cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Աղաձոր
Բնակչություն
Աղաձոր գյուղի հողային տարածությունը 01.07.2013 թվականին կազմում էր 3092,00 հա, որից գյուղատնտեսական նշանակության հողերը կազմում են 2673,80 հա (վարելահողեր՝ 436,80 հա, տնկարներ՝ 5,20 հա, արտավայրեյրը՝ 2028,20 հա, այլ հողատեսակներ՝ 203,60), էներգետիկական՝ 18,60 հա, հատուկ պահպանվող՝ 1,60 հա, ջրային՝ 40,20 2005 թվականին մարդահամարի տվյալներով կազմել է 95 մարդ, իսկ 2015 թվականին Աղաձոր համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում է 110 մարդ, կա 33 տնտեսություն։ Գտնվում է ծովի մակերևույթից 420 մետր բարձրության վրա ։
Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։
Կլիմա
Կլիման տաք է, թույլ խոնավությամբ։ Ձմեռը մեղմ է, կարճատև, հունվարի միջին ջերմաստիճանը -1 աստիճանից հասնում է մինչև +1 աստիճանի, նվազագույն ջերմաստիճանը հասնում է մինչև -15 աստիճանի։ Գարունը տաք է, կարճատև, օդի միջին ջերմաստիճանը՝ 0 աստիճանից հասնում է մինչև 15 աստիճանի, իսկ ամառը շոգ, չոր է, հուլիսի միջին ջերմաստիճանը +24 աստիճանից հասնում է մինչև +26 աստիճանի, առավելագույն ջերմաստիճանը հասնում է +41 աստիճանի, աշունը տևական է, մեղմ՝ տաք ու չոր, արևոտ, նոյեմբերին միջին ջերմաստիճանը կազմում է +6 աստիճան։ Տարեկան տեղումների քանակը կազմում է 350-500 մմ ։
Հասարարակական կառույցներ
2015 թվականի դրությամբ համայնքում գործում էր գյուղապետարան, միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորում էին 37 աշակերտներ ։
Պատմամշակութային հուշարձաններ
Աղաձոր գյուղում և նրա շրջակայքում պատմամշակույթային հուշարձաններ չեն պահպանվել, որովհետև դրանք ավերվել են գյուղում նախկինում բնակված թուրքալեզու բնակիչների կողմից։ Համայնքի տարածքում կա խմելու ջրի արտեզյան 2 անհատական ջրհոր, իսկ տարածքով են անցնում Աղաձոր-1, Աղաձոր-2 ոռոգման համակարգերը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Քաշաթաղի շրջանի համայնքներ
Իրազեկիչ
Իրազեկիչ, ինֆորմատոր կամ ուիսլբլոուեր (Whistleblower - «սուլող»,  «սուլիչ փչող»), ակտիվ քաղաքացի, որը հրապարակել է պետական մարմնում, հասարակական, մասնավոր կամ առևտրային կազմակերպությունում իրականացվող կամ ենթադրվող խարդախության կամ անօրինական գործունեության մասին ։
Իրազեկիչը տեղեկացնում են խախտումների մասին կամ կազմակերպության ներսում՝ կազմակերպության մյուս աշխատակիցներին կամ դրսում՝ տեսուչների, իրավապահ մարմինների, ԶԼՄ-ների կամ որևէ շահառուների խմբի։ Իրազեկիչը կարող է անձամբ նախաձեռնել հետաքննությունը կամ տեղեկատվությունը հանձնել միջնորդների, որոնք տեղեկատվությունը հանրայնացնելու հնարավորություն ունեն։
Որոշ երկրներում, ինչպես նաև ԱՄՆ-ում ընդհանուր իրավունքի qui tam հայեցակարգի շրջանակում, իրազեկիչը պետական միջոցները ոչ նպատակային օգտագործելու համար կարող է կազմակերպությանը դատի տալ, և հաջողության դեպքում հավակնել բռնագանձված գումարի մի մասին ։
Իրազեկիչին պետք չէ շփոթել լրտուի հետ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Այլախոհություն Կատեգորիա:Քաղաքական եզրեր
(940) Կորդուլա
(940) Կորդուլա (Kordula), աստերոիդ աստերոիդների գոտու արտաքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1920 թվականի հոկտեմբերի 10-ին Կառլ Ռեյնմուտի կողմից Հայդելբերգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,359212 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,7642 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,9542 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2248,82 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,160084 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 6,22° անկյուն։
Կորդուլա աստերոիդը պատկանում է Կիբելեի աստերոիդների ընտանիքին։ Այս ընտանիքի աստերոիդները շարժվում են Արեգակի շուրջ 3,27 - 3,7 ա. մ. մեծ կիսաառանցքներով, էքսցենտրիսիտետը` փոքր է քան 0,3 և ուղեծրի թեքումը` փոքր քան 25°։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս F Կատեգորիա:Կիբելեի ընտանիքի աստերոիդներ Կատեգորիա:1920 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կառլ Ռեյնմուտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու արտաքին մասի աստերոիդներ
Չվճարված պարտք
«Չվճարված պարտքը» («Неоплаченный долг»), 1959 թվականի խորհրդային գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Վլադիմիր Շրեդելը Յուրի Նագիբինի «Իջիր, հասել ենք․․․» («Слезай, приехали…») պատմվածքի հիման վրա, ընդ որում՝ «պատմության մեջ հազիվ ուրվագծված շատ կերպարներ զարգացվել են, իսկ մյուսները ծնվել են, ասես, տեղատակերի կես կյանքից և դարձել են մարմին ստացած կերպարներ» ։
Երգ
Իսահակ Շվարցի համար դա եղել է կինոյի համար գրված երկրորդ երգն, բայց այն այնքան հայտնի է դարձել, որ ֆիլմի թողարկումից մեկ շաբաթ անց նա լսել է, թե ինչպես են Լենինգրադի ուսանողները երգում այն գետի ափին և, ըստ նրա, «ապրել է հեղինակային զգացում» («испытал авторское чувство») ։
Տեքստը գրվել են Միխայիլ Սվետլովն Աստորիա հյուրանոցում (մուտքի անմիջապես վերևում գտնվող պատուհաններով սենյակում). ռեժիսորը, հոգնելով սպասել բանաստեղծությունը հանձնելուն, բանաստեղծին կանչել է Լենինգրադ և բանալիով փակել հյուրանոցի սենյակում ։
Քննադատություն
ԽՄԿԿ Կենտկոմի «կուսակցական կյանք» հանդեսում ֆիլմը խիստ քննադատության է ենթարկվել. «Պրոֆեսիոնալ քննադատները բազմաթիվ դժգոհություններ են ներկայացրել ֆիլմի վերաբերյալ։ Այս պնդումները, անկասկած, հիմք ունեն։ Ֆիլմում կան բազմաթիվ թերություններ. ֆիլմը կրում է էտյուդիզմի կնիք, դրանում չկա իրական կինեմատոգրաֆիական զարգացում, անհաջող է որոշ դերերի համար արտիստների ընտրությունը։ Ֆիլմի ռեժիսոր ընկ. Շրեդելը մեխանիկորեն գնացել է Յ. Նագիբինի գրական ստեղծագործության տեքստի հետևից» ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:1959 ֆիլմեր Կատեգորիա:«Լենֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր
Տաթև Չախեան
Տաթև Չախեան
Նրա առաջին բանաստեղծական ժողովածուն ԱՆԱՆՁՆԱ(ԳՐԱ)ՅԻՆ (2016) առաջադրվել է 2018 թվականի «Եվրոպայի ազատության բանաստեղծ» միջազգային մրցանակին։
Վաղ կյանք և կրթություն
Ծնվել է Երևանում 1992 թվականին, ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի Մշակութային մարդաբանության բաժինը, այնուհետ Լեհաստանի Ադամ Միցկևիչի անվան համալսարանի Միջազգային հարաբերությունների, ապա՝ Անգլերեն լեզվաբանության ֆակուլտետները։
Մրցանակներ
Նրա մրցանակները ներառում են «Գրանիշ 2022»՝ «Լավագույն պոեզիա» անվանակարգում, Դիոնիս Մալիշևսկու անվ․ գրական պարգև (2017), Գազետա Օբիվատելսկա («Gazeta Obywatelska) գրական մրցանակ (2016), Հայաստանի առաջին տիկնոջ գրական մրցանակ (2016), Ն․Ս․Օ․Տ․Տ․ Գարեգին երկրորդի կողմից «Սահակ Պարթև» գրական մրցանակ (2015) ։
