cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Լորեմ իպսում
Լորեմ Իպսումի ստանդարտ տեքստի մի հատված
«de Finibus Bonorum et Malorum» աշխատության 1.10.33 բաժինը՝ գրված Ցիցերոնի կողմից մ.թ.ա. 45 թ. "At vero eos et accusamus et iusto odio dignissimos ducimus qui blanditiis praesentium voluptatum deleniti atque corrupti quos dolores et quas molestias excepturi sint occaecati cupiditate non provident, similique sunt in culpa qui officia deserunt mollitia animi, id est laborum et dolorum fuga. Et harum quidem rerum facilis est et expedita distinctio. Nam libero tempore, cum soluta nobis est eligendi optio cumque nihil impedit quo minus id quod maxime placeat facere possimus, omnis voluptas assumenda est, omnis dolor repellendus. Temporibus autem quibusdam et aut officiis debitis aut rerum necessitatibus saepe eveniet ut et voluptates repudiandae sint et molestiae non recusandae. Itaque earum rerum hic tenetur a sapiente delectus, ut aut reiciendis voluptatibus maiores alias consequatur aut perferendis doloribus asperiores repellat."
'''Հ. Րաքհամի1914 թ. անգլերեն թարգմանությունը''' "On the other hand, we denounce with righteous indignation and dislike men who are so beguiled and demoralized by the charms of pleasure of the moment, so blinded by desire, that they cannot foresee the pain and trouble that are bound to ensue; and equal blame belongs to those who fail in their duty through weakness of will, which is the same as saying through shrinking from toil and pain. These cases are perfectly simple and easy to distinguish. In a free hour, when our power of choice is untrammelled and when nothing prevents our being able to do what we like best, every pleasure is to be welcomed and every pain avoided. But in certain circumstances and owing to the claims of duty or the obligations of business it will frequently occur that pleasures have to be repudiated and annoyances accepted. The wise man therefore always holds in these matters to this principle of selection: he rejects pleasures to secure other greater pleasures, or else he endures pains to avoid worse pains."
1500-ականներից ի վեր օգտագործվող ստանդարտ Լորեմ Իպսում տեքստը "Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit, sed do eiusmod tempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam, quis nostrud exercitation ullamco laboris nisi ut aliquip ex ea commodo consequat. Duis aute irure dolor in reprehenderit in voluptate velit esse cillum dolore eu fugiat nulla pariatur. Excepteur sint occaecat cupidatat non proident, sunt in culpa qui officia deserunt mollit anim id est laborum."
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լատիներեն բառեր և արտահայտություններ Կատեգորիա:Ոչինչ Կատեգորիա:Աբսուրդիզմ
Քերիչ
Քերիչ, խոհանոցային պարագա` մթերքները մանրացնելու համար (օրինակ` պանիր, բանջարեղեն և այլն)։
Քերիչի մակերևույթը սովորաբար ունենում է բազմաթիվ անցքեր նրանց հարող ատամիկներով։ Ատամիկները կտրիչի դեր են կատարում, իսկ անցքերի միջով անցնում է մանրացված մթերքը։ Տարբեր չափերով մանրացման համար քերիչներն ունենում են տարբեր չափերի ատամիկներով մի քանի մակերեսներ։ Քերիչների մի քանի տեսակներ բացվածքներ չեն ունենում։ Կան նաև ուղղանկյունաձև կտրիչով և ուղղանկյուն բացվածքով քերիչների տեսակներ։ Քերիչի սկզբունքները նույնն են, ինչ բանջարեղենի կտրիչները Բթացած քերիչները կարելի է սրել համապատասխան նրբախարտոցով։
Պատմություն
Պանրի քերիչը ստեղծել է Ֆրանսուա Բոուլիերի կողմից 1540 թվականին` չնայած կարծում էին, որ այն չի կարող օգտագործվել ։
Տարբերակներ
Կան նաև պարուրաձև կտրտող քերիչներ, որոնք օգտագործվում են արշտա պատրաստելու ժամանակ կամ մթերքները ժապավենաձև կտրտելու համար։
Գրականություն
Կատեգորիա:Կենցաղային իրեր
Բերեզովկա (քաղաքատիպ ավան, Ուկրաինա)
Բերեզովկա (Березівка), քաղաքատիպ ավան Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Խարկովի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1629 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Բերեզովկա քաղաքատիպ ավանում բնակվում էր 1 695 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1,71 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 991,23 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Խարկովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:1629 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ալեքսանդր Հումբոլդտ
Ալեքսանդր Հումբոլտ, լրիվ անուն ազգանունը՝ Ֆրիդրիխ Վիլհելմ Հենրիխ Ալեքսանդր ֆոն Հումբոլտ (Friedrich Wilhelm Heinrich Alexander Freiherr von Humboldt, սեպտեմբերի 14, 1769, Բեռլին - մայիսի 6, 1859, Բեռլին), գերմանացի գիտնական, ֆիզիկոս, ճանապարհորդ, աշխարհագրագետ, բնախույզ, կենսաբան և բուսաբան։
Հումբոլդտի կյանքն ու ուսումը
Վերադարձից հետո նա որոշում է մնալ Փարիզում և մշակել այս նյութերը։ 1805 թ. նա մեկնում է եղբոր մոտ, իսկ հետագա երկու տարիները ապրում է Բեռլինում, ապա խնդրում է պրուսական թագավորին Փարիզում ապրելու թույլտվություն տալ և ստանում է դրական պատասխան։ Որից հետո նա ապրում է Ֆրանսիայում շուրջ 20 տարի՝ (1809-1827 թթ.)։ Նա այս ամբողջ տարիներին զբաղվել է գիտական աշխատանքով։ Հումբոլդտը առավոտյան ժամը 7-ից ոտքի վրա էր, մի ժամ անց նա արդեն իր ընկեր Արագոյի մոտ էր կամ ինստիտուտում, որտեղ աշխատում էր 11-12-ը, սնվում էր “ոտի վրա” և կրկին աշխատում։ Երեկոյան յոթի կողմերը նա ընթրում էր, ապա այցելում ծանոթներին կամ սալոններ, տուն էր վերադառնում կեսգիշերին և աշխատում մինչև ուշ գիշեր։ Իր կենսակերպի մասին նա ասել է. “Պարբերական քունը համարվում է հնացած ենթագիտակցություն Հումբոլդտ ընտանիքում”։ Այս կենսակերպով նա ապրեց մինչև խոր ծերություն և որ զարմանալի է՝ միշտ առողջ և կենսախինդ էր։
Գիտական գործունեությունը չէր խանգարում Հումբոլդտին հետաքրքրվել նաև քաղաքականությամբ, նորություններով, նաև առօրյա խոսակցություններով և բամբասանքներով։ Պատահական չէր, որ պրուսական թագավոր Ֆրիդրիխ Վիլհելմը սիրում էր ժամանակը անցկացնել Հումբոլդտի հետ, ով ոչ միայն հետաքրքիր զրուցակից էր, այլ նաև կատակասեր մարդ։ Եվ այդ պատճառով նա 1826 թ. հրավիրեց Հումբոլդտին ապրելու Բեռլինում, որտեղ նա կարդում է ֆիզիկական աշխարհագրության վերաբերյալ դասախոսություններ, որին մասնակցելու էին գալիս նաև եվրոպական այլ երկրներից։ Դասախոսությունները տևել են 1827 թ. նոյեմբերի 3-ից մինչև 1828 թ. ապրիլի 26-ը։ Դրանից հետո Հումբոլդտին պարգևատրեցին “Ողջ աշխարհը վառ ճառագայթներով լուսավորող” մեդալով։ Ապա մեկնում է Ռուսաստան՝ ռուսական ցարի հրավերով, որը բխում էր “երկրի և պետության շահերից”։ 1832 թվականից Հումբոլդտը ապրում էր Բեռլինում։
1842 թ. նա պարգևատրվում է զինվորական վաստակի համար։ Նա ստանում է բազմաթիվ պարգևներ և մեդալներ, նրա անունն անմահացել է աշխարահագրական քարտեզի վրա, կենդանաբանության և բուսաբանության դասագրքերում, բազմաթիվ լեռներ, գետեր կրում են նրա անունը։ Նրան այցելում էին պարզապես այդ մեծությունը տեսնելու համար։ Հումբոլդտի աշխատանքների գագաթնակետը նրա “Կոսմոս” աշխատությունն է, որն մնաց անավարտ։ Հումբոլդտը հանրագիտակ էր, նա բոլոր բնագավառներում մասնագետ էր, կարելի է ասել, բացառություն է կազմում միայն բարձրագույն մաթեմատիկան։
1845 թ. լույս է տեսնում առաջին հատորը, իսկ հինգերորդից մնում է անավարտ՝ կապված մահվան հետ։ Նույնիսկ կյանքի վերջին տարիներին նա վարում էր այն կենսակերպը, ինչ երիտասարդության ժամանակ։ Հումբոլդտը իր մահկանացուն կնքեց 1859 թ. մայիսի 6-ին, ժամը 14.30։
Հումբոլդտի գիտական գործունեությունը
Նրա գիտական գործունեությունը սկսվում է 80-ական թվականների վերջերից. 1790 թ. հրատարակվում է նրա առաջին գիտական աշխատությունը՝ “Հանքաբանական դիտումներ հռենոսյան մի քանի բազալտների նկատմամբ” վերնագրով։ Դրանից երեք տարի անց, 1793 թ. հրատարակվում է նրա երկրորդ խոշոր աշխատությունը՝ “Ֆրեյբուրգի ստորերկրյա ֆլորան”, 1799 թ.՝ երրորդ աշխատությունը՝ “Ստորերկրյա գազերի մասին” և այլ աշխատություններ։
Հումբոլդտը 90-ականների վերջերին ստանալով պատկառելի ժառանգություն՝ թողնում է ծառայությունը և սկսում է իր երկարատև ու բեղմնավոր ճանապարհորդությունները։ Նա ֆրանսիական բուսաբան Է. Բոնպլանի հետ նախ 1798 թ. այցելում է Իսպանիա, ապա հաջորդ տարում ուղևորվում Ամերիկա։ Նրանք երկուսը միասին մոտ հինգ տարի շարունակ ուղևորություններ են կատարում Հարավային, Կենտրոնական և Հյուսիսային Ամերիկայում։ Իր այդ ճանապարհորդությունների ընթացքում տարբեր բնագավառների վերաբերող հարուստ նյութեր հավաքելու հետ միասին կատարում է բարձր գիտականություն ունեցող մի շարք դիտումներ և եզրակացություններ, որոնք նրա հետազոտություններին տալիս են նոր, նախորդ ժամանակաշրջանների բոլոր հետազոտություններից էականորեն տարբերվող բնույթ։ 1799-1804 թթ. ընթացքում կատարած երկարատև ճանապարհորդություններից հետո Հումբոլդտը իր հավաքած հարուստ նյութերով վերադառնում է Եվրոպա։ Նա շուրջ XX տարի ապրում է Փարիզում, և ֆրանսիական մի շարք գիտնականների հետ միասին կատարում է իր բերած նյութերի մշակում։ Նա այդ հետազոտությունների արդյունքները ամփոփում է 30 հատորից կազմված “ Ճանապարհորդություն Նոր Աշխարհի արևադարձային շրջաններում` կատարված 1799-1804 թթ.”: Սակայն չնայած այն հանգամանքին, որ ստացվել է բավականին ծավալուն աշխատանք, այնունամենայնիվ, այն մնացել է անավարտ։ Նրա այդ աշխատությունն ընդգրկում է բազմաթիվ հարցեր տարբեր բնագավառներից, այսպես օրինակ` դրանում տրված են նրա այցելած երկրների բուսականության նկարագրությունը, կատարած աստղաբաշխական դիտումները, եռանկյունաչափական չափումները, կենդանական դիտումները, քաղաքական աշխարհագրության որոշ հարցեր, երկրաբականան դիտումներ և այլն։ 1807 թ. լույս է տեսնում մեծ ընդունելություն և լայն տարածում գտած նրա աշխատություններից մեկը՝ “Բնության պատկերներ” վերնագրով, որը բովանդակում է աշխարհագրական և կենսաբանական մի շարք հարցեր ու նկարագրություններ։
Ռուսաստան կատարած արշավախմբի մասին նրա կատարած դիտողությունները ամփոփված են “Հատվածներ Ասիայի երկրաբանությունից և կլիմայաբանությունից” գրքում, որը կազմված է երկու հատորից և տպագրվել է 1831 թ.։ Իր և ուղեկիցներից մեկի՝ Ռոզեի աշխատության հիման վրա նա գրում է “Կենտրոնական Ասիա” եռհատոր աշխատությունը՝ 1843 թ., որն ընդգրկում է արշավախմբի և ուղևորությունների նկարագրությունը, և նրա կատարած հետազոտությունները։ Ռուսաստանում կատարած ուղևորությունից Բեռլին վերադառնալուց հետո Հումբոլդտը ձեռնամուխ է լինում իր ամենանշանավոր աշխատություններից մեկին՝ “Կոսմոսը” կազմելու աշխատանքներին։ Այդ աշխատության համար հիմք են ծառայել 1827 թ. Բեռլինի համալասրանում ֆիզիկական աշխարահագրության գծով նրա կատարած դասախոսությունները։ Դա սոսկ ֆիզիկական աշխարհագրություն չպետք է լիներ։ Հեղինակը մտադրվել էր այդ հոյակապ աշխատության մեջ տալ տիեզերքի և երկրին մասին այն բոլոր գիտելիքները, որոնք գոյություն ունեին իր ապրած ժամանակներում։ Սակայն հեղինակի իղձը մնում է անկատար, աշխատության կազմումը ձգձգվում է տասնյակ տարիներ։ Հումբոլդտը դեռ զբաղված էր այդ աշխատության 5-րդ մասին կազմամբ, երբ վրա է հասնում մահը։ “Կոսմոսի” անավարտ հատվածները դեռ գիտնականի կենդանության օրոք արդեն մեծ հասարակայնություն էին վայելում։
Ալեքսանդր Հումբոլդտի ճամփորդությունը Հարավային Ամերիկա
XVIII դարի վերջերին Հարավային Ամերիկայի լայնատարած բազմաթիվ շրջանները մնում էին կամ միանգամայն անհայտ և կամ համենայն դեպս շատ քիչ ուսումնասիրված։ Բացառություն էին կազմում միայն առափնյա որոշ շրջաններ։ Այդ է պատճառը, որ կենտրոնական Ասիայի և Աֆրիկայի նման, Հարավային Ամերիկան ևս XIX դարի սկզբներին իր վրա է գրավում բազմաթիվ ճանապարհորդների ուշադրությունը։ 1799 թ. Հումբոլդտը մեկնում է երկարատև ճամփորդության դեպի Հարավային, Կենտրոնական Ամերիկա և Մեքսիկա՝ “Պիսսարո” նավով՝ Կոլումբոսի անցած երթուղով։ Հարավային Ամերիկայի գիտական ուսումնասիրությունն սկսվում է Ալեքսանդր Հումբոլդտի՝ XIX դարի սկզբներին այնտեղ կատարած ճանապարհորդությամբ, որի շնորհիվ նա պարզաբանում է այդ աշխարհամասի երկրաբանական կառուցվածքի, հրաբուխներին, բնակլիմայական պայմաններին և այլ բնագավառներին վերաբերող մի շարք հարցեր։ Սակայն Հարավային Ամերիկայի ուսումնասիրության գործում մեծ աշխարհագետի այդ աշխատանքները միայն սկիզբն էին այն հսկայական թափի ուսումնասիրությնների ու ճանապարհորդությունների, որոնք նրա անմիջական նախաձեռնությամբ և ազդեցությամբ կազմակերպվեցին XIX դարի առաջին կեսի ընթացքում։
