cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Բարձրակրունկ կոշիկներ
1700-ականներ
աստ կոշկատակով կոշիկները երկար պատմություն են ունեցել դեռևս հին Եգիպտոսից, թեև հայտնի չէ, թե երբ են հաստ կոշկատակերն առաջին անգամ հայտնվել:Հին Եգիպտոսում շատ հաստ ներբաններով սանդալներ կրելը վկայում էր բարձր դասի կարգավիճակի մասին։ Հին Եգիպտոսում մսավաճառները նույնպես բարձրացնում էին իրենց՝ հաստ կոշկատակով սանդալներ հագնելով, որպեսզի արյունը հեռու պահեն իրենց ոտքերից :Մանչուական Չինաստանում Ցին դինաստիայի հաստ կոշկատակով կոշիկների ժամանակ, որոնց բարձրությունը ներբանի կենտրոնում էր,այլ ոչ թե կրունկի, կրում էին ավելի բարձր կարգավիճակ ունեցող կանայք :
Պարսկական հեծելազորը կրում էր Գալեշ՝  երկարաճիտ կոշիկների մի տեսակ,որն ապահովում է, որպեսզի  ոտքերը մնան ասպանդակների մեջ։ Կրունկներով կոշիկները պահում էին նաև պարսիկ նետ արձակող հեծյալներին, որոնք ոտքի էին կանգնում արշավող ձիերի վրա, ապահով մնալով ձիու վրա ։ Հեծյալների համար կրունկի այս օգտակարությունը պահպանվել է արևմտյան կովբոյական կոշիկներում։ Մինչև արդյունաբերական դարաշրջանը ձիեր ունենալը հարստության ցուցանիշ էր, քանի որ դրանց պահպանումը թանկ էր և ժամանակատար:Ուստի, բարձրակրունկներ կրելը ավանդաբար ենթադրում էր, որ կրողը զգալի հարստություն ունի ։ Բարձրակրունկի գործնական օգտագործումը պատմության ընթացքում և մինչ օրս սահմանել է ձիավարության կոշիկների մեծ մասի ստանդարտը։
1-րդ դարի Մեծ հերետիկոսությունից հետո Պապը հատկապես սկսեց կրել կարմիր կրունկներով կոշիկներ ։ 12-րդ դարի Հնդկաստանում, Ռամապպա Տաճարից արձանը պատկերում է հնդիկ կնոջ ոտքը՝ բարձրակրունկ կոշիկներով ։ Միջնադարյան ժամանակաշրջանում Եվրոպայում և՛ տղամարդիկ, և՛ կանայք կրում էին բարձրակրունկ կոշիկներ (կանացի տարբերակը հայտնի է որպես շոպիններ՝ աղբից և արտաթորանքով լցված փողոցներից դուրս գալու համար ։ 1430 թվականին այս կրունկների բարձրությունը հասնում էր 76 սմ-ի։ Վենետիկյան օրենքը հետագայում սահմանափակեց բարձրությւոնը մինչև 8 սմ,սակայն այս կանոնակարգը հիմնովին անտեսվեց :Էլիզաբեթյան դարաշրջանի վերջում ձիավարության համար ներկայացվեցին հեծելազորային կոշիկներ։ Սրանք ի սկզբանե համեմատաբար ցածր կրունկներ ունեին, բայց Անգլիայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ մինչև 5 սմ բարձրության կոշիկները սովորական էին։ Մասաչուսեթսում 17-րդ դարի օրենքը սահմանեց, որ կանայք կարժանան նույն վերաբերմունքին, ինչ կախարդները, եթե նրանք բարձրակրունկ կոշիկների միջոցով տղամարդկանց հրապուրեն ։
Ժամանակակից բարձրակրունկները Եվրոպա բերվեցին 17-րդ դարի սկզբին Աբաս Մեծի պարսիկ Էմիսարների կողմից ։ Տղամարդիկ հագնում էին դրանք՝ ցույց տալու համար իրենց բարձր դասի կարգավիճակը.միայն նրանք, ովքեր ստիպված չէին աշխատել, կարող էին իրենց թույլ տալ թե՛ ֆինանսապես, թե՛ գործնականում կրել նման շքեղ կոշիկներ։ Արքայական ընտանիքը, ինչպիսին Լուի XIV-ն էր, կրում էր բարձրակրունկներ, իսկ նրան նախորդող թագավոր Լյուդվիկոս XIII-ը կարմիր բարձրակրունկները ներկայացրեց ֆրանսիական ազնվական արքունիքին ։ Երբ կոշիկները դարձան նորաձևության միտում, հասարակության մյուս անդամները սկսեցին հագնել բարձրակրունկներ, և որոշ Էլիտայի անդամներ հրամայեցին իրենց կրունկներն ավելի բարձր դարձնել՝ ցածր խավից տարբերվելու համար ։ Որոշ իշխանություններ սկսեցին հարմարեցնել բարձրակրունկների երկարությունը՝ ըստ սոցիալական աստիճանի՝ « 1,27 սանտիմետր հասարակ մարդկանց համար, 2,5 սանտիմետր բուրժուազների համար, 5 սանտիմետր՝ ազնվականների համար և 5 և 1,27 սանտիմետր՝ իշխանների համար ։ Երբ կանայք սկսեցին կրունկներով կոշիկներ կրել 17-րդ դարի կեսերից մինչև վերջ, հասարակական միտումները փոխվեցին տղամարդկանց կոշիկները կանանց կոշիկներից տարբերելու համար։18-րդ դարում տղամարդիկ հագնում էին հաստ կրունկներ, իսկ կանայք՝ բարակ ։ Լուսավորչական դարաշրջանի ընթացքում տղամարդկանց կրունկները սկսեցին կենտրոնանալ գործնական ձիավարության կոշիկների կամ բարձր կաշվե կոշիկների վրա, որոնք կրում են հատուկ կարգավիճակի համար ։ 1780-ականների վերջում բարձր և բարակ կրունկներ կրելու հասարակական միտումները հաստատվեցին. բարձր, բարակ կրունկները ներկայացնում էին կանացիությունը և կանաց ենթադրյալ մակերեսությունն ու շռայլությունը ։ 1600-ականների վերջից մինչև 1700-ական թվականները ֆրանսիական բարձրակրունկների դիզայնը ստեղծվեց կրողի քաշին համապատասխան, և զարդարված էր ժանյակով կամ հյուսված գործվածքով։ 1730-ականներից մինչև 1740-ական թվականները լայն տարածում գտան կորաքիթ կոշիկները և ճարմանդով ամրացված լայն կրունկները։1750-ական և 1760-ական թվականներին ներկայացվեցին ավելի բարակ,բարձր կրունկները։ 1790-ականները շարունակեցին այս միտումը,բայց կատարեցին ավելի շատ փորձեր գույների հետ։ Բացի այդ, այս շրջանում աջ և ձախ կոշիկների միջև տարբերություն չկար ։
Բրիտանյայում 1770 թվականին խորհրդարան ընդունվեց մի որոշում, որը կկիրառեր նույն պատժամիջոցները բարձրակրունկների և այլ կոսմետիկ միջոցների օգտագործման համար, ինչ կկիրառվեր կախարդության դեպքում ։
Ռեգենտի ժամանակաշրջանում Հեսսիական կոշիկները, որոնք արտաքին տեսքով նման էին ժամանակակից կովբոյական կոշիկներին, հայտնի էին պարուհիների շրջանում։ Վաթեռլոյի ճակատամարտից հետո բարձրակրունկ կոշիկների օգտագործումը նվազեց և փոխարինվեց հանրահայտ բրիտանացի գեներալի կողմից ճանաչելի դարձրած Վելինգթոն Բութս ցածրակրունկներով։
1800 ականներ
Կրունկները դուրս մնացին նորաձևությունից սկսած մոտ 1810 թվականին, իսկ հետո 1860 թվականին մեծ հայտնիություն ձեռք բերեցին՝ ունենալով մոտ 6,35 սմ բարձրություն։ Այս ժամանակաշրջանում ներկայացվեցին վարդագույն կրունկները և Կրոմվելի բարձրակրունկները ։ Դրանց արտադրությունը նույնպես ավելացավ կարի մեքենայի գյուտի և վերջնական մասսայական արտադրության հետ մոտ 1850-ական թվականներին։ Կարի մեքենաների դեպքում արտադրությունն ավելացավ, քանի որ մեքենաները կարող էին արագ և էժան «տեղադրել կրունկը, կարել վերին մասը և ամրացնել վերին մասը նրբանին» ։
1900-ականներ
