cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Արսկոե (գյուղ, Ուլյանովսկ քաղաքային օկրուգ)
Արսկոե (Арское), գյուղ Ռուսաստանի Ուլյանովսկի մարզի Ուլյանովսկ քաղաքային օկրուգի կազմում։
Սլադկայա Բալկա (Ցելինսկի շրջան)
Սլադկայա Բալկա (Сладкая Балка), ստանիցա Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Ցելինսկի շրջանում։ Մտնում է Լոպանսկոյե գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Ցելինսկի շրջանի բնակավայրեր
Նիմֆալիդներ
Նիմֆալիդներ, ցերեկային թիթեռների ընտանիք։ Հայտնի է մոտ 2 հազար, Հայաստանում՝ 60 տեսակ։ Թևերի բացվածքը՝ 25-180 մմ է, վերևից՝ գունագեղ նկարով, ներքևից նկարը թաքնված է, որը հնարավորություն է տալիս թիթեռին նստած դիրքում աննկատ մնալ։
Արտաքին տեսք
Առջևի ոտքերը զարգացած չեն. ձևափոխվել են և ընդունել խոզանակի տեսք։ Թրթուրների կուտիկուլան ճյուղավորվող կամ ելուստներով է։ Թիթեռները լավ թռչում են. հայտնի են որպես չվող տեսակ։ Կրտսեր սերնդի թրթուրները հաճախ ապրում են խմբերով՝ սարդոստայնանման բներում։
Սնունդ
Սնվում են խոտաբույսերի, հազվադեպ՝ ծառատեսակների վրա։ Մեծամասնությունը միակեր է (եղինջի, մանուշակի Նիմֆալիդներ և այլն)։ Հարսնյակները հաճախ մետաղ, փայլուն բծերով են, կախված են գլխիվայր։ Որպես կանոն՝ ձմեռում են թիթեռները կամ երիտասարդ թրթուրները։
Տեսակներ
Նիմֆալիդների լայնորեն տարածված տեսակներից են՝ սևադեղնավուն, ցերեկային սիրամարգակն , անկյունաձև էգեյա , սադափաթիթեռ , կարմիր ադմիրալ , երնջնակի թիթեռ , դիդիմա  և այլն։ Որոշ հետազոտողներ վերջին տարիներին նիմֆալիդների ընտանիքին են միավորել թիթեռների մի քանի այլ խոշոր ընտանիքներ (այդ թվում՝ թավշաթիթեռներին)։
Կատեգորիա:Թիթեռներ
Լեոպոլդ ֆոն Զախեր Մազոխ
Լեոպոլդ ֆոն Զախեր-Մազոխ (Leopold Ritter von Sacher-Masoch, ), ավստրիացի գրող։ 1886 թվականին հոգեբան և նյարդաբան Ռիխարդ ֆոն Կրաֆտ-Էբինգը հոգեբանությունում և սեքսոպաթոլոգիայում մտցրեց նոր հասկացություն` մազոխիզմ, որը կապված էր գրողի ստեղծագործությունների հետ։
Կենսագրություն
Լեոպոլդ ֆոն Զախեր-Մազոխը ծնվել է կաթոլիկ ընտանիքում։ Հայրը` Լեոպոլդ ֆոն Զախերը, Գալիցիայի և Լոդոմերիայի թագավորության ոստիկանապետն էր։ Հոր նախնիները բոհեմյան գերմանացիներ և իսպանացիներ էին, ովքեր 16-րդ դարում բնակություն էին հաստատել Պրահայում։ Մայրը` Շառլոտա ֆոն Մազոխը, Լվովի համալսարանի ռեկտոր Ֆրանց ֆոն Մազոխի դուստրն էր։ Այն տանը, որտեղ ծնվել էր ապագա գրողը, այժմ Լվովում հայտնի «Գրանդ Հոթել»-ն է։
Զախեր-Մազոխը հաջողակ աշակերտ և ուսանող էր։ Պրահայի և Գրացի համալսարաններում, ուր տեղափոխվել էր 1854 թվականին, նա ուսանել է իրավաբանություն, մաթեմատիկա և պատմություն, իսկ 19 տարեկանում դարձել է իրավունքի դոկտոր։ Աշխատել է Գրացի համալսարանում պրիվատ-դոցենտ։ 1858 թվականին անանուն հրապարակել է «Գալիցիական մի պատմություն. 1846 թիվ» վեպը։ Այդ ժամանակվանից սկսած, ամեն տարի ստեղծում էր մեկ կամ մի քանի գիրք` իր ուժերը փորձելով տարբեր գրական ժանրերում։ Նա գրել է նաև պատմական հետազոտություն, պիես, ֆելիետոններ, գրական-քննադատական աշխատություններ։ Եղել է մի քանի ամսագրերի հիմնադիր և խմբագիր, որոնք սակայն լույս են տեսել կարճ ժամանակով։ Համագործակցել է «Միջազգային ռևյու» ամսագրի հետ։ Ինչպես հաստատում են Գերմանիայի և Ավստրիայի գրական հանրագիտարանները, 1860 թվականին Լեոպոլդ ֆոն Զախեր-Մազոխին հրավիրել են Լվովի համալսարան, պատմության վերաբերյալ դասախոսություններ կարդալու։ Սակայն ընդունել է արդյոք նա այդ առաջարկը, թե ոչ, հավաստի փաստեր չկան։
1872 թվականին ֆրանսերեն լեզվով գրված և Փարիզում տպագրված «Դոն Ժուանը Կոլոմիից» վեպի հաջողությունից հետո, նա որոշեց իրեն ամբողջովին նվիրել գրականությանը, չնայած որոշ ժամանակ համատեղում էր ակադեմիական կարիերան` գրական ստեղծագործական կյանքի հետ, քանի որ գրական և հրատարակչական գործունեությունը նրան բավարար եկամուտ չէր բերում։ Այդ տարիներին Լեոպոլդ ֆոն Զախեր-Մազոխը ամուսնացել է իր բռնկուն երկրպագուհու` Ավրորա ֆոն Ռյումսլինի հետ։ Լինելով ինքնահավան, եսասեր, դրամի և հագուստի նկատմամբ ագահ, ինչպես նաև բարձրաշխարհիկ կյանքին ձգտող, Ավրորան նույնպես սկսեց գրել` վերցնելով Վանդա ֆոն Դունաևա գրական կեղծանունը («Վեներան մորթիներով» վեպի հերոսուհու անունն է)։ Արդյունքում նրանք միասին Զախեր-Մազոխ ազգանունով ստորագրում էին ցածրորակ նովելների տակ` չնշելով որևէ անուն։
Կնոջ չափից դուրս պահանջները Լեոպոլդին հասցրին աղքատության դուռը և ստիպեցին վաստակել հասարակ աշխատանքով։ Նա սկսեց գրել պահանջարկ չունեցող նովելներ և իր մակարդակն իջեցրեց` հասցնելով այն պոռնոգրաֆիայի մակարդակին։ Հասցնելով գրողին այդ վիճակի, Ավրորան լքեց նրան` արդյունքում գրելով ընթերցողների շրջանում հայտնի նոթերը` «Իմ կյանքի պատմվածքը»։ Հետագայում Լեոպոլդն ամուսնացավ իր երեխաների դաստիարակչուհու հետ, ով 20 տարով փոքր էր իրենից, սակայն այդ ամուսնությունը նույնպես հաջողակ չէր։ 1881 թվականին Զախեր-Մազոխը բնակություն հաստատեց Լայպցիգում և իր հետագա կյանքն անցկացրեց Գերմանիայում։
Զախեր-Մազոխի ստեղծագործությունը պատկանում է այն ժամանակաշրջանին, երբ արդյունաբերության ծաղկման ֆոնի վրա, նոր բուրժուազիայի կյանքի ճոխության և գյուղի անկման պայմաններում մտավորականությունը ապրում էր խաղաղ կյանքով, որտեղ համատեղվում էին գյուղական կյանքի իդեալականացումը` նյութական և էպիկուրյան գաղափարամտության հետ, իսկ զգացմունքայնությունն ու սերը դարձել էին մարդկության կյանքի նպատակ։ Զախեր-Մազոխի անձնական կյանքի ապրումները, ով ստանում էր աննորմալ սեքսուալ հաճույք` կնոջ կողմից ֆիզիկական ենթարկվածությունից և զգացմունքային բռնությունից, իրենց արտացոլումն էին գտել նրա ստեղծագործություններում։ Համարյա կենսագրական բնույթ ունեին «Ամուսնալուծված կինը» և «Վեներան մորթիներով» վեպերը։ «Ամուսնալուծված կինը» վեպի հիմքում ընկած էին Աննա ֆոն Կոտվիցի հետ սիրավեպում ունեցած ապրումներն ու տառապանքները, իսկ «Վեներան մորթիներով» վեպում` գրողը ներշնչվել էր Ֆաննի ֆոն Պիստորի հետ ունեցած խարդավանքներից։
Բռնակալ կնոջ կողմից թուլակամ տղամարդուն ծաղրելու թեման մշտապես առաջ է քաշվում նաև Զախեր-Մազոխի պատմական ստեղծագործություններում, որը ժամանակի ընթացքում այնքան արտահայտիչ բնույթ է ընդունել, որ 1886 թվականին վիեննացի հոգեբան Ռիխարդ ֆոն Կրաֆտ-Էբինգը, այն սեքսուալ շեղումը, որը բնութագրվում է ցավից և ենթարկվածությունից սեռական հաճույք ստանալով, անվանեց մազոխիզմ։
Զախեր-Մազոխի ստեղծագործությունները թարգմանվել են տարբեր լեզուներով և լույս են տեսել մեծ տպաքանակներով։ Նրա աշխատանքները բարձր են գնահատել Էմիլ Զոլան, Գյուստավ Ֆլոբերը, Ալֆոնս Դոդեն, Ալեքսանդր Դյումա-Հայրը և Ալեքսանդր Դյումա-Որդին։ 1886 թվականին, Ֆրանսիայի նախագահի ձեռքից Զախեր-Մազոխը ընդունել է Պատվավոր լեգեոնի շքանշանը։
Իր կյանքի վերջին տարիները Զախեր-Մազոխը անց է կացրել Հեսսենի մոտ գտնվող Լինդհեյմ գյուղում, որտեղ և մահացել է 1895 թվականի մարտի 9-ին։ Նրա աճյունասափորը ոչնչացվել է 1929 թվականին` հրդեհից։ Գրողի որդին` Ռոմանը, զորակոչվել է 1914 թվականին և նույն թվականի նոյեմբերին գերևարվել է ռուսների կողմից, իսկ 1915 թվականին, Կիևի զինվորական հոսպիտալում մահացել է տիֆից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ավստրիացի գրողներ Կատեգորիա:Գրողներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Գերմանալեզու գրողներ Կատեգորիա:Ավստրիացի լրագրողներ Կատեգորիա:Ավստրիացի պատմաբաններ Կատեգորիա:Գրացի համալսարանի շրջանավարտներ
Օստապկովցի (գյուղ, Նեմիրովի շրջան)
Օստապկովցի (Остапківці), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Նեմիրովի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1509 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Օստապկովցի գյուղում բնակվում էր 264 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1,42 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 185,92 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Նեմիրովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1509 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
ՀՀ քրեակատարողական հիմնարկներում պահվող անձանց իրավունքներ
ՀՀ քրեակատարողական հիմնարկ|քրեակատարողական հիմնարկներում պահվող անձանց իրավունքներ, ազատությունը որոշ չափով սահմանափակված անձանց` կալանավորների և դատապարտյալների իրավունքները ուղղիչ հիմնարկներում, որտեղ դրանք ավելի են սահմանափակվում և էլ ավելի խոցելի դառնում։
ՔԿՀ-ներ
Համաձայն «Քրեակատարողական ծառայության մասին» ՀՀ օրենքի 7-րդ հոդվածի` քրեակատարողական հիմնարկներ են ուղղիչ հիմնարկները և կալանավորվածներին պահելու վայրերը։ «ՀՀ քրեակատարողական օրենսգիրքը», ելնելով մեկուսացվածության աստիճանից, առանձնացնում է ուղղիչ հիմնարկների հետևյալ տեսակները․ Պատիժը կատարելու համար ուղղիչ հիմնարկի տեսակը որոշվում է հետևյալ առանձնահատկություններով.
ՔԿՀ-ների տեսակները առանձնացնելիս արդեն պարզ է դառնում, որ այս կառույցները որոշակի հատուկ ռեժիմային գոտում են գտնվում։ Այս և որոշ այլ հանգամանքների (այդ թվում` այդ հաստատություններ մուտք գործելու համար սահմանված հատուկ կարգը) հիման վրա էլ այս կառույցը համարվում է փակ հաստատություն։ Փակ հաստատություններում գտնվող անձանց կյանքի, առողջության պահպանման, արժանապատվության հարգման և մյուս իրավունքների պաշտպանության պարտավորությունը, հոգսն ու պատասխանատվությունը կրում է պետությունը ։
Քրեակատարողական հիմնարկների տեսակները և լրակազմերը սահմանում է Հայաստանի Հանրապետության արդարադատության նախարարը` քրեակատարողական վարչության պետի ներկայացմամբ։ Քրեակատարողական հիմնարկները ստեղծում, վերակազմակերպում և դրանց գործունեությունը դադարեցնում է Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը ։ Ներկայումս ՀՀ-ում գործող քրեակատարողական հիմնարկները 12-ն են․
Միջազգային իրավական փաստաթղթեր
Հայաստանի Հանրապետության իրավական համակարգի բաղկացուցիչ մասն են կազմում միջազգային պայմանագրերը։ Համաձայն ՀՀ Սահմանադրության 6-րդ հոդվածի ` եթե վավերացված միջազգային պայմանագրում սահմանվում են այլ նորմեր, քան նախատեսված են օրենքներով, ապա կիրառվում են այդ նորմերը։ Ազատազրկվածների իրավունքներին վերաբերող նորմեր պարունակող միջազգային իրավական փաստաթղթերից են`
Դատապարտյալներ և կալանավորված անձինք, նրանց իրավական վիճակը
ՔԿՀ-ներում պահվում են կալանավորված և դատապարտված անձինք։ Կալանավորներն այն անձինք են, որոնց նկատմամբ դատարանի որոշմամբ կիրառվել է կալանքը որպես խափանման միջոց, երբ դեռևս օրինական ուժի մեջ մտած դատավճիռ չկա։ Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ է մտնում այն ժամանակ, երբ սպառվել են բոլոր երեք ներպետական կառույցների՝ ընդհանուր իրավասության, վերաքննիչ և վճռաբեկ դատարանների բողոքարկումները, կամ բողոքարկման ժամկետը,և վերջնական դատավճիռը մտել է օրինական ուժի մեջ։ Կալանավորները պահվում են մեկուսարաններում՝ փակ ռեժիմային գոտում։ Դատապարտյալներն այն անձինք են, որոնք պատիժը կրում են ազատազրկման ձևով՝ նրանց նկատմամբ ընդունված վերջնական դատական ակտի, այսինքն, օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռի հիման վրա։ Նրանք տեղաբաշխվում են համապատասխան քրեակատարողական հիմնարկներում ։
«Քրեակատարողական ծառայության մասին» ՀՀ օրենքի 4-րդ հոդվածում քրեակատարողական ծառայության հիմնական խնդիրների մեջ առանձնացվում է քրեակատարողական հիմնարկներում օրինականություն, ինչպես նաև կալանավորվածների և դատապարտյալների` իրենց իրավունքներից և ազատություններից օգտվելու երաշխիքներ ապահովելը։ «ՀՀ Քրեակատարողական օրենսգրքում» (ՔԿՕ) ամրագրված է դատապարտյալի, իսկ  «Ձերբակալված և կալանավորված անձանց մասին» ՀՀ օրենքում` կալանավորված անձանց իրավական վիճակը։ Այսպես դատապարտյալն կամ կալանավորված անձը իրավունք ունի՝
Քանի որ ՔԿՀ-ներում դատապարտյալների, կալանավորների որոշ իրավունքներ արդեն իսկ սահմանափակված են, այստեղ նրանց իրավունքները ավելի խոցելի են դառնում։ Առանձին անդրադառնանք դրանցից մի քանիսին։
Արդար դատաքննության իրավունք
ՀՀ Սահմանադրությունը արդար դատաքննության իրավունքի տակ ամրագրում է, որ յուրաքանչյուր ոք ունի անկախ և անաչառ դատարանի կողմից իր գործի արդարացի, հրապարակային և ողջամիտ ժամկետում քննության իրավունք։ Հրապարակայնության առումով նշվում է, որ օրենքով սահմանված դեպքերում և կարգով, դատարանի որոշմամբ դատական վարույթը կամ դրա մի մասը կարող է անցկացվել դռնփակ` վարույթի մասնակիցների մասնավոր կյանքի, անչափահասների կամ արդարադատության շահերի, ինչպես նաև պետական անվտանգության, հասարակական կարգի կամ բարոյականության պաշտպանության նպատակով։ Նաև նշվում է, որ հիմնական իրավունքների խախտմամբ ձեռք բերված կամ արդար դատաքննության իրավունքը խաթարող ապացույցի օգտագործումն արգելվում է։
Այս իրավունքը ամրագրված է նաև մի շարք միջազգային իրավական փաստաթղթերում։ «Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրրը» ամրագրել է, որ յուրաքանչյուր ոք իր իրավունքներն ու պարտականությունները ճշտելու և իրեն ներկայացված քրեական մեղադրանքի հիմնավորվածությունը պարզելու համար լիակատար հավասարության հիման վրա իրավունք ունի պահանջելու, որ իր գործը հրապարակայնորեն և արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ քննվի անկախ և անկողմնակալ դատարանի կողմից։ Այս իրավունքի ապահովումը սերտորեն կապված է նաև մեղադրվող անձի անմեղության կանխավարկածի հետ։ Սա ամրագրված է ինչպես միջազգային իրավական փաստաթղթերում, այնպես էլ մեր երկրի օրենսդրությամբ։ Ընդհանուր առմամբ այն իրենից ներկայացնում է հետևյալը. յուրաքանչյուր ոք, ով մեղադրվում է հանցանք կատարելու մեջ, համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ գործող օրենքին համապատասխան։
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության եվրոպական կոնվենցիա»-ն արդար դատաքննության իրավունքը սահանելիս  ամրագրել է, որ քրեական հանցագործություն կատարելու մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր ոք ունի հետևյալ նվազագույն իրավունքները.
