cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հայաստանը վաղ միջնադարում
Վարդանանց և Վահանանց պատերազմներ
Մինչև 5-րդ դարի կեսը մարզպանի գահանիստը Արտաշատն էր, այնուհետև՝ Դվինը։ Սակայն Պարսից արքունիքը երկար չհանդուրժեց Արևելյան Հայաստանի ինքնավար կարգավիճակը, և առաջին մարզպան Վեհմիրշապուհից (428-443) հետո Հազկերտ Բ-ն (439-457) թեև մարզպան նշանակեց հայ ազդեցիկ իշխան Վասակ Սյունուն (443-451), սակայն 440-ական թվականներին Սասանյանները որդեգրեցին մարզպան. Հայաստանի ինքնավարությունը վերացնելու և այն պարսկական նահանգի վերածելու քաղաքականություն։ Այդ ծրագիրն իրագործելու համար 442 թվականին հայոց այրուձին սպարապետ Վարդան Մամիկոնյանի հրամանատարությամբ ուղարկվել է Միջին Ասիա՝ քուշանների դեմ պատերագմելու։ 447 թվականին, աշխարհագիր անցկացնելու պատրվակով, պարսիկ պաշտոնյա Դենշապուհն ավելացրել է Հայաստանից գանձվող հարկերը, սահմանափակել եկեղեցու ազատությունը, խարդախությամբ ու բանսարկությամբ պառակտել հայ նախարարների միասնությունը, հայրենասեր նախարարներին գրկել իրենց ժառանգ, պաշտոններից ու արտոնություններից, խրախուսել չարաշահումներն ու կամայականությունները, ոտնահարել հայ ժողովրդի ագգային ու կրոնական զգացումները։ 449 թվականին Սասանյանների հազարապետ Միհրներսեհն արքունի հրովարտակով հայ նախարարներից պահանջել է ուրանալ քրիստոնեությունը և ընդունել զրադաշտականություն։
484 թվականի ամռանը հեփթաղների (միջինասիական քոչվոր ցեղեր) դեմ պատերազմում պարսկական զորքերի պարտությունից ու Պերոզի զոհվելուց հետո Սասանյան նոր արքա Վաղարշը (484-488) Հայաստանից դուրս է բերել իր զորքերը և հաշտության առաջարկով պատվիրակություն ուղարկել Վահան Մամիկոնյանի մոտ։
484 թվականի աշնանը Նվարսակ գյուղում (Պարսկահայքի Հեր գավառ) կնքված պայմանագրով Սասանյան արքունիքը պաշտոնապես ճանաչել է Հայաստանի ներքին ինքնավարությունը և նախարարների ավանդ, իրավունքները, պարտավորվել է չմիջամտել նրանց ներքին գործերին, չխրախուսել հայրենադավ և հավատուրաց մարդկանց, կամայականություններ չանել, հարգել հայերի դավանանքի ազատությունը։ Այնուհետև Վահան Մամիկոնյանը Տիզբոնում վերահաստատել է Նվարսակի պայմանագիրը, հաստատվել Հայոց սպարապետ ու տանուտեր, նշանակվել նաև Հայաստանի մարզպան։ 505 թվականին նրան փոխարինել է կրտսեր եղբայրը՝ Վարդ Մամիկոնյանը։ Այդ իրավիճակը Հայաստանում պահպանվել է մինչև 570-ական թվականներ։ Բյուզանդիայի կայսրությանը ենթակա Արևմտյան Հայաստանն ընդգրկել է Փոքր Հայք,ĢđđḆḃՆերքին Հայք և Նախարարական Հայք վարչամիավորները։
4-րդ դարի վերջին Հոոմեական կայսրությունը Փոքր Հայքը տրոհել էր Առաջին Հայք (Սեբաստիա կենտրոնով) և Երկրորդ Հայք (Մելիտենե կենտրոնով) նահանգների։ Նույն ժամĮĞģանակամիջոցում Ներքին Հայքը, որն ընդգրկել է հիմնականում Բարձր Հայքը, նույնպես վերածվել է կայսեր, նահանգի՝ կոմեսի գլխավորոĢċĐĐĝčĮĮĞĞĞւթյամբ։ Նախարարական Հայքն ընդգրկել է Մեծ Ծոփք, Փոքր Ծոփք, Անձիտ, Անգեղտուն, Հաշտյանք և Բալահովիտ գավառները։ĢĊĢċ
Վաչագան Բարեպաշտի թագավորությունը Հայոց Արևելից կողմերում
5-րդ դարի 1980-ական թվականներին հայոց ապստամբական շարժման արդյունքներից էր Մեծ Հայքի Արցախ և Ուտիք նահանգներում ու հարակից տարածքներում հայկական թագավորության հիմնումը, որտեղ Հայկազուն-Սիսակյան Առանից սերող տոհմից 484 թվականին գահ է բարձրանում Վաչագան Բարեպաշտը։ Վաչագան թագավորի բարենորոգչական գործունեության շնորհիվ բարգավաճում են եկեղեցաշինությունը և դպրոցաշինությունը։ Վաչագան Բարեպաշտ արքան ստեղծում է «Սահմանադրութիւն կանոնական»-ը, որը եպիսկոպոսների, քահանաների և ազատների համաձայնությամբ ընդունվում է Աղուենի կանոնադիր ժողովում։ Այն համաշխարհային և հայ իրավագիտության պատմության մեջ վաղ կանոնագրություններից է։ Մովսես Կաղանկատվացու գնահատմամբ՝ Վաչագան Բարեպաշտը «եղավ աստվածագիտության լույսի դուռ և բազմազան բարիքների երջանիկ օրինակ»։
Քաղաքական իրավիճակը և Դվինի 506 թվականի ժողովը
Միջազգային ասպարեզում կարևորվում էին քրիստոնեական եկեղեցիների հարաբերությունները։ Հայ առաքելական եկեղեցին մշտապես պահպանել է Քրիստոսի մի բնության մասին ճշմարիտ դավանաբանությունը՝ հենվելով տիեզերական առաջին երեք ժողովների վճիռների վրա։ Հայ եկեղեցին չէր մասնակցել Քաղկեդոնի 4-րդ ժողովին (451 թվական), որն ընդունել էր Քրիստոսի՝ «մի անձ, երկու բնություն» բացատրությունը։ Այդ բանաձևի հետևորդները հետագայում կոչվեցին քաղկեդոնականներ կամ երկաբնակներ։
Վահան Մամիկոնյանից հետո իշխանությունը 6-րդ դարի սկզբին անցնում է նրա եղբորը՝ Վարդ Պատրիկին։ Հայող կաթողիկոս Բաբգեն Ա-ն Դվինում 506 թվականին ժողով է գումարում՝ Հայ առաքելական եկեղեցուն ենթակա վրաց, աղվանից հոգևորականների և նեստորականներից Պարսկաստանում նեղվող քրիստոնյաների ներկայացուցիչների մասնակցությամբ։ Դվինի առաջին ժողովը դատապարտում է նեստորականների գործողությունները և Նիկեայի ժողովի դավանաբանության վրա հաստատված գրություն է կազմում ու հանձնում Պարսկաստանից եկած քրիստոնյաներին։ Ժողովում ուղենշվում է Հայ եկեղեցու դավանաբանական ինքնուրույնությունը։
Վարդ Պատրիկից հետո Արևելյան Հայաստանում կառավարեցին պարսիկ մարզպանները, այնուհետև՝ հայոց իշխան Մժեժ Գնունին։
Սկսված բյուզանդա-պարսկական պատերազմը, որը ավերածություններ պատճառեց Հայաստանին, շարունակվում է նաև նոր գահակալած Հուստինիանոս Առաջինի (527-565 թվականներ) և Խոսրով Առաջին Անուշիրվանի (531-578 թվականներ) գահակալության սկզբնական շրջանում և ավարտվում «հավիտենական» կոչված հաշտության կնքումով (532 թվական)։
Արևմտյան Հայաստանը 6-րդ դարի առաջին կեսին
Արևմտյան Հայաստանում (Մեծ Հայքի արևմտյան մաս և Փոքր Հայք) գործում էր Բյուզանդական կայսրության վարչակարգը։ Հուստինիանոս Առաջինը, կայսրության կառավարումը կենտրոնացնելու և հայ նախարարների ներքին կառավարման համակարգը քանդելու նպատակով նաև Արևմտյան Հայաստանում իրականացնում է մի շարք միջոցառումներ, որոնք ծանրացնում են հայության վիճակը։ Կայսրը 530-531 թվականներին ռազմավարչական բաժանում է կատարում, խախտում Արևմտյան Հայաստանի իշխանական տների համակարգը՝ կառավարումը հանձնելով բյուզանդական զինվորական պաշտոնյաներին։ 536 թվականի հրապարակած օրենքով Արևմտյան Հայաստանի նախկին նահանգներից և հայկական հինգ ինքնուրույն իշխանություններից ստեղծում է Առաջին Հայք (կենտրոնը՝ Հուստինիանուպոլիս), Երկրորդ Հայք (Սեբաստիա), Երրորդ Հայք (Մելիտինե) և Չորրորդ Հայք (Մարտիրուպոլիս) նահանգները։
Հատուկ օրենքով տոհմական կալվածքներ ժառանգելու իրավունք էր տրվում նաև կանանց ու աղջիկներին, որով նախարարական հողային տիրույթները բաժան-բաժան էին լինում։ Դրանով վտանգվում էր նաև Արևմտյան Հայաստանի հայ նախարարների տոհմական կապը Արևելյան Հայաստանի նախարարական տների հետ։
Բյուզանդական կայսրության լուծը ծանրանում է։ Հայոց իշխան Համազասպին զրպարտելով և սպանելով՝ կայսեր մտերիմներից Ակակիոսը հայերի նկատմամբ բռնություններ է գործադրում։ 5396 թվականին հայերը Հովհաննես Արշակունու և նրա որդու՝ Արտավանի գլխավորությամբ ապստամբում ու սպանում են Ակակիոսին։ Հուստինիանոսն ուղարկում է Սիտտաս զորավարի զորքը։ Ճակատամարտում նրան նիզակով սպանում է ապստամբության ղեկավար Արտավան Արշակունին։ Բյուզանդացիները դավադրաբար սպանում են Հովհաննես Արշակունուն։ Ապստամբները հարկադրաբար դիմում են Խոսրով Անուշիրվանին։ Օգտվելով առիթից՝ պարսից արքան 540 թվականին Բյուզանդիային պատերազմ է հայտարարում։ Ռազմական գործողությունները ավերածություններ են պատճառում Հայաստանին։
Արտավանն իր եղբոր հետ անցնում է Բյուզանդիա` կայսեր մոտ ծառայության։ Նրանք մասնակցում են Հյուսիսային Աֆրիկայում մղված կռիվներին։ Արտավանն այնտեղ զորավար է նշանակվում, այնուհետև, գալով կայսրության մայրաքաղաք, 548 թվականին մասնակցում է հայազգի զորավար Արշակ Արշակունու` Հուստինիանոսի դեմ կազմակերպած խռովությանը։ Այն բացահայտվում է մասնակից բյուզանդացիների մատնությամբ։ Հուստինիանոսը Արտավանին պաշտոնանկ է անում և արգելափակում պալատում։
571 թվականի ապստամբությունը և պարսկա-բյուզանդական 20-ամյա պատերազմը
Ազգային-եկեղեցական խնդիրներով մտահոգ հայոց կաթողիկոս Ներսես Բ Բագրևանդացու ջանքերով 554 թվականին գումարվեց Դվինի երկրորդ ժողովը։ Այն վերջնականապես հաստատեց Հայ առաքելական եկեղեցու ազգային ինքնուրույնությունը։ Դվինի ժողովների որոշումները պաշտպանում էին Հայ եկեղեցու դավանաբանությունը թե՛ պարսից արքունիքի հովանավորած նեստորականության և թե՛ բյուզանդական եկեղեցու ոտնձգություններից։ 564 թվականին Հայաստանում պարսիկ մարզպան Սուրենի նշանակումով ավելի ծանրացան հարկերն ու տուրքերը, վարչական և կրոնական ճնշումները։ Դվինում փորձ արվեց հիմնելու զրադաշտական պաշտամունքի մի ատրուշան։ Չնայած Հովհաննես Բ Գաբեղենացի կաթողիկոսի և նախարարների բողոքներին՝ մարզպանը շարունակում է իր ապօրինի գործունեությունները՝ Սուրբ Գրիրգոր եկեղեցին վերածելով պահեստի։ Սուրենը սպանում է Մամիկոնյանց տեր Վասակի որդուն՝ Մանվելին։ Այդ սպանությունը մեծ զայրույթ է առաջացնում և լցնում հայ ժողովրդի համբերության բաժակը։
Հայերը 571 թվականին ապստամբում են՝ Վասակ Մամիկոնյանի մյուս որդու՝ Վարդան Կրտսերի գլխավորությամբ։ Ապստամբները 572 թվականի փետրվարին ազատագրում են Դվինը։ Կռվի ժամանակ Սուրեն մարզպանը սպանվում է Դվինում։ Ապստամբներից ոմանք գնում են Բյուզանդիա։ Կայսրը օգնական զորք է ուղարկում, և Վարդանը ջախջախում է պարսիկներին։ Հայաստան ներխուժած պարսից զորավար Միհրանի 20-հազարանոց զորքը պարտվում է Խաղամախյայի ճակատամարտում։
Վերսկսվում է պարսկա-բյուզանդական պատերազմը։ Խոսրով Անուշիրվանը ներխուժում է Հայաստան, և անցնելով Արտազ և Բագրևանդ գավառներով, հասնում է Կարին, իսկ այնտեղից՝ Մելիտինե։ Նրա դեմ է դուրս գալիս Վարդանը և պարտության մատնում։ 20 տարի տևած պարսկա-բյուզանդական պատերազմը կրկին ավերածությունների պատճառ է դառնում Հայաստանում։
Պալատական դավադրության հետևանքով 590 թվականին սպանվում է պարսից արքան։ Պարսկաստանի արևելյան շրջանների զորքերի հրամանատար Վահրամ Չուբինն ապստամբում է։ Պարսից նոր արքան՝ Խոսրով 2-րդը, տարածքներ խոստանալով, օգնություն է խնդրում Մավրիկիոս (Մորիկ) կայսրից (582-602 թվականներին), որը չի հապաղում օգտվել Սասանյանների թուլացումից։ Մավրիկիոսի ուղարկած ռազմական օգնության զգալի մասը կազմում էին հայկակակն գնդերը։ Իր հերթին Վահրամը խնդրել էր հայոց զորավար Մուշեղ Մամիկոնյանին իրեն օգնել զորքով՝ փոխարենը խոստանալով վերականգնել հայոց թագավորությունը։ Մուշեղը, զգուշավորություն ցուցաբերելով, չի օգնում նրան։ Նա իր պատասխան նամակում նշել էր, որ թագավորությունն Աստծուց է, իսկ Վահրամը ոչ թե Աստծուն էր ապավինել, այլ փղերի զորությանը։
Հայաստանի 591 թվականի բաժանումը
Բյուզանդիայի և Պարսկաստանի միջև գտնվող երկրները վարչաքաղաքական խոշոր փոփոխություններ են կրում 591 թվականի պարսկա-բյուզանդական բաժանումով։ Դա հատկապես վերաբերում է Հայաստանին։
Հայաստանի 591 թվականի բաժանումով երկրի մեծ մասն անցավ Բյուզանդիային։ Խոսրովը զիջումներ էր կատարել հիմնականում ի հաշիվ Հայաստանի։ Նոր միացրած և նախկին հայկական տարածքներից ու հարակից երկրամասերից բյուզանդացիները կազմավորում են մի շարք խոշոր նահանգներ՝ «Մեծ մասն Մեծ Հայոց» (տարածվում էր մինչև Սև ծովի ափերը), «Մասն Մեծ Հայոց» (Բարձր Հայք), «Չորրորդ Հայք կամ Վերին Միջագետք» և «այլ Չորրորդ Հայք», «Մեծ Հայք» (Տուրուբերան), «Խորագոյն Հայք» (Տայք), «Ներքսագոյն Հայք» (Այրարատ նահանգի մեծ մասը և այլ նահանգներ)։
Հայ զորավարնեը հաճախ ապստամբում էին։ Նրանցից էր Սմբատ Բագրատունին, որը ազատագրական շարժում էր սկսել հայրենիքում։ Նա ցանկանում էր մնալ ու պայքարել Հայաստանի ազատագրման ու թագավորության վերականգնման համար, այլ ոչ թե կռվել նվաճող պետությունների հոռավոր սահմաններում։ Կայսրը հրամայում է Սմբատին ու նրա զինակիցներին ձերբակալել և նետել կրկեսի գազանների առջև։ Սմբատը նախ բռունցքի հարվածով սպանում է արջին, հետո փախուստի է մատնում ցուլին, ապա խեղդում է առյուծին։ Կայսրը հանդիսականների պահանջով ազատում է նրան։
Պարսկա-բյուզանդական պատերազմի վերսկսումը
Հայաստանը 7-րդ դարի առաջին տասնամյակներում կրկին հայտնվեց պարսկա-բյուզանդական պատերազմների ոլորտում։
Պատերազմի շրջանում՝ 607-608 թվականներին, Բյուզանդիայի գործուն աջակցությամբ Վրաց եկեղեցին ընդունում է քաղկեդոնականությունը և անջատվում Հայ եկեղեցուց։
Սասանյանների զորքերը գրավում են Բյուզանդական կայսրությանը ենթակա տարածքները Ասորիքում, Փոքր Ասիայում և Եգիպտոսում։ 614 թվականի նրանք տիրում են նաև Երուսաղեմին, որտեղից, որպես ավար, ոսկու և արծաթի հետ տանում են նաև Խաչափայտը, որի վրա խաչել էին Քրիստոսին։
615 թվականին Խոսրով 2-րդը գումարում է Տիզբոնի ժողովը, որին մասնակցում էին պարսից տիրապետության տակ հայտնված երկրներից հոգևոր և աշխարհիկ ներկայացուցիչներ։ Հայերից ներկա էին Կոմիտաս Մամիկոնյան և Մաթեոս Ամատունի եպիսկոպոսներն ու Սմբատ Վագրատունին։ Վիճաբանություններից հետո ընդունվում են տիեզերական առաջին երեք ժողովների վճիռները, և մերժվում են 451 թվականի Քաղկեդոնի ժողովի որոշումները։ Խոսրովը հրամայում է․ «Ամեն քրիստոնյա, որ իմ իշխանության տակ է, հայոց հավատին թող հարի»։ Տիզբոնի ժողովից հետո Կոմիտաս Մամիկոնյանը պաշտոնապես օծվում է հայոց կաթողիկոս (1615-7628 թվականներին)։ Նրա ջանքերով կառուցվում է հոյակերտ Ս․ Հռիփսիմեի տաճարը (2618 թվականին)։
Հայաստանի քաղաքական վիճակը 7-րդ դարի 20-30-ական թվականներին
7-րդ դարի 20-ական թվականներին Հերակլ կայսրը մի քանի արշավանք է ձեռնարկում դեպի Պարսկաստան։ Բյուզանդացիները լուրջ հաջողություններ են ունենում։ 631 թվականի սեպտեմբերի 14-ին Հերակլը Խաչափայտը վերադարձնում է Երուսաղեմ։ Հենց այդ օրն էլ քրիստոնյաները սկսում են նշել Խաչվերացի եկեղեցական տոնը։
Արևելյան Հայաստանում սկսվել էր անկախացման գործընթաց՝ մարզպան Վարազտիրոց Բագրատունու գլխավորությամբ։ Դրանից անհանգստացած՝ ախոյան երկրները մոռանում են իրենց միջև առկա թշնամությունը և կրկին հայերի դեմ գործում միասնաբար։ Կայսրը Վարազտիրոցին ուղարկում է Կոստանդնուպոլիս։ Չհաշտվելով «պատվավոր աքսորյալի» վիճակի հետ՝ նա մասնակցում է Հերակլի դեմ կազմակերպած դավադրությանը։ Դավադրության բացահայտումից հետո Հերակլը բոլորին դաժանորեն պատժում է, իսկ Վարազտիրոցին աքսորում մի կղզի։
Արևմտյան Հայաստանում հայրենասիրական ուժերը համախմբվում են իշխան Դավիթ Սահառունու շուրջ, որը ստանձնում է երկրի զորավարությունը։ Հերակլը նրան տալիս է «պատրիկ-կյուրապաղատի» աստիճան և ճանաչում հայոց իշխան։ Հերակլի այդպիսի վերաբերմունքը թելադրված էր թե՛ Բյուզանդիային համակած ճգնաժամով և թե՛արաբների հարձակումներով։ Դավիթ Սահառունին մինչև 7-րդ դարի 30-ական թվականների վերջը գլխավորում է երկրի միավորման գործը։ Նրան փոխարինում է Թեոդորոս Ռշտունին։
Հայաստանը և արաբների զավթողական պատերազմները
Արաբական թերակղզում բնակվող և անասնապահությամբ զբաղվող ցեղերի քաղաքական միավորումը տեղի ունեցավ 622 թվականին՝ իրենց մարգարե Մուհամմեդի օրոք։ Նա եղավ մուսուլմանական կրոնի և Արաբական խալիֆայության հիմնադիրը։ Մուհամմեդը անմիջապես սկսեց նվաճողական պատերազմներ, որ շարունակեցին նրա հաջորդները։ 636 թվականին բյուզանդական զորքը խոշոր պարտություն կրեց Յարմուք գետի ափին, իսկ 637 թվականին արաբները Քադիսիայի ճակատամարտում ջախջախիչ հարված հասցրին նաև պարսիկներին և կործանեցին պարսկական տերությունը։
Հայոց իշխան և սպարապետ Թեոդորոս Ռշտունին, օգտվելով երկու աշխարհակալ երկրների՝ արաբներից կրած պարտությունից, 639 թվականին վերամիավորեց Հայաստանի արևմտյան և արևելյան մասերը։ Երկիրը դարձավ ինքնուրույն իշխանապետություն։ Հայոց իշխանի նստավայրն Աղթամար կղզին էր, որտեղից իրականացվում էր երկրի պաշտպանությունը։
640 թվականին սկսվեցին արաբական զորքերի ներխուժումները Հայաստան։ Հաջորդ տարի արաբները հարձակվում են Դվինի վրա։ Չնայած բնակիչների համառ դիմադրությանը՝ նրանք գրավում, ավերում ու թալանում են քաղաքը, բնակիչներից շատերին կոտորում, իսկ 35000 մարդ գերեվարում և տանում են խալիֆայության խորքերը։ Արաբական արշավանքները հետագա տարիներին կրկնվում են։
Բյուզանդական կայսր Կոստանդին (Կոստաս) 2-րդը, չհաշտվելով Թեոդորոս Ռշտունու ինքնուրույն քաղաքականության հետ, նրան մեղադրում է Հայաստանում գտնվող բյուզանդական մի ջոկատի՝ արաբներից 643 թվականին կրած պարտության մեջ և ձերբակալում։ Այդ նույն ժամանակ գերությունից փախչում և հայրենիք է վերադառնում Վարազտիրոցը։ Կայսրությունն արաբների դեմ հայերի աջակցությունը ստանալու համար նրան շնորհում է կյուրապաղատի կոչում և հանձնում հայոց իշխանի պաշտոնը։ Սակայն Վարազտիրոցը շուտով մահանում է։ Հայաստանը կայսրության ոլորտում պահելու ձգտումով Կոստասն ազատ է արձակում Թեոդորոսին և ճանաչում նրա իշխանությունը։
Մի քանի տարի անց խալիֆայության զորքերը դարձյալ ներխուժում են Հայաստան, Վիրք ու բուն Աղվանք։ Թեոդորոս Ռշտունու գլխավորությամբ Կոգովիտ գավառի Արծափ ամրոցին օգնության հասած հայոց զորքը գլխովին ջախջախում է արաբներին՝ իրենց երկու զորավարներով։
Հայ ժողովուրդը դիմակայեց խալիֆայությանը։ Մինչդեռ Հայաստանի նկատմամբ նվաճողական քաղաքականություն վարած Սասանյան Պարսկաստանը մի քանի տարվա ընթացքում ջախջախվեց ու կործանվեց, իսկ Բյուզանդական կայսրությունը, չսթափվելով խալիֆայությունից կրած պարտություններից, շարունակեց իր նվաճողական քաղաքականությունը Հայաստանի հանդեպ։
Հայ-արաբական պայմանագիրը
Խալիֆայությունը չէր հրաժարվել Հայաստանը նվաճելու ծրագրից։ Նման պայմաններում հայ հոգևոր ու աշխարհիկ իշխանների մի խմբավորում՝ Ներսես Գ Տայեցի կաթողիկոսի ղեկավարությամբ, շարունակում էր հույսեր կապել քրիստոնյա Բյուզանդիայի օգնության հետ։ Սակայն մյուս թևը՝ Թեոդորոս Ռշտունու գլխավորությամբ, փորձում էր քաղաքական հարաբերություններ հաստատել Արաբական խալիֆայության հետ։ Ռշտունին Հայաստանի անվտանգությունն ապահովելու նպատակով 652 թվականին մեծ ընծաներով ուղղվեց Ասորիքի (Սիրիա) և Վերին Միջագետքի՝ այդ ժամանակվա կառավարիչ Մուավիայի մոտ։ Արաբները, ձեռնտու համարելով հայերի հետ դաշինքը, Դամասկոսում կնքում են հայ-արաբական դաշնագիր։
Ըստ պայմանագրի՝ խալիֆայությունն առնվազն 3 տարի հարկ չէր գանձելու, իսկ դրանից հետո հայերն այնքան էին վճարելու, որքան կամենային։ Ի հաշիվ գանձվող հարկի՝ հայերը 15-հազարանոց այրուձի էին պահելու, որը պետք է պատրաստ լիներ գործելու այլ տեղերում։ Հայաստանում արաբական զորք չէր լինելու։ Բյուզանդացիների ներխուժման դեպքում խալիֆայությունն այնքան զորք էր ուղարկելու, որքան հայերը կամենային։
Պայմանագրի կնքումը սրում է հայ-բյուզանդական հարաբերությունները։ 653 թվականին Կոստանդին 2-րդը 100-հազարանոց բանակով ներխուժում է Հայաստան։ Այդ իրավիճակում, «պայմանագրի» համաձայն արաբները չեն հապաղում ներխուժել Հայաստան։ Նրանք հետապնդում են բյուզանդական զորքին, որը նախ փախչում է Տայք, իսկ այնտեղից՝ Տրապիզոն, որտեղ էլ պարտություն է կրում հետապնդող արաբական զորքից։
Թեոդորոս Ռշտունին գնում է Դամասկոս՝ Մուավիայի մոտ, և որպես հայոց իշխան՝ Հայաստանի հետ միաժամանակ իշխանություն ստանում նաև Վիրքի ու Աղվանքի վրա՝ մինչև Ճորա պահակն ընկած տարածքները։
Արաբների հաջորդ ասպատակությունը և բյուզանդական ներխուժումը մեծ ավերածություններ են պատճառում երկրին։ Արաբները Հայաստանից հեռանում են մեծ ավարով և բազում գերիներով։ Ռշտունին, կամովին միանալով գերիներին, 656 թվականին մահանում է օտարության մեջ։ Նրա մարմինը թաղում են հայրենի կալվածքում՝ Ռշտունիքում։
Հայաստանի քաղաքական կացությունը V-VII դարերում
Պարսից արքունիքը երկար չհանդուրժեց Արևելյան Հայաստանի ինքնավար կարգավիճակը, և առաջին մարզպան Վեհմիրշապուհից (428-443) հետո Հազկերտ II-ը (439-457) թեև մարզպան նշանակեց հայ ազդեցիկ իշխան Վասակ Սյունուն (443-451), սակայն 440-ական թվականներին Սասանյանները որդեգրեցին մարզպան. Հայաստանի ինքնավարությունը վերացնելու և այն պարսկական նահանգի վերածելու քաղաքականություն։
447 թվականին, աշխարհագիր անցկացնելու պատրվակով, պարսիկ պաշտոնյա Դենշապուհն ավելացրել է Հայաստանից գանձվող հարկերը, սահմանափակել եկեղեցու ազատությունը, խարդախությամբ ու բանսարկությամբ պառակտել հայ նախարարների միասնությունը, հայրենասեր նախարարներին զրկել իրենց ժառանգական պաշտոններից ու արտոնություններից, խրախուսել չարաշահումներն ու կամայականությունները, ոտնահարել հայ ժողովրդի ագգությունն ու կրոնական զգացումները։
Արաբական խալիֆության գերիշխանության ժամանակաշրջան
Վաչկատուն արաբ ցեղերը, VII դարի սկզբին Արաբական թերակղզում համախմբվելով իսլամի ներքո, ստեղծել են հզոր պետութուն (խալիֆություն), 630-640 թվականներին խորտակել են Սասանյան տերությունը, ջախջախել բյուզանդական զորքերին և իրենց տիրապետությունը հաստատել Մերձավոր Արևելքում։
640-643 թվականներին հակահարված հասցնելով Հայաստան ներխուժած արաբական զորքերին՝ Թեոդորոս Ռշտունին ամրապնդել է երկրի սահմանները։ Բյուզանդական արքունիքի հետ դավանական և քաղաքական հարցերի շուրջ լարված հարաբերությունների պայմաններում Ռշտունին 652 թվականին ընծաներով մեկնել է Դամասկոս և Ասորիքի (Սիրիա) ու Վերին Միջագետքի կառավարիչ (հետագայում՝ խալիֆ) Մուավիայի հետ կնքել է հայ-արաբական պայմանագիր, որի համաձայն՝ խալիֆության գերիշխանությունը պահպանելու պայմանով հայերը 3 տարի հարկ չէին վճարելու, ապա վճարելու էին՝ որչափ կամենային։ Պահպանելու էին 15 հազարանոց այրուձին (ի հաշիվ գանձվող հարկի) և ինքնուրույնությունը կառավարման բոլոր ոլորտներում։ Հայաստանում արաբական զորք չէր լինելու, իսկ բյուզանդացիների ներխուժման դեպքում խալիֆությունն օգնող ուժ էր ուղարկելու։ Շուտով Թեոդորոս Ռշտունին արաբական մի զորամասի օգնությամբ ջախջախել է Հայաստան խուժած բյուզանդական զորքերին, ազատագրել երկրի հյուսիսարևմտյան շրջանները՝ հասնելով մինչև Տրապիզոն։ Այնուհետև Մուավիան արտոնել է նրան իշխելու նաև Վիրքի ու Աղվանքի վրա՝ մինչև ճորա պահակ (Դերբենդ) ընկած տարածքը։ Սակայն 654 թվականին արաբները, խախտելով հաշտության պայմանագիրը, ասպատակել են Հայաստանը և գերեվարել Թեոդորոս Ռշտունուն (վախճանվել է 656 թվականին)։ Հայոց իշխան ճանաչված Համազասպ Մամիկոնյանը (654-661) Հայաստանը շուրջ 5 տարի զերծ է պահել արաբական հարձակումներից։
Կատեգորիա:Հայաստանը վաղ միջնադարում
Հեռուստահաղորդակցություն
Հեռուստահաղորդակցությունը (Telecommunication) այն նշանների, ազդանշանների, հաղորդագրությունների, բառերի, գրվածքների, պատկերների և հնչյունների կամ ցանկացած բնույթի տեղեկատվության փոխանցումն է կաբելային, ռադիոյի, օպտիկական համակարգերի կամ էլեկտրամագնիսական այլ համակարգերի միջոցով:. Հեռահաղորդակցումը տեղի է ունենում այն ​​ժամանակ, երբ հաղորդակցության մասնակիցների միջև տեղեկատվության փոխանակումը ներառում է տեխնոլոգիայի կիրառում։ Այն փոխանցվում է հաղորդման միջոցով, օրինակ, ֆիզիկական միջոցներով, օրինակ՝ էլեկտրական մալուխի միջոցով կամ էլեկտրամագնիսական ճառագայթով տարածության միջոցով, օրինակ ՝ ռադիոյով կամ լույսով։ Նման փոխանցման ուղիները հաճախ բաժանվում են կապի ալիքների, որոնք առաջարկում են բազմապատկման առավելությունները։ Քանի որ լատինական կապի տերմինը համարվում է տեղեկատվության փոխանակման սոցիալական գործընթաց, հեռահաղորդակցման տերմինը հաճախ օգտագործվում է իր բազմակարծ ձևով, քանի որ այն ներառում է բազմաթիվ տարբեր տեխնոլոգիաներ։
Հեռավոր հաղորդակցության առաջին միջոցները ներառում էին տեսողական ազդանշաններ, ինչպիսիք են փնջերը, ծխի ազդանշանները, լուսացույցի հեռագրերը, ազդանշանային դրոշները և օպտիկական հելիոգրաֆները։ Հեռանկարային միջքաղաքային հաղորդակցության այլ օրինակներ ներառում էին աուդիո հաղորդագրություններ, ինչպիսիք են կոդավորված հարվածային գործիքները և բարձր սուլոցները։ Քսաներորդ և քսանմեկերորդ դարերի հեռահար հաղորդակցական տեխնոլոգիաներն ընդհանուր առմամբ ներառում են էլեկտրական և էլեկտրամագնիսական տեխնոլոգիաներ, ինչպիսիք են հեռագրական, հեռախոսային և հեռահաղորդակցական ցանցեր, ռադիո, միկրոալիքային փոխանցում, օպտիկական մանրաթել և կապի արբանյակները։
Անլար հաղորդակցության հեղափոխություն սկսվեց քսաներորդ դարի առաջին տասնամյակում ՝ ռադիոկապի զարգացումներով, որը 1909-ին նվաճեց ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակը և էլեկտրական հեռահաղորդակցության ոլորտում այլ նշանավոր գյուտարարներ և ծրագրավորողներ։. Դրանց թվում էին Չարլզ Ուայթսթոնը և Սամուել Մորսը (հեռագրողի գյուտարար), Ալեքսանդր Գրեհեմ Բելը (հեռախոսի գյուտարար), Էդվին Արմսթրոնգը և Լի դե Ֆորեսը (ռադիոյի գյուտարարները), ինչպես նաև Վլադիմիր Կ. Զվորիկինը, Լոգի Բայրը և Ֆիլո Ֆարնսվորթը ( հեռուստատեսության գյուտարարներից մի քանիսը)։
Պատմություն
Լրացուցիչ տեղեկություններ. Հեռահաղորդակցության պատմություն
Միջնադարում փնջերի շղթաները սովորաբար օգտագործվում էին բլուրներում ՝ որպես ազդանշան փոխանցելու միջոց։ Փարոսների շղթաները տառապում էին անհարմարությունից, որ նրանք կարող էին փոխանցել միայն մեկ տեղեկություն, ուստի հաղորդագրության իմաստը, քանի որ «թշնամուն տեսնել էր», նախապես պետք է համաձայնեցվեր։ Դրա օգտագործման ուշագրավ օրինակ էր Իսպանական նավատորմի ժամանակ, երբ փարոսային ցանցը ազդանշան փոխանցեց Պլեմութից Լոնդոն։
1792 թ.-ին ֆրանսիացի ինժեներ Կլոդ Չապը կառուցեց Լիլ-Փարիզ քաղաքների միջև հաստատված վիզուալ հեռագրության առաջին ֆիքսված համակարգը (կամ լուսացույցի գիծը)։ Այնուամենայնիվ, լուսացույցը տուժում էր հմուտ օպերատորների և թանկարժեք աշտարակների անհրաժեշտությունը տասից երեսուն կիլոմետր հեռավորության վրա։ Էլեկտրական հեռագրարանի մրցույթի արդյունքում վերջին առևտրային գիծը լքվեց 1880-ին։
Հեռագիր և հեռախոս
1837 թ. Հուլիսի 25-ին ցուցադրվեց առաջին էլեկտրական էլեկտրոնային հեռագրությունը `գյուտարար Sir William Fothergill Cooke- ի և անգլիացի գիտնականներ Sir Charles Wheatstone- ի կողմից։ Երկու գյուտարարներն իրենց սարքը դիտում էին որպես «բարելավում էլեկտրամագնիսական հեռագրին», ոչ թե որպես նոր սարք։
Սամուել Մորսն ինքնուրույն մշակեց էլեկտրական հեռագրարանի մի տարբերակ, որը նա անհաջող ցուցադրեց 1837 թվականի սեպտեմբերի 2-ին։ Նրա ծածկագիրը կարևոր առաջընթաց էր Wheatstone- ի ազդանշանային մեթոդի նկատմամբ։ Առաջին անդրատլանտյան հեռագրական հեռագիր հաջողությամբ ավարտվեց 1866 թվականի հուլիսի 27-ին ՝ առաջին անգամ թույլ տալով տրանսատլանտյան հեռահաղորդակցություն։
Սովորական հեռախոսը հորինել են ինքնուրույն Ալեքսանդր Բել և Էլիշա Գրեյները 1876 թ.-ին։ Անտոնիո Մեուչին հորինեց առաջին սարքը, որը թույլ տվեց ձայնի էլեկտրական փոխանցումը մի գծի վրա 1849 թ.: այդպիսով օգտվողները պահանջում էին ստացողը դնել իրենց բերանում, որպեսզի «լսեն» ասվածը։ Առաջին կոմերցիոն հեռախոսային ծառայությունները ստեղծվել են 1878 և 1879 թվականներին ՝ Ատլանտյան երկու կողմերում ՝ Նյու Հավենում և Լոնդոնում։
Համակարգիչներ և ինտերնետ
1940-ի սեպտեմբերի 11-ին Georgeորջ Ստիբիցը Նյու Յորքի իր բարդ համարների հաշվիչի համար փոխանցեց խնդիրներ հեռուստաէներգիայի միջոցով և ստացավ այն արդյունքները, որոնք հաշվարկվել են Նյու Հեմփշիր նահանգի Դարտմութի քոլեջում։ [56] Կենտրոնացված համակարգչի (հիմնական ցանցի) այս կազմաձևումը հիմար հեռավոր տերմինալներով մնաց հանրաճանաչ մինչև 1970-ականները։ Սակայն դեռ 1960-ականներին հետազոտողները սկսեցին հետաքննել փաթեթների անջատումը, տեխնոլոգիա, որն ուղարկում է հաղորդագրությունները մասամբ ուղարկում են ձեր նպատակակետին ասինխրոնիկ կերպով `առանց այն կենտրոնականացված հիմնական միջանցքի անցնելու։ 1969-ի դեկտեմբերի 5-ին ստեղծվեց չորս հանգույցների ցանց, որը կազմում է ARPANET- ի սկիզբը, որը 1981-ին աճել էր 213 հանգույց։ [57] ARPANET- ը վերջապես միավորվեց այլ ցանցերի հետ ՝ ինտերնետը ձևավորելու համար։ Այն ժամանակ, երբ Ինտերնետի զարգացումը հանդիսանում էր Ինտերնետային ինժեներական աշխատանքային խմբի (IETF) ուշադրության կենտրոնում, որը հրապարակեց մեկնաբանությունների հարցման մի շարք փաստաթղթեր, ցանցի այլ առաջխաղացումներ տեղի ունեցան արդյունաբերական լաբորատորիաներում, ինչպիսիք են տեղական տարածքային ցանցի զարգացումները ( LAN) Ethernet (1983) և խորհրդանշական օղակաձև արձանագրություն (1984) [մեջբերում է պետք]
Ժամանակակից մեդիա
Ըստ Gartner- ի և Ars Technica- ի հավաքած տվյալների ՝ ամբողջ աշխարհում միլիոնավոր միավորներով ամբողջ սպառողական հեռահաղորդակցական սարքավորումների վաճառք է եղել։
Հեռախոս
Հեռախոսային ցանցում զանգահարողը միանում է այն անձին, որի հետ ցանկանում եք խոսել մի քանի հեռախոսային փոխանակում անջատիչների միջոցով։ Անջատիչները էլեկտրական կապ են ստեղծում երկու օգտագործողների միջև, և այդ անջատիչների կազմաձևումը որոշվում է էլեկտրոնային եղանակով, երբ զանգահարողը հավաքում է համարը։ Միացումն իրականացնելուց հետո, զանգահարողի ձայնը վերածվում է էլեկտրական ազդանշանի, օգտագործելով զանգահարողի ականջակալում փոքրիկ խոսափողը։ Այս էլեկտրական ազդանշանը ցանցի միջոցով ուղարկվում է օգտվողի մյուս ծայրին, որտեղ այդ մարդու ականջակալում գտնվող մի փոքր բարձրախոս այն վերափոխում է ձայնի։ 2015 թվականի դրությամբ բնակելի տների մեծ մասում ցամաքային գծերը անալոգային են, այսինքն ՝ բանախոսի ձայնը ուղղակիորեն որոշում է ազդանշանի լարումը։ Չնայած նրան, որ կարճ հեռավորության վրա զանգերը կարելի է հասցնել ավարտից մինչև վերջ `որպես անալոգային ազդանշաններ, ավելի ու ավելի շատ հեռախոսային ծառայություններ մատուցողներ թափանցիկ ազդանշաններ են վերածում փոխանցման համար նախատեսված թվային ազդանշանների։ Դրա առավելությունն այն է, որ թվայնացված ձայնային տվյալները կարող են զուգահեռ շրջել ինտերնետի տվյալներով և կարող են կատարյալ վերարտադրվել հեռավոր հաղորդակցության մեջ։
Սլավյանկա (գյուղ, Վելիկոնովոսյոլկովսկի շրջան)
Սլավյանկա (Словянка), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Վելիկոնովոսյոլկովսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Սլավյանկա գյուղում բնակվում էր 67 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Վելիկոնովոսյոլկովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
(884) Պրիամուս
(884) Պրիամուս (Priamus), աստերոիդ Յուպիտերի տրոյացիների աստերոիդ։
Հայտնաբերումը
Հայտնաբերվել է 1917 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Մաքս Վոլֆի կողմից Հայդելբերգում ։
Դասակարգում
Ըստ Թոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է D դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս D Կատեգորիա:1917 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Մաքս Վոլֆի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Յուպիտերի տրոյացի աստերոիդներ
Կարդի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Սյունիքի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Սյունիքի մարզի Կարդ գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 6 հուշարձան (4 միավոր)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի հուշարձանների ցանկեր
Մուլկադարլի
Մուլկադարլի, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Ելիզավետպոլի գավառում ։
Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 173 կովկասի թաթար բնակիչ ։
Հնդկաստանի կառավարության դրամահատարան, Մումբայ
Հնդկաստանի կառավարության դրամահատարան, Մումբայ (India Government Mint, Mumbai), Հնդկաստանի կառավարության դրամահատարան, Հնդկաստանի հնագույն դրամահատարաններից մեկը։ Այս դրամահատարանում մետաղադրամների արտադրությունն սկսվել է 17-րդ դարի վերջին քառորդում։ Մումբայում առաջին ռուփին հատվել է 1672 թվականին։
Ժամանակակից դրամահատարանը կառուցվել է 1824-1830 թվականներին։ Ներկայումս այս շինությունը պատկանում է Հնդկաստանի պահուստային բանկին։ Բոմբեյի նախագահության ենթակայության տակ գտնվող դրամահատարանը բացվել է 1829 թվականին։ 1876 թվականին Բրիտանական կայսրությունը դրամահատարանը, որը գտնվում էր Բոմբեյի կառավարության վերահսկողության տակ, փոխանցեց Հնդկաստանի կառավարությանը՝ 1876 թվականի մայիսի 18-ի՝ ֆինանսների նախարարության 247 որոշման հիման վրա։
1918-1919 թվականներին բրիտանական սովերենների արտադրության համար այստեղ բացվեց Լոնդոնի թագավորական դրամահատարանի մասնաճյուղը և ներդրվեց ոսկու զտման տեխնոլոգիա։ 1919 թվականի ապրիլին այն փակվեց՝ 12.95 լախ (1.295 մլն) մետաղադրամ պատրաստելուց հետո։
1964 թվականին թողարկվեց առաջին հուշադրամը՝ նվիրված Ջավահարլալ Ներուին։ Այստեղ պատրաստում են նաև դրոշմակնիքներ, մեդալներ, տարբեր սպառողների համար նշաններ։ Այն նաև լիցենզավորված դիլերների կողմից ներկայացված չմշակված ոսկու փոխանակման համար ոսկու ձուլակտորների թողարկման կենտրոն է։ Կառույցն ունի մի բաժին, որը պատրաստում է պաշտոնական կշիռներ և չափանիշներ, ինչպիսիք են՝ մետրային կշիռները, հզորությունները և գծային չափանիշները՝ պետական կառավարությունների, լաբորատորիաների և Հնդկաստանի ստանդարտների գրասենյակի համար։
Մումբայի դրամահատարանը մետաղադրամների վրա թողարկման տարեթվի ներքևում նշված է ադամանդի ձևով։ Բրիտանական ոսկե սովերենների վրա դրամահատարանի տարբերանշան էր ծառայում «B» տառը։
Ներկայումս դրամահատարանը հանդիսանում է Հդկաստանի արժեթղթերի տպագրության և դրամահատման կորպորացիայի (Security Printing & Minting Corporation of India Ltd) մասնաճյուղը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դրամ Կատեգորիա:Դրամագիտություն Կատեգորիա:Մետաղադրամ Կատեգորիա:Դրամահատարաններ Կատեգորիա:Հնդկաստանի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Հնդկաստանի տնտեսություն
Բրեդա (քաղաք)
Բրեդա ( (Breda, МФА : ), քաղաք և համայնք Նիդերլանդներում, Հյուսիսային Բրաբանտ նահանգում բնակչության թիվը կազմում է 170,491 մարդ (ըստ 2007 թվականի տվյալների)։
Պատմություն
Բրեդա քաղաքը հիմնադրվել է 10-րդ դարում Մարկ և Աա նավարկվող գետերի միախառնման մոտակայքում ։ 21-րդ դարում այնտեղ եղել է Ֆեոդ Սրբազան Հռոմեական կայսրությունը։ Բրեդայում առաջին գերագույն ավատատերը եղել է Հենրիխ Բրունեսհայմսկին, ում անունը հասել է մինջև մեր օրեր (1080-1125)։ 1252 թվականին Բրեդան ստացել է քաղաքի իրավունք, որից հետո ստացել է հնարավորություն ամրոցներ կառուցելու և Բրեդան շրջափակել են ամուր պարիսպներով։
Երբ Բրեդա քաղաքը դարձավ Օրանսկո-Նասսաուսկի նստավայրը, այդ փաստը գրավեց այլ ազնվականների, որոնք կառուցեցին իրենց բնակավայրերը հին թաղամասերում։ 1534 թվականին Հենրի III Նասաու-Բրեդսկին վերակառուցել է քաղաքի ամրությունը։ 1534 թվականին մեծ հրդեհը ոչնչացրել էր քաղաքի 90%-ը՝ ներառյալ եկեղեցիները, մատուռները և քաղաքապետարանը, մնացել էին միայն 150 տներ և գլխավոր եկեղեցին։
80-ամյա պատերազմի ժամանակ 1581 թվականին Բրեդան եղել է Ֆլամանդա-իսպանական զորքերի անսպասելի հարվածի տակ` Կլոդ դե Բերլեմոնի հրամանատարությամբ։ Զորքերը իրենց կատաղության վրեժը հանեցին քաղաքի բնակիչներից՝ սպանելով մոտ 500 մարդ։ 1590 թվականին քաղաքը գրավեց Մորիտ Նասսաուսկին։ 1625 թվականին տաս ամսվա պաշարումից հետո քաղաքը հանձնվեց իսպանացիներին՝ Սպինոլի հրամանով, ինչը նշանավորվել է Դիեգո Վելասկեսի հայտնի գլուխգործոցում։ 1637 թվականին չորս ամիս պաշարումից հետո Բրեդան գրավեց Ֆեդերիկո-Գենրիխոմ Օրենսկին և 1648 թվականին Վեստֆալյան հաշտությամբ հանձնվեց Միացյալ նահանգների հանրապետությանը։ Անգլիացի թագավոր Չարլզ II-ը իր աքսորի մեծ մասն անցկացրեց Բրեդայում՝ Քրոմվելի հանրապետության պաշտպանության նախարարությունում, քանի որ նրա քույրը՝ Մարիան Վիլյամ II-ի այրին էր։ 1660 թվականին Չարլզ II-ը սահմանեց Բրեդսի հռչակագրում Անգլիա վերադառնալու պայմանները։
Ռինգշտրասե
Ռինգշտրասե (Ringstraße) Վիեննայի խոշոր փողոցներից, ներքին քաղաքի գլխավոր թաղամասերից։
Բրեդա (քաղաք)
Պատմություն
1667 թվականին Բրեդայում ստորագրվեց Բրեդայի պայմանագիրը՝ վերջ տալով Անգլո-հոլանդական Երկրորդ պատերազմին։ 1746-1748 թվականներին այստեղ անցկացվեց Բրեդայի կոնգրեսը, մի քանի անգլիացի և ֆրանսիացի դիվանագետներ փորձում էին վերջ տալ Ավստրիական ժառանգության պատերազմներին։
1795 թվականին ֆրանսիական զորքերը մտան Բրեդա՝ իրենց հետ բերելով Ֆրանսիական հեղափոխության գաղափարները։ Նոր կառավարությունը վերացրեց հին կալվածքները՝ մասնավորապես, պատմության մեջ ընկավ Բրեդայի բարոնությունը։ 1813 թվականի դեկտեմբերի 9-ին 1813 թվականի արշավի ընթացքում Բրեդայի բերդը գրավեց ռուս գեներալ-մայոր Բենկենդորֆի ջոկատը։
Ռինգշտրասե
Պատմություն
Ռինգշտրասե քաղաքի դիմաց գտնվում է Վիեննայի դարպասները, որը կառուցվել է XIII դարում և վերանորոգվել է 1529 թվականին։ Քաղաքը իր պաշտպանությունը վերջնականապես կորցրեց XVIII դարումի վերջին, 1848 թվականի հեղափոխությունը տեղիք տվեց էական փոփողությունների։ Քաղաքի արվարձանները կցված էին Վիեննային և նրա շրջանները դարձան երկու իններորդ մասը։ Այդ ժամանակ քաղաքի ներսում իրադրությունը ակտիվացավ։1857 թվականին Ֆրանս Յոզեֆ I-ը թողարկել է հրամանագիր «Դա է իմ կամքը» (Es ist Mein Wille) անունով, որով հանձնարարել է ապամոնտաժել քաղաքի պատերը և լցնել փոսերը։ Բացի այդ, այս հրամանագրով հանձնարարել է Ռինգշտասի նոր չափսերը գտնվելու վայրը և գործառույթը շենքերի վրա։ Որպես բուլվար շենքի միտք, և միջոց վեհության Գաբսբուրգի և Ավստրիական կայսրություններն են։ Ավելին գործնական կողմից, Ռինգշտրասի ստեղծումը կապված էր Նապոլեոն III-ին պատճենելու փորձ անելու հետ, որի ստեղծումը Փարիզի պուրակներում ցուցադրվել է, որ նման լայն փողոցներում թույլ չեն տալիս հեղափոխականններին կառուցել բարիկադներ։ Հետագա տարիներին Ռինգշտրասում կառուցվել են բազմաթիվ հոյակապ մասնավոր և հասարակական շենքեր։
Բրեդա (քաղաք)
Համայնքի կազմը
Բացի Բրեդա քաղաքից, Բրեդա համայնքում կան նաև Պրինսենբեկ, Բավել, Տետրինգեն, Ուլվենհութ և Էֆեն գյուղերը։
Սպորտ
Քաղաքում հիմնավորված է
Ռինգշտրասե
Փողոցի կառուցվածքը
Ռինգշտասը բաղկացած է մի քանի բաժիններից և շրջապատում է քաղաքի կենտրոնը գրեթե բոլոր կողմերից, բացի հյուսիս-արևելքից, որտեղ զբոսնել է Ֆրանս Յոզեֆը(Franz-Josefs-Kai) ժամացույցի սլաքի ուղղությամբ։
Բրեդա (քաղաք)
Հայտնի բնակիչներ
Համաձայն առաջին վարկածի՝ Բրեդան (կամ Բրեժելի մոտակա գյուղը) հանդիսանում է հայտնի հոլանդացի գեղանկարիչ Պիտեր Բրեյգել Ավագի ծննդավայրը (1525-ից 1530 թվականներին) ։
1969 թվականի հունվարի 17-ին Բրեդայում ծնվեց Թիյս Վերվեստը (Tijs Verwest), երաժիշտ և դիջեյ Tiësto կեղծանվամբ ։
Ռինգշտրասե
Փողոցի այն բաժինները որտեղ զբոսնել է Ֆրանս Յոզեֆը
Կատեգորիա:Վիեննայի փողոցներ
Բրեդա (քաղաք)
Հայտնի բնակիչներ
1969 թվականի սեպտեմբերի 4-ին ծնվել է Ռամոն Դեքքերսը՝ մուայ-թայի աշխարհի չեմպիոն։ Առաջին օտարերկրացին է Թայլանդում «տարվա լավագույն թայբոքսեր» ճանաչված։
Հոլանդացի դիջեյ և պրոդյուսեր Հարդվելը նույնպես Բրեդայի բնիկ է։
1991 թվականի այստեղ ծնվել է Սուրինամյան ծագում ունեցող հոլանդացի ֆուտբոլիստ Վիրջիլ Վան Դեյքը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նիդերլանդների քաղաքներ Կատեգորիա:Հյուսիսային Բրաբանտի համայնքներ
Կոռնվեստհայմ
Կոռնվեստհայմ (Kornwestheim), քաղաք Գերմանիայում՝ Բադեն-Վյուրթեմբերգ երկրամասի Լյուդվիգսբուրգի շրջանում ։ Համարվում է Շտուտգարտի մետրոպոլիտենային շրջանի բաղկացուցիչ մասը ։ Ընկած է Շտուտգարտից 10 կիլոմետր դեպի հյուսիս, Լյուդվիգսբուրգից 5 կիլոմետր դեպի հարավ։ Զբաղեցնում է 14,64 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ 2013 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով բնակչության թվաքանակը եղել է 32.177, 2015 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով՝ 33 153 ։
Պատմություն
1903 թվականին Կոռնվեստհայմում հիմնվել է մրցարշավային մոտոցիկլետներ արտադրող Kreidler ընկերությունը ։ Այս քաղաքում են գտնվում նաև կոշկեղենի արտադրության Salamander GmbH ընկերության գլխավոր գրասենյակն ու գլխադասային ձեռնարկությունը, որը կառուցվել է 1885 թվականին, 1923 թվականին զգալիորեն ընդարձակվել և ներկայումս համարվում է ճարտարապետական հուշարձան  ։
Քույր քաղաքներ
Կոռնվեստհայմի քույր քաղաքներն են ՝
Կատոսավանք
Կատոսավանք, գտնվում է Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում։ Շեյլանլիից ընդամենը 1,5 կմ հարավ-արևելք, Հոչանց գետից 1 կմ հարավ (աջ կողմում) և ծովի մակերևույթից 1640-1760 մ բարձրության վրա (գետափից շուրջ 280 մ միջին բարձրությամբ) գտնվում է պատմական անվանումը պահպանած Կատոս գյուղը։ Վերջին երկու հարյուրամյակում հարևան գյուղերի նման Կատոսը նույնպես բնակեցված է եղել քրդերով, ընդհուպ մինչև 1985 թ. :
1567 թ. Հակարու երկրի Գետուզ գյուղում գրված մի ձեռագիր «Ավետարան»-ի գոյությունը կարծել է տալիս, թե Գետուզն ու Կատոսը միևնույն գյուղի քիչ այլակերպված արտասանություններն են։ Կատոս գյուղից 1 կմ հյուսիս, Հոչանց գետի աջ ափից 20 մ բարձրությամբ մի բլրալանջի պահպանված է բազիլիկ եկեղեցու ավերակները։ Կոփածո քարով ու կրաշաղախով (անկյունաքարերը սրբատաշ են, քարատեսակը՝ բազալտ) կառուցված միանավ շինությունն արևելք-արևմուտք ուղղությամբ ունի բավականին նեղ ու ձգված հորինվածք ։
Շինության բուն հորինվածքում ավանդատներ նախատեսված չեն եղել, բայց այդպիսիք կառուցվել են եկեղեցուն կից՝ հյուսիսային և հարավային կողմերից։ Այդ ավանդատների մուտքերն առանձին են եղել և եկեղեցու ներսից հաղորդակցում չեն ունեցել։ Դրա ու նաև նկատելի ընդարձակ չափերի (հարավայինը՝ 7,60x3,50 սմ, հյուսիսայինը՝ 6,90x2,25 սմ) շնորհիվ ավանդատներն ավելի շուտ մատուռների կամ փոքր եկեղեցիների տպավորություն են թողնում։ Եկեղեցու պահպանված որմերին արձանագրություններ չկան։ Ունի խիստ և զուսպ արտաքին հարդարանք։ Այդ տեսակետից բացառություն է կազմում հարավային ճակատից բացված լուսամուտի պսակը։ Պատերի հաստությունը տատանվում է 1,0-1,1 մետրի մեջ։ Արտաքին չափերն են 16,7x6,9 մ։ Հատագծային, հորինվածքային և կառուցողական առանձնահատկությունները թերևս հնարավորություն են տալիս եկեղեցու կառուցումը թվագրել IX-XI դարերին։
Եկեղեցու հարավ-արևելյան կողմում տարածված է միջնադարյան գերեզմանոցը։ Այս հնավայրը միտումնավոր կերպով և հիմնահատակ ավերման է ենթարկվել 1989-1992թթ.: Ներկայումս բոլոր շիրմաքարերը տեղահան արված ու կոտրտված վիճակում են, իսկ միակ արձանագիր խաչքարը անհետացել էր։ Խաչքարի եզրագոտով ձգվող արձանագրության սկզբնամասն արդեն հողմնահար վիճակում էր։ Վիմագրի վերծանությունը հետևյալն է.
Հուշարձանախմբից արևելք և արևմուտք տարածված են հին գյուղատեղիների ավերակներ։ Դրանցից առավել ընդարձակն է արևմտակողմինը։ Հնավայրում բազմաթիվ են անմշակ քարով շարված երբեմնի բնակարանների հիմնապատերը։
Կատոս գյուղի մերձակայքի կարևոր հուշարձաններից է նաև վանքից շուրջ 800 մ արևմուտք, Հոչանց գետի վրա գցված միջնադարյան մի մեծաթռիչք կամրջի մնացորդները։ Կամրջի առավել լավ պահպանված ձախափնյա խելն ունի 7,50 սմ լայնություն, իսկ թռիչքի երկարությունը եղել է ավելի քան 12 մ։ Կամուրջն ամբողջապես կառուցված է սրբատաշ կապտամանուշակագույն բազալտից կրաշաղախով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Եկեղեցիներ ըստ դարի
Հայաստանի ջիու-ջիցուի և գրեփլինգի ազգային ֆեդերացիա
Հայաստանի ջիու-ջիցուի և գրեփլինգի ազգային ֆեդերացիա, Հայաստանում բրազիլական ջիու-ջիցու և գրեփլինգ սպորտաձևերի զարգացմամբ ու համակարգմամբ զբաղվող մարմին, որը գրանցվել է 2012 թվականին ։ Ֆեդերացիայի նախագահն է Ռուբեն Միրիբյանը  ։
Պատմություն
Հայաստանում բրազիլական մարտարվեստով սկսել են զբաղվել 2009 թվականից, որից 3 տարի անց Վահան Թադևոսյանի նախաձեռնությամբ արդեն իսկ պաշտոնապես գրանցվել է տվյալ ոլորտը համակարգող մարմին (Հայաստանի ջիու-ջիցուի և գրեփլինգի ազգային ֆեդերացիան) ։ 2013 թվականին Հայաստան է հրավիրվել «Rio Grappling Club» պրոֆեսիոնալ սպորտային ակումբների ցանցի հիմնադիր, աշխարհի եռակի չեմպիոն Ռոբերտո Աթալայը, ում շնորհիվ Հայաստանը դարձել է «Rio Grappling Club» միջազգային ակումբի անդամ ։ Հայաստանի թիմի մարզիչը հանդիսանում է Անդրանիկ հարությունյանը ։ Հայաստանում գործում է երեք միջազգային ակումբ («Rio Grappling Club», «Hayastan MMA», «Legacy BJJ») ։ Ջիու-ջիցուով զբաղվող աղջիկների թիվը նույնպես մեծ է, և ժամանակի ընթացքում մարտարվեստով զբաղվողների թիվը աճում է ։
Մրցաշարեր
2017 թվականին կազմակերպվել է մարտարվեստի առաջին մրցաշարը, որին մասնակցել է ավելի քան 80 մարզիկ ։ 2017 թվականից հետո պարբերաբար անցկացվում են տարբեր մրցաշարեր։ 2021 թվականին Հայաստանի Գրեփլինգի ֆեդերացիայի հետ համատեղ Հայաստանի ջիու-ջիցուի և գրեփլինգի ազգային ֆեդերացիան կազմակերպել է երեք մրցաշար, որոնց մասնակցել են ավելի քան 400 մարզիկ ։ Հայ մարզիկները 2015 թվականից սկսած բազմիցս մասնակցել են աշխարհի և Եվրոպայի առաջնություններին և այլ միջազգային մրցումների, որոնց ընթացքում զբաղեցրել են տարբեր մրցանակային տեղեր ։
2021 թվականի հունիսին «Դինամո» մարզադահլիճում անցկացվել է ջիու-ջիցուի Հայաստանի բաց առաջնությունը՝ նվիրված 44-օրյա պատերազմում զոհված Գարիկ Արևիկյանի հիշատակին, որը կրելու է ամենամյա բնույթ ։ Առաջնությանը մասնակցել են տարբեր մարտարվեստներ ներկայացնող տարբեր տարիքային խմբերի շուրջ 200 մարզիկներ։ Մրցաշարի արդյունքների հիման վրա ձևավորվում է Հայաստանի տարբեր տարիքային խմբերի հավաքականներ միջազգային մրցույթներին մասնակցելու նպատակով ։
Ռոջեր Գրեյսինի այցը Հայաստան
2021 թվականի հոկտեմբերի 22-ին Հայաստանի Հանրապետության 4-րդ նախագահ Արմեն Սարգսյանի որդու՝ Վարդան Սարգսյանի հրավերով Հայաստան էր ժամանել աշխարհի 10-ակի և Եվրոպայի կրկնակի չեմպիոն Ռոջեր Գրեյսինը, ով Երևանի ջիու-ջիցուի «Legacy Brazilian Jiu Jitsu» ակումբում վարպետության դաս է անցկացրել հայ մարտիկների հետ։ Աշխարհի չեմպիոնը նախ սեմինար է անցկացրել՝ ցույց տալով ջիու-ջիցուի իր հնարքները, սովորեցրել է ներքևից և վերևից մրցակցին պարտության մատնելու հնարքներ, որից հետո սփարինգ-մենամարտեր է անցկացրել ցանկացողների հետ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայաստանի սպորտի կառավարման մարմիններ Կատեգորիա:Մարտական արվեստներ Կատեգորիա:Հայաստանի սպորտային կազմակերպություններ
Մարի Գիյար
Մարի դը լ’Ինկարնասիոն (Marie de l'Incarnation, ի ծնե՝ Մարի Գիյար, Marie Guyart, ), 17-րդ դարի ֆրանսիացի միսիոներ միանձնուհի ։
Վաղ կյանք
Մարին երեսուներկու տարի անցկացրել է Նոր Ֆրանսիայում (ապագա Կանադա), այնտեղ ստեղծել է ուրսուլինների վանքը և դարձել նրա վանամայրը ։
Մարին գրող էր և աստվածաբանության մասնագետ։ Նրա նամակները որդուն՝ Կլոդ Մարտինին (բենեդիկտյան կարգի վանական), համարվում են 17-րդ դարի ֆրանս-կանադական էպիստոլար արվեստի գործեր ։
Մահ
Գիյարը մահացել է լյարդի հիվանդությունից 1672 թվականի ապրիլի 30-ին։ Ֆրանսիայի ուրսուլիններին ուղարկված մահախոսականում գրված էր. «Բազմաթիվ և առանձնահատուկ առաքինություններն ու գերազանց հատկությունները, որոնք փայլեցին այս թանկագին հանգուցյալի մեջ, ստիպում են մեզ ամուր հավատալ, որ նա բարձր կարգավիճակ է վայելում Աստծո փառքի մեջ»։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:17-րդ դարի ֆրանսիացիներ Կատեգորիա:Կին Կատեգորիա:Կաթոլիկ եկեղեցու սրբեր Կատեգորիա:Միսիոներներ
Ինտերնասիոնալ (սպորտային ակումբ)
Ինտերնասիոնալ (Sport Club Internacional), կամ ուղղակի «Ինտեր», նաև հանդիպում է նահանգի հապավումները ավելացած տարբերակ, որպեսզի տարբերվի նմանատիպ կարճ անվանմամբ ակումբներից՝ Inter RS, բրազիլական ֆուտբոլային ակումբ Պորտու Ալեգրի քաղաքից՝ Ռիու Գրանդի դու Սուլ նահանգ։
Համարվում է նահանգի ամենատիտղոսակիր և ուժեղագույն երկու ակումբներից մեկը («Գրեմյոյի» հետ միասին՝ դասական հակամարտություն, որը կրում է «Գրե Նալ» անվանումը) և ամբողջ Բրազիլիայի ամենատիտղոսակիրներից մեկը։
«Ինտերնասիոնալը» միակ ակումբն է, որը կարողացել է դառնալ Բրազիլիայի չեմպիոն ( 1979 թ.) չպարտվելով ամբողջ առաջնության ընթացքում։ 1969-1976 թվականներին ակումբը 8 անգամ դարձել է Ռիու Գրանդի դու Սուլ նահանգի չեմպիոն, իսկ 1970-ական թվականներին 3 անգամ Բրազիլիայի չեմպիոն։ 1975-1998 թվականներին «Ինտերը» պահպանեց Բրազիլիայի ֆուտբոլի ֆեդերացիայում ակումբների վարկանիշային աղյուսակի առաջին հորիզոնականը։ 2011 թվականին օգոստոսին Ռեկոպայում հաղթելուց հետո «Ինտերնասիոնալը» գլխավորեց ԿՈՆՄԵԲՈԼ-ի ակումբների վարկանիշային աղյուսակը։
2006 թվականին «Ինտերնասիոնալը» առաջի անգամ իր պատմության մեջ դարձավ Լիբերտադորեսի գավաթի հաղթող։ Նույն տարվա դեկտեմբերին «Ինտերը» հաղթեց ՖԻՖԱ-ի աշխարհի ակումբային գավաթի խաղարկությունում, եզրափակիչում հաղթելով եվրոպական Չեմպիոնների Լիգայի հաղթող իսպանական «Բարսելոնային»։ 2007 թվականին ակումբը նվաճեց մայրցամաքային սուպերգավաթը՝ Ռեկոպան, եզրափակիչում հաղթելով Հարավամերիկյան գավաթի հաղթող մեքսիկական «Պաչուկային»։ 2008 թվականին «Ինտերը» բրազիլական ակումբներից առաջինը նվաճեց Հարավամերիկյան գավաթը, իր նշանակությամբ երկրորդը մայրցամաքում։ Այսպիսով «Ինտերնասիոնալը» դարձավ հարավամերիկյան ֆուտբոլի ներկայիս բոլոր միջազգային մրցաշարերի հաղթող։ 2010 թվականին ակումբը երկրորդ անգամ իր պատմության մեջ նվաճեց Լիբերտադորեսի գավաթը։ 2009 թվականին՝ ակումբի հարյուրամյակին «Ինտերնասիոնալի» պաշտոնական անդամների թիվը գերազանցում էր 100 հազարը։ Այդ ցուցանիշը Ամերիկայում լավագույն է, իսկ աշխարհում 6-րդը։
1909-1930 թվականներ ակումբի կազմավորումը
Ակումբի պատմությունը սկիզբ է առնում 20-րդ դարի առաջին տասնամյակում, երբ երեք սկսնակ ֆուտբոլիստներ՝ Էնրիկե ու Ժոզե Պոպպեն Լեոն եղբայրները և Լուիս Մադեիրա Պոպպեն, որը նոր էր տեղափոխվել Պորտու Ալեգրի Սան Պաուլոից, չկարղացան իրենց համար տեղ գտնել քաղաքում գտնվող ակումբներից ոչ մեկում (այդ ժամանակ Ռիու Գրանդի դու Սուլ նահանգի մայրաքաղաքում արդեն կայն «Գրեմյոն» և «Ֆուզբալը» որտեղ խաղում էին գերմանացիները), և որոշում են ստեղծել սեփական ակումբ։ 1909 թվականի ապրիլի 4-ին երկուշաբթի նրանց ներկայությամբ տեղի ունեցավ նիստ, որի ժամանակ ներկայացան 40 երիտասարդ (երկու անգամ ավելի շատ քան ի սկզբանե սպասվում էր)՝ մեծ մասամբ ուսանողներ և բիզնես միջավայրի ներկայացուցիչներ։ Նիստը տեղի ունեցավ ավենիդ Ռեդենսան 141 հասցեում, ներկայումս ավենիդ Ժուան Պեսով 1025 ։ Ընդունվեց որոշում այն մասին, որ «Ինտերնասիոնալ» սպորտային ակումբը չի ընդունելու ռասայական, կրոնական և սոցիալական խտրականությունները։ Այն շեշտվում էր ակումբի անվան մեջ «Ինտերնասիոնալ», որը պորտուգալեներից թարգմանաբար նշանակում է միջազգային։ Այդպես ծնվեց Ռիու Գրանդի դու Սուլ նահանգի ամենահայտնի ակումբներից մեկը («Գրեմյոի» հետ միասին) ։