cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Միջազգային օդային իրավունք
Միջազգային օդային իրավունքը, միջազգային իրավունքի ճյուղ է, որի նորմերը կարգավորում են օդային հաղորդակցությունների իրականացման և զարգացման ընթացքում պետությունների միջև ծագող հարաբերությունները։ Միջազգային օդային իրավունքի առարկան օդային տարածության իրավական ռեժիմի և միջազգային օդային հաղորդակցությունների վերաբերյալ միջպետական հարաբերություններն են։ Այն ընդգրկում է իրավական կարգավորման երկու ոլորտ՝ պետությունների օդային տարածություններում և միջազգային օդային տարածություններում միջազգային թռիչքների իրականացումը։ Միջազգային են համարվում այն թռիչքները, որոնց ընթացքում օդանավը հարում է պետական սահմանը։ Միջազգային օդային իրավունքի աղբյուրները միջազգային պայմանագրերն են, միջազգային օդային իրավունքի ոլորտի հիմնական փաստաթուղթը 1944 թ. Չիկագոյում կնքված Միջազգային քաղաքացիական ավիացիայի մասին կոնվենցիան է։ Միջազգային օդային իրավունքի նորմատիվ համակարգը ընդգրկում է մի շարք պայմանագրեր՝ Միջազգային պայմանագրերի հետ միաժամանակ օդային իրավունքի աղբյուր են միջազգային իրավական սովորույթները։ Միջազգային օդային իրավունքի սկզբունքները – իրենց օդային տարածության նկատմամբ պետությունների բացառիկ և լրիվ ինքնիշխանության սկզբունքը ամրագրվել է միջազգային համաձայնագրերում տարբեր երկրների օրենսդրությամբ։ Սրա հիմնական բովանդակությունը այն է, որ պետությունները իրականացնելով իրենց օդային տարածության նկատմամբ բացառիկ և լիակատար իշխանություն, ինքնուրույն են սահմանում իրենց օդային տարածությունների օգտագործման իրավական ռեժիմը։ Յուրաքանչյուր օդանավ որևէ այլ պետության տարածքում թռիչքի և գտնվելու ընթացքում պարտավոր է խստիվ պահպանել այդ պետությունում գործող օդային հաղորդակցություններին վերաբերող օրենքները և կանոնները։ Օտարերկրյա օդանավերի վրա տարածվում է անձնագրային, մաքսային, սանիտարական և այլ կանոններով գույքի ներմուծման և արտահանման կանոնները։ Բաց օդային տարածությունում թռիչքների ազատության սկզբունքը - Բաց կամ միջազգային օդային տարածությունը ափամերձ պետությունների տարածքային ջրերից դուրս գտնվող օդային տարածությունն է։ Միջազգային օդային տարածությունը գտնվում է բաց ծովի, միջազգային նողուցների, արշիպելագային ջրերի, ինչպես նաև Անտարկտիդայի վրա։ Բաց ծովի ազատության սկզբունքը ուղղակիորեն կապված է դրանցից վեր բաց օդային տարածության ազատության սկզբունքի հետ։ Բոլոր պետությունները անկախ այն բանից ափամերձ են թե ոչ, իրավունք ունեն ազատ, այն է՝ առանց որևէ մեկի թույլտվությամբ իրականացնել օդանավագնացություն բաց ծովի վրա։ Սակայն այդ ազատությունը պետությունների կողմից իրականացվում է միջազգային օդային իրավունքի նորմերի հաշվառմամբ և ենթադրում է մի շարք կանոնների գործողություն։ Պետությունները պարտավոր են հոգ տանել, որ իրենց իրավասության տակ գտնվող օդանավերը սպառնալիք չստեղծեն այլ պետություններ օդանավերի թռիչքների համար։ Միջազգային քաղաքացիական ավիացիայի անվտանգության ապահովման սկզբունքին համապատասխան պետությունները պարտավոր են՝
Գրականություն
Վ. Քոչարյան- Միջազգային իրավունք, Երևան 2002 թ.
Իրավագիտություն
Կատեգորիա:Միջազգային իրավունք
Գրոսսա (Հարավային Կորսիկա)
Գրոսսա (Grossa), համայնք Ֆրանսիայում, Կորսիկա մարզի Հարավային Կորսիկայի գավառում։ Մտնում է Սարտեն կանտոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Սարտեն շրջանը։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 2A129:
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 54 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 29 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 21-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 16-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 72,4 %, 1999 թվականին եղել է՝ 63,2 %)։ 21 աշխատունակ բնակիչներից 16-ը աշխատում էին (7 տղամարդ և 9 կին), անաշխատանք էին 5-ը (3 տղամարդ և 2 կին)։ 8 անգործունակ մարդկանցից 1-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 4-ը թոշակառու, 3-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով.
Մեշեր (ֆուտբոլիստ)
Էդսոն Անդրե Սիտոե (Edson André Sitoe, ), մոզամբիկցի ֆուտբոլիստ։ «Ռեն» ակումբի պաշտպան։
Ակումբային կարիերա
2010 թվականի փետրվարի 24-ին նա կատարել է իր նորամուտը «Սպորտինգում»՝ մասնակցելով Ինտերկալար լիգայի՝ «Բելենենսիշ» ակումբի դեմ խաղին ։ 2010/11 մրցաշրջանում վարձավճարով խաղացել է «Օլյանենսի» ակումբում, որի կազմում 2010 թվականի սեպտեմբերի 11-ին կատարել է իր նորամուտը Սուպերլիգայում՝ մասնակցելով «Սպորտինգի» դեմ խաղին (0:0)։
2012 թվականին նա տեղափոխվել է «Նասիոնալ» ակումբի կազմ։
2014 թվականի հունիսի 19-ին պայմանագիր է կնքել ֆրանսիական «Ռեն» ակումբի հետ ։ Լիգա 1-ում իր նորամուտը կատարել է նույն թվականի օգոստոսի 10-ին՝ «Լիոն» ակումբի հետ խաղում։ Վեց օր անց նա երկու գոլ է խփել «Էվիան» ակումբի դեմ խաղում ։
Կարիրան հավաքականում
Մոզամբիկի ազգային հավաքականի կազմում նա կատարել է իր նորամուտը 2007 թվականին։ Նա ընդգրկված է եղել հավաքականի կազմում Անգոլայում կայացած Աֆրիկյան երկրների գավաթի 2010 թվականի խաղարկությունում, որտեղ նա մասնակցել է Բենինի և Եգիպտոսի հավաքականների հետ հանդիպումներին։  Ընդհանուր առմամբ, Մեշերը հավաքականի կազմում անցկացրած 40 խաղում կարողացել է խփել 1 գնդակ։
Սել սյուր Էն
Սել սյուր Էն (Celles-sur-Aisne), համայնք Ֆրանսիայում, գտնվում է Պիկարդիայի մարզում՝ Էնա գավառում։ Մտնում է Ֆեր ան Տարդենուա կանտոնի կազմի մեջ։ Համայնքի շրջանը՝ Սուասոնը։
Համայնքի INSEE կոդը՝ 02148:
Տնտեսություն
2010 թվականին համայնքի 170 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչներից 127-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 43-ը՝ ոչ ակտիվ (ակտիվության ցուցանիշը կազմել է 74,7 %, 1999 թվականին եղել է 78,9 %)։ 127 տնտեսապես ակտիվ բնակիչներից աշխատում էին 113-ը (67 տղամարդ և 46 կին), գործազուրկ էին 14 մարդ (9 տղամարդ և 5 կին)։ 43 տնտեսապես ոչ ակտիվ բնակիչներից 14-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 10-ը՝ թոշակառուներ, 19-ը տնտեսապես ոչ ակտիվ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էնա դեպարտամենտի կանտոններ
Անասնապահություն
