cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կառավարման հոգեբանություն
Կառավարման հոգեբանական օրենքները
Կառավարման հոգեբանությունը՝ որպես գործնական հոգեբանության մի ճյուղ, ուսումնասիրում է նաև կառավարական գործունեությունը։ Կառավարման հոգեբանության օրենքներն արտահայտվում են միջանձնային հարաբերությունների շրջանակներում և, ինչպես յուրաքանչյուր օրենք, գործում են անկախ նրանից՝ գիտեն մարդիկ դրանց մասին, թե՝ ոչ։ Կառավարման հոգեբանության հիմնական օրենքներն են.
Գրականություն
Կատեգորիա:Կիրառական հոգեբանություն
Թունավոր կենդանիներ
Թունավոր կենդանիներ, օրգանիզմում մշտապես կամ պարբերաբար թույն արտադրող կամ կուտակող կենդանիներ։ Թույնը չնչին քանակությամբ թափանցելով այլ կենդանու կամ մարդու օրգանիզմ՝ առաջացնում է հիվանդագին խանգարումներ, երբեմն՝ մահ։ Կենդանիների թույները կենսաբանական ակտիվ նյութեր են և կոչվում են զոոտոքսիններ։ Դրանք քիմիական առումով խիստ տարատեսակ բաղադրություն ունեն։ Հայտնի է մոտ 5 հազար թունավոր կենդանիներ, որոնք բաժանվում են 2 խմբի՝ ակտիվ և պասիվ։
Նեյրոտոքսիններ
Նեյրոտոքսինները գերազանցապես ազդում են նյարդային համակարգի վրա։
Հեմոտոքսիններ
Հեմոտոքսինները խանգարում են արյան անոթների պատերի թափանցելիությունը։
Հեմոլիզիններ
Հեմոլիզինները քայքայում, հեմոլիզի են ենթարկում էրիթրոցիտները։
Ողնաշարավորներ
Ակտիվ թունավոր կենդանիներ ունեն թույն արտադրող հատուկ օրգաններ. լինում են զինված (օձեր, կարիճներ, մեղու և այլն)՝ թույնն արտադրվում է հատուկ գեղձերում և ներարկվում ծակող կամ վերք հասցնող ապարատի միջոցով, որը ծառայում է որպես պաշտպանության և հարձակման միջոց, և չզինված (զատկաբզեզներ, սևամարմիններ, տրիտոններ, դոդոշներ և այլն)՝ չունեն ծակող ապարատ, և թույնն ընկնելով զոհի մաշկի կամ լորձաթաղանթի վրա՝ գրգռում է այն։
Անողնաշարավորներ
Ստորակարգ անողնաշարավոր թունավոր կենդանիները (հիդրա, ակտինիա, մեդուզա) ունեն խայթիչ բջիջներ։ Հոդվածոտանիների (մեղուներ, կարիճներ, կրետներ և այլն) բազմաբջիջ մաշկային գեղձերը կապված են խայթիչի հետ։ Ոսկետուտի, ալոճաթիթեռի մարմինը պատված է նուրբ, ծակող մազիկներով, որոնք կապված են թունավոր միաբջիջ գեղձերի հետ։ Առանձին կենդանիների (սարդեր, դաշտային տզեր, օձեր և այլն) թունավոր գեղձերը կապված են բերանային օրգանների հետ։
Պասիվ թունավոր կենդանիներ
Պասսիվ թունավոր կենդանիներ չունեն թունավոր գեղձեր, թունավոր լինելը պայմանավորված է մարմնի կամ որևէ հյուսվածքի առանձնահատկությունով, օրգանիզմում կերի հետ թափանցող թույների կուտակմամբ։ Նրանց թույները պարունակում են ոչ սպիտակուցային բնույթի նյութեր, որոնք սսնդի հետ ընկնելով օրգանիզմ, թունավոր ազդեցություն են ունենում։ Օրինակ՝ շատ ներքին մակաբույծներ (որդեր, արյան մակաբույծներ) ապրում են տիրոջ օրգանիզմում և արտադրում են թունավոր նյութեր։ Թունավորումն արտահայտվում է տեղային և ընդհանուր բնույթի կլինիկ, ախտանշաններով։
Հայաստանի թունավոր կենդանիներ
Հայաստանում մարդու համար թունավոր կենդանիներ են մորմը, սև կամ հաստապոչ, խայտաբղետ անդրկովկասյան կարիճները, գյուրզան, Ռադդեի լեռնային իժը, հայկական լեռնատափաստանային վահանագլուխ իժը և Դարևսկու վահանագլուխ իժը, սովորական մողեսաօձը, կովկասյան կատվաօձը, խայտաբղետ իժանման սահնօձը, կապարագույն իժանման սահնօձը, նայադային սահնօձը և այլն։
Թույնի չափաբաժին
Նշանակություն ունեն՝ Օրինակ՝ բոժոժավոր օձի թույնի նույն քանակությունը մահացու է 24 շան, 60 ձիու, 600 ճագարի, 800 առնետի, 2 հազար ծովախոզուկի, 300 հազար աղավնու համար։ Կենդանիների զգայնությունը տարբեր կենդանիների թույների նկատմամբ միատեսակ չէ. օրինակ՝ ոզնիներն ավելի քիչ զգայուն են իժի, անապատներում ապրող կրծողները՝ կարիճների թույների նկատմամբ։ Որոշ թռչուններ (արագիլներ, ագռավներ, անգղեր և այլն) սնվում են նաև թունավոր օձերով, հավերը՝ սարդերով։ Մարդը և կենդանիները կարող են իմունիտետ ձեռք բերել թույնի նկատմամբ, եթե այն փոքր չափաքանակով երկար ժամանակ ներարկվել է նրանց օրգանիզմ։
Թունավոր կենդանիների կիրառական նշանակություն
Կենդանական ծագում ունեցող թույները (օձի, մեղվի և այլն) լայնորեն կիրառվում են դեղագործության, ախտորոշման, կենսաբանական տարբեր հետազոտությունների բնագավառներում։
Կատեգորիա:Թունաբանություն Կատեգորիա:Կենդանաբանություն Կատեգորիա:Թունավոր կենդանիներ
Ալեքսեյ Սմերտին
Ալեքսեյ Գենադևիչ Սմերտին (Алексе́й Генна́дьевич Сме́ртин, ), ռուս նախկին ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։ Հանդես է եկել Ռուսաստանի ազգային հավաքականում, 2004-2005 թվականներին եղել է թիմի ավագը։ 2009 թվականին հայտարարել է ֆուտբոլային կարիերան ավարտելու մասին։ 2009 թվականից մինչև 2011 թվականը եղել է Ալթայի երկրամասային օրենսդիր ժողովի հինգերորդ գումարման պատգամավոր։
Կենսագրություն
Ալեքսեյ Սմերտինը ծնվել է 1975 թվականի սեպտեմբերի 1-ին Բարնաուլում։ Հայրը՝ Գենադի Իվանովիչ Սմերտինը, եղել է տեղի «Դինամո» ակումբի խաղացող, իսկ հետագայում երկար ժամանակ աշխատել է շարժիչների գործարանում, մահացել է 2016 թվականի մարտի 4-ին ։ Մայրը՝ Անտոնինա Վասիլևնան է ։ Ունի նաև եղբայր՝ Եվգենի Սմերտինը, որը նույնպես եղել է պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ։ Մանկության տարիներից Ալեքսեյ Սմերտինն զբաղվել է ֆուտբոլով հոր ղեկավարությամբ։ Գենադի Սմերտինը ցանկացել է, որ որդին ոչ թե աշխատի գործարանում ու ստանա ցածր աշխատավարձ, այլ դառնա պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ՝ լավ աշխատավարձով։ Ալեքսեյ Սմերտինի առաջին ակումբը եղել է «Պոլիմերը», սակայն շուտով նա տեղափոխվել է Բարնաուլի «Դինամո», որ հանդես էր գալիս Ֆուտբոլի պրոֆեսիոնալ լիգայի Առաջին դիվիզիոնում։
