cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Բախչիսարայի պալատ
Պատմություն
1787 թվականի մայիսի 20-ին Եկատերինա II-ը այցելեց պալատ։ Նրա ժամանումով պալատի վերանորոգումը ղեկավարում էր արքայազն Պոտյոմկինը, ով, ինչպես եվրոպացիների մեծ մասը, համարում էր, որ դասական օսմանյան ինտերիերը բավականաչափ շքեղ չէ կայսերական անձանց համար և կատարեց մի քանի սենյակների լայնածավալ վերանորոգում էկլեկտիկ ոճով` միախառնելով արևելյան և եվրոպական ոճերը ։ Պալատի մի շարք ամենահայտնի հուշարձանները պատկանում են պալատի այս վերակառուցմանը, այդ թվում՝ հանրահայտ «Արցունքի շատրվանը» Դիլյարա-բիկեչ թյուրբեից տեղափոխվել է շատրվանի բակ, իսկ Չուրուկ-Սուի կամրջի մոտ տեղադրվել է Եկատերինյան մղոն։ Կայսրուհու համար էկլեկտիկ ոճով սրահներից մեկը վերածվել է ընդունելության սենյակի, իսկ մյուսը՝ ննջարանի։ Այդ նպատակով փակվել են մի շարք պատուհաններ, առաստաղը ոսկեզօծվել է, առաստաղից կախվել է 18-րդ դարի ռուս վարպետների կողմից պատրաստված բյուրեղյա ջահ, և ստեղծվել է անկողնախորշ ։ Կահույք է բերվրել Պետերբուրգից, Մոսկվայից, Կոստանդնուպոլսից։ Կահույքի մի մասը տեղական արտադրության էր ։ Թանգարանի էքսպոզիցիայում պահպանվել են Եկատերինա II-ի ճամփորդական սեղանը, մահճակալը, որի վրա նա քնում էր և այլ կահույք ։ Կայսրուհու ժամանման կապակցությամբ պալատի վերանորոգման աշխատանքներով զբաղվել են ավելի քան 60 վարպետներ և 50 բանվորներ։ Բարելավման համար հատկացվել է 24247 ռուբլի ։ Եկատերինա II-ը երեք օր անցկացրել է պալատում։ Ուղևորության ընթացքում նրան ուղեկցում էին Ավստրիայի կայսր Ժոզեֆ II-ը, Ֆրանսիայի դեսպան դը Սեգուրը, Անգլիայի և Ավստրիայի դեսպանները, ինչպես նաև բարձրաստիճան անձինք։ 1818 թվականին Եկատերինյան մղոնի երկու կողմերում ռուսերեն և թաթարերեն գրություն է արվել.
1798 թվականին ճարտարապետ Վիլյամ Գեստեն կազմել է պալատի հատակագիծը ։ 1820 թվականի սեպտեմբերի 7-ին Ալեքսանդր Սերգեևիչ Պուշկինը գեներալ Ռաևսկու ընտանիքի հետ այցելել է պալատ։ Դելվիգին ուղղված նրա նամակում կա պալատ այցելելու նկարագրությունը.
1818 թվականին Ալեքսանդր I-ն այցելեց պալատ, նրա գալով քանդվեցին հարեմի խարխուլ շենքերը, ինչի արդյունքում մնաց միայն երեք սենյականոց կից շինությունը ։ 1822 թվականին ճարտարապետ Իվան Կոլոդինի ղեկավարությամբ պալատը վերանորոգվել է։ Այս վերանորոգման արդյունքում պալատի սկզբնական տեսքը աղավաղվել է. քանդվել են Ձմեռային պալատը, բաղնիքի համալիրը և այլ շինություններ ։
1837 թվականի սեպտեմբերի 9-ին Ալեքսանդր II-ն է այցելել պալատ՝ իր ուսուցիչ Վասիլի Անդրեևիչ Ժուկովսկու ուղեկցությամբ։ 1854-1855 թվականների Ղրիմի պատերազմի ժամանակ պալատում տեղակայվել է հիվանդանոց, որտեղ հաճախ էր այցելում Նիկոլայ Իվանովիչ Պիրոգովը ։
1908 թվականին պալատում բացվել է թանգարան ։ 1912 թվականին Նիկոլայ II-ն իր ընտանիքի հետ այցելեց պալատ։
1917 թվականի Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո պալատում բացվել է Ղրիմի թաթարների պատմության և մշակույթի թանգարան։ 1917 թվականից արվեստաբան և ազգագրագետ Ուսեին Աբդրեֆևիչ Բոդանինսկին դարձավ դրա տնօրենը ։ Պալատը դարձավ քաղաքական գործունեության կենտրոն։ Նոյեմբերի 26-ին (դեկտեմբերի 9-ին) Խանի պալատում բացվել է Ղրիմի թաթարների Կուրուլթայը։ Այն ստանձնեց մահմեդական գործադիր կոմիտեի բոլոր լիազորությունները, հռչակեց Ղրիմի Ժողովրդական Հանրապետության ստեղծումը, ընդունեց նրա Սահմանադրությունը և պետական խորհրդանիշները, որից հետո իրեն հռչակեց Ղրիմի Ժողովրդական Հանրապետության խորհրդարան։ Կառավարությունը գլխավորել է Նոման Չելեբիջիխանը ։
1919 թվականի սեպտեմբերին Ռուսաստանի հարավի զինված ուժերի (ВСЮР) իշխանության հաստատումից հետո «Դ. Ս. Իվանենկոյի կողմից» Ղրիմի Իրազեկման գործակալության (ОСВАГ) քարոզչության բաժնի ղեկավարին ուղղված հաշվետվությունում ազգային թանգարանի մասին գրում է, որ ''«կուրուլտայները... պալատին քաղաքական կենտրոնի անցանկալի նշանակում են տվել…»:'' Իշխանությունները տնօրենի պաշտոնից հեռացրին Ուսեին Բոդանինսկուն և նրա փոխարեն նշանակեցին պետական խորհրդական Պլակսինին ։
Խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո 1920 թվականին Հուսեին Բոդանսկին կրկին դարձել է Բախչիսարայի պալատի տնօրեն մինչև 1934թ., հետագայում բռնաճնշվել և գնդակահարվել ։
1930-ական թվականներին ճարտարապետ Պ. Ի. Գոլանդսկու ղեկավարությամբ պալատը վերանորոգվել է։ Այս վերանորոգման ժամանակ պալատն արտաքինից սպիտակեցվել է կրաքարով ։
1943 թվականին պալատի տարածքում տեղակայվել են գերմանական պաշտպանության ոստիկանության (Schutzmannschaft) 149-րդ գումարտակի ստորաբաժանումները ։ 1944 թվականին, քաղաքի ազատագրումից հետո, պալատում տեղակայվել են վիրաբուժական շարժական դաշտային հոսպիտալներ ։
1955 թվականից այն Բախչիսարայի պատմահնագիտական ​​թանգարանն է, իսկ 1979 թվականից՝ պատմաճարտարապետական ​​թանգարանը։ 1961-1964 թվականներին կատարվել է պալատի որմնանկարների և ճարտարապետական ​​դետալների գիտական ​​վերականգնումը, որն իրականացրել է Ուկրաինական ԽՍՀ Գոսստրոյի գիտավերականգնողական բաժինը։ Այս վերականգնման ժամանակ պալատի տեսքը մոտեցվել է բնօրինակին։ Դեմիր-Կապի պորտալից հանվել են ներկերի շերտեր, հեռացվել են Մեծ Խանի մզկիթի որմնանկարների ուշ շերտերը, մաքրվել են ամառային տաղավարում Օմերի որմնանկարները, վերականգնվել են Դիվան սրահի առաստաղները ։ Պալատական ​​համալիրն իր սկզբնական վիճակին վերադարձնելու աշխատանքները շարունակվել են ։
2015 թվականի հոկտեմբերից Ռուսաստանը Խանի պալատը դաշնային նշանակության մշակութային ժառանգության օբյեկտ է հայտարարել ։
2017 թվականին պալատը վերականգնվել է, որն իրականացրել է մոսկովյան Atta Group ընկերությունը, որը պատմական պահպանության ոլորտում քիչ փորձ ունի ։ Գործընթացի շրջանակներում պալատի դարավոր կաղնու գերանները հանվել և փոխարինվել են բետոնով, բնօրինակ սալիկները հանվել են, մինչդեռ 18-րդ դարի որմնանկարները վնասվել են բարձր ճնշման ջրի հոսքից ։ Բացի այդ, շենքի ճակատային մասում ճաքեր են առաջացել, ճնշմամբ մաքրման ժամանակ ծեփը թափվել է ։ Ի պատասխան ենթադրյալ վնասների՝ Ուկրաինայի արտաքին գործերի նախարարությունը բողոքի ծանուցում է ուղարկել ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ին, որը տնօրինում է Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտները, քանի որ Բախչիսարայի վայրը 2003 թվականին ավելացվել է կազմակերպության Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների նախնական ցանկում ։
Պալատի հյուսիսային մուտք
«Darbehane Qapı»-ն թարգմանաբար նշանակում է «դրամահատարանի դարպասներ» (darbehane - դրամահատարան, qapı - դուռ, դարպաս)։ Այս անունը առաջացել է այն պատճառով, որ դրամահատարանը (դարբեխանե) գտնվում էր դարպասի դիմաց։
Դարպասների աջից և ձախից գտնվում են Պալատականների կորպուսի շենքերը։ Դարպասից ներս դարպասի աշտարակն է, որը պահակակետի նշանակություն ուներ։ Դարպասի աշտարակի արտաքին պատերը ներկված են գունագեղ զարդանախշերով, իսկ պատուհանները գունավոր ապակիներից են։
Դարպասը, դարպասի աշտարակը և պալատը շրջապատող պատերը կառուցվել են միայն 1611 թվականին։ Մինչ այդ պալատը պաշտպանական կառույցներ չի ունեցել, քանի որ այն ի սկզբանե չէր համարվում ամրոց, իսկ ամրությունները գտնվում էին Քըրք-Յեր (կամ Չուֆութ Կալե, Qırq Yer- քառասուն կողպեք) ամրոցում ։ Պատեր կառուցելու անհրաժեշտություն առաջացել է միայն Դոնի կազակների հաճախակի ռազմական արշավներից հետո Ղրիմի և Թամանի թերակղզիներում։ Շինարարությունը ղեկավարել է Սուլեյման փաշան ։
Խանի և նրա պահակախմբի (գապի խալկի, qapı halqı - «դռան մարդիկ», «դռնապաններ») շքախումբը տեղավորված էր Պալատականների կորպուսի շենքերում։ Երբ Ղրիմը դարձավ Ռուսական կայսրության կազմում, հյուրերին սկսեցին տեղավորել Պալատականների շենքում։ Ներկայումս թանգարանի ադմինիստրացիան գտնվում է Պալատականների կորպուսի արևելյան շենքում, իսկ ցուցահանդեսները՝ արևմտյան շենքում։
Պալատի հրապարակ
Պալատի հրապարակը Խանի նստավայրի կոմպոզիցիոն կենտրոնն է ։ Բոլոր շինությունները` Դարպասի աշտարակով հյուսիսային դարպասը, Պալատականների կորպուսը, Խանի մեծ մզկիթը, Խանի գերեզմանատունը, ախոռները, հարավային դարպասը, բազեի աշտարակը, բնակելի տարածքները, դեսպանատան բակի դարպասը նայում են դեպի հրապարակ։ Պալատի հրապարակից հարավ պարտեզի սանդղավանդներն են, որոնք լավ տեսանելի են հրապարակից։
Ներկայումս տարածքը քարապատված է և ծառապատված։ Ղրիմի խանության օրոք սալահատակ ու բուսածածկ չկար, իսկ հրապարակը ծածկված էր ավազով։ Ռազմական արշավից առաջ բանակը հավաքվում էր այդտեղ ողջերթի խոսքերի համար, տեղի էին ունենում հանդիսավոր արարողություններ, ինչպես նաև դեսպաններին և հյուրերին դիմավորում էին այդտեղ։
Խանական մեծ մզկիթ
Խանական մեծ մզկիթը (Büyük Han Cami) գտնվում է Պալատի հրապարակում՝ հյուսիսային դարպասից արևելք։ Այն Ղրիմի ամենամեծ մզկիթներից է և Խանի պալատի առաջին շենքերից մեկը ։ Մզկիթը կառուցվել է 1532 թվականին Սահիբ I Գիրայի կողմից և կրել է նրա անունը 17-րդ դարում ։
Մզկիթի շենքը ծավալուն է, պատերի ներքևում սլաքային արկադով և մայոլիկայի ներդիրներով ։ Մզկիթի տանիքը պատված է կարմիր սալիկներով ։
Մզկիթը բաղկացած է եռանավ քառակուսի աղոթասրահից, որը ծածկված է գլանաձև տանիքով, գավիթով և դեպի արևելք և արևմուտք նայող սյուներից։ Երկու սիմետրիկ ութանկյուն մինարեթներ բարձրանում են սյունասրահների միջով. դրանք ունեն քսանութ մետր բարձրություն և ունեն կոնաձև գագաթ և եզրագծեր։ Մզկիթի հյուսիս-արևելյան անկյունին ամրացված է քառակուսի ձևի գմբեթով սրբագործման տաղավար։ Ենթադրվում է, որ 1750 թվականին խան Արսլան Գիրայի կողմից կառուցված մեդրեսեն նախկինում միացել է արևելյան պատին։ Մզկիթ մուտքը դեպի հյուսիս ուղղված շքամուտքից է։
Մզկիթի ներսում մի մեծ դահլիճ է՝ բարձր սյուներով։ Հարավային պատին գունավոր ապակիներով պատուհաններ են և միհրաբ։ Ներսից մզկիթի արևելյան, հարավային և արևմտյան պատերի վերին աստիճանի պարագծի երկայնքով կա լայն պատշգամբ (երգչախմբի համար), որը հենված է սյուների վրա։ Պատշգամբում տեղադրված է խանի ապակեպատ օթյակը, որը զարդանախշ է, զարդարված ջնարակված սալիկներով և զարդարված վիտրաժներով։ Երկու պարուրաձև սանդուղքները տանում են դեպի պատշգամբ, բացի այդ, բակից առանձին մուտք կա դեպի Խանի օթյակ։
Գիտնականները պնդում են, որ մզկիթը սկզբում ծածկված է եղել տարբեր չափերի գմբեթներով ։
Մզկիթի գլխավոր մուտքը գտնվում է Չուրուկ-Սու գետի կողմից։ Այս կողմի ճակատը նախապես մարմարապատ է եղել։ Մզկիթի արևելյան պատին կա աբդեսթխանե (ծիսական աբդեսթ ձեռնալվայի համար)՝ շադիրվանով (շատրվան)։ Պատերին պատկերված են արաբերենով մի քանի գեղագրական արձանագրություններ, որոնք հայտնվել են 18-րդ դարում։ Արձանագրությունները սև գույնի են կանաչ գծանկարներով և մեջբերումներ են Ղուրանից։ Նաև պատի գեղագրական արձանագրությունների մեջ հիշատակվում է մզկիթը նորոգող և զարդարող Քըրըմ Գիրայի անունը.
