cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Բոսնիա և Հերցեգովինա
Հողեր, կենդանական և բուսական աշխարհ
Ջրաբերակային արգավանդ հողերը տարածված են Սավա գետի ավազանում, իսկ սևահողերը՝ լեռնային շրջաններում։ Անտառները զբաղեցնում են Բոսնիա և Հերցեգովինայի տարածքի 44 %-ը կամ 2273 հազար հեկտար, որոնցից մոտավորապես 2,5 %-ը կազմում են անտառային արհեստական ծառատնկերը։ Երկրի հյուսիսում սաղարթախիտ անտառներն իրենց տեղը զիջել են գյուղատնտեսական հողերին։ Լեռների հյուսիսային գագաթներին մինչև 500 մ և նախալեռնային շրջաններում աճում են կաղնու անտառներ, ինչպես նաև լորենի, թխկի և կնձնի։ Երկրի կենտրոնական մասում աճում են հաճարենու անտառներ, իսկ ավելի քան 800 մ բարձրության վրա՝ բրգաձև սոճու անտառներ, ինչպես նաև եղևնի և սոճի։ Այստեղի էնդեմիկներից են սերբիական կաղնին, որին կարելի է հանդիպել երկրի հարավ-արևելյան շրջաններում։ Ավելի քան 1600 մ բարձրության վրա աճում են ենթաալպիական մարգագետիններ։ Հարավարևմտյան լանջերի դարչնագույն հողերի վրա աճում են քարե կաղնի, մշտականաչ թուփ և մակվիս։ Ավելի քան 300 մ բարձրության վրա գտնվող ճիմ-կարբոնատային հողերում տարածված են անտառների համադրությունը շիբլյակների հետ ։
Լեռնային շրջաններում ապրում են արջը, գայլը, անտառային կատուն, եվրոպական լուսանը, կզաքիսը, ազնիվ եղջերուն, այծյամը, քարայծը, ջրասամույրը, վարազը։ Կարստային տեսակի շրջաններում բնակվում են օձերը, մողեսները և կրիաները։ Խոշոր թռչուններից են խլահավերը, արծիվները և բազեները ։ Բոսնիա և Հերցեգովինայի ազգային պարկերն են Սուտյեսկան, Կոզարան և Ունան, ինչպես նաև Բլիդինյե և Հուտովո Բլատո բնական պարկերը ։
Ներքին ջրեր
Հանքային ջրերի աղբյուրները տեղակայված են Սրեբրենիցայում, Կականում, Ժեպայում, Տեշանում, Ժեպչեում, Մագլայում, Բուսովաչայում, Կիսելյակում և այլ տեղերում։ Հիդրոթերմալ հանքավայրերերը տեղակայված են Տուզլայում, Գրադաչացում, Օլովոյում, Ֆոյնիցայում, Բանյա Լուկայում և Տեսլիչում։ Իլիջայում գտնվող հանգստավայրում ծծմբային ջրի ջերմաստիճանը հասնում է մինչև 58 °С ։
Կլիմա
Բոսնիա և Հերցեգովինայի կլիման հիմնականում չափավոր ցամաքային է՝ տաք ամառներով և չափավոր սառը ձմեռներով։ Հուլիսյան միջին ջերմաստիճանը դաշտավայրերում կազմում է 19-21°С, իսկ լեռներում՝ 12-18°С։ Հունվարյան միջին ջերմաստիճանը դաշտավայրերում տատանվում է 0°С-ից մինչև -2°С, իսկ լեռներում՝ 4°С-ից -7°С։ Տարվա ընթացքում դաշտավայրերում թափվում են 800-1000 մմ տեղումներ, իսկ լեռներում՝ 1500-1800 մմ։ Հարավում և հարավ-արևմուտքում գերակշռում է մերձարևադարձային միջերկրածովյան կլիման։ Այս տարածքում ամառը չոր է և շոգ՝ հուլիսյան 25°С միջին ջերմաստիճանով, իսկ ձմեռը խոնավ է և տաք՝ հունվարյան 5°С միջին ջերմաստիճանով։ Տարվա ընթացքում տեղումների քանակը հասնում է մինչև 1600 մմ, իսկ ամենաշատ տեղումները թափվում են նոյեմբեր և դեկտեմբեր ամիսներին ։
Բնակչություն
1991 թվականի մարդահամարի տվյալների համաձայն՝ Բոսնիա և Հերցեգովինաի բնակչությունը կազմել է 4 377 033 մարդ, որը 3,8 անգամ գերազանցել է 1879 թվականի բնակչությանը, երբ պետությունն օկուպացված է եղել Ավստրո-Հունգարիայի կողմից։ Մինչև 14 տարեկան երեխաները կազմել են ընդհանուր բնակչության 23,5 %-ը, 15-ից 64 տարեկան մարդիկ՝ բնակչության 67,7 %-ը, իսկ 65 տարեկանից բարձր մարդիկ՝ 6,5 %-ը ։
Բոսնիա և Հերցեգովինայի բնակչությունը ՄԱԿ-ի տվյալների համաձայն՝ 2010-2015 թվականներին բնակչության աճը կազմել է -0,1 %, քաղաքային բնակչության աճը՝ 0,1 %, իսկ գյուղային բնակչության աճը՝ -0,3 %: 2014 թվականի տվյալների համաձայն՝ բնակչության քաղաքաբնակների թիվը կազմել է 39,6 %, տղամարդկանց կյանքի միջին տևողությունը՝ 73,7 տարեկան, իսկ կանանց՝ 78,8 տարեկան ։ Բոսնիական պատերազմի ժամանակ, 1992-ից 1995 թվականներին, Բոսնիա և Հերցեգովինան լքել են մոտ մեկ միլիոն մարդ՝ հիմնականում սերբեր և խորվաթներ ։ 2011 թվականի ՅՈՒՆԵՍԿՈ-ի տվյալների համաձայն՝ գրագիտության մակարդակը կազմել է 98 % ։
Ազգային և կրոնական կազմ
2013 թվականի մարդահամարի տվյալների համաձայն՝ բնակչության 50,11 %-ը եղել են բոսնիակներ, 30,78 %-ը՝ սերբեր և 15,43 %-ը՝ խորվաթներ, իսկ ըստ կրոնական պատկանելիության՝ 50,7 %-ը՝ մուսուլմաններ, 30,7 %-ը՝ ուղղափառներ, իսկ 15,2 %-ը՝ կաթոլիկներ ։
Ըստ 1991 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Բոսնիա և Հերցեգովինայի բնակչության 43,5 %-ը եղել են բոսնիակներ, 31,2 %-ը՝ սերբեր, 17,4 %-ը՝ խորվաթներ և 5,6 %-ը՝ հարավսլավներ։ Ազգային փոքրամասնությունների միջև երկրում ապրել են 0,2 % չեռնոգորցիներ, 0,2 % գնչուներ, 0,1 % ալբանացիներ, 0,1 % ուկրաինացիներ, 0,1 % սլովենացիներ և 0,1 % մակեդոնացիներ։ Երկրում նաև ապրում են հունգարացիներ, իտալացիներ, չեխեր, լեհեր, գերմանացիներ, ռուսներ, սլովենացիներ, թուրքեր, ռումինացիներ և այլք։ 2005 թվականի տվյալների համաձայն՝ բնակչության ավելի քան 10 %-ը կազմել են գնչուները ։
Սերբերն ու խորվաթները դարերից ի վեր բնակվել են Բոսնիա և Հերցեգովինայի տարածքում ։ Բոսնիակները որպես ազգ կազմվել են իսլամցման քաղաքականության արդյունքում, որն անցկացվել է Օսմանյան կայսրության կողմից ։
Լեզուներ
Եվրոպական պաշտոնական լեզուների մագաղաթի համաձայն՝ Բոսնիա և Հերցեգովինան ճանաչում է հետևյալ փոքրամասնությունները լեզուները՝ ալբաներեն, չեռնոգորերեն, չեխերեն, իտալերեն, հունգարերեն, մակեդոներեն, գերմաներեն, լեհերեն, ռումիներեն, սլովակերեն, թուրքերեն, ուկրաիներեն, իդիշ և լադինո ։ Գերմանալեզվական փոքրամասնությունը Բոսնիա և Հերցեգովինայում, հիմնականում, կազմված է Դանուբի շվաբիաներից, որոնք այս տարածքում բնակություն են հաստատել Հաբսբուրգյան միապետության ժամանակ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո տեղահանության և բռնի ասիմիլյացիայի պատճառով Բոսնիա և Հերցեգովինայի էթնիկ գերմանացիների թիվը զգալի նվազել է ։
Տարաբնակեցման համակարգ
2013 թվականի մարդահամարի նախնական տվյալների համաձայն՝ բնակչության միջին խտությունը կազմել է 74,8 մարդ/կմ², Բոսնիա և Հերցեգովինայի Դաշնությունում՝ 90,9 մարդ/կմ², իսկ Սերբական Հանրապետությունում՝ 53 մարդ/կմ²։ Բնակչության ամենամեծ խտությունն առկա է կենտրոնական շրջաններում և պետության հյուսիսային հատվածում ։ Բնակչությունը կենտրոնացված է գետերի հովիտներում, իսկ լեռնային շրջանները քիչ են բնակեցված։ Ըստ 2003 թվականի տվյալների՝ քաղաքաբնակները կազմել են բնակչության 43 %-ը։ 2001 թվականին տնտեսության մեջ զբաղված է եղել ավելի քան 1 միլիոն մարդ ։
