cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Պավել Տրետյակով
Արվեստի հավաքածուներ
1874 թվականին Տրետյակովը իր հավաքածուի համար կառուցում է պատկերասրահի շենք, որը 1881 թվականից բացվում է հասարակության համար։ 1892 թվականին Տրետյակովը հավաքածուն և պատկերասրահի շենքը հանձնում է Մոսկվայի քաղաքային դումային։ Մեկ տարի անց կառույցը անվանակոչվում է «Պավել և Սերգեյ Տրետյակովների անվան քաղաքային պատկերասրահ»։ Պավել Տրետյակովին շնորհվում է Մոսկվայի պատվավոր քաղաքացու կոչում։
Վիկո Կանավեզե
Վիկո Կանավեզե (Vico Canavese), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Թուրին գավառում։
Պավել Տրետյակով
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Ռուս գործարարներ
Վիկո Կանավեզե
Բնակչությունը` 901 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 28 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 32 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 10080։ Հեռախոսային կոդ՝ 0125։
ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Մարքրոու
Մարքրոու (Murkrow), երկրորդ սերնդի մութ տեսակի թռչող պոկեմոն, որը պոկեմոնների ազգային ցանկում (հավաքագրված է պոկեդեքսում) հաշվառված է #198 կարգաթվի ներքո ։ Համարվում է «Պոկեմոն» ապրանքանիշի մանգայի և անիմեի կերպար։ Մարքրոուը մոխրագույն ագռավ է, որն աչքի է ընկնում գլխի մոգական գլխարկով և ցախավելաձև պոչով։ Հանդիպում է գիշերային, խոր անտառներում և ճահիճներում ։
Մարքրոուը պոկեմոնի զարգացման սկզբնական աստիճանն է ։ Վերջինս զարգանալով դառնում է Հոնչքրոու։ Մարքրոուը Հոնչքրոուի կարող է վերածվել միայն «մթնշաղի քարի» ներգործությամբ ։ Էվոլյուցիայի ընթացքում հատկությունները մեծապես չեն փոխվում։ Ժամանակ առ ժամանակ հայտնվում է «Պոկեմոն» անիմեի թողարկումներում։ Անիմեում ներկայացված են որպես գողեր, որոնք հաճախ ծաղրում են մարդկանց։
Նկարագրություն
Մարքրոուը սև փետուրներով փոքրիկ թռչուն պոկեմոն է՝ մոխրագույն ագռավ։ Իր մոգական գլխարկի և տարօրինակ քթի պատճառով արտաքնուստ նման է հեքիաթներում հանդիպող կախարդներին։ Գլխարկը միացված է գլխին և վերջինիս ֆիզիոլոգիական կառուցվածքի անբաժան մասն է կազմում։ Մարքրոուն ունի պսպղուն կարմիր աչքեր, իսկ պարանոցին՝ մի քանի դուրս ցցված փետուրներ, որոնք ևս ունեն սև գունավորում։ Պոչը մարմնից անջատված է փոքրիկ կարմիր հատվածով։ Առհասարակ, Մարքրոուի պոչը ցախավելանման է և չափերով անգամ գերակշռում է մարմնի նկատմամբ։ Երկու դեղնավուն ոտքերից յուրաքանչյուրն ունի չորսական մատ, որոնց միջոցով շատ ժամանակ Մարքրոուը ճանկում է իր որսը։
Մարքրոուը տիպիկ մութ պոկեմոն է։ Նա չափազանց շատ է սիրում ամպամած երկինք, հատկապես՝ գիշերային ժամերին։ Շանթի (կայծակի) ժամանակ օժտվում է նոր հզորությամբ և շատ հաճախ հարձակվում այլ պոկեմոնների վրա։ Մարքրոուը չափազանց համառ պոկեմոն է և կարող է իր նպատակակետին հասնելու համար շարունակաբար կրկնել միևնույն գործողությունը՝ առանց դադար վերցնելու։ Այս պոկեմոնների կենսակերպին բնորոշ գողությունն ու գիշերային բնույթը հանգեցրեցին այն բանի, որ ներկայումս նա համարվում է դժբախտության խորհրդանիշ, որը հաճախ օգտագործվում է որպես Հելոուին տոնի կերպար։ Այս թռչուն-պոկեմոնները բնակվում են մութ, առեղծվածային անտառներում և նաև ճահիճներում ։
Հմտություններ
Մարքրոուն նախկինում ունեցել է երեք աբիլիթի, որոնցից մեկն այժմ վերացել է։ Ներկայումս այս պոկեմոնի տեխնիկական հմտությունները հետևյալներն են ․
Տեխնիկա
Մարքրոուը երկրորդ սերնդի ամենաարագ պոկեմոններից մեկն է, որը միաժամանակ ունի նաև գրոհի բարձր ուժգնություն և հարաբերականորեն ամուր պաշտպանություն։ Տեխնիկական հնարավորությունների շարքում առաջատար են արագությունը, հատուկ գրոհը և առհասարակ՝ գրոհը։ Դրանց փոքր-ինչ զիջում է պաշտպանությունը, որը չի գերազանցում 42-ի շեմը։
Ստորև ներկայացված է Մարքրոուի տեխնիկական հնարավորությունների թվային պատկերը ․
Էվոլյուցիա
Մարքրոուը զարգացման երկու մակարդակ ունեցող պոկեմոն է։ Հետաքրքրական է այն փաստը, որ Մարքրոուը, որպես զարգացման առաջին ձև, պատկանում է երկրորդ սերնդի պոկեմոնների թվին, իսկ Հոնչքրոուը՝ չորրորդ սերնդին։ Զարգացման ընթացքում տեսակային հատկությունները ընդհանրապես չեն փոխվում։
Մաքիա Վալֆորտորե
Մաքիա Վալֆորտորե (Macchia Valfortore), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Մոլիզե մարզում՝ Կոմպաբասո գավառում ։
Մարքրոու
Էվոլյուցիա
Զարգանում են աբիլիթիները, ինչպես նաև ավելանում են նոր տեխնիկական հնարքներ։ Մարքրոուը Հոնչքրոուի վերածվում է ոչ թե որևէ մակարդակում, այլև «մթնշաղի քարի» առկայության պարագայում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թռչող տեսակի պոկեմոններ Կատեգորիա:Մութ տեսակի պոկեմոններ
Մաքիա Վալֆորտորե
Բնակչությունը կազմում է 757 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 30 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 25 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 86040, հեռախոսային կոդ՝ 0874։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Վյաչեսլավ Լիպինսկի
Վյաչեսլավ Կազիմիրովիչ Լիպինսկի (, Wacław Lipiński, ), լեհական ծագմամբ ուկրաինացի պատմաբան, հասարակական-քաղաքական գործիչ, փիլիսոփա ու հրապարակախոս, Տ. Շևչենկոյի անվան գիտական միավորման անդամ (1914 թվականից), ուկրաինական պահպանողականության գաղափարաբան («Հետմանական շարժում»)։
Կենսագրություն
Ծնվել է Վոլին պատմական մարզի Լուցկի մոտ գտնվող Զատուրցի գյուղում, լեհերի ընտանիքում։ Ծագումով հին լեհական արքունական տոհմից է։ Կազիմիր Լիպինսկու և Կլարա Ռոկիցկայայի ավագ որդին էր։ Կրտսեր եղբայրները Ստանիսլավը (ապագայում հայտնի գյուղատնտես-սելեկցիոներ) և Վլադիմիրն էին, կրտսեր քույրը՝ Վանդան։ Մինչև 12 տարեկանը սովորել է տանը, իսկ հետո՝ Ժիտոմիրի, Լուցկի և Կիևի գիմնազիաներում։ Հասունության վկայական ստացել է Կիևում։ 1902-1903 թվականներին Կրեմենցում միամյա ծառայության է եղել դրագունական գնդում։ 1903 թվականին ընդունվել է Կրակովի Յագելոնյան համալսարանի գյուղատնտեսական ֆակուլտետ, սակայն շուտով կորցրել է հետաքրքրությունը գյուղատնտեսական գիտությունների հանդեպ և տարվել պատմությամբ ու հասարակական գիտություններով։ 1905 թվականին թողել է ուսումը և քաղաքի գրադարաններում ու արխիվներում զբաղվել պատմական հետազոտություններով։ 1906 թվականի օգոստոսի 30-ին ամուսնացել է Կազիմիրա Շումինսկու հետ։ Նույն թվականի հոկտեմբերին ընդունվել է Ժնևի համալսարանի հասարակական գիտությունների ֆակուլտետ, սակայն 1907 թվականի ամռանը առողջական վիճակի պատճառով ստիպված էր եղել թողնել ուսումը։
1908 թվականին վերադարձել է Ուկրաինա, բնակվել Ումանյու խուտորում, որտեղ զբաղվել է գիտական գործունեությամբ։ Այդ շրջանում են գրվել նրա առաջին աշխատությունները՝ «Դանիիլ Բրատկովսկի» (1909), «Լիտովսկի մեծ իշխանության հրետանու գեներալ» (1909)։ Լեհերեն գրված պատմա-փիլիսոփայական «Ուկրաինայի լեհական ազնվականություն» (1909) գրքով Լիպինսկին հիմնավորեց լեհական ազնվականության որոշիչ դերը ուկրաինական պետականության ձևավորման գործընթացում և Ուկրաինայի վերածնման պայքարում։ 1910 թվականին տեղափոխվել է Կրակով (Լեհաստան)։ 1912 թվականին այստեղ լույս է տեսել նրա հիմնական գիտական աշխատանքների և պատմական փաստաթղթերի «Z dziejów Ukrainy» («Ուկրաինայի պատմությունից») ժողովածուն, որը նրա վաղ տարիների ստեղծագործությունների պատմական հետազոտությունների յուրահատուկ արդյունք էր, որում ներառվել էին այնպիսի աշխատանքներ, ինչպիսիք են՝ «Ռուս և Ուկրաինա անվանումները և դրանց պատմական նշանակությունը», «Ստանիսլավ Միխայիլ Կրիչևսկի», «Բոգդանովյան ճանապարհով» և այլն։ Հեղինակը նվիրել է դրանք Վ. Անտոնովիչին (որին համարում էր իր ուսուցիչը), Պ. Սվեցիցկուն և Տ. Ռիլսկուն։
1912 թվականին եղել է Ուկրաինական տեղեկատվական կոմիտեի նախաձեռնողը, որի նպատակն էր արտասահմանում Ուկրաինայի անկախ պետության ստեղծման գաղափարների տարածումը։
1917—1921 թվականներին ուկրաինական անկախ պետության գործիչ է եղել, Ուկրաինայի դեսպանը Ավստրո-Հունգարիայում։ 1921 թվականին Չեխոսլովակիա և Ավստրիա գնալուց հետո եղել է Պրահայի Ուկրաինական համալսարանի հիմնադիրներից մեկը։ Տոհմական միապետության գաղափարների և հանուն ազգային միասնականության տարբեր հասարակական շերտերի համաձայնության պաշտպան էր։ Հանդես է եկել Դմիտրի Դոնցովի հայացքների և նրա «անքակտելի ազգայնականության» տեսության սուր քննադատությամբ։
Մահացել է 1931 թվականին Պերնիցի մոտ գտնվող առողջարաններից մեկում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի դիվանագետներ Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի պատմաբաններ Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմին մասնակցած ռուսական ռազմական գործիչներ Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ Կատեգորիա:Ուկրաինացի հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Կրակովի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ժնևի համալսարանի շրջանավարտներ
Լավ երեկո
Լավ երեկո (Nice Evening), երեկոյան շոու, որը վարում են հայ երաժիշտներ Արամ MP3-ն և Գարիկ Պապոյանը ։ Առաջին հաղորդումը հեռարձակվել է 2017 թվականի հոկտեմբերի 27-ին Հայաստանի հանրային հեռուստաընկերության եթերում։ Ներկայումս շոուն հեռարձակվում է ուրբաթ օրերին՝ ժամը 23։35-ին։ Այն սովորաբար կազմված է օրվա նորությունների շուրջ հումորային մենախոսություններից, հյուրերի հարցազրույցներից, կատակերգական էսքիզներից և երաժշտական կատարումներից։ Շոուին հյուրընկալվել են Մարկուս Միլլերը, Նիկոլ Փաշինյանը, Հովհաննես Ազոյանը, Հայկ Մարությանը, Սեպուհ Սիմոնյանը, Արտո Թունջբոյաջյանը, Նազենի Հովհաննիսյանը, Ռալֆ Յիրիկյանը և այլ հայտնի անձինք ։
2020 թվականի հունվարին «Tert.am Life»-ին տված հարցազրույցի ժամանակ Արամ MP3-ն տեղեկացրել է հաղորդումը փակելու մասին ։
1-ին հաղորդում
Հաղորդումը հեռարձակվել է 2017 թվականի հոկտեմբերի 27-ին։ Շոուի հյուրերն էին հայ դերասան և պրոդյուսեր (ներկայիս Երևանի քաղաքապետ) Հայկ Մարությանը և ՀՀ վաստակավոր արտիստ Սերգեյ Սմբատյանը։
Վիլաստելոնե
Վիլաստելոնե  (Villastellone), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Թուրին գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 4831 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 254 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 19 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 10029։ Հեռախոսային կոդ՝ 011։
Լավ երեկո
2-րդ հաղորդում
Հաղորդումը եթեր է հեռարձակվել 2017 թվականի նոյեմբերի 3-ին։ Շոուի հյուրերն էին հայ քաղաքական գործիչ Նիկոլ Փաշինյանը և ամերիկացի ջազային կոմպոզիտոր Մարկուս Միլլերը։
3-րդ հաղորդում
Հաղորդումը եթեր է հեռարձակվել 2017 թվականի նոյեմբերի 10-ին։ Շոուի հյուրերն էին կրթության և գիտության նախկին նախարար Արմեն Աշոտյանը և հայ դերասան Հովհաննես Ազոյանը։
4-րդ հաղորդում
Հաղորդումը եթեր է հեռարձակվել 2017 թվականի նոյեմբերի 17-ին։ Շոուի հյուրերն էին ռուս երգչուհի Ելենա Եսենինան և ամերիկահայ, երգերի հեղինակ Սեբու Սիմոնյանը։
Վիլաստելոնե
Ժողովրդագրոթւյուն
Բնակչության աճը։
Լավ երեկո
5-րդ հաղորդում
Հաղորդումը եթեր է հեռարձակվել 2017 թվականի նոյեմբերի 24-ին։ Շոուի հյուրերն էին հայ երաժիշտ Արտո Թունջբոյաջյանը և հայ-ամերիկյան երգիչ, երգերի հեղինակ Արմեն Մուրադյանը։
6-րդ հաղորդում
Հաղորդումը եթեր է հեռարձակվել 2017 թվականի դեկտեմբերի 1-ին։ Շոուի հյուրերն էին հայ հաղորդավար Նազենի Հովհաննիսյանը և հայ մենեջեր Ռալֆ Յիրիկյանը։
7-րդ հաղորդում
Հաղորդումը եթեր է հեռարձակվել 2017 թվականի դեկտեմբերի 8-ին։ Շոուի հյուրերն էին հայ երգչուհի-քաղաքական գործիչ Շուշան Պետրոսյանը և աշխարհի նախկին եռակի չեմպիոն Արթուր Աբրահամը։
8-րդ հաղորդում
Հաղորդումը եթեր է հեռարձակվել 2017 թվականի դեկտեմբերի 15-ին։ Շոուի հյուրերն էին հայ գինեկոլոգ Գեորգի Պողոսյանը և վրացի երգիչ Դաթո Խուջաձեն։
9-րդ հաղորդում
Հաղորդումը եթեր է հեռարձակվել 2017 թվականի դեկտեմբերի 22-ին։ Շոուի հյուրերն էին հայ դերասան Հրանտ Թոխատյանը և ՀՀ պատգամավոր Սեյրան Սարոյանը։
10-րդ հաղորդում
Հաղորդումը եթեր է հեռարձակվել 2018 թվականի հունվարի 3-ին։ Շոուի հյուրերն էին հայ երգչուհի Ալլա Լևոնյանը և հայ երգիչ Սարո Թովմասյանը։
11-րդ հաղորդում
Հաղորդումը եթեր է հեռարձակվել 2018 թվականի հունվարի 7-ին։ Շոուի հյուրերն էին հայ կոմպոզիտոր Արթուր Գրիգորյանը և հայ հաղորդավար, ռեպեր Ֆելիքս Խաչատրյանը։
12-րդ հաղորդում
Հաղորդումը եթեր է հեռարձակվել 2018 թվականի մարտի 24-ին։ Շոուի հյուրերն էին ՀՀ քաղաքական գործիչ Արշակ Սադոյանը և հայ երգչուհի Սոնան։
13-րդ հաղորդում
Հաղորդումը եթեր է հեռարձակվել 2018 թվականի մարտի 30-ին։ Շոուի հյուրերն էին հայ երգիչ Արա Մարտիրոսյանը և հայ հաղորդավար Արման Մարգարյանը։
14-րդ հաղորդում
Հաղորդումը եթեր է հեռարձակվել 2018 թվականի ապրիլի 13-ին։ Շոուի հյուրերն էին հայ դերասան, մշակույթի վաստակավոր գործիչ, թատերագիր Վահրամ Սահակյանը և Հնդկաստանի Հանրապետության արտակարգ և լիազոր դեսպան Յոգեշվար Սանգվան։
15-րդ հաղորդում
Հաղորդումը եթեր է հեռարձակվել 2018 թվականի ապրիլի 20-ին։ Շոուի հյուրերն էին հայ դերասան Սամվել Սարգսյանը և հայ դերասանուհի Լուիզա Ներսիսյանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայկական հեռուստահաղորդումներ Կատեգորիա:2010-ականների հայկական հեռուստասերիալներ
Թեկալի
Թեկալի (თექალი), գյուղ Վրաստանում, Մառնեուլյան մունիցիպալիտետում։ Բնակչության 97%-ը ադրբեջանցիներ են։
Բնակչություն
Ըստ 2002 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 1682 մարդ։ Բնակչության ճնշող մեծամասնությունը ադրբեջանցիներ են ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Բերնադետ Սել
Բերնադետ Սել (Szél Bernadett, ), հունգարացի տնտեսագետ և քաղաքական գործիչ։ «Քաղաքականությունը կարող է այլ լինել» (Lehet Más a Politika; LMP) կուսակցության համանախագահուհին 2013-2018 թվականներին, Ազգային ժողովի անդամ 2012 թվականից և կուսակցության վարչապետի թեկնածու ։
Կենսագրություն
Սելը ծնվել է 1977 թվականի մարտի 9-ին Պեչում։ Ավարտել է Զալաեգերսեգեի Միկլոշ Զրինիի անվան վարժարանը։ 2000 թվականին ավարտել է Կորվինի համալսարանը (միջազգային հարաբերություններ), որտեղ էլ 2011 թվականին ստացավ փիլիսոփայության դոկտորի կոչում ։
2000-2002 թվականներին աշխատել է Phillip Morris ընկերության կորպորատիվ հարցերով դեպարտամենտում։ Դրանից հետո աշխատանքի է անցել հասարակական սեկտորում, եղել է «ապաստան՝ միգրանտների օգնության միավորում» իրավապաշտպան կազմակերպության (Menedék — Migránsokat Segítő Egyesület) ծրագրերի ղեկավարը 2002 թվականի մարտից մինչև հուլիս ։ 2002 թվականի սեպտեմբերից երեք տարվա ընթացքում եղել է Հունգարիայի Գիտությունների ակադեմիայի գիտաշխատող։ 2006 թվականից աշխատել է Հունգարիայի կենտրոնական վիճակագրական վարչությունում, ինչպես նաև հանդես է եկել որպես ԵՄ զեկուցող։
Քաղաքական գործունեություն
Սելը սկսել է իր քաղաքական գործունեությունը ձախ կենտրոնամետ հումանիստական կուսակցությանում։ 2010 թվականին դարձել է «Քաղաքականությունը կարող է այլ լինել» կուսակցության անդամ։ Եղել է 2010 թվականին հունգարական խորհրդարանական ընտրությունների թեկնածու։ 2010 թվականին պայքարել է Բուդակեսիի քաղաքապետի պաշտոնի համար ստանալով ձայների 10,89 %-ը ։
2012 թվականի փետրվարի 13-ին Սելը խորհրդարանի անդամ է դարձել՝ փոխարինելով իր գործընկեր Վիրագ Կաուֆերին, որը պաշտոնաթող Է եղել փետրվարի 1-ին ։ Փետրվարի 20-ին ընտրվել է զբաղվածության և աշխատանքի կոմիտեի անդամ, ապա՝ երիտասարդության հարցերի, սոցիալական, ընտանեկան և բնակարանային գործերի կոմիտեի նախագահի տեղակալ և կայուն զարգացման կոմիտեի նախագահի տեղակալ։
2013 թվականի փետրվարից մինչև սեպտեմբեր ընկած ժամանակահատվածում անկախ պատգամավոր էր համարվում ։ Բերնադետ Սելն ու Անդրաշ Շիֆերն ընտրվել են LMP-ի նոր համանախագահներ 2013 թվականի մարտի 24-ին կուսակցության համագումարում ։
Երբ 2013 թվականի սեպտեմբերին խորհրդարանական քննարկումների ժամանակ Սելը հարցեր էր տալիս Ռումինիայում Roiaia Montană նախագծի վերաբերյալ շրջակա միջավայրի հարցերով պետական քարտուղար Զոլթան Իլեշին, վերջինս թույլ էր տվել սեքսիստական արտահայտություններ նրա հասցեին (մասնավորապես, «եթե դուք գեղեցիկ եք, չի նշանակում, որ խելացի եք» ), ինչի համար հետագայում ներողություն էր խնդրել։
Սելը 2014 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում վերընտրվել է LMP-ի համազգային ցուցակի խորհրդարանի անդամ և մայիսի 6-ին դարձել Ազգային անվտանգության հարցերով կոմիտեի անդամ։ Էրժեբետ Շմուկ Սելի հրաժարականից հետո 2017 թվականի փետրվարի 16-ին ընտրվել էր իր կուսակցության խորհրդարանական խմբի առաջնորդ ։ 2017 թվականի սեպտեմբերին, Բերնադետ Սելը վարչապետի կուսակցական թեկնածու էր առաջադրվել 2018 թվականի առաջիկա խորհրդարանական ընտրություններում։ Ընտրվել է Փեշթայի շրջաններից մեկով՝ առաջ անցնելով մյուս բոլոր թեկնածուներից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հունգարացի տնտեսագետներ Կատեգորիա:Հունգարիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ
Շախմատային մեծ տախտակ (գիրք)
'''«Շախմատային մեծ տախտակը. ամերիկյան գերազանցությունը և նրա աշխարհառազմավարական հրամայականները»''' (The Grand Chessboard: American Primacy and Its Geostrategic Imperatives) — Զբիգնև Բժեզինսկու գրած առավել հայտնի գիրքը (1997 թվական)։ Գիրքը ներկայացնում է հեղինակի խոհերն ԱՄՆ-ի աշխարհաքաղաքական հզորության և այն ռազմավարությունների մասին, որոնց շնորհիվ այդ հզորությունը կարող է իրականություն դառնալ XXI դարում։
Երկու խոսք հեղինակի մասին
1966-1968 թվականներին Բժեզինսկին եղել է ԱՄՆ պետդեպարտամենտի՝ քաղաքականության պլանավորման խորհրդի անդամ։ 1977-1981 թթ. եղել է ԱՄՆ նախագահ Ջիմի Քարթեր ի՝ Ազգային անվտանգության գծով խորհրդականը։
Նա Սառը պատերազմ ի խորհրդանիշերից մեկն էր և հայտնի էր իր հակախորհրդային արմատական հայացքներով ։
Գրքի հիմնական գաղափարը
Գրքի հիմնական գաղափարն է, օգտագործելով ԱՄՆ -ի ռազմական, տնտեսական և մշակութային գերակայությունը, վերահսկել ամբողջ Եվրասիա մայրցամաքը, միևնույն ժամանակ թույլ չտալով, որ աշխարհում ի հայտ գա ԱՄՆ-ին հավասար մրցակից պետություն։
Հեղինակը ընթերցողի ուշադրությունը հրավիրում է հատկապես Ռուսաստան ի, Չինաստան ի, Գերմանիայի, Ֆրանսիա յի և Թուրքիա յի վրա՝ բացատրելով ներկա իրավիճակում ինչու այդ պետությունները ի վիճակի չեն իրենց ձեռքը վերցնել աշխարհի ղեկը։
Սակայն, գրքում ներմուծված է նաև, այսպես կոչված, «ակտիվ պետություններ» հասկացությունը։ Դրանք այն պետություններն են, որոնք ունեն իրենց սեփական ռազմավարությունը, որի քայլերի հաջորդականությունը այդքան էլ չի բխում ԱՄՆ-ի շահերից։ Ըստ հեղինակի այդպիսի պետություններ են՝ Գերմանիա ն, Ֆրանսիա ն, Ռուսաստանը, Չինաստանը, Հնդկաստանը։
Առանձնահատուկ անդրադարձ է կատարվում Ուկրաինա յին, Ադրբեջան ին, Իրան ին։ Ուկրաինան կենսական անհրաժեշտություն է ներկայացնում Ռուսաստանի համար, քանի որ իրար հաջորդող բազմաթիվ ծանր իրադարձությունների և պատերազմների պատճառով Ռուսաստանին այս մայրցամաքում գերիշխող դիրքերում միայն այդ պետությունը կարող է պահել։ Հեղինակի կարծիքով Ուկրանիայի կորուստը կենտրոնական աշխարհաքաղաքական իրադարձություն և աշխարհաքաղաքական կատալիզատոր հանդիսացավ ԽՍՀՄ-ի փլուզման և Ռուսաստանի հետագա թուլացման համար։
Այս գրքում Բժեզինսկին նաև ձևակերպում է քաղաքական ջունգլիի անխախտելի օրենքներից մեկը՝
Կոտեժիպի
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1820 թվականին։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Բաիա նահանգի բնակավայրեր Կատեգորիա:1820 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Շախմատային մեծ տախտակ (գիրք)
Գրքի հիմնական գաղափարը
«Ինչպես գիշատչին անհրաժեշտ է միս, այնպես էլ մեծ տերությանը՝ կայսրություն»:
Իսկ այս ամենին զուգահեռ հեղինակը Ռուսաստանին նվիրում է մի ծավալուն հատված, որին տալիս է «Սև խոռոչ» աստղագիտական տերմինի անվանումը։
Հեղինակը գիրքը ավարտում է «Պետությունները վերջին համաշխարհային պատերազմից հետո» ենթավերնագրով, նշելով, որ սառը պատերազմից հետո աշխարհակարգը փոխվել է, ԱՄՆ-ն որոշ բնագավառներում կիսել է իր գերիշխանությունը այլ պետությունների հետ, սակայն ԱՄՆ-ն ունի հստակ սահմանած նպատակներ, որոնց հասնելու համար պետությունը պարբերաբար մշակում և թարմացնում է իր ռազմավարությունը ։
Բովանդակություն
Եվրասիան իրենից  «շախմատային տախտակ» է ներկայացնում, որի վրա շարունակվում է պայքարը համաշխարհային տիրապետության համար, սակայն այդպիսի պայքարն ազդում է աշխարհաքաղաքական շահերի ռազմավարական կառավարման վրա։
Հարկ է նշել, որ դեռ 1940 թ.-ին աշխարհի գերիշխանության երկու հավակնորդներ՝ Ադոլֆ Հիտլեր ը և Ստալին ը, համաձայնության էին եկել (1940 թ. նոյեմբերի գաղտնի բանակցությունների ընթացքում) այն մասին, որ հնարավորինս արագ պետք է Ամերիկա յին հեռացնել Եվրասիա մայրցամաքից։
Նրանցից յուրաքանչյուրը գիտակցում էր, որ ամերիկյան ուժի հաստատումը Եվրասիայում վերջ կդնի աշխարհի գերիշխանության իրենց հավակնություններին։
Նրանք համակարծիք էին, որ Եվրասիան աշխարհի կենտրոնն է, և նա, ով վերահսկում է Եվրասիան, վերահսկողություն է իրականացնում ամբողջ աշխարհի վրա։
Սակայն այս իրադարձություններից կես դար անց հեղինակը հարցը այլ կերպ է շարադրում.
Ինչքա՞ն երկար կշարունակվի Ամերիկայի գերակշռությունը Եվրասիայում և ի՞նչ նպատակներ այն կարող է իրականացնել:
Առաջին համաշխարհային պատերազմ ը ամերիկյան ռազմական ուժերը Եվրոպա մասսայական տեղափոխելու առաջին հնարավորությունն էր։
Վուդրո Վիլսոնի հայտնի «14 կետերը» ներկայացնում էին ամերիկյան իդեալիզմ ի ներարկումը եվրոպական աշխարհաքաղաքականության մեջ։ Եվ հենց ամերիկյան իդեալիզմի և ամերիկյան ուժի միաձուլումը օգնեց ԱՄՆ-ին դուրս գալ համաշխարհային քաղաքականության թատերաբեմ։
Հեղինակի կարծիքով Առաջին համաշխարհային պատերազմը հիմնականում եվրոպական էր, ոչ թե համաշխարհային։ Այնուամենայնիվ, դրա կործանարար բնույթը սկիզբ հանդիսացավ մնացած աշխարհի նկատմամբ եվրոպական քաղաքական, տնտեսական և մշակութային գերազանցության ավարտին։ Պատերազմի ընթացքում ոչ մի եվրոպական տերություն ի վիճակի չեղավ վճռական գերազանցություն ցուցաբերել, և դրա արդյունքի վրա էական ազդեցություն ունեցավ ոչ եվրոպական տերության` Ամերիկայի` հակամարտության մեջ մտնելը։
Այստեղից կարելի է հետևություն անել, որ Եվրոպա ն ավելի շատ օբյեկտ է, քան գլոբալ ուժային քաղաքականության սուբյեկտ։
Համաշխարհային քաղաքականության մեջ եվրոպական դարաշրջանն ավարտվեց Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ ի ընթացքում, սա արդեն իսկապես գլոբալ պատերազմ էր։ Մարտերը մղվում էին միաժամանակ երեք մայրցամաքներում։ Եթե ​​պատերազմն ավարտվեր նացիստական ​​Գերմանիայի հաղթանակով, ապա ըստ հեղինակի եվրոպական միասնական տերությունը կարող էր գերիշխող դառնալ համաշխարհային մասշտաբով։ Բայց փոխարենը, Գերմանիա ն պարտվեց և հիմնականում հաղթեցին երկու ոչ եվրոպական պետություններ՝ ԱՄՆ-ն և Սովետական ​​Միությունը, որոնք դարձան Եվրոպայում աշխարհի գերիշխանության շուրջ սպասվող վեճի իրավահաջորդները։
Հաջորդ 50 տարիները նշանավորվեցին աշխարհի գերիշխանության համար երկբևեռ ամերիկա-սովետական ​​պայքարի գերակշռությամբ։
Միջուկային զենք ի ի հայտ գալը նշանակում էր, որ առաջիկայում դասական տիպի պատերազմը երկու հիմնական մրցակիցների միջև ուղղակիորեն կարելի էր բացառել, քանի որ այն ոչ միայն կհանգեցներ նրանց փոխադարձ ոչնչացմանը, այլև կարող էր աղետալի հետևանքներ ունենալ մարդկության զգալի հատվածի համար։ Այդտեղից արդեն պարզ էր դառնում, որ հակամարտությունը լինելու էր երկու հակառակորդների կողմից ցուցաբերված արտակարգ զսպվածության պայմաններում։ Միջուկային պատերազմից վախենալու պատճառով, մրցակցությունը որոշվում էր ոչ ռազմական միջոցներով։ Քաղաքական կենսունակությունը, գաղափարական ճկունությունը, տնտեսական դինամիզմը և մշակութային արժեքների գրավչությունը որոշիչ գործոններ դարձան Սառը պատերազմի տարիներին։ Բայց այս ամենը նույնպես երկար չտևեց։
Եկավ մի ժամանակահատված, երբ անցյալի շատ կայսրությունների նման, Խորհրդային Միությունն էլ, ի վերջո, պայթեց ներսից և մասնատվեց ՝ զոհ դառնալով ոչ այնքան ռազմական պարտության, որքան տնտեսական և սոցիալական խնդիրներով արագացված փլուզման գործընթացին։
ԽՍՀՄ-ի ճակատագրի մասին տեղին դատողություններ է անում քաղաքագետը՝ ասելով.
« Կայսրությունները ի սկզբանե անկայուն են, քանի որ ստորադաս տարրերը գրեթե միշտ նախընտրում են ինքնավարության ավելի մեծ աստիճան, և այդպիսի տարրերի հակաէլիտաները, գրեթե միշտ քայլեր են ձեռնարկում ավելի մեծ ինքնավարության հասնելու համար, երբ հարմար առիթ է ստեղծվում։ Այս իմաստով կայսրությունները չեն փլուզվում։ Նրանք ավելի շուտ բաժանվում են, սովորաբար շատ դանդաղ, չնայած երբեմն էլ անսովոր արագ »:
Երեք հիմնական պատճառները, որոնք ի վերջո հանգեցրին Հռոմեական կայսրությ ան փլուզմանը.
Արդեն իսկ հասկանալով կայսրությունների անկման հիմնական պատճառները կարելի էր ԽՍՀՄ-ի ստեղծման առաջին իսկ օրից ակնկալել նման վախճան։ Խորհրդային Միության կազմում իր ոչ-ռուսական բնակչության 50% -ը մերժեց Մոսկվա յի գերիշխանությունը։ Ոչ ռուս բնակչության աստիճանական քաղաքական զարթոնքը նշանակում էր, որ ուկրաինացիները, վրացիները, հայերը և ադրբեջանցիները սկսեցին դիտել խորհրդային իշխանությունը որպես օտար կայսերական տիրապետության ձև և այդպես էլ չկարողացան ապրել մեկ ընդհանուր մշակութային շղարշի ներքո։
Հեգեմոնիա գաղափարներ և տարբեր ժամանակաշրջաններում պետությունների գերտերություն դառնալու ձգտումները
Հաջորդ դարի ընթացքում ՝ առաջին համաշխարհային պատերազմից առաջ, Միացյալ Թագավորությունը տիրում էր աշխարհի ռազմածովային ուժերին, Լոնդոնը դառնում էր աշխարհի հիմնական ֆինանսական և առևտրային կենտրոնը, իսկ բրիտանական նավատորմը «տիրում էր ալիքներին»։
Մեծ Բրիտանիա ն ակնհայտորեն ամենահզորն էր օվկիանոսներում, բայց ինչպես աշխարհի գերիշխանության ավելի վաղ եվրոպական ձգտողները, Բրիտանական կայսրությունը չէր կարող միայնակ տիրել Եվրոպային։ Փոխարենը ՝ Բրիտանիան ապավինեց ուժերի հավասարակշռության և, ի վերջո, Ռուսաստան ի կամ Գերմանիայի մայրցամաքային գերիշխանությունը խափանելու անգլո-ֆրանսիական համաձայնությանը։
Անգամ Մեծ Բրիտանիան իրական համաշխարհային տերություն չէր։ Նա չէր վերահսկում Եվրոպա ն, բայց այնտեղ միայն պահպանում էր ուժերի հավասարակշռությունը։
Ամերիկան ​​գերակշռում է համաշխարհային հզորության չորս կարևոր ոլորտներում.
Այս ամենը Միացյալ Նահանգներին ապահովում է այնպիսի քաղաքական ազդեցություն, որը աշխարհի ոչ մի այլ ժողովուրդ չունի։ Այս բոլոր չորս գործոնների համադրությունն է, որ Ամերիկան ​​դարձնում է միակ համաշխարհային գերտերությունը՝ բառիս ամբողջական իմաստով։
Մշակութային գերազանցությունը ամերիկյան համաշխարհային հզորության թերագնահատված կողմն է։ Ինչ էլ, որ ոմանք մտածեն իրենց գեղագիտական ​​արժեքների մասին, ամերիկյան ժողովրդական մշակույթը մագնիսի նման ձգում է, հատկապես աշխարհի երիտասարդներին։
Ամերիկյան հեռուստատեսային ծրագրերն ու կինոնկարները կազմում են համաշխարհային շուկայի գրեթե երեք քառորդը։ Գերակշռում է նաև ամերիկյան ժողովրդական երաժշտությունը։
Ամերիկա ն ​​դարձել է Մեքքա ժամանակակից կրթություն փնտրողների համար. մոտ կես միլիոն միջազգային ուսանողներ սովորում են Միացյալ Նահանգներում, իսկ ամենապայծառ ուղեղ ունեցողներից շատերը երբեք չեն վերադառնում հայրենիք։ Ամերիկյան համալսարանների շրջանավարտներին կարելի է գտնել յուրաքանչյուր մայրցամաքի գրեթե յուրաքանչյուր կառավարությունում։
Բժեզինսկի ն համամիտ էր Հարվարդի քաղաքագետ Սամուել Պ. Հանթինգթոն ի հետ
«Աշխարհն առանց Միացյալ Նահանգների գերակայության կունենա ավելի շատ բռնություն և անկարգություններ, և պակաս ժողովրդավարություն և տնտեսական աճ, քան մի աշխարհ, որտեղ Միացյալ Նահանգները շարունակում են ավելի ազդեցիկ լինել գլոբալ գործերում, քան ցանկացած այլ երկիր:
Միացյալ Նահանգների շարունակական համաշխարհային գերակայությունը կարևոր է ամերիկացիների բարեկեցության և անվտանգության, ինչպես նաև երկրի վրա ազատության, ժողովրդավարության, բաց տնտեսական կապերի և ընդհանրապես ամբողջ աշխարհի ապագայի համար»:
Եվրասիան երկրագնդի ամենամեծ մայրցամաքն է և աշխարհաքաղաքականորեն առանցքային տարածք է։
Այդպիսով, Եվրասիա ն շախմատային տախտակ է, որի վրա շարունակվում է պայքարը համաշխարհային տիրապետության համար։ Չնայած աշխարհառազմավարությունը՝ աշխարհաքաղաքական շահերի ռազմավարական կառավարումը, կարելի է համեմատել շախմատի հետ, բայց փոքր-ինչ օվալաձև եվրասիական շախմատի տախտակը խաղում են ոչ թե երկու, այլ մի քանի խաղացողներ, որոնցից յուրաքանչյուրը տարբեր աստիճանի ուժ ունի։
Առաջատար խաղացողները շախմատի տախտակի արևմտյան, արևելյան, կենտրոնական և հարավային մասերում են։
Ամերիկյան համաշխարհային առաջնությանը հասնելու համար պետք է ուշադրությունը սևեռել այն փաստի վրա, որ քաղաքական աշխարհագրությունը շարունակում է մնալ կարևոր նկատառում միջազգային հարաբերություններում։
Նույնիսկ աշխարհաքաղաքական առաջատար վերլուծաբանները քննարկում էին այն հանգամանքը, որ ցամաքային գործոնն ավելի կարևոր է, քան ծովայինը, և հատկապես Եվրասիայի տարածքն է կարևոր, քանի որ ամբողջ աշխարհի վրա կարելի էր վերահսկողություն սահմանել։
Բժեզինսկի ն, բացի այն հանգամանքից, որ Եվրասիան նմանեցնում էր շախմատային տախտակի, նաև նախընտրում էր պետություններին դասակարգելի ըստ իրենց մի շարք հատկանիշների։
Աշխարհաքաղաքական կենտրոնները պետություններ են, որոնց կարևորությունը բխում է ոչ թե իրենց ուժից և հեղինակությունից, այլ ավելի կարևոր մի հատկանիշից՝ տեղակայությունից և աշխարհաքաղաքական դերակատարների գործողությունների նկատմամբ նրանց հնարավոր խոցելիության հետևանքներից։
Ուկրաինա ն, Ադրբեջան ը, Հարավային Կորեա ն, Թուրքիա ն և Իրան ը սկզբունքորեն կարևոր աշխարհաքաղաքական կենտրոնների դեր են խաղում, չնայած որ և Թուրքիան, և Իրանը որոշ չափով, իրենց ավելի սահմանափակ հնարավորությունների սահմաններում, նաև աշխարհառազմավարական ակտիվ երկրներ են։
Ֆրանսիան և Գերմանիա ն բավականին ուժեղ և հաստատակամ են `ավելի լայն շրջանակի վրա ազդեցություն գործելու համար։ Ֆրանսիա ն ոչ միայն հավակնում է կենտրոնական քաղաքական դերին, որպես Եվրոպան միավորող ուժ, այլ նաև իրեն տեսնում է որպես միջերկրածովյան-հյուսիսաֆրիկյան ընդհանուր շահեր ունեցող երկրների խմբի միջուկ։
Հաջորդիվ հեղինակը անդրադառնում է Ռուսաստանին:
Ռուսաստան ը, որը դժվար թե հիշեցման կարիք ունենա, շարունակում է մնալ գլխավոր աշխարհառազմավարական դերակատարը ՝ չնայած թուլացած պետականությանը։ Ռուսաստանը դեռ պետք է կատարի իր հիմնարար աշխարհառազմավարական ընտրությունը Ամերիկայի հետ հարաբերությունների տեսանկյունից ՝ ընկե՞ր, թե՞ թշնամի։
Շատ բան կախված է ներքաղաքական իրավիճակի զարգացումից և հատկապես այն բանից, թե Ռուսաստանը կդառնա՞ եվրոպական ժողովրդավարության կրողը, թե՞ կրկին Եվրասիական կայսրություն։ Համենայն դեպս, նա անկասկած մնում է խաղացող կերպար, չնայած կորցրել է իր մի քանի «խաղաքարերը», ինչպես նաև եվրասիական շախմատի որոշ առանցքային դիրքեր։
Ճապոնիա ն աշխարհառազմավարական դերակատար չէ, չնայած այն արագորեն այդպիսին դառնալու ակնհայտ ներուժ ունի, հատկապես, եթե Չինաստան ը կամ Ամերիկան ​​անսպասելիորեն փոխեն իրենց ընթացիկ քաղաքականությունը, ԱՄՆ-ին հատուկ պարտավորություն է առաջադրում զգուշորեն զարգացնել ամերիկա-ճապոնական հարաբերությունները։ Եվ սա ոչ թե Ճապոնիայի արտաքին քաղաքականությունն է, որին Ամերիկան ​​պետք է ուշադիր հետևի, այլ ճապոնական զսպվածությունն է, որը Ամերիկան ​​պետք է շատ զգուշորեն մշակի։ ԱՄՆ-Ճապոնիա քաղաքական կապերի ցանկացած զգալի թուլացում ուղղակիորեն կազդի տարածաշրջանում կայունության վրա։
Ավելի դյուրին է արդարացնել Ինդոնեզիա յի բացակայությունը դինամիկ աշխարհառազմավարական դերակատարների ցուցակում, քան բացատրել, թե այն ինչ նշանակություն ունի։
Հարավարևելյան Ասիա յում Ինդոնեզիան ամենակարևոր երկիրն է, բայց նույնիսկ տարածաշրջանում ազդեցություն ունենալու նրա կարողությունը սահմանափակվում է տնտեսության հարաբերական թերզարգացումով, ընթացիկ ներքաղաքական անկայունությամբ, էթնիկական հակամարտությունների նկատմամբ զգայունությամբ։
Հնդկաստան ը, ընդհակառակը, գտնվում է տարածաշրջանային տերություն դառնալու գործընթացում և իրեն տեսնում է որպես համաշխարհային մասշտաբի հավանական գլխավոր դերակատար։ Նա իրեն տեսնում է որպես Չինաստան ի մրցակից։ Դա կարող է լինել նրա հնագույն կարողությունների գերագնահատում, բայց Հնդկաստանը անկասկած ամենահզոր պետությունն է Հարավային Ասիայում, և այն դարձել է ոչ այնքան Պակիստան ին վախեցնելու կամ շանտաժի ենթարկելու, որքան Չինաստանի միջուկային զինանոցը հավասարակշռելու համար։
Ուկրաինա ն, որը Եվրասիական շախմատային տախտակի վրա նոր և կարևոր տարածք է, աշխարհաքաղաքական կենտրոն է, քանի որ նրա գոյությունը որպես անկախ պետություն օգնում է վերափոխել Ռուսաստան ը։ Առանց Ուկրաինայի, Ռուսաստանը դադարում է լինել եվրասիական կայսրություն, սակայն դեռ կարող է պայքարել կայսերական կարգավիճակի համար, բայց հետո այն կդառնա մեծ մասամբ ասիական կայսերական պետություն։
Այնուամենայնիվ, եթե Մոսկվան վերականգնի վերահսկողությունը Ուկրաինայի վրա՝ իր 52 միլիոն բնակչությամբ և մեծ ռեսուրսներով, ինչպես նաև Սև ծով ելքով, ապա Ռուսաստանը կրկին հնարավորություն կստանա վերածվելու հզոր կայսերական պետության ՝ տարածվելով Եվրոպայում և Ասիայում։
Չնայած իր սահմանափակ տարածքային մասշտաբին և փոքր բնակչությանը ՝ Ադրբեջանը, իր հսկայական էներգետիկ ռեսուրսներով, ունի առանցքային աշխարհաքաղաքական նշանակություն։ Սա Կասպից ծովի և Կենտրոնական Ասիայի հարստությունը պարունակող նավթի ամբար է։
Ադրբեջանի սեփական և շատ նշանակալից նավթային ռեսուրսները կարող էին ենթարկվել նաև Ռուսաստանի վերահսկողությանը, եթե այս երկրի անկախությունը չեղյալ հայտարարվեր։
Ադրբեջան ի և Կենտրոնական Ասիայի ապագան, գրեթե նույն չափով, ինչ Ուկրաինայի դեպքում, հիմնովին կախված է նրանից, թե ով կարող է դառնալ կամ չդառնալ Ռուսաստանը ապագայում։
Թուրքիան և Իրանը բախվում են ներքին լուրջ խնդիրների, իսկ ուժերի հարաբերակցության մեջ տարածաշրջանային նշանակալի փոփոխություններ կատարելու նրանց կարողությունը սահմանափակ է։ Բացի այդ, նրանք մրցակիցներ են և այդպիսով զրոյացնում են միմյանց ազդեցությունը։ Ապակայունացված Թուրքիան հավանաբար ավելի մեծ ազատություն կտար բռնությանը հարավային Բալկաններում, միևնույն ժամանակ սպասելով, որ Ռուսաստանը վերականգնի վերահսկողությունը Կովկասի նորանկախ պետությունների նկատմամբ։ Իրանը, չնայած Ադրբեջանի հանդեպ երկակի մտադրություններ ունենալուն, նմանապես կայունացուցիչ աջակցություն է ցուցաբերում Կենտրոնական Ասիայի նոր քաղաքական բազմազանությանը։
Հաջորդ գլուխներում հեղինակը այս հինգ հիմնական հարցի վերաբերյալ մանրակրկիտ վերլուծություն է իրականացնում՝
Աշխարհի ամենամեծ պետության փլուզումը 1991 թ.-ի վերջին նպաստեց Եվրասիայի հենց կենտրոնում «սև խոռոչի» ձեւավորմանը։ Երկրի քարտեզից կարծես ջնջվել էր երկրի կենտրոնական և աշխարհաքաղաքականորեն կարևոր մի հատվածը։
Այն տարածքը, որը դարեր շարունակ պատկանել է ցարական կայսրությանը, այունհետև երեք քառորդ դար Խորհրդային Միությանը, այժմ լցված է տասնյակ պետություններով, որոնց մեծ մասը (բացառությամբ Ռուսաստան ի) դժվար թե պատրաստ լինի իրական ինքնիշխանություն ձեռք բերել։ Բացի այդ, այս պետությունների բնակչությունը նույնպես տարբեր է. բավականին մեծ Ուկրաինայից ՝ 52 միլիոն մարդ, և մինչև Հայաստան ՝ ընդամենը 3,5 միլիոն։
Ուկրաինայի կորուստը աշխարհաքաղաքականորեն կարևոր իրադարձություն էր կապված Ռուսաստանի աշխարհառազմավարական ընտրության էական սահմանափակման հետ։
Ռուսաստանի կողմից Բալթիկ ծով ում իր գերիշխող դիրքի կորուստը կրկնվեց Սև ծովում, ոչ միայն Ուկրաինայի անկախության պատճառով, այլ նաև այն պատճառով, որ Կովկասի պետությունները ՝ Վրաստան ը, Հայաստան ը և Ադրբեջանը անկախացան, որի հետևանքով ամրապնդվեց Թուրքիայի վերականգնման կարողությունը, որը ժամանակին կորցրել է ազդեցությունը այս տարածաշրջանում։
Այսպիսով, արդեն անկախ և ամուր ազգայնական հիմքերի վրա Ադրբեջանի հայտնվելով, այն իր դիրքերը ամրապնդեց շնորհիվ հանրապետություն շտապող անհամբեր նավթային ներդրողների, Ռուսաստանը դարձավ Կասպից ծով ի հարստության հինգ հավակնորդներից միայն մեկը։ Ռուսաստանն այլևս չէր կարող վստահորեն հավատալ, որ կարող է իր հայեցողությամբ տնօրինել այդ ռեսուրսները։
Խորհրդային Միության փլուզումից հետո Ելցինի նախնական դիրքն արտացոլում էր «արևմտամետների» կողմից առաջ քաշված ռուսական քաղաքական մտքի միշտ նվիրական, բայց երբեք մինչև վերջ հաջողակ գաղափարը. Ռուսաստանը ՝ արևմտյան աշխարհի պետություն, պետք է մաս կազմեր Արևմուտքի և պետք է հնարավորինս ընդօրինակեր Արևմուտքին իր զարգացման գործում։ Այս տեսակետին աջակցում էին ինքը՝ Ելցին ը և նրա արտգործնախարարը միանշանակ դատապարտելով ռուսական կայսերական ժառանգությունը։ 1990-ի նոյեմբերի 19-ին Կիև ում ելույթ ունենալով ու մտքեր հայտնելով, որ ուկրաինացիներն ու չեչենները հետագայում կարող են դուրս գալ նրա դեմ, Ելցինը պերճախոսորեն ասաց.
Ի՞նչ տվեց նրան։ Արդյո՞ք ռուսներն ավելի ազատ են դարձել։ Ավելի հարու՞ստ։ Ավելի ուրա՞խ։ Պատմությունը մեզ սովորեցրել է, որ մի ժողովուրդ, որը ղեկավարում է այլ ազգեր, չի կարող երջանիկ լինել»:
Եվ ես ստացա էլ ավելի ցավոտ պատասխան. Առավելագույնը` Բելառուսի և Տաջիկստանի հետ։
Ամեն դեպքում, մենք տեսնում ենք, որ Ռուսաստանը պատասխանեց ՆԱՏՕ-ին՝ ստեղծելով ՀԱՊԿ-ը։ Հավաքական անվտանգության մասին պայմանագիրը ստորագրվել է 1992թ. մայիսի 15-ին Հայաստանի, Ղազախստանի, Ղրղզստանի, Ռուսաստանի, Տաջիկստանի և Ուզբեկստանի ղեկավարների կողմից։
Ամերիկայի համար Ռուսաստանը չափազանց թույլ է, որպեսզի լինի իր գործընկերը, բայց, ինչպես նախկինում, չափազանց ուժեղ է պարզապես հերթական պետություն լինելու համար։
Ռուսաստանի անդամակցությունը եվրոպական և տրանսատլանտյան կառույցներին և նույնիսկ նրանց որոշակի անդամակցության ձևը, իր հերթին,  կբացի դռները Անդրկովկասի երեք երկրների առջև՝ Վրաստանի, Հայաստանի և Ադրբեջանի համար, որոնք հուսահատորեն ձգտում են անդամակցել Եվրոպային։
«Եվրասիական Բալկանները», որոնք տեղակայված են անխուսափելի տրանսպորտային ցանցի երկու կողմերում, որոնք պետք է ավելի կանոնավոր ուղիղ գծով միացնեն Եվրասիայի ամենահարուստ շրջանները և Արևմուտքի առավել արդյունաբերական շրջանները Արևելքի ծայրահեղ կետերով, նույնպես կարևոր են աշխարհաքաղաքական տեսակետ։
Իրավիճակը բնութագրվում է էլ ավելի մեծ անկայունությամբ `պայմանավորված այն հանգամանքով, որ տարածաշրջանը ոչ միայն իշխանության վակում է, այլև բնութագրվում է ներքին անկայունությամբ։
Երկրներից յուրաքանչյուրը տառապում է ներքին լուրջ խնդիրներից։ Նրանք բոլորն ունեն սահմաններ, որոնք կա՛մ հարևանների հետ վիճելու առարկա են, կա՛մ էթնիկ դժգոհությունների գոտիներ, նրանցից քչերն ազգային տեսակետից միատարր են, իսկ ոմանք արդեն ներգրավված են տարածքային, էթնիկական և կրոնական անկարգությունների մեջ։
«Եվրասիական Բալկանները» ներառում են ինը երկրներ, որոնք քիչ թե շատ համապատասխան են վերը նշված նկարագրությանը, ևս երկու երկիր պոտենցիալ թեկնածուներ են։
Այս ինը երկրները ներառում են Ղազախստան, Ղրղզստան, Տաջիկստան, Ուզբեկստան, Թուրքմենստան, Ադրբեջան, Հայաստան և Վրաստան (որոնք ի դեպ նախկինում մաս են կազմել ԽՍՀՄ), ինչպես նաև Աֆղանստան ը։
Թուրքիա ն և Իրան ը հավանական թեկնածուներ են այս ցուցակում ընդգրկվելու համար։ Երկու երկրներն էլ շատ ավելի կենսունակ են ՝ համեմատած մյուսների հետ ՝ քաղաքական և տնտեսական տեսանկյունից, երկուսն էլ ակտիվորեն պայքարում են «Եվրասիական Բալկաններում» տարածաշրջանային ազդեցության համար, ուստի այս տարածաշրջանում կարևոր ռազմավարական դերակատարներ են։ Միևնույն ժամանակ, երկու երկրներն էլ պոտենցիալ խոցելի են ներքին էթնիկական բախումների տեսանկյունից։ Եթե ​​դրանցից կամ երկուսում էլ իրավիճակի ապակայունացում լինի, ապա տարածաշրջանի ներքին խնդիրները կարող են դուրս գալ վերահսկողությունից, և տարածաշրջանում Ռուսաստանի գերիշխանությունը վերականգնելու ջանքերը կարող են նույնիսկ անօգուտ լինել։
Անդրկովկասի երեք պետությունների ՝ Հայաստանի, Վրաստանի և Ադրբեջանի մասին, կարելի է ասել, որ դրանք ստեղծվել են իսկապես պատմականորեն ձևավորված ազգերի հիման վրա։ Արդյունքում, նրանց ազգայնականությունը ձգտում է և՛ բազմանալ, և՛ սաստկանալ, և արտաքին բախումները կարող են դառնալ նրանց բարեկեցության առանցքային խնդիրը։
«Եվրասիական Բալկանները» էթնիկորեն խճանկար են։ Այս պետությունների սահմանները կամայականորեն նշվել են խորհրդային քարտեզագիրների կողմից 1920-1930-ականներին, երբ պաշտոնապես ստեղծվեցին խորհրդային հանրապետություններ։ (Բացառություն է Աֆղանստանը, որը երբեք Խորհրդային Միության մաս չէր կազմում)։ Այս պետությունների սահմանները նշվում էին հիմնականում էթնիկական գծերով, բայց դրանք նաև արտացոլում էին Կրեմլի շահագրգռվածությունը ներքին տարաձայնությունները պահպանելու մեջ և, այդպիսով, հարավային շրջանի ավելի մեծ ենթակայությունը դեպի Ռուսական կայսրություն։
Ըստ այդմ, Մոսկվան մերժեց Կենտրոնական Ասիայի ազգայնականների առաջարկները Կենտրոնական Ասիայի տարբեր ժողովուրդների միավորումը հայտարարելու մասին մեկ քաղաքական սուբյեկտի մեջ, օրինակ ՝ Թուրքեստանում։ Փոխարենը, նա նախընտրեց ստեղծել հինգ անկախ «հանրապետություններ», որոնցից յուրաքանչյուրն ունի նոր տարբերակիչ անուն և նուրբ սահմաններ։ Հավանաբար, առաջնորդվելով նման հաշվարկներով, Կրեմլը հրաժարվեց Կովկասի միասնական ֆեդերացիա ստեղծելու ծրագրերից։ Ուստի զարմանալի չէ, որ Խորհրդային Միության անկումից հետո Կովկասի երեք պետություններից ոչ մեկը և Կենտրոնական Ասիայի հինգ պետություններից ոչ մեկը լիովին պատրաստ չէր ընդունել նոր անկախ կարգավիճակ, ինչպես նաև մշակել անհրաժեշտ տարածաշրջանային համագործակցություն ։
Կովկասում Հայաստանի 4 միլիոնից պակաս բնակչությունը և 8 միլիոնից ավել Ադրբեջանի բնակչությունն անմիջապես բաց պատերազմ սկսեցին Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի համար (1988 - 1994 մայիսի 12), որը Ադրբեջանի տարածքում անկլավ է հիմնականում հայերով բնակեցված։ Հակամարտությունը հանգեցրեց համատարած էթնիկական զտումների, երբ հարյուր հազարավոր փախստականներ և երկրից վտարված անձինք փախան տարբեր ուղղություններով։ Հաշվի առնելով այն փաստը, որ հայերը քրիստոնյա են, իսկ ադրբեջանցիները ՝ մահմեդական, հակամարտությունն ունեցել է կրոնական երանգ։ Տնտեսության համար աղետալի պատերազմը այս երկրների համար էլ ավելի դժվարացրեց ուժեղ անկախ պետություններ դառնալը։ Հայաստանը ստիպված էր ավելի շատ հույսը դնել Ռուսաստանի վրա, որը նրան զգալի ռազմական օգնություն էր ցուցաբերում, մինչդեռ Հայաստանը կարող էր վճարել իր անկախության և ներքին կայունության համար Լեռնային Ղարաբաղի կորստով ։
Թարգմանություններն այլ լեզուներով
Գրքի անգլերեն բնագրի լույս տեսնելուց հետո, շնորհիվ իր ներկայացրած մեծ հետաքրքրության, այն հետագայում թարգմանվել է աշխարհի 19 լեզուներով։
Ստորև ժամանակագրական հերթականությամբ տրված են որոշ լեզուներով հրատարակված թարգմանությունները։
Հղումներ
Կատեգորիա:Քաղաքական գրականություն Կատեգորիա:1998 թվականի գրքեր Կատեգորիա:Աշխարհաքաղաքականություն
Կրավոլանդիա
Կրավոլանդիա (Cravolândia), համայնք Բրազիլիայում՝ Բաիա նահանգի կազմում։ Գտնվում է Հյուսիս-կենտրոնական նահագի Բաիա մարզում։ Մտնում է Ժեկիե գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 5206 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 159,645 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 32,6 մարդ/կմ²։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Բաիա նահանգի բնակավայրեր
Նիկոլայ Լիսենկո
Կենսագրություն
1864 թվականին ավարտել է Կիևի համալսարանը, 1867-1876 թվականներին դաշնամուր և կոմպոզիցիա ուսանել Լայպցիգի կոնսերվատորիայում, 1874-1876 թվականներին կատարելագործվել Պետերբուրգի կոնսերվատորիայում (Ն. Ա. Ռիմսկի-Կորսակովի ղեկավարությամբ)։ Գրի է առել և մշակել ժողովրդական երգեր, ստեղծել երգչախմբեր։
1904 թվականին առաջադեմ հասարակայնության միջոցներով Կիևում բացել է երաժշտական-դրամատիկական դպրոց (1918 թվականից՝ Լիսենկոյի անվան բարձրագույն երաժշտական-դրամատիկական ինստիտուտը)։ Լիսենկոն «Հզոր խմբակի» հետևորդներից էր։ Ստեղծել է մոտ 20 ստեղծագործություն երաժշտական թատրոնի համար, դնելով Ուկրաինական օպերային արվեստի զարգացման հիմքը։
Թեջիսի
Թեջիսի (თეჯისი), գյուղ Վրաստանում, Ծալկայի շրջանում, բնակչության 100 %-ը ադրբեջանցիներ են։
Բնակչություն
Ըստ 2002 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 607 մարդ։ Բնակչության ճնշող մեծամասնությունը ադրբեջանցիներ են ։
Ցոյի պատ
Պատմություն
Օգոստոսից սկսած պատի մոտ մշտապես հավաքվում էին դեռահասներ։ Այնուհետև հոգեհանգստից 40 օր հետո մարդիկ քչացան, մնացին միայն ամենահամառները։ Հետագայում հայտնվում են նաև այլ գրվածքներ։ Վիկտորի դիմանկարը, որ ցուցադրվել էր նրա հիշատակի աշնանային համերգի ժամանակ, հետագայում փակցվել է պատին ։