cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ռագնար Կլավան
Կարիերան ԱԶ-ում
2009 թ. հունվարի վերջում Կլավանը վարձավճարով տեղափոխվեց ԱԶ։ Նրա մեկնարկային հանդիպումը կայացավ փետրվարի 5-ին Ռոդայի հետ խաղում։
Կարիերան Աուգսբուրգում
2012 թ. հուլիսի 2-ին Կլավանը կնքեց պայմանագիր Աուգսբուրգի հետ 2 տարի ժամկետով։
Ազգային հավաքականի կազմում
Էստոնիայի ազգային հավաքականի կազմում Կլավանն իր մեկնարկային հանդիպումն անցկացրել է 2003 թ. հուլիսի 3-ին, երբ թիմը մրցում էր Լիտվայի ազգային հավաքականի հետ։ Ազգային հավաքականի կազմում իր առաջին գոլը հեղինակել է 2006 թ. մայիսի 31-ին, երբ թիմը մրցում էր Նոր Զելանդիայի ազգային հավաքականի հետ։
Նվաճումներ
Էստոնիայի չեմպիոն - 2003 թ.
Էստոնիայի գավաթակիր - 2003 թ.
Էստոնիայի սուպերգավաթակիր - 2003 թ.
Վոլերենգա
Նորվեգիայի չեմպիոն - 2005 թ.
Հոլանդիայի չեմպիոն - 2009 թ.
Հղումներ
• Ռագնար Կլավանը www.transfermarkt.co.uk կայքում
• Ռագնար Կլավանը www.national-football-teams.com կայքում
• Ռագնար Կլավանը legioner.kulichki.com կայքում
Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:1985 ծնունդներ Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 30 ծնունդներ Կատեգորիա:Էստոնացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Վիլյանդի քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ Կատեգորիա:Էստոնիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Հերհերի Սուրբ Սիոն անապատ
Պատմություն
Հերհերի Սուրբ Սիոն անապատը 8-14-րդ դարերում եղել է Շահուռնեցի իշխանների հոգևոր կենտրոնը և բազմաթիվ նվիրատվություններ է ստացել։ 14-րդ դարում անապատի համալիրը նորոգել է Մեթարը։ 1349 թվականին այստեղ Վահան գրիչը Ավետարան է ընդօրինակել։ Անապատի բակում և նրա շուրջը կան 8-17-րդ դարերի բազմաթիվ խաչքարեր։
Ճարտարապետություն
Սուրբ Սիոն անապատի հնագույն՝ Սուրբ Սիոն եկեղեցին կառուցված է կոպտատաշ ավազաքարից, ներսից սվաղված է և ունի միանավ, թաղածածկ, արևելյան և արևմտյան կողմերում կիսաշրջանաձև խորաններով հորինվածք, որը եզակի է հայկական ճարտարապետության մեջ։ Նրան հյուսիսից կից է փոքրիկ թաղածածկ մատուռ, իսկ հարավից՝ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, որը, ըստ շինարարական արձանագրության, կառուցել է Վահրամ Շահուռնեցի իշխանը 1283 թվականին։
Սրբատաշ քարից կառուցված եկեղեցին միանավ է, թաղածածկ, արևելքում զույգ կիսաշրջանաձև խորաններով, արևմտյան ճակատին ճանկերում խոյ բռնած արծվի բարձրաքանդակով ։
Գրականություն
Կատեգորիա:8-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ Կատեգորիա:Հայկական առաքելական գոյություն չունեցող վանքեր և եկեղեցիներ (Հայաստան)
Կան-8
Կան-8 (Canton de Caen-8), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Ներքին Նորմանդիա շրջանում։ Կալվադոս դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Կան օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 18851 մարդ էր։ Կանտոնի համարը 1444 է։ Կան-8-րդ կանտոն կանտոնում կա 3 կոմունա, որոնցից ամենամեծը Կան 8-րդ կանտոն կոմունան է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ Կատեգորիա:Կալվադոս դեպարտամենտի կանտոններ
Հարբոր բրիջ
Հարբոր բրիջ (Harbour Bridge), Սիդնեյի ամենամեծ կամուրջը, երկաթյա կամարակապ ամենամեծ կամուրջներից մեկն աշխարհում։ Սիդնեյի տեսարժան վայրերից է։ Իր առանձնահատուկ ձևի պատճառով սիդնեյցիները կամուրջը կատակով անվանում են «կախիչ»։ Կամուրջը բացվել է 1932 թվականի մարտի 19-ին։ կամրջի նախատիպը Նյու Յորքի Հելլ գեյթ կամուրջն է ։ Կամրջով իրականացվում են ավտոմոբիլային, հեծանվային, հետիոտնային և երկաթուղային փոխադրումներ։ Հարբոր բրիջը միացնում է քաղաքի հարավային գործարար կենտրոնը հյուսիսային մասին` հատելով Պորտ Ջեքսոն ծոցը։
Տեխնիկական տվյալներ
Կամրջի կամարակապ թռիչքը 503 մ երկարություն ունի։ Այն ընդամենը մի քանի մետրով է պակաս աշխարհում ամենամեծ` 518 մ երկարությամբ Ֆեյեթվիլի մետաղյա կամարակապ կամրջից (Արևմտյան Վիրջինիա, ԱՄՆ)։ Քանի որ ներկայումս երկար թռիչքով կամուրջ կառուցելու անհրաժեշտության դեպքում նախընտրում են կախովի կամուրջը, ապա Հարբոր բրիջը երկար կմնա աշխարհի ամենաերկար կամարակապ կամուրջներից մեկը։
Սայաթ-Նովա (ֆիլմ)
Սայաթ-Նովա, 1960 թ. «Երևան» հեռուստատեսության կինոխմբագրությունում նկարահանված սև-սպիտակ ֆիլմ։ Ռեժիսոր՝ Կիմ Արզումանյան (1926-2002)։
Սյուժե
Ֆիլմում պատկերված է միջնադարյան հայ աշուղ Սայաթ-Նովայի (1712-1795) կյանքը, որն իր տաղանդի շնորհիվ մեծ ճանաչում է ձեռք բերում և դառնում վրաց Հերակլ II թագավորի պալատական երգիչը ։ Կինոնկարում ներկայացվում է Սայաթ-Նովայի և Աննայի մեծ սիրո պատմությունը։
Հարբոր բրիջ
Տեխնիկական տվյալներ
Կամրջի մետաղյա կամարը 9.000 տ է։ Այն խոյանում է ծովի մակարդակից 134 մ բարձրության վրա, ծոցի ջրերից ունեցած բարձրությունը 49 մ է, ինչը ապահովում է ցանկացած նավի անցումը կամրջի տակով։ Հետաքրքիր է, որ կամարի բարձրությունը տաք օրերին կարող է մեծանալ 18 սմ-ով, քանի որ մետաղը տաքանալով ընդարձակվում է։
Սայաթ-Նովա (ֆիլմ)
Դերերում
երգիչ՝ Նորայր Մնացականյան
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1960 ֆիլմեր Կատեգորիա:Հայկական ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր Կատեգորիա:Կիմ Արզումանյանի ֆիլմեր
Հարբոր բրիջ
Տեխնիկական տվյալներ
Կամրջի ընդհանուր երկարությունը 1149 մ է, լայնությունը` 49 մ։ Ողջ կամրջի քաշը 52.800 տ է։ Երկաթյա տարրերը իրար են միացած ամրակներով, որոնց ընդհանուր քանակն անցնում է 6 միլիոնը ։ Կամուրջը պահելու համար ափերին կանգնեցրել են 100 մ բարձրությամբ աշտարակներ, որոնք պատված են գրանիտե սալիկներով ։
1998 թվականի հոկտեմբերի 1-ից կամրջի վրա կանոնավոր կազմակերպվում են էքսկուրսիաներ 10 տարեկանից բարձր անձանց համար։ Մարդկանց եզրային կամարով բարձրացնում են կամրջի գագաթը, որտեղից բացվում է քաղաքի անկրկնելի տեսարանը։ Մուտքի համար անհրաժեշտ են ռեզինե տակով կոշիկներ և պաշտպանիչ հատուկ համազգեստ, որ տրամադրվում է տեղում։
Ամանորի տոնակատարություն
Հերբոր բրիջը Սիդնեյում ամանորյա տոնակատարությունների անբաժան մաս է կազմում։ Այն օգտագործվում է տեխնիկական շոուի համար։ Առաջին` այսպես կոչված ընտանեկան հրավառությունը կատարվում է երեկոյան ժամը 9-ին` գրավելով փոքր երեխաներ ունեցող մեծ թվով ընտանիքների։ Երկրորդ հիմնական հրավառությունը սկսվում է կեսգիշերին։
