cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Յուրի Կնորոզով
Կնորոզովի մեթոդի ճանաչումն արևմուտքում
Նույնիսկ 1980-ականներին շարունակվել է Կնորոզովի արտասահման մեկնելու արգելանքը, թեև հենց այս տասնամյակում բազմաթիվ հրավերներ է ունեցել ԱՄՆ-ի, Մեքսիկայի, Գվատեմալայի և Իսպանիայի գիտական ընկերություններից, ակադեմիական հաստատություններից և համալսարաններից։ 1986 թվականին նման հրավեր է եղել Գվատեմալայի պատմության և մարդաբանության ինստիտուտից, որը օգոստոսին անցկացնելու էր սիմպոզիում ի հիշատակ՝ Տատյանա Պրոսկուրյակովայի և Հենրիխ Բեռլինի (այցով Տիկալ և Վաշակտուն)․ կրկին չի հաջողվել մեկնել, բայց նրա զեկույցը հրապարակվել է իսպաներենով։ 1987 թվականին Կնորոզովը հեռակա կարգով ընտրվել է Մադրիդի Մայաների ուսումնասիրության ընկերության պատվավոր անդամ։ Միայն 1992 թվականի սկզբին է Կնորոզովին հաջողվել ծանոթանալ Տ. Բարտելի և նրա գործընկերների հետ, որոնք զբաղվում էին Ռապանուի գրի վերծանմամբ։ Դրա համար մի խումբ գերմանացի և նորզելանդացի գիտնականներն իրենք էին եկել Սանկտ Պետերբուրգ։ Նույն 1992 թվականին լույս է տեսել Մայքլ Կոյի «Կոտրելով մայա կոդը» («Взламывая код майя») գրքի առաջին հրատարակությունը, որը տալիս է Կնորոզովի վերծանման ընթացքի և արդյունքների առավել համապարփակ նկարագրությունն անգլերենով։
Ռապաունյան գիր․ ռոնգո-ռոնգո
1956 թվականի «Սովետական ազգագրություն» ամսագրի չորրորդ համարում հայտնվել է Յու. Վ. Կնորոզովի և Ն. Ա. Բուտինովի համատեղ հոդվածը «Նախնական զեկույց Զատկի կղզու գրերի ուսումնասիրության վերաբերյալ»։ Յուրի Վալենտինովիչի կոխաու ռոնգո-ռոնգո գրով հետաքրքրվել է կունստկամերայում հայտնվելուց անմիջապես հետո, մանավանդ որ 1930-ականներից նրա աշխատակիցները մեծ աշխատանք են կատարել՝ համեմատելով Զատկի կղզու բոլոր հայտնի արձանագրությունները։ Կնորոզովը և Բուտինովը առաջարկել են, որ Gv5-6 -ում կրկնվող 15 նիշանոց մոտիվները (G արձանագրության դիմերեսի 5 և 6 տողերը) տոհմի անդամների անուններն են։
Կնորոզովը եկել է այն եզրակացության, որ Զատկի կղզու նշանները նախագրային են (պրոտոգիր - «պրիմիտիվ հիերոգլիֆներ, որոնցում կարելի է բաց թողնել օժանդակ խոսքի մասերը և մասնիկները/ածանցները»), իսկ 1958 թվականին նա աջակցել է Իրինա Ֆեդորովայի աշխատանքին, ով մասնագիտորեն ձեռնարկել է ռապանուի լեզվի և բանահյուսության ուսումնասիրությունը։ Ավելին, 1958 թվականի մարտի 17-ին Յու. Վ. Կնորոզովը Ս․ Պ․ Տոլստովայի անունով պաշտոնական նամակ է ուղարկել, որում առաջարկել է կազմակերպել հնագիտա-ազգագրական արշավախումբ Զատիկի կղզի՝ որպես դիտորդ չիլիացի փորձագետների մասնակցությամբ ։
1959 թվականի հոկտեմբերի 30-ին ԽՍՀՄ ԳԱ Ազգագրության ինստիտուտի կուսակցական բյուրոն հաստատել է Կնորոզովին «գիտական նպատակներով Լատինական Ամերիկայի երկրներ մեկնելու» բնութագիրը։ Սակայն այդ նախագծին ընթացք չի տրվել։ Ռապանուի գրերի վերծանման վերաբերյալ հետագա աշխատանքն իրականացրել է Ի. Կ. Ֆեդորովան, սակայն նրա աշխատանքի արդյունքները չեն ընդունվել գիտական հանրության կողմից։
Հինդի հովտի գիր
1964 թվականին փորձ է արվել վերծանել հարապպյան գիրը, որը հայտնի է հիմնականում կնիքներից և դրանց դրոշմներից։ Յու. Վ. Կնորոզովի գլխավորած հետազոտողների խմբի մեջ էին Ալեքսանդր Կոնդրատովը, Նիկիտա Գուրովը, Մ. Ա. Պրոբստը, Մարգարիտա Ալբեդիլը և մի քանի ուրիշներ։ Ուսումնասիրության ընթացքում օգտագործվել են Կնորոզովի մշակած մեթոդները, ներառյալ համակարգչային ծրագրերը՝ հին տեքստերը կայուն կրկնվող նիշերի հաջորդականությամբ բաժանումը (այսպես կոչված «բլոկներ») ստուգելու համար։ 1976 թվականին Հաագայում անգլերենով հրատարակվել է Մ. Ա պրոբստի, Ի․ Կ․ Ֆեոդորովայի և անձամբ Կնորոզովի հոդվածների ժողովածուն, ինչպես նաև Հինդի հովտի գրերի վերծանման նախնական զեկույցը, որը պատրաստ էր դեռևս 1968 թվականին։
Հաջողվել է հուսալիորեն հաստատել, որ հին հարապերենում գրավոր ամրագրված առնվազն երեք հոլով և երեք հոլովում կա։ Հնարավոր է եղել նաև բացահայտել բառակազմական անվանական վերջածանցները։ Գրային համակարգի սահմանումից և լեզվի առանձնացված հիմնական բնութագրերից, ենթադրվել է, որ հնագույն լեզուն կարող է մոտ լինել Դրավիդյան լեզվին, ինչը դրական արձագանք է գտել մասնագետների շրջանում, այդ թվում՝ արևմուտքում։ Այնուամենայնիվ, տեքստերը կարդալու հետագա փորձը հաջողությամբ չի պսակվել։ Կնորոզովը գրերը բնորոշել է որպես մորֆեմիկ-վանկային՝ ենթադրելով, որ առանձին նշանները խստորեն համապատասխանում են կոնկրետ քերականական ցուցանիշներին։ Այդ պատճառով, օգտագործվել է «ռեբուսային մեթոդ», երբ պատկերված նշանը մեկնաբանվում է ենթադրյալ լեզուների՝ այս դեպքում, հարապպյանից ժառանգած արմատներով։ Սակայն, խաչաձև ընթերցումները, ինչպես մայաների գրության մեջ է, գործնականում բացակայում էին, իսկ հնչյունական հիմնավորումների (վանկագրության) մասնաբաժինն աննշան էր։ Վերջին հոդվածներում, որոնք լույս են տեսել արդեն 1980-ականներին, գրերը բնութագրվել են որպես մորֆեմիկ։ Արդյունքում գիտական հանրության մեջ թերահավատ վերաբերմունք է ձևավորվել Կնորոզովի խմբի աշխատանքի արդյունքների վերաբերյալ։
Բրայան Քենեթ Ուելսը Հարապյան տեքստերի էպիգրաֆիկական ուսումնասիրության վերաբերյալ իր ատենախոսության մեջ, ի թիվս այլոց, նշել է Կնորոզովի դրավիդյան (նախադրավիդյան) վարկածը։ Հին հնդիկների գրերի վերծանման իրավիճակը տարբերվում է մայանիստներից։ Արդեն 1970-ական թվականներին պարզվել է, որ վերծանումը մտել է փակուղի, քանի որ հարապյան գրի գոյության լեզվական ենթատեքստը հայտնի չէր, իսկ արձանագրությունների հակիրճությունը բացառում էր դիրքային վիճակագրության մեթոդի կիրառումը կամ խիստ սահմանափակում էր այն։
Մինչև 1990-ական թվականներն ամերիկացիները չգիտեին, թե մայաների լեզուներից որով են գրվել ծավալուն հիերոգլիֆային տեքստերը (Յուկատեկի վարկածը, ի վերջո, պարզվեց, որ սխալ էր․ մայա դասական ժամանակաշրջանի լեզուն չոլտին էր)։ Այնուամենայնիվ, դա չի ազդել վերծանման և դրա արդյունքների վրա։ Ուելսը համեմատել է հարապյան ուսումնասիրություններում գործերի իրավիճակը միկենյանի հետ (նախքան Գծային Բ գրային համակարգի վերծանումը կային բազմաթիվ հավասարազոր վարկածներ և հույս, որ վերծանումը կորոշի այն լեզուն, որով գրված են տեքստերը)։
Ուելսը Կնորոզովի (ինչպես նաև այլ հետազոտողների) մեթոդի թերությունը տեսնում էր նրանում, որ ապակոդավորողները ապրիորի ենթադրում էին լեզվի կառուցվածքը, ինչպես նաև ելնում էին այն փաստից, որ նշանների հիմքում պիկտոգրամներ են, և փորձում էին մեկնաբանել նշանները որպես իրական աշխարհի առարկաների արտացոլում՝ օգտագործելով ժամանակակից դրավիդյան լեզուներով (ալթայական, մունդա և այլն) դրանց անվանումները։ Բնականաբար, նշանների մեկնաբանումը մեծապես կախված է ապակոդավորողի հայացքներից և մշակութային միջավայրից, և ընդ որում, գրերը հետազոտողների առջև դրվել էին արդեն հաստատված վիճակում, այսինքն՝ սկզբնական լոգոգրաֆիկ նշանները կայուն էին դարձել և մեծապես հեռացել իրենց պիկտոգրամային նախնիներից։ Մայա գիրը վերծանելիս Կնորոզովն ուներ երկլեզու գրեր՝ այսպես կոչված, «Լանդայի այբուբենը», թեկուզ շատ կրճատ, բայց որը տալիս էր հնչյունական ընթերցման բանալին։
Շամպոլիոնի վերծանման համար, ընդհանուր առմամբ, նախադրյալների իդեալական պայմաններ են եղել. Ռոզետայի քարի վրա կային նույնական տեքստեր ինչպես հայտնի, այնպես էլ անհայտ լեզուներով։ Նման ոչինչ չի հայտնաբերվել Հինդա հովտի գտածոներում։ Չկային նաև երաշխիքներ, որ դրոշմվածքների վրա պատկերված խորհրդանիշներն ընդհանրապես կապ չունեն գրավոր նշանների հետ և ծառայել են տարբեր նպատակների։ Պատկերների մեկնաբանությունը մեծապես կախված էր նաև ընդունված պարադիգմից. չնայած մայաների արվեստում պատերազմների և զոհաբերությունների բազմաթիվ տեսարաններին, գրեթե կես դար մայանիստները պահպանել են քաղաքակրթության խաղաղ մեկուսացված կենտրոնների առասպելական պատկերը, որտեղ գիտուն քահանաները բուրգերի գագաթներից հետևում էին աստղերին, և զբաղվում էին օրացուցային հաշվարկներով։
Հմայություն և ազդանշանային տեսություն
Վլադիմիր Կուզմիշչևը համարել է, որ Կնորոզովի համար մայա գրի վերծանումը «գործնական վարժություն» էր ավելի լայն ոլորտի, որը նա անվանել է «ազդանշանի տեսություն»։ Նա այս տեսությունը բացատրել է այսպես.
1961 թվականի հունվարի 21-30-ին տեղեկատվության մշակման, մեքենայական թարգմանության և տեքստի ավտոմատ ընթերցման կոնֆերանսում Յու. Վ. Կնորոզովը ներկայացրել է զեկույց ազդանշանային ընդհանուր տեսության վերաբերյալ։ Վյաչ. Վս. Իվանովը ԽՍՀՄ ԳԱ սլավոնագիտության ինստիտուտում այնուհետև կազմակերպել է «հարցազրույց» նույն թեմայով, որի նյութերը տպագրվել են «Կառուցվածքային և տիպաբանական հետազոտություններ» ժողովածուում 1962 թվականին։ Քննարկմանը մասնակցել են Ալեքսանդր Ռեֆորմատսկին և Լև Կալուզնինը։ 1961 թվականի սեպտեմբերին Կնորոզովը մասնակցել է Գորկու համալսարանում Գորկու անվան ֆիզիկատեխնիկական ինստիտուտի մասնակցությամբ կազմակերպված ժողովին՝ նվիրված արվեստի գործերի լեզվի ուսումնասիրության մեջ մաթեմատիկական մեթոդների կիրառմանը։ Հանդիպումներից մեկում Կնորոզովը կարդացել է « Հմայվածության ուսումնասիրության մասին» զեկույցը, որտեղ նա ներկայացրել է այս հայեցակարգը։ Մ. Ալբեդիլի նկարագրության մեջ «Հմայվածության ներքո նա հասկանում էր ազդանշանի այնպիսի գործողություն, որում նախկինում ստացված տեղեկատվությունն ամբողջությամբ կամ մասամբ ջնջվում է, այդ ընթացքում տեղի է ունենում ուղեղի հակառեզոնանսային պաշտպանության հաղթահարում։ Ռիթմը, օրինակ, ունի նմանատիպ ազդեցություն։ Կնորոզովը ... դիմում էր նախնական սինկրետիզմում գործիքային երաժշտության, երգեցողության և պոեզիայի օրինակներին։ Նա հատուկ ուշադրություն է դարձրել իմաստային հմայքին, կարծելով, որ նկարագրության երկիմաստությունն ու անորոշությունը հանդես է գալիս որպես ուժեղ հմայող միջոց, և ընդգծելով, որ կիրառական արվեստը սկսվում է հենց իմաստային հմայքից, որը նա համարել է գեղարվեստական պատկերների միջոցով հմայք առաջացնող ազդանշան»։ Կնորոզովի հիմնավորումները հերքել է Ա. Ն. Կոլմոգորովը, ով մատնանշել է Կնորոզովի ռիթմի տեսության թերությունները։
Ինչպես հետևում է Վյաչեսլավ Իվանովի հուշերից, Կնորոզովը դեռ ուսանողական տարիներից ձգտել է լուծել այն հարցը, թե ինչպես է վայրի համայնքը վերածվել մարդկային կոլեկտիվի։ Հետևաբար, նրա հետաքրքրությունը շամանիզմի նկատմամբ պետք է համարել առաջինը և առավել խորը․ անմիջականորեն դրա հետ են շաղկապված տղամարդկանց փակ միությունների ոլորտի կնորոզովյան որոնումները։ Կնորոզովը փնտրել է պատմության մեջ եղած կազմակերպությունների ձևերի օրինակներ, որոնք ամենաարդյունավետ կերպով օգտագործել են հմայությունը։ Նրա կարծիքով դրա լավագույն օրինակներ էին բոլշևիկյան կուսակցությունը և ամերիկյան մորմոնները։ 1960-ականներին Կնորոզովն անուղղակի պատկերացումներից հանգել է հասարակության մեջ հաղորդակցման համընդհանուր մոտեցման համակարգերի ձևավորմանը։ Այս հարցին անդրադարձ է կատարվել 1973 թվականի «Ազդանշանային դասակարգման հարցի մասին» հոդվածում, որը նվիրված էր խոսքի նախահիմքին, որը հանգեցրել է անսահմանափակ հաղորդակցական «ռեպերտուարի» ձևավորմանը։ «Մարդկային կոլեկտիվը կարողացավ առանձնանալ վայրի համակարգից, երբ առաջացավ հաղորդակցության նոր ձև, որն արտացոլում էր ուղեղի աշխատանքի արմատապես նոր մոդելը, երբ ազդանշանը կապված չէր անմիջական ռեակցիայի հետ»։
Մեկ այլ կարևոր տեսական խնդիր, որը հետաքրքրել է Կնորոզովին, Հեկկելի օրենքն էր։ Նա կարծում էր, որ կենսագենետիկական օրենքը կիրառելի է նաև սոցիալական համակարգերի համար, այսինքն՝ առանձին բարձրակարգ օրգանիզմի զարգացումն այն փուլերի համառոտ և արագ կրկնությունն է, որով անցել են նախնիներն իրենց էվոլյուցիայի ընթացքում։ Կնորոզովը կարծում էր, որ դրա ապացույցը կարելի է գտնել գրային համակարգերում, որոնք արտացոլում են մարդու գլխուղեղի զարգացման և գործունեության փուլերը։ Ուսումնասիրելով գրի տարբեր տեսակների գրաֆիկական կողմը, Յու. Վ. Կնորոզովը ուշադրությունը սևեռել է մանկական նկարներին, որոնք նա համադրել է նախամարդու արած պատկերների հետ՝ փորձելով բացահայտել գրաֆիկական ազդանշանի առանձնահատկությունները։ Այսպիսով, ուշադրություն հրավիրելով այն փաստի վրա, որ մինչև 6-7 տարեկան երեխաների նկարներում հեռանկար/ակնկալիքներ չկան, Յուրի Վալենտինովիչը հայտարարել է, որ մանկական նկարները, որպես ֆիլոգենեզի մակարդակի վրա գտնվող օնտոգենեզի որոշակի փուլ, համապատասխանում են հին պետական կազմավորումների առաջացման փուլին։ Կնորոզովը ելնում էր նրանից, որ գրի զարգացման գործընթացը փուլային գործընթաց է։ Նախնադարյան պատկերագրությունը կոդավորում է հաղորդագրությունները՝ օգտագործելով քիչ թե շատ իրատեսական տեսարաններ, որոնցից յուրաքանչյուրը կարող է նկարագրվել համանման իմաստով արտահայտությունների անորոշ մեծ քանակով։ Պետության առաջացումից հետո ճշգրիտ գրառումներ անելու անհրաժեշտություն է առաջացել, ուստի գիրը սկսել է բանավոր խոսքը ֆիքսել, սկզբում մորֆեմիկ-վանկային ձևով (մեծ թվով համանուններով և դետերմինատիվներով՝ որոշիչներ, որոնք հեշտացնում են ընթերցումն ու ըմբռնումը)։ Նշանների արտաքին տեսքը բոլոր դեպքերում հանգում է պատկերագրական ձևերին և արտացոլում է տեղական պայմանները. զարգացման ուշ փուլում նշանների ձևը դառնում է հստակ համակարգված, և չինական գրերի և դրանից բխող համակարգերի դեպքում կորցնում է իր պատկերայի բնույթը։
Կուրիլյան արշավախմբեր, այնուներ և Բերինգիայի խնդիր
Ըստ Գ. Երշովայի, 1950-ականներից Կնորոզովին հետաքրքրող գլոբալ թեմաներից էր ամերիկյան մայրցամաքի բնակեցումը։ Նրա համար առանձնահատուկ հետաքրքրություն էր ներկայացնում Բոգդան Խմելնիցկի հրաբուխը, որի լանջերին Գեորգի Վլասովը ժայռապատկերներ էր հայտնաբերել 1948 թվականին ։ Սա Յուրի Վալենտինովիչին հանգեցրել էր այն վարկածին, որ Կուրիլյան լեռնաշղթան կարելի է համարել Բերինգիա տանող մատույցներ։ Կնորոզովը հույս ուներ երկու գիտական խնդիր փորձարկել այս ոլորտում․ նախ՝ վերաստեղծել Ամերիկայի բնակեցման հնարավոր ուղիներից մեկը և երկրորդ՝ մշակել հնդկացիների էթնոգենեզի հնարավոր սխեմաներ։ Սա ուղղակիորեն համահունչ էր էթնիկ սեմիոտիկայի խմբի պլանին. Կնորոզովը հայտարարեց, որ ամերհինդերի լեզուներն ու մշակույթները գալիս են բնակության առաջին ալիքից, այսինքն՝ վերին պալեոլիթից, որը բացառում էր ազդեցություններն ու փոխառությունները։ Եթե դա ապացուցվեր, ապա կարելի էր ուղղակիորեն ասել, որ մայաների մշակույթն ու գրությունը կարող էին կարևոր ապացույց լինել նրա կոլեկտիվի տեսության համար։ Արշավախումբը հիմնավորելու և Ազգագրության ինստիտուտից միջոցներ հատկացնելու համար առաջնահերթություն է տրվել այնու հնագույն մշակույթի ուսումնասիրությանը և նախաայնու բնակչության հիպոթետիկ նախագրության կամ ժայռապատկերների որոնմանը։
1979 թվականին Կնորոզովը մասնակցել է Խաբարովսկում կայացած Խաղաղօվկիանոսյան XIV գիտական կոնգրեսին (օգոստոսի 20 - սեպտեմբերի 2) և ճանապարհին այցելել է Իտուրուպի վրա գտնվող Բոգդան Խմելնիցկի հրաբխի կալդերան։ Նրա ջանքերի արդյունքում մինչև 1990 թվականը կատարվել է 9 ուղևորություն դեպի Կուրիլյան կղզիներ (1979 թ., 1982-1985 թթ., 1987-1990 թթ.), յուրաքանչյուրը 1-2 ամիս տևողությամբ։ Այդ տարիներին նրան ուղեկցել են Կունստկամերայի տարբեր աշխատակիցներ, այդ թվում՝ Գ. Գ. Երշովան, ինչպես նաև Սախալինի երկրագիտական թանգարանի գործընկերները։ Տարբեր տարիների ճամփորդությունները նվիրված էին տարբեր խնդիրների։ Օրինակ, առաջին սեզոններում նրանք փնտրում էին ժայռային պատկերներ։ Կնորոզովը կիրառել է խիստ գիտական մոտեցում. տարբեր դարերի ռուսական և ճապոնական քարտեզների ուսումնասիրությունից նա եզրակացրել է, որ խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանում մարդիկ կարող են բնակություն հաստատել միայն որոշ վայրերում, որոնք հատկապես բարենպաստ են կյանքի համար։ Սա հաստատվել է 1982-1983 թվականներին Իտուրուպ կատարած ուղևորությունների ժամանակ, որին, ի թիվս այլոց, մասնակցել են Ե. Ս. Սոբոլևան և Յու. Ե. Բերյոզկինը։ Հայտնաբերվել են 3600 տարվա «խոհանոցային կույտեր»․ հետագայում սախալինյան հնագետները շարունակել են ուսումնասիրել Այնու սրբավայրը։
Միայն 1988-1989 թվականներին Կուրիլյան կղզիներում հայտնաբերվել են այնուի անվիճելի սուբստրատը. Յանկիտո-I կեցավայրում նրանք գտել են մեծ քանակությամբ կերամիկական և քարե իրեր, օրգանական նմուշներ, որոնք տվել են 5000-7000 տարվա ռադիոածխածնային թվագրում՝ Ձյոմոն մշակույթի (縄文時代) զարդարված գանգեր։ Կնորոզովն այս արշավախմբերում նույնիսկ սկսել է զարգացնել ոչ գրային մշակույթներում զարդանախշերի ընդհանուր սյուժեների և տրամաբանության գաղափարները։ Կիտովոե գյուղի մոտակայքում գտնվող Իտուրուպի պեղումների Кит-3 հատվածում հայտնաբերվել են 8 քարե շրջանակներ, որոնք կազմում են արխաիկ 8-ամյա օրացույց՝ 28 և 35 օր ամիսներով։ Հարավային Սախալինի վրա՝ Նևելսկի շրջանում, հայտնաբերվել են տիեզերական խորհրդանիշներով «ասնի» տապանաքարեր։
Սյուների վրա Կնորոզովը հայտնաբերել է բուսականության և որոշակի աշխարհագրական կետերի առափնյա ուրվագծեր։ Ըստ նրա վերծանման՝ ասնիի վրա պատկերված է այնուի հետմահու ճանապարհը՝ Հարավային Սախալինից հանգուցյալը գնում է Հոկայդո, այնուհետև Հոնսյու, և այստեղ սյունն ավարտվում է կամ կլոր պատկերով, կամ՝ սլաքով։ Համաձայն այս սլաքի՝ այնուն գնում է իվասույ, այսինքն՝ անտառի մի որջ կամ քարանձավ, որով նա մտնում է պոկան-կատան՝ անդրաշխարհ։ Սրա հիման վրա Կնորոզովն առաջարկել է, որ նախա-այնու մշակույթի կրողների առաջընթացը ոչ գծային է եղել (Հոնսյու - Հոկայդո - Սախալին - Կուրիլներ), և արդեն Հոնսյուից վերաբնակեցման ժամանակ անմիջապես ձևավորվել են երեք տարբեր ճյուղեր. հոկայդյան, սախալինյան և կուրիլյան այնուների ։
Տեղի բնակիչների, զինվորականների և հետազոտողների համար նույնպես մեծ հետաքրքրություն է ներկայացրել հյուսիսային մայրաքաղաքի հայտնի գիտնականների «վայրէջքն» իրենց տարածքներ։ Ընտանիքը պահպանել է «ԽՍՀՄ ԳԱ Ազգագրության ինստիտուտի Կուրիլյան արշավախմբի անդամ, պատմական գիտությունների դոկտոր, ԽՍՀՄ տարվա պետական մրցանակի դափնեկիր Յու․ Կնորոզովին սահմանապահների հայրենասիրական դաստիարակությանն ակտիվ մասնակցելու և ի պատիվ Ճապոնիայի դեմ խորհրդային ժողովրդի տարած հաղթանակի 40-ամյակի (1985թ. սեպտեմբեր)» շնորհակալական նամակը։
Երկրի տնտեսական իրավիճակի պատճառով Մարդաբանության և ազգագրության թանգարանի Կուրիլյան արշավախմբերն ավարտվել են 1990-ականներին։ Հսկայական հնագիտական և ազգագրական նյութ է հավաքվել այնուի մասին, սակայն Կնորոզովի ամենակարևոր վարկածները չեն հաստատվել։
Հետաքրքիր փաստեր
Կնորոզովի կենցաղային սովորությունների մասին բազմաթիվ լեգենդներ կան։ Առօրյա կյանքում նա միշտ եղել է չափազանց անպաճույճ, հասարակ (թեև շուրջը կատարյալ կարգ ու կանոն է պահպանել և բոլորին սովորեցրել լինել այդպիսին), միշտ հագել է հարմարավետության և սովորության սկզբունքով հագուստ, նույնիսկ եթե կոստյումն ու կոշիկները աններկայանալի լինեին։ Միևնույն ժամանակ նա բարձր ինքնագնահատական է ունեցել և Կուրիլյան կղզիներ կատարած արշավանքում գտնվելու ժամանակ իր աշխատանքային հագուստին մշտապես փակցրել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակի դափնեկիրի կրծքանշանը։ Չլինելով բծախնդիր սննդի հարցում, նա սիրել է համեմունքներով փորձարկել։ Նա սիրել է ծաղիկներ և սենյակային բույսեր, որոնց անձամբ է խնամել։ Նա սիրել է նարդի խաղալ և փորձել է ուրիշներին հետաքրքրել այս խաղով։ Որպես կաբինետային գիտաշխատող՝ նա գերադասել է տեքստերի վրա աշխատել կանգնած՝ նիստերի դահլիճի ամբիոնասեղանը նրա սենյակում ծառայել է որպես գրասեղան։
Կնորոզով զույգը հավաքել է տնային գրադարան, որտեղ կային (ըստ այն ժամանակվա նորաձևության) բաժանորդագրությամբ հավաքված ստեղծագորշություններ. ինչպես բոլորն են նշել, Յուրի Վալենտինովիչը գեղարվեստական գրականության և պոեզիայի բացառիկ խորը գիտակ է եղել։ Գրադարանի մասնագիտական մասում եղել են ոչ միայն ազգագրության, լեզվաբանության, գրականագիտության, կրոնագիտության, բանահյուսության, այլ նաև բնագիտական մենագրություններ։ Այնուամենայնիվ, չնայած երիտասարդության տարիներին ռոմանտիզմի հանդեպ կիրքին (մասնավորապես՝ Վյաչեսլավ Իվանովի), Կնորոզովի ճաշակները չափազանց անհատական են եղել։ Օրինակ, նա կարող էր հայտարարել, որ Ախմատովային չի համարում բանաստեղծուհի, որ «երբեք չի լսել Ցվետաևայի մասին», և որ Պաստեռնակի «Բժիշկ Ժիվագո» վեպը գնահատվել է որպես շատ միջակ ստեղծագործություն։ Ուսանողների և հարազատների վկայությունների համաձայն՝ Կնորոզովն անընդհատ ինչ-որ բան է կարդացել, արձակում նախընտրել է դետեկտիվներ, մեջբերել է Պուշկինին, Լերմոնտովին և Գոգոլին։ 20-րդ դարի հեղինակներից նա ակնհայտորեն նախընտրել է Հաշեկին և Գրեհեմ Գրինին։ Նա գնահատել է ծիծաղաշարժը, և ինքն էլ հակված է եղել  սև հումորի հասնող պարադոքսների։ Ըստ Գ. Երշովայի՝ Կնորոզովը սիրել է բնութագրող մականուններ տալ իրեն շրջապատի մարդկանց ու իրերին, ընդ որում, բնորոշումները կատարել է բացառապես համակրանք առջացնող բնավորության և երևույթի վրա շեշտադրելով։ Մասնավորապես, յուկատեկ լեզվի Cordemex հաստափոր բառարանը վերածվել է «Չաղ միսի» (Толстомяс)։
Կնորոզովն իր կյանքի վերջին տարիներին երբեմն դրսևորել է դեսպոտիզմ («ինչպես, եթե բժիշկ Ջեքիլն ուղղակի աչքի առաջ վերածվեր պարոն Հայդի») և կասկածամտություն։ Գ. Երշովան՝ ասպիրանտը, ով ճանաչել է Կնորոզովին 1979 թվականից, պնդել է, որ իր գիտական ղեկավարը ծայրահեղ բացասական է վերաբերվել Իրինա Ֆեդորովայի հետ իր ընկերությանը, և նրանք ստիպված են եղել նրա ներկայությամբ ձևացնել, որ գրեթե չեն ճանաչում միմյանց։
Մո Իբրահիմ
Կենսագրություն
Ըստ «Ֆորբս» ամերիկյան ֆինանսատնտեսական ամսագրի՝ 2008 թվականի նրա կարողությունը գնահատվել է 2,5 միլիարդ դոլար։ Նրա անունը Թայմ ամսագրի կողմից ընդգրկվել է«Թոփ 100» հարուստների ցուցակում։
Մոնգրասանո
Մոնգրասանո (Mongrassano), կոմունա Իտալիայում, Կալաբրիա մարզում՝ Կոզենցա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 1763 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 52 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 34 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 87040։ Հեռախոսային կոդը՝ (+39) 0984։
Կոմունայի հովանավորն է Սուրբ Եկատերինա Ալեքսանդրացին։ Տոնը նշվում է նոյեմբերի 25-ին։
Մո Իբրահիմ
Կենսագրություն
2010 թվականից Իբրահիմը համագործակցել է «Broadband» լայնաշերտ տվյալների փոխանցման զարգացման հանձնաժողովի հետ։
Մո Իբրահիմ հիմնադրամ
Մոհամեդ Մոն հիմնադրել է Մո Իբրահիմ հիմնադրամը։ Այն 2007 թվականին հիմնել է մրցանակ՝ Աֆրիկյան առաջնորդության նվաճումների համար, որի առաջին մրցանակակիրը եղել է Մոզամբիկի նախկին նախագահ Խոակին Չիսանոնը ։ Հիմնադրամը տարեկան հրապարակում է «Ինդեքս Մոհամեեդ Մո» վիճակագրական տվյալները, որը գնահատում է պետական ​​կառավարման արդյունավետությունը՝ հաշվարկված բոլոր 53 աֆրիկյան երկրների համար։ 2009 թվականից ինդեքսը հաշվարկվում է միայն Սահարայից հարավ ընկած 48 երկրների համար։
Անձնական կյանք
Մո Իբրահիմը ամուսնացած է Հանիա Իբրահիմի հետ, որը նախկինում եղել է Առողջապահության ազգային ծառայության խորհրդատու։ Նա կրծքագեղձի քաղցկեղի կլինիկա է հիմնել Սուդանի մայրաքաղաք Խարթումում։ Հետագահայում նրանք ամուսնալուծվել են։ Նրանց դուստրը՝ Հադիլ Իբրահիմը, «Mo Ibrahim Foundation»-ի գործադիր տնօրենն է, իսկ որդին՝ Հոշ Իբրահիմը, դերասան է ։
Իբրահիմը հետագայում ամուսնացել է Ջեյն Իբրահիմի հետ, նրանք ունեն որդի ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի բարեգործներ Կատեգորիա:Ճարտարագետներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ Կատեգորիա:Բրիտանացի ճարտարագետներ Կատեգորիա:Բրիտանացիներ
Յուրի Կնորոզով
Հետաքրքիր փաստեր
Յուրի Կնորոզովը կատուների սիրահար է եղել։ Ֆեդորովան գրել է, որ մոտ 1970 թվականին նա իր գործընկերոջը նվիրել է Ասյա (Ասպիդա) անունով սիամական կատու, այնուհետև ծնվել է մի ձագ, որին Կնորոզովն անվանել է «Չաղ Կիս» (Толстый Кыс): Այդ ժամանակ սիամական ցեղատեսակը հազվադեպ էր ԽՍՀՄ-ում։ Կնորոզովը կատվի հանդեպ այնքան մեծ կապվածություն է ունեցել, որ նա կատվին գրեթե լրջորեն համարել է «իր համահեղինակ» (և որպես այդպիսին ներառել է 1973 թվականի ազդանշանի դասակարգման մասին մեքենագիր հոդվածում)։ Գիտնականի ամենահայտնի լուսանկարը՝ Ասյային (Ասպիդա) գրկած, արվել է այդ ժամանակ՝ Կունստկամերայի աշխատակից Գալինա Իվանովնա Ձենիսկևիչի կողմից (1933-2002 թթ.)։ Ըստ Գ. Երշովայի, սա միակ լուսանկարն է, որը հավանել է հենց ինքը՝ Կնորոզովը։ Այնուամենայնիվ, սիամական կատուները երկար չեն ապրել (Ասյան անհետացել է, երբ նրան բաց են թողել զբոսնելու), բայց նրանց փոխարինել են այլ կենդանիներ՝ սովորական տաբբի կատու և սպիտակ կատու «Սպիտակ ավազակ» (Белобандитка, որի մասին Կնորոզովն ասել է, որ «կատու է ձևանում»), որը տիրոջ մահից հետո ապրել է 8 տարի։
Հիշատակ
Կնորոզովի մահից հետո նրա արխիվի մի զգալի մասը հայտնվել է Մոսկվայում, Ե․ Յու Կնորոզովան իր մոտ մնացած արխիվի մասը 2007 թվականին փոխանցել է Դումբարթոն Օքս առանձնատան (Վաշինգտոն ԿՇ) մինչկոլումբոսյան քաղաքակրթության հավաքածուին։ Արխիվը ներառում է փաստաթղթերով 14 տուփ և մեկ տուփ օրաթերթերով և օրաթերթերից կտրած հատվածներով։ Փաստաթղթերի հեղինակային կարգը կորել է, ուստի արխիվի աշխատակիցները (նախնական նկարագրությունը կատարել է Ալեքսանդր Տոկովինինը) փաստաթղթերը պայմանականորեն բաժանել են 4 բաժնի՝ կենսագրություն, նամակագրություն, մենագրությունների և հոդվածների ձեռագրեր և հետազոտական նյութեր։ Այնու մասին նյութերի մի մասը հանձնվել է ԱՄՆ Կոնգրեսի գրադարան ։
1999 թվականին լույս է տեսել եռահատոր «Շկարետի կոմպենդիում» (Compendio Xcaret. De la escritura jeroglífica maya descifrada por Yuri V. Knórosov) Կնորոզովի ընտրված ստեղծագործությունների համառոտագրության հրատարակությունը, որն ուղեկցվել է մայաների երեք կոդերի վերարտադրմամբ (Դրեզդենյան, Փարիզյան և Մադրիդյան)։. Առաջին հատորը ներառում է Կնորոզովի վերանայված կատալոգը, որտեղ նշված են հնչյունական ընթերցումները, և հոդվածներ, որոնք բացատրում են նրա մեթոդի էությունը։ Երկրորդ հատորը նվիրված է ծածկագրերի վերարտադրմանը, որոնց հիման վրա կատարվել է վերծանումը։ Երրորդ հատորը ներառում է ծածկագրերի տեքստերի թարգմանությունները՝ մեկնաբանություններով ։
2018 թվականին Կունստկամերան հրատարակել է Յու. Վ. Կնորոզովի (կազմող և պատասխանատու խմբագիր՝ Մարգարիտա Ալբեդիլ) ընտրված ստեղծագործությունների գրեթե 600 էջանոց ժողովածուն՝ հոր կենսագրությամբ, որը գրել է կինը՝ Է. Յու. Կնորոզովան և դուստրը՝ Ա. Ա. Մասլովան։ Նյութերը բաժանված են չորս մասի, որոնք արտացոլում են գիտնականի հիմնական հետաքրքրությունները (ներառյալ անգլիալեզու զեկույցը հարապան գրի վերծանման մասին), և տպագրվել է նաև Դումբարթոն Օքս փոխանցված արխիվի գույքագրումը։ 2019 թվականի սեպտեմբերի 6-ին Մոսկվայի գրքի 32-րդ միջազգային տոնավաճառի շրջանակներում տեղի է ունեցել Գ․ Երշովայի «20-րդ դարի վերջին հանճարը. Յուրի Կնորոզով. գիտնականի ճակատագիրը» գրքի շնորհանդեսը։ Գիտնականի առաջին ծավալուն կենսագրությունը հրապարակել է Ռուսաստանի պետական հումանիտար համալսարանը (ՌՊՀՀ) ։
Դեռևս Կնորոզովի կենդանության օրոք 1998 թվականին, Ռուսաստանի պետական հումանիտար համալսարանի պատմաարխիվային ինստիտուտում, Ա. Պ. Լոգունովի նախաձեռնությամբ բացվել է «Հին Մեզոամերիկայի մշակույթները էպիգրաֆիկ ժառանգության համատեքստում» ծրագիրը ։ Աստիճանաբար ձևավորվել է Յու. Վ. Կնորոզովի անվան Մեզոամերիկյան կենտրոնը՝ Գ. Երշովայի գլխավորությամբ։ 2010 թվականից Կնորոզովի կենտրոններ են գործում Գվատեմալայում և Մեքսիկայում։ Նրանք զբաղվում են տարբեր նախագծերով, այդ թվում՝ ռուսաց լեզվի և մշակույթի տարածմամբ, ժամանակակից մայաների ուսումնասիրությամբ։ 2012 թվականին Կանկունում կանգնեցվել է Կնորոզովի առաջին հուշարձանը՝ Գ. Պոտոցկու ստեղծագործությունը, ինչը առաջացրել է Գ. Երշովայի բացասական արձագանքը ։ 2018 թվականի մարտի 11-ին Մերիդայում տեղադրվել է նոր հուշարձան՝ մեքսիկացի քանդակագործ Ռեյնալդո Բոլիո Սուարեսի (Պաչելի) ստեղծագործությունը։ Հուշարձանը գտնվում է Մայաների աշխարհի մեծ թանգարանի հարևանությամբ։ Ստելի ճակատային մասում բարձր ռելիեֆ կա. Կնորոզովը պատկերված է Ասյա կատվի հետ՝ ամբողջ հասակով, իսկ հարթաքանդակի հակառակ կողմում՝ մայաների հիերոգլիֆները։ Պատվանդանին փորագրված են գիտնականի խոսքերը՝ «Սրտով ես միշտ մեքսիկացի եմ մնում»։ Աշխատանքի համար վճարել են Կնորոզովի Մեզոամերիկյան կենտրոնը և ռուսական կողմի այլ ներկայացուցիչներ ։
Յուրի Կնորոզովն իր կյանքի մայրամուտի տարիներին Դմիտրի Գլուխովսկու «Մթնշաղ» միստիկ-գեղարվեստական վեպի հերոսներից է, որը տպագրվել է 2007 թվականին։ Հիվանդ, մահամերձ հերոսը ցուցադրվում է որպես «Աստծո և խելագարի գծերով տարօրինակ դիցաբանական արարած»։
2016 թվականին Խարկովի փողոցներից մեկն անվանակոչվել է Յուրի Կնորոզովի անունով։ Պիվդեննոե քաղաքում գիտնականի անունը ստացել է նաև Կարլ Մարքսի փողոցը, որի վրա գտնվում էր Կնորոզովների տունը։ Այն տան վրա, որտեղ Յուրին մեծացել է 2019 թվականի օգոստոսին, տեղադրվել է հուշատախտակ։ Կնորոզովը պատկերված է նաև Խարկովի համալսարանի գլխավոր մասնաշենքի նախասրահում գտնվող խորաքանդակի վրա ։ 2018 թվականին Իտուրուպի ժայռերից մեկը ստացել է Կնորոզով անունը ։ Սանկտ Պետերբուրգում Յուրի Կնորոզովի ծննդյան 100-ամյակի գալիք ամսաթվին նվիրված հուշարձան կամ հուշատախտակ տեղադրելու նախագծեր կան ։ Ուկրաինացի գիտնական Յուրի Պոլյուխովիչը, ով նախկինում զբաղեցրել է այս երկրի կրթության և գիտության նախարարի առաջին տեղակալը, պաշտոնապես հայտարարել է, որ «աշխատանքներ են ընթանում»՝ 2022 թվականին Յուրի Վալենտինովիչի ծննդյան 100-ամյակը պաշտոնական մակարդակով նշելու համար ։
Հղումներ
{ՎՊԵ}}
Կատեգորիա:Ռուս լեզվաբաններ Կատեգորիա:Խորհրդային լեզվաբաններ Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Հայկական ծագմամբ ռուսներ Կատեգորիա:Ռուս ազգագրագետներ Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ Կատեգորիա:Ռուս բանասերներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի պատմաբաններ Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Ռուս հնագետներ Կատեգորիա:Ռուս մարդաբաններ Կատեգորիա:Խորհրդային հնագետներ Կատեգորիա:Ռուս արևելագետներ Կատեգորիա:Մայանիստներ
Իզոմորֆություն
Իզոմորֆություն (իզո… և հուն. μορφή -  տեսք, ձև), ատոմների միմյանց տեղակալելու հատկությունը բյուրեղներում և միներալներում։ Իզոմորֆությունն առաջինը բացահայտել է Էյլհարդ Միչերլիխը (1819), իսկ հետագայում զարգացրել են Անդրեաս Արծրունին, Վիկտոր Գոլդշմիդտը, Վլադիմիր Վերնադսկին, Ալեքսանդր Ֆերսմանը և այլք։
Ալ-Բուհթուրի
Ալ-Բուհթուրի, ամբողջական անունը՝ أبو الوليد بن عبيدالله البحتري التنوخي, (Աբու ալ-Ուալիդ իբն Ուբայդալլահ ալ-Բուհթուրի ալ-Թանուխի), արաբ նշանավոր բանաստեղծ և բանասեր։ Ալ-Բուհթուրին եղել է Աբու Թամմամի աշակերտը և ժամանակակիցը։ Արյունակցական կապեր է ունեցել թայ ցեղի հետ։ Ալ-Բուհթուրիի մասին գլխավոր աղբյուրը բանասեր և պատմաբան Աբու Բաքր աս-Սուլիի «Տեղեկություններ Ալ-Բուհթուրիի մասին» աշխատությունն է։ Ինչպես նաև կարևոր աղբյուր է Աբու ալ-Ֆարաջ ալ Իսֆահանիի «Երգերի գիրքը» ։
Իզոմորֆություն
Իզոմորֆությանը բնորոշվում է ատոմների հատկությունների (չափերի, կառուցվածքի, իոնացման պոտենցիալների) մերձությամբ, առաջացող քիմիական միացության բնույթով և կառուցվածքով, թերմոդինամիկ պայմաններով (ջերմություն, ճնշում)։ Ըստ ձևի իզոմորֆությունը լինում է կատարյալ և անկատար։ Տարբերվում են նաև իզոմորֆության մի քանի տիպեր՝ իզովալենտ, հետերովալենտ, բևեռային, շղթայական ևն։ Իզոմորֆ տեղակալման օրենքներով է բացատրվում ապարներում և հանքանյութերում խառնուրդների ձևով գտնվող հազվագյուտ տարրերի բաշխումը։ Իզոմորֆության մասին ուսմունքը խիստ կարևոր է ապարներում տարրերի հայտնաբերման ձևերի և երկրակեղևում քիմիական տարրերի կոնցենտրացման ու ցրման պրոցեսների հետազոտման համար։
Ալ-Բուհթուրի
Կենսագրություն
Ալ-Բուհթուրին ծնվել և երիտասարդությունն անցկացրել է Սիրիայում՝ բյուզանդական սահմանին մոտ գտնվող Մանբիջ քաղաք-ամրոցում։ 20 տարեկանում առաջին անգամ մեկնեց Բաղդադ և կարճ ժամանակում կարողացավ նշանավոր պոետի համբավ ձեռք բերել։ Պալատում նրա դիրքերն ամրապնդվեցին հատկապես խալիֆ ալ-Մութավաքքիլի (المتوكل) օրոք, ում էլ հենց Ալ-Բուհթուրին ուղղում էր իր ձոները։ Իր ձոներում գովերգում էր դաժան ու անարդար խալիֆին՝ զոհելով իր շիական գաղափարները՝ հանուն պալատական բարձր դիրքի։ Նույնիսկ այն ժամանակ, երբ խալիֆը հալածում էր շիաներին։
Իզոմորֆություն
Կատեգորիա:Բյուրեղագիտություն Կատեգորիա:Հանքաբանություն
Ալ-Բուհթուրի
Կենսագրություն
Ալ-Բուհթուրիի պոեզիայում իրենց արտացոլումն են գտել նաև մի շարք պատմական դեպքեր. հատկապես հակաաբբասյան ելույթները Դամասկոսում, Հայաստանում և այլուր։ Սակայն այս ամենը չխանգարեց ալ-Բուհթուրիին մասնակցել ալ-Մութավաքքիլ խալիֆի դեմ կազմակերպած մահափորձին և խալիֆի մահից հետո փախչել Մանբիջ։ Հետո նա կրկին վերադառնում է Բաղդադ և դառնում հաջորդ խալիֆների՝ ալ-Մունթասիրի (المنتصر, 861-862), ալ-Մութազզի (المعتز, 866-869 ), ալ-Մուհթադիի (المهتدي, 869-870), ալ-Մութամիդի (المعتمد, 870-892) և ալ-Մութադիդի (المعتضد, 892-902) ձոներգուն։ Նա ակտիվորեն մասնակցում էր պալատում կատարվող իրադարձություններին և քաջատեղյակ էր պալատական կյանքին։
Ըստ աղբյուրների՝ ալ-Բուհթուրին 9-րդ դարի պալատական ձոներգու էր, ում հետաքրքրում էր միայն իր շահը։ Իր ձոները և առանձին բանասերների թողած տեղեկությունները պոետի մասին մեզ թույլ են տալիս պատկերացում կազմել նրա մասին. այն է՝ նա եղել է փառամոլ (ինչի մասին վկայում են իր ինքնագովեստները (ֆախր), շահամոլ, կարող ենք ասել անգամ անշնորհակալ. նա շատ էր նախանձում իր ուսուցիչ Աբու Թամմամին։ Երբ մահացավ Աբու Թամմամը, ալ-Բուհթուրին իր ուսուցչին նվիրված ռիսա չգրեց։ Եվ պատահական չէ, որ նա ուներ շատ թշնամիներ պալատականների և մրցակիցներ՝ պոետների շրջանում։
Ալ-Բուհթուրին Աբու Թամմամի հետ միասին «Վերադարձ դեպի հնություն» շարժման ներկայացուցիչ էր։
Ստեղծագործություն
Ալ-Բուհթուրիի վաղ շրջանի բանաստեղծությունները լի են բեդվինական քոչվորական կյանքի ու անապատի նկարագրություններով։ Բաղդադում արդեն նա հիմնականում գրում էր մադհեր, սակայն չէր մոռանում նաև ֆախրի մասին։ Իր մադհերում գովերգվող անհատին բնութագրում էր հետևյալ հատկանիշները. քաջ, խելացի, առատաձեռն և այլն։ Ի տարբերություն Աբու Թամմամի, նա հնարավորինս խուսափում էր չափազանցություններից և կերտում էր մարդկային կենդանի կերպար։ Հենց սա էլ ալ-Բուհթուրիին առանձնացնում է մյուս կլասիցիստ պոետներից։ Նա մադհերում շատ վարպետորեն էր օգտագործում սերնդեսերունդ փոխանցված կլիշեները, առանց որոնց դժվար է պատկերացնել այս ժանրի ստեղծագործությունները։ Ներբողները հարստացնում են ուասֆերը (الوصف )։ Նրա՝ բնության, որսի, բեդվինական կյանքի, անապատի, կենդանիների նկարագրությունները մեզ հիշեցնում են նախաիսլամական շրջանի պոետների կասիդաները։ Նրա ներբողների որոշ տողեր գրեթե համընկնում են Իմրուլկայսի մուալլակայի տողերի հետ։
Ալ-Բուհթուրին հատկապես առանձնանում է ճարտարապետական կոթողների հրաշալի նկարագրություններով՝ հարստացնելով վասֆերը նոր թեմատիկայով։ Շատ արժեքավոր են ալ-Մութազզ խալիֆի և պարսից Խոսրով I Անուշիրվան արքայի պալատների նկարագրությունները։
Ալ-Բուհթուրիի դիվանում հանդիպում է նաև սիրային քնարերգությունը (նասիբ)։ Այս դեպքում էլ դրանք ավանդական են և հետևում են դասական արաբական բանաստեղծական ավանդույթին։ Երբեմն նրա նասիբներում երևում է ուզրական պոետների ազդեցությունը։ Նա իր պայմանական սիրեցյալին կոչում էր Հինդ։
Միջնադարյան արաբ բանասերները ալ-Բուհթուրիին համեմատել են Աբու Թամմամի և ալ-Մութանաբբիի հետ՝ նկատի ունենալով նրա բառապաշարի նրբությունն ու կասիդաների երաժշտականությունը և հատկապես նրա հավատարմությունը հին արաբական բանաստեղծական ավանդույթներին։ Ընդօրինակելով իր ուսուցիչ Աբու Թամմամին՝ ալ-Բուհթուրին նույնպես կազմել է անթոլոգիա՝ «Քիթաբ ալ Համասա» («Քաջագործությունների գիրք»)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արաբ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Արաբ բանասերներ
Գրեդյակինո (կայարան, Վյազեմսկի շրջան)
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 19 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի կայարաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի բնակավայրեր
Ժողովածու (4194)
Ժողովածու (4194), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 4194 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 19-րդ դարում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 30 x 17 սմ չափս։ Գրված է միասյուն, երկսյուն, նոտրգրով, շղագրով։ Կազմը` կաշեպատ ստվարաթուղթ դրոշմազարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Դոբրոտովսկի գյուղական խորհուրդ (Կրոլեվեցկի շրջան)
Դոբրոտովսկի գյուղական խորհուրդ  (Добротівська сільська рада), Ուկրաինայի Սումիի մարզի Կրոլևեցկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Դոբրոտովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 886 մարդ։ Խորհրդում կա 2 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Դեյվիդ Կաստանեդա
Դեյվիդ Կաստանեդա (David Castañeda, ), մեքսիկական ծագմամբ ամերիկացի դերասան, որն առավել հայտնի է նեթֆլիքսի «Ակադեմիա Ամբրելլա» հեռուստասերիալում կատարած Դիեգո Հարգրիվսի դերով ։
Վաղ տարիներ
Ծնվել է Կալիֆոռնիա նահանգի Լոս Անջելես քաղաքում, բայց մեծացել է Մեքսիկայի Սինալոա քաղաքում ։ Տասնչորս տարեկան հասակում վերադարձել է ԱՄՆ և սկսել է հաճախել Workman High School: Կաստանեդան ի սկզբանե քոլեջում ուսանել է Քաղաքացիական ճարտարագիտություն՝ ուսումն ավարտելուց հետո ընտանեկան բիզնեսը շարունակելու համար ։ Սակայն սկսում է հետաքրքրվել կինեմատոգրաֆիայով և 2007 թվականին Կալիֆոռնիա նահանգի Ֆուլերթոն համալսարանում սկսում է մասնագիտանալ կինոարտադրության և միջազգային հարաբերությունների ոլորտներում ։ Շուտով հետաքրքրվում է դերասանական արվեստով և սկսում է հաճախել լսումների։ Դերասանական կարիերայի ընթացքում սովորել է ոչ լրիվ օրով և ավարտել է համալսարանը 2015 թվականին ։
Կարիերա
2011 թվականին կատարել է գլխավոր դեր կարճամետրաժ Մադոգին ֆիլմում, որը կարճամետրաժ ֆիլմերի NBCUniversal փառատոնում արժանացել է հանդիսատեսի համակրանք մրցանակին։ 2012 թվականին ստացել է էպիզոդիկ դեր «Պարեկը» ֆիլմում, իսկ 2013 թվականին մարմնավորել է Ջորջին «Նրանց շփոթել են ծննդատանը» հեռուստասերիալի մի քանի էպիոզդներում ։
2018 թվականին կատարել է Հեկտորի դերը «Մարդասպանը 2։ Ընդդեմ բոլորի» ֆիլմում, նաև կատարել է երկրորդական դեր «Չիկանո» ֆիլմում։ 2019 թվականին նկարահանվել է «Մենք երիտասարդ ենք մահանում» ֆիլմում, որտեղ նրա խաղընկերը եղել է Ժան-Կլոդ Վան Դամը, իսկ «Կյանքում սթենդափեր» ֆիլմում գլխավոր դերում նրա խաղընկերը եղել է Բիլլի Քրիստալը ։
2019 թվականից մինչ այժմ նեթֆլիքսի «Ակադեմիա Աբրելլա» հեռուստասերիալում կատարում է Դիեգո Հարգրիվսի դերը ։
Իոն Բարբու
Իոն Բարբու (ռում.՝ iˈon ˈbarbu, ծածկանուն Դան Բարբիլիան, ), ռումինացի մաթեմատիկոս և բանաստեղծ։
Վաղ կյանք
Ծնված Կոմպուլունգում, Արջեշի ժուդեց, նա Կոնստանտին Բարբիլյանի և Սմարանդայի որդին է։ Հաճախել է Պիտեշտի Իոն Բրոտիանուի ավագ դպրոցը և Բուխարեստի Ջորջե Լազարի ավագ դպրոցը։ Այդ ընթացքում նա հայտնաբերեl է, որ տաղանդ ունի մաթեմատիկայից և Gazeta Matematică-ում սկսեց հոդվածներ հրատարակել. այնուհետև հայտնաբերել է պոեզիայի հանդեպ ունեցած իր կիրքը։ Բարբուն հայտնի էր որպես «20-րդ դարի խոշորագույն ռումինացի բանաստեղծներից մեկը և, թերևս, ամենից մեծը», ըստ ռումինացի գրականագետ Ալեքսանդրու Ցիորանեսկուի։
Բարբուն Բուխարեստի համալսարանում ուսանող էր, երբ Առաջին համաշխարհային պատերազմը իր ուսումը փոխարինեց զինվորական ծառայությամբ։ 1921 թվականին ստացել է բակալավրի իր աստիճանը։ Այնուհետեւ նա գնացել է Գյոթինգենի համալսարան՝ Էդմունդ Լանդաուի հետ երկու տարի թվային տեսություն ուսումնասիրելու համար։ Վերադառնալով Բուխարեստ, նա սովորել է Ջորջե Ցիցեյկայի մոտ, ավարտին հասցնելով իր թեզը 1929 թվականին ։
Apollonian մետրիկական համակարգ
1934 թվականին Բարբիլիանը հրապարակեց իր հոդվածը, որը նկարագրում էր K մակերեսի` պարզ փակ J կորի ներքին տիրույթի հաշվումը։ Ենթադրենք xy-ը էվկլիդեսյան հեռավորությունն է x-ից y: Բարբիլյանի ֆունկցիան K-ում a-ից b հետևյալն է. 1938 թվականին Միսուրիի համալսարանում Լեոնարդ Բլյումենտալը գրեց ''Distance Geometry. A Study of the Development of Abstract Metrics'' (Հեռաչափ երկրաչափությունը։ Աբստրակտ չափումների կատարելագործման ուսումնասիրություն), որտեղ օգտագործում էր «Բարբիլիան տարածություններ» տերմինը մետրիկական տարածությունների համար, որոնք հիմնված են Բարբիլիան ֆունկցիայի վրա, հաշվարկների համար։ Եվ 1954 թվականին ամերիկյան մաթեմատիկական ամսագիրը հրապարակել է Պոլ Ջ. Քելլիի հոդվածը կորով սահմանափակված տիրույթիչափման Բարբիլիանի մեթոդի մասին ։ Բարբիլանին այդ հրապարակումները հասանելի չէին, բայց նա կարդացել էր Բլումենտալի հոդվածը Mathematical Reviews (Մաթեմատիկական ակնարկներ) ամսագրում։
1959 թվականին նա պատասխանեց հոդվածով, որը նկարագրում էր «հաշվարկման շատ սովորական եղանակ, որով երկու կետերի դրական ֆունկցիաները որոշակի սահմաններում կարող են վերափոխվել հեռավորության վրա»։ Բացի Բլումենտալից և Քելլիից, «Բարբիլիան տարածությունների» վերաբերյալ հոդվածներ են հայտնվել 1990-ական թվականներին Պատրիցիա Սուզայի կողմից, իսկ Վլադիմիր Բոսկովը, Մերիան Կյուցան և Բոգդան Սուցիվան 2000-ական թվականներին գրում են «Բարբիլյանի հաշվարկային եղանակների մասին»։ Բարբիլիանն իր Asupra unui principiu de metrizare թերթում նշել է, որ նա նախընտրում է «Ապոլոնյան մետրիկական տարածություն» տերմինը,և այդ տերմինը օգտագործվում են նաև Ալան Ֆ. Բիրդոնի, Ֆրեդերիկ Գերինգի և Կարի Հագի, Պետեր Ա. Հյոստրուի, Զաիր Իբրագիմովի և այլոց հոդվածներում։
Ակադեմիական կարիերա
1942 թվականին Բարբիլիանը դարձավ Բուխարեստի համալսարանի պրոֆեսոր հայտնի մաթեմատիկոս Գրիգորե Մոյսիլի որոշակի օգնությամբ ։
Որպես մաթեմատիկոս, Բարբիլիանը հեղինակել է 80 գիտական աշխատություններ և ուսումնասիրություններ։ Նրա վերջին երկու հոդվածերը, որոնք գրված էին Նիկոլաե Ռադուի հետ համագործակցությամբ, հայտնվեցին հետմահու 1962 թվականին։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Ռումինացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ավանգարդիզմ Կատեգորիա:Ռումինացի գիտնականներ Կատեգորիա:Բուխարեստի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Գյոթինգենի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ռումինացի գրողներ
Դաշտի-Վանիկ
Դաշտի-Վանիկ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Գավաշի գավառակում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Կոլայի թերակղզի
Կոլայի թերակղզի (Кольский полуостров), Ռուսաստանի եվրոպական մասի ծայր հյուսիս-արևմուտքում, Մուրմանսկի մարզում։ Ողողվում է Բարենցի և Սպիտակ ծովերով։
Տարածությունը՝ մոտ 100 հզ. կմ²։ Արևմուտքում են գտնվում Խիբինի և Լովոզերյան տունդրայի լեռնազանգվածները (մինչև 1120 մ բարձրությամբ), կենտրոնական մասում՝ Կեյվիշրբաժան բլրաշարը (մինչև 397 մ)։
Անվանում
Ռուսերեն անվան հայերեն պատճենումն է։ Անվանումն առաջացել է Կոլա գետից․ ուգրո-ֆիննական լեզուներում կուլ (կոլ) հիմքը նշանակում է «ձուկ», այսինքն՝ «ձկնորսական թերակղզի» ։
Աշխարհագրություն
Կլիման համեմատաբար մեղմ է։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը —8°-ից — 13 °C է, հուլիսինը՝ 8°-ից 14 °C։ Հարուստ է սահանքավոր գետերով։
Խոշոր լճերից են Իմանդրան, Ումբոզերոն, Լովոզերոն։ Գլխավոր քաղաքը և նավահանգիստը Մուրմանսկն է։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Թերակղզիներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ռուսաստանի թերակղզիներ
Բարսեղ Ա Մակեդոնացի
Բարսեղ Ա Մակեդոնացի (բյուզանդական աղբյուրներում՝ Վասիլ Ա , Βασίλειος ὁ Μακεδών, ), հայազգի Բյուզանդիայի կայսր (867-886), Մակեդոնական (Հայկական) հարստության հիմնադիրը։
Ծագում
Բարսեղը ծնվել է Բյուզանդիայի Մակեդոնիա թեմ (վարչական միավոր, համապատասխանում է ներկայիս Ադրիանապոլիս քաղաքի շրջակայքի տարածքին) գաղթած հայ ընտանիքում շուրջ 811 թվականին։ Սկզբնաղբյուրների տվյալներով՝ Բարսեղի (բյուզանդական աղբյուրներում՝ Վասիլ) հայկական ծագումն անվիճելի է։ Շատ հետաքրքիր է այդ տեսակետից 10-րդ դարի առաջին կեսում գրված «Եվթիմիոսի վարքը» (կոչվում է նաև «Պսամաթիական ժամանակագրություն»), որտեղ գրված է հետևյալը.
Իսկ Սիմեոն Մագիստրոսը տալիս է Վասիլի արտաքինի նկարագրությունը՝ իրար միացած հոնքեր, սև աչքեր, թուխ դեմք, ինչը ցույց է տալիս, որ ավելի ուշ շրջանի արաբական հեղինակների տված տեղեկությունը, թե Վասիլը սլավոն էր, սխալ է և մենք գործ չունենք սլավոնական տիպարի հետ։
Ըստ պատմիչների՝ Բարսեղ Ա-ի լեզուն հայերենն էր, և նա հունարեն խոսում էր ծանր առոգանությամբ։ Կայսր Կոստանդին Ծիրանածինը հաղորդում է, որ «Վասիլ (Բարսեղ) կայսրը, ծագումով Մակեդոնիայից էր, ազգությամբ հայ Արշակունի»։ Վասիլ Ա-ի կյանքի և գործունեության մասին այս երկն ընդգրկված է բյուզանդական մի աղբյուրի մեջ, որը պատմագիտության մեջ հայտնի է Թեոփանեսի շարունակող անունով։ Վասիլի մասին այս առասպելը հորինողները աշխատել են ցույց տալ, որ Վասիլը սերում էր Արևմուտքի առաջին քրիստոնյա կայսր Կոստանդին Մեծից և Արևելքի առաջին քրիստոնյա թագավոր Տրդատ Գ Արշակունուց։ Դրա նպատակը փաստելն էր Վասիլի իրավունքները՝ Բյուզանդիայի գահի նկատմամբ։ Իսկ իրականում, ինչպես որոշ ուսումնասիրողներ են եզրահանգել, նա կամ Բագրատունիների շառավիղ էր, կամ Մամիկոնյանների։ Վերը նշված ձեռագրում Ծիրանածինը Վասիլ Ա-ի մոր անունը չի հաղորդում, սակայն նրան հիշատակում է իր «Արարողությունների մասին» աշխատության մեջ՝ Պանկալո անունով։ Հայ հեղինակներից Վարդան Արևելցին վկայում է, որ Վասիլի մայրը հայուհի էր։
Բարսեղ Ա-ի կեղծ ծագումնաբանության հեղինակ
Վասիլ Ա-ի կեղծ տոհմածառի հեղինակը պատրիարք Փոտն է, որը ևս, ինչպես հայտնի է, հայկական ծագում ուներ։ Փոտի այս խարդախության մասին արժեքավոր տեղեկություններ է տալիս Իգնատիոս պատրիարքի կենսագիր Նիկետաս Պափլագոնացին։ Նա շարադրում է, որ Փոտն իր տասնամյա արտաքսման ընթացքում ցանկանում է սիրաշահել Վասիլ Ա-ին և իր նպատակին հասնելու համար դիմում է հետևյալ խորամանկությանը. նա վերցնում է Վասիլի ընտանիքի անդամների անունների սկզբնատառերը՝ Վ(ասիլ), Ե(վդոկիա), Կ(ոստանդին), Լ(ևոն), Ա(լեքսանդր) և Ս(տեփանոս) և սարքում Վեկլաս անունը։ Այնուհետև մի կեղծ ծննդաբանություն է հորինում՝ սկսելով Հայոց Տրդատ Գ արքայից (298-330 թթ.)։ Պատմությունը հասցնում է մինչև Վասիլի հորը, և գրում, որ նա մի որդի է ունենալու, որի անունն իբր թե Վեկլաս է լինելու։ Փոտը տալիս է նաև այդ Վեկլասի նկարագրությունը, որն ըստ էության համընկնում է Վասիլի արտաքին նշաններին, և հայտնում, որ նա դառնալու է ամենաերջանիկ թագավորը։ Փոտն այնուհետև իր հորինվածքը ալեքսանդրյան երկաթագիր տառերով գրում է մի հին, մագաղաթյա մատյանում, աշխատելով գրքին տալ հնադարյան տեսք։ Փոտի խաբեության մասնակիցն է դառնում պալատական քահանա Թեոփանես Սֆինոդեմոնը, որն իմաստուն մարդու համբավ ուներ և հետագայում դարձավ Կեսարիայի եպիսկոպոս։ Սա այդ սարքած մատյանը դնում է գրադարանում և մի պատեհ առիթով հանում և ցույց է տալիս արդեն կայսր դարձած Վասիլին։ Ոչ ոք չի կարողանում լուծել գրքի բովանդակության առեղծվածը։ Թեոփանեսն ասում է, թե մեկ մարդ միայն կարող է մեկնել այն՝ Փոտը։ Մարդ են ուղարկում նրա ետևից և բերում մայրաքաղաք։ Փոտը բացահայտում է գաղտնիքը, որ իբր թե հրեշտակի միջոցով է իմացել։ Դրանից հետո, Սիմեոն Մագիստրոսի փոխանցմամբ, Փոտի և կայսեր փոխհարաբերությունները բարելավվում են։
Բարսեղ Ա-ի կյանքի վաղ շրջան
Կոստանդին Ծիրանածինը Վասիլ Ա-ի՝ իր պապի մանկության տարիների մասին (Թեոփանեսի շարունակող) պատմում է, որ ծնողները զբաղվում էին երկրագործությամբ Ադրիանուպոլիս քաղաքում։ Նրա կրթությամբ ու դաստիարակությամբ զբաղվում է հայրը, և Վասիլը հասունանալով աչքի է ընկնում իր քաջությամբ, խոհեմությամբ, ֆիզիկական ուժով ու մարմնի գեղեցիկ կառուցվածքով։ Վասիլի պատանեկության տարիներին, սակայն, հայրը վախճանվում է, և մոր ու եղբայրների խնամքի հոգսն ընկնում է Վասիլի ուսերին։ Նա երկրագործության բերած եկամուտները չնչին է համարում և որոշում մեկնել մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլիս, ցուցաբերել իր կարողությունները և ծառայության անցնել։ Այսպես հաղորդում է Կոստանդին Ծիրանածինը, իսկ Սիմեոն Մագիստրոսը նշում է, որ Վասիլը, նախքան Կոստանդնուպոլիս գնալը, ծառայում էր Մակեդոնիայի բանակաթեմի զորավար Ցանցեսի մոտ։ Այս պատմիչը նաև նշում է, որ Վասիլը թագավորանիստ քաղաք գնալիս 25 տարեկան էր։
Շնորհիվ իր ֆիզիկական տվյալների Վասիլն ընդունվում է ծառայության Միքայել Գ կայսեր ազգական Թեոփիլոսի մոտ՝ դառնալով նրա պրոտոստրատորը։ Գրավում է Միքայել Գ կայսեր, որը նույնպես ծագումով հայ էր, ուշադրությունը՝ հաղթանակ տանելով բուլղարացի հայտնի ըմբիշի նկատմամբ։ Կոստանդին Ծիրանածինը հայտնում է այդ ըմբշամարտի մանրամասները։ Վասիլն իր տիրոջ՝ Թեոփիլոսի հետ ներկա է լինում կայսերական ճաշկերույթի, որին ներկա էին նաև բուլղարներ։ Վերջիններիս մեջ կար մի զորեղ ըմբշամարտիկ, որին գրեթե ոչ ոք չէր կարողացել հաղթել և բուլղարները պարծենում էին նրանով։ Թեոփիլոսը կայսերը համզում է, որ եթե այդ բուլղարն առանց պարտվելու վերադառնա Բուլղարիա, նրա հայրենակիցները շատ պիտի գոռոզանան։ Ուստի կայսրն ընդառաջում է նրա առաջարկին և թույլ է տալիս, որ Վասիլն ըմբշամարտի բուլղար մարզիկի հետ։ Նա այնքան արագ է հաղթում բուլղարին, որ արժանանում է Միքայել III-ի բարեհաճ վերաբերմունքին ու շուտով դառնում կայսեր թիկնապահը (պարակոիմոմենոս) ու հոմանին։
Կայսերակից հռչակում
Բյուզանդական աղբյուրները Միքայել Գ -ին նկարագրում են որպես ապաշնորհ ղեկավար՝ տրված հարբեցողության, խաղամոլության ու հաճույքների։ Նման պայմաններում պետական գործերը հիմնականում վարում էր կայսեր մորեղբայր կեսար Վարդասը (Վարդան), որն ազդեցիկ դիրք ուներ պալատականների, բանակի և ժողովրդի շրջանում։ Արքունիքում նրա դեմ դավեր են նյութվում և կայսերը որոշ ազդեցիկ մարդիկ սկսում են լարել Վարդասի դեմ։ Իսկ այս ամենի ետևում կանգնած էր Վասիլը։ Կրետեի արաբների դեմ արշավանքի ժամանակ Վասիլը կարողանում է համոզել Միքայել III-ին, որ Վարդասը դավեր է նյութում՝ գահին տիրանալու համար և ստանալով թույլտվություն՝ կազմակերպում է Վարդասի սպանությունը հենց կայսեր վրանում սրախողխող անելով նրան 866 թվականի ապրիլի 21-ին։ Վարդասի սպանությունից հետո պետական գործերը մնում են առանց լուրջ և խոհեմ ղեկավարի, ինչը գիտակցելով, Միքայել Գ-ն նույն թվականի մայիսի 26-ին իրեն կայսերակից է հռչակում Վասիլին՝ նրան շնորհելով «կեսարի» տիտղոս և պետական գործերի հոգսը հանձնելով նրան։
Այս առաջխաղացումն իր մեջ էր ներառում նաև Վասիլի որդեգրումը Միքայել Գ-ի կողմից, որն ինքը տարիքով ավելի փոքր էր իր նորաթուխ «որդուց»։ Հասու լինելով պետական գործերի վիճակին, կայսրության ներքին խնդիրներին, և, հակառակ դրան, Միքայելի ցոփ ու շվայտ կյանքին, նրա անհեթեթ զվարճանքների վրա ծախսվող հսկայական գումարներին, Վասիլը սկսում է կշտամբել նրան՝ պարբերաբար հորդորելով այդ գումարները ծախսել բանակի կատարելագործման, քաղաքացիների դրության բարելավման ու կարևոր նշանակության կառույցների շինարարության վրա։ Այս էր պատճառը, որ Միքայելի ու Վասիլի հարաբերությունները վատանում են և անգամ Միքայելը հրահանգում է որսի ժամանակ սպանել Վասիլին։ Սակայն վերջինս տեղեկանալով դրան, խուսափում է վտանգից և որոշում կանխարգելել իր անկումը՝ գահընկեց անելով կայսրին։ Կազմակերպված դավադրության արդյունքում 867 թվականի սեպտեմբերի 23-ի լույս 24-ի գիշերը Միքայել Գ-ն սպանվեց և գահն անցավ Վասիլին։
Իշխանության սկիզբ
Սենատը, ամբողջ բանակը և ժողովուրդը Վասիլին հռչակում են միահեծան ինքնակալ։ Հայ պատմիչները վկայում են, որ Վասիլը, դառնալով բյուզանդական կայսր, դիմում է Հայոց իշխանաց իշխան Աշոտ Բագրատունուն՝ թագ խնդրելով։ Իրեն Արշակունի համարելով՝ Վասիլն ուզում էր թագն ստանալ թագադրից, որպիսին հայոց դարավոր ավանդության համաձայն կարող էր միայն Բագրատունի լինել ։ Այդ առթիվ Վարդան Արևելցին գրում է.