cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Փոթորիկ (Marvel Comics)
Ուժեր և ունակություններ
Փոթորիկը նաև ցուցադրել է այլ եղանակային երևույթները ղեկավարելը, ինչպիսիք են՝ տիեզերական փոթորիները, արևային քամիները, օվկիանոսային հոսանքները և էլեկտրոմագնիսական դաշտերը։ Նաև նա կարող է շնչել ջրի տակ, ճեղքելով ջուրը թթվածնի և ջրածնի էլեկտրոլիզի եղանակով ։ Գտնվելով տիեզերքում, նա կարող է կառավարել միջաստղային և ինտերջգալակտիկական ալքիները։ Փոթորիկը կարող է փոխել տիեզերքի իր ընկալումը, որպեսզի որսա ջերմային և կինետիկ էներգիաների ալիքները և փոխի այն իր հայեցողությամբ։
Փոթորիկը, ինչպես ցույց է տրվել, ունի սերտ կապ եղանակի հետ և այդ կապը կախված է հենց Փոթորկի էմոցիոնալ վիճակից, այդ իսկ պատճառով էլ նա հաճախ թաքցնում է իր զգացմունքները, որպեսզի պատահական կերպով չփոխի եղանակը այնտեղ, որտեղ նա գտնվում է։ Բնության վրա ազդեցությունը նրան թույլ է տալիս գտնել Քսավյե համալսարանի տարածքում գտնվող մահացող ծառերը, գտնել օբյեկտներ տարբեր վայրերում, ներառյալ ջրում, զգալ հյուսիսային կիսագնդում ոչ ճիշտ շարժվող փոթորիկը և զգալ լուսնի և արևի միջև եղած էներգետիկ հոսքերի խախտումը, նաև երկրագնդի մագնիսական մթնոլորտի խեղաթյուրումը ։ Փոթորիկը կարող է որոշել իր գտնվելու վայրը, նայելով երկրագնդին որպես օդերևութաբանական քարտեզ ։ Փոթորկի որպես մուտանտ ունակությունները սահմանափակված են միայն նրա կամքով և դիմացկունությամբ։ Մի անգամ պահակները Փոթորկին կարգել են որպես Օմեգա մակարդակի մուտանտ ։
Հեռուստատեսություն
Փոթորիկ կերպարը հայտնվել է նշված մուլտսերիալներում.
Քննադատություն և արձագանքներ
2007 թվականին կերպարը ստեղծողները ստացան մրցանակ «Լավագույն կոմիքս» ֆան անվանակարգում Փոթորկի մասին կոմիքս սերիաների համար ։
2010 թվականին Փոթորիկը զբաղեցրել է 8-րդ հորիզոնականը «25 լավագույն Իքս մարդիկ» ցանկում ,:
2011 թվականին զբաղեցրել է 42-րդ հորիզոնականը «IGN-ի վարկածով կոմիքսների 100 լավագույն հերոսները» ցանկում ։
Հունգարիան և Տրանսիլվանիան հնազանդեցնելու համար մեդալ
Հունգարիային և Տրանսիլվանիային ճնշելու մեդալ (Медаль «За усмирение Венгрии и Трансильвании»), Ռուսական կայսրության պետական պարգև, որի ստեղծումը կապված է 1849 թվականի ամռանը սկսած Հունգարիային և Տրանսիլվանիային ճնշելու արշավի հետ։
Ընդհանուր տեղեկություններ
Հունգարիային և Տրանսիլվանիային ճնշելու մեդալով նախատեսվում էր պարգևատրել Ռուսական կայսրության այն ծառայողները, ովքեր 1849 թվականի հունիս-հուլիս ամիսներին մասնակցել են 1848-1849 թվականների հունգարական հեղափոխություն և ազատագրական պայքարին։ Մեդալը ստեղծել է 1850 թվականի հունվարի 22-ին Նիկոլայ II կայսեր օրոք ։
Պարգևատրման կարգ
Պարգևատրվում էին բոլոր ռազմիկները, սպաները, այդ թվում գեներալները, բոլոր ծառայողականները, զինվորները, ինչպես նաև գնդի հոգևորականները, բժիշկ և առողջապահ սպաներ, գնդում աշխատողները, ովքեր 1849 թվականի հունիս-հուլիս ամիսներին մասնակցել են 1848-1849 թվականների հունգարական հեղափոխություն և ազատագրական պայքարին։
Մեդալի նկարագրություն
Մեդալի տրամագիծը 29 մմ է, հայտնի է նաև 26 մմ տրամագծով մեդալ։ Պատրաստված է արծաթից։ Երեսային կողմում պատկերված է Ռուսական կայսրության դրոշը։ Մեդալը ամբողջ եզրով եկեղեցական լեզվով մակագրված է. Մեդալի հակառակ կողմում հորիզոնական դիրքով վեց տեղեվ մակագրված է. 1850 թվականին, Սանկտ Պետերբուրգի դրամանատանը հատվել է ավելի քան 213 593 օրինակ մեդալ։ Ըստ տեղի նախարարական վարչության, 212 330 օրինակ մեդլալը տրվել պատերազմից հետո  ։
Կրելու կարգ
Մեդալը ուներ կանթ շերտաձողիկին կամ ժապավենին ամրացնելու համար։ Մեդալը պետք է կրել կրծքին .։
Սեղանի հուշամեդալ
Մեդալով պարգևատրվել են Ֆեոդոր Տոլստոյը և Ալեքսանդր Լյալինը ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հունգարիա
(8675) 1991 YZ
(8675) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1991 թվականի դեկտեմբերի 30-ին Սեյձի Ուեդայի և Հիրոսի Կանեդայի կողմից Կուշիրոյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,018283 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,9082 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,1284 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1915,31 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,187959 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 10,02° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1991 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Սեյձի Ուեդայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Հիրոսի Կանեդայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Գորգեր (գետակ)
Գորգեր, գետակ Հայկական լեռնաշխարհում, Ճորոխի ավազանում, Թորթումի վտակ Օդեկի օժանդակը ։
Քրիստափոր Պալունի
Քրիստափոր եպիսկոպոս Սյունի, հայ հոգևորական, Պալունիքի եպիսկոպոս ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ հոգևորականներ Կատեգորիա:Հայ եպիսկոպոսներ Կատեգորիա:Պալունիքի եպիսկոպոսներ Կատեգորիա:Պալունիներ
Մերիդա (Վենեսուելա)
Մերիդա (Mérida, ամբողջական անվանումը՝ Santiago de los Caballeros de Mérida), քաղաք Վենեսուելայի արևմտյան մասում, Մերիդա նահանգի և Լիբերտադոր մունիցիպալիտետի վարչական կենտրոնը և խոշորագույն քաղաքը։ Մերիդան Վենեսուելյան Անդերի գլխավոր քաղաքներից է։
Մերիդայի բնակչությունը կազմում է ավելի քան 200 հազար մարդ, իսկ շրջակա բնակավայրերով՝ ավելի քան 350 հազար։ Մերիդան արևելյան Վենեսուելայի կրթական և զբոսաշրջային խոշոր կենտրոն է, այստեղ են գտնվում հանրաճաննաչ Անդերի Համալսարանը և աշխարհում բարձրությամբ առաջին և երկարությամբ երկրորդ (առաջինը Տաթևի ճոպանուղին է Հայաստանում) ճոպանուղին։
Մեղուներ
Մեղուներ, Apoidea վերնաընտանիքի թռչող միջատների խումբ։ Սերտ կապված են կրետների և մրջյունների հետ։ Մեղուներին ուսումնասիրող գիտությունը կոչվում է մեղվագիտություն։ Գոյություն ունեն մեղուների մոտ 21 հազար տեսակ և 520 ցեղ ։ Տարածված են բոլոր մայրցամաքներում, բացառությամբ Անտարկտիդան։ Մեղուները սնվում են նեկտարով և ծաղկեփոշով․ նեկտարը առաջին հերթին օգտագործում են որպես էներգիայի աղբյուր, իսկ ծաղկեփոշին՝ սպիտակուցներ և այլ սննդանյութեր արտադրելու համար։ Մեղուները համարվում են շատ խելացի միջատներ։ Ունեն միայն մեկ էգ մեղու, որը կոչվում է թագուհի մեղու։
Մեղուների նշանակությունը
