cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Տարվա եղանակները (օրատորիա)
Երրորդ մասը
Երրորդ մասը (Աշուն) ստեղծագործության ամենակենսուրախ մասն է։ Այն պատկերում է վառ, ոսկե աշունը` բերքով, անտառային ոսկով, ուրախ խնջույքով։ Նախանվագը նկարագրում է «դաշտերից առատ բերք հավաքած երկրագործի ուրախությունը» և հիմնված է ժողովրդական բնույթի մեղեդու վրա։ «Աշնանային» ամենաարտահայտիչ համարներից են Հաննայի և Լուկայի սիրո զուգերգը և խնջույքի խմբերգերը։ Որսը պատկերող խմբերգում չորս գալարափող վերարտադրում են որսորդական եղջերափողի հնչյունները։ Դրանց միանում են շների հաչոցը նմանակող լարայինների ֆորշլագները։ Տասնվեցերորդականների արագ անցումներն ասես պատկերում են եղջերուի վազքը, որը փախչում է իրեն հետապնդողներից։
Չորրորդ մասը
Չորրորդ մասի (Ձմեռ) նախանվագը պատկերում է «Վրա հասնող ձմեռվա մառախուղներն ու մշուշը»։ Այն առավել մեծ հակադրություն է կազմում նախորդ մասերի երաժշտության հետ։ Այս մասի մելամաղձոտ տրամադրությունը, թախիծն արտահայտված են մինոր լադի` դո մինոր, դանդաղ տեմպի, սեկունդային «հառաչող» ինտոնացիաների, հապաղումների, խրոմատիզմների միջոցով։ Այստեղ տրված են ոչ այնքան բնության պատկերումը, որքան արտահայտված են տխրությունը, թախծոտ տրամադրությունը, որ մարդու մեջ առաջացնում են մռայլ, միապաղաղ ձմռան բնապատկերը։ Տաքուկ, հարմարավետ տնակում հավաքվել են գեղջուկներն ու գեղջկուհիները, որոնք ժամանակ են անցկացնում խաղաղ զրույցների և աշխատանքի միջոցով։
Օրատորիայի ամբողջ վերջավորությունը փիլիսոփայական իմաստ է ստանում։ Սիմոնի սքանչելի մեներգում, եզրափակիչ տերցետում և կրկնակի երգչախմբային երգում խոսվում է մարդկային կյանքի իմաստի մասին, որն անցնում նույն փուլերը, ինչ որ բնությունը տարվա ընթացքում։
Մազի Տորելո
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էմիլիա Ռոմանիայի քաղաքներ
Քրիստինա Նիլսոն
Քրիստինա Նիլսոն, շվեդ օպերային սոպրանո։ Նա տրիապետում էր բելկանտո տեխնիկային և համարվում էր մրցակից Վիկտորայի շրջանի ամենահայտնի դիվա Ադելինա Պատտիին։ 1869 թվականին Նիլսոնը դարձավ Շվեդիայի թագավորական երաժշտության ակադեմիայի անդամ։
Կենսագրություն
Քրիստինա Նիլսոնը ծնվել է Սյոաբոլ ավանում, Սմալանդի մոտակայքում, գյուղացիներ Ջոնաս Նիլսոնի և Կաիսա- Ստինա Մանսդոթերի ընտանիքում։ Մանուկ հասակից նա ցույց էր տալիս ձայնային տաղանդ ։ Նա ինքն իրենով սովորեց նվագել ջութակ և ֆլեյտա և իր եղբոր հետ երգեց Շվեդական գյուղական տոնավաճառներում։ Նա բացահայտվեց նշանավոր պետական ծառայողի կողմից։ 14 տարեկանում նա ելույթ էր ունենում Լյունգբիի խանութներից մեկում։ Նա շուտով դարձավ աղջկա հովանավորը և հնարավորություն տվեց նրան ունենալ վոկալային դասընթացներ։ Նա 2 տարի Ֆրանս Բերվալդի աշակերտուհին  էր։
1860 թվականին նա համերգներ տվեց Ստոկհոլմում և Ուպսալաում։ Փարիզում 4 տարի սովորելուց հետո նա ունեցավ իր օպերային դեբյուտը 1864 թվականին Ջուզեպպե Վերդիի Լա Տրավիատա օպերայում Վիոլետայի դերում։ Այս հաջողությունից հետո նա երգեց գլխավոր օպերաներում Լոնդոնում, Սանկտ Պետերբուրգում, Վիեննայում և Նյու Յորքում։ Նա նաև  հայտնվեց  Մետրոպոլիտեն օպերայի առաջին ներկայացմանը 1883 թվականի հոկտեմբերի 22 ին  Գունոյի Ֆաուստեում։ 1885  թվականի սեպտեմբերին նա մտածում էր լուսարձակներից հեռանալու մասին և ցանկանում էր ունենալ հրաժեշտի համերգ Ստոկհոլմի Գռանդ հյուրանոցի պատշգամբից։ 50000 հանդիսատես հավաքվել էին, որ լսեն աշխարհահռչակ սոպրանո։ Հանկարծակի լուրեր տարածվեցին, որ հարևան շինության անութներն ընկնում են և խառանշփոթ տարածվեց ամբոխի մեջ։ Դրանից հետևած քաոսից 19 հոգի մահացան և բոլոր մահացածներին և վիրավորներին տանում էին  հյուրանոց, որտեղ վախեցած Նիլսոնը դիմավորում էր նրանց։ Ստոկհոլմի ոստիկանությունը խիստ քննադատվեց այդ իրադարձության համար, իսկ Նիլսսոնը չվերականգնվեց այդ դեպքից հետո։ Նա մեծ գումարներ նվիրաբերեց մահացածների ընտանիքներին։
Քրիստինա Նիլսոնն ամուսնացած էր ֆրանսիացի բանկիր Աուգուստ Ռուզաուդի հետ, ով մահացավ 1882 թվականին։ 1887 թվականին նա ամուսնացավ Angel Ramon Maria Vallejo y Miranda, Count de Casa Miranda,-  ի հետ, ով մահացավ 1902 թվականին ։ Ի պատասխան, Նիլսոնին միշտ ճանաչում էին իր առաջին անունով՝ Քրիստինա, բայց իր կյանքի վերջին հատվածում նա հիմնականում հայտնի էր որպես Countess de Casa Miranda:
Աղբյուր
Կատեգորիա:1843 ծնունդներ Կատեգորիա:1921 մահեր Կատեգորիա:Շվեդ սոպրանոներ Կատեգորիա:Շվեդ դերասանուհիներ Կատեգորիա:Շվեդ օպերային սոպրանոներ Կատեգորիա:Շվեդ կոմպոզիտորներ
Կենսաթոշակային ապահովագրություն
Կենսաթոշակային ապահովագրությունը հասարակության զարգացման հենքային և ամենակարևոր սոցիալական երաշխիքներից է,քանի որ անմիջականորեն վերաբերում է երկրի անաշխատունակ բնակչության և ածանցյալ կերպով՝ ամբողջ բնակչության շահերին ։
Կենսաթոշակն առանձին սոցիալական խմբերին տրվող՝ որպես կանոն ամսական դրամական վճարում է, որն իրականցվում է օրենքով սահմանված կարգով, կենսաթոշակային ֆոնդերից կամ հատուկ նախատեսված այլ աղբյուրներից։ Կենսաթոշակային ապահովման համար հիմք են հանդիսանում այնպիսի իրավական փաստեր, ինչպիսիք են համապատասխան կենսաթոշակային տարիքի հասնելը, հաշմանդամության առկայությունը, կերակրողին կորցնելը, համապատասխան մասնագիտական գործունեության երկարաժամկետ իրականացումը և այլն ։ Համաշխարհային պրակտիկայում կիրառվում են կենսաթոշակային համակարգերի ձևավորման հիմնական մեխանիզմներ,որոնք տարբերվում են՝ ըստ ֆինանսավորման ձևի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սոցիալական քաղաքականություն
Ինչպես ընտելացնել վիշապին
«Ինչպես ընտելացնել վիշապին» (How to Train Your Dragon), «DreamWorks Animation» ստուդիայի արտադրության լիամետրաժ անիմացիոն ֆիլմը, որի պրեմիերան կայացել է 2010 թվականի մարտի 26–ին՝ 2D, 3D և IMAX 3D ֆորմատներով ։ Մուլտֆիլը նկարահանվել է ռեժիսորներ Քրիս Սանդերսի և Դին Դեբլուայի կողմից՝ բրիտանացի մանկագիր Քրեսինդա Քոուելի համանուն գրքերի շարքի մոտիվներով։
Մուլտֆիլմը պատմում է տղայի և վիշապի ընկերության մասին, որի շնորհիվ անհաշտ մրցակիցները՝ վիկինգներն ու վիշապներն, ընդհանուր լեզու են գտնում և ընկերներ դառնում։ Այս անիմացիոն ժապավենը նոմինացվել է Կինոարվեստի և գիտության ակադեմիայի «Օսկարի» ։
