում էին նմանակել արիստոկրատիայի ձևերը և հպարտանում էին նրանց պարզ, անխստապահանջ կենսակերպով։ Սամուրայական խնջույքները նույնպես շատ ավելի հեշտ էին պալատականներից. այսպես, սեգունի ամանորյա սեղանը 13-րդ դարի սկզբին ներառում էր մեդուզայից աէմոնո, ումեբոսի, բրինձ, աղ և քացախ։
Սննդի պատրաստում
Ճապոնիայում 9-րդ դարում արդեն օգտագործել են բոլոր հիմնական խոհարարական տեխնիկաները՝ գրիլի վրա տապակելը, մարմանդ կրակի և գոլորշու վրա եփելը, քացախի հիմքով սոուսներով հում ձկան, սոուսներով բանջարեղենի մատուցումը (աեմոնո) և բանջարեղենի մարինացումը։ Ձեթով տապակումը գրեթե բացակայում էր․ կաթնատու կենդանիների բուծման բացակայության պայմաններում կենդանական ճարպերը ճապոնական խոհանոցում չէին օգտագործվում, իսկ բուսական յուղը (առաջին հերթին քունջութի) արտադրության մեջ շատ թանկ էր և կիրառվում էր միայն որպես համեմունք։ Միակ բացառությունը եղել է չինական աղանդերը՝ «տոգասին». դրանք տապակել են քուջութի յուղի մեջ։ Շատ չինական խոհարարական տեխնիկաներ, ինչպիսիք են որոշ մթերքների տապակումը, Ճապոնիա չեն ներթափանցել, քանի որ հայտնվել են այն բանից հետո, երբ Չինաստանի և Ճապոնիայի միջև մշտական շփումը դադարել է։ Յուղի մեջ տապակելու բացակայությունը հանգեցրել է նրան, որ 19-րդ դարում ճապոնական խոհանոցը ընկալվել է որպես ծանր և չափազանց յուղոտ։
Կամակուրի շրջանից սկսած՝ սառը ուտեստները աստիճանաբար փոխարինվել են տաք ուտեստներով։ Գրիլի վրա տապակելը զիջել է մարմանդ կրակի վրա եփելուն, բրինձը նույնպես սկսել են գոլորշու փոխարեն եփել ջրի մեջ։ Օգտագործման մեջ են մտել մետաղական ամանները և ամուր ապակեպատ կերամիկաները։ Վանքերում ի հայտ է եկել շոջին ռորի խոհարարական ավանդույթը, որը ներառում է միսո մածուկով բանջարեղենի եփումը և ջրի օգտագործումը, որի մեջ եփվել էին ջրիմուռները որպես բանջարեղենների պատրաստման արգանակ, ինչպես նաև հավանգով մանրացված քնջութից և ընկույզից պատրաստված սոուսները։ 15-րդ դարի ընթացքում ամբողջ Ճապոնիայում պատրաստում էին միսո:։
Սեյ Շոնագոնի գլխավերևի գրությունում նկատվում է, որ պալատի վերանորոգման համար ժամանած բանվորներն անսովոր են ուտում․ սկզբում նրանք ամբողջությամբ խմել են ապուրը, հետո կերել են բոլոր բանջարեղենը, իսկ դրանից հետո անցել են բրնձին․ ակնհայտ է, որ պալատական վարվելակերպը ենթադրում էր ուտեստների հերթագայում։ Մինչև 21-րդ դարը սնունդը ընդունել են օրը երկու անգամ, իսկ 1221 թվականին կայսրը արդեն ուտում էր օրը երեք անգամ։
1500-1641 թվականներ
