cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սննդային ալերգիա
Սուր պատասխան
Ալերգիայի սկզբնական փուլերում,ընդդեմ ալերգենի տիպ 1 գերզգայունության ռեակցիայի առաջին անգամ զարգացման դեպքում, իմուն պատասխանը պայմանավորված էլիֆոցիտներով, որոնք պատկանում են T բջիջների ենթատիպի որոնք արտադրում են ցիտոկին որը կոչվում է ինտերլեյկին-4 (IL-4): TH2 բջիջները փոխազդում են այլ լիմֆոցիտների հետ որոնք կոչվում են B բջիջներ, որոնց նպատակը հակամարմինների արտադրությունն է։ Խթանված IL-4-ով B բջիջները որոնք մեծ քանակությամբ արտադրում են հակամարմիններ որոնք հայտնի են որպես IgE։ Այս հակամարմինները շրջանառում են արյան հունում և միանում են իրենց սպեցիֆիկ հատուկ ընկալիչներին (օրինակ Fc ռեցեպտոր) որոնք գտնվում են իմունային բջիջների մակերեսին որոնք կոչվում են պարարտ բջիջներ կամ բազոֆիլներ, որոնք երկուսն էլ մասնակցում են սուր բորբոքային պատասխանին։ Այն բջիջները որոնք կապված են IgE հակամարմինների հետ դառնում է զգայուն ալերգենի նկատմամբ ։
Ուշ փուլի պատասխան
Քիմիական միջնորդանյութերով պայմանավորված սուր պատասխանից հետո, ուշ-փուլի պատասխանը հաճախ իրականանում է կապված լեյկոցիտների միգրացիայի հետ դեպի բորբոքման հատված, ինչպես օրինակ նեյտրոֆիլներ, լիմֆոցիտներ, էոզինոֆիլներ և մակրոֆագեր։ Ռեակցիան սովորաբար նկատվում է սկզբնական ազդեցությունից 2–24 ժամ անց ։ Պարարտ բջիջների ցիտոկինները նույնպես խաղում են կարևոր դեր ուշ-փուլի երևույթների առաջացման մեջ ։
Ախտորոշում
Ախտորոշումը սովորաբար հիմնված է հիվանդության պատմության, էլիմինացիոն դիետայի, մաշկային թեստերի, արյան մեջ IgE հակամարմինների հայտնաբերման և սննդային փորձերի հիման վրա ։
Պանտոտենաթթու
Պանտոտենաթթու (վիտամին B_5), հակամաշկաբորբային գործոն, ջրալույծ վիտամին։ Քիմյական բնույթով երկպեպտիդ է՝ կազմված \beta-ալանինի և պանտոյաթթվի մնացորդներից։ Մտնում է նյութափոխանակության կարևոր ռեակցիաներին մասնակցող A-կոֆերմենտի բաղադրության մեջ։ Մարդու օրական պահանջը 5—10 մգ է։ Պանտոտենաթթու պարունակվում է խմորասնկերում, ձկնկիթում, ձվի դեղնուցում, կաթի, գազարի, կաղամբի ևն մեջ։ Պանտոտենաթթուի անբավարարությունից առաջանում են մաշկաբորբեր, խանգարվում է նյութափոխանակությունը, որի հետևանքով թափվում են մազերը, բուրդը, փետուրները, դադարում է օրգանիզմի աճումը, խանգարվում է սրտի, ստամոքսի, երիկամների ֆունկցիան։ Բժշկության մեջ օգտագործվում է ստամոքսաաղիքային վիրահատություններից հետո աղիքների տոնուսը վերականգնելու համար։
Սննդային ալերգիա
Ախտորոշում
Մաշկային փորձը շատ հեշտ է իրականացնել և արդյունքները հասանելի են մի քանի րոպեյի ընթացքոըմ։ Տարբեր ալեգոլոգիներ օգտագործում են տարբեր սարքավորումմներ ախտորոշման համար։ Որոշները օգտագործում են երկատված ասեղ որը նման է պատառաքաղի։ Մյուսները տախտակ որի մակերեսին առկա է լինում բազմաթիվ մանր ասեղներ։ Ալերգենի շատ չնչին քանակ է կիրառվում ասեղի վրա կամ մաշկի վրա դնելու համար որը ծակելով կամ թափանցելով մաշկի միջով հայտնվում է դրա խորանիստ հատվածներում։ Սա թույլ է տալիս միայն քիչ քանակությամբ ալերգեն անցկացնել օրգանիզմ։ Թեստը տալիս է կամ դրական կամ բացասական արդյունք։ Դա դրական է այն իմաստով որ հնարավորություն է տալիս արագ հասկանալ արդյոք մարդը ալերգիկ է համապատասխան սննդի նկատմամբ թե ոչ հայտնաբերելով IgE հակամարմինները։ Մաշկային թեստերը չեն կարող կանխատեսել թե ինչպիսին կլինի ռեակցիան համապատասխան սննդի կիրառման դեպքում։ Այնուամենայնիվ դրանք կարող են հաստատել ալերգիան հիվանդության պատմության ֆոնին։ Ոչ-IgE-միջնորդավորված ալերգիաները չի կարելի հայտնաբերել այս եղանակով։
CAP-RAST Ունի ավելի բարձ սպեցիֆիկություն քան RAST(ՌԱՍԹ), այն կարող է ցույց տալ յուրաքանչյուր ալերգենի նկատմամբ առկա իմունոգլոբուլինները ։ Հետազոտողները կարող են սահմանել կանխատեսվող պատասխանի արժեքը համապատասխան սննդի նկատմամբ, որը համեմատական է ՌԱՍԹ-ի արդյունքների հետ։ Եթե այդ արդյունքը տվյալ սննդի համար բարձր է քան սպասվողը ապա կա 95%-ից բարձր հավանականություն այն բանի որ տվյալ մարդը կունենա ալերգիկ ռեակցիա (սահմանափակված ցանով կամ անաֆիլաքսիա) եթե նրանք ընդունեն տվյալ սնունդը։ Այժմ այդպիսի կանխատեսումներ կարելի է անել կաթի, ձվի, գետնանուշի, ձկան, սոյայի և ցորենի համար  ։ Արյան մեկ նմուշը թույլ է տալիս սկրինավորել հարյուրավոր ալերգեններ և ծածկում է սննդային ալեգիաները ինչպես ինհալատները։ Այնուամենայնիվ ոչ-IgE-միջնորդավորված ալերգիաները չի կարելի հաստատել այս եղանակով։ Այլ առաջարկված եղանակներից է լեյկոցիտների հակածինների նկատմամբ առաջացած հակամարմինների հայտնաբերումը կամ սննդային ալերգիայի պրոֆիլի, սակայն այս մեթոդները հաստատված չեն և խորհուրդ չի տրվում դրանք կիրառել ։
Պանտոտենաթթու
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Վիտամիններ Կատեգորիա:Կարբոնաթթուներ
Սննդային ալերգիա
Ախտորոշում
Սննդային փորձերը, հատկապես կրկնակի-կույր, պլացեբո-վերահսկվող սննդային փորձերը հանդիսանում են ոսկե ստանդարտ սննդային ալերգիաների ախտորոշման համար, բայց հազվադեպ են իրականացվում ։
Սննդային ալերգիայի ախտորոշման լավագույն եղանակը դա դիմելն է ալերգոլոգին․ Ալերգոլոգը կքննի հիվանդին, նրա հիվանդության պատմությունը ինչպես նաև նշանները և ախտանիշները որոնք նկատվում են սնվելուց հետո։ Եթե նա զգա կամ կասկածի որ ախտանշանները կապված են սննդային ալերգիայի հետ, կնշանակի համապատասխան թեստեր և փորձեր։
Տարբերակիչ ախտորոշում
Կարևոր է տարբերակել
Կանխարգելում
Կրքի կաթով կերակրումը մեկ ամսից ավելի կարող է կանխարգելել ատոպիկ դերմատիտը, կովի կաթից ալերգիան և շնչահեղձությունը երեխա ժամանակ ։ Պոտենցիալ ալերգենների վաղ հայտնաբերումը կարող է օգտակար լինել ։ Հատկապես ձվի և գետնանուշի վաղ հայտնաբերումը նվազեցնում է հետագայում դրանցի ալերգիայի զարգացման հնարավորությունը ։ Ուղեցույցները առաջարկում են գետնանուշի հետ ծանոթացնել 4-6 ամիս և ներառում է նախազգուշական միջոցառումներ բարձր ռիսկում գտնվող նորածիններին ։ Նախորդ ուղեցույցները որը առաջարկում էր հետաձգել գետնանուշի ընդունումը երեխայի կողմից բերում են գետնանուշից ալերգիայի ռիսկի բարձրացման ։
Որպեսզի խուսափեն ալերգիայից, պացիենտին խորհուրդ է տրվում պահել դիետա։ Շատ դժվար է որոշել սննդի այն նվազագույն քանակը որը չի առաջացնի ալերգիկ ռեակցիա այդ իսկ պատճառով խորհուրդ է տրվում ամբողջությամբ խուսափել տվյալ սննդից։ Որոշ դեպքերում, գերզգայունության ռեակցիան կարող է առաջանալ նաև ալերգենի մաշկի վրա ազդեցությամբ, ինհալյացիայով, համբույրով, արյան փոխներարկում, կոսմետիկա և ալկոհոլ ։
Ինհալացիոն ազդեցություն