Հումբոլդտը այստեղ տվել է մի շարք աշխարհագրական օբյեկտների լայնությունն ու երկարությունը և շուրջ 700 հիպսոմետրիկական չափումներ է կատարել։ Նրանք բարձրացել են Սիլլա հրաբխի վրա, իսկ Գուախարա քարանձավում գտնված կենդանիների մնացորդը ուղարկել են Ֆրանսիա՝ հնէաբան Ժորժ Կյուվեին, ապացուցել են Ամազոնի և Օրինոկոյի միացման վարկածը, գծվել է այս գետերի հոսքի քարտեզը, ճամփորդության ընթացքում նրանց բազմաթիվ զրկանքներ են հետապնդել, վերջացել է սնունդը, հաճախ սնվել են մրջյուններով, բույսերի արմատներով։ Բայց ի վերջո հասնելով տեղ ամբողջ ուսումնասիրության արդյունքները հանձնել են իսպանական մի նավի, որը սակայն խորտակվել է։ Միաժամանակ նա կատարել է նաև ազգագրական, լեզվական, պատմական, քաղաքական նշումներ։ Հասնելով Կուբա կղզի՝ նրանց լուր է հասնում, որ ֆրանսիական արշավախումբը ձեռնարկում է շուրջերկրյա ճամփորդություն, որին մասնակցելու համար նրանք կտրում անցնում են ցամաքային մասով Ամերիկան և ճամփորդությունից ուշանում են Բոնպլանի հիվանդության պատճառով։ Ապա կրկին ճանապարհ ընկան Անդերով դեպի Կիտո։ Այստեղ հաստատվելով կատարում են ուսումնասիրություններ. ընդ որում, նա առաջինն էր, որ վերծանեց հին հնդկական նյութերը։ Եվ եկավ այն եզրակցության, որ այստեղ գոյություն է ունեցել բավականին զարգացած մի մշակութային երկիր։ Գիտնականները բարձրանում են Չիմբարոսո լեռը, որն համարում են աշխարհի ամենաբարձր լեռը, քանի որ դեռևս Էվերեստը հայտնաբերված չէր։ Բարձրանալով շուրջ վեց հազար կիլոմետր՝ նրանց առջև բացվում է մի հոյակապ տեսարան։ Այստեղից Հումբոլդտը եզրակացնում է, որ կլիմայաստեղծ հիմնական գործոնը ոչ թե օվկիանոսի ջուրն է, այլ այնտեղ ընթացող պրոցեսները։ Ապա Կիտոյից ճանապարհվում են Պերու՝ ոտքով, ձիով, առաջին պատահած ձևով։ Նրանք ճանապարհին ուսումնասիրում են Կահամարկա սարահարթը։ Անդերի բարձր գագաթից տեսնելով Խաղաղ օվկիանոսը՝ Հումբոլդտը իջնում է նրա ափը ինկերի քարակերտ ճանապարհով։ Նրան հետաքրքրեց հատկապես այն փաստը, որ արևադարձերում գրանցվել էր ջրի այդպիսի ցածր ջերմաստիճան։ Եվ այստեղից էլ նա կատարեց եզրակացություն, որ այդտեղով անցնում է սառը հոսանք։ Հարավային Ամերիկայի երկրների մեջ Եվրոպայում ամենավառ հետաքրքրությունն առաջացրեց Բրազիլիան իր անծայրածիր տարածություններով։ Ալեքսանդր Հումբոլդտը Ամերիկայի Եվրոպա վերադառնալուց և վերջինիս մասին հաղորդում անելուց հետո գիտնականների շրջանում առաջանում է բուռն ձգտում Բրազիլիան ուսումնասիրելու։
Վենեսուելայի առաջին գիտական ուսումնասիրողը համարվում է Ալեքսանդր Հումբոլդտը։ Նա հասարակ ճանապարհորդ չէր և ոչ էլ գիտության մեջ միջակություն։ Նա իր դիտումների և այլ աղբյուրների տվյալների հիման վրա կարողացել է տալ Ամերիկայի բնական պայմանների բնորոշ գծերը՝ դրանք դիտելով խոր գիտական առումով։ Նրանից հետո Վենեսուելայի ուսումնասիրությունը ընդհատվում է շատ երկար ժամանակով։
Հումբոլդտի այցելությունը Մեքսիկա և Կենտրոնական Ամերիկա
1804 թ. մարտին նրանք հասնում են Մեքսիկա։ Ամբողջ ճանապարհին նրանք ուսումնասիրում են ջրի ջերմաստիճանը, և Հումբոլդտը գտնվում է, որ այդ տաք հոսանքը գալիս է արևադարձային շրջաններից։ Հումբոլդտը հերքում է այն տեսակետը, որ կլիմայի վրա Անդերի սառույցներն են թողնում ազդեցություն, առաջ է քաշում բարիկական մարզերի տեսակետը։
Նա մի քանի ճանապարհորդություններ կատարելու հետ միասին ամփոփում է Մեքսիկայի մասին եղած այն բոլոր տվյալները, որոնք հավաքվել էին նախորդ ճանապարհորդների կողմից։ Այդ երկու աղբյուրների հիման վրա տաղանդավոր աշխարհագետը կարողանում է տալ երկրի ռելիեֆի, երկրաբանական կառուցվածքի և հողային ծածակի ընդհանուր և ամփոփ նկարագրությունը։ Ալեքսանդր Հումբոլդտի հետաքրքության շրջանակները լայն են։ Նա նշված հարցերից բացի ուսումանասիրում է նաև երկրի բնական երևույթները, հրաբուխները, աղբյուրները, կլիման, բուսական աշխարհը, բնական հարստությունները, երկրագործությունն ու արդյունաբերությունը։ Այդ է պատճառը, որ աշխարահագրության պատմության մեջ շատ հաճախ է գործածվում այն պարադոքսը, թե “Ալեքսանդր Հումբոլդտը կատարել է “Մեքսիկայի երկրորդ” հայտնագործությունը”։
Հումբոլդտի կատարած ճամփորդությունը մինչև չինական սահման
Ռուս թագավոր Նիկոլայ 1-ը հրավիրեց Հումբոլդտին դեպի Արևելք։ Այս հրավերը իսկը գիտնականի սրտով էր։ 1829 թ. ապրիլի 12-ին Հումբոլդտը դուրս է գալիս Բեռլինից և մայիսի մեկին հասնում Պետերբուրգ, որտեղից մեկնում են Մոսկվա, ապա Վլադիմիր և Նիժնի Նովգորոդ։ Այստեղից Վոլգայով անցնում են Կազան, այստեղից Պերմ և Եկատերեմբուրգ։ Հենց այստեղից էլ սկսվեց իսկական ճամփորդությունը։ Մի քանի շաբաթ ճանապարհորդները անցնում էին Ուրալյան լեռներով՝ ուսումնասիրելով նրա երկրաբանությունը։ Ապա ուղղություն են վերցնում Սիբիր։ Վերջին կանգառը Աստրախանն էր. պատճառն այն էր, որ “Հումբոլդտը չէր ուզում մեռնել` առանց Կասպից ծովը տեսնելու”։ Ուստի նրանք ուղղություն վերցրեցին դեպի Կասպից ծով, և 1829 թ. նոյեմբերի 13-ին վերադարձան Պետերբուրգ։ Քանի որ այս ճամփորդությունը հովանավորում էր ինքը թագավորը, այն հարմարավետ էր և տվեց հրաշալի արդյունքներ։ Այդ արդյունքները ամփոփվեցին Փարիզում։ Ռուսաստանի այցելությունը իհարկե այնքան տպավորիչ չէր, որքան Ամերիկայի ուսումնասիրությունը, սակայն այն ևս կարելի է համարել նախադեպը չունեցող։ 23 շաբաթվա ընթացքում ճանապարհի երկարությունը կազմում է 15,5 հազար վերստ, որից 700-ը գետային ճանապարհով, 100-ը՝ Կասպից ծովով։ Ռուսաստանյան օրերին նա ունենում է մի շարք հանդիպումներ ռուս նշանավորների հետ։ Այսպես, Պետերբուրգում հանդիպում է Չադաևի, ապա 30-ամյա Պուշկինի հետ։ Բնականաբար, Պուշկինին ևս հետաքրքրիր էր հանդիպել մեծ բանաստեղծ Գյոթեի ընկերոջ, մեծ աշխարհագետի, բնախույզի հետ։
Վերադարձ հայրենիք և մահը
Ռուսաստանում կատարած ուղևորությունից Բեռլին վերադառնալուց հետո Հումբոլդտը ձեռնամուխ է լինում իր ամենանշանավոր աշխատություններից մեկին՝ “Կոսմոսը” կազմելու աշխատանքներին։ Այդ աշխատության համար հիմք են ծառայել 1827 թ. Բեռլինի համալասրանում ֆիզիկական աշխարահագրության գծով նրա կատարած դասախոսությունները։ Դա սոսկ ֆիզիկական աշխարհագրություն չպետք է լիներ։ Հեղինակը մտադրվել էր այդ հոյակապ աշխատության մեջ տալ տիեզերքի և երկրին մասին այն բոլոր գիտելիքները, որոնք գոյություն ունեին իր ապրած ժամանակներում։ Սակայն հեղինակի իղձը մնում է անկատար, աշխատության կազմումը ձգձգվում է տասնյակ տարիներ։ Հումբոլդտը դեռ զբաղված էր այդ աշխատության 5-րդ մասին կազմամբ, երբ վրա է հասնում մահը։ “Կոսմոսի” անավարտ հատվածները դեռ գիտնականի կենդանության օրոք արդեն մեծ հասարակայնություն էին վայելում։ 90 -ամյա ծերունում վերջին նախադասությունը, որ նա գրել է ռուս դերասանուհի Ն. Պավլովային, դառնում է իր վերջին գրավոր նախադասությունը։ Դեռ 20 տարի առաջ նա դերասանուհուն հրավիրել են իրեն հյուր, և կյանքի վերջին տարիներին ստանում է դրական պատասխան։ Այդ պատասխանին նա գրում է. “Իսկ ուրիշը ձեզ այսքան երկար չէր սպասի”։ Հումբոլդտը մահկանացուն կնքեց մայիսի վեցին, նրան թաղեցին մեծ շուքով որպես ազգի իսկական հերոսի։ Նա թաղված է իր հայրենի Բեռլինում։
Հումբոլդտի դերը աշխարհագրության զարգացման գործում
Ա. Հումբոլտը համարվում է այժմյան բույսերի աշխարհագրության, գեոֆիզիկայի, ջրագրության հիմնադիրներից մեկը։ Նա տերերային մատերիալիստ էր, իր քաղաքական հայացքներով՝ չափավոր լիբերալ։ Իր աշխատություններով Հումբոլդտը աշխարհագրությունը մեծապես առաջ է մղել։ Նա դրել է գիտական երկրագրության հիմքը և տվել ֆիզիկական աշխարհագրության ընդհանուր հիմունքները։ Հումբոլդտը զբաղվել է նաև բնագիտական գիտելիքների մասսայականացման պատվաբեր աշխատանքով։ Ամբողջ աշխարհի գիտական հասարակությունը բարձր է գնահատում նրա ծառայությունը և նրան աշխարհագրության զարգացման բնագավառում տալիս է հազվագյուտ տեղերից մեկը։ Հումբոլդտի անունով են կոչվել աշխարհագրական մի շարք օբյեկտներ՝ Կենտրոնական Ասիայում, Գրենլանդիայում, Ավստրալիայում և այլն։ Նրա աշխատությունները թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով և ջերմ ընդունելություն գտել երկրագնդի բոլոր մասերում։ Դեռ ուսանողական տարիներին նա ուսումնասիրեց օդի քիմիական բաղադրությունը, որը բավականին ճշգրիտ էր, ապա օդի ջերմաստիճանը, եկավ այն եզրակացության, որ բույսերի տարածվածությունը խիստ կապված է ջերմաստիճանի հետ։ Մինչև Ալեքսանդր Հումբոլդտը բուսական աշխարհագրությունը որպես առանձին գիտություն գոյություն չուներ։ Բուսաբանական աշխարհագրության հիմքում Հումբոլդտը դրեց կլիմայական տարբերությունները, բացահայտեց հասարակածից դեպի բևեռներ դրանց ձգվածության պատճառները, բնութագրեց բնական զոնաները, ինչպես նաև առաջ քաշեց վերընթաց գոտիականության գաղափարը։
Զգալի ուսումնասիրություններ նա կատարեց նաև երկրի ձգողականության վերաբերյալ։ Նա առաջինն էր, որ ապացուցեց, որ դա ևս փոփոխվում է՝ կախված աշխարհագրական լայնությունից։ Հենց նրան է պատկանում “մագնիսական փոթորիկներ” տերմինը։
Աշխարհագրական առումով մեծ հետաքրքրություն է իրենից ներկայացնում 1829 թ. նրա կատարած ճամփորդությունը դեպի Ուրալ և Ալթայ՝ մինչև չինական սահմանը։ Այս ճանապարհորդության ընթացքում նա հետազոտել է Ուրալի պլատինի հանքավայրերը և կարծիք հայտնել, որ այդ շրջանում կան նաև ալմաստի հանքավայրեր։ Նրա այդ հետևությունը հետագայում հաստատվեց Ուրալում ալմաստի հանքերի հայտնագործումով։ Իր կատարած ուսումնասիրությունների հիման վրա Հումբոլդտը սահմանում է նաև Կենտրոնական Ասիայի ռելիեֆի հիմնական առանձնահատկությունները և վերադարձի ճանապարհին կարևոր դիտումներ կատարում Կասպից ծովի մասին։ Արշավախմբի մասին նրա կատարած դիտողությունները ամփոփված են “Հատվածներ Ասիայի երկրաբանությունից և կլիմայաբանությունից” գրքում, որը կազմված է երկու հատորից և տպագրվել է 1831 թ.։ Իր և ուղեկիցներից մեկի՝ Ռոզեի աշխատության հիման վրա նա գրում է “Կենտրոնական Ասիա” եռհատոր աշխատությունը՝ 1843 թ., որն ընդգրկում է արշավախմբի և ուղևորությունների նկարագրությունը, և նրա կատարած հետազոտությունները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանացի գիտնականներ Կատեգորիա:Գերմանացի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Գերմանացի ճանապարհորդներ Կատեգորիա:Գերմանացի բնագետներ Կատեգորիա:Բեռլին քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Բեռլինի պատվավոր քաղաքացիներ Կատեգորիա:Ենայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Գյոթինգենի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամներ Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Սնեպ երաժշտություն
Սնեպ երաժշտություն, հիփ հոփի ենթաժանր, ստեղծվել է 2001 թվականին Ատլանտայում։ Այս ժանրը վերելք է ապրել 2006 թվականին։ Կարելի է ասել, որ սնեպ երաժշտությունը ռեփի, դիսկոյի, կրանկի և ֆրենկի խառնուրդն է։ Անվանումը առաջացել է անգլերեն «to snap» բայից (ռուս.` щёлкать пальцами):
Ստեղծում
Սնեպ երաժշտության և սնեպ պարի հիմնադիր է համարվում Dem Franchize Boyz խումբը։ 2001 թվականին տղաները որոշեցին երաժշտության հետ կապված մի բան ստեղծել։ Եվ ահա այսօր նրանց ստեղծած երաժշտության ժանրը տարածվել է ամբողջ աշխարհով։
Սնեպ պար
Շարժումները կատարվում են ոտքերի կտրուկ փոփոխումներով, որի ընթացքում պետք է մատները շրխկացնել։
Սնեպ պարում հայտնի են`
Կատեգորիա:Հիփ հոփ
Լուիզա Գրագատի
Լուիզա Գրագատի (Luiza Gragati) Հակոբյանը ծնվել է 29 մարտ 1991 Երևանում (Հայաստան) արվեստագետների ընտանիքում։ Բնակության վայր՝ Մարսել, Ֆրանսիա, նկարիչ է, լուսանկարիչ,քանդակագործ, քանդակել է բրոնզե քանդակներ։ Լուիզան «ԳՐԱԳԱՏԻ» արվեստի ստուդիայի հիմնադիրն ու տնօրենն է 2011 թվականից։
Կենսագրություն
Նկարչուհի Լուիզա Գրագատի (Հրահատի) Հակոբյանը ծնվել է 29 մարտ 1991-ին ՝ Երևան (Հայաստան), արվեստագետների ընտանիքում։ Փոքր տարիքից նրան գրավել է նկարչությունը։ Սովորել է հայտնի Փանոս Թերլեմեզյան դպրոցում, ապա՝ Հայաստանի գեղարվեստի պետական ակադեմիայում։ Ավարտել է նաև Սանկտ Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիան։ Լուիզայի երկրորդ կիրքն է լուսանկարչությունը, նա դարձել է Հայաստանի նկարիչների միություն անդամ՝ որպես լուսանկարիչ, ինչպես նաև արժանացել է Նախագահի մրցանակի (2-րդ տեղ)։ Լուիզայի անձնական աշխատանքները բազմիցս ցուցադրվել են Հայաստանի նկարիչների միությունում,, «Թեքեյան կենտրոնի» ֆոնդում։ Նրա աշխատանքները առաջին տեղն են զբաղեցրել Olympia International 2007 ցուցահանդեսում, Լուիզան «GRAGATI» արվեստի ստուդիայի հիմնադիրն ու տնօրենն է 2011 թվականից։
Լուիզան շարունակում է զարգացնել ոչ միայն հայ ազգային գեղանկարչությունը, այլ նաև իր ստեղծագործություններում ներմուծում ավանդական եվրոպական դպրոցի տարրեր։ Լուիզան աչքի է ընկնում գեղանկարչության բոլոր ժանրերում։ Իր գույների և վրձինների շնորհիվ նա ստիպում է մեզ բացահայտել իր հորդառատ երևակայությունը իր կտավների վրա։ Լուիզայի սիրելի գույնը դեղինն է. նա կարծում է, որ եթե դեղինը չլիներ, այս գույնը, որը ներկայացնում է արև]ը, [[լույսն ու ուրախությունը, աշխարհն այնքան գեղեցիկ չէր լինի, որքան այսօր։
Գործունեություն
2015 թվականին նա տեղափոխվեց Ֆրանսիա և բացեց իր սեփական պատկերասրահը «Galerie de Gragati»-ն։ 2016 թվականին նա մասնակցել է մի քանի ցուցահանդեսների Ֆրանսիա-ի Aix-en-Provence-ում։
2017 թվականից Լուիզան գեղանկարչության և նկարչության միջոցով դասավանդում է արվեստ Ֆրանսիայի հայ երիտասարդության JAF դպրոցում։
2018 թվականին Ֆրանսիայի Հայ Առաքելական թեմի առաջնորդի օրհնությամբ Մարսելի Հայ Առաքելական Մայր տաճարում կախվել են ռեալիստական ​​ոճի երկու նկարներ։
2018 թվականին նա մասնակցել է Festival ցուցահանդեսին Palais Longchamp-ում, ինչպես նաև Մարսելի հյուպատոսությունների «Consul'Art» աշխատանքների ցուցահանդեսին, որը կազմակերպել էր Maison de l'Artisanat et des métiers: արվեստը, որտեղ նա ներկայացնում է Հայաստանը կտավի վրա «1915» յուղանկարով և նույն միջոցառմանը 2019 թվականին ներկայացնում «Ոգեշնչման պահը» բրոնզե քանդակը։
2019 թվականին նա իր աշխատանքները ներկայացրել է իրեն նվիրված ցուցահանդեսում, որը կազմակերպվել է Bouches-du-Rhône բաժնի և CCAF-ի կողմից։
2019-2020 թվականներին նա նկարել և ավարտել է Բոմոնի Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ Հայ Առաքելական եկեղեցու պատերի որմնանկարներն ու ձեռագրերը, որոնք կազմված են 4 մասից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:Նկարիչներ
Սիմֆոնիա № 9 (Շոստակովիչ)
9-րդ սիմֆոնիա, Դմիտրի Շոստակովիչի 9-րդ և վերջին սիմֆոնիան է՝ նվիրված Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին։ Այն առաջին անգամ ներկայացվել է 1945 թվականի նոյեմբերի 4-ին Լենինգրադում` Լենինգրադի ֆիլհարմինիկ նվագախմբի և Եվգենի Մրավինսկու կատարմամբ։
Բնութագիր
1943 թ.-ին Շոստակովիչը հայտարարել է, որ այս սիմֆոնիան պետք է խորհրդանշի ռուսական Կարմիր բանակի հաղթանակը Գերմանիայի նկատմամբ։ Կոմպոզիտորը նշել է, որ սիմֆոնիան պետք է լինի շատ մեծ և հզոր ստեղծագործություն մեծ նվագախմբի, երգչախմբի և մեներգիչների համար։ 1943 թ.-ին նա հաստատել է այդ փաստը` նշելով, որ ինչպես յուրաքանչյուր խորհրդային արտիստ, նա իր պարտքն է համարում ներկայացնել իր հարգանքը ռուս ժողովրդին։ 1945 թվականի հունվարի 16-ին Շոստակովիչը հանդիպել է իր աշակերտների հետ և նրանց տեղեկացրել սիմֆոնիայի վրա աշխատանքները սկսելու մասին։ Մեկ շաբաթ նա հասել է առաջին մասի զարգացման կեսին։ Իսահակ Գլիքմանը լսել է սիմֆոնիայի առաջին 10 րոպեները և այն բնութագրել է որպես «մեծ զգացմունք ներշնչող երաժշտություն, պաթոսով լի»։
Բայց Շոստակովիչը համարյա երեք ամիս ընդհանրապես չի աշխատել սիմֆոնիայի վրա։ Նա վերսկսում է աշխատանքը հուլիսի 26-ին և վերջացնում օգոստոսի 30-ին։ Կոմպոզիտորի մի քանի ամիս կատարած հայտարարությանը հակառակ սիմֆոնիայում գոյոթյուն չունեին ոչ երգչախումբը և ոչ էլ մեներգիչները։ Սիմֆոնիան իր երկարությամբ և բնավորությամբ շատ տարբերվում էր իր երկու նախորդներից՝ 7-րդից և 8-րդից։ Հակառակ այս երկուսի, որոնք տևում էին ավելի քան մեկ ժամ, իններորդ սիմֆոնիան տևում է ընդամենը 25 րոպե։ Իր ներքին բնավորությամբ այն շատ ավելի թեթև է։
Կառուցվածք
Օգտագործվող գործիքները հետևյալներն են՝ պիկոլո, 2 ֆլեյտա, 2 կլարնետ, 2 հոբոյ, 2 ֆագոտ, 4 գալարափող, 2 շեփոր, 3 տրոմբոն, տուբա, ցիմբալ, մեծ և փոքր թմբուկ, լիտավր, եռանկյունի, տամբուրին և լարայիններ։
Իր կառուցվածքով և հնչողությամբ սիմֆոնիան ունի դասական դարաշրջանի ոգի։ Կոմպոզիտորը ինքը դա չէր բացառում՝ ասելով, որ այն ուրախ և փոքր երաժշտական ստեղծագործություն է։ 1946 թ. սիմֆոնիան ներկայացվել է Ստալինի անվան մրցանակին, սակայն դրան չի արժանացել։
Կատարումը
Շոստակովիչը և Սվյատոսլավ Ռիխտերը սիմֆոնիան երաժիշտներին և քննադատներին ներկայացրել են չորս ձեռքով։ Այն այնուհետև կատարել է Լենինգադի Ֆիլհարմոնիկ Նվագախումբը Լենինգրադում՝ Եվգենի Մրավինսկու գլխավորությամբ։ Նույն օրը նրանք նաև կատարել են Չայկովսկու հինգերորդ սիմֆոնիան։ Այս համերգը ձայնագրվել և ներկայացվել է ռադիոյում։ Առաջին կատարման ժամանակ Իոսիֆ Ստալինը ներկա է գտնվել դահլիճում և շատ զայրացել է սիմֆոնիան լսելու ժամանակ։ Նա ցանկանում էր լսել մի սիմֆոնիա, որը կլիներ Բեթհովենի իններորդ սիմֆոնիայի ոճով։
Մոսկվայում սիմֆոնիան կատարվել է 1945 թվականի նոյեմբերի 20-ին Եվգենի Մրավինսկու և Խորհրդային Միության սիմֆոնիկ նվագախմբի կատարմամբ։ Սիմֆոնիան արժանացել է քննադատների գովասանքին։
Ծանոթագրություններ
9
Լիպտիչնայա
Լիպտիչնայա (Липтичная), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով, Նենեցյան ինքնավար օկրուգով։ Գետաբերանը գտնվում է Տոբիշ գետի ձախ ափին 229 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 32 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը Պեչորա գետի ավազաների վտակները մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը Պեչորա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
(3328) Ինտերպոսիտա
(3328) Ինտերպոսիտա (Interposita), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1985 թվականի օգոստոսի 21-ին Թոմաս Շիլդկնեխտի կողմից Ցիմերվալդում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,022569 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,6997 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,3454 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1919,39 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,18756 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 11,46° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1985 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Թոմաս Շիլդկնեխտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Շարժման կայունություն
Շարժման կայունություն մեխանիկայի կարևորագույն հասկացություններից։ Մեխանիկական ցանկացած համակարգի (օրինակ, մեքենայի, գիրոսկոպային սարքերի, ինքնաթիռի, արկի) շարժումը կախված է գործող ուժերից և, այսպես կոչված, սկզբնական պայմաններից, այսինքն՝ շարժման սկզբնապահին համակարգի կետերի դիրքից և արագությունից։ Գիտենալով այդ ուժերն ու սկզբնական պայմանները՝ կարելի է տեսականորեն հաշվել, թե ինչպես կշարժվի համակարգը։ Այդ հաշվարկին համապատասխանող շարժումը կոչվում է չխոտորված։ Բայց քանի որ բոլոր չափումները կատարվում են ճշգրտության այս կամ այն աստիճանով, ապա գործնականում սկզբնական պայմանների իրական արժեքները որոշ չափով կտարբերվեն հաշվարկայինից։ Բացի այդ, մեխանիկական համակարգը շարժման ժամանակ կարող է ենթարկվել աննշան պատահական ներգործությունների, մի բան, որը դարձյալ համարժեք է սկզբնական պայմանների փոփոխությանը։ Սկզբնական պայմանների՝ տարբեր պատճառներով առաջացող շեղումները հաշվարկային արժեքներից, կոչվում են սկզբնական խոտորումներ, իսկ այն շարժումը, որ կատարում է համակարգը այդ խոտորումների առկայության դեպքում, կոչվում է խոտորված շարժում։ Սկզբնական խոտորումների ազդեցությունը համակարգի շարժման բնութագրերի (կետերի հետագծերի, արագությունների են) վրա կարող է երկակի լինել։ Եթե բավականաչափ փոքր սկզբնական խոտորումների դեպքում բնութագրերից որևէ մեկը ժամանակի հաջորդ պահերին քիչ է տարբերվում չխոտորված շարժում կատարելիս ունեցած արժեքից, ապա համակարգի շարժումն այդ բնութագրի նկատմամբ կոչվում է կայուն։ Իսկ եթե որքան ասես փոքր, բայց զրոյից տարբեր սկզբնական խոտորումների դեպքում ավյայ բնութագիրը ժամանակի ընթացքում ավելի ու ավելի է տարբերվում չխոտորված շարժմանը համապատասխանող արժեքից, ապա համակարգի շարժումն այդ բնութագրի նկատմամբ կոչվում է անկայուն։ Այս սահմանումները համապատասխանում են շարժման կայունության Ա․ Մ․ Լյապունովի սահմանմանը։ Այն պայմանները, որոնց դեպքում մեխանիկական համակարգի շարժումը կայուն է, կոչվում են կայունության չափանիշներ։ շարժման կայունության տեսությունը գործնական կարևվոր նշանակություն ունի տեխնիկայի շատ բնագավառներում, քանի որ շարժման կայունությամբ պետք է օժտված լինեն շարժիչները, ավտոմոբիլները, ինքնաթիռները, հրթիռները, գիրոսկոպային սարքերը, ավտոմատ կարգավորման համակարգերը են։ Երկնային մեխանիկայում շարժման կայունության պրոբլեմն առաջանում է արեգակնային համակարգի, կրկնակի աստղերի կառուցվածքի պահպանման տևողության հարցն ուսումնասիրելիս։
Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Գրենլանդիա խիտ
Գրենլանդիա խիտ, շերեփուկախոտազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։
Նկարագրություն
Բազմամյա ջրային բույս է, որն ունի մինչև 40 սմ երկարություն, ճյուղավորված ցողուններ և սողացող արմատներ։ 1-2,5 սմ երկարությամբ և 0,3-0,8 (1,5) սմ լայնությամբ տերևները թափանցիկ են, մանր, եռաջիղ, հարթ կամ թույլ ալիքավոր եզրերով։ 0,5-1 (1,5) սմ երկարությամբ կոթունի վրա գտնվող ծաղկաբույլը հասկանման է, մանրածաղիկ և ունի 1,5-5 սմ երկարություն։ 2,5-3 սմ երկարությամբ պտուղները կլորավուն երիկամաձև են, թեթևակի տափակած, մեջքին ողնուցով և 0,2-0,5 մմ երկարությամբ կորացած կարճ կտուցով ։
Տարածվածություն
Հայաստանում հանդիպում է միայն Սևանի ֆլորիստիկական շրջանում՝ Սևանա լճի ավազանում (Սևան և Լիճք լճեր, Արգիճի գետի ավազան, Ծովակ)։ Ընդհանուր արեալն ընդգրկում է Արևմտյան Կովկասը, Հարավային Անդրկովկասը, Եվրոպան, միջերկրածովյան ավազանը, Անատոլիան և Հյուսիսարևմտյան Իրանը ։
Էկոլոգիա
Աճում է վերին լեռնային և ենթալպյան գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 2000-2400 մ բարձրությունների վրա, լճերի և դանդաղահոս գետերի քաղցրահամ ջրերում։ Ծաղկում է հունիս ամսին, պտղաբերում՝ հուլիսին ։
Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ։
Տեսակի աճելավայրերը պահպանվում են «Սևան» ազգային պարկի տարածքում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր Կատեգորիա:Ծածկասերմեր Կատեգորիա:Շերեփուկախոտազգիներ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Ջեյք Էդվարդ Թուրներ
Ջեյք Էդվարդ Թուրներ (Jake Edward Turner, ), անգլիացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ, որը որպես դարպասապահ է խաղում Նյուքասլ Յունայթեդում։
Վաղ կյանք
Թուրները ծնվել է Ուիլմսլոում և մեծացել է իր ավագ քրոջ` Միլիի հետ, որը նույնպես ֆուտբոլիստ է ։
Ակումբային կարիերա
Թուրները սկսել է իր կարիերան Բոլթոն Ուոնդերերսում, վարձավճարով տեղափոխվելով Սթալիբրիդջ Սելտիք 2017 թվականի դեկտեմբերին, բայց հետ է կանչվել` առանց հիմնական կազմում ընդգրկվելու ։ 2018 թվականի մարտին նա նույն պայմանով տեղափոխվել է Ֆրիքլի Ատլետիկ ։ 2018 թվականի օգոստոսին վերադարձել Սթալբրիդջ ` լիգայի խաղերում հիմնական կազմում լինելով 11, իսկ գավաթի խաղերում` 1 անգամ ։ 2019 թվականի մարտին նա վարձավճարով տեղափոխվել է Դարլինգթոն ։
2019 թվականի հուլիսին նա տեղափոխվել է Նյուքասլ Յունայթեդ, ասելով, որ դա նրան համոզել է Բոլթոնից իր նախկին ընկեր Սամի Ամեոբին, որն իր կարիերան սկսել է Նյուքասլ Յունայթեդում ։ 2020 թվականի օգոստոսին նա սեզոնային վարձավճարով տեղափոխվել է Մորեկամբե ։ Հետ է կանչվել Նյուքասլի կողմից 2021 թվականի հունվարին ։
Միջազգային կարիերա
Նա իր դեբյուտն Անգլիայի հավաքականի կազմում արել է 2016 թվականի նոյեմբերին և նաև խաղացել է մինչև 19 տարեկանների առաջնությունում։
Խեչո Մեծ
Խեչո Մեծ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Էրզրումի գավառում ։ Գտնվում էր Էրզրում քաղաքից հյուսիս-արևելք, Օլթի գետի վերին հոսանքի ձախ կողմում, ձախից թափվող համանուն գետակի ափին։ Գյուղից 2 կմ հյուսիս-արևելք գտնվում է Խեչո Փոքր գյուղը։ Երկու գյուղերի միջով անցնում է խճուղի։
Բնակչություն
1878 թվականին ուներ 18 տուն՝ 72 թուրք բնակչով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ամենափրկիչ (լեռ)
Ամենափրկիչ, լեռ Հայկական լեռնաշխարհում, Վան քաղաքից հյուսիս-արևմուտք, Լեզք գյուղի մոտ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վանի մարզի լեռներ
Ռուզան Թադևոսյան
Ռուզան Վաչեի Թադևոսյան, հայ մանկավարժ։ Բանասիրական գիտությունների դոկտոր (1991), պրոֆեսոր։ ՀՀ վաստակավոր մանկավարժ (2018) ։
Կենսագրություն
1958-1968 թվականներին սովորել է Երևանի Պուշկինի անվան թիվ 8 միջնակարգ դպրոցում, 1968-1973 թվականներին՝ Երևանի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի ռուսական բաժինը, 1973-1976 թվականներին՝ Խ. Աբովյանի անվան Հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի ռուս գրականության ամբիոնի ասպիրանտուրայում։ 1977 թվականին ստացել է բանասիրական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան. ատենախոսություն`«Լերմոնտովը և հայ դասական պոեզիան», 1991 թվականին՝ բանասիրական գիտությունների դոկտորի աստիճան. ատենախոսություն` «Լև Տոլստոյը և հայ դասական գրականությունը»։
1976-1977 թվականներին դասավանդել է Հայկական պետական մանկավարժական համալսարանի ռուս գրականության ամբիոնում, 1977-1981 թվականներին եղել է ՀՊՄՀ ռուս գրականության ամբիոնի ավագ դասախոս, 1981-1992 թվականներին՝ ՀՊՄՀ արտասահմանյան գրականության ամբիոնի դոցենտ, 1992 թվականից՝ ՀՊՄՀ ռուս և արտասահմանյան գրականության ամբիոնի պրոֆեսոր, 2007- 2013 թվականներին՝ ՀՊՄՀ ռուս և արտասահմանյան գրականության ամբիոնի վարիչ, 2013 թվականից՝ ՀՊՄՀ արտասահմանյան գրականության ամբիոնի վարիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:ՀՀ վաստակավոր մանկավարժներ Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Վլեզկի (գյուղ, Լեբեդինի շրջան)
Վլեզկի (Влізьки), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Լեբեդինի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Վլեզկի գյուղում բնակվում էր 85 մարդ։
Դե Մոյն
Դե Մոյն (Des Moines ), քաղաք ԱՄՆ-ի կենտրոնական մասում։ Դե Մոյնը Այովա նահանգի մայրաքաղաքն է։
Քույր քաղաքներ
Դե Մոյնը ունի 6 քույր քաղաք.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքներ Կատեգորիա:Այովա Կատեգորիա:1843 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Մեդվեդկա (քաղաքատիպ ավան, Գորնոզավոդսկի շրջան)
Մեդվեդկա (Медведка), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Պերմի երկրամասի Գորնոզավոդսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 500 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պերմի երկրամասի Գորնոզավոդսկի շրջանի բնակավայրեր
Բուրեգի (գյուղ, Ստարոռուսկի շրջան)
Բուրեգի (Буреги), գյուղ Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզի Ստարոռուսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1498 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզի Ստարոռուսկի շրջանի բնակավայրեր
(3329) Գոլայ
(3329) Գոլայ (Golay), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1985 թվականի սեպտեմբերի 12-ին Պաուլ Վիլդի կողմից Ցիմերվալդում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,997869 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,7336 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,2621 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1895,91 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,189883 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 10,4° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1985 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Պաուլ Վիլդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Մելիք Ջանոյան
Մելիք Ջանոյան (ծն. 1985 թ. մարտի 24-ին, Լենինական, ՀԽՍՀ), հայ թեթևատլետ, նիզականետորդ, միջազգային կարգի սպորտի վարպետ, Հայաստանի բազմակի չեմպիոն, Եվրոպայի գավաթի խաղարկության կրկնակի հաղթող (2007 թ., ?թ.), կրկնակի երկրորդ մրցանակակիր , 2008 թ. 29-րդ Ամառային օլիմպիական խաղերի մասնակից (Պեկին, Չինաստան)։
Անձնական առավելագույն արդյունքն է 79 մ 71 սմ է, որը ցուցաբերել է 2012 թ. Սոչի քաղաքում (Ռուսաստանի Դաշնություն) անցկացված մրցաշարում։ Այս մրցաշարի արդյունքում Ջանոյանը հնարավորություն ստացավ մասնակցել 30-րդ Ամառային Օլիմպիական խաղերին (Լոնդոն, Մեծ Բրիտանիա)։
Անհատական մարզիչը հայրն է Սիրեկան Ջանոյանը։
Հղումներ
Կատեգորիա:Հայ թեթևատլետներ Կատեգորիա:1985 ծնունդներ Կատեգորիա:Մարտի 24 ծնունդներ
SQL
SQL-ը կամ հարցումների կառուցվածքավորված լեզուն ստանդարտ լեզու է, որը նշանակված է տվյալների ռելյացիոն բազաների հետ փոխգործակցելու համար։ Դրա նախատիպը մշակվել էր IBM-ում, դոկտոր Կոդդի (E.F.Codd) “Ռելյացիոն մոդելի օգտագործումը տվյալների բաժանված բանկերում” հոդվածի հիման վրա, յոթանասունական թվականներին։ SQL-ի առաջին ծրագրային արտադրանքը՝ Oracle ՏՌԲԿՀ-ն (տվյալների ռելյացիոն բազայի կառավարման համակարգ), ստեղծվեց 1979 թ. Relational Software, Inc. կորպորացիայի (հետագայում այն վերաանվանվեց Oracle Corporation) կողմից։ Ծրագրային արտադրանքի շուկայում այդ ՏՌԲԿՀ-ն մեծ հաջողությունը ստիպեց մյուս խոշոր ֆիրմաներին (Sybase, Informix, Microsoft) թողարկել SQL-ի վրա հիմնված ՏՌԲԿՀ-ների սեփական տարբերակները։ Քանի որ SQL-ը այն ժամանակ նորույթ էր, և դեռ ստեղծված չէին ստանդարտներ, ապա յուրաքանչյուր ֆիրմա արտադրում էր ՏՌԲԿՀ SQL-ի սեփական իրացումով։ Միայն 1989 թ. ANSI-ն (American National Standards Institute) մշակեց SQL-ի համընդհանուր ստանդարտը։ Սակայն այն հաշվի չէր առնում SQL-ի տեխնիկական կառուցվածքը, և անցումը լեզվի մեկ իրացումից մյուսին բավականաչափ բարդ էր։ 1992 թ. ստեղծվեց ստանդարտ, որը ընդգրկում է SQL-ի հնարավորին չափ շատ ընդլայնումները։ Այն անվանում են SQL92 կամ SQL2։ Նշենք, որ SQL2-ի մեծ ծավալի պատճառով ՏՌԲԿՀ-ները, որոնք իրացնում են լրիվ ստանդարտը, բավականաչափ բարդ են և աշխատատար։
SQL լեզվի հրամանների տեսակները
SQL-ն ունի հրամանների վեց հիմնական խմբեր՝
1. Տվյալների սահմանման հրամանների միջոցով օգտվողները կարող են ստեղծել և փոփոխել տվյալների օբյեկտների կառուցվածքը, օրինակ՝ ստեղծել և հեռացնել աղյուսակներ։ Այդ խմբի հիմնական հրամանները հետևյալներն են
2. Այս խմբի հրամանները օգտագործվում են բազայի օբյեկտների (օրինակ՝ աղյու-սակների) որոշ բնութագրիչները փոփոխելու համար։ Հիմնականում օգտագործվում են հետևյալ երեք հրամանները
3. Հարցումների լեզուն ընդգրկում է ընդամենը մեկ հրաման՝ Այդ հրամանը իր բազմաթիվ օպցիաներով և նախադասություններով (այսինքն՝ բառ-բանալիներով և օպերատորներով, որոնց միջոցով կառուցվում են ընտրության որոշակի պայմաններ) օգտագործվում է տվյալների ռելյացիոն բազային հարցումներ ձևավորելու համար, ընդ որում՝ հարցումները կարող են լինել ինչպես պարզ և անորոշ, այնպես էլ բարդ և լիովին որոշակի (կոնկրետ)։ Հարցումը - դիմում է տվյալների բազային՝ համապատասխան ինֆորմացիա ստանալու նպատակով։
4. Տվյալների ղեկավարման լեզվի հրամաններն են՝
Որպես կանոն, այդ հրամանները օգտագործվում են տվյալների հասանելիության հետ կապված օբյեկտների ստեղծման համար և, բացի այդ, թույլ են տալիս վերահսկողություն սահմանել օգտվողների միջև արտոնությունների բաշխման նկատմամբ։
5. Տվյալների ադմինիստրացման հրամաններ են՝ Դրանք թույլ են տալիս հսկել կատարվող գործողությունները և վերլուծել տվյալների բազայի գործառնությունները։ Պետք չէ շփոթել տվյալների ադմինիստրացում և բազայի ադմինիստրացում գաղափարները։ Բազայի ադմինիստրացումը տվյալների բազայի ընդհանուր ղեկավարումն է և ի նկատի ունի բոլոր մակարդակների հրամանների օգտագործում։
6. Տրանզակցիաների կառավարման հրամաններն են՝
SQL լեզվի իրացումների մեծամասնությունը թույլ է տալիս գրանցել հրամանների օպերատորները ինչպես մեծատառերով, օրինակ՝ CREATE TABLE, այնպես էլ փոքրատառերով՝ create table։
Պրոցեդուրային ընդլայնումներ
Քանի որ SQL-ը չի համարվում պրոցեդուրային ծրագրավորման լեզու (այսինքն չկան ցիկլերի, պայմանական օպերատորների օգտագործման հնարավորություններ), տարբեր կազմակերպությունների կողմից թողարկվող SQL ընդլայնումները վերաբերվում էին պրոցեդուրային ընդլայնումներին։ Գրեթե ցանկացած ՏԲԿՀ-ում կիրառվում է իր պրոցեդուրային լեզուն։ SQL-ի պրոցեդուրային ընդլայնումների ստանդարտը ներկայացված է SQL/PSM սպեցիֆիկացիայում. Ստորև ներկայացված է հայտնի ՏԲԿՀ -երի համար պրոցեդուրային ընդլայնումները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայտնվել է 1974 թվականին Կատեգորիա:Ծրագրավորման լեզուներ Կատեգորիա:ISO ստանդարտներ Կատեգորիա:ISO ստանդարտի ծրագրավորման լեզուներ
Ադրբեջանական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն
Ադրբեջանական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն (Азәрбајҹан Совет Сосиалист Республикасы՝ Ազերբայջան Սովեթ Սոսիալիսթ Ռեսփուբլիքասը), նաև՝ Ադրբեջանական ԽՍՀ կամ Խորհրդային Ադրբեջան, ԽՍՀՄ վարչատարածքային միավոր, 15 միութենական հանրապետություններից մեկը (1920-1991)։ Գտնվում էր Անդրկովկասի արևելյան մասում՝ Կասպից ծովի ափին։ Ուներ երկու ինքնավար միավոր՝ Նախիջևանի Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն և Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզ։
Արևելքում սահմանակից էր Հայկական ԽՍՀ-ին, հյուսիս-արևելքում՝ Վրացական ԽՍՀ-ին, հյուսիսում՝ Ռուսաստանի ԽՍՖՀ-ին (Դաղստանի ԻԽՍՀ)։ Հարավում անցնում էր ԽՍՀՄ-Իրան պետական սահմանը։ Նախիջևանի անկլավը հյուսիսում և արևելքում սահմանակից էր Հայկական ԽՍՀ-ին, հարավում և արևմուտքում՝ Իրանին, ծայր հյուսիս-արևմուտքում անցնում էր թուրքական սահմանը։
Տարածքը կազմել է 86,6 հազար քառ. կմ (Կասպից ծովի մակարդակի անկման շնորհիվ տերիտորիան ավելացել է 3500 քառ. կմ), իսկ բանկչությունը՝ 7 037 867 մարդ (1989 թվականի տվյալներով)։ Մայրաքաղաքը եղել է ներկայիս Ադրբեջանի մայրաքաղաք Բաքուն։ Խոշոր քաղաքներն էին Կիրովաբադը, Սումգայիթը, Մինգեչաուրը, Շաքին։ Բաժանված էր 60 շրջանի, ուներ 57 քաղաք, 119 քաղաքատիպ ավան։
Այժմ նրա տարածքում գտնվում են երկու անկախ հանրապետություններ՝ Ադրբեջան և Արցախի Հանրապետություն։ Դրանցից երկրորդը չունի միջազգային ճանաչում, և անկախ է միայն փաստացի (դե ֆակտո)։
Նախնադար և միջնադար
Ադրբեջանական ԽՍՀ տարածքում նախամարդը բնակվել է դեռևս հին քարի դարում։ Հայկական լեռնաշխարհի սահմանների մեջ մտնող Ուտիք-Արցախից (Գետաբեկ, Դաշքեսան (Քարհատ), Խոջալու, Կիրովաբադ, Մինգեչաուր, Շամխոր) պեղված նյութերը վկայում են այդ վայրերի նախաբնիկների զարգացած մշակույթի մասին։ Քարե գործիքներից բրոնզին, ապա երկաթին անցնելը պայմաններ ստեղծեց տոհմատիրական կարգերի քայքայման, դասակարգային հասարակության առաջացման համար։ Մ.թ.ա. 8-7-րդ դարերում Կուր-Արաքսյան միջագետքում բնակվող ցեղերը ներգրավվեցին ուրարտական պետության ոլորտը։ Մ.թ.ա. 7-րդ դարի սկզբին Կովկաս ներխուժած «սակերի» քոչվոր սկյութական ցեղը բնակություն հաստատեց Կուր գետի հովտում, որի անունը Շակաշեն ձևով մնաց գավառի վրա։ Սկյութական այլ ցեղեր հիմնվեցին այժմյան Բաքվի և Դերբենդի միջև՝ ծովամերձ շրջաններում։ Կուր և Ալազան գետերի, Կովկասյան լեռնաշղթայի և Կասպից ծովի միջև ընկած տարածություններում, անտիկ շրջանում, ըստ Ստրաբոնի, բնակվում էին աղվանական շուրջ 26 ցեղեր։
Մ.թ.ա. 1-ին դարում աղվանները ստեղծեցին միացյալ թագավորություն, որը դաշնակցում էր Մեծ Հայքի հետ։ Վերջինիս առաջին բաժանումից (387) հետո Արցախ և Ուտիք նահանգները Սասանյանները միացրին Աղվանքին՝ կազմելով առանձին կուսակալություն։
8-րդ դարում Աղվանքը մտավ խալիֆայության «Արմինիա» վարչական միավորի մեջ։ Վերոհիշյալ շրջաններում իրենց դիրքերն ամրապնդելու նպատակով արաբական նվաճողները ռազմական կարևոր նշանակություն ունեցող վայրերում հիմնեցին զինվորական գաղութներ, հետզհետե այդ վայրերի բնակչության ազգային կազմը փոփոխության ենթարկվեց։
9-րդ դարում եկվոր իսլամադավան ցեղերի հիմքի վրա առաջացան արաբ Շիրվանշահերի (Շամախիում) և քուրդ Շադդադյանների (Գանձակում) ամիրայությունները։ 809-837 թվականներին Ատրպատականում տեղի է ունեցել Խուրամյանների շարժումը, որ գլխավորում էր Բաբեկը։ Այն ընդգրկեց Արաքսից հյուսիս ընկած շրջանները։ Երբ Աբբասյան խալիֆայությունը 9-րդ դարի երկրորդ կեսին ճանաչեց Բագրատունիների գերիշխանությունը, ապա՝ թագավորությունը Հայաստանում, Խաչենի, Փառիսոսի, Գարդմանի, Բայլականի, Դիզակի և այ իշխանություններ մտան Բագրատունյաց թագավորության մեջ։ Կուրից հյուսիս վերականգնվեց Աղվանից թագավորությունը՝ Շաքե կենտրոնով։
11-րդ դարում սելջուկ նվաճողներն իրենց հպատակեցրին Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի տարածքում եղած իշխանությունները։ Սելջուկյան տիրապետության քայքայումից (12-րդ դար) հետո այդ իշխանությունները վերականգնեցին իրենց ինքնուրույնությունը և հզորացան։ Սակայն թաթար-մոնղոլական նվաճումների հետևանքով խափանվեց նրանց վերընթաց զարգացումը։
Թուրք-պարսկական տիրապետություն
Թուրքական քոչվոր ցեղերը (հայկական աղբյուրներում «թուրքմանք») Կուրի և Արաքսի ստորին ավագանում երևացին 11-րդ դարի կեսերին՝ սելջուկյան արշավանքների ժամանակ։ Նրանց հոսանքը դեպի Անդրկովկաս ուժեղացավ հատկապես թաթար-մոնղոլների տիրապետության և հետագա շրջանում (13-15-րդ դարերից մինչև 17-րդ դար)։ Արևելյան Անդրկովկասում հետզհետե տիրապետող դարձան միջինասիական ծագմամբ օղուզա-թուրքմենական ցեղերը։ Շիրվանշահերի ու Շադդադյանների պետության կարծանմամբ ու սելջուկյան ամիրայությունների քայքայմամբ տարածաշրջանում տեղի ունեցող խառնաշփոթից օգտվեցին թուրքմենական խաշնարած ցեղերը։ Հայկական լեռնաշխարհում, Ատրպատականում և Կովկասյան լեռների հարավում հաստատվելով՝ նրանք հիմնեցին իրենց պետությունները և տարածաշրջանում իրար փոխարինելով գոյատևեցին մոտ մեկուկես դար (Կարա-Կոյունլուներ՝ 1375-1468, Ակ-Կոյունլուներ՝ 1468-1502)։