Մզկիթն ունի սրածայր տանիքներով երկու տասնակողմ մինարեթներ, որոնք պսակված են բրոնզե ալեմներով (կիսալուսիններ)։ Մինարեթների բարձրությունը 28 մետր է։ Մինարեթների ներսում քարե պարուրաձև աստիճանները տանում են դեպի վեր։ Մինարեթների աշտարակները կառուցված են սրբատաշ քարե սալերից, որոնք ամրացված են կապարե ներդիրներով ։
1736 թվականին ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակ (1735-1739) մզկիթը վնասվել է հրդեհից և հետագայում վերականգնվել Խան Սելամեթ II Գիրայի (1740-1743) օրոք։
Սարի-Գյուզելի բաղնիք
Սարի-Գյուզելի բաղնիքների համալիրը Խանի պալատի հնագույն շենքերից է, որը կառուցել է Սահիբ I Գիրայը 1532 թվականին։ Ղրիմի թաթարերենից «Sarı Güzel»-ը թարգմանվում է որպես «դեղին գեղեցկություն» (sarı - դեղին, այսինքն՝ բաց մաշկ, güzel՝ գեղեցիկ, գեղեցկուհի)։ Բաղնիքները գտնվում են Խանի մեծ մզկիթից դեպի արևելք։
Խանական գերեզմանատուն
Խանական գերեզմանատունը (Mezarlıq) գտնվում է Խանի մեծ մզկիթից հարավ։ Գերեզմանոցում առաջին թաղումը թվագրվում է 16-րդ դարով։ Պահպանվել են մարմարից և կրաքարից 98 հուշարձան ։
Գերեզմանոցում թաղված են ինը խաներ՝ Դևլեթ I Գիրայ, Գազի II Գիրայ, Իսլյամ III Գիրայ, Մեհմեդ IV Գիրայ, Հաջի Սելիմ I Գիրայ, Մենգլի II Գիրայ, Սելիմ II Գիրայ, Արսլան Գիրայ, Քիրիմ Գիրայ։ Պահպանվել են Մեհմեդ IV Գիրայի, Մենգլի II Գիրայի, Սելիմ II Գիրայի, Արսլան Գիրայի և Քըրըմ Գիրայի տապանաքարերը։ Բացի այդ, գերեզմանոցում թաղված են խանի ընտանիքների 45 անդամներ, ինչպես նաև բարձրագույն պալատական ​​ազնվականության ներկայացուցիչներ՝ ընդհանուր առմամբ ավելի քան 320 մարդ ։
Խանի գերեզմանատան հուշարձանները միանման են. սարկոֆագ՝ ծայրերում երկու ստելաներով։ Տղամարդկանց ստելան վերևից պսակված է չալմայով, իսկ կանանցը՝ ֆեսով։ Հուշարձաններից շատերը զարդարված են դեկորատիվ փորագրություններով, իսկ գլխով ստելաների վրա քանդակված են նաև տապանագրեր։ Մենգլի II Գիրայի դամբարանի վերևում ութ սյուներով և կամարակապ ծածկերով ռոտոնդա է կառուցվել, որի մեջտեղում փորագրված մարմարե տապանաքար է։
Ախոռի կորպուս
Ախոռի շենքը բաղկացած է մի քանի շենքերից։ Այն գտնվում է Խանի գերեզմանատան և գրադարանի շենքերի միջև։ Ախոռները եղել են առաջին հարկում։ Երկրորդ հարկը վերապահված էր ձիապանների համար։ Շենքը վերակառուցվել է 1850-ական թվականներին։
19-րդ դարում ձիանոցների կորպուսը բնակեցվել է հաշմանդամ զինվորներով
Դիլյարա-բիկեչի թյուրբե
Դիլյարա-բիկեչ թյուրբեն Դիլյարայի դամբարանն է (Dilâra bikeç Dürbesı): bikeç - հնում` հարսնացու. Ղրիմում բիկեչ կոչվում էին բարձրաստիճան արքունիքի կարգադրիչները, տնտեսուհիները (խաները կարող էին միաժամանակ ունենալ մինչև չորս այդպիսի ծառա)։
Ըստ լեգենդի, Դիլյարան եղել է Ղրիմի խան Գիրայի սիրելի կինը։ Շենքը կառուցվել է 1764 թվականին պարտեզի տեռասների հեռավոր անկյունում։ Դամբարանի մուտքի վերևում նախկինում տեղադրվել էր «Աղոթք հանգուցյալ Դիլյարա-բիկեչի հոգու հանգստության համար» մակագրությամբ սալաքար։ «Արցունքների շատրվանը» սկզբնապես տեղադրվել է թյուրբեի մոտ, այնուհետև 1783 թվականին տեղափոխվել է շատրվանի բակ ։
Թյուրբե շինությունը ութանկյուն է և ծածկված է գմբեթով, որի վերևում կիսալուսին է։ 2007 թվականին վերականգնումից հետո գմբեթը կրկին ծածկվել է կապարի ծածկույթով։ Շինության բոլոր պատերի վրա երկու շարքով բացվածք-կամարներով պատուհաններ են եղել։ Ութանիստի վերևի և ներքևի կողերում ռելիեֆային քիվագոտիներ են, որոնք ընդգծում են կամարներով պատրաստված ձևի հատվածայնությունը ։
Պարսկական այգի
Պարսկական այգին գտնվում է հարեմից հարավ և շրջապատված է բարձր պարսպով։ Այգում եղել են տաղավարներ, շատրվաններ, բաղնիքներ։ Հարեմից դեպի այգի կա լայն դարպաս։ Այգու անկյունում կանգնած է Բազեի աշտարակն է։
Բազեի աշտարակ
Բազեի աշտարակը (Toğan qullesi) գտնվում է Պարսկական այգու հարեմից հարավ։ Աշտարակը կառուցվել է 1760-ական թվականներին ։ «Բազե» անվանումը պայմանավորված է նրանով, որ աշտարակի առաջին հարկում գիշատիչ թռչուններ էին պահվում ։
Աշտարակը երկհարկանի է և ներսից դատարկ։ Աշտարակի առաջին հարկը կառուցված է կավե շաղախով ամրացված և սվաղված քարից խորանարդի տեսքով։ Աշտարակի վերին հարկը պատրաստված է վեցանկյունի տեսքով՝ պատված տախտակներով և ծածկված կղմինդրով։ Աշտարակի բարձրությունը 15 մետրից ավելի է։ Վերևում տեղադրված է դիտահարթակ՝ փայտե ճաղավանդակներով պատուհաններով, դեպի ուր տանում է փայտե պարուրաձև սանդուղքը։
Բազեի աշտարակը միացվել է հարեմի շենքի կողին ։ Դրանից հարեմի բնակիչները կարող էին դիտել պալատի հրապարակը, իսկ ներքինիները՝ հարեմը ։
Դեմիր-Կապի պորտալ
Դեմիր-կապի պորտալ կամ ճակատամուտք (Demir Qapı), «դեսպանական» դռներ, Ալևիզի պորտալ, որը պալատի ամենահին թվագրված մասն է։ Պորտալը ծառայել է որպես պալատի գլխավոր մուտք, որով դեսպանները Դեսպանական բակից հասել են Շատրվանի բակ։ Պորտալը պատրաստվել է 1503-1504 թվականներին խանի համար ճարտարապետ Իտալացի ճարտարապետ Ալևիզի կողմից, ով աշխատել է Ղրիմում Մոսկվա գնալու ճանապարհին, որտեղ նրան ուղարկել են Իվան III-ի հրավերով՝ կառուցելու Մոսկվայի Հրեշտակապետաց տաճարը և մի շարք այլ տաճարներ։ Դեմիր-Կապի պորտալը ստեղծվել է Բախչիսարայում խանի պալատի կառուցումից առաջ և, հնարավոր է, եղել է նախորդ խանի Դևլեթ-Սարայի նստավայրում, այնուհետև տեղափոխվել է Բախչիսարայ ։
Պորտալը պատրաստված է փորագրված կրաքարե բլոկներից՝ լոմբարդ-վենետիկյան վերածննդի ոճով։ Այնտեղ պատկերված են կաղնու տերևներ, ծաղիկներ, կաղիններ, մետաղադրամներ, մարգարիտների թելեր։ Դռան վերևում կա կամար՝ զարդարված ծաղկավոր ոլորքներով և ծաղիկներով։ Նաև պորտալը զարդարված է արաբերեն երկու մակագրություններով, որոնք քանդակված են քարից և ոսկեզօծ են։
Տիմպանի ներսում շրջանագծի մեջ փորագրված առաջին մակագրությունում ասվում է.
Այս արձանագրության կենտրոնում Գերայների դինաստիայի խորհրդանիշն է` Տարակ-տամղա (
սանր-դրոշմ)։
Ֆրիզի երկրորդ մակագրության մեջ ասվում է.
