cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Վրաստանի խորհրդայնացում
Պատմություն
1921 թվականի փետրվարի 25-ին 11-րդ կարմիր բանակի զորամասերը վրացական ապստամբական ջոկատների հետ մտան Թիֆլիս, տապալեցին մենշևիկյան կառավարությունը։ Մարտի 4-ին խորհրդային իշխանություն հաստատվեց Աբխազիայում։ Կազմվեց Աբխազական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունը։ Մարտի 5-ին խորհրդային իշխանություն հաստատվեց Ցխինվալիում (Հարավային Օսիա)։ 1921 թվականի մարտի 16-ին ՌԽՖՍՀ և Թուրքիայի միջև Մոսկվայում կնքվեց պայմանագիր, որով Թուրքիան հրաժարվեց Բաթումից և Աջարիայի հյուսիսային մասից։ Պայմանագրի համաձայն Աջարիան ճանաչվեց Վրաստանի անբաժանելի մասը։ Մարտի 18-ին մենշևիկյան կառավարությունը վտարվեց Բաթումից։ Մարտի վերջին Վրաստանի ամբողջ տարածքը մաքրվեց մենշևիկյան զորքերից։ Վրաստանում խորհրդային իշխանության հաստատման առաջին իսկ օրերից ազգայնացվեցին արդյունաբերությունը, երկաթուղիները, բանկերը, հողերը։ 1921 թվականի մայիսի 21-ին ՎԽՍՀ ռազմա-տնտեսական պայմանագիր կնքեց ՌԽՖՍՀ-ի հետ։ Նույն թվականի աշնանը Կարսում Անդրկովկասի երեք խորհրդային հանրապետությունները՝ Վրաստանը, Հայաստանը և Ադրբեջանը Թուրքիայի հետ ստորագրեցին նոր պայմանագիր։ 1922 թվականի փետրվարի 25-մարտի 4-ին կայացավ Խորհուրդների համավրացական I համագումարը, որն ընդունեց ՎԽՍՀ առաջին սահմանադրությունը, ընտրեց Կենտգործկոմ, որը և կազմեց կառավարություն։ Վրաստանի Հեղկոմը 1921 թվականի հուլիսի 16-ին հրապարակեց դեկրետ ՎԽՍՀ կազմում Աջարական ԻԽՍՀ կազմելու մասին։ 1921 թվականի դեկտեմբերի 16-ին «ՎԽՍՀ և Աբխազական ԽՍՀ միջև դաշնակցային պայմանագրի» հիման վրա Աբխազիան մտավ ՎԽՍՀ կազմի մեջ որպես ինքնավար հանրապետություն։ Վրաստանի Կենտգործկոմի և ԺԿխ-ի 1922 թվականի ապրիլի 20-ի դեկրետով ՎԽՍՀ կազմում ստեղծվեց Հարավային Օսիայի Ինքնավար Մարզը։ 1922 թվականի մարտի 12-ին Վրաստանի, Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև կնքվեց պայմանագիր դաշնային միություն կազմելու վերաբերյալ։
1922 թվականի մարտի 12-ից 1936 թվականի դեկտեմբերի 5-ը Վրաստանը մտել է Անդրկովկասյան ֆեդերացիայի (ԱԽՖՍՀ) մեջ, իսկ 1922 թվականի դեկտեմբերի 30-ից Անդրֆեդերացիայի կազմում՝ ԽՍՀՄ-ի մեջ։ ԱԽՖՍՀ, որն իր առջև դրված խնդիրները կատարել էր, 1936 թվականին վերացավ։ Վրաստանը մտավ ԽՍՀՄ կազմի մեջ որպես միութենական հանրապետություն։
1937 թվականի փետրվարին Խորհուրդների համավրացական VIII արտահերթ համագումարն ընդունեց նոր սահմանադրություն։ Խորհրդային իշխանության առաջին տարիներին սկսվեց 20 խոշոր արդյունաբերական ձեռնարկությունների շինարարությունը։ 1926 թվականին Վրաստանի ժողովրդական տնտեսությունը հասավ նախապատերազմյան մակարդակին, վերականգնվեց տրանսպորտը, ցանքատարածությունները գերազանցեցին 1913 թվականի մակարդակը, ծավալվեց կուլտուրական շինարարությունը։ Սոցիալիստական շինարարության առաջին հնգամյակների հաջող կատարման շնորհիվ Վրաստանը վերածվեց ինդուստրիալ-ագրարային երկրի՝ բազմաճյուղ կոլեկտիվացված գյուղատնտեսությամբ։ Արդյունաբերության և գյուղատնտեսության մեջ ձեռք բերած հաջողությունների համար 1935 թվականի մարտի 15-ին ՎԽՍՀ պարգևատրվեց Լենինի շքանշանով։
1937 թվականին ժողովրդական տնտեսության մեջ արդյունաբերության տեսակարար կշիռը կազմեց 75,2%։ Կառուցվեցին ավելի քան 800 արդյունաբերական նոր ձեռնարկություններ, այդ թվում սոցիալիստական էներգետիկայի առաջնեկը՝ Զեմո-Ավճալայի հիդրոէլեկտրակայանը (Զագէս), ինչպես նաև Ռիոնի հէկը, Տղվարչելիի ջէկը, Թբիլիսիի բրդեղենի-մահուդի կոմբինատը, Քութայիսի մետաքսի կոմբինատը, Զեստաֆոնի ֆեռո-համաձուլվածքների գործարանը ևն։ Նախապատերազմյան տարիներին ստեղծվեցին արդյունաբերական նոր ճյուղեր (մեքենաշինություն, նավթահանություն, քիմիական, թեյի և այլն)։ Կառուցվեց 250 կմ երկաթուղի և ավելի քան 8 000 կմ խճուղային ճանապարհ։
1940 թվականին Վրաստանի արդյունաբերական համախառն արտադրանքի ամբողջ ծավալը 1913 թվականի համեմատությամբ աճեց 10,2 անգամ։ Վրաստանում հաղթանակեց կոլտնտեսային կարգը։ 1940 թվականին կոլեկտիվացվեց գյուղացիական տնտեսությունների 94,1%-ը։ Աճեց բանվորների և ծառայողների թիվը (89 500-ից հասավ 494 000)։ Սոցիալիստական շինարարության տարիներին հաջողությամբ իրականացավ կուլտուրական հեղափոխությունը, վերացավ անգրագիտությունը, աճեցին ժողովրդական մտավորականության և բանվոր դասակարգի ազգային կադրերը, ստեղծվեցին բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ ԳՀԻ-ներ, գիտական և մշակութալուսավորական հաստատություններ։ Հաջողությամբ զարգանում էին վրացական խորհրդային գրականությունը և արվեստը։ Սոցիալիստական ինդուստրացումը, գյուղատնտեսության կոլեկտիվացումը, կուլտուրական հեղափոխությունը հիմնովին փոխեցին հանրապետության դեմքը։ Վրաստանում հիմնականում կառուցվեց սոցիալիզմ։ ԽՍՀՄ-ում սոցիալիզմի հաղթանակով վրաց ժողովուրդը համախմբվեց որպես սոցիալիստական ազգ։
Հայրենական մեծ պատերազմին Վրաստանից մասնակցեց մոտ 700 000 մարդ (ամբողջ հանրապետության բնակչության 1/5-ը)։ ՎԽՍՀ մեծ քանակությամբ զինամթերք, հանդերձանք և պարեն ուղարկեց ռազմաճակատ։ Պատերազմի ընթացքում ձևավորվեցին և ռազմաճակատ մեկնեցին վրացական մի քանի դիվիզիաներ, որոնք Խորհրդային բանակի շարքերում մասնակցեցին Կովկասի պաշտպանությանը, Թամանի ազատագրմանը, Ղրիմում և այլ ռազմաճակատներում մղված մարտերին։ Խորհրդային զորքերի (այդ թվում 46-րդ բանակի, որի հրամանատարն էր գեներալ Կ․ Ն․ Լեսեչիձեն) հաջող գործողությունների շնորհիվ գերմանա-ֆաշիստական զորքերը 1942 թվականի աշնանը ետ շպրտվեցին Կովկասյան գլխավոր լեռնաշղթայից։ Վրացի զինվորները մասնակցեցին պարտիզանական պատերազմին և Եվրոպայի ժողովուրդների Դիմադրության շարժմանը։ Վրաստանից 137 հոգի արժանացավ Խորհրդային Միության հերոսի կոչման, 240 000-ը պարգևատրվեց շքանշաններով և մեդալներով, 46 000-ից ավելի աշխատավորներ՝ «Կովկասի պաշտպանության համար» և 333 000-ից ավելին՝ «1941-1945 թվականների Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ աշխատանքային արիության համար» մեդալներով։
Պատերազմի ավարտից անմիջապես հետո սկսվեց ժողովրդական տնտեսության վերականգնումը։ Առաջին տարիներին Վրաստանի տարածքները ընդարձակվեցին՝ ի հաշիվ Ռուսաստանի ԽՖՍՀ-ին պատկանող Հյուսիսային Կովկասի։ Ապա զգալի թվով հայեր Վրացական ԽՍՀ հայաբնակ շրջաններից, այդ թվում Ջավախքից, աքսորվեցին Ալթայի երկրամաս և Սիբիր։ Էթնիկական զտումները շարունակվեցին նաև հետագայում, մասնավորապես կիրառվելով օսերի ու ադրբեջանցիների հանդեպ։ Ծավալվեց համամիութենական սոցմրցություն՝ 4-րդ հնգամյա պլանը (1946-50) ժամկետից շուտ կատարելու համար։ Վրաստանի արդյունաբերության համախառն արտադրանքի ծավալը 1947 թվականին 12%-ով, իսկ 1950 թվականին 56%-ով գերազանցեց 1940-ի մակարդակը։ 1949 թվականին սկսվեց մանր և թույլ տնտեսությունների միավորումը և խոշորացումը։ Վրաստանի աշխատավորները մեծ օգնություն ցույց տվեցին օկուպացիայից ազատագրված հանրապետություններին։ Ետպատերազմյան առաջին հնգամյակների տարիներին ավարտվեց Ռուսթավիի մետալուրգիական կոմբինատի, Քութայիսի ավտոմոբիլային, Թբիլիսիի լոկոմոտիվաշինական գործարանների կառուցումը, գործարկվեցին Խրամի, Չիտախեվի, Շաորիի, Սուխումի հէկերը, քաղաքների վերածվեցին Տղիբուլին և Տղվարչելին։8-րդ հնգամյակում (1966-1970) Վրաստանում շարք մտան արդյունաբերական 57 նոր խոշոր ձեռնարկություններ, լայնորեն տարածվեց գյուտարարությունը, ներդրվեց 74 000 ռացիոնալիզատորական առաջարկություն (տնտեսվեց 194 միլիոն ռուբլի)։ Վրաստանի կոմկուսի ԿԿ-ի 1972 թվականի սեպտեմբերյան պլենումի որոշումները նպաստեցին 9-րդ հնգամյակի կատարմանը, ապահովեցին ժողովրդական տնտեսության հիմն, ճյուղերի կայուն և արագ զարգացումը։ Վրաստանի կոմկուսի XXV համագումարն ամփոփեց 9-րդ հնգամյակի արդյունքները և նախանշեց 10-րդ հնգամյակի (1976-80) հեռանկարները։ Հնգամյակում ընդհանուր արտադրանքի աճը կազմեց 850 միլիոն ռուբլի։ ժողովրդական տնտեսության հիմն, արտադրական ֆոնդերը աճեցին 1,4 անգամ, աշխատանքի արտադրողականությունը՝ 32%-ով։ Շարք մտավ նոր տեխնիկայով հագեցած 72 խոշոր ձեռնարկություն։ Հանրապետության ազգային եկամուտը աճեց 32% ֊ով, արդյունաբերական ձեռնարկությունների ծավալը՝ 40,1%-ով։ Քաղաքական և աշխատանքային բարձր վերելքի պայմաններում անցան Հոկտեմբերյան հեղափոխության 60-ամյակի տոնակատարությունը և նոր սահմանադրության համաժողովրդական քննարկումը։ 1978 թվականի ապրիլի 14-ին ՎԽՍՀ Գերագույն Խորհուրդի VIII արտահերթ նստաշրջանն ընդունեց հանրապետության նոր սահմանադրությունը։ 10-րդ հնգամյակում Վրաստանի աշխատավորները մեծ հաջողությունների հասան ժողովրդական տնտեսության զարգացման գործում։ Հանրապետությունը բոլոր ցուցանիշներով 1979 թվականին արդյունաբերական արտադրանքի տեմպերի աճով դուրս եկավ 3-րդ տեղ, աշխատանքի արտադրողականության աճի և գյուղատնտեսական արտադրանքի ծավալի աճի տեմպերով՝ 2-րդ տեղը և 3-րդ տեղը՝ պետական որականիշով արտադրանքի արտադրությամբ։
Հանրապետությունում հաջողությամբ են իրականացրել 11-րդ հնգամյակի (1980-85) առաջադրանքները։ ՎԽՍՀ պարգևատրվել է Լենինի երեք (1935, 1965, 1983), Հոկտեմբերյան հեղափոխության (1971), Ժողովուրդների բարեկամության (1972) շքանշաններով։
Գրականություն
Կատեգորիա:Վրաստանի դեմոկրատական հանրապետություն Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ
Մանե
Մանե (Magnet), համայնք Ֆրանսիայում՝ Օվերն երկրամասի Ալյեի գավառի Վիշիի շրջանում։ Մտնում է Վարեն սյուր Ալյե կանտոնի կազմի մեջ։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 03157։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 794 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 478 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 357-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 121-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 74,7 %, 1999 թվականին եղել է՝ 72,1 %)։ 357 աշխատունակ բնակիչներից 320-ը աշխատում էին (179 տղամարդ և 141 կին), անաշխատանք էին 37-ը (17 տղամարդ և 20 կին)։ 121 անգործունակ մարդկանցից 32-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 49-ը թոշակառու, 40-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Հայ ազգային խորհրդակցություն (1917)
Հայ ազգային խորհրդակցություն 1917 թվականին տեղի է ունեցել Թիֆլիսում, սեպտեմբերի 23-ից հոկտեմբերի 13-ը։ Մասնակցել են տարբեր հոսանքների, քաղաքական կուսակցությունների, հասարակական, ազգային, դպրոցական, մշակութային կազմակերպությունների, Արևմտահայ ազգային խորհրդի ներկայացուցիչներ, հայ կամավոր, խմբերի ղեկավարներ, թվով շուրջ 210 պատգամավոր (դաշնակցականներ՝ 99, էսէռներ՝ 23, ս-դներ՝ 28, հայ ժողովրդական կուսակցություն՝ 11, անկուսակցականներ՝ 7)։ Համագումարի առաջին նիստում պարզվեց, որ բոլշևիկները ներկայացուցիչ չեն ուղարկել, նրանք որոշել էին բոյկոտել համագումարը։
համագումարի խնդիրը
Համագումարի գլխավոր խնդիրը ազգային խորհրդի՝ որպես հայ քաղաքական ուժերը միավորող, համազգային խնդիրներով զբաղվող կենտրոնական մարմնի ստեղծումն էր, որն ի վերջո հանգեցնելու էր հայկական ինքնուրույն պետականության ստեղծմանը։
Քննարկվելիք հարցեր
Համագումարն իր վստահությունը հայտնեց ժամանակավոր կառավարությանը, նրա «Պատերազմ՝ մինչև հաղթական ավարտ» կոչին, որը հայ ժողովրդի համար կոնկրետ պատմական պայմաններում նշանակում էր արևմտյան Հայաստանի ազատագրում։ Հայաստանի «անեքսիան» Ռուսաստանի կողմից հայկական լայն շրջաններում դիտվում էր որպես թուրքական բռնապետներից հայ ժողովրդի և նրա հայրենիքի մեծ մասի ազատագրման միակ իրական ճանապարհը։
Համագումարը կազմավորեց Հայոց ազգային խորհուրդ (ՀԱԽ) և Ազգային ժողով։ Ազգային խորհրդի նախագահ ընտըրվեց Ավետիս Ահարոնյանը։
1917 թվականին տեղի է ունեցել Թիֆլիսում, սեպտեմբերի 23-ից հոկտեմբերի 13-ը։ Մասնակցել են տարբեր հոսանքների, քաղաքական կուսակցությունների, հասարակական, ազգային, դպրոցական, մշակութային կազմակերպությունների, Արևմտահայ ազգային խորհրդի ներկայացուցիչներ, հայ կամավոր, խմբերի ղեկավարներ, թվով շուրջ 210 պատգամավոր (դաշնակցականներ՝ 99, էսէռներ՝ 23, ս-դներ՝ 28, հայ ժող. կուսակցություն՝ 11, անկուսակցականներ՝ 7)։ Համագումարի առաջին նիստում պարզվեց, որ բոլշևիկները ներկայացուցիչ չեն ուղարկել, նրանք որոշել էին բոյկոտել համագումարը։ Համագումարի գլխավոր խնդիրը ազգային խորհրդի՝ որպես հայ քաղաքական ուժերը միավորող, համազգային խնդիրներով զբաղվող կենտրոնական մարմնի ստեղծումն էր, որն ի վերջո հանգեցնելու էր հայկական ինքնուրույն պետականության ստեղծմանը։
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանը Ռուսական կայսրության կազմում Կատեգորիա:Հայաստանի առաջին հանրապետություն
Վիլիս Մկրտչյան
Վիլիս Անդրանիկի Մկրտչյան, հայ իմունաբան։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1985), պրոֆեսոր (1986):
Կենսագրություն
Վիլիս Մկրտչյանը ծնվել է 1937 թվականին Արմավիրի մարզի Աթարբեկյան (այժմ` Արտիմետ) գյուղում։ 1961 թվականին ավարտել է Երևանի բժշկական ինստիտուտը։ 1976 թվականից Սրտաբանության գիտահետազոտական ինստիտուտի իմունաբանության լաբորատորիայի վարիչ, 1988-2004 թվականներին` փոխտնօրեն , 1992 թվականից, միաժամանակ` Երևանի պետական բժշկական համալսարանի պրոֆեսոր ։
Աշխատանքները վերաբերում են տարբեր հիվանդությունների ժամանակ իմունային տեղաշարժերի, բուժման իմունակարգավորիչ եղանակների մշակման հարցերին։ Առաջարկել է սրտի իշեմիկ հիվանդության, ռևմատիզմի, մարսողական, ներզատական, վերարտադրողական համակարգերի որոշ հիվանդությունների բուժման նոր եղանակներ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ իմունաբաններ Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Մոնտե Տիտանո
Մոնտե Տիտանո (Monte Titano), լեռ Ապենիններում, Սան Մարինոյի ամենաբարձր կետը, ծովի մակարդակից բարձր է 739 մետրով, գտնվում է մայրաքաղաքից դեպի արևելք։ Մակագրվել է որպես ՅՈՒՆԵՍԿՕ-Ի Համաշխարհային ժառանգության տարածք՝ «Սան Մարինոյի պատմական կենտրոն և Տիտանո լեռ» համակցված անվան տակ։ Միասին զբաղեցնում են 55 հա տարածք։ Այն իր մեջ ընդգրկում է Տիտանո լեռը, ամրոցային աշտարակները, պատերը, դարպասներն ու նկուղները, ինչպես նաև լանջերին տեղակայված նեոկլասիկական բազիլիկը՝ կազմելով փոքրիկ, բայց եզակի քաղաքային կոնգլոմերատ  ։
Մոնտե Տիտանո լեռան գագաթին գտնվում է Սան Մարինոյի Հանրապետության Սան Մարինո քաղաքը, որի պատմությունը սկսվում է 4-րդ դարի սկզբից։ Համաձայն լեռան և նրա տեղամասերի հետ կապված լեգենդի 8-րդ դարում սարի գագաթին գոյություն ուներ փոքրիկ վանք։ Մոնտե Տիտանոյի մեկուսացած լինելը Սան Մարինոյին ապահովել է գաղտնիությամբ՝ վերջին մի քանի դարերի ընթացքում որպես հանրապետություն գոյատևելու համար. :
Աշխարհագրություն
Մոնտե Տիտանոն կարծես Ապենինյան լեռներում փորված կրաքարային ելք լինի, գտնվում է Սան Մարինոյի կենտրոնում, Սան Մարինո քաղաքից հարավ-արևելք, Մուրատա գյուղից հյուսիս, Ադրիատիկ ծովի ափերից 13 կմ հեռավորության վրա (մեկ այլ աղբյուրում նշվում է 10 կմ) ։ Չնայած որ ամենաբարձր կետը գտնվում է ծովի մակարդակից 739 մ բարձրության վրա, ժայռոտ գագաթները չեն գերազանցում 200 մետրը։ Մոնտե Տիտանոյի լանջերից սկիզբ են առնում մի քանի գետեր, այդ թվում Սան Մարինո գետը, որն արևմտյան լանջին հոսում է լայն ձորով և թափվում Մարեչիա Տորելո գետը։ Տեղանքը բերրի հողեր ունի Էմիլիա Ռոմանիայի դաշտավայրում, Մարչեի և Մոնտեֆելտրոյի շրջանի բլուրներում։
Կլիմա
Մոնտե Տիտանոյի կլիման մեղմ ցամաքային է, առավելագույն ջերմաստիճանը գրանցվել է ամռանը +26 °C, իսկ նվազագույնը՝ -7 °C ձմռանը։ Տարեկան տեղումների քանակը հասնում է 550 մմ-800 մմ։
Ֆլորա և ֆաունա
Միջերկրածովային գոտուն բնորոշ բուսականությունը տարածված է բարձրադիր վայրերում։ Ծառատեսակներից հանդիպում են շագանակենի, կաղնի, եղևնի, սոճի։ Երեք աշտարակների շրջակայքի ցածրադիր վայրերում տարածված է ծնեբեկը, Սիցիլիայի և Սարդինիայի բնորոշ բուսատեսակներից՝ Ephedra nebrodensis-ը։
Վայրի բնությունը ներկայացված է ողնաշարավորների բոլոր դասերով։ Թռչուններից հանդիպում են բու, մկնբազե, կաչաղակ, անգղ, կենդանիներից՝ եղնիկ, եղջերու, վայրի խոզ, նապաստակ, ոզնի, աղվես և այլն ։
Պահպանվող տարածք
2008 թվականից Տիտանո լեռն ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում, Սան Մարինոյի պատմական կենտրոնի հետ միասին ։ Կոմիտեի կողմից տրված պատճառաբանությունն է՝ «այն վկայությունն է միջնադարից ի վեր անկախ հանրապետության շարունակականության մասին» ։ Սան Մարինոյում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկում ներառված են՝ աշտարակները, պատերը, դռներն ու նկուղները, Սան Մարինոյի 19-րդ դարի բազիլիկը, 14-րդ և 16-րդ դարի մի շարք վանքեր, 18-րդ դարի Տիտանո թատրոնը, 19-րդ դարի Պալացո Պուբլիկո ամրոցը ։
Մշակույթ
Տիտանո լեռան հատակագիծը ներկայացնում է երեք գագաթ, որոնցից յուրաքանչյուրի վրա կառուցված է աշտարակ՝ Գուաիտա, Չեստա, Մոնտալե անուններով։ Աշտարակների վրա ամրացված է մետաղական հողմացույց՝ ջայլամի փետուրի տեսքով։ Երկրի պետական դրոշի կենտրոնական մասում գտնվում է զինանշանը, որի վրա պատկերված են երեք աշտարակները։ Մայրաքաղաքը գտնվում է Տիտանո լեռան արևմտյան կողմում և ճանապարհային ցանցով միանում է ամրոցներին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Սան Մարինոյում Կատեգորիա:Սան Մարինոյի տեսարժան վայրեր
Մարինի (Ալյեի գավառ)
Մարինի (Marigny), համայնք Ֆրանսիայում՝ Օվերն երկրամասի Ալյեի գավառի Մուլեն շրջանում։ Մտնում է Սուվինի կանտոնի կազմի մեջ։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 03162։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 188 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 139 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 110-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 29-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 79,1 %, 1999 թվականին եղել է՝ 78,1 %)։ 110 աշխատունակ բնակիչներից 108-ը աշխատում էին (60 տղամարդ և 48 կին), անաշխատանք էին 2-ը (1 տղամարդ և 1 կին)։ 29 անգործունակ մարդկանցից 11-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 16-ը թոշակառու, 2-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Հայկական խնդիրների ինստիտուտ
Հայկական հարցերի ինստիտուտ, (գերմ.՝ Institut fur armenische Fragen), գիտական կազմակերպություն, որի նպատակն է հետագոտել Հայկական հարցի պատմությունը, հայ արվեստն ու կրոնը, նաև հանրամատչելի դարձնել դրանց վերաբերյալ գիտելիքները։
Հիմնվել է 1977 թվականին, Մյունխենում, գիտական ընկերակցության սկզբունքով։ Հայկական խնդիրներ ինստիտուտի անդամներն են ինստիտուտի ծրագրում ընդգրկված հարցերն ուսումնասիրող տարբեր երկրների գիտնականներ։
Ինստիտուտը ձեռնարկել է «Հայերի ցեղասպանությունը» փաստաթղթերի ժողովածուի հրատարակումը։
Հրատարակվել են նաև գերմանացի պատմաբան Պ. Լաննեի «Հայաստան. XX դարի առաջին ցեղասպանությունը» (1977, գերմաներեն, 1978, անգլերեն) մենագրությունը, Լ. Մկրտչյանի «Արցախ-Ղարաբադ. անցյալը և ներկան» (1988, հայերեն) աշխատությունը և այլն։
Ինստիտուտի նախաձեռնությամբ հրավիրվել են հայկական հարցին նվիրված երեք համաեվրոպական գիտաժողովներ, որոնց հանձնարարությամբ ստեղծվել է «Հայ ժողովրդի իրավունքների պաշտպանության կոմիտե»։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայկական հարցը և արտերկիրը
Գլորիա Ֆրիդման
Գլորիա Ֆրիդման (Gloria Friedmann,, ապրում և աշխատում է Էնյե-լե-Դյուկում, Ֆրանսիա), ժամանակակից նկարիչ։
Կենսագրություն
Գլորիա Ֆրիդմանը ծնվել է Գեմանիայի Կրոնախ քաղաքում 1950 թվականին, 1977 թվականից ապրում և աշխատում է Ֆրանսիայում։ Նրա աշխատանքները սկսել են ցուցադրվել 1980 թվականից (նույն թվականին Փարիզում, ժամանակակից արվեստի թանգարանում կայացավ նրա անհատական ցուցահանդեսը։ Նա միաժամանակ մասնակցեց Փարիզի բիենալեին)։ Այդ ժամանակից ի վեր Ֆրիդմանը Եվրոպայում և ԱՄՆ-ում մասնակցել է բազմաթիվ անհատական և խմբակային ցուցահանդեսների։
Ստեղծագործություններ
Գլորիա Ֆրիդմանի աշխատանքների հիմքում ընկած է մարդու և շրջակա միջավայրի փոխկապակցվածությունը։ 1990 թվականից նա աշխատում է «կենդանի նկարներով», որոնցում կենդանիները տեղակայված են քաղաքային միջավայրում, ժամանակակից նյութական մշակույթի տարրերի հետ։
1985 թվականից նրա կողմից ստեղծված քանդակները բաց երկնքի տակ են և կապված են «բնական գեղեցկության» գաղափարի հետ։ Բնական նյութերի համադրությունը և մինիմալիզմի լեզվի օգտագործումը օգնում են նկարչին կենտրոնանալ բնական հարաբերությունների վրա։ Ֆրիդմանի կողմից ճարտարապետ Ադելֆո Սկարանելոյի հետ համատեղ ստեղծված «Կարմիր քառակուսի» աշխատանքը տեղակայված է ֆրանսիական Շամպայն նահանգի սրտում գտնվող մարգագետնում։ Ստեղծագործությունը միաժամանակ  համարվում է քանդակ և ապաստարան (առանց  կոյուղու և էլեկտրականության), որը նախատեսված է վեց մարդու համար։
2009 թվականին Գլորիա Ֆրիդմանը մասնակցել է Ժամանակակից արվեստի մոսկովյան բիեննալեի հիմնական նախագծին։ Նրա «Գեղանկարչությունը աբսուրդիզմում» աշխատանքը ներառում է նացիստական սվաստիկա Վերմախտի տաբատից և ճտքակոշիկներից և 1933 թվականից մինչև 1945 թվականը ընկած ժամանակաշրջանում ստեղծված երեք նկարների վերարտադրությունից` Էյզենհաուերի, Հիտլերի և Չերչիլի պատկերներով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանացի նկարչուհիներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նկարչուհիներ Կատեգորիա:Գերմանացի կին արվեստագետներ Կատեգորիա:20-րդ դարի նկարչուհիներ
Շիվազի
Շիվազի, Հնդկաստանում մարատհների պետության հիմնադիր (1674), մարատհների անկախության պայքարի առաջնորդ։ Խոշոր ֆեոդալի և զորահրամանատարի որդի։ 1640— 1670-ական թթ․ Մեծ մոնղոլների և ֆեոդալ, տարբեր իշխանությունների դեմ հաջող պայքարի հետևանքով ստեղծել է մարատ֊հական պետություն, որի մեջ ընդգրկվել են Միջին Հնդկաստանի արևմտյան մասի զգալի տարածություններ։ 1674 թվականին Շիվազին թագադրվել է իբրև Մահարաշտրայի (մարատհների երկիրը) գերագույն կառավարիչ։ Նրա մի շարք միջոցառումները (հողագրանցում, ֆեոդալական հիերարխիայի միջանկյալ օղակների վերացում, կառավարման կենտրոնացում) զգալիորեն թեթևացրել են ֆեոդալ, շահագործման լուծը մարատհների համար։ Միևնույն ժամանակ Շիվազին դաժանորեն կողոպտել է նվաճած տարածքների բնակչությանը։ Կարևոր դեր է խաղացել Մեծ մոնղոլների կայսրության թուլացման գործում։ Շիվազին մեծարվում է իբրև մարատհների ազգային հերոս։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Առաջնորդներ
Պանաս Միրնի
Կենսագրություն
Պանաս Միրնին ծնվել է Պոլտավայի գուբերնիայի Միրգորոդ քաղաքում մարզի գանձապետարանի հաշվապահի ընտանիքում։ Նախ սովորել է Միրգորոդի ծխական, ապա` Գադյաչի դպրոցում։ 14 տարեկան հասակից սկսել է աշխատել։ 1863 թվականին ցածր պաշտոն է զբաղեցրել Գադյաչի դատարանում։ Հաջորդ տարի տեղական շրջանի գանձարանում աշխատել է որպես հաշվապահ օգնական։ 1871 թվականին բնակություն է հաստատել Պոլտավայում, որտեղ տեղական ինքնակառավարման մարմիններում ստացել է պետական խորհրդականի դասային աստիճան ։
Ստեղծագործական գործունեություն
Պանաս Միրնիի երկերը մամուլում առաջին անգամ հայտնվել են 1970-ական թվականների սկզբին։ Հիմնականում ռեալիստորեն պատկերել է ուկրաինական գյուղը՝ իր սոցիալական հակասություններով ու դասակարգային շերտավորումով։ Այս առումով բնորոշ է «Միթե եզները բառաչում են, երբ մսուրը լիքն է» (հրտ․ 1880, ժնև) վեպը [գրել է եղբոր՝ Ի․ Բիլիկի (Ի․ Յա․ Ռուդչենկո) հետ], որը գրողի հայրենիքում լույս է տեսել 1903 թվականին՝ «Կորած ուժը» վերնագրով։ «Չարագործները» (1877, Ժնև) վիպակում ներկայացված են ուկրաինական մտավորականության տարբեր ուղիները։ Ուկրաինական իրականության լայն պատկերն է տրված Միրնիի նաև այլ ստեղծագործություններում («Անառակ կինը», մաս 1-2, 1883-1884, մաս 1-4, 1928, վեպ, համանուն կինոնկար, 1961։ «Հին ու նոր վիշտը», 1897, «Քաղցած ազատություն», հրտ․ 1940, վիպակներ)։ 1880-ական թվականներին Միրնին ստեղծել է «Ինչպես որ կա՝ էնպես էլ ապրում ենք» պատմվածքների մեծ շարքը։ 1905 թվականին հրատարակել է «Երազ» արձակ պոեմը՝ ապագա անդասակարգ հասարակության մասին։ Միրնին հանդես է եկել նաև որպես դրամատուրգ։ Իր ստեղծագործության մեջ Միրնին մեծ տեղ է հատկացրել մանուկներին։ Գրողը մեծ ուժով է բացահայտում իր ժամանակի սոցիալ-քաղաքական կարգերի այլանդակություններն ու ախտերը, խորին համակրանքով է պատկերում աշխատանքի մարդկանց ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի գրողներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի դրամատուրգներ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա Կատեգորիա:Ռուս քաղծառայողներ
Մարսենա (Ալյեի գավառ)
Մարսենա (Marcenat), համայնք Ֆրանսիայում՝ Օվերն երկրամասի Ալյեի գավառի Մուլեն շրջանում։ Մտնում է Սեն Պուրսեն սյուր Սյուլ կանտոնի կազմի մեջ։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 03160։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 362 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 243 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 161-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 82-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 66,3 %, 1999 թվականին եղել է՝ 67,8 %)։ 161 աշխատունակ բնակիչներից 150-ը աշխատում էին (81 տղամարդ և 69 կին), անաշխատանք էին 11-ը (7 տղամարդ և 4 կին)։ 82 անգործունակ մարդկանցից 11-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 32-ը թոշակառու, 39-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Սոյուղբուլաղ (Աղստի շրջան)
Սոյուղբուլաղ, կամ Սառնաղբյուր (Soyuqbulaq), ավան ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Աղստևի շրջանում։
Աշխարհագրություն
Սոյունբուլաղը գտնվում է Ղարայազի արգելոցի հարևանությամբ։ Ավանով է անցնում Աղստևից Վրաստան տանող R24 մայրուղին, կա նաև երկաթուղային կայարան։ Ավանին հյուսիս-արևմուտքից հարևան է Քոչվալիլի գյուղը, հարավ-արևմուտքից՝ Ղարայազի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Աղստևի շրջանի բնակավայրեր
Մեդեա Ջափարիձե
Մեդեա Ջափարիձե (მედეა ჯაფარიძე; ), թատրոնի և կինոյի վրացի դերասանուհի։ Վրաստանի Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության ժողովրդական արտիստուհի։ 1950 թվականին արժանացել է Ստալինյան մրցանակի։
Կենսագրություն
Մեդեա Ջափարիձեն ծնվել է Թբիլիսիում։ Սովորել է № 42 միջնակարգ դպրոցում։
1942 թվականին հանդես է գալիս Թբիլիսիի Կոտե Մարջանիշվիլու անվան թատրոնում։ Եղել է ԽՍՀՄ 6-րդ գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վրացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստներ Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Թբիլիսիի պատվավոր քաղաքացիներ Կատեգորիա:Անձինք Թբիլիսիից Կատեգորիա:Վրացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Դիդուբեի պանթեոնում թաղվածներ Կատեգորիա:Խորհրդային դերասանուհիներ
Պեզուխա
Պեզուխա (Пезуха), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Իվանովոյի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Սունժա գետի ձախ ափին՝ 27 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 20 կմ է, ավազանի տարածքը 97 կմ2։ Ակունքը գտնվում է Վիչուգա գետի հարավային ծայրում, հոսում է հյուսիսում։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության<ref name= Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Վոլգայի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վոլգա գետն է։ Գետի ենթաավազանը (Վերին) Վոլգայի վտակների ավազաններն են՝ մինչև Ռիբինսկի ջրամբար։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Վոլգա գետն է՝ մինչև Կույբիշևի ջրամբար (առանց Օկա գետի ավազանի)։ Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Վոլգայի ավազանային շրջանի գետեր
Տվյալների գիտություն
Տվյալների գիտություն (data science), միջճյուղային ոլորտ է, որը կառուցվածքային և ոչ կառուցվածքային տվյալներից գիտելիք և ինտուիցիա դուրս բերելու համար օգտագործում է գիտական մեթոդներ, գործընթացներ, ալգորիթմներ և համակարգեր ։ Տվյալների գիտությունը նույն հասկացությունն է ինչ data mining-ը և big data-ն՝ "խնդիրները լուծելու համար օգտագործել ամենահզոր տեխնիկան, ամենահզոր ծրագրային ապահովումը և ամենաարդյունավետ ալգորիթմները" ։
2012 թվականին, երբ Harvard Business Review-ն այն անվանեց "21-րդ դարի ամենասեքսուալ աշխատանքը", "տվյալների գիտություն" տերմինը մոդայիկ դարձավ։ Այն այժմ հաճախ օգտագործվում է փոխարինաբար ավելի վաղ հասկացությունների հետ, ինչպիսիք են բիզնես վերլուծությունը , բիզնես բանականությունը, կանխատեսման մոդելավորումը և վիճակագրությունը։ Հանս Ռոսլինգը, 2011 BBC փաստագրական ֆիլմում հնչած, տվյալների գիտությունը սեքսուալ է, արտահայտությունը վերաձևակերպել է հետևյալ կերպ․ "Վիճակագրությունն այժմ ամենասեքսուալ բնագավառն է ։ Նեյթ Սիլվերը տվյալների գիտությունը հիշատակում է որպես վիճակագրությունը սեռերի բաժանող տերմին ։ Շատ դեպքերում նախկին մոտեցումներն ու լուծումները պարզապես վերանվանվում են որպես "տվյալների գիտություն" ավելի գրավիչ դարձնելու համար, ինչը, ի հավելումն օգտակարությանը, կարող է հանգեցնել նաև տերմինի տարալուծմանը" : Թեև շատ համալսարաններ այժմ առաջարկում են Տվյալների գիտության աստիճան, սակայն դասընթացի բովանդակության վերաբերյալ համապատասխան կոնսենսուս դեռևս չկա ։ Այնուամենայնիվ, հաճախ վատ կառավարման և ռեսուրսների վատ օգտագործման հետևանքով մեծ տվյալների նախագծերի ցանկալի արդյունքին չհասնելը, բերում է տվյալների գիտության նկատմամբ անվստահության   ։
Պատմություն
"Տվյալների գիտություն" տերմինը վերջին երեսուն տարում հիշատակվել է տարբեր կոնտեքստներում, սակայն որպես տերմին կայացել է միայն վերջերս։ 1960 թվականին այն օգտագործվել է Պետեր Նաուրի կողմից, որպես համակարգչային գիտության այլընտրանք։ Հետագայում Նաուրը մտցրեց "տվյալաբանություն" տերմինը ։ 1974 թվականին Նաուրը հրատարակեց տվյալների մշակման ժամանակակից մեթոդների վերլուծությանը վերաբերող Համակարգչային մեթոդների կոնցեպտուալ հետազոտություն աշխատանքը, որտեղ նա ազատորեն օգտագործել է տվյալների գիտություն տերմինը։
1996 թվականին, Դասակարգող հանրությունների միջազգային ֆեդերացիայի (IFCS) երկամյա կոնֆերանսի ժամանակ, առաջին անգամ, Տվյալների գիտություն տերմինը ներառվեց կոնֆերանսի անվանման մեջ ("Տվյալների գիտություն, դասակարգում և առնչվող մեթոդներ"), որից հետո այն առաջարկվեց Չիկիո Հայաշիի կողմից, կլոր սեղանի շուրջ քննարկման ժամանակ ։
1997 նոյեմբերին, Ջեֆֆ Վուն Միչիգանի համալսարանում պրոֆեսորի կոչում ստանալու համար տրված իր անդրանիկ դասախոսությունն անվանեց "Վիճակագրություն = Տվյալների գիտություն?" Դասախոսության մեջ, նա վիճակագրական աշխատանքը բնութագրեց որպես տվյալների հավաքածուի, տվյալների վերլուծության և մոդելավորման և որոշումների կայացման եռյակ։ Իր եզրակացության մեջ նա նախաձեռնեց "տվյալների գիտության", ժամանակակից ոչ-համակարգչային գիտության տերմինի օգտագործումը և կոչ արեց վիճակագրությունը վերանվանել տվյալների գիտություն, իսկ վիճակագրագետներին՝ տվյալների գիտնական ։ Հետագայում, նա իր դասախոսությունը վերնագրեց "Վիճակագրություն = Տվյալների գիտություն?" որպես 1998 թվականի մահալանոբիսի հիշատակին նվիրված դասախոսությունների շարքի առաջին դասախոսություն ։ Այդ դասախոսությունները նվիրված էին հնդիկ գիտնական, վիճակագրագետ, Հնդկաստանի Վիճակագրության ինստիտուտի հիմնադիր Պրեսանտա Չանդրա Մահալաբոնիսին։
2001 թվականին, Ուիլյամ Քլիվլենդը, իր "Տվյալների Գիտություն․ Վիճակագրության ոլորտի տեխնիկական միջոցների ընդլայնման գործողությունների պլան" հոդվածում, տվյալների գիտությունը ներկայացրեց որպես անկախ ճյուղ, որն ընդլայնելում է վիճակագրության ոլորտը, այն միավորելով "տվյալների միջոցով հաշվարկների առավելությունների ոլորտի" հետ ։ Իր զեկույցում Քլիվլենդը վեց տեխնիկական բնագավառ է առանձնացնում, որոնք, ըստ նրա, ընդգրկում են տվյալների գիտության ոլորտը․ միջճյուղային հետազոտություններ, մոդելներ և մեթոդներ տվյալների համար, հաշվարկում տվյալների հետ, մանկավարժություն, գործիքների գնահատում և տեսություն։ Տվյալների գիտությունը էլ ավելի է տարածվում «մեծ տվյալների» պարադիգմայի առաջացման շնորհիվ, որը կենտրոնանում է նոր տեխնոլոգիական հնարավորությունների վրա։ 2011 թվականին O'Reilly-ն տվյալների գիտության վերաբերյալ մի շարք խոշոր կոնֆերանսներ է անցկացնում։
2002 թվականի ապրիլին, Գիտության միջազգային խորհուրդը (ICSU): Տվյալների Գիտության և Տեխնոլոգիաների հանձնաժողովը (CODATA) սկսեց հրատարակել Տվյալների Գիտություն ամսագիրը ,, որը նվիրված էր տվյալների համակարգերի նկարագրության խնդիրներին, համացանցում դրանց հրապարակմանը, կիրառություններին և իրավական խնդիրներին ։ Դրանից կարճ ժամանակ անց, 2003 թվականի հունվարին, Կոլումբիայի համալսարանը սկսեց հրատարակել Տվյալների Գիտություն ամսագիրը, որը տվյալների բնագավառում բոլոր աշխատողներին իրենց տեսակետը ներկայացնելու և գաղափարների փոխանակման համար հարթակ էր ապահովում։ Ամսագիրը հիմնականում նվիրված էր վիճակագրական մեթոդների և քանակական հետազոտությունների կիրառմանը։ 2005 թվականին, Գիտության ազգային խորհուրդը հրատարակեց "Երկարակյաց Թվային Տվյալների հավաքածուներ․ 21-րդ դարի հետազոտության և կրթության հնարավորություն", տվյալների գիտնականներ համարելով "ինֆորմացիոն և հաշվարկային գիտնականներին, տվյալների բազաների և ծրագրային ապահովման ծրագրավորողներին, ճյուղային փորձագետներին, գրադարավարներին և այլոց, ովքեր թվային տվյալների հավաքման և կառավարման մեջ վճռական դեր ունեն, որոնց անմիջական գործունեությունը    "ստեղծագործ հետազոտության և վերլուծության իրականացումն է։"
2012 թվականին Harvard Business Reviewում հրապարակված "Տվյալների գիտնական։ 21-րդ դարի ամենասեքսուալ աշխատանքը" հոդվածում, Փաթիլը հայտարարում է, որ 2008 թվականին Ջեֆ Համերբեյչերի հետ այդ տերմինը հնարել են, LinkedIn-ում և Facebook-ում, իրենց զբաղվածությունը ներկայացնելու համարը։ Նա պնդում էր, որ տվյալների գիտնականը "նոր տեսակ է", և որ "տվյալների գիտնականների պակասը որոշ հատվածներում լուրջ խոչընդոտ է դառնում"։
Վիճակագրության հետ կապը
"Տվյալների գիտություն" տերմինը վերջերս շատ տարածված է գործարար շրջանակներում ։ Սակայն շատ գիտնականներ և լրագրողներ տվյալների գիտության և վիճակագրության միջև տարբերություն չեն տեսնում, մինչդեռ ուրիշները գտնում են, որ այն հիանալի տերմին է "տվյալների ինտելեկտուալ վերլուծության" և "մեծ տվյալների" համար Գիլ Պրեսը Ֆորբսում գրում է տվյալների գիտությունը մոդայիկ բառ է առանց հստակ սահմանման և մագիստրոսի աստիճան ստանալու ծրագրերի համատեքստում պարզապես փոխարինել է բիզնես վերլուծություն տերմինին ։ Կիրառական վիճակագրագետ Նեյթ Սիլվերը, Ամերիկյան Վիճակագրական Միության խորհրդակցությունների հարց ու պատասխան բաժնում ասել է “Ես կարծում եմ տվյալների գիտնական տերմինը վիճակագրագետ տերմինի սեքսուալ տարբերակն է....Վիճակագրությունը գիտության ճյուղ է։ Տվյալների գիտնական տերմինն ինչ որ տեղ ավելորդ է և վիճակագրագետ տերմինը պետք չէ անտեսել։” Գործարար միջավայրում նույնպես բազմաթիվ հետազոտողներ և վերլուծաբաններ պնդում են, որ միայն տվյալագետները ընկերությանը չեն կարող ապահովել իրական մրցակցային առավելություն և տվյալագետներին դիտարկում են որպես չորս կարևոր աշխատանքների ընտանիքից մեկը՝ Տվյալների վերլուծաբան, տվյալագետ, մեծ տվյալների ծրագրավորող և մեծ տվյալների ճարտարագետ ։
Մյուս կողմից քննադատությունների պատասխաններն էլ նույնպես բազմաթիվ են։ 2014 թվականին Իրվինգ Վլադավսկի Բերգերը Wall Street Journal ամսագրում գրած հոդվածում տվյալների գիտության առաջացրած ոգևորությունը համեմատում է համակարգչային գիտության արևածագի հետ։ Նա պնդում է, տվյալների գիտությունը, ինչպես ցանկացած այլ միջճյուղային ոլորտ, օգտագործում է տեսական և արդյունաբերական մեթոդներ, սակայն հենց դրանք այնուհետ նրան կձևափոխեն և կբերեն նոր ճյուղի ձևավորման։ Նա ուշադրություն է հրավիրում այն փաստի վրա, որ սուր քննադատության ենթարկվող կոմպյուտերային գիտությունն այժմ հարգված ակադեմիական բնագավառ է ։ Նմանապես Նյու Յորքի համալսարանի բիզնեսի և մարդու իրավունքների կենտրոնից Վազանթ Դհարը, ինչպես Տվյալների գիտության շատ այլ կողմնակիցներ, պնդում են, որ տվյալների գիտությունը տարբերվում է տվյալների վերլուծության առկա կիրառություններից բոլոր բնագավառների համար, որոնք կենտրոնանում են միայն տվյալների բազմության բացատրության վրա։ Տվյալների գիտությունը կիրառելի և հետևողական օրինակ է որոնում կանխատեսելի օգտագործման համար ։ Այս ինժեներական գործնական նպատակը տվյալների գիտությունը դուրս է բերում ավանդական վերլուծության շրջանակներից։ Այժմ այդ բնագավառների, ինչպիսիք են առողջապահությունը և հասարակական գիտությունները, և դրանց կիրառության ոլորտների տվյալները կարելի է օգտագործել հզոր կանխատեսելի մոդելներ ստեղծելու համար ։
2015 թվականի սեպտեմբերին, Ստենֆորդի համալսարանի պրոֆեսոր Դեվիդ Դոնոհոն, Դհարի ջանքերին համահունչ հետագա առաջարկներ է անում, մերժելով տվյալների գիտության երեք պարզունակ և ապակողմնորոշող սահմանումները ։ Նախ, ըստ Դոնոհոյի, տվյալների գիտությունը չի հավասարեցվում մեծ տվյալներին՝ տվյալների բազմության չափը չի կարող տարբերակող չափանիշ լինել տվյալների գիտության և վիճակագրության միջև Երկրորդ, տվյալների գիտությունը չի որոշվում մեծ տվյալների տեսակավորման հաշվարկային ունակություններով, քանի որ այդ ունակություններն արդեն իսկ վերլուծությունների համար օգտագործվում են բոլոր բնագավառներում ։ Երրորդ, տվյալների գիտությունը լայնորեն կիրառելի ոլորտ է, որտեղ աշխատանքի անցնելու համար ներկայումս ակադեմիական ծրագրերը բավարար նախապատրաստում չեն իրականացնում։ Բազմաթիվ կրթական հաստատություններ մոլորության մեջ են գցում, իրենց վերլուծության և վիճակագրության դասընթացները ներկայացնելով որպես տվյալների գիտության էություն ։ Դոնոհոն, որպես վիճակագրագետ, հետևելով իր բնագավառի առաջատարներին, ընդլայնում է ուսուցման ծավալները ընդհուպ դեպի տվյալների գիտություն, ինչպիսիք են, Ջոն Չամփերը, որը վիճակագիրներին կոչ է անում ընդունել տվյալների հիման վրա ուսուցանելու ներառող հասկացությունը , կամ ինչպես Վիլյամ Քլիվլենդը, որը կոչ է անում նախընտրությունը տալ տվյալների դուրս բերման կիրառական գործիքներին, քան բացատրողական տեսություններին ։ Այս վիճակագրագետները միասին ավելի լայն կիրառական ոլորտ են ընդգրկում, որն աճում է ավանդական վիճակագրությունից և դրանից դուրս։
Դոնոհոն, տվյալների գիտության ապագայի համար, նախագծում է նույնիսկ անընդհատ ընդլայնվող միջավայր, որտեղ ակադեմիական հրատարակչություններում օգտագործվող տվյալների բազմությունները հասանելի են բոլոր հետազոտողների համար ԱՄՆ Առողջապահության Ազգային Ինստիտուտը արդեն իսկ հետազոտվող տվյալների վերարտադրման և թափանցիկության բարձրացման ծրագրեր է ներկայացրել ։ Շատ ակադեմիական ամսագրեր հետևում են այդ օրինակին ։ Այսպիսով տվյալների գիտության ապագան ոչ միայն ընդլայնում է վիճակագրության տեսության սահմանները ծավալների ու մեթոդոլոգիայի առումով, այլև հեղափոխականացնում ներկայիս ակադեմիական և հետազոտական պարադիգմները ։ Ինչպես Դոնոհոն է եզրակացնում․ "Առաջիկա տասնամյակների ընթացքում տվյալների գիտության ծավալները և ազդեցությունը կշարունակի էականորեն ընդլայնվել, քանի որ գիտական տվյալներն ու գիտության մասին տվյալները ինքնին դառնում են հասանելի" :
Օգտագործման ոլորտներ
Տվյալների գիտության խոշորագույն օգտագործման ոլորտները(այբբենական կարգով)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ինֆորմատիկա Կատեգորիա:Տվյալներ
Գրիգորի Բուլատով
Գրիգորի Պետրովիչ Բուլատով, Կարմիր Բանակի շարքային հետախույզ, լեյտենանտ Ռախիմժան Կոշկարբևի հետ առաջինն էին, որ 1945 թվականի ապրիլի 30-ին ծածանեցին ԽՍՀՄ դրոշը Ռայխստագի շենքից ,  Կարմիր դրոշի և 3-րդ կարգի Փառքի շքանաշանակիր։
Կենսագրություն
Ծնվել է Սվերդլովսկի մարզի Չերկասովո գյուղում, աշխատավորների ընտանիքում, ազգությամբ  ռուս է ։ 4 տարեկան էր, երբ տեղափոխվել են Կիրովի մարզի Սլաբոդոյ քաղաքը։ 8 տարեկանից հաճախել է միջնակարգ դպրոց, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի («Հայրենական մեծ պատերազմ», 1941-1945) գործողությունների սկսվելուց հետո աշխատել է «Красный якорь» կոմբինատում։
6 տարեկանում, երբ հայրը մահացել է, ցանկանում էր կամավորագրվել մարտաճակատին, բայց մերժում ստացավ։ 1943 թվականի հունիսին Բուլատովին կանչեցին բանակ։ Ռազմաճակատում էր 1944 թվականի ապրիլից։ Սկզբում եղել է կրակող, ապա տեղափոխեցին Բելառուսի ռազմաճակատի 3-րդ Հարվածային բանակի 150-րդ կրակային դիվիզիայի 674-րդ կրակային գունդը։ Հրամանատարը լեյտենանտ Սեմյոն Սորոկինն էր։
Մասնակցել է Ռայխստագի գրավմանը՝ 1945 թվականիի ապրիլի 30-ին։ Վարկածներից մեկն այն է, որ 14-անց 25-ին լեյտենանտ Կոշկարբաևը շարքային Բուլատովի հետ սողացել են դեպի շենքի կենտրոնական մասը և գլխավոր մուտքի աստիճանին տեղադրել Կարմիր դրոշը։ Այդ իրադարձությունը նշված է նաև ԽՍՀՄ հերոս Ի. Կլոչկովի «Մենք գրոհում էինք Ռայխստագի վրա» գրքում, որտեղ նշվում է, որ լեյտետանտ Կոշկարբյովն առաջին է ամրացրել Կարմիր դրոշակը  ։
Մյուս վարկածն այն է, որ Ռայխստագի շենքի  գրոհի ժամանակ մասնակցում էին Սորոկինի դասակի մարտիկները։ Առաջին 14 ժամվա ընթացքում առաջ ընթացան Բուլատովն ու Վիկտոր Պրովատորովը, որոնք ամրակայվեցին երկրորդ հարկում և կախեցին դրոշը պատուհանից։ Սորոկինը հայտարարեց, որ այդտեղից լավ չի երևում, պետք է տանիքից կախել, որտեղ վազեցին հետախույզների մի խումբ։ Բուլատովը ամրացրեց  դրոշը հենց  Վիլհեմ Առաջինի ձիերի քանդակի վրա 14-անց 25-ին։ 1945 թվականի մայիսի 3-ին «Վոին Ռոդինի» («Воин Родины») դիվիզիայի թերթում հայտնվեց հոդված, որտեղ գրված էին հերոսների անունները ։
Մայիսի 5-ին «Կոմսոմոլսկայա պրավդա» թերթը տպագրեց ականատես՝ կապիտան Անդրեևի պատմությունը այդ օրվա իրադարձությունների վերաբերյալ ։
Կատարած սխրանքի համար Բուլատովին ներկայացրեցին Խորհրդային Միության հերոսի կոչման, սակայն պարգևատրվեց Կարմիր Դրոշի շքանշանով։ Պարգևատրման թերթիկում գրված էր.
Բուլատովը դրոշմվել է օպերատոր Ռոման Կարմենի հայտնի կինոխրոնիկայում՝ Ռայխի շենքի վրա, բրոնզագույն ձիերի ֆոնին, դրոշը ձեռքին։
Ավելի ուշ՝ Մելիտոն Կանտարիան, պատասխանելով թերթի հարցերին, պատմել  է.
Պատերազմից հետո
Զորացրվել է 1949 թվականին։ Սլոբոդսկում փայտամշակման գործով է զբաղվել։ Երկար ժամանակ գաղտնի է պահել իր սխրանքը։ 20 տարի անց փորձել է ապացուցել, ինչի համարր ստացել է «Գրիշկա-ռայխստագ» մականունը ։ Որոշ աղբյուրների ինքնասպանություն է գործել, թաղված է Սլաբոդոսկում։
Հիշատակ
2001 թվականին էկրան է բարձրացել «Զինվորը և մարշալը» ֆիլմը, որը պատմում է Բուլատովի սխրանքի մասին, ռեժիսոր՝ Մարինա Դոխմատսկայա  ։ 2002 թվականին այդ ֆիլմը համառուսկան «Հեռուստատտեսային կուլտուրա 2001-02» մրցույթում ֆիլմը շահել է «Վավերագրական ֆիլմ» անվանակարգում։ 2005-ին Սլոբոդսկի գերեզմանատան մուտքի մոտ  գրանիտե քարից Գրիգորի Բուլատովի հուշարձանն է տեղադրվել, հետևյալ գրառմամբ՝ «Հաղթանակի Դրոշակակրին» ։
Սլոբոդսկի քաղաքային Դումայի որոշմամբ 2005 թվականին Գրինի անվան քաղաքային գրադարանի մոտ Սլոբոդսկում բացվել է Գրիգորի Բուլատովի անվան հայրենասիրական դաստիարակության կենտրոն ։
Կիրովի մարզի իշխանությունները անընդհատ ներկայացրել են Բուլատովին Ռուսաստանի հերոսի կոչման, բայց միշտ մերժվել է այն առիթով, որ մի սխրանքի համար  երկու անգամ չեն պարգևատրում և ավելի բարձր կոչում այս պարագայում չի կարող լինել։ 2009 թվականինի Կիրովի մարզի նահանգապետ Նիկիտա Բելիխը իր բլոգում գրեց, որ տեղական իշխանությունները ձգտում են վեր հանել պատմական փաստերը՝ «Հայրենական մեծ պատերազմի» 65-ամյակի կապակցությամբ Բուլատովին հերոսի կոչման արժանացնելու։ Այդ նպատակով նույն թվականի օգոստոս ամսին ստեղծվել է կոմիտե։ Կոմիտեն հավաքագրել է փաստարկներ, որ Կարմիր Դրոշի շքանշանը Բուլատովը չի ստացել Ռայխստագի գրավման և դրոշի ամրացման համար։
2010 թվականի փետրվարի 1-ին կայացել է Գրիգորի Բուլատովի 8 մետրանոց հուշարձանի նախագծի շնորհանդեսը, որը պետք է տեղադրվեր Կիրովի «Հաղթանակի» զբոսայգում։ Կառուցման համար ստեղծվել էր հատուկ հիմնադրամ։ Հուշարձանի հեղինակը Ռուսաստանի վաստակավոր նկարիչ-քանդակագործ Լյուդմիլա Լեդենցովան է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:«Խիզախության համար» մեդալով պարգևատրվածներ (ԽՍՀՄ) Կատեգորիա:Փառքի շքանշանի ասպետներ
Բազկահյուսակի ծննդաբերական կաթված
Բազկահյուսակի ծննդաբերական կամ նորածնային կաթվածը (ԲՆԿ) դասվում է ծննդաբերական վնասվածքների շարքին ։ Զարգանում է դժվար ծննդաբերության ժամանակ նորածինների մոտ բազկահյուսակի գերձգման, ճզմման կամ անհայտ պատճառով և արտահայտվում ախտահարված վերին վերջույթի թուլությամբ և զգացողության խանգարումներով ։
Հոմանիշներ. մանկաբարձական կաթված, բազկահյուսակի բնածին կաթված ։ Մյուս տարածված անվանումները (Էրբի կամ Դյուշենի-Էրբի կաթված, Կլյումպկեի կամ Դեժերին-Կլյումպկեի կաթված) ոչ թե հոմանիշներ են, այլ՝ ԲՆԿ-ի տարատեսակներ ։
Պատմական ակնարկ
ԲՆԿ-ի մասին առաջին գրավոր նկարագրության հեղինակն անգլիացի մանկաբարձ Սմելին է (1754 թվական)։ Իր «Մանկաբարձության տրակտատ»-ում Սմելին գրում է.
Դրանից հետո գրականության մեջ հանդիպում են «վերին վերջույթի բնածին կաթվածի» բազմաթիվ նկարագրություններ։ Սակայն առաջին անգամ ֆրանսիացի հայտնի նյարդաբան Դյուշենն է, որ 1861 թվականին պարզում է, որ այդ կաթվածն այնքան էլ «բնածին» չէ, այլ կապված է մանկաբարձական միջամտությունների հետևանքով բազկահյուսակի վնասվածքի հետ ։ Կարելի է ասել, որ Դյուշենը 1861 թվականին հիմք է դնում «մանկաբարձական կաթվածի» դարաշրջանին։ 1874 թվականին անգլիացի նյարդաբան Էրբը որոշեց բազկահյուսակի վնասվածքի ճշգրիտ տեղը մեծահասակների մոտ այնպիսի դեպքերում, որոնք նման էին Դյուշենի կողմից նկարագրված «մանկաբարձական կաթվածին», և հեղինակների պատվին բազկահյուսակի վերին ցողունների կաթվածը կոչվեց Էրբի կամ Դյուշենի-Էրբի կաթված։ 1885 թվականին Ավգուստա Դեժերին-Կլյումպկեն նկարագրեց բազկահյուսակի ստորին ցողունների մեկուսի վնասվածքները և բացատրեց Հորների համախտանշի զարգացման մեխանիզմը ։ Բազկահյուսակի ստորին ցողունների վնասվածքը մինչ օրս էլ հայտնի է Կլյումպկեի կամ Դեժերին-Կլյումպկեի կաթված անվանմամբ։ Միկրովիրաբուժության զարգացման հետ մեկտեղ 1960 թվականին Սեդոնն առաջարկեց բազկահյուսակի կաթվածի ժամանակ նյարդերի աուտոպլաստիկայի տեխնիկան , որը կիրառվում է առ այսօր։ 1977 թվականին ձեռքի վիրաբույժներ Ալեն Ժիլբերը (Ֆրանսիա) և Պյեռո Ռայմոնդին (Իտալիա) մշակեցին ԲՆԿ-ի վարման ուղեցույցը, որը լայնորեն ընդունվում է մասնագիտական հանրության կողմից ։
Պլաստիկ վերականգնողական միկրովիրաբուժությունը Հայաստանում ներդրվել է 1986 թվականին ականավոր պլաստիկ վիրաբույժ Արտավազդ Սահակյանի կողմից։ Իսկ նորածինների մոտ բազկահյուսակի ժամանակակից միկրովիրաբուժական վերականգնումը ներդրվել է 2009 թվականին (հանրահայտ ֆրանսահայ ձեռքի վիրաբույժ Արամ Ղազարյանի հովանու ներքո և անվանի մանկական օրթոպեդ Կարեն Քոլոյանի նախաձեռնությամբ) ։
Ռիսկի գործոններ
Ուսումնասիրությունների արդյունքում պարզվել են ԲՆԿ-ի զարգացման հետևյալ ռիսկի գործոնները.
Կանխարգելում
Կանխարգելման հիմնական ուղղություններն են.
Վնասման ձևեր
Ըստ ինքնուրույն վերականգնվելու հավանականության կարելի է առանձնացնել նյարդերի վնասման 3 ձև (աստիճան).
Կլինիկական տարբերակներ
Կախված այն բանից, թե որ նյարդարմատներն են վնասվել, տարբերում են.
Տարածվածություն
Ըստ ԱՀԿ տվյալների՝ ԲՆԿ-ն միջինը հանդիպում է 1000 կենդանածին նորածիններից 2-ի մոտ (0.5-3/1000) : Հայաստանում ԲՆԿ-ի հստակ վիճակագրություն առայժմ չի արվել. այն ներկայացված է մեկ ցուցանիշով՝ ծննդաբերական վնասվածքների շարքում ։ Ինչևէ, այս դեպքում ևս կարելի է հիմք ընդունել ԱՀԿ տվյալները և ակնկալել, որ Հայաստանում տարեկան 40000 միջին ծնելիության պարագայում ծնվում է ԲՆԿ-ով շուրջ 80 երեխա։
Դեպքերի մեծ մասում (մինչև 90%) լինում է վերին կամ Դյուշենի-Էրբի կաթված ։ Ավելի հաճախ լինում է աջակողմյան ԲՆԿ ։
Ախտորոշում և վարում
ԲՆԿ-ն ախտորոշվում է երեխայի ծնվելուց հետո առաջին օրերի ընթացքում, հաճախ՝ հենց ծննդատանը։ Նյարդաբանը և ձեռքի վիրաբույժը (միկրովիրաբույժ) նորածնին մանրազնին հետազոտելուց հետո դնում են նախնական ախտորոշումը և ուղարկում վերականգնողական բուժման՝ առաջիկա 3 ամիսներին նշանակելով ամսական 1 այց։ Որոշ դեպքերում կարող է կատարվել վերջույթի ռենտգենոգրաֆիա՝ անրակի կամ բազկի հնարավոր կոտրվածքը բացառելու համար և/կամ ֆլյուորոսկոպիա՝ ստոծանու շարժումները գնահատելու և ստոծանիական նյարդի վնասվածքը բացառելու համար։ Հերթական այցերի ընթացքում գնահատվում են բազկահյուսակի ինքնուրույն վերականգնման աստիճանն ու հնարավորությունը և տրվում են անհրաժեշտ խորհուրդներ հետագա բուժման համար ։
Ֆիզիոթերապիա, կինեզիթերապիա
Պետք է նշել, որ ԲՆԿ-ով նորածինը գլուխը հաճախ թեքում է դեպի առողջ կողմը, որի հետևանքով հնարավոր է ծուռվզության, գլխի տձևացման, կեցվածքի անհամաչափության, կոնքի թեքման զարգացում։ Ուստի, մանկան ճիշտ դիրքավորման մասին տրված հստակ ցուցումներն ու տեղեկությունները շատ կարևոր են վերականգնողական գործընթացի համար։
Վերականգնողական բուժման ծրագիրը երեխայի աճմանը զուգընթաց փոխվում է։ Սկզբում այն իրականացվում է ակնկալիքով, որ վնասված բազկահյուսակը կվերականգնվի առանց վիրահատության (75%)։ Այն կարևոր է նաև միկրովիրաբուժական վերականգնման նախապատրաստման համար։ Վիրահատությունից հետո վերականգնողական բուժման ծրագիրը շարունակվում է մինչև երեխայի ոսկրային աճի դադարելը։
Վերականգնողական բուժման ընթացքում երբեմն կիրառվում է մկանների ուղղակի էլեկտրախթանում (ստիմուլյացիա), քանի որ ներկայումս առկա են դեռևս վերջնականապես չապացուցված տվյալներ այն մասին, որ էլեկտրախթանումը կարող է նպաստել ախտահարված մկանների սնուցման պահպանմանը։
Անհրաժեշտության դեպքում վերջույթը ֆունկցիոնալ դիրքով պահելու նպատակով թերապիստը կարող է երեխայի համար պատրաստել ձեռքի բեկակալ (ֆիքսատոր, օրթեզ, սփլինթ)։
Բոտուլինոթերապիա
Վերջերս բոտուլինոթերապիան սկսել է լայնորեն կիրառվել ԲՆԿ-ի ժամանակ ։ Տվյալ դեպքում բոտուլոտոքսինի ներարկման նպատակը համեմատաբար ակտիվ չախտահարված (ինտակտ) մկանի թուլացումն է՝ հնարավորություն տալով ստանալու ախտահարված-վերանյարդավորված մկանի ավելի լավ կառավարում և աշխատելու նորմալ սիներգետիկ նմուշով՝ ագոնիստ մկանի կրճատում և անտագոնիստ մկանի թուլացում ։
ԲՆԿ-ի ժամանակ հաճախ դիտվում է ուսահոդի ներքին պտույտն ապահովող ենթաթիակային (m. subscapularis) և մեծ կրծքային (m. pectoralis major) մկանների գերակշռում ներհակորդ (անտագոնիստ) վեր- և ստորփշային (m. supra- et infra-spinatus) և փոքր կլոր (m. teres minor) մկանների համեմատ, ինչը հանգեցնում է ուսահոդի ներքին պտտական կոնտրակտուրայի։ Ուստի, ենթաթիակային և/կամ մեծ կրծքային մկանների թուլացումը բոտուլոտոքսինով հնարավորություն է տալիս թոթափել ներքին պտտական կոնտրակտուրան և դրա հաշվին ժամանակ շահել արտաքին պտտող մկանները վարժեցնել-ուժեղացնելու համար։
Բացի այդ, ԲՆԿ-ի ժամանակ բազկահյուսակի նյարդացողունների վերականգնման ընթացքում ի հայտ եկող խառը նյարդավորման հետևանքով երբեմն զարգանում է բազկի եռագլուխ (m. triceps brachii) և երկգլուխ (m. biceps brachii) մկանների համակծկում (կո-կոնտրակցիա)։ Այսինքն, երբ երեխան փորձում է ծալել արմնկահոդը (երկգլուխ մկան), տեղի է ունենում հոդը տարածող (եռագլուխ) մկանի միաժամանակյա կծկում, ինչի արդյունքում արմունկը լիարժեք չի կարողանում ծալվել։ Եռագլուխ մկանի թուլացումը բոտուլոտոքսինով վերացնում է այդ երևույթը՝ հնարավորություն ընձեռելով բարելավել երկգլուխ մկանի վիճակը։