Առողջության պահպանման իրավունք
ՀՀ գործող Սահմանդրության 85-րդ հոդվածը ամրագրում է, որ յուրաքանչյուր ոք, օրենքին համապատասխան, ունի առողջության պահպանման իրավունք ։ Այսպես դատապարտյալներն ու կալանավորված անձինք բացառություն չեն։
ՀՀ-ում դատապարտյալի բուժսանիտարական և բուժկանխարգելիչ օգնությունը կազմակերպելու, առողջապահական մարմինների բուժական հիմնարկներից օգտվելու և այդ նպատակով դրանց բժշկական անձնակազմին ներգրավելու կարգը սահմանում է ՀՀ կառավարությունը։ Այդ նպատակով կազմակերպվում է բուժական ուղղիչ հիմնարկ։ Վերջինիս վարչակազմն ապահովում է դատապարտյալի առողջության պահպանմանն ուղղված սանիտարահիգիենիկ և հակահամաճարակային միջոցառումների կատարումը և պատասխանատվություն է կրում չկատարելու կամ ոչ պատշաճ կատարելու համար ։ Քրեակատարողական հիմնարկի ղեկավարությունը պետք է երաշխավորի ազատազրկված անձանց առողջապահությունը։ Քրեակատարողական հիմնարկի բուժսպասարկումը պետք է կազմակերպվի երկրի ընդհանուր առողջապահության կառույցների հետ սերտ համագործակցությամբ։ Կարևոր է այն, որ ազատազրկված անձինք պետք է հնարավորություն ունենան օգտվելու երկրում առկա բժշկական ծառայություններից առանց նրանց իրավական կարգավիճակի հիման վրա խտրականության։ Յուրաքանչյուր քրեակատարողական հիմնարկ իր տրամադրության տակ պետք է ունենա գոնե մեկ որակյալ, ընդհանուր բժշկության բնագավառում գիտակ բուժաշխատող, որի հասանելիությունը պետք է ապահովված լինի ցանկացած պահի։ Բժիշկը պարտավոր է հոգ տանել ազատազրկված բոլոր անձանց մարմնական և հոգեկան առողջության մասին, այցելի այն հիվանդներին, ովքեր գանգատվում են հիվանդությունից, ինչպես նաև նրանց, ովքեր հատուկ ուշադրության կարիք ունեն այնպիսի պայմաններում և հաճախականությամբ, որոնք համապատասխանում են հասարակության առողջապահական չափանիշներին։ Բժիշկը կամ նման լիազորություններով օժտված այլ անձ պարտավոր է իրականացնել կանոնավոր տեսչական ստուգում, այլ կերպ տեղեկություններ հավաքել և հիմնարկի ղեկավարին զեկուցել` Այս կարգավորումները ամրագրված են «Եվրոպական բանտային կանոնների մասին ԵԽ անդամ պետություններին հասցեագրված Նախարարների կոմիտեի Թիվ Rec(2006)2 առաջարկության» մեջ ։ 2001թ. հունվարի 25-ից լինելով ԵԽ-ի անդամ` ՀՀ-ի վրա նույնպես այս իրավական ակտի նորմերը  տարածվում են ։ Առողջության պահպանման մասին խոսելիս չպետք է ենթադրել միայն բուժսպասարկում։ Հարկ է նշել նաև սնունդը, այդ անձանց հիգենիայի ապահոման համար ստեղծված պայմանները։
Մեր օրենսդրությունը ամրագրում է, որ դատապարտյալները, կալանավորված անձինք պետք է ապահովված լինեն իրենց հիգենիայի պահանջները բավարելու համար մարդկային արժանապատվությունը չնվաստացնող պայմաններով ։ Բանտարկյալներին պետք է ապահովված լինեն մաքրությունը ապահովելու համար անհրաժեշտ քանակի ջրով ու անհրաժեշտ պարագաներով։ Հագուստը պետք է պահվի մաքուր և կարգին վիճակում։ Լվացքն ու մաքուր սպիտակեղենի տրամադրումը պետք է ապահովել հիգիենայի պահանջներին համապատասխան ։ Դատապարտյալները, կալանավորված անձինք պետք է ապահովված լինեն իրենց օրգանիզմի կանոնավոր կենսագործունեության համար անհրաժեշտ սննդով, ինչպես նաև խմելու ջրով։  Ընդ որում սննդի որակը և սննդարարությունը սահմանված նվազագույն չափաբաժիններից պակասեցնելը, այդ թվում` որպես տույժի միջոց, արգելվում է  ,:
Ազատազրկված անձանց պետք է ապահովել այնպիսի կերակրացանկով, որտեղ հաշվի է առնված նրանց տարիքը, առողջությունը, ֆիզիկական պայմանները, կրոնական պահաջները, մշակույթը և նրանց կողմից կատարվող աշխատանքը ։ Դատապարտյալներն ու կալանավորված անձինք նաև կարող են իրենց միջոցներով ձեռք բերել սնունդ և անհրաժեշտ ու չարգելված առարկաներ։ Դրանք ձեռք բերելու կարգը սահմանվում է ներքին կանոնակարգով։ Դատապարտյալների, կալանավորված անձանց  անձնական հիգիենայի պահպանման համար անհրաժեշտ հիգիենայի պարագաների չափաբաժինները, ինչպես նաև տրամադրվող սննդի  նվազագույն չափաբաժինները սահմանում է ՀՀ կառավարությունը ։
Այս իրավունքի ապահովման տեսանկյունից կարևոր է նաև այն, որ կալանքի տակ գտնվող ոչ մի անձ կամ դատապարտյալ  չպետք է նույնիսկ իր համաձայնությամբ որևէ բժշկական կամ գիտական փորձի ենթարկվի, որոնք կարող են վնասել նրա առողջությանը։ Այս սկզբունքը ամրագրված է ինչպես մեր երկրի օրենսդրության մեջ, այնպես էլ մի շարք միջազգային իրավական փաստաթղթերում ։
ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի ընդունած «Իրավակարգը պաշտպանող անձան վարվելակերպի կանոնագրքի» 6-րդ հոդվածը սահմանում է, որ իրավակարգը պաշտպանող պաշտոնատար անձինք լիովին ապահովում են ձերբակալվածների առողջության պաշտպանությունը, մասնավորապես, անհապաղ միջոցներ են ձեռք առնում անհրաժեշտության դեպքում բժշկական օգնություն ապահովելու համար ։
Կրթության իրավունք
ՀՀ Սահմանադրության 38-րդ հոդվածում ամրագրված է, որ յուրաքանչյուր ոք ունի կրթության իրավունք ։ Դատապարտյալների և կալանավորված անձինք նույնպես օգտվում են այդ իրավունքից։
Մեր օրենսդրությամբ կալանավորվածներին պահելու վայրի վարչակազմը հնարավորություններ է ստեղծում կալանավորված անձանց տարրական, հեռակա ընդհանուր միջնակարգ և բարձրագույն կրթությունը կազմակերպելու համար` պահպանելով ներքին կանոնակարգի պահանջները։ Ի տարբերություն նրանց, մեր երկրում դատապարտյալի նախնական կամ միջին մասնագիտական կրթություն չի իրականացվում, իսկ նրա հիմնական և հեռակա բարձրագույն, հետբուհական մասնագիտական կրթությունը և մասնագիտական ուսուցումը կազմակերպելու համար, արդեն, ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմը միջոցներ է ձեռնարկում։ Դատապարտյալների, կալանավորված անձանց  կրթությունը և մասնագիտական ուսուցումը կազմակերպվում են ուղղիչ հիմնարկների ներքին կանոնակարգով սահմանված կարգով  ։
«Բանտարկյալների հետ վարվեցողության նվազագույն ստանդարտ կանոններ«»-ի 77-րդ կետում նշվում է, որ այն բանտարկյալներին, ովքեր ընդունակ են դրանից օգուտ քաղել, պետք է կրթության հնարավորություն ընձեռել, ներառյալ կրոնական դաստիարակությունն այն երկրներում, որտեղ դա թույլատրվում է։ Անգրագետների և երիտասարդների ուսուցումը պետք է պարտադիր համարել, և բանտային վարչության մարմինները պետք է հատուկ ուշադրություն դարձնեն դրան։ Բանտարկյալների ուսուցումը հնարավորին չափ պետք է կապակցել երկրում գործող կրթական համակարգին, որպեսզի ազատվող բանտարկյալները կարողանան հետագայում էլ սովորել առանց դժվարությունների ։
«Անդամ պետություններին հասցեագրված նախարարների կոմիտեի եվրոպական բանտային կանոնների մասին թիվ R(2006) 2 առաջարկության» 28-րդ կետում ամրագրված է, որ յուրաքանչյուր քրեակատարողական հիմնարկ պետք է ջանքեր գործադրի և ապահովի ազատազրկված անձանց կրթական ծրագրերով, որոնք բավականաչափ համապարփակ են և համապատասխանում են նրանց անհատական կարիքներին ու ձգտումներին։ Նաև նշվում է, որ ՔԿՀ-ն պետք է ունենա գրադարան, որը հասանելի կլինի բոլոր ազատազրկվածներին։ Այն պետք է համալրված լինի կրթական և գեղարվեստական նյութերով, գրքերով և այլ տեղեկատվական աղբյուրներով։ Ազատազրկված անձանց կրթությունը պետք է հնարավորինս՝ ա) ինտեգրված լինի կրթական և մասնագիտական ուսուցման ազգային համակարգում, որպեսզի ազատվելուց հետո նրանք առանց խոչընդոտների հնարավորություն ունենան շարունակելու մասնագիական ուսուցումը կամ կրթությունը. բ) իրականացվի կրթական հաստատությունների հովանու ներքո։ 106-րդ կետում նշվում է, որ կրթության համակարգված ծրագիրը, այդ թվում հմտություններ զարգացնող ուսուցումը, որոնք նպատակ ունեն բարելավել ազատազրկված անձանց կրթվածության ընդհանուր մակարդակը և նպաստել հետագայում պատասխանատու և հանցավորությունից զերծ կենսակերպին, պետք է լինեն ազատազրկման դատապարտված անձանց ռեժիմի կարևոր մասը։  Պետք է խրախուսել ազատազրկման դատապարտված բոլոր անձանց մասնակցությունը կրթական և ուսուցողական ծրագրերին։  Ազատազրկման դատապարտված անձանց համար նախատեսված կրթական ծրագրերը պետք է մշակվեն` հաշվի առնելով քրեակատարողական հինարկում նրանց մնալու տևողությունը ։
Աշխատանքի իրավունք
Մեր օրենսդրությունը ամրագրել է, որ դատապարտյալները, կալանավորված անձինք հնարավորության դեպքում ապահովվում են աշխատանքով կամ նրանց իրավունք է վերապահվում ինքնուրույն իրենց աշխատանքով ապահովելու, որի կարգը և պայմանները սահմանվում են ներքին կանոնակարգով։ Նրանց աշխատանքի ներգրավելիս համապատասխան վարչակազմը պարտավոր է հաշվի առնել նրանց սեռը, տարիքը, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը և հնարավորինս՝ մասնագիտությունը։ Դատապարտյալի աշխատանքային գործունեությունը չպետք է խոչընդոտի ուղղիչ հիմնարկի առջև դրված խնդիրներն իրականացնելուն։ Աշխատանքով ապահովելիս առաջնությունը տրվում է այն դատապարտյալին, ով ունի գույքային պարտավորություններ կամ գտնվում է նյութական ծանր վիճակում ։ Նրանց աշխատանքային հարաբերությունները կարգավորվում են ՀՀ աշխատանքային օրենսդրությամբ։ Կալանավորված անձի կատարած աշխատանքից ստացված եկամուտը օրենքով նախատեսված պահումները կատարելուց հետո փոխանցվում է նրա անձնական հաշվին։ Դատապարտյալի աշխատանքի ամսական վարձատրությունը չի կարող պակաս լինել սահմանված նվազագույն աշխատավարձից։ Ի տարբերություն կալանավորված անձանց, դատապարտյալները իրենց համաձայնությամբ  կարող են նաև ներգրավվել չվարձատրվող աշխատանքների։ Նրանց արգելված աշխատանքների և պաշտոնների ցանկը հաստատվում է ՀՀ կառավարության որոշմամբ ։
Բանտարկյալների աշխատանքը չպետք է տառապանք պատճառի նրանց։ Այն պետք է օգտակար լինի, հնարավորության դեպքում նաև բարձրացնի նրանց որակավորումը։ Իսկ աշխատաժամանակը պետք է այնպես բաշխել, որ բանտարկյալները շաբաթվա մեջ ունենան գոնե 1 հանգստյան օր և բավականաչափ ժամանակ` իրենց վերադաստիարակման նպատակով անհրաժեշտ ուսման և գործունեության համար ։
«Թիվ R(2006) 2 հանձնարարական»-ում նշվում է, որ աշխատանքի տրամադրման ժամանակ չպետք է սեռական խտրականություն դրվի։ Ազատազրկված անձինք պետք է հնարավորություն ունենան իրենց աշխատած գումարի գոնե մի մասը ծախսել անձնական օգտագործման թույլատրելի առարկաներ ձեռք բերելու համար, իսկ աշխատավարձի մի մասն էլ ուղարկել ընտանիքին ։
Խոշտանգումներից ու անմարդկային վերաբերմունքից զերծ մնալու իրավունք
ՀՀ Սահմանդրության 26–րդ հոդվածը սահմանում է, որ ոչ ոք չի կարող ենթարկվել խոշտանգման, անմարդկային կամ նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի։ Ապա ավելացնում` ազատությունից զրկված անձինք ունեն մարդասիրական վերաբերմունքի իրավունք ։
ՄԱԿ-ի «Խոշտանգումների և այլ դաժան, անմարդկային կամ նվաստացնող վերաբերմունքի ու պատժի դեմ կոնվենցիա»-ում «խոշտանգում» է համարվում ցանկացած գործողություն, որով որևէ անձի դիտավորությամբ պատճառվում է մարմնական կամ մտավոր ուժեղ ցավ կամ տառապանք՝ նրանից կամ երրորդ անձից տեղեկություններ կամ խոստովանություն կորզելու, այն գործողության համար պատժելու, որը կատարել կամ կատարման մեջ կասկածվում է նա կամ երրորդ անձը, կամ նրան կամ երրորդ անձին վախեցնելու կամ հարկադրելու նպատակով, կամ ցանկացած տեսակի խտրականության վրա հիմնված ցանկացած պատճառով, երբ նման ցավը կամ տառապանքը պատճառվում է պետական պաշտոնյայի կամ պաշտոնապես հանդես եկող այլ անձի կողմից կամ նրանց դրդմամբ կամ համաձայնությամբ։ Սա չի ներառում այն ցավն ու տառապանքը, որոնք բխում են օրինական պատժամիջոցներից միայն կամ հատուկ են դրանց ։
Թե Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը, թե Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության եվրոպական կոնվենցիան ամրագրում են, որ ոչ ոք չպետք է ենթարկվի խոշտանգման կամ դաժան, անմարդկային կամ արժանապատվությունը նսեմացնող վերաբերմունքի ու պատժի։
Դիմում, բողոք ներկայացնելու իրավունքը
Դիմումներն ու բողոքները բովանդակության առումով գրաքննության ենթակա չեն, բայց պետք է կազմված լինեն պատշաճ ձևով, և ներկայացվեն դրա համար նախատեսված ուղիներով։ Բացի այն դեպքերից, երբ նմանատիպ դիմումները կամ բողոքներն ունեն մակերեսային կամ վերացական բնույթ, դրանք ենթակա են անհապաղ քննության, և դրանց պետք է պատասխանել առանց ավելորդ ձգձգումների ։ Դիմումի կամ բողոքի մերժման դեպքում ազատազրկված անձին պետք է ներկայացվեն պատճառները, և նա պետք է ունենա անկախ մարմնին բողոքարկելու իրավունք։ Նրանք չպետք է պատժվեն դիմում կամ բողոք ներկայացնելու պատճառով ։
Կապն արտաքին աշխարհի հետ
Մեր քրեակատարողական օրենսդրությունը ամրագրում է, որ դատապարտյալների, կալանավորված անձանց  իրենց  ընտանիքի և արտաքին աշխարհի հետ կապն ապահովելու նպատակով ուղղիչ հիմնարկներում ստեղծվում են կարճատև և երկարատև տեսակցությունների սենյակներ, կապի հնարավոր միջոցների հանգույցներ, լրատվական միջոցներից օգտվելու հնարավոր պայմաններ։ Մերձավոր ազգականների կամ այլ անձանց հետ կարճատև տեսակցություն տրամադրվում է ամսվա ընթացքում առնվազն 1 անգամ` մինչև 4 ժամ տևողությամբ, բացառությամբ օրենքով նախատեսված դեպքերի։ Միայն մերձավոր ազգականների հետ և նաև դատապարտյալի հետ ամուսնության մեջ երեխա ունեցող անձի հետ թույլատրվում է երկարատև տեսակցություն`2 ամսվա ընթացքում առնվազն 1 անգամ` մինչև 3 օր տևողությամբ։ Դատապարտյալի խնդրանքով երկարատև տեսակցությունը, բացառությամբ օրենքով նախատեսված դեպքերի կարող է փոխարինվել կարճատև տեսակցությամբ։ Առանձնապես ծանր հանցագործության համար որոշակի ժամկետով ազատազրկման կամ ցմահ ազատազրկման դատապարտված անձանց տրամադրվում է տարվա ընթացքում առնվազն 6 կարճատև և 2 երկարատև տեսակցություն։ Նշված սահմանափակումը վերանում է, եթե դատապարտյալը փաստացի կրել է պատժի` ՀՀ քրեական օրենսգրքով պատիժը կրելուց պայմանական վաղաժամկետ ազատում կիրառելու համար սահմանված ժամկետը։ Կարճատև և երկարատև տեսակցություններ տրամադրելու կարգը սահմանվում է ուղղիչ հիմնարկների ներքին կանոնակարգով։ Եթե դատապարտյալը տառապում է շրջապաի համար վտանգ ներկայացնող հիվանդությամբ, տեսակցությունը իրականացվում է այնպիսի հատուկ պայմաններում, որոնք բացառում են տեսակցողի վարակումը ։
Դատապարտյալներին, կալանավորված անձանց թույլատրվում է իրենց հաշվին նամակագրություն վարել առանց նամակների, հեռագրերի թվի սահմանափակման։ Տեղափոխվելու հետևանքով իրենց անունով ստացված նամակներն ուղարկվում են նրանց գտնվելու նոր վայր։ Նամակագրությունը առանց բովանդակային առումով քննության ենթարկվում է արտաքին զննման։ Գրաքննություն կարող է կատարվել միայն դատարանի որոշմամբ` վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից։ Կապի միջոցներից, այդ թվում՝ հեռախոսակապից, օգտվելու կարգը և քանակը սահմանվում են ուղղիչ հիմնարկների ներքին կանոնակարգով։ Ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմն ստեղծում է համապատասխան պայմաններ՝ թերթերից, ամսագրերից և այլ գրականությունից օգտվելու համար։ Կալանավորվածներին պահելու վայրի խցերը ապահովվում են ռադիոընդունիչներով, այնտեղ կարող են տեղադրվել հեռուստացույցներ։ Դատապարտյալի լուսանկարահանումը, ինչպես նաև տեսանկարահանումը և հարցազրույցն իրականացվում են նրա համաձայնությամբ` ուղղիչ հիմնարկների ներքին կանոնակարգով սահմանված կարգով։ Համաձայնությունը կարող է կրել գրավոր բնույթ ։
Կալանավորված անձանց մերձավոր ազգականի մահվան կամ կյանքին սպառնացող ծանր հիվանդության, կալանավորված անձին կամ նրա ընտանիքին զգալի նյութական վնաս պատճառած տարերային աղետի դեպքում կարող են տրամադրվել կարճաժամկետ մեկնումներ ։
Կարևոր է համարվում բանտարկյալի ու նրա ընտանիքի միջև կապի ապահովումը։ «Բանտարկյալների հետ վարվեցողության նվազագույն ստանդարտ կանոններ»-ում նշվում է, որ պատժաժամկետն անցկացնելու հենց սկզբից հարկավոր է մտածել ազատազրկվելուց հետո բանտարկյալին սպասող ապագայի մասին։ Ուստի պետք է օգնել նրան` հիմնարկի պատերից դուրս գտնվող անձանց կամ հաստատությունների հետ կապերը հաստատելու և ամրապնդելու, որոնք ի վիճակի են պաշտպանել նրա ընտանիքի շահերը և ազատվելուց հետո աջակցել հասարակական կյանքին նրա ընդգրկմանը ։
Պահման պայմաններ
«Բանտարկյալների հետ վարվեցողության նվազագույն ստանդարտ կանոններ»-ում ամրագրված են այն պայմանները, որոնց պետք է բավարարեն բանտախցերը։ Յուրաքանչկուր բանտարկյալ պետք է ունենա առանձին խուց կամ սենյակ։ Եթե հատուկ պատճառներով, ինչպես օրինակ` բանտի ժամանակավոր ծանրաբեռնվածությունը, կենտրոնական բանտային վարչությունը ստիպված է հրաժարվել այդ կանոնի գործածությունից, միևնույն խցում կամ սենյակում երկու բանտարկյալների տեղավորելը ցանկալի չէ։ Ընդհանուր բանտախցերում տեղավորվելիք բանտարկյալներին պետք է մանրակրկիտ կերպով ընտրել, որպեսզի համոզված լինեն, որ նրանք կարող են այդպիսի պայմաններում միասին ապրել։ Գիշերները պետք է իրականացնել հիմնարկի բնույթին համատեղելի մշտական հսկողություն։ Բոլոր կառույցները, որոնցից օգտվում են բանտարկյալները, հատկապես ննջարանները, պետք է համապատասխանեն սանիտարական բոլոր պահանջներին, ընդ որում` հարկավոր է պատշաճ ուշադրություն դարձնել կլիմայական պայմաններին, հատկապես այդ կառույցների ծավալներին, նվազագույն մակերեսի ապահովմանը, լուսավորությանը և օդափոխմանը:Այն կառույցներում, ուր ապրում և աշխատում են բանտարկյալները, Սանիտարական հարմարությունները պետք է բավականաչափ լինեն, որպեսզի ամեն բանտարկյալ մաքրության և բարեկեցության պայմաններում կարողանա բավարարել իր բնական պահանջները։ Բաղնիքի սարքավորումները և ցնցուղների քանակը պետք է բավականաչափ լինեն, որպեսզի յուրաքանչյուր բանտարկյալ կարողանա և պարտավոր լինի լողանալ կամ ջրցնցուղ ընդունել ամեն մի կլիմայի համապատասխան ջերմաստիճանում և այնքան հաճախ, որքան պահանջում են ընդհանուր հիգիենայի պայմանները` հաշվի առնելով տարվա եղանակը և աշխարհագրական շրջանը, այսինքն` չափավոր կլիմայում առնվազն շաբաթը մեկ անգամ։  Հիմնարկի բոլոր մասերը, որտեղից կանոնավոր օգտվում են բանտարկյալները, պետք է միշտ պահվեն պատշաճ և մաքուր ձևով ։
Մեր օրենսդրությամբ նշված է, որ ուղղիչ հիմնարկում դատապարտյալին հատկացված բնակելի տարածքը պետք է համապատասխանի ընդհանուր բնակելի տարածքների համար սահմանված շինարարական և սանիտարահիգիենիկ չափանիշներին, ինչպես նաև ապահովի նրա առողջության պահպանումը։ Ուղղիչ հիմնարկում մեկ դատապարտյալին հատկացվող բնակելի տարածության չափը չի կարող պակաս լինել չորս քառակուսի մետրից ։ Նույնը նաև կալանավորված անձանց համար ։
Արժանապատվության հարգման իրավունք
ՀՀ Սահմանադրության 3-րդ հոդվածը սահմանում է, որ Հայաստանի Հանրապետությունում մարդը բարձրագույն արժեք է, որ մարդու անօտարելի արժանապատվությունն իր իրավունքների և ազատությունների անքակտելի հիմքն է։ Իսկ իր 23-րդ հոդվածով էլ ամրագրում, որ մարդու արժանապատվությունն անխախտելի է ։
Վերոնշյալ իրավունքների պաշտպանությունը, դրանց իրականացման ապահովումը հենց վկայում են անձի արժանապատվության հարգման իրավունքի իրական ու գիտակցված լինելու, իսկ դրանց խախտումները` այս իրավունքի անտեսման, դրա ձևական ու ոտնահարված լինելու մասին։
Օտարերկրացիներ
ՀՀ ՔԿՕ-ն ամրագրել է նաև օտարերկրյա քաղաքացիություն ունեցող դատապարտյալների, կալանավորված անձանց իրավունքները, նշելով, որ նրանք իրավունք ունեն կապեր հաստատելու և պահպանելու ՀՀ-ում իրենց պետության դիվանագիտական ներկայացուցչության կամ հյուպատոսական հաստատության հետ։ Նշվում է, որ այն դատապարտյալը կամ կալանավորված անձը, ով ՀՀ-ում դիվանագիտական ներկայացուցչություն կամ հյուպատոսական հաստատություն չունեցող երկրի քաղաքացի է, ինչպես նաև փախստականը կամ քաղաքացիություն չունեցող դատապարտյալը կամ կալանավորված անձը  իրավունք ունեն կապեր հաստատելու և պահպանելու այն պետության դիվանագիտական ներկայացուցչության կամ հյուպատոսական հաստատության հետ, որը ստանձնել է այդ անձանց շահերի պաշտպանությունը կամ  նրանց պաշտպանությամբ զբաղվող ցանկացած ազգային կամ միջազգային մարմնի հետ։ Օտարերկրյա քաղաքացին կամ քաղաքացիություն չունեցող դատապարտյալը, կալնավորված անձը «Փախստականների և ապաստանի մասին» ՀՀ օրենքի 13-րդ հոդվածով սահմանված կարգով ՀՀ-ում ապաստանի խնդրանք ներկայացնելու իրավունք ունեն, որը համապատասխան վարչակազմի կողմից Հայաստանի Հանրապետության կառավարության սահմանած կարգով ենթակա է փոխանցման միգրացիայի հարցերով Հայաստանի Հանրապետության կառավարության լիազորած մարմնին ։
Օտարերկրյա քաղաքացիություն ունեցող ձերբակալված կամ կալանավորված անձի ծանր հիվանդության կամ մահվան դեպքում համապատասխան հիմնարկի վարչակազմն այդ մասին անհապաղ հայտնում է վերադաս մարմնին, որն էլ տեղեկացնում է շահագրգիռ գերատեսչություններին, այդ թվում` համապատասխան պետության դիվանագիտական ներկայացուցչությանը կամ հյուպատոսական հիմնարկին ։
Կանայք և անչափահասներ
Որպես դատապարտյալ կամ կալանավորված անձ, բացի ընդհանուր կանոններից, որոշ այլ պայմաններ են նախատեսվում կանանց, անչափահասների համար։ Մեր օրենսդրությունը ամրագրում է, որ եթե դատապարտյալը հղի կին է կամ ունի մինչև երեք տարեկան երեխա,ապա պատիժը կատարող մարմնի կամ հիմնարկի ղեկավարը կարող են դատարան միջնորդություն ներկայացնել պատժի կրումը հետաձգելու կամ պատժից ազատելու համար։ Պատժից ազատվող և առողջական վիճակի պատճառով խնամքի կարիք ունեցող, հղի, մինչև երեք տարեկան երեխա ունեցող անձին, ինչպես նաև անչափահասին պատժից ազատելիս` պատիժը կատարող հիմնարկի վարչակազմն ազատվելու մասին նախօրոք հայտնում է նրա ազգականներին կամ այլ անձանց, իսկ այդպիսիք չունենալու դեպքում անհրաժեշտ օգնությունը ցուցաբերում է ուղղիչ հիմնարկի վարչակազմը ։
Ուղղիչ հիմնարկում անհրաժեշտության դեպքում կարող է ստեղծվել մանկատուն՝ երեխաների բնակության և զարգացման պատշաճ պայմաններով։ Դատապարտյալն ուղղիչ հիմնարկի մանկատանը կարող է տեղավորել իր՝ մինչև երեք տարեկան երեխային և աշխատանքից ազատ ժամերին առանց սահմանափակման շփվել նրա հետ։ Դատապարտյալին կարող է թույլատրվել երեխայի հետ համատեղ բնակություն ։
Նախատեսված են նաև այլ արտոնություններ. հղի դատապարտյալին, կալանավորված անձին չվարձատրվող աշխատանքի ներգրավելն արգելվում է։ Որպես տույժ` պատժախուց տեղափոխելը, ուղղիչ հիմնարկի մանկատանը երեխա ունեցող, կերակրող մայր, հղի, նախածննդյան կամ հետծննդյան ժամանակահատվածում գտնվող դատապարտյալի, կալանավորված անձանց նկատմամբ չի գործում։ Հղի, կերակրող մայր, անչափահաս կամ հիվանդ դատապարտյալներն ու կալանավորված անձինք ապահովվում են հավելյալ սննդով, որի չափաբաժինները սահմանում է ՀՀ կառավարությունը ։
«Բանտարկյալների հետ վարվեցողության նվազագույն ստանդարտ կանոններ«»-ում ամրագրված է, որ կանանց հիմնարկները պետք է ունենան հղի կանանց և ծննդկաններին խնամելու համար հատուկ մասնաշենքեր։ Այնտեղ, ուր հնարավոր է, հարկ է հոգալ, որ ծննդաբերությունը լինի ոչ թե բանտային, այլ սովորական հիվանդանոցում։ Իսկ եթե երեխան ծնվում է բանտում, ապա այդ մասին չպետք է հիշատակել ծննդյան վկայականում ։
«Պեկինյան կանոններ»-ում նշվում է, որ անչափահաս է համարվում այն երեխան կամ երիտասարդը, որը իրավախախտման համար, գործող իրավական համակարգի շրջանակներում, կարող է ենթարկվել պատասխանատվության մեծահասակի նկատմամբ գործադրվող պատասխանատվության ձևից տարբերվող ձևով։ Նաև ամրագրված է, որ ուղղիչ հիմնարկներում անչափահասները պետք է պահվեն մեծահասակներից առանձին, հատուկ ուղղիչ հիմնարկում կամ ուղղիչ հիմնարկի հատուկ բաժանմունքում, իսկ անչափահաս իրավախախտների գործերի նյութերը չպետք է օգտագործվեն մեծահասակ իրավախախտների գործերի` նույն իրավախախտի հետ կապված դեպքերի հետագա քննարկման ընթացքում։ Ուղղիչ հիմնարկներում անչափահասները պետք է ապահովվեն իրենց տարիքին, սեռին, անձին և լիարժեք զարգացման շահերին համապատասխան խնամքով, պաշտպանությամբ և սոցիալական, հոգեբանական, բժշկական, ֆիզիկական, կրթության և արհեստավարժության բնագավառների ողջ անհրաժեշտ օգնությամբ ։
Մեր օրենսդրությունը նաև ամրագրում է, որ որոշակի ժամկետով ազատազրկման դատապարտված անչափահասը մինչև պատժի ժամկետը լրանալը պատիժը կրում է միևնույն ուղղիչ հիմնարկում, բայց ոչ ավելի, քան նրա 21 տարեկան դառնալը։  18 տարին լրացած դատապարտյալի` բացասական վարքագիծ դրսևորելու դեպքում  վերոնշյալ առանձնահատկությունը չի գործում։  Արգելվում է որոշակի ժամկետով ազատազրկման դատապարտված անչափահասի պատիժը կրելու նպատակով փակ ուղղիչ հիմնարկ ուղարկելը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ
Սան Ֆրանսիսկու դու Մարանիան
Սան Ֆրանսիսկու դու Մարանիան (São Francisco do Maranhão), համայնք Բրազիլիայում՝ Մարանիան նահանգի կազմում։ Գտնվում է Մարանիան նահանգի արևելյան մարզում։ Մտնում է Մեդիու Մեարին գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 4334 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 2 745,804 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 4,7 մարդ/կմ²։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Մարանիան նահանգի բնակավայրեր
Քուրդան (Յոզղաթի գավառ)
Բնակչություն
1885 թվականին ուներ 42 տուն` 250 հայ բնակչով։
Պատմամշակութային կառույցներ
Քուրդանն ուներ հայկական եկեղեցի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Զորյանոե (գյուղ, Ռուժինսկի շրջան)
Զորյանոե (Зоряне), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Ռուժինսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Զորյանոե գյուղում բնակվում էր 374 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1,42 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 263,38 մարդ/կմ²։
Տահևա (Էստոնիայի շրջան)
Տահևա շրջան (Taheva vald), շրջան Էստոնիայի Վալգամաա նահանգում։ Շրջանի կենտրոնն է Լաանեմեցա գյուղը։
Բնակչություն
2010 թվականի տվյալներով շրջանում բնակվում էին 925 մարդ։ Բնակչության խտությունը շրջանում կազմում էր 4,52 մարդ/կմ²։
Օտշիբ
Օտշիբ (Отшиб), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կեմերովոյի մարզում և Նովոսիբիրսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Սոլոնովկա գետի աջ ափին՝ 4 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 12 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Աշոտ Ճենտերեճյան
Աշոտ Հրաչի Ճենտերեճյան, հայ ջութակահար։
Օտշիբ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Աշոտ Ճենտերեճյան
Կենսագրություն
Աշոտ Ճենտերեճյանը ծնվել է 1952 թվականի օգոստոսի 29 -ին Երևան քաղաքում։ Ավարտելով Պ. Չայկովսկու անվան երաժշտական դպրոցը 1971 թվականին ուսումը շարունակել է Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայում՝ սովորելով ժամանակի ականավոր պրոֆեսորների դասարաններում։
1976-1977 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված ուժերում։
«Ճենտերեճյան դուետ»-ի համերգային գործունեությանը զուգահեռ աշխատել է Հայաստանի Ազգային Օպերայի և բալետի, Ֆիլհարմոնիկ և ՀՀ Հեռուստատեսության և ռադիոյի սիմֆոնիկ նվագախմբերում, միաժամանակ ծավալելով ակտիվ մանկավարժական գործունեություն երաժշտական դպրոցներում, ուսումնարաններում, կոնսերվատորիայում։
2004-2007 թվականներին աշխատել է Ստեփանակերտի ՀԲԸՄ-ի նորաստեղծ կամերային նվագախմբում որպես կոնցերտմայստեր, այնուհետև 2007-2010 թվականներին աշխատել Բերձորի երաժշտական դպրոցում՝ զուգահեռ տնօրինելով Բերձորի նվագախումբը ։
2011 թվականին Համազգային Կրթական Մշակութային Միության Լիբանանի շրջանային վարչության հրավերով տեղափոխվել է Բեյրութ և 5 տարի շարունակ ղեկավարել «Բարսեղ Կանաչեան» երաժշտական քոլեջը։
Պարգևներ
2002 թվականին պարգևատրվել է Հայաստանի մշակույթի նախարարության պատվոգրով, իսկ 2006 թվականին Արցախի Հանրապետության Մշակույթի Նախարարության պատվոգրերով և Կիլիկիո կաթողիկոս Արամ Ա-ի «Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց» շքանշանով։ 2021 թվականի սեպտեմբերին տեղի է ունեցել նրան նվիրված հուշ-երեկո ։
Ընտանիք
Ամուսնացած էր, ուներ 3 զավակ։
Մահ
Աշոտ Ճենտերեճյանը մահացել է 2017 թվականի մարտի 5-ին Երևանում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ջութակահարներ Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ
Անանուն (Ռոտկոյի նկարը)
«Անանուն» (Untitled),  վերացական էքսպրեսիոնիզմի առաջատար ներկայացուցիչ ռուսա-ամերիկացի նկարիչ Մարկա Ռոտկոյի՝ 1952 թվականին ստեղծած նկարն է։ Ինչպես Ռոդկոյի այդ ժամանակաշրջանի այլ աշխատանքներ, «Անանուն» նկարը ևս կազմված է գունային մեծ տարածքներից, որոնք ուրվագծված են անհամաչափ մշուշոտ գծերով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մոդեռնիզմի արվեստ Կատեգորիա:1952 նկարներ Կատեգորիա:Մասնավոր հավաքածուներում գտնվող նկարներ
Վիլյալբարբա
Վիլյալբարբա (իսպ.`Villalbarba), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում` Վալիադոլիդ պրովինցիայում (Կաստիլիա և Լեոն ինքնավար մարզում)։ Զբաղեցնում է 21,98 կմ2 տարածք։ Բնակչությունը՝ 138 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Գտնվում է պրովինցիայի վարչական կենտրոնից 58 կմ հեռավորության վրա։
Կատեգորիա:Վալյադոլիդ պրովինցիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Կաստիլիա և Լեոնի բնակավայրեր
Ծովինար (կտավ)
«Ծովինար», ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ Էդուարդ Իսաբեկյանի 1982 թվականին ստեղծած կտավը։ Նկարված է «Նավզիկե»-ի վրա։
Պատմություն
«Սասնա ծռեր» էպոսում Ծովինարը ջրային տարերքի հետ կապված ամպերի կայծակնացայտ ոգի կամ ծովային ջրից հղիացած երկվորյակ դյուցազունների՝ Սանասարի ու Բաղդասարի մայրն է։
Նկարագրություն
Էդուարդ Իսաբեկյանը էպոսի հերոսներին պատկերել է հեքիաթային, միևնույն ժամանակ նրանք իսկապես մարդկային են։ Ծովինարի կերպարը ստեղծել է գեղեցիկ, կենսուրախ, հասարակ աղջկա գծերով, որի ուժեղ կազմվածքը բերում է այն համոզման, որ նա՝ էպոսի այդ հերոսուհին է ծնել Սանասարին և Բաղդասարին։ Եռաֆիգուր այս կոմպոզիցիայում նկարիչը շեշտադրել է գունային կառույցները, որոնք իշխում են թե՛ ֆիգուրների պլաստիկ մոդելավորման, թե՛ միջավայրի ստեղծման և թե՛ տեսարանի էպիկականության և նրանում ազգայինի (կարմիր, կապույտ, նարնջագույն) ընդգծման մեջ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էդուարդ Իսաբեկյանի նկարներ Կատեգորիա:1982 նկարներ Կատեգորիա:Կանայք կտավներում
Նուրթեփե
Նուրթեփե, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Գենջի գավառակում։ Գտնվում էր Գենջ գյուղաքաղաքից 40 կմ հյուսիս՝ փոքրիկ գետակի ափին ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բադյա (այլ կիրառումներ)
Բադյա, կարող է վերաբերել՝
Հրանտ Թոխատյան
Հրանտ Արամի Թոխատյան, հայ դերասան, մշակութային գործիչ, 1995 թվականից «Շարմ Հոլդինգ» ՍՊԸ տնօրենն է։ ՀՀ ժողովրդական արտիստ (2015 թ.) :
Ընտանիքը
Հրանտ Թոխատյանը ծնվել է Արամ և Եվգենյա Թոխատյանների ընտանիքում։ Հայրը մասնագիտությամբ 1-ին դասի ավտոմեխանիկ էր, ավտոռալլիստ, իսկ մայրը՝ անտառային տնտեսության ինժեներ։ Նախկին ամուսնություններից Թոխատյանն ունի երկու որդի։ Ներկայիս կինը Երևանի կամերային թատրոնի դերասանուհի Լուիզա Ներսիսյանն է։ Նրանք ունեն մեկ դուստր։
Կրթություն
1976 – 1981 թթ. սովորել է Երևանի Վալերի Բրյուսովի անվան պետական լեզվաբանական ինստիտուտի ռուսաց լեզվի և գրականության ֆակուլտետում։ Ավարտելուց հետո որպես ռուսաց լեզվի և գրականության ուսուցիչ աշխատել է Օշականում։
1976 թվականին հրավիրվել է Կամերային թատրոն, որտեղ և աշխատել է 15 տարի։ 1991 թ. Ռուբեն Ջաղինյանի և Կարեն Ղազարյանի հետ համատեղ հիմնադրել է «ՇԱՐՄ» ընկերությունը, որի տնօրենն է առ այսօր։
Աշխատանքային գործունեություն
1976 թվականին հրավիրվել է Երևանի Կամերային թատրոն, որտեղ և աշխատել է 15 տարի։ 1980-ականներին աշխատել է Օշականի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան միջնակարգ դպրոցում որպես ռուսաց լեզվի ուսուցիչ։ 1991 թ. Ռուբեն Ջաղինյանի և Կարեն Ղազարյանի հետ համատեղ հիմնադրել է «ՇԱՐՄ» ընկերությունը, որի տնօրենն է առ այսօր։ 2013-2016 թթ․ ՀՀԿ խմբակցությունից եղել է Երևանի ավագանու անդամ։
Հրանտ Թոխատյանը ներկայումս ակտիվորեն հանդես է գալիս կինոյում և թատերական ներկայացումներում՝ համագործակցելով հայ, ռուս, ինչպես նաև օտարերկրացի ռեժիսորների, պրոդյուսերների, թատերական գործիչների և կինոընկերությունների հետ։ Թոխատյանը բուռն գործունեություն է ծավալում ոչ միայն հայրենիքում, այլև Ռուսաստանում։ Զուգահեռաբար դերասանը մասնակցում է նաև բարեգործական և հայրենանվեր նախագծերին, որոնց թվում են «Նվիրի'ր կյանք» բարեգործական հիմնադրամի լայնածավալ ակցիան, «Հայաստան» համահայկական հիմնադրամի կողմից կազմակերպվող ամենամյա մարաթոնը, ինչպես նաև Հայկ Մարությանի և Վազգեն Ասատրյանի հետ միասին նախաձեռնած ճանապարհաշինական աշխատանքները Արցախի Մարտակերտի շրջանի Հաթերք սահմանամերձ գյուղում և այլն։ Հրանտ Թոխատյանը ակտիվորեն մասնակցում է երկրի հասարակական կյանքին, Երևանի շենք-շինությունների պահպանությանն ուղղված նախաձեռնության անդամ է։ Իսկ երեխաների նկատմամբ ունեցած սիրով պայմանավորված է Թոխատյանի առաջնահերթ նպատակը՝ Երևանում ստեղծել մանկական թատրոն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ՀՀ ժողովրդական արտիստներ Կատեգորիա:Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Հայ դերասաններ Կատեգորիա:ԵՊԼՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ մշակութային գործիչներ Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասաններ Կատեգորիա:Հնչյունավորողներ Կատեգորիա:Երևանի քաղաքային խորհրդի պատգամավորներ Կատեգորիա:Խորհրդային դերասաններ Կատեգորիա:ՀՀ վաստակավոր արտիստներ
Բադյայոլ (այլ կիրառումներ)
Բադյայոլ, կարող է վերաբերել՝
Պերվոե Մայա (Տարասովսկի շրջան)
Պերվոե Մայա (Первое Мая), գյուղ Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Տարասովսկի շրջանում։ Մտնում է Դյաչկինսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Տարասովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ
Եվստիգնեյ Միրովիչ
Եվստիգնեյ Աֆինոգենովիչ Միրովիչ (Евстигней Афиногенович Мирович, Еўсцігней Афінагенавіч Міровіч, իսկական ազգանունը՝ Դունաև,, բելառուս խորհրդային դերասան, ռեժիսոր, դրամատուրգ և մանկավարժ, ԲԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1940)։
Կենսագրություն
Ավարտել է Պետերբուրգի Ֆ. Վոլկովի անվան թատերական դասընթացները։ 1900 թվականից հանդես է եկել իբրև դերասան, 1906 թվականից՝ դրամատուրգ։ 1921-1931 թվականներին, 1941-1945 թվականներին գլխավորել է Մինսկի բելառուսական առաջին պետական դրամատիկական թատրոնը (Կուպալայի անվան թատրոն)։
Բեմադրություններից են՝ «Խռովություն» (ըստ Ֆուրմանովի, 1927), Ռոմանովիչի «Կամուրջ» (1929), իր պիեսներից՝ «Մաշենկա», «Կաստուս Կալինովսկի» (երկուսն էլ՝ 1923 թվականին), «Ընկեր Բրիզգալինի կարիերան» (1925)։ 1935-ական թվականներին Գոմելում կազմակերպել է հանրապետությունում առաջին կոլտնտեսային թատրոնը, եղել մի շարք կոլեկտիվների գեղ. ղեկավարն ու ռեժիսորը։ 1945 թվականից Բելառուս, թատերական ինստուտի դերասանի վարպետության ամբիոնի վարիչն էր (նույն թվականից՝ պրոֆեսոր)։
Կատեգորիա:Բելառուս ռեժիսորներ Կատեգորիա:Բելառուս դերասաններ Կատեգորիա:Բելառուս դրամատուրգներ Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ
Աջափնյակ (մետրոյի կայարան)
«Աջափնյակ», Երևանի մետրոպոլիտենի կառուցվող կայարան, որը պետք է միանա այժմ գործող վերջին՝ «Բարեկամություն» կայարանին։ Կայարանը պետք է գտնվի նույնանուն համայնքում (որից էլ ստացել է անվանումը)` դեպի Հալաբյան փողոց և Հրազդան գետի կիրճ ելքով։
Շինարարության պատմություն
Դեպի «Աջափնյակ» կայարան տանող թունելները փորվել են դեռևս Խորհրդային Միության տարիներին, նախանշված էր նաև կայարանի մուտքը։ Մնում էր միայն կառուցել Հրազդանի կիրճի վրայով անցնող կամուրջը ու անցկացնել գծերը։ Սակայն հսկայական ծախսերի պատճառով այդ նախագիծն առայժմ մնում է չիրագործված։
2014 թվականի հունիսին ներկայացվեցին Երևանի քաղաքապետարանի և Վերակառուցման և զարգացման եվրոպական բանկի միջև համագործակցության շրջանակներում բրիտանական խորհրդատվական մի ընկերությանը պատվիրված Երևանի մետրոպոլիտենի՝ դեպի Աջափնյակ մոտ 3-կիլոմետրանոց նոր ուղեգծի կառուցման իրագործելիության ուսումնասիրության արդյունքները։ Սակայն դա զուտ ուսումնասիրություն է և շինարարության վերսկսում դեռևս նախատեսված չէ։ Կառուցվելու դեպքում կօգտագործվի այժմ փորված թունելներից միայն մեկը՝ Մերգելյան ինստիտուտից դեպի Հրազդանի ձախ ափ, իսկ աջ ափից պետք է փորվի նոր թունել՝ դեպի Երևանի ֆիզիկայի ինստիտուտ։ Այդ թունելները կկապվեն կամրջով ։
Արտակուլ
Արտակուլ (Артакуль, Әртәкүл), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կարաիդելսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 452 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կարաիդելսկի շրջանի բնակավայրեր