Դիվանի սրահ
Դիվանի սրահը (Divan hanesı) նախատեսված էր Պետական խորհրդի (Divan) նիստերի համար։ Խանի համար հարավային պատի կենտրոնում տեղադրվել է գահ՝ ծածկված գունավոր մահուդով և ոսկե ասեղնագործությամբ ։ Գահից աջ ու ձախ ցածր բազմոցներ էին դրված խանի մերձավորների համար։ Դիվանի անդամ բեկերի համար պատերի երկայնքով երկար նստարաններ էին դրված։
Դիվանի սրահի մուտքի վերևի հյուսիսային պատին կա մի նեղ վանդակապատ պատշգամբ (երգչախումբ), որով, ըստ ավանդության, խանը գաղտնալսում էր դիվանի ժողովները, երբ դրանք անցկացվում էին իր բացակայությամբ ։ Նման պատշգամբ նախկինում եղել է հարավային պատին։
Առաստաղը՝ փայտյա, հավաքովի էր ։ Բոլոր պատերում երկու շարքով պատուհաններ էին արված և զարդարված վիտրաժներով։ Արևելյան պատի պատուհանները պահպանվել են մինչ օրս։
Ֆելդմարշալ Մյունխենի կողմից պալատի հրկիզումից առաջ դիվանի սրահի հատակը սալահատված էր մարմարե սալերով, սրահի կենտրոնում տեղադրված էր քառակուսի ջրավազան՝ շատրվանով, իսկ պատերը զարդարված էին ճենապակյա սալիկներով ։ 1742 թվականին վերականգնվել են Դիվանի սրահի տարածքները ։ Սկզբում պատի և առաստաղի նկարներն ընդօրինակում էին մարմարը և պատկերում էին խաղողի ողկույզներ։ Ներկայիս սրահը զարդարող որմնանկարները ստեղծվել են 19-րդ դարում։
Ամառային տաղավար
Հանգստի համար նախատեսված լողավազանի բակում կառուցվել է Ամառային տաղավար։ Տաղավարի կենտրոնում քառակուսի լողավազան է՝ սպիտակ մարմարե փորագիր շատրվանով։ Պատերի երկայնքով բազմոցներ են։ Սկզբում ամառանոցը բաց էր և մեկ հարկանի։ Սյուները ծածկված էին բաղեղով։ 1821-1831 թվականներին նրա սյուների միջև փայտե առաստաղներ են պատրաստվել և ապակեպատվել վիտրաժներով ։ Կառուցվել է նաև երկրորդ հարկը, որտեղ գտնվում է Ոսկե կաբինետը։ Ամառանոցի փորագրված առաստաղը պատրաստել են վարպետներ Միխայիլ Կլադոն և Վասիլի Դորոֆեևը ։
1962 թվականին իրականացվել է ամառային տաղավարի վերականգնումը, որի ընթացքում հայտնաբերվել է նրա բնօրինակ նկարազարդումը։ Այս որմնանկարում պատկերված են տներ, օդային կամուրջներ, նոճիների խմբեր, տաղավարներ ։
Ոսկե կաբինետ
Ոսկե կաբինետը գտնվում է ամառային տաղավարի վերևի երկրորդ հարկում։ Դրա դիզայնը իրանցի ճարտարապետ Օմերի աշխատանքի արդյունքն է։ Ոսկե կաբինետի առաստաղը փորագրված փայտից է, որին ամրացված է բյուրեղյա ջահ։ Ընդհանուր առմամբ գրասենյակում կա 24 պատուհան՝ գունավոր ապակիներով ապակեպատված և երեք պատերի վրա երկու հարկերով։ Պատուհանների տակ թավշեպատ բազմոցներ են։
Պատերին ալեբաստե սվաղային ձուլվածքներ են, որոնց վրա պատկերված են մրգային ծաղկամաններ։ Երեք պատերի ուղղությամբ քիվի երկայնքով ձգվում է արաբերեն բանաստեղծական գրություն՝ ի պատիվ Ղրիմի Գիրայի ։ Պատերից մեկի երկայնքով պահարաններ են սպասքներով, ադ պատի վրա կա բուխարի և մուտքի դուռ ։ Շքամուտքի դռան վերև՝ ապակեպատ միջնահարկում, մոմից ձմեռային այգու կոմպոզիցիա կա՝ պատրաստված արհեստական ​​մանրանկար ծառերից, ծաղիկներից ու թռչուններից։ Ղրիմի գերմանական օկուպացիայի ժամանակ նա անհետացել է ։
Խանական փոքր մզկիթ
Խանական փոքր մզկիթը (Kiçik Han Cami) գտնվում է գլխավոր շենքում և նախատեսված էր Խանի ընտանիքի անդամների և մերձավոր բարձրաստիճան անձանց համար։ Փոքր մզկիթի կառուցումը թվագրվում է 16-րդ դարով, իսկ որմնանկարները՝ 17-18-րդ դարերով։ Մզկիթի որմնանկարներում օգտագործված են միայն ծաղկային և դեկորատիվ զարդանախշեր։ Գմբեթը առագաստային է՝ հենված ութանիստ թմբուկի վրա՝ պատրաստված աղյուսից, որը նկարել է վարպետ Օմերը 18-րդ դարի վերջին։
Հարավային պատում աղոթքի համար առանձնացված որմնախորշ` միհրաբ կա, որի վերին մասում փորագրված են յոթ զարդաքանդակներ՝ խորհրդանշելով դրախտի յոթ մակարդակները ։ Միհրաբի վերևում կա վիտրաժ, որի վրա պատկերված է Սուլեյմանի կնիքը (վեցանկյուն)։ Փոքր մզկիթի պատերին հայտնաբերվել են առագաստներով, ձիերով և հեծյալներով նավակների քերծված պատկերներ ։
Ոսկե շատրվան
Շատրվանը կոչվում է «ոսկե» այն պատճառով, որ այն պատված է դրախտի այգին խորհրդանշող ոսկեզօծ փորագրված զարդանախշով։ Զարդանախշում օգտագործվում են ծաղկային մոտիվներ՝ ծաղիկներ, տերևներ, մրգեր, վազ։ Շատրվանի մեջտեղում փորագրված է մի մեծ վարդադրվագ, որը խորհրդանշում է հավերժական կյանքը։ «Ոսկե շատրվանի» զարդանախշը օգտագործվել է 2001 թվականին Բախչիսարայի պալատի պատվին Ուկրաինայի Ազգային բանկի թողարկված մետաղադրամի դիմերեսին ։
Բացի զարդանախշից, շատրվանը զարդարված է նաև արաբերեն երկու գրությամբ։ Շատրվանի վերին մակագրությունն ասում է, որ շատրվանը կառուցվել է 1733 թվականին Խան Կապլան I Գերայի օրոք.Ներքևի մակագրությունը մեջբերում է Ղուրանից (76:21).
Արցունքների շատրվան
«Արցունքների շատրվանը» ստեղծվել է 1764 թվականին իրանցի ճարտարապետ Օմերի կողմից։ Այն տեղադրվել է Դիլյարա-բիկեչի թյուրբեում ։ Ժամանակի ընթացքում հին վայրում շատրվանը սնուցող աղբյուրը չորացավ։ Եկատերինա II-ի Խանի պալատ գալստյան կապակցությամբ, շատրվանը տեղափոխվեց Շատրվանների բակ, որտեղ այն մնում է մինչ օրս։ Նման շատրվան կա նաև պալատի ավազանների բակում։
Ըստ լեգենդի՝ Դիլյարան Քըրըմ Գերայի սիրելի կինն էր, ով թունավորվել էր իր հակառակորդի կողմից։ Նրա կնոջ պատվին ստեղծված շատրվանը պետք է խորհրդանշեր խանի վիշտը։ Այս լեգենդը հիմք է հանդիսացել Ալեքսանդր Սերգեևիչ Պուշկինի «Բախչիսարայի շատրվանը» պոեմի համար, որի շնորհիվ շատրվանը լայն ճանաչում է ձեռք բերել։
Շատրվանը պատրաստված է սելսեբիլի տիպով ։ Կենտրոնում մարմարե ծաղիկ է, որից ջուրը կաթում է մեծ վերին ամանի մեջ՝ արցունքի նմանվող։ Մեծ ամանի միջից ջուրը մտնում է երկու փոքր չափերով ամանների մեջ, այնտեղից՝ կրկին մեծի մեջ և այդպես մի քանի անգամ։ Թասը ջրով լցնելը խորհրդանշում է սիրտը վիշտով լցնելը, իսկ թասերի չափերի փոփոխությունը՝ այն, որ վիշտը կա՛մ սաստկանում է, կա՛մ մեղմանում ։
Հարեմի կորպուս
Հարեմը (Arem) տեղավորված էր չորս մեծ շենքերում։ 18-րդ դարում այն ​​ուներ 73 սենյակ։ 1818 թվականին, երբ Ալեքսանդր I-ը եկավ պալատ, քանդվեց երեք կիսավեր շինություն (70 սենյակ)։ Պահպանվել են միայն երեք սենյականոց կողային շինություն և տաղավար, որոնք պահպանվել են մինչ օրս։ Կողաշենքը հետագայում վերականգնվել է, և զբոսաշրջիկների համար բացվել են դիտելու համար պատշգամբներ՝ նրա լայն պատշգամբաձև շինվածքում։ Կողաշենքում վերստեղծվել են 17-19-րդ դարերի Ղրիմի թաթարական հարուստ տան ինտերիերը՝ բուֆետ, բնակելի սենյակ և հյուրասենյակ ։
Հարեմը շրջապատված է քարից պատրաստված պատերով, որոնց բարձրությունը հասնում է ութ մետրի ։ Բազեի աշտարակը հարում է հարավային պատին, որտեղից հարեմի բնակիչները տեսնում էին պալատի հրապարակը։ Նաև հարավային պատում կա Պարսկական այգի տանող լայն դարպաս։