Հրավառություն կազմակերպելու գաղափարն առաջացել է 1983 թվականին Բրուքլինի կամրջի 100-ամյա հոբելյանի տոնակատարությունից հետո։ 1986 թվականին լուսային շոուի մասնագետ Սիդ Հովարդը (Syd Howard) առաջին անգամ իրագործել է այդ գաղափարը Ավստրալիայի ռազմածովային ուժերի 75-ամյակի տոնակատարության ժամանակ։ Ամանորյա առաջին հրավառությունը կազմակերպվել է 1996 թվականին։ 1997 թվականին կազմակերպվել է լուսային շոու, որը 1999 թվականից դարձել է ամենամյա։
Ամեն տարի շոուն նոր թեմայի շուրջ է կազմակերպվում։ Այն գրավում է շատ տեղացիների և զբոսաշրջիկների ամբողջ աշխարհից։ Այսպես, 2010-11 թվականների ամանորյա շոուն դիտել են 1.5 միլիոն հանդիսատես և 1.1 միլիարդ հեռուստադիտող ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սիդնեյի կամուրջներ
Այոս Թերապոն
Այոս Թերապոն (Άγιος Θεράπων), գյուղ Կիպրոսի Հանրապետության հարավարևմտյան մասում Լիմասոլի շրջանում։ Ըստ 2011 թվականի տվյալների՝ բնակչությունը կազմում է 152 մարդ ։ Գտնվում Էրիմիից 20 կմ հյուսիս։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կիպրոսի գյուղեր Կատեգորիա:Լիմասոլի շրջանի բնակավայրեր
Սոկոլովկա (ավան, Պոգրեբիշչեի շրջան)
Սոկոլովկա (Соколівка), ավան Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Պոգրեբիշչեի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Սոկոլովկա ավանում բնակվում էր 0 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Պոգրեբիշչեի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի ավաններ
Թրաշուշան Շովիցի
Թրաշուշան Շովիցի, հիրիկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։
Նկարագրություն
Պալարասոխուկավոր, գեղազարդային բույս է։ Ցողունն ունի 15-30 սմ բարձրություն։ Տերևները զուգահեռաջիղ են։ Ծաղկաբույլը միակողմանի կամ երկկողմանի է, 2-3, երբեմն` 7 ծաղիկներով։ Ծաղկապատը վարդամանուշակագույն է, լայն բացված ։
Տարածվածություն
Հայաստանում աճում է Մեղրու ֆլորիստիկական շրջանում (Մեղրի, Ալդարա, Շվանիձոր)։ Աճում է նաև Ադրբեջանում (Զանգելանի շրջան), Հյուսիսարևմտյան և Հյուսիսային Իրանում ։
Էկոլոգիա
Աճում է ստորին լեռնային գոտում՝ ծովի մակարդակից 400-1100 մ բարձրությունների վրա, բաց քարքարոտ և կավային լանջերին, օշինդրային կիսաանապատում, շիբլյակում, կաղնու-գիհու նոսրանտառում։ Ծաղկում է մայիս-հունիս ամիսներին, պտղաբերում՝ հունիս-հուլիսին ։
Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է, որի տարածման և բնակության շրջանների մակերեսը 500 կմ²-ից պակաս է։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված էր որպես ոչնչացման սպառնալիքի ենթակա տեսակ։ Ընդգրկված չէ CITES-ի և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ։
Անհրաժեշտ է ստեղծել նոր ԲՀՊՏ Մեղրու շրջանում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ Կատեգորիա:Ծածկասերմեր Կատեգորիա:Հիրիկազգիներ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Մևլ
Մևլ (իրական անուն՝ Վլադիսլավ Ստանիսլավովիչ Սամոխվալով, ) բելառուս երգիչ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1997 թվականի ապրիլի 25-ին Բելառուսի Գոմել քաղաքում։ Դպրոցական տարիներին հետաքրքրված է եղել ֆուտբոլով և զբաղվել է միչև 16 տարեկանը։ Միջնակարգ դպրոցը ավարտելուց հետո որոշում է չընդունվել բուհ և իրեն նվիրել երաժշտությանը։
Գործունեություն
Առաջին անգամ նրան հայտնիություն է բերում «Апельсиновый фреш» երգը, որը թողարկվել է 2018 թվականի դեկտեմբերի 20-ին։
Եղել է դափնեկիր բելառուսական «Երիտասարդական մրցանակ 2019» մրցաշարի «Տարվա առաջնթաց» անվանակարգում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս երաժիշտներ Կատեգորիա:Երաժիշտներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Բելառուս երգիչներ Կատեգորիա:Բելառուս երաժիշտներ
Դվոյնոյ (Պեսչանոկոպսկի շրջան)
Դվոյնոյ (Двойной), գյուղ Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Պեսչանոկոպսկի շրջանում։ Մտնում է Ռազվիլնենսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Պեսչանոկոպսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ
Կուսիմովսկոգո Ռուդնիկա
Կուսիմովսկոգո Ռուդնիկա (Кусимовского Рудника, Күсем руднигы), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Աբզելիլովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 316 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Աբզելիլովսկի շրջանի բնակավայրեր
Խարապան
Պատմություն
Ըստ ավանդության Տիգրան Մեծը իր վերջին ճակատամարտը Լուկոլոսի հետ մղել է Խարապան գյուղի տարածքում։
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 145 տուն` 725 քրդացած հայ բնակչով։
Պատմամշակութային կառույցներ
XX դարի սկզբին Խարապանի տարածքում երևում էին նախկին ավանի իշխանական երեք ամրոցների և յոթ եկեղեցիների փլատակները ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
233
Մահեր
Կատեգորիա:233 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Թագավորի գյովնդ
Թագավորի գյովնդը (նաև՝ «Թագվորաց գյովնդ», «Թագվորի գյովնդ») հայ ավանդական պարանմուշ է։ Այն հիմնականում պարել են հարսանիքների ժամանակ. թագավոր բառն այստեղ պետք է հասկանալ որպես փեսա։ Բռնվածքը ճկույթներով է, ժամանակին պարել են ձեռքերին աշտանակներ բռնած։
Պարաքայլերը
Ձեռքերը պահվում են կրծքավանդակի բարձրությամբ։ Յուրաքանչյուր քայլի ժամանակ կատարվում է երկուական մանր զսպանակ։
Ձախից աջ շարժվելու ընթացքում շարժվում են նաև ձեռքերը։
234
Մահեր
Կատեգորիա:234 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Վիտամին A-ի անբավարարություն
Վիտամին A անբավարարություն (ՎԱԱ) կամ հիպովիտամինոզ A (վիտամին A) այն տարածված է առավել աղքատ երկրներում, հատկապես վերարտադրողական տարիքի երեխաների և կանանց շրջանում, բայց հազվադեպ է հանդիպում զարգացած երկրներում։ ՎԱԱ-ն վիտամին A-ի պակասն է արյան և հյուսվածքների մեջ ։ Նիկտալոպիան (գիշերային կուրություն) ՎԱԱ առաջին նշաններից մեկն է, քանի որ վիտամինը մեծ դեր ունի ֆոտոփոխադրման մեջ ։ Քսերօֆթալմիան, կեռատոմալացիան և լիակատար կուրություն կարող է առաջանալ, եթե պակասը ավելի ծանր լինի ։
Վիտամին A-ի դեֆիցիտի կանխարգլեումը կարող է մանկական կուրություն առաջացումը կանխարգերել աշխարհում և դա չափազանց կարևոր է երեխաների մահացությունը նվազեցնելու համար։ Մոտ 250,000-ից 500,000 ՎԱԱ ունեցող երեխաներ զարգացող աշխարհում ամեն տարի կուրանում են վիտամին A-ի անբավարարությունից, որոնցից մոտ կեսը մահանում է կուրանալուց հետո մեկ տարվա ընթացքում ։ Միավորված Ազգերի Կազմակերպության հատուկ (2002) երեխաներին նվիրված նիստը նպատակ դրեց վերացնել ՎԱԱ-ն մինչև 2010 թվականը ։
