cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Զալցբուրգ
Անտիկ ժամանակաշրջանից մինչև բարձր միջնադար
Քաղաքի վերածնունդը կապված է 8-րդ դարի սուրբ Ռուբերտի կյանքի պատմության հետ։ Երբ մոտ 700 թ. Բավարիայի հերցոգ Թեոդոնը խնդրում է Ռուպերտին դառնալ եպիսկոպոս, վերջինս ուսումնասիրեց գետի տարածքը՝ այնտեղ բազիլիկ եկեղեցի կառուցելու նպատակով։ Ռուպերտն ընտրեց Յուվավում քաղաքը, կարգեց քահանաներ և դրան կցեց Փիդինգի կալվածքը։ Ռուպերտն անվանեց քաղաքը Զալցբուրգ։ Այնուհետև նա սկսեց ավետարանչականություն քարոզել քաղաքում։
Անկախություն
Վերջապես, անկարգությունները ճնշվեցին, և քաղաքի ծաղկեց՝ իր գագաթնակետին հասնելով ուշ 16-18-րդ դարերին՝ արքայազն-եպիսկոպոսներ Վոլֆ Դիետրիխ ֆոն Ռայտենաուի, Մարկ Սիտիխ ֆոն Հոհենեմսի և Փարիզ Լոդրոնի օրոք։ 17-րդ դարում իտալացի ճարտարապետները (և ավստրիացիները, որոնք ուսումնասիրել էին բարոկկոն) մի շարք պալատների հետ միասին վերակառուցեցին քաղաքի կենտրոնը այնպես, ինչպես այն ներկայանում է այսօր ։
Լուսավորություն
1772–1803 թթ. արքեպիսկոպոս Հիերոնիմուս ֆոն Կոլլոռեդոյի օրոք Զալցբուրգը ուշ Լուսավորության դարաշրջանի կենտրոն էր։
Զալցբուրգի կուրֆյուրստություն
1803 թ. Նապոլեոնը դարձնեց Զալցբուրգի արքեպիսկոպոսին աշխարհիկ կառավարիչ։ Նա փոխանցեց տարածքը Տոսկանայի մեծ դուքս Ֆերդինանդ III-ին՝ Տոսկանայի նախկին մեծ դքսին՝ որպես Զալցբուրգի կուրֆյուրստություն։
Զալցբուրգի բռնակցումը Ավստրիային
1805 թ. Զալցբուրգը Բերխտեսգադենի պրոբստության հետ միասին բռնակցվեց Ավստրիական կայսրությանը։
Զալցբուրգը Բավարիայի տիրապետության ներքո
1809 թ. Վարգամի ճակատամարտում Ավստրիայի կրած պարտությունից հետո Զալցբուրգի տարածքը հանձնվեց Բավարիայի թագավորությանը։
Զալցբուրգի մասնատումն ու Ավստրիայի և Բավարիայի բռնակցումը
Վիեննայի վեհաժողովից հետո Մյունխենի հաշտության պայմանագրի կնքումից հետո (1816 թ.) Զալցբուրգը վերադարձվեց Ավստրիային, սակայն առանց Ռուպերթիգաուի և Բերխտեսգարտենի, որոնք մնացին Բավարիայի կազմում։ Զալցբուրգը մտավ Զալցախի մարզի կազմում և Զալցբուրգերլենդը կառավարվում էր Լինց քաղաքից ։
1850 թ. Զալցբուրգի կարգավիճակը վերականգնվեց. այն դարձավ Ավստրիական կայսրության Զալցբուրգի դքսության մայրաքաղաքը։ 1866 թ. քաղաքը դարձավ Ավստրո-Հունգարական կայսրության մասը՝ որպես Ավստրիական կայսրության մարզի մայրաքաղաք։ Ռոմանտիկ դարաշրջանի հանդեպ կարոտը հանգեցրեց զբոսաշրջության աճի։ 1892 թ. քաղաքում տեղադրվեց ճոպանուղի, որը հեշտացրեց զբոսաշրջիկների հոսքը դեպի Հոհենզալցբուրգ ամրոց ։
Առաջին հանրապետություն
Առաջին համաշխարհային պատերազմից և Ավստրո-Հունգարական կայսրության կազմալուծումից հետո Զալցբուրգը, որը Ավստրո-Հունգարական կայսրության տարածքներից մեկի մայրաքաղաքն էր, դարձավ Գերմանական Ավստրիայի մասը։ 1918 թ. այն ներկայացնում էր Ավստրիայի մնացյալ գերմանախոս տարածքները։ 1919 թ. Սեն Ժերմենի հաշտության պայմանագրի կնքումից հետո (1919 թ.) սրան փոխարինեց Ավստրիայի Առաջին Հանրապետությունը։
Բռնակցումը Նացիստական Գերմանիայի կողմից
Անշլյուսը (Ավստրիայի, ներառյալ Զալցբուրգի, օկուպացիան և բռնակցումը նացիստական Գերմանիայի կողմից) տեղի ունեցավ 1938 թ. մարտի 12-ին՝ Ավստրիայի անկախության հանրաքվեից մեկ օր առաջ։ Գերմանական զորքերը մտան քաղաք։ Արդյունքում քաղաքական հակառակորդները, հրեա քաղաքացիները և այլ փոքրամասնությունները ձերբակալվեցին և աքսորվեցին համակենտրոնացման ճամբարները։ Հրեական սինագոգն ավերվեց։ Գերմանիայի՝ Խորհրդային Միության վրա հարձակվելուց հետո քաղաքում կազմվեցին Խորհրդային Միությունից և այլ թշնամի երկրներից աքսորված ռազմագերիների ճամբարներ։
նացիստական Գերմանիայի կողմից գրավման ժամանակ Զալցբուրգ-Մաքսգլանում կառուցվեց գնչուական ճամբար։ Այն աշխատանքային կրթական ճամբար էր (Arbeitserziehungslager), որն ապահովում էր տեղական արդյունաբերությունը ստրկական աշխատանքով։ Այն գործում էր նաև որպես տարանցիկ ճամբար (Zwischenlager), որտեղ պահվում էին գնչուները մինչև նրանց կաքսորեին արևելյան Եվրոպայի գերմանական ճամբարներ կամ գետտոներ ։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
Դաշնակից պետությունների ռմբակոծման արդյունքում ավերվեց 7.600 տուն, սպանվեց 550 քաղաքացի։ 15 օդային հարվածները ոչնչացրին քաղաքի շենքերի, հատկապես Զալցբուրգի երկաթուղային կայարանի շուրջ գտնվող շենքերի 46%-ը։ Չնայած որ քաղաքի կամուրջներն ու տաճարի գմբեթը վնասվել էին՝ Զալցբուրգի բարոկկո ճարտարապետության մեծ մասը մնաց անխաթար։ Արդյունքում Զալցբուրգն իր պատմական ոճն այսօր էլ պահպանող քաղաքի հազվագյուտ օրինակների մեկն է։ 1945 թ. մայիսի 5-ին ամերիկյան բանակը մտավ քաղաք, և այն դարձավ Ավստրիայի ամերիկյան ուժերի կողմից օկուպացված կենտրոն։ Այնտեղ ստեղծվեցին տեղահանվածների համար բազմաթիվ ճամբարներ, որոնցից էին նաև Ռիեդենբուրգը, Կամպ Հերցլը, Կամպ Մյուլնը, Բեթ Բիալիկը, Բեթ Թրումփելդորը և Նոր Պաղեստինը։
Զալցբուրգը ներկայումս
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Զալցբուրգը դարձավ Զալցբուրգի դաշնային մարզի (Land Salzburg) մայրաքաղաքը։ 2006 թ. հունվարի 27-ին Վոլֆգանգ Ամադեուս Մոցարտի 250-ամյակի առթիվ Զալցբուրգի բոլոր 35 եկեղեցիների զանգերը զանգեցին առավոտյան ժ. 8:00-ին։ Տարվա ընթացքում տեղի ունեցան բազմաթիվ տոնակատարություններ։
2017 թ. դրությամբ Զալցբուրգի մեկ շնչին բաժին ընկնող ՀՆԱ-ն կազմել է €46.100, որը ավելի մեծ է, քան Ավստրիայի և եվրոպական երկրների մեծ մասի միջին ՀՆԱ-ն ։
Աշխարհագրություն
Զալցբուրգը գտնվում է Զալցախ գետի ափին՝ Ալպերի հյուսիսային սահմանին։ Զալցբուրգից դեպի հարավ գտնվող լեռները հակադրվում են հյուսիսի բլուրավոր հարթավայրերի հետ։ Ամենամետիկ ալպիական գագաթը՝ 1972 մ բարձրությամբ Ունտերսբերգ լեռը, գտնվում է քաղաքի կենտրոնից ավելի քիչ, քան 16 կմ հեռավորության վրա։ Հին քաղաքի (Altstadt) վրա իշխող դիրք ունեն բարոկկո ոճով կառուցված աշտարակները, եկեղեցիներն ու հսկա Հոհենզալցբուրգ ամրոցը։ Այս տարածքը սահմանակից է երկու փոքր բլուրների՝ Մոնկսբերգի և Կապուցիներբերգի հետ, որն ապահովում է քաղաքային կանաչ ռելիեֆը։ Զալցբուրգը գտնվում է Մյունխենից մոտ 150 կմ դեպի արևելք, Լյուբլյանային 281 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք և Վիեննայից 300 կմ դեպի արևմուտք։ Զալցբուրգն ու Սիեթլը ունեն նույն լայնությունը։
Կլիմա
Զալցբուրգը բարեխառն գոտում մաս է կազմում։ Կյոպպենի կլիմաների դասակարգումը սահմանում է կլիման որպես խոնավ մայրցամաքային կլիմա, սակայն ամենացուրտ ամսին -3 իսոթերմով հանդերձ Զալցբուրգը կարող է դասակարգվել որպես 4 սեզոնային օվկիանոսային կլիմա ունեցող քաղաք, որտեղ ջերամստիճանը զգալիորեն տարբերվում է ըստ սեզոնի։ Ալպերի հյուսիսային եզրին գտնվելու պատճառով տեղումների քանակը զգալիորեն բարձր է, հիմնականում ամառային ամիսներին։ յուրօրինակ մաղող անձրևը տեղի բարբառով կոչվում է Schnürlregen։ Ձմռանը և գարնանը հաճախ են լինում Ֆյոնային քամիներ։
Բնակչություն
2018 թ. Ավստրիայի վիճակագրական ծառայության (Statistik Austria) համաձայն՝ քաղաքի ընդհանուր բնակչության 31%-ը օտարերկրացի է։
Զալցբուրգի պաշտոնական բնակչությունը զգալիորեն աճեց 1935 թ., երբ քաղաքին միացան շրջակա համայնքները։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո բազմաթիվ փախստականներ հաստատվեցին քաղաքում։ Կառուցվեց նոր բնակելի տարածք հետպատերազմական օկուպացիայի ժամանակ ամերիկացի զինվորականների համար, որը կարող էր ծառայել փախստականներին, երբ զինվորականները հեռանային քաղաքից։ 1950-ականներին Զալցբուրգի բնակչությունը հատեց 100.000-ի սահմանը, իսկ 2016 թ. հասավ 150.000-ի։
Վերածննդի և բարոկկո
Վինչենցո Սկամոցիից ներշնչված՝ արքայազն-արքեպիսկոպոս Վոլֆ Դիետրիչ ֆոն Ռաիտենաուն սկսեց հարստացնել միջնադարյան քաղաքը ուշ Վերածննդի ճարտարապետական գաղափարներով։ Սկամոցիի՝ հսկայական տաճար կառուցելու ծրագրերը ձախողվեցին արքեպիսկոպոսի պաշտոնանկության պատճառով։ Սանտինո Սոլարիի կողմից նախագծված երկրորդ տաճարի կառուցվեց որպես Զալցբուրգի առաջին վաղ շրջանի բարոկկո ոճի եկեղեցի։ Այն օրինակ ծառայեց հարավային Գերմանիայի և Ավստրիայի շատ այլ եկեղեցիների համար։ Մարկուս Սիտիկուսն ու Փարիզ ֆոն Լոդրոնը շարունակեցին վերակառուցել քաղաքն այնպիսի հիմնական նախագծերով, ինչպիսիք էին Հելբրուն պալատը, արքայազն-արքեպիսկոպոսի նստավայրը, համալսարանի շենքերը, ամրություններն ու շատ այլ շենքեր։ Ջիովանի Անտոնիո Դարիան արքայադուստր արքեպիսկոպոս Գիդո ֆոն Թանի պատվերով կառուցեց քաղաքային ջրհոր։ Գասպարե Զակալլին նույն արքեպիսկոպոսի պատվերով կառուցեց քաղաքի Երհարդ և Քաջեթան եկեղեցին։ Քաղաքը վերանախագծվեց յոհան Բեռնարդ Ֆիշեր ֆոն Էռլախի կողմից ապքայազն-արքեպիսկոպոս Յոհան Էրնստ ֆոն Թանի միջոցներով։
Էրնստ ֆոն Թանի դարաշրջանից հետո քաղաքի ընդարձակումը կանգ առավ, այդ պատճառով քաղաքում չկան ռոկոկո ոճով կառուցված եկեղեցիներ։ Զիգիզմունդ ֆոն Շրատենբախը շարունակեց Զիգմունդսթորի և տաճարային հրապարակում Սուրբ Մարիամի արձանի կառուցումը։ Զալցբուրգի արքեպիսկոպոսության անկումից և Վերին Ավստրիայի, Բավարիայի (Ռուպերտիգաու) և Տիրոլի միջև դրա բաժանումից հետո սկսվեց երկարատև քաղաքային լճացման ժամանակաշրջան։ Այս դարաշրջանը ավարտվեց միայն այն ժամանակ, երբ գրյունդերության (Gründerzeit) ժամանակաշրջանը նոր կյանք հաղորդեց քաղաքի զարգացմանը։ Յակոբ Ցեկոնին ու Կառլ Ֆռեյհեր ֆոն Շվարցը զգալի ներդրում ունեցան այդ դարաշրջանում քաղաքի կառուցապատման գործում ։
Արդի
Զալցբուրգի պատմակական կենտրոնում ժամանակակից ճարտարապետության ավելացումը խնդրահարույց է, քանի որ այն վտանգում է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության կարգավիճակը։ Սակայն քաղաքում կան մի քանի ժամանակակից ճարտարապետության օրինակներ. Մոցարտյումը կարոկկո ոճով կառուցված Միրաբել պալատում (Architecture Robert Rechenauer), 2001 թ. կառուցված Վեհաժողովների տունը (Freemasons), 2011 թ. Յունիպարկ Նոնտալը (Storch Ehlers Partners), 2001 թ. կառուցված Մաքարտշտիգի կամուրջը (HALLE1) և Բնակելի ու ստուդիայի տները (ճարտարապետներ՝ Քրիստին և Հորստ Լեխներ) (ստացել է Զալցբուրգ 2010 ճարտարապետական մրցանակը), որոնք բոլորն էլ գտնվում են հին քաղաքի կենտրոնում ։ Արդի ճարտարապետության այլ օրինակներ կան հին քաղաքից դուրս՝ Զալցբուրգի համալսարանի գիտության ֆակուլտետի մասնաշենքը (ճարտարապետ՝ Վիլհելմ Հոլցբաուեր)՝ կառուցված ազակ կանաչ գոտու եզրին, բլոբ ճարտարապետական ոճով կառուցված Ռեդ Բուլի հանգար 7-ը (ճարտարապետ՝ Ֆոլկմար Բուրգշթալեր ) Զալցբուրգի օդանավակայանում, որտեղ գտնվում են Դիետրիխ Մատեշիցի թռչող ցուլերն ու Եվրոպարկ առևտրային կենտրոնը (ճարտարապետ՝ Մասիմիլանո Ֆուկսաս)։
Թաղամասեր
Զալցբուրգն ունի 24 քաղաքային թաղամաս և 3 արվարձանային բնակչություն։ Քաղաքային թաղամասեր (Stadtteile):
Արվարձանային բնակչություն (Landschaftsräume):
Տեսարժան վայրեր
Զալցբուրգը ամենասիրված զբոսաշրջային ուղղություններից է։ Բարձր սեզոնին զբոսաշրջիկների թիվը գերազանցում է տեղի բնակչության թվին։ Բացի Մոցարտի ծննդավայրից քաղաքում կան բազմաթիվ այլ տեսարժան վայրեր.