Ալերգիկ ռեակցիաները օդային մասնիկների լամ գոլորշիների որոնք հայտնի են որպես սննդային ալերգեն հայտնի են որպես մասնագիտական բարդություն այն մարդկանց մոտ ովքեր աշխատում են սննդի արտադրությունում, բայց կարող է հանդիպել նաև տնային պայմաններում, ռեստորաներում ինչպես նաև փակ տարածություններում։ Համաձայն երկու հետազոտությունների շնչառական ախտանիշները ընդհաննուր են բայց կարող են զարգանալ մինչև անաֆիլաքսիա ։ Ամենահաճախ հանդիպող դեպքերը կապված ալերգիկ նյութերի ինհալյացիայի հետ կապված են գետնանուշի, ծովամթերքների, լոբազգիների, ծառի ընկույզի և կովի կաթի հետ ։ Գոլորշին որ բարձրանում է այնպիսի նյութեր եփելուց ինչպիսիք են ոսպը, կանաչ լոբի, սիսեռ և ձուկ հայտնի են որպես ալերգիկ ռեակցիայի խթանիչներ ընդհուպ մինչև անաֆիլաքսիա ։ Եվս մի հետազոտություն հայտնում է, որ հնարավոր է ինհալյացիոն ալերգիա որոշակի սննդատեսակների նկատմամբ դրանց պեր օռալ տոլերանտության պարագայում ։
Բուժում
Սննդային ալերգիաների հիմնական բուժում է հանդիսանում տվյալ ալերգենը պարունակող սննդից լրիվ հրաժարումը։ Ալերգենը կարող է անցնել օրգանիզմ համապատասխան սննդի օգտագործման դեպքում ինչպես նաև տարբեր մակերեսների, որոնք շփման մեջ են եղել ալերգենի հետ, ձեռքով դիպչելու դեպքում երբ դրանից հետո ձեռքը մոտեցնում ենք բերանին, աչքերին կամ քթին։ Խիստ զգայուն մարդկանց համար պարտադիր է տվյալ ալերգենի ոչ միայն բացառումը ռացիոնից այլ նաև դրա հետ կոնտակտի և ներշնչման բացառումը։ Լրիվ խուսափումը ալերգեն սննդից շատ դժվար է քանի որ պարտադիր չէ որևէ սննդի չնչին քանակների առկայության հայտնումը։
Եթե ալերգենի պատահական օգտագործումից հետո զարգացել է համակարգային սուր պատասխան (անաֆիլաքսիա), ապա էպինեֆրինի օգտագործումը պարտադիր է։ Երկրորդ դեղաչափը կիրառվոմ է սուր ռեակցիայի դեպքում։ Դրանից հետ պացիենտը պետք է տեղափոխվի անհետաձգելի բուժօգնության սենյակ որտեղ անհրաժեշտ բժշկական օգնությունը կտրամադրվի։ Բացի էպինեֆրինից անհրաժեշտ է կիրառել նաև հակահիստամինայիններ և ստերոիդներ ։
Էպինեֆրին
Էպինեֆրինը (ադրենալին) հանդիսանում է առաջին գծի պրեպարատ սուր ալերգիկ ռեակցիաների բուժման համար։ Երբ այն կիրառվում է ժամանակին այն կարող է հակադարձել ալերգիկ ռեակցիայի երևույթները։ Էպինեֆրինը վերացնում է շնչառական ուղիների այտուցը և օբստրուկցիան նաև բարելավում արյան շրջանառությունը, սեղմում է արյան անոթները և հաճախացնում է սրտի աշխատանքը, լավացնելով օրգանների արյան շրջանառությունը։ Էպինեֆրինը կարող է նշանակվել ավտոմատ ներարկիչների ձևով ։
Հակահիստամիններ
Հակահիստամինները կարող են մեղմացնել ալերգիայի որոշ միջին ծանրության ախտանիշներ, բայց չեն կարող բուժել անաֆիլաքսիայի բոլոր ախտանիշները ։ Հակահիստամինները կանխարգելում են հիստամինի ազդեցությունը որը լայնացնում է արյան անոթները և բարձրացնում դրանց թափանցելիությունը պլազմայի սպիտակուցների նկատմամբ։ Հիստամինը առաջացնում է նաև քոր ազդելով նյարդային վերջավորությունների վրա։ Սննդային ալերգիաների դեպքում ամենահաճախ օգտագործվող հակահիստամինը դիֆենհիդրամինն է։
Ստերոիդներ
Գլյուկոկորդիկոիդները օգտագործվում են իմուն համակարգի բջիջներին հանգստացնելու համար որոնց վրա ազդեցություն էին ունեցել քիմիական նյութերը որոնք ձերբազտվում են ալերգիկ ռեակցիայի ընթացքում։ Բուժումը քթային սփրեյների ձևով արդյունավետ չէ անաֆիլաքսիայի դեպքում և օգտակար է միայն տեղային ախտանիշների համար։ ԵՎս մեկ պատճառ ստերոիդներ չկիրառելու համար հանդիսանում է դրա հակաբորբոքային հետաձգված ազդեցությունը։ Ստերոիդները կիրառվում են սովորաբար կամ per os կամ ներարկման ձևով որոնց շնորհիվ դրանք հասնում են օրգանիզմի բոլոր հատվածները, բայց դրանց ազդեցության զարգացման համար անհրաժեշտ է որոշակի ժամանակ ։
Համաճարակաբանություն
Վերջին ժամանակներս անհասկանալի պատճառներով սննդային ալերգիաները ավելի հաճախ են ավելի հաճախ ախտորոշվում են արևմտյան ժողովուրդների մոտ ։ Դրա հավանական բացատրություններից մեկը հին ընկերների վարկածն է որը առաջարկում է որ ոչ ախտածին օրգանիզմները, ինչպես հելմինթները, կարող են պաշտպանել ալերգիայից։ Հետևաբար, դրանց քիչ հայտնաբերումը հատկապես զարգացած երկրներում կարող է բերել ալերգիկ հիվանդությունների հաճախականության մեծացման ։
ԱՄՆ-ում 3 տարեկանից փոքր երեխաների 5% և մեծահասակների 3-4% ունեն սննդային ալերգիա ։ Նույնպիսի տարածվածություն հանդիպում ենք նաև Կանադայում ։
Երեխաների 75% ովքեր ունեն ալերգիա կաթի նկատմամբ կարող են տոլերանտ լինել կաթով պատրաստված թխուկների նկատմամբ ինչպես օրինակ կեքս, թխուկ, տորթեր, և հիդրոլիզացված բանաձևեր ։
Երեխաների 50%, ովքեր ունեն ալերգիա կաթի, ձվի, սոյայի, գետնանուշի, ընկույզի, և ցորենի նկատմամբ, վերաճում են իրենց ալերգիան մինչև 6 տարեկան հասակը։ Նրանք ովքեր պահպանում են իրենց ալերգիկությունը մինչև 12 տարեկան հասակը ունեն 8%-ից ցածր հավանականություն վերաճելու իրենց ալերգիան ։
գետնանուշի և ընկույզի ալերգիա ունեցողները վերաճում են իրենց ալերգիան շատ հազվադեպ, հետազոտությունները ցույց են տալիս որ գետնանուշի ալերգիայի 20% և ընկույզի ալերգիայի 9% ունեցողները վերաճում են դրանց ։
Միացյալ նահանգներ
ԱՄՆ-ում մոտավորապես 12 միլիոն մարդ ունի սննդային ալերգիա։ ԱՄՆ-ում 3 տարեկանից փոքր երեխաների 5% և մեծահասակների 3-4% ունեն սննդային ալերգիա ։ Սննդային ալերգիաների տարածվածությունը աճում է ։ Սննդային ալերգիաներից առաջանում է 30,000 անհետաձգելի բժշկական կանչ և 150 մահ տարեկան ։
Հասարակություն և մշակույթ
Արդյոք սննդային ալերգիաների հաճախականությունը աճում է թե ոչ, դրանց մասին տեղեկացվածություն աճում է անկասկած որը ազդում է երեխաների, նրանց ծնողների և խնամակալների կյանքի որակի վրա   ։ ԱՄՆ-ում, սննդային ալերգենները պիտակավորվում են և 2004 թվականի սպառողներին պաշտպանող ակտի համաձայն ստիպում է մարդկանց անընդհատ հիշեցնել ալերգենների առկայության մասին երբ նրանք վերցնում են սննդի փաթեթը ինչպես նաև ռեստորանների մենյուներում ավելացնել ալերգենների նախազգուշացումներ։ Ամերիկայի խոհարարների դպրոցը որտեղ սովորում են լավագույ շեֆ խոհարարները ունի առանձին կուրսեր որտեղ դասավանդվում առանց-ալերգենների սննդի պատրաստում և առանձին խոհանոց ։ Դպրոցը ունի հատու արձանագրություն նրա վերաբերյալ թե ինչպես պետք է սննդամթերքը բերվի դպրոց։ Չնայած այսպիսի անվտանգության միջոցառումներին մարդիկ պետք է տեղեկացված լինեն որ ալերգենի հետ կոնտակտը կարող է լինել նաև այլ մարդկանց տանը, դպրոցում կամ ռեստորանում ։ Սննդի նկատմամբ վախը ունի մեծ ազդեցություն կյանքի որակի վրա  ։ Աճում ծաղրանքի հաճախականությունը երեխաները ովքեր պետք է խուսափեն ալերգենի հետ առնչվելուց հարկադրաբար օգտագործում են այն կամ դիպչում են դրան, մեծ է նաև հավանականությունը ալերգեն չպարունակող սննդի թունավորումը ալերգենով ։
