cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Էմիլ Հեսկի
Էմիլ Հեսկի (Emile William Ivanhoe Heskey, ), անգլիացի ֆուտբոլիստ, խաղում է հարձակվողի դիրքում։ 2015 թվականի սկզբին միանում է «Բոլթոն Ուոնդերերս» ֆուտբոլային ակումբին։ Խաղացել է անգլիական «Լեսթեր Սիթի», «Լիվերպուլ», «Բիրմինգհեմ Սիթի», «Ուիգան Ատլետիկ», «Աստոն Վիլլա», «Բոլթոն Ուոնդերերս» և ավստրալիական «Նյուքասլ Ջետս» ակումբներում։ Մասնակցել է Եվրոպայի երկու առաջնություններին, նաև 2002 և 2010 թվականների աշխարհի առաջնություններին՝ Անգլիայի կազմում։
Վաղ տարիներ
Հեսկին ծնվել է Լեսթերում։ Նրա հայրը՝ Թայրոն Հեսկին, եղել է Լեսթեր ակումբի թիկնապահ։ Ֆուտբոլով Էմիլը հետաքրքրվել է դեռևս պատանի տարիքից և խաղացել է Ratby Groby Juniors ակումբում՝ Լեսթերի մանկապատանեկան թիմում։ Համեմատած իր թիմակիցների Էմիլը աչքի էր ընկնում իր ընդունակություններով և իր խաղով։ Ինը տարեկան հասակում նրան ընդունել են «Լեսթե Սիթի» ֆուտբոլային ակումբ։ Հեսկին Լեսթերի մանկապատանեկան թիմում խաղացել է մինչև 1994 թվականը, հետո նրան ընդգրկել են թիմի հիմնական կազմ։
«Լեսթեր Սիթի»
Երիտասարդական թիմում հանդես գալուց հետո ընդգրկվել է թիմի հիմնական կազմ։ Նորամուտը հիմնական կազմում տեղի է ունեցել 1995 թվականի մարտի 8-ին անգլիական «Կինուս Պարկ Ռենջերս» ակումբի դեմ խաղում։ Այդ նույն մրցաշրջանում Լեսթերը կարողացավ ճեղքել երկրորդ դիվիզիոնի արգելքը և հասնել առաջին դիվիզիոն։ Էմիլը իր պրոֆեսիոնալ պայմանագիրը ստորագրել է 1995 թվականի հոկտեմբերի 3-ին։ Հաջորդ մրցաշրջանում Հեսկին հասցրեց խաղալ 30 խաղ՝ դառնալով 7 գոլի հեղինակ, և օգնեց Լեսթերին բարելավվել իր դիրքերը մրցաշարային աղյուսակում։ Որպես պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ՝ Հեսկին անդրանիկ գնդակը խփել է «Նորվիչ Սիթիի» դեմ խաղում։
1996/1997 մրցաշրջանում Հեսկին դարձել է 10 գոլի հեղինակ՝ խաղալով 35 խաղ՝ իր թիմի հետ հասնելով մինչև Անգլիայի գավաթի եզրափակիչ։ Հաջորդ՝ 1997/1998 մրցաշրջանում, նա կրկին դարձավ 10 գոլի հեղինակ և ճանաչվեց ակումբի լավագույն ռմբարկու։ Բայց 1999/2000 մրցաշրջանում Հեսկին կարողացավ խփել ընդամենը վեց գնդակ։ Այդ մրցաշրջանում Թոնի Կոտի շնորհիվ զարգացավ Լեսթերի հարձակման գիծը։ Հեսկին և Թոնին, իրար հիանալի հասկանալով, կարողացան դառնալ շատ գոլերի հեղինակներ։ Մարզիչը՝ Օ՛Նիլը, հաստատել է, որ Հեսկին օգնեց ակումբին շարունակել պայքարը Պրեմիեր լիգայում։ 2000 թվականին Լեսթերը կարողացավ արժանանալ երկար սպասված գավաթին։ Առաջնության եզրափակչում Լեսթեը 2։1 հաշվով հաղթեց «Տրանմիր Ռովերս» ակումբին։
«Լիվերպուլ»
2000 թվականի մարտի 10-ին Հեսկին դարձավ «Լիվերպուլի» անդամ։ Ակումբի տնօրինությունը Հեսկիի համար վճարեց 11 միլիոն ֆունտ։ Նա հայտարարեց, որ իր համար գինը կապ չունի, և ավելացրեց, որ ինքը Լիվերպուլում է՝ տքնաջան մարզվելու և լավ արդյունքներ գրանցելու համար։ Էմիլի դեբյուտը Լիվերպուլում կայացել է 2000 թվականի մարտի 11-ին «Սանդերլենդի» դեմ խաղում, հենց այդ խաղում Հեսկին կարողացավ դառնալ գոլի հեղինակ։ 1 մրցաշրջանի ընթացքում Հեսկին մասնակցեց 12 խաղի՝ դառնալով 3 գոլի հեղինակ։ 2000/2001 մրցաշրջանում Հեսկին Անգլիայի գավաթի առաջնության եզրափակչում էր, որտեղ Լիվերպուլը կարողացավ հաղթել Արսենալին։ Այդ մրցաշրջանում Հեսկին կարողացավ դառնալ 22 գոլի հեղինակ, իսկ Լեսթերը կարողացավ նվաճել Անգլիայի գավաթը։
Հեսկին սկսեց հետաքրքրվել «Տոտենհեմ» ակումբով, որը նրա համար առաջարկել էր 12 միլիոն ֆունտ, բայց Ուլեն ասաց, որ նրանք չեն կարող վաճառել Էմիլին։ Արժե նշել, որ Հեսկին մեծ հաջողություններ է բերել իր հարազատ ակումբին՝ Լեսթերին և փրկել մի շարք ֆինանսական խնդիրներից։ 2002/2003 մրցաշրջանում Էմիլն անցկացնելով 51 խաղ՝ կարողացավ դառնալ 9 գոլի հեղինակ։
2003/2004 թվականների մրցաշրջանում Հեսկիով հետաքրքրված էր իտալական Միլանը, որը նրան խոստացել էր ընդգրկել հիմնական կազմի մեջ։ 2004 թվականի հունվարին Էմիլը վնասվածք ստացավ և բաց թողեց Նյուքասլի դեմ խաղը։
«Բերմինգհեմ Սիթի»
2003/2004 մրցաշրջանի ավարտին Հեսկին պայմանագիր ստորագրեց Բերմինգհեմ Սիթիի հետ։ Ոտնաթաթի վնասվածքի պատճառով չկարողացավ մասնակցել «Օսասունայի» դեմ խաղին, բայց դա չխանգարեց նրան նշել իր նորամուտը Բերմինգհեմում։ Հեսկիի դեբյուտային գոլը Բերմիգհեմում տեղի ունեցավ «Մանչեսթեր Սիթի»ի դեմ խաղում։ Հեսկին ճանաչվեց ակումբի լավագույն հարձակվող (11 գոլ)։ Ամեն խաղից հետո Բերմինգհեմ ակումբը մրցանակներով ոգևորում էր խաղի լավագույն մարզիկներին։ Հեսկին ամենից շատն է արժանացել այդ մրցանակին։
Հաջորդ մրցաշրջանը անհաջող էր Հեսկիի համար։ Նա վնասեց ոտնաթաթը և չկարողացավ մասնակցել «Բլեքբերն Ռովերսի» հետ հանդիպմանը և մի ամբողջ մրցաշրջանի 34 խաղերում կարողացավ ընդամենը 4 գոլ տոնել։ Հեսկին այդ ժամանակաշրջանում խիստ քննադատության արժանացավ և ստիպված եղավ հեռանալ Բերմինգհեմից։ Հեսկին որոշեց ետ վերադառնալ Լիվերպուլ. թիմը նրա համար 12․5 միլիոն ֆունտ է առաջարկել։
«Ուիգան Ատլետիկ»
2006 թվականի հուլիսի 7-ին Հեսկին 5․5 միլիոն ֆունտով տեղափոխվեց «Ուիգան Ատլետիկ» ։ Նորամուտը նշել է 2006 թվականի օգոստոսի 19-ին «Նյուքասլ Յունայթեդի» դեմ խաղում, որտեղ նրանք պարտություն կրեցին ։ Ուիգանի կազմում Հեսկին իր առաջին գոլը խփեց «Ռեդինգ» ակումբի դեմ խաղում, որտեղ Ուիգանը նվազագույն հաշվով հաղթեց Ռեդինգին ։ 36 խաղերում Հեսկին դարձավ 8 գոլի հեղինակ ։ 2007 թվականին Էմիլը նորից վնասվածք ստացավ և նոյեմբերին վերադարձավ թիմ, բայց դեկտեմբերին նորից վասվածք ստանալու պատճառով ստիպված եղավ բայց թողնել Բլեքբերինի դեմ խաղը ։ 2008 թվականի ապրիլի 14-ին, Չելսիի դեմ խաղում Հեսկին փրկեց իր թիմին՝ գոլի հեղինակ դառնալով 90-րդ րոպեին ։ Դա վերջին գոլն էր մրցաշրջանում, ընդհանուր արդյունքը այդքան վատ չէր՝ 30 խաղ և 4 գոլ։
2008/2009 թվականի մրցաշրջանում Էմիլը իր առաջին գոլը խփել է «Հալլ Սիթիի» դեմ խաղում ։ 2008 թվականի հոկտեմբերին Հեսկին հայտարարեց, որ ուզում է մասնակցել ՈւԵՖԱյի առաջնությանը, բայց չի ուզում հեռանալ «Ուիգանից»։ Նրա նախկին ակումբը՝ Լիվերպուլը, ուզում էր ձմեռային տրասֆեր պատուհանի պայմանագիր ստորագրել Էմիլի հետ, բայց Ուգիանի տնօրեն Սթիվ Բրյուսը մերժեց՝ասելով, որ բաց չի թողնի Հեսկիին ։ Էմիլը մեկնաբանել է նախկին ակումբ Լիվերպուլի՝ իր նկատմամբ ցուցաբերած հետաքրքրությունների մասին՝ «Լավ կլիներ, եթե ես կարողանայի հետ վերադառնալ Լիվերպուլ։ մենք կհետևենք գործարքի արդյունքին» ։ 2008 թվականի նոյեմբերի 1-ին Հեսկին իր 100-րդ գոլը տոնել է Պրեմիեր-Լիգայում՝ «Պորտսմուտի»դեմ խաղում, որն ավարտվել է Ուիգանի հաղթանակով ։ Ավելի ուշ նա հայտարարել է, որ չի մնա «Ուիգանում» և կտեղափոխվի այլ ակումբ։
Աստոն Վիլլա
2009 թվականի հունվարի 23-ին Հեսկին, 3,5 տարով և 3,5 մլն ֆունտ ստերլինգի դիմաց պայմանագիր ստորագրեց «Աստոն Վիլլայի» հետ ։ Նա բիրմինգհեմցիների կազմում իր սկզբնախաղը անցկացրել է 2009 թվականի հունվարի 27֊ին «Պորտսմուտ» ակումբի դեմ խաղով, որտեղ առանձնացել է խփած գոլով ։ Նա մինչև մրցաշրջանի ավարտը ևս մեկ գոլ է հեղինակել՝ հաջողության հասնելով «Վեստ Հեմ Յունայթեդ»֊ի դեմ խաղում, որտեղ նաև փրկել է «Վիլլային» պարտությունից։
2010/11 մրցաշրջանում «Աստոն Վիլլա»֊յի մարզիչը եղել է «Լիվերպուլ»֊ի նախկին մարզիչ Ժերար Ուլիեն, ով Հեսկիին տրամադրեց խաղային շատ ժամանակ։ Էմիլը հաղթական գոլեր է խփել «Վուլվերհեմպտոն Ուոնդերերս»֊ի և «Վեստ Բրոմվիչ Ալբիոն»֊ի դեմ դիմակայություններում։ 2011 թվականի մայիսի 7֊ին «Ուիգան»֊ի դեմ տնային խաղում Հեսկին սկսեց վիճաբանել գլխավոր մրցավար Մայք Ջոնսի հետ, քանի որ վերջինս հարկադրված տուգանային հարվածը չէր նշանակում։ Նա իր վարքի համար ստացավ դեղին քարտ։ Քարտեր ստացան նաև Բրեդ Ֆրիդելը և ավագ Ստիլիայն Պետրովը։ Ընդմիջման ժամանակ ստյուարդները կրկին ստիպված էին հանգստացնել Էմիլին։ Գարի Մակալիստերը որոշեց փոխարինել նրան Մարկ Ալբրայտանով։ Չնայած այդ բոլոր իրադարձություններին, Հեսկին խաղադաշտում ցուցադրած իր վատ վարքի համար չպատժվեց ո՛չ մրցավարի, և ո՛չ էլ Անգլիայի Ֆուտբոլի ասոցիացիայի կողմից։ Էմիլի համաակումբցի Լյուկ Յանգը ավելի ուշ Հեսկիի մասին ասել է, որ «նրա բախտը բերեց, որ չստացավ կարմիր քարտ»  ։
2011 թվականի օգոստոսին «Բլեքբերն Ռովերս» ակումբի դեմ խաղում Հեսկին կարողացավ դառնալ ընդամենը 1 գոլի հեղինակ ։
Բոլտոն Ուոնդերերս
2014 թվականի դեկտեմբերին հայտնի դարձավ, որ 36- ամյա հարձակվողը մարզվում է «Բոլտոն Ուոնդերերս» ակումբում ։ Իսկ դեկտեմբերի 23-ին Հեսկին անցկացրեց իր առաջին՝ դեբյուտային խաղը՝ 63 րոպե խաղալով ընդդեմ «Ռեդինգի»։ Խաղն ավարտվեց 1:3 հաշվով. Հեսկիի թիմը պարտություն կրեց ։
Երիտասարդական հավաքական
Հեսկին խաղացել է Անգլիայի մինչև 16 տարեկանների (4 խաղ) և մինչև 18 տարեկանների (8 խաղ) հավաքականներում ։ Պատանեկան հավաքականում նա խաղացել է Մայքլ Օուենի հետ, ով Ֆրանսիայի առաջնությունում կարողացել է գրավել 3-րդ տեղը։ 1996 թվականին Հեսկին սկսեց խաղալ Անգլիայի երիտասարդական հավաքականում։ Դեբյուտը կայացել է 1996 թվականի հոկտեմբերի 8-ին, Լեհաստանի երիտասարդական ակումբի դեմ խաղում ։ Մեկ տարի անց՝ 1997 թվականի մայիսի 30-ին, նույն՝ Լեհաստանի երիտասարդական ակումբի դեմ խաղում, Հեսկին կարողացել է դառնալ գոլի հեղինակ և փրկել ակումբը պարտությունից։ Խաղը ավարտվել է 1:1 հաշվով ։ Դրանից հետո՝ Եվրոպայի առաջնությունում, Հարավսլավիայի դեմ խաղում Հեսկին կրկին աչքի է ընկել գոլով ։ Նա երիտասարդական հավաքականում խաղացել է 17 խաղ՝ դառնալով 6 գոլի հեղինակ  ։ Էմիլը մասնակցություն է ունեցել Անգլիայի Երկրորդ հավաքականի՝ 1998 թվականի փետրվարի 10-ին կայացած Չիլիի դեմ խաղում, որտեղ 90-րդ րոպեին դարձել է գոլի հեղինակ ։
Ազգային հավաքական
1998 թվականի նոյեմբերի 18-ին Չեխիայի դեմ կայանալիք խաղում Հեսկին ազգային հավաքականի մեկնարկային կազմում էր, բայց խաղադաշտ դուրս չեկավ ։ 1999 թվականի ապրիլի 28-ին Հունգարիայի դեմ խաղում կայացավ Հեսկիի դեբյուտը։ Հեսկին առաջին անգամ հիմնական կազմ ընդգրկվել է Արգենտինայի դեմ խաղում ։ Ազգային հավաքականում Էմիլը իր առաջին գոլը հեղինակել է 2000 թվականի հունիսի 3-ին՝ Մալթայի դեմ խաղում ։ Առջևում 2000 թվականի Եվրոպայի առաջնությունն էր։ Անգլիայի ազգային հավաքականը հրավիրել էր Հեսկիին մասնակցելու առաջնությանը ։ Մրցաշարում Հեսկին անցկացրեց 2 խաղ՝ Պորտուգալիայի և Ռումինիայի դեմ ։
Անգլիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականը Հեսկիին հրավիրեց մասնակցելու 2002 թվականի աշխարհի առաջնությանը ։ Հեսկին մասնակցեց Շվեյցարիայի և Դանիայի դեմ հանդիպումներին, որտեղ կարողացավ դառնալ գոլի հեղինակ ։ Հեսկին մասնակցեց նաև առաջնության հաղթող Բրազիալիայի դեմ խաղում, որտեղ Անգլիայի հավաքականը պարտություն կրեց ։ 2002 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Սլովակիայի դեմ խաղում Հեսկիին և իր գործընկեր Էշլի Քոուլին վիրավորել էին ռասայական պատկանելիության համար (նրանք երկուսն էլ սևամորթ են) ։ ՈւԵՖԱ-ն հետաքննեց և արդյունքում պատժեց Սլովակիայի հավաքականին. վերջինիս անցկացրած խաղերին չէր թույլատրվում հանդիսատեսի մուտքը մարզադաշտ ։
2003 թվականին ազգային հավաքականում հայտնվեց Ուեյն Ռունին, ով խանգարեց Էմիլին հաճախ ընդգրկվելու հիմնական կազմում ։ Ժուռնալիստները քննադատում էին Հեսկիին իր անբավարար արդյունքների համար, և չնայած դրան, ազգային հավաքականը նրան միշտ էր հրավիրում կայանալիք խաղերին, Սերբիայի ու Չեռնոգորիայի հավաքականի դեմ խաղում, փոխարինելով Մաքլ Օուենին, նա իր հայրենի քաղաք Լեսթերում 2003 թվականի հունիսին արժանացավ ավագի թևկապի ։ Առջևում 2004 թվականի Եվրոպայի առաջնությունն էր ։ Անգլիայի ազգային հավաքականը հրավիրել էր Հեսկիին մասնակցելու առաջնությանը։ Մրցաշարում՝ Ֆրանսիայի դեմ խաղում, նա փոխարինման դուրս եկավ։ Խաղը 1:0 հաշվով ընթանում է հօգուտ Անգլիայի, բայց հավաքականի հարձակվող Կլոդ Մակելեյի վրիպակի պատճառով Ֆրանսիան ստացավ տուգանային հարվածի իրավունք, որը գերազանց իրացնելու շնորհիվ հաշիվը դարձրեց 1:1։ Ի վերջո, այդ խաղում Անգլիան պարտվեց 2:1 հաշվով ։
Սթիվ Մակլարենի ղեկավարության ժամանակ ավելի հազվադեպ դարձան Հեսկիի միջազգային ելույթները։ Սակայն Մայքլ Օուենի երաշխավորությամբ նրան սկսեցին հրավիրել հավաքական, քանի որ Մայքլը ուզում է խաղալ Հեսկիի հետ։ Նա իր խաղը սկսեց Իսրայելի հավաքականի դեմ հանդիպման առաջին րոպեներից և մեծ դեր խաղաց Անգլիայի գրոհի մեջ։ Հեսկիի հաջորդ խաղը Ռուսաստանի դեմ էր։ Ալան Շիրերը մեկնաբանել է Հեսկիի ելույթները այս երկու հանդիպումներում՝ «Ես երբեք չեմ պնդի, թե հեսկին Ռունիից լավն է, բայց վերջին երկու խաղերում Էմիլը հրաշալի էր»։
Անգլիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի մարզչի՝ Ֆաբիո Կապելոյի կողմից Հեսկին հրավիրվեց մասնակցելու Շվեյցարիայի դեմ խաղին, բայց վնասվածք ստացավ և չկարողացավ խաղալ ։ 2008 թվականի օգոստոսին նրան հրավիրել էին խաղալու Չեխիայի հավաքականի դեմ ընկերական խաղում։ Հեսկին խաղադաշտ դուրս եկավ 46-րդ րոպեին։ Խաղը ավարտվեց 2:2 հաշվով ։ Անգլիայի հավաքականի տնօրինությունը Էմիլին հրավիրեցին մասնակցելու 2010 թվականին կայանալիք աշխարհի առաջնությանը, որտեղ նա խաղաց Անդորրայի և Խորվաթիայի դեմ ։ Հեսկին նորից ռասայական վիրավորանքների զոհ դարձավ, այս անգամ խորվաթների կողմից , որից հետո ՖԻՖԱ-ն սկսեց հետաքրքրվել կատարվածով , և Խորվաթիայի հավաքականին տուգանեց15000 ֆունտով ։ 2008 թվականի հոկտեմբերի 15-ին ազգային հավաքականի կազմում Հեսկին անցկացրեց իր 50-րդ խաղը  ։ 2009 թվականին նա մասնակցեց Իսպանիայի դեմ խաղին, որից հետո Աստոն Վիլլայի մարզիչը քննադատեց Ֆաբիո Կապելոյին, որ նա վնասվածք ստացած ֆուտբոլիստին առանց բավարար բուժման թողել է մտնել խաղադաշտ ։ Սլովակիայի դեմ խաղում Հեսկին կարողացավ դառնալ գոլի հեղինակ (6 տարի նա չէր կարողացել գոլ խփել հավաքականի կազմում)  ։ Նա գոլի հեղինակ դարձավ նաև 2010 թվականի աշխարհի առաջնության ժամանակ, որտեղ Անգլիան մրցում էր Ղազախստանի հետ ։ Խաղն ավարտվեց 4:0 հաշվով՝ հօգուտ անգլիացիների։
2010 թվականի աշխարհի առաջնությունում Էմիլը մեկնարկային կազմում էր ։ Արժե նշել, որ հավաքականի մարզումների ժամանակ Հեսկին պատահմամբ վնասել էր թիմի ավագին՝ Ռիո Ֆերդինանտին, և «Մանչեսթեր Յունայթեդի» ֆուտբոլիստը չկարողացավ հանդես գալ լիգայում ։ Անգլիա-ԱՄՆ հանդիպման ժամանակ Հեսկին մեկնարկային կազմում էր։ Էմիլը կարողացավ իր ներդրումն ունենալ ակումբի հաղթանակի մեջ՝ գոլային փոխանցոմ կատարելով Սթիվեն Ջերարդին ։
Խաղային ոճ
Հեսկին հանդես է գալիս կենտրոնական հարձակվողի դիրքում, բայց ոչ մի կերպ չի կարողանում իրեն դրսևորել ձախ եզրագծում ։ Էմիլը առանձնանում էր իր ֆիզիկական տվյալներով ։ Էմիլի «աշխատող» ոտքը աջն է ։ Հեսկին կարողանում է իր մոտ պահել գնդակը և շեղել պաշտպանների ուշադրությունը, որի շնորհիվ թիմակիցը ներխուժում է տուգանային հրապարակ և փոխանցում նրան, վերջինս էլ դառնում է գոլի հեղինակ ։ Էմիլին նկարագրել են որպես անշահախնդիր ֆուտբոլիստ ։ Մի առիթով Հեսկին ասել է. «Հարձակվողները ուզում են գոլ խփել, բայց ես մտածոււմ եմ, որ կարող եմ թիմին ավելի շատ օգուտ տալ՝ խաղալով թիմի հետ մասին» ։
Անձնական կյանք
Հեսկին ամուսնացած է եղել Կայլի Պինսենտի հետ, զույգը բաժանվել է 2004 թվականին։ Հեսկիի ներկայիս կինը Չանտիլ Տագոն է ։ 2002 թվականից Էմիլը հանդիպում էր Տագոյի հետ։ Տագոն ժամանակին աշխատել է ակումբում՝ որպես մատուցող ։ Էմիլը 5 երեխաների հայր է, որից երեքը՝ Պինսենտից, երկուսը՝ Տագոյից ։ 2008 թվականի հուլիսին Հեսկիին թալանել են ։ 2009 թվականին Հեսկիի կարողությունը գնահատվել է 12 միլիոն ֆունտ ։ Հեսկին և Անգլիայի հավաքականի մի շարք ֆուտբոլիստներ միացել են Shoe Aid for Africa ակցիային, որը միտված էր օգնելու Աֆրիկայում բնակվող աղքատ ընտանիքների երեխաներին ։
Թիմային
Լիվերպուլ
Սալի Հոկինս
Սալի Սեսիլիա Հոքինս (Sally Cecilia Hawkins, ), բրիտանացի դերասանուհի։ 2008 թվականի «Անհոգ» ֆիլմում նրա դերի կատարումը նրան բերեց մի քանի միջազգային մրցանակներ, այդ թվում՝ «Ոսկե գլոբուս»՝ կատակերգության կամ մյուզիքլի մեջ «Կնոջ լավագույն դերի» համար։
Այլ նշանակալի դերերից են Տիկին Մերի Բրաունիդերի դերը «Փադդինկտոնի արկածները» և «Փադինգթոնի արկածները 2» ֆիլմերում, Սյուզանի դերը «Վերա Դրեյք» (2004) ֆիլմում, Սյու Տրինդերի դերը BBC-ի «Թավշյա մատները» (2005) ֆիլմում, Աննայի դերը «մտքի փաստարկներում» (2007) ֆիլմում, ինչպես նաև Էլայզա Էսպոզիտոնի դերը «Ջրի ձևը» (2017) ֆիլմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:21-րդ դարի անգլիացի դերասանուհիներ
Շովգիյար Աբդուլաև
Շովգիյար Ջամիլի Աբդուլաև (Şövqiyar Cəmil oğlu Abdullayev, 1969 ապրիլի 5 - 1992 օգոստոսի 27), ադրբեջանցի տանկիստ, Ադրբեջանի ազգային հերոս։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1969 թվականի ապրիլի 5-ին Հայկական ԽՍՀ Շատվան գյուղում ։ 1986 թվականին գերազանց ավարտելով գյուղի միջնակարգ դպրոցը ընդունվել է Ադրբեջանի պետական պոլիտեխնիկ համալսարան (այժմ՝ Տեխնիկական համալսարան)։ Առաջին կուրսն ավարտելուց հետո զորակոչվել է խորհրդային բանակ։ Ծառայել է Մոնղոլիայում։
Արցախյան պատերազմ
1992 թվականի դարձել է Ադրբեջանի բանակի կամավոր։ Նշանակվել է Աղդամում կազմավորված տանկային դասակի հրամանատար։ Այն բրիգադը, որտեղ ծառայել է Աբդուլաևը, մասնակցել է Նոր Կարմիրավան, Վարդաձոր, Արանզամին գյուղերի մարտերում։ Օգոստոսի 23-ին նրա բրիգադին ուղարել են Մարտակերտ։ Դրմբոնի մարտում Աբդուլաևի տանկը մի քանի անգամ ենթարկվել է հրակոծման։ Երկու ոտքից ծանր վիրավորվելուց հետո նրան տեղափոխել են Աղդամի հիվանդանոց։ Բուժվելուց հետո վերադարձել է ճակատ։ Ոչնչացվել է հայկական ուժերի կողմից 1992 թվականի օգոստոսի 27-ին։
Ադրբեջանական Հանրապետության նախագահի № 457 1993 թ. փետրվարի 5-ի հրամանագրով Շովգիյար Աբդուլաևին շնորհվել է Ադրբեջանի ազգային հերոսի կոչումը (հետմահու)։
Թաղված է 1992 թվականի օգոստոսի 29-ին Բաքվի Շեհիդների պուրակում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մարտում զոհվածներ Կատեգորիա:Ադրբեջանի ազգային հերոսներ Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ ադրբեջանական կողմից Կատեգորիա:Բաքվի Շեհիդների պուրակում թաղվածներ
Գրամփա Ներքին
Գրամփա Ներքին, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Երևանի նահանգի Սուրմալուի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
(4772) Ֆրանկդրեյկ
(4772) Ֆրանկդրեյկ (Frankdrake), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1989 թվականի նոյեմբերի 2-ին Ցուտոմու Հիոկիի և Նոբուհիրո Կավասատոյի կողմից Օկուտամայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,167314 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,947 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,3876 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2058,9 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,174851 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 11,52° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1989 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ցուտոմու Հիոկիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Նոբուհիրո Կավասատոյի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Աստերոիդների ցանկ (180501-180600)
Աստերոիդների ցանկ (180401-180500) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (180601-180700)
|}
Ալապիդռա
Ալապիդռա (Alapõdra), գյուղ Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Սիմեռպալու շրջանում։
Սադովոե (գյուղ, Չեմերովեցի շրջան)
Սադովոե (Садове), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Չեմերովեցի շրջանում։
Ալապիդռա
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 13 մարդ։
Սադովոե (գյուղ, Չեմերովեցի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Սադովոե գյուղում բնակվում էր 126 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,383 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 328,98 մարդ/կմ²։
Ալապիդռա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Սիմեռպալու շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Պոդյարուգի
Պոդյարուգի (Подъяруги), գյուղ Ռուսաստանի Բելգորոդի մարզի Պրոխորովսկի շրջանի կազմում։
(4773) Հայակավա
(4773) Հայակավա (Hayakawa), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1989 թվականի նոյեմբերի 17-ին Կին Էնդատեի և Կաձուրո Վատանաբեի կողմից Կիտամիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,610411 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,3074 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9135 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1540,5 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,23369 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 5,02° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1989 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կին Էնդատեի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Կաձուրո Վատանաբեի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Պոդյարուգի
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բելգորոդի մարզի Պրոխորովսկի շրջանի բնակավայրեր
Սադովոե (գյուղ, Չեմերովեցի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Չեմերովեցի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Իլարիոնովո (գյուղ, Բոլշեբոլդինսկի շրջան)
Իլարիոնովո (Илларионово), գյուղ Ռուսաստանի, Նիժնի Նովգորոդի մարզի Բոլշեբոլդինսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Բոլշեբոլդինսկի շրջանի բնակավայրեր
Քելլի Հու
Քելի Հու (胡凱麗, ), ամերիկացի դերասանուհի և նախկին մոդել ։
Կենսագրություն
Ծնվել է Հավայի նահանգի Հոնոլուլու քաղաքում, ինժեներ Խուանիտի և էկզոտիկ թռչուններ վաճառող Հերբերտ Հուի ընտանիքում ։
Քելիի ծնողները բաժանվել են, երբ նա դեռ երեխա էր ։ Նրա եղբայր Գլենը ԱՄՆ բանակի ուժերի և ակտիվների օգտագործման պատասխանատու է ։ Վաղ տարիքից աղջիկը տարված էր երգով և պարով։ Հետաքրքրություն է տածել նաև արևելյան մարտարվեստների նկատմամբ, քանի որ հաճախակի է ստիպված եղել կռվել հարևանությամբ ապրող տղաների հետ ։
Քելին որոշել է հետևել իր զարմուհու օրինակին, ով Ճապոնիայում մոդել էր աշխատում։ 1985 թվականին ուշադրություն գրավելու համար նա մասնակցել է Երիտասարդ միս ԱՄՆ գեղեցկության մրցույթին և հաղթել, դառնալով ամերիկական այս մրցույթը հաղթած առաջին ասիական արմատներ ունեցող ամերիկացին։ Այս հաղթանակը նրան հեշտ չի տրվել։ Նա, ըստ կանոնների, մեկ տարի չպետք է մասնակցեր այս մրցույթի հետ չառնչվող ոչ մի միջոցառման։ Հուի անձնական կյանքի մասին քիչ բան է հայտնի։ Նա իր նախկին զուգընկերոջ հետ տնօրինել է Basic Bates ռեստորանը։ Դերասանուհին ունի մարզական լավ պատրաստվածություն։ 2006 թվականի դեկտեմբերի 10-ին նա 5 ժամ վազել է Հոնոլուլուի մարաթոնի ժամանակ ։
Կարիերա
Ճապոնիայում և Իտալիայում որպես մոդել աշխատելուց հետո՝ 1987 թվականին, Քելի Հուն տեղափոխվել է Լոս Անջելես, որտեղ և սկսել է իր դերասանական կարիերան։ Կինոարվեստում իր նորամուտը կատարել է «Ուրբաթ 13։ Ջեյսոնը գրավում է Մանհեթենը» սարսափ ֆիլմում, Եվա Վատանաբեի դերով։ Քելին հաղթել է «Միս Հավայի 1993» նորաձևության մրցույթում և նվաճել «Միս Ամերիկա» եզրափակիչ մրցույթի ուղեգիր ։
1995 թվականին դերասանուհին նկարահանվել է «Ետ դարձի ճանապարհ չկա» մարտաֆիլմում։ Չնայած նրան, որ կինոնկարը ինչ-որ հաջողություն չի ունեցել, այն Քելիին դարձրել է գործող հերոսուհի։ 1997 թվականին Քելին նկարահանվել է Աարոն Սփելինգի «Սանսեթ բիչի սերն ու գաղտնիքները» ցերեկային սերիալում։ Այնուամենայնիվ, նա երկար ժամանակ չի մնացել այնտեղ։ Նրան դուր չէր գալիս սերիալի մեջ խաղալը։ Նկարահանման հրապարակը լքել է 110-րդ դրվագից հետո։ 1998 թվականին նա նկարահանվել է «Նաշ կամուրջներ» և «Չինացի ոստիկան» հեռուստասերիալներում, այնուհետև մի քանի մասշտաբային նախագծերում, այդ թվում` «Կարիճների թագավորը»(2002) և «X մարդիկ 2»-ը(2003)։ Ներկայումս դերասանուհին շարունակում է ակտիվորեն նկարահանվել կինոնկարներում և հանդես գալ հեռուստատեսությմբ ։
2008 թվականին Քելի Հուն Սուկի Տոյամիի դերով նկարահանվել է «Command & Conquer: Red Alert 3» համարգչային խաղի և տեսաերիզի համար։ 2015 թվականին «Battlefield Hardline» համակարգչային խաղում հնչյունավորել է սպա (հետախույզ) Հայ Մի Դաոյին։ Mortal Kombat X и Mortal Kombat 11 համակարգչային խաղում հնչյունավորել է Դի'Վորային։
Ռամոն Մերկադեր
Ռամոն Մերկադեր (Хайме Рамон Меркадер дель Рио Эрнандес, հայտնի է նաև Рамон Иванович Лопес անունով, ), Ներքին գործերի ժողովրդական կոմիսարիատի (НКВД) գործակալ, խորհրդային հետախուզության ցուցմամբ սպանել է խորհրդային ընդդիմադիր գործիչ, Իոսիֆ Ստալինի հակառակորդ և ընդդիմախոս Լև Տրոցկուն։ ԽՍՀՄ հերոս (1960)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ Կատեգորիա:Մարդասպաններ Կատեգորիա:Կունցևոյի գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Խորհրդային հետախույզներ Կատեգորիա:Թոքի քաղցկեղից մահացածներ Կատեգորիա:Կատալոնացիներ Կատեգորիա:Անձինք:ԽՍՀՄ ՊԱԿ Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Փոլա Գրին
Փոլա Գրին (Paula Joy Green, ), նորզելանդացի գրող և մանկագիր։
Կենսագրություն
Գրինը ծնվել է 1955 թվականին, Օքլենդում։ Նա հաճախել է Քամո քաղաքի ավագ դպրոցը ։
2005 թվականին Գրինը ստացել է Գիտությունների դոկտորի աստիճան իտալերենից և դարձել է Օքլենդի համալսարանի գրականագետ ։
Գրինը ամուսնացած է նկարիչ Միշել Հայգթի հետ և ներկայումս ապրում է Օքլենդում ։
Կարիերա
Գրինը տպագրել է իր բանաստեղծական մի շարք ժողովածուներ, որոնցից են.
Երեխաների համար նրա գրած գրքերից են.
Գրինի բանաստեղծությունները տպագրվել են «Նորզելանդական լավագույն ստեղծագործությունների» շարքերում, այդ թվում` 2002, 2004 և 2006 թվականներին ։ Գրինը եղել է 2007 թվականի հրատարակության հրավիրված խմբագիրը ։
Պարգևներ
Գրինը հաղթել է 2017 թվականի Վարչապետի մրցանակը գրական ձեռքբերումների համար ։
2017 թվականին Գրինը դարձել է Նոր Զելանդիայի Պատվո շքանշանակիր` գրական ասպարեզում ունեցած վաստակի համար ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Օքլենդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Նորզելանդացի գրողներ Կատեգորիա:Նորզելանդացի մանկագիրներ
Բերտոնիկո
Բերտոնիկո (Bertonico), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լոմբարդիա մարզի Լոդի գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է՝ 1162 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Խտությունը կազմում է՝ 58 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 20 կմ²։ Էլեկտրոնային փոստ՝ 26821։ հեռախոսային կոդ՝ 0377։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
(18610) Արթուրդենտ
(18610) Արթուրդենտ, աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Այս աստերոիդը հայտնաբերվել է 1998 թվականի փետրվարի 7-ին, Ստարկենբուրգի աստղադիտարանում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1998 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ
Ռոզա Տայկոն
Ռոզա Սոֆիա Ինգեբյորգ Տայկոն (Rosa Sofia Ingeborg Taikon, ), շվեդ արծաթագործ և հասարակական գործիչ, որը պայքարել է գնչուների իրավունքների համար։ 2013 թվականին արժանացել է Ուլոֆ Պալմեի մրցանակին։
Կենսագրություն
Տայկոնը ոսկերիչ է դարձել։ 1966 թվականին ավարտել է Արվեսների համալսարանը։ Չնայած այն հանգամանքին, որ ոսկերչական արվեստն ընտանիքում ժառանգաբար փոխանցվել է տղամարդկանց միջոցով, Ռոզան որոշել է արծաթագործ դառնալ իր եղբայր Պաուլի սպանությունից հետո ։ Նա ապավինել է գնչուական ավանդական արվեստին։ Նրա աշխատանքները ցուցադրված են շվեդական բազմաթիվ պատկերասրահներում ու թանգարաններում, այդ թվում՝ Շվեդիայի ազգային թանգարանում։ Ցուցադրություն է ունեցել նաև Գնչուական արվեստի թանգարանում Չեխիայում ։ Ստոկհոլմի համալսարանում և Շվեդիայի արվեստի դպրոցում երեկոյան դասընթացներ է վարել արծաթի հետ աշխատելու արվեստի վերաբերյալ ։ Բացի դրանից հայտնի է եղել նաև որպես որպես գնչուների իրավունքների համար պայքարող և գնչուական մշակույթի հանրայնացնող ։ Հանդես է եկել շվեդական ռադիոյով ու հեռուստատեսությամբ, գրել հոդվածներ ։
Ամուսնացել է երկու անգամ, երկուսն էլ ավարտվել են ամուսնալուծությամբ․ երեխաներ չի ունեցել։ Մահացել է 2017 թվականին 91 տարեկանում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շվեդ ակտիվիստներ Կատեգորիա:Շվեդ դերասանուհիներ Կատեգորիա:Շվեդ գրողներ Կատեգորիա:Արհեստավորներ Կատեգորիա:Շվեդ արվեստագետներ
Գրամփա Վերին
Գրամփա Վերին, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Երևանի նահանգի Սուրմալուի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Մաշտոցի պողոտա (Երևան)
Մաշտոցի պողոտա, քաղաքային նշանակության փողոց Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում։ Երևանի ամենակենտրոնական և ամենամեծ պողոտաներից մեկն է։ Սկսվում է Հաղթանակի կամրջից (հարավում) և ավարտվում Մատենադարանով (հյուսիսում)։
Պատմություն
Պողոտան կրում է հայ մշակույթի նշանավոր գործիչ Մեսրոպ Մաշտոցի անունը։ Պարսկական շրջանում այս տարածում գտնվել են Երևանի խանի բաղերը։ 19-րդ դարում՝ Ռուսական կայսրության մեջ մտնելուց հետո տարածքը կառուցապատվել է ու մտել Նոր թաղ թամասի մեջ, որտեղ բնակեցվել են Պարսկաստանի ներգաղթած հայեր։ Փողոցն այս տարիներին կոչվել է Արմյանսկայա։ Խորհրդային ժամանակներում՝ ըստ Թամանյանի նախագծի փողոցը լայնացվել է ու Երևանի լայնածավալ վերակառուցումն իրականացվել է ըստ քաղաքի գլխավոր պլանի, որը նախապատրաստվել է 1924 թվականին ակադեմիկոս Ալեքսանդր Թամանյանի կողմից ։ 1920-ական թվականներից իրականացվող գլխավոր պլանը փաստացիորեն պահպանել է հին Երևանի առանցքներից միայն մեկը՝ Աստաֆյան փողոցը (ներկայում՝ Աբովյան փողոց)։ Քաղաքի փողոցների ցանցը կազմվել է նորից, հին կառույցները քանդվել են։
Վերանվանվել է Սունդուկյան փողոց, որը զգալիորեն ուղղվել է ու լայնացվել։ 1924-1990-ին կոչվել է նախ Ստալինի, ապա Լենինի անունով ։ Ճարտարապետական հուշարձաններից պահպանվել է Կապույտ մզկիթը (Գյոյ-ջամի, 1760-ական թվականներ)։
1945 թվականին շահագործման է հանձնվել Հաղթանակի կամուրջը։ 1952 թվականին ավարտվել է Փակ շուկայի շենքի շինարարությունը։
1959 թվականին պողոտայի արևմտյան ծայրի մոտ՝ բլրի լանջին՝ Ստալինի հուշարձանի ներքևում, բացվել է Մատենադարանը՝ հին ձեռագրերի ինստիտուտը։ 1962 թվականին Ստալինի արձանը հանվել է պատվանդանից, իսկ 1967 թվականին դրա վրա տեղ է գտել Մայր Հայաստան հուշարձանը։
1972 թվականին բացվել է Ժամանակակից արվեստի թանգարանը։ 1976 թվականին նոր շենք է կառուցվել Սուրբ Սարգիս եկեղեցու համար, որն ընդգրկել է նաև հին շինությունը։
Շենքեր
Սուրբ Սարգիս եկեղեցի
Թումանյան փողոցի հետ հատման վայրին մոտ է տեղակայված Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Երևանի փողոցներ
Մերսինե
Մերսինե, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Տրապիզոնի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Մեծ Սիրտ
Մեծ Սիրտ (Syrtis Major Planum), կամ Մեծ Սիրտ սարահարթ , ցածր ալբեդոյով շրջան Մարսի վրա, ունի մուգ գույն։ Ավելի վաղ, ենթադրվում էր, որ Մեծ Սիրտը իրենից ներկայացնում է հարթավայր, սակայն այժմ պարզվել է, որ այս շրջանը հանդիսանում է ցածր վահանաձև հրաբուխ։ Շրջանի մուգ գույնը պայմանավորված է բազալտային ապարների տարածմամբ և մարսյան փոշու չափազանց փոքր քանակով։
Մեծ Սիրտը գտնվում է համարյա հասարակածի վրա, նրա կենտրոնի կոորդինատներն են՝ 8.4°N, 69.5°W: Այս շրջանի չափերն են՝ 1500 կմ հյուսիսից հարավ և 1000 կմ արևմուտքից արևելք։ Ստորոտների մեծ մասը ունի ավելի պակաս քան 1° թեքություն։ Կենտրոնական մասում կա իջվածք 350x150 կմ չափերով, ձգված հյուսիսից հարավ։ Այն առաջացել է Նեղոսյան և Մերոե թասերի հրաբխային խառնարաններով, որոնց խորությունը հասնում է մինչև 2 км :
«Մեծ Սիրտ» անվանումը ծագել է Լիբիայի ափին գտնվող Միջերկրական ծովի Սիդրա ծովախոցի հռոմեական անվանումից (Syrtis Major)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մարսի հրաբուխներ
Ալասոո
Ալասոո (Alasoo), գյուղ Էստոնիայի Տարտումաա նահանգի Ալացկիվի շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 78 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Տարտումաա նահանգի Ալացկիվի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Ֆրիդրիխ Էնգելս
Ֆրիդրիխ Էնգելս (Friedrich Engels, ), գերմանացի փիլիսոփա, մարքսիզմի հիմնադիրներից մեկը։ Կառլ Մարքսի ընկերը, համագործակիցը և համահեղինակիցը։
Էնգելսը Կարլ Մարքսի հետ միասին զարգացրել է այն ուղղությունը, որն այժմ հայտնի է մարքսիզմ անունով։ 1845 թվականին նա հրատարակում է Անգլիայի քաղաքներում անձնական դիտարկումների և հետազոտությունների հիման վրա աշխատող Անգլիայի աշխատավոր դասի վիճակը։ 1848 թվականին Էնգելսը Մարքսի հետ համահեղինակում է «Կոմունիստական մանիֆեստը», ինչպես նաև հեղինակ և համահեղինակ է դառնում (առաջին հերթին Մարքսի հետ) շատ այլ գործերում։ Հետագայում Էնգելսը ֆինանսապես աջակցում է Մարքսին՝ թույլ տալով նրան ուսումնասիրություններ կատարել և գրել Das Kapital-ը։ Մարքսի մահից հետո Էնգելսը խմբագրում է Das Kapital-ի երկրորդ և երրորդ հատորները։ Բացի այդ, Էնգելսը կազմակերպում է Մարքսի գրառումները Ավելորդ արժեքի տեսությունների վերաբերյալ, որոնք հետագայում տպագրվեցին որպես Դաս Կապիտալի «չորրորդ հատոր»։  1884 թվականին նա տպագրում է ընտանիքի, մասնավոր սեփականության և պետության ծագումը՝ հիմնվելով Մարքսի ազգագրական հետազոտության վրա։
1895 թվականի օգոստոսի 5-ին Լոնդոնում 74 տարեկան Էնգելսը մահանում է կոկորդի քաղցկեղից։ Դիակիզումից հետո նրա մոխիրները ցրվում են Իսթբորնի մոտակայքում գտնվող Բիչի Հեդում։
Վաղ տարիները
Ֆրիդրիխ Էնգելսը ծնվել է 1820 թ. նոյեմբերի 28-ին Պրուսիայի Ռայն նահանգի Բարմեն քաղաքում (այժմ՝ Վուպերտալ, Գերմանիա) Ֆրիդրիխ Էնգելս ավագի և Էլիզաբեթ «Էլիզ» Ֆրանցիսկա Մավրիտիա ֆոն Հաարի ընտանիքում։ Էնգելս ընտանիքի մեծահարուստները Բարմենում և Սալֆորդում ունեին բամբակյա-տեքստիլ գործարաններ, երկուսն էլ ընդլայնում էին արդյունաբերական մայրաքաղաքները։ Ֆրիդրիխի ծնողները պիետիստական   բողոքականներ էին, և նրանք այդ ոգով էլ մեծացնում էին իրենց երեխաներին։
Բրեմենում եղած ժամանակ Էնգելսը սկսում է կարդալ Հեգելի փիլիսոփայությունը, որի ուսմունքները գերակշռում էին այդ ժամանակ գերմանական փիլիսոփայությունը։ 1838 թվականի սեպտեմբերին նա տպագրում է իր առաջին աշխատանքը՝ «Բեդվինը» վերնագրով բանաստեղծությունը Bremisches Conversationsblatt-ի թիվ 40 համարում։ Նա նաև զբաղվում է գրական այլ աշխատանքներով և սկսում գրել հոդվածներ, որոնք քննադատում էին արդյունաբերության սոցիալական ախտերը։ Նա գրում էր «Ֆրիդրիխ Օսվալդ» կեղծանվամբ, որպեսզի իր սադրիչ գրվածքներից ընտանիքը չտուժեր։
1841 թվականին Էնգելսը ծառայում է պրուսական բանակում՝ որպես հրետանու անդամ (գերմ. ՝ Garde-Artillerie-Brigade): Նա նաև հաճախում է համալսարանական դասախոսությունների Բեռլինի համալսարանում և սկսում է շփվել երիտասարդ հեգելականների խմբերի հետ։ Այդ ժամանակ նա անանուն կերպով հոդվածներ էր տպում «Rheinische Zeitung»-ում՝ բացահայտելով գործարանի աշխատողների տուժած աշխատանքի և կյանքի վատ պայմանները։ «Rheinische Zeitung»-ի խմբագիրը Կարլ Մարքսն էր, բայց Էնգելսը չէր հանդիպելու Մարքսի հետ մինչև 1842 թվականի նոյեմբերի վերջ։ Էնգելսն իր կարիերայի ընթացքում գերմանական փիլիսոփայության ազդեցությունն է կրում իր մտավոր զարգացման վրա։ 1840 թ.-ին նա գրում է. «Կյանքից առավելագույն օգուտ քաղելու համար պետք է ակտիվ լինես, պետք է ապրես և քաջություն ունենաս համտեսելու երիտասարդ լինելու հույզը»։
Երբ Էնգելսը զարգացնում է աթեիստական ​​համոզմունքները, ծնողների հետ նրա հարաբերությունները սրվում են։
Վերջին տարիները
Իրենց կյանքի ուշ շրջանում և՛ Մարքսը, և՛ Էնգելսը սկսել էին պնդել, որ որոշ երկրներում աշխատողները կարող էին հասնել իրենց նպատակներին խաղաղ միջոցներով։ Դրան հետևելով՝ Էնգելսը պնդում էր, որ սոցիալիստները էվոլյուցիոնիստներ էին, չնայած նրանք հավատարիմ էին սոցիալական հեղափոխությանը։ Նմանապես Տրիստրամ Հանթը պնդում է, որ Էնգելսը թերահավատորեն էր վերաբերվում «վերևից ներքև հեղափոխություններին», իսկ հետագայում կյանքի կոչում էր «դեպի սոցիալիզմ խաղաղ, ժողովրդավարական ճանապարհ»։ Էնգելսը նաև գրել է Ֆրանսիայում Մարքսի «Դասային պայքարը» 1891-ի հրատարակության մեջ իր ներածության մեջ, որ «հին ոճով կռվարարությունը, փողոցային պայքարը բարիկադներով, որը որոշեց ամեն տեղ մինչև 1848 թվականը, որոշ չափով հնացած էր», չնայած Դեյվիդ Վ. Լոուելը և այլք նախազգուշացնում էին, որ «Էնգելսը կասկածի տակ է դնում ապստամբությունը միայն «հին ոճով», այսինքն՝ ապստամբությամբ, ինչը նշանակում է, որ նա չի հրաժարվում հեղափոխությունից։ Էնգելսի այստեսակ միտքը պարզ է․ «նա անկեղծորեն խոստովանում է, որ ցանկացած ապստամբության վերջնական հաղթանակը հազվադեպ է լինում պարզապես ռազմական և մարտավարական հիմքերով»։
Ֆրանսիայում Մարքսի «Դասակարգային պայքարը» 1895 հրատարակության ներածության մեջ Էնգելսը փորձում է լուծել բարեկարգողների և հեղափոխականների միջև բաժանումը մարքսիստական ​​շարժման մեջ՝ հայտարարելով, որ ինքը կողմ է ընտրական քաղաքականության կարճաժամկետ մարտավարությանը, որը ներառում է աստիճանական և էվոլյուցիոն սոցիալիստական միջոցներ՝ միաժամանակ պահպանելով իր համոզմունքը, որ պրոլետարիատի կողմից իշխանության հեղափոխական բռնազավթումը պետք է նպատակ մնա։ Չնայած աստիճանականությունն ու հեղափոխությունը միաձուլելու Էնգելսի այս փորձին, նրա ջանքերը միայն մեղմացնում են աստիճանականության և հեղափոխության տարբերակումը, ինչպես նաև հետևեցին ռևիզիոնիստների դիրքերը։ Էնգելսի հայտարարությունները ֆրանսիական Le Figaro թերթում, որում նա գրում է, թե «հեղափոխությունը» և «այսպես կոչված սոցիալիստական ​​հասարակությունը» ֆիքսված հասկացություններ չէին, այլ անընդհատ փոխում էին սոցիալական երևույթները և պնդում, որ դա «մեզ՝ սոցիալիստներիս լիարժեք էվոլյուցիոնիստներ» դարձնում։ Եվ հասարակությունը կարծում էր, որ Էնգելսը ձգտում է դեպի էվոլյուցիոն սոցիալիզմ։ Էնգելսը նաև պնդում էր, որ «ինքնասպանություն» կլինի խոսել հեղափոխական իշխանության բռնազավթման մասին այն ժամանակ, երբ պատմական հանգամանքները նպաստում էին խորհրդարանական ճանապարհին դեպի իշխանություն, որը, նրա կանխատեսմամբ, կարող է «սոցիալ-ժողովրդավարություն մտցնել արդեն 1898 թվականից»։ Էնգելսի դիրքորոշումը՝ աստիճանաբար էվոլյուցիոն և խորհրդարանական մարտավարությունը բացահայտորեն ընդունելու հարցում և պնդումը այն մասին, թե պատմական հանգամանքները չեն նպաստում հեղափոխությանը, խառնաշփոթություն առաջացրին։ Մարքսիստ ռևիզիոնիստ Էդուարդ Բեռնշտեյնը դա մեկնաբանում է և մատնանշում այն, որ Էնգելսը շարժվում էր դեպի պառլամենտական ​​բարեփոխական և աստիճանականական կեցվածքներ ընդունելը, բայց նա անտեսում էր այն, որ Էնգելսի դիրքորոշումները մարտավարական էին՝ որպես արձագանք որոշ հանգամանքներին, և որ Էնգելսը դեռ հավատարիմ էր հեղափոխական սոցիալիզմին։ Էնգելսը խիստ հուզվում է, երբ իմանում է, որ Ֆրանսիայում «Դասային պայքարի» նոր խմբագրության իր ներածումը խմբագրել են Բեռնշտեյնը և ուղղափառ մարքսիստ Կառլ Կաուցկին այնպես, որ տպավորություն է ստեղծվում, թե նա դարձել է դեպի սոցիալիզմ խաղաղ ճանապարհի կողմնակից։ 1895 թվականի ապրիլի 1-ին՝ մահից չորս ամիս առաջ, Էնգելսը պատասխանում է Կաուցկին.
"Ես ապշել էի այն «ներածությունից», որը տպագրվել էր առանց իմ իմացության և այնպես էր ներկայացված, ասես ես օրինականության խաղաղասեր կողմնակից եմ [ամեն գնով]։ Սա ևս մեկ պատճառ է այն բանի, որ ես կցանկանայի, որ այն ամբողջությամբ հայտնվեր Neue Zeit-ում, որպեսզի այս խայտառակ տպավորությունը ջնջվեր։ Ես անկասկած կթողնեմ Լիբկնեխտին այն պատճառով, թե ինչ եմ մտածում նրա մասին, և նույնը վերաբերում է նրանց, ովքեր, անկախ նրանից, թե ովքեր կարող են լինել, նրան հնարավորություն տվեցին այլասերել իմ տեսակետները և, դեռ ավելին, առանց ինձ որևէ բառ այդ մասին ասելու։"
Մարքսի մահից հետո Էնգելսը իր մնացած տարիների մեծ մասը նվիրում է Մարքսի «Դաս Կապիտալ»-ի անավարտ հատորների խմբագրման աշխատանքներին։ Այնուամենայնիվ, նա զգալի ներդրում է ունենում նաև այլ ոլորտներում։ Էնգելսը վիճաբանում է՝ օգտագործելով ժամանակի մարդաբանական ապացույցները՝ ցույց տալու համար, որ ընտանեկան կառույցները փոխվել են պատմության ընթացքում, և որ միամուսնությունը հասել է դասակարգային հասարակության այն անհրաժեշտությանը, որ տղամարդիկ վերահսկեն կանանց՝ վստահ լինելով, որ իրենց երեխաները կժառանգեն իրենց սեփականությունը։ Նա պնդում էր, որ ապագա կոմունիստական ​​հասարակությունը թույլ կտա մարդկանց որոշում կայացնել իրենց հարաբերությունների մասին՝ առանց տնտեսական սահմանափակումների։ Այս հարցերի վերաբերյալ Էնգելսի մտորումների լավագույն օրինակներից մեկը նրա ընտանիքի՝ մասնավոր սեփականության և պետության ծագումնաբանությունն է։ 1895 թվականի օգոստոսի 5-ին Էնգելսը մահանում է կոկորդի քաղցկեղից Լոնդոնում 74 տարեկան հասակում։ Woking Crematorium-ում դիակիզվելուց հետո նրա մոխիրները ցրվում են Իսթբորնի մոտակայքում գտնվող Beachy Head-ի մոտից, ինչպես նա էր խնդրել։ Նա թողել է զգալի մեծ ժառանգություն։
Էնգելսը և գերմանական հեղափոխական շարժումը
Էնգելսը գործուն մասնակցություն է ունեցել 1849 թվականի գերմանական ժողովրդի զինված ապստամբությանը Հարավարևմտյան Գերմանիայում։ Հեղափոխության պարտությունից հետո՝ 1849 թվականին, մեկնել է Անգլիա, մինչև 1870 թվականն ապրել է Մանչեսթերում, նա նակագրություն է հաստատել Լոնդոնում ապրող Մարքսի հետ և նյութապես օգնել նրան։ Էնգելսը Մարքսի հետ ղեկավարել է առաջին Ինտերնացիոնալը (1864-76 թվականներ), իսկ Մարքսի մահվանից (1883) հետո եղել Եվրոպական սոցիալիստների ղեկավարն ու խորհրդակը։ Գործերի մի մասը («Սուրբ ընտանիք», 1845 թվական, «Գերմանական գաղաափարախուսության», 1845-46 թվականներ) հրատարակել են համահեղինակությամբ։
Փարիզի կոմունա
Էնգելսը մասնակցել է աշխարհում առաջին պրոլետարական հեղափոխությանը՝ Փարիզի կոմունային (1871), իսկ Կոմունայի պարտությունից հետո քննադատել է նրա սխալներն ու գնահատել դասերը։ Էնգելսը էականորեն նպաստել է 1889 թվականին Փարիզում պրոլետարիատի միջազգային նոր միավորման ՝ երկրորդ Ինտերնացիոնալի ստեղծմանը, որը, շարունակելով առաջին ինտերնացիոնալի գործը, նպաստել է համաշխարհային բանվորական շարժման ընդլայնմանն ու համախմբմանը։ Նա անձամբ է մասնակցել միջազգային պրոլետարիատի համաշխարհային օրվա՝ մայիսիմեկյան առաջին ցույցերին։ Վճռականորեն դեմ է արտահայտվել կապիտալիստական պետությունների զավթողական պատերազմներին և կոչ է արել պաշտպանել ժողովուրդների միջև խաղաղությունը։
Էնգելսը և Ռուսաստանը
Էնգելսը մեծ ուշադրությամբ է հետևել Ռուսաստանում ծավալվող իրադարձություններին՝ կանխատեսելով ռուսական վերահաս հեղափոխությունը և նրա անվերապահ ազդեցությունը մյուս երկրների հեղափոխական շարժումների վրա։ Նա նամակագրական և անձնական կապեր է ունեցել ռուս քաղաքական գործիչներից շատերի հետ, խրախուսել է նրանց պայքարը։
Էնգելսը և Հայաստանը
Էնգելսը զբաղվել է նաև Հայաստանին առնչվող հարցերով։ Նա համակրանքով է վերաբերվել հայ ժողովրդի ազատագրական շարժմանը ՝ ընդդեմ թուրքական ու ցարական բռնապետությունների, բարեկամական կապեր է ունեցել հայ հեղափոխական գործիչների հետ՝ հետաքրքրվել է Հայաստանի պատմական անցյալով, հանգել այն եզրակացության, որ «...Հայաստանի ազատագրումը թուրքերից, ինչպես նաև ռուսներից հնարավոր կդառնա, երբ տապալվի ռուսական ցարիզմը»։ Տասնիններորդ դարի վերջի հայ հասարակական-քաղաքական գործիչները ծանոթ են եղել մարքսիստական ուսմունքին, առանձին գործեր թարգմանել են հայերեն՝ հայ հասարակականության շրջանում մարքսիզմը տարածելու նպատակով։ Էնգելսի աշխատությունները հրատարակվել են բազմաթիվ լեզուներով, այդ թվում՝ հայերեն՝ հայ հեղափոխական գործիչներ Ստեփան Շահումյանի, Բոգդան Կնունյացի, Սուրեն Սպանդարյանի, Ալեքսանդր Մյասնիկյանի, Սարգիս Կասյանի և ուրիշների ջանքերով։
Անհատականություն
Էնգելսի հետաքրքրությունները ներառում էին պոեզիա, աղվեսի որս և կանոնավոր կիրակնօրյա երեկույթների այցելություն Լոնդոնի ձախ ձևի մտավորականության համար, որտեղ, ինչպես ասում էին, «ոչ ոք չի գնացել առավոտյան ժամը երկու երեքին»։ Նրա կյանքի կարգախոսն էր «հանգիստ եղիր», մինչդեռ «զվարթությունը» նշվում էր որպես իր սիրելի առաքինությունը։
Էնգելսի անհատականությունից և արտաքինից Ռոբերտ Հեյլբրոնները նրան նկարագրում էր «Աշխարհիկ փիլիսոփաներ» գրքում որպես «բարձրահասակ և արդար և բավականին էլեգանտ. նա ուներ մի մարդու կերպարանք, որ սիրում էր ցանկապատել և որսալ որսորդական շնիկներ, և որ մի օր չորս անգամ լողացել էր Վեզեր գետում առանց ընդմիջման», ինչպես նաև «արագ մտածողության և դյուրին մտքով օժտված» և նույնիսկ գեյ խառնվածքով՝ «քսան լեզուներով կակազելու» ունակությամբ։ Նա մեծ հաճույք էր ստանում գինուց և այլ «բուրժուական հաճույքներից»։ Էնգելսը նախընտրում էր ռոմանտիկ հարաբերություններ հաստատել պրոլետարիատի հետ և այդպես էլ գտնում է Մերի Բըրնս անունով բանվոր դասակարգի մի կնոջ՝ երկարամյա գործընկերոջը, չնայած նրանք երբեք չեն ամուսնացել։ Կնոջ մահից հետո Էնգելսը սիրավեպի մեջ է մտել իր կրտսեր քրոջ՝ Լիդիա Բըրնսի հետ։
Պատմաբան և Լեյբորիստների նախկին պատգամավոր Թրիստրամ Հանթը՝ «Ֆրեդրիխ Էնգելսի հեղափոխական կյանքը» գրքի հեղինակը՝ պնդում է, որ Էնգելսը «կարելի է ասել, անկասկած այն մարդն էր, որը կկրակեր Ստալինի վրա»։ Հանթն ամփոփում է Էնգելսի անհատականության և Խորհրդային Միության միջև եղած կապը, որն ավելի ուշ օգտագործում է նրա ստեղծագործությունները՝ ասելով.
"Շքեղ կյանքի այս մեծ սիրահարը՝ անհատականության կրքոտ ջատագովն ու գրականության, մշակույթի, արվեստի և երաժշտության խանդավառ հավատացյալը՝ որպես բաց ֆորում, երբեք չէր կարող միանալ 20-րդ դարի խորհրդային կոմունիզմին, չնայած նրա բոլոր պնդումներին։"
Ինչ վերաբերում է Էնգելսին վերագրվող կրոնական համոզմանը, Հանթը գրում է. "Այդ իմաստով քրիստոնեության գաղտնի բանականությունը թափանցում է ժամանակակից աշխարհի ամենօրյա փորձը. դրա արժեքներն այժմ տարբեր կերպ մարմնավորվում են ընտանիքում, քաղաքացիական հասարակությունում և պետության մեջ։ Այն, ինչ Էնգելսը մասնավորապես ընդունում էր այս ամենի մեջ, ժամանակակից պանթեիզմի գաղափարն է կամ ավելի շուտ՝ պանդեիզմի՝ աստվածության միաձուլումը զարգացող մարդկության հետ, ուրախ դիալեկտիկական սինթեզը, որը նրան ազատել էր բարեպաշտ կարոտի և օտարության պիետիստական ​​էթոսի ֆիքսված հակադրություններից։ « Շտրաուսի միջոցով ես հիմա մտա հեգելականության ուղիղ ճանապարհը ... Աստծո հեգելյան գաղափարն արդեն իմն է դարձել, և այդպիսով ես միանում եմ «ժամանակակից պանթեիստների» շարքին», - գրել է Էնգելսը իր վերջին նամակներից մեկում. շուտով վերացվող Գրեյբերսին [Վիլհելմ և Ֆրիդրիխ, քահանայի դասընթացավարներ և Էնգելսի նախկին դասընկերներ] ։"
Ժառանգություն
Վլադիմիր Լենինը իր կենսագրության մեջ գրել է Էնգելսի մասին. «իր ընկերոջ՝ Կառլ Մարքսից (որը մահացավ 1883 թ.) հետո Էնգելսը ժամանակակից պրոլետարիատի լավագույն գիտնականն ու ուսուցիչն էր ամբողջ քաղաքակիրթ աշխարհում։ [...] Իրենց գիտական ​​աշխատություններում Մարքսը և Էնգելսը առաջինը բացատրեցին, որ սոցիալիզմը երազողների հայտնագործությունը չէ, այլ արդի հասարակության մեջ արտադրական ուժերի զարգացման վերջնական նպատակն ու անհրաժեշտ արդյունքն է՝ որոշակի սոցիալական դասերի կառավարման և մյուսների նկատմամբ տարած հաղթանակի»։ Ըստ Փոլ Քելլոգի․ «Դասական մարքսիզմի կանոնում» Ֆրեդերիկ Էնգելսի դերի վերաբերյալ կան «զգալի հակասություններ»։
Տրիստրամ Հանթը պնդում է, որ Էնգելսը դարձել է հարմար քավության նոխազ, որին շատ հեշտ են մեղադրում կոմունիստական վարչակարգերի պետական հանցագործությունների մեջ, ինչպիսիք են Չինաստանը, Խորհրդային Միությունը ու Աֆրիկայում և Հարավարևելյան Ասիայում գտնվողները։ Հանթը գրում է, որ «Էնգելսը մնացել է 20-րդ դարի գաղափարական ծայրահեղականության պայուսակը ձեռքին», իսկ Կառլ Մարքսը «վերանվանվում է որպես գլոբալ կապիտալիզմի ընդունելի, հետքաղաքական ամենատես»։ Հանթը հիմնականում արդարացնում է Էնգելսին՝ ասելով, որ «Էնգելսի և Մարքսի՝ պատմական դերասանների հանցագործությունների մեջ մեղավոր լինելը, որոնք ենթադարաբար կատարվել են սերունդներ անց, որևէ կերպ չի կարող խելքին մոտ սահմաններում բացատրվել, նույնիսկ եթե դրանց պատվերն առաջարկվել է ի պատիվ նրանց»։ Էնդրյու Լիպոուն Մարքսին և Էնգելսին նկարագրում է որպես «ժամանակակից հեղափոխական ժողովրդավարական սոցիալիզմի հիմնադիրներ»։
Ընդունելով մի կողմից Մարքսի և Էնգելսի և մյուս կողմից Իոսիֆ Ստալինի հեռավորությունը, որոշ գրողներ, ինչպիսիք են Ռոբերտ Սերվիսը, ավելի քիչ բարեգործ են՝ նշելով, որ անարխիստ Միխայիլ Բակունինը կանխատեսում էր իրենց գաղափարների ներուժը՝ պնդելով, որ «[ես] դա կեղծիք է, որ մարքսիզմի թերությունները բացահայտվել են միայն նրա իշխանությունը փորձարկելուց հետո։ [...] [Մարքսը և Էնգելսը] կենտրոնացողներ էին։ «Արտադրողների ազատ ասոցիացիաների» մասին խոսելիս նրանք խրախուսում էին կարգապահությունն ու հիերարխիան» ։ Պոլ Թոմասը Կալիֆորնիայի Բերկլիի համալսարանից պնդում է, որ չնայած Էնգելսը եղել է Մարքսի գրերի ամենակարևոր և նվիրված դերը և տարածողը, զգալիորեն փոխել է Մարքսի մտադրությունները, երբ նա պահում, խմբագրում և թողարկում էր դրանք ավարտված տեսքով և նաև մեկնաբանում դրանք։ Էնգելսը փորձել է լրացնել Մարքսի համակարգի բացերը և տարածել այն այլ ոլորտների վրա։ Մասնավորապես ասում են, որ Էնգելսը շեշտել է պատմական մատերիալիզմը՝ դրան տալով գիտական ​​հայտնագործման բնույթ և վարդապետություն՝ ձևավորելով մարքսիզմը որպես այդպիսին։ Առանձնահատուկ դեպք է Հակադյուրինգը, որին սոցիալիզմի թե՛ կողմնակիցները և թե՛ այն արհամարհողները վերաբերվում էին որպես Մարքսի մտքի ընդգրկուն ներկայացում։ Մինչ գերմանացի սոցիալիստների հետ լայն նամակագրության մեջ Էնգելսը համեստորեն ներկայացնում էր իր երկրորդական տեղը զույգի մտավոր հարաբերությունների մեջ և միշտ շեշտում էր Մարքսի կարևոր դերը։ Իսկ Լենինի նման ռուս կոմունիստները Էնգելսին բարձրացնում էին Մարքսի հետ և փոխկապակցում էին նրանց մտքերը, կարծես թե դրանք զուգահեռ լինեին։ Այդ ժամանակ սովետական ​​մարքսիստները զարգացնում են այս միտումը մինչև դիալեկտիկական մատերիալիզմի պետական ​​դոկտրին։
Ֆրիդրիխ Էնգելսի պահապան գունդը (հայտնի է նաև որպես NVA պահակային գունդ) Արևելյան Գերմանիայի ազգային ժողովրդական բանակի (NVA) հատուկ պահակային ստորաբաժանում էր։ Պահակային գունդը ստեղծվել է 1962 թ.-ին Ուգո Էբերլեյնի գվարդիական գնդի մասերից, սակայն «Ֆրիդրիխ Էնգելս» տիտղոսը չի ստացել մինչև 1970 թվականը։