cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Տիտան (արբանյակ)
Լճեր
Երբ Կասինի կայանը 2004 թվականին հասավ Սատուրնի համակարգ, ենթադրվում էր, որ ածխաջրածնային լճերը և օվկիանոսները հնարավոր կլինի դիտարկել նրանց մակերևույթից անդրադարձած արեգակիի ճառագայթներով, սակայն սկզբում նկատելի արտացոլումներ չդիտարկվեցին ։ Տիտանի հարավային բևեռին մոտ հայտնաբերվեց մուգ շրջան, որը անվանվեց Օնտարիո լիճ (այս շրջանի լիճ լինելու փաստը հաստատվեց միայն 2008 թվականին) ։ Ռադարներից կատարված հետազոտություններով առափնյա տարածքներ հայտնաբերվեցին նաև բևեռին մոտ շրջանում ։ 2006 թվականի հուլիսի 22-ի անցման ընթացքում Կասինին կատարեց արբանյակի հյուսիսային կիսագնդի լուսանկարումներ, որի արդյունքում հայտնաբերվեցին ընդարձակ հարթ տարածքներ, որոնք ունեին մուգ գույն ռադարի դիտարկման տիրույթում ։ Հիմնվելով այս դիտարկումների վրա 2007 թվականի հունվարին գիտնականները հայտարարեցին Տիտանի վրա մեթանի լճերի առկայության մասին ։ Կասինի-Հյուգենս թիմը եզրակացրեց, որ այս լուսանկարներում հայտնաբերված հարթ շրջանները հենց երկար փնտրված ածխաջրածինների լճերն էին, Արեգակնային համակարգում Երկրից բացի առաջին հայտնաբերված հաստատուն հեղուկ նյութի ավազանները։ Դրանցից որոշները իրար հետ կապված են ջրանցքներով և գտնվում են իջվածքներում ։ Ընդհանուր առմամբ, Կասինի կայանի ռադարից կատարված դիտարկումները ցույց են տալիս, որ լճերը ծածկում են արբանյակի մակերևույթի միայն մի փոքր մասը, այսպիսով Տիտանը շատ ավելի չորային է քան Երկիրը ։ Չնայած լճերի հիմնական մասը կենտրոնացած է բևեռային շրջաններում (որտեղ արեգակի լույսի համեմատական պակասը չի առաջացնում գոլորշիացում), արբանյակի հասարակածային, անապատային շրջաններում ևս գտնվել են բազմաթիվ հաստատուն ածխաջրածնային լճեր։ Դրանցից մեկն էլ գտնվում է Հյուգենսի վայրէջքի վայրում Շանգրի-Լա շրջանում, որի չափերը հասնում են ԱՄՆ Յուտա նահանգում գտնվող Մեծ աղի լճի կեսին։ Հասարակածային լճերը հավանաբար հանդիսանում են օազիսներ, այսինքն նրանց սնման աղբյուրը հանդիսանում է ստորերկրյա ավազանները ։
2008 թվականի հունիսին, «Կասինի» կայանի սարքավորումներով կատարված դիտարկումները հաստատեցին արբանյակի Օնտարիո լճում էթանի գոյությունը ։ 2008 թվականի դեկտեմբերի 21-ին «Կասինին» անցավ ուղիղ Օնտարիո լճի վրայով և ստացավ ռադարի վրա անդրադարձման ցուցումները, այս անդրադարձման հզորությունը ցույց տվեց, որ լճի մակերևույթը չի տատանվում ավելին քան 3 մմ-ը, ինչը խոսում է այն մասին, որ մակերևութային քամիները չափազանց թույլ են, կամ լճի հեղուկը չափազանց մածուցիկ ։
Ալեքսանդր Մայսուրյան
Լրագրողական և քաղաքական գործունեություն
1999 թվականին Մայսուրյանը Մոսկվայի Զամոսկվորեցկի դատարանի կողմից դատապարտվել է պայմանական պատժի և տուգանքի ՌՍՖՍՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ և 214-րդ հոդվածներով («խուլիգանություն» և «վանդալիզմ») փողոցային գրաֆիտի պատկերներ նկարելու համար (Մոսկվայի քաղաքային դատախազության շենքի վրա)։
Տիտան (արբանյակ)
Լճեր
«Կասինիի» 2009 թվականի հուլիսի 8-ին կատարված արբանյակի բևեռային մասի սպեկտրալ դիտարկումները ցույց տվեցին այս տարածքում հարթ, հայլեանման մակերևույթի առկայությունը, այժմ այն կոչվում է Ջինգպո լիճ ։
Ալեքսանդր Մայսուրյան
Լրագրողական և քաղաքական գործունեություն
2009 թվականից ի վեր նա պարբերաբար տպագրվում է ընդդիմադիր Forum.msk ինտերնետային պորտալում, որտեղ տպագրում է շուրջ 300 հոդված։ 2013 թվականի մարտին գերմանական ինտերնետ ծառայությունների մատակարարը փակել էր Forum.msk պորտալը՝ Մայսուրյանի «Ծաղիկներ «ռուսական Դուչէին»» հոդվածի հրապարակման համար ։ Ինչպես հայտարարել է Forum.msk-ի գլխավոր խմբագիր Անատոլի Բարանովը՝ «Ալեքսանդր Մայսուրյանի նյութը մենք հրապարակել էինք հունվարին։ Հոդվածն ամբողջությամբ Պուտինի մասին էր։ Գերմանացիները պաշտոնական բծախնդրություն ունեին։
Տիտան (արբանյակ)
Լճեր
2009 թվականի հուլիսին և 2010 թվականի հունվարին կատարված սպեկտրային դիտարկումները ցույց տվեցին, որ Օնտարիո լիճը չափազանց ծանծաղ է, միջինում ունի 0,4 - 3 մ խորություն, առավելագույն խորությունը կազմում է 3 - 7 մ ։ Սակայն արբանյակի հյուսիսային կիսագնդում դիտարկվող Լիգեայի ծովի խորությունը գնահատվել է ավելին քան 8 մետրը ։ Ավելի ուշ, 2014 թվականին, գիտնականները վերագնահատեցին Տիտանի երեք մեթանի ծովերի խորությունները, նոր սսահմանված արժեքն է համարվում ավելին քան 200 մետրը։ Լիգեայի ծովի մի մասը միջինում ունի 20 - 40 մետր խորություն, մինչդեռ այս ծովի մնացած մասերի դեպքում անդրադարձում ընդհանրապես չի գրանցվում, ինչը վկայում է այն մասին, որ խորությունը ավելին է քան 200 մետրը։ Լիգեան լինելով միայն Տիտանի մեծությամբ երկրորդ ծովը, պարունակում է Միչիգան լճից ծավալով երեք անգամ շատ մեթան ։
Ալեքսանդր Մայսուրյան
Լրագրողական և քաղաքական գործունեություն
2012-2013 թվականներին նա բազմիցս քննադատել է Ալեքսեյ Նավալնիին   , իր գնահատականներով, աջակողմյան և հակաժողովրդավարական հայացքների համար։
Տիտան (արբանյակ)
Լճեր
2012 թվականի սեպտեմբերի 26-ի «Կասինիի» արբանյակի մոտով անցման ժամանակ նրա ռադարը հայտնաբերեց Տիտանի հյուսիսային կիսագնդում գետի նմանվող առանձնահատկություն, որը ձգվում էր ավելին քան 400 կիլոմետր։ Այն միանում է Լիգեայի ծովին ։ Ավելի ուշ հրապարակման մեջ հիշատակվում է Կասինիի ռադարով հայտնաբերված Վիդ Ֆլումինա ջրանցքների մասին, որոնք սահմանվում էին որպես ջրանցքների ցանց, կապված Տիտանի մեծությամբ երկրորդ ածխաջրածնային Լիգեայի ծովի հետ։ Սարքի տվյալների վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ այս ջրանցքները ընկած են խորը, (մինչև ~570 մ), աստիճանաձև կողմերով կիրճերի մեջ և ունեին ուժեղ անդրադարձման գործակից, որն էլ ցույց է տալիս որ դրանք այդ պահին լցված էին հեղուկով։ Հեղուկի մակերևույթը այդ ջրանցքներում գտնվում է նույն մակարդակի վրա ինչպես և Լիգեայի ծովինն է։ Սա թերևս Տիտանի մակերևույթի վրա գրանցված հեղուկով լցված ջրանցքների, ինչպես նաև այս խորության կիրճերի առկայության առաջին դեպքն էր։
Ալեքսանդր Մայսուրյան
Լրագրողական և քաղաքական գործունեություն