Պիտակավորման կանոնավորում
Հաշվի առնելով այն վտանգը որը կրում են ժամանակակից սննդամթերքները ալերգենների առումով, բազմաթիվ երկրներ ինստիուցիոնալ մակարդակով պահանջում են սննդի պիտակավորում որը ամբողջությամբ կտեղեկացնի սպառողին իրենց սննդում առկա առաջնային ալերգենների ինչպես նաև դրանց վերամշակման նյութերի օգտագործման մասին։
Առաջնահերթ ալերգենները ըստ երկրների։
Չկամ օրենքներ որոնք կստիպեն արտադրողներին նշել իրենց արտադրանքի վրա ալերգենների առկայությունը, բացառությամբ Բրազիլիայի     ։
Բաղադրամասեր որոնք դիտավորյալ ավելացվում են
ԱՄՆ-ում, 2004 թվականի Սննդի ալերգենի պիտակավորման և սպառողների պաշտպանության ակտի համաձայն ընկերությունները իրենց սննդամթերքի փաթեթավորման վրա պետք է նշեն արդյոք այն պարունակում է հետևյալ 8 ալերգենները։ Կովի կաթ, գետնանուշ, Ձու, Խեցեմորթ, ձուկ, ծառի ընկույզ, սոյա և ցորեն ։ (2018 թվականի հոկտեմբերին ԱՄՆ-ի սննդանյութերի և դեղորայքի վերահսկողության վարչությունը ուղարկեց հարցում իմորմացիայի տրամադրման համար որպեսզի ընկերությունները պիտակավորեն քնջութի սերմերի առկայության վերաբերյալ, որպեսզի պաշտպանեն մարդկանց ալերգիայից) ։ 8 սննդատեսակներից կազմված ցուցակը հաստատվել է 1999 թվականին առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության կողմից ։ Սննդի ալերգենի պիտակավորման և սպառողների պաշտպանության ակտի համաձայն, պիտակավորումը անհրաժեշտ է երբ բաղադրամասը առանձնացված է պիտակավորման պարտադրված ալերգենից, այն պետք է ունենա իր վրա նշված ստացման աղբյուրը օրինակ կազեին(կաթ) կամ որպես այլընտրանք առանձնացված բաղադրատոմսի կողքին պետք է նշվի <<պարունակում է կաթ>> (և այդպես յուրաքանչյուր սննդատեսակի դեպքում որը պարտադրված է պիտակավորման) ։ Եվրոպայի միությունը պահանջում է այդ ութ սննդատեսակների պիտակավորում ինչպես նաև մոլյուսկների, նեխուրի, մանանեխի, լուպինի, քունջութի, և սուլֆիտների ։
ԱՄՆ-ում չկա դաշնային մանդատ որը կպարտավորեցնի պիտակավորել դեղերը ալերգենների առկայության պարագայում։ ՍԱՊՍՊ չի տարածվում դեղանյութերի վրա ։
Գենետիկորեն ձևափոխված սնունդ
Կան մտահոգություններ որ Գենետիկորեն ձևափոխված սնունդը, որը նկարագրվում է որպես սնունդ որը ստացվել է գենետիկորեն ձևափոխված օրգանիզմներից (ԳՁՕ), կարող է պատասխանատու լինել ալերգիկ ռեակցիաների առաջացման համար ինչպես նաև վերջին շրջանում ալերգիկ երևույթների հաճախականության աճի համար  ։ Կա գիտական կոնսեսուս որ հասանելի սնունդը որը ստացվել է ԳՁՕ-ից չի հանդիսանում ավելի մեծ ռիսկ մարդու առողջության համար քան սովորական սնունդը   ։ 2016 թվականին ԱՄՆ Գիտությունների ազգային ակադեմիան հանդես եկավ զեկույցով որտեղ ասվում էր որ չկա կապ ԳՁՕ-ից ստացված սննդի ընդունման և ալերգիկ հիվանդությունների տարածման միջև ։
Մտահոգիչ է այն փաստը որ գենետիկական ինժեներիան կարող է ալերգիկ սնունդը դարձնել էլ ավելի ալերգեն հանգեցնելով նրան որ ամենաչնչին քանակը բավարար կլինի ալերգիկ ռեակցիա առաջացնելու համար ։ Լայնորեն օգտագործվող ԳՁՕ-ներից միայն սոյան է հաստատված որպես ընդհանուր ալերգեն։ Սոյայի պրոտեինները, որոնք հայտնի են որպես ալերգիայի տրիգեր, ավելի շատ են տարբերվում իրենց կառուցվածքով սոյայի տարբեր սորտերի միջև քան դրանց և ԳՁՕ-ների ։ Մյուս մտահոգությունը այն է որ գեները որոնք մի օրգանզիմից տեղափոխվում են մյուսը կարող են դառնալ ալերգիայի պատճառ այնպիսի սննդատեսակներից որոնք չպետք է լինեին ալերգեն։ Հետազոտությունը որը նպատակ ուներ բարելավել սոյայի պրոտեինների որակը ավելացնելով դրա գենետիկական կոդում գեներ ծառի ընկույզից, կամավորների մոտ ովքեր ունեին ալերգիա ընկույզի նկատմամբ դրսեվորեցին ալերգիա ձևափոխված սոյայի հանդեպ ։
Որպեսզի Գենետիկորեն ձևափոխված սնունդը հաստատվի կառավարության կողմից այն պետք է համապատասխանի մի քանի պարտադիր պայմանների, դրանք են։ Արդյոք տեղափոխվող սպտակուցները ալերգե՞ն են, Տեցափողվող ամինաթթուների հաջորդականությունը նմա՞ն է ալերգեն ամինաթթվային հաջորդականության, արդյոք տեղափոխվող սպիտակուցները դիմակայու՞ն են մարսմանը, հատկանիշ որ բնորոշ է շատ ալերգենների ։ Գեները որոնց օգտագործումը հաստատված է կենդանիների համար, պետք է բացառվեն մարդու համար քանի որ կարող են ալերգեն լինել մարդկանց համար։ 1998 թվականին Ստարլինկ բրենդային անվանումով եգիպտացորենը, որը նախատեսված էր միայն կենդանիների համար հայտնաբերվեց մարդկանց համար նախատեսված սննդում և ամբողջությամբ հետ կանչվեց Սննդանյութերի և դեղորայքի որակի վերահսկողության վարչության կողմից ։ Որոշ երկրներում կա պահանջ իսկ մյուսներում հանձնարարական որպեսզի բոլոր արտադրողները նշեն իրենց արտադրանքի վրա ԳՁՕ առկայության փաստը, և անբարենպաստ հետևանքների մասին հաղորդելու համար գոյություն ունի հետսկսման մոնիտորինգի համակարգը ։
Ախտորոշման խնդիրներ
Եվ գերագնահատումը և թերագնահատումը առկա են սննդային ալերգիաների տարածվածության գնահատման տեսանկյունից։ Սննդային ալերգիաների ինքնախտորոշման դեպքերը գերակշռում են իրական սննդային ալերգիաների տարածվածության նկատմամբ քանի որ մարդիկ շատ հաճախ շփոթում են ալերգիան ոչ-ալերգիկ անտանելիության հետ ինչպես նաև ոչ-ալերգիկ ախտանիշները ալերգիկ պատասխանի հետ։ Ընդհակառակը բժիշկները ովքեր բուժում են ալերգիան կլինիկորեն արտահայտված և հոսպիտալացված պացիենտների մոտ չեն կարող տալ ալերգիաների հանդիպման հաճախականության օբյեկտիվ գնահատական։ Վերջին շրջանում հաստատված դեպքերի հաճախականության աճը կարող է կապված լինել ինչպես իսկապես ալերգիաների հաճախացման այնպես էլ բուժ աշխատողների տեղեկացվածության աճի հետ ։
Հետազոտություն
Բազմաթիվ դեսենսիբիլիզացիոն տեխնոլոգիաներ հետազոտման փուլում են ։ Հետազոտությունները ներառում են հակա-IgE հակամարմիններ (օմալիզումաբ), Սպեցիֆիկ օռալ տոլերանտության ինդուկցիա (ՍՕՏԻ) և ենթալեզվային իմունոթերապիա (ԵԼԻԹ)։ Ալերգենային իմունոթերապիայի արդյունավետությունը սննային ալերգիաների դեպքում հաստատված չէ 2015 թվականի դրությամբ ։
