cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Առափի
Պատմամշակութային կառույցներ
Գյուղից հյուսիս կա Կույս Մարիամ անունով սրբավայր, իսկ հյուսիս-արևմուտքում նշմարվում են հին ամրության մնացորդներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ախուրյանի շրջան Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գյուղեր
Յուխիմովո
Յուխիմովո (Юхимове), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Զնամենկայի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Զնամենկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
ASAP Mob
ASAP Mob (ոճավորված A$AP Mob), ամերիկյան հիփ հոփ խումբ Նյու Յորքից։ Այն հիմնադրվել է 2007 թվականին խմբի անդամներ՝ ASAP Yams-ի, ASAP Bari-ի և ASAP Illz-ի կողմից ։ Խումբը կազմված է տարբեր ռեփերներից, երաժշտական պրոդյուսերներից, տեսահոլովակների ռեժիսորներից և նորաձևության դիզայներներից, ովքեր կիսում են նույն հետաքրքրությունները երաժշտության, նորաձևության, ոճի և մշակույթի բնագավառում։ Խմբի բոլոր անդամների բեմական կեղծանունները սկսվում է «A$AP»-ով, որը «Միշտ ձգտիր և բարգավաճիր» (Always Strive And Prosper) նախադասության հապավումն է։
Խմբի ամենահայտնի անդամներն են ASAP Rocky-ն և ASAP Ferg-ը, ովքեր իրենց անհատական կարիերայի ընթացքում ունեցել են բազմաթիվ հաջողություններ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան հիփ հոփ խմբեր Կատեգորիա:2007 հիմնադրված երաժշտական խմբեր Կատեգորիա:RCA Records-ի արտիստներ
Ալվա Մյուրդալ
Ալվա Մյուրդալ (Alva Myrdal, ), շվեդ դիվանագետ, քաղաքական գործիչ և սոցիոլոգ, Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր (1982, Ալֆոնսո Գարսիա Ռոբլեսի հետ համատեղ)։
Տնտեսագետ, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Գուննար Մյուրդալի կինը, գրող Յան Մյուրդալի, փիլիսոփա Սիսելլա Բոկի և սոցիոլոգ Կայ Ֆյոլստերի մայրը։
«Շվեդական մոդելի» ճարտարապետների մեջ
Հենց այդ ժամանակաշրջանում էլ շվեդական սոցիալ դեմոկրատներն առաջին անգամ կարողացան ձևավորել կառավարություն և իրականացնել իրենց սոցիալական բարեփոխումները։ Մյուրդալը հրավիրվեց կառավարության բնակարանային ապահովման կոմիտե, իսկ 1935 թվականին դարձավ Բնակչության հարցերով Թագավորական հանձնաժողովի խորհրդական։ 1943 թվականին նա ընդգրկվեց երկրի հետպատերազմական զարգացման ծրագրի մշակման ՇՍԴԿ կոմիտեի և Պեռ Ալբին Հանսսոնի կառավարության հետպատերազմական աջակցության և վերակառուցման միջազգային ծրագրերի հանձնաժողովի կազմում։
Միջազգային գործունեությունը և պայքարը զինաթափման համար
1962-1973 թվականներին ղեկավարել է Շվեդիայի պատվիրակությունը Զինաթափման հարցերով Ժնևյան կոմիտեում։ Ալվա Մյուրդալը կարևոր դեր է խաղացել Ժնևի զինաթափման բանակցություններում՝ ղեկավարելով չմիացած և չեզոք երկրների խումբը, պայքարելով «սառը պատերազմի» և սպառազինությունների մրցավազքի դեմ, բանակցությունների, պատերազմի և խաղաղության խնդիրների մասին իր տեսակետները նա ներկայացրել է «Զինաթափման խաղ։ Ինչպես են Միացյալ Նահանգները և Ռուսաստանը բորբոքում սպառազինության մրցավազքը» գրքում։
Միաժամանակ 1962 թվականին Ալվա Մյուրդալն ընտրվում է Ռիկսդագի պատգամավոր, իսկ 1967 թվականն ընդգրկվում է Տագե Էռլանդերի սոցիալ դեմոկրատական կառավարության նախարարների կաբինետում՝ որպես զինաթափման հարցերով հատուկ ներկայացուցիչ՝ Ուլոֆ Պալմայի կառավարությունում մնալով նախարար առանց պորտֆելի մինչև 1973 թվականը։ 1966 թվականին Ալվա Մյուրդալի գլխավորած հանձնաժողովը իր զեկույցում առաջարկեց ստեղծել Ստոկհոլմի խաղաղության խնդիրների հետազոտության միջազգային ինստիտուտ։ Խաղաղության համար պայքարում նրա ձեռքբերումները նշանավորվեցին մի շարք մրցանակներով, այդ թվում Նոբելյան և Ալբերտ Էյնշտեյնի անվան խաղաղության մրցանակ (1980)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խաղաղության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Շվեդ նոբելյան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի կին դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ուփսալայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Շվեդ կին դիվանագետներ Կատեգորիա:Շվեդ սոցիոլոգներ Կատեգորիա:Կին սոցիոլոգներ Կատեգորիա:Շվեդ պացիֆիստներ Կատեգորիա:20-րդ դարի կին քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի պաշտոնյաներ Կատեգորիա:Ստոկհոլմի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Շվեդ գրողներ Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Կոնստանտին Պրովալով
Կոնստանտին Պրովալով (Константин Константинович Провалов, ), ռուս դիվանագետ։
Կենսագրություն
1972 թվականից զբաղվում է դիվանագիտական գործունեությամբ։
1996 թվականից մինչև 1999 թվականը եղել է գործադիր քարտուղարության դեպարտամենտի փոխտնօրեն, Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարության գործադիր քարտուղարի տեղակալ։
1999 թվականի ապրիլից հանդիսանում է գլխավոր քարտուղարության (դեպարտամենտի) տնօրենի տեղակալ, Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարարության գլխավոր քարտուղարի տեղակալ։
2000 թվականի սեպտեմբերի 15-ից մինչև 2006 թվականի հուլիսի 25-ը Էստոնիայի Հանրապետությունում եղել է Ռուսաստանի Դաշնության արտակարգ և լիազոր դեսպան ։
2006 թվականից մինչև 2012 թվականը հանդիսացել է Ռուսաստանի Դաշնության արտաքին գործերի նախարարության պատմա-փաստագրական դեպարտամենտի տնօրեն
2012 թվականից Չեխիայում հանդիսանում է Ռուսաստանի Դաշնության գլխավոր հյուպատոս։
Անձնական կյանք
Ամուսնացած է, ունի երկու որդի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Ջորջո Ֆերրոնի
Կարիերան ֆիլմում
Ֆերրոնիի համար դեբյուտային էր 1936 թվականին նկարահանված Պոմպեյ ֆիլմը։ Իր առաջին սարսափ ֆիլմը, իսկ դրանք երկուսն էին, եղել է 1960 թվականին նկարահանված «Քարե կանանց հողմաղացը»։ Ֆիլմը պարունակում էր գոթական սարսափի ժանր և պատմում էր մի արտիստի և մի աղջկա սիրո մասին։ Արտիստը սովորում է կոնսերվատորիայում, իսկ աղջիկն այդ կոնսերվատորիայի ուսուցիչներից մեկի դուստրն է։ Աղջիկը ապրում է հոր հետ հողմաղացում, որտեղ սպանվում են երիտասարդ աղջիկներ։ 1972 թվականին դուրս է գալիս «Սատանաների գիշերը» ֆիլմը, որը համարվում է Վուրդալակ էպիզոդի ռեմեյքը ։ Սյուժեով ֆիլմը նման է էպիզոդին․ դեպքերը կատարվում են 20֊րդ տարի 70֊ական թվականներին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալացի ռեժիսորներ Կատեգորիա:Իտալացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Կինոպրոդյուսերներ Կատեգորիա:Իտալացի դերասաններ Կատեգորիա:Իտալացի կինոռեժիսորներ