Նա նաև բազմիցս հոդվածներ է հրապարակել ընդդեմ  Լիբիայի  և Սիրիայի գործերին Արևմուտքի  միջամտության ։ Նա առաջարկեց կիրառության մեջ դնել «Ռեստավրացիա» հասկացությունը պերեստրոյկայի սկզբից սկսած ժամանակահատվածի համար (ֆրանսիական և անգլիական ռեստավրացիայի անալոգիայով)  ։ Հրապարակումների հիմնական թեմաներն էին աջ թևի գործիչների և գաղափարախոսների,  հոգևորականության քննադատությունը    , գրաքննությունը  ,  ինչպես պատմական ներկայացուցիչներին  (գեներալ Վլասով , Ծովակալ Կոլչակ , Ռոմանովներ , Ստոլիպին  ) այնպես էլ  ժամանակակիցներին  (Ռոման Աբրամովիչ  , Բորիս Ակունին , Կախա Բենդուկիձե , Եգոր Գայդար , Միխայիլ Գորբաչով , Բորիս Ելցին , Գենադի Զյուգանով  ,Անդրեյ Իսաև , Սերգեյ Կովալև , Յուլիա Լատինինա , Նիկիտա Միխալկով , Սերգեյ Միխալկով , Քսենիա Սոբչակ Ալեքսանդր Սոլժենիցին  , ավագ երեց Վսևոլոդ Չապլին  ): 2013-2014 թվականներին նա հանդես եկավ  Կիևի Եվրամայդանի քննադատությամբ՝ աջ կողմնորոշման և հակակոմունիզմի համար   ։ Նա հանդես էր գալիս ի աջակցություն Բորոտբայի խմբի , Դոնեցկի և Խարկովի ժողովրդական հանրապետությունների ։
Տիտան (արբանյակ)
Լճեր
2006-ից 2011 թվականների ընթացքում Տիտանի մոտով «Կասինիի» կատարված վեց անցումների ժամանակ հավաքագրված տվյալներից հետազոտողները կարողացել են գնահատել արբանյակի փոփոխվող չափերը։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ Տիտանի մակերևույթը տատանվում է մինչև 10 մետրով ամեն ուղեծրի ընթացքում։ Այս աստիճանի տատանուները խոսում են այն մասին, որ Տիտանի ընդերքը համեմատաբար դեֆորմացվող է, և որ արբանյակի ընդերքի կառուցվածքը ամենայն հավանականությամբ իրենից ներկայացնում է մի քանի տասնյակ կիլոմետր հաստությամբ սառցե կեղևից, որը ծածկում է համընդհանուր օվկիանոսը ։ Հետազոտությունների արդյունքները ցույց են տալիս, որ ընդերքային օվկիանոսը ընկած է մակերևույթից ոչ ավելին քան 100 կմ խորության վրա ։ 2014 թվականի հուլիսի 2-ին ՆԱՍԱ-ն հաղորդեց, որ Տիտանի ընդերքում ընկած օվկիանոսը կարող է լինել նույն քան աղի որքան Մեռյալ ծովն է ։ 2014 թվականի սեպտեմբերի 3-ին կատարված ՆԱՍԱ-ի հաղորդագրության մեջ ասվում էր, որ Տիտանի վրա տեղացող մեթանի անձրևները կարող են փոխազդել արբանյակի ընդերքում գտնվող «ալկանոֆեր» կոչվող նյութի հետ, արտադրելով էթան և պրոպան, որոնք արդյունքում կարող են հոսել դեպւի լճերն ու գետերը ։
Ալեքսանդր Մայսուրյան
Լրագրողական և քաղաքական գործունեություն
Վլադիմիր Մուսաելյանը Ալեքսանդր Մայսուրյանին անվանել է իր ընկերը ։
Ալեքսանդր Մայսուրյանը «Метро 2033. Wars» խաղի հերոսներից մեկն է, որը հիմնված է Դմիտրի Գլուխովսկու հետապոկալիպտիկ «Մետրո 2033» վեպի վրա  և նկարագրում է մարդկանց կյանքը մոսկովյան մետրոյում Երկրի միջուկային պատերազմից հետո։ Խաղում նա  բնութագրվում է որպես «հռչակավոր կոմունիստ», մասնագիտությամբ՝ գիտնական (կենսաբան)։
Տիտան (արբանյակ)
Լճեր
2016 թվականի «Կասինիի» հետազոտությունները առաջին անգամ հաստատեցին Տիտանի վրա հեղուկով լցված ջրանցքների առկայությունը, դրանք դիտարկվել են դեպի Լիգեայի ծով ձգվող խորը ձորերում։ Այս ձորերի ցանցը կազմված է 240 - 570 մետր խորություն և 40° թեքվածքով կողմեր ունեցող ձորերից։ Դրանք հավանաբար առաջացել են կեղևի բարձրացման հետևանքով, ինչպես առաջացել է Երկրի Մեծ կիրճը, կամ ծովի մակերևույթի իջեցման հետևանքով, կամ, թերևս այդ երկուսի միասնական ազդեցքությամբ։ Էրոզիայի խորությունը Տիտանի վրա ցույց է տալիս, որ հեղուկների հոսքերը արբանյակի վրա տեղի էն ունցել երկար ժամանակ, հազարավոր տարիների ընթացքում ։
Ալեքսանդր Մայսուրյան
Արտաքին հղումներ
Պատմական աշխատություններ։
Տիտան (արբանյակ)
Հարվածային խառնարաններ
Կասինիի սարքերից ստացված տվյալները ցույց են տվել, որ Տիտանի մակերևույթին հարվածային խառնարանները սակավ են ։ Այս գոյացությունները երիտասարդ են ի համեմատություն Տիտանի տարիքին ։ Կասինիի սարքերով հայտնաբերված նորագոյացություններից են. Մենրվա անունը ստացած 440 կմ լայնությամբ երկու օղակով հարվածային ավազանը, դրանից չափերով ավելի փոքր Սինլափ անունը ստացած 60 կմ լայնություն ունեցող հարթ հատակով խառնարանը և Կսա խառնարանը, որն ունի 30 կմ տրամագիծ, հարթ ու մութ հատակ և կենտրոնական պիկ ։ Կասինիի սարքավորումներով նաև հայտնաբերվել են մի քանի «խառնարանակերպեր», շրջանաձև գոյացություններ, որոնք նույնպես կարող են ունենալ հարվածային բնույթ, սակայն այս դատողությունը չունի բավարար ապացույցներ։ Օրինակ՝ 90 կմ լայնությամբ օղակաձև պայծառ նյութից կազմված Գուաբոնիտո գոյացութոյւնը ։ Ենթադրում են, որ այս մակերևույթի առանձնահատկությունը հանդիսանում է հարվածային խառնարան, որը լցվել է քամիներով բերված մուգ նյութերով։ Մուգ գույն ունեցով Շանգրի-Լա և Աարու շրջաններում դիտարկվել են նմանատիպ մի քանի այլ առանձնահատկություններ։ Տիտանի խառնարաններից կամ հավանական խառնարաններից շատերը ունեն ակտիվ էռոզիայի ազդեցության հետքեր, և բոլորի մոտ նկատվում են շարունակական փոփոխությունների հետքեր ։ Ամենամեծ խառնարանները ունեն կոտրտվող կամ ոչ ամբողջական եզրեր, չնայած դրան Տիտանի որոշ խառնարաններ ունեն ավելի զանգվածեղ եզրեր քան նկատվել են Արեգակնային համակարգի այլ մարմինների մակերևույթի խառնարանների մոտ։
Ալեքսանդր Մայսուրյան
Արտաքին հղումներ
Լրագրություն։
Տիտան (արբանյակ)
Հարվածային խառնարաններ
Հիմնականում խառնարանների մեխամասնությունը չունեն կենտրոնական պիկեր և ունեն հարթ հատակներ, հավանաբար դրա պատճառը հանդիսանում են հարվածից հետո առաջացած կամ ավելի ուշ տեղի ունեցած կրիոհրաբխային լավայի ժայթքումները։ Ընդհանուր առմամբ տարաբնույթ երկրաբանական երևույթների հետևանքով ծածկումը համարվում է Տիտանի մակերևույթի խառնարանների սակավության պատճառներից մեկը։ Մեկ այլ պատճառ է համարվում մթնոլորտի պաշտպանիչ շերտը, որը ըստ գնահատականների կրճատել է խառնարանների քանակը մոտ երկու անգամ ։
Ալեքսանդր Մայսուրյան
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս լրագրողներ Կատեգորիա:Ռուս պատմաբաններ Կատեգորիա:Ռուս հրապարակախոսներ Կատեգորիա:Ռուս կենսաբաններ Կատեգորիա:Հակապատերազմական ակտիվիստներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ Կատեգորիա:Հայ իրավապաշտպաններ Կատեգորիա:Հայ գրողներ Կատեգորիա:Ռուս բլոգերներ
Տիտան (արբանյակ)
Հարվածային խառնարաններ
Կասինիից առաջ կատարված հարվածային երևույթների գնահատականները ենթադրում էին, որ սառցե մարմինների հարվածի արդյունքում խառնարաններում կարող էին առաջանալ հեղուկ ջրի մասեր։ Այս ջուրը կարող էր մնալ հեղուկ վիճակում դարեր, որն էլ իր հերթին կարող էր բավարար լինել այնտեղ պարզագույն կյանքի առաջացման համար ։
Վահրամ Թաթուլ
Վահրամ Թաթուլ, հայ բանաստեղծ։
Տիտան (արբանյակ)
Կրիոհրաբուխներ և լեռներ
Գիտնականները երկար ժամանակ կարծում էին, որ Տիտանի վրա պայմանները նման են վաղ Երկրի վրա եղած պայմաններին, չնայած այն հանգամանքին, որ արբանյակի վրա առկա է շատ ավելի ցածր ջերմաստիճան։ Տիտանի մթնոլորտում 2004 թվականին արգոն-40-ի հայտնաբերումը ցույց տվեց, որ արբանյակի հրաբուխները արտանետում են ջրից և ամոնիակից բաղկացած «լավա» ։ Դրանից բացի, Տիտանի լճերի ամբողջական քարտեզագրումը ցույց տվեց, որ արբանյակի վրա չկա բավարար քանակի մեթանի մակերևույթներ, որպեսզի դրանով բացատրվի մթնոլորտում հայտնաբերված մեթանի քանակը, հետևաբար այս քանակի մեթանի առկայությունը պայմանավորված է զգալի հրաբխային ակտիվության առկայությամբ ։
