cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սնունդ
Կաթնասուններ
Մարմնի բարձր հաստատուն ջերմաստիճանը պահպանելու համար էներգիան թանկ է։ Կաթնասունները, հետեւաբար, սննդարար և առատ դիետայի կարիք ունեն։ Չնայած ամենա սկզբում կաթնասունները հավանաբար գիշատիչ էին, այնուհետև տարբեր տեսակներ հարմարվել են ՝ տարբեր ձևերով բավարարելու իրենց սննդային պահանջները։ Ոմանք այլ կենդանիներ են ուտում, այն համարվում է մսակերներ դիետա (և ներառում է միջատակեր դիետաներ)։ Այլ կաթնասուններ, որոնք կոչվում են Ֆիտոֆագեր կենդանիներ, ուտում են բույսեր, որոնք պարունակում են բարդ ածխաջրեր, ինչպիսիք են ցելյուլոզան։ Խոտակեր դիետան ներառում է ենթատիպեր ՝ գրանդաքար (սերմացու), սաղարթ (տերև ուտել), մրգահյութ (պտղաբուծություն), նեկտարիռոու (նեկտար ուտել), մաստակ (լնդ ուտել) և միկոֆագիա (սնկային սնունդ)։ Խոտակեր կենդանիների մարսողական տրակտը բակտերիաներ է, որոնք խմորում են այս բարդ նյութերը և դրանք մատչելի են մարսելու համար, որոնք կա՛մ տեղավորված են բազմաբջիջ ստամոքսում, կա՛մ  խոշոր աղիքներ։ Որոշ կաթնասուններ են կոֆրոֆագ, սպառում է արտաթորանքները `սնունդը չմարսած սննդանյութերը կլանելու ժամանակ։ Ամենակեր կենդանին ուտում է ինչպես որսը, այնպես էլ բույսերը։ Մսակեր կաթնասուններն ունեն պարզ մարսողական համակարգ, քանի որ մսի մեջ պարունակվող սպիտակուցները, լիպիդները և հանքանյութերը քիչ են պահանջում մասնագիտացված մարսման ճանապարհին։ Սրա բացառությունները ներառում են ծովային կետեր, որոնք նույնպես աղիքային ֆլորա են պահում բազմախցիկ ստամոքսում, ինչպես երկրային խոտակեր կենդանիները Կենդանու չափը նույնպես գործոն է դիետայի տեսակը որոշելու համար ըստ Ալենի կանոնի։ Քանի որ փոքր կաթնասուններն ունեն ջերմություն կորցնող հատկություն և ջերմարտադրող ծավալի մեծ հարաբերակցություն, նրանք հակված են ունենալ մեծ էներգիայի պահանջներ և նյութափոխանակության բարձր արագություն։ Կաթնասունները, որոնց քաշը մոտ 18 ունցայից պակաս է (510 գ. 1,1 ֆունտ) հիմնականում միջատակեր են, քանի որ նրանք չեն կարող հանդուրժել խոտակեր կենդանու դանդաղ և բարդ մարսողության գործընթացը։ Մինչդեռ ավելի մեծ կենդանիներ ավելի շատ ջերմություն են առաջացնում, և այդ ջերմության պակաս մասը կորչում է։ Հետևաբար, նրանք կարող են հանդուրժել կամ դանդաղ հավաքման գործընթաց (մսակեր կենդանիներ, որոնք սնվում են ավելի մեծ ողնաշարավոր կենդանիներով), կամ դանդաղ մարսողության գործընթաց (խոտակեր կենդանիներ) : Ավելին, կաթնասունները, որոնց քաշը գերազանցում է 18 ունցիան (510 գ. 1,1 ֆունտ) սովորաբար չեն կարող արթնացման ժամերին բավարար միջատներ հավաքել իրենց ինքնուրույնության համար։ Միակ խոշոր միջատակեր կաթնասունները նրանք են, որոնք սնվում են միջատների (մրջյուններ կամ տերմիտներ) հսկայական գաղութներով։
Որոշ կաթնասուններ ամենակեր են և ցուցադրում են տարբեր աստիճանի մսակեր և բուսակեր կենդանիներ ՝ հիմնականում հենվելով մեկի օգտին մյուսի համեմատ։ Քանի որ բույսերն ու միսը տարբեր կերպ են մարսվում, նախապատվությունը կա մեկը մյուսի նկատմամբ, ինչպես արջերը, որտեղ որոշ տեսակներ կարող են հիմնականում մսակեր լինել, իսկ մյուսները ՝ հիմնականում խոտակեր ։ Դրանք խմբավորված են երեք կատեգորիաների մեջ, հիպերկարմնոտություն (մսի 70% և ավելի) և հիպոկրնարանություն (միս 50% կամ պակաս)։ Հիպոկարնիվորների ատամնաշարը բաղկացած է ձանձրալի, եռանկյուն մարմնավոր ատամներից, որոնք նախատեսված են սնունդ աղալու համար։ Այնուամենայնիվ, հիպերսարոտ կենդանիներն ունեն կոնաձեւ ատամներ և սուր մարմնավորումներ, որոնք նախատեսված են կտրելու, իսկ որոշ դեպքերում ուժեղ ծնոտներ ոսկորները մանրացնելու համար, ինչպես բորենիների դեպքում ՝ թույլ տալով նրանց ոսկորները օգտագործել : Որոշ ֆիզիոլոգիական մսակերներ սպառում են բուսականությունը, իսկ որոշ ֆիզիոլոգիական խոտակեր կենդանիներ ՝ միս։ Վարքագծային տեսանկյունից դա նրանց կդարձնի ամենակեր։ Բայց ֆիզիոլոգիական տեսանկյունից դա կարող է պայմանավորված լինելկենդանաբանական այգու դեղագիտությամբ։ Ֆիզիոլոգիապես կենդանիները պետք է կարողանան ինչպես էներգիա, այնպես էլ սննդանյութեր ստանալ բուսական և կենդանական նյութերից, որպեսզի լինեն ամենակեր։ Այսպիսով, նման կենդանիները դեռ կարող են դասակարգվել որպես մսակեր և խոտակեր կենդանիներ, երբ նրանք պարզապես սննդանյութեր են ձեռք բերում աղբյուրներից բխող նյութերից, որոնք առերևույթ չեն լրացնում դրանց դասակարգմանը : Օրինակ, լավ փաստագրված է, որ որոշ սմբակավորներ, ինչպիսիք են ընձուղտները, ուղտերը և խոշոր եղջերավոր անասունները, կրծելու են ոսկորները սպառելով որոշակի հանքանյութեր և սնուցիչներ : Բացի այդ, կատուները, որոնք սովորաբար համարվում են պարտադիր մսակերներ, ժամանակ առ ժամանակ ուտում են խոտ ՝ մարսվող նյութը (օրինակ ՝ մազագնդերը) վերականգնելու համար, օգնելով հեմոգլոբինի արտադրությանը և որպես լուծողական ։
Թռչուններ
Այս բաժինը հատված է թռչուններ ''բժնից' Թռչունների դիետան բազմազան է և հաճախ ներառում է նեկտար, մրգեր, բույսեր, սերմեր, դիակ և տարբեր մանր կենդանիներ, ներառյալ այլ թռչուններ:Թռչունների մարսողական համակարգը եզակի է ։ Պահեստավորմմամբ և կոկորդով, որը պարունակում է կուլ տված կերեր հղկելու համար և  ատամների պակասը փոխհատուցելու համար ։ Թռչունների մեծ մասը հարմարեցված է արագ մարսողության համար ՝ թռիչքին օգնելու համար ։  Որոշ չվող  թռչուններ հարմարվել են իրենց միգրացիայի ընթացքում որպես լրացուցիչ էներգիա օգտագործելու իրենց մարմնի շատ մասերում պահվո սպիտակուցը, ներառյալ աղիքներից ստացված սպիտակուցը :
Թռչունները, որոնք օգտագործում են բազմաթիվ ռազմավարություններ սնունդ ստանալու կամ տարբեր սննդամթերքներով կերակրելու համար, կոչվում են գեներալիստներ, իսկ մյուսները, որոնք ժամանակ և ջանք են կենտրոնացնում հատուկ սննդամթերքի վրա կամ սնունդ ստանալու մեկ ռազմավարություն ունեն, համարվում են։ Թռչնաբուծության որոնման ռազմավարությունը կարող է տարբեր լինել ըստ տեսակների։ Շատ թռչուններ հավաքում են միջատներից, անողնաշարավորներից, մրգերից կամ սերմերից։ Ոմանք միջատներ են որսում ՝ հանկարծակի ճյուղից հարձակվելով։ Այն տեսակները, որոնք փնտրում են Վնասակար օրգանիզմ, համարվում են օգտակար «կենսաբանական հսկողություն» և խթանում են դրանց առկայությունը բույսերի կենսաբանական պաշտպանություն դեմ պայքարում ։ Ամբողջը միասին, միջատակեր թռչունները տարեկան ուտում են 400-500 միլիոն մետրային տոննա արտրոպոդներ ։