Նրա պոեզիայի առաջին հավաքածուն առաջադրվել է «Ազատության եվրոպական պոետ» միջազգային մրցանակի (2018), որը նվիրված է «ժամանակակից ընթերցողների համար ամենակարևոր սուբյեկտներից մեկին` «ազատությանը»` այդ թեմայով գրված պոեզիան խրախուսելու և միևնույն ժամանակ խթանելու համար ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1992 ծնունդներ Կատեգորիա:21-րդ դարի կին գրողներ Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծուհիներ Կատեգորիա:Հայ նկարչուհիներ Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ արվեստագետներ
Սեքսենյան
Սեքսենյան, հայկական ազգանուն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Տեղանվանական հիմքով ազգանուններ Կատեգորիա:Թուրքերեն հիմքով ազգանուններ Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Վիննիցայի վերջին հրեան
«Վիննիցայի վերջին հրեան» (Der letzte Jude von Winniza), լուսանկար, որում ներկայացված է մեկ դրվագ Հոլոքոստից Ուկրաինայում, մասնավորապես Վիննիցայում։ Լուսանկարում պատկերված է դիակներով լցված փոսի եզրին ծնկի եկած անհայտ հրեա, որի գլխին ատրճանակն է մոտեցրել Երրորդ Ռայխի մի զինվոր։ Լուսանկարը, որը հավանաբար արել է հրեաների սպանություններին մասնակից գերմանացի, Հոլոքոստի թեմային նվիրված ամենահայտնի լուսանկարներից է։
Համատեքստ
Վիննիցայի մարզի կենտրոն Վիննիցա քաղաքի հրեական համայնքն ունի երկար ու հին պատմություն։ 1939 թվականին՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկսվելու ժամանակ, Վիննիցայի հրեա բնակչությունը կազմել է 33 150 մարդ, այսինքն՝ քաղաքի բնակչության ընդհանուր թվաքանակի 35,6 %-ը։ Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ՝ 1941 թվականի հուլիսի 19-ին, Վիննիցան գրավել է վերմախտը։ Հրեա բնակչության մի մասը հասցրել է տարհանվել նահանջող Կարմիր բանակի հետ, իսկ քաղաքում մնացածները (որոնք եղել են մեծամասնությունը) փակվել են Երուսալիմկայի շրջանում գտնվող գետտոյում, իսկ քաղաքում ստեղծվել է յուդենրատ։ 1941 թվականի հուլիսի 28-ին Վիննիցայում գնդակահարվել են առաջին 146 հրեաները։ Օգոստոսի 1-ին գնդակահարությունները վերսկսվել են 25 հրեա մտավորականների սպանությամբ, իսկ օգոստոսի 13-ին գնդակահարվել է ևս 350 մարդ։ Սեպտեմբերի 5-ին և 13-ին «Հրեական հարցի վերջնական լուծման» նախապատրաստման շրջանակներում Վիննիցայի տարածքում սպանվել է 1000 և 2200 հրեա համապատասխանաբար։ Սեպտեմբերի 19-22-ին գնդակահարվել է շուրջ 28 հազար հրեա՝ Վիննիցկայի գետտոյի կալանավորների մեծ մասը։ Արժեքավոր իրերի բռնագրավումից հետո հրեաներին քշել են քաղաքի տարբեր վայրերում նախապես փորված մեծ փոսերի մոտ ու գնդակահարվել, ընդ որում՝ սպանությունները լուսանկարվել են։ Գնդակահարություններին մասնակցել են գերմանական ոստիկանական գումարտակներն ու այզացխմբերն ուկրաինացի կոլաբորացիոնիստների օգնությամբ։ Կենդանի է թողնվել հրեա մասնագետների մի մասը, որոնց աշխատանքն անհրաժեշտ էր գերմանական օկուպացիոն իշխանություններին։ Աշխատանքներում հրեաների օգտագործման նպատակահարմարությունը կասկածի տակ է դրվել այն «վտանգի» պատճառով, որ սպառնում էր Հիտլերի շտաբի շինարարությանը։ 1943 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ՝ մարդահամարի ընթացքում հայտնաբերվել է 5 հազար հրեա, որոնց մի մասը Վիննիցա է վտարվել շրջակա տարածքներից։ Շատերը մահացել են տիֆից ու սովից, ոչնչացվել են նաև հրեա ռազմագերիները։ Հունվարի 16-ին գնդակահարվել են գրեթե բոլոր հրեաները, իսկ օգոստոսի 25-ին սպանվել են կենդանի մնացած վերջին 250 հրեա մասնագետները։ Վիննիցան հայտարարվել է «հրեաներից ազատ»     ։
Նկարագրություն
Լուսանկարն արվել է Վիննիցայում (Ուկրաինական ԽՍՀ) հավանաբար 1941 թվականի հուլիսին, կամ առնվազն 1941 և 1943 թվականների միջև ։ Լուսանկարում պատկերված է նոր սպանված հրեաների բազաթիվ դիակներով լցված փոս, որի եզրին ծնկել է հրեան։ Նա հագել է պիջակ ու սպիտակ վերնաշապիկ, ձեռքին բռնել է վերարկուն և ծնկի իջած էլ մեջքը ուղիղ է։ Իր լայն բացված աչքերով հրեան նայում է ուղիղ տեսախցիկին, որը ֆիքսում է նրա սեղմած շրթունքները, ներս ընկա այտերն ու սև մազերը։ Նրա հետևում՝ փոսից հանված հողի կույտի վրա կանգնած է զինվորը։ Գերմանացին ակնոցով է ու չսափրված դեմքով, հագել է դաշտային մոխրագույն զինվորական համազեստ։ Բաճկոնը կոճկված չէ, իսկ հագուստը հողոտ չէ։ Զինվորը պատրաստվում է գնդակահարել հրեային և նրա գլխին է մոտեցրել «Walther P38» ատրճանակը։ Հետին պլանում կանգնած է 14 մարդ՝ այնզացխմբի, ՍՍ զորքերի ու Աշխատանքի կայսերական ծառայության անդամներ, որոնք հետևում են այդ օրվա հերթական գնդակահարությանը, երբ զոհվել են հարյուրավոր, եթե ոչ հազարավոր անմեղ մարդիկ։ Այդ գործողության գլխավոր մասնակիցներից մեկը, որը չի երևում լուսանկարում և մնացել է կադրից դուրս՝ գերեզմանը հակառակ կողմում, հավանաբար պրոֆեսիոնալ լուսանկարիչ է «Leica» փոքր ֆոտոխցիկով, ինչի մասին վկայում է լուսանկարի դիմանկարային ձևաչափն ու նրա թույլտվությունը։ Լուսանկարն աչքի է ընկնում նաև դետալներին դարձված ուշադրությամբ, որում կարելի է նկատել լուսանկարչի՝ ինչ-որ բան հիշատակ վերցնելու, որպես յուրօրինակ «հուշանվեր» պահելու ցանկությունը։ Հնարավոր է, որ նրանք սպասում են, թե երբ պետք է լուսանկարիչը՝ իրենց ընկերը, լուսանկարի բեմադրված տեսարանը։ Հրեան էլ, դիմադրության ոչ մի նշան ցույց չտալով, աչքի է ընկնում ավելի մեծ արժանապատվությամբ, քան իր շրջապատողները։ Ինչպես նշում են քննադատները, նա գիտի, որ իր մահն անխուսափելի է, որ մահը վրա կհասնի շատ արագ, որ մահացու կրակոցն իր մարմինը կնետի փոսը, և այն կընկնի Վիննիցայի բնակիչների՝ սպանված տղամարդկանց, կանանց ու երեխաների՝ իր հարազատների, ազգականների ու ընկներների մարմինների վրա։ Միևնույն ժամանակ, այդ անհայտ հրեայի դեմքը մահվանից մեկ ակնթարթ առաջ արտահայտում է ոչ թե սարսափ, այլ գարշանք նրանից, ինչ անում են իր հետ, գարշանք նրանց նկատմամբ, ովքեր անում են այդ, և այն հանգամանքի նկատմամբ, որ այդ մարդիկ ոչ միայն ունակ են կատարելու նման արարք, այլ նաև կարող են հետևել դրա ընթացքին   ։
Լուսանկարի հակառակ կողմում գրված է՝ «Վիննիցայի վերջին հրեան» (Der letzte Jude von Winniza), և այդպես էլ այն կոչվել է ։ 1942 թվականին, երբ ավարտվել է շտաբի կառուցումը, ՍՍ բրիգադեֆյուրեր և այնզացխմբի հրամանատար Մաքս Թոմասը կարգադրել է, որ վերջին Հիտլերի ժամանումից առաջ վերջին հրեաներն անհետանան ոչ միայն Վիննիցայից, այլև ամբողջ Ուկրաինայից։ Լուսանկարը անվանումը կարող է ակնարկել նաև այն, որ հենց նա է Վիննիցայի և հավանաբար նաև իր ցեղի վերջին հրեան, որոնցից շատերը ոչնչացվել են Հոլոքոստի ժամանակ ։
