cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սևանա լիճ
Ոլորտի օրենսդրական դաշտի նկարագրություն
«Սևանա լճի մասին» Հայաստանի օրենքով կառավարության իրավասությանն են վերապահված Սևանա լճի և նրա ջրհավաք ավազանի հատուկ պահպանվող տարածքների ռեժիմների և գոտիների սահմանների, ինչպես նաև Սևանա լճում և նրա ջրհավաք ավազանում տնտեսական գործունեության իրականացման կարգի սահմանման, Սևանա լճի էկոհամակարգի վերականգնման, պահպանման, վերարտադրման, բնականոն զարգացման և օգտագործման բնագավառներում բնական պաշարների օգտագործման, տնտեսավարող սուբյեկտների կողմից արտանետումների, արտահոսքերի և թափոնների թույլատրելի նորմերի հաստատման, ինչպես նաև ձկան և խեցգետնի պաշարների վերականգնման, պահպանման, վերարտադրման, դրանց պաշարների Սևանա լճում իշխանի պաշարների վերականգնման ու ձկնաբուծության զարգացման համալիր ծրագիր որոշման, ձկան և խեցգետնի արդյունագործական որսի քանակների, ձևերի և կազմակերպման կարգի սահմանման լիազորությունները։
«Բնության հատուկ պահպանվող տարածքների մասին» Հայաստանի օրենքը Հայաստանում բնության հատուկ պահպանվող տարածքների ստեղծման, առանձնացման, կառավարման, պահպանության և օգտագործման բնագավառում Հայաստանի կառավարության իրավասությանն է վերապահել բնության հատուկ պահպանվող տարածքների ստեղծման, կատեգորիաների և գոտիավորման սահմանման ու դրանց փոփոխության, ինչպես նաև չափերի և սահմանների վերաբերյալ որոշումների ընդունման և բնության հատուկ պահպանվող տարածքների օգտագործման կարգի սահմանման լիազորությունները։ Հայաստանի կառավարությունը «Սևանա լճի մասին» և «Բնության հատուկ պահպանվող տարածքների մասին» Հայաստանի օրենքներով իրեն վերապահված լիազորությունների շրջանակներում 2007 թվականի հունվարի 18-ին ընդունված N 205 որոշմամբ հաստատել է «Սևան» ազգային պարկի 2007-2011 թվականների կառավարման պլանը, որում ներկայացվել են «Սևան» ազգային պարկի գոտիների, այդ թվում` տնտեսական գոտու նկարագրությունը։
Ծրագրով նախատեսված մանրաձկան և ցանցավանդակային տնտեսությունները կարող են հիմնվել միայն «Սևան» ազգային պարկի տնտեսական գոտում, որը հնարավոր կլինի տնտեսությունների համար ընտրված տարածքները Հայաստանի կառավարության կողմից «Սևան» ազգային պարկի տնտեսական գոտու մեջ ներառելու պայմաններում։
Ձկնաբուծության ոլորտը կարգավորող մեկ միասնական օրենք կամ այլ իրավական ակտ դեռևս չկա։ Ձկնաբուծության ոլորտին առնչվող տարբեր հարցեր կարգավորվում են մի շարք ենթաօրենսդրական ակտերով։
Հայաստանի առողջապահության նախարարի 2003 թվականի հոկտեմբերի 9-ի N 995-Ն հրամանով հաստատված «Ձկնամթերքի արտադրությանը և իրացմանը ներկայացվող հիգիենիկ պահանջներ» N 2-III-4.1-06-2003 սանիտարական կանոններով և հիգիենիկ նորմերով սահմանվում են ձկնամթերքի արտադրությանը և իրացմանը ներկայացվող հիգիենիկ պահանջները։
Հայաստանի կառավարության 2005 թվականի դեկտեմբերի 29-ի N 2319-Ն որոշմամբ հաստատված «Ձկան և ջրային կենդանիների անասնաբուժասանիտարական փորձաքննության» կարգով սահմանվել է ձկան և ջրային կենդանիների անասնաբուժասանիտարական փորձաքննության իրականացման կարգն ու պայմանները` ջրային կենդանիների արդյունահանման, մթերման, պահպանման, վերամշակման և իրացման գործընթացներում։ Ոլորտը կարգավորում են նաև արտահանմանն ու ներմուծմանն առընչվող իրավական ակտեր, օրինակ` Հայաստանի կառավարության 2010 թվականի հոկտեմբերի 21-ի «ԵՄ երկրներ արտահանման նպատակով ձկան, ջրային կենդանիների, այլ հիդրոբիոնատների և դրանցից ստացված մթերքների մեջ վտանգավոր նյութերի առավելագույն քանակների հսկողության կանոնների մասին» N 1422-Ն որոշումը և այլն։
Հատուկ պահպանվող տարածքներ
«Սևան» ազգային պարկը կազմակերպվել է 1978 թվականին (ՀԿԿ Կենտկոմի և ՀՍՍՀ Մինիստրների խորհրդի N 125 համատեղ որոշումով, մարտի 14-ին) Սևանա լճի ջրհավաք ավազանում բնական ռեսուրսների պահպանման, վերարտադրության, պատմամշակութային և բնության հուշարձանների պահպանության, ռեկրեացիոն հարուստ պոտենցիալի օգտագործման և բարելավման նպատակով։ Այդ նպատակի համար առանձնացվել է 150.1 հազ. հա տարածք, այդ թվում 125.3 հազ. հա ջրային և 24.8 հազ. հա ցամաքային տարածք, որից 2.7 հազ. հա Սևանի, 4.0 հազ. հա Ճամբարակի, 11.4 հազ. հա Վարդենիսի, 3.5 հազ. հա Մարտունու, 3.2 հազ. հա Գավառի տարածաշրջաններից։ Մինչև 1997 թվականին պարկի տարածքում գտնվող անտառային ֆոնդերի հողերի մի մասը տնօրինում էին Սևանի, Նորատուսի, Մարտունու և Վարդենիսի անտառտնտեսությունները։
1997 թվականաին ՀՀ բնապահպանության նախարարի թիվ 114 հրամանի համաձայն անտառային ֆոնդի հողերը և անտառտնտեսության գույքը հանձնվել են «Սևան» ազգային պարկին։ 1998 թվականին նախարարի թիվ 91 հրամանով ազգային պարկին են հանձնվել նաև Սևանա լճի հանգստյան գոտու առափնյա տնտեսության տարածքները և գույքը։ Համաձայն ազգային պարկի կանոնադրության, «Սևան» ազգային պարկը գիտահետազոտական հիմնարկ է, որն իրականացնում է Սևանա լճի և դրա ավազանի բնական էկոհամակարգի և բնական պաշարների պահպանությունն ու օգտագործման վերահսկողությունը։ Ազգային պարկը իր իրավասության շրջանակներում կոորդինացնում և վերահսկում է հանգստի ու տուրիզմի կազմակերպումը, աջակցում է պարկի տարածքում պատմական և մշակութային հուշարձանների պահպանությանը, իրականացնում է միջազգային համագործակցություն։
Հիմք ընդունելով Սևանա լճի` որպես Հայաստանի Հանրապետության բնապահպանական, տնտեսական, սոցիալական, գիտական, պատմամշակութային, գեղագիտական, առողջապահական, կլիմայական, ռեկրեացիոն և հոգևոր արժեք ունեցող ռազմավարական նշանակության էկոհամակարգի` բնականոն զարգացման, վերականգնման, բնական պաշարների վերարտադրման, պահպանման և դրանց օգտագործման պետական քաղաքականության իրավական նորմերը, Սևանա լճի ջրհավաք ավազանում առանձնացվել են. – Կենտրոնական գոտին՝ «Սևան» ազգային պարկի տարածքը, որի տարանջատման նպատակն է վերականգնել և պահպանել Սևանա լճի էկոհամակարգի բնական վիճակը՝ ջրի որակը, լճի և ափամերձ ցամաքային տարածքների բնական ու արհեստական լանդշաֆտները և կենսաբազմազանությունը։ Կենտրոնական գոտու տարածքը համապատասխան ռեժիմով 21 պահպանվող սահմանափակ տնտեսական և քաղաքաշինական գործունեության հատուկ կարգավորման օբյեկտ է. – Անմիջական ազդեցության գոտին` կենտրոնական գոտու սահմաններից դուրս գտնվող ջրհավաք ավազանը՝ մինչև ջրբաժան, որտեղ ցանկացած գործունեություն ուղղակի կամ անուղղակի ճանապարհով ազդում է Սևանա լճի, նրա մեջ թափվող ջրահոսքերի հիդրոֆիզիկական, հիդրոքիմիական, հիդրոկենսաբանական, սանիտարաթունաբանական, հիգիենիկ և այլ որակական ու քանակական ցուցանիշների վրա (քաղաքաշինական գործունեության հատուկ կարգավորման օբյեկտ է)։ – Ոչ անմիջական ազդեցության գոտին` Սևանա լճի ջրհավաք ավազանից դուրս գտնվող՝ լճի վրա հնարավոր ազդեցություն ունեցող Հայաստանի Հանրապետության տարածքն է։ Ոչ անմիջական ազդեցության գոտու տարանջատման նպատակը Սևանա լճի վրա հնարավոր վնասակար ազդեցության կանխումն է։
Ըստ «Սևանա լճի մասին» ՀՀ օրենքի 11-րդ հոդվածի Սևանա լճի էկոհամակարգի վերականգնման, պահպանման, վերարտադրման, բնականոն զարգացման և օգտագործման պետական քաղաքականության սկզբունքներից է Սևանա լիճը և նրա ջրհավաք ավազանը, ըստ տարածքի գործառնական բնույթի, որպես մեկ ամբողջական համակարգ դիտարկումը։
Բնական պաշարների կառավարման և չքավորության նվազեցման ծրագրի շրջանակներում 2005-2006 թվականներին կատարված ուսումնասիրությունների արդյունքում թեմատիկ խմբերի (հիդրոլոգների, բուսաբանների, անտառագետների, կենդանաբանների և քարտեզագիրների), «Սևան ազգային պարկ» ՊՈԱԿ-ի, Գեղարքունիքի մարզպետարանի և այլ շահագրգիռ կողմերի առաջարկությունների հիման վրա մշակված և ՀՀ կառավարության 2007թ հունվարի 18-ի N205-Ն որոշմամբ հաստատված «Սևան» ազգային պարկի կառավարման պլանով ներկայացված են 4 գործառական գոտիներ` արգելոցային, արգելավայրային, ռեկրեացիոն և տնտեսական։
Արգելոցային գոտիներ – «Սևան» ազգային պարկի կառավարման պլանով (2007–2011) առաջարկվում է ստեղծել 4 արգելոց, որոնց ընդհանուր մակերեսը կազմում է 7464 հա (ցամաքայինը` 4289 հա, ջրայինը` 3175 հա)։ Այդ արգելոցներն են.
պարկի կողմից տարածքը պահպանվել է արգելոցային ռեժիմով։ Այն զբաղեցնում է 839 հա մակերես (ցամաքայինը` 341 հա, ջրայինը` 498 հա)։ Պահպանվում է թռչունների (հատկապես հայկական որորի) բնականոն ապրելակերպն ու վերարտադրությունը։ ջրայինը` 693 հա)։ Ընդգրկում է գոյություն ունեցող «Լիճք» արգելոցի (ընդհանուր մակերեսը` 600 հա, որից ցամաքայինը` 350 հա, ջրայինը` 250 հա), ինչպես նաև «Ծակքար», «Լիճք» և «Արգիճի» արգելավայրերի գետաբերանային տարածքները։ Արգելոցի նպատակն է պահպանել Լիճքի հանքային աղբյուրները, Արգիճի և Լիճք գետերի գետաբերանների մնացորդային լճակները, Սևանի իշխան, կողակ, բեղլուի ձվադրումն ու զարգացումը։ հա)։ Ընդգրկում է գոյություն ունեցող «Գիլլի» արգելոցի (1000 հա միայն ցամաքային մակերես) տարածքը։ Արգելոցի նպատակն է պահպանել Մասրիկ և Գեղամասար գետերի գետաբերանները` հազվագյուտ, արժեքավոր ձկնատեսակների ձվադրման զարգացման համար, ինչպես նաև հարակից ճահճուտների թռչունների բնադրավայրերը։ ջրայինը` 1498 հա)։ Ընդգրկում է գոյություն ունեցող «Արտանիշի» արգելոցի (մակերեսը 6420 հա, որից ցամաքայինը` 2220 հա, ջրայինը` 4200 հա) մեծ մասը։ Արգելոցի նպատակն է ապահովել Արտանիշ թերակղզու մինչսառցային ժամանակաշրջանի ռելիկտային բուսականության (գիհու նոսրանտառներ), հազվագյուտ կենդանիների (գորշ արջ, այծյամ, վարազ, բեզոարյան այծ, ազնվացեղ եղջերու և այլն) միգրացիայի միջանցքի պահպանությունը։ Գոյություն ունեցող «Կարճաղբյուր» (ընդհանուր մակերեսը` 3750 հա, որից ցամաքայինը` 200 հա, ջրայինը` 3550 հա) և «Նորատուս» (ընդհանուր մակերեսը` 3600 հա, որից ցամաքայինը` 150 հա, ջրայինը` 3450 հա) արգելոցային գոտիների տարածքներն ընդգրկվել են «Սևան» ազգային պարկի տնտեսական գոտում` հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ նախորդ տարիներին դրանք որպես արգելոցային տարածքներ չեն գործել։ Արգելավայրային գոտիներ – «Սևան» ազգային պարկի կառավարման պլանով առաջարկված է 2 արգելավայր, որոնց ընդհանուր մակերեսը կազմում է 2652 հա (ցամաքայինը` 2359 հա, ջրայինը` 293 հա)։ Այդ արգելավայրերն են. ջրայինը` 293 հա), ընդգրկում է «Գավառագետ» արգելավայրի գետաբերանային և «Նորատուս» արգելոցի (ընդհանուր մակերեսը` 3600 հա, որից ցամաքայինը` 150 հա, ջրայինը` 3450 հա) մի մասը։ Պահպանության տակ են Գավառագետի գետաբերանի մնացորդային լճակները և հազվագյուտ ձկնատեսակների ձվադրումն ու զարգացումը։ գետերի ավազանները` 1950 մ-ից մինչև 2500 մետրը)։ Պահպանվում են ռելիկտային գիհու տարատեսակները։
(Ճամբարակի տարածաշրջան, Գետիկի ավազան)։ «Դիլիջան» ազգային պարկը 1958–2002 թվականներին ունեցել է արգելոցի կարգավիճակ (2002 թվականից հետո` Ազգային պարկ)։
վրա։ Տեղադրված է Արեգունու և Սևանի լեռնաշղթաների հարավային լանջերին` 2000-2300 մ բարձրության վրա։ Պահպանության օբյեկտներն են ռելիկտային գիհու տարատեսակները` գիհի բազմապտուղ, գիհի գարշահոտ, գիհի կազակական, գիհի երկարատև։ Գետիկ գետի ավազանում` 1500-2700 մ բարձրության վրա։ Պահպանության օբյեկտներն են անտառային կենդանիները։ Սևանա լճի անմիջական ազդեցության գոտում են գտնվում Ջերմուկի 2 արգելավայրերը. կաղնու անտառները, իսկ կենդանական աշխարհից` հայկական մուֆլոնը, բեզոարյան այծը, վարազը և արջը։ տարածության վրա, Արփա գետի վերին հոսանքում։ Պահպանության օբյեկտն է հանքային ջրերի սնման ավազանները։ Պետք է նշել, որ դեռևս 1977 թվին հաստատվել է Ջերմուկի հանքավայրի սանիտարական օկրուգը` սանիտարական գոտիներով, յուրաքանչյուր գոտու օգտագործման ռեժիմի սահմաններով։
Ջրհավաք ավազանի կենսառեսուրսների վերաբերյալ մանրամասն տեղատվություն տրված է ՀՀ կառավարության 2007 թվականի հունվարի 18-ի. N 205-Ն որոշմամբ հաստատված «Սևան» ազգային պարկի կառավարան պլանի 6.2.2, 7.2 կետերում։
Փուլային նախագիծ
«Սևանի հիմնախնդիր» հասկացությունը գիտական շրջանառության մեջ է դրվել 20-րդ դարասկզբին։ 1910 ճարտարագետ շինարար Սուքիաս Մանասերյանը, ով մասնակցում էր Արալյան ծովը աղետից փրկելու աշխատանքներին, հրատարակում է աշխատություն, որում առաջարկում է իջեցնել լճի մակերևույթը 45 մետրով և ջուրը օգտագործել ոռոգման և հիդրոէլեկտրակայանների համար։ 1920-ականներին մշակվեց լճի օգտագործման տեխնիկական երկփուլանի նախագիծ՝ «Սևան-Հրազդան ոռոգչա-էներգետիկական համալիրը»։ Առաջին փուլում, որը պետք է տևեր 50 տարի, ավարտվելու էր լճի մակարդակի արհեստական իջեցումը 50 մետրով, իսկ ջրային հայելու մակերեսը կրճատվելու էր 7 անգամ (Մեծ Սևանը չորանալու էր լիովին)։ Երկրորդ փուլում դադարում էր ջրի դարավոր պաշարների օգտագործումը և հաստատվում է լճի նոր, կայուն ջրային հաշվեկշիռը՝ 700 մլն մ3 արտահոսքով։ 1933-1962 թվականներին կառուցվում են Սևան-Հրազդան կասկադի էլեկտրակայանները։ Արարատյան դաշտի և նախալեռնային շրջանների ոռոգելի հողատարածություններն ավելանում էին մոտ 100 000 հա-ով։ Հայաստանը ստանում է տարեկան ավելի քան 2 մլրդ կվտ/ժ էլեկտրաէներգիա։ Պարզվեց, որ լճի մակարդակի իջեցումը կարելի է դադարեցնել 1896 մ բացարձակ բարձրության վրա, այսինքն՝ բնական վիճակից 19-20 մ ցած։ Դա նշանակում էր, որ Սևանը կարող էր տալ 170 մլն խմ ջուր, որը չէր կարողանա ապահովել ոչ ջրէկների աշխատանքը, ոչ էլ ոռոգման համար անհրաժեշտ ջրի ծավալը։
Համեմատական չափագրական տվյալներ
Լճի մակարդակը 1933–2000 թվականների արդյունաբերական շահագործման հետևանքով իջավ 19.6 մետրով, իսկ ծավալը նախկին 58.5 մլրդ խմ-ից կրճատվեց մինչև 32.5 մլրդ խմ։ Ջրի օգտագործված 26 մլրդ մ3-ի 65 տոկոսը ծախսվել է էներգիայի արտադրության, իսկ 35 տոկոսը՝ ոռոգման նպատակներով։ Լճի հատակից ազատվել է 25 000 հա տարածք ։
Էկոլոգիական վտանգներ
Լճի մակարդակի իջեցման պատճառով փոխվել է ջրի որակը։ Դրա պատճառ է դարձել գյուղատնտեսական գործունեությունը, կենցաղային և արտադրական թափոնները։ Ներհոսող ջրի հանքայնությունը աճել է 1.5 անգամ։ Հանքային ֆոսֆորի մեծ քանակությանը փոխարինում է ազոտը։ Ջրի լուսաթափանցելիության միջին տարեկանը 12 մետրից դարձել է 4.5 մ, որը հետևանք է Սևանի ավազանում հանքարդյունաբերական գործունեության ծավալման։ Լճի մակարդակի անկման և էկոլոգիական համակարգի քայքայման այլ հետևանքներ են՝
Մասնագետները հաշվարկել են, որ Սևանա լճի էկոհամակարգի կայունացման միակ նախապայմանը լճի ծավալի մեծացումն է և ջրի մակարդակի բարձրացումը մինչև 1903.5 մ նիշը։ Այս նիշին գումարվում է նաև ալիքի առավելագույն բարձրության չափը՝ 1.5 մ։ 1905 մետրն այն նիշն է ցամաքի վրա, որից դեպի ջուրը տանող տարածքը պետք է լինի ազատ՝ ջրի տակ անցնելու համար։ Ներկայումս լճի մակարդակը 1900, 49 մ է։ ՀՀ իշխանությունները նախատեսում են, որ Սևանը ցանկալի նիշին կհասնի 2031 թվականին։
2008 թվականին ՀՀ նախագահի կարգադրությամբ ստեղծվում է Սևանի հիմնահարցերի հանձնաժողովը, որը կարգավորում է Սևանի հետ կապված բոլոր հարցերը։ Սկսվել են Սևանա լճի ջրի մարդակի բարձրացման աշխատանքները։ Նախատեսվում է լճի հայելու մակարդակը հասցնել 1903.5 մ բարձրության (ներկայումս 1899 մ է)։ Մակարդակի բարձրացման հետ ի հայտ են գալիս նոր հիմնախնդիր՝ լճի ափերը պատրաստ չեն մակարդակի բարձրացմանը՝ առկա է հսկայական քանակության բուսազանգված, հատկապես անտառ և շինություններ։ Ներկայումս Սևանա լճի ավազանն օգտագործվում է նաև որպես ռեկրեացիոն գոտի։ Գեղարքունիքի մարզի տարածքում 1978 թվականին ստեղծվել է «Սևան» ազգային պարկը, որի տարածքում առանձնացվում են հետևյալ ֆունկցիոնալ գոտիները՝ արգելոցային, ռեկրեացիոն, կլիմայաբուժական, հանգստի և զբոսաշրջության, ճանաչողական զբոսաշրջության, լեռնադահուկային սպորտի տարածքներ և այլն։
Ջրածածկման (ողողման) ենթակա տարածքների հիմնախնդիրներ
ՀՀ Նախագահի 2008 թվականի դեկտեմբերի 25-ի N ՆԿ-234-Ն կարգադրությամբ ստեղծված Uևանա լճի հիմնահարցերի հանձնաժողովի կողմից կատարվող աշխատանքների շրջանակներում մանրամասնորեն ուսումնասիրվում են լճի` օրենսդրությամբ սահմանված մակարդակին հասնելու միջոցառումները, դրա բարձրացման հետ կապված հիմնահարցերը և առաջարկություններ մշակվում վերջիններիս լուծման ուղղությամբ։
Ջրի բարձրացման հետ կապված` ափամերձ տարածքների նախապատրաստման հիմնախնդիրները կարելի է դասակարգել ըստ հետևյալ խմբերի.
Ջրասուզվող բուսածածկ տարածքների մաքրում
Այն ենթադրում է ջրածածկվող տարածքների մաքրում ծառերից, կոճղերից, բուսականությունից, ինչպես նաև հողի շերտից։ Ազատված տարածքները պետք է ամրացվեն խոշոր ավազե կամ մանր գլանաքարի շերտով։ Սևանա լճի մակարդակի բարձրացման հետ կապված` ՀՀ բնապահպանության նախարարության խնդիրների կատարման շրջանակներում, ջրի տակ մնացող անտառածածկ տարածքներում իրականացվում են ծառաթփային բույսերի մաքրման և հեռացման աշխատանքներ։ Ընդհանուր առմամբ, մաքրման ենթակա բուսածածկ տարածքների չափը կազմում է շուրջ 2843.7 հա, իսկ հեռացման ենթակա անտառանյութի ծավալը` 110005 խոր. մ։ ՀՀ բնապահպանության նախարարության կողմից իրականցվելիք ծրագրերի շրջանակներում նախատեսվում է շարունակել Սևանա լճի շրջակայքի ջրածածկվող անտառային տարածքների մաքման, ինչպես նաև գույքագրման և քարտեզագրման աշխատանքները։
Ջրասուզվող կառուցապատված տարածքների մաքրում
Սևանա լճի ափին 1990-ական թթ.-ից մինչև այսօր շարունակվում են կառուցվել բազմաթիվ շինություններ` առանձնատներ, հյուրանոցներ, սրճարաններ։ Շատ հաճախ դրանք կառուցվում են հենց ափին` 1905.0 մ նիշից ցածր տարածքում` զբաղեցնելով այն գոտին, որը լճի մակարդակի բարձրացման դեպքում պետք է անցնի ջրի տակ (ալիքի ազդեցության գոտի)։ Խնդիրը պետք է լուծվի դասակարգված, ցուցաբերելով տարբեր մոտեցումներ հիմնական, ժամանակավոր, օրինական և ինքնակամ կառույցների նկատմամբ։
Ջրածածկվող տարածքներում գտնվող հուշարձանների խնդիր
Վերոնշյալ տարածքներում պատմաճարտարապետական արժեքավոր հուշարձանները բացակայում են, առանձին փոքրածավալ կոթողների ջրածածկման պարագայում նախատեսվում է դրանց տեղափոխումը 1905 մ նիշից բարձր տարածքներ կամ թանգարաններ։ Անհրաժեշտ է նախապես ուսումնասիրել տարածքն ըստ հնագիտական արժեքավորության, լուծելով առկա հուշարձանների պահպանման հետ առնչվող խնդիրները։ Նախագծի գրաֆիկական մասում` պատմության ու մշակույթի հուշարձանների տեղաբաշխվածության ուրվագծում ներկայացված է ջրածածկման և ողողման նիշերի նկատմամբ վերջիններիս տեղակայվածությունը՝ պեղման գոտիների մասնակի ջրածածկման պարագայում նախատեսելով նախնական հետազոտական, պեղման, արժեքավոր գտածոների թանգարանացման աշխատանքների իրականացում։
Ջրածածկվող տարածքներից ավտոմոբիլային ճանապարհների դուրս բերման խնդիրներ
Սևանի մակարդակը բարձրացնելու հետևանքով անհրաժեշտություն է առաջանում ընդհանուր առմամբ իրականացնել նոր ճանապարհների կառուցման աշխատանքներ, ափապաշտպան միջոցառումներ ու ջրահեռացման համակարգի վերակառուցման աշխատանքներ, այդ թվում` Մ-4 Երևան-Սևան-Իջևան-Ադրբեջանի սահման ավտոճանապարհի որոշակի հատվածների հողապաստառի վերականգնում և հենապատերի կառուցում, Մ-10 Սևան-Մարտունի-Գետափ ավտոճանապարհի ջրածածկ հատվածի վերականգնում, Մ-14 Ծովագյուղ- Շորժա-Վարդենիս ավտոճանապարհի առանձին հատվածների վերականգնում և այլ անհրաժեշտ աշխատանքներ։ ՀՀ Նախագահի 2008 թվականի դեկտեմբերի 25-ի N ՆԿ-234-Ն կարգադրությամբ ստեղծված Uևանա լճի հիմնահարցերի հանձնաժողովի կողմից մանրամասնորեն հաշվարկվել են ափամերձ տարածքների ջրածածկման հետևանքով կատարվելիք աշխատանքների ծավալները` վերը թվարկված հիմնախնդիրների լուծման նպատակով։ Լճի մակարդակը բարձրացնելու հետևանքով առաջացող հիմնախնդիրների լուծմանն ուղղված միջոցառումները պետք է նախատեսվեն և իրականացվեն Սևանա լճի մակարդակի կանխատեսվող բարձրացման հաշվարկային ժամանակացույցին զուգահեռ կամ առաջանցիկ տեմպերով