Կա հետազոտություն որ պոլիչհագեցած ճարպաթթուների (պչճ) ավելացված ընդունումը հղիության, կրծքով կերակրելու, մանկական կերերի և մանկական տարիքում կանխորոշում է ալերգիկ հիվանդությունների առաջացման հավանականությունը հետագա կյանքի ընթացքում։ Երկու հետազոտություններից հետևում է, որ օմեգա-3, երկար շղթայով ճարպաթթուների ընդունումը հղիության ընթացքում բերում են ախտորոշված IgE-միջնորդավորված ալերգիայի, էկզեմայի, և սննդային ալերգիաների հաճախականության նվազմանը ծնվելուն հաջորդող 12 ամսիների ընթացքում, բայց արդյունքները անկայուն էին անցած 12 ամիսների ընթացքում ։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս որ գրականությունում առկա տվյալները հակասող են և ոչ բավարար  ։ Արդյունքները, երբ կրծքով կերակրող մայրերը պահում էին պչճ-ների բարձր կոնցենտրացիայով դիետա, համոզիչ չէին ։ Նորածինների սննդակարգում պչճ-ներով հարուստ ճարպերի ընդունումը չի ազդում նրանց կողմից հետագայում ալերգիա, էկզեմա կամ ասթմա ունենալու հավանականության վրա ինչպես և երեխաների մոտ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սնունդ
Ատան
Սիր Ատան (Adam of Gastin, Adam de Gastone, Senescalcus, ), Կիլիկիայի պայլ (1214-1220 /1221) և Կիլիկիայի սենեսկալ (1210-1219) , Բաղրասի և Մանիոնի իշխան (պարոն և տէր Պաղրասայ ):
Սերվում էր Վասպուրականի Սենեքերիմ Արծրունի թագավորի որդի Ատոմից ։
Գործունեություն
Ատանը դավանությամբ եղել է հունադավան (հոռոմ)։ 1199 թվականին ներկա է գտնվել Լևոն Բ-ի թագադրության հանդեսին ։ Լևոն Բ արքայի արքունիքում վարել է Կիլիկիայի սենեսկալի (1210-1219) գործակալությունը ։ 1219 թվականին Կոստանդին պայլի հետ միասին նշանակվել է Լևոն Բ-ի դստեր՝ Զաբելի խնամակալ։ Հետագայում խարդախությամբ ցանկացել է խլել գահը, բայց մի քանի օր հետո սպանվել է Սիս քաղաքում, Հաշիշինների ձեռքով։
Հիշատակություն
Սկզբնաղբյուրներում Բաղրասի (Պաղրաս) տեր Ատանը հիշատակվում է նաև Սիր Ատան, Սիր Ադան կամ Ադամ անվանաձևերով։ Միքայել Ասորին նրան հույն է համարում՝ «Սիր Ատանն, որ էր ազգաւ Հոռոմ» ։ Կիրակոս Գանձակեցին գրում է՝ «սիր Ատանն, որ էր հոռոմ դաւանութեամբ» ։
Տիրույթները
Գրիգոր Բար-Հեբրեոս պատմիչը նրա լայնածավալ տիրույթների մասին գրում է․ "«Սիր Ադան պայլ (Sira Dan Pali)` ծովափնյա բերդերի տեր։»"
Ատան իշխանը Լևոն Բ արքայի շնորհած առևտրական և հողակալվածքային արտոնագրերում բազմաթիվ անգամ ստորագրել է «Ադամ Գաստոնի տեր»՝ ավելացնելով արքունիքում վարած սենեսկալի իր պաշտոնը (Adam de Gastone, Senescalcus) :
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Կիլիկիայի իշխաններ Կատեգորիա:Կիլիկիայի պայլեր Կատեգորիա:Կիլիկիայի սենեսկալներ Կատեգորիա:Բաղրասի իշխաններ Կատեգորիա:Արծրունիներ
Բարձրակարգ բույսեր
Բարձրակարգ բույսեր, տերևացողունայիններ (Cormophy- ta) կամ թելոմայիններ (Telo- mophyta), բուսական աշխարհի ամենատարածված և առավել կատարելագործված բաժին։ Մարդկությանը հայտնի մոտ 500000 բուսական տեսակներից համարյա 300000-ը պատկանում են բարձրակարգ բույսերին, որոնք շրջապատում են մեզ ամենուրեք և առաջացնում տարբեր բուսածածկեր՝ մարգագետիններ, անտառներ, տափաստաններ։ Բարձրակարգ բույսերը հարմարվում են երկրագնդի տարբեր պայմաններին, սկսած ալպյան գոտուց մինչև անապատները։ Բարձրակարգ բույսերի նախնիները հավանաբար եղել են գորշ կամ կանաչ ջրիմուռները։ Ի տարբերություն ստորակարգ բույսերի, բարձրակարգ բուսյսերն բարդ տարբերակված օրգանիզմներ են, հարմարված հիմնականում ցամաքում ապրելու պայմաններին և կազմված են արմատից, ցողունից, տերևներից ու ծաղիկներից։ Բացառություն են միայն մերկաբույսերը (պսիլոֆիտներ) և մամռանմանները, որոնք զուրկ են արմատներից։ Բարձրակարգ բույսերի զարգացման ցիկլում համարյա միշտ տեղի է ունենում սերունդների հաջորդականություն՝․ Անսեռ սերնդի բազմացման օրգանները սպորանգիումներն են, որոնց մեջ առաջանում են սպորները, իսկ սեռական սերնդինը՝ գամետանգիումները, որոնք սեռական բջիջներ կամ գամետներ (ձվաբջիջ և սպերմատոզոիդ) են արտադրում։ Անսեռ սերունդն ավելի փարթամ է զարգացած, իսկ սեռականը խիստ հետ է զարգացած։ Բացառություն են մամռանմանները, որոնց մոտ գերիշխում է սեռական սերունդը՝ գամետոֆիտը։ Բարձրակարգ բույսերի բաժնում միավորված են հետևյալ տիպերը՝ մերկաբույսեր (Psilopsida), մամռանմաններ (Bryopsida), գետնամուշկանմաններ (Lycopsida), պսիլոտանմաններ (Tme- sopsida), սեպատերեանմաններ կամ հատվածացողունայիններ (Sphenopsida), պտերանմաններ (Pteropsida), մերկասերմեր (Gymnospermae) և ծածկասերմեր կամ ծաղկավոր բույսեր (Angiospermae, Anthophy- ta)։ Վերջին երկու տիպերն ավելի կատարելագործված են և կարևոր, քանի որ ունեն այնպիսի նորագոյացություններ, ինչպես սերմնասկզբնակը, սերմը, ծաղիկը և պտուղը։
Տրանսլյացիա (այլ կիրառումներ)
Տրանսլյացիա, կարող է վերաբերել՝
Տուրունվոժ (այլ կիրառումներ)
Տուրունվոժ, կարող է վերաբերել՝
Տուրովեց (այլ կիրառումներ)
Տուրովեց, կարող է վերաբերել՝
Տուրյա (այլ կիրառումներ)
Տուրյա, կարող է վերաբերել՝
Տուրկա (այլ կիրառումներ)
Տուրկա, կարող է վերաբերել՝
Տուրիցա (այլ կիրառումներ)
Տուրիցա, կարող է վերաբերել՝
Տուրեյա (այլ կիրառումներ)
Տուրեյա, կարող է վերաբերել՝
Անտիոքի գավառ
Անտիոքի գավառ, գավառ Ասորիքում, նրա հյուսիս-արևմտյան կողմում։ Ըստ ոմանց այդպես է կոչվել Կիլիկիայի հայկական թագավորության Տլուք գավառը խաչակիրների արշավանքների շրջանում (սկսած 11-րդ դարից)։ Անտիոքի գավառի մի մասը 20-րդ դարի սկզբներին մտնում էր Հալեպի նահանգի Անթաքիայի գավառակի մեջ։ Հիաշատկվում է հայ պատմիչների ու միջնադարյան ժամանակագիրների կողմից։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Կիլիկիայի գավառներ Կատեգորիա:Հալեպի նահանգ Կատեգորիա:Անթաքիայի գավառակ
Տուն (այլ կիրառումներ)
Տուն, կարող է վերաբերել՝
Տուկուման (այլ կիրառումներ)
Տուկուման, կարող է վերաբերել՝
Տուր (այլ կիրառումներ)
Տուր, կարող է վերաբերել՝
Տուկշա (այլ կիրառումներ)
Տուկշա, կարող է վերաբերել՝
Ռուտուլ (գետ)
Ռուտուլ (Рутул), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Դաղստանի Հանրապետությունում, Ռուտուլսկի շրջանում։ Գետաբերանը տեղակայված է Սամուր գետի ձախ ափին՝ 132 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 13 կմ է,ավազանի տարածքը 32,3 կմ2 է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայնպատկանում է Կասպից ծովի արևմտյան հատվածի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Սամուր գետնի ակունքն է, գետի ենթաավազանը բացակայում է։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Տուկան (այլ կիրառումներ)
Տուկան, կարող է վերաբերել՝
Տուկայ (այլ կիրառումներ)
Տուկայ, կարող է վերաբերել՝
Լևոն I (Աբխազիայի արքա)
Լևոն I (ლეონ I), Աբխազիայի իշխան (էրիսթավի) 745-767 թվականներին, Կոստանդին II-ի եղբայրը ։ Եղել է Բյուզանդիայի կայսեր վասալը։ Աբխազական արքաների դիվանում նա նշվում է որպես 8-րդ դարի առաջին կեսի իշխան։
