cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ջոն Բրաուն (աբոլիցիոնիստ)
Պոտավատոմիի կոտորած
Ջոն Բրաունը ղեկավարեց Պոտավատոմիում տեղի ունեցած կոտորածը 1856 թվականի մայիսի 24-ին, որը տեղի ունեցավ մի քանի օր անց այն բանից հետո, երբ պետական մարմինները հարձակվեցին Լոուրենս քաղաքի վրա և դրան հաջորդեց Մասաչուսեթս նահանգի սենատոր Չարլզ Սումների դաժան ծեծը, որի քաղաքի պաշտպանության համար ունեցած ելույթը, վիրավորական էր թվացել ստրուկների սեփականատերերի կողմից ընտրված սենատորին։ Փոքրիկ ջոկատը, որում ընդգրկված էին Բրաունի երեք որդիները գիշերվա կեսին հարձակվել էր Կանզասում գտնվող Պոտավատոմի Կրիկի պլանտատորների ներկայացուցիչների վրա։ Հարձակման ընթացքում դաժանորեն սպանել էին 5 տղամարդ բնակիչների։
Հունիսի 2-ին վաթսուն միսուրիացիների (հարավայինների) մի խումբ կապիտան Հենրի Պեյթի հրամանատարությամբ փորձեց վերահսկողություն հաստատել Պրերիա Սիթի քաղաքում, բայց հանդիպեց երեսուն աբոլիցիոնիստների դիմադրությանը, որոնց առաջնորդում էր Ջոն Բրաունը։ Կարճատև մարտի ընթացքում, որը հայտնի է որպես Սև Ջեքի ճակատամարտ, Բրաունը գերի վերցրեց Պեյտին և նրան հանձնեց գնդապետ Էդվին Սամներին, Պոտովատոմի Կրեկում տեղի ունեցած իրադարձությունների ընթացքում ձերբակալված իր երկու որդիներին ազատ արձակելու պայմանով։ 1856 թվականի մայիսի 24-ին հարևան Միսսուրի նահանգում ազատ արձակեցին 11 ստրուկների։
Հարձակում Հարպերս Ֆերրի զինանոցի վրա
Ինչպես նշում էր Դանիել Մակիներնին, մինչ այդ Կանզասում կռիվները սաստկացան, Կոնգրեսի, Նախագահի, կառավարության և ԱՄՆ-ի դատարանների կողմից ընդունված որոշումները ստրկության հակառակորդների շրջանում տպավորություն էին ստեղծում, որ նրանք այլևս կարիք չունեն ապավինելու իշխանություններին, քանի որ նրանք ամբողջովին անցել էին ստրուկների տերերի կողմը։ Ջոն Բրաունը որոշեց, որ այժմ նա իրավունք ունի այլևս չհնազանդվել այդպիսի իշխանություններին և օրենքներին։ Նա որոշեց ստեղծել առանց ստրկության նոր պետություն, որը կդառնար ստրուկների ապաստան և գրոհ կազմակերպեց ստրկատերերի տարածքում, որպեսզի իր պաշտպանության տակ վերցնի զանգվածաբար արտաքսվող ստրուկներին։
1857-1858 թվականների ձմռանը նա կարողացավ Այովա նահանգում գտնել բավականաչափ աջակիցներ, ինչպես նաև «Վեցերորդ կոմիտեի» հարուստ աբոլոցիոնիստներից ստանալ անհրաժեշտ միջոցներ իր ծրագրերը իրագործելու համար։ 1858 թվականի մայիսի 8-ին արևմտյան Կանադայի Չեթհեմ քաղաքում, որի բնակչության մեկ երրորդ մասը ազատ սևամորթներ էին, նրանք կազմակերպեցին «Միացյալ Նահանգների ժողովրդի ժամանակավոր սահմանադրական ժողով»-ը։ Նրանց կողմից ընդունված «ժամանակավոր Սահմանադրության» ներածականում ասվում էր. «Քանի որ ստրկությունը Միացյալ Նահանգներում ոչ այլ ինչ էր, քան չհայտարարված բարբարոսական պատերազմ երկրի մի մասի և մյուս մասի միջև ... մենք՝ Միացյալ Նահանգների քաղաքացիներս և ճնշված մարդիկ, որոնց իրավունքները չեն հարգվում սպիտակ բնակչության կողմից ... մենք մեզ համար ընդունում ենք ժամանակավոր սահմանադրություն ու հրամանագրեր, որպեսզի ավելի լավ պաշտպանենք մեր անձերը, ունեցվածքը, կյանքը, ազատությունները և կառավարենք մեր գործողությունները»։ Նախագահ ընտրվեց սևամորթ Էլդեր Մոնրոն, իսկ Բրաունը դարձավ ինքնահռչակ պետության բանակի հրամանատարը։
Ստրկության դեմ զանգվածային պատերազմի համար Բրաունին անհրաժեշտ էին մարդիկ և զենքեր, որը նա պատրաստվում էր գրավել ԱՄՆ բանակի զինանոցներից։
1859 թվականի մայիսի վերջին Բրաունը հայտնվեց Վիրջինիա նահանգում։ Հունիսի 3-ին նա Այզեկ Սմիթի անվամբ վարձակալեց ֆերմա Մերիլենդ նահանգում՝ Հարպերս Ֆերրիից հինգ մղոն հեռավորության վրա։ Միաժամանակ, նրա ներկայացուցիչներից երեքը բնակություն հաստատեցին Փենսիլվանիայի Չեմբերսբերգ քաղաքում, որտեղ առաքվում էին Կանզասի դեպքերից հետո Բրաունի հավաքած զենքերն ու զինամթերքը։ Սեպտեմբերի վերջին ժամանեցին 950 պիկեր, որոնք նախկինում պատվիրվել էին Չարլզ Բլերի կողմից։ Նախնական պլանը, որը մշակել էր ծանոթ «ռազմական մասնագետը», նախատեսված էր 4500 հոգանոց թիմի համար, բայց իրականում Բրաունը իր տրամադրության տակ ուներ ընդամենը 21 հոգի (16 սպիտակամորթ, այդ թվում՝ Բրաունը և նրա երեք որդիները և 5 սևամորթ որոնցից երեքը ազատ էին, իսկ մնացածը փախստական)։ Նրանց տարիքը 21-ից 49 տարեկան էր, որոնցից 12-ը մասնակցել էին Բրաունի Կանզասի արշավանքին։ Վերջապես, հոկտեմբերի 10-ին, Բրաունը որոշեց, որ ժամանակն է ակտիվ գործողությունների և հրապարակեց թիվ 1 ընդհանուր հրամանը, որով «Հարպերս Ֆերրիի ժամանակավոր բանակի գլխավոր հրամանատարի» անունից հայտարարեց ռազմական գործողությունների սկսման մասին։ «Բանակի» շտաբը գտնվում էր Մերիլենդի դպրոցներից մեկի շենքում, որտեղ տեղափոխվել էին զենքի և զինամթերքի բոլոր պաշարները։
Հոկտեմբեր 16-ին 18 ապստամբների ջոկատը, թիկունքում թողնելով երեք հոգու, անցավ հարձակման Հարպերս Ֆերրիի զինանոցի վրա։ Նրանք անցան Պոտոմակ գետը դեպի Վիրջինիա, զինաթափեցին երկաթուղային կամրջի վրայի պահակախմբերին և հեշտությամբ գրավեցին զինանոցը, որը հսկվում էր ընդամենը մեկ ժամապահի կողմից։ Բրաունը մնաց զինանոցում, իսկ մնացած ապստամբները ցրվեցին տարածքի շուրջը՝ կտրելով հեռագրային լարերը, որպեսզի հետաձգեն թշնամու ամրապնդման նպատակով մոտեցումները։ Զինանոցը պահեստների մի ամբողջ համալիր էր, որում կային մոտ 100 000 մուշկետ և հրացան, որոնց միջոցով Բրաունը ծրագրում էր զինել ազատագրված ստրուկներին։ Հետագա պլանների համաձայն, նրանք պետք է գնային դեպի հարավ, իրենց կողմը գրավեին փախստական ստրուկներին և պայքարեին միայն ինքնապաշտպանության համար։ Ֆրեդերիկ Դուգլասը, որը Բրաունի և նրա ընտանիքի հետ հանդիպել է զինանոցում հարձակվելուց առաջ, հույս ուներ ստրուկների հեռանալու միջոցով հրահրել ստրուկներով բնակեցված նահանգների տնտեսական կոլապս։
Զինանոցը զավթելուց հետո ապստամբները հարձակվեցին երկու մերձքաղաքային ֆերմաների վրա, վերցրին ձիերն ու վագոնները, տների տերերին ուղարկեցին Հարպերս Ֆերրի, իսկ նրանց ստրուկներին զենք տվեցին։ Պատանդների շարքում էր գնդապետ Լյուիս Վաշինգտոնը, որը Ջորջ Վաշինգտոնի ազգականն էր։ Խնդիրները սկսվել են այն ժամանակ, երբ Բալթիմոր քաղաք ուղևորվող գնացքի բեռնախցիկի ղեկավարը նկատել է ինչ-որ տարօրինակ բաներ և չանսալով նախազգուշացումներին, փորձել էր ահազանգել, բայց գնդակահարվել էր ապստամբների կողմից։ Չգիտես ինչու, Բրաունը որոշեց բաց թողնել գնացքը, ինչի արդյունքում Բալտիմորը իմացավ հարձակման մասին հոկտեմբերի 17-ի առավոտյան, իսկ կեսօրին արդեն տեղյակ էին Վաշինգտոնում։ Գնացքի վրա հարձակման ընթացքում, բացի բեռնախցիկի ղեկավարից, պատահական փամփուշտով սպանվել էր գնացքի անձնակազմի սևամորթ մի բեռնակիր, որը հետագայում հիմք հանդիսացավ ստրկության կողմնակիցներին ծաղրելու համար։
Հասկանալով, որ հնարավոր չէ գաղտնի պահել զինանոցի վրա հարձակումը պետական մարմիններից, ապստամբները բարիկադներ կառուցեցին զինանոցում, պատանդ վերցնելով Խարփերս Ֆերրիի 40 բնակչի։ Ապստամբության մասին լուրերը արագորեն տարածվեցին Վիրջինիայում և Մերիլենդում, և Չարլստոնից, Շեպերդսթաունից և Մարտինսբուրգից սկսեցին դեպքի վայր մեկնել աշխարհազորայինները (պետական ոստիկանություն)։ Միավորվելով գնդապետ Ռիչարդ Բեյլորի հրամանատարության ներքո, աշխարհազորայիններին հաջողվեց արգելափակել ապստամբների նահանջը զինանոցի տարածքից։ Բրաունը իր համախոհներին կենտրոնացրեց հրշեջ ծառայության շենքում, այնտեղ տեղափոխելով 10 բանտարկյալների, դրանց օգտագործելով որպես «կենդանի վահան» և հրամայեց կրակ բացել տեսադաշտում երևացող ցանկացած սպիտակամորթի վրա։ Ապստամբներից մեկը փորձեց փախչել զինանոցից՝ նետվելով Պոտոմակ, բայց գնդակահարվեց։
Գնդապետ Լին իր զեկույցում գրել է.