Անասնապահություն, գյուղատնտեսության երկու հիմնական ճյուղերից մեկը։ Ընդգրկում է տնային և գյուղատնտեսական կենդանիների ու թռչունների բուծումը՝ անասնաբուծական մթերքներ՝ սննդամթերք (կաթ, միս, ձու, ճարպ և այլն), սննդի և թեթև արդյունաբերությանը՝ հումք (կաթ, միս, բուրդ, կաշի, մորթի), գյուղատնտեսությանը՝ բանող ուժ (ձի, եզ, ջորի, ուղտ, եղջերու, և այլն), օրգանական պարարտանյութ (գոմաղբ և թռչնաղբ) ստանալու նպատակով։ Անասնապահության առանձին ճյուղերից ստացվում են հորմոնային պատրաստուկներ, տարբեր նյութեր դեղագործության համար (օրինակ՝ թռչնաղբից), իսկ անասնապահական մթերքների վերամշակումից առաջացած մնացուկներից՝ արժեքավոր կերեր (մսալյուր, ոսկրալյուր, զտած կաթ և այլն)։
Բաժիններ
Անասնաբուծությունը բաժանվում է ընդհանուր և մասնավոր բաժինների։ Ընդհանուր անասնաբուծությունն ուսումնասիրում է գյուղատնտեսական կենդանիների և թռչունների բուծման, կերակրման, խնամքի ու պահվածքի ընդհանուր սկզբունքները և միավորում գյուղատնտեսական կենդանիների բուծումը, կերակրումը, զոոհիգիենան և այլն։ Մասնավոր անասնաբուծությունն ուսումնասիրում է անասնապահության ճյուղերը վարելու մեթոդները, մշակում գործնական միջոցառումներ՝ ելնելով տեսակների, ցեղերի առանձնահատկություններից և բուծման բնական տնտեսական պայմաններից։ Մասնավոր անասնաբուծությունն ընդգրկում է տավարաբուծությունը, ոչխարաբուծությունը, այծաբուծությունը, թռչնաբուծությունը, ուղտաբուծությունը, եղջերվաբուծությունը, ճագարաբուծությունը, մեղվաբուծությունը և շերամապահությունը։
Պատմություն
Անասնաբուծությունը սաղմնավորվել է դեռևս հին աշխարհում՝ Հունաստանում, Հռոմում, Հայաստանում և այլ երկրներում, սակայն որպես գիտություն ձևավորվել է 18-րդ դարի երկրորդ կեսին՝ գյուղատնտեսության մեջ կապիտալիզմի զարգացման և բնագիտության նվաճումների շնորհիվ։ Արդյունաբերական կապիտալիզմի զարգացումն ընդլայնեց անասնապահական արտադրությունը (հատկապես Անգլիայում), անգլիացի Ռ. Բեքուելը, Չարլզ ն Ռոբերտ Քոլինգ եղբայրները և ուրիշներ ստեղծեցին գյուղատնտեսական կենդանիների մի շարք արժեքավոր ցեղեր։ Առաջին դասական աշխատությունը, ուր գիտականորեն լուսաբանված է գյուղատնտեսական կենդանիների բուծման ամբողշ փորձը, Չարլզ Դարվինի «Ընտելացված կենդանիներ ե մշակվող բույսեր» (1868) աշխատությունն է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն
Անասնաբուծություն
Նախամարդը անասնապահությամբ սկսել է զբաղվել դեռ հին քարի դարում։ Առաջինն ընտելացվել է շունը, ապա՝ խոզը, խոշոր եղջերավորները, ոչխարը, այծը, ճագարը, ձին և էշը։ Ընտելացված կենդանիների բազմացման, աստիճանական բարելավման և ընտրասերման միջոցով դրվել է անասնաբուծության տարբեր ճյուղերի հիմքը։
Հայկական բարձրավանդակում անասնաբուծական գիտելիքները սաղմնավորվել են անասնապահության սկզբնավորման հետ միասին (նեոլիթի դարաշրջան)։ Ծովինար բերդի (Սևանա լճի հարավային ափ) պեղումներից հայտնաբերվել են տավարի, ընտանի ոչխարի և խոզի ոսկորներ։ Ուրարտական սեպագիր արձանագրություևներում հիշատակված են եզը, ցուլը, արջառը, կովը, ոչխարը, գառը, հարևան երկրներից ավար առած հարյուր հազարավոր գլուխ տավարի և ոչխարի մասին։ Այս ամենը վկայում են, որ Հայկական բարձրավանդակում ապրող ցեղերը դեռևս շատ վաղուց զբաղվել են անասնապահությամբ։ Անասնաբուծության առաջընթացի, տեխնիկայի, մշակույթի և երկրների միջև տնտեսական կապերի զարգացման հետ միասին ընդլայնվում են անասնաբուծական գիտելիքները։
Մ. թ. ա. 1-ին դարում Հայաստանում հայտնի է եղել Մետրոդորոսին վերագրվող արամեատառ «Բանականության առկայությունն անխոս կենդանիների մոտ» երկախոսությունը։ Հայ մատենագիրները (Եզնիկ Կողբացի, Եղիշե, Մովսես Խորենացի, Ղազար Փարպեցի և այլք) իրենց երկերում մասնակիորեն բնութագրել են Հայաստանի կենդանիներին, իսկ որոշ հեղինակներ շոշափել են բազմացման, ժառանգականության, բնազդներին վերաբերող բազմաթիվ հարցեր։ 5-րդ դարում հայերեն է թարգմանվել Բարսեղ Կեսարացու «Վեցօրից»–ը, որտեղ նկարագրված են կենդանիների բնազդը, բազմացումը և այլն։
12-րդ դարում (կամ ամենաուշը 13-րդ դարի սկզբին) մի անհայտ հեղինակ արաբերենից թարգմանել է «Գիրք վաստակոց» աշխատությունը։ Այս աշխատության առանձին գլուխներում նկարագրված են ձիերը, կովերը, ոչխարները, մեղուները, շները, հավերը, նրանց կերակրումն ու խնամքը, զուգավորումը, հղիությունը, ինչպես նաև ոչխարների խուզը, հավերի գիրացումը, թռչնանոցները, մեղվանոցի տեղի ընտրությունը ևայլն։
Կիլիկյան Հայկական թագավորության ժամանսւկաշրջանից մեզ են հասել ձիաբուծության մասին գրվածքներ «Բազմավեպ», 1867, յտք. 12)։ 17-րդ դարի առաջին կեսին Աբրահամ Կոստանդնուպոլսեցին կազմում է կենդանաբանական հայերեն առաշին աշխատությունը։ Հայաստանում բուծված կենդանիների նկարագրություևներ կան Ղևոնդ Ալիշանի աշխարհագրական մենագրություններում։ Կենդանիների բուծման, թռչնաբուծության, մեղվաբուծության, շերամապահության, ձկնաբուծությաև և այլ հարցերին է նվիրված Ն. Տ. Տաղավարյանի «Կենդանաբուծություն» աշխատությունը (անտիպ)։
==  Անասնապահության նշանակություն Մարդու կողմից օգտագործվող բուսական հումքի 2/3 յուրացվում է կենդանիների միջնորդությամբ (նրանց օրգանիզմում ընթացող ֆիզիոլոգիական բարդ պրոցեսների շնորհիվ բուսական հումքը վեր է ածվում արժեքավոր սննդամթերքների)։ Բուսաբուծությունն անասնապահությանը տալիս է բուսական ծագում ուևեցող կերեր։ Իր հերթին անասնապահությունը բուսաբուծությանև է վերադարձնում կերերի չմարսված մնացորդները, որպես ազոտով և ֆոսֆորով հարուստ օրգանական պարարտանյութ։  == Անասնապահության զարգացման բնորոշ գիծը նրա հետևողակաև ինտենսիվացումը և խորը մասնագիտացումն է։ Հայաստանում անասնապահությունը բարձր զարգացման է հասել 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին, երբ անասնապահական մթերքներն արտահանվում էին Ռուսաստան, Հնդկաստան, Առաջավոր Ասիայի և միջերկրածովյան երկրներ։ Այդ ժամանակներում Հայաստանում արդեն ստեղծվել էին խոշոր և մանր եղջերավոր անասունների և ձիերի այնպիսի ցեղեր ու ցեղախմբեր, որոնք իրենց տոհմային հատկանիշներով աչքի էին ընկնում ամբողջ Անդրկովկասում և նրա սահմաններից դուրս։
Հայկական ԽՍՀ գոյության տարիներին անասնապահությունը զարգացավ անասնաբուծության շնորհիվ։ 1916 թվականի համեմատությամբ 1968 թվականին խոզերի գլխաքանակն ավելացավ 5,5 անգամ, ոչխարներինը՝ մոտ 1,8 անգամ։ Կովերի գլխաքանակը առ 1-ը հունվարի 1973 թվական կազմել է 283,6 հազար։ Ձիերի և խոշոր եղջերավոր անասունների գլխաքանակի կրճատումը պայմանավորված էր աշխատանքի մեքենայացմամբ։ Բուռն զարգացում ապրեց թռչնաբուծությունը. 1959-ին ՀԽՍՀ-ում թռչունների գլխաքանակը կազմում էր 2 350 500, իսկ 1970 թվականին՝ 4 236 500։
Հայ գիտնականների ակտիվ մասնակցությամբ 1920-ական և 1930-ական թվականներին, ցածր մթերատու տավարի, խոզերի, ոչխարների (կոպտաբուրդ) տեղական ցեղերն արմատական բարելավման նպատակով մասսայականորեն տրամախաչվեցին ներմուծված բուծարանային ցեղերի հետ։ Խորացրած տոհմային սելեկցիոն աշխատանք կատարվեց՝ խառնացեղերից նոր ցեղեր ստանալու համար։ 1940—50-ական թվականներին ձեռնամուխ եղան գյուղատնտեսական կենդանիների և թռչունների բարձր մթերատու ցեղեր ստանալու գործին։
Պրոֆեսոր Ա. Ռուխկյանի ղեկավարությամբ ստեղծվեց կիսանրբագեղմ ճարպապոչավոր ոչխարի արագածյան ցեղախումբը (1952)։ 1960-ին հաստատվեցին կովկասյան գորշ տավարի ցեղը (հեղինակներ՝ Ն. Ստեփանյան, Ն. Գյուլմսրյսւն, Ա. Մկրտչյան և Ա. ժամկոչյան), հավերի երևանյան ցեղը, որն ստեղծվեց ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս Ա. Կարապետյանի անմիջական ղեկավարությամբ և Մ. Ղուկասյանի աշխատակցությամբ։ 1949 թվականին ստեղծվեց մառդեր ճագարի ցեղը (հեղինակ՝ Մ. Բագրատյան) և այլն։
Կատեգորիա:Անասնապահություն
Բորիս Պարիգին
Բորիս Դմիտրիի Պառիգինը (Бори́с Дми́триевич Пары́гин, ), խորհրդային, ռուս սոցիալական հոգեբան է։ Պրոֆեսոր, փիլիսոփայական գիտությունների դոկտոր։ Գիտական սոցիալական հոգեբանության հիմնադիր ՍՍՀՄ։
Կենսագրություն
Բորիս Պառիգինը տասը մենագրությունների և 400-ից ավելի հոդվածների հեղինակ է, որոնք թարգմանվել և հրատարակվել են տարբեր լեզուներով ՝ անգլերեն, գերմաներեն, ճապոներեն, իսպաներեն, պորտուգալերեն, բուլղարերեն, չեխերեն, սլովակերեն և այլն։ Կարևորագույն աշխատություններից են` «Սոցիալական հոգեբանությունը որպես գիտություն» (1965) ; «Սոցիալ-հոգեբանական տեսության հիմունքները» (1971); «Սոցիալական հոգեբանություն։ Աղբյուրներ և հեռանկարներ» (2010)։
Բորիս Պառիգինը դասավանդել է Լենինգրադի պետական համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետում (Լենինգրադ, 1953-1957); մանկաբուժական բժշկական ինստիտուտում (Լենինգրադ, 1957-1962)։ Նա ղեկավարել է Լենինգրադի պետական մանկավարժական ինստիտուտի փիլիսոփայության Հերցենի անվան բաժինը, որտեղ և ստեղծել է սոցիալ-հոգեբանական հետազոտությունների լաբորատորիա և ԽՍՀՄ-ում առաջին սոցիալական հոգեբանության ֆակուլտետը (Լենինգրադ, 1968-1976)։ Ավելի ուշ Պառիգինը ղեկավարել է Ռուսաստանի հոգեբանական ակադեմիայի սոցիալական և տնտեսական խնդիրների ինստիտուտում սոցիալ-հոգեբանական խնդիրների ոլորտը (Լենինգրադ, 1976-1992)։ 1990-2000թթ. Պառիգինը ղեկավարում էր իր ստեղծած սոցիալական հոգեբանության բաժինը Սանկտ Պետերբուրգի արհմիությունների մարդասիրական համալսարանում (Սանկտ Պետերբուրգ, 1992–2012): Ռուսաստանի բազմաթիվ համալսարաններ պրոֆեսորին հրավիրել են դասախոսություններ վարելու   ։,,,
Գիտական ներդրում
•Հիմնավորվել է ընդհանուր սոցիալ-հոգեբանական տեսութուն։ Տեսության հիմքերը ներկայացված են որպես երկու հիմնական չափանիշներ` անհատականություն և հաղորդակցություն (1960-1971)։
• Մշակվել են կոլեկտիվի սոցիալ-հոգեբանական կլիմայի ախտորոշման, կանխատեսման և կարգավորման մեթոդները (1976-1981)։
• Ստեղծվել են սոցիալական վերափոխումների պայմաններում տարածքային կառավարման համար իշխանությունների հոգեբանական պատրաստվածությունը գնահատելու հայեցակարգը և մեթոդները (1986-1992)։
• Սահմանվել է առաջնորդության և առաջնորդության ֆենոմենոլոգիայի առանձնահատկությունները և դրանց դասակարգման մեթոդները (1973-1999)։
• Կազմվել և փորձարկվել է կառուցվածքային դինամիկ մոտեցում սոցիալ-հոգեբանական երևույթների մոդելավորման նկատմամբ (1999).
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սոցիալական հոգեբանություն Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի դասախոսներ Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:20-րդ դարի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ռուս հոգեբաններ Կատեգորիա:Ռուս փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
Հեշտ հաց (հեքիաթ)
Հեշտ հաց, բելառուսական ժողովրդական հեքիաթ։
Սյուժե
Հեքիաթը պատմում է մի հնձվորի մասին, ով մարգագետնում խոտ հնձելիս շատ էր հոգնել, և նստել էր հաց ուտելու ։ Հանկարծ անտառից մի սոված գայլ է դուրս գալիս, մարդուն հարցնում, թե ինչ է նա ուտում, նա էլ պատասխանում է, որ հաց է ուտում, ու մի կտոր տալիս գայլին։ Գայլը շատ է հավանում հացը, և մարդուն հարցնում է, թե ինչպես կարելի է այն ստանալ, մարդն էլ նրան բացատրում է, թե ինչպես կարելի է հաց ստանալ, գայլը ընկնում է մտքերի մեջ, հետո ծոծրակը քորում, ու ասում, որ դա իր համար չէ, խնդրում, որ մարդը նրան հեշտ հաց վաստակելու ձևը սովորեցնի։ Մարդն էլ ասում է, որ եթե ուզում է հեշտ հաց վաստակել, թող գնա ձիու մոտ, գայլն էլ այդպես է անում։ Հենց ձիուն տեսնում է, ասում է, որ ձիուն կուտի, ձին էլ խորամանկության է դիմում, ասելով, որ եթե գայլը իրեն սմբակներով ուտի, սմբակները նրա ատամները կջարդեն, գայլն էլ գնում է, որ ձիու սմբակները հանի, ձին գայլին այնպես է հարվածում, որ գայլը գլորվում է, ընկնում դաշտ, գնում է, որ լվացվի, տեսնում է գետի մեջ սագեր են լողում, գնում է նրանց մոտ։ Սագերն էլ նրան ասում են, որ երգի, նա էլ սկսում է երգել, ու բոլոր սագերը թռչում հեռանում են։ Բարկացած գնում է, տեսնում մի տարեց մարդ քայլում է, նույնը կրկնվում է, տարեցն էլ ասում է, որ առաջին հերթին պետք է թութունից հոտ քաշեն, թութունը հանում է մի թեթև հոտ է քաշում, տալիս է գայլին, գայլն ամբողջ ուժով հոտ է քաշում, ու սկսում փռշտալ, մեկ ժամ, երկու ժամ, այնքան է փռշտում, մինչև թութունի հատիկները քթից լրիվությամբ մաքրվում են, նայում է տեսնում այդ մարդը արդեն գնացել է, ինքն էլ գնում է մարգագետին տեսնում մի խոյ է արածում, խոյին էլ է ասում, որ նրան կուտի, խոյն էլ առաջարկում է, որ ինքը գնա մարգագետնի ծայրը, վազքով գա, ցատկի գայլի բերանը, գայլն էլ համաձայնվում է։ Խոյն այդպես է անում, բայց գայլի բերանը ցատկելու փոխարեն, պոզերով հարվածում է գայլին, ու փախչում։ Այդպես էլ գայլը հեշտ հաց չի կարողանում վաստակել ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ժողովրդական հեքիաթներ
Ֆրանսիական սփյուռք
Ֆրանսիական սփյուռք, Ֆրանսիայի սփյուռքը և նրանց ժառանգները։ Ֆրանսիական սփյուռքի մեծաթիվ անդամներ ունեցող երկրներն են ԱՄՆ-ը, Կանադան, Ավստրալիան, Նոր Զելանդիան, Մեծ Բրիտանիան և Լատինական Ամերիկայի մի քանի երկրները։ 2009 թվականի դրությամբ ենթադրվում է, որ ֆրանսիական սփյուռքը հաշվվում է ավելի քան 300 միլիոն մարդ, զգալիորեն ավելի շատ, քան  արտերկրում բնակվող Ֆրանսիայի քաղաքացիություն ունեցողները, որոնք շուրջ երկու միլիոն են։
Պատմություն
Ֆրանսիացիների արտագաղթը պայմանավորված է եղել մի քանի իրադարձություններով։ Հուգենոտները սկսել են հեռանալ 16-րդ դարում, և այդ միտումը կտրուկ ուժեղացել է 1685 թվականին Ֆոնտենբլոյի էդիկտով Նանտի Էդիկտի վերացումից հետո։ Այլ երկրների՝ Ֆրանսիական գաղութացումը, հատկապես Ամերիկայի, առավել ակնառու է եղել հատկապես 17-րդ դարի վերջում և 18-րդ դարում։  1789-1815 թվականների արտագաղթը էմիգրանտների զանգվածային հոսք էր հիմնականում դեպի հարևան եվրոպական երկրներ, որպես ֆրանսիական հեղափոխության բռնությունից փախուստ։ Հետագա արտագաղթերը հաճախ կապված են եղել տնտեսական պայմանների հետ։
1847 թվականից մինչև 1857 թվականը արտերկիր արտագաղթող ֆրանսիացիների թիվը կազմել է 200 000 մարդ ։ 1821 թվակականից մինչև 1920 թվականը մոտ 121 000 բասկեր և Բեարնի մարդիկ Բասս-Պիրենեյներից գաղթել են Ամերիկա։ 1835-1901 թվականների ընթացքում նրանց թիվը կազմում էր ավելի քան 108,000 մարդ ։
1848 - 1939 թվականների ընթացքում ֆրանսիական անձնագրերով այլ երկրներ արտագաղթողների թիվը եղել է մոտ 1 մլն մարդ ։ Արևմտյան կիսագնդում ֆրանսիական ծագում ունեցող համայնքներ հիմնականում կան ԱՄՆ-ում, Կանադայում և Արգենտինայում։ Զգալի թիվ են կազմում նաև Բրազիլիայի, Չիլիի, Մեքսիկայի, Ուրուգվայի և Ավստրալիայի ֆրանսիացի համայնքները։
Արգենտինայի ֆրանսիական համայնք
19-րդ դարի սկզբից մինչև 20-րդ դարի կեսերը Արգենտինա եկած ֆրանսիական ներգաղթյալները ԱՄՆ ներգաղթյալներից հետո երկրորդ խոշոր խումբն է եղել։ Պաշտոնական տվյալներով, 1857-1946 թվականներին Արգենտինա են ներգաղթել 239,000 ֆրանսիացիներ, սակայն թվերն ավելի մեծ են, քանի որ 1820-ական թվականներից էր սկսվել ներգաղթը (նրանք մինչև 1854 թվականը կազմել են ներգաղթյալների ամենամեծ խումբը) և տևել է մինչև 1960-ականների վերջը։ Ի տարբերություն ԱՄՆ-ի, որտեղ Ֆրանսիայից ներգաղթը ավելի բազմազան էր, Ֆրանսիայի ներգաղթյալների կեսը Արգենտինա են տեղափոխվել երկրի հարավային մասից։ Այժմ գնահատվում է, որ ավելի քան 6 միլիոն արգենտինացիներ ունեն ինչ-որ չափով ֆրանսիական արմատներ (ընդհանուր բնակչության 17 տոկոսը) ։
Կանադայի ֆրանսիական համայնք
Կանադան ունի Ֆրանսիայից դուրս գտնվող երկրորդ խոշորագույն ֆրանսիական համայնքը, որը մոտ է Միացյալ Նահանգներին՝ իր ֆրանսիական ծագում ոնեցողների ընդհանուր թվով։ Ֆրանսիական ծագում ունեն 8,5 միլիոն կանադացիներ։ Ֆրանսալեզու Քվեբեկը աշխարհում ֆրանսիացիներով ամենախիտ բնակեցված տարածքն է. Քվեբեկի բնակչության 90 տոկոսը ֆրանսիական արմատներ ունեն ։ Նրանք մեծ թիվ են կազմում նաև Նյու Բրաունսվիկ նահանգում, որտեղ բնակչության մեկ երրորդը արմատներով Ֆրանսիայից է և Օնտարիոյում է կենտրոնացած Կանադայի ֆրանսիական բնակչությամբ երկրորդ խոշորագույն համայնքը։
Կանադայի ֆրանսիական ներգաղթը սկսվել է 16-րդ դարից, 1541 թվականին, Շառլեսբուրգ Ռոյալ քաղաքի հիմնադրմամբ։ Թադուսակ գյուղը, որը Հյուսիսային և Հարավային Ամերիկաներում պահպանված ամենահին ֆրանսիական բնակավայրն է, հիմնադրվել է 1599 թվականին։ 1627 թվականից մինչև 1663 թվականը ֆրանսիական բնակչության թիվը Կանադայում 100-ից հասել է մինչև 2500 բնակչի։ Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ այս ժամանակահատվածում Կանադա ներգաղթածների թիվը կազմել է մոտ 1.250 ֆրանսիացիներ, որոնց մեծ մասը Նորմանդիայից, Աունիս (Aunis), Պերչե, Իլ-դե-Ֆրանս, Պոիտու, Մեյն և Սենտունջ գավառներից էին։ 1665 թվականից մինչև 1673 թվականները 900, այսպես կոչված թագավորի դուստրեր (filles du roi; filles du roy), որոնց կեսը Իլ-դե-Ֆրանսից էր, թագավորի հովանու ներքո ուղարկվեցին Կանադա՝ ֆերմերների և զինվորների հետ ամուսնանալու։ 1760 թվականին գաղութում բնակվում էր 60 հազար բնակիչ։ Ենթադրվում է, որ 1633 թվականից մինչև 1760 թվականը, ամեն տարի միջին հաշվով 56 ֆրանսիացիներ են արտագաղթել Կանադա։ 1608 թվականից՝ Քվեբեկ քաղաքի հիմնադրման տարեթվից մինչև 1756 թվականը Կանադա են արտագաղթել 10,000 ֆրանսիացիներ։ Ներկայիս ֆրանսիական կանադացիների մեծ մասը կարող է գտնել իր արմատները նրանցում։
1604 թվականին ֆրանսիացիները նախ հիմնեցին Հյուսիսային Ամերիկայի ֆրանսիական Աքադի գաղութը (L'Acadie)։ 1667 թվականին, երբ գաղութը վերադարձավ Ֆրանսիա, նրանց թիվը կազմում էր 441 բնակիչ։ 1713 թվականին, երբ Ֆրանսիան իշխանությունը հանձնեց Բրիտանական Թագին, բնակչությունը հասավ մինչև 2500 աքադիցիների։ 1755 թվականին 14,000 բնակչությունից 7000-ից մինչև 8,000 աքադիցիներ արտաքսվեցին երկրից։ Դրանցից մոտ 1800-ը փախավ Լուիզիանա, որտեղ նրանց սերունդները հայտնի են որպես կաջուններ։
19-րդ դարի վերջին ֆրանսիացի կանադացիները սկսեցին բնակություն հաստատել Հյուսիս-արևելյան և Արևելյան Օնտարիոյում, ստեղծելով ժամանակակից Ֆրանս-օնտարիական համայնքները և Կանադական պրերիաները։ Միևնույն ժամանակ ֆրանսիացիների ներգաղթը խրախուսվում էր և 1881 - 1980 թվականների ընթացքում երկիր ներգաղթածների թիվը հասավ ավելի քան 144 հազար ֆրանսիացի ։
Կոստա Ռիկայի ֆրանսիական համայնք
Դեպի Կոստա Ռիկա ֆրանսիական ներգաղթը մինչև 19-րդ դարի սկիզբը մեծաթիվ չի եղել ։ Այս իրավիճակը փոխվել է 19-րդ դարում, երբ հիմնականում տեղափոխվել են Ֆրանսիայի հարավի և Բորդոյի ֆրանսիացիները, որը պայմանավորված էր Ատլանտյան օվկիանոսով միջազգային առևտրի աճով և Իսպանիայի կայսրությունից անկախացմամբ։
Պաշտոնական հարաբերությունները Ֆրանսիայի և Կոստա Ռիկայի միջև սկսվել են 1848 թվականին Տարածաշրջանի համար աշխարհաքաղաքական շերտերի համատեքստում, քանի որ դրա նշանակությունն աճել է որպես Ատլանտյան և Խաղաղ օվկիանոսի խաչմերուկ։ Կոստա Ռիկան սկսեց նաև սուրճ արտահանել, և մի քանի ֆրանսիացի արտագաղթողներ այս գործունեությանը ներգրավվեցին The Tournon (Monsieur Amon) ընկերության հետ, որը համայնքի առաջատար ընկերությունն էր։
19-րդ դարի ֆրանսիացի արտագաղթողներն ու նրանց սերունդները, ինչպես նաև Ֆրանսիայի համապատասխան միջազգային դերը Կոստա Ռիկանի հասարակության մեջ երկարատև ազդեցություն ունեցան մշակութային, գեղարվեստական և քաղաքական ոլորտներում։ Օրինակ, Կոստա Ռիկայի դրոշի դիզայնը ներշնչված է ֆրանսիայի դրոշով։ Արժեքների այս ընդհանրությունը հիմք է հանդիսացել երկու երկրների միջև 20-րդ և 21-րդ դարերում հարաբերությունների ամրապնդմանը, որոնց աջակցում են ինստիտուցիոնալ մի քանի կազմակերպություններ, ինչպիսիք են Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպությունը, ինչպես նաև ֆրանսիական բնակչությունը Կոստա Ռիկայում, իր Կենտրոնական Ամերիկայի 2235 բնակիչ ունեցող համայնքի հետ ։
Չիլիի ֆրանսիական համայնք
Ֆրանսիանսիացիները Չիլի են եկել 18-րդ դարում, որպես վաճառականներ հասնելով Կոնսեպսիոն և 19-րդ դարի կեսերին, Չիլիի կենտրոնական հովտի ասիենդաներում (կալվածք) խաղողի տեղական տեսակների հիմքի վրա զարգացնելով գինեգործությունը։ Արուկանիա տարածաշրջանում կան նաև նշանակալի թվով ֆրանսիական ծագում ունեցող բնակիչներ, որտեղ հյուրընկալություն են գտել 19-րդ դարի երկրորդ կեսին եկող բնակիչները, որպես ֆերմերներ և առևտրականներ։ Լատինական մշակույթով ֆրանսիացի ներգաղթյալները արագորեն ասիմիլացվեցին Չիլիի հանրապետության հասարակության մեջ։
1880 թվականից մինչև 1930 թվականը, շուրջ 25000 ֆրանսիացիներ արտագաղթեցին Չիլի։ Դրանց 80% -ը գալիս էին հարավ-արևմտյան Ֆրանսիայից, մասնավորապես, Բասսյան-Պիրենեից (Բասկերի երկիր և Բերն), Ժիրոնդից, Ծովափնյա Շարանտից և Շարանտից և Ժեր և Դորդոն դեպարտամենտների միջև ընկած շրջաններից ։
Ֆրանսիայից ներգաղթածների մեծ մասը բնակություն է հաստատել երկրում 1875-1895 թվականներին։ 1882 թվականի հոկտեմբերից մինչև 1897 թվականը Չիլիում բնակեցվել են 8.413 ֆրանսիացիներ։ 19-րդ դարի վերջին նրանց թիվը հասնում էր գրեթե 30 հազարի ։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում ֆրանսիական ծագումով 10,000-ից մինչև 20,000 չիլիացիներ միացան Մարտնչող Ֆրանսիա հայրենասիրական շարժման զորքերին և պայքարեցին Ֆրանսիայի նացիստական ​օկուպացիայի դեմ։
Այսօր ֆրանսիական ծագում ունեցող չիլիաբնակների թիվը հասնում է 520,000 ։ Նախագահ Միշել Բաչելետը ծագումով ֆրանսիացի է, ինչպես նախկին դիկտատոր Աուգուստո Պինոչետը։ Բազմաթիվ հայտնի քաղաքական գործիչներ, գործարարներ և մասնագետներ երկրում ունեն ֆրանսիական ծագում։
Գվատեմալայի ֆրանսիական համայնք
Գվատեմալա ներգաղթած առաջին ֆրանսիացիները եղել են քաղաքական գործիչներ, ինչպիսիք են Նիկոլաս Ռաուլը և Իսիդոր Սեգետը, Անրի Տերալոնգը և Ալյուարդը, Քոուրբալը, Դյուպլեսիսը, Գիբուրդելը և Գուդոտը։ Հետագայում, երբ Կենտրոնական Ամերիկայի ֆեդերացիան բաժանվել է 7 երկրների, նրանցից ոմանք բնակություն են հաստատել Կոստա Ռիկայում, մյուսները՝ Նիկարագուայում, թեև մեծամասնությունը մնացել է Գվատեմալայում։ Հարաբերությունները սկսվել են 1827 թվականից, երբ քաղաքական գործիչները, գիտնականները, նկարիչները, շինարարները, երգիչները և մի քանի ընտանիքներ գաղթել են Գվատեմալա։ Ավելի ուշ պահպանողական կառավարությունը ոչնչացրել է գրեթե բոլոր հարաբերությունները Ֆրանսիայի և Գվատեմալայի միջև, իսկ ֆրանսիացի շատ գաղթականների մեծ մասը գնաց Կոստա Ռիկա, սակայն այդ հարաբերությունները կրկին վերականգնվել են տասնիններորդ դարի վերջին ։
Մավրիկիայի ֆրանսիակա համայնք
Առաջին ֆրանսիացի բնակիչները Մավրիկիա են ժամանել (հետագայում՝ Ֆրանսիա կղզի - Մավրիկիոս կղզի-պետություն Հարավային Աֆրիկայում) 1722 թվականին, հոլանդացիների նախորդ փորձերը չհաջողելուց հետո, և երբ կղզին նորից մնացել էր լքված։ Նրանք սկսել են ապրել կղզում և իշխել այնտեղ, որը նրանց շնորհիվ բարգավաճել է, մինչև 1810 թվականին՝ Բրիտանիայի ներխուժումը։ Ֆրանսիացիները խիստ կապված էին կղզու հետ և կապիտուլացման պայմաններում հետագա 158 տարիների ընթացքում բնակիչները կղզում ապրել են Բրիտանական կառավարության ներքո որպես առանձին ֆրանսալեզու էթնիկ խումբ, մինչև Մավրիկիոսի անկախություն ձեռք բերելը։
Մավրիկաֆրանսիացիներից ոչ բոլորն են, որ մաքուր ֆրանսիական ծագում ունեն, շատերը ունեն նաև բրիտանական կամ եվրոպական այլ նախնիներ, որոնք եկել են Մավրիկիոս և ներգրավվել են Ֆրանկո-Մավրիկյան համայնքում կամ գունավոր ազատ մարդկանց (gens de couleur - Coloureds) շարքերում։ Կան մոտավորապես 15,000-20,000 մավրիտանաֆրանսիացիներ։ Ֆրանսիական նախնիների գիծը հայտնաբերվել է նաև գունավոր ազատ մարդկանց համայնքում, որոնց մեծ մասը նախապատվությունը տալիս է ֆրանսիական նախնիներին՝ ավելի քան 30 հազար մարդ ֆրանսիական արմատներ ունի։ Աֆրոկրեոլների համայնքում մեծ թվով մարդիկ ունեն ստրկությունից ազատված ֆրանսիացի նախնիներ։ 1920 թվականին կղզում բնակվող մավրիտանաֆրանսիացիների թիվը կազմել է 70,000 - 80,000 մարդ՝ 375,000 բնակչության մոտ 20%-ը ։
Մեքսիկայի ֆրանսիական համայնք
Մեքսիկայի բնակչության մեծ մասը կարող է նախնիների մեջ ֆրանսիական արմատներ գտնել, քանի որ Ֆրանսիան Իսպանիայից հետո երկրորդ խոշորագույն դոնորն է եղել Մեքսիկայում։ Ֆրանսիացի ներգաղթյալների մեծ մասը Մեքսիկա տեղափոխվել է 19-րդ դարի ընթացքում և 20-րդ դարի սկզբին։
1814 թվականից մինչև 1955 թվականը Բարսելոնետ քաղաքի բնակիչներից և շրջակա Յուբայ հովտից (Ubaye Valley) մի քանի տասնյակ մարդիկ արտագաղթել են Մեքսիկա։ Շատերը հիմնել են տեքստիլ ձեռնարկություններ Մեքսիկայի և Ֆրանսիայի միջև։ 20-րդ դարի սկզբին Մեքսիկայում Ֆրանսիայի հյուպատոսության կողմից հաշվվել են Բարսելոնետի շրջանից եկած 5000 ֆրանսիացիներ։ Չնայած 90% -ը մնացել են Մեքսիկայում, ոմանք վերադարձել են, և 1880-1930 թվականներին կառուցել են մեծ առանձնատներ, որոնք կոչվում են Maisons Mexicaines, այդպիսով իրենց հետքը թողնելով քաղաքի վրա։ Այսօր հաշվվում է ֆրանսիական բարսելոնետների 60 000 սերունդ ։
1860-ական թվականներին Մեքսիկայի կայսր Մաքսիմիլիան I- ի կողմից կառավարվող Մեքսիկայի երկրորդ կայսրությունում, որը Նոր Աշխարհում Լատինական կայսրություն ստեղծելու Նապոլեոն III- ի ծրագրերի մեջ էր մտնում (ըստ էության նա պատասխանատու է «Լատինական Ամերիկա» տերմինի համար - Amérique latine), շատ ֆրանսիացի զինվորներ, առևտրականներ և ընտանիքներ ոտնակոխել են մեքսիկական հողի վրա։ Մաքսիմիլյան կայսրեր կինը՝ Մեքսիկայի Շարլոտա կայսրուհին, բելգիական արքայադուստր էր Սաքսեն Կոբուրգ Գոթա տոհմից։ Նա Ֆրանսիայի թագավոր Լուի Ֆիլիպ I-ի թոռնուհին էր։
Ֆրանսիական ծագմամբ մեքսիկացիներից շատերն ապրում են այնպիսի նահանգներում և քաղաքներում, ինչպիսիք են Սակատեկասը, Սան Լուիսը,Պուեբլա դե Սարագոսան, Գվադալախարան և մայրաքաղաք Մեխիկոն, որտեղ կարելի է հանդիպել ֆրանսիական ազգանուններ, ինչպիսիք են՝ Դերբեզ, Պիրես, Բետանկորտ, Ալանիզ, Բլանց, Ջուրադո (Յուրե), Կոլո (Կոլեաու), Մարին, Կաիրե, Դումաս, Տրեսմոնտրելս և Մաիզեր։
Ամերիկյան ֆրանսիական համայնք
Միացյալ Նահանգները Ֆրանսիայի տարածքից դուրս գտնվող ֆրանսիական ծագմամբ խոշորագույն համայնք ունի։ 2010 թվականի մարդահամարի համաձայն, ավելի քան 11.5 միլիոն ամերիկացիներ պնդում են ֆրանսիական արմատներ ունենալու մասին (ֆրանսիական և կանադական ֆրանսիացիները միասին), այսինքն ընդհանուր բնակչության 4 տոկոսը։ Ֆրանսիացի ամերիկացիները Նոր Անգլիայի (ԱՄՆ) բնակչության 10% -ից ավելին են կազմում՝ Քվեբեկից 1840-1930 թվականների արտագաղթի շնորհիվ, իսկ Լուիզիանայում՝ տարածաշրջանի ֆրանսիական գաղութացման միջոցով, տեղահանված ակադիացիների (acadiens) վերաբնակեցման և հետագայում Սան Դոմինգոյից (Saint-Domingue) և մայրցամաքային Ֆրանսիայից ներգաղթի միջոցով։ Ֆրանսերենը Միացյալ Նահանգներում չորրորդ ամենատարածված խոսակցական լեզուն է, անգլերենից, իսպաներենից և չինարենից հետո․ ունի ավելի քան 2 միլիոն լեզվակիր։
