cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Քույր-եղբայր
Նորածին
Առաջնեկների կապվածությունը ծնողների հետ ուղղակիորեն կապված է նրանց խանդոտ պահվածքի հետ։ Վոլինգի կողմից իրականացված ուսումնասիրության մեջ երեխաների չորս դասեր են նույնականացվել՝ հիմնվելով նորածին քույր-եղբայրների և ծնողների փոխհարաբերությունների նկատմամբ նրանց խանդի տարբեր արձագանքների վրա։ Նորությանը հարմարվող երեխաներ․ երեխաների 60%-ը այս դասին է պատկանում ։ Այս երեխաները ուշադիր հետևում են, թե ինչպես են իրենց ծնողները շփվում իրենց նորածին քրոջ-եղբոր հետ, դրականորեն են մոտենում նրանց և երբեմն միանում շփմանը ։ Նրանք վարքագծային ավելի քիչ խնդիրներ են ցուցաբերում նոր ծննդաբերությանը հաջորդող ամիսներին և չեն դրսևորում խնդրահարույց վարքագիծ ծնող-մանուկ փոխազդեցության ընթացքում ։ Այս երեխաները համարվում են ապահով, քանի որ նրանք վարվում են այնպես, ինչպես ակնկալվում է, որ երեխան վարվի ծանոթ տնային միջավայրում, որտեղ իրենց ծնողները ներկա են որպես շրջակա միջավայրը ուսումնասիրելու ապահով հիմքեր ։ Հարաբերությունից խուսափող երեխաներ․ Երեխաների 30%-ը այս դասին է պատկանում ։ Այս երեխաները ուշադիր հետևում են ծնող-երեխա փոխազդեցությանը և ավելի քիչ հավանական է մոտենան նորածնին և ծնողին։ Նրանք ցանկանում են ուսումնասիրել նոր միջավայրը, քանի որ հակված են քիչ մխիթարություն փնտրել իրենց ծնողներից ։ Անհանգիստ ու «վզին փաթաթվող» երեխաներ․ Երեխաների 6%-ն այս դասի մեջ է մտնում։ Այս երեխաները մեծ հետաքրքրություն ունեն ծնող-երեխա փոխազդեցության նկատմամբ և մեծ ցանկություն ունեն մոտիկություն և շփում փնտրելու ծնողի հետ, իսկ երբեմն էլ ներխուժում են ծնող-երեխա փոխազդեցությունը ։ Հարձակողական երեխաներ․ Այս դասին է պատկանում երեխաների 2,7%-ը ։ Այս երեխաները էմոցիոնալ առումով ռեակտիվ են և ագրեսիվ։ Նրանք դժվարանում են կարգավորել իրենց բացասական հույզերը և, ամենայն հավանականությամբ, այն մարմնավորվում է որպես բացասական վարք նորածնի շուրջը ։
Ծնողի ունեցած ազդեցություն
Երեխաներն ավելի շատ խանդում են նորածինների և իրենց մայրերի փոխհարաբերություններին, քան նորածինների և նրանց հայրերինը ։ Սա տրամաբանական է, քանի որ մինչև նորածնի ծնունդը առաջնեկը մայրը նրա առաջին խնամակալն էր և միայն նրա։ Որոշ հետազոտություններ ցույց են տվել, որ երեխաները ավելի քիչ խանդ են ցուցաբերում հայր-նորածին փոխհարաբերությունների նկատմամբ, քանի որ հայրերը հակված են պատժելու բացասական էմոցիաներըև ավելի քիչ հանդուրժող են, քան փաղաքշող և ակնհայտ անհանգիստ մայրերը, թեև դժվար է ընդհանրացնել ։
Երեխաները, որոնք ունեն ավելի լավ ամուսնական հարաբերություններ ունեցող ծնողներ, ավելի լավ են կարգավորում իրենց խանդի հույզերը ։ Ավելի հավանական է՝ երեխաներն իրենց խանդն արտահայտում են, երբ ծնողներն իրենց ուշադրությունն են ուղղում եղբոր կամ քրոջ վրա, ի տարբերություն այն դեպքերի, երբ ծնողները միայն շփվում են նրանց հետ ։ Ծնողները, որոնք ներգրավված են լավ ամուսնական հարաբերության մեջ, օգնում են իրենց երեխաներին հարմարվողականորեն հաղթահարել խանդը։ Նրանք դա անում են՝ մոդելավորելով խնդիրների լուծման և կոնֆլիկտների լուծում իրենց երեխաների համար։ Նաև ավելի քիչ հավանական է, որ երեխաները խանդի զգացումներ ունենան, երբ նրանք ապրում են մի տանը, որտեղ ընտանիքում բոլորը սեր և երջանկություն տածում միմյանց հանդեպ ։
Ենթադրելի տեսություններ
Հարաբերությունների վերաբերյալ ենթադրելի տեսությունները կապված են այն ձևերի հետ, թե ինչպես են երեխաները մտածում ռազմավարությունների մասին նոր իրավիճակի հետ գործ ունենալու համար։ Երեխաները կարող են դասվել ենթադրելի տեսության երկու դասի. նանք կարող են լինել ոչ կայուն տեսաբաններ և կարծում են, որ կարող են ազդել իրավիճակների և մարդկանց փոփոխության վրա։ Որպես այլընտրանք, նրանք կարող են լինել կայուն տեսաբաններ, հավատալով՝ իրավիճակները և մարդիկ փոփոխական չեն ։ Այս ենթադրելի համոզմունքները որոշում են և՛ նրանց խանդի զգացմունքների ինտենսիվությունը, և՛ որքան երկար են տևում այդ խանդի զգացումները ։ Ոչ կայուն տեսաբանները ներգրավող վարքագիծ են դրսևորում, ինչպես օրինակ՝ շփվել ծնողի կամ եղբոր կամ քրոջ հետ՝ փորձելով բարելավել իրավիճակը ։ Նրանք հակված են ավելի ինտենսիվ և երկարատև խանդի զգացումներ ունենալ, քանի որ նրանք ավելի շատ ժամանակ են ծախսում իրավիճակի մասին խորհելու և այն ավելի լավը դարձնելու ուղիներ ստեղծելու համար ։ Կայուն տեսաբանները ներգրավող վարքագիծ չեն դրսևորում, օրինակ՝ հետ են քաշվում են իրենց սենյակ, քանի որ կարծում են, որ իրենց գործողություններից ոչ մեկը վատ կամ լավ ազդեցություն չի ունենա իրավիճակի վրա ։ Նրանք հակված են ավելի քիչ ինտենսիվ և կարճատև խանդի զգացումներ ունենալ, քան կայուն տեսաբանները ։
Տարիքային տարբերություններ
Ավագ երեխաները հակված են ավելի քիչ խանդոտ լինել, քան իրենց կրտսեր քույր-եղբայրը ։ Դա պայմանավորված է նրանց կարողությամբ՝ մտավոր կերպով մշակել սոցիալական իրավիճակը այնպես, որ նրանց ավելի դրական, կարեկցող զգացումներ տա իրենց կրտսեր եղբոր կամ քրոջ նկատմամբ ։ Ավագ երեխաներն ավելի լավ են կարողանում հաղթահարել իրենց խանդի զգացումները իրենց կրտսեր եղբոր կամ քրոջ հանդեպ՝ շնորհիվ ծնողի և կրտսեր եղբոր միջև անհրաժեշտ հարաբերությունների ըմբռնման ։ Ավագ երեխաները միայնակ նաև ավելի լավ են կարգավորում իրենց զգացմունքները և ավելի քիչ կախված են իրենց խնամողներից, ի տարբերություն իրենց կրտսեր եղբայրների և քույրերի ։ Կրտսեր քույր-եղբայրների խանդի զգացմունքները հաղթահարվում են զայրույթի զգացումներով ։ Կրտսեր երեխայի և ավագ երեխայի հարաբերությունների որակը նույնպես խանդի գործոն է, քանի որ որքան լավ են հարաբերությունները, այնքան քիչ են առաջանում խանդի զգացումներ և հակառակը ։
Կոնֆլիկտ
Քույր-եղբայրների կոնֆլիկտը համատարած է և հաճախ կարևորություն չի տրվում որպես եղբայրների կամ քույրերի դինամիկայի ընդունված մաս համարելով։ Չնայած կոնֆլիկտների լայն տեսականիին, որոնցում հաճախ ներգրավված են քույր-եղբայրները, քույր-եղբայրների կոնֆլիկտները կարելի է խմբավորել երկու ավելի լայն դասերի ։ Առաջին դասը հավասարության կամ արդարության համար հակամարտությունն է։ Տարածված է տեսնել քույր-եղբայրների, ովքեր կարծում են, որ իրենց եղբորը կամ քրոջը հավանում են ուսուցիչները, հասակակիցները կամ հատկապես ծնողները։ Իրականում տարածված է տեսնել քույր-եղբայրներին, որոնք երկուսն էլ կարծում են, որ իրենց ծնողները նախընտրում են մյուս եղբորը կամ քրոջը։ Կոնֆլիկտի այս դասի մեջ են մտնում նաև ռեսուրսների բաժանման մեջ ընդունված անհավասարությունները, ինչպիսիք են, թե ով է ավելի շատ քաղցրեղեն ստացել։ Կոնֆլիկտի այս ձևը, կարծես, ավելի տարածված է կրտսեր եղբոր կամ քրոջ մոտ ։
Կոնֆլիկտների բացասական հետևանքները
Այն խոսքը, որ մարդիկ «կռվում են ինչպես քույրն ու եղբայրը», ցույց է տալիս, թե որքան ուժեղ կարող է լինել եղբայրների կամ քույրերի միջև կոնֆլիկտը, և թե որքան լավ են ճանաչում քույր-եղբայրների վեճերը։ Չնայած այն բանին, թե որքան լայնորեն ընդունված կարող են լինել այս վեճերը, քույր-եղբայրների կոնֆլիկտը կարող է մի քանի ազդեցություն ունենալ քույր-եղբայր զույգի վրա։ Ցույց է տրվել, որ քույր-եղբայրների միջև կոնֆլիկտի աճը կապված է քույր-եղբայրների անհանգստության և դեպրեսիայի ավելի բարձր մակարդակների հետ, ինչպես նաև ինքնագնահատականի և ակադեմիական իրավասության ցածր մակարդակների հետ։ Բացի այդ, քույր-եղբայր ջերմությունը պաշտպանող գործոն չէ անհանգստության, դեպրեսիայի, ինքնագնահատականի պակասի և ակադեմիական իրավասության ցածր մակարդակի բացասական հետևանքների համար։ Սա նշանակում է, որ քույր-եղբայր ջերմությունը չի հակազդում այդ բացասական ազդեցություններին ։ Քույր-եղբայր կոնֆլիկտը կապված է նաև ավելի ռիսկային վարքագծի աճի հետ, ներառյալ՝ ծխախոտ ծխելը, դասերի օրեր բաց թողնելը, ոստիկանության հետ առնչվելը և այլ վարքագծեր կովկասյան քույր-եղբայր զույգերում, բացառությամբ կրտսեր քույր-եղբայրների և առաջնեկների։ Բացառությամբ ավագ եղբոր, այս քույր-եղբայր զույգի կոնֆլիկտը դրականորեն փոխկապակցված է ռիսկային վարքագծի հետ, հետևաբար քույր-եղբայր կոնֆլիկտը կարող է ռիսկի գործոն լինել վարքագծային խնդիրների համար ։ Ուսումնասիրությունն այն մասին, թե ինչ է եղել կռվի թեման (ներխուժում անձնական տիրույթ կամ անհավասարություն) նույնպես ցույց է տալիս, որ կռվի թեման կարող է արդյունք ունենալ կոնֆլիկտի հետևանքների վրա։ Այս ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ անձնական տիրույթի շուրջ քույր-եղբայր կոնֆլիկտը կապված է ինքնագնահատականի ցածր մակարդակների հետ, և ընկալվող անհավասարությունների շուրջ քրոջ ու եղբոր միջև կոնֆլիկտը կարծես ավելի շատ կապված է դեպրեսիվ ախտանիշների հետ։ Այնուամենայնիվ, ուսումնասիրությունը նաև ցույց է տվել, որ ավելի մեծ դեպրեսիվ և տագնապային ախտանշանները կապված են նաև քույր-եղբայրների միջև ավելի հաճախակի կոնֆլիկտի և ավելի ինտենսիվ քույր-եղբայրների միջև ։
Ծնողների կողմից օգտագործվող կոնֆլիկտերի կարգավորման մեթոդներ
Երեխաների կոնֆլիկտները կառավարելու համար ծնողների կողմից օգտագործվող մեթոդը ներառում է ծնողների չմիջամտելը, երեխայի վրա կենտրոնացած ծնողական միջամտության ռազմավարությունները և ավելի հազվադեպ՝ քույր-եղբայրների միջև ֆիզիկական կոնֆլիկտի խրախուսումը։ Ծնողների չմիջամտելը ներառում էր մեթոդներ, որոնցում ծնողն անտեսում է քույր-եղբայրների կոնֆլիկտը և թույլ է տալիս նրանց լուծել այն իրենց միջև՝ առանց դրսի միջամտության։ Որոշ դեպքերում այս մեթոդը ընտրվում է այն իրավիճակներից խուսափելու համար, երբ ծնողը որոշում է, թե որ քույրը թեեղբայրն է ճիշտ և կարող է նախընտրել մեկ եղբորը կամ քրոջը մյուսի նկատմամբ, սակայն, հետևելով այս մեթոդին, ծնողը կարող է զոհաբերել երեխաներին ուսուցանելու հնարավորությունը՝ ինչպես հաղթահարել կոնֆլիկտը։ Երեխաների վրա հիմնված ծնողական միջամտությունները ներառում են մեթոդներ, որոնցում ծնողը միջնորդում է երկու երեխաների միջև վեճը և օգնում նրանց համաձայնության գալ։ Օգտագործելով այս մեթոդը՝ ծնողները կարող են օգնել մոդելավորել, թե ինչպես կարող են երեխաները հետագայում վարվել կոնֆլիկտների հետ. այնուամենայնիվ, ծնողները պետք է խուսափեն երեխաներին արդյունքը թելադրելուց և համոզվեն, որ նրանք միջնորդում են վեճում առաջարկություններ անելով, թույլ տալով երեխաներին որոշել արդյունքը։ Սա կարող է հատկապես կարևոր լինել, երբ երեխաներից մի քանիսն ունեն աուտիզմ ։ Մեթոդները, որոնցում ծնողները խրախուսում են եղբայրների և քույրերի միջև ֆիզիկական ագրեսիան, կարող են ընտրվել ծնողների կողմից՝ օգնելու երեխաներին ապագայում ագրեսիայի դեմ պայքարելու համար, սակայն այս մեթոդը, ըստ երևույթին, արդյունավետ չէ, քանի որ այն կապված է երեխաների միջև կոնֆլիկտների ավելի մեծ մակարդակի հետ։ Ծնողների չմիջամտելը նույնպես կապված է քույր-եղբայրների միջև կոնֆլիկտի ավելի բարձր մակարդակի ևքույր-եղբայրների ջերմության ցածր մակարդակի հետ։ Երևում է, որ երեխայի վրա կենտրոնացած ծնողների միջամտությունները լավագույն ազդեցությունն են ունենում քույր-եղբայր հարաբերությունների վրա՝ կապված քույր-եղբայր ջերմության ավելի մեծ մակարդակների և քույր-եղբայրների միջև կոնֆլիկտի ցածր մակարդակների հետ ։
Քրոջ կամ եղբոր առկայության երկարատև արդյունքներ
Միայնակ երեխաների և քույր-եղբայր ունեցող երեխաների սոցիալական հմտությունների և անհատականության տարբերությունների վերաբերյալ ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ ընդհանուր առմամբ քրոջ կամ եղբոր առկայությունը որևէ ազդեցություն չի թողնում երեխայի՝ որպես մեծահասակի վրա ։
Գենդերային դերերը երեխաների և ծնողների միջև
Քույր-Եղբայրների, հատկապես տարբեր սեռի քույր-եղբայրների միջև միշտ եղել են որոշ տարբերություններ։ Հաճախ տարբեր սեռի քույր-եղբայրները կարող են անարդար համարել որոշ բաներ, քանի որ նրանց եղբորը կամ քրոջը թույլատրվում է որոշակի բաներ անել՝ ելնելով իրենց սեռից, մինչդեռ նրանք ստիպված են լինում անել ավելի քիչ զվարճալի կամ պարզապես այլ բան։ Մաքհեյլը և նրա գործընկերը երկայնական հետազոտություն են անցկացրել՝ օգտագործելով միջին տարիքի երեխաներ և դիտարկել են այն ձևը, որով ծնողները նպաստում են իրենց երեխաների կարծրատիպային վերաբերմունքին։ Իրենց ուսումնասիրության ընթացքում փորձարարները վերլուծել են երկու տարբեր տիպի ընտանիքներ՝ մեկում նույն սեռի քույր-եղբայրներն, իսկ մյուսները՝ տարբեր սեռի քույրեղբայրների, ինչպես նաև երեխաների ծննդյան հաջորդականությունը ։ Փորձարարները պարզել են, որ այն տներում, որտեղ կային խառը սեռերի երեխաներ, և հայրը կրում էր ավանդական արժեքներ, երեխաները նույնպես կրում էին ավանդական արժեքներ և, հետևաբար, խաղում էին նաև գենդերային դերեր տանը ։ Ի հակադրություն, այն տներում, որտեղ հայրը ավանդական արժեքներ չէր կրում, տնային գործերն ավելի հավասար էին բաժանվում նրա երեխաների միջև ։ Այնուամենայնիվ, եթե հայրերը երկու արու զավակ ունենային, կրտսեր տղանհակված էր ավելի շատ օգնելու տնային գործերում, բայց երբ նա կհասներ իր պատանեկության տարիներին, կրտսեր երեխան դադարում էր նույնքան օգտակար լինել տանը։ Այնուամենայնիվ, կրթությունը կարող է շփոթեցնել ինչպես հոր վերաբերմունքի, այնպես էլ քույր-եղբայրների վարքի վրա, և մոր վերաբերմունքը նկատելի ազդեցություն չի ունեցել ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ԲՊՀ հոդվածներ 2023 Կատեգորիա:Քույրեր և եղբայրներ Կատեգորիա:Ընտանիք
Միտինցի (գյուղ, Կրասիլովի շրջան)
Միտինցի (Митинці), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կրասիլովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Միտինցի գյուղում բնակվում էր 620 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2132 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 290,81 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կրասիլովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
(4576) Յանոտոյոշիկո
(4576) Յանոտոյոշիկո (Yanotoyohiko), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1988 թվականի փետրվարի 10-ին Տակուո Կոջիմայի կողմից Չիյոդայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,994892 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,6286 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,3612 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1893,09 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,190166 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 10,42° անկյուն։
Սամուել Ուոլթոն
Սամուել Ռոբսոն Ուոլթոն, ամերիկացի միլիարդատեր, Walmart-ի հարստության ժառանգը, աշխարհի ամենամեծ մանրածախ վաճառողը։ 1992-2015 թվականներին եղել է Walmart-ի նախագահը։ Նա Հելեն Ուոլթոնի և Սամ Ուոլթոնի ավագ որդին է։
2022 թվականի հոկտեմբերի տվյալներով՝ Ուոլթոնը ունի 61 միլիարդ դոլարի մաքուր ակտիվներ և դասվում է աշխարհի ամենահարուստ մարդկանց շարքին՝ գրավելով 18-րդ տեղը ։ Նա նաև Denver Broncos-ի գլխավոր սեփականատերն է ։
Կենսագրություն
Ռոբ Ուոլթոնը ծնվել է 1944 թվականի հոկտեմբերի 27-ին Օկլահոմա նահանգի Թալսա քաղաքում ։ Սամ Ուոլթոնի և Հելեն Ուոլթոնի չորս երեխաներից ամենամեծն է։ Ունի կրտսեր եղբայր՝ Ջիմ Ուոլթոնը, և կրտսեր քույր՝ Ալիս Ուոլթոնը։ Մյուս եղբայրը՝ Ջոհն Ուոլթոնը, մահացել է 2005 թվականին  ։
Ուոլթոնը հաճախել է Վուսթերի քոլեջը, իսկ 1966 թվականին ավարտել է Արկանզասի համալսարանը՝ բիզնես կառավարման բակալավրով։ Այնտեղ նա եղել է Lambda Chi Alpha համայնքի անդամ։1969 թվականին Կոլումբիայի իրավաբանական համալսարանի կողմից ստացել է իրավաբանական գիտությունների դոկտորի աստիճան։ Ուոլթոնը դարձել է նաև Վուսթերի քոլեջի հոգաբարձու ։
Ուսումն ավարտելուց հետո Ուոլթոնը դարձել է իրավաբանական ընկերության անդամ, որը ներկայացնում էր Վոլմարթը և Conner & Winters-ը Թալսայում։ 1978 թվականին նա լքել է Թալսան՝ Վոլմարթին միանալու համար, որտեղ 1982 թվականին նշանակվել է փոխնախագահ։ 1992 թվականի ապրիլի 7-ին՝ հոր մահից երկու օր անց, դարձել է տնօրենների խորհրդի նախագահ ։
Նա իր եղբայրների ու քույրերի հետ երաշխավորել է 2008 - 2013 թվականներին մոտ 2 միլիարդ դոլար հատկացնել Walton Family հիմնադրամին ։
2022 թվականի հունիսի 7-ին Ուոլթոնի գլխավորած սեփականատիրական խումբը պայմանագիր է կնքել Փեթ Բոուլենի ունեցվածքից Denver Broncos արտոնությունը 4,65 միլիարդ դոլարով գնելու վերաբերյալ, ինչը պատմության մեջ սահմանել է սպորտային արտոնությունների ամենաթանկ վաճառքի ռեկորդը, որը ենթակա է հաստատման NFL-ի ֆինանսական կոմիտեի և սեփականատերերի խմբի մեծամասնության կողմից ։
2022 թվականի հուլիսի 11-ին նախկին պետքարտուղար Կոնդոլիզա Ռայսը դարձել է սեփականության խմբի անդամ ։ Իսկ 2022 թվականի օգոստոսի 2-ին ընտանիքը հայտարարել է, որ Լյուիս Հեմիլթոնը նույնպես միանալու է սեփականության խմբին ։ Ուոլթոնը առօրյա լիազորությունների մեծ մասը պատվիրակել է իր փեսային՝ Walmart-ի նախագահ Գրեգ Փեններին, որը ստանձնել է ֆրանշիզայի գործադիր տնօրենի և սեփականատերերի խմբի հանրային դեմքի դերը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բիզնեսմեններ Կատեգորիա:Միլիարդատերեր Կատեգորիա:Միլիարդատերեր ըստ ազգության Կատեգորիա:Մանրածախ առևտուր Կատեգորիա:Մանրածախ առևտուր ըստ երկրի Կատեգորիա:Ռուդիկ Ղարիբյանի հիշատակին նվիրված հոդվածներ
Ընդդիմություն
Ընդդիմություն, ժամանակակից քաղաքական համակարգերի բնութագրիչներից մեկը, գործող իշխանության կողմից անտեսված խնդիրների արտահայտող։ Այն տարբեր քաղաքական համակարգերում տարբեր կերպ է ընկալվում։ Միակենտրոն քաղաքական համակարգերում պետական իշխանության հետ ցանկացած հակասություն, նրա կողմից որդեգրած քաղաքականության ու ընդունած որոշումների հետ անհամաձայնություն համարվում է պետական դավաճանություն և ազգային արժեքների ուրացում։ Մրցակցային քաղաքական համակարգերում ընդդիմության չափավոր և խելամիտ գործունեությունը ողջունելի է և ապահովում է համակարգի ճկունությունը։ Օրինակ՝ Մեծ Բրիտանիայում գոյություն ունի «Ձերդ գերազանցության ընդդիմություն» ինստիտուտը ։
Ընդդիմությունը հանդես է գալիս որպես հասարակության այն խնդիրների արտահայտողը, որոնք անտեսվում են իշխանական շրջանակների կողմից։ Հասարակության մեջ ընդդիմության առկայությունը կապված է հասարակության բազմազանության, տվյալ հասարակության դինամիկայի, շահերի և սկզբուքների բախման հետ։ Այն միշտ առաջ է քաշում ծրագրեր և ձգտում է հասնել դրանց իրականացմանը։ Արդյունքում կարող է խախտվել հասարակության միատարրությունը։ Հետևաբար, այն հասարակություններում, որտեղ կա ընդդիմություն, դժվար է լինում ձևավորել իշխանության կողմից առաջ քաշված մեկ միասնական նպատակ, քանի որ միշտ առաջանում է ընդդիմության պատասխան գործունեությամբ պայմանավորված կոնֆլիկտ։
Առաջացման պատճառներ
Քաղաքական ընդդիմության առաջացման պատճառներն են հասարակության շերտավորվածությունը, ազգային անհավասարությունը, քաղաքական համակարգի անլիարժեքությունը, կոնֆլիկտները և այլն։ Այստեղ կարևոր է նշել այն հանգամանքը, որ տարբեր հիմքերով առաջացած կոնֆլիկտները անպայմանորեն ձևավորում են ընդդիմություն։ Ավելի խորը բնույթ ստանալով՝ դրանք կարող են հանգեցնել ռեժիմի քայքայմանը և ավտորիտար ռեժիմի հաստատմանը։ Ընդդիմության ձևավորման պայմաններին մանրամասնորեն անդրադարձել է Ռոբերտ Դալն իր «Քաղաքական ընդդիմությունը Արևմտյան դեմոկրատիաներում» աշխատության մեջ։ Նա նշում էր, որ ընդդիմության ձևավորման համար անհրաժեշտ են հետևյալ յոթ պայմանները. Ժամանակակից քաղաքագիտական գրականության մեջ չկա ընդհանուր մոտեցում քաղաքական ընդդիմության սահմանման վերաբերյալ։ Խնդիրը բարդանում է հիմնականում այն պատճառով, որ տերմինի իրավաբանական ամրագրումը բացակայում է։ Այսօր շատ երկրներում բացակայում են օրենքներ, որոնք կարգավորում են ընդդիմադիր քաղաքական ուժերի գործունեությունը։ Ընդդիմության մասին կարող են լինել հիշատակումներ, սակայն միայն այլ կոնցեպցիաների հետ հարաբերությունների առնչությամբ։
Տարածված սահմանումներ
Ընդդիմությունը բնութագրվում է իշխանությամբ։ Իշխանությունն ընդդիմության միակ բնութագրիչն է։ Իշխանությունից դուրս չկա ընդդիմություն։ Սակայն ընդդիմությունը զուտ ներկայացնել որպես իշխանությանը հակադրող ուժ այնքան էլ ճիշտ չէ։ Եթե սա ընկալենք այսպես՝ այսինքն ցանկացած հակադրություն մեծամասնության կարծիքին համարենք ընդդիմություն, ապա կստացվի, որ իշխանական շրջանակներում առաջացած անհամաձայնությունները կդիտարկվեն որպես ընդդիմություն։ Հետևաբար, անհրաժեշտ է մեկ այլ, լրացուցիչ չափանիշ, որով ընդդիմությունը կբնութագրվի որպես այսպիին։ Այդ լրացուցիչ չափանիշը ձգտումն է ձեռք բերել քաղաքական իշխանություն։ Այսպիսով, քաղաքական ընդդիմությունը սուբյեկտների կազմակերպված խումբ է, որը պայքարում է համակարգի դոմինանտ ռեսուրսները ձեռք բերելու համար։ Դոմինանտ ռեսուրսը ըստ Ռոջերսի «բարիք է, պարագա, որը տնօրինողի համար ստեղծում է հնարավորություն ուժեղացնելու իր ազդեցությունը մյուսների վրա» ։ Ռոջերսը նաև ուշադրություն է դարձնում այն գործոններին, որոնց հիման վրա դասակարգվում են ռեսուրսները։ Դրանք են ատրիբուտները՝ սոցիալական կարգավիճակ, ֆիզիկական հմայք, հարիզմա, պարագաներ, որոնք պահովում են իշխանությունը՝ քաղաքական հիմնարկության տնօրինում, ազդեցիկ դեմքմերի և հեղինակություների մոտ մուտք ունենալու հնարավորություն, անդամություն կոմիտեներում, ճկուն քաղաքական գրաֆիկ, սեփականություն՝ հող, ԶԼՄ-ների տնօրինում և այլն։ Այս շարքը կարող ենք լրացնել նաև Վեբերի կողմից առաջարկվող բռնության կիարռման հնարավորություն, լեգիտիմության ձևավորման խորամանկ ձևեր՝ ֆինանսներ, հարիզմա, գաղափարախոսություն։
Ընդդիմության կառուցվածք
Ընդդիմությունը բաղկացած է հետևյալ երեք տարրերից՝ գործողներ, գործունեության ոլորտ, վարք և ռազմավարություն։
Ընդդիմության ֆունկցիաներ
Ֆունկցիոնալ վերլության տեսանկյունից ընդդիմությունն ապահովում է.
Ընդդիմության տիպաբանություն
Ընդդիմությունը տիպաբանվում է ըստ հետևյալ մի քանի չափանիշների.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քաղաքական տերմինաբանություն Կատեգորիա:Քաղաքական ընդդիմություն
Հրաձգություն Հյուվինկյաայում
Հրաձգություն Հյուվինկյաայում (Hyvinkään ammuskelu), ֆիննական Հյուվինկյաա քաղաքում 2012 թվականի մայիսի 26-ի լույս 26-ի գիշերը տեղի ունեցած իրադարձությունները, երբ 18-ամյա Էերո Սամուլի Հիլթունենի (Eero Samuli Hiltunen) կողմից 38 տրամաչափի որսորդական հրացանից կազմակերպված հրաձգության հետևանքով երկու մարդ զոհվել է, ևս 7-ը՝ վիրավորվել։
Ժամանակագրություն
2012 թվականի մայիսի 26-ի լույս 26-ի գիշերը հանցագործը՝ ներկաքողարկված մտել է քաղաքի կենտրոնում գտնվող ռեստորանի տանիք՝ զինված երկու հրացաններով․ ժամը 01:53-ին նա կրակ է բացել ներքևում գտնվող մարդկանց վրա։ Երբ դեպքի վայր է ժամանել ոստիկանության 23-ամյա աշխատակցուհին, հանցագործը վնասել է նրա որովայնը ։ Տեղում մահացել է 18-ամյա մի աղջիկ, ևս 8 մարդ վիրավորվել է (նրանցից երկուսը, այդ թվում՝ ոստիկանության աշխատակցուհին, ծանր էին)։
Մոտ 8:00-ի սահմաններում նույն թաղամասում ոստիկանությունը ձերբակալել է կրակողին ։ Նա 18-ամյա Էերո Սամուլի Հիլթունենն էր, որի անունը սկզբնապես չի նշվել, նրա մոտ հայտնաբերվել է երկու միավոր հրազեն, որոնց վրա նա թույլտվություններ չի ունեցել։ Ավելի ուշ հիվանդանոցում մահացել է 19-ամյա մարզիկ Թոփի Կոյստինենը, բեյսբոլի թիմի անդամ Hyvinkään Tahko-ն ։ Ոստիկանության աշխատակցուհին երկար ժամանակ գտնվում էր ծայրահեղ ծանր վիճակում ։ Շուտով հանցագործը խոստովանեց իր մեղքը ։
Ձերբակալված
Հաղորդվում է, որ ձերբակալվածը՝ 18-ամյա Էերո Սամուլի Հիլթունենը (ծնված 1993 թվականի հունիսի 19-ին), որը բուժման կուրս էր անցնում հոգեկան խանգարումից, նա սթրայքբոլի երկրպագու էր (Airsoft), Facebook-ի իր էջում խաղում էր Battlefield խաղը։ Նրա էջում նաև տեղադրված են նրա սթրայքբոլի թիմի լուսանկարները՝ քողարկման հագուստով։
Ձերբակալվածն իր մասին հայտնել է, որ 1939-1940 թվականների Ձմեռային պատերազմի դիպուկահար Սիմո Հյայուհյայի երկրպագուն է, իսկ Facebook-ի իր էջում նշել է, որ իրեն դուր են գալիս, մասնավորապես, Գերմանիայի բանակը, ֆիննական հագուստի խանութը, «Իսկական ֆիններ» կուսակցությունը, Յոկերիտ հոկեյի թիմը և Մումի տրոլլին։ Սոցիալական ցանցում նա ընդհանուր առմամբ 69 ընկեր ուներ, որոնց թվում էր կրակոցների հետևանքով զոհված 19-ամյա երիտասարդը։ Վերջին անգամ նա Facebook-ում իր կարգավիճակը թարմացրել է հանցագործության կատարումից 15 րոպե առաջ․ «Շատ լավ էր, ընկերներ» ։
Հարցաքննության ժամանակ ձերբակալվածն իրեն հանգիստ է պահել, նա ընդունել է իր մեղքը, սակայն չի զղջացել, թե ինչ է արել ։ 2012 թվականի մայիսի 28-ին նրան մեղադրանք է առաջադրվել երկու դիտավորյալ սպանությունների և սպանության յոթ մահափորձերի համար, որոնք առաջացրել են ծանր մարմնական վնասվածքներ ։ Հոգեբուժական փորձաքննությունը 2012 թվականի օգոստոսի 27-ին հրաձիգին մեղսունակ է ճանաչել ։
Դատաքննություն
2012 թվականի նոյեմբերի 22-ին ձերբակալվածին մեղադրանք է առաջադրվել երկու մարդու սպանության, սպանության 7 մահափորձի, ինչպես նաև այն բանի համար, որ նա ևս 38 մարդու կյանք է վտանգել։ Մեղադրվողը խոստովանել է իր մեղքը։ Մինչև դատավարության մեկնարկը կալանավորվածը անցել է դատական փորձաքննություն, որի հիման վրա ճանաչվել է, որ հանցագործության կատարման պահին նա մեղսունակ է եղել
2013 թվականի հունվարի 8-ին Հելսինկիի գավառային դատարանում սկսվել է դատական գործընթացը ։
2013 թվականի փետրվարի 28-ին դատարանը 19-ամյա Էերո Սամուլի Հիլթունենին դատապարտել էր ցմահ ազատազրկման՝ 10 տարի անց պայմանական վաղաժամկետ ազատման միջնորդություն ներկայացնելու իրավունքով ։
Արձագանք
Ֆինլանդիայի վարչապետ Յուրկի Կատայնենը երկրի հասարակությանը կոչ է արել քննարկել երիտասարդական միջավայրում չճշտված բռնի գործողությունների պատճառները, իսկ ներքին գործերի նախարար Պյայվի Ռյասյանենը նշել է ոստիկանների գործողությունների համակարգված լինելը և կոչ է արել խորհրդարանականներին մինչև տարեվերջ զենքի մասին օրենքում կատարել մի շարք սահմանափակող փոփոխություններ ։
2012 թվականի մայիսի 27-ին և 28-ին Հյուվինկյաայում իջեցվել են պետական դրոշները, իսկ քաղաքի դպրոցներում և հաստատություններում մայիսի 28-ի առավոտյան տեղի է ունեցել լռության րոպե ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2012
Իվան Բոգուն
Իվան Բոգուն Իվան, ուկրաինական քաղաքական գործիչ, զորավար։ Եղել է Բոգդան Խմելնիցկու զինակիցը։ 1651-1653 թվականներին Վիննիցայի, Մոնաստիրիշչեի և Ժվանեցի մարտերում պարտության է մատնել լեհական ուժերին։ 1651 թվականի ամռանը, երբ Խմելնիցկին թաթարական խանի մոտ էր, ընտրվել է փոխհետման։ Խմելնիցկու մահից հետո ապստամբել է դավաճան հետման Ի․ Վիգովսկու դեմ և 1659 թվականի աշնանը ջախջախել նրան։ Լեհական շլյախտայական կառավարությունը ձերբակալել և գնդակահարել է Բոգունին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:1664 մահեր Կատեգորիա:Կազակներ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Էյլի (երգչուհի)
Էյլի (հանգըլ՝ 에일리, Ailee), իրական անունը Էմի Լի (이예진, Lee Yejin, ), ամերիկյան երգչուհի, ով ապրում է Հարավային Կորեայում։ Նա պայմանագիր է կնքել YMC Entertainment լեյբլի հետ, որի հետ էլ աշխատում է։
Առաջին սինգլը «Heaven» անունով, նա թողարկել է 2012 թվականի փետրվարին։
«KBS World»-ը նրան անվանում է «2012 թվականին Կ-փոփ բեմում դեբյուտ արած ամենակրակոտ սոլո երգչուհիներից մեկը» ։
Կենսագրություն
Էմի Լին ( Amy Lee) ծնվել և մեծացել է ԱՄՆ-ում, Նյու Ջերսի նահանգում։ Դեռևս ապրելով այնտեղ, նա հայտնի է դառնում «YouTube» կայքում, կատարելով Մրայա Քերիի, Բեյոնսեի ու Ռիհաննայի երգերի քավեր տարբերակներն ու տեղադրելով դրանք իր կայքում։ Նա շատ հայտնի է եղել YouTube-ում և MySpace սոցիալական կայքում։ Բացի դրանից, նա նաև մասնակցել է The Maury Show երգիչների մրցույթին ։
Հետագայում նա տեղափոխվում է Հարավային Կորեա։ Այնտեղ նա մասնակցություն է ունենում Singers and Trainees հեռուստածրագրում (որի ընթացքում նա երգում է Հվիսոնի հետ) և գրավում է առաջին տեղը ։
Ինչպես նաև այդ երգով նա ստացել է Cyworld Music Awards մրցանակաբշխության փետրվարյան մրցանակը «Ամսվա նորեկ» անվանակարգում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի երգչուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի սոպրանոներ Կատեգորիա:Հարավկորեացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Հարավկորեացի հեռուստատեսային դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երգչուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երգիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ
Կոիտիրո Տոմիտա
Կոիտիրո Տոմիտա, ճապոնացի աստղագետ, գիսաստղերի և աստերոիդների հայտնաբերող։ Աշխատել է CERGA հետազոտական կենտրոնում։ 1947 թվականից 1985 թվականները ակտիվորեն հետազոտել է գիսաստղեր և աստերոիդներ, հայտնաբերել է C/1964 L1 (Տոմիտա-Գերբեր-Հոնդա) գիսաստղը։ 1978 թվականից 1982 թվականները CERGA կենտորնում աշխատելիս հայտնաբերել է 9 աստերոիդ ։
Որպես գիտության մեջ նրա ներդրման ճանաչում, Կոիտիրո Տոմիտայի անունով է կոչվել 2391 համարի աստերոիդը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի աստղագետներ Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ Կատեգորիա:Գիսաստղ հայտնաբերողներ
Պերվոմայկա (գյուղ, Մակարևսկի շրջան)
Պերվոմայկա (Первомайка), գյուղ Ռուսաստանի Կոստրոմայի մարզի Մակարևսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Կոստրոմայի մարզի Մակարևսկի շրջանի բնակավայրեր
Էլեանոր Հելին
Էլեանոր Հելին (Eleanor Francis Helin, ), ամերիկացի աստղագետ, գիսաստղերի և աստերոիդների հայտնաբերող։ Գործընկերները անվանել են նրան «Գլո» մականունով։ Աշխատել է Պալոմարյան աստղադիտարանում, ինչպես նաև եղել է Ռեակտիվ շարժման լաբորատորիայի մերձերկրյա մարմինների որոնման NEAT ծրագրի գլխավոր հետազոտող։ 1973-ից 1995 թվականները հայտնաբերել է ընդհանուր առմամբ 894 աստերոիդ, ընդ որում դրանցից 525 նա հայտնաբերել է միանձնյա, իսկ մնացած 369 համատեղ այլ ամերիկացի աստղագետներ Շելտ Բասի, Յուջին Շումեյկերի, Քենեթ Լոուրենսի, Սքոթ Դանբարի, Ջեֆրի Ալուի, Բրայան Ռոմանի, և այլոց հետ ։ Նրա հայտնաբերած աստերոիդների մեջ են երկու Ատենի խմբի, ութական Ապոլոնի և Ամուրի խմբերի, և երեք Յուպիտերի տրոյացի աստերոիդներ։
Էլեանոր Հելինին նաև հայտնաբերել է մի քանի կարճ պարբերությամբ գիսաստղեր՝ 111P/Հելինի-Ռոմանի-Կրոկետի, 117P/Հելինի-Ռոմանի-Ալույի, 132P/Հելինի-Ռոմանի-Ալույի, ինչպես նաև վերստին հայտնաբերել է (4015) Վիլսոն-Հարինգտոն գիսաստղը, որը հայտնաբերումից հետո կորսվել էր, քանի որ հայտնաբերողները չէին կարողացել հաշվարկել ուղեծրի պարամետրերը։ Սկզբում այս մարմինը համարվում էր աստերոիդ, որին տրվեց համապատասխան 4015 հերթական համար, սակայն հետագայում Էլեանոր Հելինը այս մարմնի մոտ հայտնաբերեց գիսաստղային ակտիվության նշաններ և այն վերանվանվեց գիսաստղ։
Կենսագրություն
Էլեանոր Հելինը ավելին քան երեք տասնամյակներ ակտիվորեն զբաղվել է մոլորակագիտությամբ և աստղագիտությամբ Կալիֆորնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտում և Ռեակտիվ շարժման լաբորատորիայում։ 1970-ականների սկզբում սկսել է աշխատել PCAS ծրագրում Պալոմարյան աստղադիտարանում, որի ընթացքում հայտնաբերվել են ավելին քան հազար տարաբնույթ աստերոիդներ, որոնց մեջ ավելին քան 200 աստերոիդ բարձր թեքման անկյուններով, և այլ հազվագյուտ պատահող հատկանիշներով աստերոիդներ։ Հայտնաբերվեց նաև 20 գիսաստղ։
1980-ականների սկզբում կազմակերպեց սեփական INAS ծրագիրը, որը նպատակաուղված էր երկրին մոտեցող մարմինների որոնմանը ընդլայնելով հետազոտվող երկնոլորտը, աշխարհի տարբեր վայրերում աշխատող աստղագետների ներգրավման միջոցով։ Այս ծրագիրը ստացավ ՆԱՍԱ-յի պարգևը։
Չդադարացնելով աշխատել PCAS ծրագրում համարյա 25 տարի, Էլեանոր Հելինը նաև սկսեց աշխատել Ռեակտիվ շարժման լաբորատորիայի մերձերկրյա մարմինների որոնման NEAT ծրագրում, որն ուներ ավելի հզոր սարքավորում և գործիքներ։ 1995 թվականի դեկտեմբեր ամսից NEAT ծրագիրը դարձավ առաջին ամբողջովին ավտոմատ աշխատող աստերոիդների որոնման և հսկողության ծրագիրը, որն ուներ համակարգչային կառավարման համակարգ։ Գիշերվա ընթացքում հավաքված տվյալները ամեն առավոտյան ուղարկվում են ՌՇԼ դիտարկման և հաստատման։ NEAT ծրագրի շրջանակներույ հայտնաերվել է ավելին քան 26000 նոր աստերոիդ, այդ թվում 31 Երկրին մոտեցող աստերոիդներ, եչրկու Երկար պարբերությամբ գիսաստղեր, ինչպես նաև մեկ յուրօրինակ տրանսնեպտունային մարմին՝, որն այս պահին հայտնի Արեգակնային համակարգի մարմինների միջև ունի ամենամեծ էսցենտրիսիտետը (0,9908674). Այս մարմնի մեծ կիսաառանցքը կազմում է 278 471 ա. մ., իսկ պտույտի պարբերությունը Արեգակի շուրջ 4647 տարի։ Էլեանոր Հելինը 1997 թվականին ղեկավարում էր NEAT ծրագիրը և առանձանահատուկ ձեռքբերումների համար ստացավ պարգևատրում ՌՇԼ-ից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագետներ Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ Կատեգորիա:Գիսաստղ հայտնաբերողներ
Արտավազդ Բ
Արտավազդ Բ (Αρταβάσδης της Αρμενίας, ), Մեծ Հայքի թագավորության արքայից արքա Արտաշեսյանների հարստությունից, որը կառավարել է մ.թ.ա. 55-մ.թ.ա. 34 թվականներին։ ։ Հայոց գահը ժառանգել է հորից՝ Տիգրան Մեծից, որի օրոք ստեղծվել էր Հայկական աշխարհակալություն։
Արտավազդը գահ է բարձրանում պատմական դժվարին ժամանակահատվածում, երբ միմյանց դեմ շարունակաբար հակամարտում էին Հայաստանի արևմտյան և արևելյան հարևանները՝ Հռոմեական հանրապետությունն ու Պարթևական թագավորությունը։ Արտավազդը, հոր օրինակով, սկզբնապես փորձում է պահպանել չեզոքություն, սակայն ի վերջո ստիպված է լինում ապավինել Արտաշատի դաշնագրով ստանձնած պարտավորություններին և մ.թ.ա. 54 թվականին դաշինք կնքում Հռոմի եռապետ Մարկոս Կրասսոսի հետ։ Ավելի ուշ Արտավազդը միակողմանիորեն խզում է դաշնակցությունը Հռոմի հետ և նախաձեռնում Մ.թ.ա. 53 թվականին հայ-պարթևական բանակը՝ Սուրեն զորավարի գլխավորությամբ հաղթում է Հայոց Միջագետք ներխուժած հռոմեական լեգեոններին, որով նշանավորվում է հայ-պարթևական դաշինքի առաջին հաջողությունը։
Հայկական սկզբնաղբյուրներն ու օտարալեզու գրվածքները հավաստում են, որ Արտավազդը ստացել է ժամանակաշրջանի լավագույն կրթությունը։ Նա հետաքրքրություն էր տածում հելլենիստական մշակույթի նկատմամբ՝ վարժ տիրապետելով հին հունարենին։ Ըստ Պլուտարքոսի` հայոց արքան գիտեր նաև այլ օտար լեզուներ, «հորինում էր ողբերգություններ, գրում ճառեր ու պատմական երկասիրություններ», որոնք մեզ չեն հասել։
Նախապատմություն
Արտավազդ Բ-ն, մ.թ.ա. 55 թվականին զբաղեցնելով հայոց գահը, ինքնին ժառանգում է կայացած պետություն, որն ուներ հզոր բանակ և առաջադեմ տնտեսություն։ Արտաշեսյանների թագավորությունը հիմնադրել էր Արտաշես Բարեպաշտը, իսկ վերջինիս հայրը՝ Տիգրան Բ-ն, այն հասցրել էր իր հզորության գագաթնակետին։ Տիգրան Մեծը Հայքի գահին բազմել էր մ.թ.ա. 95 թվականին և ապա դաշինք կնքել Պոնտոսի արքա Միհրդատ VI Եվպատոր-ի հետ ։ Դեռևս Տիգրանի օրոք Մեծ Հայքի աշխարհակալ նկրտումների առջև առկախ գլխավոր խնդիրը օրեցօր զորեղացող Հռոմեական հանրապետությունն էր, որի «անպարտելի լեգեոնները», Եվրոպայի զգալի մասը զավթելուց հետո, առաջխաղացել էին դեպի Փոքր Ասիա։ Մեծ Հայքի արևելյան հարևանը Պարթևական թագավորությունն էր, որը ձգվում էր Հայոց Միջագետքից մինչև Միջին Ասիա և Պարսից ծոցից մինչև Հինդուստան։ Այնուամենայնիվ, Տիգրանի քաղաքականության շնորհիվ հայկական բանակները մ.թ.ա. 94 թվականին Հայոց թագավորությանն են միացնում Ծոփքը, ապա հպատակեցնում հարևան Վիրքն ու Աղվանքը։ Մ.թ.ա. 87 թվականին Տիգրանը սկսում է պարթևական արշավանքը և մեկ տարում նվաճում պարթևաց երկրի զգալի մասը։ Նույն տարում Արտաշատում կնքվում է հայ-պարթևական դաշնագիր, որով Գոդերձ Ա-ն Տիգրանին և իր իրավահաջորդներին էր զիջում «արքայից արքա» տիտղոսը, Հյուսիսային Միջագետքը, Օսրոյենեն, Արուաստանը (Միգդոնիա), Ադիաբենեն ճանաչում Մեծ Հայքի կազմում, ինչպես նաև ընդունում Հայաստանի գերիշխանությունը։ Հաջորդիվ Տիգրան Մեծը նվաճում է Սելևկյան տերության թագը՝ վերահսկողություն սահմանելով Ասորիքի, Փյունիկիայի և Կիլիկիայի նկատմամբ։ Արտաշեսյանների թագավորությունը սկսում է սահմանակցել Հռոմեական հանրապետությանը։
Ավելի ուշ Տիգրանի ստեղծած կայսրության սահմանները հասնում են նաև Հուդայի թագավորություն (Հրեաստան) և Նաբաթեա։ Մ.թ.ա. 71 թվականին Հայքի զինվորները ռազմակալում են Պտղոմայիս քաղաքը. Հայկական աշխարհակալ տերությունը ձգվում է ընդհուպ մինչև Եգիպտոս։ Այնուամենայնիվ, աշխարհաքաղաքական իրադրությունը բեկումնային է լինում Հայաստանի համար, և Հռոմի դեմ շարունակական պատերազմներից հետո, Տիգրանը կնքում է Արտաշատի պայմանագիրը, որով Հայքը զրկվում էր իր նվաճումներից, սակայն և պահպանում էր իր տարածքային ամբողջականությունը։ Տիգրանի կառավարման վերջին տարիներին արքայազն Արտավազդը նշանակվում է գահակից։
Վաղ տարիների կյանք
Արտավազդի ծննդյան ամսաթվի և տեղի մասին մատենագրական հստակ տեղեկություններ մեզ չեն հասել, սակայն հայտնի է, որ վերջինս ծնվել է արքայից արքա Տիգրան Մեծի մայրաքաղաքներից մեկում՝ Արտաշատում, Տիգրանակերտում կամ Անտիոքում։ Անտիոքը և Տիգրանակերտը մայրաքաղաքի կարգավիճակը պահպանել են կարճ ժամանակահատվածում, ընդ որում՝ լիովին չդիտարկվելով որպես երկրի քաղաքական, տնտեսական և մշակութային կենտրոններ։ Հետազոտողները հակված են այն մտքին, որ Արտավազդի մանկությունն ու պատանեկությունն առավելապես անցել է Արտաշես Ա Բարեպաշտի հիմնադրած Արտաշատ մայրաքաղաքում ։
Արքայազն Արտավազդ
Արտավազդը Մեծ Հայքի արքայից արքայի և Միհրդատ Եվպատորի դստեր՝ Կլեոպատրա Պոնտացու որդին էր ։ Պատմագիտական ոչ մի տեղեկատվություն մեզ չի հասել Արտավազդի՝ Տիգրանի ավագ որդի լինելու մասին, սակայն հայտնի է, որ հայրենիքի, ռազմական գործի և մշակույթի հանդեպ իր վերաբերմունքով վերջինս միանշանակորեն տարբերվել է իր եղբայրներից։ Արտավազդը ստացել է իր ժամանակաշրջանի լավագույն հելլենիստական կրթությունը (պարզ է դառնում Արտավազդի խոսքերից. «Ինչպես ուսանել է մեզ Հելլադայի ոգին») և դեռևս պատանեկության տարիքում տիրապետել հին հունարենին։ Ամենայն հավանականությամբ արքայազն Արտավազդի ուսուցիչներն են եղել Տիգրանի արքունիքում այդ ժամանակ ծառայող հույն նշանավոր մտածողներ Ամֆիկրատես Աթենացին և Մետրոդորոս Սկեպսացին։ Շատերը Մետրոդորոսին նույնացնում են Պլինիոս Ավագի մոտ հիշատակվող «Միսոռոմեուսի» հետ, որի անունը լատիներենից թարգմանաբար նշանակում է «հռոմեատյաց»։ Վերջինս հաստատվել էր հայոց ոստանում և գրում էր «Տիգրանի պատմությունը» պատմագրական ստեղծագործությունը, որը, սակայն, ժամանակի ընթացքում կորուսվել է։
Ուսումնասիրողները հավաստում են, որ Արտավազդը որդեգրել է Տիգրան Մեծի քաղաքականությունը։ Վերջինս՝ որպես քաղաքագետ և ռազմական առաջնորդ, կայացել է մ.թ.ա. 50-ական թվականների սկզբին՝ Մեծ Հայքի թագավորության արքայից արքայի գահակից նշանակվելուն պես, սկսելով օգնել վերջինիս թագավորության կառավարման գործում։ Տիգրանի այս ընտրությունը պայմանավորված էր նրանով, որ վերջինիս օրինական չորս որդիներից երեքը՝ Զարեհը, Արտաշեսը և Տիգրան Կրտսերը, ապստամբել էին թագի դեմ՝ օժանդակելով հռոմեացիներին։
Թագադրում և կառավարման սկիզբ
Արտավազդ Բ-ի թագադրման արարողությունը տեղի է ունենում մ.թ.ա. 55 թվականին Արտաշատում՝ Տիգրան Մեծի մահվանից անմիջապես հետո։ Արտավազդը, դառնալով Տիգրան Մեծի իրավահաջորդը, ստանում է Մեծ Հայքի տասնհինգ նահանգները (այդ թվում և Ծոփքը) և Հյուսիսային Միջագետքը։ Վերջինիս տրամադրության տակ էր 120 հազարանոց հայկական զորաբանակը, որի գլխավոր հարվածային ուժը հայոց այրուձին էր։ Այնուամենայնիվ, Արտավազդ Բ-ն իր կառավարումը սկսում է չափազանց բարդ պատմական ժամանակահատվածում, քանզի Մեծ Հայքը հայտնվել էր համաշխարհային գերիշխանության ձգտող և իր հզորության գագաթնակետում գտնվող Հռոմեական հանրապետության և իր սասանված դիրքերը վերականգնած Պարթևստանի հետաքրքրությունների կիզակետում։ Այսպիսով, հակամարտող կողմերից յուրաքանչյուրի համար Հայքի դիրքորոշումն ուներ կարևոր նշանակություն, իսկ Արտավազդի համար ամենաձեռնտու տարբերակը բացարձակ չեզոքությունն էր ։
Այնուամենայնիվ, մ.թ.ա. 66-ին կնքված Արտաշատի պայմանագիրը բացառում էր Հայքի կողմից չեզոքության սկզբունքներով առաջնորդվելը, քանզի այդ պայմանագրով Մեծ Հայքը ճանաչվել էր «Հռոմի բարեկամ և դաշնակից» և պարտավորվում էր օժանդակել հռոմեական լեգեոններին՝ պատերազմների դեպքում։ Այսպիսով, սկզբնապես Արտավազդը գործում է հռոմեամետ գործչի տրամաբանությամբ և սերտ դաշնակցային հարաբերություններ հաստատում դրացի Հռոմի հետ։ Այս հանգամանքով էլ պայմանավորված էր պարթևների, մասնավորապես՝ Որոդես Բ Արշակունու որդեգրած հակահայկական քաղաքականությունը։ Պարթևները նպատակ ունեին վերականգնել իրենց խարխլված դիրքերը տարածաշրջանում՝ Արտաշեսյաններից ետ խլել «արքայից արքա» տիտղոսը։ Նման պայմաններում Հռոմի հետ դաշնակցությունը ձեռնտու էր նաև Արտավազդին։
Մ.թ.ա. 60 թվականին Հռոմեական հանրապետությունում ստեղծվում է առաջին եռապետությունը, որով պետական և ռազմական գործիչներ Գնեոս Պոմպեոսը, Մարկոս Կրասսոսը և Հուլիոս Կեսարը միմյանց մեջ էին բաժանում Հռոմի իշխանությունը ։ Աշխարհակալության արևելյան հողերը՝ Անտիոք կենտրոնով, բաժին էր հասնում Կրասոսին, որն էլ ենթադրաբար պետք է պատերազմ սկսեր պարթևաց արքայի դեմ և բանակցություններ վարեր Մեծ Հայքի թագավորության արքայից արքա Արտավազդ Բ-ի հետ։
Կրասոսի արևելյան արշավանք
Մ.թ.ա. 54 թվականին Մարկոս Կրասոսը Հռոմի արևելյան լեգեոնների գլուխն անցած անցնում է Փոքր Ասիան և նախապատրաստվում Պարթևստանի դեմ վճռական արշավանքի։ Վերջինս աչքի էր ընկնում իր առանձնակի դաժանությամբ ու նենգամտությամբ և այս մասին քաջատեղյակ էր նաև հայոց արքայից արքան։ Մինչ այդ Կրասոսի գլխավորած լեգեոնները «արյան մեջ խեղդել էին» Սպարտակի հուժկու ապստամբությունը, իսկ ապստամբներին ամենայն հավանականությամբ օժանդակել էր Արտավազդի հայրը՝ Հայքի արքա Տիգրան Բ Մեծը։ Այնուամենայնիվ, փակուղում գտնվող Արտավազդի համար միակ ելքը հռոմեացիներին զորավիգ լինելն էր, քանզի Որոդես Բ-ն արդեն իսկ սկսել էր Հայաստանի հարավային նահանգների ասպատակությունը՝ պարթևաց զորքերը մտցնելով Կորդուք և Պարսկահայք ։ Միևնույն ժամանակահատվածում դեպի արևելք էին շարժվում հռոմեական լեգեոնները, որոնց նպատակակետը Անտիոքն էր՝ Ասորիքի մայրաքաղաքը։ Հասնելով Ասորիք՝ Կրասոսը հայտարարում է «բարեկամ և դաշնակից» ժողովուրդների զորահավաք, որից անմասն չեն մնում նաև հայերը։ Արտավազդ Բ-ն 40 հազարանոց հայկական զորաբանակով (այդ թվում՝ 16 հազար այրուձի և 24 հազար հետևակ) ժամանում է Հռոմի եռապետի բանակատեղի և դիվանագիտական բանակցությունների ժամանակ առաջարկում լեգեոնները տեղափոխել Մեծ Հայք՝ արշավանքը սկսելով առավել նպաստավոր ռազմավարական դիրքերից՝ Հայքի լեռներից ։
Արտավազդ Բ-ի առաջարկը ստրատեգիական տեսանկյունից հիմնավոր էր այնքանով, որ հայոց լեռներում պարթևական բանակը զրկվում էր իր գլխավոր հարվածային ուժի` հեծելազորի կիրառելիության հնարավորությունից, որն անուղղակիորեն անհնարին էր պատկերացնել անապատային Միջագետքի պարագայում, որտեղ պարթևաց զորախմբերը իրենց զգում էին ինչպես «ձուկը ջրում» ։ Ըստ էության` այս քայլով Արտավազդ Բ-ն ցանկանում էր նաև հռոմեական լեգեոնների ներուժն օգտագործելով լուծել հայ-պարթևական անխուսափելի թվացող բախման խնդիրները։ Կրասոսի համաձայնության դեպքում Արտավազդ Բ-ն պատրաստակամություն էր հայտնում ընդհուպ մինչև ավելացնել հայկական զինուժի թվաքանակը պարթևական արշավանքի ժամանակ։ Սակայն հռոմեացի զորավարն անդրդվելի էր և ոչ մի կերպ ընդհանուր հայտարարի չէր գալիս հայոց արքայից արքայի հետ։ Վերջինս նախապատրաստվում էր կարճ ճանապարհով` Միջագետքի տափաստաններով ներխուժել Պարթևական տերություն, մինչդեռ Արտավազդը գիտակցում էր այդ արշավանքի կործանարարությունը, նախ և առաջ Մեծ Հայքի համար։ Այսպիսով, փորձելով զերծ պահել Հայքի բնակչությանը Մարկոս Կրասոսի հետ կնքված անբարենպաստ դաշինքի հետևանքներից, Արտավազդ Բ-ն մերժում է լեգեոններին զինակցելու եռապետի պահանջը՝ ինքնին հրաժարվելով նաև հայ-հռոմեական դաշինքով ստանձնած պայմանագրային պարտավորություններից։ Վերջինիս գործողություններն ուղղված էին մեկ այլ գերտերության հետ դաշինքի կնքմանը, իսկ այդ տրամաբանությամբ Հայաստանը պետք է հաշտության եզրեր գտներ նախ և առաջ թշնամական նախատրամադրվածությամբ Որոդես Բ-ի հետ։
Հայ-պարթևական դաշինք և Խառանի ճակատամարտ
Դեմ դուրս գալով Հռոմի եռապետին՝ մ.թ.ա. 53 թվականին Արտավազդը ստիպված է լինում համագործակցել իր արևելյան հարևանի հետ։ Որոդես Բ-ն Արտավազդի այս որոշումն ընդունում է մեծ ոգևորությամբ, և նույն տարում էլ կնքվում է հայ-պարթևական դաշինքը։ Այն ամրապնդվում է դինաստիական ամուսնությամբ, որի շրջանակներում էլ Արտավազդի քույրն ամուսնանում է պարթևական թագաժառանգ Բակուրի հետ։ Դաշինքից հետո, նախատեսվածի պես, պարթևները չեն սպասում հռոմեացիների ներխուժմանը և երկու տարբեր ուղղություններով նախահարձակ լինում։ Այսպիսով՝ պարթևական բանակի մի մասը՝ Սուրեն զորավարի գլխավորությամբ, շարժվում է Անտիոք՝ Կրասոսի լեգեոններին ընդառաջ, իսկ զորքի մնացյալ մասը ղեկավարում է հենց ինքը՝ պարթևների արքան, և անակնկալ հարձակման անցնում թշնամու թիկունքից՝ ռազմադաշտ մեկնելով Արտաշեսյանների թագավորության տարածքով։
Ամռանը Միջագետքի անապատային տարածքներով առաջխաղացող հռոմեական բանակը, որը շոգից կորցրել էր իր մարտունակությունը, հանկարծակիորեն տեղեկանում է Սուրենի գլխավորած պարթևական ուժերի նախահարձակ լինելու մասին։ Մարկոս Կրասսոսը հայտնվում է խուճապային իրավիճակում, երբ արևելքից երևում են հռոմեացիներին աղաղակով ընդառաջ շարժվող պարթևների սաղավարտները, որոնց հետևից առաջանում էին Սուրենի բանակի նետաձիգները։ Հռոմեական լեգեոներները զինված էին նիզակներով և թրերով, ունեին երկաթյա զրահներ և սաղավարտներ, որոնք պաշտպանում էին նրանց թույլ հարվածներից, և ուղղանկյունաձև վահաններ՝ հարվածի և նետի դեմ։ Սակայն պարթևական բանակը, Սուրենի հմուտ ռազմավարության շնորհիվ, անցնում է շեշտակի հարվածների և ջախջախում հռոմեական կայազորները։ Մարտերի կիզանուտում սկզբնապես սպանվում է Կրասոսի որդին, և ապա մահվան դատապարտվում հենց ինքը՝ Հռոմի եռապետը։ Սուրենի հրամանով Կրասոսը գլխատվում է, որից հետո պարթևները նրա կոկորդի մեջ հալեցրած ոսկի են լցնում՝ «ոսկու հանդեպ նրա ծարավը հագեցնելու համար»։ Ըստ [[Պլուտարքոսի` Կրասոսի գլուխն ուղարկվում է Արտաշատ, որտեղ այդ ժամանակ Արտավազդ Բ-ի մոտ պարթև մեծամեծերի ուղեկցությամբ հյուրընկալվել էր Որոդես Բ-ն։ Խնջույքից հետո սեղաններն արդեն հավաքել էին, և դերասանները հանդիսականների ուշադրությանն էին ներկայացնում Եվրիպիդեսի «Բաքոսուհիները» ողբերգությունը ։ Շուտով բեմ է դուրս գալիս Յասոն Տրալացին և սկսում է արտասանել Ագավեին վերաբերող տողերը։ Դրան հաջորդած ծափահարությունների ժամանակ էլ բեմահարթակում է հայտնվում զորական Սիլլակեսը և Արտավազդի ու Որոդեսի առջև նետում Կրասոսի գլուխը։ Այս ամենը արքունիքում ընդունվում է ցնծությամբ։ Յասոն Տրալացին բեմականության ժամանակ արտասանում էր ստեղծագործության ներքոնշյալ հատվածը՝ ձեռքում պահելով եղջերուի բուտաֆորային գլուխը։ Պլուտարքոսը գրում է, որ «այսպես էլ ավարտվում է Կրասոսի արևելյան արշավանքը»։ Նմանօրինակ հաղթությունից հետո, հայ-պարթևական դաշնակցային հարաբերությունները սերտանում են։ Խառանի ճակատամարտից կարճ ժամանակ անց հայ-պարթևական միացյալ ուժերը պարթևների թագաժառանգ Բակուրի և Հայքի սպարապետ Վասակի հրամանատարությամբ արշավում, ապա նվաճում են Ասորիքը, Պաղեստինը և Փյունիկիան։ Այս արշավանքի հետ կապված՝ Մովսես Խորենացին գրում է, որ Արտավազդն իր տերության հարավային շրջաններում Բարզափրան Ռշտունի նահապետին կարգել էր հայոց և պարթևաց զորքերի հրամանատար, ապա՝ նաև կուսակալ։
Մարկոս Անտոնիոսի արևելյան արշավանք
Հայ-պարթևական համատեղ արշավանքների հետևանքով նվաճված տարածքները և ռազմավարը դաշնակիցները բաժանում են միմյանց միջև։ Որոդեսի հետ համագործակցության միջոցով Արտավազդը փորձում էր վերականգնել Տիգրան Մեծի ստեղծած կայսրության նախկին հզորությունն ու փառքը՝ վերահաստատելով Մեծ Հայքի աշխարհաքաղաքական ազդեցությունը Փոքր Ասիայում։ Սակայն քաղաքական իրադարձություններն այլ ընթացք են ստանում, քանի որ Պարթևստանում տեղի են ունենում համակարգային շրջադարձեր։ Դավադրության հետևանքով զոհվում է Որոդես Բ-ն, իսկ թագաժառանգ Բակուրը սպանվում է ճակատամարտում։ Թագին տիրանալու համար մղվող անզիջում պայքարում հաղթած Որոդեսի որդիներից Հրահատը գահին բազմելուն պես սպանում է իր երեսուն եղբայրներին և բեկումնային կերպով փոխում Պարթևստանի վարած քաղաքականությունը։
Հրահատը գահին բազմելուն պես խզում է հայ-պարթևական դաշինքը և բացահայտորեն ի ցույց դնում իր հակահայկական կողմնորոշումը։ Վերջինս դաշինք է կնքում Հայքի երդվյալ թշնամի, Ատրպատականի արքա Մար Արտավազդի հետ, որը մորական կողմից հայ էր և սերում էր Արտաշեսյանների տոհմից ։
Մ.թ.ա. 36 թվականին դեպի արևելք արշավանք է սկսում հերթական հռոմեացի զորավարը՝ Գալլիայի կոնսուլ Մարկոս Անտոնիոսը, որը ստանձնել էր երկրի համագահակալման պատվախնդիր առաքելությունը։ Մինչ այդ՝ մ.թ.ա. 43 թվականին, Հռոմում ձևավորվել էր երկրորդ տրիումվիրատը (եռապետությունը), որի արդյունքում գերտերության գահը կիսել էին Մարկոս Լեպիդոս Էմիլիոսին, Մարկոս Անտոնիոսը և Գայոս Օկտավիանոսը (վերջինս մ.թ.ա. 27 թվականին ստանձնում է երկրի բացարձակ ղեկավարումը՝ իրեն հռչակելով Օգոստոս և Հռոմի կայսր) ։ Նախքան պարթևների դեմ արշավելը, մ.թ.ա. 37 թվականին Մարկոս Անտոնիոսը հռոմեական լեգեոններով ներխուժում է Հայաստան և հանդիպում պահանջում արքայից արքա Արտավազդից։
Մինչ այդ Արտավազդն արդեն իսկ կանխորոշել էր վերջինիս հետ հանդիպման օրակարգային բնույթը և Հայաստանը պետք է վճիռ կայացներ՝ կա՛մ վերաստանձնել Արտաշատի դաշնագրի պայմանագրային դրույթները, կա՛մ իր վրա վերցնել ի սկզբանե պարթևների դեմ ուղղված Հռոմի ներխուժումը։ Արտավազդը գերադասում է պետության շահերը և Մարկոս Անտոնիոսի հետ հանդիպման ընթացքում խոստանում, որ Հայքի զինվորները կպահեն հռոմեական լեգեոներների թիկունքը և վերջիններիս զորավիգ կլինեն մարտադաշտում։ Մասնավորապես, Արտավազդը Անտոնիոսին խոստանում է տրամադրել 6 հազար հեծյալ և 7 հազար հետևակ։ Փորձելով չկրկնել Կրասոսի սխալական փորձը՝ Անտոնիոսը համաձայնվում է Պարթևստան ներխուժել Հայքի տարածքով՝ արշավանքը սկսելով Փայտակարանից։ Այսպիսով, Մեծ Հայքի բարեխառն գոտիներում ձմեռելուց հետո, Անտոնիոսը պատրաստվում է սկսել արշավանքը՝ 100-հազարանոց հռոմեական բանակը կենտրոնացնելով Ատրպատականի հետ սահմանային գոտում։ Արդեն իսկ մ.թ.ա. 36 թվականին հռոմեական լեգեոններն անցնում են Արաքսը և շարժվում Ատրպատականի մայրաքաղաք Փրաասպայի ուղղությամբ ։ Անտոնիոսի բանակը տարբեր զորատեսակներից բացի ուներ նաև ռազմական արդի տեխնոլոգիաներ, ինչպիսիք են պաշարողական և քարանետ մեքենաները։ Մոտենալով Փրաասպային, Անտոնիոսը հրամայում է շրջանցել պաշարողական մեքենաները և ամբողջ բանակով շարժվել քաղաքի բարձրաբերձ դարպասներին ընդառաջ։ Այսկերպ Մարկոս Անտոնիոսը թույլ է տալիս ռազմավարական բեկումնային սխալ, որն էլ օգտագործում են պարթևական օգնական ուժերը. վերջիններս շրջանցում են պաշարման շարժվող լեգեոններին և թիկունքից ջախջախում հռոմեացիներին։ Արտավազդը տեսնելով Փրաասպայի մատույցներում հռոմեացիների արյունահեղությունը, հրաժարվում է Հայքի զինվորներին ուղարկել մարտադաշտ։ Արդյունքում՝ Անտոնիոսը հայտնվում է անելանելի դրության մեջ և ստիպված՝ նահանջում։
Հռոմեական զորքերի ներխուժումը Հայաստան
Պարթևներին հաջողվում է գրավել հռոմեացիների գումակը` սովի մատնելով և ակցանի մեջ առնելով ողջ զորքը։ Փրաասպայի մատույցներում հռոմեացիները տալիս են 32 հազար զոհ, իսկ Անտոնիոսն իր բանակի մնացորդներով հազիվ կարողանում է փախչել Հայաստան։ Այս կապակցությամբ հռոմեացի պատմիչ Պլուտարքոսը գրել է. «...Երբ հռոմեացի զինվորները ոտք դրեցին հայկական հողի վրա, ասես բաց ծովում երկար թափառումներից հետո առաջին անգամ ցամաք տեսած, նրանք համբուրում էին քարերն ու ավազը և իրար գրկելով ուրախությունից լաց լինում» ։ Մնացուկ զորքի վիճակը կայունացնելուց և փոքր-ինչ դադար առնելուց հետո, Անտոնիոսը թողնում է Հայաստանը ու շարժվում դեպի Ալեքսանդրիա, ուր իրեն էր սպասում Եգիպտոսի թագուհի Կլեոպատրան։ Անտոնիոսը Պարթևստանի դեմ արշավանքն սկսել էր առանց Սենատի համաձայնության, և Հռոմում նրա նկատմամբ հակակրանք ի սկզբանե առկա էր։ Փրաասպայի պարտությունից հետո՝ Անտոնիոսի համբավն ու վարկանիշն էլ ավելի են գահավիժում։ Իրավիճակը մեղմելու համար վերջինս իր պարտության գլխավոր պատասխանատվությունը դնում է Արտավազդի վրա՝ հայ արքայի քայլը որակելով «դավաճանական»։