Պատմություն և ընկալում
Լուսանկարն առաջին անգամ հրապարակվել է 1961 թվականին «United Press International» տեղեկատվական գործակալության կողմից, որն այն ստացել է Էլ Մոսից (Չիկագո, Իլինոյս նահանգ, ԱՄՆ)։ Մոսը որը ծագումով հրեա էր և ծնվել էր 1910 թվականին Շիդլովեցում, ինքն էլ եղել էր մի քանի համակենտրոնացման ճամբարների կալանավոր, ինչպիսիք էին Աուշվիցը, Ռիդերլոխը, Ալլակը։ 1945 թվականի մայիսին Մյունխենում նա քաղաքի՝ ամերիկյան 3-րդ բանակի կողմից ազատագրումից և իր՝ համակենտրոնացման ճամբարից ազատվելուց կարճ ժամանակ անց գերմաացի մի զինվորից գնել է ալբոմ, որում էլ գտնվել է այդ լուսանկարը։ Մոսը որոշել է հրապարակել լուսանկարը Ադոլֆ Այքմանի դատավարության ժամանակ, որպեսզի ամբողջ աշխարհի մարդիկ իմանան, թե ինչ է տեղի ունեցել նրա օրոք։ Դրանից հետո լուսանկարը մեծ տարածում է ստացել, մասնավորապես տպագրվել է «The Forward» հրեական թերթում ամբողջ էջով  ։
Լուսանկարը Հոլոքոստի թեմային նվիրված ամենահայտնի և ամենաշատ հրապարակվող լուսանկարներից մեկն է, որը դիտողի մոտ առաջացնում է սարսափ, շոկ և կարեկցանք նացիզմի զոհերի նկատմամբ, ընդ որում՝ այն արվել է հավանաբար նացիստական հանցանքների մասնակցի, ոչ թե նրանց արարքները մերկացնողների կողմից  ։
Լուսանկարն օգտագործվել է Agnostic Front հարդքոր-պանկ խմբի՝ 1984 թվականին թողարկված «Victim in Pain» առաջին ալբոի շապիկում, ինչից հետո խմբի մասնակիցները մեղադրվել են ռասիզմի մեջ, սակայն վոկալիստ Ռոջեր Միրետն իր ընտրությունը բացատրել է հետևալ կերպ․ «Ես մտածում էի, որ պետք է հրապարակել, որպեսզի պատմությունը չկրկնվի» ։ 2019 թվականին «Amazon» առցանց խանութի Մեծ Բրիտանիայի բաժնում սկսել են վաճառվել տվյալ լուսանկարի պատկերով շապիկներ, սակայն մամուլում դրա վերաբերյալ տեղեկության տարածումից հետո դրանք հանվել են վաճառքից   ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չնույնականացված մարդիկ Կատեգորիա:Հոլոքոստն Ուկրաինայում Կատեգորիա:1941 լուսանկարներ
Աղանուս (գյուղ, Քաշաթաղի շրջան)
Աղանուս, գյուղ Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում։ Տեղաբաշխված է հանրապետության հարավ-արևմտյան հատվածում։ Բերձոր շրջկենտրոնից գտնվում է 13 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 57 կմ հեռավորության վրա ։
Մտնում է Աղանուս համայնքի մեջ ։
Աշխարհագրություն
Գյուղը տեղակայված է ԱՀ արևմտյան հատվածում՝ Քաշաթաղի շրջանում՝ նախկինում՝ Արցախի Բերդաձոր գավառում։ Բնակավայրը գտնվում է Հակարի գետի միջին հոսանքի ձախափնյա վտակի ձորալանջին ։
Բնակավայրի տարածքում խմելու ջրի համար առկա են մշտական գործող բնական աղբյուրներ։
Պատմություն
19-րդ դարում քրդական ցեղերի ճնշման տակ տարածաշրջանի բնակավայրերը հիմնականում հայաթափվել էին։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսին Աղանուսում հաստատվել էին թրքախոս քոչվոր քրդերի մի քանի ընտանիքներ, որոնք էլ գյուղի մոտ գտնվող հանքային թթու ջրի անունից բնակավայրը անվանակոչել են Թուրշսու։
Մի քանի տասնամյակի ընթացքում Աղանուսում և նրա շրջակայքում գտնվող պատմամշակութային հուշարձանները թուրքերի և քրդերի կողմից համատարած ավերվել են ։
Տարածաշրջանի գյուղերում գործածական են եղել քարանձավային բնակավայրերը, որոնցից մեկը իրենից պատմամշակութային արժեք է ներկայացնում և գործածվել է Ք.ա. 1-ին հազարամյակից։
Ադրբեջանում խորհրդային կարգերի հաստատվելուց հետո Մոսկվայի կենտրոնական բոլշևիկյան իշխանության որոշմամբ այս տարածքները բռնակցվեցին ԱԽՍՀ-ին։
Աղանուսը 1923 թվականին գտնվում էր ԱԽՍՀ Կարմիր Քուրդիստանի օկրուգի, իսկ 1930 թվականին՝ Զանգելանի շրջանի կազմի մեջ ։
1992 թվականի մայիսին Արցախի Հանրապետության պաշտպանության բանակի հարվածների տակ գյուղը ազատագրվել է ։
Պատերազմի ավարտից անմիջապես հետո՝ 1994 թվականին, այստեղ հաստատվեցին Ադրբեջանից բռնագաղթված հայ ընտանիքներ։ Մի քանի տարի անց այստեղ վերաբնակվեցին նաև ՀՀ բնակավայրերից քաղաքացիներ։ Բնակավայրը վերանվանվեց Աղանուս ։
2020 թվականի Արցախյան երկրորդ պատերազմի արդյունքում գյուղը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի հսկողության տակ ։
Բնակչություն
2015 թվականին Աղանուս համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում է 40 մարդ, կա 9 տնտեսություն։
Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։
Պատմամշակութային հուշարձաններ
Համայնքի Ապարան գյուղի պատմամշակութային հուշարձաններից է մ.թ.ա. 8- մ.թ.ա. 3-րդ դարերի քարանձավը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության բնակավայրեր
Կոտովսկի (ֆիլմ)
«Կոտովսկի» («Котовский»), 1942 թվականի խորհրդային ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Ալեքսանդր Ֆայնցիմմերը  ։
Սյուժե
Կենսագրական ֆիլմ է Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմի լեգենդար մասնակից, կարմիր կոմբրիգ Գրիգոր Իվանովիչ Կոտովսկու մասին։ Նա վեց անգամ փախել է բանտից, դատապարտվել մահապատժի և կրկին փախել։ Նրա հայտնի հեծյալ բրիգադը կռվել է Կիևի և Բելայա Ցերկովի մոտ, Նիկոլաևի և Օդեսայի մոտ և պարտություն չի կրել։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:1942 ֆիլմեր Կատեգորիա:Մաքսիմ Գորկու անվան կինոստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ղազախֆիլմ ստուդիայի ֆիլմեր
Շառլվիլ Մեզիեր
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Աշխարհագրություն
Շառլվիլլ-Մեզյերի միջով հոսում է Մաաս գետը, որի հունը բաժանում է քաղաքը Շառլվիլլ և Մեզյեր հատվածների։ Գետի հովտում, որտեղ տեղակայված է քաղաքը, հաճախ լինում են ջրհեղեղներ։ Ամենաուժեղները տեղի են ունեցել 1993 թվականի դեկտեմբերին և 1995 թվականի հունվարին։
Շառլվիլլ-Մեզյերը գտնվում է սահմանի վրա, որը բաժանում է Հյուսիս-Ֆրանսիական իջվածքը (քաղաքից հարավ) և Արդենները (քաղաքից հյուսիս)։ Քաղաքում է գտնվում 196 մ բարձրություն ունեցող Օլիմպոս լեռը։ Քաղաքի մակերեսը կոմունաների միացումից հետո կազմում է 3144 հա, իսկ բարձրությունը քաղաքի սահմաններում ծովի մակարդակից կազմում է 150 մ։ Քաղաքը գտնվում է Արդեններ դեպարտամենտի հյուսիսում, Ռեյմսից 87 կմ դեպի հյուսիս-արևելք և Փարիզից 239 կմ հեռավորության վրա։ 130 կմ դեպի արևելք գտնվում է Լյուքսեմբուրգը, իսկ 90 կմ դեպի հյուսիս՝ բելգիական Շառլեռուա քաղաքը և 150 կմ հեռավորության վրա՝ Բրյուսելը։
Բելգիայի հետ սահմանը գտնվում է քաղաքից ընդամնեը 15 կմ հեռավորության վրա։
Քույր-քաղաքներ
Շառլվիլլ-Մեզյեր քաղաքն ունի 7 քույր-քաղաք.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքներ Կատեգորիա:1966 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Էդուարդ Աղաջանյան (ազատամարտիկ)
