cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Փորկապություն
Փորկապության բուժումը կախված է առաջացման պատճառից և տևողությունից ։ Օժանդակ միջոցառումների թվին են պատկանում բավարար քանակի հեղուկի ընդունումը, բջջանյութի ավելացումը սննդակարգում և վարժությունները ։ Եթե դա արդյունավետ չէ, հնարավոր է՝ կարիք լինի օգտագործել կղանքի ծավալը մեծացնող, փափկեցնող, օսմոտիկ և լուբրիկացիոն տիպի լուծողականներ ։ Պերիստալտիկան ակտիվացնող լուծողականները օգտագործվում են մյուսների անարդյունավետության դեպքում ։ Ուրիշ բուժումները ներառում են կենսաբանական հետադարձ կապ կամ հազվագյուտ դեպքերում՝ վիրահատություն ։
Ընդհանուր բնակչության մեջ փորկապության տարածվածությունը կազմում է 2-30 % ։ Ծերանոցներում ապրող տարեցների մոտ փորկապության տարածվածությունը 50-75 % է ։ ԱՄՆ-ի ազգաբնակչությունը փորկապության դեղամիջոցների համար տարեկան ծախսում է 250 մլն ԱՄՆ $ :
Սահմանում
Փորկապությունը ախտանշան է, ոչ հիվանդություն։ Փորկապությունը համարվում է դեֆեկացիայի ցածր հաճախականություն, սովորաբար շաբաթը երեք անգամից քիչ կղազատում ։ Այնուամենայնիվ, մարդիկ կարող են ուրիշ գանգատներ էլ նշել ՝
Պատճառագիտություն
Փորկապության առաջացման պատճառները կարելի բաժանել բնածին, առաջնային և երկրորդային պատճառների ։ Ամենատարածված տեսակը առաջնայինն է և կյանքին չի սպառնում ։ Փորկապությունը կարելի է նաև դասակարգել ըստ տարիքի, օրինակ՝ երեխաների և տարեցների։
Առաջնային կամ ֆունկցիոնալ փորկապությունը տարբերակվում է վեց ամսից ավել տևող ախտանշաններով, որոնց առաջացման պատճառ չեն հանդիսանում առողջական վիճակը կամ դեղորայքի կողմնակի ազդեցությունները ։ Այն չի ուղեկցվում որովայնային ցավերով՝ այսպիսով տարբերվելով գրգռված աղու համախտանիշից ։ Այն ամենատարածված փորկապության տեսակն է և բազմապատճառային է ։ Չափահասների մոտ փորկապության առաջացման հիմնական պատճառներից են՝ սննդակարգային՝ բուսական մանրաթելի և հեղուկների ընդունման անբավարար քանակությունը, կամ ապրելակերպային՝ անբավարար ֆիզիկական ակտիվությունը։ Տարեցների մոտ նշված պատճառներին ավելանում են դեղորայքի կողմնակի ազդեցությունները, հիպոթիրոիդիզմը և հաստ աղու քաղցկեղով պայմանավորված անանցանելիությունը ։
Սննդակարգ
Փորկապությունը կարող է առաջանալ կամ խորանալ ցածր քանակի բջջանյութի, հեղուկների ընդունման կամ սննդակարգի այլ խախտումների պատճառով ։ Բջջանյութով հարուստ սննդակարգը օգնում է հաստ աղով կղանքային մասսաների տեղափոխման դանդաղեցմանը, ծավալի մեծացմանը և, միևնույն ժամանակ, փափկեցմանը։ Այդ պատճառով բջջանյութով աղքատ դիետաները կարող են հանգեցնել առաջնային փորկապության ։
Դեղորայք
Բազմաթիվ դեղորայքներ՝ որպես կողմնակի ազդեցություն, հանգեցնում են փորկապության։ Դրանցից են՝ օփիոիդները, միզամուղները, հակադեպրեսանտները, հակահիստամինայինները, սպազմոլիտիկները, հակացնցումայինները, եռցիկլիկ հակադեպրեսանտները, հակաառիթմիկները, բետա-ադրենոպաշարիչները, հակալուծողականները, 5ՀՏ3 ընկալիչների ներհակորդները (օնդանսետրոն) և ալյումինային անտացիդները ։ Որոշ կալցիումային անցուղիների պաշարիչներ, ինչպիսիք են նիֆեդիպինը և վերապամիլը, կարող են հանգեցնել ծայրաստիճան փորկապության հաստ աղու ռեկտոսիգմոիդալ հատվածի մոտորիկայի դիսֆունկցիայի պատճառով ։ Կալցիումի և երկաթի հավելումները նույնպես կարող են ունենալ փորկապությունը՝ որպես կողմնակի ազդեցություն։
Ուղեկցող հիվանդություններ
Փորկապություն առաջացնող մետաբոլիկ և էնդոկրին խնդիրներից են՝ հիպերկալցեմիան, հիպոթիրոիդիզմը, հիպերպարաթիրոիդիզմը, պորֆիրիան, քրոնիկ երիկամային անբավարարությունը, պան-հիպոպիտուիտարիզմը, շաքարային դիաբետը և մուկովիսցիդոզը ։ Մկանային դիստրաֆիա ունեցող մարդկանց մոտ փորկապությունը հաճախակի է հանդիպում ։
Համակարգային հիվանդությունների շարքից են ցելիակիան և համակարգային սկլերոզը ։
Փորկապության կառուցվածքային պատճառները (մեխանիկական, ձևաբանական, անատոմիական) առաջացնում են ծավալային գոյացություններ, որոնք դժվարացնում են կղանքային մասսաների առաջընթացը հաստ աղու լուսանցքով,  ինչպիսիք են՝ հաստ աղու քաղցկեղը, ստրիկտուրաները, ռեկտոցելեն, հետանցքի սեղմանի դեֆեկետները և հետվիրահատական փոփոխությունները։ Արտաաղիքային ծավալային գոյացությունները, օրինակ՝ մետաստատիկ փոփոխությունները նույնպես կարող են հանգեցնել փորկապության աղու ճնշման պատճառով ։
Փորկապությունը ունի նաև նյարդաբանական պատճառագիտություն՝ ներառելով դիսսիներգիկ դեֆեկացիան, շեքի մկանների թուլությունը և Հիրշպրունգի հիվանդությունը ։ Երեխաների շրջանում փորկապության հետ ամենահաճախ ասոցացվող հիվանդությունը Հիրշպրունգի հիվանդությունն է։ Դիսսիներգիկ դեֆեկացիան առաջանում է փոքրաքանակ խումբ մարդկանց մոտ, ովքեր ունեն քրոնիկ փորկապություն կամ օբստրուկցված դեֆեկացիա է ։
Ողնուղեղի ախտահարումները և նյարդաբանական խանգարումները, որոնցից են Պարկինսոնի հիվանդությունը և կոնքի հատակի դիսֆունկցիան, նույնպես կարող են հանգեցնել փորկապության ։
Հոգեկան կարգավիճակ
Կղազատման ինքնակամ զսպումը փորկապության առաջացման հոգեբանական տարածված պատճառներից է ։ Զսպմանը կարող է հանգեցնել վախը՝ ցավից և հանրային զուգարաններից, կամ ալարկոտությունը ։ Երեխայի մոտ զսպման պատճառով առաջացած փորկապության պրոֆիլակտիկան խրախուսման, հեղուկների և բջջանյութի ընդունման, ինչպես նաև լուծողականների կիրառման շնորհիվ կարող է հանգեցնել խնդրի լուծմանը ։ Վաղաժամ միջամտությունները զսպման փորկապությունների ժամանակ կարևոր է, քանի որ կարող է առաջանալ հետանցքի ճաք ։
Բնածին
Փորկապությունը կարող է հանդես գալ որպես բազմաթիվ բնածին հիվանդությունների հետևանք։ Դրանք հանդիսանում են Հիրշպրունգի հիվանդությունից զատ խումբ ։ Կան նաև բնածին կառուցվածքային արատներ (հետանցքի առաջային տեղակայում, հետանցքի բացակայություն, նեղացումներ, փոքր վայրէջ հաստ աղու համախտանիշ), որոնք առաջացնում են փորկապություններ ։
Ախտորոշում
Ախտորոշումը հիմնականում կատարվում է հիվանդի գանգատների հիման վրա։ ԴԺվարացած, պնդացած կղազատումը կամ մանր կտորներով պինդ կղանքային մասսաները (նապաստակի կղանքին նմանվող) համարվում են փորկապության արտահայտում, նույնիսկ եթե առկա է ամենօրյա կղազատում։ Փորկապությունը, ըստ ավանդույթի, համարվում է շաբաթական երեք կամ ավելի քիչ անգամ դեֆեկացիան ։ Մյուս ախտանշաններից են վքնածությունը, որովայնային ցավը, գլխացավը, ընդհանուր թուլությունը և նյարդային հյուծվածությունը, կամ ոչ ամբողջական կղազատման զգացողությունը ։ Թեև փորկապությունը կարող է հանդես գալ որպես առանձին հիվանդություն, այն սովորաբար դիտարկվում է ինչպես ախտանշան, որը կարող է որևիցե հիվանդության արտահայտման ձև հանդիսանալ։
Նկարագրություն
Գանգատների և ախտանշանների շնորհիվ փորկապության առկայության հաստատումից հետո հարկավոր է գտնել նրա առաջացման պատճառը։
Կյանքին վտանգ սպառնացող և չսպառնացող պատճառների տարբերակիչ ախտորոշումը մասնակիորեն կարելի է իրականացնել՝ հիմնվելով ախտանշանների վրա։ Օրինակ՝ հաստ աղու քաղցկեղի կասկած կարող է առաջանալ, եթե հիվանդի մոտ առկա է տվյալ հիվանդության դեպքեր ընտանիքում, ջերմություն, քաշի կորուստ և հետանցքից արյունահոսություն ։ Մյուս տագնապային ախտանշաններից են ընտանեկան կամ անձնական պատմությունում գրգռված աղու համախտանիշը, հիվանդության սկիզբը հիսունից բարձր տարիքում, սրտխառնոցը, փսխումը և նյարդաբանական ախտանշանները, ինչպիսիք են՝ ընդհանուր թուլությունը, թմրածությունը, դժվարացած միզարձակումը ։
Զննում
Ֆիզիկալ զննումը պետք է ներառի առնվազն որովայնի և ուղիղ աղու զննումը։ Որովայնային զննումը կարող է տեղեկություն տալ ծավալային կղանքային մասսաների և որովայնային դիսկոմֆորտի մասին։ Ուղիղ աղու մատնային զննումը իր հերթին տալիս է տեղեկություն հետանցքի սեղմանի տոնուսի մասին և արդյոք կան կուտակված կղանքային մասսաներ, թե ոչ։ Ուղիղ աղու մատնային զննումը նաև ինֆորմատիվ է կղանքի կոնսիստենցիայի, թութքի, արյան և շեքի հիվանդությունների մասին (մաշկային բարորակ գոյացություններ, կոնդիլոմա, ճաք)  ։ Ֆիզիկալ զննումը կատարվում է բժշկի կողմից, որի հիման վրա կուղղորդվեն հետագա ախտորոշման եղանակները։
Ախտորոշման եղանակներ
Ֆունկցիոնալ փորկապությունը տարածված է և չի պարտադրում ախտորոշիչ միջոցների կիրառումը։ Ճառագայթային և լաբորատոր ախտորոշիչ եղանակները հիմնականում նշանակվում են անհանգստացնող նշաններ և ախտանշաններ ունեցող հիվանդներին ։
Լաբորատոր ախտորոշումը ընտրվում է կախված փորկապություն առաջացնող ենթադրյալ հիվանդությունից։ Սա կարող է ներառել արյան ընդհանուր քննությունը, վահանաձև գեղձի ֆունկցիոնալ քննությունը, շիճուկային կալիում և կալցիում և այլն ։
Որովայնի ռենտգեն զննումը հիմնականում կիրառվում է կոպրոստազի (կղանքային կանգ) ժամանակ և կարող է ցույց տալ կղանքային ծավալային կուտակումներ հաստ աղու խոռոչում կամ էլ հայտնաբերել տվյալ ախտանշանների առաջացման մեկ այլ պատճառ ։
Կոլոնոսկոպիան կիրառվում է հաստ աղու նորագոյացությունների կասկածի դեպքում ։ Մյուս ախտորոշիչ եղանակներից են՝ հետանցքի սեղմանի մանոմետրիան, էլեկտրոմիոգրաֆիան և դեֆեկոգրաֆիան ։
Հաստ աղու առաջընթաց գալարակծկումները պատասխանատու են կղանքային մասսաների շարժմանը և ունեն կարևորագույն նշանակություն նորմալ դեֆեկացիայի համար։ Այս գալարակծկումների հաճախականության, ամպլիտուդի և տարածման աստիճանի պակասի դեպքում առաջ է գալիս դեֆեկացիոն ծայրահեղ դիսֆունկցիա։ Այս տարօրինակ գալարակծկումների նորմալացումը կբարելավի խնդիրը։ Սրբանային նյարդի ստիմուլյացիայի նորարական միջոցը կիրառվում է ծայրահեղ փորկապությունների դեպքում ։
Չափորոշիչներ
Ըստ Հռոմի երրորդ համագումարի չափորոշիչների՝ ֆունկցիոնալ փորկապություն ախտորոշումը հաստատվում է նշված չափորոշիչներից առնվազն երկուսի առկայության դեպքում (սկսվել են 6 ամիս առաջ կամ ավելի շուտ, և տևել են առնվազն երեք ամիս) ։
Կանխարգելում
Փորկապությունը հիմնականում ավելի հեշտ է կանխարգելել քան բուժել։ Փորկապության թեթևացման նպատակով հարկավոր է ֆիզիկական ակտիվություն, հեղուկների ընդունում և բջջանյութով հարուստ սննդակարգ ։
Բուժում
Փորկապության առաջացման քիչ քանակի պատճառներ անհետաձգելի միջամտությունների կարիք ունեն, քանի որ կարող են հանգեցնել բարդագույն հետևանքների ։
Փորկապության բուժումը պետք է ուղղված լինի առաջացման պատճառի վերացմանը։ Առողջության և խնամքի կատարելագործման ազգային ինստիտուտը չափահասների փորկապությունը բաժանում է երկու խմբի՝ անհայտ պատճառագիտության քրոնիկ փորկապություն և օփիոիդներով պայմանավորված փորկապություն ։
Փայկի շրջան (Արկանզաս)
Փայկ (Pike County), ԱՄՆ Արկանզաս նահանգի շրջաններից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.562 կմ² է, բնակչությունը՝ 11.291 մարդ (2007 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Մարֆրիսբորո բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1833 թ.։
Փորկապություն
Բուժում
Անհայտ պատճառագիտության քրոնիկ փորկապության բուժումը ներառում է առատ հեղուկների և բջջանյութի (սննդի կամ հավելումների միջոցով) ընդունումը ։ Լուծողականների տևական և ամենօրյա ընդունումը չի խրախուսվում, քանի որ կարող է հանգեցնել կղազատման ակտի կայացմանը միայն նրանց ընդունման արդյունքում։ Հոգնաները կարող են օգտագործվել որպես կղազատման մեխանիկական խթանիչ ։ Մեծածավալ հոգնաները կարելի է կիրառել, որպեսզի հաստ աղին ինչքան հնարավոր է շատ մաքրել կղանքային մասսաներից ։
Փայկի շրջան (Արկանզաս)
Արտաքին հղում
Կատեգորիա:Արկանզասի շրջաններ
Փորկապություն
Մանրաթելային հավելումներ
Լուծելի մանրաթելերով հավելումները (եզան լեզու) համարվում են քրոնիկ փորկապության բուծման առաջնահերթ միջոց անլուծելի մանրաթելերի համեմատ, ինչպիսին է ցորենի թեփը։ Մանրաթելային հավելումների կողմնակի ազդեցություններից են վքնածությունը, փորափքանքը, լուծը և երկաթի, կալցիումի, որոշ դեղորայքի հավանական մալաբսորբցիա (աղիներում ներծծման խանգարում)։ Օփիոիդներով պայմանավորված փորկապության դեպքում մանրաթելային հավելումների օգտագործումից ամենայն հավանականությամբ դրական տեղաշարժ չի նկատվի ։
Լուծողականներ
Լուծողականներից առաջնահերթ խորհուրդ է տրվում օգտագործել մագնեզիումի հիդրօքսիդ և պոլիէթիլեն գլիկոլ՝ իրենց մատչելիության և ապահովության պատճառով ։ Վերջիններիս անէֆեկտիվության ժամանակ միայն կարելի է նշանակել խթանիչներ ։ Քրոնիկ փորկապությունների դեպքում պոլիէթիլեն գլիկոլի օգտագործումը ավելի նախընտրելի է, քան լակտուլոզինը ։ Պրոկինետիկները օգտագործվում են աղեստամոքսային ուղու գալարակծկանքների ակտիվացման նպատակով։ Բազմաթիվ նոր միջոցներ ցուցաբերել են դրական դինամիկա քրոնիկ փորկապությունների ժամանակ, որոնցից են պրուկալոպրիդը և լուբիպրոստոնը ։ Ցիսապրիդը լայն տարածում ունի երրորդ կարգի երկրներում, սակայն Արևմուտքում նույնպես գաղտնի հասանելի է։ Այն ապացուցված առավելություն չի ցուցաբերել մյուսների համեմատ, մինչդեռ հանգեցնում է առիթմիաների և մահվան ։
Վիրահատական միջամտություն
Բուժման հանդեպ կայուն դեպքերում վիճակի լավացման նպատակով հնարավոր է կատարել վիրահատական միջամտություն։ Սրբանային նյարդի խթանումը դրական արդյունք ցուցաբերել է քիչ դեպքերում։ Իլեոռեկտալ բերանակցմամբ իրականացված կոլէկտոմիան ցուցված է հաստ աղու պերիստալտիկայի թուլությամբ տառապող հիվանդներին ։ Քանի որ այն հանդիսանում է բավականին բարդ հիվանդություն, հնարավոր են բարդություններ՝ որովայնային ցավի, օբստրուկցիաների և հետվիրահատական ինֆեկցիաների տեսքով։ Ավելին, բուժման արդյունավետությունը տատանվում է և մեծ կախվածություն ունի տվյալ դեպքից ։
Կանխատեսում
Փորկապությունից առաջացող բարդություններից են՝ թութքը, հետանցքի ճաքը, ուղիղ աղու արտանկումը և կղանքային քարերի առաջացումը  ։ Երկարատև նքոցները հանգեցնում են թութքի առաջացմանը։ Փորկապության ուշ փուլերում որովայնը կարող է փքվել, պնդանալ և ցավոտ դառնալ։ Ծայրահեղ դեպքերում (կոպրոստազ կամ «չարորակ» փորկապություն) կարող է առաջ գալ աղիքային անանցանելիության (սրտխառնոց, փսխում, ցավոտ որովայն) և պարադոքսալ փորլուծության պատկեր, երբ բարակ աղու ջրիկ պարունակությունը կուտակվում է հաստ աղում՝ հանդիպելով կարծրացած կղանքային մասսաների։
Համաճարակաբանություն
Չափահասների շրջանում քրոնիկ փորկապությունը աղեստամոքսային տրակտի ամենատարածված խանգարումն է։ Կախված դրված ախտորոշումից՝ այն տատանվում է բնակչության 2 %-ից 20 %-ի շրջանում ։ Այն առավել տարածված է կանանց, տարեցների և երեխաների մոտ ։ Անհայտ ծագումով փորկապությունը ավելի տարածված է կանանց մոտ, քան տղամարդկանց ։ Տարեցների մոտ դրա առաջացման հաճախականության ավելացումը պայմանավորված է ուղեկցող հիվանդություններով և պակաս ֆիզիկական ակտիվությամբ ։
Պատմություն
Հիվանդության ինֆեկցիոն բնույթի վարկածի հայտնաբերումից հետո ինքնաթունավորման կարծիքը լայն տարածում գտավ արևմտյան մտածելակերպում ։ Հոգնան, որպես գիտական բժշկական բուժում, և հաստ աղու լվացումները (հիդրոկոլոնոթերապիա) բժշկական պրակտիկայում լայն տարածում գտան ։
1700թ-ից սկսած կար ընդունված կարծիք, որ փորկապություն ունեցող մարդիկ ունեն ագահության և ալարկոտության որոշակի բարոյական խնդիրներ ։
Հետծննդաբերական շրջան
Հետծննդաբերական շրջանը ծննդաբերությանը հաջորդող վեց շաբաթն է ։ Այս շրջանում կանայք փորկապության մեծ ռիսկի են ենթարկվում։ Բազմաթիվ ուսումնասիրություններ ենթադրում են առաջին երեք ամսում փորկապության առաջացում մոտ 25 %-ի մոտ ։ Փորկապությունը կարող է առաջացնել դիսկոմֆորտ կանանց մոտ, քանի որ հետծննդաբերական պատռվածքներից և էպիզիոտոմիայից (բժշկի կողմից կատարված հեշտոցի կտրվածք) հետո նրանք դեռ գտնվում են վերականգնման փուլում ։ Այս խմբի մարդկանց մոտ փորկապության առաջացման ռիսկի գործոններն են ՝
Թութքը հաճախակի հանդիպող հիվանդություն է հղիների մոտ, և փորկապությունը սաստկացնում է նրա ընթացքը։ Ցանկացած ցավ՝ կախված կղազատման հետ(թութք, հետծննդաբերական պատռվածք, էպիզիոտոմիա) պացիենտի մոտ առաջանում է դեֆեկացիայի հանդեպ վախ և դրանով իսկ առաջ է բերում փորկապություն ։
Կոնքի հատակի մկանները կարևոր դեր ունեն դեֆեկացիոն ակտի օգնության մեջ։ Վերոնշյալ ռիսկի գործոնների (աքցաններով ծննդօգնություն, ծննդաբերության ձգձգված երկրորդ փուլ, մեծ պտղի ծննդաբերություն) պատճառով այս մկանների պատռվածքները կարող են հանգեցնել փորկապությունների ։ Այնուամենայնիվ, փաստերը անբավարար են այս խմբի մարդկանց մոտ լուծողականների օգտագործման էֆեկտիվությունը հաստատելու համար ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մարսողական համակարգ Կատեգորիա:Հիվանդություններ այբբենական կարգով
Դվուրեչանսկոե
Դվուրեչանսկոե (Дворічанське), ավան Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Դվուրեչենսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1910 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Դվուրեչենսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի ավաններ Կատեգորիա:1910 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Սողուններ
Սողուններ, ողնաշարավոր, հիմնականում՝ ցամաքային կենդանիների դաս, որի մեջ են մտնում մողեսները, օձերը, կոկորդիլոսները, կրիաները։ Ի տարբերություն երկկենցաղների՝ սողուններն առաջին իսկական ցամաքային ողնաշարավորներն են, սակայն նրանց մի մասը հարմարվել է ջրային կենսակերպին (կոկորդիլոսներ, կրիաներ)։
Տեսակների մեծ մասն ապրում է չոր, շոգ և տաք կլիմայական պայմաններում։ Շարժման ընթացքում սողունների մեծ մասի մարմինը հպվում է գետնին, շարժվում են սողալով, որտեղից և ծագել է դասի անունը՝ սողուններ։
Շնչում են թոքերով։ Բեղմնավորումը ներքին է։ Ձուն պատված է խիտ թաղանթով և հարուստ է սաղմի զարգացման համար անհրաժեշտ պաշարանյութերով, զարգացումը ուղղակի է։ Բազմանում են ցամաքում։ Սիրտը եռախորշ է, սակայն, ի տարբերություն երկկենցաղների, փորոքում ունի ոչ լիարժեք ձևավորված միջնապատ։ Նյարդային համակարգն ավելի լավ է զարգացած, քան երկկենցաղներինը։ Ունեն կոպեր։ Օձերի և մողեսների որոշ տեսակների կոպերը սերտաճած են և թափանցիկ, կատարում են պաշտպանական ֆունկցիա։ Սողունների մաշկը զուրկ է գեղձերից, ծածկված է եղջերային թեփուկներով կամ վահանիկներով։ Եղջերային ծածկույթը պահպանում է նրանց մարմինը ջրի կորստից, չորացումից և վնասվածքներից։ Եղջերային թեփուկները խոչընդոտում են մարմնի աճին, ուստի տեղի է ունենում մաշկափոխություն։
Մարմնի կառուցվածք
Սողունների մարմինը կազմված է գլխից, պարանոցից, իրանից և պոչից։ Մարմինը պատված է եղջերային թեփուկներով։ Մողեսն ամառվա ընթացքում մաշկափոխվում է 4-5 անգամ։ Բացառությամբ օձերի և անոտ մողեսների, որոնք մաշկափոխվում են ամբողջությամբ։ Սողուններն ունեն մարմնի կողքերին տեղավորված երկու զույգ հնգամատ վերջույթներ, որոնք վերջանում են եղջերայի սուր ճանկերով։ Գլխի վրա գտնվում է բերանը։ Լեզուն բարակ է և ծառայում է որպես շոշափելիքի օրգան։ Բերանից վեր տեղավորված են զույգ քթանցքերը և աչքերը։ Մողեսներն ունեն կոպեր, այդ թվում նաև կիսաթափանցիկ թարթող թաղանթ՝ երրորդ կոպ։ Աչքերի հետևում տեղավորված է թմբկաթաղանթը։ Սողուններն ունեն կարճ, շարժում պարանոց, իսկ իրանը սահուն կերպով անցնում է պոչային հատվածի։
Կմախք
Մողեսի կմախքը կազմված է գանգից, ողնաշարից, կրծքավանդակից և վերջույթների գոտիների բաժիններից։ Ողնաշարը կազմված է պարանոցային (8), կրծքային, գոտկային, սրբանային (2) և պոչային բաժիններից։ Պարանոցային բաժնի ողերը հոդավորված են, ինչն ապահովում է գլխի շարժումը։ Կրծքագոտկային բաժինը կազմված է 22 ողերից։ Կրծքային և գոտկային ողերին միացած են կողոսկրերը, որոնց առաջին 5 զույգը փորային կողմում միաձուլվում են կրծոսկրին՝ առաջացնելով կրծքավանդակ։ Կրծքավանդակը հատուկ է սողունների մեծ մասին, բացառությամբ օձերի։ Օձերի կողերն առջևի մասում ազատ են, իսկ կրիաների կողերը սերտաճել են զրահին։ Ուսագոտու, կոնքագոտու, ինչպես նաև վերջույթների կմախքը նման է երկկենցաղների կմախքին։
Սողունների կմախքն ավելի լավ է զարգացած, քան երկկենցաղներինը։
Մարսողական համակարգ
Սողունների մեծ մասը գիշատիչներ են, սնվում են միջատներով, փափկամարմիններով, ձկներով, երկկենցաղներով, թռչուններով և մանր կաթնասուններով (կրծողներ)։ Ատամները միանման են, ծառայում են սնունդը բռնելու և պահելու համար։ Բերանի խոռոչի հատակում տեղակայված է շարժում բարակ, ծայրին փոքր-ինչ երկատված լեզուն։ Սնունդը բերանից անցնում է կլան, կերակրափող, պարկանման ստամոքս և ապա՝ աղիներ։ Աղիները տարբերակված են, բաժանվում են բարակ և հաստ աղիների։ Բարակ աղիքի սկզբնամասում բացվում է լեղածորանը։ Սողուններն ունեն լյարդ և ենթաստամոքսային գեղձ։ Հաստ աղին վերջանում է կոյանոցով, որտեղ բացվում են արտազատական և սեռական օրգանների ծորանները։
Ծնոտների շարժուն միացման և կրծքավանդակի բացակայության շնորհիվ օձերը կարող են կուլ տալ և ուտել մարմնի հաստությունը գերազանցող որսին, իսկ կոկորդիլոսները, կրիաները սնունդը կուլ են տալիս առանձին կտորներով։
Շնչառական համակարգ
Սողունները շնչում են միայն թոքերով։
Շնչառական օրգաններն են կոկորդը,շնչափողը,2 բրոնխները և զույգ պարկանման թոքերը։ Թոքերն ունեն ծալքեր, որոնք մեծացնում են գազափոխանակության մակերեսը։ Շնչառական շարժումները՝ ներշնչումը և արտաշնչումը, կատարվում են միջկողային մկանների կծկման շնորհիվ։
Արյունատար համակարգ
Սիրտը, բացառությամբ կոկորդիլոսների, կազմված է երեք խորշերից՝ երկու նախասիրտ և մեկ փորոք, որն ունի ոչ լրիվ զարգացած միջնապատ։ Փորոքում զարկերակային և երակային արյունը քիչ է խառնվում, որի հետևանքով սողունների օրգանները ստանում են անհամեմատ հարուստ արյուն։ Փորոքից դուրս են գալիս թոքային զարկերակը և աորտայի աջ ու ձախ աղեղները։ Արյունը շրջանառություն է կատարում երկու շրջանով։Գլխուղեղը ստանում է զարկերային արյուն, իսկ մյուս օրգանները՝ խառը։ Դա է պատճառը, որ նյութափոխանակությունը դանդաղ է կատարվում։ Սողունները սառնարյուն կենդանիներ են։ Ակտիվ են տաք եղանակներին, իսկ սառը պայմաններում՝ պասիվ։ Անբարենպաստ պայմանները սողունները քուն են մտնում։
Արտազատական համակարգ
Արտազատության օրգանները երիկամներն են։ Մեզը մածուցիկ է, նման է սպիտակ շիլայի, պարունակում է միզաթթու։ Միզածորանները բացվում են կոյանոցի մեջ։ Օձերի և որոշ մողեսների միզապարկը լավ զարգացած չէ։
Constantine (2005, տեսախաղ)
Սյուժե
Խաղում գլխավոր դերակատար Ջոն Կոնստանտինն է՝ Կոնստանտին ֆիլմի և Hellblazer կոմիքսների շարքի գլխավոր հերոսը, ով բացահայտում է, որ անմաքուր կենդանիները ինչ-որ կերպ անցնում են երկրային տիրույթ՝ առանց պատշաճ խնամքի։ Այնուհետև նա ուղարկվում է իր գործընկեր Բիմանի կողմից՝ հետաքննելու այս հարցը։ Իր հետաքննության ընթացքում նա հանդիպում է հայր Հենեսիի հետ, ով աջակցություն է ցուցաբերում կախարդ Սթորմ Քրոուի հետ միասին։
Սողուններ
Նյարդային համակարգ և զգայարաններ
Սողունների նյարդային համակարգը կազմված է նույն բաժիններից՝ միջակա ուղեղ, որից դուրս են գալիս տեսողական նյարդերը, միջին ուղեղ, որտեղից դուրս են գալիս աչքը շարժող մկանների նյարդերը, երկարավուն ուղեղ, որում տեղակայված են կենսական կարևոր կենտրոնները (շնչառության, արյան շրջանառության, մարսողության)։ Գլխուղեղն ավելի մեծ է, քան երկկենցաղներինը։ Հատկապես լավ են զարգացած առջևի ուղեղի կիսագնդերը։ Կիսագնդերի մակերեսին առկա է գորշ նյութի կուտակումներ՝ կեղև։ Դրանով է պայմանավորված նրանց անհամեմատ բարդ վարքագիծը՝ հնարավոր է մշակել պայմանական ռեֆլեքսներ։ Սողունների երկարավուն ուղեղից դուրս են գալիս 12 զույգ գանգուղեղային նյարդերը։ Լավ է զարգացած նաև ուղեղիկ, որը պայմանավորում է ճարպիկ շարժումների կոորդինացումը։
Constantine (2005, տեսախաղ)
Սյուժե
Խաղը սկսվում է այն ժամանակ, երբ Ջոնին կոչ են անում հյուրանոցում դևին հեռացնել աղջկա մարմնից։ Էկզորցիզմի ավարտից հետո աղջիկն արթնանում է հիպնոսից՝ իրեն ավելի լավ զգալով։ Այնուհետև էկրանը կտրվում է դեպի Բիմանի գրասենյակ, որտեղ Ջոնին հայտնում են, որ դժոխքի և երկրի միջև սահմանը թուլացել է։ Այնուհետև Ջոնը մտնում է սենյակի անկյունում գտնվող ջրափոսը, արտասանում է հմայքը և գնում դժոխք։
Սողուններ
Նյարդային համակարգ և զգայարաններ
Սողունները միջավայրում կողմնորոշվում են տեսողական, լսողական, շոշափելիքի և հոտառական զգայարաններով։ Որոշ ցերեկային օձեր օժտված են գունավոր տեսողությամբ։ Հոտառությունը, համեմատ երկկենցաղների հետ, ավելի լավ է զարգացած։ Շոշափելիքի օրգանը երկատված լեզուն է։ Լսողության օրգանը կազմված է ներքին և միջին ականջներից։ Մողեսները լավ են լսում, իսկ օձերը՝ ոչ, սակայն օձերը զգում են գետնի տատանումները, իսկ որոշ տեսակներ գլխի առջևի մասում ունեն ջերմաընկալիչ օրգան։
Constantine (2005, տեսախաղ)
Սյուժե
Այնտեղ նա տեսնում է, թե ինչպես են մարդկանց հետապնդում և հարձակվում դևերի կողմից, իսկ հետո տեսնում է, որ նրանք գալիս են իր մոտ։ Կախված խաղի առաջին մասում խաղացողի ընտրությունից, նա օգտագործում է իր զենքը կախարդի անեծքի դեմ՝ սպանելու այս դևերին։ Այնուհետև նա սկսում է Դժոխքի շուրջը փնտրել Սուրբ որսորդական հրացանի առաջին կտորը, մինչդեռ իր աչքերով տեսնելով դժոխքի սարսափները։ Երբ նա որոնում է, ավելի շատ հոգիներ են հարձակվում և ավելի շատ դևեր են երևում, որոնք կռվում են Ջոնի հետ։ Փակուղում նա գտնում է երկրորդ զենքը Կախարդի անեծքը խաղի համար, բայց բռնվում է թռչնանման դևի կողմից, որը թռչել է դժոխքի երկնքով։ Նրան տապալում են, ապա դարանակալում, այնուհետև օգտագործում է ջրի սրվակը, որը նա տանում էր Դժոխքից դուրս գալու համար։
Այժմ Ջոնը հագեցված է Խաչելագործով, որոնում է պահեստի մնացած մասը՝ գտնելով մի վանդակ, որը տանում է դեպի գեներատորի սենյակ։ Անջատում է հոսանքը և ուղղվում դեպի արգելափակված հատվածը, որը լցված է ջրով։ Հովհաննեսն արտասանում է հմայքը և ուղարկվում դժոխք։
Խաղի ընթացքը
Խաղացողները տեղափոխում են Ջոն Կոնստանտինին RPG-ի նման ոճով, հավաքում են զինամթերք, օգտագործելով իրը առողջությունը վերականգնելու և կախարդություններ անելու համար։ Gameplay-ը երրորդ անձի հրաձիգ ոճի տեսակ է՝ փոփոխվող տեսախցիկի տեսարաններով։ Խաղացողները կարող են ընտրել մի շարք զենքերից՝ դևերին վերացնելու համար։ Կտրուկ տեսարանները նախաձեռնում է հատուկ առաքելություններ կամ բոս մարտեր, երբ դրանք տեղի են ունենում, խաղի փուլին այլ տեսք հաղորդելով։
Ջոնը կարող է հմայել, որոնք կարող են կայծակնային փոթորիկներ ստեղծել, դևերին հեռացնել, ճանճերի պարս ստեղծել կամ շփոթեցնել թշնամիներին։ Յուրաքանչյուրը պահանջում է, որ խաղացողը սեղմի ստեղների հաջորդականությունը ժամանակի փոքր պատուհանի ընթացքում, երբ Ջոնը վանկարկում է ստեղնաշարի յուրաքանչյուր սեղմումով։ Հմայքները քննադատների կողմից նկարագրվել են որպես տպավորիչ, առանց խաղի վրա մեծ ազդեցության, ինչը նրանց ստիպում է զգալ որպես այլ զենքերի հավելում ։
Սողուններ
Բազմացում և զարգացում
Ի տարբերություն երկկենցաղների, սողունների բազմացումը և զարգացումը կապված չէ ջրային միջավայրի հետ։ Սողունների բեղմնավորումը ներքին է։ Արուները սերմնաբջիջներ պարունակող սերմնահեղուկը տեղափոխվում է կոյանոցի մեջ։ Սերմնաբջիջները բարձրանում են ձվատարով և թափանցում ձվաբջջի մեջ. տեղի է ունենում բեղմնավորում։ Բեղմնավորումից հետո զարգանում են ձվերը։ Սողունների ձուն խոշոր է, ծածկված է ամուր թաղանթով, հարուստ է սննդանյութերով։ Սողունները ձվադրում են տաք տեղերում՝ նեխած աղբակույտերի կամ ավազի մեջ։ Սաղմը զարգանում է ձվում եղած սննդանյութերի հաշվին։ Ձվերից դուրս են գալիս լիարժեք ձևավորված օրգանիզմներ։ Որոշ սողուններ ձվակենդանածին են՝ ձվերը մնում են ձվատարում մինչև զարգացման ավարտը, և ձագերը ձվերից դուրս են գալիս անմիջապես ձվադրման պահին։ Կան նաև կուսածին (ձուն զարգանում է առանց բեղմնավորման) և կենդանածին ձևեր (իժ)։ Հայաստանում տարածված է ժայռային մողեսների կուսածին 4 տեսակ։
Constantine (2005, տեսախաղ)
Ընդունելություն
PlayStation 2-ի և Xbox-ի տարբերակները ստացել են «խառը կամ միջին գնահատականներ»՝ ըստ Metacritic-ի տեսախաղերի վերանայման ագրեգատորի ։ Ճապոնիայում Famitsu-ն Xbox-ի տարբերակին տվել է մեկ ութ և երեք վեց միավոր՝ 40-ից 26-ի համար ։
Սողուններ
Պատկերներ
Կատեգորիա:Սողուններ
Թաքոմա
Թաքոմա ((Tacoma. ), նավահանգստային քաղաք ամերիկյան Վաշինգտոն նահանգում. այդ նահանգի Փիրս շրջանի վարչական կենտրոնը ։ Ընկած է Փյուջեթ Սաունդ անվանումով հայտնի տարածաշրջանում, մերձակա խոշորագույն քաղաք Սիեթլից, որի ամենամեծ արբանյակն է, 32 կիլոմետր դեպի հարավ-արևմուտք, նահանգի մայրաքաղաք Օլիմպիայից 31 կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևելք, Ռեյնիր լեռան ազգային պարկից 58 կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևմուտք։ 2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 191.704, 2016 թվականին հասել 211 277-ի։ Այդ ցուցանիշով քաղաքը երկրորդ տեղն է գրավում Փյուջեթ Սաունդ տարածաշրջանում և Վաշինգտոն նահանգում։ Թաքոման նաև գործարար ակտիվության կենտրոն է հանդիսանում Սաութ Սաունդ տարածաշրջանում, որն ունի շուրջ մեկ միլիոն բնակիչ։
Քաղաքին տրվել է մերձակայքում գտնվող Ռեյնիր լեռան հնդկացիական անվանումը՝ Takhoma կամ Tahoma: Տեղացիներն իրենց օրրանը պատկերավոր կերպով անվանում են City of Destiny («Ճակատագրի քաղաք»)։ Այդ արտահայտությունը ծագել է 19-րդ դարի վերջերին, երբ Թաքոման դարձել է Հյուսիս-խաղաղօվկիանոսյան երկաթուղու ծայրակետային կայարանը, և այդիսով երկաթգծային հաղորդակցություն է ապահովվել մերձակայքում՝ Քոմենսմենթ ծովածոցի ափին գտնվող խորջրյա նավահանգստի հետ (ի դեպ, այդ առնչությամբ Թաքոմայի կարգախոսն է դարձել When rails meet sails, այսինքն՝ «Երկաթգծերը հանդիպում են առագաստներին» արտահայտությունը)։ Այդ նավահանգիստը, որ խոշորագույնն է Վաշինգտոն նահանգում, միջազգային առևտրի կենտրոն է խաղաղօվկիանոսյան ափին։
1990-ական թվականներից Թաքոմայում բարեկարգման զգալի աշխատանքներ են իրականացվել։ Դա առաջին հերթին վերաբերում է համալսարանին (University of Washington Tacoma), հասարակական տրանսպորտին (հատկապես տրամվային, որ նահանգում առաջին թեթևառելս գծով է գործում), թանգարաններին (քաղաքն ունի պատմական ու գեղարվեստական թանգարանների ամենախիտ ցանցը նահանգում), առափնյա փողոցներին ու կառույցներին (Thea Foss Waterway):
Կլիմա
Köppen climate classification-ի դասակարգման համաձայն՝ Թաքոմային բնորոշ է միջերկրածովյան կիման, որը կլիմայական քարտեզներում նշվում է Csb համառոտագրությամբ։ Ամենատաք ամիսները հուլիսն ու օգոստոսն են, համեմատաբար սառն ամիսը՝ դեկտեմբերը։
Քույր քաղաքներ
Թաքոման բարեկամական և գործընկերային հարաբերություններ է հաստատել հետևյալ քաղաքների հետ.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի համալսարանական քաղաքներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի բնակավայրեր
Վասիլ իշխանի խաչքար (Դարի գլուխ, Գավառ)
Վասիլ իշխանի խաչքար, գտնվում է Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Գավառ քաղաքի հյուսիսարևելյան հատվածում՝ «Դարի գլուխ» ամրոցի տարածքում գտնվող Սուրբ Ստեփանոս մատուռից հարավ՝ երկաստիճան պատվանդանին։ Պատվանդանին առկա է մատուռի շինարարական արձանագրությունը։ Հաշվառված է Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցանկում (5.1/2.1.5) ։
Տեղադրություն
Խաչքարն կանգնեցված է Գավառ քաղաքի հյուսիսարևելյան հատվածում՝ «Դարի գլուխ» ամրոցի տարածքում գտնվո Սուրբ Ստեփանոս մատուռից հարավ, երկաստիճան պատվանդանին։
Վիմական արձանագրություն
Խաչքարի ստորին պատվանդանին առկա է 4 տող վիմական արձանագրություն.
Համաձայն արձանագրության Սուրբ Ստեփանոս մատուռը կառուցվել է Վասիլ իշխանը՝ 1374 թվականին։ Խաչքարը կանգնեցվել է 13-րդ դարում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գավառի Դարի գլուխ ամրոցի խաչքարեր Կատեգորիա:Խաչքարերի վիմական արձանագրություններ
Սամվել Կամրջաձորեցի
Ենթադրվում է, որ ուսումը ստացել է Այրարատի Արշարունիք գավառի Կամրջաձոր վանքում, որի վանահայրն է դարձել հետագայում։ Ըստ միջնադարյան աղբյուրների, 1007-ի Ծռազատկի խռովություններից հետո բյուզանդական Վասիլ II կայսրի հրավերով մեկնել է Կ. Պոլիս, մասնակցել զատկական վեճերին և հիմնավորել Զատիկի վերաբերյալ Հայ եկեղեցու տոմարական հաշվարկների պատմականությունն ու ճշգրտությունը։
Սամվել Կամրջաձորեցին հեղինակ է մի շարք աստվածաբանական, մեկնողական երկերի։ Խաչիկ Ա Արշարունու հանձնարարությամբ 986 թվականին գրել է ջատագովական մի թուղթ՝ ուղղված հունաց Թեոդորոս մետրոպոլիտին։ Սամվել Կամրջաձորեցու անունով մեզ է հասել դավանաբանական մի հարց ու պատասխան, որը պարունակում է Ոսկեձեռն անունով մի իշխանի հարցերն ու Սամվել Կամրջաձորեցու պատասխանները։
Նրա գրչին է պատկանում նաև Տերունի տոների իմաստը մեկնաբանող մի երկ։ Համաձայն Ստեփանոս Տարոնեցու (Ասողիկ) և Մատթեոս Ուռհայեցու, Սամվել Կամրջաձորեցին գործուն մասնակցություն է ունեցել Հայսմավուրք և Տոնապատճառ ժողովածուների կազմման և խմբագրման աշխատանքին, նաև իր երկերով հարստացրել դրանք։ Տոնապատճառում նրա գրչին են պատկանում արարչության օրվա պատճառը կամ մեկնաբանությունը։ Այդտեղ տեղ են գտել նաև հատվածներ Սամվել Կամրջաձորեցու «Վերլուծութիւն ընթերցուածոց գրոց» և «Վասն աղուհացից» երկերից, որոնք պարունակում են ծիսական ընթերցվածների և պահքի բացատրությունը։
Սամվել Կամրջաձորեցին թաղվել է Կամրջաձոր վանքում։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ Կատեգորիա:Հայ աստվածաբաններ
Դոնուսա
Դոնուսա (Δονούσα), Հունաստանին պատկանող կղզի, որը գտնվում է երկրի հարավարևելյան մասում՝ Կիկլադյան կղզեախմբում։
Կղզում նկատվում է Կիկլադյան քաղաքակրթության ազդեցությունը։
Աշխարհագրություն
Դոնուսաը կղզի է Եգեյան ծովի հարավում՝ դրա մաս կազմող Կիկլադյան կղզեախմբի կազմի մեջ։ Կիկլադների կազմում Դոնուսաը փոքր չափի կղզի է։
Դոնուսա կղզին գտնվում է ծովի մակարդակից զրոյական մետր բարձրության վրա։ Այն գտնվում է Հունաստանի մայրաքաղաք Աթենքի գլխավոր նավահանգստից՝ Պիրեյոսից 170 կմ հեռավորության վրա։
Դոնուսա կղզու ամենաբարձր լեռնագագաթն ունի 385 մետր բարձրություն։ Ռելիեֆը հարթավայրային է։ Կլիմայի ձևավորման գործում կարևոր ազդեցություն ունեն միջերկրածովյան տաք ծովային հոսանքները։
Բնակչություն
Ըստ 2011 թվականի համահունական մարդահամարի տվյալների՝ Դոնուսա կղզու բնակչությունը կազմում է 167 մարդ։ Բնակիչները կղզիաբնակ հույներն են, որոնք դավանում են քրիստոնեություն՝ հույն ուղղափառություն։
Բնակչության միջին խտությունը կազմում է 12 մարդ/կմ²։ Բնակչության հիմնական զբաղմունքը ձկնորսությունն ու սպասարկման ոլորտի աշխատանքներն են։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հունաստանի կղզիներ
(2988) Կորհոնեն
(2988) Կորհոնեն (Korhonen), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1943 թվականի մարտի 1-ին Լիյսի Օտերմայի կողմից Տուրկուում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,606663 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2794 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,934 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1537,18 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,234194 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 14,74° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1943 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Լիյսի Օտերմայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Միտոտիկ ապարատ
Միտոտիկ ապարատ, միտոզին մասնակցող քրոմոսոմային և աքրոմատինային ժամանակավոր կառուցվածքների ամբողջություն, որն իրականացնում է քրոմոսոմների շարժումը դեպի կիսվող բջջի բևեռներ։ Ձևավորվում է ինչպես ինտերֆազային բջջի մակրոմոլեկուլներից, այնպես էլ բաժանումից առաջ սինթեզված նյութերից։ Միտոտիկ ապարատը կազմված է ցենտրոսոմայով շրջապատված ցենտրիոլներից, բջջի բաժանման իլիկից (միկրոխողովակների համակարգ) և միջանկյալ նյութից։ Բաղկացած է ռիբոնուկլեոպրոտեիդներից (90%), ռիբոնուկլեինաթթվից (6%), աքրոմատինային մասը՝ ակտինին նման սպիտակուցներից։ Հայտնաբերված են նաև բազմաշաքարներ, լիպիդներ, ադենոզինեռֆոսֆատազ։ Ցենտրիոլները մոտ 0,15 մկմ տրամագծով միկրոխողովակների զույգ գոյացություններ են։ Ենթադրվում է, որ դրանք կարգավորում են իլիկի առաջացումը, տարածական կողմնորոշումն ու աճը, չնայած վերջինս տեղի ունի նաև ցենտրիոլներ չպարունակող (բուսական) բջիջներում։ Բջջի բաժանման իլիկը կազմված է 2 տիպի՝ բևեռներն իրար և յուրաքանչյուր քրոմոսոմը բևեռներից որևէ մեկին միացնող ցիտոպլազմային թելիկներից։ Մասնակցում է քրոմոսոմների բաշխմանը դուստր բջիջներում։ Միտոտիկ ապարատի ձևավորումը սովորաբար սկսվում է միտոզի պրոֆազում և ավարտվում մետաֆազում։ Միտոտիկ ապարատի վնասվածքները և սինթեզի խանգարումները հանգեցնում են միտոզի ախտաբանության։
Կատեգորիա:Կորիզակիսում
Բոլշիե Լոմի (գյուղ, Վյազեմսկի շրջան)
Բոլշիե Լոմի (Большие Ломы), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2 մարդ։
Կժաձոր
Կժաձոր կամ Քաջաձոր (այժմ՝ Աղբուլաղ Ağbulaq, մինչև 2003 թվականի մարտը կրում էր աղավաղված պատմական հայկական անվան ձևը՝ Գյաջյազուր Gecəzur), գյուղ Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Ճահուկ գավառում, ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շահբուզի շրջանում։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Նախիջևան գետի ձախ ափին, Շահբուզից Սիսիան տանող ճանապարհից 1 կմ հեռավորությնան վրա, դեպի աջակողմյան լեռները։ Գյուղը տեղադրված է Սալվարդ լեռան ներքին փեշի հարթությունում, լեռներով շրջապատված։
Պատմություն
Կժաձորը հին հայկական գյուղ է և Շահապունիքի աչքի ընկնող բնակավայրերից մեկն է եղել։ Այժմյան գյուղի շրջակայքում գտնվում են մի քանի ամրոցների հետքեր, 500-600 տապանաքարերով հայկական գերեզմանատուն ։
Գյուղի շրջակայքում կան մի քանի հայկական սրբավայրեր, իսկ Խաչի ձոր կոչվող տեղամասի դաշտերում, բավական մեծ տարածության վրա տեսանելի են մի գյուղատեղի (գյուղաքաղաքի) հետքեր, որին տեղացիները կոչում են Դուքան-Բազար (նախև Չարսու-Բազար)։ Ըստ ավանդության այդտեղ եղել է հայկական հին գյուղաքաղաք ։
Մշակույթ
Գյուղի կենտրոնական թաղամասում կանգուն է Սուրբ Գևորգ գմբեթավոր եկեղեցին, որը թվագրվում է մոտավորապես 13-րդ դարի վերջին տասնամյակով։ Կժաձորի բնակչությունը հնուց հայկական է եղել ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շահբուզի շրջանի բնակավայրեր
Սիրոս (կղզի)
Սիրոս (կղզի) (Σύρος), կղզի Հունաստանի Եգեյան ծովում։ Կիկլադես կղզեխմբի առավել բնակեցված կղզին է, որը գտնվում է Աթենքից մոտ 140 կմ հարավ-արևելք։ 2001 թվականի մարդահամարի տվյալներով ՝ կղզում ապրում է 21 507 մարդ։ Կղզում գտնվում է Էրմուպոլիս քաղաքը ` կղզեխմբի ամենամեծ քաղաքը, Հարավային Եգեյան կղզիների ծայրամասային շրջանի վարչական կենտրոնը և Սիրոսի ծայրամասային ստորաբաժանումը։
Աշխարհագրական դիրք
Սիրոսը գտնվում է կղզեխմբի կենտրոնում, և ունի նույն հեռավորությունը ինչ Պարոսը, Թինոսը, Անդրոսը, Միկոնոսը։ Կղզին հյուսիսից հարավ է ձգվում 22 կիլոմետր, լայնությունը արևմուտքից դեպի արևելք 8 կիլոմետր է։ Կղզում կա 3 խոշոր բնակավայր։ Կղզին չի գրավում մեծ թվով զբոսաշրջիկների, քանի որ կղզում գրեթե քիչ են հունական արհեստի նմուշներ։
Սիրոսում (Էրմուպոլիս) է գտնվում 1864 թվականին կառուցված և առաջին թատրոնը՝ Ապոլոնը։ Թատրոնն իրենից ներկայացնում է Միլանի Լա Սկալա թատրոնի կրկնօրինակը, և 20-րդ դարի 90-ականներին կատարված վերականգնման արդյունքում վերադարձրել է իր նախկին շքեղության մի մասը։ Էրմուպոլիսում է գտնվում նաև աշխարհում առաջին անհայտ զինվորի հուշարձանը (ստեղծվել է 19-րդ դարի վերջին)։
Ֆրանսիացի հայտնի գրող Թեոֆիլ Գոթեն, երբ 19-րդ դարի կեսերին ճամփորդել է Հունաստանով, Սիրոսի մասին այսպես է գրել։"Սիրոս... այն գտնվում է Հունաստանի կենտրոնում, շքեղության ու ազնվականության մայրաքաղաք։ Ով կարող է իսկապես պատկերացնել, որ այդ հատկանիշները, որոնք բնորոշ են այդ քարքարոտ կղզուն, գտնվում է Եգեյան ծովում."
Նախապատմական ժամանակաշրջան
Հնագիտական հետազոտությունները ցույց են տվել, որ կղզին բնակեցված է եղել դեռ նեոլիթյան դարաշրջանից։
Պեղումների ժամանակ Կաստրի և Հալանդրիոնիի (կղզու հյուսիս-արևելքում) վայրերում հայտնաբերվել է ակրոպոլիս, նախապատմական դարաշրջանի բնակավայր և դամբարանադաշտ, ինչպես նաև կիկլադյան քաղաքակրթության վաղեկիկլադյան ժամանակաշրջանին վերաբերող առարկաներ։ Գտածոներ, որ վորաբերում էին այդ և ավելի ուշ շրջանին սկսեցին անվանվել Կիկլադյան մշակույթի շրջան՝ «Կերոս — Սիրոս»։
Մեծ գերեզմանոցի մոտակայքում մասամբ պեղվել է Կաստրի ամրացված բնակավայրը, որը շրջապատված է քարից կառուցված երկու պատերով։ 70 մ-ին հավասար հերձված հատվածի ներքին պատն ուներ վեց կիսաշրջանաձև աշտարակներ։ Բնակավայրը գտնվում էր ծովի մոտ գտնվող բարձունքում։ Տները կառուցված են քարից, որոնց մեծ մասը երկար թերթաքարային սալեր են, որոնք տեղադրված են հարթակի վրա։ Հանդիպում են տներ կլորացված վերջավոր պատերով։ Քերոս-Սիրոսի շրջանում գերեզմանները սովորաբար քիչ էին ՝ մինչև 100-200 թաղված, իսկ Հալանդրիոնեի գերեզմանոցը բավական մեծ էր ՝ 500 թաղված։ Այն բաղկացած է բաժիններից, որոնցից ամենափոքրը 65 էր, իսկ ամենամեծը ՝ 242 գերեզման։ Որոշ գերեզմաններում քարե արկղերով պահպանվել է  թաղման հին ծեսերի առարկաներ։ Ի հայտ են եկել նաև նոր տիպի դամբարաններ ՝ ուղղանկյուն կամ օվալ ՝ աստիճանական թաղով, չօգտագործված փոքրիկ դռնով, փակված քարով և դրա դիմաց դրոմոսով ։ Մ.թ.ա. երկրորդ հազարամյակում կղզում գոյություն ուներ մինոսյան քաղաքակրթություն և կղզին սերտորեն կապված էր Կրետե կղզու հետ ։
Պատմական ժամանակաշրջան
Մինոսյան քաղաքակրթության կործանումից հետո կղզում ակնհայտ մշակութային դեգրադացիա է տեղի ունեցել։ Հին դարերում կղզին բնակեցվել է իոնացիներով։ Մշակույթի վերելքը տեղի է ունեցել Մ.թ.ա. VI դարում։ Հնագետները գտել են բազմաթիվ արտեֆակտներ, որոնք վերաբերում են այդ ժամանակաշրջանին ՝ արձաններ, ամֆորներ, պիֆոսներ և այլն։ Այս ժամանակահատվածում ՝ ծնվել Ֆերեկիդը, հնագույն հունական փիլիսոփաներից մեկը։ Մ.թ.ա. 5-րդ դարում կղզին Աթենքի ծովային միության անդամ էր, իսկ Մ.թ.ա. 4-րդ դարում ՝ Աթենքի երկրորդ ծովային միության անդամ։ Մ.թ.ա. IV դարի վերջին կղզին ճանաչել է Մակեդոնիայի իշխանությունը, ապա մտել է Հռոմեական կայսրության կազմի մեջ, իսկ Մ.թ. V դարից մտել է Բյուզանդիայի կազմի մեջ։ 1207 թվականին 4-րդ խաչակրաց արշավանքից հետո կղզին գրավվել է Վենետիկցի Մարկո Սանուդոնի կողմից և այն ներառել Նաքսոսի Դքսության կազմը։ Այս ժամանակահատվածում կղզում ընդունվել է կաթոլիկություն, քանի որ այդ ժամանակ կաթոլիկները գերակշռում էին։ 1537 թվականին կղզին գրավվել է թուրքերի կողմից։ Սակայն զգալի կաթոլիկ բնակչության առկայությունը ստիպել է եվրոպական շատ երկրներին, հատկապես Ֆրանսիային, հետաքրքրություն ցուցաբերել կղզու նկատմամբ և հովանավորել նրան։ Այսպես, XVII դարում այստեղ հիմնադրվեց Կապուցինների վանքը, XVIII դարում ՝ Անոյի վանքը, քանի որ ավելի ցածր ՝ ծովի մոտ, այդ ժամանակ նավահանգստից բացի ոչինչ չկար։ 1771-1774 թվականներին ռուսական նավատորմի առաջին կղզեխումբյան արշավախմբի ժամանակ կղզին մտել է Ռուսաստանի հպատակության տակ և ծառայել որպես պարենի խանութ ռուսական նավատորմի համար։ 1775 թվականին վերադարձվել է Օսմանյան կայսրությանը։ 1821-1829 թվականների հունական ազգային-ազատագրական պատերազմի ժամանակ կղզին չեզոք դիրք էր զբաղեցնում կաթոլիկ զգալի բնակչության պատճառով։ Այնուամենայնիվ, Սիրոսն ընդունել է Հունաստանից ժամանած շատ փախստականների ՝ հույս ունենալով փրկվել թուրքական կոտորածից։ Հենց նրանք են XIX դարում կառուցել Էրմուպոլիսը ։ 1830 թվականին կղզին մտավ վերածնված Հունաստան պետության կազմի մեջ ։
Կաթոլիկությունը Սիրոսում
Սիրոսը Թինոսի հետ միասին Հունաստանում ունի ամենամեծ կաթոլիկ բնակչությունը։ Հունա-կաթոլիկները ՝ Սիրոսը, Թինոսը և Աթենքը, կազմում են հունական կաթոլիկ եկեղեցու քրմապետերին։ 2001 թվականին տվյալներով՝ կղզու բնակիչների 47 տոկոսը կաթոլիկներ էին։ Ընդ որում, կաթոլիկների մեծ մասը բնակվում է կղզու կենտրոնում, Էրմուպոլիսում գերակշռում են ուղղափառները։
Սպորտ
Կղզում հիմնվել է սպորտային ակումբ։ Առավել մեծ հաջողությունների է հասել ակումբի տղամարդկանց վոլեյբոլի թիմը, որը հանդես է գալիս երբեմն Բարձրագույն խմբում և նվաճել է Հունաստանի վոլեյբոլի լիգայի առաջին գավաթը (2011 թվականին), իսկ կես տարի անց և երկրի առաջնության արծաթե մեդալները։ 2016 թվականին սեպտեմբերի 15-19-ը Սիրոս կղզում անց է կացվել ստորջրյա ձկնորսության աշխարհի առաջնությունը ։
Գաձանիգա
Բնակչությունը կազմում է 5005 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը 355 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 14 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 24025։ Հեռախոսային կոդ՝ 035։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Մալայա Տրոստյանկա (գյուղ, Պոչինկովսկի շրջան)
Մալայա Տրոստյանկա (Малая Тростянка), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Պոչինկովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 7 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Պոչինկովսկի շրջանի բնակավայրեր
Օլյանիցա
Օլյանիցա (Оляниця), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Տրոստյանեցի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Տրոստյանեցի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Աստերոիդների ցանկ (138001-138100)
Աստերոիդների ցանկ (137901-138000) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (138101-138200)
|}
Պատերնա դել Ռիո
Պատերնա դել Ռիո  (իսպ.` Paterna del Río), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում`Ալմերիա պրովինցիայում (Անադալուսիա ինքնավար մարզում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Անդալուսիա շրջանում։ Զբաղեցնում է 45 կմ2 տարածք։ Բնակչությունը` 449 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Գտնվում է պրովինցիայի վարչական կենտրոնից 71 կմ հեռավորության վրա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Ալմերիա պրովինցիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Ֆերոլետո Անտիկո
Ֆերոլետո Անտիկո (Feroleto Antico), կոմունա Իտալիայում, Կալաբրիա մարզի Կատանձարո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 2114 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 101 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 21 կմ² մակերես տարածք։
Կոմունայի հովանավորն է սուրբ Սիլվեստրը՝ Հռոմի պապը։ Տոնը նշվում է ամեն տարի դեկտեմբերի 31-ին։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Զվարավանք
Զվարավանք, Հայ առաքելական եկեղեցի, որը կառուցվել է 17-րդ դարում, գտնվում է Սյունիքի մարզի Լիճք գուղից 1.5 կմ հարավ-արևմուտք` Զվար գետի հովտում` ավերված համանուն գյուղատեղիում։ Վանական համալիրից պահպանվել է միայն եկեղեցին, իսկ նրա շուրջը` գերեզմանոցի հետքերը։
Ճարտարապետություն
Եկեղեցին թվագրվել է 17-րդ դար, եկեղեցին երկթեք ծածկով և խորանի երկու կողմերում զույգ ավանդատներով կառույց է։ Կառուցված է ճեղքված բազալտով և կրաշաղախով։ Աղոթասրահի պատերի վրա առկա են երկու զույգ որմնամույթեր, նրանց լայնությանը` 1.50 մ։ Մույթերը և թաղակիր կամարները ներսի տարածությունը բաժանում են 3 մասի, որոնցից երկուսը հավասարաչափ են, իսկ երրորդը` կարճ է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ Կատեգորիա:Վանքեր Կատեգորիա:17-րդ դար Կատեգորիա:Հայ Առաքելական Եկեղեցի Կատեգորիա:Սյունիքի մարզ Կատեգորիա:Հայկական ճարտարապետություն
Փոյնսետի շրջան (Արկանզաս)
Փոյնսետ (Poinsett County), ԱՄՆ Արկանզաս նահանգի շրջաններից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.963 կմ² է, բնակչությունը՝ 24.583 մարդ (2007 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Հարիսբուրգ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1838 թ.։
Ֆիլիպ Յիհա
Ֆիլիպ Յիհա (Filip Jícha, ), չեխ հանդբոլիստ, ձախ միջին քաշային, 2010 թվականի Եվրոպայի առաջնության լավագույն ռմբարկու և ամենագնահատված խաղացողը։
Կենսագրություն
Ֆիլիպ Յիհան խաղացել է չեխական ակումբներում ։ Նա համբավ ձեռք բերեց Գերմանիայում խաղալով Լեմգո և Կիլ ակումբներում։ 2010 թվականին Ջիհան դարձավ Եվրոպայի առաջնության ամենաթանկ խաղացողը և մրցաշարի լավագույն ռմբարկուն՝ խփելով 53 գոլ, թեև Չեխիայի հավաքականը զբաղեցրեց միայն ութերորդ տեղը։ Նույն թվականին IHF-ը Յիհային ճանաչեց աշխարհի լավագույն հանդբոլիստ։ Խաղային կարիերայի ավարտից հետո նա միացավ Կիլ ակումբի մարզչական շտաբին, իսկ 2019 թվականին դարձավ ակումբի գլխավոր մարզիչ ։
Գործունեություն
Ֆիլիպ Յիհան սկսել է իր կարիերան Պրահայի Դուկլա քաղաքում, իսկ ավելի ուշ տեղափոխվել է Շվեյցարիա։ 2000 թվականի սեպտեմբերին Ֆիլիպ Յիհան Չեխիայի հավաքականի խաղացող էր։ Նա իր միջազգային նորամուտը նշեց Սլովակիայի դեմ Պովաժսկա Բիստրիցայում, որտեղ երկու գոլ խփեց։ Նրա մականունը Գերմանիայում Պավել է, իսկ Չեխիայի հավաքականում՝ Ֆիլդա։ Նա ուներ 2,01 մ մ հասակ և կշռում էր 103 կգ ։ Նա Չեխիայի հավաքականի կազմում կրել է 9 համարի մարզաշապիկը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Չեխ հանդբոլիստներ Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Մեսի Նաքսոս
Մեսի Նաքսոս կամ պարզապես Մեսի (Μέση Νάξου), լեռնային գյուղ Հունաստանի հարավարևելյան հատվածում՝ Կիկլադյան կղզիների մաս կազմող Նաքսոս կղզու վրա։
Վարչականորեն մտնում է Հարավային Եգեյան կղզիներ պերիֆերիայի Նաքսոս տարածաշրջանային միավորի կամ նոմոսի կազմի մեջ։
Աշխարհագրություն
Մեսին գտնվում է Նաքսոս կղզու հյուսիսում։ Համարվում է կղզու ամենաբարձրադիր լեռնային բնակավայրերից մեկը։
Տարածքի հիմնական մասը ցածրալեռնային է, ընդերքը՝ անհարդ։ Բնորոշ է միջերկրածովային տաք կլիման։ Տարվա ամենատաք ամիսն ամառն է։ Կլիման նաև բավականին խոնավ է։
Բնակչություն
Ըստ 2011 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ գյուղի բնակչությունը կազմում է 97 մարդ ։ Բնակիչները կղզիաբնակ հույներն են, որոնք զբաղվում են հիմնականում գյուղատնտեսական աշխատանքներով։
Բնակչությունը տարեց տարի նվազում է։ 1955 թվականի տվյալներով Մեսի գյուղն ուներ 180 մարդ բնակիչ։ Բնակչությունը դավանում է քրիստոնեություն՝ հույն ուղղափառություն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հունաստանի գյուղեր
Հեղինե Աբրահամյան
Կենսագրություն
Հեղինե Աբրահամյանը ծնվել է Կարսի Ծպնի գյուղում։ Մասնագիտական կրթությունն սկզբնապես ստացել է Երևանի Գեղարդ տեխնիկումում, ապա սովորել Լենինգրադի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտում, որն ավարտել է 1940 թվականին։ 1936 թվականից անընդմեջ մասնակցել է հանրապետական ու համամիութենական ցուցահանդեսներին։ Ստեղծագործական աշխատանքին զուգընթաց տասնամյակներ շարունակ դասավանդել է Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ նկարչուհիներ Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր մանկավարժներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ
Էկբոլսայմ
Էկբոլսայմ (Eckbolsheim), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Ստորին Հռենոս գավառում ։
Բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 6409 մարդ, բնակչության խտությունը` 1200.19 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 5.34 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 400 կմ արևելք, Ստրասբուրգ քաղաքից` 5 կմ արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 4379 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 3331-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 1048։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 76,1 %։ 3331 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 3117 անձ (1574 տղամարդ և 1543 կին)։ Գործազուրկ են եղել 214 անձ (98 տղամարդ և 116 կին)։ 1048 անաշխատունակներից 422-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 387-ը` թոշակառուներ, իսկ 239-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Փերթի համաձայնագիր
Փերթի համաձայնագիր, 1266 թվականի հուլիսի 2-ին կնքված պայմանագիր, որով վերջ էր դրվում Նորվեգիայի թագավոր Մագնուս VI-ի ու Շոտլանդիայի թագավոր Ալեքսանդր III-ի միջև Հեբրիդյան կղզիների ու Մեն կղզու տիրապետության շուրջ ռազմական հակամարտությանը ։
Հեբրիդներն ու Մեն կղզին անցել էին նորվեգական տիրապետության տակ, երբ և՛ Շոտլանդիան, և՛ Նորվեգիան դեռևս ձևավորվում էին որպես հարակից ազգ-պետություններ։ Նորվեգական վերահսկողությունն օրինականացվել է 1098 թվականին, երբ Շոտլանդիայի թագավոր Էդգարը կղզիները հանձնել է Նորվեգիայի թագավոր Մագնուս III Բոկոտնին։ Վերջինիս լեզվով կղզիներն անվանվում են Sudreys, որը նշանակում է «Հարավային կղզիններ»։