cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Նշտարիկներ
Արյունատար համակարգ
Արյունատար համակարգը մասամբ փակ է և սահմանազատված է շրջապատող օրգաններից արյան անոթների պատերով։ Մանր անոթները զուրկ են էնդոթելային ծածկույթից։ Մեծ անոթների էնդոթելները ամբողջական չեն ։
Ըմպանի տակ տեղակայված է փորային աորտան (aorta ventralis)՝ խոշոր անոթ, որի պատերը մշտապես բաբախում են ու արյուն մղում՝ այդպիսով փոխարինելով սրտին։ Բաբախումը տեղի է ունենում մոտ տեղակայված ցելոմիկ խոռոչների միոէպիթելային ծածկույթի ոչ կոորդինացված, դանդաղ սեղմման հետևանքով ։ Փորային աորտայով արյունաբեր երակի արյունը շարժվում է դեպի մարմի գլխային հատված։ Հարյուրավոր խռիկային զարկերակների (արտատար) բարակ ծածկույթներով տեղի է ունենում ջրում լուծված թթվածնի կլանում ։ Խռիկային զարկերակների հիմքերը՝ նույնպես ունեն բաբախելու ունակություն ։ Խռիկային զարկերակները մտնում են մեջքային աորտայի (aorta dorsalis) զույգ (աջ և ձախ) արմատներ, որը գտնվում է ըմպանի հետևի ծայրի մոտ և ձգվում է քորդայի տակով մինչև պոչի ծայրը։ Մարմնի առջի հատվածին արյուն է մատակարարվում մեջքային աորտայի (aorta dorsalis) արմատների երկու կարճ ճյուղավորումներով՝ քներակներով։ Դորսալ աորտայից ճյուղավորվող զարկերակներով արյունը հասնում է մարմնի բոլոր օրգաններ։
Անցնելով մազանոթների ցանցով՝ երակային արյունը հավաքվում են ենթաղիքային երակում, որը լյարդային երակի ձևով գնում է դեպի լյարդի ելուստ։ Նրանում արյունը նորից բաժանվում է մազանոթների, և ձևավորվում է լյարդի դռներակային համակարգը։ Լյարդի ելուստի մազանոթները նորից լցվում են կարճ լյարդային երակի մեջ, որը բացվում է ոչ մեծ լայնացման՝ արյունաբեր խորշի մեջ։ Մարմնի երկու ծայրերից արյունը հավաքվում է առջևի ու հետևի կարդիալ երակներում։ Յուրաքանչյուր կողմից նրանք հոսում են և ձևավորում Կյուվիեի աջ և ձախ ծորաններ, որ թափվում են արյունաբեր խորշի մեջ, որը հանդիսանում է փորային աորտայի սկիզբը։ Այստեղից հետևում է, որ նշտարիկն ունի արյան շրջանառության մեկ շրջան։ Նրանց արյունն անգույն է և չի պարունակում շնչառական պիգմենտ։ Թթվածնով հագեցվածությունը երակային և զարկերակային անոթներում համարժեք են․ կենդանու մարմնի փոքր չափերը և միաշերտ մաշկը հնարավորութեուն է տալիս արյանը հարստանալ թթվածնով ոչ միայն խռիկային զարկերակներով, այլ նաև մարմնի ամբողջ մակերեսով։
Վերարտադրողական համակարգ
Նշտարիկները, ինչպես և այլ անգանգներ, բաժանասեռ են․ յուրաքանչյուր կենդանու մոտ զարգանում են կա՛մ ձվարանները, կա՛մ սերմնարանները։ Էգերի ու արուների սեռական գեղձերն արտաքինից նման են․ դրանք գնդաձև են և տեղակայված են մարմնի՝ ատրիալ խոռոչին հարող պատին։ Սեռական գեղձերը սովորաբար 25-26 զույգ են։ Սեռական ծորաններ չկան, և հասունացած սեական բջիջներն անցնում են ատրիալ խոռոչ սեռական գեղձերի և մարմնի պատերին եղած ճեղքերով ․ ջրի հոսանքի հետ դրանք դուրս են գալիս արտաքին միջավայր։ Ոչ սեռահասուն նշտարիկները սեռական օրգաններ չունեն։
Կենսակերպ և սնուցում
Նշտարիկներն ապրում են բարեխառն գոտիների բազմաթիվ ծովերում, այդ թվում նաև Սև ծովում, մաքուր ավազային հատակով մերձափնյա շրջաններում։ Քանի որ նշտարիկները բենթոսային կենդանիներ են, ժամանակի մեծ մասը անցկացնում են ջրերի հատակին, ընդունում են տարբեր դիրքեր սնվելու համար՝ կախված ավազի փխրունությունից։ Եթե ավազը փխրուն է, նշտատիկները խոր ընկղմվում են ավազի մեջ և դուրս հանում միայն մարմնի առջևի մասը, եթե հատակը տիղմոտ է և ամուր, ապա նրանք պառկում են հատակին։ Անհանգստանալու դեպքում նշտարիկը կարող լողալ ոչ մեծ տարածություն և նորից մտնել ավազի մեջ կամ պառկել հատակին։ Նրանք կարող են նաև շարժվել թաց ավազի միջով ։
Նշտարիկներն ապրում են գաղութներով՝ մեկ քառակուսի մետրի համար ավելի քան ինը հազար առանձնյակ։ Կատարում են սեզոնային գաղթեր՝ լողալով մի քանի կիլոմետր։
Նշտարիկները կենդանի ֆիլտրատորներ են. սնունդն ընդունում են բերանային անցքով մտնող ջրի հոսքի միջոցով, որը իրականացվում է թարթիչների տատանման միջոցով։ Նշտարիկների սնունդը հիմնականում ֆիտոլանկտոն է և պլանկտոնը՝ տարբեր բեղիկավոր խեցգետիններ, ինֆուզորիաներ, դիատոմային ջրիմուռներ, ինչպես նաև տարբեր անողնաշավորների և ստորակարգ քորդավորների ձվեր և թրթուրներ։ Սնման բնույթը պասիվ է։
Բազմացում
Նշտարիկները բազմանում են գարնանը, ամռանը կամ աշնանը։ Մայրամուտից անմիջապես հետո էգերը սկսում են նետել հասունացած ձկնկիթներ։ Բեղմնավորումը, ինչպես նաև նշտարիկների հետագա անհատական զարգացումը տեղի է ունենում ջրում։
Նշտարիկների սաղմնային զարգացումը բազմաթիվ դասագրքերում և ձեռնարկներում օգտագործվում է որպես օրինակ՝ քորդավորների սաղմնային զարգացումը նկարագրելու համար, քանի որ այն ներկայացնում է բոլոր բարձրակարգ քորդավորների զարգացման պարզեցված սխեման։
Առասպելներում
Նշտարիկները հիշատակվում են չինական առասպելաբանության մեջ։ Այդ կենդանիների մասին առաջին գրավոր հիշատակումները վերաբերում են Թան դինաստիայի իշխանության ժամանակաշրջանին (7-10-րդ դարեր) ։ Ըստ լեգենդի՝ գրականության աստված Վենչանը (պարզ չին․՝ 文昌, փինյին՝ Wénchāng) իր ծառաների հետ ճանապարհորդել է երկնքում հսկայական կոկորդիլոսի հեծած։ Երբ երկկեցաղը սատկել է և սկսել քայքայվել, նրա մարմնից դուրս են եկել մեծ քանակով նշտարիկներ, որոնց կոչել են վենչանյույ (չին․՝ 文昌魚, պարզ չին,՝ 文昌鱼, փինյին՝ wénchāngyú}}, բառացի թարգմանությամբ՝ «գրականության աստծու փուկ») ։ Լեգենդի տարբերակները գրի են առնվել նաև հետագա դինաստիաների օրոք։
Խոհանոցում
Նշտարիկներին մի շարք երկրներում օգտագործում են սննդում ։ Ասիական նշտարիկն (B. belcheri) արդեն մոտ 300 տարի ծառայում է որպես հատուկ արդյունաբերության օբյեկտ Արևելաչինական ծովի հարավարևմտյան հատվածում։ Ուշ ամռանը և ձմռանը, օգոստոսից մինչև հունվար նշտարիկներին բռնում են նավակներից՝ հավաքելով ավազի հետ միասին բամբուկե ձողերի վրա ամրացված հատուկ բահով տեղատվությանը հաջորդող 2-3 ժամերի ընթացքում։ Մեկ նավակը կարող է հավաքել մոտավորապես 5 կգ նշտարիկ մեկ օրվա ընթացքում ։ Ամեն տարի որսում են մոտավորապես 35 տոննա։
Խոլեսթերինը նշտարիկի 100 գ մսում կազմում է շուրջ 18,3 մգ, իսկ օմեգա-3 ճարպաթթուները՝ 0,56 գ, այսինգն՝ նշտարիկի մարմնի պարունակած բոլոր ճարպաթթուների 30 %-ը։ Ընդ որում՝ հազվագյուտ դոկոզապենտաենային օմեգա-3 ճարպաթթուն (ԴՊԹ, 22:5, (n−3)) գերակշռում է ավելի տարածված էյկոզապենտաենային (ԷՊԹ, 20:5, (n−3)) և դոկոզահեքսաենային (ԴՀԹ, 22:6, (n−3)) ճարպաթթուների նկատմամբ ։
