cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Նիկոլայ Ռաևսկի
Սմոլենսկ
Օգոստոսի 15-ին Սմլենս հասան 180 հազար ֆրանսիացիներ։ Ռաևսկու զորքը չէր գերազանցում 15 հազարը, նրա վիճակը չափազանց ծանր էր։ Նա պետք է կարողանար դիմադրել գոնե մեկ օր մինչև կմոտենային հիմնական զորքերը։ Գիշերը ռազմական խորհրդի ժամանակ որոշվեց կենտրոնացնել հիմնական զորքերը Սմոլենսկի ամրոցում, բայց կազմակերպել պաշտպանություն նաև մոտակա վայրերում։ Ենթադրվում էր, որ հիմնական հարվածը պետք է կրի Արքայական ամրությունը, որի պաշտպանությունը գլխավորում էր գեներալ Պարսկևիչը։ Մի քանի ժամվա ընթացքում Ռաևսկին կարողացավ կազմակերպել քաղաքի պաշտպանությունը ։
Օգոստոսի 16-ի առավոտյան ֆրանսիական զորքերն անցան հարձակման։ Նրանք ստիպեցին ռուսական հետևակներին նահանջել, սակայն հետաձիգները կարողացան դիմակայել նրանց։ Ֆրանսիական զորքերը շարժվում էին դեպի Արքայական ամրություն։ Պարսկևիչի զորքերը կարողացան դիպադրել հարձակմանը։ Առավոտյան 9-ին Նապոլեոնը ժամանեց Սմոլենսկ։ Նա հրամայեց ուժեղ հրաձգային կրաց բացել քաղաքի վրա։ Երեկոյան կրակը դադարեց ։
Եթե Նապոլեոնը գրավեր Սմոլենսկը նա կկարողանար մտնել Դնեպր, կհարձակվեր թիկունքից և կոչնչացներ ռուսական զորքերը։ Այս ամեն կանխվեց Ռաևսկու զորքերի ճշգրիտ գործողությունների շնորհիվ։ Գիշերը ռուսական երկու բանակներ մոտեցան քաղաքին։ Հաջորդ օրը ճակատամարտը շարունակվեց, սակայն Նապոլեոնի զորքերը չկարողացան հասնել հաջողության ։
Բորոդինո
Օգոստոսի 29-ին ռուսական զորքերի հրամանտարությունը ստանձնեց Միխայիլ Կուտուզովը։ Սեպտեմբերի 7-ին Մոսկվային 120 կմ հեռավորության վրա՝ Բորոդինոյում տեղի ունեցավ ճակատամարտ, որը դարձավ պատերազմի կենտրոնական գործողությունը ։
Բորոդինոյի դաշտը գտնվում էր երկու ճանապարհների՝ հին Սմոլենսկայի և նոր Սմոլենսկայի խաչմերուկում, որի պաշտպանությունը ստանձնել էր Ռաևսկու զորքը։
Որոշ ժամանակ անց հարձակման անցան երեք ֆրանսիական դիվիզիա։ Ֆրանսիացիները մտան բարձրություն, կատաղի ձեռբնամարտ սկսվեց։ Վիճակը կարողացան փրկել Ուֆիմսկի գնդի 3-րդ գումարտակի զինվորները (հրամանատար՝ Երմոլով) ։ Երկու հարձակումների ընթացքում ֆրանսիացիները ունեցան զգալի կորուստներ. երեք գեներալները վիրավորված էին, իսկ մեկը՝ գերեվարված։
Օրվա երկրորդ կեսի ամբողջ ընթացքում տեղի էր ունենում ուժեղ հրաձգություն։ Երկու կողմերն էլ հսկայական կորուստներ ունեցան։ Ռուս գեներալ Լիխաչովը գերեվարվեց, իսկ ֆրանսիացի գեներալ Օգյուստ Կոլենկուրը գերեվարվեց ։
Հրաձգությունից հետո ֆրանսիացիների առաջխաղացումը դադարեց։ Մթության հետ դադարեց մարտը։ Ֆրանսիացիները հետ շարժվեցին, թողնելով բոլոր գրաված տարածքները, այդ թվում Ռաևսկու պաշտպանած բարձրությունը։
Ռաևսկու 10 հազարանոց զորքի կորուստները ահռելի էին։ Ռաևսկու խոսքերով, մարտից հետո նա հազիվ թե կարողանար հավաքել 700 զինվոր։ Կուրգանի բարձրության հերոսական պաշտպանության համար արժանացել է Սուրբ Ալեքսանդ Նևվսկու շքանշանին.
Հոդվածներ
Иванов И. Герой Отечественной войны 1812 года: (К 200-летию со дня рождения ген. Н. Н. Раевского) // Военно-исторический журнал. — 1971. — № 9. Экштут С. А. Николай Раевский // Родина. — 1994. — № 3—4.
Աստվածատուր Բժնունի
Աստվածատուր եպիսկոպոս Բժնունի, հայ հոգևորական, Բուժունիքի եպիսկոպոս (6-րդ դար) ։
Դվինի եկեղեցական ժողով
Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Ներսես Բ Բագրևանդցին նամակ է գրում Հայ Առաքելական եկեղեցու թեմերի եպիսկոսներին, և նրանց հրավիրում մասնակցելու եկեղեցական ժողովի, որը տեղի է ունենում 554 թվականի մարտի 29-ին Դվինում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ հոգևորականներ Կատեգորիա:Հայ եպիսկոպոսներ Կատեգորիա:Բուժունիքի եպիսկոպոսներ
Էստուար
Էստուար ( – ողողվող գետաբերան), դեպի օվկիանոսը, ծովն ընդարձակվող ձագարաձև գետաբերան։ Առաջանում է, երբ գետի բերած ջրաբերուկները հեռանում են ծովային հոսանքների կամ մակընթացության-տեղատվության հետևանքով, ինչպես նաև ցամաքի իջեցման, գետաբերանները ծովով ծածկվելու ժամանակ։ Բնորոշ է խոշոր գետերին (Ենիսեյ, Ամուր, Թեմզա, Էլբա, Սենա ևն)։
Դելտան էստուարի հակառակն է ՝ գետային ջրաբերուկներով ստեղծված ցածրավայր՝ մասնատված բազուկների և վտակների՝ մեծ կամ փոքր ճյուղավորված ցանցով։
Կատեգորիա:Ջրագրություն Կատեգորիա:Գեոմորֆոլոգիա
Սաքոբո (Լագոդեխի շրջան)
Սաքոբո (საქობო), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Կախեթի մարզի Լագոդեխի շրջանում ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 504 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Լագոդեխի շրջան
Փոլ Ուեսլի
Փոլ Թոմաս Ուեսլի (Paul Thomas Wesley),, ամերիկացի դերասան, հայտնի է դարձել «Վամպիրի օրագրերը» միստիկ հեռուստասերիալում Ստեֆան Սալվատորեի կերպարը մարմնավորելուց հետո։
Կենսագրություն
Ուեսլին ծնվել է Նյու Բրանսուիկում. ծնողները լեհ են ։ Բացի անգլերենից, նա տիրապետում է նաև լեհերենին. մինչև 16-ը լրանալը, տարեկան մի քանի ամիս անցկացնում էր Լեհաստանում ։ 2005 թ. նա փոխեց իր անունը և դարձավ Փոլ Ուեսլի։ Երբ նրան հարցրել են անվանափոխության պատճառը, պատասխանել է. “Իմ անվան արտասանությունը շատ դժվար է։ Ընտանիքիս անդամներից անունս փոխելու թույլտվություն խնդրեցի, և դա իրոք օգնեց իմ կարիերային ։ Ներկա պահին Ուեսլին նկարահանվում է «Վամպիրի օրագրերը» հեռուստասերիալում՝ մարմնավորելով վամպիր Ստեֆան Սալվատորին։
Նախագահական ընտրություններ Վենեսուելայում (1998)
Վենեսուելայում 1998 թվականի նախագահական ընտրությունները տեղի են ունեցել դեկտեմբերի 6-ին ։ Հիմնական թեկնածուներն էին փոխգնդապետ Ուգո Չավեսը, ում զինվորական կարիերան ավարտվեց 1992 թվականին իր կողմից ձեռնարկած ռազմական հեղափոխության անհաջող փորձից հետո և տնտեսագետ Էնրիկե Սալաս Ռյոմերը՝ Կարաբոբո նահանգի նախկին նահանգապետը։ Երկու թեկնածուներն էլ կրկին ներկայացնում էին նոր ձևավորված կուսակցություններ, այսպիսով 1958 թվականից ի վեր առաջին անգամ նախագահական ընտրություններին չէր մասնակցում «Դեմոկրատական գործողություն» և ԿՈՊԵԻ կուսակցությունների ներկայացուցիչներ, որոնք բազում տարիներ իշխանության գլուխ էին։ Չավեսը ներկայացնում էր Հինգերորդ հանրապետության շարժումը, իսկ Սալաս Ռյոմերը՝ «Վենեսուելա նախագիծը»։
Նախապատմություն
1990-ական թվականներին Վենեսուելան հայտնվեց երկարատև տնտեսական ճգնաժամի մեջ, որը հիմնականում երկրի գլխավոր արտահանվող ապրանքների՝ նավթի և երկաթի հանքաքարի գնի նվազեցման հետևանք էր և ուղեկցվում էր ազգային տարադրամի դեվալվացիայով։ Իրավիճակը սրվեց քաղաքական ճգնաժամով, որն ինչպես տնտեսության ու կենսամակարդակի իջեցման, այնպես էլ բազմաթիվ կաշառակերական սկանդալների հետևանք էր։ 1993 թվականին կաշառակերության համար դատական հետապնդման ենթարկվեցին Վենեսուելայի նախկին նախագահ Խայմե Լուսինչին (1983֊1988) և գործող նախագահ Կառլոս Անդրես Պերեսը (1988֊1993), որը նույն թվականին հեռացվեց իշխանությունից։ Արդյունքում իջավ երկրի 2 հիմնական կուսակցությունների՝ Դեմոկրատական գործողության և ԿՈՊԵԻ-ի հանդեպ վստահությունը։ 1993 թվականին Վենեսուելայի պատմության մեջ առաջին անգամ ընտրվեց մի թեկնածու, որին չէր սատարում երկրի գլխավոր կուսակցություններից և ոչ մեկը։
Պետության նոր ղեկավարին չհաջողվեց հասնել տնտեսական իրավիճակի բարելավման։ 1998 թվականին Վենեսուելայի տնտեսական վիճակն ավելի վատթարացավ։ Բնակչության մեկ շնչին բաժին ընկնող ՀՆԱ-ն իջավ մինչև 1963 թվականի մակարդակ՝ կազմելով 1978 թվականի մակարդակի միայն մեկ երրորդը․ միջին աշխատավարձի գնողունակությունը նույնպես կազմեց 1978 թվականի մեկ երրորդը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վենեսուելայի քաղաքականություն Կատեգորիա:Վենեսուելայի նախագահական ընտրություններ Կատեգորիա:1998 ընտրություններ
Ալիո
Ալիո  (Alió), մունիցիպալիտետ Կատալոնիայում։ Գտնվում է Կատալոնիա ինքնավար համայքնի Տառագոնա պրովինցիայում։
Տարածքը՝ 7,37 կմ² ։ Բնակչությունը՝ 386 մարդ ։
Էվդիալիտ
Էվդիալիտ, (εὑ - լավ և  διαλυτός  – լուծվող), միներալ։ Քիմիական կազմը՝ : Խառնուրդների ձևով պարունակում է հազվագյուտ հողեր։ Բյուրեղագիտական համակարգը տրիգոնային է, կարծրությունը՝ 5–5,5, խտությունը՝ 2700–3000 կգ/մ³, գույնը՝ վարդագույն կարմիր, կարմրագորշ։ Էվդիալիտով հարուստ հիմքային ապարները հումք են ցիրկոնիումի ստացման համար։
Կատեգորիա:Միներալներ
Ավիանո
Ավիանո (Aviano), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Ֆրիուլի Վենետիկ Ջուլիա մարզում՝ Պարդենոնե գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 9.177 մարդ 2007 թվականի մարդահամարի տվյալների, բնակչության խտություն՝ 80,89 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 113,46 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 33081։ Հեռախոսային կոդ՝ 0434։
Քաղաքի հովանավոր պաշտպանը Սան Զենոնեն է։ Ամեն տարի քաղաքի տոնը նշվում է ապրիլի 7-ին։
Զոսիմոս (Հռոմի պապ)
Զոսիմոս ՝ Հռոմի պապ 417 թվականի մարտի 18-ից մինչև 418 թվականի դեկտեմբերի 26-ը։ Կաթոլիկ եկեղեցու սուրբ։
Կենսագրություն
Զոսիմոսը ծագումով հույն էր և ծնվել էր Կապադովկիայում, նրա հոր անունը Աբրահամ էր, (ըստ այլ տեղեկություններ՝ ծնվել է Կալաբրիայի Մեզորակայում ): Պատմաբան Ադոլֆ Ֆոն Գարնակը, կառչելով Զոսիմոսի հոր անունից, պնդում է, որ նրա ընտանիքը հրեական ծագում ունի ։
Զոսիմոսի կյանքի մասին, մինչ պապական աթոռը զբաղեցնելը, ոչինչ հայտնի չէ։  Նրա՝ Հռոմի եպիսկոպոս հռչակվելը տեղի է ունեցել 417 թվականի մարտի 18-ին։ Առլի եպիսկոպոս Պատրոկլի պատվին փառատոն էր կազմակերպվել, որին այցելել է Պապը։ Պատրոկլը եպիսկոպոսության համար վիճել է Կոստանդիոս III-ի հետ և այս վեճի մեջ կարողացել է շահել նոր Պապի վստահությունը։ Մարտի 22-ին նա պապական նամակ է ստացել, որով նրան էր վերապահվում գալլական նահանգների բոլոր եպիսկոպոսների նկատմամբ միտրոպոլիտի իրավունքները։ Բացի դա, Պատրոկլը Գալլիայում յուրօրինակ պապական վիկարիոս հայտարարվեց. ոչ մի գալլ հոգևորականի չէր թույլատրվում Հռոմ մեկնել առանց Պատրոկլի թույլտվության։
400 թվականին կառավարության գլխավոր պաշտոնյայի նստավայրը Առլից տեղափոխվեց Թրիեր։ Պատրոկլը օգտագործեց այս հնարավորությունը՝ այլ եպիսկոպոսների նկատմամբ իր գերակայությունն ապահովելու համար։ Վիենի, Նարբոնի և Մարսելի եպիսկոպոսները Պատրոկլի դիրքի բարձրացումը համարեցին իրենց իրավունքների խախտում և նամակագրություն սկսեցին պապի հետ։ Վեճը, սակայն, չլուծվեց մինչև Հռոմի Պապ Լևոն I-ի պոնտիֆիկատը։
Վեճեր պելագիականների հետ
Զոսիմոսը կենդանի հետաքրքրությամբ մասնակցել է պելագիական վեճերին և մի շարք միջոցներ է ձեռնարկել հոգևորականության բարքերի բարելավման ուղղությամբ։ Նրան են վերագրում կղերականության շարքերում անազատ (այսինքն՝ սոցիալական որևէ պարտականություններով աշխարհիկ կյանքի հետ կապված, օրինակ՝ խնամքին անչափահաս երեխաներ ունենալը) կարգավիճակի անձանց ընդունելու արգելքը։ Նա նաև վճռական մասնակցություն է ունեցել Գալլիայում ձգձգված՝ Առլ քաղաքի նկատմամբ Սուրբ աթոռի իրավասության վերաբերյալ վեճին։ Ընդ որում, պապի քմահաճ վարքը լրջորեն ազդել է այն վեճերի ընթացքի վրա, որոնց նա մասնակցել է։ Այսպիս, Գալլիայում, Աֆրիկայում և Իտալիայում նրա մահվան պահին հոգևորականությունը խիստ վիճած էին պապի անկայունության պատճառով, որովհետև նա աջակցում էր մե՛կ այս, մե՛կ այն վիճաբանող կողմին։
Զոսիմոսի ընտրությունից կարճ ժամանակ անց պելագիականության կողմնակից Ցելեստինոսը, ով դատապարտվել էր նախորդ Պապ Իննոկենտիոս I-ի կողմից, եկավ Հռոմ՝ նոր Պապին դիմելու համար։ 417 թվականի ամռանը Զոսիմոսը Սուրբ Կղեմենտի բազիլիկում հռոմեական հոգևորականության նիստ անցկացրեց, որին ներկա գտնվեց Ցելեստինոսը։ Սարկավագ Պավլին Միլանսկին նրա դեմ առաջադրեց իր մեղադրանքները, որոնց համար Ցելեստինոսն արդեն դատապարտվել է Կարթագենում 411 թվականին։ Ցելեստինոսը չհրաժարվեց իր հայացքներից՝ միևնույն ժամանակ հայտարարելով, որ նա ընդունում է Իննոկենտիոս պապի նամակներում շարադրված վարդապետությունը և հետևում է պաշտոնական դավանանքին։ Հռոմի պապը լսեց Ցելեստինոսի փաստարկները և հայտարարեց, որ չնայած նրա ուսմունքը կեղծ է համարում, բայց և՝ աֆրիկյան եպիսկոպոսների գործողությունները Ցելեստինոսի հայացքների դեմ շատ հապճեպ են։
Դրանից կարճ ժամանակ անց Զոսիմոսը Պելագիոսից ստացավ նրա նոր տրակտատը կամքի ազատության մասին։ Հռոմի Պապը հռոմեական հոգևորականության նոր Սինոդ անցկացրեց, որի ժամանակ ընթերցվեց այդ շարադրանքը։ Զոսիմոսը կրկին դիմեց աֆրիկյան եպիսկոպոսներին՝ պաշտպանելով Պելագիոսին և դիմակազեչծելով գալլական եպիսկոպոսներ Էրոյին և Ղազարոսին։ Արքեպիսկոպոս Ավրելիոս Կարթագենացին պատասխան ուղարկեց պապին, որում ապացուցում էր, որ Պապը խաբված է հերետիկոսների կողմից։ Իննոկենտիոս պապի կողմից պելագիականների դատապարտումը հաստատվեց։ Աֆրիկյան սինոդի 418 թվականի մայիսի 1-ի նոր սինոդիական նամակից և կայսր Հոնորիոսի կողմից պելագիականների դեմ ձեռնարկած միջոցներից հետո Զոսիմոսը հրաժարվեց նրանց հովանավորելուց և պելագիականությունը դատապարտող բուլլա հրապարակեց։
Liber Pontificalis -ը Զոսիմոսին է վերագրում ծառայության մեջ սարկավագների՝ բազկուրար կրելու և զատկական մոմերը օծելու, ինչպես նաև հոգևորականների՝ պանդոկներ այցելելը արգելելու մասին հրամանագրերը։
Զոսիմոսը թաղվել է Սան-Լորենցո-ֆուորի-լե-Մուրի եկեղեցու դամբարանում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հռոմի պապեր Կատեգորիա:4-րդ դարի հռոմեացիներ
Էմիլի Ֆլեգարե-Կառլեն
Էմիլի Ֆլեգարե-Կառլեն (Emilie Flygare-Carlén, ), շվեդ գրող։
Կենսագրություն
Էմիլի Ֆլեգարե-Կառլենը (ծննդյան ազգանունը՝ Սմիթ) ծնվել է 1807 թվականի օգոստոսի 8-ին Շվեդիայի Ստրյոմստադ քաղաքում։
Էմիլի Սմիթը մեծացել է Բուհուսլեն շրջանում՝ Սկագերակի մերձակայքում։ Հայրը՝ Ռուտգեր Սմիթը, եղել է պաշտոնաթող ծովային կապիտան, որ զբաղվել է մանր առևտրով։ Նրա դուստր Էմիլին հաճախ է ուղեկցել հորը երկրի ծայրամասեր կատարած ուղևորությունների ժամանակ։ Այդ տարիներին նա իմացել է, թե ինչպես են ապրում տեղի բնակիչները, ձկնորսները, մաքսանենգները։ Այդ կերպարները հետագայում դարձել են նրա ստեղծագործությունների հերոսները։
Քսան տարեկանում Էմիլին ամուսնացել է տեղի բժշկի՝ Աքսել Ֆլեգարեի հետ (Axel Flygare) և նրա հետ ապրելու մեկնել Սմոլանդ։ Ընտանիքում եղել է չորս երեխա, որոնցից երկուսը մահացել են վաղ տարիքում։ 1833 թվականին Էմիլին այրիացել է և վերադարձել հայրական ընտանիք՝ որոշելով զբաղվել գրական գործունեությամբ։
Մի քանի տարի անց նա տեղափոխվել է Ստոկհոլմ և 1841 թվականին ամուսնացել փաստաբան, հրապարակախոս և բանաստեղծ Յոհան Գաբրիել Կառլենի հետ (Johan Gabriel Carlén, 1814—1875)։ Նրանց տունը դառնում է Ստոկհոլմի գրական շրջանակի ներկայացուցիչների հանդիպման վայր։ Հետագա քսան տարիների ընթացքում Էմիլին գրել է տարեկան մեկ-երկու վեպ։ Որդու՝ Էդվարդ Ֆլեգարեի (1829—1853) ողբերգական մահից հետո, որը գրող դառնալու մեծ հույսեր էր ներշնչում և այդ ժամանակ արդեն տպագրել էր երեք գիրք, Էմիլի Ֆլեգարե-Կառլենի ստեղծագործական կյանքում վեցամյա ընդմիջում է սկսվել։ 1884 թվականից նա կրկին սկսել է գրել։
Էմիլին զբաղվել է բարեգործությամբ, հիմնադրել է աղքատ ուսանողներին, ձկնորսներին ու նրանց այրիներին օգնելու ֆոնդ։ Գրողը հայտնի է իր կրկնակ ազգանունով՝ Ֆլեգարե-Կառլեն։ Նրա դուստրը՝ Ռոզա Կառլենը, ևս եղել է հայտնի գրող։
Էմիլի Ֆլեգարե-Կառլենը մահացել է 1892 թվականի փետրվարի 5-ին Ստոկհոլմում։ Թաղվել է Ստոկհոլմի հյուսիսային մասում գտնվող Նորա Բեգրավնինգսպլատսեն գերեզմանոցում։
Տպագրություն
Էմիլի Ֆլեգարե-Կառլենի առաջին վեպը՝ «Վալդեմար Կլյայնը» (Valdemar Klein), հրատարակվել է 1838 թվականին։ Այդ և ավելի ուշ շրջանի վեպերում («Rosen på Tistelön» (1842), «Pål Värning», Enslingen på Johannisskäret (1846)) նա գրել է մարդկանց կյանքի մասին ցամաքում ու ծովում։ Իր պատմվածքներում ու նովելներում նա գրել է իր երկրի միջին դասի մարդկանց մասին։
Էմիլի Ֆլեգարե-Կառլենի ստեղծագործությունները թարգմանվել են դանիերեն, նորվեգերեն, գերմաներեն, ռուսերեն, ֆրանսերեն, անգլերեն, իտալերեն, հոլանդերեն, հունգարերեն ու չեխերեն։ Իր ժամանակներում նա եղել է ամենից շատ ընթերցվող շվեդ վիպագիրը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:19-րդ դարի գրողներ Կատեգորիա:Շվեդ գրողներ Կատեգորիա:Շվեդ կին գրողներ
Մարիա Նաշչոկինա
Մարիա Վլադիմիրովնա Նաշչոկինա (Мари́я Влади́мировна Нащо́кина, ), ճարտարապետության պատմաբան, արվեստագիտության դոկտոր, ճարտարապետության և քաղաքաշինության տեսության և պատմության գիտահետազոտական ինստիտուտի (ՃՔՏՊԳՀԻ) ժամանակակից ճարտարապետության բաժնի գլխավոր գիտաշխատող և վարիչ, Ռուսաստանի ճարտարապետության և շինարարության գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս (20.04.18 թ, N 19) Ռուսաստանի Դաշնության վաստակավոր ճարտարապետ (Ռուսաստանի Դաշնության Նախագահի 2014 թվականի դեկտեմբերի 25-ի թիվ 810 հրամանագիր), Ռուսաստանի Դ. Ս. Լիխաչևի անվան գիտահետազոտական մշակութային և բնական ժառանգության ինստիտուտի ռուսական դաստակերտային,  զբոսայգիների և պուրակների մշակույթի սեկտորի վարիչ (մինչև 2013 թվականի հուլիս), Ճարտարապետների միության անդամ (1982 թվականից), Արվեստագետների միջազգային ասոցիացիայի (ԱՄԱ) անդամ, Մոսկվայի գիտնականների տան անդամ, Ռուսաստանի Դաշնության ռեստավրատորների միության պատվավոր անդամ (2016), Ռուսաստանի Դաշնության պատվավոր ճարտարապետ ։
Կենսագրություն
Մարիա Նաշչոկինան ավարտել է Մոսկվայի ճարտարապետության ինստիտուտը (քաղաքաշինության ֆակուլտետ, ղեկավար՝ Բ. Կ. Երեմին, Իլյա Լեժավա)։ Աշխատանքի է նշանակվել ՀԱԳՌԿ-ում (Համամիութենական արդյունաբերական գիտական ռեստավրացիոն կոմբինատ, նախկինում ՝ ԿԱԳՌԿ)։ Կատարել է Գրեբնևոյի զբոսայգիների և դաստակերտների և Մամոնովայի ամառանոցի վերականգնման աշխատանքները, մշակել Տուլայի Կրեմլի փայտի ճարտարապետության քաղաքային թանգարանի հայեցակարգը և հատակագծումը (չի իրականացվել)։ Այնուհետև ընդունվել է  Մոսկվայի ճարտարապետության ինստիտուտի ասպիրանտուրա և սովորել պրոֆեսոր Տատյանա Սավարենսկայայի ղեկավարությամբ։ 1983 թվականին «Հնագույն ժառանգությունը 19-րդ դարի կեսերի  ռուսական ճարտարապետության մեջ» թեմայով թեզը պաշտպանելուց հետո աշխատանքի է հրավիրվել  ՃՏՊԿԳՀԻ-ի ռուսական ճարտարապետության բաժնում, որտեղ ղեկավարում է ժամանակակից ճարտարապետության բաժինը։
Նաշչոկինան զբաղեցրել է ռուսական դաստակերտների ուսումնասիրության ընկերության նախագահի առաջին տեղակալի պաշտոնը, համարվել «Ռուսական դաստակերտ» հրատարակության բոլոր համարների կազմողն ու գիտական խմբագիրը (սկսած 6-րդ համարից), մասնակցել է գիտական կոնֆերանսների և ընդլայնված հանդիպումների նախապատրաստմանը և անցկացմանը, ՌԴՈՒԸ-ի արշավական ուղևորություններին։ Երկար տարիներ զբաղեցրել է «Ընձուղտ» հրատարակչության գլխավոր տնօրենի պաշտոնը և հանդիսացել Ռուսաստանի  գավառագիտական գրահրատարակության ղեկավարներից մեկը ։
Նաշչոկինան համարվում է Մակարիևի 1-ին աստիճանի մրցանակի, Ալեքսեյ Գուտնովի քաղաքաշինության մրցանակի և «Մեր ժառանգությունը» ամսագրի Ա. Բլոկի մրցանակի դափնեկիր, ինչպես նաև արժանացել է Ռուսաստանի ճարտարապետության և շինարարական գիտությունների ակադեմիայի հինգ մեդալների և մի շարք պատվոգրերի,    «Ճարտարապետություն» ամենամյա միջազգային փառատոնի ոսկե դիպլոմների, «Ռուսական դաստակերտի վերածնունդ» ազգային հիմնադրամի մեդալների,   ռուսական մշակույթի, ճարտարապետության և այգեգործության հուշարձանների ժողովրդականացման ուղղությամբ կատարված երկարամյա գործունեության և ուսումնասիրությունների համար (2012) ։ 2014 թվականին արժանացել է «Ճարտարապետություն 2014» XXII միջազգային փառատոնի «Ոսկե նշան» մրցանակին ճարտարապետ Լև Կեկուշևի մասին գրքերի շարքի համար։
Նաշչոկինան 19-20-րդ դարերի սկզբի ճարտարապետության պատմության բնագավառում մոդեռն ոճի բնագավառի Ռուսաստանի խոշորագույն մասնագետներից մեկն է ։
2004 թվականին Նաշչոկինան, մշակույթի այլ գործիչների հետ միասին, բաց նամակ է ստորագրել՝ ուղղված Ռուսաստանի Դաշնության նախագահին և Ռուսաստանի կառավարությանը` ի պաշտպանություն Մոսկվայի ավերված պատմական շենքերի։ Նաշչոկինան համարվում է Ռուսաստանի ճարտարապետների միության և արվեստագետների ասոցիացիայի անդամ։ Բնակվում և ստեղծագործում է Մոսկվայում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս արվեստաբաններ Կատեգորիա:Մոսկվայի ճարտարապետության ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ռուս ճարտարապետներ Կատեգորիա:Արվեստագիտության դոկտորներ Կատեգորիա:Ռուս գրողներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Դաշնության վաստակավոր ճարտարապետներ
Կոոպերատիվ տեսախաղ
Կոոպերատիվ վիդեոխաղը (անգլ.Cooperative video game, հակիրճ՝ co-op կամ կո-ոպ), տեսախաղ, որը թույլ է տալիս խաղացողներին աշխատել միասին որպես թիմակիցներ, սովորաբար մեկ կամ մի քանի ոչ խաղացող կերպարների հակառակորդների դեմ (PvE):
Այն տարբերվում է այլ բազմախաղացող ռեժիմներից, ինչպիսիք են մրցակցային բազմախաղացող ռեժիմները, ինչպիսիք են խաղացողն ընդդեմ խաղացողի (PvP) կամ մահվան համընկնում։ Միաժամանակ խաղալը թույլ է տալիս խաղացողներին օգնել միմյանց բազմաթիվ առումներով՝ փոխանցել զենքեր կամ առարկաներ, բուժել, կրակը ծածկել կրակի ժամանակ և կատարել համագործակցային մանևրներ, ինչպիսիք են թիմակցին բարձրացնելն ու խոչընդոտները։
Իր ամենապարզ ձևով, կոոպերատիվ խաղախաղը փոփոխում է խաղի միայնակ խաղացողի ռեժիմը, երբեմն՝ պատմության և խաղի ավելի լայն փոփոխություններով։ Օրինակները ներառում են beat'em up խաղեր, ինչպիսիք են Double Dragon, Streets of Rage և Die Hard Arcade: Այլ կոոպերատիվ խաղերը նախատեսված են կոոպերատիվ խաղի ընթացքի համար, որտեղ յուրաքանչյուր խաղացող հատուկ դեր է ստանձնում խաղախաղում, կամ այլընտրանքային տարբերակով օգտվում է բազմաթիվ խաղացողներ ունենալուց, որոնք ազդում են խաղի վրա։ Նման խաղերի օրինակները ներառում են Left 4 Dead և Payday շարքը։
Co-op խաղերը կարելի է խաղալ ցանցի միջոցով լոկալ ցանցերի կամ լայնածավալ ցանցերի միջոցով, ինչպիսիք են Destiny և Borderlands սերիաները, մինչդեռ այլ համատեղ խաղեր կարող են խաղալ լոկալ՝ օգտագործելով մեկ կամ մի քանի մուտքային կարգավորիչներ՝ It Takes Two-ով։ որպես օրինակ. Որոշ խաղեր, ինչպիսիք են Mario Kart Wii-ն և Call of Duty-ի կոոպերատիվ ռեժիմները, թույլ են տալիս նույն վահանակից երկու խաղացողների խաղալ ուրիշների հետ առցանց։
Co-op gameplay-ը վերջին տարիներին ճանաչված է տեսախաղերում, քանի որ զարգացել են վերահսկիչները և ցանցային տեխնոլոգիաները։ Համակարգիչների և կոնսուլների վրա կոոպերատիվ խաղերն ավելի ու ավելի տարածված են դառնում, և խաղերի շատ ժանրեր՝ ներառյալ հրաձիգ խաղերը, սպորտային խաղերը, իրական ժամանակում ռազմավարական խաղերը և զանգվածաբար բազմախաղացող առցանց խաղերը, ներառում են կոոպերատիվ ռեժիմներ։
Արկադային կոոպերատիվ խաղ
Առաջին վիդեո խաղը, որը ցուցադրում էր համատեղ խաղը սկսվում է 1973 թվականին, Atari-ի արկադային Pong Doubles վիդեոխաղով, որը թենիսի կրկնակի տարբերակն էր նրանց հիթային արկադային Pong խաղի Pong (1972) ։ Կոոպերատիվ խաղը հետագայում ցուցադրվեց մեկ այլ Atari մետաղադրամում` Fire Truck (1978) [3] : Ինչպես ենթադրում է իր վերնագրից, խաղը ներառում է մեծ հրշեջ մեքենա, և երկու խաղացողների ռեժիմում երկու խաղացողներից պահանջվում է համագործակցել մեքենան ոլորապտույտ ճանապարհի երկայնքով, որոնցից մեկը վարում և ղեկավարում է բեռնատարի տրակտորը, իսկ մյուսը ղեկավարում է հողագործը։ հետևի անիվները՝ կառավարելով տրեյլերի ճոճանակը։
1980-ականների սկզբին մի քանի արկադային coin-op խաղեր թույլ էին տալիս համատեղ խաղալ, բայց սովորաբար որպես տարբերակ։ Wizard of Wor-ն առաջարկում էր միայնակ, մրցակցային երկու խաղացողներով կամ համագործակցային երկու խաղացողներով խաղեր ։ մինչդեռ Williams Electronics-ի Joust-ը խաղացողներին խրախուսում էր այլընտրանքային մրցել և համագործակցել՝ բոնուսային միավորներ շնորհելով որոշ ռաունդներում կոոպերատիվ խաղի համար (Survival Waves), իսկ այլընտրանքային բոնուսներ շնորհելով մյուս խաղացողի վրա հարձակվելու համար (Gladiator Waves): Nintendo's Mario Bros.-ի երկու խաղացողներով խաղերը կարող են խաղալ ինչպես մրցակցային, այնպես էլ համատեղ՝ կախված խաղացողների քմահաճույքից։
Run-and-gun shooter ժանրը հայտնի էր համատեղ խաղերի համար։ Gauntlet-ը (1985թ.) և Քառյակը (1986թ.) հանրաճանաչ դարձրեցին չորս խաղացողներով համատեղ խաղերը արկադներում։ Խաղերն ունեին ավելի լայն կոնսուլներ, որոնք թույլ էին տալիս վերահսկման չորս հավաքածու։
Beat'em up խաղերը, ինչպիսիք են Double Dragon-ը 1987-ին և Final Fight-ը 1989-ին, ներկայացրեցին մի տեսակ խաղ, որտեղ երկու խաղացողներն էլ կաշխատեն տանդեմով մաքրել բոլոր թշնամիներին և անցնել հաջորդ տարածք և, ի վերջո, վերջնական ղեկավար։ 1998թ.-ին Time Crisis 2-ը թողարկվեց որպես առաջինը սերիայում՝ որպես երկու խաղացողների համար նախատեսված արկադային ռելսային հրաձիգ, որտեղ երկու խաղացողներ անցնում էին մակարդակներով՝ չնչին տարբերություններով, ինչը թույլ էր տալիս յուրաքանչյուր խաղացողին ծածկել միմյանց և օգտագործել միջավայրը՝ ծածկույթ ստեղծելու համար։ 2009 թվականին Konami-ն և Activision-ը թողարկեցին Guitar Hero Arcade-ը, կոոպերատիվ ռիթմային խաղ, որը թույլ էր տալիս խաղացողներին աշխատել միասին՝ ավարտելու իրենց նախընտրած երգը կամ երկու խաղացողները կարող էին պայքարել միմյանց դեմ մարտական ռեժիմում, երբ յուրաքանչյուր կիթառահար ձգտում էր ավելի բարձր գնահատականի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տեսախաղի խաղի ընթացքը Կատեգորիա:Կոոպերատիվ տեսախաղեր Կատեգորիա:Առցանց խաղերի տեսակները
Անդրանիկ Չալաբյան
Անդրանիկ Չալաբյան, բժշկական հետազոտող, քարտեզագիր և պատմաբան, «Հայոց պատմության» մի քանի հատորների հեղինակ։ Հայտնի է նաև, որպես «Զորավար Անդրանիկ Օզանյանի կենսագրության մասին» գրքի հեղինակ։
Կենսագրություն
Անդրանիկ Չալաբյանը ծնվել է 1922 թվականին Քեսաբում։ Հայ Ավետարանական դպրոցն ավարտելուց հետո նա ուսանել է Հալեպի քոլեջում։ Այնուհետև 1949 թվականի ամռանը տեղափոխվել է Բեյրութ և աշխատանքի է անցել Բեյրութի ամերիկյան համալսարանի Ֆիզիոլոգիայի բաժանմունքում (AUB): 1977 թվականին Չալաբյանի ընտանիքը ներգաղթել է Դեթրոյթ, ԱՄՆ, որտեղ Չալաբյանն աշխատել է Ալեք Մանուկյան վարժարանում, որպես հանրային կապերի տնօրեն։ 1984 թվականին նա հրատարակում է իր առաջին պատմական՝ «Զորավար Անդրանիկը և Հայ Հեղափոխական շարժումը» գիրքը։ 1989 թվականին Երևանի Պետական Համալսարանի Պատմության ֆակուլտետում նրան շնորհվել է պատմության դոկտորի աստիճան։ Հետագայում նրա գիրքը թարգմանվում է անգլերեն, թուրքերեն, հունարեն և իսպաներեն լեզուներով։ Գիրքը դարձավ լավագույն վաճառվողը (75,000 օրինակ վաճառվել է միայն Հայաստանում)։ Ակադեմիկոս Մկրտիչ Ներսիսյանը գիրքը համարում է արժեքավոր պատմական աշխատանքի երկարատև հետևողական հետազոտության արդյունք։ Չալաբյանը հայտնի է նաև, որպես հեղափոխական գործիչների մասին գրքերի հեղինակ։
Մրցանակներ և պարգևներ
Անդրանիկ Չալաբյանը ստացել է բազմաթիվ մրցանակներ և պարգևներ։ Սաութֆիլդի քաղաքապետը 2005 թվականին մի օր նշանակեց Անդրանիկ Չալաբյանի օր, որպես բարի կամքի դեսպան, ով իր քաղաքը ճանաչված դարձրեց ամբողջ աշխարհի ընթերցողների միջոցով։ Նա հրավիրվում է որպես թղթակից անդամ «Ռազմական Պատմության Ամսագիր»-ում, պարբերաբար հոդվածներ է տպագրում «Սփյուռք» տեղեկագրում, «Նաիրի», «Ջանասեր», «Armenian Mirror-Spectator» և «Andranikological Review» թերթերում ։ Ֆիզիոլոգիական վարչության ձեղնահարկում Ստենլի Կերրի անձնական գրառումները հայտնաբերելուց հետո Անդրանիկ Չալաբյանը համագործակցում է նրա հետ, մինչև իր հոդվածների գրելն ու հրատարակելը։ Ստենլի Կերրը անցնելով թոշակի, տեղափոխվում է Նյու Ջերսի, 1965 թվականին, թողնելով Բեյրութի Ամերիկյան համալսարանի կենսաքիմիայի բաժնի վաստակավոր նախագահի կարիերան։ Սակայն նա թողնում է իր գրառումները, որոնք կորել էին տարիների ընթացքում։ Նա պահպանել է գրառումները և մինչ այդ չհրատարակված նկարները, որոնք նա տեղափոխել է իր հետ, մինչ ծառայում էր Մերձավոր Արևելքի նպաստամատույցում։ 1919 թվականին Ստենլը տեղափոխվում է Մարաշ, Կենտրոնական Անատոլիա, որտեղ գլխավորում է Ամերիկյան Օգնության գործողությունները։ Ստենլի Կերրի հետ համատեղ աշխատանքի արդյունքը եղավ «Մարաշի Առյուծները» հրատարակումը 1973 թվականին։ Մինչ համագործակցում է Ստենլի Կերրի հետ, Բեյրութի Ամերիկյան Համալսարանի վերահսկիչ Հենրի Վիլֆրիդ Գլոկլերը, ով Պրինցետոնում հարևան էր Ստենլի Կերրի հետ, վստահում է նրան գրելու իր անձնական հուշերը։ Չալաբյանը խմբագրում և հրատարակում է հուշերը «Սևան Մամուլ»-ում 1969 թվականին Բեյրութում։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Քեսաբ քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ քարտեզագիրներ
Սոցիալ դեմոկրատ Հնչակյան կուսակցություն (այլ կիրառումներ)
Սոցիալ դեմոկրատ Հնչակյան կուսակցություն (ՍԴՀԿ), հիմնված 1887 թվականին
Սվիդեբա
Սվիդեբա (სვიდება), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Կախեթի մարզի Լագոդեխի շրջանում ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 230 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Լագոդեխի շրջան
Քոլին Քեսադի
Ծնվել է Նյու Յորքի Քուինս թաղամասում։ Ունի իտալական և իռլանդական ծագում։ Դպրոցական և համալսարանային տարիներին զբաղվել է բասկետբոլով։ Ավարտել է Նյու Յորքի համալսարանը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1986 ծնունդներ Կատեգորիա:Օգոստոսի 16 ծնունդներ Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկներ Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական ծագմամբ Կատեգորիա:Ամերիկացի տնտեսագետներ
Հուդա Շաարավի
Հուդա Շաարավի (هدى شعراوي, ), եգիպտացի ազգայնական, կանանց իրավունքների ակտիվիստ, Եգիպտոսի կանանց միության հիմնադիր։
Գործունեություն
Այդ ժամանակ Եգիպտոսում բոլոր կանայք ապրում էին տան առանձին մասում, որը կոչվում էր հարեմ։ Նրանց նաև ստիպված էին հիջաբ կրել։ Հուդան համաձայն չէր կանանց իրավունքների այդպիսի սահմանափակումների հետ, նա կանանց համար դասախոսություններ էր կազմակերպում իրենց իրավունքների մասին։ Շաարավիի դասախոսությունները հետաքրքրում էին շատ կանանց։ Նրան հաջողվել է կանանց մի մասին համոզել` գումար նվիրաբերել բարեգործական հիմնադրամ ստեղծելու համար, որի նպատակն էր օգնել կարիքավոր կանանց։ 1910 թվականին Շաարավիին հաջողվել է հասնել աղջիկների համար դպրոցի բացմանը, այս դպրոցում ավելի շատ ժամանակ էր հատկացվում ակադեմիական առարկաներին, այլ ոչ թե գործնական հմտություններին (օրինակ՝ մանկաբարձությանը)։
Այն բանից հետո, երբ Եգիպտոսն անցել է Բրիտանիայի իշխանության տակ, եգիպտացի շատ կանայք մասնակցել են բրիտանական կառավարության դեմ բողոքի ցույցերին։ 1919 թվականի մարտին Շաարավին Սաֆիյա Զագլուլի հետ միասին կազմակերպել է Բրիտանական կայսրությունից անկախություն պահանջող 500 կանանց ամենամեծ ցույցը, որը կանանց առաջին ցույցն էր ժամանակակից Եգիպտոսի պատմության մեջ։ Չնայած բրիտանական պաշտոնյաների կողմից ցրվելու հրամանին՝ կանայք երեք ժամ շարունակ բողոքի ցույց էին անցկացնում կիզիչ արևի տակ։
1922 թվականին ամուսնու մահից հետո Հուդա Շաարավին որոշել է դադարեցնել դեմքի քող կրելը, որով կանայք ավանդաբար փակում էին դեմքերը Եգիպտոսում։ Շաարավիի արարքը տեղի է ունեցել Եգիպտոսում կանանց իրավունքների համար աճող շարժման համատեքստում, այդ որոշման ընդունման վրա ազդեցություն է ունեցել ֆրանսիական ծագումով եգիպտացի ակտիվիստ Էժենի Լե Բրյունը ։ Միևնույն ժամանակ, կանանց իրավունքների համար այլ պայքարողներ, ինչպես, օրինակ, Մալաք Հիֆնի Նասիֆը, դատապարտել են Շաարավիի որոշումը։ 1923 թվականին Հուդա Շաարավին հիմնադրել է Եգիպտոսի կանանց միությունը և դարձել է նրա առաջին նախագահը։ Նույն թվականին Հռոմում կայացած Սուֆրաժիստուհիների միջազգային դաշինքի խորհրդաժողովից վերադառնալուց հետո, Հուդա Շաարավին և Սաիզ Նաբարավին կայարանում հրապարակավ իրենց դեմքերից հանել են ծածկոցները։
1925 թվականին Շարավին կազմակերպել է «L'Égyptienne» ամսագրի հրատարակումը, որն աջակցում էր կանանց իրավունքների պաշտպանությանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եգիպտոսի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Կահիրե քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:1947 մահեր Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 12 մահեր Կատեգորիա:1879 ծնունդներ Կատեգորիա:Հունիսի 23 ծնունդներ Կատեգորիա:Ֆեմինիստներ Կատեգորիա:Իսլամական ֆեմինիզմի հետևորդներ Կատեգորիա:Կանանց իրավունքները Եգիտոսում Կատեգորիա:Եգիպտացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Եգիպտացի լրագրողներ Կատեգորիա:Եգիպտացի հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Եգիպտացի հեղափոխականներ Կատեգորիա:Եգիպտոսի արքայադուստրեր Կատեգորիա:Եգիպտացի ֆեմինիստներ Կատեգորիա:Կանանց իրավունքների ակտիվիստներ
Անահիտ Խարմանդարյան
Անահիտ Լևոնի Խարմանդարյան, հայ հրապարակագիր, արձակագիր, թարգմանիչ, ՀԳՄ անդամ ։
Կենսագրություն
Անահիտ Խարմանդարյանը ծնվել է 1946 թվականի սեպտեմբերի 4-ին, Երևանում, մտավորականների ընտանիքում։ Մորական կողմից ականավոր մանկավարժ, թարգմանիչ, արձակագիր և պետական նշանավոր գործիչ Սիմակ Սահակյանի, հորական կողմից՝ Սարդարապատի հերոսամարտի մասնակից, բազմաթիվ շքանշանների ասպետ Խորեն Խարմանդարյանի թոռնուհին է և Կարսի վերջին քաղաքապետ Մարտին Չեբանովի ծոռնուհին։ 1969 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի էլեկտրատեխնիկական ֆակուլտետը, 1979-ին՝ Մոսկվայի Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտի արձակի բաժինը։ Հայաստանի ժուռնալիստների միության անդամ է 1989 թվականից, Հայաստանի գրողների միության անդամ՝ 2016 թվականից ։
1992—2017 թթ. աշխատել է Հայաստանի նախագահի աշխատակազմում՝ որպես թարգմանիչ։ 2017 թ. արժանացել է Հայաստանի նախագահի շնորհակալագրի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ հրատարակիչներ Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ կին գրողներ Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ Կատեգորիա:Հայ հրապարակագիրներ
Happy Birthday, Mr. President
Ելույթ
Մոնրոն կատարեց ավանդական «Happy Birthday to You» երգ-շնորհավորանքի տեքստը կրքոտ, ինտիմ ձայնով, միևնույն ժամանակ ավելացնելով «Պարոն Նախագահ» (Mr. President) դիմելով Քենեդիին։ Երգում նա օգտագործել է «Thanks for the Memory» դասական երգից մի հատված, դրանում ներառելով նոր բառեր հատուկ Քենեդիի համար.
Ավելի ուշ, երբ ներս բերեցին հսկայական տոնական տորթը, Քենեդին դուրս եկավ բեմ և կատակեց Մոնրոյի կողմից կատարված երգի տարբերակով. «Այժմ ես կարող եմ հեռանալ քաղաքականությունից նման հաճելի, առողջությամբ վխտացող „Happy Birthday“ կատարումից հետո», ակնարկելով Մոնրոյի կիպ շրջազգեստին և նրա սեքսուալ կերպարին ։
Պատմություն
Քենեդիի ծննդյան օրը նշվում էր Մեդիսոն Սքվեր Գարդենում 1962 թվականի մայիսի 19-ին ։ Միջոցառմանը ներկա էր 15 000 մարդ, այդ թվում նաև բազմաթիվ հայտնի մարդիկ։ Միջոցառումը անց էր կացվել ինչպես գալա ընթրիք Դեմոկրատական կուսակցության համար միջոցներ հավաքելու համար ։
Մերիլին Մոնրոյի հանրահայտ զգեստը կարվել էր նրա մաշկի գույնի մարկիզետե կտորից և զարդարված էր 2500 փայլուն ստրազներով ։ Զգեստն այնքան կիպ էր, որ Մերիլինին դժվար էր հանել այն, ընդ որում նա ոչ մի բան չէր հագել դրա տակից։ Զգեստի դիզայներն էր Ժան Լուիսը ։
Մոնրոյին ներկայացնում էր Փիթեր Լոուֆորդը. Նա որոշեց ձևացնել, որ նա ուշանում է, և ամբողջ երեկո զվարճացնում էր հանդիսատեսին, մինչև վերջինս կհայտնվեր բեմին։ Երբ նա վերջապես հայտնվեց լուսարձակի լույսի տակ, Լոուֆորդը հայտարարեց նրան ինչպես «ուշացած Մերիլին Մոնրո» (նրա վաղաժամ մահվան հետ կապված ինչ-որ չարաբաստիկ զուգադիպություն կա նրանում, որ «late» - ուշացած (անգլ.) նշանակում է նաև «հանգուցյալ»)։ Մոնրոն հանեց կզաքիսից պատրաստված մուշտակը՝ ցուցադրելով շրջազգեստը և հանդիսատեսը բառացիորեն բերանը մնաց բաց։
Ազդեցություն
Մերիլին Մոնրոյի հայտնի զգեստը կարվել էր Ժան Լուիս դիզայների կողմից և արժեր 1 440,33 ԱՄՆ դոլարով։ 1999 թվականին Նյու Յորքի աճուրդներից մեկում զգեստը վաճառվել էր $1,26 միլիոն ԱՄՆ դոլարով ։ 2016 թվականի նոյեմբերի 17-ին Լոս Անջելեսի աճուրդում անհայտ անձը ձեռք բերեց զգեստը 4,8 միլիոն ԱՄՆ դոլարով ։
Spice Girls կանացի խմբի մասնակից Ջերի Հալլիուելը արքայազն Չարլզի (1998) ծննդյան տարեդարձը նշելու ժամանակ կատարեց երգը, որտեղ «Happy Birthday, Mr. President» ( Բարի տարեդարձ, պարոն Նախագահ) փոխարեն երգեց «Happy Birthday, Your Royal Highness» ( Բարի տարեդարձ, Ձերդ Գերազանցություն) ։
Մերիլին Մոնրոյի հանրահայտ ելույթը վերախաղացել է ամերիկյան երգչուհի և երաժիշտ Լանա Դել Ռեյը, որը հանդես է եկել վերջինիս կերպարում National Anthem երգի տեսահոլովակում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ծնունդներ
Տաքդեղ
Տաքդեղ, մորմազգիների (Solanaceae) ընտանիքի Capsicum ցեղին պատկանող մշակաբույս։ Հայտնի է 4, ՀՀ-ում մշակության մեջ՝ 1 տեսակ՝ Մշակվում է Արարատի, Արմավիրի, Արագածոտնի, մասամբ՝ Կոտայքի մարզերում։
Այլ անվանումներ. ծիծակ, պղպեղ, բիբար, պատիճապղպեղ։
Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունը կանգուն է (կան նաև կիսականգուն ձևեր), ճյուղավորվող, բարձրությունը՝ 25-85 սմ։ Տերևները պարզ են, մեկական, ձվաձև կամ նշտարաձև, մուգ կանաչից մինչև բաց կանաչ։ Ծաղիկները երկսեռ են, խոշոր, մեկական կամ փնջերով, սպիտակ կամ կանաչավուն, երբեմն՝ մանուշակագույն երանգով։ Ծաղկում է հուլիս-օգոստոսին։
Պտուղը 2-3-բնանի, բազմասերմ, կեղծ, սնամեջ հատապտուղ է, տեխնիկական հասունացման վիճակում՝ կանաչ, լրիվ հասունացման վիճակում՝ կարմիր, նարնջագույն, դեղին, դարչնագույն, տարբեր ձևերի և մեծության։
Սերմերը տափակ են, բաց դեղնավուն։ Կան կծու և քաղցր, մանր, խոշորապտուղ, միջահաս և ուշահաս սորտեր։ Կծվությունը պայմանավորված է կապսացին նյութի (բարձրացնում է արյան ճնշումը) առկայությամբ։
Քիմիական կազմ
Պարունակում է շաքարներ, սպիտակուցներ, վիտամիններ C, B1։ B2, P, կարոտին (A-նախավիտամին)։
Տաքդեղն աչքի է ընկնում իր համի ու սննդատու բավականին բարձր հատկություններով ու վիտամինների քանակով, հարուստ է անազոտ էքստրակային նյութերով, հում պրոտեինով և ճարպերով։ Քիմիական կազմը խիստ փոփոխական է՝ կախված սորտից, հասունության աստիճանից և աճեցողության պայմաններից։ Չոր նյութերի քանակը տատանվում է 5-12 %-ի սահմաններում, շաքարները կազմում են 2-8,6 %, թաղանթանյութը՝ 1,06-1,16 %, մոխիրը՝ 0,077-1,9 %: Պտուղների կծվությունը պայմանավորված է կապսաիցին ալկալոիդով, որը կազմում է չոր նյութերի մոտավորապես 2 %-ը։ Ըստ կապսաիցինի քանակի տաքդեղի սորտերը ստորաբաժանվում են քաղցր, կիսաքաղցր և կծու տեսակների։ Տաքդեղի ամենաարժեքավոր հատկություններից մեկը մեծ քանակով C վիտամին պարունակելն է։
Կիրառություն
Լայնորեն օգտագործվում է եփած և խորոված, ինչպես նաև թարմ (օրինակ՝ աղցանների մեջ) ու թթու դրած վիճակում։ Կարևոր դեր ունի նաև պահածոների արդյունաբերության մեջ, սակայն այս բոլորից զատ, տաքդեղն օգտագործում են նաև որպես համեմունք՝ չորացած և աղացած վիճակում։
Սորտեր
Տաքդեղը ջերմա-, խոնավասեր է, հողի նկատմամբ՝ պահանջկոտ։ ՀՀ-ում շրջանացված սորտերից են՝ Տաքդեղի քաղցր սորտերից մշակվում են Անին, Զմրուխտ՝ երկուսն էլ բոլոր գոտիների համար, Հայկական տեղականը՝ Արարատյան հարթավայրի համար, կծու տաքդեղներից՝ Զիտա և Գիտա սորտերը բոլոր գոտիների համար։
Մշակություն
Տաքդեղի սածիլումը կատարում են շարքը ­շարքից 50 սմ, բույսը բույսից, քաղցր սորտերի համար՝ 30 սմ, իսկ կծու սորտերի համար՝ 20 սմ հեռավորությամբ։
Արգելվում է սածիլը տնկել ջրի մեջ, այն պետք է տնկել քեշի եկած հողում՝ արմատավզիկից 1­2 սմ խորը։ Տաքդեղի սածիլումը կատարում են ապրիլ մայիս ամիսներին։ Արարատյան հարթավայրի պայմաններում ջրում են 15-­18 անգամ, վեգետացիայի ընթացքում կատարում են 4­5 քաղհան­ փխրեցում։
Տաքսոնոմիա
Դասը մտնում է ' ենթաընտանիքի, ' ընտանիքի, {{bt-armlat|Solanales}} կարգի մեջ։
Տեսակներ
Հայտնի է 31 մինչև 40 տեսակ.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մորմազգիներ
Մեծ արգելախութ
Մեծ արգելախութ, կորալյան խութերի և կղզիների խումբ Կորալյան ծովում` Քվինսլենդի ափերի մոտ (Ավստրալիա)։ Կորալյան խութերի` աշխարհում ամենամեծ համակարգն է` բաղկացած 2.900 առանձին խութերից և 900 կղզիներից  ։ Ձգվում է Ավստրալիայի հյուսիսարևելյան ափի երկայնքով շուրջ 2300 կմ (1.400 մղոն)։ Ընդհանուր մակերեսը 344.400 կմ² է, որ հավասար է Մեծ Բրիտանիայի մակերեսին  ։ Հյուսիսային հատվածում լայնությունը 2 կմ է, իսկ հարավայինում՝ 152 կմ։ Արգելախութի մեծ մասը գտնվում է ջրի տակ։ Հարավում Արգելախութը գտնվում է ափից 300 կմ, իսկ հյուսիսում 32 կմ հեռավորության վրա։
Մեծ արգելախութը կարելի է տեսնել տիեզերքից։ Այն կենդանի օրգանիզմներից բաղկացած միասնական ամենամեծ համակարգն է աշխարհում ։ Արգելախութը բաղկացած է միլիարդավոր մանրագույն օրգանիզմներից, որոնք կոչվում են կորալյան պոլիպներ ։ Այն լայն կեսաբազմազանություն ունի, և 1981 թվականին ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցուցակում։ CNN ընկերությունն այն անվանել է աշխարհի` բնության յոթ հրաշալիքներից մեկը ։ Քվինսլենդի ազգային ֆոնդն այն անվանել է Քվինսլենդ նահանգի «պետական սրբապատկեր» ։
Արգելախութի մեծ մասը պահպանվում է Մեծ արգելախութի ծովային պարկի կողմից, որը նպաստում է մարդու` խութի վրա ունեցած ազդեցության (ձկնորսություն, զբոսաշրջություն) սահմանափակմանը։ Խութի միջավայրի և նրա էկոհամակարգի մեկ այլ բացասական ազդեցություն էլ կեղտաջրերն են, կլիմայի փոփոխությունը, որոնք կորալների զանգվածային գունաթափման պատճառ են հանդիսանում։ 2012 թվականի հոկտեմբերին տպագրված ԳԱԱ ուսումնասիրությունների համաձայն` խութը 1985 թվականի համեմատությամբ կորցրել է իր կորալային ծածկույթի գրեթե կեսը ։
Մեծ արգելախութը հայտնի է վաղուց և օգտագործվել է Ավստրալիայի բնիկների ու Տոռեսի նեղուցի կղզիների բնակիչների կողմից։ Այն նրանց մշակույթի ու հավատալիքի կարևոր մաս է կազմում։ Արգելախութը նշանավոր վայր է զբոսաշրջիկների համար, հատկապես Ուիթսանդի և Քերնս կղզիների մոտ։ Զբոսաշրջությունը շրջանի տնտեսական գործունեության կարևորագույն մաս է կազմում` ապահովելով տարեկան մոտ 3 միլիարդ դոլար եկամուտ ։ 2014 թվականի նոյեմբերին Google-ն իր քարտեզներում տեղադրել է Մեծ արգելախութի եռաչափ պատկերը ։
2016 թվականի հաշվետվության մեջ ասվում է, որ կորալների գունաթափումն ավելի տարածված է, քան կարծում էին նախկինում։ Դա լավագույնս երևում է արգելախութի հյուսիսային մասերում ։ Այդ երևույթը պայմանավորված է կլիմայի փոփոխությամբ, օվկիանոսի ջրերի տաքացմամբ։ 2016 թվականի հոկտեմբերին Outside ամսագիրը հրատարակել է խութի «մահախոսականը», սակայն հոդվածն արժանացել է քննադատության այն պատճառով, որ այն ժամանակից շուտ է հոռետեսական տրամադրություններ արտահայտում` խոչընդոտելով արգելախութի կայունության ամրացմանը ։ 2017 թվականի մարտին Նեյչր (Nature) ամսագիրը հրապարակել է փաստաթուղթ, որը ցույց է տալիս, որ 2016 թվականի ընթացքում արգելախութի հյուսիսային մասում մահացել է հսկայական հատված` մոտ 800 կմ երկարությամբ, ինչը կապված է ջրի ջերմաստիճանի հետ։ Հոդվածի հեղինակները բարձրացնում են կլիմայի գլոբալ փոփոխության խնդիրը։
Աշխարհագրություն և երկրաբանություն
Մեծ արգելախութը Մեծ Ջրբաժան լեռնաշղթայի հստակ ընդգծված բաժանարար գիծն է։ Այն ներառում է առավել մանր Մյուրեյ կղզիները, ձգվում է Տոռեսի նեղուցից (Բրամբլ Կեյից` նրա ամենահյուսիսային կղզուց մինչև Պապուա Նոր Գվինեայի հարավային ափերը) հյուսիսում մինչև Լեդի Էլիոթ լճի անանուն անցումը (նրա ամենահարավային կղզին) և հարավում մինչև Ֆրեյզեր կղզին ։ Լեդի Էլիոթը գտնվում է Բրամբլ Քեյից 1915 կմ հարավ-արևելք ։
Տեկտոնական պլատֆորմի տեսությունը մատնանշում է, որ Ավստրալիան տարեկան 7 սմ հյուսիս է տեղաշարժվում` սկսած կայնոզոյի դարաշրջանից ։ Արևելյան Ավստրալիան տեկտոնական բարձրացման շրջան է ապրել, ինչի հետևանքով Քվինսլենդում ջրբաժան ճեղքվածք է առաջացել 400 կմ երկարությամբ։ Այդ ժամանակ Քվինսլենդում նաև շատ հրաբուխներ են ժայթքել` բազալտե հոսք ունենալով ։ Դրանցից մի քանիսը վերածվել են հրաբխային բարձր կղզիների ։ Կորալյան ծովի գոյացումից հետո կորալյան խութերը սկսել են ձևավորվել ավազանում, սակայն մոտ 25 միլիոն տարի առաջ հյուսիսային Քվինսլենդը դեռևս գտնվում էր արևադարձային հատվածից հարավ ընկած չափավոր ջրերում, ինչը մեծապես նպաստել է կորալների աճին ։ Մեծ արգելախութի ձևավորման ու զարգացման պատմությունը բարդ է. այն բանից հետո, երբ Քվինսլենդը մխրճվեց արևադարձային ջրերի մեջ, նրա վրա մեծ ազդեցություն են թողել խութերի աճն ու անկումը ծովի մակարդակի փոփոխման հետ ։
Խութերը կարող են տարեկան աճել տրամագծով 1-3 սմ և ուղղագիծ` 1-25 սմ, սակայն նրանք աճում են միայն 150 մ խորությունից բարձր հատվածում, քանի որ արևի լույսի կարիք ունեն և չեն կարող աճել ծովի մակարդակից ցածր ։ Երբ 24 միլիոն տարի առաջ Քվինսլենդի վրա թափվեցին արևադարձային ջրերը, աճեցին որոշ կորալներ, սակայն նստվածքների կուտակման ռեժիմում էրոզիայի է ենթարկվում Մեծ Ջրբաժան լեռնաշղթան, իսկ գետերի դելտաները, տիղմը անբարենպաստ պայմաններ էին առաջացնում կորալների աճի համար ։ Մոտ 10 միլիոն տարի առաջ ծովի մակարդակը զգալիորեն իջնում է, ինչը նույնպես նպաստում է նստվածքների կուտակմանը (սեդիմենտացիա)։ Արգելախութի հիմքի համար, հնարավոր է, անհրաժեշտ է տիղմ, քանի դեռ նրա ծայրը հեռու չէր, որ նստվածքային տիղմը նպաստեր կորալների աճին։ Բացի այդ, մոտ 400.000 տարի առաջ եղել է առանձնահատուկ տաք միջսառցաշրջանային ժամանակ, երբ ծովի մակարդակն ավելի բարձր է եղել և ջրի ջերմաստիճանը բարձրացել է 4 °C-ով (7 °F) ։
Հողը, որը ձևավորել է ներկայիս Մեծ արգելախութի հիմքը, եղել է ափամերձ հարթություն, որը գոյացել է Մեծ Ջրբաժան լեռնաշղթայի` էրոզիայի ենթակված գոյացություններից, նրա առավել խոշոր բլուրներից (նրանցից շատերը առավել հին խութերի կամ երբեմն էլ հրաբուխների մնացորդներ էին) ։ Մեծ արգելախութի հետազոտական կենտրոնը (Cooperative Research Centre) գտել է կորալների կմախքներ, որոնք կարող են միլիոնավոր տարիների պատմություն ունենալ ։ Մեծ արգելախութի ծովային պարկը (Great Barrier Reef Marine Park Authority, կրճատ` GBRMPA) տեսակետ է հայտնել, որ խութային կառուցվածքի ամենավաղ վկայություններն ի հայտ են եկել 600.000 տարի առաջ ։ Նույն պարկի տվյալներով ենթադրվում է, որ կենդանի խութերի ներկայիս կառուցվածքը սկսել է զարգանալ 20.000 տարի առաջ։ Ծովային գիտությունների ավստրալիական ընկերությունը ներկայիս խութի աճման սկիզբ է համարում սառցաշրջանի վերջին առավելագույնի ժամանակը։ Մոտավորապես հենց այդ ժամանակ ծովի մակարդակը 120 մ-ով ցածր էր ներկայիս մակարդակից ։
20.000-ից 6.000 տարի առաջ ծովի մակարդակն անընդհատ աճում է ամբողջ աշխարհում։ Հաշվի առնելով այն ցուցանիշը, թե ինչպես է այն բարձրացել, կորալները կարող էին հետագայում աճել ափամերձ հարթության` կրկին ջրասույզ եղած սահմանային բլուրներին։ Մոտ 13.000 տարի առաջ ծովի մակարդակն ընդամենը 60 մ-ով էր ցածր ներկայիս մակարդակից, և կորալները սկսում են շրջապատել առափնյա հարթության բլուրները, որոնք այդ ժամանակ արդեն մայրցամաքային կղզիներ էին։ Երբ ծովի մակարդակը ավելի շատ է բարձրանում, մայրցամաքային կղզիներից շատերն ընկղմվում են ջրի տակ։ Կորալները կարող էին աճել սուզված բլուրների մոտ` ձևավորելով ներկայիս խութերն ու մեծաբեկորները։ Ծովի մակարդակն այստեղ վերջին 6.000 տարիներին գրեթե չի փոփոխվել։ Արգելախութի ուսումնասիրությունների կենտրոնը (Reef Research Centre, կրճատ` CRC) ներկայիս խութի կենդանի կառուցվածքը գնահատում է 6.000-8.000 տարեկան ։ Ծանծաղ ջրերի խութերում, որոնք տեսանելի են արբանյակային և աերոլուսանկարներում, կա 20.679 կմ² մակերես, որի մեծ մասը` մոտ 80 %-ը, աճել է կրաքարային պլատֆորմի վրա. դրանք համարվում են նախկին խութերի վերապրուկները ։
Հին արգելախութի մնացորդները, որոնք նման են Մեծ արգելախութին, կարելի է գտնել Քիմբերլի շրջանում (Արևմտյան Ավստրալիա) ։
Մեծ արգելախութի համաշխարհային ժառանգության տարածքը բաժանված է 70 կենսաշրջանների, որոնցից 30-ը խութերի բիոտարածքներ են  ։ Մեծ արգելախութի հյուսիսային մասում առաջացել են կորալային և դելտայաձև խութեր. այս կառուցվածքի խութեր խութերի մնացյալ համակարգում չի հայտնաբերվել։ Համակարգում չկան օղակակղզիներ, իսկ մայրցամաքին կպած խութերը եզակի են ։
Եզրազարդված խութերը լայնորեն տարածված են, բայց ավելի շատ հանդիպում են Մեծ արգելախութի հարավային մասում, որն ամրացված է բարձր կղզիներին, օրինակ` Ուիթսանդի կղզիներին։ Ծովալճակների խութեր կան Մեծ արգելախութի հարավային մասում, ինչպես նաև հյուսիսում` Թագուհի Շառլոտայի ծովածոցի մոտ։ Կրիզիսային խութերը առավել տարածված են արգելախութի միջնամասում, օրինակ` Լիզարդ կղզի ազգային պարկի մոտ։ Խաչանման խութեր են հանդիպում Մեծ արգելախութի ծայր հյուսիսում, ինչպես նաև Սուենի խութերում (20°-22° հարավ)։ Հարթ խութեր են հանդիպում հյուսիսային և հարավային մասերում` Քեյփ-Յորք թերակղզուց ոչ հեռու։ Կղզիների մեծամասնությունը Արգելախութում գտնվում է հարթ խութերի վրա ։
Բնապահպանություն
Մեծ արգելախութը պահում է կյանքի բազմազանությունը, սակայն ոչնչացման վտանգի տակ են գտնվում մահացող կենսաբանական տեսակներ, որոնցից մի քանիսը կարող են էնդեմիկ լինել խութային համակարգի համար ։
Կետերի, դելֆինների, ծովախոզերի 30 տեսակ գրանցված են Մեծ արգելախութում, ներառյալ` սապատավոր կետը, գաճաճ կետը։ Արգելախութում ապրում է ձկների ավելի քան 1.500 տեսակ, այդ թվում կորալային կարմրախայտ, ծաղրածու ձուկ (Amphiprioninae), Lutjanus bohar, Lutjanidae, մի քանի տեսակ պերկեսներ ։ 49 տեսակ տեղի ձկների և 84 տեսակ այլ ձկների ձկնկիթ հայտնվում է խութերի տարածքում։ Խութերում հանդիպում է ծովային օձերի յոթ տեսակ, որոնք հաստատվել են 50 մ խորության տաք ջրերում և ավելի հաճախ հանդիպում են հարավային հատվածում ։ Համաշխարհային ժառանգության հատվածում ոչ մի տեսակ էնդեմիկ չէ և ենթարկված չէ վտանգի ։
Ծովային կրիաների վեց տեսակ գալիս է խութ բազմանալու նպատակով։ Դրանք են կանաչ կրիան, մաշկավոր կրիան, բիսան, լոգերհեդը, ավստրալիական կանաչ կրիան և դեղնականաչ կրիան։ Կանաչ ծովային կրիաները Մեծ արգելախութում ունեն գենետիկորեն տարբեր երկու պոպուլյացիա, որոնցից մեկը հանդիպում է խութի հյուսիսային, իսկ մյուսը` հարավային մասում ։ Ջրիմուռների 15 տեսակները դեպի իրենց են գրավում կրիաներին ու այլ ձկների` ապահովելով նրանց ապրելու միջավայրով ։ Ծովային ջրիմուռների առավել տարածված տեսակներից են` Halophila և Halodule ։
Ծովային բարձրակատար կոկորդիլոսներն ապրում են խութի առափնյա հատվածի մանգրուվային աղի ճահճուտներում ։ Կոկորդիլոսների կուտակումներ չեն լինում, այդտեղ նրանց խտությունը ցածր է ։ Արգելախութում ապրում են մոտ 125 տեսակ շնաձկներ, տափաձկներ, քիմերանմաններ ։ Խութում հաստատվել են մոտ 5.000 տեսակ փափկամարմիններ, այդ թվում` հսկայական տրիդակնան (Tridacna gigas)։ Գրանցվել են 49 տեսակ ծովային ձկներ և 9 տեսակ ծովաձիուկներ։ Կղզիներում ամենաքիչը 7 տեսակ գորտեր են բնակվում ։
251 տեսակի թռչուններ այցելում են խութ` այնտեղ ապաստանելու և բույն դնելու համար, ներառյալ` սպիտակափոր արծիվը, վարդագույն քարադրանմանը ։ Բնադրման հիմնական գոտիները խութի հյուսիսային ու հարավային շրջաններն են, որտեղ 1.4-1.7 միլիոն թռչուն տարածքն օգտագործում են բազմացման համար ։ Մեծ արգելախութում կան բույսերի 2.195 հայտնի տեսակ, որոնցից երեքն էնդեմիկ են։ Հյուսիսային կղզիներում հաշվվում է 300-350 տեսակ բույս, որոնք, որպես կանոն, բնափայտային են, իսկ հարավային կղզիներում` 200, որոնք խոտաբույսային են։ Ուիթսանդի շրջանը ամենաբազմազանն է. այստեղ հանդիպում են 1.114 տեսակ բույսեր։ Բույսերը տարածվում են թռչունների միջոցով ։