Հին քաղաք
Հին քաղաքից դուրս
Մեծ քաղաք
Կրթություն
Զալցբուրգը կրթական քաղաք է և ունի 3 համալսարան, ինչպես նաև բազմաթիվ պրոֆեսիոնալ քոլեջներ ու գիմնազիաներ։
Տրանսպորտ
Քաղաքն ապահովված է ընդլայնված երկաթուղային ցանցով և արևելքն ու արևմուտքը կապող գնացքներով, որոնք ուղևորվում են Վիեննա, Մյունխեն, Ինսբրուք և Ցյուրիխ, ներառյալ ամեն օր շարժվող ճեպընթաց ICE գնացքները։ Քաղաքը գնացքների միջոցով Ալպերով կապում է Ավստրիան ու Իտալիան։
Զալցբուրգի օդանավակայանը չվերթներ է իրականացնում դեպի Եվրոպական քաղաքներ՝ Ֆրանկֆուրտ, Վիեննա, Լոնդոն, Ռոտերդամ, Ամստերդամ, Բրյուսել, Դյուսելդորֆ, Ցյուրիխ, ինչպես նաև համբուրգ, Էդինբուրգ և Դուբլին։ Բացի այդ, կան մի շարք ուղիղ չվերթներ։
Հիմնական քաղաքում գործում է Զալցբուրգի տրոլեյբուսային ու ավտոբուսային ցանցը, որոնք միասին ունեն ավելի քան 20 գիծ և աշխատում են 10 րոպե մեկ։ Զալցբուրգն ունի 4 գծով աշխատող (S1, S2, S3, S11) S-Bahn համակարգ։ Գնացքները մեկնում են հիմնական կայարանի յուրաքանչյուր 30 րոպե մեկ։ S-Bahn համակարգը ÖBB ցանցի մասն է կազմում։ S1 արվարձանային գիծը մոտ 25 րոպեում հասնում է դեպի Օբերնդորֆի աշխարհահռչակ Silent Night մատուռ։
Զանգվածային մշակույթ
1960-ականներին նկարահանված «Երաժշտության ձայնը» ֆիլմում նկարահանվել են որոշ տեսարաններ Զալցբուրգում և դրա սահմաններից դուրս։ Ֆիլմը հիմնված է Մարիա ֆոն Թրափի իրական պատմության վրա, ով մեծացել է ազնվական ընտանիքում և փախել Անշլյուսի ժամանակ։ Քաղաքն ընդունում է բազմաթիվ զբոսաշրջիկների, որոնք ցանկանում են այցելել ֆիլմում նկարահանված այդ վայրերը։
Ավստրիական Շտոկինգեր կրիմինալ հեռուստասերիալում իրադարձությունները տեղի են ունենում Զալցբուրգում։
2010 թ. նկարահանված Օրվա ասպետը ֆիլմի խորապատկերում երևում է Զալցբուրգը։
Ֆուտբոլ
1994 թ. նախկին SV Ավստրիա Զալցբուրգ ակումբը հասավ ՈՒԵՖԱ-ի գավաթի եզրափակիչ։ 2005 թ. ապրիլի 6-ին Red Bull-ը գնեց ակումբը և վերանվանեց այն FC Red Bull Salzburg։ Ակումբի մարզադաշտը Վալս Զիցենհայմն է, որը գտնվում է Զալցբուրգի արվարձանում։ Այդտեղ է անցկացվել 2008 թ. Ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնությունը։ FC Red Bull Salzburg ակումբը խաղում է ավստրիական բունդեսլիգայում։
SV Austria Salzburg ակումբը գնելուց, վերանվանելուց և ակումբը խորհրդանշող գույնը փոխելուց հետո դրա որոշ աջակիցներ որոշեցին լքել ակումբը և ստեղծել նորը՝ հին անվանումով և գույներով՝ ցանկանալով պահպանել իրենց ակումբի ավանդույթները։ Վերաձևավորված SV Austria Salzburg ակումբը հիմնադրվել է 2005 թ. և ներկայումս հանդես է գալիս Ավստրիայի ֆուտբոլի առաջնությունում։
Հոքեյ
Red Bull-ը նաև հովանավորում է տեղական հոքեյի թիմին՝ EC Salzburg Red Bulls-ին։ Թիմը խաղում է Erste Bank Eishockey լիգայում, այն միջազգային լիգա է, որտեղ հանդես են գալիս լավագույն թիմերը Ավստրիայից, Հունգարիայից, Սլովենիայից, Խորվաթիայից և Իտալիայից, ինչպես նաև մեկ չեխական թիմ։
Այլ սպորտաձևեր
Զալցբուրգը եղել է 2010 և 2014 թթ. ձմեռային օլիմպիական խաղերի քաղաք-թեկնածու, սակայն համապատասխանաբար պարտվել է Վանկուվերին և Սոչիին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ավստրիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Ավստրիայում
Ավին
Ավին, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Շիրվանի գավառակում կամ Խիզանի գավառակի Էրունի շրջանում։
Պատմություն
Բնակչությունը թուրքերի կողմից բռնի մուսուլմանացվել է 1895 թվականի ջարդերի ժամանակ։
Բնակչություն
XIX դարի կեսերին ուներ 20 տուն հայ բնակիչ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Ավին ուներ Շմավոն անունով եկեղեցի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սեննա Լոդիջանա
Սեննա Լոդիջանա (Senna Lodigiana), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լոմբարդիա մարզի Լոդի գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է՝ 2020 մարդ։ Խտությունը կազմում է՝ 78 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 26 կմ²։ Էլեկտրոնային փոստ՝ 10080։ Հեռախոսային կոդ՝ 0377։
Կոմունայի հովանավորն է Օսերի Սուրբ Հերմանը։ Տոնը նշվում է հուլիսի 31-ին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Գրյոմբախ
Գրյոմբախ (Grömbach), կոմունա Գերմանիայում, Բադեն Վյուրտեմբերգ երկրամասում։
Գտնվում է Կառլսռուե վարչական շրջանի ենթակայության ներքո։ Մտնում է Ֆրոյդենշտադ շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը 680 մարդ է (2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով) ։ Զբաղեցնում է 12,18 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդը՝ 08 2 37 032։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Մորթե գլխարկ
Գրավոր աղբյուրներում այն նշվում է 1327-1328 թվականների Իվան Կալիտայի հոգևոր կանոնադրությունում։ Զբրուչյան կուռքի վերին հատվածը, որը թվագրվում է մոտ 10-րդ դարից, կլոր գլխարկի նման է` մորթյա պատվածքով։ Գլխարկը բաղկացած էր կլոր կոնաձև պսակից մոտ 7 մատնաչափ բարձրությամբ և կլոր մորթյա ժապավենով մոտ 2 մատնաչափ բարձրությամբ։ Պսակի գագաթը երբեմն պտտվում էր իր կողմում։ Կափարիչի առջևի հարևանությամբ (և երբեմն հետևի մասում) անում էին կտրվածք, որը կոչվում էր «քղանցք»։ Գլխարկը տարածված էր հասարակության տարբեր խավերի շրջանում և արդյունքում բոլոր գլխաշորերը սկսեցին կոչվել գլխարկ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հագուստ Կատեգորիա:Գլխարկներ
Բրենդոն Լի
Բրենդոն Լին (Brandon Lee, լրիվ անունը՝ Բրենդոն Բրյուս Էմերի Լի Brandon Bruce Emery Lee, ), ամերիկացի դերասան։
Հայտնի դերասան և մարտիկ Բրյուս Լիի որդին։ Հոր նման մահացել է վաղ հասակում՝ 28 տարեկանում, «Ագռավը» ֆիլմի նկարահումների ժամանակ։ Տեսարաններից մեկի ժամանակ դերասան Մայքլ Մասսի մարմնավորած չարագործ հերոսը պետք է նրա հերոսի վրա կրակեր զենքից, նկարահումների ժամանակ դերասանի և նկարահող խմբի ուշադրությունից զուրկ է մնում ատրճանակում մնացած փամփուշտը, և կրակելուց հետո Բրենդոն Լին վիրավորվում է, շատ արյուն է կորցնում և 12 ժամ անց մահանում է Հյուսիսային Կարոլինայի հիվանդանոցներից մեկում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հոլիվուդյան դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ Կատեգորիա:1965 ծնունդներ Կատեգորիա:Փետրվարի 1 ծնունդներ Կատեգորիա:1993 մահեր Կատեգորիա:Մարտի 31 մահեր Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասաններ Կատեգորիա:Հրաձգային զենքից մահացածներ
Պահպանակ (գրահրատարակչություն)
Պահպանակ, առաջաթերթ, երկծալ թերթ, որի կեսը փակցվում է գրքի կազմակողի ներսի երեսին, մյուսն ազատ է և ծածկում է գրքի բլոկը։ Ծառայում է կազմակողերը բլոկին ամրացնելու համար։ Ավելի ամուր ու հաստ է (120-160 գ/մ²), քան տեքստի թուղթը։
Պահպանակը նաև գրքի ձևավորման տարր է. լինում է հարթ՝ սպիտակ կամ գունավոր թղթից, և տպագրված՝ բովանդակային կամ ոչ առարկայական (մարմարանկար) պատկերով։
Ժամանակակից հրատարակություններում կիրառում են պահպանակի 4 տեսակ. «յուրային», սոսնձված, սոսնձված-եզրակված և բաղադրյալ՝ անցքահատումով ու ծալուքով (թղթե կամ գործվածքե), որոնք օգտագործվում են բլոկի՝ համապատասխանաբար՝ 20, 30, 40 և 40-ից ավելի մմ հաստությունների համար։
Գրականություն
Կատեգորիա:Գրահրատարակչություն Կատեգորիա:Գրահարատարակություն
Աստերոիդների ցանկ (185101-185200)
Աստերոիդների ցանկ (185001-185100) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (185201-185300)
|} Աստերոիդների ցանկ (185001-185100) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (185201-185300)
Արևշատյան
Արևշատյան, հայկական ազգանուն ։
Դիբրովա (այլ կիրառումներ)
Դիբրովա, կարող է վերաբերել՝
Վիշնոպոլ (գյուղ, Ստարոկոնստանտինովի շրջան)
Վիշնոպոլ (Вишнопіль), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Ստարոկոնստանտինովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Վիշնոպոլ գյուղում բնակվում էր 714 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2019 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 353,64 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Ստարոկոնստանտինովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Արաքսի Չեթինյան
Արաքսի Չեթինյան (թուրքերեն՝ Araksi Çetinyan), Թուրքիայի առաջին ընտրյալ գեղեցկուհին։ Հայազգի Չեթինյանի ընտրությունը 3-ը մայիսի 1925 թվական կամ 1926 թվական (շփոթ կա թվականի շուրջ) տեղի է ունեցել Բերայի մէջ (նաև ծանօթ իբրև Բեյօղլու)։ Մեծ աղմուկ է ստեղծել թուրք պահպանողական շրջանակներում իբրև ամոթալի մի ձեռնարկ ։ Ուրիշներ ալ այպանել են կազմակերպչուն, որ իբր թէ կողմնակցություն է բանեցրել ընտրության արդյունքների վրա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքահայ մոդելներ Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության անձինք
Սիվատի Յոլ
Սիվատի Յոլ (Саватий-Ёль), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Վոչ գետի ձախ ափին՝ 97 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 10 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկ Պեչորսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վիչեգդա գետն է, սկսած ակունքից մինչև Սիկտիվկար քաղաք, գետի ենթաավազանը՝ Վիչեգդա, գետի գետային ավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Մշտադիտարկում
Մշտադիտարկում, մոնիտորինգ (monitoring,  - նախազգուշացնող), շրջակա միջավայրի վիճակի վերահըսկողության, որակի գնահատման, ինչպես նաև կենսամիջավայրի, էկոհանման է իտոնիդա գիշատիչ թիթեռի (5), 19. Եռագույն ծաղկաճանճ, նման է թփուտային իշամեղվի (20), 27. իշամեղվանման ճանճ, նման է գետնաիշամեղվի (28)։ Միջատներ, որոնք հանգիստ դիրքով նման են ծառի կեղևի կամ ծառայիև քարաքոսերի.6. կարմիր շքանշանաժապավեն թիթեռը թռչելիս և հանգիստ վիճակում (7), 8. քարաքոսաթիթեռ, 9. երկրաչափ թիթեռի թրթուր։ Միջատներ, որոնք նման են բույսերի կանաչ ճյուղերի կամ ծաղիկների (12), 10. կանաչ երկրաչափի թրթուր, 11. սալորենու պոչավոր թիթեռի հարսնյակ և թրթուր,13. ծառի կանաչ փայտամլուկ, 14. կանաչ մորեխ, նման է կանաչ տերևի, 17. աղոթարար, նման է խոլորձի ծաղկի, 18. տերևակերպ ձողամիջատ։ Միջատներ, որոնք նման են բույսերի չոր ճյուղերի կամ տերևների. 15. ձողամիջատ, 16. ուռենու երկրաչափի թրթուր, նման է ճյուղի, 21. կալիմ թիթեռը հանգիստ վիճակում և թռիչքի ժամանակ, 23. ֆալերի ճյուղանման թիթեռ, նման է փտած ծառի բնի, 24. չոր տերևանման քթով թիթեռ՝ բացված թևերով (25), 26. չոր տերևանման սպիտակաթիթեռ լուն։ Դա հաճախ վերաբերում է առանձին օրգանների և ոչ ամբողջ օրգանիզմին։ Օրինակ՝ նեկտարազուրկ շատ ծաղիկներ նման են մեղրատուներին, գրավում են միջատներին և ապահովում փոշոտումը։ Միջատակեր բույսերի որսացող օրգանները հաճախ հիշեցնում են այլ բույսերի վառ ծաղիկներ և դրանով հրապուրում միջատներին։ Խոլորձի ծաղիկները նմանվում են որոշ տեսակի միջատների էգերին և գրավում մակարգերի և մարդու առողջության վրա մարդահարույց ու բնական գործոնների բացասական ազդեցությունների կանխատեսման և կանխարգելման, ժամանակին հայտնաբերման ու վերացման նպատակով իրականացվող կանոնավոր երկարատև դիտարկումների համակարգ։ Մոնիտորինգի հիմն, գործառույթներն են մթնոլորտի օդի, ջրերի, բույսերի և կենդանատեսակների, բնական լանդշաֆտների և այլ բաղադրամասերի վիճակի ու որակի վերահսկումը, աղտոտման հիմն, աղբյուրների հայտնաբերումը, բնական լանդշաֆտի հիմն, բաղադրամասերի որակի կանխատեսումը։ Մոնիտորինգը լինում է տեղահագործման և իրականացման գործընթացում, այնպես էլ արտակարգ իրավիճակների ժամանակ, - բնական պաշարների արդյունավետ, թույլատրելի օգտագործման ապահովումը, - շրջակա միջավայրի վրա վնասակար ազդեցություն ունեցող ցանկացած գործողության արգելումը, - հասարակության ներգրավումը և մասնակցությունը փորձաքննության բոլոր փուլերում։ Շրջակա միջավայրի վրա նախատեսվող գործունեության ազդեցության փորձաքննության իրավական, տնտեսական և կազմակերպ, հիմունքները կարգավորվում են «Շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության փորձաքննության մասին» ՀՀ օրենքով (1995)։
Կատեգորիա:Տեղեկության աղբյուրներ
Մլեհ Վարաժնունի
Վաղ տարիներ
Մլեհը ցածր նախարարական, հավանաբար Վարաժնունիների տոհմից էր և երևի թե արաբների կողմից 853 թվականին սպանված Վարժնունիքի իշխանի թոռն էր ։ Մլեհն առաջին անգամ հիշատակվում է որպես Տարոնի Աշոտ Երկայնաբազուկ Բագրատունու վասալ, ով 890 թվականին անցնում է Բյուզանդական կայսրության ծառայության։ Նա մաս էր կազմում Աշոտի հայկական խմբի, որը կռվում էր բյուզանդական բանակի կազմում ընդդեմ բուլղարների, վերջիններիս համար աղետալի, Բուլղարոֆիգոնի ճակատամարտում։ Աշոտը մահանում է ճակատամրտում ։ Մլեհը վերադարձավ կայսրության արևելյան սահման, որտեղ հայոց գնդի հետ ծառայում էր որպես ակրիտայի և անդադար ասպատակում էր արաբական տարածքները։ Սակայն 905 թվականին Մլեհն ու մի շարք այլ հայ ազնվականներ մասնակցեցին Անդրոնիկոս Դուկասի անհաջող ապստամբությանը և ստիպված փախան մուսուլմանական Մալաթիայի էմիրություն ։
Արզանյան
Արզանյան, հայկական ազգանուն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Մլեհ Վարաժնունի
Լիկանդոսի ստեղծումը
Շուտով Մլեհը զբաղեցրեց և վերաշինեց լքված Լիկանդոս բերդը. այն դարձավ իր նստավայրը։ Մլեհի տրիույթներում բնակություն հաստատեցին մեծ քանակությամբ հայեր և այդ շրջանը դարձավ արաբների դեմ հարձակման բյուզանդական հիմնական հենակետերից մեկը ։ Մլեհը գրավեց նաև Ծամանդոսն ու Սիմպոսիոն ։ Մլեհի գործողությունները տագնապեցրին արաբական էմիրություններին, որն ընդունվում է արաբական աղբյուրների կողմից, ովքեր կոչում են Մլեհին «սահիբ ալ-Դուրուբ» ("անցումների իշխան")։ 909 կամ 912 թվականին Մլեհի դեմ կազմակերպվեց մեծ արաբական արշավանք, որը սակայն ետ մղվեց։ 914-15 թվականներին Տարսոնի արաբները գրավեցին և թալանեցին Ծամանդոսը, սակայն Մլեհն էլ իր հերթին ասպատակեց արաբական տարածքները մինչև Մարաշ (Գերմանիկեա)։ Ըստ արաբական աղբյուրների նա գերի վերցրեց 50,000 հոգու ։
Այդ հաջողության համար Լիկանդոսը ստացավ բանակաթեմի կարգավիճակ, իսկ Մլեհը դարձավ վերջինիս ստրատեգոսը։ Նա նաև ստացավ «պատրիկ»-ի, ապա «մագիստրիոս»-ի կոչումներ ։ Մյուս տարի Մլեհն ու իր զորքերը մասնակցեցին Բուլղարական առաջին կայսրության դեմ կազմակերպված բյուզանդական արշավանքին, սակայն պարտություն կրեցին Աքելոսի ճակամարտում ։
Այնուհետև Մլեհը հիշատակվում է հայազգի զորավար Հովհաննես Բ Կուրկուասի արշավանքներին մասնակցելիս։ Այստեղ նա ուներ կարևոր դեր։ 927 թվականին Կուրկուասն ու Մլեհը հարձակվեցին Մալաթիայի վրա և գրավեցին քաղաքը, սակայն միջնաբերդը մնաց անառիկ։ Որպես հետևանք Մալաթիան ճանաչեց իրեն կայսրության վասալ ։ Սակայն Մալաթիան շուտով հրաժարվեց ճանաչել իրեն Բյուզանդիայի վասալ և դարձյալ ենթարկվեց պաշարման։ Ըստ արաբական վկայությունների Մլեհը փորձեց իր զինվորներին քաղաք մտցնել որպես արհեստագործ, սակայն ձախողվեց։ Քաղաքը շուտով դարձյալ համաձայնվեց հարկ վճարել Բյուզանդական կայսրությանը  ։ 930 թվականին Մլեհն ասպատակեց Սամոսատը, սակայն պարտություն կրեց արաբներից։ Ճակատամարտում գերի ընկավ ու Բաղդադ ուղարկվեց Լեհի տղան ։ Մլեհը վերջին անգամ հիշատակվում է մասնակցելիս Մալաթիայի վերջնական գրավման արշավանքի վաղ փուլերին։ Այս դեպքից հետո նա չի հիշատակվում, որի հետևանքով ենթադրվում է, որ նա մահացել է մոտավորապես այս ժամանակաշրջանում  ։
Մլեհի ժառանգները մեծ դեր ունեցան Լիկանդոս թեմում և բյուզանդական բանակում. մեկ այլ Մլեհը հիշատակվում է որպես ապագա կայսր Հովհաննես Չմշկիկի զինակից Նիկեփոր Փոկասի (963-969 թթ.) և հենց Չմշկիկի (969-976 թթ.) օրոք ։ Համարվում է, որ Մլեհի հիշատակը պահպանվել է հայտնի ակրիտական «Դիգենաս Ակրիտաս»-ի էպոսում որպես «ապելատես» Մելեմենծես ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ հրամանատարներ Կատեգորիա:Բյուզանդիայի զորավարներ Կատեգորիա:Հայերը Բյուզանդական կայսրությունում Կատեգորիա:Վարաժնունիներ Կատեգորիա:Արաբա-բյուզանդական պատերազմների բյուզանդացի մասնակիցներ
Պոլիգրաֆիստ
«Պոլիգրաֆիստ», եռամսյա հանդես։ ՀԽՍՀ պոլիգրաֆարդյունաբերության և հրատարակչությունների գիտատեխնիկական ընկերության հանրապետական վարչության հրատարակություն։
Պատմություն
Լույս է տեսել 1957-1989 թվականներին Երևանում։ Խմբագիրները եղել են Աշոտ Մարտիկյանը, Սուրեն Խաչատրյանը։
Պարբերականը տպագրել է հանրապետության տպարանների աշխատանքները լուսաբանող հոդվածներ, ծանոթացրել հայրենական և արտասահմանյան պոլիգրաֆիստական տեխնիկայի և տեխնոլոգիայի նորություններին, ներկայացրել անվանի պոլիգրաֆիստներին, հայ գիրքը՝ միութենական և միջազգային ցուցահանդեսներում։
(4973) Շովա
(4973) Շովա (Showa), աստերոիդ աստերոիդների գոտու արտաքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1990 թվականի մարտի 18-ին Կին Էնդատեի և Կաձուրո Վատանաբեի կողմից Կիտամիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,4264 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 3,1626 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,6902 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2316,62 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,155399 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 18,9° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1990 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կին Էնդատեի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Կաձուրո Վատանաբեի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու արտաքին մասի աստերոիդներ
Հաասլավա
Հաասլավա (Haaslava), գյուղ Էստոնիայի Տարտումաա նահանգի Հաասլավա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 212 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Տարտումաա նահանգի Հաասլավա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Ցյուրիխի տեխնիկական բարձրագույն դպրոց
Ինստիտուտի 21 պրոֆեսորներ և ուսանողներ Նոբելյան մրցանակի են արժանացել, որոնցից ամենահայտնին Ալբերտ Այնշտայնն է, ով մրցանակն ստացավ 1921 թվականին, իսկ վերջինը՝ Կուրտ Վյուտրիխը՝ 2002 թվականին։ Հանդիսանում է IDEA League-ի (Եվրոպայի 5 առաջատար տեխնիկական բուհերի ստրատեգիական միություն) և Հետազոտական համալսարանների միջազգային միության անդամ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շվեյցարիայի համալսարաններ Կատեգորիա:Ցյուրիխի շենքեր և կառույցներ
Իվանովսկոե (գյուղ, Պոչինկովսկի շրջան)
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 19 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Պոչինկովսկի շրջանի բնակավայրեր
Ֆոլամբրե
Ֆոլամբրե (Folembray), կոմունա Ֆրանսիայի Պիկարդիա մարզում՝ Էնա գավառում։ Մտնում է Վիկ սյուր-Էն կանտոնայի կազմի մեջ։ Կոմունայի շրջանը՝ Լան։
INSEE կոդը՝ 02318:
Բնակչություն
2010 թվականին բնակչությունը կազմել է 1504 մարդ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կոմունաներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էնա գավառի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էնա դեպարտամենտի կանտոններ
Վոլիցա-Կերեկեշինա
Վոլիցա-Կերեկեշինա (Волиця-Керекешина), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Ստարոկոնստանտինովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Վոլիցա-Կերեկեշինա գյուղում բնակվում էր 457 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1386 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 329,73 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Ստարոկոնստանտինովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Million Years Ago
Պատմություն
«Million Years Ago»-ն ակուստիկ երգ է՝ գրված միայն կիթառի համար, որտեղ ներկայացվում է Ադելի կարոտն իր մանկությանը ։ Երգի բառերը պատմում են փառքի մասին և այն, թե ինչպես է այն իրեն վախեցնում և ազդում մարդու ու հարաբերությունների վրա ։
Կենդանի կատարումներ
«Million Years Ago» երգը «Today»-ում կատարելու համար Ադելն արժանացել է «Daytime Emmy» մրցանակին
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սինգլներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:2015 երգեր Կատեգորիա:2015 սինգլներ Կատեգորիա:Ադելի երգեր
Բրեյդեն Քինգ
Բրեյդեն Քինգ (ծնվել է 1971, Չերի Փոյնթ, Հյուսիսային Կարոլինա, ԱՄՆ), 1993 թվականին ավարտել է Լոս Անջելեսի Հյուսիսային Կարոլինա համալսարանի Կինոյի և հեռուստատեսության դպրոցը։ Նրա «Հոլանդական նավահանգիստ. որտեղ ծովը կոտրում է մեջքը» ֆիլմը ցուցադրվել է 20-ից ավելի խոշոր կինոփառատոներում և աշխարհով մեկ շրջել է «Boxhead Ensemble»-ի անվանի խմբի կենդանի, հանպատրաստից երաժշտության նվագակցությամբ։ Քինգի ֆիլմերը փորձում են ջնջել դասակարգումները, համատեղել ավանդական միջոցներն ու փորձարարական մոտեցումները։ Նրա գործերը ցուցադրվել են աշխարհի առաջատար կինոփառատոներում և հաստատություններում, որոնց թվում են Սանդենսը, Ռոտերդամը, Բեռլինը, Լոնդոնը, Մելբուռնը, Սինգապուրը, Չիկագոյի ժամանակակից արվեստի թանգարանը և այլն։ Քինգը դասավանդել է Յեյլի, Հարավային Կալիֆորնիայի համալսարաններում, Բարդ, Ուիթոն քոլեջներում և այլուր։ Նրան շնորհված պարգևների թվում են Կաննի կինոփառատոնի Ատելյեի մրցանակը և NHK-ի ռեժիսորական մրցանակը Սանդենսի ԿՓ-ում 2008 թվականին, Արտհաուսային և փորձարարական կինոյի միջազգային կոնֆեդերացիայի (CICAE) մրցանակը 2011 թվականին Բեռլինի ՄԿՓ-ում և այլն։ Քինգի վերջին՝ «Այստեղ» խաղարկային ֆիլմի պրեմիերան կայացել է 2011 թվականին Սանդենսի և Բեռլինի ԿՓ-երում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ
Դեմետր
Դեմետր, քուրմ Տարոն գավառի Կուառս ավանում։ Ծառայել է Գիսանե և Դեմետր աստվածներին։ Վերջինիս անունով էլ հավանաբար կոչվել է։ Հոր՝ Արձան քրմապետի մահից հետո ղեկավարել է Կուառսի ճակատամարտի քրմական ուժերը։ Զոհվել է Տիրոց Արծրունու հետ մենամարտում։
Կատեգորիա:Հայ հեթանոս քրմեր
Գիշերն ամբողջ արյունը սև է
«Գիշերն ամբողջ արյունը սև է» (Frère d'âme, «Հարազատ հոգի» ), ֆրանսիացի գրող Դավիթ Դիոպի վեպը, որն առաջին անգամ հրատարակվել է 2018 թվականի օգոստոսին ։ Արժանացել է Լիցեիստների գոնկուրյան մրցանակի (2018) և Բուքերյան միջազգային մրցանակի (2021) ։
Սյուժե
Ֆիլմը պատմում է սենեգալցի զինվորի ճակատագրի մասին, որը մասնակցում է Առաջին համաշխարհային պատերազմին Ֆրանսիայի կողմից ։
Քննադատություն
Քննադատները վեպին դրական են վերաբերվել։ RFI-ն գիրքն անվանել է «սուր և խոցող»՝ նշելով նաև Դիոպի «շատ ուղիղ» ոճը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիական վեպեր Կատեգորիա:Ֆրանսերեն վեպեր Կատեգորիա:2018 գրքեր Կատեգորիա:Գրքեր այբբենական կարգով
Իսրայելի ազգային բուսաբանական այգի
Իսրայելի ազգային բուսաբանական այգի (Լամպորտ Մոնտեգյուի հիշատակի Իսրայելի բնիկ բույսերի բուսաբանական այգին) הגן הבוטני לצמחי ארץ ישראל ע"ש מונטג'יו למפורט, չշփոթել Երուսաղեմի բուսաբանական այգիների հետ, որը նախապես պլանավորված էր որպես իր իրավահաջորդ), Երուսաղեմի հրեական համալսարանի Սկոպուս լեռան կամպուսում գտնվող բուսաբանական այգի։ Ընդգրկում է 25 դունամ տարածք և պարունակում է 950 տեսակի բույսեր, որոնց 40%-ը` վայրի ։
Իսրայելի հողում առաջին բուսաբանական այգին ներառում է Իսրայելում և Մերձավոր Արևելքում բոլոր վայրի բույսերը։ Այգին գտնվում է Երուսաղեմի Սկոպուս լեռան վրա, Հրեական համալսարանի հյուսիսային մասում։ Այգու շուրջը գտնվում են Երկրորդ տաճարի ժամանակաշրջանի թաղման քարանձավներ։ Այգու արևմտյան մասում կա փոքրիկ ամֆիթատրոն։ Այգին նաև էկոլոգիական արգելոց և ազգային պարկ է։ Այն ներառում է Բնական ուսուցման կենտրոն, Իսրայելում ամենամեծ բուսաբանական գրադարանը և օդերևութաբանական կայանը։ Այգու արևմտյան կողմում ճեմուղին է, որն անվանվել է իսրայելցի գրող Ավիգդոր Համեյրիի պատվին։ Ճեմուղու կենտրոնում՝ գլխավոր մուտքի մոտ, քարե վահանակի վրա գրված է նրա հայտնի երգի տողերը՝ «Սկոպուս լեռան գագաթին»։
Պատմություն
Այգին ստեղծվել է 1931 թվականին Երուսաղեմի հրեական համալսարանի հյուսիսային կողմում Սկոպուս լեռան վրա Օտտո Վարբուրգի կողմից, որը հիմնադրել է համալսարանի բուսաբանության ամբիոնը բուսաբան Ալեքսանդր Էյգի հետ միասին։ Դա Իսրայելի հողում առաջին բուսաբանական այգին էր։ Այգին բուսաբան Ալեքսանդր Էյգի գիտական և կրթական աշխատանքն էր, որը շարունակեց դասավանդել համալսարանում մինչև մահ։ Այգու առաջին ծառը նա է տնկել։ Նա ստեղծեց տեղական բուսական աշխարհը պաշտպանելու ծրագիր, հավաքեց բույսեր Սիրիայում, Թուրքիայում, Իրաքում և Լիբանանում, 350 մայրիների սերմնաբույսեր է բերել։ Այգին Երուսաղեմի բիբլիական կենդանաբանական այգու առաջին տուն հանգրվանն էր։ Սկոպուս լեռան ժամանակաշրջանը տևել է 1947 թվականից մինչև 1950 թվականը։ 1948 թվականին, երբ Երուսաղեմում սննդամթերք չկար, կենդանաբանական այգու աշխատակիցները ստիպված էին որսալ աղբավայրերի մոտ թափառող շներին՝ կերակրելու մսակեր կենդանիներին, որոնցից շատերը սատկեցին, իսկ ոչ վտանգավոր տեսակներին ստիպված էին ազատ արձակվել։ 1950 թվականին ՄԱԿ-ի օգնությամբ կենդանիները քաղաք տեղափոխվեցին ։
Այգին շուրջ 19 տարի անտեսված էր, երբ Սկոպուս լեռան կամպուսն անկլավ էր իսրայելական հսկողության տակ շրջապատված Հորդանանով։ 1954 թվականին արևմտյան Երուսաղեմում, Իսրայելի ազգային գրադարանի հարևանությամբ Գիվատ Ռամում գտնվող Հրեական համալսարանի նոր մասնաշենքի մոտ բացվեց նոր բուսաբանական այգի։ 1958 թվականին Հորդանանի որոգայթից զոհվեցին երկու իսրայելցի զինվոր, այդ միջադեպի ժամանակ սպանվել է միջնորդի դերով հանդես եկող «ԱՄՆ հանձնաժողովի նախագահը»։ 1980 թվականին որոշվեց թարմացնել այգին, որի բացումը կատարվեց 1988 թվականին։
Այգին առաջինն է աշխարհում, որը ճանաչվել է որպես «էկոլոգիական այգի»՝ նախատեսված է բնության պահպանության համար։ Շատ տեսակներ հազվադեպ են կամ վայրի բնությունում գոյություն չունեն ։
Հուղարկավորության քարանձավներ
Նիկանորի քարանձավը 1902 թվականին հայտնաբերված Երկրորդ տաճարի ժամանակաշրջանից հնագույն հուղարկավորության քարանձավ է։ Մակագրությունը վկայում է, որ այն «Նիկանորի» գերեզմանն է, որը կառուցել է Երուսաղեմի Սողոմոնի տաճարի դռները։ 1934 թվականին Օդեսայից Լեոն Պինսկերի մասունքները Մենախեմ Ուսիշկինի նախաձեռնությամբ վերահուղարկավորել են Նիկանորի քարանձավում, որը Սկոպուս լեռան վրա նախատեսում էր ստեղծել ազգային պանթեոն։ Այնուամենայնիվ, այնտեղ թաղված միակ մյուս անձը Մենախեմ Ուսիշկինն է, որը մահացավ 1941 թվականին։ 1948 թվականին պետության ստեղծումից հետո Հերցլ լեռան վրա ստեղծվեց ազգային առաջնորդների տարածք, մասամբ այն պատճառով, որ Սկոպուս լեռը դարձավ Հորդանանի կառավարվող տարածքում գտնվող անկլավ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սկոպուս լեռ Կատեգորիա:Իսրայելի բուսաբանական այգիներ Կատեգորիա:Երուսաղեմի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Հոգեհանգստյան հուշարձաններ և կառույցներ Կատեգորիա:Երուսաղեմի հնագիտական վայրեր Կատեգորիա:1931 հիմնադրումներ Մանդատային Պաղեստինում
Հայոց ցեղասպանության հուշաքար (Տրոյ, Միչիգան)
Հայոց ցեղասպանության հուշաքար, հուշաքար ԱՄՆ Միչիգան նահանգի Տրոյ քաղաքի Ռիվերֆրոնտ զբոսայգում՝ Վիետնամի պատերազմի զոհերի հուշակոթողի հարևանությամբ։
Պատմություն
Հուշարձանի բացման արարողությանը ներկա են գտնվել Սուրբ Պետրոս հայկական առաքելական եկեղեցու քահանա Ստեփանոս Դուդուկչյանը, Հայոց ցեղասպանությանը նվիրված հանձնաժողովի համանախագահ Ռալֆ Ենոքյանը, նահանգային պաշտոնյաներ և հայկական համայնքի ներկայացուցիչներ ։
Տվյալներ
Հուշաքարի վրա փորագրված է.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հուշարձաններ Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության հուշարձաններ
Սավոսարա (Մալայի վտակ)
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը՝ Պեչորա գետի ավազաների վտակները մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը՝ Պեչորա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Հիմլեր գործողություն
Հիմլեր գործողություն (նաև հայտնի որպես Պահածո գործողություն կամ Պահածոյացված ապրանքների գործողություն), 1939 թվականի կեղծ դրոշով գործողություն պլանավորված Նացիստական Գերմանիայի կողմից, որպես արդարացում Գերմանիայի կողմից Լեհաստան ներխուժելու համար։ Այն ներառում էր մի քանի փուլ կեղծ հարձակումներ իրենք իրենց վրա` օգտագործելով անմեղ մարդկանց կամ համակենտրոնացման ճամբարների ձերբակալվածների։ Հիմլեր գործողությունը հավանաբար Եվրոպայում Երկորդ համաշխարհային պատերազմի առաջին ռազմագործողությունն էր ։
Պլանավորում
1939 թվականի ներխուժումից ամիսներ առաջ գերմանական մամուլը և քաղաքական գործիչները, ինչպիսիք էր Ադոլֆ Հիտլերը իրականացրեցին ազգային և միջազգային քարոզչություն` մեղադրելով լեհաստանի իշանություններին Լեհաստանում էթիկ գերմանացիների նկատմամբ էթնիկ զտումների մեջ ։
Նախագիծը անվանվեց նրա կազմակերպիչ Հայնրիխ Հիմլերի անունոնով, համակարգում էր Ռայնհարդ Հայնդրիխը և կառավարում էր Հենրիխ Մյուլերը ։ Այս կեղծ դրոշով գործողության նխատակն էր պատրանք ստեղծել Լեհաստանի ագրեսիայի ընդդեմ Գերմանիայի, ինչը կարող էր դիտվել որպես արդարացում Գերմանիայի ներխուժման Լեհաստան։ Հիտլերը հույս ուներ համոզել լեհերի դաշնակիցներ Միացյալ Թագավորությանը և Ֆրանսիային հրաժարվել Գերմանիայի դեմ պատերազմ հայտարարելու մտքից ։
Իրագործում
Գործողությունները հիմնականում կատարվեցին 1939 թվականի օգոստոսի 31-ին ։ Գործողությունը, ինչպես նաև Գերմանիայի ներխուժումը նախատեսված էին օգոստոսի 26-ին, սակայն դիվանագիտական խնդիրների պատճառով այն հետաձգվեց Օգոստոսի 31/սեպտեմբերի 1, սակայն գերմանական ջոկատներից մեկը տեղյակ չէր հետաձգման մասին և իրականացրեց հարձակում գերմանական դիրքերի վրա, որի արդյունքում մի քանի գերմանացիներ սպանվեցին ։ Գործողությունները իրականացվեցին ՍՍ-ի և ՍԴ-ի գործակալները ։ Գերմանացի զինվորները լեհերի համազգեսներով պետք է գրոհեին սահմանային տարբեր կառույցների վրա, վախեցնեին տեղաբնիկներին կրակոցներով, վանդալային գործողություններ իրականացնեին և նահանջեին` թողնեին լեհական համազգեստով մի քանի դիակներ ։ Դիակները պատկանում էին համակենտրոնացման ճամբարների ձերբակալվածներին, որոնք հագած էին լեհական համազգեստ և սպանվել էին մինչև այդ։ Նրանք ծրագրի ժամանակ կոչվում էին պահածոներ, որից գալիս է գործողության ոչ պաշտոնական անվանումը` Պահածո գործողություն ։
Գործողության մեջ իրականացվեցին մի քանի տարբեր գործողություններ, ներառյալ հարձակումներ
Գլայվիցի պատահար
1939 թվականի օգոստոսի 31-ի գիշերը գերմանացի գործակալների փոքր խումբ հագած լեհական համազգեստ գրավեցին Գլիվիցեի ռադիոկայանը և լեհերենով հակագերմանական կարճ հեռահաղորդագրություն ուղարկեցին։ Մի քանի ձերբակալվածների (շատ հնարավոր է Դախաու համակենտրոնացման ճամբարից) և մեկ լեհ ակտիվիստի դի թողնվեցին դեպքի վայրում լեհական համազգեստով ։
Արդյունք
Սեպտեմբերի 1-ին Հիտլերը Ռայխստագում իր ելույթում 21 սահմանային պատահարները համարեց արդարացում Գերմանիային «պաշտպանվելու» լեհերից։
Գրականություն
Կատեգորիա:1939 Գերմանիայում Կատեգորիա:1939 Լեհաստանում Կատեգորիա:1939 միջազգային հարաբերություններում
Փառքի հուշահամալիր (Չալթր)
Փառքի հուշահամալիր (Мемориал славы), հուշահամալիր Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Մյասնիկովի շրջանի և Չալթրի գյուղական համայնքի վարչական կենտրոն Չալթր գյուղում։ Փառքի հուշահամալիրը ստեղծվել է Հայրենական մեծ պատերազմի ընթացքում Չալթր գյուղն ազատագրած զինվորների հիշատակը հավերժացնելու նպատակով։ Գտնվում է գյուղի մշակույթի և հանգստի զբոսայգում։ 2002 թվականի դեկտեմբերի 31-ի թիվ 124 հրամանագրով ընդգրկվել է Ռոստովի մարզի Մյասնիկովի շրջանի մշակութային ժառանգության օբյեկտների ցուցակում ։ Հուշահամալիրը ստեղծվել է ճարտարապետ Վլադիմիր Եղիայի Ձրեյանի և քանդակագործ Ա. Ա. Լեբեդենկոյի նախագծով։
Պատմություն
Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին Մյասնիկովի շրջանի մոտ չորսուկես հազար բնակիչ կռվում էր ռազմաճակատում, նրանցից 2027-ը զոհվել է։ Մյասնիկովի շրջանի 3500 բնակիչ պարգևատրվել է մարտական շքանշաններով ու մեդալներով, երեքն արժանացել են Խորհրդային Միության հերոսի կոչման։ 1995 թվականին Ռուսաստանի նախագահի հրամանագրով հետմահու Ռուսաստանի հերոսի կոչում է շնորհվել Չալթր գյուղի բնակիչ Սուրեն Համբարձումի Տաշչյանին (Տաշչիև)։ Գերմանացի զավթիչների դեմ պայքարում զոհվել է Չալթր գյուղի մոտ 700 բնակիչ։
1980-ական թվականներին Չալթր գյուղի կենտրոնում՝ մշակույթի և հանգստի զբոսայգում, ստեղծվել է Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին զոհված հայրենակիցների և գյուղն ազատագրելու ժամանակ զոհված զինվորների Փառքի հուշահամալիրը։
Հուշահամալիրի հեղինակներն են ճարտարապետ Վլադիմիր Եղիայի Ձրեյանը, քանդակագործ Ալեքսանդր Ալեքսանդրովիչ Լեբեդենկոն, ճարտարագետ Բորիս Մարտինովիչ Դաղլդյանը։
Հուշահամալիրի նախագիծը պատրաստվում էր Հաղթանակի 40-ամյակի առթիվ, որը պետք է նշվեր 1985 թվականին։ Սկզբում նախատեսվում էր հուշահամալիրը կառուցել Չալթր գյուղի ամենաբարձր կետում՝ Ոսկե լեռան վրա, սակայն ըստ նախագծի՝ հուշահամալիրը զբաղեցնում էր մեծ տարածք, ուստի որոշվեց, որ այն լինի զբոսայգու կառույց՝ գյուղի կենտրոնում։
1986 թվականին սկսվեց հուշահամալիրի շինարարությունը, իսկ 1987 թվականի մայիսին՝ Հաղթանակի օրվա կապակցությամբ, բացվեց։ Դա շինությունների համալիր է։ Նրանցից մեկը Հայրենական մեծ պատերազմի հինգ տարիները խորհրդանշող հինգ սյուներով կլորավուն աղյուսե շինություն է, որի պատերն ու ցոկոլը երեսպատված են Հայաստանից բերված տուֆե սալիկներով։
Նկարագրություն
Ստելայի ներքին կողմի կենտրոնում կանգնած է Մայր Հայրենիքի քանդակագործական պատկերը, որն ունի մոտ 4 մետր բարձրություն։ Նրա վեր պարզած ձեռքին փառքի պսակ է։ Ստելայի վրա կախված է երեք հերոսների (օդաչու և երկու հետևակային), հեռացած զինվորներին խորհրդանշող երկու թռչող աղավնիների պատկերով սև խորաքանդակ։ Ավելի ներքև Սևծովյան նավատորմի ռազմաօդային ուժերի առաջին ականատորպեդային դիվիզիայի 11-րդ գվարդիական կործանիչ ավիացիոն գնդի օդաչու, Ռուսաստանի հերոս Սուրեն Համբարձումի Տաշչյանի հուշատախտակն է, որի վրա գրված է. «Ռուսաստանի Դաշնության հերոս Տաշչյան Սուրեն Համբարձումի, 1919-1943։ Ծովային ավիացիայի կործանիչ օդաչուն վայր է գցել թշնամու 11 ինքնաթիռ։ Չալթր գյուղի բնիկ։ Հերոսի կոչմանն արժանացել է 1995 թվականի փետրվարի 6-ին հետմահու» ։
Հուշահամալիրի կենտրոնական մասում հավերժական կրակ է։ Հուշարձանի հուշասալիկներին փորագրված են գյուղի զոհված բնակիչների անունները։ Պատվանդանների վրա տեղադրված են 1941-1943 թվականներին Չալթրը պաշտպանելիս և ազատագրելիս զոհված 169 զինվորների անուններով գրանիտե սալիկներ։
1975 թվականին, Հաղթանակի 30-ամյակի կապակցությամբ, Չալթր գյուղում կանգնեցվել է պատերազմում անմեղ զոհված տասը հայրենակիցների հուշարձանը։ Հուշարձանի հեղինակն է ռոստովցի քանդակագործ Ա. Ջլաուխյանը։ Հուշարձանի սպիտակ խորաքանդակը պատկերում է 10 մարդուց բաղկացած մի խմբի՝ ընկնող երիտասարդ տղայի և պատերազմի միջոցով անցած վետերանի, որն անձնվիրաբար ընդունում է մահը։ Նրանց կողքին ձեռք ձեռքի տված կանգնած են երիտասարդ երկվորյակ եղբայրները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Մյասնիկովի շրջան Կատեգորիա:1986 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի հուշարձաններ
Հեետառու
Հեետառու (Häätaru), գյուղ Էստոնիայի Պիլվամաա նահանգի Կիլլեստե շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Պիլվամաա նահանգի Կիլլեստե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Բեքարյան
Բեքարյան, հայկական ազգանուն ։
Պիևե Ֆիսիրագա
Պիևե Ֆիսիրագա (Pieve Fissiraga), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լոմբարդիա մարզի Լոդի գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 1302 մարդ (2004 թվականի տվյալներով)։ Խտությունը՝ 109 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 12 կմ²։ Էլեկտրոնային փոստ՝ 26854։ հեռախոսային կոդ՝0371։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Սումգայիթի պետական պատկերասրահ
Սումգայիթի պետական արվեստի պատկերասրահ (Sumqayıt Dövlət Rəsm Qalereyası) — Ադրբեջանի Հանրապետության Սումգայիթ քաղաքում գտնվող պատկերասրահ ;
Պատմություն
2004 թվականի մարտի 26-ին Սումգայիթի նկարիչների ցուցահանդեսը կազմակերպվեց Պատկերասրահի բացման կապակցությամբ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թանգարաններ այբբենական կարգով
Պորեցկոե (գյուղ, Սուզդալսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Վլադիմիրի մարզի Սուզդալսկի շրջանի բնակավայրեր
Բայթարուն
Բայթարուն, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Շիրվանի գավառակում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սուպերսիմետրիա
Սուպերսիմետրիա, տեսություն տարրական մասնիկների ֆիզիկայում, ըստ որի՝ գոյություն ունի հատուկ տարածաժամանակային սիմետրիա, որն իրար է կապում երկու հիմնական դասի տարրական մասնիկները՝ ամբողջ սպին ունեցող բոզոններին և կիսաամբողջ սպին ունեցող ֆերմիոններին ։ Ամեն խմբի յուրաքանչյուր մասնիկ զուգորդվում է մյուս խմբի մասնիկի հետ, որը կոչվում է սուպերմասնակից։ Սուպերմասնակիցների սպինների տարբերությունը կիսաամբողջ թիվ է։ Չխախտվող սուպերսիմետրիայով տեսության մեջ սուպերմասնակիցների զույգերից յուրաքանչյուրն ունի միևնույն զանգվածը և ներքին քվանտային թվերը, բացառությամբ սպինի։ Օրինակ, պիտի լինի s-էլեկտրոն (էլեկտրոն սուպերմասնակից)՝ էլեկտրոնի բոզոնային տարբերակը, որի զանգվածը նույն էլեկտրոնի զանգվածն է։ Քանի որ մինչև այժմ սուպերմասնակիցներ չեն հայտնաբերվել, եթե գոյություն ունի սուպերսիմետրիա, այն պետք է ինքնակամ խախտվի, այնպես որ սուպերմասնակիցների զանգվածները կտարբերվեն իրարից ։ Սուպերսիմատրիայի ինքնակամ խախտումը կարող է լուծել տարրական մասնիկների ֆիզիկայի բազմաթիվ խնդիրներ, ներառյալ տրամաչափային աստիճանակարգության խնդիրը։ Ինքնակամ խախտվող սուպերսիմետրիայի ամենապարզ տարբերակը նվազագույն սուպերսիմետրիկ ստանդարտ մոդելն է, որը ստանդարտ մոդելի սահմաններից դուրս ֆիզիկայի ամենալավ ուսումնասիրված թեկնածուն է։
Սուպերսիմետրիայի գոյության միայն անուղղակի վկայություններ կան։ Սուպերմասնակիցների ուղղակի վկայություներ հնարավոր է ստանալ արագացուցիչներում, ինչպիսին Մեծ հադրոնային բախիչն է։ Մեծ հադրոնային բախիչի առաջին գործարկումից սուպերսիմատրիայի վկայություններ չեն ստացվել (բոլոր արդյունքները համապատասխանել են ստանդարտ մոդելին)։ Չնայած շատերը դեռ խանդավառված են այս տեսությամբ, Մեծ հադրոնային բախիչի առաջին գործարկումը ֆիզիկոսների առաջնորդել է դեպի այլ գաղափարներ ։ Նախատեսվում է երկրորդ գործարկման ընթացքում շարունակել սուպերսիմետրիայի և նոր ֆիզիկայի որոնումները։
Պատմություն
Մեզոնների և բարիոնների միջև կապ հաստատող սուպերսիմետրիայի գաղափարը հադրոնային ֆիզիկայի շրջանակներում առաջին անգամ առաջարկել է Հիրոնայի Միյազավան 1966 թվականին։ Այս սուպերսիմետրիայում տարաժածամանակը ներառված չէր, այսինքն, այն համարվում էր ներքին սիմետրիա և խախտում ուներ։ Միյազավայի աշխատանքը անտեսված մնաց   ։
1971 թվականին Ջ․ Լ․ Գերվակսը և Բունջի Սակիտան, Յուրի Գոլֆանդը և Ե․ Պ․ Լիխտմանը, իսկ 1972 թվականին Դ․ Վ․ Վոլկովը և Վ․ Պ․ Ակուլովը միմյանցից անկախ վերաբացահայտեցին սուպերսիմետրիան դաշտի քվանտային տեսության շրջանակներում։ Սա տարածաժամանակի և հիմնարար դաշտերի արմատապես նոր տարրական մասնիկների՝ բոզոնների և ֆերմիոնների միջև՝ միավորելով տարածա-ժամանակը և միկրոսկոպիկ աշխարհի ներքին սիմետրիաները։ Կայուն Լիի հանրահաշվական աստիճանային կառուցվածքով սուպերսիմետրիայի գաղափարը, որի վրա հիմնված էր Գերվայզ-Սակիտայի վերահայտնագործությունը, առաջին անգամ ի հայտ եկավ 1971 թվականին լարերի տեսության վաղ տարբերակի շրջանակներում (Պիեռ Ռամոն, Ջոն Շվարց և Անդրե Նևո)։
Վերջապես 1974 թվականին Յուլիուս Վեսը և Բրունո Զումինոն սահմանեցին քառաչափ սուպերսիմետրիկ դաշտի տեսությունների վերանորմավորումների բնութագրական հատկությունները և Աբդուս Սալամի և հաջորդ հետազոտողների հետ ներկայացրեցին տարրական մասնիկների ֆիզիկայի վաղ կիրառությունները։ Սուպերսիմետրիայի մաթեմատիկական ապարատը (Լիի կարգավորված սուպերհանրահաշիվ) հաջողությամբ կիրառվեց ֆիզիկայի այլ ոլորտներում, ներառյալ միջուկային ֆիզիկան, կրիտիկական երևույթները , քվանտային մեխանիկան և վիճակագրական ֆիզիկան։ Ստանդարտ մոդելի առաջին իրատեսական սուպերսիմետրիկ տարբերակը առաջարկել է 1977 թվականին Պիեռ Ֆայետը։ Այն հայտնի է նվազագույն սուպերսիմետրիկ ստանդարտ մոդել (Minimal Supersymmetric Standard Model, MSSM) անունով։ Ակնկալվում է, որ բացի այլ խնդիրներից, այն պետք է լուծի տրամաչափային աստիճանակարգության խնդիրը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սուպերսիմետրիա Կատեգորիա:Ստանդարտ մոդելի սահմաններից դուրս ֆիզիկա Կատեգորիա:Ֆիզիկայի հասկացություններ
Արզույան
Արզույան, հայկական ազգանուն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով