cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հանրային առողջապահություն
Հանրային առողջապահության ծրագրեր
Հանրային առողջության վերահսկողությունը հանգեցրել է նրան, որ աշխարհում այսօր բախվում են առողջապահական շատ խնդիրների, ինչպիսիք են՝ ՄԻԱՎ / ՁԻԱՀ-ը, շաքարախտը, ջրածին հիվանդությունները, զոոնոտիկ հիվանդությունները, իսկ հակաբիոտիկների նկատմամբ կայունությունը հանգեցնում է վարակիչ հիվանդությունների, ինչպիսին է տուբերկուլյոզը։ Հակաբիոտիկների նկատմամբ կայունությունը, որը հայտնի է նաև որպես դեղակայունություն, 2011 թ. Առողջապահության համաշխարհային օրվա գլխավոր թեման էր։ Չնայած կարևոր է առաջնային նշանակություն տալ հանրային առողջապահական խնդիրներին, Լորի Գարեթը պնդում է, որ կան հետևյալ հետևանքները. երբ արտերկրից եկած օգնությունը փոխանցվում է հատուկ հիվանդությունների կանխարգելման ու բուժման ծրագրերի իրականացման համար, ընդհանուր առմամբ, հանրային առողջության կարևորությունը նվազում է և հաշվի չի առնվում ։
Օրինակ՝ ԱՀԿ-ն իր զեկույցներից մեկում նշել է, որ աշխարհում 220 մլն. անձ ունի շաքարային դիաբետ։ Դրանով հիվանդացության թիվն արագորեն աճում է, և կանխատեսվում է, որ շաքարախտով մահացությունների թիվը կկրկնապատկվի մինչև 2030 թվականը ։ 2010 թ. հունիսին Lancet բժշկական ամսագրում հեղինակները կարծիք հայտնեցին հետևյալ կարծիքը. «Այն փաստը, որ 2-րդ տիպի շաքարախտը, որը հիմնականում հնարավոր է կանխարգելել, համաճարակային մասշտաբի է հասել, և հանրային առողջապահությունը վտանգի է ենթարկում»։ 2-րդ տիպի շաքարախտի ռիսկը սերտորեն կապված է գիրության աճող խնդրի հետ ։ ԱՀԿ-ի վերջին տվյալներով 2016 թ.-ի հունիս ամսվա դրությամբ ընդգծվում է, որ 2014 թ.-ին աշխարհում մոտավորապես 1,9 միլիարդ չափահասներ և մինչև հինգ տարեկան 41 միլիոն երեխաներ ունեցել են ավելորդ քաշ ։
Առողջության խթանման և հիվանդությունների կանխարգելման հետ կապված որոշ ծրագրեր և քաղաքականության մշակման ու իրականացման ուղղություններ կարող են վիճահարույց լինել։ Նման ծրագրերից են պաշտպանված սեռական հարաբերություններ ունենալու և կանխարգելիչ պատվաստումներ կատարելու մասին կոչերն ու արշավները։ Մեկ այլ օրինակ է հակածխախոտային քաղաքականությունը։ Ծխախոտային վարքագծի փոփոխությունը պահանջում է երկարաժամկետ ռազմավարություն՝ ի տարբերություն վարակիչ հիվանդությունների դեմ պայքարի, որը սովորաբար ավելի կարճ ժամանակահատված է պահանջում ծրագրերի ազդեցությունը գնահատելու համար։ Շատ երկրներ իրականացրել են ծխելը դադարեցնելու խոշոր նախաձեռնություններ, ինչպիսիք են՝ հարկերի ավելացումը և ծխելու արգելքը որոշ հասարակական վայրերում։ Պաշտպանները պնդում են, որ ծխախոտը հիմնական «մարդասպաններից» մեկն է, և հետևաբար, կառավարությունները պարտավոր են նվազեցնել մահացությունը, ինչպես պասիվ (երկրորդային) ծխելը սահմանափակելու, այնպես էլ մարդկանց ծխելու ավելի քիչ հնարավորություններ տալու միջոցով։ Հակառակորդներն ասում են, որ դա խարխլում է անհատական ազատությունն ու անձնական պատասխանատվությունը, և կարծում են, որ պետությունը, խախտելով այլոց իրավունքները, կարող է շատ ավելի լուրջ քայլեր ձեռնարկել հանրային առողջության պահպանման նպատակով։
Միևնույն ժամանակ մինչ վարակիչ հիվանդությունները պատմականորեն ամենատարածվածն էին՝ որպես առողջության համաշխարհային գերակայություն, ոչ վարակիչ հիվանդությունները և վարքի հետ կապված հիմքում ընկած ռիսկի գործոնները գտնվում էին վերջին տեղում։ Այնուամենայնիվ, դա փոխվում է. ինչպես ցույց են տալիս ՄԱԿ-ի 2011 թ. սեպտեմբերի ոչ վարակիչ հիվանդությունների խնդրի վերաբերյալ Գլխավոր ասամբլեայի առաջին հատուկ գագաթնաժողովի արդյունքները ։
Առողջական շատ խնդիրներ պայմանավորված են սեփական սխալ վարքագծով։ Էվոլյուցիոն հոգեբանության տեսանկյունից վնասակար նոր նյութերի գերսպառումը պայմանավորված է զարգացած պարգևատրման համակարգի ակտիվացմամբ այնպիսի նյութերի համար, ինչպիսիք են՝ թմրանյութերը, ծխախոտը, ալկոհոլը, զտված աղը, ճարպը և ածխաջրերը։ Նոր տեխնոլոգիաները, ինչպիսիք են ժամանակակից փոխադրամիջոցները, նույնպես առաջացնում են ֆիզիկական ակտիվության նվազեցում։ Հետազոտությունները պարզել են, որ վարքն ավելի արդյունավետորեն փոխվում է` հաշվի առնելով էվոլյուցիոն դրդապատճառները` փոխարենը տեղեկատվություն ներկայացնելով միայն առողջության հետևանքների մասին։ Շուկայաբանությունը վաղուց ամրագրել էր, թե որքան կարևոր է մարդկանց համար ապրանքները զուգադրել բարձր որակի և գրավիչ ապրանքների հետ։ Ֆիլմերն ավելի ու ավելի են ճանաչվում որպես հանրային առողջապահական գործիք ։ Փաստորեն, ստեղծվել են կինոփառատոններ և մրցույթներ առողջության մասին ֆիլմերի ցուցադրության խթանման համար ։
Առողջապահական ոլորտի միջոցառումները
Բնակչության մակարդակով հատուկ միջամտությունների իրականացման միջոցով բնակչության առողջության բարելավման նպատակով հանրային առողջությունը նպաստում է բժշկական օգնության կատարելագործմանը` պարզելով և գնահատելով բնակչության կարիքները առողջապահական ծառայությունների շրջանակներում՝ ներառյալ
Բարեփոխումների արդյունավետ ռազմավարություններ կիրառումը
Հանրային առողջապահության պատմությունը հստակ ցույց է տալիս բոլորի համար առողջապահությունը բարելավելու համաշխարհային ջանքերը։ Այնուամենայնիվ, ժամանակակից բժշկության մեջ իրական, չափելի փոփոխություն հստակ չի նկատվել, և քննադատները պնդում են, որ հանրային առողջության վատթարացումը պայմանավորված է իրականացվող անարդյունավետ մեթոդներով։ Ինչպես պնդում է Փոլ Է. Ֆարմերը, կառուցվածքային միջամտությունները կարող են մեծ ազդեցություն ունենալ, և այնուամենայնիվ, կան բազմաթիվ խնդիրներ, թե ինչու այս ռազմավարությունը դեռևս ներառված չէ առողջապահական համակարգում։ Նրա առաջարկած հիմնական պատճառներից մեկը կարող է լինել այն փաստը, որ բժիշկները պատշաճ կերպով պատրաստված չեն կառուցվածքային միջամտություններ իրականացնելուն, ինչը նշանակում է, որ առողջության պահպանման առաջնային օղակի մասնագետները չեն կարող իրականացնել այդ բարելավումները։ Չնայած կառուցվածքային միջամտությունները չեն կարող լինել բարելավման միակ ոլորտը, սոցիալ-տնտեսական գործոնների և համակարգվածության բացակայությունը աղքատների համար կարող է բացասական ազդեցություն ունենալ և, ի վերջո, ավելի մեծ անհավասարություն առաջացնել հարուստների և աղքատների կողմից ստացված առողջապահական ծառայությունների որակի վրա։ Քանի դեռ առողջապահությունն չի դիտարկվել որպես ծառայություն, ի վերջո, հանրային առողջությունը կձախողի։ Այս պարագայում առանց փոխելու առողջության պահպանման մատուցման եղանակը, որն ավելի քիչ հասանելիություն ունի դրան, հանրային առողջապահության համընդհանուր նպատակը հնարավոր չէ ի կատար ածել ։
