cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Վալերի Պարանյան
Քաղաքական հայացքներ
Վալերի Պարանյանը դեմ է հեղափոխություններին, քանի որ նրանք, կոչված լինելով բարեփոխել պետության վիճակը, այն տանում են դեպի կործանում։ Այդ ամենի մասին նրա հայացքներն ամբողջացած են «Ծիրան արջաբնից» գրքում ։ Հայկական քաղաքակրթական դաշտում նրա համար օրինակելի է Դավիթ Բեկի գործունեությունը։ Պարանյանի կարծիքով Հայաստանում պակասում է ինքնիշխանության պոտենցիալի բարձրացումը, իսկ առանց ինքնիշխանության ժողովուրդը նմանվում է թափառախմբի, ինչն էլ իր հերթին կարող է հանգեցնել արտագաղթի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:Հայ գնդապետներ
Նոր Բայազետի գավառ
Նոր Բայազետի գավառ, վարչաքաղաքական միավոր Ռուսական կայսրության կազմում։ 1849-1918 թվականներին մտել է Երևանի նահանգի մեջ։ Գավառի կենտրոնը Նոր Բայազետ (հետագայում՝ Կամո, այժմ՝ Գավառ) քաղաքն էր։
Նոր Բայազետի գավառը հյուսիս-արևմուտքում սահմանակցում է Երևանի նահանգի Ալեքսանդրապոլի, արևմուտքում՝ Էջմիածնի ու Երևանի, հարավում՝ Շարուր-Դարալագյազի գավառներին։ Արևելքում և հյուսիսում՝ Սևանի և Արևելյան Սևանի լեռնաշղթաների երկայնքով, անցնում էր սահմանը Ելիզավետպոլի նահանգի հետ։
Ներառել է հիմնականում ժամանակակից Գեղարքունիքի մարզի տարածքի մեծ մասը՝ բացառությամբ Ճամբարակի շրջանի, ինչպես նաև ներառել է Հրազդանի շրջանի մի մասը։
Պատմություն
Գավառը կազմվել է 1849 թվականին։ 1828 թվականի Թուրքմենչայի պայմանագրի ստորագրումից առաջ գոյություն ունեցող Երևանի խանությունը վերածվում է ռուսական Երևանի գավառի՝ Հայկական մարզի կազմում։ Սևանա լճի ավազանում, մասնավորապես՝ արևմտյան ափերին, 1828-1829 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմից հետո Բայազետ քաղաքից հաստատվում են հազարավոր հայեր։
1849 թվականին կայսերական հատուկ հրովարտակով կազմվում է Երևանի նահանգը։ Այն ներառում էր 1840 թվականին լուծարված Հայկական մարզի և Ալեքսանդրապոլի գավառի տարածքը՝ հանդիսանալով ժամանակակից Հայաստանի Հանրապետության հիմքը։
1918-1920 թվականներին մտել է Հայաստանի առաջին հանրապետության, իսկ 1920 թվականից՝ Խորհրդային Հայաստանի կազմի մեջ։
Բնակչություն
1897 թվականին գավառի բնակչությունը կազմել էր 112 111 մարդ, այդ թվում՝
Գավառի կենտրոն Նոր Բայազետ քաղաքում բնակվել է 8734 մարդ։
Վարչական բաժանում
1913 թվականին գավառի կազմում եղել են 16 գյուղական համայնքներ ՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Երևանի նահանգի գավառներ
Դոմերա
Դոմերա (Domérat), համայնք Ֆրանսիայի Օվերն մարզի Ալյեի գավառի Մոնլյուսոն շրջանում։ Մտնում է Հյուսիսարևմտյան Դոմերա-Մոնլյուսոն կանտոնի կազմի մեջ։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 03030։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 9004 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 5558 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 3745-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 1813-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 67,4 %, 1999 թվականին եղել է՝ 67,0 %)։ 3745 աշխատունակ բնակիչներից 3444-ը աշխատում էին (1776 տղամարդ և 1668 կին), անաշխատանք էին 301-ը (123 տղամարդ և 178 կին)։ 1813 անգործունակ մարդկանցից 394-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 879-ը թոշակառու, 540-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Կալակուկո
Ծագումնաբանություն
Ի տարբերություն համաժողովրդական կեղծ փոխըմբռնումների այս ուտեստն անվանվում է «կալակուկո»։ Ֆինլանդերեն այն նշանակում է «կալա» (ձուկ) և «կուկո» (աքաղաղ))։ Անվանման մեջ անսովոր ոչինչ չկա, քանի որ «կուկո»-ն ունի իր ծագումը և կորեական լեզվով նշանակում է «կարկանդակ»։
Հետաքրքիր փաստեր
Ֆինլանդական ֆիլմի «Թռչող կարկանդակ» (1953), այդպիսի անվանում կրում է Հելսինկի Կուոպիոյի գնացքը։ Գլխավոր դերը ֆիլմում խաղացել է Պակարինեն, նա ստեղծել է ֆիլմի գլխավոր թեման։
Սամվել Գրիգորյան (այլ կիրառումներ)
Սամվել Գրիգորյան անուն-ազգանուն ունեն հետևյալ մարդիկ՝
Դոմպիեռ սյուր Բեբր
Դոմպիեռ սյուր Բեբր (Dompierre-sur-Besbre), համայնք Ֆրանսիայի Օվերն մարզի Ալյեի գավառի Մուլեն շրջանում։ Մտնում է Դոմպիեր սյուր Բեբր կանտոնի կազմի մեջ։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 03030։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 3216 մարդ։
Տնտեսություն
Քաղաքում կա PSA Peugeot Citroën ավտոմոբիլային ընկերության մասնաճյուղը, որն արտադրում է արգելակման և շարժիչներրօ դետալներեր։
2007 թվականի տվյալներով 1963 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 1413-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 550-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 72,0 %, 1999 թվականին եղել է՝ 65,8 %)։ 1413 աշխատունակ բնակիչներից 1227-ը աշխատում էին (700 տղամարդ և 527 կին), անաշխատանք էին 186-ը (75 տղամարդ և 111 կին)։ 550 անգործունակ մարդկանցից 105-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 216-ը թոշակառու, 229-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Սեն Լորան լե Բեն
Սեն Լորան լե Բեն (Saint-Laurent-les-Bains), համայնք Ֆրանսիայի Օվրեն-Ռոն-Ալպեր մարզի Արդեշ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 156 մարդ, բնակչության խտությունը` 5.83 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 26.76 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 490 կմ հարավ, Լիոն քաղաքից` 145 կմ հարավ-արևմուտք, Պրիվա քաղաքից` 55 կմ արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 87 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 52-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 35։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 59,8 %։ 52 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 49 անձ (21 տղամարդ և 28 կին)։ Գործազուրկ են եղել 3 անձ (2 տղամարդ և 1 կին)։ 35 անաշխատունակներից 9-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 14-ը` թոշակառուներ, իսկ 12-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Սամվել Սևադա
Սամվել Սևադա  (Սամվել Արտաշեսի Գրիգորյան, սեպտեմբերի 12, 1949, Գյումրի), հայ գեղանկարիչ, լուսանկարիչ, բանաստեղծ, ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ (2014)։
Կինոռեժիսոր, սցենարիստ Արտ Սևադայի հայրն է։
Կենսագրություն
1974 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը։ 1975 թվականին Աբովյան քաղաքում հիմնադրել և ղեկավարել է Գեղարվեստի դպրոցը։ 1980 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է, 2009 թվականից՝ ՀՀ նկարիչների միության վարչության անդամ, ՀՀ Լուսանկարիչների միության պատվավոր անդամ։ 1996 -1998 թթ.` Երևանի գլխավոր նկարիչ ։ 1989-2006 թթ. բնակվել է ԱՄՆ-ում, 1990 թվականին ԱՄՆ-ում բացել է հայկական առաջին նկարչական դպրոցը։ Սամվել Սևադան Երևանում ստեղծել է գեղանկարչության դպրոց` Sevada Art Studio, և իր արվեստանոցում նկարչություն է դասավանդում երեխաներին ։ Սամվել Սևադայի լուսանկարչական աշխատանքները բաժանվում են մի քանի ժանրի՝ դիմանկարների, քաղաքային տեսարանների, նատյուրմորտների և թեմատիկ կոմպոզիցիաների։ Դրանք տպագրվում են ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Ռուսաստանում, Ուկրաինայում և շատ ուրիշ երկրների ամսագրերում ու թերթերում։ Նրա մասին նկարահանվել են բազմաթիվ ֆիլմեր, ռադիո և հեռուստատեսային հաղորդումներ, հոդվածներ են տպագրվել աշխարհի շատ երկրների թերթերում և ամսագրերում ։
Ցուցահանդեսներ
32 անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել աշխարհի տարբեր երկրներում՝ ԱՄՆ, Կանադա, Լեհաստան, Էստոնիա, Մոսկվա, Թբիլիսի, Երևան և այլուր ։
Մեջբերումներ Սամվել Սևադայից
«Լուսանկարչությունն էլ է արվեստ, կերպարվեստ և ոչ մի բանով չի զիջում նկարչությանը։ Կարևորը պատկեր, պատկերի հուզականություն ստանալն է, ինչ նշանակություն ունի վրձնով ես նկարել, թե մի ուրիշ բանով։ Կարևորը ճիշտ վիճակ ստանալն է, ու այս երկուսը մեկը մյուսին օգնում են։ Պոեզիան էլ գալիս է նրանց լրացնելու»։
Այս գիշեր կրկին վերադարձավ
երջանկությունը ինձնից հոգնած, շշնջաց ականջիս
- ասաց. Մնում եմ, էլ երբեք չեմ հեռանա քեզանից...
Երդվեց ու ասաց. չեմ գնա,
երջանկությունը ինձանից հոգնած։
- Չեմ գնա, դու քնիր ասաց։
Լուսադեմին վեր թռա
խաբկանքից շնչահեղձ,
անձրևն էր ծեծում լուսամուտս,
երջանկությունը հեռացել էր վաղուց,
հողաթափերը դռանս մոռացած։
Ալազանի (գինի)
Ալազանի գինի, անվանումը գալիս է Ալազինի գետից (ალაზანი, Qanıx), կազմում է Վրաստանի մաս, արևելյան Վրաստանից սահմանակից է Ադրբեջանին մինչև Քուռ գետը լցվելը։ Ալազանիի հովտում, տաք կլիմայի արդյունքում աճում է այնպիսի քաղցր խաղող, որը Վրաստանի այլ վայրերում չի աճում։
Այս գինին պատրաստվում է ռկացիտելի խաղողից (վրացերեն՝ რქაწითელი, բառացի նշանակում է կարմիր ցողուն)։ Սա Վրաստանի ամենահին խաղողի տեսակներից է, հնագետները մեր թվարկությունից առաջ 3-րդ հազարամյակում, պեղումների ժամանակ գտել են կավե տարրայով։
Սամվել Սևադա
Մեջբերումներ Սամվել Սևադայից
դաժան օրենքը երազախաբության...
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1949 ծնունդներ Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 12 ծնունդներ Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:Հայ լուսանկարիչներ Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ Կատեգորիա:Գյումրի քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ գրողներ Կատեգորիա:Հայ տղամարդ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի հայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հայ գեղանկարիչներ
Ալազանի (գինի)
Վերջերս ռկացիտելի տնկել են արևելյան Եվրոպայում, Նյու Յորքի Ֆինգեր գետի շրջակայքում։ Ալազանի գինին ունի կիսաքաղցր համ, դեղին գույն, որը տարիքի հետ փոխվում է։
Արտաքին հղումներ
Alazani Wine
Կատեգորիա:Վրացական գինիներ
Ռայխենաու (կղզի)
Ռայխենաու (Reichenau), կղզի Բոդենի լճում, Կոնստանց քաղաքից մի փոքր արևմուտք, Գերմանիա։
Պատմություն
Կզղին հայտնի է 724 թվականին կառուցված բենեդիկտյան վանքի շնորհիվ։ 8-9-րդ դարերին Հարավային Գերմանիայում եղել է կարևոր մշակութա-կրոնային կենտրոն ։
Այս վանքով անցել են Հյուսիսային Եվրոպայից Իտալիա ուղևորված գրեթե բոլոր ուխտագնացները։ Ռեյխենաուն ունեցել է իր դպրոցը, սկրիպտորիան և նկարչական արհեստանոց,ը որից ծագել են 10-11-րդ դարերի լավագույն գունազարդված հին ձեռագրերը։ Նրա հետ է կապվում Կյուրեղի և Մեթոդիոսի քարոզչական գործունեությունն Արևելյան Եվրոպայում ։
Վանական կյանքի վերականգնման անհաջող փորձերը և Միջնադարի նոր սոցիալ-տնտեսական բարձր իրողությունների հետ հարմարվելու անկարողությունն առաջ արդեն 13-րդ դարում բերել են աբբայության արագ անկման, 1402 թվականին հաշվվում էին ընդհանուր երկու կանոնիկոս և վանահայր։ 16-րդ դարի կեսերից այն անընդհատ գտնվել է կոնստանցի եպիսկոպոսի կառավարման տակ։ 1757 թվականին վանական հողերը պետականացվել են, և 1803 թվականին վանքը փակվել է։ Ամենահարուստ գրադարանը, որի տեքստերը ներառում են «Բավարիացի աշխարհագրագետ», մասամբ տեղափոխվել են Կարլսրուե, մասամբ՝ Մյունխեն։
2000 թվականին ամբողջ կղզին 10-րդ դարի սուրբ Գևորգ վանական եկեղեցու հետ և 14-րդ դարի երկհարկանի վարչական փայտե կոնստրուկցիաների կառույցի հետ հայտարարվել են Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ։ Տաճարում պահպանվել են օտտոնյանական ժամանակների ամենահազվագյուտ որմնանկարներ։
Նրա երազանքների դաշտը
Նրա երազանքների դաշտը (Field of Dreams), ամերիկյան ֆենտեզի-դրամա սպորտային ֆիլմ, որի ռեժիսորը և սցենարի հեղինակը Ֆիլ Օլդեն Ռոբինսոնն է։ Ստեղծագործության էկրանավորման հեղինակը Ուիլիամ Կինսելան է։ Առաջադրվել է «Օսկարի» երեք անվանակարգերի համար։
Սյուժե
Ռեյ Կինսելան Այովայի ֆերմեր է։ Մի անգամ նա դաշտում եգիպտացորեններից նա լսում է․ «Կառուցեք այն, և այն կգա»։ Ռեյը որոշում է, որ ինքը պետք է կառուցի բեյսբոլի դաշտ` եգիպտացորենի տեղում։ Բայց ձայները շարունակում են հնչել, և Ռեյը պետք է պարզի, թե ինչ են ուզում։ Շուտով դաշտում սկսում են հայտնվել մարդիկ, բայց նրանց միայն տեսնում են Ռեյը, նրա կինը և դուստրը։ Նրանք լեգենդար մահացած խաղացողներ են, որոնք այս կամ այն պատճառով թողել են բեյսբոլը և ավարտել իրենց կարիերան։
Մնացածը այս «ուրվականներին» չեն տեսնում։ Չտեսնողների թվում է նաև Ռեյի կնոջ եղբայրը՝ Մարկը, ով կարծում է թե Ռեյը խելագարվել է, քանի որ իր գյուտերի պատճառով նա մոտենում էր սնանկությանը։ Ռեյը ստիպված է երկար ճանապարհորդություն սկսել և դիմել հիշողություններին, որոնք մնացել են հեռավոր մանկությունից։ Վերջիվերջո բոլորը կարողացան տեսնել խաղացողներին կախարդական դաշտում։ Դաշտում վերջինը հայտնվում է Ռեյի հայրը՝ երիտասարդ խաղացողի պատկերով։ Նրանց երկարատև վեճը հիանալի լուծում գտավ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:1989 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի ֆիլմեր Կատեգորիա:Universal Pictures ֆիլմեր Կատեգորիա:1980-ականների դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ֆիլմերի ազգային գրանցամատյանի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր ընտանիքի մասին
Լիլիան Գիլբրեթ
Լիլիան Էվելին Մոլեր Գիլբրեթ (Lillian Evelyn Moller Gilbreth, ), ամերիկացի գիտնական, մենեջմենթի խորհրդատու, հոգեբան, կազմակերպությունների և էրգոնոմիկայի կադրային ռեսուրսների մասնագետ։ Իր ամուսնու՝ Ֆրենկ Ջիլբրեթի հետ մասին հանդիսանում է շարժումների մասին գիտության հիմնադիրներից մեկը (motion study), աշխատանքի գիտական կազմակերպման մի շարք մեթոդների հեղինակ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձրել հոգեբանության բնագավառին, հատկապես՝ արտադրական և կրթական գործընթացներում։ Զբաղվել է կառավարչական ոլորտի այնպիսի ոլորտների ուսումնասիրմամբ, ինչպիսիք են մոտիվացիան, աշխատավայրի ռացիոնալացումը։ Լիլիան Գիլբրեթի հաջորդ պրոֆեսիոնալ հետաքրքրությունների շրջանակը ներառում է սպառման հոգեբանությունը, վիրավորների և սահմանափակ կարողությունների տեր անձանց վերականգնումը (այդ թվում՝ Էպիլեպսիայով հիվանդների և կույրերի), տնային տնտեսուհու աշխատանքի կազմակերպումը, խոհանոցի դիզայնը։ Կառավարման գիտական կազմակերպման դպրոցի ներկայացուցիչների շրջանակներում առաջին անգամ ստացել է փիլիսոփայության դոկտորի գիտական աստիճան։