Լևոն I-ի կառավարման տարիներին աբխազները համառ պայքար են մղել արաբ նվաճողների դեմ, և դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատել Իբերիայի և Կախեթի իշխանությունների հետ։ Լևոնը օգնության խնդրանքով դիմում է Բյուզանդիայի Լևոն III Իսավրացի կայսրին՝ Օմայյան խալիֆայության դեմ պայքարելու համար։ Կայսրը համաձայնում է, բայց փոխարենը պահանջում ճանաչել իր գերիշխանությունը։ Լևոն I-ի իշխանությունը տարածվելու էր ոչ միայն Աբխազիայի, այլև շրջակա գավառների վրա։ Կախեթի իշխան Արչիլը իր եղբոր դստեր Գուրանդուխտին կնության է տալիս Լևոն իշխանին։
735 թվականի արաբական արշավանքից հետո Աբխազիան ավերածությունների է ենթարկվում։ Վրաց-աբխազական միացյալ բանակը կարողանում է հակահարված տալ արաբներին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Աբխազիայի արքաներ Կատեգորիա:9-րդ դարի անձինք Կատեգորիա:Աբխազական ազնվականություն
Նեֆրիտիկ համախտանիշ
Նեֆրիտիկ համախտանիշ, երիկամների բորբոքային հիվանդությամբ՝ նեֆրիտով պայմանավորված ախտանիշների ամբողջություն։ Այս հիվանդությունը հաճախ ախտահարում է երիկամների կծիկները, ուստի կոչվում է գլոմերուլոնեֆրիտ։ Գլոմերուլոնեֆրիտը բնութագրվում է կծիկների հիմային թաղանթի բորբոքումով և բարակեցումով, ինչպես նաև կծիկի պոդոցիտներում փոքր անցքերի առաջացումով։ Այս անցքերը, բավականաչափ մեծանալով, բաց են թողնում արյան սպիտակուցները և էրիթրոցիտները դեպի մեզ (համապատասխանաբար առաջացնելով պրոտեինուրիա և հեմատուրիա)։ Ի տարբերություն սրան՝ նեֆրոտիկ համախտանիշը բնութագրվում է պրոտեինուրիայով և մի շարք այլ ախտանիշներով, սակայն ոչ հեմատուրիայով ։ Արյան մեջ ալբումինի ցածր մակարդակ, ինչպես նեֆրոտիկ համախտանիշի դեպքում, կարող է դիտվել նաև նեֆրիտիկ համախտանիշի պարագայում, քանի որ տեղի է ունենում ալբումինի անցում արյունից դեպի մեզ ։
Նշաններ և ախտանիշներ
Պատմականորեն նեֆրիտիկ համախտանիշը բնութագրվել է մեզի մեջ արյան առկայությամբ (հեմատուրիա), բարձր զարկերակային ճնշումով (հիպերտենզիա), մեզի արտազատման նվազմամբ <400 մլ/օր (օլիգուրիա), էրիթրոցիտար գլանիկներով, պիուրիայով և մեղմից մինչև չափավոր արտահայտված պրոտեինուրիայով ։ Բուժման բացակայությունը ի վերջո կարող է հանգեցնել ազոտեմիայի և ուրեմիկ ախտանիշների առաջացման ։ Ախտանիշների այս համախումբը տարբերվում է նեֆրոտիկ համախտանիշի դասական պատկերից (զանգվածային պրոտեինուրիա >3.5 գ/օր, պլազմայում ալբումինի ցածր մակարդակ (հիպոալբումինեմիա) <3 գ/լ, տարածուն այտուցներ և հիպերլիպիդեմիա) ։
Պատճառագիտություն
Նեֆրիտիկ համախտանիշի հիմքում ընկած է կծիկային մազանոթների արտահայտված բորբոքային վնասումը, որը կարող է փոխկապակցված լինել ստորև քննարկվող մի շարք հիվանդագին վիճակների հետ։ Առաջացած բորբոքման պատճառը կարող է լինել վարակային, աուտոիմուն կամ թրոմբոտիկ ։ Նեֆրիտիկ համախտանիշի պատճառները հնարավոր է տարանջատել ըստ տարիքային խմբերում տարածվածության, սակայն անհրաժեշտ է հիշել, որ երեխաներին/դեռահասներին բնորոշ հիվանդագին վիճակները ավելի հազվադեպ կարող են հանդիպել նաև մեծահասակների շրջանում, և ընդհակառակը ։
Լեշել
Համայնք INSEE կոդը՝ 02419:
Նեֆրիտիկ համախտանիշ
Ախտաֆիզիոլոգիա
Նեֆրիտիկ համախտանիշի ախտաֆիզիոլոգիան կախված է դրա առաջացման հիմքում ընկած ախտաբանական պրոցեսից, որը կարող է տարբեր լինել նեֆրիտիկ համախտանիշ առաջացնող տարաբնույթ վիճակների դեպքում։ Տարբեր հիվանդությունների ժամանակ ախտահարվում են կծիկի տարբեր մասեր, ուստի բորբոքման մեջ էլ ընդգրկվում են տվյալ հիվանդությանը բնորոշ կծիկի հատվածները։ Առավել հաճախ բորբոքման տեղակայումը որոշվում է նրանով, թե կծիկի որ հատվածն է վնասվել իմուն (հակածին-հակամարմին) համալիրների նստեցումով ։ Ի վերջո, անկախ տեղակայումից, կծիկում բորբոքային պրոցեսը հանգեցնում է մազանոթների այտուցի և պոդոցիտների միջև եղած անցքերը դառնում են թափանցելի արյան պլազմայի բաղադրիչների (էրիթրոցիտներ, սպիտակուցներ և այլն) համար՝ թույլ տալով դրանց անցումը դեպի մեզ։ Սա նպաստում է կծիկային ֆիլտրացիայի արագության (ԿՖԱ) նվազման, ինչը չշտկելու դեպքում կզարգանան ուրեմիկ ախտանիշներ, տեղի կունենա նատրիումի և ջրի պահում օրգանիզմում, ինչն էլ ընկած է այտուցների և հիպերտենզիայի առաջացման հիմքում ։
Լեշել
Բնակչություն
2010 թվականի տվյալներով՝ համայնքի բնակչությունը կազմում է 296 մարդ։
Նեֆրիտիկ համախտանիշ
Ֆիզիկալ զննում
Ֆիզիկալ զննում կատարելիս բժիշկը կարող է հայտնաբերել նեֆրիտիկ համախտանիշին բնորոշ հետևյալ նշանները՝
Լեշել
Տնտեսություն
2010 թվականին համայնքի 172 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչներից 120-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 52-ը՝ ոչ ակտիվ (ակտիվության ցուցանիշը կազմել է 69,8%, 1999 թվականին եղել է 68,7%)։ 120 տնտեսապես ակտիվ բնակիչներից աշխատում էին 108-ը (67 տղամարդ և 41 կին), գործազուրկ էին 12 մարդ (4 տղամարդ և 8 կին)։ 52 տնտեսապես ոչ ակտիվ բնակիչներից 10-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 22-ը՝ թոշակառուներ, 20-ը տնտեսապես ոչ ակտիվ էին այլ պատճառներով ։
Նեֆրիտիկ համախտանիշ
Լաբորատոր քննություն
Նեֆրիտիկ համախտանիշի կասկած ունենալու դեպքում բժիշկը կարող է կատարել որոշակի լաբորատոր թեստեր, այդ թվում՝
Լեշել
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էնա դեպարտամենտի կանտոններ
Նեֆրիտիկ համախտանիշ
Լաբորատոր քննություն
Նեֆրիտիկ համախտանիշ ախտորոշելու պարագայում հաջորդ կարևոր քայլը դրա պատճառը հայտնաբերելն է, ինչն անելու նպատակով բժիշկը կարող է իրականացնել մի շարք լաբորատոր հետազոտություններ, այդ թվում՝
Ինվազիվ հետազոտություններ
Երիկամների բիոպսիան կարող է հստակ ախտորոշել նեֆրիտիկ համախտանիշը, իսկ որոշ դեպքերում նաև բացահայտել դրա հիմքում ընկած հիվանդությունը։ Նեֆրիտիկ համախտանիշ ունեցող պացիենտի բիոպսիոն նմուշում կհայտնաբերվի բազմաթիվ կծիկների բորբոքում ։
Բուժում
Բուժման գլխավոր նպատակը նեֆրիտիկ համախտանիշի առկայությունը հաստատելու դեպքում (անկախ այն առաջացրած հիվանդությունից) կայանում է բարձր զարկերակային ճնշման կարգավորումը և երիկամներում առկա բորբոքային պրոցեսի ընկճումը ։ Հաճախ կարող է առաջանալ պացիենտի հոսպիտալացման անհրաժեշտություն՝ դինամիկ հսկողության, բուժման արդյունավետությունը գնահատելու և որոշ դեպքերում դրա մեջ փոփոխություններ կատարելու նպատակով։ Արդյունավետ բուժման հաճախ գործածվող որոշ դրույթներ ներկայացված են ստորև՝
Նեֆրիտիկ համախտանիշի սուր շրջանը արդյունավետ հաղթահարելուց հետո կենսական է համախտանիշի առաջացման հիմքում ընկած վիճակը հայտնաբերելը և այն բուժելը։ Համախտանիշի առաջացման պատճառը չհայտնաբերելու կամ պատշաճ բուժում չիրականացնելու դեպքում աճում է նեֆրիտիկ համախտանիշի կրկնության, իսկ ապագայում՝ երիկամների քրոնիկ հիվանդության առաջացման ռիսկը ։
Ելք