Այս տարիներին ճապոնական հասարակությունն անցել է ավատատիրության. 1392 թվականին կրկին հայտնվել է կենտրոնացված կառավարությունը (Մուրոմատի սյուգունություն), սակայն սյոգունը չի կարողացել ընդհանուր վերահսկողություն իրականացնել անկախ ավատատիրության նկատմամբ։ Այս ընթացքում տեղի են ունեցել գյուղատնտեսության ոլորտում մի շարք տեխնոլոգիական կատարելագործումներ, որոնք թույլ են տվել ընդլայնել մշակվող տարածքը և բարելավել գյուղատնտեսական մշակաբույսերի տեսակները։ Կորեացի դեսպանը 1420 թվականին Ճապոնիայի տնտեսության ընդհանուր վիճակը նկարագրել է հետևյալ կերպ. «Ճապոնիայում գյուղացիները աշնանը ցանում են գարի և ցորեն, իսկ հաջորդ ամռան սկզբին հավաքում են բերքը, ապա տնկում են նախապես պատրաստված բրնձի տնկիները, որոնք քաղվում են աշնան սկզբին, ինչպես նաև ցանում են հնդկացորեն, որը հնձում են ձմռան սկզբին։ Նրանք միակ բերրի հողատարածքից երեք բերք են հավաքում՝ գետերի վրա ամբարտակներ կառուցելով, ողողելով դաշտերը, ապա ջուրը հեռացնելով և չորացնելով դրանք։
Սյոգունները բացասաբար էին վերաբերվում առևտրային և արհեստագործական գիլդիաներին՝ դրանք համարելով հպատակների կազմակերպման անվերահսկելի ձև, և ամրոցների մոտ կառուցում էին շուկաներ, որտեղ խրախուսվում էր ազատ առևտուրը։ Այն բանից հետո, երբ Պորտուգալիայից Ճապոնիա է մտել առաջին հրազենը, սյոգուն Մուրոմատին վերակողմնորոշվել է Պորտուգալիայի հետ համագործակցության հարցում, որը ճապոնացիների համար նոր համեմունքներ է մատակարարել։ Դայմյոն և հարուստ առևտրականները սկսել են իրենք գաղութարարներին ուղարկել Հարավարևելյան Ասիա, դրանց թիվը գնահատվել է 100 000 կամ ավելի մարդ։
Այդ ընթացքում Ճապոնիայում առաջին անգամ ի հայտ են եկել եվրոպական դդումը, բաթաթը, կայնեյան պղպեղը, ծխախոտը և խաղողի գինին, մինչ այդ թանկարժեք շաքարը սկսել են ներմուծել մեծ քանակությամբ, ինչը հանգեցրել է բազմաթիվ նոր քաղցրավենիքների ստեղծմանը։ Ռյուկյուում հայտնվել են սպիրտի թորման նկարագրությունները, և սկսվել է ավամորիի արտադրությունը։ Տոյոտոմի Հիդեյոսին երկու անգամ փորձել է գրավել Կորեան, սակայն կորեա-մինսկյան միացյալ զորքերը նրան հակահարված են տվել։ Չնայած դրան, նա գերի է վերցրել բազմաթիվ արհեստավորների, այդ թվում՝ խեցեգործների, որոնք զգալիորեն կատարելագործել են ճապոնական կերամիկան, Կյուսյուում հայտնաբերել են կաոլին և սկսել են ճապոնական ճենապակու արտադրությունը։ 17-րդ դարում խոզեր ներմուծվում էին Չինաստանից, բայց մինչև 20-րդ դար դրանք բուծվում էին միայն Կյուսյուում։
15-րդ դարի վերջը և 16-րդ դարերի սկիզբն վաբի-սաբի գեղագիտական հայեցակարգի և արվեստի շատ տեսակներ հայտնվելու ժամանակն էր. նո և կիոգեն թատրոններ, իկեբանա, ինչպես նաև չանոյու։ Ձևավորվել են սեղանի էթիկետի և սպասարկման կանոնները։ Չնայած սամուրայական մշակույթի խիստ ասկետիզմին՝ դայմյոն ձգտել է ոչ միայն ցուցադրել ռազմական հզորությունը, այլև արվեստներն ու մշակույթը, բանաստեղծական ընթերցումները և թեյախմությունները։