cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Թուրքերեն
Անձնական դերանուններ
Թուրքերենի անձնական դերանուններն են՝ ben (ես), sen (դու), o (նա), biz (մենք), siz (դուք), onlar (նրանք)։ Նրանք հոլովվում են որոշակի բացառություններով․ benim (իմ), bizim (մեր), bana (ինձ), sana (քեզ)։ Երրորդ դեմքի դերանուն o-ն հոլովվելիս դառնում է on և նոր միայն ստանում հոլովական վերջածանցներ։
Կապակցման եղանակներ (tamlama)
Ներքոբերյալ աղյուսակը ցուցադրում է վերոնշյալ սկզբունքները ։
Վերջին օրինակը ցույց է տալիս, որ որակող նախադասությունը կարող է լինել ավարտուն։
Գոյականների կապակցության ևս մեկ ձև գոյություն ունի՝ անվերջածանց կապակցություն (takısız tamlama)։ Այս կապակցության մեջ առաջին գոյականը հանդես է գալիս որպես ածական․ Demir kapı (երկաթյա դուռ), elma yanak (խնձոր թշներ, ի նկատի ունի կարմիր թշներ), kömür göz (սև աչքեր)։
Ածականներ
Թուրքերենում ածականները չեն հոլովվում։ Սակայն մի շարք ածականներ, որ կարող են կիրառվել որպես գոյական, հոլովվում են գոյականի նման։ Օրինակ, güzel («գեղեցիկ») → güzeller («գեղեցիկ մարդիկ, սիրուններ»)։ var (գոյություն ունեցող, կա) and yok (գոյություն չունեցող, չկա) ածականները կիրառվում են «կա» և «չկա», «ունի» և «չունի» իմաստներով՝ süt yok-կաթ չկա, imparatorun elbisesi yok- Կայսրը հագուստ չունի, kedimin ayakkabıları yoktu -կատուս կոշիկներ չուներ։
Բայ
Թուրքերենի բայերը ունեն դեմք։ Նրանք կարող են կազմել ժխտական, կարելիության և անկարելիության ձևեր։ Բայերը ունեն ժամանակ (ներկա, անցյալ, ապառնի և ընդարձակ), եղանակ (պայմանական, հրամայական, հարկադրական, ըղձական, ենթադրական)։ Ժխտականը կազմվում է -me²- մասնիկի միջոցով, որ կցվում է անմիջապես արմատին։
Թուրքերենի գրեթե բոլոր բայերը խոնարհվում են նույն կերպ։ Ամենահայտնի բացառությունը անկանոն և անկատար բայ i-ն է, որը կարող է օգտագործվել բաղադրյալ կառույցներում․ Gelememişti = Gelememiş idi = Gelememiş + i- + -di։
Բայի ժամանակ
Թուրքերենում կա բայի 9 պարզ և 20 բաղադրյալ ժամանակ։ 9 պարզ ժամանակներն են՝ անցյալ կատարյալ (di'li geçmiş), անկատար անցյալ (miş'li geçmiş), ներկա շարունակական, ընդարձակ ներկա, ապառնի, ըղձական, ենթադրական, պայմանական և հրամայական ։ Բաղադրյալ ձևերը միավորվում են 3 խմբերի մեջ՝ պատմական (hikaye), ենթադրություն (rivayet), պայմանական (koşul) ։
Կան նաև այսպես կոչված կապակցված բայեր, որոնք կազմվում են բայարմատին այնպիսի վերջածանցների կցմամբ ինչպիսիք են bil կամver-ը։ Bil-ը (կարողանալ, ի վիճակի լինել) կարելիության վերջածանցն է։ Ver-ը արագության ցուցիչն է, kal-ը՝  անժամկետության, yaz-ը՝ ինչ-որ բանին մոտ լինելու (գրեթե) ։ Այսպես, եթե gittin նշանակում է «դու գնացիր», ապա gidebildin նշանակում է «կարողացար գնալ», իսկ gidiverdin նշանակում է «արագ գնացիր»։ Կապակցված բայերը, փաստորեն, կազմվում են այնպես ինչպես պարզ բայերը։
Դերբայներ (ածականական դերբայներ)
Թուրքերենի բայերը ունեն հատկորոշիչ ձևեր, ներառյալ ներկա ժամանակի բայերը ։ Դրանք նման են անգլերենի դերբայներին։ Ունենում են -en2, -ecek2,  miş4,-er2 կամ ir4  վերջածանցները։ Նրանք կարող են կատարել ինչպես ածականի, այնպես էլ գոյականի գործառույթներ, օրինակ, oynamayan çocuklar- երեխաներ, որոնք չեն խաղում, oynamayanlar-չխաղացողներ,  okur yazar -կրթված, okur yazarlar- կրթվածներ։
-en2 -ով կազմվող դերբայը չի համաձայնում թվով։ -ecek2 -ով դրված բառերը ցույց են տալիս ապառնի ժամանակ, իսկ -dik4 -ով դրվածները՝ ներկա և անցյալ ։ Վերջին 2 ածանցները ստանում են անձնական վերջածանցներ, օրինակ, yediğim - իմ կերած, yediğin-քո կերած և այսպես շարունակ ։
Թուրքերենի բառապաշար
2010 թվականին վերահրատարակված Büyük Türkçe Sözlük (Թուրքերենի մեծ բառարան)-ը թուրքերենի պաշտոնական բառարանն է, որ հրատարակվել է Թուրքական լեզվաբանական ընկերության կողմից, պարունակում է 616,767 բառեր, արտահայտություններ, տերմիններ և անուններ ։ 2005 թվականին հրատարակված Güncel Türkçe Sözlük-ը ևս թուրքերենի պաշտոնական բառարան է, հրատարակված Թուրքական լեզվաբանական ընկերության կողմից, պարունակում է 104,481 բառեր, որոնց 86%-ը թուրքական, իսկ 14%-ը ունեն օտար ծագում Among the most significant foreign contributors to Turkish vocabulary are Arabic, French, Persian, Italian, English, and Greek. ։ Թուրքերենի բառապաշարում շատ են արաբական, պարսկական, ֆրանսիական, իտալական, անգլիական և հունական փոխառությունները և լեզվական ազդեցությունները՝ ընդհանուր առմամբ։
Բառերի կառուցվածք
Թուրքերենը լայնորեն կիրառում է կցականությունը՝ բայական արմատներից և անուն խոսքի մասերից նոր բառեր կազմելու համար։ Թուրքերեն բառերի մեծամասնությունը կազմվում են ածանցյալ վերջածանցների կիրառմամբ ։ Վերջածանցների կցման հետ կապված թուրքերենը ունի որոշակի սկզբունքներ։ Թուրքերենում վերջածանցների մեծ մասը ունեն մի քանի տարբերակներ՝ ենթարկվելով ձայնավորների ներդաշնակության և բաղաձայնների առնմանության կանոններին։
Մեկ այլ օրինակ՝ բայական հիմքով․ Նոր բառերը հաճախ կազմվում են երկու բառերի միավորումից, ինչպես գերմաներենում։ Բառակազմումը լինում է երկու տեսակի՝ պարզ և (s)I-ով կազմվող։ Պարզ բառակազմումը տեղի է ունենում հետևյալ կերպ․ և՛ գոյականը, և՛ ածականը միմյանց են կցվում առանց որևէ վերջածանցի, ինչպես օրինակ kızarkadaş՝ kız+arkadaş (ընկերուհի), կամ karabiber՝ kara+biber (սև պղպեղ)։ Թուրքերենում բառերի մեծ մասը կազմվում են (s)I- միջոցով, ինչը նշանակում է, որ երկրորդ բառը ստանում է երրորդ դեմքի պատկանելիության վերջածանց․
Թուրքերենի գրային համակարգ
