cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կարեն Մաթևոսյան (հայագետ)
Աշխատություններ
Մատենադարանի հայկական ձեռագրերի մանրանկարներին է նվիրված Էդդա Վարդանյանի հետ կազմված «Հայկական մանրանկարչություն» ֆրանսերենով հրատարակված ծավալուն ալբոմը (Երևան, 2018) ։ Կարեն Մաթևոսյանի գիտական հետաքրքրությունների առանցքում Բագրատունյաց մայրաքաղաք Անին է, որտեղ նա յուրաքանչյուր քայլը կատարում է զգույշ, բայց՝ հաստատուն՝ առաջնորդվելով միջգիտակարգային համադրական քննությամբ՝ պատմագիտության, հայ մատենագրության, հնագիտական նյութերի, հայ արվեստի, հայկական ձեռագրերի հիշատակարանների և հայ վիմագրական արձանագրությունների տվյալների միահյուսված քննությամբ ։ Դեպի Անի տանող երկու գլխավոր ճանապարհներն են հայ գրչության վանական մի քանի կենտրոնները և միջնադարյան ժամանակագրությունը ։ Պատահական չէ, որ նրա թեկնածուական ատենախոսությունը նվիրված էր Անիի գրչության կենտրոնին, իսկ առաջին գիրքը միջնադարյան հայտնի աշխարհիկ և վանական կենտրոններից Արուճին, որը նաև իր հայրական ծննդավայրն է, որի հանդեպ սերը ընտանեկան ավանդներ ունի ։ «Արուճ» (Երևան, 1987) ուսումնասիրության մեջ պատմաքննական անդրադարձ է կատարվում այս բնակավայրի անցյալին և միջնադարյան ճարտարապետական հուշարձաններին, վերջիններիս վիմական արձանագրություններին և հայ մատենագրության մեջ եղած հիշատակություններին ։ Մեծ տեղ է հատկացված աշխարհիկ շինություններին, որովհետև Գրիգոր Մամիկոնյան իշխանի 661–685 թվականների կառավարման շրջանում Արուճը եղել է Հայաստանի վարչական կենտրոնը ։
Նրա գիտական հետաքրքրությունների շրջագծում կարևոր տեղ է գրավում նաև Նորավանքը՝ որպես միջնադարյան հայտնի գիտական և ձեռագրային կենտրոն, ուր ստեղծագործել է նաև Մոմիկը ։ Պատմաբանն իր գործուն մասնակցությունն է բերել Նորավանքի նորոգման հետ կապված աշխատանքներին, ապա՝ նորոգման տասնամյակին նվիրված հանդիսություններին՝ կազմելով «Նորավանք» (Երևան, 2009) ժողովածուն, որում վանքի պատմությանը նվիրված բաժնի հեղինակն է ։ Այս վանքին է նաև նվիրված «Նորավանքի վիմագրերը և հիշատակարանները» (Երևան, 2017) արժեքավոր ուսումնասիրությունը, որը կրկնակիորեն է կարևորվում ։ Նախ, որովհետև այստեղ մեկտեղվել են նախկինում Սեդրակ Բարխուդարյանի, Սուրեն Սաղումյանի և Մայքլ Սթոունի հրատարակած Նորավանքի վիմական արձանագրությունները, դրանց հավելել է վերջին շրջանում շինարարական աշխատանքների, պեղումների և իր իսկ որոնումների արդյունքում ի հայտ եկած ևս երկու տասնյակ վիմական արձանագրություն, ինչպես նաև՝ նորովի վերընթերցել ու տարբեր տողատումներ և բառաճշտումներ կատարել մինչ այդ հայտնի վիմական արձանագրություններում, միաժամանակ դրանք բոլորն օժտելով համապատասխան ծանոթագրություններով՝ երկրորդ կյանք է հաղորդել պահպանված և հայտնի վիմագրերին ։ Երկրորդ՝ վիմագրերին զուգահեռ բերել է Նորավանքին վերաբերող հայտնի հիշատակարանները՝ իրար հետ զուգադրելով վիմական և ձեռագրային հիշատակությունները և ցույց տալով, թե դրանք ինչպես են փոխլրացնում իրար ։
Արուճին և Նորավանքին վերաբերող ուսումնասիրություններում մշակված եղանակով է գրված «Հավուց Թառի վանքը» (Երևան, 2012) աշխատությունը, որում դարձյալ մատենագրական հարուստ նյութի հիման վրա բերվում է այս վանքի հիմնումը, անվան ստուգաբանությունը, ավանդությունները, ապա և՝ բուն պատմությունը վանական համալիրին մաս կազմող միավորներով ։ Հեղինակը փորձել է վերականգնել նաև վանքի առաջնորդների ցուցակը կամ Գավազանագիրքը ։ Այս գործն առանձնահատուկ կարևորություն ունի ոչ միայն Հավուց Թառի միջնադարում խաղացած դերով, այլև պայմանավորված հանգամանքով՝ այն եղել է նաև Երևանի թեմական կենտրոնը, որի առաջնորդի նստավայրն այստեղ է գտնվել ։ Ուստի Հավուց Թառի պատմությունն ուղղակիորեն հարաբերվում է Երևանի պատմության հետ ։
«Աղթամար» (Երևան, 2013) գիրքը կարելի է անվանել Աղթամարին նվիրված հանրագիտարան, ուր հանգամանալից տեղեկություններ կան այս, ինչպես նաև՝ Վանա լճի մյուս կղզիների, համալիրի աշխարհիկ ու եկեղեցական շինությունների, տաճարի պատկերանշանների խորհրդաբանության, կղզում գրված ձեռագրերի և Աղթամարի կաթողիկոսության մասին ։ Համակարգմամբ ի մի է բերվում առկա ողջ գիտական գրականությունը և ամբողջական պատկերացում տրվում ողջ կղզու և այնտեղ գտնվող կառույցների մասին ։
Գիտական հիմքի և աղբյուրագիտական քննության վրա խարսխված հանրամատչելի տեղեկատվական աշխատանք է «Մուղնու Ս. Գևորգ» գրքույկը (Երևան, 2000) ։ Իր ընդգրկունության և գիտահանրամատչելի ոճով շարադրված լինելու համար այն թարգմանվել է նաև ռուսերեն ու անգլերեն (Երևան, 2009) ։ Կեչառիսի վանական համալիրի հիմնման հազարամյակին նվիրված «Կեչառիս 1000» ժողովածուի մեջ (համահեղինակներ՝ Մուրադ Հասրաթյան, Վարդան Դևրիկյան) (Սբ. Էջմիածին, 2004) Կարեն Մաթևոսյանը գրել է վանքի պատմությունը և այստեղ Պահլավունիների գործունեությանը նվիրված բաժինը ։
Կարեն Մաթևոսյանը պատկանում է հայագիտության և, ի մասնավորի, պատմագիտության բնագավառում Ղևոնդ Ալիշանին ու Գարեգին Հովսեփյանին հետևող այն գիտնականների թվին, ովքեր կատարում են պատմության երևույթների և իրար փոխկապակցված փաստերի առավել խորքային քննություն՝ ընդհուպ մինչև պատմագրական ավելի փոքր միավորների՝ վիմական արձանագրությունների, ձեռագրերի հիշատակարանների ու Մանր ժամանակագրությունների հաղորդած տեղեկությունների կիրառմամբ ։
Հայկական Ժամանակագրություններից Սամվել Անեցու «Հաւաքմունք ի գրոց պատմագրաց» ժամանակագրությունը, որը հասնում է մինչև 1163 թվականը, ապա շարունակվում և հետագա հավելողների կողմից ձգվում մինչև 18-րդ դար, թե՛ ամենածավալունն է հայկական ժամանակագրությունների շարքում և թե՛ բոլորից խոր տեղեկություններ է պարունակում անիական միջավայրի մասին, որը երևում է նաև հեղինակի Անեցի անվանումից ։ Հանգամանքը կարևոր դեր է խաղացել, որ Կարեն Մաթևոսյանը հանգամանորեն զբաղվի այս երկով՝ ուսումնասիրելով վերջինիս ձեռագրերի խմբագրությունները՝ առկա հավելումներով և տարընթերցումներով։ Կատարված հսկայական աշխատանքի նախապատրաստությունն է «Սամվել Անեցու ժամանակագրության ձեռագրերը և նորահայտ լրացումները» (Երևան, 2009) ուսումնասիրությունը ։ Այս գործի տրամաբանական շարունակությունը դարձավ Ժամանակագրության գիտաքննական բնագրի հրատարակությունը («Սամուէլ Անեցի եւ շարունակողներ, Ժամանակագրութիւն», աշխատասիրությամբ Կարեն Մաթևոսյանի, Երևան, 2014) ։ Ժամանակագրությունների քննական բնագրերի կազմումը կրկնակիորեն է դժվար։ Բացի բոլոր բնագրերին բնորոշ տարընթերցվածներից, Ժամանակագրություններն ունեն մի շարք յուրահատկություններ ։ Դրանց խմբագիր-գրիչները ընդօրինակությունների