Ամերիկայի ֆրանսիական համայնքը բաղկացած է մի քանի հստակ խմբերից, ներառյալ Բրիտանական տասներեք գաղութների հուգենոտ փախստականները, ֆրանսիացի լուիզիանաբնակները (կրեոլներ), ակադյան աքսորյալները (Cajuns, ինքնանունը Cadiens), Հայիթիի հեղափոխությունից հետո Սան Դոմինգոյից փախած ֆրանսիացի գաղութաբնակները և 1840-ական թվականներին և 1930-ական թվականներին Կանադայում բնակություն հաստատած ֆրանսիացի ներգաղթյալները , ինչպես նաև ամերիկյան հեղափոխությունից (1765-1783) հետո մայրցամաքային Ֆրանսիայից մշտական բնույթ կրող ներգաղթը։ Մոտ 2 միլիոն ֆրանսիացիներ ներգաղթել է Միացյալ Նահանգներ, ինչպես Ֆրանսիայից, այնպես էլ Հյուսիսային Ամերիկայի նախկին ֆրանսիական գաղութներից։
1830 թվականից մինչև 1986 թվականը Միացյալ Նահանգներ են ներգաղթել 772 000 ֆրանսիացիներ ։
1840-ական և 1930-ական թվականների ընթացքում Միացյա Նահանգներ են արտագաղթել մոտ 900 հազար կանադաֆրանսիացիներ, հատկապես՝ Նոր Անգլիա։ Դրանց կեսը, ի վերջո, վերադարձել են տուն։ Նրանց ժառանգները հաշվվում են 2.1 միլիոն մարդ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եվրոպական սփյուռքներ Կատեգորիա:Ֆրանսիական սփյուռք Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պատմություն Կատեգորիա:Ֆրանսիացիներ
ՋեյՓի Սաքս
Ջոնաթան Փերսի Սթարքեր Սաքս (Jonathan Percy Starker Saxe; ), առավել հայտնի է որպես ՋեյՓի Սաքս, կանադացի երգիչ և երգերի հեղինակ ։ 2020 թվականի Սաքսը թողարկել է իր դեբյուտային մինի ալբոմը՝ «Hold It Together»-ը; «If the World Was Ending» սինգլը զբաղեցրել է Canadian Hot 100 չարթի 24-րդ հորիզոնականը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կանադացի երգիչներ Կատեգորիա:Կանադացի երաժիշտներ Կատեգորիա:21-րդ դարի երգիչներ և երգչուհիներ
Սերգեյ Առստամյան
Սերգեյ Առստամյան (6 դեկտեմբերի, 1965, Հաթերք, Մարտակերտի շրջան - 5 հունվարի, 1993, Ղուբաթլու), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։
Վալլե դի Մեձանա
Վալլե դի Մեձանա (Valle-di-Mezzana), համայնք Ֆրանսիայում, Կորսիկա մարզի Հարավային Կորսիկայի գավառում։ Մտնում է Սարտեն կանտոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Սարտեն շրջանը։
Սերգեյ Առստամյան
Կենսագրություն
Սերգեյ Առստամյանը ծնվել է 1965 թ. դեկտեմբերի 6-ին Մարտակերտի շրջանի Հաթերք գյուղում։ Ավարտել է տեղի միջնակարգ դպրոցը։ Ծառայել է Խորհրդային բանակում։ Զորացրվելուց հետո աշխատանքի է անցել Սարսանգի հիդրոհանգույցում։ Մասնակցել է ԼՂՀ տարածքային ամբողջականության պաշտպանության համար մղված մի շարք մարտերի։ Զոհվել է 1993 թ. հունվարի 5-ին Ղուբաթլվում։ Հետմահու պարգևատրվել է ԼՂՀ «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Հաթերքի գերեզմանատանը ։
Վալլե դի Մեձանա
Համայնքի INSEE կոդ՝ 2A129:
Սերգեյ Առստամյան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 6 ծնունդներ Կատեգորիա:1965 ծնունդներ Կատեգորիա:Հունվարի 5 մահեր Կատեգորիա:1993 մահեր Կատեգորիա:Հաթերք գյուղում ծնվածներ
Վալլե դի Մեձանա
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 54 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 29 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 21-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 16-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 72,4 %, 1999 թվականին եղել է՝ 63,2 %)։ 21 աշխատունակ բնակիչներից 16-ը աշխատում էին (7 տղամարդ և 9 կին), անաշխատանք էին 5-ը (3 տղամարդ և 2 կին)։ 8 անգործունակ մարդկանցից 1-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 4-ը թոշակառու, 3-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով.
Կենացջուր (աղբյուր)
Կենացջուր, աղբյուր Հայաստանի Լոռու մարզում` Արքայանիստ լեռան հյուսիսարևելյան լանջին, Կաճաճկուտ գյուղից 8 կմ հյուսիս-արևելք ։
Գառնարած (լեռ)
Գառնարած, լեռ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Զանգեզուրի լեռների հյուսիսարևելյան մասում, Սալվարդ գյուղից 3,5 կմ հյուսիս–արևմուտք։ Բարձրությունը 2660 մ է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ
Միկաել Ժան
Միկաել Ժան (Michaëlle Jean, ), կանադացի պետական գործիչ և նախկին լրագրող, Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային դաշնային կազմակերպության երրորդ գլխավոր քարտուղարը։ Այս պաշտոնում հաջորդել է Աբդու Դիուֆին 2015 թվականի հունվարին։ Առաջին կինն է այս պաշտոնում։ 2005-2010 թվականներին Ժանը եղել է Կանադայի գեներալ նախանգապետ, 27-րդն այս պաշտոնում Կանադայի Համադաշնության հռչակումից հետո։ Ժանը փախստական է Հայիթիից։ Կանադա է տեղափոխվել 1968 թվականին և մեծացել է Թեթֆորդ Մայնեսում (Քվեբեկ)։ Մի շարք համալսարանների դիպլոմներ ստանալուց հետո Ժանը որպես լրագրող և հեռարձակող է աշխատել Ռադիո Կանադայի և Կանադայի հեռարձակող ընկերության համար, ինչպես նաև ներգրավված է եղել բարեգործական աշխատանքներում, հիմնականում` օժանդակելով ընտանեկան բռնության զոհերին։ 2005 թվականին Կանադայի վարչապետ Փոլ Մարտինի խորհրդով թագուհի Եղիսաբեթ II-ի կողմից նշանակվել է գեներալ նահանգապետ։ Այս պաշտոնում աշխատել է մինչև 2010 թվականը, երբ փոխարինվել է Դեյվիդ Ջոնսթոնի կողմից։ Պաշտոնավարման վաղ շրջանում իր ամուսնու` Ժան-Դանիել Լաֆոնդի նկարահանած ֆիլմերում հնչած նրա մի քանի ակնարկները մեկնաբանվել են որպես պաշտպանություն Քվեբեկի սուվերենությանը, և նրա երկքաղաքացիությունը կասկածի տակ է դրել նրա հավատարմությունը։ Բայց Ժանը ժխտել է անջատողական հակումների մասին զրույցները, հրաժարվել է Ֆրանսիայի քաղաքացիությունից և արդյունքում դարձել է հարգված փոխարքա, ով հայտնի էր Կանադայի Զինված ուժերի, բնիկ կանադացիների, ինչպես նաև արվեստի, մասնավորապես, երիտասարդական խնդիրների հանդեպ ունեցած ուշադիր վերաբերմունքով։ Ժանն այժմ նաև Հայիթիում ՅՈՒՆԵՍԿՕյի հատուկ ներկայացուցիչն է։ Միկաելը 2012 թվականի սեպտեմբերի 26-ից նաև Թագուհու անձնական ներկայացուցինչն է Կանադայում ։
Վաղ կյանք և կրթություն
Ժանի ընտանիքը Հայիթիից է, նա ծնվել է Պորտ-օ-Պրենսում, մկրտություն է ստացել տեղի Սուրբ Երրորդություն եկեղեցում և ձմեռներն անց է կացրել այս քաղաքում, իսկ ամառներն ու շաբաթ-կիրակիները` իր մայրիկի ծննդավայր Ժակմելում ։ Չնայած նրա հայրն ուսուցիչ էր բողոքական մասնավոր դպրոցում, Ժանը կրթություն է ստացել տանը, քանի որ նրա ծնողները չէին ցանկանում, որ աղջիկը երդում տար Հայիթիի այդ ժամանակվա նախագահ Ֆրանսուա Դուվալիերին, ինչպես պահանջվում էր հայիթիցի դպրոցականներից ։ Ժանն իր ընտանիքի հետ լքում է Հայիթին` խուսափելու Դուվալիերի ռեժիմից, որի ղեկավարման ժամանակ 1965 թվականին Ժանի հայրը բանտարկվել ու խոշտանգվել էր ։ Ժանի հայրը Կանադա է տեղափոխվում 1967 թվականին, իսկ ինքը, մայրն ու քույրերը մեկնում են հաջորդ տարի, ընտանիքը միասին հաստատվում է Թեթֆորդ Մայնսում, Քվեբեկում ։ Հայրը հեռանում է ընտանիքից, նրա ծնողները բաժանվում են, ինչից հետո ինքը, մայրն ու քույրը տեղափոխվում են Մոնրեալի մոտակայքում գտնվող Փոքր Բուրգունդիա ։ Ժանը բակալավրի աստիճան է ստացել Մոնրեալի համալսարանում, իսպաներեն ու իտալերեն լեզուների ու գրականության ոլորտում և 1984-1986 թվականներին այստեղ իտալերեն է դասավանդել` միաժամանակ մագիստրոսի աստիճան ստանալով համեմատական գրականության ոլորտում։ Այնուհետև շարունակել է լեզուների և գրականության ուսուցումը Ֆլորենցիայի համալսարանում, Պերուջայի համալսարանում և Միլանի կաթոլիկ համալսարանում։ Բացի ֆրանսերենն ու անգլերենը, Ժանը վարժ տիրապետում է իսպաներեն, իտալերեն և Հայիթիի կրեոլ լեզուներին, ինչպես նաև` կարողանում է կարդալ պորտուգալերեն ։ 1979-1987 թվականներին ուսումնառության ընթացքում Ժանը հետազոտություն է անցկացրել ընտանեկան բռնությունների վերաբերյալ և աշխատել է կանանց ապաստարանում, ինչի արդյունքում նա կարողացել է ամբողջ Կանադայում ստեղծել կանանց ու երեխաների ապաստարանների ցանց։ Նաև ներգրավված է եղել Կանադա եկած ներգաղթյալներին օժանադակելու հարցերում, այնուհետև աշխատել է Կանադայի զբաղվածության ու ներգաղթի գործակալությունում և Conseil des Communautés culturelles du Québec-ում, որտեղ Ժանն սկսել է գրել ներգաղթյալ կանանց կյանքի մասին ։ Ամուսնացած է ֆրանսիական ծագումով կանադացի կինեմատոգրաֆիստ Ժան Դանիել Լաֆոնդի հետ։ Զույգը աղջիկ է որդեգրել Ժակմելից (Հայիթի) ։
Կանադայի գեներալ-նահանգապետ
Ժանը եղել է Կանադայի` կարիբյան ծագմամբ առաջին գեներալ-նահանգապետը, երրորդ կինն այս պաշտոնում (Ժաննա Սովեից և Ադրիենե Քլարքսոնից հետո), չորրորդ ամենաերիտասարդը, չորրորդ նախկին լրագրողը և երկրորդը Քլարքսոնից հետո, ով չի ունեցել ո՛չ քաղաքական, ո՛չ ռազմական աջակցություն, ավելին, ակնհայտ փոքրամասնություն է եղել, խախտել է գեներալ-նահանգապետների` կանադական ծագմամբ լինելու ավանդույթը, ինչպես նաև` ամուսնացած է եղել օտարերկրացու հետ։ Ժանը նաև եղել է Եղիսաբեթ II թագուհու առաջին ներկայացուցիչը, ով ծնված է եղել վերջինիս թագավորության շրջանում։
Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության գլխավոր քարտուղար
Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության գլխավոր քարտուղար Աբդու Դիուֆը 2011 թվականի ապրիլին Ժանին նշանակել է որպես Grand Témoin de la Francophonie` 2012 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի ժամանակ Լոնդոնում (Անգլիա)։ Ժանը խնդիր ուներ ներկայացնելու ֆրանսերենը և հաստատելու Օլիմպիադայի կազմակերպչական կոմիտեի կողմից ընդունված Օլիմպիականի խարտիայի 24-րդ կետը, ինչը ֆրանսերենին Օլիմպիական խաղերի պաշտոնական լեզվի կարգավիճակ էր տալիս ։ 2014 թվականին Կանադայի դաշնային կառավարությունը Քվեբեկի և Նյու Բրանսուիկի տեղական ղեկավարությունների, ինչպես նաև` Հայիթիի կառավարության հետ առաջարկել են Ժանի թեկնածությունը որպես Դիուֆիn փոխարինող Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության գլխավոր քարտուղարի պաշտոնում։ 2014 թվականի նոյեմբերի 30-ին 57 անդամ ունեցող կազմակերպության երկրների ներկայացուցիչները ընտրել են Ժանին այն բանից հետո, երբ մյուս չորս թեկնածուների թեկնածությունը հանվել է ։ Նրա 4-ամյա մանդատն սկսվել է 2015 թվականի հունվարի 5-ին։ Ժանը ցանկություն ունի երկարաձգել իր մանդատը ևս չորս տարով 2018 թվականին Հայաստանում անցկացվող Ֆրանկոֆոնիայի օրերին, այնուամենայնիվ, Ֆրանսիան պաշտպանում է Ռուանդայի Արտաքին գործերի նախարար Լուիզ Մուշիկիվաբոյի թեկնածությունը։ Նա քննադատության է արժանացել ավելորդ ծախսերի համար, այնպիսին, ինչպիսիք են Փարիզի իր բնակարանի 500.000 ԱՄՆ դոլար արժեցող վերանորոգումը, 50.000 դոլար` Մանհեթենում անցկացրած չորս գիշերվա համար, 20.000 դոլար արժողությամբ դաշնամուրը և 1 միլիոն դոլար արժողությամբ 18-րդ դարի պատմական նավը, որն օգտագործվել է երիտասարդական ծրագրի իրականացման համար։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության գլխավոր քարտուղարներ Կատեգորիա:Պոլիգլոտներ Կատեգորիա:Պետության կին ղեկավարներ Կատեգորիա:Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության անդամ երկրներ Կատեգորիա:Ֆլորենցիայի համալսարանի շրջանավարտներ
Կենգերի (գետ)
Կենգերի, գետ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, Արփա գետի ձախ օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Սառցալի լեռան հյուսիսային լանջերից և Ջերմուկ քաղաքից 6 կմ հյուսիս-արևելքում միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 12 կմ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի գետեր Կատեգորիա:Արփա գետի վտակներ
Մթնաձոր (գետ, Սյունիքի մարզ)
Մթնաձոր, գետակ Հայաստանի Սյունիքի մարզում։ Սկիզբ է առնում Մեղրու լեռների հյուսիս–արևելյան լանջերից և Ծավ գյուղից 3,5 կմ հարավ-արևելքում աջից միանում Ծավ գետին։ Երկարությունը 6 կմ է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր Կատեգորիա:Ծավ գետի վտակներ
Հերբերտ Գաազե
Հերբերտ Գաազե (Ге́рберт Ю́льевич Га́азе, ), Առաջին համաշխարհային և քաղաքացիական պատերազմների մասնակից, Կարմիր դրոշի կրկնակի շքանշանակիր (1922, 1922)։
Կենսագրություն
Հերբերտ Գաազեն ծնվել է 1896 թվականին (այլ տվյալներով` 1897 թվականին) Սանկտ-Պետերբուրգում։ 1915 թվականին ավարտել է Սուրբ Պետրոսի գլխավոր գերմանական ուսումնարանը (Պետրիշուլե), այնուհետև ընդունվել է Պետերբուրգի համալսարան։ Ուսումը չավարտած` 1916 թվականին, Գաազեն զորակոչվում է ցարական բանակ` ծառայության։ Գաազեն ավարտում է Պավլովյան ռազմական ուսումնարանի արագացված դասընթացները և, ստանալով պրապորչիկի կոչում, մեկնում է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ռազմաճակատ ։ 1918 թվականին Գաազեն ծառայության է անցնում Բանվորա-գյուղացիական Կարմիր բանակում։ Մասնակցել է Արևելյան ռազմաճակատում Կոլչակի Ռուսական բանակի դեմ մղվող մարտերին, լինելով դասակի, վաշտի և գումարտակի հրամանատար։ Մարտերում աչքի ընկնելու համար 1919 թվականին նշանակվում է 15-րդ հրաձգային դիվիզիայի 127-րդ հրաձգային գնդի հրամանատար ։ Բազմիցս աչքի է ընկել մարտերում։ 1920 թվականի օգոստոսի 7-ին Գաազեի գունդը գրոհով գրավել է Դնեպրի ափին գտնվող Կորսունյան վանական միաբանությունը, այնտեղից դուրս մղելով Վրանգելի ռուսական բանակին ։ Հանրապետության հեղափոխական կոմիտեի 1922 թվականի հոկտեմբերի 18-ի № 213 հրամանով գնդի հրամանատար Հերբերտ Գաազեն պարգևատրվել է ՌՍՖՍՀ Կարմիր դրոշի շքանշանով ։ Հետագայում Գաազեն փոխադրվում է Միջին Ասիա և նշանակվում Բուխարական խմբի զորքերի հրամանատարի օգնական։ Ակտիվորեն մասնակցել է բասմաչական խմբավորումների դեմ մղվող մարտերին։ 1922 թվականի սեպտեմբերի 10-ից 11-ը մասնակցել է Բուխարայի մոտ գտնվող Տիխիյ Կուլուկ ղշլաղի մոտ մղվող մարտերին։ Իր վրա վերցնելով 31-րդ հեծելազորային բրիգադի ջոկատի ղեկավարությունը` նրան տարավ գրոհի։ Բասմաչները ջախջախվեցին, իսկ խորհրդային զորամասերը զավթեցին զգալի չափերի ռազմավար։ Այդ մարտում Գաազեն սպանվել է ։ Թաղված է Կագան քաղաքում (ներկայումս Ուզբեկստան), Գաազեի գերեզմանին տեղադրված է կոթող ։
Հանրապետության Հեղափոխական Ռազմական Խորհրդի 1922 թվականի հոկտեմբերի 22-ի № 216 հրամանով Հերբերտ Գաազեն հետմահու պարգևատրվել է ՌՍՖՍՀ Կարմիր դրոշի երկրորդ շքանշանով ։
Խղճացեք մեզ (ֆիլմ)
«Խղճացեք մեզ», սովետական ֆիլմ, որը նկարահանվել է 1978 թվականին Լիտվայի կինոստուդիայում։
Սյուժե
1943 թվական, Լիտվան օկուպացվել էր ֆաշիստական Գերմանիայի կողմից։ «Այն մասին, թե ինչպիսի քաջություն էր պետք ֆաշիստների դեմ գործողություններ իրականացնելու համար, ինչ արսափելի պատիժ էր սպասվում մահվան ճամբարում բոլորին՝ ուսանողներին և մանկավարժներին, ներկայացված է   Ա. Արամինասի «Խղճացեք մեզ» տխուր, ողբերգական ֆիլմում»։ Այսպես է ներկայացրել ֆիլմը կինոգետ, արվեստի պատմության գիտությունների թեկնածու (1968), ՎԳԻԿ-ի դասախոս Լիլիա Մամատովան 1986 թվականին։
Տեղական կապելլանի (կաթոլիկ քահանա)՝ նրանց փրկելու բոլոր փորձերը համար ապարդյուն էին, մնում էր մի կերպ բարձրանալ տղաներին տեղափոխող գնացքի մեջ, որպեսզի տա իր վերջին օրհնությունը։
Գրական հիմք
Ֆիլմը նկարահանվել է Վիտաուտաս Ռադայտիսի «Իմ Գալիլեյ» պատմվածքի մոտիվներով] ։ Վիտաուտաս Ռադայտիսը Գրական Լիտվա ամսագրի հիմնադիրն ու առաջին խմբագիրն էր։ Պատմվածքը շատ մեծ հավանության արժանացավ լիտվացի ընթերցողների կողմից, բազմիցս վերահրատարակվել է , թարգմանվել է նաև ռուսերենով։ «Այս պատմվածքը կարծես թե կենսագրական է, որովհետև 1941 թվականին հեղինակը Պալանգայի մանկական ճամբարում էր, 14-ամյա պիոներների խմբում։ Այստեղ էին գտնվում շուրջ երկու հազար պատանիներ, որոնցից ոչ բոլորին կարողացան էվակուացնել:Հրեա երեխաներին ֆաշիստները տեղում գնդակահարեցին, իսկ մյուսներին սովի երթարկեցին։ Դա մի անմարդկային արարք էր, որին խանգարեց Միջազգային Կարմիր Խաչը, կիսամեռ երեխաներին հանձնելով ծնողներին։ Պալանգայի պիոներների տանջանքը սրանով չավարտվեց։ Օկուպացիայի տարիներին այս երեխաների նկատմամբ մի յարտասովոր հալածանք սկսվեց. նրանց հետևից գոռում էին՝ «Բոլշևիկներ», «Կարմիր վիժվածքներ», ծաղրում էին, կասկածում», - գրել է Միկոլաս Սլուցկիսը ։
Լրացուցիչ
Ֆիլմի քննադատները բարձր են գնահատել ֆիլմի արժանիքները և 1970-ական թվականներին ճանաչվել է բալթյան կինոստուդիաների կողմից թողարկված լավագույն ֆիլմը ։ Ֆիլմի կոմպոզիտոր Վիտաուտաս Բարկաուսկասը նկարահանվել է ֆիլմում եպիսկոպոսի դերում՝ սա կոմպոզիտորի միակ դերն է։ Ֆիլմը կրկնօրինակվել է ռուսերեն լեզվով, որի հնչյունային օպերատորը Աննա Վոլոխովան էր ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆիլմեր դպրոցի մասին Կատեգորիա:Ֆիլմեր Հայրենական մեծ պատերազմի մասին
I’m Your Man (երգ, Wham!)
«I’m Your Man», բրիտանական Wham! փոփ դուետի երգը, որը թողարկվել է 1985 թվականին Columbia Records (ԱՄՆ-ում) և Epic Records (Մեծ Բրիտանիա և այլ երկրներ, բացառությամբ ԱՄՆ-ի) լեյբլներում՝ որպես նրանց Music from the Edge of Heaven ստուդիական ալբոմի երկրորդ սինգլ։ Մեծ Բրիտանիայում ալբոմի տպաքանակը գերազանցել է 500 000 օրինակը։ Այն ստացել է ոսկե կարգավիճակ BPI-ից և զբաղեցրել առաջին հորիզոնականն Իռլանդիայում ու Նոր Զելանդիայում։ Միացյալ Թագավորությունում այն դարձել է խմբի չորրորդ սինգլը, որը գլխավորել է UK Singles Chart հիթ-շքերթը ։
Պատմություն
Պաշտոնական երաժշտական տեսահոլովակը նկարահանել է ռեժիսոր Էնդի Մորահանը ։ Սինգլն զբաղեցրել է առաջին հորիզոնականը Մեծ Բրիտանիայում՝ այն պահպանելով երկու շաբաթ, ինչպես նաև դարձել է 1985 թվականի 23-րդ լավագույն սինգլը Բրիտանական կղզիներում ։ Միացյալ Նահանգներում այն զբաղեցրել է № 3 հորիզոնականը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Irish Singles Chart գլխավորած սինգլներ Կատեգորիա:UK Singles Chart գլխավորած սինգլներ
Սեն Բանդրի
Սեն Բանդրի (Saint-Bandry), համայնք Ֆրանսիայում, գտնվում է Պիկարդիայի մարզում՝ Էնա գավառում։ Մտնում է Վիկ սյուր Էն կանտոնի կազմի մեջ։ Համայնքի շրջանը՝ Սուասոնը։
Համայնքի INSEE կոդը՝ 02148:
Բնակչություն
2010 թվականի տվյալներով՝ համայնքի բնակչությունը կազմում է 260 մարդ։
Տնտեսություն
2010 թվականին համայնքի 159 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչներից 126-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 33-ը՝ ոչ ակտիվ (ակտիվության ցուցանիշը կազմել է 79,2 %, 1999 թվականին եղել է 65,6 %)։ 126 տնտեսապես ակտիվ բնակիչներից աշխատում էին 108-ը (55 տղամարդ և 53 կին), գործազուրկ էին 18 մարդ (10 տղամարդ և 8 կին)։ 33 տնտեսապես ոչ ակտիվ բնակիչներից 18-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 8-ը՝ թոշակառուներ, 7-ը տնտեսապես ոչ ակտիվ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Գոզգոզ (գետ)
Գոզգոզ, գետ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Մեղրի գետի ձախակողմյան վտակը։ Սկիզբ է առնում Մեղրու լեռների հարավային լանջերից և մայր գետին է միանում Լիճք գյուղից հարավ–արևելք։ Երկարությունը 13 կմ է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր Կատեգորիա:Մեղրի գետի վտակներ
Հարուցիչ պայթուցիկ նյութեր
Հարուցիչ պայթուցիկ նյութեր, առաջնային պայթուցիկ նյութեր, քիմիական միացություններ, որոնք հարվածից, շփումից կամ կրակից հեշտությամբ պայթում են՝ անջատելով երկրորդային (փշրտող) պայթուցիկ նյութերում դետոնացում (անդրպայթյուն) հարուցելու համար բավարար Էներգիա։ Կարևորագույններն են՝ շառաչող սնդիկը, կապարի ազիդն ու եռնիտրոռեզորցինատը, տետրազենը։ Հարուցիչ պայթուցիկ նյութեր են նաև ծանր մետաղների ազիդներն ու ֆուլմինատները (շառաչող թթվի աղերը), օրգանական ազիդներն ու գերօքսիդները, տետրազոլի ու տետրազենի ածանցյալները և այլն։ Օգտագործվում են ռազմական տեխնիկայում և պայթեցման գործում՝ պատիճ-դետոնատորներն ու Էլեկտրադետոնատորները լիցքավորելու, իսկ օքսիդիչների ու այրվող նյութերի հետ խառնված՝ պատիճ-բոցավառիչները լիցքավորելու համար։ Պայթունավտանգության պատճառով հարուցիչ պայթուցիկ նյութերը փոխադրում են պատրաստի արտադրանքի (պատիճների) ձևով։
Կատեգորիա:Պայթուցիկ նյութեր