cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Վիլյամս Խաչատրյան
Գործունեությունը
1966 թվականին ավարտել է Ապարանի միջնակարգ դպրոցը, 1972 թվականին կարմիր դիպլոմով Երևանի պետական բժշկական համալսարանը, 1975 թվականին՝ Սանկտ-Պետերբուրգի նյարդավիրաբուժական գիտահետազոտական ինստիտուտի ասպիրանտուրան։ 1972-1973 թվականներին եղել է ՀԽՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի Լևոն Օրբելու անվան ֆիզիոլոգիայի գիտահետազոտական ինստիտուտի կրտսեր գիտաշխատող։ 1977 թվականին նշանակվել է Սանկտ-Պետերբուրգի Պոլինովի անվան նյարդավիրաբուժական գիտահետազոտական ինստիտուտի գիտաշխատող։ 1976 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական, 1985 թվականին՝ դոկտորական ատենախոսություններ։ Տիրապետում է հայերեն, ռուսերեն, անգլերեն, ֆրանսերեն լեզուների։ 43 գիտական աշխատանքների, 29 գյուտերի և նորարարական առաջարկների հեղինակ է։ Գիտական աշխատանքներից 10-ը հայերեն է, 24-ը՝ ռուսերեն, 5-ը՝ անգլերեն, 3-ը՝ ֆրանսերեն, 1-ը՝ ուկրաիներեն։
Տոլստոյի տուն
Տան առաջին տերեր
Տունը կառուցվել է 1910-1912 թվականներին գեներալ-մայոր կոմս Միխայիլ Պավլովիչ Տոլստոյի պատվերով (1812 թվականի Հայրենական պատերազմի հերոս Պյոտր Ալեքսանդրովիչ Տոլստոյի թոռ-ազգականը)։
1913 թվականից, նրա մահից հետո տանտեր էր համարվում նրա այրին կոմսուհի Օլգա Ալեքսանդրովնա Տոլստայան, ծննդյամբ իշխանուհի Վասիլչիկովա (իշխան Ալեքսանդր Իլարիոնսովիչ Վասիլչիկովի դուստրը, Միխայիլ Լերմոնտովի և Ն. Ս. Մարտինովի մենամարտի մարտավկան)։
1918 թվականին տունը ազգայնացվեց։
Տան ճարտարապետական նախագծման բնութագիր
Տան հարդարման աշխատանքներում նկատելի են Ֆ. Ի. Լիդվալի ստեղծագործությանը բնորոշ տարրեր՝ «վերածննդի» շրջանի բարձր կամար-կառանցումներ, վերին հարկերի լոջիաներ, գեղարվեստական ձևավորման զսպվածություն և  նրբաճաշակություն, բնակելի շինությունների հարմարավետություն և լուսավորվածություն։
Շենքի կառուցման ժամանակ նախատեսվել էր լվացքատուն, ջրամատակարարման ու կոյուղու ցանցի անցկացում և վերելակներ։ Այս տունը նախատեսված էր բոլոր դասի մարդկանց համար, այստեղ բնակարաններ կային ունևորության տարբեր աստիճան ունեցող մարդկանց համար, համեստից մինչև շքեղ։ Շենքի բարդ նախագծերի մեջ ներառված էին հերթականությամբ երեք կամարներով միացված բակային տարածքները, որոնք ուղղված էին Ռուբինշտեյնի փողոցից դեպի Ֆոնտանկա գետի առափնյա հատվածը։ Տոլստոյի տան այս երեք շքահանդեսային բակերը մանրակրկիտ գեղազարդված են, ինչպես նաև ճակատային մասերը։ Ճակատների ձևավորման ժամանակ օգտագործվել են կրաքար աղյուս և գիպս։ Սկզբնապես անցումները գտնվում էին բակերի կենտրոնում, իսկ փոքրիկ սիզամարգերով զարդարված էին նեղ յուրահատուկ փողոցների եզրաշերտերը։ Խորհրդային տարիներին բակերի արտաքին տեսքը զգալիորեն փոփոխվեց, սիզամարգերում տնկվեցին բարդիներ, իսկ բակերի կենտրոնում կառուցվեցին շատրվաններ։ Այսպիսով անհետացան Ֆ. Ի Լիդվալի մտացածին ներքին փողոցները (երբեմն բանաստեղծական անվանումով Լիդվալի ճարտարապետական փողոցները)։
Տան և տարածքի կարգավիճակ
1988 թվականից ի վեր լրացուցիչ պահպանական կարգավիճակը համապատասխանեցվեց Սանկտ Պետերբուրգի կենտրոնի միացյալ պահպանական գոտու պահանջներին, որը ՅՈՒՆԵՍԿՕ-Ի № 540 հրամանով ճանաչվել էր որպես Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտ։ Սակայն 2008 թվականից, Պահպանության գոտու փոփոխումից հետո, այդ տարածքի կարգավիճակը կրճատվեց՝ հասցվելով «Շինության կարգավորվող գոտու»։
Փորձեր են կատարվել Տոլստոյի տան կարգավիճակի փոփոխման ուղղությամբ, սակայն դրանք առայժմ հաջողություն չեն ունեցել ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի տեսարժան վայրեր Կատեգորիա:1912 հիմնադրումներ
Սանտա Կրուս
Սանտա Կրուս (Santa Cruz Islands), կղզիների խումբ Խաղաղ օվկիանոսի հյուսիսային մասում։ Մտնում է Տեմոթու Մելանեսյան նահանգի Սողոմոնյան կղզիների վարչական միավորի մեջ։
Աշխարհագրություն
Կղզիները տեղակայված են Սողոմոնյան կղզիներից 400 կմ հարավ-արևմուտք։ Սանտա Կրուս կղզիների տարիքը, որը ձևավորվել է Ավստրալիական և Խաղաղ-օվկիանոսյան սալերի բախման հետևանքով, գերազանցում է 5մլն տարին։ Աշխարհագրական կղզիները բաղկացած են կրաքարից և հրաբխային տուֆից։ Խմբի ամենաբարձր կետը տեղակայված է Վանիկորո կղզում (924 մ)։
Խմբի ընդհանուր տարածքը կազմում է 747 կմ²։ Խոշորագույն կղզիներ են համարվում.
Սանտա Կրուս կղզիների խոշորագույն քաղաքը՝ Լատա, տեղակայված Նենդո կղզում և համարված Տեմոթու նահանգի վարչական կենտրոնը։
Թեպուկե(օվկիանոսային շրջանցող քողարկումներ)
Սողոմոնյան կղզիների Արևելքում մի քանի Պոլինեզիական հասարակություններ կառուցեցին օվկիանոսով անցնող ջրհեղեղների ձորեր,որոնք հայտնի են Տեպուկե անունով:1966 թվականինգերմանացի մարդաբան Գերդ Կոչը հետազոտություններ է կատարել Սանտա Կրուս կղզիներում գտնվող Նենդու կղզում և Ռեֆյան կղզիներում գտնվող Պիլենի և Ֆենուալոա նահանգներում և վերադարձել է վավերագրական ֆիլմով, լուսանկարչական և աուդիո նյութերով:Ֆիլմերը, որոնք ավարտվել է Քոչը, այժմ անցկացվում է Գերմանիայի Գիտության և տեխնիկայի ազգային գրադարանի (TIB) կողմից Հանովերում ։ Նա բերեց Բեռլինի ազգագրական թանգարան ՝ Սանտա Կրուզյան կղզիներից վերջին ՝ դեռևս ամբողջական Թեփուկին։ 1971 թվականին Քոչը հրատարակել է Die Materielle Kultur der Santa Cruz-Inseln-ը ։
Այլ մշակույթների հետ շփում
Կղզիներ այցելել է Ալվարո դե Մենդանան, առաջին եվրոպացին, որը տեսել է նրանց 1595 թվականին իր երկրորդ Խաղաղօվկիանոսյան արշավանքի ժամանակ։ Մենդանան սկսեց Նենդո գաղութից, որը նա անվանեց Սանտա Կրուս, և այն տեղում,որն Իսպանացիներն անվանեցին Գրացիոսա Բեյ, մահացավ 1596 թվականին։
Համաշխարհային երկրորդ պատերազմ
Խաղաղ օվկիանոսի պատերազմի ժամանակ Սանտա Կրուս կղզիների ճակատամարտը կռվում էր Սանտա կրուս խմբից դեպի հյուսիս,իսկ որոշ ծովային ինքնաթիռներ տեղակայված էին Գրացիոսա ծոցում,որոնցից մեկը ընկել էր այստեղ:Վանիկորո կղզում պահվող քիմիական միջոցները ամբողջությամբ չեն հանվել մինչև 1990-ականները։
Պատմություն
Կղզիները բացվել են Ալվարա Մենդանեյ դե նեյրայի խաղաղօվկիանոսյան երկրորդ արշավանքի ժամանակ 1595 թվականին։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ, 1942 թվականին կղզում տեղի է ունեցել կրող մարտ Ճապոնական կայսրերի նավատորմի և ԱՄՆ-ի միջև։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կղզեխմբեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խաղաղ օվկիանոսի կղզիներ Կատեգորիա:Սողոմոնյան Կղզիների կղզիներ
Դիվալի
Դիվալին հայտնի է նաև այլ անուններով (दीपावली, தீபாவளி, दीपावली, तिहार, दिवाली, दिवाळी, ದೀಪಾವಳಿ,, ദീപാവലി, ਦਿਵਾਲੀ, دیوالی, দীপাবলি, ディーワーリー, දීපාවලි, 屠妖節)՝ Lույսերի hնդկական փառատոն է, որը տոնում են ամեն տարի աշնանը՝ հյուսիսային կիսագնդում (գարնանը՝ Հարավային կիսագնդում)։ Այս տոնը պաշտոնապես ընդունված է մի շարք երկիր֊պետություններում․ Ֆիջի, Գույանա, Հնդկաստան, Պակիստան, Մալայզիա, Լյուքսեմբուրգ, Մյանմա, Նեպալ, Սինգապուր, Շրի-Լանկա, Սուրինամ և Տրինիդադ և Տոբագո։ Հինդուիզմի ամենագլխավոր տոներից մեկն է, որը հոգեպես խորհրդանշում է լույսի հաղթանակը ընդդեմ խավարի, բարու հաղթանակն ընդդեմ չարի, գիտելիքի հաղթանակը՝ տգիտության, և հույսը՝ հուսահատության։ Տոնակատարությունը բովանդակում է միլիոնավոր լույսերով զարդարված տանիքներ, մուտքի դռներ և պատուհաններ, տաճարներ և համայնքների այլ շինություններ և երկրներ։ Որպես կանոն, փառատոնի նախապատրաստական աշխատանքները և ծեսերը իրականացվում են հինգօրյա ժամանակաընթացքում, սակայն Դիվալիի հիմնական տոնախմբային գիշերը համընկնում է Բիկրամ Սամբատ օրացույցի Հնդկական լուսնարեգակնային Կարտիկա ամսվա ամենամութ լուսնային գիշերվա հետ։ Գրիգորյան օրացույցում, Դիվալի գիշերը ընկնում է հոկտեմբերի կեսի և նոյեմբերի կեսի միջև ։
Մինչ Դիվալիի գիշերը, մարդիկ մաքրում, վերանորոգում և զարդարում են իրենց տները և գրասենյակները։ Դիվալիի գիշերը մարդիկ հագնում են նոր հագուստ կամ իրենց լավագույն հանդերձանքը, իրենց տներում և բակերում վառում են դիյասները (լամպեր և մոմեր), որպես կանոն մասնակցում են Լակշմիին՝ բերրիության և բարգավաճման աստվածուհուն ուղղված ընտանեկան պուջայի (աղոթքի)։ Պուջային հետևում է հրավառությունը, ապա ընտանեկան խնջույքը՝ ներառելով միտայը (քաղցրավենիք) և ընտանիքի անդամների ու մտերիմ ընկերների միջև նվերների փոխանակումը։ Այն երկրներում, որտեղ տոնում են Դիվալին, այդ շրջանում իրականացնում է ամենախոշոր առևտուրը։
Պատմություն
Դիուալին գնում է դեպի Հնդկաստանի հին շրջան, որպես Հնդկական Կարտիկա օրացույցային ամսվա ամառային բերքահավաքին հաջորդող տոնախմբություն։ Փառատոնը հիշատակվում է Սանսկրիտ տեքստերում, ինչպիսիք են․ "Պադմա Պուրանա", "Սկանդա Պուրանա"՝ երկուսն էլ ամբողջացրած մ․թ․ 1-ին հազարամյակի երկրորդ կեսին, սակայն, ենթադրվում է, որ  հիմնական տեքստը ընդլայնվել է ավելի վաղ դարաշրջանում։ Դիյասները (լամպեր) հիշատակվում են "Սկանդա Պուրանայում", որոնք խորհրդանշականորեն ներկայացնում են արևամասերը, տիեզերական լուսատուները ու ողջ կյանքի եռանդը։
Թագավոր Հարշան 7-րդ դարի սանսկրիտ ներկայացման՝ Նագանանդայի մեջ, Դիպավալին հիշատակում է որպես Դիպապրատիպադուտսավա, որտեղ լամպերը վառվել են և նորանշան հարսնացուներին և փեսացուներին տրվել են նվերներ։ Պարսիկ ճանապարհորդ և պատմաբան Ալ֊Բիրունին Հնդկաստանի մասին 11-րդ դարի իր հուշագրություններում նշել է, որ Դիպավալին հնդիկները տոնել են Կարտիկա ամսվա նորալուսնային օրը։
Դիվալիի առասպելական պատմությունները տարբեր են տարածաշրջաններում և հինդուիզմի ավանդույթներում։ Այնուամենայնիվ, նրանք բոլորը նշում են լուսավառ Դիվալիի ուրախությունն ու տոնակատարությունը, որը հիշեցնում է գիտելիքի կարևորության, ինքնակատարելագործման մասին, իմանալու և փնտրելու լավ և ճիշտ ճանապարհը։ Փոխաբերություն է դիմադրությունը չարի դեմ, փարատումը՝ խավարի և կարեկցանքը՝ մյուսների համար։ Սա հնդկական հավատքի տոնական վերահաշվարկումն է, որ բարին ի վերջո հաղթում է չարին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Փառատոներ Կատեգորիա:Հնդկաստանի փառատոներ
Նիգերիայի ազգային գրադարան
Նիգերիայի ազգային գրադարան, սկսել է գործել 1960-ական թվականների կեսերին, երբ ընդունվել է 1964 թվականի «Ազգային գրադարանի մասին» օրենքը, որը հետագայում փոխարինվել է 1970 թվականի թիվ 29 օրենքով ։ Նախքան «Ազգային գրադարանի մասին» օրենքի ընդունումը, Իբադանում անցկացված կրթական կոնֆերանսների շարքը մտավոր հիմք է դրել կառավարության կողմից ֆինանսավորվող գրադարանների ցանցի ստեղծման և Նիգերիայի քաղաքացիների համար ուսումնական նյութերի մատչելիության ապահովման համար ։ Ավելի ուշ, տեղական գիտելիքների պահպանման անհրաժեշտությամբ ստեղծվել է կառավարական խորհրդատվական կոմիտե։ Նրան հանձնարարվել է գտնել կառավարությանն աջակցություն ցուցաբերելու միջոց՝ իր քաղաքականության մտավոր հիմքերին ավելի մեծ ուշադրություն դարձնելու, ազգային մատենագիտական կենտրոն ստեղծելու և գիտելիքների տարածման համար պայմաններ ստեղծելու համար։ Կոմիտեն առաջին խոշոր պաշտոնական մարմինն էր, որը կոչ է արել ստեղծել ազգային գրադարան իր հանձնարարականներում։ Կառավարությունը համաձայնել է կոմիտեի հետ և քայլեր ձեռնարկել Ազգային գրադարանի ստեղծման ուղղությամբ    ։
Պատմություն և կազմակերպում
Գրադարանի շինարարությունը սկսվել է 1962 թվականին, և այն վերջնականապես բացվել է 1964 թվականի նոյեմբերին։ 1995 թվականին գլխադասային գրասենյակը Լագոսից տեղափոխվել է Աբուջա  ։
Նիգերիայի Ներկայացուցիչների պալատի կողմից ընդունված գրադարանի մասին օրենքը երաշխավորում է ֆինանսական աջակցություն նախագծին, օրենքը նաև նախատեսում է անձնակազմի պատրաստման և մասնագետների կողմից կազմված տնօրենների խորհրդի ստեղծման մասին դրույթներ։ Նիգերիայի Հանրապետության և Ասամբլեայի պահանջներին համապատասխան վարձվել է 15 գրադարանավարներից կազմված խումբ՝ գրադարանի անձնակազմի զարգացման և համալրման դրական գործառույթ ապահովելու համար ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նիգերիայի մշակույթ Կատեգորիա:Ազգային գրադարաններ
Աստղիկ (Ամպեր Գանթարճյան)
Աստղիկ (Ամպեր Սահակի Գանթարճյան, ), հայ դերասանուհի։
Կենսագրություն
Ծնվել է Կ. Պոլսում։ Նախնական կրթությունն ստացել է ընտանիքում, ապա սովորել ֆրանսիական դպրոցում։ Բեմական ասպարեզ մտել է 1870-ականների սկզբներին, Հակոբ Վարդովյանի քաջալերանքով։ Առաջին անգամ բեմ է բարձրացել 1870-1871 թթ. թատերաշրջանում, Մոլիերի «Պարոն Բուրսոնյագ» պիեսում կատարելով Նիրինի դերը։ Այնուհետև աչքի է ընկել այլ դերերով։ Իր բեմական կարողությունները լիովին դրսևորել է հաջորդ թատերաշրջանում՝ Պ. Մաղաքյանի խմբում։ Օրթագյուղի այդ թատրոնում խաղացել է գերազանցապես արևմտաեվրոպական մելոդրամաներում։ 1875 թ. նորից է միացել Վարդովյանին։ 1879 թ. իր կրտսեր քրոջ՝ Սիրանույշի և Պետրոս Ադամյանի հետ եկել է Կովկաս՝ Թիֆլիսի հայկական թատերական կոմիտեի հրավերով։ Նույն թվականի սեպտեմբերից մինչև 1881 թ. գարունը խաղացել է Թիֆլիսի թատրոնում, կատարելով կարևոր բազմաթիվ դերեր, որոնցից հիշատակության արժանի են՝ Պորցիա (Ու. Շեքսպիրի «Վենետիկի վաճառականը»), Կուկուշկինա («Եկամտավոր պաշտոն»), Կատարին Հովարտ (համանուն պիեսում) և այլն։ 1882 թ. վերադարձել է ծննդավայր, մասնակցել Ս. Պենկլյանի օպերետային խմբի ներկայացումներին՝ Իզմիրում, Հունաստանում, մեծ հաջողությամբ կատարելով կոնտրալտո դերեր, ինչպես՝ տիկին Լանժ (Շ. Լեկոկի «Մադամ Անգո»), Օրոր (Շ. Լեկոկի «Ժիրոֆլե-Ժիրոֆլա»), Պարիս (Ժ. Օֆենբախի «Գեղեցկուհի Հեղինե») և այլն ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ դերասանուհիներ Կատեգորիա:Դերասանուհիներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայ երգչուհիներ Կատեգորիա:Կոնտրալտոներ
Միխայիլ Տալ
Միխայիլ Նեխեմևիչ Տալ (Mihails Tāls, ), խորհրդային և լատվիական շախմատիստ, գրոսմայստեր (1957), շախմատի աշխարհի 8-րդ չեմպիոն (1960 - 1961)։
Վաստակավոր ԽՍՀՄ սպորտի վարպետ (1960), ԽՍՀՄ վեցակի չեմպիոն (1957, 1958, 1967, 1972, 1974, 1978), Լատվիական ԽՍՀ֊ի չեմպիոն (1953, 1965), ԽՍՀՄ թիմի կազմում շախմատային օլիմպիադաների ութակի հաղթող, վեցակի Եվրոպայի չեմպիոն և եռակի աշխարհի չեմպիոն, ուսանողների մեջ, թիմային վարկածով, միջզոնալ մրցաշարերի (1958, 1964, 1979) և հավակնորդների մրցաշարի հաղթող (1959), երկու աշխարիհի արաջնության մրցախաղերի և յոթ հավաքնորդական մրցախաղերի մասնակից, 44 միջազգային մրցաշարերի հաղթող, լրագրող, «Շախմատ» ամսագրի գլխավոր խմբագիր (1960—1970)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շախմատի աշխարհի չեմպիոններ Կատեգորիա:Ռիգա քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Լատվիայի հրեաներ Կատեգորիա:Լատվիայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Խորհրդային լրագրողներ Կատեգորիա:Շախմատի գրոսմայստերներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի հրեաներ
Արման Մանուկյան
Արման Թաթևոս Մանուկյան, ամերիկացի հայազգի նկարիչ, որը հայտնի է Հավայան կղզիների իր բնանկարներով։
Կենսագրություն
Ծնվել է Կոստանդնուպոլսում 1904 թվականին։ Ընտանիքում երեք զավակներից ավագն էր ։ Նախնական կրթությունը ստացել է Մխիթարյանների միաբանությունում։ Ընտանիքը վերապրել է Մեծ Եղեռնը։ 1920 թվականին տեղափոխվում են ԱՄՆ, որտեղ 16 տարեկան Արմանը նկարչության դասընթացների է մասնակցել Ռոդ այլանդի նկարչական դպրոցում (Rhode Island School of Design)։ ԱՄՆ-ում գրաֆիկական դիզայնով՝ գրքերի ձևավորմամբ է զբաղվել։ Նրա հետաքրքրության հիմնական առարկան ծովն էր ու ծովի մարդիկ։
Ծառայության տարիներ
1923 թվականին մտնում է ծառայության ԱՄՆ Ծովային հետևակի կորպուս։ Ծառայության ժամանակ պատմաբան մայոր Էդվին Նորթ ՄակՔլելանի (Edwin North McClellan) մոտ համհարզ էր, այդ ընթացքում նա գծանկարներ է անում Լեդերնեք (Leatherneck) ամսագրի համար։ Ծառայության ընթացքում ՄակՔլելանի ԱՄՆ Ծովային հետևակի կորպուսի պատմության համար կատարել է 75 գծանկար, որոնք երբևէ չեն հրատարակվել ու այժմ գտնվում են Հոնոլուլուի թանգարանում։
Ստեղծագործ տարիներ
1927 թվականին զինվորական ծառայությունն ավարտելուց հետո Մանուկյանը որոշում է մնալ և ստեղծագործել Հավայան կղզիներում։ Ծովի թեման նա այս անգամ զարգացնում է որմնանկարի ժանրում։ Հոնոլուլուում նա աշխատում է «Հոնոլուլու սթար տեղեկագիր» (Honolulu Star-Bulletin) և «Խաղաղ օվկիանոսի դրախտ» (Paradise of the Pacific) ամսագրերում ։
Ցուցադրություններ
1929 թվականին Արման Մանուկյանը հանդես է եկել առաջին անհատական ցուցահանդեսով։ Այժմ նրա յուղանկարները բարձր են գնահատվում, դրանք 31-ն են ։ Հոնոլուլուի Գեղարվեստի ակադեմիան Արման Մանուկյանի մահվանից քիչ անց հուշ ցուցահանդես կազմակերպեց և 2010 թվականի նոյեմբերի 4-ից մինչև 2011 թվականի ապրիլի 24-ը հետահայաց ցուցահանդես «Գույնի իմաստը/գծի արտահայտչությունը՝ Արման Մանուկյանի մոդերնիզմը» (Meaning in Color/Expression in Line: Arman Manookian’s Modernism) խորագրով։ Արման Մանուկյանի գործերը գտնվում են Բիշոպ և Հոնոլուլուի արվեստի թանգարաններում և մասնավոր հավաքածուներում։ Հավայան կղզիներում Արման Մանուկյանը հայտնի է որպես «հավայան Վան Գոգ» ։
Մահ
Հոնոլուլուում խոր ընկճախտ է ապրել և 1931 թվականին միայնակության մեջ ինքնասպան է եղել ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի նկարիչներ Կատեգորիա:1904 ծնունդներ Կատեգորիա:1931 մահեր Կատեգորիա:Ամերիկացի ծովանկարիչներ Կատեգորիա:Մայիսի 15 ծնունդներ Կատեգորիա:Մայիսի 10 մահեր Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում Կատեգորիա:Ամերիկահայեր Կատեգորիա:ԱՄՆ-ում օսմանյան ներգաղթյալներ Կատեգորիա:Արտիստներ Ստամբուլից
Ֆենիլալանին-փՌՆԹ լիգազ
Ֆենիլալանին-փՌՆԹ լիգազ (ՖՀ 6.1.1.20), ֆերմենտ, որը կատալիզում է հետևյալ քիմիական ռեակցիան
Այս ֆերմենտի երեք սուբստրատներն են ԱԵՖ, ֆենիլալանինը և փՌՆԹ(Phe), իսկ պրոդուկտներն են ԱՄՖ, դիֆոսֆատը և L-ֆենիլալանիլ-փՌՆԹPhe։
Այս ֆերմենտը պատկանում է այն լիգազների ենթադասին, որոնք ամինոացիլ-փՌՆԹ-ում առաջացնում են ածխածին-թթվածին կապեր։ Այս ֆերմենտի համակարգային անվանումն է L-ֆենիլալանին։ փՌՆԹPhe լիգազ (ԱՄՖ-առաջացնող)։ Այս ֆերմենտը մասնակցում է ֆենիլալանինի մետաբոլիզմին    ։
Կառուցվածքի հետազոտություններ
2007 թվականի դրությամբ հայնտի են այս ֆերմենտի 34 տարբեր կառուցվածքներ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ՖՀ 6.1.1 Կատեգորիա:Հայտնի կառուցվածքով ֆերմենտներ
Նիֆեդիպին
Նիֆեդիպին, վաճառվում է Ադալաթ ապրանքանիշի անվան տակ, դեղորայք, որն օգտագործվում է ստենոկարդիան, արյան բարձր ճնշումը, Ռեյնոյի ֆենոմենը և վաղաժամ ծննդաբերությունները կառավարելու համար ։ Այն համարվում է Պրինցմետալի ստենոկարդիայի բուժման ընտրության մեթոդ և կարող է օգտագործվել հղիության գերճնշման բուժման համար ։ Դրա օգտագործումը վաղաժամ ծննդաբերության ժամանակ կարող է թույլ տալ, որ ստերոիդները ավելի շատ ժամանակ ունենան երեխայի թոքերի գործառույթը բարելավելու համար և ժամանակ տրամադրեն մորը որակյալ բժշկական հաստատություն տեղափոխվելու համար ։ Նիֆեդիպինն ընդունում են բերանացի և արտազատվում է արագ և դանդաղ արձակման եղանակով ։
Ընդհանուր կողմնակի ազդեցությունները ներառում են ուշագնացության զգացողություն, գլխացավ, հոգնածության զգացողություն, ոտքերի այտուցվածություն, հազ և շնչահեղձություն ։ Լուրջ կողմնակի ազդեցությունները կարող են ներառել արյան ցածր ճնշումը (հիպոտոնիա) և սրտի կանգը ։ Կան մի քանի ապացույցներ, որ հղիության ընթացքում օգտագործումը ապահով է. սակայն նրա օգտագործումը կրծքով կերակրման ժամանակ խորհուրդ չի տրվում ։ Դա Դիհիդրոպիրիդինի տիպի կալցիումական անցուղիների արգելափակիչ է ։
Նիֆեդիպինը հայտնաբերվել է 1969 թվականին և 1981 թվականին օգտագործվել է ԱՄՆ-ում ։ Այն Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության գլխավոր դեղերի ցանկում է, առողջապահական համակարգում անհրաժեշտ ամենաարդյունավետ և անվտանգ դեղամիջոցներից մեկն է համարվում ։ Նիֆեդիպինը հասանելի է որպես ջեներիկ դեղամիջոց ։ Դանդաղ արձակման ձևի համար զարգացող աշխարհում մոտավորապես 1.90-3.80 ԱՄՆ դոլար է ծախսվում ամսական կտրվածքով ։ Միացյալ Նահանգներում այն կազմում է ամսական մոտ 40-60 դոլար, կախված դոզայից ։
Արյան բարձր ճնշում
Հաստատված է, որ այն կարելի է օգտագործել հիպերտոնիայի և ստենոկարդիայի երկարատև բուժման համար։ Հիպերտոնիայի դեպքում, ըստ վերջին կլինիկական ուղեցույցների, կիրառվում են դիուրետիկներ և անգիոտենզին փոխակերպող հորմոնի արգելակիչներ, թեև կալիումական անցուղիների պաշարիչները, ինչպես նաև թիազիդային միզամուղները, շարունակում են մնալ որպես առաջնային բուժում 55 տարեկանից բարձր մարդկանց և աֆրոամերիկացի հիվանդների համար ։
Նիֆեդիպինը նախկինում տրվում էր ենթալեզվային եղանակով հիպերտոնիկ հիվանդներին՝ արտակարգ իրավիճակների դեպքում։ Երբեմն դա անհրաժեշտ էր տալ այն հիվանդներին, ովքեր օգտագործել էին մոնոամին օքսիդազայի ինհիբիտոր, իրական կամ ընկալվող հիպերտոնիկ ճգնաժամերից խուսափելու համար ։ Դա համարվել է վտանգավոր և հանվել է նման եղանակով կիրառումից։ Նիֆեդիպինի ենթալեզվային կիրառման գործընթացը խթանում է ծայրամասային անոթների լայնացման։ Այն կարող է հանգեցնել արյան ճնշման անվերահսկելի նվազմանը, ռեֆլեքսային հաճախասրտությանը և անոթային հունում թալանման համախտանիշի զարգացման։ Բժշկական գրականությունում ենթալեզվային կիրառվող նիֆեդիպինի լուրջ բացասական ազդեցությունների մասին բազմիցս հաղորդումներ են եղել, ներառյալ ուղեղային իշեմիան/ինֆարկտը, սրտամկանի ինֆարկտը, ամբողջական սրտի բլոկը և մահը։ Արդյունքում, 1985 թվականին Սննդի և դեղերի վարչությունը վերանայել է հիպերտոնիկ արտակարգ իրավիճակների կառավարման գործում ենթլեզվային նիֆեդիպինի կիրառման անվտանգությունն ու արդյունավետության վերաբերյալ բոլոր տվյալները, և եզրակացրել, որ այդ պրակտիկան պետք է այլևս դադարեցվի, քանի որ այն ո՛չ անվտանգ է, և ո՛չ էլ արդյունավետ  ։ Չնայած այս պրակտիկայից խուսափելուն, նիֆեդիպինն օգտագործվում է ողնուղեղի վնասվածքի հետևանքով առաջացած աուտոնոմիկ դիսռեֆլեքսիայի հետ կապված հիպերտենզիայի բուժման համար ։
Վաղ աշխատանք
Նիֆեդիպինը հաճախ օգտագործվում է որպես տոկոլիտիկ (գործոն, որը կանխում է վաղաժամ ծննդաբերությունը)։ Կոխրանը եզրակացրել է, որ այն առավելություններ ունի պլացեբոյի հանդեպ և հղիության երկարաձգման վրա չազդելու գործում։ Այն նաև առավելություններ ունի բետա-ագոնիստների հանդեպ և կարող է ունենալ նաև որոշակի առավելություններ Ատոսիբանի և մագնեզիումի սուլֆատի նկատմամբ, չնայած որ Ատոսիբանն նվազեցնում է մորից եկող անբարենպաստ ազդեցությունները։ Ծննդաբերության ժամանակ մահացության դեպքերի մասով որևէ տարբերություն չի հայտնաբերվել, իսկ երկարաժամկետ արդյունքների վերաբերյալ տվյալները բացակայում են ։
Այլ
Ռեյնոյի ֆենոմենը հաճախ նիֆեդիպինին է վերաբերվում։ 2005-ի վերլուծությունը ցույց տվեց համեստ օգուտներ (33%-ով նվազեց ծանրության աստիճանը, 2.8-5 շաբաթական  բացարձակ թվով  գրոհների կրճատում), այն եզրակացնում է, որ ներգրավված հետազոտությունների մեծ մասում օգտագործվում է նիֆիդիպինի ցածր դոզան ։
Ցույց է տրվել, որ Նիֆեդիպինի տեղային օգտագործումը արդյունավետ է հետանցքի ճաքի համար ։ Նիֆեդիպինն օգտագործվում է նաև բարձր դասի թոքային այտուցի կարգավորման գործընթացում ։
Այլ օգտագործում են ցավոտ կերակրափողի ցավոտ սպազմի դեպքում, ինչպիսիք լինում են քաղցկեղի կամ փայտացման դեպքում։
Այն նաև օգտագործվում է թոքային հիպերտենզիա ունեցող մարդկանց փոքր ենթաբազմության համար։
Կողմնակի ազդեցություն
Նիֆեդիպին արագորեն նվազեցնում է արյան ճնշումը, և հիվանդներին սովորաբար զգուշացնում են, որ առաջին մի քանի դեղաչափերը ստանալուց հետո նրանք կարող են գլխապտույտ կամ թեթևության զգացողություն ունենալ։ Տախիկարդիան (հաճախասրտություն) կարող է առաջանալ որպես ռեակցիա։ Այս խնդիրները շատ ավելի հաճախ են նիֆեդիպինի կայուն ազատմամբ պայմանավորված պրեպարատների ընդունման դեպքում։
Նիֆեդիպինի ընդլայնված ձևերը պետք է ընդունվեն դատարկ ստամոքսին, և հիվանդներին զգուշացնում են,որ չօգտագործի գրեյպֆրուտ կամ գրեյպֆրուտի հյութ պարունակող որևէ բան, քանի որ դա բարձրացնում են արյան մեջ նիֆեդինի մակարդակը։ Կան մի քանի հնարավոր մեխանիզմներ, այդ թվում, CYP3A4-ի նյութափոխանակության արգելակումը ։
Գերդոզավորում
Մի շարք անձանց մոտ զարգացել է թունավորում, կապված ինչպես նիֆեդիպինի սուր գերդոզավորման հետ` պատահականորեն կամ դիտավորությամբ, այնպես էլ բերանացի կամ պարենտերալ ընդունման դեպքում։ Անբարենպաստ ազդեցությունները ներառում են՝ լարվածություն, բրադիկարդիա (դանդաղասրտություն), նշանակալի հիպոտենզիա և գիտակցության կորուստ։ Դեղանյութերը կարող են հաշվարկվել արյան մեջ կամ պլազմայում, որպեսզի հաստատվի թունավորման ախտորոշումը կամ  բուժմանը հետևող մահը։ Վերլուծական մեթոդները, սովորաբար, ներառում են գազի կամ հեղուկ քրոմատագրությունը և նմուշային կոնցենտրացիաները սովորաբար կազմում են 100-1000 մկգ/լ տիրույթում  ։
Գործողության մեխանիզմ
Նիֆեդիպինը համարվում է կալցիումական անցուղիների պաշարիչ։ Թեև նիֆեդիպինն և այլ դիհիդրոպիրիդիններ սովորաբար համարվում են L-տիպի կալցիումական անցուղիներին հատուկ, նրանց նույնպես հատուկ է կալցիումական անցուղիների նկատմամբ ոչ սպեցիֆիկ ակտիվություն ։
Բացի այդ, լրացուցիչ հայտնաբերվել է, որ Նիֆեդիպինը հանդես է գալիս որպես միներալոկորտիկոիդային ռեցեպտորների անտագոնիստ, որպես անտիմիներալոկորտիկոիդ ։
Պատմություն
Նիֆեդիպինը (նախապես BAY a1040) մշակվել է գերմանական դեղագործական Bayer կազմակերպության կողմից, 1970-ականների սկզբին կատարված նախնական ուսումնասիրությունների արդյունքում ։
Նիֆեդիպինի օգտագործումը և նույն դասին պատկանող կալցիումական այլ անցուղիների պաշարիչների օգտագործումը զգալիորեն կրճատվել է 1995 թվականի ուսումնասիրությունների արդյունքում, երբ նիֆեդիպինի օգտագործման պատճառով գրանցվեց սրտի պսակաձև անոթների հիվանդությամբ մարդկանց մահացության մեծացում ։ Այս ուսումնասիրությունը մետավերլուծություն էր, և ցույց տվեց, որ վնասակար ազդեցությունները հիմնականում նիֆեդիպինի կարճատև ազդող ձևերով է պայմանավորված (դա կարող է առաջացնել արյան ճնշման մեծ տատանումներ), ինչպես նաև 80 մգ չափաբաժնով մեկ օր և ավելի օգտագործումը
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կարբոնաթթուների էսթերներ Կատեգորիա:Պիրիդիններ
Շտաուբբախ ջրվեժ
Ջրվեժով կարելի է հիանալ նաև ժայռի մեջ փորված քարանձավից։
1779 թվականին, երբ Յոհան Վոլֆգանգ Գյոթեն այցելում է Լաուտերբրուննեն և տեսնում է ջրվեժը, գրում է «Ջրային ոգիների երգը» (Gesang der Geister über den Wassern) ։
1816 թվականին Ջորջ Գորդոն Բայրոնը ջրվեժի մասին գրել է, որ այն ունի ձիու պոչի տեսք։ Խոսքը Ապոկալիպսիսի ձիու մասին է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եվրոպայի ջրվեժներ Կատեգորիա:Շվեյցարիայի ջրվեժներ
Գերմանիայի պարտության հռչակագիր
Հռչակագիր Գերմանիայի պարտության և Գերմանիայի նկատմամբ գերագույն իշխանություն վերցնելու մասին ԽՍՀՄ-ի, Մեծ Բրիտանիայի, ԱՄՆ-ի և Ֆրանսիայի ժամանակավոր կառավարության կողմից, նացիստական Գերմանիայի կապիտուլյացիայի պայմանների մասին գլխավոր փաստաթուղթ, որը իրավական հիմք է ծառայել գերմանական տարածքում առաջին հետպատերազմյան տարիներին օկուպացիոն իշխանությունների օրենսդրական և վարչական գործունեության համար ։
Գերմանիայում պարտության մասին հռչակագիրը ստորագրվել է Բեռլինում 1945 թվականի հունիսի 5-ին՝ Գերմանիայի անվերապահ կապիտուլյացիայից գրեթե մեկ ամիս անց և նացիստական Գերմանիայի վերջին կառավարության՝ Կ. Դենիցի ձերբակալությունից երկու շաբաթ անց։ ԽՍՀՄ-ից հռչակագիրը ստորագրել է Խորհրդային Միության մարշալ Գ.Կ. Ժուկովը, ԱՄՆ-ից՝ գեներալ Դ. Էյզենհաուերը, Մեծ Բրիտանիայից՝ ֆելդմարշալ Բ. Լ. Մոնտգոմերին, Ֆրանսիայից՝ գեներալ Ժ. Մ. Դե Լաթր դե Տասինին։ Պաշտոնական արարողությունը տեղի է ունեցել Բեռլինի Կեպենիկի շրջանի վիլլայում, որտեղ գտնվում էր մարշալ Գ. Կ. Ժուկովի շտաբը ։ Արևմտյան պատմագրության մեջ Գերմանիայի պարտության մասին հռչակագիրը կոչվում է Բեռլինյան հռչակագիր։ Գերմանիայի պարտության մասին հռչակագրի հետ միասին հունիսի 6-ին հրապարակվել է օկուպացիայի գոտիների և Գերմանիայում հսկիչ մեխանիզմի մասին համաձայնագրերի համառոտ շարադրանքը։
Գերմանիայի պարտության մասին հռչակագրի նախնական տեքստը եվրոպական խորհրդատվական հանձնաժողովի կողմից պատրաստվել է 1944 թվականի հուլիսի 25-ին՝ որպես Գերմանիայի անվերապահ կապիտուլյացիայի մասին փաստաթուղթ։ 1945 թվականի մայիսի 12-ին փաստաթուղթը վերանայվել է ԵԿԿ-ի կողմից՝ Ֆրանսիայի ներկայացուցչի մասնակցությամբ, դրանում կատարվել են ուղղումներ և փոփոխություններ ։ Հռչակագիրն արձանագրել է Երրորդ ռեյխի իրականացրած անվերապահ կապիտուլյացիան, Գերմանիայում կառավարության կամ իշխանության բացակայությունը, որը կարող էր պատասխանատվություն կրել երկրի կարգուկանոնի պահպանման և կառավարման համար, և պարտված երկրում գերագույն իշխանության անցումը դաշնակից տերությունների կառավարություններին։ Հռչակագրում պարունակվում էին նաև Գերմանիայի լիակատար պարտությունից և անվերապահ կապիտուլյացիայից ծագած պահանջները՝ ռազմական գործողությունների լիակատար դադարեցում, զենքի հանձնում, նացիստական առաջնորդներին և ռազմական հանցագործներին հանձնում, ինչպես նաև ռազմագերիների վերադարձ։ Դաշնակիցները հայտարարել են այնպիսի միջոցներ ձեռնարկելու իրենց մտադրության մասին, որոնք նրանք անհրաժեշտ կհամարեն խաղաղության և անվտանգության ապագայի համար ։
Գրականություն
Կատեգորիա:1945 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի հետևանքներ Կատեգորիա:Նացիստական Գերմանիա Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի պայմանագրեր
Ջրի վարակազերծում
Ջրի վարակազերծում, սանիտարատեխնիկական միջոցառումներ, որոնց նպատակը խմելու ջրում գտնվող վարակիչ հիվանդությունների (խոլերա, դիզենտերիա, պարատիֆեր, ամեոբիազ, տուլարեմիա) հարուցիչների ոչնչացումն է։ Տարբերում են Ջրի վարակազերծման քիմիական կամ ռեագենտային և ֆիզիկական կամ ոչ ռեագենտային մեթոդներ։ Քիմիական մեթոդներից են՝ ջրի քլորացումը, օզոնացումը, ծանր մետաղների իոններով վարակազերծումը և այլն։ Ֆիզիկական մեթոդների դեպքում օգտագործում են ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներ, գերձայն և այլն։ Քիմիական մեթոդների դեպքում վարակազերծման կայուն արդյունք ստանալու համար անհրաժեշտ է ներմուծվող ռեագենտի ճիշտ դոզավորում և ջրի հետ դրանց բավարար տևողությամբ շփման ապահովում։ Դոզան հաշվվում է ավելցուկով (մնացորդային քլոր և օզոն), որն ապահովում է վարակազերծումից որոշ ժամանակ անց ջրի մեջ թափանցող մանրէների ոչնչացումը։ Քլորացումը Ջրի վարակազերծման առավել տարածված մեթոդ է ազդեցությունը պայմանավորված է ազատ քլորի և նրա միացությունների հատկությամբ ընկճել մանրէների ֆերմենտային համակարգերը, որոնք կատալիզում են օքսիդա-վերականգնման պրոցեսները։ Օգտագործում են քլոր, քլորի երկօքսիդ, քլորամին և քլորակիր։ Ավելցուկային ազատ քլորի քանակությունը քլորացումից 30 ր անց պետք է լինի 0,3 մգ/լ-ից ոչ պակաս։ Վարակիչ հիվանդությունների վտանգի դեպքում կատարվում է ջրի գերքլորացում։ Քլորացումը կիրառում են նաև դաշտային պայմաններում (առավել հուսալի է գերքլորացումը)։ Օզոնացման դեպքում օզոնը ջրում տարրալուծվելով առաջացնում է ատոմական թթվածին, որը քայքայում է մանրէների բջիջների ֆերմենտային համակարգերը և օքսիդացնում ջրի տհաճ հոտը պայմանավորող որոշ միացություններ։ Օզոնացումը Ջրի վարակազերծման լավագույն մեթոդներից է, կիրառվում է միայն կենտրոնացված ջրամատակարարման դեպքում։ Ծանր մետաղների (պղինձ, արծաթ և այլն) իոնների փոքր կոնցենտրացիաները ես օժտված են մանրէասպան հատկությամբ։ 20-րդ դարի սկզբներին կիրառել են նաև Ջրի վարակազերծում, բրոմի և յոդի միացություններով։ ժամանակակից պրակտիկայում յոդատներով Ջրի վարակազերծում կիրառվում է հիմնականում խպիպի տարածման շրջաններում։ Քիմիական նյութերը (օրգանական քլորամիններ, յոդօրգանական միացություններ) կարող են օգտագործվել անհատական Ջրի վարակազերծման համար։ Դրանք օժտված են բարձր մանրէասպան ակտիվությամբ, անվնաս են մարդու համար, ջրում արագ են լուծվում, չեն փոխում ջրի օրգանոլեպտիկ հատկությունները և այլն։ Ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներով վարակազերծման դեպքում քայքայվում են բակտերիային բջիջների ֆերմենտային համակարգերը, ոչնչանում են՝ բակտերիաների ոչ միայն վեգետատիվ, այլև սպորավոր ձևերը և չեն փոխվում ջրի օրգանոլեպտիկ հատկությունները։ Գերձայնով վարակազերծելիս ջրում ստեղծվում է ճնշումների մեծ տարբերություն, որի հետևանքով պատռվում է բակտերիաների բջջաթաղանթը և բջիջը մահանում է։ Ջրի վարակազերծման ֆիզիկական անհատական մեթոդներից ամենահուսալին և տարածվածը ջրի եռացնելն է, որի դեպքում ոչնչանում են մանրէները, հեռանում են լուծված գազերը, նվազում է ջրի կոշտությունը։ Պետական տիպօրինակի համաձայն պահանջվում է, որ 1 մլ չնոսրացված ջրում բակտերիաների ընդհանուր քանակությունը լինի 100ից, աղիքային ցուպիկինը (կոլի ինդեքս)՝ 3-ից, կախված նյութերինը՝ 1,5 մգ-ից ոչ ավելի, իսկ հեղուկ միջավայրերում որոշելիս (կոլի տիտրը) 300-ից ոչ պակաս։ ՀՍՍՀ-ում առավել տարածված է Ջրի վարակազերծման քլորացման մեթոդը՝ հիմնականում գազային քլորի և քլորակրի միջոցով, վերջին ժամանակներս՝ նաև օզոնով։
Կատեգորիա:Ջրամատակարարում
Յոհան Ֆրիդրիխ Շիլլեր
Յոհան Քրիստոֆ Ֆրիդրիխ ֆոն Շիլլեր (Johann Christoph Friedrich von Schiller, ), գերմանացի բանաստեղծ, փիլիսոփա, պատմաբան և դրամատուրգ, ով կյանքի վերջին տասնյոթ տարիներին (1788-1805 թվականներ) եղել է անվանի քնարերգու Յոհան Վոլֆգանգ ֆոն Գյոթեի մոտ ընկերը։ Վերջինիս հետ Շիլլերը համագործակցել է որոշ ստեղծագործություններ գրելիս։ Շիլլերը գրականության մեջ ներկայացնում է ռոմանտիկ ուղղությունը։
Կենսագրություն
Յոհան Քրիստոֆ Ֆրիդրիխ Շիլլերը ծնվել է Վյուրտեմբերգյան դքսության Մարբախ քաղաքում, թափառաշրջիկ զինվորական ծառայողի ընտանիքում։ Նրա հայրը զինվորական բուժակ էր։ Դեռ մանուկ հասակից Շիլլերը շատ մեծ հետաքրքրությամբ լսում էր հին ասքերն ու առասպելները, ինչպես նաև հատվածներ Աստվածաշնչից, որոնք սիրով նրա համար կարդում էր նրա մայրը։ Իր ուսումը պատանի Շիլլերը սկսեց Լորիս գյուղում, որ տեղի քահանա Մուլեռը պարապում էր տանը երեք երեխաների հետ։ 1772 թ. տասներեքամյա Շիլլերին սովորելու են ուղարկում այսպես կոչված Վյուրտեմբերգյան դուքս Կարլ Եվգենիայի ակադեմիան։ Շիլլերը հետագայում միշտ նողկանքի ու սարսափի զգացումով է հիշել դպրոցում անցկացրած մռայլ տարիները։ «Անսիրտ, անհոգի դաստիարակությունը կաշկանդել էր ձևավորվող զգացմունքներիս գեղեցիկ հուզմունքը», - գրել է նա։ Ակադեմիայում բոլորովին կտրված արտաքին աշխարհից Շիլլերը սովորել է ութ տարի։
Շիլլերին հաջողվում է գաղտնի ուսումնասիրել Լայբնիցի, Վոլֆի, Հելվեցիուսի, Հոլբախի, Ջոն Լոքի և այլ փիլիսոփաների աշխատությունները չնայած դպրոցում տիրող դաժան, պարզապես ինկվիզիցիոն կարգերին, լրտեսության։ Այստեղ նա առաջին անգամ ծանոթանում է նաև Լեսինգի, Գյոթեի, «գրոհ և փոթորիկ» գրական շարժման հեղինակների ստեղծագործություններին։ Իր անդրանիկ դրամատիկական երկի՝ «Ավազակներ»ի պլանը Շիլլերի մեջ հղացել է դքսի դպրոցում եղած ժամանակ, Լեսինգի «էմիլիա Գալոտիի» և Գյոթեի «Գյոց ֆոն Բեռլիհինգեն» դրամաների ցնցող տպավորության տակ։ Այստեղ էլ վերջին երեք տարիների ընթացքում գաղտնաբար ու ընդհատումներով սկսել է գեղարվեստորեն իրագործել այդ պլանը։ Երբ ավարտում է ակադեմիան, դրամայի մեծ մասն արդեն գրված, պատրաստ է եղել։
Դուքսը նրան նշանակում է գնդի բժիշկ դպրոցն ավարտելուց հետո, 1780 թվականին։ Շատ դառնություններ է Շիլլերը կրել Կարլսշուլեյում եղած տարիներին։ «Ակադեմիայից դուրս գալու օրը... ինձ համար խնդալից տոնախմբություն կլինի», - գրել է Շիլլերը իր դպրոցական դասընկերներից մեկին։ Զրկանքների ու հալածանքների է նա ենթարկվել նաև այն ժամանակ, երբ թվացել է, թե վերջապես ազատագրվել է այդ հեղձուցիչ բանտից։ Գերմանիայից փախչելուց հետո Շիլլերի համար սկսվում է մի աստանդական կյանք։ Նա լինում է Մանհայմում, Շտուտգարտում, Լայպցիգում, Դրեզդենում, ծանոթանում է ժամանակի գրական աշխարհի ներկայացուցիչների հետ։
Ֆրիդրիխ Շիլլերը 1772 թվականին ավարտել է Լյուդվիգսբուրգի լատինական դպրոցը, 1780 թվականին՝ ռազմական ակադեմիան, որտեղ սովորել է նախ իրավաբանություն, ապա՝ բժշկություն։ Որպես բժիշկ աշխատել է Շտուտգարդի գնդում։ Ուսանողական տարիներին հրապուրվել է XVIII դարի վերջին Գերմանիայում հայտնի «Գրոհ և փոթորիկ» գրական շարժման, ֆրանսիական և անգլիական լուսավորիչ-փիլիսոփաների գաղափարներով։ Նրա հասարակական-քաղաքական հայացքների ձևավորման վրա մեծապես ազդել են գերմանական հակաավատատիրական հրապարակախոսությունը և ամերիկյան ազատագրական շարժումները։ Շիլլերը հայտնի է դարձել «Ավազակներ» (1781 թ.) դրամայով, որտեղ պատկերել է ժամանակի իրականության ողբերգականությունը, թշնամանքն ու ատելությունը մարդկային փոխհարաբերություններում։ Գլխավոր հերոսը՝ Կարլ Մոորը, բացահայտելով եղբոր հրեշավոր հանցագործությունը, ընկալում է այն որպես համընդհանուր անբարոյականություն և վրեժ լուծում շրջապատի մարդկանցից։
1782 թվականին Մանհայմում «Ավազակների» բեմադրությունը դիտելու համար Շիլլերն առանց թույլտվության բացակայել է գնդից, որի համար նրան կալանավորել են և պարտադրել ստեղծագործել միայն բժշկական թեմայով։ Նա ստիպված հեռացել է Շտուտգարդից. 1782 թվականից ապրել է Գերմանիայի տարբեր քաղաքներում։ 1783 թվականին հրատարակել է «Ֆիեսկոյի դավադրությունը Ջենովայում», 1784 թվականին՝ «Սեր և խարդավանք» դրամաները։ Շիլլերն իր դրամատիկական ու քնարական առաջին ստեղծագործություններով նոր թափ, նպատակասլացություն և հասարակական հնչողություն է հաղորդել «Գրոհ և փոթորիկ» շարժմանը։ Առանձնապես մեծ նշանակություն է ունեցել «Սեր և խարդավանք» պիեսը, որը գերմանական գրականության մեջ քաղաքական ուղղվածության առաջին դրաման է, որտեղ գրողն արտացոլել է ժամանակի սոցիալական հակասություններն իշխող վերնախավի՝ ազնվականության և իրավազուրկ ժողովրդի միջև։ 1783–1787 թվականներին Շիլլերը գրել է «Դոն Կառլոս» դրաման, որտեղ պատկերել է պայքարը բացարձակ միահեծան գաղափարախոսության և ազատատենչ բանականության միջև։
Դրամայում մարկիզ Պոզայի կերպարով հեղինակն ընդգծել է վեհանձն գաղափարապաշտի ողբերգական վիճակը հակասական իրականության մեջ։ Հերոսը երազում էր «լավագույն պետության» մասին, որտեղ մարդասեր և բարի թագավորների կամքով կհաղթանակեր արդարությունը։ 1787–1793 թվականներին Շիլլերն իրեն հուզող հասարակական-քաղաքական հարցերի պատասխանները փնտրելու համար ուսումնասիրել է անցյալը։
1788 թվականին խմբագրել է «Նշանավոր ապստամբությունների և դավադրությունների պատմություն» խորագրով մատենաշարը։ Գրել է «Իսպանիայի գերիշխանությունից Նիդեռլանդների դուրս գալու պատմությունը» (հատոր 1, 1788 թ.), «Երեսնամյա պատերազմի պատմությունը» (1793 թ.) աշխատությունները։ Նա ողջունել է Ֆրանսիական մեծ հեղափոխությունը, և 1792 թվականին Կոնվենտը (օրենսդիր և գործադիր մարմին՝ 1792–1795 թվականներին) նրան՝ «իբրև մարդկության և ազատության բարեկամի», արժանացրել է Ֆրանսիայի Հանրապետության պատվավոր քաղաքացու կոչման։ Ընդունելով հեղափոխության նշանակությունը՝ մերժել է հասարակության վերակառուցման հեղափոխական՝ արմատական միջոցները, և առաջադրել է գեղագիտական դաստիարակության ընդարձակ ծրագիր։ Շիլլերն Իմանուիլ Կանտի փիլիսոփայության ազդեցությամբ գրել է «Ողբերգականը արվեստում» (1792 թ.), «Նամակներ մարդու գեղագիտական դաստիարակության մասին» (1795 թ.), «Պարզամիտ և սենտիմենտալ պոեզիայի մասին» (1795–1796 թթ.) և այլ աշխատություններ։
1799 թվականին Շիլլերը հաստատվել է Վայմարում, որտեղ մտերմացել է Վոլֆգանգ Գյոթեի հետ։ Նրանք միասին գրել են 400-ից ավելի էպիգրամներ տգիտության, քաղքենիության և կեղծ բարեպաշտության դեմ։ Վայմարյան շրջանում Շիլլերը գրել է նաև բալլադներ («Ձեռնոց», «Իբիկոսի կռունկները»), բանաստեղծություններ («Իդեալներ», «Զանգի երգը», «Երգի իշխանությունը», «Իդեալն ու կյանքը», «Հունաստանի աստվածները»), «Վալլենշտայն» (հրատարակվել է 1800 թվականին) եռերգությունը, «Մարիա Ստյուարտ» (1801 թ.), «Օռլեանի կույսը» (1801 թ.), «Վիլհելմ Տել» (1804 թ.) դրամաները։
Շիլլերը դրամաներում ներկայացրել է մարդու ողբերգական ճակատագիրը պատմության բեկումնային շրջաններում։ Շիլլերն ստեղծել է քաղաքական դրաման և նոր թատրոնը՝ ազատ գաղափարախոսությամբ։ Նրա դրամատուրգիան մեծ ազդեցություն է ունեցել եվրոպական գրականության (Հենրի Իբսեն, Գերհարդ Հաուպտման, Բեռնարդ Շոու, Բերտոլդ Բրեխտ, Ժան-Պոլ Սարտր) զարգացման վրա։ Շիլլերը ծանոթ էր հայ ժողովրդի պատմությանը. նրա «Ոգետես» վեպի գլխավոր հերոսի անունը Հայ է։ Շիլլերի գործերից առաջինը հայերեն է թարգմանել Խաչատուր Աբովյանը, ապա՝ նաև Քերովբե Պատկանյանը, Ղևոնդ Ալիշանը, Մանուկ Աբեղյանը, Ալեքսանդր Ծատուրյանը, Րաֆֆին, Վաղարշ Վաղարշյանը և ուրիշներ։ Հայկական թատրոնում բեմադրվել են Շիլլերի «Ավազակներ», «Սեր և Խարդավանք», «Վիլհելմ Տել», «Դոն Կառլոս», «Մարիա Ստյուարտ» և այլ գործեր։
Ստեղծագործական կյանք
Շիլլերը ստիպված թողել է ծննդավայրը, ապրել Գերմանիայի տարբեր վայրերում (1782-1799), բայց և շարունակել ստեղծագործել, գրել է «Ֆիեսկոյի դավադրությունը Ջենովայում» (1783), «Սեր և խարդավանք» (1784, բնագրում՝ «Խարդավանք և սեր», սկզբում վերնագրված՝ «Լուիզա Միլլեր») դրամաները։ Այս երեք պիեսների առաջատար գաղափարը «Ավազակներ»-ի երկրորդ հրատարակության համար բնաբան ընտրված «Ընդդեմ բռնակալների» կոչն է։
Շիլլերն իր դրամատիկական և քնարական առաջին ստեղծագործություններով «Գրոհի և փոթորկի» շարժմանը տվել է հասարակականորեն առավել գործուն բնույթ։ 1783-1787 թվականներին աշխատել է ստեղծագործական նոր փուլ նշանավորող «Դոն Կառլոս» դրամայի վրա, որի հերոս մարկիզ Պոզան երազում է «լավագույն պետության» մասին, որտեղ մարդասեր ու բարի թագավորների կամքով կհաղթանակի արդարադատությունը։
Ստեղծագործական կյանքը փիլիսոփայության մեջ
1787-1793 թվականներին Շիլլերը ժամանակավորապես հեռացել է գեղարվեստական ստեղծագործությունից և իրեն հուզող հասարակական-քաղաքական հարցերի պատասխանները փնտրել անցյալի գիտական ուսումնասիրության մեջ։ 1788 թվականներին խմբագրել է «Նշանավոր ապստամբությունների ու դավադրությունների պատմություն» խորագրով մատենաշարը։ Գրել է «Իսպանիայի գերիշխանությունից Նիդերլանդների դուրս գալու պատմությունը» (1788, հ. 1), «Երեսնամյա պատերազմի պատմությունը» (1793)։
Շիլլերը տարվել է Ի. Կանտի փիլիսոփայությամբ, որի ազդեցությունն զգացվում է նրա «Ողբերգականը արվեստում» (1792), «Նամակներ մարդու գեղագիտական դաստիարակության մասին» (1795), «Նաիվ ու սենտիմենտալ պոեզիայի մասին» (1795-1796) և այլ փիլիսոփայական աշխատություններում։
Շիլլերը Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության ժամանակ
Շիլլերը ոգևորությամբ է ընդունել Ֆրանսիական մեծ հեղափոխության լուրը։ 1792 թվականին Կոնվենտը նրան արժանացրել է «Ֆրանսիական հանրապետության պատվավոր քաղաքացու» կոչման «իբրև մարդկության և ազատության բարեկամի»։ Բայց Շիլլերը մերժել է հասարակության վերակառուցման արմատական միջոցները և առաջ է քաշել գեղագիտական դաստիարակության ընդարձակ ծրագիր, ըստ որի՝ «ազատության ճանապարհն անցնում է միայն գեղեցկության միջով»։ 1799 թվականից հաստատվել է Վայմարում։ Այստեղ Շիլլերը և Գյոթեն ստեղծել են էպիգրամների շարք (400-ից ավելի)՝ ուղղված ընդդեմ տափակ ռացիոնալիզմի, ֆիլիստերության՝ գրականության մեջ ու թատրոնում, ընդդեմ գերմանական վաղ շրջանի ռոմանտիկների։ Շիլլերի վայմարյան շրջանի գործերից են «Վալլենշտայն» (հրտ. 1800) եռերգությունը, «Մարիա Ստյուարտ» (1801), «Օռլեանի կույսը» (1801), «Վիլհելմ Տելլ» (1804) դրամաները, որոնք դասվել են համաշխարհային թատրոնի լավագույն գործերի շարքը։ «Վիլհելմ Տելլ»-ը սկզբնավորել է Շիլլերի ստեղծագործական մի նոր փուլ։ Ամբողջ դրամայի միջով անցնում է այն միտքը, որ ժողովուրդը ներգործում է պատմության ընթացքի վրա, իսկ հերոսը պետք է կապված լինի ժողովրդի հետ։
Ստեղծագործություններ
Շիլլերի ստեղծագործությունը հարուստ է ու բազմաժանր։ Նրա քնարերգությունից նշանավոր են «Իդեալներ», «Զանգի երգը», «Երգի իշխանությունը», «Լծված Պեգասը», «Իդեալն ու կյանքը» բանաստեղծությունները, «Զեռնոցը», «Իբիկոսի կռունկները» բալլադները։ Նրա պոեզիային բնորոշ են վսեմ պատկերավորությունն ու լավատեսությունը։
Հայ իրականության մեջ Շիլլերի ստեղծագործությունն առաջինը քննարկել է Ս. Տիգրանյանը և իր թարգմանած «Գոթողիա» ողբերգության առաջաբանում («Յաղագս ողբերգութեան», 1834)։ Նրա ստեղծագործությանն անդրադարձել են Ս. Ոսկանը, Մեսրոպ Թաղիադյանը, Ս. Նազարյանը, Միքայել Նալբանդյանը, Պետրոս Դուրյանը, Ռաֆայել Պատկանյանը, Րաֆֆին, Տ. Նազարյանը, Ս. Թառայանցը և ուրիշներ։
Թարգմանություններ
Շիլլերի առաջին թարգմանիչն է Խաչատուր Աբովյանը (1831, Դորպատ), որի ստեղծագործության վրա ակներև է գերմանացի բանաստեղծի ազդեցությունը։ Թարգմանիչներից հիշատակելի են Վ. Ասկարյանը, Ռաֆայել Պատկանյանը, Ղևոնդ Ալիշանը («Զանգակի երգը», 1871), Մանուկ Աբեղյանը («Ալպյան որսորդը», 1886), Կ. Ղազարոսյանը («Հովհաննա դ′Արկ կամ Օռլեանի օրիորդը», 1868), Մ. Կյուլլապյանը («Վիլհելմ Տելլ»), 1874), Մ. Մաքսուդյանը, Հովհաննես Հովհաննիսյանը, Ալեքսանդր Ծատուրյանը, Լ. Մանվելյանը, Րաֆֆին, Հովհաննես Թումանյանը, Ղազարոս Աղայանը և ուրիշներ։ Շիլլերի լավագույն թարգմանիչը նախասովետական շրջանում Գ. Բարխուդարյանն է (թարգմանել է Շիլլերի դրամատիկական երկերի մեծ մասը)։ Խորհրդային շրջանում Շիլլերի երկերի թարգմանությամբ հանդես են եկել Վ. Վաղարշյանը, Հ. Հակոբյանը և ուրիշներ, կյանքի ու գործունեության ուսումնասիրությամբ՝ Ա. Տերտերյանը, Վ. Թերզիբաշյանը, Հ. Մամիկոնյանը, Ս. Սողոմոնյանը։ Շիլլերը հայ բեմ է ելել 19-րդ դարի 60-ական թվականներին, Պոլսում, իսկ 1873 թվականին՝ Թիֆլիսում։ Նրա ստեղծած կերպարների փայլուն մարմնավորողներ են եղել Մ. Ամերիկյանը, Պ. Ադամյանը, Սիրանույշը, Մ. Մանվելյանը, Ա. Արմենյանը։ Շիլլերի «Ավազակներ»-ը եղել է սովետահայ առաջին թատրոնի անդրանիկ խաղացանկում (1922, ռեժ. Լ. Քալանթար)։ 1972 թվականին Սունդուկյանի անվան թատրոնի հիմնադրման 50-ամյա հոբելյանը նշվեց «Ավազակներ»-ի նոր բեմադրությամբ (ռեժ, Հ. Հովհաննիսյան)։ Շիլլերը ծանոթ է եղել հայ ժողովրդի պատմությանը, նրա «Ոգետես» վեպի գլխավոր հերոսի անունը Հայ է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Գերմանացի պատմաբաններ Կատեգորիա:Գերմանացի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Գերմանացի դրամատուրգներ Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ Կատեգորիա:Գերմանալեզու բանաստեղծներ Կատեգորիա:Գերմանացի բժիշկներ Կատեգորիա:Գերմանացի վիպասաններ Կատեգորիա:Գերմանացի թարգմանիչներ Կատեգորիա:Գերմանացի լրագրողներ Կատեգորիա:Գրադարանավարներ Կատեգորիա:Գերմանալեզու գրողներ Կատեգորիա:Գերմանացի գրողներ Կատեգորիա:Գերմանացի գրականագետներ Կատեգորիա:Գերմանացի երաժշտագետներ Կատեգորիա:Գերմանացի թատերական ռեժիսորներ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Օկտյաբրսկի (գյուղ, Օյմյակոնսկի ուլուս)
Օկտյաբրսկի (Октябрьский), գյուղ Ռուսաստանի Սախա-Յակուտիայի հանրապետության Օյմյակոնսկի ուլուսի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սախա-Յակուտիայի հանրապետության Օյմյակոնսկի ուլուսի բնակավայրեր
Անտուան Վատտո
Ժան Անտուան Վատտո, առավել հայտնի է որպես Անտուան Վատտո (Jean Antoine Watteau) ), ֆրանսիացի գեղանկարիչ և գծանկարիչ։ Ռոկոկո ոճի հիմնադիրն ու խոշորագույն ներկայացուցիչը։
Կենսագրություն
Մոտ 1702 թվականից Անտուան Վատտոն աշխատել է Փարիզում, որպես կրկնօրինակող։ Լյուքսեմբուրգյան պալատում նա ուսումնասիրել է Պիտեր Պաուլ Ռուբենսի ստեղծագործությունը։
1717 թվականին «Ուխտագնացություն Կիֆերու կղզի» (Լուվր, Փարիզ) մեծ կտավի համար նրան շնորհվել է ակադեմիկոսի կոչում։
1719-1720 թվականներին եղել է Անգլիայում։
Ստեղծագործական ուղի
Վատտոյի ստեղծագործությամբ մի նոր շրջան է սկսվել ֆրանսիական գեղանկարչության, գրաֆիկայի և դեկորատիվ արվեստի բնագավառներում։ Հետևելով XVII դարի ժանրային գեղանկարչությանը բնորոշ մոտիվներին՝ Վատտոն դիմել է ժամանակակից կյանքի պատկերմանը («Արջամկով սավոյացին», 1716, Էրմիտաժ, Սանկտ Պետերբուրգ)։
Ստեղծագործության հասուն շրջանում պատկերել է թատերական տեսարաններ և «նրբակիրթ տոնահանդեսներ»։ Բանաստեղծական երևակայությունը Վատտոյի ստեղծագործական մեթոդում կարևոր դեր է կատարել, նրա հերոսները բացահայտվել են երազների աշխարհի առանձնահատուկ ոլորտում։ Վատտոն առաջիններից է, որ արվեստում վերամարմնավորել է մարդու նրբագույն հոգեվիճակների աշխարհը՝ հաճախ երազանքի և իրականության անհամապատասխանության զգացողությունից ծնված դառնության ու հեգնանքի գունավորումով։
Վատտոն չի թվագրել իր աշխատանքները, սակայն ակնհայտ է, որ մոտ 1709 թվականից հետո նրա վաղ շրջանի նկարների համեմատաբար մուգ գունապատկերը դարձել է լուսավոր, իսկ կյանքի վերջին շրջանում՝ նրբագեղ («Է․ Ֆ․ Ժերսենի կրպակի ցուցանակը», 1720, Պատկերասրահ, Բեռլին–Դալեմ)։
Վատտոյի սանգինայով կամ երեք գույնով (իտալական մատիտ, սանգինա, կավիճ) կատարված գծանկարները նույնպես քնարական են․ նրանցում սուր դիտողականությամբ պատկերված են ֆրանսիական հասարակության տիպական կերպարներ։
Վատտոյի ստեղծագործությունը ժամանակակից կյանքի գեղարվեստական պատկերավորման նոր ուղիներ է բացահայտել, իր բովանդակությամբ այն առավել խորն է ու հարուստ, քան ռոկոկոյի արվեստը, որի զարգացման գործում կարևոր դեր է խաղացել Վատտոյի ժառանգությունը (հատկապես նրա զարդապատկերային պաննոները)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի նկարիչներ Կատեգորիա:18-րդ դարի ֆրանսիացի նկարիչներ Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ
Բելեմդեկ
Բելեմդեկ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Ադանայի նահանգում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականին Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր
Ոսպով ապուր
Ոսպով ապուր, ոսպից պատրաստված ապուր։ Այն կարող է լինել բուսական կամ ներառել միս, ինչպես նաև կարող է ներառել դարչնագույն, կարմիր, դեղին, կանաչ կամ սև ոսպ՝ կեղևով կամ առանց դրա։ Մաքրված դեղին և կարմիր ոսպերը քայքայվում են եփելու ընթացքում՝ դառնալով թանձր ապուր։ Այն հիմնական սնունդ է ամբողջ Եվրոպայում, Լատինական Ամերիկայում և Մերձավոր Արևելքում։
Պատմություն և գրականություն
Ոսպը հայտնաբերվել է Հունաստանի Ֆրանչի քարանձավի պալեոլիթյան և մեզոլիտիկ շերտերում (9 500-ից մինչև 13 000 տարի առաջ), Սիրիայում Մուրեյբեթի և Թել Աբու Հուրեյրայի մեզոլիտի վերջում, ինչպես նաև մ. թ. ա. 8000 տարի թվագրվող վայրերում, Երիխոնի շրջանում։ Արիստոփանեսն այն անվանել է «ամենահամեղ ուտեստներից» ։
Տեսակներ
Ոսպի ապուրը կարող է ներառել բանջարեղեն, ինչպիսիք են գազարը, կարտոֆիլը, նեխուրը, մաղադանոսը, լոլիկը, դդումը, հասած սոսին և սոխը։ Ընդհանուր բուրավետիչներն են սխտորը, դափնու տերևը, չամանը, ձիթապտղի յուղը և քացախը։ Երբեմն այն զարդարված է չորահացով կամ թակած խոտաբույսերով կամ կարագով, ձիթապտղի յուղով, սերուցքով կամ մածունով։ Հնդկական ոսպով ապուրը պարունակում է մի շարք անուշաբույր համեմունքներ։ Մերձավոր Արևելքում կիտրոնի հյութի ավելացումը տալիս է սուր համ և նվազեցնում է ուտեստի ծանրությունը ։ Եգիպտոսում ապուրը սովորաբար պատրաստում են պյուրեով նախքան մատուցելը և ավանդաբար օգտագործում են ձմռանը ։
Սննդարարություն
Ոսպով ապուրը ճանաչվում է որպես բարձր սննդարար, սպիտակուցի, դիետիկ մանրաթելերի, երկաթի և կալիումի լավ աղբյուր ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բանջարեղեն Կատեգորիա:Բանջարեղենով ուտեստներ Կատեգորիա:Խոհանոց Կատեգորիա:Խոհարարություն Կատեգորիա:Սննդագիտություն Կատեգորիա:Սննդամթերք Կատեգորիա:Սննդային հավելումներ Կատեգորիա:Ապուրներ
Ջրթափ
Գործնական պրոֆիլի ջրթափը կարող է լինել վակուումային (եթե կատարի վրա, շիթի տակ ճնշումը ցածր է մթնոլորտայինից) կամ ոչ վակուումային (ճնշումը բարձր է մթնոլորտայինից)։
Լաբորատորիային և ջրաչափական պրակտիկայում ջրի ծախսը չափելու համար կիրառվող ջրթափները կոչվում են չափիչ։ Լայն տարածում ունեն բազմաթիվ աստղաձև ջրթափները, որոնք կոչվում են «մարգարիտկա»։
28-րդ հարավային զուգահեռական
28-րդ հարավային զուգահեռականը հասարակածից 28° դեպի հարավ գտնվող լայնությունների շրջանագիծն է։
Ջրթափ
Ավելորդ ջրերի հեռացման համար վերջիններս լայն տարածում են գտել Հայաստանի հիդրոտեխնիկական հանգույցներում։
28-րդ հարավային զուգահեռական
Անցնում է Աֆրիկայով, Հնդկական օվկիանոսով, Խաղաղ օվկիանոսով, Հարավային Ամերիկայով, Ավստրալիայով և Ատլանտյան օվկիանոսով։
Սահմաններ
Արգենտինայում 28-րդ հարավային զուգահեռականով են բաժանվում Չաքո և Սանթա Ֆե նահանգները։
Վասիլևկա (գյուղ, Երմեկեևսկի շրջան)
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 12 մարդ։
Բրդոնք
Բրդոնք, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Էրզրումի գավառում ։ Գտնվում էր Սերչեմ և Շոհանլու կիրճերի միեջև։