Հայոց ցեղասպանությունը մշակույթում
Հայոց ցեղասպանությունը մշակույթում, մշակույթի տարբեր ճյուղերում Հայոց ցեղասպանության թեմատիկան արտահայտող գործեր։ Հայոց ցեղասպանությունը Օսմանյան կայսրության իշխանության ղեկին կանգնած երիտթուրքական «Իթթիհաթ վե թերաքի» կուսակցության կողմից կազմակերպված ոճրագործություն է, որի արդյունքում 1915-1923 թվականներին   զանգվածային տեղահանության է ենթարկվել և բնաջնջվել Օսմանյան կայսրության նահանգների, այդ թվում՝ Արևմտյան Հայաստանի հայ բնակչությունը։
Երաժշտություն
Ցեղասպանությունը՝ որպես ցավի և պատմական ինքնագիտակցման աղբյուր, արտացոլվել է հայկական արվեստում, այդ թվում նաև երաժշտության մեջ։ «Հայկական երաժշտության հայր» համարվող կոմպոզիտոր Կոմիտասը հայ այլ մտավորականների հետ միասին տեղահանվել է, սակայն կարողացել է փրկվել։ Չկարողանալով դիմանալ տեղահանման արհավիրքներին, Կոմիտասը, խելագարվել է և 1919 թվականից, մինչև իր մահը գտնվել է Փարիզի հոգեբուժական հիվանդանոցում։ Կոմիտասի երաժշտական ժառանգության մեծ մասը անհետացել է։
Ցեղասպանության վերաբերյալ բանավոր պատմությունները արտացոլվում են երգերում, որոնց մեծ մասը ներկայացված են Վերժինե Սվազլյանի «The Armenian Genocide in the Memoirs and Turkish Language Songs of Eye-Witness Survivors» ձայնագրությունների փաթեթի մեջ ։ Վերլուծելով երգերը՝ Սվազլյանը նշում է, որ երգերը ստեղծվել են պատմական իրադարձությունների անմիջական ազդեցության տակ և չնայած, որ երգերի մի մասը թուրքերեն բառերով են, նրանք ունեն հայկական ծագում։ Երգերի մեջ ամրագրված բանավոր ավանդույթը համարվում է Ցեղասպանության ապացույցներից մեկը ։
Ամերիկյան System of a Down ռոք խմբի երաժշտացանկում, որը բաղկացած է 4 հայ երաժիշտներից, հաճախ քննարկվում է Ցեղասպանության թեման։ Ամեն տարի խումբը իրականացնում է «Souls» («Հոգիներ») համերգային շրջագայությունը՝ ուշադրությունը Հայոց ցեղասպանության ուղղությամբ սևեռելու համար։ Իր դեբյուտային ալբոմում խումբը կատարել է Հայոց ցեղասպանության մասին երգ՝ «P.L.U.C.K.» («Քաղաքական ստախոսները անազնիվ վախկոտներ մարդասպաններ են»)։ Սկավառակի թռուցիկի տեքստում գրված է. «SOAD-ը իր երգը նվիրում է Հայոց ցեղասպանության ժամանակ նահատակված 1,5 միլիոն զոհերին, որն իրականացվել է 1915-1920-ական թվականներին թուրքական կառավարության կողմից»։ Այլ երգեր ևս, մասնավորապես «X» (Toxicity) և «Holy Mountains» («Սուրբ լեռներ», Hypnotize), նույնպես նվիրված են 20-րդ դարի առաջին ցեղասպանությանը։ Խմբի մեներգիչ Սերժ Թանկյանը չի շրջանցել Հայոց ցեղասպանության թեման իր սոլո կարիերայի ընթացքում։ Իր երկրորդ Imperfect Harmonies ալբոմում ներառել է «Yes, It’s Genocide» հայերեն երգը։
Ռուսական Adaen պրոգ ռոք/ մետալ խումբը 2011 թվականին թողարկել է «1915» անվամբ երգ, որը նվիրված է Հայոց ցեղասպանությանը։
Ամերիկացի կոմպոզիտոր և երգիչ Դանիել Դեքերը, համագործակցելով կոմպոզիտոր Արա Գևորգյանի հետ, գրել է «Ադանա» երգը, որը նվիրված է Ադանա քաղաքում տեղի ունեցած կոտորածին, որի զոհն են դարձել շուրջ 300 000 հայեր։
Եվրոպայի «Cross Rhythms» առաջատար կրոնական ամսագիրը «Ադանա» երգի մասին գրել է հետևյալը. «Շատ հազվադեպ է անթիվ զոհերի ողբը դառնում հիասքանչ ստեղծագործություն»։ Դանիել Դեքերը Հայաստանի կառավարության կողմից պաշտոնապես հրավիրվելու է կատարելու երգը՝ 2005 թվականի ապրիլի 24-ին Երևանում տեղի ունեցած ոգեկոչման արարողության ժամանակ, որը նվիրված էր Ցեղասպանության 90-րդ տարելիցին։ Ներկայումս, «Ադանա» երգը թարգմանվել և ձայնագրվել է 17 լեզուներով։
Նկարչություն
Դեռևս 19-րդ դարի վերջին հայ նկարիչ Վարդգես Սուրենյանցը իր նկարների մի մասը («Ոտնահարված սրբություն», 1895, «Ջարդից հետո» 1899) նվիրել է Արևմտյան Հայաստանում հայերի ջարդերին ։ Արշիլ Գորկին իր կտավների մեծ մասը նկարել է վերապրած իրադարձությունների ազդեցության տակ ։ Գորկու հայտնի «Նկարչի և նրա մոր դիմանկարը» կտավը Ատոմ Էգոյանի «Արարատ» ֆիլմի հիմնական թեմաներից մեկն է։
Գրականություն
Ցեղասպանության տարիներին ամենահայտնի հայ բանաստեղծներից մեկը եղել է Սիամանթոն։ 1909 թվականին նա գրել է «Կարմիր լուրեր բարեկամես» բանաստեղծությունների շարքը, որը նվիրված է Ադանայի ջարդերին։ Իր պոեզիայում Սիամանթոն, ի տարբերություն Առաջին համաշխարհային պատերազմի բրիտանացի «խրամատային բանաստեղծների», հրաժարվել է մետաֆիզիկական և դեկորատիվ կերպարներից՝ նախապատվությունը տալով բռնության ակնհայտ և ռեալիստիկ նկարագրություններին։ Սիամանթոն ապրիլի 24-ին 250 հայ մտավորականների կազմում ձերբակալվել, տանջահար է արվել և սպանվել է օգոստոսի 19-ին։ Եղիշե Չարենցի շատ բանաստեղծություններ, ով ծնվել է Կարսում և Դիմադրության շարժման կազմում դարձել ցեղասպանության ականատես, նկարագրում է Ցեղասպանության արհավիրքները։ Ցեղասպանության թեմատիկան նկարագրած մեկ այլ հեղինակ՝ Վահան Թեքեյանը 1915 թվականին գտնվել է Կահիրեում և խուսափել մահվանից ։ 20-րդ դարի սկզբում Հայոց ցեղասպանության թեմային անդրադարձել են Վլադիմիր Նեմիրովիչ-Դանչենկոն, Սերգեյ Գորոդեցկին , Վալերի Բրյուսովը , Վլադիմիր Սոլովյովը («Երեք զրույց»՝ գեներալի պատմությունը հայերի նկատմամբ բաշիբոզուկների արհավիրքների մասին) և այլք։ Հայոց ցեղասպանության մասին ամենահայտնի գրական ստեղծագործությունը համարվում է Ֆրանց Վերֆելի «Մուսա լեռան քառասուն օրը» վեպը, որը տպագրվել է 1933 թվականին և, արդյունքում, նացիստական իշխանությունների կողմից հայտարարվել «ոչ ցանկալի»։ Կուրտ Վոննեգուտը 1988 թվականին գրել է «Կապույտ մորուս» հորինված պատմությունը, որի հիմնական թեմաներից մեկը համարվում է Հայոց ցեղասպանությունը։ Լուի դը Բերնեն Հայոց ցեղասպանության տեղը և ժամանակը օգտագործում է իր «Անթև թռչուններ» նովելի համար՝ որպես հետնապատկեր։ Վերջինս որոշ հետազոտողներ համարում են պրոթուրքական։ Հայոց ցեղասպանության թեմային է անդրադառնում նաև Էդգար Հիլզենրաթը իր «Վերջին մտքի հեքիաթըը» (Das Marchen vom letzten Gedanken) վեպի մեջ։ Վեպը հրատարակվել է 1989 թվականին և միևնույն տարում արժանացել է Ալֆրեդ Դոբլինի մրցանակի։ Ռիչարդ Կալինովսկին համարվում է «Լուսնային հրեշ» պիեսի հեղինակը, որը պատմում է երկու մարդկանց մասին, ովքեր վերապրել են Հայոց ցեղասպանությունը։
