cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ելենա Պոլենովա
Քննադատություն և գնահատում
Արվեստաբան Մ. Մ. Պետրենկոն կարծում էր, որ Պոլենովան «առաջիններից մեկն էր (նկարիչների շրջանում), ով հասկացավ գույնի հուզական դերը նորագույն ժամանակների ռուսական գրքում և ուրվագծային նկարչության արտահայտչականությունը» ։
Վալերիա Բարսովայի տուն-թանգարան
Վալերիա Բարսովայի տուն-թանգարան (Дача-музей В. В. Барсовой, Վալերիա Բարսովայի ամառանոց-թանգարան), մշակութային, կրթական հաստատություն Ռուսաստանի Կրասնոդարի երկրամասի Սոչի քաղաքի Խոստինսկի շրջանում՝ Չերնամորսկայա 8 հասցեում, Սոչի առողջարանային քաղաքի պատմության թանգարանի մասնաճյուղը։ Վալերիա Բարսովան այս տանն ապրել է 1947-1967 թվականներին։
(7476) Օջիլսբի
(7476) Օջիլսբի (Ogilsbie), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1993 թվականի ապրիլի 14-ին Թիմոտի Սպարի կողմից Կատալինա կայանում ։
Վալերիա Բարսովայի տուն-թանգարան
Պատմություն
Ամառանոցը 1947 թվականին կառուցվել է հայտնի ռուս երգչուհի, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ, ԽՍՀՄ պետական ​​մրցանակի դափնեկիր Վալերիա Բարսովայի սեփական միջոցներով։
(7476) Օջիլսբի
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,146196 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,4211 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,8713 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2038,34 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,176614 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 25,81° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1993 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Թիմոտի Սպարի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Վալերիա Բարսովայի տուն-թանգարան
Պատմություն
1947 թվականի ապրիլին, Մեծ թատրոնից հեռանալուց հետո, Բարսովան մեկնել է Սոչի, որտեղ ճարտարապետ Ն. Տրիշկինի նախագծով նրա համար տուն է կառուցվում։ Տունը հարմար էր և՛ ապրելու, և՛ ստեղծագործելու համար։ Մինչև 1967 թվական Վալերիա Բարսովան ապրել է Սոչիում, որտեղ զբաղվել է մանկավարժական գործունեությամբ։ Բացի այդ, տունը դարձել է քաղաքի մշակութային և հասարակական կյանքի կենտրոն։ Այստեղ երգչուհուն այցելել են ընկերները, գործընկերներն ու ուսանողները՝ Լ. Ուտեսովը, Դ. Կաբալևսկին, Գ. Ուլանովան, Ի. Կոզլովսկին, Զարա Դոլուխանովան, Մ. Բիեշուն։
Վալերիա Բարսովայի կտակի համաձայն՝ ամառանոցի առաջին հարկը նվիրաբերվել է Սոչի քաղաքին ։
1968-1985 թթ. այստեղ գործել է գեղարվեստի մանկական դպրոցը։ Թանգարանը բացվել է 1988 թվականի հունվարի 9-ին։ Կառույցն ունի 4 սրահ, ընդհանուր մակերեսը կազմում է 94 քմ։ Ցուցանմուշների ընդհանուր թիվը մոտավորապես 1000 է։ Թանգարանը պատմում է Վալերիա Բարսովայի կյանքի և գործունեության մասին։ Այստեղ ներկայացված են 20-րդ դարի 40-50-ական թթ. կենցաղային իրեր ։ Շենքում, բացի բնակելի կառույցներից, կա 50 նստատեղ ունեցող դահլիճ բեմով։
Արարատ մարզադաշտ
Արարատ մարզադաշտ, գտնվում է Իրանի մայրաքաղաք Թեհրանի հայաշատ Վանք թաղամասում՝ Արարատ մարզավանում։ Կառուցվել է 1971 թվականին՝ 10,000 նստատեղերով։ Կոչված է ի պատիվ Հայկական լեռնաշխարհի ամենաբարձր գագաթի՝ Արարատ լեռան։ Համալիրը պատկանում է Հայ Մշակութային Արարատ Կազմակերպությանը, որը հիմնադրվել է 1944 թվականին։ Մարզադաշտը օգտագործվում է «Արարատ Թեհրանի», ինչպես նաև կանանց ազգային հավաքականի կողմից ։
Ճարտարապետություն
Համալիրը ընդգրկում է 74.000 քառակուսի մետր տարածք։ Գտնվում է Արարատ, Ռաշիդ Յասեմի և Քորդեստան փողոցների միջև ընկած եռանկյունաձև հատվածում։ Արարատ Թեհրանի ֆուտբոլային մարզադաշտը կառուցվել է 1971 թվականին ճարտարապետ Ռոստոմ Ոսկանյանի (1932-2013) նախագծով։ Համալիրի հարավարևելյան մասում գտնվող մարզադաշտի մոտ գոյություն ունի 1987 թվականին նույն ճարտարապետի կողմից կառուցված սուրբ Խաչի մատուռը։ Վերջինս կառուցված է ի հիշատակ Իրան-իրաքյան պատերազմում (1980-88) զոհված հայ զինվորների։ ի«Արարատ» մարզահամալիրը ունի նաև երկու լողավազաններ, բասկետբոլային փակ դաշտեր, բիլիարդի սեղաններ, բադմինտոն կորտեր, թենիսի դաշտեր եւ սպորտային թանգարան ։
Մշակութային կյանք
Մարզադաշտում շատ միջոցառումների մատչելիությունը սահմանափակվում է քրիստոնյաների համար։ Քանի դեռ մուսուլմաններ ներկա չեն, քրիստոնյա տղամարդիկ և կանայք միասին են դիտում միջոցառումները, և կանանցից գլխաշոր կապել չի պահանջվում։ Մասնակիցների կարծիքով, սպորտային համալիրն ունի իր սեփական հայկական մթնոլորտը, որը շատ տարբեր է դրսի իսլամադավան աշխարհից։ Նույնիսկ մասնակիցների կողմից խոսվող գերիշխող լեզուն հայերենն է, և ոչ պարսկերենը։
Այնուամենայնիվ, կան միջմշակութային միջոցառումներ, օրինակ՝ ֆուտբոլային հանդիպումներ, որտեղ պետք է հետեւել ընդհանուր իսլամական կանոնակարգերին։ 2016 թվականի սեպտեմբերին Թեհրանի «Արարատ» համալիրում անցկացվեցին համահայկական խաղեր, որին մասնակցեցին մոտավորապես 800 հայ մարզիկներ Իրանից, Հայաստանից և Վրաստանից ։ Բացման արարողությանը ներկա էր կրոնական փոքրամասնությունների հարցերով Հասան Ռուհանիի օգնական Ալի Յունեսին ։ Համահայկական խաղերի սկիզբը դրվել էր 1968 թվականին՝ Թեհրանում ։
Հայտնի մարզիկներ
«Արարատ» մարզադաշտում խաղում ամենակարևոր սպորտային ակումբը «Արարատ Թեհրանն» է, որը գոյություն ուներ 1944-2009 թվականները (այժմ՝ լուծարված՝ սնանկ հայտարարվելու պատճառով)։ Այն վերականգնվել է 2014 թվականին, իսկ 2015 թվականին մասնակցել է Թեհրանի մարզային լիգայում։ Թեև երբեք իրանական ֆուտբոլում գերիշխող դեր չի խաղացել, այն ներկայացրել է առնվազն երեք հայտնի ֆուտբոլիստ։ Անդրանիկ Էսկանդարյանը հետագայում հանդես է եկել Թաջի (ներկայիս Էստեղլալ ՖԱ) համար։ Մարգար Աղաջանյանը Իրանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի մարզչական անձնակազմի կազմում է, ինչպես նաև 2014 թվականից ՖԻՖԱ-ի աշխարհի գավաթի ժամանակ մարզիչի օգնականը։ Անդրանիկ Թեյմուրյանը, որը սկսել է իր կարիերան «Արարատ» մարզադաշտում, այնուհետեւ հանդես է եկել «Բոլթոն Ուորդերս ՖԱ» Անգլիայի Պրեմիեր լիգայում, ապա Էստեղլալ ՖԱ-ում և 2015 թվականին նշանակվել է Իրանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի նոր կապիտան։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թեհրանի մարզադաշտեր Կատեգորիա:Իրանահայ սպորտ
Զարյա (գյուղ, Վոզնեսենսկի շրջան)
Զարյա (Зоря), գյուղ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Վոզնեսենսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Զարյա գյուղում բնակվում էր 15 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,154 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Վոզնեսենսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Անանուն (աղբյուր, Կարճաղբյուր)
