cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ժամացույց
Էլեկտրոնային ժամացույց
Ժամացույցները հիմնված են էլեկտրոնային սխեմաների կողմից գեներատորի տված տատանումների հաշվման վրա, որից հետո այդ ինֆորմացիան դուրս է բերվում թվային էկրանին։ Առաջին ձեռքի էլեկտրոնային ժամացույցները ունեին լուսադիոդային էկրան, բայց նրանք կարողանում էին ժամանակը ցույց տալ կարճ ժամանակով, որովհետև լուսադիոդները շատ էին ծախսում։ Այնուհետև օգտագործեցին հեղուկ բյուրեղների հատկությունները՝ կողմնորոշվել արտաքին էլեկտրական դաշտում և լույս բաց թողնել բևեռացման մեկ ուղղությամբ։ Լինելով զետեղված երկու բևեռացնողների միջև՝ լույսը արտաքին աղբյուրից ամբողջությամբ կլանվում էր համակարգի կողմից, բևեռացնող-հեղուկ բյուրեղ-բևեռացնող-անդրադարձիչ, էլեկտրական դաշտի առկայության դեպքում այն դառնում էր մուգ և արտացոլում էր պատկերի մասնիկը։ Դրա արդյունքում բավականին քչացվեց էներգիայի պահանջը, և սնուցման աղբյուրի փոխարինումը կատարվում է բավականին ուշ-ուշ։
Ժամանակակից էլեկտրոնային ժամացույցներում, որպես կանոն տեղադրվեցին հատուկ նշանակության միկրոկոնտրոլլերներ, և ժամացույցներն ունեցան կենցաղային սպասարկման բավականին ֆունկցիաներ (զարթուցիչ, մեղեդի, օրացույց և այլն), բայց միևնույն է. միկրոկոնտրոլլերը նաև շարունակում է հաշվել նորից նույն քվարցի բյուրեղի տատանումների ժամանակահատվածները։
Էլեկտրոնային ժամացույցների տարատեսակները, որոնք ցույց են տալիս ժամանակը երկուական կոդով, կոչվում են բինար ժամացույցներ (англ. Binary watch)։ Երկուական թվերի կարգերը ցույց տալու համար, սովորաբար օգտագործում են Լուսադիոդներ։ Լուսադիոդների խմբի թիվը կարող է լինել տարբեր, նրանք կարող են տարբերվել չափերով և տեղանքով։ Լուսադիոդների մի մասը ցույց է տալիս ժամը, մյուսը՝ րոպեները։ Կարող են լինել վայրկյաններ, ամսաթիվ ցույց տվող լուսադիոդներ։
Ռադիոժամացույց
Էլեկտրոնային կամ քվարցային ժամացույցները, որոնք կարողանում են համեմատել իրենց ընթացքը հեռարձակող կամ հատուկ ռադիոկայանների, ինչպես նաև (ավելի ճշգրիտ ժամանակ ստանալու համար) ИСЗ|Արբանյակի հետ GPS:
Ատոմային ժամացույց
Ատոմային ժամացույցներում (մոլեկուլային, քվանտային ժամացույցներ), որոնք կարող են չափել ժամանակը, որպես պարբերական պրոցես օգտագործվում է սեփական տատանումը՝ կապված ատոմների կամ մոլեկուլների մակարդակով պրոցեսների հետ։
Բնական ժամացույցներ
Վաղ շրջանում մարդը տնտեսության մեջ և առօրյա իր հոգսերի համար մշտապես ձգտել է իմանալ օրվա ժամը։ Տարբեր միջոցների է դիմել նա ժամանակը որոշելու համար․ օգտագործել է լուսինը, արևը, ստվերը, երկինքը, աստղերը և այլն։ Հետաքրքրական են ծաղկե ժամացույցները։ Դրանցից կարելի է օգտվել զբոսանքի ժամանակ, եթե ստույգ իմանանք՝ որ ծաղիկը առավոտյան որ ժամին է բացվում և երեկոյան կողմ փակվում։ Ծաղիկների պսակները բացվում և փակվում են որոշակի ժամերին, մոտավոր ճշտությամբ նրամց միջոցով կարելի է որոշել ժամանակը։
Ժամաֆիկացման ցանցեր
Ժամաֆիկացման ցանցերը նախատեսված են մեծ քաղաքներում բաժանորդների լայն շրջաններին և ձեռնարկություններին ճշգրիտ ժամանակի ապահովման համար։ Կազմված են մեկ առաջնային և մի քանի երկրորդական ժամացույցներից, ինչպես նաև կապի գծից։ Ժամաֆիկացման ցանցը ազատում է «ժամի պատասխանատվությունից», իսկ եթե շենքը (դպրոց, համալսարան, գործարան) աշխատում է մեկ կարգացուցակով՝ տալիս է «պաշտոնական ժամանակ», ըստ որի սկսվում կամ ավարտվում էաշխատանքը, նշվում են ուշացումները, պլանավորվում են խորհրդակցությունները և այլն։ Անգամ, եթե այդ ժամանակը ճշգրիտ չէ, բոլոր աշխատողներին լավ հայտնի է, թե «պաշտոնական ժամանակը» քանի րոպեով է առաջ կամ հետ իսկական ժամանակից։ Ժամաֆիկացման ցանցերը լայնորեն գործածվում են երկաթուղիներում և մետրոյում՝ թույլատրելով բարձր ճշտությամբ կոորդինացնել առանձին կայանների, կայարանների ու դեպոների աշխատանքը։
Առաջնային ժամացայցը նախատեսված է ժամանակի ճշգրիտ հաշվարկման և այն երկրորդական ժամացույցներին փոխանցման համար։
Առաջներում իրենցից ներկայացրել են աստղագիտական կամ քրոնոմետրիկ ժամացույցներ, որոնցում սլաքի փոխարեն երկրորդական ժամացույցներին հրամաններ փոխանցող էլեկտրամեխանիկական ձևավորման բլոկ էր, պարզագույն դեպքում՝ էլեկտրական շղթայում րոպեն մեկ կարճ միացում ապահովող։
Ներկայում՝ էլեկտրոնիկայի և հեռահաղորդակցման ուղիների զարգացման հետ՝ ճշտություն ապահովող մի քանի կանալներով բարձր դասի էլեկտրոնային ժամացույցներ են (GPS համակարգի ճշգրիտ ժամանակ, համապատասխանեցում համացանցի սերվերների ճշգրիտ ժամի հետ և այլն)։
Երկրորդական ժամացույցը նախատեսված է ժամաֆիկացման ցանցերում ժամանակը ցույց տալու համար։
Առաջներում դրանք իրենցից ներկայացնում էին մեխանիզմներ՝ առանց շարժիչի, կարգավորիչի և վայրկյանացույցի, րոպեի սլաքը ընթանում էր սինխրոն կամ քայլով շարժիչի իմպուլսից, որը ստացվում էր առաջնային ժամացույցի 24 Վոլտ լարումի բևեռացումից, իսկ ժամ ցույց տվող սլաքն ընթնում էր փոխանցող մեխանիզմով 1:12 ։ Գոյություն ունեին նաև էլեկտրական լամպերի վրա թվային ինդիկատորներով կամ գազալիցքավորմամբ ինդիկատորներով երկրորդական ժամացույցներ ։
Ներկայումս դրանք առաջնային ժամացույցների շտկված, ոչ թանկ, ինքնուրույն քվարցե ժամացույցներն են, առանձին դեպքերում՝ GPS:
Ինտերվալներով ժամացույցը կոչված է արտացոլելու գնացքների անցնելու միջև ժամանակահատվածը.