Մանկություն և պատանեկություն
Լիլիան Մոլեր Գիլբրեթը ծնվել է Օքլենդում, Կալիֆորնիա, հայտնի ձեռնարկատեր Ուիլյամ Մոլերի ընտանիքում ։ Լիլիանի ծնողները պատկանում էին ամերիկյան հասարակության բարձրագույն խավին, սակայն Մոլերները՝ Լիլիանի հայրական ընտանիքը, ավելի բարձր հասարակական դիրք էին գրավում, քան Դելգերները՝ մայրական գծով հարազատները ։ Ջոն Մոլերը՝ Լիլիանի պապը, զբաղվում էր շաքարավազի արտադրությամբ սկզբում իր հայրենիքում՝ Գերմանիայում, ապա՝ ԱՄՆ–ի արևելյան ափերին։ Նյու Յորքում Մոլերները ապրում էին Մանհեթենի հանրահայտ 37-րդ փողոցում ։ Պատանեկության տարիներին Ուիլյամ Մոլերը աշխատում էր իր հոր շաքարավազի արտադրության գործարանում ։ Տեղափոխվելով Օքլենդ՝ նա ուներ սանիտարատեխնիկական սարքավորումների մի խանութ ։ Լիլիանի մայրը՝ Էնի Դելգեր Մոլերը, տնային տնտեսուհի էր։
Լիլիանի՝ մայրական գծով պապը համարվում էր Օքլենդի առաջին միլիոնատերերից մեկը ։ Ֆրեդերիկ և Էրնեստինա Դելգերները արտագաղթել էին Գերմանիայից ԱՄՆ 1847 թվականին։ Միայն երեք տարի անց նրանք Նյու Յորքից տեղափոխվել էին Սան Ֆրանցիսկո՝ հուսալով հարստանալ Ոսկու տենդի ժամանակ՝ 1849 թվականին։ Սան Ֆրանցիսկոյում Դելգերը իսկապես հարստացավ․ սկզբում նա կոշկակարի արհեստանոց ուներ, ապա նա զբաղվում էր Օքլենդի անշարժ գույքի գործարքներով ։
Լիլիանը Մոլերների ինը երեխաներից ամենամեծն էր ։ Լիլիանի ծնունդից չորս տարի առաջ մահացել էր Մոլերների առաջին դուստրը՝ Ադելաիդան (1873-1874) ։
Լիլիան մեծանում էր շատ անհանգիստ, վախկոտ և ամաչկոտ երեխա։ Նրա մայրը հաճախ էր բողոքում վատ ինքնազգացողությունից , և Լիլիանի մոտ հիվանդագին անհանգստություն առաջացավ նրա կյանքի համար ։ Վեցից մինչև ինը տարեկան Էնի Մոլերը ինքն էր իր դստերը ուսուցանում, որովհետև փխրուն Լիլիանի հոգեբանությունը չէր դիմացել դպրոցի առաջին երկու փորձերին՝ վեց և ութ տարեկանում ։ Ինը տարեկան հասակում, շնորհիվ ծնողների ջանքերի, ովքեր ամեն ինչ արեցին, որպեսզի իրենց դստեր մեջ հանգստություն և համարձակություն սերմանեն, Լիլիանը հաղթահարեց կոլեկտիվի վախը և գնաց դպրոց ։
Վաղ տարիքից Լիլիանը պաշտում էր գրքերը ։ Վերջիններս նրա համար անհանգստություններից և իրական կյանքի անհաջողություններից թաքնվելու միջոց էին ։ Լիլիանը դպրոցում երբեք հանրահայտ չի եղել և երբեք համադասարանցիների կողմից սիրային բացիկներ չի ստացել։ Ցանկանալով ինչ–որ հաճելի բան անել Լիլիանի համար՝ նրա մայրը իր կողմից պատրաստած սիրային բացիկները բերում էր դպրոց և դասընկերների անունից հանձնում նրան։ Սակայն Լիլիանը շատ լավ գիտեր այդ «խորամանկության» մասին ։ Բարձր դասարաններում Լիլիան հայտնաբերեց, որ կարողանում է բանաստեղծություններ գրել, որոնք ուսուցիչների և համադասարանցիների շրջանում մեծ իրարանցում առաջացրին ։
Չնայած նրան, որ կանանց բարձրագույն կրթությունը չէր ընդունվում որպես հարուստ ընտանիքի աղջիկների կյանքի ընտրություն, Լիլիանի ծնողները թույլ տվեցին իրենց դստերը 1896 թվականին ընդունվել Բերքլիի համալսարանի անգլերենի ֆակուլտետ՝ հուսալով, որ նա արագորեն կամուսնանա և կրթություն ստանալու անհրաժեշտությունն էլ ի չիք կդառնա ։ Համալսարանական տարիներին Լիլիանը վերջնականապես հաղթահարեց ամոթխածությունը և հաճույքով մասնակցում էր թատերական ներկայացումներին ։
1900 թվականին Լիլիանը ստացավ բակալավրի աստիճան և ակադեմիական հաջողությունների համար ընտրվեց դիպլոմների հանձնման արարողության երեք խոսնակներից մեկը ։ Նա Բերքլիի համալսարանը ավարտած առաջին կինն էր, ով արժանացել էր նման պատվի ։ 1900 թվականի Բերքլիի համալսարանի շրջանավարտներին ուղղված ճառը կոչվում էր "Կյանք՝ հնարավորություն, թե՞ փակուղի" (անգլ․՝ Life - A Means or an End) :
Ոգեշնչված հաղթանակներով՝ Լիլիանը միացավ Կոլումբիական համալսարանի մագիստրոսական ծրագրին 1900 թվականին։ Բերքլիի համալսարանի գրականության պրոֆեսորը խորհուրդ տվեց Լիլիանին ընտրել Ջեյմս Բրենդեր Մեթյուսի պրոֆեսորին իր մագիստրոսական դիսերտացիայի գիտական ղեկավարի կարգավիճակում։ Գալով Կոլումբիական համալսարան՝ պարզվեց, որ պրոֆեսոր Մեթյուսը չի ղեկավարում համալսարանում սովորող կանանց դիպլոմային աշխատանքները ։
Լիլիանը տեղափոխվեց հոգեբանության ֆակուլտետ և հուսով էր, որ կուսումնասիրի մարդկային մոտիվացիայի առանձնահատկությունները՝ պրոֆեսոր Էդվարդ Լի Թորնդայքի ղեկավարությամբ։ Նա շատ էր կարոտում ընտանիքը, ծանր էր տանում ուսանողական շինության կենցաղային անհարմարությունները։ Վերջիվերջո, նա հիվանդացավ և վերադարձավ Կալիֆորնիա 1901 թվականին ։ 1902 թվականին Լիլիանը ավարտեց Բերքլիի համալսարանի մագիստրոսական ծրագիրը «անգլիական գրականություն» մասնագիտացմամբ ՝ գրելով ավարտական աշխատանք՝ Բեն Ջոնսոնի «Բարդուղիմեոսյան տոնավաճառ» պիեսի հիման վրա ։
Աշխատանքի գիտական կազմակերպման հայեցակարգերի մշակման մեջ ներդրումը
1904 թվականից մինչև 1924 թվականը համագործակցել է իր ամուսնու՝ Ֆրեկն Ջիլբրեթի հետ։ Ջիլբրեթ ամուսինները միասին մշակել են կառավարման գիտական մեթոդներ։ Ի տարբերություն Ֆրեդերիկ Թեյլորի՝ Ջիլբրեթները շեշտը դնում էին աշխատանքի մարդասիրական բաղկացուցչի վրա, ցույց էին տալիս անձնակազմի ճիշտ ընտրության և վերապատրաստման կարևորությունը։ Նրանք առաջինն էին աշխատանքի գիտական կազմակերպման դպրոցի ներկայացուցիչների շրջանակներում, ովքեր ուշադրություն դարձրին աշխատողների ֆիզիկական և հոգեբանական հարմարությանը՝ ապացուցելով, որ ոչ թե աշխատանքի արագությունը, այլ աշխատողների կողմից աշխատանքից ստացած բավարարվածության զգացումն է արտադրողականության բարձրացման կարևորագույն գործոններից մեկը։ Ընկերություններում Ջիլբրեթները մտցրին հանգստյան դադարները, ուսուցման համակարգայնությունը, առաջարկեցին աշխատատեղերի ավելի հարմար կազմակերպում և այլն ։
Ջիլբրեթ ամուսինները համարվում են միկրոքրոնոմետրի, ցիկլոգրաֆի և ցիկլոգրաֆիկ մեթոդի հեղինակները։ Նրանք են հիմք դրել աշխատանքի շարժումը միկրոտարրերի բաժանելու տեսության հիմքը և ղեկավարել են այդ գործընթացները քրոնոմետրի օգնությամբ։
Ֆիզիկական սահմանափակ հնարավորություններ ունեցող մարդկանց աշխատանքային պայմանների բարելավմանը ուղղված ծրագրեր
