cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Միս ուտելու էթիկա
Կենդանաբանական հիվանդություններ և հակաբիոտիկների հանդեպ դիմադրողականություն
Միս ուտելուն դեմ մարդիկ պնդում են, որ մսի արտադրությունը հրահրում է կենդանաբանական հիվանդություններ, որը հանգեցնում է համաճարակների աճի, ինչը հաստատվել է ՄԱԿ-ի 2020 թվականի զեկույցով :2017թ.-ի մի փաստաթղթում ասվում է, որ «հայտնի վարակիչ հիվանդությունների մոտ 60%-ը և նոր կամ առաջացող վարակիչ հիվանդությունների մինչև 75%-ը զոոնոզային ծագում ունեն», և որ «Գնահատվում է, որ ամբողջ աշխարհում զոոնոզները պատասխանատու են մարդկանց տարեկան 2,5 միլիարդ հիվանդությունների և 2,7 միլիոն մահվան դեպքերի համար » :Մսի արտադրությունը հաճախ ներառում է անասունների վրա հակաբիոտիկների օգտագործումը, ինչը մեծացնում է հակաբիոտիկների հանդեպ դիմադրողականությունը:Համարվում է, որ հակաբիոտիկների նկատմամբ դիմադրողականությունը նույնքան վտանգ է ներկայացնում, որքան կլիմայի փոփոխությունը ։
Այս պատճառաբանության քննադատները նշում են, որ թեև բուսական սննդակարգով դիետաների համատարած ընդունումը կնվազեցնի կենդանաբանական հիվանդությունների, հակաբիոտիկների դիմադրության և համաճարակների խթանումը, բուսական սննդի արտադրությունը դեռ հաճախ կապված է հակաբիոտիկների հետ և ամբողջությամբ չի վերացնում այդ խնդիրները ։
Բերքահավաքի ժամանակ սպանված կենդանիներ
Օրեգոնի պետական համալսարանի կենդանիների գիտության պրոֆեսոր Սթիվեն Դևիսը պնդում է, որ նվազագույն վնասի սկզբունքը չի պահանջում հրաժարվել ամբողջ մսից։ Դևիսը նշում է, որ այն դիետան, որը սննդակարգից բացառում է խոշոր եղջերավոր անասուններից տավարի մսի օգտագործումը, կարող է ավելի քիչ կենդանիներ սպանել, քան բուսակերների սննդակարքը՝ հաշվի առնելով գյուղատնտեսության կողմից սպանված կենդանիները ։
Այս եզրակացությունը քննադատության է ենթարկվել Ջեյսոն Գևերիկ Մետենիի կողմից (in vitro մսի New Harvest կազմակերպության հիմնադիրը), քանի որ նա հաշվարկում է մեկ ակրում սպանված կենդանիների թիվը (մեկ սպառողի դիմաց):Մեթենին ասում է, որ երբ թվերը ճշգրտվում են, Դևիսի փաստարկը ցույց է տալիս վեգանիզմը որպես նվազագույն վնաս պատճառող :Դեւիսի փաստարկը քննադատության է ենթարկվել նաև Էնդի Լամեյի կողմից, քանի որ հիմնված է միայն երկու ուսումնասիրությունների վրա, որոնք կարող են չներկայացնել առևտրային գյուղատնտեսական գործունեությունը։ Տարբերակելով գյուղատնտեսական տեխնիկայի կողմից սպանված կենդանիներին և այլ կենդանիների կողմից սպանվածներին, նա ասում է, որ ուսումնասիրությունները կրկին ցույց են տալիս, որ վեգանիզմը «նվազագույն վնաս» է հասցնում ։
Քրիստոֆեր Բոբիերը պնդում է, որ գործարանային մսի սպառման դեմ փաստարկները կարող են կիրառվել նաև գործարանային պայմաններում արտադրված բանջարեղենի վրա՝ արտադրական գործընթացում սպանված կենդանիների պատճառով (պնդելով, որ բանջարեղենի այլընտրանքային աղբյուրները նշանակում են, որ գործարանում արտադրված բանջարեղենը անհրաժեշտ չէ) և, հետևաբար, առաջին հայացքից այդ փաստարկը ի օգուտ բուսակերների չէ ։
Ոչ մսային արտադրանք
Վեգանի և տիպիկ բուսակերների սննդակարգի հիմնական տարբերություններից մեկը ձվերից և կաթնամթերքից, ինչպիսիք են կաթը, պանիրը, կարագը և մածունը, հրաժարվելն է։ Էթիկական վեգանները կաթնամթերք կամ ձու չեն օգտագործում՝ կաթնամթերքի և ձվի արդյունաբերության մեջ կենդանիների շահագործման և սպանդի և կաթնամթերքի արտադրության բնապահպանական ազդեցության պատճառով ։
Կաթնատու եղջերավոր անասուններից կաթ ստանալու համար հորթերի մեծ մասը ծնվելուց անմիջապես հետո բաժանվում են իրենց մորից և կերակրվում են փոխարինող կաթով, որպեսզի կովի կաթը պահեն մարդու սպառման համար :Կենդանիների բարեկեցության ջատագովները նշում են, որ դա խախտում է մոր և նրա հորթի բնական կապը :Անցանկալի արու հորթերը կա՛մ մորթվում են ծնվելու պահին, կա՛մ ուղարկվում հորթի մսի արտադրության համար :Լակտացիան երկարացնելու համար կաթնատու կովերին արհեստական բեղմնավորման միջոցով գրեթե մշտապես հղի են պահում :Չնայած կովերի բնական կյանքի տեւողությունը մոտ քսան տարի է, մոտավորապես հինգ տարի հետո կովի կաթի արտադրությունը նվազում է. դրանք այնուհետև համարվում են «սպառված» և ուղարկվում են սպանդի՝ մսի և կաշվի համար ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ԲՊՀ հոդվածներ 2023 Կատեգորիա:Կենդանիների իրավունքներ Կատեգորիա:Էթիկայի խնդիրներ
Վերին Շորժայի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Գեղարքունիքի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Գեղարքունիքի մարզի Վերին Շորժա գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 6 հուշարձան (3 միավոր)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի հուշարձանների ցանկեր
Փոքր Ռասոխա (Փոքր Ցեմայի վտակ)
Փոքր Ռասոխա  (Малая Рассоха), գետ Ռուսաստանում, հոսում Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Փոքր Ցեմա գետի աջ ափին՝ 0,3 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 12կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
(7150) ՄաքԿելար
(7150) ՄաքԿելար (McKellar), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1929 թվականի հոկտեմբերի 11-ին Քլայդ Տոմբոյի կողմից Ֆլագստաֆում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,420603 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9728 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8684 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1375,57 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,261709 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,36° անկյուն։
Թռչատի գյուղ
Թռչատի գյուղ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Կամախի գավառակում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Վեսյոլոե (գյուղ, Մոզդոկսկի շրջան)
Վեսյոլոե (Весёлое), գյուղ Ռուսաստանի Հյուսիսային Օսիա-Ալանիա հանրապետության Մոզդոկսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 931 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1896 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Հյուսիսային Օսիա-Ալանիա հանրապետության Մոզդոկսկի շրջանի բնակավայրեր
Զիրաֆքի
Զիրաֆքի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Ուրֆայի նահանգում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սեբինո (գյուղ, Նովայա Օդեսայի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Սեբինո գյուղում բնակվում էր 1 495 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2942 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Նովայա Օդեսայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1792 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Սենդրոֆ Քոուֆաքս
Սենդրոֆ «Սենդի» Քոուֆաքս (Sanford "Sandy" Koufax, ; ծննդմամբ Սենդրոֆ Բրաուն (Sanford Braun), ), ամերիկյան ձախլիկ փիթչեր, որն իր տասներկուամյա կարիերայի ընթացքում խաղացել է «Լոս Անջելես Դոջերս» բեյսբոլի թիմում (նախկինում կոչվել է Բրուկլին Դոջերս), որտեղ նրան տվել են 32 համարը և որով այլևս ոչ ոք հանդես չի գալիս 1972 թվականից ի վեր։ Բեյսբոլի փառքի սրահում ներառվել է կարիերայի ավարտից հետո, 1972 թվականին` դառնալով լիգայի ամենաերիտասարդ նախկին խաղացողը, որն արժանացել է այդ պատվին (36 տարեկան և 20 օրական) ։ Քոուֆաքսի կարիերայի գագաթնակետը եղել է 1961 թվականից մինչև 1966 թվականը, երբ նա անընդմեջ խաղացել է վեց մրցաշրջան ամբողջությամբ։ 1966 թվականին, ընդամենը 30 տարեկանում, նա ստիպված է եղել թողնել պրոֆեսիոնալ կարիերան՝ արմնկային հոդի հոդաբորբի պատճառով, ինչը զրկել է խաղալու հնարավորությունից։ Քոուֆաքսը 1963 թվականի լիգայում համարվել է ամենաարժեքավոր խաղացողը. 1963, 1965 և 1966 թվականներին դարձել է Սան Յանգի մրցանակի դափնեկիր` բեյսբոլի պատմության մեջ դառնալով առաջին եռակի մրցանակակիրը ։ Յուրաքանչյուր մրցաշրջանում, երբ Քոուֆաքսը մրցանակ է ստացել, նա նաև արժանացել է ազգային լիգայի փիթչերի եռակի թագը` ցուցաբերելով հաղթանակների, սթրայք աութների և «ERA-յի» լավագույն արդյունք ։
Քոուֆաքսը դարձել է գլխավոր լիգայի առաջին մասնակիցը, որն անց է կացրել չորս խաղ առանց հիթերի (այդ թվում` ութերորդ «կատարյալ խաղը» պատմության մեջ, որում փիթչերը հաղթանակ է տարել` մրցակցի ոչ մի բազա բաց չթողնելով)։ Չնայած համեմատած կարճ կարիերային, Քոուֆաքսի սթրայք աութների ցուցանիշը 2,396 է, ինչի շնորհիվ նա յոթերորդ տեղում է փիթչերների ցանկում և երկրորդ տեղում՝ ձախլիկ փիթչերների ցանկում` Ուորրեն Շպանից հետո (2,583)։
Քոուֆաքսը աչքի ընկնող հրեա մարզիկնից մեկն է ։ 1956 թվականի Համաշխարհային շարքի առաջին խաղը համընկել է Յոմ Կիպուրի՝ հուդայականության ամենակարևոր տոներից մեկի հետ, և Քոուֆաքսը հրաժարվել է դուրս գալ խաղադաշտ։ Միջադեպը հանրային ուշադրության է արժանացել` որպես սոցիումի ճնշման և անձնական համոզմունքների հակասության օրինակ ։
Դերասանական կարիերա
1959 թվականից մինչև 1962 թվականները Քոուֆաքսը նկարահանվել է հեռուստատեսային ֆիլմերում։ 1959 թվականին նա նկարահանվել է Բեն Քեսսիդի դերում՝ Shotgun Slade վեսթերնի «Too Smart to Live» դրվագում ։ 1960 թվականին նա խաղացել է Ջոննի դերը՝ «ABC/Warner Brother Colt .45» ընկերության սերիալի մի դրվագում ։ Նա նաև աննշան դերեր է խաղացել ABC/WB — 77 Sunset Strip և Bourbon Street Beat սերիալներում ։
1963 թվականին Քոուֆաքսը «Դոջերսի» մի քանի խաղացողների հետ նկարահանվել է Mr. Ed սերիալի դրվագում ։
Ծանոթագրություններ
<references group="" responsive="1">
C. C. Catch
Կարոլինա Կատարինա Մյուլլեր (Caroline Catharina Müller, ), գերմանացի երգչուհի նիդեռլանդական ծագմամբ, որը հայտնիություն է ձեռք բերել բեմական C. C. Catch կեղծանվամբ (Սի Սի Քեթչ)։ Կատարում է անգլերեն երգեր՝ փոփ և դիսկո ժանրերում։ 2007 թվականից սկսած բնակվում է Լոնդոնում։
Կենսագրություն
Կարոլինա Մյուլլերը ծնվել է Նիդեռլանդներում։ Նրա հայրը գերմանացի էր և ապրում էր Գերմանիայում, իսկ մայրը՝ Նիդեռլանդների քաղաքացի էր։ Կարոլինան մոր հետ միասին բնակվում էր Նիդեռլանդներում։ Դպրոցն ավարտելուց հետո սովորել է դիզայներություն և աշխատել է կարի գործարանում ։.
Կարոլինան իր համար ընտրել է C. C. Catch կեղծանունը, որտեղ երկու «С» տառերը իր անվան և հայրանվան երկու տառերն են։ 1985 թվականի ամռանը, Կարոլինայի ծննդյան օրը, I Can Lose My Heart Tonight երգը թողարկվեց որպես նրա դեբյուտային սինգլ։ Սինգլը հիթ դարձավ Եվրոպայում։ Մեկ տարի անց թողարկվեց նրա առաջին ալբոմը՝ Catch the Catch֊ը, որի պաստառի վրա պատկերված էր նրա սիրելի կատուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանացի փոփ երգչուհիներ
Էսկանդար խան Դավիթխանյան
Էսկանդար խան Դավիթխանյան, իրանահայ գեներալ, պրոֆեսոր, պարսկական կազակական բրիգադի հրամանատարի տեղակալ, Դավիթխանյանների ընտանիքի անդամ ։
Կարիերա
Գեներալ Մարտիրոս խան Դավիթխանյանի որդին՝ Էսկանդար խան Դավիթխանյանը, գնացել է հոր հետքերով՝ դասավանդելով ֆրանսերեն և ռուսերեն Իրանի ամենահին համալսարանում՝ Դար ուլ-Ֆունունում, ինչպես նաև ծառայելով որպես գեներալ պարսկական բանակում։ Դավիթխանյանը զբաղեցրել է պարսկական կազակական բրիգադի կոմանդերի պաշտոնը, որն ավելի բարձր էր, քան ապագա շահ Ռեզա Փահլավիինը ։
Ընտանիք
Էսկանդարը հոր կողմից արյունակցական կապի մեջ է Դավիթխանյանների ընտանիքի անդամ, Ֆաթհ Ալի շահի ֆինանսների նախարար Մարգար խան Դավիթխանյանի հետ ։ Նա ամուսնացել է լուսանկարիչ Էռնստ Հյոլցերի դստեր՝ Կարոլինա Հյոլցերի հետ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ծննդյան տարեթիվն անհայտ Կատեգորիա:Իրանցի զորավարներ Կատեգորիա:Իրանցի գեներալներ Կատեգորիա:Իրանահայ զինվորականներ Կատեգորիա:Դավիթխանյաններ
Աշոտ Ա Կյուրոպաղատ
Աշոտ Ա Կյուրոպաղատ (აშოტ I კურაპალატი, ), հայտնի է նաև, որպես Աշոտ I Մեծ, Բագրատունի թագավոր 809 թվականից, Տայքի կյուրոպաղատ։
Աշոտ Ա Կյուրոպաղատը միութենական պայմանագիր է կնքել Բյուզանդիայի հետ՝ արաբական տիրապետությունից Վրաստանը ազատելու համար և ընդունել է կյուրոպաղատի տիտղոսը։ Նա Տայքի կյուրոպաղատության մայրաքաղաքն է դարձել իր կողմից ամրացված Արտանուջ (այժմ՝ Արդանուչ) քաղաքը, որը հաջող դիրք էր զբաղեցնում է Մետաքսե մեծ ճանապարհի երկարությամբ։
Աշոտ Բագրատունին հզոր և խոշոր պետություն է ստեղծել, որի հետ հաշվի էին նստում իր ժամանակորդ վրացական և օտարերկրյա պետական գործիչները։
Կենսագրություն
Աշոտ Ա Կյուրոպաղատն ունի հայկական ծագում։ Աշոտը եղել է Տայքի հայ կառավարիչ Ատրներսեհ Ա-ի որդին և հայոց սպարապետ Աշոտի թոռը՝ հայոց Բագրատունիների թագավորական տոհմից ։
Արևելյան Վրաստանը գտնվում էր Արաբական խալիֆայության իշխանության տակ։ Աշոտ I-ը շարունակելով իր նախնինների գործը ցանկանում էր պետականություն ստեղծել Վրաստանում։ Աշոտն իր կողմնակիցների հետ ապաստանել է Քարթլիում՝ հարավային Վրաստանում։
Նրան հաջողվում է գրավել Արտանուջ քաղաքը և այն դարձնել իր նստավայրը։ Չնայած նրան, որ Բյուզանդիայի կայսր Միքայելը Աշոտին շնորհում է կյուրոպաղատի տիտղոսը՝ նա փորձում է չսպասել Բյուզանդական կայսրության օգնությանը և իր քայլերում լինել անկախ։
Աշոտը հաղթական կռիվներ է մղում արաբների դեմ և աստիճանաբար ընդլայնում իր իշխանությունն ամբողջ Հարավային Վրաստանում։ Աշոտը իր թագավորությանն է միացնում նաև Քվեմո Քարթլին։
Աշոտի թագավորությունը կոչվում էր Տայք-Կղարջքի իշխանություն ։ 826 թվականին Աշոտը արաբների դեմ հերթական կռվի ժամանակ դավադրաբար զոհվում է։ Նա զոհ է գնում արաբների կողմից կաշառված վրացիներին, ովքեր ներխուժելով եկեղեցի, սպանում են վրաց թագավորին։
Աշոտ Կյուրոպաղատը դասվում է վրաց ուղղափառ եկեղեցու սրբերի շարքին ։
Շանթ Սարգսյան (այլ կիրառումներ)
Շանթ Սարգսյան անուն-ազգանունը կարող է վերաբերել հետևյալ անձանց.
Կանանց շախմատային օլիմպիադա 2012
Կանանց շախմատային օլիմպիադա 2012, 40-րդ կանանց շախմատային օլիմպիադան, որը տեղի է ունեցել 2012 թվականի հոկտեմբերի 27-ից մինչև սեպտեմբերի 10-ը։
Մասնակցել է 125 թիմ, որտեղ խաղը անցկացվել է Շվեյցարական ձևաչափով՝ 11 փուլից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շախմատային օլիմպիադա
Սիրդարյա (գետ)
Սիրդարյա, գետ Կենտրոնական Ասիայում։ Համարվում է ամենաերկարը և ջրառատությամբ երկրորդը (Ամուդարյայից հետո) Միջին Ասիայում։ Կազմավորվում է Նարին և Կարադարյա գետերի միախառնումից, թափվում Արալյան ծովը։ Երկարությունը 2212 կմ է (Նարինի ակունքներից՝ 3019 կմ), ավազանը՝ 219 հազար կմ քառակուսի։ Սիրդարյայի ավազանը ներկայացնում է գետերի, ջրանցքների ու կոլեկտորների բարդ միահյուսում (ջրանցքների ու կոլեկտորների երկարությունը զգալիորեն գերազանցում է գետային ցանցի երկարությանը։ Խոշոր վտակներն են Կասանսայը, Գավասայը, Չաադաբսայը, Իսֆայրամսայը, Շախիմարդանը, Սոխը, Իսֆարան, Խոջաբակիրգանը և այլն։
Սիրդարյայի ավազանում կա մոտ 750 ջրանցք։ Խոշոր ջրանցքներն են Մեծ Ֆերգանայինը, Մեծ Անդիժանը, Անդիժանսաը, Շաարի խանսայը, Սավայը, Ախունբաբաևի անվան ջրանցքը։ Գետաբերանում առաջացնում է դելտա՝ բազմաթիվ բազուկներով, վտակներով, լճերով ու ճահիճներով։ Սնումը գերազանցապես ձնային է, սակավ՝ սառցադաշտային ու անձրևային։
Վարարում է մարտ-ապրիլից օգոստոս-սեպտեմբեր։ Ջրի տարեկան միջին ծախսը վերին հոսանքում մոտ 500 մ³/վրկ է, Չիրչիկ գետը Սիրդարյա թափվելու տեղում՝ 703 մ³/վրկ, Կազալինսկ քաղաքի մոտ՝ 446 մ³/վրկ։ Հոսքը կարգավորվում է ջրամբարներով։ Սիրդարյայի ավազանում գործում է 61 ՀԷԿ (1,6 Գվա ընդհանուր կարողությամբ)։ Նավարկելի է առանձին հատվածներում՝ գետաբերանից մինչև Բեկաբադ։ Կա ձկնորսություն։ Սիրդարյայի ափերին են Լենինաբադը, Բեկաբադը, Չարդարան, Կզըլ-Օրդան, Կազալինս-Կռ։
Կատեգորիա:Ուզբեկստանի գետեր Կատեգորիա:Տաջիկստանի գետեր Կատեգորիա:Ղազախստանի գետեր Կատեգորիա:Սահմանային գետեր Կատեգորիա:Ասիայի միջազգային գետեր
Վլադիմիր Կաբոշկին
Վլադիմիր Կաբոշկին , խորհրդային դիվանագետ, արտակարգ և լիազոր դեսպան։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանակիրներ Կատեգորիա:Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ
Շանթ Սարգսյան (շախմատիստ)
Շանթ Մուրադի Սարգսյան, հայ շախմատիստ, գրոսմայստեր (2019)։
2020 թվականի ապրիլի 1-ի դրությամբ ՖԻԴԵ-ի վարկանիշային ցուցակում նա ուներ 2594 միավոր (14-րդը՝ Հայաստանում և 3-րդն աշխարհում` մինչև 18 տարեկանների խմբում)։
Հիմնական արդյունքներ
2018 թվականի հոկտեմբերին Շանթը 11 հնարավորից վաստակելով 9 միավոր՝ հաղթել է Պորտո Կարասում կայացած մինչև 16 տարեկանների աշխարհի երիտասարդական առաջնությունում ։
Գրոսմայստերական առաջին նորմը լրացրել է 2018 թվականի հունվարին՝ Երևանում կայացած Հայաստանի առաջին խմբի 79-րդ առաջնությունում (5½ միավոր 10-ից), երկրորդ նորմը լրացրել է 2018 թվականի մարտին Բաթումում կայացած Եվրոպայի անհատական առաջնությունում (6 միավոր 11-ից), իսկ երրորդ նորմը լրացրել է 2019 թվականի փետրվարին Մոսկվայում կայացած «Աերոֆլոտ օփեն» մրցաշարում (4½ միավոր 9-ից)։
2019 թվականի հունիսին ՖԻԴԵ-ն նրան պաշտոնապես շնորհել է գրոսմայստերի կոչում ։
Նշանակալի այլ արդյունքներ.
ՖԻԴԵ-ի վարկանիշի բարձրագույն կետին հասել է 2020 թվականի հունվարին՝ 2601։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ գրոսմայստերներ
Տատյանա Ջաքսոն
Տատյանա Ջաքսոն (Татья́на Никола́евна Джа́ксон, ), խորհրդային և ռուս պատմաբան-սկանդինավագետ, մանկավարժ, պատմական գիտությունների դոկտոր ։
Կենսագրություն
Տատյանա Ջաքսոնը ծնվել է 1951 թվականի փետրվարի 6-ին ՌԽՖՍՀ-ում։ 1968 թվականին Մոսկվայում 1-ին անգլիական հատուկ դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է Լոմոնոսովի անվան Մոսկվայի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետ (անգլերենի բաժին)։ 1973-1976 թվականներին սովորել է ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի ԽՍՀՄ պատմության ինստիտուտի ասպիրանտուրայում (այժմ՝ Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի ռուսական պատմության ինստիտուտ)։ 1977 թվականի դեկտեմբերից մինչև 1997 թվականի օգոստոսն աշխատել է ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի ԽՍՀՄ պատմության ինստիտուտում՝ որպես ավագ գիտատեխնիկական, կրտսեր գիտական, գիտական և ավագ գիտական աշխատող։ 1978 թվականին «Իսլանդական թագավորական սագաները՝ որպես ԽՍՀՄ եվրոպական մասի ժողովուրդների 10-13-րդ դարերի պատմության աղբյուր» թեմայով պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսությունը։ 1995 թվականին «Հին Ռուսիան սկանդինավյան գրավոր աղբյուրներում 9-14 դարերում» թեմայով պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն։
1996 թվականից պատմական գիտությունների դոկտոր է։ 1997 թվականի օգոստոսից աշխատել է Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի ընդհանուր պատմության ինստիտուտում՝ որպես առաջատար գիտաշխատող, իսկ 2013 թվականի հունվարից՝ գլխավոր գիտաշխատող։ 1995-1997 թվականներին անգլերեն է դասավանդել հումանիտար կրթության ռուսական կենտրոնում (այժմ՝ Հումանիտար գիտությունների պետական ակադեմիական համալսարան), 1997-2007 թվականներին՝ թիվ 57 դպրոցում։ 2004-2008 թվականներին Թրոմսյոյի համալսարանում (Նորվեգիա) ունեցել է «պրոֆեսոր II» աստիճան։ Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի համընդհանուր պատմության ինստիտուտի ատենախոսական և արտադրական գիտական խորհուրդների անդամ է, իսլանդական սագայի ուսումնասիրման միջազգային միության խորհրդատվական խորհրդում` Ռուսաստանի ներկայացուցիչ։ Մի շարք ռուսական («Արևելյան Եվրոպայի հնագույն պետություններ», «Արևելյան Եվրոպայի պատմության հնագույն աղբյուրներ») և արտասահմանյան գիտական հրատարակությունների (Gripla, Իսլանդիա) խմբագրական խորհրդի անդամ է։
Հեղինակի հետազոտությունների հիմնական ուղղություններն են հինսկանդինավյան գրավոր հուշարձանները (հիմնականում՝ սագաներ), տեղանունները, պատմական աշխարհագրությունը, պատմական մարդաբանությունը, միջնադարյան սկանդինավների տարածական կողմնորոշումը և աշխարհի պատկերը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս պատմաբաններ Կատեգորիա:Կին պատմաբաններ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ Կատեգորիա:21-րդ դարի պատմաբաններ Կատեգորիա:Խորհրդային մանկավարժներ Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ Կատեգորիա:20-րդ դարի մանկավարժներ Կատեգորիա:21-րդ դարի մանկավարժներ Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ
Օրլի (գյուղ, Ելնինսկի շրջան)
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 4 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ելնինսկի շրջանի բնակավայրեր
Հելեն Միրեն
2003 թվականին շնորհվել է Բրիտանական կայսրության շքանշան (DBE) և դարձել Բրիտանական կայսրության Դամա-Կոմանդոր։
Կենսագրություն
Ապագա դերասանուհին ծնվել է 1945 թվականի հուլիսի 26-ին Լոնդոնի արվարձանում։ Հայրը՝ Վասիլի Պյոտրի Միրոնով (1913-1980 թվականներ), ռուս է։ Պապը՝ Պյոտր Վասիլիի Միրոնով, ռազմական ինժեներ էր և ծառայում էր Լոնդոնում Ռուսական կառավարական հանձնաժողովում, որտեղ զբաղվում էր ռուսական բանակի համար զենքի և զինվորական սարքավորումների գնումով։ Լինելով համոզված միապետական, Պյոտր Վասիևիչը չընդունեց հեղափոխությունը և մնաց Մեծ Բրիտանիայում (այլ տվյալներով փախել է Մեծ Բրիտանիա)։ Հայրական կողմից նախատատը՝ Լիդիա Անդրեյի Կամենսկայա, ֆելդմարշալ, կոմս Միխայիլ Ֆեդոտի Կամենսկու ծոռնուհին էր։ Միրենի մայրը անգլուհի էր աշխատավորի ընտանիքից, լրիվ անունը՝ Քեթլին Ալեքսանդրինա Եվա Մաթիլդա Ռոջերս (անգլ. Kathleen Alexandrina Eva Matilda Rogers, 1909-1996 թվականներ)։ Մայրական կողմից պապը մսագործ էր ծառայում թագուհի Վիկտորիայի արքունիքում։ Պյոտր Վասիլիի մահվանից հետո, 1950 թվականին, Միրենի հայրը, որը ձգտում էր Մեծ Բրիտանիային ձուլմանը, իր անունը փոխում է Բեզիլ Միրեն (անգլ. Basil Mirren), իսկ դստերը՝ Հելեն Միրեն։ 2010 թվականին Միրենը Մոսկվայում հանդիպում է իր ռուսական ազգականների հետ։ 2011 թվականի Մոսկվայի միջազգային կինոփառատոնում, որտեղ Միրենը ստանում է պատվավոր մրցանակ, նա կատակում է իր ռուսական ծագման վերաբերյալ․ «Ես կիսով չափ ռուս եմ, միշտ ասում եմ, որ ստորին կեսս ռուս է»      ։
Հելենը ավարտել է Սաութենդ օն Սի քաղաքի աղջիկների համար նախատեսված դպրոցը, որից հետո ընդունվել է Լոնդոնի դրամատիկական քոլեջը։
Կարիերա
Հելեն Միրենի ստեղծագործական ճանապարհը սկսվել է Օլդ Վիկիում, սակայն իրական ճանաչում նրան բերում են 1960-ական թվականների վերջերին Արքայական Շեքսպիրյան թատերախմբի բեմադրությունների դերերը։
Հելեն Միրենի կինոկարիերան նշանավորվում է առաջատար դերերով «Կալիգուլա» («Caligula», 1979 թվական, ռեժիսոր Տինտո Բրաս), «Խոհարարը, գողը, նրա կինը և վերջինիս սիրեկանը» («The Cook, The Thief, His Wife, And Her Lover», 1989 թվական, ռեժիսր Պիտեր Գրինուեյ) ֆիլմերում։ Գլխավոր դերը «Գրոհային օրագիրը» («Cal», 1984 թվական) դրամայում նրան բերում է Կաննի կինոփառատոնի մրցանակ՝ «Լավագույն կանացի դերակատարում» անվանակարգում։ Քանզի Հելենը դասական անգլիական դպրոցի մյուս դերասանուհիներից հաճախ էր էկրանին հայտնվում մերկ, կինոքննադատները նրան անվանում են «սեքս խորհրդանիշ մտավորականների համար»։ Արթուր Կլարկի «Տիեզերական ոդիսական 2010» (1984 թվական) գիտա-ֆանտաստիկ վեպի էկրանավորումում Միրենը խաղում է խորհրդային «Լեոնով» տիեզերանավի հրամանատարի դերը։
1972 թվականից Հելենը աշխատում է ռեժիսոր Պիտեր Բրուքի հետ։ Մեկ տարվա ընթացքում նրանք շրջում են երրորդ աշխարհի երկրներով՝ բնիկների և մրգահավաքների առջև ելույթ ունենալով։
2013 թվականի հունվարին, կինոյի զարգացման ավանդի համար, արժանանում է Աստղի Փառքի ծառուղում ։
2013 թվականի ապրիլին Հելեն Միրենը արժանանում է Մեծ Բրիտանիայի ամենապատվավոր թատերական մրցանակին՝ Լոուրենս Օլիվիեի մրցանակին ։
Անձնական կյանք
Միրենը ապրել է դերասան Լիամ Նիսոնի հետ, որի հետ հանդիպել են 1981 թվականին, «Էկսկալիբոր» ֆիլմի նկարահանումների ժամանակ։
1997 թվականի դեկտեմբերի 31-ին ամուսնանում է ամերիկյան ռեժիսոր Թեյլոր Հեքֆորդի հետ («Սատանայի դատապաշտպանը», «Կյանքի ապացույց», «Ռեյ»), որի հետ հանդիպում էին 1980-ական թվականներից։ Նրանց հարսանեկան արարողությունը կայացել է Շոտլանդիայում։ Սա Հեքֆորդի երրորդ ամուսնությունն էր (նախկին ամուսնություններից նա ուներ երկու զավակ)։
2008 թվականին, «GQ» ամսագրին տված հարցազրույցում, Միրենը հայտարարել է, որ ուսանողական տարիներին նրան բռնաբարել են և երեկույթների ժամանակ նա հաճախ կոկաին է օգտագործել, որը շարունակվել է մինչև 1980-ական թվականները։
2010 թվականի մայիսի 11-ին նա մասնակցություն է ունենում Լոնդոնի Մադամ Տյուսոյի թանգարանում իր մոմե արձանիկի բացման արարողությանը։
2013 թվականի մարտին Միրենը հիշատակվում է 50 տարեկանից բարձր լավ հագնված կանանց 50-յակի ցուցակում։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Անգլիացի կինոդերասաններ Կատեգորիա:Օսկարակիրներ Կատեգորիա:Անգլիացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Հոլիվուդյան փառքի ծառուղի Կատեգորիա:Լոուրենս Օլիվիեի մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:«Թոնի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:Թատրոնի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Անգլիացի կինոպրոդյուսերներ Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:21-րդ դարի անգլիացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Անգլիացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Անգլիացի աթեիստներ Կատեգորիա:Լավագույն դերասանուհի Օսկարի մրցանակակիրներ Կատեգորիա:«Դրամա Դեսկ» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Լավագույն դերասան Օսկարի մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Բրիտանացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Բրիտանացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Բրիտանացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:Բրիտանացի կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Բրիտանացի կինոպրոդյուսերներ Կատեգորիա:Բրիտանացի աթեիստներ Կատեգորիա:Բրիտանացի արվեստագետներ Կատեգորիա:«Էմմի» մրցանակի դափնեկիրներ
Աստերոիդների ցանկ (233201-233300)
Աստերոիդների ցանկ (233101-233200) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (233301-233400)
Սիբելես շատրվան
Սիբելես շատրվան (Fuente de Cibeles կամ Fuente de Cibeles), շատրվան Մադրիդի համանուն հրապարակում, առաջինը, որ կառուցվել է Պրադոյի զբոսայգում։ Կառուցվել է 1782 թվականին Բուենավիստա ապարանքի հետ միաժամանակ Սալոն-դել-Պրադո ծրագրի իրականացման ժամանակ Վիլյաերմոս ապարանքի հարևանությամբ (այժմ՝ Տիսեն-Բորնեմիսայի թանգարան և հյուրանոց)։
Շատրվանի քանդակային կոմպոզիցիան ներկայացնում է աստվածուհի Կիբելային, որը խորհրդանշում է մայր բնությանը, պտղավորման և հողագործության հովանավորն է. պատկերված է անվասայլակով՝ լծված առյուծներին։
Պատմություն
Արքա Կառլ 3-րդը, տարվելով լուսավորության գաղափարներով, անցկացրեց մի շարք բարեփոխումներ ադմինիստրատիվ կառավարման, ժողովրդական տնտեսության և լուսավորության բնագավառներում։ Փոփոխությունները վերաբերեցին նաև քաղաքաշինությանը։ Նրա կառավարման տարիներին իսպանական քաղաքներն ունեցան փողոցային լուսավորություն, ջրագիծ, փողոցները կապվեցին սալաքարերով։ Թագավորության մայրաքաղաք Մադրիդը պետք է վերակառուցվեր, որ դասվեր եվրոպական այնպիսի քաղաքների կողքին, ինչպիսիք են Փարիզը, Սանկտ-Պետերբուրգը։ Ստեղծվեցին մայրաքաղաքը վերափոխելու կոչված ծրագրեր, որոնցից էին Պուերտո դե Ալկալա կամ Նեպտունի շատրվանը, ինչպես նաև Սիբելեսի շատրվանը Սալոն դել Պրադոյում՝ նախատեսված մադրիդցիների հանգստի համար։
Շատրվանը նախագծվել է 1777 թվականին Վենտուրա Ռոդրիգեսի կողմից (Ventura Rodríguez)։ Աստվածուհու և անվասայլակի քանդակի հեղինակը Ֆրանցիսկո Գուտյերեսն է։ Առյուծների քանդակների հեղինակը Ռոբերտո Միշելն է, իսկ շատրվանի ձևավորումը հանձնարարված էր Միգել Հիմենեսին։ Կիբելայի և առյուծների քանդակները մարմարից են, մնացած մասերը պատրաստված են Ռեդուենի քարից (Ռեդուենը տեղանք է, որ գտնվում է Մադրիդից 53 կմ հյուսիս) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շատրվաններ Կատեգորիա:Իսպանիայի տեսարժան վայրեր
Թեոդոր Հերցլ
Թեոդոր Հերցլ (תאודור הרצל, Herzl Tivadar, ), ի ծնե անուն՝ Բենիամին Զեև Հերցլ (בִּנְיָמִין זְאֵב הֵרצְל, Հուզեհ ՀաՄեդինահ, թարգ.՝ "Պետության նախագուշակ"), ազգությամբ հրեա ավստրա-հունգարացի ժուռնալիստ, հասարակական և քաղաքական գործիչ, ժամանակակից քաղաքական սիոնականության հիմնադիր և Իսրայելի պետության ստեղծման գաղափարի հեղինակներից մեկը, Համաշխարհային սիոնական կազմակերպության հիմնադիր։
Արցախի Հանրապետության երկրաբանական կառուցվածք
ԱՀ երկրաբանական կառուցվածք, ԼՂՀ տարածքը գտնվում է Վիրահայոց-Ղարաբաղի տեկտոնական զոնայի հարավային-արևելյան մասում։ Մռավի ու Ղարաբաղի լեռնաշղթաները համապատասխանում են համանուն կամարածալքերին և կազմված են յուրայի, կավճի, պալեոգենի, նեոգենի հրաբխային ու հրաբխանստվածքային ապարներից՝ տեղ-տեղ ճեղքված ներժայթուքներով։ Ռելիեֆի ձևաբանական կառուցվածքի կարևոր գործոններ են ժամանակակից տեկտոնական շարժումները։ Կենտրոնական ու արևելյան մասերում գտնվող Ստեփանակերտի, Խաչենի, Հաթերքի և այլ միջլեռնային տեկտոնաէրոզային գոգավորություններ հարաբերական, իջեցման տեղամասեր են և ունեն գոգածալքային կառուցվածքներ։ Գոգավորությունների հատակային մասերը ծածկված են չորրորդականի գետաբերուկ ու հեղեղաբերուկ նստվածքներով։ Գտնվելով Եվրասիական և Աֆրիկաարաբական ցամաքային սալերի միջև՝ ԼՂՀ տարածքը կրում է դրանց տեղաշարժերի ազդեցությունը։ Տարածքի հյուսիսային մասը 7-բալանոց ակտիվ երկրաշարժամետ գոտում է, հարավային մասը՝ 8։
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության աշխարհագրություն
Հայաստանի ֆուտբոլի պատանեկան հավաքական (մինչև 19 տարեկան)
Հայաստանի ֆուտբոլի պատանեկան հավաքական (մինչև 19 տարեկան), Հայաստանի ազգային պատանեկան հավաքական, որի կազմում կարող են հանդես գալ 19 տարին չբոլորած պատանիները։ Պատանեկան հավաքականից շատ ֆուտբոլիստներ ցուցաբերելով լավ արդյունքներ՝ տեղափոխվում են երիտասարդական հավաքական։
Էմեթ Չափման
Էմեթ Չափման (Emmett Chapman, ջազ երաժիշտ, որը հայտնի է որպես Չափմանի փայտիկի գյուտարար։
Կենսագրություն
Չափմանը որպես կիթառահար սկսել է ձայնագրվել 1960-ական թվականների վերջին։ Նա նվագել է տարբեր հանրաճանաչ արվեստագետների, այդ թվում` ջազ կիթառահար Բարնի Քեսելի և սիրված երգիչ ու երգահան Թիմ Բաքլիի հետ։ Չափմանի այս ժամանակահատվածի երաժշտության վրա ազդել է Ջոն Քոլթրեյնի ստեղծագործությունը ։
Աստիճանաբար Չափմանի ոճը փոփոխվել է։ Երաժիշտը փորձեր է կատարել կիթառի կառուցվածքի հետ` փորձելով հասնել ստեղնաշարի հետ համեմատելի ձայնային հնարավորությունների, մասնավորապես ավելացնելով նոր լարեր, բայց ի վերջո նրա հետաքրքրությունը գրավել է կատարման քիչ հայտնի ոճը, որը հայտնի է թեփփինգ անունով։ Եզրակացնելով, որ դասական կիթառի դիզայնը այդ ոճին այնքան էլ համապատասխան չէ, Չափմանն ստեղծել է նոր գործիք, որը կիթառի երկար ու լայն պարանոց է 8, 10 կամ 12 լարերով ։ Նա իր համար ստեղծել է առաջին փայտիկը 70-ական թվականների սկզբին ։ Հետագայում Չափմանն ստացել է 14 արտոնագիր տարբեր տեսակի ձողերի համար։ 1970-ական թվականներին Չափմանը շրջագայել է` խթանելու իր երաժշտությունն ու գործիքները, որոնցից ստեղծել է մոտ 5000 հատ հաջորդ 30 տարիների ընթացքում։ 21-րդ դարի սկզբին ամբողջ աշխարհում հազարավոր երաժիշտներ էին նվագում Չափմանի փայտիկով, նոր գործիքի ամենահայտնի վարպետներից մեկը King Crimson-ի բաս կիթառահար Թոնի Լևինն է։
1985 թվականին Չափմանը թողարկել է «Parallel Galaxy» վերնագրով անհատական ալբոմը։ Ըստ Չափմանի, իր երաժշտական ոճը ջազ կիթառահար Ջոն Մաքլաֆլինի ազդեցության արդյունքն է։ Ձայնասկավառակի երգերից մեկը` «Back Yard»-ը, օգտագործվել է «Dune» կինոնկարում։ Չափմանի` ոսկեգույն ներկված փայտիկը` ներքևի հատվածում սոսնձված դդումով, օգտագործվել է որպես ինը լարանի երաժշտական գործիք` բալիսետ, որը նկարագրված է համանուն վեպում ։
1987 թվականին Չափմանը թողարկել է ուսուցողական տեսանյութ, որը կոչվում էր «Hands Across The Board»:
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կիթառահարներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գյուտարարներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ջազմեններ Կատեգորիա:Ամերիկացի ջազային կիթառահարներ
Շառլոտթաուն
Շառլոտթաուն (Charlottetown), Կանադայի ամենափոքր նահանգ՝ Էդուարդ արքայազնի կղզու մայրաքաղաքը և ամենամեծ քաղաքն է։
Գաղութային պատմություն
Նախկինում քաղաքի տեղում հնդկացիական միկմակի ցեղի բնակավայրն էր։ 1720 թվականին Լուիսբուրգի աքադները ամրոց են հիմնել, որը ստացել է Պորտ լա Ջոյ անվանումը։ Գեորգ թագավորի պատերազմի ժամանակ կղզում իջևանել է բրիտանական զորքը, բայց ֆրանսիացիների հակագրոհի ժամանակ նրանք ջախջախվել են։
1758 թվականի օգոստոսին Ֆրանս-հնդկացիական պատերազմի ընթացքում ամրոցը անցել է անգլիացիների հսկողության տակ, իսկ ֆրանսիական բնակչությանը արտաքսել են (ընդ որում բնակչության մեծ մասը արտաքսման ժամանակ զոհվել են)։ Այս իրադարձությունները աքադացիների ցեղասպանության առիթ հանդիսացան, որը կազմակերպել էր Բրիտանական կայսրությունը՝ Յոթնամյա պատերազմում հաղթելուց հետո։ Շառլոտթաունը, որը կոչվել է ի պատիվ Գեորգ 3-րդի կնոջ և Վիկտորիա թագուհու ապագա տատի՝ Շառլոտա Մեկլենբուրջ Ստրելիկցու պատվի, հիմնադրվել է 1764 թվականին։ 1775 թվականին, ԱՄՆ-ի անկախության համար մղվող պատերազմի ժամանակ քաղաքը կողոպտվել էր ամերիկյան նավակազմի կողմից, որը տեղավորված էր Մասսաչուսեթսում։ Շառլոտթաունը պաշտոնապես քաղաքի կարգավիճակ է ստացել 1855 թվականի ապրիլի 17-ին, այդ ժամանակ քաղաքացիների թիվը կազմում էր շուրջ 6,5 հազար մարդ։
Կանադայի կազմում
1864 թվականին Շառլոտթաունում կայացել է Հյուսիսային Ամերիկայում բրիտանական գաղութների պատգամավորների կոնֆերանսը, որը սկիզբ դրեց Կանադայի կոնֆեդերացիայի ստեղծմանը ։ Էդուարդ արքայազնի կղզին Կանադային միացել է 1873 թվականին, Շառլոտթաունի հետ, որպես մայրաքաղաք։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսին քաղաքի տնտեսական զարգացումը կապված էր ձկնորսության և նավաշինության հետ։ 20-րդ դարում այդ ճյուղերը աստիճանաբար անկում ապրեցին, 1980-ական թվականների կեսին դրանց տեղը ամբողջությամբ զբաղեցրել են ֆինանսական բաժինը և ծառայությունների ոլորտը։ 20-րդ դարի երկրորդ կեսին ԱՄՆ-ի և Կանադայի քաղաքներում ընթացող գործընթացների նմանությանը զուգահեռ, կանադական քաղաքներում շնորհիվ ռասսայական փոքրամասնության համեմատաբար քիչ բաժնին, հաջողվեց խոսափել սպիտակների փախուստից և քաղաքների կենտրոնները առանձնաթաղերի վերածումից։
Աշխարհագրություն և կլիմա
Քաղաքը տեղակայված է նավահանգստի մոտ, որը երեք գետերի միախառնման տեղում է, Նորտամբերլենդ նեղուցի ափին, և ունի V-աձև տեսք, որի սուր կողմը ուղղված է դեպի հարավ ։ Կլիման բարեխառն ծովային է։ Ձմռանը հաճախ ձնհալներ և ձյան տեղումներ են լինում։ Ամռանը հաճախ անձրևոտ է և ամպամած։ Կզղու կլիմայի վրա մեծ ազդեցություն է գործում Ատլանտյան օվկիանոսը։
Հունվար-փետրվար ամիսներին ջերմաստիճանը շուրջ −7 °C է, հուլիս-օգոստոս ամիսներին՝ +17-+18°С:
Բնակչություն
2011 թվականի վիճակագրական տվյալների համաձայն քաղաքում ապրում էր 34 562 մարդ, արվարձանների հետ՝ 61 210 մարդ։
Քաղաքի բնակչության 2/3 մասը կելտ վերաբնակիչների սերունդ են։
Քաղաքաբնակների 91 %-ը քրիստոնյա են, մեծամասնությունը՝ կաթոլիկներ և բողոքականներ։
Քաղաքացիների միջին տարիքը 41,3 տարեկանն է։ Մեկ հոգու տարեկան եկամուտը՝ 29 710 կանադական դոլար է։
Տնտեսություն
Շառլոտթաունի տնտեսության հիմքը պետական բաժինն է։ Կառավարության տարբեր մակարդակի բաժինները, ինչպես նաև դրան պատկանող կրթական և առողջապահական հաստատությունները ստեղծում են քաղաքի աշխատավայրերի ավելի քան 2/3 մասը։
Մասնավոր բաժնում մեծ դեր է ունի զբոսաշրջությունը, քաղաքում պահպանվել են 18-19-րդ դարերին պատկանող տեսարժան վայրեր։
Կան փոքր ձեռնարկություններ, առավելապես քիմիայի և կենսատեխնոլոգիայի բնագավառներում։ Շառլոտթաունում է տեղակայված Prince Edward Air-ի շտաբակայանը։
Տրանսպորտ
Շառլոտթաունի օդանավակայանը (IATA: YYG, ICAO: CYYG), գտնվում է քաղաքից 6 կմ հյուսիս, տարվա ընթացքում սպասարկում է շուրջ 290 հազար ուղևորների (2010)։ Մշտական չվերթները իրականացվում են՝ Օտտավա, Մոնրեալ, Գալիֆակ և Տորոնտո։ Սեզոնային՝ Նյու Յորք, Վարադերո, Սամանու և Պունտա Կանու։
Մի ժամանակ Շառլոտթաունը կղզու երկաթուղային գծի կենտրոնն էր, բայց 20-րդ դարի կեսերից այն անկում է ապրել, իսկ 1989 թվականին վերջնականապես ապասարքավորվել է։
Քաղաքը և ամբողջ կղզին Կանադայի խճուղու հետ կապված են Կոնֆեդերացիայի կամրջով, Նորտամբերլենդ նեղուցի վրայով։
20-րդ դարի ընթացքում քաղաքում հասարակական տրանսպորտի համակարգ մտցնելու մի քանի փորձեր են ձեռնարկվել, բայց որոշ ժամանակա անց դրանք դադարեցրել են իրենց գործունեությունը։ Այժմ գործողCharlottetown Transit -ը սկսել է աշխատել 2005 թվականին, և կազմված է 7 ավտոբուսային երթուղիներից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1764 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ռոզի Սթիվենսոն-Գուդնայթ
Ռոզի Սթիվենսոն-Գուդնայթ (Rosie Stephenson-Goodknight, ), անգլերեն Վիքիպեդիայի խմբագիր Rosiestep մականունով, 2016 թվականի «Տարվա վիքիմեդիստ» մրցանակի դափնեկիր։
Հայտնի է Վիքիպեդիայում գենդերային հավասարությունը վերացնելուն ուղղված իր գործունեությամբ, որի համար նա սկսել է կանանց կենսագրությունների քանակի և որակի ավելացման նախագիծը ։
Վաղ տարիներ և կրթություն
Ռոզի Սթիվենսոն-Գուդնայթը ունի սերբական ծագում․ Հարավսլավիայի Կանանց համալսարանի նախագահ ֆեմինիստուհի Պոլինա Լեբլ-Ալբալեի թոռնուհին է ։ Դևիդ Ալբալան՝ Ռոզիի պապիկը, եղել է բժիշկ և սիոնիստական առաջնորդ, որոշ ժամանակ զբաղեցրել է սեֆարդների Բելգրադի համայնքի նախագահի պաշտոնը ։
Վաղ տարիներից Ռոզին հետաքրքրություն էր ցուցաբերում համաշխարհային մշակույթի նկատմամբ, սակայն հայրը նրան համոզել է հրաժարվել մարդաբանի գործունեությունից, և նա ստացել է բիզնեսի կառավարման մագիստրոսի աստիճան ։
Վիքիպեդիայի խմբագրում
Սթիվենսոն-Գուդնայթը Վիքիպեդիայում սկսել է խմբագրել 2007 թվականից։ Առաջին անգամ որդուց իմանալով նախագծի մասին՝ Ռոզին հայտնաբերել է, որ որոշ թեմաներ չեն լուսաբանվում Վիքիպեդիայի հոդվածներում, և սկսել է խմբագրել ։ Ռոզին պնդում է, որ նրան օրինակ է ծառայել Մարգարետ Միդը ։
Սթիվենսոն-Գուդնայթը մի քանի տարի աշխատել է աշխարհագրության, ճարտարապետության, տարբեր կերպարների մասին հոդվածների ստեղծման վրա, սակայն ավելի ուշ կենտրոնացել է կանանց կենսագրությունների վրա ։ Նա նաև դարձել է WikiProject Women, WikiProject Women writers և Women In Red թեմատիկ նախագծերի համահիմնադիրը ։
2016 թվականին նրան և մյուս խմբագրին՝ Էմիլի Թեմփլ-Վուդ ին, շնորհվել է «Տարվա Վիքիմեդիստ» կոչումը, որը շնորհվում է Վիքիպեդիայի հիմնադիր Ջիմմի Ուելսի կողմից՝ որպես ականավոր ձեռքբերումների գնահատում ։ Մրցանակաբաշխության ժամանակ նշվել է, որ Ռոզի Սթիվենսոն-Գուդնայթի ստեղծած ավելի քան 1300 հոդվածներից փաստեր են հայտնվել «Գիտեի՞ք որ» բաժնում ։Սթիվենսոն Գուդնայթը կարծում է, որ լավ փնտրելու դեպքում ավելի հավաստի կենսագրություններ գրելու համար հնարավոր է գտնել աղբյուրներ ։ Նա նաև կարծում է, որ կանայք մեծ ներդրում կարող են ունենալ Վիքիպեդիայում՝ պարզաբանելով ․
Մրցանակներ և պարգևներ
2018 թվականին Սթիվենսոն-Գուդնայթը ճանաչվել է «Սուրբ Սավայի Դիվանագիտական ​​պացիֆիզմի Օրդենի տիկին» (Vitez svetosavskog pacifizma) հետևյալ ձևակերպմամբ՝ «Մեծ պատերազմից հետո Վիքիպեդիայում սերբերի հիշատակը պահպանելու ուղղությամբ արված աշխատանքի համար»։ Շնորհանդեսում մասնավորապես նշվել է Ռոզի Սթիվենսոն-Գուդնայթի ներդրումը սերբ զինվորականի և հրեական համայնքի առաջնորդ՝ նրա պապ Դեյվիդ Ալբալեի հիշատակը պահպանելու գործում։
Անձնական կյանք
Սթիվենսոն-Գուդնայթը աշխատում է որպես բիզնես-կառավարիչ Լաս Վեգասի բժշակական ընկերությունում և տներ ունի այդ քաղաքում ու Կալիֆոռնիայի Նևադա սիթիում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վիքիպեդիստներ Կատեգորիա:Տարվա վիքիմեդիստներ Կատեգորիա:Ապրող անձինք Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի գրողներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի կին գրողներ
Հարաբերականության հատուկ տեսություն
Հարաբերականության հատուկ տեսություն, շարժումը, մեխանիկայի օրենքները և տարածաժամանակային հարաբերությունները լույսի կամ լույսի արագությունից փոքր արագությունով նկարագրող տեսություն։ Հարաբերականության հատուկ տեսությունը ուսումնասիրում է փոքր արագությունները։ Հարաբերականության հատուկ տեսության ընդհանրացումը գրավիտացիոն դաշտերի համար կոչվում է հարաբերականության ընդհանուր տեսություն։ Նյուտոնի դասական մեխանիկան հարաբերականության հատուկ տեսության շրջանակներում ցածր արագությունների մոտավորություն է հանդիսանում։
Ֆիզիկական այն երևույթները, որոնք նկարագրում է հարաբերականության հատուկ տեսությունը, կոչվում են ռելյատիվիստական էֆեկտներ, իսկ արագությունները, որոնց դեպքում տեղի են ունենում այս էֆեկտները, կոչվում են ռելյատիվիստական արագություններ։ Հարաբերականության հատուկ տեսության և դասական մեխանիկայի հիմնական տարբերությունն այն է, որ հարաբերականության հատուկ տեսության մեջ տարածաժամանակային հատկությունները կախված են արագությունից։
Հարաբերականության տեսությունը հետևանքների լայն շղթա է ներառում, որոնք ստուգվել են փորձնականորեն, այդ թվում՝ երկարության կրճատումը, ժամանակի երկարաձգումը, ռելյատիվիստսկան զանգվածը, զանգվածի և էներգիայի համարժեքությունը, արագության ունիվերսալ սահմանափակումը և միաժամանակության հարաբերականությունը։ Այն բացարձակ տիեզերական ժամանակի հասկացությունը փոխարինեց հաշվարկման համակարգից և տարածական դիրքից կախված ժամանակով։ Ինվարիանտ է ոչ թե երկու իրադարձությունների ժամանակային ինտերվալը, այլ՝ տարածաժամանակի ինտերվալը։ Հարաբերականության հատուկ տեսության երկու պոստուլատները, միավորվելով ֆիզիկայի այլ օրենքների հետ, կանխատեսում են զանգվածի և էներգիայի համարժեքությունը, ինչն արտահայտվում է զանգված-էներգիայի համարժեքության E = mc2 բանաձևում, որտեղ c-ն լույսի արագությունն է վակուումում ։
Հարաբերականության հատուկ տեսության մեջ կենտրոնական տեղ են զբաղեցնում Լորենցի ձևափոխությունները, որոնք թույլ են տալիս տարածաժամանակային կոորդինատները փոփոխություն մի իներցիալ համակարգից մյուսում։
Հարաբերականության հատուկ տեսությունը ստեղծել է Ալբերտ Այնշտայնը 1905 թվականին «Շարժվող մարմինների էլեկտրադինամիկայի մասին» աշխատանքում. ։ Մինչ այդ մաթեմատիկական ձևափոխությունների ապարատը տարբեր հաշվարկման համակարգերի կոորդինատների և ժամանակների համար (էլեկտրամագնիսական դաշտի հավասարումների պահպանման նպատակով) ձևակերպել էր ֆրանսիացի մաթեմատիկոս Անրի Պուանկարեն։ Հենց Պուանկարեն է առաջարկել դրանք անվանել «Լորենցի ձևափոխություններ», ինքը՝ Լորենցը արտածել էր միայն մոտավոր բանաձևեր ։ Պուանկարեն նաև առաջինը ցույց տվեց, որ այդ ձևափոխությունները կարելի է մեկնաբանել որպես կեղծ ժամանակով քառաչափ տարածաժամանակի պտույտ (կանխելով Հերման Մինկովսկիին) և ցույց տվեց, որ Լորենցի ձևափոխությունները խումբ են կազմում։
«Հարաբերականության տեսություն» տերմինն առաջարկել է Մաքս Պլանկը։ Հետագայում Այնշտայնի գրավիտացիայի տեսության՝ հարաբերականության ընդհանուր տեսության մշակումից հետո սկզբնական տեսությունն սկսեցին անվանել հարաբերականության «հատուկ» (մասնավոր) տեսություն։
Հարաբերականության հատուկ տեսության ստեղծումը
Հարաբերականության հատուկ տեսությունը մշակվել է 20–րդ դարում Հենդրիկ Լորենցի, Անրի Պուանկարեի, Ալբերտ Այնշտայնի և այլ գիտնականների ջանքերով։ Հարաբերականության հատուկ տեսության համար փորձնական հիմք էր հանդիսանում Մայքելսոնի փորձը։
Հիմնական հասկացություններ
Հաշվարկման համակարգը նյութական մարմին է, որի նկատմամբ կատարվում են տարածության և ժամանակի բոլոր հաշվարկները։ Տարբերակվում են Հաշվարկման համակարգերը և կոորդինատական համակարգերը։ Երբ կոորդինատական համակարգին ավելացնում ենք ժամանակը չափելու գործողությունը, այն դառնում է հաշվարկման համակարգ։ Իներցիալ հաշվարկման համակարգը դա այն համակարգն է որտեղ օբյեկտը, որի վրա արտաքին ազդեցություն չկա, դադարի վիճակում է կամ շարժվում է ուղղագիծ հավասարաչափ։ Համարվում է, որ իներցիալ հաշվարկման համակարգեր գոյություն ունեն, և եթե ցանկացած համակարգ, որը ուղղագիծ և հավասարաչափ է շարժվում տվյալ հաշվարկման համակարգի հկատմամբ ապա այդպիսի համակարգը ևս համարվում է իներցիալ։
Սովորաբար դիտարկվում է երկու հաշվարկման համակարգ՝ S և S'։ S հաշվարկման համակարգում ժամանակը և կոորդինատները նշանակվում են(t, x, y, z), իսկ S'-ինը՝ (t', x', y', z')։ Հարմար է համարել, որ կոորդինատական առանցքները փոխուղղահայաց են և S' համակարգը շարժվում է x առանցքի ուղղությամբ և v արագությամբ։ Հարաբերականության հատուկ տեսության գլխավոր խնդիրներից մեկը (t', x', y', z') և (t, x, y, z) միջև կապ գտնելն է, որոնք կոչվում են Լորենցի փոխակերպումներ։
Ժամանակի սինքրոնացում
Հարաբերականության հատուկ տեսությունում համարվում է, որ կարելի է որոշել մեկ ժամանակային միավոր տվյալ իներցիալ համակարգի համար։ Դրա համար իներցիալ համակարգերի տարբեր կետերում գտնվող արվում է երկու ժամանակների սինքրոնացում։ Մի ժամացույցից t_1 պահին երկրորդ ժամացույցին ուղարկենք ազդանշան (պարտադիր չէ լուսային) հաստատուն u արագությամբ։ Երկրորդ ժամացույցին հասնելուն պես (T պահին) ազդանշանը կվերադառնա նույն u արագությամբ և կհասնի առաջին ժամացույցին t_2 պահին։ Ժամանակները կհամարվեն սինքրոնացված, եթե կատարենք գործողությունը։
Պոստուլատներ
Առաջին հերթին ենթադրվում է, որ տարածությունը և ժամանակը համասեռ են, իսկ տարածությունը նաև իզոտրոպ է։ Ավելի կոնկրետ, իներցիալ համակարգերը հենց այդպես էլ սահմանվում են՝ այնտեղ ժամանակը և տարածությունը համասեռ են, իսկ տարածությունը՝ նաև իզոտրոպ։ Այսպիսի համակարգերի գոյությունը կանխադրվում է (որպես պոստուլատ)։
Պոստուլատ 1 (Այնշտայնի հարաբերականության սկզբունք)
Հաշվի առնելով Նյուտոնի երկրորդ օրենքը, կարելի է ենթադրել, որ եթե մի մարմնի արագությունը տվյալ հաշվարկման համակարգում հաստատուն է (արագացումը հավասար է զրոյի), ապա այն պետք է հաստատուն լինի մնացած բոլոր հաշվարկման համակարգերում։
Պոստուլատ 2 (Լույսի արագության սկզբունք) Լույսի արագության հաստատուն լինելը հակասում է դասական մեխանիկային, ավելի կոնկրետ՝ արագությունների գումարման կանոնին։ Վերջինս արտածելիս կիրառվում է միայն Գալիլեյի հարաբերականության սկզբունքը՝ անբացահայտ կերպով ենթադրելով, որ ժամանակը նույնն է բոլոր իներցիալ հաշվարկման համակարգերում։ Այսպիսով, երկրորդ պոստուլատի իրավացիությունից հետևում է, որ ժամանակը պետք է լինի հարաբերական՝ տարբերվի տարբեր իներցիալ համակարգերում։ Այստեղից էլ անհրաժեշտաբար հետևում է, որ հեռավորությունը նույնպես պետք է հարաբերական լինի։ Իսկապես, եթե լույսը մի հաշվարկման համակարգում երկու կետերի միջև հեռավորությունն անցնում է որոշակի ժամանակում, իսկ մեկ այլ հաշվարկման համակարգում՝ մեկ այլ ժամանակում, ընդ որում միևնույն արագությամբ, ապա այստեղից անմիջականորեն հետևում է, որ հեռավորությունն այդ համակարգում պետք է տարբերվի։
Պետք է նշել, որ հարաբերականության հատուկ տեսության հիմնավորման համար լուսային ազդանշաններն անհրաժեշտ չեն։ Չնայած Մաքսվելի հավասարումների ինվարիանտությունը Գալիլեյի ձևափոխությունների նկատմամբ հանգեցրեց հարաբերականության հատուկ տեսություն կառուցելուն, վերջինս ավելի ընդհանուր բնույթ ունի և կիրառելի է ամեն տիպի փոխազդեցությունների և ֆիզիկական պրոցեսների նկատմամբ։ c հիմնարար հաստատունը, որն առաջանում է Լորենցի փոխազդեցությունների ժամանակ, նյութական մարմինների շարժման սահմանային արագության իմաստն ունի։ Այն թվապես համընկնում է լույսի արագության հետ, սակայն այդ փաստը, համաձայն ժամանակակից դաշտի քվանտային տեսության (որի հավասարումները սկզբնապես կառուցվում են որպես ռելյատիվիստորեն ինվարիանտ) կապված է էլեկտրամագնիսական դաշտի քվանտի (ֆոտոնի) զանգված չունենալու հետ։ Նույնիսկ եթե ֆոտոնը զրոյից տարբեր զանգված ունենար, Լորենցի ձևափոխությունները չէին փոխվի այդ փաստից։ Այդ պատճառով իմաստ ունի տարբերակել c հիմնարար արագությունը և c_{em} լույսի արագությունը։ Առաջին հաստատունն արտացոլում է ժամանակի և տարածության ընդհանուր հատկությունները, մինչդեռ երկրորդը կապված է կոնկրետ փոխազդեցության հատկությունների հետ։
Այս առնչության երկրորդ պոստուլատը պետք է ձևակերպել որպես շարժման սահմանային  (առավելագույն)  արագության գոյություն։ Ըստ էության այն պետք է նույնը լինի բոլոր իներցիալ հաշվարկման համակարգերում, թեկուզ այն պատճառով, որ հակառակ դեպքում տարբեր իներցիալ հաշվարկման համակարգերը հավասարազոր չեն լինի, ինչը կհակասի հարաբերականության սկզբունքին։ Ավելին, ելնելով աքսիոմների «մինիմալության» սկզբունքից, կարելի է երկրորդ պոստուլատը ձևակերպել պարզապես որպես որոշ արագության գոյություն, որը նույնն է բոլոր իներցիալ հաշվարկման համակարգերում, իսկ համապատասխան ձևափոխությունների արտածումից հետո ցույց տալ, որ դա սահմանային արագությունն է (այն պատճառով, որ այդ բանաձևերում նշված արագությունից ավելի մեջ արագության արժեք տեղադրելը կոորդինատները դարձնում է կեղծ)։
Լորենցի ձևափոխություններ
Դիցուք S և S' իներցիալ հաշվարկման համակարգերի կոորդինատային առանցքները զուգահեռ են միմյանց, ֊ն S համակարգում դիտարկվող մի որոշ իրադարձության ժամանակը և կոորդինատներն են, որ դիտարկվում են համակարգի նկատմամբ, իսկ ֊ը այդ նույն իրադարձության ժամանակը և կոորդինատներն են S' համակարգի նկատմամբ։
Լորենցի ձևափոխությունների ընդհանուր տեսքը վեկտորական ձևակերպումով, երբ հաշվարկման համակարգի արագությունը ունի կամայական ուղղություն․ որտեղ ֊ն Լորենցի վեկտորն է, \mathbf{r} и \mathbf{r}'֊ը՝ իրադարձության շառավիղ֊վեկտորները S և S' համակարգերի նկատմամբ։
Եթե կոորդինատային առանցքները վերաուղղենք իներցիալ համակարգերի հարաբերական շարժման ուղղությամբ (այսինքն՝ ընդհանուր բանաձևերում տեղադրենք ), և այդ ուղղությունն ընտրենք որպես x առանցք (այսինքն՝ այնպես, որ S' համակարգը S համակարգի նկատմամբ ուղղագիծ հավասարաչափ շարժվի v արագությամբ x առանցքի երկայնքով ), ապա Լորենցի ձևափոխությունները հետևյալ տեսքը կունենան՝
որտեղ c֊ն լույսի արագությունն է։ Լույսի արագությունից շատ փոքր արագությունների դեպքում (v\ll c) Լորենցի ձևափոխությունները վերածվում են Գալիլեյի ձևափոխոխությունների՝