ժամանակ բնագրերի մեջ կատարել են երկու բնույթի հավելումներ ։ Առաջին՝ հավելումներ են կատարվել տարեթվերի ներքո բերված շարադրանքում՝ այն ընդլայնելով կամ կրճատելով ։ Երկրորդ՝ նոր փաստեր կամ իրադարձություններ են հիշատակվել որևէ տարեթվի ներքո ։ Երրորդ կարգի փոփոխությունները, որոնք վերաբերում են Ժամանակագրությունների շարունակմանը որևէ Ժամանակագրության ավարտի տարեթվից հետո, բնականաբար, պարզ են ։ Ասվածը վերաբերում է նաև Անեցու Ժամանակագրությանը, որն ավարտվում է 1163 թվով, որից հետո հիշվող տարեթվերը, հասկանալի է, որ հետագա հավելողների կողմից են ավելացվել ։ Առավել բարդ է բուն ժամանակագրության կազմումը՝ անջատելով հետագա շրջանի հեղինակների բուն ժամանակագրության մեջ կատարած հավելումները, որոնք մանրակրկիտ քննությամբ վեր է հանել Կարեն Մաթևոսյանը՝ դրանք ընդհանուր բնագրի մեջ բերելով այլ շարվածքով և յուրաքանչյուր հավելման կողքին նշելով, թե այն որ ձեռագրում է հանդիպում ։ Նման հանգամանալից աշխատանքի շնորհիվ՝ ընթերցողը միանգամից տեսնում է հետագա հավելումների շերտը և թե դրանցից յուրաքանչյուրը որ ձեռագրում է կատարվել ։
Նույն սկզբունքով է կազմված նաև Կիլիկյան Հայաստանի 13-րդ դարի հեղինակ Հեթում Պատմիչի կամ Կոռիկոսցու Ժամանակագրությունը, որը Կարեն Մաթևոսյանը դիտարկում է նրա գործունեության ու գրական ժառանգության համապատկերում՝ «Հեթում պատմիչ Կոռիոսցին և նրա ժամանակագրությունը» գրքում (Երևան, 2011) ։
Կարեն Մաթևոսյանի գիտական հետաքրքրությունների առանցքում Բագրատունյաց արքայանիստ և հայոց քաղաքամայր Անին է, որի հետ են հարաբերվում և, ասես, մի ճյուղը լինեն հայ վանական տարբեր կենտրոններին ու առանձին տոհմերին և անհատներին նվիրված ուսումնասիրությունները ։ Անիական շարքը սկսվել է թեկնածուական ատենախոսության ընդլայնված տարբերակը եղող «Անի. եկեղեցական կյանքը և ձեռագրական ժառանգությունը» (Սբ. Էջմիածին, 1997) մենագրությամբ ։ Ինչպես վերնագիրն է հուշում, գիրքն ունի երկմաս կառուցվածք ։ Առաջին մասը նվիրված է հոգևոր-եկեղեցական կյանքին ։ Ներկայացվում են Անիի կաթողիկոսական կենտրոնը, թեմական ընդգրկումը, վանքերն ու եկեղեցիները և քաղաքում հիշատակվող կրոնական տարբեր հարանվանությունները ։ Նման աշխատանքը միանգամայն նորություն էր, քանի որ անիագիտությունը առավել զարգացել էր նյութական մշակույթի և պեղումների արդյունքում գտնված նյութերի հիման վրա ։ Քանի որ Խորհրդային շրջանում եկեղեցուն վերաբերվող հարցերի ուսումնասիրությունը չէր խրախուսվում, շնորհիվ այս գրքի՝ ընդգրկուն պատկերացում է կազմվում Անիի եկեղեցական կյանքի և կառույցի մասին, որն իր հերթին օգնում է ավելի ճիշտ ըմբռնելու Անիի համար ասվող՝ «Հազար ու մի եկեղեցիների քաղաք» արտահայտությունը ։ Գրքի երկրորդ մասը նվիրված է Անիի ձեռագրային գրչագրական ժառանգությանը ։ Ձեռագրային նյութը ըստ գրչության վայրերի այնպես է ցույց տրվում, որ երևում է, թե որ վանքերն են եղել առավել նշանակալից գրչության կենտրոններ և թե ձեռագրերի գրության թիվն ինչպես է ուղիղ համեմատական եղել քաղաքի վանքերին, աղքատացմանն ու անկմանը, որը մեկ անգամ ևս գալիս է վկայելու՝ հայկական ձեռագրերի գրության ընթացքն ուղիղ համեմատական է եղել ժողովրդի անցած պատմական ուղուն ։
«Անի-Շիրակի պատմության էջեր» (Երևան, 2010) գրքում տեղ են գտել Անիի պատմությանը և Բագրատունյաց թագավորության կազմում եղած մի շարք վանքերին ու բնակավայրերին և Անիի հետ կապված տարբեր գործիչներին նվիրված հոդվածները ։ Հեղինակի ելակետը միայն այդ բնակավայրերի աշխարհագրական մերձավորությունը և վարչաքաղաքական կապվածությունը չի եղել Անիի հետ, այլ որ դրանք սերտորեն հարաբերվել ու իրենց մեջ պահել են Անիի պատմության շատ էջեր ։ Կարեն Մաթևոսյանը բերում է Հոռոմոսի և Բագնայրի վանքերի օրինակը, որոնց վիմական արձանագրություններում Անիի փողոցների և քաղաքամասերի անուններն ավելի շատ են պահպանվել, քան բուն քաղաքի արձանագրություններում ։ Գրքում այն դրույթն է ընդգծվում, որ Անիի գրային և մշակութային կապերը շատ ավելի հեռուն են գնում և, ըստ այդմ, անիագիտական ուսումնասիրությունները տարածական ու խորքային առումով ավելի լայն ընդգրկում պետք է ունենան ։
Որոշակիորեն հետադարձ հայացքով է գրված և նախորդ աշխատանքների հանրագումարն է «Պատմագիտական դիտարկումներ. Արուճ, Հավուց Թառ, Անի, Աղթամար, Վայոց Ձոր» (Երևան, 2020) գիրքը ։ Ինչպես առաջաբանում նշվում է, հեղինակն այս գիրքը գրել է կորոնավիրուսային համավարակի օրերին և ընթերցողին բերում է իր կատարած աշխատանքները, նաև շեշտադրում, թե պատմամշակութային այդ տեղավայրերի հետ կապված ինչ խնդիրներ կան և դրանք ինչպես պետք է լուծել ։
Կարեն Մաթևոսյանն Անիի օրինակով պեղել և հանել է ոչ միայն իշխանական ու ազնվականական տոհմերի, այլև ժողովրդի տարբեր խավերի, արհեստավորների և անգամ ընտանեկան գերդաստանների մասին եղած հիշատակությունները ։ Այս հարցին են նվիրված նրա երկու գրքերը՝ «Անիի ազնվականության պատմությունից կամ երեք Գրիգոր Մագիստրոս» (Երևան, 2015) և «Անին և անեցիները» (Երևան, 2021) ։ Առաջին գրքում հեղինակն անդրադառնում է Պահլավունիների տոհմին և Գրիգոր Մագիստրոս անունը կրող անձնավորությունների հետ կապված շփոթին, երբ մեկի գործերը վերագրվել են մյուսին կամ հակառակը ։ Նաև ներկայացնում ու նշանավորում է Պահլավունյաց տոհմի պատմությունը և դերակատարությունը 10–13-րդ դարերում ։ Գրքի առաջաբանում հեղինակը կարևորում է նաև հայ ազնվականության պատմության ուսումնասիրությունը ։
Եթե նախորդ աշխատություններում Կարեն Մաթևոսյանն Անին ներկայացնում էր ըստ աշխարհագրական ընդգրկման ու պատմամշակութային շերտերի, ապա «Անին և անեցիները» գրքում արդեն քաղաքի բնակչությունն է ըստ հասարակության շերտերի՝ թագավորական ընտանիք, ազնվականներ և իշխաններ, հոգևոր դասը, իր բազմաստիճանությամբ ու ամենաբազմազան ժողովրդական մասը՝ Անիի գերդաստան-տոհմերը, ընտանիքները, արհեստավորներն ու առևտրականները ։ Քննվող նյութի վերհանման նույն սկզբունքով ներկայացվում են նաև Անիի քաղաքամասերն ու փողոցները ։ Հեղինակը Րաֆֆուն համահունչ (Րաֆֆին «Սամվել» վեպի առաջաբանում գրում է՝ մեր պատմագրության մեջ անտեսված է եղել ժողովուրդը և հիշատակություններ չկան:) նշում է, որ պատմագրական տվյալները հնարավորություն չեն տալիս գրել ժողովրդի մասին, սակայն գրական ավելի փոքր ժանրերը՝ վիմական արձանագրությունները, հիշատակարանները, Մանր ժամանակագրությունների հիշատակություններն արդեն ուրվագծում են ժողովրդական կյանքի խճանկարը ։ Այսօր պատմագիտության կարևոր ուղղություններից է առօրեականության պատմությունը, և Անիի տոհմերին, գերդաստաններին, արհեստավորների դասերին ու վաճառականներին նվիրված բաժիններով՝ Կարեն Մաթևոսյանի ջանքերով գրվել է նաև Անիի նմանօրինակ պատմությունը, որը առաջին նման աշխատանքն է՝ նվիրված միջնադարյան Հայաստանում առօրեականության պատմությանը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ արվեստաբաններ Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Հայ աղբյուրագետներ Կատեգորիա:Հայ հայագետներ