Տես նաև
Կատեգորիա:Բնության հուշարձաններ Գեղարքունիքի մարզում
Սկուբի Դու։ Վամպիրի երաժշտությունը
«Սկուբի Դու։ Վամպիրի երաժշտությունը» (Scooby-Doo! Music of the Vampire), ամերիկյան անիմացիոն ֆիլմ՝ Warner Bros. Animation          ստուդիայի «Սկուբի Դու» ֆրանշիզից։ Այս մասը ուշագրավ է նրանով, որ մյուզիքլ դարձած ֆիլմերից առաջինն է։ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ին ֆիլմը Amazon Video–ի և ITunes–ի միջոցով տրվել է վարձույթով ։ Այն DVD-ով և Blu-ray-ով թողարկվել է 2012 թվականին մարտի 13-ին  ։ Ֆիլմի պրեմիերան կայացել է 2012 թվականի մարտի 3-ին Cartoon Network–ում։
Սյուժե
Վելմայի ցանկությամբ բանդան գալիս է փառատոնի՝ նվիրված վամպիրների թեմատիկային։ Բայց Լորդ Վալդրոնի հարձակման պատճառով Շեգին սկսում է անհանգստանալ, որ իրեն կծել է վամպիրը և կարծում է, որ ինքը ճիշտ կլինի լքի խումբը, քանի որ ցանկացած պահի կարող է վանպիր դառնալ, բայց ճի՞շտ է արդյոք, որ Լորդ Վալդրոնին իսկական վանպիր է, ճի՞շտ է արդյոք, որ Լորդ Վալդրոնը կծել է Շեգիին և հիմա նա կդառնա մռայլ դեռահաս վամպիր՝ անցնելով մութ կողմը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Warner Bros. մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան արկածային ֆիլմեր
Իգոր Կուրչատով
Կուրչատովի վաղ շրջանի աշխատանքները վերաբվերում են սեգնետաէլեկտրիկների, նեյտրոնների ազդեցությամբ առաջացող միջուկային ռեակցիաների, արհեստական ռադիոակտիվության ուսումնասիրությանը։ Կուրչատովը հայտնագործել է միջուկների՝ համեմատաբար կյանքի մեծ տևողությամբ գրգռված վիճակների գոյությունը։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1903 թվականի հունվարի 12-ին (նոր տոմարով) Ուրալում, նախկին Ուֆայի գուբերնիայի Սիմի Գործարան գյուղում (ներկայումս Չելյաբինսկի մարզի Սիմ քաղաքում)։ Հայրը՝ Վասիլ Կուրչատովը (1869-1941), անտառտնտեսության հողաչափական-հողաբաշխական աշխատանքերի աշխատակից էր։ Մայրը՝ Մարիյա Կուրչատովան (1875-1942), մինչև ամուսնությունը Ուֆիմի Զլատոուստովյան գուբերնիայի վարժարանի ուսուցչուհի էր։
1908 թվականին երեխաների միջնակարգ կրթությունն ապահովելու նպատակով ընտանիքը տեղափոխվում է Սիմբիրսկ քաղաք, որտեղ 1911 թվականին Իգոր Կուրչատովը սկսում է հաճախել հանրային դպրոց։ 1912 թվականին քրոջ՝ Անտոնինայի հիվանդության (պալարախտ) հետ կապված ընտանիքը տեղափոխվում է Սիմֆերոպոլ։ Անտոնինային փրկել չի հաջողվում, բայց ընտանիքը մնում է Սիմֆերոպոլում։ Եղբոր՝ Բորիս Կուրչատովի հետ Իգորը հաճախում է տեղի հանրային վարժարանը։ Ամառային արձակուրդների ընթացքում ընտանիքի կարիքները հոգալու համար տղաները աշխատում էին գերմանացիների մոտ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի և Քաղաքացիական պատերազմի տարիներին ընտանիքի կարիքներից ելնելով Իգորը Սիմֆերոպոլի արական հանրային վարժարանում ուսանելուն զուգընթաց ավարտում է երեկոյան արհեստագործական դպրոցը։ Ստանալով փականագործի մասնագիտություն, աշխատանքի է անցնում Տիսենի մեխանիկական ոչ մեծ գործարանում։ Նաև գումար վաստակելու համար երբեմն կրկնուսույցի աշխատանք էր կատարում, հոր գեոդեզիական արշավներին էր մասնակցում՝ ոտքի տակ տալով ամբողջ Ղրիմը ։
Կրթություն
1920 թվական գերազանցությամբ ավարտում է ութնամյակը։ Նույն տարում ընդունվում է Ղրիմի (այն ժամանակ Տավրիյան) համալսարանի ֆիզմաթ ֆակուլտետի մաթեմատիկայի բաժին։ Այն ժամանակ համալսարանում աշխատում էին Ն. Մ. Կռիլովը, Ն. Ս. Կոշլյակովը, Վ. Ի. Սմիռնովը, ֆիզիկոս և էլեկտրտեխնիկ Ս. Ն. Ուսատին, երիտասարդ ֆիզիկոսներ Ի. Ե. Տամմը և Յա. Ի. Ֆրենկելը (1894-1952), քիմիկոս և մետաղագետ Ա. Ա. Բայկովը։ Իսկ համալսարանի ռեկտորն էր Վ. Ի. Վերնադսկին։ 1923 թվականին, չնայած սովին և կարիքին, ժամկետից շուտ հաջողությամբ ավարտում է համալսարանը և ուսումը շարունակելու նպատակով մեկնում է Պետրոգրադ։ 1923 թվականի սեպտեմբերի 1-ին ընդունվում է Պետրոգրադի Պոլիտեխնիկական ինստիտուտի նավաշինարարական ֆակուլտետի երրորդ կուրս և կրթությանը զուգընթաց աշխատում է Սլուցկի (ներկայումս Պավլովսկ) Գլխավոր երկրաֆիզիկական աստղադիտարանում։
Ընտանիք
Սինելնիկնովները Ուկրաինայի Պավլոդար քաղաքից էին, ազնվական տոհմից։ Հայրը բժիշկ էր, մահացել է տիֆից Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Մոր առողջությունից ելնելով ընտանիքը տեղափոխվում է Սիմֆերոպոլ։ Մայրը մահանում է։ Մարինան աշխատանքի է անցնում որպես մեքենագրուհի, իսկ Կիրիլը ընդունվում է համալսարան։ Այստեղ էլ Կուրչատովը 1921 թվականին ծանոթանում է Կիրիլի, իսկ հետագայում նաև քրոջ՝ Մարինա Սինելնիկովայի (1895-1969) հետ։ Երեխաներ չեն ունեցել։
Գիտական առաջին քայլեր
1923-1924 թվականների ձմռանը նա կատարում է իր առաջին փորձարարական հետազոտությունը ձյան ալֆա-ռադիոակտիվության չափման վերաբերյալ։ Աշխատանքը հրատարակվում է 1925 թվականին «Երկրաֆիզիկայի և օդերևութաբանության ամսագիր»-ում (Журнал геофизики и метеорологии) 1924 թվականի հունիսին թողնում է աշխատանքը և ուսումը, գնում է Ղրիմ ընտանիքի հետ լինելու համար, քանի որ հոր արտաքսման հետ կապված պետք է հեռանային Ղրիմից։
Լենինգրադի ֆիզիկա-տեխնիկական ինստիտուտ (ЛФТИ)
Ակադեմիկոս Աբրամ Իոֆեն պրոֆեսոր Սեմյոն Ուսատինից տեղեկանալով տաղանդավոր գիտնականի մասին, հրավիրում է Կուրչատովին իր ինստիտուտ՝ որպես առաջին կարգի գիտաշխատող, իր անմիջական գլխավորությամբ աշխատելու։ Այդպիսով, 1925 թվականից աշխատանքի է անցնում Լենինգրադի ֆիզիկա-տեխնիկական ինստիտուտում (ԼՖՏԻ, հիմնադիր՝ Իոֆե, 1918 թվական), որի մասին ասում էին «Իոֆե հայրիկի մանկապարտեզ»։ Այն ժամանակի ԽՍՀՄ ֆիզիկայի հիմնական կենտրոն, միջազգային բարձր չափանիշներին համապատասխանող գիտական դպրոց՝ հագեցած ժամանակակից սարքավորումներով և որտեղ կենտրոնացած էին երկրի խոշորագույն ֆիզիկոսներն ու տաղանդավոր երիտասարդությունը։ Հենց այստեղ էլ Ի. Վ. Կուրչատովը ձևավորվում է որպես գիտնական։ ԼՖՏԻ-ում աշխատում է 1925-1943 թվականներին։
Առաջին գիտական աշխատանք
Իր գիտական գործունեությունը սկսում է կիսահաղորդիչների և դիէլեկտրիկների, ինչպես նաև բյուրեղների էլեկտրական հատկությունների ուսումնասիրությամբ, ստեղծում է նոր մեկուսիչ նյութեր։ ԼՖՏԻ-ում Կ. Դ. Սինելնիկովի հետ համատեղ 1925 թվականին կատարում է իր առաջին գիտական աշխատանքը՝ բարակ մետաղական թիթեղի միջով դանդաղ էլեկտրոնների անցումը։ 1930 թվականից ղեկավարում է ԼՖՏԻ-ի Ֆիզիկայի բաժինը ։
Սեգնետաէլեկտրիկներ
Այդ շրջանում հատուկ նշանակություն է ստանում սեգնետային աղի անոմալ բարձր դիէլեկտրիկ թափանցելիության հետազոտությունները։ Սեգնետաէլեկտրականության մասին նոր պատկերացումները Կուրչատովին հնարավորություն տվեցին բացատրել փորձարարական նյութի հատկությունները։ Կուրչատովը Պ. Պ. Կոբեկոյի և իր եղբոր՝ Բ. Վ. Կուրչատովի հետ համատեղ նյութերի նոր դաս հայտնագործեց և սեգնետաէլեկտրիկների ֆիզիկայի հիմքը դրեց։ 1933 թվականին Կուրչատովը թողարկեց «Սեգնետաէլեկտրիկներ» մենագրությունը, որտեղ ակնարկ կատարեց դիէլեկտրիկների ֆիզիկայի բնագավառում այդ երևույթի վիճակի մասին ։
Գիտական կոչում
1926-1933 թվական դիէլեկտրիկների և կիսահաղորդիչների, նրանց հարող թեմաների վերաբերյալ լույս են տեսել Կուրչատովի մոտ հարյուր հոդվածներ, ակնարկներ և ռեֆերատներ (համահեղինակներ՝ Ա. Ֆ. Իոֆե, Կ. Դ. Սինելնիկով, Պ. Պ. Կոբեկո, Բ. Վ. Կուրչատով և այլք)։ Արդյունքը եղավ այն, որ 1934 թվական Կուրչատովին շնորհվեց ֆիզկա-մաթեմատիկական գիտությունների դոկտորի կոչում (առանց դիսերտացիայի պաշտպանության), իսկ 1935 թվականին պրոֆեսորի կոչում։ 1935 թվականին լույս տեավ Կուրչատովի «Ատոմի միջուկի բաժանումը» (Расщепление атомного ядра) գիրքը։
Հեռատես քայլ։ Կտրուկ շրջադարձ
1932 թվականին միջուկային ֆիզիկայի պատմության մեջ անվանում են «ոսկե» տարի. առաջատար երկրների գիտնականները մի շարք հայտնագործություններ արեցին գիտության այդ բնագավառում (Անգլիայում Ջեյմս Չեդվիկը՝ նեյտրոն, ԱՄՆ-ում Կարլ Անդերսոնը՝ պոզիտրոն, Հարոլդ Յուրի՝ դեյտերիում)։
Առաջին հաջողությունը՝ սեգնետաէլեկտրականության հայտնագործումը շատ այլ գիտնականի համար բավարար կլիներ ողջ հետագա կյանքի համար։ Սակայն Կուրչատովը կտրուկ փոխելով իր աշխատանքի ուղղվածությունը ամբողջովին նվիրվեց միջուկային ֆիզիկային։ Դա հնարավոր եղավ ԼՖՏԻ-ում տիրող գիտական միջավայրի շնորհիվ։ Այդ քայլը միջազգային ճանաչում բերեց Կուրչատովին և նրա գիտական խմբին։ Միջազգային կոնֆերանսներում ընկերական հարաբերություններ հաստատեց երիտասարդ ականավոր գիտնականներ Ֆրեդերիկ Ժոլիո-Կյուրիի (Ֆրանսիա), Ռուդոլֆ Պայերլսի (Անգլիա), Պաուլ Էրենֆեստի (Նիդերլանդներ) հետ ։
Ատոմի միջուկի ուսումնասիրություն
Իոֆեյի նախաձեռնությամբ ստեղծված Ատոմային միջուկի ուսումնասիրության լաբորատորիայում ԽՍՀՄ-ում առաջիններից մեկը եղավ Կուրչատովը, որ սկսեց ատոմի միջուկի ֆիզիկայի՝ ռադիոակտիվության և միջուկային փոխակերպումների, միջուկի ճեղքման ուսումնասիրությունը ։
1932 թվականին ԼՖՏԻ-ի Ատոմի միջուկի ուսումնասիրության լաբորատորիայի վարիչն էր, 19ЗЗ թվականից՝ Միջուկային ֆիզիկայի բաժնի վարիչը։ Միաժամանակ 1935-1941 թվականներին ղեկավարում էր Լենինգրադի պետական Մ. Ն. Պոկրովսկու (այժմ՝ Գերցենի) անվան մանկավարժական ինստիտուտի ֆիզիկայի ամբիոնը և ԽՍՀՄ ԳԱ Ռադիումային ինստիտուտի ցիկլատրոնային լաբորատորիան։
1933 թվականից ատոմի միջուկի ֆիզիկայով է զբաղվում, 1934 թվականին հայտնաբերում է նեյտրոնների ռմբակոծմամբ պայմանավորված միջուկային շղթայական ռեակցիաների ճյուղավորումը, ուսումնասիրում է որոշ տարրերի արհեստական ռադիոակտիվությունը։
1935 թվականին Իգոր Կուրչատովը Բորիս Կուրչատովի, Միսովսկիի և Ռուսինովի հետ բացահայտում է արհեստական-ռադիոակտիվ իզոտոպների միջուկային իզոմերիաները։ Այդ երևույթի հետ կապված խորը ուսումնասիրությունները Կուրչատովին հնարավորություն տվեցին Միջուկային իզոմերիայի տեսությունը ստեղծել։ Միջուկային ռեակցիաների և միջուկի էներգետիկ կառուցվածքների ուսումնասիրության գործում կարևոր նշանակություն ունեն նեյտրոնների ռեզոնանսային կլանման և ջրածնի հետ նրանց փոխազդեցության վերաբերյալ Կուրչատովի աշխատանքները։ Կուրչատովն իրականացրել է մի շարք հետազոտություններ միջուկային ֆիզիկայի առավել հրատապ խնդիրներից մեկի՝ ծանր միջուկների տրոհման վերաբերյալ, աշխարհում առաջինը դիտել է ուրանի սպոնտան ինքնաբուխ տրոհումը։
Ցիկլատրոն
1939 թվականին անձամբ ղեկավարում է ԽՍՀՄ առաջին 6 ՄէՎ էներգիայով ցիկլատրոնի մեկնարկը։ Ղեկավարում է Եվրոպայում և ԽՍՀՄ-ում ժամանակի ամենախոշոր ցիկլատրոնի (տարրական մասնիկների արագացուցիչ) կառուցումը, որը գործարկվեց Ռադիումային ինստիտուտում (1937)։
1940 թվականին նրա ղեկավարությամբ Կ. Ա. Պետրժակը և Գ. Ն. Ֆյոդորովը հայտնաբերեցին ուրանի միջուկների տարերային բաժանումը ։
Պատերազմական տարիներ
Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի սկսվելուն պես ԽՍՀՄ-ում դադարեցվում է միջուկային ֆիզիկայի բոլոր տեսակի հետազոտությունները։ Կուրչատովը սկսում է ռազմածովային նավատորմի պաշտպանական ծրագիրն իրականացնել։
Նավերի ապամագնիսացում
1941-1945 թվականներին Կուրչատովն այլ գիտնականների հետ պաշտպանական նշանակություն ունեցող մի շարք աշխատանքներ է կատարում։ 1941 թվականի օգոստոսի 9-ին Կուրչատովը մեկնում է Սևաստոպոլ, նոյեմբերին՝ Փոթի, Տուապսե (Սևծովյան նավատորմ), դեկտեմբերին՝ Բաքու (Կասպիական նավատորմ), 1943 թվականի փետրվարին՝ Պալյարնի (Հյուսիսային նավատորմ)։
Լինելով ռազմածովային նավատորմի նավաշինարարական կազմակերպության գլխավոր խորհրդատուն, Վ. Ի. Կուրչատովը կատարում էր խորհրդատվական, հետազոտական աշխատանքներ, կանոններ և նորմեր է մշակում, դասախոսություններ է կարդում նավաստիների համար և անձնակազմի ուսուցմամբ է զբաղվում, նաև աշխատում է նավերի ապամագնիսացման և նույնիսկ ականների ապամոնտաժման աշխատանքներին։ Հայրենակական պատերազմի ընթացքում Կուրչատովի և Անատոլի Ալեքսանդրովի ստեղծած «ԼՖՏԻ համակարգը» տեղադրվում է հարյուրավոր նավերի վրա և գերմանական մագնիսական ծովային ականներից հարյուր տոկոսանոց պաշտպանություն է ապահովում   ։
Ատոմային նախագիծ
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբում ԽՍՀՄ միջուկային հետազոտությունները դադարեցնելուց հետո 1941 թվականի սեպտեմբերից հետախուզական տեղեկատվություններ եղան այն մասին, որ ԱՄՆ, Անգլիան և Գերմանիան աշխատում են ատոմային զենքի պատրաստման ուղղությամբ ։
1942 թվականի ապրիլին Իոֆեն և ՊՊԿ-ի հանձնակատար Կաֆտանովը (ավելի վաղ Ֆլյորովը ) ատոմային ռումբի ստեղծման աշխատանքները վերսկսելու անհրաժեշտությամբ դիմում են Ստալինի։ Իոֆեն խիստ անհանգստացած էր, քանի որ ատոմի միջուկի ուսումնասիրությունների վերաբերյալ արևմտյան հրապարակումները դադարեցվել էին։ Հետազոտությունների գաղտնիությունը լուրջ վտանգ էր պարունակում։
1943 թվականի փետրվարի 11-ին ՊՊԿ-ը որոշում ընդունեց ատոմային ռումբի ստեղծման աշխատանքները սկսելու մասին։ Այդպիսով «Մանհեթենյան նախագծի» սկսումից մեկ ու կես ամիս անց խորհրդային «Ատոմային նախագիծ» ստեղծելու որոշում կայացվեց։ Սակայն աշխատանքները գործնականորեն կազմակերպելը որոշակի ժամանակ էին պահանջում։ Նախագիծը իրականացվում էր Լավրենտի Բերիայի անմիջական հսկողությամբ։
Ղեկավարի ընտրություն
