cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Աստվածաշունչ
Սուրբ Գրքի կիրառություն
Ձևավորվելով որպես արդեն սուրբ գրոց լիակատար ժողովածու՝ Աստվածաշունչ մատյանը դարձավ քրիստոնեական Եկեղեցու նեցուկն ու հենարանը կյանքի բոլոր բնագավառներում։ Կարելի է ասել, որ սուրբ հայրերի համար Սուրբ Գիրքը ինքը Քրիստոսն է, քանի որ գրքի յուրաքանչյուր խոսք, տանում էր դեպի Նա, Ով դրանք արտաբերել էր և մեզ կանգնեցնում է Քրիստոսի ներկայության իրականության առջև։ Առաքելական շրջանին հաջորդող դարերում վարդապետական, դավանական, ծիսական, կանոնական հարցերի և բանավեճերի ընթացքում հոգևոր հայրերը իրենց պաշտպանած սկզբունքները հիմնավորելու համար մեծապես օգտվում էին Սուրբ Գրքից, ողջ եկեղեցու ծիսակարգը, կանոնները մշակվում էին ըստ Սուրբ Գրքի օրենքների և պատվիրանների։ Սուրբ Գիրքն ի սկզբանե համարվում էր առաքինի կյանքի, բարոյական ըմբռնումների, վարդապետական հարցերի, դավանական ապացույցների, ժառանգական և այլ հարցերի ուղեցույց և անհերքելի աղբյուր։ Ժամանակի հետ, երբ Եկեղեցին ընդլայնեց իր սահմանները և Ավետարանը քարոզվեց աշխարհի 4 ծագերում, Սուրբ Գիրքը դարձավ կրոնական արարողությունների հիմնական առանցքը։ Գրքի ընթերցումը մեծապես նպաստեց կրոնական գրականության ի հայտ գալուն և մեկնողական արվեստի զարգացմանը, ինչի շնորհիվ Ավետարանական լույսը հսկայական արագությամբ սկսեց սփռվել մարդկանց մեջ։ Ի սկզբանե Եկեղեցու հայրերը մեծ նշանակություն էին տալիս այն բանին, որ եկեղեցականներից բացի Սուրբ Գիրքն ընթերցեն նաև աշխարհականները, այդ թվում և կանայք։ Սակայն Արևմտյան Լատին եկեղեցին, այն պատճառաբանությամբ, թե Սուրբ Գրքի մասնավոր, եկեղեցուց դուրս ընթերցանությունը մոլորությունների տեղիք է տալիս, Տրիդենտյան ժողովում որոշեց արգելել Աստվածաշունչ մատյանի ընթերցումը։ Այս ժողովին բացասաբար տրամադրված ժողովուրդը բողոքի ձայն բարձրացրեց վերոհիշյալ արգելքի դեմ, սակայն այն աննշան մեղմացումներով (կարդալու իրավունքը տրվում էր միայն հավատքի մեջ ամրացած, ինչն իհարկե խստորեն ստուգվում էր, աշխարհականներին) ձգվեց երկար ժամանակ։ Կարծես ի հակադրություն սրա՝ Բողոքական եկեղեցին Սուրբ Գիրքը համարում է մի աղբյուր, որը պետք է կարդա ցանկացած քրիստոնյա և ըստ իր մասնավոր ներշնչման հասնի դրա ըմբռնմանը ու յուրացմանը. այդ կերպ Սուրբ Գիրքը ենթարկվում է անհատի քմահաճությանը, ինչը սովորական է բողոքականների համար։ Հայ եկեղեցին, քաջալերելով գիտակցական ճշմարտասիրությունը հավատացյալների համար, անհրաժեշտ է համարում Սուրբ Գրքի ընթերցանությունն ու ուսումնասիրությունը։ Յուրաքանչյուր քրիստոնյա հավատացյալ պետք է զգա Աստվածաշնչի հոգևոր ջերմությունը և ներկայությունը, սակայն հոգևորականության պարտքն է յուրաքանչյուր ընթերցողի կանխապես դնել ճիշտ ընթացքի վրա։ Այս է թերևս ամենաէական պատճառը, որ հայոց այբուբենի գյուտից անմիջապես հետո առաջնահերթ զարկ տրվեց Աստվածաշնչի թարգմանությանը՝ ի հագեցում հայոց ազգի զավակների հոգևոր պահանջների։
Աստվածաշնչի հայերեն թարգմանություն և տեղ հայ իրականության մեջ
Գրերի գյուտից հետո Մեսրոպ Մաշտոցն իր աշակերտների հետ ստանձնում է Աստվածաշնչի հայերեն թարգմանության գործը՝ սկսելով այն Առակաց գրքից։ Ըստ Մովսես Խորենացու՝ ամբողջ Սուրբ Գիրքը թարգմանվել է Սամոսատում։ Այս թարգմանությունը համարվում է «Փութանակի թարգմանություն»։ Աստվածաշնչի թարգմանությանը զուգահեռ թարգմանվում են նաև եկեղեցու հայրերի երկեր։ Թարգմանական արվեստում հմտանալու նպատակով Եդեսիա և Բյուզանդիա են ուղարկվում Եզնիկ Կողբացին, Հովհան Պաղնացին, Կորյունը և այլն։ Եփեսոսի տիեզերաժողովից հետո Հայաստան վերադառնալով՝ նրանք բերում են Սուրբ Գրքի ընտիր օրինակներ։ Սրանց հիման վրա ճշտվում է արդեն եղած թարգմանությունը, սրբագրվում և խմբագրվում է։ Աստվածաշնչի այս թարգմանությունն անվանվել է «Ընկալյալ»։
Ըստ Խորենացու վկայության՝ ի սկզբանե Հին Կտակարանից թարգմանվել են նախականոն գրքերը։ Հետեփեսոսյան շրջանում կանոնի մեջ են մտել նաև երկրորդականոն գրքերը, բացի Մակաբայեցիներ Դ և Հայտնության գրքերից։ Թե որ լեզվից է կատարվել Աստվածաշնչի հայերեն թարգմանությունը, մասնագետները համակարծիք չեն։ Որոշներ կարծում են, որ թարգմանվել է հունարենից, մյուսներն էլ ասորերենից։ Առավել ընդունելի և գերիշխող տեսակետն այն է, որ Աստվածաշնչի մի շարք գրքեր թարգմանվել են ասորերոնից, հետո սրբագրվել հունարեն տեքստերի համեմատությամբ։ Սակայն սրբագրման ժամանակ սրբագրիչների տեսադաշտից որոշ բաներ դուրս են մնացել կամ անկարևոր համարվել նրանց կողմից։ Այդ պատճառով այդ մասերում նկատելի են ասորաբանություններ։ Դրանք առկա են Սաղմոսաց գրքում, Ավետարաններում և Գործք Առաքելոցում։ Այս գրքերը հետևաբար նախապես թարգմանվել են ասորերենից։
Հայ հոգևոր-մտավոր մշակույթի զարգացման պատմության մեջ Աստվածաշնչի հայերեն թարգմանությունը կարևոր նշանակություն է ունեցել։ Միջնադարյան գրականությունը, արվեստը, գիտությունը ներծծված են Սուրբ Գրքի գաղափարներով:
Աստվածաշունչը ծնունդ է տվել մի հսկայածավալ բնագավառի՝ Մեկնողական գրականության, որ մասնավորաբար Հայ եկեղեցական մատենագրության ամենատարածված մարզերից է։ Օտար մասնագետների կարծիքով արևելաքրիստոնեական գրականության մեջ մեկնաբանական գրականությամբ ամենահարուստը հայ գրականությունն է։ Մեկնողական երկերի շնորհիվ Աստվածաշունչն անուղղակիորեն նպաստել է միջնադարյան Հայաստանում բնագիտական և տիեզերագիտական հայացքների ձևավորմանը։
Հայերեն Աստվածաշունչն իր ազդեցությունն է ունեցել միջնադարյան հոգևոր բանաստեղծությունների վրա։ Հիշատակելի են մասնավորապես Սուրբ Գրքի վերապատումը հանդիսացող Գրիգոր Մագիստրոսի «Հազարտողյան» կամ «Առ Մանուչե», Ներսես Շնորհալու «Հիսուս Որդի», Առաքել Սյունեցու «Ադամգիրք» և այլ քերթվածքներ։ Սաղմոսների որոշակի ազդեցությամբ են հորինվել շարականները։
Աստվածաշունչը շոշափելի հետք է թողել նաև դավանաբանական, սրբախոսական, ճառագրական երկերի, միջնադարյան կերպարվեստի՝ մանրանկարչության վրա։ Աստվածաշունչն իր նպաստն է բերել գրչության արվեստի զարգացմանը։ Լինելով ամենալավ մագաղաթի վրա ընդօրինակված մատյաններից, ի մտի ունենալով նրա բացառիկ կարևորությունը՝ միջնադարի գրիչները հատուկ հոգածությամբ են վերաբերվել դրա բազմացման գործին։