Հանրային առողջություն 2.0
Հանրային առողջություն 2.0-ը հանրային առողջապահության շրջանակներում մի շարժում է, որի նպատակն է ոլորտն ավելի մատչելի դարձնել հասարակության լայն շերտերի համար։ Եզրույթն օգտագործվում է 3 իմաստով. առաջին իմաստով՝ «Հանրային առողջություն 2.0» -ը նման է «Առողջություն 2.0» -ին և նկարագրում է այն ուղիները, որոնցով ավանդական հանրային առողջապահության մասնագետները և հաստատությունները հասնում են հասարակությանը (կամ կարող են հասնել) սոցիալական մեդիայի և առողջության բլոգերի միջոցով ։
Երկրորդ իմաստով` «Հանրային առողջություն 2.0 »-ը նկարագրում է հանրային առողջության ուսումնասիրությունը, որն օգտագործում է սոցիալական կայքերի տեղեկատվությունը, բջջային հեռախոսներից կամ այլ տեխնոլոգիաներից հավաքված տվյալները ։
Երրորդ իմաստով` «Հանրային առողջություն 2.0»-ն օգտագործվում է հանրային առողջապահությանն առնչվող միջոցառումների մատնանշման համար, որոնք ամբողջովին կիրառելի են ։ Որպես օրինակ կարող է ծառայել 2011 թվականի մարտին Ճապոնիայում տեղի ունեցած ցունամիից հետո շրջակա միջավայրի ճառագայթման մակարդակի վերաբերյալ տեղեկատվության հավաքագրումն ու փոխանակումը ։
Զարգացած երկրներ
Զարգացած երկրների և զարգացող երկրների, ինչպես նաև զարգացող երկրների միջև մեծ անհամապատասխանություններ կան առողջապահության և հանրային առողջապահական նախաձեռնությունների մատչելիության հարցում։ Զարգացող երկրներում հանրային առողջության ենթակառուցվածքները դեռ ձևավորվում են։ Հնարավոր է, որ չլինեն բավարար մասնագիտական պատրաստվածություն ունեցող բուժաշխատողներ, դրամական միջոցներ կամ, որոշ դեպքերում, բավարար գիտելիքներ բժշկական օգնության և սպասարկման տրամադրման ու հիվանդությունների կանխարգելման նույնիսկ տարրական մակարդակ ապահովելու համար ։ Արդյունքում զարգացող երկրներում հիվանդությունների և մահացության մեծամասնությունը ծայրահեղ աղքատության հետևանք է և նպաստում է դրան։ Առողջապահության ոլորտի ծախսերը չպետք է շփոթել հանրային առողջապահության ծախսերի հետ։ Հանրային առողջապահական միջոցառումները, ընդհանուր առմամբ, չեն կարող խստորեն համարվել «բժշկական օգնություն և սպասարկում»։ Օրինակ՝ մեքենաների մեջ անվտանգության գոտիներ օգտագործելը կարող է անթիվ կյանքեր փրկել և նպաստել բնակչության առողջությանը, բայց սովորաբար այս իրավակարգավորումը կիրառելու համար ծախսված գումարը չի համարվում առողջապահության համար ծախսված գումար։
Այնուամենայնիվ պետությունների մեծ մասում շարունակում են տարածում գտնել այնպիսի վարակիչ հիվանդություններ, որոնք հնարավոր է բուժել կամ կանխարգելել։
Բացի այդ, շատ զարգացող երկրներ նույնպես համաճարակաբանական տեղաշարժ և բևեռացում են ապրում, որի ընթացքում բնակչությունն ավելի շատ քրոնիկ հիվանդություններ է ձեռք բերում, իսկ ավելի աղքատ համայնքները մեծապես առկա են և՛ քրոնիկ, և՛ վարակիչ հիվանդությունները ։ Զարգացող աշխարհում հանրային առողջապահության մեկ այլ հիմնական մտահոգությունը մոր և մանկան առողջության վատթարացումն է, որը սրվում է թերսնուցումից և աղքատությունից։ ԱՀԿ-ն հայտնում է, որ կյանքի առաջին վեց ամիսների ընթացքում բացառապես կրծքով կերակրման պակասը նպաստում է տարեկան ավելի քան մեկ միլիոն երեխայի մահվան։ Կանխարգելիչ թերապիան` ուղղված հղի կանանց և մանկահասակ երեխաների շրջանում մալարիայի դեպքերի բուժմանը և կանխմանը, էնդեմիկ երկրներում հանրային առողջության պահպանման միջոցներից մեկն է ։
Ամեն օր հանրային առողջապահության մասին նոր դեպքեր են առաջ գալիս, ինչպիսիք են առաջացող վարակիչ հիվանդությունները, օրինակ՝ SARS-ը, արագորեն ճանապարհ ընկնելով Չինաստանից (տե՛ս Չինաստանի հանրային առողջությունը) դեպի Կանադա, Միացյալ Նահանգներ և հեռավոր երկրներ, որոնք պահանջում են ապահովել առողջապահության մատչելիության բարձր մակարդակը պարտադիր առողջական ապահովագրության ծրագրերի միջոցով, ՄԻԱՎ / ՁԻԱՀ-ի համաճարակն ու դրա տարածումը շատ բարձր ռիսկային խմբերից դեպի ընդհանուր բնակչություն շատ երկրներում, ինչպես, օրինակ, Հարավային Աֆրիկան և այլն։
1980-ականներից սկսած ՝ բնակչության առողջության աճող ոլորտն ընդլայնել է հանրային առողջության կենտրոնացումը անհատական վարքագծից և ռիսկի գործոններից մինչև բնակչության մակարդակի այնպիսի խնդիրներ, ինչպիսիք են՝ անհավասարությունը, աղքատությունը և կրթության պակաս։ Ժամանակակից հանրային առողջությունը հաճախ զբաղվում է բնակչության շրջանում առողջության որոշիչ գործոնների լուծմամբ։ Ընդունված է, որ մեր առողջության վրա ազդում են բազմաթիվ գործոններ, այդ թվում` մեր բնակության վայրը, գենետիկան, մեր եկամուտները, կրթական մակարդակը և սոցիալական հարաբերությունները. դրանք հայտնի են որպես «առողջության սոցիալական գործոններ»։ Առաջնային շարժիչները, ինչպիսիք են՝ շրջակա միջավայրը, կրթությունը, զբաղվածությունը, եկամուտը, սննդի անվտանգությունը, բնակարանային պայմանները, սոցիալական ներառականությունը և շատ այլ գործոններ ազդում են բնակչության առողջության վրա և հաճախ ձևավորվում են քաղաքականության մշակման արդյունքում ։ Հիմնականում աղքատներն ունենում են առողջության ամենացածր մակարդակը, բայց նույնիսկ միջին խավերն, ընդհանուր առմամբ, առողջության ավելի վատ արդյունքներ են գրանցում, քան ավելի բարձր սոցիալական շերտը։ Նոր ժամանակների հանրային առողջությունը պաշտպանում է բնակչահեն քաղաքականությունը, որն արդարացիորեն բարելավում է առողջությունը՝ ապահովելով հավասարությունը և բժշկական ծառայությունների մատչելիությունը ։
2030թ.-ի Կայուն Զարգացման Նպատակները (2030թ․ ԿԶՆ)
Աշխարհում առողջապահական հիմնախնդիրների լուծման ներկա և ապագա մարտահրավերները լուծելու համար, հիմք ընդունելով 2000թ.-ի Հազարամյակի զարգացման նպատակները, ՄԱԿ-ը մշակել է Կայուն զարգացման նպատակներ, որոնք պետք է կատարելագործվեն և լուծեն մի շարք հիմնախնդիրներ մինչև 2030 թվականը ։ Այս նպատակներն ամբողջությամբ ընդգրկում են զարգացման ողջ սպեկտորը ազգերի միջև, այնուամենայնիվ, 1-6 նպատակներն ուղղակիորեն վերաբերում են առողջության հիմնախնդիրներին՝ առաջին հերթին զարգացող երկրներում։ Այս վեց նպատակներն անդրադառնում են Գլոբալ հանրային առողջության, աղքատության, սովի և սննդի անվտանգության, առողջապահության, կրթության, գենդերային հավասարության և կանանց հզորացման, խմելու ջրի առկայության և սանիտարահիգիենիկ պայմանների կարևորագույն հարցերին ։
Կայուն զարգացման տարբեր նպատակների և հանրային առողջության միջև կապերը բազմաթիվ են.
