cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կոկաին
Գերդոզավորում
Մեծ քանակությամբ կոկաին օգտագործելու դեպքում լուրջ խնդիրներ են ծագում կապված կենտրոնական նյարդային համակարգի հետ։ Ազդեցությունները զարգանում են անկանոն հերթականությամբ։ Առաջին հերթին խախտվում են մեծ կիսագնդերի կեղևի ֆունկցիոնալ գործառույթները։ Առաջանում է հիվանդագին հաճույք, անհանգստություն, հոգեկան խանգարումներ, թուլանում է սովի և հոգնածության զգացումը, հնարավոր են հալյուցինացիաներ։ Կոկաինը խթանում է երկարավուն ուղեղի ֆունկցիաները (շնչառական, անոթամղիչ, փղսման), հնարավոր են ցնցումներ։ Եթե կոկաինի չափաքանակը շատ մեծ է, ապա ԿՆՀ-ի գրգռումը վերածվում է դրա ընկճվածության։ Այդ դեպքում երկարավուն ուղեղի վնասման պատճառով հնարավոր է մահ։
Գերդոզավորման առաջին նշանները ի հայտ են գալիս ընդունման պահից մի քանի րոպե անց, կախված օգտագործման ձևից՝ կարող են զգացվել մի քանի ժամ անց ։ Մարդու համար թունավոր չափաքանակ է հանդիսանում 500 մգ մաքուր նյութը։ Մահացու չափաբաժինը 1.2 գ է, կախված օրգանիզմի հնարավորություններից՝ մահացու կարող է հանդիսանալ նաև 20 մգ-ը։ Կոկաինը ճնշում է գործադրում սրտի վրա և հենց այդ պատճառով էլ, սիրտանոթային համակարգի հետ խնդիրներ ունեցող մարդիկ ավելի մեծ վտանգի տակ են։ Մարդիկ, ովքեր նկատել են թմրամիջոցային հարբեցման երևույթը, սկզբնական շրջանում հիմնականում չեն դիմում բժշկի, այլ դիմում են վերջին փուլերում, օրինակ՝ արյունահազության, միոկարդում արյան մատակարման լրիվ կամ մասնակի արգելակման ժամանակ ։
Տուժածների մոտ հիմնական գանգատը կրծքային հատվածում ցավերի առկայությունն է։ Մնացած կլինիկական ազդեցությունները վերանում են ։
Թունավորման թեթև աստիճանի դեպքում տուժողը դեռևս էյֆորիայի մեջ է, գրգռված, մտածողությունը արագացված, և հնարվոր են հոգեկան ընկճվածություններ (ավելի հաճախ կոկաինի և էթանոլի համատեղ օգտագործումից)։ Դիտվում են զարկերակային հիպերտենզիա, միդրիազ, հիպերհիդրոզ, տախիկարդիա ։
Միջին աստիճանի թունավորման դեպքում դիտվում է ադրէներգիական հոգեկան խախտում, ինչը պայմանավորված է անոթազարկի հաճախության խանգարումով։ Կոկաինը հանգեցնում է նաև կաթվածի, մահացու առիթմիայի, ուղեղային արյունազեղման, թոքերի արյունահոսության, ցնցումների ։
Սուր թունավորման պարագայում տուժողը գտնվում է կոմայում, դիտվում են արյան շրջանառության խախտումներ ։
Թունավորման փուլում մահվան ամենհաճախակի հանդիպող պատճառներից են.
Սովորական վիճակում մահվան հիմնական պատճառներն են.
Պետք է նշել, որ թմրամիջոցի թունավոր չափաքանակը խիստ կախված է ընդունման պարբերականությունից։ Պարբերաբար կոկաին գործածող մարդը կարող է ընդունել մահացու չափաբաժինը գերազանցող չափաքանակներ, սակայն երկարատև դադարից հետո նույն չափաքանակի ընդունման դեպքում տվյալ անձը կարող է մահանալ։ Պարբերաբար մեծ չափաքանակների գործածումը բերում է թունավորման կամ մահվան ։
Թունավորման բուժման սկզբունքներ
Սուր կոկաինային թունավորման դեպքում թերապիան պետք է ներառի հետևյալ պարտադիր գործողությունները.
Առաջնահերթ նախապայմանները բավարարելուց հետո պետք է կարգավորել սրտանոթային համակարգի գործունեությունը ։
Հիպերտենզիայի բուժման համար ավելի անվտանգ է օգտվել բենզոդիազեպինային շարքին պատկանող նյութերից ։ Հաստատված է, որ այն միջոցները, որոնք ավանդաբար օգտագործվում են այլընտրանքային վիճակներում, ավելի մեծ հավանականությամբ կարող են բերել կողմնակի ազդեցությունների ։
Զարկերակային ճնշման նորմալացման համար ավելի ընդունված է նիտրոգլիցերինի և նատրիումի նիտրոպրուսիդի ընդունումը։ Միջոցները ընդունվում են ներերակային ճանապարհով։ Նյութից պատրաստվում է 400 մլ 5%-անոց գլյուկոզայի և 0,9%-անոց NaCl-ի լուծույթ։ Բոլոր միջոցները ներմուծվում են դանդաղ՝ սրտային և զարկերակային ճնշման վերահսկողական տիտրման միջոցով ։
Այլընտրանքային բենզոդիազեպին կարող է հանդիսանալ ամինոստիգմինը։ Սակայն այս միջոցը բերում է ցնցումային կարգավիճակի սրման և խախտում է միոկարդի թափանցելիությունը։ Այդ պատճառով խորհուրդ է տրվում դեղամիջոցը օգտագործել էլեկտրոկարդիոգրաֆիայի առկայությամբ։
Հակափսիխոտիկ դեղամիջոցների օգտագործման ժամանակ պետք է խիստ զգույշ լինել, քանի որ դրանք կարող են բերել կոլապսի, սրտի ռիթմի և ջերմակարգավորման խանգարումների։
Կարևոր նշանակություն ունի նաև կոկաինի դուրս բերումը օրգանիզմից։ Կոկաինով թունավորման ժամանակ տուժողի մոտ փսխումներ չեն առաջանում, նշանակվում են էնթերոսորբենտներ և թուլացուցիչներ։ Տուժողը պետք է թունավորման պահից սկսած 24-36 ժամ գտնվի հսկողության տակ. դա դա պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ այդ ընթացքում կարող են առաջանալ կոկաինային փսիխոզներ։ Հարկ է նշել, որ թունավորումը վերացնելուց հետո անհրաժեշտ է, որ անձը գտնվի հոգեբույժի հսկողության տակ։ Դա պայմանավորված է ինքնասպանության հակումները կանխելու անհրաժեշտությամբ, քանի որ թունավորման հաղթահարումից հետո առաջ է գալիս զրկանքի համախտանիշ ։
Կոկաինային թմրամոլության բուժման սկզբունքներ
Կոկաինային թմրամոլության բուժումը ներառում է հետևյալ միջոցառումները.
Ընդհանրապես պետք է նշել, որ կոկաինային թմրամոլությունը չունի բուժման յուրահատուկ մոտեցումներ։ Թմրամիջոցի գերդոզավորման սուր հետևանքների վերացումից հետո առաջ եկող զրկանքի համախտանիշն իր ընթացքով գրեթե չի տարբերվում այլ խթանիչների չարաշահման հետևանքներից ։
Իրավական կարգավիճակ
Տարբեր երկրներում, այդ թվում՝ նաև Հայաստանում, գոյություն ունի թմրամիջոցների, այդ թվում՝ կոկաինի շրջանառությունը սահմանափակող օրենսդրություն։ ԱՄՆ-ում արաջնահերթ խնդիրը թմրամիջոցի անօրինական շրջանառության կանխումն է։ Եվրոպայում առաջնահերթ է բացասական սոցիալական հետևանքների, մասնավորապես, հանցագործությունների և ՄԻԱՎ վարակակիրների թվի կրճատումը, իսկ ահա թմրամիջոցների տարածման հարցը երկրորդական է ։
Պատժի խստությունը տարբերվում է կախված երկրից։ Օրինակ՝ Եվրոպայում թմրամիջոցների տարածման և վաճառքի համար կարելի է ստանալ ազատազրկման հետևյալ ժամկետները.
Մերձավոր Արևելքի և Աֆրիկայի ու Ասիայի որոշ երկրներում թմրամիջոցների տարածման համար նախատեսված է մահապատիժ. օրինակ՝ Իրանում, ընդ որում՝ «Թմրամիջոցների դեմ պայքարի» օրենքի 4-րդ հոդվածով նախատեսված է մահապատժի իրագործում հասարակական վայրում։ Արաբական երկրներում մահապատիժն իրագործվում է գլխատման, ֆրանսիական նախկին գաղութներում՝ գնդակահարման, բրիտանական գաղութներում՝ կախաղանի միջոցով ։
Հարկ է նշել, որ որոշ երկրներում պատասխանատվության են ենթարկվում նաև թմրամիջոց գործածողները. օրինակ՝ Հունաստանում նրանք ազատազրկվում են 2-5 տարի ժամկետով ։
Գոյություն ունեն միջազգային տարբեր համաձայնագրեր, որոնցում սահմանվում են թմրամիջոցների տեսակները։ Հիմնական փաստաթուղթը ՄԱԿ-ի 1961 թվականի «Թմրամիջոցների մասին միասնական» կոնվենցիան է (Նյու-Յորք, 1961 թվականի մարտի 30, խմբագրվել է 1972 թվականի մարտի 25-ին), որում նշված են թմրամիջոցների շարքին դասվող միջոցների և նյութերի անունները, դրանց դեմ պայքարի միջոցները, դասակարգումը, ձևավորված է թմրամիջոցների արտադրման և տարածման դեմ միջազգային պայքարի մեխանիզմ։ Այս կոնվեկցիան կրում է խորհդատվական բնույթ, սակայն, այդուհանդերձ, հանդիսանում է թմրամիջոցների դեմ պայքարի միջազգային համագործակցության գլխավոր փաստաթուղթը ։
Հայտնաբերման եղանակներ
Ներկայումս, կոկաինի տարածվածությամբ պայմանավորված, հայտնաբերվում են մեթոդներ, որոնք թույլ են տալիս որոշել կոկաինի օգտագործման փաստը։ Արտաքին միջավայրում դրա հայտնաբերման միջոցառումներն ուղղված են մաքսանենգության կանխարգելմանը։ Մարդու օրգանիզմում կոկաինի հայտնաբերումն ուղղված է թմրամիջոցային թունավորման փաստի հաստատմանը և ժամանակին բուժօգնություն ցուցաբերմանը։
Արտաքին միջավայրում
Թմրամիջոցների փոխադրումները կանխարգելելու համար օգտագործում են վարժեցված շների, որոնք ուժեղ հոտառության շնորհիվ կարող են զգալ կոկաինի առկայությունն օդում։
Ներկայումս իրականացվում են աշխատանքներ կոկաին հայտնաբերող ոչ հպումային միջոցների ստեղծման գծով, որոնք կարող են աշխատել, օրինակ, ատոմային քառագնդային ռեզոնանսի նախատիպով։ Մեթոդի էությունն այն է, որ բյուրեղային կոկաինի բոլոր բյուրեղիկներն ունեն որոշակի ռեզոնանսային հաճախություն, այսինքն՝ այն հաճախությունը, որի դեպքում տեղի է ունենում էլեկտրամագնիսական էներգիայի ռեզոնանսային կլանում։ Համեմատելով չափանմուշի հետ՝ կարելի է իմանալ յուրաքանչյուր խառնուրդում կոկաինի առկայությունը։ Սակայն այս մեթոդը անօգուտ է գազերի և հեղուկների դեպքում ։
Որպեսզի պարզվի՝ փորձանմուշը պարունակում է կոկաին, թե ոչ, օգտվում են հետևյալ մեթոդներից. Օգտագործվում է Դրագենդորֆի ռեակտիվը, որը նախատեսված է հեքսան-քլորոֆորմ-եռէթիլամին խառնուրդի լուծման համար։ Կոկաինի առկայության մասին վկայում է քրոմատոգրաֆը՝ շագանակագույն ներկված հատվածով։
Մարդու օրգանիզմում
Մարդու օրգանիզմում կոկաինի առկայության բացահայտումը կատարվում է երկու ձևով՝ անմիջականորեն ազդող նյութի հայտնաբերում կամ նրա մետաբոլիտների հայտնաբերում։
Տարբերակվում են երկու մեթոդներ՝ կանխարգելող և հաստատող։
Կանխարգելող մեթոդներն են.
Մեկ մեթոդի դրական պատասխանի դեպքում պետք է կատարել նաև մյուս հետազոտությունները կոկաինի առկայությունը հաստատելու համար։
Հաստատող մեթոդներն են.
Հաստատող մեթոդներից մեկով ստուգելու դեպքում կարելի է հաստատել թմրամիջոցի առկայությունը։
Կոկաինի անօրինական շրջանառությունը և արտադրությունը աշխարհում
ՄԱԿ-ի թմրամիջոցների և հանցավորության դեմ պայքարի գրասենյակի (անգլ.՝ UNODC) 2009 թվականի զեկույցի համաձայն՝ օփիոիդներԻ, կոկաինի և կաննաբիսի համաշխարհային շուկաները գտնվում են հանգիստ վիճակում, նույնիսկ պասիվացել են։ Կոկաինի հիմնական արտադրողներն են հարավամերիկյան պետությունները՝ Պերուն, Կոլումբիան և Բոլիվիան։ Կոլումբիայում է գտնվում կոկաինի ամբողջ քանակության 48 %-ը, Պերուում՝ 33 %-ը, Բոլիվիայում՝ 18 %-ը։ Մնացած ամերիկյան երկրներում կոկաինի արտադրության քանակը քիչ է ։
Կոկաինի արտադրությունն իրենից ներկայացնում է ուղղահայաց խորը ինտեգրացիա. ամբողջ արտադրական ցիկլը ղեկավարվում է մի կարտելի կողմից, որն իրենից ներկայացնում է միջազգային և լավ կազմակերպված հանցավոր խմբավորում։ Այն ունի բրգային դաժան կառուցվածք և ազդեցության բազմաթիվ ոլորտներ։ Անհրաժեշտության դեպքում դրանք կարող են միավորվել ժամանակավոր դաշինքով ։ Հանցագործները սկսած 20-րդ դարի 90-ական թվականներից սկսել են օգտագործել բարձր տեխնոլոգիական միջոցներ, որոնք թույլ են տալիս պայքարել օրինապահ մարմինների դեմ ։
Նարկոբիզնեսի տնտեսական զարգացումը կարելի է բաժանել երեք փուլի։ 1970-1990 թվականներին շուկայում գերակշիռ դեր ուներ Մեդելյան նարկոկազմակերպությունը։ Այն ղեկավարվում էր Պաբլո Էսկոբարի, Օչոա եղբայրների, Լեդրայի և Հաջայի կողմից, 1970-ական թվականներին ղեկավարում էր կոկաինի արտադրության և սպառման բոլոր ծավալները։ Հենց այս կազմակերպության միջոցով է Կոլումբիան դառնում թմրամիջոցների արտադրության միջազգային կենտրոն։ Գնալով մեծանում է նրա ազդեցությունը պետական մարմինների վրա։ Այսպիսի իրավիճակը շահավետ չէր ԱՄՆ-ի համար, և 1984 թվականին սկսվում է ակտիվ գործունեություն կազմակերպության դեմ, որը նպատակուղղված վերացվում է. 1984-1990 թվականները հայտնի են նաև կոկաինային պատերազմ անվամբ։ 1990 թվականին Մեդելյան նարկոկազմակերպությունը պարտություն կրեց, նրա բոլոր ղեկավարները ձերբակալավեցին կամ սպանվեցին, և կազմակերպությունը կորցրեց իր դիրքերը շուկայում։ Պատերազմի ընթացքում ԱՄՆ ներկրվող կոկաինը մոտ 5 անգամ էժանացավ, 1 կգ արժեր 60 հազար դոլար, մինչ այդ այդպիսի քանակությունը հնարավոր էր ձեռք բերել 300 հազար դոլարով ։
Մեդելյան նարկոկազմակերպության անկումից հետո ի հայտ եկավ Կալի կազմակերպությունը, որը ղեկավարվում էր Ռոդրիգես եղբայրների կողմից։ 1990-ական թվականների կեսերից կարտելը կառավարում էր ԱՄՆ արտահանվող կոկաինի 80 %-ը, իսկ Արևմտյան Եվրոպա արտահանվողի՝ 90 %-ը։ Դասեր քաղելով Մեդելյան կազմակերպության պատմությունից՝ նրանք սկսեցին ֆինանսավորել պետական մարմինները՝ այդպիսով ապահովագրելով իրենց գործունեությունը։ 1996 թվականին Կոլումբիայի նախագահը հայտարարել է, որ 1994 թվականի նախընտրական քարոզարշավի համար կազմակերպությունն իրեն հատկացրել է 6 միլիոն դոլար։ Բացի այդ, Ռոդրիգես եղբայրները զբաղվում էին նաև օրինական բիզնեսով՝ նրանց էին պատկանում դեղագործական լաբորատորիաներ, խանութների ցանց և այլ եկամուտներ։ 1995 թվականին Կալի կազմակերպությանը հարված հասցվեց, նրա ղեկավարները ձերբակալվեցին։ Քլինթոնյան կառավարությունը արգելեց ԱՄՆ քաղաքացիներին գործ ունենալ կարտելի օրինական ձեռնարկությունների արտադրանքների հետ։ Երրորդ փուլը ընդգրկում է մինչև 21-րդ դարի սկիզբը ընկած ժամանակաշրջանը։ Ինչպես փորձը ցույց է տալիս, նույնիսկ ամենալավ կազմակերպված կազմակերպությունը չի կարող դիմադրել մի քանի երկրների, սակայն կարտելների վերացմամբ չեն կրճատվում կոկաինի արտադրության ծավալները ։
Կոկայի թփի մշակման և մաքուր կոկաինի ստացման կենտրոնները հիմնականում տեղակայված են Կոլումբիայում։ Կոլումբիական նարկոկարտելները ի զորու են տարեկան արտադրել մոտավորապես 350 տոննա կոկաին։ Ըստ որոշ տվյալների՝ կոկաինից ստացված եկամուտը կազմում է Կոլումբիայի, Պերուի և Բոլիվիայի ՀՆԱ-ի 20-30 %-ը։
Կոկայի տերևում կոկաինի պարունակությունը 1 % է, ինչով և պայմանավորված է առաջնային մշակման իրականացումը հենց տեղում։ 100 կգ թարմ տերևից ստացվում է մոտ 1 կգ կոկայի մածուկ, ինչը մեծ քանակությամբ տրոպանային ալկալոիդներից կազմված խառնուրդ է։ Այս նյութը հանդիսանում է կոկաինի արտադրության հումք ։
Մածուկը հավաքվում է և անցնում արտադրական հետևյալ ցիկլով. մոտավորապես 2.5 կգ-ից ստացվում է 1 կգ կրեկ կամ կոկաին՝ կախված արտադրության կազմակերպվածության որակից և տեխնիկական ապահովվածությունից։ Խոշոր կազմակերպությունները իրենց արտադրանքի վրա փակցնում են կենդանիների նկարներ, ինչը հանդիսանում է իրենց ապրանքանշանը ։
Համաձայն «Matrix Knowledge Group»-ի և Լոնդոնյան տնտեսական դպրոցի՝ կոկաինի տարածման համար բանտարկվածների շրջանում կատարված հարցումները ցույց են տալիս, որ Անգլիայում ակտիվորեն օգտագործում են օրինական բիզնեսի քողի տակ թմրամիջոցների տարածման ձևը։ Նրանք սահմանում են աշխատավարձեր, հստակեցնում են կանոնադրությունը և հաշվարկում են ռիսկի գործոնը։ Յուրաքանչյուր դիլլերի տարեկան եկամուտը մոտ 100 հազար ֆունտ ստերլինգ է։ Այս նույն հետոզոտության արդյունքում պարզվել է, որ կոկաինի արժեքը մոտ 160 անգամ մեծանում է փոխադրման և սպառման ժամանակ։ Կոկաինի կիլոգրամի ինքնարժեքը 225 ֆունտ ստերլինգ է, իսկ Մեծ Բրիտանիայում այն վաճառվում է 30 600 ֆունտ ստերլինգ տարբերությամբ ։
Կոկաինի տեղափոխման ավանդական մեթոդներից բացի մեծ նարկոկազմակերպությունները դիմում են նաև այլ քայլերի. օրինակ՝ 2010 թվականին Էկվադորում հայտնաբերվել է դիզել-էլեկտրական սուզանավ, որի երկարությունը 31 մետր էր և այն կարող էր տեղափոխել մինչև 1 տոննա բեռ ։
Երաժշտություն
Կոկաինն իր ներգործող հատկությամբ մեծ ազդեցություն է թողել ներկայիս երաժշտության վրա։ 1960-ական թվականներին ռոք-երգիչներն առավել ակտիվ էին օգտագործում կոկաին, օրինակ՝ Քիթ Ռիչարդսը, Նիլ Յանգը։ 1970-ական թվականներից սկսած կոկաինը դարձավ ռոք երաժշտության ազատ կիրառվող և անբաժանելի մասը ։
Կոկաինի (հերոինի հետ համակցված) գերդոզավորումից մահացել է Ջիմ Մորիսոնը ։ Էլվիս Պրեսլիի մահը կապվում է նրան տրվող հոգեմետ դեղերի չափաբաժնի գերազանցման հետ, ենթադրվում է, որ նրանց կազմում կար կոկաին։ Ջոն Էնտվիլսը մահացել է սրտի կաթվածից, ինչի պատճառն էր կոկաինի օգտագործումը ։ Deep Purple խմբի կիթառահար Թոմի Բոլինը մահացել է 1976 թվականի դեկտեմբերի 4-ին կոկաինի և այլ թմրամիջոցների գերդոզավորման հետևանքով։ Կոկաինից կախվածության մեջ էին բազմաթիվ ռոք աստղեր՝ Էրիկ Կլեպտոնը, Օզզի Օսբորնը , Ջիմմի Փեյջը , Փոլ Դի'Աննոն , Էլթոն Ջոնը , Քորտնի Լավը , Դեվիդ Բոուին , Ջեյմս Բրաունը, Փիթ Դոերտին, Ուիթնի Հյուսթոնը , Նոել և Լիամ Գալլահերները, Բրայան, Կարլ և Դեննիս Ուիլսոն եղբայրները , Ռոբբի Վիլիամսը ։
Հայտնի երգեր կոկաինի մասին
Կոկաինի մասին այլ հայտնի երգեր են՝ «Wacky Dust» (Էլլա Ֆիցջերալդ), «No Thing On Me» (Քուրտիս Մեյֆիլդ), «What A Waster» (The Libertines), ''«Dr. Feelgood» (Motley Crue), «Picture» (Kid Rock), «The Perfect Drug» (Nine Inch Nails), «This Cocaine Makes Me Feel Like I’m on This Song» (System of a Down), «Cocaine and Toupees» (Mindless Self Indulgence), «Kokain» (Rammstein), «Mutter, der Mann mit dem Koks ist da» (Falco, T»MA մականվան տակ), «Perfecte Droge» (Megaherz), «Tender Sugar» Akira Yamaoka, «Bales of Cocaine» (The Reverend Horton Heat), «Never Change» (Jay-Z), «Cocaine» (Noisuf-X), «Cocaine Muzik» (Յո Գոտի), «Cocaine» (Nomy), «Ghetto Cocaine» (KDD), «The Girl You Lost To Cocaine» (Սիա Ֆուրլեր), «Cocaine» (The Game), «Brain Bypass»'' (Combichrist)։
Կոկաինը գեղարվեստական գրականության մեջ
Կոկայի մասին անգլիական գրականության մեջ առաջին հիշատակումը վերագրվում է 1662 թվականին, երբ Աբրահամ Կաուլին հրատարակեց «The Legend of Coca» ստեղծագործությունը։ 19-րդ դարում՝ կոկաինի զանգվածային տարածման շրջանում, այն սկսեցին օգտագործել բազմաթիվ գրողներ։ Նրանցից մեկը Ռոբերտ Լուիս Սթիվենսոնն է։ «Դոկտոր Ջեհիլի և միստեր Հայդի տարօրինակ պատմություն» ստեղծագործությունը, ըստ որոշ աղբյուրների, գրվել է վեց օր և գիշեր անդադար աշխատանքի հետևանքով՝ կոկաինի ազդեցության տակ ։ Նրա կինը՝ Ֆեննին, գրել է.
Կոկաին օգտագործող հեղինակների թվին են պատկանում Էմիլ Զոլան, Էդգար Ալան Պոն և Արթուր Կոնան Դոյլը։ Վերջինս այդ սովորույթով շնորհեց նաև իր ամենահայտնի հերոսին՝ Շերլոկ Հոլմսին ։ Չնայած արգելքներին՝ կոկաինը 20-րդ դարում նույնպես պահպանեց իր դերը գրականության մեջ։
Կոկաինը ֆիլմարտադրության մեջ
Կոկաինը դեռևս համր ֆիլմերի շրջանից հոլիվուդյան աստղերի կյանքի անբաժան մասն էր ։ 1980-ական թվականներին այս թմրամիջոցն աճ գրանցեց ֆրիբեյզ-կոկաինի (կրեկի նախնին) ի հայտ գալու հետ մեկտեղ ։ Կոկաինի (հերոինի հետ միասին) գերդոզավորումից մահացել են Ռիվեր Ֆենիքսը և Ջոն Բելուշը ։ Կոկաինի հետ կապված խնդիրներ ունեցել են Ժան Կլոդ Վան Դամը, Տատում Օ՛Նիլը, Ջեյմս Կաանը , Նիկ Նոլթին , Ռոբին Ուիլյամսը , Հելեբն Միրենը , Ռոբերտ Դաունի կրտսերը , Պամելա Անդերսոնը , Լինդսի Լոհանը և այլք։
2000-ական թվականներին Հոլիվուդում կոկաինը տարածման երկրորդ տեմպ ստացավ. դա հիմնականում պայմանավորված էր դրա բազմապիսի համային խառնուրդների ստեղծմամբ (մասնավորապես «ելակային») ։ 2007 թվականին Մեգան Ֆոքսն ասել է, որ կոկաինը արդեն Հոլիվուդում է, և նա գիտի միայն 5 հոգու, ովքեր չեն օգտագործում կոկաին, և ինքը նրանցից մեկն է ։
Կոկաինի թեման շոշափվում է նաև հայտնի ֆիլմերում, օրինակ՝ «Սպիով դեմքը», «99 ֆրանկ», «Քրեական ընթերցվածք», «Ջիա», «Թրաֆիկ», «Վախ և նախանձ Լաս-Վեգասում», «Հարցազրույց», «Լոնդոն», «Ճարպիկը», «Կոկաին», «Իսկական սեր», «Ռեքվիեմ երազանքի համար», «Սև կատվիկ, սպիտակ կատու», «Ուոլ սթրիթի գայլը», «Նոր ժամանակներ», «Կարմիր ջերմություն», «Զինագործ բարոնը», «Հիմնական բնազդ», «Գիշներ բուգի ոճով», «Էննի Հոլ» ։
Հայտնի մարդիկ, ովքեր օգտագործել են կոկաին
Ավանդաբար կոկաինը համարվում է երկնային, աստվածային թմրամիջոց, այն օգտագործել են 19-րդ և 20-րդ դարերի բազմաթիվ հայտնի մարդիկ։ Չնայած նրան, որ վիկտորյան դարաշրջանի վերջում կոկաին օգտագործողները հասարակության համար արատավոր էին, կան տեղեկություններ որ Վիկտորյա թագուհին ևս օգտագործել է կոկաին ։ Այս հարցում նրա հետևորդն էր Ուինսթոն Չերչիլը ։ Ուլիսս Ս. Գրանտն աշխատանքային ժամերին օգտագործում էր «կոկաինային գինի» ։ 1884 թվականին Զիգմունդ Ֆրոյդը սկսեց իր վրա փորձեր կատարել՝ ուսումնասիրելով կոկաինի հետազդեցությունները ։ Նա հիացմունքով էր խոսում կոկաինից ստացվող հաճույքի մասին, սակայն կտրուկ փոխեց իր պատկերացումները, երբ ընկերը մահացավ գերդոզավորումից ։
Ջորջ Բուշ կրտսերը, ում լրագրողները բազմիցս մեղադրել են կոկաին օգտագործելու համար, հարցազրույցում խոստովանել է, որ կոկաին օգտագործելն իր սխալն է եղել ։ Դիեգո Մարադոնան որակազրկվել է կոկաին օգտագործելու համար, նրա դեմ քրեական գործ է հարուցվել՝ կոկաին պահելու մեղադրանքով  ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ալկալոիդներ Կատեգորիա:Կոկաին Կատեգորիա:Գրգռիչներ Կատեգորիա:Կարբոնաթթուների էսթերներ Կատեգորիա:Տեղական անզգայացման դեղամիջոցներ
Զիկեևո (գյուղ, Միխայլովսկի շրջան)
Զիկեևո (Зикеево), գյուղ Ռուսաստանի, Ռյազանի մարզի Միխայլովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 18 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ռյազանի մարզի Միխայլովսկի շրջանի բնակավայրեր
Կիմ Չի Մին (դերասանուհի)
Կիմ Չի Մին, հարավկորեացի դերասանուհի։ Ավելի հայտնի է «Կրակի աստվածուհին» (2013) և ««Պլուտոն» թիմ» (2014)։ Առաջնելույթ է ունեցել հինգ տարեկանում, նկարահանվելով «Քաղցր կյանք» հեռուստասերիալում։ 2013 թվականին պայմանագիր է կնքել JYP Entertainment լեյբլի հետ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:Հարավկորեացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Հարավկորեացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:Հարավկորեացի հաղորդավարներ
Դևիդ Լևի
Դևիդ Լևի (David H. Levy, ), կանադացի աստղագետ և գիտական լրագրող, աշխատել է Պալոմարյան աստղադիտարանում։ Հայտնի է դարձել որպես Շումեյկեր-Լևի 9 գիսաստղի հայտնաբերողներից մեկը, այս գիսաստղը բախվել է Յուպիտեր մոլորակի հետ 1994 թվականին։
Լևին հայտնաբերել է 22 աստերոիդ, որոնցից որոշները Շումեյկեր ամուսինների հետ, ինչպես նաև գրել է ավելին քան 30 գիրք, մեծ մասամբ աստղագիտական թեմաներով։
Նրա պատվին է անվանվել 1985 թվականին հայտնաբերված (3673) Լևի աստերոիդը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կանադացի աստղագետներ Կատեգորիա:Երուսաղեմի հրեական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ Կատեգորիա:Գիսաստղ հայտնաբերողներ Կատեգորիա:Կանադացի լրագրողներ
Նելլի Ֆուրտադո
Նելլի Ֆուրտադո (անգլերեն՝ Nelly Furtado, ), կանադացի փոփ և ռիթմ-և-բլյուզ ժանրերի երգչուհի, երգահան, և դերասանուհի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Փոփ Կատեգորիա:Ռիթմ-և-բլյուզ Կատեգորիա:Հիփ-հոփ Կատեգորիա:Կանադացի երգչուհիներ Կատեգորիա:1978 ծնունդներ Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 2 ծնունդներ Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Կանադացի հիփ հոփ երգիչներ և երգչուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ Կատեգորիա:Brit Awards մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Interscope Records-ի արտիստներ Կատեգորիա:Կանադացի երգահաններ Կատեգորիա:Կանադացի դերասանուհիներ
Կոնստանտին Յուոն
Կոնստանտին Ֆեոդորովիչ Յուոն (Константи́н Фёдорович Юо́н, ), խորհրդային նկարիչ։ ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ (1950)։ ԽՍՀՄ Գեղարվեստի ակադեմիայի իսկական անդամ (1947)։
Կենսագրություն
1892-1898 թվականներին սովորել է Մոսկվայի գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանում, ավարտելուց հետո, մինչև 1900 թվականը, աշխատել է նույն ուսումնարանում (Վալենտին Սերովի արվեստանոց)։ Յոոն եղել է «Միր իսկուսավա» խմբավորման անդամ, ռուս նկարիչների միության կազմակերպիչներից, Հեղափոխական Ռուսաստանի նկարիչների ասոցիացիայի անդամ (1925)։ Ստեղծել է ռուս, պրովինցիայի ազգային պատմական ինքնատիպությունը բացահայտող նկարներ և գունեղ, վառ բնանկարներ (կրել է իմպրեսիոնիզմի ազդեցությունը)։ Խորհրդային տարիներին Յուոն ռուս, ռեալիստական արվեստի ավանդույթների պահպանման ջատագովներից էր («Գմբեթներ և ծիծեռնակներ», 1921), մարմնավորել է պատմական-հեղափոխական թեմաներ («Կրեմլի գրոհը 1917 թվականին», 1947), խորհրդային մարդկանց կերպարներ («Արդյունաբերական Մոսկվայի առավոտը», 1949, բոլորը՝ Տրետյավովյան պատկերասրահում, Մոսկվա)։
Ձևավորել է թատերական ներկայացումներ, ստեղծել նաև գրաֆիկական գործեր։ Դասավանդել է Մոսկվայի սեփական ստուդիայում (Ի․ Օ․ Գուդինի հետ համատեղ, 1900-1917), Մոսկվայի Վ․ Ի․ Սուրիկովի անվ․ գեղարվեստի ինստիտուտում (պրոֆեսոր՝ 1952-1955) և այլ ուս․ հաստատություններում։ Եղել է ԽՍՀՄ Գեղարվեստի ակադեմիայի կերպարվեստի տեսության և պատմության ԳՀԻ-ի տնօրենը (1948-1950), ԽՍՀՄ նկարիչների միության վարչության 1-ին քարտուղարը (1957 թվականից)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչներ Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ նկարիչների միության անդամներ Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Մոսկվայի նկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ուսումնարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ռուս նկարիչներ Կատեգորիա:Խորհրդային նկարիչներ
Սմոտրիչ (գյուղ, Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջան)
Սմոտրիչ (Смотрич), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Սմոտրիչ գյուղում բնակվում էր 1 254 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 6199 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 202,29 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Հայլեմարիամ Դեսալեն
Հայլեմարիամ Դեսալեն (ኃይለማሪያም ደሳለኝ, ), եթովպացի քաղաքական գործիչ, 2010 թվականից Եթովպիայի կառավարությունում զբաղեցրել է փոխվարչապետի և արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնը։ Վարչապետ Մելես Զենաուիի մահից հետո` 2012 թվականի օգոստոսի 20-ին, նշանակվել է վարչապետի պաշտոնակատար։ Դեսալենը դարձել է Եթովպիայի պատմության մեջ կառավարության առաջին բողոքական ղեկավարը (Առաքելական եկեղեցու անդամ) ։ 2018 թվականի փետրվարի 15-ին տվել է հրաժարական։
2013 թվականի հունվարից մինչև 2014 թվականի հունվար եղել է Աֆրիկյան միության նախագահ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1965 թվականի հուլիսի 19-ին Բոլոսո Սորեում՝ Վոլայտա նահանգում (Wolaita Zone)՝ Եթովպիայի հարավում (այժմ Հարավային Եթովպիայի ազգությունների շրջան)։ Ըստ ազգության պատկանում է վոլայտ ազգությանը՝ օմոթալեզու բնակչությանը, որոնք գերակշռում էին Եթովպիայի այդ տարածաշրջանում։
«Հայլեմարիամ» անունը եթովպերեն նշանակում է «Մարիամ Աստվածածնի ուժը»։ «Դեսալենը»՝ նրա հոր անունն է, որ ամհարերենով նշանակում է «Ես երջանիկ եմ»։
Միջնակարգ դպրոցն ավարտել է հայրենի Վոլայտա նահանգում, իսկ 1988 թվականին Ադիս Աբեբայի համալսարանում ստացել է շինարարության ոլորտի բակալավրի աստիճան։ Համալսարանն ավարտելուց հետո աշխատել է որպես ասիստենտ Արբա-Մենչ Ագրոտեխնոլոգիական ինստիտուտում (Arba Minch Water Technology Institute)՝ այժմյան Արբա-Մինչի համալսարանում (Arba Minch University):
1992 թվականին ավարտել է Ֆինլանդիայի Տամպերե տեխնոլոգիական համալսարանը, որտեղ ստացել է սանիտարական ինժենիրինգի մագիստրոսի աստիճան (sanitation engineering): Ուսումնառության ընթացքում աշխատել է տեղի կեղտաջրերի մաքրման կայանում, իսկ դիպլոմային աշխատանքը գրել է «կեղտաջրերի մշակումը» թեմայով ։
Եթովպիայից վերադառնալուց հետո 13 տարվա ընթացքում զբաղեցրել է տարբեր գիտական և վարչական պաշտոններ, այդ թվում՝ Արբա-Մինչի հիդրոլոգիական ինստիտուտի դեկանի աշխատանքը։
Եթովպիայի ժողովուրդների հեղափոխական-ժողովրդավարական ճակատ
1990-ականների վերջին և 2000-ականն թվականների սկզբին Հայլեմարիամ Դեսալենը լրջորեն զբաղվել է քաղաքական գործունեությամբ ԵԺՀԺՃ-ի (Եթովպիայի իշխող կուսակցության) շարքերում և դարձել «Հարավի ժողովուրդների և ազգությունների» այդ տարածաշրջանի փոխնախագահ։ Այդ պաշտոնում փոխարինել է կոռուպցիայի մեղադրանքով պաշտոնից հեռացված Աբաթե Կիշոյին (Abate Kisho), չնայած կարծիք կա, որ նա հեռացվել է ընդդիմադիր Մելես Զենաուի խմբավորմանն աջակցելու համար՝ 2000 թվականին Տիգրայի ազատագրման ժողովրդական ճակատի պառակտման ժամանակ (Tigrayan People's Liberation Front):
Հարավային ժողովուրդների և ազգությունների տարածաշրջան
2001 թվականի նոյեմբերից մինչև 2006 թվականի մարտը Հայլեմարիամ Դեսալենը եղել է Հարավի ժողովուրդների և ազգությունների (ՀԺԱ) տարածաշրջանի նախագահը։ 2010 թվականի հոկտեմբերին Դեսալենը նշանակվել է Եթովպիայի փոխվարչապետ և արտաքին գործերի նախարար ։ Դեսալենը զբաղեցրել է ԵԺՀԺՃ նախագահի տեղակալի, ՀԵԺԺՇ նախագահի, փոխվարչապետի և արտաքին գործերի նախարարի ղեկավար պաշտոնները ։
ԵԺՀԺՃ նախագահի պաշտոնից հեռանալուց հետո Հայլեմարիամ Դեսալենը երկու տարվա ընթացքում վարչապետի աշխատակազմում աշխատել է որպես հանրային գործերի խորհրդական և քաղաքացիական կազմակերպությունների և գործընկերությունների գծով խորհրդական։ 2010 թվականին զբաղեցրել է միանգամից նախարարական երկու՝ փոխվարչապետի և արտգործնախարարի պաշտոնները։
Հրաժարական
2018 թվականի փետրվարի 15-ին երկրում բռնկված քաղաքական ճգնաժամի կապակցությամբ Հայլեմարիամ Դեսալենը հեռուստատեսային ուղերձում հայտարարել է, որ հրաժարական է տվել ինչպես Եթովպիայի վարչապետի, այնպես էլ իշխող կոալիցիայի նախագահի պաշտոնից՝ հավելելով, որ կշարունակի ժամանակավորապես կատարել իր պարտականությունները մինչև իր հրաժարականի ընդունումը և Եթովպիայի ժողովուրդների կառավարող հեղափոխական-դեմոկրատական ճակատի և խորհրդարանի կողմից նոր վարչապետի նշանակումը ։
Զբաղեցրած պաշտոններ
Հայլեմարիամ Դեսալենը զբաղեցրել է հետևյալ պաշտոնները.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Եթովպիայի արտաքին գործերի նախարարներ
Մարտակերտի և Մարտունու հարձակումներ
Մարտակերտի և Մարտունու հարձակումները տեղի ունեցան 1992 թվականի ամառվա վերջ մինչ աշնան սկիզբ Առաջին Արցախյան պատերազմի ընթացքում ադրբեջանական բանակի հարձակման արդյունքում։ Հունիսի 27-ին ադրբեջանական բանակը հարձակում գործեց Ճարտար գյուղի ուղղությամբ։ Այնտեղ գտնվող հրամանատար Մոնթե Մելքոնյանի մարտիկները խրամատներ էին փորել, որպեսզի կասեցնեն ադրբեջանական բանակի առաջխաղացումը։ Հակատանկային ականների կիրառումը ոչնչացրեց ադրբեջանցիների ծանր տեխնիկան և արցախյան բանակին թույլ տվեց դիմադրել հարձակմանը։ Հաջորդ օրվանից ադրբեջանցիների կողմից ձեռնարկվեց ևս մի քանի հարձակում։ Բոլորն էլ կասեցվեցին և հայկական կողմի հաղթանակները վերագրվեցին Մոնթե Մելքոնյանի կազմակերպվածության և հրամանատարական ղեկավարությանը։
ԵԱՀԿ խմբի միջնորդություն
1992 թվականի օգոստոսի վերջին, Հռոմում ԵԱՀԿ-ի կողմից կազմակերպված բանակցությունների դադարեցումից հետո, երկու երկրների միջև դիվանագիտական հարաբերություններն վերականգնվեցին՝ երկու երկրները համաձայնության եկան Ալմաթիում և զինադադար ստորագրվեց․ ըստ Ղազախստանի նախագահ՝ Նուրսուլթան Նազարբաևի, սեպտեմբերի 1-ից սկսվելու էր Արցախում գտնվող միջազգային դիտորդների կողմից զինադադարի դիտարկումը։
Զինադադարը, ինչպես և մինչ այդ կազմակերպված այլ զինադադարները, խախտվեց մի քանի օրվա ընթացքում, քանի որ կոնֆլիտկի երեք կողմերը կրկին ներքաշվեցին հակամարտության։ Ադրբեջանը մի քանի հաղթանակի հասավ հայկական ուժերի դեմ պայքարելով ինտենսիվ մարտերում, և սեպտեմբերի 7-ին, ըստ հաշվարկների, տիրապետում էր Արցախի 25%-ին՝ Մարդակերտի հյուսիսային շրջանը ներառյալ։ Սեպտեմբերի 23-ին ադրբեջանցիները սկսեցին նոր հարձակում տարբեր ուղղություններից։ Նրանց նպատակն էր փակել Բերձորի մարդասիրական միջանցքը մի հարձակման արդյունքում, որը հարյուրավոր հայ և ադրբեջանցի զինվորների կյանք խլեց։
Հայկական ուժերը հոկտեմբերի 2-ին գրավում են շրջակայքում ադրբեջանական տիրապետության տակ գտնվող գյուղերը։ Հայկական գրոհը ավարտվեց Կուրապատկինո գյուղակում գտնվող ադրբեջանցիների շտաբի գրավմամբ, այսպիսով վերջ տալով Մարտունու հրետակոծությանը։ Հայկական բանակի մի մասը վերապատրաստվում է անցնում ռուսական բանակի հետ միասին և այդ ընթացքում հայկական բանակը խոցում է մոտ 20 ադրբեջանական կործանիչ «Ստրելա-4» և «Ստրելա-10 » ցամաք-օդ հակաօդային պաշպանիչների կիռարման շնորհիվ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1992 հակամարտություններ Կատեգորիա:Արցախի ճակատամարտեր Կատեգորիա:1992 Հայաստանում Կատեգորիա:Հայաստանի ճակատամարտեր Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմ Կատեգորիա:Արցախ
Պետրովկի (գյուղ, Տյոմկինսկի շրջան)
Պետրովկի (Петровки), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Տյոմկինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 30 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Տյոմկինսկի շրջանի բնակավայրեր
Շյուքյուրբեյլի
Շյուքյուրբեյլի, գյուղ Արցախի Հանրապետության Հադրութի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հադրութի շրջանի բնակավայրեր
Կոկիսոն
Կոկիսոն, հին բերդաքաղաք Կիլիկիայի հյուսիսարևելյան սահմանում, Անտիտավրոսի փեշին, համանուն գետի ափին։ 405 թվականին Կոկիսոն այցելած Հովհան Ոսկեբերանն այն անվանում է հայաբնակ, որի հայ իշխան Սոբատրոսի մասին գովեստով է խոսում։ Կոկիսոնի հայ եպիսկոպոս Դիոսկորոսը Հովհան Ոսկեբերանին հրավիրել է հայկական եկեղեցի՝ հայոց տոնախմբությունը նախագահելու։ Կոկիսոնի խստաշունչ ձմեռը Ոսկեբերանն անվանում է «հայկական ձմեռ»։ Արաբ մատենագիրները Կոկիսոնի հայերին հիշատակում են որպես «քաջ և հանդուգն մարտիկներ», որոնց 700-ական թվականներին չկարողացան նվաճել արաբները։ XII դարից Կոկիսոնը միացել է Կիլիկյան Հայաստանին։ Ըստ ավանդախառն տեղեկության, Կիլիկիայի թագավորության անկումից հետո իշխան Հեթումի կին Զարմանուհին 300 մարտիկներով տիրել է Կոկիսոն և Կապան բերդը, հիմնել անկախ իշխանություն, որը գոյատևել է 65 տարի։ Հետագայում Կոկիսոն ավերել են թուրքական նվաճողները։
Կատեգորիա:Կիլիկիայի բերդեր
Աբել Գաղեցի
Աբել Գաղեցի (XVI դար), հայ գրիչ։
Ծնվել է Երնջակ գավառի Գաղ գյուղում։ Իր գրչագրած ձեռագրերից հայտնի է լատինահայ մի ճաշոց, որը նա գրչագրել է Ֆլորենցիայի Տոսկանա քաղաքում 1571 թվականին։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հայ գրիչներ Կատեգորիա:16-րդ դար
Քյոմուր
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Տաուբերեթերսհայմ
Տաուբերեթերսհայմ  (Tauberrettersheim), քաղաք Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում։ Ենթարկվում է Ստորին Ֆրանկոնիա վարչական շրջանին։ Գտնվում է Վյուրցբուրգ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 854 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի) ։ Տարածքը կազմում է 8,56 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝  09 6 79 192։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Վարդանանց
Վարդանանց, գյուղական համայնք Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում։
2000 թվականի մարտի 10-ին Մամեդբեյլին վերանվանվել է Վարդանանց ։
Պատմություն
2020 թվականի Արցախյան երկրորդ պատերազմի հետևանքով բնակավայրը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի հսկողության տակ ։
(4520) Դովժենկո
(4520) Դովժենկո (Dovzhenko), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1977 թվականի օգոստոսի 22-ին Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից Նաուչնիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,274347 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,7726 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,7761 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1252,8 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,287355 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,26° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1977 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Բալթիկայի տուն
Բալթյան տուն (ռուս.՝ Балтийский дом), պետական թատրոն Սանկտ Պետերբուրգում, ՌԴ, որը ստացել է թատրոն-փառատոնի կարգավիճակ և որտեղ ամեն տարի անց են կացվում միջազգային ֆորումներ, վարպետության դասեր, բեմական փառատոներ։ Բալթյան տունը միակ նախագիծն է, որը համակարգված աշխատում է Ռուսաստանի և Բալթյան շրջանի, ինչպես նաև եվրոպական երկրների միջև մշակութային կապերի ամրապնդման ուղղությամբ։
Թատրոնի պատմությունը
1920-ական թվականներին Պետրոգրադ քաղաքում ստեղծվեցին Կրասնի թատրոնը և Աշխատավոր երիտասարդության թատրոնը։ Կարմիր թատրոնը, որը հիմնադրվել էր 1924 թվականին, 1926 թ միացվեց Կարմիր մուրճ թատրոնին, իսկ 1930 թվականին՝ Ժողովրդական տան թատրոնին՝ դառնալով Ժողովրդական տան Կարմիր թատրոն։
1936 թվականին Կարմիր թատրոնը և Աշխատավոր երիտասարդության թատրոնը միավորվեցին Լենինգրադի Լենինյան կոմերիտմիության պետական թատրոնի մեջ։
2000 թվականին թատրոնն ստացավ թատրոն-փառատոնի կարգավիճակ։ Դրան նպաստում է թատրոնի գործունեության փորձարարական բնույթը, քանի որ բեմական գործունեությունն այստեղ միշտ դիտվում էր որպես ստեղծագործական փորձադաշտ նոր և հմուտ վարպետների համար։
Տարբեր տարիներին այստեղ աշխատել են այնպիսի ռեժիսորներ, ինչպիսին են Վ. Կոժիչը, Միխայիլ Չեժեգովը, Գեորգի Տովստոնոգովը (գլխավոր ռեժիսորը 1950-1956 թթ), Պավել Խոմսկին (գլխավոր ռեժիսորը 1961-1965 թթ), Վլադիմիր Վորոբյովը (թատրոնի գեղարվեստական ղեկավարը Յու. Երմակովի և Ա. Տովստոնոգովի հետ 1969-1971 թթ), Ալեքսանդր Տովստոնոգովը, Գենադի Օպորկովը, Ռոզա Սիրոտան, Կամա, Գինկասը, Գենրիետա Յանովսկայան։ Թատրոնում խաղացել են ականավոր դերասաններ Յուրի Տոլուբեևը, Վլադիմիր Չեստնոկովը, Եվգենի Լեբեդևը, Տատյանա Դորոնինան, Ռոլան Բիկովը, Նինա Ուրգանտը, Օլեգ Բասիլաշվիլին, Յուլիան Պանիչը, Նատալյա Տենյակովան, Ա. Բալտերը, Էմանուել Վիտորգանը, Լարիսա Մալևանայան, Օլեգ Դալը և այլք։
Թատրոնի շենքը
Թատրոնի շենքը կառուցվել է նախկին «Կայսեր Ալեքսանդր III-ի Ժողովրդական տան» ձախ թևի տեղում, որը հրդեհվել է 1932 թվականին (պահպանված աջ թեևն այժմ զբաղեցնում է «Մյուզիք հոլ»-ը)։ Նախնական նախագիծը, որը գծագրել էր Նիկոլայ Դեմկովը, լենինգրադյան ավանգարդ ոճի էր։ Սակայն այդ տարիներին նորաձևության մեջ մուտք գործեց ստալինյան ճարտարապետությունը, և Ն. Դեմկովը, հրաժարվելով նախագիծը «հարստացնելուց», հրաժարվեց նախագծից, որն ավարտին հասցրեց իր ընկերը՝ ճարտարապետ Նիկոլայ Միտուրիչը Վ. Մակաշովի հետ մեկտեղ (թատրոնի նախասրահում գտնվում է հուշատախտակ՝ այս երկու ճարտարապետների անուններով) ։ Շինարարությունն սկսվեց 1933 թվականին և ավարտվեց 1939 թվականին։
Ժամանակակից թատրոնը
«Բալթյան տուն» թատրոն-փառատոնը գտնվում է Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքի կենտրոնում։
Թատրոնն ունի 2 հանդիսասրահ՝ 124 և 870 հանդիսատեղերով։ Երկուսն էլ զինված են հատուկ սարքավորումներով՝ սինխրոն թարգմանություններ կատարելու համար։ Թատրոնն ունի առանձին սրահներ փորձերի, դիմահարդարման և ցուցադրությունների համար։
Թատրոնում կա փորձարարական թատերախումբ Անատոլի Պրաուդինի ղեկավարությամբ։
Այստեղ անցկացվող միջազգային փառատոների բարձր մակարդակն ապահովվում է հաղորդակցության ժամանակակից միջոցների և ստեղծագործական, տեխնիկական, ղեկավար անձնակազմի պրոֆեսիոնալիզմի շնորհիվ։
Բալթյան տան փառատոները
Փառատոնն անց է կացվում ամեն տարի՝ սկսած 1991 թվականից։ Համարվում է Եվրոպայի ամենահեղինակավոր թատերական ֆորումներից մեկը։
Հիմնական բեմական հարթակներից է թատրոն-փառատոնի հարթակը, որը լայն հնարավորություններ է ընձեռնում ստեղծագործական փորձարարությունների համար։ Փառատոնի հիմնական ծրագիրը կազմում են պրեմիերաները։
Փառատոնին մասնակցել են ավելի քան 100 թատրոններ աշխարհի 30 երկրներից։ Իրենց ստեղծագործական աշխատանքներն են ներկայացրել եվրոպական ռեժիսուրայի վարպետներ Ժ. Վենսանը, Կամա Գինկասը, Լև Դոդինը, Օլեգ Եֆրեմովը, Օ. Կորշունովասը, Յուրի Լյուբիմովը, Կ. Մարտալերը, Է. Նյուգանեն, Էյմունտաս Նյակրոշյուսը, Վլադիմիր Ֆոկինը, Պյոտր Ֆոմենկոն, Ալվիս Հերմանիսը, Գ. Յաժինան, Ե. Յարոցկին և այլք։
«Բալթյան տուն» փառատոնը դարձել է ՅՈՒՆԵՍԿՈՅԻ մրցանակի դափնեկիր։
«Բալթյան տուն» փառատոն, 1991 թ
Փառատոնն անց է կացվել 1991 թվականի մայիսի 14-24-ը։
«Բալթյան տուն» փառատոն, 1992 թ
Փառատոնն անց է կացվել 1992 թվականի մարտի 25-30-ը՝ «Բալթյան երկրների թատրոնները երեխաներին» կարգախոսով։
«Բալթյան տուն» փառատոն, 1993 թ
Փառատոնն անց է կացվել 1993 թվականի ապրիլի 4-10-ը՝ «Թատրոնի հազարավոր դեմքերը» կարգախոսով։
Թատրոնը դառնում է մրցույթային։ Մրցանակներ են հանձնվել՝
Հապսա Խան
Կենսագրություն
Հապսա Խանը ծնվել է 1891 թվականին Սուլեյմանիայում՝ նշանավոր քրդական ընտանիքում։ Նա շեյխ Մարիֆի և Սալմա Խանի դուստրն էր։ 1926 թվականին Հապսա Խանը նշանակալի դերակատարում է ունեցել Սուլեյմանիայում (Silêmanî) աղջիկների առաջին դպրոցի հիմնադրման գործում՝ «ուսուցիչների հետ տնից տուն գնալով՝ հնարավորինս շատ աղջիկներ գրանցելու և նույնիսկ ծնողներին համոզելու համար, որ իրենց դուստրերին դպրոց ուղարկեն» ։ Գերմանացի լուսանկարիչ Լոտե Էրելը Հապսա Խանին նկարագրել է որպես կին, «որի ամուսինը ոտքի է կանգնում, երբ նա սենյակ է մտնում» ։
Գործունեություն
1920 թվականին Հապսա Խանը ամուսնացել է քրդերի առաջնորդ Շեյխ Քադիր Հաֆիդի (Sheikh Qadir Hafid,) հետ, որի եղբայրը բրիտանական օկուպացիայի դեմ քրդերի դիմադրության շարժման առաջնորդ Մահմուդ Բարզանջին էր՝ Աբդուլ Համիդ II մտերիմ ընկերը ։ Հապսա Խանն ապստամբությանն աջակցել է՝ ֆինանսավորելով այն, համոզելով մյուսներին միանալ դրան և բողոքի ցույցեր կազմակերպելով Սուլեյմանիայում ։
Բալթիկայի տուն
«Բալթյան տուն» փառատոն, 1994 թ
Չորրորդ փառատոնն անց է կացվել 1994 թվականի ապրիլի 10-17-ը։
Հապսա Խան
Գործունեություն
1930 թվականին Հապսա Խանը նամակով դիմել է Ազգերի լիգային՝ քրդերի իրավունքները և քրդական պետությունը պաշտպանելու խնդրանքով։ Երբ 1946 թվականին Քազի Մուհամմադը հիմնել է Մահաբադի հանրապետությունը, նա սատարել է անկախության հռչակման որոշմանը ։
Մարկոս Յուստինոս
Մարկոս Հունիանոս Յուստինոս (Justinus), (ծն․ և մահ․ թվականները անհայտ), 2-րդ-3-րդ դարերի հռոմեացի պատմիչ։ Յուստինոսի գործը մ․ թ․ ա․ 1-դդ․ հռոմեացի պատմագիր Պոմպեոս Տրոգոսի չպահպանված աշխատության («Փիլիպպոսի պատմությունը», կազմված էր 44 գրքից) համառոտ շարադրանքն է։ Պոմպեոս Տրոգոսի երկը եղել է ծավալուն մի գործ և ընդգրկել է հին հույներին ու հռոմեացիներին հայտնի բոլոր ժողովուրդների ու երկրների պատմությունը՝ Ասորեստանի ավանդական թագավորներից մինչև Օգոստոս կայսրի ժամանակաշրջանը, իսկ Յուստինոսը քաղել է առավել ուշադրության արժանի փաստերը, մշակել դրանք՝ երբեմն թույլ տալով անճշտություններ։ Գրքերում կարևոր տեղեկություններ կան Հայաստանի Աքեմենյան ժամանակաշրջանի, Տիգրան Մեծի գործունեության (դաշինքը Միհրդատ VI Եվպատորի հետ, Սելևկյանների թագավորության գրավումը և այլն), Հայաստանի աշխարհագրության մասին։
Հապսա Խան
Գործունեություն
1953 թվականին Հապսա Խանի մահից հետո նրա տունը դարձել է դպրոց ։ Խանը շարունակում է մեծապես ազդել ժամանակակից քուրդ կանանց վրա։ 2019 թվականի փետրվարին Kurdistan24 լրատվականը հայտնել է, որ Սուլեյմանիայում նորաձևության մրցույթի հաղթողն ավանդական տարազի իր ձևավորումը կատարել է Հապսա Խանի ոճի հիման վրա ։
Բալթիկայի տուն
«Բալթյան տուն» փառատոն, 1994 թ
Մրցանակներ են հանձնվել՝
Մարկոս Յուստինոս
Կատեգորիա:Պատմիչներ
Հապսա Խան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քրդեր Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության անձինք Կատեգորիա:Քուրդ հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Իրաքի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ազգայնականներ ըստ ազգության Կատեգորիա:Անկախության ակտիվիստներ Կատեգորիա:Ֆեմինիստներ ըստ ազգության
Բալթիկայի տուն
«Բալթյան տուն» փառատոն, 1995 թ
Հինգերորդ փառատոնն անց է կացվել 1995 թվականի ապրիլի 21-30-ը։
Մրցանակներ են հանձնվել՝
«Բալթյան տուն» փառատոն, 1996 թ
Մրցանակներ են հանձնվել՝
«Բալթյան տուն» փառատոն, 1997 թ
Յոթերորդ փառատոնն անց է կացվել 1997 թվականի հոկտեմբերի 3-11-ը։
Մրցանակներ են հանձնվել՝
«Բալթյան տուն» փառատոն, 1998 թ
Ութերորդ փառատոնն անց է կացվել 1998 թվականի հոկտեմբերի 8-16-ը։
Առաջին անգամ փառատոնին մասնակցում է Շվեդիայի ամենամեծ թատրոններից մեկը՝ Ստոկհոլմի Ստատս թատրոնը։ Եվրոպական բեմի հայտնի դերասանուհի Վիվեկա Սեդալը փայլուն հանդես եկավ Բլանշ Դյուբուայի դերում Թենեսի Ուիլյամսի «Ցանկության տրամվայ» պիեսում (բեմադրությունը Ռ. Գյունտերի)։ Լեհական թատրոնը Շչեցին քաղաքից հանդիսատեսին և քննադատներին ներկայացրեց Ա. Աուգուստինովիչի բեմադրած «Իվոնան, բուրգունդյան արքայադուստրը»։ Էստոնական Վյայնեմյոյնեն թատրոնը ներկայացրեց հայտնի գրող և ռեժիսոր Մատի Ունտի «Համլետի ողբերգությունը» ներկայացումը։ Փառատոնին մասնակցեց նաև նիդեռլանդական Տոնելգրուպ թատրոնը։ Ռուսաստանը ներկայացրեց Գ. Տովստոնոգովի անվան մեծ դրամատիկական թատրոնը, Պետական դրամատիկական թատրոնը (Լիտեյնի փողոց), Բալթյան տուն թատրոնը (Սանկտ Պետերբուրգ), Թատերական ընկերություն 814-ը (Մոսկվա)։ Փառատոնի հյուրն էր Յակուտսկի հայտնի Պ. Օյունսկու անվան ակադեմիական թատրոնը (ռեժ. Ա. Բորիսով)։
Առաջին անգամ փառատոնի պատմության մեջ ժյուրին դուրս եկավ Բալթյան տան սահմաններից։ «Երեք գրոշանոց օպերա» ներկայացումը բեմականացվեց Տալլինի քաղաքային թատրոնում։
Փառատոնի շրջանակներում «Պուշկինը և մյուսները» համերգային ծրագրով հանդես եկավ Սերգեյ Յուրսկին։
Մրցանակներ են հանձնվել՝
«Բալթյան տուն» փառատոն, 1999 թ
Փառատոնն անց է կացվել 1999 թվականի սեպտեմբերի 27-7-ը։
Մրցույթային ծրագրին մասնակցել են 18 թատրոններ Ռուսաստանից և Եվրոպայից։ Թատրոնի ճակատային մասում կախվում են մասնակից երկրների դրոշները։
Փառատոնի շրջանակներում առաջին անգամ Ռուսաստանում կազմակերպվում է Եվրոպական թատերական ոչ պաշտոնական հանդիպում (IETM Satellite Meeting)` «Ռուսաստանը Եվրոպայի թատերական քարտեզի վրա. ով է ճանաչում նրան, և ում է նա ճանաչում» խորագրով։
Անցկացվել է սեմինար՝ «Բեմական արվեստում փառատոների փիլիսոփայությունն ու պրակտիկան» անվամբ, որտեղ մասնակցել են փառատոների պրոդյուսերներ և մենեջերներ։ Սեմինարը կազմակերպել է Բալթյան միջազգային փառատոնային կենտրոնը «Բաց հասարակություն» ինստիտուտի (Բուդապեշտ) և Visiting Arts-ի (Լոնդոն) հետ միասին։
Մրցանակներ են հանձնվել՝
Հանս Ֆոգ Օլսեն
Հանս Ֆոգ Օլսեն (Hans Jørn Fogh Olsen, ), դանիացի աստղագետ, աշխատել է Բրորֆելդե աստղադիտարանում։ Փոքր մոլորակների կենտրոնի տվյալներով 1984-ից 1987 թվականները հայտնաբերել է ընդհանուր առմամբ 4 աստերոիդ, Կառլ Աուգյուստենի և Պոլ Յենսենի հետ համատեղ ։
Նրա պատվին է անվանվե 5323 Ֆոգ աստերոիդը ։
Բալթիկայի տուն
«Բալթյան տուն» փառատոն, 2000 թ
19 թատրոններ 7 երկրներից ներկայացրեցին 20 տարբեր ներկայացումներ։ Մասնակիցների շարքում էին Մոսկովյան Սովրեմեննիկ թատրոնը, Մոսկվայի պատանի հանդիսատեսի թատրոնը և այլն։ Բեմում հանդես են եկել Կ. Գինկասը, Ռ. Տումինասը, Է. Նյուգանենը, Մ. Միկիվերը, Ալեքսանդր Գալիբինը, Ա. Ժոլդակը, Մարինա Նեյոլովան, Ելենա Յակովլևան, Իգոր Կվաշան, Իգոր Յասուլովիչը, Սերգեյ Մակովեցկին, Եվգենի Գրիշկովեցը և այլք։
Առաջին անգամ փառատոնի մասնակիցների համար կազմակերպվեց «Բալթյան օղակ» ստեղծագործական ուղևորությունը Բալթյան երկրներով։ Թատերական գործիչների համար բեմադրվեցին առաջատար ազգային թատրոնների ներկայացումները։
Հուշամեդալներ հանձնվեցին այն թատերական և հասարակական գործիչներին, ովքեր նշանակալի ավանդ են ունեցել Բալթյան տուն փառատոնի ստեղծման և զարգացման գործում։
«Բալթյան տուն» փառատոն, 2001 թ
Փառատոնն անց է կացվել 2001 թվականի հոկտեմբերի 5-14-ը՝ թեմատիկ «Ուսուցիչ-աշակերտ» խորագրի ներքո։
Այս տարի փառատոնն զգալիորեն նեղացրեց մասնակիցների աշխարհագրական տարածքը. մասնակցեցին միայն Բալթյան շրջանի ռեժիսորները, ովքեր ներկայացրեցին իրենց վերջին թատերական ներկայացումները։ Բեմի վարպետներ Էյմունտաս Նյակրոշյուսը, Պյոտր Ֆոմենկոն, Էլմո Նյուգանենը, Օսկարաս Կրշունովասը, Ալվիս Հերմանիսը, Կամա Գիմկասը ներկայացրեցին իրենց և իրենց աշակերտների աշխատանքները։
Մրցանակներ են հանձնվել՝
Հանդիսատեսի մրցանակ՝
«Բալթյան տուն» փառատոն, 2002 թ
12-րդ փառատոնն անց է կացվել 2002 թվականի հոկտեմբերի 4-13: Փառատոնի գլխավոր թեման «Այլ թատրոն»-ն էր։ Փառատոնի մասնակիցները ցուցադրեցին ստեղծագործական փորձարարություններ, որոնք հակասում էին սովորական թատրոնի ավանդույթները։ Թատերական արվեստի նոր ձևեր ներկայացրեցին Թոմաս Օստերմայերը (Գերմանիա), Գժեգոժ Յաժինան, Կշիշտոֆ Վարլիկովսկին (Լեհաստան), Սիլվիու Պուրկարետեն (Ռումինիա)։ Փառատոնի շրջանակներում առաջին անգամ Սանկտ Պետերբուրգում դրամատուրգիայի և ռեժիսուրայի մոսկովյան կենտրոնը՝ Ալեքսեյ Կազանցևի և Միխայիլ Ռոշչինի ղեկավարությամբ, ներկայացրեց ռուսական դրաման՝ նոր սերնդի ներկայացուցիչներ Օլգա Սուբոտինայի և Կիրիլ Սերեբրենիկովի բեմադրությամբ։
Հանդիսատեսի դատին հանձնվեց ռուս-նորվեգական համատեղ ծրագիրը՝ նվիրված դրամատուրգ Յուն Ֆոսեի ստեղծագործական կյանքին։
«Բալթյան օղակ»-ը Կալինինգրադով և Տիլզիտով հասավ լեհական քաղաք Գդանսկ։ Այդ տարվա նախաձեռնողը թատերագետ, թատերական քննադատ, Թատերական քննադատների միջազգային ասոցիացիայի (IETM) փոխնախագահ՝ Գդանսկի կառավարչի խորհրդատու և Բալթյան տուն 12-րդ փառատոնի խորհրդատու Անդժեյ Ժուրովսկին էր։
Մրցանակներ հանձնվեցին՝
«Բալթյան տուն» փառատոն, 2003 թ
Փառատոնն անց է կացվել 2003 թվականի դեկտեմբերի 18-5 («Բալթյան տունը Մոսկվայում» հատուկ ծրագիր)։ Միջոցառումը նախատեսվում էր որպես հատուկ մշակութային ակցիա Սանկտ Պետերբուրգի հոբելյանի կապակցությամբ՝ նպատակ ունենալով մոսկվացիներին ծանոթացնել Բալթյան երկրների արվեստի հետ։
Մասնակիցների թվում էր Ռիգայի նոր թատրոնը (Լատվիա), Մենո Ֆորտաս (Լիտվա), Մետաստազիո (Իտալիա), Պոտուդան, Ֆարսեր (Ռուսաստան) թատրոնները։
Այդ տարի փառատոնն անցավ առանց մրցութային ներկայացումների։
«Բալթյան տուն» փառատոն, 2004 թ
2004 թ փառատոնի գլխավոր թեման էր «Ռեժիսուրան որպես ժամանակակից թատրոնի պատկերանիշ»։
Փառատոնի շրջանակներում առաջին անգամ կայացավ «Բալթյան աստղ» մրցանակաբաշխությունը՝ Բալթյան երկրներում հումանիտար կապերի զարգացման և ամրապնդման համար։
Մրցանակներ հանձնվեցին՝
«Բալթյան տուն» փառատոն, 2005 թ
Հոբելյանական 15-րդ փառատոնն անց է կացվել 2005 թվականի սեպտեմբերի 29-հոկտեմբերի 17-ը։
Ներկայացվեց Վսևոլոդ Մեյերխոլդի անվան կենտրոնի շնորհանդեսը։
«Բալթյան տուն» փառատոն, 2006 թ
Փառատոնն անց է կացվել 2006 թվականի սեպտեմբերի 30-հոկտեմբերի 11-ը՝ «Լեհական շեշտադրում» կարգախոսով։
Մրցանակներ հանձնվեցին՝