cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ջորջ Քենեդի
Վաղ տարիները
Քենեդին ծնվել է Նյու Յորք քաղաքում, շոու բիզնեսի ներկայացուցիչների ընտանիքում։ Նրա հայրը՝ Ջորջ Հերիս Քենեդին, երաժիշտ էր և նվագախմբի ղեկավար։ Մահացել է այն ժամանակ, երբ Քենեդին 4 տարեկան էր։ Նրան մեծացրել է մայրը՝ Հելենը։ Նա բալերինա էր։ Քենեդիի պապը եղել է գերմանացի էմիգրանտ՝ իռլանդական ու անգլիական ծագումով։ Քենեդին սկսել է իր թատերական ներկայացումները արդեն 2 տարեկանում։ Ապա զբաղվում է ռադիոյով։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նա մի կողմ է դնում շոու բիզնեսը և ծառայում է Միացյալ նահանգների բանակում 16 տարի։ Որոշ ժամանակ աշխատում է Զինված Ուժերի ռադիոյում։ Ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Բանակի Տեղեկատվական Ընկերության ստեղծման մեջ։
Կարիերան
Քենեդինն դարձել էր The Phil Silvers Show հեռուստասերալի տեխնիկական խորհրդատու։ Նրա կարիերան Ֆիլմերի բնագավառում սկսվել է 1961 թվականին։ Նա նկարահանվել է մի շարք Հոլիվուդյան ֆիլմերում՝ Շարադ (1963), Մահացու վերնաշապիկ (1964), Լռություն…Լռություն, Անուշ Շառլոտա (1964), Ֆենիքսի թռիչքը (1965), Վտանգի մեջ (1965)։ Նա հանդիսանում է բազմաթիվ հեռուստածրագրերի հեղինակ, որոնցից են՝ The Asphalt Jungle, The Andy Griffith Show, Peter Gunn, Bonanza, Maverick, McHale's Navy և Gunsmoke։ 1963 թվականին Քենեդին խաղացել է Ջորջ Սփենգլերի դերը Perry Mason դրվագում։ Ապա նա ստացավ դերը, որի համար արժանացավ Օսկարի մրցանակի։ Դա Դրագլինի դերն էր Cool Hand Luke (1967) ֆիլմում։ 1970 թվականին Քենեդին հայտնվում է Օսկարի արժանացած Օդանավակայան ֆիլմում, որտեղ խաղում է Ջո Փեթրոնի դերը։1978 նա նկարահանվում է Ագաթա Քրիստիի «Մահը Նեղոսի վրա» ֆիլմում։ 1984 թվականին Քենեդին նկարահանվել է Bo Derek ֆիլմում։ Խաղացել է նաև երկրորդական դերեր Savage Dawn, The Delta Force և Creepshow 2 ֆիլմերում։ Հեռուստատեսությունով Քենեդին խաղացել է Կարտեր Մակկեյի դերը CBS-ում, որը դուրս է եկել 1988-1991 թվականների։ 1990-ականներին նա հեռուստատեսությամբ գովազդել է Breathasure-ի հաբեր՝ հետևյալ կարգախոսով. «Ես երբեք ոչ մի տեղ չեմ գնում առանց իմ Breathasure-ի»։ 1998 թվականին նա ձայնագրեց Brick Bazooka-ի դերը «Փոքրիկ զինվորները» ֆիլմի համար։ Ապա նա նկարահանեց մի քանի անկախ ֆիլմեր, նախքան 2003 թվականին հեռուստատեսություն վերադառնալը։ Խաղացել է հայտնի Վիկտոր Նյումենի կենսաբանական հոր՝ Ալբերտ Միլերի դերը։ 2005 թվականին Քենեդին «Մտեք առանց թխկացնելու» փոքրիկ ֆիլմում խաղաց էպիզոդային դեր։
Պարգևատրումներ
Քենեդին Hollywood Walk of Fame-ում ստացել է աստղ ֆիլմերում մասնակցություն ունելու համար։
Կարիերան գրականության ասպարեզում
Քենեդին գրել է 3 գիրք։ 1983 նա գրել պատմություն սպանության մասին (Murder On Location), որը նախատեսել էր ֆիլմ նկարահանելու համար։ Երկրորդ վեպը «Սպանություն բարձրության վրա»-ն է, որը լույս է տեսել 1984 թվականին։ 2011 թվականին նա գրում է իր ինքնակենսագրությունը՝ «Վստահիր ինձ»։
Անձնական կյանքը
Վերջին տարինեին Քենեդին ապրել է Այդահո նահանքի հարավում գտնվող Իգլ քաղաքում։ Նա ամուսնացած է եղել Ջոան Մակարտնիի հետ։ Ունեն մի աղջիկ՝ Շոնան և մեկ թոռնիկ՝ Տեյլորը։ Քենեդին և Ջեյմս Ստյուարդը եղել են լավ ընկերներ։ Քենեդին համարվում է լիցենզավորված օդաչու, և տիրապետում է Cessna 210-ի և Beechcraft Bonanza-ի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:Օսկարակիրներ Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ թատերական դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական ծագմամբ Կատեգորիա:Երկրորդ պլանի լավագույն դերասան Օսկարի մրցանակակիրներ
Ձագոիթկղաու
Ձագոիթկղաու (ძაგოითყაუ), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Շիդա Քարթլի մարզի Քարելի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 860 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Քարելից հեռու է 11 կմ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Քարելի շրջան
Բլեք Սաբաթ
Պատմություն
1970 թ. փետրվարին Vertigo Records-ը թողարկում է Black Sabbath խմբի առաջին՝ համանուն ալբոմը, որը ձայնագրվել էր տասներկու ժամվա ընթացքում։ Այդ ալբոմը ընդունված է համարել առաջին հևի մետալ ալբոմներից։ Այն կրում էր ծանր ռոքի և բլյուզ-ռոքի ազդեցությունը, բայց և ցուցադրում էր խմբի՝ հետագայում ճանաչելի ոճը և Այոմմիի սարսափազդու կիթառային ռիֆֆերը։ Շուտով ալբոմը թողարկվում է ԱՄՆ-ում (Warner Bros. Records) և վաճառվում միլիոնավոր օրինակներով։
1970 թ. Սեպտեմբերի 18-ին թողարկվում է երկրորդ ալբոմը՝ «Paranoid», որը Բրիտանիայում գրավում է առաջին հորիզոնականը։ Հետագա ալբոմները ևս մեծ հաջողություն ունեցան։ 1977 թ. նոյեմբերին Օզզի Օսբորնը լքեց խումբը, սակայն 1978 թվականին մեկ տարով վերադարձավ և մասնակցեց «Never Say Die» ալբոմի ձայնագրությանը։ 1979 թ. մայիսին Այոմմին խմբից հեռացրեց Օսբորնին. նրան տարբեր տարիների փոխարինեցին Ռոնի Ջեյմս Դիո, Յան Գիլլանը, Գլեն Հյուզը և Թոնի Մարթինը։
Հղումներ
Կատեգորիա:Բրիտանական հևի մետալ խմբեր Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:1968 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Կոնգոստո դե Վալդավիա
Կոնգոստո դե Վալդավիա (իսպաներեն` Congosto de Valdavia), բնակավայր և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Պալենսիա գավառում, ինքնավար Կաստիլյա և Լեոն մարզում։ Մունիցիպալիտետի մի մասը գտնվում է Պարամոս Վալես շրջանում։ Բնակչությունը` 190 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Իլյա Տավաձե
Իլյա Տավաձե (Илья́ Кайса́рович Тава́дзе, ), խորհրդային և ռուս դիվանագետ։ Արտակարգ և լիազոր դեսպան։
Կենսագրություն
1934 թվականից զբաղվել է դիվանագիտական գործունեությամբ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Գորոդիշչե (քաղաք, Ուկրաինա)
Գորոդիշչե (Городище), քաղաք Ուկրաինայի Չերկասիի մարզի Գորոդիշչեի շրջանում, շրջկենտրոն։
(7701) Զրզավի
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,687792 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0348 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,3408 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1609,5 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,223671 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,31° անկյուն։
Հսկա գիշաճանճ
Նկարագրություն
38-50 մմ մարմնի երկարությամբ խոշոր գիշաճանճ է։ Երեսը, ճակատը, մարմինը և գլխի հետին մակերեսը պատված են արծաթագույն-սպիտակ խիտ փոշեծածկով։ Մարմնին կպնող խիտ սպիտակ մազիկներով ծածկված ոտքերը սևադարչնագույն են։ Թևերը թափանցիկ են, ջղերը չեն հասնում թևի ծայրին։ Տերգիտների կարմրադարչնագույն հետին եզրերով փորիկը սև է ։
