cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Աբոմեյ
Աբոմեյ (Abomey, Ֆոն լեզվով թարգմանաբար նշանակում է «պատերի ներսում»), քաղաք Բենինում, Բենինի հարավում գտնվող Զու դեպարտամենտի վարչական կենտրոնը։
Աբոմեյում են գտնվում Աբոմեյի թագավորական պալատները՝ տնակներ, որտեղ 1600-1900 թվականներին բնակվել են Դահոմեայի թագավորները։ 1985 թվականին գրանցվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում ։
Նկարագրություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 17-րդ դարի կեսերին, 1625—1894 թվականներին եղել է Դահոմեայի մայրաքաղաքը ։ Իսկ 1892 թվականին այն ոչնչացվել է և այրվել ֆրանսիացիների կողմից, այնուհետև վերակառուցվել։
Աբոմեյը գտնվում է երկրի հարավարևմտյան մասում՝ ծովի մակարդակից 221 մ բարձրության վրա ։
2012 թվականի հաշվարկով բնակչությունը կազմել է 90.195 մարդ, իսկ 2002 թվականի մարդահամարի տվյալներով բնակչությունը կազմել է 77997 մարդ ։
Մշակույթ
Քաղաքում պահպանվել են Աբոմեյի թագավորական պալատական համալիրից որոշ հատվածներ, որն իրենից ներկայացնում է պատմական հուշարձան և ներառում է 12 պալատներ՝ տոնակատարությունների համար նախատեսված դահլիճներով, դամբարաններով, սրբավայրերով։ 1985 թվականին համալիրը ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ ցուցակում ։
Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է գետնանուշի, արմավի յուղի, բամբակի, ծխախոտի առևտրով։ Տրանսպորտային միջոցներն են երկաթուղային կայարան Կոտոնու-Պարակու երկաթգիծը, օդանավակայան։ Արհեստները ներառում են զարդեր և կավագործություն, պղնձի դրոշմավորում, փորագրություն։ Սննդի արդյունաբերության ձեռնարկություններն են գարեջրի, զովացուցիչ ըմպելիքների արտադրությունը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:17-րդ դարի հիմնադրումներ Կատեգորիա:Բենինի բնակավայրեր Կատեգորիա:ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգություն Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ այբբենական կարգով
Մոնտե Կառլոյի ավտոմրցարշավ
Մոնտե Կառլոյի ավտոմրցարշավ (Rallye Automobile Monte Carlo), ավտոմրցարշավ, կազմակերպված Մոնակո ավտոմոբիլային ակումբի կողմից (որն անցկացնում է նաև Մոնակոյի Գրան-Պրի ֆորմուլա-1)։ Փուլն սկսվում է Լազուրի ափից՝ Մոնակոյի իշխանություն, շարունակվում է մինչև Ֆրանսիայի հարավ-արևելք։ Իր կազմավորման պահից՝ 1911 թվականից, իշխան Ալբեր I-ի կողմից, այս դժվար մրցարշավը համարվում է ավտոմոբիլային արդյունաբերության ոլորտում բարեփոխումների և նորարարությունների փորձարկման «պալիգոն»։ Հաղթանակն այս մրցարշավում մեծ հեղինակություն և փառք է բերում ավտոարտադրողներին ։  1973-2008 թվականները Մոնթե Կառլոյի հաղթարշավի տարիներն էին (WRC)  : 2009 թվականից ի վեր ներառված է Intercontinental Rally Challenge (IRC) օրացույցում ։ Ճանապարհի ծածկույթն առանձնանում է չորս հատուկ տեսակներով (չոր ասֆալտ, խոնավ ասֆալտ, ձյուն և սառույց), իսկ երբեմն նրանցից մեկ տեսակը խիստ արտահայտված կարող է լինել` այդ պատճառով մրցավազքում կարևոր է ճիշտ դադարի ընտրությունը ։ Վարորդի համար սա հաճախ դժվար ընտրություն է, քանի որ անվադողերը, որոնք աշխատում են ձյան և սառույցի վրա, սովորաբար վատ  են ընթանում չոր ասֆալտի վրա։ Այս մրցաշավներն հանդես են գալիս շատ գեղեցիկ և հետաքրքիր մասնակիցներ։ Երթուղին լի է ոլորաններով և կտրուկ շրջադարձերով։ Մոնթե Կառլոյում գործում են նաև երկու գիշերային մրցարշավեր  ։
2009—2011
2009—2011 թվականների IRC կլասի ավտոմրցարշավ
2012 — …
2012-ին Մոնտե Կարլո ավտոմրցարշավը կրկին վերադարձավ WRC օրացույցին։
Դորիս Ռեյնոլդս
Դորիս Լիվիսի Ռեյնոլդս, նաև Դերիս Հոլմս (Doris Reynolds, ), բրիտանացի երկրաբան, որը հայտնի է ժայռերի մեջ մետասոմատոզների վերաբերյալ աշխատանքի և «Գրանիտային հակասություն» ունեցած իր դերի համար։ Նա առաջին կինն էր, որն ընտրվել է Էդինբուրգի թագավորական ընկերության անդամ ։
Կենսագրություն
Դորիս Լիվիսի Ռեյնոլդսը ծնվել է 1899 թվականի հուլիսի 1-ին Մանչեստրում՝ Ալֆրեդ Ռեյնոլդսի և Լուիսա Լիվիսիի ընտանիքում ։ Նախքան նրա ծնվելը, ծնողները Մանչեստեր էին տեղափոխվել Բելֆաստից ։ Ռեյնոլդսը սովորել է Էսեքսի դպրոցում, այնուհետև՝ Բեդֆորդ քոլեջում՝ 1920 թվականին ստանալով երկրաբանի որակավորում ։ Բեդֆորդում նա սովորել է ժամանակի ամենահայտնի երկու կին երկրաբանների` Քեթրին Ռեյզինի և Գերտրուդ Էլլիսի մոտ, որոնք նրա մեջ հետաքրքրություն են սերմանել պետրոլոգիայի հանդեպ ։
Ավարտելուց հետո Ռեյնոլդսը դասավանդել է Լոնդոնի համալսարանական քոլեջում, այնուհետև 1921-1926 թթ.՝ Բելֆաստի թագուհու համալսարանում որպես Արթուր Դվերիհաուսի և Ջոն Քեյ Չարլսուորթիի օգնական ։ Նրա վաղ աշխատանքը կենտրոնացած է եղել Հյուսիսային Իռլանդիայի երկրաբանության վրա, մասնավորապես, հյուսիսարևելքի արիասային ավազաքարերի վրա, որտեղ նա հայտնաբերել է կալիումային դաշտային սպաթներ։ Նա նաև աշխատել է ալբիտ-թերթաքարերի հետ՝ հայտնաբերելով ալբիտի մետասոմատիկ ծագումը։ Ռեյնոլդսի աշխատանքը կենտրոնացած է եղել գեոքիմիական և կառուցվածքային պայմանների վրա, որոնք մետասոմատոզի միջոցով նպաստում են ժայռերի ձևավորմանը։ Կոլոնսի կղզում դաշտային աշխատանքների ժամանակ Ռեյնոլդսը հայտնաբերեց, որ հորնբլենդիտում քվարցիտի տեղական քսենոլիթները փոխակերպվում են միկրոգրաֆիկ հյուսվածքների ։ Իր կենդանության օրոք Ռեյմոնդսը հաճախ էր ամուսնու հետ ճամփորդում Իռլանդիայում ։ 1926 թվականին նա սկսել է դասավանդել Բեդֆորդ քոլեջում, 1927 թվականին ստացել է գիտությունների դոկտորի կոչում ։
1931 թվականին Արդնամերախան (Ardnamurchan) թերակղզում որոշ ուսանողների հետ ճամփորդական շրջայցի ժամանակ Ռեյնոլդսը հանդիպել է Դարհեմի համալսարանի երկրաբանության պրոֆեսոր Արթուր Հոլմսին։ Ռեյնոլդսն ընդունել է Հոլմսի առաջարկը դասավանդելու Դարհեմի համալսարանում, իսկ Հոլմսի առաջին կնոջ մահից հետո 1939 թվականին նրանք ամուսնացել են ։ Երբ 1942 թվականին Հոլմսը դարձավ Էդինբուրգի համալսարանի երկրաբանության պրոֆեսոր, Ռեյնոլդսը դարձավ պատվավոր գիտաշխատող։ 1940-ական թթ. Ռեյնոլդսը մշակել է «գրանիտացիայի» տեսությունը՝ փորձելով բացատրել Երկրի խոռոչում գրանիտի ձևավորումը։ Տեսությունը պնդում է, որ Երկրի ընդերքում գրանիտը ձևավորում է հեղուկներ, որոնք շարժվում են դեպի վեր՝ դրանք քիմիապես վերածելով գրանիտի ։ Դա հակասական մի տեսություն էր, որը մինչև 1960-ական թվականներ տարաձայնություններ էր առաջ բերում պետրոլոգիայի բնագավառում և հայտնի դարձավ որպես «Գրանիտային հակասություն»։ Ի վերջո տեսությունը ապացուցվեց որպես սխալ, սակայն ոգեշնչեց հետազոտություններ երկրաբանության նախկինում անտեսված ոլորտում ։
1965 թվականին Հոլմսի մահից հետո Ռեյնոլդսը հրատարակեց Հոլմսի «Ֆիզիկական երկրաբանության սկզբունքները» դասական դասագրքի վերանայված տարբերակը ։ Ռեյնոլդսը մահացել է 1985 թվականին Հովում ։
Անդամակցություն, պարգևներ
Ռեյնոլդսն առաջին կինն էր, որ 1949 թվականին ընտրվել է Էդինբուրգի թագավորական ընկերության անդամ։ 1960 թվականին Լոնդոնի երկրաբանական ընկերության կողմից արժանացել է Լայել մեդալի ։
Կալուզո
Կալուզո (Caluso), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Թուրին գավառում։
Բնակչությունը՝ 7.535 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 191 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 40 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 10014։ Հեռախոսային կոդ՝ 011։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Լոխ Նես
Լոխ Նես (Loch Ness, Loch Nis), մեծ խորը քաղցրահամ լիճ Շոտլանդիայում` ձգված 36 կմ երկայնությամբ Ինվերնեսից հարավ-արևմուտք։
Կալուզո
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Լոխ Նես
Լոխ Նեսսի հրեշը
Լիճը հայտնի է Լոխ Նեսի հրեշի մասին լեգենդի շնորհիվ։ Կան բազմաթիվ առևտրային երթուղիներ լճի ափով զբոսաշրջիկների համար, որոնք ցանկանում են վայելել գեղատեսիլ բնությունը և, միգուցե, տեսնել առասպելական հրեշին։
Նկարագրություն
Լոխ Նեսը ամենամեծ ջրամբարն է Գրեյթ-Գլեն երկրաբանական ճեղքվածքի երկայնությամբ, որն անցնում է հյուսիսից հարավ` Ինվերնեսից մինչև Ֆորտ-Ուիլյամ։ Լիճը Կալեդոնյան ջրանցքի մասն է, որև միացնում է Շոտլանդիայի արևմտյան և արևելյան ծովափերը։
Լոխ Նեսը, ինչպես նաև Շոտլանդիայի այս մասի շատ այլ լճերը, սառցադաշտային ձագում ունեն։ Լիճը բավականին երկարաձիգ է և խորը, մինչդեռ ջուրը շատ պղտոր է` հողի մեջ տորֆի բարձր պարունակության հետևանքով։ Լոխ Նեսը զբաղեցնում է երկրորդ տեղը Շոտլանդիայի լճերի մեջ ըստ ջրի մակերեսի` այն կազմում է 56 կմ²։ Մինչդեռ, ըստ ջրի ծավալի, այն զբաղեցնում է առաջին տեղը, քանի որ ուրիշ լճերից ավելի խոր է։ Քաղցրահամ ջրի պաշարը լճում ավելի մեծ է, քան քաղցրահամ ջրի ընդհանուր ծավալն Անգլիայի և Ուելսի տարածքում։ Այս լճի առավելագույն խորությունը կազմում է 230 մ։
Հարավարևմտյան վերջամասում` Ֆորտ-Օգաստուս քաղաքի մոտ տեղակայված է լճի միակ կղզին։ Լճում կան նաև արհեստական կղզիներ` այսպես կոչված կրաննոգներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Շոտլանդիայի լճեր Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի լճեր
Կիուզանո դի Սան Դոմենիկո
Կիուզանո դի Սան Դոմենիկո  (Chiusano di San Domenico), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Կամպանիա մարզի Ավելինո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 2490 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 104 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 24 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 83040, հեռախոսային կոդ՝ 0825։
Կոմունայի հովանավորն է Սուրբ Միքայել Հրեշտակապետը։ Տոնը նշվում է մայիսի 8-ին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Գեղեցկության վտանգը (ֆիլմ)
«Գեղեցկության վտանգը» (Skoonheid, Beauty), ռեժիսոր Օլիվեր Հերմանուսի ֆիլմը։ 2011 թվականին ֆիլմը ՀԱՀ-ից ներկայացվել է Օսկար մրցանակի «օտարալեզու լավագույն ֆիլմ» անվանակարգում, սակայն վերջնական փուլ չի անցել  ։ Ֆիլմն առաջին անգամ ցուցադրվել է 2011 թվականի մայիսին Կաննի կինոփառատոնում, «Հատուկ  հայացք» (Un Certain Regard) ծրագրի շրջանակներում  ։
Սյուժե
Ֆրանսուան նվիրված ամուսին է և երկու դուստրերի հայր։ Հարավաֆրիկյան Բլումֆոնտեյն քաղաքը, որտեղ նա ապրում է, ոչնչով չի տարբերվում ժամանակակից արևմտյան բնակավայրերից, միակ տարբերությունը այն է, որ այստեղ խոսում են աֆրիկաանս լեզվով։ Տեսարաններից մեկում բացահայտվում է Ֆրանսուայի իրական բնավորությունը, նրա ընկերների շրջապատում սևամորթներն ու մետիսները հարգի չեն, չնայած պետական ապարտհեյդը վերացել է, սակայն անձնականը դեռևս շատ է տարածված։ Բացի այդ գլխավոր հերոսը գաղտնի համասեռամոլ է և ընտանիքի առկայությունը նրան չի խանգարում սեռական կապեր ունենալ նույնասեռական ընկերների հետ։ Իր աղջկա հարսանիքին Ֆրանսուան հանդիպում է գեղեցիկ երիտասարդ Քրիստիանին և համակվում նրանով։ Այդ պահից սկսած հերոսը հետապնդում է երիտասարդին։ Իր ցանկալի օբյեկտին հանդիպելու համար նա գոծնական ուղևորության է մեկնում Քեյփթաուն, որտեղ բնակվում է Քրիստիանն իր ծնողների հետ։ Այստեղ տղամարդը բառացիորեն կրնկակոխ հետևում է երիտասարդին, նրան աչքից բաց չի թողնում քոլեջում, փողոցում, ծովափում։ Եվ այդպիսի «պատահական» հանդիպումներից մեկի ժամանակ Ֆրանսուան բռնաբարում է Քրիստիանին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2011 ֆիլմեր Կատեգորիա:Հարավաֆրիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:ԼԳԲՏ ֆիլմեր Կատեգորիա:Աֆրիկաանս ֆիլմեր Կատեգորիա:2010-ականների դրամա ֆիլմեր
Բարբարա Լիսկով
Բարբարա Լիսկով (Barbara Liskov, ), համակարգչային գիտությունների ոլորտի ամերիկացի գիտնական, տվյալների վերացության խնդրի հետազոտող, CLU ծրագրավորման լեզվի զարգացման խմբի ղեկավար, 2008 թվականի Թյուրինգի մրցանակի դափնեկիր։
ԱՄՆ ազգային ճարտարագիտական ակադեմիայի (1988 թվական), ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիայի (2012 թվական) անդամ է։
Կենսագրություն
Ծնվել է Կալիֆորնիայում, որտեղ բնակություն էին հաստատել հայրական կողմից պապիկն ու տատիկը՝ Լև Գուբերմանը և Ռոզա Մարգոլիսը, ովքեր արտագաղթել էին Ռուսական կայսրությունից։ 1961 թվականին Կալիֆորնիայի Բերկլիի համալսարանում ստացել է մաթեմատիկայի բակալավրի աստիճան, որից հետո ուսումը շարունակել է Ստենֆորդի համալսարանում, որտեղ էլ 1968 թվականին դարձել է ԱՄՆ-ում առաջին կինը, ով ստացել է համակարգչային գիտությունների փիլիսոփայության դոկտորի գիտական աստիճան շախմատային վերջնախաղեր (A program to play chess endgames) խաղալու վերաբերյալ ծրագրային ապահովման իրականացման թեզով։ 1972 թվականից աշխատում և դասավանդում է Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում։
1970-ական և 1980-ական թվականներին ղեկավարել է CLU և Argus ծրագրավորման լեզուների մշակումը, ինչպես նաև Thor օբյեկտի վրա հիմնված Տվյալների բազաների կառավարման համակարգը։ 1987 թվականի Ջենեթ Ուինգի հետ մշակել են ենթատեսակների փոխարինման սկզբունքը։ Գլխավորում է Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի ծրագրավորման մեթոդաբանության խումբը՝ ներկայումս մեծ ուշադրություն դարձնելով FBA խափանման հանդուրժողականության (Ֆեդերատիվ բյուզանդական համաձայնագիր) և բաշխված հաշվարկների վրա։
Ամերիկյան գիտությունների և արվեստի ակադեմիայի և հաշվողական տեխնիկայի միության լիիրավ անդամ է։
Լիսկովը մշտապես խրախուսել և աջակցել է իգական սեռի ներկայացուցիչներին։ Վերջերս մեծ ուշադրություն է դարձնում այն հանգամանքին, որ համակարգչային գիտությունը դարձնի ավելի համերաշխ ոլորտ։ Կանանց և պրոֆեսորադասախոսական անձնակազմի կրտսեր անդամներին ներգրավելով աշխատանքների մեջ՝ օգնում է, որ նրանք կառուցեն իրենց կարիերան և ունենան առաջխաղացում։ Այսօր Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտն զգալիորեն տարբերվում է այն վայրից, որտեղ նա սկսեց իր կարիերան 1970-ականների սկզբին, որովհետև այն ժամանակ ֆակուլտետում աշխատում էր կին աշխատակիցների մի փոքր խումբ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ Կատեգորիա:Թյուրինգի մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Կալիֆորնիայի Բերկլիի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ծրագրավորման լեզվի հետազոտողներ Կատեգորիա:Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի դասավանդողներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Հարոլդ Պենդերի մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Սթենֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հրեա կին գիտնականներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարագետներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կին համակարգչային գիտնականներ
Տենայ
INSEE կոդը՝ 02740:
Բնակչություն
2010 թվականին բնակչությունը կազմել է 255 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կոմունաներ Կատեգորիա:Էնա դեպարտամենտի կանտոններ
Իլդիկո Ույլակի-Ռեյտո
Իլդիկո Ույլակի-Ռեյտո (Rejtő Ildikó, Újlaky Jenőné, Sági Györgyné, ծնյալ Ildikó Rejtő; ավելի ուշ՝ Ildikó Sagine-Rejto, ), հունգարացի մարզուհի, սուսերամարտիկ, օլիմպիական խաղերի և աշխարհի չեմպիոնուհի
Կենսագրություն
Ծնվել է Հունգարիայի մայրաքաղաք Բուդապեշտում։ Ծնողները հրեաներ էին ։ Իլդիկոն ի ծնե խուլ է ։
Սուսերամարտով սկսել է զբաղվել 15 տարեկան հասակից (նրա սիրած զինատեսակը խոցասուսերն էր և հենց դրանով է իր հաղթանակները կռել)։ Մարզիչներին ապշեցրել ու հիացրել է նրա զարմանալի արագ ռեակցիան։ Քանի որ աղջիկը խուլ էր, մարզիչները նրան համապատասխան հրահանգներ տվել են գրելով ։
Իլդիկոն 1956 և 1957 թվականներին նվաճել է աղջիկների աշխարհի չեմպիոնի, 1958-ին՝ Հունգարիայի կանանց չեմպիոնի տիտղոսը ։ 1963 և 1964 թվականներին ճանաչվել է Հունգարիայի «Տարվա լավագույն մարզուհի» ։
Մասնակցել է 1960-ից մինչև 1976 թվականն անցկացված բոլոր օլիմպիական խաղերին և ընդհանուր առմամբ նվաճել օլիմպիական յոթ մեդալ՝ երկու ոսկե (խոցասուսերակիրների անհատական և թիմային մրցապայքարներում), երեք արծաթե (երեքն էլ՝ թիմային հաշվարկով) և երկու բրոնզե (անհատական և թիմային հաշվարկներով՝ մեկական)  ։ Իր բարձրագույն մարզական նվաճմանը՝ կրկնակի օլիմպիական չեմպիոնուհու կոչմանը հասել է 1964 թվականին Տոկիոյում անցկացված ամառային օլիմպիական խաղերում, 27 տարեկան հասակում ։
Իլդիկոն բազմիցս հռչակվել է աշխարհի չեմպիոնուհի. 1963 թվականին՝ անհատական հաշվարկով, 1962, 1967 և 1973 թվականներին՝ թիմային հաշվարկով ։
1999 թվականին էլ նվաճել է վետերանների աշխարհի չեմպիոնուհու կոչումը ։
Միջազգային սպորտի հրեական փառքի սրահում բացվել է Իլդիկո Ույլակի-Ռեյտոյին նվիրված անկյուն ։
Ադեմիլսոն
Ադեմիլսոն Բրագա Բիսպո Ժունիոր, առավել հայտնի է որպես Ադեմիլսոն (Ademilson (Ademilson Braga Bispo Junior, ), բրազիլացի ֆուտբոլիստ, հարձակող։ Ճապոնական «Գամբա Օսակա» ակումբի հարձակող։
Ակումբային կարիերա
2012 թվականի փետրվարի 2-ին  Ադեմիլսոն-ը «Գուարանի» դեմ խաղի ժամանակ Սան Պաուլոի պետական ​​ մարզադաշտում կատարել է իր առաջնախաղը։ Հուլիսի 22-ին Բրազիլիայի առաջնությունում «Ֆլումինյենսե»-ի դեմ խաղում, «Օրլանդա Սքարպլլի» մարզադաշտում նա առաջին անգամ ելույթ ունեցավ մեկնարկային շարքի  կազմում և դարձավ գոլի հեղինակ ։ Ադեմիլսոնը առաջին գոլը միջազգային ասպարեզում խփել է օգոստոսի 1-ին Հարավային Ամերիկայի գավաթի խաղարկության ժամանակ  «Բահիա» -ի դեմ խաղում ։
ձեռքբերումներ
Սան-Պաուլո
Բրազիլիա (մինչև 20 տարեկան)]]
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Յոկոհամա Ֆ. Մարինոսի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Գամբա Օսակայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Սան Պաուլուի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բրազիլացի ֆուտբոլային մարզիչներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ
Լուի Սահա
Լուի Լորան Սահա (Louis Laurent Saha, ), գվադելուպայական ծագումով ֆրանսիացի ֆուտբոլիստ, հարձակվող։ Անգլիայի գավաթի եզրափակչի պատմության մեջ ամենաարագ խփած գոլի հեղինակը։
Վասիլի Զախարչենկո
Վասիլի Դմիտրևիչ Զախարչենկո, խորհրդային ​​գրող, հրապարակախոս, հասարակական գործիչ և լրագրող։ Պատմության և մշակույթի հուշարձանների պահպանության համառուսաստանյան ընկերության ստեղծման նախաձեռնողներից մեկը՝  1944 թվականից ԽՍՀՄ Գրողների միության անդամ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1915 թվականի հուլիսի 19-ին (օգոստոսի 1), Պետրոգրադում։
Լուի Սահա
Անձնական կյանք
Սահայի ծնողները ապրել են Գվադելուպա կղզում (Ֆրանսիայի դեպարտամենտ), որտեղ մինչև այժմ մնում են նրա պապիկն ու տատիկը։ Նա ունի կրտսեր քույր և եղբայր։
Վասիլի Զախարչենկո
Կենսագրություն
1937 թվականին ավարտել է Մոսկվայի էլեկտրատեխնիկական ինստիտուտը, իսկ 1941-ին ՝ Գրական ինստիտուտը։
Լուի Սահա
Խաղերի վիճակագրություն
(2013 թվականի օգոստոսի 8-ի արդյունքներով)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Փարիզ քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուլհեմի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Մանչեսթեր Յունայթեդի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Տոտտենհեմ Հոտսպուրի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Սանդերլենդի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Վասիլի Զախարչենկո
Կենսագրություն
Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին նա մասնակցել է Մոսկվայի պաշտպանությանը, զբաղեցրել է Կալինինի ռազմաճակատի թիվ 9 ռազմական մայրուղու տեխնիկական մասի պետի տեղակալի պաշտոնը։ Պատերազմից հետո դասավանդել է Գրական ինստիտուտում։
1947 թվականի վերջից` խմբագրի տեղակալ, 1949 թվականի կեսերից`«Техника — молодёжи» ամսագրի խմբագիր։ Նրան աշխատանքից հեռացրել են1984 թվականին ՝ Արթուր Քլարկի «2010: Ոդիսական երկուսը» վեպի հրապարակումից հետո, որի հերոսներից ոմանք կրում էին հայտնի խորհրդային ​​այլախոհների անուններ։
1950-ական թվականների կեսերից` Խորհրդային ​​Խաղաղության Կոմիտեի ղեկավարներից մեկը։
1970-80-ական թվականներին նա ակտիվ մասնակցություն է ունեցել «Դուք կարող եք» հեռուստածրագրում։ 1991 թվականի նոյեմբերից նա ղեկավարել է իր ստեղծած «Чудеса и Приключения» ամսագիրը։
Վասիլի Դմիտրիևիչ Զախարչենկոն վախճանվել է 1999 թվականի հոկտեմբերի 22-ին, թաղված է Վագանկովսկու գերեզմանատանը։
Բացի ԽՍՀՄ պետական ​​մրցանակներից, նրան շնորհել են Բուլղարիայի Ժողովրդական Հանրապետության և Հունգարիայի ժողովրդական հանրապետության շքանշաններ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ Կատեգորիա:Խորհրդային հրապարակախոսներ Կատեգորիա:Խորհրդային հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Խորհրդային լրագրողներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Բենի Ֆերենցի
Բենի Ֆերենցի (Béni Ferenczy, ), հունգարացի քանդակագործ, գրաֆիկ։ Նկարիչ Կարոյ Ֆերենցիի և նկարչուհի Օլգա Ֆիալկայի որդին է։
Կենսագրություն
Բենի Ֆերենցին արվեստ է ուսանել Մյունխենում, Ֆլորենցիայում, իսկ Փարիզում սովորել է Էմիլ Անտուան Բուրդելի և Ալեքսանդր Արխիպենկոյի մոտ։ Ձախ հայացքների տեր է եղել, ակտիվորեն մասնակցել է Հուգարիայի խորհրդային հանրապետության գործունեությանը, եղել է Արվեստի ու թանգարանների կառավարման անդամ։ Հունգարիայի խորհրդային հանրապետության անկումից հետո ստիպված է եղել արտագաղթել։ Հետագա տարիներին նա ապրել է Բայա Մարեում, Բրատիսլավայում, Ռուժոմբերոկում (Սլովակիա), Վիեննայում, Բեռլինում, Պոտսդամում։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո դարձել է Արվեստի միության անդամ, որի հիմնադիրը Զոլտան Կոդայն էր, իսկ 1945-1950 թվականներին դասավանդել է Հունգարիայի գեղարվեստի համալսարանում։ 1947-1948 թվականներին ճանապարհորդել է Շվեյցարիայում և Իտալիայում։ 1950-ական թվականներին ապրել է բացառապես գրքերի նկարազարդումների հաշվին։ 1956 թվականին աջ կողմը կաթվածահարվել է, և նա կարողացել է աշխատել միայն ձախ ձեռքով։
Բենի Ֆերենցին նկարել է կուբիզմի և էքսպրեսիոնիզմի ոճերով։ Ճանաչում է ստացել նաև որպես գրաֆիկ։ Զբաղվել է գրքերի նկարազարդմամբ։
Նրա կինը՝ Էրժի Ֆերենցին, որ մահացել է 2000 թվականին 96 տարեկան հասակում, մեծ ջանքեր է ներդրել Կարոյ և Բենի Ֆերենցիների արվեստի հանրահռչակման գործում․ Սենտենդրում հիմնադրել է Ֆերենցիների ընտանիքի թանգարանը, ստեղծել է «Ֆերենցիների ընտանիքի հիմնադրամ», ինչպես նաև հուշագրություն է թողել իր ամուսնու մասին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունգարացի քանդակագործներ Կատեգորիա:Հունգարացի հեղափոխականներ Կատեգորիա:Աշխարհի արդարակյացներ Կատեգորիա:Հունգարացի նկարիչներ Կատեգորիա:Կոշութի մրցանակի դափնեկիրներ
Յուսուֆ բեն Հասան
Յուսուֆ բեն Հասան (السلطان يوسف بن الحسن, ), արաբ պետական և քաղաքական գործիչ, 1912 թվականից՝ Մարոկկոյի սուլթան։ Ձևականորեն ղեկավարել է Մարոկկոյի ֆրանսիական պրոտեկտորատը 1912 թվականից մինչև իր մահը՝ 1927 թվականը ։
Կենսագրություն
Յուսուֆ բեն Հասանը ծնվել է 1882 թվականին Մեկնեսում՝ սուլթան Հասան I-ի ընտանիքում։ Մարոկկոյի գահը ժառանգել է եղբորից՝ սուլթան Աբդ ալ-Հաֆիդից, ով էլ 1912 թվականի Ֆեսի պայմանագրով Մարոկկոն Ֆրանսիային հանձնելուց հետո անհետ կորել էր։
Յուսուֆի իշխանության տարիները նշանավորվեցին հակակառավարչական բազմաթիվ ապստամբություններով՝ որոնք ուղղված էին Մարոկկոյի թագավորական ընտանիքի հրաժարականին։ Առավել լուրջ ապստամբություն բարձրացրեցին բերբերները։ Այդ ապստամբությունը սկսվել է Իսպանական Արևմտյան Սահարայում և ապա տարածվել ամբողջ Մարոկկոյում։ Քաղաքական նման պայմաններում Յուսուֆ բեն Հասանը ստիպված է լինում աջակցել իսպանա-ֆրանսիական կոալիցիային, որն էլ 1925 թվականին արյան մեջ խեղդում է ապստամբությունը։ Այդ տարիներին սեփական անվտանգությունից ելնելով Յուսուֆը ստիպված է լինում տեղափոխվել Ռաբաթ, որն էլ շուտով դառնում է Մարոկկոյի նոր մայրաքաղաքը։
Շուտով Յուսուֆի իշխանությունը ընդհատվում է վերջինիս հանկարծակի մահվան պատճառով։ Յուսուֆ բեն Հասանը մահացել է 1927 թվականին Ֆեսում։ Նրա մահից հետո իր գահը փոխանցվեց որդուն՝ Մուհամմեդ V-ին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մարոկկոյի սուլթաններ Կատեգորիա:Դրոշ ստեղծողներ
Մեդիաիրականություն
Մեդիաիրականություն, իրականություն, որն արտադրում, ներկայացնում և առանձնացնում է մեդիան։ Հետազոտվում է մեդիափիլիսոփայության կողմից ։
Հայրենական մեծ պատերազմին մասնակցած հայ գեներալներ և ծովակալներ
''' 1941-1945 թթ. խորհրդա-գերմանական պատերազմին մասնակցած բարձրագույն կատեգորիայի հայ զինվորականների ներդրումը''' կարևոր նշանակություն ունեցող գործոն էր Խորհրդային Միության զինված ուժերի կամ այսպես կոչված Կարմիր բանակի հաղթանակների ապահովման գործում։
Խորհրդային զինված ուժերի բարձրագույն և ավագ հրամանատարական կազմի վերլուծությունը ցույց է տվել, որ բազմաթիվ էթնիկ հայեր են ընդգրկվել (երբեմն՝ ոչ հայկական անուններով և ազգանուններով) խորհրդային գեներալական կազմի՝ գեներալիտետի մեջ։
Հայերը լուրջ ներդրում են կատարել 1941-1945 թթ. խորհրդա-գերմանական պատերազմում Խորհրդային Միության հաղթանակի ապահովման մեջ։
Հայերը ԽՍՀՄ ժողովուրդների շարքում չորրորդն էին բանակի և ռազմածովային նավատորմի գեներալների ու ծովակալների, ռազմաօդային ուժերի, հրետանային զորքերի սպաների կազմում և վեցերորդ տեղում էին ԽՍՀՄ հերոսների ցանկում։ Հայ ժողովրդի զոհերի և հերոսների թիվը համեմատելով այդ տարիների Հայկական ԽՍՀ բնակչության թվի հետ, ի հայտ է գալիս, որ հայերն առաջատարն էին նախկին ԽՍՀՄ-ում։ Հայազգի 1 զորահրամանատար զբաղեցնում էր ռազմաճակատի հրամանատարի պաշտոնը (Հովհաննես Բաղրամյան), 3-ը` բանակի, 6-ը` կորպուսի, 28-ը` դիվիզիայի, 100-ը` բրիգադի ու գնդի հրամանատարներ էին։ 80 հազար հայ պարգևատրվեց մեդալներով ու շքանշաններով, որոնց թվում, ընդ որում բազմիցս՝ բոլոր հայազագի գեներալներն ու ծովակալները՝ առանց բացառության։
Պատերազմին մասնակցած հայ գեներալիտետի թիվը
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցել են 147 հայ մարշալներ, գեներալներ և ծովակալներ, որոնցից 64-ն այդ կոչումներին արժանացել են այդ պատերազմի, իսկ իսկ 83-ը՝ հետպատերազմյան տարիներին ։ Այլ տվյալների համաձայն՝ պատերազմի 3 մասնակից հայեր դարձան մարշալներ, իսկ 1-ը՝ ԽՍՀՄ նավատորմի ծովակալ, 160-ը` ստացան զանազան գեներալական կամ ծովակալական կոչումներ։ Ընդ որում հայ ռազմածովային բարձրագույն սպաներից փոխծովակալի, այսինքն՝ վիցե-ադմիրալի կոչում ուներ 4-ը, իսկ դեր-ծովակալի, այսինքն՝ կոնտր-ադմիրալի կոչում ուներ 6-ը։ Ընդհանուր թվով՝ 10-ն էին, իսկ նրանցից վեր կոչում ուներ Հովհաննես Իսակովը՝ ԽՍՀՄ նավատորմի ծովակալ, որը հավասար էր ԽՍՀՄ Մարշալի կոչմանը։ Այսպիսով հայերից 11-ը ծովակալական կոչումներ ունեին ։
Ըստ Կ.Հարությունյանի և Գ.Պողոսյանի «Հայ ժողովորդի ներդրումը Հայրենական պատերազմում տարված հաղթանակում» գրքի տվյալների՝ հայկական ծագումով գեներալիտետի՝ հայ մարշալների, ծովակալների, գեներալների ընդհանուր թիվը կազմում է 162 մարդ, որոնցից 68 հոգին բարձրագույն ռազմական կոչումներ են ստացել 1940-1945 թթ. խորհրդա-ֆիննական և խորհրդա-գերմանական պատերազմների ժամանակ, իսկ 94 հոգին՝ հետպատերազմյան ժամանակաշրջանում, մասնավորապես՝ 1946-1997թթ. :
Ամենանշանավոր հայ գեներալներն ու ծովակալները
ԽՍՀՄ-ի պատերազմական ժամանակների հայկական ծագմամբ գեներալիտետում ամենաբարձր կոչումներն ունեին ԽՍՀՄ ավիացիայի գլխավոր մարշալ Արմենակ Խանփերյանցը, նավատորմի ծովակալ Հովհաննես Իսակովը, ապա՝ բանակի գեներալ, հետագայում` մարշալ Հովհաննես Բաղրամյանը։
Նշանավոր անուններն էին նաև բժշկական ծառայության գեներալ-գնդապետ Լևոն Օրբելին, տանկային զորքերի գեներալ-մայոր Համազասպ Բաբաջանյանը, ինժեներատեխնիկական ծառայության գեներալ-մայոր Համո Յոլյանը և շատ այլ փառապանծ հայազգի զինվորականներ, որոնցով հպարտ է հայ ազգը։
Հայ գեներալիտետը բաժանվում էր երեք հիմնական կատեգորիայի։
Առաջին կատեգորիային պատկանում էր երկու հայ.
1. ԽՍՀՄ Ռազմածովային գլխավոր շտաբի պետ՝ Խորհրդային Միության նավատորմի ծովակալ Հովհաննես Իսակովը,
2. ԽՍՀՄ Զինված Ուժերի Ռազմաօդային ուժերի հրամանատարի տեղակալ և շտաբի պետ՝ ավիացիայի գլխավոր մարշալ Արմենակ Խանփերյանցը։
Պատերազմից հետո այդ կատեգորիային անցավ նաև Հովհաննես Բաղրամյանը, որը նշանակվեց ԽՍՀՄ Պաշտպանության նախարարի տեղակալ։
Մարշալ Բաղրամյանի գրական ժառանգություն
Մարշալ Բաղրամյանը թողել է նաև բավական հետաքրքիր գրական ժառանգություն   ։
Արմենակ Խանփերյանց
Սերգեյ Խուդյակով, իսկական անունը՝ Արմենակ Խանփերյանց (1902– 1950) Սովետական Միության ավիացիայի մարշալ, կարմիր բանակի ռազմաօդային ուժերի հրամանատարի տեղակալ և շտաբի պետ (1944)։ Սերգեյ Ալեքսանդրի Խուդյակով, իսկական անունը՝ Արմենակ Արտեմի Խանփերյանց (հունվարի 7 1902 Մեծ Թաղլար, Հադրութ, Արցախ — ապրիլի 18 1950 Մոսկվա, Ռուսաստան) Սովետական Միության ավիացիայի մարշալ, կարմիր բանակի ռազմաօդային ուժերի հրամանատարի տեղակալ և շտաբի պետ (1944)։ Արմենակ Խանփերյանց) 1916 թվականին տեղափոխվել է Բաքու, աշխատել նավթահանքերում։ 1917 թվականի նոյեմբերին կամավոր անդամագրվել է Կարմիր գվարդիային, 1918 թվականին մասնակցել է Բաքվի կոմունայի պաշտպանությանը, 1918–20 թվականներին՝ Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմին։ Մարտերից մեկում մահացու վիրավորված ռուս ընկերոջ և հրամանատարի՝ Սերգեյ Խուդյակովի խնդրանքով Խանփերյանցը համաձայնել է նրա փոխարեն և նրա անունով ղեկավարել մարտը։ Ռազմավարական հմուտ գործողությունների շնորհիվ Խանփերյանց-Խուդյակովը ջոկատը դուրս է բերել շրջափակումից։ Խանփերյանցը 1922 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի հրամկազմի վերապատրաստման ու կատարելագործման հեծելազորային դասընթացները, 1931–1936 թվականներին՝ Մոսկվայի Նիկոլայ Ժուկովսկու անվան ռազմաօդային ակադեմիան։ 1936–1941 թվականներին ծառայել է Բելառուսական հատուկ ռազմական օկրուգի ռազմաօդային ուժերի (ՌՕՈւ) շտաբում, եղել է նաև շտաբի պետ, 1938-1940 թվականներին՝ Բելառուսիայի հատուկ ռազմական օկրուգի ՌՕՈւ-ի թիկունքի պետ։ 1940 թվականին մասնակցել է Արևմտյան Բելառուսիայի և Արևմտյան Ուկրաինայի վերամիավորման համար մղված մարտերին։ Հայրենական մեծ պատերազմի (1941–1945 թթ.) ժամանակ եղել է Արևմտյան ռազմաճակատի ՌՕՈւ-ի շտաբի պետ, 1942 թվականի փետրվարից՝ ՌՕՈւ-ի հրամանատար, ապրիլից՝ խորհրդային բանակի ՌՕՈւ-ի շտաբի պետ, հունիսի 1-ից՝ Արևմտյան ռազմաճակատի Առաջին օդային բանակի հրամանատար, 1943 թվականի մայիսից՝ խորհրդային բանակի ՌՕՈւ-ի շտաբի պետ և հրամանատարի տեղակալ։ 1945 թվականի հունիսից 12-րդ ՌՕՈւ հրամանատարն էր, մասնակցել է ճապոնական զորքերի ջախջախմանը Հեռավոր Արևելքում։ Երկրորդ աշխարհամարտի ավարտից (1945 թվականի սեպտեմբերի 2) հետո ղեկավարել է Անդրբայկալյան-Ամուրյան զինվորական օկրուգի 12-րդ ՌՕՈւ-ն։ 1945 թվականի դեկտեմբերին անհիմն մեղադրանքով ձերբակալվել է և չորսուկես տարի ստալինյան զնդաններում անցկացնելուց հետո՝ 1950 թվականի ապրիլին, գնդակահարվել։ Արդարացվել է 1956 թվականի նոյեմբերին։ 1965 թվականին ԽՍՀՄ Գերագույն խորհրդի և նախագահության որոշմամբ վերականգնվել է մարշալի կոչումը։ 1980 թվականին ծննդավայրում բացվել է մարշալի տուն-թանգարանը։ ՀՀ պաշտպանության նախարարության ՌՕՈւ-ի ինստիտուտը 2005 թվականին անվանվել է Արմենակ Խանփերյանցի անվամբ, ՀՀ Կառավարության որոշմամբ Երևանում կանգնեցվելու է նրա հուշարձանը։ Նրա անունով են կոչվել նաև փողոցներ ՀՀ և ԼՂՀ քաղաքներում ։
Ռազմավարական (ճակատային) և օպերատիվ (բանակային) օղակի հայազգի զորապետեր
Բացի վերը թվարկված մարշալներից ու ծովակալից, էթնիկ հայերի թվում քիչ չեն եղել նաև ռազմավարական (ճակատային) և օպերատիվ (բանակային) օղակի զորապետերը։
Սերգեյ Գալաջև
1) Սերգեյ Գալաջև։ Ծնվել է 1902թ. ապրիլի 17-ին Ռուսաստանի Նոր Նախիջևան շրջանում (այժմ՝ Դոնի Ռոստովի կազմում)։ Վախճանվել է 1954թ. դեկտեմբերի 23-ին Ռուսաստանի Խորհրդային Սոցիալիստական Դաշնային Հանրապետության մայրաքաղաք Մոսկվայում։ 1920թ.-ից ծառայել է Կարմիր բանակում, մասնակցել քաղաքացիական պատերազմին, կռվել Վրանգելի և Մախնոյի դեմ։ 1940թ. նշանակվել է 32-րդ դիվիզիայի ռազմաքաղաքական ղեկավար։  1941-1945թթ. Հայրենական պատերազմի մասնակից։ Մասնակցել է Մոսկվայի, Ստալինգրադի, Կուրսկի ճակատամարտերին, Բելառուսական ռազմական գործողությանը, Լեհաստանի ազատագրմանը, Բեռլինի գրոհին։ 1945թ. Գերմանիայում խորհրդային զորախմբի քաղվարչության պետ։ 1946թ.-ից՝ ԽՍՀՄ զինված ուժերի ցամաքային զորքերի քաղվարչության պետ     ։ Պարգևատրվել է     ՝ ԽՍՀՄ մեդալներ՝
Ստեփան Գինոսյան
2) Ստեփան Գինոսյան (Կինոսյան) (1900–1965), սովետական բանակի գեներալ լեյտենանտ (1945 թվականից)։ ԽՍՀՄ անդամ 1922 թվականից։ Ավարտել է Համառուսաստանյան Կենտգործկոմի անվան (1925, Մոսկվա) և Անդրկովկասյան միացյալ ռազմական դպրոցները (1929, Թիֆլիս), Մ․ Ֆրունզեի անվան ռազմական, ակադեմիան (1936)։ Մասնակցել է Արևմտյան Բելառուսիայի ազատագրմանը (1939), Սովետա-ֆինական (1939—1940) պատերազմին, Հայրենական մեծ պատերազմի (1941-1945) տարիներին, որպես 33-րդ, այնուհետև 49-րդ բանակի շտաբի պետ՝ Մոսկվայի ճակատամարտին, Սմոլենսկի ազատագրմանը, Բելառուսական, Արևելապրուսական և Վիսլա-Օդերյան օպերացիաներին։ Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր դրոշի 5, Սուվորովի 2-րդ, Կուտուզովի 1-ին և 2-րդ, Բոգդան Խմելնիցկու 1-ին աստիճանի, լեհական երեք շքանշաններով։ Հետպատերազմյան տարիներին եղել է ռազմական, օկրուգի շտաբի պետ։ 1950 թվականին ավարտել է Գլխավոր շտաբի ռազմական, ակադեմիան, ապա պաշտոնավարել նույն ակադեմիայում որպես օպերատիվ արվեստի ամբիոնի դասախոս։
Բենիամին Գալստյան
5) Բենիամին Գալստյան (1902-1942)։ 1941-1945 թթ. խորհրդա-գերմանական պատերազմի սկզբում զբաղեցնում էր Հյուսիս–Արևմտյան և Լենինգրադի ռազմաճակատների 70–րդ և 125–րդ հրաձգային դիվիզիաների ռազմական կոմիսարի պաշտոնը (1941-1942), մեկ տարի հետո նշանակվում է 42–րդ համազորային բանակի ռազմական խորհրդի անդամ, որի շարքերում զոհվում է 1942 թ.–ին Պուլկովյան բարձունքներում։
Հայկ Մարտիրոսյան
7) Հայկ Մարտիրոսյան (1903-1995)։ Մինչև 1941 թվականի հոկտեմբերը ծառայել է Հեռավորարևելյան ռազմական օկրուգում, որպես դիվիզիայի օպերատիվ բաժնի, շտաբի պետ, հրամանատարի տեղակալ, հրաձգային դիվիզիայի հրամանատար։ 1941 թվականի նոյեմբերից 239-րդ հրաձգային դիվիզիան Մարտիրոսյանի հրամանատարությամբ մասնակցել է Մոսկվայի, Կալուգայի, Տուլայի, Սմոլենսկի պաշտպանական, ապա հարձակողական (ազատագրել են մոտ 200 բնակավայր), 1942 թվականի հուլիս-հոկտեմբերին Ռժևի հարձակողական մարտերին և ազատագրել ավելի քան 60 բնակավայր։ 1944 թվականին Գլխավոր շտաբի ռազմական ակադեմիայի բարձրագույն դասընթացներն ավարտելուց հետո նշանակվել է 43-րդ բանակի հրամանատարի տեղակալ, որոշ ժամանակ եղել է այդ բանակի 90-րդ հրաձգային կորպուսի հրամանատար։ Այնուհետև մասնակցել է Խորհրդային Մերձբալթիկայի, Արևելյան Պրուսիայի, Քյոնիգսբերգի ազատագրման մարտերին և թշնամու Դանցիգ-Գդինյա խմբավորման ջախջախմանը։
Գևորգ Տեր-Գասպարյան
8) Գևորգ Տեր-Գասպարյան (1903-1949)։ 1920 թվականին կամավոր մտել է կարմիր բանակ, մինչև 1935 թվականը ծառայել Կ․ Վորոշիլովի անվան հայկական լեռնահրաձգային դիվիզիայում։ Հաջորդաբար եղել է դասակի, վաշտի հրամանատար, դիվիզիայի շտաբի պետի օգնական։ 1941-1945 թթ. խորհրդա-գերմանական պատերազմի սկզբին, որպես Հարավ-Արևմուտք ռազմաճակատի 21-րդ բանակի 227-րդ հրաձգային դիվիզիայի հրամանատար, մասնակցել է Ուկրաինայի պաշտպանությանը։ 1942 թվականի օգոստոսին նշանակվել է 21-րդ բանակի հրամանատարի տեղակալ՝ շարային գծով, այնուհետև՝ 60-րդ բանակի շտաբի պետ։ Հրամանատար՝ գեներալ Ի․ Չեռնյախովսկու և Տեր-Գասպարյանի հմուտ մարտավարությամբ գործող 60-րդ բանակի զորքերը 1943 թվականի աշնանը գետանցել են Դեսնան, Դնեպրը, մասնակցել Կիևի ազատագրմանը։ Տեր-Գասպարյանը եղել է նաև Բելառուսիան և Մերձբալթիկան ազատագրողների շարքերում։ 1945 թվականի հուլիսին նշանակվել է Կիևի ռազմական շրջանի շտաբի պետ և զորքերի հրամանատարի առաջին տեղակալ, գեներալ-լեյտենանտի կոչում ստանալուց հետո՝ սովորել ԽՍՀՄ զինված ուժերի գլխավոր շտաբի Կ․ Վորոշիլովի անվան ակադեմիայում։ Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր դրոշի 2, Կարմիր աստղի 2, Սուվորովի I և II աստիճանի, Բոգդան Խմելնիցկու II աստիճանի շքանշաններով։
Սերգեյ Կազբինցև
9) Սերգեյ Կազբինցև (1903-1971), ազգությամբ հայ գեներալ-մայոր (1942)։ Եղել է ԽՄԿԿ անդամ 1925 թվականից։ Ավարտել է Հյուսիսային Կովկասի ռազմական շրջանի ռազմաքաղաքական դպրոցը (1926), Մ. Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիային կից բարձրագույն քաղաքական կազմի վերապատրաստման դասընթացը (1941)։ 1941-1945 թթ. խորհրդա-գերմանական պատերազմի ժամանակ եղել է Արևմտյան ռազմաճակատի 19-րդ բանակի շտաբի զինվորական կոմիսար, 1941 թվականի օգոստոսից՝ Արևմտյան ռազմաճակատի զինվորական կոմիսար, ապա՝ շտաբի պետի տեղակալ։ 1944 թվականին նշանակվել է 3-րդ Բելառուսական ռազմաճակատի քաղվարչության պետի տեղակալ, ապա՝ քաղվարչության պետ։ Մասնակցել է Բելառուսիայի, Մերձբալթիկայի ազատագրմանը, Արևելապրուսական գործողությանը։ Հետպատերազմյան տարիներին վարել է պատասխանատու պաշտոններ, եղել է ԽՍՀՄ զինված ուժերի գլխավոր շտաբի քաղբաժնի պետ, Գլխավոր շտաբի ռազմագիտական վարչության պետի քաղաքական գծով տեղակալ։ Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր դրոշի 2 և այլ շքանշաններով։
Նիկոլայ Հովհաննիսյան
10) Նիկոլայ Հովհաննիսյան (1899-1945։ 1920 թվականի դեկտեմբերից ծառայել է Կարմիր բանակում։ Ավարտել է Մոսկվայի հրետանային դպրոցը և աշխատել դասակի՝ մարտկոցի հրամանատար, ապա՝ դիվիզիայի հրամանատարի օգնական։ 1936 թվականին ավարտել է Մ. Ֆրունզեի անվան ռազմա-քաղաքական ակադեմիան և աշխատանքի անցել 76-րդ Հայկական լեռնահրաձգային դիվիզիայում՝ որպես օպերատիվ բաժնի պետի տեղակալ, ապա՝ պետ, դիվիզիայի շտաբի պետ և ժամանակավոր հրամանատար։ Հովհաննիսյանը, որպես դիվիզիայի հրամանատար, մասնակցել է Արևմտյան Բելառուսիայի ազատագրմանը, սովետա-ֆիննական պատերազմին 1939-1940 թթ; 1940-1941 թվականներին սովորել է Մոսկվայի Գլխավոր շտաբի ակադեմիայում, որն ավարտելուց հետո նշանակվել է Պոդոլսկ քաղաքի հրետանային ուսումնարանի պետ։ 1941-1945 թթ. մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին։ Փետրվարի 20, 1944 թվականին գնդապետ Հովհաննիսյանը նշանակվել է 3-րղ գվարդիական տանկային բանակի հրետանու հրամանատար, մասնակցել Կուրսկի ճակատամարտին, Դեսնայի, Դնեպրի ու Պրիպյատի գետանցմանը, Լվով, Պերեմիշլ, Ցարոսլավլ քաղաքների ազատագրմանը, Վերին Սիլեզիայի մարտերին, որտեղ և ընկել է հերոսի մահով։ Պարգևատրվել է Լենինի, Հայրենական պատերազմի 1-ին, Սուվորովի 2-րդ աստիճանի, Կարմիր դրոշի 4, Կարմիր աստղի շքանշաններով ու մեդալներով։
Գևորգ Չալխանյան
11) Գևորգ Չալխանյան (1897-1963)։ Հայրենական պատերազմի առաջին օրերին մասնակցել է Ուկրաինայի պաշտպանությանը, ապա՝ նշանակվել ամբիոնի պետ (1941 թվական) կարմիր բանակի ՀՕՊ-ի բարձրագույն դպրոցում (Մոսկվա), 1943 թվականից՝ անդրկովկասյան ռազմաճակատի հակաօդային պաշտպանության պետ։ 1945 թվականին մասնակցել է միլիտարիստական Ճապոնիայի ջախջախմանը։ 1946-1958 թվականներին՝ Լ․ Ա․ Գովորովի անվան հրետանու ռադիոտեխնիկական ակադեմիայում ամբիոնի պետ։ 1958 թվականին զորացրվել է։ Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր դրոշի 2, Կարմիր աստղի, Հայրենական պատերազմի I և Կուտուզովի II աստիճանի շքանշաններով։
Բորիս Սուպյան
12) Բորիս Սուպյան (1904-1967), տանկային զորքերի գեներալ-մայոր։ 1930-1932 թվականներին ուսանել է Լենինգրադի Գերցենի անվան մանկավարժական ինստիտուտում, ավարտել զրահատանկային և մեքենայացված զորքերի ռազմական ակադեմիային կից դասընթացները (1946 թվական)։ 1932 թվականից ծառայել է Լենինգրադի ռազմական օկրուգում։ 1939–1940 թվականներին, որպես 11-րդ մեքենայացված բրիգադի գումարտակի հրամանատար, մասնակցել է սպիտակ ֆինների դեմ կռիվներին։ 1941-1945 թթ. խորհրդա-գերմանական պատերազմի սկզբից, որպես 43-րդ տանկային դիվիզիայի շտաբի պետի տեղակալ և օպերատիվ բաժնի պետ, մասնակցել է Բերդիչև, Նովոգրադ–Վոլինսկի, Կորոստեն քաղաքների մոտ պաշտպանական մարտերին, 1942 թվականի գարնանը 10-րդ տանկային բրիգադի հրամանատար նշանակվելուց հետո՝ Ստալինգրադի ճակատամարտին, 1943 թվականի հուլիսից, որպես Տափաստանային 53-րդ բանակի զրահատանկային և մեքենայացված զորամասերի հրամանատար՝ Բելգորոդ-Խարկով հարձակողական մարտերին, թշնամու Կորսուն-Շևչենկովսկիի, Ցասսի-Քիշնևի խմբավորումների վերացմանը, Ռումինիայի, Հունգարիայի, Չեխոսլովակիայի ազատագրմանը, զրահատանկային միավորման հրամանատարի պաշտոնով՝ միլիտարիստական Ճապոնիայի ջախջախմանը։ Պատերազմից հետո եղել է Կազանի անասնաբուժական ինստիտուտի ռազմական ամբիոնի վարիչ։ 1956 թվականին զորացրվել է։ Պարգևատրվել է Կարմիր դրոշի 3, Կուտուզովի 2-րդ աստիճանի 2, Կարմիր աստղի 2 շքանշաններով։
Օպերատիվ-մարտավարական օղակի հայ գեներալներ
ԽՍՀՄ–ի հայերը մեծ դերակատարություն են ունեցել նաև Կարմիր բանակի օպերատիվ–մարտավարական զորամիավորումների, մասնավորապես` բանակային կորպուսների և դիվիզիաների ղեկավարման գործում։
Բագրատ Առուշանյան
1) Բագրատ Առուշանյան (1903-1994)։ Գեներալ-լեյտենանտ (1945)։ Հայրենական պատերազմում (1941-1945) եղել է բանակի շտաբի պետ, ռազմաճակատի հրամանատարի տեղակալ, կորպուսի հրամանատար։ Ավարտել է Ա. Մյասնիկյանի անվան հայկական միացյալ ռազմական դպրոցը (1926), Մոսկվայի Մ. Վ. Ֆրունզեի (1936) և ԳՇ (1948) ռազմական ակադեմիաները։ 1926-1932 թվականներին ծառայել է Հայկական լեռնահրաձգային դիվիզիայում, 1939-1940 թվականներին մասնակցել խորհրդային-ֆիննական պատերազմին։ Հայրենական պատերազմում (1941-1945) եղել է բանակի շտաբի պետ, ռազմաճակատի հրամանատարի տեղակալ, կորպուսի հրամանատար։ Մասնակցել է Ուկրաինայի պաշտպանությանը, Դոնի Ռոստովի և մի շարք այլ քաղաքների, Բելառուսիայի, Մերձբալթիկայի ազատագրմանը, Արևելյան Պրուսիայի մարտերին։ Հետպատերազմյան տարիներին դասախոսել է ԳՇ ռազմական ակադեմիայում։
Կարապետ Վարդանի Հախնազարյան
4) Կարապետ Վարդանի Հախնազարյան (1894-1980); Ավարտել է բարձրագույն սպայական հրետանային դպրոցը (1930), Մ. Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիան (1941)։ Մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին (1917), Հայաստանում 1921 թվականի քաղաքացիական կռիվներին։ ԽՍՀՄ Հայրենական Մեծ Պատերազմի ժամանակ եղել է Բրյանսկի ռազմաճակատի 8-րդ հրաձգային դիվիզիայի հրետանու հրամանատար (1941-1943), 1-ին մերձբալթյան ռազմաճակատի 43-րդ բանակի հրետանու հրամանատարի տեղակալ (1943), ապա՝ նույն բանակի 1-ին հրաձգային կորպուսի հրետանու հրամանատար (1944 թվականի հուլիս - 1945 թվականի մայիս)։ Հետպատերազմյան տարիներին (մինչև զորացրվելը՝ 1953 թվականը) վարել է հրամանատարական պաշտոններ։
Քրիստափոր Ալավերդյան
5) Քրիստափոր Ալավերդյան (1895-1942)։ 1941–1945 թվականների Հայրենական մեծ պատերազմն Ալավերդյանը դիմավորեց սահմանագլխին, որպես 113-րդ հետևակային դիվիզիայի հրամանատար։ Ծանր մարտերից հետո դիվիզիան նահանջեց, իսկ վիրավոր Ալավերդյանը ընկավ թշնամու ձեռքը։ Համելբուրգի համակենտրոնացման ճամբարում գեներալ–մայոր Ի. Ս. Նիկիտինի հետ Ա. ստեղծել և գլխավորել է հակաֆաշիստական այն կազմակերպությունը, որը հետագայում ղեկավարեց գեներալ–լեյտենանտ Մ. Դ. Կարբիշևը։ Ալավերդյանին հիտլերականները տանջամահ արեցին Նյուրնբերգի բանտում, 1942 թվականի ապրիլին։ Պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի և մարտական Կարմիր դրոշի (2) շքանշաններով։
Հմայակ Բաբայան
6) Հմայակ Բաբայան (1901-1945)։ 1924 թվականին ավարտել է Երևանի Ալեքսանդր Մյասնիկյանի անվան հայկական միացյալ ռազմական և 1926 թվականին` Կիևի հրամանատարական դպրոցները, 1944 թվականին` ռազմական ակադեմիաների կատարելագործման դասընթացները։ Ծառայել է 76-րդ հայկական լեռնահրաձգային դիվիզիայում, 1938 թվականից՝ Մինսկի զինվորական օկրուգում։ Հայրենական պատերազմի (1941-1945) սկզբին նրա գունդը ծանր մարտեր է մղել Բելոստոկ, Վոլկովիսկ, Բարանովիչի և Ելեց քաղաքների շրջանում։ 1942 թվականի ապրիլ-մայիսին Բաբայանը Կերչում ղեկավարել է (հրամանատար Ս. Զաքյանի զոհվելուց հետո) 390-րդ հայկական դիվիզիայի մարտական գործողությունները։ 1945 թվականին 1-ին բելառուսական ռազմաճակատում, որպես բրիգադի հրամանատար, մասնակցել է Լեհաստանի ազատագրմանը, ապա՝ Բեռլինի գրավմանը։ Հերոսի կոչման արժանացել է Լինդենբերգի մոտ մղված մարտերում ցուցաբերած խիզախության համար։
Բորիս Վլադիմիրով
7) Բորիս Վլադիմիրով (1905-1978)։ 1943թ. ապրիլից 311-րդ Հրաձգային դիվիզիայի հրամանատար Վլադիմիրովը մասնակցել է Լենինգրադ-Նովգորոդյան հարձակողական գործողությանը։ 1944-1945թթ. աչքի է ընկել Բելառուսական, Վարշավա-Պոզնանյան, Վիսլա-Օդերյան և Բեռլինյան հարձակողական գործողությունների ժամանակ։ Հատկապես աչքի է ընկել 1945թ. հունվարին Վիսլա-Օդերյան գործողության ընթացքում։ 1945թ. հունվարի 14-15-ին հաջողությամբ ճեղքել է հակառակորդի խորը էշելոնացված պաշտպանությունը Վիսլայի շրջանում։ 1945թ. հունվարի 16-28-ին նրա դիվիզիան մարտերով անցել է մոտ 400 կմ, չնչին կորուստներով, առաջինների թվում մտնելով Գերմանիայի տարածք և ջախջախել  Շնայդեմյուլի (Պիլա, Լեհաստան) կայազորը, գրավելով 30 էշելոն զինտեխնիկա և սննդամթերք։ Կոնարի գյուղի (ք. Վարկայից հս., Լեհաստան) շրջանում Վիսլայի հաջող գետանցման և հակառակորդի կայազորի ջախջախման համար 311-րդ Հրաձգային դիվիզիայի (61-րդ Բանակ, 1-ին Բելառուս. ռ-ճակատ) հրամանատար գեներալ-մայոր Բ. Ա. Վլադիմիրովին ԽՍՀՄ ԳԽՆ 1945թ. ապրիլի 6-ի հրամանագրով շնորհվել է Խորհրդային Միության հերոսի կոչում, պարգևատրվել է Լենին ի շքանշանով (№ 34683) և «Ոսկե աստղ» մեդալով (№ 5699, ԽՄՀ գրքույկ № 4382, ԽՍՀՄ ԳԽՆ վկայական № 9352, Շքանշանային գրքույկ № 208926):
Գրիգոր Գրիգորյան
9) Գրիգոր Գրիգորյան (1899-1970)։ 1917 թվականի եղել է Կարմիր գվարդիայի շարքերում։ Քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ ծառայել է Առաջին հեծյալ բանակում, մասնակցել Դենիկինի, Վրանգելի, պանական Լեհաստանի դեմ կռիվներին։ Հետագայում Հայկական լեռնահրաձգային դիվիզիայում եղել է առանձին հեծյալ էսկադրոնի հրամանատար։ 1928 թվականին ավարտել է Կիևի ռազմական, 1931 թվականին՝ Նովոչերկասկի բարձրագույն հեծելազորային դպրոցները, 1942 թվականին Մ․ Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիան։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին մասնակցել է Ուկրաինայի, Բելառուսիայի, ապա՝ Լեհաստանի ազատագրմանը։ Եղել է դիվիզիայի հրամանատար։ Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր դրոշի 4, Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։
Տիմոֆեյ Դեդեօղլու
10) Տիմոֆեյ Դեդեօղլու (1898-1989)։ 1922 թվականին ավարտել է Կարմիր հրամանատարների դպրոցը (Խարկով), 1940 թվականին՝ Նովոչերկասկի բարձրագույն հեծելազորային, 1942 թվականին՝ Կ․ Վորոշիլովի անվան բարձրագույն ռազմական ակադեմիայի (Ուֆա) դասընթացները։ 1918-1920 թվականների քաղաքացիական պատերազմի տարիներին կռվել է Դենիկինի, Վրանգելի, սպիտակ լեհերի դեմ։ Ծառայել է Ի․ Ցակիրի 45-րդ դիվիզիայում, ապա՝ Գ․ Կոտովսկու բրիգադում։ 1939 թվականին մասնակցել է Արևմտյան Ուկրաինայի և Բելառուսիայի, 1940 թվականին՝ Բեսարաբիայի ազատագրմանը։ Հայրենական Մեծ պատերազմի ժամանակ մարտնչել է Հարավ-Արևմտյան, Կենտրոնական, Հարավային և Առաջին բելառուսական ռազմաճակատներում։ Եղել է հեծյալ դիվիզիայի հրամանատար, հեծյալ կորպուսի հրամանատարի տեղակալ։
Ասքանազ Կարապետյան
12) Ասքանազ Կարապետյան (1899-1978)։ 1920 թվականի նոյեմբերին 11-րդ կարմիր բանակի կազմում մասնակցել է Հայաստանում սովետական իշխանության հաստատմանը, իսկ 1921 թվականին քաղաքացիական կռիվներին։ 1923—1927 թվականներին սովորել է Երևանի Ալեքսանդր Մյասնիկյանի անվան ռազմահետևակային դպրոցում։ 1937 թվականից եղել է գնդի հրամանատար։ 1940 թվականին մասնակցել է Արևմտյան Բելառուսի ազատագրմանը։ Կարապետյանի գունդը մարտնչել է Ստալինգրադյան ռազմաճակատում (1942— 1943 թվականներ)։
Սերգեյ Կարապետյան
13) Սերգեյ Կարապետյան (1899-1954)։ Հայրենական մեծ պատերազմի սկզբին Լատվիայում գնդապետ Ս.Կարապետյանի հրամանատարությամբ գործող դիվիզիան մարտեր է մղել Ռիգայի ուղղությամբ, որտեղ ծանր վիրավորվել է և ապաքինվելուց հետո մասնակցել է Վորոնեժի ռազմաճակատի մարտերին։ 174-րդ հրաձգային դիվիզիայի հրամանատար գնդապետ Ս. Կարապետյանը հաջողությամբ է լիկվիդացնում Դոնի արևելյան ափում գտնվող հակառակորդի պլացդարմը, անցնում Դոն գետը, ջախջախում Կորոտայսկ քաղաքի մոտ կուտակված գերմանական զորքերին։ 1942թ. Ս. Կարապետյանը պարգևատրվել է Կուտուզովի 2-րդ աստիճանի շքանշանով և շնորհվել գեներալ-մայորի զինվորական կոչում։ Վերանվանված 46-րդ գվարդիական դիվիզիան մարտնչում է Կալինինի ռազմաճակատում, ապա 2-րդ մերձբալթյան ռազմաճակատի զորքերի հետ, գրավում Օստրով քաղաքը, որի համար դիվիզիային շնորհվեց «Օստրովյան» անունը։ Այնուհետև դիվիզիան 3-րդ բելառուսական ռազմաճակատում մասնակցել է Էստոնիայի, Տարտու Ռիգա (1944 թ.) քաղաքների ազատագրմանը։ Դիվիզիան պարգևատրվեց Կարմիր դրոշի շքանշանով։ 1945 թվականից գեներալ-մայոր Ս. Կարապետյանը գլխավորել է Առաջին բելառուսական ռազմաճակատի 146-րդ հրաձգային դիվիզիան, որը մասնակցեց Վիսլայի վրա մղված մարտերին, Վարշավայի ազատագրմանը, Օդերի գետանցմանն ու Բեռլինի գրավմանը։
Նվեր Սաֆարյան
15) Նվեր Սաֆարյան (1905-1982)։ Նվեր Գևորգի Սաֆարյան (1905թ․ մայիսի 15 քաղաք Արճեշ, Վանի վիլայեթ, Արևմտյան Հայաստան ― 1982 թ․ սեպտեմբերի 28, Երևան, Հայաստան), ականավոր ռազմական գործիչ, ԽՍՀՄ գեներալ-մայոր (1943 թ․)։ ԽՍՀՄ կոմունիստական կուսակցության անդամ 1930 թվականից, ՀՍՍՀ VII գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։ Հայրենական մեծ պատերազմի սկզբին գերմանա-ֆաշիստական զավթիչների դեմ կռվել է սահմանամերձ Նադվոռնայա քաղաքի շրջանում։ 1941 թվականի հոկտեմբերին նշանակվելով 218-րդ հրաձգային դիվիզիայի 658-րդ գնդի շտաբի պետ (նոյեմբերին՝ հրամանատար), այնուհետ մասնակցել է ուկրաինական Դնեպրոպետրովսկ, Ստալինո քաղաքների պաշտպանությանը, աչքի ընկել հատկապես Վորոշիլովգրադի շրջանում մղված մարտերում։ 1942 թվականի հունիսի 15-ից եղել է 295-րդ դիվիզիայի հրամանատարը, մարտնչել Կովկասի պաշտպանների շարքերում։  Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր դրոշի չորս, Սուվորովի 2-րդ աստիճանի, Կուտուզովի 2-րդ աստիճանի երկու և «Պատվո նշան» շքանշաններով։ Մասնակցել է Հայրենական մեծ պատերազմին (1941-1945 թթ.), եղել է 89-րդ (Թամանյան) դիվիզիայի հրամանատար։ 89-րդ դիվիզիան անցել է 3.700 կիլոմետր մարտական ուղի (Հյուսիսային Կովկասից մինչև Բեռլին) և նրա հրամանատարությամբ մասնակցել Բեռլինի ճակատամարտին ։
Գրիգոր Բաղյան
Գրիգոր Կարապետի Բաղյան (ծնվ. մարտի 31, 1912 թ․ Ադրբեջանի Դաշքեսանի շրջանի Խաչակապ (Կուշչի) գյուղ - մահ․ հոկտեմբերի 25, 1965 թ․ Գրոդնո), ԽՍՀՄ հերոս (1945 թ.), գեներալ-մայոր (1963 թ.)։ Խորհրդային բանակում ծառայությունն սկսել է 1941 թվականի սկզբից։ Մասնակցել է Հայրենական Մեծ պատերազմին՝ Ուկրաինայի Զապորոժիեի շրջանի համար մղված մարտերին և Ստալինգրադի ճակատամարտին։ Գլխավորել է 30-րդ հրաձգային դիվիզիայի 71-րդ գնդի մարտական գործողությունները մի շարք քաղաքների ազատագրման, Դեսնայի գետանցման և Կարպատներում մղված մարտերում։ ԽՍՀՄ հերոսի կոչման արժանացել է Չեխոսլովակիայի Օլոմոուց քաղաքի ազատագրման ժամանակ ցուցաբերած խիզախության համար։ 1948 թ-ին ավարտել է Մ. Ֆրունզեի անվան, իսկ 1955 թ-ին Գլխավոր շտաբի ռազմական ակադեմիաները։ Ծառայությունը շարունակել է որպես գնդի հրամանատար, դիվիզիայի հրամանատար և ռազմական օկրուգի հրամանատարի տեղակալ։ Պարգևատրվել է մի շարք շքանշաններով։ Մահացել է 1965 թ-ին։ Թաղված է Երևանի քաղաքային պանթեոնում ։