20-րդ դարի ընթացքում՝ Առաջին և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմները հանգեցրեցին շատ երկրների ավելի ռացիոնալ նյութեր կիրառել, որոնք նախկինում օգտագործվում էին կոշիկ պատրաստելու համար։ Այնպիսի նյութերը, ինչպիսիք են՝ մետաքսը, կաուչուկը, և կաշին, առաջնահերթ էին ռազմական օգտագործման համար։ Կրունկները սկսեցին փոխարինվել խցանով և փայտե տակացով կոշիկներով ։ Հետպատերազմյան գործողությունների պատճառով միջազգային հաղորդակցությունը աճեց հատկապես լուսանկարչության և ֆիլմերի միջոցով, կանանց բարձրակրունկների արևմտյան նորաձևությունը սկսեց տարածվել ամբողջ աշխարհում ։ Վաղ պատերազմյան շրջանում շագանակագույն և սպիտակ պարահանդեսի կոշիկները կտրվացքով կամ կոճերի ժապավեններով՝ համակցված բաց թաթով, ամենանորաձև կանացի կրունկներից էին ։ Բարձրակրունկ կոշիկները սկսեցին խորհրդանշել նաև Արևմուտքում շատ կանանց պրոֆեսիոնալիզմը, մինչդեռ տղամարդկանց համար կաշվե և ռետինե հաստակրունկ կոշիկները ասոցացվում էին միլիտարիզմի և առնականության հետ։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակաշրջանում մեծ տարածում գտան փին-ապ աղջիկների պաստառները, որոնցում կանայք գրեթե միշտ պատկերված են եղել բարձրակրունկներով։ Պատերազմի մեջ գտնվող շատ տղամարդկանց մտքում, իսկ ավելի ուշ՝ նաև ամերիկյան հասարակության մեջ, դա հանգեցրեց կանանց սեքսուալության բարձրացմանը բարձրակրունկների միջոցով ։ Բարձր, բարակ ստիլետոյի կրունկը հայտանագործվել է 1950 թվականին և արագորեն դարձել է կանանց սեքսուալության խորհրդանիշ ։  1960-ականների վերջից մինչև 1970-ականների սկիզբը և 1990-ականներին նկատվեց ստիլետտոյի ոճի թուլացում, երբ հաստ կրունկներն ավելի աչքի ընկան, որին հաջորդեց վերածնունդը 2000-ականներին։
Տղամարդկանց համար բարձրակրունկ կոշիկները կրկին արդի էին 1950-ականներին՝ որպես կավբոյական կոշիկներ, որոնք ասոցացվում էին արևմտյան ֆիլմերի հետ։ 1960-ականներին և 70-ականների ընթացքում Բիթելի կոշիկները, Չելսիի կոշիկները և կուբայական կրունկներով Վինքլ պիկերսը հայտնի դարձավ թեդի տղաների շրջանում, ժամանակակից ենթամշակույթում և վաղ ժամանակների ավտոտնակում պանկ երաժշտությամբ տեսարանի շրջանում։
21-րդ դար
Արևմտյան աշխարհում բարձրակրունկ կոշիկները գոյություն են ունեցել երկու բարձր գենդերային և զուգահեռ գցերով՝ շատ նորաձև և փոփոխական կանացի կոշիկներ՝ բարակ երկար կրունկներով և գործնական, համեմատաբար միատեսակ տղամարդկանց կոշիկներ՝ ձիավարման կոշիկների ոճով, հաստ, համեմատաբար կարճ կրունկներով ։ Կրունկները հաճախ նկարագրվում են որպես սեքս- խորհրդանիշ կանանց համար, և փլեյբոյի նման ամսագրերի, ինչպես նաև այլ լրատվամիջոցների, որոնք հիմնականում ներկայացնում են կանանց սեքսուալ ձևով, հաճախ դա անում են օգտագործելով բարձրակրունկները։ Փոլ Մորիսը, Պորտսմութի համալսարանի ։ Նմանապես, շատերը տեսնում են, որ բարձրակրունկներ կրելը նպաստում է կնոջ մեջքի սլացիկությանը, որպես տղամարդու կողմից սիրվելու կնոջ պատրաստակամության ազդանշանի իմիտացիա ։ Չնայած սեքսուալ ենթատեեքստերին, կրունկները շատ դեպքերում համարվում են և՛ նորաձև, և՛ պրոֆեսիոնալ կանաց համար, վեջիններս հատկապես եթե ուղեկցվում են տաբատով և կոստյումով։ Որոշ հետազոտողներ պնդում են, որ բարձրակրունկները դարձել են կանանց աշխատանքային համազգեստի մի մասը, և գործում են ցուցադրման կաննոնների շատ ավելի մեծ և բարդ հավաքածուով ։ Համարվում է, որ բարձրակրունկները երկընտրանք են ստեղծում կանանց համար, քանի որ դրանք շահույթաբեր են իրենց համար, բայց վնասակար են նրանց առողջության համար ։ 21-րդ դարը ներկայացրել է ոճերի լայն սպեկտր և բազմազանություն՝ սկսած կրունկի բարձրությունից և լայնությունից մինչև կոշիկի դիզայնը և գույնը։
Նյութեր
Բարձրակրունկները պատմության ընթացքում պատրաստվել են տարբեր նյութերից։ Վաղ տարիներին նախընտրում էին կաշին և հիմնականում կովի կաշին։ Հետագայում ներկայացվեցին մետաքսը և լաքապատ կաշին։ Միևնույն ժամանակ խցանն ու փայտը պատերազմի ժամանակ օգտագործվում էին որպես էժան ռեսուրսներ ։ Համաշխարհային պատերազմից և պողպատի արտադրության աճից հետո իրական բարձրակրունկները հաճախ ինչ որ նյութի մեջ փաթաթված պողպատի կտոր էր։ Սա դիզայներին հնարավորություն է տվել կրունկներն ավելի բարձր և բարակ դարձնել՝ առանց դրանք ճաքելու ։ Բալրում կոշիկների ոտնաթաթի տակ գտնվող ներբանները նույնպես կարող են պատրաստված լինել այնպիսի նյութերից, ինչպիսիք են հարթ կաշին, զամշը կամ պլաստիկը ։
Վնասվածք և ցավ
Բարձրակրունկ կոշիկներ կրելը խիստ կապված է վնասվածքների հետ, ներառյալ հիվանդանոցային խնամք պահանջող վնասվածքները։ Կա ապացույց, որ բարձրակրունկ կրողները ավելի հաճախ են ընկնում, հատկապես 2,5սմ-ից բարձր կրունկներով, նույնիսկ եթե նրանք ընկնելու պահին բարձրակրունկներ չեն կրել ։ Բարձրակրունկներ կրելը նույնպես կապված է մկանային-կմախքային ցավի հետ , մասնավորապես, պարասպինալ մկանների ցավի հետ (ողնաշարի երկայնքով մեջքի մկանները բարձրանում են) և հատկապես կրունկների ցավի և ոտքի կոշտուկների (փորձարկվել են միայն կանայք) ։
2001 թվականին Փենսիլվանիայի պետական համալսարանի կողմից անցկացված հարցումը, որին մասնակցել են 200 կանայք պարզել է, որ կանաց 58% -ը գանգատվում է մեջքի ստորին հատվածի ցավից՝ կրունկներ կրելիս, իսկ կանանց 55% -ն ասել է որ, ամենածանր ընդհանուր մեջքի ցավը ունենում է ամենաբարձր կրունկը կրելիս ։ Նույն ուսումնասիրությունը պնդում է, որ երբ կրունկների բարձրությունը մեծանում է, մարմինը ստիպված է գնալով ավելի անբնական կեցվածք ընդունել՝ իր ձգողականության կենտրոնը պահպանելու համար։ Այս փոփոխված դիրքն ավելի մեծ ճնշում և լարվածություն է առաջացնում գոտկատեղի ստորին հատվածի վրա, ինչը կարող է բացատրել թե ինչու են կանանցից ոմանք բողոքել մեջքի ուժեղ ցավից ավելի բարձր կրունկների դեպքում։
1992 թվականին Կալիֆորնիայի Դևիսի համալսարանի և Թոմաս Ջեֆերսոնի համալասարանի հետազոտողները հետազոտություն են անցկացրել ոտքի ճնշման վրա կրունկի բարձրության ազդեցության վերաբերյալ՝ օգտագործելով քառասունհինգ կին մասնակիցներ, որոնք քայլում էին ճնշման ափսեի վրայով կրունկների տարբեր բարձրություններով ։ Բիոքնետիկ ծրագրաշարն օգտագործվել է յուրաքանչյուր մասնակցի ոտքի վրա և երկայնքով ճնշան ճշգրիտ տեղանքները վերլուծելու համար։ Հետազոտողները եկել են այն եզրակացության, որ կրունկների բարձրության բարձրացումը հանգեցնում է ոտնաթաթի մետատարսային ոսկորներից յուրաքանչյուրի տակ գտնվող ճնշման բարձրացմանը։ Բացի այդ, նրանք պարզել են, որ բարձրակրունկների ամենաբարձր բարձրությունը մշտական ճնշում է առաջացնում, որը չի կարող հավասարապես ցրվել ոտքի վրա։
2012-ին կատարած ուսումնասիրության մեջ Քայ-Յու Հոն, Մարկ Բլանշետը և Քրիստոֆեր Փաուերսը ուսումնասիրեցին կրունկների բարձրության ազդեցությունը ծնկի լարվածության վրա քալելու ժամանակ ։ Հետազոտությունը բաղկացած էր տասնմեկ մասնակիցներից, ովքեր կրում էին հետևող և ռեֆլեկտիվ մարկերներ, երբ նրանք քայլում էին տաս մետրանոց քալյուղու վրա ցածր, միջին և բարձր կրունկներով։ Հետազոտությունը պնդում է, որ կրունկի բարձրության աճի հետ մեկտեղ ոտնաթաթը զգացել է ճնշման բարձրացում, ինչը հանգեցրել է անհանգստության մակարդակի բարձրացմանը և պաթելոֆեմորալ հոդերի լարվածության։ Հետազոտողները նաև նշել են, որ բարձրակրունկների երկարատև օգտագործումը կարող է հանգեցնել հոդերի կրկնվող գերլարման ինչը կարող է հանգեցնել ցավի ավելացման և, ի վերջո, պաթելոֆեմորալհոդերի օստեոարթրիտի և պաթելոֆեմորալ ցավի համախտանիշի։
Կոշտուկներ
Բարձրակրունկ կոշիկներ կրելը կապված է կոշտուկների առաջացման և ոտքի դեֆորմացիայի հետ
Պոստուրալ ազդեցություններ
2016 թվականին Կորեայի Սահմյոկի համալսարանի ուսումնասիրության ժամանակ հետազոտողներն ուսումնասիրել են բարձրակրունկների ազդեցությունը ողնաշարի պարանոցային և գոտկային հատվածներում ։ Տասներեք կին հավաքագրվել է քայլելու համար երեք տարբեր փորձարկման պայմաններում՝ ոտաբոբիկ, 4 սմ և 10 սմ բարձրությամբ կրունկներով։ Կանանց ողնաշարի և նրանց ոտքերի մկանային զանգվածի վրա մակերևութային էլեկտրոդներ են դրվել՝ շարժական տարբեր կետերում մկանների էլեկտրական ակտիվությունը չափելու համար։ Հետազոտության արդյունքները ցույց են տվել, պարանոցի և գոտկատեղի մկանների ակտիվացման աճ, քանի որ կրունկի բարձրությունը մեծանում է ․ արգանդի վզիկի ողնաշարը, պարանոցը օգնում է պահպանել գլխի կայունությունը, և մարմնի կեցվածքի վերահսկումը։ Բարձրակրունկների օգտագործումը փոխում է մարմնի զանգվածի կենտրոնը, ինչը պահանջում է, որ ողնաշարն ինքն իրեն հարմարվի հավասարակշռությունը պահպանելու համար։ Հետազոտողները նշեցին, որ այս արդյունքները ժամանակի ընթացքում կբարձրացնեն տեղային մկանային հոգնածությունը, ինչը կարող է հանգեցնել մկանների այտուցվածության, մկանների շարժման նվազման և ծայրահեղ դեպքերում՝ հյուսվածքների դեֆորմացման։
Երակային այտուցվածություն
Որոշ հետազոտություններ ցույց են տալիս, որ բարձրակրունկներ կրելու հնարավոր հետևանքը երակներում ճնշման ավելացումն է։ Փորձերը ցույց են տալիս, որ որքան բարձր է բարձրակրունկները այնքան « ավելի բարձր է երակային ճնշումը ոտքի վրա»։ Սա նշանակում է, որ բարձրակրունկների կրկնակի օգտագործումից հետո երակների վարիկոզ լայնացումը և այլ անցանկալի ախտանիշներ շատ ավելի հավանական են ի հայտ գալ ոտքերում ։ Այլ հետազոտություններ հաստատում են, որ բարձրակրունկներ կրելը կարող է հանգեցնել բազմաթիվ երկարաժամկետ հետևանքների, ներառյալ մարմնի բազմաթիվ հատվածների պատահական վնասվացքները ։
Օրենսդրություն
Կարմել ծովում, Կալիֆորնիայում, 5 սմ բարձրությամբ կրունկներ և 6,452 սմ-ից պակաս մակերեսով կրունկներ կարող են կրել միայն թուլտվության դեպքում ։
Որոշ արհմիությունների ղեկավարներ պնդում են, որ աշխատավայրում բարձրակրունկները պետք է ենթարկվեն առողջության և անվտանգության գնահատման ։
Մեծ Բրիտանիայում 2016 թվականին ժամանակավոր ընդունարանի աշխատակցուհի Նիկոլա Թորփինին տուն են ուղարկել առանց վարձատրության այն բանից հետո, երբ նա հրաժարվել է հետևել Պորտիկո ընկերության դրես-կոդին։ Թորփը առցանց ստորագրահավաք է նաձեռնել՝ կոչ անելով Միացյալ Թագավորության կառավարությանը « անօրինական դարձնել ընկերության կողմից աշխատավայրում կանանցից բարձրակրունկներ կրելու պահանջը» ։ 2017 թվականի հունվարին երկու խորհրդարանական հանձնաժողովներ որոշեցին, որ «Պարտիկո»-ն խախտել է օրենքը, սակայն այս պահին ընկերությունն արդեն փոխել է իր աշխատանքային պայմանները  ։ Կառավարության կողմից 2017 թվականի ապրիլի միջնորդությունը մերժվեց, քանի որ նրանք հայտարարեցին, որ գործող օրենսդրությունը « բավարար» է ։ Մեծ Բրիտանիայում գործող ընկերությունը թույլ է տալիս կանանց պահանջել բարձրակրունկներ կրել, բայց միայն այն դեպքում, եթե դա համարվում է աշխատանքի պահանջ, իսկ նույն աշխատանքում գտնվող տղամարդկանցից պահանջվում է հագնվել «խելացիությանը համարժեք մակարդակով» ։
2017 թվականի ապրիլին Կնադայի Բրիտանական Կոլումբիա նահանգը փոփոխեց աշխատավայրի օրենսդրությունը, որպեսզի գործատուները չպահանջեն կանացից բարձրակրունկներ կրել աշխատավայրում ։ Կանադայի մյուս նահանգները հետևեցին օրինակին ։
Ֆիլիպիններն արգելեցին ընկերություններին 2017 թվականի սեպտեմբերին պարտադրել, որ կին աշխատակիցները աշխատավայրում բարձրակրունկներ կրեն ։
Ֆեմինիզմ
Արևմուտքում բարձրակրունկ կոշիկները հաճախ դիտվում են որպես կանացիության խորհրդանիշ և, հետևաբար, ֆեմինիստ հեղինակների վերլուծության առարկան են դարձել։ Ոմանք պնդում են, որ «բարձրակրունկ կոշիկները, գուցե ավելի շատ, քան ցանկացած այլ հագուստ, դիտվում են որպես կին լինելու հիմնական խորհրդանիշ» ։ Բարակ և երկար կրունկներով ժամանակակից բարձրակրունկները հաճախ ծառայում են՝ ընդգծելու կրողի սլացիկ մեջքն ու լայն կոնքերը։ Այս «բնական սիրահետող կեցվածքը» երբեմն վերլուծվել է որպես տղամարդու հայացքին ծառայող օբյեկտիվացման ձև ։
Որոշ ֆեմինիստ գիտնականներ պնդում են, որ բարձրակրունկների մշակույթի վերաբերյալ տղամարդկանց տեսակետները խնդրահարույց են. Տղամարդկանց մի զգալի մասն անխնդիր է համարում պրոֆեսիոնալ միջավայրում կանանց կողմից բարձրակրունկներ կրելու մշակութային ակնկալիքները ։ Այնուամենայնիվ, 17-րդ դարի վերջից տղամարդկանց համար տարածված չէր բարձր և բարակ բարձրակրունկներ կրելը ։ Այսպիսով, քանի որ որոշ կանայք նշում են, որ բարձրակրունկները հաճախ ցավոտ են քայլելիս, և երկարատև օգտագործումից հետո սովորաբար բացասական կողմնակի ազդեցություններ են ունենում հոդերի և երակների վրա , շատերը պնդում են, որ տղամարդկանց կողմից խելամիտ չէ պաշտպանել նման մշակութային նորմը։
1968 թվականին ֆեմինիստական «Միսս Ամերիկա» բողոքի ցույցի ժամանակ ցուցարարները խորհրդանշական կերպով մի շարք կանացի ապրանքներ նետեցին «ազատության աղբամանի մեջ»։ Դրանք ներառում էին բարձրակրունկներ, որոնք ցուցարարներն անվանեցին «կանացի խոշտանգման գործիքներ» և այնպիսի սարքեր, որոնք նրանք ընկալում էին որպես հարկադրված կանացիություն։
2015-ին մի խումբ կանանց մերժեցին Ֆրանսիայի Կաննի կինոփառատոնի ֆիլմի պրեմիերային մասնակցել՝ հարթ կոշիկներ կրելու համար, այդ թվում՝ մի կնոջ, ով ֆիզիկապես անկարող էր կրել բարձրակրունկներ, ոտքի վիրահատության պատճառով ։ Կանայք դժգոհեցին, որ կանացի կոշիկների վերաբերյալ փառատոնի քաղաքականությունն անարդար է։ Փառատոնի կազմակերպիչները ավելի ուշ պատասխանեցին, որ կոշիկների վերաբերյալ պաշտոնական քաղաքականություն չկա և հայտարարեցին, որ իրենք այդ մասին կհիշեցնեն կարմիր գորգի պաշտոնյաներին ։
Դրես-կոդեր
Որոշ հագուստի կոդեր կանանցից պահանջում են բարձրակրունկներ կրել, իսկ որոշ բժշկական կազմակերպություններ կոչ են արել արգելել նման հագուստի կոդերը ։ Նման քաղաքականության դեմ բազմաթիվ կին աշխատողներ բողոքի ակցիաներ են իրականացրել։ Հագուստի կոդերի վերաբերյալ օրենքները, որոնք կանանցից պահանջում են աշխատավայրում բարձրակրունկներ կրել, տարբեր են։
Մեկ մղոն կնոջ կոշիկներով
Մեկ մղոն կանանց կոշիկներով-ը ամենամյա երթ է, որի ընթացքում տղամարդիկ հագնում են կարմիր բարձրակրունկներ և մեկ մղոն քայլում` բողոքելով ընտանեկան բռնության դեմ։ Որոշ ակադեմիկոսներ առաջարկել են, որ նման կարճ ժամանակահատվածում բարձրակրունկներ կրելը և մտածելը թե ինչպես քայլել, ստիպում է այս տղամարդկանց  ամրապնդել  այն կարծրատիպը, որ միայն կանայք կարող են կամ պետք է կրեն բարձրակրունկներ ։
Պարի ոճեր, որոնք պահանջում են բարձրակրունկներ
Պարի շատ ոճեր կատարվում են բարձրակրունկներով։ Պարահանդեսային պարային կոշիկները հատուկ են կատարվող պարային ոճին։ Միջազգային ստանդարտ պարահանդեսային կոշիկները կանանց համար փակ ծայրերով կոշիկներ են՝ ամուր 5,8-ից 6,35 սմ կրունկով, քանի որ քայլերը կատարվում են ոտքի կրունկով ։ Միջազգային լատինական և ամերիկյան ռիթմ կոշիկները բաց ծայրերով, ժապավեններով ամրացված բարձրակրունկներ են, որոնց բարձրությունը միջինը 6,35-ից 7,62 սմ է։ Այս կոշիկներն ունեն համեմատաբար ոչ ամուր կրունկներ, քանի որ միջազգային լատինական և ամերիկյան ռիթմի ոճերը կատարվում են ոտնաթաթի վրա։ Այս ոճի կոշիկը նախատեսված է ճկուն ներբանով, որը թույլ է տալիս հեշտությամբ շարժել ոտքերը։ Վերջապես, ամերիկական Սմութ կոշիկները փակ ծայրերով, ճկուն ներբաններով կոշիկներ են, որոնց կրունկի բարձրությունը տատանվում է 5,08-ից 6,35 սմ։
Ոչ ավանդական պարահանդեսային պարը, որի ժամանակ օգտագործում է բարձրակրունկներ, արգենտինական տանգոն է։ Արգենտինական տանգո պարելիս կանայք հաճախ կրում են 5,08-10,16 սմ բարձրության սրածայր բարձրակրունկներ ։ Ավելի առաջադեմ պարողները սովորաբար ընտրում են ավելի բարձր կրունկներ:Բարձրակրունկները կարող են զգալի ազդեցություն ունենալ պարուհու կեցվածքի վրա՝ թեքելով կոնքը և գոտկատեղն ավելի ցայտուն դարձնելով, ստիպելով որովայնը ներս մտնել և դուրս մղել կուրծքը ։ Կոշիկները կարող են նաև անկայունություն առաջացնել, քանի որ ստիպում են կանանց պարել ոտքի մատների վրա և հենվել զուգընկերոջը, ինչը ավելացնում է շարժումների հոսքը։
Ժամանակակից պարի ոճը, որը կոչվում է կրունկներով խորեոգրաֆիա կամ ստիլետտո պար, մասնագիտացված է խորեոգրաֆիայում, որը միախառնում է ջազի, հիփ-հոփի և բուռլեսկի ոճերը մոդայիկ շարժումների միաձուլման հետ և կատարվում է ստիլետտոների կամ բարձրակրունկների միջոցով ։ Յանիս Մարշալի նման պարողները մասնագիտանում են բարձրակրունկներով պարելու մեջ ։
Վնասվածքներ
Պարի հետ կապված որոշ վնասվածքներ վերագրվում են կրունկների օգտագործմանը։ Մասնավորապես, մատների համար նեղ տարածություն ունեցող կոշիկները կարող են այնքան ամուր սեղմել, որ ոտքի դեֆորմացիա առաջացնեն ։ Պարողները կարող են իրենց պարային կոշիկների կամ ներդիրների ներբաններին բարձիկ ավելացնել՝ պարելու ընթացքում ցավը մեղմելու համար ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կոշիկ Կատեգորիա:20-րդ դարի նորաձևություն Կատեգորիա:Ոտք Կատեգորիա:Ֆեմինիզմ Կատեգորիա:Նորաձևություն Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ԲՊՀ հոդվածներ 2023
Ռուկս շրջան (Կանզաս)
Ռուկս շրջան (Rooks County), ԱՄՆ Կանզաս նահանգի 105 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 2.300 կմ² է, բնակչությունը՝ 5.685 մարդ (2000 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Ստոքթոն բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1867 թ.։
Կատեգորիա:Կանզասի շրջաններ
(4301) Բոյդեն
(4301) Բոյդեն (Boyden), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1966 թվականի օգոստոսի 7-ին Բոյդենի աստղադիտարանի կողմից Բլոմֆոնտեյնում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,112543 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,7623 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,4628 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2005,73 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,179486 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,29° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1966 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Բոյդենի աստղադիտարանի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Կաստիլիայի թագավորություն
Կաստիլիայի թագավորություն (Reino de Castilla [ռեյնո դե կաստիլյա]) միջնադարյան պետություն Պիրենեյան թերակղզու տարածքում 1065-1230 թվականներին։ Հիմնադրել է իշխան Սանչո II-ը 1065 թվականին։ Երկիրը կառավարել են տարբեր ազնվական տոհմերի ներկայացուցիչներ, ովքեր բարեկամական կապեր ունեին հարևան քրիստոնեադավան դինաստիաների հետ։ Տարածքը կազմել է առավելագույնը 40 000 քառ. կմ՝ Ֆերդինանդ III արքայի օրոք (1217-1230)։
Առաջին շրջանում մայրաքաղաքն էր Բուրգոսը։ 1087 թվականից Ալֆոնսո VI Քաջը մայրաքաղաքը տեղափոխում է Տոլեդո, որը ավելի քան մեկուկես դար մնում է Կաստիլիայի մշակութային, քաղաքական ու տնտեսական կենտրոնը։ Հզորության շրջանում, երբ անկում էր ապրում թերակղզու մուսուլմանական պետությունները, ներառել է հարևան և հեռավոր գավառներ՝ հասնելով մինչև ժամանակակից Իսպանիայի կենտրոնական հատվածներ։ Երբեմն այն ներառում էր Գալիսիայի, Լեոնի, Նավառայի և Արագոնի թագավորությունները։
13-րդ դարի առաջին քառորդին Կաստիլիայի թագավորությունը միավորվեց Լեոնի թագավորությանը, երբ Ֆերդինանդ III-ը ամուսնության շնորհիվ ժառանգեց այն։ Այդ ժամանակից սկսած՝ երկիրը կոչվում էր Կաստիլիայի և Լեոնի թագավորություն, իսկ առաջնորդները՝ Կաստիլիայի թագակիր արքա ։
Կաստիլիայի թագավորությունը առաջին քրիստոնյա պետության՝ Աստուրիայի թագավորության քաղաքական միավորներից էր, որ ձևավորվել էր 9-րդ դարում՝ որպես «ամրոցների երկիր» (՝ ամրոց) կամ Կաստիլիայի կոմսություն (Condado de Castilla)։ 1072-1157 թվականներին Կաստիլիան նորից միանում է Լեոնին, իսկ 1230 թվականին Լեոնը դառնում է իր մասը։ Կաստիլիայի արքաները արշավանքներ են կատարում դեպի Պիրենեյան թերակղզու հարավ՝ իսլամադավան պետությունների դեմ։
9-11-րդ դարեր
Համաձայն Ալֆոնսո III-ի աղբյուրների, «Castile» (Կաստիլիա) անվան առաջին հիշատակումները գտնվել են 800-ական թվականներին։ Ալ-Անդալուսի աղբյուրներում ամենահին հիշատակումը եղել է որպես ալ-կիլա (القلاع՝ ամրոցներ)։ Բերդերը գտնվել են Ալավայում և դրանից հարավ ընկած շրջաններում՝ Աստուրիայի թագավորության արևելքում, որից էլ եկել է պետության անվանումը։
Կաստիլիայի կոմսությունը հարավում սահմանակից էր Տոլեդոյի լեռներին, վերաբնակեցվել էր Կանտաբրիայից, Աստուրիայից, Բասկոնիայից եկած բնակիչներով, որոնք ունեին վեստգոթական ծագում։ Նրանք կոչվում էին «մոսարաբներ»՝ քրիստոնյա արաբախոսներ։ Այն ուներ իր սեփական հռոմեական բարբառը և օրենքները։ 711 թվականին Պիրենեյան թերակղզին նվաճած արաբներն այստեղ հիմնել էին ալ-Անդալուսի ամիրայությունը, որը ենթակա էր Արաբական խալիֆայությանը։ 750 թվականին արևելքում տեղի ունեցած դինաստիական փոփոխության արդյունքում կայսրությունը 90 տարի իշխած Օմայանները (661-750) իրենց իրավունքերը զիջում են Աբբասյաններին (750-1258)։ Օմայյան դինաստիայի միակ ներկայացուցիչ Աբդ ալ-Ռահման I-ը հեռանում է մայրաքաղաք Դամասկոսից ու հանգրվանում ալ-Անդալուսում՝ հիմնելով խալիֆայությունից անկախ քաղաքական միավոր՝ Կորդովայի ամիրայությունը (750-929)։ Վերջինս մշտական հարձակումներ էր գործում Պիրենեյան թերակղզու հյուսիսում ձևավորված Աստուրիայի դեմ։
910 թվականին Աստուրիայի թագավորությունից առանձնանում է Լեոնը՝ սկզբում որպես կախյալ միավոր, իսկ թագավորության անկումից հետո (924)՝ որպես անկախ քաղաքական ուժ։ Կաստիլիայի տարածքը ամբողջությամբ գտնվում էր Լեոնի կազմում։ Այն վերաբնակեցվում է Մենայից և Բիսկայան ծոցի ափին գտնվող Լաս-Էնկարտասյոնեսից եկած գյուղացիներով ու արհեստավորներով։ Ստեղծվեցին փոքր քաղաքներ, որոնք կառավարվում էին կոմսության կողմից։
931 թվականին Լեոնի արքա Ռամիրո II-ը Կաստիլիայի կոմս է նշանակում Ֆեռնան Գոնսալեսին։ Վերջինս շարունակում է թագավորի պատերազմը նորաստեղծ խալիֆայության դեմ։ Աբդ ալ-Ռահմանին օգնության են հասնում Սարագոսայի և մյուս քաղաքների արաբ կառավարիչները։ Թագավորը կոմսին թողնում է մենակ՝ մարտի դաշտում։ Կոմսը կարողանում է հաղթել թշնամիներին, որից հետո ապստամբում է Լեոնի թագավորության դեմ։ 945 թվականին արքան գահընկեց է անում նրան, սակայն մեկ տարի անց նա վերակագնում է իր իրավունքները և ձեռք բերում ինքնավարություն ու իր գահի հանդեպ ժառանգական իշխանություն, քանի որ նախկինում նրանց նշանակում էր Լեոնի արքան։
Ֆեռնանի իշխանության շրջանում (931-970) Կաստիլիայի կենտրոնը պարսպապատ Բուրգոսն էր, որ հիմնադրվել էր Դիեգո Գոնսալեսի կողմից։ Ֆեռնանի թոռան՝ Սանչո Գարսիայի օրոք (995-1017) նստավայրը բարեկարգվում է և բնակեցվում արհեստավորներով ու առևտրականներով՝ բերդից վերածվելով աշխույժ մայրաքաղաքի։ Կաստիլիայի կոմսությունը հասնում է հզորության գագաթնակետին և մի քանի հաղթանակներ տանում արաբների դեմ։ Որոշ ժամանակ անց հասունանում է Կաստիլիայի՝ ինքնուրույն թագավորություն դառնալու պահը։
Անկախացում և միացում Լեոնի թագավորության հետ
Կատիլիայի կոմսության ինքնավարությունը ճանաչեց Նավառայի արքա Սանչո III-ն, ով ամուսնացավ Կաստիլիայի կոմս Գարսիա Սանչեսի քրոջ հետ։ 1028 թվականին Գարսիան Լեոնում սպանվեց։ Այդտեղ նա պետք է ամուսնանար Լեոնի թագավոր Բերմուդո III-ի քրոջ հետ։ Սանչո III-ը հաստատեց իր որդուն (Գարսիայի զարմիկին)` Ֆերդինանդ I-ին, որպես Կաստիլիայի կոմս` ամուսնացնելով նրան իր մորեղբոր հարսնացու Սանչայի հետ։ Սանչոյի մահից հետո 1035 թվականին Կաստիլիան նորից մտավ Լեոնի ազդեցության տակ, սակայն Ֆերդինանդը, դաշինք կնքելով իր եղբոր՝ Նավառայի թագավոր Գարսիա Սանչես III-ի հետ, պատերազմ սկսեց Լեոնի թագավոր Բերմուդոյի դեմ։ Տամարոնի ճակատամարտում Բերմուդոն սպանվեց՝ մնալով անժառանգ ։ Որպես Բերմուդոյի քրոջ ամուսին Ֆերդինանդը ժառանգեց նաև Լեոնի թագը ։ 1031 թվականին Կորդովայի խալիֆայությունը դադարեց գոյություն ունենալ։ Նրա տարածքում առաջացան տասից ավելի ամիրայություններ կամ տայֆաներ (طائفة), որոնցից առավել հայտնի էին Տոլեդոն, Սարագոսան և Վալենսիան։ Տայֆաները բավական արագ ընկան Աֆրիկայում ստեղծված բերբերական Ալ-Մորավիների պետության ազդեցության տակ (1040-1147), որոնց փոխարինելու եկան Ալ-Մոհադները (1121-1269)։ Այսպիսով՝ իսլամադավան բնակչության ու վերնախավի ներկայությունը Իսպանիայում ավելի ուժեղացավ։
Միևնույն ժամանակ Լեոնից բացի Պիրենեյան թերակղզում իրենց ազդեցությունը զորեղացրին Կաստիլիայի արևելյան հարևան Նավառան, ինչպես նաև Արագոնի թագավորությունն ու Բարսելոնի կոմսությունը։ Վերջինս ձևականորեն գտնվում էր Ֆրանսիայի թագավորության կազմում։ Նավառան, Արագոնը և Բարսելոնը տեղակայված էին Պիրենեյան լեռներում և կարողանում էին պաշտպանվել մուսուլմանների հարձակումներից։
1065 թվականին Ֆերդինանդ I-ը մահացավ, և նրա տարածքները բաժանվեցին երեխաների միջև։ Սանչո II-ը դարձավ Կաստիլիայի, Ալֆոնսո VI-ը՝ Լեոնի և Գարսիան՝ Գալիսիայի արքա , իսկ աղջիկներին բաժին հասան քաղաքները. Ուրակային՝ Զամորան և Էլվիրային՝ Տորոն։
Սանչո II-ը զորքերով Ալֆոնսո VI-ի հետ և միասին գրավեցին և բաժանեցին Գալիսիայի թագավորությունը։ Սանչոն հետագայում հարձակվեց Ալֆոնսոյի վրա և միավորեց Լեոնը Կաստիլիային, իսկ Ալֆոնսո VI-ին բանտարկեց։ Նրանց քույր Ուրակայի կողմը անցավ Լեոնի բանակի մեծ մասը, ով պատսպարվեց Զամորայում։ Սանչոն պաշարեց քաղաքը, սակայն սպանվեց Բելլիդո Դոլֆոսի կողմից։ Կաստիլիական բանակը նահանջեց։ Արդյունքում գահին վերադարձավ Ալֆոնսո VI-ը, ով վերականգնեց Լեոնի տարածները, նաև դարձավ Կաստիլիայի և Գալիսիայի արքա։ Ալֆոնսոյի օրոք սկսվեցին հարաբերություններ հաստատել այլ եվրոպական թագավորությունների, ներառյալ Ֆրանսիայի հետ։ Նա ամուսնացրեց իր աղջիկներին ֆրանսիացի կոմսերի հետ։ Ալֆոնսո VI-ի մահից հետո նրան փոխարինեց իր դուստր Ուրական, ով հետո ամուսնացավ Արագոնի արքա Ալֆոնսո I-ի հետ։ Սակայն նրանց հարաբերությունները միանգամից սրվեցին և Ալֆոնսոն 1114 թվականին անհաջող փորձ արեց նվաճել Ուրակայի տարածները։ Ուրական նույնպես ստիպված էր պայքարել իր որդու՝ (առաջին ամուսնությունից) Գալիսիայի թագավորի դեմ իր իրավունքները պահպանելու համար։ Երբ Ուրական մահացավ Կաստիլիայի և Լեոնի թագավոր դարձավ նրա որդին՝ Ալֆոնսո VII-ը։ Իր կառավարման տարիներին Ալֆոնսո VII-ը փորձեց իրան միավորել թուլացած Նավառայի և Արագոնի թագավորությունները։ Արքայի հավակնությունները, սակայն, չկարողացան հասնել իրենց նպատակին, քանի որ Արագոնը միավորվեց Բարսելոնայի կոմսության հետ։ Այդտեղ վերջնականապես վերացավ Ֆրանսիայի ազդեցությունը
Քրիստոնեություն և իսլամ
Արաբական տիրապետության ընթացքում (711-1492) Կաստիլիայի կենտրոնական մասը, ինչպես նաև Իսպանիայի հիմնական մասը օգտագործվում էր գյուղատնտեսական նպատակներով ։ Նրանք կարողացան զարգացնել Իսպանիայի տնտեսությունը նաև արհեստների ու առևտրի տեսանկյունից, զարկ տալ մշակույթին ու արվեստներին։ Մինչ այդ Պիրենեյան թերակղզին դարեր շարունակ համարվում էր Հռոմեական, ավելի ուշ՝ Բյուզանդական կայսրության հետամնաց ծայրամաս, որտեղ իշխանություն նվաճած վեստգոթերի վայրի ցեղերը կարողացել էին հիմնել ինքնուրույն թագավորություն։ Վաղ միջնադարի ավարտին՝ մասնավորապես 7-րդ դարի ընթացքում ու 8-րդ դարի սկզբին, տեղի ունեցան արաբական նվաճումները։ Ենթարկեցնելով Սասանյան Պարսկաստանը (226-642) և նվաճելով Բյուզանդական կայսրության տարածքների երեք քառորդը՝ անապատաբնակ արաբները ստեղծեցին ժամանակի ամենահզոր կայսրությունը՝ Արաբական խալիֆայությունը։ Հյուսիսային Աֆրիկայում արաբները նվաճել էին նախկին հելենական Եգիպտոսը և Լիբիան ։ Արաբական պետականության կայացման մեջ ուրույն տեղն են գրավել հելլենիստական ու պարսկական ավանդույթները, գիտությունն ու մշակույթը ։ Որոշ ժամանակ անց մեծաքանակ թարգմանական գրականության շնորհիվ Բաղդադի, Դամասկոսի ու Մեքքայի գրադարաններում հայտնվում են հին աշխարհի նշանավոր փիլիսոփաների աշխատությունները։ Թարգմանական աշխատանքներն արվում էին ոչ միայն արաբների, այլև պարսիկների, հնդիկների, հույների ու ասորիների միջոցով։
750 թվականին Արաբական խալիֆայության կենտրոնական նահանգներում սկսված ապստամբությունն ավարտվեց Աբբասյանների հաղթանակով։ Աբու ալ-Աբբասի հաջորդ Աբու Ջաֆար ալ-Մանսուրը մայրաքաղաքը Դամասկոսից տեղափոխեց նորակառույց Բաղդադ ։ Այստեղ նա հեմնեց մեծ գրադարան, որը պարունակում էր հունական դասական գրություններ։ Ալ-Մանսուրը հրամայեց համաշխարհային գրականության հարուստ հավաքածուն, որը գրված էր հունարենով, արամեերենով և պարսկերենով, թարգմանել արաբերեն։ Թարգմանվեցին ու պետության կառավարման մեջ օգտագործվեցին նաև Պարսկաստանի արքա Խոսրով I Անուշիրվանի (531-578) հրամանով գրված օրենքներն ու կանոնները ։ Ուսումնասիրելով հունական գրականությունը Աբբասյանները սկսեցին նայել իսլամին հունական աչքերով և հույներին իսլամական աչքերով ։ Աբբասյանների ժամանակաշրջանի փիլիսոփաները նաև կարծում էին, որ իսլամը ոչ միայն կարևորագույն կրոնն է, այլ նաև ուսուցողական մեծ առաքելություն ունի ։ Խաչակրաց արշավանքների շնորհիվ մինչ այդ մոռացված հարուստ մշակույթը դարեր անց նորից արմատներ ձգեց Եվրոպայում, որտեղ սկսվեց Վերածննդի դարաշրջանը։ 12-րդ դարի ընթացքում Եվրոպան ունեցավ մեծ ինտելեկտուալ ձեռքբերումները, որոնց մի մասը պայմանավորված էր Կաստիլիայի կողմից մեծագուն մշակութային կենտրոն Տոլեդոյի նվաճմամբ (1085 թվական)։ Այստեղ հայտնաբերվեց արաբական դասական գրադարանը, որտեղ պահպանվում էին իսլամական գիտնականների և փիլիսոփաների բազմաթիվ աշխատություններ։ 12-րդ դարի կեսերին այստեղ հիմնվեց Տոլեդոյի դպրոցը, որը սկսեց թարգմանել գիտական և փիլիսոփայական աշխատությունները հունարենից և արաբերենից լատիներեն։ Քաղաքում կար նաև մեծաքանակ հրեական բնակչություն։ Շատ եվրոպական գիտնականներ, ներառյալ Դանիել Մոռլեացին և Ժերարդ Կրեմոնացին մեկնեցին Տոլեդո հետագա կրթություն ստանալու նկատառումով։ Տոլեդոն դարձավ Կաստիլիայի նոր մայրաքաղաքը։
Տոլեդո քաղաքը դարձավ երեք՝ քրիստոնեական, իսլամական ու հրեական մշակույթների խոշոր կենտրոն։ Այն գտնվում էր Պիրենեյան թերակղզու կենտրոնում և աշխուժորեն մասնակցում էր իսպանական առևտրին ու քաղաքական անցուդարձերին։ Ավելի ուշ շրջանում, երբ Կաստիլիայի թագավորությունը հզորացավ ու սկսեց մեկը մյուսի հետևից գրավել թերակղզու բոլոր պետությունները, նոր մայրաքաղաք Մադրիդը կառուցվեց Տոլեդոյից ոչ հեռու՝ նրա ոճով ու ճարտարապետությամբ։
Վերջնական միացում Լեոնի հետ
Ալֆոնսո VII-ը վերականգնեց թագավորական ավանդույթը և թագավորությունը բաժանեց իր որդիների միջև։ Սանչո III-ը դարձավ Կաստիլիայի թագավոր, իսկ Ֆերդինանդ II-ը Լեոնի թագավոր։ Ֆերդինանդ III-ը արքան ժառանգել էր Կաստիլիայի թագավորությունը իր մորից՝ Բերենգուելայից, 1217 թվականին։ 1230 թվականին նա ժառանգում է նաև Լեոնի թագավորությունը իր հորից՝ Ալֆոնսո IX-ից։ Բացի այդ նա օգտվեց Ալ-Մոհադների կայսրության անկումից և նվաճեց Գվադալախարա գետի հովիտը և նվաճեց Մուրսիայի տայֆան։
Կաստիլիայի և Լեոնի կոմսությունները միավորվեցին, այստեղից սկիզբ առավ Կաստիլիայի թագի գաղափարը, որը բացի Կաստիլիայի, Լեոնի, նվաճված տայֆաներից ներառեց նաև արաբներից նվաճված այլ տարածքներ՝ այդ թվում Կորդովայի տայֆան, Մուրսիայի տայֆան, Խաենի տայֆան և Սևիլյայի տայֆան։ Այսպիսով՝ Կաստիլիայի միացյալ թագավորության մեջ մտան Պիրենեյան թերակղզու հիմնական տարածքները՝ բացի Արագոնի ու Պորտուգալիայի թագավորություններից։
Տրաստամարայի տոհմ
Տրաստամարայի տոհմը թագավորական տոհմ է, որը կառավարել է Կաստիլիայում 1369-1504, Արագոնում՝ 1412-1516, Նավառայում՝ 1425-1479 և Նեապոլում 1442-1501 թվականներին։
Անունը ստացել է Տրաստամարա կոմսից ։ Տիտղոսը առաջին անգամ օգտագործել է Կաստիլիայի թագավոր Հենրի II-ի կողմից, 1369 թվականին մինչև գահին բազմելը, իր եղբոր՝ Պետրոսի հետ քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում։ Տրանստամարայի տոհմի ներկայացուցիչները եղան իսպանական ծագմամբ վերջին միապետերը։
Կաստիլիայի և Արագոնի թագերի միավորում
Արագոնի թագավոր Ֆերդինանդ II-ի և Կաստիլիայի թագուհի Իզաբելլա I-ի ամուսնությունից հետո 1469 թվականին սկսվեց ընտանեկան միությունը երկու թագավորությունների միջև։ Նրանք հայտնի դարձան որպես Կաթոլիկ միապետներ (los Reyes Católicos): Իզաբելլան ժառանգել էր թագը իր եղբորից և Ֆերդինանդը որպես նրա ամուսին դարձավ Կաստիլիայի թագավոր 1474 թվականին։ Երբ Ֆերդինանդը ժառանգեց նաև Արագոնի թագը 1479 թվականին, Կաստիլիայի թագը և Արագոնի թագի տարբեր տարածքներ միավորվեցին մեկ ընդհանուր երկրի ներքո, որը կոչվեց Էսպանա (Իսպանիա)։ Կաթոլիկ միապետները սկսեցին բուրժուազիայի և ազնվականության իշխանության նվազեցման քաղաքանություն, ինչը նպաստեց թագավորության զարգացմանը։ 1492 թվականին Կաստիլիայի թագավորությունը նվաճեց վերջին մուսուլմանական երկիր Գրանադան` վերջ դնելով մուսուլմանական իշխանությանը Պիրենեյան թերակղզում և ավարտեցին Ռեկոնկիստան։
16-րդ դար
Իզաբելայի մահից հետո 1504 թվականին, նրա դուստրը` Խուաննա I-ը դարձավ Կաստիլիայի թագուհի, իսկ իր ամուսնը՝ Ֆիլիպ I-ը թագավոր։ Խուաննայի մահից հետո նրա որդին՝ Կառլոս I-ը վեց տարեկան էր, և երկիրը ղեկավարում էր, նրա հայրը՝ Ֆերդինանդ II-ը։ 1516 թվականին միավորված Իսպանիայի առաջին թագավորը դարձավ Սրբազան Հռոմեական կայսր Կառոլս Հաբսբուգը ։ 1519 թվականին նա թագադրվեց նաև Գերմանիայում։
Այսպիսով՝ իսպանական ժողովրդի՝ իսլամադավան նվաճողների դեմ 8 դար տևած պայքարի արդյունքում ստեղծված միացյալ Իսպանիայի թագավորությունը սկսեցին ղեկավարել գերմանացի Հաբսբուրգները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կաստիլիայի թագավորություն Կատեգորիա:Եվրոպայի նախկին միապետություններ Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքական պատմություն Կատեգորիա:Պիրենեյան թերակղզու պատմական երկրներ
Կրապիվնա (գյուղ, Իզյասլավի շրջան)
Կրապիվնա (Кропивна), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Իզյասլավի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կրապիվնա գյուղում բնակվում էր 325 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1261 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 257,73 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Իզյասլավի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Լեմ (Վիչեգդայի վտակ)
Լեմ (Лем), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Վիչեգդա գետի ձախ ափին՝ 440 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 80 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վիչեգդա գետն է, սկսած Սիկտիվկար քաղաքից մինչև ակունք, գետի ենթաավազանը՝ Վիչեգդա, գետի գետային ավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Չուշտասկեմ
Չուշտասկեմ (Чуштаськем), գյուղ Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Կիզներսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Կիզներսկի շրջանի բնակավայրեր
Սզար
Սզար, գյուղ Հունգարիայի Հանրապետության Ֆեյեր երկրամասում։ Ըստ 2004 թվականի մարդահամարի՝ գյուղի բնակչությունը կազմում է 1,678 մարդ, իսկ բնակչության միջին խտությունը 74.14 մարդ/կմ2։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի բնակավայրեր
Վիկտոր Բորգե Ռոզենբաում
Վիկտոր Բորգե Ռոզենբաում (Victor Børge Rosenbaum ), դանիացի դաշնակահար, դիրիժոր և կոմիկ։
Կենսագրություն
Վիկտոր Բորգեն ծնվել է Դանիայի Կոպենհագեն քաղաքում, հրեական ընտանիքում։ Նրա ծնողները երաժիշտներ էին՝ hայրը թավջութակահար էր դանիական թագավորական նվագախմբում, իսկ մայրը՝ դաշնակահարուհի։ Բորգեն, ինչպես մայրը, սովորեց դաշնամուր նվագել, երբ ընդամենը երկու տարեկան էր։ Նրա առաջին մենահամերգը տեղի ունեցավ 8 տարեկան հասակում, իսկ 1918 թվականին Դանիայի թագավորական կոնսերվատորիայում ստանում էր կրթաթոշակ։ Բորգեի առաջին ուսուցիչներից մեկը Վիկտոր Սխիելերն էր, հետագայում նա սովորում է Էգոն Պետրիի մոտ։ Երկրորդ Աշխարհամարտի տարիներին, երբ նացիստները բռնազավթեցին Դանիան, Բորգեն համերգ էր տալիս Շվեդիայում, որտեղից էլ կարողացավ փախչել Ֆինլանդիա։ 1940 թվականի օգոստոսի 28-ին նա ժամանել է Ամերիկա՝ ունենալով ընդամենը 20 դոլար։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դանիացի դաշնակահարներ Կատեգորիա:Դանիացի երաժիշտներ Կատեգորիա:Անձինք Կոպենհագենից Կատեգորիա:Դանիացի դերասաններ Կատեգորիա:Կատակերգուներ Կատեգորիա:20-րդ դարի դանիացիներ
Ապենինյան թերակղզի
Ապենինյան թերակղզի (Penisola italiana` Իտալական թերակղզի; նաև` Penisola appenninica), Եվրոպայի խոշորագույն թերակղզիներից։ Գտնվում է աշխարհամասի հարավում և ողողվում է Միջերկրական ծովի ջրերով։ Թերակղզում են գտնվում Իտալիա, Սան Մարինո և Վատիկան պետությունները։ Թերակղզու տարածքը 131,000 կմ² է, երկարությունը՝ 1100 կմ, իսկ լայնությունը՝ 130-300 կմ։ Անվանումն ստացել է թերակղզում գտնվող Ապենինյան լեռներից։
Թերակղզու հյուսիս-արևմուտքում դեպի հարավ-արևելք ձգվում են երիտասարդ ծալքավոր Ապենինյան լեռները, որոնք կազմված են կրաքարից, կավոտ թերթաքարերից և ավազաքարերից։ Լեռները շարունակվում են նաև Սիցիլիա կղզում։ Թերակղզու արևմտյան ափերին և մի քանի կղզիներում կան գործող հրաբուխներ (Ստրոմբոլի, Էթնա, Վեզուվ)։
Թերակղզին և կղզիները հարուստ չեն օգտակար հանածոներով։
Կլիման Ապենինյան թերակղզում և կղզիներում տիպիկ միջերկրածովային է։ Առավել շոգ է Սիցիլիայում (հուլիսի միջին ջերմաստիճանը հասնում է +28 °C, իսկ հունվարինը՝ +10 +12 °C)։
Մշտադալար կաղնիները և Միջերկրական ծովի շրջանի սոճիները, մակվիսների պուրակները, չոր շրջանների ցածրահասակ թփուտնեի մացառուտները (մինչև 1 մ. բարձրությամբ) գրավում են առափնյա դաշտավայրերը և հովիտներով թափանցում լեռները։ 500-800 մ-ից բարձր վայրերում, լեռներում, տարածված են շագանակենու, բոխու, կաղնու լայնատերև անտառները. այստեղից վերև աճում են խառը անտառները։
Բնակչությունը ապրում է գլխավորապես առափնյա դաշտավայրերում և նախալեռներում։
Կատեգորիա:Եվրոպայի տարածաշրջաններ Կատեգորիա:Իտալիայի թերակղզիներ Կատեգորիա:Թերակղզիներ այբբենական կարգով
Եֆրեմովո (գյուղ, Վյազեմսկի շրջան)
Եֆրեմովո (Ефремово), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 379 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի բնակավայրեր
Լամխերի
Լամխերի (ლამხერი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Սամեգրելո-Զեմո Սվանեթ մարզի Մեստիայի շրջանում ։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 1600 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Մեստիայից հեռու է 28 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 14 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Մեստիայի շրջան‎‎‎
Մալքոլմ III (Շոտլանդիայի թագավոր)
Մալքոլմ III (գելերեն Մաել Քոլուիմ մաք Դոննչադա, ), Շոտլանդիայի թագավոր 1058 թվականից մինչև 1093 թվականը։ Հետագայում անվանվել է «քենմոր» («քեան մոր», գելերեն «մեծ առաջնորդ»․« քեան» նշանակում է «առաջնորդ», «գլխավոր» (պետության), իսկ «մոր»՝« նշանավոր», «հանճարեղ»,« մեծ»)  ։ Մալքոլմի 35-ամյա իշխանությունը նախորդել է շոտլանդա-նորմանական դարաշրջանի սկզբին։ Անգլիայի թագավոր Հենրի I-ինն ու Բուլոնի կոմս Եվստաս III-ը նրա փեսաներն էին, ինչը նրան դարձրել է կայսրուհի Մաթիլդայի, Ուիլյամ Ադելինի ու Բուլոնի Մաթիլդայի մայրական կողմի պապիկը։ Նրանք երեքն էլ  12-րդ դարի անգլիական քաղաքականության հայտնի դեմքեր էին։
Մալքոլմի թագավորությունը դուրս չի եկել ժամանակակից Շոտլանդիայի տարածքից․ Շոտլանդիայի հյուսիսն ու հարավը գտնվում էին սկանդինավյան իշխանության տակ նորվեգական նվաճումներից հետո։ Մալքոլմ III-ը վարել է մի շարք պատերազմներ անգլիական թագավորության դեմ, որոնց նպատակը կարող էր լինել Նորթումբրիայի անգլիական կոմսության նվաճումը։ Այս պատերազմները որևէ նշանակալից առաջընթաց դեպի հարավ չեն ապահովել։ Մալքոլմի առաջնային նվաճումը պետք է լիներ տոհմածառի շարունակումը, որը երկար տարիներ իշխել էր Շոտլանդիայում, թեև նրա՝ որպես  թագավորական տոհմի հիմնադրի դերը ավելի շատ կապված է իր կրտսեր որդի Դավիդ I-ի պրոպագանդայի, քան թե պատմության հետ։
Մալքոլմի երկրորդ կինը՝ շոտլանդուհի սուրբ Մարգարեթը թագավորական ընտանիքից միակ սուրբն է Շոտլանդիայում։ Մալքոլմն ինքը աստվածավախությամբ աչքի չէր ընկնում, և բացի Ֆայֆի նշանավոր Դանֆերմլայն վանքից, նրա անունը որոշակիորեն չի կապվում որևէ գլխավոր կրոնական հաստատության կամ եկեղեցական ռեֆորմի հետ։
Ակունքներ
Մալքոլմի հայրը՝ Դունկան I-ը, թագավոր է դարձել 1034 թվականի վերջին, Մալքոլմ II-ի՝ Դունկանի մայրական կողմի պապիկի և Մալքոլմի նախապապի մահից հետո։ Ըստ Ջոն Ֆորդունի, որի ժամանակագրությունը Շեքսպիրի Մակբեթի մի մասի սկզբնական աղբյուրն է, Մալքոլմի մայրը Նորթումբրիայի կոմս Սիվարդի զարմուհին էր, բայց ավելի վաղ թվագրմամբ թագավորական ցուցակում նա նշվել է գելական Սուդեն անվամբ։ Ուրիշ աղբյուրներ պնդում են, որ դուստրը կամ զարմուհին չափազանց երիտասարդ կլինեին տվյալ ժամանակահատվածի համար, ուստի միակ հավանական ազգականը կարող էր լինել Սիվարդի հարազատ քույր Սիբիլը, որի անունն էլ գելերեն թարգմանվել էր որպես Սուդեն։
Դունկանի իշխանությունը հաջողակ չէր և նա սպանվել է 1040 թվականի օգոստոսի 15-ին Մակբեթի կողնից առաջնորդվող Մորայի մարդկանց դեմ ճակատամարտում։ Դունկանը մահացել է երիտասարդ տարիքում, և Մալքոլմն ու իր եղբայր Դոնալբեյնը երեխաներ էին։ Մալքոլմի ընտանիքը փորձել է տապալել Մակբեթին 1045 թվականին, բայց Մալքոլմի պապ Դունքելդի Քրինանը զոհվել են այս փորձի ժամանակ։
Դունկանի մահից անմիջապես հետո նրա երկու փոքր որդիներին ուղարկել են հեռու ապահովության համար, իսկ թե հստակ որտեղ՝ դա հայտնի չէ։ Ըստ մեկ աղբյուրի, մոտավորապես ինը տարեկան Մլաքոլմն ուղարկվել էր Անգլիա, իսկ նրա կրտսեր եղբայր Դոնալբեյնը՝ կղզիներ  ։ Հիմնվելով Ֆորդունի ժամանակագրության վրա կարելի է ենթադրել, որ Մալքոլմն Անգլիայի թագավորությունում Մակբեթի տասնյոթամյա իշխանության մեծ մասն անցկացրել է Էդվարդ Խոստովանողի արքունիքում  ։ Այսօր բրիտանական թագավորական ընտանիքը կարող է իրենց ընտանեկան պատմությունը կապել Մալքոլմ III-ի հետ նրա դուստր Մաթիդայի միջոցով։
1057 թվականի տարբեր ժամանակագիրներ հաղորդում են Մալքոլմի ձեռքով Մակբեթի մահվան մասին, որը տեղի է ունեցել 1057 թվականի օգոստոսի 15-ին Աբերդինշայրում Լումֆանանի մոտ։ Մակբեթին հաջորդել է իր խորթ որդի Լուլաքը, որը թագադրվել էր հավանաբար1057 թվականի սեպտեմբերի 8-ին Սքոունում։  Լուլաքը սպանվել էր Մալքոլմի կողմից «դավաճանությամբ », 1058 թվականի ապրիլի 23-ին Հանթլիի մոտ։ Դրանից հետո Մալքոլմը դարձել է  թագավոր, պաշտոնը հավանաբար ստանձնելով 1058 թվականի ապրիլի 25-ին, թեև միայն Ջոն Ֆորդունն է հաղորդում այս մասին ։
Մալքոլմ և Ինգիբյորգ
Եթե վստահենք Օրդերիք Վիտալիսին, որպես թագավոր Մալքոլմի առաջին գործերից մեկը եղել է 1059 թվականին մեկնելը Էդվարդ Խոստովանողի արքունիք, որպեսզի կազմակերպի ամուսնությունը Էդվարդի ազգականուհի Մարգարեթի հետ, որը Հունգարիայից երկու տարի առաջ էր ժամանել Անգլիա։ Եթե ամուսնության համաձայնությունը կնքվել է 1059 թվականին, ապա այն չի պահպանվել և սա կարող է բացատրել 1061 թվականի շոտլանդացիների ներխուժումը Նորթումբրիա, երբ Լինդիսֆարնը թալանվեց ։ Հավասարապես, Մալքոլմի արշավները Նորթումբրիա կարող էին կապ ունենալ վիճարկվող «կումբրիանցիների թագավորության» հետ, որը վերահաստատվել էր կոմս Սիվարդի կողմից 1054 թվականին, որն էլ գտնվում էր Մալքոլմի հսկողության տակ մինչև 1070 թվականը ։
Օրքնեյինգա սագայում ասվում է, որ Մալքոլմն ամուսնացել է Թորֆին Սիգուրդսոնի այրի Ինգիբյորգի հետ, որը Ֆինն Արնեսսոնի դուստրն էր։ Չնայած ընդհանրապես ենթադրվում է, որ Ինգիբյորգը մահացել է մինչև 1070 թվականը, հնարավոր է որ նա մահացած լինի ավելի վաղ, մոտավորապես 1058 թվականին ։ Օրքնեյինգա սագայում ասվում է, որ Մալքոլմն ու Ինգիբյորգը որդի են ունեցել, Դունկան II-ը (Դոննքադ մաք Մաիլ Քոլուիմ), որը հետագայում դարձել է թագավոր ։ Որոշ միջնադարյան մեկնաբաններ, հետևելով Ուիլյամ Մալմեսբերիին պնդում էին, որ Դունկանն ապօրինի էր, բայց այս պնդումը քարոզչություն էր Մալքոլմի ու Մարգարեթի ժառանգների կողմից՝ միտված Դունկանի ժառանգների՝ Մեիք Ուիլեիմների պահանջներն անվավեր ճանաչելուն։ Մալքոլմի որդի Դոմնալը, որի մահը գրանցված էր 1085 թվականին, Օրքնեյինգա սագայի հեղինակի կողմից չի նշվում։ Ենթադրվում է, որ նա Ինգիբյորգի որդին է եղել։
Ինգիբյորգի հետ ամուսնությունը Մալքոլմին խաղաղություն էր ապահովում հյուսիսում և արևմուտքում։ «Հեյմսկրնգլան» պատմում է, որ նրա հայր Ֆիննը եղել էր Հարալդ Հարդրաադի խորհրդականը, և Հարալդի հետ գժտվելուց հետո Սվեյն Էսթրիդսսոնի՝ Դանիայի թագավորի կողմից ձեռնադրվել էր կոմս, որը կարող էր լինել ևս մեկ հանձնարարական ամուսնության համար։ Մալքոլմը վայելում էր խաղաղ հարաբերություններ Օրքնեյի կոմսության հետ, որը  միացյալ ուժերով ղեկավարում էին իր խորթ որդիները՝ Փոլ և Էրլենդ Թորֆինսոնները։  Օրքնեյինգա սագայում հաղորդվում է Նորվեգիայի հետ կոնֆլիկտի մասին, բայց սա հավանաբար սխալ է, քանի որ կապվում է Մագնուս Բոկոտնի հետ, որը Նորվեգիայի թագավոր է դարձել միայն 1093 թվականին՝ Մալքոլմի մահվան տարում ։