cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Վերմախտ
Բոլշևիզմի խրտվիլակ
Ուղղություններից մեկը, որն ինտենսիվորեն շահագործում էր նացիստական պրոպագանդան, հակառակորդի թերարժեքության մասին պատկերացումների և սրա վրա հիմնված նրանց դեմ պայքարի դաժան ճանապարհների ներշնչումն էր։
Այնուամենայնիվ, ավելի տեղեկացված և սառը դատող ռազմական գործիչները գնահատում էին իրադրությունը և սկզբում փորձում թույլ չտալ երկու ռազմաճակատով ընթացող նոր պատերազմի սկիզբը՝ այս նպատակով օգտագործելով համոզելու ուժը։ Այսպես, ի պատասխան Հիտլերի այն հարցին, թե ինչպես է բանակը վերաբերվում Խորհրդա-գերմանական պայմանագրին, Գուդերիանը պատասխանեց.
Պրուսական բանակից ձեռք բերած հատկանիշներից մեկը հակասեմականությունն էր, որը պրոպագանդան կապում էր հակակոմունիստության հետ։ Այսպես, գեներալ-գնդապետ Էրիխ Հյոպները՝ 4-րդ տանկային խմբի ղեկավարը, 1941 թվականի մայիսի իր հրամանագրում ենթականերին «եվրոպական բոլշևիզմի» նկատմամբ հաղթանակի և «ռուսական բոլշևիկյան համակարգի» անխնա կործանման կոչ էր ուղղում ։
Վերմախտը և կուսակցությունը
Գերմանական սպայական կորպուսը բավականին թերահավատորեն մոտեցավ Ադոլֆ Հիտլերին և կուսակցության գաղափարախոսությանը։ Սպաներին բարկացնում էին պլեբեյական գժերը, որոնք հանդիպում էին ՆՍԳԲԿ-ի և հենց ֆյուրերի գերծունեության մեջ, Հիտլերի ռազմական կառուցման հարցերի շուրջ անիրազեկությունը։ Հիտլերն իր հերթին գեներաներին մեղադրում էր իր տնտեսական քաղաքականությունը չհասկանալու մեջ, ինչում նրան կարծիքը փոխել ստիպելը բավակնին բարդ էր։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկսելուն պես (1939 թվական) երկրի զինված ուժերի կազմում՝ բանակի հետ միասին, մասնակցում էին նաև СС զորքերի միությունը, որոնք, ի տարբերություն СС-ի այլ ենթաբաժինների, ֆինանսավորվում էին ոչ թե կուսակցության դրամարկղից, այլ՝ պետբյուջեից։ Բանակի և СС-ի զինծառայողների միջև անբարեհամբույր փոխհարաբերություններ գոյացան, քանի որ վերջիններս մասնկացում էին նաև քաղաքական ելույթներին, իսկ գերմանական բանակը մշտապես քաղաքականությունից դուրս էր, և նրա քաղաքական ելույթներում ի հայտ գալը հասարակության դժգոհությունների առիթ էր դառնում։ Ազգային անվտագության կողմից կազմակերպված Ֆրիչ-Բլոմբերգի գործը ավարտվեց պաշտպանության նախարարի պաշտոնաթողությամբ, իսկ գլխավոր ղեկավարությունն անցավ Հիտլերին։ Սակայն նրա բանակի հրամանատար Գերինգի նշանակումն անհաջողությամբ պսակվեց՝ առաջ բերելով սպայական անձնակազմի դիմադրությունը ։
Գերմանական մարտնչող բանակի սպաների մեջ կար մի կարծիք, որ քաղաքական անձանց նկատմամաբ պատժիչ գործողություններ կատարելուն բանակը ներգրավելը հանգցնում է բանակի բարոյական կործանմանը և պատասխանատվության իջեցման հետևանքով մարտունակության կորստին։
Մինևնույն ժամանակ գերմանական բանակի կազմի մեջ կային նաև կուսակցության քաղաքականության կողմնակիցներ, որոնց թվին էր պատկանում, օրինակ՝ գեներալ-ֆելդմարշալ Վալտեր ֆոն Ռեյխենաուն, ով 1941 թվականի հոկտեմբերի 10-ին հայտնի էր իր հակահրեական տրամադրվածությամբ ։ Հիտլերի կողմից ընտրված հաջողության հասնելու և ղեկավարման միակ միջոցը, որը նա որդեգրել էր իր ճանապարհի սկզբում՝ պրոբլեմները վոլյունտարիզմի միջոցով լուծելիս, ամրապնդում էին հասարակության մեջ իր ազդեցությունը։
Վերմախտը և եկեղեցին
«Վերմախտի հիմնադիր» Վերներ ֆոն Ֆրիչը միապետական էր և հավատացյալ ոչ միայն անձնական կյանքում, այլև պարտադիր էր համարում հատկապես երիտասարդ զինվորականների կրոնական դաստիարակությունը, որքանով որ իրեն թույլ կտար ռազմական գործունեության առանձնահատկությունը։ Այս հարցում նա հանդիասանում էր ավանդական պրուսական սպայական մտածելակերպի կրող՝ աթեիստական գաղափարները դժվարությամբ ընդունող։ Հիտլերը, ընդհակառակը, ազգակին-հասարակական կյանքը համարում էր «կրոնը փոխարինող»։ Դեռ 1933 թվականին նա հայտարարեց. «Եկեղեցին մենք ենք», և այդ պատճառով եկեղեցու հետ իր փոխհարաբերությունները բարդացան։
Կազմավորում
Զորատեսակների մեջ գլխավորում էին հետևյալ կազմավորումները.
Վերմախտի գերագույն գլխավոր հրամանատար էր հանդիսանում ռայխսկանցլեր Ադոլֆ Հիտլերը։
Վերմախտի ղեկավարման գլուխ էր կանգնած տվյալ ռազմատեսակի հրամանատարը։
Ամեն զորատեսակ ուներ իր հրամանատարը, շտաբի պետը և շտաբը, որոնք ենթարկվում էին վերմախտի օպերատիվ հրամանատարության շտաբի գլխավոր պետին, իսկ վերջինս, իր հերթին՝ ռազմակայանի շտաբի պետին, ում վերադասն էր հանդիսանում Ադոլֆ Հիտլերը՝ որպես վերմախտի գերագույն գլխավոր հրամանատար։
Վերմախտի կառուցվածքը
Ռազմակայինի կազմի մեջ էր ստեղծվել նաև մի բաժին, որը կոչվում էր օպերատիվ ղեկավարման շտաբ։ Սրա մեջ մտնում էին ազգային անվտանգության և կապի բաժինները (մինչև 1940 թվականի օգոստոսի 8-ը այս բաժինը կոչվում էր ոչ թե շտաբ, այլ զինված ուժերի օպերատիվ կառավարում)։ 1939 թվականի գարնանը այն սկսեց ներառել նաև տպագրության և պրոպագանդայի բաժինը։ Օպերատիվ կառավարման շտաբի պետը ենթարկվում էր ОКВ-ի շտաբի ղեկավարին և պատասխանատու էր վերը թվարկված բաժինների համար։ Պատերազմը սկսելու տարիներին շտաբի պետն էր Վիլհելմ Կեյտելը։ ОКВ-ի կազմի մեջ էին նաև հետևյալ բաժինները (պատերազմի սկզբին).
Կոչումների համակարգը վերմախտում
Գերմանական վերմախտի կոչումների համակարգը ներկայացնելիս պետք է հաշվի առնել հետևյալ դրույթները.
Վերմախտի պարգևներ
Զինծառայողների մեծ մասի համար հասանելի բարձրագույն պարգևներից էր Երկաթե խաչի Ասպետական շքանշանը։ Այս պարգևը ստացել է գերմանացի դեռահասը, որը մեկ օրում ոչնչացրել էր սովետական 14 տանկ։
Գոյության ողջ ընթացում այս պարգև տրվել է 7200 անգամ (ընդհանուր առմամբ ողջ ընթացքում վերմախտում ծառայել են 22 միլիոն մարդ), որոնց 52 %-ը շարքային և ցածր սպայական կոչում ունեցող զինծառայողներն էին (մինչև լեյտենանտ)։ 6 %-ը գեներալ-մայոր և ավելի բարձր կոչումներ կրող էին։
Բացի այդ, գոյություն ունեին նաև հատուկ գործողությունների համար տրվող պարգևներ։ Հայտնի է 1941-1942 թվականների ձմռանը մղվող պայքարում մասնակցելու համար շքանշանը՝ «Winterschlacht im Osten», որը զինվորներն անվանում էին «սառած մսի շքանշան»՝ «Gefrierfleischmedaille» :
Թվաքանակը
1939 թվականի սեպտեմբերի 1-ին 38 դիվիզիաներից կազմավորված էին 12 բանակային կորպուս՝ ընդհանուր հաշվով 582 000 մարդ։ Վերմախտի զինծառայողների ընդհանուր թվաքանակը 3 214 000 մարդ էր։
1941 թվականի հունիսի 22-ին վերմախտում ծառայողների ընդհանուր թվաքանակը 7 234 000 մարդ էր։ Ցամաքային զորքերում գործում էին 13 դիվիզիա, որոնց մեջ 43-ը հետևակային էին (21-ը ոչ լրիվ կազմավորված)։ Արևելքում էին գտնվում 55 խոշոր ռազմական միավորումներ։ Այստեղ էին նաև СС-ի զինված ջոկատները, որոնք 1939 թվականին սկսեցին կոչվել «Վաֆֆեն-СС», նաև սլովակյան կոնտինգենտը, հունգարական, ֆիննական, ռումինական բանակը՝ չհաշված Իսպանիայի, Պորտուգալիայի, Ֆրանսիայի, Բենիլյուքսի երկրների, Սկանդինավիայի կամավորական խմբավորումները։ Չնայած ոչ ամբողջական զինվորական պատրաստվածությանը՝ այս զորքեր ունակ էին հզոր առաջին հարված հասցնել ։
Սկսած 1941 թվականի ձմռանից արևելյան ճակատի զինծառայողների թվաքանակը սկսեց կրճատվել, քանի որ համալրումը չէր ծածկում կորուստը։ Եթե 1941 թվականի հունիսին արևելյան ճակատում կար 5.5 միլիոն մարդ, ապա 1944 թվականի այտեղ էին 4.2 միլիոնը։
Ընդհանուր հաշվով 1939 թվականի հունիսի 1-ից մինչև 1945 թվականի ապրիլի 30-ը Գերմանիայի զինված ուժերում ծառայում է 17 893 200 մարդ։
ԽՍՀՄ-ի վրա հարձակվելու պահին վերմախտի թվաքանակը կազմում էր 3,800,000 զինվոր ցամաքային զորքերում, 1,680,000 ռազմաօդային ուժերում, 404,000 ռազմածովային ուժերում, 150,000 Վաֆֆեն-СС-ում և 1,200,000 պահեստային զորքերում։ 1941 թվականի հունիսին վերմախտի ընդհանուր թվաքանակը 7,234,000 զինվոր էր։ Բարբարոսա ռազմական գործողության համար Գերմանիան ցամաքային զորքերից օգտագործեց 3,300,000 զինվոր, Վաֆֆեն-СС-ից՝ 150,000 և մոտավորապես 250,000 զինվոր ռազմաօդային ուժերից։ 1943 թվականի հուլիսին վերմախտի ընդհանուր թվաքանակը 6,815,000 զինվոր էր։ Նրանցից 3,900,000-ը գտնվում էին արևելյան ռազմաճակատում, 180,000-ը՝ Ֆինլանդիայում, 315,000-ը՝ Նորվեգիայում, 110,000-ը՝ Դանիայում, 1,370,000-ը՝ Արևմտյան Եվրոպայում, 330,000-ը՝ Իտալիայում և 610,000-ը՝ Բալկաններում։ 1944 թվականի ապրիլին վերմախտի ընդհանուր թվաքանակը 7,849,000 զինվոր էր, որոնցից 3,878,000-ը՝ արևելյան ճակատում, 311,000-ը՝ Նորվեգիայում և Դանիայում, 1,873,000-ը՝ Արևմտյան Եվրոպայում, 961,000-ը՝ Իտալիայում, 826,000-ը՝ Բալկաններում։
Վերմախտի թվաքանակը որոշ կարևոր ամսաթվերի դրությամբ.
Տնտեսական և արդյունաբերական բազա
Ներխուժում Լեհաստան գործողության սկզբում (1939 թվականի աշուն), տնտեսական շրջափակման մեջ գտնվելով (Գերմանիայի ծովային նավահանգիստների շրջափակումը սկսել էր դեռևս սեպտեմբերի 6-ից, որին հետագայում գումարվում է նաև ցամաքային շրջափակումը), գերմանական ծանր արդյունաբերությունը և ընդհանրապես տնտեսությունը ճգնաժամի եզերքին էին։ 1940 թվականին Մոսկվայի հետ ստորագրված առևտրական համաձայնագիրը (նավթի, հացահատիկի և ֆոսֆատների ներկրումը, նաև սովետական կողմը պարտավորված էր միջնորդի դեր ստանձնել երրորդ երկրից Գերմանիայի համար ապրանք ստանալու դեպքում) որոշ չափով թեթևացրեց նրա վիճակն այնքան ժամանակով, որը պահանջվում էր, ինչպես Հիտլերն էր կարծում, Արևմուտքում հաղթանակ տանելու համար։ Համաձայնագիրը ապահովում էր արդեն ընթացող «Տարօրինակ պատերազմից» անցումը համահրեական պատերազմի, ինչն էլ տեղի ունեցավ։ Սակայն վերցված պարտականութունները նշանակում էին նաև, որ Գերմանիան ուժեղ կախման տակ է ընկնում Ստալինի կամքից, բացի այն, վերցված պարտականությունները ավելի էին սրում տնտեսական վիճակը։ Այնուամենայնիվ, սովետական փոխադրագնացքները գնում էին Գերմանիա էին գնում ուղղակիորեն մինչև պատերազմի սկսելու վերջին ժամը։
1941 թվականի հունիսին Երրորդ Ռեյխի կողմից վերահսկվող տարածքը ներառում էր ողջ Եվրոպան, բացի Շվեյցարիայից, Շվեդիայից (երկրներ, որոնք խղճում էին Ռեյխը), Մեծ Բրիտանիայից և Իսլանդիայից (օրինակ՝ Չեխիան կազմում էր Ռեյխի տնտեսական հզորության ~ 30 %-ը)։ Այդ տարածքի մարդկային ռեսուրսը գերազանցում էր ԽՍՀՄ-ի ռեսուրսը։ Գերմանիայի տնտեսության վրա մեծ ազդեցություն ունեցան հատկապես գրավված տարածքներից այստեղ բերված մարդիկ (1944 թվականի աշնանը Գերմանիայի արդյունաբերությունում աշխատում էին 8 միլիոն օտարերկրացի, ինչը կազմում էր արդյունաբերությունում զբաղվածության մեկ քառորդը)։ Բարբարոսա ռազմական գործողության ժամանակ Ռեյխը ստացավ նաև Բելառուսիայի, Ուկրաինայի, Մերձբալթիկայի տարածքները։ Սա միլիոնավոր մարդիկ են, հազարավոր կազմակերպություններ, որոնք սկսեցին ծառայել վերմախտին։ Նույն չափով նվազեց ԲԳԿՀ-ի հզորությունը։
Սակայն 1941 թվականի նոյեմբերին սպառազինության նախարար Ֆրից Տոդտը նախազգուշացրեց Հիտլերին, որ տնտեսական առումով Գերմանիան արդեն պարտվել է պատերազմը։ Սրա հետ համաձայն էր նաև «Հիտերի անձնական ճարտարապետ» Ալբերտ Շպեերը, ով իրեն տաղանդավոր կազմակերպինչ ներկայացրեց և զբաղեցրեց Տոդտի պաշտոնը վերջինիս ավիովթարից մահից հետո։ Շպեերի ջանքերի շնորհիվ Գերմանիայի ռազմական արդյունաբերությունը զարգանում էր մինչև 1944 թվականի աշունը։
Ինչպես կարծում էր Շպեերը, տեխնիկական առումով Գերմանիան պարտություն կրեց դեռ 1944 թվականի մայիսի 12-ին, երբ դաշնակիների մասսայական ռմբակոծության հետևանքով ոչնչացավ գործարանների 90 %-ը, որոնք սինթետիկ վառելիք էին արտադրում ։
Թիկունքի ապահովություն
Պատերազմը պլանավորելիս գերմանական հրամանատարությունը ուշադրություն չէր դարձրել ռազմագերիների նկատմամբ միջազգային համաձայնությանը։ Բացի այդ, գերի ընկածների թիվը, մասնավորապես արևելյան ճակատում, անսպասելիորեն բարձր էր։ Գերմանիայի ընդհանուր շրջափակման պայմաններում և դրա հետևանքով առաջացած ռազմագերիներին պարենով, բժշկական օգնությամբ և բնակատեղիով ապահովելու խնդիրը դարձավ անլուծելի։ Գաղափարախոսական կողմնորոշումները, որոնք ծագում էին «ոչ միարժեք» բնակչությունից ազատվելու անհրաժեշտության ընդունված հայացքներից, թույլ էին տալիս այս հարցը թողնել չլուծված։ Արևելաեվրոպացի, հատկապես սովետականների գերիների նկատմամբ վերաբերմունքը չէր համապատասխանում միջազգային ընդունված կանոններին, ինչով էլ պայմանավորված էր վերջիններիս շրջանում բարձր մահացությունը։
Ըստ նրա, թե ինչպես աստիճանաբար պարզ դարձավ տղամարդկանց անհրաժեշտությունը վերմախտի կորուստները լրացնելու համար, գերմանական ադմինիստրացիան ստիպված եղավ օգտագործել ռազմագերիների աշխատանքը արտադրության, շինարարության և գյուղատնտեսության մեջ։
Գերմանիայում պետության ղեկավարման համակարգը բավականին բարդ ու խճճված էր։ Մեծաքանակ քաղաքական, հասարակակական և ռազմական գերատեսչություններ աշխատում էին անկախ և շատ դեպքերում կրկնօրինակում էին իրար։ Հաճախ միասնական ընդունված կարևոր հարցերի լուծումները պահաջում էին Հիտլերի միջամտությունը։
Կռիվների մասնակցությունը
Վերմախտը մասնակցել է.
Հետախուզություն
Նացիզմի նկատմամբ ամենամեծ ընդդիմադրական տրամադրությունն ի հայտ եկավ հետախուզական գերատեսչությունում (Auslandsnachrichten und Abwehr), որը ղեկավարվում էր Վիլհելմ Ֆրանց Կանարիսի կողմից։ Դեռ պատերազմի նախօրյակին նրա շտաբի պետ Օստերը Հոլանդիայի հանրապետությանը զգուշացրեց պատրաստվող հարձակման մասին։ Սական, հաշվի առնելով հարձակման օրվա անընդհանտ փոփոխությունը (29 անգամ), նրա վերջին զգուշացումը անուշադրության մատնվեց ։
Ռազմավարական հետախուզությանը Հիտլերը քիչ ուշադրություն էր դարձնում։ Գուդերիանը, Հիտլերի համար ԽՍՀՄ տանկային զինուժը ներկայացնելիս, պատշաճ մտարությամբ սովետական 17 000 տանկերի թիվը նվազեցրեց մինչև 10 000-ը, սակայն Հիտլերը հրաժարվեց դրան հավատալ։
Արդյունքում Հիտլերը գանգատվեց Գուդերիանին.
Ռազմավարության պլանավորում և գաղափարախոսություն
Նացիոնալ–սոցիալիզմի գաղափարախոսությունների վրա հիմնված պրոպագանդան Գերմանիայում տարածված էր ոչ միայն հանրամատչելի մասսայական ինֆորմացիայի աղբյուրների, այլև փակ ալիքներով տեղափոխվեղ ինֆորմացիայի վրա, ինչն էլ բացասաբար էր ազդում հանրապետական խնդիրները զգոն գնահատելու և լուծելու վրա։ Այսպես, Հիտլերի արհամարհական վերաբերմունքը ԱՄՆ-ի պատերազմին հնարավոր միավորման հարցին մանտնանշում էր նրա լավատեսությունը՝ հիմնված այն համոզմունքին, որ ամերիկյան Սենատը երբեք կողմ չի քվեարկի եվրոպական պատերազմին մասնակցելուն։ Սա իր հետքը թողեց Ֆրանկլին Ռուզվելտին ուղղված 1939 թվականի ապրիլի 14-ի պատասխանում ։
Սլավոնական ռասայի անլիարժեքության մասին պատկերացումները, որի վրա հիմնված էր աշխարհի գրավման քաղաքականությունը, ճակատագրական դարձան Հիտլերի և Գերմանիայի համար։
Տարածքների շրջափակումն ուղեկցվում էր կամայական և Մոսկվայից ղեկավարվող տեղի բնակչության ու ԲԳԿՀ միացյալ զինված ջոկատների ստեղծումով։ 1943 թվականին նրանց դիվերսիոն գործողություններն այնքան արդյունավետ դարձան, որ մինչև Կուրսկի ճակատամարտը սկսելը տեղեկացվեց ճանապարհի 207 պարտիզանական ճամբերաների կործանման մասին ։
Գործողություն ծովում
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ գերմանական նավատորմը մուտք գործեց 2 գծանավով, 3 զրահակիրով, մեկ ծանր և 5 թեթև հածանավով, 21 ականակիրով, 57 սուզանավով ։
Գործողություններ օդում
1939 թվականին գերմանական ռազմաօդային ուժերն ուներին 4093 ռազմական ինքնաթիռ, որոնց թվին էին պատկանում 1542 ռմբակոծիչ, 771 կործանիչ և 408 կործանիչ-ռմբակոծիչ ինքնաթիռ ։
Անձնատուրություն
1945 թվականի մայիսի 7-ին գեներալ-գնդապետ Ալֆրեդ Յոդլը՝ Գերմանիայի Վերին գլխավոր հրամանատարության շտաբի պետը, պետության գլուխ Դյովից Կարլի անունից Ռեյմսում գրեց դաշնակիցների զինված ուժերի գլխավոր հրամանատարության շտաբի պետ Դուայթ Էյզենհաուերին ժամը 2:41 Գերմանիայի անձնատուրության մասին։ Ըստ դրա մայիսի 8-ին՝ ժամը 23:01-ին, ողջ Եվրոպայում ռազմական գործողությունները պիտի դադարեին ։
Սակայն Ստալինի պահանջով այս գործընթացը կրկնվեց 1945 թվականի մայիսի 8-ի լույս 9-ի գիշերը գեներալ-ֆելդմարշալ Կեյտելեմի, գեներալ-ադմիրալ ֆոն Ֆրիդեբուրգի և գեներալ-գնդապետ Շտումպֆոմի կողմից։ Այս երեք բարձրաստիճան սպաները Բարձրագույն ղեկավարության անունից ստորագրեցին Գերմանիայի անձնատուրության մասին փաստաթուղթը ։
Մայիսի 9-ի առավոտը կրակի փաստացի դադարեցման օրն էր ։ Վերմախտի վերջին զինվորական խմբավորումը, որը շարունակում էր դիմադրությունը, զենքը վայր դրեց 1945 թվականի սեպտեմբերին։ Վերմախտը լուծարվեց դաշնակիցների ընդունած օրենքով 1946 թվականի օգոստոսի 26-ին։ Պատերազմից և Գերմանիայի բաժանումից հետո կազվեցին երկու երկրների զինված ուժեր, որոնք համապատասխանաբար կոչվում էին «Ազգային ժողովրդական բանակ» (ԳԴՀ) և «Ֆեդերալ պաշտպանության ուժեր» (Բունդեսվեր՝ ԳԴՀ)։
Կորուստներ
1943 թվականի փետրվարի 23-ին Ստալինը նշեց գերմանական 4 միլիոն զոհերի մասին ։ ԽՍՀՄ-ի տվյալներով 1944 թվականի հունիսի 26-ի դրությամբ կորուստները կազմում էին 7.8 միլիոն սպանված և գերված։ Քանի որ այդ ժամանակ ռազմագերիների թիվը կազմում էր 700 000, ապա գերմանական կորուստները 7.1 միլիոն էին ։ Վերմախտում կռվող սովետական քաղաքացիների կորուստները կազմում էին մետ 215 000 մարդ ։ Այսպիսով, կարելի է ենթադրել, որ ըստ սովետական տվյալների, ողջ պատերազմի ընթացքում ընկել են մոտ 10 միլիոն վերմախտի զինվոր։
Ըստ գերմանական պաշտոնական տվյալների (1945 թվականի փետրվարի Վերմախտի գլխավոր շտաբի զեկույցը Հիտլերին) նշված են հետևյալ տեղեկությունները.
Հուղարկավորություն և զոհվածների հիշատակը
Միայն 1946 թվականին Ազգային միություն կարողացավ վերականգնել իր մարդասիրական գործառույթները։ Կարճ ժամանակահատվածում հաջողվեց Գերմանիայում ստեղծել մոտ 400-ից ավելի զինվորական գերեզմանոց։ 1954 թվականին Գերմանիայի Ֆեդերատիվ Հանրապետության կանցլեր Կոնրադ Ադենաուերը Ազգային միությանը հանձնեց արտասահմանում թաղված գերմանացի զինծառայողների գերեզմանների հայտնաբերման և դրանց խնամքի կազմակերպման պարտականությունը։
Երվրոպայի Թավշյա հեղափոխությունից հետո Ազգային միությունը գործողություններ ծավալեց նաև Սոցիալիստական ճամբարում, որտեղ պատերազմի տարիներին զոհվել էին մոտ երեք միլիոն գերմանացի զինծառայող, ինչը մոտ երկու անգամ շատ է Արևմուտքում թաղվածներից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նացիստական Գերմանիայի զինված ուժեր Կատեգորիա:Գերմանիան Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում Կատեգորիա:1935 հիմնադրումներ Գերմանիայում
Երկաթե և թղթե շերեփ
Երկաթե և թղթե շերեփ, Հայաստանի և այլ երկրների պետական շահերը խորհրդանշող հայտնի փոխաբերություն, որը դարձել է թևավոր խոսք։
Ծագում
1878 հունիսի 1-ից (հունիսի 13) առ հուլիսի 1-ը (13) Բեռլինում տեղի է ունեցել միջազգային կոնգրես, որը Մեծ Բրիտանիայի և Ավստրո-Հունգարիայի ջանքերի արդյունքում հրավիրվել էր Սան-Ստեֆանոյի պայմանագրի վերանայման նպատակով։ Մասնակից պետություններն էին՝ Ռուսաստանը, Օսմանյան կայսրությունը, Անգլիան, Ավստրո-Հունգարիան, Ֆրանսիան, Իտալիան և Գերմանիան։ Կոնգրեսն ավարտվել է փաստաթղթի ընդունմամբ, որը պատմության մեջ մտել է Բեռլինի դաշնադրություն (տրակտատ) անունով։ Կոնգրեսի արդյունքներից մեկն այն էր, որ Արևմտյան Հայաստանի հարցը միջազգային դիվանագիտության մեջ մտավ որպես «Հայկական հարց»։
Կոնգրեսի մասնակիցներից մեկն էր ՀԱԵ 125-րդ կաթողիկոս, հասարակական, քաղաքական գործիչ, գրող Մկրտիչ Խրիմյանը՝ որպես Օսմանյան կայսրությունում հայերի ներկայացուցիչ։ Խրիմյանը կոնգրես է ներկայացնում Գրիգոր Օտյանի կազմած Հայաստանի «Ինքնավարության ծրագիրը», որի հաստատվելու դեպքում ճանաչվելու էր Հայաստանի անկախությունը Օսմանյան կայսրությունից։ Ավստրո-Հունգարիայի պատվիրակության ղեկավար Անդրաշին առաջարկում է օրակարգում ընդգրկել Հայաստանի ինքնավարության ծրագիրը։ Բեռլինում Ռուսաստանի պատվիրակության ղեկավար՝ Ալեքսանդր Գորչակովը վետո է դնում Հայաստանի ինքնավարության ծրագիրը կոնգրեսի օրակարգ ընդգրկելու վրա՝ պատճառաբանելով, թե հայերն անկախություն չեն ուզում։ Կոնգրեսի աշխատանքների ընթացքում Գորչակովին փոխարինում է Պյոտր Շուվալովը։ Եվ Խրիմյանի խնդրանքով, Անգլիայի ներկայացուցիչ Սոլսբերին կրկին առաջարկում է օրակարգ մտցնել Հայաստանի Ինքնավարության ծրագիրը, սակայն Ռուսաստանի պատվիրակության ղեկավար Շուվալովը կրկին վետո է դնում։ Այդ պատճառով Հայաստանի անկախության հարցը չի մտնում Բեռլինի կոնգրեսի օրակարգ, սակայն Սոլսբերիի առաջարկով օրակարգ է մտնում բարենորոգումներ իրականացնելու հարցը, որը ներառվում է դաշնադրության մեջ։
Բեռլինի դաշնադրությունում Սան-Ստեֆանոյի պայմանագրի 16-րդ հոդվածի փոխարեն մտցվել է նոր հոդված՝ 61-րդը, որտեղ ասված էր հետևյալը. «Բարձր Դուռը հանձն է առնում հայաբնակ վայրերում անհապաղ իրագործել տեղական պահանջներից բխող բարեփոխումներ և ապահովել հայերի անվտանգությունը քրդերից ու չերքեզներից։ Այդ նպատակով ձեռնարկված միջոցառումների մասին նա պարտավոր է պարբերաբար հաղորդել պետություններին, որոնք պետք է հսկեն դրանց գործադրությունը»։ Սակայն այդ հոդվածի իրագործման հսկողությունը դրվում էր վեհաժողովի մասնակից բոլոր պետությունների վրա, ինչը վերջիններիս հնարավորություն էր տալիս միջամտելու Թուրքիայի ներքին գործերին։ Վեհաժողովը պարտավորեցնում էր Ռուսաստանին իր զորքերն անհապաղ դուրս բերել գրավված տարածքներից և ոչ մի երաշխիք չէր տալիս 61-րդ հոդվածի կենսագործման համար։ Բացի այդ, «Հայաստան» բառը փոխարինվում էր «Հայկական մարզեր» և «Հայաբնակ վայրեր» բառակապակցություններով։ Այսինքն՝ օսմանյան կողմն ազատվում էր այդ երկրամասը հայերի հայրենիք ընդունելու Սան-Ստեֆանոյի պայմանագրի ձևակերպումից ։ Ռուսաստանին էր անցնում Կարսի մարզը, իսկ Ալաշկերտն ու Բայազետը հանձնվում էին Օսմանյան կայսրությանը։
Այդպիսով, ձեռնունայն վերադառնալով Բեռլինի կոնգրեսից և հասկանալով եվրոպական խոշոր տերությունների երկդիմի քաղաքականությունը, համընդհանուր հիասթափության մթնոլորտում, Մկրտիչ Խրիմյանը դառնացած արձանագրեց, որ անտեղի, իգուր էին հայերի հույսն ու հավատը՝ թե եվրոպական քաղաքակիրթ տերությունները թույլ չեն տա հերթական անգամ ոտնահարելու արդարությունը, որ քաղաքակրթությունն ու մարդասիրությունը ավելի շպար, դիմակ են՝ քողարկելու համար դիվանագետների հոգեկան ամլությունը։ Ուրիշ ժողովուրդներ, նկատեց նա, «այնտեղ ապուրը» երկաթե շերեփով էին ճաշակում, այնինչ Հայաստանի շերեփը թղթից էր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թևավոր խոսքեր Կատեգորիա:Փոխաբերություններ Կատեգորիա:Հայաստանի պետական շահեր
Շուաֆատ փախստականների ճամբար
Շուաֆատ փախստականների ճամբար (երբեմն Շոաֆատ, מחנה הפליטים שועפאט, مُخَيَّم لاجِئين شعفاط), գտնվում է Երուսաղեմի հյուսիս - արևելյան հատվածում։ Տեղակայված է արաբական Ռաս Համիսի և հրեական Պիսգատ Զեեվի միջև։ Դա Երուսաղեմի ներսում տեղակայված պաղեստինյան փախստականների միակ ճամբարն է (ընդհանրապես Իսրայելի վերահսկվող տարածքներում) ։
Պատմություն
Այս տարածաշրջանը կառուցվել է 1965-1966 թթ. Հորդանանի (որն այն ժամանակ կառավարվել է Արևելյան Երուսաղեմի և Արևմտյան թևի կողմից), արաբական փախստականների վերաբնակեցման համար` ՄԱԿ ՓԳՀ-ին հատկացված տարածքում։ Սա վերջին ճամբարն է, որ կառուցվել է Պաղեստինի 1948 թվականին փախստականների համար։ Սկզբում այն նախատեսված էր 1500 փախստականների համար և կազմում էր 203 դունամա։ Տասնվեցօրյա պատերազմից հետո այստեղ տեղափոխվեցին նոր փախստականներ։ Պատերազմից հետո Երուսաղեմի սահմաններն ընդլայնվեցին, իսկ փախստականների ճամբարը գրեթե մտավ քաղաքի մեջ։ Այսպիսով, տեղի բնակիչները ստացան Իսրայելու բնակության թույլտվություն  (բայց ոչ քաղաքացիություն)։
Ես կարող եմ ոչնչացնել քեզ
«Ես կարող եմ ոչնչացնել քեզ» (I May Destroy You), բրիտանական կատակերգական դրամա հեռուստասերիալ, որի հեղինակը, համառեժիսորը և գործադիր պրոդյուսերը Միքաելա Քոելն է։ Այն ստեղծվել է BBC One-ի և HBO-ի համար։ Սերիալի գործողությունը տեղի է ունենում Լոնդոնում։ Քոելը հանդես է գալիս Արաբելայի դերում՝ կնոջ, որը փորձում է վերականգնել իր կյանքն այն բանից հետո, երբ նրա կոկտեյլի մեջ թմրանյութեր են խառնել ։ Սերիալի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2020 թվականի հունիսի 8-ին BBC One-ով և 2020 թվականի հունիսի 7-ին՝ HBO-ով ։
Շուաֆատ փախստականների ճամբար
Պատմություն
Թաղամասի բնակչությունը շարունակում էր աճել, և, ըստ տարբեր կազմակերպությունների գրառումների, ութհազարից հասավ մինև քսան հազարի։
Ես կարող եմ ոչնչացնել քեզ
Սյուժե
Արաբելան Թվիթթերի աստղ է, որը վիպագիր է դարձել և ճանաչում է ձեռք բերել իր առաջին «Կուշտ հազարամյակի քրոնիկներ» գրքի շնորհիվ և հրապարակայնորեն փառավորվում է որպես հազարամյակի պատկերակ։ Փորձելով ավարտել իր երկրորդ գիրքը մինչև վերջնաժամկետ, նա աշխատանքից ընդմիջում է վերցնում Լոնդոնում ընկերների հետ հանդիպելու համար։ Հաջորդ առավոտ նա փորձում է հիշել, թե ինչ է պատահել նրա հետ՝ վերհիշելով իրադարձությունները իր ընկերների՝ Թերիի (Վերուչե Օփիա) և Քվամեի (Փաափա Էսիեդու) օգնությամբ։
Շուաֆատ փախստականների ճամբար
Պատմություն
Քաղաքի ենթակառուցվածքն այնքան էլ զարգացած չի, ոչ բոլոր տներն են միացված կոյուղուն։ Անտեսելով բոլոր նախազգուշացումները, բնակիչները շենքերի վրա բարձրացնում են երրորդ, չորրորդ հարկերը, որոնց հիմքերը նախատեսված են միայն 1-2 հարկերի համար ։ Ճամբարը շատ է տուժում  հանցագործություններից, քանի որ Իսրայելի ոստիկանությունը հազվադեպ է մտնում այնտեղ անվտանգության նկատառումներով, իսկ պաղեստինյան ոստիկանությանը թույլ չեն տալիս մուտք գործել Իսրայելի տարածք ։
Ես կարող եմ ոչնչացնել քեզ
Թողարկում
Մեծ Բրիտանիայում հեռուստասերիալի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2020 թվականի հունիսի 8-ին BBC One ալիքում ։ ԱՄՆ-ում առաջին սերիայի պրեմիերան կայացել է 2020 թվականի հունիսի 7-ին HBO ալիքով ։
Արտադրություն
Քոելը 2018 թվականի Էդինբուրգի փառատոնի դասախոսության ժամանակ հայտարարել է, որ նա սեռական բռնության է ենթարկվել «Մաստակ» (Chewing Gum) սերիալը գրելու ժամանակ, և որ այդ փորձն է ոգեշնչել սերիալ ստեղծել ։
Շուաֆատ փախստականների ճամբար
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսրայելի բնակավայրեր Կատեգորիա:1964 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Երուսաղեմ
Ես կարող եմ ոչնչացնել քեզ
Քննադատություն
«Ես կարող եմ ոչնչացնել քեզ» սերիալի վաղ գնահատականները հիմնականում դրական էին, և շատ քննադատներ բարձր են գնահատել Քոելի աշխատանքը և սահմաններն ընդլայնելու շոուի պատրաստակամությունը ։ Metacritic կայքում շոուի վարկանիշը 84/100 է, որը հիմնված է 20 ակնարկների վրա, ինչը «համընդհանուր ճանաչում» է նշանակում ։ Rotten Tomatoes կայքում սերիալի վարկանիշը 96% է, իսկ 46 ակնարկների վրա հիմնված միջին գնահատականը՝ 7.96/10։ Կայքի քննադատական կոնսեսուսն ասում է․ «'Ես կարող եմ ոչնչացնել քեզ' սերիալը միաժամանակ համարձակ և նուրբ է, և այն բացահայտում է սեռական բռնության հետևանքով ցնցումը սև հումորի և խորը անհարմարության պահերի միջոցով։ Այդ ամենը միասին պահպանվում է Միքաելա Քոելի անվիճելի տաղանդի ուժի վրա »։
Նյու Յորք Թայմսի համար գրելով, քննադատ Մայք Հեյլն անվանել է սերիալը «հուզիչ և չափի մեջ զվարճալի» ։ Թայմի համար իր ակնարկում քննադատ Ջուդի Բերմանը նշել է Me Too շարժումից հետո սեռական բռնության շուրջ կենտրոնացած պատմության մասին շոուի եզակի և բարդ պատմությունը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրիտանական հեռուստասերիալներ Կատեգորիա:HBO-ի բնօրինակ ծրագրեր Կատեգորիա:2020 հեռուստասերիալներ Կատեգորիա:Անգլերեն հեռուստասերիալներ Կատեգորիա:Բրիտանական դրամա հեռուստասերիալներ
Լութֆի Լևոն Հալեպլյան
Լութֆի Լևոն Հարությունի Հալեպլյան (նաև՝ Հալապլյան, Հալեպյան, 1882 (1884), Այնթապ, Այնթապի գավառ, Հալեպի նահանգ - 1915, Մուշ), հայ վիրաբույժ, ՀՅԴ անդամ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1882 (1884) թվականին Հալեպի նահանգի Այնթապի գավառի Այնթապի գավառակի Այնթապ քաղաքում՝ հայ ավետարանական Հարություն և Լուսիա Հալեպլյանների ընտանիքում։ Ընտանիքում եղել են երկու զավակ, որոնք ավարտել են քոլեջ ու համալսարան։ Լութֆին ավարտել է Այնթապի առևտրականների նախակրթարանը։ 1902 թվականին ավարտել է ամերիկացի միսիոներների Այնթապի կենտրոնական Թուրքիայի քոլեջը և ստացել պսակավոր արվեստից վկայական։ 1907 (1909) թվականին ավարտել է Բեյրութի ամերիկյան համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը։
1907 թվականին վերադարձել է Այնթապ և ծնողներին կարճատև այցելելուց հետո մեկնել է Մելիտինե (Մալաթիա) և աշխատել որպես բժիշկ։ Լավ տիրապետելով թուրքերենին` շահել է նաև թրքուհի հիվանդների համակրանքը։
1911 թվականին գերմանական վաճառականական մի ընկերության խնդրանքով մեկնել է Գերմանիա և Բեռլինի հիվանդանոցներում հմտացել վիրաբուժության մեջ, պատրաստվել վերադառնալ և որպես վիրաբույժ աշխատել Կարինում բացվելիք գերմանական հիվանդանոցում։ 1913 թվականին վերադարձել է Այնթապ և շարունակել զբաղվել բժշկությամբ։ Եղել է ՀՅԴ անդամ։
Առաջին համաշխարհային պատերազմն սկսելուց հետո` 1914 թվականի ամռանը, զորակոչվել է օսմանյան բանակ և, ուղարկվելով Երզնկայի շրջան, նշանակվել Քեոփրյուքեոյի մոտակայքում բացված Մեզեի զինվորական հիվանդանոցի բժշկապետ։
1915 թվականի սկզբներին, նախազգալով հայերին սպառնացող մոտալուտ վտանգը, իրեն կոչել է Սըր Թապիպ Լութֆի։ 1915 թվականին ձերբակալվել է, բանտարկվել ու աքսորվել։
1915 թվականի հուլիսի սկզբներին Կարինից Երզնկա ընկած ճանապարհին՝ Բաբերդ չհասած՝ Մուշի Քոբ (Կոպ) լեռան ստորոտին 32-րդ զորաբաժնի սպա Մեհմեդ Ալիի հրամանով, իրեն ընկերակցող թուրք սպայի և թուրք զինվորների ձեռքով եղերական և բարբարոս ձևով սպանվել է բժիշկ Հովհաննես Թերզյանի հետ միասին։
Եղել է ամուրի։ Քույրը և փեսան՝ տեր և տիկին Լ. Լևոնյանները, տարագրության գողգոթայից վերապրելով, բնակություն են հաստատել ԱՄՆ-ի Մասաչուսեթսի Ուոթըրթաուն քաղաքում։
Գրականություն
Իսթանպուլ, 1940։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ վիրաբույժներ Կատեգորիա:Այնթապ քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:1915 մահեր Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր
Վերա Լինն
Դամա Վերա Լինն, բրիտանացի երգչուհի և երգահան։ Նրա երգերից We՚ll Meet Again-ը և White Cliffs of Dover-ը դարձել են 20-րդ դարի բրիտանական մշակութի խորհրդանիշերից։ Նա մեծ ճանաչում ստացավ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին։ Պարգևատրվել Է Բրիտանական կայսրության շքանշանով։
Կենսագրություն
Նա պատերազմից հետո շարունակեց մնալ հանրաճանաչ՝ հայտնվելով Ռադիոյով և հեռուստատեսությամբ Միացյալ Թագավորությունում և Միացյալ Նահանգներում։ 2009 թ.-ին, 92 տարեկան հասակում, նա դարձավ ամենածեր կենդանի երգիչը, որը գլխավորում էր Միացյալ Թագավորության Ալբոմների աղյուսակը` The Best Best of Vera Lynn ալբոմով։ 2014 թվականին նա թողարկեց Vera Lynn: National Treasure հավաքածուն, իսկ 2017 թվականին թողարկեց Vera Lynn 100-ը՝ իր հարյուրամյակի տարեդարձը նծելով ալբոմով։ Այսպիսով դարձավ առաջին հարյուրամյա կատարողը, որն ունի ալբոմ Top10-ում ։
Լիննը մեծ ժամանակ և էներգիա էր նվիրել բարեգործական աշխատանքներին՝ կապված նախկին զինծառայողների, հաշմանդամ երեխաների և կրծքագեղձի քաղցկեղի բուժման հետ։ Նրան մեծ սիրով էին վերաբերվում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի վետերանները։ Վերա Լիննին Է նվիրված Pink Floyd խմբի The Wall ալբոմի Vera երգը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի երգիչներ Կատեգորիա:Ինքնակենսագիրներ Կատեգորիա:Բրիտանացի երգահաններ Կատեգորիա:Բրիտանացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ
Միլիցաթոռ
Միլիցաթոռ, գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, սկիզբ է առնում Սյունիքի բարձրավանդակի հյուսիսային մասից և Կեչուտ գյուղից 7 կմ հարավ–արևելք ձախից միախառնվում Որոտան գետին։ Երկարությունը՝ 12 կմ է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր Կատեգորիա:Որոտան գետի վտակներ
Ալ-Սուր
Ալ-Սուր կամ Սուր (الصور), քաղաք Սիրիայի Արաբական Հանրապետության Դեյր-էլ-Զորի մարզում։ Հանդիսանում է Դեյր-էլ-Զորի գավառի 7 շրջաններից մեկի՝ ալ-Սուրի շրջանի կենտրոնը։ 2004 թվականի տվյալներով շրջանն ուներ 37 552 բնակիչ՝ հիմնականում արաբներ ։ Հիմնական զբաղմունքը ոռոգովի երկրագործությունն է և անասնապահությունը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դեյր-էլ-Զորի գավառ Կատեգորիա:Սիրիայի քաղաքներ
Իլյա Մուրոմեց
Իլյա Մուրոմեց (Илья Муромец, բիլինայի հերոսի ամբողջական անունը՝ Իլյա Իվանովիչ Մուրոմեց, ինչպես նաև հանդիպում են այլ տարբերակներ՝ Իլյա Մորովլին, Մուրովլենին, Մուրովեց, Մուրոմլյան, Իլյա-զմեեբորեց ), հին ռուսական բիլինաների հերոսներից մեկը, դյուցազուն, ով իրականացնում է հերոս-մարտիկի ընդհանուր ժողովրդական կերպարը։
Ըստ լեգենդի՝ նա գյուղացու որդին էր և պաշտպանում էր իր երկիրը թշնամիներից, իսկ այդ ուժը ստանում էր կախարդներից, պայքարում էր Սոլովեյ Ռազբոյնիկի, հրեշակուռքի, ջհուդների, թաթարներ դեմ և, վերջապես, քարանում է ։ Գրավոր աղբյուրներում առաջին անգամ հանդիպում է XVI դարում Ֆիլոն Կմիտա Չերնոբիլսկու մոտ որպես Իլյա Մուրավլենին, Էրիխ Լյասոտայի մոտ՝ Կիևի Սոֆիայի տաճարի արարիչ Իլյա Մուրովլին , XVII դարի որոշ բիլինաներում՝ որպես Իլյա Մուրովիչ կամ Իլյա Մուրովեց ։ Որոշ հետազոտողների կողմից նույնացվում է սուրբ Իլյա Պեչերսկի Չեբոտկայի հետ, որի մասունքները հանգչում են Կիև-Պեչորյան մայրավանքում։
Բիլինայի սյուժեներ, որոնց գլխավոր հերոսը Իլյա Մուրոմեցն է
Համարվում է, որ Իլյա Մուրոմեցի մասին առաջին անգամ  հիշատակվել է 1574 թվականին Օրշանի ավագ Ֆիլոն Չերնոբիլսկու նամակում, որտեղ նա գրել է բիլինայի դյուցազուն Իլյա Մուրովլենի մասին որպես Ռուսիայի պաշտպան ։
Իլյա Մուրոմեցը հանդիպում է Կիևյան ցիկլում որպես՝ Իլյա Մուրոմեց և Սոլովեյ Ռազբոյնիկ, Իլյա Մուրոմեց և Իդոլիշչե Պոգանով, Իլյա Մուրոմեցի վեճը իշխան Վլադիմիրի հետ, Իլյա Մուրոմեցի պայքարը Ժիդովինի հետ։ «Սվյատոգորը և Իլյա Մուրոմեցը» բիլինայում պատմվում է, թե ինչպես էր Իլյա Մուրոմեցը սովորում Սվյատոգորի մոտ և մահանալով, Սվյատոգորը փչում է նրա վրա դյուցազնի ոգին և տալիս իր թուր-կայծակին, այդ ամենից հետո Իլյայի ուժերը ավելանում են։
Ըստ բանասեր Սերգեյ Ազբելևի, ով գրի է առել ավելի քան 53 բիլինայի սյուժեներ, Իլյա Մուրոմեցը հանդիսանում է դրանցից 15-ի գլխավոր հերոսը (№ 1-15-ը ըստ Ազբելևի կազմած ուղեցույցի ):
Սյուժեի առանձին տարբերակների թիվը, որը արձանագրվել է տարբեր բանասերների կողմից, անցնում է տասնյակները և գերազանցում է հարյուրը (№ 3, 9, 10), հիմնականում դրանք եղել են 12-ից մինչև 45 և ավելի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսական բանահյուսություն
Գարդման (գետ)
Գարդման , Գարդմանիկ, Գյուքչայ, Գրդմանիկ, Փառիս, գետ Կուրի ավազանում, նրա աջակողմյան վտակ Շամքորի աջ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Արություն կամ Հարություն լեռան լանջերից և հոսելով Փառիսոսի վանքի արևելյան կողմով՝ թափվում է Շամքորի մեջ Չորեք բերդից ներքև ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի գետեր Կատեգորիա:Շամքոր գետի վտակներ Կատեգորիա:Դաշկեսանի շրջան
Հարություն Հալվաճյան
Կենսագրություն
Ծնվել է 1850 (1865) թվականին Տիգրանակերտի նահանգի կենտրոն Տիգրանակերտ (Դիարբեքիր) քաղաքում։ Նախնական կրթությունն ստացել է ծննդավայրի Սբ. Կիրակոս եկեղեցու ազգային վարժարանում։ Ավարտել է նաև տեղի թուրքական իդադիեն (միջնակարգ դպրոցը)։
Մոտավորապես 1890 թվականին ավարտել է Կ. Պոլսի Կայսերական բժշկական վարժարանը և ստացել «թոփ­չիի» (հրետանու սպայի) զինվորական կոչում։ Մասնագիտությամբ եղել է վիրաբույժ։ Ավարտելուց անմիջապես հետո զինվորական ծառայության է անցել օսմանյան բանակում։ Երկար տարիներ Օսմանյան կայսրության մի շարք քաղաքներում գտնվող զինվորական հիվանդանոցներում ծառայել է որպես զինվորական բժիշկ։
Գնդապետի զինվորական կոչում և բժշկապետի տիտղոս է ունեցել։ Ծառայել է օսմանյան բանակի Մեզիրեի զինվորական հիվանդանոցում։ Եղել է Խարբերդի գավառի կառավարիչ (կայմակամ)։ Հարյուրավոր թուրք քաղաքացիներ ու զինվորականներ փրկվել են նրա հմուտ վիրահատությունների շնորհիվ։ Օսմանյան կայսրության պատերազմական նախարարությունից արժանացել է բեյի տիտղոսին։
1914 թվականին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, իր դեղագործ եղբոր հետ միասին, 5-րդ կոլ-օրդուի (ենթաբանակի) բժշկապետի պաշտոնով ուղարկվել է Կովկասյան ռազմաճակատը։ Այստեղ օսմանյան բանակի պարտությունից հետո հայ զինվորական բժիշկների ներկայությունը ռուսական սահմանի մոտ համարվել է կասկածելի, և գնդապետ բժիշկը ուղարկվել է Խար­բերդ ու Մեզիրեի զինվորական հիվանդանոցի բժշկապետ նշանակվել։ Այստեղ նա մեծ ծառայություն է մատուցել օսմանյան բանակում ժանտախտի համաճարակի դեմ պայքարելու և հազարավոր թուրք զինվորների կյանքը փրկելու գործին, ինչի համար արժանացել է զինվորական իշխանության գնահատանքին։
Թուրք պաշտոնակից բժիշկների զրպարտանքների հետևանքով բժիշկը հետ է ուղարկվել իր ծննդավայրը՝ ծառայելու տեղի զինվորական հիվանդանոցի բժշկապետ։ Հարություն Հալվաճյանն իրեն ուղեկցող թուրք զինվորականների հետ կառքով ճանապարհ է ընկել դեպի Տիգրանակերտ, որի մոտակա Դևե բոյնու (Ուղտի վիզ) տեղանքում չեթեները (ավազակները) հարձակվել են կառքի վրա, իսկ թուրք զինվորները դիմադրություն ցույց չեն տվել։ Չեթեները բժշկին կողոպտելուց հետո վայրագորեն սպանել են նրան ու մարմինը ձորը նետել։
Այլ տվյալով՝ 1915 թ. հուլիսին սպանվել է Խարբերդում կամ Գեղվանքի մոտ, իր աշխատավայրում՝ մոտ 55 տարեկանում։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ Կատեգորիա:Տիգրանակերտ քաղաքում ծնվածներ
Բալովտու սար
Բալովտու սար, Սարի սորակ, լեռ Պոնտական լեռների արևելյան կողմում, Խոտրջրի գավառում, Մեծ Դիու գետի ձախ ափին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռներ
Բեշբարմաք Թեփե
Բեշբարմաք Թեփե, Պեշբարմաք, լեռնագագաթ Անտիպոնտական լեռնահամակարգում, պատմական Կապադովկիայում, Արգեոս լեռից հարավ։ Բարձրությունը՝ 3267 մ։ Արևմտահայերեն տառադարձությամբ՝ Պեշբարմաք ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնագագաթներ Կատեգորիա:Լեռնագագաթներ այբբենական կարգով
Շնաձուկ տղայի և Լավա աղջկա արկածները
«Շնաձուկ տղայի և Լավա աղջկա արկածները» (The Adventures of Sharkboy and Lavagirl 3-D), ամերիկյան գեղարվեստական ֆիլմ, ռեժիսոր Ռոբերտ Ռոդրիգեսի կողմից, որը նաև «Լրտես երեխաներ. Երեք հարթություններում» ֆիլմի սցենարիստն է, պրոդյուսերն ու ռեժիսորը։
Ֆիլմը նկարահանվել է 3D գրաֆիկայով և նախատեսված էր այն դիտել անագլիֆ 3D ակնոցների միջոցով, բայց թույլատրվում է դիտել նաև այլ միջոցներով, բայց ավելի շատ տարածված է 3D տարբերակը։ Այստեղ օգտագործվում է նաև «Լրտես Երեխաները. Խաղի վերջը» ֆիլմի եռաչափ տարբերակը։ Ֆիլմում խաղացել են այնպիսի դերասաններ, ինչպիսիք են Քեյդեն Բոյդը, Թեյլոր Լոտները, Թեյլոր Դուլին և Ջորջ Լոպեսը։ Պատմության մեծ մասը մտածել են Ռոդրիգեսի երեխաները և յոթամյա Ռեյսեր Ռոդրիգեսը։ Ֆիլմը հավաքել է ոչ մեծ դրամարկղ, սակայն ստացել է կինոքննադատների կողմից մի քանի գովասանքային խոսքեր։
Սյուժե
Սովորական տղան, ով երազում էր ընկեր-սուպերհերոսների մասին, գտնում է, որ նրանք իրական են և մեկնում է կախարդական ճամփորդության, որը լի էր ամենաանկախատեսելի վտանգներով։
Ֆիլմը պատմում է 10-ամյա Մաքս անունով մի աշակերտի պատմություն, ով գտնվում էր դպրոցական կռվարարների ճնշման տակ և անընդհատ վիճում էր ծնողների հետ։ Փորձելով դուրս գալ ոչ հաճելի իրականությունից, նա մտածում է իր սեփական աշխարհի և երկու ընկերների՝ սուպերհերոսներ Շնաձուկ տղայի և Լավա աղջկա մասին։ Հետագայում զարմանալիորեն բացահայտվում է, որ բոլոր իր երևակայությունները իրական են։ Հորինված հերոսները գտնում են Մաքսին, որպեսզի վերցնեին նրան և իրենց հետ տանեին «Հրաշքների աշխարհ», որը գտնվում էր մեծ վտանգի մեջ։ Չարագործների մեծամասնությունը, որոնք Մաքսի կյանքի հասարակ մարդիկ էին, տեղափոխվում են նրա երևակայության մեջ։ Մեծ մասը նվիրված է երևակայության (հեքիաթային երկիր) և իրականության հակամարտությանը։
Սաունդթրեքներ
Ֆիլմի սաունդթրեքները գրել են ռեժիսոր Ռոբերտ Ռոդրիգեսը, կոմպոզիտորներ Ջոն Դեբնին և Գրեմ Ռեվելլն։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Ռոբերտ Ռոդրիգեսի ֆիլմեր Կատեգորիա:2005 ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր սուպերհերոսների մասին Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան եռաչափ ֆիլմեր Կատեգորիա:2000-ականների կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ամերիկյան ընտանեկան ֆիլմեր Կատեգորիա:Columbia Pictures ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր որբերի մասին Կատեգորիա:Ամերիկյան արկածային ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆանտաստիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի արկածային ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ
Մեթ Քաթս
Մեթյու «Մեթ» Քաթս (Matthew "Matt" Cutts, ), ամերիկացի ինժեներ-ծրագրավորող։ Եղել է Google-ի՝ որոնողական սպամի դեմ պայքարի թիմի ղեկավարը ։ Ներկայումս նա աշխատում է US Digital Service-ում։ Նախ եղել է տեխնիկական տնօրեն, իսկ 2017 թվականին հունվարի 20-ին դարձել է կառավարչի պաշտոնակատար ։ Նախկինում Google-ում աշխատել է որոնման որակի թիմում որոնման համակարգի օպտիմալացման գծով ։
Կրթություն
Կատիսը ավարտել է Rowan County Senior High Schoo դպրոցը` Կենտուկիում ։ 1995 թվականին Կենտուկիի համալսարանում ստացել է բակալավրի աստիճան` համակարգչային գիտության և մաթեմատիկայի բնագավառում ։ 1998 թվականին նա ստացել է մագիստրոսի կոչում Չապել Հիլի Հյուսիսային Կարոնիլայի համալսարանում ։
Կարիերա
Վեբ որոնման բնագավառում Քաթսն իր կարիերան սկսել է Չապել Հիլի Հյուսիսային Կարոլինայի համալսարանում, իր դոկտորական ատենախոսության վրա աշխատելու ժամանակ։ 2000 թվականի հունվարին Google-ում աշխատանքի է անցել որպես ինժեներ-ծրագրավորող ։ 2007 թվականին Քաթսը հայտարարել է, որ իր հետազոտության դաշտը եղել է համակարգչային գիտություն։ Այնուհետև նա տեղափոխվել է տեղեկատվական որոնման և որոնողական համակարգերի դաշտ։ Նախքան Google-ի որոնման որակի բաժնում աշխատելը Քաթսն աշխատել է անվտանգ որոնման և ընտանեկան զտման թիմում, որն ինքն է մշակել։ Նա ստացել է «porn cookie guy» մականունը նրա համար, որ իր կնոջ կողմից տանը պատրաստված թխվածքաբլիթներով հյուրասիրել է բոլոր նրանց, ովքեր գտնում էին պոռնոգրաֆիայի անցանկալի օրինակներ որոնման արդյունքում։
Քաթսը Google-ի արտոնագրում հիշատակված համահեղինակ-գյուտարարներից մեկն է, որ կապված է որոնման համակարգերի և վեբ-սպամի հետ ։
2010 թվականի նոյեմբերին Քաթսը հայտարարել է մշակողների մրցույթ։ Անհրաժեշտ էր Microsoft Kinect-ն ավելի համատեղելի դարձնել Linux օպերացիոն համակարգի հետ։ Այդ ժամանակ Microsoft-ը հայտարարել է, որ Kinect-ի օգտագործումը այլ սարքերով` բացառությամբ Xbox 360-ի, չի աջակցվում իրենց կողմից ։
2014 թվականի հուլիսին Մեթն իր բլոգում հայտարարել է, որ պատրաստվում է մի քանի ամիս արձակուրդ վերցնել, ավելի շատ ժամանակ անցկացնել իր ընտանիքի հետ և փորձել նոր բաներ ։ Երբ Մեթը Google-ում աշխատանքի է անցել, պայմանավորվել է կնոջ հետ, որ նա 4-5 տարի աշխատելու է, ինչից հետո նրանք որոշ ժամանակ անցկացնելու են միասին, և 15 տարի անց նա վերջապես որոշել է անել դա։
2015 թվականի մայիսին Google-ն հայտարարել է, որ նոր մարդ է նշանակվել Մեթի պաշտոնում՝ դառնալով վեբ-սպամի դեմ պայքարելու թիմի ղեկավար։ Սակայն ի տարբերություն Մեթի, այդ անձը չի դառնա հրատարակիչների և վեբ-վարպետների հարցերով պաշտոնական ներկայացուցիչ ։
2017 թվականի հունվարին Մեթն իր պաշտոնական բլոգում հայտարարել է, որ ինքը հեռանում է Google-ից, որպեսզի միանա US Digital Service-ին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ծրագրավորողներ Կատեգորիա:Անձ Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարագետներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ
Բարդականլու
Բարդականլու, Պարտականլու, լեռնաճյուղ Բարգուշատի լեռներում։ Հիշատակում է Ղևոնդ Ալիշանը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնաճյուղեր
Բլութան (գետակ)
Բլութան, գետակ Արաքսի ավազանում։ Հոսում է Արցախի Հադրութի շրջանով՝ Պլեթանց գյուղի մոտով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության գետեր Կատեգորիա:Արաքսի ավազանի գետեր Կատեգորիա:Հադրութի շրջան
Սալաքար (լեռ)
Սալաքար, լեռ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Մեղրու լեռների հյուսիս–արևելյան ճյուղավորություններում, Ճակատեն գյուղից 1,5 կմ հարավ–արևելք։ Բարձրությունը 1382 մ է ։
Պֆաֆենհաուզեն (Շվաբիա)
Պֆաֆենհաուզեն (Pfaffenhausen), կոմունա Գերմանիայում՝ Բավարիա երկրամասում՝ Ներքին Ալգոյ շրջան։ Ենթարկվում է Շվաբիա վարչական օկրուգին։ Բնակչությունը կազմում է 2360 մարդ (դեկտեմբերի 31, 2010) ։ Զբաղեցնում է 21,11 կմ² մակերես։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 7 78 187։
Արջահուն (գետ)
Արջահուն, գետ Սյունիքի մարզում, Բաղացջուր գետի աջ օժանդակը։ Գոյանում է Մոխրագետ և Միջնագետ գետերի միացումից և Լեռնաձոր գյուղից 7 կմ արևելք միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը 5 կմ է ։
Պֆաֆենհաուզեն (Շվաբիա)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Արջահուն (գետ)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր Կատեգորիա:Բաղացջուր գետի վտակներ
Ernst & Young
«Ernst & Young», բրիտանական աուդիտորական-խորհրդատվական ընկերություն, աշխարհի խոշորագույն աուդիտորական ընկերություններից մեկը (մտնում է աուդիտորական ընկերությունների « Մեծ քառյակի » մեջ)։ 2013 թվականից գործում է EY ապրանքանիշի ներքո, որն իրենից ներկայացնում է ընկերության անվանման հապավումը ։ Գլխամասային գրասենյակը գտնվում է Լոնդոնում։
Պատմություն
Հիմնադրվել է 1989 թվականին՝ ամերիկյան A. C. Young (հիմնադրվել է Արթուր Յանգի կողմից 1906 թվականին) և Ernst & Whinney (հիմնադրվել է Էլվին Էռնստի կողմից 1903 թվականին) աուդիտորական ընկերությունների միաձուլման հետևանքով։
Կառուցվածք և ղեկավարություն
Ներկայացնում է ազգային աուդիտորական ընկերությունների գլոբալ գործընկերությունը (ամենամեծը, որը գործում է ԱՄՆ-ում)։
Ընկերության տնօրենների խորհրդի նախագահը և գլխավոր տնօրենը Մարկ Ուայնբերգերն է (Mark A. Weinberger):
EY ընկերության ԱՊՀ երկրների գծով կառավարիչ գործընկերն Ալեքսանդր Իվլևն է (Alexander Ivlev):
Գործունեություն
Ընկերությունն ունի 728 գրասենյակ աշխարհի 150 երկրներում, այդ թվում՝ Ֆրանսիայում, որտեղ 2011 թվականի նոյեմբերի տվյալներով երկրի ամենաբարձր շենքի 17 հարկերում կա 3100 աշխատակից և զբաղեցնում է 33 500 մ² տարածք։
Անձնակազմի ընդհանուր թիվը 230 հազար մարդ է ։ 2015 ֆինանսական տարում եկամուտը կազմել է 28,7 մլրդ դոլար։
Աշխատանք
2008 թվականին ընկերությանը շնորհվել է BusinessWeek's ամսագրի առաջին տեղը «Լավագույն վայրեր կարիերա սկսելու համար» (The Best Places to Launch a Career) ամենամյա ցանկում ։
2009 թվականին ընկերությունը Fortune-ի «100 լավագույն ընկերություններ աշխատանքի համար» (100 Best Companies to Work For) ցուցակում զբաղեցրել է 44-րդ տեղը և «Ամենամեծ քառյակի» մեջ ամենաբարձր տեղը։
2012 թվականին Great Place to Work® ինստիտուտը (ԱՄՆ) EY-ն ընդգրկել է միջազգային ընկերությունների շրջանում լավագույն գործատուների ցանկում (աշխարհի լավագույն բազմազգ աշխատատեղեր)։ Այս ցուցակը կազմվում է արդեն երկրորդ տարին՝ հիմք ընդունելով աշխատանքային պայմանների ամենամյա ամենամեծ միջազգային ուսումնասիրության արդյունքը և ընդգրկում է այս ոլորտում 25 առաջատար միջազգային ընկերություններ։
2013 թվականին EY-ն ճանաչվել է պրոֆեսիոնալ ծառայություններ մատուցող կազմակերպությունների միջև որպես լավագույն գործատու և Universum 50 World’s Most Attractive Employers միջազգային վարկանիշում զբաղեցրել է երկրորդ տեղը։
2016 թվականին EY ընկերությունը Universum-ի վարկածով World's Most Attractive Employers-ի վարկանիշում զբաղեցրել է 3-րդ տեղը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1989 հիմնադրված ընկերություններ Կատեգորիա:Միացյալ Թագավորության ընկերություններ
Ստեփան Հակոբյան
Ստեփան Հակոբյան (1851, Կ. Պոլիս - 15 մարտի, 1917), հայ բժիշկ
Կենսագրություն
Ծնվել է 1851 թվականին Կոստանդնուպոլսում։ Նախնական կրթությունն ստացել է Կ. Պոլսի Կուզգունջուկ թաղամասի միջնակարգ վարժարանում (իդադիե), ապա՝ Կում կափու թաղամասի Պեզճյան դպրոցում։ 1874 թվականին ավարտել է Կ. Պոլսի Օսմանյան կայսերական վարժարանը։ 1874-77 թվականներին զինվորական բժիշկ է ծառայել Օսմանյան կայսրության դանուբյան նահանգներում և մասնակցել Սերբիական պատերազմին։
1877-1917 թվականներին՝ 40 տարի Կ. Պոլսի Կադըգյուղ թաղամասի Մոդայի հիվանդանոցի բժիշկ է աշխատել։ Այդ ընթացքում կատարելագործման կարճատև դասընթացներ է անցել Փարիզում և Վիեննայում։ Եղել է Ընկերությանց տնօրենների ժողովի անդամ և Ազգային կենտրոնական վարչության Քաղաքական ժողովի Ուսումնական խորհրդի անդամ։ Տասը տարի եղել է Կադըգյուղի Արամյան վարժարանի հոգաբարձության անդամ։
Գիտաբժշկական և գիտահանրամատչելի հոդվածներ է տպագրել «Երկ­րա­գունտ», «Մա­սիս», «Բիւ­զան­դի­ոն» և «Բժիշկ» թերթերում։
Եղել է Կադըգյուղի բազմազգ բնակչության սիրելի և հարգելի բժիշկը։ Չնայած առաջացած տարիքին՝ առողջ, առույգ, կենսախինդ անձնավորություն է եղել։
Մահացել է 1917 թ. մարտի 15-ին ժանտախտից՝ 66 տարեկանում։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:1851 ծնունդներ Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլիս քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Մարտի 15 մահեր Կատեգորիա:1917 մահեր Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ Կատեգորիա:Ժանտախտից մահացածներ
Ժաննա Ֆրանսիացի
Իոաննա (Ժաննա) (Jeanne de France, ), Ֆրանսիայի թագուհի, կաթոլիկական սուրբ։
1476 թվականի սեպտեմբերի 8-ին՝ 12 տարեկան հասակում, հոր կարգադրությամբ ամուսնացել է իր զարմիկի՝ Օռլեանի դուքս Շառլ I-ի հետ, ով հետագայում (1498 թվականին) գահ է բարձրացել Լյուդովիկոս XII անունով։ Գահին բազմելուց հետո վերջինս դիմել է Ալեքսանդր VI պապին, որ ամուսնալուծի իրենց՝ պատճառաբանելով չափազանց սերտ բարեկամական կապերը, 22 տարվա ամուսնական հարաբերություններից հետո զավակների բացակայությունը և այն, որ ամուսնությունը տեղի է ունեցել ստիպողաբար։ Դրանից հետո նա ամուսնացել է նախորդ թագավորի՝ Կարլ VIII-ի այրու՝ Աննա Բրետոնցու հետ։ Իսկ Ժաննան, ստանալով Բերիի դքսուհու տիտղոս, տեղափոխվել է Բուրժ, որտեղ 1501 թվականին հիմնել է Սուրբ ավետման ուխտը (Ordo de Annuntiatione Beatæ Mariæ Virginis) Annuntiatio — Ավետում ։
Նա մահացել է անզավակ, 1505 թվականի փետրվարի 4-ին և թաղվել Ավետման վանքի մատուռում ։ Նրա գերեզմանը պղծվել է, և մարմինը, որ այդ ժամանակ դեռ քայքայված չի եղել, հուգենոտներն այրել են Բուրժի գրավման ժամանակ ՝ 1562 թվականի մայիսի 27-ին ։
1742 թվականին Բենեդիկտտոս XIV պապը Ժաննա Ֆրանսիացուն դասել է երանելիների շարքին։ Սրբացվել է 1950 թվականին և Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցում հիշատակվում է Saint Joan of Valois, O.Ann.M. անվամբ ։
Նրա հիմնադրած ուխտը, որ դարձյալ կրում է Սրբասուրբ Կույս Մարիամի ավետման ուխտ անվանումը, մինչև օրս շարունակում է իր գործունեությունը՝ վանքեր ունենալով Ֆրանսիայում, Բելգիայում, Կոստա Ռիկայում, Լեհաստանում։ Վանական քույրերն իրենց առաքելությունն առաջ են տանում Բելգիայում, Բուրունդիում, Կամերունում, Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետությունում, Ֆրանսիայում, Գվատեմալայում՝ օժանդակելով աղքատ երեխաների կրթության գործին։
Լետիա
Լետիա (Letia), համայնք Ֆրանսիայում, Կորսիկա մարզի Հարավային Կորսիկայի գավառում։ Մտնում է Սևի Սորու Չինարկա կանտոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Այաչչո շրջանը։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 2A141։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 110 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Մելքիադես (Հռոմի պապ)
Հռոմի Պապ Սուրբ Մելիքադես Հռոմի Կաթոլիկ եկեղեցու Պապը 311 թ.-ից մինչև իր մահ՝ 314 թ.: Իր կառավարման ժամանակ Հռոմի կայսր Կոստանդիանոս Ա Մեծը հրապարակեց Միլանի էդիկտը (313 թ.), որով քրիստոնեությունը Հռոմեական կայսրությունում իրավական կարգավիճակ ստացավ։
Ծագում
Մելիքադեսի ծննդյան տարեթիվը հայտնի չէ։ Նա Հյուսիսային Աֆրիկաձից է, ունի Բերբերական ծագում, բայց Ռիչարդ Մաքբրայենի պնդմամբ նա Հռոմեական կայսրությունից է ։