1991 թվականի մարդահամարի համաձայն՝ Բոսնիա և Հերցեգովինայում հաշվվել է 5825 բնակավայր, որոնցից 39-ն ունեցել են ավելի քան 10 000 բնակչություն։ Քաղաքների ժամանակակից ցանցը կազմվել է XX դարում, երբ Սարաևոն եղել է պետության վարչական կենտրոնն ու խոշորագույն քաղաքը, Բանյա Լուկա, Տուզլա, Զենիցա և Մոստար քաղաքները համարվել են խոշոր շրջանային կենտրոններ, իսկ Բիհաչը, Պրիեդորը, Դոբոյը, Բրչկոն, Մոդրիչան և Տրեբինեն՝ շրջանային կենտրոններ ։ Հերցեգովինան պետության ամենաքիչ ուրբանիզացված մարզն է ։
Սիմվոլիկա
Բոսնիա և Հերցեգովինայի զինանշան, Բոսնիա և Հերցեգովինայի պետական խորհրդանիշներից մեկը ։ Զինանշանի ներկայիս տեսքն ընդունվել է 1998 թվականի մայիսի 18-ին, փոխարինելով նախկին զինանշանին։ Նախկին զինանշանն ընդունվել էր 1992 թվականին Բոսնիա և Հերցեգովինայի անկախության հռչակագրի ստորագրման հետ զուգընթաց (անկախություն Թուրքիայից) ։
Սահմանադրական կարգ
Բոսնիա և Հերցեգովինան ըստ կառավարման ձևի Խորհրդարանական հանրապետություն է ։ Պետական լեզուներն են բոսնիերենը, խորվաթերենը և սերբերենը ։ Բոսնիա և Հերցեգովինայի Սահմանադրությունը համարվում է Դեյոթյան համաձայնագրի № 4 հավելվածն, որը ստորագրվել է 1995 թվականի դեկտեմբերի 14-ին Փարիզում։ Սերբական Հանրապետությունը գոյություն ունի իր սեփական Սահմանադրության հիման վրա, որն ընդունվել է 1992 թվականի սեպտեմբերի 14-ին ։ Դեյոթյան համաձայնագիրը սահմանել է Գերագույն ներկայացուցչի պաշտոնն, որն օժտված է բարձրագույն իշխանությամբ ։
Պետական կարգ
Բոսնիա և Հերցեգովինան ըստ պետական կարգի դաշնություն է ։ Նաև Բոսնիա և Հերցեգովինայում բացակայում են պետական մարմիններն, որոնք կոչվում են դաշնային։ Ֆորմալ տեսանկյունից Բոսնիան ունիտար ապակենտրոնացված հանրապետություն է։ Սակայն բոսնիական կենտրոնական իշխանությունն այնքան թույլ է, որ Բոսնիայի գրականությունում այն հաճախ բնորոշվում է ոչ որպես դաշնային, այլ որպես կոնֆեդերացիա  ։
1995 թվականի Բոսնիա և Հերցեգովինայի սահմանադրության համաձայն՝ հանրապետությունը կազմված է երկու կազմավորումներից (էնտիտետներից)՝ Բոսնիա և Հերցեգովինայի Դաշնությունից և Սերբական Հանրապետությունից ։
Դատական համակարգ
Դատական համակարգն իր մեջ ներառում է Բոսնիա և Հերցեգովինայի սահմանադրական դատարանը, Սերբական Հանրապետության և Բոսնիա և Հերցեգովինայի Դաշնության սահմանադրական և բարձրագույն դատարանները, Բոսնիա և Հերցեգովինայի դատարանը, 16 կանտոնային և շրջանային դատարանները և 51 համայնքային ու հիմնական դատարանը, ինչպես նաև Բանյա Լուկայի Բարձրագույն առևտրական դատարանը ։
Արտաքին քաղաքականություն
Բոսնիա և Հերցեգովինան դիվանագիտական հարաբերություններ ունի (2016 թվականի սկզբին) աշխարհի 165 պետությունների հետ, բացառությամբ Մոնակոյի հետ Եվրոպայում և Աֆրիկայի, Ասիայի, Օվկիանիայի և Կենտրոնական Ամերիկայի մի շարք պետությունների հետ ։ Բոսնիա և Հերցեգովինան դիվանագիտական ներկայացուցչություններ (2016 թվականի սկզբին) ունեն աշխարհի բոլոր մայրացամաքների 45 երկրներում, բացառությամբ Հարավային Ամերիկայի։ Գերմանիայում, Իտալիայում, ԱՄՆ-ում և Թուրքիայում դեսպանատներից բացի նաև տեղակայված են գլխավոր հյուպատոսություններ, Խորվաթիայում բացված է մշակութային կենտրոն ։ Բոսնիա և Հերցեգովինան նախկին Հարավսլավիայի Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Հանրապետության հինգ պետություն-հաջորդներից մեկն է ։ Պետությունն արտաքին քաղաքականություն է վարում հետևյալ գերակայություններին համապատասխան (2016 թվականի սկզբին)՝ ինտեգրացիա ՆԱՏՕ, մասնակցություն ՄԱԿ-ում, Եվրոպայի Խորհուրդ, ԵԱՀԿ, Իսլամական կոնֆերանս կազմակերպություն, ԱՀԿ-ի մեջ մտնելը ։ Երկրում հավատարմագրված են 97 օտարերկրյա դեսպանություններ ։
2016 թվականի փետրվարի 15-ին Բոսնիայի նախագահ Դրագան Չովիչը պաշտոնապես դիմում է ներկայացրել ԵՄ մուտք գործելու համար։ 2016 թվականի սեպտեմբերի 20-ին ԵՄ-ի անդամ երկրները պաշտոնապես ընդունել են այդ դիմումը ։
Զինված ուժեր
Բոսնիա և Հերցեգովինայի զինված ուժերը կազմավորվել են 2005 թվականին Բոսնիա և Հերցեգովինա Ֆեդերացիայի բանակի և Սերբիայի Հանրապետության բանակի հիման վրա։ Դրան նախորդել է Դեյոթյան համաձայնագրով ընդունված 1995 թվականի Բոսնիա և Հերցեգովինայի Հանրապետության բանակի և Խորվաթիայի պաշտպանության խորհրդի միաձուլումը ։
Բոսնիա և Հերցեգովինայի զինված ուժերում հաշվվում են 16 000 մարդ ։ Նրանցից 10 000-ը պրոֆեսիոնալ զինծառայող, 5 000-ը՝ պահեստային և 1 000-ը՝ քաղաքական գործիչ են ։ Բանակի 45,9 %-ը բոսնիացիներ են, 33,6 %-ը՝ սերբեր, 19,8 %-ը՝ խորվաթներ, 0,7 %-ը՝ այլ զինծառայողներ  ։
Բոսնիա և Հերցեգովինան ԵԱՀԿ-ի և Հարավարևելյան Եվրոպայի հաստատության համաձայնության անդամ է ։
Տնտեսություն
Առավելություններ՝ հաջող անցել է կայուն շուկայական տնտեսության։ Ցածր գնաճ (1.4 %) : Տնտեսության համեմատաբար բարձր զարգացման տեմպեր (Եվրոպայի միջինից ավելին), և ցածր պետական պարտք (Եվրոպայի միջինից ցածր) ։ Համեմատար էժան, և Եվրոպայի այլ երկրների հետ համեմատած լավ կրթված աշխատանքային դաս ։
Թույլ կողմեր՝ աղքատ հումքային բազա։ Ուժեղ կոռուպցիա։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից ի վեր երկրում գործազրկության մակարդակն ամենաբարձրն է։ Արդյունաբերական արտադրանքը նվազել է 85% -ով, ըստ տարբեր աղբյուրների, ընդհանուր նյութական վնասը կազմել է 20-80 մլրդ դոլար։ 1998 թվականին երկրի ՀՆԱ-ն նվազել է ավելի քան 75% -ով։ 1995 թվականից սկսած, երկրի տնտեսությունը վերականգնելու համար տրամադրվել է լայնածավալ միջազգային օգնություն ։
1994-ից մինչև 2014 թվականն ուղղակի ներդրումիների ծավալը կազմել է 6 մլրդ եվրո, այդ թվում Ավստրիայի կողմից՝ 1,3 մլրդ եվրո, Սերբիայի կողմից՝ 1,1 մլրդ, Խորվաթիայի՝ 780 մլն, Ռուսաստանի՝ 518 մլն, Սլովենիայի՝ 462 մլն, Գերմանիայի 326 մլն, Շվեյցարիայի՝ 278 մլն, Նիդեռլանդների՝ 235 մլն, Մեծ Բրիտանիայի՝ 180 մլն, Լյուքսեմբուրգի՝ 169 մլն ։ Բոսնիա և Հերցեգովինայի արտաքին առևտրի աշխարհագրական բաշխում (2014 թվական) `
Ընդհանուր ցուցանիշներ
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից ի վեր երկրում գործազրկության մակարդակն առավելագույնի էր հասել։ Արդյունաբերական արտադրանքը նվազել է 85% -ով, ըստ տարբեր աղբյուրների, ընդհանուր նյութական վնասը կազմել է 20-80 մլրդ դոլար։ 1995 թվականից սկսած, երկրի տնտեսությունը վերականգնելու համար տրամադրվել է լայնածավալ միջազգային օգնություն ։