«Դինամոյի» մարզիչ Վիկտոր Վոլինկինը վստահում էր երիտասարդ ֆուտբոլիստներին, և Ալեքսեյ Սմերտինն սկսել է դաշտ դուրս գալ մեկնարկային կազմում։ Վերջինս խաղացել է հարձակվող կիսապաշտպանի դիրքում։ Նոր ակումբի կազմում անցկացրած երկրորդ խաղում՝ Չիտայի «Լոկոմոտիվ» ակումբի հետ հանդիպման ժամանակ, Ամերտինն աչքի է ընկել գոլով։ Դինամոյի կազմում անցկացրած երկու տարվա ընթացքում նա մասնակցել է 42 խաղի ու խփել 2 գոլ ։ Բանակ մեկնելուց խուսափելու համար ֆուտբոլիստը տեղափոխվել է Մոսկվա, որտեղ եղբայրը, ով այդ ժամանակ խաղում էր «Դինամոյում», պայմանավորվում է իր ակումբի ղեկավարության հետ, և Ալեքսեյ Սմերտինը մի որոշ ժամանակ մարզվել է ակումբի երկրորդ կազմի հետ։ Սակայն վերջինս շուտով հասկացել է, որ երկրորդ կազմի մարզիչ Ադամաս Գոլոդեցը ծրագրեր չի կազմում իր վերաբերյալ։ Այդ ժամանակ նա առաջարկ է ստացել տեղափոխվել Լենինսկ-Կուզնեցկիի «Զարյա» ակումբ և պայմանագիր կնքելուց հետո լուծել բանակի հետ կապված հարցերը։ 1993 թվականի մարտին Ալեքսեյ Սմերտինը դարձել է «Զարյա» ակումբի խաղացող, որը հանդես էր գալիս առաջին լիգայում։
Նոր ակումբի կազմում իր նորամուտն Ալեքսեյ Սմերտինը նշել է 1994 թվականի ապրիլի 3-ին կայացած «Դրոժբա» ակումբի դեմ խաղում ։ 2000 թվականին Ալեքսեյ Սմերտինը տեղափոխվել է ֆրանսիական «Բորդո»։ 2003 թվականին 3,45 միլիոն ֆունտուվ ֆուտբոլիստին գնել է «Չելսին», սակայն երեք տարիներից երկուսը նա վարձավճարով անցկացրել է «Պորտսմութ» և «Չարլտոն Ատլետիկ» ակումբներում։ 2004 թվականի սեպտեմբերի 29-ին Չեմպիոնների լիգայի շրջանակներում անցկացված «Չելսի»–«Պորտու» խաղում Ալեքսեյ Սմերտինը խփել է իր առաջին գոլը «Չելսիի» կազմում։
2006 թվականին տեղափոխվել է Մոսկվայի «Դինամո», սակայն մեկ մրցաշրջան խաղալուց հետո կրկին մեկնել է Անգլիա՝ մինչև 2008 թվականի օգոստոսը խաղալով «Ֆուլհեմ» ակումբում։
Ալեքսեյ Սմերտինը Ռուսաստանի հավաքականի կազմում անցկացրել է 55 հանդիպում, 2004-2005 թվականներին եղեղլ է հավաքականի թիմի ավագը։ Մասնակցել է 2002 թվականի աշխարհի առաջնությանն ու 2004 թվականի Եվրոպայի առաջնությանը։
2010 թվականին Ալեքսեյ Սմերտինն սկսել է հանդես գալ լողափի ֆուտբոլի՝ նոր տեղծված «Լոկոմոտիվ» (Մոսկվա) ակումբում, որի կազմում հաղթել է Ռուսաստանի 2010 և 2011 թվականների առաջնություններում։
2010 թվականի նոյեմբերի 12-ին նշանակվել է «Լոկոմոտիվի» նախագահի խորհրդական ընտրության քաղաքականության գծով ։
2011 թվականի օգոստոսի 16-ին նշանակվել է «Լոկոմոտիվի» փոխնախագահ վերլուծական աշխատանքի ու սպորտի գծով ։ Սակայն չանցած մի տարի՝ 2011-2012 մրցաշրջանի ավարտին, ազատվել է այդ պաշտոնից ։
2012 թվականի մայիսի 29-ին Ալեքսեյ Սմերտինը պաշտպանել է ատենախոսություն՝ ստանալով հոգեբանական գիտությունների թեկնածուի աստիճան «սոցիալական հոգեբանություն» մասնագիտությամբ ։
2013 թվականի սեպտեմբերին սկսել է աշխատել Մոսկվայի «Դինամո» ակումբում որպես նախագահի խորհրդական ։
Հասարակական-քաղաքական գործունեություն
Ալեքսեյ Սմերտինը եղել է Բառնաուլի՝ իր անունը կրող մանկապատանեկան մարզադպրոցի հիմնադիրներից մեկը. այնտեղ անվճար ֆուտբոլով են զբաղվում 650 պատանիներ։ Նա նաև հիմնադրել է «Պատանի տաղանդներ» («Юные дарования») բարեգործական հիմնադրամը, որը հովանավորում է պատանի ֆուտբոլիստների ու արվեստի գործիչների ։
2007 թվականի սեպտեմբերի 7-ին Ալեքսեյ Սմերտինին շնորհվել է Բարնաուլի պատվավոր քաղաքացու կոչում ։
Ալեքսեյ Սմերտինը մեկնաբանել է Ռուսաստանի հավաքականի խաղերը և առաձնության խաղերը։ Որպես մեկնաբան՝ իր նորամուտը կատարել է 2007 թվականի սեպտեմբերի 12-ին՝ մեկնաբանելով Անգլիայի ու Ռուսաստանի հավաքականների հանդիպումը (3:0)։
2014 թվականի մայիսի 1-ին Ալեքսեյ Սմերտինն ընտրվել է Ալթայի երկրամասի ֆուտբոլի ֆեդերացիայի նախագահ ։
Միջազգային
Ընդհանուր՝ 55 խաղ / 0 գոլ, 23 հաղթանակ, 20 ոչ-ոքի, 12 պարտություն
Թիմային
«Ուրալան» «Լոկոմոտիվ» (Մոսկվա) «Բորդո» «Չելսի» «Լոկոմոտիվ» (լողափի ֆուտբոլ)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Լոկոմոտիվ Մոսկվայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Դինամո Մոսկվայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուլհեմի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Չելսիի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:«Միասնական Ռուսաստան» կուսակցության անդամներ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Սպասի՛ր, խնդրում եմ
«Սպասի՛ր, խնդրում եմ», ռուսական մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ, ռեժիսոր Ելիզավետա Սկորցովա։ Դուրս է եկել 2002 թվականին Մոսկվայի Գերասիմովի անվան կինեմատոգրաֆիայի համառուսական պետական ինստիտուտում։
Ֆիլմը ցուցադրվել է 2003 թվականին Սուզդալի Բաց ռուսական փառատոնում։
Սյուժե
Ֆիլմը սիրո և մահվան մասին է։ Սյուժեն մի սիրահարված աղջկա մասին է, ով հանդիպում է մահվան հետ և խնդրում, որ սպասի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսական մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:2002 մուլտֆիլմեր
Կոլատինայի գավառ
Ալեգրիի գավառ (Microrregião de Colatina)՝ գավառ Բրազիլիայում, մտնում է Սեարա նահանգի մեջ։ Մտնում է Էսպիրիտու Սանտու նահանգի հյուսիսարևմտյան մարզի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 195 644 մարդ 2006 թվականի տվյալով։ Զբաղեցված տարածքը 34361,266 կմ²։ Բնակչության խտությունը 44,9  մարդ/կմ²։
Գավառի կազմ
Գավառի կազմի մեջ են մտնում հետևյալ համայնքները.
