cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Գոշավանք
Գավիթ
Գտնվում է Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու արևմտյան կողմում՝ կից։ Կառուցել է Մխիթար Գոշը՝ գլխավոր եկեղեցուց անմիջապես հետո՝ 1197-1203 թվականներին, Զաքարե և Իվանե եղբայրների օժանդակությամբ՝ ճարտարապետ՝ Մխիթար Հյուսն։ Քառակուսի հատակագիծ ունեցող խոշոր կառույց է։ Պատկանում է քառասյուն ժամատների տիպին։ Չորս ամբողջական սյուները և տասը կիսասյուները միանալով կամարներով կազմում եմ թաղակապ ծածկը, կենտրոնում հատուկ լուսանցքով՝ երդիկով։ Սյուների և կիսասյուների բները, խարիսխներն ու խոյակներն ամբողջական մեծ քարերից են՝ երկրաչափական ձևերի ու ստալակտիկ զարդաքանդակներով։ Արևելյան անկյունում կան երկհարկանի խորաններ, որոնք արևելյան կողմից ունեն կիսակլոր փոքրիկ աբսիդներ։ Դեպի վերին հարկի խորանները բարձրանում են Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու արևմտյան պատին կից քարե սանդուխքներով։
Էպիրոսի բռնապետություն
Կազմավորում
Բաժանման պահին վենետիկցիները պահանջում էին Էպիրոսի ափամերձ տարածքները, ներառյալ Հոնիական կղզիները։
Միքայելը միանում է Բոնիֆացիուս I Մոնֆերացու շքախմբին և վերջինս նրան ուղարկում է տիրելու այդ տարածքներին։ Թեսալիայում բաժանում է տեղի ունենում Միքայելի և Բոնիֆացիուսի միջև և հույնը ուղևորվում է Արտա, որը գտնվում էր բյուզանդական կուսակալի վերահսկողության տակ։ Դուկան ցանկանում էր նրան աջակցություն ցույց տալ լատինների հետ հակամարտությունում։ Ժամանելով քաղաք, նա իմանում է կուսակալ Սենեքերիմի մահվան մասին և նրա ներկայացուցիչների դեմ խռովություն է բարձրացնում։ Ամուսնանալով իր նախորդի կնոջ (կամ այրու) հետ, ով ծագում էր Մելիսինների ազնվական տոհմից, Միքայելը տիրում է շրջանում նրա լայնարձակ տիրույթներին։ Դուկան պետական ծառայողներին թողնում է իրենց պաշտոններում և չի խախտում ազնվականության և եկեղեցու իրավունքները, ինչի պատճառով նրանք նրա իշխանությունն ընդունում են առանց դիմադրության։ Միաժամանակ նա դառնում է Բյուզանդիայի ամենահարուստ նահանգներից մեկի տիրակալը, որը ձեռք չէր տրվել խաչակիրների կողմից։
Գոշավանք
Գավիթ
Գլխավոր մուտքը արևելյան կողմից է, ճակատակալ մեծ քարով ու պարակալով։ Մի փոքր մուտք էլ բացվում է հյուսիսային կողմից, որը տանում է դեպի գրատան սրահ։ Արևմտյան պատի մեջ բացվում են երեք, իսկ մյուս պատերի մեջ երկուական լուսամուտներ։ Գավթի ներսում, Աստվածածին եկեղեցու արևմտյան պատին կից, դռան երկու կողմերում, պատի ամբողջ երկարությամբ պահպանվել են խաչքարերի պատվանդանները։
Գավթի պատերն ու ծածկը շարված են վարդագույն տուֆի սրբատաշ մեծ քարերով, իսկ սյուներն ու կիսասյուները՝ մուգ մոխրագույնցբազալտի սրբատաշ քարերով։ Երդիկը ներսից զարդարված է երկրաչափական ձևերի ու ստալակտիտ՝ շատ նուրբ ձևով մշակված քանդակներով։
Էպիրոսի բռնապետություն
Կազմավորում
1205 թվականին վենետիկցիները փորձում են տիրել խաչակիրների հետ պայմանագրով իրենց տրված շրջաններին, որոնք այդ ժամանակ վերահսկվում էին Միքայելի կողմից, որոնք իրենց մեջ էին ներառում մինչև Պինդ լեռից դեպի արևմուտք, Պետրելա և Դուրես ամրոցները՝ հյուսիսում, Կորնթոսյան ծովածոցի Նավպակտա՝ հարավում ընկած բյուզանդական բոլոր տարածքները։
Որպեսզի ապահովագրի իր տիրույթների անվտանգությունը միջազգային մակարդակում, Միքայել I-ը ձեռնարկում է վտանգավոր դիվանագիտական խորամանկություններ։ Նա ճանաչում է Հռոմի պապի տիրապետությունը և խոստանում է էպիրոսյան եկեղեցու ունիա Հռոմի հետ։, քանի որ հույս ուներ ստանալու պապի պաշտպանությունը վենետիկյան հարձակումներից։
Գոշավանք
Պատկերասրահ
Պատկերասրահը նեղ ու երկարավուն, ձգվում է արևելքից արևմուտք գավիթի և գրատան արանքում, միացնելով այդ երկու կառույցներն իրար հետ։ Նրա կառուցման մասին պատմական աղբյուրներում և ոչ էլ վիմագրություններում հիշատակություն չկա, ուստի նրա կառուցման ճիշտ ժամանակը անորոշ է։ Անկասկած է, որ այն կառուցվել է գրատնից հետո՝ 13-րդ դարի երկրորդ կիսին։
Էպիրոսի բռնապետություն
Կազմավորում
Սակայն էպիրոսյան կառավարչի հայացքը ուղղված էր կարևոր ռազմավարական քաղաքներին, որոնք գտնվում էին լատինների իշխանության տակ։ Միքայելի կողմից գրավվում են թեսալական Լարիսա և Դիրահիլ քաղաքները, ինչպես նաև նավահանգիստներ Կորնթոսյան ծովածոցում։ 1214 թվականին նա գրավում է Կորֆուն, որը պատկանում էր Վենետիկին, սակայն 1215 թվականին սեփական անկողնում գլխատվում է ծառայողներից մեկի կողմից։ Նրան հաջորդում է նրա հարազատ եղբայր Թեոդորը։
Գոշավանք
Պատկերասրահ
Գավթի և գրատան պատերին կից ձգվող չորսական որմնասյուները միանալով որմնակամարներով, յուրաքանչյուր պատի վրա առաջացնում են երեքական կամարակապ լայն խորշեր։ Թաղակապ ծածկի եզրերը անմիջապես հենվում են որմնակամարների վրա։ Շարված է գորշագույն տուֆի սրբատաշ քարերով, կրաշաղախով։ Տանիքը պատած է եղել սալաքարերով։ Քանդված է գավթին կից արևելյան որմնասյունը՝ կից ծածկի ու որմնակամարների հետ միասին, թափված են տանիքի սալաքարերը։
Էպիրոսի բռնապետություն
Կազմավորում
Նոր կառավարիչ Թեոդոր Կոմնենե Դուկան եղբոր կառավարման ժամանակ գտնվում էր նիկիական կայսրի արքունիքում։ Երբ Միքայել I-ը դիմում է Թեոդոր I Լասկարին կառավարմանը օգնելու համար եղբորը Էպիրոս թողնելու խնդրանքով, վերջինս կատարում է Միքայելի խնդրանքը, նախապես Թեոդորից վերցնելով որպես կայսրի և նրա ժառանգորդներին իրեն հավատարիմ լինելու Էպիրոսյան երդում։ Երբ Թեոդոր Դուկան դառնում է էպիրոսյն կայսր, նա չի սկսում է հավատարիմ մնալ իր երդմանը։
Գոշավանք
Առաքելոց մատուռներ
Գտնվում են Սուրբ Գրիգոր Լուսավորի եկեղեցու արևելյան կողմում, գավթի հարավային պատին կից։ Կառուցել է Մխիթար Գոշը 13-րդ դարի սկզբներին։ Այդ մասին տեղեկացնում են պատմական աղբյուրները։
Էպիրոսի բռնապետություն
Պայքար Լատինական կայսրության դեմ
1216 թվականին Հենրիխ I Ֆլանդրիացին մահանում է, բարոնները կայսր են ընտրում նրա փեսա Պետրոս Կուրտենեին, ով ամուսնացած էր Լատինական կայսրեր Բալդուին I-ի և Հենրիխ I Ֆլանդրիացու քույր Իոլանտայի հետ։
Ստանալով ընտրվելու լուրը, զույգը Ֆրանսիայից ուղևորվում է Կոստանդնուպոլիս՝ Հռոմի միջով, որտեղ Ոնորիոս III պապը Պետրոսին թագադրում է կայսերական թագով։ Պետրոսը բանակով նավարկում է Ադրիատիկ ծովով, ափ է իջնում Դիրահիայի մոտ, հույս ունենալով ցամաքով հասնել մինչև մայրաքաղաք։ Սակայն Թեոդոր Դուկան, թակարդ սարքելով լեռնային կիրճերում, ջախջախում է նրան։ Ինքը՝ կայսրը, ըստ որոշ աղբյուրների, զոհվում է մարտում, ըստ մյուսների, գերևարվում է և մահանում հունական գերությունում։ Պետրոսի այրին՝ Իոլանտան, ժամանում է Կոստանդնուպոլիս, մինչ իր մահը երկու տարվա ընթացքում (1217−1219), կառավարում է պետությունը։ Նրան ժառանգորդում է նրա որդի Ռոբերտը (1220−1228)։
Գոշավանք
Սուրբ Հռիփսիմե
Սուրբ Հռիփսիմե ժամատունը կառուցվել է 1208 թվականին, տեղակայված է հիմնական կառույցից հարավ-արևելք բլրի վրա։ Գոշավանքը Հաղարծինի հետ միասին մտել է բնական հուշարձանների ցանկը և անցել պետական վերահսկողության տակ Դիլիջանի ազգային պարկում, որը համարվում է ամենակարևոր հատուկ պահպանվող տարածքը Հայաստանի հյուսիս-արևելքում։ Հռիփսիմե եկեղեցին իր բնույթի մեջ եզակի եկեղեցիներից է պարզ և անպաճույճ ճարտարապետությամբ՝ երկսեղան, անհամամասն ծավալով և մուտքով։ Սրանից քիչ վերև է տեղակայված Գոշի դամբարանը։
Էպիրոսի բռնապետություն
Պայքար Լատինական կայսրության դեմ
Լատինական կայսրությունը շատ թույլ էր հետագա պայքարի համար։ 1224 թվականին Թեոդորը իրականացնում է Թեսալոնիկի թագավորության գրավումը, իսկ 1225 թվականին, Իոան III Դուկա Վատացի կողմից լատինցիներից Ադրիանապոլիսի գրավումից հետո, քաղաքը գրավում է նիկիացիներից։ Թեոդորը միավորվում է բուլղարացիների հետ և արևմտյան ասպետներին վտարում է Ֆրակիայից։
Գոշավանք
Սուրբ Գրիգոր եկեղեցի
1231 թվականին Մարտիրոս և Գրիգոր եղբայրները Գոշավանքի համալիրի հարավարևելյան կողմում կառուցել են գմբեթավոր դահլիճի հորինվածքով Ս. Գրիգոր եկեղեցին, որի շինարարությունն ընդհատվել է Ջալալեդդինի արշավանքի ժամանակ և ավարտվել Գրիգոր Կապալեցու ջանքերով։
Էպիրոսի բռնապետություն
Պայքար Լատինական կայսրության դեմ
Ընդարձակելով իր տիրույթները, Թեոդորը իրեն իրավունք է վերապահում թագադրվելու կասերական պսակով, ինչը նշանակում էր դառնալ հռոմեացիների կայսր, այսինքն, այլ խոսքերով, չճանաչել կայսր Իոան Վատացի այդ տիտղոսը, ով մինչ այդ (1222 թվական) բարձրացել էր նիկիական գահին։ Թեսալոնիկիայի միտրոպոլիտ Կոնստանտին Մեսոպոտամիտը հրաժարվում է թագադրումից, չցանկանալով խախտել Նիկիայում ապրող կոստանդնուպոլսյան պատրիարք Մանուիլ Սարանտենի իրավունքները, ով թագադրել էր արքա Իոան Վատացին։ Այդ ժամանակ Օխրիդ քաղաքի և «համայն Բուլղարիայի» անկախ արքեպիսկպոս Դիմիտրի Հոմատիանը պսակադրում և թագավորության է օծում Թեոդորին։
Գոշավանք
Սուրբ Լուսավորիչ եկեղեցի
Սուրբ Լուսավորիչը Գոշավանքի երրորդ եկեղեցին է՝ կառուցված 1237-1241 թվականներին՝ ժամատան հարավային պատին կից՝ իշխան Գրիգոր Տղայի միջոցներով (ով սատար է եղել նաև Սուրբ Գրիգոր եկեղեցու կառուցմանը)։ Այս գողտրիկ եկեղեցին իր ժամանակներում քիչ հանդիպող միանավ բազիլիկ տիպի է՝ երկլանջ կտուրի տակ առնված թաղակապ ծածկով։ Վանքի մյուս եկեղեցիներից տարբերվում է նաև արտաքին պատերի բացառիկ դեկորատիվությամբ, նրբակերտ զարդաքանդակներով ու ճարտարապետական տարրերով։ Առանձնապես ուշագրավ է արևմտյան պատի մշակումը գեղեցիկ շքամուտքով, պատերի դեկորատիվ կամարների ու անցումային կիսակամարների (ինչպես Դեղձուտի վանքի եկեղեցու) և արևելյան պատի լուսամուտի հարուստ ձևերով։
Էպիրոսի բռնապետություն
Պայքար բուլղարացիների դեմ
Բուլղարիայի հետ դաշինքը երկար չի տևում։ 1228 թվականին լատինական կայսր Ռոբերտի մահից հետո գահին է բարձրանում նրա եղբայր Բալդուին II-ը։ Բարձրանում է խնամակալության հարց և ոմանք խնամակալության թեկնացո էին առաջարկում բուլղարական արքա Իվան II Ասենին (1218−1241/1242), ով որոշակի հարազատության մեջ էր գտնվում Բալդուինի հետ։ Իվան Ասենը համաձայնվում է առաջարկի հետ և խոստում է տալիս Բալդուինի համար ազատագրել այն տարածքները, որոնք գրավվել էին թշնամիներիի կողմից, այսինքն, տվյալ պահին, գլխավորապես Թեոդոր Էպիրոսի կողմից։ Սակայն լատինական ասպետները և հոգևորականության ներկայացուցիչները պնդում են, որ պետության խնամակալ ընտրվի Իոան Բրիենացին։
Գոշավանք
Գրատուն-զանգակատուն
Գրատուն-զանգակատուն, այս կրկնահարկ շենքը ճարտարապետական տեսակետից ուշագրավ հուշարձան է։ Շինության գրատունը կառուցվել է 1241 թվական, զանգակատունը՝ 1291 թվական։ Գրատան մասը նման է Հաղպատի վանքի գրատանը։ Քառակուսի հատակագիծ ունեցող շենքում հանդիպակաց ներքին պատերն իրար են կապված զույգ ցածրադիր որմնամույթերին հենվող հուժկու կամարներով, որոնք ներքին տարածության վերնամասում փոխադարձաբար հատվելով՝ կրում են գրատան ծածկը և նրա վերնաշենք-զանգակատունը։ Գրատան ներսի պատերում կան խորշեր` ձեռագրեր պահելու համար։ Գրատան վրա հավելված զանգակատունը լիովին ներդաշնակվում է գոյություն ունեցող ներքնահարկի հետ, և միասին հիմք են ծառայել կրկնահարկ եկեղեցի-դամբարանների (Եղվարդի Ս. Աստվածածին, Ամաղու Նորավանքի Բուրթելաշեն, Կապուտան) հատակագծային և ծավալատարածական հորինվածքի կազմավորման համար։ Որոշակի հետաքրքրություն է ներկայացնում սրա ծածկի կենտրոնական մասի կառուցվածքը, որտեղ անցումը դեպի բազմանկյունի լայն երդիկը կատարված է շեղակի դրված քարե հեծանների միջոցով, որոնք իրենց միջին մասերում ունեն եռատերև փորվածքներ (ինչպես գեղագիտական, այնպես էլ վերին լույսը ավելի լայն անկյունով սփռելու նպատակով)։
Էպիրոսի բռնապետություն
Պայքար բուլղարացիների դեմ
Խնամակալ Իվան I Ասենի պատմությունը Կոստանդնուպոլիսում Թեոդորի մոտ մեծ կասակծներ է առաջացնում։ Ուխտադրուժորեն խախտելով դաշինքի պայմանագիրը, նա ռազմական գործողություններ է սկսում բուլղարների դեմ։ Կլոկոտնիցայի ճակատամարտում հաղթանակում է բուլղարական բանակը, որին օգնում է պոլովեցական հեծելազորը։ Թեոդոր Դուկան գերի է ընկնում և հետագայում կուրացվում է բուլղարական արքայի դեմ խառնակչությունների համար։
Թեսալոնիկում իշխանության է գալիս Թեոդորի եղբայր Մանուիլ Կոմնենե Դուկան, այն ժամանակ, երբ նրանց ազգական Միքայել II Կոմնենե Դուկան իշխանությունն է ընդունում Էպիրոսում։ Թեոդորը ազատագրվում է 1237 թվականին, գահընկեց է անում եղբորը և իր որդի Իոանին դարձնում է Թեսալոնիկի կառավարիչ։
Գոշավանք
Խաչքարեր
Հուշարձանախմբի զարդն են կազմում մեծատաղանդ Պողոս (Պաւղոս) քարագործ-վարպետի կողմից 1291 թվականին կերտած և Ս. Լուսավորիչ եկեղեցու մուտքի երկու կողմերում պատվանդանի վրա կանգնեցված խաչքարերը՝ զարդաքանդակված ոսկերչական նրբությամբ, որի պատճառով էլ «ասեղնագործ» մականունն են կրում։ Այսպիսի մի խաչքար էլ կանգնեցված է Սուրբ Հոգի կոչված մատուռի մուտքի աջ կողմում։ Հանդիսանալով հայկական խաչքարերի լավագույն նմուշներ ու միջնադարյան հայ զարդարվեստի գլուխգործոցներ՝ այդ խաչքարերը լայն ճանաչման ու բարձր գնահատանքի են արժանացել։
Էպիրոսի բռնապետություն
Նիկիական և բյուզանդական ավատատիրություն
1246 թվականին Թեոդորի կրտսեր որդի Դիմիտրին Թեսալոնիկը տալիս է նիկիացիներին և Միքայել II-ը միավորվում է լատինցիների հետ՝ ընդդեմ զավթիչների։
Գոշավանք
Խաչքարեր
Վանական համալիրին կից գործում է փոքրիկ ցուցադրություն, որտեղ ներկայացված են ազգագրական բնույթի շուրջ 100 նյութեր։
Էպիրոսի բռնապետություն
Նիկիական և բյուզանդական ավատատիրություն
1248 թվականին Իոան III Դուկա Վատացը Միլայելին ստիպում է ժամանակավորապես հրաժարվել կայսերական գահի հավակնություններից և իրեն ճանաչել Էպիրոսի բռնապետ, իսկ Տոանին՝ կայսր։
Նույն թվականին Միլայելի դուստր Աննան ամուսնանում է Աքայան իշխանության կառավարիչ Գիլյոմ II Վիլարդուենի հետ։ Այդ դաշինքը բերում է Էպիրոսի մասնակցությանը 1259 թվականի Պելագոնի ճակատամարտին։
Գոշավանք
Գրականություն
Կատեգորիա:Տավուշի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ Կատեգորիա:12-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ Կատեգորիա:Ճարտարապետական հուշարձաններ նամականիշների վրա Կատեգորիա:1188 հիմնադրումներ Հայաստանում
Էպիրոսի բռնապետություն
Նիկիական և բյուզանդական ավատատիրություն
Սակայն այդ բոլոր գործողությունները արդյունք չեն բերում, որը շահավետ էր նիկիական կառավարիչներին։ 1250-ական թվականների սկզբին Միլայել II-ը մի շարք ռազմական արշավանտներ է կազմակերպում դեպի Մակեդոնիա։ Ըստ բյուզանդական պատմագիր Նիկիֆոր Գրիգորիի տվյալների (և մասնավորապես՝ Գեորգի Ակրոպոլիտի), էպիրոսյան կառավարչի արշավանքների վերջնական նպատակը Կոստանդնուպոլիսի ազատագրումն էր և որպես բյուզանդական կայսր գահին տիրանալը։ Ընդ որում, Միքայել II-ը իր հրապարակած հրովարտակներում անվանվում էր որպես «իմ արքայություն», ինչը բնորոշ էր բյուզանդական կայսրերին։ Տվյալ հավակնությունները խոսում են այն մասին, որ կայսրի տիտղոսին հավակնող էպիրոսյան կառավարչի կողմից ընդունված «բռնապետի» տիտղոսը զուտ ձևական բնույթ էր կրում, ուղղված նրան, որպեսզի հնարավորություն ունենա հավաքելու բոլոր ուժերը բյուզանդական գահին տիրելու համար։
Նիկիական կայսր Թեոդոր II Լասկարիսը դաշինք է կնքում Միքայել II Դուկաի հետ և նրանց զավակները՝ Մարիա Լասկարիսը, նիկիական կայսր Իոան III-ի թոռնուհին և Նիկիֆոր I Կոմնենե Դուկան 1256 թվականին վերջապես ամուսնանում են, ինչի պատվին Էպիրոսը Դիրահիան հանձնում է Թեոդորին (ճիշտ է, երկու տարի անց Մարիան մահանում է)։
Սակայն Միքայելը չէր ցանկանում սեփական տիրույթները հանձնել և 1257 թվականին ապստամբում է, պարտության մատնելով նիկիական բանակին, որը գլխավորում էր Գեորգի Ակրոպոլիտը։ Երբ էպիրոսցիները մոտենում են Թեսալոնիկին, ապա հարձակման են ենթարկվում Մանֆրեդ Սիցիլիացու կողմից, ովքեր տարածքներ էր գրավել ժամանակակից Ալբանիայի տարածքում և Կորֆուն։ Սակայն Միքայելը, անմիջապես նրան կնության տալով իր դուստր Ելենային, դաշինք է կնքում Սիցիլիայի թագավորության հետ։ Թեոդոր II Լասկարիի մահից հետո Միքայելը, Մանուիլը և Գիլյոմ II-ը պայքար են մղում նիկիական կայսր Միքայել VIII Պալեոլոգոսի հետ՝ Պելագոնիայի ճակատամարտում։ Գիլյոմը գերի է վերցվում, իսկ նրա դաշնակիցները գլխովին ջախջախվում են։
Ճակատամարտի արդյունքում ֆրանկո-էպիրոսյան դաշինքը փլուզվում է։ Կարճ ժամանակաընթացքում նիկիացիները կարողանում են գրավել թագավորության մայրաքաղաք Արտան, անձամբ Միքայելը ստիպված էր նավով լքել Էպիրոսը։ Սակայն էպիրոսյան կառավարչի իշխանությունը վերջնականապես չի ոչնչացվում, նիկիացիներին չի հաջողվում գրավել մեկ այլ խոշոր քաղաք Յանինան։ Կառավարչի արտամուսնական որդի Իոանը շուտով վերադառնում է հոր կողմը իր կողմից գլխավորած վլախների բանակով։ Թագավորության տհողերում, գրավված Նիկիայի կայսրության կողմից, ապստամբություն է սկսվում փոքրասիական զորքերի դեմ։ Նշանակալից իրադարձություն է դառնում Միքայելի որդի Նիկիֆորի հաղթանակը նիկիական բանակի նկատմամբ 1260 թվականին։ Թվարկված իրադարձություններից հետո Միքայել II-ը վերադառնում է Էպիրոս և նույն թվականի վերջին իրեն է ենթարկում ամբողջ երկիրը, ներառյալ Թեսալոնիկը, սակայն մակեդոնական և թրակիական նահանգներ ներխուժելու համար կառավարչի մոտ ուժեր չէին բավարարում։ Էպիրոսյան բանակի հաջողությունները հանգեցնում են նրան, որ նիկիական կայսր Միքայել VIII-ը զորքեր է ուղարկում Բալկանների արևմուտք, որի ջոկատներից մեկը ազատագրում է Կոստանդնուպոլիսը 1261 թվականին, որից հետո վերականգնվում է Բյուզանդական կայսրությունը։
Իտալական ներխուժում
Միքայել VIII-ի կողմից կայսրության վերականգնումից հետո նա հաճախ անհանգստացնում էր Էպիրոսին, հարկադրելով Միքայել II-ի որդի Նիկիֆորին 1265 թվականին ամուսնանալ իր ազգականուհի Աննա Կանտակուզինայի հետ։ Միքայել VIII Պալեոլոգոսը Էպիրոսին համարում էր իր վասալ, չնայած Միքայել II-ը և նրա որդին շարունակում էին հաղորդակցվել Աքայան լատինական իշխանների և Աթենքի դուքսերի հետ։
Թագավորության անկումը
Բյուզանդական կայսր Անդրոնիկոս II Ավագը Նիկոլային ճանաչում է Էպիրոսի օրինական կառավարիչ, սակայն նա գահընկեց է արվում սեփական եղբայր Իոան II-ի կողմից 1323 թվականին։ Իր հերթին, 12 տարի անց Իոանը թունավորվում է իր կնոջ՝ Դիմիտրի Կոմնենե Դուկայի, Էպիրոսի արքա Միքայել II Կոմնենե Դուկայի որդի, դուստր Աննայի կողմից, ով իր որդի Նիկիֆոր II-ի օրոք դառնում է Էպիրոսի խնամակալուհի։
1337 թվականին Բյուզանդիայի նոր կայսր Անդրոնիկոս III Կրտսերը իր դաշնակից, Այդինի էմիր Ումուրին ծառայող 2000 թուրքերի բանակի հետ ժամանում է Հյուսիսային Էպիրոս։ Աննան փորձում է բանակցություններ սկսել, սակայն Անդրոնիկոսը պահանջում է թագավորության լիակատար հանձնում, որին նա համաձայնվում է։ Այսպիսով, Էպիրոսի թագավորությունը անցնում է Բյուզանդիայի իշխանության տակ։ Էպիրոսի միավորման պայմանագրի պայմաններից էր այն, որ Նիկիֆոր II-ը պետք է ամուսնանա կայսրի ծառաներից մեկի՝ Իոան VI Կանտակուզինի դուստրերից մեկի հետ։ Երբ գալիս է պայմանը կատարելու հերթը, Նիիֆորը անհայտանում է։ Անդրոնիկ III-ը իմանում է, որ նա Իտալիա է փախել էպիրոսյան ազնվականության օգնությամբ, որը ցանականում էր թագավորության անկախացումը։ Նիկիֆորը մնում է Տարանտոյում, Իտալիայում, Եկատերինա II Վալուայի արքունիքում, Կոստանդնուպոլիսի անվանական կայսրուհու։
1339 թվականին սկսվում է ապստամբություն, որը պաշտպանվում է Վալուայի կողմից, ով այդ ժամանակ գտնվում էր Պելոպոնեսում և Նիկիֆորը վերադառնում է Էպիրոս։ Տարվա վերջին կայսերական բանակը վերականգնում է Բյուզանդիայի իշխանությունը և 1340 թվականին այնտեղ է ժամանում Անդրոնիկ III-ը, Իոան VI Կանտակուզինի հետ։ Նիկիֆորը ճանաչում է կայսրի իշխանությունը։ Նա ամուսնանում է Մարիա Կանտակուզինի, Իոանի դստեր հետ և ստանում է «պանիպերսևաստոս» (panhypersebastos) տիտղոսը։