Էդուարդ Վիլենի Աղաջանյան (հոկտեմբերի 29, 1961, Ստեփանակերտ - փետրվարի 26, 1992, Խոջալու (այժմ՝ Իվանյան), Ասկերանի շրջան), հայ ազատամարտիկ, զինագործ։
Կենսագրություն
1980-1982 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված ուժերում։ 1982 թվականից աշխատել է Ստեփանակերտի ավտոնորոգման գործարանում։ 1988-1992 թվականներին Ստեփանակերտի 3-րդ վաշտի կազմում մասնակցել է Արցախի Հանրապետության Շահումյանի (Գետաշենի ենթաշրջան, Բուզլուխ, Էրքեջ, Մանաշիդ), Ասկերանի (Խոջալու) շրջանների, Կրկժանի (Ստեփանակերտի արվարձան) ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։
Հետմահու պարգևատրվել է Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։ Թաղված է Ստեփանակերտում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Ղազնավի (հրթիռ)
Ղազնավի ( հնդկերեն՝ غزنوی;պաշտոնական ծածկագիրը՝ Հատֆ III Ղազնավին ), կարճաժամկետ հեռահարության բալիստիկ հրթիռի մակերես, որը նախագծվել և մշակվել է Ազգային զարգացման համալիրի կողմից, առաջին տարբերակն է, որը գործում է Պակիստանի բանակի ռազմավարական հրամանատարության հետ 2004 թվականից ։ 290 կմ օպտիմալ տիրույթով այն անվանվում է 11-րդ դարի մուսուլմանական-թուրքական նվաճող Ղազնի Մահմուդի անունով։ Հատֆ բառը արաբերեն նշանակում է մահաբեր կամ վրեժխնդրություն։ Այն ծառայություն է մտել 2012 թվականին Պակիստանի բանակի հետ՝ 2012 թվականի մայիսի 10-ի ASFC-ի (Բանակի ռազմավարական հրամանատարական ուժ) կողմից իրականացված հաջող մեկնարկից հետո։
Հատֆ III-ը «Սքուդ» տիպի բալիստիկ հրթիռ է։ Հրթիռը կարող էր տեղափոխել միջուկային և պայմանական մարտագլխիկներ 290 կմ հեռավորության վրա։ Հատֆ III-ը Պակիստանի բանակի կողմից միջուկային երկրորդ հրթիռային փորձարկումն էր, որն իրականացվել է երկու ամսից պակաս ժամանակահատվածում՝ Հնդկաստանի կողմից Agni-V- ի գործարկման պահից ի վեր։
Հրթիռը ունի 9,64 մ երկարություն, 0,99 մ տրամագիծ, գործարկման կշիռը 5256 կգ է և սնուցվում է մեկ փուլով պինդ վառելիքի հրթիռային շարժիչով ։ Համարվում է, որ ազդեցություն է ունեցել չինական դիզայնի՝ M-11- ի (ՆԱՏՕ-ի հաղորդման անունը՝ CSS-7 ) վրա։
Նախագծման պատմություն
Պակիստանի զինված ուժերը հետևողականորեն պնդում էին, որ «Ղազնավի» ծրագիրը տեղական նախագծված և բնիկ կառուցված է ։ 1995թվականին նրա շարժիչը հաջողությամբ փորձարկվեց և, ասվում է, որ «Պակիստանում հրթիռների մշակման հիմնական խզումն է» ։
Թեստեր և կարգավիճակ
Ղազնավին իր առաջին տիեզերական ինքնաթիռը վերցրեց 2002 թվականի մայիսի 26-ին՝ Հնդկաստանի և Պակիստանի միջև ռազմական բախման բարձրության վրա ։ 2003 թվականի հոկտեմբերի 3ին, Ղազնավին կրկին հաջողությամբ փորձարկում էր չբացահայտված վայրից կրակոցը, որը զինվորականների կողմից բնութագրվում էր որպես «շատ հաջողակ» ։ Ղազնավին հաջողությամբ հասավ իր թիրախին և ունի 290 կմ հեռավորություն (180 մետր), ինչը հնարավորություն է տալիս հարվածել հարևան միջուկային հակառակորդի՝ Հնդկաստանի մի քանի կարևոր թիրախին ։ Ղազնավին ծառայության մեջ մտավ 2004 թվականի մարտին և ներկայումս Պակիստանի բանակի հետ է ։ Իր երրորդ փորձարկումը տեղի է ունեցել 2004 թ. դեկտեմբերի 8-ին ՝ հետագա թեստերը անցկացվել են 2006 թ. դեկտեմբերի 9-ին, ևս մեկը`2008 թ. փետրվարի 13-ին և 2010 թ. մայիսի 8-ին։ 2008 թ. թեստը ավարտեց Պակիստանի բանակի ռազմավարական ուժերի հրամանատարության (ASFC) ձմեռային վարժանքները ։ 2012 թվականի մայիսին հրթիռը ևս մեկ հաջող փորձություն իրականացվեց ՝ որպես ուսումնամարզական վարժանք ։
Պակիստանը հաջողությամբ իրականացրեց «Ղազնավի» հրթիռի գիշերային ուսումնավարժության մեկնարկը՝ 2019 թվականի օգոստոսի 28-ին ։
NDC-ում իր զարգացման ընթացքում ծրագիրը անվանվեց Ղազնի Մահմուդի հիշատակին`10-րդ դարի թյուրքական կայսրը, որը հիմնադրեց Ղազնավիդյան կայսրությունը և հաճախ ներխուժեց Հնդկաստան ։ JS HQ-ն, այնուամենայնիվ, պաշտոնապես հրթիռի կոդավորմամբ անվանեց «Հատֆ – III Ղազնավի» ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պակիստանի զենքեր Կատեգորիա:Պակիստանի բալլիստիկ հրթիռներ Կատեգորիա:Կարճ հեռահարության բալլիստիկ հրթիռներ
Ֆրենկ Լուկաս
Ֆրենկ Լուկաս (Frank Lucas, ), ամերիկացի գանգստեր և քրեական հեղինակություն։ Նա Վիետնամի պատերազմի ժամանակ ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերի ինքնաթիռների օգնությամբ հերոինի տեղափոխման կազմակերպիչն էր  ։
2007 թվականին էկրան է բարձրացել Ռիդլի Սքոթի «Գանգստեր» ֆիլմը, որի սցենարը գրվել է հենց Լուկասի պատմությունների հիման վրա։
Երիտասարդ տարիներ
Ֆրենկ Լուկասը ծնվել և մեծացել է Հյուսիսային Կարոլինայի աղքատ թաղամասում։ 14 տարեկանում նա տեղափոխվել է Հարլեմ․ մոր խորհրդով փախել է այնտեղ նախկին գործատուի հետ վիճաբանությունից հետո ։ Երեք տարվա թափառումներից հետո նա ծառայության է մտել Հարլեմի հայտնի հեղինակություն Էլսվորթ «Բամփի» Ջոնսոնի մոտ։ Նրա կապը Բամփի հետ եղել է կասկածի տակ, քանի որ Լուկասը պնդում էր, որ 15 տարի եղել է Ջոնսոնի վարորդը, չնայած Ջոնսոնը իր հերթական բանտ նստելուց հետո ապրել է ընդամենը 5 տարի (մինչև իր մահը՝ 1968 թվականը)։ Եվ, ըստ Ջոնսոնի այրու, Լուկասի շատ նկարագրություններ իր կյանքի և Բամփիի մասին իրականում պատկանում են մեկ այլ երիտասարդի՝ Զաք Ուոլքեր անունով, որը ապրել է Բամփիի և նրա ընտանիքի հետ, իսկ հետո դավաճանել է նրան ։ Այնուամենայնիվ, 17 տարեկանում միանալով Ջոնսոնի խմբին, Լուկասը շատ լավ դպրոց է անցել։ Սկսելով որպես սովորական «մարտիկ»՝ նա շուտով դարձել է ղեկավարի անձնական վարորդը։ Եվ քանի որ քրեական աշխարհում վարորդը ոչ միայն ղեկին նստած անձ է, այլ նաև ղեկավարի վստահված անձը, Ֆրենկը կարողանում էր մոտիկից հետևել՝ ինչպես են գործերն արվում և բանակցություններ վարվում մաֆիայի վերնախավում։
Հանցավոր գործունեություն
Իր ղեկավարի մահից հետո Ֆրենկ Լուկասը ձեռնամուխ է եղել Հարլեմի՝ այն ժամանակների հիմնական գործունեությանը՝ հերոինի վաճառքին։ Որպես մանր թմրավաճառ՝ Լուկասը շուտով հասկացել է, որ հաջողության հասնելու համար նա պետք է կոտրի մենաշնորհը, որն այն ժամանակ գտնվում էր Նյու Յորքում իտալական մաֆիայի ձեռքում։ Օկլահոմա նահանգի Սթիուել կատարած իր ուղևորություններից մեկում նա ի վերջո հասել է իր զարմիկին՝ ԱՄՆ բանակի նախկին սերժանտ Լեսլի Աթկինսոնին՝ գյուղացի տղայի Գոլդսբորոյից (Հյուսիսային Կարոլինա), ում քույրը, պարզվեց, ամուսնացած էր Լուկասի զարմիկներից մեկի հետ։ Ավելի ուշ Լուկասը աել է. «Այքը այնտեղ գիտեր ամեն ինչ, բանակի յուրաքանչյուր սևամորթ տղայի՝ սկսած խոհարարից»։
2000 թվականին հրատարակված ամսագրերից մեկին տրված հարցազրույցում Լուկասը պատմել է, թե ինչպես են ինքն ու Լեսլի Աթկինսոնը թմրանյութեր մատակարարում ամերիկացի զինվորների դիակներին.