Ձկնատեսակներ, ձկան պաշարներ
Սևանա լիճն իր եզակի ու հարուստ ֆլորայով և ֆաունայով արժեքավորվում է հանրապետության կենսաբազմազանության համակարգում, իսկ կենսապաշարները՝ մասնավորապես ձկնային պաշարները, կարևոր տեղ են գրավում մարզի և հանրապետության բնակչության սննդաբաժնում։
Սևանա լճի ձկները ներկայացված են Սաղմոնազգի (Salmonidae), Սիգազգի (Coregonidae) և Ծածանազգի (Cyprinidae) ընտանիքներով։
Սաղմոնազգիներին է պատկանում էնդեմիկ տեսակ Սևանի իշխանը (Sevan Trout–Salmo ischchan Kessler) իր 4 էկոլոգիական ենթատեսակներով`
Սիգազգիների ընտանիքի ներկայացուցիչը 1920-30-ական թվականներին լճում կլիմայավարժեցված սիգն է։ Որպեսզի ձկնորսության քանակը ավելացվի նոր ձկանտեսակներ են ներկայացվել` Լադոգայի սիգ և Չուդ լճի սիգ, որոնք հաստատվելով Սևանում առաջացրեցին նաև հիբրիդ տեսակ Սևանի սիգ։ Լճի մակարդակի արհեստական իջեցման հետևանքով իշխանի համար կենսաբանական պայմանները խիստ վատացան։ Մինչև լճի մակարդակի իջեցումը ձկան տարեկան որսը գրեթե հավասարապես կազմված էր իշխանից և կողակից (համապատասխանաբար 50% և 40%)։ 1940-ականների սկզբից սկսեց նվազել իշխանի թվաքանակը, իսկ 1960-ականների կեսերին, լճային ձվադրավայրերի չորացման հետևանքով, կտրուկ վատացան դրանց վերարտադրման պայմանները։ Այս շրջանում սիգն անցնում է կլիմայավարժեցման ադապտացիայի փուլը և 1960 թ.-ից սկսած դրա պաշարները աճում են` 1965 թվականին կազմելով ձկան տարեկան որսի 4%-ը։ Իշխանի բաժինը կրճատվում է մինչև 27.5%, կողակինը` 32%։ Քանի որ Սևանի կողակը ձվադրում է ինչպես լճում, այնպես էլ դրա մեջ թափվող գետերում, լճային ձվադրավայրերի կրճատման արդյունքում խախտվում են նաև կողակի բազմացման պայմանները, որի արդյունքում կրճատվում են պաշարները։ Լճի տրոֆայնության աճի շրջանում իշխանի պաշարները շարունակում են նվազել, որի արդյունքում նախ 1976 թվականից արգելվում է դրա արդյունահանումը, իսկ 1978 ՀՀ ԳԱԱ ԿՀԷԳԿ Հիդրոէկոլոգիայի և ձկնաբանության ինստիտուտ Սևանա լճում իշխանի պաշարների վերականգնման ու ձկնաբուծության զարգացման համալիր ծրագիր թվականին այն ընդգրկված էր ԽՍՀՄ Կարմիր գրքի մեջ, իսկ 1987 թվականին Սևանի բեղլուի հետ միասին գրանցվում են Հայաստանի Կարմիր գրքում։ Սիգի քանակն այս ընթացքում շարունակում է աճել և 1970-ական թվականներին դրա արդյունագործական կենսազանգվածը հասնում է 12000-13000 տոննա։ Չնայած լճից ձկնորսության արգելքներին և պլանավորված մանրաձկան պաշարների տարեկան ավելացման ծրագրին` ներկայումս իշխանը զուրկ է բնական ինքնավերարտադրության հնարավորությունից։ Նրա չորս ենթատեսակից երկուսը՝ ձմեռային իշխանն ու բոջակը համարվում են իսպառ վերացած, իսկ գեղարքունին և ամառային իշխանը պահպանվել են աննշան քանակությամբ։ Կողակը կորցրել է արդյունագործական նշանակությունը, իսկ բեղաձուկը հանդիպում է հազվադեպ։
Այժմ ստորև ներկայացնենք ձկնատեսակների էկոլոգիական բնութագրերը և տնտեսական նշանակությունը։
1. Սևանի իշխան - այս էնդեմիկ, անհետացող տեսակի կանոնավոր ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ պոպուլյացիան գտնվում է ծայրահեղ վատ վիճակում։ Իշխանի անհետացման հիմնական պատճառներն են` լճային ձվադրավայրերի չորացումը, ձվադրավայր հանդիսացող գետերի աղտոտումը և ձկնագողությունը։ Վերջին տարիներին այս տեսակի արհեստական վերարտադրության վերաբերյալ ստացված տվյալների հիման վրա կարելի է եզրակացնել, որ ներկայումս լճում մնացել է միայն գեղարքունի ենթատեսակը, որի բնական վերարտադրությունը լճում նույնպես տեղի չի ունենում։ Այդ նպատակով Բնապահպանության նախարարության «Հայաստանում ձկան էնդեմիկ տեսակների պաշարների համալրում» ծրագրով մասնավոր տնտեսությունից պայմանագրային հիմունքներով գնվում և Սևանա լիճ են բաց թողնվում իշխանի երկու ենթատեսակների մանրաձկներ։
2. Սիգ – սիգի պոպուլյացիայի միջին տարիքը 3.1 –ից (1991 թ.) նվազել է մինչև 1.1` 2004 թ. և 1.6` 2005թ.: Ընդ որում` 1990–ական թվականներին որսաբաժնում մոդալ տարիքային խմբերը 2-3 տարեկան ձկներ էին, իսկ 1999թ-ին` 1+ և 2+ տարիքային խմբերը։ 1980-ական թվականների համեմատ` լճի ձկնարդյունավետությունը 2005 թվականին կրճատվել է 17 անգամ։ Չնայած, յուրաքաչյուր տարի որոշվել են սիգի որսաչափերը, այնուամենայնիվ արդյունագործական ծանրաբեռվածությունը պոպուլյացիայի վրա մի քանի անգամ գերազանցել է թույլատրելի որսի սահմանները։
4. Լճածածան – արծաթափայլ լճածածանը լիճ է ներթափանցել 1980-ական թվականների սկզբներին։ Սևանա լճում աճում է լճածածանի մեկ պոպուլյացիա, որն այստեղ առաջացնում է բազմաթիվ սնվող և բազմացող վտառներ։ Այն զանգվածաբար հանդիպում է Սևանա լճի ամբողջ ափամերձ հատվածում։ Սևանա լճում լճածածանի սննդառության և վերարտադրման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունները թույլ են տալիս ենթադրել, որ, Սևանի սակավատեսակ իխտիոֆաունայի, պայմաններում, այս նոր տեսակը ընդունակ է ավելացնել իր թվաքանակը։
Սևանա լճում իշխանի պաշարների վերականգնման և ձկնաբուծության համալիր զարգացման ծրագիր
Սևանա լճում իշխանի պաշարների վերականգնման և ձկնաբուծության զարգացման համալիր ծրագիրը (այսուհետ` ծրագիր) սահմանում է երկարաժամկետ հատվածում ճյուղի զարգացման համար անհրաժեշտ միասնական պետական քաղաքականության հիմնական ուղղությունները և անհրաժեշտ միջոցառումները։ Ձկնաբուծության զարգացումը Սևանա լճում կարող է ունենալ նաև շատ կարևոր ռազմավարական նշանակություն լճի ավազանի բնակավայրերի համար, որտեղ այն կարող է դառնալ հազվագյուտ եկամտաբեր ճյուղերից մեկը։ Ծրագրի ռազմավարական նպատակը Սևանա լճում իշխանի պաշարների վերականգնումը և Սևանի հիմնախնդիրների լուծումն է։ Ծրագրի նպատակին հասնելու ուղիներն են.
էկոլոգիապես կայուն արտադրության կազմակերպում և ամբողջական արժեշղթայի զարգացում, լուծմանը։ Նշված նպատակներին հասնելու համար անհրաժեշտ է ապահովել ոլորտի նորարարական զարգացումը` հիմնված ջրային, հողային և կենսաբանական ռեսուրսների Սևանա լճում իշխանի պաշարների վերականգնման ու ձկնաբուծության զարգացման համալիր ծրագիր պահպանության, վերարտադրության և բանական օգտագործման վրա, ինչպես նաև ապահովել հայրենական ձկնարդյունաբերության միջազգային մրցունակությունը։
Ռազմավարական նպատակի ապահովումը պահանջում է ոլորտի զարգացման պետական կառավարման համալիր մոտեցում և ենթադրում է հետևյալ խնդիրների լուծումը.
կհամապատասխանի նրա արդյունավետ զարգացմանը, մրցունակությամբ ինստիտուցիոնալ միջավայրի ստեղծում, ինչը կխթանի գործարար ակտիվությունը և կապիտալի ներհոսքը ձկնաբուծության ոլորտ, ինչպես նաև դրանց գենոֆոնդային հավաքածուների և մայրական վտառների ձևավորում, համակարգի կատարելագործում, ինչպես նաև ոլորտի գիտատեխնիկական ներուժի և ուսումնական հաստատությունների զարգացում, կառավարչական և ֆինանսական խորհրդատվության, աուդիտի, ճարտարագիտության, մարքեթինգի, բրենդինգի, հասարակական կապերի զարգացման և այլն, Ծրագրի իրականացման համար նախատեսվում են հետևյալ միջոցառումները. ստեղծում, Սևանա լճում իշխանի պաշարների վերականգնման ու ձկնաբուծության զարգացման համալիր ծրագիր անձանց միության ստեղծում,
Ծրագրի իրականացումից ակնկալվող տնտեսական, սոցիալական և բնապահպանական արդյունքներն են.
1. Ծրագրի առաջին 10 տարիների ընթացքում հասնել տարեկան մոտ 50 000 տոննա ձկան արտադրության, վերամշակման և արտահանման, որի արժեքը կկազմի շուրջ 154 մլրդ դրամ։
3. Տարեկան 10 000 տ և ավելի ձկան արտադրության պարագայում Հայաստանում ձկան կերի արտադրության լուրջ նախադրյալներ կստեղծվեն։ Սա իր հերթին հնարավորություն կտա խթանելու բուսաբուծությունը, քանի որ ձկան կերի բաղադրության ավելի քան 50-70%-ը տարբեր գյուղատնտեսական մշակաբույսեր են։
4. Սևանի իշխանի արտադրության ոլորտում 2500-3000, իսկ ընդհանուր արժեշղթայում` 5000-6000 աշխատատեղի ստեղծում։
5. Ստեղծվող տնտեսությունների կողմից վճարվող գումարների հաշվին Սևանի հիմնադրամի հզորացում` Սևանա լճի ավազանի խնդիրների լուծման նպատակով։ Ծրագրված հզորության ապահովման պարագայում այդ գումարը կկազմի տարեկան շուրջ 23 մլրդ դրամ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սևանա լիճ Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի տեսարժան վայրեր Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լճեր Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լճեր
Մարալիխա (Զելյոնկայի վտակ)
Մարալիխա (Маралиха), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի երկրամասում, Ալթայի Հանրապետությունում։ Զելյոնկա տեղակայված է Նենյա աջ ափով՝ 24 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 15 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Օբ գետն է, Բարնաուլ քաղաքից մինչև Նավարասիսկի հէկը։ Գետի գետային ավազանը Չումիշ գետն է՝ մինչև Տոմի։ Ինչպես նաև գետի գետային ավազանը (Վերին) Օբ գետն է՝ մինչև Իրտիշի հետ միախառնման կետը։ Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության
Համլետ (ֆիլմ, 1948)
Համլետ, Վիլյամ Շեքսպիրի Համլետ պիեսի հիման վրա 1948 թվականին նկարահանված Մեծ Բրիտանական ֆիլմ։
Ագաթա Քրիստիի հուշահամալիր
Ագաթա Քրիստիի հուշահամալիր (Agatha Christie Memorial), գրող, դրամատուրգ Ագաթա Քրիստիին նվիրված հուշահամալիր Լոնդոնում, Մեծ Բրիտանիա՝ Քրենբուրն և Գրեյթ Նյուփորթ փողոցների խաչմերուկում, Քովենթ Գարդենի հարևանությամբ։ Տեղակայված է Լոնդոնի թատերական թաղամասի սրտում։ Այս վայրն ընտրվել է թատրոնում Ագաթա Քրիստիի արած ներդրումների համար. նրա «Թակարդ» քրեական-դետեկտիվ պիեսն աշխարհի ամենաշատ ներկայացված պիեսն է, և Քրիստին առաջին կին դրամատուրգն էր, որի երեք պիեսները միաժամանակ ցուցադրվել են Լոնդոնի Վեստ Էնդում ։
Համլետ (ֆիլմ, 1948)
Ֆիլմի ռեժիսորն ու գլխավոր դերակատարը անգլիացի հայտնի դերասան Լոուրենս Օլիվիեն է։
Ագաթա Քրիստիի հուշահամալիր
Հուշարձանն ունի գրքի տեսք, որի կենտրոնում պատկերված է Ագաթա Քրիստիի դիմաքանդակը։ 2,4 մետր բարձրությամբ հուշարձանը պատրաստված է բրոնզից։ Այն լուսավորվում է ինչպես ներքևի, այնպես էլ ներսի հատվածներից ։ Հուշարձանի դիմացի մասում փորագրված է ։ Հուշարձանի հեղինակը քանդակագործ Բեն Թվիսթոն-Դեյվիսն է ։
Համլետ (ֆիլմ, 1948)
Սյուժե
Հանկարծակի մահանում է Դանիայի թագավորը։ Դա շատ է վշտացնում նրա որդուն՝ թագաժառանգ Համլետին (Լոուրենս Օլիվիե), իսկ նրա այրին՝ Գերտրուդը (Էյլի Հեռլի) հապճեպ ամուսնանում է մահացած ամուսնու եղբոր՝ Կլավդիոսի (Բեզիլ Սիդնի) հետ, ում և թագադրում են որպես նոր արքա։
Ագաթա Քրիստիի հուշահամալիր
1994 թվականից ի վեր հուշարձանի ստեղծման գաղափարը մշակել և իրականացրել է Ագաթա Քրիստիի թոռը՝ Մեթյու Պրիչարդը, «Թակարդ» պիեսի բեմադրիչ Սթիվեն Վելի-Քոենի հետ ։ Վեսթմինսթերի քաղաքային խորհուրդը պաշտոնական համաձայնություն է տվել և առաջարկություններ արել հուշահամալիրի շինարարության վերաբերյալ ։ Ըստ քանդակագործ Թվիսթոն-Դեյվիսի՝ սա Քրիստիին նվիրված առաջին հուշարձանն է Լոնդոնում, թեև Քրիստիի կիսանդրին արդեն տեղադրվել էր Անգլիայի Դևոն թագավորության Տորկի քաղաքում ։ Հուշարձանը բացվել է 2012 թվականի նոյեմբերի 25-ին՝ «Թակարդ» պիեսի 60-ամյակի կապակցությամբ։
Հուշահամալիրի վրա անգլերենով զետեղվել են Քրիստիի ամենահայտնի գրքերի և պիեսների վերնագրերը, ինչպես նաև այն լեզուներով, որոնցով թարգմանվել են նրա ստեղծագործությունները։ Վերնագրերը մրցույթի միջոցով ընտրել են Քրիստիի երկրպագուները ։ Գրառումների մանրամասները կարելի է տեսնել պաշտոնական կայքում ։
Համլետ (ֆիլմ, 1948)
Սյուժե
Համլետը լցվում է վրեժխնդրությամբ և ցանկանում է վրեժ լուծել հոր սպանության համար ...
Մրցանակներ
Ընդհանուր թվով ստացել է մոտ 14 տարբեր կինոմրցանակ, ներկայացված է եղել ևս 3-ի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրիտանական ֆիլմեր Կատեգորիա:Օսկարակիր ֆիլմեր Կատեգորիա:1948 ֆիլմեր Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:United Artists ֆիլմեր
Ագաթա Քրիստիի հուշահամալիր
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կանանց հուշարձաններ Կատեգորիա:2012 հիմնադրումներ Միացյալ Թագավորությունում Կատեգորիա:2012 քանդակներ Կատեգորիա:Լոնդոնի հուշարձաններ
Շառլ Ազնավուրի հրապարակ (այլ կիրառումներ)
Շառլ Ազնավուրի հրապարակ անունը կարող է վերաբերել հետևյալին.
Դրամայնացում
«Դրամայնացում» տերմինի մեկ այլ իմաստ նշանակում է մի գործընթաց, որի միջոցով ԱՄՆ Գանձապետարանը հաշվի է առնում շրջանառության մեջ գտնվող մետաղադրամների անվանական արժեքը։ Այս ընթացակարգը կարող է տարածվել նույնիսկ իր տեսակի մեջ եզակի իրավիճակների վրա, ինչպիսիք են, երբ ֆինանսների նախարարությունը վաճառեց Double Eagle-ի 1933 թվականի չափազանց հազվագյուտ օրինակը։ 20 դոլար արժողությամբ մետաղադրամի անվանական արժեքը ավելացվել էր վաճառքի վերջնական գնին ՝ արտացոլելով այն փաստը, որ մետաղադրամը համարվում էր շրջանառության մեջ դրված գործարքի արդյունք։
Պարզ արժույթ
Ապրանքները, ինչպիսիք են ոսկին, ադամանդները և զմրուխտը, սովորաբար դիտվում են մարդկային բնակչության կողմից որպես այդ բնակչության ներսում ներքին արժեք, որը հիմնված է դրանց հազվադեպության կամ որակի վրա, և այդպիսով ապահովում են հավելավճար, որը կապված չէ արժույթի հետ, եթե այդ արժույթը «պարզ» չէ։ Այսինքն ՝ արժույթը խոստանում է մատուցել որոշակի քանակությամբ ճանաչված ապրանք համընդհանուր (գլոբալ) համաձայնեցված հազվադեպության արժեքի՝ արժույթին ապահովելով օրինականության կամ արժեքի հիմք։ Թեև դա հազվադեպ է պատահում թղթե փողի հետ, նույնիսկ համեմատաբար անարժեք իրերը կամ ապրանքները կարող են վերածվել փողի, եթե դժվար է պատրաստել կամ ձեռք բերել։ Այնուամենայնիվ, դա կարող է լինել շատ ավելի դժվար, քան թղթի փողը։
Պարտքի դրամայնացում
Պարտքի դրամայնացումը պետական ծախսերի ֆինանսավորումն է կենտրոնական բանկի կողմից ։ Եթե երկրի ծախսերը գերազանցում են նրա եկամուտները, դա հանգեցնում է պետական դեֆիցիտի, որը կարող է ֆինանսավորվել կամ՝
Վերջին դեպքում կենտրոնական բանկը կարող է ձեռք բերել պետական պարտատոմսեր բաց շուկայական գնումներ կատարելու միջոցով, այսինքն՝ դրամական բազայի ավելացման միջոցով՝ ստեղծելով փող։ Եթե պետական պարտատոմսերը, որոնց մարման ժամկետը լրացել է, գտնվում են կենտրոնական բանկի տիրապետության տակ, ապա կենտրոնական բանկը նրան վճարված բոլոր միջոցները հետ կվերադարձնի գանձապետարան։ Այսպիսով, գանձապետարանը կարող է փոխառել գումարը՝ առանց այն վերադարձնելու անհրաժեշտության։ Պետական ծախսերի ֆինանսավորման այս գործընթացը կոչվում է «պարտքի դրամայնացում» ։
Բարձր եկամուտ ունեցող երկրների մեծ մասում կառավարությունը փոխանցում է բացառիկ իրավունք կենտրոնական բանկին՝ թողարկելու իր ազգային արժույթը, բայց կենտրոնական բանկերին կարող է օրենքով արգելվել ուղղակիորեն պարտքային պարտավորություններ ձեռք բերել կառավարության հետ։ Օրինակ, Եվրամիության գործունեության պայմանագիրը (հոդված 123) արգելում է ԵՄ կենտրոնական բանկերին ուղղակիորեն գնել ԵՄ պետական մարմինների պարտքային պարտավորությունները, ինչպիսիք են ազգային կառավարությունները։
Ձեռնարկատիրական գործունեությունից ստացված եկամուտ
Կայքը և բջջային հավելվածը, որոնք եկամուտ են բերում, հաճախ դրամայնացվում են առցանց գովազդի, բաժանորդային վճարի կամ ներծրագրային գնումների միջոցով։ Երաժշտական արդյունաբերությունում դրամայնացումը ձեռք է բերվում գովազդից առաջ, հետո կամ բովանդակության մեջտեղում տեղադրելով այն աջակցող հարթակում կամ երաժշտություն տեղադրելով ըստ պահանջի ծրագրերում, ինչպիսիք են Spotify-ը, Apple Music-ը։ Ըստ պահանջի՝ բովանդակության կայքերը, ինչպիսիք են Spotify-ը և Apple Music-ը, կատարողին վճարում են ամսական բաժանորդային վճարի տոկոսը, որը նրանք ստանում են իրենց օգտվողներից։ Թողարկման երաժշտությունը հոսքային ծրագրերում տեղադրելու համար, ինչպիսիք են Spotify-ը և Apple Music-ը, պետք է դիմել դիստրիբյուտորի, ինչպիսին է TuneCore-ը կամ Distrokid-ը ։ Դրանք երաժշտությունը հասանելի են դարձնում հոսքային կայքերում։ Սովորաբար դա արվում է ստացված եկամտի որոշակի տոկոսի համար։ Յուրաքանչյուր հրապարակային դիտման համար գովազդից ստացված եկամուտը բաշխվում է կատարողի կամ տեսաբովանդակության իրավունք ունեցող այլ անձանց միջև ։
Բիզնեսները դրամայնացնում են իրենց արժեքային առաջարկները՝ բիզնես մոդելի կամ եկամուտ ստեղծելու մոդելի միջոցով՝ անհրաժեշտ ռեսուրսներ ստեղծելու համար։ Վեբ կայքերը դրամայնացնելու անկարողությունը եկամուտների արտադրության ոչ ադեկվատ մոդելի պատճառով խնդիր էր, որը հանգեցրեց բազմաթիվ ընկերությունների փլուզմանը։
Դեյվիդ Սենդսը, Citibank Equity Research-ի CTO-ն, հաստատեց, որ հետազոտական վերլուծաբանների մոդելների դրամայնացմանը հասնելու անկարողությունը պատճառ դարձավ, որ Equity Research-ի բաժանումը երբեք տեղի չունեցավ։
Մյուս կողմից, ագրեսիվ դրամայնացումը վերաբերում է այն բանին, թե ինչպես է ընկերությունը կամ բիզնեսը չափազանց մեծ ուշադրություն դարձնում օգտագործողի բարեկեցության գնով գումար վաստակելու գործընթացին։ Ավելորդ շեշտը առաջացնում է հավասար դիմադրություն օգտագործողների կողմից ընկալվող անարդարության և հոգեբանական դիմադրության պատճառով ։
Ոչ դրամական նպաստների դրամայնացում
Դրամայնացումը օգտագործվում է նաև անկանխիկ ձևով ստացված որոշ օգուտը (օրինակ ՝ կաթ) կանխիկ վճարման վերածելու գործընթացին։ Այս տերմինն օգտագործվում է սոցիալական ապահովության բարեփոխման մեջ՝ բնեղենով վճարումները (օրինակ ՝ սննդի նկիքները կամ այլ անվճար նպաստներ) ինչ-որ «համարժեք» կանխիկ վճարման վերածելու ժամանակ։ Տնտեսագիտության և արդյունավետության տեսանկյունից, ընդհանուր առմամբ, համարվում է, որ ավելի լավ է ինչ-որ մեկին ինչ-որ օգուտի դրամական համարժեք տրամադրել, քան օգուտը (ասենք, մեկ լիտր կաթ) բնական ձևով։
Սոցիալական ապահովության դրամայնացումը Ռուսաստանում 2005 թվականին
2005 թվականին Ռուսաստանն իր նպաստների մեծ մասը բնեղենով վերածել է դրամական փոխհատուցման։ Մինչև այս բարեփոխումը գոյություն ուներ արտոնությունների մեծ համակարգ՝ անվճար, արտոնյալ ուղեվարձ տեղական տրանսպորտով, դեղորայքի անվճար մատակարարում, անվճար առողջարանային բուժում և այլն, հասարակության տարբեր կատեգորիաների համար՝ զինծառայողներ, հաշմանդամներ և առանձին հաշմանդամներ․ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի հետևանքով, Չեռնոբիլի աղետի հետևանքով, Լենինգրադ շրջափակման ժամանակվա բնակիչներ, նախկին քաղբանտարկյալներ և բոլոր թոշակառուների համար (այսինքն ՝ կանայք 55+, տղամարդիկ 60+)։ Այս համակարգը Խորհրդային Միության ժառանգություն էր, բայց այն մեծապես ընդլայնվեց 1990-ականներին կենտրոնական և տարածաշրջանային իշխանությունների կողմից ընդունված պոպուլիստական օրենքներով։
Բարեփոխումների ընթացքում շփման հիմնական պատճառները հետևյալն էին․
Բողոքի ալիք բարձրացավ Ռուսաստանի տարբեր մասերում 2005 թվականի սկզբին, երբ այս օրենքը սկսեց ուժի մեջ մտնել։ Կառավարությունն արձագանքեց այն միջոցներով, որոնք ի վերջո լուծեցին ցուցարարների ամենահրատապ խնդիրները (փոխհատուցումների ավելացում, բյուրոկրատական մեխանիզմների կարգավորում և այլն)։
Դրամայնացման բարեփոխումների երկարաժամկետ հետևանքները տարբեր խմբերի համար տարբեր էին։ Որոշ մարդիկ փոխհատուցում են ստացել ավելի բարձր, քան նախկինում ստացած ծառայությունները (Օրինակ ՝ գյուղական վայրերում, որտեղ տեղական տրանսպորտ չկա, անվճար տրանսպորտային արտոնությունը մեծ արժեք չուներ), իսկ մյուսները փոխհատուցումը համարել են անբավարար՝ նախկինում կախված արտոնությունների ծախսերը հոգալու համար։ Տրանսպորտային ընկերություններն ու երկաթուղիները շահեցին դրամայնացումից, քանի որ այժմ նրանք ավելի մեծ եկամուտ են ստանում թոշակառուների կողմից իրենց ծառայություններից օգտվելուց, ովքեր նախկինում ճանապարհորդում էին պետության հաշվին։ Բժշկական համակարգի վրա ազդեցությունը հակասական է։ Բժիշկներն ու բուժքույրերը ստիպված են լրացնել բազմաթիվ ձևաթղթեր՝ կենսաթոշակառուներին մատուցվող ծառայությունների համար կառավարությունից փոխհատուցում ստանալու համար, ինչը նվազեցնում է առողջապահական ծառայություններ մատուցելու համար նրանց ծախսած ժամանակը։
Միացյալ Նահանգների գյուղատնտեսական քաղաքականությունը
Միացյալ Նահանգների գյուղատնտեսական քաղաքականության մեջ ԱՄՆ սննդի օգնության դրամայնացումը, որն առաջին անգամ ներառված է 1985 թ.սննդի անվտանգության մասին ակտում (P. L. 99-198), թույլ է տալիս մասնավոր կամավորական կազմակերպություններին և կոոպերատիվներին վաճառել P. L. 480 նվիրաբերված ապրանքների որոշակի մասնաբաժին ստացող երկրում կամ նույն տարածաշրջանի երկրներում։ Բաժին 203-ի համաձայն, մասնավոր կամավոր կազմակերպություններին կամ կոոպերատիվներին թույլատրվում է տեղական արժույթով կամ դոլարով վաճառել (Այսինքն ՝ դրամայնացնել) ապրանքների այնպիսի քանակ, որը հավասար է երկրի ցանկացած ֆինանսական տարվա ընթացքում բաշխված ընդհանուր ապրանքների առնվազն 15%-ին ։
Արտաքին հղումներ
https://economics.td.com/gbl-debt-monetization
Կատեգորիա:Փող Կատեգորիա:Ֆինանսներ Կատեգորիա:Դրամավարկային քաղաքականություն Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն Կատեգորիա:Դրամական միավորներ Կատեգորիա:Ֆինանսական շուկաներ
Սակղդարի (գյուղ)
Սակղդարի (საყდარი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Ռաճա-Լեչխում և Քվեմո Սվանեթ մարզի Լենտեխի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 1110 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Լենտեխիից հեռու է 12 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 37 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Լենտեխի շրջան
Սլոբոդա-Սելեց
Սլոբոդա-Սելեց (Слобода-Селець), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Ժիտոմիրի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Սլոբոդա-Սելեց գյուղում բնակվում էր 778 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,91 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 854,95 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Ժիտոմիրի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Սաաստնա
Սաաստնա (Saastna), գյուղ Էստոնիայի Լյաենեմաա նահանգի Լիհուլա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 19 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Լյաենեմաա նահանգի Լիհուլա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Մարկ Օլբրայթոն
Մարկ Կևին Օլբրայթոն (Marc Kevin Albrighton )՝ անգլիացի ֆուտբոլիստ, «Լեսթեր Սիթիի» կիսապաշտպան։
Ակումբային կարիերա
Հրաշալի ելույթների շնորհիվ մանկապատանեկականում, խաղացողը հնարավորություն ստացավ իրեն դրսևորել «Աստոն Վիլլայի» հիմնական կազմում։ Այդ իրադարձությունը տեղի ունեցավ 2008 թվականի հուլիսի 10-ին շվեյցարական «Վիլի» դեմ խաղում, երբ Օլբրայթոնը փոխարինման դուրս եկավ խաղի ավարտից 17 րոպե առաջ։ Իսկ արդեն պաշտոնական խաղում նորամուտը նշել է 2009 թվականի փետրվարի 26-ին՝ ՈՒԵՖԱ գավաթի շրջանակներում կայացած Մոսկվայի «ԲԿՄԱ»-ի դեմ խաղում։
Մինչև 2009-10 մրցաշրջանի սկսելը Մարկը եղել է ակումբի կազմում, որը մասնակցում էր մինչմրցաշրջանային ընկերական առաջնության։ Առաջնության ժամանակ նա իր առաջին գոլը խփեց «Աստոն Վիլլայի» կազմում ։ Նաև նա խաղաց եզրափակչում, որտեղ առյուծները 11 մետրանոցներով (4:3) պատրվեցին «Յուվենտուսին» ։
Օլբրայթոնի նորամուտը Պրեմիեր Լիգայում տեղի է ունեցել 2009-10 մրցաշրջանի առաջին տուրում՝ «Ուիգանի» դեմ խաղում։ Հանդիպումը տեղի է ունեցել առյուծների տնային դաշտում, իսկ ինքը՝ ֆուտբոլիստը փոխարինման է դուրս եկել երկրորդ խաղակեսում ։ 2009 թվականի սեպտեմբերի 24-ին Մարկը «Աստոն Վիլլայի» հետ պայմանագիրը երկարաձգեց 3 տարով ։ 2009 թվականի դեկտեմբերի 29-ին Վիլլայի կազմում անցկացրեց իր լավագույն խաղերից մեկը. «Լիվերպուլի» դեմ խաղում փոխարինման դուրս գալով երկրորդ խաղակեսում։ Այդ խաղից հետո ակումբի գլխավոր մարզիչ Մարտին Օ'Նիլը խոստովանեց, որ շատ ակումբներ են ցանկանում վարձավճարով իրենց ակումբում հանդես գան նրա երիտասարդ ֆուտբոլիստներից մի քանիսը (Մարկ Օլբրայթոն, Նատան Դելֆունեսո և Կյորտիսա Դևիս)։ Նաև ասաց, որ չի պատրաստվում երիտասարդ տաղանդներին վարձավճարով հանձնել։
Մինչմրցաշրջանային պատրաստության ժամանակ ցույց տալուց լավ որակներ, Մարկը «Աստոն Վիլլայի» կազմում առաջին անգամ Պրեմիեր Լիգայում հիմնական կազմում դուրս եկավ խաղադաշտ։ Հանդիպումը տեղի ունեցավ 2010 թվականի օգոստոսի 14-ին և ավարտվեց առյուծների հաղթանակով՝ 3:0 հաշվով։ Մարկը 2 գոլային փոխանցում կատարեց այդ հանդիպման ժամանակ։ Նաև Օլբրայթոնը Բարրի Բեննանին՝ Եվրոպայի Լիգայի որակավորման ժամանակ գոլային փոխանցում կատարեց՝ «Ռապիդա» ակումբի դեմ խաղում։
2011 թվականի դեկտեմբերի 21-ին Մարկը դարձավ Պրեմիեր Լիգայի պատմության 20000-րդ գոլի հեղինակը, որնել խփեց «Արսենալի» դեմ խաղում.
Կարիերան հավաքականում
2009 թվականի ապրիլի 2-ին Մարկը նորամուտը նշեց Անգլիայի մինչև 20 տարեկանների հավաքականում ։ 2010 թվականիի օգոստոսի 4-ին, երբ մասնակցում էր մինչմրցաշրջանային պատրաստությանը հրավեր ստացավ Անգլիայի երիտասարդական հավաքականից։ Նա երիտասարդական հավաքականի կազմում Ուզբեկստանի հավաքականի դեմ խաղը սկսեց պահեստայինների նստարանից, սակայն 71-րդ րոպեին փոխարինման դուրս եկավ։ Անգլիան այդ մրցավեճը հաղթեց 2:0 հաշվով ։
(9423) Աբտ
(9423) Աբտ (Abt), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1996 թվականի հունվարի 12-ին Սփեյսուոչ ծրագրի կողմից Կիթ Պիկում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,695782 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,428 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9636 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1616,69 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,222678 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 8,84° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1996 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Սփեյսուոչ ծրագրի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Aespa
Aespa (스파, կնռ՝ Eseupa, ոճավորվում է՝ aespa կամ æspa), հարավկորեական գըրլ բենդ, որը ձևավորվել է SM Entertainment լեյբլի կողմից և կազմված է Կարինայից, Ժիզելից, Ուինթերից և Նինինից։ Խումբը դեբյուտ է կատարել 2020 թվականի նոյեմբերի 17-ին՝ «Black Mamba» սինգլով ։
Անվանում
Խմբի անունը՝ «Aespa»-ն իրենից ներկայացնում է «ae» կոմբինացիան, որը բաղկացած է «Avatar and Experience»-ի (Avatar X Experience, ) անգլերեն սկբնատառերից, գումարած անգլերեն «aspect» բառը, որը նշանակում է «երկու կողմեր», ինչը խորհրդանշում է «հանդիպումը այլ ես-ի հետ և նոր աշխարհի փորձը» ։
2016-2019։ Նախադեբյուտ
Նիննինը որպես SM Rookies-ի անդամ ներկայացվել է 2016 թվականի սեպտեմբերի 19-ին։ Նույն թվականին, որպես դրա մի մաս, նա մասնակցել է «Սկսնակների Արքայադուստր։ Ո՞վ է լավագույնը» ծրագրին։
Կարինան նկարահանվել է Թեմինի «Want» տեսահոլովակում 2019 թվականին և նրա հետ ելույթ է ունեցել մի քանի երաժշտական ծրագրերում։
2020-ներկա։ Նախաբան, դեբյուտ և «Savage»
Հոկտեմբերի 26-ին SM Entertainment-ը հայտարարել է նոր գըրլ բենդի դեբյուտի մասին՝ առաջինը Red Velvet-ից (2014) և NCT-ից (2016) հետո։ Անդամների մասին հայտարարել են հերթականությամբ՝ հոկտեմբերի 27-ից 30-ը:։ Վիդեո թրեյլերը 4 անդամներով ներկայացվել է նոյեմբերի 2-ին։ Նույն օրը ընկերությունը հայտնել է, որ Aespa-ն իր դեբյուտը կկատարի նոյեմբերի 17-ին՝ «Black Mamba» երգով և տեսահոլովակով։
2021 թվականի հունվարի 29-ին SM Entertainment-ը հայտարարել է, որ Aespa-ն թողարկելու է նոր սինգլ՝ «Forever» անվամբ, որը Յուն Յոն Ջինի սինգլի ռիմեյքն է։ Սինգլը թողարկվել է փետրվարի 5-ին:։ Այն հանգիստ բալլադ է, որն ուղեցկվում է ակուստիկ կիթառի ձայնով և գեղեցիկ խոսքերով նրա մասին, թե ինչպես են սիրելիին խոստանում անվերջություն։
2021 թվականի մայիսի 4-ին SM Entertainment-ը հայտարարել է, որ Aespa-ն նոր սինգլ է թողարկելու «Next Level» անվամբ, նկարագրելով այն պարային և հիփ հոփ երգ՝ «ռիթմիկ» ռեփով, «էներգետիկ» բասով և «հզոր» վոկալով ։
2021 թվականի հուլիսի 22-ին խումբը հայտարարել է, որ պայմանագիր է կնքել Creative Artists Agency-ի հետ՝ ԱՄՆ-ում նրանց հետագա գործունեության համար ։
Գովազդային բրենդներ
2021 թվականի փետրվարի 10-ին Aespa-ն դարձել է Givenchy-ի դեսպանը ։
Իլինեցկոե
Իլինեցկոե (Іллінецьке), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Իլինեցկոեի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1986 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Իլինեցկոեի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1986 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ֆեռնանդո Ալոնսո
Ֆեռնանդո Ալոնսո Դիաս (Fernando Alonso Diaz, ), իսպանացի ավտոարշավորդ, Ֆորմուլա 1-ի կրկնակի չեմպիոն (2005 և 2006 թվականներին)։ 2010 թվականից Ferrari Scuderia թիմի ավտոարշավորդ է, պայմանագիրը երկարացված է մինչև 2016 թվական։
2013 թվականին Չինաստանում անցկացված Շանհայի գրանպրիում հաղթելով, Ֆորմուլա 1-ի պատմության մեջ հաղթանակների քանակով հավասարվեց երրորդ տեղում գտնվող Այրտոն Սեննային, զիջելով միայն Ալեն Պրոստին և Միխայել Շումախերին։
2018 թվականի մրցաշրջանն ավարտելուց հետո Ֆեռնանդո Ալոնսոն հրաժեշտ է տվել Ֆորմուլա-1-ին, սակայն 2020 թվականի հուլիսի 8-ին Renault-ն հայտարարել է, որ Ալոնսոն 2021 թվականից վերադառնալու է մրցասպարեզ և հանդես է գալու Alpine F1 վերանվանված թիմի կազմում։
Անձնական կյանք
Ֆեռնանդո Ալոնսոն բնակվում է Օքսֆորդում, ունի սեփական տուն Մոն-Սյուր-Ռոլում, Ժնև լճի մոտակայքում (Շվեյցարիա)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանացի ավտոարշավորդներ Կատեգորիա:ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի բարի կամքի դեսպաններ
Գաբիթ Մուսրեպով
Ղազախական ԽՍՀ գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս (1985), Ղազախստանի ժողովրդական գրող (1984), Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1974).
Ղազախստանի գրողների միության նախագահ (1956-1962 և 1964-1966 թթ.), ԽՍՀՄ գրողների միության քարտուղար (1959 թվականից), ԽՍՀՄ 5-րդ գումարման Գերագույն խորհրդի և Ղազախական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1902 թվականի մարտի 9-ին (նոր տոմարով՝ մարտի 22-ին) Հյուսիսղազախստանյան մարզի Ժամբիլի շրջանի Ժանաժոլ աուլում։ Ծագումով միջին ժուզի քերեյ ցեղի սիբան տոհմից է :
Հայրենի գյուղում գրագիտություն սովորելուց հետո ընդունվել է ռուսական դպրոց, 1923-1926 թվականներին սովորել նախ՝ Օրենբուրգի բանֆակում, ապա Օմսկի գյուղատնտեսական ինստիտուտում։ Երկար տարիներ աշխատել է որպես տարբեր թերթերի ու ամսագրերի խմբագիր, այնուհետև՝ Ղազախստանի գրողների միության քարտուղար, առաջին քարտուղար, ԽՍՀՄ գրողների միության վարչության անդամ... Եղել է նաև Ղազախստանի կոմունիստական կուսակցության կենտրոնական կոմիտեի անդամ, Ղազախական ԽՍՀ գերագույն խորհրդի նախագահ։ Գրական իր գործունեությունը Մուսրեպովն սկսել է 1925 թվականին։ Նրա առաջին ստեղծագործությունը «Հորձանուտում» վիպակն էր (1928)՝ քաղաքացիական կռիվների մասին։ 1928 թվականից աշխատակցել է «Жана-Адебиет» գրական-գեղարվեստական ամսագրին։
Մուսրեպովի ստեղծագործությունները թարգմանվել են աշխարհի 34 լեզուներով ։ Ամենից շատ թարգմանվել են ռուսերեն՝ 295 ստեղծագործություն ։
Ստեղծագործություններ
Վեպերի ընտրանի Թատերգություններ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի գրողներ Կատեգորիա:Խորհրդային դրամատուրգներ Կատեգորիա:Խորհրդային թարգմանիչներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:Ղազախ գրողներ Կատեգորիա:Ղազախ դրամատուրգներ Կատեգորիա:Հասարակական գործիչներ