cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl
Սյուժե
Չեռնոբիլյան վթարից հետո խորհրդային կառավարությունը որոշում է մեկուսացման գոտին օգտագործել մարդկային բանականության բացառիկ հետազոտությունների համար։ Որպես արդյունք, ի լրումն բազմաթիվ գիտական ձեռքբերումների, ստեղծվում է «Ընդհանուր գիտակցությունը»՝ իր մեջ հավաքելով յոթ գիտնականների խմբային բանականությունը։ Խորհրդային Միության կազմալուծումից հետ Ընդհանուր գիտակցությունն իր ձեռքն է վերցնում չեռնոբիլյան գոտու կառավարումը և շարունակում ինքնին հետազոտություններ անցկացնել։ Անմիջականորեն փոխգործակցելով նոոսֆերայի հետ, այն փորձում էր հասնել համաշխարհային խաղաղության և կարգուկանոնի, սակայն ջանքերը հաջողությամբ չեն պսակվում, և չեռնոբիլյան գոտում տեղի են ունենում ֆիզիկական ռելիեֆի անոմալիկ փոփոխություններ, ինչպես նաև մուտացիայի է ենթարկվում կենսաբազմազանությունը։ Այս կերպ ձևավորվում է Գոտին։ Սեփական գոյությունը քողարկելու համար Ընդհանուր գիտակցությունը սկզբնավորում է երկու «ուղեղի կառավարիչները» և Գոտու կենտրոնում հիմնադրում «երազանք կատարող» մոնոլիտյան արտիֆակտը, որն էլ օգտագործում է այնտեղ հասած ստալկերների ուղեղը լվանալու համար։ Դրանից հետո ստալկերների մարմնի վրա դաջվում է «Ս.Տ.Ա.Լ.Կ.Ե.Ր» մակագրությունը և վերածրագրավորված վիճակում նրանք սկսում են ծառայել Ընդհանուր գիտակցությանը։ Երազանք կատարողի մասին խոսակցություններն սկսում են տարածվել ողջ Գոտիով մեկ։ Ստրելոկ, Ուրվական, Ժանիք և Դոկ անունները կրող ստալկերնեը ցանկություն են հայտնում գնալ Երազանք կատարողի մոտ, սակայն ԱԷԿ-ի մոտ ընդհարվում են մոլեռանդ մոնոլիտցիների և Սպի մականվամբ զինվորի հետ և ստիպված ետ նահանջում։ Ընդհարման ժամանակ Ստրելոկը կորցնում է գիտակցությունը, իսկ զինակիցները հաջողությամբ կարողանում են հեռանալ ռազմի դաշտից։ Ետդարձի ճանապարհին Ժանիքը Պրիպյատում սպանվում է դիպուկահարի փամփուշտից։ Որոշ ժամանակ անց Յանտարում գտնվող «ուղեղի կառավարչի» կենտրոնական կառույցում մահկանացուն է կնքում Ուրվականը։
Անգիտակից Ստրելոկին հայտնաբերում է «Ընդհանուր գիտակցությունը»՝ նրան վերածրագրավորելով և անտեղյակ լինելով ինքնության մասին սխալմամբ նշանակելով ինքն իրեն սպանելու առաջադրանքի։ Դեռ անգիտակից վիճակում գտնվող Ստրելոկին տեղափոխող բեռնատարը հրկիզվում է կայծակի հարվածից։ Բարեբախտաբար տարածքով անցնող ստալկերը ժամանակին է նկատում Ստրելոկին և հասցնում փրկել նրան։
Հարցերին սպառիչ պատասխան տալուց հետ «Ընդհանուր գիտակցությունը» Ստրելոկին տալիս է ընտրության հնարավորություն՝ կամ միանալ նրան և ապահովել նրա շարունակական գոյությունը, կամ էլ կանխել նրան և վերջ դնել հետագա մարդկային փորձարկումներին։ Ստրելոկը հրաժարվում է օգնել «Ընդհանուր գիտակցությանը»։ Տեղափոխվելով Չեռնոբիլի ատոմակայան և ճանապարհին ընդհարվելով բազմաթիվ խոչընդոտների հետ, ինչպիսիք էին մոնոլիտյան ուժերը, մուտանտները և տելեպորտացիոն անոմալիաները, Ստրելոկը կարողանում է հասնել «Ընդհանուր գիտակցության» օջախ։ Հայտնվելով «Ընդհանուր գիտակցության» օջախում Ստրելոկը կրակ է բացում հերմետիկորեն փակված գիտնականների ուղղությամբ։
Քիչ անց Ստրելոկը հայտնվում է խոտածածկ դաշտում։ Նա հայացքը հառում է դեպի երկինք և նկատում, թե ինչպես են ամպերը ցրվում և արևը դուրս գալիս։ Գոտին մեկընդմիշտ աներևութացել էր։ Մի պահ տարակուսելով կատարած ընտրության շուրջ, Ստրելոկը մարմնով սուզվում է խոտերի մեջ և ինքն իրեն ասում, որ ցանկացած դեպքում ուրախ է, որ կենդանի է։ Այս մտածելով Ստրելոկը փակում է աչքերը և քուն մտնում։
Համակարգային պահանջներ
Նվազագույն պահանջներ
Խորհուրդ տրվող պահանջներ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2007 տեսախաղեր Կատեգորիա:Չեռնոբիլի ատոմակայանի վթար Կատեգորիա:Windows տեսախաղեր
Լյուբոմիր Միլետիչ
Լյուբոմիր Գեորգիև Միլետիչ (Любомир Милетич, ), բուլղարացի գիտնական, բուլղարական բանասիրության և պատմության մասնագետ։
Կենսագրություն
Լյուբոմիր Միլետիչի հայրը՝ Գեորգի Միլետիչը, ծնվել է Ավստրիական կայսրության Մոշորին քաղաքում, եղել է դպրոցական ուսուցիչ։ Մայրը՝ Էվկա (Էվտիմիա) Պոպդաովան, ծնվել է Մակեդոնիայի Վելես քաղաքում։ Մայրական պապը՝ քահանա Դավոն, մակեդոնական ականավոր լուսավորիչ էր։ Գեորգի Միլետիչի եղբայրը՝ Սվետոզար Միլետիչը, եղել է Վոևոդինայում սերբական ազգային շարժման առաջնորդներից մեկը։
Սակայն Միլետիչն ունի ոչ թե սերբական, այլ բուլղարական արմատներ։ Գեորգի և Սվետոզար Միլետիչների պապը բուլղարական հայդուկ Միլե-վոևոդան էր Օդրինի (Ադրիանապոլսի) վիլայեթից։
Լյուբոմիր Միլետիչը սովորել է Սոֆիայի գիմնազիայում։ Երբ 1786 թվականին բռնկվեց սերբ-թուրքական պատերազմը, Գեորգի Միլետիչը միացավ Պանայոտ Խիտովի կամավորներին, իսկ որդուն ուղարկեց սովորելու Նովի Սադում և Զագրեբում։ 1882 թվականին Լյուբոմիր Միլետիչը հաջողությամբ ավարտեց Զագրեբի դասական գիմնազիան։
Այնուհետև նա Զագրեբում և Պրահաում ուսումնասիրել է սլավոնագիտություն։ Զագրեբում ստացել է դոկտորի աստիճան (1888)։ Որպես պրոֆեսոր աշխատել է Սոֆիայի համալսարանի սլավոնական բանասիրության ամբիոնում (1892-1934)։
1898 թվականին Միլետիչը դարձավ Բուլղարիայի գիտությունների ակադեմիայի գործող անդամ։ 1900-1901 և 1921-1933 թվականներին եղել է Սոֆիայի համալսարանի ռեկտոր։ 1903-1904 թվականներին եղել է Սոֆիայի համալսարանի պատմա-բանասիրական ֆակուլտետի դեկան։
1913 թվականին Լյուբոմիր Միլետիչը ճանապարհորդեց Օդրինի շրջանում՝ իր նախապապ Միլե-վոևոդի հայրենիքում ։ Այնտեղ նա տեղեկություններ հավաքեց Բուլղարական պատերազմի ընթացքում Թրակիայի և Փոքր Ասիայի բուլղարացիների նկատմամբ թուրք ասկյարների և բաշիբոզուկների կողմից իրականացված վայրի բռնությունների մասին։ Դրանց հիման վրա Միլետիչը գրեց «Թրակիայի բուլղարների ջարդը 1913 թվականին» գիրքը (Разорението на тракийските българи през 1913 година)։ Գիրքը հրատարակվեց Բուլղարիայի գիտությունների ակադեմիայում (Պետհրատ, Սոֆիա, 1918 թվական)։ Հեղինակը գրքին կցեց 65 լուսանկար։ Մասնավորապես․
1926-1937 Միլետիչը Բուլղարիայի գիտությունների ակադմիայի նախագահն էր։ Բացի այդ, նա Խարկովի համալսարանի honoris causa դոկտոր էր, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից-անդամ, ինչպես նաև Ռուսաստանի պատմական ընկերության, Լեհաստանի կրթության ակադեմիայի, Հարավսլավիայի գիտությունների ակադեմիայի, Չեխիայի գիտությունների ակադեմիայի, Չեխական գիտական ընկերության, Չեխական ազգագրական ընկերության, Հունգարիայի ազգագրական ընկերության և Ռուսաստանի հնագիտական ինստիտուտի անդան։
Մակեդոնական հարց
Միլետիչը մակեդոնացիներին համարում էր բուլղար ժողովրդի մի մասը և այդ առիթով շատ էր բանավիճում սերբ հեղինակների հետ։ Երբ 1907 թվականի նոյեմբերի 28-ին ռազմատենչ Թոդոր Պանիցայի ձեռքով սպանվեցին ՆՄՀԿ արտասահմանյան ներկայացուցիչներ Բորիս Սարաֆովը և Իվան Գարվանովը, Միլետիչը նրանց հիշատակին նվիրեց սրտառուչ տողեր․
Լյուբոմիր Միլետիչը եղել է Սոֆիայում Մակեդոնիայի գիտական ինստիտուտի հիմնադիրներից մեկը և նախագահը (1928-1937), մակեդոնական հարցին նվիրված «Македонски преглед» ամսագրի խմբագիրը (1924-1936)։
Միլետիչը խմբագրել և հրատարակել է մակեդոնական բազմաթիվ հեղափոխականների հուշեր, իսկ Նիկոլա Միտրև-Եզերսկու (ով եղել է անգրագետ) դեպքում ստեղծել է նրա հիշողությունների գրական ձայնագրությունը։
Հիշատակ
Լյուբոմիր Միլետիչի անունով է կոչվում Միլետիչ խառնարանը Անտարկտիդայում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բուլղարացի պատմաբաններ Կատեգորիա:Բուլղարացի բանասերներ Կատեգորիա:Կարլի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Բուլղարիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ Կատեգորիա:Բուլղարացի գիտնականներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ Կատեգորիա:Զագրեբի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Բուլղարացի լեզվաբաններ Կատեգորիա:Բուլղարացի ազգագրագետներ Կատեգորիա:Բուլղարացի մարդաբաններ
Time 100: 20-րդ դարի հերոսներ և կուռքեր
Time - 100: 20-րդ դարի հերոսներ և կուռքեր (TIME 100: Heroes & Icons of the 20th Century), 1999 թվականին հրապարակված 20-րդ դարի հարյուր առավել ազդեցիկ և նշանավոր մարդկանց ցուցակ ըստ ամերիկյան Time ամսագրի։
1999 թվականի դեկտեմբերի 31-ին Time ամսագիրն առանձին թողարկմամբ Դարի Մարդ է հայտարարել Ալբերտ Այնշտայնին։
Պատմություն
Ցուցակը հրապարակելու գաղափարը մեկնարկել է 1998 թվականի փետրվարի 1-ին ԱՄՆ-ում` Վաշինգտոնի Քենեդիի Կենտրոնում կայացած գիտաժողովի բանավեճից։ Մասնակիցների ցուցակի ձևավորմանը մասնակցել են ԱՄՆ հեռուստա-ռադիոհեռարձակող CBS կենտրոնի Երեկոյան լուրերի (CBS Evening News-ը) հաղորդավար Դան Ռաթհերը, պատմաբան Դորիս Քեարնս Գուդվինը, Նյու Յորքի մարզպետ Մարիո Կուոմոն, Սթենֆորդի համալսարանի այն ժամանակվա պրոռեկտոր, դոկտոր Կոնդոլիզա Ռայսը, հրատարակիչ Իրվինգ Քրիսթոլը և Time ամսագրի գլխավոր խմբագիր Վոլտեր Այզեքսոնը։
Դարի մարդ
100 ընտրվածներից Ալբերտ Այնշտայնը ընտրվել է դարի մարդ, այն բանի հիման վրա, որ նա գիտության գերիշխանության դարում նշանավոր գիտնական է եղել։ Time ամսագրի խմբագիրները ենթադրում են, որ 20-րդ դարը «կհիշվի նախևառաջ գիտությամբ և տեխնոլոգիաներով», և Այնշտայնը, «ծառայում է որպես խորհրդանիշ բոլոր գիտնականների համար, ինչպիսիք են Ֆերմին, Վերներ Հայզենբերգը, Նիլս Բորը, Ռիչարդ Ֆիլիպս Ֆեյմանը և այլք, որոնց աշխատանքները կառուցված են նրա հայտնագործությունների վրա» ։
Ամսագրի շապիկին տեղադրված է եղել Այնշտայինի հայտնի նկարը, որը 1947 թվականին արել է ամերիկացի լուսանկարիչ-դիմանկարիչ Ֆիլիպ Հալսմանը։ Այն ստացվել ֆոտոսեսիայի ընթացքում, երբ Այնշտայնը Հալմանսին պատմում էր իր հուսահատության մասին, որ Հարաբերականության հատուկ տեսությունը և նախագահ Ռուզվելտին իր գրած նամակը Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների համար ատոմային ռումբ ստեղծելու ուղեցույց են դարձել։ Եվ Այնշտայնի այդ անսահման տխրության պահին Հալսմանն արել է այս լուսանկարը։
20-րդ դարի և 21-րդ դարի սկզբի ամենաազդեցիկ մարդիկ
Ըստ Time ամսագրի վարկածի` 20-րդ դարի 100 ամենաազդեցիկ մարդկանցից միայն չորսն են արժանացել երկրորդ անգամ ամենաազդեցիկ համարվելու համար, երբ 2004 թվականին Time ամսագիրը սկսեց հրապարակել 100 մարդկանց ամենամյա ցանկը, ովքեր շարունակում են փոխել աշխարհը։
Գեյթսն ազդեցիկ է ճանաչվել 20-րդ դարում համակարգչային հեղափոխության մեջ ունեցած իր դերի համար, ավելի ուշ ճանաչվել է 21-րդ դարում բարեգործության համար։  Հռոմի պապ Հովհաննես Պողոս II-ը ճանաչվել է Արևելյան Եվրոպայում կոմունիզմի դադարեցման գործում նրա ունեցած դերի մասով։ Նելսոն Մանդելան ճանաչվել է 20-րդ դարում Հարավային Աֆրիկայի ռասայական հեղափոխությունն ավարտելում իր դերի համար, և 21-րդ դարում որպես ներման խորհրդանիշ։
Քննադատություն
Ցուցակը ենթարկվել է քննադատության մեծապես ԱՄՆ ուղղվածության համար։ Time ամսագրի ներկայացուցիչ Բրյուս Հանդին քննադատությանը պատասխանել է հետևյալ կերպ.
20 մեծ երգիչների և դերասանների ցուցակը, մասնավորապես, քննադատության է ենթարկվել այն բանի համար, որ նրանում չի ընդգրկվել Էլվիս Փրեսլին։ Այդ որոշումը Նենդին պաշտպանել է հետևյալ կերպ. «Ռոքում առավել կարևոր նորարարական բաներից մեկը դա հեղինակների իրենց երգերի անձնական կատարումն է։ Սկսենք նրանից, որ Էլվիսն իր համար նյութեր չի գրել, ի տարբերություն Բիթլզի, Դիլանի, կամ Ջոնսոնի, որոնց կարելի էր ներառել ցանկում, ի տարբերություն նրան։ Ես կարծում եմ Բիթլզը դեպի առաջ մեծ թռիչք է եղել։ Էլվիսի լավագույն ձայնագրությունները նրա առաջին ձայնագրություններն էին։ Բիթլզն իր կարիերան սկսել է կրկնօրինակելով, հետո շարունակել է աճել բոլոր այն տարիների ընթացքում, երբ խումբը միասնական է եղել» ։
Հանդիին խնդրել են աջակցել Սիմփսոնները հեռուստատեսային սերիալի հորինված կերպար Բարթ Սիմփսոնին Time ամսագրի 20-րդ դարի 100 ամենաազդեցիկ մարդկանց ցանկում ընդգրկելու որոշումը։ Եվ նա դա արել է հետևյալ կերպ. «Ես չգիտեմ, թե ինչպես դուք կարող եք նայել դարին և չտեսնել մուլտիպլիկացիան։ Այն մեր ամենամեծ ավանդներից մեկն է` ջազի և կինոյի մակարդակի վրա (ես գիտեմ, ես գիտեմ։ Կինոն դա XIX դարի գյուտ է։ Բայց մենք` 20-րդ դարի մարդիկ այն հասցրել ենք լավագույն օգտագործման)... Ճիշտ այդպես էլ, մենք ցուցակի համար ինչ-որ չափով փնտրել ենք մարդկանց, որոնք նույնպես իրենցից ներկայացնում են 20-րդ դարի կարևոր միտումներ կամ իրադարձություններ։ Դա օգնեց նկատի ունենալ և՛ Բարտին, և՛ Օփրային։ Ինչ է արել Բարտը կամ հենց Սիմփսոնները. նրանք իրենցում միավորել են սոցիալական երգիծանքը անիմացիայի հետ այսպես, ինչպես նախկինում երբեք չի արվել»։
Ինչևէ, մամուլի ասուլիսի ժամանակ, այն ժամանակվա Times ամսագրի Գլխավոր խմբագիր Վոլտեր Այզեքսոնը Փրեսլիին չներառելու որոշումը հիշատակել է որպես սխալ։ Ահա թե ինչ է ասել Այզեքսոնը, ինչպես ցույց է տալիս առցանց տրանսկրիպցիան, որը հրապարակել է Time ամսագիրը 1999 թվականի դեկտեմբերի 27-ին. «թույլ տվեք խոստովանել. մենք սխալ ենք թույլ տվել, նրան չդարձնելով մեր առաջատարներից մեկը»։
Ցուցակը քննադատության է ենթարկվել նաև այն բանի համար, որ նրանում ընդգրկվել է Լաքի Լուչանոն, որը ներառվել էր մասամբ այն բանի համար, որ «Նա մոդեռնիզացրել է մաֆիան, այն դարձնելով սահուն աշխատող քրեական սինդիկատ, որը կենտրոնացել է ստորին շերտերի վրա», Նյու Յորքի քաղաքապետ Ռուդոլֆ Ջուլիանին Time  ամսագրին մեղադրել է գանգստերներին իդեալականացնելու մեջ ու հայտարարել է. «Այն գաղափարը, որ նա ազնվացրել է մաֆիան, անհեթեթ է։ Նա կատարել է սպանություն դիրքի հասնելու համար, և դրանից հետո նա արտոնել է հարյուրավոր սպանություններ»։ Այս ընտրությունը Քուինս Քոլեջի իտալա-ամերիկյան հետազոտությունների պրոֆեսոր Ֆիլիպ Կաննիստարոն անվանել է «վրդովվեցնող», իսկ Նյու-Յորքի «Fieri» իտալա-ամերիկյան բարեգործական կազմակերպության փոխնախագահ Թոմաս Վիթալը քննադատել է Time ամսագիրը` պնդելով, որ ամսագիրը Ամերիկայի իտալացիների մասին «առասպելները հավերժացնում է»։
Սակայն Time ամսագրի բիզնես-խմբագիր Վիլլ Սապորիտոն ընտրությունը պաշտպանել է` Լուչանոյին անվանելով «չար հանճարի տեսակ», ով խորապես ազդել է ստվերային տնտեսության վրա։ «Ոչ թե նրա համար, որ փառաբանենք այդ մարդկանց», - բացատրել է նա, - «այլ այն բանի, որ ասվի. այդ մարդիկ նրանք են, ովքեր ազդեցություն են ունեցել մեր կյանքի վրա»։ Որից հետո Սապորիտոն հավելել է, որ «Հագուստի յուրաքանչյուր փոքր մասնիկի համար, որը դուրս է եկել Նորաձևության թաղամասից (Garment District․ Մանհեթենի), որոշակի լրացուցիչ ծախսեր են կատարվել կազմակերպված հանցագործության պատճառով» ։
20-րդ դարի անձանց ցուցակ
Հինգ բաժիններից յուրաքանչյուրում անհատները բաժանված են անգլերեն այբուբենի հերթականությամբ, ինչպես և բուն հրապարակումներում էր։
Հղումներ
Կատեգորիա:1999 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Անձանց ցանկեր Կատեգորիա:Թոփ անձանց ցանկեր Կատեգորիա:Վարկանիշներ Կատեգորիա:Թոփ ցանկեր Կատեգորիա:Time-ի վարկածով «Տարվա մարդ» ճանաչվածներ
Ալեքսանդր Կաժդան
Ալեքսանդր Պետրովիչ (Պեյսախովիչ) Կաժդան (Alexander Kazhdan, ), խորհրդային և ամերիկյան պատմաբան, բյուզանդագետ, հայագետ, Բյուզանդիայի և Մեծ Հայքի 20-րդ դարի խոշորագույն մասնագետներից մեկը, հիմնարար «Բյուզանդիայի օքսֆորդյան բառարանի» խմբագիր։
Մեյվ Քուինլեն
Մեյվ Քուինլեն (Maeve Quinlan, ամբողջ անունը` Մեյվ Էնն Քուինլեն (Maeve Anne Quinlan),  ), ամերիկյան դերասանուհի և նախկին թենիսիստուհի։ Լայն ճանաչում է ստացել խաղալով «Հարավը ոչ մի տեղ է» և «90210. Նոր սերունդ» հեռուստասերիալներում։
Ալեքսանդր Կաժդան
Կենսագրություն
Ծնվել է վաճառականի ընտանիքում, Մոսկվա։ Հեղափոխությունից հետո ընտանիքը մատնվում է սովի և զրկանքների։ Հայրը՝ Պեյսյա (Պեյսախ) Էֆրոնը (ռուսերեն տարբերակով՝ Պյոտր Իզրաիլևիչ Կաժդան), դարձել է խորհրդային տանկային արդյունաբերության քսայուղերի պատրաստման տեխնոլոգիայի ականավոր վարպետներից մեկը։ 1939 թվականին Ալեքսանդրն ընդունվել է Մոսկվայի պետական համալսարանի պատմական ֆակուլտետ, սակայն «բուրժուական ծագման» պատճառով նա հնարավորություն չի ունենում բարձրագույն կրթություն ստանալ Մոսկվայում և ավարտում է Ուֆայի մանկավարժական ինստիտուտը (1942)։
Մեյվ Քուինլեն
Կենսագրությունը
Մեյվ Քուինլենը ծնվել է ԱՄՆ-ում, իռլանդացիների ընտանիքում և ունի երկքաղաքացիություն (ԱՄՆ և Իռլանդիա)։ Պրոֆեսիոնալ թենիսով սկսել է զբաղվել 16 տարեկանից և մասնակցել է մի քանի միջազգային մրցաշարերի, զբաղեցնելով 95-րդ տեղը` երիտասարդ մարզիկների միջազգային վարկանիշային աղյուսակում, որի շնորհիվ կարողացել է կրթաթոշակ ստանալ Հարավային Կալիֆոռնիայի և Հյուսիս-Արևմտյան համալսարաններից։ Վերջինում նա ուսանում էր դերասանի վարպետություն։ Վնասվածք ստանալուց հետո նա թողել է սպորտը` նվիրվելով դերասանի մասնագիտությանը և նկարահանվել Nike-ի և Gatorade-ի գովազդային հոլովակներում ։
Ալեքսանդր Կաժդան
Կենսագրություն
1944 թվականին Կաժդանն ամուսնացել է Ռիմա Իզվյանսկայի հետ, նույն թվականին ծնվել է նրանց որդի՝ Դմիտրին (Դավիթ)։ 1946 թվականին դիսերտացիան պաշտպանելուց հետո մոսկովյան գիտական ինստիտուտների դռները կրկին փակ գտնվեցին նրա առաջ, այս անգամ արդեն «կոսմոպոլիտական» ազգայնականության համար։ Գիտնականն ստիպված էր այլ ատահաստիքային պաշտոններ վարել (Իվանովի, Տուլայի, Վելիկիե Լուկիի մանկավարժական ինստիտուտներ)։
1956 թվականից պրոֆեսոր Կաժդանն աշխատել է ԽՍՀՄ ԳԱ պատմության ինստիտուտում։ Երկու հարյուրամյակում նա պատրաստել է բազմաթիվ հրապարակումներ, դրանց մեջ էին գիտական գրքեր և հոդվածներ, առաջատար հանրագիտարանների հոդվածներ, անտիկ և միջնադարյան հեղինակների թարգմանություններ, գիտահանրամատչելի հոդվածներ և գրքեր։ Կաժդանը մասնակցել է «Բյուզանդական պարբերահանդես» տարեգրի խմբագրակազմի աշխատանքներին։ Կաժդանի բանավիճական հոդվածները պատրաստակամությամբ տպագրել է Ալեքսանդր Տվարդովսկին «Նոր աշխարհ» ամսագրում։
1975 թվականին Կաժդանի որդի Դմիտրին Հարվարդի համալսարանի ամբիոնում պրոֆեսոր դառնալու առաջարկություն է ստանում։ Ալեքսանդր Պետրովիչի կյանքը դժվարանում է, նրա կնոջն ազատում են աշխատանքից, և նա որոշում է արտագաղթել։ 1978 թվականին նա իսրայելական վիզայով հասնում է Վիեննա։ Սակայն մեկ տարի անց, երկար ժամանակ անցկացնելով Փարիզում և Բիրմինգհեմում, Կաժդանը հաստատվում է ԱՄՆ-ում, որտեղ աշխատում է Դումբարտոն Օքսի Բյուզանդագիտության կենտրոնում և դասախոսություններ է տալիս Փրինսթոնի համալսարանում։
1978 թվականին Ալեքսանդր Կաժդանի գրքերը վերացվում են խորհրդային գրադարաններից, իսկ հոդվածները հանվում են գիտական շրջանառություն։ Մոսկովյան «Արվեստ» հրատարակչությունը 30 տարի «թաղում է» նրա «Երկու օր Կոնստատինոպոլի կյանքից» մենագրության ձեռագիրը։
Մեյվ Քուինլեն
Անձնական կյանքը
Մեյվ Քուինլենը 1996-1999 թվականներին ամուսնացած է եղել դերասան Թոմ Սայզմորի հետ։ Ներկայումս ապրում է Լոս Անջելեսում ։
Ալեքսանդր Կաժդան
Կենսագրություն
ԱՄՆ-ում Կաժդանը կրթում է մի ամբողջ շարք բյուզանդագետ-հետազոտողների, որոնց շարքում նրա ռուս ուսանողներից առանձնանում է Ս. Ա. Իվանովը։
Մեյվ Քուինլեն
Ֆիլմագրությունը
Հեռուստատեսություն
Ալեքսանդր Կաժդան
Կենսագրություն
Որդին՝ Դավիթը (Դմիտրի), իսրայելական (նախկինում՝ ամերիկյան) մաթեմատիկոս է, խմբերի գծային ներկայացման տեսության մասնագետ է։ Թոռը՝ Էլի Կաժդանը, Նաթան Շարանսկու բազմամյա խորհրդականը և մարտակիցն է, մի շարք պաշտոններ է կատարել իսրայելական պետական ծառայությունում
Մեյվ Քուինլեն
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական ծագմամբ Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ
Ալեքսանդր Կաժդան
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս պատմաբաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի պատմաբաններ Կատեգորիա:Ռուս հայագետներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հայագետներ Կատեգորիա:Ռուս բյուզանդագետներ Կատեգորիա:Ամերիկացի բյուզանդագետներ Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Բաշկորտոստանի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ Կատեգորիա:Խորհրդային պատմաբաններ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի հրեաներ
Speak white
Speak white (բառացիորեն անգլերենից թարգմանվում է «Խոսիր սպիտակ», «Խոսիր ինչպես սպիտակամորթը»), անգլախոս կանադացիների կողմից ռասիստական վիրավորանք հասարակությունում այլ լեզուներով խոսողների դեմ, հատկապես ֆրանկոկանադացիների ։ Հնչյունների միաձուլումը ոգեշնչել է քվեբեկցի գրող Միշել Լալոնդեին 1968 թվականին ֆրանսերեն լեզվով գրել բանաստեղծություն, որն առաջին անգամ արտասանել են 1970 թվականին և տպագրվել է 1974 թվականին Մոնրեալի Editions de l'Hexagone հրատարակչությունում։ Այն դատապարտում է Քվեբեկում ֆրանսախոսների թույլ վիճակը և իր բողոքն է բարձրացնում քվեբեկցի անգլախոսների դեմ ։ Լալոնդեի բանաստեղծությունն ուղղված է Անգլիական Կանադային, թեև հաճախ բրիտանական և ամերիկյան հղումներ է կատարում, ինչպիսիք են Շեքսպիրը, Ջոն Քիթսը, Թեմզան, Պոտոմակգետը և Ուոլ Սթրիթը որպես լեզվական ճնշման իր խորհրդանիշեր։
1980 թվականին Speak White-ի հիման վրա կինոռեժիսորներ Պիեռ Ֆալդադոն և Ջուլիեն Փուլենը նկարահանել են կարճամետրաժ ֆիլմ։ Վեց րոպեանոց ֆիլմը ցուցադրում է դերասանուհի Մարի Այկելին, որը կարդում է Լալոնդեի բանաստեղծությունը։ Այն թողարկվել է Կանադայի ազգային ֆիլմերի խորհրդի կողմից։
Իտալացի-քվեբեկցի լրագրող, դրամատուրգ Մարկո Միկոնեն գրել է պատասխան բանաստեղծությունը, որն անվանվել է Speak What?՝ (Ի՞նչ խոսել), որտեղ ալոֆոն գաղթականները ներկայացվում են որպես նույն ճնշված դասը, ինչպես քվեբեկցիները Քվեբեկում և կոչ է անում ավելի ընդգրկուն հասարակություն ունենալ ։ «Speak White» բանաստեղծությունը հանդիսանում է Ռոբեր Լեպաժի «887» մոնոներկայացման անբաժան մասը, որի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2015 թվականին Տորոնտոյում, ինչպես նաև կատարվել է 2015 թվականի օգոստոսին Շոտլանդիայում՝ Էդինբուրգի միջազգային արվեստի փառատոնում։
Ծագում
«Speak White»-ը ռասիստական վիրավորանք է, որն օգտագործվում է անգլախոս կանադացիների կողմից նրանց դեմ, ովքեր հասարակությունում խոսում են այլ լեզուներով ։ Անդրե Լոուրենդոն 1963 թվականին իր ամսագրում արձանագրել է անեկդոտային փաստ, որ անգլախոս կանադացիներն արտահայտությունը կարող էին «նետել» ֆրանսախոս կանադացիների վրա Քվեբեկից դուրս և ենթադրել, որ այն փոխառել են Հարավային Ամերիկայից ։ Անեկդոտային փաստը նաև ենթադրում է, որ արտահայտությունը կիրառվել է ներգաղթյալների դեմ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռասիզմ Կատեգորիա:Փոքրամասնության իրավունքներ Կատեգորիա:Լեզվային քաղաքականություն Կատեգորիա:Ֆրանսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Կանադական ֆիլմեր Կատեգորիա:1980 ֆիլմեր Կատեգորիա:Կանադայի մշակույթ Կատեգորիա:Հանրալեզվաբանություն Կատեգորիա:Ֆրանսերեն Կատեգորիա:Քաղաքական կարգախոսներ Կատեգորիա:Կանադայի քաղաքականություն Կատեգորիա:Քվեբեկի մշակույթ
Հայերի հայրենադարձություն
Հայերի հայրենադարձություն, էթնիկ հայերին իրենց պատմական հայրենիք, մասնավորապես՝ Հայաստանի Հանրապետություն և Արցախի Հանրապետություն վերադարձ։
Հայ ժողովրդի ծագում
Վանի թագավորությունը՝ Սատրապական Հայաստանին նախորդող պետական կազմավորումը, մ.թ․ա. 9-րդ դարում միավորել է լեռնաշխարհի ցեղերին, ինչը, ի վերջո, հանգեցրել հայ ժողովրդի առաջացմանը։ Հայոց լեզվի տարածմանը զուգընթաց լեռնաշխարհը դարձել է ավելի ու ավելի միատարր։
Դրան հաջորդած հայկական թագավորությունները հայկական լեռնաշխարհի նկատմամբ ունեցել են ինքնիշխանություն, բայց նաև հաճախ են ընկել օտարերկրյա կայսրությունների իշխանության տակ։ Սակայն գտնվելով օտար տիրապետության տակ՝ Հայաստանը որպես հարկատու կամ վասալ պետություն հաճախ պահպանել է իր ինքավար աշխարհաքաղաքական կազմավորման կարգավիճակը և հազվադեպ է գտնվել այն ժամանակվա իշխող կայսրությունների անմիջական վերահսկողության ներքո։ Դա թույլ է տվել զարգանալ և բարգավաճել՝ ունենալով հայկական ինքնատիպ մշակույթ, ինչը հանգեցրել է սեփական յուրահատուկ այբուբենի և քրիստոնեության սեփական ճյուղի ստեղծմանը։
Օտար տիրապետություն
Հայերի հիմնովին ենթարկվելը օտար տիրապետության սկսվել է XI դարում, երբ պատմության թատերաբեմ են իջել Սելջուկ-թյուրքերը, իսկ դրան հաջորդել է արդեն Մոնղոլական կայսրության օրոք տեղի ունեցած մոնղոլական արշավանքները, երբ Հայաստանում հայկական ինքնավարությունը սկսել է կտրուկ նվազել։ Լենկթեմուրի ստեղծած կայսրության ժամանակ՝ 14-րդ դարում, մնացել են միայն հայկական ինքնավարության անջատ օջախները, որոնցից էր Արցախը։
Անկայունության հարյուրամյակներից հետո Հայկական լեռնաշխարհի քաղաքական իրավիճակը վերջապես կայունացել է․ այն բաժանվել է Օսմանյան կայսրության և Իրանի միջև, որոնցից առաջինը իշխում էր արևմտյան մասի, իսկ երկրորդը՝ արևելյան։ Երկու կայսրությունների մրցակցությունը հաճախ Հայկական լեռնաշխարհում վերածվել է պատերազմների։
Տեղահանումներ և արտաքսումներ
Հայերը հետապնդումների, բռնի տեղահանումների և տեղահանումների են ենթարկվել իրենց պատմության մեջ մի քանի անգամ, երբ գտնվում էին օտարի գերիշխանության տակ։ 578 թվականին բյուզանդական Մորիկ կայսրը շուրջ 30 000 հայերի արտաքսել է իր վերահսկողության տակ գտնվող տարածքներից։ Նա խորհուրդ է տվել իր պարսկական գործընկերոջը անել նույնը ․
Հաջորդ դարերի ընթացքում Հայաստանում մուսուլմանական տիրապետությունը նույնպես արագացրել է հայերի աստիճանական արտագաղթը։ Մի քանի դար անց օսմանների և իրանցիների միջև ծագած հակամարտությունները հանգեցրել են Հայկական լեռնաշխարհից հայերի կամավոր և բռնի արտագաղթերի ։ Ժամանակակից դարաշրջանում հայերի առաջին խոշոր բռնի տեղահանություններից մեկը տեղի է ունեցել XVII դարի սահմանագծին, երբ իրանական Աբաս I արքան հայերի բռնի կերպով գաղթեցրել է իր կայսրության ներքին շրջաններ։ Օսմանները Հայաստանի տարածքով պարբերաբար հարձակումներ են գործել Աբաս I-ի տիրապետության վրա։ Իր պետության սահմաններում մեծ բանակներ պահելու և այնտեղի հայերի պարենով սնվելու հնարավորությունից հակառակորդին զրկելու համար Աբաս I-ը որոշել է ամայացնել այդ հողերը, իսկ այնտեղի բնիկ հայերին տեղափոխել իր տերության խորք ։ Նա նաև օգտագործել է դա որպես իր թագավորությունը հարստացնելու միջոց՝ հայերին տեղափոխելով մայրաքաղաք՝ Սպահան, քանի որ հայերը հարգված վաճառականների հռչակ էին վայելում ։ Մոտավորապես 300 000 հայեր Երևանի կուսակալությունից, Բայազետից, Վանից և Նախիջևանից տեղափոխվել են Իրանական Ադրբեջան և Սպահան ։
Մինչև 20-րդ դարի սկիզբը հայերը շարունակում էին Օսմանյան Հայաստանի տարածքի մեծ մասում կազմել ամենամեծ էթնիկ խումբը (բայց ոչ կրոնական մեծամասնությունը) ։ Տարածաշրջանի ժողովրդագրությունը զգալիորեն փոխվել է Օսմանյան կայսրության քաղաքականության պատճառով, որի արդյունքում Բալկանյան պատերազմների ժամանակ Բալկաններից եկող մահմեդական փախստականները վերաբնակեցվում էին Արևմտյան Հայաստանում ։ Տարածաշրջանի ժողովրդագրական իրավիճակի փոփոխության պատճառ է դարձել նաև օսմանյան հայերի դեպի Ռուսական Հայաստան արտագաղթը, որը սկսվել է 19-րդ դարի կեսերից, երբ Իրանական Հայաստանի մեծ մասը բռնակցվել է Ռուսական կայսրության կողմից։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ տեղի ունեցած Հայոց ցեղասպանության արդյունքում Օսմանյան Հայաստանի հայ բնակչության հսկայական մասը դադարեց գոյություն ունենալ՝ կրճատվելով և հասնելով աննշան թվերի։ Մնացածներից շատերը թաքցրել են իրենց ինքնությունը կամ ձուլվել են ։ Ողջ մնացածները կազմավորել են Հայկական Սփյուռքը՝ աշխարհասփյուռ հայության համայնքը։
Ժամանակակից իրավիճակ
Հայ ժողովրդի նվիրվածությունը իր հայրենիքին Սփյուռքում պահպանվել է հայկական համայնքների և հայկական դպրոցների ստեղծման միջոցով, որտեղ դասավանդվել է նրանց պատմությունը։ Հայաստան հայրենադարձությունը դարձել է Սփյուռքի նպատակներից մեկը, սակայն 1920 թվականին Հայաստանի ընդգրկումը Խորհրդային Միության կազմում, 1991 թվականին Հայաստանի անկախացումից հետո քաղաքական և տնտեսական անկայունությունը, 1988 թվականից շարունակվող տարածքային հակամարտությունը հարևան Ադրբեջանի հետ և նրա դիրքը երկու թշնամական երկրների (Թուրքիայի և Ադրբեջանի) միջև պատճառ են հանդիսացել այն բանի համար, որ սփյուռքահայերը չցանկանան լքել հյուրընկալող երկրների հարմարավետ պայմանները Հայաստանի համար, ինչը հանգեցնում է ձուլման և երիտասարդ սերնդի մոտ իր էթնիկ ծագման նկատմամբ հետաքրքրության կորստի, ինչը հայերի շրջանում երբեմն անվանում են Սպիտակ ցեղասպանություն) ։
Նախապատմություն
XVI դարում Օսմանյան կայսրությունը Իրանից նվաճել է Անդրկովկասը, որը հետ է գրավվել միայն XVII դարի սկզբին։ Օսմանյան ծանր հարկերից տառապող աղքատ տեղաբնակ հայերը և սեփական համոզմունքների համար հետապնդվող շիա մահմեդականները ողջունել են Իրանին՝ որպես ազատարարների։ 1603 թվականին օսմանների հակահարձակման մասին լուրը հասել է Իրանի շահ Աբասին, որը հրամայել է հայերին բռնագաղթեցնել Երևանի նահանգից (մոտավորապես ժամանակակից Երևան և դրան հարող Իգդիր, Նախիջևան և Մակու գավառներ), մասնավորապես Ջուլֆա քաղաքից, ինչպես նաև Վան նահանգից՝ հետևելով «այրված հողի» ռազմավարությանը, որի արդյունքում հակառակորդը զրկվում էր պարենավորումից։ Հաշվարկված է, որ 1605 թվականին տեղահանված հայերի թիվը հասել է 300 000-ի ։ Հաջորդ հարյուրամյակների ընթացքում թուրքական և քրդական մի քանի քոչվոր ցեղեր բնակություն են հաստատել այդ տարածաշրջաններում և հիմնել խանություններ։
19-րդ դարում Իրանի (1804-1813 և 1826-1828) և Օսմանյան կայսրության (1828-1829 և 1877-1878) դեմ մղված պատերազմների արդյունքում Ռուսաստանը ձեռք է բերել ամբողջ Անդրկովկասը՝ ներառյալ Արևելյան Հայաստանի մեծ մասը։
Հայկական մարզ
Այն բանից հետո, երբ Ռուսական կայսրությունը Իրանից բռնակցել է Անդրկովկասը, նրանք Երևանի խանության փոխարեն ստեղծել են Հայկական մարզը։ 1826 թվականին խանության բնակչությունը կազմում էր 110 120 մարդ, որոնցից 20 073 (~18,22%) հայեր էին ։ Ռուսական կայսրությունը Անդրկովկասում գոյություն ունեցող հայ համայնքի հետ միասին նպաստել է հայերի՝ Օսմանյան կայսրությունից դեպի նոր գրավված տարածքներ հայրենադարձությանը։ Մոտ 40 000 մարդ Ղաջարական Իրանից և 90 000-ը Օսմանյան կայսրությունից ներգաղթել են Ռուսաստանի կողմից վերահսկվող տարածք ։
Հայ գաղթականները Օսմանյան կայսրությունից
Չնայած որոշ հայեր գերադասում էին օսմանյան կամ պարսկական գերիշխանություն, Ռուսական կայսրության կազմի մեջ գտնվող Արևելյան Հայաստանի հայերը արևմտահայերի շրջանում բարձրացնում էին ազգային ենթագիտակցության մակարդակը և ապստամբությունների կոչ անում։ Շատերը տեղափոխվել են Անդրկովկաս, որպեսզի միանան հեղափոխական կազմակերպություններին, որոնք ձգտում էին վերականգնել Արևմտյան Հայաստանի անկախությունը։ Հենց սա դարձավ օսմանյան ղեկավարությանը ցեղասպանություն կատարելու դրդող գործոններից մեկը, որի նպատակն էր վերացնել Արևմտյան Հայաստանի հայկական բնակչությանը։ Անդրկովկասում հայ փախստականների ներհոսքը կտրուկ աճել է այն բանից հետո, երբ 1914 թվականից ի վեր սկսվել է իրագործվել Հայոց ցեղասպանությունը։
Հայաստանի առաջին հանրապետություն (1918-1920)
Մինչ որոշ հայեր փորձում էին հայրենադարձել Արևմտյան Հայաստանը, Հայաստանի առաջին հանրապետությունը այդպես էլ չի կարողացել օրինական ճանապարհով ձեռք բերված հողերը վերահսկողության տակ վերցնել, քանի որ հարևան Վրաստանի և Ադրբեջանի հետ հակամարտությունների մեջ էր գտնվում։ Բացի այդ, Քեմալ Աթաթուրքի կողմից Անկարայում ձևավորված թուրքական ազգայնական նոր կառավարությունը մերժել է Սևրի պայմանագիրը, և 1920 թվականի ամռան վերջին թուրք ազգայնականները վերագրավել են Հայաստանին հանձնված տարածքները, իսկ այդ տարածքներում բնակվող մուսուլման բնակչությունը պատրաստ էր զենք վերցնել Սևրի պայմանագրի դրույթների կատարմանը խոչընդոտելու համար, քանի որ նրանք Արևմտյան Հայաստանը համարում էին իրենց հողը։
Վերջ ի վերջո, քանի որ Հայաստանի առաջին հանրապետությունը ներառվել է Խորհրդային Միության կազմում, Լոզանի պայմանագրի ստորագրմամբ Արևմտյան Հայաստանը մնացել է Թուրքիայի կազմում, ինչը ի դերև է հանել հայրենադարձության ձգտող հայ փախստականների հույսերը։ Պայմանագիրը փոխել է Օսմանյան կայսրության նախկին տարածքներում՝ օրինակ՝ Սիրիայում և Լիբանանում, ապաստանած ողջ մնացած հայերի կարգավիճակը, Լոզանի պայմանագրի դրույթների թվում կար պահանջ, որ նախկին Օսմանյան կայսրության տարածքներում այժմ բնակվող Անատոլիայի փախստականները քաղաքացիության իրավունք ունեն։ 1924 թվականին լիբանանահայերը զանգվածաբար նատուրալիզացվել են, ինչից ի վեր հայերն այդպես էլ չեն կարողացել հայրենադարձվել Արևմտյան Հայաստան ։
Հայկական ԽՍՀ (1920-1991)
Հայոց ցեղասպանությունից հետո մեծ թվով հայեր փախել էին Օսմանյան կայսրության հարևան երկրներ՝ Սիրիա, Եգիպտոս, Լիբանան և այլն՝ ձևավորելով մեծ հայկական համայնքներ։ 1939 թվականին Ֆրանսիայի կողմից Ալեքսանդրետտայի սիրիական տարածքի զիջումը Թուրքիային առաջացրեց հայերի՝ դեպի Լևանտ տեղափոխության երկրորդ ալիքը։
1940-ական թվականներին Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունը կազմակերպել է հայրենադարձության միջազգային արշավ։ Մեծ թվով սփյուռքահայեր հայրենադարձվել են Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին հաջորդած տարիներին։
ԽՍՀՄ-ի տարածքային պահանջները Թուրքիայի նկատմամբ
1945-1953 թվականներին Խորհրդային Միությունը դիտարկում էր Արևմտյան Հայաստանում իր սահմանների ընդլայնման մի քանի տարբերակներ։ Այդ տարբերակների մի մասն իր մեջ ներառում էր արևմտահայ պատմական տարածքների ձեռքբերումը և սփյուռքահայերի հայրենադարձությունը, սակայն այդ տարածքային պահանջները մերժվել են Իոսիֆ Ստալինի մահից հետո։
Եգիպտոս
Եգիպտոսում բնակություն հաստատած հայերն ապրել են բարգավաճության մեջ, սակայն Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո մի քանի հազար մարդ արձագանքել է Խորհրդային Հայաստան վերադառնալու կոչին և հայրենադարձվել ։
Լիբանան
1946-1949 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում Լիբանանի նախագահ Բիշարա էլ Խուրիի վարչակազմը օգնություն է ցուցաբերել լիբանանահայերին և սիրիահայերին, որոնք ցանկանում էին հայրենադարձվել Խորհրդային Հայաստան ։ Այնուամենայնիվ, հայերն իրենց ավելի հարմարավետ էին զգում Լիբանանում, և նրանցից շատերը, որոնք 1940-ական թվականներին լքել են Լիբանանը և Խորհրդային Միության հայերի հայրենադարձության արշավի շրջանակներում հայրենադարձվել Խորհրդային Հայաստան, հետագայում վերադարձել են Լիբանան, քանի որ Լիբանանը համարվում էր «երկրորդ Հայաստան» ։
Հայաստանի երրորդ հանրապետություն (1991-այժմ)
Հայաստանի Հանրապետության գլխավոր խնդիրներից մեկը նրա բնակչության թվաքանակի պահպանումն է։ Չնայած հայրենադարձության վերջին աճին՝ Հայաստանից հեռացող հայերի թիվն անընդհատ աճում է։
Սիրիայի քաղաքացիական պատերազմ (2011-այժմ)
Ըստ Հրանուշ Հակոբյանի՝ Սիրիայում մնացել է ընդամենը 15 000 հայ, մնացածները հաստատվել են Հայաստանում կամ Արցախում, ևս 8 000-ը մեկնել են Լիբանան, իսկ մյուսները՝ Եվրոպա, Միացյալ Նահանգներ և Կանադա։ Սակայն, ըստ հայկական հիմնադրամների մոտավոր հաշվարկների, Սիրիայում մնացել է շուրջ 35 000 հայ։
Թավշյա հեղափոխություն
Հայաստանի Հանրապետության կառավարության կոռուպցիան քննադատության է ենթարկվել, քանի որ եղել այն գլխավոր պատճառներից մեկը, թե ինչու է Սփյուռքը մեկուսացել Հայաստանից։ Սակայն 2018 թվականին տեղի ունեցած Թավշյա հեղափոխության հաջողությունը, որի նպատակներից մեկն է կոռուպցիայի դեմ պայքարը, դիտարկվում է որպես շրջադարձային պահ Հայաստանի պատմության մեջ, և հույս կա, որ Հայաստանի մասին այդ բացասական կարծիքները կփոխվեն և հայրենադարձների նոր ալիք կառաջացնեն։ Այդ փոփոխությունների գիտակցումը Սփյուռքում ուժեղացվել է Սփյուռքում մի քանի հայտնի հայերի կողմից, որոնց շարքում է «System Of A Down» ռոք խմբի անդամ Սերժ Թանկյանը։
2018 թվականի մայիսի 20-ին՝ Թավշյա հեղափոխությունից հետո, ՀՀ նախագահ Արմեն Սարգսյանը Հարավային Կալիֆոռնիայի համալսարանի Հայագիտության համալսարանի կողմից կազմակերպված «Armenia Tomorrow: Citizen Diplomacy at Work» համաժողովի ժամանակ դիմել է ողջ աշխարհի հայ երիտասարդ սերնդին՝ կոչ անելով նրանց հայրենադարձվել ։
Սփյուռք և հասարակական կազմակերպություններ (1915-այժմ)
Հայ համայնքներն ու դպրոցներն ամբողջ աշխարհում հաճախ են կազմակերպում այցելություններ Հայաստան, որպեսզի երիտասարդ սերունդի մեջ պահպանվի իրենց հայրենիքի հանդեպ կապվածության զգացումը։
Հայկական բարեգործական ընդհանուր միությունը (ՀԲԸՄ), որն աշխարհի խոշորագույն և ամենաազդեցիկ հայկական կազմակերպությունն է, օգնում է պահպանել և առաջ տանել հայկական ինքնությունն ու ժառանգությունը կրթական, մշակութային և մարդասիրական ծրագրերի միջոցով՝ տարեկան սպասարկելով շուրջ 500 000 հայերի ավելի քան 30 երկրներում։ Հայկական այլ հասարակական կազմակերպություններ, որոնցից է Հայ երիտասարդական դաշնակցությունը (ՀԵԴ), նույնպես օգնում են պահպանել հայկական ինքնությունը Սփյուռքում։
Էդել Հովնանյանի կողմից 2003 թվականին հիմնադրված «Դեպի Հայք» անվամբ ևս մեկ միջազգային ոչ առևտրային հասարակական կազմակերպություն սփյուռքահայերին օգնություն ցուցաբերելու ծառայություններ է մատուցում անձնական կապերի զարգացման և հայ ինքնության զգացումի վերականգնման գործում ։ «Դեպի Հայք»-ն կամավորների որակավորման բարձրացման ծրագիր է, որը մասնակիցներին առաջարկում է նաև տուրիստական կրթաթոշակներ՝ Հայաստանի զարգացմանը աջակցելու համար։ Մասնակցության համար թեկնածուները պետք է ունենան հայկական ծագում և գտնվեն որոշակի տարիքային տիրույթում։
2012 թվականի օգոստոսին ստեղծվել է «Repat Armenia» (հայերեն՝ «Վերադարձ Հայաստան») կազմակերպությունը, որը ծառայություններ է մատուցում սփյուռքահայերին իրենց հայրենադարձության ընթացքում օգնություն ցուցաբերելու համար։ Նրանց նպատակն է խրախուսել մասնագետների և ձեռներեց մարդկանց ու ընտանիքների հայրենադարձությունը Հայաստան՝ օգնելու հայ ազգի զարգացմանը։ Նրանք նաև ազդեցություն ունեն կառավարության քաղաքականության վրա և օգնում են Հայաստանում ստեղծել բարենպաստ միջավայր հայրենադարձության համար։
Այս բոլոր կազմակերպություններն իրենց ջանքերն են ներդրել սփյուռքահայերին իրենց հայրենիքում վերամիավորելու համար՝ հույս ունենալով, որ նրանք մի օր կհայրենադարձվեն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայկական սփյուռք Կատեգորիա:Հայեր Կատեգորիա:Հայրենադարձություն
Էլգուջա Ամաշուկելի
Էլգուջա Դավիթի Ամաշուկելի (ელგუჯა დავითის ძე ამაშუკელი, ), խորհրդային և վրացի քանդակագործ։ ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ (1988), ԽՍՀՄ պետական մրցանակի դափնեկիր (1982)։
Կենսագրություն
Էլգուջա Ամաշուկելին ծնվել է 1928 թվականի ապրիլի 22-ին Թիֆլիսում (այժմ՝ Թբիլիսի, Վրաստան)։ 1950-1955 թվականներին սովորել է Թբիլիսիի գեղարվեստի ակադեմիայում՝ Ն. Պ. Կանդելակիի մոտ։
Էլգուջա Ամաշուկելին «Մայր Վրաստան» հուշարձանի, «Ռուսթավելի» մետրոյի կայարանի խորաքանդակի (1966), Վրաստանում Վախթանգ Գորգասալի հուշարձանի (1967), Նիկո Փիրոսմանիի հուշարձանը Թբիլիսիում (1975), Գորիում Հաղթանակի մոնումենտի (1979), Փոթիում Հերոս նավաստիների փառքի հուշարձանի (1979) հեղինակն է։
1996 թվականից Ամաշուկելին եղել է Վրաստանի գիտությունների ակադեմիայի Լեզվաբանության և գրականության վարչության թղթակից-անդամ։
Էլգուջա Ամաշուկելին մահացել է 2002 թվականի մարտին։ Թաղված է Թբիլիսիի Դիդուբեի պանթեոնում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրացի քանդակագործներ Կատեգորիա:Խորհրդային քանդակագործներ Կատեգորիա:Դիդուբեի պանթեոնում թաղվածներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ Կատեգորիա:20-րդ դարի քանդակագործներ Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Վրաստան)
Գիպինկիուի
Գիպինկիուի, հնագույն երկիր Ուրմիա լճի հարավային կամ հարավարևելյան կողմում։ Հիշատակվում է ասորեստանյան սեպագրություններում՝ Նիշլա և Սիպուրի երկրների միջև ։
Զվոնկո Բոգդան
Զվոնկո Բոգդան, Վոեվոդինայի ավանդական ֆոլք երաժշտության երգիչ։ Հայտնի է ոչ միայն իբրև երգիչ, այլև երգահան. նկարիչ և ձիարշավորդ ։ Նա ճանաչելի է իր բարեկիրթ շարժուձևով։
Բոգդանն ամուսնացել է իր կնոջ՝ Մարիաննայի հետ Բելգրադում։ Նրանք ունեն երկու երեխա՝ Զիգմունդը և Էվելինան։ Նրանք նաև ունեն երեք թոռներ՝ Նինան, Ալեքսանդրը և Սոֆիան։ Ապրում են Սուբոտիկայում 1980 թվականից ի վեր ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սերբ երաժիշտներ Կատեգորիա:Սերբ երգիչներ Կատեգորիա:Սերբ նկարիչներ Կատեգորիա:Խորվաթ երգիչներ Կատեգորիա:Սերբ կոմպոզիտորներ
Ընկերակից կենդանի
Ընկերակից կենդանի  , տնային կենդանիներին բնութագրող տերմին։ Այդպիսի կենդանիներին մարդը պահում է իր տանը՝ հաղորդակցվելու և դրական հույզեր ստանալու նպատակով։ Նման տնային կենդանիները, այդպիսով, հակադրվում են գյուղատնտեսական կենդանիներին, որոնք պահվում են մսի և կաթնամթերքի, բրդի և այլնի արտադրության համար կամ աշխատում են որպես անասուն։ Ընկերակից կենդանիների շարքում, ոչ հաճախ, բայց հանդիպում են նաև վայրի կենդանիներ` հատուկ ձևերով ընտելացվելուց հետո։
Ավանդական և ամենատարածված ընկերակից կենդանիները կատուներն ու շներն են։ Հաճախ որպես ընկերակից կենդանիներ հանդիպում են թռչուններ (հիմնականում ՝ թութակներ, դեղձանիկներ և տնային աղավնիներ, երբեմն՝ նաև կորվիդներ), կրծողներ (ծովախոզուկներ, դեկորատիվ առնետներ, hամստերներ, շինշիլաներ, սկյուռիկներ), տնային նապաստակներ, ձկներ։ Նույնիսկ հանդիպում են կապիկներ, խոզեր (թզուկ և վիետնամական ճարպոտ խոզեր), աղվեսներ (երկու տեսակ՝ տնային սև֊շագանակագույն աղվես և ֆենեք աղվես), կունիներ (ֆերմեր), սողուններ (կրիա, օձեր, մողեսներ, կոկորդիլոս), հոդվածոտանիներ (օրինակ՝ տարանտուլայի սարդեր, Մադագասկարյան ֆշշացնող ուտիճեր և այլ միջատներ)։
Հովհան Կրոնշտադտցի եկեղեցի (Դոնի Ռոստով)
Հովհան Կրոնշտադտցի եկեղեցի (Церковь Иоанна Кронштадтского), ուղղափառ տաճար Դոնի Ռոստով քաղաքում (Ռոստովի մարզ, Ռուսաստան)։ Կառուցվել է ի պատիվ ուղղափառ սուրբ Հովհաննես Կրոնշտադտցու։ Տաճարը ենթարկվում է Մոսկվայի պատրիարքարանի Ռոստովի և Նովոչերկասկի թեմին։ Կառուցվել է 2010 թվականին ճարտարապետ Գենրիխ Վասիլևիչ Իվանովի նախագծով։
Ընկերակից կենդանի
Որոշ չափով, ընկերակից կարող են լինել նաև գյուղատնտեսական կենդանիները՝ ձի, ավանակ, ուղտ, փիղ (Հնդկաստանում և հարևան երկրներում), եղջերու (հեռավոր հյուսիսային ժողովուրդների շրջանում), ինչպես նաև լամա (Հարավային Ամերիկայում)։ Վերջերս շատերը որպես ընկերակից կենդանի են պահում ձիերին (սովորական կամ գաճաճ), ինչպես նաև պոնիներին։ Նրանք միատեղում են ընկերակից կենդանիների գործառույթները. պաշտպանում են տիրոջը և նրա ունեցվածքը, ուղեկցում են կույրերին՝ ինչպես շունը, և կատվի նման ոչնչացնում են կրծողներին։ Հնդկաստանում փղեր պահելու ավանդույթը (օրինակ՝ որպես պաշտամունքային կենդանիներ) բավականին հին է։
Հովհան Կրոնշտադտցի եկեղեցի (Դոնի Ռոստով)
Պատմություն
Սուրբ բարեպաշտ Հովհան Կրոնշտադտցու պատվին կառուցված տաճարը միակ ուսանողական տաճարն է Ռոստովի և Նովոչերկասկի թեմի տարածքում։ Այս տաճարի պատմությունը սկսվել է 1992 թվականին, երբ սեպտեմբերի 29-ին տեղի է ունեցել Ռոստովի հաղորդակցության ուղիների պետական համալսարանին կից տնային եկեղեցու բացումը։ Առաջին արարողությունն այդ եկեղեցում տեղի է ունեցել 1993 թվականի սեպտեմբերի 1-ին։ Հաջորդ տարվա հուլիսի 12-ին Ռոստովի և Նովոչերկասկի արքեպիսկոպոս Պանտելեիմոնն օծել է շինարարության վայրը, իսկ հուլիսի 26-ին սկսվել են շինարարական աշխատանքները։ Առաջին Սուրբ պատարագը կատարվել է 1994 թվականի հունիսի 3-ին։
Շուտով որոշում կայացվեց կառուցել Հովհան Կրոնշտադտցու նոր տաճար։ Մոսկվայի և համայն Ռուսիո պատրիարք Ալեքսի II-ը 1999 թվականին այցելել է համալսարան և Ժողովրդական ապստամբության հրապարակում օծել հիմնաքարն ու կառուցման վայրը։ 2004 թվականին կառուցվել են գմբեթներն ու խաչը։ Տաճարին կից գործում է կիրակնօրյա դպրոց ։ 2005 թվականի մարտի 14-ից ծխական համայնքի ժամերգությունները տեղափոխվել են սուրբ առաքյալներ Պետրոսի ու Պողոսի անվան կողմնասեղան, որը կազմակերպվել էր ապագա տաճարի կիսանկուղային տարածքում։ Տաճարը կառուցվել է դասական ոճով (ի տարբերություն Դոնի Ռոստովում իշխող «բյուզանդականի» ։
Ընկերակից կենդանի
Դրական ազդեցություն տերերի առողջության վրա
Համարվում է, որ տանը ընկերակից կենդանիների առկայությունը դրական ազդեցություն է թողնում տերերի առողջական վիճակի վրա ։ Տանը ընկերակից կենդանի ունենալը օգնում է սթրեսից ազատվել այն մարդկանց, որոնք սիրում են շրջապատված լինել կենդանիներով։
Այսպիսով՝ շան հետ քայլելիս տերը ֆիզիկական վարժություններ է կատարում և մաքուր օդ է շնչում, բացի այդ, քաղաքային պայմաններում կան շան հետ զբոսնելու համար նախատեսված հատուկ տարածքներ, որտեղ մարդիկ հնարավորություն ունեն շփվելու շների այլ տերերի հետ։
Հովհան Կրոնշտադտցի եկեղեցի (Դոնի Ռոստով)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տաճարներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:2010 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Դոնի Ռոստովի վանքեր և եկեղեցիներ
Ընկերակից կենդանի
Պատմություն
Ընկերակից կենդանիները վաղուց են դարձել մարդկային քաղաքակրթության մի մաս։ Դեռ քարե դարում շները մարդկանց համար որսի ուղեկիցներ են եղել։ Կատվին (ըստ ունեցած տվյալների) ընտելացրել են մոտ 9,500 տարի առաջ. այդ ժամանակ ձին ու ուղտը արդեն ընտելացված են եղել։
Շների ամենահին ցեղատեսակները, որոնք ընտելացվել են որպես ընկերակից կենդանիներ, ներառում են 14 ցեղատեսակ։ Օրինակ՝ գենետիկական հետազոտությունների համաձայն՝ Պեկինեսի էվոլյուցիոն տարիքը կազմում է մոտ 2000 տարի, ակիտա-ինուի մնացորդները թվագրվում են մ.թ.ա. մոտ II հազարամյակին, իսկ սալյուկիինը՝ մ.թ.ա. 3500 թվականին։
Որոշ պատմաբանների կարծիքով՝ հետկոլումբիական դարաշրջանում Կենտրոնական և Հարավային Ամերիկայի հնդկացիների մասշտաբային մահվան պատճառը ոչ թե իսպանացիների կողմից հնդկական ցեղերի ուղղակի ոչնչացումն է եղել, այլ եվրոպացիների բերած հիվանդությունները. եվրոպացիները, հազարամյակների ընթացքում ընկերակից կենդանիներ պահելով, իմունիտետ են ձեռք բերել, որը հնդկացիները չեն ունեցել, քանի որ ընկերակից կենդանիներ չեն պահել։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կենդանիներ Կատեգորիա:Ընտանի կենդանիներ Կատեգորիա:Կաթնասուններ Կատեգորիա:Կենդանիներ և մարդիկ Կատեգորիա:Հասարակություն Կատեգորիա:Ազատ ժամանց Կատեգորիա:Հոբբի Կատեգորիա:Կյանք Կատեգորիա:Անասնաբուծություն
Մարքս եղբայրներ
Մարքս եղբայրներ (Marx Brothers), ամերիկացի կատակերգու հանրաճանաչ հինգ եղբայրներ, որոնք մասնագիտացել են ծեծկռտուքներից, ապտակներից, սիրախաղից և «տորթերի նետումից» բաղկացած «աբսուրդի կատակերգությունում»։
Ծնվել են Նյու Յորքում՝ հրեա ներգաղթյալների ընտանիքում։ Նրանց մայրը՝ Մինի Շենբերգը, ծնվել է Ռեյնյան Պրուսիայում, իսկ հայրը՝ Սեմուել Մարքսը, ֆրանսիական Էլզաս բնակավայրում ։ Խաղացել են վոդևիլներում և թատերական ներկայացումներում, բայց համաշխարհային ճանաչում են ձեռքբերել կինեմատոգրաֆիայի շնորհիվ ։ Մարքս եղբայրներին համեմատում են այնպիսի աստղերի հետ, ինչպիսիք են Չարլի Չապլինն ու Բաստեր Քիթոնը։
Եղբայրներ
Առաջին ֆիլմերին մասնակցել են հինգ եղբայրներից չորսը՝ Չիկոն, Հարփոն, Գրաուչոն և Զեփոն։
1935 թվականից Զեփոն դադարել է նկարահանվել կինոֆիլմերում։
Գամոն մասնակցել է խմբի բեմական ներկայացումներին, սակայն ֆիլմերում չի նկարահանվել։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի կատակերգուներ Կատեգորիա:Քույրեր և եղբայրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասաններ Կատեգորիա:Նյու Յորք քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Համր կինոյի դերասաններ Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոգործիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի արտիստներ Կատեգորիա:Հոլիվուդյան փառքի ծառուղի
Թեոդոր Բերքելման
Թեոդոր Բերքելման (Theodor Berkelmann, ), ԷսԷս-ի ղեկավարներից մեկը, ԷսԷս-ի օբերգրուպենֆյուրեր և ոստիկանության գեներալ (1942)։
Կենսագրություն
Թեոդոր Բերքելմանը ծնվել է 1894 թվականի ապրիլի 17-ին Մեցի մոտ գտնվող Լե-Բան-Սանկտ-Մարտին փոքրիկ քաղաքում։ 1913 թվականի հոկտեմբերին ծառայության է անցել բանակում։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակից է, 1914 թվականին ստացել է օբեր-լեյտենանտի կոչում։ Մարտական ծառայության համար պարգևատրվել է 1-ին և 2-րդ դասի Երկաթե խաչով։ 1919 թվականին զորացրվել է և մտել «Հյուլզեն» (Freikorps Hülsen) Կամավորական կորպուս։ 1922 թվականի վերջից մինչև 1926 թվականն աշխատել է հանքափոր։ 1926 թվականից մինչև 1930 թվականը Վերին Սիլեզիայում զբաղվել է ռազմասպորտային գործունեությամբ։
1929 թվականի մայիսի 1-ին մտել է Նացիոնալ-սոցիալիստական ​​գերմանական բանվորական կուսակցության մեջ (տոմս № 128 245): 1930 թվականից մինչև 1931 թվականը Կանադայում զբաղվել է ֆերմերությամբ։  1931 թվականի մարտի 1-ին մտել է ԷսԷս (տոմս № 6 019) շտանդարտենֆյուրերի կոչումով և ղեկավարել ԷսԷս-ի «Վերին Սիլեզիա» 23-րդ շտանդարտը։ 1931 թվականի հունիսի 15-ին մտել է СА-ի բարձրագույն ղեկավարության մեջ  և դարձել Մյունխենում СА-ի ղեկավարության ֆյուրերի կայսերական դպրոցի (գերմաներեն` Reichsfuhrerschule) ուսուցիչ։ 1932 թվականի մարտի 6-ին վերադարձել է ԷսԷս և նշանակվել Ռեյխսֆյուրեր Հենրիխ Հիմլերի համհարզ։ 1932 թվականի հոկտեմբերի 1-ից եղել է ԷսԷս-ի «Հյուսիս» խմբի շտաբի պետ (շտաբ-բնակարանը Ալտոնում), 1933 թվականի ապրիլի 1-ից` ԷսԷս-ի  «Արևելյան Ֆրիզիա» 24-րդ շտանդարտի հրամանատար, 1933 թվականի դեկտեմբերի 11-ից` ԷսԷս-ի  VI աբշնիտի հրամանատար։ 1936 թվականի ապրիլին ընտրվել է Ռայխստագի պատգամավոր։
1936 թվականի ապրիլի 1-ից եղել է ԷսԷս-ի «Էլբա» օբերաբշնիտի հրամանատար, 1938 թվականի հունիսի 28-ից, միաժամանակ` ԷսԷս-ի և «Էլբա» ոստիկանության բարձրագույն ղեկավար։ 1940 թվականի ապրիլի 20-ին փոխադրվել է Վեստմարկ համանուն պաշտոնին, 1941 թվականի դեկտեմբերի 10-ին` Ռայն ։ 1943 թվականի սեպտեմբերի 11-ից եղել է ԷսԷս-ի «Վարտա» ոստիկանության բարձրագույն ղեկավար, շտաբ-բնակարանը Պոզենում, միաժամանակ 1943 թվականի նոյեմբերի 9-ից` ԷսԷս-ի «Վարտա» օբերաբշնիտի հրամանատար։ Ղեկավարել է օկուպացված Լեհաստանի տարածքում հրեաների և լեհերի հետապնդման աշխատանքները ։ Մահացել է 1943 թվականի դեկտեմբերի 27-ին ուղեղի կաթվածից, Պոզենում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Գերմանացի գեներալներ Կատեգորիա:Կաթվածից մահացածներ Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Գերմանիայի ռազմական գործիչներ
Շալվա Ղամբաշիձե
Շալվա Ղամբաշիձե (შალვა ღამბაშიძე, ), կինոյի և թատրոնի վրացի խորհրդային դերասան, Վրացական ԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1939) ։
Կենսագրություն
Շալվա Ղամբաշիձեն ծնվել է 1899 թվականի հուլիսի 20-ին (օգոստոսի 1) Զեստափոն քաղաքում, հոգևորականի ընտանիքում ։ Սովորել է Քութայիսի ռեալական ուսումնարանում։
1920 թվականին Թբիլիսիում ավարտել է Գ. Ջաբադարիի դրամատիկական ստուդիան, 1920 թվականից որպես դերասան աշխատել է Բաթումի թատրոնում, 1921 թվականից՝ Թբիլիսիի Շոթա Ռուսթավելու անվան թատրոնում, իսկ 1928 թվականից՝ Թբիլիսիի Կ. Մարջանիշվիլու անվան թատրոնում։ 1937-1947 թվականներին եղել է Կ. Մարջանիշվիլու անվան թատրոնի տնօրենը, գեղարվեստական ղեկավարն ու ռեժիսորը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վրացի դերասաններ Կատեգորիա:Վրացի ռեժիսորներ Կատեգորիա:Վրացական ԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:Դիդուբեի պանթեոնում թաղվածներ