1928 թվականին Աթաթյուրքի իրականացրած լեզվական բարեփոխումների արդյունքում թուրքերենը օսմաներենի այբուբենի, որը արաբապարսկական այբուբենների խառնուրդն էր, կիրառությունից անցավ լատինատառ այբուբենի կիրառման։ Օսմանյան այբուբենը նշում էր միայն երեք տարբեր ձայնավորներ՝ ā, ū և ī և ուներ մի քանի չօգտագործվող բաղաձայն, ինչպես z-ի մի քանի տարբերակ, որ բնորոշ էին արաբերենին, ոչ թե թուրքերենին։ Արաբական գրային համակարգում կարճ ձայնավորների բացթողումը անհամատեղելի էր թուրքերենի հետ, որն ուներ 8 ձայնավոր։
Գրային բարեփոխումը ընթացիկ մշակութային բարեփոխումների մեջ կարևոր քայլ էր։ Նոր այբուբենի պատրաստումը և թուրքերենի հնչյուններին համապատասխան փոփոխությունների իրականացումը վստահված էր Լեզվաբանական ընկերությանը, որը իր շարքերում ներառում էր ականավոր լեզվաբանների, գիտնականների և գրողների։ Երկրի բոլոր ծայրերում բացված հասարակական դպրոցները պարտավոր էին ներկայացնել թուրքերենի նոր այբուբենը, մի շարք հասարակական կազմակերպություններ, ինչպես նաև Աթաթյուրքը անձամբ շրջում էին երկրով մեկ և սովորեցնում նոր այբուբենը As a result, there was a dramatic increase in literacy from its original Third World levels. ։ Արդյունքում գրանցվեց գրագիտության աճ։
Այժմ թուրքերենը ունի իր հնչյուններին համապատասխան այբուբեն, գրվում է այնպես ինչպես արտասանվում է, ամեն մի տառին համապատասխանում է մի հնչյուն ։ Հնչյուններից ⟨ö⟩ և ⟨ü⟩ -ն արտասնավում են ինչպես գերմաներենում՝ [ø] և [y]։ ⟨ş⟩ և ⟨ç⟩ տառերը արտասանվում են համապատասխանաբար՝ [ʃ] և [tʃ]։
Թուրքերենի այբուբենը ունի 29 տառ (q, x, w տառերը հանվել են և ավելացվել են  ç, ş, ğ, ı, ö, ü տառերը)՝
a, b, c, ç, d, e, f, g, ğ, h, ı, i, j, k, l, m, n, o, ö, p, r, s, ş, t, u, ü, v, y, z ( i -ի մեծատառ İ-ն է, ı-ի մեծատառը՝ I)։
Օրինակ
Աշըք Վեյսել Սաթըրօղլու (1894–1973) Dostlar Beni Hatırlasın (Ընկերները թող ինձ հիշեն)
Թուրքերեն սուլոցների լեզուն
Թուրքական Գիրեսունի մարզում Քյուշքյոյ գյուղի բնակիչները արդեն շուրջ 400 տարի է ինչ հաղորդակցվում են թուրքերենի սուլող տարբերակով («սուլող» լեզուները մատների, լեզվի, ատամների, շուրթերի և թշների միջոցով ստեղծվող սուլոցին բառի արժեք տվող և այդ բառերից բաղկացած լեզուներն են)։ Այս արածաշրջանը բաղկացած է մի շարք անդնդախոր ձորերից և հաղորդակցության այս ոչ սովորական ձևը հնարավորություն է տալիս հաղորդակցվել նույնիսկ մինչև 5 կմ հեռավորությունից։ Թուրքական իշխանությունների հաշվարկների համաձայն շուրջ 10․000 մարդ հաղորդակցվում է սուլոցների լեզվով։ 2011 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն «սուլող» թուրքերենը դասել է մեռնող լեզուների շարքին՝ այն ներառելով ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ցուցակներում։ Դրանից հետո տեղական կրթության վարչությունը լեզուն ներառել է դպրոցական ծրագրի մեջ՝ այն վերակենդանացնելու հույսով։ Ուսուցումը իրականացվում է թուրքական արմատներով գերմանացի գիտնական Օնուր Գյունթյուրքյունի կողմից, ով ուսումնասիրելով լեզուն, նշում է, որ այն թուրքերենի բառապաշարի և շարահյուսության արտացոլումն է ։
Աղբյուրներ
Առցանց աղբյուրներ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թյուրքական լեզուներ Կատեգորիա:Կցական լեզուներ Կատեգորիա:Թուրքիայի լեզուներ Կատեգորիա:Ադրբեջանի լեզուներ Կատեգորիա:Բուլղարիայի լեզուներ Կատեգորիա:Կիպրոսի լեզուներ Կատեգորիա:Գերմանիայի լեզուներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի լեզուներ Կատեգորիա:Հյուսիսային Մակեդոնիայի լեզուներ Կատեգորիա:Կոսովոյի լեզուներ Կատեգորիա:Թուրքիայի մշակույթ
Ահարոն Ասատուր
Ահարոն Ասատուր (Агаро́н Никола́евич Асату́р, ), ռուսական դիվանագետ։
Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի Մ․ Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանի Արևելյան լեզուների ինստիտուտը։ Տիրապետում է ինդոնեզերեն, հայերեն, անգլերեն և ֆրանսերեն լեզուներին։ Դիվանագիտական գործունեությամբ սկսել է զբաղվել 1968 թվականից։
Ամուսնացած է։ Ունի երկու երեխա։
Պարգևներ
Ռուսաստանի Դաշնության արտաքին գործերի նախարարության պատվավոր աշխատակից ։
Դասային աստիճան
3-րդ դասի Ռուսաստանի Դաշնության իսկական պետական խորհրդական (2000 թվականի հունվարի 14) ։
Կագալնիցկի շրջան
Կագալնիցկի շրջան (Кагальницкий район), Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի 43 շրջաններից մեկը։ Շրջկենտրոնն է Կագալնիցկայա ստանիցան։ Տարածքը կազմում է 1391 կմ², բնակչությունը՝ 31,016 հզ. (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջանի մեջ է մտնում 8 գյուղական համայնք։
Նպատակային սպանություններ
Նպատակային սպանություններ (targeted killing), պետության կողմից կանխամտածված կերպով մեկ կամ մի քանի նախապես հայտնի անձանց մարտի դաշտից դուրս կյանքից զրկելն է։
Նպատակային սպանությունների պրակտիկան կիրառվել է Սալվադորում, Նիկարագուայում, Կոլումբիայում և Հայիթիում 1980-1990 թվականների քաղաքացիական անկարգությունների ժամանակ։ Նպատակային սպանությունները օգտագործվել են նաև Սոմալիում, Ռուանդայում և Բալկանյան թերակղզում Հարավսլավական պատերազմների ժամանակ։ ԱՄՆ-ն նույնպես դիմել է նպատակային սպանությունների մարտավարությանը, մասնավորապես՝ վերացնելու համար այնպիսի անձանց, ինչպիսիք են Ուսամա բեն Լադենը ​​և Անվար ալ-Ավլակին։ Իր հերթին, Ռուսաստանի Դաշնությունը նշված մարտավարությունն է կիրառել չեչեն ահաբեկիչների առաջնորդների, մասնավորապես՝ Խատաբի, Դուդաևի, Բասաևի, Յանդարբիևի դեմ։
Նպատակային սպանությունները, որպես հակառակորդի կարևոր դեմքերի ոչնչացման ռազմական մարտավարություն, Իսրայելի կողմից օգտագործվում են 1956 թվականից ։ Նպատակային սպանությունները ԱՄՆ-ի կառավարության կողմից վերահսկվել են են Ահաբեկչության դեմ պատերազմի ընթացքում ։ Բարաք Օբամայի նախագահության ընթացքում նպատակային սպանությունների մարտավարության օգտագործումը տարածում է ստացել, հատկապես հաճախ են մարտական անօդաչու սարքեր օգտագործվել Աֆղանստանում, Պակիստանում կամ Եմենում գործողությունների ընթացքում։
Միջազգային իրավունք
Մելցերն իր հայտնի աշխատանքում առանձնացնում է 5 չափանիշ, որոնց պետք է բավարարի նպատակային սպանությունը՝
Խոսելով նպատակային սպանությունների իրավական թույլատրելիության մասին՝ անհրաժեշտ է դիտարկել երկու իրավիճակ, որոնց շրջանակներում նշված մարտավարությունը կարող է կիրառվել՝ զինված հակամարտություններ և հատուկ գործողություններ խաղաղ պայմաններում։
Զինված հակամարտություններ
Պատերազմի ժամանակ նպատակային սպանությունների կիրառումը մի հարց է, որը մեծ դժվարություններ չի առաջացնում իրավաբանների շրջանում, այնպես որ զինված հակամարտության ժամանակ նրա բոլոր մասնակիցները բաժանվում են կոմբատանտների և կառավարական զորքերի մարտիկների ոչ միջազգային զինված հակամարտությունում, առաջինները կարող են հարձակվել ցանկացած ժամանակ, մինչև չհանձնվեն կամ այլ կերպ իրենց ռազմի դաշտից դուրս չտեղակայեն։ Իսկ երկրորդներն ընդհանուր կանոնով հարձակման ենթակա չեն, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ նրանք անմիջական մասնակցություն են ունենում ռազմական գործողություններին։ Սակայն նույնիսկ մարտիկների նկատմամբ սպանությունների մեթոդների ընտրությունը անսահմանափակ չէ, ուստի արգելվում է պարգև նշանակել մարդու կյանքի համար, հակառակ կողմի մարտիկներին դրդել իրենց հրամանատարների սպանության, ինչպես նաև սպանություններ կատարել նենգ ձևով։
Խաղաղ ժամանակ
Առավել բարդություն է առաջացնում խաղաղ ժամանակ նպատակային սպանությունների արտադրությունը, քանի որ Միջազգային իրավունքը ընդհանուր կանոնով թույլ չի տալիս մարդուն կյանքից զրկելը։ Սակայն կյանքից զրկելու արգելքը բացարձակ չէ։ Այսպես, մասնավորապես, Միջազգային քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների դաշնագիրը, մարդու իրավունքների Ամերիկյան կոնվենցիան, Մարդու և ժողովուրդների իրավունքների Աֆրիկյան կանոնադրությունը արգելում են կամայական կյանքից զրկելը։ Կամայականության չափանիշները ժամանակին սահմանվել են ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների հանձնաժողովի կողմից de Guerro գործում ։ Այսպես, մասնավորապես, կամայական է համարվում կյանքից այնպիսի զրկելը, որը չի համապատասխանում մարդու իրավունքների պաշտպանության ոլորտում միջազգային ստանդարտների պահանջներին, հակասում է ազգային օրենսդրությանը և չի համապատասխանում բացարձակ անհրաժեշտության և համաչափության պահանջներին։
Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին եվրոպական կոնվենցիան ավելի հեռուն է գնացել, այնտեղ սահմանված է դիտավորյալ կյանքից զրկելու արգելք և ներկայացված են միայն 3 թույլատրելի հիմքեր՝ կյանքից զրկելու և մահապատիժների համար։ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի առավել հայտնի նախադեպերից մեկը նպատակային սպանությունների պրակտիկայում ՄաքՔանի գործն է և այլն Միացյալ Թագավորության դեմ (որի առարկան «Ֆլավի» գործողությունն էր), որը մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի հիմնարար որոշումներից մեկն է։
Այսպես Սավրիգան առանձնացնում է 4 հատկանիշ, որոնց պետք է բավարարի նպատակային սպանությունը՝ մարդու իրավունքները չխախտելու համար՝
Մարտական անօդաչու սարքեր
Զարգացած երկրների բանակների, հատկապես ԱՄՆ-ի և Իսրայելի բանակների կողմից ԱԹՍ-ների և մարտական անօդաչու սարքերի զանգվածային օգտագործման սկսվելուց հետո հարց է առաջացել դրանց օգտագործման թույլատրելիության մասին։ Միջազգային իրավունքն արգելում է մարտական գործողություններ վարել այնպիսի եղանակով, որը կբացառի հակառակորդին գերեվարելը կամ հակառակորդին առանց ողորմության ոչնչացնելու հրամանը, քանի որ հակառակորդի մարտիկների սպանությունը ռազմական գործողությունների ինքնանպատակ չէ, դա միայն միջոց է հակառակորդին ստիպելու դադարեցնել ռազմական գործողությունները։ Միևնույն ժամանակ, մարտական գործողություններում, հատկապես ինքնավար, անօդաչու սարքերի օգտագործումը հակառակորդին կասկածի տակ դնելու հնարավորություն է տալիս. դա չի նշանակում ընդհանրապես դրոնների օգտագործման անթույլատրելիություն, քանի որ միջազգային հումանիտար իրավունքը չի արգելում հանկարծակի հարձակումները, որոնց դեպքում հակառակորդը ժամանակ չունի հանձնելու համար, եթե նման հարձակումը հնարավոր չէ (ինչը հատկապես արդիական է ցամաքային դրոնների օգտագործման ժամանակ)։ Անօդաչու սարքի կառավարումը կամ նրա ծրագրային ապահովումը պետք է թույլ տա հակառակորդի կողմից հարձակման դադարեցման հնարավորությունը։ Դրանց օգտագործման առանձնահատկությունները, որոնք թույլ են տալիս միայն ոչնչացնել հակառակորդին, բայց չգրավել նրան, հրամանատարությունը բարդ դրության մեջ են դնում. եթե հարձակումը հաջողությամբ չի պսակվել, և թիրախը վիրավորված, այլ ոչ թե ոչնչացված է, ապա նրա և բուժանձնակազմի դեմ հարձակման շարունակությունը, որը փորձում է փրկել նրան, ռազմական հանցագործություն է ։ Ընդհանուր կանոնով կողմերն ազատ են օգտագործել ցանկացած զենք։ Անօդաչու սարքերը չեն ընկնում արդեն գոյություն ունեցող արգելքների տակ, և դա նշանակում է, որ դրանց օգտագործումը ինքնին օրինական է։ Սակայն դա չի նշանակում, որ դրանց օգտագործումը օրինական է՝ անկախ օգտագործման եղանակից։ Այսպես, ժամանակակից ինքնավար համակարգերը չեն կարողանում տարբերակել քաղաքացիական և ռազմական նպատակները, ամենաառաջադեմները կարող են միայն ճանաչել ռազմական տեխնիկան և ամրությունները, բայց հակառակորդի մարտիկներին չտարբերել քաղաքացիներից. ավելին, նրանք ի վիճակի չեն բավարարել համաչափության և ուժի կիրառման նախազգուշական պահանջները, ինչը զարգացման տվյալ մակարդակում սպառազինության ինքնավար համակարգերի կիրառումը դարձնում է միջազգային իրավունքին չհամապատասխանող, քանի որ հանգեցնում է անխնա բնույթի հարձակումների։ Սակայն դրանց օգտագործումը կարող է հավանության արժանանալ նեղ խնդիրների լուծման համար, օրինակ, խոշոր ռազմական օբյեկտների ոչնչացման համար, երբ համաչափության սկզբունքը կպահպանվի de facto-ի կողմից ։
Այլ իրավաբանական հարցեր
Մի շարք հետազոտողներ կարծում են, որ նպատակային սպանությունների արդարացումը հնարավոր է միջազգային մարդասիրական իրավունքից և մարդու իրավունքներից դուրս ։ Սակայն տվյալ տեսակետը չի պահպանվում ինչպես արտասահմանյան, այնպես էլ հայրենական իրավաբանների կողմից , այնպես էլ Սավրիգան նշում է, որ նպատակային սպանության իրականացումն առանց դրա համար բավարար արդարացման միջազգային իրավախախտում է։ Թեև պետական պատասխանատվության մասին հոդվածների նախագծով նախատեսված են պատասխանատվությունից ազատվելու հիմքեր, այդ հիմքերը կիրառելի չեն մարդու իրավունքների միջազգային իրավունքի և մարդասիրական իրավունքի նկատմամբ։ Մարդու իրավունքների միջազգային իրավունքի նորմերը, որոնք կազմում են jus cogens-ը (առնվազն չորս անօտարելի իրավունքներ), ինչը հաստատված է ՄԱԿ-ի Միջազգային դատարանի կողմից Barcelona Traction-ի գործում և ճանաչվում է բազմաթիվ հեղինակների կողմից   (ինչը նշանակում է, որ խոչընդոտում է վերոնշյալ դրույթների կիրառմանը), և այդ ոլորտում կոնվենցիաները հնարավորություն չեն տալիս խուսափել դրանց խախտման համար պատասխանատվությունից նշված հիմքերով , քանի որ ի տարբերություն սովորական պայմանագրերի, ուղղված չէ պետական ​​շահը պաշտպանելուն ։ Նման մեխանիզմը կիրառվում է նաև միջազգային հումանիտար իրավունքում։ Այսպես, Ժնևյան կոնվենցիաների 1-ին հոդվածը խոսում է այն մասին, որ դրանք կիրառվում են ցանկացած պարագայում, այդ թվում՝ կոնվենցիաների կողմ չհանդիսացող հակառակորդի հետ հակամարտության դեպքում, նրանք սկսում են գործել ռազմական հակամարտության սկզբից ի վեր և չեն կարող կողմերի կամքով կամ ինքնապաշտպանության նկատառումներով, ինչպես նաև jus cogens-ը։ Այն տեսակետը, որ նպատակային սպանությունները կարող են արդարացված լինել՝ ելնելով «արդար պատերազմի» տեսությունից, ամրագրված չէ ժամանակակից միջազգային իրավունքում և չի դիմանում որեևէ քննադատության։
Նիկարագուա
Human Rights Watch-ը նաև մեղադրել է սադիստների նպատակային սպանությունները Կոնտրասի հետ դիմակայության ժամանակ ։
Կոստա Ռիկա
Կոստա Ռիկայում գրանցվել են արհմիութենական առաջնորդների քաղաքական նպատակային սպանություններ ։
Հայիթի
Հայիթիի Հանրապետությունը ևս մեղադրվել է 80-ականների և 90-ականների քաղաքական ընդդիմախոսների նկատմամբ նշված պրակտիկայի մեջ։
Կոլումբիան 80-90-ականների վերջին։
Թմրակարտելների և FACR կազմակերպության ու Կոլումբիայի միացյալ ուժերի հետ կապված նպատակային սպանությունները հանգեցրել են 1990-ական թվականներին մի քանի հարյուր մարդու, այդ թվում՝ կանանց և երեխաների մահվան ։
Ռուսաստանի Դաշնություն
Առաջին չեչենական պատերազմի ընթացքում ինքնահռչակ Իչկերիայի Չեչենական Հանրապետության  նախագահ Դուդաևը ոչնչացվել է 1996 թվականի ապրիլի 21-ին երկու բարձր ճշգրիտ ավիացիոն հրթիռների օգնությամբ՝ արբանյակային հեռախոսի օգտագործման ժամանակ ։
2002 թվականի մարտի 20-ին Խատաբը, որը Երկրորդ չեչենական պատերազմի ժամանակ դաշտային հրամանատար էր, սպանվել է թունավորված նամակի միջոցով, որը նրան է փոխանցվել Ռուսաստանի անվտանգության դաշնային ծառայության գործակալի կողմից ։ Չեչենական աղբյուրները պնդում են, որ թույնի պարունակության մեջ եղել է զարին կամ նրա ածանցյալները ։
2004 թվականի փետրվարի 13-ին Յանդարբիևը, որը Իչկերիայի Հանրապետության նախագահն էր 1996-1997 թվականներին, սպանվել է Դոհայում՝ Կաթարում իր ամենագնացով պայթուցիկ սարքի օգնությամբ։ Հարձակման հետևանքով նա լրջորեն վիրավորվել և շուտով մահացել հիվանդանոցում ։ Հաջորդ օրը Կատարի ոստիկանությունը ձերբակալել է երեք ռուսաստանցիների։ Նրանցից մեկը՝ Ալեքսանդր Ֆետիսովը, ավելի ուշ ազատ է արձակվել, քանի որ դեսպանատան առաջին քարտուղարն էր և դիվանագիտական անձեռնմխելիություն ուներ։ Մնացած երկուսը՝ Վասիլի Պուգաչովն ու Անատոլի Յաբլոչնիկովը, մեղադրվում են Յանդարբիևի սպանության և զենքի մաքսանենգության մեջ ։ 2004 թվականի հունիսի 30-ին երկուսն էլ դատապարտվել են ցմահ ազատազրկման, դատարանի որոշման մեջ ուղղակիորեն պարզվել է, որ նրանք երկուսով գործել են Ռուսաստանի Դաշնության իշխանությունների ցուցումով  ։ Սակայն 2004 թվականի դեկտեմբերի 23-ին Կատարը համաձայնել էր նշված դատապարտյալներին արտահանձնել Ռուսաստան՝ իրենց պատիժը կրելու համար։ Վերադառնալուց հետո նրանք հանդիպել են որպես հերոսներ, սակայն հետագայում անհետացել են հանրության ուշադրությունից։ Ռուսաստանի իշխանությունները հաստատել են, որ իրենք անազատության մեջ չեն ։
2006 թվականի հուլիսի 10-ին Բասաևը, որը պատասխանատու է ռուսական զորքերի և ահաբեկչական գործողությունների , և 2002 թվականին Դուբրովկայի ահաբեկչական գործողության համար և ABC News-ը անվանել է «աշխարհի ամենահետախուզված ահաբեկիչ» , սպանվել է Ալի Յուրթ գյուղում Հյուսիսային Օսիայի հետ սահմանին տեղի ունեցած պայթյունի հետևանքով ։ Պաշտոնական վարկածի համաձայն՝ ԱԴԾ-ն նրան հետևել է անօդաչու թռչող սարքի օգնությամբ, երբ նա գտնվում էր ահաբեկիչների համար նախատեսված պայթուցիկով բեռնատարում, և հեռակառավարման օգնությամբ առաջացրել է բեռնատարում թաքցված պայթուցիկ սարքի պայթեցումը  ։
Բոսնիա և Սերբիա
Բոսնիական պատերազմի վերաբերյալ ԱՄՆ պետդեպարտամենտը նշել է 1a բաժնում «էթնիկ մոտիվացված նպատակային սպանությունները»։ Բոսնիայում մարդու իրավունքների զեկույցի «քաղաքական և այլ արտադատական սպանությունները» ։ Նպատակային սպանություններ են գրանցվել նաև Կոսովոյում հակամարտության ժամանակ սերբ և ալբանական զինվորականների կատարմամբ ։ Հակամարտության երկու կողմերն էլ հաճախ օգտագործում էին նպատակային սպանությունների մարտավարություն`իրենց դուր չեկող լրագրողներին վերացնելու համար ։
Իսրայել
Իսրայելի ամենահայտնի գործողությունները հետևյալն են.
