cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հովհաննես Պողոս I
Կենսագրություն
Ծնվել է շինարար բանավորի ընտանիքում, որն իրեն սոցիալիստ էր համարում։ Երիտասարդ Ալբինո Լուչանին սկզբում սովորել է Ֆելտրերի հոգևոր սեմինարիայում, ապա տեղափոխվել է Բելունոի սեմինարիա։ Նա ստացել է քահանաjի սանի կոչում 1935 թվականի հուլիսի 7-ին, որից հետո տեղափոխվել է Գրիգորյան համալսարան, որտեղ ստացել է աստվածաբանության դոկտորի աստիճան։ Նրա Դոկտորական թեզը նվիրված էր կաթոլիկ աստվածաբան Անտոնիո Ռոսմինին (1797-1855), որի աշխատություններից մեկը՝ «Եկեղեցու յոթ պատուհասները», ընդգրկվել է արգելված գրքերի շարքում։ Պապ ընտրվելուց հետո Լուչանին լրագրողներին պատմել է իր սիրելի գրողների մասին, որոնց թվում կարևոր տեղ էին զբաղեցնում Մարկ Տվենը, Ֆրանչեսկո Պետրարկան, Վալտեր Սքոթը, Չարլզ Դիքենսը, Գիլբերտ Քիթ Չեստերտոնը։ Հետաքրքիր է այն, որ Մարկ Տվենը աթեիստ էր, ևս երկու հեղինակ այս ցուցակից բողոքական էին։ Պետրարկան, չնայած կաթոլիկ էր, սակայն պապականությունը  համեմատում էր հասարակած տան հետ։ Միայն Չեստերտոնն էր իսկապես բարեպաշտ մարդ։ Այսպիսով Հովհաննես Պողոսի I-ի գրական նախասիրությունները ամբողջովին չէին համապատասխանում կաթոլիկական կղերական շրջանակներին հարիր կարծրատիպերին, այդ պատճառով էլ դա բազմիցս տարբեր մեկնաբանությունների պատճառ է հանդիսացել։ Լուչանիի ընտրությունից մի քանի տարի առաջ, Լուչանին մի գիրք հրատարակեց «Ամենահայտննիները» (Illustrissimi), որը պարունակում էր  տարբեր գրողների և փիլիսոփաների երկխոսություններ, այդ թվում նաև Պինոկիոյինը (նրա սիրած կերպարը` ում նա անդադար անդրադառնում էր իր քարոզների ժամանակ)։
Լուչանին խոսել է պատմական փոխզիջման քաղաքականության դեմ, որն առաջարկում էին իտալացի կոմունիստները։ Աթեիզմի մասին նա ասել է, որ դրա ծագման պատճառներից մեկը կաթոլիկների խոսքերի և գործերի միջև հակասությունն է։
Սեպտեմբերյան պապականություն
Լուչանին 20-րդ դարում ծնված առաջին Հռոմի պապն էր։ Նա կաթոլիկ եկեղեցու ամբողջ պատմության մեջ առաջին անգամ կրկնակի անուն է վերցրել։ Հովհաննես Պողոսն այս անունները վերցրել է իր երկու անմիջական նախորդներից`Հովհաննես XXIII-ից և Պողոս VI-ից։ Դա պայմանավորված էր մի շարք նորարարություններով, որոնք գրեթե անմիջապես հայտնվեցին։ Լուչանին հրաժարվեց միջնադարյան թագադրման արարողությունից, այն փոխարինելով Սբ. Պետրոսի տաճարի սյունասրահում հանդիսավոր հավաքով։ Նա հրաժարվեց նաև տիարայից։ Այս բոլոր գործողությունները գնահատվեցին, որպես աշխարհիկ իշխանության ձգտելու մերժում։ Պապի գահակալության կապակցությամբ տոնակատարությունները նույնպես առանց միջադեպերի չանցան։ Տոնակատարությանը մասնակցում էր նաև Ռուսական ուղղափառ եկեղեցու պատվիրակությունը՝ Լենինգրադի թեմի առաջնորդի և Նովգորոդի Նիկոդիմի (Ռոտով) գլխավորությամբ, ով մահացավ սրտի կաթվածից՝ կաթոլիկ եկեղեցու նոր ղեկավարի ընտրության ժամանակ։ Այս ողբերգական դրվագը վատ նշան համարվեց նոր քահայանապետի համար։
Հռոմեական Կուրիայում նրա պահվածքին հետևում էին ավելացող տագնապով։ Լուչանին ամեն օր խախտում էր Վատիկանի «լավ վարքագծի» կանոնները, որոնք մշակվել էին տասնամյակներ առաջ, եթե ոչ՝ դարեր։ Կուրիայի բարձրաստիճան հոգևորականների կարծիքով նա իրեն պահում էր այնպես՝ ասես պատրաստվում էր մեկ ամսվա ընթացքում լուծել եկեղեցու բոլոր խնդիրները։ Նրանց զայրացնում էր այն, որ նա անպարկեշտ էր վարվում դիվանագիտական ինտրիգներին և նախնտրում էր համպատրաստից գործել, քան՝կարդալ Կուրիայի կողմից պատրաստված ծրագիրը։ Նա իրեն բանտարկյալ էր զգում «Սուրբ վանդակում», որ նա պարբերաբար անվանում էր առաքելական պալատ։ Իր հարազատների վկայությամբ առաջին օրը պապը «լավատես և ուրախ» էր, իսկ մահից անմիջապես առաջ շատ մտահոգ էր և տխուր։
1978 թվականին սեպտեմբերի 28-ին՝ հինգշաբթի օրը, Հռոմում թերթի հրատապ հարցերի բաժնում հայտնվեց Հովհաննես Պողոս I պապի մահվան լուրը։ Վաղ առավոտյան պապին գտան իր ննջարանում։ Վատիկանի պաշտոնաական ուղերձի համաձայն պապի հանկարծակի մահը վրա է հասել սրտամականի ինֆարկտի պատճառով։ Պապին դավադրաբար թունավորելու մի շարք տեսություններ կան, որոշ տեսաբաններ այդպիսին են դիտարկում նաև Նիկոդեմի մահը (կասկածներ կան, որ վերջինս խմել է պապի համար նախատեսված թունավորած բաժակի սուրճը ):
Նա պապ է եղել ընդամենը 33 օր, որը պապականության պատմության մեջ ամենակարճերից է։
Պապական գահին իր կարճատև մնալու պատճառով պապը չի հռչակել որևէ կոնդակ կամ որևէ ակտ, որը թույլ կտար նրա մասին որևէ դատողութույուն անել, բայց այնուամենայնիվ նրա կարճաժամեկետ իշխանությունը իր հետքն է թողել եկեղեցու ճակատագրում։
2003 թվականին սկսվեց նրա սրբադասման կարգը։ Ասվում է, որ նրա հարազատ Բելունոյում հրաշքով բուժվում են նրան աղոթելով։ 2017 թվականի նոյեմբերին Ֆրանցիսկոս պապը հաստատեց Հովհանես Պողոսի կանոնակարգումը և նրան հարգարժան հռչակեց ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դավադրության տեսություն Կատեգորիա:Իտալացի հակակոմունիստներ
Մլադեն Բոյինովիչ
Մլադեն Բոյինովիչ (Младен Бојиновић / Mladen Bojinović, ), հարավսլավացի սերբ հանդբոլիստ, ֆրանսիական «Տրամբլե» ակումբի ու Սերբիայի հավաքականի կենտրոնական հետին խաղացող։ Աշխարհի առաջնության բրոնզե մեդալակիր, Եվրոպայի հանդբոլի ֆեդերացիայի Չեմպիոնների լիգայի հաղթող, ազգային ու հանրապետական առաջնությունների բազմակի չեմպիոն։
Կենսագրություն
Մլադեն Բոյինովիչը ծնվել է 1977 թվականի հունվարի 17-ին Հարավսլավիայի Բանյա Լուկա քաղաքում։ Հանդբոլով զբաղվել սկսել է դեռ վաղ մանկությունից, իսկ 10 տարեկան հասակում ընդգրկվել է տեղի «Բորաց» ակումբի պատանեկան կազմում։ Ավելի ուշ՝ 1994 թվականին, տեղափոխվել է «Յագոդինա» ակումբ։
Մեծահասակների պրոֆեսիոնալ մակարդակում Մլադեն Բոյինովիչի դեբյուտը կայացել է 1995 թվականին՝ միանալով մայրաքաղաքի «Պարտիզան» ակումբին։ Այդ ժամանակ էլ նա արժանացել է իր առաջին տիտղոսներին. 1998 թվականին հաղթել է Հարավսլավիայի գավաթի առաջնությունում, 1999 թվականին՝ Հարավսլավիայի առաջնությունում (1996 թվականին նա դարձել է Հարավսլավիայի ազգային առաջնության արծաթե մեդալակիր)։ 1999/2000 մրցաշրջանում խաղացել է իսպանական «Ադեմար Լեոն» ակումբի կազմում, որի հետ մասնակցել է Եվրոպայի հանդբոլի ֆեդերացիայի Չեմպիոնների լիգային։ Հաջորդ մրցաշրջանում իսպանական «Բիդասոա Իրուն» ակումբի կազմում հասել է մինչև Եվրոպայի գավաթի առաջնության կիսաեզրափակիչ ։
Հաջող ելույթների շնորհիվ Մլադեն Բոյինովիչն ընդգրկվում է Հարվսլավիայի ազգային հավաքականի հիմնական կազմում և մասնակցում 2001 թվականի աշխարհի առաջնությանը, որ անցկացվում էր Ֆրանսիայում. հարավսլավացիներին հաջողվել է դուրս գալ խմբից երկրորդ տեղում՝ զիջելով միայն ֆրանսիացիներին, որից հետ փլեյ-օֆֆում հաջողության հասան Իսլանդիայի ու Իսպանիայի հավաքականների նկատմամբ։ Կիսաեզրափակչում Հարավսլավիայի հավաքականը պարտություն է կրում Շվեդիայից, սակայն երրորդ տեղի համար խաղում հաղթում է Եգիպտոսի հավաքականին՝ վաստակելով բրոնզե մեդալ։
2001/02 մրցաշրջանը Մլադեն Բոյինովիչն անցկացրել է իսպանական «Բարսելոնա» ակումբում, որտեղ խաղում էր նաև իր հայրենակից Իվան Լապչևիչը։ «Բարսելոնան» հաղթել է քագավորի գավաթի առաջնությունում, ինչպես նաև հասել է Չեմպիոնների լիգայի եզրափակիչ, որտեղ զիջել է գերմանական «Կիլ» ակումբին ։
2002 թվականին Մլադեն Բոյինովիչը տեղափոխվում է Ֆրանսիա՝ դառնալով ֆրանսիական «Մոնպելյե» առաջատար ակումբի խաղացող։ Այդ ակումբի կազմում նա խաղացել է տասը մրցաշրջան։ 2003 թվականին ակումբը հաղթել է Չեմպիոնների լիգայում։ 2004 թվականին «Մոնպելյեն» փորձել է կրկնել նախորդ տարվա նվաճումը. Եվրոպայի գավաթի առաջնության խաղերում ակումբը խփել է 30 գոլ, սակայն 1/8 եզրափակչում պարտություն է կրել Սեգեդի «Պիկ» ակումբից ։ «Մոնպելյեի» կազմում Բոյինովիչն ինը անգամ հաղթել է Ֆրանսիայի առաջնությունում, յոթ անգամ դարձել է Ֆրանսիայի գավաթակիր, ութ անգամ հաղթել է Ֆրանսիական լիգայի գավաթի առաջնությունում։ Մլադեն Բոյինովիչի համար ամենահաջողը համարվում է 2007/08 մրցաշրջանը, երբ նա Չեմպիոնների լիգայի 12 խաղերում խփել է 78 գոլ (միջինը 6,5 գոլ խաղում)։ Այնուամենայնիվ, թիմը հասել է միայն մինչև կիսաեզրափակիչ ։
2012-2015 թվականներին Մլադեն Բոյինովիչը հանդես է եկել ավելի քիչ տիտղոսներ ունեցող «Պարի Սեն Ժերմեն» ֆրանսիական ակումբում։ Ավելի ուշ մի որոշ ժամանակով վերադարձել է «Բորաց» ակումբ, որտեղ նա սկսել էր իր կարիերան։ Այնուհետև տեղափոխվել է Ֆրանսիական «Տրամբլե» ակումբ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սերբ հանդբոլիստներ
Միգլո
Միգլո (Miglos), համայնք Ֆրանսիայում, որը գտնվում է Միջին Պիրենեյան մարզի Արյեժ գավառում։ Մտնում է Տարասկոն սյուր Արեժ կանտոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Ֆուա շրջանը։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 09192։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 64 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 46-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 18-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 71,9 %, 1999 թվականին եղել է՝ 63,5 %)։ 46 աշխատունակ բնակիչներից 37-ը աշխատում էին (22 տղամարդ և 15 կին), անաշխատանք էին 9-ը (7 տղամարդ և 2 կին)։ 18 անգործունակ մարդկանցից 13-ը թոշակառու, 5-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Միխայիլ Մուրաշկո
Կենսագրություն
2006 թվականին անցել է պետական ծառայության՝ զբաղեցնելով Կոմի Հանրապետության առողջապահության նախարարի պաշտոնը։ Դրան զուգահեռ՝ 2011 և 2012 թվականներին ղեկավարել է Ռուսաստանի առողջապահության նախարարության Կիրովի պետական բժշկական ակադեմիայի Հանրապետական մասնաճյուղի մանկաբարձության և գինեկոլոգիայի ամբիոնը, որը գտնվում է Սիկտիվկարում  ։
2012 թվականին նշանակվել է առողջապահության ոլորտում վերահսկողության դաշնային ծառայության ղեկավարի տեղակալ։ 2013 թվականից եղել է գերատեսչության ղեկավարի ժամանակավոր պաշտոնակատար, իսկ 2015 թվականի հուլիսի 14-ին պաշտոնապես գլխավորել է Ռոսզդրավնադզորը։
2020 թվականի հունվարի 21-ին Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հրամանագրով նշանակվել է Ռուսաստանի Դաշնության առողջապահության նախարար Միխայիլ Միշուստինի կառավարությունում։
Ընտանիք
Ամուսնացած է, ունի երկու երեխա։
Հարսներ
Հարսներ (პატარძლებ), 2014 թվականին ռեժիսոր Թինաթին Քաջրիշվիլիի կողմից նկարահանված ֆիլմ ։
2014 թվականին ֆիլմը ներկայացվել է «Ոսկե ծիրան» միջազգային կինոփառատոնի «Ֆիլմեր առանց սահմանների» ծրագրում ։
Մրցանակներ
Հանդիսատեսի 3-րդ մրցանակ
Ժյուրիի հատուկ մրցանակ «Սարաևոյի սիրտը» լավագույն դերասանուհի Մարի Քիթիայի համար Ժյուրիի հատուկ մրցանակ Հանդիսատեսի մրցանակ
Լավագույն ռեժիսորական նվաճում
Կիրա Դևիս
Կիրա Դևիս,, ամերիկացի պրոդյուսեր, Alcon Entertainment ընկերության մարքեթինգի նախկին տնօրեն։
Կյանք
Կիրա Դևիսն արմատներով Սանտա Ֆեից՝ Նյու Մեքսիկո է։ Սովորել է թատերական արվեստի ռեժիսուրայի բաժնում։ Ավարտել է Նյու Մեքսիկոյի պետական համալսարանը։ Ավարտելուց հետո, նա աշխատել է մի շարք մասնագիտական թատրոններում։ Նա ամուսնացած է Էնդրյու Էյ. Կոսովեի հետ, ով Alcon Entertainment-ի համահիմնադիրներից մեկն է։ Զույգն ունի երկու երեխա ։
Հարսներ
Մրցանակներ
Կինոմատոգրաֆիայի լավագույն նվաճում
Կիրա Դևիս
Կարիերա
1994 թվականին Դևիսը հանդիպել է Ալկոնի համահիմնադիրներ Բրոդերիք Ջոնսոնի և Էնդրյու Կոսովեին՝ Love Is All There Is ֆիլմի ստեղծման ժամանակ, որտեղ նա եղել է զգեստավորման պատասխանատուի օգնական ։ Դևիսը 1997 թվականին սկսել է աշխատել նրանց հետ, երբ Ջոնսոնը և Կոսովեն հիմնադրեցին Ալկոն ընկերությունը՝ դառնալով ընկերության առաջին աշխատողը ։ Դևիսը թողել է իր պաշտոնը 2006 թվականին։ 2007 թվականին ստեղծեց իր սեփական 8:38 ընկերությունը ։ Առաջին ֆիլմը, որի պրոդյուսերը եղել է Դևիսի ընկերությունը, Prisoners-ն էր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոպրոդյուսերներ Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ
Հարսներ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրացական ֆիլմեր Կատեգորիա:2014 ֆիլմեր Կատեգորիա:Վրացերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆրանսիական ֆիլմեր
Շելդյան
Շաշկունար, գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի երկրամասում, Ալթայի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Նոչնայա գետի ձախ ափով՝ 10 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 14 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Բիա գետն է, գետի ենթաավազանը Բիա և Կատուն գետերն են։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Օբ գետն է՝ մինչև Իրտիշի.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Սպիտակ մարդու բեռը (ֆիլմ)
Սպիտակ մարդու բեռը (White Man's Burden), 1995 թվականի կինոֆիլմ։ Ֆիլմը սոցիալական ֆանտաստիկա է այլընտրանքային Ամերիկայում տիրող ռասիզմի մասին, որտեղ սևամորթ և սպիտակամորթ ամերիկացիները փոխել են իրենց մշակութային դերերը։ Ֆիլմի սցենարի հեղինակը և ռեժիսորը Դեսմոնդ Նականոն է։
Սյուժե
Ի վերջո նրան հաջողվում է ազդել Թոմասի խղճի վրա, բայց նա իր սխալները գիտակցում է շատ ուշ։
Կարգախոս
«Ճշմարտության և անարդարության աշխարհում արդարությունը հազվադեպ է լինում սև կամ սպիտակ»։
Քննադատություն
Ֆիլմը շահույթի տեսանկյունից հաջողություն չի ունեցել, սակայն փոքր բյուջեով ստեղծված լինելու շնորհիվ ֆինանսական կորուստները նույնպես նվազագույն են եղել։
Միժանես
Միժանես (Mijanès), համայնք Ֆրանսիայում, որը գտնվում է Միջին Պիրենեյան մարզի Արյեժ գավառում։ Մտնում է Կերիգյու կանտոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Ֆուա շրջանը։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 09193։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 92 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 58 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 29-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 29-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 50,0 %, 1999 թվականին եղել է՝ 58,1 %)։ 29 աշխատունակ բնակիչներից 25-ը աշխատում էին (15 տղամարդ և 15 կին), անաշխատանք էին 4-ը (2 տղամարդ և 2 կին)։ 29 անգործունակ մարդկանցից 3-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 19-ը թոշակառու, 7-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Վալդեմադերա
Վալդեմադերա (Valdemadera), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, գտնվում է Ռիոխա պրովինցիայում՝ Ռիոխա (Լոգրոնիո) ինքնավար համայնքի կազմում։ Մտնում է Առնեդո շրջանի (կոմարկայի) կազմի մեջ։ Զբաղեցնում է 13,93 կմ2 տարածք։ Բնակչությունը կազմում է 9 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Գտնվում է պրովինցիայի վարչական կենտրոնից 96 կմ հեռավորության վրա։
Մարկշեյդերական գործ
Մարկշեյդերական գործ, հանքային գիտության բաժին, որն օգտագործում է երկրի մակերևույթի վրա և հանքափորվածքներում կատարված տարածական-երկրաչափական չափումների տվյալները տեխնիկական խնդիրների լուծման համար՝ օգտակար հանածոների հանքավայրերի հետախուզման և շահագործման ժամանակ, ինչպես նաև լեռնաշինարարական աշխատանքներ կատարելիս։ Աշխատանքները կատարվում են Մարկշեյդերական գործիքներով։ Մարկշեյդերական գործը լեռնահանքային արդյունաբերության բոլոր Էտապների անբաժանելի մասն է։ Մարկշեյդերական աշխատանքներն իրականացնում է Մարկշեյդերական ծառայությունը, որը մտնում է հանքային ձեռնարկության կամ կազմակերպության մեջ։ Հանքավայրերի մանրամասն հետախուզության ժամանակ այդ ծառայության խնդիրն է հենացանցի կառուցումը, երկրի մակերեույթի, բոլոր գործող հանքափորվածքների, բնական և արհեստական մերկացումների հանույթը։ Հանքային ձեռնարկությունների նախագծման դեպքում մարկեյդակները մասնակցում են նախագծա-որոնողական աշխատանքներին, հանքային ձեռնարկությունների սահմանների և հանքավայրերի մշակման համակարգի նախագծմանը, շենքերի և կառույցների տեղաբաշխմանը և այլն։ Հանքային ձեռնարկությունների շինարարություն կատարելիս Մարկշեյդերական ծառայությունը իրականացնում է հենակետերի ցանցի կառուցումը և շինարարության նախագծի երկրաչափական տարրերի փոխադրումը տեղանք։ Հանքավայրը շահագործելուլ դեպքում Մարկշեյդերական ծառայությունը արձանագրում է հանքային ձեռնարկության արտադրական պրոցեսի դինամիկան և կազմում հանքային գրաֆիկական փաստագրման գծագրերը, հանքափորվածքների առաջանցմանը զուգընթաց ճշգրտում է հանքավայրերի տեղադրման պայմանները, օգտակար հանածոյի որակը, մարմինների ձևը, ներփակող ապարների հատկությունները։ Հանքային ձեռնարկության լուծարքի կամ գործունեության դադարի դեպքում Մարկշեյդերական ծառայությունը որոշում է օգտակար հանածոյի հանույթի լրիվությունը և լրացնում հանքային գրաֆիկական փաստագրման գծագրերը՝ տվյալ ժամանակին համապատասխան։
Կատեգորիա:Գեոդեզիա
Սյուզան Բ․ Էնթոնի
Սյուզան Բրովնել Էնթոնի (Susan Brownell Anthony, ), ամերիկյան ակտիվիստ, սոցիալական բարեփոխիչ և կանանց քաղաքացիական իրավունքների պաշտպան, 19-րդ դարի ԱՄՆ սուֆրաժիստական շարժման առանցքային դերակատարներից մեկը։ Պայքարել է սոցիալական հավասարության համար և ստրկության դեմ։
1851 թվականին Էլիզաբեթ Քեդի Սթենթոնի հետ ծանոթությամբ նա ձեռք բերեց սոցիալական բարեփոխումների և հիմնականում կանանց իրավունքների ոլորտում հավատարիմ և նվիրված գործընկեր։ Նրանք 1852 թվականին հիմնադրեցին Չափավորության Նյու Յորքի կանանց միություն, այն բանից հետո, երբ նրան արգելեցին ելույթ ունենալ չափավորությանը նվիրված կոնֆերանսում, քանի որ նա կին էր։ 1863 թվականին նրանք ստեղծեցին կանանց առաջին ազգային քաղաքական կազմակերպությունը Միացյալ Նահանգներում՝ Օրինապահ կանանց ազգային լիգան (Women's Loyal National League), որը մինչ այդ պահն Միացյալ Նահանգների պատմության մեջ անցկացրած ամենամեծ ստորագրահավաքը կազմակերպեց՝ հավաքելով շուրջ 400,000 ստորագրություն ստրկության վերացմանն աջակցելու պետիցիայի տակ։ 1866 թվականին նրանք ստեղծեցին Հավասար իրավունքների ամերիկյան ասոցիացիա, որը քարոզարշավ կազմակերպեց ինչպես կանանց, այնպես էլ աֆրոամերիկացիների հավասար իրավունքների համար։ 1868 թվականին նրանք թողարկեցին կանանց իրավունքների մասին Հեղափոխություն թերթը։ 1869 թվականին հիմնեցին Կանանց ընտրական իրավունքների ազգային ասոցիացիա, ի հակակշիռ կանանց ընտրական իրավունքների հարցում Կանանց ընտրական իրավունքների ամերիկյան ասոցիացիայի պառակտմանը։ Տեսակետների բաժանումը պաշտոնապես վերացավ 1890 թվականին, երբ այդ կազմակերպությունները միավորվեցին, որպեսզի ձևավորեն Կանանց ընտրական իրավունքների ամերիկյան ազգային ասոցիացիա Էնթոնիի հետ, որը առանցքային ուժ էր ներկայացնում։ 1876 թվականին Էնթոնին և Սթենթոնը սկսեցին Մաթիլդա Ջոսլին Գեյջի հետ համագործակցել, ինչը վերաճեց Կանանց ընտրական իրավունքի պատմություն վեցհատորյակ գրքի ստեղծմանը։ Հետագա տարիներին Էնթոնիի և Սթենթոնի հետաքրքրությունները որոշ չափով հեռացան, բայց նրանք շարունակեցին մտերիմ ընկերուհիներ մնալ։
1872 թվականին Էնթոնին Նյու Յորք նահանգի իր հայրենի Ռոչեստեր քաղաքում քվեարկությանը մասնակցելու համար ձերբակալվեց և դատապարտվեց «լայն հնչեղություն ստացած հանցափորձի» համար։ Նա հրաժարվեց տուգանք վճարել, իսկ իշխանությունները դադարեցրին նրա նկատմամբ հետագա գործողություններ ձեռնարկել։ 1878 թվականին Էնթոնին և Սթենթոնը որոշեցին, որ պետք է Կոնգրես ներկայացնել առաջարկ՝ Սահմանադրության մեջ կանանց ձայնի իրավունք տալու փոփոխություն մտցնելու վերաբերյալ։ Այն ներկայացրեց Կալիֆորնիայի սենատոր Ահարոն Ա․ Սարջենթոնը։ Հետագայում այդ առաջարկը խոսակցականում ստացավ «Սյուզան Բ․ Էնթոնիի փոփոխություն» անունը։ 1920 թվականին այն էլ ի վերջո վավերացվեց որպես ԱՄՆ Սահմանադրության 19-րդ փոփոխություն։
Էնթոնին շատ է ճանապարհորդել աջակցելով կանանց ընտրական իրավունքներին, տարեկան 75-100 ելույթներ ունենալով և տարբեր պետական նախաձեռնություններին մասնակցելով։ Նա միջազգային հարթակներում է աշխատել ի պաշտպանություն կանանց իրավունքների, առանցքային դերակատարում է ունեցել Կանանց միջազգային միության ստեղծման գործում, որը գործում է առ այսօր։ Նա նաև օգնել է կազմակերպել Ազդեցիկ կանանց համաշխարհային կոնգրեսը 1893 թվականին Չիկագոյում կայացած Համաշխարհային Կոլումբոսյան ցուցահանդեսի ժամանակ։ Երբ Էնթոնին առաջին անգամ կանանց իրավունքների քարոզարշավ էր անցկացնում, նրան դաժանորեն ծաղրում էին և մեղադրում ամուսնության ինստիտուտը ոչնչացնելու փորձ կատարելու մեջ։ Սակայն, արդեն նրա կյանքի ընթացքում հասարակական ընկալումը նրա նկատմամբ արմատապես փոխվեց։ Նրա 80-ամյակը նշվեց Սպիտակ տանը նախագահ Ուիլյամ Մաք Քինլիի հրավերով։ Նա դարձավ առաջին կին քաղաքացին, որը պատկերվեց ամերիկյան մետաղադրամի վրա, երբ նրա դիմանկարը հայտնվեց 1979 թվականին 1 դոլար արժողությամբ մետաղադրամի վրա, որը թողարկվեց 1979-1981 թվականներին և 1999 թվականին։
Կյանքի վաղ տարիներ
Սյուզան Էնթոնին ծնվել է 1820 թվականի փետրվարի 15-ին Դանիել Էնթոնիի և Լյուսի Ռիդի ընտանիքում, Մասաչուսեթսի Ադամս քաղաքում։ Ընտանիքի յոթ երեխաներից երկրորդն էր։ Նրան անվանել են Սյուզան ի հիշատակ իր մայրական տատի և հորաքրոջ։ Երիտասարդ տարիքում նա և իր քույրերը տարվեցին «միջին սկզբնատառեր ունենալու մոլուցքով», իրենց անունների մեջտեղում ավելացնելով անվան սկզբնատառեր։ Էնթոնին ընտրեց Բ. տառը, որպես այդպիսին, քանի որ իր հորաքույր Սյուզանը ամուսնացել էր Բրաունել անունով մարդու հետ ։ Էնթոնին երբեք չէր օգտագործում Բրաունել անունը և նրան դուր չէր գալիս այն ։
Էնթոնիի ընտանիքը սոցիալական ռեֆորմների կողմնակից էր։ Նրա Դանիել և Մերրիտ եղբայրները Կանզաս տեղափոխվեցին, որպեսզի աջակցեն ստրկության դեմ այնտեղի շարժմանը։ Մերրիտը Ջոն Բրաունի հետ պայքարել է ստրկատիրության կոմնակից ուժերի դեմ Կանզասի արյունաքամության ճգնաժամի ժամանակ։ Ժամանակի ընթացքում Դանիելը դարձավ թերթի սեփականատեր և ընտրվեց Լիվենվորտի քաղաքագլուխ ։ Էնթոնիի քույր Մարին, որի հետ նա հետագայում ապրել է, դարձավ Ռոչեսերի պետական դպրոցի տնօրեն և կանանց իրավունքները պաշտպանող ակտիվիստ ։
Էնթոնիի հայրը աբոլիցիոնիստ էր և զսպվածության կողմնակից։ Քվակերների հետ բարդ հարաբերություններ ուներ, որոնք քննադատում էին նրան, որ ամուսնացել է ոչ քվակերի հետ, նրանից երես էին թեքել նաև այն բանի համար, որ նա իր տանը թույլ էր տալիս պարի դասեր անցկացվեն։ Ամեն դեպքում նա շարունակում էր հավաքներին մասնակցել և դարձավ էլ ավելի ռադիկալ իր հայացքներում։ Էնթոնիի մայրը Մեթոդական եկեղեցու (Methodism - բողոքականություն) կողմնակից էր և օգնում էր երեխաներին դաստիարակել իր ամուսնու կրոնական հավատամքի ավելի մեղմ տարբերակով։ Հայրը խրախուսում էր բոլորին՝ և դուստրերին, և որդիներին, որ լինեն ինքնաբավ՝ ուսուցանելով նրանց բիզնեսի սկզբունքները, նրանց վաղ տարիքից պարտականություններ տալով ։
1845 թվականին ընտանիքը տեղափոխվեց Ռոչեսթրի ծայրամասում գտնվող ֆերմա, որը մասամբ Էնթոնիի մոր ժառանգությունն էր։ Այնտեղ նրանք կապվեցին սոցիալական բարեփոխումներով զբաղվող քվակերների խմբի հետ, որոնք հեռացել էին համայնքից բարեփոխիչ գործունեությամբ զբաղվելու սահմանափակումների պատճառով և ովքեր 1848 թվականին ստեղծեցին կոնգրեգացիոնալ ընկերներ նոր կազմակերպություն։ Էնթոնիների կալվածքը շուտով դարձավ տեղի ակտիվիստների հավաքատեղի։ Այդ ակտիվիստներից էր նախկին ստրուկ և հայտնի աբոլիցիոնիստ Ֆրեդերիկ Դուգլասը, որը դարձավ Էնթոնի ողջ հետագա կյանքի բարեկամը ։
Այդ խմբի որոշ անդամների նման, Էնթոնիի ընտանիքը սկսեց հաճախել Ռոչեսթերի առաջին ունիտարիական եկեղեցի (First Unitarian Church of Rochester), որը նույնպես կապված էր սոցիալական բարեփոխումների հետ։ Այս եկեղեցում անցկացվեց Կանանց իրավունքների մասին 1848 թվականի Ռոչեսթերի համաժողովը, որը ոգեշնչվել էր նույն թվականին երկու շաբաթ առաջ Սենեկա Ֆոլսում տեղի ունեցած կանանց իրավունքների մասին առաջին համաժողովից։ Էնթոնիի ծնողները և քույրը՝ Մարին մասնակցեցին այդ կոնվենցիային և ստորագրեցին Սենտիմենտների հռչակագիրը (Declaration of Sentiments), որն առաջին անգամ ընդունվել էր Սենեկա ֆոլսի համաժողովի ժամանակ ։
Էնթոնին այս կոնվենցիաներից ոչ մեկին չի մասնակցել, քանի որ 1846 թվականից բնակվում էր Քանաժոհարի (Նյու Յորք) գյուղում և գյուղի ակադեմիայի կանանց բաժնի տնօրենն էր։ Քվակերների ազդեցությունից հեռու լինելով 26 տարեկանում նա սկսել էր ավելի ճաշակով զգեստներ հագնել, և դադարել էր կիրառել քեզ (thee) և խոսքի այլ ձևերը, որոնք ավանդաբար օգտագործում էին քվակերները ։ Նա հետաքրքրված էր սոցիալական բարեփոխումներով, և նրան մտահոգում էր, որ իրեն ավելի քիչ էին վճարում, քան նույն աշխատանքով զբաղվող տղամարդկանց, բայց նրան զվարճացնում էր հոր ոգևորությունը կանանց իրավունքերի մասին Ռոչեսթերի կոնվենցիայով։ Հետագայում նա բացատրել է․ «ես պատրաստ չէի քվեարկել, չէի ուզում քվեարկել, բայց ես ուզում էի հավասար վարձատրություն հավասար աշխատանքի դիմաց» ։
1849 թվականին Քանաջոհարի ակադեմիան փակվեց, Էնթոնին սկսեց զբաղվել Ռոչեստերում իր ընտանեկան ֆերմայի ղեկավարմամբ, որ հայրը ավելի շատ ժամանակ ունենա իր ապահովագրական գործին նվիրվելու։ Նա էլ էր զբաղվել այդ գործով, բայց հասկացել էր, որ իրեն ավելի շատ հետաքրքրում էին բարեփոխումները։ Ծնողները նրան աջակցեցին և նա շուտով սկսեց զբաղվել այդ գործով ։ Հետագա ողջ կյանքի ընթացքում նա գրեթե ամբողջովին ապրում էր որպես բանախոս վաստակած վճարներով ։
Սոցիալական ակտիվության վաղ շրջան
Էնթոնին սկսեց սոցիալական բարեփոխումների իր գործունեությունը մեծ էներգիայով և վճռականությամբ։ Բարեփոխման խնդիրներն ուսումնասիրելով, նա հայտնաբերեց, որ իրեն առավելապես հետաքրքրում են ռադիկալ մարդկանց գաղափարները, որոնցից էին Ուիլյամ Լլոյդ Հարիսոնը, Ջորջ Թոմսոնը, Էլիզաբեթ Քեդի Սթենթոնը։ Շուտով նա հանրությանը ներկայացավ այդ ժամանակների համար անընդունելի Բլումերի զգեստով, որը կազմված էր պանտալոնից և մինչև ծնկները շրջազգեստից։ Թեև նա հասկանում էր, որ դա ավելի նախընտրելի է, քան ավանդական՝ գետնին քսվող ծանր զգեստները, այնուամենայնիվ նա դժկամությամբ, բայց ստիպված էր չհագնել դրանք, քանի որ դա շեղում էր իր հակառակորդներին՝ իր արտաքինի և ոչ թե մտքերի վրա կենտրոնանալու առիթ հանդիսանալով ։
Էլիզաբեթ Քեդի Սթենթոնի հետ համագործակցություն
1851 թվականին էնթոնին ծանոթացավ Էլիզաբեթ Քեդի Սթենթոնի հետ, որը Սենեկա Ֆոլսի կոնվենցիայի կազմակերպիչներից մեկն էր և ներկայացրել էր ի պաշտպանություն Կանանց ընտրական իրավունքի վիճահարույց բանաձևը։ Էնթոնիին և Սթենթոնին իրար հետ ծանոթացնողը ֆեմինիստուհի Բլումերն էր, որը չէր ստորագրել Սենտիմենտների հռչակագիրը և դրան հաջորդող բանաձևերը, թեև մասնակցել էր Սենեկա Ֆոլսի կոնվենցիային։ Այդ ծանոթությունը վերաճեց մտերիմ ընկերության և համագործակցության, ձևավորելով հարաբերություններ, որոնք առանցքային նշանակություն ունեցան ինչպես իրենց, այնպես էլ Կանանց իրավունքների պաշտպանության շարժման համար։ 1861 թվականին Սթենթոնները Սենեկա Ֆոլսից տեղափոխվեցին Նյու Յորք։ Նրանց բնակված բոլոր տներում Էնթոնին իր սենյակն էր ունենում։ Սթենթոնի կենսագիրներից մեկի գնահատմամբ, Սթենթոնն իր կյանքի ընթացքում ավելի շատ ժամանակ անցկացրել է Էնթոնիի հետ, քան որևէ մեկ չափահասի, ներառյալ՝ իր ամուսնու հետ ։ Էնթոնին և Սթենթոնը իրար լրացնում էին։ Էնթոնին հմուտ կազմակերպիչ էր, մինչդեռ Սթենթոնը մտքերը ձևակերելու և գրելու գերազանց ունակությամբ էր օժտված։ Էնթոնին դժգոհ էր գրելու իր հմտությունից և համեմատաբար քիչ էր գրում հրապարակման համար։ Իսկ պատմաբանները նրա մտքերի ուղիղ մեջբերումները, որպես կանոն, վերցնում են նրա ելույթներից, նամակներից և օրագրերից ։
Սթենթոնն ուներ յոթ երեխա, այն դեպքում երբ Էնթոնին ամուսնացած չէր և ազատ ճանապարհորդում էր։ Էնթոնին օգնում էր Սթենթոնին՝ երեխաների հարցում, մինչ Սթենթոնը գրում էր։ Էնթոնիի կենսագրագիրներից մեկն ասում է. «Սյուզանը դարձավ ընտանիքի անդամ և գրեթե երկրորդ մայր տիկին Սթենթոնի երեխաների համար» ։ Սթենթոնի կենսագրության մեջ ասվում է, որ նրանց հարաբերությունների առաջին տարիներին «Սթենթոնը գաղափարներ, հռետորաբանություն և ռազմավարություն էր մշակում, Էնթոնին իրագործում էր՝ ելույթներ ունենալով, միջնորդություններ տարածելով և սրահներ վարձակալելով։ Էնթոնին խթանում էր, իսկ Սթենթոնը՝ իրագործում» ։ Սթենթոնի ամուսինն ասել է․ «Սյուզանը հարում էր պուդինգները, Էլիզաբեթը հարում էր Սյուզանին, իսկ դրանից հետո Սյուզանը ցնցում էր աշխարհը» ։ Ինքը՝ Սթենթոնն ասել է․ «Ես շանթեր էի կռում, նա կրակում էր դրանցով» ։ 1854 թվականին Էնթոնին և Սթենթոնը «կատարելագործեցին համագործակցությունը, որը Նյու Յորք նահանգի շարժումը դարձրեց երկրի ամենաբարդ շարժումը», ըստ կանանց պատմության պրոֆեսոր Անն Դ. Գորդոնի ։
Չափավորության գործունեություն
Չափավորության (Temperance) օրենքները խնդիրներ էին առաջացնում կանանց համար, քանի որ ամուսիններին թույլ էր տալիս հսկողության տակ պահել ընտանիքը և նրա ֆինանսական միջոցները։ Կինը, որի ամուսինը հարբեցող էր, չէր կարող դիմել դատարան, նույնիսկ երբ ամուսնու հարբեցողության պատճառով ընտանիքը կարիքի մեջ էր հայտնվել կամ նեղացնում էր կնոջը և իր երեխաներին։ Եթե կինը ապահարզան ստանար, ինչը դժվար թե հնարավոր լիներ, ամուսինը հեշտությամբ կարող էր ստանալ երեխաների խնամակալությունը ։
Քանաջոհարի քաղաքում դասավանդելիս Էնթոնին միացավ «Չափավորության դուստրերին» (Daughters of Temperance) և 1849 թվականի հանդիպումներից մեկում իր առաջին հանրային ելույթն ունեցավ ։ 1852 թվականին նա ընտրվեց որպես Չափավորության համագումարի պատվիրակ, բայց երբ փորձեց խոսել, նախագահը կանգնեցրեց նրան, ասելով, որ կին պատվիրակները հրավիրված են միայն լսելու և սովորելու համար։ Էնթոնին և մի քանի այլ կանայք անմիջապես դուրս եկան և հայտարարեցին իրենց սեփական ժողովի մասին, որը ստեղծեց հանձնաժողով՝ կանանց նահանգային համաժողով կազմակերպելու համար։ Համաժողովի հիմնական կազմակերպիչը Էնթոնին էր, հանդիպումը տեղի ունեցավ Ռոչեսթերում, ապրիլին, որին մասնակցում էին 500 կանայք և ստեղծեց «Չափավորության կանանց նահանգային ընկերություն» (Women's State Temperance Society), որտեղ նախագահում էր Սթենթոնը, իսկ Էնթոնին՝ նահանգային գործակալն էր ։
Էնթոնին և նրա գործընկերները 28 000 ստորագրություն հավաքեցին ի պաշտպանություն օրենքի, որը արգելում էր ալկոհոլի վաճառքը Նյու Յորքում։ Նա այդ օրենքի վերաբերյալ լսումներ կազմակերպեց Նյու Յորքի օրենսդիր մարմնում, որը առաջինն էր և այն նախաձեռնել էին այդ նահանգում, մի խումբ կանայք։ Այնուամենայնիվ, կազմակերպության հաջորդ համագումարում պահպանողական անդամները հարձակվեցին ալկոհոլիկ ամուսնուց կնոջ ամուսնալուծության իրավունքները պաշտպանող Սթենթոնի վրա։ Սթենթոնը ընտրվեց նախագահ, որից հետո նա և Էնթոնին հեռացան կազմակերպությունից ։
1853 թվականին Էնթոնին ներկա էր Նյու Յորքում կայացած Չափավորության համաշխարհային համաժողովին, որտեղ երեք քաոսային օրեր բանավիճում էին այն մասին, թե արդյոք կանանց թույլատրվելու է այնտեղ խոսել ։ Տարիներ հետո Էնթոնին նկատել է․ «Կանանց կողմից կատարված ոչ մի առաջադեմ քայլ այնքան դաժանորեն չի վիճարկվել, որքան հանրային ելույթը։ Ոչ մի բանի համար, որը նրանք փորձել են, նույնիսկ ընտրական իրավունք ստանալու համար, չեն արժանացել այդքան դաժան վերաբերմունքի, դատապարտման և հակադրման» ։ Այս ժամանակահատվածից հետո Էնթոնին իր ուժերը կենտրոնացրեց աբոլիցիոնիստների և կանանց իրավունքների պաշտպանության գործունեության վրա։
Ուսուցիչների համաժողովներ
Երբ Էնթոնին փորձեց խոսել 1853 թվականին Նյու Յորք նահանգի Ուսուցիչների ասոցիացիայի ժողովում (New York State Teachers Association), նրա այդ փորձը տղամարդկանց շրջանում կես ժամ տևած բանավեճի թեմա դարձավ այն մասին, թե արդյոք պատշաճ է, որ կանայք հանրային ելույթ ունենան։ Վերջապես, երբ թույլատրվեց շարունակել, Էնթոնին ասաց. «Միթե չեք տեսնում, որ այնքան ժամանակ, քանի դեռ հասարակությունն ասում է, որ կինն անզոր է իրավաբան, նախարար կամ բժիշկ լինել, բայց ուսուցիչ լինելու բավարար ունակություններ ունի, որ ձեզանից ամեն մեկը, ով ընտրում է այդ մասնագիտությունը, լռելյայն ընդունում է, որ նրա խելքը կնոջ խելքից ավելին չէ» ։ 1857 թվականի Ուսուցիչների համաժողովի ժամանակ նա ներկայացրեց բանաձև, որով կոչ էր անում թույլ տալ, որ սևամորթները հանրակրթական դպրոցներում և քոլեջներում սովորեն, բայց այն մերժվեց որպես «կրթության համար ոչ պատշաճ քննարկման առարկա» ։ Երբ նա ներկայացրեց ևս մեկ բանաձև, որով կոչ էր անում, որ տղամարդիկ և կանայք միասին կրթվեն բոլոր մակարդակներում, ներառյալ քոլեջները, այն կատաղի ընդդիմության արժանացավ և կտրականապես մերժվեց։ Հակառակորդներից մեկը գաղափարն անվանեց «հսկայական սոցիալական չարիք ... առաջին քայլ դպրոցում, որը ձգտում է վերացնել ամուսնությունը, և սրա հեռանկարում ես տեսնում եմ սոցիալական դեֆորմացիայի հրեշին» ։
Էնթոնին մի քանի տարի շարունակեց հանդես գալ Ուսուցիչների նահանգային համաժողովների ժամանակ, պնդելով, որ կին-ուսուցիչները տղամարդ ուսուցիչների հետ հավասար վարձատրվեն և կազմակերպության կոմիտեի շրջանակներում ծառայեն որպես պաշտոնատար անձ և լինեն կազմակերպության կոմիտեի անդամներ ։
Վաղ իրավապաշտպան գործունեություն
Էնթոնիի աշխատանքը կանանց իրավունքների շարժման համար սկսվեց մի ժամանակ, երբ այդ շարժումն արդեն սկսել էր թափ հավաքել։ Սթենթոնը օգնեց կազմակերպել 1848 թվականի Սենեկա Ֆոլսի կոնվենցիան, մի միջոցառում, որը դարձավ կանանց իրավունքների առաջին կոնվենցիան։ 1850 թվականին, Մասաչուսեթս նահանգի Վուսթեր քաղաքում տեղի ունեցավ Կանանց իրավունքների ազգային կոնվենցիաներից (National Women's Rights Conventions) առաջինը։ Այդ կոնվենցիաների շարքին Էնթոնին առաջին անգամ մասնակցեց 1852 թվականին, Նյու Յորքի Սիրակուզե քաղաքում, որտեղ նա կոնվենցիայի քարտուղարներից մեկն էր ։ Ըստ Էնթոնիի լիազորված կենսագրագիր Իդա Հուստիդ Հարփերի. «Միսս Էնթոնին հեռացավ Սիրակուզեի կոնվենցիայից, հիմնովին համոզվելով, որ իրավունքը, որն ամեն ինչից ավելի անհրաժեշտ էր կնոջը, այն, ինչն իրականում կապահովեր կնոջ բոլոր մյուս իրավունքները, դա ընտրության իրավունք էր» ։ Չնայած ընտրության իրավունքը նրա հիմնական ուշադրության կենտրոնում չեղավ ևս մի քանի տարի։
Կանանց շարժման համար հիմնական խոչընդոտը փողի բացակայությունն էր։ Այն ժամանակ քչերն ունեին եկամտի անկախ աղբյուր, և անգամ, զբաղվածություն ունեցող կանայք օրենքով պարտավոր էին իրենց ամուսիններին փոխանցել իրենց վաստակած գումարը ։ Մասամբ կանանց շարժման ջանքերով 1848 թվականին Նյու Յորքում ընդունվեց մի օրենք, որը ճանաչում էր ամուսնացած կանանց որոշ իրավունքներ, բայց այդ օրենքը սահմանափակ էր։ 1853 թվականին Էնթոնին իր ունիտարական նախարարի՝ ակտիվիստ Ուիլյամ Հենրի Չենինգի (William Henry Channing) հետ միասին որոշեցին Ռոչեսթերում կոնվենցիա կազմակերպել՝ ամուսնացած կանանց համար սեփականության իրավունքի բարելավմանն ուղղված պետական ​​արշավ նախաձեռնելու համար, որը կղեկավարեր Էնթոնին։ 1855 թվականի ձմռանը Էնթոնին դասախոսություններ և խնդրագրային քարոզարշավ անցկացրեց Նյու Յորքի գրեթե յուրաքանչյուր կոմսությունում, չնայած ձնառատ տեղանքով ճանապարհորդելու ձիու և սայլակի դժվարություններին ։
Էնթոնին խնդրագրերը ներկայացրեց Նյու Յորքի Սենատի դատական ​​հանձնաժողովին։ Հանձնաժողովի անդամները նրան ասացին, որ տղամարդիկ իրականում ճնշված սեռի ներկայացուցիչներ են, քանի որ, օրինակ, վագոններում լավագույն տեղերը զիջում են կանանց։ Նշելով դեպքեր, երբ պետիցիաները ստորագրել են ինչպես ամուսինները, այնպես էլ կանայք (ստանդարտ ընթացակարգում ամուսինը ստորագրում էր երկուսի փոխարեն), հանձնաժողովի պաշտոնական զեկուցողը սարկաստիկորեն խորհուրդ էր տալիս, որ հայցվորները ներկայացնեն մի օրենքի նախագիծ, որը թույլ կտար այդպիսի ամուսնություններում ամուսիններին շրջազգեստ կրել, իսկ կանանց՝ տաբատ ։ Քարոզարշավը ի վերջո հաջողությամբ պսակվեց 1860 թվականին, երբ օրենսդիր մարմինը ընդունեց «Ամուսնացած կանանց սեփականության մասին» օրենքը, որը ամուսնացած կանանց իրավունք էր տալիս ունենալ առանձին գույք, պայմանագրեր կնքել և լինել երեխաների համատեղ խնամակալ։ 1862 թվականին, Օրենսդիր մարմինը հետ կանչեց այս օրենքի մեծ մասը, ինչ խոսք, այդ ժամանակահատվածում կանանց շարժումը մեծապես անգործ էր Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմի պատճառով ։
Այդ ժամանակ կանանց շարժումը ցաքուցիր կառուցվածք ուներ, քանի որ պետական ​​կազմակերպությունները քիչ էին, և բացի համակարգող հանձնաժողովից չկար ոչ մի ազգային կազմակերպություն, որը տարեկան կոնվենցիաներ կկազմակերպեր ։ Լյուսի Սթոունը, ով Ազգային համաժողովների կազմակերպչական աշխատանքի մեծ մասն էր կատարում, հորդորեց Էնթոնիին պատասխանատվության որոշ մասը ստանձնել։ Սկզբում Էնթոնին դիմադրում էր՝ զգալով, որ ավելի շատ հարկավորում է ստրկության ոլորտի իր գործունեությունը։ 1857 թվականի ձմռանը մի շարք հակաստրկատիրական հանդիպումներ կազմակերպելուց հետո Էնթոնին ընկերոջն ասաց, որ «վերջին ձմեռվա փորձն ինձ համար ավելի մեծ արժեք ունի, քան չափավորության և կնոջ իրավունքների պաշտպանության գործը, չնայած վերջիններս այն դպրոցն էին, որն անհրաժեշտ էր ինձ ստրկության դեմ պայքարում» ։ Էնթոնին նախագահում էր 1858 թվականի կոնվենցիան, և երբ ազգային կոնվենցիաների պլանավորման հանձնաժողովը վերակազմավորվեց, Սթենթոնը դարձավ նրա նախագահ, իսկ Էնթոնին՝ նրա քարտուղար ։ Էնթոնին միևնույն ժամանակ շարունակում էր մեծապես ներգրավված լինել ստրկության գործին։
Հակաստրկատիրական գործունեություն
1837 թվականին, 16 տարեկան հասակում, Էնթոնին հավաքեց ստրկատիրության դեմ ուղղված պետիցիաներ՝ որպես կազմակերպված դիմադրության մաս՝ նոր հաստատված բերանը փակող կանոնի, որը Միացյալ Նահանգների Ներկայացուցիչների պալատում արգելում էր ստրկատիրության դեմ ուղղված խնդրագրերը ։ 1851 թվականին նա առանցքային դերակատարում ունեցավ Ռոչեսթերում ստրկության դեմ պայքարի համագումարի կազմակերպման գործում ։ Նա նաև Ստորգետնյա երկաթուղու (The Underground Railroad) մաս էր կազմում։ 1861 թվականին իր օրագրում գրել է. «Ամեն ինչով ապահովեցի մի փախստական ստրուկի Հարիեթ Թաբմենի օգնությամբ Կանադա տեղափոխելու համար» ։
1856 թվականին Էնթոնին համաձայնեց դառնալ Նյու Յորք նահանգի գործակալ Ամերիկյան հակա-ստրկության միության (American Anti-Slavery Society) համար՝ հասկանալով, որ նա ևս կշարունակի կանանց իրավունքների պաշտպանության գործունեությունը ։ Էնթոնին կազմակերպեց ստրկատիրության դեմ հանդիպումներ ամբողջ նահանգում՝ «Ոչ մի փոխզիջում ստրկատերերի հետ. Անհապաղ և անվերապահ ազատում» գրված դրոշների ներքո ։
Էնթոնին իր հանդիպումները խափանելու փորձերին դիմակայելու գործում անվախության համբավ էր ձեռք բերել, բայց ընդդիմությունը քաղաքացիական պատերազմի նախօրեին դարձել էր չափազանց ճնշող։ 1861 թվականի սկզբին խառնամբոխի ակցիան խոչընդոտեց նրա հանդիպումները Բուֆֆալոյից մինչև Օլբանի բոլոր քաղաքներում։ Ռոչեսթերում ոստիկանությունը ստիպված եղավ Էնթոնիին և այլ խոսնակներին շենքից հանել նրանց սեփական անվտանգության համար ։ Սիրակուզայում, ըստ տեղական թերթի, «փտած ձվեր էին նետվել, նստարաններ կոտրվել, իսկ դանակներն ու ատրճանակները կայծկլտում էին ամեն ուղղությամբ» ։
Այդ ժամանակներում, կանանց իրավունքների համեմատաբար փոքր շարժումը սերտորեն կապված էր Ստրկության դեմ պայքարի ամերիկյան միության հետ, որը գլխավորում էր Ուիլյամ Լլոյդ Հարիսոնը։ Կանանց շարժումը մեծապես կախված էր աբոլիցիոնիստների ​​ռեսուրսներից, դրա վերաբերյալ հոդվածները տպագրվում էին նրանց թերթերում և դրա մի մասը ֆինանսավորում էին աբոլիցիոնիստները ։ Այնուամենայնիվ, լարվածություն կար կանանց շարժման առաջնորդների և տղամարդ աբոլիցիոնիստների միջև, որոնք, չնայած կանանց իրավունքների մեծացման կողմնակիցներ էին, այնուամենայնիվ, կարծում էին, որ կանանց իրավունքների պաշտպանությանն ուղղված խիստ քարոզարշավը կխանգարի ստրկության դեմ ուղղված քարոզարշավին։ 1860 թվականին, երբ Էնթոնին ապաստանեց մի կնոջ, որը փախել էր բռնարար ամուսնուց, Հարիսոնը պնդում էր, որ կինը հրաժարվի իր հետ բերած երեխայից՝ նշելով, որ ամուսինները օրենքով նախատեսված լիակատար վերահսկողության իրավունք ունեն երեխաների վրա։ Էնթոնին հիշեցրեց Հարիսոնին, որ նա ստրուկներին օգնում է Կանադա փախչել՝ օրենքի խախտմամբ և ասաց. «Դե, օրենքը, որը հորը երեխաների նկատմամբ սեփականության իրավունք է տալիս, այնքան չար է, որ ես այն ​​նույնքան արագ կխախտեմ» ։
Երբ 1860 թվականին Սթենթոնը Կանանց իրավունքների պաշտպանության ազգային կոնվենցիայում բանաձև ներկայացրեց, որում առաջարկվում էր մեղմել ամուսնալուծությունների մասին օրենքները, առաջատար աբոլիցիոնիստ Ուենդել Ֆիլիպսը ոչ միայն դեմ արտահայտվեց դրան, այլև փորձում էր այն հեռացնել արձանագրությունից ։ Երբ Սթենթոնը, Էնթոնին և այլք աջակցեցին Նյու Յորքի օրենսդիր մարմնին վերաբերող մի օրինագիծ, որը թույլ կտար ամուսնալուծվել լքվածության կամ անմարդկային վերաբերմունքի դեպքում, աբոլիցիոնիստական թերթի հրատարակիչ Հորաս Գրիլին, իր թերթի էջերում դրա դեմ քարոզարշավ սկսեց ։
Հարիսոնը, Ֆիլիպսը և Գրիլիին բոլորն էլ արժեքավոր ներդրում են ունեցել կանանց շարժման գործում։ Լյուսի Սթոունին ուղղված նամակում Էնթոնին ասել է. «Տղամարդիկ, անգամ նրանցից ամենալավերը, կարծես թե կարծում են, որ կանանց իրավունքների հարցը հիմա պետք է մի կողմ թողնել։ Այսպիսով, եկեք կատարենք մեր սեփական գործը և մեր ձևով» ։
Օրինապահ կանանց ազգային լիգա
Էնթոնին և Սթենթոնը 1863 թվականին կազմակերպեցին Օրինապահ կանանց ազգային լիգա (Women's Loyal National League), որի նպատակն էր ԱՄՆ Սահմանադրության մեջ ստկատիրությունը վերացնող փոփոխություն կատարելու քարոզարշավ անցկացնել։ Դա կանանց առաջին ազգային քաղաքական կազմակերպությունն էր Միացյալ Նահանգներում ։ Լիգան անցկացրեց ազգի պատմության մեջ մինչ այդ եղած ամենամեծ ստորագրահավաքը՝ ստրկությունը վերացնելու համար հավաքելով մոտ 400,000 ստորագրություն, այսինքն, մոտավորապես, Հյուսիսային նահանգների յուրաքանչյուր 24 չափահասից մեկը ։ Միջնորդագիրը զգալիորեն նպաստեց 13-րդ փոփոխության ընդունմանը, որը վերջ դրեց ստրկատիրությանը։ Էնթոնին այդ աշխատանքի գլխավոր կազմակերպիչն էր, որը ներառում էր մոտ 2000 ստորագրություններ հավաքողների ներգրավում և համակարգում ։
Լիգան կանանց շարժմանը ապահովում էր տրանսպորտային միջոցներով։ Դրանով համատեղում էր ստրկության դեմ պայքարը կանանց իրավունքների պաշտպանության հետ՝ հասարակությանը հիշեցնելով, որ այն ժամանակ, երբ միայն տղամարդկանց է թույլատրված քվեարկել, պետիցիան կանանց միակ քաղաքական գործիքն է ։ 5000 հոգանոց անդամակցությունը օգնեց ձևավորել կանանց առաջնորդների նոր սերունդ՝ փորձ և ճանաչում ապահովելով ոչ միայն Սթենթոնի և Էնթոնի համար, այլև նորեկների, ինչպիսին էր Աննա Դիկինսոնը՝ դեռահաս շնորհալի հռետորը ։ Լիգան ցույց տվեց ձևական կառույցի նշանակությունը կանանց շարժման համար, որը ձգտում էր լինել ավելին, քան մինչև այդ պահը տարերային կազմակերպվածն էր ։ Լիգային օժանդակող կանանց ակտիվիստների լայն ցանցը պատերազմից հետո ընդլայնեց այն տաղանդների շրջանակը, ինչը հասանելի էր բարեփոխումների շարժմանը, ներառյալ՝ կանանց ընտրական իրավունքը ։
Հավասար իրավունքների ամերկյան ասոցիացիա
1865 թվականին Էնթոնին եղբոր՝ Դանիելի թերթին օգնելու համար նրա հետ ութ ամիս Կանզասում մնաց։ Նա ուղևորվեց դեպի արևելք այն բանից հետո, երբ իմացավ, որ ԱՄՆ Սահմանադրության մեջ առաջարկվել է փոփոխություն, որը նախատեսում է քաղաքացիություն տրամադրել աֆրոամերիկացիներին, բայց նաև սահմանադրության մեջ առաջին անգամ ներմուծելու է «արական» բառը։ Էնթոնին սատարում էր սևամորթների քաղաքացիությունը, բայց դեմ էր ամեն կարգի փորձերին, որոնք կանանց կարգավիճակի իջեցման հետ էին կապվում։ Էնթոնիի դաշնակից Սթենթոնը համաձայն էր նրա այն խոսքերին, թե «եթե այդ՝ «արական» բառը տեղադրվի, մեզնից, առնվազն, մեկ դար կպահանջվի այն հանելու համար» ։
Էնթոնին և Սթենթոնն աշխատում էին վերակենդանացնել կանանց իրավունքների շարժումը, որը Քաղաքացիական պատերազմի տարիներին գրեթե անգործության էր մատնվել։ 1866 թվականին նրանք կազմակերպեցին Կանանց իրավունքների տասնմեկերորդ ազգային կոնվենցիան, որը առաջինն էր քաղաքացիական պատերազմը սկսվելուց ի վեր ։ Էնթոնիի ներկայացրած բանաձևը միաձայն ընդունելով, Կոնվենցիան քվեարկեց Ամերիկյան հավասար իրավունքների ասոցիացիա (American Equal Rights Association - AERA) վերանվանվելու օգտին, որի նպատակն էր քարոզարշավ իրականացնել բոլոր քաղաքացիների հավասար իրավունքների, հատկապես ընտրական իրավունքի իրացման համար ։ Նոր կազմակերպության ղեկավարության կազմում ընդգրկվեցին այնպիսի նշանավոր ակտիվիստներ, ինչպիսիք են Լուկրեցիա Մոտտը, Լյուսի Սթոունը և Ֆրեդերիկ Դուգլասը։
1867 թվականին AERA- ն քարոզարշավներ կազմակերպեց Կանզասում հանրաքվե անցկացնելու համար, որը կապահովեր ինչպես աֆրոամերիկացիների, այնպես էլ կանանց ընտական իրավունքը։ Ուենդել Ֆիլիպսը, որը դեմ էր այդ երկու պատճառները խառնելուն, արգելափակեց այն ֆինանսավորումը, որը AERA- ն ակնկալում էր իրենց քարոզարշավի համար ։ Ներքին պայքարից հետո Կանզասի հանրապետականները որոշեցին աջակցել միայն սևամորթ տղամարդկանց ընտրական իրավունքին և ստեղծեցին «Կանանց ընտրական իրավունքի դեմ պայքարի հանձնաժողով» (Anti Female Suffrage Committee), որպեսզի դիմակայեն AERA-ի ջանքերին ։ Ամռան ավարտին AERA ի քարոզարշավը գրեթե փլուզվեց, և դրա ֆինանսները սպառվեցին։ Էնթոնին և Սթենթոնը վեճերի փոթորիկ ստեղծեցին՝ քարոզարշավի վերջին օրերին օգնություն ընդունելով հարուստ գործարար Ջորջ Ֆրանցիսկ Թրեյնից (George Francis Train), ով աջակցում էր կանանց իրավունքներին։ Թրեյնը հակահարված տվեց շատ ակտիվիստների՝ հարձակվելով Հանրապետական ​​կուսակցության վրա և բացահայտորեն վարկաբեկելով աֆրոամերիկացիների ազնվությունն ու ինտելեկտը ։ Այնուամենայնիվ, հիմքեր կան հավատալու, որ Էնթոնին և Սթենթոնը հույս ունեին հեռացնել բռնկուն Թրեյնին իր ռասիզմի կոպիտ ձևերից և որ նա իրականում սկսել էր դա անել ։
Կանզասի քարոզարշավից հետո AERA- ն գնալով բաժանվում էր երկու թևի ՝ երկուսն էլ կողմ էին համընդհանուր ընտրական իրավունքին, բայց տարբեր մոտեցումներով։ Մի թևը, որի առաջատար գործիչը Լյուսի Սթոունն էր, ձգտում էր, որ սկզբում սևամորթները ստանան ընտրելու իրավունք և ցանկանում էր սերտ կապեր պահպանել Հանրապետական ​​կուսակցության և աբոլիցիոնիստական շարժման հետ։ Մյուսը, որի առաջատար գործիչները Էնթոնին և Սթենթոնն էին, պնդում էր, որ կանայք և սևամորթները ձայնի իրավունք պետք է ստանան միաժամանակ և աշխատում էր քաղաքականապես անկախ կանանց շարժման ուղղությամբ, որն այլևս կախվածություն չէր ունենա աբոլիցիոնիստներից։ AERA-ը փաստացի լուծարվեց 1869 թվականի մայիսին կայացած թեժ հանդիպումից հետո, և դրա հետևանքով ստեղծվեցին երկու մրցակցող կին ընտրական կազմակերպություններ ։
Հեղափոխություն շաբաթաթերթ
1868 թվականին Էնթոնին և Սթենթոնը Նյու Յորքում սկսեցին հրատարակել «Հեղափոխություն» (The Revolution) շաբաթաթերթը։ Այն կենտրոնանում էր հիմնականում կանանց իրավունքների, հատկապես կանանց նկատմամբ ընտրական իրավունքի վրա, բայց նաև ընդգրկում էր այլ թեմաներ, ներառյալ քաղաքականություն, աշխատանքային շարժում և ֆինանսներ։ Թերթի նշանաբանն էր՝
Նախ և առաջ թերթը հարթակ էր ծառայում, որտեղ կանայք կարող էին տարբեր տեսանկյուններից կարծիքներ փոխանակել առանցքային հարցերի շուրջ։ Էնթոնին ղեկավարում էր թերթի գործարար մասը, իսկ Սթենթոնը և աբոլիցիոնիստ և կանանց իրավունքների կողմնակից Պարկեր Պիլսբերին համախմբագիրներ էին։ Սկզբում ֆինանսավորում էր Ֆրենսիս Ջորջ Թրեյնը, վիճահարույց գործարար, ով աջակցում էր կանանց իրավունքներին, բայց ով իր քաղաքական և ռասայական հայացքներով վանեց բազմաթիվ ակտիվիստների ։
Քաղաքացիական պատերազմի հետևանքով հիմնական պարբերականները, որոնք կապված էին արմատական սոցիալական բարեփոխումների շարժումների հետ, կամ դարձել էին ավելի պահպանողական, կամ դադարել էին հրատարակել, կամ հայտնվել էին դրանց շեմին ։ Էնթոնիի նպատակն էր Հեղափոխություն թերթի միջոցով մասնակիորեն լրացնել այդ բացը՝ հույս ունենալով, որ այն ի վերջո վերածվելու է իր սեփական տպագրության ամենօրյա թերթի, որտեղ ամեն ինչի տերն ու տիրականը կանայք էին լինելու ։ Թրեյնի հատկացրած ֆինանսավորումն, այնուամենայնիվ, Էնթոնիի ակնկալիքներից ավելի քիչ էր։ Դեռ ավելին, Հեղափոխության առաջին համարի հրապարակումից հետո Թրեյնն ուղևորվեց Անգլիա և շուտով բանտարկվեց Իռլանդիայի անկախությանը սատարելու համար ։
Թրեյնի ֆինանսական աջակցությունն ի վերջո ամբողջովին դադարեց։ Պարտքերն աստիճանաբար ավելանում էին և քսանինը ամիս անց Էնթոնին ստիպված էր այն փոխանցել հարուստ կանանց իրավունքների մեծահարուստ ակտիվիստ՝ Լաուրա Կուրտիս Բուլարդին (Laura Curtis Bullard)։ Թերթը ավելի քիչ արմատական երանգ ստացավ։ Թերթն ունեցավ երկու տարուց էլ պակաս թողարկում ։ Չնայած իր կարճ կյանքին՝ Հեղափոխություն թերթի շնորհիվ Էնթոնին և Սթենթոնը հնարավորություն ունեցան իրենց տեսակետներն արտահայտել կանանց շարժման մեջ զարգացող պառակտման ընթացքում։ Այն նաև օգնեց նրանց խթանել շարժման թևը, որն, ի վերջո, դարձավ առանձին կազմակերպություն ։
Աշխատավորների հետ դաշինքի փորձ
Ազգային աշխատավորական միությունը (The National Labor Union - NLU), որը ձևավորվել է 1866 թվականին, սկսեց ընդգրկել գյուղացիներին, աֆրոամերիկացիներին և կանանց՝ նպատակ ունենալով ստեղծել լայնամասշտաբ քաղաքական կուսակցություն ։ Հեղափոխություն թերթը ոգևորությամբ արձագանքեց՝ հայտարարելով, որ «Ազգային աշխատավորական միության սկզբունքները մեր սկզբունքներն են» ։ Այն կանխատեսում էր․ «Արտադրողները՝ աշխատավորները, կանայք, նեգրերը, պետք է ձևավորեն եռիշխանություն, որը արագորեն կխլի կառավարության արքայական գավազանը (scepter) ոչ արտադրողներից՝ հողային մոնոպոլիստներից, պարտատոմսեր կրողներից, քաղաքական գործիչներից» ։
Դաշինքի փորձը երկար չտևեց։ 1869 թվականին, տպագրիչների գործադուլի ժամանակ Էնթոնին բարձրաձայնեց գործատուի կողմից հովանավորվող վերապատրաստման ծրագրի մասին, որը կանանց կսովորեցներ հմտություններ, որոնք նրանց հնարավորություն կտային փոխարինել գործադուլավորներին։ Էնթոնին ծրագիրը դիտում էր որպես՝ առևտրում կանանց զբաղվածության բարձրացման հնարավորություն, որից կանանց հաճախ բացառում էին թե գործատուները, և թե արհմիությունները։ NLU հաջորդ համագումարում Էնթոնին նախ ներկայացվեց որպես պատվիրակ, իսկ հետո զրկեցին նրան ուժեղ ընդդիմության պատճառով, ովքեր նրան մեղադրում էին գործադուլը խափանողներին աջակցելու մեջ ։
Էնթոնին աշխատել է WWA-ի հետ, որպեսզի ձևավորեր համայն կանանց արհմիություններ, բայց հաջողությունները չնչին էին։ Նա ավելի շատ հաջողությունների հասավ WWA-ի և The Revolution-ի համատեղ քարոզարշավով՝ ներում շնորհելու համար Հեսթեր Վոհնին (Hester Vaughn), որը տնային սպասուհի էր, ում մեղավոր էին ճանաչել մանկասպանության մեջ և մահվան էին դատապարտել։ Մեղադրելով, որ սոցիալական և իրավական համակարգերը անարդար վերաբերմունք ունեն կանանց նկատմամբ, WWA-ն միջնորդեց, կազմակերպեց զանգվածային հավաք, որի ժամանակ Էնթոնին ելույթ ունեցողներից մեկն էր, և պատվիրակություններ ուղարկեց բանտ՝ Վոունին այցելելու և նահանգապետի հետ խոսելու։ Ի վերջո, Վոհնին ներում շնորհվեց ։
Կանանց շարժման պառակտում
Պառակտման անմիջական պատճառը ԱՄՆ Սահմանադրության առաջարկվող 15-րդ փոփոխությունն էր, որն արգելելու էր ռասայական խտրականությունից ելնելով ընտրության իրավունք չտալը։ Իր ամենահակասական գործողություններից մեկում Էնթոնին հանդես եկավ ընդդեմ այդ փոփոխության։ Նա և Սթենթոն կոչ էին անում, որ կանայք և աֆրոամերիկացիները միաժամանակ ընտրելու իրավունք ստանան։ Նրանք ասում էին, որ բոլոր տղամարդկանց ձայնի իրավունք տալով և բացառելով կանանց, փաստորեն այդ փոփոխությունը կստեղծի «սեռի արիստոկրատիա»՝ սահմանադրական հեղինակություն տալով այն գաղափարին, որ տղամարդիկ գերազանցում են կանանց ։ 1873 թվականին Էնթոնին ասել է․
AWSA-ն աջակցեց 15-րդ փոփոխությանը, բայց Լյուսի Սթոունը, որը դարձավ նրա ամենաառաջատար առաջնորդը, նաև հասկացրեց, որ հավատում է, որ կանանց համար ընտրական իրավունքն ավելի ձեռնտու կլինի երկրի համար, քան սևամորթների ընտրելու իրավունքը ։