Ժամանակակից Բոսնիա և Հերցեգովինան վերաբերվում է Եվրոպայի քիչ զարգացած տնտեսություններին ։ 2009 թվականին ՀՆԱ-ի չափը կազմել է 16,202 մլրդ ԱՄՆ դոլար ։ Ըստ ԱՄՀ-ի 2015 թվականի տվյալների՝ Բոսնիա և Հերցեգովինան վերաբերվել է զարգացող երկրներին ։ ՀՏՖ-ի Մրցունակության զեկույցում Բոսնիա և Հերցեգովինան զբաղեցրել է 11-րդ հորիզոնականն՝ առաջ անցնելով Աֆրիկայի աղքատ երկրներից ։ 2015 թվականի դեկտեմբերի Forbes-ի տվյալների համաձայն՝ երկիրն ունի անցումային տնտեսություն, որը կախված է մետաղի, մանածագործվածքի, կահույքի, էլեկտրոէներգիայի արտահանումից, ինչպես նաև օտարերկրյա օգնությունից և փողային փոխանցումներից։ Պետական պարտքը կազմում է ՀՆԱ-ի 45 %, գործազրկությունը՝ 43,9 %, թղթադրամի արժեքազրկումը՝ 0,9 % : ԱՄՀ-ի ըստ 2014 թվականի՝ մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ն կազմել է ԱՄՆ-ի 9833 դոլար կամ ըստ Համաշխարհային բանկի տվյալների՝ ԱՄՆ-ի 9891 դոլար (աշխարհի երկրների միջև 104-րդ և 102-րդ տեղերը համապատասխանաբար) ։
2014 թվականին ներմուծումը կազմել է 16,199 մլն փոխարկելի մարկ, արտահանումը՝ 8,684 մլն, իսկ արտաքին առևտրի հաշվեկշիռը՝ −7,515 մլն ։ 2013 թվականի ներմուծման հիմնական ապրանքներն են էլեկտրոէներգիան, ալյումինի ձուլվածքը, երկաթի ձույլերը, պողապտը, կանացի կոշիկը և այլն։ Արտահանման հիմնական ապրանքներն են նաֆթը և նավթամթերքները, դեղորայքը, քարածուխը և մարդատար ավտոմոբիլները։ Արտաքին առևտրի ներմուծման (2013) հիմնական գործընկերներն են Գերմանիան, Խորվաթիան, Իտալիան, Սերբիան և Ավստրիան, իսկ արտահաման՝ Խորվաթիան, Գերմանիան, Ռուսաստանը, Սերբիան և Իտալիան ։
ՀՆԱ-ի աճ (Համաշխարհային բանկի տվյալներով)
Ֆինանսական համակարգ
Փոխարկելի մարկը Բոսնիա և Հերցեգովինայի ազգային արժույթն է։ 1 փոխարկելի մարկը հավասար է 100 ֆենինգի (, фенинга): Մարկի փոխարժեքի պահպանման համար Բոսնիան և Հերցոգովինան օգտագործում է Արժույթային խորհրդի ռեժիմն, որի ժամանակ մարկի փոխարժեքը կապվում է եվրոյի հետ (կոդ ISO 4217 - EUR)՝ 1,95583։1 հարաբերակցությամբ ։
Երկրում (2016 թվականի սկզբին) գործում են 27 մասնավոր բանկ, որոնցից կեսի գլխավոր գրասենյակները գտնվում են Սարաևոյում։ 2014 թվականի խոշորագույն բանկերն են եղել UniCredit-ի երկու դուստր բանկերը, Raiffeisen Zentralbank-ի դուստր բանկը, Intesa Sanpaolo-ի դուստր իտալական բանկը, NLB Razvojna banka և Nova banka : Օտարերկրյա բանկերից են նաև ավստիրական Hypo Group Alpe Adria ու Erste Bank և ռուսական Սբերբանկը ։
Արդյունաբերություն
1960-ական թվականներին Բոսնիա և Հերցեգովինային ընկնում է ամբողջ Հարավսլավիայի երկաթե հանքաքարի արդյունահանման 99% և կոքսի արտադրության 100%, ածխի արտադրության 40%, թուջի արտադրության 2/3 և պողպատի ձուլման 50% բաժինը։ Բոսնիա և Հերցեգովինան Հարավսլավիայում առաջին տեղն է զբաղեցրել փայտամշակման արդյունաբերության արտադրությամբ և մեծ դերակատարություն է ունեցել քիմիական արդյունաբերության մեջ (Հարավսլավիայում միայն Բոսնիա և Հերցեգովինայում կար սոդայի (Լուկավաց) և քլորի արտադրություն)։
2014 թվականի Բոսնիա և Հերցեգովինայի արդյունաբերության կառուցվածքում բնական հանածոների հանույթին ընկնում էր արտադրանքի մոտավորապես 5 %-ը, վերամշակող արդյունաբերությանը՝ մոտավորապես 74 %, էլեկտրաէներգիայի, գազի, գոլորշու արտադրությանը և մատակարարմանը՝ մոտավորապես 20 % ։
2000 թվականի սկզբին գերմանական Volkswagen-ի և Չեխիայի Skoda-ի աջակցությամբ գործարկվեց ավտոմեքենաների արտադրությունն, որը նրանց ցածր գնի պատճառով մեծ պահանջարկ ունի հարևան երկրներում։ Բոսնիա և Հերցեգովինայի արդյունաբերության մեջ հիմնական ներդրողներից մեկը Սլովենիան է։ 2004 թվականին ավտոմեքենաշինության հիմնական կենտրոններից են եղել Սարաևոն, Մոստարը և Տեշանը։ Մետալուրգիական խոշոր ընկերություններն էին Զենիցայի պողպատաձուլական գործարանը, Մոստարի ալյումինի կոմբինատը և Զվորնիկի ալյումինիումի գործարանը։ Աստիճանաբար երկրում աճում են հանքարդյունաբերությունը, մետալուրգիական և նավթավերամշակման ոլորտները, նաև աճում է տեքստիլ արդյունաբերության, ավտոմեքենաների բաղադրիչ մասերի, ավիացիոն արդյունաբերության և կենցաղային սարքերի արտադրությունը։ Թեթև արդյունաբերության խոշորագույն կենտրոնը Սարաևոն էր ։
Գյուղատնտեսություն
Գյուղատնտեսական նշանակության հողերը զբաղեցնում են ավելի քան երկու միլիոն հեկտար տարածք (պետության տարածքի ավելի քան 40 %), որոնց մեծ մասը զբաղեցնում են վարելահողերը և պարտեզները, ամենաքիչը՝ այգիները և խաղողի այգիները, ինչպես նաև մարգագետինները և արոտավայրերը։ Բանջարեղենը և կարտոֆիլն աճեցվում է ամբողջ երկրով։ Գյուղատնտեսական հողատարածքները հիմնականում տեղակայված են գետային հովիտներում։ Մրգատու այգիները տեղակայված են Սավա գետից հարավ ընկած բլուրներում։ Հերցեգովինայի հարավարևմտյան հատվածում աճեցնում են խաղող և ծխախոտ, ինչպես նաև բոստանային կուլտուրաներ, դեղձեր, ծիրաններ, ձիթապտուղներ, մանդարիններ, կեռասներ, թուզեր։ Գինեգործության կենտրոնը Մոստարի շրջանն է ։
2014 թվականին գյուղատնտեսական հողատարածքները կազմել են 1,011 մլն հա, որից 501 հազ. հա ցանքատարածություններ (որոնց թվում 300 հազար հա Սերբական Հանրապետության տաևածք, 185 հազար հա Բևհ Դաշնության և 13 հազար հա Բրչկո օկրուգի)։ 2013 թվականին Բոսնիա և Հերցեգովինայում ցանվել էր 62 հազար հեկտար ցորեն (անքան, որքան նախորդ տարի), 176 հազար հա եգիպտացորեն (2012 թվականի համեմատ 10%-ով պակաս)։ 2012 թվականին հավաքվել է 208 հազար տոննա ցորեն և 500 հազար տոննա եգիպտացորեն ։ 2011 թվականին երկրում պտղատու ծառերի թիվը գնահատվել է 30 մլն, մրգերի տարեկան արտադրությունը` 320 հազար տոննա։ Սակայն, միևնույն ժամանակ, երկիրը 100 միլիոն դոլարի վերամշակման միրգ և մթերք է ներկրում ։ Մրգերի արդյունաբերական վերամշակումը հիմնականում ներառում է չորացրած մրգերի, հյութի խտանյութերի և ջեմերի արտադրությունը։ Այս ոլորտում կան երկու խոշոր արտադրողներ (Vegafruit, Մալայա Բրեսնիցա և Vitaminka, Բանյա Լուկա), որոնք մրգերից և բանջարեղենից արտադրում են տարեկան մոտ 25 հազար տոննա արտադրանք ։ Անասնաբուծության հիմքն է թռչնաբուծությունը և ոչխարների, խոզերի և կովերի բուծումը ։
Տրանսպորտ
A1 ավտոմայրուղին անցնում է Բոսնիա և Հերցեգովինայի տարածքով։ Այն E73 եվրոպական երթուղու ամենաերկար հատվածն է, որը Կենտրոնական Եվրոպան կապում է Ադրիատիկ ծովի հետ։ Բացի այդ, E661, E761, E762 եվրոպական երթուղիներն անցնում են երկրի տարածքով։ Բոսնիա և Հերցեգովինայի տարածքի վրա կառուցվել է 22,926 կմ ճանապարհ, այդ թվում՝ 19,426 կմ պինդ ծածկով ճանապարհներ և 3,500 կմ՝ գրունտային ծածկով ճանապարհներ ։ Լեռնային ճանապարհների մեծ մասը ցածր թողունակությունով է ։
