cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Եվդոկիա Իստոմինա
Կենսագրություն
Մեծ բալետից հեռացել է 1840-ական թվականներին։ Ամուսնացել է Պ. Ս. Էկունինի հետ։ Մահացել է խոլերայից 1848 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս բալետի արտիստներ Կատեգորիա:Խոլերայից մահացածներ Կատեգորիա:Ռուս դերասանուհիներ
Գոլովնովկա (գյուղ, Նովովոդոլաժսկի շրջան)
Գոլովնովկա (Головнівка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Նովովոդոլաժսկի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Նովովոդոլաժսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Գալուստ Գաբրիելյան
Գալուստ Գևորգի Գաբրիելյան (Տեր-Գաբրիելյան, ), հայ երգիչ (քնարական տենոր), ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1956)։
Կենսագրություն
Ծնվել է Քութայիս քաղաքում։ Ավարտել է Մոսկվայի կոնսերվատորիան (1938)։ 1938-1959 թվականներին՝ Երևանի օպերայի և բալետի թատրոնի մեներգիչ։
Դերերգերից են՝ Աշուղ, Շեյխ (Ալեքսանդր Սպենդիարյանի «Ալմաստ»), Սարո, Սանթուր (Արմեն Տիգրանյանի «Անուշ», «Դավիթ Բեկ»), Սարոյան (Հարո Ստեփանյանի «Լուսաբացին»), Տիրիթ (Տիգրան Չուխաճյանի «Արշակ Բ»), Լևոնիկ (Ա. Այվազյանի «Թափառնիկոս»), Լենսկի (Պյոտր Չայկովսկու «Եվգենի Օնեգին»), Ֆաուստ (Շառլ Գունոյի «Ֆաուստ»)։
Մահացել է Թբիլիսիում, թաղված է Երևանում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ երգիչներ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ Կատեգորիա:Քնարական տենորներ Կատեգորիա:Մոսկվայի կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Գյուլաբի (այլ կիրառումներ)
Գյուլաբի, կարող է վերաբերել՝
Լեո Դյուբուա
Լեո Դյուբուա (Léo Dubois, ), ֆրանսիացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ։ Ներկայումս հանդես է գալիս Օլիմպիկ Լիոնի և Ֆրանսիայի ազգային հավաքականի կազմում։ Խաղում է աջ պաշտպանի դիրքում ։
Նանտ
Դյուբուան Նանտի ակադեմիայի սան է։ Իր պրոֆեսիոնալ դեբյուտը նշեց 2015 թվականի մայիսի 9-ին՝ փոխարինման մտնելով Բորդոյի դեմ խաղում ։ 2015-16 մրցաշրջանում Դյուբուան դարձավ Նանտի հիմնական կազմի խաղացող, իսկ 2017-18 մրցաշրջանում՝ դարձավ թիմի ավագը։ Իր առաջին գոլը պրոֆեսիոնալ կարիերայում խփեց 2017 թվականի սեպտեմբերի 24-ին՝ Ստրասբուրգի դեմ խաղում ։ Հոկտեմբերի 21-ին Դյուբուան 2 գոլային փոխանցում տվեց Գենգանի դեմ խաղում՝ օգնելով Նանտին հաղթել 2-1 հաշվով ։ 2018 թվականի մարտի 4-ին ֆրանսիացին գոլի հեղինակ դարձավ Օլիմպիկ Մարսելի դեմ խաղում, իսկ հանդիպումն ավարտվեց 1-1 հաշվով ։ Մայիսի 19-ին նա խփեց Ստրասբուրգի դեմ հանդիպման միակ գնդակը՝ 1-0 հաշվով հաղթանակ պարգևելով իր թիմին ։ Նանտի կազմում Դյուբուան անցկացրեց 106 հանդիպում՝ դառնալով 4 գոլի և 13 գոլային փոխանցման հեղինակ։
Օլիմպիկ Լիոն
2018 թվականի հունվարի 31-ին Դյուբուան 4 տարվա պայմանագիր կնքեց Օլիմպիկ Լիոնի հետ՝ ակումբին անվճար տրանսֆերով միանալով ամռանը  ։ Իր դեբյուտը նշեց օգոստոսի 12-ին՝ թիմի մեկնարկային կազմում խաղադաշտ դուրս գալով Ամյենի դեմ խաղում ։ Առաջին հանդիպումը եվրոպական առաջնություններում Դյուբուան անցկացրեց սեպտեմբերի 19-ին՝ փոխարինելով Ռաֆայելին Չեմպիոնների Լիգայի խմբային փուլի Մանչեսթեր Սիթիի դեմ խաղում ։ Իր առաջին գոլը Լիոնի կազմում խփեց հոկտեմբերի 2-ին՝ Չեմպիոնների Լիգայի Շախտյոր Դոնեցկի դեմ խաղում  ։ 2019 թվականի մայիսի 5-ին ֆրանսիացին գոլ խփեց Լիլի դեմ խաղում, իսկ հանդիպումն ավարտվեց 2-2 հաշվով  ։ Իր առաջին մրցաշրջանում Դյուբուան անցկացրեց 34 հանդիպում՝ դառնալով 3 գոլի և 6 գոլային փոխանցման հեղինակ ։
Լիոնի ավագի թևկապով Դյուբուան առաջին անգամ խաղադաշտ դուրս եկավ 2019 թվականի սեպտեմբերի 13-ին՝ Ամյենի դեմ խաղում ։
Միջազգային կարիերա
Դյուբուան ներկայացրել է Ֆրանսիան մինչև 21 տարեկանների երիտասարդական հավաքականում։ Ֆրանսիայի ազգային հավաքական նա առաջին անգամ հրավիրվեց 2019 թվականի մայիսի 21-ին՝ Բոլիվիայի, Թուրքիայի և Անդորրայի դեմ խաղերի համար   ։ Իր դեբյուտը ազգային հավաքականում նշեց հունիսի 2-ին՝ փոխարինելով Բենժամեն Պավարին Բոլիվիայի դեմ խաղում  ։
Ակումբային վիճակագրություն
2020 թվականի հունվարի 20-ի դրությամբ
Միջազգային վիճակագրություն
2020 թվականի հունվարի 20-ի դրությամբ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Նանտի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Օլիմպիկ Լիոնի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2020-ի ֆուտբոլիստներ
Ամանորը Բելառուսում
Ամանորը Բելառուսում, պետական տոն և հանգստյան օր, որը տոնվում է երկրի բնակիչների կողմից՝ համապատասխան գրիգորյան օրացույցի։ Մեկնարկում է դեկտեմբերի 31-ի լույս հունվարի 1-ի գիշերը։ Բելառուսում Ամանորը դիմավորելը նման է Ուկրաինայում և Ռուսաստանում այդ տոնը դիմավորելուն։ Հին Նոր տարին երկրում շարունակում է տոնել երկրի բնակչության կեսից ավելին։
Բլուր (Արճեշի գավառ)
Բլուր, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Արճեշի գավառակում ։
Ամանորը Բելառուսում
Պատմություն և սովորույթներ
Ամանորյա սովորույթների ձևավորման գործում մեծ է եղել ԽՍՀՄ-ի դերը։ Տոնը հատկապես մեծ ուրախություն է առաջացնում երեխաների մոտ։ Նոր տարվա նախօրեն երկրի ամենաուրախ ժամանակաընթացքն է։ Շուրջբոլորը տոնածառներ են զարդարում, կազմակերպում են ամանորյա ցերեկույթներ, համերգներ, մթերքներ և տարբեր զարդարանքներ են գնում ամանորյա սեղանի համար, միմյանց համար նվերներ և բացիկներ են պատրաստում։ Նոր տարին բելառուսները ավանդաբար դիմավորում են ընտանիքի հետ, երիտասարդությունը այցելում է ռեստորաններ, տարբեր երեկույթներ ու համերգներ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամանորն աշխարհում Կատեգորիա:Բելառուսի տոներ
Բլուր (Արճեշի գավառ)
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Կալչենկովսկի գյուղական խորհուրդ
Կալչենկովսկի գյուղական խորհուրդ (Кальченківська сільська рада), Ուկրաինայի Սումիի մարզի Բելոպոլսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Կալչենկովսկի գյուղական խորհուրդխորհրդում բնակվում էր 804 մարդ։ Խորհրդում կա 4 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Գյուլթափա (այլ կիրառումներ)
Գյուլթափա, կարող է վերաբերել՝
Սան Լորենցո
Պատմություն
