cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Միապետություն
Միապետական տիտղոսներ
Միապետական տիտղոսները բազմաթիվ են և բազմաբովանդակ։ Դասական եվրոպական միապետների տիտղոսներն են կայսրը կամ կայսրուհին, թագավորը կամ թագուհին, մեծ դուքսը կամ դքսուհին, արքայազնը կամ արքայադուստրը և այլն ։ Որոշ երկրների առանձնահատկություններից ելնելով ստեղծվել են նաև տեղական մոնարխիստական տիտղոսներ։ Օրինակ՝ Գերմանիայում և գերմանախոս երկրներում միապետները կոչվում էին կյուրֆուրստ (Kurfürst, թարգմանաբար՝ «արքայազն») կամ մարկգրաֆ (Markgraf), Ֆրանսիայում՝ մարքիզ (marquis) և այլն։ Կային նաև ազնվականական ավելի ցածր տիտղոսներ, որոնցից են կոմսը, դուքսը, իշխանաց իշխանը, հերցոգը և այլն։ Արևելյան Եվրոպայում, մասնավորապես՝ սլավոնական երկրներում, միապետական տիտղոսներն ունեին այլ անվանումներ։ Կիևյան Ռուսիայում միապետին անվանում էին կնյազ (князь), իսկ ավելի ուշ շրջանի պետական կազմավորումներում՝ ցար կամ ցարիցա (ц︢рь, царица, ծագել է լատիներեն «կայսր» բառից)։
Արևելքի իսլամադավան երկրներում (Արաբական խալիֆայություն, Օսմանյան կայսրություն, Շահական Պարսկաստան և այլն) միապետներին տրվող տիտղոսներն ունեին բավականին տարբեր անվանումներ։ Արաբական պետություններում բացարձակ միապետին անվանում էին խալիֆ (خليفة), էմիր (أمير) կամ շեյխ (الشيخ)։ Այս պատվանունը կրող առաջին անձնավորությունը եղել է Մուհամեդը՝ իսլամի բարձյալ մարգարեն։ Տարաբնույթ արքայական տիտղոսներով էին հորջորջվում Պարսկաստանի միապետերը։ Արքային փոխարինող դասական տիտղոսը շահն էր, սակայն պարսից գահակալներն առավել շատ ստանում էին արքայից արքայի՝ շահնշահի կոչում : Հնդկաստանում և հարավային Ասիայում միապետները մեծ մասամբ կրում էին մահառաջայի (महाराजा, համապատասխանում է կայսրին), մահարանի (महारानी), ռաջայի (राजा, համապատասխանում է արքային), ռանիի (रानी, համապատասխանում է թագուհուն) և այլ տիտղոսներ։ Պատմականորեն՝ մոնղոլներն ու թուրքմեններն օգտագործում էին խանի կամ խաթունի (կանանց պարագայում) տիտղոսը, իսկ Հին Եգիպտոսում երկրի գերագույն ղեկավարը փարավոնն էր։
Վահրամ Փափազյանի կիսանդրի (Երևան)
Պատմություն
Հուշարձանի հանդիսավոր բացումը կատարել են Երևանի քաղաքապետ Տարոն Մարգարյանը և ՀԽՍՀ և ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Վարդուհի Վարդերեսյանը ։
Միապետություն
Ժառանգական միապետություններ
Ժառանգական միապետության ինստիտուտը ենթադրում է միևնույն արքայատոհմի (միջազգային տերմինով՝ դինաստիայի) շարունակական և սերնդե սերունդ իշխանությունը որևէ երկրի տարածքում։ Տվայլ դեպքում գահի իրավահաջորդության սկզբունքը բավականաչափ պարզ է, քանիզ գործող միապետի գահընկեց լինելուց հետո իշխանությունն անցնում է վերջինիս ավագ որդուն ։ Ժառանգական միապետությունները ևս որոշակի տարբերակման առանձնահատկություններից ելնելով լինում են մի քանի տեսակների։ Պրիմոգենիտուրան ժառանգական միապետությունների ամենատարածված համակարգն է, որի պայմաններում իշխանությունը փոխանցվում է գահընկեց եղած արքայի հետ ամենամոտ արյունակցական կապ ունեցող ազնվականին։ Այս տիպի ժառանգական միապետությունների ֆունկցիաներն ու ընթացակարգերը մանրակրկտորեն նկարագրված է Սալիական դատաստանագրքում, որը սակայն բացառում է արքայատոհմի ժառանգական սկզբունքով շարունակությունը իգական սեռի ներկայացուցչի միջոցով ։
Վահրամ Փափազյանի կիսանդրի (Երևան)
Պատմություն
Կիսանդրու բացման արարողությունը վարել է Երվանդ Երզնկյանը ։
Միապետություն
Ժառանգական միապետություններ
1980 թվականին Շվեդիայի թագավորությունը դառնում է առաջին եվրոպական միապետությունը, որը հայտարարում է հավասար (կոգնատիկ) պրիմոգենիտուրա, ինչը նշանակում էր, որ միապետի ավագ երեխան՝ անկախ նրա սեռից, համարվում էր գահի օրինական ժառանգորդ։ Երեք տարի անց նմանօրինակ կառավարման ձևաչափը որդեգրում է նաև Նիդերլանդները, 1990-ին՝ Նորվեգիան, 1991-ին՝ Բելգիան, 2011-ին՝ Լյուքսեմբուրգը և Դանիան 2009 թվականին ։ 2013 թվականի ապրիլի 25-ին նախկինում Բրիտանական գաղութային կայսրության մաս կազմող 16 երկրներ (այդ թվում՝ Ավստրալիան, Կանադան, Նոր Զելանդիան, Հարավաֆրիկյան Հանրապետությունը և այլն)՝ կառավարության ղեկավար հանդիսացող վարչապետի համաձայնությամբ իրենց երկրի ձևական ղեկավարումը հանձնում են Միացյալ Թագավորության միապետին  ։ Անմիջականորեն, Մեծ Բրիտանիայի միապետը համարվում է նաև անգլիական եկեղեցու ղեկավարը, ուստի վերջինս պարտավոր է լինել Անգլիայի ազգային եկեղեցու հետևորդ։
Ժառանգական միապետություններում եթե արքան մահանում է անժառանգ, ապա գահը կարող է ժառանգել վերջինիս հետ արյունակցական ամենամոտ կապի մեջ գտնվող անձը։ Այս սկզբունքը բազմիցս (հատկապես միջնադարյան Ֆրանսիայում, Անգլիայում և Իտալիայում) դարձել է գահակալական կռիվների և ներքին անկայունության պատճառ։ Փոքր ինչ տարբեր է ժառանգորդության կարգը Սաուդյան Արաբիայում։ Ժառանգական այս միապետությունում գահը նախ և առաջ օրինական կերպով անցնում է արքայի կրտսեր եղբորը՝ և վերջում նոր որդիներին։
Ժան-Ժակ Ամպեր
Հեղինակել է ուսումնասիրություններ ֆրանսիական գրականության պատմության, ինչպես նաև՝ Դանթեի ստեղծագործության, գերմանական և սկանդինավյան էպոսների մասին ։
Միապետություն
Ընտրողական միապետություններ
Ընտրողական միապետություններում գահակալն ընտրվում է հատուկ ձևավորված մարմնի կողմից՝ ցմահ իշխանավարման կամ որոշակի ժամանակահատվածի համար։ Ընտրովի միապետություններում բացառելի երևույթ է ընտրակեղծարարությունը, քանի որ ընտրովի մարմինը սովորաբար բաղկացած է լինում մի քանի իրավասու անձանցից։ Ընտրողական միապետությանների պատմական օրինակներից ամենանշանավորներն են գերմանական ազգի Սրբազան Հռոմեական կայսրությունն ու Ռեչ Պոսպոլիտան (այս երկրի ղեկավարն ընտրվում էր հատուկ գումարման սեյմի կողմից՝ ցմահ, և կրում էր Լեհաստանի թագավորի և Լիտվայի մեծ իշխանի տիտղոսները)։ Հայտնի է նաև, որ Ֆրանկական պետության նշանավոր արքա Պիպին Կարճահասակը ևս հոր մահից հետո միապետ է ընտրվել արքունյաց ժողովի կողմից։ Ժողովուրդների մեծ գաղթի հետևանքով Եվրոպա ներթափանցած գերմանական ժողովուրդները ևս իրենց ստեղծած պետական միավորումներում գահակալ ընտրում էին ընտրութունների միջոցով։
Ժան-Ժակ Ամպեր
Փարիզում Ամպերը դասավանդել է Սորբոնի համալսարանում, 1848 թվականից եղել է Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամ։
Հու Սեն
Հու Սեն (侯森 ), չինացի ֆուտբոլիստ, խաղում է «Պեկին Գոան» ակումբի կազմում։ Մասնակցում է Չինաստանի ֆուտբոլի առաջնությանը։
Ժան-Ժակ Ամպեր
Դրանից հետո և մինչև իր մահանալը նա աշխատում էր «L’Histoire romaine à Rome» մոնումենտալ գործի վրա, ինչպես նաև հրատարակում է իր բանաստեղծությունների ժողովածուն։ Ամպերի բոլոր ստեղծագործություններն աչքի են ընկնում իրենց առողջ քննադատությամբ, լայնախոհությամբ և պարզ, համակրելի շարադրությամբ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրականագետներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի պատմաբաններ Կատեգորիա:Լիոն քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Ֆրանսիական ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի լեզվաբաններ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրաքննադատներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ճանապարհորդներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ Կատեգորիա:Գրադարանավարներ
Վահրամ Փափազյանի կիսանդրի (Երևան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Երևանի հուշարձաններ Կատեգորիա:Լևոն Թոքմաջյանի քանդակներ
Հու Սեն
Ակումբային կարիերա
Հուն իր կարիերան սկսել է 2009 թվականին, «Պեկին Գոան» ակումբում, այն եղել է իր առաջին թիմը։ Նա խաղացել է որպես պահեստային դարպասապահ, Յան Չժիի փոխարեն։ 2012 թվականի մրցաշրջանի սկզբում նա թիմի առաջին դարպասապահն էր։ Յան Չժին վնասվածքի պատճառով բաց թողեց մրցաշրջանը ։
Միապետություն
Ընտրողական միապետություններ
Մերօրյա ընտրողական միապետություններից ամենահայտնին Վատիկանն է, որը միահեծան կերպով կառավարվում է Կաթոլիկ եկեղեցու առաջնորդ Հռոմի պապի կողմից։ Վերջինիս ընտրությունը կատարվում է կարդինալների սրբագույն կոլեգիայի կողմից։ Մալթայի Ինքնիշխան Մարտական Ուխտի արքայազնը և մեծ վարպետը ընտրվում է հատուկ խորհրդի կողմից՝ որոշակի ժամանակահատվածով։ Նմանատիպ միապետության մեկ այլ հայտնի օրինակ է Մալայզիան, որի դաշնային արքային ընտրում են իննը սահմանադրական նահանգների կառավարիչները (սուլթաններ)։ Արաբական Միացյալ Էմիրություններն ու Հորդանանը ևս ընտրողական միապետություն է։ Անդորրան աշխարհի միակ երկիրն է, որն ունի յուրօրինակ այնպիսի սահմանադրական կարգավորում, որի համաձայն այդ երկրի իշխանի պաշտոնը ստանձնում է Ֆրանսիայի Հանրապետության գործող նախագահը։ Այսպիսով՝ Անդորրան ներկայումս գոյություն ունեցող միակ երկիրն է, որի օրինական ղեկավարին ընտրում են այլ երկրի քաղաքացիները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Միապետություն Կատեգորիա:Քաղաքական համակարգեր Կատեգորիա:Իշխանության դիրքեր Կատեգորիա:Պետական կառուցվածքներ Կատեգորիա:Պետության ձևեր
Աղստև (քաղաք)
Աղստև (այժմ կոչվում է Ağstafa Աղստաֆա), քաղաք Արևելյան Հայաստանում, ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետությունում, Աղստևի շրջանի վարչական կենտրոն։ Բնակչությունը՝ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքներ Կատեգորիա:Աղստևի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Աղստև
Նավեստի (գետ)
Նավեստի (Navesti jõgi), գետ Էստոնիայի հյուսիս-արևմուտքում։ Հանդիսանում է Պյարնու գետի ամենաջրառատ ու երկար վտակը։ Գետի սկզբնաղբյուրը գտնվում է Էստոնական հարթավայրի կենտրոնական հատվածում՝ Իմավերե գյուղից 7 կմ հեռու։ Անցնում է Յարվամաա, Վիլյանդիմաա և Պյարնումաա շրջաններով։ Աջ վտակներն են՝ Սաարհիգին (Saarjõgi), Ռետլան (Retla), Րյապուն (Räpu jõgi), իսկ ձախակողմյանը՝ Հալիստեն, Րյասնա օհյան (Räsna oja) : Գետի կենտրոնական հատվածում ափերը պատված են անտառներով ու ճահիճներով։ Նավեստի գետը ունի հարուստ կենդանական աշխարհ՝ ավելի քան 18 ձկնատեսակ, որոնցից առավել տարածվածներն են մանրածածանը, գետակի թառը, սիգը և այլն։
Հորդանան (այլ կիրառումներ)
Հորդանան կարող է վերաբերել՝
Կրուտորովկա
Կրուտորովկա (Круторовка), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Շումյաչինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 33 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Շումյաչինսկի շրջանի բնակավայրեր
Ինվերնեսի պաշարում (1715)
Ինվերնեսի պաշարում, 1715 թվականի Յակոբինյան շարժման մաս, որը տեղի է ունեցել 1715 թվականի նոյեմբերին։ Ինվերնես քաղաքն ու Ինվերնես ամրոցը գրավված էին Մաքքենզի կլանի կողմից, որին առաջնորդում էր Քոուլի սըր Ջոն Մաքքենզին, որն էլ աջակցում էր յակոբինյան ապստամբությանը։ Լովատի 11-րդ լորդ Սիմոն Ֆրեյզերը՝ Լովատի Ֆրեյզեր կլանի ղեկավարը, Ռոզ կլանի և Ֆորբս կլանի  օգնությամբ պաշարեց նրանց։
Պատմական ակնարկ
Լորդ Լովատը և Քուլլոդենի Ջոն Ֆորբսը, որը նույնպես աջակցում էր կառավարությանը, Քիլրավոք ամրոցում հանդիպեցին Ռոս կլանի ղեկավար Հաֆ Ռոսի հետ։ Ռոսը հանովերյան կառավարության մոլի աջակից էր
Պաշարում
Լովատը, Ֆորբսը և Ռոսը դասավորեցին իրենց միացյալ ուժերը Նեսս գետի ափին Ինվերնես ամրոցի դիմաց։ Ինվերնեսի քաղաքային խորհուրդը (որն աջակցում էր յակոբինյաններին) սուրհանդակ ուղարկեց՝ Քեփփոչի ՄաքԴոնալդ կլանի առաջնորդից օգնություն խնդրելով։  ՄաքԴոնալդները հետևից մոտեցան Ֆրեյզերներին, բայց Լովատն ուղարկեց պատվելի Թոմաս Ֆրեյզերին Ստրաթերրիքից նրանց զուգահեռ ընթանալու համար և քանի որ Քեփփոչ ՄաքԴոնալդը չէր ուզում հարձակվել Ինվերնեսի վրա, նա լեռներով ուղղվեց դեպի հարավ ։ Քոուլի սըր Ջոն Մաքքենզին նույնպես սուրհանդակ էր ուղարկել Քլան Մաքինթոշին՝ Մոյ Հոլլի գլխավորին, խնդրելով, որ նա ուղարկի 500 մարդ Ինվերնեսի 300 Մաքքենզիներին համալրելու համար։ Ի պատասխան, Լովատը հրամայեց իր զորքերին թողնել ճամբարն ու  ուղղվել Ինվերնեսի հարավը՝ սպառնալով ամայացնել Մաքինթոշ երկրամասը ։ Մաքինթոշները հետ գնացին և երդվեցին, որ շարժվել էին միայն իրենց հողերը Քեփփոչի ՄաքԴոնալդից պաշտպանելու համար և որ չէին ցանկացել մասնակցել ապստամբությանը ։
Լովատը խորհուրդ արեց Վիգի կալվածատերերի և իր մարդկանց հետ, որոնք նախընտրում էին պաշարել յակոբինյանններին ու սովի մատնել նրանց, բայց դրա փոխարեն նա որոշեց հարձակվել քաղաքի վրա։ Սակայն նախքան նրա որևէ քայլ անելը Արթուր Ռոսը՝ Քիլրավրոքի Ռոսի կրտսեր որդին, իր եղբայր Ռոբերտի ու մի բուռ մարդկանց հետ նավակով հասել էր Ինվերնես։ Քիլրավրոքի Ռոսը և Քուլլոդենի Ֆորբսը արդեն պաշարել էին քաղաքը հարավ արևելքից ։ Սըր Ջոն Մաքքենզին, իմանալով անմիջական հարձակման մասին, դիրք զբաղեցրեց Թոլբութում, որը հզոր կառույց էր քաղաքի կենտրոնում և ծառայում էր որպես պահակատուն ։ Մթության մեջ Արթուր Ռոսը իր ատրճանակով անակնկալի բերեց պահակին և օգտագործելով նրան՝ բացել տվեց պահակատան դուռը ։ Ռոսը փորձեց ներխուժել, բայց պահակը տագնապ բարձրացրեց, որ նա թշնամի է, և Ռոսը ջախջախվեց դռան արանքում ու այդ դիրքում Մաքքենզիները կրակելով սպանեցին նրան։ Նրա մարմինը ջարդված էր ու փամփուշտներից ծակծկված։  Նա այս պաշարման միակ զոհն էր։
Հաջորդ օրը Քոուլի սըր Ջեն Մաքքենզին համաձայնեց հանձնել Ինվերնեսը պայմանով, որ ինքը կարողանար գնալ ու միանալ Մարի կոմսին, որը յակոբինյանների բանակի առաջնորդն էր։ Սըր Ջոն Մաքքենզին ու իր մարդիկ նավակներով անմիջապես փախան Ինվերնեսի ծովամատույցից, հետևում թողնելով ամբողջ ունեցվածքը, շտապելով խուսափել մոտեցող Ֆրեյզերների հետ հանդիպումից։
Խոջենի
Խոջենի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Արաբկիրի գավառակում ։ Գտնվում էր Արաբկիր քաղաքից 2-3 կմ հարավ, սարավանդի վրա։
Աշխարհագրություն
Գյուղը երեք կողմերով շրջապատված էր լեռներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Տուլչին
Տուլչին (Тульчин), քաղաք Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Տուլչինի շրջանում, շրջկենտրոն։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Նեստերվար։
2001 թվականի տվյալներով Տուլչին քաղաքում բնակվում էր 16 136 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 9,26 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 1711 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Տուլչինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքներ Կատեգորիա:1607 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
(2936) Նեշվիլ
(2936) Նեշվիլ (Nechvile), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1979 թվականի սեպտեմբերի 17-ին Անտոնին Մրկոսի կողմից Կլետում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,678071 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,4762 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8799 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1600,78 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,22489 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 8,47° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1979 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Անտոնին Մրկոսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Քրիս Բրոշու
Քրիս Բրոշու (Chris Brochu, ), ամերիկացի դերասան։ Հայտնի է Լյուկ Պարկերի դերով «Վամպիրի օրագրերը» հեռուստասերիալում և Ռեյ Բիչի դերով «Լիմոնադե բերան» ֆիլմում։ ։ Բրոշուն նաև երգում է Fall Into Faith խմբում։ ։
Կենսագրություն
Քրիս Բրոշուն ծնվել է Վաշինգտոնում 1989 թվականի հունիսի 25-ին։ Նա ունի կրտսեր եղբայր՝ Դագ Բրոշուն, որը նույնպես դերասան է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղա երեխա դերասաններ
Բոլշայա Կրեստովայա
Բոլշայա Կրեստովայա (Большая Крестовая), գյուղ Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզի Օկուլովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը վերջին գրանցված տվյալներով կազմում էր 24 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզի Օկուլովսկի շրջանի բնակավայրեր
Զայչենկի (գյուղ, Դերգաչևի շրջան)
Զայչենկի (Зайченки), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Դերգաչևի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1938 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Զայչենկի գյուղում բնակվում էր 19 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,036 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 527,78 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Դերգաչևի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1938 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Միխայլովկա (գյուղ, Բուրինի շրջան)
Միխայլովկա (Михайлівка), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Բուրինի շրջանում։ Հիմնադրվել է 17-րդ դարում։
2001 թվականի տվյալներով Միխայլովկա գյուղում բնակվում էր 1 287 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Բուրինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:17-րդ դարում հիմնադրված բնակավայրեր
Վիետնամի պատերազմի վետերանների հուշահամալիր
Վիետնամի պատերազմի վետերանների հուշահամալիր (Vietnam Veterans Memorial), ԱՄՆ ազգային հուշահամալիր, որը գտնվում է Վաշինգտոնում և նվիրված Է ամերիկացի զինծառայողներին, որոնք զոհվել կամ անհետ կորել են Վիետնամի պատերազմի ընթացքում։ Հուշարձանը բաղկացած է երեք մասից՝ Վիետնամի վետերանների հուշահամալիրի պատից, «Երեք զինվոր» քանդակից և Վիետնամի կանանց հուշահամալիրից։ 1980 թվականի հուլիսի 1-ին ԱՄՆ Կոնգրեսը որոշում ընդունեց շինարարության համար հատկացնել Լինքոլնի հուշահամալիրի մոտ գտնվող տարածք։ 1980 թվականի հոկտեմբերից մինչև 1981 թվականի մայիս անցկացվել է հուշահամալիրի լավագույն նախագծի մրցույթ։
Պատմություն
Հուշահամալիրի ստեղծման գաղափարը ծագել է Վիետնամական պատերազմի վետերան Յան Սկրագսի մոտ՝ «Եղնիկների որսորդը» ֆիլմի դիտումից հետո։ 1979 թվականի ապրիլին ստեղծվել է Վիետնամի վետերանների հուշահամալիրի հիմնադրամը (Vietnam Veterans Memorial Fund, Inc), որը սկսել է շինարարության համար միջոցների հանգանակություն։ Բոլոր միջոցները (8,4 մլն դոլար) հավաքվել են բացառապես տարբեր ընկերությունների, կազմակերպությունների և ավելի քան 275 հազար շարքային քաղաքացիների մասնավոր նվիրատվությունների հաշվին, դաշնային բյուջեից ֆինանսավորում չի կատարվել։ 1980 թվականի հուլիսի 1-ին ԱՄՆ Կոնգրեսը որոշում է ընդունել շինարարության համար հատկացնել Լինքոլնի հուշահամալիրի մոտ գտնվող տարածք։
1980 թվականի հոկտեմբերից մինչև 1981 թվականի մայիս ամիսները անցկացվել են հուշարձանի լավագույն դիզայնի մրցույթ։ Ավելի քան 1400 առաջարկներ ուսումնասիրելուց հետո կոմիտեն ընտրել է 21-ամյա չինացի ուսանողուհի Մայա Լինի նախագիծը։ Նրա նախագիծը մեծապես ինքնատիպ էր, քանի որ նրանում բացակա էին պատերազմի հուշարձաններին բնորոշ տարրեր (մասամբ դա կարող էր պայմանավորված լինել այն փաստով, որ Մայա Լինը գրեթե ոչինչ չգիտեր Վիետնամի պատերազմի մասին)։
Հուշահամալիրի տեղադրումը տեղի է ունեցել 1982 թվականի Մարտի 26-ին, իսկ պաշտոնական բացումը տեղի է ունեցել նույն տարվա նոյեմբերի 13-ին։ Այնուամենայնիվ, շինարարությունը վերջնականապես ավարտվել է Վետերանների օրը՝ 1984 թվականի նոյեմբերի 11-ին։
Պատ
Վիետնամի վետերանների հուշահամալիրի պատը հուշարձանի ամենահայտնի տարրն է, սովորաբար հենց դրա հետ է ասոցացվում հուշահամալիրը։ Հաճախ այն անվանում են պարզապես Պատ ("The Wall"). Կառուցվածքային առումով այն բաղկացած է սև գրանիտ ա-ից (արևմտյան և արևելյան) պատրաստված երկու պատերից, որը միացված է բութ անկյան տակ 125° 12"։ Պատի ընդհանուր երկարությունը 75 մետր։ Նրա բարձրությունը աճում է արևմտյան և Արևելյան պատերի ծայրերից դեպի իրենց միացման վայրը և ամենաբարձր կետը 3 մ է։ Պատը գտնվում է մակերևույթի մակարդակից ցածր խորության վրա, և նրա վերին եզրը կապված է շրջակա մարգագետինների հետ։
Գրանիտի մակերևույթը փայլեցված է այնպես, որ անուններին նայող մարդը պատի խորքում իր արտացոլումն է տեսնում։
Անունների ցուցակը կազմվել է ԱՄՆ պաշտպանության նախարարության տրամադրած տվյալների բազայի հիման վրա։ Կազմավորման ընթացքում առաջացել են բազմաթիվ դժվարություններ, որոնք կապված են առանձին անունների և ազգանունների, պատին ավելացնելու չափանիշների և այլնի հետ։ Չափանիշների մասին հարցի օրինակ է Հոնկոնգում տեղի ունեցած ավիավթարի հետեւանքով զոհված մոտ 50 ծովային հետևակայինների անունները՝ ովքեր այնտեղ անցկացրած արձակուրդից վերադարձել էին Հարավային Վիետնամ։ Նրանց անուններն ի վերջո ավելացվեցին պատին ՝ Ռոնալդ Ռեյգանի պատվերով։ Վերջնական ցուցակը պարզվեց, որ կիսատ է, մյուս կողմից՝ պատի մեջ են հայտնվել պատերազմի մի քանի ողջ մնացած վետերանների անուններ։
Շինարարությունն ավարտին Պատի վրա նշված էին 58159 անուն։ Դրանից հետո պարբերաբար լրացումներ էին լինում, և 2007 թվականի մայիսի 5-ի դրությամբ ցուցակում կար 58256 անուն։ Պատերազմից շատ տարիներ անց մարտական ​​վերքերի հետևանքներից զոհված զինծառայողները նշված են առանձին։
Երեք զինվոր
Երեք զինվորների ("the Three Soldiers" կամ "The Three Servicemen") արձանի ստեղծման պատճառ են դարձել Մայայի ընտրած դիզայնի շուրջ ծագած հակասությունները։ 1984 թվականին բրոնզե քանդակը, որը ստեղծվել է Ֆրեդերիկ Գարտի, ավելացվել է հուշահամալիրին։ Երեք զինվոր՝ Սպիտակ ամերիկացի, աֆրոամերիկացի և լատինոս կանգնած են պատից որոշ հեռավորության վրա և նայում են դրա ուղղությամբ՝ նրա հետ կազմելով միասնական կոմպոզիցիա ։
Վիետնամի կանանց հուշահամալիր
1993 թվականի նոյեմբերի 11-ին բացվել է Վիետնամի կանանց հուշահամալիրը՝ նվիրված բոլոր ամերիկացի կանանց, ովքեր ծառայում էին Հարավարևելյան Ասիայում (հիմնականում՝ որպես բուժքույր)։ Քանդակի հեղինակը Գլեննա Գուդակրն է։
Հղումներ
Կատեգորիա:Վիետնամի պատերազմ Կատեգորիա:Վաշինգտոն ԿՇ շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հուշարձաններ Կատեգորիա:1982 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Հուշահամալիրներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի պատմություն Կատեգորիա:Պատեր
Ֆեռնան Բալդենսպերժե
Ֆեռնան Բալդենսպերժե (Fernand Baldensperger, ), ֆրանսիացի գրականագետ։ 1899 թվականին ստացել է հումանիտար գիտությունների դոկտորի աստիճան ։ 1940 թվականին ընտրվել է արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիայի անդամ ։
1936-1945 թվականներին աշխատել է ԱՄՆ-ում։ Համեմատական գրականագիտության խոշորագույն դեմքերից է։ Հեղինակել է «Համեմատական գրականագիտության մատենագիտություն» հիմնարար աշխատությունը (1950, Վ. Ֆրեդերի հետ միասին)։ Աշխատությունների մեծ մասը նվիրված է ֆրանսիական, անգլիական և գերմանական գրականություններին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրականագետներ Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի դասախոսներ
Վիտալի Վալցև
Վիտալի Գենադիևիչ Վալցև (Виталий Геннадиевич Вальцев, ), ռուս խորհրդային գեղանկարիչ, գրաֆիկ և մանկավարժ, արվեստագիտության թեկնածու, Լենինգրադի Ի. Ռեպինի անվան գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտի պրոֆեսոր, Լենինգրադի նկարիչների միության անդամ ։
Կենսագրություն
Վիտալի Վալցևը ծնվել է 1917 թվականի նոյեմբերի 7-ին Կոստրոմայի նահանգի Կոսմոնինո գյուղում։ 1936 թվականին ընդունվել է Լենինգրադի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտի գեղանկարչական ֆակուլտետ։ Սովորել է Ի. Բրոդսկու մոտ։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին ։ Զորացրվելուց հետո վերադարձել է ուսմանը և ավարտել է ինստիտուտը 1948 թվականին, Ռուդոլֆ Ֆրենցի արվեստանոցում՝ ստանալով նկարչի որակավորում։ Դիպլոմային աշխատանքը եղել է «Արշավային խոհանոցի մոտ» ժանրային նկարը ։
Ուսումն ավարտելուց հետո սովորել է ինստիտուտի ասպիրանտուրայում։ Դարձել է արվեստագիտության թեկնածու (1954)։ 1949 թվականից դասավանդել է Լենինգրադի Ի. Ռեպինի անվան գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտում, եղել է պրոֆեսոր։ Լենինգրադի նկարիչների միության անդամ է 1948 թվականից։ Մասնակցել է ցուցահանդեսների 1940 թվականից։ Նրա նկարներից են՝ «Առավոտը Վոլգայում» (1936), «Ավազե բլուր» (1947), «Կոլտնտեսային բնապատկեր» (1951), «Կեմերիտականները տորֆի արդյունահանման ժամանակ», «Հնձի ժամանակն է» (երկուսն էլ 1954), «Առաջին օրերը ժողկոմում» (1956), «Ամռանը» (1957), «Անտառներում» (1960), «Աղջիկները անտառներում» (1963), «Լենինգրադցիներին (Ձմեռային օրը)» (1964), «Կարմիր գլխաշորեր» (1967) և այլն։
Մահացել է 1989 թվականի դեկտեմբերի 7-ին Լենինգրադում՝ կյանքի 73-րդ տարում։
Վ. Վալցևի ստեղծագործությունները գտնվում են Ռուսական պետական թանգարանում, թանգարաններում և մասնավոր հավաքածուներում Ռուսաստանում, Ֆրանսիայում, Ճապոնիայում և այլ երկրներում։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի նկարիչների միության անդամներ Կատեգորիա:Ռուս բնանկարիչներ Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանակիրներ Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշանակիրներ Կատեգորիա:Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ
Սպեյկեր
Սպեյկեր ընկերությունը 2010 թվականի հունվարի 26-ին ամերիկյան Ջեներալ Մոթորս ընկերությունից գնել է շվեդական Saab Automobile AB ավտոմոբիլաշինական ընկերությունը, որ արդյունքում 2011 թվականին ստեղծվել է նոր անվանումով ընկերություն՝ «Swedish Automobile N.V» ։
Պատմություն
Ժամանակակից Spyker ընկերությունը ոչ մի պատմական կապ չունի 1926 թվականին սնանկացած նիդերլանդական ավտո-ավիաշինական «Spijker» ընկերության հետ (1903 թվականից՝ «Spyker»), բացի 1999 թվականին «Spyker» ապրանքանիշն օգտագործելու իրավունքի ձեռք բերումը, որով 1989-1925 թվականներին նիդերլանդական ընկերությունը թողարկեց թեթև մարդատար և բեռատար մեքենաներ։ 1915 թվականին ընկերությունը ներդրեց մի կարգախոս, որն օգտագործվում է մինչ օրս՝ «Nulla tenaci invia est via»։ Այն լատիներենից թարգմանաբար նշանակում է «Համառների համար չկան անհաղթահարելի ճանապարհներ»։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Spyker ընկերությունը միանալով Dutch Aircraft Factory N.V ընկերության հետ՝ սկսեց թողարկել նաև ավիացիոն սարքեր։ Այստեղից է, որ ընկերության տարբերանշանի վրա հայտնվեց օդային պտուտակը և ավտոմեքենայի անվադողը։
Վերածնված ընկերությունը հիմնվեց Վիկտոր Մյունլերի (Victor Muller) և Մարտին դե Բրյունի (Maarten de Bruijn) կողմից։ 2000 թվականի հունվարի 1-ից սկսած ընկերությունը թողարկում է սպորտային ավտոմեքնաներ (ինչպիսիք են՝ C8-ը և C8 Laviolette-ը)։ Նախկինում Spyker ընկերության կողմից ինքնաթիռների շարժիչներ արտադրելն իր անդրադարձն է ստացել նորաստեղծ մեքենաների դետալների, ինչպես նաև պատկերանիշի վրա։
Spyker F1
2006 թվականի սեպտեմբերի 6-ին Spyker-ը 106.6 մլն ամերիկյան դոլարով ռուս գործարար Ալեքսանդր Շնեյդերից գնեց ռուսական «Միդլանդ» թիմը ։
2007 թվականին թիմը վաճառվեց հնդիկ միլիարդատեր Վիջայ Մալյաին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2000 հիմնադրված ընկերություններ
Հովհաննես Սարուխանյան (հեղափոխական)
Սարուխանյան Հովհաննես Սարգսի, հայ բոլշևիկ հեղափոխական, 1920 թվականի Մայիսյան զինված խռովության ղեկավարներից, Կոմունիստական կուսակցության անդամ (1905)։
Ավարտել է Երևանի ուսուցչական սեմինարիան, Թիֆլիսի ուսուցչական ինստիտուտը։ Հեղափոխական գործունեության մեջ ներգրավվել է 1900-ական թվականների սկզբներից՝ Նոր Բայազետում, որտեղ 1904 թվականին կազմակերպել է մարքսիստական խմբակ։ Մանկավարժական գործունեության տարիներին (1910 թվականին՝ Իգդիրում, 1911 —1915 թվականներին՝ Կաղզվանում, 1915 թվականից՝ Կարսում) Սարուխանյանը վերականգնել և ամրապնդել է տեղական կազմակերպությունները։ Բոլշևիկներ Ցա․ Լավրենտևի (Լ․ Մարթվելիշվիլի), Ա․ Մետեչևի, Մ․ Ակարյուկինի և ուրիշների հետ 1915—1918 թվականներին ղեկավարել է Կարսի կայազորի զինվորների և աշխատավորների հեղափոխական ելույթները։ 1918 թվականի գարնանը տեղափոխվել է Թիֆլիս, որտեղ շարունակել է հեղափոխական աշխատանքը։ 1919 թվականին ձերբակալվել և արտաքսվել է Կարս։ Նույն թվականի հոկտեմբերին տեսչի պաշտոնով աշխատել է Նոր Բայազետում, որտեղ դարձել է բոլշևիկյան կազմակերպության ղեկավարը։ 1920 թվականի մայիսի 13-ից եղել է Ն․ Ղարանլուղում (Մարտունի) ստեղծված Ռազմահեղափոխական կոմիտեի նախագահը։ Հեղկոմի զինված ուժերը մայիսի 17-ին գրավելով Նոր Բայազետը՝ գավառում հռչակել են խորհրդային իշխանություն։ Խռովության պարտությունից հետո գնդակահարվել է։
Կատեգորիա:Գավառ քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ Կատեգորիա:1882 ծնունդներ Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 5 ծնունդներ Կատեգորիա:1920 մահեր Կատեգորիա:Մայիսի 23 մահեր Կատեգորիա:Հեղափոխական գործիչներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Լիլիան Թյուրամ
Ռյուդի Լիլիան Թյուրամ Յուլեն (Ruddy Lilian Thuram-Ulien, ), առավել հայտնի է Լիլիան Թյուրամ (Lilian Thuram) անվամբ, ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ, պաշտպան։
Կենսագրություն
Մինչ ֆոտբոլիստ դառնալը նա պատրաստվում էր դառնալ կաթոլիկ քահանա, սակայն ժամանակին հայտնաբերում է իր մեջ ֆուտբոլիստի տաղանդը և զբաղվում ֆուտբոլով։ Պրոֆեսիոնալ կարիերան սկսել է «Մոնակո» ֆուտբոլային ակումբում՝ 1991 թվականին։ Այնուհետև մեկնել է Իտալիա, որտեղ 10 տարի հանդես է եկել Պարմայի և Յուվենթուսի կազմում։ Չորս անգամ դարձել է Իտալիայի չեմպիոն, երկու մրցաշրջան անցկացրել է «Բարսելոնայի» կազմում և 2008 թվականին մեկնել Ֆրանսիա, որտեղ պատրաստվում էր ընդգրկվեր «Պարի Սեն-Ժերմենի» կազմում ։ Սակայն Փարիզում բուժզննում անցնելուց հետո բժիշկներն արգելել են նրան զբաղվել ֆուտբոլով ։
Թյուրամը մասնակցել է նաև 2002, 2006 թվականների աշխարհի և 1996, 2000, 2004 և 2008 թվականների Եվրոպայի  առաջնություններին։
2008 թվականի հունիսի 9-ին, Եվրոպայի առաջնության Ֆրանսիայի հավաքականի առաջին խաղում Թյուրամը ճանաչվել է առաջին ֆուտբոլիստը, որը 15 խաղ է անցկացրել Եվրոպայի առաջնությունում։ Մինչ այդ 14-ական խաղեր էին իրենց հաշվին գրանցել Զինեդին Զիդանը, Լուիշ Ֆիգուն և Կարել Պոբորսկին։ Ֆրանսիայի հավաքականի անհաջող խաղերից հետո Թյուրամը հայտարարել է իր հավաքականից հեռացման մասին ։
Ընդգրկվել է «Ներկայումս ապրող 100 մեծագույն ֆուտբոլիստների» շարքին։
Անձնական կյանք
Թյուրամն ամուսնացած է, ունի երկու որդի, Մարկուսը (1997) ու Խեֆրեն (2001)։ Երկուսն էլ՝ ինչպես հայրը ֆուտբոլիստներ են։ Մարկուս եղել է «Գենգանի» ակումբի ֆուտբոլիստ, 2019 թվականին տեղափոխվել է «Մյոնխենգլադբախի Բորուսիա» ակումբ։ Եղել է Եվրոպայի պատանիների 2016 թվականի չեմպիոն։ Թյուրամի կրտսեր որդին՝ Խեֆրենը հանդես է գալիս «Մոնակոյի» երիտասարդական կազմում։
Լիլիան Թյուրամի ազգակիցը՝ Յոհան Թյուրամը դարպասապահ է, հանդես է եկել «Հավր» ակումբում, 2019 թվականին տեղափոխվել է «Լե Ման» ակումբ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ՖԻՖԱ 100 Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Գվադելուպացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի չեմպիոններ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի Եվրոպայի չեմպիոններ Կատեգորիա:Բարսելոնայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Մոնակոյի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Պարմայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Յուվենտուսի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի սպաներ Կատեգորիա:ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի բարի կամքի դեսպաններ
Պերրո Գիրեկ (կանտոն)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Canadian Hot 100
Canadian Hot 100, ամենշաբաթյա երաժշտական չարթ, որը ներկայացնում է Կանադայի հայտնի երգերը։ Չարթը ստեղծվել է 2007 թվականի հունիսի 7-ին ։ Դա առաջին անգամն էր, որ Billboard-ը թողարկեց Hot 100 չարթ Միացյալ Նահանգներից դուրս։ Առաջին երգը, որը բարձր հորիզոնական է զբաղեցրել չարթում Ռիհաննայի և Ջեյ Զիի «Umbrella» երգն է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հիթ-շքերթներ
Մեդիագրագիտություն
Մեդիագրագիտություն (media literacy), այն հմտությունների ամբողջությունը, որը մարդկանց թույլ է տալիս ձեռք բերել, քննադատաբար գնահատել և ստեղծել մեդիա (վերաբերում է զանգվածային լրատվամիջոցների ու հաղորդակցման տարբեր ձևերին, այդ թվում՝ մամուլ, հեռուստատեսություն, ռադիո, գովազդ, կինեմատոգրաֆիա, համացանց իր բոլոր հավելումներով)։ Մեդիագրագիտությունը չի սահմանափակվում միայն կրողով ։ ԱՄՆ-ի Մեդիագրագիտության ուսուցման ազգային ասոցիացիան այն սահմանում է որպես ունակություն՝ ձեռք բերելու, վերլուծելու, գնահատելու, ստեղծելու և գործելու՝ օգտագործելով հաղորդակցման բոլոր ձևերը ։ Ըստ Մարշալ Մաքլյուենի՝ հաղորդակցման միջոցները ինքնին պետք է դիտարկվեն որպես մարդու, մշակույթի ու հասարկության ձևավորման միջոց ։
Մեդիագագիտության ուսուցումը նպատակ ունի բարձրացնել զանգվածային լրատվամիջոցների ազդեցության մասին տեղակացվածությունը և ձևավորել ակտիվ դիրքորոշում ինչպես մեդիայի օգտագործման, այնպես էլ նրա ստեղծման նկատմամբ ։ Մեդիագրագիտության ուսուցումն ուսումնական ծրագրի մաս է կազմում Միացյալ Նահանգներում և Եվրամիության մի շարք երկրներում, իսկ մեդիագրագիտության ոլորտի մասնագետների ու մանկավարժների միջգիտակարգային համաշխարհային միությունը մասնակցում է գիտելիքների փոխանակմանը գիտական ու մասնագիտական ամսագրերի և ազգային ասոցիացիաներին անդամակցման միջոցով ։
Մեդիագրագիտության ուսուցում
Մեդիագրագիտության ուսուցման ժամանակ հաճախ օգտագործվում է մանկավարժական մոդել՝ հիմնված հարցման վրա, որը մարդկանց խրախուսում է հարցեր տալ այն մասին, ինչ իրենք տեսնում են, լսում և կարդում։ Մեդիագրագիտության ուսուցումը մարդկանց սովորեցնում է գործիքներ, որոնք նրան օգնում են քննադատաբար վերլուծել հաղորդագրությունները, սովորողներին հնարավորություն է տալիս ընդլայնել սեփական մեդիա հաղորդագրություններն ստեղծելու իրենց փորձը ։ Քննադատական վերլուծությունը կարող է ներառել հեղինակի, նրա նպատակի ու տեսակետի որոշումը, կառուցման մեթոդների ու ժանրերի ուսումնասիրությունը, ԶԼՄ պատկերացումների մոդելների ուսումնասիրումը, ինչպես նաև լուրերի ու հասարակական գործերի ներկայացման մեջ պրոպագանդայի, ցենզուրայի ու կանխակարծության առկայության (ինչպես նաև դրանց պատճառների) հայտնաբերումը։ Մեդիագրագիտության ուսուցումը կարող է սովորեցնել, թե ինչպես են կառուցվածքային առանձնահատկությունները (ինչպիսիք են ԶԼՄ սեփականատերերի ով լինելը կամ նրա ֆինանսավորման մոդելը) ազդում տեղեկատվության տարածման վրա։
Ինչպես նշվում է Մեդիագրագիտության ուսուցման հիմնական սկզբունքներում, «մեդիագրագիտության ուսուցման նպատակն է բոլոր տարիքների մարդկանց օգնել զարգացնելու ինքնարտահայտման ուսումնասիրման ունակություններն ու ինքնարտահայտման հմտությունները, որոնք անհրաժեշտ են ժամանակակից աշխարհում քննադատաբար մտածող, արդյունավետ հաղորդակցվող և ակտիվ քաղաքացի լինելու համար» ։
Հյուսիսային Ամերիկայում և Եվրոպայում մեդիագրագիտությունը ներառում է իրավունքների ու հնարավորությունների ընդլայնումը և պրոտեկցիոնիստական հեռանկարները ։ Մեդիագրագետ մարդիկ պետք է կարողանան խելամտորեն ստեղծել մեդիահաղորդագրություններ, հասկանալ դրանց առանձնահատկությունները, ինչպես նաև ստեղծել մեդիա և մասնակցել դրանց որպես ակտիվ քաղաքացիներ։ Մեդիագրագիտությունը կարելի է դիտարկել որպես «գրագիտության» ըմբռնման ընդլայնում՝ զանգվածային լրատվության միջոցները, զանգվածային մշակույթն ու թվային մեդիան դիտարկելով որպես «տեքստերի» նոր տիպեր, որոնք պահանջում են վերլուծություն և գնահատում։ Զանգվածային լրատվության սպառումը վերածելով ակտիվ ու քննադատական գործընթաց՝ մարդիկ ավելի լայն պատկերացում են կազմում աղավաղման աստիճանի ու մանիպուլյացիաների մասին և հասկանում են, թե ինչ դեր ունի մեդիան իրականության մասին պատկերացումներ կազմելու հարցում ։ Որպես մեդիագրագիտության ուսուցման նպատակ երբեմն նշվում է մեդիայի բացասական կողմերի որոշման, զանգվածային լրատվամիջոցների կողմից մանիպուլյացիաների, տեղեկատվության աղավաղման, գենդերային ու ռասայական կարծրատիպերի տարածման, անձնական կյանքի անձեռնմխելիության խախտման, կիբերհանցագործությունների մասին պատկերացում ունենալը ։ Զարգացնելով գիտելիքները զանգվածային լրատվամիջոցների ու տեխնոլոգիաների ոլորտի վերաբերյալ՝ մեդիագրագիտության ուսուցումը կարող է ապահովել երեխաների ու երիտասարդության որոշակի պաշտպանվածությունը՝ նրանց օգնելով կատարել ճիշտ ընտրություն մեդիայի սպառման և զանգվածային լրատվամիջոցների օգտագործման ընթացքում ։
Պատմություն և միջազգային ծրագրեր
Մեդիագրագիտության ուսուցումը կենտրոնանում է մեդիագրագիտության ուսուցման մեթոդների և մանկավարժության վրա՝ ինտեգրելով տեսական և քննադատական հիմքերը, որոնք հիմնվում են ուսուցման կոնստրուկտիվիստական տեսության, մեդիաուսուցման և մշակութագիտության վրա։ ։ Մեդիագրագիտության կենտրոնի միջոցով և Տեսսա Ջոլսի հովանավորությամբ իրականացված Մեդիագրագիտության ձայներ նախագիծը ներառում է 20 հարցազրույցներ մեդիագրագիտության պիոներների հետ, որ ակտիվ գործունեություն են ծավալել մինչև 1990-ական թվականներն անգլիալեզու երկրներում։ Նախագիծը պատմական կոնտեքստ է հանդիսացել մարդկանց մեդիագրագիտության բարձրացման համար, որոնք օգնել են ազդել այդ ոլորտի վրա ։
2001 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կողմից անցկացված և մեդիագրագիտությանը վերաբերող ուսումնասիրություն է կատարվել մեդիագրագիտությունն ուսումնական ծրագրում ընդգրկած երկրներում, ինչպես նաև նպատակ է ունեցել աջակցել մեդիագրագիտության ոլորտում նոր նախաձեռնությունների մշակմանը։ Հարցաթերթիկն ուղարկվել է ընդհանուր առմամբ մեդիագրագիտության 72 մասնագետների աշխարհի 52 տարբեր երկրներում։ Հարցաթերթիկն ունեցել է երեք հիմնական ուղղվածություն.
Ուսումնասիրության արդյունքները ցույց են տվել, որ մեդիագրագիտությունը բավականին անհավասար է զարգացել։ Այն երկրներում, որտեղ մեդիակրթությունն ընդհանրապես գոյություն ունի, այն առաջարկվում է որպես ֆակուլտատիվ, և շատ երկրներու համարվում է, որ մեդիակրթությունը չպետք է լինի ուսումնական ծրագրի առանձին մաս, այլ պետք է ինտեգրվի առկա առարկայական ոլորտներում։ Այնուամենայնիվ, տարբեր երկրների հարցվողները գիտակցել են մեդիակրթության կարևորությունը, ինչպես նաև իրենց կառավարության և դիրեկտիվ մարմինների կողմից պաշտոնական ճանաչման անհրաժեշտությունը ։
Հյուսիսային Ամերիկա
Հյուսիսային Ամերիկայում մեդիագրագիտության՝ որպես ուսումնական առարկայի հանդեպ պաշտոնական մոտեցման սկիզբը հաճախ կապվում է 1978 թվականին Օնտարիոյում հիմնված Մեդիագրագիտության ասոցիացիայի (AML) ստեղծման հետ։ Նախքան այդ մեդիակրթության դասավանդումը սովորաբար եղել է առանձին ուսուցիչների և մանկավարժների իրավասության տակ։ Կանադան դարձել է առաջին երկիրը Հյուսիսային Ամերիկայում, որը պահանջել է դպրոցական ծրագրում ներառել մեդիագրագիտությունը։ Յուրաքանչյուր նահանգ իր ուսումնական ծրագրում ներառել է մեդիակրթությունը։ Օրինակ՝ Քվեբեկի նոր ուսումնական ծրագիրը նախատեսել է մեդիագրագիտության ուսուցում առաջին դասարանից մինչև միջնակարգ դպրոցի վերջին տարին։ Կանադայում մեդիակրթությունն սկիզբ է առել երկու պատճառով։ Դրանցիցի մեկը եղել է մտահոգությունն ամերիկյան զանգվածային մշակույթի տարածվածության վերաբերյալ, իսկ մյուսը՝ կրթական համակարգով պայմանավորված՝ նոր կրթական պարադիգմաների համար համատեքստերի անհրաժեշտությունը։ Հաղորդակցության հարցերով կանադացի մասնագետ Մարշալ Մաքլյուենը 1950-ական և 1960-ական թվականներին նախաձեռնել է Հյուսիսամերիկյան կրթական շարժումը մեդիագրագիտության համար։ Կանադայում մեդիագրագիտության և մեդիակրթության ոլորտում երկու առաջնորդները եղել են Բարրի Դունկանը և Ջոն Պունգենտեն։ Դունկանը մահացել է 2012 թվականի հունիսի 6-ին։ Նույնիսկ այն բանից հետո, երբ նա դադարել է դասավանդել, Բարրին շարունակել է ակտիվ գործունեությունը մեդիակրթության ոլորտում։ Պունդենտեն եղել է ճիզվիտ քահանա, որը նպաստել է մեդիագրագիտության տարածմանը՝ սկսած 1960-ականների սկզբից։
Մեդիագրագիտության ուսուցումը պետական անգլերենի ուսումնական ծրագրերում սկսել է ընդգրկվել 1990-ական թվականների սկզբին որպես ժամանակակից մշակույթի համատեքստում լրատվամիջոցների կենտրոնական դերի մասին իրազեկվածության բարձրացման արդյունք։ Գրեթե բոլոր 50 նահանգներում կա լեզու, որն նպաստում է մեդիագրագիտությանը պետական ուսումնական ծրագրերի շրջանակներում ։ Բացի այդ, ավելի շատ դպրոցական շրջաններ են եկսել մշակել ընդհանուր դպրոցական ծրագրեր, ընտրովի դասընթացներ և այլ արտադպրոցական պարապմունքներ՝ ուղղված մեդիայի վերլուծությանը և ստեղծմանը։ Սակայն, չկան պետական տվյալներ Միացյալ Նահանգներում մեդիագրագիտության ծրագրերի ընդգրկման վերաբերյալ ։
Մեդիագրագիտության ոլորտում մեծանում է միջգիտակարգային կրթության դերը։ 2009 թվականին թողարկվել է «Մեդիագրագիտության ուսուցման ամսագիր» («Journal of Media Literacy Education») գիտական ամսագիրն այս ոլորտի գիտնականների և մասնագետների աշխատանքին աջակցելու նպատակով։ Մի շարք համալսարաններ, ինչպիսիք են Ապալաչի պետական համալսարանը, Կոլումբիայի համալսարանը, Իթակայի քոլեջը, Նյու Յորքի համալսարանը, Բրուքլինի քաղաքային քոլեջը, Օսթին-Տեխասի համալսարանը, Ռոդ Այլենդի համալսարանը և Մերիլենդի համալսարանը, առաջարկում են մեդիագրագիտության դասընթացներ և ամառային ինստիտուտներ դասախոսների և ասպիրանտների համար, նախքան ուսուցումն սկսելը։ Բրիգամ Յանգի համալսարանն առաջարկում է մեդիակրթության ասպիրանտուրա հատուկ աշխատող ուսուցիչների համար։ 2011 թվականից սկսած Լոս Անջելեսի Կալիֆոռնիայի համալսարանի Կրթության և տեղեկատվական հետազոտությունների բարձրագույն դպրոցում (UCLA) նոր ուսուցիչներից պահանջվում է անցնել քննադատական մեդիագրագիտության 4 մասանոց դասընթաց։
Եվրոպա
Մեծ Բրիտանիան դիտարկվում է որպես մեդիագրագիտության կրթության զարգացման առաջատար։ Հիմնական հաստատությունները, որոնք ներգրավվել են այդ գործընթացում, եղել են Բրիտանական կինոյի ինստիտուտը, Անգլերենի և մեդիա կենտրոնը , Կինոկրթությունը , Լոնդոնի Կրթության ինստիտուտի Երեխաների, երիտասարդների և լրատվամիջոցների ուսումնասիրության կենտրոնը և DARE կենտրոնը (Digital Arts Research Education), որը Լոնդոնի համալսարանական քոլեջի և Բրիտանական կինոյի ինստիտուտի միջև համագործակցություն է ։ Մեդիագրագիտության «առաջխաղացումը» դարձել է Մեծ Բրիտանիայի կառավարության քաղաքականության մաս՝ համաձայն Նոր Լեյբորիստական օրենսգրքի և ամրագրվել է 2003 թվականի կապի մասին օրենքով՝ որպես ԶԼՄ-ների նոր կարգավորիչ Ofcom-ի պարտականություն։ Սակայն սկզբնական շրջանում ցուցաբերած բարձր ակտիվությունից հետո Ofcom-ի աշխատանքն այս առումով աստիճանաբար նվազել է և կոալիցիոն կառավարությունից սկսած մեդիագրագիտության առաջխաղացումը հանգեցվել է շուկայի ուսումնասիրությանը, ինչը Ուոլիսն ու Բեքինգեմը բնութագրել են որպես undead քաղաքականություն ։
Սկանդինավիայում մեդիակրթությունը 1970 թվականին ներառվել է ֆիննական տարրական դպրոցի ուսումնական ծրագրում, 1977 թվականին՝ բարձրագույն դպրոցներում։ 1980 թվականին այն դարձել է պարտադիր Շվեդիայում, 1970 թվականին՝ Դանիայում։
Ֆրանսիան դասավանդվել է կինեմատոգրաֆիա՝ այդ լրատվամիջոցի ստեղծումից ի վեր, սակայն միայն վերջերս են սկսել կազմակերպվել կոնֆերանսներ և մեդիային նվիրված դասընթացներ ուսուցիչների համար։
Գերմանիայում մեդիագրագիտությանը վերաբերող տեսական հրապարակումներ սկսել են հայտնվել 1970-ական և 1980-ական թվականներին, իսկ 1980-ական և 1990-ական թվականներին աճել է հետաքրքրությունը մեդիակրթության նկատմամբ կրթական համակարգի ներսում և նրանից դուրս։
Ռուսաստանում մեդիագրագիտության պատմությունն սկսվում է 1920-ական թվականներից, սակայն այդ առաջին փորձերը կանխվել են Իոսիֆ Ստալինի կողմից։ 1970-1990-ական թվականներին ստեղծվել են կինո- և մեդիակրթության առաջին պաշտոնական ծրագրերը, մեծացել է հետաքրքրությունը մեդիագրագիտությանն ուղղված դոկտորանտուրայի, ինչպես նաև Օ. Բարանովի (Տվեր), Ս. Պենզինի (Վորոնեժ), Գ. Պոլիչկոյի, Վ. Ռաբինովիչի (Կուրգան), Յու. Ուսովի (Մոսկվա), Ա. Ֆեոդորովի (Տագանրոգ), Ա. Շարիկովի (Մոսկվա) և այլոց՝ մեդիակրթությանը վերաբերող տեսական ու էմպիրիկ աշխատանքների հանդեպ։ Ռուսաստանի մեդիակրթության ոլորտի նշանակալի իրադարձություններից է 2002 թվականին մանկավարժական համալսարանների համար «մեդիակրթություն» (№ 03.13.30) նոր առարկայի գրանցումը, 2005 թվականին «Մեդիակրթություն» ակադեմիական ամսագրի հիմնումը, որը մասնակիորեն հովանավորում է ICOS UNESCO «Տեղեկատվություն բոլորի համար»։
Մոնտենեգրոն դարձել է աշխարհի այն սակավաթիվ երկրներից մեկը, որը մեդիակրթությունը ներառել է իր ուսումնական ծրագրերում, երբ 2009 թվականին «մեդիագրագիտությունը»՝ որպես ընտրովի առարկա, ընդգրկվել է գիմնազիական ավագ դպրոցների 16-ամյա և 17-ամյա աշակերտների համար ։
Ուկրաինայում մեդիակրթությունը գտնվում է զարգացման և ստանդարտացման երկրորդ փուլում (2017-2020)։ Մեդիակրթության հիմնական կենտրոններն են Լվովի Իվան Ֆրանկոյի անվան համալսարանի (ղեկավարում է Բորիս Պոտյատիննիկը), Ուկրաինայի մանկավարժական գիտությունների ազգային ակադեմիայի Բարձրագույն կրթության ինստիտուտը (Հաննա Օնկովիչ), Ուկրաինայի մանկավարժական գիտությունների ազգային ակադեմիայի Սոցիալական և քաղաքական հոգեբանության ինստիտուտը (Լյուբով Նայդենովա) ։
Ասիա
Սկսած 2017 թվականից՝ Թայվանի գործում է նոր ուսումնական ծրագիր, որը նպատակ ունի սովորեցնել պրոպագանդայի քննադատական ընթերցում և աղբյուրների գնահատում։ «Մեդիագրագիտություն» կոչվող դասընթացի ընթացքում դասավանդվում է լրագրություն ինֆորմացիոն նոր հասարակությունում ։
Գորելայա (Վիլեդի վտակ)
Գորելայա (Горелая), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Վիլեդ գետի վրա։ Գետի երկարությունը 10 կմ է։
Մեդիագրագիտություն
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կրթություն Կատեգորիա:Լրատվամիջոցներ Կատեգորիա:Մեդիագիտություն Կատեգորիա:Մանկավարժություն Կատեգորիա:Հմտություններ Կատեգորիա:Համացանցային մշակույթ Կատեգորիա:Տեխնոլոգիաները հասարակությունում Կատեգորիա:Տեղեկատվական հասարակություն Կատեգորիա:Հոգեբանություն Կատեգորիա:Լրագրություն Կատեգորիա:Տեղեկատվական տեխնոլոգիաներ Կատեգորիա:Հաղորդակցագիտություն
Գորելայա (Վիլեդի վտակ)
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Կրուտչենսկայա Բայգորա
Կրուտչենսկայա Բայգորա (Крутченская Байгора), գյուղ Ռուսաստանի Լիպեցկի մարզի Ուսմանսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը վերջին գրանցված տվյալներով կազմում էր 725 մարդ։
Աստերոիդների ցանկ (136801-136900)
Աստերոիդների ցանկ (136701-136800) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (136901-137000)
|}
Վիգալա (գետ)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էստոնիայի գետեր Կատեգորիա:Եվրոպայի գետեր
Գերստհոֆեն
Գերստհոֆեն (Gersthofen), քաղաք Գերմանիայում, Բավարիա երկրամասում։
Քաղաքը ստորաբաժանվում է 4 քաղաքային համայնքների։
Պատմություն
Գերստոֆենը գտնվում էր հին հռոմեական ճանապարհի՝ Վիա Կլաուդիայի վրա։ Վեցերորդ դարում Գերստհոֆենը դարձավ Աուգսբուրգի եպիսկոպոսների նստավայրը։ Այժմյանին մոտ անվամբ Գերստհոֆենը առաջին անգամ հիշատակվել է 969 թվականի փաստաթղթերում։ Այնտեղ անունը հնչում էր որպես Gerfredeshoua, որը թարգմանվում է որպես bei den Höfen des Gerfred։ Թե ով էր Gerfred–ը, որ տվել է գյուղակին այս անունը, պատմությանը հայտնի չէ։ Ժամանակի ընթացքում Gerfredeshoua–ն վերածվեց Gershouen–ի, իսկ 1424 թվականին առաջին անգամ հիշատակվել է ժամանակակից անվամբ՝ Gersthofen։
1803 թվականին Գերստհոֆենը դարձավ Բավարական թագավորության մի մաս, 1950 թվականին ստացավ մարկտի կարգավիճակ, իսկ 1969 թվականին՝ քաղաքի կարգավիճակ։ 1904 թվականին Գերսհոֆենը ստացավ նաև ոչ շատ մեծ Gersthofen-Gablingen օդանավակայանը, որի տարածքում ամերիկացիները կառուցեցին իրենց զինանոցները։ Որպես օդանավակայան՝ Gersthofen-Gablingen–ը անպիտան դարձավ․ նրանից ընդամենը վեց կիլոմետր հեռավորության վրա գտնվում է Աուգսբուրգի օդանավակայանը։ Աճում էր նաև Գերստհոֆենի բնակչության թիվը․ 439 բնակչից, որ նշվել էր 1809 թվականին անցկացրած առաջին մարդահամարի ընթացքում, մինչև այժմյան 21 000։ Գերստհոֆենի հավատացյալների մեծ մասը կաթոլիկներ են։ Նրանց է պատկանում Սուրբ Հակոբ եկեղեցին (Pfarrkirche St. Jakobus (major)), որը մտնում է բավարական–շվաբյան ուղու՝ Jakobsweg–ի տեսարժան վայրերի թվի մեջ։ Սոիչբ Հակոբ եկեղեցին կառուցվել է XIX դարի կեսերին Գեորգ ֆոն Շտենգելի կողմից, իսկ չափերով մեծացվել է 1924 թվականին։ Կա ևս մեկ քաղաքային եկեղեցի՝ Սուրբ Մարիա եկեղեցին (Pfarrkirche Maria, Königin des Friedens)։ Այն լիովին նոր եկեղեցի է՝ կառուցված 1968 թվականին նոր կաթոլիկ ճարտարապետության ոճին համապատասխան։ Բողոքականները նույնպես ունեն իրենց եկեղեցին՝ Bekenntniskirche–ն։ Կա նաև նորառաքելական եկեղեցի (Neuapostolische Kirche)։ Թուրքական համայնքն ունի իր մզկիթը՝ Eyüp-Sultan-Moschee–ն։ Այն բացվել է միայն վերջերս՝ 2007 թվականին։
Գերսհոֆենի զինանշանը յուրօրինակ է։ Նրա կարմիր և արծաթագույն հատվածների վրա ջուլհակագործական անիվ է, որի տակ կապույտ ալիք է։ Ալիքը խորհրդանշում է այն, որ քաղաքը գտնում է Լեխի վրա, իսկ անիվը՝ այն փաստը, որ միայն արդյունաբերականացումը Գերստհոֆենը ֆերմերային գյուղակից քաղաքի վերածեց։ Երկու գույները՝ կարմիրը և արծաթագույնը, նույնպես հենց այնպես չեն հայտնվել զինանշանի վրա։ Կարմիրը խորհրդանշում է այն, որ Գերստհոֆենը ժամանակին պատկանել է Աուգսբուրգի եպիսկոպոսությանը, իսկ արծաթագույնը՝ Բավարական թագավորությանը։ Քանի որ Գերստհոֆենը շատ երիտասարդ քաղաք է, զինանշանը ևս հին չէ․ այն մտահղացել են միայն 1937 թվականին։
Օդապարիկների թանգարան
Գերստհոֆենում կա մի եզակի թանգարան․ օդապարիկների՝ աշխարհում միակ թանգարանը (Ballonmuseum Gersthofen)։ Այն բացվել է 1985 թվականին՝ օդային ճանապարհորդ Ալֆրեդ Էկերտի հավաքածուի հիման վրա։ Այդ ժամանակ հավաքածուի համար բավական էր ընդամենը 150 մ² ցուցասրահային տարածք։
Թանգարանի պատմությունը սկսվում է 1906 թվականից, երբ Ալֆրեդ Էկերտը Ալֆրեդ Էկերտը հանրության համար բացեց իր հավաքածուն՝ տեղադրելով այն Գերստհոֆենի ամենահայտնի վայրերից մեկում՝ Ջրային աշտարակում։ 2003 թվականին Ballonmuseum Gersthofen–ը միացրին քաղաքային գրադարանի նոր շինությանը։ Առանց դրա հնարավոր չէր լինի ընդլայնել թանգարանի ցուցասրահը․ չէ՞ որ աշտարակի պատերը տեղափոխել հնարավոր չէ։ Ընդլայնումից հետո Ballonmuseum–ը դարձավ Գերմանիայի ամենախոշոր տեխնիկական թանգարաններից մեկը։
Գեղաթառ (գետ)
Գեղաթառ, գետ Հայաստանի Լոռու մարզում։ Սկիզբ է առնում Գուգարաց լեռների արևմտյան լանջերից և միախառնումից և Ահնիձոր գյուղից 2 կմ հարավ-արևմուտք ձախից միախառնվում Ահնիձոր գետին։ Երկարությունը 12 կմ է ։
Գերստհոֆեն
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Գեղաթառ (գետ)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լոռու մարզի գետեր Կատեգորիա:Ահնիձոր գետի վտակներ
Խորան (Խարբերդի գավառ)
Խորան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Խարբերդի գավառում, Քեբանի գավառակում։ Գտնվում էր Եփրատի աջ վտակ Դարբողազ գետի ձախ վտակներից մեկի ձախ ափին` սարավանդի վրա։
Աշխարհագրություն
Բնակավայրից հարավ-արևելք գտնվում է Դլլիկդաղ քարաժայռը։
Բնակչություն
XX դարի սկզբին գյուղն ուներ 20 տուն բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կապույտ պանիրներ
Կապույտ պանիրներ` պանրային զանգվածի կանաչակապտավուն գույն ունեցող պանիրների խումբ։ Այդ գույնը նրան է հաղորդում ազնիվ բորբոսի սնկամարմինը
Պատրաստում
Այս պանիրների պատրաստման համար կաթնաշոռային զանգվածը հասնելուց առաջ ցանում են բորբոսի սպորներով։ Երկար ասեղներով կամ այլ միջոցներով պանրային զանգվածի մեջ անցկացնում են օդային կանալներ։ Օդը հանարավորություն է տալիս կապույտ բորբոսին զարգանալ պանրի մեջ։
Պատմություն
Ըստ լեգենդի` կապույտ պանիրները, իրենց աշխարհ գալով, պարտական են մի երիտասարդ հովվի։ Նա հանդիպում է մի անծանոթ աղջկա և այնքան է տարվում նրանով, որ մոռանում է ճաշի մասին։ Կրային քարանձավում թողած պանիրը պատվել էր բորբոսով։ Այս տխուր հանգամանքը չխոչընդոտեց սիրահարվածին հետագայում ուտել տեսքից փչացած պանիրը և գտնել նրա հաճելի համը։