cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մեծ արոս
Արտաքին տեսք
Մարմնի երկարությունը 75-105 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 190-260 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 4-16 կգ (կախված սեռից)։ Գլուխը և վիզը մոխրագույն են, մարմնի վերին մասը՝ մոխրագույնդեղին՝ բարակ, սև գոլերով, ստորինը՝ սպիտակ։ Թևերի ծածկող փետուրներն սպիտակ են՝ բարակ սև ծայրերով, արտաքին թևերը՝ մոխրագույն։ Բնադրման շրջանում արուի գլուխն ավելի մեծ է, վիզը՝ հաստ ու երկար, այտի վրա ունի երկար, սպիտակ փետրափունջ՝ նման բեղերի, և դարչնագույն-շիկակարմիր լայն օձիք։ Հետբնադրման շրջանում արուի բեղերը բացակայում են, վիզը բարակում է։ Հիմնականում լռակյաց է, զգույշ, կազմում է ոչ մեծ երամներ, վտանգի դեպքում արագ վազում է բավական տարածություն, ապա թևերի համաչափ թափահարումներով թռչում։
Սննդառություն
Սնվում է կանաչ բույսերով, սերմերով, միջատներով, գորտերով, մանր կաթնասուններով։
Բնադրում
Բնադրում է գետնին։ Դնում է ձիթապտղականաչավուն՝ թույլ նկատելի գորշավուն պտերով 2-4 ձու։ Թխասկալում է էգը՝ 27 օր։ Համարվում է արժեքավոր որսի թռչուն։ ՀՀ տարածքում կարիք ունի անհատ, պաշտպանության։
Տարածվածություն
Տեսակի հիմնական մասը բնակեցնում է Իբերիան, Մարոկկոն, Թուրքիան, Հարավային և Հարավարևելյան Եվրոպան դեպի արևելք՝ մինչև Կենտրոնական Սիբիր։ Հայաստանում հանդիպում է միայն չուի շրջանում, հիմնականում՝ հանրապետության արևմուտքում ։
Պահպանություն
ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։
Թվաքանակի արդի վիճակը գնահատելու համար տվյալները բավարար չեն։ Բավականին կանոնավոր է հանդիպում չուի շրջանում։ 2008 թվականի տվյալներով Կենդանաբանական այգիների և ակվարիումների Եվրասիական տարածաշրջանային ասոցացիայի կենդանաբանական այգիներում պահվում են 36 առանձնյակ։
Վտանգման հիմնական գործոններից է թվաքանակի վրա բացասաբար ազդող ապօրինի որսը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կենդանիներ Կատեգորիա:Քորդավորներ Կատեգորիա:Ողնաշարավորներ Կատեգորիա:Կռունկանմաններ Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ Կատեգորիա:Արոսներ Կատեգորիա:Թռչուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Եվրասիայի թռչուններ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Համազասպյան-Մամիկոնյաններ
Համազասպյան-Մամիկոնյաններ, հայկական իշխանական տոհմ Միջնադարյան Հայաստանում՝ Զաքարյանների իշխանապետության ժամանակ (11-17-րդ դարեր) ։ Սերում են Մամիկոնյանների իշխանական տոհմից ։ Տոհմանունն առաջացել է Համազասպ մարզպանի (11-րդ դարի վերջ - 12-րդ դարի սկիզբ) անունից ։ Իշխանանիստն էր Գուգարք աշխարհի Տաշիր գավառի Դսեղ գյուղը ։
Տիրույթները
Համազասպյան-Մամիկոնյանների տիրույթներն էին Տաշիր գավառի Դսեղ, Մարց, Քարինջ, Մշարդ, Աղեգի գյուղերը ։ Իշխանանիստը Դսեղ գյուղն էր ։
Զաքարյան Իշխանապետություն
Զաքարյանների իշխանապետությունում ազդեցիկ դեր ունեցող Համազասպյան-Մամիկոնյանները խոշոր դեր են խաղացել նրանց իշխանությունում, մասնակցել Իվանե Ա-ի և Զաքարե Բ Մեծի ազատագրական պատերազմներին ։ Այս կռիվներին մասնակցող զորավարներից է եղել Սարգիս Համազասպյանը, ով հավանաբար զոհվել է 1201 թվականին, Բջնիի ազատագրման մարտում ։ Նրա որդի Համազասպը Զաքարյանների իշխանապետության մանդատուրթուխուցեսն էր ։ 13-րդ դարի առաջին կեսի պետական գործիչ էր Մարծպանը, որը ծավալել է նաև շինարարական աշխատանքներ, կառուցել Բարձրաքաշ Սուրբ Գրիգորի վանքը ։ Նրա որդի Համազասպ Անեցին եղել է Հաղպատի վանքի առաջնորդը (13-րդ դարի կես), կառուցել վանքի ժամատուն-գավիթը, զանգակատունը և այլն ։ Հովհանավանքի առաջնորդներ են եղել Համազասպ եպիսկոպոսը (1274-1300) և Ներսեսը (14-րդ դարի սկիզբ) ։ Համազասպ-Մամիկոնյանները խնամիական կապեր են ունեցել մի շարք հայկական իշխանական տների հետ` Զաքարյանների, Վաչուտյանների, Օրբելյանների և այլն ։ 12-րդ դարի վերջին Համազասպ մարզպանի թոռ Հասանը տեղափոխվել է Խաչեն և այնտեղ ստեղծել իր փոքր իշխանությունը, Մարզպան Համազասպյանի որդի Գրիգորը 13-րդ դարի կեսին հիմնվել է Ուրծ գավառում (Վեդի գետի վերին հոսանք) ։ Գրիգորի և նրա որդի Մամիկոնի իշխանության տարիներին նրանց տիրույթների մեջ են մտել Մանկուսը, Ջշին գյոլը և այլ գյուղեր ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Համազասպյան-Մամիկոնյաններ Կատեգորիա:Մամիկոնյաններ
Կոստյուշկովկա
Կոստյուշկովկա (kościuszkowka), 18-19-րդ դարի լեհական սրի տեսակ, որն իր անվանումը ստացել է Լեհաստանի և Բելառուսի ազգային հերոս Տադեուշ Կոստյուշկոյի պատվին։ Չնայած այդ տիպի սրերը հայտնի էին առնվազն հարյուրամյակի սկզբից, հենց Կոստյուշկոյի գործունեության ժամանակաշրջանում, մասնավորապես, նրա ապստամբության ժամանակ, այդ սրերը լայն տարածում են ստացել լեհական բանակում։ Մյուս անվանում է Ազգային հեծելազորի թրադաշույն կամ սուր ։ Այդպիսի սրի բնորոշ գիծն էր համարվում ուղղանկյունաձև դաստապանը ։
Լեհական «անվանական» սրերի այլ տեսակներն էին՝ բատորովկա (Ստեֆան Բատորիի պատվին), զիգմունտովկա (Սիգիզմունդ III Վազայի պատվին), յանովկա (Յան Սոբեսկիի պատվին ):
Պատմություն
Զենքերի լեհացի պատմաբան Վլոդիմեժ Կվասնևիչի գնահատմամբ, Կոստյուշկոյի ապստամբության ժամանակ ապստամբների զորամասերում հաշվվում էր կոստյուշկովկա սրերի ավելի քան 10 000 միավոր, իսկ օգտագործման ամբողջ պատմության ընթացքում դրանց թիվը գնահատվում է մի քանի տասնյակ հազար միավոր ։
Կառուցվածք
Սրի դաստապանը պողպատից է, բաղկացած խաչարդից, որն ուղիղ անկյան տակ վերածվում է աղեղնակի, որն իր հերթին ուղիղ անկյան տակ միանում է գագաթին։ Ետևի խաչարդը երբեմն ձուլվում էր մուրճի ձևով, ինչը լեհական գուսարական սրերի բնորոշ գիծն էր։ Հարյուրամյակի առաջին կեսին կոստյուշկովկան դաստապանի ներսում ուներ օղակ, որի մեջ անցկացվում էր բութ մատը զենքը պահելու ժամանակ։
Բռնակի առանցքը փայտից էր, վաղ ժամանակների նմուշներում հարթ էր, կաշվե երեսպատումը կարող էր ինչպես լինել, այնպես էլ չլինել։ Դարի երկրորդ կեսին առանցքի վրա սովորաբար կտրվում էին լայնակի ակոսներ, ինչից հետո բռնակը երեսպատվում էր կաշվով։ Գագաթը պողպատից է, մեծ կափարիչի տեսքով։
Շեղբերը բազմազան են իրենց կառուցվածքով և ձևով, 2-4 սմ լայնությամբ, մոտ 85 սմ երկարությամբ, 1-6 սմ թեքությամբ, օգտագործվել են լեհական, գերմանական զոլինգենյան կամ այլ արտասահմանյան արտադրության շեղբեր։ Երբեմն օգտագործվել են նաև 16-17-րդ դարի հին շեղբեր։ Շեղբերի վրա արվում էին գրառումներ, խորհրդանիշներ և նախշեր։ Առավել հաճախ հանդիպել են՝ Ստանիսլավ Օգոստոս թագավորի մոնոգրամներ՝ AR, SAR կամ Vivat Kawaleria Narodowa (Կեցցե՜ Ազգային Հեծելազորը), Kawaleria Narodowa (Ազգային Հեծելազոր) գրառումները։
Պատյանը հասարակ էր, փայտե, կաշվեպատ։ Դարի վերջում պատյանները սկսեցին պատրաստել պողպատի թիթեղից, երկու գոտեկապերով, որոնց ամրացվում էին սուսերակալի համար շարժական օղակները։
Տարբերակներ
Գոյություն ունեին կոստյուշկովկա սրերի երկու ենթատեսակներ.