Բնակելի տարածքներ
Բնակելի տարածքները հիմնական շենքի երկրորդ հարկում են։ Երկրորդ հարկում են նաև Դեսպանական սրահը, Սրճարանը և Ոսկե կաբինետը։
Սենյակներն ունեն փորագրված առաստաղներ և վիտրաժներ, կան նաև բուխարիներ։ Տարածքի ձևավորումը և դասավորությունը զգալիորեն փոխվել են Ղրիմը Ռուսական կայսրությանը միացնելուց հետո։
Պալատների սենյակներում ցուցադրված են Ղրիմի թաթարների կենցաղային իրեր։ Առանձին ներկայացված են «Խանի ճաշասենյակը» և «Խանի ննջասենյակը»։ Ննջասենյակն ունի անկողնախորշ։
Դեսպանական բակ
Դեսպանական բակում դեսպաններն սպասում էին իրենց ընդունելությանը։ Նրանք Պալատի հրապարակի դարպասներով մտնում էին բակ, որտեղից «դեսպանական» դռներով (Դեմիր-Կապի պորտալ) և շատրվանների բակով մտնում Դիվանի սրահ։
Դեսպանատան բակում այգի կա` տոսախի թփերով և բարդիներով։ Այստեղ տեղադրված են նաև երկու շատրվաններ, որոնցից մեկը գտնվում է կենտրոնում, երկրորդը՝ քարից փորագրածը, շենքի մոտ։
Բակից հարավ գտնվում են շքամուտքի սենյակները, իսկ հյուսիսում՝ խաների առանձնասենյակները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ղրիմի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Պալատներ Կատեգորիա:Ղրիմի խանություն Կատեգորիա:Ղրիմի տեսարժան վայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի թանգարաններ
Ուլյե
Ուլյե (Ulje), գյուղ Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Կեռլա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 38 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Կեռլա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
(2076) Լևին
(2076) Լևին (Levin), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1974 թվականի նոյեմբերի 16-ին Հարվարդի աստղադիտարանի կողմից Հարվարդում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,273844 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9272 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6204 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1252,39 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,28745 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,99° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1974 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Հարվարդի աստղադիտարանի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ախմետա
Ախմետա (ახმეტა), քաղաք է Վրաստանում։ Գտնվում է Կախեթի մարզում, Ալազան գետի ափին, Պանկիսի կիրճի մոտ, մերձակա խոշոր բնակավայրից՝ Թելավ քաղաքից 29 կիլոմետր դեպի հյուսիս-արևմուտք ։ Բարձրությունը ծովի մակերևույթից՝ 567 մետր։ Ախմետայի շրջանի վարչական կենտրոնն է։ Քաղաքի կարգավիճակ է ստացել 1966 թվականին։ Բնակչությունը՝ ։
Ունի խմորիչներ, գինի, պահածոներ, յուղ ու պանիր արտադրող գործարաններ, փայտամշակման կոմբինատ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքներ Կատեգորիա:Ախմետայի շրջան
8''/35-անոց ծովային թնդանոթ
8"/35-անոց ծովային թնդանոթ (8"/35 морская пушка), 203,2 միլիմետրանոց հրանոթ, որը մշակել է Ա. Բրինկը։ Թնդանոթն արտադրվել է Օբուխոմի գործարանում։ Զինամթերքը 1885 թվականին մտել է Ռուսական կայսերական նավատորմիղի սպառազինության մեջ։ Այդ թնդանոթով սպառազինված են եղել «Ծովակալ Նախիմով», «Ազովի հիշատակ», «Րյուրիկ» զրահակիր հածանավները, ինչպես նաև` «Կորեացի» տիպի հրետանավակը ։ Թնդանոթը կիրառվել է Ռուս-ճապոնական պատերազմի ժամանակ։
Արտաքին հղումներ
8"/35 Pattern 1885
Կատեգորիա:203 մմ հրետանի
Ամելիա Բենս
Ամելիա Բենս (Amelia Bence), իսկական անունը՝ Մարիա Ամելիա Բատվինիկ (María Amelia Batvinik, ), արգենտինացի թատրոնի, կինոյի և հեռուստատեսության դերասանուհի, արգենտինական կինոյի ոսկե դարի աստղերից մեկը (1940-1950-ական թվականներ)։
Կենսագրություն
Ռուսաստանից գաղթած հրեաների դուստր է։ Հայրը՝ Հաիմ Բատվինիկը, ներգաղթել է Մինսկից, մայրը՝ Անա Զագերը՝ Պինսկից։ Հինգ տարեկան հասակից սկսել է խաղալ մանկական թատրոնում։ Սովորել է Երաժշտության և ասմունքի ազգային կոնսերվատորիայում։ Առաջին դերը կինոյում խաղացել է 1933 թվականին Դանսինգ ֆիլմում (արգենտինական կինոյում երկրորդ ձայնային ֆիլմը)։ Վերջին անգամ հեռուստաէկրանին հայտնվել է 2004 թվականին, որից հետո շարունակել է հանդես գալ թատրոնում և ռադիոյում։ Նկարահանվել է 50 ֆիլմում Արգենտինայում, Պերուում, Չիլիում, Մեքսիկայում, Իսպանիայում։
Ի թիվս շատ այլ դերերի՝ կատարել է Ալֆոնսինա Ստորնի դերը Ալֆոնսինա ֆիլմում (1957), որը Բեռնիլի միջազգային կինոփառատոնում ներկայացրել է Արգենտինան։ Ավելի քան կես դար հետո՝ իննսուն տարեկան հասակում, հաջողությամբ կատարել է բանաստեղծուհու դերը Ալֆոնսինա, ծովը ու ես ներկայացման մեջ (2010)։
Ժառանգություն
Ամելի Բենսի կինոկարիերան, որը տևել է շուրջ ութ տասնամյակ, դերասանուհուն անվերապահ ճանաչում է բերել։ 1995 թվականին Արգենտինայի սենատը նրան շնորհել է պատվավոր դիպլոմ երկրի մշակույթի մեջ ունեցած ներդրման համար, իսկ երկու տարի անց Արվեստի միջազգային ֆոնդը նրան արժանացրել է պարգևի արվեստում ապրելու համար։ 2007 թվականին Ամելիա Բենսը դարձել է Արգենտինայի կինեմատոգրաֆական ակադեմիայի արվեստի և գիտությունների պատվավոր անդամ ։
Հիմբա
Հիմբա, Նամիբիայի հյուսիսում բնակվող քոչվոր ժողովուրդ (20 000-50 000 մարդ )։ Հիմբաները ծագել են հերերո ժողովրդից։ Նրանք խոսում են հերերո լեզվի օտջիհիմբա բարբառով։ Հիմբաները հերերոների հետ միասին Նամիբիա են եկել մի քանի հարյուր տարի առաջ՝ արևելյան Աֆրիկայից։ Մոտ 150 տարի առաջ հերերոները անջատվել են հիմբաներից և բնակություն հաստատել հարավում։
Կրոն
Հիմբաների գերագույն աստվածը Մուկուրուն է։ Նրանք պահպանել են նաև իրենց ավանդական հավատալիքները՝ նախնիների պաշտամունքը և սրբազան կրակի հետ կապված ծիսակարգերը, որոնք համարվում են կարևոր կապող օղակ ողջերի աշխարհի և անդրշիրիմյան աշխարհի միջև։ Սրբազան կրակը պահպանվում է՝ քանի դեռ ողջ է ցեղի առաջնորդը։ Երբ նա մահանում է, նրա տունը քանդում են, իսկ կրակը հանգցնում։ Նրա ընտանիքը ողջ գիշեր կատարում է ծիսական պարեր։
Կենսակերպ