Այնուամենայնիվ, արբանյակի մակերևույթի վրա չեն հայտնաբերվել բավարար քանակի առանձնահատկություններ, որոնք միանշանակ կարող են նույնականացվել որպես կրիոհրաբուխներ ։ Այսպիսի առանձնահատկություններից մեկը, որը հայտնաբերվել է 2004 թվականի Կասինիի ռադարով կատարված հետազոտությունների արդյունքում, անվանվել է Գանեսա Մակուլա, այն նման է Վեներա մոլորակի վրա երկրաբանական առանձնահատկություններին, որոնք անվանվում են «բլիթանման գմբեթներ», որոնք սկզբում ենթադրաբար համարվում էին կրիոհրաբուխներ, այնուամենայնիվ այս ենթադրությունը հերքվեց Ամերիկյան երկրաֆիզիկական միության 2008 թվականի տարեկան համաժողովի ժամանակ։ Այս առանձնահատկությունը պարզվեց որ գմբեթ չէ, այլ ընդամնեը իհայտ է եկել լուսավոր և մութ մասերի համակցությունից ։ 2004 թվականին Կասինին կրկին հայտնաբերեց անսովոր պայծառ առանձնահատկություն (անվանվեց Տորտոլա Ֆակուլա), որը նույնականացվեց որպես կրիոհրաբխային գմբեթ ։ Մինչ 2010 թվականը նման առանձնահատկություններ այլևս չեն գտնվել ։ 2008 թվականի դեկտեմբերին գիտնականները հայտարարեցին, որ հայտնաբերվել են երկու ժամանակավոր, սակայն տարորինակորեն երկարակյաց «պայծառ հետքեր» Տիտանի մթնոլորտում, որոնք չափազանց կայուն են մթնոլորտային երևույթներով բացատրելու համար, և ենթադրեցին, որ դրանք կրիոհրաբխային ակտիվության արդյունքներ են ։
Վահրամ Թաթուլ
Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Գրական ասպարեզ է մտել 1906 թ., «Արևելյան մամուլ» պարբերականում և Արամ Անտոնյանի «Լույս»-ում տպագրելով ոտանավորներ։ Օսմանյան սահմանադրության հռչակումից հետո աշխատակցել է մի շարք պարբերականների, տարեցույցների, գեղարվեստական ժողովածուների, գրելով գերազանցապես քնարական բանաստեղծություններ ։
Տիտան (արբանյակ)
Կրիոհրաբուխներ և լեռներ
2009 թվականի մարտին Տիտանի Հոտեյ Արկուս շրջանում հայտնաբերվեցին կառուցվածքներ, որոնք նույնականացվեցին որպես լավայի հոսքեր, այս կառույցները մի քանի ամիս ժամանակի ընթացքում ունեին տարբեր պայծառություն։ Բազմաթիվ վարկածներ առաջ քաշվեցին բացատրելու համար այս ֆենոմենը, լավայի հոսքերը Տիտանի մակերևույթի վրա վեր էին խոյանում մոտ 200 մ, և արտաժայթքվել են ընդերքից ։
2006 թվականին «Կասինին» հայտնաբերեց Տիտանի մակերևույթին լեռնաշղթա, որի երկարությունը կազմում է 150 կմ. լայնությունը 30 կմ և ունի 1,5 կմ բարձրություն։ Լեռնաշղթան ընկած է արբանյակի հարավային կիսագնդում և ենթադրաբար կազմված է սառույցից որը ծածկված է մեթանի ձյան շերտով։ Հնարավոր է, որ այս զանգվածը արտամղվել է ընդերքից մոտ ընկած տեկտոնիկ հարթակների փոխադարձ ճնշման արդյունքում ։ Մինչ Կասինին գիտնականները կարծում էին, որ Տիտանի մակերևույթի մեծ մասը ունի հարվածային ձևավորման բնույթ, սակայն այս վերջին հայտնաբերումները ցույց են տալիս, որ ինչպես և Երկրի վրա Տիտանի մակերևույթի առանձնահատկությունները ձևավորվել են երկրաբանական երևույթների արդյունքում ։ 2010 թվականի դեկտեմբերին Կասինիի հետազոտողների թիմը հայտարարեց ամենահավանական կրիոհրաբխի հայտնաբերման մասին։ Այն անվանվել է Սոտրա Պատերա, սա առնվազն երեք նմանատիպ լեռներից մեկն է, որոնք ունեն 1000-ից 1500 մ բարձրություն և գագաթներին ունեն մեծ խառնարաններ։ Նրանց շրջապատող տարածքները ծածկված են ամենայն հավանականությամբ սառած լավայի հոսքերով ։
Վահրամ Թաթուլ
Կենսագրություն
Կյանքի վերջին տարիներին ապրել է Ֆրանսիայում, որտեղ հրատարակել է բանաստեղծությունների երկու ժողովածու՝ «Հին ու նոր տաղեր» (Փարիզ, 1940) և «Ամենայն զգուշությամբ» (Փարիզ, 1941), առաջինը՝ գրականագետ Արշակ Չոպանյանի առաջաբանով։ Ավետիք Իսահակյանի «Աբու Լալա Մահարի»-ից ներշնչված՝ գրել է համանուն խորագրով պիես (հրատարակվել է 1948 թ., Փարիզ)։ Սփյուռքահայ երեխաների համար կազմել է «Այբբենարան» և «Ընթերցարան» ։
Տիտան (արբանյակ)
Կրիոհրաբուխներ և լեռներ
Տիտանի ամենաբարձր պիկերը հիմնականում կենտրոնացած են արբանյակի հասարակածային գոտում։ Դրանք նմանեցվում են Երկրի վրա գտնվող ծալքավոր լեռներին, այնպիսիք, ինչպիսին են Ժայռոտ լեռները կամ Հիմալայները, որոնք ձևավորվել են տեկտոնիկ հարթակների բախումներից և ճկումներից, կամ սուբդուցված շրջաններ (Անդերի նման), որտեղ իջնող հարթակների հալման արդյունքում առաջացած արտաժայթքող լավան (կամ կրիոլավան) դուրս է գալիս մակերևույթ։ Լեռների առաջացման ևս մի մեխանիզմը վերագրում է Սատուրնի հետ մակընթացային ուժերի ազդեցությանը։ Այնուամենայնիվ, քանի որ Տիտանի սառցե մանթիայի մածուծիկությունը ցածր է երկրային մանթիայից և սառույցները արբանյակի վրա ավելի փափուկ են Երկրի գրանիտներից, այս լեռները հավանական չէ, որ կունենան Երկրի լեռների չափերի բարձություն։ 2016 թվականին Կասինիի թիմը հայտարարեց Տիտանի ամենաբարձր լեռան մասին։ Այն տեղակայված է Միթրիմ լեռնազանգվածում, և ունի 3337 մ բարձրություն ։ Եթե Տիտանի վրա իրականում գոյություն ունի հրաբխային գործունեություն, ապա համաձայն վարկածի այն սնվում է մաթիայի մեջ տեղի ունեցող ռադիոակտիվ տարրերի տրոհումից արտանջատված էներգիայով, ինչպես դա տեղի է ունենում Երկրի վրա ։ Երկրի վրա մագման կազմված է հեղուկ քարերից, որը ունի ավելի փոքր խտություն, քան այն ապարները, որոնց միջով այն արտաժայթքվում է։ Քանի որ ջուրը ավելի խիտ է քան սառույցը, Տիտանի ջրո մագման կարող է լինել ավելի խիտ քան սառցե կեղևը։ Սա նշանակում է, որ Տիտանի վրա կրիոհրաբխային գործունեությունը պետք է պահանջի ավելի մեծ էներգիա, դրա աղբյուրը կարող է լինել Սատուրնի հետ համակցության մակընթացային ազդեցությունները ։ Ցածր ճնշում ունեցող սառույցը ծածկելով հեղուկ ամոնյակի սուլֆատի շերտը բարձրանում է ավելի սահուն, և այս դեպքերում կարող է առաջացնել մեծ արտաճկումներ։ Տիտանի մակերևույթը ծածկված է նաև փոշեհատիկների չափի սառցե կտորներով և ամոնյակի սուլֆատի փոշով, որոնց միջոցով են առաջանում քամու ազդեցության տակ առաջացած լանդշաֆտներ և դյունաների նմանվող առանձնահատկություններ ։
Վահրամ Թաթուլ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտահայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ֆրանսահայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում Կատեգորիա:Հայ գրողներ
Տիտան (արբանյակ)
Կրիոհրաբուխներ և լեռներ