Կոստյուշկովկան՝ ըստ Զաբլոցկու տիպաբանության
Ըստ լեհացի պատմաբան Վոյցեխ Զաբլոցկու դասակարգման, այդպիսի սրերը դասվում են «Ib տեսակի լեհական սրերի» շարքին։ Ըստ Զաբլոցկու տիպաբանության այդ շարքին են դասվում բոլոր այն սրերը, որոնց աղեղակը սկսվում է խաչարդից ուղիղ անկյան տակ, անկախ նրանից, արդյոք այն միանում է գագաթին թե ոչ։ Այդպիսով, Ib տեսակը, բացի կոստյուշկովկա սրից, ներառում է կիսափակ դաստապանով հունգարա-լեհական և գուսարական սրերի տարբերակները ։ Միևնույն ժամանակ, վահանակներով սրերը Զաբլոցկու դասակարգման մեջ համարվում են «Ib տեսակի լեհական սրեր» անկախ նրանից թե աղեղակը ուղիղ անկյան տակ է անցնում գագաթի մոտ թե ոչ ։ Այդպիսով, կոստյուշկովկա սրերը Զաբլոցկու դասակարգման մեջ առանձնանում են երկու տեսակների միջև։
Կոստյուշկովկա սրերը պատկերավոր արվեստում
Կոստյուշկովկա սրերը պատկերվել են նկարագրված ժամանակաշրջանի նկարիչների աշխատանքներում։ Այդ սրերի պատկերները կարելի է գտնել Կանալետտոյի և Ֆրանցիսկ Սմուգլևիչի, Ալեքսանդր Օրլովսկու, Միխալ Ստախովիչի և Յուզեֆ Խարասիմովիչի նկարներում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շեղբավոր զենք Կատեգորիա:Սառը զենքեր այբբենական կարգով
Սերգեյ Մարկով (քաղաքագետ)
Սերգեյ Ալեքսանդրի Մարկով (Серге́й Алекса́ндрович Ма́рков, ), ռուս հասարակական գործիչ, քաղաքագետ, Քաղաքական հետազոտությունների ինստիտուտի գլխավոր տնօրեն, Ռուսաստանի Պետական Դումայի 5-րդ գումարման պատգամավոր, Ռուսաստանի հասարակական պալատի անդամ, Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի վստահված անձ, քաղաքագիտական գիտությունների թեկնածու, շուրջ 20 տարի դասավանդել է Մոսկվայի պետական համալսարանի քաղաքագիտության ֆակուլտետում, եղել է ՄՀՄՊՀ քաղաքագիտության ֆակուլտետի պրոֆեսոր, Արտաքին և պաշտպանողական քաղաքականության խորհրդի անդամ, Ազգային ռազմավարության խորհրդի համանախագահ, «Ֆորոս» միջազգային երիտասարդական փորձագիտական-քաղաքագիտական ֆորումի հիմնադիր և նախագահ։ «Բյուզանդական ակումբի» վարչության նախագահ։ 2007-2011 թվականներին եղել է Եվրոպայի Խորհրդի Խորհրդարանական ասամբլեայի անդամ։ Ռոստուրիզմին կից հասարակական խորհրդի նախագահ։ Տարիներ շարունակ համաշխարհային ԶԼՄ-ներում ամենամեջբերվող ռուս քաղաքագետն է։
Մի շարք գրքերի և հոդվածների հեղինակ և համահեղինակ է, այդ թվում՝ The Troubled Birth of Russian Democracy (1995, Hoover Institute Press and Stanford University), Քաղաքական վերլուծություն (2006, Մայքլ ՄաքՖոլի համահեղինակությամբ)։ Լեքցիաներ է կարդացել Կոլումբիայի, Բերքլի, Սթենֆորդի, Հարվարդի, Ջորջթաունի, Սորբոնայի, Լոս Անջելեսում Կալիֆորնիայի, RAND Corporation և այլ համալսարաններում։
Հակահայ արտահայտությունները
2017 թվականի նոյեմբերի 28-ին ՆՏՎ դաշնային հեռուստաալիքի «Մեստո վստրեչի» հեռուստահաղորդման եթերում Մարկովը կարծիք է հայտնել, որ Հայաստանը կնքել է պայմանագիրը Եվրամիության հետ այն բանի համար, որ «Ռուսաստանը Հայաստանին քիչ գումար է տալիս», իսկ Գարեգին Նժդեհին անվանել է «Ադոլֆ Հիտլերի ընկեր», «նացիստական հանցագործ» և դրա հետ մեկտեղ, նրա կարծիքով, «Հայաստանը փորձեր է անում խառնվել Ռուսաստանի ներքին գործերին, ազդել ռուսական հեռուստահաղորդումների վրա» ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1958 թվականի ապրիլի 18-ին Դուբնա քաղաքում, Մոսկվայի մարզ, ԽՍՀՄ։ <!-- Трудовую деятельность начал слесарем КИП и Автоматики на Дубненском машиностроительном заводе в 1974.
В 1974—1977 обучался в Московском авиационном институте на факультете Летательные аппараты.
В 1977—1980 проходил срочную службу в Пограничных войсках КГБ СССР в Заполярье.
В 1986 году окончил с отличием философский факультет Московского Государственного Университета им. М. В. Ломоносова.
В 1986—1989 преподавал общественные дисциплины в Дубненском филиале Московского института радиотехники, электроники и автоматики (МИРЭА).
С 1989 года работает в МГУ — ассистентом, старшим преподавателем, доцентом философского факультета, с образованием факультета политологии в 2008 году продолжил работу на нём.
Был членом Правления Социал-демократической партии России (СДПР) в начале 1990-х, основной автор Программы СДПР «Путь прогресса и социальной демократии», принятой на III Съезде СДПР в мае 1991.
1991—1993 — советник проектов Совета безопасности РФ.
В 1993 проходил стажировку в университете Висконсин — Мэдисон (США).
1994—1997 — научный сотрудник Московского центра Фонда Карнеги.
С 1997 — директор Института политических исследований (ИПИ). Директор Ассоциации центров политического консультирования. Доцент отделения политологии философского факультета МГУ.
С 1998 — президент и создатель международного молодёжного экспертно-политического форума «Форос». К 2017 году проведено 37 форумов в Крыму, Санкт Петербурге, Новосибирске, Приднестровье, Абхазии, Турции
2000—2002 — главный редактор Иностранной службы «Страна.ру», руководитель иностранной службы информационного портала «Страна. Ру».
2001 — председатель Оргкомитета Гражданского форума.
С 2002 — сопредседатель Президиума Национального Гражданского Комитета по взаимодействию с правоохранительными, судебными и законодательными органами.
В ноябре 2005 — член Общественной палаты РФ.
С 2005 по 2017 год в дни проведения прокремлевским молодежным движениям лагерей «Селигер», «Машук» (Пятигорск), «Селиас» (Астрахань), «Балтийский Артек» (Калининград), «Территория смыслов» (Владимирская область), «Донузлав» (Крым), «Иволга» (Поволжский федеральный округ) читал участникам движения лекции по политологии и политтехнологиям.
2007—2011 — депутат Государственной Думы РФ пятого созыва от партии «Единая Россия», заместитель председателя Комитета по делам общественных объединений и религиозных организаций.
2009—2012 — член Комиссии по противодействию попыткам фальсификации истории в ущерб интересам России. 6 февраля 2012 года был официально зарегистрирован как доверенное лицо кандидата в Президенты РФ и действующего премьер-министра Владимира Путина.
