cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Միխայլովկա (գյուղ, Կելմենցիի շրջան)
Միխայլովկա (Михайлівка), գյուղ Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Կելմենցիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Միխայլովկա գյուղում բնակվում էր 568 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Կելմենցիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Նովիե Կարյավդի (գյուղ, Շարանսկի շրջան)
Նովիե Կարյավդի (Новые Карьявды, Яңы Ҡаръяуҙы), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Շարանսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 149 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Շարանսկի շրջանի բնակավայրեր
Յալչինո (այլ կիրառումներ)
Յալչինո, կարող է վերաբերել՝
Ղազախլու (այլ կիրառումներ)
Ղազախլու կարող է վերաբերել՝
Փոքր Թխինալա
Փոքր Թխինալա (პატარა თხინალა), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Շիդա Քարթլի մարզի Խաշուրի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 1080 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Խաշուրից հեռու է 13 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 0 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Խաշուրի շրջանի գյուղեր
Շահումյան (Դաշկեսանի շրջան)
Շահումյան կամ Ղազախլու (Qazaxlı), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանի Հանրապետության Դաշկեսանի շրջանում, պատմական Մեծ Հայքի Ուտիք նահանգի Գարդման գավառում։ Գտնվում է Փիփ գյուղից 8 կմ հարավ–արևմուտք Շամքոր գետի աջ վտակներից մեկի ձորում։
Ստեփան Շահումյանի հորդորով հիմնադրվել է 1922 թվականին հայաթափ հին գյուղատեղիի տեղում։ Բնակիչները Փիփից փոխադրված 50-60 երիտասարդ ընտանիքներն էին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դաշկեսանի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Նախկին հայաբնակ բնակավայրեր Ադրբեջանում
Ալիտանո
Ալիտանո, գյուղ Թուրքիայում, Տրապիզոնի վիլայեթի Տրապիզոնի գավառում։ Գտնվում էր Տրապիզոն քաղաքից 63 կմ հյուսիս-արևելք ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Ինվարիանտություն
Ինվարիանտություն (- չփոփոխվող), որոշակի պայմանների փոփոխման և ձևափոխությունների ժամանակ մաթեմատիկական և ֆիզիկական մեծությունների անփոփոխ մնալու հատկությունը։
Ինվարիանտության հետ է կապված բնության այս կամ այն սիմետրիան, իսկ դա, իր հերթին, հանգեցնում է ինվարիանտների, այսինքն՝ պահպանման օրենքների գոյությանը (Նյոթերի թեորեմ)։
Այսպես, զուգահեռ տեղափոխության (տրանսլյացիայի) նկատմամբ ֆիզիկական օրենքների ինվարիանտություն, որը կապված է եռաչափ տարածության համասեռության հետ, հանգեցնում է մեկուսացված համակարգի շարժման քանակի պահպանման օրենքին։ ժամանակի հաշվարկման սկզբնապահի փոփոխության նկատմամբ ինվարիանտություն, որը կապված է ժամանակի համասեռության հետ, հանգեցնում է մեկուսացված համակարգի էներգիայի պահպանման օրենքին։ Ճիշտ նույն ձևով եռաչափ տարածության իզոտրոպությունը (ինվարիանտության պտույտի նկատմամբ) կապված է շարժման քանակի մոմենտի պահպանման օրենքի հետ։
Ֆիզիկական օրենքներ
Ֆիզիկական օրենքներն ինվարիանտ են Լորենցի ձևափոխությունների նկատմամբ։ Ինվարիանտության հասկացության մեջ կարևոր դեր է կատարում ձևափոխությունների խումբը։ Տարբերում են անընդհատ (տրանսլյացիայի ձևափոխություններ) և ընդհատ (կոորդինատների համակարգի հայելային անդրադարձում) խմբեր ու դրանց համապատասխան սիմետրիաներ։ 20-րդ դարի կեսերին տարրական մասնիկների ֆիզիկայում հայտնաբերվել է սիմետրիայի ընդհատ ձևափոխությունների հետ կապված պահպանման օրենքների խախտում (տարածական և կոմբինացված զույգության խախտումը թույլ փոխազդեցությունում)։
Ինվարիանտ շատ մեծությունների պահպանումը և դրանց համապատասխանող սիմետրիաները մոտավոր բնույթ ունեն (օրինակ, իզոտոպ սպինը և համապատասխան իզոտոպ ինվարիանտությունը, մի շարք այլ սիմետրիաներ, որոնք կապված են տարրական մասնիկների ներքին հատկությունների հետ)։ Այդ «խախտված» սիմետրիաների բնույթը հասկանալը տարրական մասնիկների ֆիզիկայի համար կարևոր խնդիր է։
Կատեգորիա:Տեսական ֆիզիկա Կատեգորիա:Ֆիզիկական մեծություններ Կատեգորիա:Ֆիզիկայի հասկացություններ
Կամեհամեհա IV
Կամեհամեհա IV, Հավայան կղզիների թագավորության կառավարիչը, որը կառավարել է 1855-1863 թվականներին։
Նա հայտնի է նրանով, որ ակտիվորեն փորձում էր դիմակայել Հավայան կղզիներում ամերիկյան ազդեցության աճին՝ օգնություն խնդրելով բրիտանացիներից։ Նրա անունը՝ «Իոլանի»-ն, հավայերենում նշանակում է «Երկնային բազե» կամ «Թագավորսկան բազե» ։ Լրիվ անունը ՝ Ալեկանետերո Իոլանի Կալանիկուալիոլիո Մակա օ Իոուլի Կունուիակեա։
Վաղ կյանք
Ալեքսանդր Իոլանի Լիոլիոն ծնվել է 1834 թվականի փետրվարի 9-ին Հոնոլուլուում՝ Օահու կղզում։ Հայրը Օահուի թագավորական կառավարիչ Մատաիո Կեկուանաոան էր։ Մայրը՝ արքայադուստր Կինաու Կուհինա Նուին է։ Մանուկ հասակում Ալեքսանդրը, համաձայն թագավոր Կամեհամեհա III-ի հրամանագրի, նշանակվել է Հավայան թագավորության թագաժառանգ։
1862 թվականին նա թարգմանեց «Ընդհանուր աղոթքների գիրքը» հավայերեն և ակտիվորեն նպաստեց երկրի առողջապահական համակարգի զարգացմանը ։
Կամեհամեհա IV-ը մահացել է 1863 թվականի նոյեմբերի 30-ին քրոնիկ ասթմայից։ Բնիկները կարծում էին, որ թագավորը մահացել է երիտասարդ տարիքում (29 տարեկանում)՝ որպես պատիժ իր ժողովրդի կողմից՝ իրենց աստվածներին դավաճանելու համար։ Գահն անցել է նրա եղբորը, ով ստացել է Կամեհամեա V անունը։
Դիվանագիտություն
Թագավորը խաղաղության ջատագովն էր։ Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ իր երկիրը չեզոք հայտարարեց ։
Յակշիմբետովո (այլ կիրառումներ)
Յակշիմբետովո, կարող է վերաբերել՝
Հայկական լեռնաշխարհի ցեղային միություններ ու պետական կազմավորումներ
Կուլխա «թագավորություն»
Դայաենիից հյուսիս-արևելք, ուր դեռևս Թիգլաթպալասար Ա-ն էր նշում «Նաիրիի 60 թագավորների» դաշնակցության գոյությունը, մ.թ.ա. 8-րդ դարում, գուցե և ավելի վաղ, գոյություն է ունեցել Կուլխա «թագավորությունը» (ավելի ճիշտ՝ Կոլխա, հունական Կողքիսը)։ Երբ ուրարտացիները տապալում են Դայաենիի «թագավորությունը», Ճորոխ գետի ստորին հոսանքի շրջանը, ըստ երևույթին, բաժին է ընկնում Կողքիսին։
Ալզի «թագավորություն>>Վերին Եփրատի հովտում մասամբ պահպանվել էին նախկին երկրները, մասամբ էլ ստեղծվել նորերը։ Արածանիի ստորին հոսանքի հովտում հիշատակվում է Ալզի «թագավորությունը»։ Ալզին բավական մեծ երկիր էր և գրավում էր ոչ միայն բուն Ալզիի տարածքը, այլև Իսուվայի նախկին տարածքները (ասսուրական աղբյուրները երկիրն անվանում են «Իշուայ», հավանորեն որպես Ալզիի հոմանիշ), երբեմն հավանաբար նաև հարավկողմյան կից մարզերը՝ Անձիտը (Անզիտենե, միջնադարյան Անձիտ), Տիգրիսի ակունքների շրջանը (միջնադարյան Անգեղտունը)։ Սեպագիր աղբյուրները հիշատակում են նաև Սուխմու (Ծուխմա, միջնադարյան Բալահովիտը) և Ծուփա (Ծոփք) երկրները։ Հիշատակվում են նաև մի քանի ավելի մանր երկրներ Վերին Եփրատի հովտի հարավային մասում (Դիրյու, Մալլաու, Նիրբու, Նիրգուն և այլն)։
Ամեդու «թագավորությունը»
Տիգրիսի վերին հոսանքի շրջանում գտնվում էր Ամեդու արամեական «թագավորությունը» (Ամիդա, այժմ՝ Դիարբեքիր)՝ Ջամանի դինաստիայով («տուն»)։ Սասանի լեռներում ընկած էր Շուպրիա (կամ Շուբրիա) «թագավորությունը»։ Նրա կողքին՝ Սասնա լեոների հյուսիսային լանջերին, դեպի Մշո կողմը, ասսուրական և ուրարտական աղբյուրներր հիշատակում են Ուրումու կամ Ուրմե երկիրը։ Այս երկիրը նույնական է Արմեի հետ, որը հիշատակում են ուրարտական աղբյուրները հենց այս նույն՝ վայրում։
Ուրմեն և Շուպրիան հավանորեն միասնական թագավորություն են կազմել, որը և դարձել է հայկական առաջին պետական կազմավորումներից մեկը։
Այլ կազմավորումներ
Այս շրջանից դեպի արևելք, նախկին Ուրուատրիի, Խաբխիի, կումանեցիների տեղում 9-8-րդ դարերի ընթացքում ձևավորվում են նոր կազմավորումներ։ Կենտրիտես-Բոհտան գետի հովտում, երբեմն տարածվելով դեպի արևելք, ընդհուպ մինչև Ուրմիա լճի ջրաբաժանը, փռված էր Խուբուշկիա «թագավորությունը», կամ ինչպես պաշտոնական կոչվել է՝ «Նաիրի թագավորությունը»։
Արդինի թագավորություն
Մեծ Զաբի հովտում, մ.թ. ա. 8-րդ դարի մոտերքը արդեն գոյություն ուներ Մուսասիր (Մուծածիր, Արդինի) թագավորությունը։ Այս հովտում կային հարուստ տաճարներ, Կումենուում (Կումմե) գտնվում Էր Թեյշեբա աստծո տաճարը, իսկ Արդինիում՝ Խալդի աստծունը։ Հետագայում Խալդիի տաճարում էին թագադրվում ուրարտական թագավորները և այնտեղ էին պահվում ուրարտական գանձերը, թեև ձևականորեն Մուսասիրը Ուրարտուի կազմի մեջ չէր մտնում ։ Խուբուշկիան և Մուսասիրը շրջապատող լեռներում բնակվում էին խուրրի-ուրարտական ավազակային ցեղեր՝ ուկկիացիներ և այլք։
Ուրարտուում իշխող դինաստիան, դատելով մուսասիրյան Խալդիի աստծու պաշտամունքի հետ նրա ունեցած կապից, պետք է որ մուսասիրյան-կումանական ծագում ունենար ։
Մանա թագավորություն
Ուրմիա լճից հարավ ընկած հարթավայրում գտնվող Մանա թագավորությունը (ասորեստանցիների մոտ՝ մանաեցիների երկիրը) կազմավորվել է մ. թ. ա. 9-րդ դարի վերջին, «Ներքին Զամուա» երկրի լուլլուբեական տերիտորիայի վրա, բազմաթիվ մանր երկրների միաձուլման հետևանքով ։
Ցեղային միություններ
արարատյան թագավորության կազմավորման կենտրոնից դեպի հյուսիս, արարատյան արձանագրությունները հիշատակում են բազմաթիվ երկրներ ու ցեղեր՝ էթիունցիներին, էրիկուացիներին, աբիլիանցիներին, էրիախցիներին և այլոց, որոնք ստեղծել էին ընդարձակ, բայց անկայուն ցեղային միություն։
Սրանք զբաղեցնում էին ներկայիս Հայաստանի տերիտորիան և կից շրջանները Արաքսի հովտում։ Սրանցից հարավ և հյուսիս բնակվում էին Վիտերու, Լուշա, Կատարզա, Իյա (Իգանի), Հարախա, Խուշա և այլն ցեղերը (Արաքս և Կուր գետերի վերին հոսանքների շրջանում և Չըլդըր լճի մոտ)։
Թվարկված երկրների էթնիկական պատկանելության մասին կարելի է ասել, որ դրանց մի մասը, թերևս, հուրրիական էր (Դայաենի, մասամբ՝ Շուպրիա, գուցե նաև Գիլզանու և Խուբուշկիա, ավելի քիչ հավանական՝ Մանա), մյուս մասը՝ արարատյան (արարատյան, Մուսասիր)։ Վերին Եփրատի և ստորին Արածանիի հովտի բնակչությունը հավանաբար խառնված էր նոր հնդեվրոպական եկվորների՝ մուշկերի և ուրումեացիների հետ։ Այստեղ ստեղծվում էր ապագա հայ ժողովրդի կորիզը։
Հայկական լեռնաշխարհի պետական կազմավորումներ
Մ.թ.ա. 15-րդ դարում ավարտվում է Խեթական Թագավորության թուլացման ժամանակաշրջանը և նա վերստին համախմբվում է Փոքր Ասիայի կենտրոնական ողջ տարածքում։ Այս ժամանակից սկսած գրավոր տվյալներ են պահպանվել Հայկական լեռնաշխարհի այն մի քանի շրջանների վերաբերյալ, որոնք, հարելով մեծ տերություններին, ներգրավվում էին պատմական իրադարձությունների մեջ։
Խեթական պետությանը հարող այդ շրջաններն էին՝ Հայասա, Պախխուվա, Զուխմա, Ալշե, Իսուվա, Թեգարամա, Մալդիա, Կումմախա, Տումաննա, Պալա և այլն։
Ալզինի
Alzi-Alše շրջանը նույնական է ասսուրական Enzitu-Anzitu-ին, և հին հայկական Անձիտին հարևան գավառների ընդգրկմամբ։ Ավելի ուշ այս անունը «Alzini» ձևով տարածվում է ասսուրական սեպագրերում հիշատակվող Շուպրիա երկրի ողջ տարածքի վրա և համապատասխանում է հին հայկական Աղձնիք նահանգին։ Վերջինից դեպի արևելք, Արևելյան Տիգրիսի ակունքների շրջանում գտնվում էր հին հայկական Անձևացիք գավառը, որի անունը ծագում է նույն Alzi-Anzi-Anzawa-ից։ Հետաքրքրական է, որ միջին դարերում այդ գավառը կոչվում էր նաև «Աղզի»։
Իսուվա երկիրը համապատասխանում է Արածանիի ձախ ափին գտնվող հին հայկական Ծոփք Շահունյաց գավառին։
Մելիդու
Կանեշ-Աշշուր առևտրական մայրուղու վրա գտնվող մյուս քաղաք-պետությունը Մելիդուն էր կամ Մալդիան։ Նրա մայրաքաղաքը՝ Մալդիան, գտնվում էր Եփրատի գլխավոր գետանցի Ուրշա կամ Ուրուսա քաղաքի մոտ։ Եփրատի դիմացի ափին գտնվում էր գետանցի մյուս ծայրը՝ Տումեիշկի քաղաքը, որը հետագայում հայտնի էր ուրարտական աղբյուրներից։
Կումմուխ
Երրորդ քաղաք-պետությունը՝ Կումմուխը առաջացավ Մալդիայից հարավ՝ Եփրատի աջ ափին։ Նրա մայրաքաղաքը՝ Կումմախան գտնվում է Եփրատի այն գետանցի մոտ, որի նշանակությունը հետագայում շատ մեծացավ։
Ցեղային միություններ
Բոլոր այս երկրները գտնվում էին «Ռազմական դեմոկրատիայի» փուլում։ Այսպես, թվարկված երկրներում խեթերը բանակցություններ էին վարում ոչ թե թագավորների, այլ անմիջականորեն ցեղապետնորի կամ որոշ դեպքերում՝ համացեղական ժողովների հետ։ Այս երկրների առաջնորդները առաջին անգամ «Թագավորներ» են անվանված ասսուրական տարեգրություններում՝ մ.թ.ա. 13-րդ դարի վերջում։
Հայասա-Ազզին ևս, անշուշտ, պետք է դիտել որպես ցեղային միություն, թեև խեթական աղբյուրները նրա կառավարչին կոչում են «Թագավոր»։ Համենայն դեպս, խեթական թագավորի հետ կնքված պայմանագրերում Հայասայի հավանականությամբ՝ ժողովրդական հավաքը կամ ցեղային (միջցեղային) ռազմական ավագանու ժողովը։
Այսուհանդերձ, չպետք է թերագնահատել Հայկական Լեռնաշխարհի և Անդրկովկասի հասարակության կատարած առաջընթացը դեպի դասակարգային քաղաքակրթության աստիճանը։ Միանգամայն վաղաժամ կլիներ պնդել, թե 14-12-րդ դարերում Հայկական Լեռնաշխարհի տարածքի ոչ մի շրջան չէր թևակոխում դասակարգային քաղաքակրթության փուլը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ցեղեր Կատեգորիա:Նախնադարյան Հայաստան
Յակշինո (այլ կիրառումներ)
Յակշինո, կարող է վերաբերել՝
Գորանի
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
(7429) Հոշիկավա
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,859137 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,7829 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9353 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1765,84 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,203869 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 1,6° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1992 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ցուտոմու Հիոկիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Շուջի Հայակավայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Իսենժո
Իսենժո (Yssingeaux. isɛ̃ʒo, Sinjaus ), համայնք Ֆրանսիայի հարավում՝ Օվերն-Ռոն-Ալպեր երկրամասի Վերին Լուար դեպարտամենտում, որի կազմի մեջ մտնող նույնանուն շրջանի ու կանտոնի վարչական կենտրոնն է և խոշորագույն բնակավայրը։ Ընկած է Լինիոն դյու Վելե գետի ափերին, երկրի մայրաքաղաք Փարիզից մոտավորապես 440, դեպարտամենտի վարչական կենտրոնից՝ Լը Պյուի ան Վելե քաղաքից 22, Կլերմոն-Ֆերանից՝ 110 կիլոմետր հեռավորության վրա ։ Զբաղեցնում է 80,57 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ 2011 թվականի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 7 055 ։
Տնտեսություն
2010 թվականին քաղաքի աշխատունակ (15-ից մինչև 64 տարեկան) 4350 բնակիչներից տնտեսական ակտիվություն են դրսևորել 3192-ը (ակտիվության ցուցանիշը կազմել է 73,4 %, իսկ 1999 թվականին եղել է 70,4 %)։ Աշխատունակ ու ակտիվ բնակչներից աշխատել են 2895-ը (1506 տղամարդ և 1389 կին), 297-ը գրանցված են եղել որպես գործազուրկ (144 տղամարդ և 153 կին)։ 1158 աշխատունակ, բայց ոչ ակտիվ բնակիչներից 439-ը եղել են սովորողներ, 415—ը՝ թոշակառու, 304-ը չեն աշխատել այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Նովոսվետլովկա (գյուղ, Վեսելինովոյի շրջան)
Նովոսվետլովկա (Новосвітлівка), գյուղ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Վեսելինովոյի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Ռորբախ։ Հիմնադրվել է 1809 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Նովոսվետլովկա գյուղում բնակվում էր 1 410 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 3261 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Վեսելինովոյի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1809 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Յուլյա Զիկովա
Յուլյա Անդրեևնա Զիկովա (Юлия Андреевна Зыкова, ), ռուս մարզուհի, հրաձիգ, գնդակային հրաձգության միջազգային կարգի սպորտի վարպետ, 7-րդ համաշխարհային ռազմական խաղերի և 2-րդ Եվրոպական խաղերի հաղթող, Եվրոպայի եռակի չեմպիոն, աշխարհի առաջնության մեդալակիր։ Ռուսաստանի սպորտի վաստակավոր վարպետ ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1995 թվականի նոյեմբերի 25-ին Կրասնոյարսկում։ Հանդես է գալիս ԲԿՄԱ-ում ։ Ունի լեյտենանտի զինվորական կոչում (2021)։
Սպորտային կարիերա
2018 թվականի աշխարհի առաջնությունում, որը տեղի է ունեցել Հարավային Կորեայում, ռուսաստանցի մարզուհին 50 մետր հեռավորությունից երեք դիրքերից գնդակային հրաձգությունում նվաճել է բրոնզե մեդալ, որը եղել է նրա առաջին ձեռքբերումը նման նշանակալի մարզական մրցումներում։
2021 թվականին Խորվաթիայում կայացած Եվրոպայի առաջնությունում Զիկովան երեք ոսկե մեդալ է նվաճել թիմային մրցումներում։ Անձնական մրցումներում նա արծաթե մեդալ է նվաճել՝ հավաքելով 462,9 միավոր և զիջելով իտալացի Սոֆյա Չեկկարելոյին (464,7) ։
2020 թվականի Օլիմպիական խաղերում Զիկովան նվաճել է արծաթե մեդալ՝ զիջելով շվեյցարացի Նինա Քրիստենին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս հրաձիգներ Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի 1-ին աստիճանի մեդալով պարգևատրվածներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի սպորտի վաստակավոր վարպետներ
Նովիե Կարյավդի (գյուղ, Չեկմագուշևսկի շրջան)
Նովիե Կարյավդի (Новые Карьявды, Яңы Ҡаръяуҙы), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Չեկմագուշևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 301 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Չեկմագուշևսկի շրջանի բնակավայրեր
Արջնքարակտեր
Արջնքարակտեր, վայր Արևմտյան Հայաստանում, պատմական Տայք աշխարհում, Խոտրջրի շրջանում։ Բնույթն անորոշ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վայրեր
Աղաիանի
Աղաիանի (აღაიანი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Շիդա Քարթլի մարզի Կասպի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 540 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Կասպից հեռու է 22 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 1505 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Կասպի շրջան
Ալիտինաս
Ալիտինաս, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Գյումուշխանեի գավառում։ Գտնվում էր Գյումուշանեից 15 կմ հյուսիս-արևմուտք, Խորշատի աջակողմյան վտակ Կրոմիրմակի հովտում ։
Բեյլանի գավառակ
Բեյլան, գավառակ Կիլիկիայում, Ադանայի վիլայեթում, իսկ հետագայում Հալեպի վիլայեթի Հալեպի գավառում։ Կենտրոնը Բեյլան գյուղաքաղաքն էր։