Սան Լորենցո,ճիզվիտական դաշտավայր,որը հայտնի է նաև որպես Նյու Գուազու:1767 թվականին ճիզվիտները վտարվել են երկրից, իսկ 1775 թվականի օգոստոսի 10-ին հիմնադրվել է քաղաքը։
Գտնվելու վայր
Սան Լորենցոն գտնվում է Պարագվայի Կենտրոնական դեպարտամենտում, քաղաքի կենտրոնից մոտ 9 կմ հեռավորության վրա։ Այն Գրան Ասունսիոնի մի մասն է:Հյուսիսից սահմանակից է Լյուքե քաղաքին,հարավից`Նեմբայ քաղաքին, արևմուտքից` Ֆերնանդո դե լա Մորաին, իսկ արևելքից`Կապիատա քաղաքին։
Հարդին շրջան (Իլինոյս)
Հարդին շրջան (Hardin County), ԱՄՆ Իլինոյս նահանգի 102 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 461 կմ² է, բնակչությունը՝ 4.320 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Էլիզաբեթթաուն բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1839 թ.։
(3645) Ֆաբինի
(3645) Ֆաբինի (Fabini), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1981 թվականի օգոստոսի 28-ին Անտոնին Մրկոսի կողմից Կլետում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,699661 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,4837 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9156 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1620,18 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,222198 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 7,14° անկյուն։
Ֆիլիպ V Երկարահասակ (Ֆրանսիայի թագավոր)
Ֆիլիպ V Երկարահասակ (Philippe V le Long, Լոնշան աբբայություն ), Ֆրանսիայի թագավոր 1316 թվականից։
Ֆիլիպ IV Գեղեցիկի երկրորդ որդին։
Գահ բարձրանալը
Մինչ գահ բարձրանալը կրում էր Պուատիեի կոմս տիտղոսը։
Ավագ եղբոր՝ Լյուդովիկոս X-ի, հանկարծակի մահից հետո Ֆիլիպն իրեն հայտարարեց թագավորության ռեգենտ։ Նա դարձավ գահաժառանգության կանոնների վերաբերյալ Սալիական օրենքի ընդունման հիմնադիրներից մեկը։ Օրենքը նպատակ ուներ արգելել կանանց ժառանգել Ֆրանսիայի թագը կամ փոխանցել այն իրենց սերունդների միջոցով։ Այդ քայլով Ֆիլիպը ձգտում էր զրկել գահից մահացած եղբոր ավագ դուստր Ժաննային, ինչպես նաև Լյուդովիկոսի դեռ չծնված երեխային, եթե աղջիկ ծնվեր, քանի որ Կլեմենսիա թագուհին հղի էր։ Ֆիլիպն ամեն բան անում էր գահ բարձրանալու և այն հետագայում իր ժառանգներին փոխանցելու համար։ Այրի թագուհին որդի ծնեց, որը սակայն ապրեց ընդամենը հինգ օր։ Լուրեր էին պտտվում նորածին թագավորի մահվան մեջ Ֆիլիպի մասնակցության մասին։ Հապճեպ հրավիրված Գլխավոր շտատները հաստատեցին կանանց գահից ընդմիշտ զրկելու Թագավորական խորհրդի ավելի վաղ ընդունած որոշումը և օրենքով Ֆիլիպ V-ին ճանաչեցին Ֆրանսիայի թագավոր։
Կառավարում
Ֆիլիպ V-ի գահ բարձրանալը Սալիական օրենքի առաջին կիրառումն էր, ինչն էլ հետագայում Հարյուրամյա պատերազմի առիթը դարձավ։ Ֆիլիպ V-ի կարճ կառավարման ժամանակ ներքին խնդիրները կարգավորելուն ուղղված շատ հրամանագրեր ընդունվեցին։
Ֆիլիպ V-ի գահակալությունը կարելի է դիտել որպես Կապետինգների գործունեության ամփոփման ժամանակաշրջան՝ այն, ինչը նախկինում ներառված չէր օրենսդրության մեջ, այժմ ենթակա էր կանոնակարգման։ Այս աշխատանքն իրականացնելու համար Ֆիլիպ V-ը բազմիցս հրավիրում էր ամեն տեսակի խորհրդակցություններ։ Նա խուսափում էր հաճախակի հրավիրել Գլխավոր շտատներ. նախընտրում էր հրավիրել ավելի մասնավոր բնույթի հանդիպումներ և հատկապես սիրում էր խորհրդակցել քաղաքների ներկայացուցիչների հետ։
Այս արքան, որը հաջողությամբ լրացրեց իր նախորդների հրամանագրերը, ձախողվեց իր երկու հիմնական բարեփոխումներում։ Նա ուզում էր վերադարձնել արքայական իշխանությանը ֆեոդալական խառնաշփոթի ընթացքում կորցրած մետաղադրամներ հատելու բացարձակ իրավունքը և ներդնել միատեսակ կշռի ու չափի միավորներ։ Ոչ մեկն էլ չհաջողվեց իրականացնել՝ հիմնականում ժամանակի սղության պատճառով։
Ֆիլիպ V-ի կողմից իր մահից վեց տարի առաջ կիրառված Սալիական օրենքը չար ծառայություն մատուցեց նրան, քանի որ Ֆիլիպը միայն դուստրեր ուներ։ Գահն անցավ նրա կրտսեր եղբայր Կարլոս IV-ին, որն էլ շատ հարցերում հրաժարվեց իր նախորդի ներքին քաղաքականությունից՝ իրական իշխանությունը փոխանցելով իր հորեղբայր Կարլոս Վալուային, որին ժամանակին իշխանությունից հեռացրել էր Ֆիլիպ V-ը։
Ընտանիք և երեխաներ
Ֆիլիպ V-ը 1307 թվականից ամուսնացած էր Ժաննա Բուրգունդացու հետ (1293-1330)։ Նրանք ունեցան չորս դուստր և որդի, որը մահացավ մանկության տարիներին։
Ֆիլիպ V-ը մշակույթում
Ֆիլիպ V-ը ֆրանսիացի գրող Մորիս Դրուոնի «Անիծված թագավորներ» պատմական վեպերի շարքի հերոսներից է։
Տես նաև
Ֆրանսիայի միապետների ցանկը
Գրականություն
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի թագավորներ
Բրազիլիայի ամազոնյան անտառների հրդեհները 2019 թվականին
2019 թվականի Բրազիլիայի ամազոնյան անտառների հրդեհները գտնվում են գիտական և միջազգային համայնքի ուշադրության կենտրոնում։ Այս հրդեհները որակվել են որպես ամենալայնածավալ՝ 2013 թվականից մինչ օրս՝ հաշվի առնելով Բրազիլիայի տիեզերական կայանի և Տիեզերական հետազոտությունների ազգային ինստիտուտի իրականացրած մշտադիտարկման արդյունքները ։
Ամազոնյան անտառների գրեթե երկու երրորդը տեղակայված է Բրազիլիայի սահմանների շրջակայքում, և հրդեհների կեսից ավելին տեղի է ունեցել Ամազոնի անձրևային անտառներում  , որոնք գլոբալ տաքացման դանդաղեցման գործում կենսական նշանակություն ունեն և աշխարհի ամենամեծ արևադարձային անտառներն են  ։
INPE-ի վիճակագրական տվյալների համաձայն՝ Բրազիլիայի անտառներում 2019 թվականի հունվարից օգոստսի 23-ը ներառյալ հաշվվում է առնվազն 75․336 անտառային հրդեհ, ընդ որում՝ արևադարձային անտառներում 40․000-ից ավելի մարդ է եղել ։ Օգոստոսի 20-ի դրությամբ՝ արևադարձային անտառների հրդեհները բռնկված են Բրազիլիայի չորս նահանգներում՝ Ամազոնաս, Ռոնդոնիա, Մատու Գրոսու և Պարա ։ Որպես բրազիլական նահանգներ՝ և՛ Ամազոնասը, և՛ Ակկոն արտակարգ դրություն են հայտարարել  ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի պատմություն Կատեգորիա:2019 աղետներ Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնության հատուկ պահպանվող տարածքներ Կատեգորիա:Կլիմայի փոփոխություն
Մորևկա (Կրասնոդարի երկրամաս)