Կատեգորիա:Բրազիլիայի գավառներ Կատեգորիա:Էսպիրիտու Սանտու նահանգի գավառներ
Ռժևի խորհրդային զինվորի հուշարձան
Ռժևի խորհրդային զինվորի հուշարձան (Ржевский мемориал советскому солдату), հուշարձանային համալիր Ռուսաստանի Տվերի մարզի Ռժևսկի շրջանի Խորոշևո գյուղի մոտ ։ Նվիրված է Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ՝ 1942-1943 թվականներին, Ռժևի ճակատամարտում զոհված խորհրդային զինվորներին։ Խորհրդային զինվորի առաջին հուշարձանն է Ռուսաստանի Դաշնությունում և իր բացման պահին Կարմիր բանակի մարտիկին նվիրված ամենամեծ հուշարձանն աշխարհում ։
Նկարագրություն
Հուշարձանի կառուցման տեղը որոշել է հատուկ հանձնաժողովը՝ հաշվի առնելով հասանելիությունը տրանսպորտային միջոցների համար և հուշարձանը հեռվից տեսնելու հնարավորությունը ։ Հուշարձանային համալիրը տեղակայված է Ռժևի կենտրոնից 8 կմ դեպի հարավ-արևմուտք՝ Մոսկվա-Ռիգա Մ-9 ճանապարհի մոտ։
Համալիրի կենտրոնական օբյեկտը 25 մետր բարձրությամբ զինվորի բրոնզե քանդակն է, որը տեղադրվել է 10 մետր բարձրություն ունեցող լցնովի դամբարանաբլուրի վրա։ Այն ներկայացնում է հավաքական կերպար, քանի որ ստեղծվել է Ռժևի մոտ զոհված զինվորների լուսանկարների հիման վրա, որ վերցվել են Ռուսաստանի Դաշնության պաշտպանության նախարարության արխիվից։ Ըստ նախագծի համահեղինակ Ադրեյ Կորոբցովի՝ «նա նայում է ոչ թե հուշարձան այցելողներին՝ կենդանի մարդկանց, հանուն որոնց տվել է իր կյանքը, այլ ասես իր ներսը։ Այդ պատճառով մենք նրա դեմքն ստեղծել ենք խաղաղված, մտածկոտ ու նույնիսկ ներկլանված» ։ Գիմնաստյորկայով և աջ ձեռքին իջեցված Շպագինի ատրճանակ-գնդացիր բռնած զինվորին պահում են 35 կռունկներ, որոնք ստեղծում են ճախրող քանդակի տպավորություն։ Մեջքի հետևում ծածանվում է վրանաթիկնոցը, որը զինվորի ուսի մոտ հարթ է, ներքևում դառնում է ավելի կոպիտ ու վերածվում կռունկների, որոնք տանում են զինվորի հոգին։ Հուշարձանի ներքևում ձևավորվել է հատուկ տեղ ծաղիկներ դնելու համար։ Պսակով մարմարե սալի վրա ոսկե տառերով գրված է Ալեքսանդր Տվարդովսկու «Ես սպանվել եմ Ռժևի մոտ» («Я убит подо Ржевом») բանաստեղծությունից երկու տող՝ «Мы за Родину пали. Но она — спасена» («Մենք ընկանք հանուն Հայրենիքի։ Բայց նա փրկված է»)։ Չորս հեյտար տարածք ընդգրկող հուշարձանային համալիրի կազմում ներառված է թանգարանային-ցուցահանդեսային տաղավար։ Թանգարանը հագեցած է մուլտիմեդիային սարքավորումներով, որոնց օգնությամբ այցելուները կարող են ծանոթանալ Ռժևի ճակատամարտի մասնակիցների լուսանկարներին, ռազմաճակատային նամակներին, պատմություններին, հուշերին։ Թանգարանի առնաձնահատկությունն ապակե հատակն է, որի միջով կարելի է տեսնել զենքեր, սաղավարտներ, պարկուճներ, արկեր, նռնակներ և այլն, որ գտնվել են հուշահամալիրի շրջակայքում որոնողական արշավախմբերի կողմից ։
Մարգագետին
Տարբերում են՝
Ռժևի խորհրդային զինվորի հուշարձան
Նկարագրություն
Քանդակի առջև ձգվում է 25 մետր երկարությամբ ուղի, որի երկու կողմերում տեղակայված են զիգզագաձև գրանիտե պատեր ճարտարապետական-գեղարվեստական մետաղե պանելներով, որոնք ծածկված են արհեստական ժանգով ։ Վեց մետր բարձրությամբ պանելների վրա փորագրված են Ռժևի ճակատամարտում զոհված ավելի քան 17 հազար զինվորների անուններ, որոնք փաստաթղթերով հաստատվել են ։
Մարգագետին
Մայրցամաքային մարգագետինները տեղադրված են հարթավայրերում (ողողվող հովիտներից դուրս) և լինում են անջրդի հովիտների ու ցածրավայրերի մարգագետիններ։
Ռժևի խորհրդային զինվորի հուշարձան
Նկարագրություն
Հուշահամալիրի տարածքում գործում է ձայնային դիզայն։ Տնկվել են ավելի քան 1,5 հազար թփեր և ծառեր ։ Կեչիները, արոսենիներն ու կարմրատերև թխկիները ընտրվել են այնպես, որ ծառերը հարմարվել են հուշարձանի գեղարվեստական ոճին ։
Մարգագետին
Ողողվող մարգագետինները տարածված են տունդրայից մինչև անապատներ (հատկապես անտառային և անտառատափաստանային գոտիներում)։ Ավելի բերքատու և բազմազան են, քան մայրցամաքային մարգագետինները։
Ռժևի խորհրդային զինվորի հուշարձան
Ստեղծման պատմություն
2017 թվականի ապրիլի 20-ին Ռուսաստանի «Հաղթանակ» («Победа») կազմակերպչական կոմիտեի՝ Կրեմլում անցկացված նիստում քննարկվել են Հայրենական մեծ պատերազմին վերաբերող մի շարք պատմական փաստերի աղավաղմանն ու երիտասարդության պատմահայրենասիրական դաստիարակությանը վերաբերող մի շարք հարցեր ։ Նիստի արդյունքում որոշվել է, որ Ռուսաստանի Դաշնության մշակույթի ու արտաքին գործերի նախարարությունները և Ռուսհամագործակցությունը (Россотрудничество) օգնություն ցուցաբերեն Ռուսաստանի ռազմապատմական միությանը (ռուս․՝ Российское военно-историческое общество) հուշարձանների ստեղծման գործում ։
Մարգագետին
Լեռնային մարգագետինները տարածված են խոնավ, չափավոր կլիմա ունեցող շրջաններում, անտառի վերին սահմանից բարձր (ենթալպյան ու ալպյան մարգագետիններ) և անտառային գոտում, ոչնչացված անտառների տեղում (ետանտառային մարգագետիններ)։ Մարգագետինները չոր խոտի և արոտային լիարժեք կանաչ կերի աղբյուր են։ Խոտակացքը բաղկացած է հացազգի և բակլազգի խոտաբույսերից, տարախոտերից, երբեմն՝ բոշխերից ու մամուռներից։ Կերօգտագործման տեսակետից արժեքավոր են առաջին երկու խումբը։
Ռժևի խորհրդային զինվորի հուշարձան
Ստեղծման պատմություն
2017 թվականի հունիսի 6-ին «Զինվորական համազգեստի թանգարանում» անցկացված Ռուսաստանի ռազմապատմական միության հերթական նիստի ժամանակ բարձրացվել է Հայրենական մեծ պատերազմում տարած հաղթանակի 75-ամյակի տոնման հարցը։ Բազմաթիվ վետերանների խնդրանքով ընդունվել է որոշում Ռժևում խորհրդային զինվորի հուշարձանի ստեղծման վերաբերյալ ։ Որոշվել է նաև ապագա հուշարձանի կանգնեցման վայրը՝ գլխավոր ճանապարհից դեպի Ռժևսկի շրջանի Խորոշևո գյուղ շրջադարձի մոտ, ուր պատերազմի ժամանակ այցելել է Իոսիֆ Ստալինը ։ Հաշվարկվել է Ռժևի հուշարձանի ստեղծման համար նախատեսվող բյուջեն, որը կազմել է շուրջ 650 մլն ռուբլի ։ Որոշվել է չօգտագործել բյուջետային միջոցներ և հուշարձանն ամողջությամբ կառուցել ժողովրդի նվիրատվությունների հաշվին։ Նախատեսվել է, որ հուշահամալիրը պետք է դառնա ամենամասշտաբային հուշահամալիրը Ռուսաստանում ։
Մարգագետին
Հայաստանում մարգագետինները տարածված են հիմնականում Արագածի, Գեղամա լեռնաշղթայի, Կապուտջուղի և այլ լեռնազանգվածներին ու դրանց լանջերին (ծովի մակերևույթից 2200 մ և ավելի բարձրության վրա)։ Հայաստանումում խոտհարքների մոտ 75%-ը գտնվում է ենթալպյան, ետանտառային մարգագետնատափաստանային, իսկ արոտների 90%-ը՝ ալպյան, ենթալպյան, լեռնատափաստանային, մարգագետնատափսատանային և ետանտառային գոտիներում։ Մարգագետինների միջին բերքատվությունը խոտհարքներում 15-25 ց\հա է (չոր խոտ), արոտավայրերում՝ 10-15 ց\հա։
Ռժևի խորհրդային զինվորի հուշարձան
Ստեղծման պատմություն