Աշխարհագրություն
Աշխարհագրական առումով բաժանված է դաշտայինի և լեռնայինի։ Հարուստ է պտղատու և դեկորատիվ ծառերով։ Հատկապես տարածված էին թթենիները, որոնք մշակում էին շերամապահության համար։
Բնակչություն
1915 թվականի Մեծ եղեռնից առաջ ուներ 11000 բնակիչ, որից 3000-ը՝ հայ։
Վարչական բաժանում
19-րդ դարի վերջին ուներ 48 գյուղ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կիլիկիայի գավառներ
Յակովլևո (այլ կիրառումներ)
Յակովլևո, կարող է վերաբերել՝
Զիմբաբվեի նախագահ
Զիմբաբվեի նախագահ (Mutungamiri weZimbabwe, President of Zimbabwe), Զիմբաբվեի Հանրապետության ղեկավարը։ 1980 թվականի ապրիլին անկախացումից հետո երկրի առաջին նախագահն է դարձել Քանաան Բանանան, որը նախագահ է ընտրվել խորհրդարանի կողմից։ 1987 թվականին վարչապետ Ռոբերտ Մուգաբեն հասավ Սահմանադրության մեջ փոփոխությունների, որոնցով նախագահի ավելի վաղ անվանական պաշտոնը սկսեց ունենալ գործադիր իշխանության լիարժեք պաշտոն, իսկ վարչապետի պաշտոնը վերացվեց, ընդ որում հենց ինքն էլ դարձավ երկրի նախագահ։ 1987 թվականի դեկտեմբերի 31-ից մինչև 2009 թվականի փետրվարի 11-ը նախագահը եղել է նաև կառավարության ղեկավարը։ 2008 և 2009 թվականների քաղաքական բանակցություններից հետո վարչապետի պաշտոնը վերականգնվել է և գոյություն ունեցել մինչև 2013 թվականին երկրի Սահմանադրության մեջ փոփոխություններ մտցնելը։ 2017 թվականի նոյեմբերին երկրի մշտական ղեկավար Մուգաբեն պաշտոնանկ է արվել զինվորականների կողմից։ Նոր նախագահ է դարձել Էմերսոն Մնանգագվան։
Զիմբաբվեի նախագահն ընտրվում է 5 տարի ժամկետով։
Անվանական նախագահ (2017)
2017 թվականի նոյեմբերի 21-ին Ռոբերտ Գաբրիել Մուգաբեի պաշտոնաթողությունից հետո, 2017 թվականի նոյեմբերի 6-ին առաջին փոխնախագահ Էմերսոն Դամբուձո Մնանգագվայի պաշտոնից հեռացման պայմաններում, Ֆելեկեզել Մֆոկոն դե յուրե դարձել է երկրի նախագահ, սակայն այդ քաղաքական գործիչը հեռացվել Է Զիմբաբվեի իշխող կուսակցությունից և փախել արտասահման։ Իրավական խնդիրը լուծվել է երկրի խորհրդարանի կողմից, որը վերականգնել է Էմերսոն Մնանգագվայի լիազորությունները որպես առաջին փոխնախագահ, որից հետո 2017 թվականի նոյեմբերի 24-ին ստանձնել է նախագահի պաշտոնը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նախագահների ցանկեր Կատեգորիա:Զիմբաբվեի նախագահներ
Դեյվիդ Քովերդեյլ
Դեյվիդ Քովերդեյլ (David Coverdale, ), բրիտանական և ամերիկյան ռոք-վոկալիստ, երգերի հեղինակ։ Ավելի շատ հայտնի է որպես Deep Purple և Whitesnake ռոք խմբերի վոկալիստ։
Կենսագրություն
Քովերդեյլի ծնողները ունեցել են սեփական փաբ, այդ պատճառով նա ստիպված է եղել լսել «կենդանի» երաժշտություն։ Դեյվիդը սովորել է կիթառ նվագել, սակայն նրա իրական տաղանդը բացահայտվել է երգի ասպարողում։ Բացի երաժշտությունից Դեյվիդը սիրում էր նկարել և նույնիսկ որոշ ժամանակ սովորել է Միդլսբրոյի նկարչական քոլեջում (որտեղ ծանոթացել է Միկի Մուդիի հետ), սակայն նրա մեջ ավելի շատ գերակշռում էր երաժշտական ոգին և նա 1967 թվականին սկսում է երգել «Denver Mule» խմբում, իսկ հետո՝ «The Skylines» և «The Government» խմբերի անդամ։
Լեգենդ կա, որ Դեյվիդ Քովերդեյլը 1969 թվականի օգոստոսին ելույթ է ունեցել «The Government» խմբում, ինչ-որ համալսարանի բացման ժամանակ և նա ետնաբեմում խոսում է Ջոն Լորդի հետ։ Նա Դեյվիդին է տալիս իր հեռախոսահամարը որպիսզի զանգահարի, եթե Իեն Գիլլանի տարբերակը չաշխատի։ Դանիա մեկնելու ժամանակ նա «Harvest» խմբի անդամն էր, իսկ վերադառնալիս՝ «River’s Invitation»-ի։ Նույն ժամանակհատվածում նա աշխատանքի է անցնում հագուստի խանութում՝ Ռեդկար քաղաքում։
1973 թվականից նա հիմնադրում է «The Fabulosa Brothers» խումբը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ Կատեգորիա:Ամերիկացի երգիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կիթառահարներ
Յակուպովո (այլ կիրառումներ)
Յակուպովո, կարող է վերաբերել՝
Մոշանեց (գյուղ, Կելմենցիի շրջան)
Մոշանեց (Мошанець), գյուղ Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Կելմենցիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Մոշանեց գյուղում բնակվում էր 1 442 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Կելմենցիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Հրատարակիչների ազգային ասոցիացիա
Հրատարակիչների ազգային ասոցիացիա (ՀԱԱ), հիմնադրվել է 1998 թվականին Երևանում։ Հիմնադիր-նախագահ՝ Վահան Խաչատրյան, նախագահ՝ Մկրտիչ Կարապետյան (2010-ից)։ Անդամակցում են Հայաստանում և Արցախում գործող շուրջ 40 հրատարակչություններ, տպագրատներ, Սփյուռքից՝ Համազգայինի հրատարակչությունը (Բեյրութ), անհատ հրատարակիչներ՝ Ֆրանսիայից, Գերմանիայից, ԱՄՆ-ից, Թուրքիայից։
ՀԱԱ-ն մասնակցում է միջազգային գիտաժողովների, գրքի միջազգային ցուցահանդեսների, կազմակերպում է սեմինարներ ու միջոցառումներ։ Լույս է ընծայում «Հայերեն գրքերի տպագրություն և վաճառք» եռամսյա հանդեսը, որտեղ ներկայացվում են գրքարդյունաբերության շուկայի ուսումնասիրության արդյունքները, լավագույն գրքերի տարեկան ցանկերը և այլն։
ՀԱԱ-ն հրատարակել է մտավոր սեփականությանը, հեղինակային իրավունքին, գրահրատարակչության շուկային և գրքի պատմությանը վերաբերող շուրջ 1 տասնյակ գրքեր։ Հայաստանի հանրային հեռուստատեսության հետ «Բարեկիրթ հասարակություն՝ գրքին և ընթերցանությանը նպաստող օրենքներով» ծրագրի շրջանակներում կազմակերպել է «Գրատուն» ամենամսյա հաղորդաշարը, տեղեկատվություն է տարածել գրքի, ընթերցանության, հրատարակչական ոլորտի խնդիրների մասին։
Ղազախյոլչուլար
Ղազախյոլչուլար, Կազախյոլչուլար (Qazaxyolçular), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Դաշկեսանի շրջանում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դաշկեսանի շրջանի բնակավայրեր
Յակտի-Կուլ (այլ կիրառումներ)
Յակտի-Կուլ, կարող է վերաբերել՝
Նամակ խմբագրության (մարտ, 1897)
«Նամակ խմբագրության», Հովհաննես Թումանյանի հոդվածներից մեկը, որը տպագրվել է 1897 թվականի մարտի 25-ին ։
Պատմություն
«Նամակ խմբագրության» հոդվածը տպագրվել է 1897 թվականի մարտի 25-ին «Տարազ» շաբաթաթերթի № 12-ի 203-րդ էջում։ Այնուհետև տպագրվել է Հովհաննես Թումանյանի «Երկերի ժողովածու»-ի 4-րդ հատորի 50-51-րդ էջերում ։
Հոդվածում հիշատակվող Հրատարակչական ընկերությունը հիմնադրվել է 1880 թվականին։ Թումանյանը գրել է այն մասին, որ Շիրվանզադեն Հրատարակչական ընկերության պատվերով թարգմանել է երկու գրքույկ։ Սակայն դրանցից մեկը որոշ պատճառներով չի հրատարակվել։ Այդ հարցը քննարկվել է Հրատարակչական ընկերության 1897 թվականի մարտի 22-ի ժողովում։ Թումանյանն անձամբ ներկա է եղել այդ ժողովին։ Նա իր «զզվանքն է հայտնել» ժողովի արդյունքների վերաբերյալ։
Թումանյանի երկեր լիակատար ժողովածուի 6-րդ հատորում արտատպվել է «Տարազ» շաբաթաթերթից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հովհաննես Թումանյանի հոդվածներ
Նովիե Կիեշկի
Նովիե Կիեշկի (Новые Киешки, Яңы Ҡыйышҡы), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կարմասկալինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1283 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կարմասկալինսկի շրջանի բնակավայրեր
Գմբեթ (Դիադինի գավառ)
Գմբեթ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Դիադինի գավառակում ։
Բնակչություն
XIX դարում եղել է հայաբնակ գյուղ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ախալսոփելի (Կասպի շրջան)
Ախալսոփելի (ახალსოფელი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Շիդա Քարթլի մարզի Կասպի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 650 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Կասպից հեռու է 17 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 13 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Կասպի շրջան
Ռաջենդրա Պրասադ
Վաղ տարիներ և կրթություն
Ռաջենդրա Պրասադը ծնվել է 1884 թվականի դեկտեմբերի 3-ին ժամանակակից Բիհար նահանգի Զերադեիում ։ Հայրը եղել է գիտական-բանասեր սանսկրիտ և պարսկերենի ոլորտում։ Ծնողները նրան ամուսնացրել են 12 տարեկան հասակում ։
18 տարեկանում ընդունվել Կալկաթայի համալսարան, իսկ 1915 թվականին գերազանցությամբ դարձել է իրավունքի մագիստրոս ։ Որպես դասավանդող աշխատել է տարբեր ուսումնական հաստատություններում։ Տնտեսության աստիճանի ստանալուց հետո Langat Singh քոլեջում համարվել է անգլերենի պրոֆեսոր, իսկ 1909 թվականից՝ Կալկաթայի քաղաքային քոլեջում տնտեսության պրոֆեսոր։ Կրթությունն ավարտել է Ալահաբադի համալսարանում իրավունքի ոլորտում դոկտորական աստիճան ստանալուց հետո ։
Բհագալպուրում որոշ ժամանակ զբաղվել է փաստաբանական գործունեությամբ։ 1916 թվականին ծառայության և անցել Բիհարի և Օրիսի գավառի բարձր դատարանում։
Քաղաքական կարիերա
Առաջին անգամ մասնակցել է Հնդկական ազգային կոնգրեսի միջոցառմանը Կալկաթայում 1906 թվականին, իսկ դարձել է նրա անդամ 1911 թվականին։ 1916 թվականի Հնդկական ազգային կոնգրեսի հանձնաժողովի ժամանակ Պրասադը ծանոթացել է Մահաթմա Գանդիի, իսկ հետո նաև Ջավահառլալ Ներուի հետ ։ 1920 թվականին ազգային-ազատգրական շարժման օգնության համար որոշում է ընդունել դադարեցնել իրավաբանի շահութաբեր կարիերան, ինչպես նաև համալսարանում իր պարտականությունները։
1934 թվականի հոկտեմբերի Բոմբեյի հանձնաժողովի ժամանակ ընտրվել է Հնդկական ազգային կոնգրեսի նախագահ։ Հետո բազմիցս ձերբակալվել է։ Գլխավորել է 1934 թվականի Բիհարի և 1935 թվականի Քվեթի երկրաշարժերի ժամանակ տուժածների օգնության կոմիտեները։ 1942 թվականին Հնդկական ազգային կոնգրեսի կողմից «Դուրս Հնդկաստանից» բանաձևի ընդունումից հետո ձերբակալվել է մինչև 1945 թվականի հունիսի 15-ը մնացել բանտարկության մեջ։
1946 թվականի սեպտեմբերի 2-ին Հնդկաստանի ժամանակվոր կառավարության՝ Հնդկաստանի փոխթագավորի գործադիր խորհրդի ձևավորումից հետո դարձել է գյուղատնտեսության և պարենամթերքի դեպարտամենտի ղեկավար ։ Հետագայում երեք անգամ ընտրվել է Սահմանադիր ժողովի նախագհա, իսկ 1950 թվականի հունվարի 26-ին ժողովի կողմից պատրաստված Հնդկաստանի սահմանադրության ուժի մեջ մտնելուց հետո դարձել է Հնդկաստանի առաջին նախագահը ։ Դրել է մինչև օրս պահպանվող նախագահի կուսակցական պատկանելությունից անկախության ավանդույթը՝ նախագահ ընտրվելուց հետո դուրս գալով Հնդկական ազգային կոնգրեսից։
1958 թվականից մինչև 1960 թվականը նախագահի կարգավիճակում պետական այցեր է անցկացրել Ճապոնիա, Դոմինիոն Ցեյլոն, ԽՍՀՄ, Մալայա և Ինդոնեզիա ։ 1960 թվականին ԽՍՀՄ այցի ժամանակ նրան է շնորհվել Մոսկվայի պետական համալսարանի պատմական գիտությունների դոկտորի պատվավոր կոչումը։
Երկու անգամ, 1952 և 1957 թվականների ընտրություններին, ընտրողների կոլեգիայի կողմից վերընտրվել է Հնդկաստանի նախագահ։
1962 թվականին թոշակի է անցել, որից 1 տարի անց՝ 1963 թվականի փետրվարի 28-ին, մահացել է Պատնայում 78 տարեկան հասակում ։
Մրցանակներ և կոչումներ
Իր գործունեության համար Ռաջենդրա Պրասադն արժանացել է Հնդկաստանի ամենաբարձր քաղաքացիական պետական մրցանակին՝ Բհարատ Ռատնա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հնդկաստանի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հնդկական ազգային կոնգրեսի անդամներ Կատեգորիա:Հնդկաստանի նախագահներ Կատեգորիա:Հնդիկ տնտեսագետներ Կատեգորիա:Անկախության ակտիվիստներ Կատեգորիա:Հնդիկ բուսակերներ Կատեգորիա:20-րդ դարի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Կալկաթայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հնդիկ պետական գործիչներ
(7430) Կոգուրե
(7430) Կոգուրե (Kogure), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1993 թվականի հունվարի 23-ին Կին Էնդատեի և Կաձուրո Վատանաբեի կողմից Կիտամիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,584952 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,942 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,2279 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1518,02 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,237151 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,21° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1993 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կին Էնդատեի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Կաձուրո Վատանաբեի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Յարոմիր Եդլիչկա
Յարոմիր Եդլիչկա (, նոյեմբերի 9, 1901, Պրահա - օգոստոսի 1, 1965, Պրահա), չեխ արևելագետ։ Չեխոսլովակիայում հայագիտությաև հիմնադիրը։
Կենսագրություն
Ծնվել է Պրահայում, 1901 թվականի հոկտեմբերի 9-ին, լեզվաբան-գրադարանավարի ընտանիքում։ Ակադեմիական գիմնազիան ավարտելուց հետո նա որոշել է իրավաբան դառնալ բայց փոխել է մտադրությունը և ընդունվել Կարլովի անվան համալսարանի փիլիսոփայական ֆակուլտետը, որտեղ սլավոնական և գերմանական լեզուներ է ուսումնասիրել։ 1927 թվականին ավարտել է Կարլովի համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետը և սկսել է աշխատել որպես ժուռնալիստ ու թարգմանիչ։ Նա թարգմանություններ է կատարել անգլերենից և միաժամանակ խորացրել իր լեզվաբանական գիտելիքները՝ թեքվելով դեպի արևելագիտություն։ Պրահայում ուսանել է պրոֆեսորներ Լեսնիի և Հույերի մոտ։ 1924 թվականից նվիրվել է հայագիտությանը, մեկնել Վիեննա, քննություններ հանձնել հայագիտական առարկաներից (1928 թվական)։ Պրահայում հայերենի նրա առաջին ուսուցիչը եղել է Թեհրանի համալսարանի դասախոս դոկտոր Հախնազարյանը։ 1950 թվականին նշանակվել է Պրահայի համալսարանի արևելագիտությաև ֆակուլտետի դասախոս, դասավանդել հայերեն ու վրացերեն։
Գիտական գործունեություն
Երեսնական թվականներից դոկտոր Եդլիչկան հայագիտության տարբեր խնդիրների վերաբերյալ դասախոսություններ է կարդացել, Հայաստանին ու հայ մշակույթին նվիրված հոդվածներ է հրապարակել, հայերենից չեխերեն թարգմանություններ է կատարել։ Ավելի ուշ նա սկսել է հետաքրքրվել վրացերենով և առհասարակ կովկասագիտությամբ։ Կատարել է թարգմանություններ Նահապետ Քուչակից, Սայաթ-Նովայից, Հովհաննես Թումանյանից, Շոթա Ռուսթավելուց։ Ուսումնասիրել է կովկասյան լեզուների միջև գոյություն ունեցող ագլուտինացիայի (կցականության) միտումները, վրացերենի կառուցվածքը և այլն։ 1964 թվականին Իտալիայի արևելագիտությաև ինստիտուտի հրավերով դասախոսություններ է կարդացել Հռոմում, Նեապոլում, Վենետիկում։ Այցելել է Սովետական Հայաստան։
Եդլիչկան Չեխոսլովակիայում հայագիտության և վրացագիտության հիմնադիրն է։ Նրա աշխատանքներն ու հոդվածները լույս են տեսել չեխական, եվրոպական ու սովետական հանդեսներում ու թերթերում։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Չեխ հայագետներ Կատեգորիա:Չեխ արևելագետներ Կատեգորիա:1901 ծնունդներ Կատեգորիա:Նոյեմբերի 9 ծնունդներ Կատեգորիա:1965 մահեր Կատեգորիա:Օգոստոսի 1 մահեր
Հանի թագավորություն
Հիմնադրում
Գարնանային և աշնանային ժամանակաշրջանի վերջում քաղաքացիական բախումների պատճառով թագավորություն Ցզինը թուլացել է, որի արդյունքում այն սկսել են կառավարել 6 նախարարներ 6 տոհմերից (六卿): Շուտով նրանք դարձել են 4-ը՝ Չժի(智), Վեյհ(魏), Չժաո(趙) և Հան(韓), սակայն գլխավորում էր Չժի տոհմը։ Տոհմի վերջին ղեկավարը՝ Չժի Յաոն, մ.թ.ա. 453 փորձել է միանալ Վեյհ և Հան տոհմերի կազմած կուալիցիային, որպեսզի հեռացնի Չժաո տոհմը։ Սակայն Վեյհ և Հան տոհմերը նրան չեն վստահել իր ագրեսիայի և դաժանության պատճառով։ Արդյունքում նրանք Չժաոյի հետ առանձին պայմանագիր են կնքել, հանկարծակի հարձակվել և ոչնչացրել են Չժի տոհմը ։
Մ.թ.ա. 403 թվականին 3 տոհմերը պայմանավորվել են երկիրը բաժանել 3 թագավորությունների․ պատմության այս շրջանը կոչվում է «3 տոհմերը բաժանեցին Ցզինը» (三家分晉): Այս իրադարձությունը մի շարք պատմաբաններ համարում ենԿռվող թագավորություն դարաշրջանի սկիզբը։ Երեք թագավորությունների ղեկավարներ Հանը, Չժաոն և Վեյհը ստացան հոու(侯) կոչումը, իսկ 3 պետությունները անվանվեցին «3 Ցզին» (三晉) :
Բարգավաճում
Մ.թ.ա. 375 թվականին Հանը նվաճվել է Չժեն թագավորության կողմից ։
Հանի իշխանությունը հասել է իր գագաթնակետին Չժաո-հոու Չուի ժանամակ՝ առաջին նախարար նշանակելով Շեն Բուհային, ով իրականացրել է մի շարք լեգիստական բարեփոխումներ, որոնք հզորացրել են պետությունը։
Անկում
Հան տոհմը «7 հզորագույններից» ամենափոքրն էր ինչպես տարածքային, այնպես էլ բնակչության թվով։ Բնական ռեսուրսները, բացառությամբ մետաղական հանքաքարերի հանքավայրերից, այս թագավորությունում քիչ են եղել։ Աշխարհագրական դիրքով Հան թագավորությունը չի ունեցել ելք դեպի ծով և շրջապատված է եղել իրենից ռազմական տեսանկյունից ավելի հզոր թագավորություններով։ Հաշվի առնելով այս ամենը՝ Հան թագավորությունը չէր կարող մեծացնել իր տարածքը ավելի թույլ հարևանների հաշվին՝ չնայած նրան, որ իրեն հաջողվել էր նվաճել փոքր Չժեն թագավորությունը։
Չնայած նրան, որ թագավորություն Հանը ունեցել է լավ զարգացած մետալուրգիա և զինատեսակներ՝ մասնավորապես սրեր և տապարատեգեր, որոնք հայտնի էին ողջ Չինաստանում, այն ռազմական տեսանկյունից բավականին թույլ է եղել և խոցելի այլ ավելի հզոր հարևանների համար։ Իր ողջ պատմության ընթացքում Հան թագավորությունը ավելի հզոր պետությունների կողմից ենթարկվել է կա՛մ հարձակման, կա՛մ մրցակցության պատճառ է դարձել։ Նման իրադարձությունների զարգացման օրինակ է Վեյհ թագավորության հարձակումը մ.թ.ա. 341 թվականին, երբ Հանին հաջողվել է պահպանել իր անկախությունը Ցի թագավորության օգնության շնորհիվ, որի բանակը Մալինի կռվի ժամանակ ջախջախել է վեյհական բանակը ։ Հետագայում թագավորություն Հանը այլ թագավորությունների հարձակման դեպքում ինքն իրեն պաշտպանել չկարողանալու պատճառով ստիպված էր լինում կա՛մ օգնություն խնդրել այլ ավելի հզոր թագավորություններից, կա՛մ զիջել իր հողից որոշակի հատված, որը հաճախ տեղի է ունեցել մ.թ.ա. 3-րդ դարում ցիների հարձակման ժամանակ։
Ուժ չունենալով դիմակայել Ցին թագավորությանը և փորձելով իրեն շեղել հարձակումներից՝ Հանի թագավորը խորամանկ ռազմավարական քայլ է կատարել՝ ուղարկելով Ցին ինժեներ-հիդրոլոգ Չժեն Գոյին, որպեսզի վերջինս կառուցի ավելի քան 300 լի (150 կմ) երկարություն ունեցող մեծ ջրանցք, որը պետք է ոռոգեր Ցզինշույհ և Լոշույհ միջգետային տարածքը։ Հանի կառավարիչ Հուան-հուեյ-վանը հաշվարկել էր, որ նման ջրանցքի կառուցումը շատ միջոցներ և աշխատուժ կպահանջի և ցիներին կշեղի դեպի Արևելք կատարվելիք արշավանքներից ու կթուլացնի Ցինի մարտական պատրաստվածությունը, իսկ նման լայնածավալ նախագծի հաջող ավարտի հավանականությունը շատ չէր։ Սակայն արդյունքը Հուան-հուեյ-վանի ենթադրություններից խիստ տարբեր է եղել։ Շինարարության ընթացքում հաների պլանները բացահայտվել են, և Ցինի կառավարիչը որոշել է կախաղան բարձրացնել Չժեն Գոյին։ Սակայն նա ապաշխարելով վստահեցրել է Ցինի ղեկավարին, որ ջրանցքի ավարտը մեծ օգուտներ կբերի իր թագավորությանը։ Ցինի թագավորը հավատացել է Չժեն Գոյին և հանձնարարել նրան ավարտին հասցնել մեծ ջրանցքի կառուցման ծրագիրը։ Մ.թ.ա. 247 թվականին ավարտված ջրանցքը օգնել է ոռոգել ցամաքային հսկայական տարածներ և ի վերջո ոչ թե թուլացրել, այլ ավելի հզորացրել է Ցին թագավորությանը։ Այս ջրանցքը գոյություն ունի մինչ օրս և անվանված է Չժեն Գոյի պատվին ։
Անընդհատ պարտություններն ու արտաքին քաղաքական ձախողումները հանգեցրել են պետության աստիճանական անկմանը և նրա գրավմանը մ.թ.ա. 230 թվականին Ցին թագավորության կողմից, որը հետագայում միավորել է ողջ Չինաստանը։
Տնտեսություն
Հան թագավորությունն ունեցել է լավ զարգացած արվեստներ. այնտեղ գտնվող Նանյան քաղաքը համարվել է այն ժամանակվա երկաթի արտադրության ամենամեծ կենտրոններից մեկը։ Հան թագավորության երկաթե զենքերը հայտնի էին ողջ Չինաստանում։ Սակայն լեռային ռելիեֆը և հարթավայրերի բացակայությունը վատ անդրադարձ են ունենեցել թագավորության տնտեսության վրա։ Եվ սա այն դեպքում, երբ կլիմայական պայմաններից ելնելով՝ Հանի ժաղովուրդը կարող էր աճեցնել միայն ցորեն և լոբի։ Ագրարային տնտեսության այս պայմանները հանգեցնում էին նրան, որ Հան թագավորությունը ամենաթույլ և ամենաաղքատ թագավորություններից մեկն էր։ Այդ պատճառով Հանում կար սննդի անբավարարություն, հատկապես ոչ բերքատու տարիներին ։ Հան թագավորությունում, ինչպես և մյուս երկու թագավորություններում, որոնք առաջացել էին նախկին Ցզին թագավորության տեղում (Չժաո և Վեյհ), առք ու վաճառքի համար օգտագործվել են թիակի շեղբի տեսքով բրոնզե մետաղադրամներ։
Հայտնի գործիչներ
Հան թագավորության բնիկներն էին Հան Ֆեհյը (մոտ մ.թ.ա. 233 թվականներ)՝ հին չինական լեգիստների առաջատար գաղափարախոս, ականավոր ինժիներ-հիդրոլոգ Չժեն Գոն և Հան թագավորության գլխավոր հրամանատար Չժան Լյանը ( մ.թ.ա. 262-189 թվականներ)։
Կառավարիչներ
Հան թագավորության արքաների ցանկ ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Չինական թագավորություններ Կատեգորիա:Հնագույն երկրներ Կատեգորիա:Մ.թ.ա. 230 Կատեգորիա:Նախկին միապետություններ
Անտոն քահանայի խաչքար (Լիճք, Գեղարքունիքի մարզ)
Անտոն քահանայի խաչքար, գտնվում է Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Լիճք գյուղի հյուսիսային մասում գտնվող գերեզմանոցի հյուսիսային եզրում գտնվող Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու խորանի կորության մեջ ագուցված։ Հաշվառված է Հայաստանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցանկում (5.39/1.53.23) ։
Տեղադրություն
Լիճք գյուղի հյուսիսային մասում գտնվող գերեզմանոցի հյուսիսային եզրում գտնվող Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու խորանի կորության մեջ ագուցված։
Վիմական արձանագրություն
Խաչքարի քիվին և խաչի թևերի տակ առկա է 3 տող վիմական արձանագրություն.
Համաձայն արձանագրության խաչքարը կանգնեցված է 1637 թվականին։ Կանգնեցրել է Ավագն ի հիշատակ Անտոն քահանայի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի Լիճքի գերեզմանոցի խաչքարեր Կատեգորիա:Խաչքարերի վիմական արձանագրություններ
Ալիրտուն
Ալիրտուն, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Սիլվանի գավառակում ։
Բնակչության մասին տեղեկություններ հայտնի չեն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ֆինանսական գործիքներ
Ֆինանսական գործիք, պայմանագիր, որը մի կազմակերպությունում առաջացնում է ֆինանսական ակտիվ, մյուսում` ֆինանսական պարտավորություն կամ բաժնային գործիք: Ֆինանսական ակտիվի (նաև դրամական միջոց, այլ կազմակերպության բաժնային գործիք, պայմանագրային իրավունք) միջոցով կարելի է այլ կազմակերպությունից ստանալ դրամական միջոց կամ այլ ֆինանսական ակտիվ, ինչպես նաև այլ կազմակերպության հետ, իր համար պոտենցիալ նպաստավոր պայմաններով, փոխանակել ֆինանսական ակտիվներ կամ ֆինանսական պարտավորություններ: Ֆինանսական ակտիվի օրինակ է դեբիտորական պարտքը, բանկերում ավանդադրված գումարը և այլն: Ֆինանսական պարտավորությունը պայմանագրային պարտականություն է, որի միջոցով այլ կազմակերպությանը կարելի է տրամադրել դրամական միջոց կամ այլ ֆինանսական ակտիվ և այլ կազմակերպության հետ, իր համար պոտենցիալ ոչ նպաստավոր պայմաններով, փոխանակել ֆինանսական ակտիվներ կամ ֆինանսական պարտավորություններ: Ֆինանսական պարտավորության օրինակ է ստացված վարկը, բյուջեի գծով պարտավորությունը, ձեռքբերված նյութերի գծով կրեդիտորական պարտքը: Տրված (ստացված) կանխավճարը ֆինանսական ակտիվ (պարտավորություն) չէ: Բաժնային գործիքը պայմանագիր է, որը հավաստում է կազմակերպության` բոլոր պարտավորությունները հանելուց հետո մնացած ակտիվների բաժնի նկատմամբ իրավունք: Բաժնային գործիքի օրինակ է բաժնետիրական ընկերության սովորական բաժնետոմսերը: Հաշվետու կազմակերպությանը պատկանող մեկ այլ կազմակերպության բաժնետոմսերը հաշվետու կազմակերպության համար ֆինանսական ակտիվ են, իսկ մյուսի համար` բաժնային գործիք :
Ֆինանսական ակտիվների և ֆինանսական պարտավորությունների դասակարգում
ՓՄԿ-ների ՖՀՄՍ-ի համաձայն` ֆինանսական գործիքների տարատեսակներ են հիմնական ֆինանսական գործիքները (առևտրական դեբիտորական պարտքերը, դրամական միջոցները և այլն) և այլ ֆինանսական գործիքները (ֆյուչերսային, ֆորվարդային պայմանագրերը և այլն):
Ֆինանսական ակտիվը պետք է չափվի իրական արժեքով՝ այլ համապարփակ ֆինանսական արդյունքի միջոցով, եթե բավարարվում են հետևյալ 2 պայմանները`
Ֆինանսական ակտիվը պետք է չափվի իրական արժեքով՝ շահույթի կամ վնասի միջոցով, բացառությամբ երբ այն չափվում է ամորտիզացված արժեքով կամ իրական արժեքով` այլ համապարփակ ֆինանսական արդյունքի միջոցով:
Սկզբնական ճանաչում
Կազմակերպությունը ֆինանսական ակտիվը կամ ֆինանսական պարտավորությունն իր ֆինանսական վիճակի մասին հաշվետվությունում պետք է ճանաչի այն և միայն այն դեպքում, երբ դառնում է գործիքի պայմանագրային կողմ:
Սկզբնական չափում
Ֆինանսական գործիքի իրական արժեքը սկզբնական ճանաչման պահին սովորաբար գործարքի գինն է (այսինքն՝ վճարված կամ ստացված հատուցման իրական արժեքը: Սակայն, եթե վճարված կամ ստացված հատուցման մի մասը ֆինանսական գործիքի դիմաց չէ, ապա կազմակերպությունը պետք է չափի ֆինանսական գործիքի իրական արժեքը։ Օրինակ՝ ոչ տոկոսակիր երկարաժամկետ փոխառության կամ դեբիտորական պարտքի իրական արժեքը կարելի է չափել` որպես բոլոր ապագա դրամական միջոցների մուտքերի ներկա արժեք՝ զեղչված համանման պարտքային վարկանիշով համանման գործիքների (համանման՝ արժույթի, ժամկետի, տոկոսադրույքի տեսակի և այլ գործոնների տեսանկյունից) համար շուկայում գերակշռող տոկոսադրույքով (տոկոսադրույքներով): Փոխառությամբ տրված ցանկացած լրացուցիչ գումար ծախս է կամ եկամտի նվազեցում, եթե միայն այն չի համապատասխանում որևէ այլ տիպի ակտիվ ճանաչվելու պահանջներին: Եթե կազմակերպությունը տրամադրում է փոխառություն, որը կրում է շուկայականից տարբեր տոկոսադրույք (օրինակ՝ 5 տոկոս, երբ համանման փոխառությունների շուկայական տոկոսադրույքը 8 տոկոս է), և որպես հատուցում սկզբնապես գանձում է վճար, ապա կազմակերպությունը ճանաչում է փոխառությունն իր իրական արժեքով, այսինքն՝ ստացված վճարը հանած: Սկզբնական ճանաչման պահին ֆինանսական գործիքի իրական արժեքի լավագույն ապացույցը սովորաբար գործարքի գինն է (այսինքն` տրված կամ ստացված հատուցման իրական արժեքը)։ Եթե կազմակերպությունը որոշում է, որ սկզբնական ճանաչման պահին իրական արժեքը տարբերվում է գործարքի գնից, ապա կազմակերպությունը պետք է հաշվառի այդ գործիքն այդ ամսաթվով: Կազմակերպությունը պետք է սկզբնական ճանաչման պահին իրական արժեքի և գործարքի գնի միջև տարբերությունը ճանաչի որպես օգուտ կամ կորուստ։
Հետագա չափում
Ֆինանսական ակտիվի կամ ֆինանսական պարտավորության հետագա չափումը, ինչպես նաև օգուտների ու կորուստերի հետագա ճանաչումը պետք է համապատասխանի ՖՀՄՍ-ի պահանջներին։
ՓՄԿ-ների ՖՀՄՍ-ի համաձայն` յուրաքանչյուր հաշվետու ժամանակաշրջանի վերջի դրությամբ կազմակերպությունը պետք է չափի հիմնական ֆինանսական գործիքները ամորտիզացված արժեքով՝ կիրառելով արդյունքային տոկոսադրույքի մեթոդը` առանց հանելու գործառնության հետ կապված որևէ ծախսում, որը կազմակերպությունը կարող է կրել վաճառքի կամ այլ օտարման դեպքում:
Ամորտիզացված արժեք և արդյունավետ տոկոսադրույքի մեթոդ
Ֆինանսական ակտիվի կամ ֆինանսական պարտավորության ամորտիզացված արժեքը յուրաքանչյուր հաշվետու ժամանակաշրջանի վերջի դրությամբ ստորև նշվածների զուտ գումարն է`
Ֆինանսական ակտիվները և ֆինանսական պարտավորությունները, որոնք չունեն սահմանված (անվանական) տոկոսադրույք և դասակարգված են որպես ընթացիկ ակտիվներ կամ ընթացիկ պարտավորություններ, սկզբնապես չափվում են չզեղչված գումարով: Վերոնշյալ 3-րդ կետը չի կիրառվում դրանց նկատմամբ: Արդյունավետ տոկոսադրույքի մեթոդը ֆինանսական ակտիվի կամ ֆինանսական պարտավորության ամորտիզացված արժեքի հաշվարկման և համապատասխան ժամանակաշրջանի ընթացքում տոկոսային հասույթի կամ տոկոսային ծախսի բաշխման մեթոդ է: Արդյունավետ տոկոսադրույքը այն դրույքն է, որը ֆինանսական գործիքի գործողության ակնկալվող ժամկետի համար, գնահատված դրամական միջոցների ապագա վճարումները կամ ստացվելիք գումարները ճշգրտորեն զեղչում է մինչև ֆինանսական ակտիվի կամ ֆինանսական պարտավորության հաշվեկշռային արժեքը: Արդյունավետ տոկոսադրույքը որոշվում է ֆինանսական ակտիվի կամ ֆինանսական պարտավորության սկզբնական ճանաչման պահի դրությամբ հաշվեկշռային արժեքի հիման վրա: Արդյունավետ տոկոսադրույքի մեթոդի համաձայն` ֆինանսական ակտիվի (պարտավորության) ամորտիզացված արժեքը ապագա դրամական մուտքերի (վճարումների) ներկա արժեքն է` զեղչված արդյունավետ տոկոսադրույքով, ժամանակաշրջանի տոկոսային ծախսը (հասույթը) հավասար է ժամանակաշրջանի սկզբի դրությամբ ֆինանսական պարտավորության (ակտիվի) հաշվեկշռային արժեքի և ժամանակաշրջանի արդյունավետ տոկոսադրույքի արտադրյալին:
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հաշվապահություն Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն Կատեգորիա:Ֆինանսական շուկաներ Կատեգորիա:Ակտիվներ
Ֆրանսիայի գետերի ցանկ
Ֆրանսիա (մետրոպոլիա)
Մայր գետերի ցանկը տրվում է երկարության նվազման կարգով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գետերի ցանկեր ըստ երկրի Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գետեր
Յամինսկի (այլ կիրառումներ)
Յամինսկի, կարող է վերաբերել՝
Ֆոլկիրկի ճակատամարտ
Ֆոլկիրկի ճակատամարտ (Blàr na h-Eaglaise Brice in Gaelic), շոտլանդական անկախության առաջին պատերազմի ընթացքում՝ 1298 թվականի հուլիսի 22-ին, տեղի ունեցած խոշոր ճակատամարտ։ Թագավոր Էդուարդ I-ի կողմից գլխավորված անգլիական բանակը հաղթել է Ուիլյամ Ուոլասի առաջնորդած շոտլանդացիներին։ Ճակատամարտից կարճ ժամանակ անց Ուոլասը հրաժարվել է Շոտլանդիայի գվարդիանի/վերակացուի պաշտոնից։
Նախապատմություն
Թագավոր Էդուարդն իմացել է Ստեռլինգ կամրջի ճակատամարտում իր հյուսիսային բանակի կրած պարտության մասին։ 1297 թվականի հոկտեմբերին Ֆրանսիայի թագավոր Ֆիլիպ IV Գեղեցիկի հետ զինադադար կնքելուց հետո, 1298 թվականի մարտի 14-ին նա վերադարձել է Անգլիա, որպեսզի զբաղվի Շոտլանդիայի վրա երկրորդ հարձակման համար նախապատրաստվող բանակի հավաքագրմամբ, որն ընթացքի մեջ էր 1297 թվականի վերջից ի վեր։ Սկզբի համար նա իշխանության կենտրոնը տեղափոխել է Յորք, որտեղ էլ այն մնացել է հետագա վեց տարիների ընթացքում։ Ապրիլին քաղաքում անցկացվել է պատերազմի խորհուրդ, որպեսզի հստակեցվեն հարձակման մանրամասները։ Հրավիրվել էին մասնակցելու նաև շոտլանդացի մագնատները, բայց երբ ոչ մեկը չի ժամանել, նրանք բոլորը դավաճաններ են հայտարարվել։ Հետո Էդուարդը հրամայել է, որ հունիսի 25-ին իր բանակը հավաքվի Ռոքսբուրգում։ Այնտեղ հաշվվում էին աշխատավարձ ստացող 2,000 զինված հեծյալ ու մոտավորապես12,000 հետևակ, չնայած, ըստ միջնադարյան բանակների սովորության, կարող էին լինել շատերը, որոնք ծառայեին առանց վճարվելու․ որպես բարի կամքի դրսևորում, գահին ունեցած պարտքերի ու կատարած հանցագործության ներման դիմաց կամ պարզապես արկածախնդրության համար,  այդ թվում՝  երկար աղեղներով զինված 10,900 ուեյլսեցի ։