cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Դեմենցիա
Դեմենցիայով ուղեկցվող հիվանդություններ
- անօքսիա, գանգուղեղային տրավմա (10 - 20 %)
- նորմոտենզիվ հիդրոցեֆալիա (10 - 20 %)
- Պարկինսոնի հիվանդությունը (1 %)
- Հենտինգտոնի խորեան (1 %)
- Պիկի հիվանդությունը (1 %)
- Կողմնային ամիոտրոֆիկ սկլերոզը
- Սպինոցերեբելյար դեգեներացիան
- Մետախրոմատիկ լեյկոդիստրոֆիայով ուղեկցվող օֆթալմոպլեգիան
- Հելերվորդեն-Շպատցի հիվանդությունը
- Հաշիշային պսիխոզ, վերջին փուլերը
Ինֆեկցիաները
- Կրեյտցֆելդ-Յակոբի հիվանդությունը (1 - 5 %),
- ՁԻԱՀ-ը (մոտավորապես 1 %),
- Վիրուսային էնցֆալիտները,
- Հարաճող մուլտիֆոկալ լեյկոէնցեֆալոպաթիան,
- Նեյրոսիֆիլիսը,
- Բեխչետի հիվանդությունը
- Քրոնիկ բակտերիալ և սնկային մենինգիտները
Դեֆիցիտային վիճակները
- Վիտամին В12 անբավարարությունը,
- Ֆոլիաթթվի անբավարարությունը,
- Պելագրան
Մետաբոլիկ խանգարումները
- Վահանաձև գեղձի հիպոֆունկցիա և հիպերֆունկցիան,
- Ծանր երիակամային անբավարարությունը,
- Կուշինգի համախտանիշը,
- Լյարդային անբավարարությունը,
- Հարվահանագեղձի հիվանդությունները
- Համակարգային կարմիր գայլախտը և ուղեղային վասկուլիտով ուղեկցվող այլ կոլլագենային հիվանդությունները
Չափանիշները
1. Կարճատև և երկարատև հիշողության խանգարում (հոգեբուժական հարցազրույցի, սուբյեկտիվ և օբյեկտիվ անամնեզի, նյարդա- և պաթոպսիխոլոգիական ախտորոշման տվյալները)։
2. հետևյալներից թեկուզ մեկը.
- Աբստրակտ մտածողության խանգարում
- Քննադատության խանգարումը, որը հայտնաբերվում է որպես շրջպատի, բարեկամների և աշխատանքի հետ կապված հարցերի վերաբերյալ իրական պլանների կազմման անկարողություն։
- Նեյրոպսիխոլոգիական ախտանիշներ և համախտանիշներ` Աֆազիա, ապրաքսիա, ագնոզիա, ինչպես նաև օպտիկո-տարածական և կոնստուկտիվ գործունեության խանգարում։
- Անձային փոփոխություններ։
4. Դեմենցիայի ժամանակ դելիրիայի բացակայությունը։
5. Հիվանդության պատմության մեջ օրգանական գործոնի առկայությունը (լաբորատոր հետազոտությունների, անալիզների արդյունքները և այլն)։
Դեմենցիայի ծանրության աստիճանները
1. Թեթև: Չնայած աշխատանքն ու սոցիալական գործունեությունը զգալիորեն խանգարված են, ինքնուրույն կյանքի ունակությունը`անձնական հիգիենայի կանոնների պահպանմամբ և քննադատության համեմատական պահպանմամբ, պահապանված է։
2. Միջին: Հիվանդին ինքնուրույն թողնելը վտանգավոր է, անհրաժեշտ է որոշակի հսկում։
3. Ծանր: Առօրյա գործունեությունն այնքան է խանգարված, որ պահանջվում է մշտական հսկում, օրինակ` հիվանդը չի կարող կատարել անձնական հիգիենայի կանոնները, չի հասկանում, թե ինչ են իրեն ասում և ինքը չի խոսում։
Ուշ տարիքի դեմենցիայի հիմնական դասակարգումը
1.Անոթային դեմենցիաներ (ցերեբրալ աթերոսկլերոզ)։
3. Խառը Համախտանիշային դասակարգումը- Լակունար (դիսմնեստիկ) թուլամտություն։ Ամենից շատ տուժում է հիշողությունը. Հարաճող և ֆիքսացիոն ամնեզիա։ Հիվանդները կարող են իրենց դեֆեկտը կոմպենսացնել, կարևորը թղթի վրա գրելով և այլն։ Հուզա-անձնական ոլորտը քիչ է տուժում. անձի կորիզը չի ընդգրկվում, հնարավոր են սենտիմենտալություն, լալկանություն և հուզական անկայունություն։ Օրինակ` Ալցհեյմերի հիվանդությունը։
Անոթային դեմենցիաներ
Ամենահաճախ հանդիպող ձևն ուղեղային անոթների աթերոսկլերոզն է։ Հիվանդության զարգացման տարբեր փուլերում ախտանշանաբանությունը տարբերվում է։
Սկզբնական փուլը: Գերակշռում են նևրոզանման խանգարումները` թուլություն, հոգնածություն, գրգռվածություն, գլխացավը, քնի խանգարումները։ Ի հայտ են գալիս աֆեկտիվ խանգարումներ դեպրեսիվ ապրումների, աֆեկտի չպահելու, հուզական անկայունության տեսքով։ Անձնական գծերի սրացում։ Մյուս փուլերում ավելի ցայտուն են դառնում հիշողության խանգարումները (ընթացիկ դեպքերը, անունները, թվերը), որոնք կարող են դառնալ ավելի կոպիտ` հարաճուն և ֆիքսացող ամնեզիա, պարամնեզիա, կողմնորոշման խանգարում (Կորսակովի համախտանիշ)։ Մտածողությունը կորցնում է ճկունությունը, դառնում է կարկամ, իջնում է հիշողության մոտիվացիոն բաղադրամասը։ Այսինքն, ձևավորվում է մասնակի դիսմնեստիկ տիպի, այսինքն հիշողության խանգարման գերակշումով, աթերոսկլերոտիկ դեմենցիա։ Համեմատաբար հազվադեպ ուղեղային աթերոակլերոզի ժամանակ ի հայտ են գալիս գիտակցության խանգարմամբ, զառանցանքով և խաբկանքներով, դելիրիայի տեսքով սուր և ենթասուր պսիխոզներ, հաճախ գիշերայի ժամերին։ Հաճախ կարող են ի հայտ գալ քրոնիկական զառանցական պսիխոզներ, հաճախ պարանոիդալ զառանցանքով։
Ատրոֆիկ դեմենցիաներ
Ալցհեյմերի հիվանդությունը
Սա առաջնային դեգեներատից դեմենցիա է, որն ուղեկցվում է հիշողության խանգարման, մտավոր գործունեության և այլ բարձրագույն կեղևային ֆունկցիաների խանգարման հարաճմամբ և հանգեցնում է տոտալ թուլամտության։ Սկսվում է 50 տարեկանից հետո։
Փուլերը
սկզբնական փուլը: Կոգնիտիվ խանգարումներ։ Մնեստիկո-ինտելեկտուալ իջեցում. մոռացկոտություն, ժամանակի որոշման մեջ դժվարություններ, սոցիալ, այդ թվում նաև մասնագիտական գործունեության վատացում, աճում են ֆիքսացիոն ամնեզիայի, տեղի և տարածության կողմնորոշման խանգարման երևույթները, նյարդապսիխոլոգիական ախտանիշները, այդ թվում աֆազիան, ապրաքսիան, ագնոզիան։ Հուզաանձնական խանգարումներ. էգոցենտրիզմ, անձնական անկարողության նկատմամբ սուբդեպրեսիվ ռեակցիաներ, զառանցանքական խանգարումներ։ Ալցհեյմերի հիվանդության այս փուլում հիվանդները քննադատորեն են գնահատում իրենց վիճակը և փորձում են կարգավորել իրենց հարաճող անկարողությունը։
Չափավոր դեմենցիայի փուլը: Քունք-կողմնային նեյրոպսիխոլոգիական հաամախտանիշ` աճում է ամնեզիան, որակապես հարաճում է տեղի և ժամանակի նկատմամբ դեզօրիենտացիան։ Հատկապես կոպտորեն են խանգարվում ինտելեկտի ֆունկցիաները (արտահայտված է մտածողության մակարդակի իջեցումը, դժվարություններ վերլուծա-սինթեիկ գործունեության մեջ), ինչպես նաև դրա ինստրումենտալ ֆունկցիաների (խոսքի, պրաքսիսի, գնոզիսի, օպտիկո-տարածական գործունեության)։ Հիվանդի հետաքրքրությունները շատ սահմանափակ են, մշտական օգնության, խնամքի կարիք կա, չեն կարողանում կատարել մասնագիտական պարտականությունները։ Ամեն դեպքում, այս փուլում հիվանդները պահպանում են հիմնական անրային առանձնահատկությունները, սեփական անլիարժեքության զգացմունքը և հիվանդության նկատմամբ հուզական ռեակցիան։
Ծանր դեմենցիայի փուլը: Տեղի է ունենում հիշողության լրիվ քայքայում, ֆրագմենտար են իր անձի նկատմամբ պատկերացումները։ Հիմա անհրաժեշտ է տոտալ օգնություն (հիվանդները չեն կարողանում պահպանել անձնական հիգիենայի կանոնները և այլն)։ Ագնոզիան հասնում է ծայրահեղ աստիճանի` միաժամանակ ծոծրակային և ճակատային տիպով։ Խոսքի քայքայում տոտալ սենսոր աֆազիայի տիպով։
Պիկի հիվանդություն
Ավելի քիչ է հանդիպում քան ալցհեյմորի հիվանդությունը և ավելի հաճախ սրանով հիվանդանում են կանայք։ Հիմնական նկարագրությունը՝
-Հիվանդի զգացմունքնային-անհատական ոլորտում դիտվում են փոփոխություններ․քննադատության ի սպառ բացակայություն, ինպուլսիվություն, կոպտություն, կեզտոտ լեզու, հեպերսեքսուալիզմ։ Եթե անոթային դեմենցիայի սկզբնական փուլում հիվանդը ձեռք է բերում անսպասելի հատկություններ, ապա երբ հիվանդւթյունը հասնում է իր տարածման պիկին, ապա հիվանդի վարքում տեղի են ունենում հանկարծակի, կտրուկ հակառակ ուղղությամբ տանող փոփոխություններ՝ բարի մարդը դառնում է ավելի կոպիտ, պարտաճանաչ աշխատանքի գնացողը՝ ուշանում է, սկսում է չենթարկվել հրահանգներին։
-Փոփոխություններ ճանաչողական ոլորտում-մտախողության կոպիտ խախտումներ, ավտոմատացված հմտություններ՝ հաշվել, գնահատել և այլն, որը պահպանվում է երկար ժամանակ։ Հիշողության խանգառումները կհայտնվեն ավելի ուշ, քան անհատականության ձևափոխությունները և չեն արտահայտվի այնպես կոպիտ, ինչպես հայտվում են ալցհեյմերի հիվանդության, կամ այլ անոթային դեմենսիաների պարագայում։ Խոսքը, հենց սկզբանական փուլից էլ դառնում է պարադոքսային՝ շատախոսություն, հաճախ չկարողանալով ընտրել համապատասխան բառեր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հոգեբուժական ախտորոշում Կատեգորիա:Կոգնիտիվ խախտումներ Կատեգորիա:Հոգեկան հիվանդություններ
Իյորգեն Յուվե
Իյորգեն Յուվե (Jørgen Juve, ), նորվեգացի ֆուտբոլիստ, լրագրող և գրող։ Նորվեգիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի լավագույն ռմբարկուն ողջ պատմության մեջ, անցկացրած 45 խաղերում դարձել է 33 գոլի հեղինակ։ 1936 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր (մրցաշարում հանդիսացել է հավաքականի թմավագը)։ Հանդես է եկել երեք տարբեր դիրքերում․ հարձակվող, կիսապաշտպան և պաշտպան։ Լրագրողի պաշտոնում աշխատել է «Dagbladet» և «Tidens Tegn» թերթերում, գրել է մի քանի գիրք սպորտային թեմատիկայով։
Կենսագրություն
Յուվե Իյորգենը ծնվել է 1906 թվականի նոյեմբերի 22-ին Պորսգրունում։
Ակումբային
Սկսել է ֆուտբոլ խաղալ «Ուրեդ» ակումբի կազմում՝ 16 տարեկան հասակում։ 1926 թվականին տեղափոխվել է Օսլո, որտեղ դարձել է «Լյուն» ակումբի ֆուտբոլիստը։ 1928 թվականին Յուվեն ակումբի հետ միասին հասնում է մինչև Նորվեգիայի գավաթի խաղարկության եզրափակիչ փուլ, սակայն այդ որոշիչ խաղում նրանք պարտվում են «Էրն-Հորտենին» ։ 1930-31 թվականների մրցաշրջանում Յուվեն հանդես էր գալիս շվեյցարական «Բազելի» կազմում, որտեղ անցկացնում է 12 հանդիպում և դառնում է 10 գոլի հեղինակ ։
Միջազգային
1928 թվականից 1937 թվականը Իյորգեն Յուվեն հանդես է եկել Նորվեգիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի կազմում, որտեղ անցկացրել է 45 հանդիպում և դարձել է 33 գոլի հեղինակ և այդպիսով գրանցել է Նորվեգիայի ազգային հավաքականի պատմության լավագույն արդյունքը ։ Նորամուտը հավաքականի կազմում կատարել է 1928 թվականի հունիսին կայացած Ֆինլանդիայի ազգային հավաքականի դեմ խաղում, իսկ վերջին խաղն անցկացրել է ընդդեմ Դանիայի ազգային հավաքականի, 1937 թվականին ։ Յուվեն իր առաջին գոլը հավաքականի կազմում հեղինակել է 1929 թվականին Նիդերլանդների ազգային հավաքականի դեմ խաղում։ Ընդհանուր խաղային արդյունքներով նա հետ-տրիկի հեղինակ է դառնում։ Հավաքականի կազմում անցկացրած վերջին յոթ խաղերում նա դառնում է 16 գոլի հեղինակ  ։ Հավաքականի կազմում անցկացրած 22 խաղերում նա հանդես է եկել, որպես հարձակվող, իսկ 23-ում՝ պաշտպան կամ կիսապաշտպան (աջ եզրում և կենտրոնում) ։ 23 խաղերում Յուվեն հավաքականի կազմի հետ խաղադաշտ է դուրս եկել, որպես թմավագ ։
Յուվեն հանդիսացել է Նորվեգիայի ազգային հավաքականի ավագը 1936 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի շրջանակներում, որն ընթանում էր Բեռլինում ։ Օգոստոսի 3-ին հավաքականը հանդիպում է Թուրքիայի ազգային հավաքականին և հաղթում՝ 4-0 հաշվով։ Հաջորդ խաղում նորվեգացիները մրցում էին ընդդեմ Գերմանիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի, Մագնար Իսակսենը հանդիպման 8-րդ և 84-րդ րոպեներին երկու անպատասխան գնդակներ է ուղարկում մրցակից թիմի դարպասը, ինչի արդյունքում Գերմանիայի ազգային հավաքականը լքում է մրցաշարը ։ Այս խաղին հետևում էին Ադոլֆ Հիտլերը և Յոզեֆ Հեբելսը, ֆյուրերի համար սա առաջին և վերջին ֆուտբոլային հանդիպման դիտումն է դառնում ։ Օգոստոսի 10-ին նորվեգացիները լրացուցիչ ժամանակում 1-2 հաշվով պարտություն են կրում Իտալիայի հավաքականի դեմ խաղում։ Երրորդ հորիզոնականի համար ընթացող պայքարում նորվեգացիները 3-2 հաշվով հաղթում են Լեհաստանի ազգային հավաքականին  ։ Բոլոր չորս խաղերին Յուվեն մասնակցում է, սակայն գոլի հեղինակ դառնալ նրան չի հաջողվում ։
Մարզչական
1938 թվականին Յուվեն ավարտում է իր ֆուտբոլային կարիերան։ Նրա մարզչական փորձը այդքան էլ մեծ չէր․ նա աշխատել էր «Բուդյո Հլիմտ» ակումբի մարզչական շտաբում 1939 թվականին և «Մյոլդեում» 1948 թվականին, ինչպես նաև ոչ երկար ժամանակներով գլխավորել էր «Լյուն» և «Շեյդ» ակումբները գլխավոր մարզչի պաշտոնում։ Նրա թիմի ֆուտբոլիստներից մեկը «Լյունում» եղել էր Կնուտ Օսնեսը, որը հետագայում դառնում է «Լյունի» գլխավոր մարզիչ և ակումբի հետ երկու «Ոսկե դուբլ» է հեղինակում 1967 և 1968 թվականներին։ Այն ժամանակ ոչ այնքան հայտնի 23 ամյա Օսնեսը լավ տպավորություն էր թողել Յուվեի վրա Լյունում հանդես գալու շրջանում, այդ իսկ պատճառով երիտասարդը դառնում է Յուվեի հիմնական կազմի անդամներից մեկը ։
Փորձագետների կարծիք
Ժամանակակից ֆուտբոլային փորձագետները Յուվեին ճանաչել են, որպես իր ժամանակաշրջանի լավագույններից մեկը։ Նա հաճախ ձգտում էր խաղալ հարձակման կենտրոնական սահմաններում, այս դիրքում մեծ մասամբ ոչ թե կարևոր էին ֆուտբոլիստի գնդակի հետ աշխատելու կարողությունները այլ՝ ուժային որակները։ Որպես հարձակվող Յուվեն կարողանում էր լավ հարվածներ կատարել գլխով, օժտված էր բարձր արագությամբ և կարող էր կատարել հզոր հարվածներ։ Որպես պաշտպան նա աչքի է ընկնում ճշգրիտ և հուսալի փոխանցումներով, ինչպես նաև լավ էր կարդում խաղը և խստորեն գիտեր իր պարտականությունները թիմի պաշտպանական դիրքերում ։
2006 թվականին տեղի է ունենում Իյորգեն Յուվեի 100 ամյակի տոնակատարությունը։ Պաշտոնական ֆուտբոլային ասուլիսների ժամանակ Նորվեգիայի ֆուտբոլի միության նախագահ Պեր Ռավն Օմդալը խոսել էր Յուվեի մասին ներկայացնելով նրան, որպես Նորվեգիայի պատմության լավագույն ֆուտբոլիստներից մեկին ։ Նորվեգական ֆուտբոլի միության հայտնի գործիչները և սպորտային լրագրողները նշել են Յուվեի խաղի մեծ նշանակությունը 1936 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի շրջանակներում Նորվեգիայի ազգային հավաքականի ցուցադրած խաղի և գրանցած արդյունքի մեջ ։
Գրողի և լրագրողի կարիերա
Յուվեն Բազելում 1931 թվականին ստացել է իրավաբանի կրթություն, իսկ ավելի ուշ աշխատել է որպես լրագրող և գրող ։ 1928 թվականի 1934 թվականը նա եղել է «Dagbladet» թերթի սպորտային բաժնի գլխավոր խմբագիրը և 1934 թվականի 1940 թվականը նույն աշխատանքային պարտականություններն է կատարել «Tidens Tegn» թերթում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի շրջանում աշխատել է «Bragd» թերթում։ 1941 թվականին նա դառնում է «Norges-Nytt» թերթի գլխավոր խմբագիրը, որը հրատարակվում էր Ստոկհոլմում նորվեգական դիվանագիտական միության կողմից։ 1942 թվականին Յուվեն տեղափոխվում է Լոնդոն, իսկ հետո Նյու Յորք ։ 1945 թվականին նա դառնում է «Dagbladet» թերթի լրագրողը և այդ տարի նրան հնարավորություն է ընձեռնվում հարցազրույց վարել նորվեգացի դերասանուհի Սոնիա Հենիի հետ ։
Իյորգեն Յուվեն գրել է մի քանի գրքեր սպորտային թեմատիկայուվ։ Նրա աշխատանքների թվում են «Ամեն ինչ ֆուտբոլի մասին», «Նորվեգական ֆուտբոլ» և «Ակնթարթ» գրքերը ։ Նշված վերջին գրքում Յուվեն նկարագրում է ամենահայտնի սպորտային պահերը։ Յուվեն նկարագրել է նաև գերմանացի ֆուտբոլիստների պահվածքը 1936 թվականի Օլիմպիադայի շրջանակներում, երբ գերմանացիները ուղղակի քարացել էին ֆյուրերի հայտնվելու առիթով։ 1959 թվականին Յուվեն հանդիսանում էր հնգամարտիկ Ուլե Ռեյստադի մասին գրվող գրքի խմբագիրը ։
Անձնական կյանք
Յուվեի հայրը՝ Մարտին Յուվեն մասնագիտությամբ խաղախորդ է եղել, իսկ նրա մայրն է Մարի Պյոները ։ Նրանց ազգանունները հասել է իրենց պապից, ով ծնվել և ապրել է «Յուվե» ագարակում։
Իյորգենը ընտանիքի վեց երեխաներից ամենամեծն է, նա ունեցել է երկու եղբայր, որոնք գաղթել են ԱՄՆ և երեք քույր։ Յուվեի մանկության ամենամտերիմ ընկերներից մեկն է եղել կոմպոզիտոր Կլաուս Էգգեն ։ Իյորգենը երկու անգամ ամուսնացած է եղել․ նրա առաջին հարսնացուն է դարձել Էրնա Ռիբերգը, 1932 թվականին, իսկ երկրորդը՝ հոգեբան Էվա Ռյոինեն ։ Երկրորդ ամուսնության շրջանուն նա աղջիկ է ունենում ։ Իյորգենի թոռներից մեկն է հանդիսանում երգչուհի Տոնե Յուվեն ։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Յուվեն ծառայել է բրիտանական բանակում։ Կամավորների կազմում 1944 թվականին նա մասնակցել է Ֆինմարկ նահանգի ազատգրման գործողություններին «Կրոֆտեր» ռազմագործողության շրջանակներում ։ 1949 թվականին քվեարկության արդյունքում Յուվեն մտել է Նորվեգիայի խորհրդարանի Ազատական կուսակցության անդամների կազմի մեջ ։
Յուվե Իյորգենը մահացել է 1983 թվականի, Օսլոյում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նորվեգացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Նորվեգիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքական Կատեգորիա:Նորվեգացի ֆուտբոլային մարզիչներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Նորվեգացի լրագրողներ Կատեգորիա:Նորվեգացի գրողներ
Անահիտ Կիրակոսյան (մանկավարժ)
Անահիտ Սերգեյի Կիրակոսյան, հայ երաժիշտ, մանկավարժ։ Մանկավարժական գիտությունների դոկտոր (2007) ։
Կենսագրություն
Անահիտ Կիրակոսյանը ծնվել է 1947 թվականին Լենինականում (այժմ՝ Գյումրի)։ 1954-1962 թվականներին սովորել է Գյումրիի Պուշկինի անվան թիվ 2 միջնակարգ դպրոցում, 1962-1966 թվականներին՝ Կարա-Մուրզայի անվան երաժշտական ուսումնարանի դաշնամուրային բաժնում, 1967-1972 թվականներին՝ Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի դաշնամուրային բաժնում ։
1967 թվականին աշխատանքի է անցել Արմեն Տիգրանյանի անվան երաժշտական դպրոցում որպես դաշնամուրի դասատու, միաժամանակ աշխատել է Կարա-Մուրզայի անվան երաժշտական ուսումնարանում որպես մանկավարժ։ 1972 թվականին Գյումրու Միքայել Նալբանդյանի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտում եղել է երգ-երաժշտության բաժնի դասախոս, 2010-2013 թվականներին եղել է ԳՊՄԻ մանկավարժություն ֆակուլտետի «Երաժշտության կրթություն» բաժնի ամբիոնի վարիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:Մանկավարժական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Ազդարար (շաբաթաթերթ, Քուվեյթ)
Ազդարար, ազգային, հասարակական-քաղաքական շաբաթաթերթ։ Քուվեյթի հայ երիտասարդաց միության հրատարակություն։ Լույս է տեսնում 1996 թվականից Էլ Քուվեյթում։ Խմբագիր՝ Կարո Մսրլյան ։
Լուսաբանում է տեղի հայ համայնքի կյանքը, տպագրում է լուրեր Հայաստանից և Սփյուռքի տարբեր համայնք­ներից, անդրադառնում է միջազգային կարևոր իրադարձություններին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էլ Քուվեյթի հայկական շաբաթաթերթեր
Ազդարար (երկշաբաթաթերթ)
Ազդարար, երկշաբաթաթերթ։ Լույս է տեսել 1846֊1847 թվականներին Մադրասում։ Խմբագիրներ՝ Ստեփանոս Հովհաննիսյան, Փիլիպոս Մելիտոնյան ։
Հրատարակվել է վիմատիպ եղանակով (17 համար)։ Տպագրել է քաղաքական, գրական նյութեր և տեղեկություններ հնդկահայ գաղութի կյանքից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական մամուլ
Ուղեղաբորբեր
Ուղեղաբորբեր, էնցեֆալիտներ, մարդու և կենդանիների գլխուղեղի բորբոքային հիվանդությունների խումբ, հարուցիչները վիրուսներն են, բակտերիաները, նախակենդանիները և ախտածին այլ միկրոօրգանիզմներ։ Տարբերում են առաջնային և երկրորդային ուղեղաբորբեր․։
Առաջնային ուղեղաբորբեր
Զարգանում են գլխուղեղում նյարդալուծիչ (նեյրոտրոպ) վիրուսների թափանցումից (համաճարակային ուղեղաբորբ, տզային ուղեղաբորբեր, մոծակային ուղեղաբորբեր)։ Առաջնային ուղեղաբորբերին բնորոշ են բնական օջախայնությունը և սեզոնայնությունը։ Հարուցիչի աղբյուր են կրծողները, թռչունները, փոխանցողները՝ մոծակները, տզերը։ Հարուցիչները գլխուղեղ են թափանցում արյան միջոցով, հազվադեպ՝ նյարդաթելերով։
Երկրորդային ուղեղաբորբեր
Ընդհանուր կամ տեղային վարակիչ հիվանդությունների (ռևմատիզմ, գրիպ, կարմրուկ, կարմրախտ, ջրծաղիկ, կատաղություն և այլն) հետևանք են։ Բորբոքային պրոցեսը կարող է տեղակայվել նյարդային համակարգի տարբեր բաժիններում, գորշ կամ սպիտակ նյութերում՝ (գլխուղեղային նյարդեր, ենթակեղևային հանգույցներ, ցողուն), երբեմն ընդգրկել ողնուղեղը, ուղեղապատյանները և ծայրամասային նյարդերը։ Ուղեղաբորբերի մեծամասնության ընթացքը սուր է։ Հիմնական ախտանշաններն են՝ մարմնի ջերմաստիճանի բարձրացում, գլխացավ, սրտխառնոց, փսխում, հաճախ գիտակցության կորուստ, ջղաձգություններ և այլն։ Նյարդային երևույթներ՝ (կիսալուծանք, զգացողության, գլխուղեղային նյարդերի ֆունկցիաների խանգարումներ են)։ Անբարենպաստ ընթացք ունեն կարծրախտային ուղեղաբորբեր (առաջանում են մանկական և պատանեկան տարիքում, բնորոշվում են հիշողության, ինտելեկտի խանգարումներով, էպիլեպսանման նոպաներով և այլն) և թարախային ու մեռուկային ուղեղաբորբեր։ Տզային ուղեղաբորբերի դեպքում վարակումից 10–12 օր անց առաջանում են մկանաթուլություն և մաշկի որոշ հատվածների թմրածություն, մարմնի ջերմաստիճանի բարձրացում։ Բնորոշ են նաև ուսապարանոցային մկանների լուծանքներն ու կիսալուծանքները, գլխուղային նյարդերի ախատահարումները, ուղեղապատյանների գրգռվածության ախտանշանները։ Մեծ մասամբ ընթացքը թեթև է։
Բուժումը
Հակաբորբոքային, հակամանրէային, ապագերզգայնացնող դեղամիջոցներ (հորմոններ, սալիցիլատներ, անտիբիոտիկներ, սուլֆանիլամիդներ, դիմեդրոլեն)։
Կանխարգելումը
Պայքար փոխանցողների դեմ, իմունացում, մոծակների խայթոցից պաշտպանվելու անհատական միջոցներ։
Կատեգորիա:Հիվանդություններ
Ալեքսեյ Ուվարով
Ալեքսեյ Սերգեյի Ուվարով (Алексей Сергеевич Уваров, ), ռուս հնագետ։
Կոմս Ս․ Ս․ Ուվարովի որդին։
Եղել է Ռուս հնագիտական ընկերության, Մոսկվայի հնագիտական ընկերության և Պատմության թանգարանի (Մոսկվա) հիմնադիրներից, Ռուսաստանում հնագիտական համագումարների կազմակերպիչներից։ 1851-1854 թվականներին Վլադիմիրի ու Մոսկվայի նահանգներում պեղել է դամբարանաբլուրներ։ 1853-1854 թվականներիին պեղումներ է կատարել Օլվիայում, Խերսոնեսում, Սկյութական Նեապոլսում։ Հայտնաբերել է հինքարեդարյան և Վոլով նորքարեդարյան կայաններ։ 1880 թվականի աշնանը հնագիտական ուսումնասիրություններ է կատարել Արմավիրում, որի որոշ կառույցներ համադրել է Գառնիի ամրոցի ու տաճարի, ինչպես նաև հայկայան վաղ միջնադարյան մի շարք հուշարձանների հետ։ Ալեքսեյ Ուվարովը չի նկատել Արմավիրի ուրարտական ծագումը։ Չնայած պեղումների սիրողական բնույթին, Ալեքսեյ Ուվարովը, իբրև գիտության կազմակերպիչ, զգալի դեր ունի ռուսական հնագիտության զարգացման գործում։ Նրա հիմնական աշխատությունն է՝ «Ռուսաստանի հնագիտությունը։ Քարային ժամանակաշրջան» (հ․ 1-2, 1881)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս հնագետներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամներ Կատեգորիա:Հայդելբերգի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ռուս մարդաբաններ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամներ
Կանգաշ (գետ)
Կանգաշ (Кангаш), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կարելական ինքնավար հանրապետությունում։ Գետի երկարությունը 11 կմ է։ Թափվում է Ներքին Կոտ լիճ֊-գետ։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Բարենցի Սպիտակ ծովի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Բելևո ծով, գետի ենթաավազանը բացակայում է։ Գետի գետային ավազանը Կոլսկի թերակղզին և Կարելիի, թափվում է Սպիտակ ծով։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Գլխավոր երգչախմբային սինագոգ (Դոնի Ռոստով)
Գլխավոր երգչախմբային սինագոգ (Главная хоральная синагога), նախկին սինագոգ Ռուսաստանի Դոնի Ռոստով քաղաքում։
Շենքը գտնվում է Բաումանի փողոց, 70 հասցեով։ Սինագոգը բացվել է 1868 թվականին։ Խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո շենքն ազգայնացվել է և վերակառուցվել։ Ներկայում այնտեղ տեղակայված է մաշկավեներոլոգիական դիսպանսերը ։ Գլխավոր երգչախմբային սինագոգի շենքն ունի մշակութային ժառանգության տարածաշրջանային նշանակության օբյեկտի կարգավիճակ ։
Պատմություն
Առաջին ժամանակավոր փայտե սինագոգը Դոնի Ռոստովում հայտնվել է 1855 թվականին։ Այն գտնվել է ժամանակակից Բաումանի և Ուլյանովի փողոցների միջև` Վորոշիլովի պողոտայից ոչ հեռու։ 1863 թվականին հարևանությամբ կառուցվել է աղյուսե աղոթատուն։ Սակայն շենքն ամուր չէր, և 1866 թվականին այն քանդեցին ։ 1868 թվականին նրա տեղում կառուցվեց նոր երկհարկանի սինագոգ ։
Սինագոգի նախագծի հեղինակ լինելը վերագրվում է կոլեգիալ ասեսոր և քաղաքի ավագ ճարտարապետ Սովիցկուն։ Սինագոգի շինարարներն էին Ա. Գ. Կապլունը, Ս. Ի. Ֆրեյ-շիստը, Ա. Ա. Դանցիգերը։ Սինագոգի կառուցման համար նվիրատվությունների հավաքագրումը կազմակերպել էր ռաբբի Ֆաբիան Օսիպովիչ Գնեսինը` կոմպոզիտոր Միխայիլ Գնեսինի հայրը։ Նրա ջանքերով հավաքվել էր 16342 ռուբլի 87 կոպեկ ։
Գլխավոր երգչախմբային սինագոգը հանդիսավորությամբ բացվել է 1868 թվականի օգոստոսի 30-ին ։ Արարողությանը ներկա է եղել քաղաքագլուխ Ա. Մ. Բայկովը։ Իր ելույթում նա նշել է, որ «քաղաքում սոցիալական իրավիճակի հետ կապված այլ քաղաքացիների հետ հրեաների հավասարեցման» խնդիր է սահմանել։ Սինագոգի պաշտոնական հասցեն էր` Վորոնցովի փողոց, 78 ։
1881 թվականին սինագոգին արևմուտքից կցակառուցվել է 150 մարդ տեղավորող աղոթատուն։ 1903 թվականին սինագոգին կից բացվել է հրեական ընթերցասրահ։ Բացի այդ, այստեղ տեղակայված էր Թալմուդ-Թորա դպրոցը։ Դրանով Գլխավոր երգչախմբային սինագոգը դարձել էր պաշտամունքային և կրթական համալիր։ Հեղափոխությունից առաջ սինագոգի վերջին ռաբբին եղել է Մ. Զ. Գոլդենբերգը ։
Հպարտ մուկը
Հպարտ մուկը (Гордый мыш), մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ, ստեղծվել է «Պիլոտ» ստուդիայում, 2007 թվականին, ռեժիսոր Նատալյա Բերյոզովայի կողմից։ Մուլտֆիլմը «Գունագեղ քարերի սարը» մուլտսերիալի մաս է։ Մուլտֆիլմի պրեմիերան կայացել է «Անիմատորները դիմավորում են Մկան տարին» տոնական ծրագրի շրջանակներում ։ Ֆիլմը մասնակցել է «Սուզդալ-2008» փառատոնի մրցութային ծրագրին։
Գլխավոր երգչախմբային սինագոգ (Դոնի Ռոստով)
Պատմություն
2016 թվականին Ռոստովի մարզի կառավարությունը նախատեսել է սինագոգի շենքը վերադարձնել Ռոստովի հրեական համայնքին։ Ըստ օրենքի` դիսպանսերն այս շենքից այլ շենք պետք է տեղափոխվեր մինչև 2018 թվականի նոյեմբերի 23-ը։ Հրեական համայնքը նախատեսում էր շենքին վերադարձնել սկզբնական տեսքը ։ Սակայն 2017 թվականին այս հարցը կարգավորող հանձնաժողովը չի հաստատել այդ որոշումը, և շենքը չի փոխանցվելու հրեական համայնքին ։
Հպարտ մուկը
Սյուժե
Մուլտֆիլմը նկարահանվել է ըստ օսեթական «Ինչպես է մուկն իր որդու համար հարսնացու փնտրում» հեքիաթի։ Նմանատիպ սյուժե գոյություն ունի ճապոնական, հնդկական, ինգուշեթական ֆոլկլորում (ի դեպ, ինգուշեթական նմանատիպ հեքիաթն ունի «Մուկը գնում է մկան մոտ» ասացվածքային վերնագիրը)։
Գլխավոր երգչախմբային սինագոգ (Դոնի Ռոստով)
Հղումներ
Կատեգորիա:Դոնի Ռոստովի տեսարժան վայրեր Կատեգորիա:1868 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Դոնի Ռոստովի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգություն
Հպարտ մուկը
Սյուժե
Մի գյուղում հարսանիք են անում, և մուկը որոշում է, որ որդուն ամուսնացնելու ժամանակն է։ Բայց մկնիկը որոշում է ամուսնանալ միայն ամենաուժեղի դստեր հետ և գնում է Լուսնի ձեռքը խնդրելու։ Պարզվում է, որ երբ Արևը ծագում է, Լուսինը խավարում է։ Ամպը փակում է Արևին, Քամին ցրում է Ամպը, սակայն ոչինչ չի կարողանում անել Ժայռի հետ։ Ի վերջե մուկը պարզում է, որ Ժայռը կրծել են մկները, և իր հարսնացուին գտնում է նրանց մեջ։
Երաժշտություն
Մուլտֆիլմում հնչում է օսեթական ժողովրդական երաժշտություն` «Ֆանդիր» տրիոյի կատարմամբ։
Տունգուրահուա (պրովինցիա)
Տունգուրահուա (Provincia de Tungurahua), Էկվադորի 24 պրովինցիաներից մեկը։ Մայրաքաղաքը Ամբատոն է։ Պրովինցիայի անունը ծագում է Տունգուրահուա հրաբխի անունից, որը գտնվում է պրովինցիայի սահմաններում։
Բնակչություն
2011 թվականին Տունգուրահուայի բնակչությունը կազմել է 581389 մարդ։ Այդ բնակչության 10%-ը սերում են բնիկ ժողովուրդներից, իսկ 70%-ը՝ մետիսներից կամ խառը ռասաներից։ Վերջին 20%-ը սերում են աֆրիկյան, ասիական և եվրոպական ծագում ունեցող ժողովուրդներից։
Կլիմա
Պրովինցիան ունի չոր և չափավոր կլիմա։ Ինչպես բոլոր լեռնային տարածքներում, այնպես էլ տարածաշրջանում, տիրում է այսպես կոչված միկրոկլիմա երևույթը, որում պրովինցիայի փոքր հատվածներ ստանում են մյուսներից տարբերվող կտրուկ կլիմայական պայմաններ՝ քամիների և ճնշման պատճառով։ Տունգուրահուայի ջերմաստիճանը ցերեկային ժամերին տատանվում է 14-ից 17 աստիճան ցելսիուսի միջև։ Ավելի բարձր շրջաններում ակնհայտորեն կլիմայական պայմաններն ավելի պաղ են։ Չնայած լինելով հասարակածի մոտակայքում, Կարիհուաիրազո և Չիմբորասո լեռները տարվա մեծ մասը ծածկված են ձյունով։
Աշխարհագրություն
Պրովինցիան խիստ լեռնային է, որն ընդգրկում է Բանյոս կանտոնի մոտ գտնվող Տունգուրահուայի հրաբուխը, ինչպես նաև Կարիհուաիրազոն և Չիմբորասո հրաբուխները՝ հարավային մասում։ Բանյոսը ամենամեծ զբոսաշրջային կենտրոնն է։ Պրովինցիայի հիմնական գետը Պատատեն է, որը հոսում է արևելք՝ դեպի Ամազոնի շրջան։
Քաղաքական բաժանում
Պրովինցիան բաժանված է 9 կանտոնների, որոնցից արևմտյանը Ամբատոն է, իսկ արևելյանը՝ Բանյոսը։ Հետևյալ աղյուսակում ներկայացված է 2001 թվականի բնակչության մարդահամարի տվյալները, նրա տարածքը (քառ. կմ), կանտոնի վարչական կենտրոնը կամ մայրաքաղաքը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էկվադորի նահանգներ
Ազգասեր (շաբաթաթերթ)
Ազգասեր, հայկական շաբաթաթերթ։ Լույս է տեսել 1845֊1848 թվականներին Կալկաթայում (Հնդկաստան)։ Տեղի մշակութային Արարատյան ընկերության հրատարակչություն։ Խմբագիր՝ Մեսրոպ Թաղիադյան։ Լեզուն՝ աշխարհաբար, հետո՝ գրաբար։ Հայությանը կոչ է արել համախմբվել մայր հայ­րենիքում, զարգացնել նրա տնտեսությունն ու մշակույթը, կարևո­րել է հայոց լեզվի պահպանությունը՝ որպես ազգի գոյատևման և առաջադիմության գործոն ։
Լուսաբանել է Բոմբեյի, Մադրասի, Նոր Ջուղայի, Զմյուռնիայի հայ հասարակական-մշակութային կյանքը, արծարծել ուսումնադաստիարակչական, տնտեսագիտական, կրոնական հարցեր։ Քննադատել է Անգլիայի գաղութատիրական քաղաքականությունը, նշել Ռուսաստանի պատմական առաջադիմական դերը հայ ժողովրդի ճակատագրում։ Տպագրել է հայ հեղինակների չափածո և արձակ ստեղծագործություններ, թարգմանություններ (Ֆիրդուսի, Ու. Շեքսպիր, Ռ. Բըրնս, Ջ. Բայրոն, Չ. Դիքենս, Հ. Լոնգֆելլո, Պ. Պեստել), արտատպել այլ նյութեր։ Կարճատև ընդմիջումից հետո հրատարակվել է «Ազգասէր Արարատեան» վերնագրով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հնդկահայ մամուլ Կատեգորիա:1845 հիմնադրումներ Բրիտանական Հնդկաստանում Կատեգորիա:1848 կազմալուծումներ Հնդկաստանում
Մարանյան
Մարանյան (Maranhao), նահանգ Բրազիլիայի հյուսիս-արևելքում։ Տարածությունը 324, 6 հազար կմ² է, բն.՝ 3470 հազար (1977), վարչական կենտրոնը՝ Սան Լուիս։ Գրավում է Բրազիլական սարահարթի հյուսիսային լանջերը, ծածկված սավաննաներով, ափամերձ դաշտավայրերում՝ խոնավ հասարակածային անտառներով։ Տնտեսության հիմքը գյուղատնտեսությունն է, գլխավոր ճյուղը՝ հողագործությունը։ Պլանտացիաներում աճեցնում են երկարաթել բամբակ, շաքարեղեգ, ինչպես նաև կակաո և սուրճ, գետահովիտներում՝ արմավենի։ Սավաննաներում զբաղվում են անասնապահությամբ։ Կա բամբակեղենի, շաքարի արդյունաբերություն։ Նավահանգիստներն են Սան Լուիսը, Իկատուն։
Միլենա Եսենսկա
Միլենա Եսենսկա (Milena Jesenská, ), չեխ լրագրող, գրող, խմբագիր և թարգմանչուհի։
Կենսագրություն
Միլենա Եսենսկան ծնվել է Պրահայում (Ավստրո-Հունգարիա, ներկայում՝ Չեխիա)։ Համարվում է, որ նրա տոհմը ծագում է Կարլի համալսարանի բժշկության առաջին պրոֆեսոր Յան Եսենիուսից, որ մահապատժի է ենթարկվել 1621 թվականի հունիսի 21-ին Հին քաղաքի հրապարակում Հաբսբուրգում Ֆերդինանդ II-ին ցույց տրված դիմադրության 27 մասնակիցների շարքում։ Սակայն այդ տեսակետը վիճելի է։ Միլենայի հայրը՝ Յան Եսենսկին, եղել է վիրաբույժ-ատամնաբույժ և Կարլի համալսարանի պրոֆեսոր, իսկ մայրը՝ Միլենա Նեյցլարովան, մահացել է, երբ դուստրը եղել է 16 տարեկան։ Գրող Ռուժենա Եսենսկայի զարմուհին է։
Միլենա Եսենսկան սովորել է «Միներվայում», որ աղջիկների առաջին ակեդեմիական գիմնազիան էր Ավստրո-Հունգարիայում։ Այն ավարտելուց հետո նա մի կարճ ժամանակ սովորել է Պրահայի կոնսերվատորիայում և բժշկական ֆակուլտետում, սակայն թողել է ուսումը երկու կիսամյակ հետո։ 1918 թվականին նա ամուսնացել է հրեական ծագմամբ մտավորական ու գրաքննադատ Էռնստ Պոլլակի հետ, որի հետ ծանոթացել էր Պրահայի գրական շրջանակներում։ Ամուսնու հետ նա տեղափոխվել է ապրելու Վիեննայում։ Ամուսնությունը, որի պատճառով նա իբր թե մի քանի տարով խզել է հարաբերությունները հոր հետ, եղել է դժբախտ (ինչը հերքվում է մի շարք ուսումնասիրողների կողմից)։
Կարիերա
Քանի որ Պոլլակի եկամուտները չեն բավականացրել պատերազմից տուժած քաղաքում ապրելու համար, Եսենսկան սկսել է աշխատել որպես թարգմանչուհի։ 1919 թվականին նրա ձեռքն է ընկել գրող Ֆրանց Կաֆկայի «Հնոցապան» պատմվածքը, և նա նամակ է գրել հեղինակին՝ խնդրելով թույլ տալ թարգմանել այն գերմաներենից չեխերեն։ Այդ նամակով սկիզբ է դրվել ինտենսիվ նամակագրության։ Կաֆկան ու Եսենսկան հանդիպել են երկու անգամ. առաջին անգամ նրանք չորս օր անցկացրել են Վիեննայում, ապա մեկ օր Գմյունդում։ Վերջիվերջո Կաֆկան խզել է հարաբերությունները Եսենսկայի հետ մասամբ այն պատճառով, որ վերջինս չէր կարող լքել ամուսնուն։ Նրանց գրեթե ամենօրյա շփումը հանկարծակի ընդհատվել է 1920 թվականի նոյեմբերին։ Նրանք մեծ նշանակություն են ունեցել միմյանց համար. 1922 և 1923 թվականներին նրանք փոխանակել են ևս մի քանի նամակներ, իսկ Կաֆկան իր կյանքի ավարտին (նա մահացել է 1924 թվականին) Եսենսկային է ուղարկել իր օրագրերը ։ «Հնոցապան» ստեղծագործությունը դարձել է Կաֆկայի առաջին երկը, որ թարգմանվել է չեխերեն։ Հետագայում Եսենսկան թարգմանել է Կաֆկայի ևս երկու պատմվածքներ, ինչպես նաև Գերման Բրոխի, Ֆրանց Վերֆելի, Էփտոն Բիլ Սինքլերի ու այլոց ստեղծագործությունները։
Վիեննան Միլենա Եսենսկան սկսել է ստեղծագործել՝ տպագրելով առաջնորդողներ Պրահայի ամենահայտնի ամսագրերի ու թերթերի կանանց սյունակներում։ Օրինակ՝ նա տպագրվել է «Տրիբունայում», իսկ 1923 և 1926 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում գրել է այնպիսի հրատարակությունների համար, ինչպիսիք են՝ «Národní listy», «Pestrý týden» և «Lidové noviny»։
1925 թվականին Միլենա Եսենսկան բաժանվել է Պոլլակից և վերադարձել Պրահա, որտեղ շուտով ծանոթացել է չեխական ավանգարդիզմի ներկայացուցիչ, ճարտարապետ Յարոմիր Կրեյցարի հետ, որի հետ հետագայում ամուսնացել է։ Պրահայում նա շարունակել է աշխատել որպես լրագրող, գրել է թերթերի ու ամսագրերի համար, ինչպես նաև հանդես է եկել որպես մանկական գրքերի խմբագիր ու թարգմանիչ։ Այդ շրջանում նրա գրած մի շարք հոդվածներ տպագրվել են Պրահայի «Topič» հրատարակչատան երկու տարբեր ժողովածուներում։
1930 թվականին Միլենա Եսենսկան տարվել է կոմունիզմով (ինչպես այդ ժամանակաշրջանի չեխական մտավորականության շատ ներկայացուցիչներ), սակայն 1936 թվականին հիասթափվել է նրանից ստալինիզմի էքսցեսների պատճառով։ 1934 թվականի հոկտեմբերին նա բաժանվել է Կրեյցարից, որպեսզի վերջինս կարողանա ամուսնանալ լատիշ թարգմանչուհու հետ, որի հետ նա ծանոթացել էր Խորհրդային Միություն կատարած այցելության ընթացքում։
1938 թվականից մինչև 1939 թվականը Միլենա Եսենսկան խմբագրել է չեխական քաղաքական-մշակութային «Přítomnost» հայտնի ամսագիրը, որ հիմնադրվել էր քաղաքական մեկնաբան ու դեմոկրատ Ֆերդինանդ Պերուտկայի կողմից։ Այնտեղ նա գրել է Նացիոնալ-սոցիալիստական ​​գերմանական բանվորական կուսակցության ու Գերմանիայի վերելքի, Ավստրիայի անշլյուսի ու Չեխոսլովակիայի համար դրա հնարավոր հետևանքների մասին։
Մահ
Գերմանական զորքերի կողմից Չեխոսլովակիայի օկուպացումից հետո Միլենա Եսենսկան միացել է Դիմադրության ընդհատակյա շարժմանը և բազմաթիվ հրեաների ու քաղաքական փախստականների օգնել արտագաղթել։ Սակայն ինքը որոշել է մնալ՝ հաշվի չառնելով հնարավոր հետևանքները։ 1939 թվականի նոյեմբերին նա ձերբակալվել է գեստապոյի կողմից և նախ բանտարկվել Պրահայի Պանկրաց բանտում, ապա ուղարկվել է Դրեզդեն։ 1940 թվականի հոկտեմբերին Եսենսկան տեղափոխվել է Գերմանիա՝ Ռավենսբրյուկ համակենտրոնացման ճամբար։ Այնտեղ նա բարոյական աջակցություն է ցույց տվել մյուս կալանավորներին և մտերմացել Մարգարիտա Բուբեր Նոյմանի հետ, որը պատերազմից հետո առաջին է գրել նրա կենսագրությունը։ Միլենա Եսենսկան մահացել է երիկամների անբավարարությունից 1944 թվականի մայիսի 17-ին։
Հիշատակ
Միլենա Եսենսկան արգենտինացի կոմպոզիտոր Ալբերտո Խինաստերայի՝ սոպրանոյի ու նվագախմբի համար նախատեսված «Milena» կանտատի կերպարներից է։ Այն ստեղծվել է Ֆրանց Կաֆկայի նամակների հիման վրա ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չեխ լրագրողներ Կատեգորիա:Չեխ կին գրողներ Կատեգորիա:Չեխ թարգմանիչներ Կատեգորիա:Աշխարհի արդարակյացներ Կատեգորիա:Չեխ հակակոմունիստներ
Սեբաստիան Լարանժեյրաս
Սեբաստիան Լարանժեյրաս (Sebastião Laranjeiras), համայնք Բրազիլիայում՝ Բաիա նահանգի կազմում։ Գտնվում է Հյուսիս-կենտրոնական նահագի Բաիա մարզում։ Մտնում է Գուանամբի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչության թվաքանակը 2020 թվականի տվյալներով եղել է 11.512 ։ Գրավում է 2 004,185 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 5,34 մարդ/կմ²։ Քաղաքի տոնը նշվում է ապրիլի 7-ին։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1962 թվականին։
Աշխարհագրություն
Կլիման տարածքում կիսաանապատային է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Բաիա նահանգի բնակավայրեր
Սիսավան (Արարատի մարզ)
Սիսավան (նախկին անվանումը` Ենգիջա), գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Արարատի մարզի Արարատի տարածաշրջանում, Վեդի քաղաքից 6-7 կմ, մարզկենտրոնից` 15 կմ հեռավորության վրա։
Պատմություն
Գյուղը հիմնադրվել է 1831 թվականին։ Նախկինում ունեցել է Ենգիջա անվանումը։ Սիսավան է վերանվանվել 1991 թվականի ապրիլի 3-ին ։
Գտնվում է Արարատյան դաշտի նախալեռնային գոտում` ծովի մակարդակից 869 մետր բարձրության վրա։
Բնակչություն
Ըստ ՀՀ 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների` Սիսավանի մշտական բնակչությունը կազմել է 1841, առկա բնակչությունը` 1721 մարդ ։ Մինչև 1918 թ. եղել է ադրբեջանաբնակ, այնուհետ ունեցել խառը հայ-ադրբեջանական բնակչություն ` աստիճանաբար դառնալով զուտ հայաբնակ ։
Սիսավանի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում` ստորև.
Տնտեսություն
Գյուղն ունի 446 տնտեսություն, դպրոց, բուժկետ։ Համայնքի տնտեսության մասնագիտացման ճյուղը գյուղատնտեսությունն է, համախառն բերքի մեծ մասը տալիս է բուսաբուծությունը։ Գյուղատնտեսական նշանակության հողերը կազմում են շուրջ 364,47 հա։ Համայնքի հողերի հիմնական մասը եթե նախկինում օգտագործվում էին որպես վարելահողեր, ապա ներկայումս հիմնվել են պտղատու և խաղողի այգիներ, և դրանց տարածքը կազմում է մոտ 194,54 հա, իսկ վարելահողերը զբաղեցնում են մոտ 144,72 հա։ Բնակչությունն զբաղվում է այգեգործությամբ, խաղողագործությամբ, դաշտավարությամբ, բանջարաբուծությամբ։ Մշակում են ջերմասեր բանջարաբոստանային, հացահատիկային, կերային կուլտուրաներ, զբաղվում են կաթնամսատու անասնապահությամբ, թռչնաբուծությամբ։
Համայնքում կառուցված է և գործարկման եզրին է Սիսավանի գինու և կոնյակի գործարանը։ Համայնքի հիմնախնդիրների մեջ կարևորվում են մանկապարտեզի բացակայությունը, մշակույթի տան և դահլիճի վերանորոգումը, խմելու ջրագծի 3 կմ հիմնանորոգումը։
Հղումներ
Կատեգորիա:Արարատի մարզի գյուղեր Կատեգորիա:1831 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Չուն ՈՒ Հի
Չուն ՈՒ Հի, հարավկորեացի դերասանուհի։ Նրա առաջնախաղը տեղի է ունեցել 2004 թվականին, սակայն հանդիսատեսի ուշադրությունը գրավեց 2011 թվականի Արևոտ ֆիլմում՝ ապստամբող դեռահասի երկրորդական դերով։ 2014 թվականին Չունը քննդատական ողջույն է ստացել ազատ Հան Գոն Ջու ֆիլմում գլխավոր կերպարի դերը մարմնավորելու համար։ Ֆիլմը վնասված երիտասարդ կնոջ մասին է, որը փորձում է ապրել ողբերգությունից հետո ։ Նրա հայտնի ֆիլմերից են Բիբարը (2015), Ներքին գեղեցկությունը (2015), Սեր, ստերը (2016) և Ողբը (2016)   ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 20 ծնունդներ Կատեգորիա:1987 ծնունդներ Կատեգորիա:Ապրող անձինք Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հարավկորեացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Հարավկորեացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:Հարավկորեացի կինոդերասանուհիներ
Դարչնագույն առավոտ
Դարչնագույն առավոտ, ֆրանսիացի գրող Ֆրանկ Պավլոֆի նովելը՝ գրված 1997 թվականին։
Հակաֆաշիստական առակը պատմում է բոլոր գույների արգելման մասին, բացի դարչնագույնից։ Այն բազմիցս վերահրատարակվել է Ֆրանսիայում. 2010 թվականին լույս է տեսել 40-րդ հրատարակությունը, իսկ ընդհանուր տպաքանակը կազմել է կես միլիոն օրինակ ։ Թարգմանվել է շատ լեզուներով թարգմանված, իսկ 2011 թվականին հրատարակվել է ռուսերեն թարգմանությունը։
Պատմություն
Առաջին անգամ նովելը տպագրվել է «Actes sud» հրատարակչության կողմից պատրաստված ժողովածուում, որը նախատեսված էր 1997 թվականի հակաֆաշիստական ​​գրքերի տոնավաճառի համար ։ Հաջորդ տարի նովելը տպագրվել է առանձին գրքով Cheyne éditeur հրատարակչության կողմից, որ մասնագիտացած պոեզիայի հրատարակման գործում։
Գիրքը մեծ ժողովրդականության է հասել 2002 թվականին և դարձել ամենաշատ ընթերցված գիրքը Ֆրանսիայում (վաճառվել է ավելի քան 230 հազար օրինակ)։ Սրա պատճառ է համարվում այն փաստը, որ 2002 թվականի ապրիլի 21-ին շատերի համար Ժակ Շիրակի հետ անսպասելիորեն նախագահական ընտրությունների երկրորդ փուլ է անցնում ծայրահեղ աջակողմյան, Ազգային ճակատի առաջնորդ Ժան Մարի Լե Պենը ։
Սյուժե
Պատմությունը ներկայացվում է քաղաքի բնակիչներից մեկի անունից։ Քաղաքում արգելվում է պահել դարչնագույնից բացի ցանկացած այլ գունի կատուներ, իսկ հետո նաև շներ։ Այլ գույների կատուներին ու շներին հրահանգվում է թունավորել։ Հերոսը քննարկում է լուրն իր ընկերոջ՝ Չարլիի հետ, բայց շուտով պարզվում է, որ արգելքը տարածվում է այլ ոլորտների վրա ևս։ Քաղաքի միակ թերթը մնում է «Դարչնագույն նորությունները», մյուսները փակվում են, քանի որ համարձակվել էին քննադատել ոչ դարչնագույն շների և կատուների վերացումը։ Շատ հրատարակչություններ և գրքեր նույնպես արգելվում էին։ «Դարչնագույն» բառը դարձել է բոլոր բարեհույս երևույթների հիմնական բնորոշումը։
Մի անգամ հերոսը, որ պարտրաստվում էր այցելել Չարլիին, տեսնում է, որ նրան ձերբակալում են։ Նա իմանում է, որ դա պայմանավորված է նրանով, որ Չարլին նախկինում սև շուն է ունեցել, և բոլոր նրանք, ովքեր նախկինում ունեցել են ոչ դարչնագույն կենդանիներ (և նույնիսկ նրանց հարազատները), ենթակա են ձերբակալման։ Պատմությունը ավարտվում է նրանով, որ մի օր լուսաբացին գլխավոր հերոսը, որ նույնպես մի ժամանակ պահել է սև կետերով սպիտակ կատու, լսում է դռան թակոց։
Մեկնաբանություններ
Վեպը միահամուռ կերպով ընկալվում է որպես «մանիֆեստ ընդդեմ քաղաքական համախոհության, «դարչնագույն վերնաշապիկներ» փոխաբերությունը մականուն է, որ տրվել է ՍՍ-ի նացիստական ոստիկանությանը» ։ Ըստ «Афиша» ամսագրի մեկնաբանի՝ Պավլոֆի գիրքն «այն մասին է, թե ինչքան դժվար է ծածկել երկիրը ֆաշիզմի թասակով» ։
Կոնստանտին Միլչինը նշում է, որ նովելն իր սյուժեով նմանվում է «Մարտին Նիմյոլերի «Երբ նրանք եկան կոմունիստների հետևից, ես լռում էի...» հայտնի բանաստեղծությանը։ Միայն Պավլոֆի մոտ ամեն ինչ սկսվում է կատուներից և շներից» ։
Թարգմանություններ
Գիրքը թարգմանվել է ավելի քան 20 լեզուներով, այդ թվում` անգլերեն, գերմաներեն, շվեդերեն, իսպաներեն, կատալաներեն, օքսիտաներեն, էսպերանտո բենգալի և այլն ։
Էկրանավորում
Վեպի հիման վրա 2005 թվականին Սերժ Ավետիքյանը նկարահանել է «Մի գեղեցիկ առավոտ» 12-րոպեանոց անիմացիոն ֆիլմը՝ հիմնված նկարիչ Սոլվեյգ Ֆոն Կլյայստի նկարազարդումների վրա ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հակաֆաշիստական գրքեր Կատեգորիա:1998 գրքեր Կատեգորիա:Ֆրանսիական վեպեր
Ֆրիզ (ճարտարապետություն)
Ֆրիզ (frise), ճարտարապետական օրդերի հատված, միջին հատված, որ գտնվում է արխիտրավի և քիվի միջև: Ավելի լայն նշանակությամբ գեղազադրային կոմպոզիցիա է՝ հորիզոնական ժապավենի տեսքով, որ պսակում է ճարտարապետական կառույցի այս կամ այն մասը:
Անվան ստուգաբանություն
Անվան ստուգաբանությունը միանշանակ չէ: Վարկածներից մեկի համաձայն՝ այն առաջացել է ֆրանսերեն բառից, որ նշանակում է զարդարուն, խավոտ: Դա պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ ճարտարապետական ֆրիզն ամենից առաջ զարդարվել է ռելիեֆային կամ նկարված պատկերներով: Անուղղակիորեն անվան այս տարբերակն է հաստատում ֆրիզի անվանումը, որն ընդունված է եղել անտիկ ժամանակաշրջանում՝ զոֆոր (ζῴφόρος, ζῴοφόρος, բառացի՝ կենդանիների պատկերներ կրող): Անվան մյուս վարկածի համաձայն՝ այն առաջացել է գերմանական ֆրիզ ցեղախմբի անունից, որը մեր թվարկության սկզբին հաստատվել էր Հռենոս գետի ստորին հոսանքում և հույներին հայտնի էր բարբարոսական որակներով, մորուքներով և երկար, գանգուր մազերով: Այդ պատճառով էլ ավանդաբար ֆրիզ կամ ֆրիզային կտոր են անվանել երկար մազիկներով բրդյա կտորները :
Դասական ճարտարապետություն
Հին էտրուսկների ճարտարապետության մեջ Իտալիայում տաճարների ծածկի փայտե կոնստրուկցիաները, այդ թվում՝ արխիտրավը, ֆրիզն ու քիվը ծածկել են թրծակավե սալիկներով, որոնք նկարազարդել են հանքային ծագման սպիտակ, կապույտ և կարմիր ներկերով: Սակայն ֆրիզի դասական ձևի նշանակությունը՝ որպես օրդերի մի հատվածի, ձևավորվել է Հին Հունաստանի շինարակական մշակույթում: Դորիական օրդերում ֆրիզը, որը գտնվել է հարթ արխիտրավի և հղկված քիվի միջև, ձևավորվել է տրիգլիֆների և հերթագայությամբ: Ընդ որում, եթե սյուների ու արխիտրավի միջին հատվածը, որպես կանոն, չեն ներկել, ֆրիզն ու քիվը ներկել են վառ գույներով. տրիգլիֆները ներկել են կապույտ կամ կանաչ, մետոպի ֆոնը՝ վառ կարմիր: Քառակուսու տեսքով մետոպները զարդարել են ռելիեֆով, հազվադեպ՝ նկարներով:
Հելլենիզմի դարաշրջանի քանդակագործական արվեստի նշանավոր հուշարձան է Պերգամոնում Զևսի խորանը (մ. թ. ա. 164-156): Այն ոչ սովորական տեղադրում ունի. տեղադրված է П-աձև հարթակին, ոչ թե սյունաշարի անտաբլեմենտում: Հարթաքանդակային ֆրիզը բաղկացած է մարմարյա առանձին սալերից՝ 2.3 մ բարձրությամբ և 120 մ ընդհանուր երկարությամբ: Խորանի վերին հատվածում՝ պերիստիլում, կա քանդակային փոքր ֆրիզ՝ որպես ինքնուրույն կոմպոզիցիա:
Միջնադարյան և նոր ժամանակների ճարտարապետություն
17-19-րդ դարերի կլասիցիզմի, նեոկլասիցիզմի և բարոկկոյի, ինչպես նաև 20-21-րդ դարերի նոր կլասիցիզմի ճարտարապետության մեջ ֆրիզային կոմպոզիցիաների կիրառումը եղել է ազատ և չի ենթարկվել խիստ կանոնակարգերի: Այսպես, 18-րդ դարի երկրորդ կեսի եկատերինյան կլասիցիզմի ճարտարապետ Ջակոմո Կվարենգին Սանկտ Պետերբուրգում գտնվող Անիչկովի պալատի աշխատասենյակում (1803-1805), խախտելով կանոնները, հոնիական կապիտելը համադրել է դորիական անտաբլեմենտին:
Դասական ճարտարապետության խիստ շրջանակներում ֆրիզ է է կոչվում ժապավենի տեսք ունեցող կոմպոզիցիոն տարրը, գեղազարդված կամ մակագրություն ունեցող ռելիեֆը:
Ֆրիզի տեսակներ
Ճարտարապետական ֆրիզի անունով է կոչվում յուրօրինակ կոմպոզիցիան, որ ոչ միշտ է կապվում ճարտարապետության հետ. դա գեղանկարչության մեջ կերպարների ֆրիզային դասավորվածությունն է, դեկորատիվ նկարչությունը, խճանկարները: Կիրառական արվեստում երկարացված կաղապարով ցանկացած տարր անվանում են ֆրիզ:
Կարանգա (Սունայի վտակ)
Կարանգա (Каранга), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կարելական ինքնավար հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Սունա գետի ձախ ափին՝ 134 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 10 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Բարենցի Սպիտակ ծովի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Սվիր գետի ակունքն է, գետի ենթաավազանը Սվիր գետի ավազան է։ Գետի գետային ավազանը Նեվա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Մասնավոր դպրոց
Մասնավոր դպրոց, մասնավոր անձանց և կազմակերպությունների կողմից պահվող ուսումնական հաստատություն։ Մասնավոր դպրոցում ուսուցումը վճարովի է։
Հայերը մասնավոր դպրոցներ են ունեցել Արևելյան ու Արևմտյան Հայաստանում, Վրաստանում, Ադրբեջանում, Հյուսիսային Կովկասում, Նոր Նախիջևանում, Սանկտ Պետերբուրգում, Աստրախանում, Միջին Ասիայում, Ղրիմում, Փարիզում, Կոստանդնուպոլսում և այլուր։ Ռուսաստանում հայերին թույլ է արվել ունենալ 3-րդ, հազվագյուտ դեպքերում՝ 2-րդ կարգի դպրոցներ, որոնք ենթակա էին լուսավորության մինիստրությանը։ Ուսուցումը տարվում էր հիմնականում ռուսերենով։ Ավանդվում էին նաև հայոց լեզու և կրոն։ Շրջանավարտները կարող էին ընդունվել պրոգիմնազիաների ու գիմնազիաների ստորին դասարանները։ Միայն Երևանում 1850-1920-ին գործել են 72 մասնավոր դպրոց։ Այժմ հայկական մասնավոր դպրոցները գործում են սփյուռքի բոլոր գաղթավայրերում (Լիբանան, Սիրիա, Իրան, ԱՄՆ, Արգենտինա, Եգիպտոս )։
Կատեգորիա:Դպրոցների տեսակներ
Այբբենագիր
Այբբենագիր, այբբենագետ Սամվել Գրիգորյանի աշխատությունը, որը լույս է տեսել 2016 թվականին։ Ընթերցողին ներկայացվող հայ այբբենային բանաստեղծությունների այս ժողովածուն առաջին փորձն է ամբողջության մեջ ի մի հավաքելու, դասակարգելու և վերլուծելու հայ գրականության այբբենային արտադրանքը. թե արձակ, թե չափածո։ Գրքում ամփոփված է 101 հեղինակի 223 այբբենային ստեղծագործություն՝ ստեղծված 7-19-րդ դարերում՝ Կոմիտաս Ա Աղցեցու (7-րդ դար) «Անձինք նուիրեալք»-ից մինչև Խորեն Պարթևյանի (19-20դդ.) «Բանք ապաշաւանաց»-ը։
Ժողովածուի ողջ տեքստային կազմի ուղղագրության հարցում կիրառված է մեկ սկզբունք, այն է՝ կիրառված են միայն հայերենի մաշտոցյան այբուբենի երեսունվեց նշանները ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2016 գրքեր
Բյոռնսոն (այլ կիրառումներ)
Բյոռնսոն, Bjornson
Որտե՞ղ եմ ես նրան տեսել
«Որտե՞ղ եմ ես նրան տեսել», սովետական նկարված մուլտիպլիկացիա, որը ստեղծվել է 1965 թվականին ռեժիսոր նկարիչ-մուլտիպլիկատոր Բորիս Դյոժկինի կողմից «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայում։ Մուլտֆիլմը Ուրախ մարդուկների արկածների մասին պատմող սերիաներից է ։
Սյուժե
Մի անգամ Ուրախ մարդուկների ակումբ է գալիս ինչ-որ փոքրիկ տղա՝ բերելով դիմում ակումբ ընդունվելու մասին։ Ակումբի նախագահի՝ Մատիտի հարցին, այն մասին, թե ինչ է կարողանում անել, նա հայտարարում է, որ կարողանում է անել ամեն ինչ։ Մատիտը ճշտում է, կարող է արդյոք նա հանդես գալ որպես կենդանիներ վարժեցնող, և նա խոստանում է, որ մի շաբաթից կվերադառնա պատրաստ համարով։ Բուրատինոն՝ ակումբի մասնակիցը, խոժոռվում է և փորձում հիշել՝ որտեղ է տեսել այդ տղային, բայց ապարդյուն։
Մի շաբաթից տղան նորից գալիս է ակումբ և ասում, որ կենդանիներ վարժեցնելու համարը անհետաքրքիր է, և մի շաբաթից ինքը նորը կմտածի, այս անգամ՝ պարային։ Մատիտը, վշտացած այդ լուրով, թույլատրում է նրան հնարել նոր համար և մեկ շաբաթից պատրաստ լինել։ Տղան նորից ասում է «ես խոստանում եմ» և հեռանում է, իսկ Բուրատինոն նորից փորձում է հիշել, թե որտեղ է տեսել նրան։