2017 թվականի օգոստոսի 1-ին հայտարարվել է Ռժևսկի շրջանում կառուցվելիք հուշահամալիրի նախագծի բաց մրցույթ միջազգային ստեղծագործական կոլեկտիվների համար։ Ընտրվել են տասներեք աշխատանքներ Ռուսաստանի և Բելառուսի մասնակիցներից, որոնք ներկայացվել են Պոկլոննայա բլրի Հաղթանակի թանգարանում անցկացված ցուցահանդեսում 2017 թվականի դեկտեմբերի 14-ին ։ Կոմիտեի բաց նիստում ընտրվել են երեք լավագույն աշխատանքները, սակայն դրանցից ոչ մեկը միաձայն չի ընտրվել ժյուրիի կողմից։ Կազմակերպչական կոմիտեն որոշել է երկարաձգել մրցույթի ժամկետը մինչև 2018 թվականի ապրիլի 1-ը ։
Մարգագետին
Կատեգորիա:Բուսականության գոտիներ Կատեգորիա:Մարգագետին
Ռժևի խորհրդային զինվորի հուշարձան
Ստեղծման պատմություն
2018 թվականի մայիսի սկզբին հանձնաժողովը, որի կազմում ընդգրկված էին Վլադիմիր Մեդինսկին, Գրիգորի Ռապոտան և Անդրեյ Բելոցերկովսկին, ամփոփել է ստեղծագործական մրցույթի արդյունքները և արդեն 19 նախագծերից ընտրել երեք լավագույն աշխատանքները ։ Հաղթող է ճանաչվել քանդակագործ Անդրեյ Կոնչալովսկու (Բելգորոդ) և ճարտարապետ Կոնստանտին Ֆոմինի (Էլեկտրոստալ) ներկայացրած աշխատանքն Անդրեյ Կոնչալովսկու ընդհանուր ղեկավարությամբ  ։ Մրցանակային տեղեր զբաղեցրած բոլոր մասնակիցները ստացել են դրամական մրցանակներ ։ 2018 թվականի նոյեմբերի 7-ին՝ Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ աշխատանքային հանդիպման ժամանակ Վլադիմիր Մեդինսկին պատմել է Հայրենիքը պաշտպանած և գերմանական բանակի «Կենտրոն» խմբին դիմադրած խորհրդային զինվորի հուշարձանի կանգնեցման վերաբերյալ հասարարական նախաձեռնության մասին ։ Վլադիմիր Պուտինը հավանության է արժանացրել այդ որոշումը։ Ապագա հուշահամալիրի տեղում 2018 թվականի նոյեմբերի 12-ին տեղադրվել է հիմնաքար՝ հնգաթև աստղի տեսքով և  «1942-1943» գրությամբ։ Փամփուշտների ու արկերի հետքերով սալի վրա գրված է եղել․ «Ասյտեղ պետք է լինի խորհրդային զինվորի հուշարձանը։ Ի հիշատակ նրանց, ովքեր զոհվել են Ռժևի մոտ» ։
Հուշահամալիրի ստեղծման շրջանի «քամիների վարդը» ցույց է տվել, որ ստեղծվում է քամային ծանրաբեռնվածություն քանակի ու նրա հիմնակմախքի վրա։ Դրա հաշվարկման համար բրոնզից ձուլվել է զինվորի քանդակի՝ փոքր չափերով, բայց նույնատիպ պատճենը, որը հետո փչել են Կենտրոնական աերոդինամիկական ինստիտուտի աերոդինամիկ խողովակում ։
Կոնստանտին Ֆոմինը փորձնական ճանապարհով որոշել է քանդակի չափերը․ քանդակի կանգնեցման վայրում ամբարձիչ կռունկով բարձրացրել է մանրակերտը տարբեր բարձրություններոգ՝ դրանով իսկ քանդակի չափերը հարմարեցնելով տեղանքի մասշտաբներին ։ Կորոբցովի ու Ֆոմինի արվեստանոցում սկսվել են քանդակի ստեղծման աշխատանքները։ Ստեղծվել է զինվորի՝ 2,5 մետր բարձրություն ունեցող քանդակի գիպսե մոդելը, որից հետո հեղինակները ձեռնամուխ են եղել ամբողջամասշտաբ ֆիգուրի քանդակմանը 100 տոննա քեմբրիական երկնագույն կավից  ։
Հուշարձանի կանգնեցման վայրում սակրավորները կատարել են ականազերման աշխատանքներ՝ գտնելով շուրջ հինգ հարյուր վտանգավոր օբյեկտներ։ «Ռժև։ Կալինիյան ռազմաճակատ» միջազգային որոնողական արշավախումբն կատարել է զինվորների աճյուններ որոնում։ Դրանից հետո անցկացվել է տեղանքի հետախուզափորում՝ որոշելու համար հեղի տեսակը ։
2019 թվականի օգոստոսի 21-ից մինչև դեկտեմբերի 20-ը կատարվել է կենտրոնական քանդակի ձուլումը։ Կավե ֆիգուրը կաղապարվել է ու բաժանվել 600 մասի, որոնցից յուրաքանչյուրը ձուլվել է առանձին 80 տոննա յատուկ բրոնզից Սոլնեչնոգորսկի՝ քանդակագործ Ալեքսանդր Ռուկավիշնիկովի ձուլման արվեստանոցում։ Այդ մասերից յուրաքանչյուրը կշռել է միջինը 50-100 կգ ։ Զուգահեռաբար արվեստանոցում այդ հատվածները արգոնի օգտագործմամբ եռակցվել են դրսից, իսկ ներսից ամրացվել են հեղույսներով ։ Այդպես հավաքվել են քանդակի խոշոր հատվածներ, ապա նորից բաժանվել մասերի՝ տեղափոխման ու մոնտաժման։ Օրինակ՝ քանդակի մի հատվածը՝ ձեռքն ու 1941 թվականի նմուշի ՇԱԳ ինքնաձիգը, ունեցել է 9 մետր երկարություն և կշռել շուրջ 2,5 տոննա ։ Քանդակի հատվածների եռակցման համար օգտագործվել է շուրջ 30 կմ բրոնզե հաղորդալար։
2019 թվականի նոյեմբերի 28-ից շինհրապարակ են տեղափոխվել քանդակի հատվածները՝ գլուխը, ուսերը, իրանը, գոտին։ Այդ հերթականությամբ էր կատարվել է հուշարձանի մոնտաժումը՝ վերևից ներքև՝ սկսած ուսերից ։ Հուշարձանի կողքին սկսվել է թանգարանային տաղավարի շինարարությունը։ Միևնույն ժամանակ Սանկտ Պետերբուրգի «Սիներգիա» մետաղամշակման գործարանում սկսվել է պողպատե պանելների (չափերը՝ 6x2,5 մետր) արտադրությունը, որոնց վրա լազերային ճառագայթների օգնությամբ փորագրվել են Ռժևի մոտ զոհված զինվորների լուսանկարներն ու անունները ։
2020 թվականի հունվարի 30-ին ավարտվել են կենտրոնական քանդակի հավաքման աշխատանքները, տեղադրվել է մարտիկի գլուխը։ Հուշարձանը ծածկվել է տախտակամածով, ինչից հետո սկսվել է բրոնզե կռունկների հատվածի հավաքումը, քանդակի գունամշակումը, գույնի կոնսերվացիան ու ողորկման աշխատանքները ։ Քանդակը տախտակամածով ծածկված մնացել է մինչև հուշարձանի բացումը։ 2020 թվականի ապրիլի 23-ին հուշարձանի վրա կատարվող աշխատանքներն ավարտվել են։ Ավարտին են հասցվել նաև թանգարանի ցուցանմուշների հավաքածուի ամբողջացման աշխատանքները ։
2020 թվականի գարնանը շրջանառության մեջ են դրվել 3 ռուբլի անվանական արժեքով հուշադրամներ և փոստային նամականիշներ հուշարձանի պատկերով։ 2020 թվականին՝ Հաղթանակի օրը, Սկոպյեի Մայիսի 9-ի փողոցում Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարության և Ռուսաստանի ռազմապատմական միության մասնակցությամբ բացվել է ստելա, որի հիմքում ընկած է Ռժևի խորհրդային զինվորի հուշարձանի նկարը  ։
Հուշարձանի բացումը պետք է տեղի ունենար 2020 թվականի մայիսի 9-ին՝ Հայրենական մեծ պատերազմում տարած հաղթանակի 75-ամյակի օրը, սակայն COVID-19 համավարակի պատճառով բացման արարողությունը տեղափոխվել է 2020 թվականի հունիսի 22-ին՝ Հիշատակի ու ողբի օրը ։ Ավելի ու բացումը տեղափոխվել է 2020 թվականի հունիսի 30-ին ։ Հուշարձանի բացման հանդիսավոր արարողությունը տեղի է ունեցել Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինի և Բելառուսի նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոյի մասնակցությամբ ։
Արտաքին հւղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի հուշարձաններ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի հուշարձաններ Կատեգորիա:2020 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Հսկայական արձաններ
Մոնտանիայի գավառ
Մոնտանիայի գավառ (Microrregião da Montanha) գավառ Բրազիլիայում, մտնում է Սեարա նահանգի մեջ։ Մտնում է Էսպիրիտու Սանտու նահանգի հյուսիսային ափի մարզի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 50 728 մարդ 2006 թվականի տվյալով։ Զբաղեցված տարածքը 2967,950 կմ²։ Բնակչության խտությունը 17,1  մարդ/կմ²։
Գավառի կազմ
Գավառի կազմի մեջ են մտնում հետևյալ համայնքները.
