cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սերգեյ Հարությունով
Կենսագրություն
Հեռանալով ճապոնական թեմայից և շրջվելով դեպի Կովկաս՝ Հարությունովը 1985 թվականից Ն. Ն. Միկլուխո-Մակլայի անվան Ազգաբանության և մարդաբանության ինստիտուտի Կովկասի բաժնի վարիչը ։ 1990 թվականի դեկտեմբերի 15-ին ընտրվել է ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամ պատմության բաժնում («ընդհանուր պատմություն» մասնագիտացմամբ)։ 1991-1997 թվականներին եղել է ՌԴ ԳԱ պատմության բաժամունքի ակադեմիկոս-քարտուղարի տեղակալը:Հարությունովը եղել է Ռուսաստանի Ազգաբանության և մարդաբանության ասոցիացիայի առաջին նախագահը (1990-1994)։ 2003 թվականի նոյեմբերին Հարությունովը, համագործակցելով Կովկասի ժողովուրդների միջազգային հետազոտական ինստիտուտի հետ, կազմակերպել և անցկացրել է Կովկասագիտության կոնգրեսը Նախաբինոյում։ Այս կոնգրեսում հնարավոր եղավ հավաքել հարյուրից ավելի ազգագրագետների, սոցիոլոգների, կրոնագետների Հյուսիսային և Հարավային Կովկասի բոլոր տարածաշրջաններից և ավելի քան 30 հյուրեր հեռավոր արտասահմանից։ Այդ աշխատանքներին մասնակցել են նաև Մոսկվայի և Պետերբուրգի տասնյակ գիտնականներ ։
Համացանցում գիտնականի կեղծանունը (մականունը) gusaba է, որը ճապոներենից թարգմանաբար նշանակում է «հիմարության կառքը քաշող» ։
Աշխատություններ
Հեղինակ է «Ճապոնացիների ժամանակակից կենցաղը», ռուսերեն, 1968 թվականին, «Սառուցյալ օվկիանոսի ափերի մոտ», ռուսերեն, 1984 թվականին, «Ժողովուրդներ և մշակույթներ. զարգացում և փոխազդեցություն», ռուսերեն, 1989 թվականին, և այլ երկերի։ 1983 թվականին Երևանում նրա հեղինակակությամբ և խմբագրությամբ հրատարակվել է «Կենսաապահովության մշակույթը և էթնոսը» աշխատությունը։ 1972 թվականից ազգագրության հատուկ դասախոսություններ է կարդում  նաև Երևանի պետական համալսարանում։
Սերգեյ Հարությունովը հեղինակ է 490-ից ավելի գիտական հրատարակությունների, այդ թվում` 15 մենագրություն (անհատական և համահեղինակությամբ)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ազգագրագետներ Կատեգորիա:Ռուս ազգագրագետներ Կատեգորիա:Ռուս պատմաբաններ Կատեգորիա:Ռուս հնագետներ Կատեգորիա:Խորհրդային պատմաբաններ Կատեգորիա:Ռուս արևելագետներ Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամներ Կատեգորիա:Կովկասագետներ Կատեգորիա:20-րդ դարի պատմաբաններ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ թղթակից անդամներ Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ Կատեգորիա:Խորհրդային հնագետներ Կատեգորիա:Խորհրդային արևելագետներ Կատեգորիա:Ռուս մարդաբաններ
Ալեքսանդր Արապով
Ալեքսանդր Վասիլևիչ Արապով, էրզիացի գրող, բանաստեղծ, լրագրող, թարգմանիչ , հեղինակ-կատարող։
Կենսագրություն
Ալեքսանդր Արապովը ծնվել է 1959 թվականի նոյեմբերի 1-ին, Մորդովիայի Չինդյանովո գյուղում։ 1964 թվականին ընտանիքը տեղափոխվեց Կաբաևո (Կոբալե վելե), մոր հայրենի գյուղ, որտեղ էլ անցել է բանաստեղծի մանկությունն ու պատանեկությունը։ Ալեքսանդրը 14 տարեկան էր, երբ Դուբենսկի «Նոր կյանք» շրջանային թերթում հրապարակվում է նրա առաջին բանաստեղծությունը։ Սկսնակ բանաստեղծը հավատալով իր ուժերին՝ սկսեց իր բանաստեղծությունները ուղարկել Մոսկվա։ Շուտով նրանք սկսեցին հրապարակվել «Պիոներ» ամսագրում, հնչեցին Համամիութենական ռադիոյի «Հասակակիցներ» հաղորդաշարում և «Երիտասարդություն» ռադիոկայանի ծրագրերում։
1977 թվականին Արապովը գերազանցությամբ ավարտեց Կաբաևոյի միջնակարգ դպրոցը և ընդունվեց Մորդովական պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետ։ Երրորդ կուրսից հետո տեղափոխվեց Մոսկվայի Մ. Վ. Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանի լրագրության ֆակուլտետ, որն ավարտեց 1983 թվականին։ Բանաստեղծը, լինելով Մոսկվայի համալսարանին կից «Լուչ» գրական միավորման անդամ, ձգտում էր բաց չթողնել ոչ մի կարևոր գրական իրադարձություն, հաճախում էր «Երիտասարդություն» ամսագրին կից գրական ստուդիա։ Արապովը ծանոթ է եղել Մոսկվայի Մ. Վ. Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանի պրոֆեսոր, բանաստեղծ և հայտնի գիտնական Էդուարդ Գրիգորևիչ Բաբաևի հետ։ Բուհն ավարտելուց հետո Արապովն աշխատել է «Մորդովական համալսարան» թերթի (ք. Սարանսկ) թղթակից, 1985-1989 թվականներին գրական աշխատակից։ 1989-2000 թվականներին եղել է «Սյատկո» ամսագրի պոեզիայի բաժնի խմբագիր, 2002 թվականից՝ ամսագրի գլխավոր խմբագիր ։
Արապովի կողմից ղեկավարվող «Սյատկո» ամսագիրը դարձավ էրզյան գրականության և մշակույթի քարոզչության կենտրոն։ Նրա էջերում տպագրվում էին գրողների ստեղծագործություններ, որոնք դառնում էին էրզյան և համառուսական գրականության սեփականությունը։ Բանաստեղծը մեծ ուշադրություն էր դարձնում երիտասարդ գրական կադերի վերապատրաստմանը։ Ալեքսանդր Արապովը գրում էր էրզյան և ռուսերեն լեզուներով։ 1994 թվականից Ռուսաստանի Գրողների միության անդամ էր ։ Արապովը համարվում էր «Од вий» Համառուսաստանյան ազգային երգի փառատոնի ժյուրիի մշտական անդամ։
Ստեղծագործություն
Արապովի քնարերգության մեջ առաջին պլան է մղվում իր խոսքի համար պատասխանատու լավատեսական կենսական պոեզիան։ Բանաստեղծն իր ստեղծագործություններում լուծում է կարևոր բարոյական խնդիրներ, գրում է բնության, սիրո, հարազատ եզերքի և շրջակա միջավայրին խնամքով վերաբերվելու մասին։
Երկեր
Բանաստեղծությունների գրքեր
Հրապարակումներ դասագիրք-քրեստոմատիաներում
Հրապարակումներ բանաստեղծական անթոլոգիաներում
Հրապարակումներ գրական-գեղարվեստական ալմանախներեում
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ Կատեգորիա:Մորդովացի գրողներ Կատեգորիա:Էրզիացի գրողներ Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ Կատեգորիա:Խորհրդային լրագրողներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ռուս գրողներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Նախագահ Զելենսկիի արտասահմանյան ուղևորությունների ցանկ
Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկիի արտասահմանյան ուղևորությունների ցանկը ներկայացնում է նրա նախագահության ընթացքում արտասահման կատարած բոլոր պաշտոնական այցերը (2019 թվականի մայիսի 20-ից մինչ այժմ)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի արտաքին հարաբերություններ Կատեգորիա:Վոլոդիմիր Զելենսկու արտասահմանյան այցեր
Գեյշայի հուշերը
Սյուժե
Ֆիլմի գործողություններն սկսվում են 1930-ական թվականներին։ Ճապոնացիների աղքատ ընտանիքի հայրը վաճառում է իր երկու դուստրերին։ Նրանցից մեկին՝ Չիյոյին, տալիս են գեյշաների տանը որպես ծառա, իսկ ավագը՝ Սացուն, ընկնում է մարմնավաճառների մոտ։ Որոշ ժամանակ անց քույրերին հաջողվում է հանդիպել, և Սացուն Չիյոյին համոզում է փախչել։ Սակայն Չիյոն չի կարողանում փախչել, և Սացուն միայնակ է հեռանում քաղաքից։ Նրանք այլևս երբեք չեն հանդիպում։
Չիյոն արժանանում է գեյշաներից մեկը զայրույթին, որն ամեն կերպ փորձում է վնաս հասցնել աղջկան։ Նրա, ինչպես նաև փախչելու անհաջող փորձի պատճառով Չիյոն ապագա գեյշաների խմբից տեղափոխվում է ծառաների խումբ և ստիպված է աշխատել այնքան, որ փոխհատուցի իր համար կատարված ծախսերը։
Մի քանի տարի անց գեյշաների տանը հայտնվում է հայտնի գեյշա Մամեհան և Չիյոյին վերցնում իր մոտ սովորելու։ Նա մի քանի ամսվա ընթացքում Չիյոյին սովորեցնում է այն ամենը, ինչ ուրիշները յուրացնում են տարիների ընթացքում։ Աղջիկն ստանում է նոր անուն՝ Սայուրի։ Նա հաջողության է հասնում իր գործում, սակայն վերջնական նպատակը գեյշաների տան տիրուհու ժառանգը դառնալն է, իսկ դրա համար նա պետք է դառնա քաղաքի ամենահայտնի գեյշան։
Սայուրիի կուսության աճուրդի (միձուագե) արդյունքում հավաքվում է ռեկորդային գումար՝ 15000 յեն, ինչը փոխհատուցում է նրա բոլոր ծախսերը։ Գեյշաների տան տիրուհին հայտարարում է, որ որդեգրում է Սայուրիին՝ իր ժառանգը դարձնելով նրան և ոչ թե Փամփկինին (թարգմանաբար՝ Դդում), որը մեծացել է գեյշաների տանը Սայուրիի հետ միասին և դարձել այդ տան ավելի փորձառու գեյշայի՝ Հացումոմոյի «կրտսեր քույրը»։
Գեյշա դառնալուց հետո Սայուրին մի քանի անգամ տեսնում է նույն երիտասարդ տղամարդուն, սակայն ոչնչով ցույց չի տալիս, որ հիշում է նրան։ Սայուրիի առջև բացվում են հիանալի հեռանկարներ, սակայն սկսված պատերազմի պատճառով նա ստիպված է լինում հեռանալ լեռները, որտեղ բրինձ է աճեցնում, շոր կվանում և այլն։
Մի քանի տարի անց Սայուրիի մոտ է գնում Նոբուն՝ ծանոթ ճապոնացի գործարարը, և խնդրում օգնել մի գործում. պետք էր Սայուրիի հմայքը, որպեսզի ազդեն ամերիկացիների վրա, որոնցից կախված էր շահավետ պայմանագրի կնքումը։ Իմանալով, որ հանդիպմանը պետք է ներկա գտնվի նաև Նախագահը, Սայուրին համաձայնում է։ Նա գտնում է Փամփկինին, որը պատերազմի ընթացքում և դրանից հետո զվարճացնում էր ամերիկացի զինվորներին, և նրանք գնում են միասին։
Այդ դեպքից հետո Սայուրին մտածում է, թե ընդմիշտ կորցրել է Նախագահին։ Նա մեկնում է իր հայրենիք՝ Յորոյդո, որտեղ Նախագահի նվիրած թաշկինակը նետում է ծովը։ Նա շարունակում է աշխատել որպես գեյշա։ Նոբուի կազմակերպած հանդիպման ժամանակ նա կրկին տեսնում է Նախագահին։ Վերջինս պատմում է, որ Նոբուն իմացել է ամերիկացու հետ պատահած դեպքի մասին և այլևս չի ցանկանում տեսնել Սայուրիին։ Սայուրին ասում է, թե իրեն ներում չկա, սակայն Նախագահը կարծում է, թե ինքը պետք է ներողություն խնդրի և պատմում է Սայուրիին, որ ինքն է Մամեհային ուղարկել, որ իր հովանու տակ վերցնի աղջկան։ Նա խոստովանում է, որ հանուն Նոբուի, որին դուր էր գալիս Սայուրին, ինքը լռել է իր զգացմունքների մասին։ Սայուրին խոստովանում է, որ գեյշա դարձել է նրա կողքին լինելու համար։
Արձագանքներ
Ֆիլմն արժանացել է մեծ մասամբ բացասական արձագանքների։ Չինաստանում և Ճապոնիայում այն ենթարկվել է խիստ քննադատության փաստացի սխալների և դերասանական կազմի համար։ Rotten Tomatoes կայքում ֆիլմի վարկանիշը կազմել է 35 %, Metacritic կայքում՝ 54/100 ։
Արևմտյան մեկնաբանություններ
Բրիտանիայում ֆիլմն ստացել է տարբեր գնահատականներ։ New Statesman-ը քննադատել է սցենարը նրա համար, որ «Հացումոմոյի հեռանալուց հետո ֆիլմը կորցնում է իմպուլսն ու վերածվում փոխվող պատկերների շարքի», ինչպես նաև նրա հաամր, որ ֆիլմը «չի հետևում գրքին, այլ վերածվում է օճառային օպերայի» ։ The Journal-ը գովել է Ցզիին «անմեղության ու անպաշտպանության ստեղծած կերպարի համար», սակայն նշում է, որ «չափազանց շատ զգացմունքներ են հերոսները թաքցնում սպիտակ ներկի ու դիմակի տակ» ։ Լոնդոնյան The Evening Standard-ը «Գեյշայի հուշերը» ֆիլմը համեմատում է «Մոխրոտի» հետ և նշում, որ «Գուն Լին կարող է լինել անհաջողակ սյուժեում, սակայն հենց նա է փրկում ֆիլմը» ։ Տասնութ օր անց The Evening Standard-ը ֆիլմն ընդգրկել է լավագույնների ցանկում ։
Դերասանական կազմի քննադատություն
Ասիայում նույնպես կարծիքները տարբեր են եղել։ Չինացիներն իրենց վիրավորված են զգացել այն բանի համար, որ չինուհիները մարմնավորել են «մարմնավաճառների», իսկ Չինաստանի կառավարությունն արգելել է ֆիլմը նմանատիպ ասոցացումների պատճառով ։ Սխալի պատճառը, ի թիվս այլոց, եղել է ճապոներեն «գեյգի» (芸妓) բառը, որ Կանսայում նշանակում է գեյշա։ Երկրորդ հիերոգլիֆը ճապոներենում կարող է նշանակել ինչպես գեյշա, այնպես էլ յուդզյո՝ մարմնավաճառ, սակայն չինարենում ունի միայն երկրորդ նշանակությունը։ Թարգմանիչները պահպանել են ճապոներեն անվանումը և չեն թարգմանել այն չինարեն (艺伎 կամ 藝伎 բառը չինարեն նշանակում է գեյշա)։ Ճապոնացիները կամ բացասաբար են արտահայտվել ֆիլմում չինուհիների նկարահանելու վերաբերյալ, կամ էլ պաշտպանել են Քեն Վատանաբեի տեսակետը. «Տաղանդն ավելի կարևոր է ազգությունից» ։
Չժան Ցզիին ասել է. Անկախ այն բանից, թե դերասանները եղել են ճապոնացիներ, չինացիներ կամ կորեացիներ, նրանք պատկերացում չեն ունեցել գեյշայի աշխատանքի մասին։ «Գեյշայի հուշերը» չի նախատեսվել որպես վավերագրական ֆիլմ։ Չինական թերթը գրել է, թե նախապատրաստման համար վեց շաբաթը ոչ հարգալից վերաբերմունք է մշակույթի նկատմամբ։ Դա նույնն է, եթե պնդենք, թե իբր գողի դեր կատարելու համար պետք է թալանել մի քանի մարդու։ Ինձ թվում է, որ Ճապոնիայի ու Չինաստանի միջև եղած պատմական լարվածությունն է բացասական արձագանքների իրական պատճառներից մեկը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:2005 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:Ճապոներեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան վեպերի էկրանավորումներ Կատեգորիա:Columbia Pictures ֆիլմեր Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիր ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռոբ Մարշալի ֆիլմեր Կատեգորիա:Amblin Entertainment ֆիլմեր Կատեգորիա:Spyglass Entertainment ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1940-ականներին Կատեգորիա:Ամերիկյան մելոդրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:2000-ականների դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան պատմական ֆիլմեր Կատեգորիա:2000-ականների պատմական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասին Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1930-ականներին Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոէպոպեաներ Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1920-ականներին Կատեգորիա:2000-ականների ռոմանտիկ դրամա ֆիլմեր
Ստարոմույնակովո
Ստարոմույնակովո (Старомуйнаково, Ҡарт Муйнаҡ), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ուչալինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 270 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ուչալինսկի շրջանի բնակավայրեր
Տրունաևո (գյուղ, Դուխովշչինսկի շրջան)
Տրունաևո (Трунаево), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Դուխովշչինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 46 մարդ։
Վանիկ Ասատրյան
Վանիկ Խաչիկի Ասատրյան, Հայաստանի պետական գործիչ, Հայաստանի Լոռու մարզպետի տեղակալ։
Տրունաևո (գյուղ, Դուխովշչինսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Դուխովշչինսկի շրջանի բնակավայրեր
Վանիկ Ասատրյան
Աշխատանքային գործունեությունը
Ամուսնացած է, ունի չորս զավակ։ 2002 թվականից Հայաստանի կուսակցության անդամ է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ՀՀ պետական գործիչներ Կատեգորիա:1956 ծնունդներ Կատեգորիա:Հունվարի 31 ծնունդներ Կատեգորիա:Սպիտակ քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:ՀՀԿ անդամներ Կատեգորիա:Սպիտակի քաղաքապետեր Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ
Հյուսիսային Իրանի խանություններ
Հյուսիսային Իրանի խանություններ (թուրքական քարոզչության արդյունքում երբեմն սխալմամբ օգտագործվում է ադրբեջանական խանություններ անվանումը) 50-70 տարի (1747-1828) թյուրքախոս հարստությունների կողմից ղեկավարվող մուսուլմական ավատատիրական տիրույթներ էին Անդրկովկասում, ավելի կոնկրետ՝ Հայաստանի, Ադրբեջանի և Արցախի Հանրապետությունների տարածքներում, և Իրանի հյուսիսում՝ այժմ այսպես կոչվող «Իրանական Ադրբեջանում» ։ Ադրբեջանցիները հավակնում են այդ խանությունները համարել իրենցը՝ պատճառաբանելով, որ դա Ադրբեջանի պատմության ավատատիրական մասնատվածության փուլն է եղել, երբ երկիը բաժանված է եղել 20-ից ավելի խանությունների։ Միջնադարում այս փուլը ունեցել են բազմաթիվ պետություններ։ Դա մի գործընթաց է, երբ հիմնական, գոյություն ունեցող պետությունը բաժանվում է մանր մասերի, քանի որ կենտրոնական ղեկավարությունը թուլանում է։ Այդպիսի փուլ եղել է Հայաստանում, երբ առաջացել են կիսանկախ Վասպուրականը, Կարսը, Լոռին, Սյունիքը, Արցախը, Տարոնը։ Ավատատիրական մասնատվածության վառ օրինակ են Գերմանիան և Իտալիան, որոնք այդ վիճակում մնացին երկար դարեր՝ մինչև 19-րդ դարի վերջին քառորդը։ Սակայն Ադրբեջանի պարագայում սա չի կարող կիրառվել առնվազն 4 պատճառով.
Հյուսիսային Իրանի խանությունները առաջացել են հիմնականում 1747 թվականին՝ նախկին պարսկական 4 կուսակալությունների կամ բեկլարբեկությունների (Երևան, Ղարաբաղ կամ Գանձակ, Շամախի, Թավրիզ) տարածքում՝ Նադիր շահի մահից հետո։ Ընդ որում, առաջին երեք կուսակալություններից առաջանում են Արևելյան Հայաստանի և մնացյալ Անդրկովկասի 10 խանությունները, իսկ Թավրիզի կուսակալությունից՝ Հյուսիսային Իրանի տարածքների 10 խանությունները։ Խանությունները գոյատևել են քիչ թե շատ որպես կիսանկախ միավորներ մոտ կես դար՝ մինչև 1795 թվականը։ Աղա Մահմադ խան Ղաջարիի՝ խաների դեմ ուղղված պատժիչ արշավանքից հետո խանությունները մտնում են Շահական Պարսկաստանի կազմի մեջ, ապա հյուսիսային վերոնշյալ 10 խանությունները 1804 թվականից սկսած անցնում են Ռուսական կայսրությանը։
Թյուրքական ցեղերից բացի առանձին խանությունների բնակչության զգալի մասը կազմում էին տարածաշրջանի բնիկ ժողովուրդները՝ հայերը, վրացիները, քրդերը (այդ թվում եզդիները), ասորիները, թալիշները, թաթերը, ուտիները, լեզգիները, դաղստանյան տարբեր ժողովուրդներ՝ ավարները և այլք ։ Նրանցից հայերը և վրացիները ունեին ավելի կիսանկախ կարգավիճակ. դեռ շարունակում էին գոյատևել նախկին Վրաստանի թագավորության բեկորներից մեկը՝ Քարթլի-Կախեթի թագավորությունը, իսկ Արցախում ՝ Խամսայի մելիքությունները։
Արևելյան Հայաստանի և Անդրկովկասի տարածքում
Այսպիսով, Արաքս գետից հյուսիս գտնվող երեք կուսակալությունները բաժանվում են 12 մանրումիջին խանությունների։ Երևանի կուսակալությունից առաջանում է 2, Գանձակի կամ Ղարաբաղի կուսակալությունից՝ 2, Շամախու կուսակալությունից՝ 7 խանություն։ Նախկինում Թավրիզի կուսակալությանը պատկանող հողերի վրա ձևավորվեց Թալիշի խանությունը։ Մոտավորապես նույն ժամանակ խանությունների տարածքում առաջացան մի քանի ինքնիշխան թյուրքական սուլթանություններ։ Այդպես Երևանի խանությունից անջատվել էր Շորագյալի սուլթանությունը (Շիրակ), իսկ Վրացական թագավորությանը երբեմն անհնազանդություն էին ցույց տալիս Ղազախի կամ Շամշադինի սուլթանությունը (Տավուշ) և Բորչալուի սուլթանությունը (Լոռի)։ Գանձակի խանության տարածքում առաջացել էր Արեշի սուլթանությունը։
Հյուսիսային Իրանի տարածքում
Հյուսիսային Իրանը կամ Ատրպատականը, որ ներկայացված էր որպես Թավրիզի կուսակալություն, բաժանվում է ևս 10 խանությունների։ Դրանք էին՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի պատմություն * Կատեգորիա:19-րդ դարը Հայաստանում Կատեգորիա:Արևմտյան Ասիայի նախկին պետություններ
Անդերթեյքեր
Մարկ Ուիլիամ Քելուեյ (Mark William Callaway, ), առավել հայտնի Անդերթեյքեր (The Undertaker, թարգ․՝ գերեզմանափոր կամ դագաղագործ) ռինգային անվամբ, ամերիկացի նախկին պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկ (ռեստլեր), WWE փառքի սրահի անդամ (2022)։ Շուրջ 30 տարի՝ 1990 թվականից մինչև 2020 թվականը, հանդես է եկել «WWF/E» կազմակերպությունում։
Մասնագիտական կարիերան Քելուեյն սկսել է 1984 թվականին՝ ելույթներ ունենալով «World Class Championship Wrestling» (WCCW) կազմակերպությունում։ 1989-1990 թվականներին «World Championship Wrestling» (WCW) կազմակերպությունում «Դաժան» Մարկ Կալուս ("Mean" Mark Callous) անվամբ հանդես գալուց հետո 1990 թվականին Քելուեյը նոր պայմանագիր է կնքել «World Wrestling Federation»-ի (WWF, այժմ՝ WWE) հետ։ Անդերթեյքերի կերպարում 1991 թվականին Հալկ Հոգանին WWF չեմպիոնական գոտու տիտղոսային մարտում պարտության մատնելուց ի վեր Քելուեյն ընդգրկվել է ընկերության առավել ուշագրավ սյուժեներում ։
Անդերթեյքերի կերպարը ներկայացվում է որպես մակաբրային էությամբ զարհուրելի և մռայլ անձ, ով աչքի է ընկնում իր սարսափեցնելու մարտավարություններով և ենթադրաբար սնուցված է որոշակի գերբնական հատկություններով։ Ավելի ուշ Քեյնը ներկայացվում է որպես Անդերթեյքերի արյունակից եղբայր (քեյֆեբ)։ Տարիների ընթացքում եղբայրներն ունեցել են ինչպես հիշվող հակամարտություններ, այնպես էլ հաջող թիմային ելույթներ («Կործանման եղբայրներ» թիմում)։ Ինչպես ռեստլինգի արդյունաբերությունում, այնպես էլ դրանից դուրս Անդերթեյքերը մեծապես հայտնի էր «WWE»-ի այցեքարտային՝ «Ռեսլմանիա» փեյ-փեր-վյու (ՓՓՎ) շոուներում ունեցած աննախադեպ 21 հաղթական ելույթների շարանով, որն ընդհատվել է «Ռեսլմանիա XXX»-ին (2014)՝ Բրոկ Լեսնարի դեմ կրած պարտությամբ։ Մարզական կարիերայում Քելուեյն ութ անգամ ճանաչվել է աշխարհի չեմպիոն, այդ թվում՝ չորս անգամ նվաճելով WWF/E, երեք անգամ՝ Աշխարհի ծանրքաշային, և մեկ անգամ՝ USWA աշխարհի ծանրքաշային չեմպիոնական տիտղոսները։ Ծանրքաշային տիտղոսներից զատ, վեց անգամ ճանաչվել է WWE թիմային վարկածով չեմպիոն, մեկ անգամ՝ WWE հարդքոր չեմպիոն, ինչպես նաև հաղթանակ տարել 2007 թվականի «Թագավորական մարտ» մրցույթում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1965 ծնունդներ Կատեգորիա:Մարտի 24 ծնունդներ Կատեգորիա:Ամերիկացի պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտիկներ Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:Գինեսի գրքի ռեկորդակիրներ
Սեն Լուե սյուր Սել
Սեն Լուե սյուր Սել (Saint-Louet-sur-Seulles), համայնք Ֆրանսիայի Ստորին Նորմանդիա մարզի Կալվադոս գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 182 մարդ, բնակչության խտությունը` 42.03 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4.33 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 230 կմ արևմուտք, Կան քաղաքից` 24 կմ հարավ-արևմուտք։
Բնակչություն
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 107 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 89-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 18։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 83,2 %։ 89 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 86 անձ (48 տղամարդ և 38 կին)։ Գործազուրկ են եղել 3 անձ (0 տղամարդ և 3 կին)։ 18 անաշխատունակներից 6-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 6-ը` թոշակառուներ, իսկ 6-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Ֆեդերիկո Ալվարես
Ֆեդերիկո (Ֆեդե) Ալվարես (Federico «Fede» Álvarez, ), ուրուգվայցի կինոռեժիսոր, պրոդյուսեր և սցենարիստ, որը առաջին հերթին հայտնի է «Չարագուշակ մեռելները։ Սև գիրքը» և «Մի՛ շնչիր» ֆիլմերով, ինչպես նաև «Խուճապային հարձակում» (Ուրուգվայի մայրաքաղաք նեխուժող հսկայական ռոբոտների մասին) կարճամետրաժ ֆիլմով։
Կարիերա
Ֆեդերիկոն ուրուգվայցի գրող, լրագրող և պատմության պրոֆեսոր Լուսիանո Ալվարեսի որդին է ։
23 տարեկան հասակում իր զուգընկեր Կլաուդիա Աբենդի հետ նկարահանել է իր առաջին 12 րոպեանոց «Los pocillos» ֆիլմը։ 2009 թվականին Ալվարեսը նկարահանել և YouTube-ում տեղադրել է իր «Խուճապային հարձակում» կարճամետրաժ ֆիլմը: Մի քանի շաբաթ անց Ֆեդերիկոն պայմանագիր է կնքել «Ghost House Pictures» կինոընկերության հետ ։
«Ես տեսանյութը տեղադրել եմ հինգշաբթի օրը, իսկ երկուշաբթի օրը իմ էլեկտրոնային փոստը լի էր հոլիվուդյան ստուդիաների նամակներով։ Ես պարզապես ցնցված էի» ։ Նրանց առաջին համագործակցությունը «Չարագուշակ մեռյալները։ Սև գիրքը» ֆիլմն է, որը մեծ հաջուղություն է ունեցել՝ միայն ամերիկյան վարձույթում՝ հավաքելով ավելի քան 50 միլիոն դոլար (ընդամենը 97 )՝ ունենալով 17 միլիոն բյուջեի դեպքում ։ «Չարագուշակ մեռյալների» թողարկումից հետո Ալվարեսը խոստովանել է, որ չի պատրաստվում մի քանի սիքվելներ անել, բայց դրա փոխարեն երկու տարի անց սկսել է աշխատել «Մի՛ շնչիր» ցածր բյուջեով թրիլլերի վրա, որն թողարկվել է 2016 թվականի մարտին և նույնպես դրական արձագանքներ է ստացել թե՛ հանդիսատեսի, թե՛ մասնագետների կողմից ։ Ֆեդը խոստովանել է, որ իրեն առաջարկել են համագործակցել Marvel Studios-ի հետ, սակայն մերժել է։ Նա այդ ամենն բացատրել է իր մտավախությամբ, որ ստիպված պետք է նկարահանի այն, ինչ ուզում է ստուդիան, այլ ոչ թե ինքը ։ Բացի այդ, վերջերս հայտնի է դարձել, որ ռեժիսորին առաջարկել են գլխավորել շվեդացի գրող Դավիթ Լագերկրանցու համանուն վեպի հիման վրա նկարահանված «Մի աղջիկ, որը խճճվել էր սարդոստայնում» նախագիծը: Ֆիլմը ռեժիսոր Դևիդ Ֆինչերի կողմից 2011 թվականին նկարահանած «Վիշապի դաջվածքով աղջիկը» ֆիլմի շարունակությունն է:
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սցենարիստներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Կինոռեժիսորներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ուրուգվայցիներ Կատեգորիա:Կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Սցենարիստներ
Սիլվիա Վրետհամար
Եվա Սիլվիա Վրետհամար (Eva Sylvia Vrethammar, ), շվեդ փոփ և ջազ երգչուհի։
Կենսագրություն
Սիլվիա Վրետհամարը ծնվել է Ուդևալա քաղաքում՝ Հարալդայի և Բիտտի Բրետհամերովի ընտանիքում։ Նրա մայրը եղել է դաշնամուրի ուսուցչուհի։
Սիլվիա Վրետհամարի ամենահայտնի երգը «Y Viva España» (1974) երգն է, որը 1974 թվականի սեպտեմբերին UK Singles Chart-ում հասել է #4 հորիզոնական։ Սինգլը տարածվել է ավելի քան միլիոն օրինակով և դարձել «ոսկյա»։ Մեծ Բրիտանիայում երգչուհին հայտնի էր որպես Սիլվիա։
Սիլվիա Վրետհամարը հինգ անգամ մասնակցել է շվեդական Melodifestivalen-ին (Եվրատեսիլ մրցույթի նախընտրական փուլ)․ 2012 թվականին «Hon är en annan nu» երգով, իսկ 2013 թվականին, որտեղ երգել է կիսաեզրափակչում, կատարել է «Trivialitet» երգը և զբաղեցրել յոթերորդ հորիզոնականը։
Ծանոթագրություն
Կատեգորիա:Շվեդ երգչուհիներ Կատեգորիա:Շվեդ երաժիշտներ
Impact Wrestling
«Impact Wrestling» (ձևավորված՝ IMPACT! Wrestling), պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտի (ռեստլինգ) ամերիկյան մասնավոր ընկերություն (պրոմոշեն)։
Ստեղծվել է ռեստլեր Ջեֆ Ջարեթի և վերջինիս հոր՝ Ջերրի Ջարեթի կողմից։
2002 թվականին «Panda Energy International» կազմակերպությունը ձեռք է բերում «TNA»-ի բաժնետոմսերի մեծամասնական փաթեթը ։ Նախագահի ներկայիս պաշտոնը զբաղեցնում է գործարար Դիքսի Կարտերը ։
Կորպորատիվ գրասենյակը տեղակայված է ԱՄՆ Թենեսի նահանգի Նեշվիլ քաղաքում։ Հիմնադրման ժամանակ կրել է «NWA Total Nonstop Action» անվնաումը՝ հանդիսանալով «National Wrestling Alliance» (NWA) համազգային ռեստլինգ ցանցի ստորաբաժանումներից։ «NWA»-ի կազմից անջատվել է 2004 թվականին՝ մինչև 2007 թվականը բացառիկ իրավունքով օգտագործելով NWA ծանրքաշային և թիմային չեմպիոնական տիտղոսները ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտի կազմակերպություններ ԱՄՆ-ում Կատեգորիա:2002 հիմնադրված ընկերություններ
Բերմիշտ
Բերմիշտ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Մարդինի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Քոզան Արևմտյան
Քոզան Արևմտյան, գավառակ Կիլիկիայում, Ադանայի նահանգի Քոզանի գավառում։
Զբաղեցնում էր Բերելից մինչև Սիս քաղաքն ընկած տարածքը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կիլիկիայի գավառներ
Das Modell
Das Modell («Մոդել»), գերմանական Ռամշթայն խմբի հինգերորդ սինգլն է, թողարկվել 1997 թ. նոյեմբերի 23-ին Motor Music լեյբլի կողմից Kraftwerk խմբի «The Model» երգի կավեր-կատարումն է ։ Երգը կատարվել է միայն մեկ անգամ՝ 1998 թ. հոկտեմբերի 23-ին Սենտ-Լուիսում, ԱՄՆ, «Family Values Tour» փառատոնի ժամանակ ։ Սինգլում թողարկվել է նաև նախկինում ևս չթողարկված «Kokain» երգը ։
Ծանոթագրություններ
Das Model Das Model
(6862) Վիրջիլիոմարկոն
(6862) Վիրջիլիոմարկոն (Virgiliomarcon), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1991 թվականի ապրիլի 11-ին Սան Վիտորե աստղադիտարանի կողմից Բոլոնիայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,173497 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 3,1144 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,2326 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2064,93 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,17434 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 12,1° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1991 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Սան Վիտորե աստղադիտարանի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Տրունովո (գյուղ, Յարցևսկի շրջան)
Տրունովո (Труново), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Յարցևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 9 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Յարցևսկի շրջանի բնակավայրեր
Շումեյկով
Շումեյկով (Шумейків), գյուղ Ուկրաինայի Չեռնիգովի մարզի Բախմաչի շրջանում։
2006 թվականի տվյալներով Շումեյկով գյուղում բնակվում էր 144 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 320 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Չեռնիգովի մարզի Բախմաչի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Էտիեն Այդու
Էտիեն Այդու (Իշթվան Հայդու, Hajdú István Étienne Hajdú; ), ֆրանսիացի ճարտարապետ, գրաֆիկ, գրքեր նկարազարդող։ Պատկանում է Փարիզի դպրոցին ։
Կենսագրություն
Էտիեն Այդուն ծնվել է 1907 թվականի օգոստոսի 12-ին, Ռումինայի Տրանսիլվանիա պատմական շրջանում։ 1927 թվականին սովորել է Վիեննայի գեղարվեստի դպրոցում, նույն թվականին տեղափոխվել է Ֆրանսիա, սովորել է Գրանդ Շոմիեր ակադեմիայում Էմիլ Անտուան Բուրդելի մոտ։ 1930 թվականին ստացել է ֆրանսիական քաղաքացիություն ։
Կարիերա
1930-ական թվականներին Էտիենն Այդուն գաղթում է Փարիզ, որտեղ դառնում է հունգարական գեղարվեստի ոլորտի անդամ։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
Էտիեն Այդուն դառնում է ֆրանսիական դիմադրության շարժման ակտիվ գործիչ։ Նրա հետ միասին դիմադրում էին նաև բազմաթիվ հունգարացիներ, այդ թվում նաև արվեստագետներ, գրողներ և այլ մարդիկ։ Շատերը պայքարում էին Փարիզի սահմաններից դուրս, քանի որ օտարները պաշտոնապես տարհանվել էին 1939 թվականի սեպտեմբերի պատերազմի սկսվելուց հետո։
Ստեղծագործություններ
Իր առաջին անհատական ցուցահանդեսը կազմակերպել է 1939 թվականին, Փարիզում՝ Ժաննա Բյուշեի պատկերասրահում (Արփադ Սենեշեմի և Մարիա Վիեյրա դա Սիլվայի հետ միասին)։ Էտիենը զբաղվել է նաև Պիեռ Լեկյուիրի, Ժան Դյուպենի և այլ հեղինակների գրքերի ձևավորմամբ։
Ճանաչում
1965 թվականին արժանացել է Հյուսիսային Հռենոս-Վեսթֆալիայի նկարչական պարգևի։ 1993 թվականին «Ֆրանսիայի ազգային մեծ պարգև» մրցանակին, իսկ 1996 թվականին Ֆրանսիայի ազգային շքանշան Պատվավոր Լեգեոնի շքանշանին։
Վախճան
Էտիեն Այդուն մահացել է Ֆրանսիայի Բանյո քաղաքում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նկարիչներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ճարտարապետներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրաֆիկներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քանդակագործներ
Իգոր Բենեդեյչիչ
Խաղացել է «Օլիմպիա» (Լյուբլյանա) և «Կոպեր» ակումբներում, ինչպես նաև Սլովենիայի ազգային հավաքականում։ 2018 թվականին եղել է Սլովենիայի հավաքականի ժամանակավոր մարզիչը։
Ակումբային կարիերա
Մեծահասակների ֆուտբոլում Իգոր Բենեդեյչիչի նորամուտը կայացել է 1991 թվականին «Կոպեր» ակումբի կազմում, որտեղ անցկացրել է մեկ մրցաշրջան՝ մասնակցելով առաջնության 33 հանդիպման ։
Նրա խաղը գրավել է «Օլիմպիա» (Լյուբլյանա) ակումբի մարզչական շտաբի ներկայացուցիչների ուշադրությունը, որին նա միացել է 1992 թվականին ։ Լյուբլյանայի թիմում նա անցկացրել է իր խաղային կարիերայի հաջորդ հինգ մրցաշրջանները ։ Լյուբլյանայի «Օլիմպիայում» անցկացրած ժամանակի մեծ մասը թիմի հիմնական կազմի խաղացող էր։
1997-1999 թվականներին Իգորը խաղացել է խորվաթական «Ռիեկա» և սլովենական «Կորոտան» ակումբներում։
1999 թվականին վերադարձել է «Կոպեր» ակումբ, որի կազմում խաղացել է 5 մրցաշրջան։ Պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլային կարիերան ավարտել է 2004 թվականին ։
Ելույթներ ազգային հավաքականում
1992 թվականին Իգորն իր նորամուտն է նշել Սլովենիայի ազգային հավաքականի պաշտոնական խաղերում։ Հավաքականում իր 7-ամյա կարիերայի ընթացքում նա անցկացրել է 8 հանդիպում երկրի հիմնական թիմի մարզաշապիկով՝ դառնալով 1 գոլի հեղինակ ։
Մարզչական կարիերա
Իգոր Բենեդեյչիչը մարզչական կարիերան սկսել է 2008 թվականին՝ կարճ ընդմիջումից հետո վերադառնալով ֆուտբոլ և գլխավորելով «Ինտերբլոկ» ակումբի մարզչական շտաբը ։
Հետագայում նա 2013-2018 թվականներին մարզել է տարբեր տարիքային խմբերի Սլովենիայի երիտասարդական հավաքականները ։ 2018 թվականին նա կարճ ժամանակ եղել է երկրի ազգային հավաքականի գլխավոր մարզչի պաշտոնակատար, որը նրա ղեկավարությամբ անցկացրել է երկու հանդիպում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սլովենացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Սլովենիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ռիեկայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Սլովենիայում ծնվածներ Կատեգորիա:Ապրող անձինք Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ
Դինարյան բարձրավանդակ
Դինարյան բարձրավանդակ, բարձրավանդական Բալկանյան թերակղզու հյուսիս-արևմուտքում՝ Սլովենիայում, Խորվաթիայում, Բոսնիա և Հերցեգովինայում, Սերբիայիում, Չեռնոգորիայում, Կոսովոյում և Ալբանիայում։ Ձգվում է Յուլիական Ալպերից մինչև Դրին գետը։ Երկարությունը շուրջ 650 կմ է, լայնությունը մինչև 230 կմ։
Գերակշռում են միջին բարձրության լեռները։ Առավելագույն բարձրությունը 2694 մ է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եվրոպայի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Սլովենիայի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Խորվաթիայի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Սերբիայի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Չեռնոգորիայի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Կոսովոյի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Ալբանիայի աշխարհագրություն
Ժողովածու (3194)
Ժողովածու (3194), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 3194 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1676 թվականին Աղարիա գրչի կողմից Նոր Ջուղայում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 14.7×10 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 303 թերթից։ Գրված է միասյուն, բոլորգրով։ Ունի լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Պահպանակը ունի 6 էջ, գրված է՝ մագաղաթիի վրա՝ բոլորգրով և նոտրգրով։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ, կազմողի մակագրությամբ, աստառը՝ շերտազարդ կտավ։ Հիշատակարաններ գրչի՝ կազմ Ա, 158ա, 293ա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Ստարոմունասիպովո
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 732 մարդ։
Սովորական իգուանա
Սովորական իգուանա կամ կանաչ իգուանա (Iguana iguana), իգուանանմանների ընտանիքին պատկանող բուսակեր խոշոր մողես է, որը վարում է ցերեկային կենսակերպ։ Բնակվում է Կենտրոնական և Հարավային Ամերիկայում։ Առաջնային բնական արեալը ընդգրկում է Մեքսիկայից հարավ՝ դեպի Բրազիլիա և Պարագվայ ընկած զգալի տարածքները, ինչպես նաև Կարիբյան ծովի կղզիները։ Բացի այդ, որոշ պոպուլյացիաներ, որոնց նախնիները ընտանի կենդանիներն էին, ձևավորվել են ԱՄՆ-ի որոշ տարածքներում՝ Ֆլորիդայի հարավում (ներառյալ Ֆլորիդա-Քեյս կղզին), Հավայան կղզիներում և Տեխասի Ռիո-Գրանդե գետի հովտում։
Ստարոմունասիպովո
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բուրզյանսկի շրջանի բնակավայրեր
Սովորական իգուանա
Հասուն առանձնյակների մարմնի երկարությունը՝ քթից մինչև պոչի ծայրը, սովորաբար չի գերազանցում 1,5 մետրը, թեպետ պատմության մեջ հայտնի են առանձնյակներ, որոնք ունեցել են 2 մ-ից ավել երկարություն և 8 կգ քաշ ։ Շնորհիվ վառ գունավորման, հանգիստ բնավորության և հաշտակեցության, սովորական իգուանաները հաճախ դառնում են ընտանի կենդանիներ։ Բայց և այնպես, նրանց խնամակալելը պահանջում է ճիշտ և մաքուր խնամք․ պահանջների մեջ են՝ հատուկ սարքավորված տերարիում՝ մեծ տարածքով, նորմալ խոնավության, ջերմաստիճանի և լուսավորման առկայություն։
Դասակարգում և անվանակարգ
Սովորական իգուանան գիտականորեն նկարագրվել է շվեդ բժիշկ և բնագետ Կարլ Լինեյի «Բնության համակարգ» գրքի 1758 թվականի 10-րդ հրատարակությունում ։ Հետագա տարիներին առանձնացվել է նաև 17 տեսակ և ենթատեսակ, որոնք վերաբերվում էին սովորական իգուանային, սակայն բոլորը, բացառությամբ կարիբյան կանաչ իգուանայի, ներկայումս չեն ընդունվում ։
2000-ականների առաջին կեսին ամերիկյան Յուտա Հովտի Համալսարանի (Utah Valley University) աշխատակիցների կողմից կատարվել է սովորական իգուանայի ծագման ֆիլոգենետիկական հետազոտություն՝ կիրառելով կենդանիների կորիզային և միտոքոնդրիումային ԴՆԹ-ների համեմատական անալիզ, որը կատարվել է 17 երկրներում։ Անալիզը ցույց տվեց, որ տեսակը առաջացել է Հարավային Ամերիկայում, որտեղից տարածվել է դեպի Կենտրոնական Ամերիկա և Կարիբյան կղզիներ։ Չնայած գունավորման խայտաբղետության և այլ ձևաբանական առանձնահատկությունների, գիտնականները չեն հայտնաբերել յուրահատուկ շղթայակցված (հապլոտիպ) միտոքոնդրիումային ԴՆԹ-ներ, սակայն ցույց են տվել Կենտրոնական և Հարավային պոպուլյացիաների ծագման հստակ տարբերությունը ։
«Իգուանա» անվանումը ի սկզբանե սերում է տաինոյի (ազգ, որը բնակվում էր Կարիբյան ավազանում, որը ոչնչացել է կոնկիստադորների ժամանումից հետո) լեզվի iwana բառից։ Իսպանացիները մողեսի անվանումը փոխեցին ըստ իրենց հայեցողության՝ դարձնելով iguana, այնուհետև իսպանական բառից դարձավ գիտական տերմին և այդ կերպ տարածվեց եվրոպական լեզուներում ։
Արտաքին տեսք
Ընտանիքի ամենախոշոր ներկայացուցիչն է․ հասուն իգուանայի երկարությունը կազմում է 1,5 մ՝ 7 կգ քաշի պայմաններում, թեև Հարավային Ամերիկայի անտառներում որոշ առանձնյակներ կարող են ունենալ 2 մետր երկարություն և 8 կգ քաշ ։ Ընդհակառակը, Կյուրասաո կղզու նման կիսաչոր վայրերում մողեսների չափը 30 %-ով փոքր է, քան այն կենդանիներինը, որոնք բնակվում են մայրցամաքում ։ Ծնվելուց հետո ձագերը տատանվում են 17-ից 25 սմ-ի սահմաններում և ունենում են 12 գ քաշ ։ Չնայած իր անվանը, իգուանայի գունավորումը ոչ միշտ է կանաչ, և մեծ մասամբ կախված է տարիքից և բնակության միջավայրից։ Արեալի հարավում, ինչպես օրինակ Պերուում, իգուանաները ունեն կապտավուն երանգ՝ սև բծերով ։ Բոնայրա, Կյուրասաո, Արուբա և Գրենադա կղզիներում նրանց գույնը տատանվում է կանաչից մինչև բաց մանուշակագույն, սև և նույնիսկ վարդագույն։ Կոստա Ռիկայի արևմուտքում սովորական իգուաննները կարմիր են, իսկ ավելի հյուսիսային տարածքներում, ինչպես օրինակ Մեքսիկայում, նարնջագույն ։ Սալվադորում երիտասարդ առանձնյակները հաճախ ունենում են վառ կապույտ տեսք, սակայն նրանց գունավորումը զգալի փոխվում է, երբ մողեսը մեծանում է ։
Մարմինը բարակ է, պոչը շատ երկար է և կողքերից սեղմված, մեջքը և պոչը երկայնակի սապատով են, կոկորդի վրա մեծ, կողքերից սեղմված պարկ կա (զգալի դեր է կատարում ջերմակարգավորման մեջ, ինչպես նաև արուների ամուսնական վարքում )։ Թաթերը կարճ են և ունեն բաց ճանկեր, որի միջոցով մողեսը հեշտությամբ տեղաշարժվում է ծառային բուսականության մեջ։ Գլուխը քառանիստ է, պատված է վահանիկներով, մարմինը՝ թեփուկներով, որոնք դասավորված են լայնակի շարքերով։ Մատները երկար են, առանց մաշկաթաղանթի, առջևի և հետին ոտքերի վրա հնգական ։ Զանգվածեղ փշոտ սապատը իգուանային տալիս է թշնամիներից պաշտպանվելու լրացուցիչ միջոց ։ Ճկուն պոչի շնորհիվ կենդանին ոչ միայն լողում է, այլ նաև ունակ է կատարել ուժեղ հարվածներ։ Ինչպես և մի շարք այլ մողեսների մոտ, կենդանին կարող է պոչը կարող է թողնել գիշատչի ատամներում կամ ճանկերում, և ժամանակի ընթացքում աճեցնել նորը ։
Կանաչ իգուանայի սեռը կարելի է որոշել հետազոտելով հետին թաթերի ստորին հատվածը։ Արուների մոտ այդ մասում լավ զարգացած են ծակոտիներ, և հոտ են արտազատում, որոնք հաճախ պատվում են մոմաշերտով։ Բացի այդ, արուների մոտ փշոտ թեփուկները պոչի շրջանում ավելի երկար են և լայնացած, քան էգերի մոտ ։
Զգայական օրգաններ
Լավ լուսավորման պայմաններում կանաչ իգուանան օժտված է գերազանց տեսողությամբ, որի միջոցով մեծ տարածության վրա տարբերակում է առարկաները և շարժը։ Բայց մութն ընկնելուն պես մողեսի տեսողությունը զգալի վատանում է․ այդ մասին վկայում են կենդանու ցանցաթաղանթում քիչ քանակությամբ ցուպիկների առկայությունը, որոնք պատասխանատու են մթնշաղային պայմաններում տեսողության համար։ Սրվակների և կրկնակի սրվականման բջիջների առկայությունը զգալի կերպով լավացնում են պատկերի մաքրությունը, ինչպես նաև թույլ են տալիս ընկալել ոչ միայն մարդուն բնորոշ գույները, այլ նաև ուլտրամանուշակագույն ճառագայթները ։ Վերջին հանգամանքը կարևոր դեր է խաղում «արևային լոգանքներ»ի ժամանակ վիտամին D-ի անհրաժեշտ քանակի կարգավորման մեջ ։ Եթե իգուանային կտրուկ տեղափոխենք լուսավորված սենյակից մութ սենյակ, ապա նա իրեն անհանգիստ կզգա և կփորձի փախչել ։
Ինչպես և այլ մողեսները, իգուանայի մոտ պահպանվել է «երրորդ կոպը», որը կոչվում է գագաթնային աչք և տեղակայված է գլխի գագաթին։ Այն գտնվում է գանգի գագաթնային և ճակատային հատվածների միացման տեղի հատուկ անցքում և պատված է թեփուկով, որի կենտրոնական մասը թափանցիկ է։ Այս ռուդիմենտար լուսազգաց օրգանը կենդանուն հասել է իր հեռավոր նախնիներից և ներկա պահին այն չի կարող պատկերներ ստանալ, թեպետ ունի թերզարգացած ակնաբյուրեղ և ցանցաթաղանթ ։ Նրա ֆունկցիաները քիչ հասկանալի են, սակայն, հավանաբար, այն մասնակցում է օրգանիզմի օրական ռիթմերին (ցերեկ - գիշեր հերթափոխ) և օգնում է կենդանուն կողմնորոշվել տարածության մեջ։
Լսողությունը իգուանայի մոտ սուր է և կարող է ընկալել թույլ ազդանշանները, սակայն նրա դիապազոնը քիչ է համընկնում մարդու հետ․ եթե մարդիկ առավել լավ ընկալում են 2-5 կՀց բարձրությամբ ձայներ, ապա մողեսները 0,5-3 կՀց։ Լսելով անծանոթ ձայն, իգուանան շրջում է գլուխը և փորձում է որոշել առարկան, որը արձակում է այն։
Լինելով սառնարյուն կենդանի, իգուանան չի կարող ինքնուրույն պահել իր մարմնի ջերմաստիճանը և դրա համար օգտագործում է արտաքին աղբյուրները։ Մողեսի մարմնի համար կատարյալ ջերմաստիճանը կազմում է մոտ 30 °C, նրա զգալի բարձրացման կամ նվազման ժամանակ լսողությունը վատանում է, հատկապես վերին դիապազոնում ։
Այլ օրգաններ
մեծ մասամբ բուսակեր կենդանիներ են։ Կանաչ իգուանան խնդիրներ ունի օսմոկարգավորման (օսմոտիկ ճնշման կարգավորում) հետ։ Բուսական բջիջները պարունակում են մեծ քանակությամբ կալիում, սակայն օգտակար նյութերի փոքր տոկոս, այդ պատճառով նյութափոխանակության համար մողեսին անհրաժեշտ է մեծ քանակությամբ սնունդ։ Կենդանու օրգանիզմը չի կարող կուտակել հեղուկ կոնցետրացիոն մեզ և կալիումի ու նատրիումի ավելցուկը հեռացվում է հատուկ օրգանի՝ աղային գեղձերի փռշտոցի միջոցով, որոնք գտնվում են գլխի վրա։ Այդ պատճառով մողեսները պարբերաբար փռշտում են, տերարիումի վրա սպիտակ հետքեր թողնելով ։
Գվատեմալայում և հարավային Մեքսիկայում մի շարք իգուանաներ աչքերի արանքում և քթանցքների վրա ունեն եղջյուր, մինչդեռ մյուս պոպուլյացիաների մոտ այդ օրգանը բացակայում է կամ թույլ է զարգացած ։ Նախկինում մասնագետները այդ մողեսներին առանձնացնում էին Iguana iguana rhinolopha ենթատեսակի մեջ, սակայն, ինչպես նշվեց վերևում, մոլեկուլային հետազոտությունները ցույց չեն տվել միտոքոնդրիումային ԴՆԹ-ի որևէ տարբերություն և դասակարգումը այժ չգործող է։ Բացի այդ, տարբեր պոպուլյացիայի առանձնյակները ազատ խաչասերվում են ։
Արեալ
Կանաչ իգուանան մողեսների ամենատարածված տեսակներից է, որի առաջնային արեալը ընդգրկում է արևմտյան կիսագնդի արևադարձային շրջանները՝ հարավային Մեքսիկայից (Սինալոա և Վերակրուս նահանգներ) հարավ մինչև կենտրոնական Բրազիլիա, Պարագվայ և Բոլիվիա, դեպի արևելք Կարիբյան ծովի Փոքր Անտիլյան կղզիներ՝ գլխավորապես Գրենադա, Կյուրասաո, Տրինիդադ և Տոբագո, Սենտ-Լյուսի, Գվադելուպա, Սենտ Վինսենտե, Ուտիլներ և Արուբա ։ Բացի այդ, 20-րդ դարի երկրորդ կեսին մողեսներ տեղափոխել են նաև Մեծ Կայման կղզի, Պուերտո Ռիկո, Ամերիկյան և Բրիտանական Վիրջինյան կղզիներ, մայրցամաքային Ֆլորիդա և Տեխաս նահանգներ, ինչպես նաև Հավայներ ։
Բնակության միջավայր
Բնակության միջավայրը խիտ ծառային բուսատեսակներով տարատեսակ բիոտոպներ են, գլխավորապես արևադարձային խոնավ անտառները, ինչպես նաև կիսախոնավ անտառները, մանգրյան ջրիմուռները և ծովափերի չոր, բաց տարածքները։ Կյանքի մեծ մասը անց են կացնում ծառերի վրա, որոնք, որպես կանոն աճում են դանդաղահոս գետերի ափերին։ Իգուանաները ակտիվ են օրվա լուսավոր հատվածում ։ Սառը գիշերները անց են կացնում միջին բարձրության ծառերի հաստ և լայն տերևների վրա, սակայն արևի ծագելուն պես փորձում են վերև բարձրանալ, որտեղ երկար ժամանակ տաքանում են։ Արևային լոգանքները մեծացնում են մարմնի ջերմաստիճանը, իսկ ուլտրամանուշակագույն ճառագայթները արտադրում են վիտամին D և նպաստում մարսողությանը ։ Միայն մի քանի ժամ տաքանալուց հետո սողունները իջնում են սաղարթի ստորին հատվածներ՝ սնունդ հայթայթելու համար։ Ամպամած կամ ցուրտ եղանակին կենդանիները մնում են ցամաքին մոտ՝ այդ կերպ ավելի լավ են պահպանում ներքին ջերմաստիճանը ։
Կատարյալ մագլցող են, մողեսը կարող է ընկնել 15 մ բարձրությունից և ջարդվածք չստանալ (ընդ որում վայրէջքի ժամանակ իգուանաները հետին վերջույթների ճանկերով փորձում են կառչել տերևներից)  ։ Մողեսը նաև լավ լողում է, ընդ որում մարմինը ամբողջությամբ պահում է ջրի տակ և թաթերը երկարացնում է մարմնի երկայնքով, իսկ տեղաշարժվում է պոչի ոլորապտույտ շարժումների շնորհիվ ։
Ինվազիա
Ֆլորիդայում, որտեղ իգուանաները բնակվում են մերձափնյա տարածքներում, նրանք համարվում են ինվազիոն օրգանիզմներ, խախտելով տեղանքի էկոլոգիան ։ Կենդանիների մի մասը թերակղզի է թափանցել փոթորիկների հետ, որնք եկել են Կարիբյան կղզիների և Մեքսիկայի կողմից։ «Էմիգրատների» երկրորդ ալիքը ճանապարհորդում էր նավամբարներում, որոնք Հարավային Ամերիկայից մրգեր էին տեղափոխում ։ Վերջապես, որոշ կենդանիներ դուրս են շպրտվել կամ փախել են տերերից, կամ էլ համարվում են այդպիսիների սերունդները ։ Իգուանաները ոչ հազվադեպ վնաս են հասցնում այգիներին և կանաչ տնկարկներին։ Վայրի բնության մեջ որպես սնունդ օգտագործում են քիչ հանդիպող Cordia globosa ծառի տերևներով և տեղի ցեզալպինիայի սերմերով։ Մարկո կղզում (Marco Island)՝ Ֆլորիդայի արևմտյան ափերին, իգուանաները զբաղեցնում են բվիճակների բույները՝ բվեր, որոնց կարգավիճակը Կարմիր գրքում համարվում է խոցելի (NT կարգավիճակ)  ։
Բազմացում
Ամուսնական շրջանում, որը շարունակվում է մոտ երկու շաբաթ, արուները ընտրում են ապագա բեղմնավորման վայրը, տարածքը նշում են հետին թաթերի ծակոտկիներից արտադրվող նյութով և մոտակայքում գտնվող մրցակիցների նկատմամբ դառնում են ավելի ագրեսիվ։ Վայրի բնությունում նրանց միջև ուղղակի ընդհարումները բավական հազվադեպ են, վտանգի ժամանակ առավել թույլ մողեսը կոնֆլիկտի դեպքում գերադասում է հեռանալ օտար տարածքից, այլ ոչ թե կռվել։ Եթե փախուստի հնարավորությունը սահմանափակ է (օրինակ անազատության պայմաններում), ապա կենդանիները սկսում են կծել միմյանց։ Արուի ցուցադրական պահվածքը իրենից ներկայացնում է գլխի հաճախակի ճոճումը, կոկորդային պարկի ուռցնելը և մարմնի գունավորման փոփոխությունը առավել վառ գույնի ։ Տեսակին բնորոշ է բազմակնության և բազմաամուսնության համադրումը, այսինքն ոչ հազվադեպ մեկ արուն միառժամանակ հետևում է մի քանի էգերի, իսկ էգը բնակվում է մի քանի արուների հետ։ Սիրատածման ժամանակ արուները հոտոտում և թեթևակի կծում են էգերի պարանոցը ։
Հղիությունը տևում է մոտ 65 օր ։ Վերջում էգերը լքում են իրենց ավանդական բնակության տարածքները տեղափոխվելով գետափեր ։ Ավազի մեջ փորվում է 45 սմ-ից 1 մ խորությամբ փոս, որտեղ էգը երեք կամ ավելի օրվա ընթացքում ածում է մեծ քանակությամբ ձու (20-71)։ Ձվերը մեծ են, 35-40 մմ երկարությամբ, 15,4 մմ տրամագծով, կաշվե և փափուկ, սակայն ամուր թաղանթով ։ Տարածքի քչության պայմաններում մեկ փոսից կարող են օգտվել միառժամանակ մի քանի մողեսներ  ։ Պանամայում հայտնի են մեկ բնի օգտագործում իգուանայի և ամերիկական կոկորդիլոսի, իսկ Հոնդուրասում իգուանայի և կոկորդիլոսանման կայմանի (Caiman crocodilus) կողմից ։ Ձվերը դնելուց հետո մողեսները զգուշությամբ ծածկում են փոսը և լքում են վայրը, սերնդի մասին այլևս հոգ չտանելով ։
Ինկուբացիան տևում է 90-120 օր՝ շրջակա միջավայրի 30-32 °C պայմաններում ։ Ձագերը լույս աշխարհ են գալիս հիմնականում մայիսին, կճեպը ջարդում են ճակատի վրայի հատուկ մկանային խուլի՝ կարունկուլի միջոցով, և դուրս են գալիս հողի մակերես։ Իրենց գույնով և ձևով գրեթե չեն տարբերվում հասուն առանձնյակներից ։ Երիտասարդ մողեսները բավական ինքնուրույն են, թեպետ լույս աշխարհ գալու ժամանակ կարող են ունենալ փոքրիկ դեղնուցապարկ, որը պարունակում է առաջին 1-2 շաբաթների համար նախատեսված սնունդ ։ Ձագերը իրար հետ մնում են կյանքի մեկ տարում ։ Խմբում արուները իրենց մարմնով գիշատիչներից պատսպարում են էգերին՝ առանձնահատկություն, որը բնորոշ է միայն այս տեսակի սողուններին ։
Վայրի բնությունում իգուանաները միջինում ապրում են մոտ 8 տարի։ Անազատության մեջ ճիշտ խնամքի պայմաններում իգուանաները կարող են ապրել 20 տարուց ավել ։
Սնունդ
Ի տարբերություն ընտանիքի տեսակների մեծ մասի, կանաչ իգուանան բացառապես բուսակեր է, սննդի մեջ օգտագործում է մոտ 100 տեսակի արևադարձային բույսերի տերևներ, ընձյուղներ, ծաղիկներ և պտուղներ ։ Այսպես, Պանամայում մողեսի սիրած անուշեղենը համարվում է դեղին մոմբիան (Spondias mombin) : Այն ծառատեսակները, որոնց տերևներով և պտուղներով սնվում են իգուանաները համարվում են սուրբ բոսվելիան (Bursera simaruba), ուղղաձիգ տեկոման (Tecoma stans), սրացած անոնան (Annona acuminata), ամֆիլոֆիումի լիանան (Amphilophium paniculatum), մերեմիա ամբելատան (Merremia umbellata) և այլն ։ Երիտասարդ մողեսները ոչ հազվադեպ ուտում են մեծ կենդանիների գոմաղբը, որպեսզի վերականգնեն իրենց պահանջը միկրոֆլորայի նկատմամբ, ինչը անհրաժեշտ է քիչ կալորիական սննդի մարսման համար  ։ Կենդանիները չեն կարողանում ծամել սնունդը, նրանք ընդամենը իրենց մանր ատամներով կտրում են բավական մեծ կտորներ և միանգամից կուլ են տալիս։ Հազվադեպ իգուանաները ջուր են խմում՝ գլխի մի մասը ջրի մեջ իջացնելով և այն կուլ տալով կամ էլ խոտի վրայից լիզում են կաթիլներ ։
Երբեմն տեղեկագրքերում հայտնվում են հաղորդագրություններ այն մասին, որ իգուանաները վայրի բնության մեջ սնվում են նաև միջատներով ։ Եվս մեկ աղբյուր պնդում է, որ մողեսները սննդի մեջ օգտագործում են նաև թռչնի ձվեր և լեշեր ։ Սակայն ոչ մի հրապարակված գիտական հետազոտություն չի հաստատում, որ կենդանիները յուրացնում են կենդանական ծագման սպիտակուցներ։ Առավել ևս, բոլոր հրապարակումները վկայում են, որ մողեսի հասունացման համար բոլոր նյութերը նրանք ստանում են բուսական սննդից, իսկ սպիտակուցային սննունդը վնասակար է նրանց համար ։ Մողեսների ստամոքսի մեջ իրոք կարող են հայտնվել միջատներ և այլ անողնաշարավորներ, բայց մասնագետները կարծում են, որ դրանք հայտնվում են պատահաբար՝ բուսական սննդի հետ միասին․ օրինակ, իգուանան կարող է կուլ տալ միջատ, որը նստած է ծաղկի վրա՝ ծաղկի հետ միասին։ Բացի այդ, սոված մողեսը կարող է սնվել կենդանիներով՝ այլ սննդի բացակայության պայմաններում ։ Մյուս կողմից, Մայամիի օվկիանարիումի (Miami Seaquarium) և Ֆլորիդայի Կի-Բիսքեյն կղզու (Key Biscayne) դիտարկումները ցույց են տվել իգուանայի կողմից սատկած ձկան ուտելու դեպքեր։ Ֆիլիպ դե Վոսժոլին իր գրքում պնդում է, որ անազատության մեջ իր օրգանիզմին առանց որևէ վնաս հասցնելու իգուանան կարող է սնվել կրծողների մսով ։
Գիշատիչներ
Բնության մեջ իգուանաները շատ թշնամիներ ունեն, նարնց թվին դասվում են ճուռակները և այլ գիշատիչ թռչունները, կոկորդիլոսները, վասիլիսկա մողեսները, աղվեսները, կզաքիսները, առնետները և օձերի որոշ տեսակները ։ Առաջին հերթին, մողեսներին գիշատիչներից պաշտպանում է հովանավորող գունավորումը, որի շնորհիվ նրանք միախառնվում են շրջակա միջավայրի հետ։ Շվեդ հայտնի կենդանաբան և Հարավային Ամերիկայի կենդանատեսակների հետազոտող Ե․ Գելդին, որը 20-րդ դարի սկզբին Բրազիլիայում դիտարկում էր իգուանաներ, գրել է․
Գիշատիչների հայտնվելու ժամանակ իգուանաների բնորոշ վարքը օգտագործվում է որսորդների կողմից։ Նշվում է, որ լսելով ճուռակի ճիչը, իգուանը քարանում է։ Այդպիսի ձայների օգտագործման դեպքում որսորդները հեշտությամբ որսում են մողեսին ։