Մեղրատու (ընտանի) մեղուն թաղանթաթևավորների կարգի մեղվանմանների ընտանիքի մեղուների ցեղի միջատ է։ Մեղուները մեղրատու բույսերի ծաղիկների նեկտարից պատրաստում են մեղր։ Մարդիկ վաղուց են գնահատել մեղրի արժեքավոր հատկությունները և ընտելացրել մեղուներին։ Սրանք գրեթե ընտանի են և ապրում են մեղվանոցներում՝ փեթակների մեջ (վայրի մեղուներն ապրում են փչակներում, քարայրերում և ժայռերի ծերպերում)։ Մեղրը ստանում են փեթակում եղած մոմեղեն բջիջներից՝ մեղրահացից (մոմահաց)։ Միայն 1 փեթակից ստացվում է մինչև 20–25 կգ մեղր։ Մեղվաընտանիքը կենսաբանական ամբողջություն է, որտեղ բոլոր անհատները փողկապված են և ընդունակ չեն ինքնուրույն գոյության։ Բաղկացած է 1 մայր մեղվից, 60–80 հզ. աշխատավոր մեղուներից և մի քանի հարյուր (երբեմն՝ հազար) բոռերից։ Աշխատավոր մեղուն ապրում է 26–40 օր։ Ձմռանը մեղուները չեն քնում և սնվում են իրենց պատրաստած մեղրով։ Այդ նպատակով էլ մեղրը քամելիս մեղվապահը մեղուներին ձմռան պաշար է թողնում։ Բացի այդ, մեղրահացերում են աճում թրթուրները՝ ապագա մեղուները։ Հասուն մեղուները նրանց ևս կերակրում են մեղրով ու ծաղկափոշիով։ Հետաքրքրական է, որ հատուկ ազդանշանային համակարգի օգնությամբ մեղուները կարող են միմյանց հայտնել իրենց գտած մեղրատու բույսի տեղը։ Աշխատավոր մեղուների միջև աշխատանքի խիստ բաժանում կա. մի մասը նեկտար ու ծաղկափոշի է հայթայթում և բերում փեթակ, մյուսները վերցնում են այն և լցնում մեղրահացերը, երրորդները մաքրում են մեղրահացերը, չորրորդները թևերով օդափոխիչի նման օդափոխում են փեթակը, հինգերորդները պահակ են կանգնում փեթակի մուտքի մոտ, վեցերորդները կերակրում են թրթուրներին։ Միայն մայր մեղուն է, որ ոչ մի աշխատանք չի կատարում, և դեռ ինքն է մշտական հոգատարություն պահանջում։ Սակայն նա միակն է, որ փեթակում ձվեր է դնում։ Սեռահասուն է դառնում մայրաբջջից (որը հյուսում են աշխատավոր մեղուները) դուրս գալուց 5–7 օր հետո և ապրում 5 տարի։ Առավել արդյունավետ է մինչև 2 տարեկան մայր մեղուն։ Բոռերը նույնպես միայն մեկ պարտականություն ունեն՝ բեղմնավորում են մայր մեղվին։
Տարածվածություն
Մեղուների հայրենիքը Հարավային Ասիան է, որտեղից նրանք տարածվել են ամենուրեք։ Մեղրատու մեղուները բաժանվում են եվրոպական, կովկասյան, աֆրիկյան և ասիական խմբերի։ Հայաստանում տարածված են հայկական դեղին մեղուն և նրա տարատեսակ կովկասյան գորշ մեղուն։ Հայկական դեղին մեղուն տարածված է Սյունիքի, Վայոց Ձորի մարզերում, նաև դաշտավայրային և տաք շրջաններում։ Մաքրացեղ պահպանվել են հատկապես Մեղրիում։ Հայկական դեղին մեղուների պահպանման և տոհմային աշխատանքով զբաղվում են Երևանի «Նեկտար» մեղվաբուծական գիտահետազոտական պետական ձեռնարկության Մեղրիի հենակետում։
Մեղուների կենսագործունեություն
Կարևոր նշանակություն ունեն մեղուների կենսագործունեության նյութերը՝ ծաղկափոշին, մեղվակաթը, ակնամոմը և այլն։ Ծաղկափոշին պարունակում է կենսաբանորեն ակտիվ նյութեր և, ունենալով բուժիչ հատկություններ, օգտագործվում է մի շարք հիվանդությունների բուժման համար։ Մեղվակաթը (ապիլակ) աշխատող մեղուների գեղձերի արտազատուկն է, որով մեղուները կերակրում են ապագա մայրերին։ Այն արժեքավոր դեղամիջոց է. ունի օրգանիզմի դիմադրողականությունը բարձրացնող, զարկերակային արյան ճնշումը կարգավորող ներգործություն։ Թողարկվում է նաև հաբերի ձևով։ Ակնամոմն օժտված է հակամանրէային հատկությամբ և կիրառվում է այրվածքների, մաշկի, մարսողական օրգանների հիվանդությունների բուժման համար։ Արժեքավոր է նաև մեղվի թույնը. ճիշտ օգտագործելու դեպքում կարող է շատ հիվանդություններ բուժել։ Սակայն պետք է իմանալ, որ, օրինակ, 400 մեղվից բաղկացած պարսի հարձակումը մարդու համար կարող է մահացու լինել։ Գիտնականներն ուսումնասիրում են մեղուների վարքը՝ որոշակի իմաստ ունեցող բզզոցը, «պարը»։
Մեղուները և մարդկությունը
Մեղուները նշանակալի տեղ են զբաղեցնում դիցաբանության և բանահյուսության մեջ և քաղաքական տեսաբանների կողմից կիրառվել են որպես մարդկային հանրության մոդել։ Լրագրող Բի Ուիլսոնը նշում է, որ մեղուների համայնքի պատկերը «հանդիպում է հնագույն ժամանակներից մինչև մեր օրերը, Արիստոտելի և Պլատոնի, Վերգիլիոսի և Սենեկայի, Էրասմուսի և Շեքսպիրի, Տոլստոյի, ինչպես նաև սոցիալական տեսաբաններ Բերնար Մանդևիլի և Կարլ Մարքսի աշխատություններում» ։
Մեղուներն ինդուստրիալացումը խորհրդանշող հերալդական պատկերների տեսքով հանդիպում են Մանչեսթ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Թաղանթաթևավորներ
Լիբանիոս
Լիբանիոս (Λιβάνιος, 314 - մոտ 393), IV դարի հույն հռետոր, «կրտսեր սոփեստական դպրոցի» ներկայացուցիչ, Հովհան Ոսկեբերանի ուսուցիչ։ Ծնվել է Անտիոքում։ Աշակերտել է Պարույր Հայկազնին։
Թողել է հարուստ գրական ժառանգություն, որը տարածված է եղել դեռևս իր կենդանության օրոք։ Հատկապես հայտնի են նրա ճառերը («Խոսքեր»), որոնցից մեզ են հասել թվով 68-ը։ Դրանք հեղինակի կողմից հաճախ ոչ թե արտասանվում էին, այլ հրատարակվում գրավոր կերպով կամ տարածվում որպես ուղերձներ։ Նրա ճառերից աչքի է ընկնում 348 թ. Նիկոմիդիայում արտասանված Βασιλικός–ը, որը Կոստանդ և Կոստանցիոս կայսրերի ներբող է, Άντιοχικός՝ քովք Անիտոքին և նրա բնակիչներին, 6 ճառ ի պատիվ Հուլիանոս կայսեր, 5 ճառ նվիրված անտիոքացիների ընդվզման և Թեոդոս կայսեր ողորմածությանը (387 թ.), ճառեր բանտերի անմխթար վիճակի, հռետորների ռոճիկի մասին, ի պաշտպանություն մնջախաղի դերասանների, ինչպես նաև հեղինակի թշնամիների դեմ։
Պահպանվել են նաև Լիբանիոսի թվով 1607 նամակ, որոնք կարևոր աղբյուր են IV դարի Հռոմեական կայսրության պատմության ուսումնասիրության համար։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հին հույն հռետորներ Կատեգորիա:4-րդ դարի հռոմեացիներ
Հունական փոխառությունները հայերենում
Հունական փոխառություններ, հայերենի` հունարենից փոխառյալ բառերը։
Գրաբարը հունարենից փոխառություններ է կատարել մ. թ. 3-4-րդ դարերից սկսած մինչ 10-11-րդ դարերը։ Հունական ազդեցությունը հայերենի վրա հիմնականում կատարվել է գրական-գրքային ճանապարհով, գիտության, գրականության, եկեղեցու միջոցով։ Հունարենից գրաբարի փոխառած 918 բառերի մեծ մասամբ գիտական-գրական, մշակութային, տնտեսական, եկեղեցական-կրոնական բնույթի և բուսական ու կենդանական աշխարհին վերաբերող բառեր են, որոնցից ժամանակակից հայերենում գործածական են 130 բառ, այսինքն` մոտ 14 %-ը։
Ըստ գործածության տարբեր ոլորտների՝ հունական փոխառությունները բաժանվում են մի քանի խմբի՝
Ելնելով հայերենի հնչյունական օրինաչափություններից՝ արգասիք, պոռնիկ, լապտեր բառերի փոխառությունը միջնորդավորված է համարվում պահլավերենից ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայերենի բառապաշար
Դաղ Առավեղյան
Կենսագրություն
Վարդանանց պատերազմից հետո, 452 թվականին Հազկերտ Բ-ի հրամանով մի շարք նախարարների հետ բանտարկվում է Պարսկաստանում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Առավեղյաններ