Կատեգորիա:Բրազիլիայի գավառներ Կատեգորիա:Էսպիրիտու Սանտու նահանգի գավառներ
Քեմոն Կոմարովի
Քեմոն Կոմարովի, հովանոցավորների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։
Նկարագրություն
Բազմամյա խոտաբույս է, որի բարձրությունը հասնում է 15-40 սմ-ի։ Տերևների ծայրային մասերը ձվաձև-նշտարաձև են։ Հովանոցն ունի 5-10 ճառագայթ, որոնք շատ անհավասար են։ Ծածկոցը բացակայում է կամ վաղ է թափվում։ Ծածկոցիկը բաղկացած է 2-4 թերթիկից։ Պտուղները ձվաձև են։ Պտղի ակոսիկներում գտնվող եթերայուղային խողովակները միայնակ են ։
Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է միայն Զանգեզուրի ֆլորիստիկական շրջանում, Խուստուփ լեռնագագաթում։ Աճում է նաև Արևելյան Անդրկովկասում ։
Էկոլոգիա
Աճում է ենթալպյան և ալպյան գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 2100-3000 մ բարձրությունների վրա՝ մարգագետիններում, լեռնային քարաթափվածքների և քարքարոտ լանջերի վրա։ Ծաղկում է հուլիս ամսին, պտղաբերում՝ օգոստոսին ։
Պահպանություն
Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ է։ Անդրկովկասի էնդեմիկ է։ Հայտնի է մեկ պոպուլյացիա։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 10 կմ²-ից պակաս է։ Կարմիր գրքի առաջին հրատարակությամ մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-Ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում։
Պահպանություն չի իրականացվում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ Կատեգորիա:Ծածկասերմեր Կատեգորիա:Հովանոցավորներ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Բիգաս Լունա
Բիգաս Լունա (Bigas Luna, ամբողջ անունը` Խոսեպ Խուան Բիգաս Լունա (Josep Joan Bigas Luna), ), իսպանացի կինոռեժիսոր, սցենարիստ և նկարիչ։
Կենսագրություն
Իր ստեղծագործական կարիերան Բիգաս Լունան սկսել է 1960-ական թվականներին` որպես դիզայներ, որը մոտ էր կանգնած կոնցեպտուալ արվեստին։ Ամբողջ աշխարհում հայտնի էին արդյունաբերական դիզայնում նրա ավանգարդիստական նմուշները և կահույքի մաս կազմող իրերն ու առարկաները։ Նրա աշխատանքներից շատերը ցուցադրվել են Դալիի թատրոն-թանգարանում և Ֆիգերաս քաղաքում։ Բիգաս Լունայի առանձին ստեղծագործություններ արժանացել են «Արծաթե դելտա» մրցանակին։
1970-ական թվականների կեսերից Բիգաս Լունան սկսել է նկարահանել կարճամետրաժ ֆիլմեր։ Առաջին լիամետրաժ կինոնկարը «Կտածումը» (1978թ.) ֆիլմն էր, սակայն նրան համաշխարհային ճանաչում բերեց «Բիլբաո» (1978թ.) կինոնկարը, որը ցուցադրվել է նաև Կաննի կինոփառատոնում։ Բիգաս Լունան հրապուրվել է նոր տեխնոլոգիաներով, փորձարկումներ արել թվային կինեմատոգրաֆում։ Նրա ֆիլմերն աչքի էին ընկնում բարձրաճաշակ էրոտիկայով, որը հաճախ կապվում էր սննդամթերքների հետ։
Անձնական կյանքը
Բիգաս Լունան ամուսնացած էր պրոդյուսեր Սելիա Օրոսի հետ և ուներ երեք երեխա։ 1986 թվականին, Տառագոնայում կնոջ հետ ստեղծել էր գյուղատնտեսական ֆերմա և արտադրում էր գինի, խոզապուխտ և այլ մթերքներ ։
Բիգաս Լունան մահացել է 2013 թվականի ապրիլի 5-ին, լեյկոզից ։
Ֆիլմագրություն
Ստորև ներկայացվում են Բիգաս Լունայի ֆիլմերը, որտեղ նա հանդես է եկել և որպես ռեժիսոր, և որպես սցենարիստ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իսպանացի ռեժիսորներ Կատեգորիա:Իսպանացի նկարիչներ Կատեգորիա:Իսպանացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Լեյկոզից մահացածներ Կատեգորիա:Իսպանացի դիզայներներ
Ժորժ Սարգիսյան
Ժորժ Սարգիսյան, հայ դերասան, ռեժիսոր, թարգմանիչ։
Կենսագրություն
Ժորժ Սարգիսյանը ծնվել է Մեծ Հայքի Ծոփք նահանգի Անձիտ գավառի Խարբերդ քաղաքում։ Սովորել է Հալեպի Կիլիկյան ազգային, Բեյրութի Սուրբ Նշան վարժարաններում։ Բեմական գործունեությունը սկսել է Բեյրութում 1938 թվականին։ 1941 թվականից եղել է «Իփեկյան թատերախմբի» հիմնադիր-դերասաններից, 1952-1980 թվականներին` ղեկավար։ 1980-1981 թվականներին Արգենտինայի, Ուրուգվայի, Կանադայի, ԱՄՆ-ի հայ դերասանների ուժերով բեմադրել է պիեսներ։ 1984 թվականին Բուենոս Այրեսում կազմակերպվել է «Ժորժ Սարգիսյան» թատերախումբը ։
Տես նաև
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ
Ֆեոդոր Ղուկասյան
Ֆեոդոր Անդրեյի Ղուկասյան, ռուսական կինոյի ու թատրոնի դերասան։
Կենսագրություն
Ֆեոդոր Ղուկասյանը ծնվել է 1957 թվականին Բաքվում։ 1982 թվականին ավարտել է Լենինգրադի թատրոնի, երաժշտության և կինեմատոգրաֆիայի պետական ինստիտուտը՝ Իգոր Վլադիմիրովի արվեստանոցը և ստացել թատրոնի և կինոյի դերասան որակավորում։
Բեմական գործունեությունն սկսել է Իվանովոյի մարզային թատրոնում, որից հետո շարունակել է աշխատանքը Տամբովի մարզային թատրոնում, իսկ 1993 թվականին՝ Վոլոգդայի մարզային թատրոնում և Վոլոգդայի մարզային հեռուստատեսությունում ։
Տամբով քաղաքում ավարտել է բիզնես քոլեջ և դերասանի աշխատանքը համատեղել դասավանդման հետ․ ուսուցանել է մենեջմենթ, կառավարման հոգեբանություն ։
1998 թվականից՝ Չերեպովեցի կամերային թատրոնի առաջատար դերասան ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս դերասաններ Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ ըստ ազգության Կատեգորիա:Ռուս կինոդերասաններ Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ
Ռամոնա և Բիզուս
Ռամոնա և Բիզուսը 2010 թ. Ամերիկյան ընտանեկան արկածային կատակերգական ֆիլմի ադապտացիա է, հիմնված՝ Բեվերլի Քլիրիի նովելի վրա ։ Ֆիլմի ռեժիսորը Էլիզաբեթ Ալլենն է, արտադրված է «Dune Entertainment»-ի, «Di Novi Pictures»-ի և «Walden Media»-ի կողմից։ Գրողները Լորի Քրեգը և Նիք Պուստեյն են, պրոդյուսերները՝ Դենիս Դի Նովին և Ալիսոն Գրինսպենը, իսկ երաժշտությունը՝ Մարկ Մաթերսբագի կողմից է։ Ֆիլմում խաղում է՝ Ջոուի Քինգը, Սելենա Գոմեսը, Հատչ Դանոն, Ջինիֆեր Գուդվինը, Ջոն Քորբեթը, Բրիջեթ Մոյնահանը, Ջոշ Դուհամելը, Ջեյսոն Սպեվաքը, Սանդրա Օհն, Սիերրա ՄկԿորմիկը, Փատտի Ալլանը, Լինդա Բոյդը և Աիլյա և Զանտի ՄկԿուբբինգները։ «Fox 2000 Pictures»-ը թողարկեց ֆիլմը 2010 թ. Հուլիսի 23-ին։ Ռամոնա և Բիզուսը ստացավ դրական արձագանքներ քննադատների կողմից և վաստակեց 27.293.743 միլիոն դոլար։
Սյուժե
Հետաքրքրասեր և ստեղծարար 3-րդ դասարանցի Ռամոնա Քուիմբին հաճախ գտնում է իրեն դժվարությունների մեջ, և´ դպրոցում, և´ տանը, հիմնականում իր լավագույն ընկերուհի՝ Հաուիի հետ։ Երբ հայրը կորցնում է իր աշխատանքը և ընտանիքը խիստ պարտքի մեջ է ընկնում, Ռամոնայի գումար վաստակելու ջանքերը շատ ժամանակ ձախողվում են և նա շարունակ ամաչեցնում է իր մեծ քույր Բեատրիսին (Բիզուս), իր սիրած տղա՝ Հենրի Հագգինսի մոտ։ Իրենց հայրը Բիզուսի ծծնդյանից սկսած աշխատել է պահեստավորման գործարանում որպես ղեկավար, սակայն Ռոբերտը վիճում է իր կին և երեխաների մայր՝ Դորաթիի հետ, երբ որոշում է ստեղծագործական կարիերային տրվել։
Ռամոնան սկսում է անհանգստանալ, երբ իր դասարանցի Սյուզանը պատմում է, որ իր ծնողները բաժանվել են, երբ իր հայրը կորցրել է իր աշխատանքը։ Այս նորությունը լսելով, Ռամոնան հիվանդանում է և Ռոբերտը ստիպված է լինում նրան դպրոցից վերցնել։ Ռամոնան և Բիզուսը փորձում են ընթրիք պատրաստել իրենց ծնողների համար, սակայն կաթսան սկսում է այրվել, երբ Բիզուսը սկսում է հեռախոսով զրուցել Հենրիի հետ։ Դրան հաջորդող վեճի ժամանակ Հենրին լսում է, որ Բիզուսը իրեն սիրում է։ Զայրացած, Բիզուսը գնում է իր կատվին կերակրելու, սակայն տեսնում է, որ կատուն սատկել է։ Աղջիկների անձնական թաղումը կատվի համար օգնում է իրենց հաշտության գալ։ Ռոբերտը աշխատանքի հրավեր է ստանում Օրեգոնում, որը ստիպում է ընտանիքին իրենց տունը վաճառել։
Այգին մաքրելու ժամանակ Ռամոնան անսպասելիորեն ջրի կռիվ է սկսում իրենց հարևանների հետ և փայտյա տուփ է բացահայտում, որը Հոբարտը թաքցրել էր 3 տարի առաջ։ Տուփը իր մեջ պարունակում էր Բիի և Հոբարտի դեռահաս տարիների հարաբերություններից նկարներ և իրենց հարաբերությունների վերականգնման ժամանակ Հոբարտը Բիին ամուսնության առաջարկ է անում։ Անվճռականորեն Բիին համաձայնվում է և ընտանիքը սկսում է փլանավորել հարսանիքը։ Ռամոնան զայրացած բարձրանում է տանիք, որտեղ փափուկ հատակը կոտրվում է և Ռամոնայի ոտքերը առաստաղից կախված են մնում։ Ռոբերտը տեսնելով սա, բարկանում է Ռամոնայի վրա։ Իրեն վատ զգալով, Ռամոնան որոշում է տանից փախչել։ Մայրը չկարողանալով իրեն հետ համոզել, օգնում է ճամպրուկը դասավորել։ Ավտոբուսի կանգառում ճամպրուկը բացելով Ռամոնան տեսնում է, որ մայրը հատուկ այն ծանրեցրել է, որպեսզի շատ հեռու չփախչի։ Ճամփրուկի ներսում մայրը Ռոբերտի նկարած նկարներն էր թակցրել։ Ռամոնայի ընտանիքը շուտով գտնում է իրեն և ետ բերում տուն։ Ռամոնան փրկում է Բիի և Հոբարտի հարսանիքը, երբ գտնում է մատանին, որ Հաուին կորցրել էր։ Հարսանիքի ժամանակ Բիզուսը և Հենրին համբուրվում են և պարում։ Միարժամանակ Ռոբերտը աշխատանքի հրավեր է ստանում Ռամոնայի դպրոցից, որպես արվեստի ուսուցիչ։ Ռամոնան ուրախանում է, որ այլևս կարիք չի լինի տեղափոխվել։
Սան Մատեուսի գավառ
Սան Մատեուսի գավառ (Microrregião de São Mateus), գավառ Բրազիլիայում, մտնում է Սեարա նահանգի մեջ։ Մտնում է Էսպիրիտու Սանտու նահանգի հյուսիսային ափի մարզի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 176 355 մարդ 2006 թվականի տվյալով։ Զբաղեցված տարածքը 4621,693 կմ²։ Բնակչության խտությունը 38,2  մարդ/կմ²։
Գավառի կազմ
Գավառի կազմի մեջ են մտնում հետևյալ համայնքները.
Կատեգորիա:Բրազիլիայի գավառներ Կատեգորիա:Էսպիրիտու Սանտու նահանգի գավառներ
Բալերինաները (հեռուստասերիալ)
«Բալերինաները»  (Bunheads), ամերիկյան կատակերգական-դրամատիկական հեռուստասերիալ, այն ստեղծվել է և հրապարակել է Էմի Շերման-Պալլադինոն, 2012 թվականի հունիսի 11-ին ABC Family հեռուստալիքով։
Սյուժե
Սյուժեի կենտրոնում գտնվում է Լաս Վեգասից նախկին պարուհի Միշել Սիմմսը, որի դերը կատարել է «Թոնի» մրցանակակիր Սատտոն Ֆոսթերը, ով աշխատանքի է ընդունվում իր սկեսրոջ Ֆաննի Ֆլաուրես մոտ, ում դերը նույնպես խաղում է «Թոնի» մրցանակակիր Քելլի Բիշոփը ։
Քննադատություններ
Սերիալը ստացել է դրական արձագանքներ հեռուստատեսային քննադատների կողմից, ովքեր մասնավորապես գնահատել են Սատտոն Ֆոսթերի և Քելլի Բիշոփի ելույթը, ինչպես նաև Էմի Շերմանը-Պալլադինոի սցենարային շրջադարձերը ։ Առաջին տասը սերիան դրական կարծիքների արժանանալուց հետո, 2012 թվականի 17 օգոստոսին սերիալը պատվեր ստացավ, նկարահանել ևս ութ սերիա, որոնք պետք է ներառվեին առաջին եթերաշրջանի մեջ ։ 2013 թվականի հուլիսին ալիքը փակեց սերիալը, առաջին եթերաշրջանից հետո ։ Սերիալը փակելուց հետո, հեռուստասերիալների քննադատների ասոցացիաների կողմից մրցանակ ստացավ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլերեն հեռուստասերիալներ
Թամար Աբաշիձե
Թամար Ասլանի Աբաշիձե (თამარ აბაშიძე, ), վրացի խորհրդային դերասանուհի։ Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1950)։
Կենսագրություն
Թամար Աբաշիձեն ծնվել է 1892 թվականի ապրիլի 22-ին (մայիսի 4) Զեստափոնում։ Դերասանական գործունությունն սկսել է 1913 թվականին՝ խաղալով սիրողական ներկայացումներում Ճիաթուրա քաղաքում։ Սովորել է Ռուսթավի թատերական ստուդիայում (1916)։ 1921 թվականից խաղացել է Վրաստանի գավառային թատրոններում՝ Քութայիսում, Ճիաթուրայում, Գորիում և այլուր։ Կատարել է հերոսական-դրամատիկական ու կատակերգական դերեր՝ Խանումա (Ավքսենտի Ցագարելի «Խանումա» պիեսում), Կրուչինինա, Վասսա Ժելեզնովա և այլն։
Արդեն հասուն տարիքում Թամար Աբաշիձեն նկարահանվել է վրացական երկու հայտնի ֆիլմերում՝ կատարելով ծեր կանանց դեր.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վրացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ Կատեգորիա:Ռուս դերասանուհիներ Կատեգորիա:Դերասանուհիներ այբբենական կարգով
Այլընտրանքային կենսաքիմիա
Այլընտրանքային կենսաքիմիա, գիտություն, որն ուսումնասիրում է կյանքի ձևերի գոյության հնարավորությունը, որոնց բնորոշ են կենսաքիմիական գործընթացները, որոնք ամբողջությամբ տարբերվում են երկրի վրա առաջացածներից։ Քննարկվող տարբերությունները ներառում են օրգանական նյութերի մոլեկուլներում ածխածնի ատոմի փոխարինումն այլ ատոմներով, կամ ջրի՝ որպես լուծիչի փոխարինումը այլ հեղուկներով։ Նման երևույթները հաճախ նկարագրվում են գիտաֆանտաստիկ գրականության մեջ։
Քննարկման պարամետրեր
Ոչ երկրային կյանքի գոյության հնարավորությունը, որը հիմնվում է այլընտրանքային կենսաքիմիայի վրա, համարվում է գիտական ֆանտաստիկայի ընդհանուր թեմա, բայց այն դիտարկվում է նաև գիտական համատեքստում։ Նման քննարկման օրինակ է Միացյալ Նահանգների հետազոտությունների ազգային խորհրդի գիտնականների հանձնաժողովի կողմից պատրաստված կյանքի սահմանափակող գործոնների վերաբերյալ 2007 թվականի զեկույցը։ Այս հանձնաժողովը Ջոն Ա․ Բարոսի նախագահությամբ դիտարկել է  «կյանքի հիպոթետիկ այլընտրանքային քիմիան»՝ ներառյալ մի շարք լուծիչներ, որոնք կարող են ջրի այլընտրանք լինել։ «Օրգանական կյանքի սահմանները մոլորակային համակարգերում» խորագրով նախագծում ենթադրվում է, որ․
Այսօր այս որոնմամբ (արտերկրային կյանքի) առաջնորդվում են կյանքի այնպիսի մոդելով, որը գոյություն ունի երկրի վրա։ Երկրային կյանքի որոշ առանձնահատկություններ հատուկ ուշադրության են արժանացել.
Արդյունքում ՆԱՍԱ-ի առաքելությունների պլանավորման մեծ մասը կենտրոնացված է այն վայրերում, որտեղ հնարավոր է հեղուկ ջրի առկայություն, և նրանցում շեշտը դրվում է երկրային օրգանիզմների բջիջներ հիշեցնող կառույցների որոնման վրա։ Այսպիսի մոտեցումը արդարացված կլիներ, եթե հաշվի առնվեր ընդհանուր պատկերացումն այն մասին, թե ինչպիսին կարող էր լինել Երկրից անկախ ծագում ունեցող կյանքը։ Այնուամենայնիվ լաբորատոր փորձերը ենթադրում են, որ կյանքը կարող է հիմնվել մոլեկուլային կառուցվածքների վրա, որոնք էականորեն տարբերվում են երկրայինից։
Առավել կարևոր քիմիական տարրերի փոխարինում
CHNOPS անվանումը վերծանվում է որպես Carbon (ածխածին), Hydrogen (ջրածին), Nitrogen (ազոտ), Oxygen (թթվածին), Phosphorus (ֆոսֆոր) և Sulfur (ծծումբ) և ներկայացնում է վեց ամենակարևոր քիմիական տարրերը, որոնց քվանտային համակցությունները պարունակվում են երկրի վրա առկա կենսաբանական մոլեկուլների բաղադրությունը ։ Ծծումբն օգտագործվում է ցիստեին և մեթիոնին ամինաթթուներում ։ Ֆոսֆորը լիպիդների դասին պատկանող ֆոսֆոլիպիդների ձևավորման համար անհրաժեշտ տարր է, որոնք հանդիսանում են բոլոր բջջային թաղանթների գլխավոր բաղադրիչը, քանի որ նրանք կարող են առաջացնել լիպիդների կրկնակի շերտ, որոնք պահպանում են իոնները, սպիտակուցները և այլ մոլեկուլներ այնտեղ, որտեղ նրանք անհրաժեշտ են բջջի գործառույթների կատարման համար, և արգելակում են նրանց թափանցումը այն հատվածները, որտեղ նրանք չպիտի լինեն։ Ֆոսֆատային բաղադրիչը նաև հանդիսանում է նուկլեինաթթուների կարևոր մասը. Երկրի վրա հայտնի բոլոր օրգանիզմները օգտագործում են ածխածնային միացությունները նյութափոխանակության գործընթացում և հիմնական կառուցվածքներում, ջուրը` որպես լուծիչ, ԴՆԹ-ն և ՌՆԹ-ն՝ նրանց ձևի որոշման և վերահսկման համար։ Եթե կյանքը գոյություն ունի այլ մոլորակներում, այն կարող է քիմիապես նման լինել, ինչպես նաև հնարավոր է բոլորովին այլ քիմիական կազմով օրգանիզմների գոյությունը։ Կենսաքիմիայի այդ ձևերի գոյությունը կամ առնվազն նրանց իրական լինելը դեռևս չի ցուցադրվել։
Ածխածնի փոխարինում
Գիտնականները բավականին կարծիքներ հայտնեցին օրգանական մոլեկուլների այլ ատոմներիից կազմված լինենու հնարավորության մասին, բայց ոչ ոք չառաջարկեց տեսություն` միացությունների այնպիսի բազմազանության ստեղծման հնարավորության մասին, որը անհրաժեշտ է կյանքի գոյության համար։
Սիլիցիում և թթվածին
Կենսաքիմիայում որպես այլընտրանքային կառուցվածքագոյացնող ատոմ անվանում են սիլիցիումը։ Այն գտնվում է պարբերական համակարգի նույն խմբում, ինչ որ ածխածինը, նրանք ունեն բավականին ընդհանուր հատկություններ։ Սակայն սիլիցիումի ատոմները ունեն մեծ զանգված և շառավիղ, նրանք դժվարությամբ են առաջացնում կովալենտային կրկնակի և եռակի կապեր, ինչը կարող է խանգարել կենսապոլիմերների առաջացմանը։ Սիլիցիումի միացությունները չեն կարող այնքան բազմազան լինել, ինչ որ ածխածնինը։
Առավելությունը, որը կարող է հանգեցնել կենսաքիմիայում սիլիցիումի հիման վրա տարբերակների գոյությանը, հանդիսանում են նրա ցեոլիտները, միացություններ որոնք կիրառվում են քիմիայում և կարող են ֆիլտրել և կատալիզել նյութերը ածխածնային ֆերմենտների նման` մեր մոլորոկի հիմնական մեխանիզմները հնարավոր են ֆերմենտների շնորհիվ, կատալիզատորների շարք համապատասխան կրիչներով(սպիտակուցներ) ։ Բնությունը մշակել է դրանց մի ամբողջ հավաքածու, որոնցից յուրաքանչյուրը ունի իթ գործառույթը, օրինակ հեմոգլոբինը իրականավնում է թթվածնի փոխանակությունը, կամ ֆերրեդօքսինը, որը իրականացնում է էլեկտրոնների փոխադրում։ Առաջին մտահղացումը այդ ֆերմենտները սիլիցիումի հիմքով մոլեկուլներով փոխարինելն էր։ Այս նյութերը կավերի տարատեսակներ են,որոնք ունեն եռաչափ ցանցի տեսքով մոլեկուլային կառուցվածք, ձևավորված  միմյանց միացած   и  տետրաեդրերից։ Այս ցանցը ունի մոլեկուլյար չափերի անցքեր և խոռոչներ, այդ պատճառով դրանցով կարող են անցնել միայն փոքր չափեր ունեցող մոլեկեւլները։ Ահա թե ինչու են դրանց անվանում մոլեկուլյար ցանցեր։ Ցեոլիտները շատ ընդհանրություններ ունեն բնական սպիտակուցների հետ։ Այդ ընդհանրությունների կիրառման դեպքում կարող են առաջանալ տարբեր կատալիզատորներ, որոնք իրենց մեջ ընդհանրացնում են ցեոլիտներին բնորոշ քիմիական կայունությունը, ֆերմենտների մոլեկուլային ակտիվությամբ։ DuPont ընկերության հետազոտությունների արդյունքում ստացվեցին ցեելիտներ, որոնքունակ էին մոդելավորելու հեմոգլոբինի պահվածքը P450 և  երկաթ-ծծմբային սպիտակուց։
Ածխածնի պես, սիլիցիումը կարող է իր և այլ տարրերի հետ ստեղծել չորս կայուն կապ, ինչպես նաև երկար քիմիական շղթաներ, որոնք հայտնի են որպես սիլանայինան պոլիմերներ, որոնք շատ նման են Երկրի վրա կյանքի համար անհրաժեշտ ածխաջրածիններին։ Սիլիցիումը ոնը ավելի ակտիվ է, քան ածխածինը, ինչը նրան օպտիմալ է դարձնում ծայրահեղ ցուրտ պայմաններում։ Սիլիցիումի միացությունները կարող են կենսաբանորեն օգտակար լինել երկրի մոլորակի մակերևույթից  վեր այլ ջերմաստիճանի կամ ճնշումների ներքո `այնպիսի դեր (կամ համադրություն), որը պակաս ուղղակիորեն նման է ածխածնի։ Պոլիսիլանոիդները,  սիլիցիումի շաքարանման միացություններ են, որոնք լուծվում են  լուծելի են հեղուկ ինչը հնարավորություն է տալիս ենթադրել,  որ դրանք շատ ցածր ջերմաստիճաններում կարող են դեր ունենալ կենսաքիմիայի մեջ։ Սիլանները  սիլիցիումի  և ջրածնի միացություններն են, որոնք ալկանների անալոգներ են (ածխածնի և ջրածնի միացություններ), ավելի անկայուն  են, քան ածխաջրածինները։ Սիլանները ինքնաբոցավառվում են թթվածնի առկայության դեպքում `համեմատաբար ցածր ջերմաստիճանում, ուստի թթվածնի մթնոլորտը կարող է ճակատագրական լինել կյանքի համար` հիմնված է սիլիցիումի վրա։ Մյուս կողմից, պետք է հիշել, որ ալկաները սովորաբար բավականին դյուրավառ են, բայց Երկրի վրա ածխածնի վրա հիմնված կյանքը չի կուտակում էներգիան ուղղակիորեն ալկանների տեսքով, այլ բոլորովին տարբեր հատկություններով շաքարների, լիպիդների, սպիրտների և այլ ածխաջրածինային միացությունների տեսքով։ Ջուրը ՝  որպես լուծիչ, նույնպես կփոխազդի սիլանի  հետ, բայց,  միայն այն դեպքում, եթե ինչ-ինչ պատճառներով սիլանները օգտագործվում են կամ զանգվածային արտադրություն են ունենում նման օրգանիզմների կողմից։
Միևնույն ժամանակ, սիլիկոնները `պոլիմերներ են,որոնք ներառում են սիլիցիումի և թթվածնի  ատոմների իրար հաջորդող շղթաներ,որոնք ավելի ջերմակայուն են։  Այս հիմքի վրա ենթադրվում է, որ սիլիցիումային  կյանքը կարող է գոյություն ունենալ միջին ջերմաստիճաններով մոլորակներում, որը զգալիորեն բարձր է երկրայինից։ Այս դեպքում համընդհանուր լուծիչի դերը պետք է խաղա ոչ թե  ջուրը, այլ զգալիորեն ավելի բարձր եռման ջերմասռիճան ունեցող միացությունները ։
Այսպիսով, օրինակ, ենթադրվում է, որ սիլիցիումի միացությունները ածխասնայիննորից ավելի կայուն կլինեն, միջին խտությամբ ծծմբական թթվում, այսինքն `այնպիսի պայմաններում, որոնք կարող են գոյություն ունենալ այլ մոլորակների վրա։ Ընդհանուր առմամբ, սիլիցիումաթթվածային շղթաներ ունեցող բարդ մոլեկուլները պակաս կայուն են ածխածնային անալոգների համեմատ։ Ածխաջրածինները և օրգանական միացությունները հանդիպում են երկնաքարերի, գիսաստղերի և միջաստղային ամպերի մեջ, մինչդեռ դրանց սիլիցիումային անալոգները բնության մեջ երբևէ չեն հայտնաբերվել։ Սիլիցիումը, այնուամենայնիվ, ձևավորում է բարդ մեկ-, երկ և եռաչափ պոլիմերներ, որոնցում թթվածնի ատոմները կամուրջներ են ստեղծում սիլիցիումի ատոմների միջև։ Դրանք կոչվում են սիլիկատներ։ Դրանք կայուն և տարածված են երկրային պայմաններում և առաջարկվել են որպես հիմք Երկրի վրա էվոլյուցիայի մինչ օրգանական ձևի համար։
Սիլիցիումը երկօքսիդը (ավազի հիմնական բաղադրիչը), որը ածխածնի երկօքսիդի անալոգն է կյանքի ածխածնայն ձևերում, կարծր, վատ լուծվեղ նյութ է։ Սա դժվարություններ է առաջացնում սիլիցիում կենսաբանական համակարգեր մուտքագրելու համար ՝ հիմնված  ջրային լուծույթների վրա, նույնիսկ եթե դրա վրա հիմնված կենսաբանական մոլեկուլների առկայությունը հնարավոր է։ Նմանատիպ իրավիճակ կա գոյություն ունեցող երկրային բույսերի համար։ Օրինակ, բրինձը կարող է չոր զանգվածի մինչև 10%-ի չափով սիլիցիում, որը գտնվում է միջակայքում կամ նույնիսկ ավելի բարձր, քան հիմնական մակրո սնուցիչների մակարդակները, ինչպիսիք են ազոտը, ֆոսֆարը և կալիումը։ Վերջերս հայտնաբերվել է երկու կրիչ (Lsi1 և Lsi2), որոնք պատասխանատու են  բրնձի սիլիցիումի բարձր ունակության համար։ Lsi1- ը պատկանում է ներքին սպիտակուցային ակվապրոտեինների նոդուլին-26-ի (NIP III) aquaporins- ի ենթախմբին և սիլիկաթթվի կրող է։ Ինչպես մյուս մակրո սնունդները, սիլիցիումը բույսերի անհասանելի է ջրում անլուծելիության պատճառով ։ Այնուամենայնիվ, բույսերը, ինչպես ազոտի դեպքում, օգտագործում են բնական պարարտանյութեր, այսինքն. ազոտի կապող բակտերիաները (որոնք մթնոլորտային ազոտը վերածում են ազոտական միացությունների, ինչը այն մատչելի է դարձնում բույսերի համար), որոնց հետ բույսերը հաճախ ունենում են սիմբիոտիկ կապեր։ Սիլիցիումի հիմքով օրգանիզմները, եթե նրանք շնչում են թթվածին, հավանաբար արտազատում են սիլիցիումի երկօքսիդ՝  որպես կողմնակի նյութ, ինչպես ածխածնային օրգանիզմները ածխածնի երկօքսիդ՝ ։Սակայն սիլիցիումի երկօքսիդը պինդ վիճակի պատճառով կարող է խցանել շնչուղիները։ Այնուամենայնիվ, կարելի է պատկերացնել երիկամների հետ համեմատելի արտազատվող օրգաններ, որոնք այս հիպոթետիկ կենսաքիմիայի դեպքում հեռացնում են մի տեսակ սիլիկատային գել։ Իրոք, որպես թափոն, կենդանիների մոտ ազոտային միացությունները հեռացվում են հիմնականում մեզի տեսքով։ Կամ, սիլիկատային միացությունները կարող են հեռացվել  պինդ վիճակով, ինչպես, օրինակ, որոշ անապատային մողեսներ, որոնք միզաթթուն հեռացնում են քթանցքերով։ Սիլիցիումի երկօքսիդը (հաշվի առնելով խառնուրդները, որոնք միշտ առկա են կենդանիների հյուսվածքներում և, հավանաբար, խոչնդոտում են բյուրեղացումանը) գտնվում են  այսպես կոչված հեղուկից ապակենման վիճակում, ապակու մեջ, ուստի այն դառնում է ավելի մածուցիկ ջերմաստիճանի բարձրացման հետ։ Այդ դեպքում սիլիցիումային կյանքը կարող է բաղկացած լինել սիլիցիումի երկօքսիդի «սիլիցիումայինն-կենսաբանական մոլեկուլների» հալույթից `ջերմաստիճանային  լայն սահմաններում։
Միջաստղային միջավայրում հայտնաբերված մոլեկուլների բոլոր բազմազանության 84-ը հիմնված է ածխածնի վրա, և միայն 8-ը հիմնված են սիլիցիումի վրա։ Ավելին, այս 8 միացություններից 4-ը պարունակում են ածխածնի։ (Սա անուղղակիորեն ցույց է տալիս միջանկյալ ձրով սիլիցիում-ածխածնի` կենսաքիմիայի տարբերակի գոյություն ունենալու փոքր հավանականություն:) Տիեզերական ածխածնի սիլիցիումի մոտավոր հարաբերակցությունը 10-ից 1-ն է։ Դա հնարավորություն է տալիս ենթադրելու,ու բարդ ածխաջրածնային միացությունները տարածված են տիեզերքում, փոքրացնելով սիլիցիումային հիմքով կյանքի գոյության հնարավորությունները  համենայն դեպս այնպիսի պայմաններում, որոնք առկա են մոլորակների մակերևույթներին։
Երկրի վրա, ինչպես երկրային խմբի մյուս մոլորակներում, կա մեծ քանակությամբ սիլիցիում և շատ քիչ ածխածին։ Այնուամենայնիվ, երկրային կյանքը զարգացել է ածխածնի հիման վրա։ Սա խոսում է այն փաստի է, որ ածխածինը ավելի հարմար է մեր  մոլորակնեի նման մոլորակների վրա կենսաքիմիական պրոցեսների ձևավորման համար։ Մնում է այն հնարավորությունը, որ ջերմաստիճանի և ճնշման այլ համակցություննի դեպքում  սիլիցիումը կարող է մասնակցել կենսաբանական մոլեկուլների ձևավորմանը ՝ որպես ածխածնի փոխարինող։
Քիմիկոսներն անխոնջ աշխատել են սիլիցիումային նոր միացություններ ստեղծելու համար, քանի որ Ֆրեդերիկ Սթենլի Կիպինգը (1863-1949) ցույց տվեց, որ իսկապես կարող են ստեղծվել մի քանի հետաքրքիր միացություններ։ Սիլիցիումի բնագավառում միջազգային ամենաբարձր մրցանակը կոչվում է Kipping Award մրցանակ։ Բայց, չնայած տարիների աշխատանքին և չնայած ժամանակակից գիտնականների համար առկա բոլոր ռեակտիվներին, ածխածնի միացությունների սիլիցիումային  շատ անալոգներ պարզապես չեն կարող ստացվել։  Թերմոդինամիկ տվյալները հաստատում են, որ այդ անալոգները հաճախ չափազանց անկայուն են կամ չափազանց ռեակցիոնունակ։ Պետք է նշել, որ սիլիցիումային շատ միացություններ (մասնավորապես՝ սիլիցիումի երկօքսիդ) օգտագործվում են Երկրի վրա որոշ օրգանիզմների կողմից։ Կառուցվածքային նյութերի ձևով սիլիցիումի միացությունները օգտագործվում են որոշ դիատոմային ձրիմուռների կողմից՝ ստանալով սիլիցիումը ջրից ,օգտագործվում են նաև որոշ  սպունգերի և բույսերի կողմից, և դրանք մտնում են մարդկային  հյուսվածքի բաղադրության մեջ։
2016 թվականի նոյեմբերի 25-ին «Science» ամսագրում հետազոտողները զեկուցեցին, որ հայտնաբերվել են սպիտակուցներ, որոնք սովորաբար պարունակվում են իսլանդական տաք աղբյուրների բակտերիաների մեջ, որոնց կենդանի բջիջներում կարող են ձևավորել ածխածնի-սիլիցիումային կապերով մոլեկուլներ։ «Այն, ինչ գոյություն ունի բնության մեջ, պատրաստ է ստեղծելու այս բոլորովին նոր քիմիան և դա անում է համեմատաբար լավ»,- ասում է համահեղինակ Ֆրենսիս Առնոլդը, Կալիֆոռնիայի Պասադենայի տեխնոլոգիական ինստիտուտի քիմիական ինժեներ։ «Սա ճանապարհ է բացում այն ​​միացությունների ստեղծելու համար, որոնք բնությունը նախկինում չի ստեղծել։ Շուտով մենք կկարողանանք պարզել, թե դրանք ինչ վնասներ և օգուտներ են տալիս  կենսոլորտային համակարգերին »։ «Դա ոչ մի դեպքում նույնական փոխարինող չէ», - ասում է Առնոլդը։ «Այս մոլորակում նորմալ պայմաններում կյանքը, հավանաբար, չի աշխատի սիլիցիումի  հետ։ Ենթադրաբար, մենք կարող ենք ստեղծել կյանքի բաղադրիչներ, որոնք պարունակում ոն սիլիցիում, գուցե սիլիումային ճարպ կամ սիլիցիում պարունակող սպիտակուցներ, և հարցնել, թե ինչպես է կյանքը կապված այս ամենի հետ։ ... Արդյո՞ք սա տալիս է նոր գործառույթներ, որոնք նախկինում գոյություն չեն ունեցել»։
Ազոտ և ֆոսֆոր
Կենսաբանական մոլեկուլների հիմքի դերի համար ազոտը և ֆոսֆորը համարվում են այլ թեկնածուներ։ Ածխածնի պես, ֆոսֆորը կարող է ատոմների շղթաներ ստեղծել, որոնք, սկզբունքորեն, կարող էին ձևավորել բարդ մակրոմոլեկուլներ, եթե այդքան ակտիվ չլինեին։ Այնուամենայնիվ, ազոտոի հետ միացությունում հնարավոր է ավելի բարդ կովալենտային կապերի ձևավորում, ինչը հնարավոր է դարձնում բազմազան մոլեկուլների, ներառյալ օղակաձև կառուցվածքների առաջացումը։