Նեկտար կերակրողներ, ինչպիսիք են կոլիբրի, արևի թռչունները,լորաները և այլ բեկորները, մասնավորապես, ունեն հարմարեցված լեզուներ և շատ դեպքերում օրինագծեր, որոնք նախատեսված են համահարմարեցված ծաղիկներին համապատասխանելու համար ։  Կիվի և ափամերձ թռչուններ անողնաշարավորների համար երկար մուրհակների հետաքննությամբ, ափամերձ թռչունների օրինագծի բազմազան երկարությունը և կերակրման եղանակը հանգեցնում են էկոլոգիական խորշերի առանձնացմանը ։  Լոունները, սուզվող բադերը, պինգվինները և ավուկները հետապնդում են իրենց որսին տակ ՝ օգտագործելով իրենց թևերը կամ ոտքերը շարժիչ ուժի համար, 52 մինչդեռ օդային գիշատիչները, ինչպիսիք են սուլիդները, թագավորները և ջրասույզները, սուզվում են իրենց որսից հետո։ Ֆլամինգոները, պրիոնի երեք տեսակները և որոշ բադեր զտիչով սնուցող նյութեր են  ։ Սագերն ու դաբլիկ բադերը հիմնականում արածեցնում են։
Որոշ տեսակներ, ներառյալ ֆրեգատավոր թռչունները, ճայերը, և Ծովահենաորորներ , զբաղվում են կլեպտոպարազիզմով ՝ գողանալով սննդային իրեր այլ թռչուններից։ Ենթադրվում է, որ կլեպտոպարազիզմը որսորդությամբ ստացված սննդի հավելում է, այլ ոչ թե ցանկացած տեսակի սննդակարգի զգալի մաս։ Դիմակավորված բոբիկներից գողացող մեծ ֆրիգատու թռչունների ուսումնասիրության արդյունքում հաշվարկվել է, որ ֆրեգատավոր թռչունները գողացել են իրենց սննդի առավելագույնը 40% -ը, իսկ միջին հաշվով ՝ միայն 5% -ը ։ Սրանցից ոմանք, անգղերի պես, մասնագիտացված դիակակեր են, իսկ մյուսները, ինչպես ճայերը, ագռավնները կամ այլ գիշատիչ թռչուններ, պատեհապաշտ են ։
Նիկոնցի (գյուղ, Սումիի շրջան)
Նիկոնցի (Никонці), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սումիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Նիկոնցի գյուղում բնակվում էր 57 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սումիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Մովսես մարգարե
Մովսես (նաև՝ Մովսես մարգարե (եբր.՝ משֶׁה‎, Մոշե, «ջրից վերցված (փրկված)»; (մ. թ. ա. XIII՞ դար), ըստ Հին Կտակարանի Հնգամատյանի գրքերի՝ հրեական մարգարե և օրենսդիր, հուդայականության հիմնադիր, հրեական ցեղերը մեկ ազգի համախմբած առաջնորդ։ Հանել է Իսրայելի ցեղերին Եգիպտոսից, որտեղ նրանք ստրկության մեջ էին։ Տեր Աստվածը Սինայ լեռան վրա Մովսեսին հաղորդել է իր օրենքները՝ հաստատելով Իր և Իսրայելի միջև ուխտ-դաշինք (այդ Ուխտի մի մասն է Տասնաբանյան)։ Քրիստոնեության մեջ նա համարվում է Հին Ուխտի մեծագույն մարգարե։ Հրեական և քրիստոնյա ավանդությունը նրան է վերագրում Աստվածաշնչի առաջին հինգ գրքերի՝ Հնգամատյանի կազմումը (այդ պատճառով դրանք նաև կոչվում են Մովսեսի գրքեր)։ Հին Կտակարանի Երկրորդ Օրենք գրքում Մովսեսը բնութագրվում է հետևյալ կերպ. «Իսրայէլում այլեւս Մովսէսի նման մարգարէ չելաւ։ Նա մի մարդ էր, որին Տէրը երես առ երես ճանաչեց։ Եգիպտացիների երկրում փարաւոնի, նրա պաշտօնեաների հանդէպ կատարուող Տիրոջ առաքած բոլոր նշաններն ու զարմանահրաշ գործերը, նրա ամբողջ երկրի հանդէպ եղած մեծամեծ նշանները Մովսէսը իսրայէլացիների առջեւ կատարում էր ամուր ձեռքով եւ հզօր բազուկով»[1]։
Կյանքը
Քանի որ հրեաները Եգիպտոսում շատացել էին, եգիպտացիների փարավոն Ռամզեսը վախենալով նրանց հզորացումից, հրամայում է սպանել և գետը նետել բոլոր նորածիններին։ Մովսեսի մայրը մի զամբյուղ է պատրաստում, Մովսեսին դնում դրա մեջ և գցում գետը։ Զամբյուղը գտնում է փարավոնի դուստրը, ով էլ մանուկին անվանակոչում է Մովսես (ջրից փրկված)։ Փարավոնի դուստրը Մովսեսին հանձնում է նրա մորը կրծքի կաթով կերակրելու համար՝ չիմանալով անգամ, որ հենց նա է Մովսեսի մայրը։ Մովսեսը մեծանում է եգիպտական արքունիքում՝ իմանալով, որ ինքը հրեա է (Ելից 1:15-22, 2:1-11)։
Ընտանիքը
Մովսեսը մի անգամ տեսնում է, թե ինչպես է եգիպտացի զինվորը ծեծում հրեա ստրուկներից մեկին։ Նա սպանում է զինվորին, գաղտնի թաղում և գիշերով փախչում Եգիպտոսից։ Նա գնում է Մադիամի երկիրը, բնակվում է քուրմ Հոթորի տանը, ամուսնանում է նրա յոթ աղջիկներից Սեփորայի հետ, ունենում է երկու որդի՝ Գիրսամը և Եղիազարը։ (Ելից 2:11-25)։
Հայտնությունը
Մադիամի երկրում Մովսեսն իր աներոջ՝ Հոթորի հոտն էր արածեցնում։ Մի անգամ նա անապատում հոտը հեռու քշեց ու հասավ Աստծո լեռան՝ Քորեբի(Սինա) մոտ։ Եվ Տիրոջ հրեշտակը կրակի բոցով վառվող մորենու թփի միջից երևաց։ Մովսեսը տեսավ, որ մորենու թուփն այրվում է, բայց չի մոխրանում։ Մովսեսն ասաց. «Հիմա գնամ ու այս մեծ տեսարանը տեսնեմ, թե ինչու՞ մորենու թուփը չի այրվում»։ Տերը մորենու թփի միջից խոսեց Մովսեսի հետ ու ասաց. «Մովսե՛ս, Մովսե՛ս»։ Մովսեսն ասաց. «Այստեղ եմ»։ Եվ Նա ասաց. «Մի՛ մոտեցիր այստեղ։ Ոտքերիդ կոշիկները հանի՛ր, քանի որ այն հողը, որի վրա կանգնած ես, սուրբ է...»։ Ապա ասաց. «Ես եմ քո հոր Աստվածը, Աբրահամի Աստվածը, Իսահակի Աստվածը, Հակոբի Աստվածը»։ Մովսեսը ծածկեց իր դեմքը, որովհետև վախենում էր նայել Աստծուն։ Տերը մորենու թփի միջից ասաց. «Ես տեսա իմ ժողովրդի տառապանքը Եգիպտոսում ու վերակացուների պատճառով նրանց բարձրացրած աղաղակը լսեցի։ Ես գիտեմ նրա վշտերն ու գալիս եմ նրան փրկելու եգիպտացիների ձեռքից և դուրս բերելու նրան այդ երկրից ու հաստատելու ավելի լավ ու ավելի ընդարձակ երկրում, որտեղ կաթ ու մեղր է հոսում... Ահա Իսրայելի որդիների աղաղակն Ինձ հասավ, ու տեսնում եմ այն, ինչ պատճառում են եգիպտացիները։ Ուրեմն գնա՛, Ես քեզ փարավոնի մոտ եմ ուղարկում» (Ելից 3:1-13)։ Մովսեսը վախենում էր փարավոնի մոտ գնալ ու պատասխանեց. «Ով ՏԵր իմ, ես դժվարությամբ եմ խոսում և ծանրալեզու ու ծանրախոս եմ ... ուղարկիր մեկ ուրիշին, ում ուզում ես» (Ելից4:10-15)։
Տերը, ցույց տալով Մովսեսին նրա Ահարոն եղբորն, ասաց. «Ղևտացի Ահարոնը քո եղբայրը չէ՞։ Գիտեմ, որ նա ճարտարախոս է ... Ես կլինեմ քո շուրթերի և նրա շուրթերի հետ ու ձեզ կսովորեցնեմ, թե ինչ պետք է անեք, և Ահարոնը քո փոխարեն ժողովրդի հետ կխոսի»։
Վերադարձը Եգիպտոս ու ժողովրդին գերությունից ազատելը
Մովսեսը վերցնելով իր կնոջն ու երեխաներին, ճանապարհ ընկավ եգիպտոս։ Եգիպտոսում Ահարոնը դիմավորեց Մովսեսին։ Մովսեսն Ահարոնին պատմեց իրեն ուղարկող Տիրոջ բոլոր խոսքերի ու նշանների մասին։ Նրանք երկուսով հավաքեցին Իսրայելի ծերերին ու Տիրոջ Խոսքերը հայտնեցին նաև նրանց։
Ապա Մովսեսն ու Ահարոնը գնացին փարավոնի մոտ ու ասացին. «Իսրայելցիների Տեր Աստվածն ասում է, որ բաց թողնես Իր ժողովրդին»։ Փարավոնն ասաց. «Ո՞վ է տերը, որ ես, Նրա ձայնին հնազանդվելով, թույլ տամ Իսրայելին գնալ»։ Այսպես փարավոնը արհամարեց նրանց, անարգեց Տեր Աստծուն ու չուզեց ազատել Իսրայելի ժողովրդին։ Եվ փարավոնն սկսեց ավելի դաժանորեն վարվել իսրայելցիների հետ ու վերակացուներին հրահանգեց, որ ավելի դժվարացնեն հրեաների աշխատանքը։ Մովսեսն աղոթեց Աստծուն այս ամենի համար, ու Տեր Աստված ասաց Մովսեսին. «Հիմա կտեսնես, թե փարավոնին ի՛նչ եմ անելու, որ հզոր ձեռքով դուրս կանի իր երկրից։ Ու Ես ձեզ կտանեմ այն երկիրը, որ խոստացել էի Աբրահամին, Իսահակին ու Հակոբին, ու կտամ ձեզ որպես ժառանգություն (Ելից 4-6 գլուխներ)։
Փարավոնը չէր ուզում ազատել Աստծու ժողովրդին։ Տերը սկզբում ինը սարսափելի պատիժներ ուղարկեց Եգիպտոսի վրա։
Այդ ժամանակ Մովսեսն ու Ահարոնը սկսեցին սպառնալ փարավոնին վերջին՝ տասներորդ պատժով։ Ու Մովսեսն ասաց փարավոնին. «Տերն այսպես է ասում. «Կեսգիշերին կանցնեմ Եգիպտոի միջով ու կմեռնի ամեն մի առաջնեկ, սկսած փարավոնի առաջնեկից, որը գահի վրա է նստած, վերջացրած ստրկուհու առաջնեկով, որը ջրաղացքարի առաջ է նստած։ Կմեռնեն նաև բոլոր կենդանիների առաջնեկները»։ Մովսեսի միջոցով Աստված ամբողջ Իսրայել ժողովրդին պատվիրեց, որ այդ օրը երեկոյան յուրաքանչյուր ընտանիք մի գառ մորթի, խորովի, ողջ ընտանիքով ուտեն այդ գառը, ինչպես նաև մորթված գառան արյունով ներկեն դռան դրանդիները։ Տերն ասաց. «Արյունի նշանը կլինի այն տների վրա, որտեղ դուք եք գտնվում։ Եվ ես կտեսնեմ ու կանցնեմ այդ տների մոտով, ու դուք կործանիչ հարվածը չեք ստանա, երբ Ես հարվածեմ եգիպտացիների երկիրը։ Եվ այն օրը ձեզ համար թող հիշարժան լինի, և ձեր բոլոր սերունդների մեջ տոնեցեք այն, որպես Տիրոջ տոնը։ Եվ առաջին ամսվա տասնչորսերորդ օրվա երեկոյից պետք է բաղարջ հաց ուտեք՝ մինչև ամսվա քսանմեկերորդ օրվա երեկոյան։ Յոթ օր ձեր տներում թթխմոր չպետք է գտնվի։ Խմորված ոչինչ չպետք է ուտեք, ձեր բոլոր բնակարաններում բաղարջ հաց պիտի ուտեք» (Ելից 12:13-14)։
Կեսգիշերին Տերը Եգիպտոսի բոլոր անդրանիկներին հարվածեց, ու բոլոր եգիպտացիների առաջնեկ զավակները մահացան։ Երբ Տիրոջ հրեշտակը դռների վրա տեսավ գառան արյունը, անցավ այդ տների կողքով։ Այդ տների անդրանիկները չմեռան։ Մեծ սուգ տիրեց ողջ Եգիպտոսին, որովհետև տուն չկար, որտեղ անդրանիկ մեռած չլիներ։
Իսրայելցիները թողնում են Եգիպտոսը
Եվ Իսրայելի որդիները՝ վեց հարյուր հազարի չափ մարդ, չհաշված կանանց ու երեխաներին, դուրս եկան Եգիպտոսից։ Հրեաները Եգիպտոսից դուրս հանեցին նաև իրենց խոշոր ու մանր եղջերավոր անասուններին։ Իսրայել ժողովուրդը Եգիպտոսում ապրեց չորս հարյուր երեսուն տարի։
Աստված Իսրայել ժողովրդին անապատի միջով դեպի Կարմիր ծով առաջնորդեց։ Միայն Տերը գիտեր, թե ու՛ր պիտի տաներ Իր ժողովրդին։ Այդ պատճառով Նա ցերեկն առաջնորդում էր նրանց ամպի սյան տեսքով, իսկ գիշերը՝ կրակե սյան տեսքով, լուսավորելով նրանց ճանապարհը։ Երբ ամպը կանգ էր առնում, իսրայելցիները բացում էին իրենց վրանները ու հանգստանում։
Կրակի ու ամպի սյուները, որոնք առաջնորդում էին Իսրայել ժողովրդին ամբողջ ճամփորդության ընթացքում՝ մինչև Քանանի երկիր հասնելը, ցույց են տալիս Աստծու սերը, Նրա ներկայությունն ու հոգատարությունն Իր ժողովրդի նկատմանբ (Ելից 40:38)։
Իսրայելցիները անցնում են Կարմիր ծովով (Ելից 14:5-31)
Երբ հրեա ժողովուրդը դուրս եկավ Եգիպտոսից, փարավոնի և նրա պաշտոնյաների սիրտը փոխվեց, և նրանք ասացին. «Այս ի՞նչ արեցինք մենք, որ Իսրայելին մեր ծառայությունից բաց թողեցինք»։ Փարավոնը պատրաստեց իր ռազմակառքը, վեց հարյուր ընտիր ռազմակառքեր վերցրեց իր հետ և Իսրայելի ժողովրդի ետևից ընկավ։ Իսրայելցիները հասան Կարմիր ծովին ու այլևս տեղ չունեին փախչելու, ու երբ տեսան, որ եգիպտացիներն սկսեցին հասնել իրենց, սարսափեցին ու աղաղակեցին Տիրոջը։ Մովսեսը նրանց ասաց. «Մի՛ վախեցեք, հանդա՛րտ մնացեք ու տեսե՛ք Տիրոջ փրկությունը, որ այսօր անելու է ձեզ համար, քանի որ ձեր այսօր տեսած եգիպտացիներին այլևս չեք տեսնելու հավիտյան։ Դուք հանգիստ մնացեք, ու Աստված ձեզ համար պիտի պատերազմի» (Ելից 14:13-14)։ Աստված Մովսեսին հրամայեց ձեռքը դեպի ծովը մեկնել։ Երբ Մովսեսը ձեռքը դեպի ծովը մեկնեց, Տերն արևելյա ուժեղ քամիով ծովի ջրերը ետ մղեց։ Ջրերը նահանջեցին, ու Իսրայելի որդիները ցամաքած ծովի միջով քայլեցին, իսկ ծովը որպես պատ կանգնեց նրանց ձախ ու աջ կողմերում։
Երկնքից մանանա է իջնում (Ելից 16:1-31)
Իսրայելցիներ շարունակեցին իրենց ճանապարհն ու Սինայի անապատը հասան։ Այնտեղ չկար ո՛չ գետ, ո՛չ ջրհոր, ո՛չ էլ պտղատու ծառեր։ Հեշտ չէր նաև սնունդ գտնելը։ Իսրայելցիներն սկսեցին տրտնջալ Մովսեսի ու Ահարոնի դեմ, թե՝ Եգիպտոսում ավելի լավ էր, ինչու՞ դուրս եկանք այնտեղից։ Մովսեսն ասաց. «Աստված Իրեն ուղղված ձեր տրտունջը լսեց։ Իսկ մենք ո՞վ ենք. ձեր տրտունջը մեր դեմ չէ, այլ Տիրոջ դեմ է (Ելից 16:8)։ Այդ ժամանակ Տերը Մովսեսին ասաց. «Ես լսեցի Իսրայելի որդիների տրտունջը։ Ասա՛ նրանց. Երեկոյան միս կուտեք, իսկ առավոտյան հացով կկշտանաք ու կիմանաք, որ Ես ձեր Տերն եմ ու ձեր Աստվածը» (Ելից 16:12)։ Երեկոյան լորեր թռան-եկան ու ծածկեցին ողջ բանակն այնպես, որ ժողովուրդը կարողացավ մսով տարբեր ճաշատեսակներ պատրաստել։ Իսկ առավոտյան բոլորը տեսան բանակի շուրջն իջաց ցողը։ Երբ ցողը գոլորշիացավ, գետնին թեփաձև, եղյամի նման մանր մի բան մնաց։ Դա Աստծո ուղարկած երկնային հացն էր։ Իսրայելցիներն այդ հացը անվանեցին «մանանա»։ Նրա համը գաթա էր հիշեցնում։ Աստված հրամայեց մանանան հավաքել այքան, որքան անհրաժեշտ է մեկ օրվա համար։
Մովսեսը ժայռից ջուր է հանում (Ելից 17:1-7)
յԻսրայելցիները տեղից տեղ էին տեղափոխվում անապատում։ Նրանք հեռացան Սինայի անապատից ու Ռափիդիմում կանգ առան, սակայն այնտեղ խմելու ջուր չկար։ Ժողովուրդը ծարավ էր, և սկսեց Մովսեսի հետ վիճել՝ ասելով. «Մեզ խմելու ջուր տուր» (Ելից 17:2)։ Մովսեսը նրանց պատասխանեց. «Ինչու՞ եք ինձ մեղադրում, ինչու՞ եք Աստծուն փորձում»։ Ժողովուրդը Մովսեսի դեմ տրտնջաց և ասաց. «Ինչու՞ մեզ Եգիպտոսից հանեցիր, որ մեզ ու մեր որդիներին ու մեր հոտերը ծարավից սպանես»։ Մովսեսն աղաղակեց Տիրոջն՝ ասելով. «Ի՞նչ անեմ այս ժողովրդին, քիչ է մնացել ինձ էլ քարկոծեն»։ Եվ Տերը Մովսեսին ասաց. «Վերցրու՛ քո գավազանը, որով հարվածեցիր գետին, ու ժողովրդի երեցներից էլ մարդիկ առ քեզ հետ, բարձրացիր լեռը։ Ահա Քորեբում՝ այն ժայռի վրա, քո առջև կկանգնեմ, և դու խփի՛ր ժայռին, և նրանից ջուր կբխի, և թող ժողովուրդը խմի»։ Մովսեսն այդպես էլ արեց. գավազանով խփեց ժայռին, ու ժայռից ջուր ցայտեց։ Ժողովուրդը հագեցրեց իր ծարավը։ Աստված հրաշք կատարեց։ Մարդիկ ջուր տվեցին նաև իրենց անասուններին։ Մովսեսն այս վայրը Մասսա և Մերիբա անվանեց, որ նշանակում է «վիճել ու փորձել»։
Տասը պատվիրանները
Ելից 20:1-17
Մի օր,երբ Իսրայել ժողովուրդը տեղավորվել էր Սինա լեռան ստորոտին, Մովսեսը բարձրացավ Սինա լեռը՝ հանդիպելու Աստծուն։ Այնտեղ Աստված նրան քարե տախտակներ տվեց, որի վրա գրված էին այն տասը պատվիրանները, որ պիտի պահեր Իսրայել ժողովուրդը:Ահա այդ պատվիրանները.
2. Քեզ համար կուռք չշինե՛ս վերևում՝ երկնքում, ներքևում՝ երկրի վրա կամ երկրի խորքերում՝ ջրերում եղած որևէ բանի նմանությամբ։ Նրանց չերկրպագե՛ս և նրանց չծառայե՛ս:
3. Քո ՏԵՐ Աստծու անունը դատարկ տեղը չհիշատակե՛ս,որովհետև ՏԵՐՆ Իր անունը դատարկ տեղը հիշատակողին անպատիժ չի թողնի:
4. Հիշի՛ր հանգստյան օրը՝այն սուրբ պահելու համար:
5. Պատվի՛ր քո հորն ու մորը, որ քո օրերը երկար լինեն երկրի վրա, որ քո ՏԵՐ Աստվածը կտա քեձ:
6. Սպանություն մի՛ արա:
7. Շնություն մի՛ արա:
8. Գողություն մի՛ արա:
9. Քո դրացու դեմ սուտ վկայություն մի՛ տուր:
10. Մի՛ ցանկանա քո դրացու որևէ մի բանի...
Արտաքին հղումներ
Մովսես Մարգարեի ֆիլմը հայերենով
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հուդայականություն Կատեգորիա:Կրոնի հիմնադիրներ Կատեգորիա:Հին Կտակարանի անձինք Կատեգորիա:Աստվածաշնչյան մարգարեներ Կատեգորիա:Քրիստոնեություն
Պաուլ Կոմբա
Պաուլ Կոմբա‏‎ (Paul G. Comba, ), ամերիկացի աստղագետ, իտալական ծագումով, աստերոիդների հայտնաբերող։ Աշխատել է Պրեսկոտի աստղադիտարանում, Արիզոնա նահանգում։ 1995-ից 2003 թվականները հայտնաբերել է 635 աստերոիդ ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1926 թվականին Իտալիայում, ապա 1946 թվականին տեղափոխվել է Միացյալ Նահանգներ, և 20 տարեկան հասակում ընդունվել է Կալիֆոռնիայի տեխնոլոգիական ինստիտուտ, որտեղ 1951 թվականին ստացել է փիլիսոփայության դոկտորի կոչում մաթեմատիկայի բնագավառում։ Ինստիտուտի ավարտելուց հետո դասավանդել է Հավայան համալսարանում մինչև 1960 թվականը, երբ նա ընդունվել է IBM ընկերություն, որպես ծրագրային ապահովման նախագծող ։
2003 թվականին նա ստացել է Լեսլի Ս. Պելտիեյի մրցանակ աստղագիտության բնագավառում ։ Կոմբան հանդիսանում է «Աստերոիդների դիտարկման ձեռնարկ ակումբի» («Astronomical League's Asteroid Club Observing Guide») կազմակերպիչ, ինչպես նաև հանդիսանում է «Պրեսկոտի աստղագիտական ակումբի» անդամ։
Նրա պատվին է անվանվել (7636) Կոմբա‏‎ աստերոիդը ։
Ֆայտսհյոխհայմ
Ֆայտսհյոխհայմ  (Veitshöchheim), քաղաք Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում։
Ծանրության ուժի ուղղումներ
Ծանրության ուժի ուղղումներ, ուղղումներ, որոնց օգնությամբ ծանրության ուժի նորմալ արժեքները բերվում, համապատասխանեցվում են դիտարկման պայմաններին։ Գլխավոր ուղղումները հաշվի են առնում դիտարկման կետի բարձրությունը ծովի մակարդակից, դիտարկման և գեոիդի մակերևույթների միջև գտնվող միջանկյալ շերտը, շրջապատող տեղանքի ռելիեֆը, Էտվեշի էֆեկտը (շարժման ընթացքում չափելու դեպքում)։ Կատարվող ուղղումների ամբողջությունը պայմանավորում է անոմալիաների տիպը։ Այսպես, միայն բարձրության համար ուղղում կատարելու դեպքում ստանում են Ֆայի անոմալիան, միջանկյալ շերտի և տեղանքի ռելիեֆի համար լրացուցիչ ուղղումները հնարավորություն են ընձեռում հաշվարկել Բուգեի անոմալիան։
Ֆայտսհյոխհայմ
Ենթարկվում է Ստորին Ֆրանկոնիա վարչական շրջանին։ Գտնվում է Վյուրցբուրգ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 9956 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի) ։ Տարածքը կազմում է 10,76 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 6 79 202։
Ծանրության ուժի ուղղումներ
Կատեգորիա:Ծանրության ուժ
Ֆայտսհյոխհայմ
Կոմունան բաժանված է 3 գյուղական համայնքի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Մշակութային շոկ
Մշակութային շոկ, հոգեբանական և ֆիզիկական դիսկոմֆորտի վիճակ և հոգեբանական երևույթների համակցություն, որն ի հայտ է գալիս արտերկիր տեղափոխվելիս, այլ մշակույթի հետ առնչվելիս, անծանոթ վայրերում հայտնվելուց, և իհարկե բոլոր երեքը միասին վերցրած։ Մշակութային շոկին առնչվում է անհատը կամ անհատների խումբը այն ժամանակ, երբ հայտնվում է բոլորովին անծանոթ մի միջավայրում, որտեղ ամեն ինչ նոր է, թե' լեզուն, թե' մարդկանց վարվելաձևը, թե՛ կրոնը, թե՛ սովորույթներն ու ավանդույթները, և թե՛ ապրելակերպը ընդհանուր առմամբ։ Նոր միջավայրին ընտելանալը կարող է հեշտ լինել, և երբեմն էլ զվարճալի, սակայն կարող է անցնել նյարդային միջավայրում շատ բարդույդներ ի հայտ բերելով։ Հնարավոր է նաև, որ այն պարզապես շփոթացնի մարդուն։ Մշակութային շոկը բաղկացած է երեք փուլից Սակայն Հարմարման փուլում երեք տեսակի երևույթ կարող է տեղի ունենալ. Մշակութային շոկի դեմ պայքարելու համար անհրաժեշտ է քնել բավարար չափով, օրը անցկացնել ակտիվ ապրելակերպով և երեկոյան ժամանակ գտնենլ հանգիստ վայելելու համար։ Երբեմն փոփոխություններին հարմարվելուց հետո հայրենիք վերադառնալուց հետո հնարավոր է չակնկալված դժվարությունների հանդիպել. այդ երևույթը կոչվում է հակադարձ մշակութային շոկ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Մարդաբանություն Կատեգորիա:Մշակույթի սոցիոլոգիա Կատեգորիա:Հոգեբանական երևույթներ
Պիանենգո
Պիանենգո (Pianengo), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լոմբարդիա մարզի Կրեմոնա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 2369 մարդ, խտությունը կազմում է 447 մարդ/կմ²։ Տարածքը գրավում է 5 կմ²։ Էլեկտրոնային փոստ՝ 26010, հեռախոսային կոդ՝ 0373։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ռեպինցի (գյուղ, Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջան)
Ռեպինցի (Ріпинці), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Ռեպինցի գյուղում բնակվում էր 573 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2163 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 264,91 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Պետրովկա (գյուղ, Բակալինսկի շրջան)
Պետրովկա (Петровка, Петровка), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բակալինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 24 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բակալինսկի շրջանի բնակավայրեր
Կոկանդ
Պահպանված ճարտարապետական հուշարձաններից են Մեդրեսե-ի Միրը (XVIII դարի վերջ), Դահմա-ի Շոհոն խաների դամբարանների անսամբլը (1825 թ.), Խուդոյար խանի պալատը (1871 թ.), որ երեսապատված է դեղին ու կանաչ ջնարակված սալերով, քանդակազարդերով, որմնանկարներով (վարպետներ՝ Մա-Ռասուլ, Մա-Աոլեխ և Հակիմբայ)։
Կատեգորիա:Ուզբեկստանի քաղաքներ Կատեգորիա:Մետաքսի ճանապարհի բնակավայրեր
Արշամ
Արշամ (ծննդյան և մահվան թթ․ անհայտ) կամ Արսամես, Ծոփքի և Կոմմագենեի միացյալ հայկական պետության թագավոր (մ․թ․ա․ շուրջ 240 - 220)։ Հայոց շահնշահ Շամուշի որդին, Երվանդունի թագավորական հարստության կրտսեր ճյուղից։
Հույն պատմիչ Պոլիենոսը (II դ․) հայտնում է, որ մ․թ․ա․ 230-ին Սելևկոս II Կալինիկոսի դեմ ապստամբած եղբայրը՝ Անտիոքոս Հիերաքսը, ապաստանել է բարեկամ հայ թագավոր Արշամի մոտ։
Ենթադրվում է, որ Արշամը վարել է հարևան Սելևկյան պետությունը թուլացնելու քաղաքականություն։
Հետևելով հելլենիստական մշակույթի ավանդույթներին՝ Արշամը կառուցել է քաղաքներ, խրախուսել առևտուրը, հատել դրամ։ Մեզ է հասել նրա դրամը՝ «Թագավորի Արշամայ» մակագրությամբ։
Ծոփքում՝ Արածանի և Տիգրիս գետերի միջև տարածվող դաշտում, Արշամը կառուցել է նոր մայրաքաղաք՝ Արշամաշատը, իսկ Կոմմագենեում՝ Արսամեա անունով երկու քաղաք։
Զիգիտյակ
Զիգիտյակ (Зигитяк, Егетәк), գյուղ Ռուսաստանի, Բաշկորտոստան հանրապետության Տույմազինսկի շրջանի կազմում։
Արշամ
Արշամի մասին տեղեկություններ կան, որ նա այնքան հզոր էր, որ կարողացել էր ապաստան տալ Սելևկյան տիրակալի դեմ ապստամբած նրա եղբորը։
Զիգիտյակ
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 305 մարդ։
Արշամ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երվանդունիներ Կատեգորիա:Ծոփքի արքաներ
Ռոմանս (բանաստեղծություն)
«Ռոմանս», Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններից՝ գրված 1892 թվականին ։
Պատմություն
Հովհաննես Թումանյանն այս բանաստեղծությունը գրել է 1892 թվականի հունվարի 13-ին ։
Ինքնագիրը չի պահպանվել։
Առաջին անգամ տպագրվել է 1892 թվականին «Մուրճ» ամսագրի № 6-ում (էջ 884)՝ թվագրված «1892 թ․ հունվարի 13»։ Այնուհետև տպագրվել է Երևանում՝ 1940-1959 թվականին լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի երկերի ժողովածուի գիտական հրատարակության առաջին հատորում (էջ 82)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններ
Ծառ
Ծառ (árbor), երկարակյաց բույս (սովորաբար 2 մ-ից ոչ ցածր)՝ բազմամյա փայտացող ցողուններով և արմատներով։
Տնկարկների ծառերի բույնը բարձր է, գրեթե գլանաձև, իսկ սաղարթը՝ փոքր, բարձր դիրքով։ Բաց տարածություններում աճող ծառերի բունը կարճ է, հաստ, հիմքում լայնացած, սաղարթն սկսվում է ցածրից։ Միաշաքիլ ծառերն ունենում են բարակ, սնամեջ (բամբուկներ), թույլ ճյուղավորված (վիշապածառ) կամ չճյուղավորված, բայց խոշոր տերևներով (արմավենի) բներ։ Առավել բարձրաբուն ծառերից են սեքվոյաները, դուգլասյան սոճին (եղևնին) և էվկալիպտները (100-110 մ), առավել հաստաբուն են բաոբաբները (տրամագիծը՝ մինչև 9 մ), ամենաերկարակյացները՝ սեկվոյան, բաոբաբը՝ 3000-5000 տարի։
Տես նաև
Կատեգորիա:Ծառեր
Սահարա (ֆիլմ, 2005)
«Սահարա» (Sahara), ամերիկացի ռեժիսոր Բրեք Այսների արկածային ֆիլմը՝ նկարահանված Քլայվ Քասսլերի համանուն վեպի հիմամբ։
Սյուժե
Ծովային ինժեներ, հետազոտող և նախկին «ծովակատու» Դիրք Փիթը ճանապարհորդում է Մալիում։ Նա զբաղված է մի զրահանավի փնտրման աշխատանքներով, որը տեղացիներին հայտնի է «Մահվան նավ» անունով։ Այս նավը, որ կրում էր «Տեքսաս» անունը՝ հանդերձ իր խորհրդավոր բեռով անհետացել էր դեռևս Ամերիկայի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ։ Փիթին և նրա հին մարտական ընկեր Էլ Ջորդանին հաջողվում է կանխել Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության աշխատակից դոկտոր Եվա Ռոհասի սպանությունը, ով փնտրում էր տվյալ տարածաշրջանում տարածված համաճարակի աղբյուրը։ Պարզվում է, որ համաճարակի պատճառը արտադրական թափոններն են և դրանց արագ չվնասազերծման պարագայում դրանք կարող են դառնալ համաշխարհային մասշտաբի աղետի պատճառ։ Միայն Փիթին և նրա ծովային ընկերներին է հասու գտնել աղտոտման սկզբնաղբյուրը և բացահայտել կորած ռազմանավի գաղտնիքը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան թրիլեր ֆիլմեր Կատեգորիա:2005 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:Բադի մուվի Կատեգորիա:Paramount Pictures ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան վեպերի էկրանավորումներ Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:21-րդ դարի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն արկածային ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Գերմանական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան արկածային կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ամերիկյան արկածային ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆրանսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:2000-ականների արկածային ֆիլմեր Կատեգորիա:Summit Entertainment ֆիլմեր
(4513) Լուվր
(4513) Լուվր (Louvre), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1971 թվականի օգոստոսի 30-ին Տամարա Սմիռնովայի կողմից Նաուչնիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,025768 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,7941 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,2574 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1922,44 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,187262 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 9,93° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1971 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Տամարա Սմիռնովայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Սորդա
Սորդա, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Գյումուշխանեի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Մատուպա (Մատու Գրոսու)
Մատուպա (Մատու Գրոսու) (Matupá), համայնք Բրազիլիայի Կենտրոնաարևմտյան տարածաշրջանում՝ Մատու Գրոսու նահանգի կազմում   ։ Գտնվում է Մատու Գրոսու նահանգի հյուսիսարևելյան մարզում։ Բնակչությունը կազմում է 12 078 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 5 151,850 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում է՝ 2,3 մարդ/կմ2։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1986 թվականին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Մատու Գրոսու նահանգի բնակավայրեր
Օրբելի փողոց (Սանկտ Պետերբուրգ)
Օրբելի փողոց (улица Орбели), փողոց Սանկտ Պետերբուրգի Վիբորգի շրջանում։ Զուգահեռ է Էնգելսի պողոտային մինչև Սվետլանովսկի պողոտա ։ Մինչև 1960 թվականը սկսվում էր Նովոռոսիյսկի փողոցից, իսկ մինչև 1970-ական թվականները հասնում էր Մանչեստերի փողոց։
Պատմություն
Հաշվի առնելով գիտության զարգացման գործում ունեցած իրենց մեծ ավանդը՝ Լենքաղխորհը 1965 թվականին որոշեց Բոլշայա Օբյեզդնայա փողոցը վերանվանել Օրբելի՝ ի պատիվ խորհրդային գիտնականներ Լևոն (1882-1958) և Հովսեփ Օրբելիների (1887-1961)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի փողոցներ
Քյոսե-դաղի ճակատամարտ
Տեղանք
Հայ պատմիչ Գրիգոր Ակներցին հաղորդում է, որ ճակատամարտը տեղի է ունեցել Կարինի և Երզնկայի միջև ընկած մի դաշտավայրում։ Կիրակոս Գանձակեցին վայրն անվանում է Չմանկատուկ, որը Հ․ Մանանդյանը նույնացնում է նոր ժամանակների Ճիմին գյուղին (այժմ՝ Թուրքիայի Երզնկայի մարզի Ուզումլու գյուղաքաղաք) ։ Ռաշիդ ալ-Դինը վայրը կոչում է Քյոսե-դաղ, որը թուրքերեն նշանակում է «ճաղատ սար» ։
Ճակատամարտ
1242-1243 թվականների ձմռանը հրամանատար Բաչուի գլխավորությամբ մոնղոլները հարձակվել են Իկոնիայի սելջուկյան սուլթանության վրա և գրավել Կարինը, ապա վերադարձել Մուղան վիթխարի ավարով ։ Գարնանը Բաչուի զորքը վերստին ներժուխել է Իկոնիայի սուլթանության տարածք ։ Սուլթան Ղիաթադին Քեյխոսրով Բ-ն իր զորքն է ժողովել և կոչ արել իր հարևաններին օգնության հասնել՝ մոնղոլական ներխուժմանը դիմակայելու համար։ Կիլիկիայի հայոց արքա Հեթում Ա-ն հապաղել է, հավանաբար ներքին տարաձայնությունների պատճառով, ուստի Ղիաթադինի բանակը մեկնել է առանց հայերի ։ Սուլթանի զորքը համալրել են Տրապիզոնի կայսրության և վրացի մի քանի իշխանների զորքերը, ինչպես նաև մի խումբ ֆրանգ վարձկաններ ։
Սուլթանի զորքը թվով գերազանցում էր մոնղոլների զորքին ։ Գրիգոր Ակներցու հաղորդմամբ՝ սելջուկյան զորքի թիվը կազմում էր 160000, իսկ մեկ այլ պատմիչի խոսքով՝ 200000, որոնք վստահաբար չափազանցություններ են ։ Ավելի հավանական թիվ է 80000 ։ Ըստ Հեթում Պատմիչի՝ մոնղոլ-թաթարները 30000-անոց զորքով են եկել ։ Բաչուի զորքի մի մասը կազմել են վրացա-հայկական ուժեր, որոնց թվում եղել է Խաչենի իշխան Հասան-Ջալալը ։ Ասվում է, թե Բաչուն արհամարհել է իր վրացի սպաներից մեկի տագնապալից զեկուցումը թշնամու բանակի մեծության մասին և ասել․ «որքան մեծաթիվ լինեն նրանք, այնքան առավել փառավոր կլինի հաղթելը և այնքան առավել ավար կառնենք մենք» ։
Համաձայն որոշ աղբյուրների՝ ռազմի դաշտում Սուլթան Ղիաթադինը մերժել է իր հրամանատարների առաջարկը՝ սպասելու մոնղոլների հարձակմանը։ Փոխարենը նա իր զորքից 20000-անոց գունդ է առանձնացրել և ուղարկել մոնղոլական բանակի դեմ՝ անփորձ հրամանատարների գլխավորությամբ։ Մոնղոլական բանակը նահանջ է ձևացրել, ապա ետ դառնալով՝ շրջապատել է սելջուկյան գունդը և ջախջախել այն։ Սելջուկյան բանակի մնացյալ մասը խուճապահար է եղել և դիմել փախուստի։ Սուլթանը մազապուրծ փախել է ռազմի դաշտից դեպի Անկարա ։
Գրում է պատմիչ Կիրակոս Գանձակեցին իր «Պատմություն Հայոց» աշխատության ԼԵ գլխում․ "Իսկ զօրավարն Բաչու՝ ըստ խորագէտ իմաստութեանն իւրեանց, բաժանեալ զզօրս իւր ի բազում առաջս ի ձեռն գլխաւորացն քաջաց եւ զեկամուտ զօրսն, որ յազգաց ազգաց ի նոսա եկեալսն՝ ցրուեալ, զի մի՛ նենգ ինչ գործեսցեն, եւ ընտրեալ յամենեցունց զարիսն եւ զքաջս, յառաջապահս կարգեալ ինքեանց, որք երթեալք հանդիպեցան զօրաց սուլտանին եւ մարտուցեալք՝ ի փախուստ դարձուցին զնոսա։ Փախեաւ եւ սուլտանն մազապուր՝ թողեալ զկահ եւ զկարասի անդէն ի տեղւոջն։ Եւ սոցա զհետ մտեալ՝ կոտորեցին անխնայ զզօրսն, սրոյ ճարակ տուեալ, եւ ապա դարձան ի կապուտ անկելոցն ։"
Կիրակոս Գանձակեցին Չմանկատուկում մոնղոլների հաղթանակը վերագրում է զորավար Բաչուի հմուտ հրամանատարությանը, իսկ Ակներցին այն վերագրում է մոնղոլական զորքին կից վրացա-հայկական ուժերին ։ Պարսիկ պատմիչներ Աղսարայի և Իբն Բիբի սելջուկների պարտությունը բացատրում են սուլթանությունում տեղի ունեցող ներքին խռովություններով ։
Սուլթան Ղիաթադինի փախուստից հետո իր մայրը, կինը և դուստրն ապաստանել են Կիլիկիայի հայոց թագավորի մոտ։ Բաչուի պահանջով Հեթում Ա-ն Ղիաթադինի հարազատներին հանձնել է մոնղոլներին, ինչին ի պատասխան սելջուկյան զորքը ներխուժել է Կիլիկիա և մի քանի ամրոց գրավել, որոնք կարճ ժամանակ անց վերադարձվել են՝ կրկին մոնղոլների պահանջով ։
Հետևանքներ
Սելջուկյան բանակը պարտության մատնելուց հետո մոնղոլները գրավել են Սեբաստիան և Կեսարիան։ Նույն տարի մոնղոլները գրավել են Երզնկան, Մալաթիան և Տևրիկը։ Սուլթան Ղիաթադինը ստիպված է եղել հաշտություն կնքել Բաչուի հետ և մեծ տուրք վճարել մոնղոլներին ։ Քյոսե-դաղի ճակատամարտից հետո Իկոնիայի սուլթանությունը, ինչպես նաև Տրապիզոնի կայսրությունը և Կիլիկիայի հայոց թագավորությունը հպատակվել են Մոնղոլական կայսրությանը։ Ճակատամարի հետևանքով հաստատվել է մոնղոլների գերիշխանությունը Փոքր Ասիայում և Հայկական Լեռնաշխարհում ։ Սելջուկների իշխանությունը զգալիապես թուլացել է ճակատամարտի հետևանքով․ 14-րդ դարի սկզբին այն մասնատվել է տարբեր փոքր իշխանությունների, որոնք հետագայում միավորվել են Օսմանյան կայսրության դրոշի տակ։
Ծանոթագրոթյուններ
Կատեգորիա:Վրաց թագավորության ճակատամարտեր Կատեգորիա:Մոնղոլական կայսրության ճակատամարտեր
Վալորիա լա Բուենա
Վալորիա լա Բուենա (Valoria la Buena), բնակավայր և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Մտնում է Վալյադոլիդ պրովինցիայի մեջ (Կաստիլյա և Լեոն ինքնավար համայնքում) ։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Կամպինիա դել Պիսուերգա շրջանի կազմում։ Զբաղեցնում է 43,22 կմ²։ Բնակչությունը 699 մարդ (2010)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 27 կմ հեռավորության վրա։
Բալտա (քաղաք, Ուկրաինա)
Բալտա (Балта), քաղաք Ուկրաինայի Օդեսայի մարզի Բալտայի շրջանում, շրջկենտրոն։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Յուզբաշևկա, Ալեկսանդրովկա, Ալեկսանդրովսկ։ Հիմնադրվել է 1797 թվականին։
Վալորիա լա Բուենա
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վալյադոլիդ պրովինցիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Կաստիլիա և Լեոնի բնակավայրեր
Բալտա (քաղաք, Ուկրաինա)
2011 թվականի տվյալներով Բալտա քաղաքում բնակվում էր 19 353 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 22,97 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքներ Կատեգորիա:1797 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կահույքի արդյունաբերություն
Կահույքի արդյունաբերությունը, արդյունաբերության ճյուղ, բնակելի և հասարակական շենքերի համար արտադրում Է կահույք։
Նախահեղափոխական Ռուսաստանում կահույքի արդյունաբերությունը հիմնականում տնայնագործական և կիսատնայնագործական բնույթ ուներ։
Կատեգորիա:Կահույքի արդյունաբերություն
Կոլու պանդոկ
Կոլու պանդոկ (Kolu kõrts), շարժական պանդոկ, կառուցվել է 1840 թ. Հարյումաա շրջանի Կոլու գյուղում։ Պանդոկը նախապես կառուցված է եղել էստոնական ազգային ճարտարապետության ոճով։ Ներկայումս պանդոկը գտնվում է Էստանական բացօթյա թանգարանում։
Շինությունը թանգարան է տեղափոխվել 1968 թ. և վերակառուցվել 1969—1973 թթ.։ 1993 թ-ից շինության ներսում գործում է ռեստորան։
Պանդոկը համեմատաբար փոքր է և ունի ընդամենը մեկ ախոռ (ձիանոց)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Տալլին
Հենրիկ Հովհաննիսյան (արվեստաբան)
Հենրիկ Վահանի Հովհաննիսյան, հայ արվեստաբան, գիտնական, ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ, արվեստագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր, գիտության վաստակավոր գործիչ, ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտի թատերագիտության բաժնի վարիչ։ Ղեկավարում է գիտական աստիճանաշնորհման մասնագիտական խորհուրդը, հեղինակ է գիտական և հանրագիտարանային հոդվածների, հրատարակվել է գիտական ժողովածուներում, հանդեսներում, մամուլում, կարդացել է զեկուցումներ հանրապետական և միջազգային գիտաժողովներում։ Հեռուստատեսությամբ վարել է մի շարք հեռուստահաղորդաշարեր՝ գրքի, լեզվի, մշակույթի վերաբերյալ, ինչպես նաև նարեկյան ընթերցումներ։
Կենսագրություն
Հենրիկ Հովհաննիսյանը ծնվել է Գյումրիում 1936 թ. հունիսի 3-ին, ավարտել է Ա. Գրիբոյեդովի անվ. թիվ 41 հայկական միջնակարգ դպրոցը։ 1958 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտը, 1958-1961 թվականներին աշխատել է ՀԽՍՀ Նախարարների Խորհրդին առընթեր ռադիոյի և հեռուստատեսության պետական կոմիտեում որպես հաղորդավար, 1961-1964 թվականներին ՀԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի Արվեստի ինստիտուտի ասպիրանտ, 1965 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական դիսերտացիա՝ «Մարտիրոս Մնակյան. Կյանքը և բեմական գործունեությունը» թեմայով, 1965 թվականից աշխատում է ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտում, 1972 թվականին ատեստավորվել է որպես ավագ գիտաշխատող, 1973-1974 թվականներին Ռադիոհաղորդումների և հեռուստատեսության պետական կոմիտեում՝ հաղորդավարական բաժնի գեղարվեստական ղեկավար, 1976-ից ՀԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի Արվեստի ինստիտուտի գիտական աստիճանաշնորհման մասնագիտական խորհրդի գիտական քարտուղար, 1973 թվականից Հայկական խորհրդային հանրագիտարանի գիտաճյուղային խորհրդի անդամ, ՀԽՍՀ ԳԱ Արվեստի ինստիտուտում պաշտպանել է դոկտորական դիսերտացիա՝ «Թատրոնը միջնադարյան Հայաստանում» թեմայով, 1990-1991 թվականներին ՀՀ Հեռուստատեսության և ռադիոյի պետական կոմիտեի նախագահ, 1992 թվականից Երևանի Եղիշե Չարենցի անվան Գրականության և արվեստի թանգարանի գիտական խորհրդի անդամ, 1995 թվականից ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտի գիտական աստիճանաշնորհման խորհրդի նախագահ։ 2001 թվականին Հայաստանի Հանրապետության նախագահի հրամանով նշանակվել է ՀՀ հանրային հեռուստառադիոընկերության խորհրդի անդամ։ 2006 թվականին ընտրվել է ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ։ 2011 թվականից ՀՀ հանրային հեռուստառադիոընկերության նախագահի գլխավոր խորհրդական, 2004 թվականից՝ ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտի Թատրոնի բաժնի վարիչն է, 2009 թվականի մայիսից՝ ՀՀ Հանրային խորհրդի անդամ։ 2016 թվականի ապրիլի 14-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով վերանշանակվել է ՀՀ Հանրային խորհրդի անդամ ։
Հրապարակված աշխատությունները
Առանձին գրքերով հրատարակել է հետևյալ աշխատությունները.
Հնագույն, միջնադարյան և 19-րդ դարի հայ թատրոնի պատմություն
Հենրիկ Հովհաննիսյանը թատերագետների երրորդ սերնդի ներկայացուցիչն է մեր իրականության մեջ, սկսել է տպագրվել 60-ական թվականներից։ Համակարգելով հայ թատրոնի պատմությունը նախաքրիստոնեական շրջանից ու վաղ միջնադարից մինչև 19-դարի վերջը՝ նա առավելապես խորացել է նախաքրիստոնեական  (ancient) ու միջնադարյան  (medieval) թատերագիտության մեջ։ "Թատրոնը միջնադարյան Հայաստանում. պատմության և տեսության հարցեր" խորագրով աշխատության ոլորտը միջնադարագիտական (մեդիեվիստական) թատերագիտությունն է։ Միջնադարյան թատրոնի ուսումնասիրությունը Հովհաննիսյանին տրամաբանորեն հանգեցրել է այդ երևույթի բնաշխարհիկ, հետևաբար և հնագույն հիմքերի որոնմանը։ Այդ աշխատություններն են՝ "Հայ հին դրաման և նրա պայմանաձեվերը" (1990 թ), "Միջնադարյան բեմ" (2004 թ.), "Հնագույն դրաման Հայաստանում" (2010 թ.). Նրա "Հայ հին դրաման և նրա պայմանաձևերը" աշխատության մեջ բացահայտվում է շղթայվածի միջազգային առասպելի այնպիսի շերտեր, որոնք մոտեցնում են խորհրդապաշտական դրամայի (սիդերական միստերիա) գաղափարին և նրա գլխավոր գործող անձի՝ Շիդարի առեղծվածին։ Այդ աշխատության երեք գլուխներն առանձին-առանձին ենթադրում են մի ընթացք, որ հանգեցնելու է շարունակության՝ "Միջնադարյան բեմ" աշխատությանը, որտեղ Քրիստոնեական պատարագի պատմական հիմքերում նա տեսնում է անտիկ դրաման։ Այնուհետև "Հնագույն դրաման Հայաստանում" աշխատության մեջ լեզվական և մատենագրական տվյալների հիման վրա քննության են առնվում հայ հնագույն դրամայի ծիսային խորհրդանիշը, տարածաժամանակային պայմանաձևը և առասպելաբանական հիմքը, որպես ժամանակի և ճակատագրի դետերմինանտներ։ Հարցադրումը հանգեցնում է դրամայի ծագման նոր տեսության։ Միջնադարյան թատրոնի ուսումնասիրությունը թատերագետին դուրս է բերել նեղ թատերագիտության ասպարեզից, մղել ընդհանուր միջնադարագիտության և հայագիտության ոլորտները։ Նա գիտաժողովներում (տեղական և միջազգային) զեկուցումներ է կարդացել տարբեր թեմաներով. Այս շարքում առանձնանում է 1980 թ. Դավիթ Անհաղթի 1500 ամյակին նվիրված երևանյան միջազգային գիտաժողովում կարդացած "Դավիթ Անհաղթի էսթետիկական կողմնորոշման մասին" զեկուցումը, ինչպես նաև՝ "Անտիկ դրամայի քրիստոնեական փոխակերպման" (մետամորֆոզ), "Լուսավորչի վկայաբանության միթոլոգիական պայմանաձևի" և այլ հարցերի մասին զեկուցումները։ Հովհաննիսյանի հնագույն և միջնադարագիտական-թատերագիտական աշխատություններով ոչ միայն գիտական հիմքերի վրա է դրվում հայ հին և միջնադարյան թատրոնի ուսումնասիրությունը, այլև ամբողջանում է հայագիտության մի ամբողջ բնագավառ։ Այլ բնույթի է Հովհաննիսյանի "Հայ թատրոնի պատմություն, 19-րդ դար" աշխատությունը։ Նա ամբողջացնում և տեսականորեն հիմնավորում է 19-րդ դարի հայ դրամատիկական թատրոնի և թատերագրության պատմությունը։ Նա այս աշխատության մեջ ոչ միայն համակարգել է պատմության ժամանակագրական շարը, այլև բուն շարադրանքում առաջադրել է հայ թատրոնի գնահատման և արժեվորման մոտեցումների և սկզբունքների մի համակարգ, որը հետագա ուսումնասիրողների համար առաջնային է դառնալու այս կամ այն դրվագը ուսումնասիրելիս։ Ինչ որ առումով այն կարելի է հայ թատերական մտքի փիլիսոփայական, գեղագիտական ընդհանրացումը համարել։
Գեղագիտություն
"Բեմական խոսքի պոետիկան" աշխատությունը բեմական խոսքի պոետիկական հիմունքների համակարգման առաջին փորձն է մեզանում։ Հիմնվելով դրամայի տեսության, թատրոնի էսթետիկայի և դերասանի արվեստի ընդհանուր սկզբունքների վրա՝ փորձում է բացատրել թատերային խոսքի, որպես ինքնուրույն գեղարվեստական համակարգի, բնույթը։ Հովհաննիսյանը "Դերասանի արվեստի բնույթը" (2004 թ.) աշխատությունում վերանայել է "Բեմական խոսքի պոետիկան" (1973 թ.) գրքի հարցադրումները։ Գլխավոր դրույթը, սակայն մնացել է նույնը՝ բեմական խոսքը որպես ինքնուրույն գեղարվեստական համակարգ։ Նա այստեղ շեղվում է Ստանիսլավսկուց։ Նա այստեղ օգտվում է Յոհան Հայզինգայի խաղի տեսությունից, այն է գործողությունը որպես նպատակ, ներշնչման աղբյուր։ 2007 թ.-ին հրատարակվել Յոհան Հայզինգայի "HOMO LUDENS" աշխատութունը՝ հոլանդերենից թարգմանված, որի խմբագիրն է Հ. Հովհաննիսյանը։ Նա գրել է գրքի առաջաբանը և "Խաղը՝ բեմական ներկայության ձևային հիմք" ծավալուն հոդվածը։ Հենրիկ Հովհաննիսյանի էսթետիկական և փիլիսոփայական մտքի վրա ազդեցություն են ունեցել Էմանուել Կանտը, Բենեդետտո Կրոչեն, Նիկոլայ Հարտմանը, Մարտին Հայդեգերը։
Քննադատություն
Հովհաննիսյանի թատերագիտական ժառանգության մեջ առանձին տեղ է զբաղեցնում քննադատությունը, որը նա համարում է իր գործունեության ֆակուլտատիվ դրսևորումը։ "Թատրոն. Հին ու նոր արժեքներ", թատերագիտական ակնարկների և թատերախոսականների ժողովածուն ունի երկու հիմնական խնդիր՝ հին ու նոր երևույթների ներքին կապի որոնումը և թատրոնի, որպես գրականությունից անկախ գեղարվեստական գոյաձևի, հաստատումը։ "Թատրոն և թատերախոսություն" ժողովածուն ընդգրկում է հեղինակի հիմնականում վերջին մեկուկես տասնամյակում հրապարակած հոդվածները, նաև որոշ անտիպ նյութեր, հուշագրական ակնարկներ՝ ընդհանուր թեմատիկ հարցադրումով, ինչ է թատրոնը որպես անձի հրապարակային ներկայության արվեստ, հասարակական գիտակցության դրսևորում, մտածողություն և խաղ։ Շոշափվում են բեմական արվեստի տարբեր ոլորտներ՝ դրամա, էստրադա, կրկես, ստուդիական փորձ և այլն։ Այս գիրքը յուրահատուկ ամփոփումն է հեղինակի թատերական գեղագիտության։
Մանկավարժական գործունեություն
ԵՊՀ-ի Հասարակական մասնագիտությունների ֆակուլտետ (1976-1980 թթ), Խ.Աբովյանի անվ. Պետական Մանկավարժական համալսարան (1985-1991 թթ), այս ընթացքում Գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում դասավանդել է վեց առարկա՝ բեմական խոսք, հայ թատրոնի պատմություն, արևմտաեվրոպական թատրոնի պատմություն, դրամայի տեսություն, թատերագիտության ներածություն, թատերական քննադատություն։
Պարգևներ և կոչումներ
1979 թվականին պարգևատրվել է ՀՍՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի գովեստագրով (N146, "Հայկական Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետության Գիտությունների ակադեմիան բարձր է գնահատում կատարած Ձեր աշխատանքը։ ՀԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի պրեզիդենտ՝ Վ. Համբարձումյան")։ 2003 թվականին շնորհվել է Հայաստանի Հանրապետության գիտության վաստակավոր գործչի պատվավոր կոչում (00004)։ 2008 թվականին պարգևատրվել է ՀՀ Մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալով։ 2011 թվականին պարգևատրվել է «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալով. N0094 : ՀՀ անկախության տոնի առթիվ գիտության, կրթության և մշակույթի զարգացման գործում ներդրած նշանակալի ավանդի համար 2021 թվականին պարգևատրվել է Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոցի շքանշանով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ արվեստագետներ Կատեգորիա:Հայաստանի հանրային խորհրդի անդամներ Կատեգորիա:Արվեստագիտության դոկտորներ Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամներ Կատեգորիա:Հայ թատերագետներ Կատեգորիա:Երևանի պատվավոր քաղաքացիներ
Ջոն Բրոուտոն
Ջոն Բրոուտոն‏‎ (John Broughton, ), ավստրալիացի սիրող աստղագետ, աստերոիդների հայտնաբերող։ Աշխատում է Ռիդի Քրիկ աստղադիտարանում Քվինսլենդում։ 1997-ից 2008 թվականները հայտնաբերել է 1026 աստերոիդ ։
2004 թվականի ապրիլի 11-ին Ջոն Բրոուտոնը հայտնաբերեց 2004 GA1 մերձերկրյա մարմինը։ Համարվում է, որ դա առաջին մերձերկրյա աստերոիդն էր, որը հայտնաբերել է սիրող աստղագետ։ Բրոուտոնի հայտնաբերումների ցանկի մեջ են մտնում նաև երկու գիսաստղեր՝ P/2005 T5 (Բրոուտոն) և C/2006 OF2 (Բրոուտոն), որոնք հայտնաբերվել են 2005 թվականի նոյեմբերի 3-ին։
Բրոուտոնը դարձավ այն հինգ աստղագետներից մեկը, ովքեր 2002 թվականին ստացան Մոլորակային միության գրանտը (Eugene Shoemaker Near-Earth Object Grants), որը նա ծախսեց ԼԿՍ-խցիկ գնելու վրա։
Բրոուտոնը նախագծել է երկու համակարգչային ծրագրեր, որոնցից մեկը որոնում է աստերոիդների ուղիները (scantracker), իսկ երկրորդը վերլուծում է ստացված տվյալները (scanalyser):
Նրա պատվին է անվանվել (24105) Բրոուտոն‏‎ աստերոիդը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ավստրալիացի աստղագետներ Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի աստղագետներ Կատեգորիա:Գիսաստղ հայտնաբերողներ
Պետրովկա (գյուղ, Բիժբուլյակսկի շրջան)
Պետրովկա (Петровка, Петровка), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բիժբուլյակսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 140 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բիժբուլյակսկի շրջանի բնակավայրեր
Շիրակ (գյուղ, Քաշաթաղի շրջան)
Շիրակ, գյուղական համայնք Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում։ Կումայրի գյուղի հետ միասին կազմում է Կումայրի համայնքը։
Աշխարհագրություն
Գյուղը տեղակայված է Արցախի հանրապետության հարավարևմտյան մասում՝ Քաշաթաղի շրջանում՝ նախկինում Սյունիքի Հաբանդ գավառում։ Բնակավայրը տեղաբախշված է Որոտան և Հակարի գետերի միախառնման հատվածից ներքև՝ աջափնյա բլրապատ հարթավայրում ։
Պատմություն
Ադրբեջանում Խորհրդային կարգեր հաստատվելուց հետո այս տարածքները բռնակցվել են ԱԽՍՀ-ին։ Գյուղը 1923 թվականին գտնվում էր ԱԽՍՀ Կարմիր Քուրդիստանի օկրուգի, իսկ 1923 թվականին Զանգելանի շրջանի կազմում։ 1993 թվականին ԱՀ Պաշտպանության բանակի շնորհիվ գյուղն ազատագրվեց։
1998 թվականին ՀՀ տարբեր բնակավայրերից,հատկապես Շիրակի մարզից այստեղ հաստատվեցին մի քանի ընտանիքներ։ Գյուղը ստացավ Շիրակ անունը։ Բնակատեղին գտնվում է Կումայրի համայնքի կազմում ։
2020 թվականի Արցախյան երկրորդ պատերազմի հետևանքով բնակավայրը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի հսկողության տակ ։
Բնակչություն
2015 թվականին Շիրակ գյուղում բնակվում էր 55 մարդ, կար 12 տնտեսություն ։
Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության աշխարհագրություն