Բոսնիա և Հերցեգովինայի տարածքում գոյություն ունի 601 կմ երկաթուղային ուղի, 1435 մմ երկաթուղագծի լայնությամբ, ներառյալ 392 կմ էլեկտրաֆիկացված ուղիները։ Երկաթուղային ցանցը 1992 թվականից սպասարկում են երկու ընկերություններ. Սերբիական Հանրապետության տարածքում` Željeznice Republike Srpske (ŽRS), իսկ Բոսնիա և Հերցեգովինայի Դաշնությունյի տարածքում` Željeznice Federacije Bosne i Hercegovine (ŽFBH): Երկաթուղային ճանապարհները երկիրը կապում են Խորվաթիայի հետ հյուսիսում, արևմուտքում և հարավում և Սերբիայի հետ արևելքում ։ 19-20 դարերում երկաթուղային Գաբելա-Զելենիկա գիծը կապում էր երկիրը Չեռնոգորիայի հետ ։
Բոսնիա և Հերցեգովինայում կան 24 օդանավակայաններ, որոնցից 7-ը կարծր մակերեսով, 17-ը՝ հողային ծածկով, ինչպես նաև 6 ուղղաթիռի վայրէջքային հարթակներ։ Երկրում գործում են 4 միջազգային օդանավակայաններ՝ Բանյա Լուկա, Մոստար , Սարաևո և Տուզլա ։ 1994-ից 2015 թվականներին գործել է B&H Airlines ավիաընկերությունը ։ Բոսնիա և Հերցեգովինայի գետի ցանցի հիմքն են Սավայի աջ վտակներն, որոնց միջոցով անցում է բացվում դեպի միջինդանուբյան դաշտավայրը և Ներետվայի հովիտն՝ ապահովելով ելք դեպի Ադրիատիկ ծով։ Սավայով դեպի Խորվաթիա ջրային ուղին բաց է, բայց հազվադեպ է օգտագործվում։ Սավան ունի հետևյալ նավահանգիստները՝ Գրադիշկա, Բրոդ, Շամաց, Բրչկո, Օրաշյե ։
ԶԼՄ
Բոսնիա և Հերցեգովինայի տպագրական հրատարակությունները գտնվում են մասնավոր ձեռքերում ։ Ըստ 2016 թվականի հունվարի տվյալների՝ երկրում հրատարակվում էին 10 ամենօրյա թերթեր ։ Բոսնիա և Հերցեգովինայի Դաշնությունում գտնվում են 59 ամսագրեր, որոնց թվում են Սարաևոյի «Սլոբոդնա Բոսնա» և BH Dani հրատարակությունները, և Սերբական Հանրապետությունում 48 ամսագրեր, 8 նորությունների գործակալություններ ։
2009 թվականի տվյալների համաձայն՝ երկրում հաղորդում էին տարբեր մակարդակի ավելի քան 45 հեռուստատեսական կայաններ։ «Բոսնիա և Հերցեգովինայի ռադիոյի և հեռուստատեսության» կազմում հաղորդում են երեք հեռուստաալիք՝ «Դաշնային հեռուստատեսություն»-ը Բոսնիա և Հերցեգովինայի Դաշնությունում, ՎՆՏ 1-ը և «Սերբական Հանրապետության հեռուստատեսություն»-ը Սերբական Հանրապետությունում ։ Սարաևոյում տեղակայված է քաթական «Ալ Ջազիրա» հեռուստաալիքի կենտրոնական ստուդիան, որը հաղորդում էր նախկին Հարավսլավիայի երկրներում սերբախորվաթերենով ։
Կրթություն և գիտություն
Կրթական համակարգը կազմված է հաստատություններից, որոնք նախատեսված են 3-ից 7 տարեկան երեխաների համար, պարտադիր դպրոցներից 7-ից մինչև 11 տարեկան և 11-ից մինչև 15 տարեկան երեխաների համար, ընդհանուր միջնակարգ դպրոցներից և գիմնազիաներից 15-ին մինչև 19 տարեկան ուսանողների համար, մասնագիտական միջնակարգ դպրոցներից, պրոֆեսիոնալ-զանազանտեխնիկական դպրոցներից և համալսարաններից։ 1966 թվականից գործում է Գիտությունների և արվեստի ակադեմիան։ Հիմնական գիտական հաստատությունները տեղակայված են Սարաևոյում, որոնց թվում են Բոսնիական համալսարանը (հիմնադրված 1997 թվականին՝ որպես բոսնիացիների պատմության և մշակույթի ուսումնասիրման կենտրոն), լեզվաբանության, տերմինային և ատոմային տեխնոլոգիայի, եղանակաբանության համալսարաններն, ինչպես նաև աշխարհագրական, ֆիզիկական և աստղագիտական, մաթեմատիկական, բժշկական, մանկավարժական և այլ ընկերություններ։ Գրադարանների շարքում են Ազգային և համալսարանական գրադարանը (հիմնադրվել է 1945 թվականին), Գազի Խասրբեգովի գրադարանը (1537 թվական) և Ազգային թանգարանի գրադարանը ։
Բարձրագույն կրթության պետական հաստատություններին են պատկանում Սարաևոյի (հիմնադրվել է 1949 թվականին), Տուզլայի (հիմնադրվել է 1976 թվականին), Մոստարի (հիմնադրվել է 1977 թվականին), Բիխաչի, Զենիցայի և Ջեմալ Բիեդիչի համալսարանները Բոսնիա և Հերցեգովինայի Դաշնությունում և Բանյա Լուկայի (հիմնադրվել է 1975 թվականին), Իստոչնո Սարաևոյի համալսարանները, Պրիեդորի բարձրագույն բժշկական, Տրեբինեի բարձրագույն հյուրանոցային բիզնեսի և տուրիզմի դպրոցները՝ Սերբական Հանրապետությունում ։
Մշակույթ
Բոսնիական պատերազմից հետո Բոսնիա և Հերցեգովինայում աշխատանքներ են իրականացվում մշակութային ժառանգությունը պահպանելու ուղղությամբ։ Դա կարելի է տեսնել Մոստարի Հին կամուրջի և պատմական-մշակութային նշանակություն ունեցող այլ շինությունների վերականգնման օրինակով։ Շատ այլ ծրագրեր, ցավոք սրտի, մինչ օրս մնացել են անտեսված քաղաքական տարաձայնությունների ու ֆինանսների բացակայության պատճառով։
Կրոն
Կրոնը Բոսնիա և Հերցեգովինայում ներկայացված է հետևյալ դավանություններից՝ իսլամ (40 %), ուղղափառություն (31 %), կաթոլիկություն (15 %) և այլն (աթեիզմ)։
Պատմություն
Մինչև 10-րդ դարը Բոսնիայի բնակչության մեծ մասը հեթանոս է եղել, սակայն Հերցեգովինայում քրիստոնեության ընդունումը բավականին վաղ է տեղի ունեցել։ Համարվում է, որ առաջին հոգևորականներն այստեղ են ուղարկվել Հռոմի կողմից։ Սակայն 930-ական թվականներին, Բոսնիայի և Սերբիայի միանալուց հետո, Բոսնիայի քրիստոնեական գալուստները վերաենթարկվում էին Կոստանդնուպոլսին։ 968 թվականին Բոսնիան միանում է Խորվաթիային, 1019 թվականին՝ Բյուզանդիային, իսկ 1026 թվականին անկախանում է։ 1080-ական թվականներին Բոսնիայում հաստատվում է կաթոլիկական թեմը։ 1135 թվականին Բոսնիան միացել է կաթոլիկ Հունգարիային, իսկ 1166-1180 թվականներին՝ նորից հայտնվել է ուղղափառ Բյուզանդիայի կազմում, որից հետո նորից անկախացել է։
13-14 դարերին Բոսնիա և Հերցեգովինայի տարածքում գոյություն ուներ երկու կրոն։ Կաթոլիկ էին առավելապես Բոսնիայի հյուսիսային և կենտրոնական հատվածներն, իսկ հարավային Խում (Հերցեգովինա) իշխանությունն, որը 1168-1326 մտնում է Սերբիայի կազմում, գտնվում էր Սերբիայի ուղղափառ եկեղեցու տարածքում և 1219 թվականից ենթարկվում էր անմիջականորեն սերբական արքեպիսկոպոսին։
Առաջին թուրական արշավանքը դեպի բոսնիական հողեր իրականցվել է 1388 թվականին, և 1448 թվականին թուրքերն արդեն նվաճել էին Բոսնիայի կենտրոնական հատվածի մի մասը։ Բոսնիական թագավոր Ստեպան Տոմաշն օգնություն էր խնդրում Կաթոլիկական եկեղեցուց, բայց Հռոմի Պապը նախ և առաջ ցանկանում էր համոզվել Բոսնիայում "երեսների" բացակայությանը։ Տոշամը 1459 թվականին հավաքել է ամբողջ Բոսնիական եկեղեցու հոգևորականությունն, որից հետո հրամայել է նրանց կա՛մ ընդունել կաթոլիկությունը և սկսել ենթարկվել Հռոմի Պապին, կա՛մ լքել թագավորությունը։
Ստեպան Տոմաշն այդպես էր չսպասեց խաչակրաց արշավանքին՝ մահանալով 1461 թվականին։ Հաջորդ տարի նրա որդի Ստեպան Տոմաշևիչը հրաժարվել է հարկ վճարել թուրքական սուլթան Մեհմեդ II-ին։ 1463 թվականի գարնանը սուլթանը Բոսնիա եկավ մեծ բանակով։ Ստեպան Տոմաշևիչի բանակը ջախջախվեց, որից հետո նա սուլթանի հրամանով 1463 թվականին հուլիսին գլխատվեց։
Կաթոլիկների թիվը պատերազմի ընթացքում կրճատվել է ավելի շատ, քան մուսուլմանների և ուղղափառների թիվը։
Այժմ դավանականությունը որոշվում է հիմնականում ազգությամբ՝ սերբերը՝ դավանում են ուղղափառություն (31 %), խորվաթները՝ կաթոլիկություն (15 %)։ Սերբերը և խորվաթներն, որոնք դավանում են իսլամ, իրենց անվանում են բոսնիակներ և մուսուլմաններ (40 %)։
Թատրոն և կինո
Թատերական արվեստը Բոսնիա և Հերցեգովինայում հայտնվել է 19-րդ դարում։ Սարաևոյի ազգային թատրոնը հիմնադրվել է 1919 թվականին, Բանյա Լուկայի թատրոնը՝ 1930 թվականին, Մոստարի թատրոնը՝ 1949 թվականին, Տուզլայի թատրոնը՝ 1949 թվականին, Բոսնիական ազգային թատրոնը՝ 1950 թվականին։ Սարաևոյում կան նաև «Կամերային թատրոն 55» և Մանկական թատրոն ։
Բոսնիայի հետ պահպանված կինոնկարահանումներից ամենահինը 1912 թվականի «Ճամփորդություն Բոսնիայով»-ն է։ 1951 թվականին նկարահանվել է առաջին խաղարկային կինոն՝ կարճամետրաժ ֆիլմ «Սահմանին» և լիամետրաժ «Մայոր ուրվական»։ Հետագայում ֆիլմերը հաճախ նկարահանվել են հարավսլավացի Մեշա Սելիմովիչի, Միրկո Կովաչի, Բրանկո Չոպիչի և այլ գրողների սցենարով։ Պատկերների մեծ մասը նկարահանել է «Բոսնա Ֆիլմ» կինոստուդիան, հաճախ Հարավսլավիայի այլ կինոստուդիաների հետ համատեղ։ 1960-ականներին հիմնադրված «Սուտյեսկա Ֆիլմ» կինոստուդիայի կողմից նկարահանվել են կարճամետրաժ և վավերագրական ֆիլմեր։ 1981 թվականի Սարաևոյում բացվել է Բեմական արվեստի ակադեմիա։ Հարավսլավիայի գոյության տարիներին Բոսնիա և Հերցեգովինայի նկարահանվել են այնպիսի պատկերներ, ինչպիսիք են 1969 թվականի «Ճակատամարտ Ներետվայի վրա», 1981 թվականի «Արդյո՞ք դու հիշում ես Դոլի Բելին»։ 1995 թվականից Սարաևոյում անցկացվում է Սարաևոյի միջազգային կինոփառատոնը։ 1996 թվականին, Բոսնիական պատերազմի ավարտից հետո, նկարահանվել է առաջին խաղարկային պատկերը՝ «Կատարյալ շրջան»։ 21-րդ դարի սկզբին նկարահանվել են «Օրեր և ժամեր» (2004) և այլ ֆիլմեր ։
Գրականություն
Բոսնիայի միջնադարյան գրականությունն, որն առաջացել է 12-րդ դարի վերջում, տարբերվել է թույլ զարգացմամբ՝ երկրում հերետիկոսական Բոսնիական եկեղեցու գերակշռության պատճառով (կաթոլիկ և ուղղափառ եկեղեցիների)։ 14-15 դարերի հնագույն հուշարձաններին վերաբերվում են Դիվոշևո ևանգելիե, Խվալի գիրք և այլն։ Գրական հուշարձաններին են նաև վերաբերվում ստեչակների տապանագիրները։ 15-17 դարերի սերբական վանքերում ստեղծվել է պատմական գրականությունը։ 16 դարում զարգանում է մուսուլմանական գրականությունը թուրքերենով, արաբերենով, բոսնիերենով և պերսիդերենով ։
19-20 դարերի ընթացքում սկսել են ստեղծագործել սերբ բանաստեղծներ Յովան Դուչիչը, Ալեքսա Շանտիչը և սերբ գրող Պետար Կոչիչը։ 20-րդ դարի գրականությունը հիմնականում զարգացել է ռեալիզմի շրջանակներում։ Հասարակական քննադատությամբ հանդես են եկել գրողներ Հասան Կիկիչը և Ն. Սիմիչը։ 1950-1960-ական թվականներին ստեղծագործել են սերբ գրողներ Բրանկո Չոպիչը և Իվո Անդրիչը, որը 1961 թվականին արժանացել է Նոբելյան մրցանակի։ 1970-ական թվականներին ստեղծագործել են բոսնիական մուսուլմանների նոր գրականության հիմնադիրներ Մեշա Սելիմովիչը և Սկենդեր Կուլենովիչը ։
Խոհանոց
Բոսնիական խոհանոցն օգտագործում է բազմաթիվ համեմունքներ, բայց չափավոր քանակությամբ։ Կերակրատեսակներից շատերը թեթև են, եփվում են մեծաքանակ ջրով, սոուսներն ամբողջությամբ բնական են, բաղկացած մեծ մասամբ բանջարեղենի հյութերից։ Տիպական բաղադրամասեր են կարտոֆիլը, լոլիկը, սոխը, սխտորը, ոչ կծու պղպեղը, վարունգը, դդմիկը, գազարը, կաղամբը, ուտելի սունկերը, սպանախը, կանաչ և չոր ընդեղենը, սալորները, կաթը, աղացած, ոչ կծու կարմիր պղպեղը, պավլակա կոչվող կաթնասերը, կայմակը։ Մսով տիպական կերակրատեսակները պատրաստվում են գլխավորապես տավարի, ոչխարի, գառան մսից՝ համաձայն իսլամական սննդակարգի, թեև բոսնիական խորվաթներն ու բոսնիական սերբերը  օգտագործում են նաև խոզի միս։ Տեղական առանձնահատուկ ուտեստներից են չևապին (կան չևապչիչին), բուրեկը, դոլման, սարման, փիլաֆը, գուլաշը, այվարը, մի ամբողջ շարք արևելյան անուշեղեն։ Տեղական լավագույն գինիները պատրաստվում են Հերցեգովինայում, որտեղ կլիման բարենպաստ է խաղող աճեցնելու համար։ Սալորի, խնձորի օղին՝ ռակիան, արտադրում են Բոսնիայում։
Սպորտ
1984 թվականին Սարաևոյում և նրա մերձակայքում անցկացվել են Ձմեռային օլիմպիական խաղերը։ 1960 թվականին Սարաևոյում անցկացվում են շախմատի «Բոսնա-մրցույթներ»։ 1992 թվականին հիմնադրվել է Բոսնիա և Հերցեգովինայի օլիմպիական կոմիտեն՝ Օլիմպիական խաղերում պետության մասնակցության համար ։ 2010 թվականին Բոսնիա և Հերցեգովինայի Դաշնությունում գործել են 37 սպորտային միավորումներ և 1221 ակումբներ, Սերբական Հանրապետությունում՝ 35 և 603 համապատասխանաբար, Բրչկո շրջանում՝ 3 և 75 համապատասխանաբար ։
Խոշորագույն ֆուտբոլային մարզադաշտերն են՝ «Ասիմ Ֆերհատովիչ Հասե» (ավելի քան 35 հազար մարդ տարողությամբ) և «Գրբավիցա» (ավելի քան 16 հազար մարդ տարողությամբ) Սարաևոյում, «Ստադիոն պոդ Բելիմ Բրեգոմ» (ավելի քան 20 հազար մարդ տարողությամբ) Մոստարում, «Բիլինո Պոլե» (ավելի քան 15 հազար մարդ տարողությամբ) Զենիցայում ։ Պետության ֆուտբոլային ակումբների շարքում են՝ «Ժելեզնիչար»-ը Սարաևոյում, «Բորաց»-ը, «Զրինսկի»-ն Մոստարում և այլն։ Բարձրագույն ֆուտբոլային լիգան Բոսնիա և Հերցեգովինայի ֆուտբոլի առաջնությունն է։ Բոսնիա և Հերցեգովինայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականը մասնակցում է Եվրոպայի և աշխարհի առաջնությունների խաղերին։ Այլ սպորտաձևերում միջազգային առաջնություններին մասնակցում են բասկետբոլի կանանց և տղամարդկանց, վոլեյբոլի կանանց և տղամարդկանց, ռեգբիի, հոկեյի, շախմատի և այլ հավաքականները։
Գրականություն
Ռուսերենով Անգլերենով
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինա Կատեգորիա:Եվրոպայի երկրներ Կատեգորիա:Հարավային Եվրոպա Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ Կատեգորիա:Հանրապետություններ Կատեգորիա:Եվրոպայի խորհրդի անդամ երկրներ Կատեգորիա:Հարավային Եվրոպայի երկրներ
Փառ
Փառ, բրոնզափառ, պատինա (իտալ․՝ patina), տարբեր երանգների (կանաչից մինչև դարչնագույն) թաղանթ, որ բնական միջավայրի ներգործությամբ կամ փառապատման, այսինքն՝ տաքացնելու կամ օքսիդացնող նյութերով մշակելու հետևանքով առաջանում է պղնձե, բրոնզե և արույրե առարկաների մակերեսին։ Փառապատումը կատարվում է արվեստի ստեղծագործությունը կոռոզիայի քայքայումից պաշտպանելու համար, ինչպես և օգտագործվում է դեկորատիվ նպատակներով («հնության երանգ» տվող փառի արժանիքը առաջին անգամ գիտակցել են Հին Հռոմի արվեստագետները)։ Փառապատում է համարվում նաև ոչ պղնձի համաձուլվածքից կերտվածքների (օրինակ, գիպսի քանդակները) բրոնզագույնով ներկումը՝ բրոնզափառ։
Վիանա դե Սեգա
Վիանա դե Սեգա  (Viana de Cega), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Վալիադոլիդ պրովինցիայում (Կաստիլիա և Լեոն ինքնավար համայնքում)։ Տարածքը կազմում է 18,00 կմ2։ Բնակչությունը` 1962 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 15 կմ հեռավորության վրա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վալյադոլիդ պրովինցիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Կաստիլիա և Լեոնի բնակավայրեր
19
19 թվական, ոչ նահանջ տարի, որն, ըստ Գրիգորյան օրացույցի, սկսվում է երեքշաբթի օրը։ Այն մեր թվարկության 19-րդ տարին է, 1-ին հազարամյակի 19-րդ տարին, 1-ին դարի 19-րդ տարին, 1-ին դարի 2-րդ տասնամյակի 9-րդ տարին, 10-ական թվականների 9-րդ տարին։
Մահեր
Կատեգորիա:19 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Հիպերթիրեոզ
Հիպերթիրեոզ՝ վիճակ, որն առաջանում է վահանագեղձի կողմից նրա հորմոնների գերարտադրության պատճառով ։ Թիրեոտոքսիկոզ ցանկացած պատճառից առաջացած թիրեոիդ հորմոնների ավելցուկ, որը իր մեջ ներառում է նաև հիպերթիրեոզը ։ Այս տերմինները երբեմն օգտագործում են իրար փոխարեն ։ Ախտանիշները և նշանները ներառում են գրգռվածությունը, մկանային թուլությունը, քնի խանգարումները, տախիկարդիան, տաքության անտանելիությունը, լուծը, խպիպը, ձեռքերի դողը և քաշի կորուստը ։ Ախտանիշները ավելի քիչ են լինում մեծ տարիքում և հղիության ժամանակ ։ Հազվադեպ բարդություն է թիրեոտոքսիկ կրիզը, որի դեպքում տարբեր պատճառներից, օրինակ՝ ինֆեկցիայից ախտանիշները դառնում են ավելի արտահայտված, ջերմությունը ավելի է բարձրանում և կարող է ավարտվել մահով ։ Հակառակ վիճակը հիպոթիրեոզն է, որի դեպքում վահանագեղձը անբավարար է արտադրում թիրեոիդ հորմոններ ։
Հիպերթիրեոզի դեպքերի 50%-80%-ի պատճառը ԱՄՆ-ում Գրեյվսի հիվանդությունն է ։ Այլ պատճառները ներառում են՝ բազմահանգուցային խպիպը, տոքսիկ ադենոման, թիրեոիդիտը (վահանագեղձի բորբոքում), յոդի և վահանագեղձի արհեստական հորմոնների շատ օգտագործումը ։ Ավելի հազվադեպ պատճառ է հիպոֆիզի ադենոման ։ Ախտորոշումը հիմնվում է ախտանիշների, նշանների վրա և հաստատվում է արյան քննությամբ ։ Արյան քննության արդյունքները ցույց են տալիս ԹՏՀ (Թիրեոտրոպ հորմոն) ցածր մակարդակ և բարձրացած տրիյոդթիրոնինի T3 կամ թիրոքսինի T4 մակարդակ։ Ռադիոակտիվ յոդի զավթումը վահանագեղձի կողմից, թիրեոիդ սկանավորումը և թիրեոիդ հակամարմինների քանակի որոշումը օգնում են տարբերակել պատճառը ։
Բուժումը կախված է պատճառից և արտահայտվածության աստիճանից ։ Կան բուժման 3 հիմնական միջոցներ, որոնցից են ռադիոակտիվ յոդով թերապիան, դեղորայքը և վիրահատությունը ։ Ռադիոակտիվ յոդով թերապիայի դեպքում պեր օրալ տրվում է յոդ-131, որը կուտակվում է վահանագեղձում և շաբաթների կամ ամիսների ընթացքում վերացնում է հյուսվածքը ։ Որպես հետևանք առաջանում է հիպոթիրեոզ, որի դեպքում նշանակում են բուժում վահանագեղձի արհեստական հորմոններով ։ Բետա-պաշարիչների օգտագործումը կարող է կառավարել ախտանիշները, իսկ հակաթիրեոիդ դեղերը, որոնցից է մեթիմազոլը, կարող են ժամանակավորապես օգնել ։ Վիրահատություն կատարում են շատ մեծ վահանագեղձի կամ քաղցկեղի դեպքում ։ ԱՄՆ-ում հիպերթիրեոզը ախտահարում է բնակչության 1.2%-ին ։ Այն 2-ից 10 անգամ ավելի հաճախ է զարգանում կանանց մոտ ։ Սկիզբը 20-ից 50 տարեկանում է ։ Ընդհանուր առմամբ հիվանդությունը ավելի հաճախ հանդիպում է 60 տարեկանից բարձր մարդկանց մոտ ։ Համաձայն Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարության տվյալների, 2007 թվականին հիպերթիրեոզ ախտորոշվել է առաջին անգամ 458 մարդկանց մոտ, իսկ 2334 մարդ արդեն ունեցել է այդ խնդիրը։ 2006 թվականին գրանցվել է հիպերթիրեոզի 2563 դեպք, կամ 368-ով շատ ի համեմատ 2005 թվականի տվյալների։ Գրանցված դեպքերից 724 մարդու մոտ հիպերթիրեոզը հայտնաբերվել է առաջին անգամ, որը 300-ով ավելի շատ է 2005 թվականի տվյալի համեմատ ։
Ախտանիշներ և նշաններ
Թիրեոիդ հորմոնը շատ կարևոր է բջիջների նորմալ աշխատանքի համար։ Ավել քանակներով այն չափից շատ արագացնում է նյութափոխանակությունը և սրացնում է սիմպատիկ նյարդային համակարգի ակտիվությունը, առաջացնելով տարբեր օրգան-համակարգերի աշխատանքի արագացում և նմանակում է ադրենալինի գերդոզավորմանը։ Այս ախտանիշներից են տախիկարդիան, սրտխփոցը, դողը, տագնապայնությունը, քաշի արագ կորուստը և հաճախ խոլեսթերինի ցածր մակարդակը։
Հիմնական կլինիկական նշանները ներառում են՝ քաշի կորուստը (հաճախ ուղեկցվող բարձրացած ախորժակով), տագնապայնությունը, տաքության անտանելիությունը, մազաթափությունը (հատկապես հոնքերի արտաքին երրորդականի), մկանային ցավերը, թուլությունը, հոգնածությունը, գրգռվածությունը, հիպերգլիկեմիան, պոլիուրիան (մեծ քանակի մեզ), պոլիդիպսիան (ծարավի ուժեղ զգացողություն), դելիրիումը, դողը, պրետիբիալ միքսեդեման (Գրեյվսի հիվանդության դեպքում), հուզական անկայունությունը, գերքրտնարտադրությունը։ Խուճապային գրոհը, կենտրոնացման անհնարինությունը, հիշողության խանգարումները։ Փսիխոզը և պարանոյան հաճախ են հանդիպում թիրեոտոքսիկ կրիզի ժամանակ և հազվադեպ են մեղմ հիպերթիրեոզի ժամանակ։ Շատ մարդկանց մոտ լինում է ամբողջական ախտադադար, թիրեոիդ հորմոնների նորմալ մակարդակի հասնելուց 1-2 ամիս հետո։ Որոշ դեպքերում նշվում է տագնապայնության աճ վահանագեղձի հորմոնների նորմալ մակարդակի հասնելուց մի քանի ամսից մինչ 10 տարվա ընթացքում ։ Բացի դրանից, հիպերթիրեոզով մարդկանց մոտ կարող է դիտվել սրտխփոց, առիթմիա (ամենահաճախը շողացող առիթմիա), հևոց, լիբիդոյի կորուստ, ամենորեա, սրտխառնոց, փսխում, լուծ, գինեկոմաստիա ։ Երկար ժամանակ չբուժվող հիպերթիրեոզը կարող է բերել օստեոպորոզի։ Այս դասական ախտանիշները կարող են բացակայել մեծահասակների մոտ։
Նյարդաբանական դրսևորումները ներառում են դողը, խորեան, միոպաթիան և որոշ մարդկանց մոտ (հատկապես ասիական ծագման) թիրեոտոքսիկ պարբերական պարալիչը։ Ցույց է տրված կապ վահանագեղձի հիվանդությունների և միասթենիա գրավիսի միջև։ Այս դեպքում կա աուտոիմուն ախտահարում և միասթենիա գրավիսով հիվանդ մարդկանց 5%-ի մոտ հայտնաբերվել է նաև հիպերթիրեոզ։ Միասթենիա գրավիսի ընթացքը հազվադեպ է բարելավվում հիպերթիրեոզի բուժումից հետո, իսկ կապը այս երկու վիճակների միջև ամբողջովին ուսումնասիրված չէ։
Գրեյվսի հիվանդության դեպքում օֆթալմոպաթիայի (աչքի ախտահարումը) պատճառով աչքերը երևում են մեծացած, քանի որ աչքի մկանները ուռչում են և տանում են աչքը դեպի առաջ։ Երբեմն մեկ կամ երկու աչքերը կարող են արտափքվել։ Որոշ դեպքերում պարանոցի առջևի հատվածը մեծացած վահանագեղձի պատճառով լինում է ուռչած ։
Թիրեոտոքսիկ կրիզ
Թիրեոտոքսիկ կրիզը թիրեոտոքսիկոզի ծանր ձև է, որը բնորոշվում է սրտային առիթմիայով (սրտի ռիթմի խանգարում), բարձր ջերմությամբ, փսխումով, լուծով, հոգեկան գրգռվածությամբ։ Ախտանիշները կարող են լինել յուրահատուկ ծերերի, երիտասարդների և հղիների մոտ ։ Սա անհետաձգելի վիճակ է և պահանջում է անհապաղ հոսպիտալացում։ Նույնիսկ բուժման դեպքում մահը գրանցվում է 20%-50% դեպքերում ։
Հիպոթիրեոզ
Հիպերթիրեոզի որոշ տեսակները (Հաշիմոտոյի թիրեոիդիտ) կարող են վերջիվերջո բերել հիպոթիրեոզի (վահանագեղձի հորմոնների պաշարների սպառում վնասման պատճառով)։ Ռադիոակտիվ յոդով բուժումը նույնպես բերում է հիպոթիրեոզի։ Այս դեպքում պետք է պարբերաբար ստուգել հորմոնների մակարդակը և լրացնել քանակը արհեստական հորմոններով։
Պատճառագիտություն
Կան մի հիպերթիրեոզի մի քանի պատճառներ։ Ամենից հաճախ ամբողջ գեղձը շատ է արտադրում հորմոն։ Ավելի հազվադեպ եզակի հանգույցն է պատասխանատու թիրեոիդ հորմոնի մեծ քանակների համար, որը կոչվում է ՙՙՏաք՚՚ հանգույց։ Վահանագեղձի բորբոքումը նույնպես կարող է բերել հիպերթիրեոզի ։ Թիրեոիդ հյուսվածքի ֆունկցիոնալ գերակտիվություն առաջանում է բազմաթիվ կլինիկական վիճակներում։
Մարդկանց մոտ հիմնական պատճառներն են՝ Թիրեոիդ հորմոնների բարձր մակարդակ կարող է առաջանալ որոշ վիճակների ժամանակ՝
Թիրեոտոքսիկոզ կարող է առաջանալ սննդային հավելումների տեսքով ոիրեոիդ հորմոնների մեծ քանակի օգտագործումից, որոնցից է լևոթիրոքսինը։ Այս ֆենոմենը անվանում են նաև էկզոգեն (արտածին) թիրեոտոքսիկոզ ։
Թիրեոտրոպ հորմոնի (ԹՏՀ) մեծ քանակների արտազատումը համարյա միշտ կապված է հիպոֆիզի ադենոմայի հետ և պատասխանատու է հիպերթիրեոզի դեպքերի 1%-ից քիչ դեպքերի համար ։
Ախտորոշում
Յուրահատուկ հակամարմինների մակարդակի չափումը, որոնցից են ԹՏՀ-ընկալչային հակամարմինները Գրեյվսի հիվանդության դեպքում, հակա-թիրեոիդ պերօքսիդազան Հաշիմոտոյի թիրեոիդիտի դեպքում։
Թիրեոիդ սցինտիգրաֆիան կարևոր եղանակ է հիպերթիրեոզի ախտորոշման համար։ Այս եղանակը իր մեջ ներառում է երկու թեստ, որոնք կատարվում են միմյանց հետ կապված՝ ռադիոակտիվ յոդի կլանումը և գամմա տեսախցիկով պատկերումը։ Կլանման թեստը կատարում են սովորաբար յոդ-131-ով (131I): Վերջերս որոշ կլինիկաներում օգտագործվում է յոդ-123 (123I), որը ավելի քիչ է ճառագայթում։ Յոդի այդ իզոտոպով ուսումնասիրությունը համարյա թե իդեալական եղանակ է վահանագեղձի հյուսվածքը ուսումնասիրելու և մետաստազները ի հայտ բերելու համար ։
Բացի ԹՏՀ մակարդակը որոշելուց շատ բժիշկներ որոշում են T3-ի, ազատ T3-ի, T4-ի և/կամ ազատ T4-ի մակարդակը ավելի մանրամասն արդյունքների համար։ Այդ հորմոնների նորմալ մակարդակներն են՝ Հիպերթիրեոզի դեպքում այս մակարդակներից բարձր T4 և T3 մակարդակները հեշտությամբ հայտնաբերվում են։
Հիպերթիրեոզի դեպքում կրեատինկինազան (CK-MB) լինում է բարձրացած ։
Տերոնդել
Տերոնդել (Thérondels), համայնք Ֆրանսիայի Օքսիտանիա երկրամասի Ավերոն գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 478 մարդ, բնակչության խտությունը` 12.43 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 38.47 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 450 կմ հարավ, Թուլուզ քաղաքից` 180 կմ հյուսիս-արևելք, Ռոդեզ քաղաքից` 65 կմ հյուսիս։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 205 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 160-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 45։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 78,0 %։ 160 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 158 անձ (86 տղամարդ և 72 կին)։ Գործազուրկ են եղել 2 անձ (2 տղամարդ և 0 կին)։ 45 անաշխատունակներից 2-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 34-ը` թոշակառուներ, իսկ 9-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Ծխավու
Ծխավու, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառում ։ Գտնվում է Մուշ քաղաքից 23 կմ հեռու՝ Մշո դաշտի հյուսիսարևմտյան մասում՝ Կարին տանող ճանապարհի վրա։
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 300-ից ավելի բնակիչ։
Միրաս (հեռուստաալիք)
«Միրաս», մշակութային ուղղվածության պետական հեռուստաընկերություն Թուրքմենստանում, հեռարձակվում է 2001 թվականից։ Վերահսկվում է Թուրքմենստանի հեռուստատեսության, ռադիոյի և կինեմատոգրաֆիայի պետական կոմիտեի կողմից ։ Հիմնականում ցուցադրվում են սեփական արտադրության հաղորդումներ մշակույթի, արվեստի և թուրքմենական ժողովրդի ժառանգության մասին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքմենստանի հեռուստաընկերություններ Կատեգորիա:2001 հիմնադրումներ Թուրքմենստանում
Անպոն
Անպոն (Annepont), համայնք Ֆրանսիայում՝ Պուատու-Շարանտ երկրամասի Ծովափնյա Շարանտի գավառի Սեն Ժան դ՛Անժելի շրջանում։ Մտնում է Սեն Սավինյեն կանտոնի կազմի մեջ։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 17011։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2010 թվականին կազմում էր 340 մարդ։
Տնտեսություն
2010 թվականի տվյալներով 216 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 151-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 65-ը անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը 69.9 %, 1999 թվականին եղել է՝ 70.4 %)։ 151 աշխատունակ բնակիչներից 142-ը աշխատում էին (75 տղամարդ և 67 կին), անաշխատանք էին 9-ը (0 տղամարդ և 9 կին)։ 65 անգործունակ մարդկանցից 14-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 31-ը թոշակառու, 20-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
(2482) Պերկին
(2482) Պերկին (Perkin), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1980 թվականի փետրվարի 13-ին Հարվարդի աստղադիտարանի կողմից Հարվարդում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,92673 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,7389 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,1145 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1828,83 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,196848 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,13° անկյուն։
Բայկովո (գյուղ, Կոսովոգորսկի շրջան)
Բայկովո (Байково), գյուղ Ռուսաստանի Տվերի մարզի Կոսովոգորսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Տվերի մարզի Կոսովոգորսկի շրջանի բնակավայրեր
Մերկուլովսկի (Շոլոխովսկի շրջան)
Մերկուլովսկի (Меркуловский), գյուղ Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Շոլոխովսկի շրջանում։ Մերկուլովսկի գյուղական համայնքի վարչական կենտրոնն է։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Շոլոխովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ
Վիիտինա
Վիիտինա (Viitina), գյուղ Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Ռիուգե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 154 մարդ։
Ալեքսանդր Ալյաբև
Ալեքսանդր Ալեքսանդրովիչ Ալյաբև, ռուս կոմպոզիտո]։
Կենսագրություն
Ծնվել է օգոստոսի 4 (15)-ին, Տոբոլսկում։ Մասնակցել է 1812 թվականի Հայրենական պատերազմին։ Սպանության կեղծ մեղադրանքով 1825 թվականին ձերբակալվել և աքսորվել է Սիբիր (հետո՝ Կովկաս, Հարավային Ուրալ)։
1830-ական թվականներին վերջերից բնակվել է Մոսկվայում։
Ստեղծագործություններ
Ալյաբևը ռոմանսի ականավոր վարպետ է։ Գրել է 150-ից ավելի երգեր ու օպերաներ («Լուսնյակ գիշեր կամ տան ոգիներ»), սիմֆոնիկ և կամերային ստեղծագործություններ, խմբերգեր, պարեր և այլն։
Մշակել է ուկրաինական, կովկասյան, միջինասիական ժողովուրդների մեղեդիներ։ Մահացել է փետրվարի 22-ին (մարտի 6),Մոսկվայում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս կոմպոզիտորներ
Բեթմեն: Բեթվումենի գաղտնիքը
Բեթմեն․ Բեթվումենի գաղտնիքը (Batman: Mystery of the Batwoman), 2013 թվականի անիմացիոն ֆիլմ, Warner Bros. Animation ստուդիայի արտադրությունը, թողարկվել է  VHS և DVD տարբերակներով, «Բեթմենի նոր արկածները» մուլտսերալի շարունակությունը  ։ ԱՄՆ–ում մուլտֆիլմին շնորհվել է PG վարկանիշ։ 2013 թվականի մարտի 12–ին թողարկվել է Blu-Ray–ի վրա  ։ Ուկրաինայում և Ղազախստանում մուլտֆիլմը թողարկվել է VHS–ի վրա, Էնթեռ–ֆիլմի կողմից, Ռուսաստանում «Պրիմեր Վիդեո Ֆիլմ»-ի կողմից չի թողարկվել, բայց ցուցադրվել է ՏՎ3 հեռուստաալիքով։
Սյուժե
Գոթեմում հայտնվում է նոր սուպերհերոսուհի՝ Բեթվումենը, որի անձը հայտնի չէ նույնիսկ Բեթմենին։ Քաղաքում պարեկության ժամանակ Ռոբինի և Բեթմենի դինամիկ դուետը նկատում է նրան, երբ նա փորձում էր կանգնեցնել բեռնատարը, որը տեղափոխում էր Պինգվինի պլազմային հրացանները։ Բեթվումենին հաջողվում է կամրջից հրել բեռնատարը՝ վարորդի հետ միասին։ Բեթմենը և Ռոբինը փրկում են վարորդին մահից։ Բեթմենը պետք է բացահայտի, թե ով է Բեթվումենը և կանգնեցնի Պինգվինի և Ռուփերթ Թորնի կողմից իրականացվող զենքերի անօրինական վաճառքը Կազնիա երկրում։
Սաունդթրեք
Ֆիլմի սաունդթրեքը թողարկվել է 2016 թվականի մարտի 29–ին, «La-La Land Records» ստուդիայում։ Այն նաև ընդգրկում է «Բռնիր ինձ» կարճամետրաժ ֆիլմի սաունդթրեքը   ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր
Զասկի
Զասկի (Заськи), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Օվրուչի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Օվրուչի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
12
12 թվական, նահանջ տարի, որն, ըստ Գրիգորյան օրացույցի, սկսվում է կիրակի օրը։ Այն մեր թվարկության 12-րդ տարին է, 1-ին հազարամյակի 12-րդ տարին, 1-ին դարի 12-րդ տարին, 1-ին դարի 2-րդ տասնամյակի 2-րդ տարին, 10-ական թվականների 2-րդ տարին։
Մահեր
Կատեգորիա:12 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Վիկտոր Օրտա
Վիկտոր Օրտա (Victor Horta,   ), բելգիացի ճարտարապետ, ճարտարապետության մեջ մոդեռնի (Art Nouveau) հիմնադիրներից։ Օրտայի աշխատանքներից՝ 4 բրյուսելյան տներ, ընդգրկված են ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների  ցանկում։
Կենսագրություն
Վիկտոր Օրտան ծնվել և մեծացել է Գենտում, պատանեկության ժամանակ գնացել է Փարիզ, աշխատել է որպես դեկորատոր, անցել է կիրառական տեխնոլոգիաների և գործերի պրակտիկա։ 1880 թվականին հոր մահից հետո վերադարձել է Բելգիա, և սովորել բրյուսելյան Արվեստի Ակադեմիայում։ Ալֆոնս Բալան՝ Լեոպոլդ 2-րդ թագավորի ճարտարապետը, Օրտային վերցրեց թագավորական պալատի հովանու տակ, որի շնորհիվ նա պողպատյա հիմնակմախքներով աշխատելու փորձ  ձեռք բերեց։ 1885 թվականի Օրտան իր գործունեությունը սկսեց եռամասային տների կառուցումով, այնուհետև նախընտրեց աշխատել հասարակական շենքերում։ 1888 թվականին ընդգրկվեց Բելգիայի արևելյան հայտնի  մասսոնական ժողովարան՝ «Բարեգործական ընկերություն» ։ Նոր արվեստի առաջին ցուցադրության ազդեցության տակ 1892 թվականին Օրտան մոդեռնի նկարիչների գրաֆիկը փոխանցեց քարի վրա, կառուցելով պրոֆեսոր Էմիլյա Տասսելյայի տունը։ Տասելյայի տունը (1893 թ.) համարվում է մոդեռնի ոճով կառուցված աշխարհում առաջին կառույցը։  Լինելով փառքի գագաթնակետին՝ Օրտան կառուցեց Օտրիկի տունը՝ Սխարբեկում, վան Էտվելդի բրյուսելյան տունը, և իր սեփականը՝  Օրտայի թանգարանը։ Պողպատյա հիմնակմախքներ օգտագործելով և հին արվեստի շինծու գծերը ատիճանաբար ավելի ռացիոնալով  փոխարինելով՝  Օրտան կառուցում է Ազգային տունը (1897 թ. հանձնվեց 1850 թ.):
Գերմանացիների կողմից Բելգիան օկուպացնելու ընթացքում Օրտան ապրել է Մեծ Բրիտանիայում և ԱՄՆ-ում։ Վերադառնալով Բրյուել՝ նա շարունակեց իր ակտիվ գործունեությունը, Բրյուսելում կառուցեց Արվեստի պալատ, Տուրնում ՝գեղեցիկ արվեստների թանգարան։
Ծանոթագրություն
<references group="" responsive="1">
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆլամանդացի ճարտարապետներ Կատեգորիա:Բելգիացի ճարտարապետներ Կատեգորիա:Բելգիացի դիզայներներ
Աբներ
Աբներ Ֆիլիպ Սոուզա դե Ալմեյդա (Abner Felipe Souza de Almeida, ), բրազիլացի ֆուտբոլիստ, «Ռեալ Մադրիդ Կաստիլիա» ֆուտբոլային ակումբի պաշտպան։
Կուժանովո
Կուժանովո (Кужаново, Ҡужан), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Աբզելիլովսկի շրջանի կազմում։
Աբներ
Ակումբային կարիերա
Աբները իր կարիերան սկսել է հարազատ երկրում` Բրազիլիայում։ Նրա առաջին ակումբը եղել է ՊՏՍՑ-ն, իսկ հետո նա տեղափոխվել է առավել հայտնի «Կորիտիբա» ֆուտբոլային ակումբ։ Նա «Կորիտիբա»յում անցկացրել է միայն մեկ խաղ ։ 2014/15 մրցաշրջանի սկզբին երիտասարդ ֆուտբոլիստը միացել է «Կաստիլիա» ֆուտբոլային ակումբին։
Կուժանովո
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 287 մարդ։
Աբներ
Կարիերան ազգային հավաքականում
Ազգային հավաքականի պատանեկան թիմի ֆուտբոլիստ։ Մասնակցել է 2013 թվականի ֆուտբոլի պատաներիների աշխարհի առաջնությանը։ 2013 թվականին Աբները նշեց իր նորամուտը Բրազիլիայի երիտասարդական հավաքականում։ Ազգային հավաքականում Աբները անցկացրել է չորս խաղ։