•	աղքատ պետություններն ունեն առողջության մատչելիության ավելի նվազ մակարդակ, և ավելի վատ պայմաններում ապրելը նվազեցնում է առողջության մատչելիության մակարդակը հիմնականում զարգացող երկրներում ։ Աղքատության մեջ ծնված երեխան երկու անգամ ավելի հավանական է, որ մահանա մինչև հինգ տարեկան դառնալը՝ համեմատած ավելի հարուստ ընտանիքի երեխայի հետ ։
•	որոշիչ գործոններ են համարվում նաև սովը և թերսնուցումը, որոնք կարող են առաջանալ սնունդի անվտանգության հետ կապված հիմնախնդիրների պատճառով։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության զեկույցի շրջանակներում հիմնավորվում է, որ զարգացող պետությունների բնակչության 12,9 %-ը թերսնուցված է ։
•	զարգացող պետություններում առողջապահության հիմնախնդիրները հսկայական են, քանի որ կանանց ընդամենը կեսը հնարավորություն ունի ստանալու բժշկական օգնություն և սպասարկում։
•	կրթության ստանալու հավասար հնարավորությունների ստեղծումը դեռևս ամբողջության ապահովված չէ ողջ աշխարհում, ուստի հանրային առողջապահության ջանքերն այդ ոլորտում հանդիպում են որոշակի խոչընդոտների, ինչը հանգեցնում է առողջապահության ոլորտում ցածր արդյունքների գրանցմանը։ Սույն երևույթը ակնհայտ է, երբ նորածին երեխայի մայրն ունի առողջության առաջնային պահպանման բավարար գիտելիքներ և կարողանում է ճիշտ կազմակերպել երեխայի առողջությանը վերաբերող խնամքը, մինչդեռ նման գիտելիքներ չունեցող մայրը չի կարող ապահովել իր երեխայի համար համարժեք բժշկական խնամք։ Մշակութային տարբերությունները հանգեցնում են կանանց և տղամարդկանց իրավահավասարության խախտմանը զարգացող պետություններում։
Նման հիմնախնդիրների հաղթահարումը կարող է հանգեցնել հանրային առողջապահության ավելի դրական արդյունքների։
•	Համաշխարհային բանկի ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ այն երկրներում, որտեղ կանայք վարում և վերահսկում են տնային տնտեսությունը, այնտեղ ավելի բարձր է սննդի, առողջապահության և կրթության հասանելիությունը երեխաների համար։
•	սանիտարահիգիենիկ ռեսուրսները և մաքուր խմելու ջրի առկայությունը մարդու հիմնական իրավունքներն են ։
•	այնուամենայնիվ, 1.8 միլիարդ մարդ աշխարհում օգտագործում է խմելու ջուր, որն աղտոտված է, և 2.4 միլիարդ մարդկանց հասանելի չեն այնպիսի հիմնական սանիտարական հաստատություններ, ինչպիսիք են զուգարանները կամ կղանքային փոսերը։ Այս ռեսուրսների բացակայության պատճառով օրական մոտ 1000 երեխա մահանում է աղիքային հիվանդություններից, որոնք հնարավոր էր կանխել ջրի և սանիտարական մաքրման դեպքում ։
Հանրային առողջապահության օրենսդրությունը
Սանիտարական բարեփոխումների և հանրային առողջապահական հաստատություններ ստեղծելու առաջին փորձերը կատարվել են 1840-ական թվականներին։ Թոմաս Սաութվուդ Սմիթը՝ Լոնդոնի Վարակիչ հիվանդությունների բժշկական հաստատության բժիշկը, սկսեց հոդվածներ գրել հանրային առողջապահության կարևորության մասին, և վերջինս առաջին բժիշկներից էր, ով Նիլ Արնոթի և Ջեյմս Ֆիլլիպսի հետ միասին «Աղքատների մասին» օրենքի Հանձնաժողովին 1830-ական թթ. զեկույց էր ներկայացրել ։ Սմիթը կառավարությանը ներկայացրեց կարանտինի և սանիտարական բարելավման կարևորության մասին` վարակիչ հիվանդությունների տարածումը սահմանափակելու համար, ինչպիսիք են՝ խոլերան և դեղին տենդը ։
1838թ.-ին Աղքատության մասին օրենքի հանձնաժողովը զեկույց ներկայացրեց առ այն, որ կանխարգելիչ միջոցառումների մշակման և իրականացման համար ծախսն ավելի քիչ կլինի, քան վտանգ ներկայացնող հիվանդությունների տարածումը։ Անհրաժեշտ է անմիջապես ձեռնամուխ լինել որոշակի միջոցառումների մշակմանը և իրականացմանը՝ կառավարության կողմից տարատեսակ հիվանդությունների տարածումը կանխարգելելու նպատակով ։ «Առողջապական քաղաքների ասոցիացիան» ստեղծվեց Լոնդոնի Էքսեթեր Հոլում 1844 թվականի դեկտեմբերի 11-ին և եռանդորեն քարոզեց հանրային առողջության զարգացման կարևորությունը Միացյալ Թագավորությունում։ Դրա ձևավորումը տեղի ունեցավ 1843 թ.-ին՝ քաղաքների առողջության հանձնաժողովի ստեղծմամբ, որը ղեկավարում էր պարոն Էդվին Չադվիկը, ով պատրաստեց մի շարք զեկույցներ բրիտանական քաղաքներում անբարենպաստ և հակասանիտարական պայմանների մասին ։
Այս ազգային և տեղական շարժումները հանգեցրին «Հանրային առողջության մասին» օրենքի մշակմանը, որը վերջապես ընդունվեց 1848 թվականին։ Այն նպատակ ուներ բարելավել Անգլիայի և Ուելսի քաղաքների և բնակավայրերի սանիտարական վիճակը։ Ակտը ընդունվեց լորդ Ջոն Ռասելի լիբերալ կառավարության կողմից՝ ի պատասխան Էդվին Չադվիկի հորդորին։ Չադվիկի սեմինար զեկույցը՝ «Աշխատող բնակչության սանիտարական վիճակի մասին», հրատարակվել է 1842 թ. , և մեկ տարի անց դրան հաջորդել է լրացուցիչ զեկույցը ։
Տարբեր հիվանդությունների դեմ պատվաստումը Միացյալ Թագավորությունում պարտադիր է դարձել 1851 թ., իսկ 1871 թ. Օրենսդրությամբ պահանջվում էր գրանցման համապարփակ համակարգ, որը պատասխանատու անձինք վարում էին պատվաստումներ իրականացնելու համար ։
Միացյալ Նահանգներում՝ Նյու Յորքում, 1866 թ.-ին հիմնադրվեցին առողջապահության առաջին վարչությունը և առողջապահության տեղական խորհուրդները ։
Համաճարակաբանություն
Համաճարակաբանությունը՝ որպես գիտություն, առաջացել է Ջոն Սնոուի կողմից աղտոտված խմելու ջրի, ինչպես նաև 1854թ.-ին Լոնդոնում խոլերայի համաճարակի բռնկումը գիտական մակարդակով նույնականացնելու համար։ Բժիշկ Սնոուն առավել ընդունելի էր համարում հիվանդությունների մանրէական տեսությունը, քան այդ ժամանակահատվածում գերակշռող միազմայի տեսությունը։ Իր տեսությունը նա առաջին անգամ ամրագրեց 1849թ-ին իր «Խոլերայի փոխանցման ուղիների մասին» աշխատության մեջ, իսկ այնուհետև՝ 1855թ.-ին, անդրադարձավ այդ թեմային իր ավելի ծավալուն աշխատության մեջ, որն ամփոփ ներկայացնում էր 1854թ.-ին համաճարակի պայմաններում ջրամատակարարման դերակատարությունը Սոխոյում ։
Սնոուն հետագայում օգտագործեց կետային քարտեզը՝ պոմպի շուրջ խոլերայի դեպքերը պատկերելու համար։ Նա նաև օգտագործեց վիճակագրություն` ջրի աղբյուրի որակի և խոլերայի դեպքերի աճի միջև կապը պարզաբանելու համար։ Նա ցույց տվեց, որ Southwark and Vauxhall Waterworks ընկերությունը ջուրը վերցնում էր Թեմզայի ջրերի աղտոտված հատվածներից և ջուրը մատակարարում բնակելի տներ՝ հանգեցնելով խոլերայի տարածմանը։ Սնոուի ուսումնասիրությունը խոշոր իրադարձություն էր հասարակության առողջության և աշխարհագրության պատմության մեջ։ Այն համարվում է  համաճարակաբանության՝ որպես գիտության հիմնադրում  ։