Թուրք որոշ գրողներ, հատկապես Նազըմ Հիքմեթը և Օրհան Փամուքը, բացահայտ խոսել են Հայոց ցեղասպանության մասին։ Օրհան Փամուքը այդ հայտարարությունների համար ենթարկվել է դատական հետապնդման ։ Հայոց ցեղասպանությանն է նվիրված թուրք գրող Հալիլ Իբրահիմ Օզջանի «Հրդեհատեղու վայրում» («Küller Arasında») ստեղծագործությունը, որը հրապարակվել է 2009 թվականին ։ Ցեղասպանության թեման արծարծվել է նաև ադրբեջանցի գրող Աքրամ Այլիսլիի «Քարե երազներ» վեպ-ռեքվիեմի մեջ, որը հրատարակվել է 2012 թվականին։ Վեպն ունի ուղերձ На՝ «իմ երկրացիների հիշատակին, ովքեր իրենց հետևից թողել են չողբացած ցավ»։ Վեպը պատմում է գրողի հայրենի Այլիսում (Ագուլիսում) հայերի ջարդերի մասին, որը տեղի է ունեցել 1919 թվականին ։ Գիրքը դժգոհությունների մեծ ալիք է առաջացրել Ադրբեջանում ։
Հուշարձաններ
Առաջին հուշարձանը, որը նվիրված է հայերի զանգվածային սպանդին, զանգակատան տեսքով 1950-ական թվականներին տեղադրվել է Լիբանանի Անթիլիասի կաթողիկոսության տարածում։ Հուշարձանը հանդիսանում է հայկական եղբայրական գերեզմաններից վերցրած մարդկային ոսկորների հավաքածու, որոնք բերվել էին Սիրիական անապատից։ 1965 թվականին Էջմիածնի Մայր Տաճարի տարածքում տեղադրվել է Հայոց ցեղասպանությանը նվիրված հուշարձան, որը բաղկացած էր բազմաթիվ խաչքարերից։ Սկսած 1960-ական թվականներին տարբեր երկրների հայկական համայնքները սկսել են տեղադրել հուշարձաններ, որոնք նվիրված էին Ցեղասպանությանը, որոնք հանգեցրեցին թուրքական կառավարության դժգոհությանը։ Խոշոր հուշարձաններ են տեղադրված Մոնթեբելլոյում (Կալիֆորնիա նահանգ), Սիդնեյում, Սան Պաուլոում, Բուենոս Այրեսում։ Փոքր հուշարձաններ տեղադրված են աշխարհի բոլոր այն քաղաքներում, որտեղ կա հայկական համայնք։ 1990 թվականին Սիրիայի Դեր Զորի անապատում կառուցվել է զանգակատուն։ Ներկայումս այն համարվում է միակ հուշարձանը, որը տեղադրված է Հայոց ցեղասպանության հետ կապ ունեցող վայրում ։
«Ծիծեռնակաբերդ» հուշահամալիր
1965 թվականին, երբ նշվում էր Հայոց ցեղասպանության 50-րդ տարելիցը, Խորհրդային Հայաստանում տեղի են ունեցել զանգվածային ցույցեր, որոնք նվիրված էին Ցեղասպանության տարելիցին։ Ցույցերի և Խորհրդային Հայաստանի կողմից պաշտոնապես ճանաչվելու ազդեցության տակ որոշվել է կառուցել զոհերի հիշատակին նվիրված հուշահամալիր։ Երկու տարի անց Երևանում՝ Հրազդան գետի ափին՝ Ծիծեռնակաբերդ կոչվող բլուրում ավարտվել է հուշահամալիրի կառուցման աշխատանքները։ Ճարտարապետները եղել են Արթուր Թարխանյանը և Սաշուր Քալաշյանը, իսկ քանդակագործը եղել է Հովհաննես Խաչատրյան։ Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիրը բաղկացած է երեք հիմանական կառույցներից՝ Հավերժության տաճար, «Վերածնվող Հայաստան» Հուշասյուն և Հուշապատ։ Հավերժության տաճարը բաղկացած է 12 քարե սալերից, որոնք դասավորված են շրջանաձև կորացած դեպի ներս։ 12 թիվը ընտրված է՝ ելնելով երկրաչափական օրենքներից, բայց ժողովուրդը համարում է, որ այդ սյուները խորհրդանշում են Արևմտյան Հայաստանում գտնվող 12 խոշորագույն նահանգները ։ Մինչև ԽՍՀՄ փլուզումը, ելնելով Թուրքիայի հետ ունեցած հարաբերություններից, հուշարձանի վրա որևէ գրվածք չի եղել։ 1998 թվականին բազալտե պատի վրա գրվել են այն քաղաքների անվանումները, որոնք դարձել էին սպանդի կենտրոններ։ Վերջինը նշված էր Դեր Զորի անվանումը՝ որպես տեղահանման վերջին հանգրվան։ Այսօր Ծիծեռնակաբերդը հայերի համար դարձել է սրբատեղի։ Ամեն տարի ապրիլի 24-ին՝ Հայոց Ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օրը, հազարավոր մարդիկ այցելու են Ծիծեռնակաբերդ՝ իրենց հարգանքն արտահայտելու Մեծ եղեռնի անմեղ զորհերին ։
1995 թվականին հուշահամալիրի տարածքում բացվեց փոքր ստորգետնյա թանգարան, որտեղ կարելի է գտնել տեղեկություններ 1915 թվականի իրադարձությունների մասին։ Մասնավորապես թանգարանում ներկայացված են գերմանացի լուսանկարիչների (թուրքերի դաշնակիցները «Առաջին համաշխարհային պատերազմում»), այդ թվում՝ Արմին Վեգների մի շարք լուսանկարներ և որոշ հրատարակություններ։ Թանգարանին մոտ գտնվում է մի պուրակ, որտեղ օտարերկրյա պաշտոնյաները Ցեղասպանության զոհերի հիշատակին տնկում են ծառեր։ Համալիրի մոտ կանգնեցվել է ոչ մեծ խաչքար (քանդակագործ՝ Ս. Հակոբյան)՝ ի հիշատակ 1988 թվականին Սումգայիթում կազմակերպված հայերի ցեղասպանության զոհերի ։
Տես նաև
Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանություն
Կեռսու
Կեռսու (Kärsu), գյուղ Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Սաառդե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 25 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգի Սաառդե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Խազ (Դերջանի գավառ)
Խազ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Դերջանի գավառակում։
Պատմություն
Բնակիչները բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը կոտորվել է բռնագաղթի ճանապարհին՝ Կամախի կիրճում։
Բնակչություն
1909 թվականին ուներ 50 տուն հայ բնակիչ։
Տնտեսություն
Զբաղվում էին երկրագործությամբ և անասնապահությամբ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ըմբշամարտի Եվրոպայի առաջնություն 2019
Ըմբշամարտի Եվրոպայի առաջնություն 2019, անցկացվել է 2019 թվականի ապրիլի 8-ից 14-ը Ռումինիայի մայրաքաղաք Բուխարեստում։
Հղումներ
Կատեգորիա:2019 ըմբշամարտում Կատեգորիա:Ըմբշամարտի Եվրոպայի առաջնություններ Կատեգորիա:2019 ապրիլի իրադարձություններ
Գուչիո Գուչի
Հեջ Գուստավ Գուչիո Գուչի, իտալացի գործարար և նորաձևության դիզայներ, « Gucci » նորաձևության տան հիմնադիր։
Վաղ կյանք
Գուչին ծնվել է Ֆլորենցիայում, Տոսկանա, երկրի կենտրոնական արտադրական տարածաշրջանից տոսկանացի կաշվի վարպետի որդի էր ։
Կարիերա
1900-ականների սկզբին Լոնդոնի Սավոյ հյուրանոցում դեռահաս Գուչին տարբեր աշխատանքներ էր կատարում։ Ոգեշնչվելով նրբագեղ բարձրակարգ հյուրերից, ինչպես նաև պայուսակներ արտադրող այնպիսի ընկերությունների կողմից, ինչպիսին H.J. Cave & Sons -ն է, նա վերադարձավ Ֆլորենցիա և սկսեց պատրաստել ճամփորդական պայուսակներ ու աքսեսուարներ։ Գուչիի տունը Ֆլորենցիայում նա հիմնադրեց 1921 թվականին որպես ընտանիքին պատկանող կաշվե թամբերի փոքրիկ խանութ։ Նա 1920 թվականին սկսեց կաշվե պայուսակներ վաճառել ձիատերերին։ Որպես երիտասարդ մարդ, նա շատ արագ հեղինակություն է ձեռք բերում որակի համար, վարձելով լավագույն աշխատողների, որոնց կարողացել էր գտնել, որպեսզի աշխատեն իր արհեստանոցում ։ 1938 թվականին Գուչին իր բիզնեսը տեղափոխում է Հռոմ։ Շուտով նրա մեկ մարդու բիզնեսը վեր է ածվում ընտանեկան բիզնեսի, երբ նրա որդիները` Ալդոն, Վասկոն, Ուգոն և Ռոդոլֆոն, նախկինում դերասան, միանում են ընկերությանը։
1951 թվականին Գուչին բացում է իրենց խանութը Միլանում, իսկ 2 տարի անց ընկերությունն ընդլայնվում է արտասահմանում` բացելով Մանհեթենի խանութը ։
Ծանոթագրություննե
Կատեգորիա:Նորաձևության անձինք Կատեգորիա:Իտալացի գործարարներ Կատեգորիա:Իտալացի դիզայներներ
Խատունի (գյուղ, Յարցևսկի շրջան)
Խատունի (Хатуни), գյուղ Ռուսաստանի, Սմոլենսկի մարզի Յարցևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 3 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Յարցևսկի շրջանի բնակավայրեր
Պոմերանիա
Պոմերանիա (Pomorze, Pommern), պատմական շրջան Բալթիկ ծովի հարավում, որը տարբեր ժամանակներում գտնվել է տարբեր պետությունների կազմում։ Ներկա դրությամբ Արևմտյան Պոմերանիան համարվում է Մեքլենբուրգ-Առաջավոր Պոմերանիա գերմանական տարածքի մի մասը, իսկ մնացյալ մասը համարվում է լեհական տարածք։
Աշխարհագրական բնութագիր
Պոմերանիան արևմուտքում սահմանակցում է Մեքլենբուրգի տարածքների, իսկ հյուսիսում` Բալթիկ ծովի առափնյայի հետ։ Շրջանի հին սլավոնական անվանումն է «Պոմորյե», որը նշանակում է «ծովի մոտ» ։
Շեցին քաղաքի և Ռյուգեն կղզու արվարձանների կլիման ավելի մեղմ է, քան Արևելյան Պոմերանիայի ջրափնյա գծի կլիման։ Շեցին քաղաքում միջին տարեկան ջերմաստիճանը կազմում է +8,4 °C, Լաուենբուրգում` +7,2° C, Կոշալինում` +7,1 °C: Տեղումների տարեկան քանակը Շեցինում կազմում է 54 սմ, իսկ Կոշալինում` 66 սմ։
Պոմերանիայի գլխավոր գետը` Օդրան, գոյացնում է բազմաթիվ վտակներ, որոնք թափվում են Բալթիկ ծով։ Օդրա գետի համակարգին են պատկանում նաև Ինա, Ուկեր և Պենե նավարկելի գետերը։ Այլ գետերից նավարկելի են Ռեկնից, Ռիկգրաբեն, Ռեգա, Պերսանտե, Վիպեր, Ստոլպե, Լյուպով, Լեբա գետերը։ Հարավային բլրոտ հատվածում շատ են լճերը։ Արևելյան Պոմերանիայի ափերը ծածկված են դյուներով, որոնց տեսքը հաճախ փոխվում է։
Պատմություն
Ըստ Վեստֆալյան հաշտության պայմանագրի արդյունքների, որը ստորագրվել է 1648 թվականին, Արևմտյան Պոմերանիան անցել է Բրանդենբուրգին, իսկ Առաջնային Պոմերանիան դարձել է Շվեդական Պոմերանիա։
Շվեդա-լեհական պատերազմի (1655 - 1660 թվականներ) և շվեդա-բրանդենբուրգյան պատերազմի (1674 - 1679 թվականներ) ժամանակ տարածքն օկուպացվել է թշնամական զորքերի կողմից։ Բրանդենբուրգյան կուրֆյուրստ Ֆրիդրիխ Վիլհելմ I-ին 1678 թվականին հաջողվել է գրավել ամբողջ Շվեդական Պոմերանիան։ Ֆրանսիայի ճնշման տակ 1679 թվականին ստորագրված Սեն-Ժերմենի հաշտության պայմանագրով նա ստիպված էր հրաժարվել իր գրավված տարածքներից։ Հյուսիսային պատերազմի (1700 - 1721 թվականներ) ավարտից հետո Առաջնային Պոմերանիան Պենե գետից հարավ ներառվել է Պրուսիայի թագավորության կազմի մեջ։
Նապոլեոնական պատերազմների ժամանակ Շվեդական Պոմերանիան օկուպացվել է Ֆրանսիայի կողմից։ 1815 թվականին Նապոլեոնի պարտությունից հետո Առաջնային Պոմերանիայի շվեդական մասը Ռյուգեն կղզու հետ միասին դարձել են պրուսական։
1945 թվականին ԽՍՀՄ-ի առաջարկով սահմանվել է նոր լեհա-գերմանական սահման, և այդպիսով Պոմերանիայի մեծ մասը դաշնակիցների որոշմամբ առանձնացվել է Գերմանիայից։
Մինչ օրս տարածված է առանձնացնել Առաջնային Պոմերանիան (Vorpommern)` Օդրա գետից արևմուտք, և Հետին Պոմերանիան (Hinterpommern)` Օդրա գետից արևելք։ Շտրալզունդի շրջանը երբեմն անվանում են Շվեդական Պոմերանիա, քանի որ մինչ 1815 թվականը այն պատկանել է Շվեդիային։
Տնտեսություն
Պոմերանական նավերի սեփականատերերին 1894 թվականի դրությամբ պատկանել է 86 026 տոննա տարողությամբ 482 նավ։
Պոմերանիայում գործում են թուղթ և ցելյուլոզ վերամշակող, ապակի արտադրող և այլ գործարաններ։
Արա Խաչատրյան
Արա Խաչատուրի Խաչատրյան, հայ ծանրորդ։
Արան միացել է Հայաստանի ծանրամարտի հավաքականին 77 կգ քաշային կարգում։ 2006 թ. դարձել է Սանտո Դոմինգոյում կայացած աշխարհի առաջնության բրոնզե մեդալակիր, իսկ հաջորդ տարի Ստրասբուրգում՝ Եվրոպայի արծաթե մեդալ՝ զիջելով միայն Գևորգ Դավթյանին։ Նույն նվաճմանը հասել է նաև 2008 թվականին Իտալիայում, երբ ոսկե մեդալակիրը նրան գերազանցել 1 կգ-ով։ 2008 թվականի Պեկինի օլիմպիական խաղերում Խաչատրյանը ձախողեց՝ զբաղեցնելով 7-րդ հորիզոնականը։ 2010 թվականին Մինսկում 85 կգ քաշային կարգում նվաճել է եվրոպայի արծաթե մեդալը։ Նույն տարում Արային աշխարհի առաջնությանը լուրջ վնասվածք ստացավ հրում վարժությունում, բայց նախքան դրա պոկում վարժությունում նվաճեց փոքր ոսկին։ 2012 թվականին մեկնեց Լոնդոն, սակայն վնասվածքի պատճառով նրան չհաջողվեց պատշաճ ելույթ ունենալ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1982 ծնունդներ Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 13 ծնունդներ Կատեգորիա:Հայ ծանրամարտիկներ Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ Կատեգորիա:Հայ օլիմպիական ծանրամարտիկներ
Ռոմանցևո-Դուբիկովո
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 55 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:20-րդ դարում հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Յարոսլավլի մարզի Գավրիլով-Յամսկի շրջանի բնակավայրեր
The One (DVD)
The One, Մայքլ Ջեքսոնի DVD-ն, թողարկել է CBS-ը 2004 թվականի հունվարին։ Այն վաճառվել է 50,000 օրինակով ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Մայքլ Ջեքսոնի տեսաերիզներ Կատեգորիա:2004 ալբոմներ Կատեգորիա:Մայքլ Ջեքսոնի ալբոմներ
Խատչենկի
Խատչենկի (Хатченки), գյուղ Ռուսաստանի, Սմոլենսկի մարզի Յարցևսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Յարցևսկի շրջանի բնակավայրեր
Արամայիս Միրզոյան
Արամայիս Աշոտի Միրզոյան, հայ ազատամարտիկ, Արցախյան պատերազմի մասնակից ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1962 թվականի դեկտեմբերի 24-ին, Գորիսում (ներկայումս՝ Սյունիքի մարզ)։ Աշխատում էր Գորիսի «Ավանգարդ» պետական տնտեսությունում որպես վարորդ։ Ապրում էր կնոջ և երեք անչափահաս երեխաների հետ Գորիսում ։
Զոհվել է 1988 թվականի նոյեմբերի 24-ին Գորիսի շրջանի Որոտան բանավանում, ադրբեջանցու գնդակից։ Թաղված է Գորիսի գերեզմանոցում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի մասնակիցներ հայկական կողմից
Կարպիս Շամլյան
Կարպիս Հակոբի Շամլյան, հայ դերասան։ Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր արտիստ ։
Կենսագրություն
Կարպիս Շամլյանը ծնվել է Ալեքսանդրիայում։ 1947 թվականին հայրենդարձել է, բնակվել է Լենինականում, այնուհետև հրավիրվել է «Հայֆիլմ» կինոստուդիային կից կինոդերասանի ստուդիա՝ առանց քննությունների։ Ուսմանը զուգահեռ նկարահանվել է «Նվագախմբի տղաները» (1960 թ.), «Ճանապարհ» (1961 թ.), «Գիշերվա ժամադրություն» (1961 թ.) և այլ ֆիլմերում։ 1965 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտի դերասանական ֆակուլտետը՝ Արտաշես Հովսեփյանի արվեստանոցը։ 1964 թվականից հանդես է եկել Լենինականի պետական թատրոնում 1971 թվականից Երևանի Հրաչյա Ղափլանյանի անվան պետական դրամատիկական թատրոնի դերասան է ։
Ֆիլմեր
«Ընկեր Փանջունի», 1993 թ.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ՀՀ վաստակավոր արտիստներ Կատեգորիա:Հայ դերասաններ Կատեգորիա:Հրաչյա Ղափլանյանի անվան դրամատիկական թատրոնի դերասաններ Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Մուլտիպլիկատոր (սարք)
Մուլտիպլիկատոր 1․ մեքենայի լիսեռի պտտման հաճախականությունը մեծացնող սարքավորում (օրինակ, բարձրացնող ատամնավոր փոխանցումը),
2․ հեղուկի ճնշումը բարձրացնող սարքավորում (օրինակ, պոմպերում և հիդրավլիկական այլ մեքենաներում ու հարմարանքներում),
3․ լուսանկարչական ապարատի հարմարանք՝ մեկ թիթեղի (ժապավենի) վրա մի քանի նեգատիվներ ստանալու համար,
4․ գունավոր տպանմուշների միաժամանակյա ստացման սարք։
Կատեգորիա:Սարքեր
Արևիկ (Շիրակի մարզ)
Արևիկ, գյուղ Հայաստանի Շիրակի մարզում, մարզկենտրոնից՝ 5 կմ հարավ-արևելք։ Նախկինում կոչվել է Թափադոլակ
Գյուղը հիմնադրվել է 1810-1815 թթ.-ին Ալաշկերտից և Բասենից գաղթած հայերի կողմից։
Բնակչություն
Ըստ ՀՀ 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների` Արևիկի մշտական բնակչությունը կազմել է 1566, առկա բնակչությունը` 1350 մարդ ։ Հիմնադրման պահից մինչ օրս բնակիչները գրեթե ամբողջությամբ հայեր են, բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում` ստորև.
Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է հացահատիկի, շաքարի ճակնդեղի, բանջարաբոստանային կուլտուրաների մշակությամբ, անասնապահությամբ, պտղաբուծությամբ և մեղվաբուծությամբ։
Կառու (գյուղ, Պիդռալա շրջան)
Կառու (Karu), գյուղ Էստոնիայի Վալգամաա նահանգի Պիդռալա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 7 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վալգամաա նահանգի Պիդռալա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Վիկտոր Մուրադյան
Վիկտոր Ասլանի Մուրադյան, խորհրդային պատմաբան։ Պատմական գիտությունների դոկտոր (1969 թվական)։ Չեխիայի Մլադա Բոլեսլավ քաղաքի պատվավոր քաղաքացի։
Կենսագրություն
Վիկտոր Մուրադյանը ծնվել է 1913 թվականի սեպտեմբերի 18-ին ԼՂԻՄ Հադրութի շրջանի Կեմրակուճ գյուողում։ Ավարտել է Ադրբեջանի համալսարանի պատմության ֆակուլտետը։ Մասնակցել է «Հայրենական մեծ պատերազմին», եղել գնդի կոմիսար, դիվիզիայի քաղաքային բաժնի պետ։ 1968 թվականից մարքսիզմ-լենինիզմի ինստիտուտի հայկական մասնաճյուղի ավագ գիտաշխատող է։ Աշխատությունները վերաբերում են ԽՄԿԿ ազգային քաղաքականությանը Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին և ետպատերազմյան շրջանին։ Մի շարք կոլեկտիվ աշխատությունների համահեղինակ է։ «Սովետական Հայաստանը հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին (1941-1945 թվականներ)» փաստաթղթերի ու նյութերի ժողովածուն կազմող խմբի ղեկավար։
Պարգևներ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:Բաքվի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ
Նովոալեկսանդրովկա (գյուղ, Զնամենկայի շրջան)
Նովոալեկսանդրովկա (Новоолександрівка), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Զնամենկայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Նովոալեկսանդրովկա գյուղում բնակվում էր 53 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,418 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 126,79 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Զնամենկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Վերք Հայաստանի (վեպ)
«Վերք Հայաստանի» («Ողբ հայրենասիրի»), հայ նշանավոր գրող Խաչատուր Աբովյանի կողմից 1841 թվականին գրված պատմական վեպ, հայոց ազգային ավետարաններից, դասվում է այնպիսի հուշարձանների շարքը, ինչպիսիք են Մովսես Խորենացու «Հայոց Պատմությունը» և Նարեկացու «Մատյան ողբերգության»-ը։
Կառուցվածք
«Վերք Հայաստանի» վեպը բաղկացած է 3 մասից և «Զանգի» հավելվածից։ Առաջին մասը նահապետական հայ գյուղի բարքերի ու կենցաղի նկարագրությունն է։ Վեպի 2-րդ մասը սկսվում է Երևանի բերդի նկարագրությամբ, որը համարվում է բռնության խորհրդանիշ։ Դրան հաջորդում է մահառլամի (իսլամական արարողություն) նկարագրությունը։ Այնտեղ հոգեկան հաճույք են պատճառում դաժանությունը, չար ու անմարդկային կիրքը։ Վեպի 3-րդ մասում լուծվում են սյուժետային հանգույցները, և ավարտվում է գլխավոր հերոսի՝ Աղասու կյանքի պատմությունը։
Ջովաննի Ռուբինի
Գրել է քնարական երգեր («Հրաժեշտ» ժողովածուն), կազմել «Տենորի և սոպրանոյի ժամանակակից երգեցողության 12 դաս» ժողովածուն։
Վերք Հայաստանի (վեպ)
Վեպում առաջադրվող խնդիրներ
«Վերքն» ունի առաջաբան, որտեղ Աբովյանը ներկայացվում է վեպի գաղափարն ու բովանդակությունը։ Աբովյանը առանձնացրել է 3 հարց՝
Ջովաննի Ռուբինի
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալացի երգիչներ Կատեգորիա:Տենորներ Կատեգորիա:1854 մահեր Կատեգորիա:Ապրիլի 7 ծնունդներ Կատեգորիա:Մարտի 3 մահեր Կատեգորիա:Իտալացի օպերային երգիչներ
Վերք Հայաստանի (վեպ)
Վեպի գաղափար
Այս կամ այն ազգի կենսունակությունը որոշվում է 3 հատկանիշներով՝ ֆիզիկական ուժ, հոգևոր կարողություն և բարոյական միասնություն։ Ունի՞ արդյոք հայ ժողովուրդն այդ հատկանիշները։ Աբովյանը այս հարցին միանգամայն դրական պատասխան է տալիս։ Ազգային գոյության առաջնային հիմունքներից է հոգևոր հարստությունը։ Այստեղ նույնպես Աբովյանը բացառիկ կարողություններ է վերագրում հայ ժողովրդին։ Ամենից ավելի անփոխարինելի արժեքներ են կրոնը և լեզուն։ Վեպի էջերում Աբովյանը կապակցում է հայ ժողովրդի ամբողջ կենսագրությունը, հիշատակում երևելի թագավորների ու հերոսների անուններ, պատմում բերդերի ու ավերակների հետ կապված ավանդություններ, ցույց տալիս նախնիների մեծագործությունները օտար նվաճողների դեմ մղած պայքարում։ Նա կապ է հայտնաբերում անցյալի և ներկայի միջև` ապացուցելու համար, որ ֆիզիկական այդ ջիղը բնավ չի անհետացել և տակավին գործում է Աղասու և իր ընկերների, Խլղարաքիլիսայի ու Ապարանի քաջազուն հերոսների երակներում։ Միթե հայկական ոգու հզորությունը վկայող մի գեղեցիկ ավանդություն չէ ապարանցի պատանի Վարդանի սխրանքը, որ, կրելով սուրբ Վարդանի անունը, նրա պես նահատակվում է հանուն հավատի ու ազգային արժանապատվություն։ Վեպում արտահայտված է ևս մի գաղափար։ Դա հայերի առաքելությունն է մարդկային առաքելության մեջ։ Ֆիզիկական, հոգևոր ու բարոյական արժեքները չեն կարող փրկության երաշխիք լինել, եթե չդրվեն գործողության մեջ։ Վեպում հեղինակը կոչ է անում հայ ժողովրդին ապստամբություն բարձրացնել Օսմանյան Թուրքիայի դեմ։ Նկարագրում է ռուս ժողովրդի առաջին քայլերը հայկական հողերի վրա, թե ինչպես են նրանք օգնության ձեռք մեկնում անօգնական ժողովրդին։ Շատ քննադատներ եզրակացնում են, որ հենց այս կարծիքները դարձան Աբովյանի խորհրդավոր անհետացման բուն պատճառը  ։
Աղասու կերպար
Աղասին վեպի գլխավոր հերոսն է։ Նրա կերպարը ուրվագծվում է պատմական իրադարձությունների ընդհանուր համապատկերի վրա։ Այս իմաստով նա, լինելով իրական կերպար, միաժամանակ նաև պատմության հերոս է, այսինքն` գրողը պատմականացնում է նրա երևույթը որպես գաղափարատիպ և անհատականություն։ Այդպես նաև` մյուս կերպարները։ Նրանք ոչ թե սովորական իմաստով գործող անձինք են, այլ` պատմության անհատներ, որոնք պատմական շրջադարձի կրողներ են` արծափեցի Մանուկ աղան իր գերբնական հսկայությամբ ու քաջությամբ, շուլարվեցի Սոսն ու Հոհանջանը, բայազեդցի Բարսեղ, Մանուկ, Մկրտիչ իշխանազուններն ու ղարսեցի աշխարհահռչակ Տիգրանյան տունը` ազգային բարօրության իրենց առաքինությամբ, ապա նաև Ներսես և Գրիգոր եպիսկոպոսները, Մադաթով և Բեհբութով երիտասարդները։ Աղասին անհանգիստ, որոնող, անկաշկանդ բնավորության տեր մարդ էր։ Աղասին աշխարհն ընկալում էր գեղջկական պատկերացումների անմիջականությամբ ու բնական կատարելությամբ։ Աղասին ուներ խորհող միտք և բնությունը, աշխարհն ու տիեզերքը ճանաչելու, Աստծու առեղծվածը հասկանալու ներքին զգացողություն։ Աղասին հավաքական կերպար էր։ Աբովյանը Աղասու կերպարի մեջ խտացրել է հայ ժողովրդի բարոյական բարձր նկարագիրը` նրա անձնական խոհերը, ֆիզիկական ու մտավոր կարողություններն ուղղելով հայրենական սիրո պաշտամունքին։
Բնաշխարհ և մարդիկ
«Վերք Հայաստանի» վեպը կարելի է համարել Հայաստանի գեղարվեստական հայտնագործությունը։ Արարատյան դաշտի ամառը, Երևանի շոգը, Քանաքեռի ձմեռը զուտ հայկական նկարագիր ունեն, պատկերված են հայկական գույներով և բնավորությամբ։ Հին հուշեր է արթնացնում նաև Ապարանի քանդած եկեղեցին, որտեղ Վաղարշակի, Տրդատի, Տիգրանի ապարանքներն էին, և հայոց թագավորները, իշխաններն ու պայազատները ամառային իրենց օրերը գեղեցկացնում էին «բյուրատեսակ ծաղիկների» ու «պատվական աղբյուրների» վայելքով և իրենց մաղթանքներն ու աղոթքը ծաղիկների բույրի ու թռչունների հետ առաքում երկինք։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ պատմավեպեր Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործություններ այբբենական կարգով
Վահան Բիչախչյան
Վահան Վարդանի Բիչախչյան, ծանրամարտի մարզիչ։ Հայաստանի Հանրապետության ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի վաստակավոր գործիչ ։ Եվրոպայի չեմպիոն, օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիր Տիգրան Վարդանի Մարտիրոսյանի առաջին մարզիչը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ՀՀ ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի վաստակավոր գործիչներ Կատեգորիա:Հայ մարզիչներ
Սերաֆիմովկա (այլ կիրառումներ)
Սերաֆիմովկա, կարող է վերաբերել՝
Աստերոիդների ցանկ (195301-195400)
Աստերոիդների ցանկ (195201-195300) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (195401-195500)
|} Աստերոիդների ցանկ (195201-195300) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (195401-195500)
(5468) Համատոնբեցու
(5468) Համատոնբեցու (Hamatonbetsu), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1988 թվականի հունվարի 16-ին Մասարու Մուկաիի և Մասանորի Տակեիշիի կողմից Կոգոշիմաում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,874101 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2341 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,5141 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1779,72 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,202279 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 11,96° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1988 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Մասարու Մուկաիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Մասանորի Տակեիշիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Աստերոիդների ցանկ (15201-15300)
Աստերոիդների ցանկ (15101-15200) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (15301-15400)
Սպիտակ տան տոնածառ
Սպիտակ տան տոնածառ, հայտնի է նաև իբրև Կապույտ սենյակի տոնածառ, համարվում է Սպիտակ տանը ԱՄՆ-ի նախագահների նստավայրի պաշտոնական տոնածառը։ Սպիտակ տան ներսում առաջին տոնածառը տեղադրվել է 19–րդ դարում (հստակ տարեթիվ չի նշվում), և մինչև 1961 թվականը տոնածառի թեմատիկ ձևավորումը գտնվել է ԱՄՆ-ի Առաջին տիկնոջ հայեցողության տակ։
Առաջին տոնածառ
Սպիտակ տան առաջին տոնածառը տեղադրվել է 1889 թվականին, երբ նախագահը Բենջամին Հարիսոնն էր։ Ըստ տարբեր աղբյուրների՝ մինչև 1850 կամ 1889 թվականը Սպիտակ տանը երբեք տոնածառ չի տեղադրվել ։ Սպիտակ տան առաջին տոնածառի տեղադրման հետ կապված կա երկու վարկած. դրանցից մեկի համաձայն՝ այն տեղադրվել է նախագահ Ֆրանկլին Փիրսի նախագահության օրոք 1850-ական թվականներին (երբեմն հիշատակվում են 1853 կամ 1856 թվականները ։ Մյուս տեսակետի կողմնակիցները նշում են, որ Սպիտակ տան առաջին տոնածառը տեղադրվել է Բենջամին Հարիոսոնի օրոք (1888, 1889 կամ 1891 թվականին)։ Տոնածառի զարդարմանն օգնել է առաջին տիկին Քարոլին Հարիսոնը։ Տոնածառը տեղադրված էր երկրորդ հարկի օվալաձև սրահում՝ ներկայիս Դեղին օվալաձև սենյակում ։
Առանց տոնածառի տարիներ
Եղել են տարիներ, երբ Սպիտակ տանը տոնածառ չի տեղադրվել՝ 1902, 1904 , 1907 և 1922 թվականներին։ 1902 թվականին տոնածառի բացակայությունը պայմանավորված էր այն հանգամանքով, որ նախագահ Թեոդոր Ռուզվելտը չէր պատվիրել տոնածառ մինչև դեկտեմբերի 23-ը ։
Բացի այդ, մյուս նախագահները ևս տոնածառ չտեղադրեցին Սպիտակ տանը։ ԱՄՆ առաջին նախագահ Ջորջ Վաշինգտոնի օրոք Սպիտակ տունը դեռևս չկար, ինչն անհնարին էր դարձնում նաև այնտեղ տոնածառի տեղադրումը ։ Ապացույց չկա, որ Աբրահամ Լինքոլնը Սպիտակ տանը երբևէ տեղադրել է տոնածառ ։ 1922 թվականին առաջին տիկին Ֆլորենս Հարդինգի հիվանդության պատճառով Ամանորյա արարողությունները շատ մեղմ անցկացվեցին, չկար նաև տոնածառ
Նկարագրություն