Մորևկա (Моревка), գյուղ Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասի Եյսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1261 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի Եյսկի շրջանի բնակավայրեր
Դուբրովիցա (գյուղ, Կամեն-Կաշիրսկիի շրջան)
Դուբրովիցա (Дубровиця), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Կամեն-Կաշիրսկիի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1924 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Դուբրովիցա գյուղում բնակվում էր 359 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1718 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 208,96 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Կամեն-Կաշիրսկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1924 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Նիկոլ Դումանի տուն-թանգարան
Նիկոլ Դումանի տուն-թանգարան, ժողովրդական ճարտարապետության, ազգագրության և գյուղական կենցաղի թանգարան Արցախի Հանրապետության Ասկերանի շրջանի Ծաղկաշատ գյուղում։ Ընդգրկված է Ծաղկաշատի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։
Պատմություն
Ազգագրական թանգարանի տարածքում է տեղակայված 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի հայ ժողովրդի ազգային ազատագրական շարժման հերոսներից մեկի՝ Նիկոլ Դումանի (Նիկողայոս Տեր-Հովհաննիսյան) տուն-թանգարանը։ Տուն-թանգարանի դահլիճներից մեկը նվիրված է նրա կյանքին ու գործունեությանը։ Այստեղ ցուցադրվում են քարտեզներ, հայերի ազատագրական շարժումը լուսաբանող գծագրեր, հայրենիքի ֆիդայի պաշտպանների սխրագործությունները։ Առանձին վահանակ է տրամադրված 1905-1906 թվականների Բաքվում հայ-թաթարական ընդհարումներին, երբ ի շնորհիվ Նիկոլ Դումանի բացառիկ ռազմական տաղանդի մի բուռ վատ զինված հայ կամավորականների հաջողվեց պաշտպանել Բաքու քաղաքի հայկական բնակչությանը, ներկայիս Ադրբեջանի մայրաքաղաքի քրիստոնեական մասը կողոպտած ադրբեջանական մոլեռանդ ամբոխի մոլեգին հարձակումներից։
Ցուցադրություն
Դահլիճում ցուցադրվում է հայ ֆիդայիների օգտագործած 19-րդ դարի զենքի իրական նմուշներ, այլ ռազմական պարագաներ։ Թանգարանի տարածքում վերականգնված է համապատասխան դարաշրջանի տնտեսական կառույցներ։ Հաճախորդները կարող են ոչ միայն տեսնել ավանդական թոնրատունը (հացի փուռ), այլև փորձել իրենց աչքի առջև նոր թխված ավանդական ղարաբաղյան հաց՝ թոնրի հաց և ավանդական մառանում (գինու նկուղ) համտեսել տեղական գինու տեսակներ և թթի օղի։
Գորգա-ջուլհականոցում կարելի է տեսնել թե ինչպես հնագույն տեխնոլոգիայով ժամանակակից ջուլհակագործները գործում են հիանալի ղարաբաղյան գորգեր։
Միջոցառումներ
Ազգագրական թաղամասի տարածքում հաճախ հայտնի խմբերի կողմից կազմակերպվում է ավանդական և դասական երաժշտությամբ համերգներ։ Կազմակերպվում են նաև Ղարաբաղի գյուղի 19-րդ դարի կայնքն ու կենցաղը ցուցադրող զգեստավորված ազգագրական շոուներ։ Թանգարանը աշխատում է առանց հանգստյան և տոն օրերի։
Պատկերասրահ
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության թանգարաններ Կատեգորիա:Հայոց պատմության թանգարաններ
Զարյաչյա (Վոլմանգայի վտակ)
Գետի ակունքը գտնվում է անտառներում, Մարոմիցա գյուղից 47 կմ հարավ-արևմուտք։ Գետը հոսում է դեպի արևելք, անմարդաբնակ անտառային վայրում։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Կամսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վյատկա, գետի ենթաավազանը՝ Վյատկա։ Գետի ավազանը՝ Կամա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Նոր շրջանի հայկական կերպարվեստ
19-րդ դարի - 20-րդ դարասկզբի հայկական կերպարվեստ
19-րդ դար
19-րդ դարի սկզբին Արևելյան Հայաստանի միացումը Ռուսաստանին արգասավոր պայմաններ է ստեղծել ազգային նոր կերպարվեստի ծավալման ու զարգացման համար։ Առանձնապես մեծ է եղել Պետերբուրգի ու Մոսկվայի դերը ձեռնհաս կադրեր պատրաստելու գործում։ Դարասկզբին հայ արվեստի զարգացման կենտրոններից է դարձել Թիֆլիսը։
Հովնաթանյաններ
Ս․ Ներսիսյան․ Հ․ Բեհբութովի դիմանկարը (1857, ՀՊՊ, Երևան) Դիմապատկերի ժանրը, որպես ուրույն բնագավառ նկատելիորեն ամբողջականացել է Մկրտում Հովնաթանյանի (1779-1845) արվեստում։ Նրա որդին՝ Հակոբ Հովնաթանյանը (1806-1881), արդեն բացառապես դիմանկարիչ էր և այդ ժանրը հայկական գեղանկարչության մեջ ակնառու մակարդակի հասցնողը։
Մինչև 1830-ական թվականները նրա արվեստում դեռևս նկատվում են մի կողմից՝ հայկական ու իրանական ուշ միջնադարյան ավանդույթներին հարող գծեր (որոշ սխեմատիզմ, հարթայնություն, ոճավորում), մյուս կողմից՝ բնական աճի հետ միասին՝ արդվածքի նոր միջոցների տիրապետելու ձգտում։
Ավանդույթայինի և նորի փայլուն զուգորդումն է Նատալյա Թեումյանի դիմապատկերը, որտեղ առկա էին թույրային անբասիր հարաբերություններ, ուրվագծի նուրբ արտիստականություն և, որ գլխավորն է, գեղարվեստական մտածողության ու կերպարային մարմնավորման ազգային անվրեպ բնորոշում։ Նկարչի հետագա տարիների ստեղծագործությունները ինչպես ծավալային արդվածքներով, այնպես էլ կերպարային շեշտված բնութագրումներով գտնվում են եվրոպական պրոֆեսիոնալիզմի մակարդակի Ե․ Նազարյան․ Հովհաննես Շալամյանի դիմանկարը (1897, ՀՊՊ, Երևան) վրա և ստեղծագործական անուղղակի աղերս ունեն նույն ժամանակաշրջանի ռուս, ռոմանտիկական դիմապատկերի հետ։
Ստեփանոս Ներսիսյան
Հայ նոր գեղանկարչության մյուս առաջնեկը Ստեփանոս Ներսիսյանն էր (1815-1884), ակադեմիական կրթություն ստացած նկարիչ, որի ստեղծագործություններում դիմապատկերների կողքին հրապարակ է եկել հայ կերպարվեստի կենցաղային ժանրի անդրանիկ նմուշը՝ «Խնջույք Քուռ գետի ափին» կտավը։
Ներսիսյանի ստեղծագործություններով որոշակիորեն հայկական կերպարվեստ է ներմուծվել ռոմանտիզմը՝ ինչպես կոլորիտի կազմակերպման սկզբունքներով, այնպես էլ կերպարային մեկնաբանություններով։ Սակայն ռոմանտիզմի ամենակարկառուն ներկայացուցիչը հայ կերպարվեստում Հովհաննես Այվազովսկին էր (1817-1900), որն իր հաստատուն տեղն է գրավել թե՝ ռուս, թե՝ հայ արվեստներում, վերջինում լինելով ոչ միայն ծովանկարչության, այլև ընդհանրապես բնանկարի ժանրի հիւհւադիր։ Նրա արվեստում հայկական թեմաները դրսևորվել էին դիմապատկերներում, հայաստանյան բնանկարներում, հայկական սյուժեներով հորինվածքներում, անուղղակիորեն՝ հույների ազատագրական պայքարին նվիրված կտավներում։ Այվազովսկու ազդեցությունը հատկապես նշանակալից և տևական է հայ արվեստում, ուր նա առ այսօր ունի բազմաթիվ հետևորդներ՝ հետևապես և ազգային շարունակվող ավանդույթ։
Գևորգ Բաշինջաղյան
Առաջին հայ նկարիչը, որ բնականից է պատկերել հայաստանյան տեսարաններ, և որի ստեղծագործությամբ հայկական գեղանկարչության մեջ իր ավարտուն կազմավորումն էր գտել ռեալիստ բնանկարի ժանրը, Գևորգ Բաշինջաղյանն էր (1857-1925)։
Մերթ քնարական, մերթ Էպիկական մեկնաբանումով, մեծ վարպետությամբ ու հայրենասիրական տոգորումով նա պատկերել է հայրենի բնության տեսարաններ, պատմական հուշարձաններ։ Նկարչի արվեստում նշանակալի տեղ են գրավել Վրաստանի, Ռուսաստանի, Ֆրանսիայի տեսարանները։
Բաշինջաղյանը հայտնի էր նաև որպես արվեստի դասական ժառանգությունը պաշտպանող տեսաբան։ Համեմատաբար ուշ էր ասպարեզ եկել և նախահեղափոխական կերպարվեստում դեռևս լայն տարածում չի ունեցել թեմատիկ պատկերը։ Ստ․ Ներսիսյանից հետո Հարություն Շամշինյանն էր (1856-1914) դիմել թեմատիկ ստեղծագործությանը (մանրագիր կենցաղային պատկերներ, որոնք ավելի շուա Թիֆլիսի արհեստավորական միջավայրից քաղած կենդանի դիտումներ են, քան բառի ակադեմիական առումով կոմպոզիցիոն հորինվածքներ)։
Վարդգես Սուրենյանց
Հեղինակն ունի նաև անմիջականությամբ շնչող ռեալիստական բնապատկերներ ու դիմապատկերներ։ Ե․ Ոսկանյան «Զինվորը թուրը սրել տալիս» (թուղթ, ջրաներկ, ՀՊՊ, Երևան) Հայկական կերպարվեստում թեմատիկ պատկերի կուլտուրան միջազգային մակարդակի է բարձրացրել Վարդգես Սուրենյանցը (1860-1921)։
Նա ստեղծել է հայ ժողովրդի պատմությանը, 19-րդ դարի վերջի, 20-րդ դարի սկզբի հայկական կոտորածները պատկանող թեմատիկ կոմպոզիցիաների բարձրարվեաո շարք։ Նրա արվեստում հարազատորեն մարմնավորվել է նաև հայ գեղջուկը՝ հայ ժողովրդական հեքիաթների նորամտորեն ստեղծված նկարազարդումներում, ինչպես նաև 1915 թվականի օրհասից փրկվածների պատկերաշարում։
Սուրենյանցի կողքին Ռուսաստանում ստեղծագործական ասպարեզ են մտել մի շարք հայ նկարիչներ, որոնք, սակայն, չունեին անմիջական ու լայն կապեր հայ իրականության հետ։ Դրա հետևանքով նրանց արվեստում հազվադեպ է դրսևորվում հայկակա թեմատիկան, իսկ երբեմն բոլորովին բացակայում։ Նրանք էին՝ Այազովսկու աշակերտ ծովանկարիչ Մանուկ Մահտեսյանը (1857-1908), Խաչատուր Տեր-Մինասյանը (1870-1906), որի «Նախիր»-ը ռեալիստ, արվեստի բարձրարժեք նմուշ է և արժանացել է Ի․ Ե․ Ռեպինի դրվատանքին, ռուս, բնության երգիչ Մանուկ Ալաջալովը (1862-1934), նկարիչ և մշակութային գործիչ Դավիթ Օքրոյանցը (1874-1943), Կարապետ Չիրախյանը (1873-1913)։
Այս շարքում բացառություն է Դրիգոր Դաբրիելյանը 1862-1898, որի մեզ հայտնի սակավաթիվ ստեղծագործություններում որոշիչը հայ գեղջկական թեմաներն են։
Հայ նկարիչները այլ երկրներում
19-րդ դարի արևմտահայության մշակութային գլխավոր կենտրոնը Կ․ Պոլիսն էր։ Սակայն, եթե Թիֆլիսում ազգային զարթոնքի պայմանները համեմատաբար բարեպատեհ էին, և տարբեր վայրերից այստեղ էին հաստատվում մասնագիտական կրթություն ստացած հայ նկարիչները, ապա թուրք բռնապետության խավարամտության, ազգային խտրականության պայմաններում Կ․ Պոլիսը վանում էր նկարիչներին, ինչը առանձնապես մեծ չափեր է ընդունել 19-րդ դարի վերջերից։
19-րդ դարի արևմտահայ կերպարվեստը դեռևս հարկ եղած չափով չի ուսումնասիրված, այդ շրջանի գործերից ՀԽՍՀ պատկերասրահներում գրեթե ոչինչ չկա։ Հայտնի է, որ 19-րդ դարի Կ․ Պոլսում ստեղծագործել է Մանաս նկարչատոհմը, որի ներկայացուցիչները հիմնականում մանրանկարիչներ էին (նաև մանրանկարային դիմապատկեր ողներ)։
Գեղարվեստական արժեք է ներկայացնում Ումեդ (Հովհաննես) Պեյզատի (1809-1874) ստեղծագործությունը, որը վրձնել է դիմապատկերներ ու բնապատկերներ, կրոն, ու պատմական թեմաներով կոմպոզիցիաներ։
Դիմապատկերներ
Դիմանկարչական ու կրոն, թեմաներով պատկերներ վկայված են նաև Աբրահամ Սաքայանից (1821-1876) և Պետրոս Սրապյանից (1833-1898)։ Նրանց հաջորդող սերնդի ստեղծած Հ․ Հակոբյան․ «Անհայտ կնոշ դիմանկար» (1892, ՀՊՊ, Երևան) գործությունն արդեն աշխարհիկ է։ Մկրտիչ Ճիվանյանը (1848-1906) Այվազովսկու ավանդույթին հարող համբավավոր ծովանկարիչ էր, Շվեյցարիա տեղափոխված ժորժ (Հակոբ) Տամադյանը (1839- 1920)՝ բնանկարիչ։
Լայն ընդգրկում ուներ Սիմոն Հակոբյանի (1857-1921) արվեստը. դիմապատկերների կողքին ակնհայտ քանակ էին կազմում աշխատանքային ու մարտանկարչական սյուժեները։ Դասական բնանկարի վարպետ էր Ասլան դ’Աբրոն (Աբրոյան, 1848-1928)՝ Իտալիայում։ Այս ու հաջորդ սերնդի նկարիչների մի հոծ խմբի գործունեություն գերազանցորեն բաժին է ընկնում 20-րդ դարում։ 1920 թվականից հետո նրանց մի մասը դառնում է սովետահայ կերպարվեստի սկզբնավորողներից, մյուս մասը՝ կազմում սփյուռքահայ կերպարվեստի կորիզը։ 1916 թվականին Թիֆլիսում ստեղծվել էր Հայ արվեստագետների միություն, որի ցուցահանդեսներում ներկայացվել են Ռուսաստանում ստեղծագործող գրեթե բոլոր հայ նկարիչները և արտասահմանյան հայ նկարիչներից մի քանիսը։
Լինելով ինտերնացիոնալ դիրքորոշման միություն, Մահտեսյան․ «Ծովային տեսարան առագաստանավով» (1898, ՀՊՊ, Երեան) իր կազմում ու ցուցահանդեսներում ընդգրկել էր նաև ռուս և վրաց նկարիչներ։ Այս սերունդը հարուստ է անհատականություններով, ունի ընդհանուր առմամբ գեղարվեստ, ու բովանդակային ավելի լայն ընդգրկում։
Դիմանկարչական ժանրի վարպետ էր Ռոստովում սպիտակգվարդիականների կողմից սպանված Հմայակ Արծաթպանյանը (1876-1919), որի արվեստում գնահատելի էին նաև հայ կյանքից քաղված անմիջական ու անպաճույճ կենցաղային պատկերներ։
Դիմապատկերներ էր վրձնել Փանոս Թերլեմեզյանը (1865-1941), որի ստեղծագործական ուժը առանձնա պես դրսևորվել է կենցաղային («Բանվորուհին ջրհորի մոտ», «Սանահինի վանքի գավիթը») և բնանկարի («Վանա լիճը և Սիփան սարը Կտուց կղզուց») ժանրերում։ Թիֆլիսի հայ և վրաց արհեստավորական շրջանների հմուտ կենցաղագիր էր Հմայակ Հակոբյանը (1871-1939), որի ոչ միայն դիմապատկերներն ու կենցաղային տեսարանները, այլև բնապատկերներն ու նատյուրմորտներն աչքի են ընկնում թեմատիկ միասնականությամբ ու ռեալիստ, արտահայտչամիջոցների հետևողական կիրառումով։
Նկարչի հետաքրքրություններում զգալի տեղ ունեն նաև գյուղն ու գեղջուկը։ Իր ստեղծագործական կյանքի մի մասը Պետերբուրգում ու Անդրկովկասում է անցկացրել, այնուհետև ԱՍՂ» տեղափոխվել նկարիչ ու արվեստի պատմաբան Արշակ Արծաթպանյան «Աղջիկը դաշնամուրի մոտ (1899, ՀՊՊ, Երևան) Ֆեթվաճյանը (1866-1947), որի ստեղծագործություններում շահավետորեն առանձնանում էին հայաստանյան բնապատկերներն ու Անիի հուշարձանների ջրաներկային շարքը։
20-րդ դար
20-րդ դարի սկզբից արտասահմանյան հայ արվեստի գլխավոր կենտրոնը դառնում է Ֆրանսիան, որտեղ հաստատվել և ստեղծագործել էր մի ստվար շարք տաղանդավոր հայ արվեստագետներ, որոնցից շատերը մասնագիտական կրթություն էին ստացել Փարիզի ժյուլիան ակադեմիայում, ընդսմին, ոմանք այստեղ էին եկել Վենետիկի մխիթարյանների Մուրատ Ռափայելյան վարժարանում նկարչական տարրական կրթություն ստանալուց հետո։
Ֆրանսահայ նկարիչներ
Ֆրանսահայ նկարիչներից առանձնապես նշելի տեղ էին զբաղեցնում շարդենյան տիպի նատյուրմորտների ինքնուս վարպետ Զաքար Զաքարյանը (1849-1923), որը նմանահանությունների օգնությամբ հավերժ է կատարելության, ծովանկարիչ և կենցաղանկարիչ Արսեն Շապանյանը (1864-1949), որի գործերում պատկերված մարդիկ ու բնությունը հաճախ տեղադրված էին ակտիվ լուսաօդային (բայց ոչ իմպրեսիոնիստական) միջավայրի մեջ։
Հիմնականում բնանկարչությամբ էին զբաղվել նաև Հրանդ Ալյանաքը (1880-1938) և Հերան Շապանը (Շապանյան, 1888-1939)։ Ֆրանսահայ կերպարվեստում ուրույն տեղ էր զբաղեցնում կենցաղանկարիչ Լևոն Քյուրքճյանը (1872-1924), որի արվեստում ճշմարտացի արտացոլում էին գտել հասարակ մարդկանց կյանքն ու կերպարները։ Լեհահայ դիմանկարիչ և կոմպոզիցիոնիստ Թեոդոր Աքսենտովիչի (1859-1938) գեղարվեստ, գործունեությունը սկսվել էր Փարիզում, շարունակվել Կրակովում, ուր նա, սերտորեն կապված հայ համայնքին, վրձնել է հայկական թեմաներով կտավներ։ 1910-1915 թվականի արտասահմանյան հայ արվեստի կենտրոններից էր դարձել նաև Եգիպտոսը, որտեղ ազգային գեղանկարչության առաջնեկներն էին կենցաղանկարիչ Երվանդ Դհմիրճյանը (1870-1938) և նրա աշակերտ, կերպարվեստի գրեթե բոլոր ժանրերում իր ձիրքը դրսեորւսծ Տիրան Կարապետյանը (1882-1963)։ Վերոհիշյալ նկարիչներն իրենց ստեղծագործություններում առաջնորդվել էին գեղանկարչության դասական, մանավանդ 19-րդ դարի ռեալիզմի սկզբունքներով։
Միաժամանակ, բազմաթիվ նկարիչների ստեղծագործություններում դրսեորվել էին իմպրեսիոնիզմի և հաջորդող ուղղությունների գեղարվեստական մտածողությունն ու արտահայտչամիջոցները։ Այդպիսին է հայկական գեղանկարչության խոշորագույն դեմքերից մեկը՝ Եղիշե Թադեոււրսնը (1870-1936)։ Նրա ստեղծագործության մեջ ազգային թեմատիկայի մարմնավորումը սկզբնական շրջանում զգալիորեն կրել էր Վ․ Սուրենյանցի ազդեցությունը։ 1900 ական թվականներին նրա արվեստում տեղի էր ունեցել ակնհայտ շրջադարձ, մի շարք գործեր հակված էին դեկորատիվության, կատարված իլքպրեսիոնիստական, պուանտիլիստական արտահայտչամիջոցներով, իրական սյուժեների, բնանկարների, դիմապատկերների հետ պատկերվել էին սիմվոլիստական տեսիլներ։
Այդուհանդերձ Թա Ա․ Ֆեթվաճյան․ «Անիի Փրկչի եկեղեցին» (1901, ՊՊ, Եբեան) Ս․ Խաչատուրյան․ «Գաղթականներ (ՀՊՊ, Երևան) դևոսյանի ստեղծագործությունը միշտ մնում էր ռեալիստական։ Իմպրեսիոնիզմին մոտ էին կանգնած Փարիզի գեղարվեստական շրջանակներում լայն ճանաչում վայելող բնանկարիչ և դիմանկարիչ Կարապետ (Շարլ) Ադամյանը (1872-1947) և Վրաստանում ստեղծագործող Վահրամ Դայֆեճյանը (1879-1960), որի մանրադիր ու հաճախ էտյուդային բնապատկերներում, նատյուրմորտներում ու կենցաղային դրվագներում շեշտակիորեն ակտիվացված է օդային միջավայրը։ Բնանկարի վարպետ Ս․ Աղաջանյան․ Ինքնանկար (1909, ՀՊՊ, Երևան) Հովհաննես Ալխազյանի (1881-1958) լուսեղ բնապատկերները հակված էին որոշ դեկորատիվության։
Դեկորատիվության հակումներն առավել ակնհայտ էին Սարգիս Խաչատուրյանի (1886-1947) գունեղ կտավներում, որոնցում դիմապատկերի ու բնապատկերի կողքին գեղարվեստ, ու փաստական լուրջ արժեք էին ներկայացնում ժողովրդական կյանքի, Մեծ եղեռնի ու գաղթի տեսարանները։ Նախահեղափոխական ժամանակաշրջանի հայ արվեստում նկատելի տարածում էր գտել սիմվոլիզմը, որի ամենահետևողական կրողը դիմապատկերի ու նատյուրմորտի ակնառու վարպետ Հովսեփ Փուշմանն էր (1877-1966)։ 1910-ական թվականներին իր հաստոցային կտավներում, գրքի գրաֆիկայում ու թատերանկարչական ձևավորումներում սիմվոլիզմին զգալի տուրք էր տվել նաև Դեորգի ակուլովը( 1884-1928)։
Ժամանակակիցները բարձր են գնահատել արևմտահայ թատրոնի նկարիչ Ս․ Շիշեճյանին, ինչպես և Թիֆլիսում ստեղծագործող արևելահայ թատրոնի նկարիչ Ս․ Աբամելիքյանին։ Հ․ Այվազովսկին Թեոդոսիայում իր արվեստանոցին կից մշտական դեկորներով մասնավոր թատրոն էր պահել, ուր առիթ էր ունեցել հանդես գալու նաև Պ․ Ադամյանը։
Բեմանկարչություն
Հայ բեմանկարչության առաջին հանրահայտ վարպետը Վ․ Սուրենյանցն է, որը ստեղծել է մի շարք ներկայացումների ձևավորումներ, հիմնականում Մոսկվայի և Պետերբուրգի թատրոններում։ Հայ բեմանկարչության մեջ փորձեր էին կատարել նաև Գ․ Բաշինջաղյանը, Ե․ Թադևոսյանը, Հ․ Շամշինյանը։ Առաջին ուշագրավ աշխատանքները երևան էին եկել 1910-ական թվականներին, հայ թատրոնի պրոֆեսիոնալ ռեժիսուրայի հաստատման շրջանում։ Լ․ Շանթի «Հին աստվածներ» պիեսի (1913, Թիֆլիս, ռեժիսոր Ա․ Արմենյան) բեմադրության համար նկարիչ Գ․ Շարբաբչյանը ստեղծել էր դրամատուրգիայի ոգուն համապատասխան դեկորներ։
1916 թվականին Օ․ Սևումյանի նախաձեռնությամբ Թիֆլիսում բեմադրված Լ․ Շանթի «Կայսր» և Դ․ Դեմիրճյանի «Դատաստան» պիեսների դեկորները պատրաստվել էին Ա․ Ֆեթվաճյանի էսքիզներով։
Քանդակագործություն
Հայ նոր քանդակագործությունը հանդես էր եկել մեծ հապաղումով և առանց որևէ ավանդույթային կապի Հայաստանի հին և միջնադարյան քանդակագործության հետ։ Ի թիվս այլ պատճառների, վերջինս բացատրվում էր նաև նրանով, որ միջնադարյան հայ արվեստում, ընդհուպ 17-րդ դարի, ճարտարապետությունից անկախ ինքնուրույն բոլորաքանդակ գրեթե չի ստեղծվել, իսկ բարձրաքանդակը, համադրված ճարտյանը, կրել էր բացառապես դեկորատիվ բնույթ։
Նոր ժամանակների առաջին հայ քանդակագործը Երվանդ Ոսկանն էր (1855-1914), որը եղել էր Կ․ Պոլսի Գեղարվեստից վարժարանի հիմնադիրներից և թուրք քանդակագործների առաջին սերնդի ուսուցիչը։ Նրա քչաքանակ պահպանված գործերը (գտնվում են Թուրքիայի հավաքածուներում) մարմնավորում էին դիցաբանական կամ կենցաղային կերպարներ, որոնցում դրսևորվում է հեղինակի՝ Իտալիայում ուսման տարիներին յուրացրած ակադեմիզմը։ Անդրեաս Տեր Մարուքյան. Ղևոնդ Ալիշանի դիմաքանդակը (1903, բրոնզ, ՀՊՊ, Երևան) Ազգային թեմատիկային դիմող առաջին քանդակագործը Անդրեաս Տեր Մարուքյանն էր (1871-1919), որի դեմոկրատ, արվեստը կերպավորել էր հայ գյուղացուն, մտավորականության ներկայացուցիչներին (Մ․ Նալբանդյանի, Ռ․ Պատկան յանի, Ղ․ Ալիշանի, Պ․ Ադամյանի կիսանդրինե- Մ․ Միքայելյան․ «Ասեղ թելող պառավը» (1906, երանգավորված գիպս, ՀՊՊ, Երևան)։
Խաչատուր Աբովյանի արձանը իր ժամանակի հայ իրականության հասարակական նշանակալից երևույթներից էր։ Թեմատիկ առումով, ինչպես դիմաքանդակի, այնպես էլ կենցաղային ժանրերում Ա․ Տեր Մարուքյանին մոտ էր Միքայել Միքայելյանը (1879-1943), որին բնորոշ էր սուր դիտողականությունը։ 1910-ական թվականների ստեղծագործական ձևավորման փուլ էին ապրել ապագա ականավոր քանդակագործներ Մորիս Սարկիսովը (Սարգի, 1882-1947)՝ Շվեյցարիայում, Հայկ Բատիկյանը (1876-1950), Հակոբ Փափազյանը (1878-1957), Նշան Թուրը (1888-1967)՝ ԱՄՆ-ում, Սերգեյ Մերկուրովը (1881-1952), Հակոբ Գյուրջյանը (1881-1948), Գրիգոր Քեպինյանը (Կեպինով, 1886-1966)՝ Ռուսաստանում։
Հայկական գրաֆիկա
19-րդ դարի հայկական գրաֆիկան դրսևորվել էր գրեթե բացառապես գրքերի ձևավորումներում, տառագրություններում, նաև նկարազարդումներում, մեծ մասամբ եղել էր եվրոպայում գրավյուրների կրկնություն։ Հաստոցային գրաֆիկան սկզբնավորվել է 19-րդ դարի 1-ին կեսին, Աղաթոն Հովնաթանյանի (1816-1993) և Հովհաննես Քաթանյանի (1824-1994) գրավյուրներով։ Հարություն Շամշինյանի ստեղծագործության մեջ նկատելի քանակ էին կազմել օֆորտը, մատիտանկարն ու գրչանկարը (1904 թվականին ռուսերեն հրատարակել էր գծագրության և հեռանկարի՝ Անդրկովկասում առաջին դասագիրքը)։
Գրաֆիկայի խոշորագույն վարպետ էր Վ․ Սուրենյանցը, որը ստեղծել էր հաստոցային կոմպոզիցիաներ, հրատարակչական ձևավորումներ, գրքի նկարազարդումներ, մատենանիշեր և այլն։ Հարուստ է նկարչի ոճական ընդգրկումը, ռեալիստ, նկար («Բախչիսարայի շատրվանը», հայկական ժողովրդական հեքիաթների նկարազարդումներ), մոդեռն (Օ․ Ուայլդի, Մ․ Մետեռլինկի գործերի ձևավորումներն ու նկարազարդումները) զարդանախշային ոճավորումներ և այլն։ Փարիզում ստեղծագործել էին 20-րդ դարի օֆորտի խոշոր վարպետներ էդգար Շահինը (1874-1947) և Տիգրան Պոլատը (1874-1950)։
Առաջինի արվեստում նախամեծար տեղ ունեն դիմանկարն ու փարիզյան բնանկարը, աշխատանքային ու կենցաղային տեսարանները, երկրորդի արվեստում՝ գեղարվեստ, գրականության նկարազարդումները։ Նույն սերնդին պատկանող արևմտահայ նկարիչներից էին ջրաներկի նուրբ վարպետ Տիգրան Եսայանը (1874-1921), պատմական հուշարձաններից բազմաթիվ ջրաներկ գործեր ու մատիտանկարներ կատարած, ինչպես նաև թղթադրամների էսքիզների հեղինակ Արշակ Ֆեթվաճյանը, մանրանկարչական ոճավորումների ու գրքի ձևավորման բնագավառներում ստեղծագործող Մելքոն Քեպապճյանը (1880-1949)։
Մեծատաղանդ ինքնուս նկարիչ Վանո խոջաբեկյանի (1875-1922)՝ Թիֆլիսի կյանքն ու կենցաղը վերարտադրող մատիտանկարները աչքի էին ընկնում սուր դիտողականությամբ, նուրբ հումորով, գրոտեսկային գծի արտահայտչականությամբ։ Վ․ Սուրենյանցի հետ ու նրանից հետո, մոդեռնի գիծը անհատական դրսևորումներով շարունակել են Միքաել խունունցը (1883-1931), Գիգո Շարբաբչյանը (1884-1942), Լևոն Հազարապետյանը (1881-1946), Վահրամ Գայֆեճյանը, Գեորգի Ցակուլովը, արվեստաբան Գարեգին Լևոնյանը, որը 1907 թվականին Թիֆլիսում ստեղծել էր գեղարվեստ, ստուդիա և Վ․ խոջաբեկյան․ «Նորափեսի պարը հոր գերեզմանին» այնտեղ դասավանդել գրաֆիկական փորագրություն։ 2
Հայկական միջնադարյան մանրանկարներ
Հայկական միջնադարյան մանրանկարներից բխող ոճավորումներ է կատարել Գևորգ Մինասյանը (1881-1959)։ Ավանդական ռեալիստ, ձևերն իրենց կիրառումն էին գտել Վրթանես Ախիկյանի (1873-1936) ձևավորումներում ու նկարազարդումներում, Վասիլի Փիրադովի (1865-1918) դիմանկարներում, Ս․ Խաչատուրյանի՝ ռազմի ու գաղթի տեսարաններ ու տիպեր պատկերող նկարներում, Հայաստանում ցինկոգրաֆիայի առաջին կիրառող Սողոմոն Սողոմոնյանի նկարազարդումներում ու ինքնուրույն կոմպոզիցիաներում։
Փարիզում բազմաթիվ գրքեր է նկարազարդել Կարապետ Ադամյանը։ Հայկական երգիծանկարչության սկզբնավորումը և առաջին հաջողությունները կապված էին Կ․ Պոլսի 19-րդ դարի հայկական մամուլի, հատկապես Հ․ Սվաճյանի և Հ․ Պարոնյանի հրատարակած պարբերականների հետ։ Արևելահայ երգիծանկարչական վաղ նմուշները հրապարակ էին եկել 1880-ական թվականների, և այստեղ էլ առաջինը Վ․ Սուրենյանցն էր, որն իր երգիծանկարները տպագրել է Մյունխենի («Թռչող թերթիկներ») պարբերականում։ Արևելյան Հայաստանում այս ժանրի բուռն զարգացումն ընթացել է 20-րդ դարի 1-ին տասնամյակում և կապված էր ռուս, առաջին հեղափոխության ժամանակաշրջանում տեղի ունեցած դեմոկրատ, զարթոնքի հետ։ 1906 թվականին Թիֆլիսում լույս տեսնող հայկական յոթ պատկերազարդ երգիծահանդեսներից առանձնապես մեծ քաղաքական ու հայրենասիրական գործ է կատարել առաջադիմական կողմնորոշում ունեցող «Խաթաբալան», որին երգիծանկարներով աշխատակցել էին Դարեգին Երիցյանը (1879-1966), Ալեքսանդր Միրզոյանը (1868-1928), Գարեգին Լեոնյանը։
Առաջին ծաղրանկարիչներից էր Դավիթ Օքրոյանցը (Խրյուսսի), որը սկզբում աշխատակցել էր հայկական և վրացական մամուլին, իսկ 1906-1907 թվականին Պետերբուրգում նկարազարդել և հրատարակել «Սափրիչ» երգիծական հանդեսը (նաև ստեղծել էր ածխանկար ու ջրաներկ հաստոցային գործեր)։
Կատեգորիա:Հայկական կերպարվեստ Կատեգորիա:Նոր շրջանի հայկական մշակույթ
Գյուլլիդուզ (այլ կիրառումներ)
Գյուլլիդուզ, կարող է վերաբերել՝
Գորոդիշչե (գյուղ, Խիսլավիչսկի շրջան)
Գորոդիշչե (Городище), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խիսլավիչսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 120 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խիսլավիչսկի շրջանի բնակավայրեր
Ռետենբուր
Ռետենբուր (Reutenbourg), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Ստորին Հռենոս գավառում ։
Բնակչությունը 2014 թվականի դրությամբ կազմում է 409 մարդ, բնակչության խտությունը` 92.95 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4.4 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 380 կմ արևելք, Ստրասբուրգ քաղաքից` 28 կմ հյուսիս-արևմուտք։
Բնակչություն
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 237 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 181-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 56։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 76,4 %։ 181 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 173 անձ (88 տղամարդ և 85 կին)։ Գործազուրկ են եղել 8 անձ (4 տղամարդ և 4 կին)։ 56 անաշխատունակներից 25-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 21-ը` թոշակառուներ, իսկ 10-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Հենդերսոն շրջան (Իլինոյս)
Հենդերսոն շրջան (Henderson County), ԱՄՆ Իլինոյս նահանգի 102 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 982 կմ² է, բնակչությունը՝ 7.331 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Օկուակա բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1841 թ.։
Կատեգորիա:Իլինոյսի շրջաններ
Իզբնայա (գետ)
Իզբնայա (Избная), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Սեֆտռա գետի ձախ ափին՝ 25 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 19 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Շոտլանդացիներ
Շոտլանդացիներ (Scots Fowk), ազգ։ Բնակվում են Մեծ Բրիտանիա կղզու հյուսիսային կեսում և կից կղզիներում։ Թիվը Մեծ Բրիտանիայում՝ ավելի քան 5,2 միլիոն։ Հաճախ շոտլանդացիների թվին են դասում երկրի լեռնային շրջանների կելտալեզու բնակչության հետնորդներ գելերին։ Շոտլանդացիները բնակվում են նաև ԱՄՆ-ում (5,5 մլն), Կանադայում (4,8 մլն), Ավստրալիայում (2 մլն), Նոր Զելանդիայում (1-2 մլն)։
Խոսում են անգլերենի բարբառով, գրական լեզուն անգլերենն է։ Կրոնով մեծ մասամբ բողոքականներ են (պրեսբիտերականներ), մոտ 15%-ը՝ կաթոլիկներ։ Շոտլանդացիների էթնիկական հիմքը կազմել են պիկտերի տեղական և 5-6-րդ դարերում Իռլանդիայից տեղափոխված սկոտների կելտական ցեղերը։ 7-րդ դարում նրանք մասամբ խառնվել են Շոտլանդիա եկած անգլերի ու սաքսերի գերմանական ցեղերին, ընդունել նրանց լեզուն։ Շոտլանդական ժողովուրդը ձևավորվել է շոտլանդական պետության կազմավորման (11-րդ դար) և անգլիացի նվաճողների դեմ պայքարի պայմաններում։ Շոտլանդիայի քաղաքական միավորումը Անգլիայի հետ (18-րդ դար) և անգլիական կառավարության՝ շոտլանդացիների հանդեպ վարած համաձուլման քաղաքականությունը չհանգեցրին շոտլանդացիների ձուլմանն անգլիացիներին։ Ավանդական մշակույթի և կենցաղի հիմնական գծերով շոտլանդացիները մոտ են իռլանդացիներին։
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի ազգեր Կատեգորիա:Շոտլանդացիներ
Դեգտյարկա (գյուղ, Նովովոդոլաժսկի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Դեգտյարկա գյուղում բնակվում էր 71 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,199 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 356,78 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Նովովոդոլաժսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Գյումուշդաղ (այլ կիրառումներ)
Գյումուշդաղ, կարող է վերաբերել՝
Գանձակ (Արճեշի գավառ)
Գանձակ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Արճեշի գավառակում ։
Վիսոկոե (գյուղ, Կրասնոպոլիեի շրջան)
Վիսոկոե (Високе), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Կրասնոպոլիեի շրջանում։
Գանձակ (Արճեշի գավառ)
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Վիսոկոե (գյուղ, Կրասնոպոլիեի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Վիսոկոե գյուղում բնակվում էր 28 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Կրասնոպոլիեի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Գանձակ (Արճեշի գավառ)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Christmas Time (Is Here Again)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Փոլ Մաքքարթնիի երգեր Կատեգորիա:Սուրբծննդյան և ամանորյա երգեր Կատեգորիա:Սուրբծննդյան երգեր Կատեգորիա:Բիթլզ խմբի երգեր
Մորևո (գյուղ, Կարդիմովսկի շրջան)
Մորևո (Морево), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Կարդիմովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 4 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Կարդիմովսկի շրջանի բնակավայրեր
Չելիկո
Չելիկո (Celico), կոմունա Իտալիայում, Կալաբրիա մարզում՝ Կոզենցա գավառում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Կույանովսկի գյուղական խորհուրդ (Բելոպոլսկի շրջան)
Կույանովսկի գյուղական խորհուրդ  (Куянівська сільська рада), Ուկրաինայի Սումիի մարզի Բելոպոլսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Կույանովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 1439 մարդ։ Խորհրդում կա 5 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Ժան Բատիստ Կլեման
ժան Բատիստ Կլեման (Jean-Baptiste Clément, ), ֆրանսիացի երգահան-բանաստեղծ, շանսոնյե, սոցիալիստական շարժման գործիչ, հրապարակախոս, կոմունար։
Կենսագրություն
Ծնվել է Փարիզի մերձակայքում՝ հարուստ ջրաղացպանի ընտանիքում։ Երիտասարդ տարիքում լքել է հայրական տունը, եղել է աշխատավոր, այնուհետև դարձել է պրոֆեսիոնալ շանսոնյե։ Ֆրանսիայում ուժեղացած քաղաքական շարժման ազդեցության տակ սենտիմենտալ-քնարական երգեր գրելուց անցում է կատարել սոցիալական երգերի, որոնք ուղղված էին ֆրանսիական Երկրորդ կայսրության իշխանությունների դեմ, ինչի համար հետապնդվել է ոստիկանության կողմից։
1867 թվականին ստիպված է եղել մեկ տարով մեկնել Բելգիա։ Փարիզ վերադառնալուց հետո Կլեմանը շարունակել է իր ելույթները մամուլում ընդդեմ իշխող ռեժիմի (երգիծական թերթիկ «Carmagnole», զրույցների շարք «Lanterne du peuple», երգիծական շաբաթաթերթ «Casse-tête»), համագործակցել է պրուդոնիստական պարբերականների հետ։ «Մեծությանը վիրավորելու» համար բանտարկվել է, որտեղից նրան ազատել է 1870 թվականի Նապոլեոն III-ին տապալած ֆրանսիական Սեպտեմբերյան հեղափոխությունը, որը հիմք դրեց Երրորդ հանրապետության համար։
Փարիզի կոմունայի ժամանակ Կլեմանը դարձել է Մոնմարտրի քաղաքապետ և Կոմունայի անդամ։ Պայքարել է նրա համար վերջին բարիկադներում։ Անկումից հետո դատապարտվել է մահապատժի, թաքնվել է Փարիզում, ապա փախել Անգլիա։
Համաներումից հետո (1880) վերադառնալով՝ մասնակցել է սոցիալիստական հրատարակություններին։ 1882 թվականին ֆրանսիացի սոցիալիստների շրջանում պառակտման ժամանակ դարձել է պոսիբիլականների առաջնորդներից մեկը։ 1901 թվականին հիմնադրել է սոցիալ-քարոզչական գրականության հրատարակչություն։
Մահացել է Փարիզում ծայրահեղ աղքատության մեջ։ Թաղված է Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը։
Ստեղծագործություն
Ժան Բատիստ Կլեմանը մի շարք հայտնի երգերի հեղինակ է, այդ թվում՝ հայտնի «Le Temps des cerises» և «La Semaine sanglante» (ծավալուն երգ-պոեմներ՝ նվիրված Կոմունային, որոնք գրվել են արյունալի շաբաթվա թարմ տպավորություների ազդեցությամբ, Էժեն Պոտիեի Ինտերնացիոնալի հետ միաժամանակ)։
Բանաստեղծի երգերը ինտիմ լիրիկան կապում են սոցիալական մոտիվների հետ։ Հասարակական թեմաներով երգերը գերակշռում են բանաստեղծ Կլեմանի ստեղծագործության մեջ։ Դրանց թվում հատկապես պետք է նշել «La machine», «Liberté, Egalité, Fraternité», «Les train-misáre», «La Grêve» և այլ գործեր։
1885 թվականին թողարկել է երգերի առաջին՝ «Շանսոններ» ժողովածուն։ 1886-1887 թվականներին հրապարակել է իր անավարտ հուշերը Կոմունայի մասին՝ «La revanche des communeux» և 1887-1888 թվականներին` զրույցների շարք՝ «Questions sociales à la portée de tous par un homme du peuple» («Սոցիալական հարցերը հանրամատչելի շարադրանքով...»):
Իր ստեղծագործություններում բազմաթիվ անգամներ քննադատել է իշխող կառավարությանը և եկեղեցու գործունեությունը, պայքարի կոչեր է հնչեցրել ընդդեմ Երրորդ հանրապետության («Երգեր», 1885, «Հարյուր նոր երգ», 1899)։
Շանսոնների ընտրանի
Ժան Բատիստ Կլեմանը գրել է մեծ թվով երգեր, որոնցից մի քանիսը անցել են բանահյուսական փոքր ժանր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սոցիալիստներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի հրապարակախոսներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լրագրողներ Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երգահաններ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Գյումուշխանե (այլ կիրառումներ)
Գյումուշխանե, կարող է վերաբերել՝
Օսիպ Իգելստրոմ
Իգելստրոմ Օսիպ Անդրեևիչ (Otto Heinrich Graf Igelström), բարոն, այնուհետև կոմս, ռուսական պետական գործիչ և զորապետ, Ռեչ Պոսպոլիտայում դեսպան, հետևակազորի գեներալ։ 1784-1791 թվականներին Սիմբիրսկու և Ուֆիմյան փոխարքայության պետ, Գարգժդայի կալվածատեր։
Կյանք և ծառայություն
Սերում էր օստզեյան ազնվական ցեղից։ Ծնվել է լիվոնյան լանդմարշալ բարոն Գուստավ Հենրիխ Իգելստրոմի և Մարգարետ Էլիզաբետ Ալբեդիլի ընտանիքում։ Գեներալ-մայոր Ալեքսանդր ԵՎստաֆևիչ Իգելստրոմը, որը աչքի էր ընկել նապոլեոնյան պատերազմների տարիներին, նրա ազգականն էր։ Կրթվել է սկզբում Ռիգայում, այնուհետև գերմանական համալսարաններում։ 1756 թվականին նա ծառայում է ռուսական գվարդիայում և ,աչքի ընկնելով Յոթնամյա պատերազմում,առաջադրվել է փոխ-գնդապետ։ 1763 թվականին կայացել է Միտավայում Կուռլանդական դուքսի օրոք, բայց շուտով ուղարկվեց Լեհաստան իշխան Ռեպնինի գլխավորության տակ, որը քաղաքական բնույթի կարևոր հանձնարարկաններ էր տալիս։ Երիտասարդ Իգելստրոմը՝ գրագետ, ով հրաշալի տիրապետում էր օտարլեզուների, բարիդրացիական մոտեցումով,  սերտ հարաբերությունների մեջ էր արքայի սիրուհու հետ, և այդ ճանապարհով ռուսների համար բավականին արժեքավոր տեղեկություններ էր ձեռք բերում ։ 1766 թվականին նա առաջադրվել էր որպես գնդապետ, լեհական արքայի կողմից պարգևադրվել է սուրբ Ստանիսլավի շքանշանով, իսկ շլյախտայով ընդունվել է լեհական ազնվականների շարքում։
Թուրքերի հետ պայքար
1768—1774 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ Իգելստրոմը աչքի ընկավ Կիլյայի պաշարման ժամանակ, որի համար պարգևատրվել է երրորդ աստիճանի Սուրբ Գևորգի շքանշանով։
Աքքերմանի նվաճման համար, որտեղ նա բռնագրավել էր 13 խորհրդանշան, մոտավոր 80 զենք և արկերի հոծ զանգված, առաջադրվել է գեներալ-մայոր, իսկ Կուչուկ-Կայնարջիսկյան խաղաղության կնքման ժամանակ` գեներալ-պորուչիկ:
Ղրիմի միացումից հետո Պոտյոմկինի հանձնարարականով Թամանից Ռուսաստան բերեց Ղրիմի խան Շագին-Գիրին ,ինչի պատճառով օգտվում էր իշխան Տավրիչեսկու առանձնահատուկ վստահությունից և հովանավորությունից։
1784 թվականին` շնորհիվ այդ հովանավորության, Սիմբիրսկու և Ուֆիմյան փոխարքայության գեներալ-նահանգապետ առաջադրվեց։ Այդ պաշտոնում նա կարողացավ  հանգստություն պահպանել իսլամադավան ժողովուրդների շրջանում, որոնք, ինչպես մտավախություն ունեին Պետերբուրգում,կարող էին ըմբոստանալ իրենց դավանակից՝ թուրքերի հետ պատերազմի իրադրությունում ։
Դիվանագետ
Իգելստրոմը մասնակցել է ռուս-շվեդական պատերազմին և բանակցություններ էր վարում Գուստավ Մորից Արմֆելտի հետ 1790 թվականին Վերելյան պայմանագրի կնքման մասին։ Հաջողությամբ խաղաղ պայմանագիր   կնքելու համար պարգևատրվել է Եկատիրինա II-ի կողմից Սուրբ ԱՆդրեաս առաքյալի շքանշանով, գեներալ-անշեֆի կոչումով, գովասանագրով, ոսկյա սրով և քառասունհազար ռուբլիյով,իսկ շվեդական արքայի կողմից ստացավ Սերաֆիմի շքանշան(1791) ։ Հետագա երկու տարիների ընթացքում Իգելստրոմը պսկովյան, սմոլենսկյան գեներալ-նահանգապետն էր և ժամանակավոր ղեկավարում էր Մալոռոսիյան, մինչև 1792 թվականին չէր ուղարկվել Վարշավա։ Հետագա երկու տարիների ընթացքում  Իգելստրոմը եղել է պսկովյան և սմոլենսկյան գեներալ-նահանգապետ և ժամանակավորապես  կառավարում էր Մալոռոսիյան, մինչև 1792 թվականի դեկտեմբերին չէր ուղարկվել Վարշավա՝ Լեհաստանում  ռուսական զորքերի գերագույն հրամանատարության ընդունման համար։ Այդ ժամանակ (29 հունիս) նա ստացավ (երկու եղբայրների հետ) Սուրբ Հռոմեական կայսրության փոխերեցի ( սաքսոնյան կուրֆյուրստի) կողմից կոմս տիտղոս։
1794 թվականին՝ կոմս Սիվերսի կրճատումից հետո, զբաղեցրեց նրա տեղը Ռեչ Պոսպոլիտայում որպես ռուսական դեսպանի լիազոր ներկայացուցիչ։ Սկզբնական շրջանում նրա գործողությունները բարիդրացիական էին ընդունվում Պետերբուրգում։ Իգելստրոմը հոգ էր տանում լեհական բանակի չափը նվազեցնելու, նրա հրետանին Ռուսաստանի կողմից գնելու,լեհերին ռուսական ծառայություն ներգրավելու մասին։