ԽՍՀՄ-ում, Ռուսաստանում, Հայաստանում
Սովետական Միությունում 1980-ական թվականներին կենցաղային անհատական օգտագործման զանգվածային արտադրություն էր, այժմ՝ Ռուսաստանում գոյություն ունեն ժամացույցի մի քանի մակնիշ։ Նրանցից շատերը արդեն չեն արտադրում իրենց մեխանիզմները, այլ ժամացույցը հավաքում են արտասահմանյան դետալներով։ Երկրի միակ ժամացույց արտադրող գործարանը, որը շարունակում է արտադրել իր մեխանիզմները սկզբից մինչև վերջ, ներառած բալանսն ու պարույրը, դա Պետրոդվորեցի «Ракета» ժամացույցի գործարանն է։
ԽՍՀՄ-ի ժամանակ ժամացույցներ արտադրվում էին 13 գործարաններում.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ժամացույցներ
Բառ
Բառը լեզվի նվազագույն ազատ միավորը, որը կարող է առանձին արտասանվել՝ կրելով որոշակի իմաստային բովանդակություն, ի տարբերություն լեզվի ամենափոքր միավոր բառարմատի, որը թեև ունի իմաստային պարունակություն, բայց առանձին ազատ միավոր չէ։ Այն հնչյունը կամ հնչյունախումբը որն ունի արմատ,շեշտ և առանձին գործածություն կոչվում է բառ։ Բառը կարող է կազմված լինել միայն մի ձևույթից (օրինակ՝ օ՜հ, տուն, բու, նուռ) կամ՝ մի քանիսից (տներ, բվի, նռնենի)։ Ձևույթը գուցե և չունենա ինքնուրույն գործածություն, ինչպես բառերը (վերոնշյալ բառերում՝ -են, -ի, -ենի)։ Ածանցավոր բառերը հիմնականում կազմված են լինում արմատից և մեկ կամ ավելի ածանցներից (նռ-նենի, օգն-ական, բառ-արան), իսկ բարդ բառերը պարունակում են մեկից ավելի արմատներ (գր-ա-սեղան, առանձն-ա-տուն)։ Բառերը միավորվում են ստեղծելու համար լեզվի ավելի մեծ միավորներ՝ բառակապակցություններ (մեծ տուն), նախադասություններ՝ պարզ (Նա նետեց գրիչը։) և բարդ (Նա նետեց գրիչը, և Աննա բռնեց դա:)։
Բառ տերմինը կարող է վերաբերել բանավոր ասված բառին կամ գրված բառին կամ որևէ մեկի նշանակած վերացական իմաստին։ Բանավոր բառերը արտասանվում են հնչյունային խմբերով՝ հնչույթներով, գրավոր բառերը կազմված է գրույթներից, նշաններից ինչպիսիք են օրինակ լեզվի այբուբենի տառերը։
Լեզվաբանության մեջ ամերիկացի լեզվաբան Լեոնարդ Բլումֆիլդն առաջինն է արտահայտել բառերի մասին նվազագույն ազատ ձևեր հասկացությունը կառուցվածքային լեզվաբանությանը նվիրված իր ազդեցիկ գիտական աշխատության մեջ ։
Ամփոփագիր
Բառի վերծանման դժվարությունը կախված է լեզվից։ Բառարանները բաժանում են լեզվի բառային կազմը լեմմաների։ Սա ցույց է տալիս բառի իմաստը՝ ըստ լեզվակիր գրողների։ Բառի երկարությունը չափելու լավագույն ձևը վանկերի կամ ձևույթների քանակը հաշվելն է ։ Բազմիմաստ բառերը կարող են բարդություններ առաջացնել բանավեճերի կամ քննարկումերի ժամանակ ։
Բառերի հիմնական հատկություններ
Լեզվի մեջ բառը իր հնչյունական կազմով փոխանցում է հասկացության, առարկայի, գործողության, իրականության երևույթների, նրանց կառուցվածքի կամ փոխհարաբերությունների իմաստը։ Բառի մեջ զուգորդվում են հնչյունական, բառիմաստային, և քերականական հատկանիշներ՝ իմաստի որոշակիություն, ձևի կայունություն, արտասանության ամբողջականություն, բաղադրիչների համադրություն կամ հարադրություն։ Բառը այս հատկանիշներով տարբերվում է լեզվական այլ միավորներից, օրինակ ի տարբերություն լեզվի բառակապակցության և նախադասության, բառն ինքնուրույն կարող է արտահայտել առանձին ամբողջական իմաստ կամ հասկացություն, բառակապակցությունը նույնպես կարող է արտահայտել ամբողջական իմաստ սակայն երկու կամ ավելի կապակցված բառերի միջոցով, իսկ նախադասությունը՝ արտահայտում է ամբողջական միտք։ Բառերի ճնշող մեծամասնությունը արտահայտում է հասկացություններ (տուն, ծառ, քար, սեր, համբերություն, քաջարի, վազելով, գեղեցկություն, մահ, պատերազմ, մեծ, բարձր, վերևից, նկարել, ուտել, աշխատել, հարյուր, երկրորդ, պետություն)։ Որոշ բառեր հասկացությունները նշում են ոչ ուղղակիորեն, այլ ըստ իրադրության կամ հարաբերության (ես, դու, սա, այսպիսի), որոշ բառեր էլ արտահայտում են դատողական (թերևս, իհարկե, արդյոք և այլն), կամ զգացմունքային անմիջական վերաբերմունք (ա՛խ, ավա՛ղ, վա՛յ և այլն), կամ քերականական հարաբերություններ (մասին, համար, դեպի, բացի, որովհետև, որպեսզի, և այլն) ։
Բառերն այդպիսով գործում են որպես բնական լեզուների հիմնական նշանակալի միավորներ։ Մյուս բոլոր բնական լեզուների նման հայերենը բառերի լեզվով շփման միջոց է։ Քերականական կանոնների օգնությամբ առանձին բառերից կամ բառակապակցությունների մեջ միավորված բառերից կազմավորվում են նախադասություններ։ Նախադասություններն իրենց հերթին կառուցում են բովանդակություն կամ տեքստ՝ դառնալով կառուցվածքային ամբողջականությամբ բնորոշված հաղորդակցման ավելի մեծ միավորներ։
Բառային սահմաններ
Բառի բաղադրիչների տարորշման խնդիրը ներառում է որոշել, թե որտեղ է ավարտվում մի բառը և որտեղ սկսում մյուսը, այլ կերպ ասված, գտնել բառի սահմանները։ Կան մի քանի ձևեր, որոնց միջոցով կարելի է որոշել բառային սահմանները բանավոր խոսքում․
Ուղղագրություն
Գրական ավանդույթ ունեցող լեզուներում ուղղագրության և բառի հասկացության միջև գոյություն ունի փոխադարձ կապ։ Բառերի բաժանարարները (հիմնականում բացատները) սովորական երևույթ են այբբենական գիր օգտագործող լեզուների ժամանակակից ուղղագրություններում, բայց սրանք հարաբերականորեն ավելի ժամանակակից զարգացում են։
Անգլերենի ուղղագրությունում բարդ արտահայտությունները կարող են բացատներ պարունակել։ Օրինակ՝ ice cream, air raid shelter, get up, սրանցից յուրաքանչյուրը, համարվում է, կազմված է մեկից ավելի բառից, քանի որ բաղադրիչներից յուրաքանչյուրը ունեն ինքնուրույն գործածություն։
Ոչ բոլոր լեզուներն են որոշակիորեն սահմանափակում բառերը։ Մանդարինյան չինարենը անալիտիկ լեզու է (մի քանի ածանցներով)՝ անհիմն դարձրենով սահմանափակել բառերն ուղղագրությամբ։ Այդուհանդերձ, Մանդարինյան չինարենում կան շատ բազմաձևույթ բարդություններ, ինչպես նաև մի շարք ձևույթներ, որոնք դժվարեցնում են որոշել բառի բաղադրիչները։
Երբեմն լեզուները, որոնք ունեն չափազանց մոտ քերականություն, տարբեր կերպ են հաշվի առնում բառերի միևնույն կարգը։ Օրինակ՝ ֆրանսերենում անդրադարձ բայերի անորոշ դերբայները առանձնանում են իրենց համապատասխան մասնիկներից՝ se laver (լվացվել), մինչ պորտուգալերենում դրանք տրոհված են՝ lavar-se, իսկ իսպաներենում միասին են գրվում՝ lavarse ։
Վիետնամական գիրը թեև օգտագործում է լատինական այբուբենը, ավելի հաճախ սահմանափակում է միավանկ ձևույթները, քան բառերը։
Տառերի կոդավորման մեջ բառային սեգմենտները կախված են այն հանգամանքից, թե որ բառերն են տարբերակված որպես բառային բաժանարաններ։
Ըստ իմաստի
Բառերն ունեն և՛ քերականական, և՛ իմաստաբանական նշանակություն։
Բառիմաստները մարդու գիտակցության մեջ իրականության ճանաչման արդյունքում արմատացած նշանակություններ են։
Իմաստաբանական նշանակությունը կարող է լինել բառի միակ նշանակությունը (մեկ իմաստ պարունակող բառերը կոչվում են մենիմաստ)։ Բառերը կարող են ունենալ նաև մի քանի նշանակություն և նման բառերը կոչվում են բազմիմաստ։ Գոյություն ունի իմաստաբանական նշանակությունների երեք հիմնական տեսակ։
Բազմիմաստությունը լինում է պատմական զարգացումների ընթացքում մեկ առարկայի կամ հասկացության անվանումը մեկ այլ առարկայի կամ հասկացության փոխանցվելու արդյունքում։ Նման փոխանցումները տեղի են ունենում.
Լեզվաբանության մեջ զանազանում են իմաստային փոխանցման հետևյալ հիմնական տեսակները.