2008 թվականին Ջեֆրի Մուրը առաջարկեց Տիտանի երկրաբանության ալտերնատիվ տարբերակ։ Նշելով, որ Տիտանի վրա մինչ այս պահը չեն հայտնաբերվել հրաբխային գործունեության միանշանակ ապացույցներ, նա ենթադրեց, որ Տիտանը երկրաբանորեն մեռած աշխարհ է, և նրա մակերևույթը ձևավորվում է միայն հարվածային երևույթների, հալոցքների, քամու ազդեցության և արտաքին ազդեցույթունների արդյունքում։ Համաձայն նրա վարկածի, մեթանը չի արտաժայթքվում, այլ դանդաղորեն դիֆուզվում է ընդերքից։ Գանեսա Մակուլան կարող է լինել արտաճկված հարվածային խառնարան մուգ դյուներով կենտրոնում։ Լեռնաշղթաները կարող են լինել չափազանց էռոզացված հարվածային երևույթնեի արդյունքում առաջացած աստիճանաձև բծեր։ Նույնիսկ այս վարկածի պարագայում Տիտանը կարող է ունենալ ներքին օվկիանոս, որը կարող է բաղկացած լինել ջրի և ամոնյակի խառնուրդից, և որի ջերմաստիճանը կարող է կազմել -97oC: Պայծառ Քսանադու տարածքը կարող է լինել չափազանց խառնարանացված տարածք, նման Կալիստոյի մակերևույթին, եթե այն ունենար մթնոլորտ։ Ջեֆրի Մուրը նույնիսկ անվանել է Տիտանը «մթնոլորտով Կալիստո» ։
Մուգ լանդշաֆտ
Տիտանի մակերևույթի առաջին լուսանկարների վրա, որոնք կատարվել էին Երկրի վրա տեղակայված աստղադիտակներով 2000-ականների սկզբին, երևում էին մեծ մուգ տարածաշրջաններ, որոնք գոտևորում էին արբանյակի հասարակածային մասը ։ Կասինիի Սատուրնի համակարգ հասնելուց առաջ, ենթադրվում էր որ այս տարածաշրջանները իրենցից ներկայացնում են հեղուկ ածխաջրածիններից կազմված ծովեր ։ Կասինիի ռադարից ստացված լուսանկարները ցույց տվեցին, որ այս տարածքներից որոշները ծածկված են երկայնական դյուներով, որոնք հասնում են 100 մետր բարձրության, կիլոմետրի հասնող լայնության և տասնյակ և հարյուրավոր կիլոմետրեր երկարության ։ Այսպիսի դյուները մշտապես ուղղորդված են քամիների միջին ուղղությամբ։ Տիտանի դեպքում մշտական արևելյան քամիները հակազդում են ժամանակ առ ժամանակ առաջացող մակընթացային քամիների հետ (մոտ 0,5 մետր վայրկյանում) ։ Մակընթացային քամիները առաջանում են Տիտան-Սատուրն համակարգի ազդեցությունից մթնոլորտի վրա, որը մոտ 400 անգամ ավելի հզոր են քան Երկիր-Լուսին համակարգի մակընթացային ազդեցությունները մթնոլորտի վրա։ Համաձայն վարկածի, այս ուժեղ քամիները ստեղծում են երկար զուգահեռ դյունաներ մակերևույթի մասնիկներից, որոնք ուղղված են արևմուտքից արևելք։ Դյունաները կոտրվում են լեռների շուրջ, որտեղ քամիների ուղղությունները փոփոխվում են։
Երկայնական (կամ գծային) դյունաները ուղղված են արևելք, սակայն կլիմայի սիմուլացիաները ցույց են տալիս, որ Տիտանի մակերևույթի քամիները փչում են արևմտյան ուղղությամբ։ Ունենալով ավելի պակաս քան 1 մետր վայրկյանում արագություն, դրանք չեն կարող բարձրացնել և շարժել մակերևույթի մասնիկները։ Վերջերս կատարված համակարգչային սիմուլացիաները ցույց են տալիս, որ դյունաները կարող էին առաջանալ փոթորկային քամիների արդյունքում, որոնք տեղի են ունենում Տիտանի վրա ամեն տասնըհինգ տարին մեկ անգամ, գիշերահավասարի ժամանակ ։ Այս փոթորիկները առաջացնում են ուժեղ հոսքեր, փչելով մինչև 10 մետր վայրկյանում արագությամբ մակերևույթի մոտ։
«Ավազը» Տիտանի վրա կազմված չէ սիլիկատներից ինչպես Երկրի վրա, այլ հավանաբար առաջացել է երբ հեղուկ մեթանի անձրևներեը էռոզացրել են շրային սառույցի ժայռերը, հնարավոր է նաև հոսքերի տեսքով։ Ավազի առաջացման մեկ այլ աղբյուր կարող է լինել օրգանական միացութոյւնները որոնք առաջանում են ֆոտոքիմիական ռեակցիաների արդյունքում Տիտանի մթնոլորտում ։ Դյունաների հետազոտությունները ցույց տվեցին որ այդտեղ կա ավելի քիչ ջուր քան Տիտանի մնացյալ մասում, և ավելի հավանական է, որ դրանք առաջացել են օրգանական մրից, իչպես դա տեղի է ունենում երբ հիդրոկարբոնիկ պոլիմերները իրար են կպնում անձրևից հետո ։ Հաշվարկները ցույց են տալիս, որ Տիտանի ավազը ունի երկրային ավացի խտությունից երեք անգամ պակաս խտություն ։
Դիտարկումներ և հետազոտություններ
Տիտանը հնարավոր չէ դիտարկել անզեն աչքով, սակայն այն կարելի է դիտել փոքր աստղադիտակներով կամ հզոր հեռադիտակով։ Սիրողական դիտարկումները բարդ է կատարել, քանի որ արբանյակը չափազանց մոտ է գտնվում Սատուրնի սկավառակին և օղակներին, որոնք շատ ավելի պայծառ են ։ Տիտանն ունի առավելագույնը +8.2 տեսանելի մեծություն և 8.4 միջին առճակատման մեծություն ։ Սա համեմատելի է Յուպիտերի արբանյակ Գանիմեդի +4.6 ցուցանիշի հետ։
Առաջին սարքը որ այցելել է Սատուրնի համակարգ ամերիկյան Պիոներ 11 ԱՄԿ-ն էր 1979 թվականին, որի հետազոտությունների արդյունքում պարզվեց, որ Տիտանը չափազանց սառն է կյանքի գոյացման համար ։ Այն լուսանկարեց Տիտանը 1979 թվականի կեսերին և վերջում ։ Հետազոտությունների, ինչպես նաև լուսանկարների որակը ավելի լավն էր դրանից ոչ շատ ուշ կատարված երկու Վոյաջեր սարքերից կատարված հետազոտությունների արդյունքում։
Տիտանը դիտարկվեց Վոյաջեր 1 և 2 կայանների կողմից 1980 և 1981 թվականներին համապատասխանաբար։ Վոյաջեր 1 կայանի անցուղին նախագծված էր այնպես, որ այն անցնի հնարավորինս մոտ Տիտանին, որի ընթացքում կայանի միջոցով պետք է հնարավոր լիներ պարզել մթնոլորտի խտությունը, կազմությունն ու ջերմաստիճանը, ինչպես նաև հնարավորինս ճշգրիտ չափել Տիտանի զանգվածը ։ Մթնոլորտի մշուշոտ լինելը թույլ չտվեց կատարել մակերևույթի լուսանկարում, չնայած դրան, 2004 թվականին Վոյաջեր 1-ից կատարված լուսանկարների նարնջագույն ֆիլտրերով մշակումը ցույց տվեց լուսավոր և մութ ռեգիոններ որոնք անվանվեցին Քսանադու և Շանգրի-Լա, որոնք հետագայում հետազոտվեցին ինֆրակարմիր տիրույթում Հաբլ տիեզերական աստղադիտակով։ Վոյաջեր 2 կայանը, որը նախատեսվում էր որ կանցնի Տիտանի մոտով առաջին կայանի անհաջողության դեպքում, չանցավ նրա մոտով և շարունակեց ճանապարհը դեպի Ուրան և Նեպտուն ։
Կասինի-Հյուգենս
Տիտանը երկար ժամանակ եղել է առեղծվածային մարմին, արբանյակ շրջապատված խիտ մթնոլորտով, որը խանգարում էր դիտարկումներին։ Նույնիսկ Վոյաջերներից կատարված հետազոտությունները թույլ չտվեցին կարծիք կազմել արբանյակի մասին։ Այս առեղծվածային համբավը շարունակվում է Տիտանի մոտ սկսած նրա 17-րդ դարում Քրիստիան Հյուգենսի և Ջովանի Կասինիի կողմից հայտնաբերումից, և բացահայտվել է երկու հետազոտողների անունով կոչված տիեզերական սարքերով։
Կասինի–Հյուգենս տիեզերական սարքերի զույգը հասավ Սատուրնի համակարգ 2004 թվականի հուլիսի 1-ին, և սկսեց Տիտանի մակերևույթի քարտեզագրումը ռադարի միջոցով։ Եվրոպական տիեզերական գործակալության (ESA) և ՆԱՍԱ-յի համատեղ նախագիծ հանդիսացող ծրագիրը ունեցավ չափազանց մեծ հաջողություն։ Կասինի կայանը անցավ Տիտանի մոտով 2004 թվականի հոկտեմբերի 26-ին ընդամենը 1200 կմ հեռավորության վրա, և կատարեց մակերևույթի բավականին բարձր ճշգրտությամբ լուսանկարներ։ Հյուգենս իջեցվող կայանը վայրէջք կատարեց Տիտանի վրա 2005 թվականի հունվարի 14-ին, հայտնաբերելով, որ մակերևույթի բազմաթիվ առանձնահատկություններ ձևավորվել են հեղուկների ազդեցության տակ ։ Տիտանը ասյ պահին ամենահեռու աստղագիտական մարմինն է Արեգակնային համակարգում, որի վրա արհեստական սարք է վայէջք կատարել ։ 2006 թվականի հուլիսի 22-ին Կասինին կատարեց իր առաջին մոտ անցումը Տիտանի մոտով 950 կմ հեռավորության վրա, իսկ ամենամոտ անցումը կատարել է 2010 թվականի հունիսի 21-ին, 880 կմ հեռավորության վրա ։ Կասինին Տիտանի վրա հայտնաբերեց մեծ քանակով հեղուկ, լճերի և ծովերի տեսքով տեղաբաշխված հյուսիսային բևեռի մոտ ։
Հյուգենսի վայրէջք
Վայրէջքից հետո Հյուգենսը լուսանկարեց մուգ դաշտեր, որոնց վրա սփռված էին ջրային սառույցի փոքր քարեր և խճաքարեր ։ Ներկայացված լուսանկարների ներքևում երևացող երկու քարերը ընկած են սարքից մոտ 85 սանտիմետր հեռավորության վրա և ունեն մոտ 15 և 4 սանտիմետր չափեր։ Այդ քարերի ներքևի հատվածներում կան էռոզիայի ապացույցներ, դրանով իսկ ապացուցելով հեղուկների կողմից ազդեցությունը։ Մակերևույթը ավելի մուգ է, քան գնահատվել էր, և բաղկացած է ջրային և ածխաջրածնային սառույցներից։ "Հողը" որը երևում է լուսանկարներում վերծանվել է որպես ածխաջրածնային մշուշի նստվածքներ։
2007 թվականի մարտին ՆԱՍԱ-ն, ԵՏԳ-ն և COSPAR-ը կայացրեցին որոշում, որով Հյուգենսի վայրէջքի տեղը անվանվեց Հուբերտ Կարիենի հիշատակի կայան, ի պատիվ ԵՏԳ-ն նախկին նախագահի ։
Պլանավորված՝ Dragonfly
Dragonfly առաքելության տիեզերական սարքը կարձակվի 2026 թվականին, այն ներառում է մեծ դրոն, որը կունենա իզոտոպային գեներատորով սնուցվող շարժիչ, և նախատեսված կլինի Տիտանի մթնոլորտում թռիչքի համար։ Այս առաքելությունը կլինի ՆԱՍԱ-ի Նոր սահմաններ ծրագրի #4 առաքելությունը ։ Այս սարքի վրա տեղադրված սարքավորումները կգնահատեն, թէ որքանով են զարգացել կյանքի առաջացման համար անհրաժեշտ քիմիական միացությունները Տիտանի վրա ։
Նախատեսվող հետազոտման ծրագրեր
Վերջին տարիներին առաջարկվել են մի քանի ավտոմատ միջմոլորակային կայանների նախագծերի տարբերակներ Տիտանը հետազոտելու համար։ Այսպիսի նախագծեր են առաջադրվել ՆԱՍԱ-ի, ԵՏԳ-ի և ՌՇԼ-ի կողմից։ Այս պահին դրանցից ոչ մեկը ֆինանսավորում չի ստացել։ Դրանցից մի քանիսըն են՝
Titan Saturn System Mission (TSSM) - համատեղ ՆԱՍԱ/ԵՏԳ առաջարկված առաքելություն Սատուրնի արբանյակների հետազոտման համար ։ Այն ներառում է նաև տաք օդօվ լցված օդապարիկի արձակում Տիտանի մթնոլորտում, որը այնտեղ կթռչ վեց ամիս։ Այն նախագծվում էր նաև Europa Jupiter System Mission (EJSM) նախագծի համար։ 2009 թվականի փետրվարին հայտարարվեց, որ ՆԱՍԱ-ն և ԵՏԳ-ն առաջնահերթություն են տվել EJSM նախագծին TSSM նախագծի փոխարեն ։
Titan Mare Explorer (TiME) - քիչ ծախսատար իջեցվող սարք, որը ընկնելով Տիտանի հյուսիսային կիսագնդի լճի մեջ պետք է լողար երեքից վեց ամիս  ։ Այն 2011 թվականին ընտրվել էր հետագա նախագծման փուլի համար, որպես ՆԱՍԱ-ի Դիսքավերի ծրագրի 12-րդ առաքելության մաս, սակայն չի ընտրվել հետագա թռիչք կատարելու համար ։
Մեկ այլ առաքելություն է առաջարկել Այդահոյի համալսարանի գիտնական Ջեյսոն Բարնսը 2012 թվականին՝ Aerial Vehicle for In-situ and Airborne Titan Reconnaissance (AVIATR) - անօդաչու թռչող սարք, որը թռիչելով Տիտանի մթնոլորտում և կկատարի մակերևույթի բարձր ճշտության լուսանկարում։ ՆԱՍԱ-ն չի հաստատել պահանջվող 715 միլիոն դոլարը, և նախագծի ապագան անհայտ է  ։
Դիսքավերի ծրագրի արդեն #13 առաքելության ևս մի մասնակից նախագիծ է Journey to Enceladus and Titan (JET), որը Սատուրնի ուղեծրակայան է, և պետք է գնահատի Էնցելադի և Տիտանի բնակելիության հնարավորությունները  ։
2015 թվականին ՆԱՍԱ-ի Առաջավոր նախագծերի ինստիտուտը (NIAC) շնորհեց II փուլի գրանտ Տիտանի ծովերը հետազոտելու համար նախատեսված ստորջրյա սարքի նախագծին  ։
Կյանքի գոյության հնարավորություն
Այժմ առկա տվյալների հիման վրա ենթադրվում է, որ Տիտանը ունի օրգանական քիմիական միացություններով հարուստ նախակյանքային միջավայր, հնարավոր անդրմակերևութային օվկիանոսով, որը կարող է ունենալ էկոհամակարգ ։
Չնայած այն հանգամանքին, որ Կասինի–Հյուգենս առաքելության սարքերի վրա տեղադրված չէր սարքավորում, որը կարող էր գտնել կենսաբանական հետքեր կամ բարդ օրգանական միացություններ, առաքելության արդյունքները ցույց տվեցին, որ Տիտանի վրա առկա է միջավայր, որը նման է նրան, ինչպիսին, համաձայն վարկածների, առկա է եղել Երկրի վրա կյանքի առաջացման պահին ։ Գիտնականները նշում են, որ վաղ Երկրի վրա մթնոլորտը նման էր կազմությամբ այժմյան Տիտանի մթնոլորտին, մի կարևոր տարբերությամբ՝ Տիտանի մթնոլորտում չկա ջրային գոլորշի ։
Բարդ մոլեկուլների ձևավորում
Միլլեր-Ուրեյ փորձը և դրան հաջորդող այլ փորձեր ցույց տվեցին, որ Տիտանի նման մթնոլորտի պայմաններում ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման ազդեցության տակ կարող են առաջանալ բարդ մոլեկուլներ և պոլիմերային նյութեր։ Ռեակցիան սկսցում է ազոտի և մեթանի տրոհումից, որից առաջանում է ջրածնի ցիանիդ և ացետիլեն։ Հետագա ռեակցիաները արդեն իսկ լավ ուսումնասիրված են ։
Հայտնի է, որ երբ էներգիա է գործադրվում Տիտանի մթնոլորտում առկա գազերի համակցության վրա, մյուս միացությունների հետ միասին առաջանում են նաև հինգ ազոտային հիմքեր, ոորնք իրենց հերթին հանդիսանում են ԴՆԹ և ՌՆԹ կառուցող մասնիկներ։ Դրան ավելացված գտնվել են նաև ամինաթթուներ, որոնք իրենց հերթին հանդիսանում են սպիտակուցների կառուցող մասնիկներ։ Սա առաջին անգամն էր, երբ ազոտային հիմքերը և սպիտակուցները գտնվել են այսպիսի փորձի արդյունքում, երբ փորձի ընթացքում չէր մասնակցում հեղուկ ջուր ։
2013 թվականի ապրիլի 3-ին ՆԱՍԱ-ն հաղորդեց, որ բարդ օրգանական միացությունները կարող են հայտնվել Տիտանի վրա, հիմնվելով Տիտանի մթնոլորտի մոդելավորման վրա ։
2013 թվականի հունիսի 6-ին իսպանացի գիտնականները հայտարարեցին Տիտանի մթնոլորտի վերին շերտերում պոլիցիկլիկ արոմատիկ ածխաջրածինների հայտնաբերման մասին ։
2017 թվականի հուլիսի 26-ին Կասինիի գիտնականների խումբը հաստատեց Տիտանի մթնոլորտի վերին շերտերում ածխածնի անիոնների առկայությունը, որոնք մասնակցում են բարդ օրգանական միացությունների ստեղծման մեջ ։ Այս չափազանց ռեակտիվ մոլեկուլները
Հնարավոր ընդերքային կյանք