Կայսրությունը շուտով ընկնում է Իոան V Պելեոլոսոգի և Իոան VI Կանտակուզինի միջև քաղաքացիական պատերազմի մեջ, 1348 թվականին, իսկ Էպիրոսը գրավվում է Սերբիայի արքա, այդ ժամանակ արդեն թագադրված որպես սերբերի և հույների արքա Ստեֆան IV-ի կողմից։ Վերջինիս մահից հետո, 1355 թվականին, նրա պետությունը սկսում է արագ քայքայվել, ինչից օգտվում է Նիկիֆոր II-ը և 1356 թվականին վերականգնում է իր իշխանություն Էպիրոսում, որին նա 1357 թվականին միավորում է Թեսալիան։ 1356 թվականի գարնանը նա սերբերին վտարում է թագավորության մայրաքաղաք Արտայից։ Սակայն նա 1359 թվականին սպանվում է ալբանական խռովարարների հետ մարտում և թագավորության տարածքը մտնում է Ստեֆան IV-ի խորթ եղբայր Սիմեոն Պալեոլոգոսի տիրույթների կազմի մեջ։ 1367 թվականին Էպիրոսի թագավորությունը վերականգնվում է սերբական ազնվական Ֆոմա II Պրելյուբովիչի օրոք։ Երկրի մեծ մասը գտնվում էր ալբանական տոհմերի վերահսկողության տակ, բաժանված մի քանի կառավարիչների միջև, որոնցից յուրաքանչյուրը իրեն անվանում էր բռնապետ։ 1384 թվականին, Ֆոմա II-ի մահվանից մեկ տարի անց, նրա այրին կրկին ամուսնանում է և թագավորությունը հանձնում իտալացիներին։ Սերբական և իտալական կառավարիչները ալբանացիների դեմ պայքարի համար օգնություն են խնդրում օսմանյան թուրքերից։ 1416 թվականին Կեֆալինիից Տոկկո ընտանիքը հաջողության է հասնում Էպիրոսի վերամիավորման հացում, սակայն ներքին երկպառակությունները թուլացնում են տարածաշրջանը և թուրքերը գրավում են այն 1430 թվականին, Արտան՝ 1449 թվականին և Վոնիցան՝ 1479 թվականին։ Բացառությամբ վենետիկյան մի քանի ափամերձ քաղաքներից, ֆրանկների իշխանությունը Հունաստանում ավարտվում է։
Թագավորության էթնիկ և սոցիալական կազմը
Պետության հիմքը կազմում էին ուղղափառները (հույներ և արնաուտներ), ովքեր չէին ենթարկվել խաչակիրներին (Լատինական կայսրություն) և շարունակում էին պայքարը Բյուզանդիայի վերածնունդի համար։ Մակեդոնիա և Ֆրակիա շրջաններում, որոնք ժամանակավորապես մտնում էին պետության կազմի մեջ, գերակշռում էր սլավոնական ազգաբնակչությունը, որը բնակություն էր հաստատել այդ տարածքներում դեռևս VII դարում։ Պիմնական սոցիալական խմբերից էին. ազնվականություն, հոգևորականություն (կուսակրոն և ծխական), քաղաքացիներ, գյուղացիություն։ Ընդ որում, ինչպես ցույց է տրվում դատագործական փաստաթղթերում (Դիմիտրի Հոմատիանի կողմից գլխավորած Օհրիդյան սինոդի որոշումներ), քաղաքացիները հիմնականում հանդիսանում էին մանր հողատերեր։ Գյուղացիների շրջանում գոյություն ունեին կախյալ գյուղացիների խումբը (պարիկներ կամ դուլոպարիկներ), որպոնց բեփականատերեր էին կանդիսանում եկեղեցին կամ ազնվականության ներկայացուցիչները։ Սակայն հիմնական խումբ էին կազմում ազատ գյուղացիները, որոնց համայնքները հատկապես տարածված էին թագավորության հյուսիսային շրջաններում։ Ի հարբերություն Նիկիայի կայսրության, պրոնիան (պայմանական տիրապետություն ծառայության համար) Էպիրոսում չի ստանում լայն տարածում։
Էպիրոսի թագավորության կառավարիչները
Հիրավի հունական պետությունը եղել է 1205-1318 թվականներին, երբ կառավարում էր բյուզանդական Դուկա դինաստիան, ով մրցաըցում էր այլ հունական պետության՝ Նիկիայի կայսրության հետ, Բյուզանդիայի վերականգնման և նրա մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլիսին տիրելու իրավունքի համար։
1318 թվականից հետո Էպիրոսում իշխանությանը անցնում է իտալական Օրսինի դինաստիայի ձեռքը, այնուհետև սերբերի, ֆրանսիացիների, իտալացիների, իսկ 1460 թվականին թուրքերի (Օսմանյան կայսրություն)։
Չևյու
Չևյու (Чевью), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Ելվա գետի ձախ ափին՝ 32 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 36 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
1850 թվականի Կրակովի հրդեհ
1850 թվականի Կրակովի հրդեհ, սկսվել է հուլիսի 18-ին և տևել է մի քանի օր։ Ենթադրվում է, որ այն ավերել է Կրակով քաղաքի մոտավորապես 10 տոկոսը, որն այն ժամանակ Ավստրիական կայսրության Կրակովի մեծ իշխանության կազմի մեջ էր մտնում ։
Նախապատմություն
1850 թվականին Կրակով քաղաքը դեռևս մեծապես կախված էր փայտից՝ որպես շինանյութ։ Քաղաքի 1700 շինությունների մեծ մասը փայտից էր, իսկ քարե շինություններն ունեին փայտե տարրեր։ Քաղաքն ուներ աղքատիկ ջրային ենթակառուցվածքներ և չկար մշտական հրդեհային ծառայություն ։
Հրդեհ
Հրդեհն սկսվել է հուլիսի 18-ին՝ քաղաքի ծայրամասային Կրուպնիցա փողոցի շրջակայքում, ջրաղացի տարածքում։ Հրդեհը վերագրվում է դժբախտ պատահարին, որ առաջացել էր ջրաղացպանի և դարբնի գործողությունների հետևանքով, ովքեր սարքավորումները վերանորոգելիս հրդեհ էին առաջացրել ջրաղացում, ինչը հետագայում դուրս է եկել վերահսկողությունից։ Ուժեղ քամու պատճառով հրդեհը մեծացել և տարածվել է մոտակա շինությունների վրա՝ ազդելով քաղաքի կենտրոնի վրա ։ Ժամերի ընթացքում այն գրավել է ավելի քան ութ փողոց, բայց նրա հետագա տարածումը դադարեցվել է։ Յագելոնյան Համալսարանի ուսանողները կանխել են հրդեհի թեթևակի վնասից ավելի մեծ վնասի պատճառումը համալսարանի գրադարանին ։ Հրդեհի տարածումը կասեցվել է մեկ օրվա ընթացքում, բայց դրա լիարժեք վերացման համար անհրաժեշտ է եղել մի քանի օր և զինվորականների օգնությունը ։ Հրդեհի հետևանքով ավերվել է քաղաքի մոտավորապես մեկ տասներորդը․ 153 շինություն, երկու պալատներ, երկու կամ երեք վանական համալիրներ և չորս եկեղեցիներ ։
Հետևանքներ
Հրդեհը պատճառ է դարձել քաղաքում հետագա տնտեսական լճացման համար։ Այն ստիպեց քաղաքային իշխանություններին նաև մեծացնել հրդեհաշիջման աշխատանքների համար հատկացվող ֆինանսկան միջոցները, չնայած առաջին (կամավորական) հակահրդեհային ծառայությունը ձևավորված չէր մինչև 1865 թվականը ։ Բոլոր վնասված շինությունների վերջնական վերականգնումն ավարտվել է միայն 1912 թվականին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կրակով Կատեգորիա:1850 Կատեգորիա:Հրդեհներ Եվրոպայում Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ՈՒՎ 2023-ի հոդվածներ
(839) Վալբորգ
(839) Վալբորգ (Valborg), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1916 թվականի սեպտեմբերի 24-ին Մաքս Վոլֆի կողմից Հայդելբերգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,614665 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2139 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,0154 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1544,27 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,23312 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 12,61° անկյուն։
Վալբորգ աստերոիդը պատկանում է Էվնոմիայի աստերոիդների ընտանիքին։ Այս ընտանիքի աստերոիդները շարժվում են Արեգակի շուրջ 2,54 - 2,72 ա. մ. միջակայքում ընկած մեծ կիսաառանցքներով, ունեն 11,6°-14,8° ուղեծրի թեքում և 0,121-0,180 էքսցենտրիսիտետ։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է S դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս S Կատեգորիա:Էվնոմիայի ընտանիքի աստերոիդներ Կատեգորիա:1916 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Մաքս Վոլֆի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Սիլվերսան Փիքապս
Silversun Pickups (Սիլվերսան Փիքապս), ալտերնատիվ ռոք, ինդի ռոք, շուգեյզ նվագող ամերիկյան խումբ Լոս Անջելես քաղաքում։ Կազմավորվել է 2002 թվականին։ Ներկայում բաղկացած է չորս հիմնական անդամներից՝ Բրայան Աուբերտ (Brian Aubert)` կիթառ, վոկալ, Նիկկի Մոննինգեր (Nikki Monninger)` բաս կիթառ, վոկալ, Քրիսթոֆեր Գուանլաո (Christopher Guanlao)` հարվածայիններ, Ջո Լեսթեր (Joe Lester)` դաշնամուր։
Pikul EP (2002-2005)
Խմբի անդամներն ընկերներ են, ովքեր նախկինում միասին նվագել են իրենց ընդհանուր ընկերներից մեկի խմբում։ Կարիերան սկսել են Լոս Անջելեսի ակումբներում նվագելով, ամենից հաճախ Սիլվեր Լեյքի Silverlake անունով լաունջում կամ հարևանությամբ գտնվող Spaceland-ում։ Խմբի ծագման վայրը համարվում է Սիլվեր Լեյքը։ Ի սկզբանե խումբը կրում էր A Couple of Couples անվանումը, քանի որ խմբի հին կազմի անդամները զույգերով ռոմանտիկ կապի մեջ էին։ Իսկ խմբի ներկա անվանումը վերցված է Silverlake լաունջի դիմաց գտնվող ալկոհոլային խմիչքի խանութից։
Pikul-ի երգերից մեկը՝ "Kissing Families"-ը նվագելու համար խումբը հրավիրել էր Սիլվեր Լեյքի երաժիշտներից Տանյա Հադենին ։
Carnavas (2006-2007)
2006 թվականի սեպտեմբերի 26-ին խումբը թողարկում է առաջին ստուդիական ալբոմը՝ Carnavas-ը ։ Ալբոմի չորս սինգլներից երկուսը՝ "Lazy Eye"-ը և "Well Thought Out Twinkles"-ը, տեղ են գտնում 2007 թվականի Billboard-ի ժամանակակից ռոք երգերի չարթում։ "Lazy Eye"-ը ընդգրկվել է հայտնի վիդեո խաղերի՝ Rock Band 2-ի և Guitar Hero World Tour-ի երգերի ցուցակում ։ 2006 թվականի դեկտեմբերի 9-ին խումբն ավարտում է երեքշաբաթյա շրջագայությունը Wolfmother խմբի հետ որպես տաքացնող խումբ։ Դրանից հետո շրջագայել են OK Go-ի, Snow Patrol-ի հետ Միացյալ Նահանգներում իրենց գարնանային շրջագայության շրջանակում, որն էլ ավարտվեց 2007 թվականի ապրիլի 10-ին։ Շրջագայությունից հետո համերգային ելույթներով հանդես են եկել մի շարք փառատոներում, այդ թվում՝ Կալիֆոռնիա նահանգում անցկացվող Coachella երաժշտական փառատոնին 2007 թվականի ապրիլի 27-ին։ 2007 թվականի մայիսի 27-ին Carnavas-ը թողարկվեց Եվրոպայում։ Հենց այդ ժամանակ խումբը նվագեց Մեծ Բրիտանիայում և Իռլանդիայում։ Նույն ընթացքում նրանք հանդես եկան որպես տաքացնող խումբ Foo Fighters-ի համերգներին Էդինբուրգ և Դուբլին քաղաքներում։ Silversun Pickups-ը նաև նվագել է Kaiser Chiefs-ի հետ նրանց եվրոպական շրջագայության ժամանակ։ Carnavas-ը Billboard 200 ալբոմների ցուցակում 80-րդ տեղում էր և թողարկման պահից վաճառվել է 435 հազար օրինակով։
Swoon (2008-2010)
Երկրորդ ալբոմը՝ Swoon-ը, թողարկվել է 2009 թվականի ապրիլի 14-ին և հիմնականում դրական գնահատականների է արժանացել։ Այն իր թողարկման առաջին շաբաթում վաճառվել է 43 հազար, իսկ ընդհանուր առմամբ՝ 285 հազար օրինակով։ Խմբի վոկալիստը՝ Բրայան Աուբերտը, որոշ երգեր որակել է որպես բավական հանգիստ և նուրբ, մինչդեռ մյուսները՝ աղմկոտ ։ Առաջին սինգլը՝ "Panic Switch"-ը, թողարկվել է 2009 մարտի 17-ին։ Երգի տեսահոլովակն առաջին անգամ ցուցադրվել է VH1 և MTV երաժշտական ալիքների եթերում։ 2009 թվականին խումբը MTV Unplugged-ի ժամանակ ակուստիկ կատարումներով ներկայացրել է "Catch and Release"-ը, "Panic Switch"-ը, "Lazy Eye"-ը, "Well Thought Out Twinkles"-ը, "Growing Old is Getting Old"-ը և "Kissing Families"-ը։ 2009-ին Silversun Pickups-ը Գրեմմիի 52-րդ մրցանակաբաշխության ժամանակ նոմինացվել է Լավագույն նոր արտիստ անվանակարգում, ինչը խոսակցությունների առիթ տվեց, քանի որ մինչ 2008-2009 թվականները խումբն արդեն բավական հայտնի էր ։ 2009 թվականի ձմռանը նրանք շրջագայել են Placebo-ի, ինչպես նաև Manchester Orchestra-ի հետ՝ որպես հիմնական աջակցող խումբ։ 2010 թվականին խումբը շրջագայել է Muse, Against Me!, The Henry Clay People, Birds Of Tokyo խմբերի հետ։ Swoon ալբոմի աջակցությանն ուղղված 18-ամսյա տևած շրջագայությունը խումբն ավարտեց Օստինում համերգով։
Neck of the Woods (2011-ից մինչ այժմ)
2011 թվականից Silversun Pickups-ն աշխատում էր թվով երրորդ ստուդիական ալբոմի վրա, որի ընթացքի վերաբերյալ նկարներ և այլ նյութեր ժամանակ առ ժամանակ հրապարակվում էին խմբի սոցիալական էջերում։ Աշնանը խմբի լեյբլը՝ Dangerbird Records-ը, պաշտոնական հայտարարություն արեց այն մասին, որ նոր ալբոմը խումբը պատրաստվում է թողարկել 2012 թվականի գարնանը ։ 2011 թվականի նոյեմբերի 25-ին խումբը Record Store Day-ի Black Friday-ի շրջանակում թողարկում է Seasick EP-ն 10 դյույմանոց վինիլների վրա։ EP-ն բաղկացած էր խմբի՝ Swoon ալբոմի ձայնագրությունների ժամանակից մնացած 3 երգերից, որոնք մինչ այդ չէին թողարկվել ։ Խումբը հատուկ քավեր է արել Բոբ Դիլանի "Not Dark Yet" երգը, որն ընդգրկվել է Chimes of Freedom։ Songs of Bob Dylan Honoring 50 Years of Amnesty International ալբոմում ։ 2012 թվականի փետրվարի 7-ին հայտարարվեց, որ խումբը կնվագի Sasquatch! Music Festival 2012 թվականի հիմնական բեմում։ 2012 թվականի մարտի 7-ին Աուբերտը թվիթերով հայտարարեց նոր ալբոմի՝ Neck Of The Woods-ի թողարկման օրը՝ 2012 թվականի մայիսի 8։ Ալբոմից առաջին սինգլը "Bloody Mary (Nerve Endings)"-ն է, որը թողարկվել է 2012 թվականի մարտի 25-ին ։
Երաժշտական ոճն ու ազդեցությունը
Խմբի հնչողությունը, որը հարուստ է կիթառի խզված ձայնով, շատ հաճախ են նմանեցնում The Smashing Pumpkins խմբի հնչողությանը։
Հղումներ աղբյուրներին
Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոք խմբեր Կատեգորիա:Ալտերնատիվ ռոք խմբեր Կատեգորիա:2002 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
(840) Զենոբիա
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,13212 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,8242 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,44 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2024,68 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,177806 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 9,99° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1916 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Մաքս Վոլֆի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Լի Սան-յոփ
Լի Սան-յոփ (հանգըլ՝ 이상엽, ), հարավկորեացի դերասան, որ հայտնի է «Ես ապրում եմ Չեոնգդամ-դոնգի հետ» (2011) սիթքոմում, «Գաղտնի մարդը» մելոդրամայում (2012), «Ապրել սիրո հետ» (2013) և նրա հաջորդ՝ «Վրեժի վարպետ» դորամայում կատարած դերերով (2016): Իր առաջին գլխավոր դերը Լին կատարել է «Նվիրիր սերը հաջորդ» (2013)  :
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի դերասաններ Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասաններ Կատեգորիա:21-րդ դարի անձինք
Հանցագործություն ատելության հողի վրա
Հանցագործություն ատելության հողի վրա (hate crime), հանցագործություն, որը կատարվում է այս կամ այն սոցիալական խմբի նկատմամբ անհանդուրժողականության և ատելության շարժառիթներով։ Նման հանցագործությունները բնութագրվում են նրանով, որ ուղղված են ոչ թե կոնկրետ անհատի, այլ ամբողջ սոցիալական խմբի դեմ ։
Սահմանում
Հանցագործությունը որպես ատելության հողի վրա հանցագործություն դասակարգելու համար այն պետք է հիմնված լինի կողմնակալ շարժառիթի վրա։ Սա նշանակում է, որ հանցագործը ընտրում է հանցագործության օբյեկտը հենց այն բանի հիման վրա, որ վերջինս պատկանում է որոշակի սոցիալական խմբի։ Նման հանցագործության օբյեկտ կարող է լինել ինչպես որևէ անձ կամ մարդկանց խումբ, այնպես էլ տվյալ սոցիալական խմբի հետ անմիջականորեն առնչվող շարժական կամ անշարժ գույք։ Մարդկանց այս խումբը պետք է միավորի ընդհանուր հիմնարար նշանը ։
Ատելության հողի վրա կատարվող հանցագործությունները ներառում են հանցագործություններ՝ ձևավորված ռասայի, մաշկի գույնի, ազգային պատկանելիության, էթնիկական ծագման, սեռի, սեռական կողմնորոշման, գենդերային ինքնության, հաշմանդամության, քաղաքական կարծիքի, աշխարհայացքի, կրոնի, արտաքինի կամ սոցիալական կարգավիճակի հիման վրա ։
Օրենսդրական կարգավորումներ
ԱՄՆ-ի որոշ նահանգներում, Արևմտյան և Կենտրոնական Եվրոպայի որոշ երկրներում ատելության հողի վրա կատարված հանցագործությունները իրենցից ներկայացնում են հատուկ իրավական կատեգորիա։ Ընդ որում, շատ դեպքերում հանցագործության որակումը, որպես «ատելության հողի վրա կատարված հանցանք», խստացնում է մեղավորին նշանակվող քրեական պատիժը։ Պատժի խստացումը կարող է արտահայտվել ավելի երկարաժամկետ ազատազրկման կամ ցմահ բանտարկության ձևով։ ԱՄՆ-ի որոշ նահանգներում, որտեղ չեղյալ չի հայտարարվել մահապատիժը, պատժի խստացումը կարող է արտահայտվել նաև մեղավորին մահապատիժ նշանակելուձևով։ Հնարավոր են դեպքեր, երբ ատելության հողի վրա կատարված հանցագործությունների որակումը կարող է չփոխել պատժի ծանրությունը և կրել միայն բարոյաքաղաքական կամ ձևական-իրավական բնույթ։ Ռուսաստանում ազգային, ռասայական և կրոնական ատելությամբ և թշնամությամբ պայմանավորված հանցագործության կատարումը ծանրացուցիչ հանգամանք է։ Հայաստանում ևս հանցանքն ազգային, ռասայական կամ կրոնական ատելության, կրոնական մոլեռանդության, այլ անձանց իրավաչափ գործողությունների համար վրեժի շարժառիթներով կատարելը համարվում են պատասխանատավությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ (ՀՀ քրեական օրենսգիրք, հոդված 63) ։
ԱՄՆ-ի մյուս նահանգներում, ինչպես նաև Արևմտյան և Կենտրոնական Եվրոպայի պետություններում, այս կամ այն հանցագործության ֆորմալ իրավաբանական որակումը որպես «հանցագործություն ատելության հողի վրա» բացակայում է օրենքներում, և նման հանցագործությունների մեջ մեղադրվողին պատասխանատվության են ենթարկում սովորական հանցագործության (օրինակ՝ սովորական սպանության) տրամաբանությամբ։ Միևնույն ժամանակ, այս երկրներում իրական դատական պրակտիկան ավանդաբար հաշվի է առնում մարդասպանի ատելության դրդապատճառի առկայությունը, ինչը սովորաբար ենթադրում է ավելի ծանր պատիժ նույնիսկ այն դեպքում, երբ հանցագործության պաշտոնական իրավաբանական որակավորում չլինի որպես «ատելության հողի վրա կատարված հանցագործություն»։
Արևմտյան և Կենտրոնական Եվրոպայի որոշ երկրներում և ԱՄՆ որոշ նահանգներում այլ սեռական կողմնորոշման, այլ սեռի ներկայացուցիչներ, հաշմանդամություն ունեցող անձինք դասակարգվում են այն անձանց շարքին, որոնց դեմ իրականացվել  է հանցագործություն ատելության հողի վրա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խտրականություն Կատեգորիա:Ագրեսիա Կատեգորիա:Ատելության հողի վրա հանցագործություններ
Նովի Յիչին
Նովի Յիչին (Nový Jičin, Neutitschein ), քաղաք Չեխիայում՝ Մորավա-Սիլեզյան երկրամասի նույնանուն շրջանում , որի վարչական կենտրոնն է։ Ընկած է Յիչինեկ գետի ափին, մերձակա ամենախոշոր բնակավայրից՝ Օստրավա քաղաքից, որը նաև երկրամասի վարչական կենտրոնն է, 34 կիլոմետր դեպի հարավ-արևմուտք։ Զբաղեցնում է 36,521371 քառակուսի կիլոմետր տարածք։ Բնակչության թվաքանակը 2022 թվականի հունվարի 1-ի տվյալներով եղել է շուրջ 23 հազար։
Քաղաքի պատմական կենտրոնը լավ պահպանված է, գտնվում է պետության պահպանության ներքո՝ որպես քաղաքային ճարտարապետության պատմա-մշակութային հուշարձան-արգելոց։ Հին քաղաքամասում առանձնահատուկ ուշադրության են արժանանում ճշգրիտ քառակուսու ձև ունեցող հրապարակը՝ կամարաշարով և Վերածննդի դարաշրջանի կառույց համարվող հին փոստատնով։ Հիշարժան պատմական հուշարձաններից են նաև գոթիկա ճարտարապետական ոճի կառույց համարվող Ժերոտինսկի ամրոցը (1538—1541), նրա տարածքում գործող Ազգային պատմության թանգարանը։ 2001 թվականին Նովի Յիչինը հռչակվել է «Տարվա պատմական քաղաք», իսկ 2015 թվականին Մասարիկի հրապարակը արժանացել է «Չեխիայի ամենագեղեցիկ հրապարակ» կոչման ։ Այդ նույն տարում քաղաքի երկաթուղային կայարանը ճանաչվել է «Չեխիայի ամենագեղեցիկ կայարան» ։
Նովի Յիչինը համբավվել է գլխարկների արտադրությամբ և ստացել է «Գլխարկների քաղաք» մականունը։ Գլխարկներ թողարկող «Տոնակ» գործարանը, որ հիմնադրվել է 1799 թվականին, գործում է նաև մեր օրերում։ Կան նաև մեքենաշինական, բրդյա գործվածքների, կարի ձեռնարկություններ։
Պատմություն
Պատմական փաստաթղթերում քաղաքն առաջին անգամ հիշատակվել է 1313 թվականին։ Նրա տարեգրությունը չեխ և գերմանացի ժողովուրդների պատմության միահյուսման նմուշօրինակ է։
Քույր քաղաքներ
Նովի Յիչինը բարեկամական սերտ կապեր է հաստատել հետևյալ քաղաքների հետ (այդ բարեկամությունն արտահայտվում է տոնավաճառներին, փառատոներին, մշակութային, մարզական և այլ միջոցառումներին փոխադարձաբար մասնակցելով).
Տես նաև
Նովի Յիչինի շրջան
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չեխիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Չեխիայի բնակավայրեր
Վիլհելմինա Հերցլիբ
Քրիստինա Ֆրիդերիկա Վիլհելմինա Հերցլիբ (Christiane Friederike Wilhelmine Herzlieb, Մինա կամ Մինխեն Հերցլիբ. ), 19-րդ դարի առաջին կեսի գերմանացի գրահրատարակիչ։ Նշանավոր գրող Վոլֆգանգ Գյոթեի կյանքում նշանակալի դեր խաղացած կանանցից մեկը։
Կենսագրություն
Ծնվել է Ստորին Սիլեզիայի Ցյուլիխաու քաղաքում,։ Հայրը այդ քաղաքի ավետարանական եկեղեցու պաստորն էր։ Մանուկ հասակում Վիլհելմինան որբացել է, տեղափոխվել Ենա, հասակ առել խորթ հոր՝ գրահրատարակիչ Կարլ Էռնստ Ֆրիդրիխ Ֆրոմանի տանը։ 1807 թվականին 18-ամյա գեղեցկուհին տեղափոխվել է Վայմար, ծանոթացել երիտասարդ Գյոթեի հետ, ով խենթի պես սիրահարվել է և բազմաթիվ սոնետներ նվիրել նրան (դրանցից հիշատակության է արժանի հատկապես Lieb Kind!, Mein artig Herz! տողով սկսվող սոնետը )։ Որոշ ուսումնասիրողների կարծիքով Գյոթեն իր չբավարարված կիրքն արտահայտել և պաշտելի Վիլհելմինային պատկերել է իր երրորդ՝ «Ընտրովի նմանություն» («Die Wahlverwandtschaften», 1809) վեպում, դրա գլխավոր հերոսուհու՝ Օթիլիայի կերպարում ։
Գեղեցկուհին երեսունն անց տարիքում ամուսնացել է Ենայի համալսարանի պրոֆեսոր, իրավաբան Կարլ Վիլհելմ Վալխի հետ։ Ամուսնությունը ոչ միայն երջանիկ չի եղել, այլև ճակատագրական ազդեցություն է գործել կնոջ վրա. նա կորցրել է առողջ դատողությունը, կյանքի վերջին տարին անց է կացրել Գյոռլից քաղաքի հոգեբուժարանում, որտեղ էլ 1865 թվականի հուլիսի 10-ին կնքել է իր մահկանացուն ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանացի տպագրիչներ Կատեգորիա:Կին գործիչներ Կատեգորիա:19-րդ դարի կին գործիչներ Կատեգորիա:Յոհան Վոլֆգանգ Գյոթե
Պրոֆեսոր Իքս
Պրոֆեսոր Իքս (Professor X), իրական անունը՝ Չարլզ Քսավյե (Քսավյեր, Զավյե), «Marvel Comics» կոմիքսների հրատարակության սուպերհերոս կերպար, որը հայտնի է որպես Իքս մարդկանց առաջնորդ և հիմնադիր։ Ստեղծվել են գրող Սթեն Լին և նկարիչ Ջեք Քիրբին, նա հայտնվել է Իքս մարդկանց առաջին թողարկման մեջ (1963 թվականի սեպտեմբեր)։
Կոմիքսների պատմության ողջ ընթացքում Քսավյեն ստորին վերջույթների պարալիզացմամբ հաշմանդամություն ունի։ Բայց նա այդ բացթողումը լրացնում է հզորագույն ինտելեկտով և տելեպատիկ ունակություններով։ Պրոֆեսորը տեղեկություն ընդունելու գերմարդկային ունակությամբ գիտական հանճար է։ «Marvel» աշխարհում նա գենետիկայի, մուտացիաների և փսիոնիկայի առաջատար մասնագետ է, և բացի այդ ունի գենետիկի, կենեսաֆիզիկոսի, հոգեբանի և մարդաբանի գիտական աստիճան։
Քսավյեի դիրքորոշումն է խաղաղ ճանապարհով մուտանտների իրավունքների պաշտպանությունը, մուտանտների և մարդկանց համատեղ գոյատևելու ճանապարհների որոնումները, նաև հասարակության պաշտպանությունը՝ մուտանտ խռովարարներից, որոնց մեջ է նաև Պրոֆեսորի հին ընկեր՝ Մագնետոն։ Քսավյեն հիմնել է Շնորհալի պատանիների համալսարանը (հետո անվանափոխվել է «Քսավյե համալսարան»), որտեղ նա մուտանտներին սովորեցնում է վերահսկել իրենց ուժերը։ Այդ ուսանողների առաջին խմբի անդամները դարձել են առաջին Իքս-մարդիկ։
Քսավյեն հաճախ հանդես է գալիս որպես մուտանտների իրավունքների համար պայքարող հասարակական մարտիկ, նա նաև հեղինակություն է, որի մոտ մուտանտների գործերով հաճախ խորհրդի են գալիս «Marvel»-ի կերպարների մեծամասնությունը։ Երկարատև ժամանակ Չարլզը թաքցնում էր իր մուտանտ լինելը և Իքս մարդկանց կազմում իր առաջնորդությունը։
Կենսագրություն
Չարլզ Քսավյեն բնութագրվում է որպես իսպանական ծագմամբ ամերիկացի, ընդ որում շատ հարուստ ընտանիքից, բայց մանուկ ժամանակ նա որբ է մնացել։ Նրա մուտանտային ունակությունների պատճառով նրան ատում են խորթ եղբայրը և հայրը, նա փորձում է բացատրել մուտանտների ծագումը։ Չարլզ Քսավյեն, ինչպես և նրա ընկեր Մաքս Էյզենհարթը, իրենց ունակությունները համարում են աստվածային շնորհ, որը նոր մարդկային ռասսայի ստեղծման միտք է։
Չարլզը ենթադրում է, որ ապագայում բոլոր մարդիկ կդառնան մուտանտներ, Մաքս Էնզենհարթն էլ ենթադրում է, որ մուտացիոն գենով բոլոր ծնվածներին կոչնչացնեն հասարակ մարդիկ և այդ ժամանակ մուտանտների աստվածային առաքելությունը վտանգի տակ կդրվի (Մաքսը, վախենալով պատերազմի սպառնալիքից, կարծում է, որ մուտանտները ավելի քիչ ագրեսիվ են, քան հասարակ մարդկանց խմբերը։ Չարլզը կարծում է, որ հասարակ մարդկանց պետք է պաշտպանել գերմարդկանց ամենազորությունից)։ Երբ Սինիստերը օգնում է հաղթել Ֆալանգի այլմոլորակային արհեստական բանականությանը, Չարլզ Քսավյեն հիշատակում էէ Նատանիելի հիշատակը։ Հետո, տանջվում է մղձավանջներից, որը վերապրել էր Էսեքսը 19-րդ դարում, իսկ հետո Պրոֆեսոր Իքսը տեղեկանում է, որ Սինիսթերի թոռի զարմիկն է։
Օր M
Այս տիեզերքում Չարլզը նույնպիսին է, ինչպես Երկիր-616-ի վրա այնքան ժամանակ, քանի դեռ նա Մագնետոյի հետ «բացում» է Գենոշուն։ Պրոֆեսոր Իքսը մահանում է առեղծվածային հանգամանքներում, բայց Էրիկի ամրոց թռչելուց հետո, պարզ է դառնում, որ տապանաքարը և գերեզմանը կեղծ են։ Թե որտեղ է Քսավյեն, ոչ մեկին պարզ չի։ Պարզ է միայն այն, որ նա ողջ է մնացել և մասնակցել է Հալկի վտարմանը, բայց ազատվել է իր վրեժխնդրությունից, երբ վերադարձել է։ Չէ որ նրա կարծիքով ՝ նա արդեն բավական վնաս է ստացել։
Նուար
Այս տիեզերքում Չարլզ Քսավյեն հիվանդանոցում հոգեբույժ է, շուտով նա անչափահաս օրինախախտներից կազմված թիմ է հավաքում։ Նա մարզում է նրանց, քանի որ համոզված էր, որ սոցիոպատիան ապագայում կլինի վարքագծային էվոլյուցիա։ Քսավյեն բանտարկվում է, ավելի ուշ ազատ է արձակվում, քանի որ անմեղ է ճանաչվում։ Չարլզը որոշում է վրեժխնդիր լինել Մագնուսին իր աշակերտ Ուորեն Ուորթինգթոն III-ի մահվան համար։
1602
Այս տիեզերքում Չարլզը հայտնի է Կառրլոս Քսավյեր անունով։ Նա ծանոթ էր Էնրիկեին, որը հետագայում դառնում է նրա ոխերիմ թշնամին։ Կառլոսը հավաքում է «շնորհալիներին» և պայքարում Էնրիկեի դեմ։
Իքս Երկրագունդ
Այս տիեզերքում Երկրի մթնլորոտ են բաց թողնվում Թերիգենի մառախուղները, որից հետո բոլոր տելեպատները մահանում են։ Չարլզն ընկնում է Մարվելի դրախտ, որտեղ նրա համար ստեղծվում է այն աշխարհը, որի մասին նա երազում է։ Այնտեղ էլ նա օգնում է մահացած սուպերհերոսներին ետ մղել Կրիի հարձակումը։
Ապոկալիպսիսի դարաշրջան
Այս տիեզերքում Չարլզ Քսավյերը գաղտնի օգտագործում է իր ունակությունները՝ բժշկելով մարդկանց հիվանդանոցում։ Դրա վրա ոչ ոք ուշադրություն չի դարձնում, քանի որ դեռ ոչ մեկ չգիտեր մուտանտների նոր ռասսայի մասին։ Քսավյեն չգիտի, որ իր ընկեր Էրիկ Լենշերը նույնպես մուտանտ է։ Հետո բարում նրանք քննարկում են նոր ռասսան, երբ Էրիկը որոշում է, որ մուտանտները չեն ընդունվի մարդկության կողմից, իսկ Չարլզը երազում է մուտանտների և մարդկանց համատեղ համերաշխ գոյության մասին։ Երբ նրանք դուրս են գալիս բարից, ապա սկսում են խոսակցություն Չարլզի և Գաբրիելի հարաբերությունների մասին։ Այդ ժամանակ Չարլզը ինչ-որ մեկի ներկայությունն է զգում Հելլերի մոտ։ Երկուսն էլ վազում են նրա մոտ և հանդիպում Դեյվիդ Հելլերին։ Դեյվիդը Չարլզի որդին է ապագայից, որն անցյալ է եկել, որպեսզի սպանի ապագա Մագնետոյին։ Հելլերի և Մագնետոյի միջև պայքար է ընթանում, որի ընթացքում Էրիկին փրկում է Իքս մարդկանց չորրորդ անդամը, որը Դեյվիդի հետևից էր եկել ապագայից։ Իքս մարդիկ պարտվում են մարտում և լեգիոնը պատրաստվում է սպանել Էրիկին, որպեսզի ստեղծի մի ապագա, որում նա կկարողանար ապրել իր հոր հետ։ Չարլզը տեսնում է, որ իր ընկերը վտանգի մեջ է, ընկնում է հարվածի տակ և մահանում։
Մագնետոն իր ձեռքերում է պահում Քսավյեի անշնչացած մարմինը և խոստանում է նրան կատարել նրա երազանքը՝ ի նշան ընկերության։ Այն բանից հետո, երբ Ապոկալիպսիսը մարդկությանը պատերազմ է հայտարարում և Կայեն Մարկոն Ավալոն անունով մուտանտների համար ապաստարան գտնելու նպատակով զոհաբերում է իրեն, Էրիկ Լենշերը հայտնի է դառնում Մագնետո անվամբ, դրանով իսկ հավաքում է Իքս մարդկանց և տանում է դեպի Չարլզի երազանքը։ Նաև նա և Շելման երեխա են ունենում, որին կոչում են Չարլզի պատվին։
Ուժեր և ունակություններ
Պրոֆեսոր Իքսն ունի ուժեղ մուտանտային ունակություններ․ նա կարող է կարդալ մտքեր, պատրանքներ առաջացնել, ժամանակավորապես պարալիզացնել, փաստացի կանգնեցնելով ժամանակը, հիշողության կորուստ առաջեցնել ինչ-որ դեպքի համար կամ լրիվ ամնեզիա, ուղարկել շատ հզոր հոգեկան ալիքներ, նաև զգալ այլ տելեպատ մուտանտների առկայությունը ոչ մեծ տարածքում։
Մագնետոյի հետ, Պրոֆեսոր Իքսը հորինել և նախագծել է Ցերեբրոյի համակարգը՝ հատուկ սենյակում տեղադրված հատուկ համակարգիչը, որը կարողանում է գտնել մուտանտներին ահռելի մեծ տարածություններում, նույնիսկ Երկրագնդի տարածքից դուրս, երբ տեղեկանում են հզորագույն մակարդակի վտանգի մասին։ Ցերեբրոյի ուժը հզորանում է, երբ միանում է Քսավյեի կամ այլ մուտանտի տելեպատիկ ունակությունների հետ։
Ֆիլմեր
«Իքս մարդիկ», «Իքս մարդիկ 2», «Իքս մարդիկ։ Վերջին մարտը», «Իքս մարդիկ. Սկիզբ. Կուղխ», «Կուղխ», «Իքս մարդիկ։ Անցած ապագայի օրերը» և «Լոգան» ֆիլմերում Չարլզի դերը կատարում է Պատրիկ Ստյուարտը։ Ֆիլմերում ցույց է տրվում, որ Քսվայեն աշխարհի ամենահզոր մուտանտներից մեկն է։ Երկրորդ մասում նա գերի է ընկնում Սթրայքերի մոտ, սակայն նրան ազատում են Իքս մարդիկ։ Երրորդ մասում նրան սպանում է Փյունիկի կողմից գրավված Ջին Գրեյը։ «Վերջին մարտը» ֆիլմի տիտրերից հետո ցուցադրվում է, թե ինչպես է Քսավյեն տեղափոխում իր միտքը իր երկվորյակ-եղբոր մարմնի մեջ, որը ծնվել էր ուղեղի ֆունկցիոնալ խանգարմամբ։
«Իքս մարդիկ. Սկիզբ. Կուղխ» ֆիլմում Քսավյեն էպիզոդիկ դերով հայտնվում է ֆիլմի վերջում Պատրիկ Ստյուարտի դերակատարմամբ, երիտասարդացված համակարգչային հատուկ էֆեկտներով։ Նրա դերը սահմանափակվում է էմմա Ֆրոսթին և Կիկպոլին կղցուց դուրս հանելով։ Նա տելեպատիայով կապվում է Կիկլոպի հետ և տանում է փրկված մուտանտներին իր Շնորհալի երիտասարդների դպրոցը։ Ցուցադրվում է, որ Քսավյեն կարողանում է քայլել և չունի անվասայլակի կարիք ։
«Իքս մարդիկ։ Առաջին դաս» ֆիլմում դեռ երիտասարդ Քսավյեի դերը կատարում է Ջեյմս Մաքէվոյը․ նա ներկայացված է որպես առաջին Իքս մարդկանց առաջնորդ և երիտասարդ Մագնետոյի ընկեր։ Նաև ներկա է նրա ընկերուհին՝ Մոյրա Մաքթագերտը։ Ֆիլմի վերջում վիրավորում են Քսավյեի ողնաշարը, ինչը բացատրում է այն թե ինչպես է նա իր ողջ կյանքը մնում պարալիզացվախ։ Երիտասարդ հասակում վիրավորումից հետո Քսավյեն կարողանում է քայլել ցավազրկող ընդունելու պարագայում։ Սակայն դա արգելափակում է նրա տելեպատիկ ունակությունները։ Դա հիշատակվում է «Իքս մարդիկ։ Վերջին մարտը» ֆիլմում։ Իր ուժի դիմաց Քսավյեն անընդհատ ցավեր է ապրում և չի կարողանում ինքնուրույն քայլել, հնարավոր է, որ ցավերը նաև ուժեղացնում են նրա տելեպատիկ ունակությունները։ Բացի այդ, դա առաջին ֆիլմն է, որտեղ Քսավյեն ցուցադրված է գլխի մազածածկույթով։ Իսկ երիտասարդ Քսավյեի դերը կատարել է Լոուրենս Բելչերը։
«Կուղխ» ֆիլմում Քսավյեն Մագնետոյի հետ հայտնվում է միայն տիտրերից հետո, նա առաջարկում է Կուղխին մարդկությունից մուտանտների փրկելու գործ։
«Իքս մարդիկ։ Անցած ապագայի օրերը» ֆիլմում Քսավյեի դերը ապագայում կատարում է Պատրիկ Ստյուարտը, իսկ երիտասարդ պրոֆեսորի դերը 1973 թվականին Ջեյմս Մաքէվոյը։ Համաձայն ֆիլմի սյուժեի՝ ապագայում ռոբոտ պահակները ոչնչացրել են համարյա բոլոր մուտանտներին, ողջ մնացածները ներառյալ պրոֆեսորը ուղարկում են Կուղխին անցյալ, որպեսզի նա ուղղի այդպիսի մռայլ ապագան։ Անցյալում պրոֆեսորը կարողանում է քայլել, բուժելով պարալիճը գենետիկ դեղամիջոցի օգնությամբ, որը ստեղծել էև Գազանը, բայց այն և կանգնեցնում է նրա տելեպատիկ ունակությունները։ Վերջի վերջո, հերոսներին հաջողվում է կանխել պահակների ստեղծումը, դա ստեղծում է նոր երջանիկ ապագա։ Նաև անցյալում պրոֆեսորը մեկընդմիշտ անդամալույծ տելեպատ է մնում, իսկ ապագայում նա հաշտվում է Մագնետոյի հետ։