Ըստ կազմության
Սովորաբար բառը կազմված է լինում արմատից (կամ մեկից ավելի արմատներից) և զրո ու ավելի թվով ածանցներից (նախածանցներ, վերջածանցներ)։ Ըստ կազմության բառերը կարող են լինել պարզ և բաղադրյալ (զանազան ենթատեսակներով)։
Ըստ արտասանության
Ըստ արտասանության բառերը կարող են լինել շեշտավոր և անշեշտ (նախահար անշեշտ, վերջահար անշեշտ և այլն)։
Ըստ շարահյուսական կիրառության
Ըստ շարահյուսական կիրառության բառերը լինում են.
Ըստ խոսքի մասերի
Գրեթե բոլոր բնական լեզուների բառապաշարը քերականական սկզբունքներով բաղդատվում է մի քանի բառային խմբերի կամ խոսքի մասերի։ Գրեթե բոլոր Բնական լեզուներում բառերը դասակարգվում են գոյականների և բայերի։
Այդ դասակարգման ավանդույթը սկսվել է դեռևս հին դարերի քերականագետ Դիոնիսիոս Թրակացուց (170-90 թթ. մ.թ.ա.), որը հին հունարենի խոսքի մասերը բաժանել է ութ կատեգորիաների՝ գոյական, բայ, ածական, դերանուն, նախդիր, մակբայ, քերականական կապ և ձայնարկություն։
Հնդկական քերականական ավանդույթով, սանսկրիտի քերականագետ Փանյինին բառերի նմանատեսակ հիմնարար դասակարգում է կատարել՝ բաժանելով դրանք անվանական և բայական կատեգորիաների ։
Ըստ ծագման
Ըստ ծագման բառերը լինում են.
Բառերի եզրաբանություն
Բոլոր բառերը կարելի է դասակարգել ըստ հետևյալ հիմնական տեսակների.
Բառակազմություն
Սինթետիկ լեզուներում մեկ բառարմատը (օրինակ սեր) կարող է ունենալ մի շարք տարբեր ձևեր (օրինակ, սիրեցի, սիրով, սիրած, սիրող, սիրուց, սիրեց և այլն)։ Սակայն դրանք սովորաբար տարբեր բառեր չեն համարվում, այլ միևնույն բառի տարբեր ձևերը։ Ուստի ըստ կառուցվածքի «սինթետիկ» դասակարգվող լեզուներում բառերը բաղդատվում են մի շարք ձևույթների։ Մասնավորապես Հնդեվրոպական լեզուներում առանձնացվող ձևույթներն են.
Ձևաբանություն
Բառափոխություն Ձևաբանությունը ուսումնասիրում է բառաբարդումը և բառերի կառուցվածքը։ Սինթետիկ լեզուներում մի հիմքը (օրինակ՝ սեր) կարող է ունենալ մի քանի տարբեր ձևեր (օրինակ՝ սերեր, սիրո)։ Որոշ նպատակների համար հաճախ չկան տարբեր բառեր, բայց նույն բառի տարբեր ձևերը։ Այս լեզուներում բառերը, համարվում են, կազմված են մի քանի ձևույթներից։
Հնդեվրոպական լեզուներում տարբերակված ձևույթներն են․
Հետևաբար, հնդեվրոպական նախալեզուն կվերլուծվի որպես կազմված
Բառերի փիլիսոփայություն
Փիլիսոփաների համար բառերը ներքին հմայք պարունակող խորհրդածության առարկա են եղել սկսած մ.թ.ա. առնվազն 5-րդ դարից՝ լեզվի փիլիսոփայության տեսության հաստատումից ի վեր։ Պլատոնը վերլուծում էր բառերի ծագումնաբանությունը և հնչյունաբանությունը, եզրակացնելով, որ որոշակի կապ պետք է լինի բառերի հնչողության և դրանց իմաստի միջև, թեև ժամանակի ընթացքում բառերը փոխվում են և ի վերջո կորցնում իրենց անդրենածին հնչողությունը։ Ջոն Լոքը գրել է, որ բառերն օգտագործվում են որպես «գաղափարների իմաստալից խորհրդանշաններ», թեև դրանց ընտրությունը կատարվում է «ոչ այն բնական կապի շնորհիվ, որը կա արտասանվող հնչյունների և որոշակի գաղափարների միջև, այլապես բոլոր մարդիկ ընդամենը մեկ լեզու կունենային, այլ կամայական ընտրությամբ, ինչը նշանակում է, որ հնչյունները պայմանականորեն են վերագրվում դրանք փոխանցող գաղափարներին» ։ Վիթգենշտայնը բառերի մասին ասել է, որ «ոչ թե բառերն են ներկայացնում իմաստ, այլ բառի իմաստը բնորոշվում է լեզվի մեջ դրա օգտագործումով» ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բառագիտություն Կատեգորիա:Բառարանագրություն Կատեգորիա:Հայոց լեզու
Թուխ մանուկ
Թուխ մանուկ, Հայաստանում տարածված սրբավայր-ուխտատեղիներ։ Գերեզմանաձև կամ միանավ, թաղածածկ, արևելյան խորանով մատուռանման շինություններ՝ կառուցված մեծ մասամբ բարձունքի վրա կամ ջրերի ակունքի մոտ (հանդիպում են նաև բնակավայրերում)։ Համարվում են սուրբ և բուժիչ, ունեն ուխտագնացության օրեր։ Կա տեսակետ, որ Թուխ մանուկ սրբավայրերը կապված են հեթանոսական Հայաստանում հերոս նախնիների՝ «Թուխ Մանուկների» պաշտամունքի հետ, որով դաստիարակվել են միություններում համախմբված պատանիները։ Հայ իրականության մեջ երիտասարդաց միությունները կամ «կտրիճավորաց եղբայրությունները» փոփոխվելով՝ հարատևել են և պահպանվել նաև միջնադարում։ Քրիստոնեությունը աշխատել է Թուխ մանուկի պաշտամունքը վերաիմաստավորել. օրինակ, 13-րդ դարում Հովհաննես Երզնկացին, ցանկանալով Երզնկայի «Երիտասարդական եղբայրությանը» քրիստոնեական կերպարանք տալ, նրա համար հատուկ կանոններ ու ճառեր է գրել։ Թուխ մանուկի պաշտամունքը միաձուլվել է նաև Երից Մանկանց, Քառասուն Մանկանց և, ընդհանրապես, Մանկանց պաշտամունքի հետ։
Աղբյուր
Կատեգորիա:Հայաստանի սրբավայր-ուխտատեղիներ
Արշակ Տեր-Միքելյան
Արշակ Տեր-Միքելյան, աստվածաբան, պատմաբան, հայագետ, մանկավարժ։ Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր (1892)։ Ավարտել է Շուշիի քաղաքային ուսումնարանը (1881), Ս. Էջմիածնի Գևորգյան հոգևոր ճեմարանը (1888), աշակերտել Մ. Օրմանյանին, որը նրա մեջ սեր է արթնացրել աստվածաբան. գիտությունների հանդեպ։ Ուսուցչի խորհըրդով, աստվածաբան. գիտությունների մեջ կատարելագործվելու նպատակով, մեկնել է արտասահման, ավարտել Ենայի համալսարանը (1892), ուսանել հայագետ Հ. Գելցերին, աստվածաբան Ա. Հառնակին և այլոց։ Ավարտաճառը՝ «Հայաստանեայց եկեղեցին և բիւզանդեան ժողովոց պարագայք» (1892, գերմ.), թարգմանել է հայերեն, լրացրել է և 1892 թվականին հրատարակել Մոսկվայում։ Աշխատությունն արժանացել է Սահակ-Մեսրոպյան մրցանակի։ 1892 թվականին, Արիստակես եպիսկոպոսի տեսչության օրոք, ուսուցչության է հրավիրվել Գևորգյան ճեմարան։ 1894 թվականին Մկրտիչ Ա Վանեցու (Խրիմյան Հայրիկ) հատուկ խնդրանքով մեկնել է Շուշի՝ աշխատելու թեմական դպրոցում։ Աշխատակցել է «Նոր Դար», «Լումա», «Արարատ» պարբերականներին։ Տեր-Միքելյանի գիտական երախայրիքը «Հայաստանեայց եկեղեցին և բիւզանդեան ժողովոց պարագայք» երկն է, որով ազդարարվել է հայկ. բյուզանդագիտ. դպրոցի ստեղծումը։ Հեղինակն ընդհանուր գծերով ներկայացրել է Հայ եկեղեցու պատմությունը մինչև XIII դ., անդրադարձել երկու եկեղեցիների դավան. և ծիս. վեճերի ակունքներին։ Այս թեման շարունակել է «Միջին դարերի կաթողիկոսների ձգտումները եկեղեցական խաղաղութեան համար», «Եկեղեցական աղմուկները ԺԴ դարի սկզբում», «Սսի և Ատանայի իշխանաժողովը» հոդվածաշարերում՝ հրապարակելով հայագիտությանը մինչ այդ անհայտ բազմաթիվ վավերագրեր։ Հիշատակելի է նաև Սամուել Անեցու՝ Տ-Մ-ի առաջաբանով, համեմատություններով, հավելվածներով և ծանոթագրություններով հրատարակած «Հաւաքմունք ի գրոց պատմագրաց...» (1893) երկը։ Տ-Մ. «Աստուածաբանական գիտութիւնները» (1893), «Հայաստանեայց առաքելական ուղղափառ սուրբ եկեղեցին և իւր սուրբ կարգը» (1897) աշխատություններում բացատրել է Հայ եկեղեցու ծեսի և վարդապե-տության յուրահատկությունները, գտնելով, որ պետք է գնալ դրանք եկեղեցու ողջ պատմությամբ և ավանդություններով բացատրելու, ժողովրդի կյանքում ավելի կիրառելի դարձնելու և ոչ թե դրանցից հրաժարվելու ճանապարհով։ «Հայաստանեայց սուրբ եկեղեցու քրիստոնէականը» (1900) երկում առաջին անգամ համակարգել ու դասդասել է հայ դավան. բազմադարյան փորձն ու ձեռքբերումները։