Նեֆրիտիկ համախտանիշը հանդիսանում է համախտանիշ, այլ ոչ թե հիվանդություն։ Հնարավոր ելքը կախված է դրա հիմքում ընկած հիվանդության բնույթից։ Որպես կանոն, երեխաների շրջանում նեֆրիտիկ համախտանիշի ելքն ավելի բարենպաստ է, քան մեծահասակների շրջանում ։
Համաճարակաբանություն
Համաձայն ԱՄՆ Հիվանդությունների վերահսման և կանխարգելման կենտրոնի (CDC)՝ նեֆրիտը/նեֆրոզը/նեֆրիտիկ համախտանիշը 2017 թվականին հանդիսացել են տարածվածությամբ մահվան 9-րդ պատճառը ԱՄՆ-ում։ 2017 թվականին զեկուցված 2,813,503 մահվան դեպքերից դրանց բաժին է հասել 50,633 դեպք ։
Աշխարհագրական տարածվածություն
2018 թվականին երիկամների հիվանդությունների պատճառով առավել բարձր մահացություն գրանցվել է ԱՄՆ հարավարևելյան շրջաններում (ԱՄՆ այլ շրջանների հետ համեմատած)։ Ընդ որում՝ ամենաբարձր մահացությունը գրանցվել է Միսսիսիպի նահանգում (22.2), այնուհետև Լուիզիանա (21) և Արևմտյան Վիրջինիա (19.3) նահանգներում ։ Վերմոնտ նահանգում գրանցվել է երիկամների հիվանդությունների պատճառով ամենացածր մահացությունը (2.2), սակայն ամենացածր տարածքային մահացության միջին ցուցանիշը 2018 թվականին գրանցվել է ԱՄՆ արևմտյան նահանգներում ։
Սեռ
2017 թվականին հաղորդված 1,374,392 կանանց մահերից երիկամների հիվանդությունները հանդիսացել են 24,889 մահվան պատճառ՝ դառնալով ընդհանուր առմամբ կանանց մահացության 9-րդ պատճառը ։
2017 թվականին հաղորդված 1,439,111 տղամարդկանց մահերից երիկամների հիվանդությունները չեն ընդգրկվել տղամարդկանց մահացության պատճառների տասնյակի մեջ ։
Ռասայական և ազգային պատկանելություն
2017 թվականին հաղորդված 340,644 սևամորթ/աֆրոամերիկացի անձանց մահերից երիկամների հիվանդությունները հանդիսացել են մահացության 8-րդ պատճառը (9,609 մահ) ։
2017 թվականին հաղորդված 74,094 ասիացի անձանց մահերից երիկամների հիվանդությունները հանդիսացել են մահացության 9-րդ պատճառը (1,563 մահ) ։
2017 թվականին հաղորդված 197,249 լատինոամերիկացի անձանց մահերից երիկամների հիվանդությունները հանդիսացել են մահացության 10-րդ պատճառը (3,928 մահ) ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Երիկամների ախտահարմամբ համախտանիշներ Կատեգորիա:Երիկամների հիվանդություններ
Տուլա (այլ կիրառումներ)
Տուլա, կարող է վերաբերել՝
Տուժա (այլ կիրառումներ)
Տուժա, կարող է վերաբերել՝
Կարապետ Պետիկյան
Կարապետ Պետիկյան, հայ բժիշկ։
Կենսագրություն
Ծնվել է մոտ 1887 թվականին, Բրուսայի նահանգի Նիկոմեդիայի գավառակի կենտրոն Նիկոմեդիա քաղաքում։ 1912 թվականին ավարտել է Կոստանդնուպոլսի Օսմանյան կայսերական բժշկական վարժարանը։ Տրա­պի­զո­նի շրջիկ հիվանդանոցի բժիշկ է աշխատել։ 1915 թվականի մարտի 10-ին մահացել է ժանտախտից՝ մոտ 28 տարեկանում։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր Կատեգորիա:Ժանտախտից մահացածներ
Տուդուլիննա (այլ կիրառումներ)
Տուդուլիննա, կարող է վերաբերել՝
Հովհաննես II Կոմնենոս
Հովհաննես Բ Կոմնենոս, Բյուզանդիայի կայսր 1118 թվականից։ Կոմնենոսների դինաստիայից։ Հաջորդել է Ալեքսիոս I Կոմնենոսին։ Նրա օրոք անցկացվել է նավատորմի բարեփոխում, վերացվել են թեմերի տորմիղները, կենտրոնացվել է կայսրության նավատորմի ղեկավարությունը։ Հովհաննես Բ -ն 1122 թվականին հաղթել է պեչենեգներին, մոտ 1124 թ.՝ սերբերին, 1129 թ.՝ հունգարներին, 1135 թ.՝ սելջուկներին։ 1137 թ. արշավել է Կիլիկիա, գերել Կիլիկիայի հայոց իշխան Լևոն Ա-ին, գրավել Անտիոքը։ 1142-1143 թթ. դարձյալ արշավել է Կիլիկիա, որտեղ սպանվել է որսի ժամանակ։
Սաբակունիսխևի
Սաբակունիսխևի (Сабакунисхеви), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Դաղստանի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Մետլյուտա գետի ձախ ափին՝ 30 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 23 կմ է,ավազանի տարածքը 146 կմ2 է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ Կասպից ծովի արևմտյան հատվածի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Սուլակ գետնի ակունքն է մինչև Չիրկեյսկի հիդրոհանգույց, գետի ենթաավազանը բացակայում է։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Տորա (այլ կիրառումներ)
Տորա, կարող է վերաբերել՝
Լևոն I (այլ կիրառումներ)
Լևոն I անունն են կրել հետևյալ միապետերը՝
Տոր (այլ կիրառումներ)
Տոր, կարող է վերաբերել՝
Հայերի ցեղասպանության իրավաբանական և տնտեսական ասպեկտները
Հայերի ցեղասպանության իրավաբանական և տնտեսական ասպեկտները (իսպ.` «Aspectos Juridicos у Economicos del Genocido Armenio»), հոդվածների ժողովածու, հրատարակվել է Բուենոս Այրեսում 1984 թ., իսպաներեն։ Հրատարակիչ՝ Արգենտինահայկական պրոֆեսիոնալ խորհուրդ։
Ժողովածուն բաղկացած է երկու մասից, որոնցից յուրաքանչյուրն սկսվում է ներածականով։ Առաջին մասի (իրավական ասպեկտը) մեջ են մտել Պասկուալ Օհանյանի «Արևմտյան Հայաստանի ցեղասպանությունը աշխարհաքադաքական տեսակետից», Էստեբան Տիրատուրյանի և Դանթե Ասիլյանի «Ցեղասպանությունը կանխելու և դրա համար պատժի մասին կոնվենցիայի վերլուծությունը», Ռոբերտո Մալխասյանի «Հայերի ցեղասպանության համար թուրքական պետության միջազգային պատասխանատվությունը», Կարլոս Ֆայտի «Եկեղեցական դպրոցի փակումը» հոդվածները։ Բաժնում տեղ է գտել նաև ՄԱԿ-ի 1948 թ. Կոնվենցիայի տեքստը։
Պ. Օհանյանի հոդվածում քննության են առնվում եվրոպական տերությունների շահերը Թուրքիայում և Արևմտյան Հայաստանում, շարադրվում է Օսմանյան կայսրությունում հայերի ցեղասպանության համառոտ պատմությունը։ Հեղինակն օգտագործել է երիտթուրքերի համագումարների նյութերը, նրանց գաղափարախոսների ելույթները, Թալեաթի ստորագրած փաստաթղթերը և այլ նյութեր։ Է. Տիրատուրյանի և Դ. Ասիլյանի հոդվածներում ՄԱԿ-ի 1948 թ. Կոնվենցիայի վերլուծությանը զուգահեռ քննարկվում է ազգային-մշակութային եղեռն հասկացությունը, ինչպես նաև ցեղասպանության կանխման՝ միջազգային համագործակցության հնարավորությունը։ Ռ. Մալխասյանը, որպես ցեղասպանության կազմակերպիչների դեմ ներգործող միջոց, առաջարկում է տնտեսական արգելքը (էմբարգո)։
Ժողովածուի երկրորդ մասի մեջ է մտել Կարլոս Պոլատյանի «Եվրոպական շահերը Մերձավոր Արևելքում և Հայկական հարցը» հոդվածը։ Հեղինակը քննում է միջազգային տնտեսական հարաբերությունների զարգացումը XIX-XX դդ., Օսմանյան կայսրության տնտեսական վիճակը, հատկապես նրա արդյունաբերության և սոցիալական կառույցների զարգացումը, հայերի սոցիալ-տնտեսական դրությունը Թուրքիայում, Գերմանիայի, Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի և Ռուսաստանի գաղութատիրական շահերը այդ աշխարհաշըրջանում։ Հեղինակը առանձնացնում է տնտեսական երեք գործոն, որոնք, նրա կարծիքով, թուրքական կառավարող շրջաններին դրդեցին վերջ տալ հայկական հարցին ցեղասպանության միջոցով։ Դրանք են.
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանությանն առնչվող փաստաթղթեր
Տոռմա (այլ կիրառումներ)
Տոռմա, կարող է վերաբերել՝
Տոպսա (այլ կիրառումներ)
Տոպսա, կարող է վերաբերել՝
Ֆենոմենոլոգիական հոգեբանություն
Ֆենոմենոլոգիական հոգեբանություն, հոգեբանական ուղղություն՝ հիմնված ֆենոմենոլոգիայի գաղափարների և մեթոդների վրա, նպատակն է գիտակցության, մարդու սուբյեկտիվության և ապրումների նկարագրական ուսումնասիրությունը։
Ֆենոմենոլոգիական հոգեբանության փիլիոսոփայական հիմքը կազմում են Էդմունդ Հուսերլի, ինչպես նաև նրա աշակերտների՝ Ժան-Պոլ Սարտրի, Մորիս Մերլո-Պոնտի և այլոց գաղափարները։ Հոգեբանության այս ուղղությունը հաճախ դիտարկվում է որպես այլ ուղղությունների՝ էքզիստենցիալ հոգեբանության (այստեղից էլ՝ «էքզիստենցիալ-ֆենոմենոլոգիական հոգեբանություն» անվան տարածումը) և հումանիստական հոգեբանության բաղկացուցիչ։
Ֆենոմենոլոգիական ուղղությունը բնութագրող մյուս կարևոր դրույթն այն է, որ մարդիկ ընդունակ են որոշելու իրենց ճակատագիրը, նրանք ազատ են՝ որոշելու, թե ինչպիսին պետք է լինի իրենց կյանքը՝ բնածին ընդունակությունների և սահմնափակումների համտեքստում։ Այն, որ ինքնորոշումը մարդկային բնության էական մասն է, իր հերթին, հանգեցնում է այն եզրակացությանը, որ մարդիկ վերջնարդյունքում պատասխանատու են այն բանի համար, ինչ իրենցից ներկայացնում են։
Անձի ֆենոմենոլոգիական ուղղությունը բնութագրող վերջին դրույթն այն է, որ մարդիկ իրենց հիմքում բարի են և օժտված կատարելագործման ձգտմամբ։ Մասնավորապես ենթադրվում է, որ նրանք անխուսափելիորեն շարժվում են ինքնավստահության, հասունության ուղղությամբ։ Մարդու ներքին հնարավորությունների իրացման գործընթացը և անձնային պոտենցիալի վրա կենտրոնացածվածությունը հատուկ արտացոլում է մարդկության նկատմամբ դրական և լավատեսական հայացքը։
Հոգեբանության և հոգեբուժության մեջ ֆենոմենոլոգիայի սկզբունքներինև մեթոդներին դիմել են Ռոլո Մեյը, Ֆրեդերիկ (Ֆրից) Պերլսը, Կարլ Ռոջերսը, Ջեյմս Բյուջենտալը, Յուջին Ջենդլին։
Կարլ Ռոջերս. ֆենոմենոլոգիական տեսություն
Ռոջերսի տեսության մեջ փորձ է արվում հասկանալու, թե ինչպես է մարդն ընկալում աշխարհը։ Նա մեծ ուշադրություն է դարձնում ինքնության կոնցեպցիային և նրա հետ կապված ապրումներին, ընդգծում մարդկանց անձնային աճին նպաստող ձգտումների կարևորությունը։
Ռոջերսն, իհարկե, ընդունում էր, որ մարդիկ երբեմն ունենում են չար և կործանարար զգացումներ, անոմալ իմպուլսներ, պահեր, երբ իրենց պահում են իրենց ներքին բնությանն անհամապատասխան։ Երբ մարդիկ ամբողջությամբ են գործառնում, երբ նրանց ոչինչ չի խանգարում իրենց ներքին բնությունը դրսևորելու, նրանք ներդաշնակ են իրենց և ուրիշների հետ։ Նա հաստատում էր «կառուցողական իրացման» նկատմամբ մարդկանց բնածին հնարավորությունների զարգացումը։ Նա պնդում էր, որ ամբողջ մարդկությունն օժտված է միտմամբ՝ շարժվելու անկախության, սոցիալական պատասխանատվության, հասունության և կրեատիվության նկատմամբ։
Ֆենոմենոլոգիական ուղղությունն անհատի համար իրական է համարում այն, ինչը գոյություն ունի մարդու ներքին համակարգի կոորդինատների կամ սուբյեկտիվ աշխարհի սահմաններում, որը ներառում է այն ամենն, ինչը գիտակցվում է ժամանակի ցանկացած պահին։ Դրանից հետևում է, որ սուբյեկտիվ ընկալումն ու ապրումները ոչ միայն ներկայացնում են մարդու անձնային իրականությունը, այլև հիմք են կազմում գործողությունների համար։ Ֆենոմենոլոգիական տեսանկյունից՝ մեզնից յուրաքանչյուրն արձագանքում է իրադարձություններին այն բանի համապատասխան, թե ինչպես ենք սուբյեկտիվորեն ընկալում նրանք։
Ֆենոմենոլոգիական հոգեբանությունն առաջ է քաշում այն հիմնական դրույթը, որ ֆենոմենների հոգեբանական իրականությունը բացառապես այն բանի ֆունկցիան է, թե ինչպես են դրանք ընկալվում մարդու կողմից։ Մարդու զգացումն իրականության ուղղակի արտացոլում չէ. իսկական իրականությունն այն իրականությունն է, որը դիտում և մեկնաբանում է արձագանքող օրգանիզմը։ Հետևաբար, ըստ Ռոջերսի՝ յուրաքանչյուր մարդ մեկնաբանում է իրականությունն իր սուբյեկտիվ ընկալմանը համապատասխան և նրա ներաշխարհը մեծ չափով հասանելի է հենց միայն իրեն։ Ռոջերսը խուսափել է որևէ եզրակացություն կատարել «օբյեկտիվ իրականության» բնույթի վերաբերյալ։ Նրան հետաքրքրում էր միայն հոգեբանական իրականությունը, այսինքն այն, թե ինչպես է մարդն ընկալում և մեկնաբանում իր զգայություններով ստացված ցանկացած ինֆորմացիա։
Անձի տեսության ֆենոմենոլոգիական ուղղության համար մեծ նշանակություն ունի այն, որ մարդու վարքի հասկացումը կախված է նրա՝ իրականության սուբյեկտիվ ընկալման ուսումնասիրությունից։ Եթե ցանկանում ենք բացատրել, թե ինչ է մարդը մտածում, զգում և ինչու է պահում իրեն տվյալ ձևով, անհրաժեշտ է հասկանալ նրա ներաշխարհը։ Միայն սուբյեկտիվ փորձն է բանալի վարքի հասկացման համար։ Դրա համար էլ հոգեբանական հետազոտության առավել կարևոր ասպեկտ է մարդու սուբյեկտիվ ապրումների ուսումնասիրությունը. չէ՞ որ վերջնարդյունքում միայն այդ ապրումներն են պատասխանատու վարքի համար։ Դա հենց ֆենոմենոլոգիական իրականությունն է, որը պետք է փորձենք հասկանալ և վերլուծել։
Սուբյեկտիվ փորձ
Փորձի կապը վարքի հետ ֆենոմենոլոգիական տեսության էական դրույթն է։ Ըստ Ռոջերսի՝ մարդու վարքը չի կարելի հասկանալ՝ րդիմելով նրա կողմից իրադարձությունների մեկնաբանությանը։ Խոսելով վարքի կանխատեսման մասին՝ Ռոջերսը պնդում է, որ մարդը գործում է իր կողմից տվյալ պահին տեղի ունեցող իրադարձությունների ընկալման համապատասխան, ավելի շուտ պետք է խոսել իրավիճակի մեկնաբանման և նրա անհատական նշանակության մասին, ինչը կարգավորում է վարքը։
Հետևաբար, ոչ ոք ամբողջությամբ չի կարող հիմնավորել, որ իրականության իր զգացումն առավել ճշմարիտ է, քան ուրիշինը, ոչ ոք իրավունք չունի իր իրականությունը հակադրելու ուրիշների իրականությանը։ Վարքը որոշված չէ անցյալի իրադարձություններով. անհրաժեշտ է հասկանալ, թե ինչպիսին է մարդն ընկալում իր շրջապատն «այստեղ և հիմա»։ Անցած իրադարձությունների մեր ակտուալ մեկնաբանությունը, այլ ոչ թե նրա փաստացի հանգամանքներն են ազդում մեր ներկա վարքի վրա։