Ասիական նշտարիկը միակ տեսակը չէ, որն ունի արդյունաբերական նշանակություն, արդյունաբերական տեսակներին են պատկանում Կարիբյան, Չիլիական և  Եվրոպական նշտարիկները ։ Ասիական նշտարիկից պատրաստում են ապուրներ, նրանց տապակում են կամ չորացնում մարմանդ կրակի վրա՝ հետագայում Ճավա և Սինգապուր կղզիներ արտահանելու նպատակով։ Նշարիկին սննդի մեջ երբեմն օգտագործում են Սիցիլիայում և Նեապոլում։
Գիտության բնագավառում
Նշտարիկները ծառայում են որպես մոդելային օբյեկտներ հետազոտությունների համար ողնաշարավոր կենդանիների, այդ թվում նաև մարդու հետ ունեցած հնարավոր ֆիլոգենետիկական ցեղակցության շնորհիվ   ։ Նշտարիկների ծագմանը և ողնաշարավորների հետ ունեցած ֆիլոգենետիկական ցեղակցությանը վերաբերող հարցերն ուսումնասիրվում են մոլեկուլային կենսաբանության և գենետիկայի մեթոդներով ։ Նրանց ներքին և արտաքին կառուցվածքի, ինչպես նաև անհատական զարգացման և կենսակերպի ուսումնասիրությունները կարող են օգնել հասկանալու ողնաշարավոր կենդանիների և մարդու էվոլյուցիայի պատմությունը։
Դասակարգում
Նշտարիկներն առաջին անգամ նկարագրվել են Պետեր Պալլասի կողմից (1774), որը նրանց համարել է փափկամարմիններ (Limax lanceolatus, այսինքն՝ «լորձամոլյուսկ նշտարաձև»)։ Նշտարիկին նկարագրել է նաև Ալֆրեդ Բրեմը «Կենդանիների կյանքը» բազմահատոր հրատարակությունում ։
Նշտարիկների կարգավիճակը միշտ եղել է վիճելի, քանի որ նրանց մոտ նկատվում են ինչպես ողնաշարավորների, այնպես էլ անողնաշարավորների հատկանիշներ։ Այդ պատճառով նշտարիկները դիտարկվել են որպես կապող օղակ կենդանիների այդ երկու խմբերի միջև ։ Ալեքսանդր Կովալևսկին, որը մեծ ներդրում է ունեցել նշտարիկների ուսումնասիրության գործում, ապացուցել է, որ նշտարիկները պատկանում են քորդավորների տիպին և զբաղեցնում են անցումային դիրք պարեգոտավորների ու ողնաշարավոր կենդանիների միջև։
Նշտարիկի գենոմի վերծանումը, որն ավարտվել է 2008 թվականին, հաստատել է նշտարիկների մոտ կապը ողնաշարավորների ընդհանուր նախնու հետ, ինչպես նաև թույլ է տվել հստակեցնել երկրորդաբերանային կենդանիների էվոլյուցիոն ծառը ։ Ըստ վերջին վերջին ուսումնասիրության տվյալների՝ նշտարիկները ողնաշարավորների հետ ավելի հեռավոր կապ ունեն, քան պարեգոտավորները։
Նախկինում դիտարկվել են որպես նշտարիկների մոնոտիպ դասի (Amphioxi) ներկայացուցիչներ ․ ներկայում հայտնի է այլ գիտական անվանումով՝ Leptocardii ։
Ըստ ժամանակակից դասակարգման՝ նշտարիկների ցեղն ունի 23 տեսակ.
Ճապոնացի գիտնականների խմբի աշխատանքում, որը Միտոքոնդրիալ ԴՆԹ-ի հաջորդականության հիման վրա ուսումնասիրել է նշտարիկայինների երեք տեսակների (Asymmetron, Branchiostoma և Epigonichthys) ֆիլոգենեզը, ցույց է տրվել, որ Epigonichthys maldivensis ձևավորում է մեկ ճյուղ Branchiostoma belcheri-ի, B. lanceolatum-ի և B. floridae-ի հետ, որն իր հերթին տարբերվում է Asymmetron տեսակից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Քորդավորներ
Մեքենագիտություն
Մեքենագիտություն, մեքենաների մասին գիտություն, միավորում է մեքենաշինության հետ կապված առավել ընդհանուր հարցերին վերաբերող գիտական հետազոտությունների համախումբ՝ անկախ մեքենայի ճյուղային պատկանելությունից և նպատակային նշանակումից։ Մեքենագիտությունը ներառնում է մեքենաների և մեխանիզմների տեսությունը, մեքենաշինության մեշ կիրառվող նյութերի հատկություններն ուսումնասիրող առարկաները (օրինակ, մետաղագիտություն), շահագործման տարբեր պայմաններում մեքենաների դետալների և հանգույցների ամրությունն ու կրող ունակությունն ուսումնասիրող առարկաները, շփման տեսությունը, մեքենաների հանգույցներում դետալների մաշման հետազոտումը, որոնց հիման վրա լուծվում են օ․գ․գ-ի բարձրացման, մեքենաների պաշարների մեծացման, դրանց երկարակեցության, պատրաստման օպտիմալ տեխնոլոգիական պրոցեսների հետազոտման, մեքենաշինության մեշ՝ հուսալիության պրոբլեմները, էներգիայի ռացիոնալ օգտագործման, մեքենաների արտադրողականության և տնտեսողաբերության բարձրացման հարցերը, մեքենաներում ավտոմատ կառավարման պրոբլեմները և այլն։ Մեքենագիտության զարգացումը կախված է ավտոմատիկայի, աերոև գազադինամիկայի, հիդրոդինամիկայի, թերմոդինամիկայի, ֆիզիկայի, քիմիայի, էլեկտրոնիկայի և գիտության այլ բնագավառների նվաճումների հետ։ Իր հերթին էլ Մեքենագիտությունը նըպաստում է գիտության այս ճյուղերի զարգացմանը։
Կատեգորիա:Մեքենագիտություն
Ալ-Ջիզայի շրջան (Սիրիա)
Ալ-Ջիզայի շրջան (ناحية الجيزة), Սիրիայի Արաբական Հանրապետության շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր, որը հանդիսանում է Դառաայի գավառի 8 շրջաններից մեկը։
Վարչական կենտրոնն է Ալ-Ջիզա քաղաքը։ 2004 թվականի մարդահամարի տվյալներով շրջանը ունի 21,100 բնակչություն ։ Տարածքը կազմում է 109.71 կմ²։
Ունի 3 գյուղ և ավան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սիրիայի շրջաններ Կատեգորիա:Դառաայի գավառ
Մեյար (Ալյեի գավառ)
Մեյար (Meillard), համայնք Ֆրանսիայում, որը գտնվում է Օվերն մարզի Ալյեի գավառում։ Մտնում է Լը Մոնտե կանտոնի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Մուլեն շրջանը։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 03169։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 244 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 155 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 113-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 42-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 72,9 %, 1999 թվականին եղել է՝ 68,0 %)։ 113 աշխատունակ բնակիչներից 103 -ը աշխատում էին (56 տղամարդ և 47 կին), անաշխատանք էին 10-ը (3 տղամարդ և 7 կին)։ 42 անգործունակ մարդկանցից 7-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 17-ը թոշակառու, 18-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Հայկական ժողովրդային շարժում
Հայկական ժողովրդային շարժում (ՀԺՇ), քաղաքական շարժում։ Ձևավորվել է 1980 թվականին, թեև սկզբնավորվել է 1970-ական թվականների կեսին։ Հանդես է եկել իբրև Հայաստանի ազատագրության հայ գաղտնի բանակի (ՀԱՀԳԲ) քաղաքական ուղուն համակիր շարժում, որը, դժգոհ հայ քաղաքական կուսակցությունների ավանդ, գործելակերպից, պահանջում է հրաժարվել հակամարտությունից և ամբողջությամբ լծվել Հայ դատի հետապնդման գործին։ Հայկական ժողովրդային շարժում հիմնական նպատակն է սփյուռքում (մասնավորապես Մերձ, և Միջին Արևելքում) հայերեն ժողովրդական զանգվածներին նախապատրաստել զինված պայքարի Թուրքիայի բռնագրաված հայկական հողերի ազատագրման համար։ հայկական ժողովրդային շարժում գտնում է, որ ժողովուրդն ինքը, աոանց միջնորդների (կուսակցությունների, կազմակերպությունների), պետք է արտահայտի իր ցանկությունները. չի ընդունում, որ սփյուռքի ճակատագիրը տնօրինեն քաղաքական կուսակցությունները, քանի որ նրանք որակական և քանակական չափանիշներով փոքրամասնություն են կազմում։ Հայկական ժողովրդային շարժում պաշտպանել է ՀԱՀԳԲ-ի մղած պայքարը, բայց ժխտում է կազմակերպչական որևէ կապ ունենալը նրա հետ։ Հայկական ժողովրդային շարժում սերտորեն գործակցում է հունական, կիպրոսական, արաբական, քրդական հեղափոխական ու դեմոկրատական կուսակցությունների և կազմակերպությունների հետ։
Հայկական ժողովրդային շարժում առաջին կենտրոնը հաստատվել է Բեյրութում, 1981 թվականին, Կարապետ Փաշապեզյանի (սպանվել է 1983 թվականին) և այլոց կողմից։ հայկական ժողովրդային շարժում ցույցեր է կազմակերպել Բեյրութում" պահանջելով ազատ արձակել Շվեյցարիայում և Ֆրանսիայում բանտարկված ՀԱՀԳԲ անդամներին, հովանավորել է «Լիբանանահայության ձայն» ռադիոժամը։ 1982 թվականին հայկական ժողովրդային շարժում կենտրոնատեղին փոխադրվել է Աթենք։
Մասնաճյուղեր
Հայկական ժողովրդային շարժում մասնաճյուղեր ունի ԱՄՆ-ում, Քուվեյթում, Կանադայում, Հնդկաստանում և այլուր։ Իրանում հայկական ժողովրդային շարժում գործում է հայկական ժողովրդային միություն (ՀԺՄ) անունով։
Հայկական բարենորոգումներ (1912-1914)
Հայկական բարենորոգումներ 1914, Բեռլինի դաշնագրի 61-րդ հոդվածի հիման վրա ( Բեռլինի կոնգրես 1878), Օսմանյան կայսրության հայաբնակ վայրերում գործադրելու նպատակով ռուսական դիվանագիտության և հայ հասարակական շրջանների համատեղ ջանքերով պատրաստված միջոցառումների ծիագիր։ 1912- ի Բալկանյան պատերազմները բարենպաստ պայմաններ ստեղծեցին հայկական հարցի վերաբացման համար։ Դրանում շահագրգռված էին հայերը, որոնց իրավազուրկ ու ճնշված վիճակը արևմտյան Հայաստանում պահպանվում էր նաև համիդյան վարչակարգի տապալումից հետո՝ երիտթուրքերի տիրապետության օրոք (տես երիտթուրքական հեղաշրջում 1908), և Եռյակ համաձայնության պետությունները (առաջին հերթին՝ Ռուսաստանը), որոնք ընդդիմանում էին Գերմանիայի տնտեսական և քաղաքական ներթափանցմանը Օսմանյան կայսրություն։ Ռուսական դիվանագիտության խրախուսանքով Գևորգ Ե Տփղիսեցի կաթողիկոսը 1912-ի հոկտեմբերի 2-ին Կովկասի փոխարքա Իլլարիոն Վորոնցով-Դաշկովի միջոցով դիմեց ցարական կառավարությանը՝ խնդրելով միջամտել ու աջակցել Արևմտյան Հայաստանի բարենորոգումների հարցը վերստին արծարծելու համար։ Միաժամանակ նա հատուկ կոնդակով Պողոս Նուբար փաշային լիազորեց պաշտպանել Հայ դատը եվրոպական մյուս պետությունների մոտ։ Ռուսական կառավարությունը տերություններին ներկայացրեց հայկական բարենորոգումների իր նախագիծը, որը քննարկվեց Կ. Պոլսի դեսպանաժողովում, 1913-ի հուլիսի 3-ից 24-ը։
Ընթացքը
Նախագիծը, որ կազմել էր ռուսական դեսպանության առաջին թարգման Ա. Մանդելշտամը 1895-ի մայիսյան ծրագրի և Կ. Պոլսի հայոց պատրիարքարանի կազմած նախագծի հիման վրա. առաջարկում էր հայկական վեց վիլայեթներից (Էրզրում, Վան, Բիթլիս, Դիարբեքիր, Խարբերդ, Սեբաստիա (Ավազ)) ստեղծել մի նահանգ։ Ընդհանուր նահանգապետը պետք է լիներ քրիստոնյա օսմանահպատակ կամ, որ ավելի գերադասելի էր, եվրոպացի, որը նշանակվելու էր 5 տարի ժամկետով, մեծ տերությունների համաձայնությամբ։ Նրան էր պատկանելու նահանգի ամբողջ գործադիր իշխանությունը, բոլոր վարչական պաշտոնյաներին (նաև դատավորներին) նշանակելու և արձակելու իրավունքը։ Ոստիկանությունը և ժանդարմերիան ենթարկվելու էին նահանգապետին, հարկ եղած դեպքում նրա տրամադրության տակ էր դրվելու նաև զորքը։ Ընդհանուր նահանգապետին առընթեր գործելու էին Վարչական խորհուրդ և վեց խորհրդականներ (3 մուսուլման և 3 քրիստոնյա)՝ ընտրված նահանգական ժողովից, որտեղ մուսուլմաններն ու քրիստոնյաները ունենալու էին հավասար տեղեր։ Այս սկզբունքը պահպանվելու էր նաև նահանգի բոլոր պաշտոնների բաշխման ժամանակ, ներառյալ դատավորները, ոստիկանությունը և ժանդարմերիան։ Օրենքները, հրամաններն ու որոշումները պետք է հրապարակվեին երեք հիմնական լեզուներով (թուրքերեն, հայերեն, քրդերեն)։ Յուրաքանչյուր ազգություն իրավունք ուներ հիմնել իր մասնավոր դպրոցները (մայրենի լեզվով) և կառավարել դրանք։ Անձեռնմխելի էին համարվում 1860-ի ազգային սահմանադրությամբ հայերին տրված իրավունքներն ու արտոնությունները։ Նախատեսվում էր նաև արձակել քրդական «համիդիե» հեծելագնդերը, վերադարձնել հայերից խլած հողերը կամ դրանց համարժեքը (դրամով), ինչպես նաև արգելել մուհաջիրների (Բալկաններից գաղթած մուսուլմաններ) բնակեցումը հայկական նահանգում։ Տերությունները պետք է հետևեին որոշումների կատարմանը։
Անգլիան և Ֆրանսիան հիմնականում համաձայն էին ռուս, ծրագրին, իսկ Եռյակ միության պետությունները, հատկապես Գերմանիան, վճռականորեն ընդդիմացան ռուսական նախագծի հիմնական դրույթներին (միասնական հայկական նահանգի ստեղծում, ընդհանուր նահանգապետի նշանակում տերությունների համաձայնությամբ, նահանգական ժողովում և պաշտոնների բաշխման ժանամակ հավասարության սկզբունքի կիրառում և այլն)՝ առաջարկելով քննարկման հիմք ընդունել բարենորոգումների թուրք, ծրագիրը, որը պահպանում էր վիլայեթների կազմակերպման նախկին ձևը և ըստ ամենայնի խուսափում օտարերկրյա հսկողությունից։ Այսպիսով բարենորոգումների հարցի շուրջ ստեղծվեց դիվանագիտական քաշքշուկ, որի ընթացքում Ռուսաստանը գերմանական խմբավորման ճնշման տակ և իր «դաշնակիցների» կրավորականության պայմաններում սկսեց տեղի տալ։ Ի վերջո Ռուսաստանին հաջողվեց Թուրքիային պարտադրել Հայաստանի բարենորոգումների վերաբերյալ մի համաձայնագիր, որով արևմտյան Հայաստանը բաժանվում էր երկու հատվածների (էրզրում, Տրապիզոն, Սեբաստիա և Վան, Բիթլիս, Խարբերդ, Դիարբեքիր), որոնց կառավարումը հանձնվում էր երկու օտարերկրյա ընդհանուր տեսուչների՝ նշանակված մեծ տերությունների հավանությամբ։ Համաձայնագիրը անբավարար էր և հայերին չէր տալիս ինքնավարական այն լայն իրավունքները, որոնք նախատեսված էին ռուս, ծրագրում, սակայն նպաստավոր պայմաններ էր ապահովում թուրք, լծից արևմտյան Հայաստանի ապագա ազատագրման համար։ Պետությունների հանձնարարած երկու Ընդհանուր տեսուչները՝ Լուի Վեստենենկը (Հոլանդիա) և Նիկոլայ Հոֆը (Նորվեգիա), չհասցրին անցնել իրենց պարտականությունների կատարմանը։ Օգտվելով սկսված առաջին համաշխարհային պատերազմից՝ երիտթուրքական կառավարությունը չեղյալ հայտարարեց համաձայնագիրը (տես նաև Ռուս-թուրքական համաձայնագիր 1914)։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հայկական հարց