Հիմնականում հիմբաները զբաղվում են անասնապահությամբ (խոշոր եղջերավոր անասուններ, այծեր ու ոչխարներ)։ Հիմբա կանայք կատարում են առավել ծանր աշխատանք (ջուրը կրում են գյուղ, կառուցում են տներ և այլն), քան տղամարդիկ։ Հիմբաներն իրենց տները կառուցում են երիտասարդ ծառերից, որոնք հետո ծեփվում են ցեխով ու գոմաղբով ։ Հիմբաների համար ոչ պակաս կարևոր են սանրվածքը, հագուստը և զարդեղենը։ Կանայք հագնում են այծի կաշվից կիսաշրջազգեստ, զարդարվում են խեցիներով և պղնձյա այլ զարդերով ։ Եվ տղամարդիկ և կանայք իրենց մարմինը պատում են օքրայի, ճարպի և մոխիրի խյուսով՝ մաշկը արևից պաշտպանելու համար։ Հաճախ այդ մածուկին ավելացնում են հոտավետ բուսանյութեր։ Այդ խառնուրդը նրանց մաշկին տալիս է կարմրավուն երանգ, որը արյան և կյանքի խորհրդանիշն է ։ Կանայք այդ խառնուրդով են պատում նաև մազերը։ Կանանց սանրվածքից կարելի է որոշել նրանց ամուսնական դրությունը։ Տղամարդկանց սանրվածքից նույնպես կարելի է կռահել նրանց ամուսնական դրությունը՝ օրինակ, ամուսնացած տղամարդիկ չալմա են կրում։ Ժամանակակից հագուստը հիմբաների մոտ բացակայում է, բայց եթե այն ձեռք են բերում, ապա դրանք ստանում են միայն տղամարդիկ։ Ժամանակակից կենցաղային իրերից հիմբաները օգտագործում են միայն պլաստիկ շշեր և ցելոֆանե տոպրակներ՝ զարդեղենը և այլ իրեր պահելու համար ։
Աստերոիդների ցանկ (289101-289200)
Աստերոիդների ցանկ (289001-289100) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (289201-289300)
Հիմբա
Կենսակերպ
Անապատային խիստ կլիմայի պայմաններում ապրելով և արտաքին աշխարհից կտրված լինելով հանդերձ, հիմբաները պահպանել են իրենց ավանդական կենսակերպը։ Ցեղի յուրաքանչյուր անդամ պատկանում է երկու կլանի՝ հայրական և մայրական։ Այդ կլանները ղեկավարում են ամենատարեց տղամարդիկ։ Որդիներն ապրում են իրենց ծնողների (հոր և մոր) կլանում, իսկ դուստրերը ամուսնանալուց հետո տեղափոխվում են ապրելու ամուսնու կլանում։
Պատմություն
1904 թվականին գերմանական գաղութարար բռնապետության գեներալ Լոտար ֆոն Տրոտի ղեկավարությամբ, հիմբաները ենթարկվել են ցեղասպանության ։ 1980-ական թվականներին հիմբաների գոյությունը վտանգված էր։ Դաժան երաշտը կործանել էր խոշոր եղջերավոր անասունների 90%-ը։ Այդ պատճառով շատ հիմբաներ լքեցին իրենց ցեղերը և ուղևորվեցին քաղաքներ ։ 1990-ական թվականներին հիմբաները կրկին ի հայտ եկան։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նամիբիայի ազգեր Կատեգորիա:Աֆրիկայի ազգեր
Կոլենովո (գյուղ, Վարնավինսկի շրջան)
Կոլենովո (Коленово), գյուղ Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Վարնավինսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Վարնավինսկի շրջանի բնակավայրեր
Կարուշ Հակոբյան
Կարուշ Վահրամի Հակոբյան, հայ քանդակագործ։
Կենսագրություն
1951 թվականին ավարտել է Երևանի Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը, 1958 թվականին՝ Լատվիայի գեղարվեստի ակադեմիան։ 1956 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների։ 1962 թվականին անհատական ցուցահանդես է ունեցել Ռիգայում, իսկ 1965 թվականին՝ Ռիգայում և Երևանում։ Գլխավոր գործերից են՝ Ֆիդել Կաստրոյի դիմաքանդակը, «Ուսանողուհի», «Զանգեզուր», «Հայրենիք», «Լիտվացի» քանդակաշարքը, ինչպես նաև «Իմ Հայաստան», «Հաց» գրաֆիկական թերթերը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ
(9937) Տրիցերատոպս
(9937) Տրիցերատոպս (Triceratops), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1988 թվականի փետրվարի 17-ին Էրիկ Էլստի կողմից Լա Սիլյայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,365496 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8168 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9142 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1328,87 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,270907 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 1,26° անկյուն։
Պեգաս (համաստեղություն)
Պեգաս, աստղային երկնքի հյուսիսային կիսագնդի համաստեղություն։ Տեղակայված է Անդրոմեդայի հարավ-արևմուտքում։ Երկնքում զբաղեցնում է 1120,8 քառակուսի աստիճան մակերես, պարունակում է անզեն աչքի համար տեսանելի 166 ատսղ։
Աստղեր
Պեգաս համաստեղության ամենապայծառ աստղերն են. Էնիֆ (ε)՝ 2,38m և Մարկաբ (α)՝ 2,49m։ Բավալկան պայծառ Շեաթ (β) աստղը կիսականոնավոր փոփոխական աստղ է, որի պայծառությունը տատանվում է 2,4m-ից 2,8m միջակայքում առանց կենկրետ պարբերության։
Ուշագրավ են համաստեղության առավել պայծառ աստղերի անվանումների թարգմանությունները արաբերենից. Մարկաբ՝ «Նստատեղ» կամ «Սայլ», Շեաթ՝ «Ուս», Ալհենիբ՝ «Ձիու պորտ»,Էնիֆ՝ «Քիթ»։
Պատմություն
Հին համաստեղություն։ Ներառված է Կլավդիոս Պտղոմեոսի «Ալմահեսթ» աշխատության երկնային քարտեզում «Ձի» անվան տակ։
Հունական առասպելաբանության մեջ պեգասը թևավոր ձի է, որը ծնվել է Գորգոնա Մեդուսայի արյան կաթիլից։ Բաբելոնցիների մոտ այս համաստեղությունը պարզապես «ձի» էր կոչվում, իսկ հին հույների մոտ՝ Մեծ ձի։ Արաբների մոտ համաստեղությունը դեռևս պահպանել է Մեծ Ձի անվանումը՝ Ալ-ֆարաս, Ալ-ազամ։
Տեսանելիությունը երկնքում
Ուսումնասիրության ամենահարմար ժամանակահատվածը օգոստոս-սեպտեմբեր ամիսներն են։ Երեկոյան ժամերին համաստեղությունը տեսանելի է անգամ ամռանը, հորիզոնի արևելյան մասում։ Ուշ աշնանը այն արդեն հասնում է զգալի բարձրության։ Սովորաբար նրան ընդունում են որպես Անդրոմեդայի աստղային շղթայի շարունակություն դեպի արևմուտք։ Այդ շղթայի ձախից վերջին աստղը՝ Ալֆերացը (Անդրոմեդայի α) իրենից ներկայացնում է Պեգասի Մեծ քառակուսի աստերիզմի հյուսիսարևմտյան անկյունը։
Հին նկարներում այս համաստեղությունը պատկերվել է «ոտքերը վերև»։ «Ձիու» պարանոցն ու գլուխը Քառակուսու հարավարևմտյան շարքի աստղերն են՝ Մարկաբից Էնիֆ։ Շատից սկսվող երկու աստղային շղթաները «առջևի վերջույթներն» են։
Տե՛ս նաև
Պեգաս համաստեղության աստղերի ցանկ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կատաստերիզմներ
Եֆրեմովկա (Նեկլինովսկի շրջան)
Եֆրեմովկա (Ефремовка), գյուղ Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Նեկլինովսկի շրջանում։ Մտնում է Ֆեդերովսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Նեկլինովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր
Վահագն Խաչատուրյան
Վահագն Գառնիկի Խաչատուրյան (նախկին ազգանունը՝ Խաչատրյան , ապրիլի 22, 1959, Սիսիան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ կուսակցական, քաղաքական և պետական գործիչ, Հայաստանի Հանրապետության բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարար (04.08.2021) , տնտեսագետ, Հայ ազգային կոնգրես կուսակցության վարչության նախկին անդամ (մինչև 2017թ) , Հայաստանի 5-րդ նախագահ (2022 թվականից) ։
Կենսագրություն
Վահագն Խաչատրյանը ծնվել է 1959 թվականին Խորհրդային Հայաստանի Սիսիան քաղաքում։ 1976 թվականին ոսկե մեդալով ավարտել է Երևանի թիվ 118 միջնակարգ դպրոցը, 1976-1980 թվականներին՝ Երևանի Ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտը՝ տնտեսագետ որակավորմամբ։ 1980-1982 թվականներին ծառայել է խորհրդային բանակում։