Ֆլյորովն ատոմային ռումբի ստեղծման անհրաժեշտության մասին զեկուցագիր ներկայացրեց ֆիզիկոսներին։ Տեսակետները ֆիզիկոսներին բաժանեցին երկու խմբի. ավագ սերունդը Իոֆեյի ղեկավարությամբ նախկինի պես ատոմային ռումբի ստեղծումը ապագայի գործ էր համարում, նաև պատերազմի պայմաններում ֆինանսական միջոցների վատնում, իսկ երիտասարդ սերունդը՝ Կուրչատովը, Ալիխանովը Ֆլյորովի տեսակետը արդիական էին համարում։
Որոշում կայացնելու նպատակով Ստալինն իր ամառանոց է հրավիրում ատոմային գործում ամենահեղինակավորներին։ Քննարկումների արդյունքում առաջադրվում են Իոֆեի, Ալիխանովի և Կուրչատովի թեկնածությունները։ Ստալինին շնորհակալություն հայտնելով՝ Իոֆեն հրաժարվում է (Կապիցան նախապես հրաժարվել էր )։
Ատոմային նախագծի աշխատանքների գիտական ղեկավարի առաջադրված թեկնածուները նախնական ցուցակով հիսունն էին։ 1942 թվականի աշնանը մնացին երկուսը՝ Ալիխանովը և Կուրչատովը։ Առավել իրական թեկնածուն Իոֆեյի աշակերտ, Ստալինյան մրցանակի դափնեկիր, գիտական աշխարհում ճանաչում ստացած 37 ամյա պրոֆեսոր Ալիխանովն էր։
Իոֆեն՝ խորհրդային ֆիզիկայի հիմնադիրը, համարում էր, որ ատոմային նախագծի գիտական ղեկավարի ամենահարմար թեկնածուն Կուրչատովն էր։
Հակասական կարծիքներ
Կուրչատովի մասին Մոսկվայում լուրեր էին տարածվել, որ երիտասարդ պրոֆեսորը շատ ցրված է, Իոֆե հայրիկի ուշադրությունից երես առնելով մի մոդայիկ գիտական թեմայից թռչում է մեկ այլ թեմայի։ Սակայն Կուրչատովն իր բոլոր ձեռնարկումներում արագ հաջողության էր հասնում, նկատելի գիտական արդյունքներ էր ունենում։ Ստեղծագործական բնույթի խնդիրները լուծում էր մոցարտյան տաղանդի նման՝ նույն արտաքին, թվացյալ թեթևությամբ, որը հիմնված էր հսկայական աշխատասիրության, ինտելեկտի վրա։ Նա տեսնում էր այն, ինչը ուրիշ գիտնականներ խնդիր չէին համարում։
Կուրչատովն իր տաղանդով նյարդայնացնում էր հատկապես պահպանողական գիտնականներին, որոնք Գիտությունների ակադեմիայի ընտրություններում Կուրչատովի թղթակից-անդամի թեկնածությունը դրեցին՝ ցանկանալով վրեժխնդիր լինել։ Նաև ներքին պայքար էր գնում Լենինգրադի և Մոսկվայի գիտնականների միջև ։
Ըստ Իոֆեի Կուրչատովի մոտ առավել ներդաշնակ միահյուսված էին գիտնականի և ղեկավարի տաղանդը, նա ուներ առաջնորդի վառ արտահայտված հատկություններ։ Կուրչատովը հեշտությամբ լեզու էր գտնում ցանկացած մարդու հետ, ում հետ շփվում էր՝ բառացիորեն հմայվում էին նրանով։ Այդուհանդերձ, սկզբունքային էր, անհրաժեշտության դեպքում՝ կտրուկ, ոչ դաժան, բայց պահանջկոտ ղեկավար էր։ Բարձր պահանջկոտությունը անկեղծության հետ համահունչ էր։ Շրջապատի նկատմամբ դրսևորում էր ոչ ցուցադրական հարգանք։ Հավանաբար այդ էր պատճառը, որ առանց գոռալու, «ճամբարի փոշի դարձնել» սպառնալիքների նա կարողացավ ստիպել իր գործընկերներին ուժերի ողջ նվիրումով աշխատել։ Մարդիկ մինչև վերջ գնում էին Կուրչատովի հետևից՝ հավատալով նրան ։
Նրան հնարավոր չէր չսիրել. սև, փայլուն աչքերը, ասես անհավանական մագնիսականությամբ էին օժտված։ Իր հմայիչ ժպիտով, առողջ լավատեսությամբ, հումորի զգացումով զրուցակցի վրա վառ տպավորություն էր գործում ։
ԳԱ №2 լաբորատորիայի ղեկավար
1942 թվականի սեպտեմբերի 28 Պետական պաշտպանության կոմիտեի (ՊՊԿ) նախագահ Իոսիֆ Ստալինի հրահանգով ուրանի վերաբերյալ աշխատանքները վերականգնվեցին։
1943 թվականի հունվարին Կուրչատովը, Ալիխանովը և պրոֆեսոր Կիկոինը (Սվերդլովսկից) քիմիական արդյունաբերության ժողկոմ Պետվուխինի մոտ ընդունելության ժամանակ հանձնարարական ստացան. ատոմայի զենք ստեղծելու պլանի վերաբերյալ զեկուցագիր կազմել ։
Կուրչատովը Կառավարությանը ներկայացրեց «Ուրանի խնդիրները» թեմայով զեկուցագիր և 1943 թվականի փետրվարի 15-ին ՊՊԿ որոշում ընդունեց Կուրչատովի ղեկավարությամբ ստեղծել միասնական գիտական գաղտնի կենտրոն ԽՍՀՄ ատոմային զենք ստեղծելու համար ։ Կենտրոնը կոչվեց ԽՍՀՄ «Գիտությունների ակադեմիայի №2 լաբորատորիա», Կուրչատովը նշանակվեց №2 լաբորատորիայի վարիչ։
Մասնագետների ներգրավում
Կուրչատովը ստացավ արտակարգ լիազորություններ և Կառավարության համակողմանի աջակցություն։ Աշխատանքի համար լրացուցիչ մասնագետներ էին հարկավոր և Կուրչատովը երիտասարդ տաղանդավոր գիտնականների է ներգրավում՝ Յակով Զելդովիչ (28 տարեկան), Յուլիյ Խարիտոն (34 տարեկան), Գեորգի Ֆլյորով (29 տարեկան), Իսահակ Կիկոին (34 տարեկան) և այլն։ Այդ նախագծի մեջ ներգրավում է Զինաիդա Երշովային, որը Մարի Կյուրիի լաբորատորիայի դպրոցն էր անցել։ Նրա գլխավորությամբ ստեղծվում է № 1 լաբորատորիան, որի առջև խնդիր էր դրված ստանալ ուրանի կարբիդ և մետաղական ուրան ։
Գերմաքուր գրաֆիտի ստացումը Կուրչատովը հանձնարարեց № 2 լաբորատորիայից Գոնչարովին և Պրավդյուկին, իսկ գրաֆիտի արտադրության պատասխանատվությունը՝ Եֆիմ Պավլովիչ Սլավսկիին (գունավոր մետալուրգիայի ժողկոմի տեղակալ), որը հետագայում մասնակցեց ատոմային խնդրի աշխատանքներին։
Կուրչատովին հաջողվում է Կարմիր բանակի և Ռազմածովային նավատորմի ծառայությունից ետ կանչել ԽՍՀՄ ԳԱ № 2 լաբորատորիան (որտեղ 1943-1945 թվականներին բացառապես հետազոտական աշխատանքներ էր կատարվում) անհրաժեշտ մասնագետների բանակն ուժեղացնելու նպատակով։
1943 թվականին Կուրչատովը ընտրվեց ԽՍՀՄ ԳԱ լիիրավ անդամ։
Միջուկային ռեակտորի տեսությունը տալիս էր ուրանի միջուկի քայքայման շղթայական ռեակցիաների բացատրությունը։ Այդ գործում նշանակալից ներդրում ունեցան Ի. Ի. Գուրևիչը, Յու. Բ. Խարիտոնը, Ի. Յա Պոմերանչուկը, Ա. Ի. Ախիեզերը, Վ. Ս. Ֆուրսովը, Ս. Մ. Ֆեյնբերգը, Ի. Մ. Ֆրանկը, նաև Միգդալը, Կոզոդաևը, Ի. Ս. Պանասյուկը ։ Նեյտրոնների արագությունը մեղմելու արդյունավետ միջոցներից՝ գրաֆիտ, սովորական ջուր թե ծանր ջուր, ընտրություն կատարելու նպատակով երեք սեկտոր ձևավորվեց․
Պլուտոնիումի հատկություններն ուսումնասիրելու համար Կուրչատովը Լ. Մ. Նեմերովին պատվիրեց Լենինգրադից բերել ցիկլատրոնի հիմնական մասերը։
Նեյտրոններով ճառագայթված ուրանից պլուտոնիումի անջատման արտադրական տեխնոլոգիաները մշակելու համար ներգրավվեց Վ. Գ. Խլոպինը, որը մինչ պատերազմը «Ուրանի հանձնաժողովի» նախագահն էր, բայց 1943 թվականի գարնանը նույնիսկ տեղյակ չէր ՊՊԿ-ի նոր որոշման մասին։ Ռադիումային արտադրության հիմնադիրը կարողացավ զսպել իր ամբիցիաները և այս իրավիճակին ըմբռնումով մոտենալով (հանուն ընդհանուր գործի), նոր տեխնոլոգիայի մշակման գործին անցավ գլխավորելով Ռադիումային ինստիտուտի առաջատար մասնագետներ Բ. Ա. Նիկիտինին, Ի. Ե. Ստարիկին, Վ. Մ. Վդովենկոյին, Ա. Պ. Ռատներին, Գ. Մ. Տոլմաչովին ։
Կուրչատովի բոլոր առաջարկությունները, հայտնագործությունները և նորարարությունները գրեթե միանգամից կիրառություն էին ստանում, մտնում էին արտադրություն։ Ժամկետներն այնքնան սեղմ էին, որ մասնագետների ներգրավումը երբեմն մոբիլիզացիա էր հիշեցնում։
«Ատոմային նախագծի» մասնակիցներից Ի. Ն. Գոլովինը հետագայում գրել է.
Այդ տեսակետի հետ համամիտ էր նաև հրթիռա-տիեզերական արդյունաբերության ստեղծման աշխատանքների մասնակից, նշանավոր գիտնական, կոնստրուկտոր Բ. Ե. Չերտոկը ։
Պլուտոնիում-239
Կուրչատովը առաջինը կանխատեսեց, որ պայթյունով միջուկային շղթայական ռեակցիան կարելի է իրականացնել ոչ միայն հարստացված ուրանով, այլ նաև միջուկային ռեակտորներում ստացված արհեստական պլուտոնիումով, ընդ որում էականորեն ավելի արագ ։
«Ուրանի խնդրի վերաբերյալ աշխատանքների վիճակը 1944 թվականի մայիսի 20-ի դրությամբ» Իոսիֆ Ստալինին ուղղված զեկուցագրում ասվում է․ Հաշվետվության մեջ մանրամասն ներկայացնելով աշխատանքների բարդությունը և կարևորությունը Կուրչատովը խնդրում է հանձնարարել ընթացք տալ այդ աշխատանքների հետագա զարգացմանը ։
1944 թվականի դեկտեմբերին Ստալինը հաստատեց ՊՊԿ-ի առաջադրած նախագիծը։ Որոշման մեջ մանրամասն հանձնարարականներ էր տրված ԽՍՀՄ НКВД-ին №2 լաբորատորիային անհրաժեշտ ճանապարհային և շինարարական բոլոր աշխատանքների իրականացման համար։ Որոշումը նախատեսում էր №2 լաբորատորիայի մասնաճյուղը Լենինգրադից Մոսկվա տեղափոխել ։
Ֆ-1 ռեակտոր
№2 լաբորատորիային տրամադրվեց 120 հա հողատարածք Մոսկվայի ծայրամասում (Պակրովսկի-Ստրեշնև) ատոմային ռեակտոր կառուցելու համար։ Ճառագայթման խնդիրը մեղմելու նպատակով նրա մեծ մասը գետնի մակարդակից ցածր նախագծվեց։ 1946 թվականի նոյեմբերին սկսվեց ռեակտորի հավաքումը։ Ռեակտորի ակտիվ գոտու վերջին 62-րդ շերտը տեղադրվեց 1946 թվականի դեկտեմբերի 25-ի երեկոյան ։
Կուրչատովն անձամբ մանրակրկիտ ուշադրությամբ ղեկավարում էր միջուկային շղթայական հսկվող ռեակցիայի գործնական իրականացման աշխատանքները և ԽՍՀՄ առաջին փորձարարական ուրան-գրաֆիտային Ֆ-1 ռեակտորի ներդրման աշխատանքները։ Ռեակտորի աշխատանքը իրականացվում էր բնական ուրանի և գրաֆիտային նեյտրոնային դանդաղեցուցիչի հիմքի վրա։ Պետք էր բացարձակ մաքուր գրաֆիտ և մետաղական ուրան, քանի որ աննշան անմաքրությունը կլանում էր նեյտրոնները և շղթայական ռեակցիան խափանվում էր ։
Մի վերջին անգամ անվտանգության համակարգերը ստուգելուց հետո Կուրչատովը հանձնարարեց լարի մոտ, որից կախված էր անվտանգության համակարգի կադմիումային ձողը, դնել ամենասովորական կացին. եթե անվտանգության համակարգերը չաշխատեն և ստեղծվի վթարային իրավիճակ, լարը կտրելով ձողը կընկներ ակտիվ գոտի և շղթայական ռեակցիան կընդհատվեր։
Ղեկավարման վահանակի մոտ մնացին միայն ռեակտորի հիմնական աշխատանքների պատասխանատուները, Մինիստրների խորհրդից լիազորված Ն. Ի. Պավլովը, իսկ Կուրչատովը անձամբ նստեց ղեկավարման վահանակի մոտ և ակտիվ գոտուց սկսեց հանել կադմիումային ձողերը։ Համակարգը աշխատեց չորս ժամ։ Փորձարկումը հաջողությամբ ավարտվեց։ Հաջորդ օրը ռեակտորը գործարկվեց Բերիայի ներկայությամբ։
Կուրչատովն անձամբ մասնակցում էր բոլոր աշխատանքներին և 1946 թվականի դեկտեմբերի 25-ին հայրենական գիտության և տեխնիկայի մեծագույն նվաճումը եղավ ԽՍՀՄ և Եվրոպայի առաջին միջուկային ռեակտորի (Ֆ-1՝ առաջին ֆիզիկական) գործարկումը։ Այն էական կարևորություն էր ներկայացնում ամբողջ ատոմային նախագծի համար։ Հետագայում Կուրչատովը ղեկավարեց միջուկային մի շարք ռեակտորների նախագծման և ստեղծման աշխատանքները։
Ամերիկյան Ֆերմի միջուկային ռեակտորը ապամոնտաժվեց, իսկ Ֆ-1 շարունակում է աշխատել։ Շնորհիվ նեյտրոնային հոսքի բարձր կայունության, այն էտալոն է ծառայում նոր ԱԷԿ-երի ռեակտորների համար նախատեսված սարքավորումների չափաբերման (կալիբրովկայի) համար ։
Արզամաս-16
Կուրչատովը 1946 թվականին միաժամանակ № 2 լաբորատորիայի КБ-11 մասնաճյուղի (Արզամաս-16 գիտավան, այժմ՝ Նիժնի Նովգորոդի մարզի Սարով քաղաք) ստեղծման աշխատանքների գիտական ղեկավարն էր, որտեղ մշակվում էին միջուկային ռումբի առաջին նմուշները։ Ուրան-238-ի բլոկները, որոնք վերածվել էին պլուտոնիումի, ուղարկվեց Ա. Ա. Բոչկարի НИИ-9 լաբորատորիա՝ միջուկային և ֆիզիկա-քիմիական հատկությունները ուսումնասիրելու համար, առանց որի հնարավոր չէր ատոմային ռումբ կառուցել ։ Լաբորատոր պայմաններում պլուտոնիում-239-ի ստացումը (1947) հնարավորություն տվեց մշակել արդյունաբերական արտադրության մեթոդները։ Այդ ընթացքում ստեղծվել էր ճառագայթված ուրանից պլուտոնիումի անջատման տեխնոլոգիական սխեման, լուծվել էին մետաղական պլուտոնիումի ստացման և ատոմային ռումբի բաղադրիչների պատրաստման խնդիրները։
Առաջին ատոմային ռումբի նախագիծը սկզբում տարվում էր միաժամանակ մի քանի նախագծային բաժիններում, բայց երբ պարզ դարձավ, որ Ստալինի նշանակած ժամկետը (1948 թվականի սկիզբ) իրատեսական չէ, Հատուկ կոմիտեն ողջ ուժերը կենտրոնացրեց КБ-11-ում. ստեղծվեց հզոր փորձարարական բազա, անհրաժեշտ գիտական և մաթեմատիկական մտքի ապահովմամբ՝ կիրառելով այդ ժամանակի համար չտեսնված ԷՀՄ-ներ։
Կուրչատովի գիտական ղեկավարությամբ, Ֆ-1-ի փորձի հիման վրա Հարավային Ուրալում (Չելյաբինսկ-40, ներկայումս՝ Օզյորսկ) սկսեց 100 հազ. Կվտ հզորությամբ Ի-1 առաջին արտադրական ռեակտորի շինարարությունը։ 1949 թվական այստեղ ճառագայթված ուրանից անջատվեց մոտ 4 կգ պլուտոնիում։ Այսպիսով, երկրի առաջին պլուտոնիումային գործարանը սկսեց արտադրանք տալ։
1949 թվական պլուտոնիումային գործարանի տված արտադրանքով Արզամաս-16-ում Յու. Բ. Խարիտոնի ղեկավարությամբ պատրաստվեց առաջին միջուկային լիցքը և խորհրդային առաջին միջուկային զենքը։
Այսպիսով, № 2 լաբորատորիայի ստեղծման օրվանից չորս տարվա ընթացքում գիտնականներին հաջողվեց ստեղծել ատոմային ռեակտորում միջուկի գործընթացների տեսության հիմքերը, կարգավորել ուրանի ջերմարձակող տարրերի արտադրությունը, ստանալ գերմաքուր գրաֆիտ, նախագծել և կառուցել շղթայական ռեակցիաները հսկող և ղեկավարող սարքեր և, ամենակարևորը՝ կառուցել ռեակտոր։ Կուրչատովն ըստ էության կարողացավ ստեղծել և՛ գրաֆիտի, և՛ մետաղական ուրանի արդյունաբերական արտադրությունը։
№ 2 լաբորատորիայի մասնաճյուղի (КБ-11) ջանքերով 1949 թվականի օգոստոսի 29-ին Սեմիպալատինսկի բազայում Կուրչատովի ղեկավարությամբ իրականացվեց ԽՍՀՄ առաջին РДС-1 (Россия Делает Сама) պլուտոնիումային միջուկային ռումբի փորձարկումը՝ առաջին միջուկային պայթյունը (ամերիկյան ռումբի կրկնօրինակը) ։
Չնայած ամերիկյան նախագիծն ավելի արագ էր առաջ գնում և 1945 թվականին Ճապոնական քաղաքների՝ Հիրոսիմայի և Նագասակիի ատոմային ռմբակոծումներով ԱՄՆ մենաշնորհային դիրք ձեռք բերեց, սակայն 1949 թվականի օգոստոսի 29-ին ավարտվեց ԱՄՆ մենաշնորհի կարգավիճակը Սեմիպալատինսկի բազայում խորհրդային առաջին ատոմային ռումբի փորձարկմամբ։ Այդպես ավարտվեց ԱՄՆ մոնոպոլիան և սկսվեց միջուկային և հրթիռային սպառազինության մրցավազքը Արևելքի և Արևմուտքի միջև։
ԱՄՆ ատոմային մենաշնորհի չեզոքացումը էական նշանակություն ունեցավ «սառը պատերազմի» սկզբնական շրջանում միջազգային իրավիճակի կարգավորման գործում։ Ինքը՝ Իգոր Կուրչատովը ատոմային խնդրի լուծումը համարում է իր մեծագույն ներդրումը խաղաղության գործում։
Ջրածնային ռումբ
Ատոմային ռումբի ստեղծման ընթացքում հայտնաբերվեցին թեթև տարրերի սինթեզի իրականացման սկզբունքային հնարավորություններ, որը ստացավ ջրածնային (ջերմամիջուկային) ռումբ անվանումը։ Այդ ուղղությամբ աշխատանքներ տարվում էին ինչպես ԱՄՆ-ում, այնպես էլ ԽՍՀՄ-ում։ 1951 թվականին ատոմային ռումբերի հայրենական նախագծերը ստուգումն անցան և ԽՍՀՄ գործարանները այդ ընթացքում լիովին յուրացրեցին միջուկային վառելիքի արտադրության տեխնոլոգիաները։ Խորհրդային միության Կառավարության որոշմամբ ջրածնային ռումբի ստեղծման աշխատանքները շարունակվեց իրականացնել Ի. Վ. Կուրչատովի գիտական ղեկավարությամբ, որը Կուրչատովն իրականացրեց (նախագիծը՝ Յուլիյ Խարիտոնի, գաղափարը՝ Անդրեյ Սախարովի) անհավանական կարճ ժամկետներում։ 1953 թվականի օգոստոսի 12-ին ԱՄՆ-ից մեկ տարի շուտ ԽՍՀՄ-ը հայտարարեց առաջին ջրածնային ռումբի փորձարկումը իրականացնելու մասին։
Կուրչատովի կոլեկտիվը հետագայում մշակեց АН602 ջերմամիջուկային ռումբը (արքա-ռումբ) 52 000 կտ ռեկորդային հզորությամբ, որը արտադրվեց նրա մահից մեկ տարի անց։ 1950-ական թվականներին Կուրչատովը հետևողականորեն աշխատում էր հսկվող ջերմամիջուկային սինթեզի խնդրով։ 1956 թվականին մի խումբ խորհրդային գիտնականների հետ այցելեց Մեծ Բրիտանիայի «Հարուել» (Harwell) Ատոմային էներգիայի հետազոտական կենտրոն, որտեղ միջազգային գիտնականներին առաջարկեց համագործակցել այդ բնագավառում և ատոմային էներգիան ծառայեցնել խաղաղ նպատակներին ։
Գիտությունը խաղաղ նպատակների համար
Ջրածնային ռումբի փորձարկումից հետո Կուրչատովն ասել է Ալեքսանդրովին. Գիտական և գիտա-կազմակերպչական հսկայական զբաղվածության պայմաններում, խոշոր գիտական, գիտա-տեխնիկական և արտադրական կոլեկտիվներ ղեկավարելով հանդերձ, Կուրչատովը ժամանակ էր գտնում ակտիվ հասարակական գործունեություն ծավալելու համար։ Նա ելույթներ էր ունենում ԽՍՀՄ Գերագույն խուրհուրդների նիստերում, Կոմկուսի համագումարներում, լրատվամիջոցներում՝ ներկայացնելով հայրենական գիտության նվաճումները, զարգացման հեռանկարները։ ԽՍՀՄ Կոմկուսի 1956 թվականի, 1959 թվականի համագումարներում, Գերագույն խորհրդի նիստերում (1958)՝ որպես պատգամավոր (1950 թվականից մինչև մահը), հոդվածներում, հարցազրույցներում, տպագիր հրատարակումներում, կոլեգաների և ուսանողների շրջանում, միջազգային կոնֆերանսներում և այլուր, ամենուրեք Կուրչատովը մատնացույց էր անում ատոմային և ջերմամիջուկային զենքի համընդհանուր արգելման հասնելու անհրաժեշտությունը։ Նա ղեկավարում էր ատոմային էներգիայի խաղաղ նպատակներին ծառայեցնելու խնդիրների լուծման աշխատանքները։ Կոլեկտիվի աշխատանքի արդյունքը եղավ Օբնինսկի ԱԷԿ-ի նախագծումը, շինարարությունը և 1954 թվականի հունիսի 26-ին թողարկվեց Օբնինսկի ԱԷԿ-ը՝ աշխարհում առաջին ատոմային էլեկտրակայանը։
1955 թվականին գլխավորում է Ատոմային էներգիայի խաղաղ օգտագործման վերաբերյալ Առաջին Միջազգային կոնֆերանսում խորհրդային պատվիրակության զեկուցների պատրաստումը (Ժնև, Շվեյցարիա)։
1955 թվականին անցկացնում է Համամիութենական գիտաժողով հսկվող ջերմամիջուկային ռեակցիաների վերաբերյալ։
1956 թվականին խորհրդային պետական պատվիրակության կազմում զեկուցումով հանդես է գալիս Հարուելի ատոմային հետազոտական կենտրոնում (Անգլիա) հսկվող ջերմամիջուկային ռեակցիաների խնդրի և ԽՍՀՄ ատոմային էներգետիկայի զարգացման վերաբերյալ։
1958 թվականին Ատոմային էներգիայի խաղաղ օգտագործման վերաբերյալ Երկրորդ Միջազգային կոնֆերանսում գլխավորում է խորհրդային պատվիրակության զեկուցների պատրաստումը (Ժնև, Շվեյցարիա)։
1958 թվականին Կուրչատովի առաջարկով Անդրեյ Սախարովը մթնոլորտում ջերմամիջուկային փորձարկումների հետևանքների վերաբերյալ գիտական գնահատական է պատրաստում։ Արդյունքն եղավ այն, որ Սախարովը հետագայում կանգնեց մթնոլորտում, տիեզերքում և ջրի տակ միջուկային զենքի փորձարկումների արգելման մասին Համաձայնագրի կնքման նախաձեռնողների շարքերում (1963 թվական)։
Կյանքի վերջին ամիսը
Իգոր Վասիլևիչ Կուրչատովի կյանքը դինամիկ և սրընթաց է եղել։ Իսկ հատկապես վերջին ամիսը առավել հագեցած էր։ Նոր գաղափարներով տոգորված, նա եղավ Ուկրաինայում, ծանոթացավ Խարկովի ֆիզիկա-տեխնիկական ինստիտուտի և Ուկրաինայի ԳԱ Միջուկային հետազոտությունների ինստիտուտի աշխատանքներին, պլանավորում էր միջուկային ֆիզիկայի և ջերմամիջուկային ռեակցիաների նոր աշխատանքների զարգացումը։ Վերադառնալով Մոսկվա, նա մեծ վերելքով առավոտից իրիկուն աշխատում էր, անտեսելով բժիշկների բոլոր արգելքները, սահմանափակումներն ու խորհուրդները։
Կյանքի վերջին օրը Կուրչատովը Բարվիխա առողջարանում բուժվող իր ընկերոջ՝ ակադեմիկոս Յուլիյ Բարիսովիչ Խարիտոնին այցելության էր գնացել։ Նստարանին նստած զրույցի ժամանակ մի պահ դադար եղավ, Խարիտոնը նայեց Կուրչատովի կողմը․ նա արդեն մահացած էր։ Մահը վրա էր հասել տրոմբից առաջացած սրտի էմբոլիայի հետևանքով 1960 թվականի փետրվարի 7-ին, ժամը 12-ն անց 15 րոպ։
Գիտնականի մարմինը դիակիզման է ենթակվել, իսկ փոշին Մոսկվայի Կարմիր հրապարակի Կրեմլյան պատի տակ է հանգչում։
Կուրչատովին մականունը
Աշխատակիցները Կուրչատովին իր երկար մորուքի համար Բարադա (Борода-մորուք) մականունն էին տվել։ Այդ մորուքն իր նախապատմությունն ունի։
Կինը՝ Մարինա Սինելնիկովան, պատերազմի առաջին շաբաթներին իսկ տարհանվել էր Կազան։ 1942 թվականի հունվարին, խիստ սառնամանիքին Կուրչատովը մեկնում է Կազան։ Նրա բարակ ծովային բաճկոնը չի պաշտպանում ցրտից և նա հիվանդանում է թոքերի բորբոքումով։ Վիճակն այնքան ծանր էր, որ մի կերպ ողջ է մնում։ Հիվանդությունը երեք ամիս է տևում։ Այդ ընթացքում մորուք էր աճել։ Հիվանդությունից ոտքի կանգնելով նա հայելու մեջ տեսնում է իր խիստ հյուծված դեմքը։ Կնոջ հարցին՝ կսափրվե՞ս, պատասխանում է․ «հաղթանակից հետո»։ Մոսկվայի Կուրչատովի տուն-թանգարանի տնօրեն, պատմական գիտությունների դոկտոր Ռաիսա Կուզնեցովայի խոսքերով․
Ծնողների մահը
Պատերազմի սկզբում, երբ Կուրչատովը Սևաստոպոլ գործուղման էր, 1941 թվականի օգոստոսի 29-ին մայրը նամակ է ուղարկում հոր մահվան մասին։ Ի դեպ, 1949 թվական հենց այդ օրն էլ Կուրչատովը նշանակել է առաջին խորհրդային ատոմային ռումբի փորձարկման օրը։ Ամենայն հավանականությամբ այդ օրվա ընտրությունը Վասիլ Կուրչատովի հիշատակին է նվիրված ։
1942 թվականի փետրվարին Կուրչատովի մորը շրջափակված Լենինգրադից տեղափոխում է Կուրչատովի ասպիրանտներից մեկը։ Մարիյա Կուրչատովան երկարատև սովից խիստ հյուծված էր և մահանում է ապրիլի 12-ին, Վոլոգդայում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Օրվա հոդված Կատեգորիա:Ռուս ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Ատոմային ֆիզիկա Կատեգորիա:Ջրածնային ռումբի հեղինակներ Կատեգորիա:Ատոմային ռումբի հեղինակներ Կատեգորիա:Սոցիալիստական աշխատանքի հերոսներ Կատեգորիա:Կրեմլյան պատի տակ հուղարկավորվածներ Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի դասախոսներ Կատեգորիա:«1941-1945 թթ. Հայրենական մեծ պատերազմում Գերմանիայի դեմ տարած հաղթանակի համար» մեդալակիրներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ Պետական մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա Կատեգորիա:Ռուս գյուտարարներ Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական պոլիտեխնիկական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Լենինյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 4-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 3-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 5-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Ռուս կոմունիստներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 21-րդ համագումարի պատվիրակներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ 20-րդ համագումարի պատվիրակներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ղրիմի Վ․ Ի․ Վերնադսկու անվան համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Միշել Բրանչ
Միշել Բրանչ (Michelle Branch, ), ամերիկացի երգչուհի և կիթառահարուհի։ 2003 թվականին «The Game of Love» երգի համար, որը ձայնագրել է Կառլոս Սանտանայի հետ համատեղ, արժանացել է «Գրեմմի» մրցանակի ։
Կարիերա
Ծնվել է 1983 թվականի հուլիսի 2-ին (ԱՄՆ Արիզոնա նահանգի Սեդոնա քաղաքում) ։ Ծնողներն են Դավիթ և Պեգի Բրանչները ։ Միշելի հայրն ունի իռլանդական արմատներ, իսկ մայրը՝ հոլանդաինդոնեզական և ֆրանսիական ծագում  ։
2000-ական թվականների սկզբին Բրանչը թողարկել է երկու հաջողված ալբոմ՝ The Spirit Room և Hotel Paper, ինչպես նաև մի քանի սինգլ, որոնք սկիզբ են դրել նրա երաժշտական կարիերային։ 2003 թվականին առաջադրվել է «Գրեմմի» մրցանակի «Լավագույն նոր արտիստ» անվանակարգում ։ Ամուսնության հետ կապված՝ երգչուհին 2004 թվականին ընդհատել է իր կարիերան ։
2005 թվականին իր ընկերուհու՝ Ջեսիկա Հարպի հետ միասին հիմնել է The Wreckers քանթրի-դուետը, որը «Leave the Pieces» սինգլի համար առաջադրվել է «Գրեմմի» մրցանակի ։ Չնայած իր ունեցած հաջողությանը, խումբը 2007 թվականին լուծարվել է, ինչից հետո Բրանչը շարունակել է իր մեներգային կարիերան ։
Բրանչը նաև նկարահանվել է մի շարք այնպիսի հեռուստասերիալներում, ինչպիսիք են «Հմայվածները» և «Բաֆի՝ վամպիրների կործանիչ» սերիալները ։
2016 թվականի դեկտեմբերին Entertainment Weekly ամսագիրը հայտարարել է երգչուհու նոր ալբոմի՝ Hopeless Romantic-ի թողարկման մասին, որը արդյունքում թողարկվել է 2017 թվականի ապրիլի 7-ին ։
Անձնական կյանք
2004-2015-ական թվականներին Միշելը ամուսնացած է եղել Թեդի Լանդաուի հետ  , որի հետ համատեղ ունի դուստր՝ Օուեն Իզաբել Լանդաուն (03.08.2005) ։
2019 թվականի ապրիլի 20-ից Միշելն ամուսնացած է երաժիշտ Պատրիկ Քարնիի հետ, որի հետ մինչ ամուսնությունը հանդիպել է չորս տարի ։ Ամուսիններն ունեն որդի՝ Ռիս Ջեյմս Քարնին (28.08.2018) ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հուլիսի 2 ծնունդներ Կատեգորիա:1983 ծնունդներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կիթառահարներ Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի փոփ երգիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական ծագմամբ Կատեգորիա:Ամերիկացի դաշնակահարներ Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ
Սյունենց
Սյունենց, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, էրզրումի վիլայեթի Կիսկիմ գավառում։ 20-րդ դարի սկզբին ուներ 850 հայ բնակիչ (մոտ 100 տուն)։ Զբաղվում էին հացահատիկի մշակությամբ, այգեգործությամբ, անասնապահությամբ։ Գյուղում կար եկեղեցի՝ կից վարժարանով։ Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվին, Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Մեծ մասը զոհվել է գաղթի ճանապարհին։ Մակավաթիվ փրկվածներն ապաստանել են տարբեր երկրներում։
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Նովի Բերդյաշ
Նովի Բերդյաշ (Новый Бердяш, Яңы Бәрҙәш), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կարաիդելսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կարաիդելսկի շրջանի բնակավայրեր
Ադամի բաժանումը (ֆիլմ)
Ադամի բաժանումը (Splitting Adam), ամերիկյան կատակերգական հեռուստատեսային ֆիլմ, որն ԱՄՆ-ում եթեր է դուրս եկել «Nickelodeon» հեռուստաալիքով ։
Սյուժե
Երիտասարդ Ադամ Բեյքերը կիսվում է իր պարտականություններր միջև։ Գիշերը Ադամն ու նրա ընկերները փնտրում են Ջիլիանին, բայց նա վախեցնում է Ադամին և վերջինս ընկնում է իր հորեղբոր արևաբուժարանի մեջ։ Առավոտյան արթնանալով՝ Ադամը տեսնում է իր կլոնին և իմանում, որ իր Միթչ հորեղբոր արևաբուժարանը կլոնավորման մեքենա է։ Ադամն ու իր ընկերները որոշում են նոր կլոններ ստեղծել ոչ միայն դրանց առանձին հանձնարարություններ տալու, այլև Լորի Քոլինզի վրա տպավորություն թողնելու համար։
Արտադրություն
Ֆիլմը ստեղծվել է «Copy-Kid» աշխատանքային անվանմամբ ։ Նկարահանումներն իրականացվել են Վանկուվերում (Կանադա)։ «Բուխ և Պլյուխ» ակվապարկի դրվագները նկարահանվել են «Փլեյլենդ» զվարճանքի պարկում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2015 ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Կանադական ֆիլմեր Կատեգորիա:Կանադական կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան հեռուստաֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ընտանեկան ֆիլմեր
Էդուարդ Սմիլգիս
Էդուարդ Յանովիչ Սմիլգիս, լատվիացի ռեժիսոր, դերասան, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1948)։
1911 թվականից Ռիգայի Նոր, 1915 —1919 թվականներին Պետրոգրադյան լատվիական թատրոնների դերասան։ 1920 թվականին Ռայնիսի անվան Գեղարվեստական թատրոնի (Ռիգա) ստեղծման նախաձեռնողներից (մինչև 1964 թվականը՝ գեղարվեստական ղեկավար)։ Սմիլգիսի ռեժիսորական արվեստը որոշիչ է եղել Գեղարվեստական թատրոնի ոճի և ստեղծագործական մեթոդի համար։ Նրա բեմադրությունների մեծ մասին հատուկ են մոնումենտալությունը, հերոսառոմանտիկական ուղղվածությունը, վառ թատերայնությունը։ Լավագույններից են՝ Ռայնիսի «կրակ և գիշեր» (1947, ԽԱՀՄ պետական մրցանակ, 1947), Գյոթեի «Ֆաուստ» (1940), Գորկու «Եգոր Բուլչովը և ուրիշները» (1946), Շիլլերի «Մարի Ստյուարտ» (1956), Շեքսպիրի «Համլետ» (1959), Վիշնևսկու «Լավատեսական ողբերգություն» (1964)։ Դերերից են՝ Պեր Գյունտ (Իբսենի «Պեր Գյունտ»), Համլետ, Կեսար, Պետրուչչո (Շեքսպիրի «Համլետ», «Հուլիոս Կեսար», «Անսանձ կնոջ սանձահարումը»), Տոտս (Ռայնիսի «Նվագել եմ ես, պարել»)։ Պարգևատրվել է Լենինի և 3 այլ շքանշաններով։
Կատեգորիա:Լիտվացի ռեժիսորներ Կատեգորիա:Լիտվացի դերասաններ‎ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ Կատեգորիա:Թատերական ռեժիսորներ
Կեդոկմա
Կեդոկմա, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում ։
Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 439 կովկասի թաթար բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Ուրնյակ (այլ կիրառումներ)
Ուրնյակ, կարող է վերաբերել՝
Սուրեն Կասպարով
Սուրեն Հակոբի Կասպարյան (Կասպարով) (օգոստոսի 15, 1924, գ.Ղլիժբաղ, Ասկերանի շրջան, ԼՂԻՄ, Ադրբեջանական ԽՍՀ - հունվարի 3, 1994), գվարդիայի սերժանտ, Խորհրդային Միության հերոս (նոյեմբերի 18, 1944)։
1943 թվականին զորակոչվել է կարմիր բանակ, նույն թվականին ավարտել կրտսեր հրամանատարական դասընթացը։ Մասնակցել է Ուկրաինական 3-րդ և Բելառուսական 1-ին ռազմաճակատներում մղվող մարտերին։ 1944 թվականի օգոստոսին, № 146, 8 բարձունքի շրջանում, թշնամու մրրկային կրակի տակ, Սուրեն Կասպարովը իր հրանոթով հրկիզել է հակառակորդի չորս տանկ, իսկ մյուսներին փախուստի մատնել։ Վիրավոր վիճակում նա ոգեշնչել է գրոհող մարտիկներին, որոնք գրավել են Վիսլա գետի ձախ ափի կարևոր հենակետը։ Այդ սխրագործության համար նա արժանացել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչման։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Սուրեն Կասպարովն ավարտել է Օդեսայի հրետանային դպրոցը և ծառայել խորհրդային բանակում։ Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ հայազգի հերոսներ Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Պետրոզավոդսկ
Պետրոզավոդսկ (Петрозаводск, Petroskoin linnupiiri, Petroskoin kaupunkipiiri), հանրապետական նշանակության քաղաք Ռուսաստանի Հյուսիսարևմտյան դաշնային օկրուգում, Օնեգա լճի ափին (լճափով ձգվում է 27 կիլոմետր)։ Կարելիայի Հանրապետության մայրաքաղաքն է  , Պետրոզավոդսկի քաղաքային շրջանի վարչական կենտրոնը ։ 2015 թվականի ապրիլի 6-ին բնակավայրին շնորհվել է «Մարտական փառքի քաղաք» պատվավոր կոչումը ։
Ծովի մակերևույթից բարձրությունը 50-60 մետր է ։ Զբաղեցնում է 113,26 կմ² տարածք   : Բնակչության թվաքանակը 2019 թվականի տվյալներով եղել է 280.170: Բնակիչների մեծ մասը ռուսներ են, կարելներ, ֆիններ։ Ազգային փոքրամասնություններից են բելառուսները, ուկրաինացիները, վեպսերը ։
Բնակավայրի ռուսական նախկին անվանումներն են Շույսկի Զավոդ (1703–1704) և Պետրովսկայա Սլոբոդա (1704–1777): Շվեդական հին անվանումը եղել է Օնեգաբորգ, որը նշված է հոլանդացի քարտեզագիր Աբրահամ Օրտելիուսի՝ 1592 թվականին կազմած քարտեզում ։
Պատմություն
Հնագիտական գտածոները վկայում են, որ Պետրոզավոդսկի ներկայիս տարածքում բնակավայր է եղել դեռևս յոթ հազար տարի առաջ։ Միջին դարերում Օնեգա լճի ափերին գոյություն են ունեցել մի քանի գյուղ։ 16-րդ դարի սկզբներին հիշատակվել է Սոլոմեննոյե շրջանը, որը ներառել է ներկայիս քաղաքի տարածքը։ Հոլանդացի քարտեզագիր Աբրահամ Օրտելիուսի՝ 1592 թվականին կազմած քարտեզում նշված է Օնեգաբորգ բնակավայրը։
1703 թվականին իշխան Մենշիկովը Պետրոս Մեծի հանձնարարությամբ հիմնադրել է Պետրովսկայա Սլոբոդա բնակավայրը՝ այնտեղ բալթիական նավատորմի համար թնդանոթների ու խարիսխների արտադրություն կազմակերպելու նպատակով (Հյուսիսային մեծ պատերազմի ժամանակներն էին)։ Սկզբում գործարանն անվանվել է Շույսկի Զավոդ, մեկ տասնամյակ անց վերանվանվել Պետրովսկի Զավոդ՝ Պետրոս Մեծի պատվին ։ Դրանից էլ առաջացել է քաղաքի Պետրոզավոդսկ անվանումը։
Տնտեսություն
Մերօրյա Պետրոզավոդսկում զարգացած են մեքենաշինությունը, մետաղների, փայտանյութի, քարերի մշակությունը, թեթև, սննդի և պոլիգրաֆիական արտադրությունը։ Հիմնական արտադրատեսակներն են ատոմային էլեկտրակայանների ռեակտորների սարվածքները, օգտագործված միջուկային վառելիքի թափոնների պահպանման ու տեղափոխման համար գերամուր թուջե տարաները, քիմիական ու նավթագազային ձեռնարկությունների սարքավորումներ, փայտամշակման և քարամշակման հաստոցները, մարզական գույքը, կարի ու տրիկոտաժե արտադրանքը, կոշկեղենը, երշիկեղենը։ Քաղաքն անհրաժեշտ էլեկտրաէներգիայի 85 տոկոսն ստանում է իր տարածքում գործող ջերմաէլեկտրակայանից։
Քույր քաղաքներ
Պետրոզավոդսկը բարեկամական սերտ կապեր է հաստատել հետևյալ քաղաքների հետ
Կորդոպուլով տուն
Կորդոպուլով կամ Կորդոպուլովի տուն (Кордопулова къща), բուլղարական ազգային վերածննդի ժամանակաշրջանի ընդարձակ տուն Բուլղարիայի հարավարևմտյան մասում գտնվող Մելնիկ քաղաքում։