cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Աուբուրն Գալիպոլիի մզկիթ
Աուբուրն Գալիպոլիի մզկիթ, գտնվում է Աուբուրնում, Նոր Հարավային Ուելս, Ավստրալիա։ Ավստրալիայում առաջին մզկիթը բացվել է 1979 թվականի նոյեմբերի 3-ին։ Դա մի տուն էր՝ առանց ներքին պատերի։ Աուբուրն Գալիպոլիի մզկիթի կառուցումը սկսվել է 1986 թվականին և պաշտոնապես բացվել է 1999 թվականի նոյեմբերի 28-ին։ Մզկիթը կառուցված է թուրքական ոճով ։
Մատեյ
Մատեյ (Матей), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Շապկինա գետի աջ ափին՝ 55 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 36 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը Պեչորա գետի ավազաների վտակները մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը՝ Պեչորա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Բրանկալեոնե
Բրանկալեոնե  (Brancaleone), քաղաք Իտալիայում՝ Կալաբրիա մարզի Ռեջիո Կալաբրիա գավառում։ Սահմանակից է Բրուցանո Ձեֆիրիո, Պալիցի, Ստաիտի համայնքներին ։
Բնակչության թվաքանակը 2004 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով եղել է 3.923, բնակչության խտությունը կազմել է 110 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 35 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 89036։ Հեռախոսային կոդը՝ 0964։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքիներ
(3984) Չակոս
(3984) Չակոս (Chacos), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1984 թվականի սեպտեմբերի 21-ին Անրի Դեբեոնի կողմից Լա Սիլյայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,435101 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9901 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8801 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1387,95 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,259375 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,94° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1984 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Անրի Դեբեոնի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Եվրո 2020 Խումբ B
Դանիա - Ֆինլանդիա
<section begin=B1 /><section end=B1 />
Եվգենի Եվտուշենկո
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ Կատեգորիա:«Մեծ գիրք» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:ՌԴ պետական մրցանակի դափնեկիրներ գրականության և արվեստի բնագավառում Կատեգորիա:Ռուսաստանի գեղարվեստի ակադեմիայի պատվավոր անդամներ Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Պերեդելկինոյի գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Խորհրդային տղամարդ գրողներ Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ռուս հրապարակախոսներ Կատեգորիա:ՌԴ պետական մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Մոսկվայի գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս բանաստեղծներ Կատեգորիա:Խորհրդային դրամատուրգներ Կատեգորիա:Խորհրդային սցենարիստներ Կատեգորիա:Խորհրդային դերասաններ Կատեգորիա:Խորհրդային վիպասաններ Կատեգորիա:Խորհրդային թարգմանիչներ Կատեգորիա:Խորհրդային խմբագիրներ Կատեգորիա:Խորհրդային կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Խորհրդային մանկավարժներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Եվրո 2020 Խումբ B
Բելգիա - Ռուսաստան
<section begin=B2 /><section end=B2 />
Ֆինլանդիա - Ռուսաստան
<section begin=B3 /><section end=B3 />
Դանիա - Բելգիա
<section begin=B4 /><section end=B4 />
Ռուսաստան - Դանիա
<section begin=B5 /><section end=B5 />
Ֆինլանդիա - Բելգիա
<section begin=B6 /><section end=B6 />
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եվրո 2020
Օբրաժիևկա (գյուղ, Շոստկայի շրջան)
Օբրաժիևկա (Ображіївка), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Շոստկայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1669 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Օբրաժիևկա գյուղում բնակվում էր 1 419 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Շոստկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1669 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Չորբովսկի գյուղական խորհուրդ (Կոբելյակսկի շրջան)
Չորբովսկի գյուղական խորհուրդ  (Чорбівська сільська рада), Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոբելյակսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Չորբովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 935 մարդ։ Խորհրդում կա 4 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Յուրևեց (գյուղ, Ձեռժինսկ քաղաքային օկրուգ)
Յուրևեց (Юрьевец), գյուղ Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Ձեռժինսկ քաղաքային օկրուգի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Ձեռժինսկ քաղաքային օկրուգի բնակավայրեր
Կանոնգիրք (652)
Կանոնագիրք (652), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 652 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 15-րդ դարում Գրիգոր կրոնավոր գրիչի կողմից։ Ստացողը եղել է Հակոբ եպիսկոպոսը։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 20,5X13,5 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 132 թերթից։ Գրված է բոլորագիր նոտագրով։ Ունի կիսախորան, լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Կազմը` կաշեպատ ստվարաթուղթ դրոշմագիր։ Հիշատակարաններ գրչի՝ 64բ, 75բ, 113բ, 120բ, 123ա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Զեմլյանոյ Յար
2001 թվականի տվյալներով Զեմլյանոյ Յար ավանում բնակվում էր 223 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 3,1 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 71,94 մարդ/կմ²։
Գյուղացիական (ֆերմերային) տնտեսություն
Գյուղացիական (ֆերմերային) տնտեսություն (ԳՖՏ), ձեռնարկատիրական գործունեության տեսակ Ռուսաստանում, որն անմիջականորեն կապված է գյուղատնտեսության հետ։
Նկարագրություն
Գյուղացիական (ֆերմերային) տնտեսությունը քաղաքացիների միավորում է, որոնք համատեղ սեփականություն ունեն և իրականացնում են արտադրական կամ այլ տնտեսական գործունեություն։ Գյուղացիական տնտեսության պետական գրանցումից հետո նրա ղեկավարը համարվում է անհատ ձեռներեց՝ ագարակատերը։ Ֆերմերային տնտեսության գույքը պատկանում է նրա անդամներին սեփականության իրավունքով։
Գյուղացիական (ֆերմերային) տնտեսությունն ինքնին մասնավոր իրավաբանական անձ է, բայց քաղաքացիները, որոնք գյուղատնտեսության վերաբերյալ համաձայնագրի հիման վրա համատեղ գործունեություն են իրականացնում, իրավունք ունեն ստեղծել իրավաբանական անձ` գյուղացիական (ֆերմերային) տնտեսություն ։
Համաձայն Ռուսաստանի Դաշնության քաղաքացիական օրենսգրքի` գյուղացիական (ֆերմերային) տնտեսությունը, որը ստեղծվում է որպես իրավաբանական անձ, քաղաքացիների կամավոր միավորում է՝ հիմնված համատեղ անդամակցության կամ գյուղատնտեսության ոլորտում այլ տնտեսական գործունեության վրա։ Այն հիմնված է նրանց անձնական մասնակցության և գյուղացիական (ֆերմերային) տնտեսության անդամների գույքային ներդրումների միավորման վրա։
Թիվ FZ-74 դաշնային օրենքի 19-րդ հոդվածի 1-ին կետը թվարկում է գյուղատնտեսական գործունեության հիմնական տեսակները՝ գյուղատնտեսական արտադրանքի արտադրություն և վերամշակում, ինչպես նաև փոխադրում, սեփական արտադրության գյուղատնտեսական արտադրանքի պահեստավորում և վաճառք ։
Ռուսաստանի ժամանակակից պատմության մեջ առաջին գյուղացիական (ֆերմերային) տնտեսությունները հայտնվել են մինչև ԽՍՀՄ-ի փլուզումը՝ 1989 թվականին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն ըստ երկրի
Կալիո (Կոմո)
Կալիո  (Caglio), կոմունա Իտալիայի Լոմբարդիա մարզի Կոմո գավառում ։ Բնակչության թիվը կազմում է 369 մարդ 2008 թվականի մարդահամարի տվյալների համաձայն։ Բնակչության խտությունը կազմում է 57 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է՝ 7 կմ² տարածք։ Հեռախոսի կոդ՝ 031։ Փոստային ինդեքս՝ 22030։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Նովելետ