Ամուսնացած է, ունի 2 զավակ ։
Աշխատանքային գործունեություն
1982-1992 թվականներին Երևանի Ժողովրդական տնտեսության ինստիտուտում իրականացրել է գիտա-մանկավարժական գործունեություն, 1982-1990 թվականներին աշխատել է «Հրազդանմեքենա» արտադրական միավորումում՝ որպես տնտեսագետ, տնտեսական հետազոտությունների լաբորատորիայի վարիչ, 1990-1992 թվականներին եղել է «Մարս» արտադրական միավորման բաժնի վարիչ, գլխավոր տնօրենի տեղակալ։
2019-ից 2021 թվականներին եղել է «Հայէկոնոմբանկ» ԲԲԸ-ի խորհրդի անդամ ։
Քաղաքական գործունեություն
1990-1995 թվականներին եղել է Երևանի քաղաքային խորհրդի պատգամավոր, 1992 թվականի դեկտեմբերի 22-ից մինչև 1996 թվականի փետրվարի 22 եղել է Երևանի քաղաքային խորհրդի գործադիր կոմիտեի նախագահ՝ Երևանի քաղաքապետ ։
1995-1999 թվականներին ընտրվել է Հայաստանի Ազգային ժողովի պատգամավոր, եղել է ԱԺ ֆինանսավարկային, բյուջետային և տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ, ԱԺ «Հանրապետություն» խմբակցության անդամ։
1996-1998 թվականներին եղել է Հայաստանի նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի խորհրդական։
2008-2013 թվականներին եղել է «Հայ ազգային կոնգրես» կուսակցության «Մալաթիայի տարածքային կառույցի» ղեկավար, միաժամանակ՝ կուսակցության տնտեսական հանձնախմբի անդամ։
2021 թվականի օգոստոսի 4-ին Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի առաջարկությամբ Հայաստանի նախագահ Արմեն Սարգսյանի հրամանագրով նշանակվել է ՀՀ բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության նախարար ։
2022 թվականի հունվարի 23-ին Հայաստանի նախագահ Արմեն Սարգսյանի հրաժարականից հետո Հայաստանի իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը հունվարի 30-ին հայտարարեց, որ Հայաստանի նախագահի պաշտոնում առաջադրելու է Վահագն Խաչատրյանի թեկնածությունը ։ Փետրվարի 2-ին Խաչատրյանը կոչ է արել դիվանագիտական ​​հարաբերություններ հաստատել Հայաստանի և Թուրքիայի միջև ։ Մարտի 3-ին նա արտահերթ նախագահական ընտրություններում ընտրվել է Հայաստանի նախագահ՝ քվեարկության երկրորդ փուլում, առաջին փուլում պակասել է 10 ձայն ։ Արդյունքում նրա օգտին քվեարկել է 71 պատգամավոր (իշխող խմբակցության բոլոր ներկայացուցիչները)՝ որպես միակ թեկնածու («Պատիվ ունեմ» և «Հայաստան» խմբակցությունները բոյկոտել են թեկնածության քննարկումը) ։
Քաղաքական դիրքորոշում
Վահագն Խաչատուրյանը, լինելով Հայաստանի քաղաքական գործիչներից, տարբեր կարևոր հարցերի վերաբերյալ հայտնել է իր դիրքորոշումը։
Թուրքիա - Հայաստան հարաբերություններ
2011 թվականին Թուրքիայի Չուքուրովայի համալսարանի և Թուրքիայի «Տնտեսագիտական ու սոցիալական հետազոտությունների հիմնադրամի» հրավերով Վահագն Խաչատուրյանն այցելել է Ադանա քաղաքում անցկացվող «Հայաստանի և Թուրքիայի հարաբերությունների քննարկումը Ադանայում» միջոցառմանը, որտեղ հայտարարել է հետևյալը՝ «Մենք պատրաստ ենք Թուրքիայից ներողություն խնդրել արյունալի բախումների համար, հատկապես ԱՍԱԼԱ-ի համար։ Հայաստանի անունից մենք ներողություն կխնդրենք Թուրքիայից» ։
Ադրբեջան - Հայաստան հարաբերություններ
2022 թվականի մարտի 10-ին լրագրողների հետ ճեպազրույցի ընթացքում Հայաստանի նախագահ Վահագն Խաչատուրյանը հանդես եկավ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի կառավարության վարած «խաղաղության դարաշրջանի» օգտին։ Մասնավորապես, անդրադառնալով Հայաստանի և Արցախի տարբեր բնակավայրերի ուղղությամբ Ադրբեջանի զինված ուժերի կողմից արձակված կրակոցների վերաբերյալ հարցին՝ Հայաստանի նախագահ Վահագն Խաչատուրյանը պատասխանեց հետևյալը՝ «Հա, հետո ի՞նչ, ոչինչ։ Որևիցե մեկը, այդ թվում՝ Ադրբեջանն իր այդ պահվածքով մեզ չպետք է շեղի այդ ճանապարհից։ Մենք պետք է կարողանանք իսկապես խաղաղություն հաստատել մեր տարածաշրջանում» ։
Գիտական, ստեղծագործական գործունեություն
Գիտական, մասնագիտական հոդվածների, ազատական տնտեսագիտական, քաղաքական գրքերի թարգմանությունների և հրապարակումների հեղինակ է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Երևանի քաղաքապետներ Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 1-ին գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:ՀԱԿ անդամներ Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ Կատեգորիա:Հայ պետական գործիչներ Կատեգորիա:Հայաստանի նախագահներ
Հունարեն
Հունարեն (ինքնանուն՝ Ελληνικά էլլինիկա), հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի անհատական խմբի լեզու։ Հունարեն խոսում են աշխարհում 15 միլիոն մարդ։ Հունարենը պաշտոնական լեզու է Հունաստանում, Կիպրոսում։ Ըստ աշխարհի լեզուների դասակարգման՝ հունարենը 74-րդն է։
Պատմություն
Հունարենի զարգացման պատմությունը բաժանվում է երեք շրջանի ։
Հին հունարենը բաժանված էր բազմաթիվ բարբառների։ Ընդունված է առանձնացնել բարբառների չորս խումբ՝ արևելյան (իոնյան, ատտիկյան բարբառներ), արևմտյան (դորիական), արկդոկիպրոսյան (հարավախեյյան) և էոլյան (հյուսիսախեյյան)։ Ատտիկյան բարբառի հիման վրա էլ հետագայում (Ալեքսանդր Մակեդոնացու արշավանքներից հետո) ձևավորվել է համահունական լեզուն՝ այսպես կոչված կոյնեն (κοινή), որ դարձավ պաշտոնական ու խոսակցական լեզու Միջերկրական ծովի արևելյան ափին ձգվող հսկայական տարածքներում։ Կոյնեից են առաջացել ժամանակակից հունարենի գրեթե բոլոր բարբառները։ Բացառություն է կազմում մեկուսացած ցակոնյան բարբառը կամ լեզուն (հուն.՝ τσακωνικά), որ ավանդաբար առաջացած է համարվում դորիական բարբառից ։
XIX-XX դարերում Հունաստանում գոյություն ուներ լեզվի երկու տարբերակ՝ կաֆարևուսա (καθαρεύουσα), որ բխում էր հունական գրականության ավանդույթներից և հետևում էր գրի հին հունական նորմերին, բայց ժամանակակից արտասանությամբ, և XIX դարում առաջացած դիմոտիկան (δημοτική)։ 1976 թվականից Հունաստանի պաշտոնական լեզուն դիմոտիկան է (կաֆարևուսայի որոշ տարրերով) ։
Մինչ 1982 թվականը գրության մեջ օգտոգործվում էր դիակրիտիկ նշանների հարուստ համակարգ, սակայն բանավոր խոսքում այդ նշաններով արտահայտվող տարբերություններն այլևս չէին նկատվում, ուստի 1982 թվականից պաշտոնապես գործածվում է միաբնույթ համակարգ։
Գոյական անուն
Գոյականն ունի քերականական երեք սեռ (արական, իգական, չեզոք), երկու թիվ (եզակի, հոգնակի)։ Հոլովները չորսն են՝ ուղղական, սեռական-տրական, հայցական, կոչական։ Ինչպես Բալկանյան տարածաշրջանի շատ լեզուներում, այնպես էլ նոր հունարենում սեռականի ու տրականի իմաստները խառնվել են (արտահայտվում է հին սեռականի ձևով)։ Այսինքն՝ հին հունարենի տրականի փոխարեն գործածվում է սեռական հոլովաձևը կամ հայցական հոլովաձևը σε նախդրի հետ։
Արական սեռ.
Չեզոք սեռ.