Այս ոչ պատմական տեսանկյունից՝ պարտադիր չէ հետևել հեռավոր անցյալին, որպեսզի իմանալ, թե ինչու է մարդն իրեն այս կամ այն կերպ պահում ներկայում։ Իհարկե, Ռոջերսն ընդունում է, որ անցած փորձն ազդում է ներկա իրադարձությունների ընկալման վրա։ Սակայն, նա պնդում է, որ վարքի վրա ազդում է ակտուալ ընկալումն ու մեկնաբանությունը։ Ավելին, Ռոջերսը ենթադրում է, որ վարքի վրա էապես ազդում է այն, թե ինչպես եմ մարդիկ կանխատեսում իրենց ապագան։ Այս կերպ, Ռոջերսը նախընտրում է այն գաղափարը, որ անձին պետք է ուսումնասիրել «ներկա-ապագա» համատեքստում։
Կյանքի ղեկավարող դրդապատճառ. ինքնաիրացման ձգտում
Մարդու բնության վերաբերյալ դրական տեսության հետ մեկտեղ՝ Ռոջերսն առաջադրել է այն վարկածը, որ ամբողջ վարքը ոգեշնչվում և կարգավորվում է որոշակի միավորող դրդապատճառով, որը նա անվանել է ակտուալացման միտում. «օրգանիզմին հատուկ միտում՝ զարգացնելու իր բոլոր ընդունակությունները անձը պահպանելու և զարգացնելու համար»։ Այս կերպ, մարդու կյանքի կարևորագույն դրդապատճառը ինքն իրեն ակտուալացնելը, այսինքն՝ պահպանելն ու զարգացնելն է, իր անձի լավագույն որակները դուրս բերելը։ Այս ֆունդամենտալ միտումը միակ մոտիվացիոն կոնստրուկտն է՝ առաջադրված Ռոջերսի կողմից։ Նա կարծում է, որ չի կարելի մարդու վարքի պատճառները բացատրել՝ օգտագործելով այնպիսի հիպոթետիկ դրդապատճառներ, ինչպիսիք են քաղցը, սեռական մղումը, անվտանգությունը։ Այսպես, օրինակ, հոգեբանությունն, ավանդաբար, քաղցը դիտարկում է որպես առանձին հակում կամ դրդապատճառ։ Ռոջերսի հայացքների համակարգում քաղցը միայն մարդու գոյության հիմքում ընկած տիրապետող դրդապատճառի առանձնահատուկ արտահայտումներից մեկն է՝ անհրաժեշտ ինքնապահպանման համար։
Ռոջերսը ենթադրում է, որ նշանակալից արտաքին սահմանփակումների կամ անտագոնիստական ազդեցությունների բացակայության դեպքում ակտուալացման միտումն իրապես կարտահայտվի վարքի բազմազան ձևերի միջոցով։ Մի քանի էական հատկանիշներ որոշում են ակտուալացման՝ որպես «մարդու օրգանիզմում էներգիայի կենտրոնական աղբյուրի» միտումը։ Առաջինն՝ այն սկիզբ է առնում օրգանիզմի ֆիզիոլոգիական գործընթացներից. այսինքն՝ կենսաբանական փաստ է, ոչ թե հոգեբանական միտում։ Օրգանիզմային մակարդակում իրացման միտումն արտահայտվում է ոչ միայն օրգանիզմի պահպանման մեջ՝ պահանջմունքների բավարարման տեսանկյունից, այլև զարգացնում է օրգանիզմն՝ ապահովելով օրգանների և մարմնի ֆունկցիաների էվոլյուցիան և տարբերակումը, նրա աճն ու անընդհատ վերականգնումը։ Իսկ մոտիվացիոն ուժը, որով իրացման միտումն ազդում է հոգեկան գործընթացների վրա, առավել մեծ նշանակություն ունի։ Իրացման միտումն ակտիվ գործընթաց է, որը պատասխանատու է այն բանի համար, որ օրգանիզմը միշտ ձգտում է որևէ նպատակի։ Այն մարդուն տանում է ինքնավարության և ինքնաբավության։
Տոպորիխա (այլ կիրառումներ)
Տոպորիխա, կարող է վերաբերել՝
Ֆենոմենոլոգիական հոգեբանություն
Կյանքի ղեկավարող դրդապատճառ. ինքնաիրացման ձգտում
Իրացման միտումը կարելի է բնութագրել որպես ցանկություն՝ հասնելու կամ ավարտելու այն, ինչը մարդու կյանքը դարձնում է առավել բազմազան կամ բավարված։ Մարդկանց ամբողջ վարքն ուղղված է իրենց կոմպետենտության կամ ակտուալացման բարձրացմանը։
Ռոջերսի համար ամբողջ կենսափորձը գնահատվում է այն տեսանկյունից, թե ինչքանով է այն ծառայում իրացման միտմանը։ Այս դիրքորոշումն արտահայտվում է այլ տերմինով, որը նա անվանել է օրգանիզմի գնահատողական գործընթաց. մարդիկ փնտրում և դրականորեն գնահատում են այն ապրումները, որոնք նրանք ընկալում են որպես իրենց անձին կամ զարգացմանը նպաստող։ Մարդիկ բավարարվածության զգացում են ապրում այդպիսի դրական ապրումներից։ Եվ, ընդհակառակը, նրանք խուսափում և գնահատում են բացասական այն ապրումները, որոնք ընկալում են որպես իրենց իրացմանը հակասող կամ խոչընդոտող։ Օրգանիզմային գնահատողական գործընթացը մարդկանց թույլ է տալիս գնահատել ապրումներն այն բանի տեսանկյունից, թե ինչքանով են նրանք նպաստում իրացման միտմանը կամ խոչընդոտում նրան։
Ռոջերսի տեսության համատեքստում ինքնաիրացման միտումը մարդու կողմից իր ամբողջ կյանքի ընթացքում իր պոտենցիալի իրացման գործընթացն է՝ ամբողջությամբ գործառնող անձ դառնալու նպատակով։ Փորձելով հասնել դրան՝ մարդն ապրում է իր կյանքն իմաստներով, որոնումներով լցված։ Դրա հետ մեկտեղ, ինքնաիրացվող մարդն ապրում է էքզիստենցիալ կերպով՝ վայելելով կյանքի յուրաքանչյուր պահ և ամբողջությամբ մասնակցելով նրան։ Մարդկությունն իր հիմքով ակտիվ է և ինքնաիրացվող՝ իր սեփական բնության շնորհիվ։
Պետք է նշել, որ ինքնաակտուալացումը, որպես այդպիսին, կատարյալի վերջնական վիճակ չէ. ոչ մի մարդ չի դառնում ամբողջությամբ ինքնաիրացված, նրա մոտ մնում է տաղանդ զարգանալու համար, կատարելագործման հմտություններ, առավել գործուն և ընդունված միջոցներ կենսաբանական պահանջմունքների բավարարման համար։ Իհարկե, կարելի է խոսել մարդկանց մասին, ովքեր հասել են ավելի մեծ ինքնաիրացման, քան ուրիշները, նրանք ավելի հեռու են հասել ամբողջական, ինքնավար և ստեղծագործական գործառնման մեջ։
Ես-կոնցեպցիա
«Ես-կոնցեպցիա» հասկացությունը որոշիչ է Ռոջերսի մոտեցման մեջ։ Փաստացի, ինքնության կոնստրուկտը ռոջերսյան տեսության անբաժանելի մասն է, ուստի որոշ հոգեբաններ այն սահմանում են որպես «Ես-տեսություն»։ Ըստ Ռոջերսի՝ ինքնությունը մարդու փորձի նշանակալից բաղկացուցիչն է։ Ինքնությունը կամ Ես-կոնցեպցիան սահմանվում է որպես «կազմակերպված, հաջորդական կոնցեպտուալ գեշտալտ՝ կազմված «Ես»-ի հատկությունների ընկալումներից կամ կյանքի տարբեր ասպեկտների և այլ մարդկանց հետ «Ես»-ի փոխհարաբերությունների ընկալումներից։ Այդ գեշտալտը հասանելի է գիտակցման, թեև պարտադիր չէ լինի գիտակցվող»։
Այս կերպ, «Ես»-ը ֆենոմենալ դաշտի կամ մարդու ընկալման դաշտի տարբերակված մասն է, որը կազմված է Ես-ի գիտակցական ընկալումներից և արժեքներից։ Ես-կոնցեպցիան նշանակում է մարդու կոնցեպցիան այն մասին, թե ինչ է նա իրենից ներկայացնում։ Ֆենոմենոլոգիական ուղղության համաձայն՝ Ես-կոնցեպցիան հաճախ արտացոլում է այն, թե ինչպես ենք մենք տեսնում մեզ՝ կապված տարբեր դերերի հետ, որոնք մենք «խաղում ենք» կյանքում։ Այս դերային կերպարները ձևավորվում են մարդկանց միջև առավել բարդացող փոխազդեցությունների արդյունքում։ Հետևաբար, Ես-կոնցեպցիան կարող է ներառել Ես-կերպարների որոշակի հավաք։