Կես տարվա վարձույթում ֆիլմի դրամարկղային հավաքները կազմել են գրեթե կես միլիարդ դոլար ։ Քննադատները ֆիլմին տվել են պրակտիկորեն միայն դրական գնահատականներ՝ ընդգծելով վիզուալ էֆեկտների կատարման բարձր որակը և կերպարների միջև հարաբերությունների յուրահատուկ հուզչականությունը ։ Ավելի ուշ դուրս եկան 4 կարճամետրաժ մուլտֆիլմներ։ Առաջին երեքը՝ «Լեգենդ Ոսկրաջարդի մասին»–ը, «Վիշապների գիրքը» և «Գիշերային Ֆուրիայի նվերը», հանդիսանում են պրիկվել՝ 2012 թվականին դուրս եկած «Օլուխի վիշապներն ու ձիավորները» մուլտսերիալի համար։ Իսկ «Անմահների արշավները» կարճամետրաժը պրիկվել է հանդիսանում երկրորդ ֆիմի համար։
Սյուժե
Վիկինգների յոթ սերունդ մեծացել է Հիմարների կղզում։ Նրանց հանգիստ ապրելուն խանգարում էին վնասատուները՝ վիշապները։ Նրանք այրում էին տները, տանում էին անասուններին և մթերքը։ Սակայն ամեն ինչ փոխում է առաջնորդի որդու հետ կատարված արկածը։
Իկկինգ անունով պատանի վիկինգը նման չէր մյուս վիկինգներին ո՛չ մարմնի հզորությամբ, ո՛չ էլ վիշապներին սպանելու կարողությամբ։ Այնուամենայնիվ նա համոզված էր, որ հենց ոչնչացնի սողուններից մեկին, իր կյանքը կկարգավորվի։ Մի անգամ գիշերը վիշապներն իրականացրնում են հերթական հարձակումը գյուղի վրա։ Իկկինգը, չլսելով հորը, մասնակցում է գյուղի պաշտպանությանը։ Մարտի ժամանակ սեփական հայտնագործման խորամանկ սկավառականետ–ծուղակի օգնությամբ փորձում է բռնել վիշապներից մեկին՝ Գիշերային Ֆուրիային, վիշապների ամենախորհրդավոր տեսակին։ Տղան տապալում է նրան և հետապնդում անտառում, սակայն իր մեջ արիություն չի գտնում սպանելու անօգնական կենդանուն։ Իկկինգն ազատ է արձակում վիշապին՝ կտրելով պարանները։ Վերջինը հարձակվում է տղայի վրա, մռնչոցով խլացնում նրան, և, վնաս չպատճառելով, թաքնվում ծառերի հետևում։
Ստոիկի արշավը հաջողությամբ չպսակվեց․ վիշապների որջ գտնել չհաջողվեց։ Չնայած, որդու հաջողությունները խամրեցրին անհաջողությունը։ Իկկինգը հաղթում է վերջնական առաջնության ժամանակ և ամբողջ ցեղի աչքերի առջև վիշապ սպանելու իրավունք ստանում։ Նմանատիպ հեռանկարը նրան ոչ մի ուրախություն չի պատճառում, և դրա փոխարեն նա որոշում է լքել կղզին։ Սակայն նրան հետևում է Ասթրիդ անունով աղջնակը՝ նրա ուսումնառության ընկերը։ Նա հայտնաբերում է Անատամիկին և օգնության հետևից գյուղ վազում։ Իկկինգը, Անատամիկին հեծած, հասնում է նրան, բռնում և տանում ծառի գագաթի վրա, իսկ հետո, որպեսզի համոզի աղջկան Անատամիկի անվնասության մեջ, համոզում է թռչել իր հետ վիշապիր վրա։ Իկկինգը պարզապես ցանկանում էր կատարել նրա խնդրանքը (առավել նման պահանջի) և գետին իջեցնել, սակայն նրա թևավոր ընկերն այդ մասին իր կարծիքն ուներ։ Իրականացնելով մի քանի տպավորիչ և վախեցնող հնարք՝ Անատամիկը Իկկինգի համար Ասթրիդի կողմից գրեթե արցունքային ներողության է հասնում, ինչից հետո փոխում է թռիչքի տեմպը և երկարաժամյա զբոսանք կազմակերպում ամպերի մեջ։ Այդ օդային ճամփորդությունը լիովին փոխում է Ասթրիդի կարծիքը վիշապների՝ մասնավորապես Անատամիկի մասին, դրական ուղությամբ։
Թռիչքի վերջում Անատամիկը միանում է վիշապների երամին, որոնք ավարը տանում էին որջ․ մեծ քարանձավ Վիշապների կղզում։ Պարզվում է՝ կերակուրը նրանք գողանում էին ոչ իրենց համար․ նրանք ստիպված են կերակրել քարանձավում ապրող հսկա վիշապին, որը հեշտությամբ կարող էր ուտել հենց իրենց։ Երեխաները հրաշքով են փրկվում նրա ատամների հետ հանդիպումից։ Վերադառնալով տուն՝ Ասթրիդն առաջարկում է անմիջապես հայտնել տեսածի մասին, սակայն Իկկինգը խնդրում է սպասել, քանի դեռ ինքը մի բան կհնարի․ այլապես վիկինգները չեն խղճա Անատամիկին։
Իկկինգը որոշում է ասպարեզում ցույց տալ, որ վիշապին կարելի է հաղթել նաև առանց զենքի օգնության։ Նա գրեթե հնազանդեցրել էր վիշապներից ամենասարսափելիներից մեկին, սակայն անձրևի կտրուկ ձայնը վախեցնում է կենդանուն, և նա հարձակվում է տղայի վրա։ Անատամիկը, զգալով ընկերոջը սպառնացող վտանգը, ներխուժում է ասպարեզ և փրկում Իկկինգին՝ հայտնվելով անազատության մեջ։ Ստոիկը, որդուց իմանալով որջի գոյության մասին, հրամայում է նավերը ջուրն իջեցնել։ Կապանքներով շղթայված Անատամիկին օգտագործելով որպես ակամա ուղեկցորդ՝ նավատորմը հասնում է Վիշապների կղզի և ափհանում իրականացնում։ Սկավառականետերով խոցելով ժայռը՝ վիկինգները պատրաստվում են կռվի, սակայն վիշապներն անմիջապես հեռու են թռչում։ Ընդհանուր ժամանակավոր ցնծության մեջ միայն ոմանք, այդ թվում և առաջնորդը, խարդախություն են կասկածում, սակայն արդեն ուշ էր։ Հսկայական վիշապը ջարդում է ժայռը և, ազատություն ստանալով, առաջինն ամբողջությամբ այրում է նավերը՝ վիկինգների նահանջի ճանապարհը կտրելով։
Ուժերը չափազանց անհավասար էին․ վիկինգները չէին կարողանում հաղթել հսկա վիշապին և պատրաստվում էին վերջին մարտում ընդունել անխուսափելի մահը։ Սակայն օգնության են գալիս երեխաները․ Իկկինգը, Ասթրիդը և պարապմունքների նրանց ընկերները թռչելով հասնում են որոշիչ պահին՝ հեծած վիշապներին, որոնց հետ պայքարում էին ասպարեզում, իսկ հիմա, Իկկինգի շնորհիվ, գտել էին ընդհանուր լեզու։ Մարտում Անատամիկն ու Իկկինգը տապալում են ընդհանուր թշնամուն՝ հսկայական վիշապին։ Կռվում երիտասարդ հերոսը զրկվում է ոտնաթաթից և իր ընկերոջ նման պրոթեզ ձեռք բերում։ Արթնանալով արդեն հարազատ գյուղում՝ Իկկինգը հայտնաբերում է, որ մարդիկ և վիշապներն ապրում են միասին խաղաղության մեջ։
Մուլտֆիլմի ստեղծում
2004 թվականին «DreamWorks Animation»–ի ստեղծագործական ղեկավարությունը ուշադրություն է դարձնում Քրեսինդա Քոուելի գրքերի շարքին։ Հեռանկարային ստեղծագործություններ գտնելու և դրանցից հաջողակ ծրագրեր ստեղծելու լավ հեղինակություն ունենալով՝ նրանք անմիջապես նկատում են Իկկինգի արկածների մասին պատմության պոտենցիալը։ Անիմացիոն ստուդիայի տնօրենի օգնական Բիլ Դամաշը պրոդյուսեր Բոննի Առնոլդին, որն իր պրոֆեսիոնալիզմն էր ցուցադրել «Անտառային եղբայրություն» (2006) մուլտֆիլմի աշխատանքներում, առաջարկում է մասնակցել ստուդիայի նոր նախագծերից մեկին։ Բոննին սկսում է աշխատել «Ինչպես ընտելացնել վիշապին» նախագծում։ Նրա հիմնական խնդիրը դառնում է գիրքը որպես լիամետրած ֆիլմ հարմարեցնելը, գրավիչ արկածներով և հետաքրքիր կերպարներով մեծամասշտաբ տեսարան ստեղծելը։ Ի տարբերություն նախորդ ֆիլմերի, գլխավոր հերոսը դեռահասն է, այլ ոչ թե մեծահասակ կամ կենդանի։ Ստուդիայի նոր ուղղությունը շարունակում է և հումորը․ եթե նախկինում շեշտը դրվում էր ժամանակակից կատակների և սատիրայի վրա, ապա նոր աշխատանքում հումորային իրավիճակները ստեղծվում են Իկկինգի՝ վիշապների և համացեղակիցների հետ հարաբերությունների ճանապարհով ։
Նոր ղեկավարների նշանակման հետ գալիս է նաև նոր գաղափարը․ տեղափոխել մուլտֆիլմի գործողությունները մի քանի տարի առաջ, երբ վիշապները վիկինգների կողմից դեռ ընտելացված չէին։ Բոննի Առնոլդը գրքի իրադարձություններից լուրջ հեռանալու որոշումը համարում է հանգուցային պահ նոր պատմության ծննդի համար։ Քրիս Սնադերսը գործնականում մուլտֆիլմն անվանում է օրիգինալ հրատարակության պրիկվել․ եթե մուլտֆիլմում վիշապներն ապրում են իրենք իրենց համար, ապա ստեղծագործության մեջ նրանց հեշտությամբ կարելի է հնազանդեցնել բարձր ճիչի միջոցով, հիմնականում վիշապներին օգտագործում են որպես որսորդներ։ Օրինակ, վեպում առկա են հետևյալ տարբերությունները ֆիլմից․ վիշապներն ունեն իրենց լեզուն, որը հասկանում է Իկկինգը, չկա Ասթրիդի կերպաը, Ձկնոտը հաստլիկ չէ, այլ՝ նիհար տղա, Անատամիկը շատ փոքրիկ վիշապիկ է և նա իսկապես չունի ատամներ, Իկկինգի մայրը առողջ է, վիշապ վարժեցնելու ուղեցույցը կազմված է մեկ թերթից։ Սցենարը գրելիս Դինը և Քրիսը միասին են գծագրում սյուժեն, իսկ հետագայում տեսարանները բաժանում էին միմյանց միջև, և յուրաքանչյուրն աշխատում էր դրանց վրա։ Նրանց խոսքերով՝ միմյանց տեսարանների մասին կարդալուց հետո երբեք տարաձայնություններ չեն ունեցել։ Բոննի Առնոլդը կարծում է, որ նախորդ նախագծերի վրա համատեղ աշխատանքը բարենպաստ ազդեցություն է ունեցել նաև այս մեկի համար ։
Գեղարվեստական առանձնահատկություններ
Մուլտֆիլմի աշխարհի ստեղծման վրա աշխատել են արտ-տնօրեն Պիեռ-Օլիվյե Վինսենթը և նկարիչ բեմադրող Քեթի Ալտերին։ Վիշապների հրաբխային կղզու գաղափարը, նրանց խոսքերով, դարձել է տրամաբանական եզրահանգում բազմաթիվ առասպելներից, որտեղ վիշապները միշտ կապված են լավայի, հրդեհների և կրակադժոխային վայրերի հետ։ Նրանք ծրագրում էին ամբողջ խմբով մեկնել Իսլանդիա, սակայն ձմեռ էր, և ստեղծողները ստիպված էին բնության նկարահանումներն անցկացնել Խաղաղ օվկիանոսի ափին՝ Օրեգոն նահանգում։ Նրանց համար հատկապես օգտակար եղան Քենոն-Բիչ լողափն ու Կալիֆոռնիայի ափերին մոտ Անակապա կղզին ։ Գեղատեսիլ բնապատկերներ, հրաբխային ապառաժներ՝ կուտակված օվկիանոսում, մուգ լողափեր, սև զանգվածեղ ժայռեր․ այս ամենն օգտագործվել է վիշապների կղզին ստեղծելու համար։ Օլուխ կղզին, որտեղ ապրում են վիկինգները, ստացվել էխորհրդավոր և զարմանահրաշ։ Սա հանդիսատեսի համար մի ամբողջ ատրակցիոն է․ ժայռերը, կամարները, հրաբուխը, ներկա վիշապներով դեկորները, արձանները, պաշտպանական կառուցվածքները գյուղին անսովորություն և գրավչություն են հաղորդում։ Բնորոշ «հյուսիսիային լույսով» օգնել է Դին Դեբուլան, որն ավելի վաղ մի քանի անգամ եղել էր Իսլանդիայում ։
Կերպարների վրա աշխատող բաժնի ղեկավար Դեյմոն Քրոուն ընդգծել է նախագծի եզակիությունը` մուլտֆիլմում հանդիպող տեսանելի մորթու և մորթեղեն գործվածքների քանակությամբ։ Շատ հերոսներ մորուք ունեն, բոլորի մոտ հագուստի մեջ առկա է մորթե էլեմենտ։ Իսկ մորթու համապատասխանության մոդելավորումը շրջապատող առարկաների հետ, օրինակ, մորուքի՝ հագուստի հետ, պարզվում է՝ ամենադժվար խնդիրներից էր։ Նմանատիպ փորձ ստուդիան ուներ «Շրեկ 2»–ի աշխատանքներից, իսկ «Ինչպես ընտելացնել վիշապին» մուլտֆիլմի մեջ նրանք ճշմարտանմանության համար ավելի հեռուն գնացին։ Ռեժիսորները որոշում են, որ մուլտֆիլմի առականձնահատկությունը կլինի աշխարհի ռեալիստականությունը։ Արդյունքում հատկապես ռեալիստական են ստացվում, օրինակ, ծովային ալեկոծությունը, մառախուղն անտառում, փայտե տները։ Վիկինգների կացարանները, Քեթի Ալտերի մտահղացմամբ, ընդգծում են ցեղի բնավորությունը, ուժը և ոգին․ տները հսկա են, առարկաները զանգավածեղ՝ ստեղծված դսերի համար։
Կուսաստվերային նկարի հարցերով աշխատանքում ներգրավվում է օպերատոր Ռոջեր Դիկինսը, որն ավելի վաղ աշխատել էր «Օ, որտե՞ղ ես դու, եղբայր» և «Սա ծերերի տեղը չէ» ֆիմերի վրա։ Հենց նրա շնորհիվ է մուլտֆիմում իրատեսորեն արտացոլված լուսավորությունը, տեսախցիկի շարժումը և համայնապատկերային տեսարանները։ Կինոնկարահանման նմանակման համար փորձում էին ստեղծել լիարժեք մթություն ստվերներում և լուսավորություն լույսին։ Դիկինսը նաև օգտագործում էր լույսի կետային աղբյուրի օգտագործման հասարակ հնարքներ՝ եռաչափ տեսարանների լուսավորության համար (օրինակ, վիկինգների կացարանների լուսավորումը մոմերի օգնությամբ)։
Կրակաշունչ վիշապների առատությունը կրակի տարբեր տեսակներով տեսարաններ էր ենթադրում։ Գլենդեյլից և Ռեդվուդ–Սիթիից հրավիրվել էին ընկերության լավագույն մասնագետները, վարձվել էր հրարվեստավոր, որը պետք է ցույց տար, թե իրական աշխարհում ինչպիսի տեսք ունի այն, ինչ նրանք մտածել էին։ Մի ամբողջ օր նա տարատեսակ պայթյուններ էր անում․ ստեղծում էր մե՛կ կարմիր կրակ, մե՛կ կապույտ, ստեղծում էր հրդեհ կամ նմանակում ապակու պայթյուն և այլն։ Այդ ամենը տեսաձայնագրում էին 400—1000 կադր վայրկյանում արագությամբ արագընթաց տեսախցիկները։ Թվայնացված ստերեո–տեսագրությունները մուլտֆիլմի էֆեկտների հետագա աշխատանքների համար դառնում են կարևոր ռեսուրս։ Ռեժիսորները հիշում են, որ, երբ նրանք առաջին անգամ նայում էին հսկա վիշապի պայթյունի ավարտված տեսարանը, հիանում էին փոքր երեխաների նման ։
Մուլտֆիլմում առկա է էպիկական պոեմ Բեովուլֆի մասին՝ ակնարկի էպիզոդ, երբ Կռվասերը և Կռվարարը հրահրում են հսկա վիշապ–մորը, Կռվասերը նրան անվանում է Գրենդելի հարսնացու (bride of Grendel) ։
Աշխատանք կերպարների վրա
Կերպարների, ինչպես մարդկանց, այնպես էլ վիշապների դեմքերը կենդանացվել են «Rig» ծրագրի միջոցով, որը մշակվել էր ստուդիայի ծրագրավորող Դիք Ուոլշի կողմից։ Հիմնված լինելով մարդկային դեմքի անատոմիայի վրա՝ այն տիրապետում էր հատուկ լուծումների, որոնք անիմատորներին թույլ էին տալիս աշխատել մուլտիպլիկացիոն վիշապների շարժումների վրա։ Փորձելով դեմքի շարժման ստացման երկու տարբերակ, խառնված ձևեր և մկանային ռիգեր՝ կանգ են առնում երկրորդի վրա, որը տվել էր ավելի ճշգրիտ իրական արդյունքներ։ Էմոցիաների առանձին արտահայտություններ, օրինակ, քմծիծաղը կամ ժպիտը, կառավարվում էին տարբեր ռիգերով, որպեսզի հնարավոր լիներ ճշտումներ մտցնել ժամանակի մինիմալ կորուստներով։ Այնուհետև ամբողջ համակարգը հարմարեցվում էր կերպարին, և այս ամենը զբաղեցրել է 8-10 շաբաթ։
Հենց վիշապների կենդանացումն ավելի երկար ժամանակ է պահանջել։ Նրանց համար ստեղծվել էին 4 անգամ ավելի շատ ռիգեր։ Դրա պատճառը նրանց պոչերի, լեզուների, թևերի, մռութների տարբեր տեսակների առկայությունն էր, որոնք նույնպես պետք է էմոցիաներ արտահայտեին։ Մուլտֆիլմում առկա են վիշապների հինգ հիմնական տեսակներ․ նրանք տարբեր են, սակայն յուրաքանչյուրի յուրահատկության համար մտածել են իր կրակը։ Օրինակ, փակ գլխի մեկ գլուխը գազ էր արտաշնչում, իսկ մյուսը վառում էր այն։
