cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Իրանական Ադրբեջան
Անվանում
«Ատրպատական»՝ հին պարսկերեն նշանակում է կրակապաշտ հեթանոսներ, ատր՝ կրակ (ատրուշան) և պատական կամ փայագան՝ հեթանոս (pagan)։ Մեկ այլ բացատրությամբ՝ «փայագան» կամ «բայգան» բառը նշանակում է պահապան (կրակով պաշտպանված, կրակի կողմից հովանավորվող)։ Դրա անվանումը գալիս էր նաև Ատրոպատի՝ նրա առաջին արքայի անունից, ում անվանումը նույնպես այս բացատրությունն ուներ ։ 642 թվականին Իրանը կորցնում է անկախությունը, և կործանվում է Սասանյան Պարսկաստանը։ Եթե Հայկական լեռնաշխարհը և Կովկասը միավորվում են Արմինիա կուսակալության մեջ, ապա այստեղ ստեղծվում է Սաջյան ամիրայությունը։ Արաբերենում համապատասխան հնչյունների բացակայության հետևանքով փ-ն վերանվանվում է բ, իսկ գ-ն՝ ջ, ստացվում է Ազարբայեջան։
Անվանումը գործածության մեջ է մտնում միջին դարերում, հասնում 20-րդ դար։ 18-րդ դարի վերջին օգտագործվել է նաև «Հատրպէճան» ձևը ։
Այսօր այդպես է կոչվում ժամանակակից Հարավային Կովկասի պետություններից մեկը, որն իր անունը վերցրել է Իրանական Ադրբեջանից։
Պատմություն
Ատրպատական անվանումն առաջին անգամ հիշատակվել է մ.թ.ա. 7-6-րդ դարերում՝ որպես Մարաստանի հյուսիսային երկրամաս, իսկ դրա կործանումից հետո, ավելի ուշ՝ Աքեմենյան Իրանի սատրապությունը ։ Մարաստան-Մեդիայի հետ անկախանում է մ.թ.ա. 321 թվականին. դա կապված էր Ալեքսանդր Մակեդոնացու հետ, ով նվաճել էր Աքեմենյան Իրանը, սակայն երիտասարդ տարիքում մահանացել էր և իր կայսրությունը բաժանվել էր մի քանի մասի։ Ատրպատականում թագավոր է դառնում Ատրոպատեսը, ով հիմնում է արքայական դինաստիա։ Մ.թ.ա. 80-ական թվականներին Ատրպատականի թագավոր Միհրդատն ընդունեց Տիգրան Բ Մեծի գերիշխանությունը՝ պարտավորվելով նրան տրամադրել իր ռազմական ուժերը և վճարել հարկեր, իսկ Արտաշատի պայմանագրից (մ.թ.ա. 66) հետո Ատրպատականն ընդունեց նախ Հռոմի, ապա՝ Պարթևստանի գերիշխանությունը։ 252 թվականին Ատրպատականը նվաճվեց և վերածվեց մարզպանության՝ Սասանյաններին ենթակա շահապի կամ սատրապի գլխավորությամբ։ Հայաստանի առաջին բաժանումից (387) հետո Պարսկահայք նահանգը Հեր, Զարևանդ գավառներով միացվեցին Ատրպատականին։ 451 թվականի մայիսի 26-ին երկրամասի հյուսիսում՝ Ավարայրի դաշտում, տեղի է ունենում Վարդանանց պատերազմի գլխավոր ճակատամարտը ։
642 թվականին արաբական զորքերը Նիհավենդի ճակատամարտում հաղթում են պարսիկներին և կործանում Սասանյան տերությունը։ Աստիճանաբար արաբներին են անցնում Իրանի բոլոր տարածքները, որոնցից վերջինը լինում է Ատրպատականը ։ Այն արաբները վերանվանում են Ազարբայեջան։ Այստեղ հիմնադրվում է Սաջյան ամիրայությունը, որին հետագայում փոխարինում են նաև այլ իշխանապետություններ։ Երկրամասում տարածվում է իսլամը, որը դուրս է մղում զրադաշտականությունը։ Արաբական խալիֆայության թուլացումից օգտվելով՝ Ատրպատականի բնակչությունը նույնպես ընդվզել է տիրակալների դեմ։ 11-րդ դարում Միջին Ասիայից տարածաշրջան են ներխուժում սելջուկները, ովքեր այստեղ հաստատում են Սելջուկյան սուլթանությունը։ 13-րդ դարում Վրաց թագավորությունը արշավանքներ է կազմակերպում սելջուկյան ամիրայությունների դեմ և ազատագրում Արևելյան Հայաստանը։ 1208 թվականին Թամար թագուհու զորքերը՝ Զաքարե ամիրսպասալար և Իվանե աթաբեկ Զաքարյանների գլխավորությամբ գրավում են Արդաբիլը և Թավրիզը, իսկ 1210 թվականին մտնում Խոյ, ապա՝ Ղազվին  ։ Աստիճանաբար Ատրպատականի տարածքում հայտնվում են նորանոր թյուրքալեզու ցեղեր, որոնց հոսքն ուժեղանում է սուլթանության կործանումից և 13-րդ դարում մոնղոլ-թաթարական արշավանքներից հետո։ 14-րդ դարի վերջին Մերձավոր Արևելք է արշավում Լենկթեմուրը, իսկ 15-րդ դարում Հայկական լեռնաշխարհում և Իրանի հյուսիսում հայտնվում են Կարա-Կոյունլուների և Ակ-Կոյունլուների թուրքմենական պետությունները ։ 16-րդ դարում Ատրպատականի բնակչությունը ամբողջովին իսլամադավան էր, հետզհետե գերակշռող էին դարձել թյուրքական լեզուները։ Երկրամասն այլևս ոչնչով չէր հիշեցնում կրակապաշտ իրանցիներին, ովքեր այստեղ բնակվում էին հարյուրամյակներ առաջ։ Հիմնադրվում է Սեֆյանների դինաստիան, որը կարողանում է սկզբում միավորել ամբողջ Ատրպատականը, ապա՝ Իրանական լեռնաշխարհը՝ ստեղծելով Սեֆյան տերությունը։ Նրանք շիադավան թյուրքեր էին, ովքեր թշամական էին տրամադրված Մերձավոր Արևելքի մյուս՝ սուննիական Օսմանյան կայսրության դեմ ։ Իրանցի-ազարիները, այդպիսով, կրում էին իրանական մշակույթը։ Ֆիզիկական տվյալներով նույնպես իրենք նման չէին շեղաչք օսմանցիներին։
16-18-րդ դարերում Իրանի և Թուրքիայի միջև Հայկական լեռնաշխարհում ու Միջագետքում տեղի ունեցող անընդհատ պատերազմների արդյունքում Իրանական Ատրպատականը դարձել էր հենարան՝ թշնամու վրա հարձակվելու համար։ Տեղի բնակչությունը սատարում էր Իրանի իշխանությանը, քանի որ իշխող հասարակարգը հենց այդ երկրամասից էր ։ Միայն մեկ անգամ՝ 1590 թվականին օսմանցի թուրքերը կարողանում են մտնել երկրամաս, սակայն որոշ ժամանակ անց այն ազատագրվում է Շահ Աբբաս I-ի կողմից։ Նա զարգացրել էր երկրամասի տնտեսությունը, այստեղ տեղափոխել հազարավոր հայերի ու ասորիների, հրեաների ու այլ ազգերի, բարեկարգել մետաքսի ճանապարհին գտնվող Թավրիզ քաղաքը, որը դարձել էր Իրանի տնտեսական, մշակութային ու քաղաքական խոշոր կենտրոններից մեկը։ 1724 թվականին Սեֆյան դինաստիան տապալվում է. մայրաքաղաք Սպահանը գրավվում է աֆղանների կողմից, և օսմանցիները երկրորդ անգամ ներխուժում են Ատրպատական։ Միայն 1730-ական թվականներին շահ դարձած Նադիր խանը (1736-1747) դուրս է վտարում նրանց Իրանից ու վերականգնում պետության սահմանները։ Նրան օժանդակում էին նաև հայերը՝ Սյունիքի ու Արցախի ինքնապաշտպանական կռիվներից հետո ։
18-20-րդ դարերում Իրանում տեղի են ունենում դինաստիական փոփոխություններ, սակայն Ատրպատականը մնում է Իրանի կազմում։ Իրար են հաջորդում Աֆշարիների (1750-1794), Ղաջարիների (1789-1925) և Փահլավիների արքայատոհմերը (1925-1979)։ 19-րդ դարում Իրանում քաղաքական իշխանությունը թուլանում է, ինչի հետևանքն են հանդիսանում ռուս-պարսկական առաջին և երկրորդ պատերազմները։ Արևմտյան տերությունները, մասնավորապես՝ Անգլիան և Ֆրանսիան, ցանկանալով խոչընդոտել Ռուսաստանի առաջխաղացումը, սատարում են Իրանին։ 1827 թվականի հոկտեմբերի 26-ին ռուսական զորքերը գրավում են Թավրիզը, ամբողջ Իրանական Ադրբեջանը։ Թուրքմենչայի պայմանագրով Իրանի հյուսիսային սահմանն է դառնում Արաքս գետը, իսկ տեղի հայության մի մասը՝ 40-42 հազար հոգի, հետ են մեկնում Արևելյան Հայաստան՝ Երևանի ու Նախիջևանի գավառներ, Ղարաբաղ և Զանգեզուր ։ Նրանց հետ մեկնում է նաև տեղի ասորի բնակչությունը։ 19-րդ դարի ընթացքում Իրանի հյուսիսում ուժեղ էր ռուսական, իսկ հարավում՝ անգլիական ազդեցությունը։ Վերջինս կապված էր Հնդկաստան-Պարսից ծոց ծովային առևտրային ճանապարհի հետ։ 1905 թվականին Ռուսաստանում սկսում է հեղափոխություն, և Իրանի հյուսիսը, լինելով ռուսական ազդեցության գոտում, նույնպես ալեկոծվում է հեղափոխական շարժումներից։ Թավրիզը դառնում է 1905-1911 թվականների Իրանի սահմանադրական հեղափոխության կենտրոնը։ Դրանում մեծ դեր են խաղում Իրանական Ադրբեջանի հայ և թյուրքալեզու բնակիչները ։ Երբ ռուսական զորքերը մտնում են տարածաշրջան, օսմանյան բանակը օկուպացնում է Քուրդիստանը։ 1912 թվականին թուրքական զորքերը դուրս են գալիս Իրանի տարածքից, և երկրորդ անգամ ներխուժում Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին՝ 1914 թվականին։ Ռուսական զորքերը, ինչպես նաև հայկական զորաջոկատները, որոնք կազմակերպվել էին հիմնականում Հայ հեղափոխական դաշնակցության կողմից, մտնում են Իրան, ապա ազատագրում նաև Արևմտյան Հայաստանը՝ Վանի, Բիթլիսի, Էրզրումի ու Տրապիզոնի վիլայեթները։ 1917 թվականի հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո ռուսական զորքերը լքում են նշած տարածքները, և թուրքերը դարձյալ մտնում են Իրանական Ադրբեջան, սակայն մնում այնտեղ մի քանի ամիս՝ մինչև 1918 թվականի հունիսից նոյեմբեր ։ Փահլավիների դինաստիայի ու իսլամական հանրապետության կառավարման տարիներին Ատրպատականը շարունակում է մնալ Իրանի մաս։
Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո Թուրքիան շարունակում է վարել Ատրպատականի թուրքացման քաղաքականությունը։ Դա հատկապես կապված էր Ադրբեջան պետության առաջացման հետ, որի անվանումը գալիս էր հենց Իրանի հյուսիսային նահանգից  ։ Դա պատահական չէր, այլ արվել էր նրա համար, որ հետագայում այն ընդլայնվի Կովկասի ու Հյուսիսային Իրանի հաշվին՝ Թուրքիան Միջին Ասիային կապելու տեսանկյունից։ Ադրբեջանը Սևրի պայմանագրի ստորագրումից առաջ ներկայացրել էր «Կովկասյան և Իրանական Ադրբեջանների» միավորման նախագիծ, որը մերժվել էր։ Իրանական Ադրբեջանի հանդեպ ծավալապաշտական քաղաքականությունը Թուրքիան վարում էր նաև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին, սակայն դա հօդս ցնդեց՝ խորհրդային բանակի՝ Իրան մտնելու պատճառով ։ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո Իրանական Ադրբեջանի թյուրքացման քաղաքականությունը և անջատողական դրսևորումները Թուրքիայից բացի վարում է նաև Ադրբեջանը, որի համար Իրանի հյուսիսը կամուրջ է դարձել ոչ միայն Թուրքիայի, այլև Նախիջևանի անկլավի հետ կապ հաստատելու տեսանկյունից։
Աշխարհագրություն
Իրանական Ադրբեջանը հյուսիսից եզերում է Արաքս գետը, որը Իրանի սահմանն է Հայաստանի և Ադրբեջանի հետ, արևմուտքից՝ Վասպուրականի լեռները, որոնք բնական սահման են հանդիսանում Թուրքիայի հետ, իսկ հարավում և արևելքում Իրանի նահանգներն են՝ բնակեցված պարսիկներով, քրդերով, գելերով ու թալիշներով։ Ամենացածր կետը հյուսիս-արևելքում է՝ Մուղանի դաշտավայր (170 մետր), ամենաբարձրը՝ արևելքում՝ Սավալան լեռ (4810 մետր)։ Վերջինս Հայկական լեռնաշխարհի ամենաբարձր գագաթն է Մասիսից (Մեծ Արարատ) հետո ։ Կլիման մերձարևադարձային է՝ հիմնականում կիսաանապատային կամ լեռնային քարքարոտ հողերով, փոքր տոկոս են զբաղեցնում անտառներն ու պուրակները։ Բնորոշ են շոգ ամառները և մեղմ, լեռնային շրջաններում՝ ցուրտ ձմեռները։ Լեռնագրության տեսանկյունից Իրանական Ադրբեջանը գտնվում է Հայկական լեռնաշխարհի ու Իրանական բարձրավանդակի սահմանին. տարածքը ավելի քան 2/3-ով լեռնային է։ Այստեղ են գտնվում Վասպուրականի (Կոտուր), Ղարադաղի (Հայկական) լեռնաշղթաները Հայկական լեռնաշխարհի տարածքով, Էյնալի լեռնաշղթան՝ Իրանական բարձրավանդակում։ Դրանց միջև՝ 1300-1700 մետր բարձրության վրա, գտնվում են Ուրմիայի գոգավորությունը և Թավրիզի դաշտը՝ սարահարթեր, որտեղ զարգացած է ոռոգովի երկրագործությունը և այգեգործությունը ։
Սավալան գագաթը հանգած հրաբուխ է, այստեղ գտնվում են հանքային ջրերի բուժիչ աղբյուրներ, գործում է Ալվարեսի լեռնադահուկային կենտրոնը և Սարեյն առողջարանը։ Այստեղ ալպիական մարգագետիններ են։ Համաձայն պատմիչ Համդալլահ Ղազվինիի՝ այստեղ Զրադաշտը խոսել է Ահուրա Մազդայի հետ ։ 2010 թվականին Թավրիզից ոչ հեռու բացվել է Էյնալիի ճոպանուղին։ Բացի Սավալանից՝ այստեղ բարձր գագաթներ են Սոհունդը (3707 մ) կենտրոնում և Բոզգուշը (3306 մ) ծայր հարավում ։ Վերջինս նույնպես հանգած հրաբուխ է, և ընդերքը հարուստ է շինանյութային օգտակար հանածոներով (անդեզիտ)։ Ջրագրությամբ աղքատ այս տարածաշրջանն ունի ընդամենը 17 գետ ու գետակ։ Դրանք բաժանվում են երկու խմբի՝ Ուրմիո (Կապուտան) լճի և Կասպից ծովի գետեր։ Առաջին խմբի գետերը հիմնականում գործածվում են Ուրմիայի ու Թավրիզի դաշտերը ոռոգելու համար, դրանցից հայտնի է Գադար գետը։ Կասպից ծովի գետերից հայտնի են Արաքսը՝ Ահար վտակով և Սեֆիդրուդ գետը՝ Կզլ-Ուզան վտակով։ Փոքր լճակներից հայտնի են Շորաբիլը, Գուրիգյոլը, Նեորը։
Գետերի ջրերի անվերահսկելի շահագործման պատճառով իջել է Ուրմիո լճի մակարդակը և խիստ կրճատվել լճի մակերեսը՝ 5200 քառակուսի կիլոմետրից վերածվելով մոտ քսան անգամ փոքր ջրավազանի։ Դեռ 1984 թվականի դրությամբ լիճն ունեցել է այդ մակերեսը և 16 մետր խորություն։ Աղիությունը եղել է շատ բարձր՝ 150-250%, հիմնականում քլորիդներ են, որ ափամերձ մասերում ամռանը հանդիպում են աղուտների ձևով։ Կենդանական աշխարհը ներկայացված է միայն մանր խեցգետնանմանների և որոշ ջրիմուռների տեսքով ։
Բնակչություն
Ատրպատական-Ադրբեջան պատմաաշխարհագրական տարածքը հիմնականում բնակեցված է մուսուլմաններով։ 2016 թվականի դրությամբ իրանաբնակ ադրբեջանցիների (ազարիներ) ընդհանուր թիվը հասնում է 17 միլիոնի, որոնց մոտ կեսը բնակվում է Իրանական Ադրբեջանում ։ Նրանց մի մասն էլ բնակվում է մայրաքաղաք Թեհրանում (ավելի քան 2 միլիոն) Համադանի նահանգում (1 միլիոն) և այլուր։ Իրանական Ադրբեջանում ապրել են հետևյալ ազգությունները՝ Իրանական Ադրբեջանը երկրի ամենախիտ բնակեցված հատվածներից է, որտեղ բացի շիադավան ազարիներից հանդիպում են նաև այլ ազգերի ու կրոնների ներկայացուցիչներ, հատկապես՝ սուննի քրդեր ու շիա պարսիկներ, ինչպես նաև՝ հրեաներ, քրիստոնյա հայեր ու ասորիներ, իսլամադավան թալիշներ ու թաթեր։
Տնտեսություն
Իրանական Ադրբեջանի տնտեսությունը հիմնված է ծանր, ինչպես նաև՝ թեթև և սննդի արդյունաբերության, գյուղատնտեսության վրա։ Այստեղ կան ազատ առևտրի երկու գոտիներ՝ «Արաքս» (Հայաստանի և Իրանի, Ադրբեջանի և Իրանի), ինչպես նաև՝ «Մակու» (Թուրքիայի, Ադրբեջանի ու Իրանի միջև) ։ Գյուղատնտեսության զարգացումը հանգեցրել է նրան, որ Իրանում սպառվող տեղական գյուղմթերքի 50 %-ն ապահովում է Իրանական Ադրբեջանը ։
Թավրիզում են գտնվում Իրանի տրակտորային մանուֆակտուրայի կազմակերպությունը (Iran Tractor Manufacturing Company, ITMCO), որն արտադրում է գյուղատնտեսական ծանր, մեքենայական տեխնիկա՝ 1968 թվականից, Թավրիզի մեքենաշինական գործարանը (Machine Sazi Tabriz Co., MST)՝ 1969 թվականից, ռուսական «Կամազ» գործարանի գործընկեր Ռախշ դիզել ձեռնարկությունը (Rakhsh Khodro, RKD), ինչպես նաև մետաղամշակման գործարաններ ու այլ ֆաբրիկաներ, Արդաբիլում՝ նորակառույց մեքենաշինական-հաստոցաշինական գործարան (2009 թվականից), Ջուղայում (Ջոլֆա)՝ «Ազար Մոտոր» ֆաբրիկան (1989) և այլն։ Իրանական Ադրբեջանում շարունակում են գորգագործության ավանդները. հատկապես հայտնի են Արդաբիլի, Թավրիզի, Հերիզի, Զանջանի ու Ղարադաղի գորգատեսակները, որոնք արտահայտում են մշակույթի տեղական առանձնահատկությունները։ Զարգացած է տրանսպորտային հանգույցը։ Այստեղով են անցնում Բաքուն Նախիջևանի, Երևանը Թեհրանի, Վանը Թավրիզի հետ կապող միջազգային ավտոմայրուղիները։ Այդ տեսանկյունից կարևոր են Ուրմիա լճի ու Արաքս գետի վրայով անցնող կամուրջները։ Կարևոր է նաև երկաթուղային ցանցը. այժմ գործում է Իրան-Թուրքիա երկաթուղին, ժամանակին նաև՝ Ջուլֆա-Նախիջևան երկաթուղին, որն այժմ փակ է։ Վերջինիս միջոցով Իրանը կապվում էր Հայաստանին, Վրաստանին ու Ադրբեջանին, վերջին երկուսի միջոցով նաև՝ Ռուսաստանին։
Իրանական Ադրբեջանի գլխավոր օդային դարպասը Թավրիզի միջազգային օդանավակայանն է ։ Այստեղ են գործում նաև տեղական ATA Airlines և Eram Air ավիաուղիները, համագործակցում են Iran Air, Iran Air Tours, Aseman Airlines և այլ պարսկական, ինչպես նաև արտասահմանյան ընկերություններ։ Քաղաքացիական և ռազմական նշանակություն ունեն նաև փոքր օդանավակայանները Ուրմիայում, Արդաբիլում, Զանջանում, Մարաղայում, Խոյում և Փարսաբադում, որոնք իրականացնում են նաև սեզոնային միջազգային թռիչքներ՝ գլխավորապես դեպի Իրաք, Ադրբեջան և Թուրքիա։
Մշակույթ
Ազարիները, լինելով արդեն թյուրքախոս իրանցիներ, զգալի ազդեցություն են թողել իրանական մշակույթի վրա։ Դարեր շարունակ լինելով Իրանի մի հատվածը՝ որպես սահմանակից երկրամաս, այն հաճախ պատուհան էր այդ երկրի համար՝ դեպի Հայկական լեռնաշխարհ և Կովկաս, ավելի ուշ՝ Ռուսաստան։ Այդ պատճառով այստեղ զգացվում է նաև այլ ժողովուրդների մշակութային ազդեցությունը։
Կրոնական տեսանկյունից՝ Իրանական Ադրբեջանի բնակչության բացարձակ մեծամասնությունը շիա մուսուլմաններ են։ Դա իսլամի երկու առավել տարածված ճյուղերից մեկն է, որն, ի հակառակ սուննի ճյուղի, գտնում է, որ Մուհամմադ մարգարեից հետո կապն աստծո հետ շարունակվել է իր մահից հետո՝ եղբորորդի ու հոգեզավակ Ալիի և Մուհամմադի դուստր Ֆաթիմայի կազմած ընտանիքով։ Այդպիսով իրանցի ազարիները (ինչպես նաև Կովկասի ադրբեջանցիները), շիադավան են, իսկ Թուրքիայի, Միջին Ասիայի ու Ռուսաստանի ու Չինաստանի տարածքում ապրող թյուրքալեզու ժողովուրդները՝ սուննիադավան։ Ինչպես և իրանցի մյուս ժողովուրդները, ազարիները նշում են նովրուզը՝ «գարնան տոն-ամանորը»՝ մայիսի 21-ին։ Դա Մերձավոր Արևելքի տարածքում նշվում էր որպես նոր տարի, սակայն իսլամի կամ քրիստոնեության ընդունումից հետո բոլոր ժողովուրդները դա փոխարինել են Զոհաբերության տոնով կամ Սուրբ Ծննդով, իսկ անհավատները (այդ թվում՝ Հայկական ԽՍՀ, Վրացական ԽՍՀ և Ադրբեջանական ԽՍՀ)՝ Նոր տարվա տոնով։ Վերջիններս ԽՍՀՄ փլուզումից հետո վերադարձել են ազգային-կրոնական այդ տոներին, սակայն Նոր տարվա ավանդույթը շարունակվում է։
Որոշակի թիվ են կազմում նաև քրիստոնեադավան հայերը և ասորիները, որոնց թիվը տարածաշրջանում, ինչպես և ողջ Իրանում, խիստ նվազել է։ Հայկական սուրբ Թադե, սուրբ Ստեփանոս, սուրբ Աստվածածին, Ծոր Ծոր և Չուպան վանքերն ու եկեղեցիները դարձել են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի մշակութային ժառանգության մաս։ Իսլամական մշակույթից այդ ցուցակում են Սոլթանիեի մզկիթը և շեյխ Սաֆիի մզկիթ-դամբարանը Արդաբիլում։ Այլ կենտրոններ են Թախթ ե Սոլեյման զրադաշտական համալիրը և Թավրիզի շուկան ։ Տեղի ուսումնական կենտրոններից նշանավոր են Թավրիզի, Սահանդ, Բժշկական, Իսլամական արվեստի և Շահիդ Մադանի համալսարանները Թավրիզում, Ուրմիայի տեխնոլոգիական համալսարանը, Մարաղայի աստղադիտարանը և տասից ավելի այլ կենտրոններ։
Իրանական Ադրբեջանն ունի նաև սեփական հեռուստաալիքները՝ «Սահանդ» (Թավրիզ), «Էշրաղ» (Զանջան), «Սաբալան» (Արդաբիլ), «Azerbaijan TV» (Ուրմիա)։ Բոլոր հեռուստաալիքները երկլեզու են (պարսկերեն, ադրբեջաներեն), բացի վերջինից (նաև քրդերեն)։ Ադրբեջաներենը չի դասավանդվում իրանական միջնակարգ դպրոցներում, սակայն ադրբեջաներեն լեզուն և գրականությունը դասավանդում են Թավրիզի համալսարանում։
Որոշակի զարգացման է հասել նաև սպորտը։ Հայտնի են տեղի բասկետբոլի, ֆուտբոլի, մինի ֆուտբոլի խմբերը, իրականացվում են նաև միջազգային մրցույթներ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իրանի վարչական բաժանում Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքականություն Կատեգորիա:Ասիայի վիճելի տարածքներ Կատեգորիա:Անջատողականությունն Իրանում
(1290) Ալբերտին
(1290) Ալբերտին (Albertine), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1933 թվականի օգոստոսի 21-ին Էժեն Դելպորտի կողմից Ուքլում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,36689 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0041 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,7297 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1330,04 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,270668 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 5,59° անկյուն։
Ալբերտին աստերոիդը պատկանում է Վեստայի աստերոիդների ընտանիքը, որի մեջ ներառված են այս պահին հայտնի 6051 անդամներ։ Ընտանիքի ներքին սահմանը անցնում է 2,26 ա. մ. հեռավորության վրա Արեգակից, իսկ արտաքին սահմանը՝ 2,48 ա. մ.-ի վրա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վեստայի ընտանիքի աստերոիդներ Կատեգորիա:1933 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էժեն Դելպորտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Պրադել ան Վալ
Պրադել ան Վալ (Pradelles-en-Val), համայնք Ֆրանսիայի Օկսիտանիա մարզի Օդ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 195 մարդ, բնակչության խտությունը` 12.04 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 16.19 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 640 կմ հարավ, Մոնպելիե քաղաքից` 125 կմ հարավ-արևմուտք, Կարկասոն քաղաքից` 16 կմ հարավ-արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 118 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 77-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 41։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 65,3 %։ 77 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 66 անձ (40 տղամարդ և 26 կին)։ Գործազուրկ են եղել 11 անձ (7 տղամարդ և 4 կին)։ 41 անաշխատունակներից 8-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 19-ը` թոշակառուներ, իսկ 14-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Dünya TV
Dünya TV, թուրքական մասնավոր հեռուստաալիք, հեռուստակենտրոնը գտնվում է Գազիանթեպ քաղաքում։ Հեռարձակվում է 2010 թ. հունիսի 4-ից քրդերեն լեզվով ։ Հեռուստաալիքը պատկանում է Սամանյոլու մեդիախմբին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի հեռուստաընկերություններ Կատեգորիա:Քրդալեզու հեռուստաալիքներ
Պոտոմակ
Պոտոմակը (Potomac River), գետ ԱՄՆ-ի արևելյան մասում, որը թափվում է Ատլանտյան օվկիանոսը։
Բնութագրում
Ընդհանուր երկարությունը կազմում է 708 կմ։ Նրա ջրային ավազանը կազմում է 38.000 քառ. կմ.։ ԱՄՆ-ի մայրաքաղաք Վաշինգտոնը գտնվում է գետի հյուսիսային ափին։ Գետը հոսում է նաև Մերիլենդ և Արևմտյան Վիրջինիա նահանգների տարածքներով, և Մերիլենդից էլ թափվում է Ատլանտյան օվկիանոսը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գետեր Կատեգորիա:Մերիլենդ Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոսի ավազանի գետեր
Մարիուս Պետիպա
Մարիուս Իվանովիչ Պետիպա, ռուս բալետի արտիստ, բալետմայստեր։ Ծագումով՝ ֆրանսիացի։
1838 թվականից ելույթ է ունեցել Ֆրանսիայում, ԱՄՆ-ում, Իսպանիայում։ 1847 թվականից ապրել է Ռուսաստանում։ 1847—1855 թվականներին եղել է Մարիինյան թատրոնի արտիստ։ 1855-1887 թվականներին դասավանդել է Պետերբուրգի թատերական ուսումնարանում։ 1862 թվականից Պետերբուրգի բալետային խմբի բալետմայստեր, 1869-1903 թվականներին գլխավոր բալետմայստեր։ Ստեղծել է 60-ից ավելի բալետ, այդ թվում՝ Պունիի «Փարավոնի դուստրը»(1862), «Կանդավլոս արքան» (1868), Մինկուսի «Դոն Կիխոտ»(1869), «Բայադերկա»(1877)։ Երաժշտությունը, թեկուզ և սիմֆոնիգմից հեռու, Պետիպան դարձրել է պարի սիմֆոնիզացիայի հիմք (օրինակ, «Ստվերներ» տեսարանը «Բայադերկա»)։ Այդ փորձերը հիմնավորված դրսևորվել են Չայկովսկու «Քնած գեղեցկուհին» (1890),Գլազունովի «Ռայմոնդա» (1898) բալետներում։ Պետիպաի ստեղծագործական համագործակցությունը ռուս խոշոր կոմպոզիտորներ Չայկովսկու և Գլազունովի հետ 19 դարի ակադեմիական բալետային թատրոնը հասցրել է նոր բարձունքի, հարստացրել կառուցվածքային ձևերով և արտահայտչամիջոցներով։ ՍՍՀՄ-ում և արտասահմանում շարունակում են բեմադրել Պետիպայի լավագույն բալետները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բալետի արտիստներ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
Ագրոնոմով (Դուբովսկի շրջան)
Ագրոնոմով (Агрономов), գյուղակ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Դուբովսկի շրջանում։ Մտնում է Վերբովոլոգովսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ ։
Փողոցներ
Խուտորն ունի երեք փողոց՝ Ագրոնոմով, Երիկովայա և Չաբանսկայա ։
Պատմություն
Ագրոնոմովը հիմնադրվել է 1929 թվականին՝ Երիկ գետի աջ ափին՝ որպես խորհտնտեսության ֆերմաներից մեկը ։
Բնակչություն
Ըստ 1999 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Ագրոնոմովն ունի 160 բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Դուբովսկի շրջանի բնակավայրեր
Գորիզոնտ (Ակսայի շրջան)
Գորիզոնտ (Горизонт), գյուղակ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Ակսայի շրջանում։ Մտնում է Գրուշևսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։ Ակսայ քաղաքից գտնվում է 45 կմ հեռավորության վրա։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Ակսայի շրջանի բնակավայրեր
Թոմաս Արն
Թոմաս Արն (Thomas Augustine Arne, ), ամբողջական անունը՝ Թոմաս Ավգուստին Արն, անգլիացի կոմպոզիտոր ։ Արնը «Աստված, պահպանիր թագավորին/թագուհուն» (God Save the King / Queen) բրիտանական ազգային օրհներգի հեղինակն է ։
Կենսագրություն
Թոմաս Արնը ծնվել և մանկությունը անցկացրել է Լոնդոնի Քովենթ Գարդեն շրջանի Քինգ Սթրիթ փողոցում։ Նրա հայրը պաստառագործ էր։ Նա սովորել է Էտոնի հայտնի քոլեջում՝ իրավաբան դառնալու հեռանկարով։ Ծնողներից գաղտնի պարապել և հմտացել է ջութակի և ստեղնաշարային գործիքների բնագավառներում։ Հաշվի առնելով Թոմասի եռանդը և ձեռք բերված նոր գիտելիքները, նրա հայրը համաձայնվում է, որ որդին իր գործունեությունը շարունակի երաժշտական ասպարեզում։
Երաժշտական գործունեություն
Շուտով Արնը սկսում է համգործակցել Դրուլի Լեյն թատրոնի (Drury Lane Theatre) հետ և երաժշտություն է գրում Միլթոնի «Կոմուս» (Comus) դիմակային ներկայացման համար։ Արնը հետզհետե ձեռք է բերում անգլիական առաջատար լիրիկական կոմպոզիտորի համբավ։ Նրա թեթև, մեղեդիկական ոճը հստակ արտահայտվում են իր հետագա «Ալֆրեդ»(Alfred, a Masque) և «Փարիզի Դատը»(The Judgment of Paris) ստեղծագործություններում, որոնք երկուսն էլ գրվում են 1740 թվականինին Վելսի Արքայազնի Քյայվդեն նստավայրում։ Իր «Տիրիր, Բրիտանիա» (“Rule, Britannia”) հանրահայտ ստեղծագործությունը լայն ճանաչում է ստանում և հաճախ օգտագործվում է որպես կայսրության ոչ պաշտոնական օրհներգ։ Այն նաև հնչում է անգլիական նավատորմի և բանակի հետ առնչվող միջոցառումների ընթացքում ։
Ընտանեկան խնդիրների պատճառով երկու տարի Դուբլինում անցկացնելուց հետո, 1744 թվականին նա վերադառնում է Լոնդոն և նշանակվում է Դրուլի Լեյն թատրոնի և Վոքսոլ Գարդենսի կոմպոզիտոր։ Հաջորդող տասնամյակների ընթացքում Արնը հրատարակում է իր երաժշտական մի քանի ժողովածուներ։ 1759 թվականին նա դառնում է Օքսֆորդի երաժշտական գիտությունների դոկտոր։ 1961 թվականին նա հրապարակում է իր Հուդիթ (Judith) օրատորիան և Արտարքսես (Artaxerxes) օպերան, որոնք շարունակում են բեմադրվել մինչև 19-րդ դարի սկիզբը։
Իր կյանքի վերջին տասնամյակում, Արնը Ստրատֆորդում բեմադրում է Գարիկի գովերգը (Garrick’s ode), նվիրված Շեքսպիրի 1769 թվականի հոբելյանին։ 1771-1776 թվականների ընթացքում Արնը երաժշտություն է գրում «Կախարդական արքայազնը» (The Fairy Prince), «Էլֆրիդա»(Elfrida)  և «Կարակտիկուս»(Caractacus)   ստեղծագործությունների համար։
Մահը
1778 թվականին Թոմաս Արնը մահանում է։ Նրա մարմինը հուղարկավորվում է Քովենթ Գարդենի Սուրբ Պողոսի տաճարում, որտեղ 68 տարի առաջ նրան կնքել էին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անգլիացի կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Օպերային կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Օրհներգերի հեղինակներ
Նամ Ցո
Աշխարհագրություն և կլիմա
Լիճը գտնվում է 4627 մետր բարձրության վրա (4710, 4718 ) Նիենչենթանգլա լեռնաշղթայի հյուսիսային լանջերին`Տիբեթյան լեռնաշղթայից հարավ-արևելքում, ունի հայելային մակերես, 1981 կմ² տարածք։ Նոյեմբերից մայիս ընկած ժամանակահատվածում սառչում է։
Այն աշխարհի ամենաբարձր աղի լիճն է և Տիբեթի ինքնավար մարզի ամենամեծ աղի լիճը։ Սակայն Նամ Ցոն Տիբեթի պատմական շրջանում ամենամեծ աղի լիճը չի եղել։ Ամենամեծը Կուկունոր լիճն էր, որը գրեթե կրկնակի մեծ էր։
Նամ Ցոյի եղանակը կարող է կտրուկ փոխվել, ձնաբքերը բավականին տարածված են Նիենչենթանգլա լեռնաշղթայի հարևանությամբ։
Հարուստ է ձկներով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Չինաստանի լճեր
Գավրիշովկա (գյուղ, Բառի շրջան)
Գավրիշովկա (Гавришівка), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Բառի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Գավրիշովկա գյուղում բնակվում էր 431 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 6,8 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 63,38 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Բառի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Չեգոդաևկա (գյուղ, Ստերլիբաշևսկի շրջան)
Չեգոդաևկա (Чегодаевка, Чегодаөвка), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ստերլիբաշևսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ստերլիբաշևսկի շրջանի բնակավայրեր
Պատերնա դել Կամպո
Պատերնա դել Կամպո (Paterna del Campo), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Ուելվա պրովինցիայի Անդալուզիա ինքնավար համայնքի կազմում։ Տարածքը կազմում է 132 կմ2, բնակչությունը՝ 3745 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 62 հեռավորության վրա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Սեֆիկ
Սեֆիկ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։ Գտնվում էր Սեբաստիա քաղաքից 16 կմ հարավ-արևելք, գյուղամիջյան ճանապարհի վրա ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ազանլը
Ազանլը, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Ելիզավետպոլի նահանգի Ելիզավետպոլի գավառում։ Գտնվում է Ելիզավետպոլ քաղաքից 60 կմ հյուսիս-արևելք։
1986 թ.-ի դրությամբ գյուղը լքված է բնակչության կողմից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ալբիստանի դաշտ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դաշտեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Քահրամանմարաշի մարզի հարթավայրեր
Իգոր Ապասյան
Իգոր Կարպի Ապասյան (հոկտեմբերի 3, 1952, Թբիլիսի, Վրացական ԽՍՀ - օգոստոսի 9, 2008, Մոսկվա, ՌԴ), խորհրդային հայազգի կինոռեժիսոր-բեմադրիչ, սցենարիստ, Ջեկ Լոնդոնի, Ռեյ Բրեդբերիի, Օնորե դը Բալզակի ստեղծագործությունների էկրանավորող։ ՈՒԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (1990), Ուկրաինայի վաստակավոր արտիստ (1996) ։
Կենսագրություն
1983 թվականին ավարտել է ՎԳԻԿ-ը (ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Մարլեն Խուցիևի արվեստանոցը)։ 1983 թվականից եղել է Օդեսայի կինոստուդիայի ռեժիսոր։ 1997 թվականից եղել է Մոսկվայի «Գամայուն» կինոստուդիայի հիմնադիրը և ղեկավարը ։ 1997 թվականից՝ Ուկրաինայի կինեմատոգրաֆիստների ազգային միության անդամ։
Մահացել է 2008 թվականի օգոստոսի 9-ին։ Թաղվել է օգոստոսի 12-ին Իվանտեևկա քաղաքի Նևզորովսկի գերեզմանոցում ։
Մրցանակներ և պարգևներ
1985 թվականին Կիևի հեռուստաֆիլմերի 11-րդ համամիութենական փառատոնում ստացել է մրցանակ «Քանի դեռ ձյուն չի եկել» ֆիլմի միջոցով (1984) «էկրանին դաստիարակման խնդիրների վեր հանման» համար։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Ռուս սցենարիստներ Կատեգորիա:Խորհրդային կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ Կատեգորիա:Հայ սցենարիստներ Կատեգորիա:Հայ պրոդյուսերներ Կատեգորիա:Ռուս պրոդյուսերներ Կատեգորիա:Խորհրդային սցենարիստներ Կատեգորիա:ՎԳԻԿ-ի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ուկրաինայի վաստակավոր արտիստներ
Ալլու Արջուն
Ալլու Արջուն, (అల్లు అర్జున్, ), հնդիկ դերասան, նկարահանվել է ֆիլմերում տելուգու լեզվով։ Արժանացել է երեք մրցանակների, Filmfare Award South — լավագույն տղամարդ դերի համար և երկու մրցանակներ ժյուրի կողմից Nandi Awards:
Ընտանիք
Արջունի հայրը — պրոդյուսեր Ալլու Արավինդ, որդին կատակերգական դերասան Ալլու Ռամա, ով նկարահանվել է ավելի քան երկու հարյուր ֆիլմերում տելուգու լեզվով։ Արջունի մայրը՝ Նիրմալա։ Դերասանը ունի երկու եղբայր. ավագ եղբայրը — Վենկատեշ և կտսերը՝ Շիրիշ։ Ալլու Շիրիշը իր առաջին քայլն է արել, որպես դերասան 2013 թվականին։ Քույրը Ալլու Արավինդի ամուսնացած է Տոլլիվուդյան հայտնի դերասան Չիրանջիվի հետ, որը կապում է Արջունին նաև իր եղբայրների դերասանների — Паваном Кальяном և Нагендрой Бабу: Դերասանի զարմիկը, Չիրանջիվայի որդին՝ Ռամ Չարան Տեջա նույնպես դերասան է։ 2011 թվականի մարտի 6-ին Հեյդարաբադում Ալլու Արջունը ամուսնացել է Սնեհա Ռեդդի, դստեր ֆինասական մագնատ և մանկավարժ Շաբկար Ռեդդի դստեր հետ, որին պատկանում է (Ibrahimpatnam) ճարտարագիտական քոլեջը։ 2014 թվականի ապրիլի 4-ին ծնվեց նրանց առաջնեկը որդին՝ Ալլու Այաան։
Կարիերա
Ապա Արջունը նկարահանվել է «Բաննի» ֆիլմում։ Այս ֆիլմում նա խաղացել է խաբեբա ուսանողի դեր. համառորեն քյլում դեպի իր նպատակը։ Այս ֆիլմով նա առաջացավ քննադատների հիացմունքին։ Նկարը դարձել է նրա երրորդ հաջողությունը, ամրապնդելով նրա վիճակը կինոմատոգրաֆիայում։ Իր հաջորդ ֆիլմը ռոմանտիկ ժանրում Ա. Կարունակարանա «Երջանկություն», խաղացել է Ժենելիա դե Սոուզաի հետ։ Այստեղ նա խաղացել է իր դերը անհոգ մի տղայի, ով այնուամենայնիվ ֆիլմը ունեցել է չափավոր հաջողություն դրամական առումով։
2007 թվականին նա նկարահանվել է մարտաֆիլմում «Իսկական հերոս» որպես զույգընկեր ընտրված է եղել Խանսիկա Մոտվանան, ֆիլմում Արջունը խաղացել է անվախ լրագրողի դերը, սիրահարվելով մի աղջկա ով ունի մութ անցյալ։ Նրա պարը և դերը ստացան լավ գնահատականներ։ Ինչպես նաև նա համարվես ամենաերիտասարդ հնդիկ դերասան։ Ֆիլմը մեծ հաջողություներ ունեցավ վաճառախանութներում։ Իր դերի համար Արջունը առժանացավ տելուգյան Filmfare Award մրցանակին։
Նրա հաջորդ ֆիլմը լավ դիտվեց քննադատների կողմից «Փախուստ հանուն սիրո» այս ֆիլմում նա նկարահանվել է Շիլոյ։ Ֆիլմում նա խաղացել Կրիշի դերը, անհոգ մի երիտասարդ Հեյդարաբադից, ով օգնում է իր ընկերոջը փախչել իր սիրելի հետ, որպեսզի հետո զգա աղջկա հոր բարկությունը։ Նրա կատարումը գնահատվում է նաև քննադատների կողմից և բերում է նրան առաջին Filmfare Award լավագույն տղամարդու դերի համար տելուգու ֆիլմում։ Այնուհետև նա նկարահանվել է Սուկումարիայի ֆիլմում «Արիա 2», սիրային եռանկյունի ֆիլմում նկարահանվել է Նավդիպի և Կաջոլ Ագարվալի հետ։ Նրա խաղի վարպետությունը և պարային ունակությունը գնահատվեցին քննադատների կողմից։ Չնայած հակասական կարծիքների «Արիա 2» ֆիլմը ունեցել է հաջողություն վաճառահնութներում։ Իր այս դերի համար Արջունը կրկին առժանացել է Filmfare մրցանակին։
«Արիա 2» ֆիլմի հաջողություններից հետո, Արջունը նկարահանվել է երկու փորձարարական ֆիլմերում 2010 թվականին։ Դրանցից առաջինը «Փեսացու», ռեժիսոր Գունաշեկխարա, վաստակելով խայտառակ կարծիքներ, այնուհանդերձ, ողջունելի էր Արջունի խաղը։ Սակայն ֆիլմը դարձել է առաջին և ամենամեծ առևտրային ձախողումն իր կարիերայում։ Իր հաջորդ ֆիլմը դրամա «Պատմություն»։ Այստեղ նա խաղացել է Ռաջու անունով մի երիտասարդի դեր, ով ցածր խավից էր սակայն ձևացնում էր մեծահարուս իր սիրեցիալի առաջ։ Նրա խաղը առաջացրել էր տաք բեկրանք քննադատների կողմից։ Ֆիլմը հավաքել էր լավ գումար, ամրագրելով լավագույն ֆիլմի կոչումը շուրջ մեկ տարի և բերեց դերասանին նրա երկրորդ մրցանակը Filmfare Awards South:
Կատեգորիա:Հնդիկ դերասաններ Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:Հնդիկ երգիչներ Կատեգորիա:Հնդիկ կինոդերասաններ
Անժելա Շահնաբաթյան
Անժելա Թադևոսի Շահնաբաթյան, հայ պարուհի։ ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ (1959)։
Կենսագրություն
Անժելա Շահնաբաթյանը ծնվել է Օշական գյուղում։ Նրա կատարողական վարպետությունը ձևավորվել է Թաթուլ Ալթունյանի, Իլյա Արբատովի և Էդվարդ Մանուկյանի ղեկավարությամբ։ 1941-1970 թվականներին եղել է Հայկական ժողովրդական երգի-պարի համույթի, 1970-1978 թվականներին` Հայֆիլհարմոնիայի առաջատար մենապարուհի։ Շահնաբաթյանի պարարվեստն առանձնացել է հայկական ժողովրդական պարի պլաստիկ, յուրօրինակ մարմնավորմամբ, ազգային վառ շեշտվածությամբ։ Կատարել է «Ուզունդարա», «Նազելի», «Նազպար», «Նաիրի» և այլ պարեր։ Ելույթ է ունեցել աշխարհի ավելի քան 30 երկրներում։
1980-1985 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ պարուհիներ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստներ
Ջորջե Կրստիչ
Ջորջե Կրստիչ (Ђорђе Крстић, ), սերբ ռեալիստ նկարիչ, ուսուցիչ, ակադեմիկոս։
Կենսագրություն
Ջորջե Կրստիչը ավարտել է Մյունխենի գեղարվեստի ակադեմիան։ Մինչև 1883 թվականը նա ստեղծել է իր վաղ շրջանի ստեղծագործությունները գերմանական ռեալիզմի ազդեցությամբ ։ Վերադառնալով Սերբիա՝ Կրստիչը ռեալիստական ​​նկարչության իր ժանրը փոխեց ավելի հովվերգականի։ Նա շրջել է Սերբիայում, ուրվագծել ճարտարապետական ​​հուշարձաններ, ժողովրդական կյանքի տեսարաններ, սերբական բնության բնորոշ անկյուններ։
Ստեղծագործություններ
Կրստիչի ստեղծագործություններին բնորոշ է բնության մանրակրկիտ ուսումնասիրությունը (Անատոմիստը, 1880 թվական, Ձկնորսի խրճիթի դռները երկուսն էլ Բելգրադի ազգային թանգարանում), ռոմանտիկ հուզմունքի առանձնահատկությունները ։ Նկարչի հետագա ստեղծագործություններում աշխույժ դինամիկան և մասշտաբի թարմությունը (Բաբա-Կայ Թաունշիփ, 1907 թվական, Ազգային թանգարան, Բելգրադ) խոսում են պլեներ գեղանկարչության սկզբունքների նկատմամբ նրա մոտեցման մասին ։ Այս վաղ շրջանի որոշ նշանակալից ստեղծագործություններ ներառում են Խեղդված կինը, Անատոմիստը և Ավետարանիչը։ Հեղինակ է մի շարք բնապատկերների, որոնցից են Կոսովոյի դաշտային լանդշաֆտը, Չաչկայի տեսանելիությունը, Լեսկովաց, Ստուդենիցա և Ժիչա։ Հետագա տարիներին Կրստիչը ստեղծել է մի շարք սրբապատկերներ Չուրուգում և Նիսում։ Նկարել է դիմանկարներ, պատմական ժանրի կտավներ։ Դիմանկարներում և ժանրային կոմպոզիցիաներում նա համատեղել է ռոմանտիզմի և ռեալիզմի առանձնահատկությունները։ Կրստիչը ստեղծել է ավելի քան 50 ստեղծագործություն՝ հիմնված սերբական ժողովրդական արվեստի և ավանդական հագուստի վրա։ Դասավանդել է նկարչություն։ Նրա հայտնի ուսանողներից է Նադեժդա Պետրովիչը ։ 1884 թվականից եղել է Սերբիայի գիտությունների և արվեստների ակադեմիայի անդամ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սերբ նկարիչներ Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Թաղ (ճարտարապետություն)
Թաղ, (ճարտարապետության մեջ), տարածական կառուցվածք, կորընթարդ մակերեսով ծածկ։ Կիրառվում է հիմնականում գոգավորությամբ դեպի վեր։ Ինչպես և կամարը, առավելապես աշխատում է սեղմման, ուղղահայաց և հրման հորիզոնական ճիգերը հաղորդելով հենարաններին (վերջինը որոշ կառուցվածքներում կարող է բացակայել կամ մարվել իր իսկ մարմնի մեջ)։
Կառուցման համաչափական տարրերը
Թաղի համաչափական հիմնական տարրերն են՝ թռիչքը (երկու հենարանների միջև եղած հեռավորությունը), վերելքի սլաքը (առավել բարձր կետի ուղղահայաց հեռավորությունը հենման մակերեսից)։
Ըստ համաչափության ստորաբաժանվում են՝
Հիմնականում լինում են՝
Հիմնական ձևերի բազմաթիվ տարատեսակները պայմանավորված են դրանց կտրվածքների կորերի տարբերությամբ և թաղակագմ առանձին տարրերի զանազան, համակցությամբ (սլաքային, սահող, խարսխաթաղ ևն)։ Առանձնահատուկ են ջլաղեղային թաղերը (տես Գոթական ոճ)։ Հնագույնները, այսպես կոչված, «կեղծ» թաղերն են, որ ստացվում են հորիզոնական շարքերի դեպի վեր հետզհետե առաջ բերելու միջոցով։ Դրանցում հրման ուժերը բացակայում են։ Թաղ կիրառվել է հնագույն ժամանակներից և սկզբում գլխավորապես կառուցվել աղյուսից ու քարից։ Այնքանով, որքանով քարի ծռման աշխատելու հնարավորությունները սահմանափակ են, թաղի (որտեղ քարն աշխատում է սեղմման) կիրառումը հնարավոր դարձրեց առանց հենարանների ավելի մեծ թռիչքներ ծածկել։ XIX դ. 2-րդ կեսից թաղեր ստեղծվում էին մետաղական կառուցվածքներից։ XX դ. ստեղծվեցին միաձույլ, հավաքովի երկաթբետոնե, նրբապատ թաղանթատիպ և այլ կառուցվածքների թաղեր։
Տես նաև
Կատեգորիա:Շինարարական տարրեր և կառուցվածքներ Կատեգորիա:Ճարտարապետական ​​տարրեր
Գագրա ՏՎ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Աբխազիայի հեռուստաընկերություններ
Գրուշևսկայա
Գրուշևսկայա (Грушевская), գյուղ (ստանիցա) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Ակսայի շրջանում։ Գրուշևսկի գյուղական համայնքի վարչական կենտրոնն է։ Ակսայ քաղաքից գտնվում է 25 կմ հեռավորության վրա։ 2002 թ. տվյալներով բնակչությունը կազմում է 4050 մարդ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Ակսայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1790 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Գարմակի
2001 թվականի տվյալներով Գարմակի գյուղում բնակվում էր 1 157 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 3698 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 312,87 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Բառի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1493 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Դիվնի (Ակսայի շրջան)
Դիվնի (Дивный), ավան Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Ակսայի շրջանում։ Մտնում է Իստոմինսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։ Ակսայ քաղաքից գտնվում է 25 կմ հեռավորության վրա։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Ակսայի շրջանի բնակավայրեր
Չեգոդաևո (գյուղ, Բիժբուլյակսկի շրջան)
Չեգոդաևո (Чегодаево, Чегодаев), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բիժբուլյակսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 0 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բիժբուլյակսկի շրջանի բնակավայրեր
Սինանօղլու
Սինանօղլու, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ծովակալ Իսակովի պողոտա (Երևան)
Տվյալներ
Սկսվում է Հաղթանակի կամուրջի և Աթենքի փողոցի խաչմերուկից և ձգվում դեպի Արգավանդ գյուղ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Երևանի փողոցներ
(9163) 1987 RB1
(9163) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1987 թվականի սեպտեմբերի 13-ին Անրի Դեբեոնի կողմից Լա Սիլյայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,16032 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,5205 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,8001 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2052,08 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,175432 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 1,35° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1987 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Անրի Դեբեոնի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Վոլոկովկա
Վոլոկովկա (Волоковка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Շչուգոր գետի ձախ ափին՝ 192 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 18 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վիչեգդա գետն է սկսած ակունքից մինչև Սիկտիվկար քաղաք, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա, գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Դորոժնի (Ակսայի շրջան)
Դորոժնի (Дорожный), ավան Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Ակսայի շրջանում։ Մտնում է Իստոմինսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։ Ակսայ քաղաքից գտնվում է 15 կմ հեռավորության վրա։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Ակսայի շրջանի բնակավայրեր
Պուռկու
Պուռկու (Purku), գյուղ Էստոնիայի Ռապլամաա նահանգի Ռաիկյուլա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 162 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Ռապլամաա նահանգի Ռաիկյուլա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Ակտիվ լսում
Առանձնացվում են ակտիվ լսման հետևյալ ձևերը՝ Քննարկենք յուրաքանչյուրը առանձին-առանձին։
Դադարը պարզապես դադար է։ Այն հնարավորություն է տալիս զրուցակցին մտածել։
Դադարից հետո զրուցակիցը կարող է էլի ինչ-որ բան ասել, որի մասին կլռեր, եթե չլիներ դադարը։ Դադարը նաև հնարավորություն է տալիս իրեն՝ լսողին հեռանալ իրենից և իր մտքերից, գնահատականներից, զգացմունքներից, և կենտրոնանալ զրուցակցի վրա։ Սեփական անձից հեռանալու և զրուցակցի ներաշխարհին միանալու ունակությունը ակտիվ լսման գլխավոր և դժվար պայմաններից մեկն է, որը ստեղծում է վստահություն զրուցակցների միջև։
Ճշտումը դա արդեն ասվածներից ինչ-որ բան ճշգրտելու կամ ավելի պարզեցնելու խնդրանքն է։ Սովորական շփման մեջ փոքրիկ անհամապատասխանությունները և անճշտությունները մտածելու հնարավորություն են տալիս զրուցակիցներից յուրաքանչյուրին։ Բայց երբ պարզաբանվում են բարդությունները, զգացմունքային նշանակությամբ թեմաները, զրուցակիցները ակամայից խուսափում են բարձրացնել ակնհայտորեն ցավոտ հարցեր։ Ճշտումը թույլ է տալիս պահպանել զրուցակցի մտքերի և զգացմունքների ամբողջությունը այդ իրավիճակում։
Վերապատմումը դա հենց նոր, զրուցկցի կողմից, շարադրված նյութի քո իսկ բառերով և կարճ կրկնությունն է։ Ընդ որում լսողը պետք է աշխատի վերհանել և ընդգծել իր կարծիքով գլխավոր մտքերն ու առոգանությունները։ Վերապատմումը զրուցակցին հետադարձ կապի հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են իր խոսքերը լսվում կողմից։ Արդյունքում զրուցակիցը կամ զգում է որ իրեն հասկացել են, կամ ստանում է հնարավորություն կոնկրետացնել իր բառերը։ Բացի դրանից վերապատմումը կարելի դիտարկել որպես ասվածի ընդհանրացում, այդ թվում ժամանակահատվածի կտրվածքով։ Արդյունքում լսողը հաղորդում է զրուցակցին իր տպավորությունները ամբողջ շփման ընթացքում։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հոգեբանություն
Գրիգոր Գրիգորյան (գեներալ-լեյտենանտ)
Պարգևներ
Ամուսնացած է, ունի երեք զավակ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1960 ծնունդներ Կատեգորիա:Մարտի 23 ծնունդներ Կատեգորիա:Հայ գեներալներ Կատեգորիա:Գեներալ-լեյտենանտներ Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 5-րդ գումարման ընթացքում լիազորությունները դադարեցրած պատգամավորներ Կատեգորիա:ԵՊՀ իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Գարեգին Նժդեհ մեդալակիրներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ ռազմական գործիչներ
(1291) Ֆրինե
(1291) Ֆրինե (Phryne), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1933 թվականի սեպտեմբերի 15-ին Էժեն Դելպորտի կողմից Ուքլում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,014658 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,7439 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,2854 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1911,86 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,188299 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 9,12° անկյուն։
Ֆրինե աստերոիդը պատկանում է Էոսի աստերոիդների ընտանիքին, որի մեջ ներառված են այս պահին հայտնի ավել քան 4400 անդամներ։ Ընտանիքի ներքին սահմանը անցնում է 2,99 ա. մ. հեռավորության վրա Արեգակից, որը համապատասխանում է Յուպիտերի հետ 7:3 ուղեծրային ռեզոնանսին, իսկ արտաքին սահմանը՝ 3,03, որը համապատասխանում է 9:4 ռեզոնանսին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էոսի ընտանիքի աստերոիդներ Կատեգորիա:1933 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էժեն Դելպորտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Գլինյանկա (գյուղ, Բառի շրջան)
Գլինյանկա (Глинянка), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Բառի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1993 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Գլինյանկա գյուղում բնակվում էր 245 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,6 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 408,33 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Բառի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1993 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Լուրեր Նեպալից
«Լուրեր Նեպալից» («Вести из Непала»), ռուս ժամանակակից գրող Վիկտոր Պելևինի պատմվածքը, որն առաջին անգամ հրապարակվել է 1991 թվականին հեղինակային առաջին «Կապույտ լապտեր» և «Դեղին սլաքը» ժողովածուներում (1993)։
Բովանդակություն
Պատմվածքը սկսվում է տրոլեյբուսային հավաքակայանի ռացիոնալացման ինժեներ Լյուբոչկայի համար սովորական աշխատանքային առավոտվա նկարագրությամբ։ Նա շարժվող տրոլեյբուսի դռնից ցատկում է ուղիղ ջրափոսի մեջ և գնում աշխատանքի։ Աստիճանաբար սողոսկում են մանրամասներ, որոնք կասկածի տակ են դնում գործողության իրական լինելը, ինչպես նաև ավելանում է պատմվածքի ծանր տրամադրությունը։ Օրինակ, Լյուբոչկան հանդիպում է գիշերանոցներով երկու անծանոթի, որոնցից մեկը «Չե՞ք մրսում արդյոք» հարցին պատասխանում է, որ իրենք այս ամենը տեսնում են երազում։ Սեղանի վրա գանգերից պատրաստված ամաններ են, որոնց պատերին կպած են թեյի տերևներ ։ Այնուհետև Լյուբոչկայի գլխավերևով թռչում է մեծ շան չափի «թաղանթաթևավոր մի արարած»։ Հետո Լյուբոչկան իր բամբակե բաճկոնի գրպանում հայտնաբերում է «Բազմադեմ Կատմանդուի» մասին հուշաթերթիկ, որը պատմում է Նեպալում դրախտային կյանքի մասին ։ Ի վերջո, արտադրական ժողովի ընթացքում բացահայտվում է դառը ճշմարտությունը. սա պատմվածքի հերոսների առաջին օրն է մահից հետո ծաղրերգական հանդերձյալ աշխարհում, երբ, ըստ ուղղափառ դավանաբանության, սկսվում են այսպես կոչված օդային փորձությունները (տանջանքները)՝ հերոսները վերապրում են մոտավորապես նույնը, ինչ կյանքում։ Պատմվածքն ավարտվում է այնպես, ինչպես սկսվել էր, հավանաբար Պելևինի սիրելի գրողներից մեկի՝ Վլադիմիր Նաբոկովի պատմվածքների ազդեցությամբ։ Պարզվում է, որ հերոսուհու սպիտակ վերնաշապիկի վրայի սև շերտը պահպանաշերտի հետքն է ։ Գիտակցելով սեփական մահը՝ Լյուբոչկան շտապում է դեպի դուռը, բայց պարզվում է, որ դա շարժվող տրոլեյբուսի դուռ է ։
«Լուրեր Նեպալից» պատմվածքում հեղինակը ծաղրում է խորհրդային իրականությունը, որը հերոսների համար դժոխքին մոտ սարսափելի երազ էր դարձել։ Հենց սկզբից խոսվում է այս աշխարհում մարդկանց վիճակի անելանելիության մասին ։ Ճշմարտությունն այն մասին, որ հերոսներն արդեն այլ աշխարհում են, ներկայացվում է քաղինֆորմացիայի տեսքով` ռադիոհաղորդավարի շուրթերով ։
Հրապարակում
Պատմվածքն առաջին անգամ տպագրվել է 1991 թվականին Պելևինի հեղինակային առաջին՝ «Կապույտ լապտեր» ժողովածուում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գրքեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Վիկտոր Պելևինի ստեղծագործություններ
Տաբածղուր
Տաբածղուրի (ტაბაწყური), հայաբնակ գյուղ Վրաստանի Սամցխե-Ջավախք մարզի Բորժոմի շրջանում, Բորժոմի քաղաքից 60 կմ հարավ։ Գտնվում է Տաբածղուր լճի արևմտյան ափին, ծովի մակարդակից 2000 մ բարձրության վրա։
Բնակչություն և տնտեսություն
Համաձայն 2002 թվականի տվյալների, գյուղն ուներ 723 բնակիչ, հիմնականում հայեր, իսկ 2014 թվականի տվյալներով, գյուղում ապրում էր 560 մարդ , ովքեր զբաղվում են անասնապահությամբ և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։ Խորհրդային տարիներին Տաբածղուրի լճի ափին գործում էր նաև ձկնաբուծական տնտեսություն։
Գյուղն ունի միջնակարգ դպրոց, գրադարան, ակումբ և բուժկայան։
Պատմություն
Գյուղի բնակիչները եկել են Կորխ և Բարալեթ գյուղերից։ Գյուղում պահպանվել են Կարմիր Սուրբ և Սուրբ Ժամ եկեղեցիները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Բորժոմի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի հայաբնակ գյուղեր
Իվան Աբաջիև
Իվան Աբաջիև (բուլղարերեն՝ Иван Николов Абаджиев, ), բուլղարացի ծանրորդ։
1957 թվականի աշխարհի առաջնության արծաթե մեդալակիր է։ 1954, 1957, 1959 թվականների միջազգային երիտասարդական խաղերի բրոնզե մեդալակիր է։ 1968-1981, 1999-2000 թվականներին եղել է Բուլղարիայի ծանրամարտի հավաքականի գլխավոր մարզիչ։ Օլիմպիական խաղերում, աշխարհի և Եվրոպայի առաջնություններում ունեցած նվաճումների համար նրան շնորհվել է Բուլղարիայի «Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս» կոչումը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1932 ծնունդներ Կատեգորիա:Բուլղարացի ծանրամարտիկներ Կատեգորիա:Բուլղարիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ
Չելատմա
Չելատմա (Челатьма), գյուղ Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Դիվեևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2008 թվականին գրանցված տվյալներով կազմել է 24 մարդ։
Գտնվում է շրջանի կենտրոնում, Դիվեևո շրջկենտրոնից 13 կմ արևմուտք, Կրուտեց գետի (Սարմայի ձախ վտակ) ակունքում, ծովի մակարդակից բարձրությունը կազմում է 185 մ ։ Մոտակա բնակավայրերն են` Վլադիմիրովկա 1 կմ հարավ և Կրուցի 2 կմ հյուսիս։ Գյուղում կա 2 փողոց՝ Զարեչնայա և Սովետսկայա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Դիվեևսկի շրջանի բնակավայրեր
Ջոն Ֆոսթեր Դալես
Ջոն Ֆոսթեր Դալես (John Foster Dulles, ), ամերիկացի քաղաքական գործիչ-հանրապետական, որը զբաղեցրել է ԱՄՆ-ի պետական քարտուղարի պաշտոնը նախագահ Դուայթ Էյզենհաուերին առընթեր։
Կենսագրություն
Ծնվել է Վաշինգտոնում երիցական քարոզչի ընտանիքում։ Ջոն Դալեսի պապը՝ Ջոն Ֆոսթերը, եղել է նախագահ Բենջամին Հարրիսոնին կից պետքարտուղար, իսկ քեռին՝ Ռոբերտ Լանսինգը՝ Վուդրո Վիլսոնին կից պետքարտուղար։ Ջոնի կրտսեր եղբայրը՝ Ալեն Դալեսը, դարձել է հատուկ ծառայությունների խոշոր ղեկավար։