Գիյոմ Ֆրանսուա Լոպիտալ
Գիյոմ Ֆրանսուա Լոպիտալ, (Guillaume François Antoine, marquis de L'Hôpital, ), ֆրանսիացի մաթեմատիկոս, մաթեմատիկական անալիզի առաջին դասագրքի հեղինակ, մարքիզ։
Կենսագրություն
Հարուստ ծնողների զավակ էր (նա սերում էր հայտնի տոհմից և հանդիսանում էր կանցլեր դե Լոպիտալի բարեկամը)։ Մարկիզ Լոպիտալը սկզբից ընդունվեց զինվորական ծառայության, սակայն թույլ տեսողության պատճառով շուտով թողեց այն և իրեն նվիրեց գիտություններին։ Նա Փարիզի գիտությունների ակադեմիայի անդամ էր, Մալբրանշի գիտական խմբակի մասնակից։ Ամուսնացած է եղել Մարի-Շարլոտ դե Ռոմիյ դե լա Շենելյեի հետ (Marie-Charlotte de Romilley de la Chesnelaye), որը նույնպես զբաղվում էր մաթեմատիկայով։
1690-ական թվականներին նա Լայբնիցի դպրոցում աչքի ընկավ մի նոր մեթոդով, որի հետ նրան ծանոթացրել էր Յոհան Բեռնուլին 1692 թվականին, երբ հյուրընկալվել էր Լոպիտալի Փարիզյան կալվածքում։
Լոպիտալի գլխավոր վաստակը մաթեմատիկական անալիզի առաջին համակարգված սահմանումն էր, որը նա տվեց իր «Անվերջ փոքրերի վերլուծություն» ակնարկում (Analyse des infiniment petits pour l'intelligence des lignes courbes, 1696): Այս գրքում, առանձին հարցերը, որոնք նախկինում ցրված էին տարբեր ժամանակներում տեղ գտած հրապարակումներում, հավաքված և բերված էր ներդաշնակ մի ամբողջության, ինչպես նաև տրված էր Լոպիտալի կանոնը։ Նախաբանում Լոպիտալը նշում է, որ առանց ամաչելու նա օգտվել է Լայբնիցի և Բեռնուլի եղբայրների հայտնագործություններից և «ոչ մի բան չունի՝ ընդդեմ իրենց հեղինակային իրավունքի պաշտպանության պահանջի»։ Ժամանակակիցները տարակուսում էին նրանից, որ Յոհան Բեռնուլին պահանջներ էր ներկայացրել Լոպիտալի բոլոր աշխատությունների համար։
Լոպիտալի մյուս հայտնի աշխատությունը («Traité analytique des sections coniques») «Կոնաձև հատվածների վերլուծական տրակտատ»-ն է, որը տպագրվել է 1707 թվականին։ Լոպիտալին են պատկանում նաև մի շարք խնդիրների լուծումներ, այդ թվում նաև գլորման ամենակարճ ժամանակի կորը, այն կորը, որի վրայով պետք է շարժվի շղթային ամրացված և հենակետը հավասարակշռության մեջ պահող բեռը։ Այս խնդիրների լուծումն օգնեց նրան լինել Նյուտոնի, Լայբնիցի և Յակոբ Բեռնուլիի շարքերում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկական անալիզի թեորեմներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գիտնականներ
Աստարոտ
Աստարոտ, ըստ արևմտյան հավատալիքների` ամենաբարձրաստիճան դևերից մեկն է դժոխքի հիերարխիայում։ Որոշ հետազոտողների կարծիքով Աստարոտ անունը Աստարտե աստվածուհու անվան խեղաթյուրման արդյունքն է, որն առաջացել է հեթանոսական աստվածուհու կերպարի սատանայացման արդյունքում ։
Տեսք
Աստարոտի արտաքինի ամենամանրամասն նկարագրությունը առկա է «Լեմեգետոնում», որտեղ դևը նկարագրվում է որպես տգեղ հրեշտակ նստած դժոխքի վիշապի վրա, աջ ձեռքում իժ բռնած, որը զզվելի և վնասակար շնչառություն ունի։ Այլ նկարագրություններում, կցված Աստարոտի արտաքինին, նա ներկայացված է, որպես նիհար մերկ տղամարդ` վիշապի թևերով, փետրածածկ թևերով և ոտքերով, ով որպես հավելում նաև թռչնի թևեր ուներ։ Նրա գլուխը զարդարում է թագը, ձախ ձեռքում գալարվող օձ է, և Աստարոտը միշտ հայտվում է մի գայլանման կենդանի հեծած, որը սողունի պոչ ունի։
Պապուսը իր «Գործնական կախարդանք» գրքում ներկայացնում է, որպես անտրոպոմորֆ (антропоморф)` ավանակի գլխով, ով կրում էր շրջված գիրք, որի վրա գրված էին «Liber Scientia» և Մերկուրիի նշանը։ Հավանական է, որ գրքի վրա գրվածը ուղորդում է դեպի Ջոն Դիի «Liber Scientiæ, Auxillii et Victoriæ Terrestris» («Գիրք իմացության, օգնության և երկրային հաղթանակների»), բայց Scientiæ բառում ուղղագրական սխալ կա ։
«Իրական գրիմուառի» համաձայն Աստարոտը ներկայանում է մարդկային կերպարանքով` սև և սպիտակ երանգների մեջ հագնված։ Բացի այդ, Աստարոտին հաճախ են ներկայացրել մարդկային կերպարանքով։
Լեգենդ
Աստարոտը դև է, ով հաճախ է մասնակցել դիվահարությունների համաճարակներին։ 1563-1566 թթ.նա այլ դևերի հետ մտավ Նիկոլ Օբրիի մեջ, որից դուրս եկավ էկզորսիզմից հետո խոզի կերպարանք առած։ Աստարոտի և Ասմոդեուսին (որպես բղջախոհության դևեր) կանչել են Լյուդովիկոս 14-րդի սիրուհին Մադամ դե Մոնտեսպանը և վանահայր Գիբուրգը` դևերին երեխա զոհաբերելու ։
Ըստ այլ աղբյուրների, Աստարոտը մարդկանց սովորեցնում է ճշգրիտ գիտություններին, արհեստներին, կարող է մարդկանց դարձնել անտեսանելի, հասցնում է մարդկանց թաքնված գանձերին և պատասխանում է իրեն տրված ցանկացած հարցերին։ Ինչպես նաև տալիս է մահկանացուներին օձերին կառավարելու ունակություն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դևեր
Օմեր Չելիք
Օմեր Չելիք (Ömer Çelik, ), թուրք քաղաքական գործիչ և լրագրող։ 2013 թվականի հունվարի 24-ից մինչև 2015 թվականի օգոստոսի 28-ը եղել է Թուրքիայի մշակույթի և զբոսաշրջության նախարարը։
2016 թվականի մայիսի 24-ից զբաղեցնում է Թուրքիայի Հանրապետության ԵՄ ինտեգրման հարցերով նախարարի պաշտոնը։ Անդամակցում է պահպանողական հոսքի աջակենտրոն «Արդարություն և զարգացում կուսակցություն» կուսակցությանը։
Կենսագրություն
Օմեր Չելիքը ծնվել է 1968 թվականի հունիսի 15-ին Ադանայում՝ Զիյա և Դուդու Չելիքների ընտանիքում։ Գազի համալսարանի տնտեսագիտության և վարչարարության ֆակուլտետն ավարտելուց հետո Օմերը նույն համալսարանի սոցիալական գիտությունների բարձրագույն դպրոցում ստացել է քաղաքագիտության մագիստրոսի կոչում ։
Ուսումն ավարտելուց հետո սկզբնական շրջանում աշխատել է, որպես լրագրող և քաղաքագետ։ Հենց այդ տարիներին էլ ապագա նախարարը միացել է «Արդարություն և զարգացում կուսակցություն» կուսակցությանը։ Իր քաղաքական գործունեությունը սկսել է 2002 թվականին, երբ ընտրվել է, որպես պատգամավոր Ադանայի ընտրատարածքից։ Այդ պաշտոնում վերընտրվել է ևս երկու անգամ՝ 2007 և 2011 թվականներին ևս։
2005 թվականից ծառայել է, որպես Թուրքիայի մեջլիսի արտաքին գործերի պատասխանատու փոխնախագահ ։ Նա նաև Թուրքիայի և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների միջև երկկողմ խորհրդարանական հարաբերությունների բարեկամական խմբի նախագահն է։
2013 թվականի հունվարի 24-ին նշանակվել է Թուրքիայի մշակույթի և զբոսաշրջության նախարար Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի կաբինետում։ Այդ պաշտոնում նա փոխարինել է Էրթուղրուլ Գյունային։ 2016 թվականի մայիսի 4-ից սկսել է պաշտոնավարել Թուրքիայի ԵՄ ինտեգրման հարցերով նախարարի պաշտոնում։
Անձնական կյանք
Օմեր Չելիքն ամուրի է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրք պետական գործիչներ Կատեգորիա:Թուրք լրագրողներ Կատեգորիա:Թուրքիայի 24-րդ գումարման մեջլիսի պատգամավորներ Կատեգորիա:Թուրքիայի 26-րդ գումարման մեջլիսի պատգամավորներ Կատեգորիա:Թուրքիայի 23-րդ գումարման մեջլիսի պատգամավորներ Կատեգորիա:Թուրքիայի Արդարություն և զարգացում կուսակցության քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Անձինք Ադանայից Կատեգորիա:Թուրքիայի 22-րդ գումարման մեջլիսի պատգամավորներ Կատեգորիա:Թուրքիայի նախարարներ Կատեգորիա:Թուրքիայի 65-րդ կառավարության անդամներ
Պետր Կենդերով
Պետր Ստոյանով Կենդերով (Петър Стоянов Кендеров, ), բուլղարացի մաթեմատիկոս, մաթեմատիկական գիտությունների դոկտոր, Կիրիլ և Մեֆոդի սրբերի անվան միջազգային հիմնադրամի խորհրդի անդամ, պրոֆեսոր, Բուլղարիայի գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս ։
Կենսագրություն
Պետր Կենդերովը ծնվել է 1943 թվականի ապրիլի 5-ին Պազարջիկ քաղաքում։ Նա եղել է փաստաբան, մշակութային գործիչ Ստոյան Կենդերովի և նույնպես մշակութային գործիչ Ելենա Կենդերովայի երեք որդիներից երկրորդը։ Պետր Կենդերովը 1960 թվականին ավարտել է Պազարջիկի երկրորդ գիմնազիան։ 1960-1963 թվականներին նա սովորել է Սոֆիայի համալսարանի ֆիզիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետում և մասնակցել Յարոսլավ Տագամլիցկու սեմինարներին։ Լսել է Դոյչին Դոյչինովի առաջին դասընթացն ընդհանուր տոպոլոգիայի վերաբերյալ։ Ուսանողների փոխանակման ծրագրի շրջանակներում Պետր Կենդերովը 1963 թվականին մեկնել է Մոսկվա՝ սովորելու Մոսկվայի պետական համալսարանի բարձրագույն երկրաչափության և տոպոլոգիայի ամբիոնում։ Նա սովորել է ընդհանուր տոպոլոգիայի հիմնադրի՝ Պավել Ալեքսանդրովի ղեկավարությամբ։ Պետր Կենդերովը Մոսկվայի պետական համալսարանն ավարտել է 1966 թվականին ։
1970 թվականին Պետեր Կենդերովն՝ որպես գիտաշխատող, սկսել է աշխատել Բուլղարիայի գիտությունների ակադեմիային կից մաթեմատիկայի ինստիտուտում։ 1974 թվականին նա դարձել է II աստիճանի ավագ գիտաշխատող, 1983 թվականին՝ պրոֆեսոր։ Մաթեմատիկական գիտությունների դոկտորի աստիճան է ստացել 1982 թվականին՝ պաշտպանելով դոկտորական ատենախոսություն։ 1971 թվականից մինչև 1979 թվականը համագործակցել է Բուլղարիայի Ազգային անվտանգության կոմիտեի հետ ։ Իր կարիերայի մեծ մասը Պետեր Կենդերովն անցկացրել է Բուլղարիայի գիտությունների ակադեմիային կից Մաթեմատիկայի և ինֆորմատիկայի ինստիտուտում։ Նրա գիտական հրատարակությունների զգալի մասը նվիրված են տոպոլոգիայի, ֆունկցիոնալ անալիզի ու օպտիմիզացիային։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Մաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Բուլղարացի պրոֆեսորներ
Կոլայի շրջան
Կոլայի շրջան (Кольский район), մունիցիպալ շրջան Ռուսաստանի Դաշնության Մուրմանսկի մարզում։
Ստեղծվել է 1927 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ Կոլա ։
Աշխարհագրություն
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 28320 կմ²։
Բնակչություն
2010 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 44670 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 1,58 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մուրմանսկի մարզ Կատեգորիա:Ռուսաստանի շրջաններ ըստ դաշնային սուբյեկտների
Եվգենի Պետրոսյան
Եվգենի Վահանի Պետրոսյան (Պետրոսյանց) (Евге́ний Вага́нович Петрося́н (Петрося́нц), 1945, սեպտեմբերի 16, Բաքու), հաղորդավար, հումորիստ, գրող։ ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ (1991)։
Կենսագրություն
Եվգենի Պետրոսյանը ծնվել է 1945 թվականին, Բաքվում, հայ մաթեմատիկոս Վահան Մեջլումի Պետրոսյանցի (1903-1962) և հրեա Բելլա Գրիգորևնայի (1910-1967) ընտանիքում  ։ Դպրոցական տարիներից իր նախաձեռնությամբ հանդես է եկել Բաքվի ակումբներում ու մշակութային կենտրոններում. կարդում էր առակներ, բանաստեղծություններ, ժողովրդական թատրոններում խաղում էր տեսարաններ, վարում համերգներ։
1961 թվականին ավարտել է Բաքվի միջնակարգ դպրոցը և տեղափոխվել Մոսկվա, սովորել Էստրադային արվեստի համառուսական ստեղծագործական կենտրոնում։ 1962 թվականից սկսել է խաղալ պրոֆեսիոնալ բեմերում։ Սովորել է Մոսկվայի պետական դրամատիկական թատրոնում։ 1960-ականներից մուտք է գործել հեռուստատեսություն։ 1964 թվականին Մոսկվայի «Օստանկինո» համերգների դահլիճից վարել է «Կապույտ կրակներ», «Հումորի երեկոներ», «Արտլոտո», «Առավոտյան փոստ», «Անշլագ» և այլ հաղորդումներ։ 1970 թվականին ճանաչվել է ԽՍՀՄ էստրադային արտիստների 4-րդ մրցույթի հաղթող։
Բեմադրել է բազմաթիվ ներկայացումներ Մոսկվայի էստրադային թատրոնում՝ «Բարի խոսքը կատվին էլ է հաճելի», «Ինչպես եք», «Մենք բոլորս հիմարներ ենք», «Բենեֆիս», «30 տարի բեմում», «Երբ գումարները երգում են ռոմանսներ» և այլն։
1979 թվականին հիմնել է «Մանրապատումներ» թատրոնը, որին կից գործում է «Էստրադային հումորի կենտրոն», որտեղ հավաքվել են 19-20–րդ դարերի էստրադայի պատմության բացառիկ իրեր՝ թերթեր, ամսագրեր, լուսանկարներ, վահանակներ և այլն։ Գրել է բազմաթիվ հաղորդումների սցենարներ։ Թողարկել է Ելենա Ստեպանենկոյի «Առաջ կանայք» և «Միացեք, ծիծաղում ենք» հաղորդումները։
1994 թվականից ռուսական առաջին ալիքով եթեր է հեռարձակվում նրա «Սմեխապանարամա» հաղորդումը, որում ներկայանում են խոսակցական ժանրի տարբեր սերունդների վարպետներ։ 1999 թվականին կայացել է «Ընտանեկան ուրախություններ» ներկայացման պրեմիերան, որը մինչ օրս բեմադրվում է Էստրադային թատրոնի բեմում։ 2000-2005 թվականներին հեղինակել է «Կատակ կատակի ետևից» հաղորդումը ։
Հեղինակ է «Ցանկանում են արտիստ դառնալ», «Եվգենի Պետրոսյանը անեկդոտների աշխարհում», «Մեծ խճանկար», «Ինչի վրա է ծիծաղում Պետրոսյանը» գրքերի։
1963 թ.-ից բազմիցս հանդես է եկել Հայաստանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս դերասաններ Կատեգորիա:Հայ դերասաններ Կատեգորիա:Բաքու քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:1945 ծնունդներ Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 16 ծնունդներ Կատեգորիա:Հայկական ծագմամբ ռուսներ Կատեգորիա:Ռուս գրողներ Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի թատերական արվեստի ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստներ Կատեգորիա:Ռուս հաղորդավարներ Կատեգորիա:Ռուս հումորիստներ
Վյունիցա (Վոյմեգայի վտակ)
Վյունիցա (Вьюница), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Վոլոգդայի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Վոյմեգա գետի աջ ափում՝ 9,5 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 18 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Օկա ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Կլյազմա գետն է։ Գետի ենթաավազանը Օկի և Մոկշի գետերն են։ Գետի գետային ավազանը՝ Օկա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Ջասթին Չոն
Ջասթին Ջիթեյ Չոն (Justin Jitae Chon, ), ամերիկյան դերասան։
Կենսագրություն
Ջասթին Չոնը ծնվել է 1981 թվականի մայիսի 29-ին Գարդեն Գրուվում, Կալիֆոռնիայում ։ Մեծացել է Իրվին քաղաքում։ 2008 թվականին խաղացել է Էրիկ Յորքի դերում «Մթնշաղ» ֆիլմում ։
Նրա հայրը դերասան է եղել Հյուսիսային Կորեաում։ Ինքը՝ Ջասթինը կապ է պահպանում Կորեայի հետ և հաճախ կորեերեն է խոսում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մայիսի 29 ծնունդներ Կատեգորիա:1981 ծնունդներ Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Պեչենեգսկի շրջան
Պեչենեգսկի շրջան (Печенгский район), մունիցիպալ շրջան Ռուսաստանի Դաշնության Մուրմանսկի մարզում։
Ստեղծվել է 1927 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ Նիկել ։
Բնակչություն
2010 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 38920 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 4,47 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մուրմանսկի մարզ Կատեգորիա:Ռուսաստանի շրջաններ ըստ դաշնային սուբյեկտների
Печенгский район
Ռեակտոր-բազմապատկիչ
Ռեակտոր-բազմապատկիչ, բրիդեր (breeder), միջուկային ռեակտոր, որտեղ արտադրվող միջուկային վառելիքի քանակը հավասար է ծախսվող վառելիքի քանակին կամ գերազանցում է այն։ Ռեակտոր-բազմապատկիչի խնդիրն է ստանալ ծախսվածից ոչ պակաս քանակությամբ երկրորդային վառելիք։ Ուրան-պլատոնիումային վառելիքային ցիկլով ռեակտոր-բազմապատկիչներն աշխատում են արագ նեյտրոններով։ Ուրան-թորիումային ցիկլի կիրառումը հնարավորություն է տալիս ստեղծել դանդաղ նեյտրոններով աշխատող ռեակտոր-բազմապատկիչներ։
Կատեգորիա:Միջուկային ռեակտորներ
Վորովկա (Պրայի վտակ)
Վորովկա (Воровка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Վոլոգդայի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Պրա գետի ձախ ափում՝ 141 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 11 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Օկա ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Մոկշա գետն է։ Գետի ենթաավազանը Օկի և Մոկշի գետերն են։ Գետի գետային ավազանը՝ Օկա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Զիլճյան ընտանիք
Զիլճյան ընտանիքը այդ գործը ձեռնարկել է դեռևս 15-16-րդ դարերում։ 1623 թվականին Ավետիս Զիլճյանը Կոստանդնուպոլսում մետաղների (անագ, պղինձ) որոշակի խառնուրդից ստացել է հատուկ համաձուլվածք՝ ծնծղա պատրաստելու համար։ Ստացման եղանակը որպես գաղտնիք սերնդեսերունդ հաղորդվել է միայն ընտանիքի երեք արական սեռի ներկայացուցիչներին։
Զիլճյաններն Օսմանյան կայսրության ողջ տարածքում ծնծղաների համատարած արտադրության արտոնյալ իրավունք ստացան։ Հետագայում այդ ծնծղաները կատարելագործվեցին ու սկսեցին օգտագործվել օսմանյան բանակի երաժշտախմբերում։
Զիլճյան ընտանիքի նշանավոր ներկայացուցիչն էր Քերովբե Զիլճյանը (1838—1910)։ Ապրել և ստեղծագործել է Կոստանդնուպոլսում, ունեցել սեփական գործատուն, որտեղ պատրաստված ծնծղաները դիմացկունությամբ և հնչյունի նրբությամբ գերազանցել են եվրոպական ամենանշանավոր մակնիշների արտադրանքին։ Նրա արտադրած ծնծղաները եվրոպական ն ամերիկյան միջազգային ցուցահանդեսներում արժանացել են շքանշանների ու պատվոգրերի (Լոնդոնում՝ 1851-ին, Փարիզում՝ 1862-ին, Չիկագոյում՝ 1893-ին, Բեռլինում՝ 1898-ին, Իտալիայում՝ 1907-ին, «Մեծ մրցանակ»)։
1915-ի Մեծ եղեռնի ժամանակ Զիլճյանների ընտանիքի ողջ մնացած անդամներին հաջողվել է տեղափոխվել ԱՄՆ։ Զիլճյանների ընտանիքի արհեստանոցը այժմ գտնվում է Նորթ Քուինս քաղաքում (Մասսաչուսեթսի նահանգ)։
Ժամանակի ընթացքում Զիլճյան կորպորացիան կատարելագործել է արտադրական ողջ տեխնոլոգիան, ստեղծելով թավալուն (ռայթ) ծնծղաներ, որոնք ներառված են մի քանի թմբուկներից բաղկացած հարվածային գործիքի մեջ և հանրությանը ծանոթ են չիկա-չիկ անվամբ։
Քսաներորդ դարի կեսերից ցայսօր ջազ և ռոք նվագախմբերի հիմնական մատակարարը Զիլճյաններն են եղել, ինչի շնորհիվ նրանց ընկերությունը ֆինանսական հսկայական միջոցներ է կուտակել և, միայն 2006 թ. վաճառքի հասույթն կամել է մոտ 53.7 միլիոն ամերիկյան դոլար ։
Տերսկի շրջան
Տերսկի շրջան (Терский район), մունիցիպալ շրջան Ռուսաստանի Դաշնության Մուրմանսկի մարզում։
Ստեղծվել է 1927 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ Ումբա ։
Զիլճյան ընտանիք
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան ընկերություններ Կատեգորիա:Հայկական մշակույթ Կատեգորիա:Հայկական երաժշտություն Կատեգորիա:Թուրքիայի ընկերություններ Կատեգորիա:Երաժշտական գործիքների հայ վարպետներ
Տերսկի շրջան
Աշխարհագրություն
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 19300 կմ²։
Բնակչություն
2010 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 6288 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 0,33 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մուրմանսկի մարզ Կատեգորիա:Ռուսաստանի շրջաններ ըստ դաշնային սուբյեկտների
Վոլգա (Կլյազմայի վտակ)
Վոլգա (Вольга), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Վոլոգդայի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Կլյազմա գետի հարավ-արևելք ափում՝ 1,5 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 51 կմ է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Վոյնինգա
Վոյնինգա (Войнинга), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Վոլոգդայի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Սուդոգդա գետի ափում։ Գետի երկարությունը 45 կմ է։
Ֆրիդրիխ Ռատցել
Ֆրիդրիխ Ռատցել (Ratzel), գերմանացի աշխարհագրագետ, ազգագրագետ, սոցիոլոգ։ Լայպցիգի համալսարանի պրոֆեսոր (1866 թվականից)։ Հիմնական աշխատությունները վերաբերում են մարդու և շրջակա բնության միջավայրի փոխհարաբերություններին։ Ռատցելը անթրո-պոաշխարհագրական ուղղության դպրոցի հիմնադիրներից է։ Բացահայտելով շրջակա միջավայրի հետ մարդու կապերի բարդությունը՝ Ռատցելը միաժամանակ անթրո-պոաշխարհագրության խնդիր հռչակեց «անհատների ու ժողովուրդների ոգու, մարմնի վրա բնության ազդեցության պարզաբանումը», տնտ․ զարգացման ստորին փուլից վերինին անցումը բացատրելով սոսկ բնակչության խտության աճով։ Նա անթրոպոաշխարհագրությանն էր կապում և՝ քաղ․ աշխարհագրության հասկացությունը, և՝ նույնիսկ ժողովուրդների ազգային հոգեբանությունը։ Մշակույթի և հասարակական-քաղ․ հարաբերությունների վրա բնության որոշիչ ազդեցության վերաբերյալ Ռատցելի սխալ հայեցակետը էական ազդեցություն է ունեցել գեոպուիաիկայի ձևավորման համար։ Հարավային Եվրոպայում և Հյուսիսային Ամերիկայում իր ճանապարհորդությունների հիման վրա գրել է ընդհանուր երկրագիտության վերաբերյալ աշխատություններ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանացի աշխարհագրագետներ Կատեգորիա:Գերմանացի ազգագրագետներ Կատեգորիա:Գերմանացի սոցիոլոգներ Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Գերմանացի կենդանաբաններ Կատեգորիա:Գերմանացի քաղաքագետներ Կատեգորիա:Գերմանացի կենսաբաններ
Կրասնոսելկուպի շրջան
Կրասնոսելկուպի շրջան (Красноселькупский район), մունիցիպալ շրջան Ռուսաստանի Դաշնության Յամալ-Նենեցյան ինքնավար օկրուգում։
Ստեղծվել է 1930 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ Կրասնոսելկուպ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Յամալ-Նենեցյան ինքնավար օկրուգ Կատեգորիա:Ռուսաստանի շրջաններ ըստ դաշնային սուբյեկտների
Մադագասկարի պինգվինների սուրբծննդյան արկածները
'''Մադագասկարի Պինգվինները. «Շնորհավոր Ամանոր» գործողությունը''' (The Madagascar Penguins in a Christmas Caper), մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ, թողարկված «DreamWorks Pictures» կողմից 2005 թվականին։
Սյուժեն
Նյու Յորքի կենդանաբանական այգու բոլոր բնակիչները պատրաստվում էին դիմավորելու Ամանորը։ Միայն արջ Թեդն էր տխուր, մենակ նստել։ Պինգվինները արրդեն տոնածառն էին զարդարել, վառել էին Սուրբ Ծննդյան բուխարին, ձուկ էին պատրաստում և արդեն հավաքվել էին պունշ խմելու, երբ հանկարծ Շկիպերը նկատեց, որ շարքային պինգվինը գնացել է, սեղանի մոտ չէ, երբ պինգվինները լոռամիրգ էին ուտում։ Պինգվինները ստուգում էին և լոռամիրգը, և պունշը, և վերջում կռահեցին, որ շարքայինը անհետացել է։ Նրանք գնացին նրան փրկելու, իսկ ինքը շարքայինը խանությում ընտրում էր ամանորյա նվեր։ Բայց ահա եկավ ծեր Նանան և նրան գերեվարեց վերցնելով խաղալիքը։ Տանը նա շարքայինին տվեց Պարոն Ժու շունը և գնաց ֆուտբոլ նայելու։ Սկզբում պինգվին-զինվոր Ռիկոն խոսում էր «Kaboom» հետ և առաջարկում դինամիտով պայթեցնել։ Հետո պինգվինները մտան տուն և վերցրեցին Պարոն Ժուին և գնացին։ Բայց նրանք փրկեցին ոչ միայն շարքայինին, այլև Թեդին։ Նրանք հրավիրենցին նրան իրենց մոտ անցկացնելու Ամանորը։
Հնչյունավորումը
Կատեգորիա:Ամերիկյան մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Մադագասկար (մուլտֆիլմեր) Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:2005 մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Նյու Յորքում Կատեգորիա:2000-ականների կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր
Քայլ Ուոքեր-Փիթերս
Քայլ Ուոքեր-Փիթերս (Kyle Walker-Peters, ), անգլիացի ֆուտբոլիստ, Տոտտենհեմ Հոտսպուր ակումբի պաշտպան։
Անձնական կյանք
Ուոքեր-Փիթերսը ծնվել է Լոնդոնում։ Նրա հորեղբայրը՝ Ֆիլ Ուոքերը նախկին ֆուտբոլիստ էր, ով խաղում էր Միլվալ և Չառլտոն Ատլետիկ ակումբներում։
Ակումբային կարիերա
2014 թվականին տեղափոխվել է ակումբի երիտասարդական կազմ։ Կայլը ներգրավված է մեծահասակների թիմի մարզումներին և հանդիպումներին, սակայն նա դեռևս պաշտոնական հանդիպում չի ունեցել ։
Կարիերա ազգային հավաքականում
2014-ից մինչև 2016 թվականները Կայլը ներկայանում էր Անգլիայի երիտասարդական մակարդակում և անցկացրել է տասնյոթ հանդիպումներ։ 2017 թվականին նա ընդգրկվել է ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության երիտասարդների կազմում։ Մրցաշարում պաշտպանը սկսեց որպես պահեստային խաղացող և խաղաց միայն մեկ խմբի փուլ ։ Փլեյ օֆֆի բոլոր խաղերում նա անցկացրել թիմի մեկնարկային կազմում, իսկ անգլիացիները ի վերջո հաղթեցին այդ մրցաշարը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Անգլիացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Տոտտենհեմ Հոտսպուրի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016-ի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Դաջալ
Ալ֊Դաջալ (الدجال‎, խաբեբա), իսլամական վախճանաբանությունում կեղծ փրկիչ, ով հայտնվելու է վերջին ժամանակների ընթացքում։ Համապատասխանում է քրիստոնեական նեռին։ 40 օր ու 40 գիշեր իշխելուց հետո նա ոչնչացվելու է Քրիստոսի կամ Մահդիի (արդարությամբ առանջնորդվողի) կողմից, և աշխարհը կրկին ենթարկվելու է Աստծուն։ Ալ֊Դաջալի կերպարը փոխառնվել է ապոկալիպտիկ քրիստոնեական գրականությունից, այնուհետև այն վերամշակվել է և հայտվել է Մուհամմադ մարգարեին վերագրվող հադիսներում։ Նա նկարագրվում է որպես գեր, միաչքանի, կարմիր դեպքով և գանգուր մազերով մի մարդ։ Նրա ճակատին դաջված են լինելու արաբերեն ք֊ֆ֊ր (دابق, անհավատ) տառերը։ Ալ֊Դաջալը հայտնվելու է մեծ փորձությունների ժամանակաշրջանում։ Հրեաները սատարելու են նրան և Երուսաղեմում Աստված են հռչակելու ։ Նա կեղծ հրաշքներ է գործելու։ Մարդիկ տեսնելու են այդ հրաշքները և խաբվելու են։ Այդ ժամանակ և տեղի կունենա Քրիոստոսի երկրորդ գալուստը ։
Դաջալի մասին պատմող լեգենդները տարատեսակ են։ Որոշ ավանդություններին համաձայն ալ֊Դաջալը գալու է արևելքից, հնարավոր է Պարսկաստանի Խորասան շրջանից։ Այլ տարբերակներում նա գալու է արևմուտքից։ Սիմբադ ծովագնացի մասին պատմող հեքիաթներում ասվում է, որ Դաջալը ապրում է արևելյան Ասիայում գտնվող կղծիներից մեկում, որտեղից անուշ երաժշտության և պարի ձայներ են լսվում։ Մի այլ տարբերակ կապում է Դաջալի և Պրոմեթևսի մասին պատմող լեգենդները։ Այն ասում է, որ Դաջալը գամված է ծովից խոյացող ժայռին և դևերն են նրան սնունդ հասցնում։
Անվան նշանակությունը
«Դաջալ» բառը սկիզբ է առնում «Դաջալ ալ֊բահիր» (նա յուղել է ուղտին) արտահայտությունից։ Այն վերաբերվում էր այն ժամանակներին, երբ ուղտերին յուղում էին խեժով։ «Դաջալյա» բառի արմատը նշանակում է «խառնել»։ Այն օգտագործվում է խառնարար երևույթները և գործերը բնորոշելու նպատակով։ Այն նաև կիրառվում է անորոշ և անհասկանալի իրողությունները նկարագրելու համար։ Դաջալը նա է, ով խոսում է  հանելուկներով և խաբում է մարդկանց ։
Համաձայն Մուհամմադի խոսքերը վերարտադրող հադիսներին, վերջին ժամանակների ընթացքում երկրի վրա կհայտնվեն երեսուն դաջալներ֊խաբեբաներ, որոնցից վերջինը կլինի «մեծ խաբեբա» ալ֊Մասիհ ադ֊Դաջալը։ Աբու Հուրայրայի հադիսում ասվում է, որ մարգարեն հետևյալ կանխատեսնում է արել.
Իբն Կասիրը իր «Վերջին օրերի նախանշանները» աշխատությունում գրում է, որ այդ դաջալների գործունեությունը «գլխավոր Դաջալի» հայտնության նախանշանն են լինելու։ Ալ֊Դաջալը կլինի վերջինը նրանց շարքում։ Այդպիսով Դաջալի գալուստը վերջին ժամանակների գլխավոր կանխանշաններից մեկն է լինելու։ Դաջալը ստացել է իր անունը, քանի որ նա թաքցնելու իր հավատքի բացակայությունը և մոլորեցնելու է մարդկանց։
Արտաքին տեսքը
Դաջալը Ադամի հետնորդն է լինելու։ Նա օժտված է լինելու բազմաթիվ հատկություններով, որոնք բերվում են հադիսներում, որպեսզի մարդիկ ճանաչեն նրան և զերծ մնան նրա չար ազդեցությունից։
Դաջալը հայտնվելու է հաղթանդամ տղամարդու տեսքով, խիտ ու գանգուր մազերով, լայն ճակատով և կրծքով։ Նրա աջ աչքը կույր կամ շիլ է լինելու։ Ձախ աչքը փակպված է կլինի մաշկի հաստ շերտով, որը կախվելու է նրա աչքի եզրից։ Ճակատին գրված են լինելու քաֆ֊ֆա֊րա տառերը, որոնք նշանակելու են «անհավատ»։ Այդ բառը հնարավորություն կունենան կարդալ բոլոր մուսուլմանները։ Դաջալի մի այլ առանձնակտկությունը կայանալու է նրանում, որ նա անպտուղ է լինելու և ժառանգներ չի թողնելու։
Դաջալի նկարագրությունը հադիսներում
Հանդիսները պարունակում են Ջադալին նկարագրող բազմաթիվ և որոշ մասերում իրարամերժ տեղեկություններ։
Դաջալի նկարագրություն բերված է Մուհամադդի զինակից Իբն Ումարի հետևյալ հադիսում.
Իբն Ումարը գրել է նաև.
Ան֊Նավաս բին Սամանի հադիսը ասում է.
Մարգարեի խոսքերի նմանատիպ նկարագրություն գրանցել է նաև Ուբադա իմբն աս֊Սամիտը.
Աբու Հուրայրան ասել է.
Հուրայրայի մեկ այլ հադիսում ասվում է.
Դաջալի հետևորդները
Իսլամական աստվածաբանները կարծում եմ, որ Դաջալի հետևորդների մեծամասնությունը կազմելու են հուդայականները, պարսիկները և թուրքերը, ինչպես նաև այլ խմբերին պատկանող մարդիկ, մասնավորպես կանայք և բեդվինները։ Նաև Դաջալին կմիանան անհավատները և երկերսանի մարդիկ։ Անասին վերագրվող հադիսին համաձայն՝ Սպահանում Դաջալին կուղորդեն յոթանասուն հազար հրեաներ, որոնց հագին կլինեն կանաչ պարսկական խալաթներ ։ Անասի մեկ այլ հադիսում ասվում է, որ Դաջալի հետ կլինեն յոթանասուն հազար հրեաներ, որոնք թագեր կկրեն։ Աբու Բաքրի հադիսի համաձայն՝ Դաջալին կշրջապատեն մարդիկ, ում դեմքերը նման կլինեն կռած վահաններին ։
Կրոնական մեկնաբանները կարծում են, որ բեդվինները կհետևեն Դաջալին, քանի որ նրանցից շատերը տգետ են։ Կանանց պարագայում համարվում է, որ նրանք կմոլորվեն, քանի որ ավելի շատ են ենթակա տարբեր տեսակի ներշնչանքների։ Իբն Ումարի հադիսում ասվում է, որ Դաջալը կհասնի Մեդինայի շրջակայքում գտնվող Մարիկանատ լճակի մոտ և նրա մոտ եկող մարդկանց մեծամասնությունը կկազմեն կանայք։ Դա կտևի այնքան ժամանակ, մինչև տղամարդիկ չեն գնա իրենց մայրերի, քույրերի և աղջիկների մոտ, որպեսզի ամուր կապեն նրանց։
Դաջալի մահը
Դաջալը կհայտնվի երկրի վրա և համակիրների հոծ բանակ ձեռք կբերի։ Իրական հավատցյալներից միայն մի մասը զերծ կմնա նրա ազդեցությունից։ Վերջում նա պարտություն կկրի Քրիստոսի, իրական Մեսիայի, կողմից։
Իբն Կասիր գրում է, որ Քրիստոսի վերադարձը տեղի կունենա Դաջալի կայնքի օրոք։ Նա երկիր կիջնի Դամասկոսի սպիտակ մինարեթի մոտ։ Իրական հավատցյալները կհավքվեն և իրենց աջակցությունը կհայտնեն Քրիստոսին։ Քրիստոսը նրանց կառանջնորդի Դաջալի դեմ, ով այդ ժամանակ կուղորդվի Երուսաղեմ։ Նրանք կհանդիպեն Ակաբա կոչվող տեղանքի մոտ։ Տեսնելով Քրիստոսին՝ Դաջալը կսկսի լուծարվել։ Քրիստոսը կհանդիպի Դաջալին Լոդի դարապասների մոտ և կսպանի նրան իր նիզակով։
Այս պատմությունը փոխանցում է նաև Ան֊Նավաս բին Սամանին վերագրվող հադիսը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իսլամ
Միրել Շահինյան
Միրել Շահինյան, հայ գեղանկարիչ։ ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամ։
Կենսագրություն
Միրել Շահինյանը ծնվել է 1918 թվականին Նոր Նախիջևանում Մարիետա Շահինյանի և Յակով Խաչատրյանցի ընտանիքում ։ Առաջին դասարան հաճախել է Հայաստանի ռուսական դպրոցում, այնուհետև ուսումը շարունակել է Կիսլովոդսկում։ 1928 թվականի ամռանը Մաքսիմիլիան Վոլոշինը Մարիետա Շահինյանին դստեր հետ հրավիրել է Կոկտեբել, որտեղ նրանք բնակարան են վարձել Պավլովների ընտանիքի հարևանությամբ։ 1931 թվականին Շահինյանների ընտանիքը տեղափոխվել է Մոսկվա։ 1936 թվականին Միրել Շահինյանն ավարտել է դպրոցը։ Մեծ հայրենական պատերազմի տարիներին տարհանվել է Սվերդլովսկ։ 1948 թվականին ավարտել է Մոսկվայի գեղարվեստական ինստիտուտը (Ալեքսանդր Դեյնեկայի դասարան)։ 1948 թվականին Մարիետա Շահինյանը 500 ռուբլով դստեր համար Կոկտեբելում բնակարան է գնել։ Միրելն ապրել է Մոսկվայում (Արբատ) և Ղրիմում (Կոկտեբել)։
Միրել Շահինյանը մահացել է 2012 թվականի փետրվարի 24-ին Կոկտեբելում ։ Թաղված է Կոկտեբելի գերեզմանատանը ։
Ստեղծագործություններ
Միրելի աշխատանքների զգալի մասը նվիրված է Աֆրիկային, որտեղ արվեստագետը եղել է 16 անգամ։ Նկարել է աֆրիկյան «Ճամփորդական նշումներ» կտավները։ Կտավների մեկ այլ մեծ շարք նվիրված է Կոկտեբելին ։
Աշխատանքները գտնվում են Կուրգանի շրջանի գեղարվեստի թանգարանում, Լուգանսկի տարածաշրջանային գեղարվեստի թանգարանում, Մաքսիմիլիան Վոլոշինի տուն-թանգարանում, Ռուսաստանի, Ֆրանսիայի, Իտալիայի, Ճապոնիայի, Բուլղարիայի, Գերմանիայի, Մարոկոյի մասնավոր հավաքածուներում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ Կատեգորիա:Խորհրդային նկարչուհիներ
Դորիս Գերկե
Դորիս Գերկե (Doris Gercke, ), գերմանացի գրող, դետեկտիվ վեպերի հեղինակ։ Մարտին Բեքի (1991 թ.) և Ֆրիդրիխ Գլաուզերի (2000 թ.) մրցանակների դափնեկիր։
Կենսագրություն
Դորիս Գերկեն ծնվել է 1937 թվականին Գրայֆսվալդում, ծառայողի ընտանիքում։ 1949 թվականին ընտանիքը տեղափոխվել է Համբուրգ։ Ծնողները չեն կարողացել դստեր համար ապահովել բարձրագույն կրթություն և 16 տարեկան հասակում նա աշխատանքի է անցել որպես ադմինիստրատոր։ Ամուսնացել է 20 տարեկանում, 22 տարեկանում ծնվել է նրա երկրորդ երեխան և Դորիսն իրեն լիովին նվիրել է ընտանիքին, երեխաներին (որդուն և դստերը) և տնային տնտեսությանը։ 1980 թվականին կրթաթոշակ է ստացել ուսանելու իրավունք, ինչին նա ձգտում էր դպրոցն ավարտելուց ի վեր։ Սակայն, կրթություն ստանալուց հետո, Դորիսը մասնագիտությամբ չի աշխատել։ Իր առաջին վեպը գրել է 1988 թվականին։
1987 թվականի օգոստոսի 1-ին նա ձեռքով սկսել է գրել իր առաջին թրիլլերը։ 1988 թվականին լույս է տեսել նրա առաջին դետեկտիվ վեպը, «Վեյնշրյոտեր, Ձեզ կախել է պետք», որը հեղինակին լայն ճանաչում է բերել պոեզիայի և նարնջի հյութոց օղու սիրահար կոմիսար Բելլա Բարտոկի կերպարի շնորհիվ։ Հետագայում կոմիսարի մասին շարքերի վեպերը էկրանավորվել են։ Իր մի քանի ստեղծագործություններ Դորիսը ստորագրում է Մերիամ-Ջո Մորել կեղծանվամբ։ Գրում է նաև երեխաների համար։
Քաղաքականության բնագավառում Դորիսն ունի «ձախ» հայացքներ, որոնք կապված են նրա պացիֆիստական և հակաֆաշիստական համոզմունքների հետ։ Նա մասնակցում է քաղաքական ցույցերի, մասնակցում է նաև Գերմանիայի Կոմունիստական կուսակցության լրատվական ծրագրին` «UZ-Pressefesten» :
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ Կատեգորիա:Գերմանացի բանաստեղծուհիներ Կատեգորիա:Փաստաբաններ Կատեգորիա:Գերմանացի կին գրողներ
Գուայակիլ
Գուայակիլ կամ Սանտյագո-դե-Գուայակիլ (Guayaquil), խոշոր քաղաք Էկվադորում, որը գտնվում է մոտ 250 կմ դեպի հարավ-արևմուտք, դեպի մայրաքաղաք Կիտո Գուայաս գետի վրա, նահանգի կենտրոն - Գուայաս ։
Աշխարհագրություն և կլիմա
Գուայակիլը ընկած է Գուայաս գետի վրա։ Որսորդներն այստեղ կարող են բարձրանալ գետով մինչև քաղաքային նավահանգիստ։
Քաղաքը գտնվում է մի տարածքում, արևադարձային սավանային կլիմայում, որտեղ անձրևների սեզոնը սկսվում է հունվար-ապրիլ ամիսներին, չոր սեզոնը հունիս-նոյեմբեր, դեկտեմբեր և հունվար ամիսները-անցումային են։ Այդ ժամանակ հատկապես Էլ Նինյոում շատ առատ տեղումներ են գրանցվում։
Բնակչությունն ու տնտեսությունը
Մարդահամարի տվյալներով ՝ 2010 թ. քաղաքում բնակվում էր 2 291 158 մարդ, ագլոմերացիայի է ավելի քան 3 միլիոն դոլար։ Ներքևում են ռասայական կազմը բնակչության. Վերջին տարիներին կարևոր նշանակություն է ձեռք բերել զբոսաշրջությունը այս քաղաքում։ Հետաքրքրություն է առաջացնում այստեղի հյուրերին լավ պահպանված պատմական կենտրոնները։
Գրականություն
Կատեգորիա:Էկվադորի քաղաքներ Կատեգորիա:1536 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Զալցբուրգի կենդանաբանական այգի
Զալցբուրգի կենդանաբանական այգի (Tiergarten Salzburg), կենդանաբանական այգի Ավստրիայի Զալցբուրգ քաղաքի հարավային հատվածում։ 14 հեկտար տարածք զբաղեցնող այգին Հելբրուննի պատմական պալատի մի մասն է կազմում։
Կենդանաբանական այգում պահվում են 140 տեսակի շուրջ 1200 կենդանիներ ։ Տարեկան այցելուների թիվը կազմում է շուրջ 300 հազար մարդ ։
Պատմություն
Կենդանաբանական այգու ներկայիս տարածքը 1459 թվականին եղել է Պետրուս Էրլախերի կալվածական տարածքը։ 1612 թվականին Զալցբուրգի եպիսկոպոս Մարկուս Զիթիկուս Հելբրունն այստեղ կառուցում է Հալբրունի պալատը։ Այդ թվականից ի վեր այն օգտագործվում է, որպես որսորդական թռչնապահոց։ Ի հիշատակ պատմական որսորդական պահուստի՝ 1961 թվականին այստեղ կառուցվում է կենդանաբանական այգի։ Այգին ներառում էր Հելբրուսի ամրոցն ու հարակից կանաչապատ տարածքը։
Ստեղծման առաջին տարիներին կենդանաբանական այգու գործունեությունը սահմանափակվում էր մի քանի յուրատեսակ կենդանիների ցուցադրությամբ։ 1972 թվականին սկսվում են կենդանաբանական այգու ճգնաժամային տարիները։ Այն պայմանավորված էր Զալցբուրգի կենդանաբանական այգու կառավարման խորհրդի կողմից միջազգային կառույցների սահմանած օրանգուտանների ներմուծման արգելքի խախտմամբ։ Պաշտոնը ստանձնելուց հետո՝ 1990 թվականին, Լաչչինիսի իրավահաջորդ Ռայներ Ռեվերսը ընդարձակում է կենդանաբանական այգու տարածքը։ Նրա օրոք այգին ստանում է ոչ առևտրային կազմակերպության կարգավիճակ։ 2005 թվականին այգու տնօրենի պաշտոնը զբաղեցնում է Զաբինե Գրեբները։
2012 թվականին կենդանաբանական այգին քննադատության է ենթարկվել անվտանգության դեֆիցիտի համար ։ Արդյունքում՝ կենդանաբանական այգու դեմ հարուցվել է դատական գործ։ Քրեական պատասխանատվությունից խուսափելու և բացերը լրացնելու համար Զալցբուրգի քաղաքային խորհուրդը կենդանաբանական այգուն հատկացնում է 220 հազար եվրո ։ 2015 թվականին Զաբինեն վերընտրվեց գործադիր տնօրենի պաշտոնում ։
Տեսակային բազմազանություն
Զալցբուրգի կենդանաբանական այգին մեր օրերում ծառայում է նաև որպես կարևոր կրթական հաստատություն։ Այն փորձում է մանրամասն ուսումնասիրել կենդանիների պահանջներն անազատության պայմաններում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ավստրիայի կենդանաբանական այգիներ
Եվրատեսիլ երգի մրցույթի վարողների ցանկ
Այս ցանկում նշված են բոլոր նրանք, ովքեր հանդես են եկել որպես հաղորդավար «Եվրատեսիլ» երգի մրցույթում: Մինչև 1979 թվականը Եվրատեսիլը ներկայացնում էր միայն մեկ հաղորդավար, իսկ 1988 թվականից հետո մի քանի մրցույթներում այս ավանդույթը պահպանվեց։ Սկսած արդեն 1988 թվականից՝ մրցույթների մեծ մասը անցկացնում է երկու հաղորդավար։ 1999 թվականի Եվրատեսիլ մրցույթն առաջինն էր, որը վարում էին միանգամից երեք հաղորդավարներ։
Congratulations: Եվրատեսիլ երգի մրցույթի 50-ամյակ
Congratulations: Եվրատեսիլ երգի մրցույթի 50-ամյակ, հատուկ հեռուստաշոու, որը հեռարձակվել է Կոպենհագենից, Դանիա, որպեսզի տոնվի Եվրատեսիլ երգի մրցույթի 50-ամյա հոբելյանը և որոշվի ամենահայտնի մասնակիցը մրցույթի գոյության հիսուն տարիների ընթացքում։ Այդ իրադարձության հաղորդավարներ դարձան երկու նախկին մասնակիցներ՝
Eurovision Song Contest’s Greatest Hits: Եվրատեսիլ երգի մրցույթի 60-ամյակ
Eurovision Song Contest’s Greatest Hits, հեռուստաշոու, որը կայացել է 2015 թվականի մարտի 31-ին և հեռարձակվել է Լոնդոնից՝ ի պատիվ Եվրատեսիլ երգի մրցույթի 60-ամյակի։ Հրավիրված էին մրցույթի բազմաթիվ մասնակից-հաղթողներ։ Այս անգամ չորոշվեց Եվրատեսիլի ամենահայտնի մասնակիցը, արտիսները միայն կատարեցին երգեր, իսկ արտիսներից ոմանք՝ պոպուրի (մի քանի երգ մեկ երգում)՝ Դիմա Բիլանը, Ջոնի Լոգանը, Ռոզա Լոպեսը։ Այս երգերով նրանք զբաղեցրել էին 1-ին, 2-րդ կամ 3-րդ տեղերը։
Հաղորդավարներն էին Գրեհեմ Նորթոնը՝ Մեծ Բրիտանիայում (BBC) Եվրատեսիլի մեկնաբանը, և Պետրա Մեդեն՝ դերասանուհի, հաղորդավարուհի, կատակերգու, Եվրատեսիլ-2013-ի հաղորդավարուհի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ երգի մրցույթ
Շիրիլդի
Շիրիլդի (Ширильды), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Վոլոգդայի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Բայկալ գետի ափում։ Գետի երկարությունը 21 կմ է։