cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ԴՆԹ-ի կրկնապատկում
ԴՆԹ կառուցվածք
Հավելենք նաև, որ անհրաժեշտության դեպքում մեկ շղթան կարող է օգտագործվել նոր սինթեզված և իրեն կոմպլեմենտար շղթայի վերականգնման համար ։
Գործընթաց
ԴՆԹ-ի կրկնակի պարույրը ֆերմենտի սազդեցությամբ սկսում է մի ծայրից հետ ոլորվել, որի շնորհիվ նուկլեոտիդների միջև քանդվում են ջրածնային կապերը և միմյանցից առանձնացած շղթաներից յուրաքանչյուրի վրա շրջապատում գտնվող ազատ նուկլեոտիդներից նոր շղթաներ են հավաքվում։ Նոր շղթաների հավաքումն ընթանում է ճշգրիտ համապատասխանությամբ կոմպլեմենտարության լրացման սկզբունքով։ Յուրաքանչյուր ադենինի դիմաց կանգնում է թիմինը, գուանինի դիմաց՝ ցիտոզինը, և հակառակը։ Որպես հետևանք ԴՆԹ-ի մեկ մոլեկուլի փոխարեն առաջանում են երկուսը՝ ճիշտ նույնպիսի նուկլեոտիդային հաջորդականությամբ, ինչպիսին ուներ նախնականը։ Այսպիսով, շղթաներից մեկը չի փոխվում և ծառայում է որպես մատրիցա, իսկ մյուս շղթան նոր է սինթեզվում, այլ կերպ ասած, սինթեզն իրականանում է կիսակոնսերվատիվ սկզբունքով։
ԴՆԹ-պոլիմերազ
ԴՆԹ-պոլիմերազները ֆերմենտների ընտանիք են, որոնք իրականացնում են մեզ հայտնի ԴՆԹ-ի կրկնապատկման բոլոր եղանակները ։ Սակայն իրենք ԴՆԹ-պոլիմերազները, ի տարբերություն ՌՆԹ-պոլիմերազների, չեն կարող սինթեզել շղթա de novo (նոր շղթա), այլ միայն երկարացնել արդեն գոյություն ունեցողը։ Այս խնդիրը լուծվում է ՌՆԹ-ի կարճ հաջորդականությունների՝ պրայմերների միջոցով, որոնք սինթեզվում են ԴՆԹ-պրայմազների կողմից։ Սրանք պետք է սինթեզվեն և համապատասխանեցվեն մատրցային ԴՆԹ-ի շղթային։
ԴՆԹ-պոլիմերազն ավելացնում է նոր նուկլեոտիդ համաձայն կոմպլեմենտարության սկզբունքի։ Նոր նուկլեոտիդը միանում է նախորդողին ֆոսֆոդիեթերական կապի միջոցով։ Այս պրոցեսն ընթանում է ավելացվող նուկլեոտիդի ֆոսֆորի ատոմների միջև կապերի խզման հաշվին։ Երբ ԴՆԹ շղթային ավելացվում է նոր նուկլեոտիդ, ֆոսֆոսդիեթերական կապը ձևավորվում է պրոքսիմալ (ածխաջրին ամենամոտ) ֆոսֆորի միջոցով, և վերջինից անջատվում է պիրոֆոսֆատ։ Այն հաջորդիվ ենթարկվում է հիդրոլիզի. կապերի երկու խզումներն էլ ուղեկցվում են էներգիայի անջատմամբ, որի հետևանքով նուկլեոտիդի ավելացումը դառնում է անշրջելի։
Ընդհանուր առմամբ ԴՆԹ-պոլիմերազները բավական ճշգրիտ են աշխատում։ Նրանք սխալվում են միջինում ամեն 107 նուկլեոտիդը մեկ ։ Դրան գումարվում է նաև որոշ ԴՆԹ-պոլիմերազների սրբագրման հատկությունը։ Պոլիմերազներն ընդունակ են հեռացնել սխալմամբ տեղադրված նուկլեոտիդները։ Վերջապես գործում է նաև ետ-ռեպլիկացիոն սխալների ուղղման մեխանիզմները, որի ընթացքում բջիջն ընդունակ է տարբերել նախնական ԴՆԹ մոլեկուլի նուկլեոտիդների հաջորդականությունը նոր շղթայում կատարված սխալից։ Այսպիսով սրբագրման այս բոլոր մեխանիզմների շնորհիվ ԴՆԹ-ի կրկնապատկման ժամանակ սխալ տեղի է ունենում ամեն 109 նուկլեոտիդը մեկ ։
ԴՆԹ-ի կրկնապատկման արագությունն առաջին անգամ բացահայտվել է T4 բակտերիոֆագով վարակված աղիքային ցուպիկի բջջում ֆագային ԴՆԹ-ի համար ։ Այն կազմել է 749 նուկլեոտիդ վայրկյանում։ Իսկ միինում կրկնապատկման ժամանակ տեղի է ունեցել սխալ նուկլեոտիդի ընդգրկում նոր սինթեզվող շղայում ամեն 108 նուկլեոտիդը մեկ ։ Այսպիսով ԴՆԹ-ի կրկնապատկումը, բացի նրանից, որ բավական ճշգրիտ է, այն նար բավական արագ գործընթաց է։
Միաշղթայի հետ կապվող սպիտակուցներ
Միաշղթա ԴՆԹ-ի մոլեկուլը բավական զգայուն է նուկլեազների ազդեցության նկատմամբ։ Դրան հավելվում է նաև ԴՆԹ շղթաների տարբեր տեղամասերի իրար հետ փոխազդեցությունը, որը կարող է առաջ բերել շղթայում նոր կառույցների ձևավորմանը, որը կդժվարացնի կրկանապատկման գործընթացը։ Այս անցանկալի հետևանքներից խուսափելու համար միաշղթա ԴՆԹ-ին միանում են հատուկ սպիտակուցներ ((Single-strand binding protein, SSB, SSBP), մեկ շղթային միացող սպիտակուցներ), որոնք կայունացնում և պաշտպանում են միաշղթա ԴՆԹ մոլեկուլը ։
Պրայմազ
ԴՆԹ-պոլիմերազը կարող է ավելացնել նուկլեոտիդ միայն արդեն գոյություն ունեցող շղթային, հետևաբար հարկավոր է սինթեզել նուկլեոտիդներից կազմված փոքր շղթա, որի վրա այն արդեն կկարողանա աշխատել։ Այդ փոքր հաջորդականությունը, որը կոչվում է պրայմեր, սինթեզվում է ԴՆԹ-պրայմազի կողմից, որն իրականում ՌՆԹ-պոլիմերազ է։ Այսինքն պրայմերն իրենից ներկայացնում է ռիբոնուկլոտդիներից կազմված շղթա, որը կրկնապատկման ավարտից հետո, հեռացվում և փոխարինվում է դեզօքսիռիբոնուկլեոտիդային հաջորդականությամբ։
ԴՆԹ լիգազ
ԴՆԹ կրկնապատկման ընթացքում գալիս է պահ, երբ պետք է լինում իրար հետ կապել ետ մնացող շղթայի տարբեր շղթաներ (Օկազակիի հատվածներ)։ Այս գործառույթն իրականացնում է ԴՆԹ լիգազ ֆերմենտը, որը պատկանում է լիգազների ընտանիքին։ ԴՆԹ լիգազն ունակ է առաջացնել ֆոսֆոսդիէսթերային կապ հարևան հատվածների նուկլեոտիդների միջև։
Տոպոիզոմերազներ
Տոպոիզոմերազները (topoisomerase) ֆերմենտների խումբ են, որոնք ազդում են ԴՆԹ-ի մոլեկուլի տոպոլոգիայի (տեղաբանության) վրա ։ Տոպոիզոմերազներն ընդունակ են իջեցնել տարբեր պատճառներով (օրինակ կրկնապատկման) ԴՆԹ մոլեկուլում առաջացող լարվածությունը։ Այդ նրանք անում են կտրելով ԴՆԹ-ի մեկ կամ երկու շղթաները, կատարելով տեղափոխումներ, ապա ետ միացնելով կտրված տեղամասերը։
Կրկնապատկման ընթացք
ԴՆԹ կրկնապատկումը, ինչպես և բոլոր պոլիմերազային կենսաբանական պրոցեսները, ընթանում է 3 ֆերմենտորեն կատալիզվող և իրար հետ սերտորեն կապված փուլով՝ ինիցիացիա (սկիզբ), էլոնգացիա (երկարում) և տերմինացիա (ավարտ)։
Ինիցիացիա
Որպեսզի բջիջը կարողանա կիսվել, նրանում նախ պետք է տեղի ունենա ԴՆԹ-ի կրկնապատկում ։ Այդ գործընթացը սկսվում է ԴՆԹ-ի որոշակի հատվածներում, որոնք հայտնի են որպես օրիջիններ, երբ վերջիններիս միանում են ինիցիատոր սպիտակուցներ ։ Escherichia coli բակտերիայի դեպքում (և ընդհանրապես պրոկարիոտների) այդ սիպտակուցը DnaA-ն է, իսկ խմորասնկերի (և էուկարիոտների) բջիջներում ինիցատոր է հանդիսանում օրիջին ճանաչող կոմպլեքսը ։ Սովորաբար օրիջիններում մեծ քանակությամբ հանդիպում են Ա-Թ նուկլեոտիդային զույգը, քանի ի տարբերություն Գ-Ց զույգի, այս դեպքում նրանց միջև 3 ջրածնական կապի փոխարեն առկա է երկուսը. այս բավական հեշտացնում է օրիջինում ԴՆԹ-ի ապապարուրումը ։ Օրիջինի հետ կապվելուց հետո ինիցիատոր սպիտակուցները իրենց շուրջը հավաքում են այլ սպիտակուցների, որի հետևանքով ձևավորվում է նախառեպլիկացիոն կոմպլեքսը։
Էլոնգացիա
ԴՆԹ-պոլիմերազն ունի 5'-3' ակտիվություն։ ԴՆԹ-ի կրկնապատկման բոլոր մոդելներում անհրաժեշտ է, որպեսզի 3' դիրքում ազատ հիդրօքսիլ խմբով նուկլեոտիդ։ Գոյություն ունի ԴՆԹ-ի կրկնապատկման 4 տարբեր մեխանիզմներ.
Այս մեխանիզմներից ամենից ուսումնասիրվածը առաջինն է։ Այս դեպքում, հենց երկու շղթաներն իրարից առանձնացվում են, պրայմազը սինթեզում է ՌՆԹ պրայմերներ։ Առաջնորդող շղթային անհրաժեշտ է ընդամենը մեկ պրայմեր, իսկ ետ մնացողին՝ բազմաթիվ։ Առաջնորդող շղթան շարունակաբար երկարացվում է, իսկ ետ մնացող շղթայի դեպքում յուրաքանչյուր պրայմերից առաջանում են առանձին հատվածներ։ Հետագայում ՌՆազ ֆերմենտը հեռացնում է պրայմերները և առավել դանդաղ աշխատող մեկ այլ տեսակի ԴՆԹ-պոլիմերազ բաց մնացած հատվածներում սինթեզում է նոր ԴՆԹ հատվածներ։ Այս ամենից հետո առաջնորդող շղթայում մնում է մեկ, իսկ ետ մնացողում՝ բազմաթիվ ճեղքեր։ Դրանք վերացվում են արդեն ԴՆԹ լիգազի միջոցով։
Բակտերիաների և արքեաների ու էուկարիոտների բջիջներում օգտագործվող պրայմազներն իրարից էականորեն տարբերվում են։ Բակտերիաներն օգտագործում են DnaG սպիտակուցի ընտանիքին պատկանող պրայմեր, որի կատալիտիկ կենտրոնն ունի TOPRIM ձևի ֆոլդինգ (կառուցվածք) ։ Արքեաների և էուկարիոտների կողմից օգտագործվող պրայմազը գիտնականների կողմից կապվում է ՌՆԹ ճանաչող սպիտակուցների հետ։ Էուկարիոտային բջիջներում տեղի ունեցող ԴՆԹ-ի կրկնապատկման ժամանակ պոլիմերազը կոմպլեքս է ստեղծում Pol α ֆերմնետի հետ ։
Էուկարիոտների դեպքում ցածր արդյունավետությամբ օժտված ֆերմենտ Pol α-ն օգնում է սկսել կրկնապատկումը։ Իսկ բարձր արդյունավետությամբ և կրկնապատկումը գլխավորապես իրականացնողները Pol δ և Pol ε ֆերմենտներն են։
Երբ օրիջիններում սկսվում է ԴՆԹ-ի կրկնապատկումը, ձևավորվում է մի կառույց, որը կոչվում է ռեպլիկացիոն պղպջակ։ Կրկանապատկման շարունակման հետ միասին պղպջակից անցում է կատարվում մեկ այլ կառույցի՝ ռեպլիկացիոն եղանի (replication fork)։ Բակտերիաների բջջում կապված ԴՆԹ-ի օղակաձևության և մեկ օրիջին ունենալու հետ, այս պրոցեսը ստանում է հունական θ (թետա) տառի տեսք և կոչվում է «թետա կառուցվածք»։ Ի հակադրություն, էուկարիոտներն ունեն գծային քրոմոսոմներ և բազմաթիվ օրիջիններ ։
Ռեպլիկացիոն եղան
Ռեպլիկացիոն եղանը ձևավորվում է հելիկազների միջոցով, որոնք քանդում են ԴՆԹ երկու շղթաներն իրար հետ կապող ջրածնական կապերը։ Ձևավորվող կառույցում կա երկու կեռիկ, որոնք իրենցից ներկայացնում են միաշղթա ԴՆԹ։ Սրա երկու շղթաները մատրիցա են ծառայում առաջատար և հետ մնացող շղթաների համար։ Վերջիններիս վրա էլ պոլիմերազների օգնությամբ տեղի է ունենում ԴՆԹ-ի կրկնապատկումը։
ԴՆԹ-ն մշտապես սինթեզվում է 5' - 3' ուղղությամբ։ Եվ քանի որ ԴՆԹ երկու շղթաները հակազուգահեռ են, խնդիր է ստեղծվում, թե ինչպես ավարտին հասցնել ետ մնացող շղթայի սինթեզը։
Առաջնորդող շղթա
Առաջնորդող շղթան այն նոր ձևավորվող ԴՆԹ շղթան է, որի սինթեզն ընթանում է նույն ուղղությամբ, ինչ որ ռեպլիկացիոն եղանի աճը։ Պոլիմերազն առանց ընդհատումների նուկլեոտիդներ է ավելացնում առաջնորդող շղթայի վրա։
Պրոկարիոտային բջիջներում առաջնորդող շղթային սինթեզն իրականացնում է ԴՆԹ-պոլիմերազ III (ԴՆԹ Պոլ III) և հավանաբար Պոլ ε-ի կողմից բորբոսասնկերի դեպքում։ Մարդկային բջիջներում առաջնորդող և ետ մնացող շղթաները սինթեզվում են Պոլ ε և Pol δ պոլիմերազների կողմից համապատասխանաբար, իսկ միտոքոնդրիալ ԴՆԹ-ն՝ Պոլ γ-ի կողմից ։ Երբեմն Պոլ ε կարող է փոխարինել Պոլ δ-ին ։
Ետ մնացող շղթա
Ետ մնացող շղթան այն նոր ձևավորվող շղթան է, որի սինթեզման ուղղությունը հակառակ է ռեպլիկացիոն եղանի աճման ուղղությանը։ Իր ուղղության պատճառով, ետ մնացող շղթայի կրկնապատկման գործընթացը ավելի բարդ է քան առաջնորդող շղթայինը։
Ետ մնացող շղթան սինթեզվում է կարճ, անջատ հատվածներով, որոնք կոչվում են Օկազակիի հատվածներ։ Նախ պրայմազը կարդում է կաղապարը ԴՆԹ մոլեկուլը և սինթեզում կարճ կոմպլեմենտար ՌՆԹ պրայմեր։ Դրանից հետո պոլիմերազը երկարեցնում է այդ պրայմազը, սակայն որոշ ժամանակ անց այն կանգ է առնում և պոկվում շղթայից։ Սինթեզվում է նոր պրայմեր, այն նորից երկարացվում է և այսպես շարունակ։ Վերջում ՌՆԹ պրայմերները հեռացվում են, փոխարինվում ԴՆԹ-ով, իսկ առանձին շղթաները միացվում իրար։
Էուկարիոտների դեպքում պրայմազը մտնում է Պոլ α-ի կոմպլեքսի կազմության մեջ ։ ԴՆԹ-պոլիմերազ III (պրոկարիոտներ) և Պոլ δ/Պոլ ε (էուկարիոտներ) նույնպես պատասխանատու են պրայմերների երկարեցման համար։ Էուկարիոտների պրայմերների հեռացման համար կարևոր է նաև Պոլ δ պոլիմերազը ։ Պրոկարիոտներում պրայմերների հեռացումը կատարվում է ԴՆԹ պոլիմերազ I-ի կողմից։
Տերմինացիա
Էուկարիոտները սկսում են ԴՆԹ ռեպլիկացիան մի քանի կետերում, հետևաբար ռեպլիկացիոն եղանները հանդիպում են իրար և կանգ առնում մի քանի կետերում։ Այս երևույթի համար էուկարիոտներում կարգավորող մեխանիզմ հայտնի չէ։ Քանի որ էուկարիոտներն ունեն գծային քրոմոսոմ, ԴՆԹ ռեպլիկացիան չի ընդգրկում քրոմոսոմների ամենածայրային շրջանները՝ թելոմերների մի մասը։ Սրա հետևանքով դուստր ԴՆԹ-ի թելոմերը կարճանում է համեմատած ծնողականի հետ։ Սոմատիկ բջիջներում թելոմերների կարճացումը նորմալ երևույթ է։ Դրա հետևանքով գալիս է մի պահ (Հայֆլիկի սահման), երբ թելոմերներն այնքան են կարճանում, որ բջիջն այլևս ընդունակ չի բաժանվելու։ Սեռական բջիջներում գործում է թելոմերազ ֆերմենտը, որը շարունակում այդ ծայրային շրջանների ռեպլիկացիան։ Եթե թելոմերազն ակտիվանում է սոմատիկ բջիջներում, այդ հաճախ հանգեցնում է քաղցկեղի։
Տերմինացիան ենթադրում է, որ ռեպլիկացիոն եղանի աշխատանքը պետք է կանգնեցվի կամ արգելափակվի։ Որոշակի տեղամասերում այդ կոմպլեքսի կանգ առնելն ընդգրկում է երկու երևույթի միջև փոխազդեցություն. (1) տերմինացիոն նուկլեոտիդային հաջորդականություն ԴՆԹ մոլեկուլում, և (2) սպիտակուց, որը միանում է այդ հաջորդականությանն ու ֆիզիկապես փակում եղանի ճանապարհը։
Քանի որ բակտերիաներն ունեն օղակաձև քրոմոսոմներ, տերմինացիան տեղի է ունենում երբ երկու ռեպլիկացիոն եղանները հանդիպում են իրար։
Էուկարիոտներ
Էուկարիոտների դեպքում ԴՆԹ-ի կրկնապատկումը կարգավորվում է բջջային ցիկլի համատեքստում։ ԴՆԹ-ի կրկնապատկումը տեղի է ունենում բաժանման S փուլում (սինթետիկ փուլ)։ Էուկարիոտ բջիջների անցումը բջջային ցիկլով հսկվում է անցակետերի (չեքփոինթներ) միջոցով։ Բջջի անցումը ցիկլով վերահսկվում է ցիկլինների և ցիկլին կախյալ կինազների միջոցով ։
G1/S անցակետը կարգավորում է էուկարիոտ բջիջների անցումը S փուլ, այսինքն՝ ԴՆԹ-ի կրկնապատկումը և բջջի հետագա կիսումը։ Այն բջիջները, որոնք չեն անցնում այս անցակետը, մնում են G0 փուլում և չեն կրկնապատկում ԴՆԹ մոլեկուլը։
Բակտերիա
Բակտերիաների մեծ մասը չի անցնում հստակ բջջային ցիկլով և դրա փոխարեն նրանք անընդհատ կրկնապատկում են իրենց ԴՆԹ-ն։ Արագ աճի հետևանքով բակտերիաների բջիջներում կարող է տեղի ունենալ մի քանի կրկնապատկում ։ Աղիքային ցուպիկում ԴՆԹ-ի կրկնապատկումը կարգավորվում է մի քանի մեխանիզմներով՝ կիսա- կամ հեմիմեթիլացման, ԱԵՖ-ի և ԱԿՖ-ի քանակային հարաբերության և DnaA սպիտակուցի քանակի միջոցով։ Այս բոլորը կարգավորում են ինիցիատոր սպիտակուցների միացումը օրիջիններին։
Բակտերիալ ԴՆԹ-ի կրկնապատկման հետևանքով ձևավորվում է կիսամեթիլացված ԴՆԹ, որին ժամանակ է պետք մինչև նոր սինթեզված շղթան նույնպես կենթարկվի մեթիլացման։ Քանի որ այս խոչընդոտում է DnaA սպիտակուցի միացմանը, այն չի թողնում բջջին միանգամից կրկնապատկել հենց նոր կրկնապատկված ԴՆԹ-ն ։
Կանաչ արդյունաբերական քաղաքականություն
Կանաչ արդյունաբերական քաղաքականություն (GIP), կառավարության ռազմավարական քաղաքականությունն է, որը փորձում է արագացնել կանաչ արդյունաբերության զարգացումն ու աճը դեպի ցածր ածխածնային տնտեսության անցում ։ Կանաչ արդյունաբերական քաղաքականությունը անհրաժեշտ է, քանի որ կանաչ արդյունաբերությունները, ինչպիսիք են վերականգնվող էներգիան և ցածր ածխածնային հասարակական տրանսպորտի ենթակառուցվածքը, շուկայական տնտեսության տեսանկյունից բախվում են բարձր ծախսերի և բազմաթիվ ռիսկերի։ Հետևաբար, նրանք կարիք ունեն պետական ​​հատվածի աջակցության՝ արդյունաբերական քաղաքականության տեսքով, մինչև դառնան կոմերցիոն կենսունակ ։ Բնական գիտնականները զգուշացնում են, որ անհապաղ միջոցներ պետք է ձեռնարկվեն ջերմոցային գազերի արտանետումները նվազեցնելու և կլիմայի փոփոխության հետևանքները մեղմելու համար ։ Հասարակագետները պնդում են, որ կլիմայի փոփոխության մեղմացումը պահանջում է պետական ​​միջամտություն և կառավարման բարեփոխումներ։ Այսպիսով, կառավարությունները GIP-ն օգտագործում են կլիմայի փոփոխության տնտեսական, քաղաքական և բնապահպանական խնդիրները լուծելու համար։ GIP-ը նպաստում է կայուն տնտեսական, ինստիտուցիոնալ և տեխնոլոգիական վերափոխմանը   ։ Այն դուրս է գալիս ազատ շուկայական տնտեսական կառուցվածքից՝ լուծելու շուկայի ձախողումները և պարտավորությունների խնդիրները, որոնք խոչընդոտում են կայուն ներդրումներին ։ Արդյունավետ GIP-ը քաղաքական աջակցություն է ստեղծում ածխածնի կարգավորման համար, որն անհրաժեշտ է դեպի ցածր ածխածնային տնտեսություն անցնելու համար ։ Մի քանի կառավարություններ օգտագործում են GIP-ի տարբեր տեսակներ, որոնք հանգեցնում են տարբեր արդյունքների։
Անսո
Անսո (Ansó), բնակավայր և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Ուեսկա պրովինցիայում (Արագոն ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Խասետանիա շրջանում։ Տարածքը կազմում է 224.05 կմ2։ Բնակչությունը՝ 491 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Պրովինցիայի վարչական կենտրոնից գտնվում է 10 կմ հեռավորության վրա։
Կանաչ արդյունաբերական քաղաքականություն
GIP-ն և արդյունաբերական քաղաքականությունը նման են, թեև GIP-ն ունի յուրահատուկ մարտահրավերներ և նպատակներ։ GIP-ն առերեսվում է տնտեսական և բնապահպանական խնդիրների համադրման առանձնահատուկ մարտահրավերի առաջ։ Այն վերաբերում է կանաչ ներդրումների շահութաբերության վերաբերյալ անորոշության բարձր աստիճանին։ Ավելին, այն անդրադառնում է կանաչ զարգացման մեջ ներդրումներ կատարելու արդյունաբերության դժկամությանը և օգնում է ներկայիս կառավարություններին ազդել ապագա կլիմայի քաղաքականության վրա ։
Անսո
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Կանաչ արդյունաբերական քաղաքականություն
Տարբեր երկրների, նահանգների, գավառների, տարածքների և քաղաքների կառավարությունները օգտագործում են կանաչ արդյունաբերական քաղաքականության տարբեր տեսակներ։ Քաղաքականության հստակ գործիքները հանգեցնում են մի քանի արդյունքների։ Օրինակները ներառում են արևածագի և մայրամուտի քաղաքականությունը, սուբսիդիաները, հետազոտություններն ու զարգացումները, տեղական բովանդակության պահանջները, սնուցման սակագները, հարկային վարկերը, արտահանման սահմանափակումները, սպառողների մանդատները, կանաչ պետական ​​գնումների կանոնները և վերականգնվող պորտֆելի ստանդարտները։
Ընդդեմ արդյունաբերական քաղաքականության
Այնուամենայնիվ, GIP-ն էականորեն տարբերվում է IP-ից, քանի որ այն լուծում է բնապահպանական խնդիրները, մինչդեռ IP-ն՝ ոչ։ Ներկայիս տնտեսությունը կենտրոնանում է մասնավոր օգուտների վրա, ինչպիսիք են անմիջական շահութաբերությունը, այլ ոչ թե սոցիալական նպաստները, ինչպիսին է աղտոտվածության նվազեցումը։ Քանի որ կանաչ ներդրումներն ավելի քիչ մասնավոր օգուտներ ունեն, քան սոցիալական օգուտները, GIP-ն առնչվում է եզակի պարտավորությունների խնդրին, որ կանաչ ներդրումների շահութաբերությունը խիստ անորոշ է, ուստի ընկերությունները չեն ցանկանում ներդրումներ կատարել ։ Արդյունքում, կառավարություններն օգտագործում են GIP-ը կանաչ ներդրումները խթանելու համար ։ Բնապահպանական քաղաքականության հետագա հաջողությունը, ինչպես ածխածնի հարկման քաղաքականությունը, կախված է վերականգնվող էներգիայի ապագա հասանելիությունից։ Ընթացիկ ներդրումները ապագա հասանելիությունն ապահովելու միակ միջոցն է, և GIP-ն անդրադառնում է այս փաստին ։ Արդյունավետ և մատչելի կանաչ տեխնոլոգիաները նաև քաղաքականապես կհեշտացնեն ապագա ցածր ածխածնային քաղաքականության ընդունումը։ Այսպիսով, անցումը դեպի ցածր ածխածնային տնտեսություն կախված է ընթացիկ ներդրումներից, և որպես այդպիսին՝ այն կախված է GIP-ից։
Էներգետիկ անցումներ
Ածխածնի վրա հիմնված տնտեսության շարունակականությունը հանգեցրել է էկոլոգիապես կործանարար ուղու կախվածության, և էներգիայի անցումները կենսական նշանակություն ունեն կախվածությունից շեղվելու համար։ Ռազմավարական նիշերի կառավարումը (SNM) էներգետիկ անցումների հնարավորություն է տալիս։ Նոր, կայուն տեխնոլոգիաները չեն կարող անմիջապես մրցակցել շուկայում առկա, անկայուն տեխնոլոգիաների հետ՝ ուղուց կախվածության պատճառով։ Կանաչ նորարարությունները, որոնք անմիջապես շահութաբեր չեն, կենսական նշանակություն ունեն կայուն զարգացման խթանման և կլիմայի փոփոխությունը մեղմելու հասարակական նպատակներին հասնելու համար։ Այսպիսով, կառավարությունները պետք է ստեղծեն տեխնոլոգիական խորշեր և օգտագործեն GIP-ի ձևեր՝ սուբսիդավորելու և զարգացնելու տեխնոլոգիական նիշերը՝ ապահովելու համար կանաչ նորարարությունների զարգացումը ։ Տեխնիկական խորշերը պաշտպանված տարածք են ապահովում նորարարական կայուն զարգացման համար, որը զարգանում է օգտագործողների պրակտիկայի, կարգավորող կառույցների և տեխնոլոգիաների հետ միասին ։ Համատեղ էվոլյուցիոն դինամիկան անհրաժեշտ է նիշային հաջող նորարարության համար. բազմաթիվ շերտերից մի քանի դերակատարներ պետք է միասին աշխատեն կայուն անցումների համար։ Սոցիալական ցանցերը կարևոր նշանակություն ունեն այս խորշի զարգացման համար, քանի որ բազմաթիվ շահագրգիռ կողմեր ​​հանգեցնում են բազմաթիվ տեսակետների, ավելի շատ նվիրվածության և ռեսուրսների և ավելի շատ նորարարությունների ։
Քաղաքներում կայուն ուրբանիզացիայի մոդելները SNM-ի օրինակներ են։ Այս դեպքերում քաղաքային կառավարությունները և սոցիալական ցանցերը օգնում են ստեղծել փոքրածավալ փորձարկման տարածքներ, որոնք թույլ են տալիս տեխնոլոգիական և սոցիալական նորարարություններ, ինչպիսիք են էլեկտրական մեքենաների տեխնոլոգիաների զարգացումը և ավտոմեքենաների փոխանակման խրախուսումը ։ Ընդհանուր առմամբ, էլեկտրական մեքենաները նորմ չեն դարձել ավտոմոբիլային արդյունաբերության մեջ։ Այնուամենայնիվ, եթե շուկայում հաջողությամբ հայտնվի տեխնոլոգիական տեղը, այն կարող է վերածվել շուկայական խորշի և ամրապնդել իր տեղը արդյունաբերության մեջ և սոցիալ-տեխնիկական ռեժիմում։ Իր հերթին, ռեժիմը կամ արդյունաբերությունը ազդում է լանդշաֆտի վրա, ինչը կարող է փոխել տնտեսական կլիման և առաջացնել կայուն էներգետիկ անցումներ։ Հետևաբար, SNM-ը և GIP-ը կարող են կոտրել ուղու կախվածությունը և ամրապնդել կանաչ տեխնոլոգիաների տեղը շուկաներում և հասարակության մեջ։
Կանաչ պարույրը նշանակում է, որ GIP-ի և ածխածնի գնագոյացման մոտեցումներն ամենաարդյունավետն են, երբ քաղաքականություն մշակողները դրանք արտադրում են հաջորդականությամբ՝ ժամանակի ընթացքում կլիմայի քաղաքականության աջակցությունը մեծացնելու և դրական արձագանքները խրախուսելու համար։ GIP-ը խրախուսում է քաղաքականության աջակցության ավելացումը, քանի որ այն նպաստում է կոալիցիաների և շահերի քաղաքական դաշտի աճին, ինչպիսիք են վերականգնվող էներգիայի ընկերությունները և ներդրողները, որոնք շահում են էներգետիկ փոխակերպումից։ Այդ դաշինքներն ու շահերը քաղաքական աջակցություն են առաջացնում GIP-ի համար, նույնիսկ երբ անկայուն արդյունաբերությունները կարող են ընդդիմանալ դրան։ Նրանք նաև դառնում են քաղաքական դաշնակիցներ կլիմայի ավելի խիստ քաղաքականության մշակման ժամանակ, որը բացասաբար է անդրադառնում աղտոտողների վրա։ Այսպիսով, GIP-ը դրական արձագանք է ստեղծում։ Վաղ GIP-ն օգնում է կանաչ արդյունաբերություններին ընդլայնվել, և որքան շատ են դրանք ընդլայնվում, այնքան ավելի մեծանում է ածխաթթվային էներգիայի համակարգերի աջակցությունը, և այնքան ավելի հեշտ է դառնում ավելի խիստ կլիմայական քաղաքականության կիրառումը։ Կանաչ պարույրը կայունությունը դարձնում է իրագործելի, գրավիչ և շահավետ ոլորտների համար, ինչը խրախուսում է կայուն բիզնես տեխնիկայի ընդունումը ։ Օրինակ, սնուցման սակագները ուղղակի խթաններ են ստեղծում կանաչ արդյունաբերության խմբերի աճի համար և կարող են խթանել ներդրումների և եկամուտների կայուն փոփոխությունները։ Այդ տեղաշարժերն այնուհետև աջակցություն են ստեղծում քաղաքականության և տեխնոլոգիական փորձարկումների համար, և դրանք առաջ են բերում համակարգային վերափոխման ուղղությամբ։ Կանաչ պարույրը կարող է էներգետիկ անցումներ առաջացնել դեպի վերականգնվող աղբյուրներ և նվազեցնել անցումների քաղաքական ծախսերը ։
Աշխատողների նպաստներ
GIP-ը ստեղծում է արևածագի և մայրամուտի քաղաքականություն, որն օգուտներ է բերում աշխատակիցներին։ Sunrise քաղաքականության նպատակն է ստեղծել և զարգացնել նոր տեխնոլոգիաներ կամ զարգացնել կանաչ ոլորտները, և դրանք ստեղծում են աշխատատեղերի նոր հնարավորություններ կանաչ ոլորտներում ։ Օրինակ, GIP-ի ներդրումները հետազոտության և զարգացման մեջ օգնեցին զարգացնել վերականգնվող էներգիայի ոլորտը Գերմանիայում։ GIP-ն հանգեցրեց գերմանական վերականգնվող էներգիայի արդյունաբերության զարգացմանը, որտեղ աշխատում է ավելի քան 371,000 մարդ, ինչը կրկնակի է 2004 թվականին առկա աշխատատեղերի թվից ։ Նորարարության մեջ ներդրումները կարող են նաև մեծացնել տնտեսական աճը, ինչը կարող է ստեղծել հետագա օգուտներ, ինչպիսիք են աշխատատեղերի առկայությունը, աշխատատեղերի կայունությունը։, և աշխատավարձերի բարձրացում։ Ի հակադրություն, մայրամուտի քաղաքականությունն աջակցում է անկում ապրող արդյունաբերություններին, որպեսզի թույլ տան սահուն տնտեսական անցում էներգիա պահանջող արդյունաբերություններից դեպի կայուն ոլորտներ ։ Մայրամուտի քաղաքականությունը թանկ է, բայց դրանք հաճախ պահանջ են էներգետիկ անցումների քաղաքական ընդունելիության համար ։ Օրինակները ներառում են անկում ապրող արդյունաբերության աշխատողների վերապատրաստման սխեմաներ, ֆինանսավորում արտադրական տեխնոլոգիաները՝ դրանք ավելի կայուն դարձնելու համար, և սոցիալական ապահովության ցանցերը, ներառյալ գործազրկության ապահովագրությունը ։ Եզրափակելով, GIP-ը շահավետ է և՛ շրջակա միջավայրի, և՛ աշխատողների համար, ինչը քաղաքական աջակցություն է ստեղծում կլիմայական քաղաքականության համար և դարձնում է էներգետիկ անցումները արդար և իրագործելի։
Ռիսկեր
GIP-ի կողմնակիցներն ու թերահավատները ընդունում են, որ այն ներառում է բազմաթիվ ռիսկեր։ GIP-ի դեմ փաստարկները նշում են, որ կառավարությունները չեն կարող գործնական ընտրություն կատարել, թե որ ընկերություններին կամ արդյունաբերություններին օժանդակեն, և, հետևաբար, նրանք սխալներ կանեն և արժեքավոր ռեսուրսներ վատնեն ։ Բացի այդ, GIP-ը մտահոգություններ է առաջացնում վարձակալության և կարգավորող միջոցների ներգրավման վերաբերյալ։ Կառավարության միջամտությունը շուկաներում կարող է առաջացնել վարձակալության վարքագիծ կամ շահույթը մեծացնելու քաղաքականության մանիպուլյացիա, ուստի GIP-ը կարող է պայմանավորված լինել ոչ թե տնտեսական, այլ քաղաքական մտահոգություններով ։ Սուբսիդիաները հատկապես հակված են վարձակալության, քանի որ հատուկ շահերը կարող են ինտենսիվ լոբբինգ անել սուբսիդիաները պահպանելու համար, նույնիսկ երբ դրանք այլևս կարիք չունեն, մինչդեռ հարկ վճարողները, ովքեր կարող են չեղարկել սուբսիդիաները, լոբբինգի համար ավելի քիչ ռեսուրսներ ունեն ։ Տնտեսական քաղաքականության քաղաքական գրավումը հանգեցնում է ձախողված կամ թանկ քաղաքականությունից հրաժարվելու դժկամության, և եթե տեղի է ունենում վարձակալություն, ապա քաղաքականությունը անպայման անարդյունավետ կլինի, ինչը կվատնի ռեսուրսները։
Քաղաքականության ոչ համարժեք ձևավորումը կարող է նաև հանգեցնել GIP-ի ձախողման։ Ձախողումը հավանական է, եթե GIP-ն չունենա հստակ նպատակներ, հաջողության չափման չափանիշներ, փակ մոնիտորինգ և դուրս գալու ռազմավարություններ ։ Օրինակ, ԱՄՆ կառավարությունը մասամբ ֆինանսավորեց Solyndra էներգաարդյունավետ ընկերությանը Կալիֆորնիայում, Միացյալ Նահանգներ։ Ֆինանսավորումը ստացվել է վատ ծրագրված քաղաքականությունից, և այն ենթարկվել է քաղաքական գրավմանը, ինչը հանգեցրել է դրա ձախողմանը։
GIP-ը նույնպես անհապաղ լուծում չէ, ուստի թերահավատները պնդում են, որ այն անարդյունավետ գործողություն է կլիմայի փոփոխության դեմ պայքարելու համար։
Վերջապես, համակարգման ձախողումը զգալի ռիսկ է, քանի որ կանաչ նորարարությունը պահանջում է միջգերատեսչական, միջոլորտային և պետական-մասնավոր կոորդինացում, որը կարող է դժվար լինել, և պահանջում են ուժեղ ինստիտուտներ ։ Այսպիսով, կան GIP-ի մի քանի պոտենցիալ խնդիրներ, սակայն կան մի քանի մոտեցումներ ռիսկերը լուծելու համար։
Ռիսկերի հասցեագրում
Մինչ GIP-ի կողմնակիցները քննարկում են ռիսկերը մեղմելու մի քանի ուղիներ, կարևոր է նշել, որ սխալ ընկերությունների կամ ոլորտների թիրախավորման որոշ դեպքեր անխուսափելի են, քանի որ ձախողման որոշակի աստիճանը բնորոշ է GIP-ի ջանքերին ։ Շահույթը չի կարող չափել հաջողությունը, այլ ավելի շուտ, հաջողությունը տեղի է ունենում շրջակա միջավայրի և տեխնոլոգիական արտաքին գործոնների ստեղծմամբ ։ Կառավարությունները կարող են մի քանի քայլ ձեռնարկել ռիսկերը նվազեցնելու և հաջողություն ապահովելու համար։ Օրինակ՝ նրանք կարող են բավարար ընտրություն կատարել, թե որ ոլորտներին կամ ընկերություններին աջակցել՝ ձախողումից խուսափելու համար։ Կառավարությունները կարող են նաև խուսափել քաղաքականության սխալ գործիքների օգտագործումից, եթե նրանք փորձեր կատարեն երկրի որոշ հատվածներում՝ նախքան ամբողջ երկրում քաղաքականություն կիրառելը ։ Քաղաքականություն քաղելը և դասեր քաղելը արդյունաբերական քաղաքականությունից և GIP-ից կարող են նաև նպաստել քաղաքականության ճիշտ գործիքների ընդունմանը ։ Ավելին, վարձավճարը կարող է խնդիր լինել, սակայն վարձավճարի ստեղծումը ներդրողներին գրավում է ռիսկային կանաչ տեխնոլոգիաների ոլորտներում։ Վարձավճարի կառավարումը կարող է խուսափել խնդրից՝ թելադրելով շահույթի ճիշտ չափը, պատշաճ կերպով առաջարկելով շահույթի խթաններ և հանելով դրանք, երբ շուկաները կարող են ինքնուրույն գործել ։ Կառավարությունները պետք է աշխատեն նաև մասնավոր հատվածի հետ, և երկուսն էլ պետք է փոխադարձ շահագրգռվածություն և ըմբռնում ունենան այն խնդիրների վերաբերյալ, որոնցից յուրաքանչյուրը ձգտում է լուծել, թեև կառավարությունները պետք է խուսափեն մասնավոր հատվածի կողմից գրավվելուց ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բնապահպանական քաղաքականություն
Էթնոցենտրիզմ
Էթնոցենտրիզմ, էթնիկական խմբի հանդեպ նախապատվություն, ինչն արտահայտվում է դրա մշակույթների ու արժեքների ֆիլտրի միջով կյանքի բոլոր երևույթների ընկալման և գնահատման ձևով։ Արտահայտվում է այլ խմբերի չընդունմամբ սեփական խմբին տրվող չափազանց բարձր գնահատականի հետ մեկտեղ, և հոգեբանորեն սահմանվում է որպես այլ մարդկանց վարքը սեփական մշակութային միջավայրի թելադրած սահմաններից դուրս դիտարկելու անկարողություն։ Որպես չափման ստանդարտ կարող է հանդես գալ գրեթե ամեն ինչ՝ կրոնը, լեզուն, գրականությունը, սնունդը, հագուստը և այլն։
Եզրը գիտական ոլորտ ներմուծել է Ու. Սամները 1960 թվականին, ով ենթադրում էր, որ մարդիկ միտված են աշխարհը տեսնել այնպիսին, որ իրենց խումբը հայտնվի ամեն ինչի կենտրոնում, իսկ մնացած բոլորը չափվեն նրա հետ ունեցած առնչության կամ գնահատվեն դրա արժեքների տեսանկյունից։
Պատմություն
Էթնոցենտրիկ աշխարհընկալումը խոր արմատներ ունի մարդկային պատմության մեջ։ Դեռևս անտիկ դարաշրջանում հույները ազգերը բաժանում են հելլենների և բարբարոսների։ Արդեն Հերոդոտի ստեղծագործություններում բարբաոսը նկարագրվում էր որպես օտարածին, վանող, անդաստիարակ, անփույթ, հիմար, մարդատյաց։ Նա ստրկամիտ է, վախկոտ, լի է անսանձ կրքերով, վախենալի է, դաժան, անվստահելի, ագահ, ընչքաղց։ Գրեթե նմանատիպ գնահատական էին տալիս չինացիները գուններին։ Հռոմեացիների համար գերմանացիները «տղամարդիկ էին, ում մոտ մարդկային էին միայն ձայները և մարմնի չափսերը»։
Բովանդակություն
Ամերիկացի անտրոպոլոգ Է. Լիչի կարծիքով մշակութային առանձնահատկությունները կարող են այլ գործառույթ չունենալ, քան էթնոսի կողմից՝ իր հարևաններից առանձնանալու և նրանց գերազանցելու փաստը ամրագրելը։
Ամերիկացի հոգեբաններ Մ. Բրուերը և Դ. Կեմպբելը առանձնացրել են էթնոցենտրիզմի հիմնական ցուցանիշները.
Որոշ հեղինակներ պնդում են, որ էթնոցենտրիզմը մեր կյանքի անբաժան մասն է և հանդիսանում է սոցիալականացման և մարդու կողմից մշակույթի յուրացման անբաժան մասը։ Ինչպես ցանկացած սոցիալ-հոգեբանական երևույթ, էթնոցենտրիզմը չի կարող դիտարկվել որպես կամ բացարձակապես դրական կամ բացարձակապես բացասական երևույթ։ Էթնոցենտրիզմը հաճախ հանդիսանում է միջխմբային փոխազդեցությանը խանգարող պատնեշ, միաժամանակ այն կատարում է խմբի համար օգտակար գոռծառույթ՝ պահպանելով դրական էթնիկական նույնականությունը և ապահովելով խմբի ամբողջականությունը և յուրահատկությունը։
Որոշ հետազոտողներ էթնոցենտրիզմի տարբեր մակարդակների պատճառը տեսնում են այս կամ այն մշակույթի առանձնահատկությունների մեջ։ Տվյալներ կան, որ կոլեկտիվիստական մշակույթների ներկայացուցիչները ավելի էթնոցենտրիկ են, քան անհատապաշտական խմբերի անդամները։ Սակայն որոշ հոգեբաններ բացահայտել են, որ հենց կոլեկտիվիստական մշակույթներում, որտեղ գերական են համեստության և ներդաշնակության արժեքները, միջխմբային նախապաշարմունքները նվազ արտահայտված են։
Ճկուն էթնոցենտրիզմ
Էթնոցենտրիզմը՝ որպես այդպիսին, իր մեջ չի կրում բացասական վերաբերմունք այլ խմբերի հանդեպ և կարող է ուղեկցվել միջխմբային տարբերությունների հանդեպ տոլերանտ վերաբերմունքով։ Մի կողմից՝ այն ավելի շատ հիմնվում է է այն պատկերացման վրա, որ սեփական խումբը լավն է, ու ավելի քիչ պայմանավորված է այլ կարծիքով, որ մնացած բոլոր խմբերը վատն են։ Մյուս կողմից՝ ոչ քննադատական վերաբերմունքը կարող է չտարածվել սեփական խմբի բոլոր որակների և կենսագործունեության ոլորտների վրա։
Բրուերի ու Կեմպբելի հետազոտությունների արդյունքում արևելյան Աֆրիկայի երկրներից երեքում էթնոցենտրիզմ բացահայտվել է երեսուն էթնիկ համայնքների մոտ։ Սեփական խմբի հանդեպ բոլոր ազգերի ներկայացուցիչները վերաբերվում էին ավելի մեծ համակրանքով, ավելի դրական էին գնահատում սեփական բարոյական արժանիքները և ձեռքբերումները։ Սակայն էթնոցենտրիզմի արտահայտվածության աստիճանը տատանվում էր։ Խմբային ձեռքբերումների գնահատման ժամանակ սեփական խմբի հանդեպ նախընտրությունը նվազ ուժեղ էր արտահայտված, քան այլ ասպեքտների գնահատման ժամանակ։ Խմբերի մեկ երրորդը ամենաքիչը մեկ այլ խմբի ձեռքբերումները գնահատում էր ավելի բարձր, քան սեփականը։ Այն էթնոցենտրիզմը, որի դեպքում բավական օբյեկտիվորեն են գնահատվում սեփական խմբի որակները և քայլեր են ձեռնարկվում օտար խմբի առանձնահատկությունները հասկանալու համար, կոչվում է բարյացակամ կամ ճկուն էգոցենտրիզմ։ Միջէթնիկական համեմատության ժամանակ սեփական խումբը կարող է բարձր գնահատվել կեսնագործունեության առանձին ոլորտներում, իսկ օտար խումբը՝ ուրիշ ոլորտներում, ինչը չի բացառում քննադատականությունը երկուսի որակների և գործունեության հանդեպ։
Էթնոցենտրիզմին բնորոշ է միջէթնիկ համեմատությունը, երբ երկու խմբերը հակադրվում են, ինչը ենթադրում է, որ դրանց վերագրվում են բևեռային որակներ. միայն դրական հատկություններ՝ սեփական խմբին և բացառապես բացասական որակներ՝ օտարներին։ Հակադրումը առավել վառ արտահայտված է հայելային ընկալման ժամանակ, երբ երկու հակամարտող խմբերի անդամները վերագրում են նույնանման դրական հատկություններ իրենց, իսկ նույնատիպ աղտեր՝ հակառակորդին։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ազգախոսություն Կատեգորիա:Ազգակենտրոնություն Կատեգորիա:Սոցիալական վարք
Գյուղտնտես
«Գյուղատնտես», պատկերազարդ շաբաթաթերթ (1913 թվականից՝ երկշաբաթաթերթ)։ Թիֆլիսի Հայ գյուղատնտեսական ու տնայնագործական ընկերության հրատարակություն (1914 թվականից)։ Լույս է տեսել 1909 թվականին Թիֆլիսում։ Խմբագիր հրատարակիչներ՝ Ա․ Աթանասյան, Ա․ Մահակյան։
Հանդեսը տպագրել է հոդվածներ այգեգործության, անասնապահության, բամբակագործության, մեղվաբուծության, շերամապահության, գյուղատնտեսական մեքենաների, տնկիների ու սերմերի մասին, աջակցել գյուղատնտեսական դասընթացներին, հրատարակել «Գյուղատնտեսի գրադարան» մատենաշարը։
Հրապարակել է վիճակագրական տվյալներ (1913) Անդրկովկասում գործող ձեռնարկությունների մասին, կազմակերպել գյուղատնտեսական ապրանքների և ձեռարվեստի նմուշների թանգարան (1909)։ Հանդեսին կից հրատարակվել է «Նոր առող–ջապահիկ» երկշաբաթաթերթը (1912 թվականից)։
Կատեգորիա:Վրաստանի հայկական շաբաթաթերթեր Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ Կատեգորիա:Հայկական տնտեսական պարբերականներ Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
(5215) Ցուրուի
(5215) Ցուրուի (Tsurui), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1991 թվականի հունվարի 9-ին Մասանորի Մացույամայի և Կաձուրո Վատանաբեի կողմից Կուշիրոյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,683641 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2784 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,0889 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1605,78 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,224191 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 14,12° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1991 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Մասանորի Մացույամայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Կաձուրո Վատանաբեի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Բիրկի (գյուղ, Ալեքսանդրովկայի շրջան)
Բիրկի (Бірки), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Ալեքսանդրովկայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Բիրկի գյուղում բնակվում էր 1 850 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Ալեքսանդրովկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Մեղտի
Մեղտի, ավան (գյուղաքաղաք, գյուղ) Մեծ Հայքի Տուրուբերան աշխարհի Տարոն գավառում, իսկ ավելի ուշ ժամանակներում՝ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառում ։ Գտնվում էր Մշո դաշտի հյուսիսարևմտյան ծայրամասում՝ Քարքե լեռան փեշերին։ Գյուղից 15 կմ հյուսիս-արևմուտք գտնվում է Մշո Սուրբ Կարապետ վանքը։
Պատմություն
Ըստ Հովհան Մամիկոնյանի գյուղի պատմությունը կապված է Տարոնի ավանդություններից մեկի հետ։ Դեմետրե և Գիսանե 3 զավակները Տարոնում կառուցել են 3 ավան և կոչել են Կվառս, Մեղտի և Հոռյան։ Մեղտի ավանը հիմնել է Մեղտեսը։
Գլակա վանքի առաջին վանահայր Զենոբ Գլակը, որ ճակամարտելու համար այստեղ է բանակել Տարոնի իշխան Սմբատի 4000-անոց բանակը։
Մեղտին հանդիսացել է Գլակա վանքի կալվածքը։
Բնակչություն
Բնակչությունը բռնությամբ տեղահանվել է 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։
1880 թվականին ուներ 60 տուն՝ 500 բնակչով։ 1909 թվականին ուներ 25 տուն հայ բնակիչ։
Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը անասնապահությունն ու երկրագործությունն էր։
Պատմամշակութային կառույցներ
Մեղտին ուներ եկեղեցի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Հոլտ շրջան (Նեբրասկա)
Հոլտ շրջան (Holt County), ԱՄՆ Նեբրասկա նահանգի 93 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 6.250 կմ² է, բնակչությունը՝ 11.551 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Օնեյլ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1860 թ.։
Կատեգորիա:Նեբրասկայի շրջաններ
Անիպեմզայի տուֆի հանքավայր
Անիպեմզայի տուֆի հանքավայր, ՀՀ Շիրակի մարզում։ Հանքադաշտը սկսվում է Անիպեմզա գյուղից, տարածվում Ախուրյան գետի ձախ ափով հյուսիս՝ մինչև Խարկով գյուղի ավերակները։
Ներկայացված է Անիի և Երևան-Գյումրու տիպերի տուֆերով։ Տարածքը 60 կմ² է, արդյունաբերական շերտի հզորությունը՝ 6-8 մ։ Տուֆաշերտը տեղադրված է վերին պլիոցենի դոլերիտային բազալտները (հաստությունը՝ մինչև 200 մ) ծածկող լճագետային նստվածքների վրա։ Հիմքում պեմզաավազային կամ պեմզամոխրային գոյացումներ են, որոնք աստիճանաբար փոխակերպվում են բաց դեղնավուն տուֆերի։ Վերջիններն առաջացել են դացիտային կազմի մոխրի և պեմզայի բեկորների ջերմազոդումից։
Հետախուզված պաշարները կազմում են 6115 հզ․ մ³։
Կատեգորիա:Հանքավայրեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի հանքավայրեր Կատեգորիա:Տուֆ
Խոտակերներ (միջատների դաս)
Խոտակերներ (Copeognatha կամ Psocoptera), փոքր (1 - 5 մմ) միջատների կարգ՝ ոչ լրիվ կերպարանափոխությամբ։ Բեղիկները թելաձև են։ Ոտքերը վազող են, 2 - 3-հատվածանի։ Թևերը թաղանթային են, անգույն կամ կետերով, հանգստի ժամանակ տանիքաձև ծալվում են մեջքի վրա։ Էգերի փորիկը վերջանում է փոքր ձվադիրով։ Հայտնի է ավելի քան 1500 տեսակ՝ տարածված ամենուրեք, հատկապես արևադարձային և մերձարևադարձային շրջաններում։ Ապրում են բույսերի մնացորդներում, կեղևաճեղքերում, քարերի տակ, տներում, թռչունների, միջատների բներում։ Սնվում են սնկերով, քարաքոսերով, օրգանական մնացորդներով։ Որոշ տեսակներ (օրինակ, «գրքի ոջիլը») կարող են վնաս հասցնել գրքերին, հերբարիումի բույսերին։
Կատեգորիա:Խոտակերներ
Պոլ Դյուշենե
Պոլ Դյուշենե (Поль Дюшене́, ), գեղասահորդ, հանդես էր գալիս պարեր սառույցի վրա ձևում քրոջ՝ Իզաբել Դյուշենեի հետ՝ ներկայացնելով սկզբում Կանադան, հետո Ֆրանսիան։ Նրանք դարձել են 1991 թվականի աշխարհի չեմպիոններ և 1992 թվականի Օլիմպիադայի արծաթե մեդալակիրներ։
Կարիերա
Պոլը ծնվել է Ֆրանսիայում, սակայն մեկ տարի անց ծնողների հետ տեղափոխվել է Այլմեր (Քվեբեկ, Կանադա), որտեղ էլ սկսել է սահել չմուշկներով։ Առաջին նշանակալից հաջողությանը քրոջ հետ հասել են 1982 թվականին, երբ Կանադայի առաջնությանը դարձել են երկրորդը պատանիների կարգում։
Հետագայում նրանց սահքի ոճը այն ժամանակների համար յուրահատուկ էր ու հեղափոխական։ Իրենց յուրահատուկ ոճի համար Կանադայի գեղասահքի ֆեդերացիայի կողմից արժանացան կոշտ քննադատության, որից հետո էլ Իզաբելն ու Պոլը որոշում են փոխել հավաքական թիմը։ 1985 թվականին նրանք որոշեցին ներկայացնել Ֆրանսիան՝ իրենց մոր հայրենիքը։
1989 և 1990 թվականների համաշխարհային առաջնություններում նրանք դարձան համապատասխանաբար երկրորդն ու երրորդը։ Զույգն իր միակ ոսկին նվաճել է 1991 թվականին Մյունխենում կայացած աշխարհի առաջնությունում։ Նրանք մեծ հնարավորություն ունեին 1992 թվականին Ալբերվիլում կայացած օլիմպիադայում նվաճել ոսկին, սակայն սխալվեցին և նվաճեցին երկրորդ հորիզոնականը Մարինա Կլիմովա/Սերգեյ Պոնոմարենկո զույգից հետո։ Օլիմպիադան նրանց վերջին սիրողական սպորտաձևի կատարումն էր։
Անուհետև մրցույթներին մասնակցում էին որպես պրոֆեսիոնալներ՝ մինչև Պոլի հետ լուրջ պատահարը 1996 թվականին։
Այժմ Պոլ Դյուշենեն աշխատում է որպես մարզիչ ԱՄՆ-ում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գեղասահորդներ Կատեգորիա:Աշխարհի չեմպիոններ Կատեգորիա:Գեղասահքի Եվրոպայի չեմպիոններ
Լիգոտխ
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 43 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի գյուղական բնակավայրեր Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի Սոչիի քաղաքային օկրուգի բնակավայրեր
Սերսեդա
Սերսեդա (իսպ.՝ Cerceda), բնակավայր և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում՝ Լա Կորունիա պրովինցիայում (Գալիսիա ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Օրդենես շրջանում։ Զբաղեցնում է 110․8 կմ2 տարածք։ Բնակչությունը 5486 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Յիեսուու (գյուղ, Յիելեհտմե շրջան)
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 71 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Յիելեհտմե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Դանիայի փոստի և փոստային նամականիշերի պատմություն
Դանիայի փոստի պատմությունը և փոստային նամականիշները ընդգրկում է Դանիայի փոստի զարգացման և փոստային թողարկումների՝ մինչև փոստային նամականիշերի ստեղծման, դասական (19–20-րդ դարի սկզբի նամականիշներ) և ժամանակակից շրջանները։
Մինչ փոստային նամականիշների շրջան
Դանիայի փոստի պատմությունը սկսում է Քրիստիան IV–ի 1624 թվականի դեկտեմբերի 24–ի հրամանից, որով նա հիմնեց ազգային փոստային ծառայությունը ։ Համաձայն թագավորական հրամանի, առանձին քաղաքների և արտասահմանցի առևտրականների միջոցներով պահվող սուրհանդակները փոխարինվեցին ճիշտ կազմակերպված սուրհանդակների ծառայությամբ, որի վարույթը Կոպենհագենը հանձնեց չորս առևտրականներից կազմված կոմիտեին ։ Ծառայությունը կազմված էր ինը գլխավոր երթուղիներից և ղեկավարվում էր Կոպենհագենի քաղաքագլխի և մի քանի գիլդաների կողմից։ Սկզբում փոստը բաժանում էին հետիոտն, իսկ 1640 թվականից ձիավոր սուրհանդակները ։ 17-րդ դարի կեսերին փոստի մասնավոր տերերը հիմնեցին ձիա–ուղևորատար փոստային կապ Կոպենհագենի և Համբուրգի միջև ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դանիայի փոստի պատմություն Կատեգորիա:Դանիայի նամականիշներ
Ջրատարողություն
Ջրատարողություն, նավի, լողացող նավի դուրս մղած ջրի քանակը։ Տարբերում են՝ ծավալային (նավի ընկղմված մասի ծավալը (մ³) ցածր է ջրագծից) և զանգվածային ջրատարողություն, որը հավասար է նավի ընկղմված մասի ծավալում տեղավորվող ջրի զանգվածին (տ)։ Հաստատուն զանգվածային ջրատարողությունյան դեպքում ծավալային ջրատարողություն փոխվում է՝ կախված ջրի խտությունից։ Զանգվածային ջրատարողությունը փոխվում է նավի կշռի փոփոխման հետեանքով (բեռ, վառելիք են)։ Ջրատարողությունը նավի չափսերը բնութագրող ցուցանիշ է։
Կատեգորիա:Նավեր Կատեգորիա:Ծովագնացության եզրեր
Կուրորտնոե (այլ կիրառումներ)
Կուրորտնոե, կարող է վերաբերել՝
Վարդաբլուրի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Արագածոտնի մարզի Վարդաբլուր գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ. հաստատվել է ՀՀ կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 4 հուշարձան (3 միավոր)։
Մեդիսոն շրջան (Մոնտանա)
Մեդիսոն շրջան (Madison County), ԱՄՆ Մոնտանա նահանգի 56 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 9.290 կմ² է, բնակչությունը՝ 6.851 մարդ (2000 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Վիրջինիա բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1864 թ.։
Վարդաբլուրի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Արագածոտնի մարզ)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի հուշարձանների ցանկեր
Մեդիսոն շրջան (Մոնտանա)
Կատեգորիա:Մոնտանայի շրջաններ
Ռադիո (գյուղ, Սալավատսկի շրջան)
Ռադիո (Радио, Радио), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Սալավատսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 140 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Սալավատսկի շրջանի բնակավայրեր
Բովտիշկա
Բովտիշկա (Бовтишка), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Ալեքսանդրովկայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1764 թվականին։
2009 թվականի տվյալներով Բովտիշկա գյուղում բնակվում էր 663 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Ալեքսանդրովկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1764 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Յիեսուու (գյուղ, Կիռգեսաառե շրջան)
Յիեսուու (Jõesuu), գյուղ Էստոնիայի Հիյումաա նահանգի Կիռգեսաառե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 3 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Հիյումա նահանգի Կիռգեսաառե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Մզրեմամո
Մզրեմամո, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
France 24
France 24 (արտասանվում է՝ vingt-Quatre [fʁɑs vɛtkatʁ]), ֆրանսիական միջազգային լրատվական հեռուստաալիք։ Հեռուստաալիքը հեռարձակում է միջազգային լուրեր՝ Ֆրանսիայի կառավարության ֆինանսական աջակցությամբ, կեբտրոնը գտնվում է Փարիզի մերձակա Իսի-լե-Մուլինո քաղաքում ։ Ֆրանս 24-ը հիմնվել է նախագահ Ժակ Շիրակի նախաձեռնությամբ, և առաջին անգամ եթեր է մտել 2006 թվականի դեկտեմբերի 6-ին համացանցով։ Դեկտեմբերի 7-ից սկսել է հեռարձակվել կաբելային և արբանյակային հեռուստացանցերով Ֆրանսիայում, Եվրոպայում, Մերձավոր Արևելքում, Աֆրիկայում և ԱՄՆ-ի Նյու Յորք նահանգում և Կոլումբիայի դաշնային օկրուգում։ 2007 թվականի ապրիլի 2-ից սկսեց հեռարձակվել ալիքի արաբերեն տարբերակը ։ Ներկայում ալիքը շուրջօրյա հեռարձակվում է կատարում ֆրանսերեն, անգլերեն և արաբերեն լեզուներով։ Հեռուստաալիքը պատկանում է պետական France Télévisions և մասնավոր խոշոր Groupe TF1 մեդիահոլդինգներին։ Տեղեկատվական աջակցություն է ստանում Agence France-Presse, Radio France Internationale, TV5 Monde, Arte, Euronews և La Chaîne parlementaire ընկերությունների կողմից։ Սեփական 260 լրագրողներ ունեցող հեռուստաընկերությունը կարող է օգտագործել նաև Groupe TF1 և France Télévisions մեդիաընկերությունների ալիքների, ինչպես և AFP и RFI ռադիոկայանների ունեցած լրատվությունը։ 2011 թ. հունվարի 9-ից հեռուստաալիքը սկսեց հեռարձակվել 16:9 ֆորմատով ։ Հեռուստաալիքի գլխավոր տնօրենն է Ալեն դե Ռուժիլյակը։
Հեռարձակման սկզբից երկու ամիս անց անցկացրած հարցումների արդյուները ցույց են տվել, որ հարցմանը մասնակցած ֆրանսիացիների 75% հեռուստաալիքի ստեղծումը համարում են «օգտակար և անհրաժեշտ»։ Սակայն որոշ քննադատներ բացասական եին վերաբերվում հեռուստաալիքին, անվանելով այն «ֆրանկոկենտրոնացված». Տարեկան բյուջեն կազմում է 100 միլիոն եվրո ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հեռուստաընկերություններ Կատեգորիա:Լրատվական հեռուստաընկերություններ Կատեգորիա:France Télévisions Կատեգորիա:Ֆրանսալեզու հեռուստաալիքներ Կատեգորիա:Անգլալեզու հեռուստաալիքներ Կատեգորիա:Արաբալեզու հեռուստաալիքներ Կատեգորիա:2006 հիմնադրումներ Ֆրանսիայում
Քեչեկյանի առանձնատուն
Պատմություն
Դոնի Նախիջևանի Բուլվարնայա հրապարակում այս առանձնատունը կառուցվել է XIX դարի երրորդ քառորդում (նախնական հասցեն` Բուլվարնայա հրապարակ, շենք 7 )։ Շինարարության հսկողությունն իրականացրել է քաղաքի ճարտարապետ, հայազգի Նիկոլայ Դուրբախը։ Փաստաթղթերից հայտնի է, որ առնվազն 1886 թվականից տունը պատկանել է քաղքենի Օլգա Տարասի Խոջաևային։ 1894 թվականին Խոջաևան իր կալվածքը 8 հազար արծաթե ռուբլիով վաճառել է բժիշկ Ֆեոդոր (Աստվածատուր) Ստեփանի Քեչեկյանի կնոջը` Իսկուհի Խաչերեսի Քեչեկյանին (օրիորդական ազգանունը` Ալաջալովա) ։
Առանձնատանը Քեչեկյան ամուսիններն ապրել են իրենց երեխաների հետ։ Իսկուհի Խաչերեսի Քեչեկյանը Հայ կանանց բարեգործական «Հոգատարություն» ընկերության և «Դոնի Նախիջևանի աղքատներին սատարելու բարեգործական ընկերության» վարչության անդամ էր։ Նրա եղբայրը նկարիչ Մ. Ալաջալովն էր։ Ֆեոդոր (Աստվածատուր) Ստեփանի Քեչեկյանը քաղաքի բժիշկն էր, Դոնի Նախիջևանի Քաղաքային դումայի իրավասու, Քաղաքային դումայի ֆինանսական հանձնաժողովի անդամ, Քաղաքային դումայի հիվանդանոցային հանձնաժողովի անդամ, «Նախիջևանի հայկական բարեգործական ընկերության» անդամ, «Նախիջևանի ջրափրկարարական ընկերության բաժնի» վարչության անդամ, Եկատերինյան կանանց վարժարանի հոգաբարձուների խորհրդի անդամ, «Կանանց առևտրային դասընթացների» հոգաբարձուների խորհրդի անդամ, Սուրբ Աննա երրորդ աստիճանի շքանշանի ասպետ։
Խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո առանձնատունը պետականացրին։ 1926 թվականին (այլ տվյալներով` 1929-ին) շենքում տեղավորվեց Պուշկինի անվան մանկական գրադարանը։
Ճարտարապետություն
Բարձր ցոկոլային հարկով միահարկ առանձնատան գլխավոր ճակատը նայում է Ազատության հրապարակին։ Արևելյան կողմից տանը հարում է Սագիրովի առանձնատունը։ Քեչեկյանի տան հետնամասում գտնվում է բակը, որտեղ նախկինում եղել են տնտեսական կառույցներ` սառցատուն, կառքամառան և ախոռ։ Գլխավոր ճակատն ունի դասական սյունակարգային հորինվածք։ Եզրային ելուստավորումը շեշտադրված է որմնասյունային պորտալներով։ Կենտրոնական չորս պատուհանների որմնանցքերը զարդարված են բարոկկո ոճի երեսկալներով և քիվերով։ Շքամուտքը գտնվում է ձախ կողմում, մինչ օրս պահպանվել է բնօրինակ փայտե դուռը։ Նախասենյակի գլխին XX դարի սկզբին կառուցվել է սրաձողով գմբեթ (սրաձողն այժմ կորսված է. տես աջ կողմի լուսանկարը) ։
Առանձնատան սենյակները երկու շարքով էին` գլխավոր և բակային ճակատների երկայնքով։ Կենտրոնական դահլիճի երեք պատուհանները գլխավոր ճակատին էին։ Դահլիճին հարում էին աշխատասենյակը և բնակելի սենյակը։ Գրադարանը և բնակելի այլ սենյակների պատուհանները դուրս էին գալիս դեպի բակ։ Ցոկոլային հարկն ունեցել է առանձին մուտք բակի կողմից։ Այնտեղ տեղավորված էր այն աշխատասենյակը, որտեղ բժիշկ Ֆ. Քեչեկյանն ընդունել է հիվանդներին։ Բակի կողմից է առանձնատանը հարում էր փոքր ծածկապատշգամբ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգություն Կատեգորիա:Դոնի Ռոստովի շենքեր և կառույցներ
Հուկեր շրջան (Նեբրասկա)
Հուկեր շրջան (Hooker County), ԱՄՆ Նեբրասկա նահանգի 93 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.867 կմ² է, բնակչությունը՝ 783 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Մուլեն բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1889 թ.։
Կատեգորիա:Նեբրասկայի շրջաններ
Մերանա
Մերանա (Merana), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Ալեսանդրիա գավառում ։ Բնակչությունը կազմում է 182 մարդ (2008)։ Բնակչության խտությունը՝ 19 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 9 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 15010։ Հեռախոսային կոդ՝ 0144։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության աճը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ապար կազմող միներալներ
Ապար կազմող միներալներ, տարածված միներալներ, որոնցից կազմված են ապարները։