Նովելետ (novelletta, բառացի՝ փոքրիկ պատմվածք, < novella – նովել, պատմվածք), քնարապատմողական, դրամատիկ կամ ժանրային փոքրածավալ գործիքային (առավելապես՝ դաշնամուրային) երաժշտական ստեղծագործություն ։
Եզրույթը կիրառել է Ռ. Շումանը (8 նովելետ դաշնամուրի համար, op. 21, 1838). անվանումը ծագում է անգլիացի նշանավոր երգչուհի Կլարա Նովելլոյի ազգանունից ։
Նովելետի լավագույն նմուշներ են ստեղծել Ն. Գադեն, Յ. Պ. Է. Հարթմանը, Կ. Ռեյնեկեն, Զդենեկ Ֆիբիխը, Ֆրանսիս Պուլենկը (2 նովելետ դաշնամուրի համար), Միլի Բալակիրևը, Ալեքսանդր Գլազունովը, Անատոլի Լյադովը, Ա. Ն. Չերեպնինը, Սեսիլ Շամինադը, Ջորջ Գերշվինը և ուրիշներ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երաժշտագիտություն
Դոմ Օտդիխա Ալեկսանդրինո
Դոմ Օտդիխա Ալեկսանդրինո (Дом Отдыха Александрино), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Նովոդուգինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 227 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Նովոդուգինսկի շրջանի բնակավայրեր
Քրիստոֆ Զիգվարդ
Քրիստոֆ Զիգվարդ (Christoph von Sigwart, ), գերմանացի փիլիսոփա-տրամաբանող, հոգեբան, Թյուբինհենի համալսարանի փիլիսոփայության պրոֆեսոր, իր ուսմունքով մոտ է նոր կանտականությանը։ Եղել է Քրիստոֆ Վիլհելմ ֆոն Զինգվարդի որդին։
1841 թվականից սկսած հոր հետ ապրել է Շտուտգարտում, որտեղ հիգ տարի գիմնազիա է հաճախել։ 16 տարեկունում ընդունվել է Թյուբինհենի համալսարան, որտեղ մինչև 1851 թվականը սովորել է փիլիսոփայություն և աստվածաբանություն։ 1854 թվականի դեկտեմբերին Թյուբինհենի համալսարանից ստացել է փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան։ 1865 թվականի աշնանը դարձել է համալսարանի իսկական պրոֆեսոր։ Մեծ ճանաչում է ձեռք բերել իր «Տրամաբանություն» գրքով (առաջին հատոր` 1873, երկրորդ հատոր` 1878), որում հիմնավորել է այն թեզը, ըստ որի տրամաբանությունը հիմնվում է հոգեբանության վրա և մտքի մասին տեխնիկական նորմատիվ ուսմունք է։ Ճշմարտացիության ճափանիշը Զիգվարտը համարում էր անհրաժեշտությունը և համընդհանուր նշանակալիությունը, որոնց համար որևէ հիմք չկար օբյեկտիվ աշխարհում. անհրաժեշտ մտածողության հիմքը ակնհայտությունն է, որը հղվում է հավատի վրա։ Առավել մանարամասն մշակել է դատողության մասին ուսմունքը։
Եղել է Թյուբինհենի համալսարանի աստավածաբանության ֆակուլտետի և Գալլեի համալսարանի իրավաբանության ֆակուլտետի պատվավոր դոկտոր, Բեռլինի և Մյունխեյի ակադեմիաների թղթակից անդամ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:19-րդ դարի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Գերմանացի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Գերմանացի հոգեբաններ
Շենգուրովսկի գյուղական խորհուրդ (Կոբելյակսկի շրջան)
Շենգուրովսկի գյուղական խորհուրդ  (Шенгурівська сільська рада), Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոբելյակսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Շենգուրովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 1074 մարդ։ Խորհրդում կա 4 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Քրիս Թաքեր
Քրիստոֆեր Թաքեր (Christopher Tucker, ), ամերիկացի կատակերգակ դերասան և պրոդյուսեր։ Հանդիսատեսին հայտնի է «Փողերը որոշում են ամեն ինչ», «Պիկ ժամ», «Պիկ ժամ 2», «Պիկ ժամ 3» և «Հինգերորդ տարրը» ֆիլմերից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի կատակերգուներ Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոդյուսերներ Կատեգորիա:1971 ծնունդներ Կատեգորիա:Օգոստոսի 31 ծնունդներ
Բրուցանո Ձեֆիրիո
Բնակչությունը կազմում է 1343 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 67 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 20 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 89030։ Հեռախոսային կոդը՝ 0964։
Նրա տարածքը ներառված է Ասպրոմոնտե ազգային պարկի մեջ։
Կոմունայի հովանավորն է Ամենասուրբ Աստվածածինը։ Տոնակատարությունը սեպտեմբերի առաջին կիրակի օրն է։
Նիրանի
Նիրանի (իսկական անունը՝ Հովհաննես Շահրամանյան, ), հայ աշուղ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1822 թվականին Վաղարշապատում։ Կրթություն ստացել է Մեսրոպ Թաղիադյանի ղեկավարությամբ, սովորել հայերեն, պարսկերեն, թուրքերեն։ Հետագայում աշակերտել է Հովհաննես արքեպիսկոպոս Շահխաթունյանին։ Զբաղվել է ոսկերչությամբ, միաժամանակ հետևել աշուղական արվեստին։
1835 թվականից հորինել է հայերեն և թուրքերեն երգեր, որոնք կատարել է սազի, ապա՝ չոնգուրի նվագակցությամբ։ Նրա հայերեն երգերից մի քանիսը զետեղված են «Նոր քնար Հայաստանի» Տետրակ Գ-ում (1856), Մ. Միանսարյանի «Քնար հայկական» (1868) և Գ. Ախվերդյանի «Հայ աշուղներ» (1903) ժողովածուներում։
Եթե կարող ես, ներիր
Սյուժե
Ֆիլմում ներկայացվում է պարզ խորհրդային մարդու զգացմունքների դրաման, որն ընկնում է ցանկացած ժամանակի համար անսովոր իրավիճակի մեջ։ Յոթ տարի Յակովն սպասում է կնոջ վերադարձին՝ շարունակելով սիրել նրան։ Երբ նա դառնում է քառասուներեք տարեկան, կոլտնտեսության հոգատար նախագահը մեխանիզատոր Յակովին ուղարկում է արձակուրդ՝ հույս ունենալով, որ նա միայնակ չի վերադառնա։ Բայց Յակովը չի մեկնում, քանի որ կայարանում հանդիպում է իր սիրելին նոր ամուսնու ու որդու հետ և իմանում, որ նրանք գնում են նույն առողջարան։ Սակայն որոշ ժամանակ անց հանգստավայրից փախած կնոջը որոնելիս Յակովի մոտ է գալիս նրա ամուսինը, իսկ հետո նաև կինը։
Ֆիլմում հնչում է Եվգենի Դոգայի երաժշտությունը, ինչպես նաև առկա է օպերատոր Վալերի Ռոժկոյի գերազանց աշխատանքը Կալուգայի փողոցներում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:1984 ֆիլմեր Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ Կատեգորիա:Ա. Դովժենկոյի անվան կինոստուդիայի ֆիլմեր
Գրաբովո (գյուղ, Շացկի շրջան)
Գրաբովո (Грабове), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Շացկի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Շացկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Յուրևեց (գյուղ, Պավլովսկի շրջան)
Յուրևեց (Юрьевец), գյուղ Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Պավլովսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Պավլովսկի շրջանի բնակավայրեր
Գուրգեն Գաբրիելյան (դերասան)
Գուրգեն Բախշիի Գաբրիելյան, հայ դերասան։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1950 թ.) , Ստալինյան մրցանակի երրորդ աստիճանի դափնեկիր (1950 թ.)։
Կենսագրություն
Ծնվել է Լեռնային Ղարաբաղի Շուշի քաղաքում, արհեստավորի ընտանիքում։ Մեծացել և սովորել է Թիֆլիսում։ 1924 թվականին ավարտել է Հայարտան դրամատիկական ստուդիան Արշակ Բուրջալյանի ղեկավարությամբ։ Սկապենի դերից հետո՝ (Մոլիերի «Սկապենի արարքները») Գուրգեն Գաբրիելյանին հրավիրում են Առաջին պետթատրոն, որտեղ աշխատում է երկար տարիներ ։ Թարգմանել է ռուս դրամատուրգների մի շարք պիեսներ։ Դասավանդել է Երևանի պետական գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում ։
Գրականություն Գուրգեն Գաբրիելյանի մասին
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Հայ կինոդերասաններ Կատեգորիա:Հայ թատերական ռեժիսորներ Կատեգորիա:Խորհրդային թատերական մանկավարժներ Կատեգորիա:Թատերական ռեժիսորներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Մանկավարժներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դերասաններ
Կավատինագանո
Կավատինագանո (河内長野市), Ճապոնիայի Օսակա պրեֆեկտուրայում գտնվող քաղաք։ Քաղաքի մակերեսը կազմում է 109,61 կմ², բնակչությունը՝ 108 439 մարդ (2014 թվականի օգոստոսի 1-ի տվյալների համաձայն) , բնակչության խտությունը՝ 989,32 մարդ/կմ²։
Աշխարհագրական դիրք
Քաղաքը տեղակայված է Հոնսյու կղզու Կինկի տարածաշրջանի Օսակա պրեֆեկտուրայում։ Այս քաղաքի հետ սահմանակցում են Սակաի, Իզումի, Օսակասայամա, Տոնդաբայասի, Գոձյո, Հասիմոտո քաղաքները, Կացուրագիավանը և Տիհայաակասակա գյուղը։
Բնակչություն
Քաղաքի բնակչությունը կազմում է 108 439 մարդ (2014 թվականի հունիսի 1-ի տվյալների համաձայն), իսկ խտությունը՝ 989,32 մարդ/կմ²։ Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունը՝ 1980-2005 թվականներին.
Սիմվոլիկա
Կավատինագանո քաղաքը խորհրդանշող ծառ է համարվում կամֆորայի ծառը, ծաղիկ՝ քրիզանթեմը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի քաղաքներ
Կարլեն Մատինյան
Կենսագրություն
Կարլեն Մատինյանը խնվել է 1956 թվականի սեպտեմբերի 6-ին Թբիլիսիում։ 1973 թվականին ավարտել է Երևանի թիվ 25 միջնակարգ դպրոցը։ 1976-1981 թվականներին սովորել և ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի բանասիրության ֆակուլտետի ռոմանագերմանական լեզուներ և գրականություն բաժինը (գերմաներեն)։ 1981 թվականին նշանակվել է Երևանի պետական համալսարանի արտասահմանյան գրականության և գրականության տեսության ամբիոնի ասիստենտ։ 1981-1986 թվականներին եղել է Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանի արտասահմանյան գրականությունների ամբիոնի ստաժոր-հետազոտող, ապա ասպիրանտ։ Եղել է  ասպիրանտական խորհրդի նախագահ։ 1983-1986 թվականներին զուգահեռ սովորել և ավարտել է Մոսկվայի պետհամալսարանի կուսկոմիտեին կից «Միջազգային հարաբերությունների և արտաքին քաղաքականության» բաժինը։ 2000-2001 թվականներին եղել է Երևանի պետական համալսարանի արտասահմանյան գրականության և գրականության տեսության ամբիոնի դոկտորանտ   ։
Գիտական աստիճան, կոչում
Բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Դոկտորոկան թեմա՝ «20-րդ դարի երկրորդ կեսի ավստրիական դրամատուրգիան», 2002թ., Երևանի պետական համալսարան Թեկնածուական թեմա՝ «Գերմանական ռոմանտիզմի կատակերգությունը», 1986թ., Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարան։
Շվեյցարական ժամացույց
Շվեյցարական ժամացույց (Schweizer Uhr, Montre suisse, Orologio svizzero, Swiss watch), ապրանքանիշ՝ սահմանված շվեյցարական 232.119 օրենքով, որը ներառում է ոչ միայն «Շվեյցարական ժամացույց» հասկացության սահմանումը, այլ նաև «Swiss Made» (Պատրաստված է Շվեյցարիայում), «Swiss» (Շվեյցարական), «Swiss movement» (Շվեյցարական ժամացույցի մեխանիզմ) և այլ նշագրերի օգտագործման կանոնները։ Ժամացույցները շվեյցարական կարող են համարվել միայն հետևյալ պահանջները բավարարելու դեպքում. եթե դրանց մեխանիզմն արտադրված է Շվեյցարիայում, մեխանիզմը ժամացույցի տուփի մեջ տեղադրվել է Շվեյցարիայի տարածքում, ժամացույցի մեխանիզմը վերջնական ստուգում է անցել Շվեյցարիայի տարածքում։ Որպեսզի ժամացույցի մեխանիզմը շվեյցարական կոչվելու իրավունք ստանա, անհրաժեշտ է, որ այն հավաքված լինի Շվեյցարիայում, ստուգված լինի շվեյցարական արտադրողի կողմից, ժամացույցի մեխանիզմում շվեյցարական մասերը լինեն առնվազն 50 %-ը։
Եվրոպական միության ընդլայնում
Եվրոպական միության ընդլայնում, քաղաքական գործընթաց, որի արդյունքում նոր երկրներ են անդամակցում Եվրամիությանը։ 1952 թ․ հիմնադրումից ի վեր Եվրամիությունն ընդլայնվել է 7 անգամ և այժմ ունի 28 անդամ երկիր։ Թեկնածու անդամներ են Իսլանդիան, Մակեդոնիան, Մոնտենեգրոն և Թուրքիան։ Եվրամիության ընդլայնման բաղկացուցիչ մաս է նաև Արևելյան գործընկերությունը։
Շվեյցարական ժամացույց
Պատմություն
Շվեյցարիայում ժամագործ վարպետները հայտնվել են Ֆրանսիայում բողոքականների և կաթոլիկների կրոնական դիմակայության պատճառով։ 16-րդ դարում Ֆրանսիան ժամացույցների համաշխարհային արդյունաբերությունում առաջատար դիրք էր զբաղեցնում, այնտեղ հորինվում և արտադրվում էին լավագույն ժամացույցները։ Սակայն այնպես պատահեց, որ ժամագործների, մեխանիկների ու ոսկերիչների մեծ մասը բողոքականներ էին։ Այդ պատճառով էլ, երբ սկսվեցին կրոնական պատերազմները, նրանցից շատերն արտագաղթեցին այլ երկրներ, այդ թվում նաև հարևան Շվեյցարիա, որտեղ նրանք ապաստան ստացան։ Այդպիսով՝ 16-րդ դարի վերջին Շվեյցարիան դարձավ ժամացույցների արտադրության կենտրոններից մեկը։
Եվրոպական միության ընդլայնում
Ինտեգրման նախադրյալները
«Առաջին և երկրորդ համաշխարհային պատերազմների միջև ընկած ժամանակահատվածը չափազանց ծանր է եղել եվրոպացիների համար. նկատվում էր ազգայնամոլության աճ, հարևան ժողովուրդների իրավունքների ոտնահարում։ Այսպիսի պայմաններում անհրաժեշտ էր գերմանացի երիտասարդներին հասկացնել, որ նրանք միասնական Եվրոպայի քաղաքացիներ են և մյուս եվրոպացիների եղբայրները։ Անհրաժեշտ էր այդ հոգևոր եվրոպական տրամադրվածությունը դնել եվրոպական երկրների թե´ ներքին, թե´ արտաքին քաղաքականության հիմքում։ ... Մեր օրերում եվրոպական ընդհանուր սահմանների և խաղաղության գաղափարն արդեն իրականություն է դարձել, հետևաբար մեր ծրագիրը կարելի է արդարացված համարել. Եվրոպայի միավորումը ոչ միայն քաղաքական ու տնտեսական նախաձեռնություն էր, այլև հոգևոր և փիլիսոփայական շարժում».– նշում է «Եվրոպական տան» հիմնադիր Ժակ Դելորը։
Եվրոպական պետությունների միավորման գաղափարներն արտահայտվել էին դեռևս հեռավոր անցյալում՝ գլխավորապես հոգևոր խավի, փիլիսոփաների, երբեմն՝ իշխանավորների մոտ։ Ֆրանսիայի թագավոր Ֆիլիպ Գեղեցիկի իրավաբան Պիեռ Դյուբուան, օրինակ, առաջարկում էր ստեղծել «քրիստոնեական հանրապետություն»՝ դաշնակցության մի տեսակ, որը կգտնվեր ժողովուրդների տնօրինության տակ, որտեղ տարբեր ազգեր կպահպանեին բացարձակ անկախությունը։ Սակայն եվրոպական պետությունների միությունը չէր կայանում, քանի որ դեռևս չէին հասունացել բավարար պատմական նախադրյալներ։
Շվեյցարական ժամացույց
Պատմություն
19-րդ դարում ԱՄՆ-ում սկսվել են արտադրվել մեծ քանակությամբ ոչ թանկարժեք ժամացույցներ։ Ի տարբերություն Շվեյցարական ժամացույցների արդյունաբերությանը՝ ԱՄՆ-ում ժամացույցներն արտադրում էին մեքենայացված մեծ մանուֆակտուրաներում՝ օգտագործելով միասնականացված մասեր, ինչը հնարավորություն էր տալիս ժամացույցի ինքնարժեքն զգալիորեն նվազեցնել։ Շվեյցարական ժամագործները որոշում են ամերիկացի արտադրողների դեմ ոչ թե պայքարել նրանց մեթոդներով, այլ գնալ իրենց ճանապարհով։ Այդ պահից սկսած ամբողջ աշխարհում սկսվում է զանգվածային գովազդային արշավ, որն ուշադրությունը կենտրոնացնում էր Շվեյցարիայում արտադրվող ժամացույցների որակի ու ճշգրտության վրա։ Դա շվեյցարական ժամացույցների արդյունաբերությանը հնարավություն է տալիս ժամացույցների համաշխարհային շուկայում պահպանել առաջատար դիրքը։ Սակայն առաջանում է հատուկ պիտակավորման կարիք, որը հնարավորություն կտար շվեյցարական ժամացույցները միանշանակ տարբերել մյուս ժամացույցներից։ Երբեմն այդ նպատակով օգտագործվում էր «Ժամանակաչափ» պիտակավորումը, որը պետք է խորհրդանշեր շվեյցարական ժամացույցների ճշգրտությունը։
Եվրոպական միության ընդլայնում
Ինտեգրման նախադրյալները
Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո միավորման գաղափարները կրկին հայտնվեցին քաղաքական կյանքի առաջաբեմում։ 1922 թ. Կալերգին հիմնեց Պանեվրոպական Միությունը՝ փաստորեն, առաջին կազմակերպությունը, որ ձգտում էր հասնել իրավահավասար հիմքունքներով ողջ Եվրոպայի միավորմանը ։ Նա գտնում էր, որ միավորված Եվրոպան տնտեսական, քաղաքական և մշակութային հակակշիռ կդառնա ԱՄՆ-ին, նորաստեղծ ԽՍՀՄ-ին և Արևելյան Ասիային՝ միաժամանակ կանխելով նոր համաշխարհային պատերազմի սանձազերծումը։ Սակայն նրա գաղափարներն աջակցության չարժանացան։
Շվեյցարական ժամացույց
Պատմություն
Հաշվի առնելով մեծ պահանջարկն ինչպես ժամացույցներ արտադրողների, այնպես էլ գնորդների շրջանում՝ Շվեյցարիայի կառավարությունը 1880 թվականին ներկայացրել է ապրանքանիշների պաշտպանության մասին դաշնային օրենքը։ 1880 թվականի ապրիլի 16-ը «Swiss Made» պիտակի ծնունդն է, քանի որ այդ օրը բազմաթիվ ընկերություններ Բեռնում գրանցել են իրենց ապրանքանիշները՝ համաձայն նոր օրենքի։ Քանի որ այդ ժամանակ ԱՄՆ-ի հետ շարունակվում էր մրցակցությունը, «Swiss Made» պիտակն ստեղծվել է հենց անգլերեն։
Եվրոպական միության ընդլայնում
Ինտեգրման նախադրյալները
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը դեռ չէր ավարտվել, երբ կրկին սկսեցին ի հայտ գալ Եվրոպայի միավորման նախագծեր։ Ոչ միայն պարտված երկրները (և առաջին հերթին՝ Գերմանիան), այլև հաղթողները, այդ թվում՝ Ֆրանսիան, պատերազմից խիստ թուլացած էին դուրս եկել։ Ինչպես և առաջին համաշխարհային պատերազմում, եվրոպական պետությունների երկպառակությունները հանգեցրել էին նրանց ընդհանուր պարտության, համաշխարհային տնտեսությունում Եվրոպայի դիրքերի թուլացման։ Արևմտաեվրոպական առաջատար տերությունները փնտրում էին հետպատերազմյան աշխարհում ինքնահաստատվելու ուղիներ։ Իսկ քանի որ մեկուսի դժվար էր հասնել հաջողության, Եվրոպայում կրկին շրջանառության մեջ մտան միավորման կարգախոսները։
Շվեյցարական ժամացույց
Պատմություն
1971 թվականի դեկտեմբերի 23-ին Դաշնային խորհուրդը վերանայել է գոյություն ունեցող օրենսդրությունը և հաստատել 232.119 նոր օրենքը, որում տրվում է «Swiss Watch» (Շվեյցարական ժամացույցներ) ապրանքանիշի սահմանումը, ինչպես նաև սահմանվում են այն պայմանները, որոնց բավարարման դեպքում արտադրողը կարող է ժամացույցներին կցել «Swiss Made» պիտակը։ 2016 թվականին գործող օրենքը 1992 թվականի օրենքի խմբագրումն է։
Եվրոպական միության ընդլայնում
Ինտեգրման նախադրյալները
Արևմտաեվրոպական պետությունների զգալի մասն ընդգրկվեց Հյուսիսատլանտյան դաշինքի մեջ, որի նպատակն էր «Արևելյան դաշինքին» և նրա կողմից հնարավոր ռազմական սպառնալիքին հակազդելը։
Շվեյցարական ժամացույց
Պիտակավորումը շվեյցարական ժամացույցներում
Ժամացույցների «Swiss Made» պիտակը ցույց է տալիս, որ դրանք արտադրվել են Շվեյցարիայում։ Սակայն Շվեյցարիայում շատ հայտնի ժամացույցների բրենդներ, այնուամենայնիվ, ամբողջովին արտադրվել են Շվեյցարիայում, որպեսզի ապահովեն տեխնոլոգիական բոլոր ստանդարտներին լիարժեք համապատասխանությունը, և միայն իրենց հեղինակությամբ երաշխավորում են ժամացույցների շվեյցարական ծագումը։ Այդ պատճառով նրանք «Swiss Made» պիտակի օգտագործումը համարում են ավելորդ։ Դրա փոխարեն այդ բրենդի ժամացույցների վրա կարելի է գտնել այլ պիտակավորումներ, որոնք դրվում են անկախ կազմակերպությունների կողմից՝ ժամացույցների որակի վերահսկողությունը հաջող անցնելուց հետո։ Այդպիսի պիտակավորումներ կարող են լինել.
Եվրոպական միության ընդլայնում
Ինտեգրման նախադրյալները
1946 թ. մարտի 5-ին Միսուրի նահանգի Ֆուլտոն քաղաքում Չերչիլի ելույթից հետո «պաշտոնապես հռչակվեց» Սառը պատերազմը ։ Սառը պատերազմի տարիներին Արևմուտքի համար ԽՍՀՄ-ն ընկալվում էր որպես լուրջ սպառնալիք։ Կոմունիստական ռեժիմն արդեն «գրավել» էր Արևելյան Եվրոպան, Արևելյան Գերմանիան և լուրջ անհանգստություն էր առաջացրել Արևմտաեվրոպական երկրների և ԱՄՆ-ի մոտ։ Ամեն գնով պետք էր թույլ չտալ կոմունիստական գաղափարախոսության արմատավորումը Արևմուտքում։ Վերջինս կարողացավ գտնել հարցի լուծումը. Արևելքից եկող վտանգի դեմ առանձին-առանձին պայքարելն ավելի դժվար էր, ուստիև անհրաժեշտ էր միավորել Եվրոպայի գոնե Արևմուտքը, ստեղծել ամուր գաղափարական հենք՝ արդյունավետ և կենսունակ միության պահպանման և ամրապնդման համար։ Այսպիսով, «խորհրդային սպառնալիքի» հանդեպ վախը ևս նպաստավոր պայմաններ ստեղծեց «եվրոպական գաղափարի» իրականացման համար։
Շվեյցարական ժամացույց
Ապրանքանիշի պաշտպանություն
«Շվեյցարական ժամացույցներ» ապրանքանիշի պաշտպանությունը Շվեյցարական ժամացույցների արդյունաբերության ֆեդերացիայի խնդիրներից մեկն է։ Քանի որ շվեյցարական կեղծ ժամացույցներ արտադրողները մեծ վնաս են հասցնում ժամացույցների արդյունաբերությանը, Ֆեդերացիան հետևողականորեն պայքարում է ապրանքանիշի մասին օրենքը պահպանելու համար, անմիջապես Ֆեդերացիայի կայքում կարելի է հաղորդել կեղծ ժամացույցների վաճառքի ու արտադրության մասին հայտնի փաստերի մասին։ Բացի այդ, Ֆեդերացիան վարում է«Swiss Made» պիտակի օգտագործման իրավունքի պահանջների խստացման քաղաքականություն։ 20-րդ դարի վերջից սկսվել է շվեյցարական թանկարժեք մասերը չինականով փոխարինելու պրակտիկա, ինչը կարող էր հանգեցնել նրան, որ «Շվեյցարական ժամացույցներ» բրենդը կարող էր լրջորեն վարկաբեկվել, ուստի Ֆեդերացիայի 500 անդամներից շատերը հանդես են գալիս «Շվեյցարական ժամացույցներում» շվեյցարական մասերի մասնաբաժնի ավելացման օգտին ։
Եվրոպական միության ընդլայնում
Ինտեգրման նախադրյալները
Եվրոպայի միավորման գործընթացում չի կարելի անտեսել այն դերը, որ կատարեց 1946 թ. սեպտեմբերին Ցյուրիխում Ուինսթոն Չերչիլի ելույթը՝ նվիրված եվրոպական ընտանիքի նորացման, Եվրոպայի Միացյալ Նահանգների ստեղծման գաղափարներին։ «Մենք պետք է ստեղծենք Եվրոպայի Միացյալ Նահանգների պես ինչ-որ կառույց,- ասում էր նա,- եթե սկզբում Եվրոպայի ոչ բոլոր պետությունները կդրսևորեն իրենց կամքը կամ ի վիճակի կլինեն անդամակցելու Միությանը, ապա մենք պետք է ամեն ինչ անենք, որպեսզի նրանք, ովքեր ցանկանում են, համախմբվեն և միավորվեն» ։
Շվեյցարական ժամացույց
Ապրանքանիշի պաշտպանություն
Շվեյցարիայի մաքսային օրենքներով արգելվում է կեղծ ժամացույցների ներմուծումը երկիր, բոլոր հայտնաբերված կեղծիքները պետք է անհապաղ բռնագրավվեն և վերացվեն ։
Եվրոպական միության ընդլայնում
Եվրոպական համայնքների ձևավորումը և ընդլայնումը Սառը պատերազմի տարիներին
Եվրոպական երկրների միավորման գործնական առաջին քայլն իրականացրին Բելգիան, Նիդերլանդները և Լյուքսեմբուրգը՝ 1948 թվականին ստեղծելով Բենիլյուքս մաքսային միությունը։ Աստիճանաբար ձևավորվեցին նաև Եվրոպական համայնքները։ Ազգերի լիգայի Գլխավոր քարտուղարի նախկին տեղակալ Մոնեն պնդում էր, որ ապագայում ազգային պետությունը վերահսկողության շրջանակների մեջ պահել և եվրոպական մշակութային արժեքները պահպանել հնարավոր կլինի՝ կառուցելով հուսալի, աստիճանակարգված վերազգային կառույց ։ Նրա մշակած նախագծի հիմքում ընկած էր Գերմանիայի և Ֆրանսիայի արդյունաբերությունների հիմնական ճյուղերի միասնականացման գաղափարը, որի իրագործումն սկսեց Ֆրանսիայի արտաքին գործերի նախարար Ռ. Շումանը՝ առաջարկելով այդ երկրների ածխի և պողպատի ողջ արդյունաբերությունը դնել վերազգային կառույցի հսկողության և ղեկավարման տակ՝ Գերմանիային զրկելով այդ ժամանակ ռազմական արդյունաբերության հանգուցային հիմքերի՝ պողպատի և դրա ձուլման համար անհրաժեշտ ածխի նկատմամբ բացարձակ մենաշնորհից։ Նախագիծը նախատեսում էր նաև արևմտաեվրոպական մյուս երկրների մասնակցությունը և դիտարկվում էր որպես եվրոպական դաշնության կառուցման առաջին քայլ, որը հետագայում լիովին պետք է բացառեր ռազմական գործողությունների վերսկսումը՝ Եվրոպայում պատերազմը դարձնելով անիմաստ։ Շումանը հայտարարեց, որ իր գլխավոր նպատակն է «պատերազմը դարձնել ոչ միայն աներևակայելի, այլև նյութապես անհնարին» ։
Շվեյցարական ժամացույց
Ապրանքանիշի առաջխաղացում
2014 թվականին մեխանիկական ժամացույցները Շվեյցարիայի Դաշնային խորհրդի կողմից ներառվել են շվեյցարական ութ ավանդույթների ցանկում՝ որպես թեկնածու ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի մարդկության ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ցանկում ներառվելու համար ։
Եվրոպական միության ընդլայնում
Եվրոպական համայնքների ձևավորումը և ընդլայնումը Սառը պատերազմի տարիներին
Արևմտյան Գերմանիան նախաձեռնությանը միացավ՝ փորձելով իր վրայից թոթափել իր ռազմատենչության մասին Եվրոպայի մտահոգությունը։ Շուտով միացան նաև Իտալիան և ԲԵՆԻԼՅՈՒՔՍ-ի երկրները։ 1951 թ. Փարիզում ստորագրվեց և հաջորդ տարվա հուլիսին ուժի մեջ մտավ Ածխի և պողպատի եվրոպական համայնքի ստեղծման մասին պայմանագիրը ։
Շվեյցարական ժամացույց
Նշանակությունը Շվեյցարիայի տնտեսության համար
Շվեյցարիայում ժամացույցների արդյունաբերությունը կազմում է ՀՆԱ-ի 1,5 %-ը և արտահանվող ճյուղերի շարքում զբաղեցնում է երրորդ տեղը։ Արժեքային առումով Շվեյցարիան զբաղեցնում է առաջին տեղը ժամացույցների արտահանմամբ։ Նաև գործում է ներքին մեծ շուկա, որը հիմնականում կենտրոնացած է զբոսաշրջիկների վրա։ Բազմաթիվ երկրներում, օրինակ՝ Չինաստանում, Հնդկաստանում, Ռուսաստանում, Շվեյցարիայի՝ որպես արտադրող երկրի համբավը շատ բարձր է, ինչը շվեյցարացի արտադրողներին թույլ է տալիս իրենց արտադրանքի արժեքը բարձրացնել միջինը 40 %-ով, իսկ «լյուքս» դասի ժամացույցներինը՝ մինչև 100 % ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1880 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Շվեյցարական ժամացույցներ
Եվրոպական միության ընդլայնում
Եվրոպական համայնքների ձևավորումը և ընդլայնումը Սառը պատերազմի տարիներին
Այդուհետ եվրոպական ինտեգրմանը բնորոշ դարձան աստիճանականությունը և տնտեսական ինտեգրման առաջնայնությունը քաղաքականի նկատմամբ։
Տնտեսական ինտեգրացիայի խորացման նպատակով 1957 թ. Հռոմում ԱՊԵՀ անդամ 6 պետությունները հիմնեցին Եվրոպական տնտեսական համայնքը կամ ընդհանուր շուկան և Ատոմային էներգիայի եվրոպական համայնքը։ ԵՏՀ գլխավոր նպատակն էր մաքսային միության և ընդհանուր շուկայի ստեղծումը, անդամ-երկրների տարածքում մարդկանց, ապրանքների, կապիտալի և ծառայությունների ազատ տեղաշարժի ապահովումը։ ԵՎՐԱՏՈՄ-ը պետք է նպաստեր այդ պետությունների խաղաղ միջուկային ռեսուրսների միավորմանը, ատոմային էներգիայի խաղաղ նպատակներով կիրառմանը ։
Այս անգամ ևս Մեծ Բրիտանիան դեմ արտահայտվեց նախաձեռնությանը՝ այն հավասարեցնելով ազգային քաղաքականության իրակացման վերահսկման կորստին։ Դանիայի, Նորվեգիայի, Շվեդիայի, Շվեյցարիայի, Պորտուգալիայի և Ավստրիայի հետ միասին 1960 թ. նա ստեղծեց Ազատ առևտրի եվրոպական ասացիացիան ։ Վերջինս նախատեսում էր միայն անդամ-պետությունների արդյունաբերական արտադրանքի տարիֆների վերացում։
ԵՏՀ-ն, որն առավել ամուր միություն էր, սկսեց հաջողություններ գրանցել, և 1961 թ. Մեծ Բրիտանիան բանակցություններ սկսեց իր անդամակցության շուրջ։ Նրա օրինակին հետևեցին Իռլանդիան և Դանիան, որոնց տնտեսությունները մեծապես կախված էին բրիտանականից։ Բայց 1963 թ. (այնուհետև՝ 1967 թ.) Ֆրանսիան, ի դեմս նախագահ Շարլ դը Գոլի, դեմ քվեարկեց բրիտանական անդամակցությանը։
1973 թ. հունվարի 1-ին Մեծ Բրիտանիան դարձավ ԵՀ անդամ։ 1972 թ. անցկացվել էին հանրաքվեներ Իռլանդիայի, Դանիայի և Նորվեգիայի անդամակցության վերաբերյալ։ Իռլանդիայի (շուրջ 83%) և Դանիայի (շուրջ 63%) բնակչությունը պաշտպանեցին Եվրոպական համայնքին միանալու գաղափարը, իսկ Նորվեգիայում առաջարկը չստացավ ձայների մեծամասնությունը (կողմ էր արտահայտվել շուրջ 47%-ը)։
Ընդլայնման հաջորդ փուլը տեղի ունեցավ 1980-ական թթ.։ 1975 թ. հունիսին Եվրոպական համայնքին միանալու դիմում էր ներկայացրել Հունաստանը, որը ԵՀ անդամ դարձավ 1981 թ. հունվարի 1-ին ։ Պորտուգալիան և Իսպանիան իրենց դիմումները ներկայացրել էին 1977 թ. և անդամ դարձան 1986 թ. հունվարի 1-ին։ Գրենլանդիան ի սկզբանե միացավ ԵՀ-ին Դանիայի հետ միասին, սակայն 1985 թ., ստանալով ներքին ինքնիշխանություն, դարձավ ԵՀ անդրծովյան շրջան ։
Միջերկրածովյան առավել թույլ զարգացած երկրների՝ Հունաստանի, Իսպանիայի և Պորտուգալիայի, անդամակցությունը մի շարք նոր բարդություններ առաջացրեց Եվրոպական համայնքի համար։ Մասնավորապես, կարելի է նշել այն հանգամանքը, որ նորանդամ պետությունների տնտեսությունները գյուղատնտեսությունից մեծ կախում ունեին, ուստի այդ ոլորտի համար նախատեսված ԵՀ դրամական միջոցների մեծ մասը գնալու էր նրանց օժանդակության տրամադրմանը, ինչը դժգոhություն էր առաջացնում առավել զարգացած ԵՀ անդամների մոտ։
Եվրոպայի Միացյալ Նահանգների ստեղծումը դեռևս իրականություն չէր դառնում։ ԵՀ-ին չէր հաջողվում վերացնել իր տարածքում առևտրի բոլոր սահմանափակումները, ինչպես նաև ներքին մաքսային սահմանները։
1985 թ. Ֆրանսիայի վարչապետի տնտեսական հարցերով խորհրդական, այնուհետև՝ էկոնոմիկայի և ֆինանսների նախարար, Եվրոպական Հանձնաժողովի ղեկավար Ժակ Դելորը եվրոպական կառավարություններին ու խորհրդարաններին ներկայացրեց իր «Ծրագիր 1992» պայմանագրի նախագիծը։
1986 թ. փետրվարի 17-ին և 28 (համապատասխանաբար, Լյուքսեմբուրգում և Հաագայում) ընդունվեց «Միասնական Եվրոպական Ակտը», որը մեկ տարվա ընթացքում վավերացվեց բոլոր անդամ-պետությունների կողմից։ Այն իրենից ներկայացնում էր ԵՀ առկա համաձայնագրի փոփոխության փաթեթ՝ նախատեսելով հարկային, տեխնիկական և ֆիզիկական խոչընդոտների հաղթահարման շուրջ 300 միջոցառում և որի գլխավոր նպատակն էր անդամ-երկրների լիակատար ինտեգրումը։
Մասնավորապես, այն նախատեսում էր մինչ 1992 թ. Եվրոպայում վերացնել ներքին սահմանները, ապահովել ապրանքների, աշխատուժի, կապիտալի և ծառայությունների ազատ տեղաշարժ։ Նպատակ էր հռչակվում միության ստեղծումը։ Ակտը նաև օրինականացնում էր եվրոպական քաղաքական համագործակցության գոյությունը՝ որպես միացյալ ԵՀ-ի մի մաս։ Համաձայն ՄԵԱ-ի՝ ԵՀ անդամները պետք է միասին քննարկեին և իրականացնեին արտաքին քաղաքականությունը ։
ԵՄ կազմավորումը և ընդլայնումը 1991-2013 թթ.
1991 թ. ԽՍՀՄ-ը դադարեց գոյություն ունենալուց։ Արևելյան Եվրոպայի՝ սոցիալիստական ճամբարին պատկանող երկրներում, փաստորեն, առաջացավ քաղաքական վակուում, որը շտապ պետք էր լրացնել։ Արևմտյան Եվրոպան այս պարագայում արագ կողմնորոշվեց։ ԵՀ անդամ-պետությունները գիտակցում էին, որ այդ վակուումն իրենց կողմից չլրացնելու դեպքում լուրջ մարտահրավերի առջև կկանգնեին. կամ տարածաշրջանում կհաստատվեր Ռուսաստանը (առավել վատ տարբերակով՝ կվերականգնվեր կոմունիստական ռեժիմը), կամ էլ այդ բացը կշտապեր լրացնել ԱՄՆ-ն։
Անհրաժեշտ էր Եվրոպական Ընկերակցությունը վերածել առավել բարձր մակարդակի ինտեգրացիոն միավորի՝ Եվրոպական Միությունան։
Նոր պայմանագրի նախագծի քննարկումը դարձավ Եվրոպական Խորհրդի հատուկ հրավիրված նիստի գլխավոր հարցը։ Նիստը կայացավ 1991 թ. դեկտեմբերին՝ Նիդերլանդների Մաաստրիխտ քաղաքում։ 1992 թ. փետրվարի 27-ին կնքվեց «Եվրոպական Միության մասին» Մաաստրիխտի պայմանագիրը և ուժի մեջ մտավ 1993 թ. նոյեմբերի 1-ին ։ Այն հաստատեց միասնական Եվրոպա ստեղծելու մասին պատկերացումները։ Եվրամիության համար հենակետ էին հանդիսանում երկրների միջև համագործակցությունը երեք բնագավառներում՝ տնտեսություն, արտաքին քաղաքականություն և անվտանգություն, իրավական դաշտ և ներքին գործեր։ Աննախադեպ քայլ էր Միության քաղաքացիության ինստիտուտի ամրագրումը։ Համաձայն Մաաստրիխտի պայմանագրի՝ ԵՄ քաղաքացի հանդիսանում է անդամ-պետության քաղաքա-ցիություն ունեցող յուրաքանչյուր անձ ։
1990-ական թթ. սկզբներին Եվրոպայի անմիջական հարևանությամբ տեղի ունեցող Բալկանյան պատերազմները խիստ անհանգստացնում էին Միության անդամ-պետություններին։ Քաղաքական անկայությունը սպառնում էր տնտեսության խաղաղ զարգացմանը։
1993 թ. Կոպենհագենում Եվրամիության Խորհուրդը հայտարարեց, որ «Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայի երկրները, որոնք ցանկանում են դառնալ ԵՄ անդամ, կստանան այդ հնարավորությունը» ։ Այդ նպատակով սահմանվեցին որոշակի չափանիշներ՝ քաղաքական (ժողովրդավարություն, օրենքի գերակայություն, մարդու իրավունքների և փոքրամասնությունների պաշտպանությունը երաշխավորող կայուն հաստատությունների առկայություն), տնտեսական (շուկայական տնտեսության առկայություն, մրցակցությանը և ԵՄ ներքին շուկայական ուժերին դիմակայելու կարողություն), անդամակցության պարտավորությունների (քաղաքական, տնտեսական և այլն) ստանձնման կարողություն։
1994 թ. Ավստրիայում, Ֆինլանդիայում, Նորվեգիայում և Շվեդիայում ԵՄ անդամակցության հանրաքվե անցկացվեց ։ Ավստրիան, Ֆինլանդիան և Շվեդիան 1995 թ. հունվարի 1-ին դարձան ԵՄ անդամ, իսկ նորվեգացիների մեծամասնությունը կրկին դեմ քվեարկեց։ Դրա հիմնական պատճառը երկրի տնտեսական զարգացման բարձր ցուցանիշն է, իսկ անդամությունը մյուս անդամների հետ ֆինանսական բեռը կիսելու պարտավորություն է նախատեսում։
1985 թ. Գերմանիայի, Ֆրանսիայի, Բելգիայի, Նիդերլանդների և Լյուքսեմբուրգի միջև կնքվեց Շենգենյան համաձայնագիրը, որն ուժի մեջ մտավ տասը տարի անց՝ 1995 թ.։ Այսօր Շենգենի գոտու մեջ մտնում են ԵՄ գրեթե բոլոր անդամները և անգամ ԵՄ ոչ անդամ-պետությունները, ինչպիսիք են Շվեյցարիան, Նորվեգիան ։ Շենգենյան գոտու ձևավորումը կարևոր նշանակություն ունեցավ ԵՄ զարգացման համար։ Ներքին սահմանները բացվում են, իսկ արտաքինը՝ ամրացվում՝ ձևավորելով յուրատեսակ Եվրոպական «ամրոց»։ Սակայն բաց սահմաններն իրենց հետ բերեցին նաև լուրջ խնդիր՝ գաղթականների համար ազատ տեղաշարժի հնարավորություն, ինչի հետևանքով ավելացավ ոչ օրինական ներգաղթողների թիվը ԵՄ տարբեր երկրներ։
2001 թ. փետրվարին ստորագրված և երկու տարի անց ուժի մեջ մտած Նիցցայի համաձայնագիրը նախատեսում էր ԵՄ ընդարձակումը նախապատրաստող մի շարք բարեփոխումներ, այդ թվում՝ Եվրոպական Խորհրդարանում անդամ-պետություններին տեղերի վերահատկացում, Եվրոպական Հանձնաժողովի ապագա չափերի կրճատում, ԵՄ Խորհրդում քվեարկության օրենքների և գործընթացների բարեփոխումներ։ 2001 թ. դեկտեմբերին գումարված Լաեկենյան գագաթաժողովում որոշվեց, որ տասը նոր անդամների՝ Եվրամիության կազմ ընդունելու գործընթացը թևակոխել է իր ավարտական փուլը։ Եվրոպական Հանձնաժողովը 2002 թ. հոկտեմբերին ներկայացրեց 10 պետությունների (Էստոնիա, Լատվիա, Լիտվա, Լեհաստան, Չեխիա, Սլովակիա, Հունգարիա, Սլովենիա, Կիպրոս, Մալթա)՝ ԵՄ անդամակցելու առաջարկը ։
Թեկնածու պետությունների ընդհանուր բնակչության թիվը շուրջ 75 միլիոն էր (համեմատության կարգով պետք է ընդգծել, որ միայն Գերմանիայի բնակչության թիվն անցնում է 80 միլիոնից), համատեղ ՀՆԱ-ն կազմում էր մոտ 840 միլիարդ ԱՄՆ դոլլար (գրեթե հավասար Իսպանիայի ՀՆԱ-ին) ։ ԵՄ անդամ-պետություններին անհանգստություն էր պատճառում այս հարցը, քանի որ նրանք ստիպված էին լինելու նոր անդամների զարգացման համար խոշոր ներդրումներ իրականացնել։ Մյուս կողմից, ինչպես նշում էր Չեխիայի Հանրապետության նախագահՎացլավ Կլաուսը 2004 թ. Մյունխենի համալսարանի Տնտեսական հետազոտությունների ինստիտուտում տեղի ունեցած կոնֆերանսի ժամանակ. «...Չեխիայի Հանրապետությունը մոտ ապագայում կդառնա ... վճարող, այլ ոչ թե Եվրամիությունից հատկացումներ ստացող», ինչը ամենևին չէր կարելի ասել «Հունաստանի, Իսպանիայի կամ Պորտուգալիայի մասին, երբ նրանք մտնում էին ԵՄ կազմի մեջ» ։
Ընդլայնումն անհրաժեշտ էր մի քանի պատճառներով։ Նախ, պետք էր Արևմուտքին ամուր կապել Արևելյան Եվրոպան՝ հատկապես նախկին խորհրդային ճամբարի պետությունները։ Այս պատճառով թեկնածուների ցուցակում ընդգրկվեցին Չեխիան, Սլովակիան և Սլովենիան։
Անդամության խնդրանքով Կիպրոս կղզու հարավային՝ հունական մասի ղեկավարությունը՝ Կիպրոսի Հանրապետությունը, դիմել էր ԵՄ-ին դեռևս 1990-ական թթ. սկզբներին։ Անկարան և հյուսիսային Կիպրոսի թուրքական կառավարությունը բողոք էին ներկայացրել դիմումի դեմ՝ պնդելով, որ հունական մասի կառավարությունն իրավունք չունի հանդես գալու որպես ինքնուրույն միջազգային սուբյեկտ, քանի որ կղզու իրավական կարգավիճակը դեռևս որոշված չէ։ Ուստի, Կիպրոսի անդամության հարցը հետաձգվել էր։ Բայց երբ քննարկվում էր ԵՄ ամենախոշոր ընդլայնման (2004 թ.) հարցը, Կիպրոսի Հանրապետությունը ներգրավվեց ցուցակի մեջ, քանի որ դրանում պնդեց Հունաստանը։ Վերջինս սպառնում էր, որ հակառակ դեպքում վետո կդնի ամբողջ պլանի վրա։
Եվրոպական Հանձնաժողովը 2003 թ. ապրիլի 9-ին հաստատեց ընդլայնման մասինորոշումը։ Մի քանի օր անց Աթենքում 15 «հին» և 10 «նոր» անդամների կողմից ստորագրվեց միանալու մասին պայմանագիր։ Ընդամենը 12 ամսվա ընթացքում թեկնածու պետություններում անցկացվեցին հանրաքվեներ, իսկ հետո ստորագրված պայմանագիրը վավերացվեց Խորհրդարաններում։ 2004 թ. մայիսի 4-ին Էստոնիան, Լատվիան, Լիտվան, Լեհաստանը, Հունգարիան, Չեխիան, Սլովակիան, Սլովենիան, Կիպրոսը և Մալթան դարձան Եվրամիության անդամ ։ Այս առիթով 2004 թ. ելույթ ունենալով Եվրոպական Խորհրդարանի առջև՝ ՄԱԿ Գլխավոր քարտուղար Քոֆի Անանը նշել էր. «Փակ Եվրոպան կլիներ ավելի խղճուկ, ավելի աղքատ և ավելի հին Եվրոպա։ Բաց Եվրոպան կլինի ավելի գեղեցիկ, ավելի հարուստ, ավելի ամուր, ավելի երիտասարդ Եվրոպա, որ նաև նպաստում է ներգաղթին»։
Միավորման պատճառներից մեկն էլ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո «մասնատված» Եվրոպայի միավորման ձգտումն էր։
Այս խոշոր ընդլայնումների արդյունքում տեղի ունեցավ էժան աշխատուժի ներթափանցում արևմտաեվրոպական առավել զարգացած երկրներ, որն իր հետ բերեց տնտեսական թե՛ դրական և թե՛ բացասական հետևանքներ։ Օրինակ՝ Ֆրանսիայում ավելանում էր ոչ օրինական ճանապարհով ներգաղթած ԵՄ քաղաքացիների թիվը, ինչը խնդիրներ առաջացրեց երկրի համար։ Գաղթականները բարձրաձայնում են «Միության քաղաքացիության» հարցը և ԵՄ տարածքով ազատ տեղաշարժվելու իրենց իրավունքը (հենց այս նպատակն էր հետապնդում Շենգենյան գոտու ձևավորումը)։ 2010 թ. Ֆրանսիան որոշում կայացրեց նման ոչ օրինական գաղթականներին (հատկապես Ռումինիայի և Բուլղարիայի քաղաքացիներ գնչուների) «տուն վերադարձնելու» մասին։ Սա լուրջ տարակարծություններ առաջացրեց Եվրոպացիների մոտ։ Թեև Ֆրանսիայի գործողություններն իրականացվում էին օրենքի շրջանակներում, բայց խոսքը ԵՄ քաղաքացիներին ԵՄ անդամ-պետությունից վտարելու մասին էր ։ Ֆրանսիան՝ Իտալիայի հետ համատեղ, հանդես եկան Շենգենյան գոտիով տեղաշարժվելու կանոնների մեջ փոփոխություն մտցնելու առաջարկով։ Սա նաև պայմանավորված էր Արաբական գարնան արդյունքում Հյուսիսային Աֆրիկայից Եվրոպա ներգաղթողների մեծ հոսքով։ Սակայն Գերմանիան, ի դեմս ԱԳ նախարար Վեստերվելլեի, դեմ արտահայտվեց առաջարկին՝ նշելով, որ «Եվրոպայում ազատ տեղաշարժը մեծ ձեռքբերում է, և այն չպետք է կրկին քննարկման առարկա դառնա» ։ Հարցը հրատապ դարձավ այն աստիճան, որ 2011 թ. մարտին Ֆրանսիայի նախագահ Ն. Սարկոզին գալիք նախագահական ընտրություններից առաջ հայտարարեց, որ իր ընտրվելու դեպքում Ֆրանսիան դուրս կգա Շենգենի գոտուց, եթե համապատասխան միջոցառումներ չիրականացվեն՝ ոչ օրինական ներգաղթողների դեմն առնելու ուղղությամբ ։
2007 թ. հունվարի 1-ին տեղի ունեցավ ԵՄ հերթական ընդլայնումը. նրա կազմի մեջ մտան Բուլղարիան և Ռումինիան ։ Նախկինում ԵՄ զգուշացնում էր նրանց, որ նրանք դեռ շատ անելիքներ ունեն կոռուպցիայի դեմ պայքարի և օրենսդրության բարեփոխման ոլորտներում։ Այնուամենայնիվ, Բրյուսելը գիտակցում էր, որ ԵՄ կազմի մեջ ընդգրկելով այս թույլ զարգացած երկրներին՝ կկարողանա աջակցել նրանց զարգացման գործընթացում՝ իրենց տնտեսական խնդիրներն ավելի արդյունավետ և համեմատաբար արագ հաղթահարելու հնարավորություն տալով։
Եվրոպական ընտանիքի անդամների թիվը հասավ 25-ի։ Սա, անշուշտ, լուրջ ձեռքբերում էր, եթե հաշվի առնենք այն հանգամանքը, որ իր ստեղծման ժամանակ ընտանիքում ընդգրկված էին միայն վեց անդամ։ Արևմտաեվրոպական երկրները հասան ընդլայնման միջոցով իրենց առջև դրած նպատակներին՝ կապված կոմունիստական վտանգի, մասնատված Եվրոպայի միավորման հետ։ Նորանդամ երկրների համար սա կարևոր ձեռքբերում էր՝ տնտեսական զարգացման, ժողովրդավարական արժեքների տարածման և այլ բնագավառներում նրանց զարգացման հնարավորության ընձեռնման առումով։ Մյուս կողմից, որքան ընդլայնվում էր Միությունը, այնքան ավելանում էին ներքին «վտանգները» (հատկապես տնտեսության ոլորտում), և մի անդամ-պետության ներսում ծագած խնդիրները շղթայական ռեակցիայի նման իրենց ազդեցությունն էին ունենում մյուսների վրա։
Միության կազմի նման փոփոխությունների արդյունքում բարեփոխման անհրաժեշտություն առաջացավ։ Մշակվեց Սահմանադրության նախագիծ, որը պետք է փոխարիներ ԵՄ իրավաստեղծ պայմանագրերը, հստակեցներ ԵՄ դերը և կարգավիճակը միջազգային ասպարեզում, նրա ներքին և արտաքին իրավասությունների շրջանակները։ «Եվրոպայի համար Սահմանադրության ընդունման մասին պայմանագիրը» ստորագրվեց Հռոմում 2004 թ. հոկտեմբերի 29-ին ։ Ուժի մեջ մտնելու համար անհրաժեշտ էր վավերացում բոլոր անդամների կողմից, ինչն իրականություն չդարձավ։ Պատճառներից մեկը հասարակության ցածր տեղեկացվածությունն էր։ Համաձայն «Եվրոբարոմետրի» հարցումների տվյալների ՝ ԵՄ քաղաքացիների կեսից ավելին միայն մասամբ էին ծանոթ Սահմանադրության նախագծին, իսկ բնակչության մեկ-երրորդն էլ հայտարարել էր, որ ընդհանրապես չի լսել այդ մասին։ Արդյունքում ազգային ինքնիշխանություն կորցնելու վախ առաջացավ, քանի որ Սահմանադրությունը ԵՄ-ի իրավասությանն էր հանձնում այնպիսի խնդիրներ, ինչպիսիք էին արտաքին քաղաքականությունը, պաշտպանությունը, ներգաղթը, առևտուրը, էներգետիկան, գյուղատնտեսությունը և այլն։ Ստեղծված իրավիճակից դուրս գալու նպատակով հրավիրվեց Լիսաբոնի գագաթաժողովը և 2007 թ. դեկտեմբերին ստորագրվեց պայմանագիր, որով վերջ դրվեց ինստիտուցիոնալ հարցերի շուրջ մի քանի տարի շարունակվող բանավեճերին։ 2009 թվականի դեկտեմբերի 1-ին «Եվրոպական Միության մասին պայմանագրի և Եվրոպական Ընկերակցության հիմնադրման մասին պայմանագրի մեջ փոփոխություն մտցնելու մասին Լիսաբոնի պայմանագիրն» ուժի մեջ մտավ։ Պայմանագրով նախատեսվում էր որոշումների կայացման պարզեցված ընթացակարգ. բնակչության 65%-ը պետք է ներկայացնի անդամ-երկրների 55%-ը, որի նպատակն էր պահպանել ԵՄ անդամների միջև հավասարությունը, ինչպես նաև Եվրամիությանը շնորհվում էր մեկ իրավաբանական անձի կարգավիճակ։ ԵՄ-ն դարձավ միջազգային իրավունքի սուբյեկտ՝ հնարավորություն ձեռք բերելով կնքելու միջազգային պայմանագրեր և միանալու միջազգային կազմակերպություններին։ 2011 թ. հունիսի 30-ին ավարտվեցին Խորվաթիայի հետ անդամության շուրջ տարվող բանակցությունները, դեկտեմբերի 9-ին ստորագրվեց Անդամակցության մասին պայմանագիրը։ Չնայած երկիրը բարդություններ ուներ՝ կապված գործազրկության (շուրջ 17%), բյուջեի դեֆիցիտի հետ, բայց 2013 թ. հուլիսի 1-ից Խորվաթիան դարձավ ԵՄ 28-րդ անդամ-պետությունը ։
Թեկնածու երկրներ
Իսլանդիան ԵՄ անդամակցելու հայտ ներկայացրեց 2009 թ., 2011 թ. հունիսից սկսվեցին բանակցությունները ։ Բնակչության մեջ զգալի թիվ են կազմում եվրոսկեպտիկները, որոնք հատկապես վախենում են կորցնել սեփական ձկնային ռեսուրսների (այս երկրի տնտեսության կարևորագույն բաղադրիչն է) նկատմամբ վերահսկողությունը (նման տեսակետ առկա է նաև Նորվեգիայում), քանի որ Բրյուսելը պահանջում է Ռեյկյավիկից թույլ տալ եվրոպական ձկնորսական ընկերություններին մտնելու Իսլանդիայի տարածքային ջրերը։ Սակայն 2008 թ. ճգնաժամից հետո վերջինիս իշխանությունները հասկացան, որ ԵՄ անդամ լինելով նման մարտահրավերներն ավելի հեշտ կլինի հաղթահարել։
Անդամության խոչընդոտներից մեկն էլ 3.8 միլիարդ Եվրոյի պետական պարտքն է Լոնդոնին և Ամստերդամին, որը վճարելուց հետո միայն այդ երկրները կհամաձայնեն տեսնել Իսլանդիային Եվրոպական մեծ ընտանիքի կազմում։ Մինչդեռ հանրաքվեի արդյունքները ցույց տվեցին, որ բնակչության 93%-ը դեմ է պարտքը վերադարձնելուն։
Իր կողմից ԵՄ-ն բազմիցս հայտարարել է, որ կցանկանար իր կազմում տեսնել Իսլանդիային՝ պետության, որ արդեն ինտեգրվել է եվրոպական բազմաթիվ կառույցներին ։