cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Դոդեկաֆոնիա
Դոդեկաֆոնիա (δώδεΧα — տասներկու և φωνή - VII—հնչյուն, բառացի՝ տասներկու հնչյուն), երաժշտություն հորինելու մեթոդ։ Սկզբնավորվել է 1910-ական թվականներին, կապված ատոնալ երաժշտության զարգացման հետ։ Առաջին փորձերը կատարել է ավստրիացի կոմպոզիտոր Յո․ Մ․ Հաուերը, մշակել և կիրառել են ավստրիացի կոմպոզիտոր Ա․ Շյոնբերգը և նրա աշակերտները (Ա․ Վեբեռն և ուրիշներ)։ Դոդեկաֆոնիա մեթոդով գրված ստեղծագործությունը հենվում է խրոմատիկ հնչյունաշարի բոլոր տասներկու հնչյուններից (առանց կրկնվելու) կազմված որոշակի շարքի վրա («սերիա»), որը դառնում է ստեղծագործության ինտոնացիոն հիմքը և շարունակ ձևափոխվելով՝ կրկնվում է։ Ունի կիրառման չորս ձև՝ հիմնական և դրա խեցգետնաքայլը, շրջված («ինվերսիա») և վերջինի խեցգետնաքայլը ընթացքով։ Մի շարք կոմպոզիտորներ դոդեկաֆոնիա տեխնիկան կիրառում են երաժշտության լադատոնայնական հիմքի վրա։ Հիշատակելի է Ա. Բաբաջանյանի դաշնամուրային «Վեց պատկեր» շարքը, ուր սերիա-թեմաները բխեցված են նաև ժողովրդական երաժշտության ինտոնացիաներից։ Դոդեկաֆոնիաի հետագա զարգացումը հանգեցրեց սերիական երաժշտության։
Կատեգորիա:Երաժշտություն Կատեգորիա:Երաժշտության տեսություն
Ասպուզա
Ասպուզա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բասենի գավառակում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Քորթնի Քարդաշյան
Քորթնի Մերի Քարդաշյան (Kourtney Mary Kardashian, ), ամերիկահայ հեռուստատեսային դեմք և մոդել։ 2007 թվականի հոկտեմբերից իր ընտանիքի անդամների հետ հանդես է գալիս «Keeping Up with the Kardashians» ռեալիթի շոուում, որի հաջողությունից հետո նաև ստեղծվում են «Kourtney and Khloé Take Miami» և «Kourtney and Kim Take New York» ռեալիթի շոուները ։ Նա իր քույրերի՝ Քիմի և Քլոյիի հետ, ունեն իրենց սեփական նորաձևության բրենդները ։ 2022 թվականի մայիսի 22-ին ամուսնացել է Թրևիս Բարքերի հետ Իտալիայում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մոդելներ Կատեգորիա:Ամերիկահայ դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դեմքեր Կատեգորիա:Հայ առաքելական քրիստոնյաներ Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական ծագմամբ Կատեգորիա:Ամերիկահայ դիզայներներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկահայ գործարարներ
Լիպիցի (այլ կիրառումներ)
Լիպիցի, կարող է վերաբերել՝
Ակումբ (հեռուստասերիալ)
Ակումբ (Kulüp), 2021 թվականի արտադրության թուրքական հեռուստասերիալ, որն արտադրվել է Netflix-ի համար։ Ռեժիսորներն են Սերեն Յուջեն և Զեյնեփ Գյունայ Թանը։ Գլխավոր դերերում հանդես են գալիս Գյոքչե Բահադըրը, Բարըշ Արդուչը, Ասուդե Քալեբեքը, Սալիհ Բադեմջին, Ֆըրաթ Թանըշը և Մեթին Աքդյուլգերը ։ Netflix-ում պրեմիերան կայացել է 2021 թվականի օգոստոսի 5-ին։ Հեռուստասերիալի առաջին եթերաշրջանը բաղկացած է 10 սերիայից։ Եթերաշրջանը բաղկացած է երկու մասից, համապատասխանաբար, 6 և 4 սերիաներից ։ Երկրորդ մասի պրեմիերան կայացել է 2022 թվականի հունվարի 6-ին ։
Սցենար
Նախկին բանտարկյալ Մաթիլդան 1955 թվականին աշխատում է Ստամբուլի ամենահայտնի գիշերային ակումբներից մեկում։ Փորձելով լավ հարաբերություններ հաստատել իր դստեր հետ՝ Մաթիլդան պայքարում է դստերը՝ Ռաշելին հեռու պահել Պերայի հանրային կարգը խախտող անձանցից մեկից՝ Ֆըսթըք Իսմեթից։ Մաթիլդան նաև փորձում է պայքարել իր ղեկավարի Օրհանի, գիշերային ակումբի կառավարիչ Չելեբիի և արտիստ Սելիմի դեմ ։
Արտադրություն
Ի սկզբանե հայտարարվել էր, որ հեռուստասերիալի անվանումը կլինի «Կոդավորված անվանում. ակումբ»։ Հեռուստասերիալի մասին Netflix-ը հայտարարել էր 2020 թվականի հոկտեմբերին՝ նշելով, որ գլխավոր դերերում հանդես կգան Գյոքչե Բահադըրը, Բարըշ Արդուչը և Սալիհ Բադեմջին ։ Նույն ամսին հայտարարվեց, որ Ֆըրաթ Թանըշը միացել է հեռուստասերիալի հիմնական դերասանական կազմին ։ 2021 թվականի մարտին լրագրող Բիրսեն Ալթունթաշը գրառում էր արել, որտեղ նշվում էր, որ երկրորդային դերերում հանդես կգան Ռուհի Սարըն, Սուզան Քարդեշը և Հազըմ Քյորմյուքչյուն ։ Հեռուստասերիալի արտադրությամբ Netflix-ի պատվերով զբաղվել են Սաներ Այարը, Այշե Դուրմազը և թուրքական O3 Medya ընկերությունը։ Ռեժիսորները եղել են Սերեն Յուջեն և Զեյնեփ Գյունայ Թանը, իսկ սցենարիստները եղել են Ռանա Դենիզերը, Նեջաթի Շահինը, Բենգյու Յուչունջյուն, Այշին Աքբուլութը և Սերքան Յորուքը ։
Ընդունում
Թուրքիայի հրեական համայնքը մեծապես դրական է գնահատել հեռուստասերիալը։ Հրեական ծեսերի պատկերումը, սեֆարդերենը և քաղաքական թեմաները, ինչպես օրինակ հարստության հարկը, բարձր են գնահատվել համայնքի անդամների կողմից  ։ Բացի այդ, տաբու հանդիսացող թեմաների պատկերումը, ինչպես օրինակ ծպտյալ հույները, Թուրքիայում հակահունական տրամադրությունները և 1955 թվականի Ստամբուլի ջարդերը (պատկերված է երկրորդ հատվածում), մեծապես գնահատվել են հույն ուղղափառ համայնքի անդամների կողմից ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թուրքական հեռուստասերիալներ
5 (ալբոմ, Ջեյ Ջեյ Քեյլ)
5, Ջեյ Ջեյ Քեյլի 5-րդ ստուդիական ալբոմը՝ թողարկված 1979 թվականին։ Ալբոմը Billboard 200-ում գրավել է 136-րդ հորիզոնականը ։
Երբ ալբոմը վերաթողարկում էին CD-ով, անհայտ պատճառներով «Katy Kool Lady» երգը փոխարինվել էր նոր երգով, մինչդեռ ամեն ինչ նշված էր սկավառակի կազմին։ Այդ երգը ավելի ուշ թողարկվեց 2007 թվականին «Rewind: The Unreleased Recordings» ալբոմում՝ «Out of Style» անունով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անգլալեզու ալբոմներ Կատեգորիա:1979 ալբոմներ
Լիպովիցի (այլ կիրառումներ)
Լիպովիցի, կարող է վերաբերել՝
Հաշվապահական կրթության և հետազոտությունների միջազգային ասոցիացիա
Հաշվապահական կրթության և հետազոտությունների միջազգային ասոցիացիա (ՀԿՀՄԱ) (International Association for Accounting Education & Research (IAAER)), շահույթ չհետապնդող կազմակերպություն, նպաստում է հաշվապահական կրթության և հետազոտությունների որակի բարձրացմանը։ Կազմակերպությունը նաև ձգտում է նպաստել ակադեմիական (համալսարանի) հաշվապահների՝ հաշվապահական հաշվառման ստանդարտների մշակման գործում առավելագույն ներդրում ունենալուն ։
Հիմնում
ՀԿՀՄԱ-ի հիմքերը դեպքերը դրվել են դեռևս 1904 թվականին՝ Հաշվապահության միջազգային կոնգրեսների հանդիպումների ժամանակ։ 1962 թվականից Հաշվապահների միջազգային ֆեդերացիան սկսել է անցկացնել հաշվապահական կրթության վերաբերյալ առանձին միջազգային համագումարներ։ ՀԿՀՄԱ-ն հիմնադրվել է 1984 թվականին՝ հաշվապահական հաշվառման ճապոնական ասոցիացիայի հետ համատեղ այդ համագումարներից վեցերորդը անցկացնելու համար, որը պետք է կայանար 1987 թվականին Ճապոնիայի Կիոտո քաղաքում։ ՀԿՀՄԱ-ի հիմնումը որոշվել է 1984 թվականի օգոստոսի 17-ին Կանադայի Տորոնտո քաղաքում կայացած հանդիպման ժամանակ, որին մասնակցում էին Ավստրալիան, Կանադան, Ճապոնիան, Նիդեռլանդները, Գերմանիան, ԱՄՆ-ն և Միացյալ Թագավորությունը ։
Անդամակցություն
ՀԿՀՄԱ-ն առաջարկում է ինստիտուցիոնալ, համալսարանական, անհատական և ուսանողական անդամակցություն։ 2009 թվականի դրությամբ ՀԿՀՄԱ-ն ունեցել է մոտ 50 ինստիտուցիոնալ անդամ, այդ թվում ՝ մասնագիտական հաշվապահական մարմիններ, ինչպիսիք են՝ վկայագրված հանրային հաշվապահների ամերիկյան ինստիտուտը և հաշվապահական ակադեմիական կազմակերպություններ, ինչպիսիք են՝ հաշվապահական հաշվառման ամերիկյան ասոցիացիան։ 2009 թվականին ՀԿՀՄԱ-ն հայտարարել է, որ բոլոր անդամները մուտք կունենան ֆինանսական հաշվետվությունների միջազգային ստանդարտների մասին նյութերի առցանց պահեստ ։
Գործունեություն
ՀԿՀՄԱ-ն նպաստում է միջազգային հաշվապահական հաշվառման և աուդիտի ստանդարտների միջոցով տարբեր միջազգային մարմինների հարաբերությունների զարգացմանը, առաջ բերելով գիտականորեն հիմնավորված ակադեմիական տեսակետը։ Մասնավորապես, ՀԿՀՄԱ-ն ներկայացված է Հաշվապահների միջազգային ֆեդերացիայի Հաշվապահական կրթության միջազգային ստանդարտների խորհուրդում (International Accounting Education Standards Board (IAESB)), հաշվապահական հաշվառման միջազգային ստանդարտների կոմիտեի կրթության խորհրդատվական խմբում և հաշվապահական հաշվառման միջազգային ստանդարտների խորհրդում (Standards Advisory Council of the International Accounting Standards Board (IASB)) :
ՀԿՀՄԱ-ի հանձնաժողովները հետազոտական նախագծեր են իրականացնում՝ բարելավելու միջազգային հաշվապահական և կրթական ստանդարտները, ինչպես նաև նպաստում են տեղական և տարածաշրջանային մարմինների հաշվապահական հաշվառման հմտությունների զարգացմանը կազմակերպելով համագումարներ և աշխատաժողովներ ։ Օրինակ, 2006 թվականին ՀԿՀՄԱ-ն և KPMG-ն իրականացրել են պարտավորությունների սահմանման, ճանաչման և չափման ծրագիր՝ ընդունելով հետազոտական առաջարկներ ։  2007 թվականի նոյեմբերին ՀԿՀՄԱ-ն և «Վկայագրված հաշվապահների ասոցիացիան» (ՎՀԱ) հայտարարեցին ՎՀԱ-ի կողմից ֆինանսավորվող, մինչև 25,000 ԱՄՆ դոլար արժեքով դրամաշնորհային հետազոտական հինգ մրցույթներ՝ Հաշվապահական կրթության միջազգային ստանդարտների խորհրդի աշխատանքներին աջակցելու համար ։  2010 թվականի հուլիսին ՀԿՀՄԱ-ն և ՎՀԱ-ն կրկին հանդես եկան կրթության միջազգային ստանդարտների զարգացմանը նպաստող հետազոտությունների իրականացման առաջարկներով ։
ՀԿՀՄԱ-ն հովանավորում և համակարգում է Հաշվապահական հաշվառում դասավանդողների և հետազոտողների համաշխարհային կոնգրեսը, որն անցկացվում է չորս տարին մեկ անգամ ՝ ՀՄՖ-ի Համաշխարհային կոնգրեսի հետ համատեղ։ ՀԿՀՄԱ-ը թողարկում է նաև տեղեկագիր՝ «COSMOS» հաշվապահության ժամանակագրությունը, որից օգտվում են պաշտոնական ամսագրերը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Միջազգային տնտեսական կազմակերպություններ Կատեգորիա:Հաշվապահություն
Բաիա նահանգի հարավկենտրոնական մաս (մարզ)
Բաիա նահանգի հարավկենտրոնական մաս (Mesorregião do Centro-Sul Baiano), վարչական մեզոշրջան Բրազիլիայում, մտնում է Բաիա նահանգի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 2592000 մարդ 2006 թվականի տվյալով։ Զբաղեցված տարածքը 128 472.722 կմ²։ Բնակչության խտությունը 20.2 մարդ/կմ²։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի մեզոշրջաններ
Միքի Սփիլլեյն
Միքի Սփիլլեյն (Mickey Spillane, ), ամերիկացի գրող, որը ստեղծագործել է նուար (սև դետեկտիվ) ժանրում։ Նրա վեպերը հրատարակվել են ամբողջ աշխարհում ավելի քան 225 միլիոն տպաքանակով ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1918 թվականի մարտի 9-ին Նյու Յորք քաղաքում, Բրուքլին շրջանում իռլանդացիների ընտանիքում։ Սովորել է Erasmus Hall High School դպրոցում մինչև 1935 թվականը ։ Այդ ժամանակաշրջանում գրել է իր առաջին ստեղծագործությունները։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ծառայել է որպես օդաչու ։ 1946 թվականից հետո բնակություն հաստատեց Նյու Յորքում և գրեց իր առաջին վեպը մասնավոր դետեկտիվ Մայք Համմերի մասին՝ «Դատարանը ես եմ» («I, the Jury»)։ Մայք Համմերը դարձավ Սփիլլեյնի հիմնական հերոսը, և չնայած վերլուծաբանների մեղադրանքներին չափազանց դաժանության մեջ, հերոսը շատ հանրահայտ էր ընթերցողների մոտ ։ 1952 թվականից մինչև 1961 Սփիլլեյնը դադարել էր ստեղծագործել, աշխատում էր կրկեսում, նկարվում էր ֆիլմերում։
1961 թվականին նա կրկին սկսեց վեպեր գրել։ «The Girl Hunters» ֆիլմում (1963) նա կատարեց Մայք Համմերի դերը։ Սա պատմության բացառիկ դեպքերից է, երբ գրողը կատարում է իր հերոսի դերը ։ Բացի դետեկտիվից աշխատել է նաև կոմիքսների ժանրում, գրել է մի քանի վեպ ավագ հասակի երեխաների համար։ 1954 թվականին ապրում է Հարավային Կարոլինայում, որտեղ մահացավ 2006 թվականի հուլիսի 17-ին քաղցկեղից։
Ստեղծագործություններ
Վեպեր Մայք Համմերի մասին։
Այլ վեպեր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դետեկտիվ ժանրի գրողներ‎ Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ Կատեգորիա:Ամերիկացի դետեկտիվ ժանրի գրողներ Կատեգորիա:Նյու Յորք քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական ծագմամբ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի մանկագիրներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի վիպասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի հակակոմունիստներ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ վիպասաններ
Հունվարի 18
Հունվարի 18, տարվա 18-րդ օրն է։
Լա Լյակունա
Լա Լյակունա (La Llacuna)՝ բնակավայր և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Բարսելոնա պրովինցիայում (Կատալոնիա ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Անոյա շրջանում։ Տարածքը կազմում է 52.25 կմ2։ Բնակչությունը՝ 937 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Մոնտամի
Մոնտամի (Montamy), համայնք Ֆրանսիայի Ստորին Նորմանդիա մարզի Կալվադոս գավառում ։