Լաբորատոր փորձերը ցույց են տալիս, որ Տիտանի վրա առկա է բավարար օրգանական նյութեր քիմիական էվոլյուցիայի սկզբի համար, որը նման է Երկրի վրա կյանքի առաջացմանը։ Սակայն այս նմանությունը ենթադրում է հեղուկ ջրի առկայությունը, որը այս պահի դիտարկումների արդյունքում չի հայտնաբերվել արբանյակի վրա։ Մի քանի վարկածների համաձայն հարվածային երևույթների արդյունքում առաջացած ջուրը կարող է պահպանված լինել արբանյակի ընդերքում սառած մեկուսացնող շերտի տակ ։ Կան նաև վարկածներ, որ մակերևույթի տակ կան հեղուկ ամոնյակի օվկիանոսներ ։ Մեկ այլ մոդելի համաձայն, ջրային սառույցի շերտի տակ 200 կմ խորության վրա առկա է ամոնյակ-ջուր լուծույթի շերտ, որում առկա են այնպիսի պայմաններ, որտեղ կարող է գոյատևել կյանքը ։ Ընդերքից մակերևույթ ընթացող ջերմափոխանակությունը չափազանց կարևոր դեր ունի ընդերքային օվկիանոսում կյանքի պահպանման համար ։ Տիտանի վրա մանրեային կյանքի հայտնաբերումը կախված կլինի դրա կենսածին ազդեցություններից, օրինակ մթնոլորտում մեթանի և ազոտի պարունակությունը կարող են փաստել դրա մասին ։
Մեթան և կյանք մակերևույթին
Վարկածներ կան, որ Տիտանի հեղուկ լճերում առկա է կյանք, այնպիսին, ինչպես Երկրի ջրային կյանքը ։ Այս օրգանիզմները կարող են շնչել H2 O2-ի փոխարեն, մարսել այն ացետիլենով գլյուկոզայի փոխարեն, և արտաշնչել մեթան ածխածնի դիօքսիդի փոխարեն ։
Չնայած այն հանգամանքին, որ Երկրի վրա բոլոր կենդանի օրգանիզմները (ներառյալ մեթանոգենները) օգտագործում են հեղուկ ջուր որպես լուծիչ, ենթադրվում է, որ Տիտանի վրա օրգանիզմները կարող են օգտագործել դրա փոխարեն ածխաջրեր, ինչպես օրինակ՝ մեթան կամ էթան ։ Ջուրը ավելի ուժեղ լուծիչ է քան մեթանը, սակայն ջուրը նաև ավելի քիմիականորեն ռեակտիվ է, և կարող է քայքայել մեծ օրգանական մոլեկուլները հիդրոլիզի միջոցով ։ Կյանքի տեսակը, որը օգտագործում է ածխաջրածինը որպես լուծիչ չի ունենա մոլեկուլների այս ճանապարհով տրոհման վտանգը ։
2005 թվականին աստղակենսաբան Քրիստոֆեր ՄակԿայը նշել է, որ մեթանոգեն կյանքը գոյություն է ունեցել Տիտանի մակերևույթին, այս փաստը, նրա կարծիքով, նշանակալի ազդեցություն է ունեցել արբանյակի ներքնոլորտի գազերի համակցության վրա. ջրածնի և ացետիլենի պարունակությունը հակառակ դեպքում պետք է զգալիորեն ցածր լիներ ։
2010 թվականին Ջոն Հոփքինսի համալսարանի գիտնական Դարել Ստրոբելը նշել է, որ Տիտանի մթնոլորտի վերին շերտերում առկա է մեծ քանակությամբ մոլեկուլար ջրածին։ Նա հիմնավորում է, որ այս շերտերից ջրածինը շարժվում է դեպի մակերևույթ մոտավորապես 1028 մոլեկուլ վայրկյանում արագությամբ, և այնուհեև անհետանում է մակերևույթին մոտ։ Ինչպես Ստրոբելը նշում է, իր հայտնաբերությունը համահունչ է ՄակԿայի նկարագրած մեթանոգենիկ կյանքի առկայության հետ ։ Նույն տարվա ընթացքում մեկ այլ հետազոտություն ցույց է տվել, որ ացետիլենի բազադրությունը Տիտանի մակերևույթի մոտ բավականին ցածր է, այս տվյալները բացատրվել են ՄակԿայի կողմից, որպես համահունչ մակերևույթին ածխաջրածիններով սնվող կյանքի առկայության վարկածի հետ ։
Ինչպես ՆԱՍԱ-ն նշել է նորությունների բուլետենում, 2010 թվականի հունիսի հայտնագործությունների մասին՝ "Մինչ այսօր, մեթանի հիմքով կենդանի օրգանիզմները միայն ենթադրյալ են։ Գիտնականները դեռևս չեն այս տեսակի կյանք որևիցէ մի վայրում:" : ՆԱՍԱ-ն նաև նշել է, որ՝ "որոշ գիտնականներ հավատում են, որ այս քիմիական տվյալները հիմնավորում են Տիտանի մակերևույթին կյանքի պարզունակ, էկզոտիկ ձևի կամ կյանքի նախատիպերի գոյությունը:" :
2015 թվականի փետրվարին մոդելավորվել է բջջաթաղանթ որը ենթադրաբար կարող է գործել հեղուկ մեթանի միջավայրում Տիտանի վրա։ Լինելով ածխածնից, ջրածնից և ազոտից կազմված փոքր մոլեկուլներ, դրանք կունենային նույն կայունությունը և ճկունությունը ինպես և երկրային բջջաթաղանթները, որոնք կազմված են ֆոսֆոլյուպիդներից, ածխածնի, ջրածնի, թթվածնի և ֆոսֆորի միացություններից։ Այս ենթադրյալ բջջաթաղանթը անվանվեց "ազոտոսոմ" և "լիպոսոմ" :
Խոչնդոտներ
Չնայած կյանքի առաջացման համար բոլոր վերը նկարագրված հնարավորություններին, Տիտանի վրա առկա են կյանքի գոյացմանը խոչնդոտող հանգամանքներ։ Այս հսկայական հեռավորության վրա Արեգակից, Տիտանը սառած մոլորակ է, և նրա մթնոլորտում պակասում է CO2 գազը։ Տիտանի մակերևույթին ջուրը առկա է միայն պինդ վիճակում։ Այս խոչնդոտների պատճառով գիտնականները կարծում են, որ Տիտանի վրա կյանքի առաջացումը շատ ավելի անհավանական է համեմատած Երկրի հետ ։ Սակայն, եթե նույնիսկ կյանքը որպես այդպիսին Տիտանի վրա առկա չէ, նրա վրա առկա կենսաքիմիական իրավիճակը և պայմանները չափազանց մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում երկրային նախակյանքային պայմանների հետազոտության տեսլականում ։
Պանսպերմիայի վարկած
Կա վարկած. որ մեծ աստերոիդ կամ գիսաստղ բախվելով Երկրի հետ իր հետ բերել է մանրեներ, այսպիսով դառնալով մոլորակի վրա կյանքի առաջացման աղբյուր։ Այս վարկածը ընկած է պանսպերմիայի տեսության հիմքում։ Հաշվարկները ցույց են տալիս, որ Արեգակնային համակարգում այսպիսի բախումների կիզակետերից մեկն էլ Տիտանն է ։ Մյուս կողմից, Ջոնաթան Լունինը նշում է, որ Տիտանի սառը ածխաջրածնային լճերում ապրող ցանկացած կենդանի օրգանիզմ քիմիականորեն այնքան է տարբերվում Երկրի օրգանիզմներից, որ հնարավոր չէ որ նրանք ունենա մի ընդհանուր նախատիպ ։
Ապագա հնարավորություններ
Տիտանի վրա պայմանները կարող են դառնալ շատ ավելի նպաստավոր կյանքի առաջացման համար հեռու ապագայում։ Հինգ միլիարդ տարի հետո, երբ Արեգակը կդառնա կարմիր հսկա, նրա ջերմաստիճանը կաճի այնքան, որ Տիտանի մակերևույթի վրա հնարավոր կդառնա հեղուկ ջրի գոյությունը, այսպիսով այն կդառնա բնակելի ։ Արեգալի ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման նվազման հետ մեկտող, Տիտանի վերին մթնոլորտի մշուշը կցրվի, պակասեցնելով հակա-ջերմոցային էֆեկտը և թույլ կտա մթնոլորտային մեթանի կողմից առաջացած ջեմոցային միջավայրի ազդեցությունը ավելի արդյունավել լինել։ Այս պայմանները միասին կարող են ստեղծել բնակության համար բավարար պայմաններ, և կարող են պահպանվեմ մի քանի հարյուր միլիոն տարի։ Սա բավարար ժամանակ է եղել պարզագույն կյանքի հայտնվելու համար Երկրի վրա, սակայն ամոնյակի առկայությունը Տիտանի վրա կարող է դանդաղեցնել քիմիական ռեակցիաները ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սատուրնի արբանյակներ
Կարպաս
Կարպաս կամ Կարպասիա (հուն․ Καρπασία, թուրք․ Karpaz),թերակղզի Կիպրոս կղզու վրա։
Կարպասն իրենից նեկայացնում է երկար ու նեղ ցամաք, որը տարածվում է Միջերկրական ծովի մեջ հյուսիսարևելյան ուղղությամբ և ավարտվում է Անդրեասի հրվանդանով։ Կիրենիայի լեռնագագաթը գտնվում է թերակղզուց դեպի արևելք։ Կարպասի ամենաբարձր կետի բարձրությունը 364 մետր է ։ Թերակղզու հյուսիսային և հարավային ափերին պահպանվել են ավազոտ երկար լողափներ, մինչ այժմ զբոսաշրջային ոչ մի ենթակառուցվածք այստեղ չի տեղակայվել (ավելի քան հայտնի լողափ «Ոսկե ավազներ»-ը հարավային ափին), սակայն 2000-ականներից ի վեր սկսվեց տնակային համայնքների շինարարությունը որոշ լողափների մոտ (օրինակ, Բաֆրա քաղաքի մոտակայքում) ։
Հիմնական բնակչությունը կազմում են թուրքեր և կիպրացիներ, թերակղզում նաև ապրում են քրդեր և հույն կիպրացիներ (վերջիններս հիմնականում բնակվում են Ռիզոկարպասոյում՝ թերակղզու ամենախոշոր բնակավայրում)։
Թերակղզին հայտնի է վայրի տեսակի ավանակների պոպուլիացիաներով, որոնք գտնվում է վտանգի տակ։ Այս կենդանիներին պաշտպանելու համար պարբերաբար արշավներ են իրականացվում ինչպես հունական, այնպես էլ թուրքական երկրների կողմից ։
Կարպասիայի գլխավոր տեսարժան վայրը Անդրեյ առաքյալի վանքն է։ Այն Կիպրոսի ուղղափառ եկեղեցու գլխավոր սրբավայրերից է։ Սակայն այն պատճառով, որ 1974 թվականից տարածքը գտնվում է Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետության վերահսկողության տակ, Կարպասիայի եպիսկոպոսն ապրում է կղզու հունական մասում, իսկ ուխտավորները դժվարանում են այցելել այնտեղ ։ Կարպասիաում նաև պահպանվել են բյուզանդական ոճով միջնադարյան եկեղեցիներ։ Այն մասնավորապես Պանայիա Քանաքարիա անվանումով նախկին վանական եկեղեցի էր XII դարում Բոլտաշլի գյուղում, Պանագիա Կիրան եկեղեցի էր VI-XII դարերում, ներկայումս այն լքված է, VI-XI դարերում Սուրբ Ֆիլոն եկեղեցուց մնացել են միայն ավերակներ, երեք եկեղեցիների ավերակներ էլ մնացել են Աֆենդրիկայում ։
Թրագոշյան
Թրագոշյան, հայկական ազգանուն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Բերդյանսկոե (գյուղ, Նովոազովսկի շրջան)
Բերդյանսկոե (Бердянське), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Նովոազովսկի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Կազակակևիչա։
Կոֆեինի ցիտրատ
Կոֆեինի ցիտրատ, դեղորայք, որը վաճառվում է մասնավորապես Cafcit ապրանքանիշի ներքո։ Օգտագործվում է անհաս նորածինների մոտ շնչառության խթանման նպատակով ։ Հատկապես տրվում է այն երեխաներին, ովքեր ծնվել են մինչև 35 շաբաթական հասակում կամ քաշը փոքր է 2 կիլոգրամից ։ Դեղորայքը ներմուծվում է դանդաղ ներերակային ներմուծման կամ էնտերալ (բերանի միջոցով) ճանապարհով ։
Բերդյանսկոե (գյուղ, Նովոազովսկի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Բերդյանսկոե գյուղում բնակվում էր 228 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Նովոազովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Կոֆեինի ցիտրատ
Կողմնակի ազդեցություններից են՝ կերակրման խնդիրները, սրտի զարկերի հաճախականության բարձրացումը, արյան մեջ գլյուկոզայի ցածր մակարդակը, նեկրոզացնող էնտերոկոլիտը և երիկամային անբավարարությունը ։ Խորհուրդ է տրվում պարբերաբար ստուգել արյան մեջ կոֆեինի մակարդակը ։ Հաճախ անվանում են կոֆեինի կիտրոնաթթվային աղ ։ Անվանումից արդեն պարզ է դառնում, որ բաղկացած է երկու բաղադրիչներից ։ Կոֆեինի ցիտրատը պատկանում է քսանտինային դեղամիջոցների ընտանիքին ։ Այն գործում է ուղեղի շնչառական կենտրոնների խթանման միջոցով ։
Կոֆեինը հայտնաբերվել է 1819 թվականին ։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղամիջոցների ցանկում է ։ Ներերակային տարբերակը կարելի է ներմուծել նաև բերանի միջոցով ։
2020 թվականի հունիսին Եվրոպական դեղամիջոցների գործակալության (EMA) մարդու օգտագործման համար նախատեսված դեղամիջոցների կոմիտեն առաջարկել է հաստատել Gencebok-ի օգտագործումը ։ Դեղորայքի օգտագործումը Եվրոպական միության կողմից հաստատվել է 2020 թվականի օգոստոսին ։
Բժշկական օգտագործում
Ընդհանուր առմամբ կոֆեինի ցիտրատը 28-32 շաբաթական հասակում կամ մինչև 28 շաբաթականը ծնված նորածինների մոտ օգտագործվում է անհասների ապնոէների կանխարգելման նպատակով ։ Այն ունի ավելի քիչ կողմնակի ազդեցություններ, քան թեոֆիլինը ։
Կոֆեինը ասթմայի ժամանակ բարելավում է շնչուղիների ֆունկցիան՝ արտաշնչման տարողականության ծավալը (FEV1) ավելացնելով 5%-ից մինչև 18%-ով, և այս ազդեցությունը տևում է մինչև չորս ժամ ։
Մեխանիզմ
Պահանջվող դեղաչափ ստանալու համար անհրաժեշտ է ավելի մեծ չափաբաժնով ցիտրատ, քան կոֆեին ։ Բուժիչ ազդեցության դեպքում կոֆեինի և ցիտրատ աղի հարաբերակցությունը սովորաբար 1:2 է ։ Հետևաբար դեղաչափը պետք է հստակեցնել ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղեր Կատեգորիա:Դեղամիջոցներ
Ջրահովվիկ
Ընդհանուր բնութագիր
Նստակյաց է, քիչ տարածված։ Միջին չափի թռչուն է։ Մարմնի երկարությունը 23-28 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 38-45 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 105-170 գ։ Կտուցը կարմրավուն է, երկար՝ թեթևակի ցած կեռված։ Հասունի մարմնի փետրածածկը վերևից մուգ դարչնագույն է, ներքևից՝ մուգ մոխրակապտագույն, կողքերը՝ սև ու սպիտակ զոլերով։ Երիտասարդի դիմային մասը դարչնագույն է, մարմինը ներքևից՝ բաց դարչնագույն՝ ավելի մուգ դարչնագույն զոլերով, կտուցն ավելի խամրած է։ Բնակվում է խիտ եղեգնուտներում, գետափերին, ճահճուտներում։ Սնվում է անողնաշարավորներով, բույսերով։ Թաքնված է, նկատվում է հազվադեպ։ Թռչում է ծուլորեն։ Լավ լողում և սուզվում է։ Ձայնը նման է խոզի ճղճղոցի և խռխռոցի։ Վտանգի դեպքում դիմում է թռիչքի։
Բնադրում
Ջրահովվիկները բնադրում են առանձին զույգերով՝ ճահիճների անմատչելի հատվածներում։ Բույնը նման է հարթակի, պատրաստում է եղեգից։ Առաջին ձվերը բներում հայտնվում են մայիսին։ Դնում է 36 մմ տրամագծով, սպիտակավուն՝ կարմրադարչնագույն պտերով 6-11 ձու։ Հունիսին ծնողների հսկողությամբ հանդիպում են բնից դուրս եկած ձագեր։ Համարվում է որսի թռչուն։
Պատկերասրահ
Կատեգորիա:Թռչուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Եվրոպայի թռչուններ Կատեգորիա:Կենտրոնական Ասիայի թռչուններ
Գվատեմալա (քաղաք)
Գվատեմալա կամ Գվատ, Գվատեմալայի Հանրապետության ամենամեծ քաղաքը և մայրաքաղաքը, և ամենախիտ բնակեցվածը Կենտրոնական Ամերիկայում ։ Քաղաքը տեղակայված է երկրի հարավ-կենտրոնական հատվածում, մտնելով լեռնային հովիտ Վալլե դե լա Էրմիտայի տարածքում։ 2009 թվականի տվյալներով քաղաքն ունի 1,075,000 բնակիչ։ Քաղաքը նաև գլխավոր քաղաքն է Գվատեմալայի տեղական համայնքի և Գվատեմալա դեպարտամենտի։ Տարածքը կազմում է 692 քառակուսի կիլոմետր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1776 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Անդերսոն Լուիս դե Աբրեու Օլիվեյրա
Անդերսոն Լուիս դե Աբրեու Օլիվեյրա կամ պարզապես Անդերսոն (Անդո) (Anderson Luis de Abreu Oliveira, ), բրազիլացի ֆուտբոլիստ, «Մանչեսթեր Յունայթեդի» և Բրազիլիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի կիսապաշտպան։