Մենք կարողացանք դա անել, ամեն ինչ կարգին է… Ո՞վ է նայելու մահացած զինվորի դագաղին… Մենք պատրաստեցինք կառավարական դագաղների 28 կրկնօրինակ… միայն մենք ուղղեցինք դրանք. մենք պատրաստեցինք կրկնակի հատակով, բավականաչափ մեծ, որպեսզի բեռնեն 6, գուցե 8 կիլոգրամ…Դա պետք է լավ թաքցված լիներ։ Չպետք է թույլ տային, որ այդ աղբը սահի այնտեղ։ Այքը շատ խելացի էր, ուստի նա համոզվեց, որ մենք օգտագործենք գեր տղաների դագաղները։ Նա դրանք (թմրանյութերը) չի դրել նիհար տղաների դագաղների մեջ…
Այնուամենայնիվ, Աթկինսոնն ասել է, որ իրենք թմրանյութ են մատակարարում կահույքի մեջ, այլ ոչ դագաղների ։ Ինչ մեթոդ էլ որ օգտագործեին, փաստն այն է, որ Լուկասը թմրանյութ էր տեղափոխում ԱՄՆ Ասիայից։ Նրա խոսքով՝ ինքը օրական մեկ միլիոն դոլար է «վաստակել»՝ Հարլեմի 116-րդ փողոցում թմրանյութ վաճառելով։ Դաշնային դատավոր Սթերլինգ Ջոնսոնը, որը այդ ժամանակ Նյու Յորքի՝ թմրանյութերի դեմ պայքարի հատուկ դատախազն էր, Լուկասի սխեման նկարագրել է որպես «թմրանյութերի մաքսանենգության միջազգային ամենասարսափելի խմբավորումներից մեկը»։ Ֆրենկ Լուկասը նորարար է, որը իր կապերը ձեռք է բերել ԱՄՆ-ից դուրս, իսկ հետո թմրանյութ է վաճառել իր փողոցում։ Նա կապեր ուներ սիցիլիական և մեքսիկական խմբավորումների հետ՝ հսկայական մենաշնորհ ունենալով Մանհեթենի հերոինի շուկայում։ Հարցազրույցներից մեկում Լուկասն ասել է․ «Ես ցանկանում էի լինել հարուստ։ Ես ուզում էի լինել այնքան հարուստ, որքան Դոնալդ Թրամփը, և Աստված օգնեց ինձ, ես դա արեցի»։
Ձերբակալություն
1975 թվականի հունվարին 10 DEA գործակալներից և Նյու Յորքի՝ կազմակերպված հանցավորության դեմ պայքարի 10 ոստիկաններից կազմված աշխատանքային խումբը ներխուժել է Լուկասի տուն՝ Նյու Ջերսիի Թեանեկ քաղաքում։ Նրա տանը գտել են 584 683 ԱՄՆ դոլար։ Ավելի ուշ նա դաշնային դատարանում դատապարտվել է թմրանյութերի մաքսանենգության համար։ Հաջորդ տարի նա դատապարտվել է 70 տարվա ազատազրկման։ Այնուհետև Լուկասը ապացույցներ է ներկայացրել, որոնք հանգեցրին թմրանյութերի հետ կապված հարյուրից ավելի ձերբակալությունների։ Իր անվտանգության համար 1977թվականինին Լուկասը և նրա ընտանիքը ընդգրկվել են Վկաների պաշտպանության ծրագրի ներքո ։ 1981 թվականին, 5 տարի բանտարկությունից հետո, նրա 40 տարվա դաշնային պատիժը և 30 տարվա նահանգային պատիժը կրճատվել են, և նա պայմանական վաղաժամկետ ազատ է արձակվել 1983 թվականին։ 1984 թվականին նա բռնվել և դատապարտվել է մեկ ունցիա հերոինի և 13000 դոլարի մեկ կիլոգրամ կոկաինի հետ փոխանակելու փորձի մեջ։ Նա կրկին դատապարտվեց, այժմ արդեն 7 տարի։ Ֆրենկ Լուկասը բանտից ազատ է արձակվել 1991 թվականին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1930 ծնունդներ Կատեգորիա:2019 մահեր Կատեգորիա:Ամերիկացի գանգստերներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հանցագործներ Կատեգորիա:Անձինք ըստ քրեական մեղադրանքի Կատեգորիա:Թմրավաճառներ
Հարթֆորդ (Կոնեկտիկուտ)
Հարթֆորդը (Hartford), քաղաք է ԱՄՆ-ի հյուսիսարևելյան մասում, Կոնեկտիկուտ նահանգում։ Հանդիսանում է Կոնեկտիկուտի նահանգի վարչակենտրոնը։ Տեղակայված է Հարթֆորդի շրջանում։ Իր բնակչությամբ Հարթֆորդի անգլոմերացիան 45-րդն է ԱՄՆ-ի ամբողջ տարածքում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքներ Կատեգորիա:Կոնեկտիկուտ Կատեգորիա:1849 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Պղնձի-քարի դարը Հայկական լեռնաշխարհում
Էնեոլիթյան մշակույթ
Հին Հայաստանի մշակույթի էնեոլիթյան փուլը տակավին անբավարար է ուսումնասիրված։ Մինչև վերջին տարիներս մեր գիտության մեջ այն նույնիսկ սահմանազատված չէր մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակի վաղ բրոնզեդարյան մշակույթից, որը ևս անվանում էին էնեոլիթյան։
Այժմ ինչպես Հայկական լեռնաշխարհում, այնպես էլ Կովկասի տերիտորիայում հայտնաբերվել է մ.թ.ա. 5-4-րդ հազարամյակներին պատկանող հնագիտական հուշարձանների մի ստվար խումբ, որին հատուկ են էնեոլիթյան մշակույթի ամենաբնորոշ ու էական գծերը։
Այս հուշարձանները մեզ ներկայացնում են Հայաստանի և Առաջավոր Ասիայի մշակույթի զարգացման շրջադարձային փուլերից մեկը, երբ Հին Արևելքի առավել զարգացած ցեղերն ու ժողովուրդները անցան ընդարձակ տարածությունների վրա վաղ երկրագործական-անասնապահական արտադրող տնտեսություն վարելուն, ձեռնամուխ եղան մետաղե գործիքների և կավե ամանեղենի մասսայական արտադրությանը, առաջ մղեցին քարե գործիքների պատրաստման ձևերն ու եղանակները և այդ ամենով համակողմանի նախադրյալներ ստեղծեցին բրոնզեդարյան քաղաքակրթության զարգացման համար ։
Մ.թ.ա. 6-5-րդ հազարամյակներում տեղի ունեցող տնտեսական խաղաղ հեղաշրջման այդ դարակազմիկ պրոցեսն ընթանում էր Եփրատ-Տիգրիս-Արաքս-Կուր գետերի ավազանների և Աֆրասիայի լայնածավալ տարածությունների վրա, որոնք շրջափակում էին Հայկական լեռնաշխարհը և ներգրավում այն մշակութաէթնիկական վերընթաց զարգացման պրոցեսների մեջ։
Հայաստանի հիշյալ շրջանի նյութական մշակույթի ուսումնասիրության տեսակետից առանձնապես կարևոր նշանակություն ունեն Փոքր Ասիայի հարավային շրջանների, Կիլիկիայի , Ասորիք-Պաղեստինի , Իրանի , Իրաքի և Կովկասի (Դաղստանի) , ծայրամասային շրջանների նեոլիթյան և էնեոլիթյան բնակավայրերը, որոնք բազմակողմանիորեն կապվում են Հայկական լեռնաշխարհի այժմ հայտնի հուշարձանների հետ։
Հայաստանի հուշարձաններն էլ, իրենց հերթին, գրավում են մի ընդարձակ տարածություն Եփրատի արևմտյան մարզերից մինչև Արաքսի ու Կուրի (նաև նրա վտակ Աղստև) հովիտները և նրանց միջև ընկած Դաշտային Ղարաբաղը Արևմտյան Հայաստանի՝ Հեքիմհան, Հինձոր, Քյուլուք, Բալու և այլ վայրերում, Տարոնի և Կարնո դաշտերում, Վանի երկրագործական օազիսում, Հասսունա-Հալաֆյան տիպի (5-4-րդ հազարամյակ) հուշարձանների հայտնաբերումը պարզորոշ ցույց է տալիս, որ այդ շրջանները մշակութային սերտ կապերի մեջ են եղել Հյուսիսային Ասորիքի և Միջագետքի հետ ։ Վերջին երկու տասնամյակում նույն կարգի հնագիտական հուշարձաններ հայտնի դարձան նաև Արարատյան դաշտի 3-րդ հազարամյակի բնակատեղիների ներքին հորիզոններում (Խաթունարխ, Մխլոլթափա, Էջմիածնի Քյուլ-թափա և այլն) և կամ որպես առանձին բնակատեղիներ (Թեղուտ), որոնք ընդգրկում են 5-րդ հազարամյակի վերջերից մինչև 4-րդ հազարամյակի երկրորդ կեսն ընկնող ժամանակաշրջանը։ Արարատյան դաշտի հարավարևելյան անկյունում ուսումնասիրվեց Նախիջևանի Քյուլ-թափա բազմաշերտ նշանավոր բնակատեղին, իսկ Ղազախի սահմաններում Աղստև գետի Բաբա-դերվիշի և Թոյրե-թափայի հետաքրքրական հուշարձանները ։
Հայկական լեռնաշխարհի նշված հնավայրերից և ոչ մեկը լիովին չեն համապատասխանում իրար, նրանց նյութական մշակույթի մեջ արտացոլվում են տեղական, ցեղային, ազգագրական և ժամանակագրական երանգներ, սակայն նրանք բոլորն էլ Հայկական լեռնաշխարհի էնեոլիթյան, վաղ երկրագործական մշակույթի տարրերն են։
Հայաստանի էնեոլիթյան բնակավայրերը
Մշակութային այս ծավալուն տարածքի մեջ մտնող ամենաերևելի հուշարձաններից մեկը Շամիրամ-Ալթի արհեստական բլուրն է, որը գտնվում է Վանա լճից մեկուկես կիլոմետր հեռավորության վրա, ուրարտական Մենուա թագավորի ջրանցքի ափին, ունի 6-7 մ բարձրություն և գագաթի մասում 70-80 քմ տարածություն։ Պետք է ենթադրել, որ սա բնակատեղիի միայն կենտրոնական մասն է, որ պահպանվել է ուրարտական ջրանցքաշինությունից հետո։ Շամիրամ-Ալթիի պեղումները տվեցին 5-4-րդ հազարամյակների նյութական մշակույթի գերազանց նմուշներ, մետաղե, ոսկրե ու քարե հարյուրավոր գործիքներ, անասնապահության, երկրագործության, արհեստների՝ առավելապես խեցեգործության բազմապիսի առարկաներ ։ Բնակատեղիի կրկնակի ուսումնասիրությամբ հաստատվեց, որ այն ունեցել է ժամանակագրական երեք շերտ, որոնցից ստորինը (3-րդ) պարունակում էր 5-րդ հազարամյակին պատկանող հալաֆյան տիպի հիանալի գունազարդ խեցեղեն, միջինը՝ (II) փայլեցված, բայց անզարդ խեցեղեն և վերինը՝ (I) հարգախառն կոպիտ խեցեղեն՝ խամրած կարմիրով կատարված ուղղահայաց ալիքավոր գծերով, որը, անկասկած, հասնում է մինչև 4-րդ հազարամյակի կեսերը ։ Բնակատեղիի կրկնակի ուսումնասիրությամբ հաստատվեց, որ այն ունեցել է ժամանակագրական երեք շերտ, որոնցից ստորինը (3-րդ) պարունակում էր 5-րդ հազարամյակին պատկանող հալատյան տիպի հիանալի գունազարդ խեցեղեն, միջինը 2 փայթեցված, բայց անզարդ խեցեղեն և վերինը՝ 1 հարդախառն կոպիտ խեցեղեն խամրած կարմիրով կատարված ուղղահայաց ալիքավոր գծերով, որը, անկասկած, հասնում է մինչև 6 հազարամյակի կեսերը։
Խեցեղենի նման տիպերով հարուստ է և Թեղուտի բնակատեղին, որն ընկնում է Արարատյան դաշտի կենտրոնում, գետի չորացած հունի մոտ, Էջմիածնից հարավ, Թեղուտ կոչվող հանդամասում։ Ի տարբերություն Շամիրամ-Ալթիի։ Թեղուտի բնակատեղին միաշերտ է, հիմնված է գետալճային ավազախճի վրա, կառուցապատված հում աղյուսե կիսագետնափոր, փոքրիկ կլոր հյուղակներով ու կից հացահատիկի ամբարներով ։
Կացարաններն աղքատիկ ու անպաճույճ են, ունեն հարդախառն, հում աղյուսից շարված կավածեփ պատեր, երբեմն ներկված հատակ, տնտեսական ու պաշտամունքային օջախներ։ Թեև Թեղուտի մշակութային շերտը պահպանվել է ոչ լրիվ, այստեղ հայտնաբերված իրերն ու առարկաները կարևոր սկզբնաղբյուրներ են ոչ միայն տնտեսության հիմնական ճյուղերը, այլև կենցաղային ու մշակութային աղերսների բազմաթիվ մանրամասներն ուսումնասիրելու համար։ Թեղուտի բնակատեղին աշխատանքային գործիքների, խեցեղենի և արտադրության այլ ճյուղերի նորահայտ նմուշներով կապող օղակ է Հայկական լեռնաշխարհի շրջանների և Կովկասի միջև։
Նախիջևանի Քյուլ-թափա
Կովկասի և Առաջավոր Ասիայի հնագիտության համար առանձնահատուկ նշանակություն ունեցան այժմ Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության սահմաններում գտնվող Քյուլթափա (Արաքսի ափին) նշանավոր բնակատեղիի պեղումները։ Ի տարբերություն վերը նկարագրած հնավայրերի, այս բնակատեղին ունի մ. թ. ա, 4-3-րդ հազարամյակների հզոր նստվածքներ իրենց բազմաթիվ շերտերով ու խավերով։ Մշակութային շերտերի ընդհանուր հաստությունն այստեղ հասնում է 21,1 մ, որից 8,3 մ պատկանում է ստորին (4-րդ հազարամյակի) շերտին։ 12,4-12,8 մետրերի միջև դտնվում է մաքուր խավը, որն, ըստ էության, բաժանում է 4-րդ և 3-րդ հազարամյակների նստվածքները։ Հնագիտական ստույգ զուգահեոները ցույց տվեցին, որ Քյուլ-թափայի ստորին շերտը համապատասխանում է Կապուտան (Ուրմիա) լճի արևմտյան ափին գտնվող Գեոյ-թափա բնակավայրի «Մ» շերտի ուշ-օբեյդյան ժամանակաշրջանի վերջին (մ.թ.ա. 3250-3150 թվականներ), ինչպես նաև Պիջիլի-թափա բնակավայրի և Թեփե-Գավրայի 19-17-րդ շերտերում ի հայտ բերած նյութերին, որոնք հյուսիս-օբեյդյան հուշարձանների զուգահեռ նյութերի օգնությամբ թվագրվում են համապատասխանաբար մ.թ.ա. 3500±160 և 3446±325 թվականներով։ Ի նկատի ունենալով Քյոզ-թափայի ստորին շերտի զգալի ստվարությունը, ուսումնասիրողները հիմնավորապես պնդում են, որ նրա ներքին խավերը պետք է թվագրել 4-րդ հազարամյակի առաջին կեսով, Թյուլ-թափայի ստորին շերտի ժամանակագրական տվյալներն այժմ հավաստվում են Թեղուտի նյութերով, որոնց մի զգալի մասը անմիջականորեն կապվում է ոլշ-հալաֆյան և օրեյդյան հուշարձանների հետ (5-րդ հազարամյակի երկրորդ կես և 4-րդ հազարամյակի առաջին կես), միջանկյալ օղակ կազմելով Շամիրամ-Ալթիի և Քյոլլ-թափայի միջև։ Ավելի հին են Շամիրամ-Ալթիի երկու ստորին շերտերը (3-2-րդ), որոնք պարզապես վերաբերում են մ.թ.ա. 5-րդ հազարամյակի հալաֆյան մշակույթին։ Արարատյան դաշտի վերը նշված հուշարձանների հետ ժամանակագրական ավելի սերտ աղերսների մեջ է Շամիրամ-Ալթիի վերին (1-ին) շերտը։ Այսպիսով, նշված երեք հուշարձանները ընդգրկում են ժամանակագրական մի մեծ հատված, սկսած մ.թ.ա. 5-րդ հազարամյակի սկզբից և վերջացրած 4-րդ հազարամյակով։ Ժամանակագրական այս սահմանների տարբեր հատվածների մեջ են ընդգրկվում Հայկական լեռնաշխարհի և սահմանակից վայրերի բազմաթիվ հուշարձաններ։ Չնայած ժամանակագրական ու շերտագրական տարբերություններին, նշված բոլոր հուշարձաններն աչքի են ընկնում Հայկական լեռնաշխարհին բնորոշ ինքնատիպ նյութական մշակույթի ընդհանրությամբ, որն ի հայտ է գալիս խեցեգործության ու մետաղամշակության, քարե և ոսկրե գործիքների պատրաստման, երկրագործության, անասնապահության, բնակարանաշինության, նյութական և հոգևոր կյանքի բազմաթիվ ասպարեզներում, Այդ բնակատեղիների ուսումնասիրությունը հնարավորության է ընձեռում առանձնացնելու և ուրվագրելու բնիկ ցեղերի սոցիալ-տնտեսական զարգացման որոշակի փուլերից մեկը՝ էնեոլիթը (պղնձաքարեդարյան) ժամանակաշրջանը, որի հիմնական էությունը տնտեսության արտագրող ճյուղերի բուռն զարգացումն է։