Մեծ է Աստվածաշնչի ազդեցությունը նաև ժողովրդական բանահյուսության վրա, քանի որ բազմաթիվ ավանդություններ և զրույցներ իրենց ակունքներով կապվում են Սուրբ Գրքին։ Դրանցից շատերը ոչ այլ ինչ են, քան աստվածաշնչյան պատումների տեղայնացված տարբերակը։
Հայերեն Աստվածաշունչը լուրջ արժեք է ներկայացնում աստվածաշնչական բնագրագիտության տեսակետից։ Նշանավոր արևելագետ Լա Կրոզն իր բարեկամներից մեկին ուղղված նամակում Նոր Կտակարանի հայերեն թարգմանությունը համարելով ԹԱԳՈՒՀԻ ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԹՅԱՆՑ՝ շեշտում է, որ նրա միջոցով հնարավոր է վերականգնել հունարեն բնագրի նախնական ընթերցվածները։ Իվան Եվսեյևը Եսայու գիրքը նկատի ունենալով նշել է, որ հայերենը լուրջ ծառայություն է մատուցում հունարեն բնագրի նախասկզբնական տեքստը որոշելու գործում, հատկապես հունարեն ընդօրինակությունների անհամաձայնության ժամանակ։
18-19-րդ դարերում արդեն հայերեն Աստվածաշունչն օգտագործվել է որոշ հրատարակչություններում՝ հունարենը վերականգնելու համար։ Այսօր հայերեն թարգմանությունը լայնորեն օգտագործվում է Յոթանասնից բնագրի Գյոթինգենյան բազմահատոր հրատարակության ընթացիկ մատենաշարում։ Նշանավոր հայագետ Ֆրեդերիկ Կոնիբերը նշում է, որ հայերեն Աստվածաշունչն անգերազանցելի է իր ոճի վայելչությամբ և շարադրանքի ճշգրտությամբ։ Լեզվի ոգին այնպիսին է, որ թույլ է տալիս ցանկացած հունական հուշարձան թարգմանել թե ճշգրիտ, թե գեղեցիկ՝ հարազատ մնալով հունարենի շարադասությանը, նույնիսկ արտացոլելով նրա բառաբարդումները՝ միաժամանակ չստրկանալով նրան։ Սուրբ Գրքի հայերեն թարգմանությունը նույնքան օգտակար է նաև ասորական և վրացական աստվածաշնչական թարգմանությունների ուսումնասիրման համար։ Վրացերեն Աստվածաշնչի մի շարք գրքերի թարգմանությունը կատարվել է հայերենից։
Աստվածաշունչը դարեր շարունակ խմբագրման չի ենթարկվել։ Սահակ-Մեսրոպյան թարգմանությունը դառնալով Հայ եկեղեցու կանոնական բնագիրը, այնպիսի հեղինակություն է ձեռք բերել, որ նրա որևէ փոփոխություն համարվել է սրբապղծություն։
Աստվածաշնչի հայերեն բնագիրն առայժմ ունեցել է տասը ամբողջական հրատարակություն։ Առաջին անգամ 1666 թ. Ոսկան Երևանցու կողմից՝ Ամստերդամում, և տասներորդը Վիեննայում՝ 1929 թ.: Սրանց մեջ բնագրագիտական տեսանկյունից ամենաարժեքավորը 1805 թ. Զոհրապյանի իրագործած հրատարակությունն է, որը մինչ օրս օգտագործվում է Աստվածաշնչի գիտաքննական բնագրի կազմման աշխատանքներում։
Բեռնում
Կատեգորիա:Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու Վարդապետություն Կատեգորիա:Հայ Առաքելական Եկեղեցի Կատեգորիա:Քրիստոնեություն Կատեգորիա:Աստվածաշունչ Կատեգորիա:Կրոնական գրքեր Կատեգորիա:Օրվա հոդված Կատեգորիա:Սուրբ գրքեր Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործություններ այբբենական կարգով
No Scrubs
«No Scrubs», ամերիկյան TLC խմբի երգը։ Թողարկվել է 1999 թվականի հունվարի 23-ին, որպես խմբի FainMail երրորդ ստուդիական ալբոմի առաջին սինգլ։ Երգը դարձել է խմբի երրորդ սինգլը, որը հասել է Billboard Hot 100 հիթ-շքերթի առաջին հորիզոնական, և խմբի երկրորդ ձայնասկավառակը, որն առաջադրվել է «Գրեմմի» մրցանակի «Լավագույն ձայնագրություն» անվանակարգում։ Երգի երաժշտական տեսահոլովակը ներառել է նաև Left Eye-ի ռեփ կատարումը, որը ներառված չի եղել FanMail ալբոմի համար ձայնագրված տարբերակի մեջ, սակայն այն ներառված էր սինգլի միջազգային տարբերակում։
«No Scrubs» երգը ըստ Billboard's Year-End Charts-ի, դարձել է 1999 թվականի երկրորդ ամենահաջողակ սինգլը։ Նաև սինգլը ստացել է պլատինե կարգավիճակ Մեծ Բրիտանիայում և Նոր Զելանդիայում։
Երաժշտական տեսահոլովակ
Երգի երաժշտական տեսահոլովակը նկարահանվել է ռեժիսոր Հայփ Ուիլյամսի կողմից 1999 թվականի մարտի 18-ին և հեռարձակվել MTV ալիքով։ Նույն թվականին MTV Video Music Award-ում տեսահոլովակը ճանաչվել է հաղթող «Լավագույն խմբակային տեսահոլովակ» անվանակարգում՝ առաջ անցնելով այնպիսի կատարողներից, ինչպիսիք են ’N Sync-ը և Backstreet Boys-ը։ Տեսահոլովակում խմբի յուրաքանչյուր անդամին առանձին հատված է հատկացված, ինչպես նաև պարային հատված, որտեղ երեք աղջիկները պարում են խմբի լոգոյի ֆոնի վրա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երգեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Դանս-փոփ երգեր Կատեգորիա:1999 սինգլներ Կատեգորիա:Ֆեմինիստական երգեր Կատեգորիա:Billboard Hot 100 գլխավորած սինգլներ
(7686) Վոլֆերնստ
(7686) Վոլֆերնստ (Wolfernst), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1960 թվականի սեպտեմբերի 24-ին Կոռնելիս վան Հաուտենի, Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդի և Թոմ Գերելսի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,266908 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0767 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,4571 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1246,66 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,288771 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,7° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1960 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կոռնելիս վան Հաուտենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ինգրիդ Հաուտեն-Գրունենվելդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Թոմ Գերելսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Աբրազիա
Աբրազիա ( — քերում), ալեբախման հարվածներից ծովերի, լճերի և խոշոր ջրամբարների ափերի լվացման, քայքայման և տեղափոխման պրոցես։
Աբրազիայի հետևանքով առափնյա լեռնային զանգվածների շրջանում առաջանում է մեղմ անկումով դեպի ջրի հատակ շարունակվող աբրազիոն պլատֆորմ կամ դարավանդ, որն աստիճանաբար վերածվում է մայրցամաքային ծանծաղուտի։ Աբրազիոն պլատֆորմի զգալի մասը ծածկված է գլաքարերի բարակ շերտով, իսկ առափնյա հատվածում լինում են ավազային ալիքներ։ Ափի հողմահարումից առաջացած բեկորային նյութը, տեղափոխվելով պլատֆորմի վրայով, հարթեցնում է նրա մակերևույթը։
Կատեգորիա:Երկրաբանական գործընթացներ Կատեգորիա:Սառցաբանություն
Ալիքօղլի
Ալիքօղլի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Ճորոխ գետի ավազանում՝ Աջարա վտակի շրջանում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Չերեշենկա (գյուղ, Վիժնիցայի շրջան)
Չերեշենկա (Черешенька), գյուղ Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Վիժնիցայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Չերեշենկա գյուղում բնակվում էր 1 084 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Վիժնիցայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ածխածնի հետք
Ածխածնի հետքը կազմակերպությունների, իրադարձությունների, արտադրանքի կամ անհատի կողմից ջերմոցային գազերի (GHG) արտանետումների միագումարային արդյունքն է։ Պարզության համար այն հաճախ արտահայտվում է ածխածնի երկօքսիդի հասկացությամբ կամ նրան համարժեք այլ ջերմոցային գազերով։ Ածխածնի հետքը ծնունդ է առնում էկոլոգիական հետքի դիտարկումներից։ Ածխածնի հետքը էկոլոգիական հետքի, իսկ ավելի ընդգրկուն՝ կյանքի ցիկլի գնահատման (LCA) ենթահասկացությունն է։ Անհատի, ազգի կամ կազմակերպության ածխածնի հետքը կարող է որոշվել ջերմոցային գազերի արտաներումների վրա հարկադրանքներ դնելով։ Կարող են մշակվել հատուկ մարտավարություններ ածխածնի հետքը նվազեցնելու նպատակով, օրինակ՝ տեխնոլոգիական զարգացում, ավելի լավ գործընթաց և արտադրության կառավարում, փոխված Կանաչ Հասարակություն (Green Public) կամ մասնավոր ձեռքբերումներ (Private Procurement (GPP)), Ածխածնի գրավում (Carbon capture), սպառողական մարտավարություն և այլն։ Այլընտրանքային նախագծերի զարգացման մեջ, ինչպես օրինակ արևի կամ քամու էներգիան, անտառապատումը, ներկայացվում է ածխածնի հետքի նվազեցման ճանապարհ, որը հայտնի է որպես Ածխածնի ճյուղավորում։
Արտադրանքով
Մի քանի կազմակերպություններ հաշվարկել են ածխածնի հետքերն ըստ արտադրանքի։ Միացյալ Նահանգների Միջավայրի պաշտպանության գործակալությունը ձեռնարկել է թղթի, պլաստիկ նյութի, ապակու, պահածոյի տուփերի, համակարգիչների, գորգի և լարերի նկատմամբ հաշվարկները։ Ավստրալիան ձեռնարկել է անպետք իրերինը և այլ շինարարական նյութերինը։ Ավստրալիայում, Կորեայում և Միացյալ Նահանգներում գիտնականները ձեռնարկել են ճանապարհների ծածկումը։ Ընկերությունները, հասարակական կազմակերպությունները և գիտնականները կազմակերպել են մեքենաների, ավտոբուսների, գնացքների, ինքնաթիռների, նավերի և խողովակների արտադրությունը և իրագործումը։ Միացյալ Նահանգների փոստային ծառայությունը հասցեագրել է նամակների և ծանրոցների ուղարկումը։ Քարնիջ Մելոն համալսարանը գնահատել է յուրաքանչյուր 8 երկրում տնտեսության 46 մեծ բաժինների ածխածնի հետքերը։ Քարնիջ Մելոն համալսարանը, Շվեդիան և Ածխածնի վստահություն (Carbon Trust) կազմակերպությունը կազմակերպել են ուտելիքը տանը և ռեստորաններում։ Ածխածնի վստահություն կազմակերպությունը համագործակցել է Միացյալ Թագավորության սննդի, վերնաշապիկների և լվացքի փոշու արտադրողների հետ՝ 2007 թ.-ի մարտին ներկայացնելով ածխածնի ապրանքանիշ։ Ապրանքանիշը միտում ունի համաձայնվել (ենթարկվել, կատարել, to comply) նոր բրիտանական հանրային մատչելի առանձնահատկությունների հետ (այսինքն՝ ոչ ստանդարտ), PAS 2050 (Publicly Available Specification) և ակտիվորեն ղեկավարվում է Ածխածնի վստահություն (Carbon Trust) կազմակերպության և տարբեր արդյունաբերական համագործակցողների կողմից։
Էլեկտրականությամբ
Հետևյալ աղյուսակը համեմատում է կյանքի ցիկլի ընթացքում կատարված արտանետումների ուսումնասիրության փորձագիտական գնահատականից և բազմաթիվ այլ ուսումնասիրություններից, էներգիայի ստացման տարբեր ձևերից առաջացած ածխածնի հետքը՝ ատոմային, հիդրո, ածուխի, գազի, արևային էլեմենտի, տորֆի և քամու արտադրման տեխնոլոգիա։ [[Պատկեր:Greenhouse emissions by electricity source.PNG|մինի|400px|աջից| Վատենֆոլի ուսումնասիրությունները գտան, որ ածխածնի երկօքսիդի նկատմամբ վերականգնվող և ատոմային արտադրության պատասխանատվությունն ավելի քիչ է, քան հանածո վառելիքի արտադրության պատասխանատվությունը։
Նշումներ՝ 3.6 ՄՋ = մեգաջոուլ(ներ) == 1 կՎĒ ժ = կիլովատտĒ ժամ, այսպիսով 1 գ / ՄՋ = 3.6գ/ կՎĒ ժ։ B( Ս)=Սև քարածուխ (գերքննադատական) - (նոր ենթաքննադատական), Br (Դ) = դարչնագույն քարածուխ (նոր ենթաքննադատական), cc(մշ) = միավորված շրջան, oc (բշ) = բաց շրջան, TL ( ցջ) = ցածր ջերմաստիճան/փակ շրջապտույտ (գեոթերմալ կրկնօրինակ), TH ( բջ)= բարձր ջերմաստիճան/բաց շրջապտույտ, WL ( Ջթ)= թեթև ջրի ռեակտորներ, WH ( Ջծ) = ծանր ջրի ռեակտորներ։ Այսպիսով, այս ուսումնասիրությունները հանգեցրին նրան, որ հիդրոէլեկտրաէներգիան, քամին և ատոմային էներգիան միշտ արտադում են ամենաքիչ CO2 -ը միավոր կիլովատտ ժամում, քան ցանկացած այլ էլեկտրականության աղբյուր։ Այս ձևերը արտանետումները հաշվի չեն առնում պատահարների կամ ահաբեկչության պատճառով։ Վերջերս վերականգնվող էլեկտրականության արտադրման մի քանի համեմատաբար նոր մեթոդներ, օրինակ քամու էներգիան, գործունեության ընթացքում ոչ մի ածխածին չեն արտանետում, բայց շինարարության փուլում հեռացնում է երկրորդային հետքերը օգտագործելով տեխնոլոգիական շրջան մինչև վախճան՚ մոտեցումը արտադրանքի կյանքի ցիկլը ամբողջացնելու համար։
Ջերմությամբ և զանազան ջերմային և էլեկտրական սխեմաներով, ջերմային պոմպերով և այլն
Վերոնշյալ աղյուսակը ներկայացնում է ածխածնի հետքը՝ արտադրված էլեկտրականությամբ 1 կՎ-ժ – ում, որը կազմում է աշխարհի մակարդակով մարդու կողմից արտանետված CO2 - ի կեսը։ Ջերմության համար CO2 - ի հետքը հավասարաչափ կարևոր է, և հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ ջերմային էներգիայի և շրջանների տաքացման էներգիայի արտադրությունից ստացված թափոնների ջերմության օգտագործումը ունի ամենացածր ածխածնի հետքը, շատ ավելի ցածր, քան միկրոէներգիան կամ ջերմային պոմպերը։
Կիոտոյի արձանագրություն, ածխածնի ճյուղավորում և սերտիֆիկատներ
Ածխածնի երկօքսիդի, ինչպես նաև այլ ջերմոցային գազերի արտանետումները մթնոլորտ հաճախ կապված են լինում հանածո վառելիքի այրման հետ, նման բնական գազին, չզտված նավթին և ածուխին։ Կիոտոյի արձանագրությունը սահմանում է ինդուստրիալ երկրներում ջերմոցային գազերի արտանետումների կրճատման համար օրինականորեն պարտադիր հասցեատերերին և ցուցակները, որոնք վավերացրել է Կիոտոյի արձանագրությունը։ Ուստի, ելնելով տնտեսական կամ շուկայական հեռանկարներից, մարդ պետք է տարբերություն դնի հարկադիր և կամավոր շուկաների միջև։ Երկու շուկաներին էլ բնորոշ է արտանետումների սերտիֆիկատների հետ առևտուրը՝