Անդերսոնը սկսել է ֆուտբոլային կարիերան բրազիլական «Գրեմիո»-ում, որից տեղափոխվել է «Պորտո»։ «Պորտուի» կազմում նա երկու անգամ դարձել է Պորտուգալիայի չեմպիոն, ինչպես նաև հաղթել է երկրի գավաթը և սուպերգավաթը։ 2007-ին նա տեղափոխվել է «Մանչեսթեր Յունայթեդ», որի հետ նա հաղթել է Պրեմիեր Լիգայում (2008, 2009), Չեմպիոնների լիգայում (2008) և Անգլիայի լիգայի գավաթի խաղարկությունում։ Բրազիլիայի հավաքականի կազմում նա հաղթել է 2007-ի Ամերիկայի գավաթը և մասնակցել 2008-ի Օլիմպիական խաղերին, որտեղ բրազիլացիները գրավել են երրորդ տեղը։
Գրեմիո
Անդերսոնը ծնվել է Ալեգրե նավահանգիստում, այն քաղաքում, որն աշխարհին նվիրել է ականավոր բրազիլացի Ռոնալդինյոյին, ու հենց Ռոնալդինյոյի նման էլ Անդերսոնը սկսել է իր պրոֆեսիոնալ կարիերան «Գրեմիո» ակումբում, որը նրան ընդունեց դեռ այն ժամանակ, երբ նա ընդամենը 5 տարեկան էր։ Բրազիլական ակումբի հիմնական կազմում նրա դեբյուտը կայացավ 18 տարեկան հասակում, ու թև Անդերսոնն այնտեղ անցկացրեց ընդամենը 5 խաղ, նա հայտնի դարձավ, քանի որ հենց նրա գոլը թույլ տվեց թիմին անցնել Բրազիլիայի առաջնության բարձրագույն լիգա՝ 2005 թվականի «Նաուտիկոյի» հետ լարված պայքարում։ 2005 թվականի ապրիլին Անդերսոնը Բրազիլիայի մինչև 17 տարեկանների ազգային հավաքականի կազմում դարձավ աշխարհի չեմպիոն և առաջնության արդյունքներով նրան շնորհվեց առաջնության լավագույն խաղացողի «Ոսկե գնդակը», որը նրանից առաջ ստացել էին «Արսենալի» կիսապաշտպան Սեսկ Ֆաբռեգասը և «Լիվերպուլի« նախկին հարձակվող Ֆլորենտ Սինամա-Պոնգոլը։
Մանչեսթեր Յունայթեդ
2007 թվականի մայիսի 31-ին «Մանչեսթեր Յունայթեդը» հայտարարեց, որ համաձայնության է եկել «Պորտուի» հետ՝ Անդերսոնի «Օլդ Թրաֆֆորդ» տեղափոխվելու վերաբերյալ, ինչը մանկունիանցիների համար արժեր մոտ 17 միլիոն ֆունտ։ Ահա թե ինչ է ասում Անդերսնի մասին ֆուտբոլային փորձագետներից մեկը. «Նա շատ երիտասարդ է, վարպետական փոխանցումներ է կատարում, շատ խելացի է ու արագ։ Ցավոք, վնասվածքի պատճառով նա միայն մրցաշրջանի կեսն անցկացրեց դաշտում, բայց միևնույն է դարձավ «Պորտուի» առաջատար խաղացողներից մեկը։ Անդերսոնն ունի բոլոր հնարավորությունները «Մանչեսթեր Յունայթեդի» հիմնական կազմում ամրապնդվելու համար» «Մանչեսթեր Յունայթեդում» Անդերսոնի դեբյուտը կայացավ 2007 թվականի սեպտեմբերի 1-ին՝ «Սանդերլենդի» հետ խաղում։ Այդ մրցաշրջանում նա 38 հանդիպում անցկացրեց ինչպես մեկնարկում, այդպես էլ փոխարինման դուրս գալով։ Շատ լավ համագործակցում էր դաշտի կենտրոնում Պոլ Սքոուլզի հետ և մի շարք հանդիպումներում գերազանց խաղ ցույց տվեց։ Երիտասարդ բրազիլացին մեծ սառնասրտություն ցուցաբերեց, երբ նրան բաժին հասավ լինելու Մոսկվայում կայացած Չեմպիոնների Լիգայի եզրափակիչում 11 մետրանոց խփողներից մեկը։ 2008-2009 մրցաշրջանն այդքան վառ չէր, ոնց որ նախորդը, որում իտալական «Tuttosport»–ի կարծիքով «Մանչեսթեր Յունայթեդի» բրազիլացի կիսապաշտպանը ճանաչվեց Եվրոպայի լավագույն երիտասարդ խաղացող։ Անդերսոնն իր լավագույն հանդիպումները անցկացրել է գավաթներում։ Իր գերազանց խաղով նա գրեթե չի զիջում վետերան Փոլ Սքոուլզին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրազիլացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Մանչեսթեր Յունայթեդի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ապրիլի 13 ծնունդներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Պորտուի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:1988 ծնունդներ Կատեգորիա:Սանտոսի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Գրեմիոյի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆիորենտինայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ինտերնասիոնալի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բրազիլիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ Կատեգորիա:2008 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ
Ժեովրեսե
Ժեովրեսե (Géovreisset), կոմունա Ֆրանսիայում, մտնում է Ռոն Ալպեր մարզի կազմի մեջ։ Մտնում է Հարավային Օյոննա կանտոնի կազմի մեջ։ Կոմունայի օկրուգը Նանտյուանն է։
Աշխարհագրություն
Կոմունան Փարիզ քաղաքից գտնվում է 380 կմ հարավ-արևելք, Դեպի հյուսիս՝ Լիոն քաղաք, 85 կմ է և 45 կմ արևելք Բուրկ ան Բրեսից։
Կոմունայի մեծ մասը ծածկված է անտառներով։
Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2010 թվականին կազմել է 903 մարդ։
Տնտեսություն
2010 թվականին աշխատունակ տարիքի (15-64 տարեկան) ունեցող 607 մարդկանցից 480-ը տնտեսապես ակտիվ են եղել, 127-ը `պասիվ (ակտիվության ցուցանիշը` 79,1% է, 1999 թվականին՝ 76,1%)։ 480 ակտիվ բնակիչներից աշխատել են 451-ը (248 տղամարդ, 203 կին), գործազուրկ եղել են 29-ը (11 տղամարդ, 18 կին)։ 127 պասիվներից 48 հոգի եղել են աշակերտ կամ ուսանող, 31-ը՝ թոշակառու, 43 պասիվ են եղել այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Alice in Chains
Alice in Chains, ամերիկյան ռոք խումբ Սիեթլից, որը կազմավորվել է 1987 թվականին Ջերի Քանտրելի և Լեյն Սթեյլիի կողմից։ 90-ականների սկզբին խումբը լայն ճանաչում է ստացել գրանջի ժողովրդականության բարձրացման ալիքի վրա՝ Nirvana, Pearl Jam и Soundgarden հետ միասին։ Վաճառվել է ալբոմի ավելի քան 30 միլիոն օրինակ ամբողջ աշխարհում, որից 14 միլիոնը՝ ԱՄՆ-ում ։
Ձևավորում և Facelift (1987—1990)
Խումբը ձևավորվել է 1987 թվականին, երբ Ջերի Քանտրելը, Լեյն Սթեյլին փորձեր են կատարել «The Music Bank»-ում։ Շուտով նրանց են միացել Ջերի ընկերները՝ բասիստ Մայք Սթարը և թմբկահար Շոն Քինին ։ Խմբի անունը փոխվել է Alice’n’Chains-ից Diamond Lie-ին և վերջապես Alice in Chains-ին։ Վոկալիստ Լեյն Սթեյլին որոշ ժամանակ ցանկանում էր խումբը Fuck անվանել։
«Alice in Chains» անվանումը փոխառվել է Լեյն Սթեյլի Alice N' Chains նախորդ խմբից, որը հանդես է եկել գլեմ մետալ ժանրում ։ Այն արտացոլում էր իրադրության հեգնական վերաբերմունքը երաժիշտների նկատմամբ ուղղափառ մետալիստներին, որոնք զարդարում էին իրենց հագուստը բազմաթիվ շղթաներով։ Լեյն Սթեյլիի նախորդ խմբի երաժիշտները ծրագրում էին բեմի վրա հանդես գալ զգեստներով՝ նվագելով Slayer-ի քավերները ։
Alice in Chains-ի հանդեպ սկսել են հետաքրքրություն ցուցաբերել ձայնագրող ընկերությունները, և 1989 թվականին երաժիշտները պայմանագիր են կնքել Columbia Records-ի հետ։
Alice in Chains-ի առաջին ալբոմը« Facelift»-ն էր, որը թողարկվել էր 1990 թվականի օգոստոսին։ Նրանում երաժիշտները կենտրոնացել են առաջին հերթին Van Halen-ի ոգով ռիֆերով հևի մետալի վրա։ Սկավառակը ստացել է ոսկե կարգավիճակ։
1990 թվականի դեկտեմբերի 22-ին Հելոուինի տոնին համերգ է տրվել Մուրի թատրոնում՝ Սիեթլում, որը նկարահանվել է «Live Facelift» անվանումով տեսահոլովակում։ Տեսանյութը ստացել է RIAA ոսկե կարգավիճակ՝ վաճառվելով 50 000 օրինակով։
Ընդհանուր առմամբ, 1987-1992 թվականները կարելի է բնութագրել որպես խմբի պատմության մեջ ամենա մետալականը։