ՎԱԱ-ի պատճառով գիշերային կուրության տարածվածությունը բարձր է նաև շատ զարգացող երկրներում հղի կանանց շրջանում։ ՎԱԱ-ը նաև նպաստում է մայրական մահացության և այլ վատ արդյունքների հղիության և լակտացիայի ժամանակ   ։
ՎԱԱ-ը նաև նվազեցնում է վարակների դեմ պայքարելու կարողությունը ։ Այն երկրներում, որտեղ երեխաները պատվաստված չեն, վարակիչ հիվանդությունների դեմ, ինչպիսիք են կարմրուկը մահացության ավելի բարձր մակարդակ ունեն ։ Ինչպես պարզաբանել է Ալֆրեդ Զոմմերը, նույնիսկ մեղմ, կլինիկական պայմանները կարող է նաև խնդիր առաջացնել, քանի որ այն կարող է մեծացնել երեխաների մոտ շնչառական և փորլուծություն առաջացնող վարակների զարգացման ռիսկը, նվազեցնել աճի տեմպը, դանդաղեցնել ոսկորների զարգացումը և նվազեցնել հիվանդության հավանականությունը և գոյատևել լուրջ հիվանդության հետ ։
Ենթադրվում է, որ ՎԱԱ-ն ազդում է մինչև հինգ տարեկան երեխաների մոտ մեկ երրորդի վրա ամբողջ աշխարհում։ Շուրջ 250,000-500,000 երեխա զարգացող երկրներում ամեն տարի կուրանում է ՎԱԱ-ի պատճառով, որն ամենաբարձր տարածվածությունն է Հարավարևելյան Ասիայում և Աֆրիկայում։ Համաձայն Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ)՝ ՎԱԱ -ը վերահսկվում է Միացյալ Նահանգներում, սակայն զարգացող երկրներում ՎԱԱ-ը զգալի մտահոգություն է։ Աշխարհում 6-59 ամսական երեխաների 65%-ը 2013-ին ստացել է վիտամին A-ի երկու չափաբաժին, որը լիովին պաշտպանում է նրանց VAD-ից (80% նվազ զարգացած երկրներում) ազդում է մինչև հինգ տարեկան երեխաների մոտ մեկ երրորդի վրա ամբողջ աշխարհում։
Նշաններ և ախտանշաններ
Զարգացող երկրներում կուրության ամենատարածված պատճառը վիտամին A-ի պակասն է։ ԱՀԿ-ն 1995 թվականին գնահատել է, որ 13,8 միլիոն երեխա ունեցել է տեսողության որոշակի կորուստ՝ կապված վիտամին A-ի անբավարարության հետ ։ Գիշերային կուրությունը և դրա վատթարացած վիճակը՝ քսերոֆթալմիան վիտամին A-ի պակասի, կերատինի կուտակումներն են կոնյուկտիվայում, որը հայտնի է որպես Բիտոտի բծեր, և հայտնաբերվում են եղջերաթաղանթի խոց և նեկրոզ։ Կոնյուկտիվային էպիթելային արատներն առաջանում են լիմբուս կողմի կողային հատվածում վիտամին A-ի անբավարարության ենթակլինիկական փուլում։ Կոնյուկտիվային էպիթելիի այս արատները տեսանելի չեն կենսամանրադիտակի վրա, սակայն դրանք գրավում են սև բիծ և հեշտությամբ տեսանելի են դառնում (սուրմա) ներարկումից հետո, սա կոչվում է «Իմթիազի նշան» ։
Գիշերային կուրություն
Գիշերային կուրությունը աչքերի դժվար հարմարումն է թույլ լույսին։ Հիվանդ անհատները վատ տեսողություն ունեն մթության մեջ, բայց նորմալ տեսնում են, երբ առկա է բավարար լույս։ Գործընթացը, որը կոչվում է մութ ադապտացիա սովորաբար առաջացնում է ֆոտոպիգմենտի քանակի ավելացում՝ ի պատասխան լուսավորության ցածր մակարդակի։ Դա տեղի է ունենում ահռելի մեծությամբ՝ ցերեկային նորմալ լույսի նկատմամբ զգայունությունը մեծացնելով մինչև 100,000 անգամ մեծանում է զգայունությունը։ Վիտամին A-ի անբավարարությունն ազդում է տեսողության վրա՝ արգելակելով ռոդոպսինի արտադրությունը՝ ֆոտոպիգմենտը, որը պատասխանատու է ցածր լույսի դեպքում նորմալ զգայության համար։ Ռոդոպսինը հայտնաբերվել է ցանցաթաղանթում և բաղկացած է ցանցաթաղանթից (վիտամին A-ի ակտիվ ձև) և օպսինից (սպիտակուց)։ Երբ Վիտամին A-ի անբավարարությունը թույլ չի տալիս օրգանիզմին վերականգնել բավարար քանակությամբ ցանցաթաղանթ, տեղի է ունենում ռոդոպսինի քանակի նվազում, և առաջանում է գիշերային կուրություն։ Վիտամին A-ի անբավարարությունով առաջացած գիշերային կուրությունը կապված է goblet cells-ի կորստի հետ կոնյուկտիվայում՝ թաղանթ, որը ծածկում է աչքի արտաքին մակերեսը։ Գավաթային բջիջները պատասխանատու են լորձի արտազատման համար, և դրանց բացակայությունը հանգեցնում է քսերոֆթալմիայի՝ մի վիճակ, երբ աչքերը չեն կարողանում արցունքներ արտադրել։ Մահացած էպիթելային և մանրէաբանական բջիջները կուտակվում են կոնյուկտիվայի վրա և ձևավորում բեկորներ, որոնք կարող են հանգեցնել վարակի և, հնարավոր է, կուրության ։
Գիշերային կուրության վերացումը պահանջում է վիտամին A-իմակարդակի կարգավորում ռիսկ խմբերում։ Ապացուցված է, որ սննդի հավելումները և հարստացումը արդյունավետ միջամտություններ են։ Գիշերային կուրության հավելյալ բուժումը ներառում է վիտամին A-ի հսկայական չափաբաժիններ (200,000 IU)ներմուծման ռետինիլ պալմիտատի տեսքով, որն ընդունվում է ներբերանային, որը տրվում է տարին երկու-չորս անգամ ։ Ներմկանային ներարկումները դեպքում վատ է ներծծվում տեղի ունենում և անարդյունավետ են բավարար կենսամատչելի վիտամին A-ի տրամադրման համար։ Սննդի հարստացումը վիտամին A-ով թանկ է, բայց կարելի է ներմուծել ցորենի, շաքարավազի և կաթի մեջ ։ Ընտանիքը կարող է շրջանցել թանկարժեք հարստացված սնունդը՝ փոխելով սննդային սովորությունները։ Դեղինանարնջագույն մրգերի և բանջարեղենի օգտագործումը, որոնք հարուստ են կարոտինոիդներով, մասնավորապես բետա-կարոտին-ով, ապահովում են նախավիտամին A-ի պրեկուրսորներ, որոնք կարող են կանխել վիտամին A-ի անբավարարության հետ կապված գիշերային կուրությունը։ Այնուամենայնիվ, կարոտինի փոխակերպումը ռետինոլի տարբերվում է անհատից անձ և սննդի մեջ կարոտինի կենսահասանելիությունը տարբեր է ։
Պատճառներ
Բացի սննդակարգային խնդիրներից հայտնի են վիտամին A անբավարարություն(ՎԱԱ) այլ պատճառներ։ Երկաթի պակասը կարող է ազդելկարող է ազդել վիտամին A-ի կլանման վրա,իսկ այլ պատճառներից են ֆիբրոզը, ենթաստամոքսային գեղձի անբավարարությունը, աղիների բորբոքային հիվանդությունը և բարակ աղիների վիրահատական միջամտությունները ։ Սպիտակուցային թերսնուցումը հաճախ նկատվում է վիտամին A անբավարարությոան դեպքուում; Սպիտակուցի անբավարարության պատճառով ռետինոլ կապող սպիտակուցի (RBP) անբավարար սինթեզը հանգեցնում է ռետինոլի կլանման նվազեցմանը ։ Ալկոհոլի ավելցուկ օգտագործումը կարող է նվազեցնել վիտամին A-ն, և ախտահարված լյարդը կարող է ավելի զգայուն լինել վիտամին A-ի անբավարարության նկատմամբ։ Մարդիկ, ովքեր մեծ քանակությամբ ալկոհոլ են օգտագործում, պետք է դիմեն բժշկի խորհրդատվություն վիտամին A-ի հավելումներ ընդունելուց առաջ։ Ընդհանուր առմամբ, մարդիկ պետք է նաև դիմեն բժշկի՝ նախքան վիտամին A-ի հավելումներ ընդունելը, եթե նրանք ունեն որևէ խնդիր, որը կապված է ճարպերի թերաբսսսսսսման հետ, ինչպիսիք են պանկրեատիտ, կիստոզ ֆիբրոզը, արևադարձային սփրու և լեղուղիների խանգարումը։։ Վիտամին A-ի պակասի այլ պատճառներն են՝ անբավարար ընդունումը, ճարպերի անբավարար կլանումը կամ լյարդի խանգարումները։ Անբավարարությունը խաթարում է իմուն համակարգը և արյունաստեղծությունը և առաջացնում է ցան և բնորոշ ակնաբուժական խնդիրներ (օրինակ՝ քսերոֆթալմիա, գիշերային կուրություն) ։
Կանխարգելում և բուժում
Վիտամին Ա ամբավարարության բուժումը կարող է իրականացվել ինչպես բերանային ընդունման վիտամին A-ով, այնպես էլ ներարկվող ձևերով, հիմնականում որպես վիտամին A պալմիտատ։
Համաշխարհային միջոցառումներ
Համաշխարհային միջոցառումները աջակցելու ազգային կառավարություններին ՎԱԱ-ի դեմ պայքարում, ղեկավարվում են Վիտամին A-ի համար գլոբալ դաշինքի (ԳԴՎԱ) կողմից, որը ոչ պաշտոնական համագործակցություն է Nutrition International, Helen Keller International, ՅՈՒՆԻՍԵՖ, ԱՀԿ և CDC:Ցածր և միջին եկամուտ ունեցող երկրներում նախադպրոցական տարիքի երեխաների համար անհրաժեշտ վիտամին A-ի հավելումների մոտ 75%-ը մատակարարվում է Nutrition International-ի և ՅՈՒՆԻՍԵՖ-ի համագործակցության միջոցով՝ Global Affairs Canada-ի աջակցությամբ ։1998 թվականից ի վեր աշխարհի 40 երկրներում կանխվել է 1,25 միլիոն մահ՝ կապված վիտամին A-ի անբավարարության հետ ։ 2013 թվականին վիտամին A-ի պակասի տարածվածությունը 29% էր ցածր և միջին եկամուտ ունեցող երկրներում, ամենաբարձրը շարունակում է մնալ Սահարայական Աֆրիկայում և Հարավային Ասիայում երկրներում ։2017-ի վերանայումը (թարմացվել է 2022-ին) պարզել է, որ 70 երկրներում հինգ տարեկան և ավելի փոքր երեխաների վիտամին A-ի հավելման կիրառման հետ կապված մահացության մակարդակը 12%-ով կրճատվել է ։ Վերանայումը ցույց է տվել, որ սինթետիկ A վիտամինային հավելումը կարող է լինել ոչ լավագույն երկարաժամկետ լուծումը վիտամին A-ի պակասի համար, այլ ավելի շուտ սննդի հարստացում, սննդի բալանսավորումը և մթերքների բարելավումը, օրինակ՝վիտամին A-ով հարստացված բրնձի կամ քաղցր կարտոֆիլ, կիրառումը կարող է ավելի արդյունավետ լինել վիտամին A-ի պակասը վերացնելու համար ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վիտամիններ
Շտեֆանսկիրխեն
Շտեֆանսկիրխեն (Stephanskirchen), կոմունա Գերմանիայում՝ Բավարիա երկրամասում։
Ենթարկվում է Վերին Բավարիայի վարչական կենտրոնին։ Մտնում է Ռոզենհայմ շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 9930 մարդ (դեկտեմբերի 31, 2010 թվական) ։ Զբաղեցնում է 26,51 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 1 87 177։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Կան-9
Կան-9 (Canton de Caen-9), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Ներքին Նորմանդիա շրջանում։ Կալվադոս դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Կան օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 14425 մարդ էր։ Կանտոնի համարը 1445 է։ Կան-9-րդ կանտոնում կա 1 կոմունա, որոնցից ամենամեծը Կան 9-րդ կանտոն կոմունան է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ Կատեգորիա:Կալվադոս դեպարտամենտի կանտոններ
Միկենյան քաղաքակրթություն
Միկենյան քաղաքակրթություն, Միկենյան Հունաստան, եղել է անտիկ Հունաստանի Բրոնզի դարի վերջին փուլը (մ. թ. ա. 1600-1100 )։ Այն ներկայացնում է մայրցամաքային Հունաստանի առաջին զարգացած քաղաքակրթությունը` շքեղ նահանգներով, քաղաքային կազմակերպություններով, արվեստով և գրային համակարգով ։ Առաջացած իշխանությունների մեջ առավելապես հռչակված են եղել Պիլոսը, Տիրինը, Միդիան Պելեպոնեսում, Օրքոմենոսը, Թեբե (Հունաստան) և Աթենքը` Կենտրոնական Հունաստանում և Լոլքոսը` Թեսալիայում։ Ավելի հայտնի էր Միկենքը Արգոլդում, որի անունով է կոչվում այդ ժամանակաշրջանի մշակույթը։ Միկենյան ազդեցության ոլորտում են հայտնվում Էպիրոսը Մակեդոնիա և Էգեյան ծովի կղզիները, Փոքր Ասիայի ափը, Լևանտ Կիպրոսը և Իտալիան։ Միկենյան Հունաստանը նվաճումներ է արձանագրել ինժեներական, ճարտարապետական և ռազմական կառուցողական բնագավառներում։ Առևտուրը Միջերկրական ծովի` մեծ տարածություն ընդգրկող շրջանում էական ազդեցություն է թողել նրա տնտեսության զարգացման վրա։ Նրանց վանկային գիրը` գծային Բ-ն, հունական լեզվի առաջին գրային համակարգն է, իսկ նրանց կրոնում ներառված են մի քանի աստվածություններ, որոնք կարող ենք տեսնել Օլիմպիական Պանթեոնում։ Միկենյան Հունաստանում հասարակության մեջ գերակշռել են ռազմիկ դասը և նահանգների հիերարխիկ ցանցը` քաղաքական, հասարակական և տնտեսական համակարգերով։ Ստեղծված հասարակությունները ղեկավարվել է թագավորի կողմից, որը կոչվել է վան։ Միկենյան Հունաստանը անկում է ապրել Արևելյան Միջերկրականում բրոնզեդարյան մշակույթի վերացումով, նրան հաջորդել է Հունաստանի մութ ժամանակաշրջանը, որը կոչվել է արխայիկ շրջան, որտեղ կայուն տեղաշարժեր են եղել պալատական համակենտրոնացվածությունից դեպի հասարակական-տնտեսական ապակենտրոնացված կազմակերպություն(ներառում է երկաթի լայն օգտագործման շրջանը)։ Միկենյան քաղաքակրթության ավարտի վերաբերյալ կան մի քանի տեսություններ։ Դրանց թվում է դորիացիների ներխուժման, Ծովի մարդկանց ակտիվացման, բնական աղետների, կլիմայական փոփոխությունների մասին տեսությունները։ Միկենյան շրջանը միջավայր է դարձել հունական գրականության, առասպելաբանության, Տրոյական պատերազմի մասին պատմող էպոսի ստեղծման համար։
Ժամանակագրություն
Բրոնզի դարը մայրցամաքային Հունաստանում, ըստ ժամանակակից հնագետների կարծիքի, բնորոշվում է որպես «Հելլադական ժամանակաշրջան»։ Այս շրջանը բաժանվում է երեք ենթաշրջանների։ Վաղ հելլադական ժամանակաշրջան (Ք. ա. 2900-2000 թթ.), որում լայն կիրառում են գտել նաև մետաղները, փոփոխվել է տնտեսությունը և հասարակական կառույցը։ Միջին հելլադական ժամանակաշրջան (Ք. ա. 2000-1650 թթ.), որում զարգացումը դանդաղ է ընթացել նաև մեգարոն տիպի քաղաքներում և վերջապես վերջին հելլադական շրջան( Ք. ա. 1650-1050 թթ. թթ.), որն ուղղակիորեն համընկել է Միկենյան Հունաստանի հետ։ Ուշ հելլադական ժամանակաշրջանը հետագայում բաժանվում է ուշ հելլադական առաջին և ուշ հելլադական երկրորդ ժամանակաշրջանների, որոնք երկուսն էլ համընկնում են Միկենյան Հունաստանի վաղ շրջանի (Ք. ա. 1650-1425) և ուշ` Միկենյան քաղաքակրթության տարածման, քայքայման և անկման շրջանի (երրորդ շրջան) հետ։ Բրոնզի դարից երկաթի դարին անցման շրջանը հայտնի է որպես ենթամիկենյան ժամանակաշրջան (Ք. ա. 1050-1000)։
Ինքնություն
Միկեյան Գծային Բ-ի վերծանմամբ պարզվում է, որ այդ համակարգը հարմարվել է հունարեն լեզվին։ Ուշ Բրոնզի դարում` Ք. ա. 2-րդ հազարամյակից ձևավորված գրային համակարգը գոյատևել է մինչև Ք. ա. 8-րդ դարը` մինչև նոր գրային համակարգի առաջացումը։ Բացի այդ, բացահայտվել է, որ Միկենյան մշակույթի կրողները Միկենյան քաղաքակրթության ավարտից հետո էթնիկապես կապված են եղել հունական թերակղզու բնակչության հետ։ Այդ ժամանակաշրջանի մարդկանց մի քանի հավաքական կերպարներ Հոմերոսը ներկայացրել է իր 8-րդ դարի դյուցազներգության մեջ` վկայակոչելով Տրոյական պատերազմը։ Հետագայում ենթադրվել է, որ իրադարձությունները կատարվել են ավելի ուշ` Ք. ա. 13-12-րդ դարերում, երբ հունական փոքր պետությունների դաշնակցությունը միավորվում է Միկենյան թագավորության ներքո` պաշարելով Տրոյան։ Հոմերոսը Իլիականում ներկայացրել է էթնիկ խմբերի` աքայացիներին, դանայացիներին և արգոսցիներին, որոնք Տրոյան պաշարող կողմն էին ներկայացնում։ Էթնիկ խմբերի հավաքական անունները ստեղծվել են, ժամանակի միջով անցել և հասել են Հոմերոսին, որոնց մասին նա գրել է Իլիականում։ Կնոսոսում այդ մասին գծային Բ-ով գրառում կա, որը թվագրվում է մ. թ. ա. 1400 թվականով, և նրա մեծ մասը վկայություն է Միկենյան(Աքայան) պետության` մայրցամաքային Հունաստանի մասին։ Եգիպտական գրառումները հիշատակություն են Դանայա երկրի մասին` հիշատակված մ. թ. ա. 1437 թվականին` Թութմոս III փարավոնի կառավարման ժամանակ։ Այս երկիրը աշխարհագրական սահմաններով նշվում է Ամենհոտեպ IV -ի կառավարման ժամանակի արձանագրության մեջ(Ք.ա. մոտ 1391/1388-1353/1351), որտեղ հիշատակվում է Դանայան քաղաքների թվի մասին, որոնք մայրցամաքային Հունաստանի մեծագույն մասն էին կազմում։ Դրանցից էին Միկենքը, Նուպլիոնը և Թեբեն։ Դանայա անունը հավասարեցվում է էթնոնիմ Դանաոյին։ Սա անունն է առեղծվածային հարստության, որը կառավարել է Արգոսի մարզում։ Հոմերոսի մոտ այս էթնոնիմը նույնպես օգտագործվել է։
Պատմություն
Վաղ և միջին հելլադական ժամանակաշրջանում Մինոսյան Կրետեի ազդեցության տակ հասարակության մեջ կազմակերպվում և զարգանում է Միկենյան մշակույթը ։ Միջին Բրոնզի դարի վերջում(մ. թ. ա. 1600) էական տեղաշարժ է նկատվում բնակչության աճի և բնակավայրերի առաջացման մեջ։ Այդ դարաշրջանում հյուսիսային մայրցամաքային Հունաստանի իշխանությունների կենտրոններում գերակշռում էր ռազմիկների դասը։ Այդ ժամանակաշրջանի բնակարանները վաղ շրջանի մեգարոն տիպի կառույցներ էին։ Որոշ բարդ կառուցվածքներ դիտվում են որպես ուշ շրջանի պալատների նախատիպեր։ Քաղաքները կառուցելուն զուգընթաց` կանգնեցվում էին նաև պաշտպանական պատեր ։
Հասարակ մարդկանց գերեզմանները տարբերվել են բարձր խավի մարդկանց գերեզմաններից։ Դրանք եղել են Միկենյան ժամանակաշրջանին պատկանող։ Միկենյան էլիտայի շրջանին պատկանող տղամարդիկ թաղված են եղել ոսկյա դիմակներով, իսկ կանայք` ոսկե թագով և ոսկյա զարդարանքներով հագուստներով ։ Արքայական գերեզմանները տեղադրված են եղել ակրոպոլիսում` հատուկ գերեզմանոցում։ Ա-ի և Բ-ի գոյությունը ցույց է տալիս տեղական հունական գրային համակարգի զարգացումը։ Կառավարող հարստության տնտեսական հզորությունը կախված է եղել մեծ սահմաններ ընդգրկող ծովային առևտրից ։ Պարզվել է, որ Միկենյան պետությունը այս ժամանակաշրջանում մեծացրել է շփումները արտաքին աշխարհի և հատկապես Կիկլադելի և Կրետեի հետ։ Ուշ Բրոնզի դարի վերջին նոր և ավելի ազդեցիկ էլիտար տիպի գերեզմաններ են առաջացել Թոլոսում։ Մեծ, շրջանաձև դամբարաններ` բարձր կամարակապ տանիքներով, պատի մեջ մխրճված ուղիղ մուտքով ։
Կոինե դարաշրջան (մ. թ. ա. 1450 –1250 )
Տիրայի ժայթքումը, ըստ հնագիտական տվյալների, տեղի է ունեցել մ. թ. ա. 1500 թվականին, արդյունքում անկում է ապրել Կրետեի Միկենյան քաղաքակրթությունը ։ Այս իրադարձությունները Միկենյաններին իրենց ազդեցությունը Էգեյան ծովի շրջանում տարածելու հնարավորություն են տալիս։ Մ. թ. ա. 1450 թվականին նրանք իրենց վերահսկողությունն են հաստատում Կրետեի վրա, ներառյալ Կնոսոսը և գաղութացնում են Էգեյան մի քանի կղզիներ` հասնելով Հռոդոս ։ Այսպիսով, Միկենյանները գերակշռող են դառնում տարածաշրջանում` սկսելով մի նոր ժամանակաշրջան` Կոինե դարաշրջանը( Κοινή); Միատեսակ բարձր մշակույթը տարածվում է մայրցամաքային Հունաստանում և Էգեյան ծովի շրջանում ։
Հյուսիսարևմտյան Ասիայում` Միլեթում կատարված պեղումները մատնանշում են դեռեւս մ. թ. ա. 1400 թվականից Միկենյան բնակավայրերի առկայությունը նախկին` Մինոսյան բնակավայրերի տեղում ։ Այս վայրը դարձել էր ընդարձակ և բարգավաճ Միկենյան կենտրոն մինչ մ. թ. ա. 12-րդ դարը ։ Հնագիտական վկայություններից բացի, այս մասին հաստատում են խեթական արձանագրությունները` նշելով, որ Միլեթը Միկենյանների գործունեության համար Փոքր Ասիայում հենարան է եղել։ Միկենյան ներկայությունը նույնպես հարստացրել է սահմանակից վայրերը` Լասոսը և Եփեսոսը ։ Կարևորագույն կենտրոններում կառուցված են եղել շքեղ պալատներ։ Հնագույն պալատները եղել են մեգարոն տիպի շինություններ, ինչպես Մենելայոսը Սպարտայում` Լակոնիայում։ Պալատները թվագրված են մ. թ. ա. 1400 թվականով, երբ կիկլոպյան ամրոցներ կանգնեցվեցին Միկենքում և Տիրինի մոտ։ Ուրիշ պալատներ ևս կառուցվեցին` Միդիան(Արգոլդ) և Պիլոսը Պելոպոնեսում, Աթենքը, Ելուսիսը, Թեբեն. Օրքոմենոսը Կենտրոնական Հունաստանում, Լոլքոսը` Թեսալիայում։ Ավելի ուշ ամեմահյուսիսային Միկենյան կենտրոնում Կնոսոսը նույնպես աչքի է ընկնում ։ Այս կենտրոնների հիմքը կայուն բյուրոկրատական ցանցն էր` ամբողջական վարչական գործառույթներով, որոնք դասակարգված էին ըստ բնագավառների և պաշտոնների` համապատասխան մասնագիտացման և զբաղմունքի համաձայն։ Հասարակության գլուխ կանգնած էր Միկենյան ժամանակաշրջանի Հունաստանի թագավորը, որը հայտնի էր Վան անունով։ Ամբողջ իշխանությունը կենտրոնացված էր նրա ձեռքում. նա էր տերը, հոգևոր և ռազմական առաջնորդը։ Նրան օգնում էր բարձրագույն պաշտոններ ունեցող անձանց ցանցը։
Իրավիճակի սրումը Միջին Ասիայում
Ահհիյավայի ներկայությունը Արևմտյան Անատոլիայում մատնանշվում է խեթական տարբեր հիշատակություններում։ Ք. ա. 1400-1220 թվականներին, ըստ Հունաստանի մասին թարգմանությունների (աքայացիները Հոմերոսյան Հունաստանում), Ահհիյավան հայտնի է եղել, բայց բնագրերում աշխարհագրական ճգրիտ սահմանները չէին կարող նկարագրվել։ Այս ժամանակաշրջանում Ահհիյավայի թագավորները ակնհայտ գործարքի մեջ են եղել խեթերի հետ որպես գործընկերներ դիվանագիտական և ռազմական մակարդակով ։ Դեռ ավելին, Ահհիյավան միջամտել է Անատոլիայի ներքին գործերին` հակախեթական ապստամբությունների ժամանակ միաժամանակ օգնելով խեթերին, որպեսզի երկարաձգի իր ազդեցությունը տարածաշրջանում ։ Ավելի ուշ` Ք. ա. 1315 թվականին, հակախեթական ապստամբությունը ղեկավարում է Արզավան։ Այդ ժամանակ Ահհիյավան աջակցում է խեթական պետությանը ։ Խաթթուսաս III(1267-1267)-ի կառավարման ժամանակ Ահհիյավայի թագավորը ճանաչվում է որպես Մեծ Եգիպտոսի, Բաբելոնի, Ասուրիայի թագավոր։ Այդ ժամանակ բռնկվում է հակախեթական մի ուրիշ ապստամբություն, որը ղեկավարում էր Պիամա Ռադուն։ Ահհիյավայի աջակցությամբ ապստամբները ջախջախվում են։ Ռադուն խռովություն է գրգռում Վիլուսայի մարզում և ներխուժում է Լեսբոս կղզի, որը հետո հայտնվում է Ահհիյավայի հսկողություն ներքո ։ Խեթա-Ահհիյավյան առերեսումը Վիլուսայի համար (խեթական անվամբ Տրոյայի) կարող էր հիմք հանդիսանալ Տրոյական պատերազմի համար ։
Անկում և վերածնունդ
Ք. ա. 1250 թվականին կորստյան առաջին ալիքը տարածվել է մայրցամաքային Հունաստանի տարբեր կենտրոններում, որոնց պատճառները հնագետների կողմից ճշգրտված չեն։ Բեովտիաում Թեբեսը այրվել է հիմնահատակ։ Մոտ մեկ տարի հետո նույն ճակատագրին են արժանացել Օրքոմենոսի շրջակայքը։ Գլայի բեովտիական ամրոցները ամայացել են ։ Պելոպոնեսում շրջակայքի շինությունների թվում նաև Միկենքի միջնաբերդն է հարձակման ենթարկվել և այրվել ։ Այս դեպքերը նպաստում են ամրոցները տարբեր կողմերից ամրացնելուն և ընդլայնմանը։ Մի քանի տեղերում համաձայնություն է ձեռք բերվում ստորգետնյա անցումներ ստեղծելու, որի նպատակը ստորգետնյա համակարգերի կառուցումն էր։ Տիրինը, Միդիան և Աթենքը ընդլայնում են իրենց պաշտպանությունը նոր կիկլոպյան տիպի պատերով ։ Ընդլայնման ծրագիրը Միկենքում կրկնապատկում է միջնաբերդի ամրապնդված տարածքները։ Ընդլայնման այս փուլին է պատկանում ազդեցիկ Առյուծի դարպասը` որպես Միկենյան միջնաբերդ տանող մուտքի նշան։ Առաջին անկումից հետո շարունակվում է Միկենյան մշակույթի վերածնունդը կարճ ժամանակով։ Միկենյան Հունաստանը շարունակվում է մատնանշվել միջազգային ակտերում, հատկապես խեթական գրառումներում։ Մ. թ.ա. 1220 թվականին նորից է հիշատակվում Ահհիյավայի թագավորի անունը, որն ընդգրկված էր հակախեթական ապստամբության մեջ Արևմտյան Անատոլիայում ։ Խեթական ուրիշ գրառումներում նշվում է, որ ահհիյավյան նավերը պետք է խուսափեին Ասուրիայի վերահսկողության տակ գտնվող նավահանգիստներից` որպես Ասուրիայի վրա դրված առևտրային արգելքի մաս ։ 12-րդ դարում Արևմտյան Միջերկրականում առևտուրը հիմնականում արգելված էր շատ հավանական է քաղաքական միջավայրի անկայունության պատճառով ։
Վերջնական անկում
Ոչ մի պաշտպանական միջոց չի կարողանում կասեցնել Միկենյան պետության վերջնական քայքայումը և անկումը։ Երկրորդ ավերածությունը վրա է հասնում Ք. ա. 1190 թվականին կամ դրանից հետո։ Այդ իրաիրադարձությունը վերջ է դնում Միկենյան մեծ տերությանը։ Վայրը վերագրավվում է, բայց ավելի փոքր մասշտաբով։ Պիլոսի պալատը. որը գտնվում էր Պելոպոնեսի հարավարևմտյան մասում, կործանվում է Ք. ա. 1180 թվականին ։ Այնտեղ հայտնաբերվում է Գծային Բ-ի արխիվը, որը պաշտպանվել էր կրակից, երբ պալատը ավերվում էր։ Մանրամասներ չեն հիշատակվում հարձակման ժամանակ եղած պաշտպանության, հարձակվող ուժերի, սպառնացող վտանգի մասին ։ Իրարանցման արդյունքում մայրցամաքային Հունաստանի բնակչությունը հայտնվում է ողբերգական կացության մեջ, հատկապես Բեովտիան, Արգոլդը և Մեսսենիան։ Միկենյան փախստականները հանգրվանում են Կիպրոսում, Լևանտում, Միկենյան աշխարհի այլ վայրերում, ինչպես նաև Լոնիան կղզիներում` հյուսիսարևմտյան Պելոպոնեսում, Ատտիկայի և Էգեյան ծովի կղզիներում։ Չնայած պարադոքսալ լինելուն, Աթենքի միջնաբերդը խուսափում է կործանումից։
Հիպոթեզներ անկման մասին
Պատճառները, որոնք հասցրին Միկենյան մշակույթի անկմանը, գիտնականների համար թեժ քննարկումների նյութ են դարձել։ Ներկայումս չկա Միկենյան պալատական համակարգի անկման բավականաչափ պարզաբանված տեսակետ։ Կա երկու տարածված հիպոթեզ` բնակչության տեղաշարժերի և ներքին հակասությունների ։ Միկենյան մշակույթի անկման առաջին հիպոթեզը կապված է դորիացիների արշավանքի հետ` հայտնի որպես Անտիկ հունարեն առասպելաբանություն։ Միկենյան Հունաստանում հնագիտական ապացույցները հայտնաբերված նոր տիպի գերեզմաններն են և նոր հունարենի` դորիական հունարենի զարգացումը։ Այն երևան եկավ, երբ դորիացիները տարիների ընթացքում աստիճանաբար շարժվեցին դեպի հարավ` ամայացնելով տարածքներ մինչև որ կարողացան հաստատվել Միկենյան կենտրոններում։ ։ Մեկ ուրիշ կարծիքով Միկենյան Հունաստանի անկումը կապված է Արևելյան Միջերկրականում «Ծովի ժողովուրդների» ակտիվացման հետ։ Նրանք մեծ տարածքներ են ամայացնում Անատոլիայում և Լևանտում և վերջապես պարտվում են փարավոն Ռամզես III-ի կողմից Ք. ա. 1175 թվականին։ Նրանց առաջին էթնիկ խումբը` Էքվիշ անունը կրող, հիշատակվել է խեթական արձանագրությունում Ահհիյավայի անվան հետ միասին ։ Այլ սյուժեներում առաջադրվում է այն տեսակետը, որ Միկենյան Հունաստանի անկման պատճառը ներքին հուզումներն են, որոնք առաջ են բերել երկպառակտչական պատերազմ Միկենյան պետությունների միջև կամ քաղաքակիրթ խռովության պետություններում` որպես արդյունք խիստ հիերարխիկ սոցիալական համակարգի և վաների գաղափարախոսության ։ Ք. ա. 12-11-րդ դարերի Հունաստանի հնագիտական պատշաճ նկարագիրը հասկանալի դարձնելու համար շարունակվում է բանավեճը գիտնականների միջև, թե քայքայված հասարակությունները, որ հաջորդել են Միկենյան պալատական պետություններին, եղել են եկվորնե՞ր, թե՞ դեռ Միկենյան Հունաստանում ապրող բնակչություն։ Նոր հնագիտական գտածոները հնարավորություն են տալիս հակված լինելու երկրորդ կարծիքին ։ Լրացուցիչ տեսակետները Բրոնզի դարի անկման վերաբերյալ պատճառներ են համարում բնական ոչնչացումը` կլիմայի փոփոխություն, երաշտ, երկրաշարժեր ։ Միկենյան Հունաստանի անկմանը հաջորդող ժամանակաշրջանի վերջը Ք. ա.1100-800 թվականներն են, որը հիմնականում կոչվում է «Հունաստանի մութ դարեր» ։
Հասարակություն և վարչակազմ
Նեոլիթյան ագրարային գյուղը (Ք. ա. 6000 թվական) կազմում է բրոնզեդարյան քաղաքական մշակույթի հիմքը Հունաստանում ։ Գծային Բ-ով կատարած գրառումների ճնշող մեծամասնություննը տպավորություն են ստեղծում Միկենյան պալատական վարչակազմի մասին, որն ունեցել է ուրույն լեզու, տերմինալոգիա, հարկման և բաշխման համակարգ ։ Պետությունը ղեկավարվել է թագավորի` վանի կողմից, որն ունեցել է կրոնական, հավանաբար նաև ռազմական և դատական գործառույթներ ։ Վանի ձեռքում էր գտնվում պալատական կյանքի տարբեր ոլորտները, կրոնական տոներին, աստվածների զոհաբերություններին առնչվող հարցերը ։ Նրանից հետո առաջնորդներն ("lawagetas") էին, որոնց դերը կրոնական հարցերի հետ կապված խնդիրների կազմակերպումն էր։ Նրանց գործունեությունը մասամբ համընկնում էր վաների գործունեությանը և սովորաբար համարվում էին երկրորդ հրամանատար  ։ Ե'վ վանը, և' awagetas-ը ռազմական արիստոկրատիայի գլուխն էին, որոնք կոչվում էին ուղեկիցներ կամ հետևորդներ ։ Միկենյան հասարակությունը հիմնականում բաժանվում էր երկու խմբի` ազատ մարդկանց և թագավորի պալատականների, որոնք իրականացնում էին վարչական պարտավորություններ պալատում և մարդկանց հետ։
Մեծ մասշտաբի կառուցողական աշխատանքներ
Պալատական կենտրոնները կազմակերպում են իրենց աշխատուժը և ռեսուրսները իրականացնելու համար մեծ մասշտաբի կառուցողական աշխատանքներ գյուղատնտեսության և արդյունաբերության բնագավառներում։ Մի քանի ծրագրերի մեծությունը ցույց է տալիս, որ դրանք եղել է բազմաթիվ պալատական կենտրոնների համակցված ջանքերի արդյունքը։ Դրանցից ամենակարևորը Կոպեսի ջրային ավազանի կառուցումն էր Բեովտիայում, Տիրինի շուրջ մեծ պատնեշի ստեղծումը և  ջրագծի կառուցումը ։ Բացի այդ, կառուցվել են նաև նավահանգիստներ։ Միկենյան տնտեսության մեջ մեծ մասշտաբի այլ կառուցողական աշխատանքներ էլ են կատարվել, որոնցից են մանուֆակտուրային և մանածագործական համալիրները։ Հայտնաբերվել են նոր կերամիկական և ջրային կառույցներ Euonymeia-ում, Աթենքում, որը արտադրել է սպասք, կտորներ, առագաստներ և պարան արտահանման և նավաշինության  համար ։ Միկենյան դարաշրջանի ամենանշանավոր ծրագրերից է Պելոպոնեսում ճանապարհային ցանցի ստեղծումը ։ Հայտնաբերվել են ճանապարհների,  պաշտպանական  պատերի մնացորդներ Կորնթոսում։ Այս դարաշրջանում ինժեներական կառուցողական աշխատանքները Հունաստանում իրենց  գագաթնակետին են   հասել ։
Առևտուր
Առևտուրը Միջերկրածովյան հսկայական տարածքով էական նշանակություն ուներ Միկենյան Հունաստանի տնտեսության համար : Միկենյան պալատներ էին ներմուծվում չմշակված նյութը` որպես մետաղ, փղոսկր կամ ապակի, և արտահանվում էր մշակման ենթարկված ապրանքներ և առարկաներ` պատրաստված այդ նյութերից, նաև տեղական մթերքներ` ձիթապտղի յուղ, օծանելիք, գինի, բուրդ և և խեցեգործական իրեր ։ Այդ ժամանակվա միջազգային առևտուրը ոչ միայն  իրականացվում էր պալատական էմիսսարների, այլև առանձին վաճառականների կողմից ։ Կենտրոնական Արևելքում հայտնաբերված հնագիտական գտածոներից, տեքստային հիշատակություններից, գրառումներից և որմնանկարներից երևում են, որ Միկենյան հույները խոշոր առևտրային և մշակութային փոխգործունեության մեջ են եղել այդ տարածքում բնակվող բրոնզեդարյան ժողովուրդների  (քանանացիներ, կասսիտներ, միտանցիներ, ասսուրիացիներ և հնագույն շրջանի եգիպտացիների)հետ  ։ 14-րդ դարում Ուլուբուրունի նավաբեկությունը հարավային Անատոլիայի ափին ցույց է տալիս առևտրի այն հաստատված երթուղիները, որտեղով միկենացիները տեղափոխում էին ամբողջ անմշակ նյութերը, որոնց կարիքը զգում էր Միկենյան Հունաստանը:Դրանք էին պղինձը և բրոնզե ապրանքները ։ Միկենյան Հունաստանից արտահանվող գլխավոր արտադրանքն էր ձիթապտղի յուղը` որպես բազմաբովանդակ մթերք ։ Կիպրոսը եղել է տարանցիկ միջանցք Միկենյան Հունաստանի և Մերձավոր Արևելքի միջև։ Մյուս կողմից երկիրը առևտրական հարաբերությունների մեջ էր գտնվում խեթերի հետ` Կենտրոնական Անատոլիայում, բայց որքան էլ պարադոքսալ լինի, սահմանափակ էր առևտուրը նրա հետ ;  Վկայված է, որ առևտուր տեղի էր ունենում նաև Տրոյայի հետ։ Միկենյան առևտուրը այդ ժամանակ ձգվում էր մինչև Բոսֆոր  և Սև ծովի ափերը ; Միկենյան սրեր են գտնվել Վրաստանում, Սև ծովի ափերին ։
Առևտրային փոխհամագործակցություն է եղել իտալական թերակղզու և Արևմտյան Միջերկրականի հետ։ Միկենյան ապրանքները, հատկապես խեցեղենը, արտահանվել են Իտալիա, Սիցիլիա և Աեոլյան կղզիներ, հասել են մինչև Սարդինիա և Հարավային Իսպանիա   ։ Միկենյան արտադրության հատուկենտ ապրանքներ են հայտնաբերվել տարբեր հեռավոր վայրերում` Կենտրոնական Եվրոպայում` Գերմանիայում, Բավարիայում։ Գտնվել են թանկագին քարերից պատրաստված առարկաներ այլ վայրերում։ 13-րդ դարին պատկանող և գծային Բ-ով մակագրությամբ իրեր են եղել Իռլանդիայում, Ուեսեկսում, Կորնուոլլում, Անգլիայում։
Կրոն
Սրբավայրերը և տաճարները տարօրինակորեն քիչ են եղել հնագիտական վայրերում։ Պաշտամունքային կառույցները բացակայել են ցանկացած պալատական կենտրոնում, բացառությամբ Միկենքի։ Ընդ որում, Միկենքի պաշտամունքային կենտրոնը ստեղծվել է ավելի ուշ` Ք. ա. 13-րդ դարում։ Ոչ մեծ պաշտամունքային կառույցներ են եղել Բերբաթիում, Մալթայում և Պիլոսում ։  Իսկ մի շարք փոքր կառույցներ գտնվել են Միկենքի մոտ, Դելփիքում, Համիկլեում ։ Գծային Բ-ով գրառումները Կնոսոսում և Պիլոսում  մատնանշում են մի շարք սրբավայրեր` նվիրված տարբեր աստվածների։ Գրառումներում նշվում է, որ եղել են աստվածներին նվիրված տոնական արարողություններ` զոհաբերություններով ուղեկցվող։ Միկենյան գրառումներում հիշատակվում են քահանաներ, որոնք պատասխանատու են եղել կոնկրետ սրբավայրերի համար ։ Վերջիններս եղել են հասարակության մեջ հայտնի նշանավոր գործիչներ։  Տոնակատարությունների ժամանակ մեծ դեր են խաղացել կանայք ։ Միկենյան դիցարանը ներառել է դասական Հունաստանի շատ աստվածություններ, թեև դժվար է պնդել, թե այդ աստվածությունները ինչ բնութագրող գիծ ու պարտականություն են ունեցել ։ Ընդհանուր առմամբ, այս կամ այն աստվածությանը երկրպագել են Միկենյան շքեղ պալատական աշխարհում։ Բացի այդ, տարբեր վայրերում, մասնավորապես Կրետեում, եղել են տեղական աստվածություններ։  Միկենյան դիցարանի միասնականությունը արտացոլվել է հնագիտական նյութերում ։ Պոսեյդոնը (Գծային Բ Po-se-da-o) իշխել է ստորգետնյա թագավորությունում, ներկայացվել է նաև որպես դժոխքի ոգի ։  Պաեան(Pa-ja-wo), հավանաբար, հանդիսացել է սուրհանդակ աստվածների մեջ։ Հեփաստը մարմնավորել է կախարդական երգը, որը պետք է բուժեր հիվանդներին։ Միկենյան գրառումներում աստվածները ներկայացված են բնորոշող մակդիրներով ։ Արեսը հանդես է եկել Էնեալոս անվամբ ։ Որոշ աստվածներ առաջացել են ավելի ուշ շրջանում, օրինակ, Հեփեստոսը. Էրինիան, Արտեմիսը(a-te-mi-to և a-ti-mi-te) Դիոնիսոսը (Di-wo-nu-so)   ։ Զևսը նույնպես նշվել է Միկենյան Պանթեոնում, բայց ոչ որպես գլխավոր աստված ։ Միկենյան արձանագրություններում վկայակոչվում են «Տիկնայք»  կամ սիրուհիները(Potnia)։ Օրինակ, Աթենասը(A-ta-na) Կնոսոսի մակագրությունում նշված է որպես «սիրուհի»  Աթենաս, իսկ Պիլոսում գտնված սալիկների վրա նա առանց նման մակդիրի է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հունաստանի պատմություն Կատեգորիա:Հին Հունաստան Կատեգորիա:Պատմական ժամանակաշրջաններ
Տիգրան Պետրոսյանի հուշարձան (Երևան, Դավթաշեն)
Տիգրան Պետրոսյանի հուշարձան, գտնվում է Երևանի Դավթաշեն թաղամասում՝ Տիգրան Պետրոսյան փողոցի սկզբնամասում, տեղադրվել է 2006 թվականին։
Տվյալներ
Հուշարձանը կառուցված է բրոնզից, գրանիտից և բազալտից, ընդհանուր բարձրությունը 5 մետր է։
Պատմություն
Շախմատի աշխարհի 9-րդ չեմպիոն Տիգրան Պետրոսյանի երկրորդ արձանի բացումը տեղի է ունեցել 2006 թվականի հունիսի 7-ին, Երևանի Դավթաշեն թաղամասում, Տիգրան Պետրոսյանի անվան փողոցում, չեմպիոնի ծննդյան 75-ամյակի առթիվ։
Հուշարձանի բացումը կատարել են շախմատի Հայաստանի հավաքականի անդամներ, գրոսմայստերներ Վլադիմիր Հակոբյանը, Գաբրիել Սարգսյանը, Կարեն Ասրյանը, Արտաշես Մինասյանը և Սմբատ Լպուտյանը, որոնք դրանից երեք օր առաջ դարձել էին համաշխարհային օլիմպիադայի հաղթողներ, ինչպես նաև ՀՀ կանանց հավաքականի անդամներ, գրոսմայստերներ Էլինա Դանիելյանը, Լիլիթ Մկրտչյանը, Նելլի Աղինյանը և միջազգային վարպետ Սիրանուշ Անդրեասյանը։ Արարարղությունը բացել է Դավթաշեն վարչական շրջանի ղեկավար Սուրիկ Ղուկասյանը։ Ելույթ են ունեցել Երևանի քաղաքապետ Երվանդ Զախարյանը, Հայաստանի շախմատի ֆեդերացիայի նախագահ, այն ժամանակ ՀՀ պաշտպանության նախարար Սերժ Սարգսյանը ։
Վելիկի Լոգ
Վելիկի Լոգ (Великий Лог), քաղաքատիպ ավան Ուկրաինայի Լուգանսկի մարզի Կրասնոդոնի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Նիժնյայա Կրասնյանկա։ Հիմնադրվել է 1762 թվականին։
Տիգրան Պետրոսյանի հուշարձան (Երևան, Դավթաշեն)
Պատմություն
ՀՀ պաշտպանության նախարարության պատվերով կառուցված արձանի հեղինակը և ճարտարապետը քանդակագործ Նորայր Կարգանյանն է։ Աշխատանքը տևել է 6 ամիս ։
Սա Տիգրան Պետրոսյանի երկրորդ արձանն է Երևանում. առաջինը 1989 թվականին տեղադրվել է Օղակաձև զբոսայգում, Տիգրան Պետրոսյանի անվան շախմատիստի կենտրոնական տան մոտ։ ՏԻգրան Պետրոսյանին նվիրված արձան կա նաև Ապարանում։
Վելիկի Լոգ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Լուգանսկի մարզի Կրասնոդոնի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:1762 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Բեզիմյաննի (քաղաքատիպ ավան, Ալդանսկի ուլուս)
Բեզիմյաննի (Безымянный), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Սախա-Յակուտիայի հանրապետության Ալդանսկի ուլուսի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 0 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սախա-Յակուտիայի հանրապետության Ալդանսկի ուլուսի բնակավայրեր
Կոսչասյոլ
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը Պեչորա գետն է մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը Պեչորա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Ժուկովսկոյե (Պեսչանոկոպսկի շրջան)
Ժուկովսկոյե (Жуковское), գյուղ Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Պեսչանոկոպսկի շրջանում։ Ժուկովսկի գյուղական համայնքի վարչական կենտրոնն է։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Պեսչանոկոպսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր
235
Մահեր
Կատեգորիա:235 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Մարչելո Ֆոգոլինո
Մարչելո Ֆոգոլինո (երբեմն՝ ուղղակի Ֆրոդո, Պարոն Ֆռանգուլյան, մոտ 1485-1548 թվականից հետո), Չարբախի դպրոցի Վերածննդի դարաշրջանի Հայ Բասկետբոլիստ, զանազան օրգիաների ներկայացուցիչ։ 15-րդ դարի վերջին Չարբախի ամենանշանավոր բասկետբոլիստներից մեկը։
Ծագումով Հոկտեմբերյանից է։ Պտի որ ծնված լինի 15-րդ դարի վերջին երրորդում, իր կարիերայի սկզբում նա աշխատել է Կլադմեն, 16-րդ դարի առաջին կեսին՝ Բարտոլոմեո Մոնտանյայի ղեկավարությամբ։
1520-1521 թվականներին նա վերադարձավ հայրենիք Հոկտեմբերյան, իր աշխատանքները ստեղծել է Ջովաննի Պորդենոնեի տեսածի ազդեցության տակ ։
1527 թվականին, Բառիգության մեղադրանքով նա վտարվեց Հոկտեմբերյանից և գնաց Կանադա, որտեղ ստեղծեց Իր կանաչու բիզնեսը, այդ ազդեցույաան տակ ստեղծեց «Կացուֆֆիի տունը» պատկերը։ Պաբլո Էսկոբարի գործերը զարդարում էին Բուոնկոնսիլիո ամրոցը, Մալպագայի, Սարդանյայի և այլ պալատները, որոնք գտնվում էին Տոռենտինո-ի տարածքում։
Վիչենցայի ամենահին թանգարանում՝ Քաղաքացիական արվեստի պատկերասրահում («Museo Civico) գտնվող նրա «Ուժեղ թույնը» նրա առաջին բերքերից մեկն է, որտեղ Բասկետբոլիստի գունագեղ բնապատկերի վրա նկատելի են հոլանդական և գերմանական թույնի ազդեցությունները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նկարիչներ Կատեգորիա:Նկարիչներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Նկարիչներ ըստ ազգության Կատեգորիա:Նկարիչներ ըստ դարի Կատեգորիա:Նկարիչներ ըստ թեմատիկայի Կատեգորիա:Նկարիչներ ըստ ժամանակաշրջանի Կատեգորիա:Նկարիչներ ըստ ժանրի Կատեգորիա:Նկարիչներ ըստ նկարչական ուղղության Կատեգորիա:Վերածննդի արվեստ Կատեգորիա:Վերածննդի կերպարվեստ Կատեգորիա:Վերածննդի նկարիչներ Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ Կատեգորիա:Իտալացի նկարիչներ
Դոլչեաքուա
Դոլչեաքուա  (Dolceacqua), կոմունա Իտալիայի Լիգուրիա մարզի Իմպերիա գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 2030 մարդ (2008)։ Բնակչության խտությունը՝ 100 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 20 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 18035։ Հեռախոսային կոդ՝ 0184։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Գարուն (Վիկտոր Բորիսով-Մուսատովի նկար)
«Գարուն» ռուս նկարիչ Վիկտոր Բորիսով-Մուսատովի ամենահայտնի նկարներից։
Նկարի մասին
Նկարը նշանավորել է նկարչի ստեղծագործական մի նոր շրջան, որը կապված է նրա առավել հայտնի ստեղծագործություններով ։
Այս նկարի հիմնական առանձնահատկությունը հանդիսանում է պատմողականության կատարյալ բացակայությունը ։ Նկարում պատկերված է այգում զբոսնող աղջիկ։ Նկարիչը կարողացել է նրբորեն պատկերել գարնանային եղանակը ծաղկող ծառերով և «փափուկ» խատուտիկներով՝ բնության միջոցով արտահայտելով տրամադրություն։
Նկարն առանձնանում է նաև իր գեղարվեստականությամբ։ Նկարիչը ներկը քսում է ոչ մեծ չափաբաժնով՝ փոխելով դրանց ուղղությունը ։
Ներկայումս նկարը գտնվում է Սանկտ Պետերբուրգի Ռուսական պետական ​​թանգարանում ։
Հետաքրքիր փաստեր
Նկարն օգտագործվել է «Հոգեբանության պատկերազարդ բառարանի» (2003) տրամադրության մասին հոդվածի պատկերազարդման համար ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1890 նկարներ Կատեգորիա:Վիկտոր Բորիսով-Մուսատովի նկարներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի արվեստ Կատեգորիա:Ռուսական պետական թանգարանի նկարներ
Աղադավա (լեռ)
Աղադավա, լեռ Թուրքիայի Կարսի մարզում, Կարսի սարահարթում, Սարիղամիշ քաղաքից արևելք, բարյրություն 2427 մ։ Հարավային հատվածը հայտնի է Զիարեթ անունիվ։ Աղադավաի հյուսիսային լանջին գտնվում է Աղադավա գյուղը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կարսի մարզի լեռներ