cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Պրենատալ զարգացում
15-16 շաբաթ
Լավ լսվում է սրտի բաբախը։ Սիրտը գործում և արտամղում է օրեկան 600մլ արյուն։ Պտղի մոտ հատնվում են քրտնագեղձերը, զարգանում են ատամները, սկսում են գործել թքագեղձերը։
16-րդ շաբաթում պտուղը և պլացենտան հանդիսանում են միասնական համակարգ, պտուղը ազատ լեղում է ամնիոտիկ հեղուկում (հարպտղաջրեր)։ Այս ընթացքում կատարում են ամնիոցենտեզի ինվազիվ միջամտությունը։ Հարպտղաջրերի հետազոտությունը թույլ է տալիս ախտորոշել բնածին և գենետիկ հիվանդությունները։
ՈւՁՀ-ի ժամանակ, արտաքին սեռական օրգանները տեսնելիս հնարավոր է որոշել պտղի սեռը։
17-18 շաբաթ
17-րդ շաբաթում պտղի երկարությունը կազմում է մոտ 13սմ, քաշը՝ 140գ․։ Այս ընթացքում պտղի քաշը ավելին է քան պլացենտայինը։ Նրա մարմինը ծածկված է բարակ, թավշյա մազերով՝ լանուգայով, որոնք ամբողջ մարմնով տեղակայված են ալիքաձև ինչպես մատնահետքերի նկար։ Մաշկը դեռևս շատ բարակ է, նրա տակ սկսում է տեղակայվել այսպս կոչված գորշ ճարպը, որը մեծ դեր կխաղա ջերմագոյացման պրոցեսներում։ Մոտակա շաբաթներում պտուղը կսովորի շարժել ակնագնդերով։
Պլացենտան մեծանում է պտղի հետ միասին, այս պահին նրա մեջ տեղակաված են հազարավոր արյունատար անեթներ, որոնք բերում են սննդարար նյութեր և թթվածին մայրական օրգանիզմից դեպի պտղի օրգանիզմ։
Մինչև 18-րդ շաբաթը ավարտվում է իմունային համկարգի ձևավորումը։
Հղիության 4-րդ ամսվա վերջում կինը սկսում է զգալ պտղի շարժը։
Կրծքերը տեսանելիորեն փոխվում են, համեմատած նրան թե ինչպիսին էին նրանք հղիության սկզբում։ Հորմոնները պատրաստում են նրանց կաթնարտադրությանը, դեպի կուրծք իրականանում է արյան մեծ հոսք, կրծքագեղձերը չափերով մեծանում են պատրաստվելով կրծքով կերակրմանը։ Ի շնորհիվ դրա կրծքերը կարող են չափերով մեծանալ (որոշ կանանց մոտ մեկ, երկու չափով), իսկ մաշկի տակ սկսում են տեսանելի դառնալ երակները։
18-րդ շաբաթում պտղի երկարությունը կազմում է մոտ 14սմ, քաշը՝ 190գ․։ Այնպես ինչպես ավելի վաղ ժամկետներում պտուղը ունակ է լսելու ձայներ ականջի օգնությամբ, որը մինչ այս ուներ շատ պարզ կազմություն, սակայն այս շաբաթում ականջը ամբողջությամբ ձևավորվում է ուղեղի այն հատվածի հետ, որը պատասխանատու է լսողության համար։
Պտուղը հաճախ փոխում է մարմնի դիրքը, ծալում է ոտքերը, ծծում է մատը։
Պտղի ցանցաթաղանթը դառնում է զգայուն լույսի հանդեպ, այժմ նա կարող է արձագանքել արտաքին միջավայրից եկող վառ լույսին։ Աչքերը ձևավորված են, հայտնվում է թարթման ռեֆլեկսը, ականջները զբաղեցնում են իրենց հիմնական տեղը՝ գլխի կողմանյին հատվածներում։ Պտղի ոսկրերը ձևավորված են, բայց նոր-նոր սկսում են ամրանալ։
Հայտնվում է որովայնի և հետույքի մաշկային զգայունությունը։ Ավարտվում է իգական սեռի պտղի արգանդի ձևավորումը։ Կաթնատամների ծիլերը սկսում են պատվել դենտինով (ատամների հիմնական հյուսվածք), տեղի է ունենում հիմնաական ատամների ծիլերի առաջացում։ Ամեն մի հիմանական ատամի ծիլ գտնվում է կաթնատամի ծիլի ետևում։
Պտուղը սկսում է փուլային քնել և շարժվել, բայց ավելի շատ նախընտրում է քնել։
19-20 շաբաթ
Հղիության 5-րդ ամիսը անդրադառնում է կնոջ օրգանիզմի վրա մեծ վերակառուցումներով՝ սրտային արտամղումը ելային մակարդակից ավելանում է 40%-ով, մոտ 500մլ-ով ավելանում է շրջանառվող արյան ծավալը, այդ իսկ պատճառով հաճախանում է պուլսը, մեծանում է պլազմայի ծավալը արյան մեջ համեմատած էրիթրոցիտների քանակության հետ, միաժամնակ իջնում է հեմոգլոբինի մակարդակը։
Կնոջ ինքնազգացողությունը կարող է վատանալ։ Առաջանում են ցավեր գոտկատեղում, հնարավոր է ջերմության բարձրացում, ցավոտ միզարձակում, քանի որ մեծացած արգանդը ճնշում է միզապարկին։ Մեզի կանգը կարող է հանգեցնել հղիների պիելոնեֆրիտի, ինչ հանդիսանում է վտանգ պտղի հետագա զարգացման համար։
19-րդ շաբաթում պտղի երկարությունը կազմում է մոտ 15սմ, քաշը՝ 240գ․։ Պտուղը մեծացել է ոչ մեծ սմբուկի չափերի։ Նրա մարմինը պատված է սպիտակ, մածուցիկ նյութով, որը կոչվում է vernix caseosa։ Այն պաշտպանում է բարակ և նուրբ մաշկը վնասումներից։ Անհաս երեխաները կարող են պատված լինել այդպիսի քսուքով նույնիսկ ծնվելու ժամանակ։
Իգական սեռի պտղի ձվարանները արդեն պարունակում են ֆոլիկուլներ, որոնք պարունակում են ձվաբջիջներ։ ՈւՁՀ-ն հղիության այս ժամկետում ցույց է տալիս թե ինչպես է պտուղը հպվում պտղապարկի պատերին, դիպչում իր դեմքին, ձեռքերով ձգվում դեպի պորտալար, ծծում մատը։
Պտուղը արդեն կարող է օգտագործել առավելապես աջ կամ հակառակը՝ ձախ ձեռքը։ Նրա ուղեղում ձևավորված են նյարդային բջիջները, որոնք պատասխանատու են հպման, համի, տեսողության, հոտառության և լսողության համար։ Այժմ այս բոլոր համակարգերը կատարելագործվում են։ Բարձր ձայներըարտաքինից կարող են փոխանցվել պտղին։ Պտուղը պատասխանում է սթրեսսին իր ակտիվության մեծացմամբ։ Սկսվում է նյարդերի միելինիզացիայի պրոցեսը, գործւմ է պտղի անհատական արյան շրջանառությունը։ Աղիներում կուտակվում է մեկոնիումը ՝ բջջային մահվան արգասիքները, մարողության արգասիքները խառնված ամնիոտիկ հեղուկով։
20-րդ շաբաթվա վերջում պտղի երկարությունը կազմում է 16սմ, քաշը՝ 300գ․։ Մածուցիկ նյութի պաշտպանիչ շերտի տակ պտղի մաշկը հաստանում է և բաժանվում է շերտերի։
Պտուղը արդեն տարբերակում է գիշերը և առավոտը, կեսօրը և երեկոն և դառնում է ավելի ակտիվ օրվա որոշակի ժամերին։ Ձևավորվում են թարթիչները։
Աչքերը դեռ փակ են, բայց պտուղը կարողանում է լավ կեղմնորոշվել արգանդի խոռոչում՝ օրինակ զույգերը կամ երկվորյակները կարող են գտնել միմյանց դեմքը կամ բռնել ձեռքերով։
Պտուղը ակտիվ շարժվում է մոր արգանդում, սկսում է կուլ տալ հարպտաջրերը։
21-22 շաբաթ
Պտուղը ավելացնում է քաշը ևս 100 գրամով, նրա մոտ միաժամանակ արագ աճում են ոսկորները և մկանները։ Հղի կնոջը ցուցված է ավելացնել կալցիումի քանակությունը սնունդի մեջ, որպեսզի պահպանի ատամների առողջությունը և ազատվի ոտքերում առկա սպազմից՝ կալցիումի պակասով պրովոկացված։
Հղիության ընթացքում հաճախ առաջանում է սպիտահոսություն, որը արտահայտվում է հեշտոցամուտքում կարմրությաբ և սպիտակ, հոտով արտադրությունից սեռական ճեղքից։ Դրա բուժում հղիության ընթացքում անհրաժեշտ է խիստ համաձայնեցել բժշկի հետ։
Այս ընթացքում անհրաժեշտ է ստուգել երկաթի պարունակությունը արյան մեջ։ Հղիների մոտ 20 տոկոսը տառապում են անեմիայով։
21-րդ շաբաթում պտղի երկարությունը կազմում է մոտ 27սմ, քաշը՝ 360գ․։ Սկսած 21-րդ շաբաթից պտուղը սկսում է քաշ հավաքել։ Նա պարբերապար սկսում է կուլ տալ ամնիոտիկ հեղուկ, օգտագործելով այն որպես սնունդ և ըմպելիք, դուրս է բերում խմածը մեզի միջոցով, շնչում և արտաշնչում է (հարպտղաջրերը թարմացվում են ամեն երեք ժամը մեկ)։
Հոնքերը և թարթիչները ամբողջությամբ ձևավորված են։ Լեզվի վրա ձևավորում են համային պտկիկները։ Թարթիչները դեռ փակ են, բայց աչքերը արդեն ակտիվ են։ Աղին ձևավորված է այնքան, որ նրանում հնարավոր է ոչ մեծ քանակությամբ ածխաջրերի մարսում որոնք հարպտղաջրերից ընկնելով բերան անցնում են ամբողջ մարսողական համակարգով դեպի հաստ աղի։
Մինչ այս պահը պտղի լյարդը և լեղապարկը պատախանատու էին արյան բջիջների արտադրման համար, բայց այժմ այս ֆունկցիան իր վրա է վերցնում ոսկրածուծը (լեղապարկը դադարում է արտադրել արյան բջիջներ մինչև 30 շաբաթը, իսկ լյարդը ծննդաբերությունից մի քանի շաբաթ առաջ)։
Կաթնատամների ծիլերի մոտ սկսվում է կրաքարային աղերի նստեցումը և դենտինի վերջնական ձևավերումը։ Ատամի էմալի ձևավորումը սկսվում է ավելի ուշ։
Պտղի ռեպրոուկտիվ համակարգը շարունակում է զարգանալ, արական սեռի պտղի ամորձիները սկսում են իջնել որովայնի խոռոչից։ Իգական սեռի պտղի արգանդը և ձվարանները տեղավորվում են որովայնի ստորին շրջանում, բացի այդ, արդեն ձևավորված է հեշտոցը։
Ողնաշարայի խողովակը պարունակում է 33 ող, 150 հոդ, մոտ 1000 կապան, որոնք նպաստում են պտղի երկարության աճին և քաշի ավելացմանը։
23-24 շաբաթ
Պտղի բոլոր օրգան համակարգերը ձևավորված են, նա կշռում է 500-600գ։ Մինչ 24 շաբաթը ամբողջությամբ հասունանում են նաև թոքերը, ալվեոլները սկսում են արտադրել սուրֆակտանտ՝ այն խանգարում են նրանց կպչելուն շնչառության ժամանակ, սակայն սուրֆակտանտի քանակությունը դեռևս բավարար չէ ինքնուրույն շնչառության համար և վաղաժամ ծննդաբերության դեպքում երեխան պետք է պահվի բարդ ապարատային համակարգ ունեող կուվեզում։ Այնուամենայնիվ եթե նույնիսկ երեխան ողջ մնա մեծ է հաշմանդամության հավանականությունը։
Կարևոր թեստ- հետազոտությունը՝ գլյուկոզայի հանդեպ տոլերանտության որոշումը ավելի հաճախ կատարվում է 24 և 28 շաբաթների միջև։ Այս հետազոտությունը թույլ է տալիս ախտորոշել գեստացիոն դիաբետ հղիի մոտ (դիաբետի ժամանակավոր տիպ, որը առաջանում է հղիության ժամանակ և կարող է առաջացնել խնդիրներ նորածնի մոտ՝ օինակ արյան մեջ գլյուկոզայի ցածր մակարդակ)։ Գեստացիոն դիաբետը կարող է նաև պատճառ դառնալ ծննդալուծման՝ պլանային կեսարյան հատման ճանապարհով, քանի որ մոր հիվանդության պատճառով պտղի չափերը ծննդաբերության ժամանակ կարող են լինել բավականին մեծ։
Այս ընթացքում պտուղը ընդգրկում է ամբողջ արգանդի խոռոչը և սկսում է ձգել նրան, արգանդ՝ ինքը գտնվում է պորտի մակարդակին, ցայլային համաճոնից 24սմ բարձր։
Երբ պտուղը շարժվում է կարող է առաջանալ կարճաժամկետ (1-2 րոպե) Բրեկստոն-Հիքսի կծկանքներ։ Դրանք իրենցից վտանգ չեն ներկայացնում պտղի համար և չեն նշանակում հղիության ընդհատում, հակառակը նրանք պատրատում են արգանդը ծննդաբերությանը, սովորեցնում են նրան կծկվել և թուլանալ։
Քանի որ ներքին ականջ/օգանը, որը պատասխանատու է հավասարակշռության համար արդեն ամբողջովին ձևավորված է, պտուղը կարող է որոշել ո՞ր դիրքում են նա գտնվում, փոխել այն ակտիվ տեղաշարժվելով հարպտղային ջրերում։
Պտղի մաշկը դառնում է պակաս թափանցիկ քանի որ այն սկսում է արտադրել պիգմենտ։ Նրա մոտ ձևավորվում է յուրահատուկ մատնահետքերը՝ որի նմանի չի լինի աշխարհում ոչ մի մարդու մոտ։
25-27 շաբաթ
25-րդ շաբաթում պտղի քաշը հանում է 700-750 գրամի։ Նրա մոտ կատարելագործվում են գլխուղեղի կառույցները, ձևավորվում է կապ մակերիկամների հետ, որոնք սկսում են արտադրել ադապտացիոն հորմոններ՝ գլյուկոկորտիկոիդներ, իսկ հիպոֆիզը՝ ադրենոկորտիկոտրոպ հորմոն, որը նույնպես խթանում է մակերիկամների ֆունկցիան։
Թոքերում տեղի է ունենում սուրֆակտանտ արտադրող բջիջների ուժեղացված աճ։ Այնուամենայնիվ այս շաբաթում ծնված պտուղը ունակ չէ ինքնուրույն շնչելու։
Չնայած, որ պտղի աչքերը փակ էին վերջին մի քանի ամիսների ընթացքում, նրանք շուտով կբացվեն և նա կսկսի թարթել։ Կախված էթնիկ պատկանելիությունից, որոշ երեխաներ ծնվում են կապույտ կամ կապտամոխրագույն աչքերով (որոնք կարող են փոխել իրենց գույնը կյանքի առաջին տարում), իսկ ոմանք՝ շագանակագույն կամ սև աջքերով։
Թարթիչները և մազերը շարունակում են աճել։
20-ից մինչև 28 շաբաթը պտուղը կրկնապատկում է իր հասակը։
Լսողական ապարատը, որը սկսել էր ձևավորվել 18 շաբաթում, այս ընթացքում ամբողջովին ձևավորված է։ Արական սեռի պտղի մոտ ամորձիները իջնում են դեպի փոշտ։
Մոր մոտ շնորհիվ պլացենտար լակտոգենի արագ մեծանում են կրծքագեղձերը։
Այս ընթացքում ցուցված է սկսել կրծքերի պատրաստումը կրծքով կերակրմանը, լվանալ նրանց սառը ջրով, սրբել կոշտ սրբիչով։ Այնուամենայնիվ կրծքի չափից ավել գրգռումը ցուցված չէ, քանի որ ի շնորհիվ ռեֆլեկտոր կապի այն կբերի արգանդի կծկման։
Պտղի մոտ ակտիվ զարգանում են գլխուղեղի կառույցները։
Պտղի մաշկից սկսում են անհետանալ մազերը, բացառությամ ուսերի շրջանի մաշկի։ Ձևավորվում է գլխի մազածածկույթը։ Քթի և ականջի աճառները փափուկ են։ Եղունգները չեն հասնում մատերի ծայրին։
Արգանդի հատակը բարձրանում է ցայլային համաճոնից 28 սմ բարձր, ճնշում է ստոծանին, այդ իսկ պատճառով մոր մոտ կարող է դիտվել դժվարաշնչություն։ Որպեսզի հղին ստանա մեծ քանակությամբ թթվածին նա պետք է շատ զբոսնի մաքուր օդին, որպեսզի կանխարգելի արյան կանգը երակներում և որպես հետևանք վարիկոզ հիվանդության առաջացումը։ Հանգստանալուց ցուցված է պարկել կողքի, կատարել արյան շրջանառության համար անհրաժեշտ հատուկ վարժություններ։
Բացի այդ, 27-28 շաբաթում կատարում են I (0) կամ ռեզուս բացասական մոր արյան հետազոտություն որպեսզի կանխարգելվի հնարավոր հեմատոլոգիական հիվանդությունները նորածինների մոտ։ Դրա համար մորը ներմուծվում է հակառեզուս իմունոգլոբուլին՝ բժշկի ցուցումով, 28 շաբաթում և ծննդաբերությունից հետո առաջին 3 օրը այն դեպքում եթե պտղի ռեզուս գործոնը դրական է։
Երրորդ եռամսյակ
28-րդ շաբաթում պտղի երկարությունը կազմում է մոտ 37սմ, քաշը՝ 1կգ․։ Հաշվի առնելով այն, որ պտուղը անընդհատ աճում է և գրավում է արգանդի խոռոչը ամբողջությամբ, նրա շարժումները ավելի սուր են զգացվում կնոջ կողմից։
Պտղի զարգացումը 28-րդ շաբաթում պայմանավորված է ներքին օրգանների և իրենց ֆունկցիայի կատարելագործմամբ։
Գլխուղեղի կեղևում ավելանում են ծալքերի քանակը, հստակ տարանջատված են կիսագնդերը։ Գործում են մարսողական օրգանները, կատարելագործվում է աղիների պերիլստալտիկ հատկությունները, ենթաստամոքսային գեղձը արտադրում է ֆերմենտներ, իսկ լյարդը՝ լեղի։ Արյունաստեղծման համար պատասխանատու է ոսկրածուծը՝ նախկինում այդ ֆունկիան կատարում էին լյարդը և լեղապարկը։ Թոքերում ավարտվում է բրոնխիալ խողովակների առաջացումը, շնչառական համակարգը գրեթե պատրաստ է ինքնուրույն գործել, մոր արգանդից դուրս։
Աջքեին հայտնվում են թարթիչները, փոքրիկը ժամանակ առ ժամանակ բացում է կոպերը։ Տեսողական անալիզատորը զարգացած է այնքան, որ պտուղը 28 շաբաթում կարող է կենտրոնանալ մեկ կետի վրա։ Նա զգում է հարպտղաջրերի համը և հոտը, արձագանքում է լույսին և ձայներին։ Պտղի մաշկըի գույնը բացանում է, նախկինում այն կարմիր գույն էր։ Մաշկը պատող քսանյութը դառնում է նկատելիորեն քիչ։ Մարմինը պատվում է ճարպի շերտով, որը պատասխանատու է ջերմափոխանակման համար։
Պտուղը քաշ է հավաքում, հայտնվում են ծալքեր։ Կմաղքի ձևավորումը գտնվում է վերջին ստադիայում, և այս պահից սկսվում է ոսկրային հյուսվածքի ամրացումը։
28-րդ անբարենպաստ պայմանների դեպքում հնարավոր է վաղաժամ ծննդաբերության ռիսկ։ Մեծ մասամբ վաղաժամ ծննդաբերությունը բարենպաստ է ավարտվում պտղի համար, մահացութհան դեպքերը դիտվում են հազվադեպ։
29-30 շաբաթ
Արգանի հատակի բարձրությունի ցայլքից, կազմում է 30սմ։ Մայրը սկսում է դժվար շնչել, մեծանում է պուլսի հաճախությունը, կարող է բարձրանալ զարկերակային ճնշումը։ Կարևոր է խիստ հետրևել մոր քաշին, կանխարգելելու համար պրեէկլամպսիան, որը ուղեկցվում է այտուցներով, զարկերակային ճնշման կրիտիկական բարձրացմամբ, մեզի մեջ սպիտակուց ի հայտնաբերմամբ։ Այս ընթացքում մոր քաշը կարող է ավելանալ վոչ ավել քան 50գ օրական, կամ 300գ շաբաթական։ Այս ընթացքի այլ բարդություն է՝ ստորին սիներակի համախտանիշը, որը առաջանում է ստորին սիներակի արգանդով ճնշման հետևանքով։ Համախտանիշը արտահայտվում է հանկարծակի ուշագնացությամբ, նույնիսկ ծանրաբեռնվածության բացակայության պայմաններում։ Որպեսզի կանխարգելվի այդ բարդությունը, ցուցված է հանգստանալ միայն կողքի պարկած դիրքում։
29-րդ շաբաթում պտղի երկարությունը կազմում է մոտ 38սմ, քաշը՝1150գ․։
31-32 շաբաթ
Պտղի դրությունը արգանդում կարող է լինել՝ երկայնաձիգ, միջաձիգ, թեք։ Ճիշտ է համարվում միայն երկայնաձիգ դրությունը։ Որոշվում է նաև պտղի առաջադրությունը՝ գլխային, հետույքային։ Գլխային առաջադրությունը առավել անվտանգ է ծննդաբերության ժամանակ։ Եթեթ առաջադրությունը հետույքային է, պտուղը ունի դեռևս 8 շաբաթ ժամանակ որպեսզի շրջվի արգանդում։
Գործում են նաև պտղի դիրքը փոխելու այլ մեթոդներ ևս, որը կարող է նշանակել միայն բժիշկը։ Պտղի շրջվելուց հետո, հղի կինը սովորաբար սկսում է կրել որովայնային բանդաժ՝ պտղի գլխային առաջադրությունը ֆիքսելու համար։
32-րդ շաբաթում պտղի քաշը կազմում է 1500-ից 1800 գրամ։ Վաղաժամ ծննդաբերության դեպքում նրա ապրելու հավանականությունը ավելի բարձր է, քան նախորդ շաբաթում։ Այնուամենայնիվ թոքերը դեռ բավականաչափ հասուն չեն և նորածնին անհրաժեշտ կլինի կուվեզ և շնչառական ապարատ։
33-34 շաբաթ
34 շաբաթի վերջում պտղի թոքերը դառնում են ամբողջովին հասուն, նրանք կարող են արտադրել բավարար քանակությաբ սուրֆակտանտ, որպեսզի նա ի վիճակի լինի ինքնուրույն շնչել մոր արգանդից դուրս։ Այնումանենայնիվ վաղաժամ ծննդաբերության դեպքում երեխային անհրաժեշտ կլինի կուվեզ, քանի որ ենթամաշկային ճարպային բջիջները նրա մոտ դեռևս քիչ են։ Չնայած նրան որ այս ժամկետում ծնված երեխաների ողջ մնալու հավանականությունը բարձր է, այնուամենայնիվ մնում է հաշմանդամության ռիսկը։
Նրա մարմինը պատված է մազիկներով և գորշ նյութով, ականջախեցիները դեռ շատ փոքր են, բայց արդեն սկսում են գործել, արական սեռի պտղի մոտ ամորձիները իջնում են փոշտ։ Քսուքը, որը պատում էր պտղի մարմինը դառնում է բարակ, իսկ լանուգոն գրեթե ամբողջությամբ անհետանում է։ Ամբողջ մարմնի մակերեսը դառնում է ավելի զգայուն։
Մայրական օրգազմի ժամանակ գրանցվում է պտղի սրտի բաբախի փոփոխություն։
35-36 շաբաթ
Կնոջ ինքնազգացողությունը դառնում է անբավարար։ Նա սկսում է դժվար շնչել՝ հատկապես պարկած, կերակուրը բերում է այրոցի և ստամոքսում ծանրության զգացողության, ակտիվությունը հանգեցնում է պտղի ցավոտ խաղին լյարդի շրջանում։ Այս ամենը տեղի է ունենում է քանի որ պտուղով մեծացած արգադը ճնշում է ստոծանին, ստամոքսը և թոքերը։
35-36 շաբաթում պտղի երկարությունը 46սմ է, իսկ քաշը մոտ 2400գ։ Նյարդային և իմունային համակարգերը դեռևս չեն հասունանում, բացի դրանից նա հավաքում է ճարպ որը անհրաժեշտ է թերմոռեգուլյացիայի համար։ Մնացածում՝ գլխի մազերից մինչև ոտքերի եղունգների ծայրը նա ամբողջովին ձևավորված է։
Եթե նա ծնվի այս պահին նա կունենա 99%-ից ավել հավանականություն ապրելու համար։ Այս շրջանում պտուղը հավաքում է շաբաթական 250-350գ քաշ։ Քանի որ պտուղը աճում է և արգանդը նրա համար արդեն նեղ է, շարժումների թիվը կարող է նվազել։
Գանգի ոսկրերը դեռ շարժուն են, նրանք պետք է դասավորվեն իրար վրա,մինչև գլուխը կանցնի ծննդաբերական ուղիներով։ Այս հատկությունը պտղին թույլ է տալիս լույս աշխարհ գալու։
Զույգ պտուղների մեծ մասը լույս աշխարհ են գալիս հենց այս շաբաթում։
37-38 շաբաթ
Սկսած 37 շաբաթից հղիությունը համարվում է հասում, պտուղը ավարտում է իր զարգացումը։
37—38-րդ շաբաթում, պտղի երկարությունը հասնում է մինչև 50սմ-ի, քաշը 2,7-ից մինչև 3կգ.
Կնոջ ինքնազգացողությունը փոքր ինչ լավանում է, նա սկսում է հեշտ շնչել քանի որ պտղի գլուխը ֆիքսվում է կոնքամուտքում, իսկ արգանդի հատակը կարողանում է իջնել ավելի ներքև։ Այնուամենայնիվ կարող է առաջանալ ցավ գոտկային շրջանում, իսկ անկանոն կծկանքները դառնում են ավելի հաճախ։
Այս ընթացքում վաղաժամ հոսպիտալացման կարող են դիմել այն կանայք ովքեր նախկինում ունեցել են վիրահատություններ արգանդի վրա կամ, երբ նախորդ ծննդաբերության ժամանակ երեխան մահացել է։
Երեխան կարող է ծնվել ցնկացած պահի, բայց ինչքան երկար ( հղիության ժամկետի շրջանակերում ) է նա մնում արգանդում այնքան երկար ժամանակ նա ունի որպեսզի զարգացնի իր ուղեղը հանգիստ պայմաններում, ջերմության և մթության մեջ։ Մինչ այս պահը նա ունակ է անելու այն ինչ նորածինը, բացառությամբ օդ շնչելու և տակդիրներ կեխտոտոտելու։
Կարիք չկա մինչծննդաբերական կծկանքներ հրահրել ավանդական մեթոդներով։ Խոտաբույսերը և կենսաբանական ակտիվ հավելումները կարող են պարունակել վտանգավոր բաղադրիչներ, իսկ անգրագետ ինքնախթնումը կարող է բերել նորմալ տեղակայված պլացենտայի վաղաժամ շերտազատման (ՆՏՊՎՇ), արյունահոսության և այլ ծանր հետևանքների։
39-40 շաբաթ
Պտուղը ևս մի քիչ ավելացրել է քաշը։ Նրա քաշը կարող է գերազանցել 3կգ-ը։
Բոլոր օրգան համակարգերը ամբողջությամբ հասուն են, ենթամաշկային ճարպաբջիջները՝ բավական քանակությամբ են ենթամաշկային, զարգացած են զգայունության օրգնները, երեխայի մաշկի վրա ընդամենը չնչին քսուք գոյություն ունի, որը արդեն չի կարող նրան պաշտպանել հարպտղարջրերից։ Եթե ինչ-ինչ պատճառներով ծննդաբերությունը ուշանում է, այդ դեպքում քսուքի քիչ քանակը կարող է բերել չպաշտպանված հատվածների մացերացիայի, առաջին հերթին հայտնվում են «լոգարանային» ոտքեր և ձեռքեր կամ «լվացարարի ձեռքեր»։ Աղվամազային ծածկույթը պահպանվում է միայն ուսերի շրջանում։ Եղունգները դուրս են գալիս ֆալանգներից։ Արտաքին սեռական օրգաններն արդեն զարգացած են՝ տղաների մոտ ամորձիները փոշտում են, աղջիկների մետ մեծ սեռական շրթերը ծածկել են փոքրերին։
Ծննդաբերական գործունեության սկսման մասին վկայում են կծկանքները, որոնք կրկնվում են ամեն 10 րոպեն մեկ, պտղաջրերի արտահոսքը և արյունային արտադրությունը։
Ծննդաբերությունը բնական ֆիզիոլոգիկան պրոցես է, ինչը ավարտում է հղիությունը, և պայմանավորված է պտղի դուրս գալով արգանդի պարանոցային խողովակով և հեշտոցով՝ այսպես կոչված ծննդաբերական ուղիներով։ Ծննդաբերական գործունեության սկիզբը ազդարարում են կծքանքները։
Առաջին փուլը՝ արգանդի կծկում հստակ ինտերվալներով (կծկանքներ), որը անհաժեշտ է արգանդի պարանոցի հարթման և բացման համար (մինչև 10սմ)։
Երկրորդ փուլ՝ ճիգեր, երբ կծկանքներին միանում են որովայնի մամուլի և միջկողային մկաննեը և ծննդաբերը որովայնի մկանների միջոցով հրում է պտղին ծննդաբերական ուղիներով դեպի դուրս։
Երրորդ փուլի ժամանակ ծնվում է ընկերքը։ Եթե ծննդաբերության ժամանակ կծկանքները չեն պրոգրեսիվում, կամ առողջությանը վտանգ է սպառնում, բժիշկը կարող է արագացնել պրոցեսը կատարելով պտղաթաղանթների հատում, կամ օքսիտոցինային ներերակային ներմուծում։ Այն դեպքում երբ հղիությունը պատկանում է բարձր ռիսկի խմբին կամ կյանքի հանդեպ ռիսկը առաջանում է ծննդաբերության ժամանակ, հնարավոր է առաջանա անհրաժեշտություն ծննդալուծման՝ կեսարյան հատման ճանապարհով, շտապ կարգով։
Զարեչիե (գյուղ, Պրիյատինի շրջան)
Զարեչիե (Заріччя), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Պրիյատինի շրջանում։
Պրենատալ զարգացում
39-40 շաբաթ
Պլանավորված ծննդաբերության օրը ծննդաբերում են միայն կանանց 5%-ը, նրանց մեծամասնությունը դառնում են մայրիկներ պլանավորվածից 2 շաբաթ առաջ կամ հետո։
Զարեչիե (գյուղ, Պրիյատինի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Զարեչիե գյուղում բնակվում էր 266 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,232 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 1146,55 մարդ/կմ²։
Պրենատալ զարգացում
39-40 շաբաթ
Եթե ենթադրյալ ծննդաբերության օրը անցել է, բժիշկը կարող է հղիին ուղարկել ՈՒՁՀ-ի և պտղի վիճակի մոնիթորինգի, հետո ընտրել հետագա գործելակերպը՝ սպասե՞լ թե կատրել ծննդախթանում։
Լույս աշխարհ գալուց հետո երեխաների գլուխը դեֆորմացված է ծննդաբերական ուղիներով անցնելու հետևանքով, մարմինը պատված է լորձով և արյունով։ Երեխայի մաշկը կարող է լինել գունատ, չորության, ցանի տեղամասերով, այս տարբերակները համարվում են նորմա։ Երեխայի օրգանիզմում մայրական հորմոնների առկայության հետևանքով նրա սեռական օրգանները՝ տղաների փոշտը, աղջիկների սեռական շրթերը կարող են լինել մեծացած։ Սա նորմալ է և անցնում է մի քանի օր անց։
Անմիջապես ծննդաբերությունից հետո բժիշկը կատարում է բերանի խոռոչից և քթից լորձի ասպիրացիա, երեխան կատարում է իր առաջին ճիչը։
Կտրում են երեխայի պորտալարը։
Տես նաև
Կատեգորիա:Սաղմնաբանություն Կատեգորիա:Բեղմնավորություն Կատեգորիա:Հղիություն Կատեգորիա:Բազմացում Կատեգորիա:Բժշկություն Կատեգորիա:Մանկաբարձություն Կատեգորիա:Նեոնատալոգիա Կատեգորիա:Մարդաբանություն Կատեգորիա:Մարդու զարգացում
Առվույտ
Առվույտ, բակլազգիների (թիթեռնածաղկավորներ) ընտանիքի միամյա և բազմամյա խոտաբույսերի, հազվադեպ՝ կիսաթփերի ցեղ։ Հայտնի է ավելի քան 150, Հայաստանում վայրի վիճակում՝ 10 տեսակ՝ , , , , և այլն։
Կիրառական նկարագրություն
Առվույտը հողը հարստացնում է ազոտով, բարձրացնում բերրիությունը։ Սպիտակուցներով (չոր տերևը պարունակում է 19-20%) ու վիտամիններով (A, C, D, PP և այլն) հարուստ կերաբույս է (օգտագործվում են կանաչ զանգվածը, խոտը, սենաժը, խոտալյուրը)։ Առվույտի ցանքերը շահագործվում են 5-6 տարի։ Ցանքաշրջանառության մեջ թողնում են 2-ից 3 տարի։ Մեղրատու է։
Տարածվածություն Հայաստանում
Հայաստանում վայրի վիճակում հանդիպում է 10 տեսակ՝, , , , և այլն։ Տարածված է բոլոր մարզերում։ Աճում է ստորին և վերին լեռն., ալպյան և մերձալպյան գոտիներում, քարքարոտ լանջերին, կրոտ և կավոտ վայրերում, անտառի բացատներում, ճամփեզրերին, գետափերին և այլն։ Մշակության մեջ տարածված են ,  և  տեսակները։
Տեսակներ
Հայտնի են առվույտի հետևյալ ենթատեսակները        ․
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բակլազգիներ Կատեգորիա:Մեղրատու բույսեր Կատեգորիա:Կերաբույսեր
Ալիա (Սիցիլիա)
Ալիա  (Alia) կոմունա Իտալիայում, Սիցիլիա մարզի Պալերմո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 4184 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 93 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 45 կմ² մակերես տարածք։ Քաղաքի հովանավորն է սուրբ Մարիան (Santa Maria di tutte le Grazie)։ Քաղաքի տոնը նշվում է հունիսի 2-ին։
Ատաժուկինո
Ատաժուկինո (Атажукино, Атэжыкъуэ), գյուղ Ռուսաստանի Դաշնության Կաբարդա-Բալկարական Հանրապետության Բակսանի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 5569 մարդ։
820
Մահեր
Կատեգորիա:820 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Արդար գին
Արդար գին (Fair Price), գին, որն արտացոլում է ամբողջ ապագա եկամուտը կամ ամբողջ ապագա օգտակարությունը, որը կարող է ապահովել ակտիվը։ Արդար գնի որոշումը անհրաժեշտ է հաշվապահական հաշվառման մեջ տեղեկատվության ճիշտ արտացոլման և, ի վերջո, ճիշտ ներդրումային որոշումներ կայացնելու համար։
Իր իրական արժեքից գնի շեղումը ապատեղեկացնում է ներդրողներին, ստեղծում է սխալ ներդրումային խթաններ և կարող է հանգեցնել ֆինանսական և անշարժ գույքի պղպջակների։
Սահմանում
Եկեք դիտարկենք մի շարք ակտիվներ, որոնց գինը կարող է փոխվել ժամանակի ընթացքում։ Թող q_t-ն լինի ակտիվի գինը t որոշակի ժամանակահատվածում։ Այնուհետև ակտիվը տիրապետելու եկամուտը կազմվում է երկու մասից.
Եթե ամփոփենք բոլոր ապագա զեղչված եկամուտները, ապա դրանք կազմում են ակտիվի արդար գինը։ Այսպիսով, գների ակնկալվող աճը ուղղակիորեն կապված է ակնկալվող եկամտի աճի հետ։ Օրինակ, եթե նորարարության շնորհիվ ընկերության շահույթը մեծացել է կամ բնակարանը վերանորոգվելուց հետո վարձավճարը բարձրացել է, ապա ակտիվի արդար գինը ավելի բարձր կլինի։ Գները չափազանց արագ աճելը հանգեցնում է ընթացիկ գնի բացթողմանը արդար արժեքից և փուչիկի ձևավորմանը, երբ դիսկոնտացված եկամուտը դադարում է նշանակալի դեր խաղալ ակտիվի գնահատման մեջ։
Մաթեմատիկական մոդել
Ենթադրենք, որ ներդրողը կարող է գումար ներդնել ոչ միայն տվյալ ակտիվում, այլև բանկում, որի տոկոսադրույքը r է։ Այնուհետև, համաձայն արբիտրաժի բացակայության պայմանի, ներդրումների երկու տարբերակներից եկամուտները պետք է հավասարվեն և դառնան նույնը։ Մաթեմատիկորեն դա կարելի է գրել հետևյալ կերպ.: Այս արտահայտությունը կարելի է փոխ գրել.
Այսպիսով, ակտիվի ընթացիկ գինը կախված է ապագա դիսկոնտացված եկամուտից (առաջին դիսկոնտացված) և ակտիվի ապագա դիսկոնտացված գնից (երկրորդ դիսկոնտացված)։ Եթե այս բանաձևում տեղադրենքq_{t+1} -ի համար նմանատիպ արտահայտություն, ապա կստանանք.
Եթե շարունակենք փոխարինման գործընթացը, կստանանք.
Այստեղ դեռևս առաջին գումարածը ապագա զեղչված եկամուտն է, որը հիմք է հանդիսանում ակտիվի արդար գնի համար։ Բազմապատկերը հավասար է զրոյին, եթե գինը աճում է ավելի դանդաղ, քան դիսկոնտավորող բազմապատկիչը (դանդաղ, քան էքսպոնենցիալ աճը)։ Այսպիսով, ակտիվի գինը և արդար գինը նույն արժեքն են։
Ընդհանուր սկզբունքներ
Շուկայական տնտեսության մեջ ցանկացած ակտիվի գինը որոշվում է պահանջարկի և առաջարկի փոխազդեցության արդյունքում։ Շուկայի յուրաքանչյուր մասնակից ինքնուրույն է գործում՝ փորձելով կատարել օպտիմալ որոշումներ։ Այս դեպքում գնորդը հաշվի է առնում իր գնման հետագա օգուտները, իսկ վաճառողը փորձում է փոխհատուցում ստանալ այդ օգուտների կորստի համար։ Հետևաբար, շուկայական իրավիճակում գները արտացոլում են արդար արժեքը։
Պլանային տնտեսության մեջ գները հաճախ սահմանվում են հրահանգով (Սովետական Միությունում դրա համար պատասխանատու էր Գնման պետական կոմիտեն) և կարող են արտացոլել ապրանքների, ծառայությունների կամ այլ ակտիվների արժեքի մասին տեղեկատվությունը։
Մրցակցային շուկայի արդար գներին առավել մոտ են, երբ մանիպուլյացիայի նշաններ չկան։
Այն իրավիճակներում, երբ շուկան չկա կամ դրա վրա գործարքները եզակի են և բավարարում են վերը նշված հատկանիշները, հարկավոր է դիմել այլ գնահատման մեթոդների։ Օրինակ, ծախսատար և համեմատած անալոգների հետ։ Առաջին մոտեցման օգտագործման օրինակ կարող է լինել պետական ծառայությունների ՀՆԱ-ի ներդրման գնահատումը, որը կատարվում է դրա իրական ծախսերի հիման վրա։ Ծախսերով կարող է գնահատվել նաև որևէ օբյեկտի արժեքը, որը կառուցվել է ձեռնարկության կողմից տնտեսագիտական եղանակով (իր ուժերով)։ Երկրորդ մոտեցման օրինակ կարող է լինել սեփական անշարժ գույքում ապրող մարդկանց վարձավճարի գնահատումը։
Բյուջետային հաշվառում
IFRS 13-ում իրական արժեքը սահմանվում է որպես այն գինը, որը կստացվեր ակտիվը վաճառելու համար կամ կվճարվեր պարտավորություն փոխանցելու համար շուկայի մասնակիցների միջև կանոնավոր գործարքի ժամանակ չափման ամսաթվի դրությամբ («ելքի» գինը այն մասնակցի դիրքից, որին պատկանում է. ակտիվները կամ պարտավորությունները չափման ամսաթվի դրությամբ) ՝
Առավել բարենպաստ շուկան այն շուկան է, որը ստեղծում է ակտիվի վաճառքից առավելագույն գումարը կամ նվազագույնի է հասցնում պարտավորությունը փոխանցելու համար վճարվող գումարը՝ հաշվի առնելով գործարքի և փոխադրման ծախսերը, սակայն իրական արժեքը չի ճշգրտվում գործարքի ծախսումների և գումարի համար։ տրանսպորտային ծախսերը, քանի որ դրանք բնութագրում են գործարքը, այլ ոչ թե կոնկրետ ակտիվը կամ պարտավորությունը։ Այնուամենայնիվ, եթե ակտիվի գտնվելու վայրը շուկայի մասնակիցների կողմից հաշվի առնված գործոն է, ապա դրա գինը կճշգրտվի ակտիվը շուկա հանելու արժեքով ։
Ոչ ֆինանսական ակտիվների (հիմնական միջոցներ, ներդրումային գույք և այլն) իրական արժեքի չափումը հաշվի է առնում շուկայի մասնակիցների կողմից ակտիվի լավագույն և արդյունավետ օգտագործումը (վաճառք կամ շահագործում), որը կարող է տարբերվել ակտիվից։ Ներկայումս օգտագործվում է, բայց պետք է ֆիզիկապես հնարավոր լինի (հաշվի առնելով գտնվելու վայրը, չափը), օրինականորեն թույլատրելի (հաշվի առնելով գույքի գրավադրումը, տեղական իրավական պահանջները). ֆինանսապես իրագործելի (ակտիվը ստեղծում է բավարար եկամուտ կամ դրամական հոսքեր՝ ներդրումները վերադարձնելու համար) ։
Իրական արժեքի չափում կատարելիս առավելագույնս օգտագործվում են համապատասխան դիտարկելի մուտքային տվյալները, իսկ նվազագույնը՝ չդիտարկվող տվյալները։ ՖՀՄՍ 13-ը նախատեսում է իրական արժեքի չափման աղբյուրների եռաստիճան հիերարխիա, որը որոշում է մուտքային տվյալների առաջնահերթությունը գնահատման ընթացակարգեր իրականացնելիս.
Ակտիվ շուկան այն շուկան է, որտեղ ակտիվի կամ պարտավորության գծով գործարքները կատարվում են բավական հաճախականությամբ՝ շարունակական հիմունքներով գնային տեղեկատվություն տրամադրելու համար։ 2-րդ մակարդակի համար սկզբնական տվյալների անհրաժեշտ ճշգրտումները կատարվում են՝ կախված գնահատվող ակտիվների և պարտավորությունների անհատական ​​բնութագրերից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հաշվապահություն
Արշակունիներ
Արշակունիներ, պարթևական արքայատոհմ։ Մ. թ. ա. 247 թվականին իշխանության է հասել Պարսկաստանում, և երկիրը կառավարել շուրջ կես հազարամյակ՝ մինչև մ. թ. 226 թվականը։ Այդ ընթացքում Մերձավոր Արևելքում տիրապետող էր հելլենիզմը։
Պարթև Արշակունիները կարողացել են իրենց գերիշխանությունը և տոհմական ճյուղերը հաստատել Մեծ Հայքում, Վիրքում և Աղվանքում։ Հայաստանում բուն Արշակունիների իշխանությունը հաստատվել է մ.թ. 52 թվականից (Ըստ Մ. Խորենացու՝ Արշակունյաց հարստության հիմնադիրը Հայաստանում հանդիսացել է Վաղարշակ Ա-ն /մ.թ.ա. 247-225/, Արշակունի ծագում տալով նաև Արտաշեսյաններին) և իշխել մինչև մ.թ. 428 թվականը։ Վրաց Արշակունիների իշխանությունը տևել է մեկ դար՝ մ.թ. 189-284: Աղվանքում մազքթաց Արշակունիները իշխել են մ.թ. 1-ին դարից մինչև 510 թվականը։
Հայ Արշակունիների տիրապետության ժամանակ Մեծ Հայքի թագավորությունը կրել է քաղաքական, տնտեսական, մշակութային փոփոխություններ։ Դրանց մեջ առանձնանում է ավատատիրական կարգերի հաստատումը (3-5-րդ դարեր), քրիստոնեության ընդունումը (301) և հայ գրերի գյուտը (405)։ 387 թվականին Հայաստանը առաջին անգամ բաժանվել է Հռոմեական կայսրության և Սասանյան Պարսկաստանի միջև։ Արևմտյան հատվածում նոր թագավորներ չեն կարգվել, իսկ արևելյան հատվածում հայ Արշակունիներն իշխել են մինչև 428 թվականը։
Հայոց պետականության անկումից հետո մի քանի իշխանական տներ (Մամիկոնյաններ, Սյունիներ, Բագրատունիներ, Արծրունիներ և այլք) պահպանել են Հայաստանի՝ որպես վարչաքաղաքական միավորի ու մշակութային-կրոնական կենտրոնի ամբողջությունը, ինչի շնորհիվ հայոց թագավորությունը Բագրատունիների գլխավորությամբ վերականգնվել է 885 թվականին։
Մեծ Հայքը «խառնակ ժամանակաշրջանում» (1-52 թվականներ)
Արտաշեսյան հարստության վախճանից հետո (մ. թ. I դ. սկիզբ) Մեծ Հայքում քաղաքական ազդեցության համար մրցակցել են Հռոմն ու Պարթևների թագավորությունը։ Պարթև Արշակունիները ջանացել են Հռոմին դուրս մղել Մեծ Հայքից՝ այնտեղ հաստատելով իրենց տոհմաճյուղի գերիշխանությունը։ Պարթևաց Արտավան III թագավորի որդեգրած քաղաքական այդ ծրագիրը չի իրագործվել, Մեծ Հայքում թագավորող նրա որդիներ Որոդեսն ու Արշակ Ա-ն տապալվել են Հռոմի կայսր Տիբերիոս Կլավդիոս Ներոնի (14-37) միջամտությամբ։ Հայերի դեմ հրահրելով աղվանական, վրացական և հարևան այլ ցեղերի՝ Տիբերիոսը 36 թվականին Մեծ Հայքի գահը հանձնել է Իբերիայի թագավոր Փարսամանի եղբորը՝ Միհրդատին։ Նույն կայսեր համաձայնությամբ 37 թվականին Մեծ Հայքի Գոդերձական գավառը միացվել է Իբերիային, իսկ Հայոց Միջագետքը՝ Ադիաբենեին։ Միևնույն ժամանակ, Կոմագենեի և Փոքր Հայքի հայկական թագավորություները Տիբերիոսը վեր է ածել հռոմեական նահանգների։ Տիբերոսի հակահայկական քաղաքականությունը սրել է հայերի դժգոհությունն ու թշնամանքը Հռոմի նկատմամբ, ինչի արդյունքում 37 թվականին հայերն ապստամբել և զորավար Դեմոնաքսի առաջնորդությամբ գահընկեց արել Միհրդատ Իբերացուն և վտարել երկրից։ Հռոմի նոր կայսր Գայոս Կեսար Գերմանիկոսը (Կալիգուլա) (37-41) ճանաչել է Մեծ Հայքի ինքնուրույնությունը, վերականգնել Փոքր Հայքի և Կոմագենեի թագավորությունները։ Կլավդիոս կայսրը (41-54) Հայքի նկատմամբ շարունակել է Տիբերիոսի քաղաքական գիծը։ 43-ին հռոմեական և իբերական ուժերով նա Մեծ Հայքի գահին դարձյալ դրել է Միհրդատին, որը չի ճանաչվել և հենարան չի գտել հայոց մեջ։ Հայերն անտարբերությամբ են վերաբերվել Միհրդատի սպանությանը (51) նրա եղբորորդու և փեսայի՝ Հռադամիզդի ձեռքով։
Պայքար հայոց գահի համար
40-ական թվականներին ներքին գահակալական կռիվներով զբաղված պարթևական պետությունը ի վիճակի չի լինում միջամտել Մեծ Հայքի գործերին։ Պարթևական պետությունը վերստին հզորանում է Վաղարշ I թագավորի ժամանակ (52-80)։ Մեծ Հայքի նկատմամբ Վաղարշը շարունակում է Արտավան III-ի քաղաքական գիծը։
Տրդատ Ա-ի կարճատև գահակալություն
52-ին պարթևական բանակը մտնում է Մեծ Հայք և գահ բարձրացնում Վաղարշի կրտսեր եղբայր Տրդատին։ Արտաշատ և Տիգրանակերտ մայրաքաղաքներն ընդունում են Տրդատին, Իսկ Հռադամիզդը փախչում է Վիրք։ Սակայն զորքի մեջ համաճարակ սկսվելու և 53-ի խստաշունչ ձմռան պատճառով Տրդատը ետ է քաշվում Ատրպատական։ Հռադամիզդը, օգտվելով ընձեռված հնարավորությունից, կրկին մուտք է գործում Արտաշատ, սակայն հայերը զենքի ուժով վտարում են նրան և 54-ին հրավիրում Տրդատին։ Հռոմի նոր կայսր Ներոնը (54-68), պարթևների դեմ ապստամբության դրդելով Վրկանաց երկիրը և Վաղարշի դեմ հանելով գահի նոր հավակնորդի, 54-ին Արևելք է ուղարկում խոշոր բանակ (24.000 զինվոր)՝ Ասորիքի կուսակալ Ումիտիոս Կվադրատոսի և Գնեոս Դոմետիոս Կորբուլոնի առաջնորդությամբ, որին պետք է միանային Կոմագենեի, Պոնտոսի, Փոքր Հայքի և Ծոփքի զորքերը։ Վաղարշ I-ը ստիպված 55-ին հաշտություն է խնդրում Ներոնից՝ Հռոմ ուղարկելով մի քանի փառատենչ Արշակունի իշխանների։ Սակայն Տրդատը չի հեռանում Մեծ Հայքից և շարունակում է գահակալել։ Հռոմի Ներոն կայսրը Կորբուլոնին հրահանգում է տապալել Տրդատի իշխանությունը։
Տիգրան Զ
58-ի գարնանը Կորբուլոնի բանակը (30.000 զինվոր) ներխուժում է Մեծ Հայք, որի հյուսիսային գավառները մինչ այդ ասպատակել էին իբերական զորքերը։ Զրկվելով Վրկանաց երկրի դեմ պատերազմող Վաղարշի օգնությունից՝ Տրդատը նահանջում է Ատրպատական։ Անպաշտպան Արտաշատ մայրաքաղաքը գրավելուց և կործանելուց հետո Կորբուլոնը Տարոնով մտնում է Աղձնիք և գրավում Տիգրանակերտ քաղաքը։ 60 թվականին նվաճված Մեծ Հայքում թագավոր է նշանակվում Տիգրան Զ-ն։
Հռանդեայի հաշտություն
61 թվականին Վաղարշ I-ը Գերագույն ժողովում Տրդատին թագավոր է պսակում և պարթևական ուժերը կենտրոնացնում Հռոմի և նրա դրածո Տիգրան Զ-ի դեմ։ Պարթևական զորքերի մի մասը Տրդատի առաջնորդությամբ մտնում է Մեծ Հայք։ Նույն 61-ի ամռանը հռոմեական մի մեծ զորաբանակ Կապադովկիայի կուսակալ Կեսենիոս Պետոսի հրամանատարությամբ շարժվում է Մեծ Հայքի դեմ՝ այն նվաճելու մտադրությամբ։ Կապադովիկիայում ձմեռելուց հետո, 62-ի գարնանը հռոմեական բանակը ներխուժում է Մեծ Հայք և ճամբարում Արածանու ափին, Ծոփաց նահանգի Հռանդեա (հայ. Եռանդ) կոչվող ամրացված վայրում։ Հայ-պարթևական միացյալ ուժերը խորտակում են Հայկական Տավոսի լեռնանցքները պաշտպանող հռոմեական պահակակետերը և արագ ռազմերթով պաշարում Պետոսի բանակի ճամբարը՝ հարկադրելով վերջինիս հանձնվել։ Կարճատև բանակցություններից հետո, որը վարում էր հայ-պարթևական միացյալ ուժերի սպարապետ Վասակը, Պետոսը հաշտություն է խնդրում, զինաթափվում և, հանձնելով գերիներին ու կողոպտված ռազմավարը, հապճեպորեն նահանջում։
Տրդատ Ա-ի ուղևորությունը Հռոմ և հաստատումը Մեծ Հայքի գահին
64-ին Արևելք է ժամանում հռոմեական նոր զորաբանակ՝ Կորբուլոնի առաջնորդությամբ, որը նույն Հռանդեա վայրում բանակցություններ է վարում Տրդատի հետ, ինչի արդյունքում պայմանավորվածություն է ձեռք բերվում, որ Տրդատը մեկնի Հռոմ և իր թագն անձամբ ստանա կայսրից։ 65-ին մեծ շքախմբով (3000 մարդ) Տրդատը ճանապարհվում է Հռոմ, ուր ճոխ հանդիսավորությամբ թագադրվում և 66-ին վերադառնում ու խաղաղությամբ թագավորում է Մեծ Հայքում։ Տրդատ Ա-ի գահակալությամբ Մեծ Հայքում վերջնականապես հաստատվում է Արշակունիների թագավորական ճյուղը։
Արշակունյաց գահալությունը Մեծ Հայքում (52 – 428)
Գահակալման հետագա տարիներին (52 – 88 ) Տրդատ Ա թագավորը նշանավորվել է շինարարական և բարենորոգչական գործունեությամբ։ Տրդատին հաջորդել է Սանատրուկը, որը 91-ին գրավել է նաև Եդեսիայի թագավորությունը (Օսրոենե)՝ կրելով «Մեծ Թագաւոր Հայոց Մեծաց և Եդեսիոյ» տիտղոսը։ Նա արքունիքը փոխադրել է նորակերտ Մծուրք (Մծուռն, ըստ Խորենացու սակայն՝ Մծբին) քաղաքը։ Սանատրուկից հետո Մեծ Հայքում հաջորդաբար թագավորել են Պարթևաց Բակուր II թագավորի որդիներ Աշխադարն ու Պարթամասիրը։ Վերջինս գահակալել է առանց Հռոմի նախնական համաձայնության։ Տրայանոս կայսրը Պարթամասիրի գահակալությունը դիտելով իբրև Հռանդեայի պայմանագրի խախտում, 114-ին տապալել է նրան և խոշոր բանակով հարձակվել Մեծ Հայքի վրա կարճ ժամանակով նվաճելով երկիրը։ Տրայանոսի արկածախնդրության ձախողումից և Հռանդեայի պայմանագրի վերահաստատումից հետո (117) Մեծ Հայքում թագավորել է Սանատրուկի որդի Վաղարշ Ա-ն։ Նա արքունիքը հաստատել է նորաշեն Վաղարշապատ քաղաքում, կառուցել է նաև Վաղարշավան (Բասեն գավառում) և Վաղարշակերտ (հետագայի Ալաշկերտ՝ Բագրևանդ գավառում) քաղաքները, կատարել է պետական բարենորոգումներ։ Անտոնինոս Պիոս կայսրը, խախտելով Հռանդեայի պայմանագիրը, 140-144-ի միջև գահազրկել է Վաղարշ Ա-ին և Մեծ Հայքի գահին կարգել Էմեսայի իշխանատոհմի ներկայացուցիչ Սոհեմոսին։ 161-163-ին ընդմիջվել է Սոհեմոսի գահակալությունը. Պարթևաց Վաղարշ III թագավորը տապալել է նրան և գահ բարձրացրել Տրդատ ԲԱրշակունուն։ Հռոմի ջանքերով Սոհեմոսը երկրորդ անգամ է գրավել Մեծ Հայքի գահը։ Նրա մահից (186) հետո Մեծ Հայքում թագավորել է Վաղարշ Բ-ն։ Ներքին անկայուն վիճում գտնվող Հռոմը համաձայնել է Մեծ Հայքում կատարված այս փոփոխությանը, պարտավորվել հայկական մեծաթիվ հեծելազորին ռոճիկ վճարել՝ կովկասյան հրոսակ ցեղերի ներխուժումներից Կովկասի լեռնային կիրճերը հսկելու համար։ Վաղարշ Բ-ով վերջնականապես հիմնավորվել է հայ Արշակունիների ժառանգական հարստությունը։ Մեծ Հայքում գահակալող Արշակունիները հայացել են՝ հետևելով հայոց մեջ արմատավորված ինքնուրույն պետականության և հելլենիստական մշակույթի նախկին ավանդներին՝ հակադրվելով թե՛ Հռոմի, թե՛ Պարթևստանի զարգացման միտումներին։ Վաղարշ Բ-ին հաջորդել է որդին՝ Խոսրով Բ-ն, որը խոշոր արշավանքով պատժել է կովկասյան ցեղերին և ամրացրել լեռնային կապանները։ 216-ին Հռոմի կայսր Կարակալան, խարդախությամբ ձերբակալելով Խոսրով Ա-ին, փորձել է Մեծ Հայքը դարձնել հռոմեական պրովինցիա։ Սակայն հայկական զորքերը հաղթանակ են տարել Հայք ներխուժած հռոմեական զորքերի նկատմամբ և պաշտպանել նրա անկախությունը։224-227-ին Պարսից Սասանյանների տոհմը, խլելով հյուծված Պարթևաց Արշակունիների գահը, հետևողականորեն պայքարել է Արշակունյաց մյուս ճյուղերի դեմ՝ նրանց համարելով գահի հակառակորդներ։ Սասանյան հարստության հիմնադիր Արտաշիր I-ը մոտ 230-ին հարձակվել է Մեծ Հայքի վրա՝ այն նվաճելու նպատակով, սակայն պարտվել է և նահանջել։
Սասանյանների դեմ պայքարում հայ Արշակունիները դաշնակցել են Հռոմի հետ։ Շապուհ II Սասանյանը, օգտվելով Հռոմեական կայսրության ժամանակավոր թուլացումից, նվաճել է Մեծ Հայքը և այնտեղ թագավոր նշանակել իր գահաժառանգ որդուն՝ Որմիզդ-Արտաշիրին (262-272), որին հաջորդել է իր եղբայր Ներսեհը (272-293)։ Մեծ Հայքում վերջիններիս վարած հակաարշակունի քաղաքականությունը, ինչպես նաև զրադաշտականության ներմուծման փորձերն անցել են ապարդյուն։
297 թվականին հայ-հռոմեական զորքերը, Դիոկղետիանոս կայսեր զորավար Գալերիոս Մաքսիմիանոսի և Խոսրով Բ-ի որդի Տրդատ Գ Մեծի առաջնորդությամբ Բասեն գավառի Ոսխա գյուղի մոտ ճակատամարտում հաղթել են Պարսից արքայից արքա Ներսեհի բանակին և վերականգնել Արշակունիների գահակալությունը Մեծ Հայքում։ 298 թվականին Մծբին քաղաքում կնքված 40-ամյա խաղաղության պայմանագրով Սասանյան Իրանը ճանաչել է Մեծ Հայքում Արշակունիների թագավորությունը և նրանց նկատմամբ Հռոմի հովանավորությունը։ Տրդատ Գ-ի օրոք երկիրը վայելել է խաղաղություն և բարգավաճել։ 301 թվականին քրիստոնեությունը հռչակվել է պետական կրոն։
Տրդատ Գ-ի որդին և հաջորդը՝ Խոսրով Գ Կոտակը, վարելով պետության կենտրոնացման քաղաքականություն, հսկել է հզոր նախարարների գործունեությունը՝ նրանց մշտապես բնակեցնելով արքունիքում, բնաջնջել է պառակտիչ տոհմերին՝ բռնագրավելով նրանց կալվածքները։ Խոսրով Գ-ն շինարարություն է ծավալել. հիմնել է Դվին քաղաքը, շրջակայքում տնկել անտառ՝ «Տաճար Մայրի» և «Խոսրովակերտ» արգելանող-որսարաններով։ 338-ին հաղթել և դուրս է վռնդել երկրի ներխուժած պարսկական զորքերին։
Խոսրովի մահից հետո, 338-ի աշնանը պարսկական բանակը գրավել է Մեծ Հայքը։ Գահաժառանգ Տիրանը թագավորել է Հռոմի օգնությամբ։ Նա վարել է պետական իշխանության կենտրոնացման քաղաքական գիծ։ Նրա օրոք, սակայն, շարունակվել են նախարարությունների և եկեղեցու, մասնավորաբար հայրապետական գահի ժառանգական տերերի՝ Գրիգոր Լուսավորչի տոհմի կենտրոնախույս ձգտումները։ Նրա օրոք կաթողիկոս էր Հուսիկը, որին Տիրանը քարկոծելով սպանեց, քանի որ Հուսիկը նրան թույլ չէր տվել մտնել եկեղեցի։ Պարսիկները որոշ ժամանակ անց դավադրաբար գերում և կուրացնում են արքային։ Ավատատիրական ներքին հակամարտությունները առավել սրվել են Տիրանի հաջորդի և որդու՝ Արշակ Բ-ի գահակալության ժամանակ։ Արշակ Բ-ի մեղմ և զիջողական քաղաքականությունն ավատատիրական խոշոր իշխանությունների նկատմամբ անցել է ապարդյուն։ Ի վերջո նա վարել է կենտրոնախույս ուժերին բռնությամբ սանձելու քաղաքականություն։ Տիրանի և Արշակի օրոք թագավորական իշխանության համար պայքարում աչքի է ընկել հայ արքունիքի խոշոր գործիչ Հայր Մարդպետը։ Երկրի ներքին և արտաքին դրությունը ծանրացել է Հռոմի և Պարսկակստանի միջև կնքված հակահայկական համաձայնագրի ստորագրումից հետո («Ամոթալի դաշնագիր» 363), երբ Արշակ Բ-ն մաքառել է ոչ միայն պարսից բանակի, այլև Շապուհ II-ի խրախուսմամբ աշխուժացած կենտրոնախույս ուժերի դեմ։ 364-368-ին Արշակ Բ-ն հերոսական ջանքերով պահպանել է թագավորությունը։
Արշակի ձերբակալությունից հետո երկրի պաշտպանությունը ղեկավարել են Փառանձեմ թագուհին ու թագաժառանգ Պապը։ 371-ի գարնանը Ձիրավի դաշտում (Նպատ լեռան մոտ) տեղի ունեցած ճակատամարտում հայ-հռոմեական զորքերը հաղթել են պարսից բանակին և ազատագրել Մեծ Հայքը։ Պապը մեծացրել է արքունի բանակը, ընկճել նախարարների և եկեղեցու անհնազանդությունները, կատարել երկրի կենտրոնացումն ու հզորացումն ապահովող բարեփոխումներ։ Հռոմեական իշխանությունը, երկյուղելով Հայոց երիտասարդ թագավորի ձեռներեցությունից, 374-ի աշնանը դավադրությամբ սպանել է նրան և Մեծ Հայքի գահին դրել Վարազդատին։ Սասանյան Իրանը Հայոց սպարապետ Մանվել Մամիկոնյանի և պարսկասեր նախարարների միջոցով Վարազդատին տապալելուց հետո, 387-ին Հռոմի հետ համաձայնվել է բաժանել Մեծ Հայքը։ Մեծ Հայքի ծայրագավառներն անդամատվել են, մնացած գավառների մոտ 4/5-ը ճանաչվել է պարսկական ազդեցության շրջան, 1/5-ը՝ հռոմեական։ Նրանցում առժամանակ ձևականորեն պահպանվել են Արշակունի գահակալները։ Պապի որդի Արշակ Գ-ի մահով (389) հռոմեական մասը վեր է ածվել պրովինցիայի։ Պարսկական մասում մինչև 428-ը հաջորդաբար թագավորել են Խոսրով Դ, Վռամշապուհ և Արտաշիր Արշակունի արքաները։ Վերջինիս գահազրկումից (428) հետո Մեծ Հայքի պարսկական հատվածը վեր է ածվել մարզպանության։ Մեծ Հայքի Արցախ և Ուտիք նահանգները Մազքթաց Արշակունիների պետության տարածքի միասին կազմեցին Աղվանից մարզպանությունը։
Հայոց պետականության և հայ Արշակունիների թագավորության վերացումը եղել է ներքին ավատատիրական հարաբերությունների զարգացման և արտաքին տերությունների՝ Հռոմի և Սասանյան Իրանի ռազմական միջամտությունների հետևանք։
Արշակունիների շառավիղները հետագա դարերում հանդիպում են Բյուզանդական կայսրության մեջ՝ որպես հմուտ զորավարներ։
Հայ Արշակունիների գահացանկ
Տրդատ Ա-(52/66-88)
Սանատրուկ-(88-110)
Աշխադար-(110-113)
Պարթամասիր-(113-114)
Բռնազավթված-(114-117)
Վաղարշ Ա-(117-140)
Վաղարշ Բ-(186-198)
Տրդատ Բ-ի(198-215)
Խոսրով Բ-(211-259)
Բռնազավթված-(259-287)
Տրդատ Գ-(287-330)
Խոսրով Գ-(330-338)
Տիրան-(338-350)
Արշակ Բ-(350-368)
Փառանձեմ թագուհի-(368-370)
Պապ-(370-374)
Վարազդատ-(374-378)
Արշակ Գ-(378-389)
Վռամշապուհ-(388-414)
Շապուհ-(415-419)
Բռնազավթված-(419-422)
Արտաշես Գ-(422-428)
Գրականություն
Կատեգորիա:Արշակունիներ
Նախ կանայք և երեխաները
«Նախ կանայք և երեխաները» (Women and children first) (հազվադեպ՝ ««Բերկենհեդի» կառուցումը»,   ), պատմական չգրված օրենք, ըստ որի՝ կանանց և երեխաների կյանքը պետք է փրկել առաջին հերթին (որպես կանոն՝ նավը լքելու և սահմանափակ փրկարարական ռեսուրսներ ունենալու  դեպքում)։ Արտահայտությունը հայտնիություն է ձեռք բերել՝ կապված 1912 թվականին «Տիտանիկ» նավի խորտակման հետ, չնայած այս սկզբունքի կիրառման առաջին հայտնի դեպքը եղել է «Բերկենհեդ» նավի խորտակման ժամանակ։
19-20-րդ դարեր
19-րդ դարից մինչև 20-րդ դարի սկիզբը, որպես կանոն, նավերն ապահովված չէին բոլոր ուղևորների և անձնակազմի անդամների համար նախատեսված փրկարարական հանդերձանքով։ Դա կապված էր նրա հետ, որ շատ ուղևորափոխադրող միջոցներ դեռևս ունեին առագաստանավեր, իսկ տախտակամածի տարածքը չափազանց թանկ էր, որպեսզի օգտագործվեր փախստական ուղևորներին տեղափոխելու համար (19-րդ դարի երկրորդ կեսին շատ անդրատլանտյան նավերի վրա կար այսպես կոչված 4-րդ դաս, որով երթևեկում էին առանց նավասենյակի ուղևորները)։ 1870 թվականին Միացյալ Թագավորության Համայնքների պալատում Ջորջ Շոու Լեֆեվրը, ի պատասխան «Նորմանդիայի» խորտակման մասին հարցի, ասել է ․ 20-րդ դարից սկսեցին կառուցել ավելի մեծ նավեր, որը նշանակում էր տախտակամածի վրա ուղևորների թվի ավելացում։ Դրա հետ մեկտեղ փրկարարական լաստանավերի անվտանգության կանոնները չփոփոխվեցին։ Բրիտանական օրենսդրությունը նախատեսում էր փրկարարական նավերով ապահովել միայն այն նավերին, որոնք «10 000 բրուտո տոննա և ավելի գրանցված բեռ են տեղափոխում»։ Այս մոտեցման հետևանքով ուղևորների և անձնակազմի միջև առաջացավ բարոյական երկընտրանք՝ ու՞մ կյանքը պետք է փրկել սահմանափակ թվով փրկարարական նավակների դեպքում։
Առաջացման պատմություն
Նախ կանանց և երեխաներին փրկելու առաջին հայտնի փորձը եղել է Մեծ Բրիտանիայի Թագավորական ռազմածովային նավատորմի «Բերկենհեդ» նավի խորտակման ժամանակ՝ 1852 թվականին ։ Նավապետը հրամայել է կանանց և երեխաներին (20 մարդ) նստեցնել միակ փրկարարական նավակը, իսկ տղամարդկանց՝ տախտակամածից ցատկել։ Սակայն տղամարդկանց մեծ մասը թագավորական զինվորներ էր, և գնդապետը, համարելով, որ նրանք կարող են վտանգ ներկայացնել փրկարարական նավակի անվտանգության համար, հրամայում է տախտակամածի վրա շարվել։ Զինվորները չեն շարժվում իրենց տեղից նույնիսկ նավաբեկությունից 20 րոպե անց նավը երկու մասի բաժանվելու ժամանակ։ Աղետի ժամանակ փրկվել է տղամարդկանց միայն 25 %-ը, մյուսները խեղդվել են կամ շնաձկների կեր դարձել։ Ավագ սպաներից ոչ ոք չի փրկվել։ Միջադեպը լուսաբանվել է մեծ մասշտաբներով, մարդկանց անձնազոհությունը հավերժացվել է այդ ժամանակվա թերթերում և նկարներում, արտացոլվել բանաստեղծություններում, օրինակ՝ Ռեդյարդ Քիփլինգի «Զինվորը և նավաստին հանուն մի նպատակի»։ 1859 թվականին Սեմուել Սմայլսն իր «Ինքնօգնություն» գրքում նկարագրել է «նախ կանայք և երեխաները» սկզբունքի օգտագործումը Լաքհնաուի պաշարման ժամանակ, իսկ հենց բուն արտահայտությունն առաջին անգամ հայտնվել է Ուիլյամ Դուգլաս Օ’Քոնների «Հարինգթոն․ իրական սիրո պատմություն» վեպում ։