Քրեյգ Ռինգը պատմել է, որ նրանց անիմացված վիշապների կրակն այնպիսին չէ, ինչպես գեղարվեստական կինեմատոգրաֆում, որտեղ հրե մրրիկ ստանալու համար օգտագործում են պրոպան գազ։ Իրական է համակարգչով մոդելավորել մրրրիկ՝ ստացված հեղուկ վառելիքն այրելիս։ Վիզուալ կրակի այդ երկու տիպերը տարբեր տեսք ունեն, միայն հեղուկ վառելիքային մրրիկը խորհուրդ չի տրվում օգտագործել իրական ֆիլմերի նկարահանման համար՝ հրդեհային անվտանգության տեսանկյունից ելնելով։ Հեղուկ վառելիքը մինչև բոցամուղից թռիչքի վերջը չի հասցնում այրվել և ընկնում է դեկորացիաների վրա՝ հրդեհելով դրանք ։
3D
Համաձայն ստուդիայի ուղղության՝ բոլոր նոր ֆիլմերը թողարկվում են 3D ֆորմատով։ «Ինչպես ընտելացնել վիշապին» մուլտֆիլմի օրինակով առաջընթացը, կապված ստերեոսկոպիկ կինոյի բնագավառում վերջին տեխնիկական ձեռքբերումների հետ, հեշտ տարբերակվող է, ինչը նշանակալիորեն ընդալայնել է ստեղծագործական մտքի և գեղարվեստական կատարման դիապաղոնը։ Նմանատիպ ձեռքբերումների արդյունքեր կարելի է տեսնել, օրինակ, միաժամանակ մի քանի վիշապներ պարունակող տեսարաններում և այդ պահին կերպարների ընդգծվածության բարձր բարձր մակարդակում։
Մուլտֆիլմի վրա աշխատանքների ժամանակ օգտագործվել է Intel-ի բազմամիջուկային պրոցեսորներով սարքավորում ։ Առավելագույն արտադրանք ապահովելու համար օգտագործվել են HP Z800 հզոր աշխատանքային կայաններ․ դրանք 2 անգամ ավելի արագ էին ստուդիայի կողմից նախկինում օգտագործվող մեքենաներից։ Առաջին «Շրեկի» հետ համեմատած, երբ օգտագործվել էին 6 տերաբայթ ծավալով տվյալներ, որոնց վիզուալիզացիայի համար պահանջվել էր 5 մլն ժամ, «Ինչպես ընտելացնել վիշապին»–ի համար արդեն պահանջվել է ռենդերինգի 100 տերաբայթ ծավալով տվյալների 50 մլն ժամ։ Կոնվերտացիայով անընդմեջ զբաղված էին 10000 միջուկներ՝ 28 շաբաթվա ընթացքում ։
Քրիս Սանդերսը խոստովանել է, որ սկզբնական փուլում չէր հավատում մեծ 3D ֆիլմին․ «Հնարավոր չէր ավելի սխալվել»։ Ի զարմանս նրա՝ պարզվում է, որ հենց 3D-ֆորմատն է թույլ տալիս թռիչքներին հաղորդել լիարժեք համոզիչ բնույթ։ Դրա օրինակ կարող է ծառայել Անատամիկի և Իկկինգի թռիչքը ժայռերի լաբիրինթոսի միջով։ Ռեժիսորն էլ կարծում էր, որ շատ տեսարաններ ստեղծված են 3D–ի համար։ «3D–ն պարզապես գովազդային հնարք չէ, այլ հնարավորություն հանդիսատեսին լինել մոտ, ապրումակցել հերոսներին և նրանց հետ միասին վայելել հափշտակիչ արկախները», - ընդգծում է Դին Դեբլուան ։ Նրանց դատողություններին ապացուցողականություն է հաղորդում 67–րդ Վենետիկի կինոփառատոնին «Ավատար» ֆիլմի հետ համատեղ ստացած «Persol 3D» մրցանակը․ ֆիմում 3D տեխնոլոգիայի ստեղծագործական կիրառման ցուցանիշ ։
Դերասանների ընտրություն
Ջեֆրի Կատցենբերգը և պրոդյուսեր Բոնի Առնոլդը Իկկինգի դերում հաստատել էին Ջեյ Բարուշելին, երբ նա Հավայան կղզիներում նկարահանվում էր «Անհաջողության զինվորները» ֆիլմում։ Դեռ մինչև հիմնական ռեժիսորների գալը, դերասանը մշակում էր ձայնը` դարձնելով այն ավելի մանկական, բայց այն բանից հետո, երբ սցենարը վերաշարադրվում է և Իկկինգը մեծանում, ձայնը փոխելու անհրաժեշտություն է առաջանում ։ Ջեյ Բարուշելը փորձում էր արտահայտել Իկկինգի անսովոր բնավորության առանձնահատկությունները. մի կողմից նա շրջապատողների համար անախորժության աղբյուր էր, մյուս կողմից նրա հետախույզ միտքը և ոչ ստանդարտ որոշումներ կայացնելու ունակությունը հետագայում կարևոր դեր են խաղում։ Դին Դեբլուան նշում է, որ Ջեյն ինքն իր մեջ մարմնավորում է Իկկինգի շատ հատկանիշներ, այդ պատճառով էլ խաղը նրա մոտ անկեղծ էր ստացվում, նա զգում և ապրում էր իր հերոսին ։ Խոսելով իր հերոսի մասին` Բարուշելը նրա պատմությունը համեմատում է միջնակարգ դպրոցի իրավիճակի հետ` անվանելով այն դասական, և կարծում է, որ այն գործնական ուղերձ է երեխաներին․ եղեք այն, ինչ կաք։ Հիմնականում ձայնագրությունը նրա համար անցնում էր մենակության մեջ` ստուդիայում, որը գտնվում էր Մոնրեալի իր տնից 10 րոպե հեռավորության վրա, սակայն մի քանի անգամ նա աշխատել է Ջերարդ Բաթլերի հետ միասին ։
Ջերարդ Բաթլերին «300 սպարտացիները» ֆիլմում արքայի դերում տեսնելով`պրոդյուսերները որոշում են նրան ձեռք բերել Ստոիկի ցեղի առաջնորդի հնչունավորման համար։ Երբ Քրիս Սանդերսը և Դին Դեբլուան դառնում են նախագծի ղեկավարները, Ջերարդը նրանց հաղորդում է, որ իր մոտ որոշ գաղափարներ կան իր կերպարի վերաբերյալ։ Ռեժիսորները հետաքրքրվում են և հեռախոսային ռեժիմով քննարկում Ստոիկի դերասանի հետ ։ Առաջարկներից մեկը առաջնորդին ավելի փափուկ բնավորություն հաղորդելն էր։ Այսպես, օրինակ, կանգ են առնում որդու հետ նրա հարաբերությունների վրա. նա շատ է սիրում իր որդուն, սակայն թաքցնում է ոչ թե ամոթից, այլ նրան կորցնելու վախից ։ Ձայնագրության ավարտից հետո Ջերարդը, չբավարարվելով իր շոտլանդական առոգանության թուլությամբ, վերադառնում և նորից ձայնագրում է իր նյութի մոտ 80%-ը ։
Ստացվել է այնպես, որ գլխավոր հերոսի հայրը խոսում է շոտլանդական առոգանությամբ, այդ պատճառով էլ մյուս մեծահասակ հերոսները ձեռք են բերել այդ առոգանությունը։ Թքոտիկին` Իկկինգի ուսուցչին, հնչունավորել է հայտնի հեռուստահաղորդավար Քրեյգ Ֆերգյուսոնը։ Նա Ջերարդ Բատլերի հին ընկերներից է, ում հետ ծանոթացել է Գլազգոյի համալսարանում 1980-ական թվականներին։ Նրանց հնչունավորած կերպարները ևս հին ընկերներ են ։ Խոսելով ֆիլմի մասին՝ Քրեյգն ասել է, որ տեսնում է զուգահեռներ Իկկինգի պատմության և մարդկային վախերի միջև, որոնց չհաղթահարելու դեպքում ողջ կյանքում հնարավոր է մնալ անտեղյակության և ինքնախաբեության մեջ ։
Օրիգինալ արտադրության մեջ Ասթրիդի կերպարը չկար, բայց ֆիլմի քննարկման ժամանակ որոշվում է մտցնել ուժեղ կնոջ կերպար։ Աստրիդը հենց այդպիսի կերպար է, Օլուխի դեռահաների շրջանում նա ամենալավն է։ Նրան հնչունավորել է Ամերիկա Ֆերերան։ «Ունենալով հզոր ձայն, նա շատ լավ կատարեց իր դերը, - ասում է Բոննի Առնոլդը, - Եթե սկզբում Աստրիդը Իկկինգի հետ շփվելիս չոր էր ու կոպիտ, ապա նրան ավելի լավ ճանաչելուց հետո, նա դեպի լավ կողմ է փոխվում»։
Ձկնոտը դեռահասներից ամենահսկան է, բայց նա երկչոտ է, վստահ չէ իր վրա և չգիտի իր իրական ուժը։ Կերպարն ընդգծելու համար անհրաժեշտ էր գտնել նրա չափերից տարբերվող ձայն, որը կար Քրիստոֆեր Մինց-Պլասսեի մոտ։ Քրիս Սանդերսն ասել է, որ հենց Քրիստոֆերի ցածր և ճռճռան ձայնն է ստեղծել անհրաժեշտ հակասությունը։ Երիտասարդ դերասանն ինքն էլ հաղորդել է, որ չգիտեր այդ մասին, և եթե, իր խոսքերով նա աշխատանքը ճիշտ է կատարել, ապա ստացվել է ծիծաղելի և համոզիչ ։
Երաժշտությունը մուլտֆիլմում
Ֆիլմի կոմպոզիտորը Ջոն Փաուելն է։ Սաունդթրեքը թողարկվել է 2010 թվականի մարտի 23–ին։ Հիմնական թեմաներին կարելի է հետևել հետևյալ կոմպոզիցիաներով․ «This is Berk»–ում՝ ազատության և թռիչքների հուզմունքը, «Romantic Flight»–ում՝ ռոմանտիկական գաղափարը, իսկ վիշապների առեղծվածայնությունն արտահայտում են «The Dragon Book»–ը և «Dragon’s Den»–ը ։ Ռեժիսորները բարձր են գնահատել կոմպոզիտորի աշխատանքը՝ նշելով նվիրվածությունն ու պրոֆեսիոնալիզմն իր աշխատանքում։ Երբ նվագախումբն առաջին անգամ կատարում էր գրված երաժշտությունը, Ջոնը, ունենալով հիասքանչ լսողություն, շարունակում էր շտկել նոտաները ։ Ջոն Փաուելը «Օսկարից» առաջ տված հարցազրույցում պատմել է, որ նախագծի ղեկավարները պահանջում էին խորություն, ծավալ, էմոցիաներ, որպեսզի զգացվեր հյուսիսային ազգերի երաժշտական ժառանգությունը, այնպես որ հիմնական ոգեշնչող երաժշտություն նրա համար դարձել են ֆինն կոմպոզիտոր Յան Սիբելիուսի, դանիացի կոմպոզիտոր Կառլ Նիլսոնի և նորվեգացի կոմպոզիտոր Էդվարդ Գրիգի երաժշտությունները ։
Վերջնական տիտրերի ժամանակ հնչում է իսլանդական պոստ–ռոք խմբի վոկալիստ և կիթառահար Յուան Տոուր Բիրգիսի կողմից գրված և կատարվոող երգը։ Հետաքրքիր է, որ 2007 թվականին «Ինչպես ընտելացնել վիշապին» մուլտֆիլմի ռեժիսորներից մեկը՝ Դին Դեբլուան, եղել է նաև Sigur Rós խմբի տուրնեի («Հեյմա» կոչված) նկարահանումների ռեժիսորը ։ Ե՛վ երաժշտությունը, և՛ երգը նոմինացվել են «World Soundtrack Academy» մրցանակի․ Ջոն Փաուել՝ «Տարվա կոմպոզիտոր», իսկ Յոուն Տոուր Բիրգիսո՝ «Ֆիլմի համար գրված լավագույն երգի» նոմինացիայի։ Երկուսն էլ զիջել են հաղթողներ Ալեքսանդր Դեպլային և Ռայան Բինգհեմ & Թի Բոուն Բյորտենի դուետին ։ Հայտնի է Բիրգիսոնի երգի՝ Օսկար մրցանակի լոնգ–լիստ–ում ներառվելը ։
Քննադատություն
Քննադատական արձագանքներն ընդհարացնող Rotten Tomatoes աղբյուրում 160 գրախոսություններից 98 %–ը դրական են, և միայն երեքն են բացասական ։ IMDb կինոպորտալում ֆիլմի վարկանիշը 8,2 է գրեթե 158 հազար ձայների հիման վրա, իսկ КиноПоиске–ում՝ 8,5 (83,5 հազ․ ձայն) ։ Metacritic–ում մուլտֆիլմը հավաքել է հնարավոր100–ից 74 միավոր ։
Գրախոսություններ ԱՄՆ հրատարակչություններում
«Ավելի շատ ժամանակ է հատկացված օդային պայքարներին և ավելի քիչ` կերպարներին և սյուժեի զարգացմանը, սակայն արված է գունեղ, ամեն ինչ լավ է և դրական է դիտվում», - այսպես է արձագանքել հայտնի ամերիկացի քննադատ Ռոջեր Էբերթը` գնահատելով մուլտֆիլմը 3 աստղով։ Իր գրախոսության մեջ նա նաև ուշադրություն է դարձրել Ստոիկի և Թքոտիկի կերպարների շոտլանդական առոգանությանը, որոնք հնչունավորված են Գլազգոյում ծնված դերասանների կողմից։ Սա տարօրինակ է թվացել ոչ միայն Ռոջեր Էբերթին ։ Ջերարդ Բաթլերն իր հարցազրույցում ասել է, որ ինքը շոտլանդացի է, նշանակում է` կիսով չափ վիկինգ ։ Իսկ Ջեյ Բարուշելը, պաշտպանելով իր գործընկերներին, նրանց անվանում է ավելի նման կերպարներ վիկինգներին, քան մյուսներին։ «USA Today»-ում Կլաուդիա Պյիգն իր գրախոսությունում մուլտֆիլմն անվանել է էքշն-արկածներով և աշխուժացնող 3D-անիմացիայով կլանող սագա, սրամիտ երկխոսություններով ոչ հիմար կատակերգություն և  հեքիաթ՝ հիասքանչ-հուզիչ ընկերության զարմանալի խորությամբ ։ «Չնայած վիշապների հրաշալի բազմազանությանը և մարտերի կլանող տեսարաններին, իսկական հիացմունք ` առաջացնում երկու նախկին հակառակորդների մտերմությունը» (Ջո Նյումայերի գրախոսությունը «New York Daily News»-ում)։ Նա նաև դրական է գնահատում հերոսների հնչունավորումը և կարծում է, որ ճիշտ գաղափար էր վիշապներին անխոս պատկերելը. դա ֆիլմին ավելի դասական տեսք է հաղորդել ։
Քայլ Սմիթը «New York Post»-ի ինտերնետ-տարբերակում ֆիլմն անվանել է «Ավատար պարզամիտների համար»։ Նա կարծում է, որ սցենարը և կատակները հորինել են ապրանքագետները, իսկ Թքոտիկն անհրաժեշտ է միայն սրամտությունների համար։ Նաև կոչ է անում վիկինգներին դարձի գալ, «չէ որ այդ գիշատիչ արարածները այսպես թե այնպես կրակ են ժայթքում, իսկ մտածե՞լ եք, թե նրանք այդ ամենով հանդերձ որքան ածխաթթու գազ են արտաշնչում»։  Իսկ իր պարբերության վերջում գրել է. «Երբեք ուշ չէ, որ ձեր երեխաներն ընդունեն, որ իրենց մշակույթը խեղճ է, իսկ օտարերկրացիները, որոնց հետ հավերժական պատերազմ է, իրականում ընկերասեր են, խաղաղասեր և չհասկացված»։ Արդյունքում 4–ից 2 աստղ ։ Եվս մեկ սառը մեկնաբանության հեղինակ է դարձել Էլլա Թեյլորը։ «Village Voice» կայքում նա գրել է, որ «Ինչպես ընտելացնել վիշապին» մուլտֆիլմն իրենից ներկայացնում է որակյալ, սական ոչնչով չնշանավորվող հեքիաթ ։
Ռիչարդ Քորլիսը «TIME» ամսագրում «Ինչպես ընտելացնել վիշապին» մուլտֆիլմը համեմատել է «DreamWorks Animation»-ի այլ աշխատանքների և «Pixar»-ի անիմացիոն նախագծերի հետ։ Փիքսարը խաղադրույք է կատարել նեղ ընտանեկան և ընկերական հարաբերությունների մասին մուլտֆիլմների վրա․ «Խաղալիքների պատմությունը», «Հրեշների կորպորաիցան», «Մեքենաներ», «Վեր» և այլն, որոնցում մրցակցությունը վերածվում է ընկերության կամ սիրային պատմության։ «DreamWorks»–ը արտադրում է հիմնականում ժամանցային-կատակերգական մուլտֆիլմներ, սակայն «Ինչպես ընտելացնել վիշապին» մուլտֆիլմը բացառություն է։ Երկու ռեժիսորներն էլ կարողացել են ողջ հուզականությամբ ցույց տալ ընկերության ֆանտաստիկ պատմություն, այն ժամանակ, երբ պատկերավորման տեխնիկական անձնակազմը էկրանին արտացոլել էր հիասքանչ բնապատկերներ, և նույնիսկ եթե ֆիլմը 3D- տեխնիկայով չստեղծվեր, միևնույնն է՝ ոչինչ չէր կորցնի։ «Ինչպես ընտելացնել վիշապին»-ը ավելի լուրջ և պատվախնդիր է, քան «DreamWorks»-ի մնացած ֆիլմերի շարքը։ Բայց ամենայն հավանականությամբ սա պարզապես բացառություն է, այլ ոչ թե անիմացիոն ստուդիայի կողմից ընտրված նոր ուղղություն ։
Արձագանքներ Ռուսաստանում
Ինչպես ամերիկյան քննադատները, այնպես էլ ռուսականները հիանցած էին անիմացիայի մակարդակով։ Այսպես, Ալեքս Էքսլերն իր «սուբյեկտիվ նկատառուներում» մուլտֆիլմի գլխավոր ձեռքբերում է հայտարարում անիմացիոն տեխնիկան, ինչից էլ, իր խոսքերով, ստացել է մեծ հաճույք։ Բացի այդ գրախոսը մուլտֆիլմի մեջ գտել է թաքնված հաղորդագրություն բարոյախոսության տեսքով, որը երեխաներին ցույց է տալիս, թե ով է հանդիսանում «աշխարհի» թշնամի ։ Յուրի Լուշչինսկին մուլտֆիմում տեսնում է սովարական գաղափարներով սյուժե․ խնդիրներ ընտանիքում, հարաբերություններ արգելքի տակ, սեփական եսի փնտրտուքներ, այն դեպքում, որ սովորական չեն կերպարները և հենց գործողությունների վայրը․ ընտանիքը՝ վիկինգներ, ընկերությունը կրակաշունչ վիշապի հետ, թվացյալ մանկական «Ո՞վ եմ ես» հարցը փոխկապակցված է ոչ մանկական արկածների հետ։ Կրկին նաև Յուրին է հիշեցնում թույլ սյուժեի մասին, սակայն խոստովանում է, որ տվյալ մուլտֆիլմում դա չէ գլխավորը, այլ՝ համակրելի իրականատիպ կերպարները ։ Պյոտր Ֆավորովը կարծում է, որ դա համակարգչային անիմացիայի առաջին քայլն է ատրակցիոնից արվեստին ։ Քննադատները հայտնաբերել են որոշ համընկնումներ Անատամիկի և Քրիս Սանդերսի հերոս Ստիչի միջև։ Դրանից իր գրախոսականում չի խուսափել նաև Ռոման Կորնեևը։ Դա նկատում է նաև Ալեքսանդր Ալեյնիկովը, ինչը զարմանալի չէ․ երկու ռեժիսորներն էլ մասնակցություն են ունեցել «Լիլոյի և Ստիչի» ստեղծմանը ։ «DreamWorks»–ի այլ ստեղծագործությունների համեմատությամբ, «Ինչպես ընտելացնել վիշապին» անիմացիոն ֆիլմը հոդվածի հեղինակի մոտ ոչ առանց հեգնանքի անվանվում է «Գլուխգործոց» ։ Իսկ ինչ վերաբերում է այլ գաղափարներին, օրինակ, Դարյա Գորյաչևան խորհուրդ է տալիս մարդուն զսպել եսասիրութունը բնության հետ շփվելիս կամ, նախքան բռունցները թափահարելը, մտածել և կողմնորոշվել իրավիճակում․ նրա խոսքերով հենց դրա շուրջ է առաջարկում մտորել ։ Դմիտրի Ժիգալովը շատ լուրջ խորհել է ցուցադրված ընկերության մասին․ «այն ուժեղ է բոլոր տարբերություններից, իսկ երկրորդ հերթին՝ թանկ է բոլոր համընկնումներից» ։ Կիրիլ Ալյոխինը կարծում է, որ բարոյախոսությունը փոխվել է, քանի որ վիշապը զրկվել է փոչից, տղան չի մնա իր երկու ոտքով ։ Բացի այդ Լիզա Բիգերն ընդգծել է, որ չձգող գրքից ստացվել է հրաշալի ֆիլմ, հիմանականում շնորհիվ այն բանի, որ մուլտֆիլմը զգալիորեն տարբերվում է գրքից։ Վիշապները նաև հիշեցնում են Ջեյմս Քեմերոնի ստեղծածները ։ Անտոն Դոլինն իր գրախոսության մեջ գրել է, որ մուլտֆիլմում զուգակցվում են էկոլոգիական քարոզչությունը և թափանցող հումորը ։ Սեմյոն Կվաշան նկատել է, որ մուլտֆիլմի տիեզերքը լավ մշակված է, բոլոր հերոսները մոտիվացված են և հասնում են իրենց նպատակին, վիշապները չեն թռչում հենց այնպես, և էկրանից կտրվել հնարավոր չէ սկզբից մինչև վերջ ։ Աննա Ֆյոդորովան իր հոդվածում հուզված էր ֆիլմից, խորհուրդ տալով այն ընտանեկան լսարանին, ինչպես նաև բարձր գնահատելով 3D տեխնոլոգիան ։ Իսկ Ժաննա Սերգեևան նկատել է, որ մարմնի կորցրած մասերի թեման անցնում է ֆիլմով։ Բացի Թքոտիկից և վիշապից ոտքից է զրկվում նաև գլխավոր հերոսը։ Սակայն դա չի խանգարում նրան լինել սիրված գեղեցիկ աղջկա և հարգված՝ Օլուխի բնալիչների կողմից ։
Ճանաչում
«DreamWorks Animation»–ը «Ինչպես ընտելացնել վիշապին» մուլտֆիլմով առաջիններից մեկն էր, որ մտավ «Օսկարի» համար պայքարի մեջ ։ Ընկերությունում ցանկանում էին ստանալ նոմինացիա ոչ միայն «Լավագույն անիմացիոն ֆիլմ» կատեգորիայում, այլ նաև «Տարվա լավագույն ֆիլմ» կատեգորիայում։ Հիմնական մրցակիցն էր «Խաղալիքների պատմությունը։ Մեծ փախուստ» ֆիլմը, որը վարձույթում աշխատել էր 1 միլիարդ դոլար։ Այն «Օսկար» սստացավ, իսկ դրա հետ՝ նաև մնացած հեղինակավոր մրցանակները ։
Բյուջե և գովազդ
Ստեղծողների վրա ֆիլմն արժեցել է 165 մլն ԱՄՆ դոլար, ինչը դարձավ ծախսերի երկրորդ արդյունքը ընկերության համար։ Ավելի վաղ «Հրեշներն ընդդեմ այլմոլորականների»–ի համար ծախսվել են ավելի շատ միջոցներ (175 մլն. $)։ «Ինչպես ընտելացնել վիշապին» անիմացիան գովազդվել է 2010 թվականի Ձմեռային Օլիմպիական խաղերի ժամանակ՝ «NBC»–ի հետ համագործակցության շրջանակներում, ինչի համար ստեղծվել են 7 օրիգինալ հոլովակներ սպորտի ձմեռային տեսակների մասին։ «DreamWorks»–ը պայմանագիր էր կնքել նաև «Wal-Mart» ընկերության, որի խանութներում տեղադրվել էին վիկինգների նավերը և վաճառվում էին ավելի քան 100 տարբեր առարկաներ, կապված մուլտֆիլմի հետ։ Բացի այդ, համաձայնագիր էր կնքվել նաև «McDonald’s» կորպորացիայի հետ ։ Բացի այդ, մուլտֆիլմի գովազդն իրականացվում էր DreamWorks–ի  ՏՏ հին գործընկեր «Hewlett-Packard» ընկերության օգնությամբ ։ Իսկ մարտի 24–ին Նյու–Յորքի Թայմս Սքվեր հրապարակում գովազդային նպատակներով երկու օրով կանգ առավ վիկինգների 40 ֆուտանոց նավը։ Նրա վրա ներկա էին Ջեֆրի Կատցենբերգը և Ամերիկա Ֆերերան ։
Դրամարկղային հավաքներ
«Ինչպես ընտելացնել վիշապին» մուլտֆիլմը վարձույթում հավաքել է 494,8 մլն $․ ԱՄՆ–ում և Կանադայում, 217 մլն $ և 277 մլն $՝ աշխարհի այլ հատվածներում ։ 2011 թվականի ապրիլի դրությամբ մուլտֆիլմը 81–րդ տեղում է դրամարկղային հավաքներով ամբողջ ընթացքում և 9–րդ տեղում՝ 2010 թվականի ընթացքում։ Առաջին ուիքենդին ԱՄՆ–ում և Կանադայում 4055 կինոթատրոններում մուլտֆիլմը վստահորեն զբաղեցրել է առաջնորդող դիրք՝ 42 մլն $–ով, իսկ միջազգային հարթակում ժապավենը վաստակել է 30 մլն $ և 2–րդ տեղը՝ զիջելով վերին տողը «Ալիսան հրաշքների աշխարհում» ֆիլմին․ առաջին տեղում «Ինչպես ընտելացնել վիշապին» անիմացիոն ֆիլմը եղել է երկրորդ ուիքենդին 39 մլն $–ով։ Ամերիկայում 5 շաբաթ անց մուլտֆիլմը, չհանդիպելով լուրջ մրցակիցների, կրկին զբաղեցնում է 1-ին տեղը։ Վերջին անգամ նման բան եղել է 2005 թվականին «Նարնիայի ժամանակագրություններ» ֆիլմի հետ։ Ռուսաստանում հավաքները առաջին ուքենդում կազմել են 7 մլն $  և 23,4 մլն $ ամբողջ ընթացքում՝ ցուցաբերելով երկրորդ արդյունքը Եվրոպայում ։
Բարձակային խաղ
How to Train Your Dragon («Ինչպես ընտելացնել վիշապին») բարձակային խաղը, մշակված Étranges Libellules ֆրանսիական ստուդիայի կողմից և հրապարակված ամերիկյան Activision ընկերության կողմից, թողարկվել է 2010 թվականի մարտի 23–ին Nintendo DS–ի, Wii, PlayStation 3–ի, Xbox 360–ի համար։ Խաղը մշակված է Action-adventure ժանրում և թույլ է տալիս մարտնչել ընկերների հետ անձնակազմային ռեժիմում, հետազոտել Օլուխ կղզին, ստեղծել սեփական վիշապին բազային վեպի հիման վրա, ուժեղացնել վիշապին պարապմունքների ժամանակ ։
Խաղը նախատեսված է մանկական և ֆանատների լսարանի համար, այդ իսկ պատճառով արձագանքները բավականին միջնորդական են ։ Այսպես, հիմնական մինուսներ անվանվում են ձանձրալի տեսակներն ու թույլ ձայնային էֆեկետները՝ «բեռնման» և վիշապների պարամունքների շարքում ։ Ինչ վերաբերում է գեյմփլեյին, նշվել է մեկ–երկու ստեղնների օգտագործում մարտի դեպքում, բազմազանություն են բերում կոմբո–հարվածները ։ Գլխավոր պլյուսը հնարավորությունն է մարտնչել ընկերոջ հետ և կերպարների բնավորությունների ու արտաքին տեսքերի պահպանումը, ինչը մարտերում հնարավորություն է տալիս զգալ ինչպես ֆիլմում ։ Գրախոսություններից մեկում նաև նշված են վիզուալ էֆեկտները, հատկապես ջուրը և կերպարների շարժումների մաքրությունը ։
DVD ռելիզ
ԱՄՆ-ում մուլտֆիլմը DVD–ի և Blu-ray–ի վրա դուրս է եկել 2010 թվականի հոկտեմբերի15–ին, որոնց կազմում, բացի ստեղծողների և կրկնօրինակող դերասանների մեկնաբանություններից, ներառվել է «Լեգենդ Ոսկրաջարդի մասին» կարճամետրաժ ֆիլմը։ Ֆիլմի մատակարարը «Paramount Home Entertainment» –ը։ Հենց առաջին իսկ շաբաթում անիմացիան գլխավորել է DVD սկավառակների չարթ վաճառքն ԱՄՆ–ում, 1,874 հազար կրկնօրիկնակների համար ստացվել է 39 մլն $։ Իսկ հունվարի 3–ի տվյալներով վաճառվել է 5,253 հազար օրինակ` 103 մլն $ արժողությամբ ։
Ռուսաստանում «Ինչպես ընտելացնել վիշապին» մուլտֆիլմը սկավառակների վրա հայտնվել է 2010 թվականի նոյեմբերի 2–ի՝ «Юниверсал Пикчерс Рус»–ի արտադրությամբ ։
Շարունակություն
Շնորհիվ ֆիլմի հաջողությունների՝ ընկերության գլխավոր Ջեֆրի Կատցենբերգը The Hollywood Reporter–ում հայտարարել էր, որ մուլտֆիլմի սիքվելը դուրս էր գալու 2013 թվականին ։ 2010 թվականի հոկտեմբերի 11–ին երկրորդ մասի ստեղծման մասին տեղեկությունը հաստատել են պաշտոնական կայքում։ Պրոդյուսերը չէր փոխվելու, ռեժիսորը լինելու էր միայն Դին Դեբլուան, իսկ Քրիս Սանդերսը նրանց միանալու էր «Քարանաձավային մարդիկ»–ի աշխատանքների ավարտից հետո՝ կատարողական պրոդյուսերի դերում ։ Ֆրանշիզի շրջանակներում դուրս են եկել երեք կարճամետրաժ ֆիլմեր․ Legend of the Boneknapper Dragon (Լեգենդ Ոսկրաջարդի մասին) (2010), Book of Dragons (Վիշապների գիրքը) (2011) և Gift of the Night Fury (Գիշերային Ֆուրիայի նվերը) (2011)։ 2012 թվականին թողարկվել է համանուն սերիալ․ «DreamWorks Animation» ընկերությունը դրա նկարահանումների համար պայմանագիր է կնքել «Cartoon Network»–ի հետ ։ 2011 թվականի մարտի 8–ի կոմյունիկեում, որը տեղադրված էր ստուդիայի պաշտոնական կայքում, ղեկավարությունը հաղորդել է մուլտֆիլմի շարունակության թողարկման ամսաթվի՝ 2013 թվականից 2014 թվականի հունիսի 20–ին տեղափոխելու մասին ։ 2010 թվականի դեկտեմբերին, DreamWorks–ի գլխավոր տնօրեն Ջեֆրի Կատցենբերգը հաստատել է, որ կլինի նաև «Ինչպես ընտելացնել վիշապին» շարքի երրորդ ֆիլմը․ «ծայրահեղ դեպքում երեք․ հնարավոր է, ավելի շատ, սակայն մենք գիտենք, որ ծայրահեղ դեպքում կան այս պատմության երեք գլուխներ»։ Դին Դեբլուան, երկրորդ և երրորդ ֆիլմերի գրողն ու տնօրենը, հայտարարել է, որ «Ինչպես ընտելացնել վիշապին 2»–ը ներկա պահին դիտավորությամբ մշակված է որպես եռագրքի երկրորդ ակտ․ «Կան որոշակի կերպարներ և իրավիճակներ, որոնք որոշակի դեր կխաղան երկրորդ ֆիլմում, որի սյուժեն կբերի եռագրության երրորդ ֆիլմին»։ Դեբլուան հարցազրույցում ասել է, որ երրորդ մասը դուրս կգա 2016 թվականին։ 2012 թվականի սեպտեմբերին 20th Century Fox–ը և DreamWorks Animation–ը թողարկման ամսաթիվը նշանակել են 2016 թվականի հունիսի 18–ին, որն արդյունքում փոփոխվել է 2016 թվականի հունիսի 17–ին։ Ֆիլմը մշակվել է պրոդյուսեր Բոնի Առնոլդի և կատարողական պրոդյուսերներ Դին Դեբլուայի և Քրիս Սանդերսի կողմից։ Դերասաններ Ջեյ Բարուշելը, Ջերարդ Բաթլերը, Քրեյգ Ֆերգյուսոնը, Ամերիկա Ֆերերան, Ջոնա Հիլը, Քրիոտոֆեր Մինց–Պլասեն, Թի Ջեյ Միլերը և Քրիստեն Ուիգը մտադիր են եղել վերադառնալ երրորդ ֆիլմում։
Թատերական ներկայացում
Global Creatures ավստրալիական ընկերությունը, հայտնի իր՝ «Զբոսանք դինոզավրերի հետ» շոուով, 2012 թվականի մարտին Մելբուրնում լայն հանրությանը ներկայացրել է «How to Train Your Dragon Arena Spectacular» անվամբ թատերական գործողությունը՝ «Ինչպես ընտելացնել վիշապին» մուլտֆիլմի հիման վրա։ DreamWorks–ը Global Creatures–ում ներդրել է 20 մլն դոլար այն պայմանով, որ վերջինները կկատարելագործեն իրենց տեխնոլոգիան և ստեղծված վիշապների թվում կպատրաստեն նաև յոթ թռչողների։ 2011 թվականի օգոստոսին կայացել է ներկայացման ցուցադրությունը՝ քսան մետր երկարությամբ և չորս մետր բարձրությամբ, կրակ և ծուխ արձակող Օձաձևուկի մասնակցությամբ։ Ավստրալիայում ցուցադրություններից հետո վիշապները տեղափոխվել են ԱՄՆ։ Ասպարեզները, որտեղ անցել է շոուն, կարող էր տեղավորել 4–ից 10 հազար հանդիսատես ։
Ներկայացման մեջ մասնակցել են 24 վիշապներ, որոնցից հինգը գլխավոր և յոթը թռչող։ Շոուի ռեժիսոր Nigtl Jamieson–ն ավելի վաղ մասնակցել է Սիդնեյան օլիմպիադայի և «24 hour millenium broadcast» բացման արարողության ներկայացումներին։ Ամեն մեծ վիշապ պարունակել է շարժման ղեկավարման 24 միկրոպրոցեսոր՝ յուրաքանչյուրը 15 հիդրոցիլինդրերով և 6 հիդրոշարժիչներով, 16 տեղափոխվող մարտկոցներ՝ 7 կիլովատտ հզորությամբ, 132 մետրանոց հիդրավլիկ ռետինե խողովակներ, 90 քառակուսի մետր կտոր, 12,2 խորանարդ մետր փրփուր, 200 լիտր ներկ, 1 կիլոմետր մետաղամալուխներ ամեն մարմնում։ Ամեն մեծ վիշապ կշռել է 1,6 տոննա (ստանդարտ ընտանեկան մեքենա) և պահանջել է կառավարման համար երեք մարդ։ Դերասանական խումբը կազմվել է 80 մարդկանցից ներկայացնող տարբեր աշխարհամասեր ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:Ֆիլմեր վիկինգների մասին Կատեգորիա:Paramount Pictures ֆիլմեր Կատեգորիա:2010 մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Համակարգչային անիմացիոն ֆիլմեր Կատեգորիա:IMAX ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան եռաչափ ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:3D մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական վեպերի էկրանավորումներ Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի կինոկատակերգություններ
Ռիո Տինտո
Ռիո Տինտո (Río Tinto, բառացիորեն «կարմիր գետ»), գետ, որը գտնվում է Իսպանիայի հարավ-արևմուտքում՝ Անդալուսիա տարածաշրջանում։ Սկիզբ է առնում Սիերա Մորենայի Ուելվա լեռներից, ապա հոսում է դեպի հարավ-արևելք և միաձուլվում Օդել գետին, ձևավորելով ընդհանուր Ռիա դե Ուելվա գետաբերանը։ Մոտավորապես մ․թ․ա 3000-ական թվականներին գետի վերին հատվածում կատարվում էր պղնձի, արծաթի, ոսկու և այլ օգտակար հանածոների ձուլում։ Էրոզիայի և օգտակար հանածոների արդյունահանման հետևանքով Ռիո Տինտո գետի ջուրը ունի չափազանց բարձր թթվայնություն (PH 2-2,5 ) և վառ կարմիր գույն ։
Պատմություն
Հանքագործական մարմինը գոյացել է քարածխի ժամանակահատվածում (300-350 մլն տարի առաջ) շնորհիվ ջրատաքացման գործընթացներին ։ Գետի ավազանում պղնձի արդյունահանում սկսել են իբերները և տերտեսները մոտ մ․թ․ա 3000 թվականներից, ապա պղինձ և արծաթ դարձյալ արդյունահանել են փյունիկցիները, հին հույները, հռոմեացիները, վեստգոթերը և մորսերը, որից հետո՝ 5-7-րդ դարերում բարբարոսների հարձակումների պատճառով հանքը լքվում է ։ 1873 թվականին ստեղծվել է Ռիո Տինտո ընկերությունը, որը ղեկավարում է հանքերը, դարավերջին այն վերածվեց խոշորագույն միջազգային հանքարդյունաբերական ընկերություններից մեկին (սակայն հանքի մոտակայքում Ռիո-Տինտոն ավելի ուշ գնել է Եմեդ Մինինգը) ։ 19-րդ դարում բրիտանական ընկերությունները սկսել են լայնածավալ արդյունահանում գետի մոտ՝ ծանր մետաղների հանքերում։ Արտադրության գագաթնակետը համընկել է 1930-ական թվականների հետ, որից հետո այն սկսել է անկում ապրել ։ 1986 թվականին այնտեղ դադարել էր պղնձի արդյունահանումը, իսկ 1996-ական թվականներին՝ արծաթի և ոսկու։ Հանքը փակվել է 2001 թվական ին ։
Աստղակենսաբանություն
Ռիո Տինտոն ներկայացնում է գիտական հետաքրքրություն կստրեմոֆիլ առատությամբ՝ անաէրոբ մանրէների, որոնք ապրում են նրա ջրերում  ։ Քարերը գետի հատակում պարունակում են երկաթ և անօրգանական սուլֆիդներ, որոնցով սնվում են բակտերիաները։
Գետում էքստրեմալ պայմանները Արեգակնային համակարգի այլ օբյեկտների համար կարող են վերածվել անալոգային պայմաններ, պարունակելով հեղուկ ջուր մասնավորապես Մարսի մակերևույթին։ ՆԱՍԱ-ի գիտնականները համեմատել են ջրի քիմիական կազմը, որի մեջ եղել են քարեր, որոնք Ռիո Տինտոյի ջրերի հետ բարձրացել են միջօրեական ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի գետեր
Տանաիս (կինոթատրոն)
«Տանաիս» կինոթատրոն (Кинотеатр «Танаис»), կինոթատրոն ՌԴ Ռոստովի մարզի Նովոչերկասկ քաղաքում։ Քաղաքի հնագույն կինոթատրոնն է։ Տեղական նշանակության ճարտարապետական հուշարձան է ։
Պատմություն
1903 թվականին Նովոչերկասկ քաղաքի Պլատովի պողոտայում Կոնդրատովայի տանը բացվեց «Պատե» կինոթատրոնը, որի սարքավորումները բերվել էին Փարիզից, ֆրանսիական «Ֆ. և Է. Պատե» ընկերությունից։ Նրա պատվին էլ սկզբնապես կոչվում էր կինոթատրոնը։ Տեղացի կազակուհի Եվդոկիա Պետրովնա Կոնդրատովան շենքի շինարարությունը կազմակերպել էր հատուկ կինոթատրոնի համար։ Այս շենքը դարձել է առաջինը քաղաքում, որը կառուցվել է զուտ որպես կինոթատրոն, ինչն էլ հենց նրան տալիս է պատմական կարևորություն։
1914 թվականի ամռանը և աշնանը կինոյում ժողովրդականություն էր վայելում ռազմական թեմատիկան, տեղական մամուլում հաճախ հանդիպում էին այսպիսի հայտարարություններ. ''«Պատե» էլեկտրաբիոգրաֆում ցուցադրվում է «Պայքար դևի հետ» ժապավենը` հայտնի կինեմոդերասան Վ. Հարիսոնի մասնակցությամբ» կամ` «Պատեն» հաջողությամբ մրցակցում է Նովոչերկասկ քաղաքում` ցույցադրելով մեծ պատմական ժապավեններ, ինչպես «Սպարտակը` գլադիատորների առաջնորդը» և «Կլեոպատրան և Անտոնիոսը»'' ։
Սկզբնապես կինոթատրոնի շենքն ուներ պատշգամբ։ Առաջին հարկում ձախ կողմից գտնվում էր արդուզարդի խանութ, իսկ աջից` վարսավիրանոց։ Նկուղում գտնվում էր գինու մառան։ Ամբողջ XX դարի ընթացքում շենքն օգտագործվել է անմիջական նշանակությամբ, ոչ մի խանութ այնտեղ այլևս չի եղել, փոխվել է միայն նրա անունը. 1927 թվականին «Պատե» կինոթատրոնը վերանվանել է «Տեմպ», ապա «III Ինտերնացիոնալ», «Սովետսկի», «Կոմսոմոլեց» և արդեն 1990-ական թվականներին` «Տանաիս»։
2000-ական թվականներին շենքը վերանորոգվել է, իսկ 2010 թվականի սկզբին հանվել վաճառքի ։
Հղումներ
Կատեգորիա:Նովոչերկասկի շենքեր և կառույցներ
Մարշալ Բաղրամյան (մետրոյի կայարան)
«Մարշալ Բաղրամյան» (նախկին անվանումը՝ «Սարալանջի»), Երևանի մետրոպոլիտենի կայարան, որը բացվել է 1981 թվականի մարտի 7-ին։ Կայարանը գտնվում է Երևանի Արաբկիր վարչական շրջանում և դուրս է գալիս Մարշալ Բաղրամյան պողոտա՝ ՀՀ վարչապետի նստավայրի, ՀՀ Ազգային ժողովի շենքի և Սիրահարների զբոսայգու հարևանությամբ ։
Կայարանի ճարտարապետներն են ՀԽՍՀ վաստակավոր ճարտարապետ Սպարտակ Կնտեղցյանը և ՀՀ վաստակավոր ճարտարապետ Ալբերտ Զուրաբյանը ։ Կայարանի գլխավոր կոնստրուկտորն է Իլյա Մանուչարյանը ։
Վիկտորյա Գեորգիևա
Վիկտորյա Գեորգիևա (Виктория Георгиева; ), ավելի հայտնի է որպես Վիկտորիա (Victoria), բուլղարացի երգչուհի և երգերի հեղինակ։ Նա սկսել է իր կարիերան մասնակցելով «X Factor Bulgaria»-ի չորրորդ եթերաշրջանում ։ 2019 թվականի նոյեմբերի 25-ին պարզ է դարձել, որ Վիկտորիան ներկայացնելու է Բուլղարիան Եվրատեսիլ 2020 երգի մրցույթում, որը տեղի է ունենալու Նիդերլանդների Ռոտերդամ քաղաքում ։
Վաղ կարիերա
Գեորգիևան սկսել է երգել տասնմեկ տարեկանում։ Որոշ ժամանակ անց նա սկսել է վոկալի դասեր հաճախել «Angel Voices» ստուդիայում, որտեղ նրա ուսուցիչը Ատանասկա Լիպչևան էր ։ Գորգիևան փորձել է մասնակցել «X Factor Bulgaria»-ի առաջին երեք եթերաշրջաններին, սակայն դրա մոտ դա չի ստացվել հիմնականում տարիքի պատճառով ։
2015․ X Factor Bulgaria
2015 թվականին՝ երեք փորձից հետո նա ի վերջո կարողացել է մասնակցել նախագծին և անցնել կենդանի շոուների փուլը ։ Նա լքել է շոուն իններորդ շաբաթին։
2016-այժմ․ Դեբյուտային սինգլ և Monte Music
Անգամ չհաղթելով X Factor-ը, նա պայմանագրի առաջարկ է ստացել Virginia Records-ից, սակայն մերժել է այն։ 2016 թվականին նա միացել է Monte Music-ին և 2016 թվականի հունիսի 10-ին թողարկել իր առաջին սինգլը։ «Nishto Sluchayno»-ի ռեժիսորն է դարձել Bashmotion-ի, երգին նույնպես մասնակցել են VenZy-ն և Նիկի Բակալովը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Փոփ երաժիշտներ Կատեգորիա:Փոփ երգչուհիներ Կատեգորիա:Բուլղարացի երգչուհիներ Կատեգորիա:Եվրատեսիլ երգի մրցույթի մասնակիցներ Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Կառլոս IV կայսր
Կառլոս IV, Գերմանիայի թագավորը 1346 թ. հուլիսի 11-ից, Չեխիայի թագավորը 1346 թ. օգոստոսի 26-ից (թագադրվել է 1347 թ. սեպտեմբերի 2-ին), Հռոմեական սրբազան կայսրության կայսր 1355 թ. ապրիլի 5-ից։ Լյուքսեմբուրգների դինաստիայից։ Չեխիայում վարել է թագավորական իշխանությունն ամրապնդելու, չեխական մագնատների իրավունքները սահմանափակելու, արհեստները, առևտուրը զարգացնելու քաղաքականություն։ Նրա օրոք մեծացավ Պրահայի դերը, ուր 1348-ին հիմնադրվեց համալսարան, 1344-ին հաստատվեց արքեպիսկոպոսություն, որը նպաստեց Չեխիայի եկեղեցու ինքնուրույնության ամրապնդմանը։ Կառլոս IV-ի կայսերական քաղաքականությունը, որը Ոսկե բուլլայով (տես Ոսկե բուլա 1356) ընդլայնում էր կուրֆյուրստների արտոնությունները, քաղաքականապես ապակենտրոնացնում էր Գերմանիան։