2016 թվականի հունվարից Բոլիե, Լը Բենի Բոկաժ, Բյուր լե Մոն, Կամպո, Կարվիլ, Էտուվի, Լա Ֆերիեռ Արան, Լա Գրավրի, Մալուե, Մոն Բերտրան, Մոնշովե, Լը Ռեկյուլե, Սեն Դենի Մեզոնսել, Սենտ Մարի Լոմոն, Սեն Մարտեն դը Բեզաս, Սեն Մարտեն Դոն, Սենտ Ուան դե Բեզաս, Սեն Պիեռ Տարանտեն և Լը Տուրներ համայնքների հետ միասին հանդիսանում է Սուլևր ան Բոկաժ համայնքի մաս։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 230 կմ արևմուտք, Կան քաղաքից` 37 կմ հարավ-արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 52 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 40-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 12։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 76,9 %։ 40 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 35 անձ (18 տղամարդ և 17 կին)։ Գործազուրկ են եղել 5 անձ (4 տղամարդ և 1 կին)։ 12 անաշխատունակներից 2-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 6-ը` թոշակառուներ, իսկ 4-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Գուշակը (Բազիլի նկար)
«Գուշակը» (La tireuse de cartes), ֆրանսիացի նկարիչ Ֆրեդերիկ Բազիլի վաղ իմպրեսիոնիզմի ոճի նկար։ Նկարում պատկերված է սեղանի մոտ նստած կին՝ առջևում խաղաքարտեր։ Կտավը նկարված է 1869 թվականին, չափերն են 61×46 սմ։ Ներկայումս այն պահպանվում է Մենյե դը Սալինելի անձնական հավաքածուի մեջ։
Պատմություն
Կտավը նկարվել է արվեստանոցում։ Բնորդուհին 1867 թվականին եղել է նաև Բազիլի ընկերոջ՝ Պիեռ-Օգյուստ Ռենուարի «Դիանան՝ որսորդ»  (Diane chasseresse), իսկ 1868 թվականին՝ Բազիլի «Խոնարհած աչքերով կինը» (Jeune fille aux yeux baissés) նկարների  բնորդուհին։ Նկարչի կենդանության օրոք կտավը չի ցուցադրվել։ 1935 թվականին ցուցադրվել է Փարիզում, իսկ 1927 և 1941 թվականներին՝ Մոնպելիեում։
Նկարագրություն
Նկարում պատկերված է դարչնագույն շրջազգեստով երիտասարդ կին, որը նստած է սև սեղանի մոտ և նայում է ներքև՝ սեղանին գտնվող խաղաքարտերին։ Կինը մի ձեռքով գլուխն է բռնել, մյուս ձեռքով խաղաքարտերին է դիպչում։ Թվում է, թե ուզում է «կարդալ» իր ապագան։ Գունեղ խաղաքարտերը հակադրվում են նկարի ընդհանուր մոխրագույն երանգին։ Որոշ ուսումնասիրողների կարծիքով Բազիլը ոգեշնչվել է իր ընկերոջ՝ Պոլ Սեզանի դիմանկարներից։ 1870 թվականին Բազիլը այս նկարը պատկերում է իր՝ «Կոնդամին փողոցի արվեստանոցը» կտավում։
Սկզբնաղբյուր
Կտավը պատկանել է հեղինակի մոնպելիելցի բարեկամուհուն՝ Ժյուլի-Ֆրանսուազ Մենյե դը Սալինելին։ Ներկայումս այն պահպանվում է Մենյե դը Սալինելի անձնական հավաքածուի մեջ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դիմանկարներ Կատեգորիա:1869 նկարներ Կատեգորիա:Ֆրեդերիկ Բազիլի նկարներ Կատեգորիա:Մասնավոր հավաքածուներում գտնվող նկարներ
Գուրգեն Խաչատրյան (լեզվաբան)
Գուրգեն Կիպրոնի Խաչատրյան, հայ լեզվաբան, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։ Հայաստանի գրողների միության անդամ (2012):
Կենսագրություն
1970-1971 թվականներին աշխատել է Լոռու մարզի Քարկոպ ավանի 8–ամյա դպրոցում։ 1971-1973 թվականներին ծառայել է Խորհրդային բանակի շարքերում։ 1973-1977 թվականներին սովորել է Վանաձորի Հովհաննես Թումանյանի անվան պետական մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ֆակուլտետում, 1982-1984 թվականներին՝ ՀՀ ԳԱԱ Հրաչյա Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտի ասպիրանտուրայում։ 1977-1981 թվականներին եղել է Վանաձորի Կիրովի անվան թիվ 1 միջնակարգ դպրոցի հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչ, 1980-1981 թվականներին՝ նույն դպրոցի ուսումնադաստիարակչական աշխատանքների գծով փոխտնօրեն, 1986 թվականից՝ Վանաձորի պետական մանկավարժական ինստիտուտի դասախոս, 1995 թվականից՝ Վանաձորի պետական մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ֆակուլտետի դեկան։ 2006 թվականին ընտրվել, 2011 թվականին վերընտրվել է Վանաձորի պետական մանկավարժական համալսարանի ռեկտոր ։ 2011 թվականից Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտի մասնագիտական խորհուրդներից մեկի անդամ է, 2012 թվականից՝ Հայաստանի գրողների միության անդամ ։
1986 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն՝ ստանալով բանասիրական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան, իսկ 2000 թվականին՝ դոկտորական ատենախոսություն՝ «Գրաբարի վերլուծական բայերի արժույթը» թեմայով։ 2005 թվականին արժանացել է լեզվաբանության պրոֆեսորի գիտական կոչման։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ջիլիզա գյուղում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:Վանաձորի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Մովսես Խորենացու մեդալակիրներ Կատեգորիա:ՀՀ վարչապետի հուշամեդալակիրներ
Պրիլիպչե
2001 թվականի տվյալներով Պրիլիպչե գյուղում բնակվում էր 744 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Զաստավնայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Լիտվինովո (այլ կիրառումներ)
Լիտվինովո, կարող է վերաբերել՝
Հազվասրտություն
Հազվասրտություն (բրադիկարդիա), սրտի ռիթմի խանգարում, որի դեպքում չափահասների մոտ դիտվում է 60 զ/ր-ից ցածր սրտի կծկումների հաճախականությունը (ՍԿՀ) ։ Հազվասրտությունը սովորաբար կլինիկորեն չի դրսևորվում քանի դեռ սրտի կծկումների հաճախականությունը փոքր չէ 50 զ/ր-ից։ Սիմպտոմատիկ հիվանդների մոտ կարող են դիտվել հոգնածություն, գլխապտույտ, թուլություն, քրտնարտադրություն, իսկ շատ ցածր ՍԿՀ-ի դեպքում՝ ուշագնացություն ։
Քնի ընթացքում սրտի դանդաղ աշխատանքը համարվում է նորմա (ՍԿՀ-ն կարող է կազմել 40-50 զ/ր)։ Բարձր ֆիզիկական պատրաստվածությամբ մարզիկները կարող են ունենալ «աթլետիկ սրտի համախտանիշ»՝ սրտի դանդաղ ռիթմ, որը ձևավորվել է որպես հարմարողական մեխանիզմ կանխելու համար մարզումների ժամանակ հաճախասրտության զարգացումը ։
«Հարաբերական հազվասրտություն» տերմինը կիրառվում է այն դեպքերում, երբ հիվանդի ՍԿՀ-ն բարձր է 60զ/ր-ից, սակայն այդ ցուցանիշը համարվում է ցածր տվյալ հիվանդության կամ կլինիկական վիճակի համար։
«Բրադիկարդիա» բառը ծագել է հունարեն βραδύς, bradys «դանդաղ» և καρδία, kardia  «սիրտ» բառերից ։
Սինուսային հազվասրտություն
Առանձնացնում են սինուսային հազվասրտության 3 տեսակ։ Առաջին տիպը՝ սինուսային շնչառական առիթմիան, հաճախ դիտվում է երիտասարդ, առողջ անձանց մոտ։ Ներշնչման ժամանակ ժամանակ դիտվում է սրտի ռիթմի հաճախացում, արտաշնչման ժամանակ՝ դանդաղում։ Սա պայմանավորված է շնչառության ժամանակ թափառող նյարդի՝ վագուսի տոնուսի փոփոխությամբ։ Յուրաքանչյուր արտաշնչման ժամանակ ՍԿՀ-ի 60զ/ր-ից նվազելու դեպքում բրադիկարդիան համարվում է բարորակ և խոսում է լավ աուտոնոմ տոնուսի մասին ։
Երրորդ տիպը սինուսային հանգույցի թուլության համախտանիշն է, որն իր մեջ ընդգրկում է արտահայտված սինուսային հազվասրտություն, սինոատրիալ պաշարում, սինուսային հանգույցի պաշարում, հաճախասրտություն-հազվասրտություն համախտանիշ (նախասրտերի շողացում, Նախասրտերի թրթռում, պարոքսիզմալ վերփորոքային հաճախասրտություն) ։
Ատրիովենտրիկուլյար հանգուցային հազվասրտություն
Ատրիովենտրիկուլյար հանգուցային հազվասրտությունը կամ AV հանգուցային ռիթմը սովորաբար առաջանում է սինուսային հանգույցում էլեկտրական իմպուլսի առաջացման բացակայության հետևանքով։ Էլեկտրասրտագրի վրա պատկերված է լինում նորմալ QRS կոմպլեքս, բացասական P ատամիկ, որը կարող է լինել կոմպլեքսից առաջ, կոմպլեքսի վրա համադրված կամ կոմպլեքսից հետո ։
AV հանգուցային դուրսթռչող ռիթմը AV հանգույցից ծագող ռիթմ է։ Այն առաջանում է, երբ սինուսային հանգույցում ապաբևեռացման հաճախականությունը ավելի ցածր է լինում քան AV հանգույցում ։ Այս առիթմիան կարող է առաջանալ նաև այն դեպքում, երբ սինուսային հանգույցում առաջացած իմպուլսին չի հաջողվում հասնել AV հանգույց սինոատրիալ կամ AV պաշարման պատճառով ։ Այն սրտի պաշտպանական մեխանիզմներից է, որը գործարկվում է այն դեպքում երբ սինոատրալ հանգույցը այլևս չի կարողանում իրականացնել ռիթմավարի ֆունկցիան։ Այս դեպքում էլեկտրասրտագրի վրա կդիտվի երկար PR ինտերվալ։ Սինուսային հանգույցի վրա հավելյալ վագալ տոնուսի դեպքում հանգուցային դուրսթռչող ռիթմը նորմալ պատասխան կարող է համարվել։ Իսկ պաթոլոգիկ պատճառների մեջ կարող ենք նշել սինուսային հազվասրտությունը, սինուսային հանգույցի պաշարումը կամ AV պաշարումը ։
Փորոքային հազվասրտություն
Փորոքային հազվասրտությունը, որը հայտնի է նաև ինչպես փորոքային դուրսթռչող ռիթմ կամ իդիովենտրիկուլյար ռիթմ, սրտի ռիթմի խանգարում է, որի դեպքւմ ՍԿՀ<50զ/ր-ից։ Այս պաշտպանական մեխանիզմը գործարկվում է այն դեպքում, երբ նախասրտում առաջանում են քիչ քանակությամբ իմպուլսներ ։ Իմպուլսները, որոնք առաջանում են ատրիովենտրիկուլյար հանգույցում Հիսի խրձից կամ նրանից ներքև, ԷՍԳ-ի վրա պատկերվում են լայն QRS կոմպլեքսի տեսքով, իսկ ՍԿՀ-ն կազմում է 20-40զ/ր։ Հիսի խրձից վերև առաջանալու դեպքում հազվասրտությունն անվանում են հանգուցային, որի դեպքում ՍԿՀ-ն լինում է 40-60զ/ր-ի սահմաններում, իսկ կոմպլեքսները լինում են նեղ ։ Երրորդ աստիճանի պաշարումների 61%-ը տեղի են ունենում ունենում Պուրկինյեի թելիկներում, 21 %-ը AV հանգույցում, իսկ 15%-ը ՀԻսի խրձում ։ AV (ատրիովենտրիկուլյար) պաշարումը կարելի բացառել եթե էլեկրասրտագրի վրա առկա է P ատամիկի և QRS կոմպլեքսի միջև 1։1 հարաբերակցություն ։ Փորոքային ռիթմի դանդաղում կարող է դիտվել սինուսային հազվասրտության, սինուսային հանգույցի պաշարման և AV պաշարման ժամանակ։ Բուժումը հաճախ իրենից ներկայացնում է ատրոպինի կիրառում կամ արհեստական ռիթմավարի տեղադրում ։
Նորածնային հազվասրտություն
Նորածինների դեպքում հազվասրտություն է համարվում ՍԿՀ-ի 100 զ/ր-ից պակաս լինելը (նորմա է համարվում 120-160զ/ր)։ Անհաս նորածինների մոտ ապնոեի և հազվասրտության զարգացումը ավելի հաճախ է դիտվում։ Դրա պատճառները դեռ հայտնի չեն, սակայն ենթադրվում է, որ այս երևույթը կարող է կապված լինել անհաս նորածինների մոտ գլխուղեղի շնչառական կենտրոնի ոչ լրիվ զարգացման հետ։ Երեխային նուրբ դիպչելը կամ ինկուբատորը թեթև շարժելը ակտիվացնում է երեխայի շնչառությունը, որն էլ արագացնում է սրտի ռիթմը։ Անհրաժեշտության դեպքում կարող են կիրառվել այնպիսի դեղամիջոցներ, ինչպիսիսք են Թեոֆիլինը կամ կոֆեինը։ Նեոնատալ ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունքների խնդիրն է հսկել նորածնի սրտի ռիթմը և թոքերի ֆունկցիան։
Պատճառներ
Այս առիթմիաները կարող են առաջանալ մի շարք պատճառներից, որոնք կարող են բաժանվել 2 խմբի՝ սրտային և ոչ սրտային։ Ոչ սրտային պատճառներից առաջացացծ առիթմիաները կրում են եկրորդային բնույթ և կարող են պայմանավորված լինել հոգեմետ դեղերի կիրառմամբ կամ չարաշահմամբ, նյութափոխանակային կամ ներզատական խնդիրներով՝ հատկապես վահանաձև գեղձի հետ կապված, Էլեկտրոլիտային հավասարակշռության խանգարումներով, նյարդաբանակաան խնդիրներով, աուտոնոմ ռեֆլեքսներով, երկարատև անկողնային ռեժիմով կամ աուտոիմոն խանգարումներով ։ Սրտային պատճառները ներառում են սրտի խրոնիկ իշեմիկ հիվանդությունը, սրտի անոթային հիվանդությունները, սրտի փականայինն հիվանդությունը։ Այս բոլոր պատճառները գործում են 3 մեխանիզմով՝ սրտի ավտոմատիզմի իջեցում, հաղորդականության պաշարում և դուրսթռչող ռիթմեր։
Ընդհանուր առմամաբ հազվասրտությունների հանգեցնում են երկու խումբ խնդիրներ՝ խանգարումներ սինոատրիալ հանգույցում և խանգարումներ AV (ատրովենտրիկուլյար) հանգույցում։
Սինուսային հանգույցի թուլության համախտանիշի ժամանակ կարող է դիտվել ավտոմատիզմի խանգարում կամ սինուսային հանգույցից դեպի շրջակա նախասրտային հյուսվածք իմպուլսի հաղորման դանդաղում։ Երկրորդ աստիճանի սինոատրիալ պաշարումը կարող է հայտնաբերվել միայն 12 արտածումով Էլեկտրասրտագրի միջոցով ։ Դժվար և երբեմն անհնար է լինում որոշոլ տվյալ հազվասրտության պատճառը, սակայն դա կարող է կլինիկորեն մեծ նշանակություն չունենալ քանի որ սինուսային հանգույցի թուլության համախտանիշի երկու դեպքերում բուժումը կարող է նույնը լինել, այն է՝ մշտական կարդիոստիմուլյատորի տեղադրում։
Ատրովենտրիկուլյար հաղորդականության խանգարումները կարող են առաջանալ AV հանգույցում կամ դրանից ավելի ներքև՝ օրինակ Հիսի խրձում իմպուլսի հաղորդման դանդաղման հետևանքով։ AV պաշարման կլինիկական նշանակությունն ավելի մեծ է քան սինոատրիալ պաշարմանը ։
Հազվասրտությանը ավելի բնորոշ է ձեռքբերեվի, քան բնածին բնույթը և այն հաճախ դիտվում է տարեցների մոտ։
Բետա պաշարիչները նույնպես կարող են դանդաղեցել սրտի կծկումների հաճախականությունը, ինչպես նաև նվազեցնել սրտի կծկման ուժը։ Այս դեղամիջոցները կալցիումական անցուղիների պաշարիչների հետ զուգակցման դեպքում կարող են նվազեցնել սրտի ռիթմը մինչև վտանգավոր հաճախականության։
Հազվասրտությունը դիտվում է նաև խորասուզման ռեֆլեքսի ժամանակ ։
Ախտորոշում
Չափահասների դեպքում հազվասրտություն ախտորոշվում է, երբ սրտի կծկումների հաճախականությունը կազմում է 60զ/ր-ից ցածր։ Ախտորոշումն իրականացվում է անոթազարկի շոշափման կամ էլեկտրասրտագրության միջոցով։ Ախտանիշների առկայության դեպքում արյան մեջ էլեկտրոլիտների քանակի որոշումը կարող է օգնել հազվասրտության պատճառի հայտնաբերմանը։
Սահմանում
Հազվասրտությունը չափահասների դեպքում սրտի ցանկացած ռիթմն է, որի դեպքում սրտի կծկումների հաճախականությունը կազմում է 60զ/ր-ից ցածր, թեև ախտանիշները կարող են դիտվել միայն 50զ/ր-ից ցածր ցուցանիշի դեպքում ։
Բուժում
Բուժումը կախված է հիվանդի հեմոդինամիկ կայունությունից ։ Եթե հիվանդի արյան թթվածնով հագեցվածությունը՝ սատուրացիան ցածր է, անհրաժեշտ է հիվանդին ապահովել հավելյալ թթվածնով։
Կայուն հեմոդինամիկա
Հազվասրտության բուժման անհրաժեշտություն չկա, եթե հիվանդի մոտ չկան ախտանիշներ կամ դրանք քիչ են արտահայատված ։
Անկայուն հեմոդինամիկա
Հիվանդի անկայուն հեմոդինամիկայի դեպքում խորհուրդ է տրվում Ատրոպինի ներերակային կիրառում ։ 0,5 մգ-ից ցածր դեղաչափերը խորհուրդ չեն տրվում, քանի որ կարող են առաջացնել ռիթմի հետագա նվազում ։ Անարդյունավետության դեպքում պետք է կիրառել ինոտրոպ դեղամիջոցներ ( դոպամին, ադրենալին) կամ անհրաժեշտ է տեղադրել միջմաշկային ռիթմավար ։ Ներերակային ռիթմավար կարող է անհրաժեշտ լինել այն դեպքում, երբ հազվասրտության պատճառը արագորեն դարձելի չէ ։
Երեխաների դեպքում խոորհուրդ է տրվում թթվածնի մատակարարում, շնչառության աջակցություն և կրծքավանդակի սեղմումներ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սիրտ-անոթային հիվանդություններ Կատեգորիա:Մարդկային հիվանդության ախտանիշներ Կատեգորիա:Առիթմիա
Ռոյ Պլանկեթ
Ռոյ Պլանկեթ (Roy J. Plunkett, ), ամերիկացի քիմիկոս։ 1938 թվականին հայտնագործել է պոլիքառաֆտորէթիլեն՝ պլաստմասսա, որն ունեցել է հազվագյուտ ֆիզիկական և քիմիական հատկություններ ու հետագայում լայնորեն կիրառվել է տեխնիկայի և կենցաղի մեջ ։
Պլանկեթը ծնվել է Օհայո նահանգի Նյու Քարլիսլ քաղաքում։ Սովորել է Newton High School-ում, Մանչեստրի համալսարանում (1932 թվականին քիմիայի բակալավրի աստիճան) և Օհայոյի պետական համալսարանում (1936 թվականին քիմիայի գիտությունների թեկնածու) ։ 1936 թվականին որպես քիմիկոս-հետազոտող վարձվել է ամերիկյան քիմիական DuPont ընկերությունում։
27-ամյա գիտնականը պոլիքառաֆտորէթիլենը հայտնաբերել է 1938 թվականի ապրիլին, երբ պատահաբար հայտնաբերել է, որ գազային տետրաֆլորոէթիլենը ճնշման տակ բալոններ է մղում ինքնաբերաբար պոլիմերացված սպիտակ պարաֆինի նման փոշու մեջ  ։ 1941 թվականին Kinetic Chemicals ընկերությանը թեֆլոնի համար շնորհվել է արտոնագիր, իսկ 1949 թվականին այն դարձել է DuPont ամերիկյան ընկերության մասնաճյուղը։
Պլանկեթը մահացել է 1994 թվականի մայիսի 12-ին իր Տեխասի տանը 83 տարեկան հասակում ։
պոլիքառաֆտորէթիլեննը (կամ թեֆլոնը) օգտագործվում է քիմիական, էլեկտրական և սննդի արդյունաբերության մեջ, բժշկության մեջ, տրանսպորտային միջոցներում, ռազմական նպատակներով, հիմնականում որպես ծածկույթներ։ Թեֆլոնը առավել հայտնի է ոչ կպչուն խոհանոցային իրերի արտադրության մեջ լայն տարածում գտնելու համար։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հունիսի 26 ծնունդներ Կատեգորիա:1910 ծնունդներ Կատեգորիա:Մայիսի 12 մահեր Կատեգորիա:1994 մահեր Կատեգորիա:Օհայո նահանգի համալսարանի շրջանավարտներ
Ռիու Գրանդի դու Սուլ նահանգի հարավարևմտյան մարզ
Ռիու Գրանդի դու Սուլ նահանգի հարավ-արևմուտք (Mesorregião do Sudoeste Rio-Grandense) վարչական մեզոշրջան Բրազիլիայում, մտնում է Ռիու Գրանդի դու Սուլ նահանգի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 782 195 մարդ 2005 թվականի տվյալով։ Զբաղեցված տարածքը 62 681.157 կմ²։ Բնակչության խտությունը 12.5 մարդ/կմ²։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի մեզոշրջաններ
Հունիսի 19
Հունիսի 19, տարվա 170-րդ (նահանջ տարիներին՝ 171-րդ) օրն է։
Նովայա (գյուղ, Գատչինսկի շրջան)
Նովայա (Новая), գյուղ Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Գատչինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 48 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Գատչինսկի շրջանի բնակավայրեր
Հերբերտ Մայքլ Շիրքոր
Հերբերտ Մայքլ Շիրքոր ( - անհայտ), հնդկահայ գործարար, Նարայանգանջի (այժմ՝ քաղաք Բանգլադեշում) քաղաքապետարանի նախկին նախագահ , Հնդկական կայսրության շքանշանի ասպետ (1933)։
Կենսագրություն
Հերբերտ Մայքլ Շիրքորը ծնվել է 1874 թվականին Կալկաթայում՝ Սթիվեն Հարություն Շիրքորի ընտանիքում ։ Նա տեղափոխվել է Նարայանգանջ՝ աշխատելու որպես հայերին պատկանող ջութի գործարանի կառավարիչ ։ Սովորել է Կալկաթայի Դովեթոն քոլեջում ։
Հերբերտ Մայքլ Շիրքորը Նարայանգանջում հիմնել է G.M. Shircore and Sons գերատեսչական խանութը, որը վաճառում էր եվրոպական ապրանքներ։ Նա նաև հիմնել է ձիասայլերի բիզնես։ Հետագայում նա ընտրվել է Նարայանգանջի քաղաքապետարանի նախագահ ։ 1933 թվականին նա դարձել է Հնդկական կայսրության շքանշանի ասպետ՝ 1933 թվականին ծննդյան տարեդարձը նշելու շրջանակներում ։
Հիշատակի հավերժացում
Նարայանգանջի քաղաքային դպրոցներից և փողոցներից մեկը անվանվել են Հերբերտ Մայքլ Շիրքորի անունով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հնդկահայ գործարարներ Կատեգորիա:Հնդկահայ քաղաքական գործիչներ
(7345) Հապեր
(7345) Հապեր (Happer), աստերոիդ Մարսի ուղեծիրը հատող աստերոիդների խմբում։ Հայտնաբերվել է 1992 թվականի հուլիսի 28-ին Ռոբերտ ՄաքՆոտի կողմից Սայդինգ Սփրինգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,451009 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,657 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,245 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1401,57 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,256854 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,68° անկյուն։
Հապեր աստերոիդը պատկանում է Ալինդայի աստերոիդների ընտանիքին։ Այս ընտանիքի աստերոիդները շարժվում են Արեգակի շուրջ 2,5 ա. մ. մեծ կիսաառանցքով և ունեն 0,4 - 0,65 էքսցենտրիսիտետ։ Այս աստերոիդները գտնվում են Յուպիտերի հետ ուժեղ 3:1 ուղեծրային ռեզոնանսի մեջ, ինչպես նաև ունեն ևս մեկ ուժեղ ռեզոնանս, այս անգամ արդեն Երկրի հետ՝ 1:4։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ալինդայի ընտանիքի աստերոիդներ Կատեգորիա:1992 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ռոբերտ ՄաքՆոտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Մարսի ուղեծիրը հատող աստերոիդներ
Կիսելյովկա (գյուղ, Սնիգիրյովկայի շրջան)
Կիսելյովկա (Киселівка), գյուղ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Սնիգիրյովկայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1836 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Կիսելյովկա գյուղում բնակվում էր 1 256 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Սնիգիրյովկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1836 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Singles
Singles, ամերիկյան Maroon 5 փոփ-ռոք խմբի հավաքածուն, որը թողարկվել է 2015 թվականի սեպտեմբերի 25-ին «Interscope Records» լեյբլի կողմից։ Ալբոմը ներառում է խմբի հինգ լավագույն ալբոմների տասներկու սինգլները՝ «Songs About Jane» (2002), «It Wonn't Be Soon Before Long» (2007), «Hands All Over» (2010), «Overexposed» (2012) և «V» (2014):
«Singles» երգը թողարկվել է Ասիայում Maroon V Tour-ի ժամանակ ։ Ալբոմը չի պարունակում նոր կամ չթողարկված երգեր ։
Նախապատմություն
2015 թվականի սեպտեմբերի 1-ին «Interscope Records» լեյբլը հայտարարել է, որ Maroon 5-ը կթողարկի խմբի հիթերի առաջնաելույթային հավաքածուն ։
Ալբոմի երգացանկը և շապիկը հրապարակվել են նույն օրը, հայտնի է դարձել, որ հավաքածուում կլինեն տասներկու երգեր, և այնտեղ չեն լինի նոր կամ չթողարկված երգեր։ Երկրպագուները նաև արձագանքել են ալբոմի ավելի համապատասխան հիթերի բացակայությանը, ինչպիսիք են՝ «Harder to Breathe», «Sunday Morning» և «Won’t Go Home Without You» :
Շապիկ
«Singles» ալբոմի շապիկը նկարահանվել և խմբագրվել է լուսանկարիչ և զբոսաշրջիկ Թրևիս Շնայդերի կողմից, որը տարբեր սոցիալական ցանցերում հայտնի է որպես bootswallace, ինչը Շնայդերի կողմից հաստատվել է 2015 թվականի սեպտեմբերի 6-ին Թվիթթերում ։ Լուսանկարն արվել է Հյուսիսային Ամերիկայում Maroon 5 շրջագայության կուլիսներում։
Առևտրային հաջողություն
Ալբոմը Ճապոնիայում առաջնաելութ է ունեցել վեցերորդ հորիզոնականում՝ առաջին շաբաթվա ընթացքում վաճառվելով 11,000 օրինակ ։ Բրազիլիայում ալբոմը առաջնաելութ է ունեցել NPD հիթ-շքերթի ութերորդ հորիզոնականում՝ առաջին շաբաթվա ընթացքում վաճառվելով 20,000 օրինակ ։
Էկոհամակարգ
Էկոհամակարգը կամ էկոլոգիական համակարգը`կենսաբանական համակարգ, որը կազմված է կենդանի օրգանիզմների համայնքից` բիոցենոզից, նրանց բնակության միջավայրից՝ կենսատոպից, կապի համակարգից՝ որը էներգիայի և նյութի փոխանակություն է իրականանում նրանց միջև։ Էկոլոգիայի հիմնական հասկացություններից է։ Էկոհամակարգի օրինակ է հանդիսանում ջրավազանը նրանում բնակվող բույսերի, ձկների, անողնաշարավորների, միկրոօրգանիզմների հետ, որոնք կազմում են համակարգի կենդանի բաղադրամասը՝ կենսացենոզը։ Որպես էկոհամակարգ ջրավազանի համար բնութագրական են որոշակի բաղադրության նստվածքները, քիմիական բաղադրությունը և ֆիզիկական պարամետրերը, ինչպես նաև բիոլոգիական արտադրողականության որոշակի ցուցանիշները և տվյալ ջրամբարի յուրահատուկ պայմանները։ Էկոլոգիական համակարգի մեկ այլ օրինակ է Ռուսաստանի միջին հատվածներում սաղարթախիտ անտառը։ Այս անտառների համար բնութագրական է բնահողը և կայուն բուսական համայնքը և, որպես հետևանք, խիստ որոշված միկրոկլիմայի ցուցանիշները և միջավայրի այս պայմաններին համապատասխանող կենդանի օրգանիզմների կոմպլեքսը։ Մեծ նշանակություն ունի համայնքի տրոֆիկական համակարգը և բիոզանգված ստեղծողների՝ նրա սպառողների և բիոզանգվածը քայքայողների, հարարաբերակցությունը, ինչպես նաև արտադրողականության, էներգիայի և նյութափոխանակության ցուցանիշները, որը թույլ է տալիս որոշել էկոհամակարգի տեսակն ու սահմանները։
Տերմինի պատմությունը
Բնության մեջ ողջ կենդանի օրգանիզմների միասնականության գաղափարը, նրա փոխազդեցությունը և բնության մեջ պայմանավորված գործընթացները սկիզբ են առել անտիկ ժամանակաշրջաններից։ Սակայն ժամանակակից մեկնաբանություն այն ստացավ 1819-1820 թվականների սահմանագծին։ Այսպես, գերմանացի հիդրոբուսաբան Կ. Մեբիուսը 1877 թվականին նկարագրում էր ոստրեի տարան որպես օրգանիզմների համակեցություն և այն անվանեց «բիոցենոզ»։ Ամերիկյան բուսաբան Ս. Նորբսի դասական աշխատության մեջ լիճը իր օրգանիզմների ողջ միասնականությամբ բնութագրվում է որպես «միկրոկոսմ» (Լիճը որպես միկրոտիեզերք)։ Ժամանակակից տերմինը առաջին անգամ առաջ քաշվեց անգլիացի էկոլոգ Ա. Տենսլիի կողմից 1935 թվականին։ Վ. Վ. Դոկուչաևը նույնպես զարգացնում էր բիոցենոզի որպես միասնական համակարգի վերաբերալ պատկերացումները։ Սակայն ռուսական գիտության մեջ համընդհանուր ընդունման է արժանացել Վ. Ն. Սուկաչովի կողմից ներմուծված բիոգեոցենոզի հասկացությունը՝ 1944 թ.: Հարակից գիտությունների մեջ նույնպես գոյություն ունեն տարբեր բնութագրություններ, որոնք այս կամ այլ կերպ համընկնում են էկոհամակարգ» հասկացության հետ, (օրինակ, գեոէկոլոգիայի մեջ «գեոհամակարգը» կամ այլ ուրիշները, որոնք գրեթե միևնույն ժամանակ ներմուծվեցին այլ գիտնականների՝ Ֆ. Կլեմենտսի «հոլոցենը» և Վ. Ի. Վերնարդսկու, «բիոոսկրային մարմին» կողմից)։ Օրինակ գեոէկոլոգիայի մեջ «գեոհամակարգը» կամ այլ գիտնականների կողմից միևնույն ժամանակ ներմուծած «գոլոցենը» (Ֆ. Կլեմենտա) և «բիոոսկրային մարմինը» (Վ. Ի. Վերնադսկի)։
Էկոհամակարգի բնորոշումները
Երբեմն հատուկ կերպով ընդգծվում է, որ էկոհամակարգը - դա պատմականորեն ձևավորված համակարգ է։
Էկոհամակարգի կոնցեպցիան
Էկոհամակարգը բարդ ինքնակարգավորվող, ինքնակազմակերպվող և ինքնուրույն զարգացող համակարգ է։ Էկոհամակարգի հիմնական բնութագրիչը հանդիսանում է համեմատաբար փակ, տարածության և ժամանակի մեջ կայուն նյութերի և էներգիայի հոսքերի առկայությունը էկոհամակարգի բիոտիկ և աբիոտիկ մասերի միջև։ Այստեղից հետևում է, որ ոչ բոլոր կենսաբանական համակարգերը կարող են էկոհամակարգ կոչվել, օրինակ, այդպիսին չեն հանդիսանում ակվարիումը կամ փտած գերանը։ Տվյալ կենսաբանական համակարգերը՝ բնական կամ արհեստական, բավարար կերպով ինքնաբավարարվող և ինքնակարգավորվող (օր. ակվարիում) չեն հանդիսանում, եթե դադարեցնեն կարգավորել պայմանները և մեկ մակարդակի վրա պահպանել բնութագրիչները, ապա այն բավականին արագ քայքայվում է։ Նման համակեցությունները չեն ձևավորում նյութի և էներգիայի ինքնուրույն փակ ցիկլեր, այլ միայն հանդիսանում են մեծ համակարգի մի մասը։ Նման համակարգերը պետք է անվանել ավելի ցածր մակարդակի համակեցություններ, կամ էլ միկրոկոսմեր։ Երբեմն նրանց համար օգտագործում են ֆացիա հասկացությունը, սակայն այն բավարար կերպով ընդունակ չէ նկարագրել նման համակարգերը, հատկապես արհեստական ծագում ունեցող։ Ընդհանուր առմամբ տարբեր գիտություններում «ֆացիա» հասկացությանը համապատասխանում են տարբեր բնորոշումներ. ենթաէկոհամակարգային մակարդակի համակարգից մինչև այնպիսի հասկացություններ, որոնք կապված չեն էկոհամակարգի հետ, կամ հասկացություններ, որոնք միավորում են միատար էկոհամակարգերը, կամ գրեթե նույնական են էկոհամակարգի բնորոշման հետ։
Էկոհամակարգը հանդիսանում է բաց համակարգ և բնութագրվում է էներգիայի մուտքային և ելքային հոսքերով։ Գործնականում ցանկացած էկոհամակարգի գոյության հիմքը արևի լույսի էներգիայի հոսքն է, որը թերմոմիջուկային ռեակցիայի հետևանք է՝ ուղղակի (ֆոտոսինթեզ) կամ անուղղակի (օրգանական նյութերի քայքայում) տեսքով, բացառությամբ ստորջրյա էկոհամակարգերի։
Բիոգեոցենոզ և էկոհամակարգ
«Էկոհամակարգ» և «բիոգեոցենոզ» հասկացություների բնորոշումներին համապատասխան ոչ մի տարբերություն չկա, բիոգեոցինոզը ամբողջությամբ կարելի է համարել էկոհամակարգ տերմինի լիակատար հոմանիշը։ Սակայն գոյություն ունի լայն տարածում գտած այն կարծիքը, որի համաձայն բիոգեոցինոզը ամենասկզբնական մակարդակում կարող է ծառայել էկոհամակարգի անալոգը, քանի որ «բիոգեոցենոզ» տերմինը ավելի մեծ շեշտադրում է կատարում բիոցենոզի և ցամաքի կամ ջրային միջավայրի կոնկրետ տեղամասի հետ կապի վրա, այն դեպքում, երբ էկոհամակարգը ենթադրում է ցանկացած աբստրակտ տեղամաս։ Այս պատճառով բիոգենեցինոզները սովորաբար համարում են էկոհամակարգի մասնակի դեպքեր։ Տարբեր հեղինակներ բիոգեոցենոզ տերմինի բնորոշման մեջ թվարկում են բիոգեոցենոզի կոնկրետ բիոտիկ և աբիոտիկ բաղադրիչներ, այն դեպքում, երբ էկոհամակարգի բնորոշումը ավելի լայն բնույթ ունի։
Էկոհամակարգի կառուցվածքը
Էկոհամակարգում կարելի է առանձնացնել երկու բաղադրիչներ՝ բիոտիկ և աբիոտիկ։ Բիոտիկը բաժանվում է ավտոտրոֆ (օրգանիզմների, որոնք սկզբնական էներգիա են ստանում ֆոտո- և քիմոսինթեզից կամ պրոդուցենտ են), և հետերոտրոֆ (օրգանիզմներ, որոնք էներգիա են ստանում օրգանական նյութի թթվեցման գործընթացներից կոնսումենտ են և ռեդուցենտ), բաղադրիչներ, որոնք ձևավորում են էկոհամակարգի տրոֆիկական կառուցվածքը։ Էկոհամակարգի գոյության և նրանում տարբեր գործընթացներին աջակցելու համար էներգիայի միակ աղբյուրը պրոդուցենտներն են, որոնք յուրացնում են արևի էներգիան 0.1–1 տոկոս արդյունավետությամբ, շատ հազվադեպ 3–4.5 տոկոս նախասկզբնական քանակից։ Ավտրոտրոֆները իրենցից ներկայացնում են էկոհամակարգի տրոֆիկական մակարդակը։ Էկոհամակարգի հետագա տրոֆիկական մակադրակը ձևավորվում է կոնսումենտների հաշվին և ավարտվում է ռեդուցենտներով, որոնք ոչ կենդանի օրգանական նյութը վերափոխում են բյուրեղային վիճակի, որը կարող է յուրացվել ավտրոտրոֆ տարրերի կողմից։
Էկոհամակարգի հիմնական բաղադրիչները
Կառուցվածքային տեսանկյունից էկոհամակարգում առանձնացնում են՝
Վերջին երեք բաղադրիչները ձևավորում են էկոհամակարգի բիոմասսան։ Էկոհամակարգում ֆունկցիոնալության տեսանկյունից առանձնացնում են օրգանզմների ֆունկցիոնալ բլոկները (բացի ավտոտրոֆներից)
Տվյալ ստորաբաժանումը ցույց է տալիս էկոհամակարգում գոյություն ունեցող ժամանակային-ֆունկցիոնալ կապը, կենտրոնանալով ժամանակի մեջ օրգանական նյութի ձևավորման և այն էկոհամակարգի ներսում բաշխման և սապրոֆագների կողմից վերամշակման բաժանման վրա։ Օրգանական նյութի մահանալու և այն կրկին էկոհամակարգի նյութերի շրջապտույտի մեջ ներառելու միջև կարող է զգալի ժամանակահատված անցնել, օրինակ, սոսու գերանի դեպքում 100 և ավելի տարի։ Այս բոլոր բաղադրիչները փոխկապակցված են տարածության և ժամանակի մեջ և կազմում են միասնական կառուցվածքային միավոր։
Էկոտոպ
Կենսատոպ - ցամաք է ջրամբարի, միջավայրի աբիոտիկ գործոնների հարաբերականորեն միատարր տարածք, որը բնակեցված է կենդանի օրգանիզմներով (զբաղեցված մեկ երկրացենոզով)։ Կենսատոպը կենսացենոզի հետ համատեղ կազմում է միասնական կենսաերկրացենոզ։ Տերմինը ծագել է գերմաներեն biotop-ից, որն էլ իր հերթին կազմվել է հունարեն bios բառից («կյանք», «օրգանիզմ») և topos («տեղ») բառերից։ Կենսատոպը բնութագրվում է երկրատարածության մեջ տեղադրությամբ և միջավայրի աբիոտիկ գործոնների որոշակի համադրությամբ։ Երկրաբանական պայմանների ընդհանրությունը ձևավորում են լիթոտոպը, հողային պայմանների ընդհանրությունը՝ պեդոտոպը, կլիմայականը՝ կլիմատոպը և այլն։ Համաձայն մոնոկլիմակսային կոնցեպցիայի, յուրաքանչյուր կենսատոպի սահմաններում, որը խախտվել է անթրոպոգեն գործունեության կամ բնության տարերային պրոցեսների հետևանքով, ժամանակի ընթացքում ձևավորվում է ժամանակի մեջ կայուն կլիմաքսային համագործակցություն (կենսացենոզ)։ Այս պրոցեսը (որը կոչվում է սուկցեսիա) ընթանում է մի քանի փուլով (օրինակ երկրորդային դաշտավայր, թփուտ, անտառ)։
Էդաֆոտոպ
Էդաֆոտոպ տերմինի տակ սովորաբար հասկացում է բնահողը որպես էկոտոպի բաղադրիչ տարրը։ Սակայն ավելի ճշգրտորեն այս հասկացույթունը անհրաժեշտ է բնոթագրել որպես վերափոխված օրգանիզմի կոսն միջավայրի մի մաս, այսինքն ոչ ամբողջ բնահողը, այլ ընդամենը նրա մի մասը։ Բնահողը՝ էդաֆոտոպը, հանդիսանում է էկոհամակարգի կարևորագույն բաղադրիչը. նրանում է կատարվում էներգիայի և նյութի ցիկլերի պարփակումը, իրականացվում է մեռյալ օրգանական նյութի վերափոխումը հանքայինի և նրա ներգրավումը կենդանի կենսազանգվածի մեջ։ Էդաֆոտոպում որպես էներգիայի հիմնական կրողներ հանդես են գալիս (հումինային) նյութերը, դրանք առավել մեծ չափով են բնորոշում հողի բերքատվության մակարդակը։
Կենսատոպ
«Կենսատոպ» - բիոտայով վերափոխված էկոտոպը կամ, ավելի ստույգ, տարածքի հատված, որը որոշ կենդանական և բուսական տեսակների կամ էլ որոշակի բիոցենոզի ձևավորման համար միատար է կյանքի պայմաններով։
Էկոհամակարգի կայունությունը
Էկոհամակարգը կարող է նկարագրվել ուղիղ և հակադարձ կապերի համալիր սխեմայով, որոնք շրջակա միջավայրի որոշակի պարամետրերի սահմաններում աջակցում են համակարգի հոմեոստազին։ Այսպիսով, որոշակի սահմաններում էկոհամակարգը արտաքին ազդեցությունների տակ ընդունակ է համեմատաբար անփոփոխ պահպանել իր կառուցվածքը և գործառույթները։ Սովորաբար առանձնացնում են հոմեոստազի երկու տեսակներ. ռեզիստենտային՝ էկոհամակարգի ընդունակությունը բացասական արտաքին ռեակցիաների դեպքում պահպանել կառուցվածքն ու գործառույթները, և ճկուն՝ էկոհամակարգի բաղադրիչների մի մասի կորուստի դեպքում էկոհամակարգի ընդունակությունը վերականգնել կառուցվածքն ու գործառույթները։ Անգլերեն գրականության մեջ կիրառվում են նմանատիպ տեղային կայունություն և ընդհանուր կայունություն հասկացություններ։ Երբեմն առանձնացնում են կայունության երրորդ տեսանկյունը՝ էկոհամակարգի կայունությունը միջավայրի բնութագրիչների և իր ներքին բնութագրիչների փոփոխությունների նկատմամբ։ Այն դեպքում, երբ էկոհամակարգը լայն դիապազոնում կայուն կերպով գործում է շրջակա միջավայրի պարամետրորով և/կամ էկոհամակարգում առկա են փոխադարձ փոխարինող տեսակների մեծ քանակություն, նման համակեցությունը անվանում են դինամիկորեն ամուր։ Հակառակ դեպքում, երբ էկոհամակարգը կարող է գոյություն ունենալ շրջակա միջավայրի բավականին սահմանափակ պարամետրերի հավաքածուով և /կամ տեսակների մեծ մասը անփոխարինելի են իրենց գործառույթների մեջ, ապա նման համայնքը անվանում են դինամիկոնեն նուրբ` անկայուն։ Անհրաժեշտ է նշել, որ դասական օրինակ կարող է ծառայել Ավստրալիայի ափին հարակից գտնվող Մեծ Արգելքային խութը, որը աշխարհում բիոբազմազանության «թեժ կետերից» մեկն է՝ մարաջանների սիմբիոտիկ ջրիմուռները, դինոֆլագելյատները, բավականին զգայուն են ջերմաստիճանի նկատմամբ։ Բառացիորեն մի քանի աստիճանով շեղումները հանգեցնում են ջրիմուռների ոչնչացմանը։ Էկոհամակարգը բազում վիճակներ ունի, որում այն գտնվում է դինամիկ հավասարակշռության վիճակում. այն դեպքում, երբ արտաքին ուժերի կողմից այն խախտվում է, ոչ միշտ է էկոհամակարգը վերադառնում իր նախնական վիճակին, ավելի հաճախակի այն կընդունի ավելի մոտ հավասարակշիռ վիճակը, չնայած այն կարող է շատ մոտ լինել նախնական վիճակին։
Էկոհամակարգում գոյություն ունեոցող բիոբազմազանությունն ու կայունությունը
Սովորաբար կայունությունը կապում էին և կապում են էկոհամակարգում գոյություն ունեցող տեսակների կենսաբազմազանության հետ, այսինքն, որքանով մեծ է բիոբազմազնությունը, որքան բարդ է համակեցության կառուցվածքը, որքան բարդ է սննդային շղթան, այնքան բարձր է էկոհամակարգի կայունությունը։ Սակայն արդեն 40 և ավելի տարի առաջ տվյալ հարցին տարբեր պատասխաններ էին տրվում, և տվյալ պահին առավել լայն տարածում ունի այն կարծիքը, որ ինչպես տեղային, այնպես էլ էկոհամակարգի ընդհանուր կայունությոնը կախված է զգալի մեծ գործոնների հավաքածուից, քան թե պարզապես համակեցության բարդությունը և բիոբազմազանությունն է։ Այսպես, տվյալ պահին բիոբազմազանության մեծացման հետ սովորաբար կապում են բարդության մեծացումը, բաղադրիչների միջև նյութերի և էներգիայի հոսքերի կայունացումը։ Բիոբազմազանության տարբերությունն այն է, որ այն թույլ է տալիս ձևավորել բազում համակեցություններ, որոնք տարբեր են կառուցվածքվ, ձևով, գործառույթներով, և ապահովում է նրանց ձևավորման հնարավորության կայունությունը։ Որքան մեծ է բիոբազմազանությունը, այնքան մեծ թվով համակեցություններ կարող են գոյություն ունենալ, այնքան մեծ թվով բազամատեսակ ռեակցիաներ կկատարվեն, որը կապահովի ընդհանուր բիոսֆերայի գոյությունը։
Էկոհամակարգերի բարդությունն ու կայունությունն
Տվյալ պահին բավարար բնորոշում և մոդելներ գոյություն չունեն, որոնք կնկարագրեին համակարգերի և մասնավորապես էկոհամարգերի բարդությունը։ Գոյություն ունեն լայն տարածքում գտած երկու բարդության բնորոշումներ. կալմագորյան բարդությունը՝ չափազանց մասնագիտացված է էկոհամակարգում գործածելու համար։ Եվ ավելի աբստրակտ, և որը նույնպես բավարար չէ բարդությունը բնութագրելու համար, որը Ի. Պրիգոժինի կողմից տրված է «Ժամանակ, քաոս, քվանտ» աշխատության մեջ։ Բարդ համակարգերը, որոնք դետերմինիստական պատճառաբանության տերմիններում թույլ չեն տալիս կոպիտ կամ օպերացիոնալ նկարագրություն։ Իր մյուս աշխատություններում Ի. Պրիգոժինը գրում է, որ պատրաստ չէ խստորեն բնորոշել բարդությունը, քանի որ բարդն այնպիսի բան է, որը տվյալ պահին հնարավոր չէ ճշգրիտ բնորոշել։
Բարդության պարամետրերը և կայունության վրա դրանց ազդեցությունը
Որպես էկոհամակարգի բարդության պարամետրեր ավանդաբար ենթադրվում էր տեսակներ ընդհանուր թիվ, տեսակների միջև գոյություն ունեցող փոխհարաբերությունների մեծ թիվ, տեսակների և պոպուլացիաների միջև փոխհարաբերությունների ուժը և այդ բնութագրիչների տարբեր համադությունը։ Այդ պատկերացումների հետագա զարգացման դեպքում տեսակետ առաջ քաշվեց, ըստ որի որքանով շատ են էկոհամակարգում էներգիայի փոխանցման և վերափոխման ճանապարհները, այնքան անկայուն են խախտումները տարբեր տեսակների դեպքում։ Սակայն ներկայումս ցույց է տրվել, որ տվյալ պատկերացումները, չեն կարող բնութագրել էկոհամակարգի կայունությունը։ Գոյություն ունեն ինչպես բավականին կայուն մոնոկուլտուր համակեցություններ, այնպես էլ բարձր բիոբազմազանություն ունեցող թույլ կայունության համակեցությունների բազում օրինակներ։ 20-րդ դարի 70-80-ական թվականներին հետազոտություններ էին իրականացվում էկոհամակարգի բարդությունից կախված կայունության մոդելավորման ուղղությամբ։ Այդ մոդելները ցույց տվեցին, որ համակեցության պատահականորեն փոխհարաբերություների գեներացված ցանցում անիմաստ նպատակակետերի հեռացուման ժամանակ տեղային կայունությունը թուլանում է բարդությունը մեծանալու դեպքում։ Եթե շարունակել բարդացնել մոդելը և հաշվի առնել, որ կոնսումնետները զգում են սննդային ռեսուրսների ազդեցությունը, իսկ սննդային ռեսուրսները կոնսումենտներից կախված չեն, ապա կայունությունը կախված չէ բարդությունից, կամ էլ նույն կերպ թուլանում է նրա մեծացման հետ։ Սա հարմար է սննդի դետրիտային շղթայի համար։ 6 տեսակներից բաղկացած մոդելների ընդհանուր կայունությունը ուսումնասիրելիս հետազոտվում էր տեսակներից մեկի հեռացումը։ Որպես կայունության չափորոշիչ ընդունվեց կապվածությունը։ Համակեցությունը կայուն էր համարվում, եթե մնացած տեսակները տեղայնորեն կայուն էին մնում։ Ստացված արդյունքները համաձայնեցում էին համընդհանուր ընդունված տեսանկյան հետ, որ բարձր կարգի գիշատիչների դուրս բերման ժամանակ բարդության մեծացման դեպքում համայնքի կայունությունը ընկնում է, սակայն հիմնական սննդային շղթայի դուրս ընկնելու դեպքում բարդության մեծացման հետ կայունությունը մեծանում է։ Առաձգական կայունության դեպքում, երբ բարդության տակ նույնպես հասկացվում է կապվածությունը, բարդության մեծացման հետ առաձգական կայունությունը նույնպես մեծանում է։ Այսինքն, տեսակների մեծ բազմազանությունը և նրանց միջև գոյություն ունեցող կապերի մեծ ուժը համակեցություններին թույլ է տալիս ավելի արագորեն վերականգնել կառուցվածքն ու գործառույթները։ Տվյալ փաստը ապացուցում է բիոբազմազանության դերի վերաբերյալ համընդհանուր ընդունված հայացքները որոշ ֆոնդերի վրա՝ որպես էկոհամակարգ լիակատար կառուցվածքի, այնպես էլ բիոսֆերայի ավելի բարձր կազմակերպված կառուցվածների, ինչպես նաև հենց բիոսֆերիայի վերականգնման համար։ Ներկայումս համընդհանուր ճանաչում ունեցող և փաստացիորեն չքննարկվող է հանդիսանում պատկերացումը այն մասին, որ բիոսֆոան էվոլուցիայի է ենթարկվել դեպի կենսաբազմազանության կողմը։
Էկոհամակարգերում նյութի և էներգիայի հոսքերը
Ներկայումս էկոհամակարգի ներսում իրականացվող բոլոր գործընթացների գիտական մոտեցումը շատ հեռու է կատարելությունից և մեծ մասամբ կամ ամբողջ էկոհամակարգի կամ նրա որոշ մասի ուսումնասիրությունները հանդես են գալիս «սև արկղի» դերում։ Միևնույն ժամանակ, ինչպես ցանկացած փակ համակարգ, էկոհամակարգը բնութագրվում է էներգիայի ներքին և արտաքին հոսքերով և էկոհամակարգի բաղադրիչների միջև այդ հոսքերի բաշխմամբ։