Paradox Interactive
Paradox Interactive, համակարգչային խաղերի (հիմանակնում պատմական ստրատեգիաներ) մշակմամբ զբաղվող շվեդական ընկերություն, որը տեղակայված է Ստոկհոլմում։ Հետագայում նաև դարձավ խաղերի հրապակող ընկերություն (Knights of Honor, Galactic Civilizations II: Dread Lords, Rush for Berlin)։
Ընկերության առաջատար խաղային դիզայները և ծրագրավորողը Յոհան Անդերսոնն է։
Սկզբնական շրջանում սա կազմել է Paradox Entertainment-ի մաս։
Սկսած 2015 թվականի հոկտեմբերի 26-ից հրաարակում է գրքեր և դերային խաղեր White Wolf Publishing։
Խաղերի յուրահատկություններ
Ընկերության խաղերի մեծ մասը մարտավարական խաղեր են, որոնցում առկա գործողությունները տեղի են ունենում իրական ժամանակ։ Այս հրատակարակչության խաղերը ունեն ազատ խաղային շարժիչ և չկան նախօրոք որոշված հաղթանակի սցենար։ Paradox Interactive-ի ծրագրավորողները մեծ ուշադրություն են դարձնում մարդկային պատմության վրա։
Խաղերի թեմատիկան փոփոխվում է, սակայն անփոփոխ է մնում տնտեսության ղեկավարումը, առևտուրը, աշխարհագրաքաղաքականությունը և տեխնոլոգիական զարգացումը։ Ինչը վերավերվում է պատերազմական գործողություններին, ծովային և ցամաքային մարտերը բացակայում են, խաղի հաղթողը հիմնանակում որոշվում է ավտոմատ։
Ֆինանասական ցուցանիշներ
2018 թվականի արդյունքով եկամուտը կազմում էր 120,9 մլն դոլար, իսկ օպերացիոն շահույթը՝ 48,8 դոլլար ։
Paradox Interactive-ի ստուդիաներ
2019 թվականի մարտի տվյալներով Paradox Interactive-ը ունի 7 ստուդիաներ ․
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շվեդիայի ընկերություններ Կատեգորիա:Կոտրված ֆայլի հղումով էջեր Կատեգորիա:Ընկերություններ ըստ արժեթղթերի բորսայի Կատեգորիա:Շվեդիայի կազմակերպություններ Կատեգորիա:1998 հիմնադրումներ Կատեգորիա:1999 հիմնադրումներ Կատեգորիա:1995 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Ստոկհոլմ
Մարիոլ
Մարիոլ (Mariol), համայնք Ֆրանսիայում՝ Օվերն երկրամասի Ալյեի գավառի Վիշիի շրջանում։ Մտնում է Հարավային Կյուսե կանտոնի կազմի մեջ։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 03163։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 769 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 521 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 385-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 136-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 73,9 %, 1999 թվականին եղել է՝ 72,6 %)։ 385 աշխատունակ բնակիչներից 335-ը աշխատում էին (193 տղամարդ և 142 կին), անաշխատանք էին 50-ը (20 տղամարդ և 30 կին)։ 136 անգործունակ մարդկանցից 33-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 39-ը թոշակառու, 64-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Լոպիտալի կանոն
Լոպիտալի թեորեմ (նաև Լոպիտալ-Բեռնուլլի կանոն ), մեթոդ, որով հաշվում են այն ֆունկցիաների սահմանները, որոնք պարունակում են 0/0 և  տեսքի անորոշություններ։  Թեորեմը պնդում է, որ որոշ պայմանների դեպքում ֆունկցիայում հարաբերության սահմանը հավասար է  անդամների ածանցյալների հարաբերության սահմանին։
Ձևակերպումը
Եթե  ֆունկցիաները որոշված են որևէ U տիրույթին պատկանող a կետում, որտեղ a-ն իրական թիվ է կամ  սիմվոլներից մեկը, ընդ որում ապա գոյություն ունի ։ Սահմանը կարող է լինել նաև միակողմանի։
Պատմություն
Նման անորոշությունների բացահայտման մեթոդը հրապարակվել է 1696 թվականին Գիյոմ Լոպիտալի հեղինակած «Analyse des Inﬁniment Petits» դասագրքում։ Իսկ մեթոդը առաջին անգամ հայտնաբերել է մաթեմատիկոս Իոհանն Բեռնուլլին ։
Հետևանք
Ենթադրենք f(x) ֆունկցիան ոոշված է  a կետում, և գոյություն ունի,  ապա f(x) ֆունկցիան դիֆերենցելի է նաև a կետում և f'(a)=A (այսինքն f'(x) անընդհատ է a կետում)։ Ապացույցի համար բավարար է կիրառել Լոպիտալի կանոնը հարաբերության նկատմամբ։
Տես նաև
Լոպիտալի կանոնի անալոգն է հանդիսանում Շտոլցի թեորեման։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սահմաններ Կատեգորիա:Մաթեմատիկական անալիզ Կատեգորիա:Մաթեմատիկական անալիզի թեորեմներ Կատեգորիա:Մաթեմատիկական թեորեմներ Կատեգորիա:Դիֆերենցիալ հաշիվ Կատեգորիա:Ինտեգրալ հաշիվ
Հասան Բարոև
Հասան Մահարբեկովիչ Բարոև (Бæройты Махарбеджы фырт Хасан, Хасан Махарбекович Бароев, ), հունահռոմեական ոճի ըմբշամարտիկ, 2004 թվականի օլիմպիական չեմպիոն, աշխարհի երկակի և Եվրոպայի երկակի չեմպիոն, Ռուսաստանի սպորտի վաստակավոր վարպետ։ ՀՍՀ-Ալանիայի երիտասարդության, ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի նախարար։
Քյուչյուքչեքմեջե
Քյուչյուքչեքմեջե (Küçükçekmece), շրջան Ստամբուլի մարզի եվրոպական հատվածում։ Մտնում է Ստամբուլ քաղաքի կազմի մեջ։
Հասան Բարոև
Կենսագրություն
Հասան Բարոևը ծնվել է 1982 թվականի դեկտեմբերի 1-ին Տաջիկական ԽՍՀ Դուշանբե քաղաքում, օսական ծագում ունեցող ընտանիքում։ Ծնողները ծագումով եղել են Հյուսիսայի Օսիա-Ալանիայի Հանրապետության Պրավոբերեժնի շրջանի Զամանկուլգյուղից։ 1992 թվականին ընտանիքը Տաջիկստանից տեղափոխվել է Ռուսաստան՝ բնակություն հաստատելով Վլադիկավկազում։
Մարզվել սկսել է տասներեք տարեկանում հայտնի մարզիչների, մասնավորապես սպորտի վաստակավոր վարպետ Վլադիմիր Ուրույմագովի մոտ։ Հանդես է եկել Հյուսիսային Օսիա-Ալանիայի «Տորպեդո» թիմում, Ռոստովի ՍԿԱ ակումբում։
Քյուչյուքչեքմեջե
Բնակչություն
Համաձայն 2009 թվականի հոկտեմբերի 22-ի մարդահամարի, շրջանի բնակչությունը կազմում է 589 139 բնակիչ։ Բնակչության աճը կազմել է 0,66 %, իսկ կրթվածության մակարդակը՝ մոտ 80 %։
Հասան Բարոև
Կենսագրություն
Ռուսաստանի հավաքականում ելույթներն սկսել է 2000 թվականին։ Ներկայացրել է «Դինամո» միությունը։
Հասան Բարոևն ամուսնացած է, բնակվում է Մոսկվայում։ 2016 թվականին Միջազգային օլիմպիական կոմիտեն Հասան Բարոևին զրկել է 2008 թվականի Օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալից թուրինաբոլի օգտագործման համար ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս ըմբշամարտիկներ Կատեգորիա:2004 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ Կատեգորիա:Ռուս օլիմպիական չեմպիոններ‎ Կատեգորիա:Բարեկամության շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան) Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի 2-րդ աստիճանի մեդալով պարգևատրվածներ
Պերոննա (Էն)
Պերոննա (Péronnas), կոմունա Ֆրանսիայի հյուսիսում։ Գտնվում է Ռոդա-Ալպի մարզում։ Կոմունայի վարչական կենտրոնը Պերոննա քաղաքն է։
Կոմուննայի INSEE կոդը՝ 01289:
Աշխարհագրական դիրք
Գտնվում է Փարիզից 370 կմ հարավ-արևելք և ՝ 55 կմ հյուսիս-արևելք Լիոն քաղաքից, ինչպես նաև՝ 4 կմ հարավ-արևմուտք Բուրկ ան Բրես քաղաքից ։
Կոմուննայի արևմուտքով հոսում է Վելյ գետը։
Կլիմա
Կլիման այստեղ ցամաքային է ՝ ցուրտ ձմեռներով և մեղմ ամառներով։ Այստեղ տարեկան տեղումների քանակը այնքան էլ մեծ չէ, անձրևները հիմնականում տեղում են ամռան ամիսներին։
Բնակչություն
2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով կոմունայի բնակչությունը կազմում է 6054 մարդ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Խիրբաթ Ղազալայի շրջան
Խիրբաթ Ղազալայի շրջան (ناحية خربة غزالة), Սիրիայի Արաբական Հանրապետության շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր, որը հանդիսանում է Դառաայի գավառ 8 շրջաններից մեկը։
Վարչական կենտրոնն է Խիրբաթ Ղազալա քաղաքը։ 2004 թվականի մարդահամարի տվյալներով շրջան ը ունի 44,266 բնակչություն ։ Տարածքը կազմում է 141.88 կմ²։
Ունի 4 գյուղ և ավան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դառաայի մարզ Կատեգորիա:Սիրիայի շրջաններ
Վուրղուն
Վուրղուն (Vurğun), ավան ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության Աղստևի շրջանում։
Բնակչություն
2009 թվականի մարդահամարի համաձայն գյուղում բնակվում է 2710 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Աղստևի շրջանի բնակավայրեր
Մարսիյա ան Կոմբրայ
Մարսիյա ան Կոմբրայ (Marcillat-en-Combraille), համայնք Ֆրանսիայում՝ Օվերն երկրամասի Ալյեի գավառի Մոնլյուսոն շրջանում։ Մտնում է Մարսիյյա ան Կոմբրայ կանտոնի կազմի մեջ։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 03161։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 907 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 514 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 376-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 138-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 73,2 %, 1999 թվականին եղել է՝ 72,0 %)։ 376 աշխատունակ բնակիչներից 345-ը աշխատում էին (180 տղամարդ և 165 կին), անաշխատանք էին 31-ը (13 տղամարդ և 18 կին)։ 138 անգործունակ մարդկանցից 41-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 44-ը թոշակառու, 53-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Ֆելիքս Պասլակ
Ակումբային կարիերա
Ֆելիքսը կարիերան սկսել է հարազատ քաղաքի «Ֆորտունա» ակումբում։ 2010 թվականին միացել է օբերհաուզենյան «Ռոտ-Վայսին»։ 2012 թվականին ֆուտբոլիստը տեղափոխվել է Դորտմունդի «Բորուսիա»։ 2016 թվականին նա հանդիսանում էր «Բորուսիայի» առաջին կազմի ֆուտբոլիստ։ Ակումբում նորամուտը նշել է 2016 թվականի մարտի 2-ին՝ Բունդեսլիգայի շրջանակներում անցկացվող «Դարմշտադտի» դեմ խաղում ։
Կարիերան հավաքականում
Ֆելիքսը ներկայացնում է Գերմանիայի երիտասարդական հավաքականը։ 2015 թվականին հավաքականի հետ մասնակցել է Մ17 հավաքականների միջև կայացող Եվրոպայի առաջնությանը։ Ստացել է Ֆրանց Վալտերի անվան մրցանակ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Գերմանացի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Համբուրգի միջազգային ծովային թանգարան
Համբուրգի միջազգային ծովային թանգարան (Internationales Maritimes Museum Hamburg), մասնավոր թանգարան Գերմանիայի Համբուրգ քաղաքի ՀաֆենՍիթի շրջանում։ Թանգարանում է գտնվում Պիտեր Թամի նավերի մոդելների հավաքածուն, շինարարական պլաններ, համազգեստներ և ծովային արվեստի նմուշներ, որոնք կազմում են ավելի քան 40000 միավոր և ավելի քան մեկ միլիոն լուսանկարներ։ Թանգարանը բացվել է 2008 թվականին նախկին պահեստի տեղում։
Պատմություն
Մասնավոր հավաքածուն Axel Springer SE տպագրական ընկերության խորհրդի նախկին նախագահ Պիտեր Թամը սկսել է հավաքել 1934 թվականին, երբ վեց տարեկան էր ։ Ինչպես Թամն է պատմել, թանգարանի ստեղծման նախնական պատմությունը սկսվել է, երբ մայրն իրեն նվիրել է առաջին մոդելային նավը ։ Նախքան ՀաֆենՍիթի շրջանում բացումը, հավաքածուն կոչվել է «Wissenschaftliches Institut für Schifffahrts- und Marinegeschichte» (Առևտրական նավերի և ռազմածովային պատմության ակադեմիական ինստիտուտ)՝ տեղակայված Էլբշոսե փողոցում գտնվող առանձնատանը և բաց է եղել միայն նախօրոք պայմանավորվածություն ձեռք բերելով ։ 2004 թվականին Համբուրգի խորհրդարանն ընդունեց ՀաֆենՍիթի շրջանում նոր թանգարան ունենալու դրամաշնորհը ։ 2008 թվականի հունիսի 25-ին Գերմանիայի նախագահ Հորստ Քյոլերը բացեց թանգարանը ։
Ճարտարապետություն
Kaispeicher B (նավամատույց B) Համբուրգի ամենահայտնի պահեստը, որը կառուցել են 1878 և 1879 թվականներին ճարտարապետներ Բեռնհարդ Գեորգ Յակոբ Հանսենը և Վիլհելմ Էմիլ Միրվայնը։ Այն կառուցվել է փայտի և պողպատե սյուների օժանդակ կառուցվածքով, աղյուսների արտաքին պատերը նույնպես օժանդակում են շենքին։ Շենքը նախագծվել է նեոգոթիկա ոճով, օգտագործվել է որպես հացահատիկների մեքենայացված շտեմարան և փաթեթավորված ապրանքների պահեստ։ 1890 թվականին Համբուրգ քաղաքը գնել է պահեստը և այն անվանվել է Kaispeicher B: 2000 թվականին շենքը համարվել է մշակութային ժառանգության օբյեկտ, սակայն մինչև 2003 թվականի վերջ օգտագործվել է որպես ապրանքների պահեստ ։ 2008 թվականին թանգարանը բացվեց վերանորոգումից հետո։ Միրյանա Մարկովիչը (MRLV Architekten) նախագծել է վերանորոգումը և Architekten- und Ingenieurverein Hamburg-ի կողմից արժանացել մրցանակի։
Ներքին հարդարանքներ, հավաքածու
Թանգարանի հավաքածուն հիմնականում ներառում է Պիտեր Թամի անձնական հավաքածուի նմուշներ, և մամուլի կողմից խիստ քննադատության է արժանացել Ատլանտյան օվկիանոսի համար ճակատամարտի, Ատլանտիկայի ճակատամարտի և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Գերմանիայի գաղութային պատմության հանդեպ պատմական իրազեկության պակասի համար      ։ Որոշ քննադատներ ավելի ուշ փոխեցին իրենց կարծիքը ։
Walkabout-ը սկսվում է Էլբա գետում հայտնաբերված 3000-ամյա մակույկով ։ Մեկ այլ ցուցադրություն է, 1946 թվականին Berliner Zeitung թերթում Նյուրնբերգյան դատավարության մասին հոդվածում ցուցադրվող ադմիրալ Կարլ Դյոնիցի (1891-1945) մարշալական մականը։ Հոդվածը նկարագրում է նացիստական պատերազմի հանցագործների դեմ դատավճիռները։ Հետագա ցուցադրությունը ներառում է ծովային կամ ռազմածովային թեմաներ, կետերի փղոսկրից պատրաստված նավերի մոդելներ, զենքեր, համազգեստներ և զարդարանքներ ։ Ցուցադրվում է նաև Ջեյմս Քեյրդի ուղևորության վերարտադրությունը ։ Թանգարանի արխիվը ներառում է Հորացիո Նելսոնի 47 բնօրինակ նամակները, որը հայտնի է Տրաֆալգարի ճակատամարտում իր հաղթանակով ։
12000 մ 2 տարածքում ներկայացված է 36000 նմուշներից բաղկացած հավաքածու ՝
Բացի մշտական ցուցադրությունը՝ թանգարանը նաև ներկայացրել է մի քանի հատուկ ցուցադրություններ, օրինակ, վիկինգների մասին ցուցադրությունը ։
Սեփականատերեր
Թանգարանը պատկանում է Peter Tamm Sen. Stiftung հիմնադրամին։ Շենքի վերակառուցումը իրականացվել է Համբուրգ քաղաքի 30 միլիոն եվրոյի դրամաշնորհով ։
Տեղայնք
Թանգարանը գտնվում է Համբուրգի նավահանգստում՝ Շպայխերշտադտում (պահեստային տարածք)։ Համբուրգի սենատի կողմից շենքը վարձավճարով 99 տարով տրամադրվել է հիմնադրամին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Համբուրգի թանգարաններ Կատեգորիա:2008 հիմնադրումներ Գերմանիայում Կատեգորիա:2008 հիմնադրված թանգարաններ Կատեգորիա:Գերմանիայի ծովային թանգարաններ
Դաէլի շրջան
Դաէլի շրջան (ناحية داعل), Սիրիայի Արաբական Հանրապետության շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր, որը հանդիսանում է Դառաայի գավառի 8 շրջաններից մեկը։
Վարչական կենտրոնն է Դաէլ քաղաքը։ 2004 թվականի մարդահամարի տվյալներով շրջանը ունի 43,691 բնակչություն ։ Տարածքը կազմում է 106.90 կմ²։
Ունի 2 գյուղ և ավան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սիրիայի շրջաններ Կատեգորիա:Դառաայի գավառ
Անդրեյ Երյոմենկո
Անդրեյ Իվանովիչ Երյոմենկո (Андрей Иванович Ерёменко,, ), Խորհրդային Միության մարշալ (1955), Խորհրդային Միության հերոս։
Որպես շարքային մասնակցել է առաջին համաշխարհային պատերազմին։ Ավարտել է Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիան (1935)։ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ եղել է ռազմաճակատի հրամանատար, մասնակցել Մոսկվայի ն Ստալինգրադի ճակատամարտերին, Ղրիմի, Չեխոսլովակիայի ազատագրմանը։ Պատերազմից հետո (1945— 1958)՝ Մերձկարպաայան, Արևմտասիբիրյաև և Հյուսիսային Կովկասի ռազմական զորքերի հրամանատար։ Եղել է ՍՄԿԿ ԿԿ-ի անդամ, ՍՍՏՄ գումարումների Գերագույն սովետի դեպուտատ։ Պարգնատրվել է Լենինի, Հոկտեմբերյան հեղափոխության, Կարմիր դրոշի, Սուվորովի առաջին աստիճանի, Կուտուզովի 1-ին աստիճանի, արտասահմանյան 7 շքանշաններով և մեդալներով։ Գրել է հուշեր՝ «Հատուցման տարիներ» գրքում (1969)։ Թաղված է Կարմիր հրապարակում՝ Կրեմլի պատի մոտ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ Կատեգորիա:Խորհրդային Միության մարշալներ Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Խորհրդային հուշագիրներ Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Ստալինգրադի ճակատամարտի մասնակիցներ Կատեգորիա:Մ. Վ. Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիայի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ
Քյաղըթհանե
Քյաղըթհանե (Kâğıthane), շրջան Ստամբուլի մարզի եվրոպական հատվածում։ Մտնում է Ստամբուլ քաղաքի կազմի մեջ։
Պատմություն
Այստեղ տեղակայված հովիտը դեռ հին ժամանակաշրջանից եղել է Օսմանյան դինաստիայի ներկայացուցիչների որսավայր։ Բայազիդ II սուլթանի օրոք այստեղ կառուցվել է վառոդի գործարան։ 18-րդ դարում հովտում աճեցնում էին կակաչներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ստամբուլի նահանգի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ոսկեղջյուր Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ
Օղակավոր որդեր
Օղակավոր որդեր (Annelida, առաջացել է annelus բառից, որը նշանակում է «օղակ»), անողնաշարավոր կենդանիների տիպ։ Տիպիկ ներկայացուցիչը Անձրևորդն է։
Հանդիպում են քաղցրահամ ջրերում, ծովերում, ինչպես նաև հողում։ Օղակավոր որդերն ունեն ավելի բարձր կազմավորում, որը պայմանավորված է նրանց ակտիվ կենսակերպով։ Նրանց մարմինը կազմված է միմյանց նման օղակաձև հատվածներից, որտեղից էլ ստանցել էն օղակավոր որդեր անվանումը։ Մարմնի արտաքին հատվածավորությունը համապատասխանում է ներքին հատվածավորությանը։ Օղակավոր որդերն ունեն արյունատար համակարգ և ավելի կատարյալ նյարդային, զգայական, մարսողական և արտաթորության համակարգերը։ Այս տիպի մեջ մտնում է 9 հազար տեսակ, որոնք միավորվում են 6 դասի մեջ՝ առաջնաօղակավոր որդեր(Archiannelida), բազմախոզանավորներ(Polychaeta), սակավախոզաններ(Oligochaeta), տզրուկներ (Hirudinea), էխիուրիդներ(Echiurida) և սիպունկուլիդներ(Sipunculida)։
Գրականություն
Կատեգորիա:Որդեր
Արագածյան ոչխարի ցեղախումբ
Արագածյան ոչխարի ցեղախումբ, մսաբրդատու, կիսանրբագեղմ, ճարպապոչավոր ոչխարների ցեղախումբ։
Ստեղծվել է 1931-1952 թվականներին, Թալինի շրջանի Ալագյազի ոչխարաբուծական տոհմային տնտեսությունում, Ա. Ռուխկյանի ղեկավարությամբ։ Ցեղախմբի ստեղծման համար օգտագործվել են բալբասի և ռամբուլիեի խառեացեղերը։ Կիրառվել է ըետրություն, զույգ ընտրություն և մասամբ ազգակցական բուծում։
Արագածյան ոչխարի ցեղախումբը հարմարված է լեռնային պայմաններին։ Պահպանում է ելակետային ցեղերի կենսաբանական ու տնտեսական դրական հատկանիշները։ Բնորոշվում է ամուր մարմնակազմով և զարգացած պոչով։
Խոյերի միջին կենդանի քաշը 90-120 կգ է, մաքիներինը՝ 56-61, սպանդային ելքը՝ 53-56%: Տոհմային խոյերի բրդատվությունը 4-6 կգ է, մաքիներինը՝ 3-3,5 կգ։ Բուրդը միատարր է, կիսանուրբ, սպիտակ, 50-58 որակի, մաքուր ելքը՝ 63-67%, երկարությունը՝ 10-11 սմ։ Կաթնատվությունը (3 ամսում)՝ 50 կգ։ վաղահաս են, 7 ամսական գառները կշռում են 42-47 կգ։ Արագածյան ցեղախմբի ոչխարները տարածված են հիմնականում Արագածոտնի մարզում։
Կատեգորիա:Ոչխարի ցեղեր
Լիսի (լիճ)
Լիսի (ლისის ტბა), փոքրիկ լիճ Վրաստանում, տեղակայված է Կուր գետի հովտում, Թբիլիսիից փոքր-ինչ արևմուտք։ Լիճը շրջապատված է ժայռային պատով։
2007 թվականին Վրաստանի կառավարության կողմից 182 մլն դոլարով վաճառվել է GRDC Group վրացական ընկերությանը ։ Զարգացման ծրագիրը ներառում է լճի տարածքում տուրիստական-վերականգնողական համալիր կառուցելը։
Կլիմա
Լճի կլիման տաք է, միջերկրածովյան։ Միջին տարեկան տեղումների քանակը մոտավորապես 400 մմ է, անձրևով օրերի քանակը տարվա ընթացքում չի գերազանցում 30-ը։ 10-20 օրերի ընթացքում լիճը պատված է ձյունով։ Ջրի միջին ջերմաստիճանը 0 աստիճանից փոփոխվում է 23-ի հունվարից հուլիս։ Ֆիքսված ամենաբարձր ջերմաստիճանը 37 °C է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վրաստանի լճեր
Ասք Սիյավուշի մասին
Ասք Սիյավուշի մասին (Достони Сиёвуш, Сказание о Сиявуше), խորհրդային գեղարվեստական կինոնկար, որը նկարահանվել է 1976 թվականին, ռեժիսոր Բորիս Կիմյագարովի կողմից` Ֆիրդուսու «Շահնամե» վիպերգության մոտիվներով։ Կինոնկարը նշված թեմայով նկարահանված կինոեռապատումի երրորդ ֆիլմն է, բաղկացած երկու մասից` «Սիյավուշ և Սուդաբա» և «Եղջերուի դրոշի ներքո»։
Սյուժեն
Ազնվազարմ և մաքրասիրտ արքայազն Սիյավուշը Իրանի շահ Քավուսի որդին էր և դյուցազն Ռոստամի սանը։ Նրա երիտասարդ խորթ մայրը` Սուդաբան, երդվել էր վրեժ լուծել Սիյավուշից, քանի որ վերջինս մերժել էր իր սերը։ Այդ ընթացքում Իրան են ներխուժում Թուրանի տիրակալ Աֆրասիաբի զորքերը, սակայն իրանցիները, Սիյավուշի առաջնորդությամբ հաղթում են թշնամիներին։ Ի նշան հաշտության, Աֆրասիաբը պատանդներ է ուղարկում, սակայն Իրանի ծեր շահ Քավուսը հրամայում է մահապատժի ենթարկել նրանց։ Իր հոր նենգությունից ցնցված, Սիյավուշը լքում է Իրանը։
Նենգավոր Սուդաբան Աֆրասիաբի մոտ զրպարտում է Սիյավուշին։ Աֆրասիաբը զայրույթի պահին հրամայում է մահապատժի ենթարկել իր փեսային։ Հասկանալով, որ այդ դեպքում անխուսափելի է պատերազմը Իրանի և Թուրանի միջև, արյունահեղությունը կանխելու նպատակով Սիյավուշը ինքնասպան է լինում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:1976 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր
Ալ-Շաջարայի շրջան
Ալ-Շաջարայի շրջան (ناحية الشجرة)՝ Սիրիայի Արաբական Հանրապետության շրջանի կարգավիճակ ունեցող վարչական միավոր, որը հանդիսանում է Դառաայի գավառի 8 շրջաններից մեկը։
Վարչական կենտրոնն է Ալ-Շաջարա քաղաքը։ 2004 թվականի մարդահամարի տվյալներով շրջանը ունի 34,206 բնակչություն ։ Տարածքը կազմում է 179.22 կմ²։
Ունի 17 գյուղ և ավան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սիրիայի շրջաններ Կատեգորիա:Դառաայի գավառ
Ֆուադ Հասան Հաֆիզ
Ֆուադ Հասան Հաֆիզ, (ծնվել է 1924), եգիպտացի պատմաբան, իրավաբան։ Ավարտել է Կահիրեի համալսարանը։ 1986 թ-ին Կահիրեի Հայ առաքելական եկեղեցին հրատարակել է Հաֆիզի «Հայ ժողովրդի պատմությունը սկզբից մինչև մեր օրերը» (արաբերեն) գիրքը, որի 16-22-րդ գլուխները նվիրված են 1915 թվականի հայերի ցեղասպանությանն Օսմանյան կայսրությունում, իսկ 22-րդ գլխում զետեղել է հայերի տեղահանության մասին 1915 թվականի մայիսի 14 (27)-ի թուրք, հրամանի արաբատառ բնագիրը։ Հեղինակը Հայկական հարցը և հայերի ցեղասպանությունը դիտարկել է օսմանյան կառավարողների ներքին և ազգային ընդհանուր քաղաքականության շրջանակներում, նշել, որ 19-րդ դարի սուլթանությանը բնորոշ էր ոչ թուրք ժողովուրդների՝ հույների, բուլղարների, հայերի և արաբների ջարդերը, նրանց բռնի թուրքացման քաղաքականությունը և վախը ժողովրդի նկատմամբ։ Շեշտել է, որ հայկական ջարդերի սկիզբը դրել է սուլթան Աբդուլ Համիդ 2-րդը, ընդգծել, որ հայերն արդարացիորեն պահանջում էին հարգել իրենց մարդկային իրավունքները և տալ վարչական ինքնավարություն Օսմանյան կայսրության շրջանակներում։ Սուլթանի քաղաքականության օրինական ժառանգորդներ է համարել երիտթուրքերին, որոնք առավել սաստկացրին բռնի թուրքացման քաղաքականությունը, և նշել, որ պանթյուրքիզմի գաղափարների իրագործման ճանապարհին, որպես խոչընդոտ կանգնած էին հայերը, և երիտթուրքերը միակարծիք էին այդ խոչընդոտը վերացնելու հարցում։ Օգտվելով Առաջին համաշխարհային պատերազմի բարենպաստ առիթից՝ նրանք ձեռնամուխ եղան հայերի ոչնչացմանը։ Իր աշխատության մեջ Հաֆիզն անդրադարձել է նաև հայ վրիժառուների կողմից ցեղասպանության գլխավոր կազմակերպիչներին պատժելու՝ ահաբեկելու հարցին։ Նա ոչ միայն արդարացրել է այդ քայլն, այլև նրանց դիտել որպես ազգային հերոսներ, նրանք նաև վրեժ են լուծել արաբական ազատագրական շարժման ղեկավարներին երիտթուրքերի կողմից կախաղան բարձրացնելու համար։ Հաֆիզը, ուղղակի կապ տեսնելով երիտթուրքերի կողմից 1915 թ-ի հայերի ցեղասպանության և հետագայում Հիտլերի կիրառած հրեաների ցեղասպանության միջև, նշել է, որ հայերի 1915 թ-ի ցեղասպանությունը «XX դարի սև էջն է»։ Հաֆիզը 1990 թ-ին Երևանում մասնակցել է «Հայերի ցեղասպանությունը, պատմական, տեսական, քաղաքական պատասխանատվությունը» միջազգային գիտաժողովին՝ «Պատասխանատվություն ցեղասպանության համար» զեկուցումով։
Կատեգորիա:Եգիպտացի պատմաբաններ Կատեգորիա:Եգիպտացի իրավաբաններ
Դյատլովի տուրիստական խմբի վախճան
Դյատլովի տուրիստական խմբի վախճանը իրադարձություն է, որը ենթադրաբար տեղի է ունեցել 1959 թվականի փետրվարի 1-ի լույս 2-ի գիշերը Հյուսիսային Ուրալում, լեռնանցքում, որը հետագայում ստացել է Դյատլով անվանումը, երբ անհայտ հանգամանքներում զոհվել է 9 հոգուց բաղկացած տուրիստական խումբը, որը գլխավորում էր Իգոր Դյատլովը։ Չնայած, որ առանձին զբոսաշրջիկների և ամբողջ տուրիստական խմբերի վախճանները յուրահատուկ երևույթ չէ. միայն լեռնադահուկային արշավների ժամանակ 1975 թվականից մինչև 2004 թվականը մահացել է առնվազն 111 հոգի, Դյատլովի տուրիստական խմբի վախճանը շարունակում է գրավել հետազոտողների, լրագրողների, քաղաքական գործիչների ուշադրությունը, ընդհուպ մինչև Ռուսաստանի կենտրոնական հեռուստաալիքներով ավելի քան 50-ամյա հնություն ունեցող պատմության լուսաբանումը .։
Տուրիստական խմբի կազմ
Յուրի Յուդինը երթուղու ամենաակտիվ հատված բարձրանալու ժամանակ դուրս է մնացել խմբից ռադիկուլիտի պատճառով, ինչի շնորհիվ միակն է կենդանի մնացել ամբողջ խմբից։ Նա առաջինն է ճանաչել զոհվածների անձնական իրերը, ինչպես նաև ճանաչել է Սլոբոդինի և Դյատլովի մարմինները։ Հետագայում նա ակտիվ մասնակցություն չի ունեցել ողբերգության հետաքննության մեջ։ 1990-ական թվականներին նա զբաղեցրել է Սոլիկամսկի ղեկավարի տնտեսության և կանխատեսումների հարցերով տեղակալ, «Պոլյուս» քաղաքային տուրիստական ակումբի ղեկավար։ Նա մահացել է 2013 թվականի ապրիլի 27-ին և, նրա վերջին ցանկությանը համաձայն, հուղարկավորվել է մայիսի 4-ին Եկատերինբուրգում, Միխայլովսկու գերեզմանոցում արշավի յոթ մասնակիցների հետ միասին  ։
Արշավ
Տուրխմբի վերջին արշավը զուգադիպեցրել են Կենտրոնական կոմիտեի (ԽՄԿԿ) 21-րդ գումարման հետ։ 16 օրվա ընթացքում արշավի մասնակիցները պետք է դահուկներով հաղթահարեին առնվազն 350 կմ Սվերդլովսկի շրջանի հյուսիսով և բարձրանային Օտորտեն և Օյկո-Չակուր լեռների վրա։ Արշավը դասվում էր 3-րդ կարգի (ամենաբարձր) ծանրությանը ։
Հունվարի 23-ին խումբը գնացքով Սվերդլովսկից ուղևորվել է Սերով, որտեղ ժամանել է հունվարի 24-ին։ Յուդինի օրագրի գրառումներին համաձայն, այդ օրը ոչ մի արտակարգ դեպք տեղի չի ունեցել ։
Նույն օրը երեկոյան խումբը գնացքով ուղևորվել է Իվդել և մոտ կեսգիշերին (հունվարի 24-ի լույս 25-ի գիշերը) ժամանել է քաղաք։ Հունվարի 25-ի առավոտյան Դյատլովի խումբը ավտոբուսով ուղևորվել են Վիժայ, որտեղ կանգ են առել հյուրանոցում։
Հունվարի 26-ի առավոտյան խումբը նույնընթաց ավտոմեքենայով (բաց թափքով բեռնատար) ուղևորվել են անտառահատների գյուղ։ Այնտեղ հունվարի 27-ին հավաքեցին իրենց ուսապարկերը անտառահատվածի կողմից հատկացված սայլի վրա, կանգնեցին դահուկների վրա և ուղևորվեցին 2-րդ Հյուսիսային հանքավայրի լքված գյուղը։ Նույն օրը պարզվել է, որ Յուրի Յուդինը ոտքի ցավի պատճառով (բորբոքվել էր նստուկի ջիղը) չի կարող շարունակել արշավը, նա սառեցրել էր ջիղը բաց բեռնատարով տեղաշարժվելու ժամանակ։ Այնուամենայնիվ, Յուդինը խմբի հետ հասել է մինչև 2-րդ Հյուսիսային հանքավայր, որպեսզի ինստիտուտի համար քարեր հավաքի և, հնարավոր է, կարծում էր, որ ցավը կանցնի մինչև երթուղու ակտիվ հատված հասնելը։
Հունվարի 28-ի առավոտյան Յուդինը՝ հրաժեշտ տալով խմբին և ընկերներին հանձնելով ընդհանուր բեռի իր բաժինը և անձնական տաք հագուստը, սայլով հետ է վերադառնում ։ Հետագա իրադարձությունների մասին արդեն հայտնի է դարձել միայն հայտնաբերված օրագրի գրառումների և արշավի մասնակիցների նկարներից։
Արշավի առաջին օրերը անցել են առանց որևէ լուրջ դեպքերի։ Հունվարի 28-ին զբոսաշրջիկները՝ դուրս գալով 2-րդ Հյուսիսայինից, դահուկներով շարժվել են Լոզվա գետի երկայնքով և գիշերելու համար կանգ են առել նրա ափին։ Հունվարի 29-ին անցում է կատարվել Լոզվա գետի ափի կանգառից դեպի նրա վտակ Աուսպիայի վրա։ Հունվարի 30-ին խումբը շարունակում էր տեղաշարժվել Աուսպիայի երկայնքով։ Հունվարի 31-ին դյատլովցիները մոտեցել են Խոլատչախլ լեռան մոտ և նրա լանջով բարձրանալու փորձ են կատարել, սակայն ուժեղ քամու պատճառով ստիպված են եղել վերադառնալ Աուսպիայի մոտ և գիշերել այնտեղ։ Փետրվարի 1-ին, Աուսպիայի հարթավայրում պահեստարան են զինում (Օտորտեն լեռան վրա բարձրանալու համար ոչ պետքական իրերը և մթերքների պահեստ), կրկին բարձրացել են Խոլատչախլ լանջի վրա (Խոլատ-Սյախըլ) կամ «1079» բարձունքը, որտեղ էլ կանգ է առել խումբը անանուն լեռնանցքից ոչ հեռու (հետագայում այն ստացել է Դյատլովի Լեռնանցք անվանումը)։
Փետրվարի 12-ին խումբը պետք է հասներ երթուղու վերջնակետին՝ Վիժայ գյուղը, հեռագիր ուղարկել ինստիտուտի սպորտային ակումբ, իսկ փետրվարի 15-ին վերադառնար Սվերդլովսկ։ Առաջինը իր անհանգստությունը հայտնել է Յուրի Բլինովը, ՈւՊՀ զբոսաշրջիկների խմբի ղեկավարը։ Հարազատների ճակատագրի համար սկսել են անհանգստանալ նաև Սաշա Կոլևատովի քույրը՝ Ռիման, Դուբինինայի և Սլոբոդինի ծնողները։ ՈւՊՀ սպորտային ակումբի ղեկավար Լև Սեմյոնի Գորդոն և ՈւՊՀ ֆիզդաստիարակության ամբիոնի ղեկավար Ա. Մ. Վիշնևսկին մի քանի օր ևս սպասում էին տուրխմբի վերադարձին, քանի որ ավելի վաղ արդեն եղել են տուրխմբերի ուշացման դեպքեր տարբեր պատճառներով։ Փետրվարի 16-17-ը նրանք կապ են հաստատել Վիժայի հետ՝ փորձելով ճշտել, արդյոք խումբը վերադառնում էր արշավից։ Պատասխանը բացասական էր։
Խմբի որոնողական աշխատանքներ
Որոնողական աշխատանքները սկսվեցին երթուղու ճշտումից, որով ուղևորվել էր Դյատլովի խումբը։ Պարզվեց, որ Դյատլովը երթուղային գրքույկը ՈւՊՀ սպորտային ակումբ չի հանձնել, և ոչ մեկ հստակ չգիտի, թե ինչ երթուղի են ընտրել զբոսաշրջիկները։ Ռիմա Կոլևատովայի՝ Ալեքսանդր Կոլևատովի քրոջ շնորհիվ երթուղին վերականգնվել է և փոխանցվել ՈւՊՀ ռազմական ամբիոնի ուսուցիչ, գնդապետ Գեորգի Սեմյոնի Օրտյուկովին։ Փետրվարի 19-ին նա ուղևորվեց Իվդել, այնտեղ որոնողական աշխատանքների շտաբ կազմակերպելու նպատակով ։ Փետրվարի 20-ին Իվդել է ժամանել ՈւՊՀ սպորտակումբի ղեկավար Լև Գորդոն փորձառու զբոսաշրջիկի հետ, ով վերջերս վերադարձել էր Հյուսիսային Ուրալից, ՈւՊհ տուրիստական խմբակի բյուրոյի անդամ Յուրի Բլինովի հետ, ովքեր հաջորդ օրը իրականացրել են որոնողական տարածքի ավիահետախուզություն։
Փետրվարի 22-ին ՈւՊՀ տուրխմբակի կողմից ստեղծվել է ուսանողներից և ինստիտուտի աշխատակիցներից բաղկացած որոնողական 3 խումբ, ովքեր տուրիստական և լեռնագնացության փորձ ունեն, Բորիս Սլոբցովի, Մոիսեյ Ակսելրոգի և Օլեգ Գրեբեննիկի խմբերը, որոնք հաջորդ օրը տեղափոխվել են Իվդել։ Եվս մեկ խումբ Վլադիսլավ Կարելինի գլխավորությամբ որոշել են տեղափոխել որոնողական աշխատանքների տարածք։ Որոնողական աշխատանքներին են միացել նաև զինծառայողները՝ կապիտան Ա. Ա. Չերնիշյովի խումբը և ավագ լեյտենանտ Մոիսեևի գլխավորությամբ շներով օպերատիվ խումբը, «СевУралЛаг» սերժանտական դպրոցի կուրսանտները ավագ լեյտենանտ Պոտապովի գլխավորությամբ և փոխգնդապետ Շեստոպալովի գլխավորությամբ սակրավորների խումբը ։ Բացի այդ որոնողական աշխատանքներին են միացել նաև տեղաբնիկները։ Որոնումների ղեկավար էր նշանակվել ԽՍՀՄ զբոսաշրջային սպորտի վարպետ Եվգենի Պոլիկարպի Մասլեննիկովը։ Շտաբի պետ է նշանակվել Գեորգի Սեմյոնի Օրտյուկովը, որի պարտականությունների մեջ էր մտնում քաղաքացիական և զինվորական որոնողական ջոկատների գործողությունների համակարգումը, որոնողական աշխատանքների տարածքում օդային թռիչքների ղեկավարումը, մարզային և տեղական իշխանությունների, ՈւՊՀ ղեկավարների հետ համագործակցությունը։
Որոնումների համար ամենահեռանկարային տարածքը ընտրվել էր Օտորտեն լեռից մինչև Օյկո-Չակուր ընկած տարածքը (նրանց միջև հեռավորությունը 70 կմ է) որպես ամենահեռու, բարդ և զբոսաշրջիկների համար վտանգավոր վայր։ Որոնողական խմբերը որոշել են ցած իջեցնել Օտորտեն լեռան տարածքը (Սլոբցովի և Ակսելրոդի հյուսիսային խմբերը), Օյկո-Չակուրի տարածքը (Գրեբեննիկի հարավային խումբը) և այդ լեռների միջև ընկած երկու կետերը։ Կետերից մեկում, Վիշերայի և Պուրմայի բարձունքներում գտնվող ջրբաժանի մոտ իջեցվել է Չերնիշյովի խումբը՝ Օտորտենից մինչև Օյկո-Չակուրը ընկած հատվածի ճանապարհի կեսին։ Կարելինի խումբը որոշել են ուղարկել Սամպալչախլ լեռան շրջան (910)` Նիոլս գետի ակունքի մոտ, Օտորտենից 50 կմ դեպի հարավ, Չերնիշյովի և Գրեբեննիկի խմբերի միջև։ Այդ բոլոր խմբերի առջև խնդիր էր դրված գտնել անհետ կորած տուրխմբի հետքերը՝ դահուկների հետքերը և կանգառների հետքերը, դրանցով դուրս գալ վթարի վայր և օգնություն ցուցաբերել Դյատլովի խմբին։ Առաջինը իջեցվել է Սլոբցովի խումբը (փետրվարի 23), այնուհետև Գրեբեննիկի խումբը (փետրվարի 24), Ակսելրոդի խումբը (փետրվարի 25), Չերնիշյովի խումբը (փետրվարի 25-26)։ Եվս մեկ խումբ, որի կազմի մեջ մտնում էին մանսիները և ռադիստ-երկրաբան Եգոր Նևոլինը, իրենց շարժումը սկսել են Աուսպիա գետի ստորին ավազանից մինչև նրա վերին ավազանը։