Հարկադիր շուկայական մեխանիզմներ
Կիոտոյի արձանագրությունում սահմանված նպատակներին նվազա•ույն տնտեսական ծախսերով հասնելու համար հարկադիր շուկայում մտցվել են հետևյալ ճկուն մեխանիզմները. Մաքուր զարգացման և Միացյալ կատարման մեխանիզմները անհրաժեշտ են այն նախագծերին, որոնք ստեղծում են արտանետումների կրճատման համար սարքավորումների առաջարկ, մինչդեռ Արտանետումների առևտուրը թույլ է տալիս այս սարքավորումները վաճառել միջազգային շուկաներում - Նախագծերը, որոնք հաճոյակամ են Մաքուր զարգացման մեխանիզմների պահանջներին, ստեղծում են Վավերացված արտանետումների կրճատում (CERs)։ - Նախագծերը, որոնք հաճոյակամ են Միացյալ կատարման մեխանիզմի պահանջներին, ստեղծում են Արտանետումների կրճատման միավորը (ERUs)։ CERs և ERUs - ն հետագայում կարող են վաճառվել Արտանետումների առևտրի միջոցով։ CERs և ERUs - ի նկատմամբ պահանջարկի բավարարումը հետապնդում է. - Թերություններ արտանետումների կրճատման ազգային պարտականությունների մեջ՝ Կիոտոյի արձանագրության ներքո։ - Թերություններ օբյեկտների միջև՝ պարտավորված տեղային արտանետումների կրճատման սխեմաներով։ Ազգերը, որոնք ձախողել են իրենց արտանետումների կրճատումների Կիոտոյի պարտականությունների իրականացումը, կարող են մտնել Արտանետումների առևտրի մեջ CERs և ERUs գնելու համար, որպեսզի ծածկեն իրենց պայմանագրի թերությունները։ Ազգերը և ազգերի խմբերը նույնպես կարող են ստեղծել տեղային արտանետումների կրճատման սխեմաներ, որոնք դասակարգում են ածխածնի երկօքսիդի հարկադիր արտանետման նշանակետերը օբյեկտների վրա՝ իրենց ազգային սահմանների շրջանակներում։ Եթե սխեմայի կանոնները թույլ են տալիս, ապա հարկադիր օբյեկտները կարող են ծածկել կրճատման թերություններից մի քանիսը կամ բոլորը՝ գնելով CERs և ERUs՝ Արտանետումների առևտրի միջոցով։ Չնայած տեղային արտանետումների կրճատման սխեմաները Կիոտոյի արձանագրությունում չունեն իրավական դիրք, նրանք կարևոր դեր են խաղում CERs և ERUs - ի պահանջարկի ստեղծման, արտանետումների առևտրի և արտանետումների շուկայական գնի սահմանման մեջ։ Հայտնի պարտադիր տեղային արտանետումների առևտրի սխեման է Եվրոպական Արտանետումների Առևտրի Սխեման (EU ETS)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էկոլոգիա
Ստորին Կիր Յոլ
Կիր Յոլ (Нижняя Кыр-Ёль), գետ Ռուսաստանում, հոսում Արխանգելսկի մարզում, Կոմի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Չիմ գետի աջ ափին՝ 36 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 12 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Կոստանցա
Կոստանցա (Costanza, ), Կիպրոսի, Երուսաղեմի և Կիլիկյան Հայաստանի թագուհի։
Կոստանցան Սիցիլիայի արքա Ֆեդերիգո II-ի և Էլեոնորա Անժուացու դուստրերից մեկն էր։
Նա սկզբում նշանվել է Ֆրանսիայի թագավոր Ֆիլիպ IV-ի և Ժաննա Նավարացու կրտսեր որդու՝ արքայազն Ռոբերտի հետ, բայց գործը ամուսնության չի հասել, քանի որ Ռոբերտը երիտասարդ հասակում՝ 1308 թվականին մահացել է։
1317 թվականին Կոստանցան ամուսնացել է Կիպրոսի և Երուսաղեմի թագավոր Հենրիի (Հուգո 3-րդ դը Լուսինյանի որդու) հետ, ով կնոջից մեծ էր շուրջ երեսուն տարով։ Նրանք միասին ապրել են 7 տարի՝ մինչև Հենրիի մահը 1324 թվականին, և այդպես էլ զավակ չեն ունեցել։
1331 թվականին առողջական լուրջ խնդիրներ ունեցող Կոստանցան ամուսնացել է Կիլիկյան Հայաստանի թագավոր Լևոն V-ի հետ։ Այդ ամուսնությունը նպաստել է կրոնական հակասություններից բզկտված հայոց արքունիքում լատինական ազդեցության ուժեղացմանը, ինչը հարուցել է հայ իշխանների զգալի մասի խիստ դժգոհությունը։ Թագուհին պալատում արժանացել է հիմնականում քամահրական վերաբերմունքի։ 1341 թվականին Լևոնն սպանվել է իր իշխանների ձեռքով, և Կոստանցան դարձյալ այրիացել է։ Երկրորդ ամուսնությունից նույնպես նա երեխաներ չի ունեցել։
1343 թվականին Կոստանցան ամուսնացել է Կիպրոսի զորապետ՝ կոնետաբլ Ժան դը Լուսինյանի հետ։ Որոշ ժամանակ անց նա մահացել է (մոտավորապես քառասուն տարեկան հասակում)՝ դարձյալ չունենալով ոչ մի զավակ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:1344 մահեր Կատեգորիա:Հունիսի 19 մահեր Կատեգորիա:1303 ծնունդներ Կատեգորիա:Հայ թագուհիներ Կատեգորիա:1305 ծնունդներ Կատեգորիա:Ապրիլի 19 մահեր
Լինդա Մարի Մակմեն
Լինդա Մարի Մակմեն (Linda Marie McMahon, ի ծնե` Էդվարդս, ), ամերիկյան քաղաքական գործիչ, բիզնեսմեն, փոքր բիզնես-գրասենյակի ադմինիստրատոր (2017-2019)։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1948 թվականի հոկտեմբերի 4-ին, Հյուսիսային Կարոլինա (ԱՄՆ) նահանգի Նյու Բեռն քաղաքում։ Մեծացել է պահպանողական բապտիստական ​​ընտանիքում, սակայն հետագայում վերափոխվել է կաթոլիկության ։ 1966 թվականին Մակմենը Արևելյան Կարոլինայի համալսարանից ստացել է ֆրանսերեն լեզվի բակալավրի աստիճան, և ստացել դասավանդման վկայականը ։
Լինդան ամուսնացած է Վինս Մակմենի հետ, որի հետ նա խթանում է պրոֆեսիոնալ ըմբշամարտին և վարում WWE ընկերությունը 1980 թվականից ի վեր։ 2009 թվականին նա հրաժարական է տվել իր պաշտոնից ։
2016 թվականի նոյեմբերին հայտարարվել է, որ Մակմենը կդառնա փոքր բիզնեսի ադմինիստրատրի ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի վարչակազմում ։
2019 թվականի մարտի 29-ին Դոնալդ Թրամփի վարչակազմը հայտարարել է, որ Մակմենը կթողնի փոքր բիզնեսի ադմինիստրատրի պաշտոնը, որպեսզի ստանձնի նոր պարտականություններ Թրամփի նոր նախընտրական ընկերության համար (նախագահում է Թրամփի քաղաքական գործողությունների հանձնաժողովը ):
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հանրապետական կուսակցության անդամներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ձեռնարկատերեր Կատեգորիա:Ամերիկացի բիզնեսմեններ
Արծրունիների գավաթ
Արծրունիների գավաթ, Արծրունիների տոհմին պատկանող արծաթյա նրբագեղ գավաթ, հայկական արծնագործության բացառիկ նմուշ։ Գտնվում է Հայաստանի պատմության թանգարանի հավաքածուում ։
Նկարագրություն
Գավաթը լայնաբերան է, նեղ հատակով, նստուկով, բաղկացած է գավաթից և գավաթակալից։ Պատրաստված է արծաթից, ներսից ոսկեջրած է։ Ստեղծվել է ձուլման, ֆիլիգրանի (ցանցկեն), արծնապատման և փորագրման եղանակներով։ Գավաթակալը պատված է բուսական զարդանախշերով, ունի զարդարուն օղակաձև նստուկ։ Իրանի ցանցկեն հարդարանքի վերադիր նախշերը պատված են երկնագույն, վարդագույն, կանաչ և դեղին արծնով։ Հատակի արտաքին մասում վարդյականման զարդանախշ է` մեջտեղում պտուտակաձև ելուստով ։ Գավաթի եզրին մեկ տողի վրա փորագրված է արձանագրություն՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի պատմության թանգարանի նմուշներ
Հերբերտ Հուվեր
Հերբերտ Քլարկ Հուվեր (Herbert Clark Hoover, ), ամերիկյան պետական և քաղաքական գործիչ, խոշոր արդյունաբերող, ԱՄՆ 31-րդ նախագահ (1929-1933)։ Ծնվել է Այովա նահանգում, Քվակերների ընտանիքում։ Ավարտել է Սթենֆորդի համալսարանը։
1919-1923 թվականներին գլխավորել է «Ամերիկյան օգնության վարչությունը», 1921-1928 թվականներին՝ առևտրի նախարար, 1929-1933 թվականներին՝ ԱՄՆ նախագահ (հանրապետական կուսակցությունից)։ 1938 թվականին հանդիպել է Հիտլերի հետ և ողջունել «մյունխենյան քաղաքականությունը»։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո աշխատել է որպես նախագահի հատուկ հանձնակատար։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սթենֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հանրապետական կուսակցության անդամներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հակակոմունիստներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի պետական գործիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարագետներ
Թադևոս Եղիազարյան
Թադևոս Արշակի Եղիազարյան, Խորհրդային Միության հերոս (հետմահու, մարտի 24, 1945), փոխգնդապետ։ ԽՄԿԿ անդամ (1928)։
1924 թվականից ծառայել է 76-րդ հայկական հրաձգային դիվիզիայում։ Ավարտել է Անդրկովկասյան հետնակային դպրոցը (Թիֆլիս, 1931) և Մ․ Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիան (1943)։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Եղիազարյանի հրամանատարությամբ գործող զորամասերը մասնակցել են Ուկրաինայի ազատագրմանը, Պերեկոպի մարտերին և հատկապես աչքի ընկել Հունգարիայում։ Եղիազարյանը զոհվել է Տիսսայի գետանցման ժամանակ։ Պարգևատրվել է Լենինի, Կարմիր աստղի շքանշաններով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին մասնակցած հայեր Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:Հունգարիայում մահացածներ
Կաննի կինոփառատոն
Կաննի միջազգային կինոփառատոն (Festival international du film de Cannes), կինոփառատոն, որը անցկացվում է ամեն տարվա մայիս ամսին Ֆրանսիայի Կանն քաղաքում։ Համարվում է ամենահեղինակավոր կինոփառատոններից մեկը ։
Առաջին անգամ անցկացվել է 1939 թվականին, իսկ կանոնավոր կերպով սկսել է անցկացվել 1946 թվականից սկսած։
Կինոփառատոնի գլխավոր մրցանակը «Ոսկե արմավենու ճյուղն» է (Palme d’Or ), որը շնորհվում է ժյուրիի կողմից ընտրված տարվա լավագույն ֆիլմին։ Մի քանի անգամ այն շնորհվել է միաժամանակ մեկից ավելի ֆիլմերի։
Մյուս մրցանակներից են Գրան պրիները լավագույն դերասանի, ռեժիսորի և սցենարիստի համար, Ժյուրիի հատուկ մրցանակ, Ոսկե արմավենու ճյուղը լավագույն կարճամետրաժ ֆիլմի համար, «Ոսկե տեսախցիկը» լավագույն դեբյուտային ֆիլմի համար և այլն։
Պատմություն
Ֆրանսիայում միջազգային կինոփառատոն անցկացնելու գաղափարի ծագումը կապվում է Վենետիկի կինոփառատոնի ժողովրդականության մեծանալու հետ։ Իտալական կինոփառատոնի ձևաչափը 1930-ական թվականներին սկզբում ու կեսերին եղել է վիճելի։ Ֆրանսիան ու Եվրոպայի՝ կինոաշխարհում առաջատար մյուս երկրները վատ էին ներկայացվում, ի տարբերություն կազմակերպիչ երկրի։ 1938 թվականին անցկացված Վենետիկի 6-րդ կինոփառատոնը, որտեղ գլխավոր մրցանակներից մեկին արժանացավ Լենի Ռիֆենշթայլի «Օլիմպիա» ֆիլմը, ավարտվեց սկանդալով։ Որպես Հիտլերի վարչակարգի՝ կինոփառատոնի ընթացքին միջամտելու դեմ ուղղված բողոքի նշան՝ ամերիկյան ու բրիտանական պատվիրակությունները լքել են ֆորումը։ Արդյունքում ֆրանսիական կողմը որոշել է անցկացնել իր կինոփառատոնը, որ կունենա անկախ ժյուրի, և բոլոր երկրները պատշաճ ներկայացված կլինեն ։
Առաջին անգամ կինոփառատոնն անցկացվելու էր 1939 թվականի սեպտեմբերին։ Ֆորումի անցկացման նախաձեռնողը եղել է Ֆրանսիայի կրթության նախարար Ժան Զեյը։ Ժյուրիի պատվավոր նախագահ է նշանակվել Լուի Լյումիերը։ Ծրագրում ներառվել են ամերիկյան «Հրաշագործը Օզ երկրից» (The Wizard Of Oz) և խորհրդային «Լենինը 1918 թվականին» ֆիլմերը։ Սակայն կինոփառատոնի բացման արարողության անցկացմանը խանգարել է Եվրոպայում սկիզբ առած Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը ։ Կինոփառատոնն առաջինանգամ անցկացվել է 1946 թվականի սեպտեմբերի 20-ից մինչև հոկտեմբերի 5-ը Լազուր ափում գտնվող Կանն առողջարանային քաղաքում։ Կինոփառատոնի ծրագրում ամենաառաջինը ներկայացվել է խորհրդային «Բեռլին» վավերագրական ֆիլմը, որի ռեժիսորն է Յուլի Ռայզմանը։
Իր ներկայիս մասշտաբն ու ժողովրդականությունը կինոփառատոնը ձեռք է բերել 1951 թվականից հետո, երբ մի քանի տարի ժյուրիի նախագահ է եղել Ժան Կոկտոն ։ 1952 թվականից կինոփառատոնն անցկացվում է ամեն տարվա մայիսին Փառատոնների ու վեհաժողովների պալատում (1968 թվականին ուսանողական խռովությունների պատճառով կինոփառատոնն ընդհատվել է, և մրցանակների հանձնման արարողություն տեղի չի ունեցել)։
Կինոփառատոնը մշտապես գտնվում է զանգվածային լրատվամիջոցների ուշադրության կենտրոնում։ Փառատոնին մասնակցում են համաշխարհային կինոյի տարբեր գործիչներ։ Այն ժողովրդականություն է վայելում նաև պրոդյուսերների շրջանում, ովքեր այնտեղ նախապատրաստում են նոր նախագծեր կամ վաճառում արդեն եղածները։
Մրցութային ծրագիր
Ցուցադրությանը մասնակցող ու հաղթող ֆիլմերի ընտրությունը կատարվում է մի քանի փուլով։ Պաշտոնական և ոչ պաշտոնական ցուցադրությունների թեկնածու կարող է դառնալ ցանկացած ֆիլմ, որ բավարարում է նախնական պայմաններին։ Ընտրության ներկայացված ֆիլմերը պետք է նկարահանված լինեն Կաննի կինոփառատոնին նախորդող տասներկու ամիսների ընթացքում և մասնակցած չլինեն կինեմատոգրաֆիական այլ ֆորումների մրցութային ծրագրերին։
Ֆիլմերի տևողությունը՝
Մինչև 1970-ական թվականների վերջը երկրներն իրենք են ֆիլմերը ներկայացրել փառատոնին մասնակցելու համար, սակայն ներկայում դրանք ընտրում են փառատոնի ներկայացուցիչները ։
Հատուկ հանձնաժողովը մրցութային ծրագրի պահանջներին համապատասխան թեկնածուների շարքից ընտրում է նրանք, որոնք պետք է մասնակցեն.
Խաղարկային ֆիլմերից բացի գլխավոր մրցանակին արժանացել են նաև վավերագրական ֆիլմեր («Ֆարենհայթ 9/11», «Լռության աշխարհում», Le Monde du silence):
2008 թվականին Կաննի կինոփառատոնի բյուջեն կազմել է շուրջ 20 մլն եվրո։
Նպատ
Նպատ, Նպատական կամ Թափաշեյդ, լեռ Հայկական լեռնաշխարհում, Ծաղկանց լեռներում։ Բարձրությունը 2832 մ է ։ Գտնվում է Բագրևանդից արևելք ։ Շրջակա լեռներից սկզբնավորվող բազմաթիվ գետակներ, հոսելով Բագրևանդի (Ալաշկերտի) դաշտը, միախառնվում են Արածանուն։ Լեռն անտառազուրկ է, մրգատու ծառերը՝ սակավ։
Քաղաքական և կրոնական նշանակություն
Լեռան հյուսիսային ստորոտին՝ կրոնական կենտրոն Բագավանում, Նավասարդի սկզբին հեթանոս հայերը նշել են Նոյ նահապետի հիշատակին նվիրված տոնահանդեսը։ Հայաստանում քրիստոնեությունը պետական պաշտոնական կրոն հռչակվելուց հետո Գրիգոր Լուսավորիչը կործանել է Բագավանի տաճարը և տեղը հիմնել Սուրբ Հովհաննես վանքը և եռախորան եկեղեցին։
Միջնադարյան հայ մատենագիրները հաղորդում են, որ Նպատը հայոց ամենասրբազան լեռն էր, և նրա ստորոտում գտնվող Շահապիվան ու Բագավան ավաններում էին կատարվում Ամանորի տոնակատարությունները Նավասարդի 1-ին և Աշխարհաժողովները։ Նպատի ստորոտում՝ Արածանիի ջրերում, սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչը մկրտեց Տրդատ թագավորին ու հայոց զորքին։ Քրիստոնեության շրջանում Նպատ անունը հաճախ ստուգաբանվել է Նոյ անունով, և լեռն անվանվել Նոյապատ։ Ըստ Նիկողայոս Ադոնցի՝ Աբոս եւ Նպատ լեռնանունները ծագում են արիական Ապամ - Նապատ դիցանունից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ծաղկանց լեռնաշղթա Կատեգորիա:Աղրըի մարզի լեռներ
Շիրակավանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Շիրակի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Շիրակի մարզի Շիրակավան գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 3 հուշարձան (12 միավոր)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի հուշարձանների ցանկեր
Եվրատեսիլ 1976 երգի մրցույթ
«Եվրատեսիլ 1976 երգի մրցույթը» դարձել է Եվրատեսիլի 21-րդ մրցույթը և տեղի է ունեցել 1976 թվականի ապրիլի 3-ին Նիդեռլանդներյի քաղաք Հաագայի Nederlands Congrescentrum-ում։ Մրցույթի ազգային հեռարձակող կազմակերպությունը եղել է Nederlandse Omroep Stichting (NOS)։
Հղումներ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 1976 երգի մրցույթ Կատեգորիա:1976 Նիդերլանդներում
Քվենափլավի
Քվենափլավի (ქვენაფლავი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Շիդա Քարթլի մարզի Քարելի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 640 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Քարելից հեռու է 6 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 146 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Քարելի շրջան
Էրիկ Բեռն
Ներածություն
էրիկ Լեննարդ Բեռն (անգլ. Eric Lennard Berne, Մայիսի 10 1910, Մոնրեալ, Կանադա- հուլիսի 15 1970 )՝ ամերիկացի հոգեբան և հոգեթերապևտ։ Առավելապես հայտնի է որպես տրանզակտ վերլուծության և սցենարային վերլուծության մշակող ։ Զարգացնելով Զ. Ֆրոյդի գաղափարները՝ Բեռնը իր ուշադրությունը կենտրոնացրեց «տրանզակցիաների» վրա, որոնք ընկած են միջանձնային հարաբերությունների հիմքում։ Տրանզակցիաների որոշ տեսակներ, որոնք իրենց մեջ պարունակում են թաքնված նպատակ, նա անվանում էր խաղեր։ Բեռնը դիտարկում է երեք ես-վիճակներ.Մեծահասակ, Ծնող, Երեխա։ Ըստ Բեռնի՝ շրջակա միջավայրի հետ շփման ընթացքում, մարդ մշտապես գտնվում է այս երեք վիճակներից մեկում։
Կենսագրություն
Էրիկ Բեռնը ծնվել է Մայիսի 10-ին Մոնրեալում (Կանադա)։ Նրա ամբողջական անունը Էրիկ Լեոնարդ Բեռնշտեյն էր։ Հայրը՝ Դավիթ Հիլլել Բեռնշտեյնը, բժիշկ էր, մայրը՝ Սառա Գորդոն Բեռնշտեյնը պրոֆեսիոնալ գրող-խմբագիր էր։ Նրա միակ քույրը՝ Գրեյսը, ծնվում է եղբորից հինգ տարի անց։ Բեռնի ընտանիքը Կանադա էր գաղթել Լեհաստանից և Ռուսաստանից։ Բեռնի հայրը հաճախ էր որդուն իր հետ վերցնում հիվանդներին այլցելելու ժամանակ։ Հոր մահից հետո, 1921 թվականին, Բեռնի մայրն է սկսում ֆինանսապես աջակցել իր երկու երեխաներին՝ զբաղվելով գրական գործունեությամբ։ Օլիվեր Ջեյմսի (Oliver James, 1977) կարծիքով Բեռնի փոքրիկ Երեխան տրավմատիզացվել է հոր մահից հետո։ Հայրը մշտապես ունեցել է մեծ ազդեցություն Բեռնի ներաշխարհի վրա, որի մշտական նպատակն էր բուժել հիվանդներին։ Այդ ազդեցությունը արտացոլվում է նրա կողմից գրված «Տրանզակտ վերլուծությունը հոգեթերապիայում» («Transactional Analysis in Psychotherapy») գրքի առաջին էջի լատինական գրությունը, որը թարգմանվում է հետևյալ կերպ՝ «Իմ հայր Դեյվիդի՝ բժշկի, վիրաբուժության մասնագետի և աղքատների բժշկի հիշատակին»
Տրանզակտ վերլուծություն
Էրիկ Բեռնի տրանզակտ վերլուծությունը իրենից ներկայացնում է մի համակարգ, համաձայն որի մարդու գիտակցությունն իրենից ներկայացնում է ես-ի երեք վիճակների ամբողջություն. Էրիկ Բեռնի կարծիքով անձի այս երեք վիճակներրը ձևավորվում են երախայի և ծնողների միջև առկա շփման ընթացքում։ Երեխան նրանցից յուրացնում է վարքային ձևերը, ընդունում է սցենարներ, այն իրականացնելու ճանապարհները։ Սցենար ձեռք բերելու պահանջմունքը դրված է գենետիկորեն և ունի ընդհանուր հիմք կոլեկտիվ անգիտակցական հետ (Կ.Յունգ)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի հոգեբաններ
Բեհրե
Բեհրե, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Մալաթիայի գավառում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կանզասի համալսարան
Կանզասի համալսարանը (անգլ.` University of Kansas), պետական հետազոտական համալսարան։ Այն Կանզաս նահանգի ամենամեծ համալսարանն է։ Հիմնվել է 1866 թվականին ։ Համալսարանի բժշկական կենտրոնը և հիվանդանոցը գտնվում են Կանզաս սիթիում (Կանզաս)։
Համալսարանի տարածքում տեղակայված են մի քանի թանգարաններ։ Այդ թանգարաններից են՝ Կանզաս նահանգի պատմության թանգարանը, Արվեստի թանգարանը, Մարդաբանության թանգարանը և այլ թանգարաններ։ Նաև գործում է տեղի գիտական գրադարանը։ Կանզասի համալսարանը մտնում է Ամերիկյան համալսարանների ասոցիացիայի մեջ (ԱՀԱ)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկյան համալսարանների ասոցիացիա Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի համալսարաններ
Եվրատեսիլ 1975 երգի մրցույթ
«Եվրատեսիլ 1975 երգի մրցույթը» դարձել է Եվրատեսիլի 20-րդ մրցույթը և տեղի է ունեցել 1975 թվականի մարտի 22-ին Շվեդիայի մայրաքաղաք Ստոքհոլմի Stockholm International Fairs-ում։ Մրցույթի ազգային հեռարձակող կազմակերպությունը եղել է Sveriges Television (SVT)։
Հղումներ
Կատեգորիա:Եվրատեսիլ 1975 երգի մրցույթ Կատեգորիա:1975 Շվեդիայում
Նովոկամենկա (գյուղ, Ռովենսկի շրջան)
Նովոկամենկա (Новокаменка), գյուղ Ռուսաստանի Սարատովի մարզի Ռովենսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1863 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սարատովի մարզի Ռովենսկի շրջանի բնակավայրեր
Կռվախնձոր
Կռվախնձոր, գրական ակնարկություն, վեճի, երկպառակության պատճառ՝ փոխաբերական իմաստով։ Կռվախնձոր արտահայտությունը ծագել է հունական դիցաբանության մեջ երկպառակության աստվածուհի Էրիսի առասպելից. Պելևսի և Թետիսի հարսանիքին չհրավիրված Էրիսը հարսանքատուն է նետում մի ոսկե խնձոր՝ «ամենագեղեցիկին» մակագրությամբ։ Վեճ է առաջանում Հերայի, Աթենասի և Աֆրոդիտեի միջև։ Վեճը լուծում Է Պարիսը՝ խնձորը հանձնելով Աֆրոդիտեին։ Դրանից էլ, ըստ ավանդության, ծագել է Տրոյական պատերազմը։ Կռվախնձոր արտահայտության մի փոփոխակն է «կռվածաղիկը»՝ հայերեն դարձվածաբանության մեջ։
Կատեգորիա:Տրոյական պատերազմ Կատեգորիա:Դարձվածքներ Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանության առարկաներ
Ալիօմար
Ալիօմար, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Արճեշի գավառակում։ Գտնվում էր Վանա լճից 4 կմ հյուսիս՝ ճահճուտներում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ալիսիա Մարկովա
Տիկին Ալիսիա Մարկովա (DBE – The most excellent order of the British Empire, Բրիտանական կայսրության ամենաբարձր շքանշան), անգլիացի բալետի պարուհի և պարուսույց էր, ինչպես նաև դասական բալետի պրոդյուսեր և ուսուցչուհի։ Ամենշանակալիցը եղավ իր կարիերիայի համար Սերգեյ Դիագլիլևի «Ռուսական բալետներ»-ի հետ և միջազգայնորեն շրջագայությունը, հիրավի նա համարվում է 20-րդ դարի ամենամեծ դասական բալետի պարուհիներից մեկը։ Նա առաջին բրիտանացի պարուհին էր, ով դարձավ բալետի թատերախմբի հիմնական պարուհին, և միայն երկու անգլիացի պարուհիներից մեկն է Տիկին Մարգո Ֆոնտեյնի հետ միասին՝ հռչակվելով որպես «Բացարձակ պրիմա բալերինա»   ։ Մարկովնան Ռամբերտ պարային խմբի, Արքայական բալետի և Ամերիկյան բալետ թատրոնի հիմնադիր պարուհին էր, և Անգլիական ազգային բալետի համահիմնադիրն էր և պրոդյուսերը։
Վաղ տարիներ
Մարկովնան ծնվել է որպես Լիլիան Ալիսիա Մարկ, 1910 դեկտեմբերի 1։ Նրա հայրը՝ Արթուրը ծնունդով հրեա էր, մայրը՝ Էյլենը (նի Բարի) ընդունել է հուդայականությունը ։
Ընտանիքը ապրում էր երկու սենյականոց բնակարանում Ֆինսբուրի Պարկում ։
Կարիերա
Մարկովնան սկսեց պարել բժշկական խորհրդով ուժեղացնելու համար իր թույլ վերջույթները։ Նա կատարեց իր դեբյուտը 10 տարեկան հասակում, ներկայացնելով Սալոմեյի դերը «Դիք Վիթինգտոնի և իր կատուն» մնջախաղում, որի համար նա հայտարարվեց Փոքրիկ Ալիսիա, երեխա Պավլովան ։ Նա սկսեց ուսումնասիրել բալետը Արքայադուստր Սեռաֆինա Աստաֆիևայի հետ, ռուս բալետի պարուհի, ով ապրում էր Լոնդոնում։ Աստաֆիևան կարիերան ավարտած պարուհի էր «Ռուսական բալետներ»-ի․ հայտնի բալետի թատերախումբը հիմնադրված իմպռեսարիյո Սերգեյ Դիագլևի կողմից։ Աստաֆիևան հիմնադրեց Ռուսական պարի ակադեմիան Ֆեզենթրիում, Քինգս փողոցում, Չելսի, և պատասխանատու էր ուսուցանելու մի շարք հռչակավոր բրիտանացի պարուհիներին, ինչպիսիք են Մարգո Ֆոնտեյնը և Անտոն Դոլինը։ Կապույտ հուշատախտակը այժմ ցույց է տալիս նրա նախկին ստուդիայի վայրը ։
Դիագլիևի «Ռուսական բալետներ»-ը
13 տարեկանում Մարկովնան նկատվեց Դիագլիևի կողմից, ով այցելել էր Լոնդոն փնտրելու համար նոր տաղանդ իր բալետի թատերախմբի համար։ Նա հրավիրեց իրեն միանալու «Ռուսական բալետներ»-ին Մոնտե Կառլոյում, որը նա կատարեց 1925 թվականին՝ նրա 14 տարեկանից մի ամիս անց։ Շնորհիվ իր տարիքի նա ներկայացրեց մի շարք դերեր, որոնք հատուկ բեմադրվել էին իր համար, ինչպես նաև ներկայացնելով բազմազան նոր և հիմնադրված բալետներ։ Այդ ընթացքում շատ ակնառու պարողների կողքին նա հանդիպեց բազմազան 20-րդ դարը առաջնորդող մարդկանց հետ, ովքեր ստեղծեցին աշխատություններ թատերախմբի համար, ինչպիսիք են՝ Պաբլո Պիկասոն, Անրի Մատիսը, Իգոր Ստրավինսկին, Սերգեյ Պրոկոֆևը, Լեոնիդ Մազինը, Ջորջ Բալանչինը և Բրոնիսլավա Նիջինսկան ։
Դիագլիևից հետո
1929 թվականին Դիագլիևի մահից հետո Մարկովնան վերադարձավ Անգլիա, որտեղ նա դարձավ հիմնադիր գլխավոր պարուհի «Բալետի ակումբ»-ում․ թատերախումբը հիմնադրված Տիկին Մարիա Ռամբերտի կողմից։ Այդ ժամանակահատվածում նա մասնավորապես աչքի ընկավ ներկայացնելով Ֆրեդերիկ Աշտոնի աշխատանքները, ով այդ ժամանակ հայտնի չէր, բայց հետագայում նա դարձավ Բրիտանիայի ամենանշանավոր պարուսույցներից մեկը։ «Բալետի ակումբ»-ը առաջին պրոֆեսիոնալ բալետի թատերախումբն էր Միացյալ Թագավորույթունում, ավելի ուշ դառնալով հայտնի որպես «Բալետ Ռամբերտ»։ Այժմ հայտնի է որպես «Ռամբերտ Դենս» խումբ, որը մնաց ամենահին հիմնադրված պարային խումբը Միացյալ Թագավորության մեջ ։
1931 թվականին Նինետ դը Վալուան հիմնադրեց Վիկ-Վելս բալետը Լոնդոնում Սադլերս Վելսի թատրոնի տարածքում։ Դիագլիևի խմբի նախկին անդամին՝ Մարկովային նա հրավիրեց միանալու թատերախմբին, որպես իր հիմնադիր պարողներից մեկը, որը նա կատաարեց ձևավորելով մի հայտնի գործընկերություն Անտոն Դոլինի հետ։ Դը Վալուան ներգրավեց Ֆրեդերիկ Աշտոնին, ով դարձավ ռեզիդենտ պարուսույց և ավելի ուշ թատերախմբի գեղարվեստական ղեկավար։ 1933 թվականին Դը Վալուան նշանակեց Մարկովային որպես խմբի առաջին «Պրիմա Բալերիա», որը այժմ միջազգայնորեն հայտնի Թագավորական բալետն է ։
1932 թվականին Ժիզելի Կամարգո խմբի հետ Օլգա Սպեսիվտցվայի և Դոլինի ներկայացումը տեսնելուց հետո, Մարկովան առաջին անգամ հասկացավ այդ ժամանակի անտեսված բալետի հնարավորույթունները։ Հետագայում դարձավ իր ամենաթանկ դերը և այն մեկը, որի փայլող հնարավորությունները նա շարունակեց զարգացնել իր կարիերիայի ամբողջ ընթացքում։ Դերի պրեմիերան եղավ 1934 թվականին Նոր Տարվա օրը Վիկում ։
1935 թվականին Մարկովան և Դոլինը հեռացան Վիկ-Վելս բալետից ստեղծելու իրենց սեփական շրջագայող թատերախումբը, որը հայտնի էր որպես Մարկովա-Դոլին թատերախումբ։ Խումբը լայնորեն շրջագայեց 2 տարում և 1936 թվականին Փրինս Վոլկոնսկին միացավ խմբին որպես բալետմաստեր։ Ավելի ուշ 1938 թվականին Մարկովան միացավ «Բալեյ Ռասե դը Մոնտե Կառլո»-ին, աշխարհով շրջագայելով որպես թատերախմբի աստղ բալետի պարուհի։ Թատերախումը առաջինն էր ունենալով բալետի շրջագայություն աբողջ ԱՄՆ-ով, ստանալով արվեստի ձև հանդիսատեսների համար, ովքեր նախկինում չէին տեսել բալետը։ Այս ընթացքում նա դարձավ հիմնական դեմքը Ամերիկյան բալետի թատրոնի ձևավորման մեջ, պարելով թատերախմբի հետ այդ տարիների ընթացքում ։
Մարկովան հայտնվեց ամբողջ աշխարհի բալետների մեջ, բայց ամենահիշվողն էր հատկապես իր Ժիզել դերը, ինչպես նաև Մեռնող կարապը և Լե Շոպենիանան։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում նա վերաձևավորեց «Ռուսական բալետներ»-ը ԱՄՆ-ում և հայտնվեց որպես պարուհի Դոլինի հետ միասին Հոլիվուդյան ֆիլմում՝ «Մի երգ Միսս Ջուլիի համար» ։
Անգլիայի ազգային բալետ
1950 թվականին Մարկովան և Դոլինը դարձան Ֆեստիվալ Բալետի համահիմնադիրները, որը կազմված էր նշելու Բրիտանիայի մոտալուտ փառատոնը և հովանավորվում էր լեհ գործարար Ջուլիան Բրանսվեգի կողմից։ Դոլինը թատերախմբի առաջին գեղարվեստական ղեկավարն էր Մարկովայի հետ որպես «Պրիմա Բալերինա»։ Թատերախումբը ձևավորվեց շրջագայելով ցույց տալու բալետը հանդիսատեսներին, որոնք հակառակ դեպքում անկարող կլինեին զգալու բալետը և շարունակեց հսկայական կերպով շրջագայել ավելի քիչ պայմանական վայրեր և Միացյալ Թագավորությունում և միջազգայինորեն։ Նաև հիմնեց մի շարք կրթական ծրագրեր նախագծված դարձնելու բալետը հասանելի նոր հանդիսատեսների համար։ Նա մնաց «Պրիմա Բալերինա» մինչև 1952 թվականը, որից հետո նա շարունակեց հայտնվել կանոնավոր կերպով որպես հյուր-պարուհի մինչև նրա պրոֆեսիոնալ կարիերիայի ավարտը ։
1960 թվականին նա համագործակցեց հնդիկ դասական պարող Ռամ Գոփալի հետ ստեղծելու դուետ «Ռադհա-Կրիշնան» հիմնված լինելով հնդկական լեգենդի վրա, որտեղ նա պարեց որպես Կրիշնա։ Այսօր նրանց համագործակցությունը ցուցադրված է Լոնդոնի Դիմանկնարների ազգային պատկերասրահում, որտեղ նրա բրոնզե կիսանդրին դրված է Գոփալի դիմանկարի կողքին ։ 1989 թվականին Ֆեստիվալ Բալետը վերանվանվեց Անգլիայի Ազգային Բալետ արտացոլելու համար թատերախմբի դերը որպես Բրիտանիայի միակ դասական բալետի թատերախումբ, որը նվիրված էր համազգային բալետի շրջագայությանը հանդիսատեսների համար մատչելի գնով :
Միխայիլ Ստրելցով
Միխայիլ Ստրելցով (Михаи́л Никола́евич Стрельцо́в, ), խորհրդային և ռուս դիվանագետ։ Արտակարգ և լիազոր դեսպան։
Ալիսիա Մարկովա
Կարիերայի ավարտ
Մարկովան ավարտեց իր պրոֆեսիոնալ պարի կարիերան 52 տարեկանում 1963 թվականի հունվարին։ Կարիերան ավարտելուց հետո նա շարունակեց ունենալ ակտիվ դերակատարություն բալետի և թատրոնի ինդուստրայում որպես ուսուցչուհի, պրոդյուսեր և պարուսույց։ Նա պատասխանատու էր բեմադրելու համար բազմազան բալետներ, որոնք նա ներկայացրել էր «Ռուսական բալետներ»-ի հետ և մարզելով պարողներին դերերի համար, որոնք նա ստեղծել էր այնպիսի պարուսույցների համար, ինչպիսիք են պարոն Ֆրեդերիկ Աշտոնը ։
Միխայիլ Ստրելցով
Կենսագրություն
1952 թվականից զբաղվել է դիվանագիտական գործունեությամբ։
Ալիսիա Մարկովա
Կարիերայի ավարտ
Որպես ուսուցչուհի նա հեռուստատեսության միջոցով ներկայացրեց վարպետաց դասեր և նաև նշանակվեց Սինսինատրի համալսարանի բալետի և կատարողական արվեստի պրոֆեսոր։ Իր հետագա տարիներին նա շարունակեց լինել դասախոսական ֆակուլտետի հիմնական անդամ ռեզիդենտալ բալետի դասընթացների համար, ինչպիսիք են Յորկշայրի և Աբինգդոնի բալետի սեմինարները, ու նա նաև նախագահ էր և հիմնական հյուր Լոնդոնի արվեստի կրթական դպրոցներում և Թրինգում։ Նա նաև կառավարիչ էր և հիմնական հյուր-ուսուցչուհի Արքայական բալետի դպրոցում ։
Մահ
Որոշ ժամանակ կաթվածից տառապելուց հետո, Մարկովան մահացավ 2004 թվականի դեկտեմբերի 2-ին Բաֆի հիվանդանոցում, իր 94-ամյակից մեկ օր առաջ։ Նա երբեք չի ամուսնացել։ Թաղման արարողությունը տեղի ունեցավ Բաֆի Հայքոմբ Կրեմատորիոյում։ Հիշատակի երախտագիտության արարողությունը իր կյանքի և աշխատանքի համար տեղի ունեցավ Վեստմինստերյան աբբայությունում 2005 թվականի մարտի 8-ին ։
Որպես արարողության մի մաս Անգլիական Ազգային Բալետի թատերախմբի պարուհիներին ներկայացրեցին Ժիզել բալետից (Դարիա Կլիմետովա, Դմիտրի Գռուզդև, Էրինա Տակաշի, Արիոնել Վարգաս) և Լե Շոպենիանայից (Ագնես Օակես և Սիմոն Քլարկ) ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կին Կատեգորիա:Բրիտանացի խորեոգրաֆներ Կատեգորիա:Բալետ
(7687) Մաթիաս
(7687) Մաթիաս (Matthias), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1960 թվականի սեպտեմբերի 24-ին Կոռնելիս վան Հաուտենի, Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդի և Թոմ Գերելսի կողմից Պալոմարում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1960 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կոռնելիս վան Հաուտենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ինգրիդ Հաուտեն-Գրունենվելդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Թոմ Գերելսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Իմունային համակարգ
Իմունային համակարգ, օրգանների, հյուսվածքների և բջիջների մասնագիտացված համակարգ է, որը պաշտպանում է օրգանիզմը գենետիկորեն օտար ինֆորմացիա կրող նյութերից և կենդանի մարմիններից (այդ թվում միկրոօրգանիզներ, նրանց կողմից արտադրվող թույներ, օտար բջիջներ և հյուսվածքներ, ինչպես նաև գենետիկորեն փոփոխված սեփական բջիջներ, օրինակ ուռուցքային)՝ ապահովելով դրանց նկատմամբ օրգանիզմի անընկալությունը՝ իմունիտետը։ Ելնելով դրանից, իմունային համակարգի ֆիզիոլոգիական ֆունկցիայի յուրահատկությունը օնտոգենեզի ընթացքում օրգանիզմի ներքին միջավայրի գենետիկ կայունության ապահովման մեջ է։ Տվյալ օրգանիզմի համար գենետիկորեն օտար ամեն ինչ հեռացվում է նրա իմուն համակարգի միջոցով։
Իմունային համակարգի հատկությունները
իմունային համակարգը բարձր մասնագիտացված համակարգ է և օժտված է մի շարք յուրահատկություններով, որոնք չեն կրկնվում յալ օրգան-համակարգերում։ Հետևյալ ֆենոմենները հանդիսանում են իմունային համակարգի հիմնական հատկությունները՝
Իմունային համակարգի բաժինները
Իմուն համակարգի օրգաններից են ոսկրածուծը, փայծաղը, ուրցագեղձը, ավշային հանգույցները, նշիկներն ու աղիների պատերում գտնվող ավշանման հյուսվածքի կուտակումները, ավշային կծիկները։ Ուրցագեղձն ու ոսկրածուծը համարվում են իմունային համակարգի կենտրոնական օրգաններ, իսկ մնացածները կազմում են ծայրամասային օրգանները։
Ոսկրածուծ
Ոսկրածուծն արյունաստեղծ օրգան է և միաժամանակ պատկանում է իմուն համակարգին։ Չափահաս մարդու ոսկրածուծի զանգվածը մոտավորապես 2,5-3 կգ է։ Տարբերում են կարմիր ու դեղին ոսկրածուծ։ Կարմիր ոսկրածուծը տեղավորված է տափակ ոսկրերի սպունգանման նյութի խորշիկներում ու երկար խողովակավոր ոսկրերի գլխիկներում։ Այստեղ գտնվում են արյան բոլոր ձևավոր տարրերին սկիզբ առնող ցողունային բջիջները։ Ոսկրածուծում են զարգանում նաև լիմֆոցիտները, որոնք արյան հունով ընթանում են դեպի իմուն համակարգի այլ օրգաններ, որտեղ նրանց մի մասը տարբերակվում է։ Ուրցագեղձում մասնագիտացող լիմֆոցիտներն այդ գեղձը լատիներեն անվան առաջին տառով կոչվում են T լիմֆոցիտներ։ Փայծաղում, ավշային հանգույցներում մասնագիտանում են B լիմֆոցիտները։
Փայծաղ
Փայծաղն ավշային օրգան է, գտնվում է որովայնի խոռոչի ձախ ենթակողային շրջանում։ Փայծաղում առաջանում են լիմֆոցիտներ։ Այն համարվում է էրիթրոցիտների «գերեզմանատուն», ուր արյունն ազատվում է ծերացած ձևավոր տարրերից։ Լյարդի ու մաշկի հետ միասին այն ծառայում է որպես արյան պահուստային օրգան։
Ուրցագեղձ
Ուրցագեղձը ներզատական գեղձ է, լինելով արյունաստեղծ օրգան, պատկանում է իմուն համակարգին։ Այն գտնվում է կրծոսկրի հետևում, երկու թոքերի արանքում։ Մինչև 20 տարեկանը ուրցագեղձի զանգվածը կազմում է 25-30 գ, այնուհետև սկսում է աստիճանաբար փոքրանալ՝ հասնելով 10-15 գ։ Ինչպես արդեն նշվեց, ուրցագեղձում տարբերակվում են T լիմֆոցիտները, ուստի ուրցագեղձի ֆունկցիայի խանգարման դեպքում զարգանում է թերվարակամերժություն։