Բրաունն իր յոթ կողմնակիցներով հանձնվեց Վիրջինիա նահանգի Ջեֆերսոն օկրուգի իշխանություններին։ Ութ սպիտակամորթ (այդ թվում՝ Բրաունի երկու որդիները) և երկու սևամորթ ապստամբներ սպանվել էին հարձակման ժամանակ։ Հինգ հոգու (այդ թվում՝ Բրաուն կրտսերը) հաջողվեց փրկվել։ Ապստամբների զոհեր դարձան Հարպերս Ֆերրիի երկու քաղաքացիներ, այդ թվում Ֆոնտեյնի քաղաքապետ Բեքհեմը, մեկ ծովային հետևակային և սևամորթ բեռնակիրը գնացքից։
Դատավարություն և մահապատիժ
Բուժզննումից հետո Բրաունը ճանաչվեց մեղսունակ և հոկտեմբերի 27-ին Վիրջինիայի Չարլզ Թաուն քաղաքում սկսվեց նրա դատավարությունը դատավոր Ռիչարդ Պարկերի նախագահությամբ (մեղադրանքը պաշտպանում էր Էնդրյու Հանթերը, Բրաունի փաստաբաններն էին Ջորջ Հոյթը և Հայրամ Գրիսվոլդը), որը տևեց հինգ օր։ Ջոն Բրաունին դատարանի դահլիճ բերեցին պատգարակի վրա, քանի որ նա ծանր վիրավոր էր և չէր կարողանում քայլել։ Դատարանը մեղադրեց Բրաունին Վիրջինիա նահանգին դավաճանելու, սպիտակամորթներին սպանելու և սևամորթներին խռովություն հրահրելու մեջ։ Փաստաբանները ապացուցում էին Բրաունի անմեղությունը ՝ պնդելով, որ նա չի դավաճանել պետությանը, որին հավատարմության երդում չի տվել, անձամբ ոչ մեկին չի սպանել, և գրոհի կարճ տևողությունը ապացուցում, որ հրահրումը ձախողվել է։
Նոյեմբերի 2-ին Բրաունը մեղադրվեց բոլոր երեք հոդվածներով և դատապարտվեց մահապատժի։ Բրաունի փաստաբանների բողոքարկումը մերժվեց (Ուիլյամ Սյուարդը, հյուսիսի մի շարք հայտնի քաղաքական գործիչների հետ միասին վճարել էին փաստաբանական ծառայությունների համար, ինչը Կոնգրեսում հատուկ լսումների առարկա էր դարձել)։ Իր վերջին խոսքում Բրաունն ասաց.
Ջոն Բրաունը 42 օր անցկացրեց Չարլսթոնի բանտում։ Նա ընտանիքին գրեց. «Ես ուրախությամբ կընդունեմ մահը հանուն միլիոնների, որոնց քրիստոնեական մեծ հանրապետությունը զրկեց բոլոր իրավունքներից»։ Մահապարտների խցում գտնվելու ընթացքում Բրաունը, Հյուսիսում հանցագործից վերածվեց նահատակի։ Դրան նպաստեց նամակագրության թույլտվությունը։ Նրա կողմից գրված բոլոր նամակները տպագրվեցին հյուսիսային թերթերում։ Նրա կյանքի վերջին օրը գրված մի նախադասություն տարածվեց ամբողջ աշխարհում` «Ես, Ջոն Բրաունս, այժմ լիովին վստահ եմ, որ այս մեղավոր երկրի ոճրագործությունները չեն կարող լվացվել ոչ այլ բանով քան արյամբ»։ Վախենալով, որ Բրաունի հյուսիսային կողմնակիցները կփորձեն նրան առևանգել, Վիրջինիայի նահանգապետ Հենրի Ուիզը նրա պահպանության նպատակով ուղարկեց 1000 զինվորական, այդ թվում ՝ Վիրջինիայի ռազմական ինստիտուտի կադետներին, ինստիտուտի պետ, գնդապետ Ֆրենսիս Սմիթի հրամանատարությամբ։ Կադետական հրետանային մարտկոցի հրամանատար Գնդապետ Թոմաս Ջեկսոնը, այսպես է նկարագրել Բրաունին մահապատժի իրականացման օրը, «Նա անվեհեր և անսասան էր պահում իրեն... Ինձ շատ էր անհանգստացնում այն միտքը, որ իմ առջև կանգնած է գերազանց առողջությամբ մի տղամարդ, որը մի քանի վայրկյան հետո հավերժության գիրկը կանցնի։ Ես միջնորդություն ներկայացրեցի նրա ազատ արձակման վերաբերյալ։ Այն միտքը, որ մի րոպե հետո նա կմահանար ցանկությամբ, «գնալ, տեսնել, կրակոտ դժոխքը», ինձ համար սարսափելի թվաց։ Ես վստահ եմ, որ նա պատրաստ էր մահվան, չնայած դա կասկածելի էր»։
1859 թվականի դեկտեմբերի 2-ին նրան մահապատժի ենթարկեցին։ Բրաունը մահը դիմավորեց բացառիկ քաջությամբ։
Բրաունի մահվան ժամին՝ 1859 թվականի դեկտեմբերի 2-ին, երեկոյան 11-ին, Հյուսիսում հնչեցին զանգերը և մի ամբողջ րոպե հրետակոծությունը չդադարեց։ Քարոզիչները սկսեցին պատմել իրենց համայնքին Ջոն Բրաունի կյանքի և նահատակության մասին։
Գաղափարախոսություն
Ջոն Բրաունը յանկի պուրիտանների սերունդներից էր, որոնք ավելի շատ ոգեշնչված էին Հին Կտակարանով, քան Ավետարանով։ Այդ պատճառով էլ Ջոն Բրաունը առաջնորդվում էր Հին Կտակարանի մարգարեների և մարտիկների օրինակով, որոնք Տիրոջ կամքը կատարելու համար չէին խնայում ոչ իրենց, ոչ էլ ուրիշների կյանքը։ Նրա բացարձակ գաղափարը Աստծո առջև բոլոր մարդկանց հավասարությունն էր։ Ջոն Բրաունը տղամարդկանց և կանանց հավասար իրավունքների կայուն կողմնակիցն էր և նա ջանքեր էր գործադրում, որպեսզի իր դուստրերը ստանան նույն կրթությունը, ինչ իր որդիները։ Նա կայուն հրեասեր էր, նաև սևամորթ ամերիկացիների մշակույթի երկրպագու էր և հավատում էր նրանց մարդկային արժանապատվությանը։
Ջոն Բրաունը համոզված էր, որ ստրկությունն ինքնին չի վերանա, որ անհրաժեշտ է դրան վերջ տալ ուժով։ Նրա ծրագրի նպատակն էր խրախուսել ստրուկների փախուստը, նրանց համախմբելով լեռներում զինված խմբավորումներ ստեղծել և դրանց օգնությամբ մշտապես պարտիզանական պատերազմ վարել ստրկատեր պլանտատորների դեմ։
Մականուններ և կեղծանուններ
Բրաունի մականուններից էին`
Նրա կեղծանուններից էին`
Հիշատակ
Ջոն Բրաունի անունը և նախևառաջ նրա մարտիրոսական մահը լայն տարածում ստացավ ամերիկացիների ժողովրդական ստեղծագործություններում ՝ նրանց համար դառնալով քրեստոմատիական կերպար։ «Ջոն Բրաունի մարմինը» երգը Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ հյուսիսցիների քայլարշավային երգն էր։
John Brown’s body lies a-mouldering in the grave; (3 անգամ) His soul’s marching on! Կրկներգ։ Glory, glory, hallelujah! Glory, glory, hallelujah! Glory, glory, hallelujah! his soul’s marching on! He’s gone to be a soldier in the army of the Lord! (3 անգամ) His soul’s marching on! Կրկներգ։ John Brown’s knapsack is strapped upon his back! (3 անգամ) His soul’s marching on! Կրկներգ։ His pet lambs will meet him on the way; (3 անգամ) They go marching on! Կրկներգ։ They will hang Jeff Davis to a sour apple tree! (3 անգամ) As they march along! Կրկներգ։ Now, three rousing cheers for the Union; (3 անգամ) As we are marching on! .