Սպիտակ տան տոնածառը ընտրվում է համաժողովրդական տարբեր այգեգործներից ։ Հյուսիսային Կարոլինայի այգեգործները աճեցրել են 11 ծառ, ավելին, քան որևէ այլ նահանգում։ Վաշինգտոն և Վիսկոնսին նահանգները համարվում են ամենաբարձր ծառեր մատակարարողները։ Սպիտակ տան տոնածառը մինչև 1961 թվականը բազմիցս ցուցադրվել է Կապույտ սենյակում։ Երբեմն այն ցուցադրվել է նաև նախասրահում ։
Սպիտակ տան ներսում և շուրջը սովորաբար լինում է մեկից ավելի տոնածառ, օրինակ՝ 1997 թվականին այնտեղ կար 36, իսկ 2008 թվականին՝ 27 տոնածառ ։ Ավանդաբար, Կապույտ սենյակի տոնածառը համարվում է Սպիտակ տան պաշտոնական տոնածառը ։ Սպիտակ տան տոնածառը սովորաբար ունենում է 20 ոտնաչափ բարձրություն, և այն Կապույտ սենյակում տեղավորելու համար ջահը հեռացվում է ։ Հաճախ տոնածառի բարձրությունը նշվում է 18 կամ 18½ ոտնաչափ ։ Կապույտ սենյակի տոնածառը ամեն տարի նվիրաբերվում է Տոնածառի ազգային ասոցիացիայի կողմից ։ Ասոցիացիան տոնածառը նվիրաբերում է սկսած 1966 թվականից ։ 2015 թվականի տոնածառն ընտրվել է Փենսիլվանիայի Բուստարդի տոնածառի ֆերմայից։
Դավո
Դավո, գյուղ Այրարատ աշխարհի Բագրևանդ գավառում, իսկ ապա գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Ալաշկերտի գավառակում ։ Գտնվում էր Շառիան գետի ձախ ափին, Ս. Գևորգ եկեղեցու դիմաց։
Աշխարհագրություն
Գյուղն ուներ փարթամ արտովայրեր և բերրի ընդարձակ դաշտեր։
Պատմություն
Տեղի հայերը 1854-1856 թվականներին ամբողջությամբ գաղթել են Արևելյան Հայաստան, իսկ գյուղում բնակվել են քրդեր։
Բնակչություն
Հայաբնակ է եղել մինչև XIX դարի 70-ական թվականները։ 1850-1851 թվականներին գյուղն ուներ 150 տուն` մոտ 1000 բնակչով։ XX դարի սկզբին բնակվում էր 40 տուն անասնապահ քրդեր։
Տնտեսություն
Բնակչության հիմնական զբաղմունքը երկրագործություն, անասնապահություն և արհեստներն էին։
Պատմամշակութային կառույցներ
Դավոն ուներ հին եկեղեցի, մատուռ և տապանաքարեր ունեցող մեծ գերեզմանոց։
Կրթություն
Գյուղում գործել էր վարժարան։
Գրչություն
Միջին դարերում Դավոյում ընդօրինակվել են ձեռագրեր ։
Չիմալուական
Չիմալուական (իսպաներեն՝ Chimalhuacán. ), քաղաք և համայնք Մեքսիկայում, Մեխիկո նահանգի 125 համայնքներից մեկը ։ Ընկած է նահանգի արևելյան հատվածում և Մեխիկոյի մետրոպոլիսային տարածքի բաղկացուցիչ մասն է ։ Զբաղեցնում է 44.69 կմ^2 տարածք ։
Վիճակագրության և աշխարհագրության ազգային ինստիտուտի տվյալների համաձայն՝ 2010 թվականին Չիմալուականի բնակչության թվաքանակը եղել է 614.453, և այդ ցուցանիշով նրա համայնքը նահանգում զբաղեցրել է երրորդ տեղը՝ զիջելով միայն Էկատեպեկ դե Մորելոսի ու Սյուդադ Նեսաուալկոյոտլի համայնքներին ։ Չորս տարի անց՝ 2014 թվականի հուլիսի 1-ին քաղաքի բնակիչների թիվը հասել է շուրջ 689 հազարի ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մեքսիկայի քաղաքներ Կատեգորիա:Մեքսիկայի բնակավայրեր
Լեզվի յուրացման լեզվաբանություն
Լեզվի յուրացման լեզվաբանությունը անհատի լեզվական ունակության զարգացման ուսումնասիրությունն է, մասնավորապես մանկության շրջանում Լեզվի յուրացումը։ Այն ներառում է լեզվի յուրացման, լեզվի պահպանման և լեզվի կորստի տարբեր փուլերի ուսումնասիրություն և՛ առաջին, և՛ երկրորդ լեզվի համար, ի հավելումն երկլեզվության։ Նախքան մանուկները կկարողանան խոսել, նրանց ուղեղի նյարդային լարերը պարբերաբար ենթարկվում են լեզվական ազդեցության։ Յուրացման լեզվաբանության ներկայացուցիչները այն կարծիքին են, որ լեզվաբանական վերլուծությունները անժամկետ չեն, ինչպես որ ներկայացվում են մնացած ուղություններում։ Դրանք զգայուն են ժամանակի նկատմամբ և ինքնուրույն չեն։ Լեզվական զարգացման ժամանակ խթանները որոշելիս պետք է հաշվի առնել հասարակական–հաղորդակցական, և կենսանյարդաբանական գործոնները ։
«Բնությունն ընդեմ ուսուցման» հասկացություն
Նոամ Չոմսկին (1995) առաջարկեց համընդհանուր քերականության տեսությունը հարելով այն մտքին, որ երեխայի լեզվական ունակությունները բնության արդյունքն են ։ Ըստ համընդհանուր քերականության տեսության՝ յուրաքանչյուր երեխա զարգացնում է լեզվական ունակությունները իր մտքի բնածին և բնական ճանաչողական կարողությունների շնորհիվ, որոնք թույլ են տալիս նրան լեզու սովորել։ Այս բնածին լեզվական գործիքի համաձայն մարդիկ, ըստ էության, ունեն ինքնուրույն լեզու սովորելու ունակություն։
Սրան հակառակ՝ Բիհեյվորիստական ուղղության ներկայացուցիչները առաջարկում են այն տեսությունը, համաձայն որի՝ մարդու լեզու սովորելու ունակությունը ուսուցման արդյունք է։ Այս տեսության համար կենտրոնական է համարվում բացասական և դրական ուժեղացումը՝ ցանկալի արդյունքի հասնելու համար։ Սա սովորաբար օգտագործվում է դասասենյակներում, որտեղ ուսուցիչները իրականցնում են հետևողականության կամ պարգևատրման համակարգեր ուսանողների համար, որպեսզի խրախուսեն ուսանողներին հաջողության հասնել։ Սքիները (1957) կարծում էր, որ ուսուցման այս ձևը արդարացնում է լեզվի զարգացումը երեխաների մեջ ։ Սքիները (1957) պնդում էր, որ երեխաները պարզապես չեն սովորում լեզուն ինքնին, փոխարենը նրանք սովորում են պարգևների և հետևանքների մասին բիհեյվորիստական տեսության միջոցով, երբ պարգևատրվում են լեզվի ճիշտ գործածման համար և պատժվում լեզվի սխալ գործածման համար ։
Ճգնաժամային փուլ
Կյանքի սկզբնական մի քանի տարիները համարվում են ճգնաժամային փուլ, երբ մարդու ուղեղը ամենազգայունն է լեզու սովորելու և զարգացման նկատմամբ, այս շրջանը համարվում է երկու տարեկանից սկսած մինչև սեռական հասունության տարիքը։ Հետազոտողները կարծում են, որ սա կարող է կենսաբանորեն բացատրվել նրանով, որ մանկության շրջանում ուղեղի զարգացումը, նպաստում է ուղեղի լեզվական հատվածներում նյարդաբանության աստիճանական նվազմանը մինչև սեռական հասունության տարիք ։
Սա չի նշանակում, որ անհնար է սովորել մեկ այլ լեզու, երբ մարդն արդեն անցել է ճգնաժամային փուլը։ Չնայած բառապաշար սովորելու ունկաությունը զգայուն չէ տարիքի նկատմամբ, այնուամենայնիվ քերականությունը յուրացնելը և լեզվի արտասանությունը հավասար չի լինում բնիկ լեզվակիրների մակարդակին, եթե դրանք յուրացվել են ճգնաժամային փուլից հետո։
Ընդհանուր առմամբ, հետազոտողները կարծում են, որ ճգնաժամային փուլը ձևավորում է տվյալներ երկրորդ լեզվի յուրացման ուսումնասիրության համար։ Այնուամենայնիվ, պայմանականորեն ճգնաժամային փուլ կոչվածը չի ենթադրում նույն չափանիշները լեզվական յուրաքանչյուր ասպեկտի համար, այն տարբերվում է լեզվի հնչյունաբանության, բառագիտության և շարահյուսության մակարդակների համար, չնայած որ ուսումնասիրությունները դեռ պետք է պարզեն յուրաքանչյուր մակարդակի համար ճշգրիտ ժամանակահատվածը։
Հասարակական հմտություններ
Բիհեյվորիստները հավատում են, որ հասարակական շրջապատը մեծ նշանակություն ունի լեզու սովորելու հարցում։ Երեխաների միջև եղած հասարակական փոխազդեցությունը, ինչպես նաև երեխաների ու մեծահասակների միջև հասարակական փոխազդեցությունների հնարավորությունը կարևոր է երեխաների համար, որպեսզի սովորեն լեզուն բացահայտման և պրակտիկայի միջոցով ։
Մկանային հմտություններ
Խոսքի մկանային յուրացումը նորածինների լեզվաբանական զարգացման կարևոր մասերից է, քանի որ նրանք սովորում են օգտագործել իրենց բերանները, որպեսզի արտասանեն տարբեր խոսքային հնչյուններ։ Խոսքի արտադրությունը պահանջում է առաջնային և ետնային կառավարման ուղիներ, որտեղ առաջնային ուղին անմիջապես վերահսկում է արտասանական ապարատի շարժումները (մասնավորապես՝ շրթունքներ, ատամներ, լեզու և խոսքային այլ օրգաններ) ։
Լեզվին բնորոշ շարժումները ստեծվել են, որպես փորձնական հավաքածու օգտագործելով հիմնական մկանային համակցությունները, որոնք օգտագործվում են որպես հիմք՝ արտասանելու համար նորածինների պրոտոձայնային լեզվական բաբախյուն շարժումները։
Հնչյունաբանություն
Բառի տեղեկացվածությունը ընդգրկում է յուրաքանչյուր բառի վանկերը ճանաչելու, դրանք տարրալուծելու և նոր բառեր վերակերտելու ունակությունը։ Նրանք նաև սովորում են կարդալ բառը ամբողջությամբ՝ մասերի փոխարեն, և հասկանալ սրանց նշանակությունները նախադասության մեջ ։
Վանկաչափություն
Տոնը բնորոշում է ձայնի բարձրության աստիճանի օգտագործմամբ բառային միավորները նշելով, մինչդեռ հնչերանգի դեպքում բարձրության աստիճանի տատանումները նշում են ոչ բառային տարբերությունները, ինչպես օրինակ արտահայտության սահմանները և արտասանության մակարդակի գործաբանական տարբերությունները։ Վորմիթը (1975) բացահայտել է, որ անգամ ծնված պահից սկսած նորածինները զգայուն են ձայնի ոչ լեզվական հիմնարար հաճախականության հանդեպ և ունակ են տարբերակելու նուրբ տոները, որոնք տարբերվում են միայն F0–ում ։
Նազին (1998) ևս ներկայացրեց, որ նորածինները անգամ ամենավաղ հասակում զգայուն են հնչերանգային տարբերության նկատմամբ, երբ ներկայացվում են լեզվական խթանները ։
Ընկալման վերակազմակեպումը կապված լեզվական մակարդակի հետ հայտնվում է երեխայի կյանքի վեց և իննը ամսականներում։ Մյուս կողմից՝ հնչերանգի վերաբերությամբ, գլխի շարժումների հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ մինչև չորսից հինգ ամսականը նորածինները արդեն զգայուն են խոսքի հնչերանգային միավորների նկատմամբ ։
Երաժշտություն
Ակադեմիական շատ ուղղությունների ֆոնին աճում է նաև հետաքրքրությունը երաժշտության և լեզվի միջև կապի նկատմամբ ։ Երաժշտության և լեզվի խորը և բացարձակ կապը նպաստում է նրանց միաժամանակ օգտագործմանը լեզվի յուրացման արդյունքի բարելավման նպատակով ։
Համաձայն Ջուրդեյնի (1997)՝ լեզուն պատասխանատու է բովանդակության համար, իսկ երաժշտությունը՝ արթնացված զգացմունքի ։ Երաժշտության ազդեցությունը լեզվի վրա դրական է։ Այն ազդում է լեզվի առոգանության, հիշողության և քերականության վրա, ինչպես նաև տրամաբանության, վայելքի և դրդապատճառի վրա ։
Ջոան Լոուվեյը (1995) Չարլզ վան Րիթերի հետ համատեղ աշխատանքում, առաջարկում է լեզուն ճանաչողական համատեքստի մեջ ուսումնասիրելու փոխարեն, այն ուսումնասիրել երաժշտական համատեքստում։ Լոուվեյը (1995) սա անվանում է «Խոսքի երաժշտական փուլեր» ։
Նորածինները զարգացման ընթացքում (արտասվելու և հարմարավետության արտահայտումները, որոնք ուղորդվում են գղգղոցով և աստիճանաբար բառեր արտասանելով) արտահայտած ձայների ուսումնասիությունը նախապատրաստում են հեռագրային խոսքի ։ Լովերին (1995) պնդում է, որ «Խոսքի երաժշտությունը» երեխաների՝ լեզվի ընկալման ամենավաղ տեսակն է ։»
Ձայնային զարգացման աստիճաններ
Ձայնային զարգացման հինգ փուլերն են.
Զարգացման խնդիրներ
Երեխան պետք է յուրացնի լեզվի շատ կարևոր բաղադրիչներ մինչև երեք տարեկանը ։ Երեխաները, ովքեր իրենց հասակակիցների հարաբերությամբ այնքան էլ իրազեկ չեն լեզու վերամշակելու և խոսքի արտահայտման մեջ, կամ հաղորդակցմանը հարող հարցերում, ամենայն հավանականությամբ կարող են ցուցաբերել զարգացման ուշացում ։ Նման խնդիրներ ունենալը մանկության շրջանում կարող է հանգեցնել երեխայի զարցագման խնդիրների ինչպես նաև զգացական, վարքի և գրագիտության ընկալման բարդության։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ այն երեխաները ովքեր ունեն ուշ զարգացում ունեն նաև զգացական և վարքի խնդիրներ, որը գալիս է հաղորդակցման դժվարություններ ունենալուց ։ Սխալ ախտորոշումից խուսափելու համար, ծնողները պետք է իրենց երեխաներին տանեն խոսքալեզվական պաթոլոգի մոտ։ Որոշ դեպքերում, այն կարող է լինել լեզվական խանգարում, որը ենթակա է բուժման և թերապիայի։
Խոսքալեզվական պաթոլոգիա
Այս բժշկական ուղղության մասնագետը որակավորոված բժիշկ է, որի ուսումնասիրության սահմանները ներառում են այն ոլորտները, որոնք ազդում են հաղորդակցության և կուլ տալու վրա, հատկապես խոսքի արտադրություն, սահունություն, լեզու, ճանաչողականություն, ձայն, ռեզոնանս, կերակրման, կուլ տալու ունակություն և լսողություն։ Ուշադրության կենտրոնում է լինում նոր խանգարման զարգացման կանխարգելումը և նվազեցումը՝ դրա վաղ փուլերում, հայնտաբերելով խաղտումներ կամ հիվանդություններ ։ Այս մասնագետի աշխատանքն է բարելավել հաղորդակցային և կուլ տալու ունակությունները անհատի մոտ, որը արվում է անհատի և նրա ընտանիքի օգնությամբ։ Կլինիկական այցերը այս պաթոլոգի մոտ կօգնեն նվազեցնել հաղորդակցային պոտենցիալ խանգարումը, որ դրսևորվում է մանկության շրջանում ։
Մետալեզվական իրազեկում
Վաղ երկլեզվությունը ասոցացվում է մետալեզվական իրազեկման առավելության հետ, որը խոսքի բովանդակությունը տարանջատելու խոսողի ունակությունն է, որտեղ ուշադրություն պետք է դարձնել լեզվի կառուցողական առանձնահատկություններին և լեզվի առանձնահատկությունները ընկալել որպես առարկա ։ Այս կերպ, երկլեզու երեխաները հաճախ ավելի ճկուն են այնպիսի առաջադրանքներում ինչպես օրինակ՝ իմաստաբանորեն անոմալ նախադասությունների քերականությունը ընկալելը կամ լեզվական հակադրությունները նույնականացնելը, քան իրենց միալեզու հասակակիցները ։ Հետազոտության արդյունքները ցույց են տալիս նաև, որ երկլեզվակիրները երկու լզեուների ազդեցությունից օգուտ են ստանում և ցույց են տալիս միջլեզվական ազդեցությունը երկու տիպաբանորեն նման լեզուների մետալեզվական հմտությունների վրա, որոնք օգտագործում են ուղղագրության տարբեր համակարգեր ։