Ժամանակակից հունարենում սեռական հոլովաձևը, ինչպես նշվեց վերևում, կատարում է ինչպես սեռականի, այնպես էլ տրականի գործառույթ։ Օրինակ՝ ես գիրքը տալիս եմ աղջկան արտահայտությունը հունարեն կլինի՝ (←'), թեև ավելի տարածված է այս դեպքում գործածել  նախդիրն ու հայցական հոլովը  ( = )։
Հայ-հունական լեզվական առնչություններ
Հայ-հունական լեզվական առնչությունները սկսվել են հայերենի նախագրային շրջանից (մ.թ.ա. VI-IV դդ.), դրանք ավելի խորացել են Ալեքսանդր Մակեդոնացու արշավանքներով, այնուհետև հունական մշակութային և կրոնադավանաբանական ազդեցությամբ։ Հայաստանում թողարկվել են դրամներ հունարեն մակագրություններով։ Հայաստանում հունարենից փոխառյալ բառերը բավական շատ են. դրանց մեջ կան անձնանուններ՝ Աթանաս, Անդրեաս, Անտոն, Բարսեղ, Գեորգ, Գրիգոր, Հեղինե, Ղազար, Ղևոնդ, Պետրոս և այլն, և հայերենի բառապաշարի տարբեր շերտերին վերաբերող բառեր՝ ադամանդ, արգասիք, բեմ, զմուռս, կամար, կարկին, մետաքս, պալատ, սպունգ, ստամոքս և այլն։ Հունարենից փոխառությունների թիվը հայերենում ավելի է մեծացել, երբ հայերը սկսել են հունարենից թարգմանել գիտության այլևայլ բնագավառներին վերաբերող երկեր, որով և սկիզբ է դրվել հունաբան հայերենին։ Հունարենից փոխառյալ շատ բառեր և քերականական մասնիկներ գործածական են ժամանակակից հայերենում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հնդեվրոպական լեզուներ Կատեգորիա:Հունարեն Կատեգորիա:Հունաստանի լեզուներ Կատեգորիա:Ալբանիայի լեզուներ Կատեգորիա:Կիպրոսի լեզուներ
Սետի Լագոասի գավառ
Սետի Լագոասի գավառ (Microrregião de Sete Lagoas), գավառ Բրազիլիայում՝ Մինաս Ժերայս նահանգի կազմում։ Մտնում է Ալգոմերացիա նահանգի Բելու Օրիզոնտի մարզի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 391 965 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Զբաղեցնում է 8534,774 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 45,9 մարդ/կմ²։
Գավառի կազմ
Գավառի կազմի մեջ են մտնում հետևյալ համայնքները.
Կատեգորիա:Բրազիլիայի գավառներ Կատեգորիա:Մինաս Ժերաիս նահանգի գավառներ
Գոհար Գասպարյան (այլ կիրառումներ)
Գոհար Գասպարյան անուն-ազգանունը կարող է վերաբերել.
Ջենովևա
Ջենովևա (Genoveva, Op. 81), գերմանացի կոմպոզիտոր Ռոբերտ Շումանի օպերա չորսը գործողությամբ։ Գերմաներեն լիբրետտոն՝ Ռ. Ռայնիկի և Ռ. Շումանի ըստ Լյուդվիգ Տիկի և Ֆրիդրիխ Հեբելի դրամաների։ Առաջին անգամ ներկայացվել է Լայպցիգում 1850 թ. հունիսի 25-ին։ Ռոբերտ Շումանի երբևիցե գրված միակ օպերան է։
Շումանի երաժշտությունն օժտված է բարձր գեղարվեստական արժանիքներով, սակայն ինքնին օպերան բեմականացման առումով գրավիչ չէ, այդ պատճառով ավելի հաճախ կատարվում է համերգների ընթացքում։
Գոմք (Կարսի նահանգ)
Գոմք, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Հայերը բռնությամբ տեղահանվել են 1920 թվականի հայ-թուրքական պատերազմի ժամանակ և բնակություն հաստատել Արևելյան Հայաստանում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Բաղլեբ
Բաղլեբ (ბაღლები), նախկինում՝ Կիրով (კიროვი) գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Գուրիայի մարզի Լանչխութի շրջանում։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 80 մետր բարձրության վրա։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 367 մարդ, մեծամասնությունը՝ վրացիներ։
Տրանսպորտ
Գյուղը շրջկենտրոն Լանչխութի հետ կապված է ավտոխճուղով։ Այդտեղով է անցնում Թբիլիսի-Բաթում երկաթուղին։
Ամենամոտ նավահանգիստը Փոթին է, իսկ ամենամոտ օդանավակայանը գտնվում է Քութայիս քաղաքում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Լանչխութի շրջան
Զամբյուղով աղջիկը (նկար, Արփենիկ Նալբանդյան)
Զամբյուղով աղջիկը, ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարչուհի Արփենիկ Նալբանդյանի 1942 թվականին ստեղծած կտավը։ Նկարը գտնվում է Հայաստանի ազգային պատկերասրահում ։
Կտավն ունի 70 սմ բարձրություն, 55 սմ լայնություն, նյութը՝ կտավ, յուղաներկ ։
Նկարագրություն
«Զամբյուղով աղջիկը» կտավում Արփենիկ Նալբանդյանը կարողացել է ցույց տալ մարդկային բնավորությունները տարբերելու իր սուր ընկալումներն ու զգացողությունը։
«Զամբյուղով աղջիկը» կտավի կոմպոզիցիայի կառուցումը հիմնված է երանգների հարաբերությունների վրա։ Նկարչուհին վարպետորեն վրձնել է կոմպոզիցիան, հանդերձանքի գունային ակտիվ լուծումով, նկարի ֆոնի ընտրությամբ, լույսի և ստվերների բաշխմամբ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արփենիկ Նալբանդյանի նկարներ Կատեգորիա:1942 նկարներ Կատեգորիա:Հայաստանի ազգային պատկերասրահի նկարներ Կատեգորիա:Կանայք կտավներում
Կսավերովկա (գյուղ, Չեռնյախովսկի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Կսավերովկա գյուղում բնակվում էր 413 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1,53 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 269,93 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Չեռնյախովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1635 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:1868 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Նոր ժամանակներ (ֆիլմ, 1936)
Նոր Ժամանակներ (Modern Times), Չառլի Չապլինի համր լիամետրաժ ֆիլմ՝ նկարահանված 1936 թվականին։ Ֆիլմի պրեմիերան տեղի է ունեցել 1936 թվականի փետրվարի 5-ին, ԱՄՆ-ում։ Ֆիլմի գլխավոր հերոսը դարձյալ թափառաշրջիկն է, որը փորձում է ողջ մնալ Մեծ Ճգնաժամի նոր ինդուստրիալ հասարակության մեջ։ Սա վերջին ֆիլմն է, որտեղ հանդես է գալիս թափառաշրջիկի աշխարհահռչակ կերպարը։ Ֆիլմը ճանաչվել էր որպես Չապլինի լավագույն կինոնկարներից մեկը։ Ամերիկյան բոլոր ժամանակների 100 լավագույն կատակերգական ֆիլմերի ցանկում 33-րդն է։
Նկարահանումներ
Ֆիլմի արտադրումը սկսվել էր 1933 թվականի սեպտեմբերին, իսկ ավարտվել էր 1936 թվականի հունվարի 12-ին։ Առաջին պրեմիերան տեղի էր ունեցել 1936 թվականի փետրվարի 5-ին, Նյու-Յորքում։ Ֆիլմը պետք է հնչունային արվեր, սակայն Չապլինը չէր կարող պատկերացնել իրեն խոսող թափառաշրջիկին։ Վերջինս միայն համր կինոյի հերոս պետք է լիներ։ Վերջ ի վերջո Չապլինը թողեց փորձարկումները ֆիլմը հնչունային անել, բայց վերջում ավարտեց այն, ինչպես համր կինո։
Ֆիլմի վերջում թափառաշրջիկը դուրս է գալիս ռեստորանի բեմ, որպեսզի երգ երգի հանդիսատեսների համար։ Նա չի հիշում երգի խոսքերը և տեքստը ձայնագրում են նրա մանժետների վրա։ Երգելու ժամանակ հերոսը կորցնում է մանժետներն ու ստիպված արտասանում է խառը-խշտիկ բառեր, ֆրանսերենին և իտալերենին նման։ Հանդիսատեսն առաջին անգամ լսում է թափառաշրջիկի ձայնը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան մելոդրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:1936 ֆիլմեր Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:Ամերիկյան անկախ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան սև-սպիտակ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան կատակերգական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ֆիլմերի ազգային գրանցամատյանի ֆիլմեր Կատեգորիա:United Artists ֆիլմեր
Ուլլաստե
Ուլլաստե (Ullaste), գյուղ Էստոնիայի Լյաենեմաա նահանգի Հանիլա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 8 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Լյաենեմաա նահանգի Հանիլա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Ժատվա (Նեկլինովսկի շրջան)
Ժատվա (Жатва), գյուղ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Նեկլինովսկի շրջանում։ Մտնում է Բոլշենեկլինովսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Նեկլինովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ
Լագիոլ
Լագիոլ (Laguiole), համայնք Ֆրանսիայի Օքսիտանիա երկրամասի Ավերոն գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 1269 մարդ, բնակչության խտությունը` 20.12 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 63.06 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 470 կմ հարավ, Թուլուզ քաղաքից` 165 կմ հյուսիս-արևելք, Ռոդեզ քաղաքից` 45 կմ հյուսիս-արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների