cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն
1960-1980-ական թվականներ
1960-1980-ական թվականներին արդյունաբերական խոշոր համալիրներ են ստեղծվել Չարենցավանում, Աբովյանում, Սևանում, Հրազդանում և այլուր։ Միայն 1960-1965 թվականներին շրջաններում կառուցվել են 300-ից ավելի արդյունաբերական ձեռնարկություններ կամ արտադրամասեր։ 1969 թվականին սկսվել է ՀԱԷԿ-ի շինարարությունը, որի 1-ին էներգաբլոկը շահագործման է հանձնվել 1976 թվականին, 2-րդը՝ 1979 թվականին։ Ատոմակայանի էլեկտրաէներգիայի միայն 25 %-ն է սպառել Հայաստանը, մնացածն արտահանվել է Ադրբեջան և Վրաստան։ 1960-1980-ական թվականներին բարելավվել է հանրապետության ճանապարհատրանսպորտային համակարգը։ Կառուցվել են Սևան-Շորժա-Սոթք, Մասիս-Նուռնուս, Իջևան-Հրազդան երկաթուղիները, մի շարք ավտոմայրուղիներ, Երևանի մետրոպոլիտենը, մայրաքաղաքի «Զվարթնոց», «Էրեբունի», ինչպես նաև Գյումրիի օդանավակայանները։
Բնակչություն
Data.worldbank-ի տվյալների՝ 1991 թվականին Խորհրդային Հայաստանում բնակվել է 3.505.249 մարդ.
ՀԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահության նախագահներ
(1920-1921 թթ.՝ ՀԽՍՀ Ռազմահեղափոխական կոմիտեի նախագահ, 1921-1938 թթ.՝ ՀԽՍՀ Կենտրոնական գործադիր կոմիտեի նախագահներ)
ՀԽՍՀ Մինիստրների խորհրդի նախագահներ
(1921-1946 թթ.՝ ՀԽՍՀ Ժողովրդական կոմիսարների խորհրդի նախագահներ)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով պարգևատրվածներ Կատեգորիա:1920 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ
Կույտային-անձրևային ամպեր
Կույտային-անձրևային ամպեր, լավ զարգացած, ուղղահայաց կոնվեկցիոն զարգացում ունեցող ամպեր։ Ունեն խիտ զանգվածի տեսք, մուգ մոխրագույն կամ սև հիմքով, որոնց տակ երևում է տեղումների թափման շերտերը։ Առաջանում են կույտային ամպերից, տարբերվում են նրանցից վերևի հատվածով, որը գտնվում է մթնոլորտի -10 °С աստիճանից ցածր ջերմաստիճանային մակարդակի վրա։ Կազմված է սառցե բյուրեղներից, որի պատճառով ունի ոչ հստակ սահմաններ։
Ըստ ամպերի միջազգային դասակարգման անվանվում է անվանումով։ Եղանակային քարտեղի վրա այս ամպերը ունեն իրենց համապատասխան խորհրդանիշը։
Կուտակային-անձրևային ամպերի ներքևի սահմանը ձմռանը հիմնականում 300-600 մ-ի սահմանում է, ամռանը՝ 600-1200 մ, իսկ չոր հատվածներում ( տափաստան, անապատ) տաք եղանակին կարող է բարձրանալ մինչև 1500-2000 մ-ի երբեմն (հիմնական օդի քիչ խոնավության դեպքում) հասնում է մինչև 3-5 կմ (այս դեպքում կուտակային-անձրևային ամպերի հետ կարող է կապված լինել վտանգավոր երևույթ, ինչպիսին է միկրոշկվալը)։
Տարվա տաք եղանակին ամպերի վերևի հատվածը կարող է հասնել տրոպոդադարի, իսկ սառը եղանակին երբ կոնվեկցիան թույլ է, ամպերը տափակ տեսք են ստանում։ Սովորաբար ամպերը չեն առաջացնում ընդհանուր ծածկույթ, բայց հաճախ պատսպարվում են հոծ շերտավոր, կուտակային, կամ բարձր շերտավոր ամպերի ետևում։ Սառը մթնոլորտային ճակատի անցնելու ժամանակ կուտակային-անձրևային ամպերը կարող են առաջացնել ալիք։ կուտակային-անձրևային ամպերի տակից Արեգակը չի երևում։ Հորդառատ անձրևի ժամանակ հաճախ երևում է ծիածանը։
Կուտակային-անձրևային ամպերը առաջանում են օդի անկայունության դեպքում, երբ օդի ակտիվ ծագում է լինում։ Այս ամպերը առաջանում են մթնոլորտային ճակատներում, հիմնականում սառը ճակատներում, և տարվա տաք եղանակին (գարնան երկրորդ կեսին, ամառը, աշնան առաջին կեսին)։
Կուտակային-անձրևային ամպերի դասեր
Միաբջիջ, (սովորական)-հաստության (ուղղահայաց երկարությունը) 1-2 կմ-ից ձմռանը մինչև 3-4 ամռանը 1-3 կմ տրամագծով։ Կարճաժամկետ անձրևները, երբեմն էլ թեթև ամպրոպը կապված են դրանց հետ։ Սա կումուլիմբուսի միակ դասակարգն է, որը տեղի է ունենում ձմռանը չափավոր լայնություններում։
Փոքրաբջիջ, իրականում բաղկացած է բազմաթիվ բջիջներից որոնցից յուրաքանչյուրը նույնական է մեկ բջջային ամպի հետ, որը միաձուլվում է ընդհանուր կլաստերի մեջ, որը վերևում կազմում է մի կտոր։ Նման կլաստերի տրամագիծը մոտ 10-15 կմ է, հաստությունը 7-10 կմ։ Նրանց հետ կապված են ինտեսիվ անձրևներ, ամպրոպներ, կադրեր և երբեմն կարկուտ։ Սա ամռան կեսին լայնության ամպուլումինուս ամպերի ամենատարածված դասն է՝ դրանք նույնպես հանդիպում են բայց ավելի քիչ տարածված գարնանը և աշնանը։
Սուպերբջիջ, հսկայական չափսերի մեկ բջիջ է, մոտ 50 կմ տրամագիծ, 10-15 կմ հաստությունունեցող հաճախ ներթափանցում են ստրատոսֆերայի մեջ մեկ կիսաշրջանաձև զնդանի մեջ։ Ուղղահայաց և հորիզոնական օդային շարժումների մի ամբողջ համակարգ և մի փոքր ճնշումային խանգարում՝ մեսոցիկլոնը, կապված են գերբջջի հետ։ Սուպերբջիջավորները պայմանավորում են ուժեղ ամպրապներ և հորդառատ անձրևներ, կարկուտ և հաճախ տորնադոներ։ Միջին լայնություններում դրանք հազվադեպ են նկատվում որոշակի ժամանակահատվածում՝ Ռուսաստանի Դաշնությունում դրանք հաճախակի հանդիպում են Կովկասյան տարածաշրջանում։ Սուպերբջիջների կազմության համար պահանջվում է օդի շատ ուժեղ կոնվեկտիվ անկայնություն, սովորաբար գետնի մոտակայքում գտնվող օդի ջերմաստիճանը ապրոպից առաջ +27...+30 °C և ավելի բարձր մակարդակում և վերին տրապոսֆերայում հզորուղղահայց, տեղաշարժը, քամու արագության կտրուկ բարձրացում և որոշ պտույտ դրա մեծ ուղղահայաց քամու կտրող սարքերը նպաստում են աճող հոսքի պտտման և մեսոցիկլոնի ձևավորմանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամպերի դասակարգում Կատեգորիա:Ամպեր
Հիշիր քո անունը
«Հիշիր քո անունը» (Zapamiętaj imię swoje, «Помни имя своё»), լեհ-խորհրդային ռազմական-դրամատիկական գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Սերգեյ Կոլոսովը 1974 թվականին «Մոսֆիլմ» (ԽՍՀՄ) և «Իլյուզիոն» (Iluzjon, ԼԺՀ) ստուդիաներում։ Լեհական վարձույթում ֆիլմը ցուցադրվել է ենթագրերով լեհ դերասանների ձայնը չի փոխարինվել թարգմանչի ձայնով։
Ֆիլմի գլխավոր հերոսուհու դերը կատարել է ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստ Լյուդմիլա Կասատկինան՝ ռեժիսոր Սերգեյ Կոլոսովի կինը։
Ֆիլմի իրադարձությունները ծավալվում են Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ և դրա ավարտից հետո։ Ֆիլմը հիմնված է նացիստական Գերմանիայի Օսվենցիմ համակենտրոնացման ճամբարի խորհրդային բանտարկյալի իրական դրամատիկ պատմության վրա, որն այնտեղ բաժանվել է իր որդուց և գտել նրան միայն քսան տարի անց։
Սյուժե
Հետագայում՝ այլ հայրենադարձների հետ գնացքով վերադառնալու ժամանակ, Զինան պատահաբար հանդիպում է ամուսնու նախկին ծառայակցին, որից իմանում է, որ նա զոհվել է պատերազմի հենց առաջին օրը, և շոկից կորցնում է տեսողությունը։ Նա դժվարությամբ ապաքինվում է, բնակություն է հաստատում Լենինգրադում, որտեղ այնուհետև սկսում է աշխատել հեռուստացույցների արտադրության գործարանի որակի լաբորատորիայում, բայց դադարում փնտրել որդուն՝ Գենային, քանի որ վստահ է, որ նա ողջ է. դեռ հիվանդանոցում նա հանդիպել է Գենայի բարաքից բուժքույր Նադեժդային և նրանից իմացել, որ բանտարկյալ երեխաները, ամենայն հավանականությամբ, պարզապես լքվել են համակենտրոնացման ճամբարի անձնակազմի կողմից նահանջի ժամանակ։ Լսելով, որ պատերազմից հետո Լեհաստանի Օսվենցիմի թանգարանն ակտիվորեն օգնում է ճամբարի նախկին բանտարկյալների անհայտ կորած երեխաների որոնմանը, նա անընդհատ հարցումներ է ուղարկում այնտեղ։ Մի անգամ նա հեռուստատեսությամբ տեսնում է Օսվենցիմի մասին պատմող ֆիլմ, որը նկարահանվել է խորհրդային զինվորների կողմից նրա ազատագրումից հետո, և ազատագրված երեխաների խմբի մեջ ճանաչում է Գենային։
Զուգահեռաբար ցույց է տրվում, որ Գենան իսկապես կենդանի է։ Պատերազմից հետո նա և հարազատներին չգտած մյուս երեխաները հայտնվում են հանպատրաստից մանկատանը, որտեղ նրա հանդեպ հետաքրքրություն է ցուցաբերում Օսվենցիմի նախկին բանտարկյալ լեհ Գալինա Տրուշչինսկայան։ Այդ ժամանակ Գենան այլևս չի խոսում ռուսերեն, այլ միայն լեհերեն ու գերմաներեն և կարծում է, որ ինքը ֆրանսիացի է (նա իր Գենայի անունը վերափոխում է լեհական Գենեկի)։ Որոշ ժամանակ անց Գալինան որդեգրում է Գենային, և այժմ նրա անունը Էուգենիուշ Տրուշչինսկի է։ Տարիներն անցնում են, և Էուգենիուշը դառնում է ծովային կապիտան։ Մի օր նա իր ընկերուհու հետ էքսկուրսիայի է գնում Օսվենցիմի թանգարան և ցնցվում, երբ Զինայի դիտած նույն կինոխրոնիկայի կադրում տեսնում է իրեն։ Թանգարանի տնօրենը նրան հրավիրում է իր մոտ և իմանալով նրա ճամբարի համարը՝ հայտնում է Զինաիդայի հարցման մասին։ Չնայած ներքին հակասություններին՝ Էուգենիուշը մեկնում է Լենինգրադ և վերամիավորվում է իր մոր հետ, բայց որոշ ժամանակ անց հեռանում է, քանի որ իր կյանքն արդեն դասավորվել է Լեհաստանում։
Արտադրություն
Ֆիլմում գլխավոր դերը կատարելու համար դերասանուհի Լյուդմիլա Կասատկինան իր ամուսնուց՝ ռեժիսոր Սերգեյ Կոլոսովից գաղտնի պահպանել է ամենադաժան դիետա՝ խմելով միայն լիմոնով ու մեղրով թեյ։ Արդյունքում նա նիհարել է 12 կիլոգրամ և նկարահանումների ժամանակ մի քանի անգամ կորցրել գիտակցությունը ուժասպառությունից ։
Իրական պատմություն
Ֆիլմը հիմնված է Օսվենցիմի կալանավոր Գենադի Մուրավյովի կենսագրության վրա, բայց մեծ տարբերություններով։ Գենադին ծնվել է ԽՍՀՄ-ի վրա Գերմանիայի հարձակումից հինգ ամիս առաջ Զինաիդա և Պավել Մուրավյովների ընտանիքում՝ Վիտեբսկի մերձակայքում գտնվող Նովկա գյուղում։ Նրա հայրը մեկնել է ռազմաճակատ և 1945 թվականի ապրիլի 9-ին զոհվել Քյոնիգսբերգի մոտ տեղի ունեցած մարտում ։ Գենադին և Զինաիդան սկզբում թաքնվել են անտառում, սակայն 1943 թվականին գերեվարվել են գերմանացիների կողմից և վեց ամիս անցկացրել Վիտեբսկի բանտում, քանի որ նրանց գյուղի բնակիչներին մեղադրել են պարտիզաններին օգնելու մեջ ։
1943 թվականի սեպտեմբերի 19-ին երկուսն էլ հասել են Օսվենցիմ, որտեղ կարանտինից մեկ ամիս անց նրանց տեղավորել են տարբեր բարաքներում։ Զինաիդայի համարը եղել է 62105, Գենադիիի համարը՝ 149850։ Զինաիդան, կանխատեսելով, որ իրենք բաժանվելու են, անընդհատ Գենադիի համար կրկնում էր նրա լրիվ անունը՝ հուսալով, որ նա կհիշի այն, բայց հասկանալով, որ նա կարող է և չհիշել, միևնույն ժամանակ անգիր անել է տվել նրա ճամբարային համարը՝ 149850: Չնայած մոր ջանքերին՝ Գենադին հիշել է միայն իր անունը։ 1945 թվականի հունվարին Զինաիդան հայտնվել է «մահվան երթում» և արտաքսվեց Բերգեն-Բելզեն, որտեղ մնացել է մինչև 1945 թվականի ապրիլին ազատ արձակվելը ։
Ազատություն ստանալուց հետո Գենադին, ի թիվս այլ ողջ մնացած երեխաների, հայտնվել է Հարբուրտովիցեի պլոֆիլակտորիայում, այնուհետև Բուչայի մանկատանը, որտեղ ուսուցչուհի Ելենա Գրուշչինսկայան հետաքրքրություն է ցուցաբերել նրա նկատմամբ և փորձել է որդեգրել նրան, բայց մի շարք պատճառներով չի կարողացել դա անել, սակայն նրանք շարունակել են կապ պահպանել։ Երբ Գենադին սկսել է սովորել տեխնիկումում, վերցրել է Գրուշչինսկի ազգանունը, իսկ անունը դարձրել է Էուգենիուշ (նա չի հիշել իր լրիվ անունը՝ Գենադի և Էուգենիուշ է ընտրել այն պատճառով, որ նրա փոքրացուցիչ ձևը՝ Գենկա, նման էր իր Գենա անվանը) ։
Հետագայում Զինաիդան և Էուգենիուշը ևս մի քանի անգամ հանդիպել են, բայց Էուգենիուշը փորձեր չի ձեռնարկել տեղափոխվելու ԽՍՀՄ։ Նա վերջնականապես հաստատվել է Շչեցինում, ամուսնացել և ունեցել երկու դուստր։ Զինաիդան մահացել է 1993 թվականին։ Էուգենիուշը դարձել է Լեհաստանի վետերանների միության և նախկին քաղբանտարկյալների Արևմտյան Պոմերանյան խորհրդի փոխնախագահ, որտեղ ակտիվորեն ներգրավվել է նրա անդամների սոցիալական, բժշկական և իրավական օգնության մեջ։ Էուգենիուշը եղել է այն տասներկու նախկին բանտարկյալների կազմում, որոնք ողջունել են Հռոմի Պապ Ֆրանցիսկոսին 2016 թվականի հուլիսին Օսվենցիմ կատարած այցի ժամանակ։ Հենց Էուգենիուշն է Ֆրանցիսկոսին մոմ տվել, որը նա այնուհետև դրել է մահապատժի պատի առջև՝ 11-րդ բարաքի մոտ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:«Մոսֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:1974 ֆիլմեր Կատեգորիա:Լեհական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Լեհերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր Հոլոքոստի մասին Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Լեհական ռազմական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում 1940-ականներին Կատեգորիա:Լեհական պատմական ֆիլմեր Կատեգորիա:Գերմաներեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Լեհական ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային պատմական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի մասին Կատեգորիա:Իրական դեպքերի հիման վրա նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր Հայրենական մեծ պատերազմի մասին
Մաղաքիա Օրմանյան
Մաղաքիա արքեպիսկոպոս Օրմանեան,, աստվածաբան, հայագետ, պատմաբան, բանասեր, հրապարակախոս, ազգային պահպանողական ուղղության հասարակական գործիչ։
Կ. Պոլսի հայոց պատրիարք։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1841 թ. փետրվարի 11(23) ին, Կ. Պոլսում։
Նախնական կրթությունն ստացել է Կ. Պոլսում, 1851 թվականից ուսումը շարունակել Հռոմի Անտոնյանց Ս. Լուսավորիչ վանքում, 1858 թվականից՝ Վատիկանի հոգևոր դպրոցում։
Նույն թվին ստանալով աստվածաբանության մագիստրոսի աստիճան՝ նշանակվել է Հռոմի Քարոզչության դպրոցում հայերենի ուսուցիչ։
1866 թվականին վերադարձել է Կ. Պոլիս, նշանակվել Անտոնյանց միաբանության քարտուղար, իսկ 1867 թ.՝ ստանձնել Հռոմի Անտոնյանց վարժարանի տեսչի պաշտոնը։ 1868 թ. Հռոմում ստացել է իմաստասիրության, աստվածաբանության և եկեղեցական իրավագիտության մագիստրոսի գիտական աստիճան, ընտրվել Հռոմի աստվածաբանական ակադեմիայի անդամ։ Տիրապետել է իտալերենին, ֆրանսերենին, հունարենին, լատիներենին, արաբերենին, թուրքերենին։
1870 թվականին խուսափելով կաթոլիկ հոգևորականության հալածանքներից, վերադարձել է Կ. Պոլիս, որտեղ զբաղվել է հրապարակախոսությամբ՝ ֆրանսիական և հայկական թերթերում տպագրած հոդվածներով բացահայտ պայքարել հայ կաթոլիկ համայնքը պառակտելու, հայ կաթոլիկների մեջ հայկական ավանդությունները վերացնելու Վատիկանի քաղաքականության դեմ։
Այդ շրջանում է գրել Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցու և հայոց վեճը լուսաբանող աշխատություններ, ինչպիսիք են՝ «Արևելեան հայ-կաթողիկէ հայերը» (1870, իտալերեն), «Արևելեան կաթոլիկաց կրօնական ազատութիւնը և քաղաքացիական իրաւունքները» (1872, ֆրանսերեն), «Ռևերսուրուս կամ Հայք և պապութիւն» (1872, իտալերեն), «Վատիկան և Հայք» (1873, ֆրանսերեն) գրքերը, որոնք 1874-ին ներառվել են Վատիկանի արգելած գրքերի ցանկի մեջ։
1879 թվականին Կ. Պոլսի Գում Գափուի եկեղեցում Վարժապետյան պատրիարքի ձեռքից ստացել է Հայաստանյայց առաքելական եկեղեցու ծայրագույն վարդապետական աստիճան։
1880 թվականին նշանակվել է Կարինի թեմի առաջնորդ, վճռական դեր խաղացել Կարինի Սանասարյան վարժարանի բացման (1881) գործում, ստանձնել վարժարանի տեսչական մարմնի նախագահությունը, կապեր հաստատել իր աթոռանիստ Կարինում 1881-ին ստեղծված «Պաշտպան Հայրենյաց» ազատագրական գաղտնի կազմակերպության ղեկավարների հետ, աջակցել նրանց կազմակերպչական աշխատանքներում։
1886 թվականին Ս. Էջմիածնում Մակար Ա Թեղուտցի կաթողիկոսը նրան ձեռնադրել է եպիսկոպոս։
1887 թվականին թողել է Կարինի առաջնորդությունը և Մակար Ա Թեղուտցու կոնդակով հրավիրվել Ս. Էջմիածին՝ Գևորգյան ճեմարանում աստվածաբանություն դասավանդելու։
Նրա շնորհիվ ճեմարանում դասավանդվող աստվածաբանական առարկաների հանդեպ մեծ հետաքրքրություն է առաջանում։ Օրմանյանի միջնորդությամբ եվրոպական համալսարաններում իրենց կրթությունն են շարունակում ճեմարանական իր սաները՝ Կոմիտաս վարդապետը, Գարեգին Ա Հովսեփյանցը, Կարապետ Տեր-Մկրտչյանը, Գևորգ Զ Չորեքչյանը, Երվանդ Տեր-Մինասյանը և այլն։
1889 թվականին վերադարձել է Կ. Պոլիս և նշանակվել Արմաշի դպրեվանքի վանահայր և իր կազմակերպած դպրեվանքի տեսուչ։
Ստեղծված իրավիճակում Օրմանյան պատրիարքը հնարավոր միջոցներով փորձել է մեղմացնել Աբդուլ Համիդ II-ի՝ հայերի դեմ ունեցած ատելությունը, կանխել ավելի մեծ աղետները և քիչ թե շատ տանելի վիճակ ստեղծել։
Նա իր զգույշ և պահպանողական քաղաքականությամբ առաջ է բերել Կ. Պոլսի ազգային որոշ շրջանակների, ինչպես նաև՝ Երուսաղեմի հայոց պատրիարքարանի հոգևորականության մի մասի դժգոհությունը և հանիրավի ամբաստանվել է ։
1908 թվականի հուլիսի 16-ին Կ. Պոլսում կազմակերպված բազմամարդ ցույցի մասնակիցները խուժել են պատրիարքարան և Օրմանյանինին հայտարարել պաշտոնանկ։
«Յիշատակագիրք երկոտասանամեայ պատրիարքութեան» գրքում (1910) նա հերքել է իր դեմ եղած ամբաստանությունները։ 1913 թվականի հունվարի 3-ին Ազգային երեսփոխանական ժողովը, որտեղ ի պաշտպանություն Օրմանյանի ճառով հանդես է եկել գրող Գրիգոր Զոհրապը, արդարացրել է նախկին պատրիարքին։
Նույն թվին Օրմանյանն ընտրվել է եկեղեցական համագումարի պատգամավոր, կրոնական ժողովի անդամ և ապա՝ Եգիպտոսի հայոց թեմի առաջնորդ, բայց հրաժարվել է ստանձնել այդ պաշտոնը։
1914–1917 թվականներին Երուսաղեմի Ս. Հակոբյանց վանքում վարել է մի շարք պաշտոններ, դասավանդել ժառանգավորաց վարժարանում։
Երկեր
Օրմանյանը եղել է ժամանակի ամենանշանավոր և բեղմնավոր հայ գիտնական հոգևորականը։ Նա թողել է գրական, գիտական, մատենագրական հարուստ ժառանգություն, եկեղեցապատմական մի շարք կոթողային աշխատություններ, ինչպիսիք են՝ և այլն։
Օրմանյանը հրապարակախոսական, դավանական, գիտական և գրական բազմաթիվ հոդվածներ է տպագրել «Մասիս», «Արևելք», «Արարատ», «Լումա» պարբերականներում, հանդես եկել եվրոպական մամուլում։
Ունի մի շարք անտիպ և անավարտ գործեր։
Հայ եկեղեցու պատմությանը և դերին է նվիրված Օրմանյանի «Ազգապատում» կոթողային աշխատությունը՝ Հայ եկեղեցու պատմությունը հասցնելով մինչև Մատթեոս Բ Կոստանդնուպոլսեցու ընտրությունը (1908)։
Օրմանյանը, շեշտելով հայ ժողովրդի պատմության մեջ Հայ եկեղեցու կատարած դերը, չի վախեցել ի ցույց դնել նաև այն սայթաքումներն ու ցավալի վրիպումները, որ ունեցել են հայոց կաթողիկոսները։
«Ազգապատում» աշխատության մեջ հեղինակը ցանկացել է դեպքերը ներկայացնել ժամանակագրական կարգով, սակայն, կենտրոնանալով կաթողիկոսների հաջորդականության խնդիրների վրա, հայ ժողովրդի և Հայ եկեղեցու պատմությունը շարադրել է ըստ կաթողիկոսների գահակալության տարիների և պատմության անցքերը կապել ժամանակի կաթողիկոսի հետ։
Իր թերի կողմերով և պատմագիտական վիճելի հայացքներով հանդերձ «Ազգապատում»-ը, իբրև հայ կյանքի յուրօրինակ հանրագիտարան, շատ առումներով այսօր էլ մնում է չգերազանցված։
Մատենագիտություն
Մաղաքիա Օրմանյանի աշխատությունների լիակատար մատենացույցը տե՛ս Օրմանեան Մաղաքիա արքեպս., Միութիւն հայութեան. Երկրորդ հրատարակությունը, Փարիզ, տպարան «Արաքս», 1958, էջ 68-70։
Աղբյուրներ
Նշանավոր ճեմարանականներ, Պրակ Ա, Էջմիածին, 2005, էջ 455-463։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պատրիարքներ Կատեգորիա:Թուրքահայ պատմաբաններ Կատեգորիա:Թուրքահայ կրոնական գործիչներ Կատեգորիա:Թուրքահայ հայագետներ Կատեգորիա:Թուրքահայ լեզվաբաններ Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարքներ Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ Կատեգորիա:Հայ բանասերներ Կատեգորիա:Հայ աստվածաբաններ
Հարձակում Տրոլհեթանի դպրոցի վրա
Տրոլհեթանում դպրոցի վրա հարձակումը տեղի է ունեցել 2015 թվականի հոկտեմբերի 22-ի առավոտյան։ 21-ամյա Անտոն Լունդին Պետերսոնը, որը զինված է եղել սառը զենքով, մտել է «Կռունան» մունիցիպալ դպրոցի շենք, այնուհետև հարձակվել այնտեղ գտնվող աշակերտների և դասախոսների վրա։ Դեպքի վայր ժամանած ոստիկանները մահացու վիրավորել են հանցագործին, ով ավելի ուշ մահացել է տեղի հիվանդանոցում։ Միջադեպի հետևանքով զոհվել է երեք մարդ, երկուսը վիրավորվել են։ Հետաքննության վերջնական եզրակացությունների համաձայն, որն ավարտվել է 2016 թվականի մարտին, հանցագործությունը կատարվել է ռասայական ատելության հողի վրա։
Տեղի ունեցածը դարձել է Շվեդիայի պատմության մեջ ուսումնական հաստատության վրա զինված հարձակման զոհերի թվով ամենախոշոր դեպքը։ Հարձակման հանգամանքներն ու շարժառիթները շվեդական հասարակության ուշադրությունն են հրավիրել մի շարք կարևոր հարցերի վրա, մասնավորապես, երկրում իրականացվող միգրացիոն քաղաքականության խնդիրների վրա։
Նմանատիպ միջադեպեր
Շվեդիայում ուսումնական հաստատությունների վրա զինված հարձակումներ հազվադեպ են տեղի ունեցել. մինչև 2015 թվականը երկրի պատմության մեջ նման խոշոր պատահար է տեղի ունեցել 1961 թվականի մարտի 4-ին Կունգելվե քաղաքի դպրոցում տեղի ունեցած միջադեպը, որտեղ հրաձգության հետևանքով զոհվել է մեկ մարդ, ևս վեցը տարբեր աստիճանի ծանրության վերքեր են ստացել ։
2001 թվականին Սունդսվալ քաղաքում 19-ամյա պատանին ներխուժել է տեղի դպրոց, որտեղ սպանել է աղջկան և ծանր վիրավորել երիտասարդին, նույն թվականին Ստոկհոլմի արվարձանի գիմնազիայում գնդակահարել է 16-ամյա աշակերտին ։ 2011 թվականին Գյոթեբորգցի 33-ամյա ուսանողը սպառնացել էր կրակ բացել Ստոկհոլմի Թագավորական տեխնոլոգիական ինստիտուտում, իսկ հետո ինքնասպան էր եղել ։
Միգրացիոն իրավիճակ Շվեդիայում
2015 թվականին փախստականների ընդունման և բաշխման ծրագրի շրջանակներում Շվեդիա է ժամանել շուրջ 163 հազար միգրանտ, որոնցից ավելի քան 35 հազարը դեռահասներ են՝ առանց ծնողների ուղեկցության, հիմնականում՝ Աֆղանստանից, ընդ որում՝ ժամանածների միայն 20 %-ն է փաստաթղթեր ունեցել ։
Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի համաշխարհային տնտեսության և միջազգային հարաբերությունների ինստիտուտի եվրոպական քաղաքական հետազոտությունների բաժնի վարիչ, պատմական գիտությունների թեկնածու Կ. Վորոնովի կարծիքով Շվեդիայում «ուժեղացել է դիմադրությունը այդ քաղաքականության» հանդեպ, ընդ որում՝ ստեղծված իրավիճակում մասամբ «մեղավոր են» հենց իշխանությունները, քանի որ, ինչպես նշում է հետազոտողը, «Շվեդիան իր ամենա լիբերալ միգրացիոն քաղաքականությամբ և սոցապահովման շռայլ համակարգով հանդես է գալիս որպես բարեկեցության և հարմարավետության օազիս օտարերկրացիների համար» ։
Մոտ 50 հազար բնակչությամբ Տրոլհեթան քաղաքը գտնվում է Արևմտյան Շվեդիայում և Լենա Վեստրա-Գետալանդ համանուն համայնքի կենտրոնն է։ Ինչպես և մի շարք այլ շվեդական քաղաքներ, այս քաղաքը ևս  ակտիվորեն մասնակցում է փախստականների ընդունման և տեղավորման ծրագրին։ 2014 թվականին Տրոլհեթան է ժամանել ավելի քան 3 հազար օտարերկրացի։ 2012 թվականին անցկացված սոցիոլոգիական հարցման ընթացքում, երբ քաղաքացիները խնդրել էին գնահատել 10 բալանոց սանդղակով, թե որքան անվտանգ են նրանք իրենց զգում երեկոյան և գիշերը, Տրոլհեթանի միջին միավորը 5,1/10 էր՝ ընդհանուր առմամբ Շվեդիայում 6,5/10-ի համեմատությամբ ։ Մի շարք հետազոտողների խոսքով՝ քաղաքն ատելության հողի վրա հանցագործությունների երկար պատմություն ունի՝ սկսած 1990-ական թվականներին մզկիթի հրկիզումից։
Հանցագործի ինքնություն
Անտոն Նիկլաս Լունդին Պետերսոնը (Anton Niclas Lundin Pettersson) ծնվել է 1994 թվականի հունիսի 22-ին ։ Ապրել է Ստավրոպոլի Տրոլհեթանի շրջանում, ավարտել է տեղի Lichron տեխնիկական վարժարանը՝ տեխնոլոգիաների ոլորտում և ավարտել այն դիպլոմով, դատվածություն չի ունեցել, քաղաքական կազմակերպություններում ընդգրկված չի եղել ։ Զբաղվել է բռնության տարրեր պարունակող տեսախաղերով (GTA, Postal), լսել է հիմնականում ռոք և մետալ (Raubtier, Rammstein, Marilyn Manson և այլն), այցելել է 4chan իմիջբորդ ։ Լունդին-Պետերսոնի ծանոթները նրան նկարագրել են որպես հանգիստ, բայց փակ մարդ։ «Նա խաղում էր տեսախաղեր և ապրում էր իր սեփական աշխարհում»,-հետագայում պատմել է երիտասարդի նախկին դպրոցական ընկերը ։
Լունդին Պետերսոնը տարվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի պատմությամբ և նացիզմով։ Ինչպես ցույց է տվել իր տան խուզարկությունը, ինչպես նաև ինտերնետ-կայքերի այցելությունների վերլուծությունը, նա աջ արմատական հայացքներ է ունեցել և համակրել է հակաիմիգրանտական շարժումներին ։ Երիտասարդն ակտիվ մասնակցություն է ունեցել «Շվեդ դեմոկրատներ» կուսակցության նախաձեռնած՝ Շվեդիայում փախստականների ընդունման հարցով հանրաքվեի անցկացման արշավին ։ Բացի այդ, նա նշում էր, որ իրեն դուր են գալիս Ադոլֆ Հիտլերի և Երրորդ ռեյխի մասին նյութերը։ Facebook սոցիալական ցանցում իր էջի ավատարի վրա նա տեղադրել է նացիստական արծվի խորհրդանշանով նկար, բայց առանց սվաստիկայի ։
Երկու տարվա ընթացքում Լունդին Պետերսոնը հաշվառված է եղել զբաղվածության ծառայությունում և ապարդյուն փորձել է աշխատանք գտնել, ինչի հետևանքով տնտեսական դժվարություններ է ունեցել։ Միջադեպից քիչ առաջ Անտոնին հաջողվել է ստաժավորման տեղավորվել ընկերությունում, որտեղ նա մտադիր էր շարունակել աշխատանքը մշտական հիմունքներով, սակայն հոկտեմբերի 6-ին հայտնի է դարձել, որ դա նրան չի հաջողվի ։ Անհաջողությունը Լունդին Պետերսոնին վերջնականապես դրդել է հանցագործության կատարման, որը նա սկսել է ծրագրել արդեն հոկտեմբերի 8-ին ։
Հարձակման թիրախը, ռասիստական համոզմունքներից ելնելով, երիտասարդն ընտրել է Կրունեգորդենի շրջանում գտնվող «Կռունան» մունիցիպալ դպրոցը (Kronan)։ 2015 թվականի դրությամբ այնտեղ սովորում էր շուրջ 400 աշակերտ, ընդ որում նրանց 90 %-ը ներգաղթյալների երեխաներ էին ։ Նախապատրաստվելով հարձակմանը՝ Լունդին Պետերսոնը ձեռք է բերել սառը զենք և այլ առարկաներ, որոնք նրան պահանջվել են հարձակում կատարելու համար, աշխատանքից ազատ է արձակվել իբր ատամնաբույժի մոտ այցի նպատակով, ինչպես նաև ուսումնասիրել է ուսումնական հաստատության լուսանկարները ։ Ինչպես նշել է Արևմտյան Շվեդիայի հասարակայնության հետ կապերի ոստիկանության ներկայացուցիչ Թոմաս Ֆուկսբորգը, ի թիվս այլ բաների, Լունդին Պետերսոնը հրաժեշտի նամակ է թողել, որում Շվեդիայի բոլոր խնդիրների մեջ մեղադրել է միգրանտներին և հայտարարել, որ «որոշել է ինչ-որ բան անել իրենց հետ» ։
Իրադարձությունների ընթացք
2015 թվականի հոկտեմբերի 22-ի առավոտյան Լունդին Պետերսոնը, իր անկողնում թողնելով այցեքարտն ու հրաժեշտի նամակը, ուղևորվել է «Կռունան» դպրոցի շենք ։ Երիտասարդի զգեստը հիշեցնում էր «Աստղային պատերազմներ» կինոպեայի գլխավոր հակառակորդ Դարթ Վեյդերի կոստյումը․ տղայի վրա սև թիկնոց էր, նրա դեմքը քողարկված էր այդ կերպարի դիմակը դիմակահանդեսային հավաքածուից, իսկ գլխին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակների գերմանական սաղավարտն էր ։ Իր մոտ հանցագործը սուր է ունեցել, ինչպես նաև ըստ որոշ ԶԼՄ-ների տեղեկությունների՝ երկու կացին ։
Ժամը 10։00-ի սահմաններում (UTC+ 2։00) Լունդին Պետերսոնը մտել է դպրոցի շենք։ Զենքով և դիմակով մարդու հայտնվելը աշակերտների և ուսուցիչների մոտ անհանգստություն չի առաջացրել. «Կռունանում» այս օրերին պատրաստվել են Հելոուինի առթիվ զգեստավորված երեկույթին, ուստի բոլորը վստահ էին, որ անհայտ անձը հենց այդ միջոցառմանը բնորոշ է հագնված ։ Հանցագործը, ոչ մեկի վրա չհարձակվելով, որոշ ժամանակ խոսել է աշակերտների հետ, լուսանկարվել նրանց հետ (կոլեկտիվ լուսանկարներից մեկը հետագայում հրապարակվել Է մամուլի կողմից ), սակայն շուտով սուրով հարձակվել է դպրոցի հարևանությամբ գտնվող աշխատակցի վրա ։ Հարձակման ականատես երեխաները փախել են ։
Գիտակցելով, որ դիմակով մարդը լուրջ վտանգ է ներկայացնում, որոշ աշակերտներ ու ուսուցիչներ փակվել են աշխատասենյակներում։ Ինչպես հաջողվել է տեսանկարահանող սարքերի ձայնագրությունների միջոցով պարզել, Լունդին Պետերսոնը ականջակալներով է եղել, որոնցում երաժշտություն է հնչել, նա քայլելով տեղաշարժվել է շենքի միջանցքներով, հարվածել դասասենյակների դռներին և, երբ որևէ մեկը դրանցից բացել է՝ հարձակվել այնտեղ գտնվող մարդկանց վրա ։ «Մենք սոցիալական գիտությունների դաս ունեինք։ Պարապմունքների ժամանակ դռան թակոց հնչեց։ Իմ ընկերներից մեկը բացեց դուռը։ Այնտեղ կանգնած էր սևամորթ, «Աստղային պատերազմների» դիմակով և մեծ սև սուրով մի մարդ»,-դպրոցի 14-ամյա աշակերտի նկարագրությունը հարձակման դրվագներից ։
«Նա թիրախավորել է մաշկի մուգ գույն ունեցող մարդկանց, մինչդեռ մաշկի թեթև գույն ունեցող մարդկանց հետ նա նորմալ խոսել է և նրանց ոչ մի վնաս չի հասցրել»,-հետագայում պարզաբանել է հարձակման գործով գլխավոր քննիչ Թորդ Հարալդսոնը։ Քրեական տեսուչը նշել է, որ հանցագործը կոնկրետ նպատակներ չի ունեցել ։
Նշվում է, որ հարձակման մասին ահազանգը տեղական ոստիկանություն է ստացվել տեղական ժամանակով ժամը 10:09-ին ։ Հարձակման մասին հաղորդագրությունից հինգ րոպե անց դեպքի վայր ժամանած ոստիկանները Լունդին Պետերսոնին հայտնաբերել են դպրոցի շենքի երկրորդ հարկում։ Հանցագործը սրով հարձակում է գործել ուժայինների ուղղությամբ, որից հետո նրանք կրակ են բացել հանցագործի վրա ։
Զոհեր և վիրավորներ
Միջադեպի հետևանքով զոհվել է երեք մարդ՝ դպրոցի երկու աշխատակից և մեկ աշակերտ։
Հարձակման ընթացքում տարբեր աստիճանի վնասվածքներ են ստացել նաև դպրոցի երկու աշակերտներ. մամուլի տվյալներով՝ նրանցից մեկը միջադեպի պահին եղել է 15 տարեկան և նա նույնպես եղել է փախստականների ընտանիքից, մյուսը սովորել է ութերորդ դասարանում  ։
Արձագանք և հետևանքներ
Հոկտեմբերի 22-ի երեկոյան Տրոլհեթանի բնակիչները սկսել են ծաղիկներ և մոմեր բերել դպրոցի շենքի մոտ ։ Հոկտեմբերի 25-ին ամբողջ Շվեդիայում տեղի ունեցան հանրահավաքներ ու ակցիաներ, որոնց ընթացքում զոհերի հիշատակը մեկ րոպե լռությամբ հարգեցին ։ Շատ բնակիչներ դպրոցի շենքի մոտ ծաղիկներ ու մոմեր էին թողնում ։
Զոհվածների և տուժածների ընտանիքներին ցավակցություն է հայտնել Շվեդիայի թագավոր Կառլ XVI Գուստաֆը։ 2015 թվականի նոյեմբերի 12-ին իր կնոջ հետ այցելել է դեպքի վայր ։ «Միջադեպից անմիջապես հետո ծնողները, երեխաները և դպրոցի ղեկավարությունը սարսափելի ճնշվածություն և անվստահություն էին զգում։ Եթե կարելի էր նրանց մի քիչ հավատ ու քաջություն տալ, խոսել նրանց հետ, ապա մենք պետք է դա անեինք»,-հետագայում նշել էր միապետը ։
Շվեդիայի վարչապետ Ստեֆան Լյովենը նույնպես ցավակցություն է հայտնել հարձակման զոհերի հարազատներին։ «Դպրոցը այն վայրն է, որտեղ երեխաները սովորում են, խաղում, հետաքրքրասիրություն են ցուցաբերում և ընկերություն անում, այդ պատճառով այս ողբերգությունը վերաբերում է մեր ամբողջ երկրին»,-հայտարարել է նա ։ Կառավարության ղեկավարը նաև ընդգծել է, որ տվյալ հարձակումը «շվեդական դպրոցների համար չափազանց անսովոր երևույթ է», և, նրա կարծիքով, այս դեպքը «պետք է բացառություն լինի» ։
Տեղի ունեցածից մեկ տարի անց՝ 2016 թվականի հոկտեմբերի 22-ի երեկոյան, Տրոլհեթանում տեղի է ունեցել ջահերով երթ՝ ի հիշատակ հարձակման հետևանքով զոհվածների։ Մոմերով ու ջահերով մարդկանց շարասյունը անցել է քաղաքի փողոցներով։ Երթի ավարտին տեղի է ունեցել հանրահավաք, որին մասնակցել է շուրջ հազար մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2015 ահաբեկչություններ Կատեգորիա:2015 հանցագործություններ Կատեգորիա:Ռասիզմը Շվեդիայում Կատեգորիա:Ատելության հողի վրա հանցագործություններ Կատեգորիա:2015 սպանություններ Կատեգորիա:Շվեդիայի պատմություն
Նազարենկի (գյուղ, Կոտելվայի շրջան)
Նազարենկի (Назаренки), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոտելվայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Նազարենկի գյուղում բնակվում էր 7 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոտելվայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Չալթայան
Չալթայան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Չաժեմտո
Բնակչությունը 2012 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1926 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Տոմսկի մարզի Կոլպաշևսկի շրջանի բնակավայրեր
Հարարի
Հարարի (ամհարերեն՝ አማራ), Եթովպիայի 9 շրջաններից մեկը, որն իր մեջ ներառում է Հարար քաղաքը և նրա մոտակա ծայրամասերը։ Տեղակայված է երկրի արևելքում։ Նախկինում հայտնի էր շրջան 13 անվանումով։ Շրջանի մակերեսը կազմում է 333,94 կմ²։
Բնակչություն
Կենտրոնական վիճակագրական գործակալության 2007 թվականի տվյալներով շրջանի բնակչությունը կազմում էր 183․415 մարդ. 92316 տղամարդ և 91․099 կին։ Քաղաքային բնակչությունը հաշվվում է 99368 մարդ (54,18 %)։ Բնակչության խտությունը կազմում է 589,05 մարդ/կմ²։ Շրջանում հաշշվում է 46169 տնային տնտեսություն, այս կերպ մեկ տնտեսությանը միջինում հասնում է 3,9 մարդ (3,4 մարդ՝ քաղաքային և 4,6 մարդ՝ գյուղական տնտեսություններում) ։
Հիմնական էթնիկ խմբեր. օրոմո (56,41 %), ամհարա (22,77 %), հարարի (8,65 %), հուրարե (4,64 %), սոմալիացիներ (3,87 %), տիգրայի (1,53 %) և ագրոբբա (1,26 %)։ Բնակչության 56,84 %-ը խոսում է օրոմո լեզվով, 27,53 %-ը՝ ամհարերեն, 3,70 %-ը՝ սոմալիերեն։ Բնակչության 68,99 %-ը դավանում են իսլամ, 27,1 %-ը` քրիստոնյա-միաբնակներ են, 3,4 %-ը՝ բողոքականներ, 0,3 %-ը՝ կաթոլիկներ և 0,1 %-ը՝ ունեն այլ կրոնական համոզմունքներ։
1994 թվականին կայացած՝ նախկին մարդահամարի տվյալներով բնակչությունը կազմել է 131․139 մարդ, նրանցից 65․550-ը՝ տղամարդ և 65․589-ը՝ կին։ Քաղաքային բնակչությունը հաշվվել է 76․378 մարդ (58,24 %)։
CSA-ի 2004 թվականի տվյալներով՝ բնակչության միայն մոտ 73,28 %-ը ունեին մաքուր խմելու ջրի հնարավորություն (39,83 % գյուղական տեղանքում և 95,28 %՝ քաղաքներում)։ Գրագիտության մակարդակը կազմում է 78,4 % տղամարդկանց և 54,9 %՝ կանանց համար։ Մանկական մահացությունը կազմում է 66՝ 1000 ծնվածներից (ինչը շատ ավելի ցածր է երկրի միջին ցուցանիշից (77-ը 1000-ի))։ Այս մահերի ծայրահեղ դեպքում կեսը վրա է հասնում երեխայի կյանքի առաջին ամսում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վարչական միավորներ Կատեգորիա:Աֆրիկայի վարչատարածքային միավորներ
(1275) Կիմբրիա
(1275) Կիմբրիա (Cimbria), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1932 թվականի նոյեմբերի 30-ին Կառլ Ռեյնմուտի կողմից Հայդելբերգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,678517 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2243 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,1327 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1601,18 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,224834 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 12,88° անկյուն։
Կիմբրիա աստերոիդը պատկանում է Էվնոմիայի աստերոիդների ընտանիքին։ Այս ընտանիքի աստերոիդները շարժվում են Արեգակի շուրջ 2,54 - 2,72 ա. մ. միջակայքում ընկած մեծ կիսաառանցքներով, ունեն 11,6°-14,8° ուղեծրի թեքում և 0,121-0,180 էքսցենտրիսիտետ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էվնոմիայի ընտանիքի աստերոիդներ Կատեգորիա:1932 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կառլ Ռեյնմուտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Մարտնչող մատերիալիզմի նշանակության մասին
«Մարտնչող մատերիալիզմի նշանակության մասին» (О значении воинствующего материализма), Վլադիմիր Լենինի հոդվածը։ Գրվել է 1922 թվականին, «Պոդ զնամենեմ մարկսիզմա» («Под знаменем марксизма») ամսագրի համար (1922, № 3)։ Աշխատությունը մարքսիստ փիլիսոփաների և ԽՄԿԿ տեսական գործունեության ծրագիր էր և մարքսիստական դիրքերից քննարկում էր այն, որոնք «բխում էին սոցիալիստական շինարարության պահանջներից»։ Հոդվածը փորձում էր հիմնավորել մարքսիստ-փիլիսոփաների և բնագիտության ներկայացուցիչների, մարքսիստական փիլիսոփաների և մատերիալիստների դաշինքի, մատերիալիզմի, աթեիզմի մատերիալիստական ավանդույթների պրոպագանդման, իդեալիստական տեսությունների և այլ տեսակի գաղափարախոսությունների դեմ պայքարի անհրաժեշտությունը։
Աշխատության մեջ հետագա զարգացում են ստացել մարքսիստական աթեիզմի սկզբունքները։ Հատուկ նշանակություն է տրվել մարտնչող աթեիզմի ստեղծմանն ու պրոպագանդմանը, զանգվածներին աթեիստական, «կոմունիստական ոգով» դաստիարակմանը, հավատացյալների հետ տարվող աշխատանքների եղանակների բազմազանությանը, կրոնի նկատմամբ գիտակցական վերաբերմունք ունենալուն և այլն։
Կատեգորիա:Մարքսիզմ
Մանուկ Թորոյան
Մանուկ Հարությունի Թորոյան (Թորոյենց Մանուկ, ), հայ վիպասաց, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1944 թվականից։
Կենսագրություն
Ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Ալաշկերտի Խաստուր գյուղում։ 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ Մանուկը, համագյուղացիների հետ, թողել է իր ծննդավայրը և գաղթել Արևելյան Հայաստան։ Սկզբում խաստուրցիները բնակություն են հաստատում Կոտայքի շրջանի Զառ գյուղում, ապա Սարդարապատի շրջանի Ուզունօբա գյուղում։ Այստեղից Մանուկը իր եղբայրների հետ փոխադրվում է Երևան։
1922 թվականին Հայաստանի Պարժողկոմատի գումակում աշխատել է որպես սայլապան, 1923-1931 թվականներին՝ բեռնակիր Երևանի կայարանում։ 1931 թվականից անցել է կենսաթոշակի։ Մանուկն անտառաճանաչ էր։ Ճիշտ է, 1931 թվականին անգրագիտության վերացման խմբակում նա տառաճանաչ էր դարձել, բայց շուտով մոռացել էր սովորածը։ Դրա փոխարեն ունեցել է բացառիկ հիշողություն։
Հաշվի առնելով Մանուկ Թորոյանի վիպասանական արտակարգ ձիրքը, Կարապետ Մելիք-Օհանջանյանի նրան ընդունում են ԽՍՀՄ գրողների միության շարքերը։ Մանուկ Թորոյանի՝ «Սասնա ծռեր»-ի պատումը տպագրվել է «Սասնա ծռեր» գրքի Բ հատորի Ա մասում (Երևան, 1944) և «Սասնա ծռեր» գրքում (Երևան, 1977) :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ վիպասացներ Կատեգորիա:1864 ծնունդներ Կատեգորիա:1958 մահեր Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Պուիատու (գյուղ, Ռիդալա շրջան)
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 16 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Լյաենեմաա նահանգի Ռիդալա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Էնդրյու Մաքքարթի
Էնդրյու Մաքքարթի (Andrew McCarthy, ), թատրոնի, կինոյի և հեռուստատեսության ամերիկացի դերասան, ռեժիսոր ու թղթակից։
Կենսագրություն
Էնդրյու Թոմաս Մաքքարթին ծնվել է 1962 թվականի նոյեմբերի 29-ին Նյու Ջերսի նահանգի Ուեսթֆիլդ քաղաքում։ Նրա մայրն աշխատել է թերթում, իսկ հայրը զբաղվել է ներդրումներով և ֆոնդային շուկաներով ։ Էնդրյուն ունեցել է ևս երեք եղբայր։ 16 տարեկան հասակում Էնդրյուն տեղափոխվել է նույն նահանգի Բերնարդսվիլ քաղաք, որտեղ ավարտել է Պինգրիի միջնակարգ դպրոցը և Բերնարդսի բարձրագույն դպրոցը։ Ավելի ուշ ավարտել է նաև «Շրջան քառակուսու մեջ» թատերական դպրոցը և Նյու Յորքի համալսարանը։
Առաջին անգամ լայն էկրանին հայտնվել է 1983 թվականին՝ կատարելով «Դաս» ֆիլմի գլխավոր դերերից մեկը։ Առաջին անգամ հեռուստաէկրանին հայտնվել է 1986 թվականին «Զարմանալի պատմություններ» սերիալի մեկ էպիզոդում։ 1980-ական թվականների կեսերին դարձել է Brat Pack երիտասարդ դերասանների խմբի անդամ։
Դերասանական և ռեժիսորական գործունեությունից բացի, Էնդրյու Մաքքարթին աշխատել է որպես արտագնա թղթակից և հոդվածներ է գրել ամսագրերի, հատկապես National Geographic Traveler-ի և թերթերի համար։ 2012 թվականի սեպտեմբերին հրատարակել է «Ամենաերկար ճանապարհը դեպի տուն» հուշագրությունը ։
Վատ սովորություններ
Էնդրյու Մաքքարթին 1985-1995 թվականներին ծխել է։ 2004 թվականին խոստովանել է, որ 12 տարեկանից ալկոհոլ է օգտագործել և դրանից կախվածություն է ունեցել մինչև 1992 թվականը։ Նա անցել է ալկոհոլային վերականգնման կուրս և լիովին ազատվել կախվածությունից ։
Անձնական կյանք
1999 թվականին Մաքքարթին ամուսնացել է իր «դպրոցական սիրո»՝ Քերոլ Շնայդերի հետ, որի հետ ծանոթ է եղել արդեն 20 տարի։ 2002 թվականին ծնվել է նրանց որդին, որին անվանել են Սեմ։ 2005 թվականին հաջորդել է ամուսնալուծությունը։ 2011 թվականի օգոստոսի 28-ին Մաքքարթին ամուսնացել է երկրորդ անգամ՝ Դոլորես Ռայսի հետ։ Զույգն ունի դուստր՝ Ուիլոու անունով (ծնվ․՝ 2006) )։ 2014 թվականին զույգը որդի է ունեցել։
Ընտրված ֆիլմագրություն
1983 թվականից մինչև ներկա ժամանակները Էնդրյու Մաքքարթին նկարահանվել է 76 ֆիլմում և սերիալում։
Ռեժիսոր
2008 թվականից մինչ օրս Էնդրյու Մաքքարթին դարձել է հինգ սերիալների 17 էպիզոդների ռեժիսոր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նոյեմբերի 29 ծնունդներ Կատեգորիա:1962 ծնունդներ Կատեգորիա:Նյու Յորք քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասաններ Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:21-րդ դարի կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Նյու Յորքի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Սյունակագիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ
Հայաստանի գրողների միության չորրորդ համագումար
Հայաստանի գրողների միության չորրորդ համագումարը տեղի է ունեցել 1959-ի հունվարի 6-8-ը, Երևանում։
Նորընտիր վարչության նիստը
Տեղի ունեցավ ՀԳՄ նորընտիր վարչության առաջին նիստը։ ՀԳՄ վարչության պատասխանատու քարտուղար ընտրվեց Էդուարդ Թոփչյանը։ Քարտուղարներ ընտրվեցին Գարեգին Սևունցը և Հրաչյա Հովհաննիսյանը։ Ընտրվեց նաև ՀԳՄ վարչության նախագահություն ինը հոգուց. Նաիրի Զարյան, Ստեփան Զորյան, Քրիստափոր Թափալցյան, Էդուարդ Թոփչյան, Սերո Խանզադյան, Սիլվա Կապուտիկյան, Հրաչյա Հովհաննիսյան, Գեղամ Սարյան, Գարեգին Սևունց։
Վերաստուգիչ հանձնաժողովի նիստը
Տեղի ունեցավ նորընտիր վերաստուգիչ հանձնաժողովի նիստը։ Վերաստուգիչ հանձնաժողովի նախագահ ընտրվեց Գարեգին Բեսը։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության համագումարներ
(9135) Լակայլ
(9135) Լակայլ (Lacaille), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1960 թվականի հոկտեմբերի 17-ին Կոռնելիս վան Հաուտենի, Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդի և Թոմ Գերելսի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,309637 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0033 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,616 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1282,08 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,280794 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 6,46° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1960 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կոռնելիս վան Հաուտենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ինգրիդ Հաուտեն-Գրունենվելդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Թոմ Գերելսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Վալերի Վրուբլևսկի
1863 – 1864 թվականների լեհական ապստամբության ժամանակ ղեկավարել է ապստամբական ջոկատներ Գրոդնոյի և Լյուբլինի նահանգներում։ 1864 թվականի հունվարին վտարանդվել է Ֆրանսիա, որտեղ Փարիզի կոմունայի հռչակումից (1871 թվական) հետո, արդեն գեներալ, եղել է Փարիզը հարավից պաշտպանող ջոկատների հրամանատարը։ Կոմունայի անկումից հետո վտարանդվել է Լոնդոն։ 1872 թվականից՝ I Ինտերնացիոնալի Գլխավոր խորհրդի անդամ։ 1872 թվականին գլխավորել է Լոնդոնում կազմակերպված «Լյուդպոլսկի» լեհական հեղափոխական ընկերությունը։ 1870-ական թվականների վերջին Վրուբլևսկին Ժնևում կապ է հաստատել ռուս հեղափոխականների և լեհական առաջին մարքսիստների հետ։
Թաղված է Փարիզի Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեհաստանի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Լեհ հեղափոխականներ Կատեգորիա:Լեհ ռազմական գործիչներ
Մեզիտիլի օքսիդ
Մեզիտիլի օքսիդ, (СН3)2С= СН-СО-СН3, ճարպային շարքի չհագեցած կետոն։ Դաղձի սուր հոտով, անգույն հեղուկ է, եռման ջերմաստիճանը՝ 128, 3°С, հալմանը՝ -46, 4°С, խտությունը՝ 854, 8 կգ/մ3 (20 °C-ում)։ Զրի հետ առաջացնում է ազեոտրոպ խառնուրդ (65, 2% մեզիտիլի օքսիդ , tեռ = 91, 8 °C)։ Լուծվում է օրգանական լուծիչներում։ Օգտագործվում է որպես լուծիչ նիտրոթաղանթանյութի, էթիլթաղանթանյութի, պոլիվինիլքլորիդի, կաուչուկի, բնական խեժերի և այլ նյութերի համար։ Օժտված է թույլ գրգռիչ և նարկոտիկ հատկություններով։
Կատեգորիա:Թթվածնային միացություններ
Վիպասանք
Վիպասանք, հայ ժողովրդական պատմավիպական երկերի (էպոս, վիպերգ) ընդհանրական անունը։ Վիպասանքը պատմել և մասամբ երգել են ժողովրդական երգիչ–գուսանները՝ փանդիռի և այլ երաժշտական գործիքների նվագակցությամբ։ Վիպասանքի հնագույն նմուշները գրի է առել Մովսես Խորենացին «Պատմութիւն Հայոցի» մեջ։ Վիպասանք են կոչվել նաև վիպական երկերի մշակող-կատարողները (վիպասան)։
Կատեգորիա:Հայկական էպոս
Ալազա (այլ կիրառումներ)
Ալազա, կարող է վերաբերել՝
Չախալ (Սեբաստիայի գավառ)
Չախալ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Չալ (գյուղ, Տյոմկինսկի շրջան)
Չալ (Чаль), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Տյոմկինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 14 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Տյոմկինսկի շրջանի բնակավայրեր
Պրիմոժ Տրուբար
Պրիմոժ Տրուբար կամ Պրիմուս Տրուբեր(սլովեներեն՝ Primož Trubar, ){{#tag:ref| Primož Trubar used the version Primus Truber throughout his life, except in 1550, when he used Trubar. ({{Audio|Sl-Primož Trubar.oga|pronunciation}}) (1508{{#tag:ref|The exact date of Trubar's birth is unknown. In different encyclopedias and lexicons, it is given as 8 June 1508 or 9 June 1508, as June 1508 or simply as 1508, the last being the only reliable information. name="birth note" }} – 28 June 1586), սլովենիացի բողոքական-լյութերական քարոզիչ, կրոնական բարեփոխիչ, սլովեներեն առաջին գրքերի հեղինակ և սլովենական տպագրության հիմնադիր , Կարնիոլա դքսության տարածքում առաջին բողոքական եկեղեցու հիմնադիր, գրական սլովեներենի համադրող-սկզբնավորող։ Տրուբարը լյութերականությունը ներմուծել է Սլովենիա, սակայն իրենց իշխանությունն այդ երկրում հաստատած ավստրիական Հաբսբուրգները հակառեֆորմացիա են ձեռնարկել այդտեղ, և դրանից հետո բողոքական ընդամենը մի փոքր համայնք է մնացել՝ Պրեկմուրիեի շրջանում։ Տրուբարը առանցքային կերպար է սլովենական մշակույթի պատմության մեջ և շատ ու շատ առումներով պատմական խոշոր դեմք ։
Մատենագրություն
Տրուբարի գրած կամ տպագրած գրքեր
Զիգրիխա
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Օբ գետն է, գետի ենթաավազանը Բիա և Կատուն գետերն են։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Օբ գետն է՝ մինչև Իրտիշի հետ միախառնման կետը։ Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության ․ ջ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Վատտմետր
Վատտմետր (μετρεω- չափել), էլեկտրական հոսանքի հզորությունը վատտերով չափելու սարք։ Լինում է էլեկտրադինամիկական (նախատեսված է հաստատուն և փոփոխական հոսանքի շղթաներում չափումներ կատարելու համար) և ֆեռոդինամիկական (փոփոխական հոսանքի շղթաներում չափումներ կատարելու համար)։ Վատտմետրն ունի երկու էլեկտրական շղթա՝ Չափումների սահմանների ընդարձակումը ձեռք է բերվում հոսանքի տրանսֆորմատորներով և լրացուցիչ դիմադրություններով, իսկ բարձր լարման շղթաներում՝ հոսանքի և լարման տրանսֆորմատորներով։
Պալոմա Կոստա
Պալոմա Կոստա Օլիվեյրա (Paloma Costa, ), իրավաբանական ֆակուլտետի բրազիլացի ուսանողուհի, սոցիոէկոլոգ, հեծանվային շարժման ակտիվիստուհի, կլիմայի դասախոս և երիտասարդության հավաքագրող ։ Յոթ երիտասարդ կլիմայական առաջնորդներից (18-28 տարեկան) մեկն է, որոնք Միավորված ազգերի կազմակերպության գլխավոր քարտուղար Անտոնիու Գուտեռեշի կողմից նշանակվել են կլիմայական ճգնաժամի դեմ պայքարի և կլիմայի փոփոխության կանխարգելման գլոբալ գործողությունների երիտասարդական խորհրդատվական խմբում ։
Ակտիվիզմ
2019 թվականին ակտիվիստուհի Գրետա Թունբերգի հետ Պալոման Նյու Յորքում տեղի ունեցած Կլիմայական գործողությունների հանձնաժողովում հանդես է եկել ճառով։ Այս ելույթը քննադատության է արժանացել նրա այն հայտարարության կապակցությամբ, որ «Մենք կարիք չունենք աղոթքների, մեզ անհրաժեշտ են գործողություններ», որը ոմանց կողմից հասկացվել է որպես ոչ կրոնական։ «Իմ տեսակետն այն էր, - պարզաբանել է նա, - որ անիմաստ է շարունակել #prayforamazonia-ն Թվիթթերում հրապարակել՝ չդադարելով ուտել անտառահատումից ստացվող միս» ։ Կոստան դրական է վերաբերվել այդ փորձին, բայց ընդհանուր առմամբ հիասթափված էր. «Պարտավորություններ դժվար թե լինեն․․․ իսկապես ոչինչ չի դիպչել իմ սրտին»։ Նա հայտնել է, որ կարճ խոսել է Անգելա Մերկելի և Միշել Բաչելետի հետ, մինչդեռ իր երկրի Բոլսոնարոյի վարչակազմի ոչ մի ներկայացուցիչ չէր ցանկանա իրեն ուրախացնել զրույցի համար ։
Հարցազրույցում Կոստան հայտարարում է, որ «աշխարհում ոչ մի գումարի դիմաց» չի աշխատի մի ընկերությունում, որը նպաստում է Ամազոնիայում անտառների հատմանը։ Ավելին` նա որոշել է դադարեցնել միս ուտելը, երբ իմացել է տավարի մսի մատակարարման շղթայի և անտառահատումների միջև փոխկապակցվածության մասին։ Նա նաև ասում է, որ օգտագործում է հեծանիվ ամենօրյա աշխատանքի գործուղումների համար, ինչպես նաև երեկույթներ գնալիս ։
Կոստան Չիլիի համալսարանի փոխանակման նախկին ուսանող է և վերապատրաստվել է Չիլիի Գերագույն դատարանում։ Այն կապված է Instituto Socioambiental-ի (Սոցիալ-էկոլոգիական ինստիտուտ), Engajamundo երիտասարդական կազմակերպության, Ciclimáticos նախագծի հետ, որի համահիմնադիրն է նաև նա, և #FreeTheFuture շարժման հետ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բրազիլացի հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Կլիմայական ակտիվիստներ Կատեգորիա:Կին ակտիվիստներ
Ալախուելա (այլ կիրառումներ)
Ալախուելա, կարող է վերաբերել՝
Նիկոլկա (գյուղ, Կոտելվայի շրջան)
Նիկոլկա (Микілка), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոտելվայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Նիկոլկա գյուղում բնակվում էր 236 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Կոտելվայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
(1276) Ուքլիա
(1276) Ուքլիա (Ucclia), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1933 թվականի հունվարի 24-ին Էժեն Դելպորտի կողմից Ուքլում ։
Ալահերի (այլ կիրառումներ)
Ալահերի, կարող է վերաբերել՝
(1276) Ուքլիա
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,17624 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,874 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,4785 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2067,61 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,174114 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 23,28° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1933 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էժեն Դելպորտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ալամ (այլ կիրառումներ)
Ալամ, կարող է վերաբերել՝
Չախալ (Սեբաստիայի գավառ, այլ գյուղ)
Չախալ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Սեբաստիայի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կորտեգանա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