Խավի Պուադո
Խավիեր "Խավի" Պուադո Դիաս (Javier Puado Díaz, մայիսի 25, 1998, Բարսելոնա, Իսպանիա), իսպանացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող։ Հանդես է գալիս «Էսպանյոլ» ֆուտբոլային ակումբի և Կատալոնիայի ազգային հավաքականի կազմում։
Ակումբային կարիերա
Խավիեր Պուադոն միացել է «Էսպանյոլի» մանկապատանեկան թիմին 2014 թվականին ։ Թիմի երիտասարդական կազմում նա իր դեբյուտը նշել է 2016 թվականի օգոստոսի 20-ին Սեգունդա B դիվիզիոնի շրջանակներում կայացած «Լյագոստրեա ՖԱ»-ի դեմ խաղում ։
2016 թվականի օգոստոսի 28-ին «Վալնեսիայի» դեմ խաղում իսպանացին վնասվածք է ստացել, որի պատճառով խաղադաշտիղ բացակայել է 8 ամիս ։ Նա խաղադաշտ վերադարձավ հաջորդ տարվա մայիսի 14-ին՝ մասնակցելով «Սադաբելի» դեմ հանդիպման վերջին 24 րոպեներին. ։ Այդ հանդիպումն ավարտվեց 2-3 հաշվով՝ կատալոնական թիմի պարտությամբ։
2017 թվականի հունիսի 21-ին Պուադոն երկարաձգել է թիմի հետ գործող պայմանագիրը մինչև 2022 թվականը ։ Հաջորդ մրցաշրջանի ընթացքում Սեգունդա B-ի շրջանակներում իսպանացին դարձել է 12 գոլի հեղինակ ։
Կատալոնական ակումբի հիմնական թիմի կազմում Խավին իր նորամուտի հանդիպումն անցկացրել է 2018 թվականի օգոստոսի 18-ին՝ մասնակցելով «Սելտա Վիգոյի» դեմ խաղին, որն ավարտվել է ոչ-ոքի՝ 1-1 հաշվով ։ Իր առաջին գոլը նա խփել է նոյեմբերի 1-ին Կոպա դել Ռեյի շրջանակներում կայացած «Կադիս»-ի դեմ խաղում(1-2) ։
2019 թվականի նոյեմբերի 16-ին Խավիեր Պուադոն մեկ տարի վարձակալության ժամկետով տեղափոխվել է «Ռեալ Սարագոսա»՝ փոխարինելու վնասվածք ստացած Ռաֆայել Դվամենային ։
Անձնական կյանք
Պուադոյի հայրը՝ Ֆրանցիսկոն նույնպես ֆուտբոլիստ է եղել և հանդես է եկել հարձակվողի դիրքում։ Իր կարիերայի մեծ մասը նա անցկացրել է Իսպանիայի երրորդ դիվիզիոնում ։
Խակն
Խակն, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խիզանի գավառակում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Տես նաև
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Տոմաժ Շալամուն
Տոմաժ Շալամուն (Tomaž Šalamun, 4 հուլիսի, 1941, Զագրեբ, Հարավսլավիա — 27 դեկտեմբերի, 2014, Լյուբլյանա, Սլովենիա), սլովենացի գրող։ Հրատարակել է բանաստեղծությունների 34 գիրք սլովեներենով։
Կենսագրություն
Տոմաժ Շալամունը ծնվել է 1941 թվականի հուլիսի 4-ին Զագրեբ քաղաքում, սակայն շուտով ընտանիքի հետ տեղափոխվել է Լյուբլյանա, որտեղ ավարտել է Լյուբլյանայի համալսարանի արվեստների պատմության բաժինը։ Տոմաժ Շալամունի առաջին բանաստեղծությունները հրատարակվել են 1963 թվականին «Հեռանկար» ամսագրում, որտեղ Շալամունն աշխատում էր որպես խմբագիր։ Նրա ստեղծագործությունների նկատմամբ կոմունիստական կուսակցության արձագանքը, սակայն բացասական էր, ինչի պատճառով ամսագիրը փակվում է, իսկ Տոմաժ Շալամունը ձերբակալվում է։ Հասարակության միջամտության շնորհիվ Շալամունին մի քանի օր անց ազատեցին։ 1969 թվականին նա աշխատել է Ժամանակակից արվեստի թանգարանում (Լյուբլյանա)։ 1970-ական թվականներին շատ է ճանապարհորդել։
Տոմաժ Շալամունի գրական ստեղծագործությունները հայտնի են ոչ միայն նրա հայրենիքում, այլև արտասահմանում։
1996-1999 թվականներին Տոմաժ Շալամունը եղել է Սլովենիայի մշակութային ներկայացուցիչը Նյու Յորքում։
Բնակվել է Լյուբլյանայում, որտեղ էլ մահացել է 2014 թվականի դեկտեմբերի 27-ին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սլովենացի գրողներ Կատեգորիա:Սլովենացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ
Սերգեյ Ավագյան (գրող)
Սերգեյ Ավագի Ավագյան, հայ գրող, լրագրող, գյուղատնտեսական գիտությունների թեկնածու, «Շարուր» հայրենակցական միության պատվավոր նախագահ, Շրջակա միջավայրի անվտանգության գիտությունների միջազգային ակադեմիայի թղթակից-անդամ, Հայաստանի լրագրողների միության անդամ։
Կենսագրություն
Սերգեյ Ավագի Ավագյանը ծնվել է 1926 թվականի նոյեմբերի 1-ին Երևան քաղաքում։ Ծնողները՝ Ավագ Ավագյանը և Վարդանուշ Բեկնազարյանը, Շարուրի կոտորածներից փախչելով հասել են Երևան ։
Գերազանց ավարտել է միջնակարգ դպրոցը և 1944 թվականի վերջերին զորակոչվել է խորհրդային բանակ, զորացրվել է 1950 թվականի սկզբներին։ 1955 թվականին ավարտել է Երևանի համամիութենական անասնաբուծական-անասնաբուժական ինստիտուտը, աշխատել է հանրապետության տարբեր շրջաններում։ 1967 թվականին հեռակա կարգով ավարտել է Խաչատուր Աբովյանի անվան Հայկական մանկավարժական ինստիտուտի կենսաբանության և քիմիայի բաժինը ։
Կազմակերպել է «Շարուր» հայրենակցական միությունը, որի պատվավոր նախագահն է։ Հայաստանի ազատամարտի վետերանների միության քաղաքական խորհրդի անդամ է ։
Նրա շնորհիվ նախկին Շահվերդյան փողոցը վերանվանվել է Շարուրի փողոց, իսկ Սելիմի լեռնանցքը վերանվանվել է՝ Վարդենյաց։
Ստեղծագործական կյանք
Հրատարակել է 30 անուն գիրք՝ «Շարուր», «Սուրմալու», «Հայ իրավաբաններ», «Նշանավոր հայուհիներ», «Սնունդը և մենք», «Ցեղասպանությունն Արևելյան Հայաստանում» և այլն ։
Հայաստանի լրագրողների միության անդամ է։ Տպագրել է շուրջ 350 հոդված՝ մասնագիտական, հասարակական, քաղաքական թեմաներով, մասնակցել է մի շարք կոնֆերանսների ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ գրողներ Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ Կատեգորիա:Հայաստանի լրագրողների միության անդամներ
Սեմ Շեփարդ
Սամուել Շեփարդ Ռոջերս IV (Samuel Shepard Rogers IV, հայտնի է նաև որպես Սեմ Շեփարդ (Sam Shepard ), ամերիկացի դերասան, սցենարիստ, կինոռեժիսոր, գրող և դրամատուրգ, Պուլիտցերյան մրցանակի դափնեկիր՝ լավագույն դրամայի համար (1979, «Buried Child» պիես), «Օսկար» (1984),« BAFTA» (1985), «Էմմի» (1999) և «Ոսկե գլոբուս» (2000) կինեմատոգրաֆիական մրցանակների հավակնորդ։
Կենսագրություն
Սեմ Շեպարդը ծնվել է Իլինոյս նահանգում՝ Ֆորտ Շերիդանում ։ Նրա հայրը՝ Սամուել Շեփարդ Ռոջերսը, կրտսերը, ուսուցիչ և հողագործ էր, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին ծառայել է Միացյալ Նահանգների բանակի ռազմա–օդային ուժերում (որպես ռմբակոծիչի օդաչու)։ Սեմի մայրը՝ Ջեյն Հելենը, ուսուցիչ էր Չիկագոյից ։
Շեփարդը մահացել է 2017 թվականի հուլիսի 27-ին Կենտուկիի իր տանը 73 տարեկան հասակում՝ կողային ամիոտրոֆիկ սկլերոզի հետևանքով առաջացած բարդություններից ։ Պատտի Սմիթը The New Yorker շաբաթաթերթում իրենց երկարատև համագործակցության համար հարգանքի տուրք է մատուցել նրա պատվին ։
Դրամատուրգ
Սեմ Շեփարդը մի քանի տասնյակ պիեսների հեղինակ է՝ «Սիրո խելագարություն» (Fool for Love), «Իրական Արևմուտք» (կամ «Մի անգամ Կալիֆոռնիայում», True West ) և ուրիշներ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 5 ծնունդներ Կատեգորիա:1943 ծնունդներ Կատեգորիա:Հուլիսի 27 մահեր Կատեգորիա:2017 մահեր Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Ամերիկացի դրամատուրգներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Գուգենհայմի կրթաթոշակառուներ Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Արվեստի և գրականության ամերիկյան ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ Կատեգորիա:Ամերիկացի թատերական ռեժիսորներ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ թատերական դերասաններ Կատեգորիա:Պուլիտցերյան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Պոստմոդեռնիստ գրողներ
Էրեց-Իսրայել թանգարան
Էրեց-Իսրայել թանգարան (Eretz Israel Museum, מוזיאון ארץ ישראל), պատմական և հնագիտական թանգարան, որը գտնվում է Թել Ավիվի Ռամաթ-Ավիվ շրջանում։ 1953 թվականին բացված Էրեց-Իսրայել թանգարանը ունի թեմատիկ ցուցադրությունների հնագիտական, մարդաբանական և պատմական մեծ հավաքածու, որտեղ ընդգրկված են պղնձից, ապակուց, կերամիկայից պատրաստված առարկաներ, մետաղադրամներ և այլ իրեր ։ Թանգարանը ունի նաև պլանետարիում։ «Մարդը և նրա աշխատանքը» տաղավարում ցուցադրվում են մանածագործության հին նմուշներ, հացահատիկ աղալու և հաց թխելու պարագաներ, ոսկերչական զարդեր ու կավե ամաններ։ Թանգարանում կարելի է գտնել հնագիտական պեղումների ընթացքում հայտնաբերված 12 տարբեր մշակութային շերտերի գտածոներ, որոնք վերաբերվում են մ.թ.ա. 11-րդ դարում կառուցված Թել Կասիլի քաղաքին։
Նեհուշտան տաղավար
Տաղավարում այցելուները հայտնվում են էնեոլիթի և բրոնզե դարի վերջի ոճով վերակառուցված քարանձավում, որտեղ ցուցադրվում են այդ ժամանակաշրջանի տարբեր գործիքներ, քարե մուրճեր, կայծաքարե դանակներ և պղնձե դուրեր։ Ցուցադրություններում ներկայացված են չորս մետաղաձուլական վառարաններ. Մ.թ.ա. XIII դարի ապակեհալման վառարանի մնացորդներ են հայտնաբերվել Ակկոյից հյուսիս գտնվող խաչակիրների ամրոցում։
Մադիանիտի տաճարի տաղավար
Մ.թ.ա. 14-րդ դարում եգիպտացի փարավոնները արշավախումբ են ուղարկում Թիմնայի հովիտ հանքաքար արդյունահանելու նպատակով։ Մադիանյան երկրի փորձառու դարբինների հետ միասին նրանք Թիմնայից արդյունահանում էին պղինձ մինչև մ.թ.ա. XI դարի վերջը։ Այս տաղավարում է գտնվում Մադիանիտի տաճարի մանրակերտը։ Հատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում տաճարում հայտնաբերված ոսկեջրած գլխով պղնձե օձը, որը հավանաբար համարվում է բիբլիական Նեհուշտանի «անպարկեշտ առարկաներից» մեկը։
Ապակու տաղավար
Այս տաղավարում ցուցադրվում են հին ապակե անոթներ։ Ցուցահանդեսը բաղկացած է երեք բաժիններից, որտեղ ներկայացվում են ապակու արտադրության պատմության երեք փուլերը` մինչև փչովի ապակու արտադրության դարաշրջան (ուշ բրոնզե դարից մինչև Հելլենիստական ժամանակաշրջան մ.թ.ա. 15-րդ-1-ին դարեր), հռոմեական և բյուզանդական ժամանակաշրջանի փչովի ապակու արտադրության դարաշրջան (մ.թ. 1-12-րդ դարեր) և փչովի ապակու արտադրության Իսլամական ժամանակաշրջան (մ. թ. 7-15-րդ դարեր)։ Ցուցադրությունում ներկայացված էին երկու հազվագյուտ անոթներ, բարակ կոտոշ երկու անցքերով գինու համար, որը հայտնի է հունարեն «ռիտոն» անվանումով և «Էննիոնի կապույտ կուժը» պատրաստողի ստորագրությամբ, որն ապրել է մեր թվարկության I դարի  առաջին կեսին։
Ֆիլատելիստական տաղավար
Տաղավարը նվիրված է Էրեց-Իսրայել պետության փոստային ծառայության պատմությանը, սկսած 19-րդ դարի կեսերից մինչև 1948 թվականը` պետության հիմնադրումը։ Ցուցադրությունում ներկայացված են ծրարներ, նամակներ, լուսանկարներ, պլակատներ, փոստարկղեր, հեռախոսներ և 1949 թվականի փոստային բեռնատար։ Մշտապես գործող ֆիլատելիստական ցուցահանդեսում ներկայացվում են արժեքավոր և հազվագյուտ դրոշմանիշեր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1953 հիմնադրված թանգարաններ Կատեգորիա:Թել Ավիվի թանգարաններ Կատեգորիա:Իսրայելի հնագիտական թանգարաններ Կատեգորիա:Իսրայելի պատմության թանգարաններ Կատեգորիա:Իսրայելի գեղարվեստական թանգարաններ Կատեգորիա:Թել Ավիվի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:1958 հիմնադրված թանգարաններ Կատեգորիա:Հնագիտական թանգարաններ Կատեգորիա:Թանգարաններ բաց երկնքի տակ Կատեգորիա:Փոստային և ֆիլատելիստական ​​թանգարաններ
Բռնցքամարտը 2008 ամառային օլիմպիական խաղերում
2008 թվականի ամառային օլիմպիական խաղերում բռնցքամարտի մրցումները անցկացվեցին օգոստոսի 9-ից 24-ը` «Պրոլետարյան» մարզադահլիճում։ Միջոցառմանը մասնակցել են 283 մարզիկներ աշխարհի 77 երկրներից։
Մրցաշարի հիմնական սենսացիան այն էր, որ առաջին անգամ Օլիմպիական խաղերում երկար ժամանակ Կուբայի բռնցքամարտիկները մնացել էին առանց ոսկե մեդալներ (2000 թվականին Կուբացիները Սիդնեյում նվաճել են 4 ոսկե մեդալ, իսկ  2004 թվականին` Աթենքում` 5)։ 11 քաշային կարգերում կուբացիները նվաճել են 4 արծաթե և 4 բրոնզե մեդալներ, և ընդհանուր առմամբ մրցանակների քանակն զգալիորեն գերազանցել է ցանկացած այլ երկրի։ Ընդհանուր վարկանիշային աղյուսակում չինացիներն ու ռուսները առավել հաջողակ էին, միայն նրանք կարողացան գրավել 2 ոսկե մեդալ, իսկ 7 երկրներ նվաճեցին ամենաբարձր արժեքի մեկ մեդալ։
Մինչև 57 կգ քաշային կարգում, նվաճելով ոսկե մեդալ, 20-ամյա ուկրաինացի Վասիլի Լոմաչենկոն Վալ Բարկերի գավաթի մրցաշարում արժանացել է լավագույն բռնցքամարտիկի կոչմանը ։
Արշալույս Բաբայան (գրականագետ)
Արշալույս Հարությունի Բաբայան, հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր (1965), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1967), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1947 թվականից։ Բանասեր, թարգմանիչ Արամ Թոփչյանի և դիրիժոր Էդուարդ Թոփչյանի մորական տատը։
Կենսագրություն