Լիլիան Ջիլբրեթը ղեկավարել է սահմանափակ հնարավորություններ ունեցող աղջիկների ինտեգրման կոմիտեն ։
1954-1958 թվականներին համագործակցել է Հարոլդ Սմոլիի հետ հիվանդների պայմանները ուսումնասիրման ծրագրի շրջանակներում։ Հետազոտում էին սանիտարների աշխատանքը, դեղերի ու սարքավորումների գնման և պահպանման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև աշխատանք էր տարվում հիվանդների համար հարմարավետ մահճակալների ստեղծման շուրջ ։
1960-ական թվականների սկզբում Ճարտարապետության ամերիկյան համալսարանի հետ համատեղ՝ վերլուծություն է կատարել այն շինությունների վերաբերյալ, որտեղով պետք է շարժվեին սահմանափակ կարողությունների տեր անձիք։ Այդ ծրագրի շրջանակներում մի շարք շինություններ համալրվեցին հատուկ շարժվելու սահմանափակ կարողություններ ունեցող մարդկանց համար նախատեսված թեքահարթակներով և վերելակներով ։
1950-ականների սկզբում պոլիոմելիտի արագ տարածումը բերեց շարժվելու սահմանափակ կարողություններ ունեցող մարդկանց թվի կտրուկ աճի։ Լիլիան Ջիլբրեթն իր ջանքերն ուղղեց ավելի հարմար տնային պայմանների ստեղծմանը, որ կհամապատասխաներ սահմանափակ կարողություններ ունեցող, հատկապես՝ սրտային հիվանդություններով տառապող տնային տնտեսուհիների հնարավորություններին ։ Զուգահեռաբար Լիլիանը խորհրդատվական աշխատանք էր իրականացնում մանկական հագուստ արտադրողների հետ՝ արտադրության տեխնոլոգիայի բարելավման և հագուստների ավելի հեշտ պահպանման վերաբերյալ ։
Համագործակցությունը ամերիկյան կառավարության հետ
1950–ական թվականների սկզբին Լիլիան Ջիլբրեթը մտնում էր Հարի Թրումենի քաղաքացիական պաշտպանության կոմիտեի կազմի մեջ ։
Տան խոհանոցի դիզայն
Մինչև 1920-ական թվականների վերջը խոհանոցի ավանդական դիզայնն իրենից ներկայացնում էր մեծ սենյակ, որի անկյուններում կահույք էր դրված՝ ճաշասեղան, ամանեղենի համար հատուկ պահարան, սառույցի պահպանման տարա, վառարան և լվացարան։ Մթերքի և խոհանոցային ապրանքների պահպանումը համակարգված չէր․ հաճախ դրանք պահպանում էին շատ անհարմար, նկուղային տարածքներում։
1930 թվականին հիմնվելով աշխատանքային շարժումների հետազոտությունների արդյունքների վրա՝ Լիլիան Ջիլբրեթը «Նյու Յորք Գերալդ Թրիբյուն» ամսագրի համար մշակեց խոհանոցի մոդել։ Այդ ծրագրում հատուկ ուշադրություն էր դարձվում կահույքի բարձրությանը, որը պետք է համապատասխաներ տնային տնտեսուհու հասակին ։
Ջիլբրեթի առաջարկած ծրագրում ճաշասեղանը միավորվում էր գազօջախի հետ որպես մեկ աշխատանքային համակարգ։ Վերին հատվածում տեղադրվում էին մթերքի պահպանման համար նախատեսված պահարանը, ներքևում՝ ամանեղենի պահարանները։ Սառնարանը գտնվում էր աշխատանքային գոտու անմիջական հարևանությամբ ։
Լիլիան Ջիլբրեթի ծրագրի առանձնահատկությունը անվավոր սեղանի ներմուծումն էր, որը լրացուցիչ աշխատանքային հարթակ էր ստեղծում։ Այն օգտագործվում էր, հիմնականում կեղտոտ ամանները սեղանից լվացարան տեղափոխելու համար։ Լվացարանը գտնվում էր երկրորդ աշխատանքային գոտու կենտրոնում, որտեղ գտնվում էին օճառը, սպունգը և ամանները չորացնելու հարմարանքը ։
Լիլիանը փորձ անցկացրեց խոհանոցում շարժումը նվազագույնի հասցնելու նպատակով՝ որպես առաջադրանք օգտագործելով ելակով տորթի պատրաստումը ։ «Շրջանային շարժման» (circular routing) սկզբունքի օգտագործման արդյունքում Լիլիանը կրճատեց այն գործողությունների քանակը, որ անհրաժեշտ էին տորթի պատրաստման համար՝ 97–ից 64, իսկ քայլերի թիվը, որ կատարում է տնային տնտեսուհին, 281–ից 45 ։
1940-ականներին «շրջանային շարժման» սկզբունքը սկսեց անվանվել «աշխատանքային եռանկյուն» ։
Խոհանոցի դիզայնի բնագավառում մյուս նորամուծությունները ներառում են․
1948 թվականին Լիլիանը զբաղվում էր տնային խոհանոցի ծրագրմամբ, որի դիզայնը կհամապատասխաներ այն տնային տնտեսուհիներին, որոնք տառապում են սրտային հիվանդություններով։ Ծրագիրը կոչվում էր Heart Kitchen և հովանավորվում էր Նյու Յորքի սրտային հիվանդություններով տառապողների ասոցիացիայի կողմից ։ Նախագծված խոհանոցի ցուցադրությունը անցկացվում էր Նյու Յորքի համալսարանի Bellevue հիվանդանոցի վերականգնողական կենտրոնում ։
«Շատով էժան» գիրքը և ֆիլմը
1948 թվականին Լիլիանի երկու երեխաները՝ Էնեստինա Քերի Ջիլբրեթը և Ֆրանկ Ջիլբրեթ կրտսերը, հրատարակեցին «Շատով էժան» (Cheaper by the Dozen) հումորային վեպը, որը նկարագրում էր Ջիլբրեթների ընտանիքի կենցաղը մինչև 1924 թվականը։
Ստեղծագործության գաղափարը պատկանում է Էրնեստինա Ջիլբրեթ Քերիին։ 1944 թվականին նա իր երկրորդ երեխան ունեցավ, ինչի հետ կապված՝ թողեց աշխատանքը Macy's–ում և որոշեց իրենց փորձել գրական գործում։ 1945 թվականի կեսերին Էրնեստինան վերջացրեց "Շատով էժան" ձեռագիրը և իր մոր խորհրդով՝ ցույց տվեց եղբորը՝ Ֆրենկին, որը այդ ժամանակ խմբագիր էր աշխատում Charleston Post & Courier թերթում։ Ֆրենկ Ջիլբրեթ կրտսերը նշանակալիորեն կրճատեց վեպը և այնտեղ հումորային մաս մտցրեց։
Գրքի համար փաստերի հավաքմանը մասնակցում էին Ջիլբրեթների բոլոր երեխաները։ Օգտագործվել են նաև Ambidextrous ընտանեկան թերթի համարները, որոնք թողարկվել են ամեն Սուրբ Ծնունդին։
Վերջին տարիները և մահը
Պրոֆեսիոնալ գործունեությունը փաստացիորեն ավարտել է 1968 թվականի սկզբին՝ կապված առողջության կտրուկ վատթարացման հետ։ Լիլիանի մոտ կանխորոշվել էր աթերոսկլերոզ և հայտնաբերվել ու մաշկի վրայից հեռացվել էին մի քանի քաղցկեղանման գոյացություններ ։
Մասնագիտությունից հեռանալու մասին հայտարարել է 1968 թվականի դեկտեմբերի 3–ին մի համաժողովի շրջանակներում։ Իր կարճ ճառի ընթացքում նա սկզբում ինչ–որ բան արտահայտեց գերմաներենով, ապա ավելացրեց․ «Ինչպես ասում էր իմ մայրիկը․ «Սրտի ձայնը հնչում է այն ժամանակ, երբ շուրթերը լռություն են պահպանում»» ։
1968 թվականից մինչև 1969 թվականի ապրիլը ապրել է իր դստեր՝ Էրնեստինա Ջիլբրեթ Քերիի տանը Պարադիզ Վելի նահանգում, Արիզոնա նահանգ ։ Դրանից հետո հաջորդել են մի քանի միկրոինսուլտներ, որոնց արդյունքում խախտվել են հենաշարժիչ համակարգի մի շարք գործառույթներ և տեղի է ունեցել հիշողության մասնակի կորուստ։
Մահացել է 1972 թվականի հունվարի 2–ին, առավոտյան ժամը երկուսին, Ֆինիքս քաղաքի Beatitudes ծերանոցում ։
Համաձայն Լիլիան Ջիլբրեթի կտակի՝ նրա աչքերը պետք է օգտագործեին հետազոտություններ անցկացնելու նպատակով, սակայն վիրաբույժների չափազանց մեծ զբաղվածության պատճառով՝ կտակի այդ մասը իրականություն չդարձավ ։ Լիլիան Ջիլբրեթի դիափոշին շաղ տվեցին Ատլանտյան օվկիանոսում՝ Նանթաքեթ քաղաքի մոտ, Մասաչուսեթս նահանգում։ Լիլիան Ջիլբրեթ անունը ավելացվեց Ֆրենկ Ջիլբրեթի գերեզմանին (քաղաք Ֆերֆիլդ, Մեն) ։
Ընտանիք
Մայրական գծով
Հայրական գծով
Մոտիկ բարեկամներ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հոգեբաններ ըստ տեսությունների Կատեգորիա:Ամերիկացի հոգեբաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կին ճարտարագետներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարագետներ Կատեգորիա:Անձինք Կալիֆոռնիայից Կատեգորիա:Մայիսի 24 ծնունդներ Կատեգորիա:Ամերիկացի մանկավարժներ Կատեգորիա:Կին Կատեգորիա:Կանայք ճարտարագիտությունում Կատեգորիա:Արդյունաբերական ճարտարագիտություն Կատեգորիա:Կին գիտնականներ Կատեգորիա:Կին ճարտարագետներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կին գիտնականներ Կատեգորիա:Ամերիկացիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ Կատեգորիա:Անավարտ հոդվածներ անձի մասին Կատեգորիա:Մենեջմենթ Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կանայք Կատեգորիա:Էրգոնոմիկա Կատեգորիա:Ամերիկացի գյուտարարներ Կատեգորիա:Ճարտարագետներ Կատեգորիա:Անավարտ հոդվածներ գիտության մասին Կատեգորիա:Բիզնեսի կառավարիչներ Կատեգորիա:Կազմակերպչական հոգեբանություն Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գործարարներ Կատեգորիա:Բրաունի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Կին հոգեբաններ
Էուջեն Աբուրել
Էուջեն Բոգդանի Աբուրել (Eugen Aburel, ), մանկաբարձ-գինեկոլոգ, վիրաբույժ։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր (1927), պրոֆեսոր (1927)։
Կենսագրություն
Էուջեն Աբուրելը ծնվել է 1899 թվականին, Ռումինիայի Գալաց քաղաքում։ Սովորել է Գրեգուար Պոպայի և Կարոլ Դավիլայի անվան բժշկության և դեղագիտության համալսարաններում։ 1922 թվականից եղել է Ռումինիայի հիվանդանոցների և կլինիկաների ղեկավարը, 1926 թվականից՝ Փարիզի մանկաբարձության և գինեկոլոգիայի մի շարք կլինիկաների արտասահմանյան ընթերակա։ 1935 թվականից եղել է Փարիզի մանկաբարձ-գինեկոլոգների ընկերակցության թղթակից անդամ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վիրաբույժներ Կատեգորիա:Գինեկոլոգ-մանկաբարձներ Կատեգորիա:Բժշկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Պրոֆեսորներ
Էյնշտեյն-Պոդոլսկի-Ռոզենի պարադոքս
Պարադոքսի պատմությունը
1927 թվականին Սոլվեյյան 5-րդ գիտաժողովում Էյնշտեյնը կտրականապես դեմ ելույթ ունեցավ Մաքս Բոռնի և Նիլս Բորի կոպենհագենյան մեկնաբանությանը՝ քվանտային մեխանիկայի մաթեմատիկական մոդելին վերաբերվելով որպես իրական հավանականություն։ Նա հայտարարեց, որ այս մեկնաբանության կողմնակիցները կարիքից դրդված բարեգործություն են կատարում, իսկ հավանական բնութագիրը լոկ վկայում է նրա մասին, որ միկրոպրոցեսների ֆիզիկական էության մասին գիտելիքներն ավարտված չեն ։ Ահա այսպես ծագեց Բորի և Էյնշտեյնի վեճը ալիքային ֆունկցիայի ֆիզիկական իմաստի մասին։
1935 թվականին Էյնշտեյնը Բորիս Պոդոլսկու և Նաթան Ռոզենի հետ հոդված գրեց «Կարելի՞ արդյոք ֆիզիկական իրականության քվանտային մեխանիկայի նկարագրությունը համարել կատարյալ» վերնագրով, որտեղ նկարագրեց մտային փորձը, որը հոդվածի պատճառով կոչվեց Էյնշտեյն-Պոդոլսկու-Ռոզենի պարադոքս։
Այս հոդվածի հրատարակումից հետո Նիլս Բորը հոդված հրատարակեց նույն վերնագրով, որում նա քվանտային մեխանիկայի հավանական նկարագրության օգտին մի քանի փաստեր և էյնշտեյնյան հարաբերականության տեսության դիրքերի միջև որոշակի նմանություններ բերեց։ 1952 թվականին Բորը ԷՊՌ-ի փորձի օպտիկական տարբերակի միջոցով փորձի հնարավորությունը ենթադրեց, որը կարող էր լուծել Էյնշտեյն-Բորի վեճը։
1964 թվականին Բելլը բանաձև ներմուծեց ՝ օգտագործելով լրացուցիչ պարամետրեր, որոնք կարող էին բացատրել քվանտային երևույթների հավանականությունը։ Դրանց միջոցով ստացված անհավասարությունը պետք է ցույց տար, որ կարող են արդյոք լրացուցիչ պարամետրերը քվանտային մեխանիկայի նկարագրությունը դարձնել ոչ թե հավանական, այլ դետերմինիստական։ Բելլի անհավասարության բավարարման դեպքում այդպիսի դետերմինիստական նկարագրությունը՝ լրացուցիչ պարամետրերի օգտագործմամբ, անհնարին է։ Նման ձևով, փորձով հարավոր եղավ ստանալ հեռավոր չափումների միջև հարաբերակցությունը, նկարագրող որոշիչ մեծությունը և նրա հիման վրա ասել, որ արդյոք քվանտային նկարագրությունը հավանական է թե դետերմինիստական։ 1972-թվականին Ստյուարտ Ֆրիդմանի և Ջոն Կլաուզերի կողմից Բերկլիում՝ Կալիֆորնիայի համալսարանում կատարված փորձի արդյունքները գրանցեցին քվանտային մեխանիկայի համաձայնությունը և Բելլի անորոշության խախտումը։ Այնուհետև Հարվարդի համալսարանում Խոլտը և Պիպկինը քվանտային մեխանիկայի հետ համընկնող և Բելլի անհավասարությունը բավարարող արդյունքներ ստացան։
1976-թվականին Էդվարդ Ֆրայը և Ռենդել Թոմպսոնը Հյուստոնում պատրաստեցին փոխկապակցված ֆոտոնների ավելի կատարելագործված աղբյուր և նրանց արդյունքը համընկավ քվանտային մեխանիկայի հետ։ Նրանք Բելլի անհավասարության խախտումը վերականգնեցին։ Բոլոր այս փորձերը կատարվել են միաուղի բևեռացուցչի միջոցով և տարբերվում են միայն փոխկապակցված ֆոտոնների աղբյուրներով և ստացումով։ Այդպիսի պարզեցման դեպքում փորձերում օգտագործվում են բևեռացուցիչներ, որոնք բաց են թողնում զուգահեռ բևեռացված լույսը, բայց ոչ փոխուղղահայաց ուղղությամբ լույսը։ Դրա համար կարելի ստանալ միայն մեծությունների մի մասը, որոնք անհրաժեշտ են հեռավոր չափումների միջև փոխկապակցումը հաշվելու համար։ Փորձի ճշգրտությունը բարձրացնելու համար անհրաժեշտ է ունենալ լավ կառավարվող երկուղի բևեռացուցիչ։
1982-1985 թթ-ին Ալան Ասպեն, օգտագործելով համապատասխան սարքավորում, բարդ փորձերի շարք իրականացրեց, որոնց արդյունքները քվանտային մեխանիկայի արդյունքների հետ համընկան և հաստատեցին Բելլի անորոշությունների խախտումը։ Մինչև այժմ փորձերի կատարումը շարունակվում է և հենց Ալան Ասպեն վերջնական հաշվարկը պետք է կատարի առանց որևէ խոռոչ թողնելու, որը դեռ չի կատարվել և թաքնված պարամետրերի տեսության հետևորդները շեշտադրում են նոր դետալներ քվանտային մեխանիկայի ամբողջ տեսության համար։ Այժմ միայն հայտնի է այն, որ թաքնված պարամետրերի տեսության ամենապարզ տեսքերը իրականում չեն համընկում, իսկ բարդ տեսքերը դեռևս կառուցված չեն։
Պարադոքսի բացատրությունը
ԷՊՌ փորձը, հեղինակների տեսանկյունից, հնարավորություն է տալիս միաժամանակ ճշգրտորեն չափել մասնիկի կոորդինատն ու իմպուլսը։ Միևնույն ժամանակ քվանտային մեխանիկայում ապացուցվում է, որ այդպիսի չափումները անհնարին են։ Դրանց հիման վրա Էյնշտեյնը, Պոդոլսկին և Ռոզենը եզրակացություն կատարեցին քվանտային տեսության ոչ կատարյալ լինելու մասին։ Իրականում փորձը չի հակասում քվանտային մեխանիկային և հեշտությամբ լուծվում է նրա օգնությամբ։ Թվացյալ հակասությունը առաջանում է այն պատճառով, որ չափումներ հասկացությունը ունի մի քանի տարբեր իմաստներ դասական և քվանտային տեսություններում։ ԷՊՌ փորձի անսովոր լինելը դասական մեխանիկայի տեսակետից այն է, որ առաջին մասնիկի իմպուլսի արդյունքում երկրորդ մասնիկի վիճակը փոխվում է, մասնիկները գտնվում են իրարից բավականին հեռավորության վրա։ Այստեղ արտահայտվում է քվանտային մեխանիկայի ոչ տեղային բնութագիրը։ Միևնույն ալիքային ֆունկցիայով բնութագրվող երկու մասնիկներից բաղկացած համակարգը, այդ մասնիկների հասարակ գումար չի հանդիսանում, եթե նույնիսկ նրանց միջև փոխազդեցություն չկա։ Այդպիսի համակարգի վիճակը կարող է փոխվել չափումների արդյունքում։ Այդ տեսակետից ԷՊՌ-ի նախնական կցումը թերի է, քանի որ չափման արդյունքում այդ երկու համակարգերը չեն փոխազդում, որի արդյունքում առաջին մասնիկի նկատմամբ գործողությունը ինչպիսին էլ չլինի, երկրորդ համակարգի նկատմամբ իրական փոփոխություն չի առաջանա։ Ալիքային ֆունկցիան ոչ տեղային մեծություն է, և մասնիկների միջև հեռավորությունը ինչպիսին էլ որ լինի, ոչ մի դեր չի կատարում։ Մտային ԷՊՌ փորձը և նրա հետ կապված քվանտային մեխանիկայի ոչ տեղայնացումը ներկա ժամանակում մեծ ուշադրություն է գրավում՝ կապված քվանտային տելեպորտացիայի նկատմամբ փորձերի հետ։ Պատմականորեն ԷՊՌ պարադոքսում, դրան հետևած Բորի և Էյնշտեյնի միջև քննարկումը կարևոր դեր են կատարել այնպիսի հասկացությունների պարզաբանման համար, ինչպիսիք են հանդիսանում՝ «տեսության ամբողջականություն», «ֆիզիկական իրականություն» և «համակարգի վիճակ»։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քվանտային մեխանիկա
Թեյմուրազ Բագրատիոնի
Արքայազն Թեյմուրազ Բագրատիոնի (23 ապրիլի, 1782, Թբիլիսի — (6 նոյեմբերի), 1846, Սանկտ Պետերբուրգ), գիտնական-կովկասագետ, Վրաստանի վերջին թագավոր Գեորգի XII-ի որդին։ Հայտնի է որպես Վրաստանի առաջին քննադատական պատմության հեղինակ և որպես Վրաստանի պատմության ու մշակույթի նկատմամբ հետաքրքրության մեծացման ջատագով։
Կենսագրություն
Թեյմուրազ Բագրատիոնին Թելավում սովորել է սեմինարիայում, 1795 թվականին 13 տարեկան հասակում մասնակցել է Կրցանիսի ճակատամարտին, որում նրա պապի՝ Իրակլի II թագավորի բանակը պարտություն է կրում պարսիկներից, որոնց առաջնորդում էր Աղա-Մահմուդ խան Ղաջարը։
Թեյմուրազը չէր ընդունում 1801 թվականին Վրաստանի բռնակցումը Ռուսաստանին, որ տեղի ունեցավ իր հոր մահվանից մի քանի տարի անց։ Նա փախավ Պարսկաստան, որտեղ ապրեց տասը տարի։ Այնտեղ գնաց նաև նրա հորեղբայր Ալեքսանդրը, որը փորձել էր վտարել ռուսներին Վրաստանից։ Ռուս-պարսկական պատերազմի ընթացքում առաջնորդել է պարսկական հրետանային զորքը ։ Սակայն 1810 թվականի հոկտեմբերի 16-ին Թեյմուրազը գերի է հանձնվում ռուսներին։ 1811 թվականի հունվարի 12-ին տեղափոխվում է Սանկտ Պետերբուրգ, որտեղ ներվում է կառավարության կողմից և ստանում թոշակ։ 1813 թվականին Վասիլևսկի կղզում գնում է տուն և կենտրոնանում գիտական աշխատանքի վրա։
Թեյմուրազը հավաքել և ուսումնասիրել է հին վրացական ձեռագրեր ու վրացական գրականության նմուշներ, վերլուծել է Վրաստանի մասին հունահռոմեական ու հայկական աղբյուրները, որոնց հիման վրա գրել է մի շարք աշխատություններ Վրաստանի վաղ պատմության, Սանկտ Պետերբուրգում կազմակերպել է «վրացագիտության» խմբակ, Վրաստանին նվիրված հոդվածներ է տպագրել «Journal Asiatique» փարիզյան ամսագրում, որ հրատարակվում էր «Societe Asiatique» միության կողմից, որի անդամն էր Թեյմուրազ Բագրատիոնին։ Վերջինս ֆրանիսիացի գիտնական Մարի Բրոսեի համահեղինակն էր ու ընկերը։ Բրոսեին Թեյմուրազ Բագրատիոնին սովորեցնում էր Վրաստանի պատմություն։ Բագրատիոնին նաև պարապում էր Սանկտ Պետերբուրգում սովորող վրացի երկու ուսանողների՝ Պլատոն Իոսելիանիին ու Դավիթ Չուբինաշվիլիին, ովքեր հետագայում դարձան պատմաբաններ։
Թեյմուրազ Բագրատիոնին մեծ դեր ունեցավ վրացական պատմագրության ժողովրդականացման գործում։ 1830-ական ու 1840-ական թվականներին նա գրեց Վրաստանի հնագույն պատմությանը նվիրված երկու աշխատություններ՝ «ისტორია დაწყებითგან ივერიისა, ესე იგი გიორგიისა, რომელ არს სრულიად საქართველოჲსა» (1832, հայերեն՝ «Իբերիայի ու Վրաստանի պատմությունը») և «ისტორია ძველი კოლხიდისა» (1840, հայերեն՝ «Հին Կողքիսի պատմությունը»), ինչպես նաև գրեց վրացական ազգային էպոսի՝ XII դարում ստեղծված «Ընձենավորը» («განმარტება პოემა ვეფხისტყაოსანისა», 1843) երկի մեկնությունը։ Թեյմուրազ Բագրատիոնին ընտրվել է ֆրանսիական Societe Asiatique (1831), Ռուսաստանի գիտությունների կայսերական ակադեմիայի (1837) և Դանիայի հնէաբանների թագավորական միության (1838) պատվավոր անդամ։
Թեյմուրազ Բագրատիոնին գրել է բանաստեղծություններ, իր եվրոպական ճանապարհորդությունների մասին հուշեր, ինչպես նաև վրացերեն է թարգմանել Տացիտուսի, Վոլտերի, Ալեքսանդր Պուշկինի երկերից։ Բագրատիոնիի ձեռագրերից 1895 թվականին Թբիլիսիում ռուսերեն տպագրվել է «Թիֆլիսի գրավումը Աղա-Մահմուդ խան Ղաջարի կողմից 1795 թվականին» ակնարկը։
Թեյմուրազ Բագրատիոնիի մահից հետո նրա գրադարանն ու ձեռագրերի հավաքածուն, իր կտակի համաձայն, հանձնվել են Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիային։
Կինը՝ Ելենա Ամիլախվարին (1783—1866), Օթար Ամիլախվարի իշխանի դուստրն է։ Նա 1811 թվականից Սուրբ Եկատերինայի շքանշանակիր է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրացի պատմաբաններ Կատեգորիա:Անձինք Թբիլիսիից Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամներ
Դրուատյուրիե
Համայնքի INSEE կոդ՝ 03105։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 348 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 207 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 143-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 64-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 69,1 %, 1999 թվականին եղել է՝ 62,9 %)։ 143 աշխատունակ բնակիչներից 127-ը աշխատում էին (72 տղամարդ և 55 կին), անաշխատանք էին 16-ը (7 տղամարդ և 9 կին)։ 64 անգործունակ մարդկանցից 6-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 35-ը թոշակառու, 23-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Գերգովիայի հուշարձան
Գերգովիայի հուշարձան (monument de Gergovie) կամ Վերցինգոտերիքսի հուշակոթող (monument commémoratif à Vercingétorix), 1900 թվականին կլերմոնացի ճարտարապետ Ժան Թեյլարդի կողմից Գերգովիայի սարավանդի արևելյան ծայրին կառուցված հուշարձան, որը գտնվում է Ֆրանսիայի Օվերն վարչական շրջանի Պյուի դը Դոմ դեպարտամենտի Կլերմոն Ֆերան քաղաքից մի քանի կիլոմետր դեպի հարավ։ Նվիրված է Ք․ա․ 52 թվականին այս տարածքում Հուլիոս Կեսարի դեմ Վերցինգետորիքսի տարած հաղթանակին ։
2018 թվականի մարտին ընդգրկվել է Ֆրանսիայի պատմական հուշարձանների ցանկում (քաղաք-ամրոցն ընդգրկվել է 2013 թվականին)։
Բնութագիր
Հուշարձանն ունի 26 մետր բարձրություն և պատրաստված է Օվերնի քարով։ Բաղկացած է պատվանդանից, որի վրա բարձրանում են երեք սյուներ, որոնց գագաթին կորնիֆյան օրդերներ են ու գալլական թևավոր սաղավարտ ։ Պատվանդանի մեջ գետնադամբարան է գտնվում՝ Վերցինգետորիքսի ցենոտաֆով (հուշարձան պատերազմում զոհված անձի պատվին, որը սակայն թաղված է այլ վայրում) ։ Հուշարձանը զարդարում են երեք սալեր։
Գետնադամբարանի դռան վերևում գտնվող այդ սալերից մեկի վրա լատիներեն փորագրված է․ "GERGOVIA IN HIS LOCIS DVX ARVERNORVM VERCINGETORIX C CESAREM INVADENTEM PROFLIGAVIT"
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հուշարձաններ Կատեգորիա:1900 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Գեորգի Չիչերին
Գեորգի Վասիլևիչ Չիչերին (Георгий Василевич Чичерин, ), ռուս դիվանագետ, ՌԿ(բ)Կ անդամ, 1918 թվականին՝ ՌԽՖՍՀ արտաքին գործերի ժողկոմի տեղակալ, 1918-1930 թվականներին՝ ՌԽՖԱՀ (1923 թվականից ԽՍՀՄ) արտգործժողկոմ։ Ստորագրել է 1918 թվականի Բրեստի հաշտության պայմանագիրը Գերմանիայի հետ։ Ղեկավարել է խորհրդային պատվիրակությունը ռուս-թուրքական և ռուս-հայկական բանակցություններում։ Ջանքեր է գործադրել՝ կարգավորելու հարաբերությունները Հայաստանի Հանրապետության և Թուրքիայի միջև, նշել, որ բարեկամական հարաբերությունները խորհրդային Ռուսաստանի և Թուրքիայի միջև հնարավոր են այն պայմանով, եթե Թուրքիայի և հայ ժողովրդի միջև «հաստատվի փոխադարձ սահմանազատում, դադարի փոխադարձ ջարդը...»։
Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև սահմանազատման խնդիրը քննելով՝ Չիչերինը գտնում էր, որ անհրաժեշտ է, որպեսզի խորհրդային Ռուսաստանը վարի «բացարձակ օբյեկտիվ և խիստ անկողմնակալ» քաղաքականություն, պահանջում էր չափավորել խորհրդային Ադրբեջանի նկրտումները Հայաստանի հողերի նկատմամբ։ «Խլել Հայաստանից որևէ մաս և մեր ձեռքով տալ Ադրբեջանին կնշանակեր կատարյալ կեղծ երանգ տալ մեր ամբողջ քաղաքականությանը Արևելքում»։
Չիչերինը չէր բացառում խորհրդային Ռուսաստանի և Հայաստանի Հանրապետության միջև բարեկամական հարաբերություններ հաստատելու հնարավորությունը, սակայն որոշ պարագաների բերումով, այդ թվում՝ խորհրդային Ռուսաստանի մերձեցումը քեմալական Թուրքիայի հետ (Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրեր), չհաջողվեց արդար խաղաղություն հաստատել Կովկասում, ճիշտ լուծել տարածքային սահմանազատման խնդիրները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1872 ծնունդներ Կատեգորիա:1936 մահեր Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ռուս կոմունիստներ Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Պոլիգլոտներ Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ռուս երաժշտագետներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Գաբրիել Գարսիա
«Բարսելոնա»-ի սան է։ Լինելով ունիվերսալ ֆուտբոլիստ հանդես է եկել ինչպես կիսապաշտպանի, այնպես էլ եզրային պաշտպանի դիրքերում։ Կարիերայի ընթացքում հանդես է եկել նաև «Այաքս»-ի, «Ում Սալալ»-ի, «Սիոն»-ի և «Լոզանա»-ի կազմերում։
Իսպանիայի օլիմպիական հավաքականի կազմում դարձել է Օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիր։ Իսպաիայի հավաքականի կազմում էլ մասնակցել է Եվրո 2004-ին։
«Բարսելոնա»
Գաբրիել Գարսիան «Բասելոնա» ֆուտբոլային ակումբի ակադեմիայի սան է։ Թիմի երիտասարդական կազմում նա իր առաջին հանդիպումներն անցկացրել է 1997/98 մրցաշրջանում։ Մրցաշրջանի ընթացքում Գարսիան մասնակցել է 28 հանդիպման և դարձել է 4 գոլի հեղինակ։
Թիմի հիմնական կազմում սկսել է հանդես գալ 1999/00 մրցաշրջանի ընթացքում։ Հաջորդ 4 տարիների ընթացքում իսպանացին եղել է թիմի հիմնական կազմի ֆուտբոլիստ։ «Բարսելոնա»-ի կազմում երկու անգամ դարձել է Լա Լիգայի չեմպիոն, մեկական անգամ էլ Իսպանիայի սուպերգավաթակիր և Չեմպիոնների լիգայի խաղարկության հաղթող։
«Այաքս»
2006 թվականի հունիսի 6-ին ազատ գործակալի կարգավիճակով Գաբրիել Գարսիան տեղափոխվել է Նիդերլանդների ֆուտբոլի առաջնությունում հանդես եկող «Այաքս» ։ Օգոստոսին ֆուտբոլիստը թիմի կազմում դարձել է Նիդերլանդների ֆուտբոլի սուպերգավաթակիր` 3-1 հաշվով հաղթելով «ՊՍՎ»-ին ։
2007 թվականի մայիսին Գաբրիելը օգնել է թիմին դառնալ Նիդերլանդների ֆուտբոլի գավաթի խաղարկության հաղթող։ Եզրափակիչ խաղում «Այաքս»-ը հաղթել է «Ալկմար»-ին։ Հանդիպման 79-րդ րոպեին Գարսիան կարմիր քարտ է ստացել և հեռացվել է խաղադաշտից ։ Օգոստոսին «Այաքս»-ը նորից հաղթել է Սուպերգավաթի խաղարկությունում ։
Հետագա տարիներ
2010 թվականի մայիսի 27-ին 31-ամյա Գաբրիել Գարսիան ազատ գործակալի կարգավիճակով պայմանագիր է կնքել կատարական «Ում Սալալ»-ի հետ ։ Թիմի կազմում ֆուտբոլիստն անցկացրել է 1 մրցաշրջան։
Հաջորդ տարվա հուլիսի 4-ին Գաբրիելը տեղափոխվել է Շվեյցարիայի Սուպեր լիգայում հանդես եկող «Սիոն» ։
2012 թվականի հուլիսի 5-ին Գաբրիել Գարսիան փոխել է իր ակումբային գրանցումը` տեղափոխվելով «Լոզանա» ։ 2014 թվականին ֆուտբոլիստը հայտարարել է իր կարիերան ավարտելու մասին։
35 տարեկան հասակում Գարսիան վերադարձել է «Բարսելոնա», որպես գլխավոր մարզչի օգնական ։
2017 թվականի հոկտեմբերի 25-ին Գարսիան պաշտոնապես նշանակվել է «Սիոն»-ի գլխավոր մարզիչ ։
Միջազգային կարիերա
Իսպանիայի օլիմպիական հավաքականի կազմում Գաբրիել Գարսիան 2000 թվականին մասնակցել է Սիդնեյում կայացած Օլիմպիական խաղերին։
Իսպանիայի ազգային հավաքականի կազմում Գարսիան իր նորամուտը նշել է 2003 թվականի ապրիլի 30-ին` Էկվադորի հավաքականի դեմ ընկերական խաղում ։ Գաբրիելը Իսպանիայի հավաքականի կազմում մասանկցել է Եվրո 2004-ին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1979 ծնունդներ Կատեգորիա:Փետրվարի 10 ծնունդներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Բարսելոնայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Այաքսի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իսպանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իսպանացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Սյոնի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Կատալոնիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բարսելոնա B-ի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իսպանացի օլիմպիական մարզիկներ Կատեգորիա:Իսպանացի օլիմպիական մեդալակիրներ Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Դուայե
Դուայե (Doyet), համայնք Ֆրանսիայի Օվերն մարզի Ալյեի գավառի Մոնլյուսոն շրջանում։ Մտնում է Մոնմարո կանտոնի կազմի մեջ։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 03104։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 1234 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 738 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 513-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 225-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 69,5 %, 1999 թվականին եղել է՝ 67,5 %)։ 513 աշխատունակ բնակիչներից 454-ը աշխատում էին (247 տղամարդ և 207 կին), անաշխատանք էին 59-ը (34 տղամարդ և 25 կին)։ 225 անգործունակ մարդկանցից 50-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 78-ը թոշակառու, 97-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Հայերի դրությունը Թուրքիայում մինչև տերությունների միջամտությունը 1895 թվականին
Հայերի դրությունը Թուրքիայում մինչև տերությունների միջամտությունը 1895 թվականին (ռուս.` "Положение армян в Турции до вмешательства держав в 1895 году"), Օսմանյան կայսրության հայ բնակչության վիճակին (19-րդ դարի 2-րդ կես) նվիրված հայտնի գիտնականների և հասարակական գործիչների աշխատությունների ժողովածու։ Հրատարակվել է 1896 թվականին Մոսկվայում, ռուսերեն։ Նախաբանը՝ պրոֆեսոր Լ. Ա. Կամարովսկու։ ժողովածուում հրապարակված է 1895 թվականի հուլիսի 26-ին Չեստերի միտինգում Ու. Գլադստոնի արտասանած ճառը՝ Արևմտյան Հայաստանում իրադրության սրման, հայերի ջարդերի վերաբերյալ։
«Հայաստանը, հայերն ու դաշնագրերը» աշխատության մեջ բելգիացի իրավաբան Գ. Ռոլեն-Ժեկմենն ընթերցողին ծանոթացնում է հայ ժողովրդի պատմությանն ու մշակույթին, վիճակագրական տվյալներ հաղորդում արևմտյան Հայաստանի ազգային կազմի մասին, վերլուծում այնտեղ տիրող դրությունը՝ Փարիզի 1856 թվականի դաշնագրից հետո կնքված դիվանագիտական վավերագրերի հիման վրա։
Անգլիացի հասարակական գործիչ, քահանա Մ. Մաքկոլը «Անգլիայի պատասխանատվությունը Հայաստանի առջև» աշխատության մեջ քննում է Օսմանյան կայսրության հայ բնակչության կացությունը, 1894-95 թթ. հայկական կոտորածների իրական պատճառները, լուսաբանում Մեծ Բրիտանիայի քաղաքականությունը հայկական հարցում։
Ամերիկյան միսիոնեի Ֆ. Դ. Գրինի «Հայկական ճգնաժամը և թուրքերի տիրապետությունը» ուսումնասիրությունը նվիրված է Սասունի 1894 թվականի կոտորածների պատճառների վերլուծությանն ու դեպքերի նկարագրությանը, հայկական հարցի լուծման հնարավոր ուղիներին։
Իռլանդացի հայտնի գիտնական Էմիլ Դիլոնի «Իրադրությունը Թուրքական Հայաստանում» հոդվածում լուսաբանվում են թուրքական իշխանությունների վերաբերմունքը քրիստոնեական փոքրամասնությունների նկատմամբ, 1894-96 թթ. հայկական կոտորածները, վերլուծվում եվրոպական տերությունների դիրքորոշումը հայկական հարցում։
Ժողովածուում տեղ է գտել նաև հայ հրապարակախոս Գ. Ա. Ջանշյանի (Տանշիև) նամակագրությունը (1894) պոլսեցի մի լրագրողի հետ՝ Օսմանյան կայսրությունում հայերի դրության մասին։
Ժողովածուն հետաքրքրությամբ ընդունվեց ռուս հասարակայնության կողմից, որը հնարավորություն ստացավ ծանոթանալ հայկական հարցին նվիրված եվրոպական հեղինակների աշխատություններին։
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանությանն առնչվող փաստաթղթեր
Բժիշկը (նկար)
«Բժիշկը» The Doctor), 1891 թվականին նկարել է անգլիացի նկարիչ Լյուկ Ֆիլդսը։ Այն պատկերում է վիկտորիանական բժիշկի, ով վերահսկում է ծանր վիճակում պառկած հիվանդ երեխային, մինչդեռ ծնողները անօգնական կանգնած են երեխայի մահճակալի կողքին։ Այս կերպարը հաճախ օգտագործվում է լավ բժշկի հատկությունները և բժշկական մասնագիտության դժվարությունները նկարագրելու համար։ Շրջանառվում է նկարի մտահղացման մի քանի վարկած, սակայն դրանցից ամենահավանական տարբերակը հիմնված է Ֆիլդսի որդու  մահվան հետ։ Ջանալով կենտրոնացնել դիտորդի ուշադրությունը բժշկի և հիվանդի փոխհարաբերությունների վրա, Ֆիլդսը չի պատկերել այդ ժամանակաշրջանին բնորոշ բժշկական գործիքները։