cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Անդրեյ Դավիդյան
Կենսագրություն
Բանակում ծառայելուց հետո Անդրեյը միացել է «Добровольное общество» (Կամավոր ընկերություն) երաժշտական խմբին, որտեղ կատարել է Deep Purple-ի, Led Zeppelin-ի և Grand Funk Railroad-ի երգերի քավեր տարբերակները։ 1977 թվականին Դավիդյանը այլ երաժիշտների հետ հիմնել է «Վիկտորիա» խումբը, եղել է Աֆրիկայում, շրջագայել Եգիպտոսում և Ալժիրում։ Հայրենիք վերադառնալուց հետո աշխատել է Ռուսաստանի պետական նվագախմբում ։ 1979 թվականին Դավիդյանը դարձել է «Рок-Ателье» խմբի վոկալիստ, որը համագործակցում էր «Լենկոմ» թատրոնի հետ։ Համագործակցության արդյունքում բեմադրվել է «Յունոնա և Ավոս» ռոք-օպերան։ 1987 թվականին երգչին ժողովրդականություն է բերել «Замыкая круг» երգը։ 1993 թվականին Դավիդյանը հիմնել է Sound Cake խումբը, որին նվիրել է իր ստեղծագործական 20 տարիները, կատարել է ջազային, ռոքային և սոուլ ոճի երգեր։ Նախքան «Ռուսաստանի ձայնը» երաժշտական նախագծին մասնակցելը, Դավիդյանը շարունակել է ստեղծագործական գործունեություն, սակայն որևէ ալբոմ չի թողարկել։ 2012 թվականի աշնանը մասնակցել է «Ռուսաստանի ձայնը» երաժշտական նախագծին, որտեղ կատարել է «Georgia on my mind» երգը ։ Նախագծին մասնակցելիս պարբերաբար հանդես է եկել համերգների, ստեղծագործական երեկոների ժամանակ ։
Անձնական կյանք
Անդրեյ Դավիդյանն ամուսնացել է 3 անգամ։ Ունի երեք դուստր՝ Մարիա, Լիզա, Կատյա։ Կատյան ավարտել է երաժշտական դպրոցը, մասնակցել է «Ռուսաստանի ձայն։ Երեխաներ» նախագծին։ Կատյայի մայրը՝ Աննա Աբրամոչկինան, Sound Cake խմբի վոկալիստն է ։ Կյանքի վերջին տարիներին ապրել է դիզայներ Վիկտորյա Կոլոսի հետ։
Մահ
2016 թվականի նոյեմբերի 11-ին 60-ամյա երաժիշտը վատ զգացողության պատճառով հետազոտվել է Բոտկինսկի հիվանդանոցում ։ Բժիշկներն ախտորոշել են իշեմիկ ինսուլտ։ Մահացել է 2016 թվականի նոյեմբերի 13-ին, հուղարկավորությունը կատարվել է նոյեմբերի 16-ին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս երգիչներ
Մատկա (գյուղ, Լյուգանուսե շրջան)
Մատկա (Matka), գյուղ Էստոնիայի Իդա-Վիրումաա նահանգի Լյուգանուսե շրջանում։
Խոտհունձ (նկար)
«Խոտհունձ», Պիտեր Բրեյգել Ավագի նկար, ստեղծվել է 1565 թվականին՝ անտվերպենցի վաճառական Նիկոլաս Յոնգելիկնի պատվերով։ Յոնգելինկի ճաշասենյակի երբեմնի զարդարանքն այժմ համարվում է հարավ-եվրոպական գեղանկարչության արժեքավոր նմուշներից մեկը և պահվում է Լոբկովիցների բոհեմական գերդաստանի ընտանեկան պալատում՝ Պրահայի ամրոցում ։
Մատկա (գյուղ, Լյուգանուսե շրջան)
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 25 մարդ։
Խոտհունձ (նկար)
Պատմություն
Ենթադրվում է, որ «Խոտհունձ» նկարը մեկն է Բրեյգելի վեց նկարներից բաղկացած «Տարվա եղանակներ» շարքից (կամ «Տասներկու ամիս»), որից ներկայումս պահպանվում են միայն հինգ նկարներ, որոնք ևս Բրեյգելն ստեղծել է Նիկոլաս Յոնգելինկի (Niclaes Jongelinck) պատվերով։ Նկարները թվագրված են 1565 թվականով, իսկ 1566 թվականին դրանք արդեն գտնվել են Յոնգելինկի՝ քաղաքից դուրս գտնվող տանը ։
Մատկա (գյուղ, Լյուգանուսե շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Իդա-Վիրումաա նահանգի Լյուգանուսե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Խոտհունձ (նկար)
Նկարագրություն
Ինչպես և Բրեյգելի վաղ շրջանի նկարներից շատերը, այստեղ ևս տեսարանը ներկայացված է միջին բարձրությունից։ Առաջին պլանում իշխում են կարմրահողագույն երանգները, միջին պլանում՝ դեղին և կանաչ երանգները, ետին պլանում՝ երկնագույն երանգները։ Առաջին պլանի տաք և հետին պլանի սառը երանգների հակադրությունը հնարավորություն է տալիս ընդգծել տեսարանի տարածական խորությունը ։ Ձախ կողմում՝ ուղղաձիգ ժայռի վրա, տեսանելի է վանքը, կենտրոնում՝ միջին պլանում՝ փոքրի գյուղը և վանքի ետնակողմում երևացող հողմաղացը։ Հեռվում բնանպատկեր է՝ կոնաձև սարով, գետով և կապույտ, ամպոտ երկնքով։ Ներքևի աջ կողմում ապրանք են տանում վաճառելու, հանդիպակաց ճանապարհով քայլում են բերք հավաքող երեք կանայք, որոնցից ամենաերիտասարդը նայում է դիտողին։ Ներքևի ձախ կողմում տղամարդը գերանդի է սրում, չնայած դրա նահրաժեշտությունը չկա․ խոտհունձն ավարտվել է, և կանայք զբաղված են խոտը դիզելով։ Ակնհայտ է, որ տղամարդու կերպարը ստեղծվել է որպես հակադրություն առաջին պանի գործողության համար ։ Ամառային շոգը պատկերելով՝ նկարիչը ձգտել է փոխանցել աշխատնքից ստացած ուրախության և բերկրանքի զգացողությունը ։
1594 թվականին դուքս Էռնստ Ավստրիացին Անտվերպենում որպես ընծա ստացել է «Տարվա եղանակներ» շարքը։ Մեկ տարի անց, երբ նա մահացել է, նրա ունեցվածքի մեծ մասին տիրացել է Ռուդոլֆ II թագավորը։
1659 թվականին Լեոպոլդ Վիլհելմ Ավստրիացու ունեցվածքի ցուցակում հիշատակվում է «Տարվա եղանակներ» շարքից միայն հինգ նկար։
1870 թվականին «Խոտհունձ» նկարն արդեն Լոբկովիցների ունեցվածքի մաս էր կազմում։ Նկարի ձեռք բերման հանգամանքներն անհայտ են։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պիտեր Բրեյգել Ավագի նկարներ Կատեգորիա:Վերածննդի կերպարվեստ Կատեգորիա:1565 նկարներ Կատեգորիա:Պրահայի ազգային պատկերասրահի նկարներ Կատեգորիա:Պիտեր Բրեյգել Ավագ Կատեգորիա:Արվեստի ստեղծագործություններ Կատեգորիա:Բնանկարներ
Դեստեռու դու Մելու
Դեստեռու դու Մելու (Desterro do Melo), համայնք Բրազիլիայում՝ Մինաս Ժերայս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Կամպու դաս Վերտենտիս նահանգում։ Մտնում է Բարբասենա գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 2979 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 142,455 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում է՝ 20,9 մարդ/կմ2։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1963 թվականի մարտի 1-ին։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Մինաս Ժերաիս նահանգի բնակավայրեր
Սալոբրալ
Սալոբրալ  (իսպ.` Salobral), մունիցիպալիտետ Իսպանիայի Կաստիլիա և Լեոն ինքնավար համայնքի Ավիլա պրովինցիայի Ավիլա շրջանում։ Բնակչությունը՝ 124 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Երզնկա
Երզնկա (Erzincan), քաղաք Թուրքիայի Հանրապետությունում։ Հանդիսանում է Էրզինջանի մարզի վարչական կենտրոնը։ Գտնվում է Արևմտյան Եփրատ գետի աջ ափին։ Հայնտի էր Երեզ, Երիզա, Երիզավան, Եզնկա, Արզնկա և այլ անուններով։
Ըստ Անանիա Շիրակացու «Աշխարհացույց» աշխատության՝ քաղաքը գտնվել է Մեծ Հայքի թագավորության Բարձր Հայք նահանգի Եկեղյաց գավառում։ Նախաքրիստոնեական դարաշրջանում Երզնկայում էր գտնվում հայոց հավատքի տաճարներից մեկը՝ Անահիտ դիցամոր տաճարը, որի ավերակները պահպանվել են ցայսօր Ոսկե Բլուր կոչվող սրբավայրում։
Ուշ միջնադարում՝ Հայաստանի երրորդ բաժանումից (1555) հետո, Երզնկան անցել է Օսմանյան կայսրությանը։ Վարչականորեն մտել է Էրզրումի վիլայեթի Երզնկայի գավառի մեջ։ Մինչև Հայոց ցեղասպանությունը (1915) քաղաքում ապրել է մեծաքանակ հայ բնակչություն, որի հիմնական մասը աքսորվել է կամ սպանդի ենթարկվել։ Այժմ քաղաքի բնակչությունը բաղկացած է թուրքերից, մասամբ՝ քրդերից։
Անվանումներ
Երզնկան ունեցել է հետևյալ անվանումները. Արզանգան, Արզանկան, Արզանճան, Արզանջան, Արզանքան, Արզենկա, Արզենկան, Արզենջան, Արզինգա, Արզինգան, Արզինչան, Արզինջա, Արզնկյան, Արզնջան, Եզենկա, Եզընկա, Եզնիկե, Եզնգան, Եզնգան, Եզնկա, Եզնկան, Եկեղյաց քաղաք, Երեզ, Երեզավան, Երզ, Երզենկա, Երզենջան, Երզընկա, Երզիկան, Երզինգան, Երզինգիան, Երզինգյան, Երզինճան, Երզինջան, Երզիջան, Երզնգա, Երզնգան, Երզընկան, Երզնկյան, Երզնջան, Երիզ, Երիզա, Երիզավան, Երիզաց ավան, Երիզաք, Երջինա, Էզինկա, Էզինկե, Էրեզ, Էրզ, Էրզինգյան, Էրզինկյան, Էրզինճան, Էրզինճյան, Էրզինջա, Էրզնգի, Էրզնջան, Էրիզ, Էրիզա։
Բնակավայրը հնում ունեցել է Երեզ, Երիզա կամ Երիզավան անվանումները։ Թուրքական տիրապետության ժամանակաշրջանում՝ Երզինգան, Երզինգյան, Երզինջան և այլ անվանումներ ։
Աշխարհագրություն
Երզնկան գտնվում է Երզնակայի դաշտի արևմուտքում՝ Գայլ (Երզնկա) գետաբերանի մոտ։ Հնում քաղաքը գտնվում էր ուղղակի Եփրատ գետի մոտ, սակայն երկրաշարժերի պատճառով քաղաքը ստիպված էին տեղափոխել 2 կմ հյուսիս։ Իսկ այդ ավերված թաղը ստացել է Հին քաղաք անվանումը։
Վարդգես Հովսեփյան
Վարդգես Սեդրակի Հովսեփյան (1937, հունիսի 20, գյուղ Սպանդարյան, Սյունիքի մարզ)։
Երզնկա
Աշխարհագրություն
Երզնկայի տարածքում կան հորդաբուխ ջերմուկներ, որոնցով ջեռուցվել են քաղաքի որոշ թաղամասեր։
Վարդգես Հովսեփյան
Կենսագրություն
Ծնվել է 1937 թ. Սիսիանի շրջանի Սպանդարյան գյուղում։ Սովորել է տեղի յոթնամյա, ապա Անգեղակոթի միջնակարգ դպրոցում։ Գիտա-տեխնիկական շրջագայությամբ 1984 թ. եղել Իսպանիայում և մասնակցել Բարսելոնայի միջազգային գիտա-տեխնիկական ցուցահանդեսին։
Երզնկա
Աշխարհագրություն
Երզնկայի օդը մաքուր չի եղել, իսկ ջուրն էլ բավարար որակ չի ունեցել ։
Վարդգես Հովսեփյան
Կենսագրություն
Պաշտպանել է թեկնածուական թեզ 05.13.07 մասնագիտությամբ «Տեխնոլոգիական պրոցեսների մաթեմատիկական նկարագրման ու օպտիմալ ղեկավարման ալգորիթմների մշակում(հանքային պարարտանյութերի ու թթուների արտադրության օրինակի վրա)» թեմայով ու ստացել տեխնիկական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան, ունի դոցենտի, վաստակավոր դասախոսի և ավագ գիտական աշխատողի գիտական կոչումներ։
Երզնկա
Կլիմա
Կլիման եղել է բարեխառն։ Ամառը եղել է սաստիկ շոգ։
Վարդգես Հովսեփյան
Կենսագրություն
Պարգևատրված է «Պատվո նշան» շքանշանով և «սարքաշինության գերազանցիկ» մեդալով։
Երզնկա
Կլիմա
Երզնկան ջրառատ է։ Տարեկան մթնոլորտային տեղումները հասնում են 700—750 մմ-ի, որոնք լինում են ձյան և անձրևի տեսքով ։
Պատմություն
Երզնկան հնագույն բնակավայր է, առաջին անգամ հիշատակվում է մ․ թ․ ա․ 8-րդ դարի ուրարտական սեպագիր արձանագրություններում։ Այդ ժամանակ Երզնկան քաղաքատիպ տաճարային համայնք էր։ Պատմագիրներն այն հիշատակում են մ.թ.ա. 1-ին դարից, երբ բնակավայրը Երեզ կամ Երիզա անունով ավան էր ։
Հեթանոսական ժամանակաշրջան
Եղել է կարևորագույն կրոնական կենտրոններից մեկը։ Այստեղ էր գտնվում Անահիտ դիցուհու գլխավոր տաճարը՝ ոսկեձույլ արձանով հանդերձ։ Եփրատ գետի ձախ ափին, Երզնկայի դիմաց տարածված էին մեհյանի ընդարձակ կալվածքները, որտեղ զոհաբերվում էին սպիտակ երինջներ։ Տաճարն ուներ հսկայական թվով անասուններ, գանձեր և այլ թանկագին իրեր։
Հռոմեացի պատմիչ Պլինիոս Ավագն իր «Բնական պատմության» մեջ վկայում է, որ մ․ թ․ ա․ 35 թվականին զորավար Անտոնիոսը, գրավելով Երզնկան, ջարդել է տվել Անահիտի արձանը և բաժանել զորապետների միջև։ Հետագայում այնտեղ կանգնեցվել է Անահիտի նոր արձանը։
Քրիստոնեության տարածման ժամանակ Տրդատ Գ թագավորը և Գրիգոր Լուսավորիչը ավերել են տվել Երզնկայի հեթանոսական մեհյանը՝ հիմնահատակ ոչնչացնելով Անահիտի մեհյանը և նրա հետքերը։ Տաճարի տեղում կառուցվել է '''Ս. Մարիամ''' անունով տաճարը ։
Քրիստոնեական ժամանակաշրջան
Քրիստոնեության տարածումից հետո Երզնկան դարձավ նոր կրոնի նշանավոր կենտրոններից մեկը և եպիսկոպոսանիստ ավան։
Հայաստանի առաջին բաժանմամբ (387) Երզնկան անցավ Բյուզանդիային և դարձավ Արշակ Գ թագավորի մայրաքաղաքը։ 451 թվականին՝ Քաղկեդոնի եկեղեցական ժողովին Երզնկայից մասնակցել է Պապ եպիսկոպոսը։ Հուստիանոս կայսր կողմից Երզնկա ավանից քիչ հեռու՝ դեպի հարավ-արևելք, նախկին Ջեմին վայում հիմնվում է Հուստիանուպոլիս բերդաքաղաքը ։
7-րդ դարում Երզնկան գրավել են արաբները, 885 թվականին եղել է Հայոց Բագրատունիների թագավորության կազմում։ 10-րդ դարի վերջերին Երզնկան նվաճեցին բյուզանդացիները, 1057 թվականին՝ սելջուկ–թուրքերը։ 1243 թվականին մոնղոլական գորքերը Բաչու Նոինի հրամանատարությամբ Չմանկատուկ գյուղաքաղաքի մոտ ջարդեցին Իկոնիայի սուլթան Ղիաթեդդինի բանակը, ապա գրավեցին Երզնկան՝ մեծ ավերածություններ կատարելով քաղաքում ։
Կիրակոս Գանձակեցու վկայությամբ, միայն "«․․․սակաւ մանկունս և աղջկունս ապրեցուցեալ՝ վարեցին ի գերութիւն։»"
13-րդ դարի 60-70-ական թվականներին Երզնկան զարգացել և դարձել էր նշանակալի քաղաք ։
Այնուհետև Երզնկային տիրել են Լենկթեմուրը (1394), Ակ–Կոյունլու, Կարա–Կոյունլու ցեղերը, իսկ 1514 թվականից՝ օսմանյան թուրքերը։
Ջարդի տարիներ
1890-ական թվականներին խաթարվեց Երզնկայի հայ մշակութային ու տնտեսական կյանքը։ 1895 թվականի հոկտեմբերի 7-ին տեղական իշխանությունները գրգռեցին թուրք խուժանին, որը հարձակվեց Երզնկայի շուկայում գտնվող հայերի խանութների, արհեստանոցների և կրպակների վրա։ Այդ օրը զոհվեց 100-ից ավելի հայ։ 1915 թվականին Երզնկան ուներ 40 000 բնակիչ, որից 15 000՝ հայ։ Երզնկայի թուրք կառավարիչ Մեմտուհի հրամանով 1915 թվականի մայիսին տեղահանվեց Երզնկայի հայությունը և համարյա ամբողջությամբ զոհվեց Կամախի կիրճում։ Քչերին հաջողվեց ապաստանել մոտակա լեռներում ու անտառներում։
Երկրաշարժեր
Ուժգին երկրաշարժեր են տեղի ունեցել 1045, 1165, 1236, 1251, 1254, 1268, 1281, 1458, 1462, 1682, 1784, 1939, 1966 և այլ թվականներին ։
Մատթեոս Ուռհայեցին 1045 թվականի երկրաշարժի մասին գրում է. "«Տեր աստվածը զայրացավ իր արարածների վրա, և ահավոր ու սոսկալի երկրաշարժ եղավ, բովանդակ տիեզերքը սասանվեց․․․։ Եկեղյաց գավառում բազում եկեղեցիներ խարխլվելով հիմնահատակ կործանվեցին։ Երզնկա կոչված քաղաքը ամբողջությամբ ավերվեց, գետինը պատռվեց, և տղամարդիկ ու կանայք սուզվեցին անդունդի խորխորատները։»"
1268 թվականին երկրաշարժից զոհվել են 15 000 մարդ, 1458 թվականին 32 000, 1482 թվականին՝ 30000, 1583 թվականին 15000 մարդ ։
Սոսկալի երկրաշարժ տեղի ունեցավ 1784 թվականի հուլիսի 30-ին՝ գրեթե հիմնահատակ եղավ Երզնկան և մոտակայքում գտնվող 3 գյուղ։
Երզնկացիները մի քանի անգամ քաղաքը վերականգնել ու վերաշինել են միանգամայն փլատակներից ։
Բնակչություն
XIV դարում, ըստ Մակո Պոլոյի և Իբն Բաթուտայի Երզնկայի բնակչությունը միատարր էր և կազմված էր գրեթե միայն հայերից։ 1830 թվականին հայ բնակչության թիվը հասնում էր 15 000։
1880 թվականին Երզնկան ուներ 6000 տուն, որից 4000-ը թուրքական էին, իսկ 1800-ը՝ հայկական։
Ըստ Վ. Քինեի 1890-ական թվականներին Երզնկան ուներ 23 000 բնակիչ, որից 15 000-ը թուրքեր էին, 7500-ը հայեր, մնացածը հույներ և այլք։
1915 թվականի Մեծ եղեռնի նախօրյակին բնակչության թիվը հասնում էր 24 000 մարդու, որից մեկ երրորդից ավելին հայեր էին ։
Տնտեսություն
Երզնկան հռչակված էր արհեստներով ու առևտրով։ Երզնկայով էր անցնում Թավրիզ–Էրզրում–Երզնկա–Սեբաստիա–Հալեպ տարանցիկ ճանապարհը։ 1830–1860-ական թվականներին Երզնկան ուներ 15 000 հայ բնակիչ, որոնք զբաղվում էին արհեստներով (պղնձագործություն, կտավագործություն, ոսկերչություն, կոշկակարություն, ժամագործություն, քարակոփություն) և առևտրով։
Երզնկայի համբավավոր պղնձագործները պատրաստում էին կաթսաներ, թասեր, ափսեներ, ինքնաեռներ, գեղեցիկ ու նուրբ ջրամաններ, որոնք ցուցադրվել են Փարիզի, Վիեննայի, Ֆիլադելֆիայի ցուցահանդեսներում։ Հայտնի էր նաև Երզնկայի բարձրորակ նուրբ բամբակյա կտավը։
Իտալացի ճանապարհորդ Մարկո Պոլոն, որ 13-րդ դարի վերջին Չինաստան ուղևորվելիս եղել է Երզնկայում, հիշատակում է այդտեղ գործած կտավը ։
Արաբ պատմիչ Իբն Բատուտան գրում է ․
Թուրքական կառավարությունը խոչընդոտում էր հայ վաճառականների ու ձեռնարկատերերի գործունեությունը։ Մի հայ ձեռնարկատեր լուցկու ձեռնարկություն էր հիմնել «Լուցկիք Հայաստանի»։ Անվանումը պատճառ դարձավ, որ ձեռնարկությունը իսկույն փակվի։ Դրա համար էլ դեռևս 19-րդ դարից 20 դարի սզկբներին ոչ մի կապիտալիստական ձեռնարկություն չկար Երզնկայում։ Օրինակի համար կաշեմշակման գործարանը իրենից հասարակ մանուֆակտուրա էր ներկայացնում։
Երզնկայում լայն տարածված էին արհեստները, որով գլխավորապես զբաղվում էին հայերը։ Տարածում գտած արհեստներն էին ատաղձագործությունը, դարբնությունը, դերձակությունը, ժամագործությունը, մետաքսագործությունը, կտավագործությունը, պղնձագործությունը, հյուսնությունը, քարկոփությունը։ Գավառի տարածքում հայտնի էր Երզնկայի ջուլհակների կողմից արտադրված ամուր և նուրբ «շերտավոր կտավը» ։
Մշակույթ
1909 թվականին Երզնկայում գործում էր ՀԲԸՄ մասնաճյուղը։ «Եկեղյաց կրթասեր միությունը» ուներ մոտ 500 անդամ՝ ընդգրկված կրթական, թատերական և այլ խմբակներում ։
Քաղաքաշինություն
Երզնկան եղել է նեղ ու ծուռումուռ, փոշոտ ու ցեխոտ փողոցներով անբարեկարգ քաղաք։ Քաղաքի բոլոր շինությունները եղել են աղյուսից, կավից կամ փայտից։ Մեծ մասամբ տանիքները եղել են հողածածկ։
Քաղաքի կենտրոնական մասում գտնվել է շուկան, որտեղ վաճառում էին մրգեր, արհեստավորական ապրանքներ և սակավաթիվ ներկրված ապրանքներ։ Շուկան շրջապատված էր անշուք արհեստանոցներով ու խանութներով։
Պատմամշակութային կառույցներ
Կործանիչ երկրաշարժերի պատճառով քաղաքում երբևէ եղած եկեղեցիները, քարավանատները և այլ նշանավոր կոթողներն ավերվել ու հողին են հավասարվել։ Հիմնահատակ կործանված շինությունների թվին է պատկանում Անահիտի մեհյանի վայրում Գրիգոր Լուսավորչի կողմից հիմնած Մարիամ եկեղեցին։
Երզնկայում հայերն ունեին 5 եկեղեցի։ Ամենահինը Ս․ Նշանն Էր։ Ըստ ավանդության, այն հիմնադրել է Գրիգոր Լուսավորիչը։ Այդտեղ է թաղվել Հովհաննես Երզնկացին (1250–1326)։
Մյուս եկեղեցիներն էին Ս․ Երրորդությունը, Ս․ Սարգիսը, Ս․ Փրկիչը և Ս․ Աստվածածինը։
Նշանավոր էր Երզնկայի բերդը՝ Երզնկայից քիչ հեռու՝ արևելք՝ Էրզրում տանող ճանապարհի վրա, կառուցված կոփածո քարերով, շրջապատված 30 ոտք բարձրությամբ ն 8 ոտք լայնությամբ պարիսպներով ու աշտարակներով։ Ենթադրվում է, որ բերդը կառուցել են Իկոնիայի սուլթանները 14–15-րդ դարերում ։
Քաղաքում ժամանակին եղել է Երեզ կամ Էրեզ անունով վանքը, որի մասին միայն հիշատակություններ կան։
Կար նաև մի քանի մզկիթներ, որոնցից առավել հայտնի էր Իգղեթ փաշայի կառուցածը
Հասարակական կառույցներ
Երզնկան ուներ ստորերկրյա գաղտնուղիներ։
Նշանավոր շենքերից էր Սեբա պալատը, որն հանդիսանում էր թուրքական զորահրամանատարի նստավայր։ Պալատի շուրջ տեղակայված էր գանձարանը, զորանոցը, կառավարչատունը, ոստիկանատունը, փաշայի ապարանքը և այլ պետական և զինվորական շենքեր ։
Կրթություն
14-15-րդ դարերում Ավագ և Կապոսի վանքերին կից գործում էին դպրոցներ։ Սովորողների զգալի մասը Երզնկայի պատանիներն էին։
20-րդ դարի սկզբին Երզնկայում կար 10-12 երկսեռ դպրոց։
20-րդ դարի սկզբին Երզնկա ուներ մանկապարտեզ (հաճախում էր 250–300 երեխա)։
Գործում էին նաև թուրքական դպրոցներ (մեդրեսեներ), կար զինվորական ուսումնարան, որը Երզնկայի թուրքական 4-րդ բանակի կենտրոնն Էր ։
ԶԼՄ
1909–1911 թվականներին Երզնկայում լույս է տեսել «Արդի» շաբաթաթերթը, 1910–1911 թվականներին՝ «Արոր» ամսաթերթը ։
Նշանավոր անձինք
Երզնկայում են ծնվել
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եկեղյաց գավառի բնակավայրեր Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի քաղաքներ Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Երզնկայի մարզի բնակավայրեր
Լոբանովո (գյուղ, Ջանկոյի շրջան)
Լոբանովո (Лобанове, Cadra), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Ջանկոյի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Բոգեմկա, Ջադրա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Ջանկոյի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1862 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Լուիջի Պրեմացի
Լուիջի (Լյուդվիգ Օսիպովիչ) Պրեմացի (Luigi Premazzi, ), իտալական ծագմամբ ռուս ջրանկարիչ, Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայի ջրանկարչության ու հեռանկարչության ակադեմիկոս և պրոֆեսոր։
Պրեմացին եղել է ջրանկարչության առավել բեղմնավոր նկարիչներից մեկը։ Նրա ջրանկարներից շատերը զարդարել են կայսերական ընտանիքի անդամների և անվանի արիստոկրատների ալբոմները։ Նրա ստեղծագործությունները բազմիցս ցուցադրվել են Ռուսաստանի, Վիեննայի, Փարիզի, Լոնդոնի, Միլանի և Կոստանդնուպոլսի տարբեր ցուցահանդեսներում։
Լուիջի Պրեմացին հայտնի է դարձել ոչ միայն որպես ջրանկարիչ, այլ նաև որպես հմուտ մանկավարժ։ Նա մասնավոր շատ դասեր է տվել, դասավանդել է Պավլովսկի ինստիտուտում, Արվեստի ակադեմիայում, Բարոն Շտիգլիցի տեխնիկական նկարչության դպրոցում։ Նրա բազմաթիվ աշակերտներ հետագայում դարձել են հայտնի նկարիչներ։
Կենսագրություն
Լուիջի Պրեմացին ծնվել է 1814 թվականի հունվարին Միլանում։
Ընդունվել է Միլանում Բրերի ակադեմիայում, հեռանկարչություն է սովորել պրոֆեսոր Ջովաննի Միլյարի մոտ։
Պայթակենի ծառանման
Պայթակենի ծառանման, բակլազգիների ընտանիքի, պայթակենի ցեղի բույս։
Լուիջի Պրեմացի
Կենսագրություն
1834 թվականին տեղափոխվել է Պետերբուրգ։
1848 թվականին Լուիջի Պրեմացին Լյուդվիգ Օսիպովիչ անվան տակ իշխանուհի Իզաբելլա Գագարինայի տանն ընդունվել է որպես նկարչության ուսուցիչ։
1850 թվականին Պետերգոֆում բնօրինակային նկարչության ժամանակ նրան նկատել է այգում զբասնող Նիկոլայ I-ը։ Կայսրը նկարչին պատվիրել է Ալեքսանդրիան և Կրոնշտադտի ամրությունները պատկերող նկարների շարք։ Այդ ժամանակից սկսվել է Պրեմացիի՝ որպես նկարչի վերելքը, և նա դարձել է հանրաճանաչ պալատում և արիստոկրատիայի բարձր շրաջաններում։
1854 թվականին Լյուդվիգ Օսիպովիչ Պրեմացին ընտրվել է ակադեմիկոս, իսկ 1861 թվականին արժանացել հեռանկարային ջրանկարչության պրոֆեսորի կոչման և սկսել է դասավանդել Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիայում։ 1871 թվականից դասավանդել է նաև Շտիգլիցի անվան գեղարվեստաարդյունաբերական ակադեմիայում։
1850 թվականից կայսեր և Ծովային գերատեսչության առաջադրանքով Պրեմացին շատ է ճանապարհորդել՝ լինելով հատկապես Հյուսիսային Մերձսևծովյան շրջանում։ Ղրիմի ու Նիկոլաևի տեսարանների, ծովային գերատեսչության կառույցների, նավաշինարանների և վարչական շրջանների նկարները, որ ստեղծվել են այդ ժամանակ, ընդգրկվել են Նիկոլայ Պավլովիչի գահակալման 25-ամյակին նվիրված ալբոմում։ Պրեմացին փորձել է նկարել նաև նավեր, սակայն դա նրան չի հաջողվել, այդ պատճառով էլ նավերի նկարներն ստեղծվել են կամ ծովային գերատեսչության պրոֆեսիոնալ նկարիչների, կամ էլ նկարիչ-նավաստիների կողմից։
1880 թվականին Պրեմացիի առաջարկով Ռուսաստանում ստեղծվել է Ջրանկարիչների կայսերական միությունը։
Պայթակենի ծառանման
Տարածվածություն
Տարածված է Արևմտյան Եվրոպայում և արևմտյան Միջերկրածովյան շրջանում։
Կիրառություն
Պիտանի է հանրապետության չոր, անբերրի շրջանների կանաչապատման համար։
Լուիջի Պրեմացի
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գեղարվեստի կայսերական ակադեմիայի ակադեմիկոսներ Կատեգորիա:Իտալացի նկարիչներ Կատեգորիա:19-րդ դարի ռուս նկարիչներ
Ամերիկյան-հնդկացիական լեզուներ
Ամերիկյան-հնդկացիական լեզուներ, ամերիկյան լեզուներ կամ հնդկացիական լեզուներ, Ամերիկայի բազմաթիվ հնդկացի ցեղերի ու ժողովուրդների լեզուները։ Այսպես են անվանվում Հյուսիսային, Կենտրոնական և Հարավային Ամերիկայի բնիկների լեզուները, որոնք կազմում են հարյուրից ավելի լեզվախմբեր կամ լեզվաընտանիքներ ։
Եղած դասակարգումներով բոլոր հնդկացիական լեզուները բաժանվում են 123 (ըստ Պ. Ռիվեի) կամ 109 (ըստ Վ. Շմիդի) խմբի։ Դրանցից գլխավորներն են՝ Հյուսիսային Ամերիկայում՝ աթաբասկյան, ալգոնկինյան, սելիշ, սիու, հոկա, պենուտի, իրոկեզյան, մուսկհոգի, Կենտրոնական Ամերիկայում՝ ուտո-ացտեկյան, մայա, Հարավային Ամերիկայում՝ կեչուա, այմարա, չիբչա, կարիբյան, արավակյան, տուպի-գուարանի, ժեզ, տուկանո, պանո, արաուկանյան, չոն և այլն։ Փորձեր են եղել բոլոր այդ լեզուները մեծ ընտանիքներում կամ ծագումնաբանորեն մեկ ընտանիքում միավորելու ուղղությամբ, բայց անբավարար տվյալների պատճառով առայժմ դրանք ընդունելություն չեն գտել։ Այդ առաջարկներից մեկն է ներառել երեք մակրոընտանիք՝ էսկիմո-ալեուտյան լեզուներ, նա-դենե լեզուներ և ամերինդյան լեզուներ ։ Այս դասակարգումը սակայն մերժվել է համարյա բոլոր մասնագետների կողմից ։
Իրենց քերականական կառուցվածքով Ամերիկյան լեզուների մի զգալի մասը բազմահամադրական տիպի է։ Մինչև Ամերիկայի հայտնագործումը գիր ունեին երկու լեզու՝ նահուատլը (ուտո–ացտեկյան խումբ)՝ վանկային գիր, որը Մեքսիկայի ուրիշ հնդկացիական ցեղերի օգտագործած գաղափարագրի հետագա զարգացումն էր, որով գրված բազմաթիվ հին գաղափարագիր հուշարձաններ են հայտնաբերվել։
Այս լեզուների մի մասն անհետացել է գաղութարարների կողմից բնիկների բնաջնջման հետևանքով։ Լեզուներից շատերը բավարար չափով ուսումնասիրված չեն, նրանց ցեղակցական կապերը դեռևս չեն պարզվել։ Ըստ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի՝ ամերիկայի հնդկացիական լեզուների մեծամասնությունը Հյուսիսային Ամերիկայում կրիտիկական վտանգի տակ են, իսկ շատերն արդեն մեռած լեզուներ են ։ Ամենից տարածված հնդկացիական լեզուն հարավային քեչուան է, որի խոսողների թիվը 6-7 միլիոն է՝ հիմնականում Հարավային Ամերիկայում։
Ծագում
Այս լեզուների ցեղակցական հարցերը դեռ որոշակի չեն, որի պատճառով եղել են խմբավորման տարբեր փորձեր։ Նմանության գծեր կան նաև պալեոասիական լեզուների հետ, որից կարելի է ենթադրել դրանց ունեցած երբեմնի կապերը։ Հնդկացիական լեզուները հիմնականում բազմահամադրական կառուցվածք ունեն, կան քերականական դասեր, երաժշտական շեշտ։ Որոշ ցեղեր գործածում են ժեստերի լեզու։ Հիերոգլիֆ գիր են ունեցել մայա լեզուն և այլ լեզուներ. գործածվել է նաև վանկագիր։ Նորագույն շրջանում որոշ լեզուներ օգտագործում են լատինական գիր ։
Դասակարգում
Հնդկացիական լեզուները ըստ տարածքային հատկանիշների բաժանվում են երեք խմբերի մեջ՝ հյուսիսամերիկյան լեզուներ, կենտրոնական-ամերիկյան և մեքսիկական լեզուներ և հարավամերիկյան և անտիլյան լեզուներ։
Գոյություն ունեն մոտ 296 գործածվող հյուսիսամերիկյան լեզուներ, որոնցից 269-ը դասակարգվում են 29 ընտանիքիների մեջ, մնացած 27-ը կամ մեկուսացած են, կամ չունեն դասակարգում։ Կենտրոնական ամերիկյան լեզուներից մայա լեզուները մինչ օրս գործածվող լեզուներ են և նրանով խոսում են մոտ 6 միլիոն բնիկ մայաներ, հիմնականում Գվատեմալայում, Մեքսիկայում, Բելիզում և Հունդուրասում։ Իսկ հարավամերիկյան լեզուներն ունեն լեզվաբանական մեծ բազմազանություն. այստեղ առանձնացնում են մոտ 350 տարբեր գործածվող լեզուներ, որոնք ենթադրաբար 1500-ն էին մինչև եվրոպացիների մուտքը Հարավային Ամերիկա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկայի լեզուներ Կատեգորիա:Հարավային Ամերիկայի լեզուներ Կատեգորիա:Ժեստերի լեզուներ
Հովսեփ Թութունջյան
Հովսեփ Մովսեսի Թութունջյան, հայ հոգեբան, հոգեբանական գիտությունների դոկտոր (1967), պրոֆեսոր (1971), հոգեբանների ֆրանսիական միության, Սան-Պաուլու քաղաքի Հոգեսոմատիկայի ինստիտուտի գիտական խորհրդի պատվավոր անդամ ։
Կենսագրություն
Ծնվել է Եգիպտոսի Ալեքսանդրիա քաղաքում։ 1929-1937 թվականներին նախնական կրթությունն ստացել է Կահիրեի Գալուստյան ազգային վարժարանում, այնուհետև (1937-1940)՝ ֆրանսիական լիցեյում։ 1940-1947 թվականներին սովորել է Կահիրեի ամերիկյան համալսարանի մանկավարժական ֆակուլտետում, իսկ 1942-1947 թվականներին՝ ուսմանը զուգընթաց, ուսուցչություն է արել Գալուստյան վարժարանում։
Գրական և հրապարակախոսական գործունեությունը սկսել է 1938 թվականից՝ թղթակցելով հայերեն թերթերի («Արև», «Շարժում» և այլն) և հանդեսների։ 1947 թվականին Կահիրեում հրատարակվել է նրա բանաստեղծությունների «Սիրացոլքեր» ժողովածուն։
1947 թվականին ծնողների և կնոջ հետ հայրենադարձել է։ Դասավանդել է մի շարք բուհերում, 1971 թվականից՝ Երևանի պետական համալսարանում։ 1948 թվականին հոգեբանություն մասնագիտացմամբ ընդունվել է ասպիրանտուրա։ 1956 թվականին Մոսկվայի մանկավարժական ինստիտուտում պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն՝ ստանալով հոգեբանական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան, իսկ 1960 թվականին արժանացել է ավագ գիտաշխատողի կոչման։ 1967 թվականին Մոսկվայի համալսարանի հոգեբանության ֆակուլտետում պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն (Ալեքսեյ Լեոնտևի ղեկավարությամբ) ։
1971 թվականից սկսած՝ Թութունջյանը որպես պրոֆեսոր աշխատել է Երևանի պետական համալսարանում, որտեղ նրա գործադրած ջանքերի շնորհիվ 1976 թվականին հիմնադրվել է հոգեբանության ամբիոնը (ղեկավարել է մինչև 1989 թվականը), իսկ 1978 թվականին՝ ամբիոնին կից ինժեներական հոգեբանության լաբորատորիան։ Կազմակերպել է նաև կոնֆերանսներ՝ նվիրված հոգեբանության պատմության և տեսության հարցերին (1976 և 1982) ։
Պրոֆեսոր Թութունջյանը մասնակցել է բազմաթիվ միջազգային կոնգրեսների, նախագահել է սիմպոզիումներ։ Դասախոսություններով հանդես է եկել Սորբոնի, Ստրասբուրգի համալսարանում, Փարիզի Հոգեբանության պատմության կենտրոնում և հոգեբանության այլ կենտրոններում։
Հովսեփ Թութունջյանի հոգեբանական ժառանգության մաս են կազմում շուրջ 200 տպագրված հոդվածներ, մենագրություններ, ժողովածուներ հայերենով, ռուսերենով, անգլերենով և ֆրանսերենով։ Դրանք լույս են տեսել Հայաստանում, Ռուսաստանում, Հունգարիայում, Գերմանիայում, Շվեդիայում, Ֆրանսիայում, Կանադայում, ԱՄՆ-ում։
Թութունջյանի գիտական ուսումնասիրությունները նվիրված են հոգեբանության տարբեր բնագավառներին՝ հոգեբանության պատմություն և տեսություն, սպորտի, մանկական, մանկավարժական, փորձարարական, ստեղծագործական, կոգնիտիվ հոգեբանություն։ Պրոֆեսորի գիտական ժառանգության մեջ առանձնահատուկ տեղ են գրավում տարիքային ու մանկավարժական հոգեբանության վերաբերյալ ուսումնասիրությունները, որոնք ամփոփված են չորս մենագրությունում։
Թութունջյանի գիտական-ստեղծագործական աշխատանքը նշվել է կենսագրական հակիրճ հոդվածում (Encyclopedia of Psychology vol. 3, p. 448, NY, 1984, Raymond J. Corsini editor) և Արաքսյա Կաթունյանի թեկնածուական ատենախոսությունում («Հ․ Թութունջյանի հոգեբանական հայացքները», Երևան, 2013)  ։
Պարգևներ և շքանշաններ
Իր գիտական-մանկավարժական գործունեության համար պրոֆեսոր Թութունջյանն արժանացել է մի շարք շքանշանների, այդ թվում՝ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Վազգեն Ա կաթողիկոսի կողմից «Սուրբ Մեսրոպ և Սուրբ Սահակ» շքանշանի (1992)։ Արժանացել է նաև «Աշխատանքային արիության», Խաչատուր Աբովյանի անվան մեդալներով ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հայ հոգեբաններ Կատեգորիա:Հոգեբանական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Մացալու
Մացալու (Matsalu), գյուղ Էստոնիայի Լյաենեմաա նահանգի Լիհուլա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 44 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Լյաենեմաա նահանգի Լիհուլա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Վտորովո
Վտորովո (Второво), գյուղ Ռուսաստանի Վլադիմիրի մարզի Կամեշկովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 990 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Վլադիմիրի մարզի Կամեշկովսկի շրջանի բնակավայրեր
Գրիպսհոլմ
Գրիպսհոլմ (Gripsholms slott), դղյակ Մարիեֆրեդում (Շվեդիա), Մելարեն լճում գտնվող կղզում, Ստոկհոլմից 60 կմ արևմուտք ։ Գուստավ I Վազայի ժամանակաշրջանից ի վեր Գրիպսհոլմը պատկանել է Շվեդիայի թագավորական ընտանիքին և օգտագործվել է որպես նրանց նստավայրերից մեկը մինչև 18-րդ դար։ Այժմ այն թանգարան է, բայց այն դեռ համարվում է արքայի տրամադրության տակ գտնվող պալատ, և որպես այդպիսին այն կազմում է Շվեդիայի թագավորական պալատների մի մասը։
Պատմություն
16-րդ դարում ամրոցում են բանտարկվել կոմս Յուհանը և արքա Էրիկ XIV-ը, ինչպես նաև Կատերինա Յագելլոնկան, ով ամրոցում որդի է ունեցել, որն էլ հետագայում դարձել է Սիգիզմունդ III թագավոր։ Կարլ IX-ի օրոք (1604-1611) կատարվել է ամրոցի փուլային վերակառուցում։ Մասնավորապես կառուցվել է արքայական հարկը ընդունելության սրահով, նախասրահը, Կարլ IX-ի կցակառույցը և կոմս Կառլի ննջասենյակը, որը մինչ օրս պահպանվել է գրեթե իր սկզբնական տեսքով։
Կարլ X Գուստավի (1654-1660) մահից հետո ամրոցը որպես լենական տիրույթ պատկանել է նրա այրուն՝ Հեդվիգ Էլեոնորային։ Նրա օրոք դղյակում նոր աշխատանքներ են իրականացվել, որոնց ընթացքում, ի թիվս այլ բաների, կառուցվել է այսպես կոչված Թագուհու կցակառույցը։ 1708-1709 թվականներին վերակառուցվել են ամրոցի վերին հարկերը։ 1715 թվականից հետո Գրիպսհոլմի դղյակը որոշ ժամանակ դադարել է օգտագործվել որպես թագավորական նստավայր։ Այդ ժամանակահատվածում նրա որոշ տարածքներ դարձել են բանտախցեր, բայց Գուստավ III-ի (1771-1792) օրոք այն կրկին ծաղկում է ապրել։ Այս ժամանակ կառուցվել են շինություններ պալատականների և Գրիպսհոլմի ամրոցի թատրոնի համար։ 1773 թվականին թագուհի Սոֆիա Մագդալենան ամրոցում կազմակերպել է փոքր թատրոն, իսկ 1781 թվականին ճարտարապետ Էրիկ Պալմստեդտին հանձնարարվել է այն վերածել լիարժեք պալատական թատրոնի։ Մեկ տարի անց թատրոնը պատրաստ էր, որտեղ կառուցվել է նոր բեմ թատերական մեխանիզմներով և դեկորացիաներով։ 1809 թվականին Գրիպսհոլմի ամրոցում Գուստավ IV Ադոլֆ թագավորը ստորագրել է գահից հրաժարվելու փաստաթուղթ։
1889 թվականին հիմնադրված Գրիպսհոլմյան ընկերությունը 1891-1899 թվականներին իրականացրել է ամրոցի փուլային վերակառուցում՝ ճարտարապետ Ֆրեդրիկ Լիլեկվիստի նախագծերի հիման վրա։ Նրա նպատակն էր ամրոցն ազատել 17-րդ և 18-րդ դարերի ճարտարապետական շերտանստվածքներից և վերադարձնել այն վերածննդի ժամանակաշրջանի տեսքի։ Այս վիճահարույց որոշման իրագործման ընթացքում թագավորական հարկաբաժիններին ավելացվեց երրորդ հարկը։ Վերակառուցումը կտրուկ քննադատությունների ենթարկվեց, այդ թվում՝ գրող Վերներ ֆոն Հեյդենստամի կողմից։
Ամրոցում ցուցադրվում են Անդրեյ Չոխովի (1577-1579) կողմից պատրաստված երկու երկարափող թնդանոթներ։
Թանգարան
1822 թվականին դղյակում է տեղակայվել Շվեդիայի դիմանկարների ազգային պատկերասրահը, որը 1860-ական թվականներին եղել է Շվեդիայի ազգային թանգարանի ազդեցության ներքո։
1889-1894 թվականներին ամրոցը վերականգնվել է ճարտարապետ Ֆրեդրիկ Լիլեկվիստի կողմից, որի ընթացքում վերացվել են 17-րդ և 18-րդ դարերի փոփոխությունները ։ Ամենամեծ փոփոխությունը երրորդ հարկի ավելացումն էր. թևային հատվածի պլանային քանդում տեղի չի ունեցել։
Այժմ ամրոցը թանգարան է, որը բաց է հանրության համար, որտեղ ներկայացվում են նկարներ և արվեստի գործեր։ Ամրոցի մի մասում տեղակայված է աշխարհի ամենահին դիմանկարների հավաքածուներից մեկը՝ Ազգային դիմանկարների պատկերասրահը (Statens porträttsamlingar) : Թանգարանում է գտնվում Գրիպսհոլմի առյուծ<ի խրտվիլակը, որը վատ է լցոնված և անիրական տեսք ունի ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի դղյակներ Կատեգորիա:Շվեդիայի թանգարաններ Կատեգորիա:1822 հիմնադրված թանգարաններ
Բոֆորտի ծով
Բոֆորտի ծով (Beaufort Sea, mer de Beaufort), Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի ծայրամասային ծով ԱՄՆ֊ի (Ալյասկա) և Կանադայի ափերի մոտ՝ Բարուո հրվանդանի և Կանադական արկտիկական կղզեխմբի արևմտյան կղզիների միջև։ Մակերեսը 481 հազար կմ2 է, առավելագույն խորությունը՝ 3749 մ։ Բոֆորտի ծով է թափվում Մակենզի գետը։
Պատմություն
Հայտնագործել է անգլիացի ծովագնաց Ջոն Բակը 1834 թվականին։ Կոչվել է ի պատիվ ծովակալ Ֆրենսիս Բոֆորտի, ով 1829֊1855 թվականներին ղեկավարել է Մեծ Բրիտանիայի ջրագրական ծառայությունը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի ծովեր Կատեգորիա:Ծովեր այբբենական կարգով
Սյուլտինո
Սյուլտինո (Сюльтино, Сүлте), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իլիշևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 364 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իլիշևսկի շրջանի բնակավայրեր
Ադրբեջանի պետական նավթային ընկերություն
Ադրբեջանի պետական նավթային ընկերությունը (SOCAR) (ադրբեջաներեն՝ Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkəti) պետությանը պատկանող նավթի և բնական գազի ընկերություն է Ադրբեջանում։ Նա արտադրում է նավթ և բնական գազ, գործարկում է Ադրբեջանի երկու նավթի զտման գործարանները և վերահսկում է նավթի արտադրությունը երկրի նավթամուղներում։ Ընկերությունը նաև վերահսկում է Ադրբեջանում միջազգային ընկերությունների նոր նավթ և բնական գազ հայտբաբերելու ծրագրերը ։
Ծրագրեր
1994 թվականից իվեր, SOCAR-ը ստորագրել է 28 արտադրություն բաժանման համաձայնություններ, որից առաջինն էր Ազերի-Չիրագ-Գյունեշլի նավթահանքերի զարգացման ծրագիրը 1994 սեպտեմբերի 20-ին և ամենավերջին համաձայնությունը ստորագրված 2009 թվականին Բահարի և Գյում Դենիզի ծովեզերքից հեռու նավթահանքերի հետախուզության համար ։ SOCAR-ը նաև ունի խոփ երկու կարևորագույն նավթամուղներում՝ Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթամուղը և Հարավային Կովկաս նավթամուղը ։ Ընկերությանը պատկանում է ԲԹՋ նավթամուղի 25%-ը, և Հարավային Կովկասի նավթամուղի 10%-ը ։
Ընկերությունը նաև փայատեր է Բաքու-Սուփսա նավթամուղի և Բաքու-Նովոռոսիյսկ նավթամուղ-ի։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի ընկերություններ Կատեգորիա:Նավթային ընկերություններ Կատեգորիա:1992 հիմնադրումներ Ադրբեջանում
Ալիբունար
Ալիբունար, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Դիարբեքիրի գավառում։ Գտնվում էր Տիգրիսի աջ ափին։
Անվան ստուգաբանություն
Գյուղն իր անունը ստացել է ի պատիվ գյուղում եղած սառնորակ և հորդաբուղ աղբյուրի։ Թուրքերենից թարգմանաբար նշանակում է «ջրի 50 ակ»։
Բնակչություն
XIX դարի սկզբին ուներ 15 տուն հայ, ինչպես նաև ասորի և քուրդ բնակիչներ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Ալիբունարում կար '''Ս. Աստվածածին''' անունով հայկական եկեղեցի, որը կառուցվել էր 1256 թվականին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
(6255) Կումա
(6255) Կումա (Kuma), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1994 թվականի դեկտեմբերի 5-ին Ակիմասա Նակամուրայի կողմից Կումա Կոգենում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,741489 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,6505 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8325 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1657,98 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,217132 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 5,12° անկյուն։
Change (Հյոնայի երգ)
«Change», հարավկորեական երգչուհի Հյոնայի առաջին սինգլ, Յոն Չուն Հյոնի (Beast) մասնակցությամբ։ Սա նշանավորեց նրա դեբյուտը որպես մենակատար, սակայն դեռ 4Minute խմբի կազմում։ Այն թողարկվել է 2010 թվականի հունվարի 4-ին, որպես Cube Entertainment-ի և Universal Music-ի թվային սինգլ։ Երգի խոսքերը գրել են Shinsadong Tiger-ը և Չոն Խե Վոնը, որոնք նաև երաժշտության հեղինակներն են։ Երգի տեսահոլովակը թողարկվել է հունվարի 6-ին։
Թողարկում
«Change» սինգլը պաշտոնապես թողարկվել է 2010 թվականի հունվարի 4-ին։ Երգը իր մեջ ներառում է նաև Յոն Չուն Հյոնի (Beast) ռեփ հատվածը։
Առաջընթաց
Երգի առաջընթացը ապահովելու համար Հյոնան հայտնվեց հարավկորեական մի շարք երաժշտական ծրագրերում, այդ թվում ՝ Music Bank, Show! Music Core, Inkigayo։
Կոմերցիոն հաջողություն
Երգը գրանցել է կոմերցիոն հաջողություն։ Gaon հիթ շքերթի 2010 թվականի հունվարի 3-ից 9-ի թողարկման թվային գծապատկերում երգը գտնվում էր 2 տեղում։ Երգը մնաց թոփ-10 հիթ շքերթում հինգ շաբաթ անընդմեջ։ Առաջին երկու շաբաթը գտնվում էր 2 համարի ներքո, իսկ ընդհանուր առմամբ 14 շաբաթ անընդմեջ գտնվեց թոփ-100 հիթ շքերթներում ։
2010-ի հունվարին Gaon թվային հիթ շքերթում երգը զբաղեցրել է 5 տեղը։ Փետրվարին երգը գտնվել է 11 համարի ներքո, իսկ մարտին՝ 50 համարի ։
Սինգլը տեղադրվել է Gaon Digital Chart 2010 աղյուսակում 86 համարի ներքո ։
Երաժշտական տեսահոլովակ
2010 թվականի հունվարի 3-ին համացանցում տեղադրվել է թիզեր տեսանյութը։ Ամբողջական երաժշտական տեսահոլովակը թողարկվել է 2010 թվականի հունվարի 6-ին ։
Ամեն ինչ սկսվում է նրանից, որ Հյոնան մութ քաղաքում մոխրագույն կոստյումով պարում է։ Հետո նա նստում է աթոռին և երգում։ Երաժշտական տեսահոլովակում կան մի քանի տեսարաններ, որտեղ Հյոնան ջինսով և սև վերնաշապիկով պարում է մութ փողոցում, հետո նա կարճ կիսաշրջազգեստով և սև Քելվին Քլայնի վերնաշապիկով պարում է սենյակի բեմի վրա։
Երգի կեսին՝ պարային ընդմիջման ժամանակ, նա պարում է անձրևի տակ, իսկ երգի վերջում սպիտակ կոստյում հագած պարում է սպիտակ ֆոնի դիմաց։
Հակասություն
2010 թվականի հունվարի 14-ին Հյոնայի պրովոկացիոն պարի պատճառով «Change» երաժշտական տեսահոլովակը գնահատվեց 19+, նշելով, որ այն նախատեսված չէ անչափահասների համար։ Cube Entertainment-ը հայտարարեց, որ երաժշտական տեսահոլովակը վերափոխվել և ներկայացվել է հաստատման ։
Երգերի ցուցակ
Digital download
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սինգլներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Երգեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:2010 սինգլներ Կատեգորիա:Հարավկորեական երաժշտություն Կատեգորիա:2010 երգեր
Աստերոիդների ցանկ (32901-33000)
Աստերոիդների ցանկ (32801-32900) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (33001-33100)
Աստերոիդների ցանկ (213501-213600)
Աստերոիդների ցանկ (213401-213500) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (213601-213700)
Վլադիմիր Սուգրոբով
Վլադիմիր Վլադիմիրովիչ Սուգրոբով, ռուս ֆուտբոլիստ, դարպասապահ։
Կարիերա
Սարատովի «Սոկոլ» ՄՊՄԴ-ի սան է։ 2012 թվականից խաղացել է թիմի երիտասարդական կազմում սիրողական առաջնությունում։ Իր հիմնական թիմի հայտացուցակում առաջին անգամ ընդգրկվել է 2015 թվականի հուլիսին ՖԱԼ-ի առաջնությանը մասնակցելու համար։ 2016 թվականի օգոստոսի 21-ին ՖԱԼ-ում նշել է նորամուտը «Խիմկիի» դեմ խաղում՝ անառիկ պահելով իր դարպասը ։ Ընդհանուր առմամբ «Սոկոլի» կազմում անցկացրել է 3 խաղ, ներառյալ Ռուսաստանի գավաթի խաղը և բաց  է թողել 3 գոլ։
2017 թվականի ամռանը տեղափոխվել է Մոսկվայի «Արարատ», որի ժամանակ հանդես է եկել ՊՖԼ-ի առաջնությունում։ Նորամուտը նշել է «Արարատ» թիմում 2017/2018 մրցաշրջանի 1-ին տուրում «Զորկիի» թիմի դեմ խաղում՝ բաց չթողնելով ոչ մի գոլ ։ Ընդհանուր առմամբ «Արարատի» կազմում խաղացել է 19 հանդիպում, 11 անգամ թողնելով իր դարպասները անառիկ, և դարձել երկրորդ դիվիզիոնի տարածաշրջանային մրցաշարի հաղթող։
2018 թվականի փետրվարի 23-ին «Անժի» ակումբը հայտարարեց Վլադիմիր Սուգրոբովի հետ պայմանագիր կնքելու մասին, օրացուցային տարվա ընթացքում դարպասապահը խաղադաշտ է դուրս եկել «Անժի-2»-ի կազմում ՖԱԼ-ի առաջնության մեկ խաղում և 10 խաղում՝ երիտասարդական առաջնությունում դուբլի համար։ 2018 թվականի մայիսին նա Մախաչկալայի ակումբի կազմում անցումային երկու հանդիպում է անցկացրել «Ենիսեյի» դեմ և բաց թողել 6 գնդակ (0:3, 4:3)։ 2019 թվականին նա հանդես է եկել ՖԱԼ «Բալթիկա» ակումբի և «Տամբովի» կազմում, որը հանդես է եկել Պրեմիեր լիգայում, բայց առաջնությունում ոչ մի հանդիպում չի անցկացրել։ «Տամբովի» կազմում նա մեկ հանդիպում է անցկացրել Ռուսաստանի գավաթի խաղարկությունում։ 2020 թվականի հունվարին վարձավճարով տեղափոխվեԼ Է հայկական « Փյունիկ »։ Նա իր նորամուտը Հայաստանի առաջնությունում նշել է 2020 թվականի մայիսի 23-ին «Արարատ-Արմենիա» ակումբի դեմ խաղում (0:3), բաց թողել երեք գնդակ, որոնցից մեկը խփել է սեփական դարպասը ։
2020/21 մրցաշրջանի նախօրեին տեղափոխվել է ՖԱԼ «ՍԿԱ-Խաբարովսկ» ակումբ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Փյունիկի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Տամբովի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Արարատ Մոսկվայի ֆուտբոլիստներ
Վիլյամ Հարվեյ
Վիլյամ Հարվեյ (William Harvey, ), արյան շրջանառության ուսմունքի, գիտական ֆիզիոլոգիայի և սաղմնաբանության հիմնադիր։
Հարվեյը կրթությունն ստացել է Քեմբրիջի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում, աշխատել է Իտալիայի Պադուա քաղաքում, որի համալսարանում էլ ստացել է (1602 թվական) բժշկության դոկտորի դիպլոմ։ 1607 թվականին վերադարձել է Անգլիա և ընտրվել Թագավորական բժշկական խորհրդի անդամ։ Եղել է Սուրբ Բարդուղիմեոսի հիվանդանոցի գլխավոր բժիշկ և վիրաբույժ։
Առաջինն է նկարագրել արյան շրջանառության մեծ և փոքր շրջանները։ Ուսումնասիրել է ողնաշարավոր և անողնաշարավոր կենդանիների սաղմնաբանության հարցերը։ Հանգել է այն եզրակացության, որ ձուն բոլոր կենդանիների զարգացման սկզբնաղբյուրն է, և որ նրանից են առաջանում ոչ միայն ձվածինները, այլև կենդանածինները՝ կաթնասուններն ու մարդը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլիացի ֆիզիոլոգներ Կատեգորիա:Քեմբրիջի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Անգլիացի կենսաբաններ Կատեգորիա:Անգլիացի բժիշկներ Կատեգորիա:Պադովայի համալսարանի շրջանավարտներ
Բոցիա
Բոցիա (Botia), ծածանաձկների ընտանիքի մեջ դասվող ձկների ցեղ։ Լայն տարածում են գտել որպես աքվարիումային ձկներ ։ Հանդիպում են Հարավարևելյան Ասիայի ոչ մեծ գետերում։ Հանդիպում են նաև Ինդոնեզիայի քաղցրահամ և մաքուր ջրերում ։
Մարմինն ունի տորպեդոյի տեսք։
Հանգիստ կենդանիներ են։ Ապրում են խմբերով։ Աչքի են ընկնում վառ գունավորմամբ, որի համար հաճախ են պահվում աքվարիումներում։
Խնամք
Սոցիալական կենդանիներ են, ապրում են վտառներով և ցուցաբերում են ագրեսիվ վարք, եթե միայնակ են ապրում։ Դրա համար խորհուրդ է տրվում պահել 5-7 առանձնյակներից բաղկացած խմբով։ Աքվարիումի հատակն անհրաժեշտ է ծածկել որոշակի նյութերով, ինչպիսին են քարերը, տարբեր սնամեջ առարկաներ, կենդանիների կմախքներ։ Գրունտը, որով պատում են աքվարիումի հատակը, պետք է լինի փափուկ, ավազանման ։ Աքվարիումում ջրի ջերմաստիճանը պետք է լինի 24-26 °C: Անհրաժեշտ է օգտագործել օդափոխման և զտման սարքեր՝ աքվարիումի ջրի մաքրության և օդի անհրաժեշտ քանակն ապահովելու համար։
Տեսակներ
Ներկայումս հայտնի են այս ցեղի 9 հաստատված տեսակներ ՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ծածանակերպեր
Լուգանսկոե (գյուղ, Ջանկոյի շրջան)
Լուգանսկոե (Луганське, Luganskoye), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Ջանկոյի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Լուգանսկոե գյուղում բնակվում էր 1 450 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Ջանկոյի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ապոլոնի աստերոիդներ
Ապոլոններ, կամ Ապոլոնի աստերոիդներ Երկրին մոտեցող աստերոիդների խումբ, անվանվել է առաջին հաստատված խմբի ներկայացուցիչի անունով, (1862) Ապոլոն։ Այս խմբի աստերոիդներ են հանդիսանում այն մարմինները, որոնք հատում են Երկրի ուղեծիրը (պերիհելին փոքր է 1,017 ա. մ.) և ունեն ոչ պակաս քան 1 ա. մ. մեծ կիսաառանցք։ Նրանցից մեծամասնության ուղեծրերը ընկած են Վեներայի և Յուպիտերի միջև, սակայն կան նաև բացառություններ։ Այսպես ամենից մոտը Արեգակին մոտենում է 2005 HC4 (0,071 ա. մ., հինգ անգամ ավելի մոտ քան Մերկուրին), իսկ ամենա հեռուն Արեգակից հասնում է 1999 XS35 (35,2 ա. մ., ավելի հեռու քան Նեպտունը)։
Ապոլոնները ունեն անկանոն ձև և համեմատաբար փոքր չափեր, այլ խմբերի ներկայացուցիչների համեմատ։ Նրանցից ամենամեծը (1866) Սիզիֆուսն է, որն ունի մոտ 8,2 կմ տրամագիծ։
2012 թվականի փետրվարի 25-ի տվյալներով հայտնի են 4662 Ապոլոններ ։
Ապոլոնների որոշ ներկայացուցիչներ
Ապոլոնը հայտնաբերվել է 1932 թվականին, սակայն կորսվել է և կրկին հայտնաբերվել 1973 թվականին։ Այդ պատճառով նրա հերթական համարը ավելի մեծ է քան Ապոլոնների որոշ այլ ներկայացուցիչներինը, օրինակ՝ (1566) Իկարուսինը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների դասակարգում Կատեգորիա:Երկրին մոտեցող աստերոիդներ
Վտորուսկոե
Վտորուսկոե (Вторусское), գյուղ Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Արզամասկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Արզամասկի շրջանի բնակավայրեր
Հավով ապուր
Հավով ապուր, հավից պատրաստվող ջրալի ուտեստ է։ Եփվում է դանդաղ կրակի վրա։ Արգանակին կարելի է ավելացնել հավի մսի փոքր կտորներ, բանջարեղեն, մակարոնեղեն (լապշա), հատիկավոր մշակաբույսեր, ինչպես՝ բրինձ կամ գարի և այլ բաղադրիչներ։
Պատմություն
Որոշ ժամանակ առաջ կարծում էին, որ հավի արգանակը կազդուրող և առողջացնող է. այն խորհուրդ էին տալիս հիվանդներին՝ ենթադրելով, որ ապուրները հեշտ են մարսվում։ Մ.թ.ա I դարի հույն բժիշկ Դիոսկորիդեսը, իր «» դեղորայքային բաղադրատոմսերի հավաքածուում գրել է նաև հավով ապուրի մասին ։ Ավիցեննան հավի արգանակը համարում էր հիվանդների համար օգտակար, իսկ XII դարի եվրոպացի հոգեբան, աստվածաբան և բժիշկ Մայմոնիդը գրում է, որ հավով ապուրը խորհուրդ է տրվում որպես առողջ սնունդ, ինչպես նաև դեղանյութ ։
Հավով ապուրի դեղային հատկության համոզվածությունը մտավ նաև արևմտյան խոհարարության ավանդությունների մեջ։ Մասնավորապես, հավով ապուրը հատուկ ձևով կապված է եվրոպական խոհանոցի հետ։ Այսպես, արևելյան Եվրոպայում հրեաները հավը եփում էին ուրբաթ, իսկ ստացված արգանակով շաբաթ օրը ապուր էին պատրաստում, որը այդ ժամանակ օգտագործվում էր որպես վերականգնող միջոց։ Ապուրի ժամանակակից անվանումներից մեկը «հրեական Բենզիլպենիցիլին»-ն է։
Հավով ապուրի բաղադրատոմսը հրապարակվել է առաջին տպագրված խոհարարական գրքերում, օրինակ, Պլատինի «» գրքում (1470)։ Հետագայում, ապուրը վերսկսեցին պատրաստել XVI դարից։
Առանձնահատկություն և բաղադրություն
Կախված պատրաստման եղանակից՝ ապուրի քիմիական բաղադրությունը կարող է զգալիորեն փոխվել ։ Բայց ապուրի բուժող հատկությունը գիտականորեն ապացուցվել է։ Ապուրի բաղադրության մեջ մտնող սպիտակուցներն ու վիտամինները դրական ազդեցություն ունեն պեպտիդների առողջության վրա։
Ծանոթագրություններ
<references group="" responsive="1">
Անշագյուղ
Անշագյուղ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Դիարբեքիրի գավառում ։
Բնակչություն
Մինչև 1915 թվականի Մեծ եղեռնը եղել է հայաբնակ ։
Աուտիզմի սպեկտրի խանգարումների հետ համակցված հիվանդություններ
Աուտիզմի սպեկտրի խանգարումները (ԱՍԽ) զարգացման խանգարումներ են, որոնք ի հայտ են գալիս վաղ մանկական տարիքում, պահպանվում են մեծահասակ տարիքում և ներազդում են զարգացման երեք ոլորտների վրա՝ հաղորդակցում, սոցիալական փոխազդեցություն և վարքի սահմանափակ մոդելներ ։ Կան շատ խանգարումներ, որոնք համակցված են աուտիզմի սպեկտրի խանգարումների հետ, ինչպիսիք են փխրուն X համախտանիշը և էպիլեպսիան։
Միտոքոնդրիալ հիվանդություններ
Բիոէներգետիկայի կենտրոնական հիմնասյունն է միտոքոնդրիումը։ Միտոքոնդրիումը արտադրում է բջջային էներգիայի մոտ 90%-ը, կարգավորում է բջջային թթվավերականգնողական կարգավիճակը, արտադրում է ՌԹՏ (ռեակտիվ թթվածնի տեսակներ), պահպանում է Ca2+ հոմեոստազը, սինթեզավորում և բաժանում է բարձր էներգիա ունեցող կենսաքիմիական միջանկյալ նյութերը, կարգավորում է բջջային մահը միտոքոնդրիալ թափանցելիության անցումային անցքի ակտիվացման միջոցով (մտԹԱԱ)։ Երբ նրանք անկման մեջ են, բջջի մեջ էներգիան շատ ավելի քիչ է գեներացվում։ Որպես արդյունք դիտվում են բջջային վնասվածքներ և նույնիսկ բջջի մահ։ Եթե մարմնում կրկնվում է այս գործընթացը, ապա դիտվում են ամբողջ օրգանական համակարգերի խանգարումներ։
Միտոքոնդրիալ խանգարումները հիվանդությունների հետերոգեն խումբ են, որոնք կարող են ազդել մի քանի օրգանների վրա միաժամանակ, ընդ որում խանգարմումների ծանրության աստիճանը տարբերվում է։ Ախտանշանները կարող են լինել սուր կամ քրոնիկ ընթացք ունեցող, պարբերական փոխհատուցումներով։ Նյարդաբանական դրսևորումները ներառում են էնցեֆալոպաթիա, ինսուլտ, կոգնիտիվ հետաճ, մկանային ջղաձգումներ, սրտանոթային հիվանդություններ (Սրտանոթային թերություններ, կարդիոմիապաթիա և այլն...) շաքարախտ, տեսողության և լսողության կորուստ, օրգանների անբավարարություն, նեյրոպաթիկ ցավ և ծայրամասային նեյրոպաթիա, և այլն...
Տարբեր հետազոտությունների տվյալներով միտոքոնդրիալ հիվանդությունների և դիսֆունկցիաների տարածվածությունը տատանվում է 5-ից 80%։ Սա կարող է մասամբ պայմանավորված լինել միտոքոնդրիալ հիվանդության և դիսֆունկցիայի միջև ոչ հստակ տարբերակվածությամբ։ Միտոքոնդրիալ հիվանդությունները դժվար է ախտորոշել։ Միտոքոնդրիալ ախտորոշման ամենաբարձր ցուցանիշները ցույց տվող հետազոտությունները, որպես կանոն, պատկանում են վերջին ժամանակաշրջանին ։