cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Բելու Օրիզոնտիի գավառ
Բելու Օրիզոնտիի գավառ (Microrregião de Belo Horizonte) գավառ Բրազիլիայում, մտնում է Մինաս Ժերայս նահանգի մեջ։ Մտնում է Ագլոմերացիա նահանգի Բելու Օրիզոնտի մարզի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 4 867 529 մարդ 2006 թվականի տվյալով։ Զբաղեցված տարածքը 5819,855 կմ²։ Բնակչության խտությունը 836,4 մարդ/կմ²։
Գավառի կազմ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի գավառներ Կատեգորիա:Մինաս Ժերաիս նահանգի գավառներ
Ռեհացե
Ռեհացե (Rehatse), գյուղ Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Կուուսալու շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 3 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Հարյումաա նահանգի Կուուսալու շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Այդ ի՜նչ սրտամաշ տխրություն է քեզ...
Պատմություն
Այս բանաստեղծությունը Թումանյանի կողմից գրվել է 1890 թվականի մարտ ամսին ։
Թումանյանի ընտանեկան արխիվում պահվում է մի հատվածի սևագիր-ինքնագիրը։ Սևագիր-ինքնագրում 17-20-րդ տողերը անընդհատ նախորդում են 29-36-րդ տողերին։
Առաջին անգամ տպագրվել է Մոսկվայում՝ 1890 թվականին լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծությունների I հատորում (էջ 67-69)։ Այնուհետև Երևանում՝ 1940-1959 թվականներին լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի երկերի ժողովածուի գիտական հրատարակության առաջին հատորում  (էջ 30-31) ։
Արտատվում է 1890 թվականին՝ Մոսկվայում լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծությունների I հատորից (էջ 67-69) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններ Կատեգորիա:1890 աշխատություններ
Ալեկո (ֆիլմ)
«Ալեկո» («Алеко»), խորհրդային գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Սերգեյ Սիդելյովը 1953 թվականին Սերգեյ Ռախմանինովի համանուն օպերայի հիման վրա, որն էլ իր հերթին ստեղծվել է Ալեքսանդր Պուշկինի «Գնչուներ» պոեմի հիման վրա։ Էկրան է բարձրացել 1954 թվականի օգոստոսի 3-ին։
Նկարահանվել է երկու տարբերակով՝ սովորական և ստերեոսկոպիկ ։
Սյուժե
Քաղաքից փախած հպարտ, ազատասեր Ալեկոյին ապաստան է տալիս գնչուական թափառախումբը։ Շուտով նա սիրահարվում է սևաչյա գնչուին։ Սերը, խանդը, մոլեգնող կրքերը երկուսին էլ տանում են դեպի կործանում։
Տեխնիկական տվյալներ
Ֆիլմի ստերեոսկոպիկ տարբերակը 2011 թվականին վերականգնվել է Ռուսաստանի պետական ֆիլմֆոնդի կողմից՝ Agfacolor բնօրինակ գունավոր նեգատիվից։ Վերականգնված տարբերակի առաջին ցուցադրությունը տեղի է ունեցել 2012 թվականի փետրվարի 1-ին «Սպիտակ սյուներ» («Белые столбы») կինոփառատոնում ։
Գրականություն
Կատեգորիա:1953 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ալեքսանդր Պուշկինի ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:«Լենֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր
Ստեպովոե (գյուղ, Գայսինի շրջան)
Ստեպովոե (Степове), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Գայսինի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1600 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Ստեպովոե գյուղում բնակվում էր 31 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2,07 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 14976 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Գայսինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1600 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Սպորնայա (Զավետինսկի շրջան)
Սպորնայա (Спорная), ավան Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Զավետինսկի շրջանում։ Մտնում է Նիկոլսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Զավետինսկի շրջանի բնակավայրեր
Fallout
Fallout (հայ.՝ Ռադիոկտիվ անձրև կամ բացասական հետևանքներ ), 1997 թվականին «Black Isle Studios» ստուդիայի կողմից մշակված և « Interplay Entertainment » ընկերության կողմից թողարկված RPG և բաց աշխարհ ժանրերի համակարգչային խաղ, որը տեղի է ունենում մի աշխարհում, որը վերածնվում է միջուկային պատերազմից հետո։ Հետապոկալիպտիկ ժանրի ամենահայտնի գործերից մեկն է։ Մշակման փուլում ենթադրվում էր, որ Fallout-ը կդառնա Wasteland-ի իրական շարունակությունը, սակայն Interplay-ի կողմից Wasteland-ի օրինական իրավունքների բացակայության պատճառով Fallout-ը չդարձավ նրա պաշտոնական շարունակությունը ։ Խաղը մշակեց իր սեփական դերախաղային համակարգը, որը կոչվում էր SPECIAL և փոխարինեց GURPS համակարգը, որն և նախատեսվում էր օգտագործել ի սկզբանե։
Խաղի սյուժեն հետևում է Ապատարանից դուրս եկածի (Vault Dweller) արկածներին, որը ստորգետնյա բունկերի բնակիչ է, ում հանձնարարվել է 150 օրվա ընթացքում ջրամատակարարման չիպ հայթայթել և հասցնել իր թաքստոցը՝ մեկուսացված համայնքը ջրի պակասից փրկելու համար։ Խաղացողը կարող է ազատորեն շրջել աշխարհով, այցելելով տարբեր վայրեր, կատարել տարբեր առաջադրանքներ և պայքարել շրջակա աշխարհի ներկայացուցիչների հետ։
Քննադատների կողմից ընդունված խաղը հանդիսացավ որպես Fallout խաղային շարքի սկիզբ։ Խաղի ուժեղ կողմերից գրախոսները ընդգծեցին նորարարական կարգավորումը, խաղի աշխարհի բաց լինելը և խաղի ռեալիզմը։ Մի քանի տարի շարունակ ֆոլաուտը հայտնվել է տարբեր խաղային հրատարակչությունների լավագույն խաղերի ցուցակներում։
Խաղը պաշտոնապես տեղայնացվել և հրապարակվել է Ռուսաստանում 2008 թվականի փետրվարի 15՝ 1C- ի կողմից ։ Կան մի քանի ոչ պաշտոնական տեղայնացումներ (fargus ):
Խաղի ընթացք
Խաղի ընթացքում ստացված սյուժեի ամբողջ տեղեկատվությունը մուտքագրվում է Պիպ-Բոյում (Pip-Boy): Այն գլխավոր հերոսի PDA- ն է։
Լոկացիաների վրա խաղն ընթանում է իրական ժամանակում։ անհրաժեշտության դեպքում Pip-Boy-ի օգնությամբ խաղացողը հնարավորություն ունի բաց թողնել ցանկացած ժամանակահատված։ Համաշխարհային քարտեզի շուրջ շարժվելիս ժամանակի ընթացքն արագանում է։ ֆոլաուտն ունի ցերեկային և գիշերային ցիկլ։ Խաղացողը ցանկացած պահի կարող է պահպանել առաջընթացը։ Ճակատամարտերը տեղի են ունենում հերթափոխով՝ նա, ով սկսում է մարտը, ստանում է առաջին քայլի առավելությունը, ապագայում քայլերի հաջորդականությունը որոշվում է կերպարի գործողությունների հերթականությամբ (SPECIAL): Խաղացողը կարողանում է սովորական հարձակում իրականացնել, կամ կարող է թիրախավորել հակառակորդի մարմնի որոշակի հատվածը։ Որոշ զենքեր ունեն բազմաթիվ հարձակման ռեժիմներ (օրինակ՝ գնդացիրները կարող են մեկական կամ հերթով կրակ արձակել) ։
Խաղացողն ունի գործողությունների ընդարձակ հնարավորություններ։ Դուք կարող եք ուսումնասիրել պահարանների, սեղանների, մարդկանց ու կենդանիների դիակների մեջ/վրա գտնվող իրերը, բացել ու փակել չկողպված դռները, փորձել գողանալ ցանկացած կերպարի իրերը։ Կերպարները կարող են նաև վաճառվել ապրանքներ և փոխանակվել։ Ցանկացած արարածի վրա կարելի է հարձակվել մերկ ձեռքերով կամ զենքերով, ցանկացած կերպարի վրա կարելի է օգտագործել տարբեր իրեր՝ տարբեր հետևանքներին հասնելով, օրինակ՝ եթե մարդու վրա ալկոհոլ օգտագործես, ապա նրա ընկալումը կնվազի, ինչը հեշտացնում է գողությունը։ Դուք կարող եք նաև ժամային ռումբ գործարկել և դնել այն ինչ-որ մեկի գրպանի մեջ՝ էակը անմիջապես կսպանվի։ Դուք կարող եք երկխոսություն ունենալ որոշ կերպարների հետ։ Խաղի ընթացքում Ապաստարանից դուրս եկածը պետք է կոտրի և բացի դռները, աշխատի համակարգիչների հետ, հայտնաբերի թակարդները, վերանորոգի իրերը, և այս բոլոր գործողությունների հաջող իրականացման համար դուք պետք է ունենաք համապատասխան հմտություններ։
Գլխավոր կերպարի զարգացումը տեղի է ունենում, երբ նա փորձառություն է ձեռք բերում։ Փորձի միավորները տրվում են քվեստներ կատարելու, կարևոր տեղեկություններ ստանալու, հմտությունները հաջողությամբ օգտագործելու և ցանկացած սպանության համար։ Երբ կուտակված փորձի միավորները հասնում են որոշակի մակարդակի, գլխավոր կերպարը ստանում է փորձի մեկ այլ մակարդակ, որը մի փոքր ավելացնում է իր կյանքի միավորները և տալիս այլ միավորներ, որոնք կարող են բաշխվել ձեր հայեցողությամբ, որպեսզի բարձրացնեք հմտությունների մակարդակը։ Փորձառության յուրաքանչյուր երեք կամ չորս մակարդակի ստանալուց հետո խաղացողը կարող է ընտրել լրացուցիչ բոնուս (պարգևատրում) ։ Բոնուսները մի փոքր բարելավում են կերպարի որակներն ու կարողությունները։
Խաղում գոյություն ունի կարմա՝ հերոսի հատկանիշ, որը փոխվում է՝ կախված Հետնորդի կատարած գործողություններից (լավ կամ վատ)։ Խաղի սկզբում կարման չեզոք է։ Խաղացողը քվեստները կատարելիս բարոյական ընտրության առջև է կանգնում ։ Հաճախ քվեստն ավարտելու տարբեր եղանակները տարբեր փորձառություններ են տալիս։ Կարման ներառում է մի շարք հեղինակության միավորներ և տիտղոսներ, որոնք տարբեր լոկացիաների բնիկները կարող են ստանալ, եթե որոշակի գործողություններ կատարվեն (օրինակ՝ «Baby Killer» տիտղոսը ստանում է հերոսը, որն առնվազն մեկ երեխա է սպանել, և եթե հեղինակության ցուցանիշը հասնում է 25 միավորի, ապա կերպարը ստանում է «Չեմպիոն» տիտղոսը)։
Պատահական հանդիպումներ
Համաշխարհային քարտեզի շուրջ շարժվելիս ժամանակ առ ժամանակ պատահական հանդիպումներ են տեղի ունենում («Հաջողություն» հատկանիշի համամասնությամբ և կախված քարտեզի տարածքից)։ Հանդիպումը տեղի է ունենում ընթացիկ վայրին համապատասխան վայրում։ Անապատում կարող եք հանդիպել տարբեր կերպարներ՝ առևտրական քարավան, միայնակ ճանապարհորդ, վայրի կենդանիներ կամ ավազակներ։ Դուք կարող եք առևտուր անել առևտրականների և ճանապարհորդների հետ, վայրի կենդանիների և ավազակների հետ դուք կարող եք կռվել կամ փախուստի փորձ կատարել։
Կան նաև հատուկ պատահական հանդիպումներ (Special Encounters), որոնք տեղի են ունենում բավականին հազվադեպ (հավանականությունը մեծապես կախված է Բախտի բարձր արժեքից և ճանապարհորդի հմտությունից) ։ Դրանցից մի քանիսը վտանգավոր են, ոմանք թույլ են տալիս բացահայտել ինչ-որ օգտակար բան, իսկ որոշները պարզապես խաղի հեղինակների կատակներն են կամ հղումներ մշակույթի գործերին ։
Կերպարներ
Դուք կարող եք շփվել շրջապատող հերոսների հետ տարբեր ձևերով։ Խոսակցություն հնարավոր է միայն նրանց մի մասի հետ; հասարակ բնակիչները նրանց հետ կապվելիս ստանդարտ աննշան արտահայտություններ կհրապարակեն։ Կերպարի հետ զրույցը բաղկացած է արտահայտությունների մի քանի առաջարկվող տարբերակներից մեկի ընտրությունից, որոնց քանակը կախված է ինտելեկտի մակարդակից և կերպարի խոսակցական հմտությունից։ Զրուցակիցն արձագանքում է ասվածին, հաղորդում է նոր տեղեկություն զրույցի հմուտ կառուցմամբ կամ վիրավորական արտահայտությունից հետո ամբողջովին դադարեցնում շփումը։ Որոշ դեպքերում, այլ մարդկանց վերաբերմունքը Ելքի նկատմամբ կախված է նրա նախկին գործողություններից և հեղինակության ընդհանուր մակարդակից. Որոշակի զարգացումների դեպքում որոշ կերպարներ կարող են ընդհանրապես հրաժարվել նրա հետ խոսելուց, կամ նրանք անմիջապես կհարձակվեն։ Խաղի գլխավոր հերոսների հետ երկխոսություններ են հնչում և տրամադրվում զրուցակցի անիմացիոն դիմանկարային պատկերով։
Խաղն ունի մի քանի կերպար, որոնք կարող են դառնալ գլխավոր հերոսի ուղեկից։ Դուք կարող եք նրանց փոխանցել բեռի և տեխնիկայի մի մասը, ինչպես նաև սահմանել նրանց վարքագիծը մարտում։ Չկա ոչ խաղացող կերպարի քաշի սահմանափակում, և չկա տուգանք SPECIAL պարամետրերով սահմանված սահմանը գերազանցելու համար։ Մարտում ուղեկիցները գործում են ինքնուրույն ։ Նրանց մահը չի ազդում խաղի հիմնական սյուժեի զարգացման վրա։
Կռիվ
Եթե խաղացողի կողմից կառավարվող կերպարը մոտենում է անբարյացակամ արարածներին, հրահրում նրանց, խաղը անցնում է մարտական ռեժիմի վեցանկյունի դասավորություն ունեցող դաշտում։ Կռիվը սկսողը ստանում է առաջին հարձակման առավելությունը, հետագայում քայլերի հաջորդականությունը որոշվում է այսպես կոչված կերպարի գործողությունների հերթականությամբ՝ կախված կերպարի ռեակցիայի պարամետրերից։ Ռեակցիան SPECIAL-ով զգացմունքային վիճակի ածանցյալն է և հաշվարկվում է այն 2-ով բազմապատկիս։ Եթե հակառակորդների արձագանքը նույնն է, ապա խաղը որոշում է գործողությունների հերթը ըստ ճարտարության, բախտի կամ պատահականության, եթե վիճակագրությունը համեմատության համար է։ Յուրաքանչյուր կերպարի մեկ քայլը համարժեք է 5 վայրկյան իրական ժամանակի, բայց հենց խաղում դուք կարող եք անսահմանափակ ժամանակ մտածել ներկա և հետագա գործողությունների վերաբերյալ։ Միևնույն ժամանակ, յուրաքանչյուր կերպարն ունի գործողությունների միավորներ, որոնք նա ծախսում է շարժման, կրակելու, հարվածելու, զենքերը լիցքավորելու և այլ գործողությունների վրա։ Երբ գործողությունների միավորները ծախսվում են, շարժվելու իրավունքը ստանում է մեկ այլ կերպար՝ ըստ հերթի։ Մարտերի արդյունավետությունը որոշվում է SPECIAL-ով, անձնական որակների, տեխնիկայի և զենքի պարամետրերի մակարդակով։ Զենքի յուրաքանչյուր տեսակ ունի իր սահմանափակումներն ու առավելությունները, օրինակ՝ փոքր զենքերն ունեն առավելագույն հեռահարություն և ճշգրտություն։ Ոտքի վերքը թշնամուն զրկում է արագ շարժվելու ունակությունից, ձեռքին՝ երկձեռքի զենք օգտագործելու և այլն։ Կա մարտերում կրիտիկական վնաս պատճառելու որոշակի հնարավորություն, որը գերազանցում է ընտրված տեսակի զենքի ստանդարտը։ Բայց հնարավոր են նաև անսպասելի խնդիրներ, ինչպիսիք են զինամթերքի կորուստը կամ դաշնակցի պատահական վնասվածքը ։ Սպանված թշնամիներից նաև կարող եք հեռացնել սարքավորումներն ու զենքերը, մարմնի մասերը (ինչպես, օրինակ, կարիճների թունավոր գեղձերը)։ Բացի այդ, կերպարը մարտերում ստանում է իր զարգացման համար անհրաժեշտ փորձի միավորները։
Սեթինգ
Խաղը տեղի է ունենում հեռավոր ռետրոֆուտուրիստական ապագայում (ըստ 20-րդ դարի 50-ականների սերնդի ամերիկացիների) ։ Գործողությունների վայրը անապատներն են (Wastelands), որոնք առաջացել են Միացյալ Նահանգների արևմտյան մասի տարածքում։ ԱՄՆ-ի և Չինաստանի միջև նավթի վերջին աղբյուրների առգրավման նպատակով պատերազմի արդյունքը դարձավ միջուկային զենքի օգտագործումը 2077 թվականի հոկտեմբերի 23-ին ։ Պատերազմի արդյունքում աշխարհը ոչ միայն պատված էր ռադիոակտիվ աղտոտվածությամբ, այլև գաղտնի փորձարարական կենսաբանական զենքի արտահոսումը՝ FEV վիրուսը (տեխնածին էվոլյուցիոն վիրուս), որը նույնիսկ պատերազմից շատ տարիներ անց առկա էր մթնոլորտում, թեև շատ փոքր քանակությամբ։ Աշխարհի բնակչության մեծ մասը մահացել է։ Որոշ ամերիկացիներին հաջողվել է փրկվել ապաստարաններում (Vault ), որոնցից յուրաքանչյուրում կարող էր տեղաակայվել ուղիղ 1000 մարդ։ Ենթադրվում էր, որ վերակացուները (Overseer) պետք է կարգուկանոն պահպանեին ապաստարաններում։
Բացի առողջ մարդկանցից, խաղի աշխարհը բնակեցված են մուտացիայի ենթարկված մարդկանցով, որոնց մեջ առանձնանում են գուլերը (ghouls) և սուպերմուտանտները։ Գուլերը, որոնց թվում են հատկապես մարդիկ ապաստարան 12-ից, նման են մահացուների կամ զոմբիների։ Խաղի մշակողները մի քանի տարբերակ են առաջարկել այն մասին, թե ինչն է մարդուն վերածում գուլի։ Թիմ Քեյնը նման կերպարանափոխության հիմնական պատճառը համարում էր ճառագայթումը, իսկ Քրիս Թեյլորը և Քրիս Ավելոնը համապառասխանաբար կարծում էին, որ մարդկանց փոխակերպման վրա ազդել է տեխնածին էվոլյուցիայի վիրուսը։ Այնուամենայնիվ, այս հարցի վերաբերյալ վերջնական կարծիք չի մշակվել ։ Սուպերմուտանտները հսկայական հասակով և ֆիզիկական ուժ ունեցող էակներ են, բայց հաճախ ցածր ինտելեկտով։ Ե՛վ գուլերը, և՛ սուպերմուտանտները լավ են հանդուրժում ճառագայթմանը և երկարակյաց են։ Մուտանտների այս երկու տեսակը շատ ավելի երկար են ապրում, քան մարդիկ, բայց ամլացված են ։ Բացի այդ, գրեթե բոլոր կենդանիները մուտանտներ են, որոնց թվում հատկապես հայտնի են երկգլխանի կովերը՝ բրամինները։ Դրանց ամրացվում են վագոններ և ապրանքները արագ են տեղափոխվում դրանց շնորհիվ։ Օգտագործվում են նաև գյուղատնտեսության մեջ, որպես մսի աղբյուր ։
Խաղի մշակողները փորձել են փոխանցել կործանման, անարխիայի և մահվան մթնոլորտը, որն առաջացել է միջուկային պատերազմի արդյունքում։ Տեխնոլոգիաները քայքայվեցին, իշխանությունը շատ քաղաքներում հանցավոր խմբերի ձեռքում հայտնվեց, շատ մարդիկ վայրիացան և վերադարձան հասարակության ցեղային կառուցվածքին ։ Ֆոլաուտի առանձնահատկություններից է ապակյա շշերի խցանները որպես գումար օգտագործելը ։
Խաղը սկսվում է 2161 թվականին և ընդգրկում է Հարավային Կալիֆոռնիան ։ Գրեթե ոչինչ հայտնի չէ աշխարհի ճակատագրի մասին։ Խաղը սկսվում է ապաստարան 13-ում, բունկերում, որը պաշտոնապես նախատեսված էր միջուկային պատերազմի ժամանակ մարդկանց պաշտպանության համար։ Ապաստարան 13-ից դեպի արևելք գտնվում են Շեյդի Սենդս (անգլ.՝ Shady Sands) գյուղը և ապաստարան 15-ը։ Անապատում գտնվում են Ձանքթաուն (անգլ.՝Junktown, բառացի՝ աղբի քաղաք) քաղաքը, որը ղեկավարում է քաղաքապետ Կիլիանը։ Հաբ առևտրային քաղաքը, Բրիալ Գրաունդ բնակավայրը, որը առաջացել է նախկին Լոս Անջելեսի տարածքում, և Նեկրոպոլիսը, որը բնակեցված է 12-րդ ապաստարանից դուրս եկած գաղթականներով։ Գերեզմանոցից հարավ գտնվում է Տաճարը, որը զբաղված է «Տաճարի զավակները» կրոնի հետևորդներով։ Միջուկային զենքի զանգվածային ռմբակոծությունից հետո ոչնչացված ռազմական լաբորատորիան, որը զբաղվում էր զենքի արտադրությամբ և գենետիկական հետազոտություններով գտնվում է քարտեզի հարավ-արևելքում։ Այս վայրը կոչվում է Գլոու (անգլ.՝ Glow): Քարտեզի հյուսիս-արևմտյան անկյունում գտնվում է Մարիպոսա ռազմական բազան, որը զբաղեցված է սուպերմուտանտներով։ Հենց այնտեղ էլ հիշատակվում են FEV վիրուսի (Man Made Evolutionary Virus, FEV, այլ տեղայնացումներում «Forced Evolutionary Virus» անվանումը) հետ կապված վաղ փորձերը։
Երաժշտություն
Ֆոլաուտի երաժշտությունը (ինչպես նաև Fallout 2 -ի լրացուցիչ սաունդթրեքերը, որոնք օգտագործվում են նաև Fallout: New Vegas-ում) էմբիենթ և դառք էմբիենթ ոճում, գրել է հայտնի կոմպոզիտոր Մարկ Մորգանը։ Սաունդթրեքը, որը ներառում է 16 երաժշտական ստեղծագործություն, թողարկվել է 1997 թվականի սեպտեմբերի 30-ին ։ Խաղի ներածական տեսահոլովակը բացվում է երգով է The Ink Spots-ի «Maybe» կոմպոզիցիայով։ Թիմ Քեյնն ասել է, որ Մորգանի ստեղծած երաժշտությունը «յուրաքանչյուր լոկացիան յուրահատուկ է դարձնում» ։ Ինքը՝ Մորգանը, ասաց, որ սկզբում խաղի երաժշտությունը պետք է ստեղծեր մեկ այլ կոմպոզիտոր, բայց հետագայում նա է հրավիրվել այս աշխատանքին։ Այս հանգամանքի պատճառով էր, որ երաժշտության ստեղծմանը սեղմ ժամկետներ էին հատկացված ։ 2010 թվականին թողարկվեց «Vault Archives» անվանումով սաունդթրեքի թարմացված տարբերակը, որը ներառում էր և՛ օրիգինալ երաժշտական ստեղծագործությունները, և՛ Fallout 2 -ի երաժշտությունը ։ Մորգանը նաև երաժշտություն է գրել այս ալբոմի համար, իսկ Վլադիսլավ Իսաևը ձայնագրել է այն։ Նոր սաունդթրեքը պարունակում էր ընդամենը 24 թրեք ։
Ֆիլմ
Ֆոլաուտի նկարահանելու փորձը տեղի ունեցավ 1998 թվականին Interplay Films ստորաբաժանման կողմից։ Ֆիլմի սցենարիստ է նշանակվել Բրենտ Վ. Ֆրիդմանը։ 2000 թվականին Interplay Films ստորաբաժանումը լուծարվեց, և ֆիլմի վրա աշխատանքը դադարեցվեց ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Windows տեսախաղեր
Լեզվաբանություն
Լեզվաբանություն, գիտություն, որի ուսումնասիրության առարկան լեզուն է , լեզվի կառուցվածքը, բովանդակությունը և լեզուն՝ համատեքստի մեջ ։ Լեզվի ուսումնասիրության ոլորտում կատարված առաջին քայլերն իրականացվել են դեռևս մ. թ. ա. 4-րդ դարում, երբ հնդիկ քերականագետ Պանինին իր «Ատադհյայի» («Astādhyāyl» – «Ութնամատյան») աշխատանքում նկարագրեց սանսկրիտ լեզուն  ։
Լեզվաբանները սովորաբար վերլուծում են մարդկային լեզուն՝ ուսումնասիրելով արտասանության և նշանակության միջև կապը ։ Հնչյունաբանությունը ուսումնասիրում է խոսքի և լեզվի հնչյունները և նրանց ձայնային և արտասանական հատկությունները։ Լեզվի բովանդակության ուսումնասիրությունը մյուս կողմից զբաղվում է այն հարցով, թե ինչպես են լեզուները կոդավորում առարկաների, հատկությունների և աշխարհի այլ երևույթների միջև եղած հարաբերությունները՝ իմաստ հաղորդելու, վերլուծելու և տալու, ինչպես նաև երկիմաստությունը գտնելու և վերացնելու համար ։ Մինչդեռ իմաստաբանության ուսումնասիրությունը զբաղվում է ճշմարիտ հետևություններով, գործաբանությունը զբաղվում է այն հարցով, թե ինչպես է իրավիճակային համատեքստը ազդում իմաստի վրա ։
Քերականությունը կանոնների համակարգ է, որը կառավարում է տվյալ լեզվում արտահայտությունների գործածությունը։ Այս կաննոները վերաբերում են ինչպես արտասանությանը, այնպես էլ նշանակությանը և ընդգրկում բաղադրիչ կազմող կանոնների ենթահամակարգեր, որոնք վերաբերում են հնչույթաբանությանը (հնչյունային համակարգերի կազմակերպումը), ձևաբանությանը (բառերի կազմությունը և կառուցվածքը) և շարահյուսությանը (բառակապակցությունների և նախադասությունների կազմությունը) ։ Ժամանակակից տեսությունները, որոնք զբաղվում են քերականության սկզբունքներով, գործում են Նոամ Չոմսկու սերող լեզվաբանության շրջանակներում ։
20-րդ դարի սկզբում Ֆերդինանդ դը Սոսյուրը իր՝ կառուցվածքային լեզվաբանության ձևակերպման մեջ տարբերություն դրեց լեզվի և խոսքի միջև։ Ըստ նրա՝ խոսքը հենց մարդկանց կողմից լեզվի արտաբերումն է, իսկ լեզուն վերացական երևույթ է, որը սահմանում է կանոնների համակարգ, որը կառավարում է լեզվի գործածությունը ։ Այս տարբերակումը նման է Նոամ Չոմսկու՝ փոխակերպական կամ սերող քերականության տեսության մեջ լեզվական ունակության և գործածման միջև տարբերակմանը։ Ըստ Չոմսկու՝ ունակությունը անհատի՝ լեզուն օգտագործելու բնածին կարողությունը և պոտենցիալն է (լեզու), այնինչ գործածումը այն եղանակն է, որով անհատները, խմբերը և համայնքները գործածում լեզուն (խոսք) ։
Խոսքի ուսումնասիրությունով (որը դրսևորվում է մշակութային դիսկուրսներում և բարբառներում) զբաղվում է հանրալեզվաբանությունը, որն ուսումնասիրում է որևէ լեզվական համայնքի ներսում լեզվաբանական հայեցակետերի բարդ համակարգերը։ Այն նաև ուսումնասիրում է տեքստերի և զրույցների կառուցվածքը։ Սա արվում է լեզվաբանական տվյալների հավաքագրման կամ էլ կորպուսային լեզվաբանության միջոցով, որը վերցնում է բնական միջավայրում ծագող խոսքը և ուսումնասիրում է քերականական և այլ հատկությունների տարբերակները ։
Ոճաբանությունը նաև զբաղվում է լեզվական տարբեր համայնքների գրավոր կամ բանավոր դիսկուրսի ուսումնասիրությամբ, տարբեր ժանրերի, ինչպես նաև զանգվածային լրատվամիջոցների խմբագրական կամ պատմողական ձևաչափերի ուսումնասիրությամբ ։ 1960-ականներին Ժակ Դերիդան ևս տարբերակում դրեց բանավոր և գրավոր խոսքի միջև՝ առաջարկելով, որ գրավոր խոսքն ինքնին ուսումնասիրվի որպես հաղորդակցության լեզվաբանական միջոց ։ Հնագրությունը հետևաբար գիտաճյուղ է, որը ուսումնասիրում է գրերի (որպես նշաններ) զարգացումը լեզվում ։ Լեզվի ձևական ուսումնասիրությունը նաև հանգեցրել է այնպիսի ոլորտների զարգացմանը, ինչպիսիք են՝ հոգելեզվաբանությունը, որն ուսումնասիրում է լեզվի գործառույթներն ու արտահայտումը մտքում, նյարդալեզվաբանությունը, որը ուսումնասիրում է ուղեղում կատարվող լեզվական գործընթացները, կենսալեզվաբանությունը, որն ուսումնասիրում է լեզվի կենսաբանական զարգացումը և լեզվի ձեռքբերումը, որն ուսումնասիրում է, թե ինչպես են երեխաները և մեծահասակները ձեռք բերում լեզվական գիտելիքներ։
Լեզվաբանությունը նաև զբաղվում է լեզվի վրա ազդող հասարակական, պատմական և քաղաքական այն գործոնների ուսումնասիրությամբ, որոնք սահմանում են լեզվաբանական և լեզվական համատեքստը ։ Պատմական և զարգացումային լեզվաբանության ենթաճյուղերը շեշտը դնում են նաև այն բանի վրա, թե ինչպես են լեզուները զարգանում և փոփոխվում ժամանակի ընթացքում։
Փաստագրական լեզվաբանությունը միավորում է մարդաբանական հետազոտությունը լեզվաբանականի հետ՝ նկարագրելու համար լեզուներն ու դրանց քերականությունը։ Բառարանագրությունը զբաղվում է այն բառերի գրանցմամբ, որոնք կազմում են լեզվի բառապաշարը։ Լեզվի բառապաշարը կազմող բառերը գրանցվում են բառարաններում։ Համակարգչային լեզվաբանությունը զբաղվում է բնական լեզվի մոդելավորմամբ։ Թարգմանության ընթացքում օգտագործվում են լեզվակիրների ունեցած հատուկ գիտելիքները, ինչպես նաև լեզվական կրթությունը՝ օտար լեզվի ուսուցումը։ Մասնագետներն աշխատում են կառավարության հետ՝ կրթության ոլորտում իրականացնելու համար նոր նախագծեր, որոնք հիմնված են լեզվաբանական հետազոտությունների վրա։
Եզրույթ
Մինչև 20-րդ դարը բանասիրություն տերմինը, որը ստեղծվել էր 1716 թվականին, հիմնականում վերաբերում էր լեզվի գիտությանը, որը այն ժամանակ դեռևս միայն պատմական բնույթ էր կրում ։ Երբ Ֆերդինանդ դը Սոսյուրը սկսեց պնդել, որ լեզուն պետք է լինի նաև լեզվի համաժամանակյա ուսումնասիրություն, բանասիրություն տերմինը սկսեց վերաբերել միայն լեզվի քերականության, պատմության և ոճական հնարքների ուսումնասիրությանը ։
Չնայած «լեզվաբան» տերմինը որպես «լեզուն ուսումնասիրող անձ» ստեղծվել է 1641 թվականին, «լեզվաբանություն» տերմինը առաջին անգամ օգտագործվել է 1847 թվականին։ Այդ ժամանակվանից լեզվաբանություն տերմինն օգտագործվում է «լեզվի գիտություն» նշանակությամբ ։
Շեղումներ և ընդհանրություններ
Չնայած լեզվաբանական որոշ տեսություններ կենտրոնանում են լեզվում առկա տարբեր շեղումների վրա, որոնք առաջանում են հասարակության տարբեր խմբերում, մյուս տեսությունները շեշտը դնում են մարդկային բոլոր լեզուներին բնորոշ ընդհանուր հատկանիշների վրա։ Շեղումների տեսությունը հետևաբար մշակում է հայտնի լեզուների, օրինակ անգլերենի և ֆրանսերենի, տարբեր գործածությունները ամբողջ աշխարհում, ինչպես նաև փոքր բարբառները և տարածաշրջանային վերափոխումները։ Շեղումների տեսությունը ուշադրություն է դարձնում մշակութային փուլերին, որոնց ենթարկվել է որևէ լեզու։ Ներքևում նշված են այդ փուլերից մի քանիսը։
Փիջին
Որևէ լեզվի փիջին փուլը այն փուլն է, որի ընթացքում հաղորդակցումն իրականացվում է քերականական պարզեցված կաղապարների միջոցով։ Այդպիսի հաղորդակցում իրականանումէ երկու կամ ավելի խմբերի միջև, որոնք չունեն ոչ մի ընդհանուր լեզու։ Այս պարագայում խոսողներն օգտագործում են տարբեր լեզուների տարրեր։
Կրեոլ
Կրեոլը լեզվի այն փուլն է, որի ժամանակ տարբեր լեզուների միախառնումից զարգանում է մեկ այլ բնական լեզու։ Այն տեղի է ունենում լեզվի փիջին փուլից հետո։ Կրեոլ փուլում առաջացած լեզուն ամբողջական է և կարող է օգտագործվել որևէ համայնքում և դառնալ դրա մայրենի լեզուն։
Բարբառ
Բարբառը լեզվի տարբերակ է, որը բնորոշ է լեզվակիրների որոշակի խմբի ։ Այն մարդիկ, ովքեր խոսում են տվյալ լեզվի որևէ բարբառով, սովորաբար կաված են միմյանց հետ հասարակական ինքնությամբ։ Սա հենց այն է, ինչը տարբերակում է բարբառը լեզվի մակարդակից կամ դիսկուրսից, որոնց դեպքում մշակութային ինքնությունը ոչ մի դեր չի խաղում։ Բարբառները լեզվի տարբերակներ են, որոնք ունեն իրենց քերականական և հնչյունաբանական օրենքները, լեզվաբանական և ոճական առանձնահատկությունները, սակայն չունեն լեզվի պաշտոնական կարգավիճակ։ Բարբառները լեզվի կարգավիճակ են ստանում միայն հասարակական և քաղաքական դրդապատճառներով։ Բարբառների (ինչպես նաև լեզուների) միջև տարբերակումը հիմնված է քերականական, շարահյուսական կանոնների և ոճական առանձնահատկությունների վրա։
Համընդհանուր քերականությունը հաշվի է առնում բոլոր լեզուների և բարբառների միջև եղած կառուցվածքային նմանությունները, ինչպես նաև նորածինների գիտակցության մեջ եղած բնածին լեզվական կարողությունները։ Այս միտքը հիմնված է սերող քերականության տեսության և լեզվաբանության ձևական դպրոցների վրա, որոնց հետևորդներն են Նոամ Չոմսկին և այլք ։
Տրամասություն
Դիսկուրսը կամ տրամասությունը լեզուն է հասարակական գործադրման մեջ, և այն բազմաշերտ գաղափար է։ Որպես հասարակական երևույթ՝ դիսկուրսը արտահայտում է տարբեր գաղափարախոսություններ գրավոր և բանավոր խոսքի միջոցով։ Դիսկուրսի վերլուծությամբ կարելի է ուսումնասիրել կամ բացահայտել այս գաղափարախոսությունները։ Այն ազդում է ժանրի վրա, որը ընտրվում է տարբեր իրավիճակներին համապատասխան։ Դիսկուրսը նաև ազդում է լեզվի տեքստի վրա հնչյունաբանական կամ էլ բառաքերականական մակարդակով։ Որևէ դիսկուրս դառնում է լեզվի տարբերակ, երբ այն օգտագործվում է այս կերպ որևէ հատուկ նպատակով, և անվանվում է լեզվի ոճ կամ մակարդակ ։ Կարող են լինել նորաբանություններ, որոնք ի հայտ է գալիս որևէ ոլորտում մասնագիտացում ունեցող համայնքի փորձառության արդյունքում։ Լեզվի մակարդակները և տրամասությունները, հետևաբար, միմյանցից տարբերվում են բառապաշարով և երբեմն նաև ոճով։ Օրինակ՝ բժիշկները իրենց հաղորդակցության ընթացքում օգտագործում են բժշկության ոլորտին պատկանող բառապաշար և տերմիններ (բժշկական դիսկուրս)։
Ստանդարտ լեզու
Երբ որևէ բարբառ փաստագրվում է իր քերականության լեզվաբանական հատկանիշների հիման վրա, որոնք առաջացել են տվյալ համայնքում, այն ձեռք է բերում քաղաքական և ազգային ճանաչում։ Սա այն փուլն է, երբ լեզուն համարվում է ստանդարտ տարբերակ, որի քերականական օրենքները զարգացել, ուղղվել և կայունացել են։ Անգլերենը և ֆրանսերենը, օրինակ, հասել են այն փուլին, որ համարվում են ստանդարտ լեզուներ։
Որևէ լեզվի ընդհանուր հատկանիշների ուսումնասիրությունն ընդգրկում է հետևյալ գաղափարները.
Բառապաշար
Բառապաշարը բառերի և տերմինների հավաքածու է, որը պահվում է խոսողի մտքում։ Բառապաշարը կազմված է բառերից և կախյալ ձևույթներից, որոնք բառերի մաս են կազմում և չեն կարող առանձին հանդես գալ, ինչպես օրինակ՝ ածանցները։ Որոշ դեպքերում բարդ բառերը և որոշ ասացվածքներ և բառակապակցություններ նույնպես բառապաշարի մաս են համարվում։ Բառարաններում այբբենական կարգով փորձում են ընդգրկել որևէ լեզվի բառապաշարը, սակայն կախյալ ձևույթները սովորաբար չեն ընդգրկվում։ Բառարանագրությունը, որ սերտ կապված է իմաստաբանության ոլորտի հետ, գիտություն է, որը դասակարգում է տվյալ լեզվի բառապաշարը բառարաններում և հանրագիտարաններում։ Բառապաշարում ավելացած նոր բառերը կոչվում են նորաբանություններ։
Համարվում է, որ խոսողի լեզվական ունակությունները կախված են նրա բառապաշարից, այսինքն բառերի քանակությունից, որ նա գիտի։ Սակայն լեզվաբանները սա առասպել են համարում։ Շտ լեզվաբաններ կարծում են, որ մարդու լեզվական ունակությունները կախված են քերականության իմացությունից։ Նույնիսկ շատ փոքր բառապաշարով քերականությանը տիրապետելու դեպքում հնարավոր է կազմել անսահման թվով նախադասություններ։
Հարաբերականություն
Ըստ Սեպիր-Ուորֆի վարկածի (լեզվաբանական հարաբերականություն) լեզվի կառուցվածքը ազդում է մարդու աշխարհայացքի վրա։ Ունիվերսալիստները հավատում են, որ ընդհանրություններ կան ինչպես մարդկանց ընկալման մեջ, այնպես էլ լեզվում, այնինչ հարաբերականության տեսության կողմնակիցներն այն կարծիքին են, որ մարդիկ և լեզուները տարբեր են։ Չնայած լեզվաբանական հարաբերականության տեսությունը մշակել են ամերիկացի լեզվաբաններ Էդուարդ Սեպիրը և Բենջամին Լի Ուորֆը, Սեպիր-Ուորֆի վարկած տերմինը առաջադրել է Սեպիրի աշակերտը՝ Հարի Հոիջերը։ 20-րդ դարի գերմանացի լեզվաբան Լեո Վայսգերբերը նույպես շատ աշխատություններ ունի լեզվաբանական հարաբերականության վերաբերյալ։ Այս տեսության կողմնակիցները տարբերությունը տեսնում են ճանաչողության մակարդակի և իմաստային ոլորտի մեջ։ 1980-ականներին ճանաչողական լեզվաբանության ի հայտ գալուն պես մեծացավ լեզվաբանական հարաբերականության նկատմամբ հետաքրքրությունը։ Տարբեր մտածողներ, ինչպիսին է օրինակ Ջորջ Լակոֆֆը, պնդում են, որ լեզուն արտացոլում է մշակութային տարբեր այլաբանություններ, այնինչ Ժակ Դերիդայի աշխատությունները սերտ կապված են լեզվաբանության եջ հարաբերականության շարժման հետ։
Կառույցներ
Լեզվական կառույցը նշանակության և ձևի զուգադրումն է։ Նշանակության և ձևի ցանկացած զուգադրում Սոսյուրական նշան է։ Օրինակ՝ «կատու» նշանակությունը ամբողջ աշխարհում արտահայտվում է հնչյունային տարբեր կաղապարներով (բանավոր խոսք), ձեռքերի և դեմքի տարբեր արտահայտություններով (նշանային լեզու) և գրավոր նշաններով (գրավոր լեզու)։
Լեզվաբանները, ովքեր կենտրոնանում են կառույցների վրա, փորձում են հասկանալ որևէ լեզվի կանոնները, որոնք կիրառում են տվյալ լեզվի լեզվակիրները (հաճախ անգիտակցաբար)։ Լեզվական բոլոր կառույցները կարելի է բաժանել մասերի, որոնք միավորվում են՝ համաձայն կանոնների, վերլուծության տարբեր մակարդակների միջոցով։ Օրինակ՝ «տասներորդ» բառը կարելի է վերլուծել երկու տարբեր մակարդակներով։ Բառի ներքին կառուցվածքի մակարդակով (ձևաբանություն)՝ «տասներորդ» բառը կազմված է թիվ և կարգ ցույց տվող լեզվական բառաձևերից։ Հնչյունական կառուցվածքի տեսանկյունից (հնչյունաբանություն)՝ կառուցվածքային վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ «տասը» բառի «ը» ձայնավորը «տասներորդ» բառը կազմելիս զեղչվում է։ Չնայած որ լեզվակիրները ճիշտ են օգտագործում այս կանոնները, նրանք ոչ միշտ են հասկանում դրանց էությունը։
Լեզվաբանությունը կազմված է բազմաթիվ ճյուղերից, որոնք զբաղվում են լեզվի կառուցվածքի առանձին մասերի ուսումնասիրությամբ։ Այն տեսությունը, որը լուսաբանում է այս ամենը, առաջադրել է Նոամ Չոմսկին,և այն կոչվում է սերող տեսություն կամ էլ համընդհանուր քերականություն։ Լեզվաբանության ճյուղերից որոշները շեշտը դնում են ձևի վրա, իսկ մյուսները՝ նշանակության։ Դրանք տարբերվում են մինյանցից նաև ուսումնասիրության տիրույթներով՝ հնչյուն, բառ, բառակապակցություն, դիսկուրս։
Քերականություն
Ենթաճյուղերը, որոնք շեշտը դնում են լեզվի քերականական ուսումնասիրության վրա, ներառում են հետևյալը.
Ոճ
Ոճաբանությունը ուսումնասիրում է տեքստերի մեկնաբանությունը լեզվական և հնչերանգային ոճերի տեսակետից։ Ոճաբանական վերլուծությունը հանգեցնում է բարբառների և լեզվի մակարդակների նկարագրության ուսումնասիրությանը։ Ոճական առանձնահատկությունների շարքին են պատկանում ճարտասանությունը, առոգանությունը, շեշտը, երգիծանքը, հեգնանքը, երկխոսությունը և այլն։ Ոճաբանական վերլուծությունը կարող է ներառել նաև լեզվի ուսումնասիրությունը գրականության կանոնական աշխատություններում, ժանրային գրականության մեջ, լուրերում, գովազդներում և հաղորդակցման այլ ձևերում։ Այսպիսով, ոճաբանությունը տեքստի մեկնաբանումն է։
Տեսական
Լեզվաբանության ոլորտում քննարկման կարևոր թեմա է այն, թե ինչպես է պետք լեզուն սահմանել և հասկանալ։ Որոշ լեզվաբաններ կիրառում են «լեզու» տերմինը որպես մարդու ուղեղում բնածին մի կաղապար, որը թույլ է տալիս մարդկանց ձեռնարկել լեզվական վարքագիծ։ Համարվում է, որ «համընդհանուր քերականությունն» է օգնում երեխաներին լեզուներ սովորել և տարբերել ցանկացած լեզվում քերականորեն ճիշտ ձևակերպված նախադասությունները։ Այս տեսակետի հետևորդները, ովքեր պատկանում են լեզվաբանության այն դպրոցին, որը հիմնված է Նոամ Չոմսկու սերող տեսության վրա, առանձնապես չեն դիտարկում լեզուն որպես մի բան, որն առաջացել և զարգացել է հաղորդակցման նպատակով։ Նրանք լեզուն ավելի շատ դիտարկում են որպես մարդու մտքերը ձևավորող գործընթաց։
Գործնական
Լեզվաբանների մեկ այլ խումբ «լեզու» տերմինը դիտարկում է որպես հաղորդակցային համակարգ, որը զարգացել է աջակցելու համար համատեղ գործունեությանը։ Քերականության այսպիսի տեսությունները, որոնք կոչվում են «գործնական», լեզուն դիտարկում են որպես մի գործիք, որը զարգացել և հարմարեցվել է այն կիրառողների հաղորդակցային պահանջներին ։
Մեթոդաբանություն
Լեզվաբանությունը հիմնականում նկարագրողական բնույթ ունի։ Լեզվաբանները նկարագրում և բացատրում են լեզվի հատկությունները՝ առանց սուբյեկտիվ դատողություններ անելու այն մասին, թե հատկություններից և գործածություններից որն է լավ, և որը՝ վատ։ Սա այսպես է բոլոր գիտությունների դեպքում. կենդանաբանն ուսումնասիրում է կենդանական աշխարհը՝ առանց իր սեփական կարծիքը հայտնելու կենդանական տեսակների առավելությունների և թերությունների վերաբերյալ։
Լեզվաբանական կանոնակարգումը, մյուս կողմից, ընտրություն է կատարում լեզվական գործածությունների միջև՝ հաճախ օժանդակելով լեզվի որևէ բարբառի կամ էլ ակրոլեկտի։ Սրա նպատակը լեզվական ստանդարտ կամ նորմ հաստատելն է, որի արդյունքում հաղորդակցումը ավելի հեշտ կդառնա։ Սակայն, մյուս կողմից, լեզվական կանոնակարգումը կարող է լինել լեզվի որևէ բարբառի կրողների՝ այլ բարբառների վրա ազդեցություն գործելու արդյունք (լեզվաբանական իմպերիալիզմ)։ Լեզվաբանական կանոնակարգման ծայրահեղ օրինակ կարող է լինել գրաքննիչների վարքը, ովքեր փորձում են ոչնչացնել որոշ բառեր և կառույցներ՝ համարելով դրանք վնասաբեր հասարակության համար։ Սակայն, լեզվաբանական կանոնակարգումը կարելի է ճիշտ օգտագործել լեզվի ուսուցման դեպքում, որը թույլ կտա լեզուն սովորողներին տարբերել ճիշտ և սխալ կառույցները։
Մարդաբանություն
Որևէ լեզու նկարագրելու նպատակը կարող է լինել տվյալ համայնքի մասին մշակութային գիտելիքներ ստանալը։ Լեզուներն ուսումնասիրելու ընթացքում մարդաբանության մեթոդների կիրառումը օգնում է լեզվաբանական հատկանիշների միջոցով բացահայտել որևէ համայնքի մշակութային հատկանիշները։ Սա նաև կարևոր գործիք է վտանգված լեզուների փաստագրման համար։ Սակայն այժմ լեզվաբանական հետազոտությունների մեջ մարդաբանության մեթոդներն օգտագործվում են հասկանալու համար ճանաչողական, պատմական և հանրալեզվաբանական գործընթացները, որոնց միջով անցնում են լեզուները զարգանալիս և փոփոխվելիս։ Ընդհանուր մարդաբանական հետազոտության մեջ օգտագործվում են լեզվաբանական մեթոդները՝ ավելի լավ հասկանալու համար որևէ մշակույթ։ Մարդաբանական հետազոտությունների միջոցով հնարավոր է լինում բացահայտել լեզվի գործածության հիմքում ընկած շեղումներն ու հարաբերականությունները։
Աղբյուրներ
Ժամանակակից լեզվաբանների մեծ մասն աշխատում են այն ենթադրությամբ, որ բանավոր խոսքն ու նշանների լեզուն ավելի էական են, քան գրավորը։ Սա այն պատճառով է, որ Այնուհանդերձ, լեզվաբանները համաձայն են, որ գրավոր խոսքի ուսումնասիրությունը ևս կարևոր է։ Գրավոր խոսքն ավելի հարմար է կորպուսային լեզվաբանության և մաթեմատիկական լեզվաբանության ոլորտներում հետազոտություն կատարելու համար։ Դժվար է ստեղծել և գտնել բանավոր խոսքի մեծ զանգվածներ, այդ պատճառով դրանք հիմնականում գրի են առնվում։ Ավելին, լեզվաբանները որպես լեզվաբանական հետազոտության արդյունավետ աղբյուր են սկսել օգտագործել տեքստի վրա հիմնված դիսկուրսը, որը հանդիպում է համակարգչի միջնորդությամբ իրականացվող հաղորդակցության մեջ։
Գրային համակարգերի, գրաֆեմաների ուսումնասիրությունը ինքնին լեզվաբանության առանձին ճյուղ է։
Վերլուծություն
Մինչև 20-րդ դարը լեզվաբանները վերլուծում էին լեզուն տարաժամանակյա ուսումնասիրության միջոցով, որը շեշտը դնում էր պատմության վրա։ Սա նշանակում է, որ լեզվաբանները լեզվաբանական հատկանիշներն ուսումնասիրում էին այն տեսանկյունից, թե դրանք ինչպես են փոփոխվել և զարգացել ժամանակի ընթացքում։ Սակայն 20-րդ դարում՝ Սոսյուրական լեզվաբանության զարգացման հետ մեկտեղ, շեշտը սկսեց դրվել լեզուների միաժամանակյա մոտեցման վրա, որտեղ ուսումնասիրվում և համեմատվում են տարբեր լեզուների տարբերակները, որոնք գոյություն ունեն տվյալ ժամանակահատվածում։
Լեզվաբական վերլուծության շարահարական մակարդակը ենթադրում է նախադասության շարահյուսական կառուցվածքում բառերի դիրքի ուսումնասիրությունը։ Շարահարական մակարդակը կենտրոնանում է այն վերլուծությունների վրա, որոնք հիմված են տվյալ տեքսում առկա հարացույցերի և գաղափարների վրա։
Վաղ շրջանի քերականագետներ
Լեզուները կանոնավոր կերպով սկսել են ուսումնասիրվել մ.թ.ա. 5-րդ դարում Հնդկաստանում, երբ հայտնի քերականագետ Պանինին ձևակերպեց Սանսկրիտ լեզվի ձևաբանության 3959 կանոնները։ Պանինիի՝ Սանսկրիտի հնչյունների համակարգված դասակարգումը ձայնավորների և բաղաձայնների, ինչպես նաև բառերի դասակարգումը գոյականների, ածականների, բայերի և այլն, լեզվի ուսումնասիրության առաջին փորձերն էին պատմության ընթացքում։ Միջին Ասիայում 760 թվականին Սիբաուեյհին իր աշխատության մեջ մանրամասն նկարագրել է արաբերեն լեզուն։ Նա առաջինն էր, ով տարբերակել է հնչյունը և հնչույթը (լեզվական համակարգի միավորներ)։ Արևմուտքում լեզուների ուսումնասիրության հանդեպ հետաքրքրությունն առաջացել է ավելի ուշ քան արևելքում, սակայն դասական լեզուների քերականագետները լեզուների ուսումնասիրության համար չէին օգտագործում այն նույն մեթոդները, որոնք օգտագործում էին հնդիկ լեզվաբանները, և, հետևաբար, նրանք չէին հանգում նույն եզրակացություններին, ինչ վերջիններս։ Արևմուտքում լեզուների հանդեպ հետքարքրությունը փիլիսոփայության մաս էր կազմում, այլ ոչ քերականական նկարագրի։ Իմաստաբանության տեսության մեջ առաջին բացահայտումներն արել է Պլատոնը՝ իր Կրատիլոս աշխատության մեջ, որտեղ նա պնդում է, որ բառերը նշանակում են հասկացություններ, որոնք հավիտենական են և գոյություն ունեն գաղափարների աշխարհում։ Այս աշխատությունն առաջինն է, որտեղ բառերի ծագումնաբանությունն օգտագործվում է բառի նշանակության պատմությունը ցույց տալու համար։ Մոտ մ. թ. ա. 280 թվականին Ալեքսանդր Մակեդոնացու հաջորդները Ալեքսանդրիայում հիմնադրեցին կրթական հաստատություն՝ Ալեքսանդրիայի Մուսեյոնը, որտեղ բանասերները ուսումնասիրում էին հին տեքստեր և հունարեն էին սովորեցնում այլ լեզուներով խոսող մարդկանց։ Չնայած այս դպրոցն առաջինն էր, որտեղ «քերականություն» բառն օգտագործվում էր ներկայիս իմաստով, այդ բառն առաջին անգամ օգտագործել է Պլատոնը «գրի արվեստ» նշանակությամբ, որը նաև Ալեքսանդրյան դպրոցի ամենակարևոր աշխատություններից մեկի՝ Դիոնիսիոս Թրակացու աշխատության վերնագիրն է ։ Միջնադարում լեզուների ուսումնասիրությունը ընդգրկվում էր բանասիրության մեջ (հին լեզուների և տեքստերի ուսումնասիրություն) ։
Համեմատական բանասիրություն
18-րդ դարում Ուիլիամ Ջոնսը առաջին անգամ կիրառեց համեմատական մեթոդը, որով զարկ տրվեց համեմատական լեզվաբանության զարգացմանը ։ Լեոնարդ Բլումֆիլդը վերագրել է «աշխարհի առաջին գիտական լեզվաբանական աշխատությունը» Յակոբ Գրիմին, ով գրել է «Գերմաներենի Քերականություն» (Deutsche Grammatik) աշխատությունը ։ Նրանից հետո նմանատիպ աշխատություններ են գրել նաև այլ հեղինակներ։ Լեզուների գիտական ուսումնասիրությունը էլ ավելի է զարգացել Վիլհելմ Հումբոլդտի շնորհիվ։
Կառուցվածքաբանություն
20-րդ դասակզբին Սոսյուրը առաջ բերեց մի գաղափար, ըստ որի՝ լեզուն փոխկապակցված միավորների կայուն համակարգ է, որը սահմանվում է այդ միավորների միջև հակադրության միջոցով։ Լեզվի միաժամանակյա և տարժամանակյա ուսումնասիրության միջև տարբերություն դնելով՝ Սոսյուրը սկիզբ դրեց ժամանակակից լեզվաբանությանը։ Նա ներմուծեց նաև լեզվի վերլուծության այլ տեսանկյուններ, որոնք մինչ օրս էլ կարևոր դեր են խաղում լեզվաբանական տեսություններում։ Օրինակ՝ հարացույցի և շարակարգի, խոսքի և լեզվի միջև տարբերակումները ։ Սոսյուրը լեզուն սահմանեց որպես վերացական մի երևույթ, որից ձևավորվում է խոսքը։ Սոսյուրի՝ լեզվի կառուցվածքային մոտեցման սահմանումից հետո էական ներդրումներ են կատարել նաև Լեոնարդ Բումֆիլդը, Չարլզ Հոքեթը, Լուի Ելմսլևը, Էմիլ Բենվենիստը և Ռոման Յակոբսոնը ։
Սերող լեզվաբանություն
20-րդ դարի երկրորդ կեսին Նոամ Չոմսկու աշխատանքից հետո լեզվաբանության մեջ իշխող էր սերողական ուսմունքը։ Չնայած այս ուսմունքը ձևավորել է Չոմսկին՝ բացատրելու համար, թե ինչպես են մարդիկ ձեռք բերում լեզու, և որոնք են այդ ձեռքբերման կենսաբանական սահմանափակումները, գործնականում սերողական ուսմունքը հիմնականում օգտագործվել է բնական լեզուներում հատուկ երևույթները մեկնաբանելու համար։ Այս տեսությունը ըստ բնույթի մոդուլային և ֆորմալիստական է։ Չոմսկին զարգացրել է լեզվի սերողական ուսմունքը՝ հիմնվելով Հարիս Զելլիգի աշխատանքի վրա։ Համաձայն այս տեսության՝ լեզվի ամենահասարակ ձևը շարահյուսական կանոնների համակարգ է, որը համընդհանուր է բոլոր մարդկանց համար և ընկած է մարդկային բոլոր լեզուների քերականությունների հիմքում։ Կանոնների այս համակարգը կոչվում է համընդհանուր քերականություն։ Այն նկարագրելը Նոամ Չոմսկու համար լեզվաբանության հիմնական նպատակն է։ Այդ պատճառով առանձին լեզուների քերականությունները կարևոր են լեզվաբանների համար միայն այն դեպքում, եթե դրանք թույլ են տալիս տարբերակել դրանց հիմքում ընկած համընդհանուր քերականության կանոնները  ։
Լուիզա Հոլթյուիսեն
Սանդրինա Լուիզա Գերտրուդա Հոլթյուիսեն (Sandrina Louisa Geertruida Holthuysen, ), հոլանդացի արվեստի հավաքորդ, որը հիմնադրել է Ամստերդամի Վիլլեթ-Հոլթյուիսեն թանգարանը։
Լեզվաբանություն
Ճանաչողական լեզվաբանություն
1970–1980-ական թվականներին առաջացավ ճանաչողական լեզվաբանությունը՝ ի հակադրություն սերող քերականության։ Դրա հիմնադիրները տեսաբաններ Ռոնալդ Լանգակերը և Ջորջ Լակոֆֆն են։ Ճանաչողական լեզվաբանությունը ենթադրում է, որ լեզուն հասարակ նպատակային ճանաչողական գործընթացներից բխող հատկանիշ է։ Հակառակ լեզվաբանության սերողական ուսմունքի՝ ճանաչողական լեզվաբանությունը ոչ-մոդուլային է և գործառական։ Ճանաչողական լեզվաբանության մեջ կարևոր զարգացումներ են ճանաչողական քերականությունը, կառուցվածքային իմաստաբանությունը և կոնցեպտուալ փոխաբերությունը, որոնք բոլորը հիմնված են այն գաղափարի վրա, որ մարմնավորված իմացությանյունից ստացված արտահայտությունների վրա հիմնված ձև-գործառույթ համապատասխանությունները փոխարինում են լեզվի հիմնական տարրերին։
Ճանաչողական լեզվաբանությունը լեզուն մեկնաբանում է գաղափարների միջոցով (երբեմն համընդհանուր և երբեմն առանձին լեզվին հատուկ), որոնք ընկած են դրա ձևի հիմքում։ Այսպիսով, այն սերտ կապված է իմաստաբանության հետ, սակայն տարբերվում է հոգելեզվաբանությունից, որը գործածում է ճանաչողական լեզվաբանության էմպիրիկ բացահայտումները՝ բացատրելու համար բանավոր և գրավոր խոսքի ընկալման, ձեռքբերման, պահպանման և արտաբերման հիմքում ընկած գործառույթները։ Ի տարբերություն սերողական տեսության՝ ճանաչողական լեզվաբանությունը հերքում է այն փաստը, որ մտքում առկա է ինչ-որ անկախ լեզվական ընդունակություն։ Այն ըմբռնում է քերականությունը գաղափարակազմության տեսանկյունից և պնդում է, որ լեզվական գիտելիքներն առաջանում են լեզվի գործածության շնորհիվ ։ Այս համոզման արդյունքում ճանաչողական լեզվաբանությունը երբեմն համարվում է գործառական մոտեցում, սակայն այն տարբերվում է գործառական այլ մոտեցումներից նրանով, որ այն զբաղվում է այն հարցով, թե ինչպես է միտքը լեզվի միջոցով ստեղծում իմաստ, այլ ոչ թե լեզվի գործածությամբ՝ որպես հաղորդակցման միջոց։
Պատմական լեզվաբանություն
Պատմական լեզվաբանությունն ուսումնասիրում է առանձին լեզուների պատմությունը, ինչպես նաև լեզվի փոփոխության ընդհանուր հատկանիշները։ Լեզվի փոփոխության և զարգացման ուսումնասիրությունը նաև կոչվում է «տարժամանակյա լեզվաբանություն» (որևէ առանձին լեզվի զարգացման և փոփոխման ուսումնասիրությունը), որը տարբերվում է «համաժամանակյա լեզվաբանությունից» (երկու և ավելի լեզուների համեմատական ուսումնասիրությունը տվյալ ժամանակահատվածում)։ 19-րդ դարում պատմական լեզվաբանությունը լեզվաբանության առաջին և ամեզարգացած ենթաճյուղերից էր։ Սակայն 20-րդ դարի առաջին կեսին պատմական լեզվաբանությունից անցում կատարվեց համաժամանակյա լեզվաբանությանը։ Այդ ժամանակ հայտնի են Սոսյուրի և Նոամ Չոմսկու աշխատությունները։
Լուիզա Հոլթյուիսեն
Կենսագրություն
Ծնվել է Նիդեռլանդների Ամստերդամ քաղաքում և եղել պատուհանի ապակու և ածխի վաճառքով զբաղվող մեծահարուստ վաճառական Պիտեր Ժերար Հոլթյուիսենի միակ զավակը։ Հայրը մահացել է 1858 թվականին, իսկ 1861 թվականին Լուիզան ամուսնացել է Աբրահամ Վիլեթի հետ ու ապրել բոհեմական կյանքով, ճանապարհորդել, արվեստի հավաքորդությամբ զբաղվել։ Նրանց արվեստի հավաքածուում կային Լուիզայի կողմից գնված գործեր, որոնցից ամենաթանկարժեք կտավը Բլեզ Դեգոֆի հեղինակած 50000 արժողությամբ մի նատյուրմորտ էր ։
Լեզվաբանություն
Էկոլեզվաբանություն
Էկոլեզվաբանությունն ուսումնասիրում է լեզվի դերը մարդկանց, կենդանիների և շրջակա միջավայրի կյանքի պահպանման գործընթացներում։ Հիմնական նպատակն է զարգացնել լեզվաբանական տեսություններ, որոնք դիտարկում են մարդկանց ոչ միայն որպես հասարակության, այլ նաև ավելի մեծ էկոհամակարգերի մաս, որոնց վրա հիմնված է կյանքը։ Էկոլեզվաբանության երկրորդ նպատակն է ցույց տալ, թե ինչպես կարող է լեզվաբանությունն ազդել էկոլոգիական խնդիրների, ինչպես օրինակ կլիմայական փոփոխությունների և կենսաբազմազանության նվազման վրա ։
Լուիզա Հոլթյուիսեն
Կենսագրություն
Մահացել է անզավակ 1895 թվականին Ամստերդամում, ամուսնու մահից մի քանի տարի անց։ Տունն ամբողջ պարունակությամբ, այդ թվում և արվեստի գործերը, նվիրվել է Ամստերդամ քաղաքին պայմանով, որ կառույցը պետք է օգտագործվի որպես թանգարան, որը պետք է կրի Լուիզայի և իր ամուսնու անունը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հավաքորդներ
Լեզվաբանություն
Զարգացումային լեզվաբանություն
Զարգացումային լեզվաբանությունը ուսումնասիրում է անհատների լեզվական կարողությունների զարգացումը, մասնավորապես մանկության տարիներին լեզվի ձեռքբերման գործընթացը։ Զարգացումային լեզվաբանության հիմնախնդիրներից են, թե երեխաները ինչպես են սովորում տարբեր լեզուներ, թե ինչպես են մեծահասակները սովորում օտար լեզու, և թե ինչ է լեզվի ձեռքբերման գործընթացը իրենից ներկայացնում։
Նյարդալեզվաբանություն
Նյարդալեզվաբանությունը ուսումնասիրում է մարդու ուղեղի այն կառուցվածքները, որոնք ընկած են լեզուների քերականության և, առհասարակ, հաղորդակցության հիմքում։ Նյարդալեզվաբանության մեջ ներգրավված են տարբեր ոլորտների մասնագետներ։ Այստեղ ինֆորմացիայի մեծ մասը ստացվում է հոգելեզվաբանության և տեսական լեզվաբանության ոլորտներում կատարված աշխատանքներից։ Նյարդալեզվաբանությունն ուսումնասիրում է, թե ինչպես է ուղեղը իրականացնում գործընթացներ, որոնք անհրաժեշտ են լեզուն արտաբերելու և հասկանալու համար։ Նյարդալեզվաբանները ուսումնասիրում են ֆիզիոլոգիական մեխանիզմները, որոնց միջոցով ուղեղը մշակում է լեզվական ինֆորմացիան, և գնահատում են լեզվաբանական և հոգելեզվաբանական տեսությունները՝ կիրառելով աֆազիոլոգիա, նեյրովիզուալիզացիա, Էլեկտրոֆիզիոլոգիա և համակարգչային մոդելավորում։ Նյարդալեզվաբանության ուսումնասիրած ուղեղի կառուցվածքներից լեզվի արտաբերման գործընթացում կարևոր դեր ունի ուղեղիկը ։
Կիրառական լեզվաբանություն
Լեզվաբաններին ընդհանուր առմամբ հետաքրքրում են ընդհանրությունները և շեղումները ինչպես առանձին լեզուների ներսում, այնպես էլ տարբեր լեզուների միջև։ Կիրառական լեզվաբանությունը վերցնում է այս հետազոտությունների արդյունքները և «կիրառում է դրանք այլ ոլորտներում»։ Լեզվաբանական հետազոտությունները կիրառվում են այնպիսի ոլորտներում, ինչպիսիք են լեզվական կրթությունը, բառարանագրությունը, թարգմանությունը, լեզվի պլանավորումը։ «Կիրառական լեզվաբանություն» տերմինը երբեմն սխալ է համարվում ։ Կիրառական լեզվաբանները իրականում փորձում են հասկանալի դարձնել և նախագծել լուծումներ լեզվաբանական խնդիրների համար։ Ավելին, նրանք հիմնականում կիրառում են տարբեր ոլորտներից, օրինակ հասարակագիտությունից և մարդաբանությունից ստացված գիտելիքները։
Ներկայումս, կիրառական լեզվաբանության շատ ոլորտներում օգտագործվում են համակարգիչներ։ Խոսքի սինթեզի և խոսքի ճանաչման գործընթացում գործածվում են հնչյունային և հնչույթային գիտելիքները՝ համակարգիչներին ձայնային միջերեսով ապահովելու համար։ Կիրառական լեզվաբանության առաջատար ոլորտներից են մաթեմատիկական լեզվաբանությունը՝ մեքենայական և համակարգչային թարգմանության և բնական լեզվի մշակման մեջ։ Այս ոլորտները ազդեցություն են ունեցել շարահյուսության և իմաստաբանության տեսությունների վրա։
Լեզվական վերլուծությունը կիրառական լեզվաբանության ենթաճյուղ է, որը օգտագործվում է պարզելու համար ապաստարան փնտրող մարդկանց ազգությունը, եթե վերջիններս չունեն համապատասխան փաստաթղթեր ։ Սա հիմնականում իրականացվում է ներգաղթի նախարարությունում որևէ լինգվա ֆրանկայի կամ էլ թարգմանիչի միջոցով հարցազրույցի տեսքով։ Հարցազրույցի ձայնագրությունները այնուհետև ենթարկվում են լեզվական վերլուծության, որի արդյունքում խոսողի լեզվական հատկանիշների միջոցով պարզվում է նրա ազգությունը։
Միջճյուղային ոլորտներ
Լեզվաբանության լայն գիտաճյուղի մեջ առկա են բազմաթիվ փոխկապակցված ենթաճյուղեր, որոնք կենտրոնանում են լեզվի ավելի մանրակրկիտ նկարագրության վրա։
Նշանագիտություն
Նշանագիտությունը ուսումնասիրում է նշանային գործընթացները, առանձին նշանները և նշանային համակարգերը՝ ներառյալ նշանակության ձևավորման և ըմբռնման գործընթացները։ Լեզվաբանության հետ առնչություն ունեցող նշանագիտական ենթաճյուղեր են գրաքննադատությունը, դիսկուրս-անալիզը, տեքստի լեզվաբանությունը և լեզվի փիլիսոփայությունը։ Նշանագիտությունը, լեզվաբանական հարացույցի մեջ, լեզվի և մշակույթի միջև փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունն է։ Պատմականորեն, մինչև 20-րդ դարի երկրորդ կեսը նշանների ուսումնասիրության վրա մեծ ազդեցություն են ունեցել Էդուարդ Սապիրի և Ֆերդինանդ դը Սոսյուրի կառուցվածքային տեսությունները, սակայն հետագայում այս ոլորտի վրա ազդեցություն են ունեցել նաև Ժակ Դերիդայի, Միխայիլ Բախտինի, Միշել Ֆուկոյի և այլոց հետ-մոդեռն և հետ-կառուցվածքային աշխատանքները ։ Այս տեսությունները շեշտում են լեզվական շեղումների դերը և դրանց սուբյեկտիվ գործածումը՝ կախված հասարակական և մշակութային գործոններից։