Այս երգի մեղեդին հետագայում հիմք հանդիսացավ հանրապետության մարտական օրհներգի համար (The Battle Hymn of the Republic)։ Ջոն Բրաունի մոտ համատեղվում էին կրքոտ հեղափոխական հավասարապաշտությունը և ռոմանտիկ նվիրվածությունը անձնազոհությանը, պատվի վարքականոնը, մահվան դեմ անվախությունը, տարօրինակ կերպով, այս հատկանիշները բարձր էին գնահատվում ԱՄՆ-ի հին հարավում։ Հենց բնավորության այս գծերն են, որ պահպանվել են ժողովրդական գիտակցության մեջ։
1928 թվականին Սթիվեն Վինսենթ Բենեն ստացավ իր առաջին Պուլիցերյան մրցանակը «Ջոն Բրաունի մարմինը» («John Brown’s Body») էպիկական պոեմի համար։ 1969 թվականին այս պոեմի թարգմանության համար ռուս վտարանդի բանաստեղծ և թարգմանիչ Իվան Ելագինը Նյու Յորքի համալսարանում ստացավ դոկտորի աստիճան։
Ջոն Բրաունի դերը «Ճանապարհ դեպի Սանտա Ֆե» դասական վեստերնում կատարել է «Օսկար» մրցանակի հավակնորդ Ռեյմոնդ Մեսին։
Պատմական գեղարվեստական գրականություն
Կատեգորիա:Ամերիկացի հեղափոխականներ Կատեգորիա:Մահապատժի ենթարկված անձինք Կատեգորիա:Փոստապետեր Կատեգորիա:Ամերիկացի աբոլիցիոնիստներ
«Հայաստան» տաղավար (Մոսկվա)
«Հայաստան» տաղավար, Ժողովրդական տնտեսության ձեռքբերումների ցուցադրության 68-րդ տաղավարը, որը կառուցվել է 1952-1954 թվականներին։
Պատմություն
Տաղավարը կառուցվել է 1952-1954 թվականներին ՝ ճարտարապետներ Ռուդոլֆ Կլիքսի և Վ․ Մ․ Տաուշկանովի նախագծով։ Ի սկզբանե կրել է «Սիբիր» անվանումը։
Կառույցն ունի վեցանկյուն կառուցվածք։ Կենտրոնական ճակատն առանձնանում է բարձր վեցանկյուն սյունասրահով։ Վեց սյուներից յուրաքանչյուրի վրա տեղադրված են հարթաքանդակներ, որոնց վրա պատկերված են որսորդի, մեքենայացնողի, կոլտնտեսուհու, անասնաբույծի, գյուղատնտեսի և հանքափորի լուսանկարներ։ Գլխավոր ճակատը պսակված է ճարտարապետական քանդակներով, որոնց վրա պատկերված են խուրձ ու առատության եղջյուրը։ Նախագծի առաջնային տարբերակի համաձայն, սյունասրահը պետք է ունենար դարպաս դեպի ներքին բակ, որից, արդյունքում, որոշվեց հրաժարվել՝ տաղավարի ցուցադրական հատվածի մեծացման նպատակով։ Բակը ծածկվել է գմբեթով և դարձել տաղավարի կենտրոնական սրահը։ Նախասրահի վրա առկա է «Սիբիր» գրվածքը (նկարիչներ՝ Կ․ Ն․ Շեկոտով, Կ․ Պ․ Բելով, Ե․ Պ․ Սոլովյով, Ն․ Ֆ․ Կլիկուշին և Ա․ Մ․ Դուբրովսկի)՝ զարդարված տոնածառի ճյուղերի, կենդանիների և թռչունների պատկերներով, որոնք բնակվում են Սիբիրի անտառներում ։
Տաղավարի առաջին ցուցադրությունը նվիրված է եղել Սիբիրի գյուղատնտեսության և արդյունաբերական շրջանների ձեռքբերումներին՝ հատկապես Ալթայի և Կրասնոյարսկի երկրամասերին, Տյումենի, Օմսկի, Նովոսիբիրսկի, Տոմսկի, Կեմերովոյի և Իրկուտսկի մարզերին, ինչպես նաև Տիվայի ինքնավար մարզին։ Ցուցադրության ժամանակ լուսաբանված հիմնական թեմաները նվիրված են եղել նոր հողերի յուրացմանը, ինչպես նաև մեքենայացմանը և էլեկտրականացմանը։ 1959 թվականին տաղավարի թեմատիկան ամբողջությամբ փոփոխվել է, իսկ տաղավարը վերանվանվել «ՌԽՍՖՀ գյուղատնտեսություն»։ 1964 թվականին տաղավարը կոչվել է «Վառելիքի արդյունաբերություն», իսկ 1967 թվականից՝ «Ածխի արդյունահանում»։ 1977 թվականին տաղավարում բացվել է Էստոնական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության ցուցադրությունը ։
2003 թվականից տաղավարում գործում է Հայաստանի Հանրապետության առևտրային ցուցադրության կենտրոնը և «Արարատ» հայկական ռեստորանը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտներ Կատեգորիա:1954 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Խորհրդային մշակույթ
Պրոգրես (գյուղ, Կրասնոարմեյսկի շրջան)
Պրոգրես (Прогрес), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Կրասնոարմեյսկիում։
2001 թվականի տվյալներով Պրոգրես գյուղում բնակվում էր 390 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Կրասնոարմեյսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Սելզյա (Վաշկայի վտակ)
Սելզյա (Сан-Шор), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունում, Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Վաշկա գետի աջ ափում՝ 64 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 39 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո-Պեչորսկ ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վագա գետն է։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Հյուսիսային Դվինա գետն է։ Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Քվեմո Վիլդա
Քվեմո Վիլդա (ქვემო ვილდა), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Շիդա Քարթլի մարզի Գորիի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 1320 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Գորիից հեռու է 48 կմ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Գորիի շրջան
Վանա կատու
Վանա կատու, կիսաերկարագեղմ ընտանի կատուների ցեղատեսակ, որը սերում է Հայկական լեռնաշխարհի Վանա լճի շրջակա ափամերձ տարածքներից։ Տարածված է Պատմական Հայաստանի, ներկայիս Թուրքիայի Հանրապետության տարածքում, ինչպես նաև այլ երկրներում։
Վանա կատուն, ինչպես Հայկական լեռնաշխարհի բոլոր ընտանի կատուները, ներառյալ այս տարածաշրջանի կատուների հիման վրա ստեղծված կատուների ժամանակակից ցեղատեսակները՝ Թուրքական Անգորա, Թուրքական Վան և Անատոլի, գենետիկորեն պատկանում են միևնույն խմբին և հանդիսանում են հնագույն ընտանեցված կատուների ժառանգներ։ Ինչպես ցույց է տվել կատուների գենետիկ ուսումնասիրությունը, կատուն ընտելացվել է մարդու կողմից Առաջավոր Ասիայի տարածքում մոտ 9500 տարի առաջ ։
Ցեղատեսակի պատմությունը
Մինչև 20-րդ դարի սկիզբը՝ ֆելինոլոգիայի (ընտանի կատուներին ուսումնասիրող գիտության) ձևավորումը և ընտանի կատուների սիրողների հասարակական ակումբների ու միջազգային կազմակերպությունների ստեղծումը, կատուների այս տեսակը հայտնի էր հայերին որպես «Վանա կատու», այսինքն՝ Վանի կամ Վանա լճի ավազանում տարածված կատուներ։
Եվրոպայում մինչև 16-րդ դար բոլոր կատուները եղել են կարճագեղմ և փոքրակազմ։ Առաջին երկարագեղմ կատուներին հին Բյուզանդական Անկիրայից, որը հետագայում վերանվանվել է Անգորայի (ներկայումս՝ ժամանակից Թուրքիայի մայրաքաղաք Անկարա), իրենց հետ էին բերում տուն վերադարձող խաչակիրները։ Այդ պատճառով բոլոր երկարագեղմ կատուներին Եվրոպայում սկսեցին անվանել «Անգորայի կատու»։
Մասնավորապես, ֆրանսիացի ճարտարապետ ու նկարիչ Պիեր Վիկտոր Լոթթեն դը Լավալը 1856 թվականի մայիսի 11-ին գրած նամակում այսպես է նկարագրում երկարագեղմ կատուներին, որոնց նա տեսել է Մերձավոր Արևելքի տարբեր շրջաններում՝ անվանելով նրանց բոլորին Անգորա կատուներ.
Տարբեր ժամանակներում Եվրոպա բերված Վանա կատուները անվանվել են մեկ ռուսական անգորա (քանի որ ներմուծվում էին Ռուսաստանի տարածքով անցնող Մետաքսի Ճանապարհի հատվածով), մեկ օղակաձև պոչով սպիտակ կատուներ (քանի որ դասական գույնի Վանա կատուների մոտ պոչի վրա երևում են 5-7 օղակներ, որովհետև գեղմի կարմիր գույնը գենետիկորեն միշտ շերտավոր է)։ Սակայն, սովորաբար նրանց անվանում էին անգորա կատու, իսկ գեղմի գույնը նշումում էին, որ սպիտակ է։ Այսպես օրինակ, ֆրանսիացի նկարիչ Անտուան Ժան Բեյլի (Antoine Jean Bail) (1830-1918) նկարը անվանվել է՝ «Աղջիկը սպիտակ կատվի հետ»։ Բայց այդ նկարում պատկերված է դասական Վանա կատուն ։ Մինչ օրս շատ դեպքերում մարդիկ անվանում են սպիտակ նույնիսկ երկգույն կատուներին, որոնց մոտ սպիտակ գույնի նշանները զբաղեցնում են զգալի մասը ։
Հետաքրքիր է, որ Վանա կատվի գեղմի նշանների գույնը համապատասխանում է Վանա լճի, որը ավանդաբար հայկական գրականության մեջ անվանվում էր ծով, արևածագի/մայրամուտի գույնին։ Ամենատարածված գունավորմամբ Վանա կատուների մոտ նշանները գտնվում են մորթու այն մասերի վրա, որոնք կգտնվեին ջրի մակերեսից բարձր, եթե կատուն լողար Վանա լճի մեջ արևածագին/մայրամուտին՝ կարծես թե արևն ինքն է թողել կատվի մորթու վրա այդ ծիրանագույն նշանները։ Երևի թե լողացող վանա կատուների տեսարանը հիացրել է մեր նախահայրերին և այսպես ծնվել է առասպելը, թե Ամենազոր Աստծո օրհնությամբ է Վանա թույրն առաջացել Վանա կատուների մորթին ։
Վանա կատուն հայ գրականության մեջ
«Վանի սպիտակ կատվին» հիշատակել է հայ գրականության դասական Րաֆֆին (1835 - 1888)Խաչագողի հիշատակարանը վեպում։ Իսկ «Կայծեր» վեպում (հ. 1-2, 1883-1887) Րաֆֆին գրել է՝
Հայ նշանավոր գրող Վրթանես Փափազյանը (1866 - 1920), որը ծնունդով Վան քաղաքից էր, ուր անցել են նրա մանկությունը ու երիտասարդությունը, գրել է կարճ պատմվածք՝ «Վանա կատու», որի անունով կոչվեց նաև նրա պատմվածքների ժողովածուն։ Հայ գրող Ակսել Բակունցը (1899 - 1938) իր «Մթնաձոր» (1927) վեպում նկարագրել է «կապույտ Վանա փիսոյին» ։
Վանա կատուների մասին հիշատակել է նաև 20-րդ դարի հայ մեծ բանաստեղծ Պարույր Սևակը Անլռելի զանգակատուն պոեմում։
Ցեղատեսակի պաշտոնական ճանաչում
1955 թվականին հուլիս-օգոստոս ամիսներին բրիտանական երկու թղթակիցներ՝ Լորա Լաշինգտոնը ու Սոնյա Հոլիդեյը այցելում են Թուրքիա՝ հոդված պատրաստելու նպատակով։ Լորա Լաշինգտոնը սիրում էր կատուներ և աշխատանքային օրերից մեկի ժամանակ նկատեց վառ գույնի մորթով կատուներ, որոնց արտաքին տեսքն անսովոր շքեղ էր։ Երբ նա հարցրեց հյուրանոցի աշխատողին այդ կատուների մասին, նրան ասացին, որ դրանք Վանա կատուներ են։ Եվ քանի որ Լորայի հետաքրքրությունը մեծ էր, երկու Վանա կատվի ձագ տվեցին նրան նվեր։ Լորա Լաշինգտոնը տարավ նրանց իր հետ Մեծ Բրիտանիայի մայրաքաղաք Լոնդոն։ 1959 թվականին Լորա Լաշինգտոնը ևս երկու Վանա կատվի ձագ բերեց Թուրքիայից։ Դրանից տասը տարի անց նրան հաջողվեց ձեռք բերել այնքան թվով Վանա կատուներ, որոնք ծնված էին տարբեր չորս զույգ նախնիներից։ Կատվասերների կազմակերպության այդ պահանջը՝ կատուների նոր ցեղատեսակ ճանաչելու համար, նրան հաջողվեց կատարել թուրքական իշխանությունների աջակցության շնորհիվ, որոնք իրենց ուրախությունը հայտնեցին, որ «Թուրքական Վանա կատուն ճանաչվելու է Եվրոպայում»։ Միայն դրանից հետո, 1969 թվականին GCCF-ը (Governing Council of the Cat Fancy) ցեղատեսակը գրանցեց «Թուրքական կատու» անվամբ, իսկ 1971 թվականին FIFe-ի կողմից այն ճանաչվեց «Թուրքական Վանա կատու» անվամբ ։ Հետագա տարիներին թուրքական Վանա կատու ցեղատեսակը ճանաչվեց կատվասերների միջազգային այլ կազմակերպությունների կողմից։
Ամբողջությամբ սպիտակ Վանա կատվի և մաքրացեղ թուրքական Վանա կատվի միջև եղած տարբերություն
Ամբողջությամբ սպիտակ Վանա կատուների ֆենոտիպը՝ արտաքին տեսքը, պայմանավորված է կատուների գեղմի սպիտակ գույնի գենի (W-) ազդեցությամբ։ Այդ գենը դոմինանտ է, այսինքն նա արգելափակում է գույնի մնացած բոլոր գեների արտահայտումը։ Գենի սպիտակ գույնը կոչվում է էպիստատիկ սպիտակ, քանի որ ընտանի կենդանիների մոտ առաջացնում է էպիստազի երևույթ, այսինքն «թաքցնում է» կենդանիների գեղմի մնացած այլ գույները։ Այդ երևույթի մեխանիզմը բավականին բարդ է և հաճախ ընտանի կենդանիների (օրինակ՝ շների, կատուների, ձիերի) մոտ հանդիսանում է խլության հատկանիշը։
Գեղմի սպիտակ գույնի գենի ազդեցությունը սկսվում է դեռ պտղի ձևավորման շրջանում։ Սպիտակ գույնի գենը նեղ է դարձնում արյան անոթները պտղի մոտ, ինչը արգելում է մաշկի գունանյութը արտադրող բջիջների շարժը այն շրջանից պտղի գլխի շրջանում, որտեղ նրանք արտադրվում են, դեպի մաշկը ։ Նույն ազդեցություն է սպիտակ գույնի գենը գործում պտղի աչքերի ծիածանաթաղանթ ի գունանյութի վրա, որի բացակայության դեպքում կատվի աչքերի գույնը մեր կողմից ընկալվում է ինչպես կապույտ գույն։ Նույն գենը արգելակում է պտղի ականջի բջիջների բավարար սնուցումը, ինչի հետևանքով սպիտակագեղմ և կապուտաչյա կատուների մեծ մասը խուլ են։ Խլությունը կարող է լինել երկու ականջներում և այդ դեպքում կատուն ամբողջությամբ է խուլ, կամ էլ միայն մեկ ականջում, և կատուն լսողություն ունի միայն մեկ ականջում։ Եթե սպիտակ գույնի գենը ամբողջությամբ չի արգելակում գունանյութը արտադրող բջիջների շարժը դեպի աչքերից մեկի ծիածանաթաղանթը, ապա պտղի մեկ աչքը ստանում է գունանյութ, և հետագայում կատուն դառնում է տարբերակն՝ մեկ աչքի ծիածանաթաղանթը գունանյութ չունի և կապույտ է, իսկ մյուսին գունանյութը տալիս է նարնջագույնի որևէ երանգ՝ նարնջագույն, պղնձագույն, սաթե կամ դեղին։ Ընդ որում, տարիքի հետ կատվի աչքերի գույնը կարող է փոխվել։
«Վանա թույրը» պատկանում է խայտուցավոր կամ պիսակավոր թույրերի խմբին։ Խայտուցավոր կամ պիսակավոր թույրը առաջացել է ընտանի կենդանիների ընտանեցման առաջին փուլերում։ Խայտուցավոր կամ պիսակավոր թույրը ունի սպիտակ գույնի արտահայտման տարբեր աստիճան՝ նվազագույն, երբ կենդանու գեղմի վրա կա մեկ կամ ավելի փոքր խայտ, որն էլ հանդիսանում է «Վանա թույրը», որի դեպքում գեղմի առնվազն 80-85 տոկոսը սպիտակ է, իսկ մնացած մասը գունավոր է՝ ներառյալ պոչը, գլխի վրա աչքերից վերև մինչև ականջներ ընկած հատվածը և մեկ-երկու փոքրիկ նշան ուսերի վրա։ Վանա թույրի առաջացումը կատուների մոտ պայմանավորված է Վանա թույրի գենի /Sv/ ազդեցությամբ։ Վանա թույրի գենը միջին դոմինանտ է։ Այդ է պատճառը, որ Վանա թույրով կատվի ձագերը ծնվում են միայն այն դեպքում, եթե ծնողներից երկուսն էլ ունեն վանա թույր, այսինքն եթե ծնված ձագերը հոմոզիգոտ են Վանա թույրի գենի գծով ։
Հայաստանյան մաքրացեղ Վանա կատուները
2001 թվականին Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներից բերվել է Վանա կատու Անին (Pairodocs Ani)։ 2007 թվականին Հոլանդիայից Հայաստան են բերվել Վանա կատու Իզմիրը (Shadycombe Izmir) և Վանա կատու Ուրախալին (Aghtamar's Ourakhali-Van)։
Ներկայումս Հայաստանում՝ Ամասիա կատուների բուծարանում և անհատների մոտ ապրում են ավելի քան 75 մաքրացեղ վանա կատուներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կենդանիներ նամականիշների վրա Կատեգորիա:Վան
Հրանտ Փափազյան
Հրանտ Փափազյան (ծնվ․ 1968) հայ տառաստեղծ։
Ստեղծել է ASCII հայկական՝ «Փափազյան» կոդավորումը։ Հեղինակել է բազմաթիվ տառատեսակներ, այդ թվում Nour&Patria, որը ստացել է գլխավոր մրցանակ 2008 թվականին Գրանշան մրցույթի «Լավագույն հայկական ծայրատով տառատեսակ» անվանակարգում, ինչպես նաև լոնդոնյան Creative Review ամսագրի մրցանակը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ տառաստեղծներ
Արմեն Դիվանյան
Արմեն Դիվանյան, հայ կոմպոզիտոր։
Կենսագրություն
Արմեն Դիվանյանը ծնվել է 1958 թվականին, Երևանում։ Նվագել է դաշնամուր, կիթառ, ջութակ, հանդես է եկել տարբեր վոկալ գործիքային խմբերում։ 1981 թվականին հիմնադրել և ղեկավարել է «Առվակ» վոկալ-գործիքային մանկական անսամբլը, որը հետագայում դարձել է «Հայհամերգի» կոլեկտիվը։ 1996 թվականին հրավիրվել է ղեկավարելու Հայաստանի Ազգային ռադիոյի պետական «Արևիկ» մանկապատանեկան անսամբլը։ 2001 թվականից խումբն առանձնացել է Հանրային Ռադիոյից և Դիվանյանը շարունակել է ղեկավարել խումբը մասնավոր հիմունքներով։ 2004-2009 թվականներին անսամբլի հետ հյուրախաղերով եղել է Լիբանանում, ԱՄՆ-ում, Կիպրոսում, Բուլղարիայում, Ռուսաստանում, 2007 թվականին՝ Նիդերլանդների Ռոտերդամ քաղաքում նրա սաներն առաջին անգամ ներկայացրել են Հայաստանը «Մանկական Եվրատեսիլ» երգի մրցույթում։ 2009 թվականից խումբը վերանվանել է «Արևներ»։ 1999-2010 թվականներին թողարկել և հրատարակել է նոտաների ժողովածուներ, մանկական երգերի ձայնասկավառակներ և տեսասկավառակներ։ Հեղինակել է գործիքային պիեսներ, թավջութակի սոնատ, տարբեր ներկայացումների համար գրած երաժշտություն, «Գուլիվերի ճանապարհորդությունը» ներկայացման համար գրած երաժշտությունը, ինչպես նաև կամերային և էստրադային մի շարք երգեր։ Համագործակցել է Հայաստանի լավագույն կոմպոզիտորների, սկսնակ երգահանների, մի շարք գործիքավորողների, հնչյունային ռեժիսորների հետ ։
Մահը
Մահացել է Երևանում՝ սրտի կաթվածից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2013 մահեր Կատեգորիա:Օգոստոսի 24 ծնունդներ Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 1 մահեր Կատեգորիա:Հայ կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Կոմպոզիտորներ այբբենական կարգով
Նետաձգությունը 2012 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերում
2012 թ. Ամառային օլիմպիական խաղերում նետաձգության մրցումներն անցկացվել են հուլիսի 27-ից օգոստոսի 3-ը։ Մարզիկները խաղարկում էին մեդալների 4 հավաքածու։ Մրցելույթներն անցկացվում էին «Lord’s Cricket Ground» մարզադաշտում։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Նետաձգությունը ամառային օլիմպիական խաղերում
Դեննիս Մեն
Դեննիս Մեն (Dennis Man, ), ռումինացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ, ով խաղում է «Ստյաուա Բուխարեստ» ակումբում որպես հարձակվող կիսապաշտպան կամ հարձակվող։ Մեծահասակների մակարդակում Մենն իր կարիերան սկսել է ՈՒՏԱ ակումբում, իսկ 2016 թվականի սեպտեմբերին՝ 18 տարեկան հասակում, պայմանագիր է ստորագրել «Ստյաուայի» հետ։ Միջազգային մակարդակում հանդես է եկել Ռումինիայի մինչ 19 և մինչև 21 տարեկանների հավաքականներում, իսկ 2018 թվականի մարտին կատարել է իր նորամուտը ազգային հավաքականում։
Վաղ տարիներ / ՈՒՏԱ Արադ
2010 թվականին, «Ատլետիկո Արադում» խաղալու ժամանակ, Մենը մեկնել է Անգլիա և փորձաշրջան անցել «Մանչեսթեր Սիթիի» կազմում. նա երիտասարդական թիմի կազմում մասնակցել է «Նոթինգհեմ Ֆորեստի» դեմ խաղին ։ Սակայն Մենը վերադարձել է հայրենի երկիր և հետագայում միացել է «ՈՒՏԱ Արադին»։
Ստյաուա
«Կարմրակապույտների» կազմում Մենն իր նորամուտը կատարել է 2016 թվականի հոկտեմբերի 2-ին՝ «ԿՍ Ունիվերսիտատյա» ակումբի հետ հանդիպամն առաջին խաղակեսում փոխարինելով վնասվածք ստացած Ֆլորին Տանասեին. հանդիպման 66-րդ րոպեին նա ինքնակամ դուրս է եկել խաղից և նրան փոխարինել է Օվիդիու Պոպեսկուն, իսկ իր թիմն արդյունքում հաղթել է 2։1 հաշվով ։ Ավելի ուշ այդ ամսվա ընթացքում նա խփել է իր առաջինգոլը «Ստյաուայի» կազմում և Առաջին լիգայում՝ գրավելով հակառակորդի դարպասը «ԿՍՄ Պոլիտեխնիկա Յասի» ակումբի դեմ խաղում, որում իր թիմը հաղթել է 2։ 0 հաշվով ։
2017 թվականի հուլիսի 16-ին Մենը մասնակցել է «Վոլունտարիի» դեմ հաղթական խաղին ։ Եվրոպական մակարդակում առաջին անգամ հանդես է եկել օգոստոսի 2-ին՝ Չեմպիոնների լիգայի որակավորման 3-րդ փուլում մասնակցելով «Վիկտորիա Պլզենի» դեմ արտագնա խաղին, որում իր թիմը հաղթել է 4։1 հաշվով ։ Լուրեր են տարածվել, թե Մենի տրանսֆերի համար բուլղարական «Լուդոգորեց» ակումբն առաջարկել է 5 մլն եվրո, իսկ հոկտեմբերի 25-ին Մենը խփել է երկու գոլ և կատարել երկու գոլային փոխանցում Ռումինիայի գավաթի խաղարկության շրջանակներում անցկացված «Սանատատեա Կլուժ» ակումբի դեմ խաղում, որում նրա թիմը հաղթել է 6։1 հաշվով ։ Դեկտեմբերի 17-ին Մենը բացել է հաշիվը «Վիտորուլ Կոնստանցա» ակումբի դեմ խաղում, որն ավարտվել է 2:0 հաշվով ։
2018 թվականի հունվարին նա ՈՒԵՖԱ-ի կողմից ընդգրկվել է լավագույն 50 երիտասարդ ֆուտբոլիստներ ցանկում ։ Փետրվարի 18-ի խփել է իր թիմի առաջին գոլը «Դինամո Բուխարեսի» դեմ խաղում, որն ավարտվել է 2:2 հաշվով ։
Միջազգային կարիերա
Մենը հրավիրվել է Ռումինիայի մինչև 21 տարեկանների հավաքական, որի կազմում իր նորամուտը կատարել է 2017 թվականի սեպտեմբերի 1-ին կայացած Բոսնիա և Հերցեգովինայի թիմի դեմ խաղում, որում իր թիմը հաղթել է 3։1 հաշվով ։
Ռումինիայի ազգային հավաքականի գլխավոր մարզիչ Կոսմին Կոնտրան Մենին առաջին անգամ հավիրել է հավաքական՝ 2018 թվականի մարտին Իսրայելի և Շվեդիայի հետ ընկերական խաղերին մասնակցելու համար ։ Հավաքականում իր նորամուտը նա կատարել է վերջինի հետ խաղում՝ հանդիպման 87-րդ րոպեին փոխարինելով Նիկոլաե Ստանչուին, իսկ նրա թիմը հաղթել է 1։0 հաշվով Stadionul Ion Oblemenco-ում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռումինացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ռումինիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ
Ուղիղ խնդիր
Ուղիղ խնդիր, նախադասության երկրորդական անդամ, բայական անդամի լրացում։ Ուղիղ խնդիրը դրվում է բայի ներգործական սեռի պահանջով և ցույց է տալիս այն առարկան, որն ուղղակիորեն իր վրա է կրում ենթակայի կատարած գործողությունը։ Կոչվում է նաև սեռի խնդիր, կրող խնդիր ։
Ուղիղ խնդրի ցույց տված առարկան գործողությունն իր վրա կրում է տարբեր կերպ։ Ըստ այդմ ուղիղ խնդիրը ցույց է տալիս՝
Բուն ուղիղ խնդրից բացի տարբերում են նաև մասնական ուղիղ խնդիր։ Եթե առարկան ենթակայի կատարած գործողությունն իր վրա է կրում մասնակիորեն, միայն մի մասով, ապա կոչվում է մասնական ուղիղ խնդիր։ Օրինակ՝ Կռացավ ու խմեց աղբյուրի ջրից։
Ըստ ներգործական սեռի բայի ու նրա խնդրի իմաստաբանական հարաբերության՝ տարբերում են նաև ներքին ուղիղ խնդիր, որ պարունակվում է խնդրառու բառի նշանակության մեջ։ Օրինակ՝ Այդ երեկո երգեցին հայրենասիրական երգեր։
Արտահայտություն
Հայերենում ուղիղ խնդիրը դրվում է հայցական հոլովով, այսինքն՝ անձի առման դեպքում ուղիղ խնդիրը ձևով նման է տրականին, իրի առման դեպքում՝ ուղղականին։ Ուղիղ խնդիրը պատասխանում է ու՞մ կամ ի՞նչ(ը), ինչե՞ր(ը) հարցերին։
Մասնական ուղիղ խնդիրը դրվում է բացառական հոլովով, օրինակ՝ Կատարեց Կոմիտասի երգերից։
Ուղիղ խնդիրը կարող է արտահայտվել՝
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Բայական անդամի խնդիր լրացումներ
(8878) 1993 FN16
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,768431 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,5687 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9682 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1682,48 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,21397 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 5,08° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1993 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:UESAC ծրագրի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
(440) Ֆեոդորա
(440) Ֆեոդորա (Theodora), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1898 թվականի հոկտեմբերի 13-ին Էդվին Քոդինգտոնի կողմից Մաունթ Համիլտոնում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1898 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էդվին Քոդինգտոնի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Լատվիայի ազգային բուսաբանական այգի
Լատվիայի ազգային բուսաբանական այգի (Nacionālais botāniskais dārzs), բուսաբանական այգի Սալասփիլսում, Լատվիա։ Բալթյան երկրների ամենամեծ բուսաբանական այգիներից մեկն է։
Պատմություն
Ներկայիս հաստատությունը կառուցվել է 1956 թվականին, սակայն դրա պատմությունը հասնում է մինչև 1836 թվական, երբ Քրիստիան Վիլհելմ Շոխը կոմերցիոն ծլարան է հիմնել, որը հետագայում տեղափոխվել է Սալասփիլս։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից առաջ այն Բալթյան երկրների խոշորագույն ծլարանն էր։ 1944 թվականին այն դարձել է պետական փորձարարական այգի և 1956 թվականին դարձել է Լատվիայի գիտությունների ակադեմիայի բուսաբանական այգին։ 1992 թվականին Լատվիայի անկախության վերահաստատումից հետո այն դարձել է Լատվիայի ազգային բուսաբանական այգին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բուսաբանական այգիներ Կատեգորիա:1956 հիմնադրումներ Լատվիայում
Որակական ածականներ
Որակական ածականներ, առարկաների որակական հատկանիշներն անմիջականորեն, ուղղակի կերպով, առանց առարկայական միջնորդվածության արտահայտող ածականներ։ Որակական ածականներն այնպիսի հատկանիշների անվանումներ են, որոնք իրոք կամ ըստ երևույթին կան առարկաների մեջ և մտածվում են որպես առարկաների էությունից բխող անմիջական հատկանիշներ։
Որակական ածականներն արտահայտում են՝
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Ձևաբանություն
Տատյանա Օստաշչենկո
Տատյանա Նիկոլայի Օստաշչենկո (Тетяна Миколаївна Остащенко, ), ուկրաինացի ռազմական բժիշկ է, բժշկական ուժերի բրիգադային գեներալ։ 2021 թվականի հուլիսի 30-ից Ուկրաինայի ռազմական ուժերի Բժշկական ուժերի հրամանատարն է։ Ուկրաինայի պատմության մեջ առաջին կինն է, որ ղեկավարում է ռազմական ուժերի տեսակ և առաջին կին բրիգադային գեներալն է ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1974 թվականի օգոստոսին Լվովում՝ զինվորականի ընտանիքում։ 1996 թվականին գերազանցությամբ ավարտել է Լվովի պետական ​​բժշկական համալսարանի (այժմ՝ Դանիլո Հալիցկիի անվան Լվովի ազգային բժշկական համալսարան) դեղագործական ֆակուլտետը։ 1998 թվականին ավարտել է Ուկրաինայի ռազմաբժշկական ակադեմիան։
1998 թվականից ծառայել է ռազմաբժշկական ծառայությունում՝ որպես զորամասի դեղատան պետ, Արևմտյան օպերատիվ հրամանատարության ռազմաբժշկական բաժանմունքի սպա, Զինված ուժերի կենտրոնական ռազմաբժշկական վարչության բժշկական մատակարարման բաժնի պետ։ Ուկրաինայի պաշտպանության նախարարության ռազմաբժշկական վարչության և Ուկրաինայի զինված ուժերի գլխավոր շտաբի ռազմական և խաղաղապահ գործողությունների գլխավոր վարչության պետ, գլխավոր ռազմաբժշկական վարչության բժշկական մատակարարման բաժնի պետ վարչություն, Ուկրաինայի Պաշտպանության նախարարության գլխավոր տեսչության գլխավոր տեսուչ։
2020 թվականին նա վերապատրաստվել է ՆԱՏՕ-ի երկրների բանակների մի շարք դասընթացներում՝ բարելավել է կրթության օպերատիվ-մարտավարական մակարդակը, ինչպես նաև ավարտել է պաշտպանության և անվտանգության ոլորտի բարեփոխումների և ռազմավարական առաջնորդության դասընթացներ Քրենֆիլդի համալսարանում (Մեծ Բրիտանիա)։
2021 թվականի հուլիսի 30-ին նշանակվել է Ուկրաինայի Զինված ուժերի բժշկական ուժերի հրամանատար ։ Տատյանա Օստաշչենկոն դարձել էՈւկրաինայի Զինված ուժերի պատմության մեջ զինված ուժերի առանձին տեսակի առաջին կին հրամանատարը, ինչպես նաև Ուկրաինայի զինված ուժերի առաջին կին բրիգադային գեներալը  ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռազմական բժիշկներ
1515
Արվեստ
Կիլիկիա Հայաստանը կործանվեց Օսմայան Կայսրության կողմից
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1515 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Ճակատ (նախագծման ձևանմուշ)
Ճակատ (Decorator), կառուցվածքային նախագծման ձևանմուշ, որը թույլ է տալիս թաքցնել համակարգի բարդությունը բոլոր հնարավոր կանչերը տեղափոխելով մեկ օբյեկտի վրա, որն իր տակից կանչում է համակարգի համապատասխան օբյեկտին։
Կիրառություն
Ճակատ նախագծման ձևանմուծն օգտագործվում է, որպես պարզ և հեշտ ինտերֆեյս տրամադրեն հայցողին ։ Բացի այդ ադապտերը կարելի է օգտագործել, երբ ծրագիրը պետք է ունենա որոշակի ինտերֆեյս և պետք է ունենա պոլիմորֆիկ վարքագիծ։ Դեկորատորը թույլ է տալիս փոփոխել ինտերֆեյսի վարքը ծրագրի իրականացման ժամանակ։
Օրինակներ
Բերվածը աբստրակտ օրինակ է, թե ինչպես է հայցողն առնչվում է բարդ համակարգի հետ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ծրագրավորում
Քվեմո Կորկուլա
Քվեմո Կորկուլա (ქვემო კორკულა), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Շիդա Քարթլի մարզի Գորիի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 1360 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Գորիից հեռու է 16 կմ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Գորիի շրջան
Սեն Բոնե դը Կոնդա
Սեն Բոնե դը Կոնդա (Saint-Bonnet-de-Condat), համայնք Ֆրանսիայի Օվերն մարզի Կանտալ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 134 մարդ, բնակչության խտությունը` 7.74 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 17.32 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 400 կմ հարավ, Կլերմոն Ֆերան քաղաքից` 65 կմ հարավ, Օրիյակ քաղաքից` 50 կմ հյուսիս-արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 57 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 39-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 18։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 68,4 %։ 39 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 38 անձ (21 տղամարդ և 17 կին)։ Գործազուրկ են եղել 1 անձ (1 տղամարդ և 0 կին)։ 18 անաշխատունակներից 3-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 12-ը` թոշակառուներ, իսկ 3-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
1757
Մահեր
Կատեգորիա:1757 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Ալեքսանդր Կունիցին
Կենսագրություն
Ծնվել է 1783 թվականի նոյեմբերի 16-ին (27) գյուղական սարկավագի ընտանիքում։ Կրթություն է ստացել Գլխավոր մանկավարժական ինստիտուտում (1803-1807 թվականներին), ապա պատրաստվել է Գյոթինգենի և Հայդելբերգի համալսարանների պրոֆեսորի պաշտոնին (1808-1811 թվականներին)։ Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի բացումից ի վեր դրանում կարդում է նույն դասընթացները։ Այն հաջողությունը, որ նա վայելում էր ճեմարանի ուսանողների շրջանում, վկայում է Ա.Ս. Պուշկինը։
Куницыну дань сердца и вина!
Он создал нас, он воспитал наш пламень,
Поставлен им краеугольный камень,
Им чистая лампада возжена…
Ճեմարանում Կունիցինի դասավանդած գիտության դասընթացը ներառում էր ընդամենը 12 առարկա՝ տրամաբանություն, հոգեբանություն, էթիկա, բնական իրավունք, Ռուսաստանի քաղաքացիական իրավունք, քրեական իրավունք, ֆինանսական իրավունք և այլն։ Այս ամենը որոշակի միասնություն էր, քանի որ պրոֆեսոր Կունիցինը կարծում էր, որ « գիտությունը կատարյալ ձև է ունենում միայն այն դեպքում, երբ նրա բոլոր դրույթները կազմում են անխափան շղթա, և մեկը բավականաչափ բացատրվում է մյուսով»։ Կային նաև քաղաքական տնտեսության հիմունքները և տարբեր հասարակական համակարգերի ակնարկ, և նույնիսկ ճորտատիրական արատների վերլուծություն։ « Ճորտ մարդը,- նշել է Կունիցինը իր դասախոսություններից մեկում,- չունի սեփականություն, քանի որ նա ինքն է պահպանում իր հագած հագուստը, հացը, որը նա ուտում է»։ 1811 թվականի հոկտեմբերի 23-ին նրան շնորհվել է Սուրբ Հավասար Առաքյալների Արքայազն Վլադիմիր IV աստիճանի շքանշանի ասպետ։ Հեղինակն է «Բնական իրավունք» գրքի (մաս I, II, Սանկտ Պետերբուրգ, 1818-1820)։ Կունիցինի աշխատությունը գրվել է Ռուսոյի և Կանտի ուժեղ ազդեցության ներքո։ Այն կրում էր ցանկացած իշխանության, ինչպես հասարակական, այնպես էլ ծնողական, սահմանափակելու անհրաժեշտության գաղափարը. հակառակ դեպքում իշխանությունը վերածվում է բռնակալության և անարդարության։ Իշխանությունը հաստատվում է ոչ թե կառավարողների, այլ հպատակների ու ենթակաների շահերի համար. ինչու օրինական և արդար իշխանություն կարող է ճանաչվել միայն բնակչության, հասարակության և երեխաների իրավունքներն ու շահերը պաշտպանելու նպատակով իրականացվող իշխանությունը։ Կունիցինի գիրքը, տպագրված 1000 օրինակով, խլվել է հեղինակից և հանրակրթության նախարարության բոլոր հաստատություններից, և նույնիսկ ամենաբնական օրենքը, որպես գիտություն, դարձել է ավելի ու ավելի հալածանքների առարկա մինչև իսկ 1835 թվականին հաստատվել է համալսարանի կանոնադրության մեջ։ 1820 թվականին նրան հրավիրեցին նաև դասավանդելու Պաժևսկի կորպուսում։ 1821 թվականին Ռունիչի պարտությունից հետո հեռացվել է համալսարանից։ 1828-1829 թվականներին Կունիցինը, ով միացել է օրենքների մշակման հանձնաժողովին (Նորին կայսերական մեծության սեփական կանցլերի 2-րդ բաժինը), իրավունքի մասին դասախոսություն է կարդացել իրավագիտության պրոֆեսորի կոչմանը նախապատրաստվող աստվածաբանական ակադեմիաների ընտրյալներին։ 1838 թվականից՝ Պետերբուրգի համալսարանի պատվավոր անդամ։ 1840 թվականին նշանակվել է հոգևոր գործերի բաժնի տնօրեն։ Նրա մյուս աշխատությունները՝ «Պետական տեղեկատվության փոխկապակցման պատկերը» (Սանկտ Պետերբուրգ, 1817 թվական) և «Հին իրավական դատավարության պատմական պատկերը Ռուսաստանում» (թույլատրվել է գրաքննությամբ 1825 թվականին, բայց հրատարակվել է միայն Կունիցինի մահից հետո՝ 1843 թվականին)։ Վերջին աշխատությունը մտահղացված ծավալուն աշխատության միայն մի մասն է, որը պետք է նվիրված լիներ ամբողջ ռուսական հին իրավունքի պատմությանը՝ Ռուսաստանի առաջացումից մինչև 16-րդ դար, և այդ ժամանակի համար հեղինակը բացահայտում է ուշագրավ պատմաիրավական տեղեկություններ և տեսակետներ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մանկավարժներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի դասախոսներ Կատեգորիա:Ռուս իրավագետներ
Պրոմին (գյուղ, Կրասնոարմեյսկի շրջան)
Պրոմին (Промінь), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Կրասնոարմեյսկիում։
2001 թվականի տվյալներով Պրոմին գյուղում բնակվում էր 73 մարդ։
Զրնգան վիհ
Զրնգան վիհ (նաև՝ Զրնգան քարանձավ), կարստային ուղղահայաց անձավ, վիհ Հայաստանի Տավուշի մարզի Գանձաքար գյուղի հարակից լեռներից մեկի գագաթին  ։
Ժողովրդական պատմություններ
Զրնգան վիհի մասին հայտնի են մի շարք առասպելներ, որոնք պահպանվել են մոտակա բնակավայրի բնակիչների մոտ։ Ըստ այդ խոսակցություններից մեկի՝ մարդիկ հեռու են մնում այդ խորը փոսից, քանի որ այն օձերի բնակատեղին է։ Այնտեղից նրանք տարին մի անգամ դուրս են գալիս ու կռիվ են գնում Մասիսի օձերի վրա։ Ժողովրդական մյուս խոսակցությունն այն է, որ օրվա մեջ մի ժամ կա, որ արևի ճառագայթներն ընկնում են Զրնգանի մեջ և լուսավորում։ Այդ պահին իբր երևում է վիհի հատակը, որտեղ կան բազմաթիվ մարդկանց ոսկորներ։ Ըստ Գանձաքար գյուղի տարեց բնակիչների՝ գյուղացիներից մեկը որոշում է իջնել վիհը, քանի որ, ըստ նրա, հատակին ոսկիներ կան։ Երբ համագյուղացիների օգնությամբ պարաններով մի փոքր իջնում է, բղավում է, որ շուտ վերև բարձրացնեն։ Նրան հարցնում են, թե ի՞նչ պատահեց, պատասխանում է, որ երբ հպվել է պատերին, իրեն թվացել է, թե սատանաներն են փաթաթվում։ Դեպքից հետո գյուղացին խելագարվում է ։
Առաջին հայտնի հետազոտություն
Զրնգան վիհ իջնելու մասին առաջին տեղեկությունը վերաբերվում է հայ քարանձավագետներին։ Դժվարին անձավի նվաճումը տեղի է ունեցել Խորհրդային Հայաստանի տարիներին՝ 1980-ական թվականներին։ Քարանձավագետ Էդվարդ Սարգսյանի խումբը Խորհրդային Հայաստանի տարածքում որոնելիս է եղել կարստային քարանձավներ, որոնց գոյության մասին ժխտում էին ժամանակի գիտական շրջանակները ։
Այդ խմբի անդամներից Կարենը մի օր հայտնում է, որ Իջևանի շրջանի լեռներից մեկի վրա՝ գետնի մեջ կա մի անցք, որն ունի բավական մեծ խորություն։ Այս տեղեկությունն ստանալուց հետո 17 հոգանոց քարանձավագետների խումբը մեկնել է Գանձաքար գյուղ, որտեղից երկար քայլելով հասել են դեպի վիհի մոտ։ Էդվարդ Սարգսյանի խոսքով սալ քարերի արանքում մի ճեղք էր երևում, որի մոտով անցնելիս նույնիսկ չէիր նայի այդ կողմը։ Առանց ալպինիստական գույքի և պարանների, անհնար էր իջնել այնտեղ։ Որոշակի նախապատրաստական աշխատանքներ կատարելուց հետո արշավախմբից առաջինը վիհի մեջ իջել է Դավիթը։ Հասնելով ցեխով լցված հատակին՝ նա պարզել է, որ վիհը շարունակվում է։ Նրանից հետո ներքև է իջել խմբի անդամ Արտոն, այնուհետև մնացածը։ Վիհի ներքևում գտնվել են կենդանիների ոսկորներ, որոնք թաղված էին հաստ ցեխի ու տիղմի մեջ ։
Երկրաբանական նկարագիր
Զրնգան վիհի մուտքը ոչ մեծ, անկանոն տրամագծով անցք է։ Ուղղահայաց ձևով շարունակվելով դեպի ներքև՝ այն լայնանում է։ Ուղղահայաց հատվածի խորությունը շուրջ 40 մետր է։ Ներսում օդը շատ խոնավ է, պատերը՝ թաց, որոնցից տեղ-տեղ ջուր է կաթում։ Վիհի հատակին կուտակված է ցեխ։ Այդ հատվածից դեպի անձավները փոքր առվակ է հոսում, որը այնուհետև մտնում է կավացեխից կազմված գետնի վրա բացված փոքր անցքի մեջ։ Վիհի առաջին անձավը ոչ մեծ, կարծես սրբատաշ պատերով, գմբեթաձև սրահ է։ Դրանից հետո բացվում է ընդհարձակ տարածություն, որը առաստաղից թափված քարերի հետևանքով բաժանվել է առանձին դահլիճների։ Այս հատվածում նույնպես կուտակված է մեծ քանակությամբ մածուցիկ ցեխի զանգված։ Այդ ընդհարձակ տարածության պատերը պատված են սպիտակ, կարմիր, կապույտ գոյացություններով, իսկ առաստաղից կախված են շթաքարեր։ Այս դահլիճի ծայրում է ավարտվում փոքր առվակը, որտեղից լսելի է գետնի տակ մտնող ջրի ջրվեժի ձայնը  ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի քարանձավներ Կատեգորիա:Տավուշի մարզի աշխարհագրություն
Բուրգերի ճակատամարտ
Բուրգերի ճակատամարտ (1799), Նապոլեոն Բոնապարտի վարած եգիպտական արշավանքում ամենահիանալի մարտն է հօգուտ Ֆրանսիական բանակի հաղթանակի։
Բանակների դասավորությունը եղել է Նեղոսի մոտ՝ ֆրանսիականը ձախ, իսկ թուրք-մամլյուքյանը աջ ափին։ Ֆրանսիական բանակը թվով համարյա մամլյուք-թուրքական բանակի կեսն էր կազմում։ Եգիպտացիների բանակի աջ թևը կազմում էր թուրքական հետևակը, ձախ թևը հրետանին, իսկ կենտրոնում մամլյուքյան հեծելազորը, որի ուղղությունն էր ֆրանսիական բանակի կենտրոնը։ Իսկ Ֆրանսիական բանակի կենտրոնում հետևակը (ֆուզիլիորները), ձախ թևը հրետանին, իսկ աջը հեծելազորը։ Հետևակի և հրետանու հրամանատարն էր գեներալ Բոնապարտը, իսկ հեծելազորի հրամանատարն էր Յոախիմ Մյուրատը։ Մարտի սկզբում հաղթանակի հավակնությունը մամլյուքների կողմն էր, բայց Նապոլեոնի հմուտ ստրատեգիական խելքի շնորհիվ հետևակը շարվեց կվադրատ, որը թշնամուն հետ շպրտեց, իսկ Ֆրանսիական Կիրասիրական հեծելազորը Մյուրատի գլխավորությամբ ջախջախեց փախչող մամլյուքյան հեծելազորին։
Գիզայի բուրգերի մոտ Նապոլեոնի հաղթանակը մեծ աղմուկ հանեց ողջ Եվրոպայով մեկ։
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության ճակատամարտեր Կատեգորիա:Եգիպտոսի պատմություն Կատեգորիա:Ֆրանսիայի ճակատամարտեր Կատեգորիա:Եգիպտոսի ռազմական պատմություն Կատեգորիա:Նապոլեոնի արշավանքը Եգիպտոս և Սիրիա Կատեգորիա:18-րդ դարի ճակատամարտեր
Լատվիական երաժշտության ձայնագրությունների ամենամյա մրցանակ
Լատվիական երաժշտության ձայնագրությունների ամենամյա մրցանակ (Latvijas Mūzikas ierakstu gada balva), լատվիացի լավագույն երաժիշտներին խրախուսելու նպատակով 1995 թվականին սահմանված ամենամյա մրցանակ։ Առաջին երկու տարում կրել է Mikrofona Gada Balva «Տարվա միկրոֆոն մրցանակ» անվանումը, իսկ 1997 թվականից սկսած՝ անվանվել «Լատվիական երաժշտության ձայնագրությունների ամենամյա մրցանակ» կամ համառոտված՝ "the Latvian Grammy" («Լատվիական Գրեմմի»)։
Մրցանակային անվանակարգերի քանակը տարեցտարի փոփոխվել է. եթե առաջին տարում՝ 1995 թվականին մրցանակներ շնորհվել են ընդամենը յոթ անվանակարգում, ապա ներկայումս այդ ցուցանիշը հասցվել է տասնյոթի։
Մրցանակային անվանակարգերը այժմ հետևյալներն են.