Ծնվել է Զանգեզուրի Խդրանց գյուղում։ 1918 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել է Աստրախան, այնտեղից՝ Բաքու, որտեղ սովորել և 1925 թվականին ավարտել է Բաքվի Հովհաննես Թումանյանի անվան թիվ 22 հայկական միջնակարգ դպրոցը, 1929 թվականին Երևանի համալսարանի պատմագրական ֆակուլտետը։ Այնուհետև վերադարձել է Բաքու և հայոց լեզու և գրականություն դասավանդել Վ. Ի. Լենինի անվան բանֆակում։ 1935 թվականին ընդունվել և 1938 թվականին ավարտել է Երևանի համալսարանի ասպիրանտուրան։ 1937-1938 թվականներին հայ գրականություն է դասախոսել Ադրբեջանի Վ. Ի. Լենինի անվան մանկավարժական ինստիտուտի հայկական բաժնում, 1938 թվականից՝ Երևանի Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական ինստիտուտում։ 1938-1945 թվականներին եղել է Երևանի Խ. Աբովյանի մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ֆակուլտետի դեկանը, 1939-1951 թվականներին՝ հայ գրականության ամբիոնի վարիչը, 1960-1964 թվականներին՝ ինստիտուտի պրոռեկտորը։ Դասախոսական աշխատանքին զուգընթաց 1944-1948 թվականներին եղել է «Գրական թերթի» խմբագիրը։ 1963 թվականին «Պերճ Պռոշյան» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների դոկտորի աստիճան ։ ԽՄԿԿ անդամ 1943 թվականից։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Վիլենկա (գյուղ, Ստարոռուսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզի Ստարոռուսկի շրջանի բնակավայրեր
Սեշչա
Սեշչա (Сеща), գյուղ Ռուսաստանի Բրյանսկի մարզի Դուբրովսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1868 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բրյանսկի մարզի Դուբրովսկի շրջանի բնակավայրեր
Տնտեսական կապեր
Տնտեսական կապեր, արտադրանք թողարկողների ու սպառողների միջև մատակարարման անվանացանկը, ծավալը և ժամկետները կարգավորող հարաբերություններ։
Կարող են լինել ուղղակի, որ նախատեսում են արտադրանք թողարկողների ու սպառողների անմիջական փոխգործողություն, կամ միջնորդավորված մատակարարող՝ իրացնող կազմակերպությունների ծառայությունների օգտագործմամբ։
Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն
Օտրադնոե (գյուղ, Բախչիսարայի շրջան)
Օտրադնոե (Відрадне, Hanışköy), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Բախչիսարայի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Խանիշկոյ։
Չճշտված տվյալներով Օտրադնոե գյուղում բնակվում էր 858 մարդ։
Միացյալ Թագավորության ճարտարապետություն
Միացյալ Թագավորության ճարտարապետությունը կամ Բրիտանական ճարտարապետությունը ձևավորվել է ճարտարապետական ոճերի էկլեկտիզմական համակցությամբ՝ սկսած այն շինություններից, որոնք եղել են նախքան Միացյալ Թագավորությունը, օրինակ՝ հռոմեական ճարտարապետությունը, մինչև 21-րդ դարի ժամանակակից ճարտարապետությունը։ Անգլիայում կարելի է տեսնել ճարտարապետական ինքնատիպ լուծումների նմուշներ, բայց և Իռլանդիան, Շոտլանդիան և Ուելսը նույնպես նպաստել են ունիկալ ճարտարապետական կառույցների շինությանը և ընդհանուր առմամբ բոլորն էլ մեծ դեր են խաղացել ճարտարապետության պատմության մեջ ։ Չնայած Միացյալ Թագավորությանը հասած նախապատմական և կլասիկ շինությունների՝ բրիտանական ճարտարապետությունն սկսվում է առաջին անգլոսաքսական եկեղեցիների շինարարությամբ, որն սկսվել է Ավգուստին Կենտեբերիացու գալուց հետո Մեծ Բրիտանիա կղզում 597 թ.-ին ։ Նորմանական ճարտարապետությունը ձևավորվեց 11-րդ դարում, և սկսեցին կառուցվել մեծ թվով եկեղեցիներ և ամրոցներ ողջ Մեծ Բրիտանիայում և Իռլանդիայում, որպեսզի նորմանները կարողանան ուժեղացնել իրենց ազդեցությունը ։ Անգլիական գոթական ճարտարապետությունը, որը ծաղկել է 1180 թ.-ից մինչև 1520-ական թթ.-ը, ներմուծվել է Ֆրանսիայից, բայց արագ ձեռք է բերել իր սեփական ունիկալ առանձնահատկությունը ։
Միացյալ Թագավորությունով մեկ լիքն են միջնադարյան ճարտարապետության նմուշները՝ քարե մեծ դղյակների տեսքով։ Ավելի մեծ կոնցենտրացիաներով դղյակների ու ամրոցների կարելի է հանդիպել անգլաշոտլանդական սահմանի վրա, որոնք կառուցվել են սկսած 14-րդ դարից` Շոտլանդական անկախության պատերազմի ժամանակներում ։ Վառոդի և թնդանոթի հայտնագործությունից հետո ամրոցները դարձան ավելորդ կառույց, և Անգլիական վերածննդի ժամանակաշրջանում մշակվեցին հայրենական ճարտարապետության նոր գեղարվեստական ոճեր` Թուդորյան ոճը, Անգլիական բարրոկոն, Թագուհի Աննայի ոճը և Պալադյան ոճը ։ Գեորգիանյան, Շոտլանդական բարոնական և Նեոդասական ոճերը զարգացան Շոտլանդական լուսավորության շնորհիվ, և 1930-ականներից սկսած զարգանում է մոդեռիստական ոճի ճարտարապետությունը Ուելսի արքայազն Չարլզի հովանավորության ներքո ։
Միացյալ Թագավորությունից դուրս Բրիտանական ճարտարապետությունն իր ազդեցությունն է թողել Հնդկաստանի, Բանգլադեշի և Պակիստանի վրա, որպես հետևանք 19-րդ դարի Բրիտանական գաղութի։ Լահոր, Մումբայ, Կալկաթա, Դաքքա և Չիթագոնգ քաղաքներում կան բրիտանական ոճով կառուցված նավահանգիստների, ադմինիստրատիվ շենքեր և երկաթուղային կայարաններ ։ Միացյալ Թագավորությունում որոշ շինություն մտցրվել են, այսպես ասած, «Ազգության համար նշանավոր շինություններ» ցանկում, որպեսզի նրանք ոչ սանկցիավորված փոփոխության չենթարկվեն։ 1947 թ.-ին Միացյալ Թագավորությունում ստեղծվել է թվարկված շինությունների ցանկը, որտեղ ընդգրկվել են ավելի քան կես միլիոն շինություններ։ Այդ բոլոր շինություններն ունեն ինքնատիպ ճարտարապետական ոճ, պատմական և ազգային նշանակություն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բրիտանիայի ճարտարապետություն Կատեգորիա:Բրիտանական մշակույթ
Հերհերի ձոր
Հերհերի ձոր կամ Ջարդի ձոր, ձոր է Հայաստանի Շիրակի մարզում, գտնվում է Գյումրիից մոտ 20 կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևելք, Ջաջուռի լեռնանցքով դեպի ձախ, Ջաջուռ գյուղից 3 կմ հեռավորության վրա ։ Փամբակի տարածքում այն անվանում են նաև Հզազի կամ Հազազի ձոր։ Ներկայիս Հայաստանի Հանրապետության տարածքում այն բազմաթիվ վայրերից է, որտեղ թուրքերը իրականացրել են հայերի զանգվածային ջարդեր ։
Պատմություն
1918 թվականի մայիսի 20-ին թուրքերը գրավել են Ջաջուռ գյուղը, որի բնակչությունը Ալեքսանդրապոլի և Ղարաքիլիսայի գավառների բնակչության հետ միասին կոտորվել է Հերհերի ձորում։ 1920 թվականի նոյեմբեր ամսին քեմալական Թուրքիայի զորքերը երկրորդ ջարդն են իրագործել, որի արդյունքում զոհվել է շուրջ 50 գյուղից մոտավորապես 12000 մարդ ։ Թուրքերը այս ձորն են բերել ու զանգվածաբար գնդակահարել, սրախողխող արել և ժայռերից գլորել են ձորը Ալեքսանդրապոլից, մոտակա գյուղերից և Ղարաքիլիսայի գավառի գյուղերից բազմահազար խաղաղ բնակիչների ՝ հիմնականում կանանց ու երեխաների ։
Շիրակի ու Լոռու մարզերից ապրիլի 24-ին Մեծ եղեռնի զոհերի հիշատակը հարգելու համար հավաքվում են Հերհերի ձորում, որտեղ տեղադրված խաչքարի ու հուշաղբյուրի մոտ ծաղիկներ են դնում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի կիրճեր Կատեգորիա:Շիրակի մարզ Կատեգորիա:Շիրակի մարզի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Շիրակի մարզի պատմություն Կատեգորիա:1920 Հայաստանում‎ Կատեգորիա:1918 Հայաստանում Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության բնաջնջման կենտրոններ Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության հուշարձաններ
Գառնիկ
Գառնիկ, հայկական արական անուն։ Հայերեն գառն բառի փաղաքշական ձևն է։ Կա նաև Գառնուկ ձևը։ Գառնիկ անձնանունը գործածվում էր մինչև 6-րդ դարը, այնուհետև դուրս է եկել գործածումից և կրկին վերականգնվել 19-րդ դարում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական արական անձնանուններ
Խաձուս
Խաձուս, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խիզանի գավառակում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Տես նաև
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Լեստե
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 41 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Տապա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Դիոն Կույպեր
Դիոն Կույպեր (Dion Cuiper, ), ավելի լավ է հայտնի որպես Դիոն Կուպեր (Dion Cooper), Հոլանդացի երգիչ և երգահան։ Ներկայացրել է Նիդեռլանդները Եվրատեսիլ 2023 երգի մրցույթում Միա Նիկոլայիի հետ «Burning Daylight» երգով ։
Վաղ կյանք և կրթություն
Կուպերը ծնվել է 1993 թվականի նոյեմբերի 29-ին և մեծացել է Վասենարում որը գտնվում է Հարավային Հոլանդիա մարզում ։ Նրա հայրը, ով նախկինում եղել է ֆանկ խմբի թմբկահար, նրան ծանոթացրել է Toto-ի, The Police-ի, Earth, Wind & Fire-ի և The Beatles-ի երաժշտության հետ ։ 15 տարեկանում Կույպերը հետաքրքրություն է ցուցաբերել երաժշտության նկատմամբ և սկսել է կիթառ նվագել ։ Ավելի ուշ սկսել է գրել և երգել իր սեփական երգերը ։
2015-2022: The Voice of Holland և Too Young Too Dumb
2015 թվականին Կույպերը մասնակցել է Հոլանդիայի ձայնը մրցույթի վեցերորդ եթերաշրջանին։ Եղել է Ալի Բ-ի թիմից։ Բրեյսի հետ մենամարտում պարտվելուց հետո նա դուրս է մնացել պայքարից ։
2021 թվականին Կայպերը թողարկեց իր դեբյուտային երաժշտական երկը՝ «Too Young Too Dumb»-ը («Չափազանց երիտասարդ, չափազանց համր»)։ Ավելի ուշ, այդ տարի, Դունկան Լոուրենսի 2021 թվականի ակումբային շրջագայության ժամանակ ելույթ է ունեցել բացման արարողության ժամանակ ։ 2022 թվականին թողարկել է «Know» և «Blue Jeans» սինգլները, որոնք գրվել են Լոուրենսի հետ ։
Եվրատեսիլ 2023 երգի մրցույթ
2022 թվականի նոյեմբերի 1-ին հոլանդական AVRO BROS հեռուստաընկերությունը հայտարարել է, որ Կուպերը և Միա Նիկոլայիի ընտրվել են որպես Եվրատեսիլ 2023 երգի մրցույթում Նիդեռլանդների ներկայացուցիչներ  ։ Նրանց «Burning Daylight» երգը թողարկվել է 2023 թվականի մարտի 1-ին ։ Նիկոլային և Կուպերը ելույթ են ունեցել առաջին կիսաեզրափակչում, բայց չեն անցնել եզրափակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների մասնակիցները Եվրատեսիլ երգի մրցույթում Կատեգորիա:Հոլանդացի երգիչներ Կատեգորիա:Եվրատեսիլ երգի մրցույթի մասնակիցներ Կատեգորիա:«The Voice» հեռուստաշոուի մասնակիցներ Կատեգորիա:Հոլանդացի երաժիշտներ
(5955) Խրոմչենկո
(5955) Խրոմչենկո (Khromchenko), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1987 թվականի սեպտեմբերի 2-ին Լյուդմիլա Չեռնիխի կողմից Նաուչնիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,80444 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,5485 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,0604 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1715,41 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,209863 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 7,92° անկյուն։
Խրոմչենկո աստերոիդը պատկանում է Գեֆյոնի աստերոիդների ընտանիքին, որի մեջ ներառված են այս պահին հայտնի 766 անդամներ։ Ընտանիքի ներքին սահմանը անցնում է 2,74 ա. մ. հեռավորության վրա Արեգակից, իսկ արտաքին սահմանը՝ 2,82 ա. մ.-ի վրա։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է S դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս S Կատեգորիա:Գեֆյոնի ընտանիքի աստերոիդներ Կատեգորիա:1987 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Լյուդմիլա Չեռնիխի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Տատյանա Լիոզնովա
Տատյանա Լիոզնովա (Татьяна Михайловна Лиознова; ), ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1984 թ.), ռեժիսոր և սցենարիստ։ «Գարնան 17 ակնթարթը» ֆիլմի ռեժիսոր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ Վասիլև եղբայրների անվան պետական մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ Կատեգորիա:ՎԳԻԿ-ի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Նոր Դոնսկի գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի հրեաներ Կատեգորիա:Ռուս ռեժիսորներ Կատեգորիա:Ռուս սցենարիստներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 2-րդ աստիճանի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ կինեմատոգրաֆիստների միության անդամներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 27-րդ համագումարի պատվիրակներ Կատեգորիա:Ռուս մանկավարժներ Կատեգորիա:Ռուս թատերական ռեժիսորներ Կատեգորիա:Խորհրդային մանկավարժներ Կատեգորիա:Խորհրդային կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Խորհրդային սցենարիստներ
Բարեկենդան
Բարեկենդան, Հայաստանյայց Առաքելական Եկեղեցու շարժական տոներից, նշվում է Սուրբ Սարգսի տոնից մինչև Մեծ պաս ընկած ժամանակաշրջանը։ Այդ օրը քահանայական դասին և ժողովրդին արտոնվում է ճոխ սեղան և զվարթություն՝ հաջորդող պահքը ուրախ սրտով մտնելու և երկարատև պահոց օրերին դիմակայելու համար։ Տոնն ավարտվում է Բուն Բարեկենդանով, որը նշվում է շաբաթապահքերի և Մեծ պահքի նախընթաց կիրակի օրը։ Բարեկենդանին մարդիկ զվարճանում էին, երգում, պարում, գցում ճոխ սեղաններ, դիմակավորվում, կազմակերպում խաղեր և ներկայացումներ։ Գործածում էին հատկապես յուղալի ուտեստներ, մսեղեն և կաթնեղեն ։
Ստուգաբանություն
«Բարեկենդան» կամ «բարիկենդան» բառը բաղկացած է «բարի» և «կենդան», «կենդանի», «կենդանություն» բառերից։ Տոնին մարդիկ միմյանց շնորհավորելիս մաղթում են բարի կենդանություն՝ ուրախություն և զվարճություն ։
Ծագումը
Բարեկենդան տոնը խոր արմատներ ունի, որոնք ձգվում են դեպի հեթանոսական շրջան։
Տոնի հիմքում ընկած էր բնության զարթոնքը և տարվա սկիզբը, որն ավանդաբար նշվում էր մարտի 21-ին։ Հնում մարդիկ հավատացել են, որ միմյանց կենդանություն մաղթելով նրանք աղերսել են վերին ուժերին պաշտպանել իրենց կյանքը չար ուժերի ազդեցությունից։ Տոնը ներառել է նաև բնության իրերի և երևույթների պաշտամունքն արտահայտող ծեսեր ու սովորույթներ։ Բնության զարթոնքի և մահվան պատկերացումներն առնչվել են մահվան և կյանքի, ծննդի և վերազարթոնքի հավերժական փոխանցումներին։ Դրանք մասամբ տեղ են գտել նախնիների պաշտամունքին նվիրված ծեսի փնջում։
Հետագայում տոնին բնորոշ գծերը փոխանցվել են Նավասարդին և Ամանորին ։
Խորհուրդը
Բարեկենդանը ուրախության ու զվարճանքի օր է։ Այն հիշեցնում է Ադամի և Եվայի կյանքը դրախտում՝ վայելքի և անհոգության մեջ, այսինքն՝ դրախտային կյանքի օրինակն է, որտեղ մարդ կարող էր ճաշակել բոլոր պտուղները, բացի բարու և չարի գիտության ծառերի պտուղներից։
Բարեկենդանը ժողովրդական տոնախմբության, խրախճանքի և ազատության օր է և հավատացյալ ժողովրդին հիշեցնում է նախկին դրախտը, դրախտային երջանկությունն ու զվարթությունը։ Բարեկենդանին մարդիկ պարում են և ուրախանում, արտահայտում իրենց հոգու ուրախությունը։ Դրախտում մարդը միշտ ապրել է Աստծո ներկայությամբ և տեսել, որ Աստված տալիս է իրեն երջանիկ և ուրախ ապրելու հնարավորություն։ Քանի որ մարդու նախահայրերը՝ Ադամն ու Եվան մեղքի պատճառով վտարվեցին դրախտից, ապա մարդը միշտ երանությամբ է հիշում դրախտի կյանքը ։
Բարեկենդանի մեկ այլ խորհուրդն է չարի ու բարու պայքարը։ Այն արտահայտվել է հիմնականում ժողովրդական խաղերում, որոնց ժամանակ անարդարները ծաղրի են ենթարկվել, դատվել և պատժվել։
Սովորույթներ և ավանդույթներ
Հայերի մեջ Բարեկենդանը ամենասպասված ու ժողովրդական տոներից մեկն էր։ Տոնին պատրաստվում էին ընտանիքի բոլոր անդամները՝ առանց բացառության։ Մարդիկ զվարճանում էին, տրվում խրախճանքին ու պատրաստում ճոխ սեղաններ։ Նախապատվությունը տրվում էր հատկապես մսեղենին, յուղոտ կերակրատեսակներին ու կաթնեղենին։
Բարեկենդանի առաջին օրերին ընդունված էր պատրաստել գաթա ու հալվա։ Երեկոյան ուտում էին կաթնապուր ու մածուն։ Պատրաստում էին նաև փաթիլա, սըռոն և բխբխիկ կոչվող ճաշատեսակները։ Որոշ տեղերում նախապատվությունը տրվում էր ձավարով կամ համեմունքներով լցոնած խորոված ոչխարին։ Պարտադիր ճաշատեսակը խաշիլն էր, որը պատրաստվում էր մեծ քանակությամբ։
Բուն բարեկենդանի օրը ընդունված էր երեկոյան խաշած ձու ուտել՝ այդպիսով փակելով խրախճանքը։
Բերաններս փակում ենք սպիտակ ձվով։ Աստված արժանացնի կարմիր ձվով բաց անելու։
Հրապարակներում կազմակերպվում էին տարատեսակ խաղեր, պարեր, թատերական ներկայացումներ և դիմակահանդեսներ։
Բարեկենդանը բացի կերուխումից ու խրախճանքից նաև ազատության օր էր։ Պատահական չէ, որ այդ օրը վանքերում անվանում էին «Աբեղաթող» («աբեղա» և «թողուլ»` թողնել, արձակել բառերից)։ Այսինքն՝ այդ օրը աբեղաներն ազատվում էին վանական խիստ կյանքի օրենքներից։
Բուն Բարեկենդանի նախորդող օրը ժամերգության ընթացքում եկեղեցու խորանի վարագույրը քաշվում է, խորանը ծածակվում մինչև քառասունօրյա պասի ավարտը։
Պասի ժամանակ մատուցվում է փակ պատարագ։ Ամուսնություններ տեղի չէին ունենում, արգելվում էր մատաղ անել ։
Խաղեր
Տոնի տարածված խաղերից էր ճլորթին կամ ճոճախաղը։ Այն կազմակերպվում էր բարձր ու դիմացկուն գերաններ ունեցող գոմերում։ Որանի սայլի ճոպանը կախում էին հեծանից և նրա երկու օղակների վրա դնում 2 մետրանոց տախտակ։ Գետնից մեկ մետր բարձր այդ տախտակի ծայրին աղջիկ ու տղա էր կանգնում։ Ճոճախաղերը հաճախ վեր էին ածվում մրցախաղերի` ով ավելի մեծ կորագծով կճոճվեր։
Տարածված էին աքլորախռիվը, գոմշակռիվն ու հատկապես «ուղտ խաղացնելը»։
Տարոնում նաև փայտե ձի էին պատրաստում և, զարդարելով այն, խմբով պտտում գյուղի մեջ։
Տարածված էին նաև լախտախաղը, գնդակախաղը, վեգը (ճան), թոլոլանգին, տասսիցը և մատնին։
Պարեր
Ուրախ պարերը բարեկենդանի անբաժան մասն են եղել։ Պարերը սկսվում էին բարեկենդանի առաջին օրը և օրեցօր ավելի աշխուժանում։ Վերջին օրերը դրանք վերածվում էին համագյուղական և համաթաղային միջոցառման։ Պարում էին զուռնա-դհոլի և նվագակցության տակ։
Բարեկենդանին պարել են յալլի տալու և զոփի տալու պարերը։
Համշենում տարածված էր Բիչագ խոռոմի կամ դանակի պարը։
Հինգշաբթի օրը՝ Վարդանանց տոնի միջոցառման երկրորդ մասի ժամանակ պարել են ծիսական պարեր (գովընդներ) և ռազմապարեր ։
Պարել են նաև նախնիների հիշատակությանը նվիրված պարեր ։
Տիկնիկներ
Բարեկենդանի անբաժան մասն էին Ուտիս տատը և Պաս պապը կամ Ակլատիզը։ Ուտիս տատը համարվում էր Բարեկենդանի, այսինքն՝ ճոխ կերակուրների հովանավոր տիկնիկը և մտցվում էր հրապարակ՝ մարդկանց խրախճանքի հրավիրելու։ Երեկոյան, երբ խրախճանքը հասնում էր գագաթնակետին, տղաները դուրս էին գալիս ձիարշավի, որն էլ ավարտվում էր Ուտիս տատի հրապարակից դուրս վռնդելու արարողությամբ։ Ուտիս տատը, որը Բարեկենդանի օրերին բոլորին կերուխումի էր հրավիրում, արդեն քրքրված տիկնիկ էր։ Իսկ Բարեկենդանի վերջին օրը՝ Բուն Բարեկենդանին, Ուտիս տատին հանդիսավոր կերպով գլորում էին սարի գլխից։
Հրապարակ էր մտցվում Պաս պապը կամ Ակլատիզը, որը Պահքի հովանավոր տիկնիկն էր։ Վերջինս պատրաստում էին սոխից կամ կարտոֆիլից և մեջը խրում յոթ փետուր, ապա՝ զգեստավորում։ Այն տանը առաստաղից կախելիս երգում էին՝
Ակլատիզ, չվանը վիզ Եկավ մեզ հյուր` կախվավ երդիս։
Յոթ փետուրները խորհրդանշում էին Մեծ Պահքի 7 շաբաթը։ Յուրաքանչյուր շաբաթվա վերջում պոկում էին մեկ փետուր։ Հաճախ փետուրը պոկելն ուղեկցվում էր հատուկ երգերով։
Շիրակում յուրաքանչյուր փետուրը հանելիս ասում էին.
Ճիճու, ճիճվարանքը` դուրս, ցորեն, գարին` ներս։
Այս խոսքերից հետո փետուրը ջարդում էին և մի կողմ նետում։
Ակլատիզը կատարում էր Մեծ Պահքը հսկողի դերը։ Դրանով հաճախ վախեցնում էին երեխաներին, որ վերջիններս չգայթակղվեին Ուտիս տատի կերակուրներով։
Լոռեցիների պատկերացմամբ՝ Պաս պապը մեծ շերեփով խփում էր Ուտիս տատի գլխին և դուրս անում տնից այն բանի համար, որ նա երեխաներին յուղալի և մսեղեն կերակուրներ է տալիս։ Իսկ Մեծ Պահքից հետո ուրախ և առույգ տատը գալիս էր ու մածնի յուղոտ շերեփով խփում Պաս պապի գլխին ու դուրս անում նրան տանից։
Ներկայացումներ
Տոնի մասն էին կազմում նաև թատերական ներկայացումները, որոնց ժամանակ ծիծաղաշարժ կատակներով քննադատության էին ենթարկվում մեծավորներն ու իշխանավորները։ Մարդիկ մի կողմ էին դնում պետական կամ եկեղեցական օրենքները, ամեն մարդ առանց քաշվելու ասում էր իր խոսքը։