Իսրայելը պարբերաբար գործողություններ է իրականացնում՝ կապված նպատակային սպանությունների պրակտիկայի հետ ։
Իրան
Կա նաև հաստատված տեղեկատվություն Իրանի և դրանից առաջ շահ Փեհլևի ռեժիմի կողմից նպատակային սպանությունների մարտավարության կիրառման մասին։ Այսպես, մասնավորապես, մահափորձերի առավել հայտնի փորձերը ձեռնարկվել են 1990-ականներին քրդերի առաջնորդների դեմ։
ԱՄՆ
Նպատակային սպանությունների մարտավարությունը հասարակության առջև բարձրացնում է բազմաթիվ իրավական և բարոյական հարցեր ։ ԱՄՆ-ում գիտնականների և քաղաքական գործիչների կարծիքներն այս հարցի շուրջ տարբեր են, ուստի մի մասը նպատակային սպանություններն ընկալում է որպես ահաբեկիչների դեմ ինքնապաշտպանության ձև, իսկ մյուսները դա համարում են արտադատական սպանությունների ձև, որոնք կատարվել են պատշաճ դատաքննությունից դուրս և, ըստ էության, օրինականացնում են բռնությունը  ։ ԱՄՆ-ի իշխանությունները, որպես կանոն, նպատակային սպանությունների արտադրության համար օգտագործում են անօդաչու թռչող սարքեր( դրոններ), ինչպես նաև բարձր ճշգրտության հրթիռնեն ։
Նպատակային սպանությունները, ըստ Հարվարդի համալսարանի պրոֆեսոր Բլյումի և Հեյմանի, հանգեցնում են այնպիսի իրավական ռեժիմների խառնմանը, ինչպիսիք են զինված հակամարտության ռեժիմը և իրավապահ գործունեությունը։ Իրավապահ համակարգի շրջանակներում պետությունը պատժում է մարդուն իր անձնական մեղքի համար, որն ապացուցված է դատավարության շրջանակներում ։ Պետությունների զինված հակամարտության դեպքում ուժ է կիրառում հակառակորդի մարտիկների կամ մարտիկների դեմ ոչ թե նրանց «մեղքի» համար, այլ միայն այն պատճառով, որ նրանց վնաս հասցնելն անհրաժեշտ է հաղթանակի հասնելու համար ։ ԱՄՆ-ն ավանդաբար արդարացնում է ահաբեկիչների նկատմամբ նպատակային սպանությունների իրականացումը Զինված հակամարտության պարադիգմի դիրքերից։ Օգտագործելով նշված պարադիգմը՝ կառավարությունն, ըստ էության, ազատվում է բոլոր այն սահմանափակումներից, որոնք իր վրա կդրվեն մարդու իրավունքների ոլորտում միջազգային իրավունքի կողմից ։
Հետագայում, նպատակային սպանությունների քաղաքականությունը աջակցություն է ստացել ռազմավարական անվտանգության ամսագրում հայտնի հոդվածում, որտեղ անօդաչու սարքերի և կառավարվող հրթիռների օգտագործման նախապատվության մասին տեսությունը առաջ է քաշվել՝ նպատակակետը վերացնելու համար՝ նվազագույն զոհերով, ինչպես զինված ուժերի անձնակազմի, այնպես էլ խաղաղ բնակիչների շրջանում ։
Օրենսդրորեն կառավարության կողմից նպատակային սպանությունների արտադրության իրավունքը ամրագրված է en: Authorization for Use of Military Force Against Terrorists-ում ։ Նշված ակտն ԱՄՆ նախագահին լիազորություն է տալիս ուժի անսահմանափակ օգտագործման այն անձանց նկատմամբ, որոնք մեղավոր են սեպտեմբերի 11-ի ահաբեկչական գործողությունների և դրանց հետ կապված անձանց, կազմակերպությունների և պետությունների նկատմամբ ։
Մի շարք հետազոտողներ քննադատում են ԱՄՆ-ի կառավարությանը Պակիստանում անօդաչու սարքերի չափազանց ակտիվ օգտագործման համար, որն, ըստ էության, հանգեցնում է Պակիստանի ինքնիշխան իրավունքների խախտմանը ։
2010 թվականին Անվար ալ-Ավլակին դարձել է ԱՄՆ-ի առաջին քաղաքացին, որը ԿՀՎ-ի կողմից հաստատվել է նպատակային սպանության համար, այն վերացվել է 2011 թվականին ։
Ռոյթերսը 2013 թվականին հրապարակել է վերլուծական զեկույց նպատակային սպանությունների քաղաքականության վերաբերյալ, ըստ որի 2008-2013 թվականների շրջանակներում ավելի քան 500 սպանություններից միայն 8 տոկոսն է եղել բարձրաստիճան կամ միջին՝ ըստ ահաբեկիչների կարևորությամբ, մնացածներին կարելի է անվանել սովորական մարտիկներ ։
Տես նաև
Կատեգորիա:Միջազգային իրավունք Կատեգորիա:Միջազգային մարդասիրական իրավունք Կատեգորիա:Հակաահաբեկչական պայքար Կատեգորիա:Միջազգային ահաբեկչություն
Անոշինո
Անոշինո (Аношино), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 15 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի բնակավայրեր
Ռուսեթ Հովհաննիսյան
Ռուսեթ Հովհաննեսի Հովհաննիսյան, հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր (1848), ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ (1965), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1949 թվականից։
Կենսագրություն
1940 թվականին «Բելինսկին որպես Գոգոլի քննադատ» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան 1947 թվականին «Ռուս գրականությունը հայ հասարակական մտքի գնահատմամբ» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների դոկտորի աստիճան։
Ռուսերեն լույս է տեսել նրա «Ռուս գրականությունը հայ հասարակական մտքի գնահատմամբ» գիրքը (Երևան, 1952)։
Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով։ ԽՄԿԿ անդամ 1941 թվականից։
Մահացել է Երևանում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ
Աստերոիդների ցանկ (291301-291400)
Աստերոիդների ցանկ (291201-291300) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (291401-291500)
Ալբրեխտ Ալթդորֆեր
Ալբրեխտ Ալթդորֆեր (Albrecht Altdorfer, )՝ Վերածննդի դարաշրջանի գերմանացի գեղանկարիչ, փորագրիչ և շինարար։ Ալթդորֆերը համարվում է այսպես կոչված Դանուբի դպրոցի գլխավոր ներկայացուցիչը։ Այս խմբի ներկայացուցիչները հայտնի են նաև, որպես «Դանուբի վայրի նկարիչներ»։ Ալբրեխտ Դյուրերի հետ միատեղ համարվում է Նյուրնբերգի արվեստի հիմնադիր ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Գերմանացի նկարիչներ Կատեգորիա:Գերմանացի փորագրողներ Կատեգորիա:Գերմանացի ճարտարապետներ
Կոնգարովո
Կոնգարովո (Конгарово), գյուղ Ռուսաստանի Խակասիա հանրապետության Օրջոնիկիձեևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2004 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 137 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1920 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Խակասիա հանրապետության Օրջոնիկիձեևսկի շրջանի բնակավայրեր
Զիմովնիկի շրջան
Զիմովնիկի շրջան (Зимовниковский район), Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի 43 շրջաններից մեկը։ Շրջկենտրոնն է Զիմովնիկի ավանը։ Տարածքը կազմում է 5028 կմ², բնակչությունը՝ 38,088 հզ. (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջանի մեջ է մտնում 11 գյուղական համայնք։
Կարպովցի (գյուղ, Չուդնևսկի շրջան)
Կարպովցի (Карпівці), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Չուդնևսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1714 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Կարպովցի գյուղում բնակվում էր 2 037 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 7941 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 256,52 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Չուդնևսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1714 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Պարսկական մոտիվներ
«Պարսկական մոտիվներ» («Персидские мотивы»), ռուս խորհրդային բանաստեղծ Սերգեյ Եսենինի բանաստեղծական շարքը։ Ներկայումս (սկսած բանաստեղծի խմբագրությամբ Բանաստեղծությունների երեք հատորներով ժողովածույից) շարքում ավանդաբար ներառված են 15 բանաստեղծություններ, որոնք հրապարակվել են 1924-1925 թվականներին «Աշխատանքային Բաթում», «Բակինսկի ռաբոչի» և  «Զարյա Վոստոկա» թերթերում, չնայած նախնական պլանների այն պետք է բաղկացած լիներ 20 բանաստեղծություններից, իսկ առաջին առանձին պարբերականում  համանուն գրքի տեսքով ընդգրկվել են միայն  նրանցից տասը՝ «Իմ ուղին» պոեմով և չորս լրացուցիչ բանաստեղծությունների հետ մեկտեղ, որոնք միավորված չեն շարքի հետ ընդհանուր թեմայով։
Շարքի բանաստեղծությունները հիմնականում դրական գնահատվեցին ժամանակակիցների կողմից, չնայած հանդիպում էին և բացասական կարծիքներ, որոնց հեղինակների թվում էին Ալեքսեյ Կրուչյոնիխը և Վլադիմիր Մայակովսկին։ Եսենինի ստեղծագործական գործունեության վրա արգելքի վերացումից 1950-ական թվականներին շարքը դրական գնահատվեց քննադատների կողմից, գրվել է մի շարք գիտական աշխատություններ նվիրված նրա ոճին, գտնվել է մի կին, որը հանդիսացել է գլխավոր հերոսու նախատիպը։ Շարքի բանաստեղծությունները թարգմանվել են աշխարհի շատ լեզուներով,  բազմաթիվ կոմպոզիտորների կողմից գրվել է երաժշտություն։
Էլ իմ վաղեմի վերքը չի ցավի
(«Աշխատանքային Բաթում» № 280, դեկտեմբերի 10, 1924)
Էլ իմ վաղեմի վերքը չի ցավի, Եվ գինու տենդն էլ հոգիս չի հանում. Ես բուժում եմ ինձ ծաղկունքով ծավի, Թեհրանի թախծոտ մի թեյարանում։
Թեյարանի տերն,իր գործին հլու, Ռուս հաճախորդին դուր գալ է ուզում, Բայց ինձ, փոխանակ թունդ օղի տալու, Թեհրանական թունդ թեյ է տալիս։
Լցրո՛ւ, բարեկամ,կարմիր թե՛յը քո... Շա՜տ վարդեր ունես այգում քո բակի, Իզուր չէր ,որ մեկն արեց ինձ աչքով՝ Իր դեմքին գցած չադրայի տակից։
Մեր աղջիկներին մենք Ռուսաստանում Կապված չենք պահում ,որպես հլու շուն, Երբ համբուրում ենք ՝ փող չենք խոստանում Եվ չե՜նք գործածում դավեր ու դաշյուն՝
Իսկ այս մեկին ,որ դրսից ՝նրբիրան, Բայց չադրայի տակ ՝բո՛ցի է նման, Ես կնվիրեմ խորասանի շալ Եվ ձեր Շիրազի գորգե՛րն աննման...
Դե,բե՛ր ,բարեկամ,թեյը մատուցի՛ր, Ես քեզ չե՜մ խաբի երբեք իմ օրում, Պատասխան կտամ ես իմ ասածին, Բայց քեզ համար չեմ երաշխավորում ։
Եվ դու մի նայիր դռան արանքով. Մե՛կ է, գիտե՛մ տեղն այգու դռնակի... Իզուր չէր ,որ մեկն արեց ինձ աչքով Իր դեմքին գցած չադրայի տակից։
Բանաստեղծությունը նշանավորում է Եսենինի բաժանումը  Մոսկվա կաբացկայա ժողովածույի շրջանի հետ։ Ինքը՝ բանաստեղծը պատմում է այս տեղափոխման մասին. Այնպես շատ և հեշտ գրվում կյանքում շատ հազվադեպ ։ Կարմիր թեյ՝ արևելյան միջավայրի տարրերից մեկն է, որը ընդգրկում է նաև  Թեհրանի կապույտ ծաղիկները, շիրազյան գորգերը և խորասանյան շալերը, որոնց ֆոնի վրա պատմվում է  լիրիկական հերոսի սիրո մասին, որը սիրահարված էր չադրայով աղջկան։ Բանաստեղծության մեջ նաև բարձրանում է  20-ական թվականներին խորհրդային Անդրկովկասում հանրաճանաչ՝ կնոջ ազատագրման թեման ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սերգեյ Եսենինի ստեղծագործություններ Կատեգորիա:Ռուսերեն գրքեր Կատեգորիա:Ռուսական գրականություն
Զերնոգրադի շրջան
Զերնոգրադի շրջան (Зерноградский район), Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի 43 շրջաններից մեկը։ Շրջկենտրոնն է Զերնոգրադ քաղաքը։ Տարածքը կազմում է 2 663 կմ², բնակչությունը՝ 59,957 հզ. (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջանի մեջ է մտնում 1 քաղաքային և 8 գյուղական համայնք։
Սլավա Սարգսյան (իրավաբան)
Սլավա Սարգսի Սարգսյան, հայ իրավաբան, 2008-2010 թթ. ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի քաղաքացիական և վարչական պալատի նախագահ։
Վաիդավեռե
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Յիգևամաա նահանգի Պալամուսե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Մոստյուեժուլ
Մոստյուեժուլ (Mostuéjouls), համայնք Ֆրանսիայի Օքսիտանիա երկրամասի Ավերոն գավառում ։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 530 կմ հարավ, Թուլուզ քաղաքից` 155 կմ հյուսիս-արևելք, Ռոդեզ քաղաքից` 55 կմ արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 206 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 136-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 70։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 66,0 %։ 136 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 111 անձ (65 տղամարդ և 46 կին)։ Գործազուրկ են եղել 25 անձ (12 տղամարդ և 13 կին)։ 70 անաշխատունակներից 11-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 39-ը` թոշակառուներ, իսկ 20-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
(2170) Բելոռուսիա
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,404267 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9672 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8413 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1361,67 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,264381 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,08° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1971 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ղրիմյան աստղաֆիզիկական աստղադիտարանի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ձյուբրովո
Ձյուբրովո (Дзюброве), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Յամպոլի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1500 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Ձյուբրովո գյուղում բնակվում էր 46 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,277 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 166,06 մարդ/կմ²։
Ստեփան Եսայան (այլ կիրառումներ)
Ստեփան Եսայան անունը կարող է վերաբերել հետևյալ անձանց.
Լավաթերա եռամսյա
Լավաթերա եռամսյա (լատ․՝ Lavatera trimestris), միամյա ծաղկադեկորատիվ բույս։ Բարձրությունը հասնում է 1 մետրի։ Ծաղիկները սպիտակ են կամ վարդագույն։ Պատկանում է տուղտազգիների ընտանիքին։ Տերևները կոթունավոր են, հերթադիր, անկյունավոր-սրտանման, ատամնաեզր։ Հայրենիքը Իսպանիան է։ Ծաղկում է հուլիսից մինչև սեպտեմբեր։ Ունի ցածրաճ այլատեսակ, որի ծաղիկները կարմրավարդագույն են։
Մշակումը
Սերմերը ապրիլին ցանում են սառը ջերմոցներում կամ մայիսին՝ անմիջպես բաց գրունտում։ Բարձրահասակ սորտերը տնկում են բույսը բույսից 40, իսկ ցածրաճ սորտերը՝ 30 սմ հեռավորության վրա։
Հողի նկատմամբ պահանջկոտ չէ։ Լավ է աճում տաք, արևոտ պայմաններում։ Պահանջկոտ չէ նաև խոնավության նկատմամբ։
Մշակվում է Արևմտյան և Կենտրոնական Եվրոպայում, Միջերկրական ծովի ավազանում, նախկին ԽՍՀՄ-ում։ Հայաստանում հազվադեպ է հանդիպում։
Օգտագործումը
Լավաթերան բարձր դեկորատիվ ծաղկատեսակ է։ Երբեմն անվանում են «պարտիզային վարդ»։ Կան տեսակներ, որոնք աչքի են ընկնում նաև գեղեցիկ տերևներով։ Օգտագործվում է միքսբորդերներում, ծաղկային օջախներում, եզրաշերտերում և որպես սոլիտեր։
Մեծ հետաքրքրություն է ներկայացնում որպես թելատու (ցողունային) և ներկատու բույս ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Միամյա բույսեր Կատեգորիա:Տուղտազգիներ Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Զավետինսկի շրջան
Զավետինսկի շրջան (Заветинский район), Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի 43 շրջաններից մեկը։ Շրջկենտրոնն է Զավետնոյե գյուղը։ Տարածքը կազմում է 3 000 կմ², բնակչությունը՝ 17,533 հզ. (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջանի մեջ է մտնում 9 գյուղական համայնք։
Կոնդինսկոե (քաղաքատիպ ավան, Կոնդինսկի շրջան)
Կոնդինսկոե (Кондинское), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Խանտի-Մանսիական ինքնավար օկրուգի Կոնդինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 3241 մարդ։
Անոպինո (գյուղ, Գուս-Խրուստալնի շրջան)
Անոպինո (Анопино), գյուղ Ռուսաստանի Վլադիմիրի մարզի Գուս-Խրուստալնի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2043 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1814 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Վլադիմիրի մարզի Գուս-Խրուստալնի շրջանի բնակավայրեր
Տրիպի
Տրիպի  (Tripi), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Սիցիլիայի մարզում, Մեսինայի գավառում։
Կոմունայի հովանավոր սուրբն է սուրբ նահատակ Վինսենթ Սարագոսացին։ Տոնը նշվում է սեպտեմբերի առաջին կիրակի օրը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սիցիլիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Կիխտի
Կիխտի (Кихті), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Չուդնևսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կիխտի գյուղում բնակվում էր 214 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1223 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 174,98 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Չուդնևսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Պասաու
Բնակչությունը 50 000 մարդ է, որոնցից 10 000-ը Պասաուի համալսարանի ուսանողներ են։ Համալսարանը հիմնվել է 1978 թվականին աստվածաբանական համալսարանի հիման վրա, որը գոյություն է ունեցել Պասաուում՝ 1622 թվականից սկսած։
Պատմություն
1000-ավոր տարիների ընթացքում Պասաուն նույնանուն եպիսկոպոսության մայրաքաղաքն էր Հռոմեական Սրբազան կայսրության կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Պոժարնայա Բալկա (գյուղ, Պոլտավայի շրջան)
Պոժարնայա Բալկա (Пожарна Балка), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Պոլտավայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Պոժարնայա Բալկա գյուղում բնակվում էր 77 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Պոլտավայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Պայու (գետ)
Պայու (Паю), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կարելական ինքնավար հանրապետությունում։ Թափվում է լիճ՝ Օնդոզերո։ Գետի երկարությունը 20 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Բարենցի Սպիտակ ծովի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Ստորին Վիգ, գետի ենթաավազանը բացակայում է։ Գետի գետային ավազանը Կոլսկի թերակղզին և Կարելիի, թափվում է Սպիտակ ծով։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Վարխանա
Վարխանա, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզում ։
Եգորլիկսկի շրջան
Եգորլիկսկի շրջան (Егорлыкский район), Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի 43 շրջաններից մեկը։ Շրջկենտրոնն է Եգորլիկսկայա ստանիցան։ Տարածքը կազմում է 1 460 կմ², բնակչությունը՝ 36,577 հզ. (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջանի մեջ է մտնում 9 գյուղական համայնք։
Վարխանա
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Հայերը բռնությամբ տեղահանվել են 1920 թվականի հայ-թուրքական պատերազմի ժամանակ և բնակություն հաստատել Արևելյան Հայաստանում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Փոսոֆի շրջանի համայնքներ Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր
Դյուսելդորֆի գեղարվեստի ակադեմիա
Դյուսելդորֆի գեղարվեստի ակադեմիա (Staatliche Kunstakademie Düsseldorf), գեղարվեստի ակադեմիա, ուսումնական հաստատություն Գերմանիայի Դյուսելդորֆ քաղաքում։
Պատմություն
Ակադեմիան հիմնադրվել է 1773 թվականին՝ որպես 1762 թվականին Լամբերտ Կրաեի կողմից Նոյբուրգի պալատական իշխանությանը կից նկարչության դպրոցի բազայի հիման վրա ստեղծված Նկարչության, ճարտարապետության և քանդակագործության ակադեմիա։  Նապոլեոնյան պատերազմների ժամանակ ակադեմիայի հավաքածուի մեծ մասը տեղափոխվել է Մյունխեն։ Ակադեմիան արագ զարգացում է ապրել, երբ 1815 թվականին Դյուսելդորֆը միացել է Պրուսիային, և կոչվել է գեղարվեստի թագավորական ակադեմիա։ 19-րդ դարի կեսերին ակադեմիան համաշխարհային համբավ է ձեռք բերել և սկսել է ուսանողներ ընդունել տարբեր երկրներից։ Նրա կազմում ձևավորվել է Դյուսելդորֆի գեղարվեստական դպրոցը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1773 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Գերմանիայի արվեստի դպրոցներ Կատեգորիա:Արվեստի դպրոցներ
Իստրիա (Խորվաթիա)
Իստրիա (Istarska županija), ժուպանիա, որը գտնվում է Խորվաթիայի հարավում՝ Բալկանյան թերակղզու Իստրիա թերակղզու վրա։
Վարչական կենտրոնը Պազինն է, իսկ խոշորագույն քաղաքը՝ Պուլան՝ ավելի քան 59,000 մարդ բնակչությամբ ։
Իստրիայի ժուպանությունը գտնվում է Իստրիա թերակղզում՝ Ադրիատիկ ծովի ափին՝ Սլովենիայի հետ ցամաքային սահմանի մոտ։
Աշխարհագրություն
Ամենաբարձր կետը Ուչկա լեռնագագաթն է՝ 1396 մետր բարձրությամբ։
Ափամերձ գոտիներում կլիման միջերկրածովային է և ամբողջ տարին տաք է։ Ցամաքային տարածքներում, մասնավորապես՝ Սլովենիայի սահմանամեձ գոտում կլիման լեռնային է։
Այն բնութագրվում է չոր և տաք ամառներով։ Տարվա ամենատաք ամիսը հուլիսն է, իսկ ամենացուրտը՝ հունվարը։ Միջին ամառային ջերմաստիճանը կազմում է 24 °C սնդիկի սյուն։ Բնութագրական են մեղմ ձմեռները՝ առատ տեղումներով։
Հունվարյան միջին ջերմաստիճանը կազմում է 5 °C:
Բնակչություն
Ըստ 2011 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Իստրիայի բնակչությունը կազմում է 208 055 մարդ։
Բնակչության ճնշող մեծամասնությունը խորվաթներն են, որոնք կազմում են ամբողջ ժուպանիայի բնակչության 71,88 %-ը։
Մյուս խոշոր ազգային փոքրամասնություններն են իտալացիները (6,92 %) և սերբերը (3,2 %)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորվաթիայի վարչական բաժանում Կատեգորիա:Խորվաթիայի ժուպանություններ Կատեգորիա:Խորվաթիայի իտալախոս տարածքային միավորներ
Սպիտակազգեստ կանայք
Սպիտակազգեստ կանայք կամ Դամաս դե բլանկո (Damas de Blanco, Ladies in White), Ֆիդել Կաստրոյի տոտալիտար ռեժիմի դեմ ուղղված ընդդիմադիր շարժում, որ սկսվել է 2003 թվականին Կուբայում։ Շարժումը կազմակերպել են «Սև գարնան» ռեպրեսիաների ժամանակ ձերբակալված իրավապաշտպանների տիկնայք և այլ կին ազգականները։ Ի նշան այլախոհների ազատազրկման դեմ բողոքի՝ կանայք ամեն կիրակի հագնում են բացառապես սպիտակ զգեստներ (սպիտակն ընտրվել է որպես խաղաղության խորհրդանիշ) և գնում կիրակնօրյա պատարագի, որից հետո լուռ քայլում են Հավանայի կենտրոնական փողոցներով։ Քայլերթեր անցկացվում են նաև Ֆլորիդայում՝ ի պաշտպանություն հացադուլ հայտարարած քաղաքական բանտարկյալների, ինչպես նաև «Սև գարնան» տարելիցի կապակցությամբ՝ պահանջելով ազատ արձակել այլախոհներին և դադարեցնել քաղաքական հետապնդումները ։ Շարժումը 2005 թվականին Եվրոպական խորհրդի կողմից արժանացել է Սախարովի անվան մրցանակի։
2010 թվականի փետրվարի 23-ին Սպիտակազգեստ կանանց շարժումը հասարակական և միջազգային լայն հնչեղություն ստացավ, երբ քաղաքական բանտարկյալ Սապատան մահացավ 3-ամսյա հացադուլից հետո, որ նա հայտարարել էր ի նշան բռնությունների դեմ բողոքի։ Սա առիթ հանդիսացավ Կուբայում քաղաքական բանտարկյալների նկատմամբ մարդու իրավունքների վիճակի մասին ԶԼՄ-ների, քաղաքական գործիչների և իրավապաշտպանների լայն քննարկումների ։ 2010 թվականի մայիսի 4-ին Սպիտակազգեստ կանաց քայլերթին մասնակցեց արքեպիսկոպոս կարդինալ Հայմե Լուկաս Օրտեգա-ու-Ալամինոն ։
Սև գարուն
2003 թվականի մարտ-ապրիլ ամիսներին Կուբայի կառավարությունը ձերբակալեց և մինչև 28 տարվա բանտարկության դատապարտեց ընդհանուր առմամբ 75 իրավապաշտպանների, անկախ լրագրողների և անկախ գրադարանավարների ։ Նրանք մեղադրվում էին «պետության անկախությունը կամ տարածքային ամբողջականությունը վտանգելու», այդ թվում «անօրինական կազմակերպությունների» պատկանելության՝ Հավանայում Միացյալ Նահանգների շահեր հետապնդող կազմակերպությունից ֆինանսավորվելու, «առևանգման», «ահաբեկչական գործունեություն» ծավալելու և օտարերկրյա լրատվամիջոցների հետ համագործակցելու մեջ ։ Այս իրադարձություններն ստացան Սև գարուն անունը։ Ըստ Լրագրողների պաշտպանության կոմիտեի՝ խախտվել էին Միջազգային իրավունքի ամենատարրական նորմերը, ներառյալ Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագրի 19 հոդվածը, որը երաշխավորում է յուրաքանչյուր անձի իրավունքը «ինքնակամ փնտրել, ստանալ և տարածել ցանկացած տեսակի տեղեկություններ ու գաղափարներ, անկախ սահմաններից, բանավոր, գրավոր կամ տպագիր ձևով, արվեստի կամ այլ միջոցներով» ։
Ձերբակալություններից երկու շաբաթ անց ձևավորվեց բանտարկյալների հարազատներից կազմված Սպիտակազգեստ կանանց խումբ ։ Նրանք Լաուրա Փոլանի գլխավորությամբ կիրակի օրերին սկսեցին հավաքվել Հավանայի սբ. Ռիտա եկեղեցում իրենց հարազատների համար աղոթելու և յուրաքանչյուր պատարագից հետո զանգվածային ծիսական երթով գնալ եկեղեցու կողքի այգի։ Սպիտակ հագուստները հիշեցնում էին Արգենտինայի Պլազա դե Մայոյի մայրերի շարժումը, որոնք նմանատիպ ռազմավարություն էին կիրառել 1970-ական թվականների ռազմական խունտայից հետո իրենց կորած երեխաների մասին տեղեկատվություն ստանալու համար ։
Հակաբողոքի ակցիաներ
Կուբայի կառավարությունը քննադատեց քաղաքական բանտարկյալների կանանց՝ որակելով կործանարար ամերիկամետ ահաբեկիչների ասոցիացիա ։ 2005 թվականի Ծաղկազարդի ժամանակ Կուբայի կանանց իշխանամետ ֆեդերացիան բողոքող 150 կանանց խմբով դուրս եկավ Սպիտակազգեստ կանաց դեմ։
Ժամանակ առ ժամանակ կանանց այդ ամբոխը հարձակվում էր սպիտակազգեստ կանանց վրա վիրավորական բղավոցներով և ոստիկաններին օգնում նրանց ոստիկանական ավտոբուսների մեջ նետել ։ Սակայն քանի որ արքեպիսկոպոս կարդինալ Հայմե Լուկաս Օրտեգա-ու-Ալամինոն 2010 թվականին միջամտեց Սպիտակազգեստ կանանց օգտին և մասնակցեց նրանց քայլերթին, նրանց հիմնականում թույլատրվեց բողոքել եկեղեցուց դուրս ։
Սախարովի անվան մրցանակ
2005 թվականին Սախարովի անվան մրցանակով համատեղ պարգևատրվել են.
Մրցանակը ստանալու համար Սպիտակազգեստ կանանց կազմակերպությունից ընտրվեցին շարժման առաջնորդները՝ Լաուրա Փոլանը, որի ամուսինը՝ Հեկտոր Մասեդան, դատապարտված է 20 տարվա ազատազրկման, Միրիամ Լեյվան, որի ամուսինը՝ Օսկար Էսպինոսա Չիփը, արդեն պայմանականորեն ազատ է արձակվել լուրջ հիվանդության պատճառով, Բերտա Սոլերը, որի ամուսինը՝ Անգել Մոյա Աքոստան, ազատազրկված է 20 տարով, Լոիդա Վալդեսը, որի ամուսինը՝ Ալֆրեդո Ֆելիպե Ֆուենտեսը, դատապարտվել է 26 տարով, և Ջուլիա Նունեզը, որի ամուսինը՝ Ադոլֆո Ֆերնանդես Սաինզը, ազատազրկված է 15 տարով։ Որոշ կանանց թույլ չտվեցին իրենց ամուսիններին այցելել և պատմել այդ մրցանակի մասին, սակայն Լաուրա Փոլանը հայտնել է Wall Street Journal-ին, որ նրանք նույնպես «շատ ուրախ և շատ հպարտ են» ։
Կուբայի կառավարությունը Ֆրանսիա մեկնելու ելքի թույլտվություն չտվեց խմբի առաջնորդներին. նրանք Ստրասբուրգում Սախարովի մրցանակի հանձնման 2005 թվականի արարողությանը չմասնակցեցին ։ Բերտա Սոլերը կազմակերպության անունից մրցանակը ստացել է 2013 թվականին՝ արտերկիր իր առաջին ուղևորության ժամանակ։ Նա կարողացավ դուրս գալ երկրից, երբ Կուբայի ճամփորդական կանոնակարգերը մեղմացվեցին ։
Մարդու իրավունքների պաշտպանության համար մրցանակ
2012 թվականին ԱՄՆ կառավարության կողմից խումբը մրցանակ ստացավ մարդու իրավունքների պաշտպանության համար ։
2012 թվականի ձերբակալություններ
2012 թվականի մարտի 16-17-ին ձերբակալվեցին Սպիտակազգեստ կանանց շարժան մոտավորապես 70 մասնակից, որոնց թվում էր նաև Բերտա Սոլերը՝ խմբի ներկայիս առաջնորդը։ Նրանցից շատերը ձերբակալվեցին իրենց կիրակնօրյա բողոքի երթի ճանապարհին։ Մարտի 19-ին բոլորն էլ ազատ արձակվեցին առանց մեղանդրանքի առաջադրման, սակայն Կուբայի գաղտնի ոստիկանության կողմից նրանց հրահանգվեց, որ այլևս չմասնակցեն բողոքի ակցիաներին ։ ԲիԲիՍի նյուզի հեռուստալրագրողը հայտարարել է, որ Սպիտակազգեստ կանանց նման խմբերը ձգտում են բարձրացնել իրենց հեղինակությունը Հռոմի պապ Բենեդիկտոս XVI-ի Կուբա կատարելիք այցին ընդառաջ, քանի որ նախատեսվում է Կուբայի կառավարության հետ մարդու իրավունքների հարցեր քննարկել, իսկ կուբայական կոմունիստական կուսակցությունը համապատասխանաբար ձգտում է կանխել բողոքի ակցիաները ։
Դեկտեմբերի 9-ին ոստիկանությունը Կուբայում ձերբակալեց մոտ 80 Սպիտակազգեստ կանանց՝ մի քանիսի նկատմամբ բռնություն գործադրելով։ Ընդհանուր առմամբ 100-150 այլախոհներ էլ տնային կալանքի ենթարկվեցին։
2015 թվականի ձերբակալություններ
2015 թվականի փետրվարին կազմակերպության 53 անդամներ ձերբակալվեցին կիրակնօրյա պատարագից հետո Հավանայում կատարած երթի ժամանակ ։
2016 թվականի ձերբակալություններ
Մարտի 19-ին՝ ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբամայի պատմական այցից մի քանի ժամ առաջ, Կուբայի իշխանությունները ձերբակալեցին Սպիտակակզգեստ կանանց կազմակերպության ավելի քան 50 անդամների իրենց ամենշաբաթյա կիրակնօրյա երթի ժամանակ։ Որոշ անդամներ հավատացել էին, որ Կուբայի իշխանությունները չեն արգելի երթը, քանի որ ներկա են միջազգային լրագրողներ և օտարերկրյա պետության ղեկավար։ Նախքան ձերբակալվելը Սոլերն ասել է հետևյալը.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կուբայի քաղաքականություն Կատեգորիա:Սախարովի անվան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Քաղաքական շարժումներ Կատեգորիա:Իրավապաշտպան կազմակերպություններ Կատեգորիա:Քաղաքացիական անհնազանդություն Կատեգորիա:Կանանց կազմակերպություններ Կատեգորիա:2003 հիմնադրված կազմակերպություններ Կատեգորիա:Մարդու իրավունքները Կուբայում Կատեգորիա:Հասարակական շարժումներ