(219) Թուսնելդա
(219) Թուսնելդա (Thusnelda), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1880 թվականի սեպտեմբերի 30-ին Յոհան Պալիսայի կողմից Պուլայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,353937 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8281 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8798 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1319,14 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,272905 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 10,85° անկյուն։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է S դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս S Կատեգորիա:1880 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Յոհան Պալիսայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Մերի Փարքեր Ֆոլեթ
Մերի Փարքեր Ֆոլեթ (Mary Parker Follett, ), ամերիկացի սոցիոլոգ և կառավարման խորհրդատու և կազմակերպության տեսության և կազմակերպչական վարքագծի ռահվիրա։ Նա նաև հեղինակել է մի շարք գրքեր և բազմաթիվ էսսեներ, հոդվածներ և ելույթներ ժողովրդավարության, մարդկային հարաբերությունների, քաղաքական փիլիսոփայության, հոգեբանության, կազմակերպչական վարքագծի և կոնֆլիկտների լուծման վերաբերյալ։
Կենսագրություն
Ֆոլեթը ծնվել է 1868 թվականին Քվինսիում, Մասաչուսեթս, հարուստ քվակերների ընտանիքում։ Նրա ընտանիքը կազմված էր Չարլզ Ալեն Ֆոլեթից, որը մեքենավար էր տեղական կոշիկի գործարանում, և Էլիզաբեթ Քերթիս (ծնվ. Բաքսթեր) Ֆոլեթից, համապատասխանաբար անգլիական-շոտլանդական և ուելսական ծագումով, և կրտսեր եղբորից։ Ֆոլեթը հաճախում էր Թայերի ակադեմիան՝ Բրեյնթրիում, Մասաչուսեթս նահանգի քոլեջի նախապատրաստական ցերեկային դպրոց, և իր ազատ ժամանակի մեծ մասը ծախսում էր հաշմանդամ մորը խնամելու վրա։ 1885 թվականի սեպտեմբերին նա ընդունվում է Աննա Տիկնորի միություն ։
1890-1891 թվականներին նա սովորել է Քեմբրիջի համալսարանում, այնուհետև տեղափոխվել Ռեդքլիֆ քոլեջ ։ Հետագա վեց տարիների ընթացքում Ֆոլեթը անկանոն հիմունքներով հաճախել է համալսարան՝ ի վերջո ավարտելով 1898 թվականին։ Նրա Ռեդքլիֆի թեզը հրապարակվեց 1896 թվականին։ Հետագայում նա ընդունվել է Հարվարդ։
Հաջորդ երեք տասնամյակների ընթացքում նա հրատարակել է բազմաթիվ աշխատություններ։ Նա առաջին կանանցից մեկն էր, ով հրավիրված է եղել ելույթ ունենալու Լոնդոնի տնտեսագիտության դպրոցում, որտեղ նա խոսել է կառավարման նորագույն խնդիրների մասին։ Նա նաև աչքի է ընկել կառավարման ոլորտում՝ նշանակվելով ԱՄՆ նախագահ Թեոդոր Ռուզվելտի կողմից որպես շահույթ չհետապնդող, պետական և մասնավոր կազմակերպությունների կառավարման հարցերով իր անձնական խորհրդատու ։
Ներդրում կառավարման գիտության մեջ
Մերի Պարկեր Ֆոլեթը ճանաչեց կազմակերպության ամբողջական բնույթը և առաջ քաշեց «փոխադարձ հարաբերությունների» գաղափարը՝ ըմբռնելու անհատի հարաբերությունների դինամիկ ասպեկտները ուրիշների հետ։ Ֆոլեթը առաջ քաշեց այն սկզբունքը, որը նա անվանում է «ինտեգրում»։ Նրա գաղափարները բանակցային գործընթացի, իշխանության և աշխատակիցների մասնակցության վերաբերյալ շատ ազդեցիկ են եղել կազմակերպչական ուսումնասիրությունների, վեճերի  այլընտրանքայինլուծման և փաստաբանական հարաբերությունների շարժման զարգացման գործում։
Ֆոլեթը մեծ ներդրում է ունեցել սոցիալական հոգեբանության մեջ։ Հակամարտությունների կարգավորման նրա մոտեցումն այն է, որ այն ընկալվի որպես բազմազանության մեխանիզմ և բարդ լուծումներ մշակելու հնարավորություն, և ոչ թե պարզապես փոխզիջում։ Նա նաև առաջամարտիկ է եղել համայնքային կենտրոնների ստեղծման գործում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի սոցիոլոգներ Կատեգորիա:Կազմակերպական վարքագիծ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի գրողներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ Կատեգորիա:Ամերիկացի քաղաքագետներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հոգեբաններ Կատեգորիա:Սոցիոլոգներ Կատեգորիա:Աշխատանքի կազմակերպում Կատեգորիա:Ամերիկացի կին գրողներ Կատեգորիա:Կին գիտնականներ Կատեգորիա:Կին սոցիոլոգներ Կատեգորիա:Կին հոգեբաններ Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ՈՒՎ 2023-ի հոդվածներ
ԴՆԱ համակարգիչներ
“DNA համարկիչները” դրանք համակարգիչներ են, որոնք օգտագործում են DNA, բիոքիմիա և մոլեկուլյար կենսաբանություն ավանդական սիլիկոնային հիմքով համակարգչային տեխնոլոգիաների փոխարեն։ DNA համակարգիչները, կամ, ավելի պարզ, բիոմոլեկուլային համակարգիչները, արագ զարգացող միջդիսցիպլինար ոլորտ է։ Գիտական հետազոտությունները այս ոլորտում վերաբերում են DNA համակարգիչների տեսության, փորձարկումների և ծրագրերի։
Պատմություն
Այս ոլորտը ի սկզբանե առաջ է տարել Հարավային Կալիֆորնիայի Համալսարանի աշխատակից Լեոնարդ Էլմանի կողմից 1994 թվականին։ Էդլմանը ցուցադրեց DNA-ի հայեցակարգ ապացուցող օգուտը, որպես հաշվարկման ձև, որը լուծում էր 7 կետանոց Համիլթոնյան ուղու խնդիրը։ Էդելմանի առային իսկ փորձերից սկսած առաջխաղացումներ են նկատվել և տարբեր Թյուրինգի մեքենաներ, ինչպես ապացուցվել էր, հնարավոր էր կառուցել։
Թեև նախնական հետաքրքրություն էր `օգտագործելով այս նոր մոտեցումը լուծել NP-դժվար խնդիրներ, շուտով պարզ դարձավ, որ դա չէր կարող լինել լավագույնը պիտանի ձևը այս տեսակ հաշվարկման համար, և մի քանի առաջարկ արվեց այս մոտեցման համար killer ծրագիր գտնելու ուղղությամբ։ 1997 թ.-ին համակարգչային գիտնական Միցունորի Օգիհարան, աշխատելով կենսաբան Անիմեշ Ռայի հետ, առաջարկեց մեկը, որպես բուլային սխեմաների գնահատում և նկարագրեց իրականացման ձևերը։
2002 թ.-ին, Իսրայելի Ռեվոհոթ քաղաքի Weizmann գիտական ինստիտուտի հետազոտողներ երևան հանեցին ծրագրավորվող մոլեկուլյար հաշվիչ մեքենա` կազմված ենզիմներից ու DNA մոլեկուլներից, սիլիկոնե միկրոչիպերի փոխարեն։
2004 թ. ապրիլի 28-ին Weizmann ինստիտուտի աշխատակիցներ Էհուդ Շապիրոն, Յաակով Բենեսոնը, Բինյամին Գիլը, Ուրի Բեն-Դորը և Ռիվկա Ադարը հայտնեցինNature ամսագրին, որ նրանք ստեղծել են DNA համակարգիչ մուտքային և ելքային մոդուլով, որը տեսականորեն կարող էր ախտորոշել քաղցկեղային ակտիվությունը բջիի ներսում և նշանակել հակաքաղցկեղային դեղամիջոց՝ ախտորոշման հիման վրա։
Հնարավորությունները
DNA համակարգիչները հիմնականում նման են զուգահեռ համակարգիչներին, դրանում այն օգտագործում է ԴՆԹ-ի բազմաթիվ մոլեկուլների առավելությունները՝ փորձելու մի անգամից տարբեր հնարավորություններ։
ԴՆԹ-ի թե հիբրիդացումը, և թե հիդրոլիզը կարող է ինքնաբերաբար առաջանալ, սնուցվելով ԴՆԹ-ում կուտակված պոտենցիալ էներգիայով։ Երկու ԱԵՖ մոլկուլների սպառումից ստացվում է 1.5*10-19 Ջ. Նույնիսկ շատ տրանզիստորներով՝ վայրկյանում 2 ԱԵՖ մոլեկուլ օգտագործելով, դուրս եկող հոսանքը էլի քիչ է։ Օրինակ, Քհանը հաղորդում է 109 փոխանցում վայրկյանում `10-10 էներգիայի ծախսով, իսկ Շապիրոն նմանապես հաղորդում է7.5*1011 ելք 4000 վայրկյանում ~10-10 Վ էներգիայի ծախսմամբ։
Հատուկ մասնագիտական պրոբլեմների համար, DNA համակարգիչները ավելի արագ են ու փոքր, քան ցանկացած այլ համակարգիչ։ Ավելին, որոշակի մաթեմատիկական հաշվարկներ աշխատում են DNA համակարգիչներով։ Որպես օրինակ, Արան նայեբին տրամադրել է Strassenի կաղապարային բազմացման ալգորիթմի ընդհանուր կիրառում DNAհամակարգչի վրա, չնայած խնդիրներ էին եղել մասծտաբավորման հետ։
Սակայն, DNA համակարգիչները չեն տրամադրում որևէ նոր հնարավորություն Հաշվարկողականության տեսություն տեսանկյունից, որի խնդիրների ուսումնասիրումը հաշվողապես լուծելի է` օգտագործելով հաշվարկման տարբեր մոդելներ։
Օրինակ,
Եթե խնդրի լուծման համր անհրաժեշտ տարածությունը աճում է էքսպոնոնտորեն համեմատական խնդրի չափսի հետ (EXPSPACE խնդիրներ) von Neumann սարքերի վրա, ապա այն էքսպոնենտորեն համեմատական աճում է խնդրի չափսի հետ նաև DNA համակարգիչների վրա։
Շատ մեծ EXPSPACE խնդիրների համար անհրաժեշտ ԴՆԹ-ի քանակը շատ մեծ է և ոչ պրակտիկ։
Մյուս կողմից, Քվանտային համակարգիչները տրամադրում են նոր հնարավորություններ։
DNA համակարգիչների տեխնոլոգիան նման է, բայց տարբերվում է ԴՆԹ նանոտեխնելոգիաներից։ Վերջինը օգտագործում է Վաթսոնի և Քրիկի հիմնական զուգադրման առանձնահատկությունները և ԴՆՈ-ի այլ հատկանիշներ ԴՆԹ-ից նոր կառույցներ ստանալու համար։ Այս կառույցները կարող են օգտագործվել DNA համակարգիչների համար, սակայն դա պարտադիր չէ։ Բացի այդ, DNA համարկիչներին հարկավոր չեն որևէ մոլեկուլներ ստացված ԴՆԹ տեխնոլիայով։
Caltech-ի ստեղծել ոն միացում պատրաստված 130 եզակի ԴՆԹ թելիկներից, որը կարող է հաշվել 1-15 թվերի քառակուսի արմատները։
Եղանակները
Բազմաթիվ եղանակներ կան DNA համակարգիչներ հավաքելու. Ամեն մեկն ունի իր առավելություններն ու թերություները։ Սրանց մեծամասնությունը կառուցում է հիմնական տրամաբանական անցումները (AND, OR, NOT) կապված DNA հիմքի թվային տրամաբանության հետ։ Հիմքերից որոշները ներառում են ԴՆԹզիմներ,
դեօքսիօլիգոնուկլեոտիդներ, ֆերմենտներ, ԴՆԹ սալեր և պոլիմերազային շղթայական ռեակցիա
ԴՆԹզիմներ
ԴՆԹզիմների տրամաբանական անցումը փոխում է իր կառուցվածքը, երբ միանում է համապատասխան օլիգոնուկլեոտիդի և ֆլուորոգենի սուբդտրատը, որին նա միացած է՝ ազատ է արձակվում։ Չնայած այլ նյութեր կարող են օգտագործվել, մոդելների մեծամասնությունը օգտագործում է լուսածորման վրա հիմնված սուբստրատը, քանզի այն հեշտ է հայտնաբերել, նույնիսկ եզակի մոլեկուլի սահմանում։
Լուսածորման քանակը, այնուհետև կարող է չափվել, պարզելու համար արդյոք ռեակցիա տեղի է ունեցել, թե ոչ։ Փոխված ԴՆԹզիմը օգտագործվում է (ծախսվում է) և չի կարող այլ ռեակցիաների մասնակցել։ Սրա պատճառով, այս ռեակցիան տեղի է ունենում այնպիսի սարքերում, ինչպիսին է շարունակական թափահարման - տանկի ռեակտորը, որտեղ վերացվում է հին նյութը և ավելանում են նոր մոլեկուլներ։
Երկու հաճախ օգտագործվող ԴՆԹզիմնեը կոչվում են E6 և 8-17։ Սրանք տարածված են, քանզի թույլ են տալիս բաժանել սուբստրատը ցանկացած կամյական տեղ։
Ստոյանովիչն ու ՄակԴոնալդը օգտագործել են E6 ԴՆԹզիմը սարքեր կառուցելու համար, նույնապես, Ստոյանովիչը նաև ցուցադրել է 8-17 ԴՆԹզիմներ օգտագործող տրամաբանական անցումներ։
Չնայած այդ ԴՆԹզիմները ապացուցել են իրենց օգտակարությունը տրամաբանական անցումներ կառուցելու գործում՝ նրանք սահմանափակված են կոֆակտոր մետաղի կարիքով՝ գործելու համար, ինչպես օրինակ Zn2+ կամ Mn2+, և հետևաբար օգտակար չեն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԴՆԹ Կատեգորիա:Նանոտեխնոլոգիա Կատեգորիա:Ամերիկյան հայտնագործություններ
Վերոլյուբովկա
Վերոլյուբովկա (Віролюбівка), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Կոնստանտինովսկիում։
2001 թվականի տվյալներով Վերոլյուբովկա գյուղում բնակվում էր 585 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Կոնստանտինովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1862 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ռաջա Մեզիանե
Ռաջա Մեզիանե (رجاء مزيان ), ալժիրցի երգչուհի, երգերի հեղինակ, իրավաբան և քաղաքացիական ակտիվիստ։
Կենսագրություն
Ռաջան ծնվել է 1988 թվականին Ալժիրի հյուսիս-արևմուտքում գտնվող Թլեմսեն նահանգի Մաղնիա քաղաքում։ Իր հայրը՝ Ահմեդ Մեզիանեն, ով քոլեջում բնագիտության պրոֆեսոր էր, մահացել է սրտի հիվանդությունից, երբ Ռաջան ութ տարեկան էր։ Հաղորդակցվել է երաժշտությանը և թատրոնին սկաուտական շարժման միջոցով, 14 տարեկանում թողարկելով իր առաջին ալբոմը՝ մանկական երգերի հավաքածուն ։
2007 թվականին, երբ նա Աբու Բեքր Բելքադի համալսարանի իրավագիտության ֆակուլտետի ուսանող էր, մասնակցել է Alhane wa chabab տաղանդների շոուին, հասնելով եզրափակչին։ Ալժիրում տիրող ռեժիմը քննադատող երկու ալբոմ թողարկելուց հետո, 2013 թվականին Ռաջան փորձել է նկարահանվել գեղարվեստական ֆիլմում, որի համար գրել է սցենարը և երաժշտությունը։ Չունենալով հնարավորություն ֆինանսավորելու նախագիծը, որոշել է ամբողջությամբ նվիրվել իրավաբանական գործունեությանը։ Այնուամենայնիվ, Ալժիր քաղաքի բատոնիեն (փաստաբանական պալատի նախագահը) առանց որևէ պատճառաբանության մերժել է Ռաջաի՝ փաստաբանական արտոնագիր ստանալու դիմումը ։
Չհասնելով որևէ հաջողության ոչ արվեստի, ոչ էլ իրավաբանության ոլորտում, 2015 թվականին Ռաջան տեղափոխվում է Չեխիա, որտեղ նա գտել է արտիստական կարիերան օժանդակող միջավայր ։
2019 թվականի հոկտեմբերին Մեզիանեն ընդգրկվել է ԲիԲիՍիի տարվա 100 ամենաազդեցիկ կանանց ցանկի մեջ։
Երգչուհի Ռաջա Մեզիանեի Allo le Système! երաժշտական տեսահոլովակը Յություբում հավաքել է ավելի քան 35 միլիոն դիտում։ Իր հակակառավարական երգերի պատճառով, որոնց մեջ նա անդրադառնում է հասարակական անարդարությանը, հաստատված կոռուպցիային և անհավասարությանը, իրեն ստիպել են լքել Ալժիրը։
Այժմ Պրահայում բնակվող, նա Ալժիրում 2019 թվականի բողոքների ձայնական աջակիցն է, որոնց ընթացքում տասնյակ հազարավոր երիտասարդներ դուրս են եկել փողոցներ՝ փոփոխությունների կոչերով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ալժիրցի երգչուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ Կատեգորիա:ԲիԲիՍի 100 կանայք Կատեգորիա:Ալժիրցի իրավաբանաններ Կատեգորիա:Ալժիրցի երաժիշտներ
Հակասպամային տեխնիկաներ
Վերջնա-օգտագործողների տեխնիկաներ
Կան բազմաթիվ տեխնիկաներ, որ անհատները կարող են օգտագործել իրենց էլեկտրոնային փոստարկղերի հասցեների՝ սպամերներից անհասանելիությունն ապահովելու համար, նվազեցնելով կամ կանխարգելելով սպամի հանդեպ իրենց հասցեների հակվածությունը։
Հասցեի խեղում
Անանուն կամ կեղծ անվամբ և հասցեով նամակների ուղարկումը այսպես կոչված էլեկտրոնային հասցեների բերքահավաքից խուսափելու ձևերից մեկն է, սակայն օգտագործողները պետք է նախ համոզվեն, որ իրենց օգտագործոծ այդ հասցեն իրականում գոյություն չունի։ Այն օգտագործողները, որ ուզում են նորմալ, օրինական նամակներ ստանալ իրենց ուղարկած տեղեկություններին կամ այցելած ինտերնետային կայքերի վերաբերյալ, կարող են իրենց հասցեները վերահասցեագրել, որպեսզի մարդիկ կարողանան իրենց հետ կապվել, իսկ սպամերները՝ ոչ։ Օրինակ՝ joe@example.net –ը կարող է նամակներ ուղարկել որպես joeNOS@PAM.example.net.invalid։ Հասցեների խեղումը, ինչևէ, կարող է օրինական պատասխանների կորսման պատճառ դառնալ։ Եթե տվյալ հասցեն օգտագործողի իրական հասցեն չէ, այն պետք է իսկապես ուրիշ ոչ ոքի չպատկանի, այլապես ինչ որ մեկը կամ ինչ որ մի սերվեր այդ հասցեյի վրա սպամ կստանա։ Մեկ այլ ձև է հասցեների թափանցիկ խեղումը, որով փորձ է արվում կանխել նշվածը՝ օգտագործողներին թույլ տալով տեսնել իրական հասցեն, սակայն թաքցնելով այն ավտոմատ փոստային հասցեներ հավաքողներից։ Այս անելու համար կիրառվող մեթոդներն են՝ էլեկտրոնային հասցեն ամբողջովին կամ կիսով չափ տեսանելի դարձնելը մի համացանցային կայքի վրա՝ նկարային ֆորմատով, և տեքստային լոգոն խտացված նորմալ չափսի, ներգծային Սի-Էս-Էս (CSS) գործիքի կիրառմամբ, կամ էլ կլորացված տեքստով՝ Սի-Էս-Էս-ի օգտագործմամբ պահված նշագրերի միջոցով։
Սպամին արձագանքելու կանխումը
Սպամերները հաճախ իրենց հաղորդագրություններին տրված պատասխաններն ընդունում են որպես տվյալ հասցեի վավեր լինելու հաստատում, նույնիսկ այնպիսի պատասխանները, ինչպես օրինակ՝ «ինձ սպամ մի ուղարկեք»։ Նմանապես, շատ սպամ հաղորդագրություններ պարունակում են այնպիսի կայքերի կապեր (links) կամ հասցեներ, որոնց տվյալ օգտագործողն ուղղորդվում է հետևել, որպեսզի իր հասցեն հեռացվի սպամերի էլեկտրոնային փոստի ցուցակներից։ Որոշ դեպքերում սպամի դեմ պայքարողները փորձել են ստուգել այս կապերն ու համոզվել են, որ դրանց հետևելն ամենևին էլ չի ազատում այդ սպամերների ցուցակներից, այլ հակառակը՝ նոր սպամի ուղարկման աղբյուր է հանդիսանում։ Ուղարկողների հասցեները հաճախ շփոթության են բերում տարբեր ձևերով, օրինակ՝ ստացողի հասցեն դնելով ուղարկողի հասցեի տեղում, որպեսզի պատասխանելու դեպքում այդ հաղորդագրությունը ոչ մի տեղ չհասնի, կամ այն անմեղ օգտագործողներին հասնի, որոնց հասցեները որսացվել էին նախօրոք։ Յուզնետում, օրինակ, չափազանց կարևորում են առհասարակ սպամին պատասխանելուց խուսափելը։ Շատ Այ-Էս-Փի-ներ (ISP) համացանցային ծառայություններ տրամադրողներ ունեն ծրագրեր, որոնք փնտրում և ոչնչացնում են կրկնօրինակվող հաղորդագրությունները։ Ինչ որ մեկը կարող է տեսնի սպամն ու պատասխանի դրան՝ մինչև այն կվերացվի սերվերի կողմից, ինչը կարող է սպամի վերաուղարկման էֆեկտն ունենալ; քանի որ դա կրկնօրինակում չէ, վերաուղարկված կրկնօրինակը ավելի երկար կմնա։
Կոնտակտային ձևեր
Կոնտակտային ձևերն օգտագործողներին հնարավորություն են տալիս էլեկտրոնային նամակներ ուղարկել՝ դրանց լրացման ձևերը համացանցային դիտման համակարգում լրացնելով։ Համացանցային սերվերն այնուհետև վերցնում է լրացված տեղեկություններն ու դրանք ուղղորդում ընտրված էլեկտրոնային փոստի հասցեին։ Օգտագործողը երբեք չի տեսնում այդ էլեկտրոնային փոստի հասցեն։ Կոնտակտային ձևերը, սակայն, այն թերությունն ունեն, որ դրանք մի կայքի կարիք ունեն, որ ընդունում է սերվերային հավելյալ սկրիպտներ։ Դրանք նաև անհարմար են հաղորդագրությունն ուղարկողի համար, քանի որ դրանք հնարավորություն չեն տալիս վերջինիս՝ օգտագործել իր նախընտրած էլեկտրոնային փոստի օգտագործողների հասցեները։ Վերջապես, եթե տվյալ կոնտակտային ձևերն աշխատեցնող ծրագիրն այնքան էլ ճիշտ չէ գրված, այն կարող է ինքնին սպամային գործիք դառնալ։ Ի հավելումն՝ շատ սպամերներ դիմել են այդօրինակ կոնտակտային ձևերի օգտագործմանը՝ կոնկրետ ստացողների հասցեներով սպամ ուղարկելու համար։
Էլեկտրոնային փոստի՝ մեկանգամյա օգտագործման հասցեներ
Հիմնական հոդվածը՝ Մեկանգամվա օգտագործման էլեկտրոնային փոստի հասցեներ Disposable e-mail address
Էլեկտրոնային փոստի շատ օգտագործողներ երբեմն ստիպված են իրենց հասցեն տրամադրել համացանցային կայքերին, առանց նախօրոք լիովին վստահ լինելու, որ այդ կայքն իրենց հետագայում սպամ չի ուղարկի։ Սա մեղմացնելու մի տարբերակ է՝ մեկանգամվա էլեկտրոնային փոստարկղի հասցե տրամադրելը, ժամանակավոր մի հասցե, որը նամակներն ուղարկում է իրական հասցեին, որը օգտագործողը կարող է այն ապա-ակտիվացնել կամ լքել։ Մի շարք ծառայություններ տրամադրում են մեկանգամյա օգտագործման հասցեների շնորհիվ նամակների վերա-հասցեագրման հնարավորություն։ Հասցեները կարող են ձեռքով ապա-ակտիվացվել, կարող են անվավեր դառնալ նշված կամայական ժամկետի լրանալուց հետո, կամ կարող են անվավեր դառնալ նշված որոշակի քանակությամբ նամակներ վերա-հասցեագրելուց հետո։ Այն կայքերը, որոնք սայթաքում են այսօրինակ հասցեներին պատշաճ մոտեցում ցուցաբերել, ի վերջո կանգնում են օրինական բնույթի վտանգների առջև։
ՀԵՄ (Ham) գաղտնագրեր
Այն համակարգերը, որոնք օգտագործում են Հեմ գաղտնագրեր, անհայտ ուղարկողներից հայցում են իրենց էլեկտրոնային փոստի հասցեի հետ նաև գրել գաղտնագիր, որը կհավաստի, որ տվյալ հաղորդագրությունը «Հեմ» է, այլ ոչ սպամ։ Սովորաբար այդ էլեկտրոնային փոստի հասցեն ու գաղտնագիրը զետեղված են լինում մի կայքի վրա, իսկ Հեմ գաղտնագիրն ընդգրկվում է էլեկտրոնային հաղորդագրության «վերնագրի» տողում։ Հեմ գաղտնագրերը հաճախ համադրվում են ֆիլտրող համակարգերի հետ՝ նվազեցնելու համար նաև ֆիլտրող համակարգի կողմից Հեմ գաղտնագիրը որպես սպամ հասկանալու ռիսկը։ «Պլյուսային հասցեագրում» տեխնիկան օգտագործողի էլեկտրոնային հասցեի անվան (username) հատվածին կցում է մի գաղտնագիր։
Սպամի մասին հաշվետվություն
Սպամերի Այ-Էս-Փի-ին (ISP) հետևելն ու դրա սպամային գործունեության մասին հաշվետու լինելը կարող է տանել սպամերի ծառայության կասեցման։ Ցավոք սրտի, կարող է բավական դժվար լինել սպամերին որսալը, և չնայած այս գործում մեզ օգնելու համար նախատեսված որոշ օնլայն գործիքներ կան, միևնույն է դրանք ոչ միշտ են ճշգրիտ գործում։ Սպամերները երբեմն իրենց սեփական նետբլոկներն (netblocks) են շահագործում։ Այդ պարագայում, գործունեության շահարկման մասին մեր ուղերձի ստացողը հենց ինքը սպամերն է դառնում, որը կարող է ձեր հասցեն հաստատել։ Այս նշված օնլայն գործիքների օրինակներ են ՍպամՔոփ (SpamCop – Սպամային Ոստիկան) և Նեթուորք Ըբյուզ Քլիրինգհաուզ (Network Abuse Clearinghouse – Ցանցային Զանցանքի Մաքրման Տուն)-ը։ Դրանք Այ-Էս-Փի-ներին սպամի մասին հաշվետվության մատուցման ավտոմատացված կամ կիսաավտոմատացված գործիքներ են տրամադրում։ Սպամի դեմ պայքարողների մի մասը դրանք համարում են ոչ այնքան ճշգրիտ՝ էլեկտրոնային համակարգում փորձագետի կատարելիք աշխատանքի համեմատ։ Այնուհանդերձ՝ էլեկտրոնային փոստ օգտագործողների մեծ մասը փորձագետներ չեն։ Սպամի մասին հաշվետվության ներկայացման համար պիտանի, անվճար տրամադրվող մի գործիք էլ կա, տես՝ Քոմփլեյնթիրեյթըր (Complainterator). Այս Քոմփլեյնթիրեյթըր (Complainterator) կոչվող գործիքը կուղարկի ավտոմատ կերպով գեներացված բողոքներ՝ սպամ անող դոմեյնի հիմնական տիրոջն ու այդ դոմեյնի անվան սերվերներին։ Պատմականորեն, այս ձևով սպամի մասին հաշվետվություններ ուղարկելը իրապես շատ չի նվազեցրել սպամի քանակությունը, քանի որ սպամերներն իրենց սպամը պարզապես փոխադրում են այլ Յու-Էռ-Էլ-ների (URL), Այ-Էս-Փի-ների (ISP) կամ Այ-Փի (IP) հասցեների ցանցերի վրա։
Ավտոմատացված տեխնիկաներ՝ էլեկտրոնային փոստի ադմինիստրատորների համար
Կան մի շարք սարքավորումներ, ծառայություններ ու ծրագրային համակարգեր, որ էլեկտրոնային փոստի ադմինիստրատորները կարող են օգտագործել՝ նվազեցնելու համար սպամի մուտքը իրենց համակարգեր և էլեկտրոնային փոստարկղեր։ Դրանցից որոշները հիմնվում են սպամ ուղարկելում կասկածվող համացանցային կայքերից եկող նամակները մերժելու մոտեցման վրա։ Մյուսները հիմնվում են էլեկտրոնային հաղորդագրությունների բովանդակությունն ավտոմատ կերպով վերլուծելու և սպամի նմանվողներից ազատվելու տեխնիկայի վրա։ Այս երկու նշված մոտեցումները երբեմն անվանվում են բլոքինգ (blocking -արգելափակում) և ֆիլթըրինգ (filtering - ֆիլտրում)։ Էմ-Թի-Էյ-երում (MTAs) հակասպամային տեխնիկաների ինտեգրման աճող տենդենց է նկատվում, չնայած էլեկտրոնային փոստի համակարգերն իրենք էլ են կատարում զանազան միջոցառումներ, որոնք ընդհանուր առմամբ վերաբերում են ֆիլտրմանը, ինչի արդյունքում հիմնականում սպամ հաղորդագրությունները մերժվում են նույնիսկ մինչև ուղարկվելը (կամ արգելափակվում են)։ Ֆիլտրման շատ համակարգեր օգտագործում են մեքենայացված ուսուցման տեխնիկաների առավելությունը, որոնք ձեռքով արվող միջոցառումների համեմատ մեծացնում են դրանց ճշգրտությունը։ Ինչևէ, որոշ մարդիկ ֆիլտրումը համարում են անձնական կյանք ներխուժող մեթոդ և շատ էլեկտրոնային փոստի ադմինիստրատորներ գերադասում են սպամերների հանդեպ հանդուրժող կայքերն արգելափակել, քան պարզապես դրանց հետ կապը սահմանափակել։
Ինքնության հաստատում և հեղինակություն
Հավելյալ տեղեկությունների համար դիտեք՝ E-mail authentication (էլեկտրոնային փոստարկղի ինքնության հաստատում), DomainKeys (դոմեյնի բանալիներ), և Sender Policy Framework (Ուղարկողի Քաղաքականության Շրջանակներ)
Մի շարք համակարգերի առաջարկվել էր թույլատրել էլեկտրոնային հաղորդագրությունների ընդունումն այնպիսի սերվերներից, որոնք որոշ առումով հաստատել էին միայն նորմալ նամակների ուղարկման իրենց հեղինակությունը։ Այս համակարգերից շատերն օգտագործում են Դի-Էն-Էս (DNS), ինչպես նաև Դի-Էն-Էս-Բի-Էլ-ներ (DNSBLs), սակայն չհաստատվող էջերի ցանկեր կազմելու փոխարեն, Դի-Էն-Էս-ն օգտագործվում է էլեկտրոնային նամակներ ուղարկելու համար երաշխավորված կայքերի ցուցակագրման համար, երբեմն էլ՝ այդ կայքերի հեղինակությունը որոշելու համար։ Հեմ (ոչ սպամ) և սպամ հաղորդագրությունների ճանաչման այլ մեթոդներ ևս օգտագործվում են։ Ինքնության հաստատման համակարգերը չեն կարող պարզել՝ արդյոք ստացված հաղորդագրությունը սպամ է, թե ոչ։ Դրա փոխարեն՝ դրանք յուրաքանչյուր կայքին հնարավորություն են տալիս վստահություն արտահայտել առ այն, որ հաստատված կայքը սպամ չի ուղարկելու։ Ուստի չի բացառվում, որ ստացող կայքերը որոշեն խուսափել հաստատված կայքերից եկող հաղորդագրությունների հավելյալ ֆիլտրման թանկարժեք մեթոդների օգտագործումից։
Կանչման/արձագանքման համակարգեր
Մեկ այլ մեթոդ, որ սպամի դեմ պայքարում կարող է օգտագործվել համացանցային ծառայություններ մատուցողների, մասնագիտացված ծառայությունների կամ ձեռնարկությունների կողմից՝ անհայտ ուղարկողներից պահանջելն է, որպեսզի նրանք, մինչև իրենց հաղորդագրությունների ուղարկման պահը, զանազան թեսթեր անցնեն։ Այս ռազմավարությունները կոչվում են կանչման/արձագանքման համակարգեր կամ Սի-սլեշ-Առ (C/R)։ Ոմանք դրանց օգտագործման փաստը դիտարկում են որպես այնքան վատ, որքան ինքնին սպամը, քանի որ վերջիններս էլեկտրևոնային փոստի սպամի դեմ պայքարի բեռը դնում են օրինական էլեկտրոնային փոստ ուղարկողների վրա, որոնք, պետք է նշել, հաճախ պարզապես ձեռ կքաշեն այդ գործից՝ նվազագույն բարդությունների առաջացման դեպքում։
Հանրագումարա-հիմք ֆիլտրում
Հանրագումարա-հիմք ֆիլտրն օգտագործում է այն փաստը, որ հաղորդագրություններն ուղարկվել են «բալք» (bulk) ձևով, այսինքն՝ որ դրանք, չնչին տարբերություններով, հիմնականում նույնանման կլինեն։ Հանրագումարա-հիմք ֆիլտրերը մակերես են հանում այն ամենն, ինչ այդ հաղորդագրությունները տարբերակում է միմյանցից, ապա հանրագումար բաժնում ամփոփում է այն ամենն, ինչ մնում է դրա արդյունքում, որից հետո փնտրում է այդ հանրագումարը այն տվյալների բազայում, որտեղ հավաքված են հաղորդագրությունների բոլոր այն հանրագումարները, որ էլեկտրոնային փոստ ստացողները գնահատել են որպես սպամ (որոշ մարդիկ իրենց էլեկտրոնային փոստարկղի մեջ ունեն հատուկ սեղմակ, որը սեղմելով կարող են գնահատել իրենց եկած ցանկացած նամակը՝ որպես սպամ); եթե նշված հանրագումարը այս տվյալների բազայում առկա է, նշանակում է, որ այն պարունակող հաղորդագրությունը ամենայն հավանականությամբ սպամ է։ Այս տեսակի ֆիլտրման առավելությունն այն է, որ այն ոչ միայն ադմինիստրատորներին է թույլ տալիս ճանաչել սպամը, այլ նաև հասարակ օգտագործողներին՝ օգնել վերջիններիս ճանաչել սպամը, դրանով մեծապես մեծացնելով սպամի դեմ պայքարողների թիմը։ Իսկ թերությունն այն է, որ սպամերները կարող են յուրահատուկ անտեսանելի բարբաջանք, բառախաղ տեղադրել իրենց յուրաքանչյուր հաղորդագրության մեջտեղում, որ հայտնի է «հաշբասթըրս» անվամբ, և դրանով այդ բոլոր հաղորդագրությունները դարձնել յուրօրինակ՝ տարբերվող հանրագումարով։ Սա հանրագումարային ծրագրային ապահովմամբ զբաղվողների ու սպամ-արտադրող ծրագրերի հեղինակների միջև մի իսկական սպառազինությունների մրցակցություն է ստեղծում։
Հանրագումարա-հիմք ֆիլտրման մեթոդներն ընդգրկում են.
Երկրա-հիմք ֆիլտրում
Որոշ էլեկտրոնային փոստի սերվերներ գերադասում են երբեք կապի մեջ չմտնել այնպիսի երկրների հետ, որոնցից դրանք սպամի մեծ չափաբաժիններ են ստանում։ Այդ պատճառով դրանք օգտագործում են երկրա-հիմք ֆիլտրում, մի տեխնիկա, որն արգելափակում է որոշակի երկրներից էլեկտրոնային փոստերը։ Այս տեխնիկան հիմնված է ուղարկողի Այ-Փի (IP) հասցեյի ճանաչման, այլ ոչ թե նրա որևէ այլ բնութագրիչի վրա։
DNS-ների սև ցուցակներ
Դի-Էն-Էս-ահիմք Սև Ցուցակները, կամ Դի-Էն-Էս-Բի-Էլ-ները, օգտագործվում են այսպես կոչված Էվրիստիկ (օգնելով սովորել) ֆիլտրման և արգելափակման մեթոդի կիրառման համար։ Որևէ կայք հրապարակում է ցուցակներ (սովորաբար Այ-Փի հասցեների), Դի-Էն-Էս-ների միջոցով, այնպես, որ էլեկտրոնային փոստի սերվերների համար հեշտությամբ հնարավոր լինի մերժել այդ աղբյուրներից եկող նամակները։ Իսկապես կան Դի-Էն-Էս-Բի-Էլ-ների միավորների հաշվարկներ, որոնցից յուրաքանչյուրն ենթարկվում է տարբեր պայմանների։ Որոշ ցուցակներ հայտնի են սպամ թողարկելով։ Ուրիշներն էլ թվարկում են բաց նամակների փոխանակումները կամ պրոքսիները։ Այլք էլ թվարկում են սպամին աջակցելով հայտնի Այ-Էս-Փի-ները։ Այլ Դի-Էն-Էս-ահիմք հակա-սպամային համակարգերը թվարկում են հայտնի լավ («white»- սպիտակ) կամ վատ («black» – սև) Այ-Փի-ների դոմեյնները կամ Յու-Էռ-Էլ-ները (URLs). Ներառյալ Էռ-Էյչ-Էս-Բի-Էլ-ներն (RHSBLs) ու Յու-Էռ-Այ-Բի-Էլ-ները (URIBLs)։
RFC չափորոշիչների պարտադրումը
Պարզ Նամակների Տեղափոխման Պրոտոկոլի (SMTP) տեխնիկական պայմանների պարտադրումը կարող է օգտագործվել՝ արգելափակելու համար այն նամակները, որոնց աղբյուր համակարգերը չեն համապատասխանում Էռ-Էֆ-Սի չափորոշիչներին։ Բազմաթիվ սպամերներ օգտագործում են թույլ գրված ծրագրեր, կամ պարզապես իվիճակի չեն բավարարել նշված չափորոշիչներին, քանի որ նրանք օրինական իշխանություն չունեն սպամն ուղարկող համակարգչի հանդեպ (տես՝ զոմբի համակարգիչ)։ Էմ-ի-Էյ-ին սահմանափակելով՝ էլեկտրոնային փոստի ադմինիստրատորը կարող է զգալիորեն կրճատել սպամի ստացումը։
Մոխրագույն ցուցակագրում
Էս-Էմ-Թի-Փի պրոտոկոլը թույլ է տալիս ժամանակավորապես մերժել ժամանող հաղորդագրությունները։ Մոխրագույն ցուցակագրումը էլեկտրոնային փոստի անհայտ սերվերերներից հաղորդագրությունների մերժման տեխնիկան է։ Ժամանակավոր մերժումը կատարվում է 4xx սխալի կոդով, որը ճանաչում են բոլոր նորմալ Էմ-Թի-Էյ-ները, որոնք այնուհետև անցնում են նամակի հասցնումը ավելի ուշ նորից փորձելու ռեժիմին։ Մոխրագույն Ցուցակագրման հիմքում այն նախնական պայմանն է, որ սպամերներն ու սպամբոթները (spambots) չեն փորձի նորից ուղարկել իրենց հաղորդագրությունները։ Դրա փոխարեն նրանք կանցնեն մյուս հաղորդագրության ուղարկմանը՝ մյուս հասցեյով, և այդպես շարունակ։ Այս մեթոդն արդյունավետ է, քանի որ նորից ուղարկելու փորձը կնշանակեր, որ թե տվյալ հաղորդագրությունը, թե այն ուղարկելու պրոցեսի այդ պահի վիճակը պետք է պահպանել, ինչի արդյունքում էապես կբարձրանային սպամերի կատարելիք ծախսերը, մինչդեռ այս մեթոդն ընդամենը մի հասարակ բաղադրիչ է ցանկացած օրինական ուղարկողի սերվերի համար։
SMTP Պրոքսի
Էս-Էմ-Թի-Փի պրոքսիները թույլ են տալիս սպամի դեմ պայքարել իրական ժամանակային ռեժիմում՝ միավորելով ուղարկողի վարքագծերի կառավարումը, ապահովելով օրինական օգտագործողների անմիջական և ակնթարթային հետադարձ կապը և վերացնելով կարանտինի անհրաժեշտությունը։
Սպամի որս
Սպամի որսը կատարվում է մի որևէ էլեկտրոնային հասցեյի տարածմամբ, այնպես, որ սպամերներն այն կարողանան գտնել, իսկ նորմալ օգտագործողները՝ ոչ։ Եթե այդ էլեկտրոնային հասցեն օգտագործվող է, նշանակում է դրա տերը սպամեր է, ինչը նշանակում է, որ նրան պետք է գցել սև ցուցակ։ Եկեք ասվածը դիտարկենք «spamtrap@your_domain.org» –ի («սպամ-թակարդ@քո_դոմեյնը.օրգ») օրինակով։ Դիցուկ՝ դնենք այս հասցեն ու տեղադրենք մեր կայքի աղբյուր Էյջ-Թի-Էմ-Էլ (source HTML)-ի մեջ, նորմալ մարդիկ չեն կարող այն տեսնել։ Սակայն սպամերներն օգտագործում են համացանցային կայքերի կտորներն ու թվային որթերը՝ էլեկտրոնային փոստերի հասցեներ որսալու համար, ուրեմն նրանք կգտնեյին այս նշված տիպի հասցեն։ Երբ սպամերն էլեկտրոնային նամակ է ուղարկում, որի գտնվելու վայրի հասցեն է "spamtrap@your_domain.org" –ը, սպամտրապը սա հասկանում է որպես սպամերի առկայության վկայություն, և նշում է կատարում։
Կատեգորիա:Սպամ
Բաբկա Յոլվոժ
Բաբկա Յոլվոժ (Бабка-Ёльвож), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Վոյ Վոժ գետի աջ ափին՝ 31 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 11 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչորսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթավազանը՝ Պեչորա գետի ավազաների վտակները մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը Պեչորա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Սալգարեդա
Սալգարեդա  (Salgareda), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Վենետո մարզի Տրևիզո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 6102 մարդ, խտությունը՝ 206 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 27 կմ² տարածք։ Սահմանակից է Չեսալտո, Կիարանո, Նովենտա դի Պիավե, Պոնտե դի Պիավե, Սան Բիաջո դի Կալալտա, Սան Դոնա դի Պիավե, Ձենսոն դի Պիավե համայնքներին ։ Փոստային ինդեքս՝ 31040, հեռախոսային կոդ՝ 0422։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Լորենցո Մեդիչի
Թերևս ամենից շատ հայտնի է արվեստում ունեցած իր մեծ ավանդով։ Նա հովանավորել է ժամանակի նկարիչներին՝ մեծ գումարներ հատկացրել, որպեսզի վերջիններս կարողանային ստեղծել իրենց գլուխգործոցները։
Լորենցո Մեդիչի կյանքը համընկավ հասուն իտալական Վերածննդի կիզակետին, իսկ մահը՝Ֆլորենցիայի ոսկեդարի ավարտին։ Նրա մահվան հետ փլուզվեց իտալական պետական կազմավորումների միջև ստեղծված խաղաղ դրությունը։
Մահացել է Ֆլորենցիայում և թաղված է Ֆլորենցիայի Մեդիչների Մատուռում (իտալ. Cappelle medicee)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Պետական գործիչներ Կատեգորիա:Իտալացի դիվանագետներ Կատեգորիա:Իտալացի գրողներ Կատեգորիա:Իտալացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Իտալիայի պետական գործիչներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
(8676) Լուլի
(8676) Լուլի (Lully), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1992 թվականի փետրվարի 2-ին Էրիկ Էլստի կողմից Լա Սիլյայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,048718 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,6267 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,4707 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1944,35 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,185152 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,44° անկյուն։
Նիկոլայ Գիրս
Նիկոլայ Կարլովիչ Գիրս (Никола́й Ка́рлович Гирс, ), Ռուսական կայսրության դիվանագետ, Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարար 1882-1895 թվականներին, Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի (1876) պատվավոր անդամ։
(8676) Լուլի
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1992 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էրիկ Էլստի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Նիկոլայ Գիրս
Նրա կրտսեր եղբայրը Ֆյոդոր Կարլովիչ Գիրսն է։
Կենսագրություն
Ծնվել է մի ընտանիքում, որը ծագել է շվեդական ազնվական տոհմից 1832 թվականին Սանկտ Պետերբուրգի Կայսերական համալսարանին կից ազնվական Պանսիոնից տեղափոխվել է Կայսերական Ցարսկոսելոյի վարժարան, որն ավարտել է 1838 թվականին և սկսել ծառայել ասիական ԱԳՆ դեպարտամենտում։ 1841 թվականին նշանակվել է կրտսեր դրագոման Յասսի հյուպատոսությունում։ 1848 թվականից նա դիվանագիտական պաշտոնյա էր Տրանսիլվանիայի զորքերի հրամանատար գեներալ Ալեքսանդր Նիկոլաևիչ մոտ։
1850 թվականին ստանձնել է Կոստանդնուպոլսի առաքելության առաջին քարտուղարի պաշտոնը։ 1851 թվականին նշանակվել է Մոլդովայում հյուպատոսության կառավարիչ, 1853 թվականին՝ Մոլդովայի և Վալախիայի իշխանություններում լիազոր հանձնակատարի գրասենյակի տնօրեն։ 1856 թվականից Եգիպտոսում գլխավոր հյուպատոսն էր, 1858 թվականից՝ Վալախիայում և Մոլդովայում գլխավոր հյուպատոս։ Ընդունել է ռուսական հպատակությունը 1857 թվականի հունվարի 31-ին։
Արտակարգ դեսպանորդի պաշտոններ է զբաղեցրել Է Թեհրանում (1863 թվականից), Բեռնում (1867 թվականից) և Ստոկհոլմում (1872 թվականից)։ 1875 թվականին նշանակվել է Ասիական դեպարտամենտի կառավարիչ և արտաքին գործերի նախարարի (Ալեքսանդր Գորչակով) տեղակալ, 1878 թվականի ապրիլի 16-ից եղել է իսկական գաղտնի խորհրդական։
Ալեքսանդր II–ի սպանությունից մեկ տարի անց՝ 1882 թվականի մարտի 28-ին (դեռևս կանցլեր Ե․ Գորչակովի օրոք) Համառուսաստանյան կայսր Ալեքսանդր III-ի կողմից նշանակվում է արտաքին գործերի նախարար և ի պաշտոնե պետական խորհրդի անդամ։ Չնայած մշտական ինտրիգների, որոնք ուղղված են նրա՝ պաշտոնից հեռացմանը, գլխավորել է նախարարությունը մինչև իր մահը։ Նրա օրոք՝ 1887 թվականին, կնքվել է գաղտնի վերաապահովագրության պայմանագիր գերմանական կայսրությունում։
Մահացել է 1895 թվականի հունվարի 14-ին Պետերբուրգում՝ ծանր և երկարատև հիվանդությունից հետո ։ Հունվարի 15-ին իր բնակարանում հոգեհանգստին ներկա էին Համառուսաստանյան կայսրը՝ Նիկոլայ II-ը կայսերական ընտանիքի որոշ այլ անդամներ ։
Նույն թվականի հունվարի 19-ին նրա մարմինը Պետերբուրգից տեղափոխվում է Պրիմորսկի անապատներ, հունվարի 19-ին հողին է հանձնվում տոհմական դամբարանում ։
Գնահատական։ Ընդդիմություն
Արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնում Նիկոլայ Գիրսը որոշակիորեն առանձնացել է Ալեքսանդր III-ի այլ կառավարական պաշտոնյաների շարքում։ Նա չափավոր, հանգիստ և լիբերալ-արևմտամետ դիրքորոշում էր զբաղեցնում, ինչը մշտապես դժգոհություն էր առաջացնում ինչպես «ձախից», այնպես էլ «աջից»։  Սակայն հենց կշռադատությունն ու զգուշավոր մոտեցումը, առաջին հերթին Ռուսաստանին խաղաղություն ապահովելու ձգտումը բոլոր միջոցների օգնությամբ, որոնք հասանելի էին դիվանագետին, գնահատվում էին Ալեքսանդր III-ի կողմից, բայց նրանք էլ հարձակումների էին դրդում նախարարի վրա 1886 թվականի հուլիսից (հատկապես Մոսկվայի պահպանողական մամուլում)
Հենց Ալեքսանդր III-ի անձնական վերաբերմունքի, ինչպես նաև որոշ հարցերում նրա հատուկ համառության շնորհիվ Նիկոլայ Գիրսը արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնը զբաղեցնում էր մինչև իր մահը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամներ Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի Մեծ խաչի ասպետներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի նախարարներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ
Ֆերիա դել Սոլ
Ֆերիա դել Սոլ (Feria del Sol - «Արևի տոն»), Վենեսուելայի Մերիդա քաղաքում անցնող մշակույթի միջազգային փառատոն։ Փառատոնի ծրագիրը ներգրավում է ցլամարտ, ցուցահանդեսներ, համերգներ, հանդեսներ, սպորտային մրցույթներ և Արևի Թագուհու (Reina del Sol) ընտրությունը ։
Պատմություն
Փառատոնի անցկացման գաղափարը ծնվել է այն ժամանակ, երբ սիրողների մի խումբ որոշել է ցլամարտերի համար հրապարակ կառուցել (ՊԼազա դե Տորոս)։ Նման մարտերը շատ սիրված էին այլ վենեսուելյան քաղաքներում։ Ի սկզբանե որոշված է եղել փառատոնը զուգադիպեցնել Սուրբ Մարիամ Աստվածածնի անարատ հղիության օրվան և անցկացնել տոնակատարությունները դեկտեմբերի 9-ին և 10-ին։
1968 թվականին Ֆերիա դել Սոլ փառատոնը, տեղի չի ունեցել, սակայն այդ թվականի ապրիլի 13-ին ցլամարտ է կազմակերպվել, որը համընկավ Մեծ Շաբաթի օրվա հետ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Փառատոներ Կատեգորիա:Վենեսուելայի տոներ
Կրանդել
Կրանդել (Crandelles), համայնք Ֆրանսիայի Օվերն մարզի Կանտալ գավառում ։