Տարածվածություն
Տարածված են նախկին ԽՍՍՀ-ի Եվրոպական մասի հարավում, Անդրկովկասում, Ղազախստանում, Միջին Ասիայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում, Իրանում, Մոնղոլիայում, Հյուսիսային Չինաստանում։ Հայաստանում հանդիպում է Արարատյան դաշտում, Արմավիրի (Սարդարապատ գյուղի մոտակայք), Արարատի (Մասիս և Վեդի քաղաքների, Արմաշ, Գոռավան, Սուրենավան գյուղերի մոտակայք) մարզերից ։
Էկոլոգիա
Ապրում են տարբեր տեսակի կիսաանապատներում, ավազոտ անապատում։ Ակտիվ գիշատիչ է, թռիչքը դիտվում է հունիս-հուլիս ամիսներին, որսում է ճպուռներ, բզեզներ և այլ խոշոր միջատներ։ Էգը ձվադրում է հողի մեջ, այստեղ էլ զարգանում են թրթուրները։ Զարգացումը միամյա է ։
Պահպանություն
Սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես խոցելի տեսակ։ Գրանցված էր ԽՍՍՀ Կարմիր գրքում։
Հազվադեպ են հանդիպում եզակի առանձնյակներ։
Նկատվում է թվաքանակի կրճատման միտում։
Վտանգման հիմնական գործոններ են հանդիսանում հողերի գյուղատնտեսական յուրացումը և թունաքիմիկատների ոչ խելամիտ օգտագործումը։
Պահպանվում է «Գոռավանի ավազուտներ» արգելավայրում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Միջատներ Կատեգորիա:Գիշաճանճեր Կատեգորիա:Խոցելի տեսակներ Կատեգորիա:Հազվագյուտ տեսակներ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Հենրի Օլկեն
Հենրի Թոմաս Օլկեն (Henry Thomas Alken, ), անգլիացի նկարիչ, ծաղրանկարիչ, պատկերազարդող և փորագրիչ։
Կենսագրություն
Հենրի Օլկենը անգլիացի նկարիչ Սեմուել Օլկենի ընտանիքի ամենահայտնի ներկայացուցիչն է։ Ընտանիքի փոքր որդին էր։ Նրա երկու ավագ եղբայրները` Ջորջը և Սեմուել Հենրին, նույնպես նկարիչներ էին։ Սկզբում Հենրին սովորել է իր հոր, իսկ հետո Ջոն Թոմաս Բարբեր Բոմանտի մոտ (1774–1841 թվականներ)։ 1809 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Օլկենը ամուսնացել է Մարիա Գորդոնի հետ։ Հաջորդ տարվա օգոստոսի 22-ին ծնվել է զույգի առաջնեկ որդին։ Օլկենը հինգ երեխայի հայր է դարձել։
Հենրի Թոմաս Օլկենը` բեղուն նկարիչը, իր ժամանակաշրջանում հայտնի էր Մեծ Բրիտանիայում, որտեղ աշխատել է մինչև իր կյանքի վերջը` 1851 թվականը։ Նրա ստեղծագործության ամենաակտիվ շրջանը 1816-1831 թվականներն ընկած ժամանակահատվածն է։ Նրա գեղանկարների և գծանկարների հիմնական թեման բրիտանական սպորտն է, ձիարշավը և որսորդությունը։
Նկարչի իլյուստրացիաները, ծաղրանկարները հրապարակվել են բրիտանական մամուլի էջերում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլիացի նկարիչներ
Նովոկիլիմովո
Նովոկիլիմովո (Новокилимово, Яңы Килем), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բուզդյակսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 82 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բուզդյակսկի շրջանի բնակավայրեր
Մոդյա
Միրիչ (Модья), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Օբոշկա գետի ձախ ափին՝ 37 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 69 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Պապուս Ալեքսանդրիացի
Պապուս Ալեքսանդրիացին (հունարեն, 290 թ.- 350 թ.), հանճարեղ հույն մաթեմատիկոսներից վերջիններից մեկն էր, հայտնի իր Սինագոգով կամ հավաքածուով (340 թ.), Պապուսի վեցանկյան թեորեմը՝ պրոյեկցիոն երկրաչափություն։ Նրա կյանքի մասին ոչինչ հայտնի չէ, բացի (իր գրառումներից) որ Հերմոդորուս անվամբ որդի ուներ, և Ալեքսանդրիայում ուսուցիչ էր ։
Պապպոս Ալեքսանդրիացու մեզ հասած աշխատություններում մեկնաբանված և խորացված են (հատկապես մաթեմատիկայի բնագավառում) հին հունական շատ հեղինակների գործեր, որոնց զգալի մասը չի պահպանվել։ «Երկեր» խորագրով հայտնի 8 գրքերից բաղկացած իր հիմնական աշխատությունում (մեզ հասել են վերջին 6 գրքերը) Պապպոս Ալեքսանդրիացին անդրադարձել է թվաբանությանը, երկրաչափությանը, աստղագիտությանը, մեխանիկային։ Այն բարեխղճությունը, որով նա շարադրել է մեզ չհասած շատ աշխատությունների բովանդակությունը, «Երկերը» դարձնում են հելլենիստական շրջանի մաթեմատիկայի ուսումնասիրման վստահելի աղբյուր։ Պապպոս Ալեքսանդրիացու «Լիբիայի գետերը» աշխատությունը կորած է, իսկ «Երկրագրություն» աշխատությունը հայտնի է «Աշխարհացույց»-ից այն բովանդակել է Կլավդիոս Պտղոմեոսի «Աշխարհագրական ձեռնարկ»-ի համառոտ շարադրանքը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հին Հունաստանի մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:4-րդ դար Կատեգորիա:Հույն աստղագետներ Կատեգորիա:Հույն աշխարհագրագետներ Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:4-րդ դարի հռոմեացիներ
Նորվեգիայի ազգային թատրոն
Ազգային բեմի հետ միասին թատրոնը Նորվեգիայի խոշորագույն թատերական կենտրոնն է ։
Պատմություն
Թատրոնը բացվել է հատուկ այդ նպատակով Կարլ Յոհանի փողոցում կառուցված շենքում :. Շենքի ճարտարապետն է Հենրիկ Բուլը (Henrik Bull): 1983 թ.-ին այն ընդգրկվել է պատմաճարտարապետական հուշարձանների ցանկում։
Թատրոնի բացման օրը՝ սեպտեմբերի 1-ին, բեմադրվել է Լյուդվիգ Հոլբերգի կատակերգական ներկայացումը, իսկ երկրորդ օրը ներկայացվել է Հենրիկ Իբսենի «Ժողովրդի թշնամին» դրաման։ Երրորդ օրը բեմադրվել է Բյոռնստեռնե Բյոռնսոնի «Սիգուրդ Խաչակիրը» ներկայացումը։ Այդ երեք օրերին թատրոնում են եղել Բյոռնսոնն ու Իբսենը, իսկ առաջին օրը ներկայացումը դիտել է նաև Շվեդիայի և Նորվեգիայի թագավոր Օսկար II-ը։
Ազգային թատրոնը հիմնվել է անձնական նախաձեռնությամբ և սկզբնական շրջանում գործել է նվիրատվությունների շնորհիվ։ 1906 թ.-ին՝ Շվեդիայից Նորվեգիայի անկախացումից 1 տարի հետո թատրոնը հայտնվում է ֆինանսական ճգնաժամի մեջ։
Թատրոնի բեմում բեմադրվել են տեղական և արտասահմանյան լավագույն դրամատիկական ներկայացումները՝ Նուրդալ Գրիգի «Վարվարա»-ն (1927), «Մեր պատիվը մեր հզորությունն է» (1935), Ֆրիդրիխ Վոլֆի «Պրոֆեսոր Մամլոկը» (1935), Պեր Լագերկոիստի «Դահիճը» (1935), «Հաղթանակը մթության մեջ» (1939), Կարել Չապեկի «Մայրը» (1940), Ալեքսանդր Հելիանդի «Աստված և նրա սպասավորները» (1955) ։
1940 թ.-ի ապրիլի 9-ին Նացիստական Գերմանիան գրավում է Նորվեգիան։ Օկուպացիայի ժամանակաշրջանում թատրոնի շենքը նացիստական զորքերի կողմից օգտագործվել է որպես զորանոց։ Ավելի ուշ նացիստները մի քանի ներկայացումներ են կազմակերպում, այդ թվում՝ Ռիխարդ Վագների օպերան։ 1941 թվականի մայիսին թատրոնի 6 աշխատողներ Գեստապոի կողմից կասկածվեցին ըմբոստության մեջ և անմիջապես հեռացվեցին աշխատանքից։ Նույն թվականի մայիսի 24-ին ձերբակալվեցին 13 աշխատակիցներ, ովքեր ազատ արձակվեցին միայն 2 շաբաթ անց։
1980 թ.-ի հոկտեմբերի 9-ին թատրոնի շենքում հրդեհ բռնկվեց՝ ոչնչացնելով բեմը և թատերական սարքավորումները։ Հանդիսականների հատվածը գրեթե չտուժեց, քանի որ ժամանակին կարողացան իջեցնել վարագույրը։ Հրդեհը առաջացել էր լամօի այրվելուց։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Օսլոյի թատրոններ Կատեգորիա:Թատրոններ հիմնված 1899 թվականին Կատեգորիա:1899 կառուցումն ավարտված թատրոններ Կատեգորիա:Նորվեգիայի թատրոններ Կատեգորիա:Ազգային թատրոններ
Մանտա (քաղաք)
Մանտա (Manta), ամբողջական անունը՝ Սան Պաբլո դե Մանտա (San Pablo de Manta), քաղաք Էկվադորում։ Բնակչությամբ 5-րդն է (192 322 մարդ)։ Վերջին 50 տարվա ընթացքում քաղաքի բնակչությունն ավելացել 250 հազարով։ Տնտեսապես երրորդ խոշոր քաղաքն է Էկվադորում։
Մանտան գոյություն է ունեցել դեռևս մինչկոլումբիական ժամանակաշրջանում։ Այն եղել է ինկերի առևտրի կենտրոն։
Հիմնական տնտեսական գործունեությունը ձկնորսությունն է։ Քաղաքի էկոնոմիկան աջակցում է նաև նավահանգստային բեռնափոխադրումներին։
Աղբյուրներ
Մանտա
Քույր քաղաքներ
Կատեգորիա:Էկվադորի քաղաքներ Կատեգորիա:1534 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Դմիտրի Մարյանով
Դմիտրի Մարյանով (Дмитрий Юрьевич Марьянов, ), թատրոնի և կինոյի ռուս խորհրդային դերասան։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1969 թվականի դեկտեմբերի 1-ին Մոսկվայում։ Հայրը՝ Յուրի Մարյանովը, ավտոմեխանիկ էր։ Մայրը՝ Լյուդմիլա Ռոմանովա Մարյանովան, եղել է հաշվապահ (մահացել է 2006 թվականին, երբ Դմիտրին 37 տարեկան էր)։
Առաջինից մինչև յոթերորդ դասարան Դիման սովորել է № 123 Թատերական դպրոցում։ Զբաղվել է մարմնամարզությամբ, պարերով, լողով, ֆուտբոլով։ Եղել է «Գիտական կապիկ» փոքր էքսցենտրիկ թատրոնի դերասան։
1992 թվականին ավարտել է Բորիս Շչուկինի անվան թատերական ուսումնարանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս հաղորդավարներ Կատեգորիա:Ռուս դերասաններ Կատեգորիա:Բորիս Շչուկինի անվան թատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ռուս կինոդերասաններ
Գելուլ Վերին
Գելուլ Վերին, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Մալաթիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բոբբի Մուռ
Ռոբերտ Ֆրեդերիկ Չելսի (Բոբբի) Մուռ (Robert Frederick Chelsea «Bobby» Moore, ), անգլիացի ֆուտբոլիստ, հանդես է եկել կենտրոնական պաշտպանի դիրքում։ Ավելին քան 10 տարի եղել է անգլիական «Վեսթ Հեմ Յունայթեդ»-ի ավագը։ Եղել է Անգլիայի ազգային հավաքականի ավագը 1966 թվականի աշխարհի առաջնության ժամանակ, որտեղ Անգլիայի հավաքականը գրավեց առաջին հորիզոնականը։ Մուռը Անգլիայի հավաքականի կազմում 108 խաղ է խաղացել։
Պելեն ասել է, թե Բոբբի Մուռն աշխարհի լավագույն պաշտպանն է, ում հետ ինքը երբևիցե խաղացել է ։
Ձլևիջվարի
Ձլևիջվարի (ძლევიჯვარი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Շիդա Քարթլի մարզի Քարելի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 730 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Քարելից հեռու է 9 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 788 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Քարելի շրջան
Սոթքի հրետակոծություն (2022)
Սոթքի հրետակոծություն, Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Սոթք գյուղի հրետակոծությունը տեղի է ունեցել 2022 թվականի սեպտեմբերի 13-ից մինչև սեպտեմբերի 15-ը՝ Հայ-ադրբեջանական պատերազմի ընթացքում՝ ադրբեջանական զինված ուժերի նախահարձակ ահաբեկչական գործողությունների ժամանակ ։ Հայաստանի Հանրապետության ինքնիշխան տարածքի նկատմամբ Ադրբեջանի զինված ուժերի կողմից սկսած լայնածավալ ագրեսիայի ժամանակ կիրառվել է` խոշոր տրամաչափի զինատեսակներ, հրետանի, հրթիռային համակարգեր, անօդաչու թռչող սարքեր ։
Գյուղի պատմություն
Գեղարքունիքի մարզի Սոթք գյուղը Հայաստանի հնագույն բնակավայրերից է։ Այստեղ հայտնաբերվել են բրոնզի դարին վերաբերվող նյութեր։ Պատմաբանները հեթական աղբյուրներում հիշատակված հին հայկական Սութա կամ Շութա քաղաքը նույնացնում են Սոթքի հետ։ Ուշ ժամանակներում Սոթքը մտնում էր Մեծ Հայքի Սյունիք աշխարհի հյուսիս-արևմտյան կողմում գտնվող Սոթք գավառի մեջ և իշխանանիստ բնակավայր էր ։ Ըստ Զորանամակի՝ այստեղ իշխող Սոդացիները 50 զինվոր են տրամադրել Մեծ Հայքի Արշակունյաց թագավորությանը։ 428 թվականից հետո Սոթքը՝ համանուն գավառով մտել է Արցախ աշխարհի Վայկունիք գավառի մեջ, իսկ 9-րդ դարի կեսերից այն անցել է Խաչենի տեր Սահլ Սմբատյանին։ 13-16-րդ դարերում Սոթքի տերերն են եղել Դոփյանները, իսկ հետո՝ մինչև 18-րդ դար, Մելիք-Շահնազարյանները ։
Եղել է Դվին-Պարտավ ճանապարհի գլխավոր հանգրվանը։ Այն հայկական աղբյուրներում հիշատակվում է որպես քաղաքագլուխ, գյուղաքաղաք, ավան, նույնիսկ մայրաքաղաք ։ Սուքիաս Էփրիկյանը Սոթքը նույնացնում է Բաշուք գյուղի հետ։ Միջնադարյան արաբական աղբյուրներում Սոթքը անվանվում է Դավմիս (նաև՝ Դաումիս) ձևով, որը Հակոբ Մանանդյանը ուղղում է Զաուտիս կամ Զավտիս։ Յոզեֆ Մարկվարտը և Նիկողայոս Ադոնցը վերջինիս ստուգաբանում են Ծավդեացիների կամ Ծավդեից ցեղի անվամբ ։
Գյուղից արևելք գտնվում է Սոթքի ոսկու հանքավայրը, որը մշակվել է դեռևս մ․թ․ա․ 2-րդ հազարամյակում։ Ոսկու հին հանքերի շրջանում գտնվել են հանքաքարը ջարդելու, մանրացնելու սանդեր, լվանալու քարե տաշտեր, հանքաքարի մեծ ու փոքր բլրակներ ու փոսեր, որոնց հնությունը հասնում է մինչև մ․թ․ա․ 15-րդ դար ։
Սոթքում է գտնվում Սուրբ Բեդղեհեմ վանքը, որի եկեղեցին վերակառուցվել է 1276 թվականին ոմն պարոն Առաքելի միջոցներով և կոչվում է Սուրբ Աստվածածին։ Եկեղեցու շրջակայքում կան 13-րդ դարի և հետագա ժամանակների գեղեցիկ խաչքարեր։ Գյուղի շրջակայքում կան հին բնակավայրերի ու շինությունների ավերակներ ։
Գյուղի նախկին անունը եղել է Զոդ։ Հայաստանի Հանրապետության անկախության հռչակումից հետո, 1991 թվականին վերանվանվել է Սոթք ։
Արցախյան շարժում
Խորհրդային միության տարիներին Սոթքը գտնվել է Հայկական ԽՍՀ-ի Վարդենիսի շրջանում։ 1988 թվականի փետրվարի 12-ին Ստեփանակերտում ու Հադրութում տեղի ունեցած ժողովրդական առաջին ցույցերը պահանջում էին ԼՂԻՄ-ը միավորել Հայաստանի հետ ։ Սկսվեց Արցախյան շարժումը, որի ընթացքում սկսվեցին ազգամիջյան բախումներ՝ ադրբեջանցիների ու հայերի միջև ։ 1988-1989 թվականներին Խորհրդային Ադրբեջանում ծավալված հայկական կոտորածների (Սումգայիթի ջարդեր, Գանձակի ջարդեր) կապակցությամբ Սոթք գյուղի ադրբեջանցի բնակիչները հեռանում են Ադրբեջանական ԽՍՀ։ Նույն ժամանակահատվածում Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի Խանլարի շրջանի Ոսկանապատ գյուղից այստեղ են բռնագաղթել 1810 հայեր։ 1989 թվականին գյուղի բնակչությունը կազմում էր 2790 մարդ ։
Արցախյան ազատամարտ
Արցախյան շարժման և Արցախյան ազատամարտի սկզբից Հայաստանի Հանրապետության Գեղարքունիքի մարզն ուղղակիորեն ներքաշվում է հակամարտության մեջ ։ Արդեն 1990-1991 թվականներին առավել ընդգրկուն և կատաղի են դառնում հայերի և ադրբեջանցիների միջև զինված բախումներն ու ընդհարումները (Երասխի ինքնապաշտպանություն), որոնք 1991 թվականից վերաճում են լայնամասշտաբ պատերազմի Արցախի Հանրապետության և Ադրբեջանի Հանրապետության միջև նախկին Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզի ամբողջ տարածքում և հարակից հայաբնակ ու ադրբեջանաբնակ շրջաններում, ինչպես նաև Հայաստանի Հանրապետության և Ադրբեջանի Հանրապետության միջև ներկայիս Տավուշի, Գեղարքունիքի, Վայոց Ձորի և Սյունիքի մարզերի ու դրանց հարակից ադրբեջանական շրջանների՝ Ղազախի, Աղստևի, Թովուզի, Գետաբեկի, Դաշքեսանի, Քելբաջարի, Լաչինի, Ղուբաթլիի, Զանգելանի, ինչպես նաև Ադրբեջանի կազմում ներառված Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության սահմանային հատվածներում ։
1992 թվականի օգոստոսի սկզբին Քարվաճառի շրջանի և նախապես գրավված Մարտակերտից ուժգին հարվածներով ադրբեջանական ուժերն իրենց վերահսկողության տակ են վերցնում Քարվաճառ-Մարտակերտ 121 կմ-ոց ավտոխճուղին ։ 1993 թվականի փետրվարի 13-ին Արցախի Պաշտպանության բանակը անցնելով լայնածավալ հակահարձակման, փետրվարի 14-ին գրավում են Քարվաճառ-Մարտակերտ ավտոխճուղին։ 1993 թվականի ապրիլի 1-ին Քարվաճառի շրջանի ազատագրման ռազմական գործողության ընթացքում (1993 թվականի մարտի 27 - ապրիլի 3) հայկական ուժերի առաջապահ գումարտակը՝ հրամանատար Հովսեփ Հովսեփյանի ղեկավարությամբ շեշտակի գրոհով ազատագրում է Քարվաճառ քաղաքը, որից հետո շրջափակման մեջ հայտնված ադրբեջանական խմբավորումը մեծ կորուստներ տալով ստիպված է լինում Օմարի լեռնանցքով խուճապահար փախչել դեպի հյուսիս։ Քարվաճառի ազատագրումով վերացվում է Հայաստանի և Արցախի միջև գոյություն ունեցեղ սեպը ։
1993 թվականի դեկտեմբերի 18-ին ջախջախիչ պարտություններից հետո վերակազմավորված ադրբեջանական բանակը ռազմավարական լայնածավալ հարձակման է անցնում արցախյան ռազմաճակատի ամբողջ երկայնքով։ Հարձակումն ընթանում էր 5 ուղղություններով՝ այդ թվում Քարվաճառի հատվածում։ Մինչև 1994 թվականի մարտի սկզբները տևած դաժան մարտերում հայկական կողմը ջախջախիչ հակահարվածով ադրբեջանցիներին հետ է շպրտում ։ 1994 թվականի փետրվարի 18-ին Արցախի Հանրապետության Պաշտպանական բանակը վերագրում է նախորդ տարվա դեկտեմբերի վերջին կորցրած և ռազմավարական խիստ կարևոր նշանակություն ունեցող Օմարի լեռնանցքը՝ Քարվաճառի շրջանում։ Քարվաճառի հակահարձակողական ռազմագործողությունը հիմնականում իրականացվում է Հատուկ գնդի (հրամանատար՝ Գուրգեն Մելքոնյան), Կենտրոնական և Մարտակերտի պաշտպանական շրջանների (հրամանատարներ՝ Սամվել Կարապետյան և Աշոտ Առուշանյան) և մի շարք առանձին գումարտակների ուժերով։ Ռազմական գործողությունը համակարգում էր Վիտալի Բալասանյանը։ Մարտերի ընթացքում մեծ դեր է խաղում հայկական հրետանին և հատկապես Պաշտպանական բանակի հրետանային բրիգադը։ Վերջինիս հրամանատար Սամվել Սաֆարյանը զոհվում է հենց այդ՝ Օմարի ազատագրման օրը։ Չնայած կենդանի ուժի և սպառազինության հսկայական կորուստներին, փետրվարի վերջին ադրբեջանցիները Օմարը գրավելու ևս մեկ փորձ են կատարում, որը կրկին ավարտվում է նրանց պարտությամբ ։
Ի վերջո, Արցախյան ազատամարտի շնորհիվ Արցախում վերացվում է ադրբեջանական 70-ամյա հակահայկական իշխանությունը ։
44-օրյա պատերազմ
2020 թվականի սեպտեմբերի 27-ին Ադրբեջանի Հանրապետությունը չհայտարարված պատերազմ և ռազմական ագրեսիա է սկսում Արցախի Հանրապետության դեմ ։ Ռազմական ագրեսիան իրականացվում է արցախա-ադրբեջանական շփման գծի ողջ երկայնքով, ինչպես նաև հայ-ադրբեջանական շփման գծի որոշ հատվածներում ։
Մարտական գործողություններն սկսվում են սեպտեմբերի 27-ի առավոտյան ժամը 07:10 ։ Ի պատասխան պատերազմի՝ Հայաստանում և Արցախում հայտարարվում է ռազմական դրություն և ընդհանուր զորահավաք։ Ադրբեջանի որոշ շրջաններում սկզբում հայտարարվում է ռազմական դրություն և պարետային ժամ, ապա ընդհանուր զորահավաք։
Սեպտեմբերի 29-ի առավոտյան ՀՀ պաշտպանության նախարարությունը հայտնում է, որ Ադրբեջանը կրակ է վարել ՀՀ ԶՈՒ Վարդենիսի զորամասի, ինչպես նաև օդուժ է կիրառվել դիրքերի ուղղությամբ։ Ադրբեջանական հարվածային ԱԹՍ-ի հարվածից Վարդենիսում այրվել է քաղաքացիական ավտոբուս ։
ՀՀ պաշտպանության նախարարությունը հայտնել է նաև, որ ժամը 10։30-ին Թուրքիայի ռազմաօդային ուժերին պատկանող F-16 կործանիչները օդ են բարձրացել Ադրբեջանի Գանձակի միջազգային օդանավակայանից և ապահովել են «Դալյար» օդանավակայանից Հայաստանի Հանրապետության Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիսի տարածաշրջանի Վարդենիս, Մեծ Մասրիկ, Սոթք ենթաշրջաններում տեղակայված հայկական բնակավայրերի և զինված ուժերի ցամաքային ստորաբաժանումների ուղղությամբ Ադրբեջանի Սու-25 և թուրքական արտադրության «Բայրաքթար» ԱԹՍ-ով ռմբահրթիռային հարվածները։ F-16 կործանիչի կողմից Հայաստանի օդային տարածքում խոցվել է ՀՀ ԶՈւ ռազմաօդային ուժերի ՍՈւ-25 գրոհիչը, որի օդաչուն զոհվել է։ Թուրքիայի Հանրապետության F-16 բազմաֆունկցիոնալ կործանիչը գտնվել է 60 կմ խորության, 8200 մետր բարձրության վրա ։
Հոկտեմբերի 1-ի երեկոյան Ադրբեջանական զինուժի կողմից հրետակոծվել է Մ 11 ճանապարհի Սոթք-Քարվաճառ ավտոճանապարհահատվածը ։
Նոյեմբերի 4-ին՝ ժամը 20։15-ի և 21։00-ի սահմաններում, Գեղարքունիքի մարզի Մեծ Մասրիկ-Սոթք հատվածում խոցվում է ադրբեջանական երկու ԱԹՍ։ Նույն օրը ևս մեկ ԱԹՍ ժամը 20։00-ի սահմաններում խոցվել էր Գեղարքունիքի մարզի Շատջրեք գյուղի հատվածում
2020 թվականի նոյեմբերի 10-ին Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի, Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի և Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինի միջև կնքվում է Արցախում հրադադարի մասին համաձայնագիր, ըստ որի Արցախի հանրապետության տարածքի մեծ մասը հանձնվում է Ադրբեջանի վերահսկողության տակ՝ ԼՂԻՄ-ի տարածքից դուրս բոլոր շրջանները բացառությամբ Լաչինի միջանցքը, Շուշի քաղաքը, Հադրութի շրջանի, Ասկերանի և Մարտունու շրջանի որոշ գյուղեր, իսկ Արցախի Հանրապետության մնացած հատվածի սահմանները պետք է պահպանեն ռուս խաղաղապահները։
Ռուսաստանի, Ադրբեջանի, Հայաստանի ղեկավարների ստորագրած հրադադարի հայտարարության համաձայն, հայկական զորքերը Շահումյանի շրջանի քարվաճառյան հատվածից պետք է դուրս գային մինչև նոյեմբերի 15-ը, սակայն Ադրբեջանը համաձայնվում է Քարվաճառի շրջանից հայկական զորքերի դուրս բերելու գործընթացը երկարաձգել մինչև նոյեմբերի 25-ը ։ Նոյեմբերի 25-ին Արցախի հյուսիսարևմտյան Շահումյանի շրջանը՝ Քարվաճառն ու հարակից բնակավայրերը անցան Ադրբեջանի վերահսկողության ներքո։ Դեռևս նոյեմբերի 24-ի օրվա ավարտին արդեն ապամոնտաժվել էր Հայաստանի Հանրապետության սահմանին մոտ գտնվող Արցախի անցակետը, ուր արցախցի իրավապահներն էին աշխատում և ստուգում էին անցուդարձ անողների փաստաթղթերը։ Հայաստանի սահմանին՝ Սոթքի ոսկու հանքի հարևանությամբ, շինարարները ավարտին էին հասցրել արդեն Հայաստանի Հանրապետության և Արդբեջանի նոր անցակետը, որի հարևանությամբ կանգուն էր «Ազատ Արցախը ողջունում է ձեզ» գրառությամբ հայտնի ցուցանակը ։
Պարտերազմի արդյունքով Հայաստանի Հանրապետության Գեղարքունիքի մարզի մի շարք բնակավայրեր, այդ թվում և Սոթքը, դարձել են հայ-ադրբեջանական շփման գծին մոտ գտնվող բնակավայրեր։
Ադրբեջանական զինուժի ներխուժումը Հայաստան
2021 թվականի փետրվարի 9-ից հայ-ադրբեջանական շփման գիծը անցնում է Սոթք գյուղի մոտով ։
2021 թվականի մայիսի 12-ին ադրբեջանական զինված ուժերը իրագործում են Հայաստանի Հանրապետության դեմ ռազմական ագրեսիա և տարածքների բռնազավթում ։ Ադրբեջանի զինված ուժերը մեծաքանակ զինվորականներով և զինտեխնիկայով հատում են Հայաստանի Հանրապետության տարածքը Սյունիքի մարզի Սև լճի տեղամասում, ապա նաև Գեղարքունիքի մարզի Վերին Շորժա և Կութ բնակավայրերի տեղամասերում և դիրքավորվում ։
Սեպտեմբերի 13
2022 թվականի սեպտեմբերի 13-ին՝ ժամը 00։05-ից ադրբեջանական զինված ուժերի ստորաբաժանումները Հայաստանի Հանրապետության Գեղարքունիքի (Սոթք), Վայոց Ձորի (Ջերմուկ) և Սյունիքի (Գորիս) մարզերի ուղղություններով հրետանային միջոցներով և խոշոր տրամաչափի զինատեսակներով սկսում են ինտենսիվ կրակ վարել հայկական դիրքերի և բնակավայրերի ուղղությամբ ։
Ժամը 03։00-ին Հայաստանի մարդու իրավունքների պաշտպանը հայտարարություն է տարածում, ըստ որի ադրբեջանական զինված ուժերի կողմից տարբեր զինատեսակներից, այդ թվում ծանր հրետանային զենքերից արդեն 2 ժամ ինտենսիվ հրետակոծվում են Կապանի, Գորիսի, Ջերմուկի, Վարդենիսի ու հարակից համայնքները։ Ըստ ստացված տեղեկությունների թիրախավորվում են նաև քաղաքացիական ենթակառուցվածքները ։
ՀՀ ՊՆ մամուլի խոսնակ Արամ Թորոսյանը տեղեկացնում է, որ սեպտեմբերի 13-ին Ադրբեջանի կողմից ձեռնարկված ռազմական գործողությունների հետևանքով հայկական կողմն ունի զոհեր և վիրավորներ, տվյալները ճշտվում են։ Նա նաև տեղեկացնում է, որ սեպտեմբերի 13-ի կեսգիշերնանց, Ադրբեջանի զինված ուժերի ստորաբաժանումները հրետանային միջոցների, ականանետերի ու ԱԹՍ–ների կիրառմամբ ինտենսիվ կրակ են բացել հայ–ադրբեջանական շփման գծի միանգամից մի քանի հատվածում տեղակայված հայկական դիրքերի ուղղությամբ։ Մասանվորապես, Սոթքի, Վարդենիսի, Գորիսի, Կապանի, Արտանիշի և Իշխանասարի ուղղությամբ տեղակայված դիրքերը։ Հարվածներ են հասցվում նաև քաղաքացիական ենթակառուցվածքներին։ ՊՆ խոսնակը հավելում է, որ հայկական զինված ուժերի ստորաբաժանումներն ամբողջ ծավալով կատարում են իրենց առջև դրված մարտական խնդիրները ։
Freedom House միջազգային իրավապաշտպան կազմակերպությունն իր մտահոգությունն է հայտնում ադրբեջանական զինված ուժերի կողմից հայկական բնակավայրերի հրետակոծության կապակցությամբ ։
Հայաստանի Հանրապետության քննչական կոմիտեն իր տարածած հաղորդագրության մեջ ասում է, որ Ադրբեջանի ռազմաքաղաքական ղեկավարությունը կոպտորեն խախտելով ՄԱԿ-ի կանոնադրության 2-րդ հոդվածի 4-րդ կետի (բոլոր անդամները միջազգային հարաբերություններում ձեռնպահ են ցանկացած պետության տարածքային ամբողջականության կամ քաղաքական անկախության նկատմամբ և կամ Միավորված ազգերի նպատակներին անհարիր որևէ այլ ձևով ուժի գործադրումից կամ դրա սպառնալիքից), №3314 բանաձևի «ա» (պետության զինված ուժերի ներխուժումը կամ հարձակումը այլ պետության տարածք), «բ» (պետության զինված ուժերի կողմից այլ պետության տարածքի ռմբակոծումը կամ պետության կողմից այլ պետության տարածքի դեմ ցանկացած զենքի կիրառումը) և «գ» (պետության զինված ուժերի կողմից այլ պետության ցամաքային, ծովային կամ օդային ուժերի կամ ծովային և օդային նավատորմերի վրա հարձակումը) կետերի պահանջները, կիրառելով ականանետային-հրթիռահրետանային միջոցներ, անօդաչու թռչող սարքեր, ինտենսիվ կրակ է բացել հայ-ադրբեջանական սահմանի Սոթքի, Վարդենիսի, Գորիսի, Կապանի, Արտանիշի և Իշխանասարի ուղղությամբ տեղակայված դիրքերի ուղղությամբ, հարվածներ են հասցվել նաև քաղաքացիական ենթակառուցվածքներին ։
Սեպտեմբերի 13-ի վաղ առավոտվանից ադրբեջանական զինված ուժերը շարունակաբար սկսում են հրետակոծել Գեղարքունիքի մարզի Սոթք գյուղը։ Գյուղից տարհանվում են կանայք և երեխաները, տղամարդիկ սակայն մնում են գյուղում։ Հիմնական հարվածները եղել են տների ուղղությամբ, 30-ամյա մի տղամարդ վիրավորվել է, որին տեղափոխել են Մարտունու հիվանդանոց։ Վնասվել է համայնքապետարանի շենքը, ինչպես նաև բնակելի մի քանի տուն ։ Սոթքը տուժել է գիշերային հրետակոծություններից, համայնքապետարանի շենքն էր վնասվել, երեք տուն էր այրվել, և գյուղին մոտենալը համարվում էր վտանգավոր։ Գյուղի բնակիչներից մեկի տեղեկություններով գյուղից տարհանվել էր մոտ 250-300 ընտանիք։ Գեղարքունիքի մարզպետ Կարեն Սարգսյանի տվյալներով` Սոթքում, Վերին Շորժայում, Ախպրաձորի հատվածներում իրադրությունը մնացել է լարված, մարտերն ընթացել են ինտենսիվորեն։ Առավոտվա տվյալներով հրետակոծության պատճառով զոհվել է 4 մարդ։ Վարդենիսի փոխքաղաքապետ Կարեն Մկրտչյանի տեղեկություններով Սոթք գյուղի բնակիչներին՝ կանանց և երեխաներին տեղափոխել են Վարդենիս, իսկ մի մասին էլ Երևան, տարբեր ուղղություններով ։ Ժամը 18:00-ի դրությամբ իրադրությունը հայ-ադրբեջանական սահմանագծի որոշ հատվածներում շարունակվել է լարված մնալ, սակայն արձանագրված հրետակոծության ինտենսիվությունը զգալիորեն թուլացել էր ։ Ադրբեջանական հրետակոծությունից վնասվել է մի տուն, որտեղ եղել է մանկահասակ երեխա, բնակիչները հասցրել են փրկվել։ Հրետակոծվել են նաև գյուղի 2 կամուրջները։ Նախնական տեղեկություններով, հիմնովին ավերված տների քանակը հասնում է 30-ի, մոտ այդքան տուն էլ վնասվել են ավերածություններից ։ Սոթք գյուղի բնակիչները, որոնք ականատես էին եղել հրետակոծությանը, պատմում են, որ ադրբեջանական հարձակումը սկսել է շատ անսպասելի և իրենք մի կերպ են կարողացել դուրս գալ գյուղից ։
Սեպտեմբերի 14
Վարդենիսի համայնքապետի տեղեկություններով Սոթքում ռմբակոծությունից ավերվել է 60-ից 70 տուն ։
Սեպտեմբերի 15
Սեպտեմբերի 14-ին ադրբեջանական զինված ուժերի հրետակոծության հետևանքով այրվել է Գեղարքունիքի մարզի Սոթք գյուղի տներից մեկի հարակից անասնագոմը։ Այրվել է անասնագոմի տանիքի փայտյա կառուղամասերը։ Հրդեհը մարվել է՝ դեպքի վայր մեկնած Հայաստանի ԱԻՆ ՓԾ մարզային փրկարարական վարչության հրշեջ-փրկարարական ջոկատներից մեկի կողմից  ։
Սեպտեմբերի 17
Մինչև սեպտեմբերի 17-ը, Սոթք գյուղում էլեկտրաէներգիա չի եղել։ Սեպտեմբերի 13-ի գիշերը վնասվել են ոչ միայն էլեկտրաէներգիայի հաղորդալարերը, այլ նաև գազատարը։ Մալուխների վերականգնողական աշխատանքները սկսվել են, գազատարի վերանորոգումը դեռ չի սկսվել։ Սոթքը համարվում է ադրբեջանական զինված ուժերի կողմից նախաձեռնած ռազմական ագրեսիայից ամենից շատ տուժած բնակավայրը Գեղարքունիքի մարզում։ Այստեղ բազմաթիվ տներ են մասնակիորեն ավերվել, դրանք դեռևս ապրելու համար պիտանի չեն։ Այդ տների բնակիչները ժամանակավորապես բնակվում են իրենց ծանոթ-բարեկամների տներում՝ այլ գյուղերում։ Կանայք և երեխաները ռազմական գործողությունների պատճառով տարհանվել են, քչերն են, որ հրադադար հաստատելուց հետո վերադարձել են գյուղ։ Սոթքում դպրոցը, մանկապարտեզը, խանութները դեռ չեն աշխատում։ Դպրոցի շենքը վնասվել է հրետակոծության հետևանքով։ Չնայած գյուղի հրետակոծումն արդեն երեք օր է դադարել է, բնակիչները դեռ անորոշության մեջ են, միայն առավոտյան գնում են գյուղ, անասուններին կերակրում, երեկոյան հեռանում ։
Սեպտեմբերի 18
Ընդհանուր առմամբ, Հայ-ադրբեջանական պատերազմի ժամանակ Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիս խոշորացված համայնքից վնասներ են կրել 10 գյուղ։ Տուժել են Սոթք, Կութ, Նորաբակ, Կուտական, Տրետուք, Ազատ, Վերին Շորժա, Ներքին Շորժա, Կախակն, Ախպրաձոր գյուղերը ։
Սեպտեմբերի 19
Սեպտեմբերի 19-ին, Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորությամբ տեղի ունեցած ՀՀ Անվտանգության խորհրդի նիստում հայտնի է դարձել, որ ադրբեջանական ագրեսիայի հետևանքով զոհվածների և անհետ կորածների թիվը հասնում է 207-ի, այդ թվում՝ զոհվել է 3 քաղաքացիական անձ, իսկ 2 քաղաքացիական անձի գտնվելու վայրը համարվում է անհայտ, վիրավորվել է 293 զինծառայող և 7 քաղաքացիական անձ, գերեվարվել է 20 զինծառայող։ Անվտանգության խորհրդի նիստում ընդունված է հայտարարությունում նշվում է նաև, որ կան հայ գերեվարված կամ զոհված զինծառայողներին ադրբեջանցիների կողմից խոշտանգումների ենթարկելու, անդամահատելու, և այսպիսով ապօրինի կերպով կյանքից զրկելու դեպքերի վերաբերյալ ապացույցներ։ Ադրբեջանի զինված ուժերի կողմից թիրախավորվել են 36 բնակավայրեր, այդ թվում Գորիս, Սիսիան, Կապան, Ջերմուկ, Վարդենիս, Տեղ, Գեղամասար համայնքները, ինչի հետևանքով մասնակի կամ ամբողջական ավերվել են 192 տուն, 3 հյուրանոց, 2 դպրոց, 1 բժշկական հաստատություն, 1 հանդիսությունների սրահ, 4 անասնագոմ։ Վնասվել է 7 էլեկտրական ենթակառուցվածք, 5 ջրային ենթակառուցվածք, 3 գազամուղ, 1 կամուրջ, 2 ավտոճանապարհ, 1 փողոց։ Թիրախավորվել են 2 շտապօգնության մեքենա, 4 անձնական օգտագործման ավտոմեքենա ։
Սոթքի վարչական ղեկավար Սևակ Խաչատրյանը հայտնել է, որ Սոթք գյուղում վնասված էլեկտրամատակարարումը և գազամատակարարումը կվերականգնվի կամ սեպտեմբերի 19-ի օրվա վերջում, կամ էլ հաջորդ օրը՝ սեպտեմբերի 20-ին։ Վարչական ղեկավարի խոսքով՝ մանկապարտեզը և դպրոցը դեռ չեն գործում, իսկ խանութները վերսկսել են աշխատանքները։ Բնակիչների մեծ մասը գյուղ են վերադարձել։ Հնարավոր է նաև, որ կանանց մեծ մասը երեկոյան նորից հեռանան գյուղից։ Սևակ Խաչատրյանը հայտնել է նաև, որ Սոթքում կա 240 տնտեսություն, բնակվում է մոտ 1034 մարդ։ Վնասների գնահատման աշխատանքները մոտենում են ավարտին, իսկ հստակ թվերը կնշվեն աշխատանքների ավարտից հետո ։
Սեպտեմբերի 20
Սոթքի վարչական ղեկավար Սևակ Խաչատրյանը տեղեկացնում է, որ սեպտեմբերի 13-ին Ադրբեջանի սանձազերծած հարձակման հետանքով Սոթք գյուղում վնասված էլեկտրամատակարարումը և գազամատակարարումը 90%-ով վերականգնվել է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2022 Հայաստանում Կատեգորիա:Ադրբեջանի պատերազմական հանցագործություններ Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական շփման գիծ Կատեգորիա:Ահաբեկչական գործողություններ Հայաստանում
Սարեզյան լիճ
Սարեզյան լիճ, գտնվում է Պամիրում, Տաջիկստանում, Հյուսիս Ալիչուրյան և Մուզկոլ լեռնաշղթաների միջև, 3239 մ բարձրության վրա։ Մակերեսը 86,5 կմ է, երկարությունը՝ մոտ 75 կմ, լայնությունը՝ մինչև 3,4 կմ։ Միջին խորությունը 190 մ է, առավելագույնը՝ 505 մ։
Առաջացել է 1911 թվականին փետրվարի 18-ին (մարտի 3), Տաշքենդի ժամանակով մոտ 23:15-ին ուժեղ երկրաշարժից հետո (9 բալ), երբ Մուրղաբ գետը ուժեղ սողանքի հետևանքով արգելափակվել է։ Միաժամանակ ժայռերը ձևավորել են բնական պատնեշ՝ 567 մ բարձրությամբ։ Այս խցանումը փակեց նաև Շադաու-Դարյա փոքր գետը, որը հոսում էր դեպի Մուրղաբ, ինչը հանգեցրեց մեկ այլ՝ ավելի փոքր Շադաու լիճի ձևավորմանը։
Կատեգորիա:Տաջիկստանի լճեր Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ասիայի լճեր
Բնապատկեր Սեն Ռեմինում
«Բնապատկեր Սեն Ռեմիում» (Landscape at Saint-Rémy), «Ցանկապատված դաշտը գյուղացու հետ» (Enclosed Field with Peasant), Վան Գոգի կտավը՝ ստեղծված 1889 թվականի հոկտեմբերի 12-ին Սեն Ռեմի դը Պրովանսում։ Գտնվում է Ինդիանապոլիսի գեղարվեստի թանգարանում (Ինդիանապոլիս, ԱՄՆ)։
Նկարագրություն
Նկարը պատկերում է Սեն Ռեմի դը Պրովանսի որբանոցի կողքին գտնվող խոտածածկ դաշտի տեսարանը՝ մանուշակագույն թփով, հավաքված ցորենի խուրձը կրող գյուղացի, մի քանի շենքեր և ալպիական լեռնաշղթա, որը բարձրանում էր հետին պլանում, երկնքի մի փոքր կտոր։ Վան Գոգը այն համարել է «Հնձվոր» նկարին զուգահարմար, որը նկարել է 1889 թվականին։
Պատմություն
Լանդշաֆտը ստեղծվել է պլեներում մի քանի օրվա ընթացքում Վան Գոգի կյանքի ամենադրամատիկ ժամանակահատվածներից մեկում՝ Սեն Ռեմի դը Պրովանսի մոտ գտնվող հոգեկան հիվանդների Սենթ Պոլի հիվանդանոց կամավոր ժամանելուց հետո նա վերսկսել է աշխատանքը։ Նա աստիճանաբար վերականգնվել է նյարդային խանգարումից հետո, որը նա ապրել է Սուրբ Ծննդյան տոնի նախօրեին 1888 թվականին՝ հետընտրական իմպրեսիոնիստ Պոլ Գոգենի այցի ընթացքում։
Վան Գոգը նկարը նկարագրել է 1889 թվականի հոկտեմբերին գրված երկու նամակներում։ Դրանցից մեկը գրվել է Էմիլ Բեռնարի կողմից, որտեղ կտավները նկարագրվել են որպես «Կտավ № 30-ը ՝ բաց մանուշակագույն բացվող դաշտերով և լեռների հետին պլանով, որոնք անցնում են ողջ կտավով, այնպես որ ոչինչ, բացի կոպիտ հողից և քարերից, որոնք ունեն փշոտ և չոր խոտ՝ անկյունում և փոքրիկ մանուշակագույն-դեղին մարդուց» ։ Իր եղբորը՝ Թեո վան Գոգին ուղղված մեկ այլ նամակում, այն նկարագրվում է որպես «նույն դաշտը, ինչ «Հնձվոր»-ում։ Հիմա դրանք հողային կույտեր են, իսկ հետին պլանում՝ չոր հող, այնուհետև ալպիական ժայռերը։ Մի փոքր կապույտ-կանաչ երկինք՝ փոքրիկ սպիտակ-մանուշակագույն ամպով։ Առաջին պլան` տատասկափուշ և չոր խոտ։ Մի գյուղացի մեջտեղում քաշում է մի ծղոտ։ Սա հերթական կոպիտ հետազոտությունն է, և գրեթե ամբողջովին դեղին լինելու փոխարեն, այն ստեղծում է գրեթե ամբողջովին մանուշակագույն կտավ։ Կոտրված և չեզոք մանուշակագույն... Կարծում եմ` այն կլրացնի «Հնձվոր»-ը և կդյուրացնի հասկանալ, թե դա ինչ է։ Քանի որ «Հնձվոր»-ը կարծես արվել է պատահականորեն» ։
Վան Գոգը 1890 թվականի հունվարին նկարը նամակի հետ միասին ուղարկել է իր եղբորը՝ Թեոյին, որում նկարագրվում էր որպես «հերկի դաշտ՝ սարերի հետևում», և կրկին առաջարկել է, որ մանուշակագույն այս աշխատանքը կարող է լինել իր «Հնձվորը» նկարին հարաբերակից, որում գերակշռում էր դեղին գույնը ։ Նա նույն չափի «Հնձվոր» տարբերակը ստեղծել է 1889 թվականի հունիսին (ներկայումս՝ Օտերլոյի Կրյոլեր-Մյուլլերի թանգարանում)։ Բացի այդ, նա պատրաստեց նաև «Հնձվոր»-ի երկու նմանատիպ տարբերակները 1889 թվականի սեպտեմբերին և հոկտեմբերին։ 30 չափի երկրորդ տարբերակը (F618) պահվում է Վան Գոգի թանգարանում, մինչդեռ 20-ի չափի ավելի փոքր տարբերակը (F619) պահվում է Էսենի Ֆոլկվանգ թանգարանում.
Կտավը Թեոն պպահել էՎինսենթի մահից հետո 1890 թվականին, իսկ Թեոյի մահից մի քանի ամիս անց այն անցել է նրա այրի Յոհան Վան Գոգ-Բոնգերին։ 1905 թվականի մայիսին նկարը գնել է Բեռլինում արվեստի դիլեր Պոլ Կասիրերը և վաճառել է գերմանացի բանկիր Ռոբերտ ֆոն Մենդելսոնին։ Վերջինիս մահից հետո՝ 1917 թվականին, այն անցել է նրա կնոջը՝ Ջուլիետին, դուստր Միկելե Գորդիգիանիին, իսկ 1955 թվականին նրանց երեխաներին՝ Էլեոնորային և Ֆրանչեսկո ֆոն Մենդելսոնին, որոնք համապատասխանաբար 1935 և 1933 թվականներին արտագաղթել են Միացյալ Նահանգներ, և նկարը տարել են իրենց հետ։
Այնուհետև նկարը վաճառվել է Նյու Յորքում Քերոլայն Մարմոն Ֆեսլերին, որը 1944 թվականին նկարը նվիրել է Ջոն Հերոնի արվեստի ինստիտուտին (այժմ՝ Ինդիանապոլիսի գեղարվեստի թանգարան) ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1889 նկարներ Կատեգորիա:Վինսենթ վան Գոգի նկարներ
Հետախուզություն մարտով
Հետախուզություն մարտով կամ ուժային հետախուզություն՝ հակառակորդի մասին ակտուալ տեղեկատվություն ստանալու եղանակ, որի գաղափարը նրան հատուկ պատրաստված հատվածներում մարտական շփման պարտադրումն է    ։ Համարվում է ռազմական հետախուզում վարելու գործուն միջոց, սակայն կիրառելի է միայն այն իրավիճակներում, երբ այլ մեթոդների հնարավորություններն արդեն սպառված են   ։
Ընդհանուր դրույթներ
Որպես կանոն, մարտով հետախուզություն իրականացնելու որոշում կայացնելն իրականացվում է զորամիավորման հրամանատարական կազմի կողմից ։ Մարտով հետախուզության հիմնական տարբերությունը դրա վարման ցանկացած այլ եղանակներից այն է, որ անհրաժեշտ չէ պահպանել գաղտնապահության պահանջ, ինչը առանց բացառության պարտադիր է հետախուզության վարման բոլոր այլ եղանակների դեպքում։ Բացի այդ, եթե հետախուզությունը, որպես այդպիսին, մարտական ապահովման տեսակ է, ապա մարտով հետախուզությունը հավասարապես մարտավարական հնարք է, որը թույլ է տալիս հետախուզական ծառայության հետ միաժամանակ նաև մարտական խնդիր կատարել՝ առանց լրացուցիչ ուժեր ներգրավելու (օրինակ՝ հետախուզական օբյեկտի գրավում հակառակորդի կողմից դիմադրության բացակայության պայմաններում և նման այլ մարտավարական կամ օպերատիվ իրավիճակներ)։ Մարտով հետախուզում իրականացնելու համար  զորամասի հաստիքներից դուրս  սահմանային դասակների զինծառայողների թվից ձևավորվում են ժամկետային հետախուզական ստորաբաժանումներ  և սպայական վաշտ՝ ի դեմս սպայի կամ սերժանտի (կախված ներգրավված անձնակազմի քանակից և կատարվող առաջադրանքի կարևորությունից), ովքեր նշանակվում են այն զորամասի կամ միավորման հրամանատարի կողմից, որի շահերից բխում է այդ առաջադրանքի իրականացումը։
Պատմական ակնարկ
Մարտով հետախուզությունը օգտագործվել է հին ժամանակներից, սակայն մինչև 19-րդ դարը, այսինքն այն մարտերի դարաշրջանում, երբ զորավարն ինքը կարող էր ուսումնասիրել ռազմի դաշտի ողջ երկարությունը, այն լայն տարածում չի ունեցել ։ Այնուամենայնիվ, հայտնի է դրա կիրառման մասին․ օրինակ, կայսր Նապոլեոն I-ը հետախուզությամբ փորձարկել է ռուսական դիրքերը Բորոդինոյի ճակատամարտից առաջ ։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսին և 20-րդ դարի սկզբին զինված դիմակայության դիրքային ձևերի զարգացումը և դրա թափի կտրուկ ավելացումը խթանել են մարտով հետախուզության ակտիվ օգտագործումը հրետանային նախապատրաստության համար տվյալների ճշտման և ճեղքման միջոցառումների արդյունավետության բարձրացման նպատակով  ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին հետախուզության այս մեթոդը առանձնապես ժողովրդականություն չի վայելել (թեև ակտիվորեն կիրառվել է, այդ թվում՝ հեծելազորով ), սակայն Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ ակտիվորեն կիրառվել է հակառակորդի մասին թարմ տեղեկություններ ստանալու համար, ընդ որում՝ հաճախ դրա իրականացման համար զգալի ուժեր են ներգրավվել ։
Միջռազմական ժամանակաշրջանում Կարմիր բանակի 1936 թվականի դաշտային կանոնադրությունը նախատեսում էր հետախուզում իրականացնելու համար համազորային մարտը կապել դիվիզիոն հետախուզական ստորաբաժանումների հետ, որոնք դրա համար զինվում էին տանկերով և հրետանիներով, ընդ որում որոշ իրավիճակներում նրանց օգնության համար կարող էին ներգրավվել նաև հրաձգային զորամասեր ։ Հայրենական Մեծ պատերազմի ժամանակ մարտով հետախուզության պրակտիկան շարունակեց կատարելագործվել ։ Որպես կանոն, մարտով հետախուզությունը գործի էր դրվում այնտեղ, որտեղ պահանջվում էր հստակեցնել պաշտպանության առաջնագծի իրական վիճակը, ինժեներական արգելապատնեշների առկայությունը, հակառակորդի կրակային համակարգի առանձնահատկությունները և այլն։ Պատերազմի ավարտին մարտով հետախուզության հիմնական պահանջներից մեկը գլխավոր ուժերի հարձակման անցնելու համար բարենպաստ պայմանների ստեղծումն է եղել ։ Այդ նպատակով մարտով հետախուզությունը ընթացել է ողջ ճակատով՝ գլխավոր հարվածի ուղղությունը թաքցնելու համար, որպես կանոն՝ հարձակողական գործողության սկսվելուց մեկ օր առաջ կամ մի քանի ժամ առաջ ։ Ընդ որում, առաջապահ գումարտակները գործել են զորամիավորման պաշտպանության ամբողջ գոտում՝ գլխավոր ուղղություններով նրանց ակտիվությունը գլխավոր հարվածային խմբավորումների համընդհանուր գրոհի վերածելու համար շահավետ պայմաններ ապահովելու նպատակով.
Ժամանակակից առանձնահատկություններ
Հայրենական դասական պատկերացումներով՝ մարտով հետախուզում իրականացնելու համար նշանակվում է ուժերի վերակարգ՝ ուժեղացված մոտոհրաձգային կամ տանկային գումարտակի (վաշտի) տեսքով, որի կազմի մեջ մտնում են հետախուզական պարեկախմբերը և գերեվարելու նպատակ հետապնդող հատուկ խմբավորումները, արժեքավոր փաստաթղթերի, մարտական տեխնիկայի և սպառազինության նմուշների, հատուկ հետախուզություն (հրետանային, ինժեներական և այլն) վարելու համար հետախուզական դիտորդները ։ Այդ կազմավորման գործողությունները կարող են զուգակցվել հրետանու և ավիացիայի հարվածներով  ։ Մարտով հետախուզության իրականացումը պետք է տեղի ունենա այն զորամասերի հրամանատարական կազմի անմիջական հսկողության ներքո, որի առաջնային հատվածի հատվածում այն իրականացվում է, իսկ հակառակորդի արձագանքի դիտարկումը պետք է իրականացվի բոլոր հետախուզական մարմինների կողմից՝ բոլոր հասանելի տեխնիկական միջոցների օգտագործմամբ  ։
Այլ պետությունների զինված ուժերում մարտով հետախուզությունը մարտավարական վարպետության կարևոր տարր է համարվում ։ Օրինակ, ԱՄՆ-ի ցամաքային զորքերում հետախուզական մարտեր ասելով հասկանում են զգալի ուժերի հարձակում, բայց սահմանափակ նպատակներով, ընդ որում՝ որպես առաջնային նպատակ դիտարկվում են  ՝
Ամերիկացի մասնագետները կարծում են, որ մարտով հետախուզությունը հնարավոր չէ վարել առանց դրա համար զգալի քանակությամբ ուժեր և կրակային միջոցներ հատկացնելու, որպեսզի նրանք կարողանան ստիպել թշնամուն ակտիվորեն և մասշտաբային արձագանքել՝ ցուցադրելով իրենց խմբավորումները, նրա մարտական կառուցվածքը, կրակային համակարգը և մարտի մեջ լրացուցիչ ուժեր մտցնելու պլանները ։ Նաև կարևորվում է ուժային ռեզերվները պատրաստ պահելու անհրաժեշտությունը, որոնք թշնամու պաշտպանության թույլ տեղամասերի հայտնաբերման դեպքում կկարողանան մարտի մեջ մտնելով  լոկալ հետախուզական գործողությունները անմիջապես վերածել համընդհանուր հարձակման ։
Վալյավա (գյուղ, Գորոդիշչեի շրջան)
Վալյավա (Валява), գյուղ Ուկրաինայի Չերկասիի մարզի Գորոդիշչեի շրջանում։
2010 թվականի տվյալներով Վալյավա գյուղում բնակվում էր մոտ 2 400 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 9455 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ախալքալաքի գավառ
Ախալքալաքի գավառ, վարչաքաղաքական միավոր Ռուսական կայսրության կազմում։ Ձևավորվել է 1874 թվականին՝ Թիֆլիսի նահանգի կազմում։ Գավառի կենտրոնը Ախալքալաք քաղաքն էր։
Ախալքալաքի գավառը հյուսիսից սահմանակցում էր Գորիի, արևմուտքից՝ Ախալցխայի, արևելքից՝ Բորչալուի գավառներին։ Հարավ-արևելքում Երևանի նահանգն էր, իսկ հարավում և հարավ-արևմուտքում Օսմանյան կայսրության սահմանը (1878 թվականից՝ Կարսի մարզ)։
Ներառում է հիմնականում ժամանակակից Սամցխե-Ջավախեթի մարզի հարավը (Ախալքալաք, Ասպինձա, Նինոծմինդա)։
Անվանում
«Ախալքալաք» անվանումը հասնում է ուշ միջնադար։ Վրացերեն թարգմանվում է որպես «նոր քաղաք» (ახალი, ախալի՝ նոր, ქალაქი, քալաքի՝ քաղաք)։ Պակաս հայտնի չէր նաև հենց հայկական՝ Նոր քաղաք անվանումը ։ Թեև քաղաքի տարածքում առաջին բնակավայրերի հիմնումը թվագրվում է 11-րդ դարի, բայց ինքնին անունը ավելի ուշ է թվագրվում։ Վրաց թագավորության անկումից հետո՝ 15-րդ դարում, այդ բնակավայրն ավերվել է և վերականգնվել որպես նոր քաղաք արդեն 16-րդ դարի վերջից։
Պատմություն
Ախալքալաքն ու Ախալցխան Ռուսական կայսրությանը միացել էր 1828-29 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի արդյունքում։ Նախկինում դրանք ամբողջությամբ եղել են օսմանահպատակ Իմերեթի թագավորության կազմում։ 1840 թվականին Վրացա-Իմերեթական նահանգի կազմում առանձնանում է Ախալցխայի գավառը՝ ներառելով Ջավախքը։ Վրացա-Իմերեթական նահանգը 1846 թվականին կիսվել էր Թիֆլիսի (1846-1918) և Քութայիսի (1846-1918) նահանգների։ Ախալցխայի գավառը բաժանվել էր Աբասթումանի և Խերթվիսի շրջանների՝ Քութայիսի նահանգի կազմում ։ Ախալցխայի գավառը կրկին վերակազմվել միայն 1867 թվականին՝ Քութայիսի նահանգից դուրս գալով ։ 1873 թվականին առանձնանում է Ախալքալաքի գավառը։
1918-1920 թվականներին Ախալքալաքի գավառը մտել է Վրաստանի դեմոկրատական հանրապետության մեջ, իսկ խորհրդայնացումից հետո՝ Կարսի պայմանագրով, այն պաշտոնապես տրվել է Վրացական ԽՍՀ-ին։
Բնակչություն
1897 թվականի մարդահամարի տվյալներով գավառի բնակչությունը 72,709 մարդ էր, որի ճնշող մեծամասնությունը հայեր էին (52539 մարդ), և գրեթե հավասար քանակությամբ, թաթարներ (6572 մարդ), վրացիներ (6448 մարդ), ռուսներ (5453 մարդ) և այլ ազգեր ։ Ախալքալաք քաղաքի բնակչությունը 1897 թվականին 5440 մարդ էր, որից 4136-ը հայեր էին, 703-ը՝ ռուսներ ։