Եղերդակ
Կիրառում
Բուժման նպատակով օգտագործում են ամբողջ բույսը, սակայն հիմնականում՝ արմատը։ Եղերդակի վերգետնյա մասը մթերում են ամռանը՝ ծաղկման ընթացքում, չորացնում արևի տակ, մանր կտրատում և պահում տուփերի մեջ, իսկ արմատը հանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներին, մաքրում հողից, կտրատում և իսկույն չորացնում չորանոցում կամ վառարանում։ Պատրաստի հումքը պահում են չոր տեղում՝ թղթով պաստառված ամանների մեջ։ Եղերդակը հայտնի է եղել Հին Եգիպտոսում և Հռոմում որպես մարսողությունը լավացնող միջոց։ Ժողովրդական բժշկության մեջ դեղաբույսը լայն կիրառում ունի աղեստամոքսային տրակտի, փայծաղի և մաշկային հիվանդությունների, լնդախտի, անեմիայի, ջրգողության, ճիճվակրության, արթրիտների, ընդհանուր թուլության հիստերիայի, սպազմաֆիլիայի ժամանակ և այլն։ Ավիցեննան եղերդակի հյութը առաջարկել է մի շարք հիվանդությունների դեպքում՝ գլխացավերի, միգրենի, երեխաների ընկնավորության, ստամոքսային խանգարումների, իսկ սերմերը՝ թոքերի ուռուցքի, նյարդային բնույթի դողի, զգայնության խանգարումների, սրտի անկանոն աշխատանքի դեպքում։ Մխիթար Հերացին բույսի թարմ հյութն օգտագործել է որպես «արյունը մաքրող» միջոց, ինչպես նաև գերհոգնածության, դեղնուկի ժամանակ։ Հյութը խառնելով եզան լեզվի հետ՝ նա թրջոցի ձևով օգտագործել է ֆլեգմոնայի բուժման նպատակով, առանձին հյութը՝ ծաղկի և փորկապության դեպքում։ Ամիրդովլաթ Ամասյացու տվյալներով եղերդակի հյութը և սերմերը, առանձին կամ այլ դեղաբույսերի հետ խառնած Հիպոկրատը օգտագործել է փայծաղի ցավերի, Գալեն՝ դիսպեպսիաների, իսկ ամբողջ բույսի մոխիրն առաջարկվում է մաշկային թարախաբշտիկների, հնացած խոցերի և լեյշմանիզի բուժման համար։ Մոխրի բուժական հատկությունը գիտականորեն հիմնավորել է Թուրքմենիայում։ Կովկասյան ժողովուրդները բույսից ստացված կուպրը (որն առաջանում է ափսեյի մեջ բույսն այրելիս) օգտագործում են մաշկային մի շարք հիվանդությունների բուժման համար, իսկ Աղստևի հովտի բնակիչները բույսը փոշիացնում են և փոշին խառնելով կարագին՝ 1։2 հարաբերությամբ, քսում են դանդաղ լավացող վերքերին։ Ուկրաինական ժողովրդական բժշկության մեջ դեղաբույսի հյութը ըմպելու ձևով օգտագործվում է լյարդի ցերիոզների, փայծաղի ուռուցքների, իսկ արտաքին թրջոցների ձևով՝ էկզեմայի ժամանակ։ Բուլղարիայում բույսի արմատը համարվում է լեղամուղ միջոց և լայնորեն օգտագործվում է լեղուղիների մի շարք հիվանդությունների, ստամոքսի խոցի, անգինայի և վերին շնչուղիների բորբերի ժամանակ, ինչպես նաև որպես միզամուղ և ընդհանուր նյութափոխանակությունը լավացնող միջոց։ Ավստրիայում դեղաբույսի եփուկը, մզվածքը և մամլած դեղահաբերը գործածվում են որպես ախորժակը լավացնող, մարսողությունն ակտիվացնող, միզամուղ միջոց։ Հայկական ժողովրդական բժշկության մեջ բույսի հյութը ըմպում են երակների խցանման, ջրգողության և լյարդի հիվանդությունների ժամանակ։ Հյութը գինու հետ եփված վիճակում օգտագործում են բքնածության և փորկապության համար։ Արմատը ծեծած վիճակում դնում են վերքերի վրա։ Եղերդակի արմատը ներքին ընդունման ձևով օգտագործվում է առատ քրտնարտադրության, լուծի, ստամոքսային ցավերի, լյարդի, փայծաղի, արյան և երիկամների մի շարք հիվանդությունների, ընդհանուր թուլության, հիստերիայի և շաքարախտի ժամանակ։ Ն․ Գ․ Կովալևայի տվյալներով բույսի եփուկը օժտված է չափավոր հիպոտենզիվ հատկությամբ և բարենպաստ է ներգործում հիպերտոնիկ հիվանդության 1–ին և 2–րդ աստիճանների վրա։ Եղերդակի արմատի եփուկը և թուրմը օժտված են նաև չափավոր հիպոգլիկեմիկ հատկությամբ։ Դեղաբույսը, համակցելով այլ հիպոգլիկեմիկ միջոցների հետ, զգալի չափով նպաստում է շաքարախտով հիվանդների մոտ մի շարք երևույթների (բերանի չորության, սրտխփոցներ, քրտնարտադրություն և այլն) մեղմացմանը կամ վերացմանը։ Ջրաթուրմը և եփուկը ունեն լեղամուղ և միզամուղ հատկություններ։ Որոշակի չափերով արմատի տևական կիրառումը կարգավորվել է լյարդի ցերիոզով հիվանդների լյարդի խախտված ֆունկցիաները, նվազեցրել ջրգողության պրոցեսը։ Շնորհիվ արմատի միզամուղ հատկության՝ այն ցուցված է բոլոր այն հիվանդությունների ժամանակ, որոնք ուղեկցվում են այտուցներով և ջրգողությամբ ։