Հիվանդությունների վերահսկում
Ֆրանսիացի քիմիկոս Լուի Պաստերի և գերմանացի գիտնական Ռոբերտ Կոխի մանրէաբանության ոլորտում առաջատար աշխատանքով 20-րդ դարի վերջին մշակվել են տվյալ հիվանդությունն առաջացնող մանրէների մեկուսացման և բուժման պատվաստանյութերը։ Բրիտանացի բժիշկ Ռոնալդ Ռոսը հայտնաբերեց մոծակը՝ որպես մալարիայի կրող, և հիմքեր դրեց՝ ուղղված հիվանդության դեմ պայքարին։ Վարակի վերացման համար Ժոզեֆ Լիստերը հեղափոխություն կատարեց վիրաբուժության մեջ՝ հակասեպտիկ վիրահատության ներդրմամբ ։
Ֆրանսիացի համաճարակաբան Պոլ-Լուի Սիմոնդը ապացուցեց, որ ժանտախտը փոխանցվում է առնետների միջոցով ։ Կուբացի գիտնական Կառլոս Ֆինլեյը և ամերիկացի գիտնականներ Ուոլթեր Ռիդը և Ջեյմս Քերոլը ցույց տվեցին, որ մոծակները կրում են դեղին տենդ առաջացնող վիրուս ։ Բրազիլացի գիտնական Կառլոս Շագասը հայտնաբերել է արևադարձային հիվանդությունն ու դրա տարածման ուղղությունը ։
Համաճարակաբանական անցում կատարելու հետևանքով և 20-րդ դարում վարակիչ հիվանդությունների տարածվածության նվազման հետ մեկտեղ հանրային առողջապահության ուշադրության կենտրոնում հայտնվեցին քրոնիկ հիվանդությունները, ինչպիսիք են քաղցկեղը և սրտային հիվանդությունները։ Նախկինում շատ զարգացած երկրներում ներդրված ջանքերն արդեն հանգեցրել էին մանկական մահացության մակարդակի կտրուկ նվազմանը՝ կանխարգելիչ մեթոդների կիրառմամբ։ Բրիտանիայում մանկական մահացության մակարդակը 1870թ.-ին 15% էր, որը 1930թ.-ին նվազեց մինչև 7% ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Առողջապահական գիտություններ Կատեգորիա:Հանրային առողջություն Կատեգորիա:Առողջության տնտեսագիտություն
Սքոթ Մաքթոմինեյ
Սկոտ Մակտոմենեյ (Scott McTominay, ), անգլիացի ֆուտբոլիստ, Պրեմիեր Լիգայի Մանչեսթեր Յունայթեդ ակումբի կիսապաշտպան։
Նա իր նորամուտը Մանչեսթեր Յունայթեդ ակումբի հիմնական կազմում անցկացրել է Անգլիական Պրեմիեր Լիգայում 2017 թվականի մայիսի 7-ին ընդդեմ Արսենալ ակումբի ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մանչեսթեր Յունայթեդի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Անգլիացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2020-ի ֆուտբոլիստներ
Անդրեյ Կելին
Անդրեյ Կելին (Андре́й Влади́мирович Ке́лин, ), ռուս դիվանագետ։
Կենսագրություն
1979 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի միջազգային լրագրության ֆակուլտետը։ 1979 թվականին սկսել է զբաղվել դիվանագիտական գործուեությամբ։ Տիրապետում է ֆրանսերեն, հոլանդերեն և անգլերեն լեզուներին։
Ռուսաստանի Դաշնության արտաքին գործերի նախարարության կոլեգիայի անդամ է ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի միջազգային հարաբերությունների պետական ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» շքանշանի 2-րդ աստիճանի մեդալով պարգևատրվածներ Կատեգորիա:Բարեկամության շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան) Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Լահեդա (Էստոնիայի շրջան)
Լահեդա շրջան (Laheda vald), շրջան Էստոնիայի Պիլվամաա նահանգում։ Շրջանի կենտրոնն է Տիլսի գյուղը։
Բնակչություն
2009 թվականի տվյալներով շրջանում բնակվում էին 1355 մարդ։ Բնակչության խտությունը շրջանում կազմում էր 14,81 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի շրջաններ
Նավթոլներ
Նավթոլներ, օքսինավթալիննևր, սպիրտներ, նավթալինի ածանցյալները C10H—n(OH)n ընդհանուր բանաձևով։ Տեխնիկական նշանակություն ունեն à և ß նավթոլները, ինչպես նաև 1,5-, 1,8-, 2,3- և 2,7- երկօքսինավթալինները, որոնք ջրում քիչ լուծվող, նոսր թթուներում անլուծելի, անգույն բյուրեղական նյութեր են։ Նավթոլները և նրանց ածանցյալներն օգտագործվում են ներկանյութեր, կաուչուկի կայունացուցիչներ սինթեզելու, եթերները (յարա-յարա, ներոլին)՝ օճառը բուրավետ դարձնելու համար։
Կատեգորիա:Ֆենոլներ
Ավանգարդ (գյուղ, Իշիմբայսկի շրջան)
Ավանգարդ (Авангард, Авангард), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իշիմբայսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իշիմբայսկի շրջանի բնակավայրեր
Քաղաքական զրուցակից
«Քաղաքական զրուցակից», հասարակական-քաղաքական կիսամսյա հանդես (սկզբում՝ ամսագիր)։ Մինչև 1989 թվականը՝ ՀԿԿ ԿԿ պրոպագանդայի և ագիտացիայի բաժնի հրատարակություն։
Պատմություն
Լույս է տեսել 1933-1991 թվականներին Երևանում (1934-1935 թվականներին՝ «Պրոպագանդիստ», 1936–1965 թվականներին՝ «Ագիտատորի բլոկնոտ», 1966–1971 թվականներին՝ «Ագիտատորի և պրոպագանդիստի բլոկնոտ», 1972-1979 թվականներին՝ «Ագիտատոր և պրոպագանդիստ», 1980–1989 թվականներին՝ «Կուսակցական խոսք», 1989 թվականից՝ «Քաղաքական զրուցակից»)։ Խմբագիրներ՝ Վ. Դաստակյան, Գինո Շաղգամյան, Բալաբեկ Մարտիրոսյան, Դավիթ Հարությունյան, Գրիգոր Սինանյան, Սարգիս Ղևոնդյան, Խաչիկ Իսկանդարյան, Զավեն Գրիգորյան, Սալոմե Արեշյան, Արամ Հայրյան, Արամայիս Մնացականյան, Գուրգեն Հարությունյան, Արտեմ Քոթանջյան, Հակոբ Այվազյան, Ռոբերտ Խաչատրյան, Մուսայել Քոչարյան, Տաճատ Վարժապետյան, Գևորգ Մուրադխանյան, Գրիգոր Պետրոսյան, Վարազդատ Բզնունի, Վաչե Ենգիբարյան, Կամո Վարդանյան, Խաչիկ Հովակիմյան։
Լուսաբանել է ՀԿԿ գաղափարախոսական աշխատանքը, տպագրելհոդվածներ Խորհրդային Հայաստանի քաղաքական, տնտեսական, մշակութային և միջազգային կյանքի վերաբերյալ։
Կատեգորիա:Հայկական ԽՍՀ հանդեսներ
Արամ Մերանգուլյան
Արամ Հարությունի Մերանգուլյան, հայ կոմպոզիտոր, դիրիժոր, թառահար, մանկավարժ։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1959)։
Կենսագրություն
Ծնվել է Գողթն գավառի Ցղնա գյուղում։ 1922-1926 թվականներին ղեկավարել է մի քանի ինքնագործ երաժշտական խմբեր։ 1926-1928 թվականներին սովորել է Երևանի կոնսերվատորիայում (թառի դասատու՝ Ս․ Օգանեզաշվիլի) և 1937-1942 թվականներին (ստեղծագործություն, դասատու՝ Վարդգես Տալյան)։ 1927 թվականին կազմակերպել և մինչև 1967 թվականը ղեկավարել է ՀԽՍՀ հեռուստատեսության և ռադիոյի ժողովրդական գործիքների անսամբլը (1967 թվականից՝ Մերանգուլյանի անվան)։ 1931-1933 թվականներին կոնսերվատորիայում, ապա 7 տարի Ռոմանոս Մելիքյանի անվան երաժշտական ուսումնարանում դասավանդել է ժողովրդական գործիքների դասարանում։ Վոկալ՝ «Խաչատուր Աբովյան» (խոսք՝ Սարմենի), «Լեռներ հայրենի» (խոսք՝ Վ․ Արամունու), Հովհաննես Շիրազի «Սիամանթո և Խաջեզարե» պոեմի համար գրված՝ «Դու ինձ համար», «Ա՜յ գառներ», «Երազիս մեջ», «Ա՜յ աղբյուր» և այլ երգեր] և գործիքային (քառամաս «Պարային սյուիտ», «Հարսանեկան պար», «Վարդերով պար», «Անահիտ» պար և այլն) ստեղծագործություններով, ինչպես և ժող․ երգերի ու պարեղանակների բազմաթիվ մշակումներով նպաստել է հայկական երաժշտության՝ այդ ասպարեզում այժմ տիրապետող ոճի ձևավորմանը։ Գրել է նաև «Սայաթ-Նովա» հեռուստատեսային ֆիլմի երաժշտությունը։ Մերանգուլյանը թառի նվագի իր սկզբունքներն ու փորձը շարադրել է հատուկ ձեռնարկում (անտիպ)։ Նրա որոշ գործեր հրատարակվել են առանձին, իսկ 1972 թվականին նաև մի ժողովածուով։ Իր անսամբլով մասնակցել է հայ արվեստի մոսկովյան 2 տասնօրյակներին (1939 թ, 1956 թ)։
Պարգևներ
Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» 2 շքանշանով։
Բրոքերը (վեպ)
Իրադարձությունները տեղի են ունենում ԱՄՆ-ում և Իտալիայում։
Սյուժեի նկարագրություն
Երեք պակիստանցի գիտնականներ, ցանկանալով վերահսկողություն ունենալ հնդկական նոր ռազմական արբանյակի նկատմամբ, ուղեծրում նկատում են տակավին անհայտ տաս արբանյակներ։ Նրանց հաջողվում է գրել ծրագիր, որը նրանց հնարավորություն է տալիս մուտք ունենալ այդ արբանյակների կողմից ստացված պատկերներին։ Պակիստանցիների ցանկանում են վաճառել ծրագիրը և որպես միջնորդ դուրս են գալիս հայտնի իրավաբան Ջոել Բեկմանի վրա։ Սակայն նախկին սենատոր Ջեյսի Հաբարդը, որի միջոցով Բեկմանը բանակցություններ է վարում Պենտագոնի հետ, սպանվում է չինական հատուկ ծառայության գործակալների ձեռքից։ Այնուհետև Պենտագոնը կազմակերպում է «լրատվության արտահոսք»։ Գիտնակաները մահանում են, իսկ Բեկմանը, որը հասցնում է ծրագրերով սկավառակը թաքցնել Ցյուրիխի բանկում, դատապարտվում է 20 տարվա բանտարկության։
Ժողովրդականություն չվայելող նախագահ Արտուր Մորգանը ցանկանում է ապտակ հասցնել ամերիկյան հանրային կարծիքին՝ ի պատասխան ընտրություններում կրած ջախջախիչ պարտության համար և անսալով ԿՀՎ-ի տնօրեն Մեյնարդի խնդրանքին, ներում է շնորհում Բեկմանին։ ԿՀՎ-ի գործակալները Բեկմանին տեղափոխում են Բոլոնիա։ Նենգավոր Մեյնարդը կազմակերպում է լրատվության արտահոսք հետաքրքրված պետությունների հատուկ ծառայություններին և այնուհետև սկսում է հետևել, թե ով կոչնչնցնի նախկին բրոքերին։
Վտարանդին հասկանում է, որ կեղտոտ գործարք է կատարվում և ձեռնարկում է սեփական գործողություններ։ Նա նամակ է գրում որդուն և վերջինս սմարթֆոնի միջոցով այն փոխանցում է պրոֆեսորին, որի հետ ծանոթացել էր Բեկմանը։ Միաժամանակ Մեյնարդը Բեկմանի Բոլոնիայում թաքնվելու մասին լուրը հայտնում է Իսրայելին, Չինաստանին, Ռուսաստանին, Սաուդյան Արաբիային։ Իտալիա են ժամանում բազմաթիվ ահաբեկչական խմբեր։ Իտալերեն դասավանդող ուսուցչուհի Ֆրանչեսկան Բեկմանին է հանձնում քաղցկեղից մահացող իր ամուսնու անձնագիրը և բրոքերը, ձերբազատվելով հետապնդումից, հասնում է Ցյուրիխի բանկում իր ավանդներին և ծրագրով սկավառակին։ Նա թռչում է Վաշինգտոն և ծրագիրը հանձնում է մայոր Ռոուլանդին, որը պայմանավորվածություն է ձեռք բերում Իսրայելի և Սաուդյան Արաբիայի ներկայացուցիչների հետ, որ նրանք դադարեցնեն Բեկմանի հետապնդումը։ Բրոքերը վերադառնում է Բոլոնիա, որտեղ նրան սպասում է Ֆրանչեսկան։
Վեպի քննադատությունը
Վեպը դրականորեն է ընդունվում որոշ քննադատների կողմից, նշելով այն որպես վերադարձ վեպի գրիշեմյան ձևին։ Միևնույն ժամանակ, ուրիշները քննադատում են վեպը որպես «սոսկ ուղեցույց Իտալիայով, օժտված գեղարվեստական ստեղծագործության ձևաչափով»։ «Նյու-Յորք Թայմս» թերթի գրքերի տեսությունը նշում է, որ պաշտոնաթող լինող «ապուշ բայց ազնիվ» նախագահի նկարագրությունը նման է ինչպես Բուշ-կրտսերին, այնպես էլ Քլինթոնին, որը ամոթալի նախագահական ներում է ստորագրում 2001 թ. պաշտոնաթող լինելու վերջին րոպեներին ։ Այնուամենայնիվ վեպը առաջին տեղն է գրավում «Նյու-Յորք Թայմս» թերթի բեսթսելերների ցուցակում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլերեն վեպեր
Կոպանևո
Կոպանևո (Копанево), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Դեմիդովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 4 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Դեմիդովսկի շրջանի բնակավայրեր
1062
Մահեր
Կատեգորիա:1062 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Բորի մոդել
Բորի մոդել, Բորի ատոմի մոդել, Ռեզերֆորդ-Բորի մոդել, ատոմի կիսադասական մոդել, որն առաջարկել է Նիլս Բորը 1913 թվականին։ Որպես հիմք նա վերցրել է ատոմի մոլորակային մոդելը, որը առաջ էր քաշել Ռեզերֆորդը։ Սակայն, դասական էլեկտրադինամիկայի տեսանկյունից, Ռեզերֆորդի մոդելում էլեկտրոնը, որը պտտվում էր միջուկի շուրջը պետք է անընդհատ ճառագայթեր և շատ արագ կորցնելով էներգիան՝ ընկներ միջուկի վրա։ Այս խնդիրը հաղթահարելու համար Բորը առաջ քաշեց մի ենթադրություն, ըստ որի՝ էլեկտրոնները ատոմում կարող են շարժվել միայն որոշակի (ստացիոնար) ուղեծրերով, որոնցում գտնվելով նրանք չեն ճառագայթում, իսկ ճառագայթումը կամ կլանումը տեղի է ունենում միայն մի ուղեծրից մյուսին անցնելիս։ Ընդ որում հիմանական են համարվում այն ուղեծրերը, որոնցում էլեկտրոնի իմպուլսի մոմենտը բազմապատիկ է Պլանկի հաստատունին՝ բաժանած 2π-ի՝
։
Օգտագործելով այս ենթադրությունը և դասական մեխանիկայի օրենքները, մասնավորապես, պտտվող էլեկտրոնի վրա ազդող ուժերի՝ միջուկի կողմից էլեկտրոնի ձգման ուժի և կենտրոնախույս ուժի հավասարությունը, ենթադրությունը հիմնական ուղեծրային շառավղի և այդ ուղեծրում գտնվող էլեկտրոնի էներգիայի համար ստացավ հետևյալ առնչությունը ՝
Ջրածնի ատոմում առաջին ուղեծրի R0=ao=5, 2917720859(36)·10−11 մ շառավիղը այժմ կոչվում է Բորի շառավիղ կամ երկարության ատոմային միավոր և լայնորեն օգտագործվում է ժամանակակից ֆիզիկայում։ Առաջին ուղեծրի 13.6 էՎ էներգիան ջրածնի ատոմի իոնացման էներգիան է։
Ջրածնի ատոմի արձակած կամ կլանած ճառագայթման հաճախության հաշվարկը
,
որտեղ n_f-ն վերջնական էներգիական մակարդակն է, n_i-ն՝ սկզբնական։
Քանի որ ֆոտոնի էներգիան
է, ֆոտոնի ալիքի երկարությունը կտրվի
բանաձևով։ Այն հայտնի է Ռիդբերգի բանաձև անունով։ R-ը կոչվում է Ռիդբերգի հաստատուն. բնական միավորներով այն հավասար է կամ ։
Օգտվելով այս բանաձևից, n=1-ից n=2 ստացիոնար ուղեծիր անցնելիս արձակված ճառագայթման հաճախության համար կստանանք 2.4675·1015 Հց արժեքը։
Բորի կիսադասական տեսությունը
Տեսությունը հիմնված է Բորի երկու դրույթների վրա.
Հետագայում ելնելով անշարժ միջուկի շուրջը կուլոնյան ձգողության ուժի ազդեցությմաբ ստացիոնար ուղեծրով էլեկտրոնի շրջանաձև շարժման մասին դասական ֆիզիկայի պատկերացումներից՝ ստացիոնար ուղեծրերի շառավղի և այդ ուղեծրերի վրա էլեկտրոնի էներգիայի համար Բորը ստացավ հետևյալ արտահայտությունները՝
\ r_n=an^2, մ –Բորի շառավիղ։
-Ռիդբերգի էներգիական հաստատուն (թիվը հավասար է 13, 6 էվ)։
Զոմմերֆելդ-Դիրակի հավասարումը
Ատոմային միջուկի շուրջ էլեկտրոնի շարժումը դասական մեխանիկայի շրջանակներում կարելի է դիտարկել որպես ադիաբադ ինվարիանտով բնութագրվող գծային տատանակ (օսցիլյատոր), որը իրեննից ներկայացնում է էլիպսի մակերեսը (ընդհանրացված կոորդինատներով)՝
որտեղ -ն ընդհանրացված իմպուլսն և էլեկտրոնի կոորդինատներն են, W-ն էներգիան է, \nu -ն ՝ հաճախությունը։ Քվանտային տեսությունը հաստատում է, որ կորով սահմանափակված մակերեսը pq փուլում՝ շարժման մեկ պարբերության համար, հավասար է Պլանկի h հաստատունին բազմապատիկ ամբողջ թվի (Դեբայ, 1913 թ.)։ նուրբ կառուցվածքի հաստատունի դիտարկման տեսանկյունից՝ առավել հետաքրքիր է հանդիսանում ատոմի միջուկի դաշտում ռելյատիվիստական էլեկտրոնի շարժումը, երբ նրա զանգվածը կախված է շարժման արագությունից։ Այդ դեպքում մենք ունենք երկու քվանտային պայման՝
որտեղ - nը որոշում է էլեկտրոնի էլիպսային ուղեծրի գլխավոր կիսաառանցքը (a), իսկ k -ն նրա q կիզակետային պարամետրն է՝
, ։
Այս դեպքում Զոմմերֆելդը էներգիայի համար ստացավ հետևյալ արտահայտությունը՝
որտեղ R -ը Ռիդբերգի հաստատունն է, իսկ Z -ը ատոմի կարգաթիվն է (ջրածնի համար Z =1 )։ լրացուցիչ անդամը բնութագրում է ջրածնանման ատոմների սպեկտրալային մակարդակների առավել բարակ ճեղքերը, իսկ դրանց թիվը որոշվում է k քվանտային թվով։ Այսպիսով, սպեկտրալային գծերը իրենցից ներկայացնում են ավելի նուրբ գծերի համակարգ, որոնք համապատասխանում են բարձր և ցածր  վիճակի մակարդակների միջև անցումներին։ Հենց սա էլ իրենից ներկայացնում է սպեկտրյալային գծերի նուրբ կառուցվածքը։
Գրականություն
Борн М. Атомная физика, 2-е изд., М.։Мир, 1967.- 493с
Բերեզովայա Ռուդկա (գյուղ, Պրիյատինի շրջան)
Բերեզովայա Ռուդկա (Березова Рудка), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Պրիյատինի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1717 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Բերեզովայա Ռուդկա գյուղում բնակվում էր 1 971 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4051 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 486,55 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Պրիյատինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1717 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կլյոն (գյուղ, Ռոդոմիշլինսկի շրջան)
Կլյոն (Клен), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Ռոդոմիշլինսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կլյոն գյուղում բնակվում էր 32 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,293 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 109,22 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Ռոդոմիշլինսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Նոր ալիք (Ուկրաինա)
Նոր ալիք (Новий канал), Ուկրաինայի համազգային հեռուստաալիք, հիմնվել է 1998 թվականի փետրվարի 27-ին։ Պատկանում է երկրի խոշորագույն «StarLightMedia» մեդիաընկերությանը ։
Սկզբնական շրջանում հեռարձակվում էր միայն Կիևում։ 1999 թվականին՝ Ուկրաինայի ևս վեց մարզկենտրոններում, իսկ 2000 թվականից արդեն հասանելի էր Ուկրաինայի 17 մեծագույն քաղաքներում։ 2000 թվականի դեկտեմբերի 20-ից սկսվեց արբանյակային հեռարձակումը։ Հեռուստաալիքը ուղղված է 14-30 տարեկան երիտասարդ լսարանի համար ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի հեռուստաընկերություններ Կատեգորիա:Ուկրաինալեզու հեռուստաալիքներ Կատեգորիա:Ռուսալեզու հեռուստաալիքներ
(2243) Լոնրոտ
(2243) Լոնրոտ (Lonnrot), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1941 թվականի սեպտեմբերի 25-ին Իրյո Վյայսյալյայի կողմից Տուրկուում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1941 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Իրյո Վյայսյալյայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Արմենակ Նազարով
Արմենակ (Արմեն) Գևորգի Նազարով, հայ երկրաշարժագետ։ Պրոֆեսոր (1937): ՀԽՍՀ ԳԱ ակադեմիկոս (1960, թղթակից անդամ՝ 1945 թվականից)։ ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1958):
Կենսագրություն
Արմենակ Նազարովը ծնվել է 1908 թվականի ապրիլի 1 (14)-ին, Փարիզում։ 1925 թվականին ավարտել է Թիֆլիսի 46-րդ աշխատանքային դպրոցը, 1932 թվականին՝ Թիֆլիսի ինդուստրիալ ինստիտուտը։ 1929-1940 թվականներին աշխատել է Թբիլիսիի կառուցվածքների և հիդրոէներգետիկայի գիտահետազոտական ինստիտուտում։ 1937 թվականին Նազարովին շնորհվել է տեխնիկական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան` առանց ատենախոսության պաշտպանության, նույն թվականին ստացել է պրոֆեսորի կոչում։ 1940-1946 թվականներին եղել է Վրացական ԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի սեյսմակայուն շինարարության բյուրոյի գիտքարտուղար։ 1945 թվականին պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն` «Սեյսմակայունության տեսության կառուցման փորձը» թեմայով։ Նույն թվականին ընտրվել է ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ։ 1949-1961 թվականներին եղել է Շինանյութերի և կառուցվածքների հայկական գիտահետազոտական ինստիտուտի տնօրեն, միաժամանակ դասավանդել է է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտում։ 1961-1981 թվականներին (ընդմիջումներով) եղել է ՀԽՍՀ ԳԱ Երկրաֆիզիկայի և ճարտարագիտության սեյսմոլոգիայի ինստիտուտի (Լենինական) տնօրեն, 1982-1983 թվականներին՝ ՀԽՍՀ ԳԱ Երկրի մասին գիտությունների բաժանմունքի ակադեմիական քարտուղար։
1950-1953, 1955-1957 թվականներին ընտրվել է Երքաղխորհրդի պատգամավոր։ Եղել է ԽՍՀՄ ԳԱ նախագահությանն առընթեր երկրաշարժագիտության, երկրաշարժակայուն շինարարության միջգերատեսչական խորհրդի բյուրոյի անդամ, Կովկասի բաժնի նախագահ (1979-1983) :
Աշխատանքները վերաբերում են շինարարական մեխանիկայի, երկրաշարժակայուն կառույցների, ճարտարագիտական երկրաշարժագիտության, կիրառական մեխանիկայի, երկրաֆիզիկայի հարցերին ։
Մահ
Մահացել է 1983 թվականի հունիսի 11-ին, Երևանում։
Հիշատակ
Գյումրիի երկրաֆիզիկայի և ինժեներային սեյսմաբանության ինստիտուտը կոչվել է Արմենակ Նազարովի անունով։
Մեյդան (Մոտկանի գավառ)
Մեյդան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մոտկանի գավառակում։ Գտնվում էր Արփի գետի ձախ ափին։
XIX դարի վերջին ուներ 8 տուն հայ և 7 տուն քուրդ բնակիչ, իսկ 1915 թվականի Մեծ եղեռնի նախօրեին ուներ 3 տուն հայ և 25 տուն քուրդ բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սերը տևում է երեք տարի (վեպ)
«Սերը տևում է երեք տարի» (L'amour dure trois ans), ֆրանսիացի գրող Ֆրեդերիկ Բեգբեդերի` 1997 թ.-ին լույս տեսած վեպը։ Վեպում Բեգբեդերի կողմից առաջ է քաշվում այն տեսությունը, որ սիրահարվածության զգացումը կախված է որոշակի հորմոններից (վեպում խոսվում է դոֆամինի մասին) ։ Երբ ուղեղի աշխատանքը նորմավորվում է և այն վերադառնում է իր սովորական ռիթմին, հորմոնները դադարում են խթանել երկու զուգընկերների զգայական կախվածությունը միմյանցից։ Այսպիսով, կիրքը և զգայական ուժեղ կախվածությունը միմյանցից անցնում է երեք տարուց, ինչից էլ տառապում է վեպի գլխավոր հերոսը։ Ֆրեդերիկ Բեգբեդերը նպաստեց ցանկացած կապվածության ի սկզբանե դատապարտված լինելու տեսության մասսայականացմանը։
Սյուժեն
Վեպի գլխավոր հերոսը լրագրող Մարկ Մարոնիեն է (ֆրանս. Marc Marronnier), ով առօրյա անցուդարձերի մասին է գրում։ Նա վստահ է, որ սերը տևում է երեք տարի` սկզբում մարդիկ կրքոտ սիրում են իրար, հետո՝ նուրբ և ընկերական, իսկ հետո նրանք ձանձրանում են։ Նման հայացքների պատճառների մասին պատմվում է վեպի առաջին մասում. այս ՏԵՍԱԿԵՏԻառաջ գալու պատճառն այն է, որ Մարկը չի սիրել երեք տարուց ավելի։ Նա ամուսնացել էր Աննա անունով շատ գեղեցիկ աղջկա հետ, սակայն համատեղ կյանքի երրորդ տարում Աննան արդեն գրեթե զզվանք էր առաջացնում իր մոտ, իսկ ինքն էլ ինքնակորույս սիրահարվում է մեկ այլ կնոջ՝ Ալիսային։ Ալիսան փոխադարձաբար պատասխանում է նրա սիրուն, սակայն ապրում է ուրիշի հետ, ուստի կարողանում է Մարկի հետ միայն գաղտնի հանդիպել։ Մարկն իր հերթին լիովին վստահ է, որ սերը կավարտվի երեք տարուց և նախօրոք կանխատեսում է բաժանումը։ Վեպի վերջում գլխավոր հերոսը գրում է, որ ինքն ու Ալիսան արդեն երեք տարի միասին են, և չնայած ինքը վախը սրտում սպասում է իրենց հարաբերությունների եռամյակին, սերը նախկինի պես կենդանի է։ Հերոսը մտածում է, թե ինչպիսի հիմարություն էր իր իսկ կողմից հորինված երեք տարիների տեսությունը, այնուհետ նայում է ժամացույցին և նկատում, որ երեք տարին դեռ չի լրացել՝ մնացել է մեկ րոպե։
Էկրանավորում
2011 թ.-ին նկարահանվում է համանուն ֆիլմը։ Ֆիլմի սցենարի հեղինակը և ռեժիսորը հենց Բեգբեդերն էր։ Բավական շատ են գրքի և ֆիլմի սյուժետային տարբերությունները։
Հիշատակումներ
Գրքի մասին հիշատակվում է Տիմատիի և Գրիգորի Լեպսի «Реквием по любви» երգում։
Հայերեն թարգմանությունը
Գիրքը հայերեն լույս է տեսել է 2023 թ.-ին՝ «Սերն ապրում է երեք տարի» վերնագրով. հրատարակել է «Անտարես» հրատարակչությունը։ Թարգմանիչը Անուշ Գևորգյանն է ։
Արտաքին հղումներ
Վեպի ռուսերեն թարգմանությունը
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրեդերիկ Բեգբեդերի վեպեր Կատեգորիա:1997 գրքեր Կատեգորիա:Ֆրանսերեն վեպեր
Բոնֆինոպոլիս
Բոնֆինոպոլիս (Bonfinópolis), համայնք Բրազիլիայում՝ Գոյաս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Գոյաս նահանգի կենտրոնական մարզում։ Մտնում է Գոյանիայի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 6853 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 122,257 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 56,1 մարդ/կմ²։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1989 թվականին։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Գոյաս նահանգի բնակավայրեր
Կարմրակետիկ արջաթիթեռ
Կարմրակետիկ արջաթիթեռ, արջաթիթեռների ընտանիքի թիթեռ։ Հազվագյուտ տեսակ է։ Հայաստանում հանդիպում է Տավուշի մարզի տափաստաններում, մարգագետիններում և անտառներում։ Կարմրակատար Կարմրակտուց ճայ շամփրուկ, արուն և երիտասարդը Կարմրակտուց սուզաբադ, էգը և արուն Փոքր թիթեռ է։
Արտաքին տեսք
Առջևի թևերը (երկարությունը՝ մինչև 18 մմ) նեղ են, ճերմակ՝ բազմաթիվ սև կետիկներով, որոնց արանքներում գտնվում են խոշոր, ալ կարմիր կետիկներ։ Հետին թևերը նույնպես սպիտակ են, սակայն ավելի լայն են ու սև եզրանախշով։
Սերունդ
Տարվա ընթացքում տալիս է 2 սերունդ։ Վերջին թրթուրները հանդիպում են նույնիսկ նոյեմբերին։ Հարսնյակավորվում է հողի վրա կամ չորացած տերևների տակ։ Միակեր է։
Կատեգորիա:Արջաթիթեռներ
1076
Մահեր
Կատեգորիա:1076 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Ավանգարդ (գյուղ, Պարտիզանսկի քաղաքային օկրուգ)
Ավանգարդ (Авангард), գյուղ Ռուսաստանի Պրիմորիեի երկրամասի Պարտիզանսկի քաղաքային օկրուգի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2500 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրիմորիեի երկրամասի Պարտիզանսկի քաղաքային օկրուգի բնակավայրեր Կատեգորիա:1949 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Վալգմա (գյուղ, Տաբիվեռե շրջան)
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 95 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Յիգևամաա նահանգի Տաբիվեռե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Մայքլ Ջորդան
Մայքլ Ջեֆրի Ջորդան (անգլերեն՝ Michael Jeffrey Jordan,), ամերիկացի նշանավոր նախկին բասկետբոլիստ, հարձակվող պաշտպան (երկրորդ համար)։ Հանդես է եկել Բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի (NBA) «Չիկագո Բուլս» և «Վաշինգթոն Վիզարդս» ակումբներում։ Համարվում է բոլոր ժամանակների մեծագույն բասկետբոլիստներից մեկը, ով լուրջ դեր է խաղացել 80-ականներին և 90-ականներին բասկետբոլի մասայականացմանը։ «Չիկագո Բուլսի» կազմում Ջորդանը վեց անգամ նվաճել է NBA-ի առաջնությունը՝ 1991, 1992, 1993, 1996, 1997 և 1998 թվականներին։
Իր ֆենոմենալ բարձր ցատկոտունակության համար Մայքլն ստացավ «Air Jordan» (Օդային Ջորդան) և «Պարոն թեթևություն» անվանումները։ Նա նաև համարվում է բասկետբոլի պատմության մեջ լավագույն պաշտպաններից մեկը ։ 1991 թվականին նա հաղթեց NBA-ում՝ իր առաջին մրցաշարում «Բուլս»-ի հետ, իսկ արդեն 1992 թվականին և 1993 թվականին կրկնեց այդ հաջողությունը։ Հոր մահից հետո 1993-1994 թվականներին Ջորդանը հանկարծակիորեն հեռացավ բասկետբոլից և փորձեց առաջ գնալ բեյսբոլով։ 1995 թվականին նա վերադարձավ բասկետբոլային դաշտ և օգնեց «Բուլս»-ին նվաճել ևս երեք կոչում (1996, 1997, 1998), միաժամանակ NBA-ում իր թիմի հետ միասին սահմանելով ռեկորդներ՝ (1995/96 թվականների մրցաշար) տանելով դեռևս չգրանցված 72 հաղթանակ մեկ մրցաշարում։ Երկրորդ անգամ նա կարիերան թողեց 1999 թվականին, սակայն 2001 թվականին կրկին վերադարձավ արդեն «Վաշինգտոն Ուիզարդս» թիմի կազմում։
1984 թվականին Ջորդանը պայմանագիր ստորագրեց NIKE ընկերության հետ, որը հատուկ Մայքլի համար ստեղծեց սպորտային կոշիկներ՝ Air Jordans անվանումով։ Նախագիծն այնքան հաջողված էր, որ Air Jordans-ը դարձավ առանձին բրենդ ։ Ջորդանը խաղաց ինքն իրեն «Տիեզերական խաղ» ֆիլմում (1996)։ Նա Oakley Inc ընկերության ղեկավարման բաժնի կազմի մեջ է։ Այժմ համարվում է հիմնական սեփականատերը, ինչպես նաև կարգավորում է «Շառլոտտ Բոբկետս» ակումբի բասկետբոլային հարցերը։ 2010 թվականի փետրվարին աճուրդում հաղթեց և իրավունք ստացավ հիմնական սեփականատեր Լ. Ջոնսոնից գնելու թիմի վերահսկողության փաթեթների բաժնետոմսերը ։ Այս կերպ Մայքլ Ջորդանն առաջին բասկետբոլիստն էր, ով դարձավ NBA-ի սեփականատեր։
Ներկա պահին հանդիսանում է «Շառլոթ Հորնեթս» ակումբի նախագահը։
Մանկություն
Մայքլի ծնողները՝ Ջեյմս Ջորդանը և Դելորիս Փիփլսը, ծանոթացել են 1956 թվականին Ուոլեսում (Հյուսիսային Կարոլինա նահանգ), բասկետբոլի մրցախաղից հետո։ Ջեյմսն այդ ժամանակ ծառայում էր ԱՄՆ ՌՕՈՒ-ում, իսկ Դելորիսը սովորում էր Թասկիջյան ինստիտուտում։ Շուտով նրանք ամուսնացան։ Մայքլի ծնողները միջահասակ էին և աչքի չէին ընկնում սպորտային կազմվածքով։
Մայքլ Ջորդանը ծնվել է 1963 թվականի փետրվարի 17-ին Բրուկլինում (Նյու-Յորք), որտեղ նրա հայրը սովորում էր «Ջեներալ էլեկտրիկ» կազմակերպության ուսումնարանում։ Մայքլը հինգ երեխաներից չորրորդն է. ունի երկու ավագ եղբայր՝ Լարին և Ջեյմս-կրտսերը, ավագ քույր՝ Դելորիսը, և կրտսեր քույր՝ Ռոզլինը ։ Մայքլի ծնունդից քիչ անց ընտանիքը տեղափոխվեց Ուոլես, որտեղ հայրն աշխատում էր գործարանում՝ որպես բեռնասարքի օպերատոր, իսկ մայրը բանկային ծառայող էր։ 1970 թվականին Ջորդանները տեղափոխվեցին ավելի խոշոր քաղաք՝ Ուիլմինգտոն, որտեղ և մեծացել էր Ջեյմսը ։ Այստեղ Մայքլի ծնողները պաշտոնների բարձրացում ստացան. Ջեյմսը դարձավ արտադրամասի պետ և սարքավորումների բաժնի ղեկավար, իսկ Դելորիսը բանկում գլխավորեց հաճախորդների հետ կապերի բաժինը։ Ընտանիքը դարձավ բավականաչափ ապահովված և կարողացավ իրեն թույլ տալ նոր տուն գնել ծովափին։ Մինչ քույրերն ու եղբայրները դասերից հետո լրացուցիչ աշխատանքով օգնում էին ծնողներին, Մայքլը, ծուլանալով, ամեն կերպ խուսափում էր տնային հոգսերից։ Դպրոցում էլ առանձնապես չէր փայլում, կարգապահության հետ էլ խնդիրներ ուներ։
Ջորդանը զբաղվում էր մի շարք մարզաձևերով, բայց ամենաշատը սիրում էր բեյսբոլ և երազում էր ապագայում դառնալ պրոֆեսիոնալ բեյսբոլիստ։ Այս մարզաձևում Մայքլը մանուկ հասակում հասավ որոշ հաջողությունների. 12 տարեկանում իր թիմի հետ նա հասավ մինչև կրտսեր լիգայի եզրափակիչ փուլ։ Ավելի ուշ դարձավ նահանգի չեմպիոն և ճանաչվեց նահանգի լավագույն խաղացող։ Այնուհետև Մայքլը լրջորեն տարվեց բասկետբոլով, որը տեղի սևամորթ երիտասարդների շրջանում ամենատարածված մարզաձևն էր։ Ջորդանն առանձնապես աչքի չէր ընկնում բարձր հասակով և հուժկու կառուցվածքով, ուստի, սեփական թերությունները փոխհատուցելու նպատակով, կատարելագործում էր թռիչքը։ Մայքլի մշտական խաղընկերը հարազատ եղբայրն էր, որի հետ հաճախ բասկետբոլ էր խաղում տան բակում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1963 ծնունդներ Կատեգորիա:Փետրվարի 17 ծնունդներ Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Ամերիկացի օլիմպիական չեմպիոններ Կատեգորիա:Բասկետբոլի փառքի սրահի անդամներ Կատեգորիա:Չիկագո Բուլսի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Վաշինգտոն Վիզարդսի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Ազատության նախագահական մեդալով պարգևատրվածներ Կատեգորիա:ԲԱԱ-ի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ում ծնվածներ Կատեգորիա:Չօգտագործվող համարներով NBA բասկետբոլիստներ
Հովսեփ Նալբանդյան
Հովսեփ Ներսեսի Նալբանդյան, հայ գրականագետ, մատենագետ, թարգմանիչ, հրատարակիչ։
Կենսագրություն
Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը (1989 թվական)։ 1992–1993 թվականներին՝ Հալեպի Մեսրոպյան վարժարանի տնօրեն։ 1994 թվականին տեղափոխվել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ։ 2005 թվականին Լոս Անջելեսում հիմնադրել է «Հովսեփ և Կարոլին Նալբանդյան» հրատարակչական ընկերությունը և նույնանուն մատենաշարը։
Նալբանդյանի մեկենասությամբ մատենաշարով հրատարակվել են Վազգեն Շուշանյանի, Հովհաննես Շիրազի, Ռոմանոս Սահակյանի, Վազգեն Առաքելյանի և ուրիշների ստեղծագործություններից (20 անուն)։ Լույս են տեսել Նալբանդյանի «Լոյս» (հատոր 1–6, 2000–2009 թվականներ) ընդհանուր գիտելիքների հանրագիտարանը, «Ամերիկահայ գիրքի պատմութիւն։ Հայկական բառարաններու համառօտ պատմութիւն» (2011 թվական), «Հայ գիրքը Ամերիկայի մէջ» (2015 թվական) մատենագիտական ժողովածուները, «Ուղղագրութեան նիւթերու ժողովածուն» (2012 թվական)։ Կազմել և խմբագրել է «Հայոց լեզու» (2012 թվական), «Մեսրոպ Մաշտոց մեծասքանչը։ Ձօն երախտագիտութեան» (2013 թվական) ժողովածուները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ Կատեգորիա:Հայ մատենագետներ Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ Կատեգորիա:Հայ հրատարակիչներ
Լիլիան Գիշ
Ընդգրկվել է Ամերիկյան կինոակադեմիայի կողմից կազմված Ամերիկյան բոլոր ժամանակների ֆիլմերի 100 մեծագույն աստղերի ցանկում 17-րդ տեղում ։