2011—2013 — проректор по связям с государственными органами и общественными организациями Российского экономического университета им. Г. В. Плеханова.
2012—2016 — первый заместитель председателя комиссии по развитию общественной дипломатии и поддержке соотечественников за рубежом Общественной Палаты РФ. Комиссия по развитию общественной дипломатии и поддержке соотечественников за рубежом Общественной палаты РФ с 19.06.2016 прекратила свою деятельность.
Деятельность на посту депутата Государственной Думы
В свете участившихся акций гражданского протеста автомобилистов, проводимых в различных регионах России с целью привлечения внимания руководства страны к ситуации с поведением на автодорогах транспортных средств, закреплённых за представителями различных органов государственной власти, 28 апреля 2010 г. совместно с депутатами Михаилом Емельяновым («Справедливая Россия») и Павлом Таракановым (ЛДПР) внёс на рассмотрение в Госдуму законопроект о поправках в Федеральный закон «О собраниях, митингах, демонстрациях, шествиях и пикетированиях», направленный на ужесточение возможности проведения акций протеста с использованием транспортных средств.
В пояснении, данном газете «Коммерсант», депутат разъяснил, что "его инициатива должна заполнить правовой «вакуум». Депутату не нравится, когда протестующие «блокируют транспортную магистраль» или «собираются колонной»: если действия автомобилистов имеют «признаки демонстрации», убежден депутат, они должны регламентироваться как общественно-политические акции. В целом же, по словам депутата, законодательство о митингах в России и так «достаточно либеральное» и «хорошее».
Պուտինի մասին
— Личность Владимира Путина важнее для общества, чем институты государства.
— После победы российской сборной на чемпионате мира по хоккею российское государство вправе спросить у западных коллег: «Неужели вы ещё не поняли, что Путин все делал правильно?».
В беседе с Дэвидом Ремником Марков признался, что стал «слегка» склонен к конспирологии, сказав, что «международная олигархия — Сорос, Рокфеллеры, Морганы — все большие богатые семьи и сети» поддерживают попытку свергнуть Путина. -->
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքագետներ Կատեգորիա:Միասնական Ռուսաստանի անդամներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի հասարակական պալատի անդամներ (2006—2008) Կատեգորիա:Ռուսաստանի հասարակական պալատի անդամներ (2012—2014) Կատեգորիա:Ռուսաստանի Դաշնության Պետական Դումայի 5-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի փիլիսոփայության ֆակուլտետի դասախոսներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի քաղաքագիտության ֆակուլտետի դասախոսներ Կատեգորիա:Միջազգային հարաբերությունների Մոսկվայի պետական ինստիտուտի դասախոսներ Կատեգորիա:Հակահայկականությունը Ռուսաստանում Կատեգորիա:«Միասնական Ռուսաստան» կուսակցության անդամներ Կատեգորիա:Ռուս հասարակական գործիչներ
Circles (երգ, Post Malone)
«Circles», ամերիկացի ռեփեր Post Malone-ի երգը, որը թողարկվել է 2019 թվականի օգոստոսի 30-ին որպես նրա երրորդ՝ «Hollywood's Bleeding» ստուդիական ալբոմի երրորդ սինգլ՝ Republic լեյբլի միջոցով ։ Երաժշտական տեսահոլովակը թողարկվել է 2019 թվականի սեպտեմբերի 3-ին ։
Պատմություն
Post Malone-ն երգն առաջին անգամ ներկայացրել է օգոստոսի 5-ին՝ «Bud Light Dive Bar Tour» (Նյու Յորք) համերգային շրջագայության ժամանակ, որտեղ պատմել է հաջորդ շաբաթ այն թողարկելու իր ծրագրերի մասին ։ Նոր երգից մի փոքր հատված երաժիշտը տեղադրել է YouTube-ում նույն օրը ։ Երգի նախադիտումը տեղի է ունեցել 2019 թվականի օգոստոսին՝ «Ջիմի Ֆելոնի երեկոյան շոուի» ժամանակ ։
Երգն ընդհանուր առմամբ դրական է գնահատվել երաժշտական քննադատների կողմից։
Առևտրային հաջողություն
«Circles» երգը Billboard Hot 100 չարթում դեբյուտ է կատարել 7-րդ հորիզոնականում։ Նույն թվականի նոյեմբերի 30-ին երգը գլխավորել է չարթը, դառնալով Մալոնի նման արդյունք գրանցած չորրորդ երգը ։
Երաժշտական տեսահոլովակ
«Circles» երգի տեսահոլովակը թողարկվել է 2019 թվականի սեպտեմբերի 3-ին՝ Մալոնի ՅուԹյուբյան ալիքում։ Ռեժիսորը Քոլին Թիլլին է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2019 երգեր Կատեգորիա:Post Malone-ի երգեր Կատեգորիա:Billboard Hot 100 գլխավորած սինգլներ
Բերդակ (լեռ, Շիրակ)
Բերդակ, լեռնագագաթ Հայաստանի Շիրակի մարզում, Արագածի լեռնազանգվածի հյուսիս–արևմտյան ստորոտում, Շիրակի սարահարթի արևելյան մասում, Հոռոմ գյուղից 0,5 կմ արևելք։ Բարձրությունը 1677 մ է ։
Արշիլ Գորկի
Արշիլ Գորկի (հայկական անունը՝ Ոստանիկ Սեդրակի Ադոյան, ապրիլի 15, 1904, Խորգոմ գյուղ, Հայոց ձոր գավառ, Վանի վիլայեթ, Օսմանյան կայսրություն - հուլիսի 21, 1948, Շերման, Կոնեկտիկուտ, ԱՄՆ), ամերիկահայ նկարիչ։ Վերացական էքսպրեսիոնիզմի ազդեցիկ դեմքերից։
Կենսագրություն
Նախնական կրթություն ստացել է Խորգոմի և Վանի դպրոցներում։ 1915 թվականին մոր՝ Շուշանիկ Տեր-Մարտիրոսյանի և երեք քույրերի հետ գաղթում են Էջմիածին, ապա տեղափոխվում Երևան։ Ոստանիկը սովորում է Երևանի թեմական դպրոցում, որտեղ ուսանում է նկարչություն և փայտի փորագրություն։ 1916 թվականին մեծ քույրերը մեկնում են ԱՄՆ, 1919 թվականին մահանում է մայրը։ Ոստանիկը և քույրը տեղափոխվում են Թիֆլիս, հետո Բաթում, իսկ 1920 թվականին մեկնում են ԱՄՆ։ 1922 թվականին ընդունվում է Բոստոնի նկարչական դպրոց։ 1924 թվականին տեղափոխվում է Նյու Յորք, սկզբում սովորում է Ազգային ակադեմիայում, ապա Արվեստի կենտրոնական դպրոցում, որտեղ էլ 1926 թվականից 5 տարի դասավանդում է գծանկար և գեղանկար։ 1925 թվականին Ոստանիկ Մանուկ Ադոյանն անվանափոխվում է Արշիլ Գորկու։ 1933 թվականին միանում է նկարիչների օգնության կառավարական ծրագրին (PWAP) և պատվերով ստեղծում Նյուարկի օդանավակայանի որմնանկար պանոն։ 1935 թվականին ամուսնանում է Մարնի Ջորջի հետ, սակայն մեկ տարուց ամուսնալուծվում է։ 1938 թվականին Գորկին Հայաստան է ուղարկում չորս պատկեր։ 1939 թվականին մասնակցում է Նյու Յորքի համաշխարհային ցուցահանդեսի դեկորատիվ աշխատանքներին։ 1941 թվականին ամուսնանում է Ագնես Մակգրոդերի հետ։ 1941 թվականին Նյու Յորքում կազմակերպված ցուցահանդես-վաճառքից երկու նկար է նվիրում կարմիր բանակին օգնելու գործին։ 1945 թվականին տեղափոխվում է Ռոքբուրի, Կոնեկտիկուտ։ Պատրաստվում է Ջուլիան Լևի պատկերասրահում բացվելիք ցուցահանդեսին, սակայն 1946 թվականին այրվում է արվեստանոցը, 36 նկար և գրադարանը։ Նույն թվականին տանում է քաղցկեղի վիրահատություն։ 1948 թվականին ավտովթարից վնասվում է ողնաշարը, որի պատճառով աջ ձեռքը դառնում է անաշխատունակ։ Կինը դստրերի հետ լքում է Գորկուն։ Չդիմանալով վերջին տարիների դժվարություններին՝ 1948 թվականին Գորկին ինքնասպան է լինում ։ Թաղված է Շերմանի հյուսիսային (հին) գերեզմանատանը ։
Ստեղծագործությունները
Կյանքի վերջին տասնամյակում Արշիլ Գորկին ստեղծել է հնչեղ գույներով ինքնատիպ կտավներ, որոնցով հետագայում արժանացել է համաշխարհային հռչակի՝ որպես ժամանակակից արվեստում վերացական էքսպրեսիոնիզմի սկզբնավորողի։ Արշիլ Գորկու արվեստի վերացարկված ձևերի գունային խարիսխը նրա մանկության պայծառ հիշատակների՝ Վանա լճի կապույտի, դեղնավուն ավազի, ծիրանի արևախանձ գույնի արձագանքն է։ Հոգևոր արմատներով նա կապված էր Հայաստանին ու հայ ժողովրդին։ 2004 թվականից Երևանում գործում է «Արշիլ Գորկի» հիմնադրամը։
Երկեր
Նամակներ, Ե., 2005 (հայերեն, անգլերեն)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ինքնասպաններ Կատեգորիա:Ստեղծագործական կեղծանուններ Կատեգորիա:Ամերիկահայ նկարիչներ Կատեգորիա:Ինքնասպան նկարիչներ Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ նկարիչներ Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանությունից փրկվածներ Կատեգորիա:Ռուսական կայսրությունում օսմանյան ներգաղթյալներ Կատեգորիա:Հայ դիմանկարիչներ
Հյու Ջոն Լոֆթինգ
Հյու Ջոն Լոֆթինգ (Hugh John Lofting, ), անգլիացի մանկական գրող, շինարար ինժեներ, ստեղծել է դասական մանկական գրականության բժիշկ Դուլիթի կերպարը, որը բժիշկ Այբոլիտի նախատիպն է։ Նրա ստեղծած բժիշկ Դուլիթի կերպարը հայտնվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին բրիտանական բանակի խրամատից իր երեխաներին գրված նկարազարդ նամակներում ։
Կենսագրություն
Լոֆթինգը ծնվել է 1886 թվականի հունվարին Մեյդնհեդում (Maidenhead), Բերքշիրում (Berkshire), Ելիզավետ Ագնեսի (Գաննոն) (Elizabeth Agnes (Gannon)) և Ջոն Բրիեն Լոֆթինգի (John Brien Lofting) ընտանիքում։ ։ Նա ունի անգլիական և իռլանդական արմատներ։ Նրա ծնողներն ունեցել են վեց երեխա։ 1915 թվականին Ավստրալիա արտագաղթած նրա մեծ եղբայր Հիլարի Լոֆթինգը (Hilary Lofting) հետագայում դարձել է վիպասան։ Լոֆթինգը կրթությունը ստացել է Mount St Mary's College-ում, Սփինքհիլ (Spinkhill), Դերբիշիր (Derbyshire)։ 1905-1906 թվականներին նա սովորել է քաղաքաշինություն Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում (Massachusetts Institute of Technology), Քեմբրիջ, Մասաչուսեթս ։
1907 թվականին ավարտել և ստացել է ինժեների որակավորում։ 1908-1912 թվականներին որպես ինժեներ աշխատել է Կանադայում, Հարավային Աֆրիկայում և Կուբայում գտնվող Հավանայի երկաթուղում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբին Լոֆթինգը, որպես բրիտանական հպատակ, աշխատել է Միացյալ Նահանգներում Բրիտանիայի տեղեկատվության նախարարության համար։ 1916 թվականին լեյտենանտի կոչումով զորակոչվել է Իռլանդիայի գվարդիա։ 1917-1918 թվականներին մասնակցել է մարտերին, ծանր վիրավորվել և հաշմանդամության  պատճառով բանակից ազատվել։ 1919 թվականին Լոֆթինգը ընտանիքի հետ տեղափոխվել է  Քլինգվորթ (Killingworth), Կոնեկտիկուտ (Connecticut) և վերսկսել  գրական գործունեությունը։
Նախքան Բրիտանական բանակում ընդգրկվելը Լոֆթինգը շատ է ճանապարհորդել որպես շինարար ինժեներ։ Նա ամուսնացել է երեք անգամ։ Առաջին անգամ ամուսնացել է 1912 թվականին ԱՄՆ-ում Ֆլորա Սմոլի հետ, որը նրան պարգևել է երկու երեխա։ 1927 թվականին կինը մահացել է և Լոֆթինգը ամուսնանացել է երկրորդ անգամ։ Նույն թվականին հիվանդացել  և մահացել է երկրորդ կինը։ 1935 թվականին  ամուսնացել է երրորդ անգամ, և մեկ տարի հետո ծնվել է նրանց որդին` Քրիստոֆերը, ով հետագայում դարձել է նրա գրական ժաոանգորդը։
Բժիշկ Դուլիթլ
Հյու Լոֆթինգի ստեղծած կերպարը՝ անգլիացի բժիշկ Ջոն Դուլիթլն էր (Doctor John Dolittle), ով կարողանում էր խոսել կենդանինրի հետ։ Առաջին անգամ պատմվածքը  գրվել է հեղինակի երեխաներին ուղարկված նկարազարդ նամակներում, որոնք նա գրել է 1914-1918 թվականների պատերազմի ժամանակ։ Չցանկանալով գրել իր երախաներին պատերազմի դաժանության մասին՝ նա իր նամակներում գրել է երևակայական պատմություններ։ Նրա պատմությունները նկարագրել են 1820–1840-ականների Վիկտորյական Անգլիայի վաղ շրջանը (բժիշկ Դուլիթլի (Doctor Dolittle) ճանապարհորդությունները սկսվել են 1830-ականներին)։ Լոֆթինգը պատմվածքների մեծ մասը գրել է Կոնեկտիկուտ (Connecticut) նահանգում ապրելու տարիների ընթացքում։
Բժիշկ Դուլիթլի յուրօրինակ կյանքի և զարմանալի արկածների պատմվածքը 1958 թվականին շահել է Լուիս Քերոլի մրցանակը։ Պատմվածքի շարունակությունը՝ «Բժիշկ Դուլիթլի ճանապարհորդությունները», նվաճլ է  հեղինակավոր Նյուբերի (Newbery) մեդալը։ Այնուհետև տպագրվել է ութից ավելի գիրք, և Լոֆթինգի մահից հետո նախկինում չհրապարակված ևս երկու կարճ գործ։
Այլ գործեր երեխաների համար
Տիկին Թաբսի (1923) և Թոմիի, Թիլիի և Տիկին Թաբսի (1936) պատմությունը նկարազարդ գրքեր են ավելի փոքր տարիքի ընթերցողների համար, քան բժիշկ Դուլիթլի գրքերը։ Դրանք ծեր կնոջ և նրա ընտանի կենդանիների մասին են, ով կարողանում է խոսել իր կենդանիների հետ, և որոնք օգնում են նրան խուսափել անախորժություններից։ Porridge Poetry-ին (1924) Լոֆթինգի միակ գործերից է, որը մինչև հիմա տպագրվում է։ Այն ուրախ և նկարազարդ մանկական բանաստեղծությունների գիրք է։ Noisy Nora-ն (1929) հեքիաթ է մի աղջկա մասին, ով ուտելիս չփչփացնում էր։ Գիրքը տպագրված է ձեռագիր և բազմաթիվ նկարազարդումներ հաճախ միաձուլվում են տեքստի հետ։
Մոգության մթնշաղը (1930) նախատեսված է տարիքով ընթերցողների համար։ Այն տարիքի, երբ կախարդանքը վերանում է, և սկսում է գիտությունը։ Այս աշխատանքը Լոֆթինգի գրքերից միակն է, որը նկարազարդել է մեկ այլ անձ՝ Լոիս Լենսկին։
Հաղթանակ սպանվածների համար
Լոֆթինգի «Հաղթանակ սպանվածների համար» (1942) գործը միակն է մեծահասակների համար։ Այն յոթ մասից բաղկացած մեկ երկար բանաստեղծություն է, որը պատմում է պատերազմի վնասակարոթյան մասին։ Բանաստեղծության մեջ կրկնվում է, որ «պատերազմում միակ հաղթողները սպանվածներն են»։ Այն հրատարակվել է միայն Միացյալ Թագավորությունում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Անգլիացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Անգլիացի ճարտարագետներ Կատեգորիա:20-րդ դարի անգլիացի վիպասաններ Կատեգորիա:Անգլիացի մանկագիրներ Կատեգորիա:Անգլիացի գրողներ
Սարոն
Ստուգաբանություն
Բնակավայրը, որտեղից հետագայում աճեց քաղաքը, հիմնադրվել է 1848 թվականին՝ որպես Հռենոսի միսիոներական ընկերության կայան։ Տեղանունը գալիս է Սարոնի հովտի (Շարոն) անունից, որը գտնվում է Իսրայելի կենտրոնական մասում ։
Աշխարհագրական դիրքը
Քաղաքը գտնվում է նահանգի արևմտյան մասում, Բերհրիֆիեր գետից արևելք, նահանգի մայրաքաղաք Քեյփթաունից մոտավորապես 75 կիլոմետր (ուղիղ գծով) հյուսիս-արևելք (NNE): Բացարձակ բարձրությունը՝ ծովի մակարդակից 78 մետր ։
Բնակչություն
2001 թվականի պաշտոնական մարդահամարի տվյալներով բնակչությունը կազմում էր 5997 մարդ, որից 45,39% տղամարդիկ էին, 54,61%՝ կանայք։ Ըստ ռասաների՝ գույնի մարդիկ կազմում էին քաղաքի բնակչության 98,85%-ը։ Գունավորները կազմում էին քաղաքի բնակչության 98,85%-ը, սևամորթները՝ 0,8%, ասիացիները (ներառյալ հնդկացիները)՝ 0,25%, սպիտակները՝ 0,1%։ Քաղաքի բնակիչների շրջանում ամենատարածված լեզուներ՝ աֆրիկաանս (99,4%), անգլերեն (0,4%) և կոսա (0,2%) :
2011 թվականի պաշտոնական մարդահամարի ժամանակ ձեռք բերված տվյալների համաձայն՝ Սարոնում բնակվում էր 7843 մարդ, որոնցից տղամարդիկ կազմում էին 48%, կանայք՝ համապատասխանաբար 52%։ Գունավորները կազմում էին քաղաքի բնակչությունը 97,28 %, սևամորթները՝ 1,85 %, ասիացիները (հոնդկացիները)՝ 0,23 %, սպիտակները՝ 0,08 %։ Քաղաքի բնակիչների և աշխարհի տարբեր լեզուներ՝ աֆիկաանս (96,84 %), անգլերեն (0,96 %) ցվանա (0,32 %) ։
Տրանսպորտ
Քաղաքից դեպի արևմուտք անցնում է R44 մարզային մայրուղին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Աֆրիկայի քաղաքներ Կատեգորիա:Հարավաֆրիկյան Հանրապետության քաղաքներ
Ալեքսանդր Պետրակով
Ալեքսանդր Վասիլևիչ Պետրակով (Олекса́ндр Васи́льович Петрако́в, ), ուկրաինացի ֆուտբոլիստ և մարզիչ (ունի ՈՒԵՖԱ-ի «ՊՐՈ» կարգի դիպլոմ ), Ուկրաինայի վաստակավոր մարզիչ, Ուկրաինայի ֆիզկուլտուրայի և սպորտի վաստակավոր գործիչ, մանկապատանեկան ֆուտբոլի ուկրաինացի առաջատար մասնագետներից մեկը։ Որպես մարզիչ 2019 թվականին դարձել է մինչև 20 տարեկան հավաքականների երիտասարդների աշխարհի չեմպիոն, որն Ուկրաինայի ազգային ֆուտբոլի պատմության ամենամեծ ձեռքբերումն է։ 2021 թվականի նոյեմբերի 17-ից մինչև 2022 թվականի դեկտեմբերի 31-ը եղել է Ուկրաինայի ազգային հավաքականի գլխավոր մարզիչը։ 2023 թվականի հունվարի 14-ից Հայաստանի ազգային հավաքականի գլխավոր մարզիչն է։
Ակումբային կարիերա
Կիևի «Դինամոյի» սան է։ Ֆուտբոլիստի կարիերայի ընթացքում նա որպես պաշտպան հանդես է եկել ցածր լիգաների մի շարք ակումբներում, մասնավորապես՝ «Լոկոմոտիվում» (Վիննիցա), ԲՄԱ-ում (Կիև), «Դնեպրում» (Չերկասի), «Ավանգարդում» (Ռովնո) և «Կոլոսում» (Նիկոպոլ), որտեղ ֆուտբոլիստի 8-ամյա կարիերայի ընթացքում անցկացրել է ավելի քան 250 պաշտոնական հանդիպում (ԽՍՀՄ առաջին խումբ՝ 46 խաղ, երկրորդ խումբ՝ 213, և ԽՍՀՄ գավաթ՝ 4 պաշտոնական հանդիպում)։
Մարզչական կարիերա
Պրոֆեսիոնալ մարզչական կարիերան Պետրակովը սկսել է Զապորոժիեի «Տորպեդոյում», որտեղ 1993-1994 թվականներին եղել է մարզչական շտաբի կազմում, իսկ ավելի ուշ աշխատել է նույն պաշտոնում Կիևի ԲԿՄԱ-2-ում։ Իսկ 1998 թվականին նա գլխավորել է Կիևի բանակային երկրորդ թիմը, որն այն ժամանակ հանդես է եկել Ուկրաինայի առաջնության առաջին խմբում։ Այնուհետև նա մարզել է Ուկրաինայի երկրորդ վարկանիշային դիվիզիոնի մասնակիցներին՝ Սումիի «Սպարտակը» և «Վիննիցա» ՖԱ-ն։ Ալեքսանդր Պետրակովի հետագա կարիերան կապվել է մանկապատանեկան ֆուտբոլի հետ. սկզբում նա որպես մարզիչ աշխատել է Կիևի «Դինամոյի» մանկապատանեկան մարզադպրոցում, այնուհետև Կիևի Ֆիզիկական կուլտուրայի հանրապետական բարձրագույն ուսումնարանում (ՖԿՀԲՈՒ, այժմ՝ Իվան Պոդդուբնու անվան օլիմպիական պրոֆեսիոնալ քոլեջ)։ 2010 թվականից նա աշխատել է որպես Ուկրաինայի տարբեր պատանեկան հավաքականների գլխավոր մարզիչ, որտեղ տարբեր տարիների ուկրաինական ֆուտբոլը հասցրել է միջազգային զգալի հաջողությունների։
2019 թվականին Ուկրաինայի մինչև 20 տարեկանների հավաքականը նրա գլխավորությամբ դարձել է աշխարհի չեմպիոն։
2021 թվականի օգոստոսի 18-ին Պետրակովը նշանակվել է Ուկրաինայի ազգային հավաքականի գլխավոր մարզչի ժամանակավոր պաշտոնակատար ։ 2021 թվականի նոյեմբերի 17-ին նա նշանակվել է Ուկրաինայի ազգային հավաքականի գլխավոր մարզիչ։ Պետրակովը խնդրել է իջեցնել իր աշխատավարձը, իսկ որպես գլխավոր մարզիչ ստացել է 7-8 անգամ ավելի քիչ, քան Անդրեյ Շևչենկոն՝ ասելով, որ իրեն այդքան պետք չէ. «մարդիկ չեն հասկանա» ։
Նրա գլխավորությամբ Աշխարհի առաջնություն-2022-ի որակավորման փուլում Ուկրաինան խմբային փուլն ավարտել է երկու հաղթանակով և երեք ոչ-ոքիով, փլեյ-օֆֆ փուլի առաջին խաղում հաղթել է Շոտլանդիայի հավաքականին (3:1), բայց վճռորոշ խաղում 0։1 հաշվով պարտվել է Ուելսի հավաքականին և չի հայտնվել ԱԱ-2022-ի եզրափակիչ փուլում։ 2022 թվականի դեկտեմբերի 31-ին ավարտվել է Պետրակովի պայմանագիրը Ուկրաինայի հավաքականի հետ ։
2023 թվականի հունվարի 14-ին նա նշանակվել է Հայաստանի ազգային հավաքականի գլխավոր մարզիչ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Կիև քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի ֆուտբոլային մարզիչներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Հայաստանի ֆուտբոլի հավաքականի մարզիչներ
Ուդի Հրանտ
Ուդի Հրանտ (նաև՝ Քենքուլան Հրանտ, Էմրե Հրանտ, ), հայ ուդահար։
Կենսագրություն
Եղել է ազգությամբ հայ, Թուրքիայի քաղաքացի, որը իր կյանքի մեծ մասն անցկացրել է Թուրքիայում և իր տեքստերի մեծ մասը գրել է թուրքերենով ։ Միաժամանակ ստեղծագործել և կատարել է երգեր նաև հայերենով։ Քենքուլյանը բազմաթիվ շարաններ է գրել ԱՄՆ-ում և Եվրոպայում 20-րդ դարի կեսերին իր ճանապարհորդությունների ժամանակ ։
Եղել է կույր։ 1915 թվականից Իկոնիայում երգել է եկեղեցու երգչախմբում, ծանոթացել եկեղեցական երաժշտությանը, սովորել ուդ նվագել։ 1918 թվականին տեղափոխվել է Կոստանդնուպոլիս, որտեղ սովորել է նշանավոր երաժիշտներ Քեմանի Հակոբոս Այվազյանի, Տիգրան Քացախյանի և Ուդի Գրիգոր Բերբերյանի ղեկավարությամբ։
1950 թվականին մեծահարուստ մի հույնի հրավերով մեկնել է Նյու Յորք (աչքերը բուժելու նպատակով), որտեղ (նաև Բոստոնում, Դետրոյթում, Լոս Անջելեսում, Ֆրեզնոյում) հանդես է եկել մենահամերգներով, նաև դասավանդել է ուդ։
1950 թվականին Նյու Յորքում տպագրվել է նրա «Արուեստագէտի մը կեանքը» գիրքը անգլերենով։ Վերադառնալով Ստամբուլ՝ շարունակել է դասավանդել ուդ և երգեցողություն, հիմնադրել է երգչախումբ, ելույթներ ունեցել ռադիոյով։ 1963 թվականին համերգներով շրջագայել է Փարիզում, Բեյրութում, Հունաստանում և Ամերիկայում։
1966 թվականին Երևանում նշվել է Ուդի Հրանտի ծննդյան 65-ամյակը։ Նրա վերջին մենահամերգը 1977 թվականին էր՝ Ստամբուլում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ծագումով հայ երաժիշտներ Կատեգորիա:Հայ ուդահարներ Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում
Արտեմով (Օբլիվսկի շրջան)
Արտեմով (Артемов), գյուղ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Օբլիվսկի շրջանում։ Մտնում է Կարաիչևսկոյե գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Բնակչությունը կազմում է 10 մարդ։
Կավագոե
Կավագոե (川越町), Ճապոնիայի Միե պրեֆեկտուրայի Միե գավառում գտնվող ավան։ Ավանի մակերեսը կազմում է 8,71 կմ², բնակչությունը՝ 14 609 մարդ (2014 թվականի հունիսի 1-ի տվյալների համաձայն) , բնակչության խտությունը՝ 1677,27 մարդ/կմ²։
Աշխարհագրական դիրք
Կավագոե ավանը տեղակայված է Հոնսյու կղզու Կինկի տարածաշրջանի Միե պրեֆեկտուրայում։ Այս ավանի հետ սահմանակցում են Կուվանա, Յոկաիտի քաղաքները և Ասահի ավանը։
Բնակչություն
Կավագոե ավանի բնակչությունը կազմում է 14 609 մարդ (2014 թվականի հունիսի 1-ի տվյալների համաձայն), իսկ խտությունը՝ 1677,27 մարդ/կմ²։ Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունը՝ 1980-2005 թվականներին.
Սիմվոլիկա
Կավագոե ավանը խորհրդանշող ավան է համարվում Ilex rotunda-ն, ծաղիկ՝ նարգիզը, թռչուն՝ գյուղական ծիծեռնակը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի ավաններ Կատեգորիա:1961 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Բերդակ (բլուր)
Բերդակ, բլուր Հայաստանի Տավուշի մարզում, Ոսկեպարի լեռնահամակարգում, Նոյեմբերյան քաղաքից 2 կմ հյուսիս–արևելք։ Բարձրությունը 981 մ է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բլուրներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի բլուրներ Կատեգորիա:Տավուշի մարզի լեռնագրություն
Աբակշինո (գյուղ, Վոլոգոդսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Վոլոգդայի մարզի Վոլոգոդսկի շրջանի բնակավայրեր
Կարպովկա (գյուղ, Երշիչսկի շրջան)
Կարպովկա (Карповка), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Երշիչսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 112 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Երշիչսկի շրջանի բնակավայրեր
Կոբի (գյուղ, Նովի Սանժարիի շրջան)
Կոբի (Коби), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Նովի Սանժարիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կոբի գյուղում բնակվում էր 238 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2227 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 106,87 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Նովի Սանժարիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Բոկաչևկա (Օբլիվսկի շրջան)
Բոկաչևկա (Бокачевка), գյուղ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Օբլիվսկի շրջանում։ Մտնում է Ալեքսեևսկոյե գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Օբլիվսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ
Աորտալ ստենոզ
Աորտալ ստենոզ, աորտայի նեղացումն այն հատվածում, որտեղ ավարտվում է ձախ փորոքը ։ Այն կարող է առաջանալ ինչպես աորտալ փականից վեր, այնպես էլ` ներքև ։ Դրան բնորոշ է վիճակի վատացումը ժամանակի ընթացքում ։ Ժամանակի ընթացքում ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության նկատմամբ տոլեռանտությունը սկսումը վատանալ ։ Եթե աորտալ ստենոզի պատճառով առաջանում է սրտային անբավարարություն, գիտակցության կորուստ կամ սրտային ծագման կրծքավանդակի ցավ, ապա հիվանդության կանխատեսումը վատն է ։ Գիտակցության կորուստը կարող է պատահել կանգնած դիրքում կամ ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության ժամանակ ։ Սրտային անբավարարության նշաններն են հևոցը հորիզոնական դիրքում, գիշերը, ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության ժամանակ և ոտքերի այտուցը ։ Փականի հաստացումը առանց նեղացման կոչվում է աորտալ կարծրացում (սկլերոզ) ։
Պատճառներից են բնածին երկփեղկ աորտալ փականը և ռևմատիկ տենդը ։ Բնածին երկփեղկ փական ունի բնակչության 1-2% ։ Նորմալ փականը կարող է կարծրանալ տասնամյակների ընթացքում ։ Ռիսկի գործոնները նման են սրտի իշեմիկ հիվանդության ռիսկի գործոններին և ներառում են ծխելը, գերճնշումը, խոլեստերինի բարձր քանակը, դիաբետը, արական սեռը ։ Աորտալ փականը սովորաբար 3 փեղկ ունի և տեղակայված է ձախ փորոքի և աորտայի միջև ։ Աորտալ ստենոզը բերում է սրտային աղմուկի առաջացման ։ Ըստ ծանրության այն լինում է թեթև, միջին, սուր, շատ սուր աստիճանի։ Վերջինները կարելի է տարբերակել էխոսրտագրության միջոցով ։
Աորտալ ստենոզը հայտնաբերվում և հսկվում է էխոսրտագրության միջոցով ։ Եթե այն դառնում է սուր, ապա բուժումը պետք է ներառի փականի վիրահատությունը կամ աորտալ փականի տրանսկաթետրային փոխարինումը ։ Փականները կարող են լինել մեխանիկական կամ բիոպրոսթետիկ, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի իր առավելություններն ու թերությունները ։ Այլ պակաս ինվազիվ միջամտության տարբերակ է բալոնային վալվուլոպլաստիկան, որը կարող է լավացնել հիվանդի վիճակը մի քանի ամսով ։ Սրտային անբավարարությունը բուժվում է նույն կերպ և' թեթև, և' միջին ծանրության ստենոզի դեպքում ։ Ծանր աորտալ ստենոզի առկայության դեպքում կան դեղեր որոնցից պետք է խուսափել։ Դրանցից են ԱՓՖ պաշարիչները, նիտրոգլիցերինը, բետա պաշարիչները ։ Նիտրոպրուսիդը կամ ֆենիլէֆրինը կախված արյան ճնշումից կարող են օգտագործվել դեկոմպենսացված սրտային անբավարարության ժամանակ ։
Աորտալ ստենոզը աշխարհում ամենամեծ տարածում ունեցող փականային հիվանդությունն է ։ Այն հանդիպում է 65 տարեկանից բարձր մարդկանց 2% շրջանում ։ Կլինիկայի առկայության դեպքում հնգամյա մահացությունը բուժման բացակայության դեպքում 50% է իսկ տասնամյան` 90%. Աորտալ ստենոզը առաջին անգամ նկարագրվել է ֆրանսիացի բժիշկ Լազար Րիվիեի կողմից 1663 թվականին ։
Կրծքային հեղձուկ
Ստենոկարդիայի առկայությունը նույնպես մեծացնում է մահվան ռիսկը։ Ստենոկարդիայով հիվանդների շրջանում 5ամյա մահացության ռիսկը 50% է, եթե փականը չփոխվի։
Ստենոկարդիայի առաջացման պատճառը ձախ փորոքի գերաճն է, որն առաջանում է աորտալ ստենոզի պատճառով առաջացած ծավալային գերծանրաբեռնվածության հետևանքով։ Ձախ փորոքի մկանային զանգվածի մեծացումը բերում է թթվածնի պահանջ-մատակարարում հավասարակշռության խախտմանը։ Իշեմիայի նշանները սկզբից առաջանում են ծանրաբեռնվածության ժամանակ։ Այս փուլում սթրես-թեստերի իրականացումը կարող է ինֆորմատիվ լինել։
Սինկոպե
Սինկոպեն կամ ուշագնացությունը աորտալ ստենոզի ժամանակ հաճախ առաջանում է ծանրաբեռնվածության ժամանակ ։ Այս ախտանշանը սրտային անբավարարության ժամանակ մեծացնում է մահվան ռիսկը։ Սինկոպեով հիվանդների շրջանում եռամյա մահացության ռիսկը 50% է, եթե աորտալ փականը չփոխվի։
Աորտալ ստենոզի պարագայում ուշագնացության առաջացման պատճառը կարող է լինել սրտային արտամղման ֆիքսված ծավալը ։ Երբ հիվանդը ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության է ենթարկվում, նրա մակերեսային անոթային լարվածությունը նվազում է, որպեսզի անոթները լայնանան և մկանների ստացած արյան քանակն աճի։ Նորմայում մակերեսային անոթային լարվածության նվազումը կոմպենսացվում է սրտային արտամղման ծավալի մեծացումով։ Աորտալ ստենոզով հիվանդների մոտ սրտային արտամղումը չի կարող մեծանալ, ինչի պատճառով ճնշումն իջնում է։ Ուղեղի արյունամատակարարման իջեցման պատճառով հիվանդը կարող է կորցնել գիտակցությունը։
Սինկոպեի առաջացման երկրորդ տեսությունը կապված է գերաճած փորոքի պատճառով առաջացած վազոդեպրեսոր պատասխանի հետ, որը կարող է երկրորդային մակերեսային անոթալայնացում առաջացնել, հետևաբար նաև ուղեղի սնուցման խանգարում և գիտակցության կորուստ։ Արտամղման ֆիքսված ծավալն իր հերթին նպաստում է այս վիճակին։
Երրորդ տեսության համաձայն ձախ փորոքի գերաճը բերում է պսակաձև զարկերակների կողմից միոկարդը սնուցելու խանգարման, առիթմիաների առաջացման, որոնք էլ ընկած են ուշագնացության հիմքում։
Եվ վերջապես աորտայի կալցիֆիկացված ստենոզի ժամանակ կալցիֆիկացիան կարող է տարածվել և ընդգրկել սրտի հաղորդչական համակարգը։ Եթե դրա արդյունքում առաջանա պաշարում, որը վտանգավոր վիճակ է պացիենտի կյանքի համար ։
Կանգային սրտային անբավարարություն
Կանգային սրտային անբավարարությունը վատացնում է աորտալ ստենոզով պացիենտների ելքի կանխատեսումը։ Նրանց շրջանում 2ամյա մահացությանը ռիսկը 50% է, եթե աորտալ փականը չփոխվի։ Կանգային սրտային անբավարարությունը ձախ փորոքային գերաճի և դիաստոլիկ դիսֆունկցիայի արդյունքն է ։
Կապակցված նշաններ
Հեյդեի համախտանիշի ժամանակ աորտալ ստենոզը ուղեկցվում է ստամոքս-աղիքային արյունահոսությամբ, որը հետևանք է աղիքի անգիոդիսպլազիայի ։ Վերջերս կատարված հետազոտություններից մեկը ցույց է տվել, որ աորտալ ստենոզը կարող է խախտել նաև մակարդման ընթացքը։
Բարդություններ
Սրտի Ամերիկյան Ասոցացիան վերջերս փոխել է էնդոկարդիտի պրոֆիլաքսիայի համար հակաբիոտիկային թերապիայի ցուցումները։ 2007 թվականի ցուցումներով պրոֆիլաքսիան խորհուրդ է տրվում միայն նրանց համար, ովքեր ունեն սրտի արհեստական փականներ, նախկինում տարել են էնդոկարդիտ և նրանք, ովքեր սրտի բնածին հիվանդություն ունեն։
Աորտալ ստենոզով հիվանդները ուշագնացության ռիսկի խմբում են գտնվում, քանի որ աորտալ փականի բացվածքի նեղացումը իջեցնում է սրտային արտամղման ծավալը։ Որոշ դեղեր կարող են բարձրացնել ուշագնացության ռիսկը։ Այդ խմբին են պատկանում նիտրոգլիցերինը, նիտրատները, ԱՓՖ արգելակիչները, տերազոսինը, հիդրալազինը։ Բոլոր այս դեղերը բերում են ծայրամասային անոթալայնացման։ Նորմալ իրավիճակում ծայրամասային անոթալայնացման ժամանակ սիրտն ի վիճակի է մեծացնել արտամղման ծավալը` հակադրվելով այդ էֆեկտին։ Սակայն աորտալ փականի բացվածքի նեղացման ժամանակ սրտային արտամղումը չի կարող մեծանալ։
Ախտաֆիզիոլոգիա
Մարդու աորտալ փականը նորմայում կազմված է 3 փեղկերից։ Բացվածքի մակերեսը 3-4 սմ² ։ Երբ ձախ փորոքը կծկվում է, այն արյունը մղում է աորտա աորտալ փականի միջով։ Ձախ փորոքի լայնացման ժամանակ աորտալ փականը փակվում է և կանխում է արյան հետհոսքը (ռեգուրգիտացիան) դեպի ձախ փորոք։ Աորտալ ստենոզի ժամանակ աորտալ փականի բացվածքը նեղացած է։ Դեգեներատիվ փոփոխությունները սկսում են էնդոթելիալ բջիջների վնասումից, որը մեխանիկական սթրեսի հետևանք է  ։ Բորբոքումը ներառված է աորտալ ստենոզի ախտածնության վաղ փուլում և բերում է խոլեստերինի կուտակմանը։ Վերջինը վնասման մեծ ուժ ունեցող սուբստրատ է, որ ժամանակի ընթացքում բերում է նշանակալի վնասման և ստենոզի առաջացման  ։
Ստենոզի հետևանքով ձախ փորոքը ամեն կծկման համար ավելի մեծ ուժ պետքա գործադրի աորտա արյուն մղելու համար ։ Ի սկզբանե ձախ փորոքը ճնշումը մեծացնում է մկանային պատերը հաստացնելու միջոցով։ Դա կոչվում է սրտամկանի գերաճ։ Աորտալ ստենոզի ժամանակ առաջացած գերաճը կոնցենտրիկ է։ Դրա ժամանակ սրտամկանի պատերը հավասարաչափ են հաստացած ։
Ուշ փուլերում ձախ փորոքը լայնանում է, պատերը բարակում են և սիստոլիկ ֆունկցիան նվազում է։
Ախտորոշում
Սրտի առաջին տոնին կարող է հետևել կարճ սուր ձայն` քլիք, որը լավագույն կերպով լսվում է ձախ ստորին կրծոսկրային սահմանին և գագաթում։ Այդ ձայնն առաջանում է արյան հոսքի աորտալ փականին ընդդեմ հոսքի պատճառով։ Ձայնի ուժգնությունը կախված չէ շնչառությունից, ինչը օգնում է տարբերակել թոքային զարկերակի նեղացման ժամանակ առաջացող ձայնից, որը փոփոխում է իր ինտենսիվությունը ներշնչման ժամանակ ։ Կրծոսկրի աջ վերին սահմանին 2րդ միջկողային հատվածում հեշտորեն լսվում է սիստոլիկ, աճող-նվազող աղմուկ ։ Այն երկկողմանի ձևով ճառագայթում է դեպի քնային զարկերակներ ։ Աղմուկը ուժեղանում է նստելու ժամանակ և թուլանում է կանգնելիս կամ Վալսալվայի հնարքի ժամանակ։
Ի վերջո աորտալ ստենոզը կարող է ուղեկցվել աորտալ անբավարարությամբ։
Ըստ մետաանալիզի` աորտալ ստենոզի հայտնաբերման ախտորոշիչ կարող է լինել դանդաղ աճող կարոտիդային անոթազարկը, միջինից ուշ պիկային ինտենսիվության աղմուկը, երկրորդ տոնի իջած ինտենսիվությունը ։
Այլ պերիֆերիկ նշաններին են պատկանում`
Էլեկտրասրտագրություն
Չնայած նրան, որ աորտալ ստենոզը ԷՍԳ սպեցիֆիկ փոփոխությունների առաջացման պատճառ չի հանդիսանում, այնուամենայնիվ որոշ էլեկտրոսրտագրական փոփոխություններ կարող են առաջանալ։ Հաճախ հանդիպում են ձախ փորոքի գերաճի նշաններ ։ Ինչպես նշվեց վերևում կալցիֆիկացիայի պրոցեսը կարող է տարածվել և խաթարել սրտի հաղորդչական ապարատի աշխատանքը։ Հազվադեպ կարող են հանդիպել ռիթմի պաշարումներ ։
Սրտի կաթետերիզացիա
Սրտի խոռոչի կաթետերիզացիան ապահովում և աորտալ ստենոզի վերջնական ախտորոշումը։ Հայտնաբերվում է փականային բացվածքի նեղացում մինչև 1 սմ2 : Այն ուղղակիորեն կարող է չափել ճնշումը աորտալ փականի երկու կողմերում։ Ճնշման գրադիենտը կարող է օգնել բուժման հարցում կողմնորոշվելուն։ Այն օգտակար է վիրահատության նախապատրաստվող սիմպտոմատիկ հիվանդների շրջանում ։ Ախտորոշման ստանդարտը հանդիսանում է ոչ ինվազիվ թեստավորումը էխոսրտագրությամբ։ Սրտի կաթետերիզացիան կիրառվում է միայն այն դեպքերում, երբ կլինիկական պատկերի և էխոսրտագրական տվյալների միջև կա տարբերություն ։
Էխոսրտագրություն
Ճնշման գրադիենտ = 4(արագություն)² մմ սս
Նորմայում աորտալ փականի ճնշման գրադիենտը շատ փոքր է։ Բացվածքի մակերեսի փոքրացումը բերում է գրադիենտի մեծացման։ Ըստ գրադիենտի մեծության աորտալ ստենոզը բաժանվում է թեթև, միջին և ծանր աստիճանների։ Ճնշման գրադիենտը կարող է ցածր լինել միտրալ ստենոզի, սրտային անբավարարության, աորտալ ռեգուրգիտացիայի և սրտի իշեմիկ հիվանդության ժամանակ։
Կրծքավանդակի ռենգեն
Կրծքավանդակի ռենտգեն քննությունը կարող է օգնել ախտորոշման հարցում` ցույց տալով փեղկերի կալցիֆիկացիան և ձախ փորոքի լայնացումը ։
Վարում
Ասիմպտոմ պացիենտների շրջանում բուժում հիմնականում անհրաժեշտ չէ ։ Միջին արտահայտվածության աորտալ ստենոզի ժամանակ ամեն 1-2 տարին մեկ կատարվում է սրտի էխոգրություն դինամիկային հետևելու նպատակով ։ Կարելի է ուղեկցել սթրես-թեստերի իրականացմամբ։ Ծանր դեպքերում էխոսրտագրությունը պետք է կատարվի ամեն 3-6 ամիսը մեկ ։ Նոր ախտանիշների հայտնվելու դեպքում պետք է շտապ այցելել բժշկի ։
Դեղորայք
Ստատինների ազդեցությունը աորտալ ստենոզի հարաճման վրա անհայտ է։ Վերջին փորձարկումները օգուտ ցույց չեն տվել աորտալ ստենոզի հարաճման գործում, սակայն իշեմիկ հիվանդությունների պատահելիությունն իջեցրել են ։
Ընդհանուր առմամբ դեղորայքային բուժումը ցածր էֆեկտիվություն ունի աորտալ ստենոզը բուժելու հարցում ։ Ամեն դեպքում ուղեկցող վիճակները բուժելը կարող է արդյունավետ լինել աորտալ ստենոզը վարելու ժամանակ։
Աորտալ փականի ռեկոնստրուկցիա
Աորտալ փականի ռեկոնստրուկցիան ամենահաճախը կատարվում է աորտալ հետհոսքի ժամանակ։ Այն կարող է անհրաժեշտ լինի նաև աորտայի անևրիզմայի և բնածին աորտալ ստենոզի բուժման գործում ։
Աորտալ փականի փոխարինում
Սիմպտոմատիկ ծանր աորտալ ստենոզի ժամանակ խորհուրդ է տրվում փոխել աորտալ փականը։ Դա կարող է կատարվել և' բաց վիրահատության միջոցով, և' միջմաշկային քիչ ինվազիվ կաթետրի միջոցով ։ Փականը փոխարինվում է կամ սինթետիկ պրոթեզով կամ ալո/աուտոտրանսպլանտատով։
Տրանսկաթետրային փոխարինում
Ընդհանուր առմամբ 250000 մարդու մոտ այս եղանակով փոխվել է աորտալ փականը։ Այս մեթոդը հարմար տարբերակ է այն մարդկանց համար, ովքեր 75 տարեկանից մեծ են կամ վիրահատական փոխարինման թեկածու չեն ։
Բալոնային վալվուլոպլաստիկա
Նորածինների և երեխաների շրջանում կարող է արդյունավետ լինել բալոնային վալվուլոպլաստիկան։ ՄԵծահասակների շրջանում այն անարդյունավետ է, քանզի լայնացումից հետո փականը վերադառնում է իր նախկին նեղ կարգավիճակին։ Բալոնը ներս է մղվում վերջույթային զարկերակի միջոցով ։
Սրտային անբավարարություն
Աորտալ ստենոզի պատճառով առաջացող սուր դեկոմպենսացված սրտային անբավարարության դեպքում նախքան վիրահատությունը ժամանակավոր տեղադրվում է ներաորտալ բալոնային պոմպ
Կանխատեսում
Չբուժվելու դեպքում ծանր սիմպտոմատիկ ստենոզը 50-60% դեպքերում 2 տարվա ընթացքում բերում է մահացության ։
Համաճարակաբանություն
65 տարեկանից բարձր տարիքով մարդկանց 2%-ը, 75 տարեկանից բարձր տարիքով մարդկանց 3%-ը և 85 տարեկանից բարձր մարդկանց 4%-ը ունեն աորտայի ստենոզ ։ Հյուսիսային Ամերիկայում և Եվրոպայում տարիքի բարձրացմանը զուգահեռ հիվանդության տարածվածությունն աճում է ։
Աորտալ ստենոզի պրոգրեսիայի վրա ազդող ռիսկի գործոններից են հիպերտենզիան, տարիքը, արական սեռը, հիպերլիպիդեմիան, շաքարային դիաբետը, ծխելը, մետաբոլիկ սինդրոմը, երիկամային անբավարարությունը  ։
Պատմություն
Աորտալ ստենոզն առաջին անգամ նկարագրվել է ֆրանսիացի բժիշկ Լազար Րիվիերի կողմից ։
Հետազոտություն
Բիֆոսֆոնատներ ստացող մարդկանց շրջանում աորտալ ստենոզն ավելի դանդաղ է հարաճում, որոշ դեպքերում էլ` հետաճի է ենթարկվում ։ Այս փաստի առիթով բազմաթիվ հետազոտություններ են կատարվում այժմ։ Բիֆոսֆոնատների դրական ազդեցության վերաբերյալ հետազոտություններից մեկը ձախողվել է ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սրտային հիվանդություններ Կատեգորիա:Փականային արատներ
Սոոնուկա
Սոոնուկա (Soonuka), գյուղ Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Վիննի շրջանում։
(9607) 1992 DS6
(9607) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1992 թվականի փետրվարի 29-ին UESAC ծրագրի կողմից Լա Սիլյայում ։
Սոոնուկա
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 4 մարդ։
(9607) 1992 DS6
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,737531 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,003 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,472 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1654,39 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,217603 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 8,3° անկյուն։
Պեսկի (գյուղ, Կորոստենի շրջան)
Պեսկի (Піски), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Կորոստենի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1924 թվականին։
Սոոնուկա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Լյաենե-Վիրումաա նահանգի Վիննի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
(9607) 1992 DS6
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1992 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:UESAC ծրագրի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Պեսկի (գյուղ, Կորոստենի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Պեսկի գյուղում բնակվում էր 60 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,1 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 600 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Կորոստենի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1924 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
(1729) Բերիլ
(1729) Բերիլ (Beryl), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1963 թվականի սեպտեմբերի 19-ին Ինդիանայի համալսարանի կողմից Բրուկլինում ։