cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մետոկլոպրամիդ
Պատմություն
Այս լրջագույն կողմնակի էֆեկտի առաջացումը բերեց դատական պրոցեսների ալիքի բարձրացման ինչպես ջեներիկը արտադրողների, այնպես էլ Wyeth նկատմամբ՝ արտադրանքի որակը հսկելու համար ։ Դատական պրոցեսը բարդ էր, քանի որ բացակայում էր հստակությունը նահանգների օրենքների, որոնք պատասխանատու էին արտադրանքի որակի համար և դաշնային օրենքի միջև, որը պատասխանատու էր դեղամիջոցի պիտակավորման համար և այնպես էլ ջեներիկ կազմակերպությունների, որոնք վերահսկում էին պիտակավորումը, և արտադրող կազմակերպությունների միջև ։ Դատական գործընթացը հանգեց 2 ծայրահեղ կարևոր գործի։ Կոնտեի գործը Wyeth-ի դեմ Կալիֆորնիա նահանգի դատարանում, հայցվորի պահանջով ընդդեմ ջեներիկ կազմակերպությունների՝ Պլիվա, Տևա և Պուրեպակ, որոնք վաճառել էին դեղը, որը հայցվորը փաստացիորեն օգտագործել էր և Wyeth-ի նկատմամբ պահանջը, որի արտադրանքը հայցվորը երբեք չի օգտագործել։ Վերջինս առաջին ատյանի դատարանում մերժվել է, և այնուհետև գործը բողոքարկվել է։ 2008 թվականին վերաքննիչ ատյանը ջեներիկ կազմակերպությունների դեմ գործը կարճել է, բայց Wyeth-ի դեմ գործը թողել է ուժի մեջ ։ Սա առաջացրեց պատասխանատվության զգացում նորարար դեղաբանական կազմակերպությունների համար ։ Նախադեպը չստացավ լայնամասշտաբ տարածում ո՛չ Կալիֆորնիայում, ո՛չ էլ այլ նահանգներում ։ Դատական պրոցեսը հասավ վճռաբեկ դատարան Պլիվան ընդդեմ Մենսինգի գործով  ։ Այդ գործում 2011 թվականին դատարանը որոշում ընդունեց, որ ջեներիկը արտադրող կազմակերպությունները չեն կարող կրել պատասխանատվություն ներդիրում պարունակվող  ինֆորմացիայի կամ վերջինիս բացակայության համար  ։ 2015 թվականի դրությամբ ԱՄՆ-ում առկա են շուրջ 5000 հայտեր, բայց նրանց միավորելու ջանքերը ավարտվեցին ապարդյուն։
FDA-ը ստեղծեց մի ծրագիր, որի համաձայն՝ ջեներիկ կազմակերպությունները 2016 թվականի հուլիսին դեղամիջոցի ներդիրը փոփոխեցին ։
Անասնաբուժական կիրառություն
Մետոկլոպրամիդը լայնորեն օգտագործվում է որպես փսխման կանխարգելման միջոց կատուների և շների մոտ։ Ճագարների մոտ այն օգատգործվում է որպես աղիների պերիստալտիկան խթանելու միջոց ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Առողջապահական համակարգում ընդգրկված դեղեր Կատեգորիա:Հակափսխումային դեղեր
Էպոտեմոն
Էպոտեմոն (Épothémont), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Օբ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 168 մարդ, բնակչության խտությունը` 16.11 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 10.43 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 180 կմ արևելք, Շալոն ան Շամպայն քաղաքից` 65 կմ հարավ, Տրուա քաղաքից` 50 կմ արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 117 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 85-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 32։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 72,6 %։ 85 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 81 անձ (43 տղամարդ և 38 կին)։ Գործազուրկ են եղել 4 անձ (1 տղամարդ և 3 կին)։ 32 անաշխատունակներից 11-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 13-ը` թոշակառուներ, իսկ 8-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Աղվան Չատինյան
Աղվան Չատինյան, ՀՀ ֆիզկուլտուրայի և սպորտի վաստակավոր աշխատող, ՀԱՕԿ-ի պատվավոր անդամ, ֆիզկուլտուրայի և սպորտի պետական ինստիտուտի պրոֆեսոր, ԽՍՀՄ «Պատվավոր լեռնափրկարար»։
Պարսկերենի օր
Պարսկերենի օր, իրանական տոն, որը նշվում է մայիսի 15-ին (իրանական օրացույցով՝ օրդիբեհեշտի 25-ին) ։
«Շահնամե» և պարսկերեն
Պարսկերենի օրն անցկացվում է՝ ի պատիվ պարսկական մեծ բանաստեղծ Աբուլկասիմ Ֆիրդուսու՝ «Շահնամե» էպիկական պոեմի հեղինակի։ «Շահնամեն» (, «Արքաների գիրք», «Գիրք արքաների մասին», «Արքա-գիրք», «Արքայական գիրք»), իրանական ազգերի ազգային էպոսն է։ Դրանում նկարագրվում է Իրանի հնագույն պատմությունը՝ ընդհուպ մինչև 7-րդ դարում իսլամի մուտքը։
Աղվան Չատինյան
Կենսագրություն
1961 թ. Հայաստանում հիմնադրել է ձմեռային երկամարտ (բիաթլոն) մարզաձևը, իսկ 1969 թվականին՝ մականախաղը։ Եղել է այդ մարզաձևերի հավաքական թիմերի առաջին ավագ մարզիչը։ 1962 թվից մինչև ԽՍՀՄ-ի փլուզումը եղել է Հանրապետության միակ ավագ մարզիչը, որ ներկայացրել է Հայաստանը ԽՍՀՄ ամառային և ձմեռային սպարտակիադաներում, գրավել միջինից բարձր տեղեր, մարզիկներին ապահովելով սպորտի վարպետի կոչումներ։ Բազմիցս մասնակցել է ԽՍՀՄ լեռնագնացության միութենական և Կովկասի առաջնություններին, ունեցել հաղթանակներ։ 1958 թվականին ստացել է ԽՍՀՄ սպորտի վարպետի կոչում և ընդգրկվել է ԽՍՀՄ լեռնագնացների հավաքական թիմում, 1958 թվականինմասնակցել է Պամիրում անցկացվող սովետա–չինական էքսպեդիցիային։
Պարսկերենի օր
«Շահնամե» և պարսկերեն
«Շահմանեն» գրվել է Պարսկաստանում իսլամի արմատավորումից հետո, երբ Արաբական խալիֆայությունը երկրում վարում էր արաբերենի տարածման կոշտ քաղաքականություն։ Պարսկերենով շփումն արգելված էր, ամբողջ գործավարությունը, գիտությունն ու կրթությունը իրականացվում էին բացառապես արաբերենով։ Այդ ժամանակ էլ եղել է արաբիզմի՝ պարսկերեն ներթափանցման հիմնական փուլը (նույնիսկ պարսկերենի այբուբենը փոխվել է արաբական գրի, որն օգտագործվում է մինչ օրս)։
Աղվան Չատինյան
Կենսագրություն
Աղվան Չատինյանը ունի հրատարակված մոտ 100 աշխատանք, այդ թվում 10 ուսումնական ձեռնարկ։ Մրցավարական լայն գործունեություն է իրականացրել հանրապետական, համամիութենական և միջազգային տարբեր մարզաձևերում։ 1980-1990 թթ. որպես մրցավար և տեսուչ սպասարկել է մականախաղի ԽՍՀՄ առաջնության մրցումները։
Պարսկերենի օր
«Շահնամե» և պարսկերեն
Իրանական ժողովուրդների համար «Շահնամե»-ի եզակիությունը բացատրվում էր երկու գործոնով.
Աղվան Չատինյան
Կենսագրություն
2001 թվականին կյանքի 8-րդ տասնամյակի կեսին Աղվան Չատինյանը Արագածի գագաթին կանգնեցրել է խաչ՝ նվիրված Քրիստոնեության 1700 ամյակին։ Որպես կասկադյոր մասնակցել է մի շարք գեղարվեստական ֆիլմերի, որոնցից հայտնի են «Անձամբ ճանաչում եմ», «Ուրվականները հեռանում են լեռներից», «Թռիչք անդունդի վրայով», «Սգավոր ձյունը», «Ուղղահայաց» փոխարինելով հանրաճանաչ դերասաններ Վլադիմիր Վիսոցկուն, Գուրգեն Թոնունցին և ուրիշների։
Պարսկերենի օր
«Շահնամե» և պարսկերեն
Ֆիրդուսու պոեմը ուժեղագույն խթան է հանդիսացել պարսկական գրականության համար․ այն դարձել է մի շարք վիպական ստեղծագործությունների ոգեշնչողը, ազդեցություն է ունեցել էպոսի վրա ոչ միայն հերոսական, այլև ռոմանտիկ (Նիզամի Գյանջևի, Ջամի և հարյուրավոր այլ ընդօրինակողներ ոչ միայն Պարսկաստանում, այլև Թուրքիայում և այլուր), իր քնարական տաղերով հանդիսացել է դերվիշի սուֆիական պոեզիայի նախակարապետը և պարսիկների համար մշտապես մնացել է կատարյալ, անհասանելի բանաստեղծական օրինակ։
Աղվան Չատինյան
Կենսագրություն
Այժմ դասավանդում է Ճգնաժամային կառավարման պետական ակադեմիայում, նաև գլխավորում է Հայաստանի հանրապետության դահուկային սպորտի ֆեդերացիայի վերստուգիչ հանձնաժողովը։
Պարսկերենի օր
«Շահնամե» և պարսկերեն
«Շահնամեն», ըստ հեղինակի վկայության, պարունակում էր 60000 բեյթ՝ զույգ տող (հին բանաստեղծների մեծամասնությունը հենց այս տարբերակով էր գրում)։ Տեքստի մի մասը անհայտ է համարվում։ Ֆիրդուսին համարվում է պարսկերենի հայր։ Նրա դերը համեմատվում է ռուսաց լեզվում Ալեքսանդր Պուշկինի դերի հետ։
Աղվան Չատինյան
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ լեռնագնացներ Կատեգորիա:1927 ծնունդներ Կատեգորիա:Վարդաբլուր գյուղում ծնվածներ Կատեգորիա:Ֆիզիկական կուլտուրայի հայկական պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ սպորտի վարպետներ
Պարսկերենի օր
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իրանի տոներ Կատեգորիա:Մայիսի 15
Walk a Mile in My Shoes: The Essential 70’s Masters
Walk a Mile in My Shoes: The Essential 70’s Masters, ամերիկացի երաժիշտ Էլվիս Փրեսլիի երաժշտական ալբոմ, որը ներառում է 150 երգ, ձայնագրված 1970-ականներից, ինչպես նաև 27 թրեքներ, թողարկվել է 1995 թվականին։ Ձայնագրությունը կատարվել է 1970 թվականին մինև 1977 թվականը։ Բոքս-սեթն ներառում է 94 էջանոց մի գունավոր գրքույկ, Դեյվ Մարշի 1982 թվականի, «Էլվիս» գրքի հատվածներով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:RCA Records ալբոմներ
Ծխել
Այս հոդվածը ցանկացած թմրամիջոց պարունակող նյութեր ծխելու մասին է։ Ծխախոտի մասին կարդալու համար տե՛ս Ծխախոտ, ծխելու հետևանքով առաջացած վտանգների համար տե՛ս Ծխախոտի ազդեցությունն առողջության վրա։
Ծխել (smoking) կամ ծխամոլություն, հիմնականում բուսական ծագում ունեցող մի շարք դեղամիջոցների ծխի շնչելը, որոնք, ձուլվելով ներշնչած օդի հոսքին, առաջացնում են դրանց մեջ պարունակվող ակտիվ նյութեր, որոնք հետագայում պատում են թոքերն ու շնչուղիները ։ Որպես կանոն, օգտագործվում է թմրամիջոցներ (ծխախոտ, հաշիշ, մարիխուանա, ափիոն, կռեկ և այլն) պարունակող ծխախոտների օգտագործման համար, որոնք հոգեակտիվ հատկությունների շնորհիվ արյան միջոցով արագ հասնում են ուղեղին։
Այլ իմաստով՝ ծխելը կամ խնկարկելը խնկերի կամ անուշաբույր նյութերի այրումը կամ գոլորշիացումն է, որոնք օգտագործում են կրոնական ծեսերում, արոմաթերապիայում և օդի հոտավետության համար ։
Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը (ԱՀԿ) հայտնում է, որ ծխելը սպանում է այն օգտագործողների կեսից ավելիին։
Ծխախոտային համավարակը հանդիսանում է մարդկության առողջությունը վտանգ հասցնող ամենաէական սպառնալիքներից մեկը, որը երբևէ եղել է աշխարհում։
ԱՀԿ-ն տեղեկացնում է, որ ծխախոտային նոր արտադրանքները՝ այդ թվում էլեկտրոնային ծխախոտը պարունակում են քիմիական նյութեր, որոնք նման են ավանդական ծխախոտային ապրանքատեսակներին, և նույն վնասակար հետևանքներն են թողնում առողջության վրա։
Պատմություն
Ծխելը, որպես այդպիսին (եթե հաշվի առնենք նաև այրվող բույսերի ծխի ներթափանցումը), հայտնի է եղել շատ վաղուց։ Հնդկական տաճարների որմնանկարներում պատկերված են աստվածների կերպարներ, որոնք շնչում են անուշաբույր խնկի ծուխը։ Ծխամորճերը հայտնաբերել են Եգիպտոսում գտնվող ազնվականների գերեզմանների պեղումների ժամանակ՝ մ.թ.ա. 21-ից 18-րդ դարերում։ Հերոդոտոսը, նկարագրելով սկյութների կյանքը և սովորույթները, գրել է, որ նրանք սովորություն ունեն շնչելու այրված բույսերի ծուխը։ Ինչպես պնդում էր գերմանացի ազգագրագետ Ուգո Օբերմեյերը, ծխամորճի օգնությամբ կանեփ ծխելը, հայտնի է եղել հին գերմանացիներին և կելտերին մ.թ.ա. 1-ին դարում։ Այդ մասին խոսվում է նաև հին չինական գրականությունում։
Ենթադրում են, որ հատուկ բույսերի ծխի ներթափանցման ձևով ծխելը (օրինակ՝ կանեփ), հանդիսացել է ծիսական գործողությունների ատրիբուտ, որն օգնել է ազատել շամանի գիտակցությունը և հասնել ոգու հատուկ վիճակի։
Աշխարհում միակ ծխելու թանգարանը գտնվում է Ֆրանսիայում։ Այն տեղակայված է Փարիզի Պաշ փողոցում՝ Բաստիլի հրապարակի հարևանությամբ։ Ծխախոտի թանգարան գոյություն ունի Նիդերլանդների Գրոնինգեն քաղաքում։
Հին աշխարհ
1496 թվականի մարտի 15-ին, Կոլումբոսի երկրորդ արշավախմբի «Էլ Նինո» նավը Եվրոպա էր տարել ծխելու համար նախատեսված հատուկ խոտի չոր տերևներ։ Խոտը «ծնունդով» Տոբագո նահանգից էր և եվրոպացիներին ներկայացվել էր «ծխախոտ» անվամբ։ Ամերիկայի հայտնաբերումից մեկ դար անց սկսել էին ծխախոտ աճեցնել Բելգիայում, Իսպանիայում, Իտալիայում, Շվեյցարիայում և Անգլիայում։
Ծխախոտի այդպիսի արագ տարածման պատճառներից մեկը դարձել էր այդ ժամանակ տիրող այն խորը համոզմունքը, որ ծխախոտն ունի բուժիչ հատկություններ։ 1571 թվականին իսպանացի բժիշկ Նիկոլաս Մոնդարեսը հրապարակել էր Ամերիկայի բուժիչ բույսերի վերաբերյալ մի աշխատանք, որտեղ նա նշել էր, որ ծխախո
ոտը կարող է բուժել 36 հիվանդություն։ Ծխախոտի տարածման գործին նպաստել էին նաև պետական ​​պաշտոնյաները։ Ժան Նիկոն Եկատերինա Մեդիչիին խորհուրդ էր տվել ծխել՝ որպես գլխացավից բուժման միջոց։ Ֆրանսիական դատարանում այն օգտագործել էին ատամնացավը, ոսկորների ցավը և ստամոքսի խանգարումը բուժելու նպատակով։ Մարքիզուհի դե Պոմպադուրը եղել է մոլի ծխող և ունեցել է ավելի քան 300 ծխամորճ։ Ծխախոտը համարվում էր միջոց ամենատարբեր հիվանդությունների բուժման համար։ Այն ոչ միայն շնչում էին, այլև ծամում և ծխում էին։ Ծխախոտի «Նիկոտին» գիտական անունը տրվել է ի պատիվ Ժան Նիկոյի։
Տարբեր երկրների կառավարությունները փորձել են պայքարել ծխելու դեմ։ 16-րդ դարի վերջին Մեծ Բրիտանիայում և Օսմանյան կայսրությունում ծխողներին համեմատում էին կախարդների հետ և պատժում էին « գլխատելով »։ XVII դարում՝ Ռուսաստանում Միխայիլ Ֆեոդորովիչ ցարի օրոք ծխողները ծեծի էին ենթարկվում փայտերով, իսկ 1634 թվականի մոսկովյան հրդեհից հետո ծխողներին սկսել էին մահապատժի ենթարկել։ 1697 թվականին Պետրոս I-ի՝ Եվրոպայից հայրենիք վերադառնալուց հետո չեղարկել էր ծխելու վերաբերյալ արգելքը։ Եվրոպայում նա վերածվել էր մոլի ծխողի։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին ծխախոտը դարձել էր զինվորների սննդի անփոխարինելի մասը. նյարդերը հանգստացնելու համար խորհուրդ էին տալիս ծխել։
Նոր աշխարհ
Առաջին ծխախոտ ծխողների պատկերները, որոնք հայտնաբերվել էին Կենտրոնական Ամերիկայի հին տաճարներում, հիշատակվում են մ.թ.ա. 10-րդ դարից։ Ծխախոտը գնահատվում էր տեղի դեղագործների կողմից։ Դրան վերագրում էին բուժիչ հատկություններ, իսկ ծխախոտի տերևները օգտագործում էին որպես ցավազրկող միջոց։
Ծխախոտ ծխելը օգտագործվել էր նաև Ամերիկայի հին քաղաքակրթությունների կրոնական ծեսերում։ Համարում էին, որ ծխախոտի ծուխը շնչելը օգնում է հաղորդակցվել աստվածների հետ։ Մշակվել էր ծխախոտ ծխելու երկու եղանակ՝ Հյուսիսային Ամերիկայում՝ ծխամորճերի, իսկ Հարավային Ամերիկայում՝ սիգար ծխելու միջոցով, որոնք փաթեթավորված էին ծխախոտի ամբողջական տերևներով։ Այդ սիգարները ժամանակակից ծխախոտների նախատիպն են։
Ծխախոտ ծխելը
ԱՀԿ-ն տեղեկացնում է՝ «Ծխախոտային համաճարակը մարդկության առողջությանը վտանգ հասցնող ամենաէական սպառնալիքներից մեկն է, որը երբևէ եղել է աշխարհում»։
Ծխախոտային նոր արտադրանքները պարունակում են քիմիական նյութեր, որոնք նման են ավանդական ծխախոտային ապրանքատեսակներին և նույն վնասակար հետևանքներն են թողնում առողջության վրա ։
ԱՀԿ-ի տվյալներով՝ ծխախոտի օգտագործումը մեծացնում է աղքատությունը։ Ծխող մարդու համար դժվար է նվազեցնել ծխախոտի ծախսերը, քանի որ ծխախոտը չափազանց մեծ կախվածություն է առաջացնում։
Կյանքի տևողություն
Մի ուսումնասիրության մեջ նշված է, որ ծխող տղամարդիկ և կանայք միջին հաշվով կորցնում են իրենց կյանքից համապատասխանաբար 13.2 և 14.5 տարի :Մեկ այլ ուսումնասիրության մեջ ծխելու հետևանքով կյանքի տևողության կրճատումը գնահատվում է 6.8 տարի ։ Յուրաքանչյուր ծխախոտի օգտագործումը կրճատում է կյանքի տևողությունը 11 րոպեով ։ 60-70 տարեկան ծխողների շրջանում գրանցված մահերի թիվը 3 անգամ ավելի է, քան՝ չծխողներինը  ։
Ծխախոտի պասիվ օգտագործումը
ԱՀԿ-ն պնդում է, որ ամբողջ աշխարհում երեխաների մոտ կեսը հասարակական վայրերում պարբերաբար շնչում է այն օդը, որը աղտոտված է ծխախոտի ծխով։
ԱՀԿ-ն պնդում էր, որ պասիվ ծխողների համար ծխի անվտանգ ազդեցություն գոյություն չունի։
Մահացություն
Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը (ԱՀԿ) և գիտական ​​ուսումնասիրությունները պարզել են, որ ծխախոտ ծխելը սպանում է այն օգտագործող մարդկանց կեսին։
ԱՀԿ-ի տվյալներով. «Յուրաքանչյուր 6 վայրկյանում ծխախոտից մահանում է մեկ մարդ», «20-րդ դարում ծխախոտը 100 միլիոն մահվան դեպքերի պատճառ է դարձել» ։ Եթե ​​21-րդ դարում ընթացիկ միտումները շարունակվեն, ապա դրա հետևանքով մահվան դեպքերի թիվը կհասնի 1 միլիարդի։ Եթե համապատասխան միջոցներ ձեռք չառնվեն, ապա 2030 թվականին ծխախոտի օգտագործման հետևանքով տարեկան մահացությունների թիվը կգերազանցի 8 միլիոնը։ Այս դեպքերի ավելի քան 80%-ը տեղի կունենա ցածր և միջին եկամուտ ունեցող երկրներում։
Ծխելը հանդիսանում է մահվան առաջատար պատճառներից մեկը ամբողջ աշխարհում ։ Միացյալ Նահանգներում տարեկան մոտ 500.000 մահվան դեպքեր կապված են ծխելու հետևանքով առաջացած հիվանդությունների հետ, իսկ վերջերս կատարված ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ Չինաստանի տղամարդկանց 1/3-ի մոտ ծխելու պատճառով զգալիորեն կնվազի կյանքի տևողությունը։
2008-ի ապրիլի 3-ին, Պետական դումայի առողջապահության հանձնաժողովի նիստում կոմիտեի ղեկավարի առաջին տեղակալ, Ռուսաստանի բժշկական գիտությունների ակադեմիայի ակադեմիկոս Նիկոլայ Գերասիմենկոն հայտարարել էր, որ Ռուսաստանում ծխելու հետևանքով առաջացած մի շարք խնդիրների պատճառով ամեն տարի մահանում է մինչև կես միլիոն մարդ ։
Ծխախոտը և ծխախոտի ծուխը պարունակում են ռադիոակտիվ տարր՝ պոլոնիում-210 (polonium-210), ինչի մասին ծխախոտ արտադրողները նախընտրում են լռել։ «Ծխախոտ արտադրողները այդ տարրը հայտնաբերել են ավելի քան 40 տարի առաջ. այն առգրավելու փորձերը անհաջող են եղել»,- ասվում է Սթենֆորդի համալսարանի և Ռոչեսթերի (Մինեսոտա) Մայո կլինիկայի հետազոտողների հոդվածներում ։
Քանի որ ներշնչած ծուխը այրում է լորձաթաղանթները և պարունակում է մեծ քանակությամբ վնասակար նյութեր (բենզպիրեն, նիտրոամիններ, ածխածնի մոնօքսիդ, մրի մասնիկներ և այլն), այդ իսկ պատճառով ծխելը (անկախ օգտագործվող դեղամիջոցից) մեծացնում է թոքերի, բերանի և շնչուղիների քաղցկեղի առաջացման վտանգը, թոքերի քրոնիկ օբստրուկտիվ հիվանդություն (ԹՔՕՀ) հանդիսացող, հոգեկան, սրտանոթային և այլ հիվանդությունների առաջացումը ։ Ներկայումս ծխելու հետևանքով առաջացող ամենատարածված հիվանդություններից են՝ ԹՔՕՀ-ը և շնչառական համակարգում տարբեր ուռուցքների առաջացումը։
Քաղցկեղ
ԱՀԿ-ի տվյալներով ծխողների մոտ թոքերի քաղցկեղ ունենալը 22 անգամ ավելի հավանական է դառնում, քան չծխողների մոտ ։ Երկրորդական ծխի ներշնչման հետևանքով չծխողների շրջանում թոքերի քաղցկեղի զարգացման վտանգը 30%-ով ավելի է ։
Ծխախոտի ծխում առկա են ավելի քան 250 քիմիական նյութեր, որոնցից 69-ը համարվում են քաղցկեղածին և մեծ վնաս են հասցնում առողջությանը։
Մինչև 85 տարեկան տղամարդկանց շրջանում թոքերի քաղցկեղից մահանալու վտանգը կազմում է 22.1%, իսկ այն մարդկանց մոտ, ովքեր չունեն ուղեկցող հիվանդություններ՝ 11,9%: Եվրոպական ծագում ունեցող, մինչև 85 տարեկան չծխող տղամարդկանց շրջանում թոքերի քաղցկեղից մահանալու վտանգը ողջ կյանքի ընթացքում կազմում է 1,1%, իսկ կանանց մոտ՝ 0,8% :
Ներկայումս թոքերի քաղցկեղի չարորակ ուռուցքի առաջացման 90 % դեպքերը կապված են ծխելու հետ, ինչը հիվանդների 60 %-ի մոտ հանգեցնում է մահվան ։ Դեռահասների շրջանում ծխելը հանգեցնում է թոքերի անդառնալի գենետիկ փոփոխությունների և մեծացնում է թոքերի քաղցկեղի զարգացման վտանգը, նույնիսկ եթե տվյալ անձը հետագայում թողնում է ծխելը ։ Ծխող տղամարդկանց շրջանում թոքերի քաղցկեղի առաջացման վտանգը ողջ կյանքի ընթացքում կազմում է 17,2%, կին ծխողների շրջանում՝ 11.6%: Այդ վտանգը անհամեմատ ցածր է չծխողների մոտ. տղամարդկանց մոտ՝ 1.3%, կանանց մոտ՝ 1.4%: Ծխելու հետևանքով առաջացած դեպքերի ճնշող մեծամասնությունը պատճառ է դառնում կոկորդի քաղցկեղի չարորակ ուռուցքի առաջացման համար, իսկ հիվանդության 3-րդ փուլում ապրելու հավանականությունը կազմում է 63-67% :
Շնչառական հիվանդություններ
Ծխախոտը ռիսկի հիմնական գործոն է հանդիսանում շնչառական վարակների համար ։ Ծխախոտի օգտագործումը հանգեցնում է այնպիսի շնչառական հիվանդությունների առաջացմանը, ինչպիսիք են՝ թոքերի քաղցկեղը, տուբերկուլյոզը, բրոնխիալ ասթման, թոքերի քրոնիկ օբստրուկտիվ հիվանդությունը ։
Թոքերի քրոնիկ օբստրուկտիվ հիվանդություն
Թոքերի քրոնիկ օբստրուկտիվ հիվանդություն-ը (ԹՔՕՀ) ուղեկցվում է շնչառության, հազի և լորձի արտադրությամբ ։ Յուրաքանչյուր 5-րդ ծխողի մոտ, իր կյանքի տևողության ընթացքում զարգանում է ԹՔՕՀ, և ԹՔՕՀ-ից մահվան դեպքերի մոտ կեսը կապված է ծխելու հետ ։ Այն անձը, ով մանկության տարիներին հաճախակի է ներշնչում ծխախոտի ծուխը, հասուն տարիքում ենթարկվում է ԹՔՕՀ-ի առաջացման վտանգին ։
Սրտանոթային հիվանդություն և անբավարարություն
CARTA-ի մեծամասշտաբ ուսումնասիրության արդյունքներով մենդելյան պատահականության մեթոդի օգտագործումը ցույց է տվել այն պատճառահետևանքային կապը, որը առկա է ծխելու և սրտի անբավարարության զարգացման միջև, ինչը, անգամ հանգիստ վիճակում առաջացնում է սրտի ռիթմի ավելացում ։ Սրտանոթային հիվանդությունների առաջացման ռիսկային գոտում առանցքային դեր է խաղում հենց նիկոտինը, որի ներգործումը մեծացնում է սրտի կծկումների հաճախությունը և փոխում է հարթ մկանային մանրաթելերի կրճատումը՝ դրանով իսկ սրտանոթային ամբողջական համակարգի վրա առաջացնելով ծանրաբեռնվածություն ։
Brigham and Women’s Hospital-ից (Բոստոն, Մասաչուսեթս) ամերիկացի սրտաբանը բացահայտել է, որ ծխելը հանգեցնում է սրտի ձախ փորոքի զանգվածի և հիպերտրոֆիայի ավելացման՝ սրտամկանի հաստացման հաշվին, ինչը մեծացնում է սրտային անբավարարություն վտանգը։ Սա հանգեցնում է սրտի ֆունկցիայի վատթարացման։
Անպտղություն և իմպոտենցիա
Հետազոտողները նշում են ծխելու և իմպոտենցիայի միջև հարաբերակցությունը։ Օրական երկու տուփ ծխախոտ օգտագործող տղամարդկանց մոտ իմպոտենտ դառնալու ռիսկը 40 %-ով ավելի է, քան չծխողների մոտ։ Օրական 20 գլանակ ծխող տղամարդկանց մոտ իմպոտենտ դառնալու հավանականությունը չծխողների համեմատ 24 %-ով ավելի է։ Նրանք, ովքեր օրական 20 գլանակից ավելի են ծխում, այդ թիվը հասնում է մինչև 39 %-ի ։ Պատճառը արյունատար անոթներում նիկոտինի և խեժի պարունակությունն է։
Անգամ ծխելը թողնելուց հետո իմպոտենտ դառնալու վտանգը մնում է առկա։ Նարգիլեի օգտագործումը նույնպես կարող է հանգեցնել իմպոտենցիայի ։
Հետազոտությունները հաստատել են, որ ծխելը նպաստում է նաև սերմնահեղուկի որակի վատթարացմանը։ Ծխողների սերմնահեղուկը ավելի շատ վնասված ԴՆԹ է պարունակում, և նրանց գործունեությունը զգալիորեն ավելի ցածր է, քան ոչ ծխողներինը։
Կանանց մոտ ծխելը կամ ծխախոտի ծխի շնչելը կարող է անպտղության պատճառ դառնալ ։ Ծխող կանանց մոտ անպտղության հավանականությունը 60 %-ով ավելի է, քան՝ չծխողների ։ Մասնավորապես նիկոտինը, մի շարք այլ քիմիական վնասակար նյութերը ծխի հետ խառնվելով, ներթափանցում է մարմին և խանգարում է օրգանիզմին ձվազատման (օվուլյացիա) էստրոգեն հորմոնը սինթեզելուն։ Ծխելը նաև խանգարում է ներարգանդային արյան մատակարարմանը։ Ծննդաբերության շրջանում հասցված որոշ վնասներ կարող են անդառնալի հետևանքներ թողնել, այդ իսկ պատճառով ծխելու դադարեցումը անհրաժեշտ է հետագա վնասները կանխելու համար ։
Ստամոքսի խոց
Ծխելը վտանգավոր գործոն է հանդիսանում ստամոքսի խոցերի և տասներկումատնյա աղիքի համար, այն մեծացնում է ոչ միայն հիվանդության վտանգը, այլ նաև հետագա վերականգնման տևողությունը ։
Նյարդային համակարգի խանգարումներ
Բազմակի սկլերոզով ուղեկցվող ապաճումը և պաթալոգիական գործընթացը (ուղեղի և ողնաշարի սպիտակ նյութի ոչնչացում), ի տարբերություն չծխողների, առավել ցայտուն է արտահայտված այն հիվանդների մոտ, ովքեր իրենց կյանքի ընթացքում առնվազն 6 ամիս ծխել են ։
Հոգեկան հիվանդություն
Ծխողների շրջանում շիզոֆրենիայի և դեպրեսիվ խանգարումների դեպքերի բարձր ցուցանիշը հայտնաբերվել է վաղուց. դեպրեսիայով հիվանդ մարդկանց շրջանում դիտվել էր ծխելու բարձր ցուցանիշ ։ Այնուամենայնիվ, չէր բացատրվել, որ շիզոֆրենիան կամ դեպրեսիան հանգեցնում են ծխելու աճի, կամ ծխելը հանգեցնում է հոգեկան հիվանդությունների զարգացմանը ։ Մենդելեևի պատահականության արդյունքներով ցույց էր տրվել, որ հենց ծխելն է էապես նպաստում շիզոֆրենիայի և դեպրեսիայի զարգացմանը։ Շիզոֆրենիայի համար ծխելը մեծացնում է այս հիվանդության զարգացման ռիսկը 2.27 անգամ, դեպրեսիաների համար` 1.99 անգամ ։ Նիկոտինը, որը գործում է նիկոտինային խոլիներգիկ ընկալիչի վրա, խթանում է նյարդափոխադրիչների ազատ արձակումը, ինչպիսիք են դոպամինը և սերոտոնինը, մինչդեռ փորձարարական տվյալները ցույց են տվել, որ սերոտոնինի երկարատև խթանումը հանգեցնում է դեպրեսիվ խանգարումների զարգացմանը ։
Տեսողության վատթարացում
Ծխելը կարող է թունավոր ազդեցություն ունենալ ցանցաթաղանթի վրա և մակուլոդեգեներացիայի զարգացման պատճառ դառնալ ։
Կախվածության առաջացում
Ծխախոտից կախվածությունը կարող է լինել ինչպես հոգեբանական, այնպես էլ ֆիզիկական։ Հոգեբանական կախվածության ժամանակ, երբ մարդը գտնվում է ծխողների միջավայրում կամ սթրեսի մեջ, մտավոր գործունեությունը խթանելու համար ձգվում է դեպի ծխախոտը։ Մշակվում է որոշակի սովորություն՝ «ծխելու ծես», առանց որի մարդը չի կարող լիարժեք ապրել։ Երբեմն այդպիսի մարդիկ ծխելու պատրվակ են փնտրում, ծխում են որևէ հարցի քննարկման ժամանակ կամ պարզապես զրուցելու ընթացքում, երբեմն էլ ժամանակ «սպանելու» համար կրկին ձգվում են դեպի ծխախոտը։
Ֆիզիկական կախվածության ժամանակ նիկոտինի չափաբաժնի նկատմամբ մարմնի պահանջարկն այնքան ուժեղ է դառնում, որ ծխողի ողջ ուշադրությունը կենտրոնոնում է ծխախոտ գտնելու վրա, ծխելու ցանկությունը դառնում է այնքան մոլուցքային, որ այլ կարիքների մեծ մասը (աշխատանքի վրա կենտրոնանալը, քաղցը բավարարելը, հանգստանալը, քնելը և այլն) անցնում են հետին պլան։ Ծխախոտից բացի, որևէ այլ բանի վրա կենտրոնանալը դառնում է անհնարին, առաջանում է ապատիա։
Հղիության ընթացքում ծխելը
Հղիության ընթացքում ծխելը, երեխայի մոտ կարող է առաջացնել Ուշադրության պակասի և հիպերակտիվության համախտանիշ ։
Գիտնականները ապացուցել են, որ հղիության ընթացքում ծխելը փոփոխություններ է առաջացնում գենետիկ մակարդակում։ Տուժում է ավելի քան վեց հազար ԴՆԹ. սպիտակուցների մակերեսին հայտնվում են հատուկ «պիտակներ», որոնք կարող են հանգեցնել այդ գեների գործողության խանգարմանը ։
Գերմանացի գիտնականները պարզել են, որ նիկոտինի ազդեցությանը ենթարկված երեխաները, ուղեղում լսողական ապարատի ոչ նորմալ զարգացման հետևանքով կարող են ունենալ լսողական խնդիրներ։ Սա ուղեղի այն հատվածն է, որն օգտագործվում է ձայնային օրինաչափությունները վերլուծելու համար։ Իսկ լսողության խանգարումը դժվարություններ է առաջացնում խոսքում և ուսումնական գործընթացում։ Բժիշկները նաև պնդում են, որ ծխելը կարող է հանգեցնել վաղաժամ ծննդաբերության կամ մինչև 1 տարեկան երեխաների մոտ՝ մահվան ։
Չինացի հետազոտողները իրականացրել են մետա-ուսումնասիրություն, որի արդյունքում պարզվել է, որ այն երեխաների մոտ, որոնց հայրերը ծխում են, իսկ մայրերը համարվում են պասիվ ծխողներ, սրտի բնածին արատով ծնվելու վտանքը բազում անգամ ավելի մեծ է լինում ։
Վաղաժամ ծննդաբերություններ
Որոշ ուսումնասիրություններ ցույց են տվել, որ վաղաժամ ծննդաբերության հավանականությունը 1 %-ով ավելի մեծ է այն կանանց մոտ, ովքեր հղիության ընթացքում ծխում են։
Ծխելու կանխարգելում
Պարզվել է, որ բժիշկների, երեխաների և դեռահասների կրթությունն ու խորհրդատվությունը դրական ազդեցություն են թողնում ծխելու վտանգը նվազեցնելու վրա ։ Համակարգային ակնարկները ցույց են տվել, որ հոգեսոցիալական միջամտությունները կարող են օգնել ծխող կանանց հղիության ուշ շրջանում թողնել ծխելը ։
Ծխելուց հրաժարվել (բուժում նիկոտինի կախվածությունից)
2016 թվականի կոկրավոնյան ուսումնասիրության արդյունքում պարզվել է, որ թմրանյութերի բուժման և վարքագծային աջակցության համադրությունն ավելի արդյունավետ է, քան նվազագույն միջամտությունները կամ սովորական բուժումը ։
23 երկրներում (աշխարհի բնակչության մոտավորապես 32%-ը) մի շարք անվճար ծառայություններ ստանալու միջոցով հնարավորություն կա ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն բուժվել ծխախոտի կախվածությունից։ Քիչ մարդիկ են տեղեկացված ծխախոտի օգտագործման հետևանքով առաջացող վտանգներին։ Չինաստանում, մեծահասակների՝ ծխախոտի օգտագործման գլոբալ հետազոտության արդյունքում պարզվել է, որ ծխողների 26.6 %-ը գիտի, որ ծխելը հանգեցնում է թոքերի քաղցկեղի, սրտի հիվանդությունների և ինսուլտի։
Նիկոտինային կախվածությունից ազատվելու համար օգտագործվում են այնպիսի դեղամիջոցներ, ինչպիսիք են «Վարենիկլին»-ը և «Բուպրոպիոն»-ը։
Գրաֆիկական նախազգուշացումներ
Ծխախոտի գովազդի արգելումը նվազեցնում է դրա սպառումը։ Լրատվամիջոցները (ԶԼՄ) կարող են նպաստել ծխախոտի պահանջարկի նվազեմանը։
Գենետիկայի դերը
CHRNA5-CHRNA3-CHRNB4 գենետիկ կլաստերի պոլիմորֆային տարբերակները զգալի ասոցացում ունեն նիկոտինից կախվածության զարգացման հետ ։ CHRNA5 գենի պոլիմորֆիզմները նույնպես կապված են թոքերի քաղցկեղի զարգացման, թոքային քրոնիկական խոչընդոտող հիվանդության, շիզոֆրենիայի հետ, хронической обструктивной болезнью лёгких : Հայտնաբերվել են նաև CHRNA5 պոլիմորֆիզմի էական ազդեցություններ, որոնք նպաստում են կյանքի երկարակեցությանը ։ Նման ազդեցությունը տարբեր հիվանդությունների վրա բացատրվում է պոլիմորֆային տարբերակ ունեցողների շրջանում ծխախոտի միջին սպառման աճով։ Շրջակա միջավայրի ազդեցության փոփոխության շնորհիվ այս գենը հանդիսանում է ուսումնասիրված մարկերներից մեկը, որն օգտագործվում է Մենդելյան պատահականության և ծխելու պատճառահետևանքային կապերը հաստատելու համար ։
Սահմանափակումներ
Տարբեր երկրներում, ազգային օրենսդրության համաձայն, ծխախոտային մթերքների վաճառքի և սպառման մի շարք սահմանափակումներ կան։
Տարածվածություն
Ըստ «մեծահասակների շրջանում իրականացված ծխախոտի օգտագործման գլոբալ հարցման» արդյունքների (GATS), Ռուսաստանում ծխում են՝
Ռուսաստանում ծխելու բարձր ինտենսիվություն է հայտնաբերվել։ Ծխախոտի օրական միջին քանակը՝
Ռուսաստանի բնակչության մոտ 80 %-ը ենթարկվում է երկրորդական ծխի ազդեցությանը.
Ռուսաստանի Դաշնության Առողջապահության նախարարության հրապարակած տվյալների համաձայն՝ 2015 թվականի մարտի սկզբին, Ռուսաստանում, հակածխախոտային օրենսդրության կիրառման արդյունքում, 2013 թվականից ի վեր ծխողների թիվը նվազել է 17 %-ով ։
Ազդեցություն
Տղամարդկանց շրջանում մահվան դեպքերի 23 %-ը, իսկ կանանց շրջանում՝ 4 %-ը, կապված են ծխելու հետ։ Առավել աշխատունակ տարիքում (30-59 տարեկան), տղամարդկանց մահվան դեպքերի 40 %-ը, իսկ կանանց՝ 20 %-ը կապված է ծխելու հետ։
Ծխելու հետևանքով մահացությունների վաղաժամ դեպքերը կապված արյան շրջանառության համակարգի հիվանդությունների առաջացման հետ՝
Աշխատանքային տարիքում (30-59 տարեկան) այդ ցուցանիշները համապատասխանաբար 55 % և 32 % են՝
Ծխելը 90 % դեպքերում հանդիսանում է քրոնիկ խանգարիչ թոքային հիվանդության զարգացման պատճառ։
Օրենսդրություն
«Ծխախոտը սահմանափակելու մասին» դաշնային օրենքը մշակվել սկսել է 1998 թվականին, ընդունվել 2001 թվականին և ուժի մեջ է մտել 2002 թվականի հունվարից ։ 2013 թվականի հունիսի 1-ից ուժի մեջ է մտել «Ծխախոտի հետևանքներից մարդկանց առողջության պաշտպանության մասին» Դաշնային օրենքը ։
Բելառուսում
Բելառուսի Հանրապետությունում արգելվում է ծխախոտի արտադրանքի գովազդը ԶԼՄ-ներում, պաստառների և գովազդային վահանակների վրա։ Չի կարելի ծխախոտ վաճառել սրճարաններում և մանկական սրճարաններում, ուսումնական հաստատություններում, մարզական հաստատություններում։ Արգելվում է ծխախոտ վաճառել մինչև 18 տարեկան անձանց (կասկածելի դեպքերում վաճառողը պետք է պահանջի գնորդի տարիքը հաստատող փաստաթուղթ)։
Արգելված վայրերում ծխելու համար տուգանգքը 4-ից 30 բազային միավոր է (եվրոյի վերածած՝ 40-ից 303՝ 2017 թվականի փոխարժեքով)՝
Ծխելու համար նախատեսված հատուկ վայրերը արգելվում է տեղակայել՝
Երկրում (2011 թվականի նոյեմբերի 30-ի դրությամբ) 15-ամյա երեխաների ավելի քան 20 %-ը ծխում է ։
Ուկրաինայում
Ծխախոտի արտադրանքի գովազդն արգելվում է։
Ուկրաինայի Գերագույն ռադայում ծխելու սենյակները փակ են։
Ծխախոտի օգտագործումն ամբողջովին արգելված է՝
Բացի ծխելու համար նախատեսված հատուկ վայրերից՝ արգելվում է նաև ծխել՝
Ֆինլանդիայում
Արգելվում է՝
Ընդունվել է օրենք, որի համաձայն ծխելը թույլատրվում է միայն փողոցում։ Մինչև 2013 թվականը ապամոնտաժվել են ծխախոտ վաճառող մեքենաները ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ծխելու սովորույթ Կատեգորիա:Թմրամիջոցներ Կատեգորիա:Ծխախոտ
Ֆերդինանդո II Մեդիչի
Կենսագրություն
Ֆերդինանդոն Տոսկանայի Մեծ դուքս Կոզիմո II Մեդիչիի և նրա կնոջ` դքսուհի Մարիա Մագդալենայի ավագ որդին է (երկրորդ երեխան)։ Գահ է բարձրացել հոր մահից հետո` 1621 թվականի փետրվարի 28-ին։ Ֆերդինանդոյի անչափահաս լինելու պատճառով մինչև 1628 թվական դքսության ժամանակավոր կառավարչի պարտականությունները կատարել են մայրը և տատը` Տոսկանայի Մեծ դքսուհի Քրիստինա Լոթարինգացին։ 1633 թվականին Ֆերդինանդոն ամուսնացել է Վիկտորիա դելա Ռովերի հետ։
Սկզբնական շրջանում Ֆերդինանդոն կառավարել է մոր և տատի ազդեցության տակ։ Աստիճանաբար նա ինքնուրույն է դարձել, նրա նշանավոր հաջողությունն է համարվում դուքսական պալատի ծախսերի կրճատումը ։ 1630 թվականին Տոսկանան գրաված ժանտախտի համաճարակի տարածումը կանխելու նպատակով Ֆերդինանդոն ձեռնարկել է տարբեր միջոցառումներ։ Այդ ժամանակ ժանտախտին զոհ է գնացել բնակչության 10%-ը։ Այս գործողությունները նրան մեծ ժողովրդականություն են բերել, քանի որ նա և իր եղբայրները անհատական վարկեր են տրամադրել բնակչությանը։ Ֆերդինանդոյի և եղբայրների միասնությունը նրա կառավարման հիմնական հատկանիշներից մեկն է եղել։ Ֆերդինանդոն արտաքին քաղաքականության մեջ չի ներքաշվել մինչև 1643 թվականը, երբ նա պատերազմել է Կաստրոյի կոմսության համար, որպեսզի կանխի պապական տերությունների ընդլայնումը։ Ֆերդինանդոն  ընդարձակել է Տոսկանան ՝ գրավելով հարևան երկու փոքր կոմությունները (Սանտա-Ֆիորա` 1633 թվական, Պոնտրեմոլի` 1649 թվական)։ Նրա կառվարման տարիներին տոսկանական տնտեսության անկման առաջին նշանները հիմնականում պայմանավորված են եղել ժանտախտով և Կաստրոյի պատերազմի ժամանակ կատարված ծախսերով։
Ֆերդինանդ II- ը վախճանվել է 1670 թվականի մայիսի 23-ին կաթվածից։ Նրան մեծ փառքով թաղել են Սան Լորենցոյի բազիլիկայի մատուռում ։
Ընտանիք
Ֆերդինանդոն և Վիկտորիա դելա Ռովերը ունեցել են չորս որդի, որոնցից երկուսը մահացել են մանուկ հասակում։
Տրիխինելոզ
Տրիխինելոզ, մարդու և կաթնասուն կենդանիների ճիճվային հիվանդություն։ Հարուցիչը՝ Trichinellidae ընտանիքի Trichinella spiralis-ն է։ Հասուն որդի երկարությունը 1,2-4,4 մմ է։ Սեռահասուն տրիխինելաները մակաբուծում են մարդու աղիքներում, իսկ թրթուրներն արյան և ավշային հոսքով տարածվում են օրգանիզմում ու տեղակայվում միշաձիգ զոլավոր մկաններում։ 2-3 շաբաթ անց թրթուրները պատիճավորվում են (տիրոջ պաշտպանողական ռեակցիա) և այդ վիճակում կենսունակությունը կարող են պահպանել տարիներ շարունակ։ Հետագա զարգացման համար պատիճավորված հարուցիչները պետք է ընկնեն մեկ ուրիշ կաթնասունի օրգանիզմ։ Մարդը վարակվում է տրիխինելաներով վարակված միս օգտագործելիս։ Հիվանդությունը դրսևորվում է տենդով (39°С-ից ավելի), կոպերի և դեմքի այտուցով, մկանային ցավերով, հաճախ՝ մաշկային ցանով, գլխացավերով, ալերգիական երևույթներով, մարսողության խանգարումներով և այլն։
Վատիկանի պատկերասրահ
Պատմություն
Վատիկանի պատկերասրահը հիմնադրվել է Պիյ VI պապի կողմից XVIII դարի երկրորդ կեսին։ 1797 թվականին նկարներից շատերը Նապոլեոն Բոնապարտի հրամանով ուղարկվել են Փարիզ։ 1815 թվականին Վիեննայի վեհաժողովում որոշում ընդունվեց վերադարձնել նկարները Վատիկան։ Վատիկանի պատկերասրահի նկարները տեղադրված էին պապի ննջարանում։ Բազմիցս տեղափոխվել են մի տեղից մյուսը, այնքան ժամանակ, մինչև տեղավորվեցին Բելվեդեր պալատի սենյակներից մեկում, որտեղ 1908 թվականի մարտի 19-ին տեղի ունեցավ պատկերասրահի հանդիսավոր բացումը։ 1932 թվականին Պիյ XI-ի պատվերով կառուցվեց նոր շենք պատկերասրահի համար (ճարտարապետ Լ. Բելտրամի), որտեղ այն գտնվում է մինչ այսօր։ Նոր շենքի բացումը տեղի ունեցավ 1932 թվականի հոկտեմբերի 27-ին։ Պատկերասրահում ցուցադրվում են ոչ միայն իտալացի նկարիչների աշխատանքներ, այլև Պիյ X-ի ձեռք բերած բյուզանդական արվեստի աշխատանքներ։ Ընդհանուր հավաքածուից ցուցադրվել են մոտավորապես 460 նկարներ XII-XIX դարերում, որոնք տեղադրված են 18 սրահներում ժամանակագրական հաջորդականությամբ։ Ավանդության համաձայն հավաքածուում առկա են միայն կրոնական թեմաներով աշխատանքներ։
Սրահներ
Սրահ I (XII-XV դդ.) Միջնադարյան Սիենայի, Ումբրիայի և Տոսկանայի դպրոցներից։ Նիկոլոյի և Ջովաննիի աշխատանքները։
Սրահ II (XIII-XV դդ.) Ցուցադրված են Ջոտտո դի Բոնդենեի(1267-1337), Ստեֆանեսկիի(1330-1335), Սիմոնե Մարտինիի, Բերնարդո Դադդիի («Մադոննա»), Պետրո Լորենցետտիի նկարները։
Սրահ III (XV դ.) Ցուցադրված են վերածննդի ժամանակաշրջանի նկարները. Ֆրա Բեատո Անժելիկոյի աշխատանքները(1387-1455)-Մադոննան գահի վրա սբ. Եկատերինայի և սբ. Դոմինիկի մեջտեղում(1435),սբ. Նիկոլայի կյանքից մի տեսարան(1437),Սուրբ Ֆրանցիսկ Ասսիզսկին ստանում է ստիգմատ(1440), Ֆիլիպպո Լիպպիի աշխատանքները- «Աստվածամոր թագադրումը», «Մադոննա», Բենոցցո Գոցցոլիի աշխատանքները։
Սրահ IV (XV-XVI դդ.) Ֆրեսկա Մելոցցո դա Ֆորլի-«Սիկստ IV-ը հիմնադրում է Վատիկանի գրադարանը», Սանտի-Ապոստոլի եկեղեցու բեկորի խճանկար։
Սրահ VI (XV դ.)Կարլո Կրիվելլիի և Անտոնիո Վիվարինիի աշխատանքները։
Սրահ VII (XV-XVIդդ.) Պետրո Պերուջինո(1452-1523)-«Մադոննան մանկիկի և սրբերի հետ»(1495-1496), «Վերակենդանացում»(1499-1500), «Սբ. Բենեդիկտ», Պինտուրիկկո- «Մարիի թագադրությունը»։
Սրահ VIII (XVI դ.) Ռաֆայել Սանտի(1483-1520)-«Մադոննա դի Ֆոլինո»(1511), «Պայծառակերպություն»(1519-1520), «Մարիի թագադրությունը»(1502-1504), «Սբ. Պետրոս»(1513-1514), «Սբ. Պավել» (1513-1514); «Նիկկոլո Մարչելլոյի դիմանկարը»(1474), «Մադոննան մանկիկի և սրբերի հետ»(1533-1535)։ Ինչպես նաև Также գոբելեն Ռաֆայելի էսքիզով։
Սրահ IX Գտնվում են Լեոնարդո դա Վինչիի(1452-1519) և XV-XVI դդ. նկարիչների նկարները(Ջովաննի Բելլինի)։
Սրահ X (XVI դ.) Տիցիան- «Սբ. Նիկոլայ և Մադոննա», Պաոլո Վերոնեզե(1528-1588) «Ալեգորիա», Բորդոնե։
Սրահ XI (XVI դ. վերջ) Ֆեդերիկո Բարոչչի- «Ավետում», Ջորջո Վազարի։
Սրահ XII (XVII դ.) Բարոկկո ոճի նկարներ։ Դոմինիչինո, Գուերչինո- «Սուրբ Մարիա Մագդալենա», Նիկոլլա Պուսսեն(1594-1665)- «Սուրբ Էրազմայի նահատակությունը»,Կարավաջո(1573-1610), Գվիդո Ռենի(1575-1642)- «Սուրբ Պետրոսի խաչելությունը», «Սուրբ Մատֆեյը և հրեշտակը»։
Սրահ XIII (XVII դ.) Պետրո դա Կորտոնա- «Մադոննան և սուրբ Ֆրանցիսկը», Ռիբերա։
Սրահ XIV (XVII դ.) Նիկոլա Պուսսեն, Ժակ Կուրտուա-«Ճակատամարտ», Բարտոլոմե Էստեբան Մուրիլո։
Սրահ XV (XVIII դ.) Դիմանկարներ, Ջուզեպպե Մարիա Կրեսպի- «Հայր Բենեդիկտ XIV», Թոմաս Լորենց-«Գևորգ IV» (1816), Տիցիան, Պոմպեո Բատոնի-«Հայր Պիյ VI», Կարլո Մարատտա-«Հայր Կլիմենտ IX»:
Սրահ XVI (XIX դ.) Պետրոս Վենցել։
Սրահ XVII (XVII դ.) Ջովաննի Լորենցո Բերնինի։
Սրահ XVIII (XV-XVI դդ.) Սրբապատկերներ և խճանկարներ
Էրվի լը Շատալ
Էրվի լը Շատալ (Ervy-le-Châtel), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Օբ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 1207 մարդ, բնակչության խտությունը` 56.43 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 21.39 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 150 կմ հարավ-արևելք, Շալոն ան Շամպայն քաղաքից` 110 կմ հարավ, Տրուա քաղաքից` 31 կմ հարավ-արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 691 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 478-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 213։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 69,2 %։ 478 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 402 անձ (224 տղամարդ և 178 կին)։ Գործազուրկ են եղել 76 անձ (31 տղամարդ և 45 կին)։ 213 անաշխատունակներից 47-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 102-ը` թոշակառուներ, իսկ 64-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Կասսանդրայի բարդույթ
Կասսանդրայի բարդույթ, իրավիճակ, երբ վստահելի կանխազգացումը կամ համոզմունքը արժեզրկվում կամ անտեսվում է, և այն մարդը, ով գիտի ապագա իրադարձությունների մասին, չի կարող համոզել ուրիշներին իր իրական կանխատեսումների մասին։ Այս ֆենոմենում բացակայում է ճշմարտացի տեղեկությունը դիմացինին հաղորդելը։ Սա կիրառվում է տարբեր ոլորտներում՝ հոգեբանություն, էկոլոգիա, քաղաքականություն, կինեմատոգրաֆիա և փիլիոսոփայություն։
Անվան ծագում
Ըստ հունական դիցաբանության՝ Կասսանդրան Տրոյայի թագավոր Պրիամոսի դուստրն էր։ Նրա գեղեցկությամբ տարված Ապոլլոնը նրան գուշակելու զգացողություն է պարգևել, բայց երբ Կասսանդրան նրան մերժում է, Ապոլլոնը անիծում է, որ Կասսանդրայի յուրաքանչյուր ճիշտ գուշակություններին ոչ ոք չհավատա։ Կասսանդրային մնում է ապագայի մասին գիտելիքները, սակայն նա չէր կարող փոխել իրադարձությունների ընթացքը կամ ուրիշներին համոզել, որ ասում է ճշմարտություն։ Այդպես Կասսանդրան կանխատեսեց Տրոյայի անկումը, սակայն նրան ոչ ոք չհավատաց։ Կասսանդրան նաև պնդել է, որ պետք չէ փայտե ձի մտցնել քաղաք, որը որպես նվեր ուղարկվել էր տրոյացիներին։ Նա պնդել է, որ դրանում թաքնված են զինված հույները, սակայն նրա խոսքերը կրկին անուշադրության են մատնվել ։ Տերմինը հայտնի է 1949 թվականից, երբ ֆրանսիացի փիլիսոփա Գաստոն Բաշլյարը ներկայացրեց այն գաղափարը, որ ապագան կարող է նախապես հայտնի լինել։ Այդ մասին նա խոսել է «Կիրառական ռացիոնալիզմ» գրքում ։
Հոգեբանության մեջ
Հոգեբանության մեջ այս բարդույթը օգտագործվում է որոշ մասնագետների կողմից այնպիսի մարդկանց նկատմամբ, ովքեր ունեն ֆիզիկական և էմոցիոնալ, միջանձնային ընկալման խախտում, որի պատճառով նրանց չեն հավատում, երբ նրանք փորձում են կիսել իրենց տառապանքների պատճառը։ Բրիտանացի հոգեվերլուծաբան Մելանի Քլայնը 1963 թվականին Կասսանդրայի կերպարում նկատեց անձի երկվություն։ Նրա կերպարում բարոյական գիտակցությունը կանխագուշակում է հիվանդության գալուստը և նախազգուշացնում պատժի և զայրույթի մասին։ Կասսանդրայի՝ բարոյականության խախտումները մատնանշելու անհրաժեշտությունը և դրանց սոցիալական հետևանքները պայմանավորված են նրանով, ինչը Մ. Քլայնը անվանում է «դաժան և կործանարար Սուպեր Էգոյի ազդեցություն»։ 1988 թվականին հոգեվերլուծաբան Լ. Շապիրան, ուսումնասիրելով Կասսանդրայի բարդույթը, բերում է անալիզատորների հետևյալ օրինակները ՝ 1989 թվականին պրոֆեսոր, Կալիֆոռնիայի համալսարանի կլինիկական հոգեբուժ Շ. Բոլենը հրատարակել է էսսե Ապոլլոն աստծո մասին, որտեղ նա մանրամասն նկարագրել է Կասսանդրա կնոջ հոգեբանական տեսակը, Ապոլլոն-տղամարդու հետ անբարենպաստ հարաբերություններում։ Ըստ  Շ. Բոլենի՝ հիվանդ Կասսանդրա-կինը կարող է հիստերիա դրսևորել, երբ նա ասում է իր իմացածը, սակայն իրեն չեն հավատում։ Ըստ Շ. Բոլենի՝ Կասսանդրայի և Ապոլլոնի նախատիպերը գենդերային հավասարություն չեն դրսևորում։ Նա ենթադրում է, որ Կասսանդրայի բարդույթով տառապող կինը կամ տղամարդը, կարող են ավելի հիստերիկ ու իռացիոնալ դառնալ Ապոլլոնի արքետիպի հետ անբարեհաճ հարաբերությունների արդյունքում, և նրանց կարող են չհավատալ այդ հարաբերությունները նկարագրելիս։
Քաղաքականության մեջ
«Կասսանդրայի էֆեկտ» եզրույթը լայն տարածում է ստացել և հաճախ հանդիպում է քաղաքական որոշումների կայացման ոլորտում ։ Խնդիրն այն է, որ ավելի դժվար է ժամանակին օգտագործել հետախուզական տեղեկատվությունը, քան ստանալ այն։ Ստացված տվյալներից ելնելով՝ ճիշտ որոշում կայացնելը, միշտ չէ, որ հեշտ է, քանի որ ամբողջ տեղեկատվությունը սոցիալական բնույթ է կրում և ներառում է հասարակության տրամադրությունները՝ մասնավորապես, նրա տարբեր դասերի և շրջանակների։ Բացի հասարակության գերակշռող տրամադրություններից՝ տեղեկատվության ճիշտ մեկնաբանման խոչընդոտ կարող են հանդիսանալ իրավիճակի սուբյեկտիվ տեսլականը և պետական գործիչների հետապնդած շահերը ։ Այս առումով՝ համաշխարհային քաղաքականության մեջ հետախուզության վերջնական տվյալներին հակասող որոշումների ընդունման դեպքերը բավականին հաճախ են հանդիպում։ Տրամադրված տեղեկատվության անտեսման հաջորդ պատճառը տեղեկատվության հանդեպ հակակրանքի հոգեբանական գործոնն է՝ ընդգծված բացասական երանգով։ Հաճախ իշխանության ներկայացուցիչները հիվանդագին են արձագանքում այդ կարգի տեղեկատվությանը, ինչի հետևանքով տուժում են նաև ինֆորմատորները։ Օրինակ՝ նման արձագանքի հաճախ են դիմել Լ. Բրեժնևը և Ա. Հիտլերը։ Տեղեկատվության մերժման ևս մեկ պատճառ է շրջապատից ստացված տվյալներին նախապատվություն տալը։ Իշխանությունների ներկայացուցիչները հաճախ կարծում են, որ նման տեղեկատվությունն ավելի հուսալի է, քան այն, որը տրամադրում է հետախուզության պաշտոնական ծառայությունը։ Այդպես՝ Ջ. Քարթերը գերադասում էր վստահել իրանական հատուկ ծառայության տրամադրած տեղեկությանը, իսկ Բ. Ելցինը նախապատվություն էր տալիս իր մտերիմների հետախուզական վարչության կողմից տրամադրված տեղեկատվությանը, սակայն շուտով իր իսկ խոստովանությամբ գիտակցել է դրանց ոչ հաճախ ճշմարիտ լինելը։ ԱՄՆ-ի վերաբերյալ Ճապոնիայի ռազմական ծրագրերը հայտնի էին նաև նախագահ Ֆ.Ռուզվելտին և ամերիկյան ղեկավարությանը, սակայն նրանք կտրականապես հրաժարվել են հավատալ դրանց հավաստիությանը՝ հիմնվելով այն բանին, որ Ճապոնիան ավելի շուտ կհարձակվի ԽՍՀՄ-ի վրա։ Հետագայում պարզվել է, որ դա ապատեղեկատվություն է։
Ձեռնարկատիրության մեջ
Ձեռնարկատիրության մեջ Կասսանդրայի բարդույթը նույնպես բավականին տարածված երևույթ է ։ Օրինակ, Polaroid ընկերությունը անտեսեց 1997-ի զեկույցը երիտասարդների կողմից թվային տեխնոլոգիաների արագ ընդունման մասին, փոխարենը մրցակցային հետախուզության ստորաբաժանումները գործնականում լուծարվեցին։ 2000 թվականին ընկերության արտադրանքը դադարել է դիմանալ թվային լուսանկարով մրցակցությանը, իսկ 2001 թվականի հոկտեմբերին ընկերությունը սկսել է սնանկանալ։
Այլ օրինակներ
Բժշկության մեջ Կասսանդրայի բարդույթի օրինակ կարող է հանդիսանալ Ասպերգերի համախտանիշով տառապող մարդկանց հարազատների նկատմամբ վերաբերմունքը, ովքեր չեն հավատում, որ իրենց հարազատը տառապում է այս հիվանդությունից, սակայն նրանք օգնություն են հայցում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հոգեբանական ախտորոշում Կատեգորիա:Բարդույթներ
Բորիս Տուրաև
Բորիս Ալեքսանդրովիչ Տուրաև, ռուս արևելագետ։ Հին Արևելքի պատմության, բանասիրության (մասնավորապես եգիպտաբանության) և եթովպագիտության ռուսական դպրոցի հիմնադիրը, ակադեմիկոս (1918)։ Պետերբուրգի համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետն ավարտելուց (1891) հետո արտասահմանում, գործուղման ժամանակ, ուսանել է նշանավոր արևելագետ Գ․ Մասուցերոյի և Ա․ Լրմանի մոտ, գիտական աշխատանք կատարել Բեռլինի, Փարիզի, Լոնդոնի և Իտալիայի մի շարք քաղաքների թանգարաններում։ 1896 թվականից դասախոսել է Պետերբուրգի համալսարանում։ 1912 թվականից Մոսկվայի գեղեցիկ արվեստների թանգարանի եգիպտ․ հնությունների հավաքածուի ավանդապահն էր։ Թողել է ավելի քան 150 աշխատություն, 400 բառահոդված ժամանակի նշանավոր հանրագիտարաններում, որոնք նվիրված են Հին Արևելքի (այդ թվում՝ Ուրարտուի) պատմության, հնագիտության, արվեստի, կրոնի պատմության, բանագիտության, աղբյուրագիտության և պատմագրության հարցերին։ Տուրաևը պատմական զարգացման հիմքը համարել է կրոնը և հոգևոր մշակույթը, սոցիալ-տնտեսական հարաբերությունները երկրորդական է դիտել, կարևորել է աշխարհագրական գործոնի դերը։ Տուրաևի հիմնական երկը՝ «Հին Արևելքի պատմություն» աշխատությունը, նյութի ընդգրկումով (ինչպես աշխարհագրական, այնպես էլ ժամանակագրական) և հարուստ փաստական նյութով, աննախադեպ էր (մաս 1-2, 1911, Հնագիտական ընկերության մեծ ոսկե մեդալ (1916), նոր հրտ․, հ․ 1-2, 1936), ներկայացնում է գիտ․ մեծ արժեք։ Մեծ է Տուրաևի դերը Ռուսաստանի գավառական թանգարաններում և մասնավոր հավաքածուներում պահվող հին արևելյան, հիմնականում հին եգիպտ․ հուշարձանների ուսումնասիրման և հրատարակման գործում։ Տուրաևը հեղինակ է Եթովպիայի և միջնադարյան Եթովպիայի եկեղեցու պատմության վերաբերյալ շատ աշխատությունների։
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ռուս արևելագետներ Կատեգորիա:Ռուս հնագետներ
Լամարան
Կրիստոպոլիս (Lamarão), համայնք Բրազիլիայի հյուսիսարևելյան տարածաշրջանում՝ Բաիա նահանգի կազմում   ։ Գտնվում է Հյուսիս-կենտրոնական նահագի Բաիա մարզում։ Մտնում է Սեռինյա գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 8975 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 356,002 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 25,2 մարդ/կմ²։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Բաիա նահանգի բնակավայրեր
Փախիր կամ ամուսնացիր
Փախիր կամ ամուսնացիր, 2016 թվականին նկարահանած հայկական արկածային կինոկատակերգություն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2016 ֆիլմեր Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր Կատեգորիա:Հայկական կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Արկածային ֆիլմեր Կատեգորիա:Հայերեն ֆիլմեր
Ջորջ ՄակՔոլ Թիլ
Ջորջ ՄակՔոլ Թիլ (George McCall Theal, ), Հարավային Աֆրիկայի նշանավոր բրիտանացի պատմաբան, արխիվագետ և ծագումնաբան։
Կենսագրություն
Ծագումով կանադացի է, բժիշկ Ուիլյամ Յանգ Թիլի որդին։ Վաղ տարիքից լքել է տունը, նավարկել քեռու՝ կապիտան Լիվիտի հետ, բնակվել է Միացյալ Նահանգներում և Սիերա Լեոնեում, 1970 թվականին արտագաղթել է Հարավային Աֆրիկա։ Այստեղ դարձել է ուսուցիչ, բայց շուտով անցել է լրագրության և հրատարակչական գործի, անհաջող փորձ կատարել ադամանդի արդյունահանման բնագավառում։ 1875 թվականին Լավդեյլի միսիայում դասավանդում էր պատմություն, աշխարհագրություն, անգլերեն քերականություն, կրոնի պատմություն, ինչպես նաև պատասխանատու էր միսիայի հրատարակչական բաժնի աշխատանքների կազմակերպման համար։ Մինչև 1877 թվականն աշխատել է  Լավդեյլի միսիայում (Կապի գաղութի արևելյան գավառ)։ 1877-1878 թվականներին եղել է Կապի գաղութի տեղաբնակների գործերով վարչության պաշտոնյա, 1879 թվականին արխիվի աշխատակից, 1891 թվականից գաղութի պաշտոնական պատմագիր ։
Գայլաձկան հրամանով (հեքիաթ)
Գայլաձկան հրամանով, ռուսական ժողովրդական հեքիաթ։ Հեքիաթի երեք տարբերակ հրատարակված է Ալեքսանդր Աֆանասևի կազմած «Ռուսական ժողովրդական հեքիաթներ» ժողովածուում՝ 164-167 համարների տակ, երբեմն ժողովածուի հղումը ցույց է տալիս հեքիաթի միայն մեկ տարբերակը՝ № 165: Հայտնի է նաև Ալեքսեյ Տոլստոյի համանուն հեքիաթի վերամշակումը։ Հեքիաթի գլխավոր հերոսներն են պարզ և բարի տղա Եմելյան և գայլաձուկը։
Ջորջ ՄակՔոլ Թիլ
Գիտական գործունեություն
Հարավաֆրիկյան արխիվներում, ինչպես նաև Արևմտյան Եվրոպայի երկրների արխիվներում նյութեր էր հավաքագրում Հարավային Աֆրիկայի պատմության վերաբերյալ։ Հարավային Աֆրիկայի պատմության բազմահատորյակի հեղինակն է, որը ընդգրկում է 1486 թվականից մինչև 19-րդ դարի վերջն ընկած ժամանակաշրջանը, ինչպես նաև գրել է հարավաֆրիկյան պատմության վերաբերյալ մի շարք այլ աշխատություններ։ Հրատարակել է Կապի գաղութի վերաբերյալ 35 հատորանոց արխիվային փաստաթղթեր, ինչպես նաև Հարավարևելյան Աֆրիկայի պատմության վերաբերյալ փաստաթղթերի 9 հատորանոց ժողովածու։ Հարավային Աֆրիկայի պատմության պրոբլեմների վերաբերյալ Թիլի մեկնաբանությունները պահպանվել են ՀԱՀ պաշտոնական պատմագրության մեջ։ Իր աշխատություններում հիմնականում դիտարկելով Հարավային Աֆրիկայի «սպիտակ մարդու» պատմությունը, նա զգալի նյութեր է հավաքագրել նաև տեղական բնակչության պատմության  վերաբերյալ։ Հեղինակ է բուրերի ներգաղթի վերաբերյալ մի շարք աշխատությունների, ինչպես նաև կոսա լեզվով ժողովրդական բանահյուսության, որը համարվում է ՀԱՀ պաշտոնական լեզուներից մեկը, որով խոսում են շուրջ 7,9 միլիոն մարդ (երկրի բնակչության շուրջ 18 % -ը)։