Բրիչային երկրագործություն
Պատահական չէ, Հայկական լեռնաշխարհի էնոելիթյան շրջանի բնակատեղիները գտնվում են ալյուվիալ հարթավայրերում, գետերի ու գետակների հուների մոտ։ Հայաստանի հին երկրագործը լայնորեն յուրացրել է ցանքատարածությունների համար պիտանի բազմաթիվ շրջաններ, նեոլիթյան ժամանակներից սկսած ծանոթ էր ոռոգման պարզունակ եղանակներին։
Նա ուներ հողամշական, բերքահավաքի և երկրագործական մթերքները վերամշակելու աշխատանքային բազմաթիվ գործիքներ, որոնցով և բնորոշվում է ժամանակի երկրագործական տնտեսության բնույթն ու մակարդակը։ Բրիչային երկրագործությունը էնեոլիթյունը էնեոլիթյան բնիկ ցեղերի տնտեսության հիմնական ճյուղերից մեկն էր։
Շամիրամ-Ալթիի, Թեղուտի, Մխլու-Թափայի, Քյուլ-Թափայի, Աղստևի հովտի բնակավայրերում հայտնաբերվել են ոսկրե հիանալի սրածայրեր, խոշոր անասունների սնամեջ ոսկորներից և քարից պատրաստված բրիչներ, կտրող գործիքների վանակատե աղորիքների, սանրերի ու վարսանդների բազմաթիվ նմուշներ, որոնք բոլորն էլ օգտագործվել են հողի փխրեցման, բերքահավաքի և երկրագործական մթերքների վերամշակման աշխատանքներում։
Այս գործիքների մեջ եզակի տեղ են գրավում Թեղուտի սրծայր և մասսիվ բրիչները, վանակատի շեղբից ու եզան կողոսկրից պատրաստված պահանգավոր դանակը, ինչպես նաև մանգաղի ներդիրները, որոնց բանող սայրերը հատուկ մշակման ենթարկված չեն, բայց բանեցվելով խիստ մաշվել են։ Մխլու-Թափայի պահանգավոր դանակների մանգաղների ներդիրների մեջ հանդիպում են առաջին ատամնավոր կայծքարե շեղբերը, որոնք հետագա զարգացում են գտնում վաղ բրոնզեդարյան ժամանակաշրջանում։
Անասնապահություն
Տեղաբնակ ցեղերի տնտեսության հիմնական ճյուղերից մեկն էր անասնապահությունը։ Վերը հիշատակված բնակավայրերի բոլոր շերտերում կացարանների մեջ ու նրանցից դուրս հանդիպում են ցուլերի կամ կովերի, այծերի, ոչխարների, խոզերի ոսկորների մնացորդներ։ Խոշոր ու մանր եղջերավոր անասուններն օգտագործվել են երկրագործության մեջ որպես քաշող ուժ և ապահովել մսի, կաթնամթերքի, կաշեգործության, մանածագործության աճող պահանջները։ Հնավայրերի պեղումներով հայտնաբերված ոսկորները առայժմ լրիվ պատկերացում չեն տալիս գոյություն ունեցող կենդանիների բազմազան տեսակների, անասնապահության որոշակի մակարդակի ու տնտեսության մեջ նրա տեսակարար կշռի մասին։ Կասկածից դուրս է միայն, որ տնտեսության ոչ մի ճյուղ չէր կարող համեմատվել անասնապահության հետ։ Պատահական չէ, որ Հայաստանին սահմանակից Չաթալ-Հույուքի բնակատեղիի(մ.թ.ա 6-5-րդ հազարամյակներ) որմնանկարներում ներկայացված են որսի տեսարաններ և արածող անասունների հոտեր, պատերի վերին մասերն էլ զարդարված են խոշոր ցուլերի գլուխներով։ Հայաստանի լեռներում նման բովանդակությամբ ժայռաքանդակ պատկերների թիվը հազարների է հասնում։
Ամենուրեք անասնապահությանը ուղեկցում էր նաև որսորդությունը, որի մասին վկայում են նախ և առաջ կայծքարե, վանակատե ու ոսկրե նետածայրերի, ինչպես նաև վայրի կենդանիների՝ ցուլերի, ձիերի, վարազների, եղջերուների ոսկորների մնացորդները՝ Առաջավոր Ասիայի և Հայկական լեռնաշխարհի 5-րդ և 4-րդ հազարամյակների մի շարք բնակատեղիներում։
Հայաստանի տարբեր շրջաններում, առանձնապես մեծ գետերի հովիտներում տնտեսության մեջ որոշ դեր էր կատարում նաև ձկնորսությունը։ Թեղուտի, Նախիջևանի, Քյուլ-Թափայի, Աղստևի հովտի բնակատեղիների պեղումների ժամանակ հայտնաբերվել են ձկան ոսկորներ։
Արհեստներ
Երկրագործության և անասնապահության զարգացմանը զուգընթաց առաջադիմում էին նաև նրանցով պայմանավորված ու անմիջապես նրանցից բխող արհեստները։ Անասունների ոսկորներից պատրաստում էին բրիչներ, սրածայրեր, քերիչներ, բազմազան պահանգներ, ասեղներ, հերուններ, զարդասեղներ, թիականման մանր գործիքներ և այլն։ Թեղուտի, Մխլութափայի, Նախիջևանի, Քյուլ-Թափայի այս տիպի գործիքներն ու զարդերն իրենց համապատասխան զուգահեռներն ունեին Հաջիլարի, Չաթալ-հույուքի, Զեյթունի,Պեջիլի-Թեփեի հնավայրերում։
Բուրդն օգտագործում էին թաղիքի, մանվածքի ու գործվածքի համար, որոնց նրբին դրոշմները պահպանվել են կավի ամանների ներքին և արտաքին մակերեսների վրա բուսական թելերից (եղինջից, կանեփից,վուշից) պատրաստված գորշվածքների դրոշմների հետ միասին։ Դրոշմների բազմազանությունից երևում է, որ, օրինակ Թեղուտի բնակավայրում բրդից ու բուսական թելից պատրաստում էին տարբեր տեսակի ու որակի գործվածքներ։ Այս շրջանում մանածագործության գոյությունն անհերքելիորեն ապացուցվում է նաև իլիկների գլուխների առկայությամբ, որոնք պատրաստվում էին կավից, ոսկրերից և խեցեղենի կլորացած բեկորներից։
Հատկապես բարձր զարգացման էր հասել կողովագործությունը։ Տարբեր տիպի կողովների, զամբյուղների, խսիրների դրոշմները ևս պահպանվել են կավե ամաննեի պատերին։
Էնեոլիթյան ժամանակաշրջանի գործիքների ու զենքերի գերակշռող մասը պատրաստվում էր քարի տարբեր տեսակների (կայծքարից, վանակատից, դիորիտից, բազալտից և այլն)՝ նեոլիթյան արտադրական ավանդույթների հիման վրա։ Սակայն բուն նեոլիթյան գործիքների համեմատությամբ պղնձե-քարեդարյան ժամանակաշրջանի շինվածքները՝ պատրաստման տեխնիկայի ու ձևերի բազմազանության տեսակետից, բավականաչափ աղքատիկ էին։
Մ.թ.ա. 5-րդ և 4-րդ հազարամյակների հնավայրերում հայտնաբերված մի քանի հարյուր քարե գործիքների մեծ մասը զանազան մեծության կարիչների, դանակների, մանգաղների, գայլիկոնների ներդիրներ են՝ պատրաստված երկարուկ քառանկյունաձև, մասամբ եռնակյունաձև շեղբերից, որոնց բանող եզրերը սուր, անմշակ են կամ ունեն միակողմանի ու երկկողմանի նուրբ հարդարում։ Համեմատաբար քիչ են նետերի կամ տեգերի եռակող ծայրերը։ Քարե այս գործիքները պատրաստվում էին ամենուրեք մեծ քանակությամբ, այդ պատճառով էլ բնակատեղիներում պատրաստի գործիքները ուղեկցվում են վանակատի ու կածքարի պրիզմատիկ միջուկներով և արտադրական բազմահազար մնացորդներով, Հայկական լեռնաշխարհի տարբեր ծայրամասերում՝ Շամիրամ-Ալթիում, Մխլու-Թափայի, Էջմիածնի, Քյուլ-Թափայի ստորին շերտերի և այլ հնավայրերի վերը նկարագրված գործիքները էնեոլիթյան միասնական մշակույթի արգասիքներ են։ Բնորոշ է, որ այս տիպի գործիքները հանդիպում են Չաթալ-Հույուքի և Հանջիլարի վերին և Հասունայի ու Հալաֆի ստորի շերտերում. որոնք շերտագրական ու ժամանակագրական հստակ պատկեր են ներկայացնում։
Այսպիսի ընդհանրություններ նկատվում են նաև ոսկրե գործիքների, խեցեղենի ու նյութական կուլտուրայի այլ առարկաների համադրության ընթացքում։ Հղկված գործիքներն ու զենքերը համեմատաբար քիչ են։ Շամիրամ-Ալթիի, Թեղուտի, Քյուլ-Թափայի և այլ հուշարձանների պեղումներից հայտնի են փոքր չափի բազալտե աղորիքներ և տրորիչներ, մուրճեր, սեպաձև կացիններ կամ բրիչներ, մարմարանման ավազաքարից ու բազալտից պատրաստված տանձաձև, կլոր, կիսագնդաձև գուրզեր՝ կենտրոնական անցքով, ուղղանկյուն փոքրիկ տախտակներ, իլիկի կրկնակոնաձև կամ կլոր գլուխներ և այլն։ Շամիրամ-Ալթիի պեղումների ընթացքում ձեռք են բերվել նաև հղկված կայքարից պատրաստված եզակի փոքրիկ դանակներ և դիորտի զանգվածից շինված մի փոքրիկ քարե կացին՝ եղջյուրե կոթի վրա ամրացված։ Գործիքների ու զենքերի այս տեսակները հայտնի են ողջ Արևելքում։ Դրանք առանձնապես զարգացել և լայնորեն տարածվել են Հայկական լեռնաշխարհի մ.թ.ա. 3-րդ հազարամյակի բնակավայրերում։
Գրականություն
Կատեգորիա:Պղնձի-քարի դար Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհ Կատեգորիա:Նախնադարյան Հայաստան
Լուիզա թագուհու կամուրջ
Լուիզա թագուհու կամուրջ (Königin-Luise-Brücke, Karalienės Luizos tiltas), սահմանային ավտոմոբիլային կամուրջ Նեման գետի վրա, որը իրար է կապում Սովետսկ (ՌԴ, Կալինինգրադի մարզ) և Պանյամունե (Լիտվա) քաղաքները։ Կամուրջը կոչվել է Պրուսիայի թագավոր Ֆրիդրիխ Վիլհելմ III թագավորի կնոջ`  թագուհի Լուիզայի պատվին։
Կամրջի գլխավոր մուտքը հիշեցնում է հաղթակամար, որը պատկերված է նախկին Խորհրդային Միության գերբի վրա և համարվում է քաղաքի խորհրդանիշը։ Կալինինգրադում թագուհու պատվին է կոչվում թագուհի Լուիզայի լյութերական եկեղեցին։ Սովետսկում վերականգնվել է նաև թագուհի Լուիզայի հուշարձանը։
Պատմություն
Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո կամուրջը դարձավ սահմանային, նրա վրա կառուցվեց  հսկիչ անցագրային կետ և մաքսատուն։ Կամրջի պատմության մեջ առաջին «սահմանային» ժամանակահատվածը տևեց մինչև 1939 թվականը, երբ  Մեմելյան մարզը մտավ Գերմանիայի կազմի մեջ։
1914 թվականի մայիսի 1-ից մինչև 1944 թվականը կամրջի վրայով էլեկտրական տրամվայ էր անցնում ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո տիլզիտյան տրամվայի ցանցը չվերականգնվեց։ 1944 թվականի հոկտեմբերի 22-ին վերմախտի ինժեներական զորամասերը պայթեցրին կամուրջը, որպեսզի կանխեն խորհրդային զորքերի առաջխաղացումը։ Ոչնչացվեցին կամրջի սյունամիջյան տարածքը և հյուսիսային պորտալը։ Կամուրջը վերականգնվեց 1947 թվականին, սկզբում սյունամիջյան տարածքները փայտից էին, 1965 թվականին դրանք փոխարինվեցին երկաթբետոնյա կոնստրուկցիաներով։ Պահպանված հարավային պորտալից հանեցին  Լուիզա թագուհու հարթաքանդակը և 1964 թվականից տեղադրվեց Խորհրդային Միության գերբը։ Փոխվեց նաև պորտալի վրա գրված տարեթիվը, 1907 թվականը փոխարինվեց 1947 թվականով։ Պորտալի վրայից հանվեց Königin Luise Brücke մակագրությունը։ Մեքենայական տնակները կորցրեցին իրենց տանիքների վրայի կղմինդրները, իսկ ծալովի կամրջամասի ձեռքով բարձրացման մեխանիզմը գործում է մինչև օրս։ 1965 թվականի գարնանը փայտյա կամուրջը դադարեց գործել, իսկ ներկայիս կամուրջը կառուցվել է 1965-1966 թվականներին։ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո կամուրջը նորից դարձավ սահմանային։   Իննսունական թվականներին ձեռնարկվեցին առաջին փորձերը կամրջի վերակառուցման ուղղությամբ։ 1995 թվականի մարտի 6-ին  պորտալից հանվեց ԽՍՀՄ գերբը, որով էլ աշխատանքներն ավարտվեցին։ Պորտալի լայնամասշտաբ վերակառուցումն իրականացվեց  2002-2003 թվականներին։ Այդ աշխատանքների ընթացքում վերականգնվեցին պորտալի հանված բոլոր դետալները, իրենց պատմական տեղը վերադարձվեցին թագուհի Լուիզայի խորաքանդակը, բրոնզե ծաղկամանները, կամրջի գլխավոր կամարի այլ ճարտարապետական տարրերը։ Ռեստավրացիայի ենթարկվեցին նաև կամրջի տեխնիկական  սարքավորումների տնակները, կամուրջը կահավորվեց  լուսավորության սարքերով։ Ծալովի կամրջամասը եռակցվեց  և աստիճանաբար դարձավ ոչ պիտանի։
Ճարտարապետություն
Մոնումենտալ ստեղծագործությունը իրականացվել է շինարարության խորհրդական Կերսեի և Զիելոնա Գուրայից «Բոյհելդ և Կօ» ընկերության նախագծով։ Քաղաքի կողմից (հարավային կողմից) կամրջի երկրորդ հենասյան վրա կառուցվեց ավազաքարային պորտալ բարոկկո ոճի երկու աշտարակներով` ձևավորելով միասնական ճարտարապետական համալիր եկեղեցական միաբանության ձևերով։ Պորտալի նախագիծը իրականացվում է կառավարական խորհրդատու Ֆյուրստենաուի կողմից։ Հարավային պորտալը (ներկայիս ռուսական կողմից) զարդարված է քանդակագորրծ Ստեֆան Վալտերի թագուհի Լուիզայի խորաքանդակով, որը  ձուլվել է բրոնզից Բեռլինում «Մարտին և Պիլտցինգ » ընկերության կողմից։ Այդ նույն ընկերության կողմից են ձուլվել կամրջի կամարի ճակատամասի«Լուիզա թագուհու կամրջի» տառերը։
Հարավային չպահպանված պորտալը մետաղյա էր և զարդարված էր Արևելյան Պրուսիայի գերբով։ Հարավային պորտալի հարթաքանդակը իրենից ներկայացնում է 3,6 մետր լայնությամբ և 4 մետր բարձրությամբ զարդատախտակ, որի կենտրոնում պատկերված է Լուիզա թագուհին` թագը գլխին, շրջապատված երկու կուպիդոններով և ծաղկեպսակներով։
Դրամագիտություն
2017 թվականի հուլիսի 5-ին Ռուսաստանի բանկը թողարկեց 3 ռուբլի անվանական արժեքով «Լուիզա թագուհու կամուրջ» արծաթե մետաղադրամներ, Սովետսկ, Կալինինգրադի մարզ, «Ռուսաստանի ճարտարապետական հուշարձաններ» շարքը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կալինինգրադի մարզի կամուրջներ Կատեգորիա:Լիտվայի կամուրջներ Կատեգորիա:Կալինինգրադի մարզի տեսարժան վայրեր
Պանագիա Խալկեոն
Պանագիա Խալկեոն (Παναγία τῶν Χαλϰέων՝ մետաղագործների Աստվածամայր), խաչա-գմբեթային եկեղեցի՝ նվիրված Աստվածածնին Սալոնիկ քաղաքում։ 1998 թվականին վաղ քրիստոնեական և բյուզանդական հուշարձանների կազմում Սալոնիկը ներառվեց Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկում։