cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մանհայմ
Վաղ միջնադար
Մանհայմի «մականունը» «Quadratestadt» է (քառակուսիների քաղաք)։ Մանհայմի ամրոցից մինչև Նեքքար գետը ընկած հատվածում է գտնվում քաղաքի պատմական կենտրոնը՝ «Քառակուսիները»։ Յուրաքանչյուր քառակուսի կրում է տառից և թվից կազմված անուն (Օրինակ՝ «A1» կամ «M7»)։
18-րդ և 19-րդ դարեր
18-րդ դարի ընթացքում Մանհայմը դասական կոմպոզիտորների ծննդավայրը դարձավ։ Մանհայմն ուներ Եվրոպայի ամենալավ նվագախմբերից մեկը՝ Կառլ Գրուայի գլխավորությամբ։ 1819 թվականին Նորվիչ Դաֆֆը արեց հետևյալ հետազոտությունները Մանհայմի վերաբերյալ.
1816-1817 թվականներին քաղաքում կլիմայական ճգնաժամ էր, որը հանգեցրեց ձիերի հիվանդություններին ու բազմաթիվ մահերին։ Այդ ժամանակահատվածում Մանհայմում պատրաստվեց առաջին հեծանիվը։ 1828 թվականին Մանհայմում հիմնվեց Հռենոս նավահանգիստը։ 1840 թվականին բացվեց Բադեն երկաթուղին։ Տնտեսական աճի ազդեցությամբ Մանհայմի համար աստիճանաբար սկսվեց մեկ այլ ոսկե շրջան։ 1848 թվականի մարտի հեղափոխության ժամանակ քաղաքը քաղաքական և հեղաշրջական գործողությունների կենտրոնը դարձավ։ 1865 թվականին Ֆրիդրիխ Էնգելհորնը Մանհայմում հիմնադրեց «Badische Anilin- und Soda-Fabrik» (Բադենի անիլինի և սոդայի գործարան) ընկերությունը։ Չաշխատող գործարանից այն զարգացավ՝ դառնալով աշխարհի ամենամեծ քիմիական գործարանը։ 1886 թվականին Կառլ Բենցը Մանհայմում ստեղծեց առաջին մոտոցիկլետը։
Վաղ 20-րդ դարը և Առաջին համաշխարհային պատերազմը
«Schütte-Lanz» ընկերությունը՝ հիմնադրված Կառլ Լենզի և Ջոն Շուտտեի կողմից, կառուցել է 22 ինքնաթիռ։ Ընկերության հիմնական մրցակիցը օդանավ կառուցողներն էին։
Երբ 1914 թվականին Առաջին համաշխարհային պատերազմը սկսվեց, Մանհայմի գործարաններն սկսեցին գլխավոր դերը խաղալ Գերմանիայի պատերազմական տնտեսության մեջ։ Սա հանգեցրեց այն փաստին, որ 1915 թվականի մայիսի 27-ին Մանհայմը դարձավ աշխարհի առաջին զարգացած բնակավայրը օդային ռմբակոծության ենթարկված քաղաքների կողքին։ Ֆրանսիական օդանավերը հարձակում են գործում «BASF» գործարանի վրա՝ սպանելով 20 մարդու։
Երբ Գերմանիան պարտվեց պատերազմում 1918 թվականին, խաղաղության պայմաններում գերմանական բանկերը հանձնվեցին ֆրանսիական զորքերին։ Ֆրանսիական տիրապետությունը շարունակվեց մինչև 1930 թվականը։ Նույնիսկ Մանհայմի ամենանրբաճաշակ տները ջնջվեցին ֆրանսիական կայազորի կողմից։
Միջպատերազմյան ժամանակաշրջան
Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո «Հենրիխ Լանզ» ընկերութունը ստեղծեց բուլդոգը՝ առաջատար գյուղատնտեսական մեքենան՝ լիցքավորված ծանր նավթով։ Որպես արդյունք՝ 1923 թվականին հայտնագործվեց նախընտրական այրման խցիկը։ 1922 թվականին բացվեց Մանհայմի ատոմային էլեկտրակայանը։ 1930 թվականին Մանհայմն ուներ 385,000 բնակչություն։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
Նացիստական Գերմանիայի տիրապետության օրոք մանհայմի առնվազն 2,262 հրեացիներ դարձան հոլոքոսթի զոհ ։ Մանհայմը ծանր վնասներ կրեց ԱՄՆ-ի օդային ուժերի ռմբակոծության հետևանքով։ Որոշ աղբյուրներ նշում են, որ գերմանացիների հանդեպ իրականացվող դիտավորյալ առաջին ռմբակոծությունը տեղի է ունեցել հենց Մանհայմում 1940 թվականի դեկտեմբերի 16-ին ։
1945 թվականի մարտի 29-ին 44-րդ հետևակային դիվիզիան մտնում է քաղաք։ Մինչ այժմ էլ ամերիկական ռազմական ներկայությունն առկա է Մանհայմում։
Նորագույն շրջան
Քաղաքի վերակառուցումը սկսեց ընթանալ նոր թափով։ Մանհայմի պալատը և ջրային աշտարակը վերակառուցվեցին, և ազգային թատրոնը տեղափոխվեց։ Նրա հին դիրքում այժմ գտնվում է Ֆրիդրիխ Շիլլերի արձանը և «Zum Zwischen-Akt» ակումբը։
1967 թվականին քաղաքում հիմնադրվեց Մանհայմի համալսարանը։
1975 թվականին Մանհայմի Լուիսեն և Հերզոգենրիդ այգիներում նշվում էր այգեգործության փառատոն։ Ենթակառույցների մի շարք մասեր զարգացվեցին ցուցադրության համար. կառուցվեցին հեռահաղորդակցության աշտարակն ու Հռենոս գետի վրայով անցնող երկրորդ կամուրջը։ Կառուցվեց հետիոտների համար նախատեսված ճանապարհահատվածը։ Քաղաքում երմուծվեց այրոբասերի համակարգը։ 2007 թվականին Մանհայմը նշում էր իր 400-ամյակը։ Այս առիթով կազմակերպվում է միջոցառումների մի մեծ շարք։
Վիճակագրություն
Ազգային փոքրամասնությունները Մանհայմում՝
Թատրոն
Մանհայմի ազգային թատրոնը հիմնադրվել է 1779 թվականին և համարվում է Գերմանիայի պատմության ամենահին «էջը»։ 1772 թվականին թատրոնում ցուցադրվել է առաջին ներկայացումը՝ գրված Ֆրեդերիկ Շիլլերի կողմից։
Կրթություն
Մանհայմի համալսարանը Գերմանիայի ամենահին համալսարաններից մեկն է։ Մանհայմի համալսարանը համարվում է ամբողջ աշխարհի տնտեսագիտական ուղղվածություն ունեցող աշակերտների գլխավոր կենտրոնը։
Համալսարանական այս քաղաքը նաև Հայդելբերգի համալսարանի, Մանհայմի փոփ ակադեմիայի և երաժշտական ու թատերական այլ ակադեմիաների տունն է։
Տրանսպորտ
Մանհայմի տարածքը շրջապատված է ավտոճանապարհովմ որը քաղաքը հյուսիսից կապում է Ֆրանկֆուրտին, հարավից՝ Կարլսրուեին, արևմուտքից՝ Սաարբյրուկենին, արևելքից՝ Նյուրնբերգին։
Մանհայմի երկաթուղային ցանցը համարվում է ամենակարևորը Գերմանիայի հարավարևմտյան մասի համար, քանի որ այն միացնում է Ֆրանկֆուրտը Բեռլինին, Կարլսրուեին, Շտուտգարտին, Մյունխենին։
Մանհայմը Գերմանիայի երկրորդ ամենամեծ գետային նավահանգիստն է։
Սպորտ
Մանհայմում կա ազգային հայտնիություն վայելող ֆուտբոլային երկու ակումբ՝ «Մանհայմի Վալդհոֆը», որը խաղում է բունդեսլիգայում և Մանհայմը, որը Գերմանիայի ֆուտբոլի առաջնության 1949 թվականի հաղթողն է։
«Մանհայմի Ադլերը» տափօղակով հոկեյի թիմ է, որը խաղում է Գերմանիայի հոկեյի լիգայում, որում թիմը հաղթել է 6 անգամ։
Քաղաքը Մանհայմի տորնադո ակումբի տունն է, որը համարվում է Գերմանիայի բեյսբոլի և սոֆտբոլի ամենահին ակումբը։ Կումբը հաղթել է Բեյսբոլի բունդեսլիգայում 11 անգամ՝ ավելի, քան որևէ ուրիշ ակումբ։
Մանհայմում է անցկացվել թռիչքի Եվրոպայի առաջնությունը 1997 և 2007 թվականներին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Wonders of the Universe
Wonders of the Universe, վավերագրական ֆիլմը նկարահանվել է 2011 թ.։ Պատմողի դերում հանդես է եկել ֆիզիկոս Բրայան Կոքսը։ Առաջին անգամ հեռարձակվել է 2011 թ.-ի մարտի 6-ին BBC հեռուստաալիքով։ Ֆիլմը բաժանված է 4 մասի, որոնցից յուրաքանչյուրում Կոքսը հեռուստադիտողի համար բացահայտում է տիեզերքի հրաշքները։ Կարելի է ասել, որ այս ֆիլմը Կոքսի մեկ այլ ֆիլմի՝ Արեգակնային համակարգի հրաշքների, շարունակությունն է։
1. Ճակատագիր
Առաջին սեզոնում Կոքսը բացատրում է ժամանակի ընթացքի բնույթը, դրա հատկությունները։ Բացատրում է, թե ինչու է ժամանակը ընթանում մեկ ուղղությամբ։ Սեզոնի ընթացքում պրոֆեսոր Բրայանը բացատրում է նաև ջերմադինամիկայի երկրորդ օրենքը և ցույց տալիս դրա կիրառությունը ժամանակի ընթացքի վրա։
2. Աստղափոշի
Այս սեզոնում Կոքսը հեռուստադիտողի համար բացահայտում է, թե ինչից են կազմված տարբեր մարմինները։ Նա անդրադարձավ աստղում տեղի ունեցող գործընթացներին և աստղի էվոլյուցիային։
3. Անկում
Այստեղ խոսվում է տարբեր մոլորակների գրավիտացիոն դաշտերի, նեյտրոնային աստղերի մասին։ Ցույց է տրվում, թե որ մոլորակների գրավիտացիոն դաշտերն են նպաստավոր կյանքի գոյության համար։
4. Ավետաբերներ
Վերջին սեզոնում Բրայան Կոքսը պատմում է լույսի մասին։ Բացատրում է, թե ինչպես են կենդանի արարածների մոտ ձևավորվել լուսազգայուն օրգաններ՝ աչքեր, և ինչպես կլիներ աշխարհը առանց լույսի։ Խոսվում է նաև լույսի արագության մասին, որը ամենամեծն է տիեզերքում՝ 299 792 458 մ/վ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլերեն հեռուստասերիալներ
Հագագ
Հագագ, խուլ շփական հնչյուն, որն արտաբերվում է ձայնալարերի մոտեցմամբ, երբ ձայնածերպով անցնող օդի հոսքը առաջացնում է թույլ աղմուկ։ Հագագի արտաբերման համար բերանի խոռոչը հատուկ դիրք չունի, այլ ընդունում է հաջորդ (կամ նախորդ) հնչյունի արտաբերման դիրքը։ Հայերենի հ հնչյունը հագագ է։ Թույլ շնչի աղմուկ կարող են ունենալ նաև պայթական և կիսաշփական բաղաձայնները, որոնց երբեմն անվանում են հագագային հնչյուններ. սրանց համար գործածվում Է նաև շնչեղ կամ շնչեղացված տերմինը։
Կատեգորիա:Հնչյուններ Կատեգորիա:Բաղաձայններ Կատեգորիա:Հնչյունաբանություն
Այտուց
Այտուց, հեղուկի ավելցուկային կուտակում օրգանիզմի հյուսվածքներում և խոռոչներում։ Առավել հաճախ նկատվում է մաշկում, ենթամաշկային ճարպաբջջանքում, կրծքամզային, որովայնային խոռոչներում, սրտապարկում, ամորձապարկում և այլուր։ Այտուցային հեղուկը կազմված է ջրից և նատրիումի ու կալիումի աղերի, սպիտակուցների և արյան սպիտակ մարմնիկների որոշ քանակությունից։ Վերջիններս ավելանում են բորբոքային բնույթի այտուցի դեպքում։
Այտուցների առաջացում
Մազանոթների միջոցով հյուսվածքային հեղուկի և արյան հեղուկ մասի միջև տեղի է ունենում մշտական փոխանակություն։ Արյունատար անոթների պատերի միջով հեղուկը շրջակա հյուսվածքներ է դուրս գալիս անընդհատ։ Եթե անոթներից դեպի շրջակա հյուսվածքներ արտադրվում է մեծ քանակությամբ հեղուկ, իսկ հետներծծումը դժվարացած է կամ բոլորովին դադարել է, ապա առաջանում են այտուցներ։
Դրան նպաստում են անոթային հունում և շրջակա հյուսվածքներում նատրիումի, կալիումի, ինչպես նաև սպիտակուցների պարունակության փոփոխությունները։ Այդպիսի նախադրյալներ առաջանում են անոթների ծավալուն վնասվածքների, ճնշման, երակների հանգուցավոր լայնացման, թրոմբոֆլեբիտի ժամանակ, ինչպես նաև սրտային անբավարարության, երիկամների հիվանդությունների դեպքում՝ արյան հոսքի դանդաղման հետևանքով։
Այտուցների տեսակներ
Ըստ տարածվածության՝ այտուցները լինում են ընդհանուր (ջրգողություն, մաշկի և ենթամաշկային բջջանքի տարածված այտուց՝ անասարկա) և տեղային։
Ընդհանուր այտուցը բնորոշվում են մեծ չափերով, տարածվածությամբ, վերջույթների և իրանի վրա առաջանալիս՝ նաև համաչափությամբ։ Դրանք նկատվում են սրտի անբավարարության, երիկամների որոշ հիվանդությունների, լյարդի ցիռոզի դեպքերում։ Ջրգողության, ինչպես նաև որովայնի խոռոչում արյան շրջանառության խանգարման դրսևորում է այնտեղ հեղուկի կուտակումը՝ ասցիտը։
Տեղային այտուցը հաճախ առաջանում են երակների ճնշման կամ բորբոքման հետևանքով։ Այտուցին բնորոշ են օրգանի, մարմնի որևէ մասի, վերջույթի ծավալի մեծացումը, ձևափոխությունը։
Մաշկի այտուցի դեպքում նվազում է նրա առաձգականությունը, հաճախ այն դառնում է գունատ և շոշափելիս՝ սառն է (բացառությամբ բորբոքային, երբեմն՝ ալերգիկ այտուցի)։ Մարմնի որևէ մասում ցանկացած մեծության այտուցի առաջացման դեպքում պետք է դիմել բժշկի։
Բուժում
Այտուց ունեցող անձինք բժշկին դիմելուց հետո պետք է հետևեն դրանց մեծությանը, տարածվածությանը, հաշվեն օրվա ընթացքում օգտագործվող և արտազատվող հեղուկի քանակը, սահմանափակեն կերակրի աղի օգտագործումը։
Բժշկության զարգացման արդի մակարդակը հնարավորություն է տալիս արդյունավետ բուժել այտուցով ուղեկցվող հիվանդություններն ու վիճակները։ Կան լավ ազդող միզամուղ դեղանյութեր և ջրաաղային փոխանակության խանգարումները վերացնող պատրաստուկներ։
Խորհուրդ է տրվում երբեմն սննդի մեջ օգտագործել կալիումով հարուստ սնունդ (կաթնամթերք, ծիրան, ծիրանի չիր և այլն)։
Կատեգորիա:Ախտանիշներ Կատեգորիա:Մահվան պատճառներ
Գեբ
Գեբ (հուն. Seb կամ Keb ), եգիպտական դիցաբանությունում երկրի աստված։ Շու օդի աստծու և Տեֆնուտ աստվածուհու որդին։ Նուտ աստվածուհու եղբայրն ու ամուսինը, Օսիրիսի, Իսիդայի, Սեթի и Նեֆտիդայի հայրը։ Ոգով (բա) իրեն ձևացրել է, որպես Խնում: Համարվում էր, որ Գեբը բարի աստված է, նա պաշտպանում է ողջերին և մահացածներին երկրի վրա ապրող օձերից, նրա վրա աճում էին մարդկանց համար անհրաժեշտ բույսերը, նրանից էր դուրս գալիս ջուրը (Նեղոս)։ Կապված էր մեռյալների աշխարհի հետ, իսկ նրա տիտղոսը՝ «Իշխանաց իշխան», նրան իրավունք էր տալիս համարվել Եգիպտոսի կառավարող։
Պատկեր
Սովորաբար պատկերվում էր մարդու տեսքով Վերին կամ Ներքին Եգիպտոսի թագը գլխին։ Երբեմն Գեբին պատկերում էին կանաչ դեմքով։
Առասպելներ
Գեբը պատկանում էր հելիոպոնտական էննեադին։ «Բուրգերի տեքստերի» համաձայն Գեբը հանդես էր գալիս, որպես ստորգետնյա աշխարհի և Դուատ աստծո մարմնավորումը, ով մասնակցում է Օսիրիսի կողմից անց կացվող մահացածների դատին։ Հին պատկերացմամբ նա գտնվում էր երկնքում, արևելքում, որտեղից դուրս է գալիս արևը։ Միջին թագավորության ժամանակ Հին Եգիպտոսում ձևավորվեց կարծիք, որ Դուատը և ստորգետնյա աշխարհը գտնվում են արևմուտքում, որտեղ Արևը մայր է մտնում։ Հորի և Սեթի մասին առասպելում Օսիրիսի գահի համար, Գեբը հանդես էր գալիս, որպես գլխավոր դատավոր։ Գեբի տիտղոսն է՝ «իշխանաց իշխան», նա համարվում էր Եգիպտոսի կառավարիչ։ Գեբի հետևորդը Օսիրիսն էր, ումից գահը անցավ Հորին, իսկ Հորի ժառանգներն ու ծառաները փարավոններն էին, փարավոնների իշխանությունը դիտարկվում է Գեբի բարձրությամբ։ Գեբի անունը գրվում էր բադ հիերոգլիֆով, չնայած դա նրա սուրբ թռչունը չէր։ Մի տեքստում նրա աղջիկ Իսիդան անվանվում էր «բադի ձու»։
Գուայանկուր
Գուայանկուր (Goyencourt), համայնք Ֆրանսիայի Պիկարդիա մարզի Սոմ գավառում ։
Բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 95 մարդ, բնակչության խտությունը` 17.66 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 5.38 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 105 կմ հյուսիս, Ամյեն քաղաքից 39 կմ հարավ-արևելք։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Գուարենե
Բնակչությունը կազմում է 3229 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը 248 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 13 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 12050։ Հեռախոսային կոդ՝ 0173։
Բնակավայրի հովանավորն է սուրբ Հակոբոս առաքյալ Զեբեդյանը։ Տոնը նշվում է հուլիսի 25-ին։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճը՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Վորմսի համաձայնագիր
Վորմսի համաձայնագիր, դրա ստորագրմամբ ավարտվեց կայսրության և պապության միջև երկար ժամանակ փոփոխակի հաջողություններով ընթացող պայքարը։ Համաձայնագիրը կնքեցին Հենրիխ V-ը և Կալիքստոս II պապը։
Վորմսի համաձայնագիրը կարգավորում էր եպիսկոպոսների ընտրությունները։ Սահմանվում էին ընտրությունների տարբեր համակարգեր կայսրության տարբեր մարզերում։ Գերմանիայում եպիսկոպոսները պետք է ընտրվեին հոգևորականության կողմից կայսեր առաջադրմամբ, որին նաև պատկանում էր վճռական խոսքը մի քանի թեկնածուների առկայության դեպքում։ Կայսրը կատարում էր աշխարհիկ ինվեստիտուրան` գայիսոնի հանձնումը, որը խորհրդանշում էր իշխանություն եպիսկոպոսական հողերի նկատմամբ։ Աշխարհիկ ինվեստիտուրային հաջորդում էր պապի կամ նրա պատվիրակի կողմից իրականացվող հոգևոր ինվեստիտուրան` եպիսկոպոսի հոգևոր իշխանությունը խորհրդանշող մատանու և գավազանի հանձնումը։ Իտալիայում և Բուրգունդիայում եպիսկոպոսների ընտրությունները պետք է տեղի ունենային առանց կայսրի կամ նրա ներկայացուցիչների մասնակցության։ Ընտրված նոր եպիսկոպոսը հաստատվում էր պապի կողմից։ Դրանից վեց ամիս անց կայսրը կատարում էր ինվեստիտուրա՝ գայիսոնի հանձնումով։ Սա փաստորեն ձևական ակտ էր. խորտակվում էր կայսերական եկեղեցու համակարգը Իտալիայում և Բուրգունդիայում։ Իսկ Գերմանիայում պապը և կայսրը գալիս էին փոխհամաձայնության, որով խախտվում էին օտտոնյան եկեղեցական քաղաքականության արմատական սկզբունքները ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Համաձայնագրեր Կատեգորիա:Սրբազան Հռոմեական կայսրության պայմանագրեր
Ալեքսանդրու Հաժդեու
Ալեքսանդրու Թադեի Հաժդեու (Алекса́ндр Фадде́евич Хижде́у, ), մոլդովացի գրող և գիտնական։ Գրել է ռուսերեն։
Կենսագրություն
Ավարտել է Խարկովի, Լվովի և Մյունխենի համալսարանները։ Ռումինական ակադեմիայի անդամ (1866 թ.)։ Մոլդավական ֆոլկլորագիտության հիմնադիրը։ Հեղինակ է գրականագիտական հոդվածների («Բեսարաբական գրողներ, 1835 թ. են)։ Հաժդեուի բանաստեղծություններից աչքի է ընկնում «Մոլդավական սոնետներ» (1837 թ.) շարքը։ Գրել է «Դուկան» (1830 թ.) վիպակը և «Առնաուտի իշխանությունը» (1872 թ.) պատմական նովելը, որի հերոսներից շատերը հայեր են։ Նովելը պատմում է ժողովրդական ապստամբությանը հայերի մասնակցության, պարտությունից հետո 3 հազար հայ ընտանիքի Մոլդավիայից Տրանսիլվանիա գաղթելու (1672 թ.), այնտեղ հայաքաղաքներ և այլ կենտրոններ հիմնելու մասին։
Պորպետո
Պորպետո (Porpetto), կոմունա Իտալիայի Հանրապետությունում։ Գտնվում է Ֆրիուլի Վենետիկ Ջուլիա մարզի Ուդինե գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 2732 մարդ 2008 թվականի մարդահամարի տվյալների, բնակչության խտություն՝ 139 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 20 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 33050։ Հեռախոսային կոդ՝ 0431։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Լոլեկը և Բոլեկը
Լոլեկը և Բոլեկը համանուն անվամբ հեռուստատեսային կոմեդիկ սերիալի լեհ մուլտֆիլմի հերոսներ են։ Այն մասամբ ստեղծել է Ալֆրեդ Լեդվիգը մինչև Վլադշավ Նեհրեբեցկիի և Լեսզեկ Լորեկի կողմից վերաանվանվել  է։ Սերիալը երկու եղբայրների և նրանց ուրախ (իսկ երբեմն անմիտ), արկածների մասին է, որոնք շատ ժամանակ են անցկացնում դրսում։
Պատմություն
Կերպարները առաջին անգամ հայտնվել են անիմացիոն Ֆիլմում 1962 թվականին։ Նրանց անունները Բոլեսլավ և Կարոլ է։ Անգլերեն լեզվով մուլտֆիլմը տարածվել է որպես Բենի և Լենի կամ Ջիմ և Ջամ։ Որոշ դրվագներ ցուցադրվել են Նիքելոդենս Փինվիլի մանկական հեռուստաալիքում։ 1973 թվականին իգական լսարանի խնդրանքով ֆիլմի հեղինակները ավելացրել են Տոլա անունով փոքրիկ աղջկա, ով ապրում է անտառում և դիմավորում է Լոլեկին և Բոլեկին։ Տոլան հայտնվել է 30-րդ սերիայում։
Վարդագույն Պանտերա թատերական մուլտֆիլմի նման, շատ սերիաներ երկխոսություն չունեն։ Բացառությամբ 1980-ական թվականների լիամետրաժ ֆիլմերի և սերիալների, որտեղ գլխավոր հերոսների ձայները ստեղծվել են Բոլեկ- Եվա Զլոտովսկայի, Իլոնա Կուսմերսկայի. Լոլեկ- Դանուտ Մանցեվիզի, Դանուտա Պրզեցմուցկայի կողմից։
Լեհաստանի ժողովրդական հանրապետության ժամանակ Լոլեկի ու Բոլեկի կերպարներով արտադրվել են մեծ քանակությամբ խաղալիքներ, ֆիլմեր, որոնք կարելի է տեսնել Դոբրանոկի թանգարանում։ Այժմ նրանք միացվել են համակարգչային ծրագրերին, գրքերի և խաղերի ընդհանուր պատկերի գունավորումով։
Բոլոր լեհական մուլտֆիլմերի մեջ Լոլեկը և Բոլեկը զբաղեցնում են առաջին տեղը։ Սերիալը հայտնի է շատ երկրներում, դա այն սակավաթիվ անիմացիոն ֆիլմերից է, որը 1979 թվականին՝ հեղափոխությունից հետո հեռարձակել է իրանական հեռուստատեսությունը։
2011 թվականին Լոլեկի և Բոլեկի հուշարձանը տեղադրվել է Բելսկո Բլայա քաղաքում ։
Դատավարություն
Լեհական Բոլեկ և Լոլեկ մուլտֆիլմի իրավապաշտպանները 2006 թվականին դատական հայց են ներկայացրել, որպեսզի քննվի գերմանացի համասեռամոլների կողմից Բոլեկի և Լոլեկի նկարների օգտագործման հարցը, ովքեր ցանկանում էին ներգրավել գերմանական սեռային փոքրամասնությանը Վարշավայի շքերթին։
Իրավապաշտպաններ Ալֆրեդ Լեդվիգը, Վլասիսլավ Նեհրեբեցկին, և Լեշեկ Իորիկը հայտարարեցին, որ նրանք Բոլեկ և Լոլեկ մուլտֆիլմի հերոսների նկարները անօրինական օգտագործել են Siegesäule գերմանական ամսագրի շապիկի համար։ Կերպարները փոխվել են, և Բոլեկը վերածվել է կնոջ։
Դատական գործողությունները տևել է երկու տարի և տեղի է ունեցել Բեռլինում։ Ամսագրի տերերի պաշտպանության գլխավոր գիծը եղել է այն փաստը, որ 2005 թվականին Վարշավայի նախահագ Լեխ Կաչինսկին արգելել է կազմակերպության շքերթը` դրսևորելով անհավասար վերաբերմունք ազգային փոքրամասնությունների հանդեպ։ Սակայն այդ փաստարկը  դատարանի կողմից չի ընդունվել, քանի որ վեճի առարկա եղել է հեղինակային իրավունքների խախտումը, ոչ թե անարդար վերաբերմունքը ազգային փոքրամասնությունների դեմ։ Չնայած այն հանգամանքին, որ հայցը երկարաձգվել է, այն  փակվել էր համաձայնագրով։ Գերմանական Siegesäule ամսագիրը  պարտավոր էր վճարել 4000 եվրո փոխհատուցում, ինչպես նաև ներողություն խնդրել` հրապարակելով այն իր պաշտոնական էջերում։
Ֆիլմեր
Գեղարվեստական ֆիլմեր
Դրվագներ Ֆիլմից
Ուսումնական ֆիլմեր
Միրա Ալեչկովիչ
Միրա Ալեչկովիչ (Мира Алечковић, ), սերբիացի և հարավսլավացի գրող, բանաստեղծուհի։ Սերբիայի գիտությունների և արվեստի ակադեմիայի անդամ։ Հարավսլավիայի գրողների միության նախագահ։
Կենսագրություն
Միրա Ալեչկովիչը ծնվել է 1924 թվականին Նովի Սադում։ Սովորել է Բելգրադի համալսարանի սլավոնական գրականության ֆակուլտետում, հայտնի լեզվաբան, ակադեմիկոս և Բելգրադի համալսարանի պրոֆեսոր Ալեքսանդր Բելիչի մոտ։
1941 թվականին դարձել է Հարավսլավիայի երիտասարդական կոմունիստական ​​միության անդամ։
Միրա Ալեչկովիչը եղել է պոլիգլոտ, ազատ տիրապետել է մի շարք լեզուների՝ ֆրանսերենի, գերմաներենի, անգլերենի, ռուսերենի, իտալերենի, լեհերենի, չեխերենի, մակեդոներենի, սլովեներենի և սլովակերենի։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկսվելուց հետո մասնակցել է պարտիզանական պայքարին, եղել է գործող բանակի բուժքույր։ Պատերազմից հետո խաղաղության հաստատման համար մասնակցել բազմաթիվ արշավների, կապ հաստատել տարբեր երկրների հումանիստների, գրողների և արվեստագետների հետ, մասնակցել տարբեր սոցիալական և գրական գործունեությունների։ Նախագահել է Հարավսլավիա-Ֆրանսիա բարեկամություն միությունը։
Խմբագրել է բազմաթիվ երիտասարդական ամսագրեր («Omladina» (Երիտասարդություն), «Pionir» (Պիոներ), «Mladost» (Ջահելություն) և «Poletarac» (Ճուտիկ))։ Եղել է Սերբիայի գրողների միության քարտուղար, հետագայում՝ փոխնախագահ և նախագահ և Հարավսլավիայի գրողների միության նախագահ։
1946 թվականին շարունակել է ուսումը Բելգրադի համալսարանում, 1953 թվականին՝ Սորբոնում։
Մահացել է 2008 թվականին Բելգրադում։ Թաղված է Բելգրադի նոր գերեզմանատան պատվո արահետում։ Թաղման արարողակարգը կատարվել է զինվորական հարգանքի տուրքի մատուցմամբ։
Ստեղծագործություն
Միրա Ալեչկովիչը երեխաների և մեծահասակների համար նախատեսված 53 գրքերի հեղինակ է։ Նրա աշխատանքի մեծ մասը բաղկացած է պոեզիայից։ Առաջին ժողովածուն հրատարակվել է 1946 թվականին։ Ալեչկովիչի պոեզիան, հիմնականում, նվիրված է սիրո և մանուկների թեմաներին, գովաբանել է հարավսլավական և միջազգային բանվորական շարժման գործիչ Իոսիպ Տիտոյին։
Նրա պոեզիան և արձակը թարգմանվել են ավելի քան 20 լեզուներով (ռուսերեն, բուլղարերեն, ռումիներեն, հունգարերեն, լեհերեն, չեխերեն, մոնղոլերեն, իտալերեն և Հարավսլավիայի ժողովուրդների և ազգերի բոլոր լեզուներով։
Հարավսլավիայի Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Հանրապետությունում նա ​​մեծ ճանաչում է ձեռք բերել, հատկապես իր մանկական ստեղծագործություններով, պարտիզանական և մանկական երգերով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սերբ գրողներ Կատեգորիա:Հարավսլավացի գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի գրողներ Կատեգորիա:21-րդ դարի գրողներ Կատեգորիա:Սերբ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հարավսլավացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ Կատեգորիա:21-րդ դարի կին գրողներ Կատեգորիա:Բելգրադի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Սերբ մանկագիրներ‎ Կատեգորիա:Հարավսլավացի մանկագիրներ‎ Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի կոմանդորներ Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Սերբ բանաստեղծուհիներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Վլադիմիր Վարդանյան (գեղանկարիչ)
Վլադիմիր Ալեքսանի Վարդանյան, հայ գեղանկարիչ։
Կենսագրություն
1956 թվականին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը։ 1962 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։ Գործերից են՝ «Վերադարձ», «Պարտիզանի հարցաքննումը», «Կալը» բնանկարները, նատյուրմորտներ, դիմանկարներ։ Զբաղվում է մանկավարժությամբ։ Ապրում և ստեղծագործում է Կիրովականում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Գրանկուր (Սոմի գավառ)
Գրանկուր (Grandcourt), համայնք Ֆրանսիայի Պիկարդիա մարզի Սոմ գավառում ։
Բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 174 մարդ, բնակչության խտությունը` 20.76 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 8.38 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 140 կմ հյուսիս, Ամյեն քաղաքից 36 կմ հյուսիս-արևելք։
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 126 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 94-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 32։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 74,6 %։ 94 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 77 անձ (45 տղամարդ և 32 կին)։ Գործազուրկ են եղել 17 անձ (9 տղամարդ և 8 կին)։ 32 անաշխատունակներից 15-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 11-ը` թոշակառուներ, իսկ 6-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Բոբի Ռոբսոն
Սըր Ռոբերտ Ուիլյամ (Բոբի) Ռոբսոն (Robert William "Bobby" Robson, ), անգլիացի ֆուտբոլիստ և ֆուտբոլի մարզիչ, խաղացել է Անգլիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականում, հետագայում դարձել հավաքականի մարզիչը։ «Իպսվիչ Թաունի» ֆուտբոլային ակումբի կազմում նվաճել է ՈՒԵՖԱ Եվրոպայի Լիգայի գավաթը։
Կենսագրություն
Իր քսան տարվա պրոֆեսիոնալ կարիերայի ընթացքում նա երեք ֆուտբոլային ակումբների «Վեստ Բրոմվիչ Ալբիոն», «Ֆուլհեմ», «Վանկաուեր Ռոյալս» հարձակվող է եղել։ Անգլիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականում անց է կացրել քսան հանդիպում՝ դառնալով չորս գոլի հեղինակ։ Ազգային հավաքականի կազմում մասնակցել է Ֆուտբոլի 1958 և 1962 թվականների աշխարհի առաջնություններին։
Ֆուտբոլային կարիերայի ավարտից հետո նա դարձել է ֆուտբոլի հայտնի մարզիչ։ «Իպսվիչ Թաունի»» ֆուտբոլային ակումբի հետ տասներեք տարվա համագործակցությունից հետո Բոբին գլխավորել է Անգլիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի գլխավոր մարզչի պաշտոնը։ Հավաքականի հետ մասնակցել է  Աշխարհի 1996 և 1990 թվականների առաջնություններին, Եվրոպայի 1988 թվականի առաջնությանը։ 1990-ական թվականներին, չնայած առողջական խնդիրներին (1991 թվականին բժիշկները Ռոբսոնի մոտ ախտորոշել էին քաղցկեղ), նա գլխավորել է մի քանի եվրոպական ֆոտբոլային ակումբներ։ «ՊՍՎ Էյնդհովեն» ակումբի հետ հաղթել է Նիդերլանդների ֆուտբոլի առաջնությունը, «Պորտու» ակումբի հետ՝ Պորտուգալիայի ֆուտբոլի առաջնությունը։ «Բարսելոնա»  ֆուտբոլային ակումբի հետ նվաճել է ՈՒԵՖԱ-ի գավաթակիրների գավաթի 1996-1997 թվականների առաջնությունը, «Սուպերկոպա դե Իսպանիա», «Ֆուտբոլի Իսպանիայի գավաթ կամ Արքայական գավաթ» (Copa del Rey) առաջնությունների գավաթները։
Ռոբսոնի վերջին գլխավորած ակումբը անգլիական «Նյուքասլ Յունայթեդ»-ն էր։ Այնտեղից նա հեռացավ 2004 թվականին։ Bobby Robson Statue Closeup.jpg քաղաքի Պորտմեն Ռոուդ մարզադաշտի դիմաց] 1994 թվականին, երբ Ռոբսոնը նոր էր նշանակվել Լիսաբոնի «Սպորտինգ դե կլաբ Պորտուգալ» ակումբի մարզիչ, փնտրում էր ֆուտբոլային մարզիչի որակավորում ունեցող թարգմանչի։ Այդ թարգմանչի դերը զբաղեցրեց ապագա հեղինակավոր մարզիչ Ժոզե Մոուրինյոն։ Մոուրինյոյի հետագա կարիերայի զարգացման մեջ մեծ դեր է ունեցել Ռոբսոնը։ Իր ինքնակենսագրականում Մոուրինյոն նշել է ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Անգլիացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մրցավարներ Կատեգորիա:Անգլիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Վեստ Բրոմվիչ Ալբիոնի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուլհեմի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բարսելոնա ՖԱ մարզիչներ Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի մարզիչներ Կատեգորիա:Թոքի քաղցկեղից մահացածներ
Օֆելյա Վարդանյան
Օֆելյա Գրիգորի Վարդանյան, հայ գեղանկարիչ։
Կենսագրություն
1947 թվականին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը, 1953 թվականին՝ Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1953 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։ 1969 և 1972 թվականներին անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Երևանում։ Գործերից են՝ «Գարնանային օրրան», «Բարի լույս», «Գայանեի դիմանկարը», «Չինական վարդեր», «Մայրություն» ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ նկարչուհիներ Կատեգորիա:1923 ծնունդներ Կատեգորիա:Ալեքսանդրապոլ քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Հագար
Հագար, (պանդուխտ, הָגָר), ըստ աստվածաշնչյան ավանդության, արաբների նախահայր Իսմայելի մայրը։
Հագարն իբր եղել է Սառայի եգիպտուհի աղախինը և Աբրահամի հարճը։ Հագարից և Աբրահամից ծնված որդուն՝ Իսմայելին, Սառան որդեգրել, ապա շուտով արտաքսել է Եգիպտոս։ Իսմայելը դարձել է արաբական ցեղերի նախահայր։ Այդ պատճառով Հագարի և Իսմայելի սերունդներին անվանել են «հագարացիներ», «իսմայելցիներ», երբեմն՝ «աղախնածիններ»։
Կատեգորիա:Հին Կտակարանի անձինք Կատեգորիա:Ստրուկներ Կատեգորիա:Գիրք Ծննդոց Կատեգորիա:Արաբական մշակույթ
Սեռական հարաբերություն
Սեռական հարաբերություն, սեքս կամ սեռական ակտ (կենակցում, կոիտուս, մերձեցում), հիմնական իմաստով՝ էրեկցված առնանդամի ներթափանցումն (պենետրացիան) ու ներհրումն է հեշտոցամուտք՝ սեռական հաճույք զգալու, վերարտադրման (բազմացման) կամ երկուսի նպատակովSexual intercourse most commonly means penile–vaginal penetration for sexual pleasure and/or sexual reproduction; dictionary sources state that it especially means this, and scholarly sources over the years agree. See, for example;
Սեռական հարաբերության կամ սեռական ակտիվության սահմանման վերաբերյալ կան տարբերվող պատկերացումներ, որն իր հերթին ազդում է սեռական առողջության նկատմամբ պատկերացումների վրա ։ Սեռական հարաբերությունը և մասնավորապես հեշտոցային սեքսը (կոիտուս) հիմնականում վերաբերում է առնանդամ-հեշտոցային պենետրացիային և սերունդ ստեղծելու հնարավորությանը ։ Այն նաև կարող է վերաբերել օրալ սեքսին, առնանդամ-հետանցքային սեքսին (հատկապես՝ վերջինին) ։ Կարծիքները նաև տարբեր են, թե արդյոք ոչ պենետրատիվ սեռական գործողությունը համարվում է սեռական հարաբերություն  ։ «Սեքս» կարող է անվանվել սեռական գործողության ցանկացած ձև ։ Քանի որ սեռական գործողությունների ընթացքում մարդիկ կարող են ձեռք բերել սեռական ճանապարհով փոխանցվող վարակներ  , խորհուրդ է տրվում հետևել անվտանգ սեքսի կանոններին ։ Ոչ պենետրատիվ սեռական հարաբերության ժամանակ սեռական ճանապարհով փոխանցվող վարակի փոխանցման ռիսկը նվազում է  ։
Արդարադատական տարբեր համակարգերում այս կամ այն սեռական գործողություն իրականացնելու համար սահմանված են խստագույն օրենքներ։ Այդպիսի սեռական գործողություններից են՝ ինցեստը, երեխաների, մարմնավաճառների, կենդանիների հետ սեռական հարաբերությունը, զոոֆիլիան, անալ սեքսը, նախաամուսնական սեռական հարաբերությունը, անառակությունը կամ ամուսնության ժամանակ այլ անձանց հետ սեռական հարաբերության մեջ մտնելը և այլն։ Սեռական հարաբերության վերաբերյալ ունեցած անձնական կարծիքների վրա մեծ ազդեցություն կարող են ունենալ նաև կրոնական հայացքները, օրինակ՝ կուսության նկատմամբ վերաբերմունքը կարող է պայմանավորված լինել մարդու կրոնական հայացքներով ։ Սեռական հարաբերության վերաբերյալ ունեցած կրոնական պատկերացումները նշանակալիորեն առանձնանում են տարբեր կրոններում և կրոնական ուսմունքներում, բայց կան նաև ընդհանուր մոտեցումներ, օրինակ՝ արտաամուսնական սեռական հարաբերության հանդեպ արգելքը։
Կենդանիների միջև վերարտադրողական սեռական հարաբերությունը ավելի հաճախ անվանում են կոպուլյացիա կամ խաչասերում։ Կենդանիների մոտ սերմնահեղուկը իգական սեռական ուղի կարող է թափանցել նաև ոչ հեշտոցային ճանապարհով, օրինակ՝ կոյանոցի միջոցով կոպուլյացիայի ժամանակ։ Կաթնասունների մեծամասնության մոտ խաչասերումը տեղի է ունենում բազմացման շրջանում։ Բազմացման շրջանը ներառում է իգական սեռական ցիկլի ամենաբեղուն շրջանը, որը մեծացնում է բեղմնավորման հավանականությունը ։ Սակայն բոնոբոները, դելֆինները և շիմպանզեները սեռական հարաբերության մեջ են ներգրավվում նաև անկախ բազմացման շրջանի ։ Ինչպես մարդկանց մոտ, այս կենդանիների մոտ նույնպես սեռական հարաբերության նպատակն է սեռական հաճույք ստանալը , որը սոցիալական հարաբերությունների ամրապնդման կարևոր գործոն է ։
Ծագումնաբանություն և սահմանում
«Սեռական հարաբերություն» արտահայտությունը հայերենում կարող է արտահայտվել նաև սեռական կապ, կենակցում, զուգավորում, խաչասերում, մերձավորություն, մերձեցում բառերով և արտահայտություններով ։ Սա սովորաբար վերաբերում է հեշտոցային (վագինալ) սեքսին ։ Վագինալ սեքսը կամ վագինալ սեռական հարաբերությունը կարող է նաև վերաբերել ցանկացած վագինալ հարաբերության, հատկապես պենետրատիվ բնույթի, այդ թվում նաև լեսբի զույգերի սեռական հարաբերությանը ։ Զուգավորումը կամ խաչասերումը վերաբերում է շատ հաճախ հենց կենդանական սեռական կապին․ այն կարող է նշանակել տարբեր սեռական գործողություններ՝ նույն կամ տարբեր սեռերի միջև ։ Բայց ամենից հաճախ այն ունի սեռական բազմացման, ակտի նշանակությունը՝ արական անհատից իգական անհատ՝ սերմնահեղուկի, սպերմատոզոիդների փոխադրումը  ։
Չնայած, ինչպես արդեն նշվեց, սեռական հարաբերություն, կենակցում ասելով սովորաբար հասկանում են առնանդամ-հեշտոցային հարաբերություն, սեքս բայը և «սեքս անել» արտահայտությունը շատ ավելի լայն իմաստ ունի և կարող է ներառել երկու և ավելի անձանց միջև տեղի ունեցող ինչպես պենետրատիվ (ներթափանցողական), այնպես էլ ոչ պենետրատիվ սեռական գործողություններ ։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը փաստում է, որ տարբեր լեզուներում սեռական հարաբերությունն արտահայտող բառերն ունեն տարբերվող նշանակություններ ։ Շատ գռեհկաբանություններ, ժարգոնային բառեր և մեղմասություններ են օգտագործվում սեռական հարաբերության և սեռական բնույթի գործողությունների նկարագրման համար, ինչպես օրինակ՝ «իրար հետ քնելն» է ։ Որոշ երկրների օրենքներում սեռական հարաբերությունը նկարագրելու համար նույնպես օգտագործվում են մեղմասություններ։
Հետազոտողները, սեռական հարաբերություն ասելով, հիմնականում նկատի են ունենում պենիլ-վագինալ հարաբերությունը, իսկ սեռական այլ գործողությունների համար օգտագործում են այլ արտահայտություններ, օրինակ՝ «անալ սեքս» կամ «օրալ սեքս»*
Սեռական կապ
Մարդկանց մոտ սեռական հարաբերությունը զուտ վերարտադրողական բնույթից ստացել է նաև զգացմունքային կապ հաստատելու եղանակ։ Սեռական հարաբերությունը մարդկանց հասարակական հարաբերությունների, մարդկանց միջև սոցիալական կապ հաստատելու մեջ կարևոր դեր է կատարում ։ Շատ հասարակություններում, շատ զույգերի մոտ ընդունված է բեղմնականխումը․ չնայած զույգերը զբաղվում են սեռական հարաբերությամբ, կապվում են զգացմունքորեն, բայց խուսափում են հղիությունից ։
Մարդկանց և բոնոբոների մոտ իգական անհատը ունենում է համեմատաբար թաքնված ձվազատում, արական և իգական կողակիցները սովորաբար չեն իմանում իգական անհատի բեղունությունը։ Սրա պատճառներից մեկը կարող է լինել այն, որ մարդկանց համար կարևոր է զույգերում ամուր զգացմունքային կապի հաստատումը և կարևոր է երկարատև միությունը, քան անմիջական սեռական վերարտադրումը ։ Մարդկանց մոտ, հատկապես համայնքում համագործակցային վարքը և սեռական կապը նպաստում են սոցիալական կապերի, ինչպես նաև անհատների միջև կապերի ամրապնդմանը, որն էլ իր հերթին ազդում է սոցիալական կառույցների ձևավորման վրա։ Ձևավորված համագործակցությունը խրախուսում է ընդհանրական այնպիսի որոշումներ, որոնք ապահովում են խմբի յուրաքանչյուր անհատի գոյությունը ։
Սեռական գրգռում
Սեռական հարաբերությունը կամ գործողությունը կարող է ներառել սեռական տարբեր գրգռող գործոններ՝ հոգեբանական և ֆիզիկական, որոնցից են սեքսի դիրքերը կամ սեքսի խաղալիքների օգտագործումը ։ Սեռական բնույթի շատ գործողություններին կարող է նախորդել նախախաղը, որը հաճախ ուղղված է զույգերի սեռական գրգռմանը (արթնացմանը) և բերում է առնանդամի էրեկցիային կամ հեշտոցի բնական խոնավացմանը ։ Մարդկանց մոտ նաև տարածված է, որ համբուրելուց կամ էրոտիկ հպումից նույնքան սեռականապես բավարարված զգան, որքան՝ սեռական հարաբերության ժամանակ ։
Կաթնասունների մեծամասնության մոտ սեռական օրգանների անատոմիան և նյարդային համակարգի որոշ հատվածներ հատուկ կազմավորված են հետերոսեքսուալ (տարասեռական) զուգավորման համար։ Սեռական ակտը ուղեկցվում է մի շարք բնածին սեռական ռեֆլեքսներով՝ էրեկցիա, հեշտոցի խոնավացում, լորդոզային վարք, անշարժացում, ինտրոմիսիա, կոնքային հրում և սերմնաժայթքում։ Այս կոպուլյատիվ ռեֆլեքսները ղեկավարվում են հորմոնների և կարգավորվում սեռական ֆերոմոնների միջոցով ։ Հոմինիդների, այդ թվում՝ մարդու մոտ, զուգավորումը կարգավորող շատ կենսաբանական գործոններ ձևափոխված են ։
Սեռական ակտի ժամանակ զուգընկերները իրենց կոնքերը այնպես են դիրքավորում, որ առնանդամը հեշտությամբ շարժվի, ներթափանցվի և ներհրվի հեշտոցամուտք։ Սրա շնորհիվ զուգընկերները գրգռվում են, սովորաբար շարունակելով այնքան՝ մինչև զուգընկերներից որևէ մեկը կամ երկուսը հասնի հեշտանքի (օրգազմի) ։
Կանանց մոտ ծլիկի գրգռումը կարևոր է սեռական ակտի ժամանակ։ Կանանց 70-80%-ի մոտ հեշտանքի հասնելու համար անհրաժեշտ է ծլիկի ուղղակի գրգռում  ։ Ծլիկի ոչ ուղղակի գրգռումը (օրինակ՝ հեշտոցային սեռական հարաբերության դեպքում) նույնպես կարող է բավարար լինել օրգազմի համար  ։ Սրա պատճառով, որոշ զույգեր սեռական հարաբերություն են ունենում կինը վերևում դիրքով կամ օրինակ՝ միսիոներական դիրքի այնպիսի տարատեսակով, որով զուգընկերները ապահովում են սեռական օրգանների հպման և հակահպման ռիթմային շարժումներ՝ հասնելով ծլիկի առավելագույն գրգռման  ։ Անալ սեքսը ներառում է մարդու հետանցքի, հետանցքային խոռոչի և ուղիղ աղիքի սֆինկտերի գրգռումը։ Անալ սեքսի տակ հիմնականում հասկանում են տղամարդու առնանդամը այլ անձի ուղիղ աղին մտցնելու գործընթացը, չնայած որ հետանցքի պենետրացիայի համար կարող են օգտագործվել նաև սեքսի խաղալիքները կամ մատները։ Հետանցքի պենետրացիան հնարավոր է նաև օրալ սեքսի տարատեսակներից մեկի՝ անիլինգուսի դեպքում կամ էլ պեգինգի ժամանակ (ստրապոն դիլդոյով պենետրացիան) ։
Օրալ սեքսը ներառում է սեռական այն բոլոր գործողությունները, որի ժամանակ բերանի և կոկորդի միջոցով տեղի է ունենում սեռական օրգանների կամ հետանցքի գրգռում։ Այն կարող է ներառել նաև սեռական այլ գործողություններ, այդ թվում սերմնահեղուկի (ֆելյացիայի ժամանակ) և հեշտոցային հեղուկների (կունիլինգուսի ժամանակ) կուլ տալը կամ կլանումը ։
Ֆինգերինգը (կամ թվային պենետրացիան կամ թվային սեռական հարաբերությունը) ներառում է ծլիկի, բունոցի՝ ձեռքով կամ մեխանիկական սեռական գրգռումը։ Սեռական հարաբերությունը կարող է ամբողջությամբ ներառել ֆինգերինգ կամ էլ ֆինգերինգ իրականացվի նախախաղի կամ սեռական հարաբերության տարբեր փուլերում ։
Սեռական վերարտադրողականություն
Դաշտանային ցիկլի ընթացքում ձվազատումից 5 օր առաջ մինչև 1-2 օրերը (8-19 օրերին, դաշտանային ցիկլի 25-32 օր տևողության ժամանակ) սեռական հարաբերության ժամանակ հղիանալու հավանականությունը ամենաբարձրն է ։ Հղիանալու համար խորհուրդ է տրվում այս ընթացքում սեռական հարաբերություն ունենալ ամեն օր կամ 2 օրը մեկ անգամ կամ 2-3 օրը մեկ անգամ ։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ հղիության հավանականության և սեռական հարաբերության դիրքի միջև որևէ նշանակալի կապ չկա, այնքան ժամանակ, քանի դեռ սերմնաժայթքումը տեղի է ունենում հեշտոցում ։
Ապահով սեռական հարաբերություն և բեղմնականխում
Տարասեռական և նույնասեռական զույգերը օգտագործում են ապահով սեռական հարաբերության տարբեր ձևեր, որը ներառում է՝ ոչ ներթափանցողական սեռական գործողությունները, իսկ բեղմնականխման համար՝ անալ և օրալ սեքսը ։ Անալ սեքսի և սեռական այլ գործողությունների ժամանակ կինը կարող է այնուամենայնիվ հղիանալ, եթե առնանդամը մոտ է հեշտոցին, օրինակ՝ ներազդրային սեռական հարաբերության (ֆեմորալ, ինտերֆեմորալ սեքս), GG շփման (սեռական օրգանների շփման) ժամանակ, երբ սերմնաժայթքումը տեղի է ունենում հեշտոցամուտքին մոտիկ, իսկ սերմնահեղուկը հեշտոցային հեղուկների միջոցով թափանցում է հեշտոց։ Սերմնահեղուկը հեշտոց կարող է թափանցել նաև այլ ճանապարհներով, օրինակ՝ մատների կամ ոչ սեռական այլ օրգանների միջոցով ։
Պաշտպանված սեռական հարաբերությունը հետևում է նվազագույն վնասի սկզբունքին ։ Պահպանակներն օգտագործվում են որպես պաշտպանված սեռական հարաբերության և բեղմնականխման ձևեր։ Պահպանակները նաև խրախուսվում են սեռական ճանապարհով փոխանցվող վարակների (ՍՃՓՎ) կանխման համար ։ ԱՄՆ-ի Առողջապահության ազգային ինստիտուտի և Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության տվյալներով, լատեքսային պահպանակների ճիշտ և մշտական օգտագործումը 85-99%-ով նվազեցնում է ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ֊ի փոխանցման ռիսկը ։ Սեռական ճանապարհով փոխանցվող վարակների կանխման ամենաարդյունավետ եղանակը սեռական հարաբերություններից, հատկապես՝ վագինալ, անալ և օրալ տեսակներից զերծ մնալն է ։
Հակաբեղմնավորման մեթոդներին վերաբերող որոշումների և տարբերակների վրա կարող են ազդել մշակութային գործոնները, օրինակ՝ դավանանքը, գենդերային դերերը կամ ավանդույթները ։ Իռլանդիայում, Իտալիայում և Ֆիլիպիններում, որտեղ բնակչության մեծամասնությունը կաթոլիկ է, հակաբեղմնավորման միջոցներից ավելի ընդունելի են օրացույցային բեղմնականխման մեթոդները ։ Ամբողջ աշխարհում բեղմնականխման ամենատարածված մեթոդը ստերջացումն է, իսկ ներարգանդային պարույրը՝ ամենատարածված և արդյունավետ հակադարձելի հակաբեղմնավորման մեթոդը ։ Հակաբեղմնավորման միջոցների օգտագործումը հատկապես կարևոր է զարգացող երկրներում, որտեղ երեք կնոջից մեկը առաջին անգամ ծննդաբերում է 20 տարեկանից շուտ։ Այս երկրներում պաշտպանված, առանց անհրաժեշտ կարողություններով իրականացված աբորտների շուրջ 90%֊ը հնարավոր կլիներ կանխել հակաբեղմնավորման միջոցների կիրառմամբ ։
ԱՄՆ֊ի սեռական առողջության և վարքի մասին իրականցված ազգային ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ 2010 թվականին «ԱՄՆ֊ում 4 վագինալ սեռական հարաբերությունից 1-ը իրականացվել է պահպանակով (չամուսնացածների մոտ 3-ից 1-ը) ։
Ըստ Հայաստանի ժողովրդագրության և առողջության հարցերի հետազոտության՝ Հայաստանում 2013-2016 թվականներին բոլոր հղիությունների 69 տոկոսն ավարտվել է կենդանի ծնունդով, 23 տոկոսը՝ աբորտով. իսկ 9 տոկոսը՝ վիժումով կամ մեռելածնությամբ։ Ըստ հղիությունների հերթականության՝ աբորտով ավարտված հղիությունների մասնաբաժինն աճում է։ Հայաստանում 15-49 տարեկան չորս կանանցից մեկը երբևէ կատարել է աբորտ։ Աբորտների հավանականությունն աճում է տարիքին և կենդանի երեխաների թվաքանակի աճին զուգընթաց։ Հակաբեղմնավորման մեթոդների իմացությունը Հայաստանում բարձր է։ Կանանց 97 և տղամարևդկանց 99 տոկոսը տեղյակ են մեթոդների մասին։ Ներկայումս, սակայն, կանանց միայն 28 տոկոսն է օգտագործում դրանք ։
Հանդիպման հաճախություն
Առնանդամ-հեշտոցային (պենիլ-վագինալ) ներթափանցումը սեռական հարաբերությունների ամենատարածված տեսակն է ։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ հետերոսեքսուալ զույգերը համարյա յուրաքանչյուր սեռական ակտի ժամանակ իրականացնում են վագինալ կապ ։ 2010 թվականին ԱՄՆ֊ում իրականացված սեռական առողջության և վարքի ազգային հետազոտությունը ցույց է տվել, որ վագինալ սեռական կապը «բոլոր ազգությունների, բոլոր տարիքի տղամարդկանց և կանանց սեռական վարքի ամենագերակշռող ձևն է» ։
Քլինթ Բրուսը և այլք գտնում են, որ՝ «վագինալ սեռական հարաբերությունը ամենաուսումնասիրված սեռական վարքն է, որը մարդիկ նկատի են ունենում «սեքս անել» կամ «սեռական հարաբերություն ունենալ» ասելով․ սա սեռական հարաբերության այն ձևն է, որի վրա կենտրոնանում են սեռական կրթության ծրագրերում» ։ Ուեյթենը և այլք պնդում են, որ վագինալ սեռական հարաբերությունը «հասարակության մեջ ամենաշատ տարածված և ընդունելի սեռական հարաբերության ձևն է» ։
Հաշվարկային պալատ
Հաշվարկային պալատ (clearinghouse), անդամ-ձեռնարկությանների միջև անկանխիկ հաշվարկներ կատարող հատուկ ինստիտուտ։ Հաշվարկային պալատները լինում են բանկային, ֆոնդային բորսաների, առանձին ապրանքների գծով գործարքների ևն։ Հիմնականը բանկայինն է, որի նպատակը հաշվարկային պալատի անդամ-բանկերի փոխադարձ պահանջների հաշվանցման միջոցով կանխիկ դրամական վճարումների սահմանափակումն է (տնտեսումը։ Վճարման ենթակա են միայն փոխադարձ չմարված մնացորդները։
Սեռական հարաբերություն
Հանդիպման հաճախություն
Ինչ վերաբերում է անալ և օրալ սեռական հարաբերությանը, համաձայն 2009 թվականին ԱՄՆ֊ի Հիվանդությունների ղեկավարման և կանխարգելման կենտրոնի կենտրոնի հետազոտության՝ «օրալ սեքսը լայնորեն տարածված է սեռականապես ակտիվ տղամարդ֊կին զույգերում և տարբեր տարիքի նույնասեռական զույգերում» ։ ԱՄՆ֊ում 2010 թվականի հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ տղամարդկանց մոտ վագինալ սեռական հարաբերության մեջ ավելի շատ են ներգրավվել, քան անալ սեռական հարաբերության մեջ, բայց 25-49 տարեկանի տղամարդկանց 13%-15%-ը ունեցել են ներթափանցողական անալ սեռական կապ։ 14-94 տարեկանների մոտ այս ցուցանիշը ընդամենը 7% է։ 18-39 տարեկան կանանց 10%-14%-ը ենթադրվում է, որ վերջին 90 օրվա ընթացքում ունեցել են անալ սեռական հարաբերություն ։
Առաջին սեռական հարաբերության տարիք
Սեռական հարաբերության հաճախականությունը ուսումնասիրվել է տարբեր մշակույթների մոտ։ 2003 թվականին Միշել Բոզոնը Ֆրանսիայի ժողովրդագրական հետազոտությունների ինստիտուտից իրականացրել է միջմշակութային հետազոտություն «Քանի՞ տարեկանում են տղամարդիկ և կանայք ունենում առաջին սեռական հարաբերությունը» անվամբ։ Ժամանակակից առաջին մշակույթը, որը նա հետազոտել է Ենթասահարան էր (Մալի, Սենեգալ և Եթովպիա)։ Տվյալները ցույց են տվել, որ այս հասարակություններում կանայք առաջին սեռական հարաբերությունը ավելի մեծ տարիքում են ունենում և այս կապը սովորաբար արտաամուսնական է։ Հետազոտությունը համարում է, որ Հնդկական ենթամայրցամաքը նույնպես պատկանում է այս խմբին, չնայած որ տվյալները առկա էին միայն Նեպալի համար ։
Հաշվարկային պալատ
Պատմություն
Առաջին հաշվարկային պալատ հիմնադրվել է 1775-ին Լոնդոնում, իսկ հետագայում կազմակերպվել՝ Նյու Յորքում (1852), Փարիզում ու Վիեննայում (1872), Բեռլինում (1883) ևն։ Ցարական Ռուսաստանում հաշվարկային պալատի գործառույթներն իրականացրել է Պետբանկը։
Սեռական հարաբերություն
Առաջին սեռական հարաբերության տարիք
Ըստ երկրորդ խմբի տվյալների՝ ընտանիքներում աղջիկներին խրախուսում էին ուշ ամուսնանալ և խուսափել նախաամուսնական սեռական հարաբերությունից։ Տղաներին խրախուսում էին մինչ ամուսնությունը փորձառություն ձեռք բերել կանանց և մարմնավաճառների հետ։ Այս խմբի տղամարդիկ առաջին սեռական հարաբերությունն ունենում են ավելի վաղ տարիքում։ Այս խմբին են պատկանում Հարավային Եվրոպայի (Պորտուգալիա, Հունաստան և Ռումինիա) և Լատինական Ամերիկայի (Բրազիլիա, Չիլի և Դոմինիկյան Հանրապետություն) լատինական մշակույթները։ Շատ ասիական երկրներ նույնպես պատկանում են այս խմբին, չնայած տվյալներ առկա էին միայն Թայլանդի համար ։
Երրորդ խմբում տղամարդիկ և կանայք համարյա նույն տարիքում են ունենում սեռական հարաբերություն։ Այս խումբն ունի երկու ենթախումբ։ Ոչ լատինական կաթոլիկ երկրներում (նշված են Լեհաստանը և Լիտվան), առաջին սեռական հարաբերության տարիքը բարձր է, որը ենթադրում է, որ այն տեղի է ունեցել ամուսնության ժամանակ և ցույց տալիս՝ տղամարդու ու կնոջ կուսության արժեվորումը։ Այս նույն օրինաչափությունը նկատվում է Սինգապուրում և Շրի Լանկայում։ Համաձայն այս հետազոտության՝ Չինաստանը և Վիետնամը նույնպես պատկանում են այս խմբին, չնայած տվյալները բացակայում են ։ Հյուսիսային և արևելյան եվրոպական երկրներում, առաջին սեռական հարաբերության տարիքը ցածր է, տղամարդիկ և կանայք սեռական կապ են ունենում մինչ ամուսնությունը։ Նշված երկրներն են՝ Շվեյցարիան, Գերմանիան և Չեխիան  ։
Հաշվարկային պալատ
Տես նաև
Կատեգորիա:Ֆինանսական ծառայություններ
Սեռական հարաբերություն
Առաջին սեռական հարաբերության տարիք
ԱՄՆ֊ում, համաձայն Առողջապահական վիճակագրության ազգային կենտրոնի տվյալների՝ առաջին սեռական հարաբերության տարիքը միջինում կազմում է 17,1 տարեկան ։ Ըստ հետազոտության՝ 2002 թվականին աղջիկների 45,5 և տղաների 45,7 տոկոսը սեռական հարաբերություն են ունեցել մինչև 19 տարեկանը ։
Հայաստանում ՀԺԱՀ 2015-16-ի արդյունքները ցույց են տալիս, որ հայ կանանց շրջանում տարիքն առաջին ամուսնության և տարիքն առաջին սեռական հարաբերության ժամանակ մեծապես հաընկնում են։ Այս համընկնումը հնարավոր է, որ մասամբ պայմանավորված լինի այն հանգամանքով, որ կանայք չեն ցանկանում հայտնել իրենց մինչամուսնական սեռական ակտիվության մասին, քանի որ նման վարքագիծը դեմ է մշակութային նորմերին։ Հայաստանում կանայք սովորաբար սկսում են սեռական կյանքն առաջին ամուսնության հետ զուգահեռ։ Ի տարբերություն կանանց՝ հայ տղամարդիկ ավելի շատ են նշել, որ սեռական հարաբերություն են ունեցել նախքան ամուսնանալը։ Օրինակ՝ 30-49 տարեկան տղամարդկանց մեկ երրորդը նշել է, որ առաջին անգամ սեռական հարաբերություն է ունեցել մինչև 20 տարեկան դառնալը։ Ի հակադրություն սրան՝ 30-49 տարեկան տղամարդիկ սկսում են սեռական կյանքն առաջին ամուսնությունից 4,7 տարի առաջ ։
Օգուտ
Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ մարդու մոտ սեռական ակտիվությունն ու սեռական հարաբերությունն ունի մի շարք օգուտներ ։ Այն ուժեղացնում է իմունիտետը՝ մեծացնելով օրգանիզմի կողմից հակամարմինների արտադրությունը․ այն նաև նվազեցնում է արյան ճնշումը, նվազեցնում շագանակագեղձի քաղցկեղի ռիսկը ։ Սեռական մերձեցման ժամանակ մեծանում է օքսիտոցին հորմոնի («սիրո հորմոն») մակարդակը, որը նպաստում փոխվստահության և սոցիալական կապի ստեղծմանը ։ Օքսիտոցինը ավելի մեծ ազդեցություն է գործում կանանց վրա, սրա պատճառով է թերևս, որ կանայք ավելի հաճախ են սեռական ցանկությունը կամ սեռական հարաբերությունը կապում սիրո և ռոմանտիկայի հետ, քան տղամարդիկ ։ 18-102 տարեկան 3500 մարդու մասնակցությամբ իրականացված երկարատև հետազոտությունը ցույց է տվել, որ սեռական պարբերական հարաբերությունները մարդկանց ավելի երիտասարդ տեսք են տալիս։ Հետազոտությունն իրականացրել է նյարդաֆիզիոլոգ Դեյվիդ Ուիքզը ։
Ռիսկեր
Սեռական ճանապարհով փոխանցվող վարակները (ՍՃՓՎ) բակտերիալ, վիրուսային կամ մակաբուծային վարակներ են, որոնք փոխանցվում են սեռական կոնտակտի, հատկապես՝ պենետրատիվ սեռական գործողությունների ժամանակ։ Որոշները, հատկապես ՄԻԱՎ֊ը և սիֆիլիսը, կարող են փոխանցվել նաև այլ ճանապարհներով, այդ թվում՝ մորից երեխային՝ հղիության և ծննդաբերության ժամանակ, արյան փոխպատվաստման, բժշկական ասեղների միջոցով ։ Գոնոկոկային և քլամիդիալ (խլամիդիալ) վարակները սովորաբար ոչ մի ախտանիշ չեն առաջացնում։ Չբուժված քլամիդիալ վարակը կանանց մոտ կարող է առաջացնել անպտղություն կամ արտարգանդային հղիություն։ Մարդու պապիլոմավիրուսը կարող է առաջացնել սեռական օրգանների և արգանդի վզիկի քաղցկեղ։ Սիֆիլիսը կարող է առաջացնել մեռելածնություն և նորածնային (նեոնատալ) մահ։ Չբուժված գոնոկոկալ վարակները առաջացնում է վիժում (կրելախախտ), վաղաժամ ծննդաբերություն, պերինատալ մահացություն։ Գոնորեա և քլամիդիոզ (խլամիդիոզ) ունեցող կանանց նորածինների մոտ կարող է առաջանալ նեոնատալ կոնյունկտիվիտ, ապա կուրացում ։ Հեպատիտ Բ֊ն նույնպես կարող է փոխանցվել սեռական ճանապարհով ։ Ամբողջ աշխարհում կա հեպատիտ B֊ի 350 միլիոն քրոնիկական կրող ։
Հայաստանի ՀԺԱՀ 2015-16-ի արդյունքներով կանանց 5 և տղամարդկանց 1 տոկոսը նշել են, որ հետազոտությանը նախորդող 12 ամիսների ընթացքում ունեցել են սեռական ճանապարհով փոխանցվող վարակներ կամ վարակի նշաններ ։