cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սրբազան Հռոմեական կայսրություն
Կայսրությունը 17-րդ դարի երկրորդ կեսին - 18-րդ դարի կեսերին
1662 թ-ից սկսած ռեյխթագը դարձավ մշտապես գործող օրգան, որը նիստեր էր գումարում Ռեգենսբուրգ քաղաքում։ Նրա աշխատանքն առանձնանում էր բավական արդյունավետությամբ և նպաստում էր կայսրության միասնության պահպանությանը։ Ռեյխթագի աշխատանքներին ակտիվ մասնակցություն էր ունենում Լեոպոլդ I կայսրը, ով հետևողականորեն իրականացնում էր կայսերական գահի դերի վերականգնման և կայսրության դասերի հետագա ինտեգրման քաղաքականություն։ Մեծ դեր սկսեց խաղալ Վիեննայում կայսերական արքունիքի ներկայացուցչական գործառույթը, որը վերածվեց ամբողջ Գերմանիայից ազնվականների ձգողության կենտրոնի, իսկ ինքը՝ քաղաքը դարձավ կայսերական բարոկոյի գլխավոր կենտրոն։ Ժառանգական հողերի վրա Հաբսբուրգների դիրքերի ամրապնդումը, դինաստիական ամուսնությունների հաջող քաղաքականությունը, տիտղոսների և պաշտոնների բաշխումը նույնպես մեծապես նպաստեցին կայսեր ազդեցության աճին։ Դրա հետ մեկտեղ, կայսերական ինտեգրման գործընթացները զուգորդվում էին տարածաշրջանային ինտեգրման գործընթացներով. գերմանական խոշոր իշխանությունների ներսում ձևավորում էր սեփական ճյուղավորված պետական ապարատ, շքեղ իշխանական արքունիք, որը համախմբում էր տեղական ազնվականությունը և զինված ուժերը, ինչը թույլ էր տալիս կուրֆյուրսներին իրականացնել կայսրից ավելի անկախ քաղաքականություն։
Լեոպոլդ I հաջորդների օրոք կայսերական իշխանության ամրապնդումը հանգեցրես աբսոլյուտիստական միտումների վերածննդի։ Արդեն Հովսեփ I (1705—1711) կայսեր իշխանության տարիներին կայսրեական գործերը փաստորեն փոխանցվեցին Ավստրիայի արքունի գործակատարությանը, իսկ էրցկանցլերը ու նրա գերատեսչությունը հեռացվեցին որոշումների ընդունման գործընթացից։ Իսպանական ժառանգության համար պատերազմում (1701—1714) նորից առաջ քաշվեցին կայսրերի հավակնություններն առ Հյուսիսային և Միջին Իտալիայի տարածքներ։ Ավելի վճռականորեն կայսրերը սկսեցին խառնվել գերմանական իշխանությունների ներքին գործերին, ինչը հանգեցրեց կայսրության խոշոր միավորների պատասխան հակաքայլերի և կայսեր քաղաքականույթան աջակցության նահանջի։ Կառլոս VI (1711—1740) օրոք կայսեր քաղաքականությունը բնորոշվում էր գլխավոր առմամբ իսպանական գահի նկատմամբ հավակնություններով և Հաբսբուրգների իշխանական տանը պատկանող հողերի ժառանգման խնդրով (Պրագմատիկ սանկցիա, 1713 թ.), իսկ կայսրության խնդիրները արժանանում էին նվազ ուշադրության։ Դա տեղի էր ունենում կայսրության խոշոր միավորների (Բավարիա, Պրուսիա, Սաքսոնիա և Հանովեր) հզորության աճի պայմաններում, որոնք ձգտում էին իրականացնել սեփական անկախ քաղաքականություն Եվրոպայում՝ քիչ հաշվի առնելով կայսրության և կայսեր շահերը։ Այսպես, կայսրը դուրս մղվեց Երկրորդ Հյուսիսային պատերազմից հետո նախկին շվեդական տիրույթների բաժանման գործընթացից, իսկ 1719—1724 թթ. Պֆալցի կաթոլիկների և բողոքականների հակամարտության մեջ կայսեր դեմ կտրուկ հանդես եկավ գերմանական ավետարանչական պետությունների կոալիցիան՝ Պրուսիայի և Հանովերի գլխավորությամբ, ինչը գրեթե հանգեցրեց ռազմական ընդհարման։ Կառլոս VI կայսերական քաղաքականության մեջ հաջողություն էր Ռեյխթագի կողմից Պրագմատիկ սանկցիայի ճանաչումը 1732 թ., թեև Բավարիայի, Պֆալցի և Սակսոնիայի կորֆյուրստները դեմ քվեարկեցին։ Ընդհանուր առմամբ, XVIII դարում կայսրության միասնությունը էապես խաթարված էր. խոշոր գերմանական իշխանությունները փաստացի դուրս եկան կայսեր վերահսկողության տակից, ապակենտրոնացման միտումները գերակշռում էին Գերմանիայում իշխանության հավասարակշռությունը պահպանելու կայսեր թույլ փորձերի նկատմամբ։
Ավստրո-պրուսական հակամարտություն և կայսրության անկում
Արդեն XVII դարի վերջերից Սրբազան Հռոմեական կայսրության ներսում սկսեց դրսվժևորվել նրա երկու առավել ազդեցիկ անդամների՝ Ավստրիայի և Պրուսիայի անտագոնիզմը։ Հաբսբուրգների ավստրիական միապետությունը, գրավելով Հունգարիան և Իսպանական ժառանգության համար պատերազմից հետո ստանալով ընդարձակ տիրույթներ Իտալիայում և Բելգիայում, գնբալով ավելի էր առանձնանում կայսրության այլ միավորներից, թեև Ավստրիայի միապետներն էին զբաղեցնում կայսեր գահը։ Հաբսբուրգների շահերն ընկած էին առավելապես հարավ-արևելյան և հարավային ուղղություններում, մինչդեռ ներքին կայսերական գործերին սկսած XVIII դարից սկսվեց հատկացվել ավելի քիչ ուշադրություն։ Ավելին, Հաբսբուրգները փորձեցին իրրենց ժառանգական տիրույթներում կենտրոնացման քաղաքականության հաջողությունները տեղափոխել նաև ամբողջ կայսրության տարածքի վրա, ինչը հանգեցրեց կայսրության միավորների լուրջ հակազդեցությանը։ Պրուսիայի թագավորի տիրույթների նշանակալի մասը նույնպես ընկած էր կայսրության տարածքից դուրս, ինչը թույլ էր տալիս նրան գործել եվրոպական քաղաքական թատերաբեմում որպես անկախ միապետ։ Տնտեսական վերելքը, Ֆրիդրիխ I և Ֆրիդրիխ Վիլհելմ I օրոք արդյունավետ բյուրոկրատական կառավարման համակարգի և ուժեղ բանակի ստեղծումը դարձրեցին Պրուսիան գերմանական առաջատար պետություններից մեկը, ինչը հանգեցրեց Ավստրիայի հետ մրցակցության ուժեղացմանը։ Պրուսիան փաստացի դադարեց մասնակցություն ունենալ ընդհանուր կայսերական հարցերում, նրա տարածքում չէին գործում կայսերական դասակարգերի շահերը պաշտպանող նորմերը, չէին կատարվում կայսերական դատարանի որոշումները, Պրուսիայի բանակը չէր մասնակցում կայսեր ռազմական կամպանիաներին։ Պրուսիայի ու այլ գերմանական իշխանությունների փաստացի ռազմա-քաղաքական հզորության և հնացած կայսերական աստիճանակարգի միջև գնալով սրվող հակասությունների արդյունքում XVIII դարի կեսերին հասունացավ Սրբազան Հռոմեական կայսրության համակարգային ճգնաժամ։
1740 թ. Կառլոս VI կայսեր մահից և Հաբսբուրգների տան արական ժառանգության հերթականության ընդհատումից հետո ավստրո-պրուսական հակամարտությունը վերածվեց բացահայտ պատերազմի։ Պրուսիայի թագավոր Ֆրիդրիխ II և Ավստրիայի էրցդքսուհի Մարիա Թերեզայի միջև Սիլեզիայի համար պատերազմները (1740—1745 թթ.) ավարտվեցին Ավստրիայի պարտությամբ և Սիլեզիայի կորստով։ Միաժամանակ, Ավստրիան ստիպված էր պատերազմել ավստրիական ժառանգության համար (1740—1748) ֆրանկո-իսպանա-բավարական կոալիցիայի դեմ։ 1742 թ. Բավարիայի կուրֆյուրստ Կառլոս VII միաձայն ընտրվեց Սրբազան Հռոմեական կայսրության կայսր։ Առաջին անգամ երեք դար անց կայսերական գահը ստանձնեց ոչ Հաբսբուրգների տան ներկայացուցիչը։ Չնայած կայսրության պետական օրգանների աշխատանքը կանոնակարգելու Կառլոս VII փորձերին, ռազմական գործողությունները նրա համար անհաջող ընթացք ունեցան՝ ավստրիացիները մի քանի անգամ գրավում և ասպատակում են Բավարիան՝ հուժկու հարված հասցնելով կայսրության նյութական բազային։
Կայսեր համար Սրբազան Հռոմեական կայսրության թագը անշեղորեն կորցնում էր սեփական գրավչությունը՝ դառնալով լոկ Եվրոպայում Ավստրիական միապետության և Հաբսբուրգների դիրքերն ամրապնդելու միջոց։ Հայտնի է, որ Ֆրանց I կայսրը դեռևս 1745 թ. հարցնում էր Անգլիայի դեսպանին. «Արդյոք արժի կայսերական թագը Սիլեզիայի կորստի գնին»։ Դրա հետ մեկտեղ կայսրության կարծրացած կառուցվածքը հակասության մեջ էր մտնում ավստրիական շահերի հետ, իսկ բարեփոխումներ իրականացնելու կայսրերի բոլոր փորձերը դատապարտված էին ձախողման՝ բախվելով կայսրության միավոր- սուբյեկտների ցանկության բացակայությանը կենտրոնական իշխանության ուժեղացումը և ուժերի գոյություն ունեցող հավասարակշռության խախտումը թույլ չտալու պատճառով։ Դա հատկապես ուժեղ կերպով աևտահայտվեց Հովսեփ II կայսեր իշխանության տարիներին, որը ստիպված էր փաստացի չզբաղվել կայսրության գործերով՝ կենտրոնանալով Ավստրիայի շահերի վրա։ Դրանից հաջողությամբ օգտվեց Պրուսիան՝ իր վրա վերցնելով կայսերական կարգերի պաշտպանի և կայսրության փոքր սուբյեկտների ինքինշխան իրավունքների երաշխավորի դերը։ 1785 թ. Ֆրիդրիխ II ղեկավարությամբ ստեղծվեց Գերմանական իշխանների միությունը՝ որպես Հաբսբուրգների կողմից վերահսկվող կայսերական ինստիտուտների այլընտրանք։ Ավստրո-պրուսական մրցակցությունը զրկում էր այլ գերմանական պետություններին կայսրության ներքին գործերին որևէ կերպով ազդելու հնարավորությունից և անհնարին էր դարձնում կայսրության փոքր և միջին միավորների շահերի պաշտպանության ուղղությամբ բարեփոխումների իրականացումը։ Դա հանգեցնում էր այն վիճակին, որ կայսրության աշխարհիկ և եկեղեցական փոքր իշխանությունները, ազատ քաղաքները, ասպետները, որոնք պատմականորեն Սրբազան Հռոմեական կայսրության սահմանադրության ու միասնականության հիմնական հենարաններն էին գնալով հիասթափվում և «հոգնում» էին կայսրությունից։ Կայսրության կայունությունը վերջնականապես կորսվում էր։
Կայսրության սոցիալ-տնտեսական վիճակը XVI-XVIII դարերում
Ռեֆորմացիայի գաղափարների ազդեցությամբ Քաղաքային ազնվականության և համքարությունների արհեստավորների, ինչպես նաև ցածր ազնվականական դասի և կայսերական իշխանների միջև մշակութային տարբերությունները հանգեցրեցին 1524—1525 թթ. Շվաբիայում, Ֆրանկոնիայում, Թյուրինգիայում և Տիրոլում զանգվածային ապստամբությունների, որոնք պատմության մեջ մտան Մեծ գյուղացիական պատերազմ անվան տակ։ Ապստամբության պարտությունը և ագրարային կոնյուկտուրայի վատթարացումը հանգեցրեց Գերմանիայի հարավում գյուղացիության ֆեոդալական կախվածության ուժեղացմանը և Գերմանիայի այլ տարածաշրջաններ ճարտատիրության տարածմանը։ Ազատ գյուղացիությունը և գյուղական համայնքային ինստիտուտները շարունակում էին գերակշռող դիրք ունենալ միայն Սաքսոնիայում, Տյուրինգիայում, Ֆրիսլանդիայում, Դիտմարշենում և Հեսենի որոշ շրջաններում։ Եթե Բրանդենբուրգում, Մեկլենբուրգում, Պոմերանիայում դիտվում էին ֆոլվարկային տնտեսության և կոռ ու բեգյարի պարտավորությունների տիպի հետագա ամրապնդման միտումներ, ապա կայսրության արևմուտքում համայնքային գյուղատնտեսության տիպը պահպանվում էր։ Գյուղացիության և ազնվականության միջև սոցիալական հակամարտությունը XVI—XVII դարերում կորցնում է սրությունը մեծ չափով շնորհիվ կրոնական համերաշխության, պատրոնաժի տարբեր ձևերի և գյուղացիության շահերի դատական խողովակների զարգացման շնորհիվ։
Քաղաքների զարգացման մեջ XVI դարի ընթացքում նշմարվում են նախկին տնտեսական առաջատարների՝ Գանզայի, Աուգսբուրգի, Սաքսոնիայի հանքարդյունաբերական քաղաքների, լճացման միտումներ և առաջնորդության փոխանցումը Կենտրոնական Գերմանիայի քաղաքներին՝ Մայնի Ֆրանկֆուրտի և Նյուրնբերգի գլխավորությամբ։ Ֆուգերների և Վելզերների վաճառական դրամատներին փոխարինելու եկան Համբուրգի, Նյուրնբերգի և Լայփցիգի բանկերը։ Ռեֆորմացիայի տարիներին բյուրգերների զգալի ուժեղացմանը հետևեց կայսրության քաղաքական համակարգում ազնվականության լիակատար գերիշխանության հաստատմանը և բյուրգերության պետական կառավարման գործերից մեկուսացմանը XVII դարում։ Քաղաքների մակարդակում տեղի էր ունենում քաղաքային համայնքների օլիգարխիզացիայի և ազնվական դասի դիրքերի ամրապնդման գործընթաց։ Ցածր ազնվականությունն աստիճանաբար անցնում էր կայսերական իշխանների հովանավորության տակ, իսկ արքունի-վարչական ապարատի զարգացմանը զուգահեռ ներառվում էր խոշոր պետական միավորների քաղաքական համակարգի մեջ և կորցնում անկախությունը։
Երեսնամյա պատերազմը ծանր հարվածներ հասցրեց կայսրության տնտեսությանը և ժողովրդագրական վիճակին։ Արտահանումը Գերմանիայից գրեթե դադարեց, Գանզայի քաղաքները և Սաքսոնիայի հանքարդյունաբերական կենտրոնները անկում ապրեցին։ Քաղաքներում ուժեղացան տվյալ շրջանի իշխանի հովանավորության տակ անցնելու միտումները, Գանզան դադարեց գոյություն ունենալուց, վերջնականապես ամրապնդվեց Ֆրանկֆուրտի և Քյոլնի տնտեսական առաջնությունը։ Ավատական և գյուղացիական տնտեսությունները XVII դարում ունեին գոյություն ունեցող կարգերի կոնսերվացման միտում՝ գյուղացիների և կալվածատերերի միջև գոյություն ունեցող հարաբերությունների հաշտեցման պայմաններում։ Հյուսիս-արևելյան Գերմանիայում XVIII դարում ամրապնդվեց խոշոր կալվածային ավատական տնտեսությունը (լատիֆունդիա), որը հիմնված էր կոռի և կողմնորոշված էր շուկա արտահանելու վրա, մինչդեռ արևմտյան և հարավ-արևմտյան շրջաններում գերակշռում էր դրամական հողատուրքը («չինշ»)։ XVIII դարում մերձհռենոսյան շրջաններում, Բրանդենբուրգում և Սիլեզիայում էականորեն աշխուժացավ մահուդագործությունն ու հանքարդյունաբերությունը, առաջացան կենտրոնացված խոշոր մանուֆակտուրաներ, սակայն արդյունաբերական զարգացման տեմպերով կայսրության տարածքը էականորեն հետ էր մնում ոչ միայն Անգլիայից և Ֆրանսիայից, այլ նաև Շվեդիայից։
Ֆրանսիայի հետ պատերազմը և 1803 թ. սեկուլյարիզացիան
Ֆրանսիայան հեղափոխությունը սկզբնապես հանգեցրեց կայսրության կոնսոլիդացմանը։ 1790 թ. կնքվեց Ռեյխենբախյան կոնվենցիան կայսեր և Պրուսիայի միջև, որն առժամանակ դադարեցրեց ավստրո-պրուսական հակամարտությունը, իսկ 1792 թ. ստորագրվեց Պիլնիցի կոնվենցիան, որի համաձայն երկու պետությունները պարտավորվեցին ռազմական օգնություն ցուցաբերել ֆրանսիական թագավորին։ Սակայն նոր ավստրիական կայսեր Ֆրանց II նպատակը ոչ թե կայսրության ամրապնդումն էր, այլ Հաբսբուրգների արտաքին քաղաքական ծրագրերի իրականացումը, Ավստրիական միապետության տիրույթների ընդլայնումը՝ այդ թվում նաև գերմանական իշխանությունների հաշվին, ինչպես նաև ֆրանսիացիներին գերմանական տարածքներից դուրս մղումը։ Նույնանման ձգտումներ ուներ և Պրուսիայի թագավորը։ 1793 թ. մարտի 23-ին ռեյխսթագը պատերազմ հայտարարեց Ֆրանսիային։
Այդ ժամանակին Հռենոսի ձախ ափը և Բելգիան օկուպացված էին ֆրանսիացիների կողմից, իսկ Մայնի Ֆրանկֆուրտը՝ հրդեհի ենթարկված։ Կայսերական բանակը շատ թույլ էր։ Կայսրության միավորները ձգտում էին հնարավորինս սահմանափակել սեփական մասնակցությունը պատերազմին, հրաժարվում էին վճարել ռազմական մուծումների սեփական բաժինները և ձգտում էին հնարավորինս արագ անջատ հաշտության պայմանագրեր կնքել Ֆրանսիայի հետ։ Արդեն 1794 թ. կայսերական կոալիցիան սկսեց փլուզվել։ 1795 թ. կնքելով Բազելի հաշտության պայմանագիրը, պատերազմից դուրս եկավ Պրուսիան, որի օրինակին հետևեցին Գերմանիայի հյուսիսի այլ պետությունները, իսկ 1796 թ.՝ Բադենն ու Վյուրտեմբերգը։ Ավստրիական բանակը, շարունակելով ռազմական գործողությունները, բոլոր ճակատներում պարտություն էր կրում։ Վերջապես, 1797 թ. Նապոլեոն Բոնապարտի գլխավորությամբ ֆրանսիական բանակը, ջախջախելով ավստրիացիներին Իտալիայում, ներխուժեց Ավստրիայի ժառանգական տիրույթներ։
1797 թ. հոկտեմբերի 18-ին կնքվեց Կամպոֆորմիոյի հաշտության պայմանագիրը։ Կայսրը Ֆրանսիային էր փոխանցում Բելգիան և Լոմբարդիան, ինչպես նաև համաձայնվում էր Ֆրանսիայի կողմից Հռենոսի ձախակողմյան տարածքների զավթմանը՝ փոխարենը ստանալով Վենետիկի մայրցամաքային տիրույթները և Գերմանիայի հարավ-արևելյան եկեղեցական իշխանությունների հաշվին Ավստրիական տիրույթներն ընդարձակելու իրավունք։
1798 թ. Ռաշտադտում նախաձեռնվեցին հաշտության բանակցություններ կայսրության և Ֆրանսիայի միջև, որոնց օրակարգային հարցերից մեկը դարձավ Ֆրանսիային անցած Հռենոսի ձախափնյա իշխանությունների նախկին ղեկավարներին ի հաշիվ եկեղեցական տիրույթների աշխարհականացման փոխհատուցում տրամադրելը։ Բանակցությունները ձախողվեցին, սակայն 1799-1801 թթ. Ֆրանսիայի դեմ Երկրորդ կոալիցիայի նոր պատերազմը, ավարտվեց Ավստրիայի և նրա դաշնակիցների պարտությամբ։
1801 թ. Լյունեվիլի հաշտությունը ճանաչեց Ֆրանսիայի կողմից Հռենոսի ձախ ափի տարածքների, այդ թվում՝ երեք եկեղեցական իշխանություններ՝ Կյոլնի, Մայնցի և Տրիրի, բռնազավթումը։ Տուժած գերմանական իշխաններին տարածքային փոխհատուցում տալու հարցը դրվեց կայսերական պատգամավորության քննարկմանը։ Երկարատև բանակցություններից հետո Ֆրանսիայի և Ռուսական կայսրության ճնշման և ավստրիական կայսեր դիրքորոշման փաստացի անտեսման արդյունքում կայսրության վերակազմակերպման վերջնական նախագիծն ընդունվեց և հաստատվեց 1803 թ. մարտի 24-ին։
«Կայսերական դեպուտացիայի եզրափակիչ որոշում» անունը կրող փաստաթղթով նախատեսվում էր արմատապես վերակազմակերպել Սրբազան Հռոմեական կայսրության կազմն ու կառուցվածքը։ Գերմանիայի տարածքում եկեղեցական տիրույթները աշխարհիկայնացվեցին (ենթարկվեցին սեկուլյարիզացման) և մեծ մասամբ ընդգրկվեցին խոշոր աշխարհիկ պետությունների կազմի մեջ։ Դադարում էին որպես կայսերական իրավունքի սուբյեկտ իրենց գոյությունը գրեթե բոլոր կայսերական քաղաքները բացառությամբ վեցի։ Ընդամենը վերացվեց, չհաշվեց Ֆրանսիայի կողմից բռնազավթված հողերի, կայսրության կազմում գոյություն ունեցող ավելի քան 100 պետական միավորում, իսկ աշխարհիկայնացման ենթարկված տիրույթների բնակչության թիվը կազմում էր շուրջ երեք միլիոն մարդ։ Առավել մեծ տարածքային ձեռքբերումներ ունեցան Ֆրանսիայի սատելիտները՝ Բադենի մեծ դքսությունը, Վյութեմբերգի թագավորությունը և Բավարիան, ինչպես նաև Պրուսիան, որի տիրապետության տակ անցան հյուսիսային Գերմանիայի եկեղեցապատկան հողերի մեծ մասը։ 1804 թ. տարածքային սահմանագծման գործընթացի ավարտից հետո Սրբազան Հռոմեական կայսրության կազմում մնացել էր մոտ 130 պետական միավորում՝ կայսերական ասպետների տիրույթները չհաշված։
Տարածքային փոփոխությունները հանգեցրեցին ռեյխթագի և կուրֆյուրստների կազմում արմատական փոփոխությունների։ Վերացվեցին երեք եկեղեցական կուրֆյուրստների տիտղոսները, նրանց փոխարեն կուրֆյուրստի իրավունքներ շնորհվեցին Բադենի, Վյուրթեմբերգի, Հեսեն-Կասելի միապետներին և կայսրության էրցկանցլեր Կառլ Տեոդոր ֆոն Դալբերգին։ Փոփոխությունների արդյունքում կուրֆյուրստների կոլեգիայում, ինչպես նաև կայսերական ռեյխսթագի իշխանների պալատում մեծամասնությունն անցավ բողոքականներին և ձևավորվեց ուժեղ ֆրանսամետ կուսակցություն։ Ավանդապես կայսրության հիմնական հենարաններ՝ եկեղեցական իշխանությունների և ազատ քաղաքների վերացումը հանգեցրեց կայսրության հավասարակշռության կարստի և կայսերական գահի ազդեցության լիակատար անկման։ Սրբազան Հռոմեական կայսրությունը վերջնականապես վերածվեց փաստացի անկախ պետությունների խառնակույտի և կորցրեց որպես միասնական քաղաքական միավորում պահպանվելու որևէ հեռանկար։
Սրբազան Հռոմեական կայսրության վախճան
Այնուամենայնիվ Սրբազան Հռոմեական կայսրությանը մահացու հարված հասցրեց ոչ թե Ավստրիական կայսրության հռչակման ակտը, այլ 1805 թ. Նապոլեոնի դեմ երրորդ կոալիցիայի պատերազմը։ Ֆրանց II բանակաը գլխովին ջախջախվեց Աուստեռլիցի ճակատամարտում, իսկ Վիեննան գրավվեց ֆրանսիացիների կողմից։ Նապոլեոնի կողմից պատերազմում կռվում էին Բադենը, Բավարիան և Վյուրթեմբերգը, ինչը որևէ բացասական հակազդեցության չհանդիպեց կայսրության ներսում։ Ֆրանց II ստիպված էր Ֆրանսիայի հետ Պրեսբուրգում հաշտություն կնքել, որի համաձայն Ավստրիան ոչ միայն զիջում էր Նապոլեոնի և նրա դաշնակիցներին Իտալիայի տիրույթները, Տիրոլը, Ֆորալբերգը և Առաջավոր Ավստրիան, այլ նաև ճանաչում էր Բավարիայի և Վյուրտեմբուրգի միապետների թագավորական տիտղոսները, ինը իրավաբանորեն դուրս էր հանում այդ պետությունները կայսեր որևէ իշխանությունից և նրանց գրեթե լիակատար ինքնիշխանությամբ օժտում։ Ավստրիան վերջնականապես դուրս մղվեց դեպի Գերմանիայի պերիֆերիա, իսկ կայսրությունը վերածվեց ֆիկցիայի։ Ինչպես ընդգծում էր Նապոլեոնը Պրեսբորւրգի հաշտությունի կնքումից հետո Թալեյրանին ուղղված նամակում՝
Կայսրության փլուզման գործընթացը գնալով խորանում և անբեկանելի էր դառնում։ 1806 թ. հունվարին Շվեդիան հայտարարեց ընդհանուր կայսերական ռեյխթագում հյուսիսային Գերմանիայի իր տիրույթների (Առաջավոր Պոմերանիա) ներկայացուցիչների մասնակցության դադարեցման և իրեն պատկանող գերմանական հողերի վրա ընդհանուր կայսերական սահմանադրության գործողության չեղարկման մասին։ 1806 թ. հուլիսի 12-ին Բավարիան, Վյուրտեմբերգը, Բադենը, Հեսեն-Դարմշտադտը, Նասաուն, Բերգ կոմոությունը, էրցկանցլեր Դալբերգը և ութ այլ գերմանական իշխանություններ Փարիզում ստորագրեցին Նապոլեոնի ղեկավարությամբ Հռենոսյան միության ստեղծման մասին համաձայնագիրը։ Օգոստոսի 1-ին այդ պետությունները հայտարարեցին Սրբազան Հռոմեական կայսրության կազմից դուրս գալու մասին։ Շուտով Հռենոսյան միության մասնակիցները նախաձեռնեցին իրենց հարևանությամբ գտնվող կայսերական ասպետների և մանր կամսությունների տարածքների կլանման գործընթաց, որի արդյունքում գերմանական պետական միավորումների թիվը կրճատվեց մինչև քառասունի։ 1806 թ. հուլիսի 22-ին Փարիզում Ավստրիայի դեսպանորդը ստացավ նապոլեոնի վերջնագիրը, որի համաձայն՝ մինչև օգոստոսի 10-ը Ֆրանց II՝ կայսրության գահից չհրաժարվելու դեպքում ֆրանսիական զորքերը հարձակվելու էին ավստրիական տիրույթների վրա։ Վիեննայում արդեն երկար ժամանակ բանավեճեր էին գնում գերմանիայում Ֆրանսիայի բացարձակ գերիշխանության պայմաններում Սրբազան Հռոմեական յասրության պահպանման նպատակահարմարության վերաբերյալ։ Գերակշռեց կանցլեր Շտադիոնի դիրքորոշումը, որի համաձայն գայություն ուներ կայսրության՝ ֆրանսիական պրոտեկտորատի վերածվելու լուրջ վտանգ և Ֆրանց II կողմից կայսերական գահի պահպանումը անխուսափելիորեն հանգեցնելու էր Նապոլեոնի հետ նոր պատերազմի, որին Ավստրիան պատրաստ չէ։ Թագից հրաժարումը անխուսափելի դարձավ։ 1806 թ. օգոստոսի սկզբներին ստանալով ֆրանսիական դեսպանորդի երաշխիքներն առ այն, որ Նապոլեոնը չի ընդունի հռոմեական կայսեր թագը, Ֆրանց II գնալ կայսերական գահից հրաժարմանը։
1806 թ. Ֆրանց II-ը հայտարարեց Սրբազան Հռոմեական կայսրության կայսեր տիտղոսից և լիազորություններից հրաժարվելու մասին՝ բացատրելով դա Հռենոսյան միության ստեղծումից հետո կայսեր պարտականությունների կատարման անհնարինությամբ։ Միաժամանակ նա ազատեց կայսերական իշխանական միավորները, դասերը, աստիճանները և պաշտոնյա անձանց կայսերական սահմանադրությամբ նրանց վրա դրված պարտականությունների կատարումից։ Թեև իրավական տեսանկյունից Հրաժարականի հրովարտակն անթերի չէր (վեճերը, թե արդյո՞ք կայսրը իրավունք ուներ միանձնա որոշում կայացնել կայսրության վերացման վերաբերյալ, շարունակվում են մինչ այժմ), Գերմանիայում այլևս բացակայում էր կայսերական համակարգը պահպանելու քաղաքական կամքը։ Սրբազան հռոմեական կայսրությունը դադարեց գայություն ունենալուց։
Վիեննայի կոնգերսը և Գերմանական միությունը
1813—1814 թթ. Նապոլեոնի ջախջախումը և Գերմանիայում հայրենասիրական տրամադրությունների վերելքը հնարավորություններ ստեղծեց Սրբազան Հռոմեական կայսրության վերականգնման համար։ Այդ գաղափարին աջակցում էին Անգլիան և Հռոմի պապը, ինչպես նաև գերմանական փոքր և միջին իշխանությունները, որոնք դիտարկում էին կայսրության վերականգնումը որպես խոշոր պետությունների (Պրուսիա, Բավարիա, Սաքսոնիա, Վյուրթեմբերգ) նկրտումներից պաշտպանվելու միջոց։ 1814 թ. նոյեմբերին քսանինը գերմանացի իշխաններ ստորագրեցին նորից կայսեր տիտղոսն ընդունելու Ֆրանց II-ին ուղղված կոչի տակ։ Սակայն հին կայսրության վերականգնումն այլևս անհնարին էր։ 1807 և 1813 թթ. ավստրո-պրուսական պայմանագրերի, Հռենոսյան միության նախկին անդամների՝ հակաֆրանսիական կոալիցիային միանալու 1814 թ. համաձայնագրերի և վերջապես 1814 թ. Փարիզի խաղաղության պայմանագրի պայմանների համաձայն Գերմանիան պետք է դառնար կոնֆեդերատիվ միավորում։ Կայսրության վերականգնամն փորձը կարող էր հանգեցնել Ավստրիայի և Պրուսիայի միջև ռազմական հակամարտության։ 1814—1815 թթ. Վիեննայի կոնգրեսին Ֆրանց II հրաժարվեց կայսերական թագից և խոչընդոտեց որևէ այլ գերամանական իշխանի ղեկավարությամբ կայսրության վերականգնման ծրագրին։ Դրա փոխարեն 1815 թ. հունիսի 8-ին հիմնադրվեց Գերմանական միությունը՝ 38 գերմանական պետությունների կոնֆեդերացիա՝ Պրուսիայի և Ավստրիայի բուն գերմանական ժառանգական տիրույթները ներառյալ՝ մոտավորապես նախկին Սրբազան Հռոմեական կայսրության սահմաններում։ Մինչև 1866 թ. Գերմանական միության ղեկավարը մնում էր Ավստրիայի կասրը։ Գերմանական միությունը լուծարվում է 1866 թ. ավստրո-պրուսական պատերազմից հետո. նրան փոխարինելու է գալիս Հյուսիսգերմանական միությունը, իսկ 1871 թ.-ից՝ Գերմանական կայսրությունը՝ Պրուսիայի գլխավորությամբ։
Սահմանադրական-իրավական հիմքերը
Սրբազան Հռոմեական կայսրությունը չուներ սահմանադրություն՝ որպես միասնական նորմատիվ ակտ։ Նրա պետական կառուցվածքի և գործառնության հիմքում դրված էին չգրված իրավական ավանդույթներ, որոնք միայն ուշ միջնադարից սկսեցին լրացվել կայսրերի և ռեյխսթագի օրենսդարական ակտերով։ Նոր ժամանակներում սահմանադրական-իրավական նորմերը ցրված էին նշանակալի թվով օրենսդրական ակտերի միջև, ինչը, զուգակցվելով կայսրության ունիկալ դաշնային բնույթի և տարբեր կայսերական ինստիտուտների ու դասերի միջև հավասարակշռության համակարգին, բավականին բարդ պետական-իրավական կառույց էր ստեղծում։
Պետական կառույցի բարդ աստիճանակարգը և պետության դաշնային սկզբունքը դարձան քննադատության առարկա սկսած Ռեֆորմացիայի և Եվրոպայում կենտրոնացված պետությունների ձևավորման ժամանակաշրջանից։ Սեմույել Պուֆենդորֆը XVII դարում Սրբազան Հռոմեական կայսրությունն անվանում է «կայսերական գահի հովանու ներքո գայակցող կիսանկախ իշխանությունների հրեշատիպ (monstro simile) համակեցություն». Սակայն չնայած ապակենտրոնացմանը կայսրությունը մնում էր միասնական պետական միավորում, որն ուներ գլուխ՝ ընտրվող կայսր, և սուբյեկտներ՝ կայսերական դասեր։ Կայսեր և կայսերական դասերի դուալիզմը, որոնք հանդիսանում էին գերագույն իշխանության հարաբերականորեն անկախ աղբյուրներ, ստեղծում էր այլ եվրոպական պետություններից մեծապես տարբերվող համակարգ։ Կայսրը «չէր մարմնավորում կայսրությունը» և հաճախ չէր արտահայտում նրա պետական կամքը։
Սրբազան Հռոմեական կայսրության սահմանադրական-իրավական կառուցվածքը սահմանող հիմնական նորմատիվ ակտերից առաձնանում էին հետևյալը.
Կայսր
Ըստ միջնադարյան պատկերացումների՝ գերմանական կայսրը ուշ անտիկ շրջանի Հռոմեական կայսրության և Կառլոս Մեծի ֆրանկների պետության կայսրերի ուղիղ շառաջիղն էր։ Դա թույլ էր տալիս Սրբազան Հռոմեական կայսրության կայսրերին հավակնել Եվրոպայում գերագույն իշխանության։ Կայսեր անձին սակրալ բնյութ էր հաղորդում պապի կողմից Հռոմում նրա թագադրությունը։ Միայն դրանից հետո ընտրված միապետը կարող էր օգտվել կայսեր տիտղոսից։ Կայսրը նաև Գերմանիայի, Իտալիայի և Բուրգունդիայի թագավորն էր, ընդ որում առավել սերտ էր կայսրության և Գերմանիայի միջև կապը՝ միայն գերմանական իշխանների կողմից ընտրված թագավորը կարող էր կրել Սրբազան Հռոմեական կայսրության կայսեր տիտղոսը։
XV դարի վերջերից կայսրերի թագադրությունը Հռոմում քաղաքական պատճառներով այլևս դարձավ անհնարին։ Արդյունքում, Մաքսմիմիլիանոս I և նրա հաջորդները սկսեցին կիրառել «ընտրված հռոմեական կայսր» (electus imperator Romanorum, Erwählter Römischer Kaiser) տիտղոսը, ենթադրելով, որ այդ տիտղոսի կրողը երբևէ կայցելի Հռոմ թագադրության համար ։ Կայսերական գահաժառանգը, որն ընտրվում էր իշխող միապետի կենդանության օրոք, ստանում էր «հռոմեական թագավորի»(Römischer König) տիտղոսը, սակայն բացառությամբ հազվադեպ դեպքերի (Ֆերդինանդ I 1531—1558 թթ.), որևէ իրական իշխանական լիազորություններ չէր ունենում։
Պատմության ընթացքում կայսերական գահն ընտրովի էր, ինչը կտրուկ տարբերում էր Սրբազան Հռոմեական կայսրությունը նրա ժամանակակից այլ եվրոպական միապետություններից, բացառությամբ Ռեչ Պոսպոլիտայի։ Սկզբնապես կայսր էր ընտրվում Գերմանիայի առավել հզոր իշխանական տների անդամներից մեկը, որը ազգակցական կապեր ուներ թագավորական ընտանիքի հետ (Geblütsrecht): Սակայն ինվեստիտուրայի համար պայքարում կայսրերի պարտությունից հետո արյունակցական կապի սկզբունքը դադարեց հաշվի առնվել, և ընտրությունները ձեռք բերեցին ավելի ազատ բնույթ։ Այնուամենայնիվ, իշխող կայսրերը մշտապես փորձում էին ապահովել գահը իրենց զավակների համար իրենց կյանքի օրոք՝ դրանով հիմնադրելով սեփական կայսերական հարստություններ։ 1438-ից առ 1806 թավական կայսերական գահը գրեթե մշտապես (բացառությամբ 1742—1745 թթ.) զբաղեցնում էին նոր ժամանակի առավել հզոր գերմանական արքայատոհմի՝ Հաբսբուրգների հարստության ներկայացուցիչները, որոնք լայնածավալ տիրույթներ ունեին կայսրության տարածքներից դուրս և առաջատար դեր էին խաղում Եվրոպայում։
Վաղ շրջանում կայսեր ընտրողների շրջանակը սահմանափակված չէր. կայսեր ընտրության նպատակով գումարված համագումարներին կարող էր հավաքվել Գերմանական թագավորության ամբողջ վերին աշխարհիկ և հոգևոր ազնվականությունը, թեև սովորաբար մասնակցում էին միայն մի քանի տարածաշրջանների ներկայացուցիչներ։ Ընտրողների կազմի անորոշությունը երբեմն հանգեցնում էր երկակի ընտրությունների, քանի որ իշխաններին չէր հաջողվում պահմանավորվել միասնական թեկնածուի շուրջ։ 1356 թվականին Կառլոս IV կողմից «Ոսկե բուլլայի» հաստատումից հետո կայսեր ընտրողների շրջանակը սահմանափակվեց յոթ կուրֆյուրսնտերով և սահմանվեց քվեների հաշվման մեծամասնության սկզբունքը ։
Միջին դարերում կայսեր լիազորությունները սահմանափակվում էին միայն սովորույթներով և ավանդույթներով. կայսրը իրականացնում էր գերագույն աշխարհիկ և հոգևոր իշխանությունը, ղեկավարում էր կառավարությունը, իրականացնում էր արդարադատությունը և միանձնյա պատերազմ էր հայտարարում և խաղաղություն կնքում։ Նոր ժամանակներում նրա լիազորությունների ծավալը սկսվեց աստիճանաբար սահմանափակվել ընտրական կապիտուլյացիաներով և Ռեյխթագի կողմից հաստատված օրենքներով, ինչի արդյունքում կայսեր կողմից արդյունավետ քաղաքականության իրականացումը հնարավոր դարձավ միայն կայսերական միավորների, առաջին հերթին՝ կուրֆյուրստների հետ համագործակցությամբ։ XVII — XVIII դարերում կայսեր բացառիկ իրավասությունների մեջ էին մտնում Արքունի խարհրդի ձևավորման և ղեկավարման, Ռեյխսթագի օրակարգի որոշման, տիտղոսների շնորհման, արքունի պաշտոնների բաժանման, օտար պետությունների հետ կայսրության շահերի ներկայացման և մի շարք նվազ կարևոր հարցեր։ Դրամական և մաքսային քաղաքականությունը, ինչպես նաև Ռեյխսթագի հրավիրման որոշումը գտնվում էին կայսեր և կուրֆյուրստների խորհրդի համատեղ լիազորությունների շրջանակներում։ Օրենքների ընդունումը, կայսերական հարկերի սահմանումը, պատերազմի հայտարարությունն ու խաղաղության կնքումը տեղի էին ունենում միայն Ռեյխսթագի համաձայնությամբ։ Չնայած կայսեր լիազորությունների սահմանափակմանը՝ նա շարունակում էր տիրապետել բավականին լայն քաղաքական լծակներով, որոնք ապահովում էին կայսրության քաղաքական համակրգում նրա առաջնորդող դերը, ինչպես նաև կայսրության միասնության երաշխավորն էր։ Այն պահից, երբ 1806 թ. Ֆրանց II-ը վայր դրեց կայսեր տիտղոսը և լիազորությունները, կայսրությունը դադարեց գոյություն ունենալուց։
Կայսրության դասերը (միավորներ)
Սրբազան Հռոմեական կայսրության սոցիալական հիմքը և միաժամանակ հիմնական կառուցվածքային միավորներն էին կայսերական դասերը (Reichsstände), որոնց տակ հասկացվում էին տարածքային միավորներն ու անհատները, որոնք ռայխսթագում ունեին ձայնի իրավունք, անմիջականորեն ենթակա էին կայսրին և հարկեր էին վճարում կայսերական գանձարան։ Կայսերական դասերը սեփական տիրույթներում օժտված էին տարածքային ինքնիշխանության իրավունքով և իշխանական լիազորություններ էին իրականացնում սեփական հպատակների նկատմամբ։ Վերջիններս (գյուղացիներ, իշխանական քաղաքների քաղաքացիներ, ստորին ազնվականություն և հոգևորականություն) չէր պատկանում կայսերական դասերին և չէր մասնակցում կայսրության կառավարմանը։ Կայսերական դասերի կազմավորման գործընթացը տևել է հարյուրամյակներ և ավարտվել է միայն XVI դարի սկզբներին, սակայն ռայխսթագի կողմից հաստատվող «կայսերական մատրիկուլներում» ընդգրկված կայսերական դասեր համարվող կայսրության սուբյեկտների կոնկրետ ցանկը, մնում էր փոփոխական մինչև կայսրության գոյության ավարտը։ Կայսերական դասերի երկակի բնույթը՝ սոցիալական խավ և տարածքային միավոր, բացատրվում էր նրանով, որ մինչև կայսրության գոյության ավարտը նրա սուբյեկտներում, բացի Պրուսիայի և Ավստրիայի, տարածքն ու կառավարման համակարգը դիտարկվում էին որպես տվյալ իշխանի ժառանգական հողերի և արքունի հաստատությունների շարունակություն։ Թեև շատ իշխանություններում ստեղծվել էին լանդթագներ, իսկ տեղական բյուրգերությունը և ստորին ազնվականությունը շոշափելի ազդեցություն ունեին քաղաքականության վրա, իշխանը համարվում էր իշխանության միակ աղբյուրը և որպես այդպիսին չէր առանձնացվում պետությունից։
Կայսերական իրավունքն առանձնացնում էր հետևյալ կայսերական դասերը.
Բացի դրանից դասերը բաժանվում էին աշխարհիկ և հոգևորի, քանի որ Սրբազան Հռոմեական կայսրության եպիսկոպոսներն ու աբբաները (վանահայրերը) իրենց ենթակա տարածքներում նույնպես գերագույն իշխանություն կրող անձեր էին համարվում՝ իրենց տիրույթների բնակչության նկատմամբ գերագույն աշխարհիկ իշխանություն իրականացնելով։ Հառտուկ կատեգորիա էին կազմում կայսերական ասպետները (Reichsritter), որոնք թեև չին մասնակցում ռեյխսթագին, սեփական տիրույթներում գերիշխանություն էին իրականացնում և հանդիսանում էին Գերմանիայում կենտրոնական իշխանության կարևորագույն հենարաններից մեկը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նախկին միապետություններ Կատեգորիա:Նախկին կայսրություններ Կատեգորիա:Սրբազան Հռոմեական կայսրություն Կատեգորիա:Գերմանական Ազգի Սրբազան Հռոմեական կայսրություն Կատեգորիա:Եվրոպայի պատմություն Կատեգորիա:Առաջին ռայխ Կատեգորիա:Երկրորդ ռայխ Կատեգորիա:Երրորդ ռայխ Կատեգորիա:Վաղ ժամանակակից պատմություն Կատեգորիա:Քրիստոնեական տերմիններ
Արամ Սարգսյան (մարզիչ)
Արամ Սարգսյան, խորհրդային, հայ և ռուս մարզիչ, հունահռոմեական ոճի ըմբշամարտի Հայաստանի հավաքականի գլխավոր մարզիչ (1992-1996)։ ԽՍՀՄ վաստակավոր մարզիչ (1985)։
Կենսագրություն
Արամ Սարգսյանը ծնվել է 1948 թվականի ապրիլի 22-ին Լենինականում (այժմ՝ Գյումրի)։ 15 տարեկանում սկսել է զբաղվել Հունահռոմեական ըմբշամարտով՝ Արտաշես Մարտիրոսյանի գլխավորությամբ։ 1965 թվականին դարձել է Հայկական ԽՍՀ պատանիների չեմպիոն։
1975 թվականին անցել է մարզչական գործունեության։ 1981 թվականին հիմնադրել և ղեկավարել է Լենինականի «Սպարտակ» մարզական ընկերության ըմբշամարտի մարզադպրոցը։ Պատրաստել է միջազգային մակարդակի մի քանի մարզիկներ, այդ թվում օլիմպիական չեմպիոն Լևոն Ջուլֆալակյանը, աշխարհի չեմպիոն Աղասի Մանուկյանը, Եվրոպայի առաջնության մրցանակակիր և աշխարհի գավաթակիր Հարություն Ռուբենյանը։ 1992-1996 թվականներին եղել է Հայաստանի ազգային հավաքականի հունահռոմեական ոճի ըմբշամարտի գլխավոր մարզիչը։ Նրա ղեկավարությամբ 1996 թվականին Ատլանտայի օլիմպիական խաղերում Արմեն Նազարյանը նվաճեց Հայաստանի համար առաջին ոսկե մեդալը, երբ այդ երկրի մարզիկները սկսեցին առանձին թիմով հանդես գալ օլիմպիադաներում։
1998-2002 թվականներին Արամ Սարգսյանը մարզչական գործունեությամբ է զբաղվել Ղազախստանում։ 2003 թվականից ապրում է Մոսկվայում և աշխատում է Մոսկվայի քաղաքային ֆիզկուլտուրայի և սպորտի միավորման հունահռոմեական ըմբշամարտի մարզադպրոցում։ Այն ըմբիշների թվում, որոնց նա պատրաստել է Մոսկվա տեղափոխվելուց հետո, Ռուսաստանի չեմպիոն, Եվրոպական և Օլիմպիական խաղերի մրցանակակիր Միհրան Հարությունյանն է և ուսանողների շրջանում Ռուսաստանի կրկնակի չեմպիոն, Ռուսաստանի 2017 թվականի բացարձակ առաջնության երրորդ մրցանակակիր Զուրաբ Գեդեհաուրին ։
2013 թվականին Արամ Սարգսյանին շնորհվել է «Գյումրու պատվավոր քաղաքացու» կոչում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գյումրու պատվավոր քաղաքացիներ Կատեգորիա:Հայ մարզիչներ
Ալաշկերտ (Քաշաթաղի շրջան)
Ալաշկերտ, գյուղ Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում։ Բերձոր շրջկենտրոնից գտնվում է 115 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 165 կմ հեռավորության վրա։
Աշխարհագրություն
Համայնքը հարթավայրային է, ունի 1157.0 հա, որից 1040.7 հա տարածքը գյուղատնտեսական նշանակության։ Ալաշկերտ համայնքի սահմանային գոտիով հոսում է Ողջի գետը։
Համայնքի տարածքում խմելու ջրի համար առկա են թվով 15 գործող անհատական ջրհորներ։
Պատմություն
Անցել է հայկական զինված ուժերի վերահսկողոթյան տակ 1993 թվականի հոկտեմբերին, բնակեցվել՝ 1997 թվականին, Ադրբեջանից բռնագաղթած հայ փախստականներով։
Բնակչություն
2015 թվականին Ալաշկերտ համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում էր 126 մարդ, կար 36 տնտեսություն։
Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում էր գյուղատնտեսությամբ, ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։
Հասարարակական կառույցներ
2015 թվականի դրությամբ համայնքն ուներ գյուղապետարան, կար բուժաշխատող, գործում էր միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորում էին 37 աշակերտներ ։
Ամապա ազգային անտառ
Ամապա ազգային անտառ (Floresta Nacional do Amapá), ազգային անտառ Բրազիլիայի Ամապա նահանգում։
Ալաշկերտ (Քաշաթաղի շրջան)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քաշաթաղի շրջանի համայնքներ
Ամապա ազգային անտառ
Տեղագրություն
Ամապա ազգային անտառը բաժանված է Պրակուուբա (52.85%), Ֆեռեյրա Գոմիս (44.07%) և Ամապա (3.08%) մունիցիպալիտետների միջև՝ Ամապա նահանգում ։ Ունի 460352.61 հա տարածք ։
Անտառը հյուսիսից սահմանակից է փոքր Մուտում գետին, արևելքից՝ Ֆալսինո գետին, արևմուտքից սահմանակից է Արագուարի գետին, իսկ հարավից՝ Ֆալսինո և Արագուարի գետերի միախառնման վայրին։ Ծայր հյուսիսում կան նշանակալի լեռնային բարձրություններ, որոնք պատկանում են Տումուկումակի համալիրին ։ Արևելքից այն միացած է Ամապա պետական պարկին՝ 2369400 հա տարածքով, որը կայուն օգտագործվող բնապահպանական միավորում է, ինչն էլ ստեղծվել է 2006 թվականին ։ Հյուսիս- արևմուտքում այն սահմանակից է Տումուկումակի լեռնային ազգային պարկին ։
Շրջակա միջավայր
Ամապա ազգային անտառը Ամազոն բիոմում է ։ Ներառում է խոնավ արևադարձային անտառի մի մեծ տարածք։ Այն հասանելի է միայն մեկ կենսունակ ջրային ուղիով՝ Արագուարիով՝ Պորտու Գրանդի մունիցիպալիտետից։ Բուսականությունը ներառում է ամազոնյան տեսակներ, ինչպիսիք են՝ Dinizia excelsa, Vouacapoua americana, Caryocar villosum և այլն։ Արմավենիներից են՝ ասաին ու Iriartea exorrhiz ։
Պատմություն
Ամապա ազգային անտառը ստեղծվել է 1989 թվականի ապրիլի 10-ի 97.630 նախագահական հրամանագրով։ Կառավարվում է Չիկո Մենդեսի կենսաբազմազանության պահպանության ինստիտուտի կողմից ։ Այն դասվում է Բնության պահպանության միջազգային միության VI կատեգորիային (բնական ռեսուրսի կայուն օգտագործմամբ պահպանվող տարածք)։ Նպատակն է աջակցել անտառային ռեսուրսների կայուն բազմակի օգտագործմանը և գիտական հետազոտությունների իրականացմանը՝ շեշտը դնելով հայրենի անտառների կայուն շահագործման մեթոդների վրա ։ Ամապան կենսաբազմազանության միջանցքի մի մասն է, որը ստեղծվել է 2003 թվականին ։ Խորհրդատվական խորհուրդը հիմնվել է 2008 թվականի դեկտեմբերի 12-ին՝ 100-րդ հրամանագրով։ Կառավարման ծրագիրը հաստատվել է 2014 թվականի հունվարի 9-ին ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Անտառներ Կատեգորիա:Բրազիլիայի ազգային անտառներ
Դավիդ Բարբոնա
Դավիդ Մաթիաս Բարբոնա (David Matías Barbona,), արգենտինացի ֆուտբոլիստ, «Ատլետիկո Տուկուման» ակումբի կիսապաշտպան
Ակումբային կարիերա
2016 թվականին Դավիդը վարձավճարային հիմունքներով տեղափոխվում է «Ատլետիկո Տուկուման» ակումբ։ Սեպտեմբերի 13-ին ն Սրանադի Արսենալի դեմ խաղում նա կատարեց իր դեբյուտը նոր ակումբի կզմում ։ դեկտեմբերի 12-ին «Կիլմեսա» ակումբի դեմ խաղում Բարբոնան խփել է իր առաջին գոլը «Ատլետիկո Տուկումանի» կզամում ։ 2017 թվականի Լիբերտադորեսի գավաթի խաղարկության էկվադորական «Էլ Նասիոնալ» և բոլիվիական «Խորե Վելստերման» ակումբների դեմ խաղում նա գոլեր է խփել։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Էստուդիանտեսի ֆուտբոլիստներ
(927) Ռատսիբոնա
(927) Ռատսիբոնա (Ratisbona), աստերոիդ աստերոիդների գոտու արտաքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1920 թվականի փետրվարի 16-ին Մաքս Վոլֆի կողմից Հայդելբերգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,222872 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,9477 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,4981 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2113,31 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,170349 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 14,59° անկյուն։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է C դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս C Կատեգորիա:1920 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Մաքս Վոլֆի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու արտաքին մասի աստերոիդներ
Ջորջ Շուլց
Ջորջ Շուլց (George Pratt Shultz, ), ամերիկացի պետական գործիչ։
Կենսագրություն
Ծնվել է Նյու Յորքում։ 1938 թվականին ավարտել է Կոնեկտիկուտի Loomis Chaffee School դպրոցը, այնուհետև ուսանել Փրինսթոնի համալսարանում, որտեղ 1942 թվականին տնտեսագիտության բակալավրի աստիճան է ստացել :Դրանից հետո ընդունվել Է ԱՄՆ ծովային հետևակի կորպուս, որտեղ ծառայել է մինչև 1945 թվականը և հասել մինչև կապիտան կոչումը։ 1949 թվականին ստացել է PhD աստիճան արդյունաբերական տնտեսության Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում ։
Հավայան կղզիներում ծառայության ընթացքում հանդիպել է իր ապագա կնոջը՝ Ելենա Մարիա Օ’բրայենին (Ելենա Մարիա «Օբիե» Օ’բրիեն, 1915-1995)։ Նրանք ունեցել են հինգ երեխա։ 1997 թվականին Սան Ֆրանցիսկոյում ամուսնացել է Շառլոտ Մեյլիարդ Սվիգի (Charlotte Mailliard Swig) հետ։
Դասավանդել է տնտեսագիտության ֆակուլտետում և Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի կառավարման դպրոցում 1948-ից մինչև 1957 թվականները, 1955 թվականի ընդմիջումով, երբ նա աշխատել է Էյզենհաուերի նախագահի տնտեսական խորհրդատուների խորհրդում։ 1957 թվականին Շուլցն տեղափոխվեց Չիկագոյի համալսարանի բիզնես դպրոց, որտեղ դեկան Է դարձել 1962 թվականին ։
Ռիչարդ Նիքսոնի վարչակազմում աշխատել է աշխատանքի նախարար 1969-1970 թվականներին, որից հետո դարձել Է ԱՄՆ-ի նախագահի վարչաբյուջետային վարչության տնօրեն։ 1972 թվականի մայիսից մինչև 1974 թվականի մայիսը եղել է ֆինանսների նախարար։ Այդ ժամանակահատվածում դադարեցվել է դոլարի ոսկու ստանդարտը և փակվել Բրետոն-վուդյան համակարգը։
1974 թվականին թողեց կառավարությունը Bechtel կորպորացիայի նախագահ և տնօրեն դառնալու համար ։
ԱՄՆ պետքարտուղար
1982 թվականի հուլիսի 16-ին նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանը նշանակվեց ԱՄՆ պետքարտուղար։ Ոմանք նրան անվանում էին «աղավնի» արտաքին քաղաքականության մեջ։ Մյուս կողմից, Շուլցը Նիկարագուայում ԱՄՆ-ի ներխուժման առաջատար պաշտպանն էր։ 1983 թվականին Կոնգրեսում ասել է, որ. "Մենք պետք է կտրենքՆիկարագուայի քաղցկեղի ուռուցք": Նա նաև դեմ էր Դանիել Օրտեգայի կառավարության հետ բանակցություններին։ Առաջին ինտիֆադայի ժամանակ (տես` Արաբա-իսրայելական հակամարտություն) Շուլցը առաջարկեց միջազգային համաձայնագիր ինքնավարության մասին Հորդանան գետի Արևմտյան ափի և Գազայի հատվածի համար։ Նախագահ Ռեյգանին ուղեկցում էր Ռեյկյավիկ ուղևորության ժամանակ` Միխայիլ Գորբաչովի հետ հետ հանդիպելու համար (1986) ։ Նա մասնակցել է Լեոնիդ Բրեժնևի հուղարկավորությանը 1982 թվականի նոյեմբերի 15-ին Մոսկվայում՝ ԱՄՆ փոխնախագահ, Ջորջ Հ. Ու. Բուշի հետ միասին ։
Հետագա կյանք
2003 թվականի օգոստոսին Շուլցը նշանակվել է Կալիֆոռնիայի տնտեսական վերականգնման խորհրդի համանախագահ (Ուորեն Բաֆեթի հետ միասին), Կալիֆոռնիայի նահանգապետի թեկնածու Առնոլդ Շվարցենեգերի խորհրդականների խմբի անդամ։
2007 թվական սեպտեմբերի 25-ին ԱՄՆ մի քանի այլ պաշտոնաթող պետքարտուղարների հետ ստորագրել է նամակ, որով կոչ է արվում ԱՄՆ Կոնգրեսին չընդունել Հայոց ցեղասպանության մասին 106-րդ բանաձևը ։
2010 թվականին Շուլցը Կալիֆոռնիայում հանդիպել է նախագահ Դմիտրի Մեդվեդևի հետ՝ նրան նվիրելով 1921 թվականի խորհրդային պաստառի մի օրինակ՝ «Խավարից դեպի լույս, ճակատամարտից մինչև գիրք, վշտից մինչև ուրախություն» մակագրությամբ ։
2014 թվականի օգոստոսի 26-ին հոդված էր հրապարակել, որում խորհուրդ էր տրվում Ուկրաինային աջակցել սպառազինության մատակարարումներով և զորքերի պատրաստմամբ և ուժեղացնել Ռուսաստանի դեմ պատժամիջոցները ։
Turmoil and Triumph: My Years as Secretary of State հուշերի հեղինակ(1993)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ազատության նախագահական մեդալով պարգևատրվածներ Կատեգորիա:Ամերիկացի տնտեսագետներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Զազի Բիթց
Զազի Բիթց (Zazie Olivia Beetz, ), գերմանա-ամերիկյան դերասանուհի, առավել հայտնի է «Ատլանտա» սերիալում Վաննեսայի դերով ։ 2016 թվականին նա հայտնվել է նաև Netflix-ի «Հեշտից էլ հեշտ» անթոլոգիա սերիալում ։ Բիթցն ստացել է Դոմինոյի դերը «Դեդփուլ 2» ֆիլմում։
Անձնական կյանք
Բիթցը ծնվել է Գերմանիայում, նրա հայրը գերմանացի հյուսն է, իսկ մայրը (աֆրո-ամերիկացի)՝ սոցիալական աշխատող ։ Զազին մեծացել է Վաշինգթոն-Հայտսում, Բեռլին։ Նա տիրապետում է գերմաներեն և անգլերեն լեզուներին։ Զազին մանկուց հանդես է եկել սիրողական թատրոններում։ Նա սովորել է Մուսկոտայի նոր դպրոցում, Գարլեմյան արվեստի դպրոցում, Լագարդիական արվեստի դպրոցում և Սկիդմորովյան քոլեջում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Գերմանացի կինոդերասանուհիներ
Հանգույցների հայտնաբերում
Համակարգչային գիտության մեջ հանգույցների հայտնաբերումը իտեգրացված ֆունկցիայի արժեքների հաջորդականության մեջ հանգույցի որոնման ալգորիթմական խնդիրն է։
Ցանկացած ƒ ֆունկցիայի համար, որն արտապատկերում է S վերջավոր բազմությունն ինքն իր վրա, և ցանկացած սկզբնական x0 արժեք S-ում, իտեգրացված ֆունկցիայի արժեքների հաջորդականությունը՝
Ի վերջո պետք է օգտագործի միևնույն արժեքն երկու անգամ. պետք է լինի մի որոշ i ≠ j այնպես, որ xi = xj։ Սա մեկ անգամ կատարվելուց հետո հաջորդականությունը պետք է շարունակվի կրկնելով xi-ից xj−1-ը ընկած արժեքների հանգույցը։ Հանգույցի հայտնաբերումը i-ի և j-ի որոնման խնդիրն է, երբ տված են ƒ-ն ու x0-ն։
Օրինակ
Նկարը ցույց է տալիս ƒ ֆունկցիան, որն արտապատկերում է S = {0,1,2,3,4,5,6,7,8} բազմությունն ինքն իր վրա։ Երբ մեկը սկսվում է x0 = 2 և հաջորդաբար կիրառում է ƒ-ը, մյուսը կտեսնի հետևյալ արժեքների հաջորդականությունը Հանգույցը, որն անհրաժեշտ է հայտնաբերել հանդիսանում է այս հաջորդականության 6, 3, 1 արժեքների կրկնվող ենթահաջորդականությունը։
Սահմանումներ
Դիցուք S-ը ներկայացնում է ցանկացած վերջավոր բազմություն, ƒ-ը S-ից S-ի վրա ցանկացած ֆունկցիա է, իսկ x0-ն S-ի որևէ տարր։ Ցանկացած i > 0, ենթադրենք xi = ƒ(xi−1)։ Ենթադրենք μ-ն ներկայացնում է փոքրագույն ինդեքսը այնպես, որ xμ-ն հայտնվում է անսահման հաճախ xi արժեքների բազմությունում, և դիցուք λ (հանգույցի երկարությունը) ներկայացնում է փոքրագույն ամբողջ թիվը այնպես, որ xμ = xλ+μ։ Հանգույցի հայտնաբերման խնդիրը կայանում է λ-ի և μ-ի որոնման մեջ։
Նույն խնդիրը հանդես է գալիս գրաֆների տեսությունում, կառուցելով ֆունկցիոնալ գրաֆ, որի գագաթները S բազմության տարրերն են և որը կողերը արտապատկերում են տարրերը համապատասխան ֆունկցիայի արժեքի, ինչպես պատկերված է նկարում։ Ցանկացած x0 գագաթով սկսվող հասանելի գագաթների բազմությունը ձևավորում է ենթագրաֆ կառուցվածքով նման ρ. x0-ից λ գագաթների հանգույց եղած μ երկարության ճանապարհը։
Ալգորիթմներ
Եթե մուտքը տված է որպես ƒ-ի հաշվարկման պրոցեդուրա, ապա հանգույցի հայտնաբերումը կարող է հեշտորեն լուծվել օգտագործելով միայն λ+μ ֆունկցիայի կիրառություններ, պարզապես հաշվելով xi արժեքների հաջորդականությունը և օգտագործելով այնպիսի տվյալների կառուցվածք՝ ինչպիսին է հեշ-աղյուսակը, այս արժեքները պահելու և ստուգելու, թե արդյոք յուրաքանչյուր արժեք պահպանվել է արդեն։
Բրենտի ալգորիթմ
Ռիչարդ Պ. Բրենտը նկարագրել է հանգույցների հայտնաբերման այլընտրանքային ալգորիթմ, որը, ինչպես և կրիայի և ճագարի ալգորիթմը, պահանջում է միայն երկու ցուցիչ բազմության մեջ։ Ինչևէ, այն հիմնված է այլ սկզբունքի վրա. որոնում է փոքրագույն 2i-ն, որն ավելի մեծ է, քան λ-ն և μ-ն։ i = 0, 1, 2, և այլն, ալգորիթմը համեմատում է x2i−1-ը յուրաքանչյուր հաջորդիվ հաջորդականության արժեքի հետ մինչև հաջորդ երկուսի աստիճանը, դադարելով, երբ գտնում է համապատասխանություն։
Հետևյալ ծրագրային կոդը գրված Python-ով ցուցադրում է այս մեթոդը ավելի մանրամասն
Ինչպես և կրիայի և ճագարի ալգորիթմը, սա ևս ցուցիչ ալգորիթմ է, որն օգտագործում է O(λ+μ) թեստեր և ֆունկցիայի գնահատումներ և O(1) հիշողության տարածք։ Դժվար չէ ցույց տալ, որ ֆունկցիայի գնահատումների քանակը երբեք չի գերազանցի Ֆլոյդի ալգորիթմինը։ Բրենտը պնդում է, որ միջին հաշվով, նրա հանգույցների հայտնաբերման ալգորիթմը աշխատում է 36% ավելի արագ, քան Ֆլոյդինը և որ արագությունը գերազանցում է Փոլլարդի ռո ալգորիթմը մոտ 24%-ով։
Կատեգորիա:Ալգորիթմներ
Եգորովկա (գյուղ, Վոլնովախսկի շրջան)
Եգորովկա (Єгорівка), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Վոլնովախսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Եգորովկա գյուղում բնակվում էր 961 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Վոլնովախսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Կեսգիշերից առաջ
«Կեսգիշերից առաջ» (Before Midnight), ամերիկացի ռեժիսոր Ռիչարդ Լինկլեյթերի ֆիլմը, որը թողարկվել է 2013 թվականին։ «Լուսաբացից առաջ» և «Մայրամուտից առաջ» ֆիլմերի շարունակությունն է։
Ֆիլմը լայն վարձույթի է դուրս եկել 2013 թվականի հունիսին՝ հավաքելով ավելի քան 20 մլն դոլար։ Ինչպես և նախորդ ֆիլմը, «Կեսգիշերից առաջ» ֆիլմը ևս բարձր է գնահատվել քննադատների կողմից և առաջադրվել է «Օսկար» մրցանակի լավագույն ադապտացված սցենարի համար ։
Սյուժե
«Մայրամուտից առաջ» ֆիլմի իրադարձություններից ինը տարի անց Ջեսսին և Սելին ամուսնացել են և ունեն երկու երեխա։ Ջեսսին նաև փորձում է պահպանել հարաբերությունները իր որդու՝ Հենկի հետ, որը նախկին կնոջ հետ ապրում է Չիկագոյում։ Հենկին Ջեսսիի և Սելինի հետ Հունաստանում ամառային հանգիստն անցկացնելուց հետո թողնում են օդանավակայանում՝ տուն վերադարձնելու նպատակով։
Արձագանքներ
Ֆիլմը հիմնականում դրական արձագանքներ է ստացցել։ «Rotten Tomatoes» կայքում 173 կարծիքի հիման վրա ֆիլմն ունի 98% դրական գնահատական՝ 10-ից 8,7 միջին միավորի հիման վրա ։ 2013 թվականի արդյունքներով՝ դրական կարծիքներով երկրորդ տեղն Է զբաղեցրել «Գրավիտացիա» ֆիլմից հետո ։ «Metacritic» կայքում 41 կարծիքի հիման վրա ֆիլմն ունի 94/100 վարկանիշ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռիչարդ Լինկլեյթերի ֆիլմեր Կատեգորիա:2013 ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան մելոդրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆրանսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:2010-ականների դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան անկախ ֆիլմեր Կատեգորիա:2010-ականների ռոմանտիկ դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:2013 դրամա ֆիլմեր
Մաքսիմ Պապերնիկ
Կենսագրություն
Մաքսիմ Պապերնիկը ծնվել է 1969 թվականին Կիևում ։ Սովորել է երաժշտական դպրոցում՝ դաշնամուրի դասարանում, ավարտել է Կիևի Ի․ Կարպենկո-Կարովի անվան կինոյի և թատրոնի համալսարանի կինեմատոգրաֆիական ֆակուլտետը , ավելի ուշ նույն համալսարանում ավարտեց նաև թատերական ֆակուլտետը։ Այնուհետև աշխատել է Ուկրաինայի հանրային հեռուստաընկերությունում։ Իրեն դրսևորել է որպես լավ կլիպմեյքեր՝ 1997 թվականից Պապերնիկն աշխատել է ուկրաինացի ամենահայտնի կատարողների հետ։
Մահացել է 2017 թվականի փետրվարի 19-ին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի ռեժիսորներ Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի կինոռեժիսորներ