cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հոգեբանական սթրես
Կյանքի հիմնական իրադարձություններ
Կատարման ժամանակից ի վեր անցած ժամանակը և իրադարձության դրական կամ բացասական լինելը գործոններն են, թե արդյոք սթրեսն առաջացնում է, թե որքան սթրես է առաջանում։ Հետազոտողները պարզել են, որ մեկ ամսվա վաղեմություն ունեցող իրադարձությունները կապված չեն սթրեսի կամ հիվանդության հետ, սակայն որոշ խրոնիկական իրադարձություններ, որոնք տեղի են ունեցելե ավելի քան մեկ ամիս առաջ, կապված են սթրեսի, հիվանդությունների և անձի փոփոխության հետ ։ Բացի դրանից, կյանքի դրական իրադարձությունները սովորաբար կապված չեն սթրեսի հետ, իսկ եթե ունեն՝ միայն չնչին կապ, իսկ կյանքի բացասական  իրադարձությունները կարող են կապված լինել սթրեսի եւ առողջական խնդիրների հետ ։ Այնուամենայնիվ, դրական ապրումները և կյանքի դրական փոփոխությունները կարող են կանխատեսել նյարդոտիզմի նվազում ։
Ամենօրյա դժվարություններ / միկրոսթրեսորներ
Այս կատեգորիան ներառում է ամենօրյա վրդովմունքները եւ փոքրիկ դժվարությունները ։ Օրինակ՝ որոշումներ կայացնելը, աշխատանքում կամ դպրոցում վերջնաժամկետին հանդիպելը, երթևեկային խցանումները, հանդիպումները նյարդայնացնող անձանց հետ և այլն։ Հաճախ սթրեսորի այս տեսակը ներառում է այլ մարդկանց հետ կոնֆլիկտները։ Այնուամենայնիվ, ամենօրյա սթրեսորները տարբեր են ամեն անհատի համար, քանի որ բոլորը չեն ընկալում որոշակի իրադարձություն` որպես սթրեսային։ Օրինակ, մարդկանց մեծամասնությունը հրապարակային խոսքը համարում է սթրեսային, սակայն փորձառու քաղաքական գործիչը, ամենայն հավանականությամբ, չի համարում։
Մեծահասակների համար ամենօրյա դժվարություններն սթրեսորների ամենատարածված տեսակն է։ Դժվարությունների մեծ հաճախականությունը պատճառ է հանդիսանում՝ այս սթրեսորի՝ անհատի վրա մեծ հոգեբանական ազդեցություն ունենալու համար։ Դոկտոր Քերոլին Ալդվինը Օրգեոնի պետական համալսարանում անցկացրեց հետազոտություն, որով ուսումնասիրեց անհատի մահացության վրա ամենօրյա դժվարությունների ազդոցություը։ Ալդվինի ուսումնասիրությունը եզրակացրեց, որ կա ուժեղ կապ իրենց դժվարությունները ինտենսիվ համարող մարդկանց և մահացության բարձր մակարդակի միջև։ Մարդու ամենօրյա սթրեսորների ընկալումը կարող է էական հետևանք ունենալ ամենօրյա սթրեսորների ֆիզիոլոգիական ազդեցության վրա ։
Կան երեք խոշոր տեսակի հոգեբանական կոնֆլիկտներ, որոնք կարող են առաջացնել սթրես։
Ճանապարհորդության հետ կապված սթրեսը արդյունք է երեք հիմնական կատեգորիաների. ժամանակի կորուստ, անակնկալներ (անսպասելի իրադարձություն, ինչպիսիք են կորցրած կամ ուշացած ուղեբեռ) և ռեժիմի խանգարում (ամենօրյա սովորությունները պահպանելու անհնարություն) ։
Շրջապատող սթրեսորներ
Ինչպես ենթադրում է անունը, շրջապատող սթրեսորները գլոբալ (ի տարբերություն անհատականի) ցածր աստիճանի սթրեսորներ են, որոնք ֆոնային միջավայրի մաս են կազմում։ Դրանք սահմանվում են, որպես «քրոնիկական, բացասաբար գնահատված, ոչ անհետաձգելի, ֆիզիկապես ընկալելի և դրանք փոխելու համար անհատների ջանքերին չենթարկվող» սթրեսորներ ։ Արտաքին սթրեսորների բնորոշ օրինակներ են աղտոտումը, աղմուկը, ամբոխը և երթևեկեությունը։ Ի տարբերություն սթրեսորների մյուս երեք տեսակների՝ շրջապատող սթրեսորները կարող են (ոչ պարտադիր) բացասաբար ազդել սթրեսի վրա՝ առանց գիտակցության։ Սթոքոլսը դա անվանում է «պերցեպտիվ ելուստ» ։
Կազմակերպական սթրեսորներ
Զինվորական և մարտական ոլորտներում կատարված ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ ամենաուժեղ սթրեսներից մի քանիսը կարող են պայմանավորված լինել զորամասում կամ գլխավոր ճակատում ծառացած անձնական կազմակերպչական խնդիրների պատճառով ։ Վատ կազմակերպչական գործելակերպի պատճառով սթրեսը հաճախ անվանվում է «թունավոր ղեկավարության»՝ և ՛ կազմակերպություններում, և՛ կառավարական մարմիններում ։
Սթրեսորների ազդեցություն
Կյանքի իրադարձությունների սանդղակները օգտագործվում են՝ գնահատելու սթրեսային իրադարձությունները, որոնք մարդիկ ապրում են իրենց կյանքում։ Նման սանդղակ է Հոլմսի եւ Ռեյի սթրես սանդղակը ։ Հոգեբույժներ Թոմ Հոլմսը եւ Ռիչարդ Ռեյը 1967 թվականին մշակել են սանդղակ՝ կյանքի 43 սթրեսային իրադարձություններին վերաբերող։
Հաշվարկելու համար գումարե՛ք «կյանքի փոփոխության միավոր» սյան թվերը, եթե իրադարձությունը տեղի է ունեցել նախորդ տարվա ընթացքում։ Ավելի քան 300 միավոր ունենալը նշանակում է, որ անհատը ունի հիվանդության ռիսկի, 150-ից 299-ի միջեւ ընկած գումարը նշանակում է, որ հիվանդության ռիսկը չափավոր է, իսկ 150-ից ցածր ցուցանիշը նշանակում է, որ անհատը ունի հիվանդության փոքր ռիսկ ։
Անչափահասների համար սանդղակի փոփոխված տարբերակը ներկայացված է ստորև.
Սանդղակն օգտագործվում է հոգեբուժության մեջ՝ կյանքի իրադարձությունների ազդեցությունը կշռելու նպատակով ։
Սթրեսի ֆիզիոլոգիական ազդեցություններ
Մարմինը արձագանքում է սթրեսին տարբեր ձևերով։ Քիմիական մակարդակի փոփոխություները դրանցից մեկն է։ Ստորև ներկայացվում է վերականգնման և փոփոխման մի քանի օրինակ.
Ընդհանուր հարմարվողականության համախտանիշ (սինդրոմ)
Մարմնի՝ սթրեսի նկատմամբ արձագանքը չափելու նպատակով հոգեբանները հակված են օգտագործել Հանս Սեյլեի ընդհանուր հարմարվողականության համախտանիշը։ Այս մոդելը հաճախ վերագրում են սթրեսի դասական ռեակցիային կամ արձագանքին, և այն մոտ է հոմոստատի գաղափարին։ Ընդհանուր հարմարվողականության սինդրոմը բաղկացած է երեք փուլից.
Քնի որակ
Քունը թույլ է տալիս մարդկանց հանգստանալ եւ վերալիցքավորվել՝ հաջորդ՝ փոխազդեցություններով եւ խնդիրներով լի օրվա համար։ Եթե անհատը գտնվում է սթրեսային վիճակում, չափազանց կարևոր է, որպեսզի նա բավարար քնի՝ հստակ մտածել կարողանալու համար։ Ցավոք, սթրեսի հետևանքով մարմնի քիմիական փոփոխությունները կարող են դժվարացնել քնելու գործը։ Որպես սթրեսի արձագանք՝ մարմինը թողարկում է գլյուկոկորտիկոիդներ, որի պատճառով խանգարվում է քունը։
Հավանական կապ կա սթրեսի և հիվանդության միջև ։ Սթրես-հիվանդության կապի տեսությունները ենթադրում են, որ թե՛ սուր, թե՛ քրոնիկ սթրեսը կարող է առաջացնել հիվանդություն, և մի քանի ուսումնասիրություններ գտել են նման կապ ։ Այս տեսությունների համաձայն, սթրեսի այս երկու տեսակները կարող են հանգեցնել վարքի և ֆիզիոլոգիայի փոփոխությունների։ Վարքային փոփոխությունները կարող են լինել ծխելու և ուտելու սովորությունները, ֆիզիկական ակտիվությունը։ Ֆիզիոլոգիական փոփոխություն կարող են լինել սիմպաթիկ ակտիվացման, հիպոթալամիկ գեոդեզարային ադրենոկորտիկոիդային ակտիվացման կամ իմունաբանական ֆունկցիայի փոփոխությունները ։ Այնուամենայնիվ, սթրեսի և հիվանդությունների միջև առկա կապում շատ ե փոփոխականները ։
Սթրեսը կարող է անհատին ավելի զգայուն դարձնել ֆիզիկական հիվանդությունների նկատմամբ, ինչպիսին է սովորական ցուրտը ։ Սթրեսային իրադարձությունները, ինչպիսին է աշխատանքի փոփոխությունը, կարող են հանգեցնել անքնության, խանգարված քնի և առողջական գանգատների ։ Հետազոտությունը ցույց են տալիս, որ սթրեսորի տեսակը (սուր կամ քրոնիկական) և անձի անհատական բնութագրերը, ինչպիսիք են տարիքը և ֆիզիկական վիճակը սթրեսների առաջացումից առաջ, կարող են օգտագործվել անհատի վրա սթրեսորի ազդեցության որոշման համար ։ Անհատի մարդկային ​​հատկանիշները (օրինակ, նյարդոտիզմի մակարդակը), գենետիկան և մանկական ապրումները խոշոր սթրեսորների եւ տրավմաների հետ կարող են թելադրել իրենց արձագանքը սթրեսորներին ։
Քրոնիկ սթրեսը և անհատներին հասանելի կամ նրանց կողմից օգտագործվող ռեսուրսների պակասը հաճախ կարող է հանգեցնել հոգեբանական խնդիրների զարգացման, ինչպիսիք են դեպրեսիան և անհանգստությունը ։ Սա հատկապես վերաբերում է քրոնիկական սթրեսորներին։ Սրանք այնպիսի սթրեսորներ են, որոնք չեն կարող լինել այնքան ուժեղ, որքան սուր սթրեսորները, ինչպես բնական աղետը կամ խոշոր վթարը, սակայն դրանք պահպանվում են  երկար ժամանակ։ Այս տեսակի սթրեսորները հակված են ավելի բացասական ազդեցություն ունենալ առողջության վրա, քանի որ դրանք կայուն են և այդպիսով դրանց նկատմամբ մարմնի ֆիզիոլոգիական արձագանքը տեղի է ունենում ամեն օր։  Այսպիսով, մարմնի էներգիան ավելի արագ է սպառվում, իսկ սթրեսորները սովորաբար երկարաժամկետ բնույթ են կրում, հատկապես, երբ այդ միկրոսթրեսորներից չի կարելի խուսափել (օրինակ` վտանգավոր տարածքում բնակվելը)։
Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ խրոնիկական սթրես ապրող և Ա խմբի անձինք հաճախ ավելի մեծ ռիսկ ունեն՝ սրտանոթային հիվանդությունների ունենալու։ Սա տեղի է ունենում իմպլեմացված իմունային համակարգի, ինչպես նաև սթրեսային իրադարձություններին մարմնի ֆիզիոլոգիական արձագանքի մակարդակում առաջացած սիմպաթիկ նյարդային համակարգում արյան բարձր մակարդակի առաջացման պատճառով ։ Այնուամենայնիվ, անհատների մոտ կարող է արտահայտվել դիմացկունություն՝ տերմին, որը բնութագրում է քրոնիկական սթրեսի և առողջ լինելու համակցությունը ։ Քրոնիկ սթրեսը կարող է կապված լինել հոգեբանական խանգարումների հետ, ինչպիսիք են պատրանքները ։ Պաթոլոգիական անհանգստությունը և քրոնիկ սթրեսը հանգեցնում են հիպոկամպի կառուցվածքային դեֆորմացիայի և աշխատանքի անբավարարության ։
Երկար ժամանակ համարվել է, որ բացասական ազդեցություն ունեցող զգացումները՝ օրինակ անհանգստության կամ դեպրեսիայի, ֆիզիկական հիվանդության պաթոգենեզի վրա, որը ի պատասխան ունի ուղղակի ազդեցություն կենսաբանական գործընթացների վրա, ինչի արդյուքնում էլ կարող է մեծանալ հիվանդության հավանականությունը։ Այնուամենայնիվ, Վիսկոնսին-Մեդիսոն համալսարանի և այլ վայրերի ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ դա մասնակիորեն սխալ է. չնայած սթրեսը, կարծես, մեծացնում է առողջության վատթարացման վտանգը, սթրեսի վնասակար լինելու ըմբռնումը, նույնիսկ ավելի է մեծացնում ռիսկը ։ Օրինակ, երբ մարդիկ քրոնիկական սթրես են ապրում, նրանց ֆիզիոլոգիական, հուզական և վարքային գործողություններում մեծ հավանականությամբ տեղի են ունենում մշտական ​​փոփոխություններ ։ Նման փոփոխությունները կարող են հանգեցնել հիվանդության։ Քրոնիկ սթրեսը առաջանում է կամ այնպիսի սթրեսային իրադարձություններից, որոնք պահպանվում են համեմատաբար երկար ժամանակ, ինչպիսիք են հոգեկան խանգարուն ունեցող ամուսնու խնամքը, կամ կարճատև հանգամանքներից, որոնք շարունակում են զգալի լինել նույնիսկ այն ժամանակ, երբ նրանք վերջացել են, օրինակ՝ սեռական բռնությունը։
Հաղորդակցման վրա ազդող սթրեսային սոցիալական փորձ
Երբ անհատը սթրեսային վիճակում է, շատ մարտահրավերներ կարող են առաջանալ. տարածված մարտահրավեր է հաղորդակցման դժվարությունը։ Ահա մի քանի օրինակներ, թե ինչպես սթրեսը կարող է խանգարել հաղորդակցությանը։
Մշակութային տարբերություններ. Անհատական ​​և կոլեկտիվիստական
Մշակույթներն աշխարհում, ընդհանուր առմամբ, բաժանում են երկու կատեգորիաների՝ անհատական և կոլեկտիվիստական ։
Այս մշակութային տարբերությունները կարող են ազդել մարդկանց շփման վրա, երբ նրանք ճնշված են։ Օրինակ, անհատական մշակույթի անդամը կարող է տատանվել ցավազրկող դեղորայք խնդրելու հարցում՝ վախենալով համարվել թույլ։ Կոլեկտիվիստական մշակույթի անդամը չի տատանվի։ Նրանք մեծացել են այնպիսի մշակույթում, որտեղ բոլորն օգնում են միմյանց և հանդիսանում են ֆունկցիոնալ մեկ միավոր, մինչդեռ անհատական մշակույթի անդամը անհարմար է զգում ուրիշներից օգնություն խնդրել ։
Լեզվական խոչընդոտներ
Լեզվական խոչընդոտները կարող են սթրես առաջացնել՝ դրանով հանգեցնելով շփման նվազեցման ։ Շարահյուսության, բառապաշարի, հարգանքի արտահայտման տարբեր ձևերի և մարմնի տարբեր լեզուների օգտագործումը կարող է դժվարություններ առաջացնել, և չնայած հաջող սոցիալական շփումների ցանկությանը, սա կարող է հանգեցնել սթրեսի։ Անձի հետ շփման անհարմարություններ ունենալու պատճառով կարող է ընդհանրապես բացառվել շփումը ։
Փոփոխություններ տանը
Սթրեսին հատկապես հետաքրքիր պատասխան է երևակայական ընկերոջ հետ խոսելը։ Երեխան կարող է զայրանալ ծնողի կամ հասակակիցների վրա՝ ովքեր, նրանց կարծիքով,առաջացրել են այդ փոփոխությունը իրենց մոտ։ Նրանք կարիք ունեն ինչ-որ մեկւ հետ շփվելու, բայց ոչ այն մարդու, ում վրա նրանք զայրացած են։ Այդ ժամանակ հայտնվում է երևակայական ընկերը։ Նրանք «խոսում» են այս երևակայական ընկերոջ հետ, բայց այդպիսով նրանք կորցնում են կապը իրենց շրջապատող իրական մարդկանց հետ ։
Սոցիալական աջակցություն եւ առողջություն
Հետազոտողները վաղուց հետաքրքրված են, թե ինչպես են անհատի մակարդակը և սոցիալական աջակցության տեսակները ազդում սթրեսի՝ առողջության վրա ունեցած հետևանքների վրա։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ սոցիալական աջակցությունը կարող է պաշտպանել սթրեսի ֆիզիկական և մտավոր հետևանքներից ։
Դա կարող է արվել տարբեր մեխանիզմների միջոցով։ Մոդելը, որը հայտնի է որպես «անմիջական ազդեցության» մոդել, ենթադրում է, որ սոցիալական աջակցությունը ուղղակի և դրական ազդեցություն ունի առողջության վրա` բարձրացնելով դրական ազդեցությունը, խթանելով հարմարվողական առողջության մոդելները, կանխատեսումները և կայունությունը կյանքում, ինչպես նաև պաշտպանելով սոցիալական, իրավական և տնտեսական մտահոգություններից, ինչը կարող է բացասական ազդեցություն ունենալ առողջության վրա։ Մեկ այլ մոդել՝ «բուֆերային ազդեցության» մոդելը, ասում է, որ սոցիալական աջակցությունը մեծ ազդեցություն ունի առողջության վրա սթրեսային ժամանակահատվածում՝ կամ օգնելով անհատներին գնահատել իրավիճակները պակաս սպառնալի ձևով, կամ իրական սթրեսը հաղթահարելով։ Հետազոտողները գտել են ապացույցներ՝ այս երկու ճանապարհները պաշտպանելու համար ։
Ավելի կոնկրետ՝ սոցիալական աջակցությունը սահմանվում է, որպես սոցիալական ցանցի տրամադրած հոգեբանական և նյութական ռեսուրսներ, որոնք ուղղված են անհատին՝ սթրեսի հաղթահարմանը նպաստելու համար ։ Հետազոտողները ընդհանուր առմամբ տարբերակում են մի շարք սոցիալական աջակցության տարբերություններ`գործիքային աջակցություն, որը վերաբերում է նյութական օգնությանը (օրինակ` ֆինանսական աջակցություն), տեղեկատվական աջակցություն (օրինակ, գիտելիքներ, կրթություն կամ խորհուրդներ՝ խնդրի լուծման հարցում) և զգացմունքային աջակցություն (օրինակ `ցավակցություն, վստահեցում և այլն) ։ Սոցիալական աջակցությունը կարող է հղիության ժամանակ նվազեցնել սթրեսի մակարդակը ։
Կառավարում
Սթրեսի կառավարումը վերաբերում է տեխնիկայի և հոգեթերապիայի լայն սպեկտրին, որն ուղղված է մարդու սթրեսի մակարդակի, հատկապես քրոնիկական սթրեսի վերահսկմանը՝ սովորաբար ամենօրյա գործունեության բարելավման նպատակով։ Այն ներառում է վերահսկողություն և լարվածության նվազեցում, որն առաջանում է սթրեսային իրավիճակներում` զգացմունքային և ֆիզիկական փոփոխությունների միջոցով։
Կանխարգելում և կայունության կառուցում
Սթրեսային վարքագծի նվազեցումը կանխարգելման մի մասն է, որոշ ընդհանուր ռազմավարություններ և մեթոդներ են ինքնամոնիտորինգը, նյութական ամրապնդումը, սոցիալական ամրացումը, սոցիալական աջակցությունը, ձևավորումը, հիշեցում, ինքնօգնության խմբերը, պրոֆեսիոնալ օգնությունը ։
Թեև շատ մեթոդներ ավանդաբար մշակվել են սթրեսի հետևանքների հետ կապված, զգալի հետազոտություն է իրականացվել նաև սթրեսի կանխարգելման համար, որը կապված է հոգեբանական ճկունության կառուցման հետ։ Սթրեսի կանխարգելման և կայունության կառուցման մի շարք մոտեցումներ մշակվել են հիմնականում ճանաչողական-վարքային թերապիայի տեսության մեջ և պրակտիկայում ։
Սթրեսը նվազեցնելու մարզումներ
Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ մարզումերը նվազեցնում են սթրեսը ։ Դրանք արդյունավետորեն նվազեցնում են հոգնածությունը, բարելավում քունը, ընդլայնում ընդհանուր ճանաչողական գործառույթը, ինչպիսիք են զգոնությունը եւ կենտրոնացումը, նվազեցնում լարվածության ընդհանուր մակարդակը և բարձրացնում ինքնագնահատականը ։ Քանի որ նրանցից շատերը սպառվում են, երբ անհատը քրոնիկական սթրես է տանում, վարժություններն ապահովում են իդեալական հաղթահարման մեխանիզմ։ Չնայած հայտնի համոզմունքներին, սթրեսը նվազեցնելու համար պարտադիր չէ, որ մարզումները լինեն ռեժիմով կամ ինտենսիվ։ Իրականում, նույնիակ հինգ րոպե տևողությամբ աերոբիկ վարժությունները կարող են խթանել անհանգստությունը վերացնեղ ազդեցություններին ։ 10 րոպեանոց զբոսանքը կարող է ունենալ նույն հոգեբանական օգուտները, ինչպես 45 րոպեանոց մարզումը, ամրապնդելով այն պնդումը, որ ցանկացած քանակությամբ կամ ինտենսիվությամբ վարժություն նվազեցնում է սթրեսը ։
Հաղթահարելու մեխանիզմներ
Լազարուսի և Ֆոլկմանի մոդելը ենթադրում է, որ արտաքին իրադարձությունները ճնշված իրավիճակ են ստեղծում՝ սթրեսային իրավիճակի հասնելու համար։ Սթրեսը ոչ թե արտաքին իրադարձությունն է, այլ պոտենցիալ սպառնալիքի մեկնաբանում և արձագանք դրա նկատմամբ. այս ժամանակ սկսում է դրա հաղթահարումը ։
Կան տարբեր եղանակներ, որոնց հետ անհատները առնչվում են, ընկալվող սպառնալիքների հետ, որոնք կարող են սթրեսային լինել։ Այնուամենայնիվ, մարդիկ հակված են սպառնալիքներին արձագանքելու գերակշռող ոճային ոճով, որտեղ նրանք զգուշացնում են զգացմունքները կամ մղում են սթրեսային իրավիճակին։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հոգեբանական հասկացություններ Կատեգորիա:Սթրես
Դեղերի հասանելիություն
«Դեղերի հասանելիությունը» նշանակում է մարդկանց համար անհրաժեշտ դեղորայք ձեռք բերելու կարողության, որն անհրաժեշտ է առողջությունը պահպանելու համար ։ Այդ գործառույթը համարվում է առողջության իրավունքի մաս, որը հաստատվել է միջազգային իրավունքով 1946 թվականին ։
Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը ԱՀԿ նշում է, որ հիմնական դեղամիջոցները պետք է լինեն մատչելի, լավ որակի և հասանելի մարդկության համր ։ Դեղերի հասանելիությունը կարող է հակասության մեջ լինել մտավոր սեփականություն և ազատ շուկաների հետ ։ Զարգացող աշխարհում մարդիկ կարող են չբուժվել այնպիսի պատճառներով, ինչպիսիք են ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ը ։
Մուտքի խոչընդոտներ
Շուկա մուտք գործելու խոչընդոտների մեծ մասը պայմանավորված է շուկայական մրցակցությամբ և դրա բացակայությամբ։
Արտոնագրային պաշտպանություն և բացառիկություն
Արտոնագիրը սեփականատիրոջը տրամադրում է բացառիկ իրավունք ապրանքի կամ գործընթացի նկատմամբ 20 տարի որոշակի տարածաշրջանում ;ենթադրվում է, որ արտոնագրային պաշտպանությունը թույլ է տալիս դեղագործական ընկերություններին ունենլմենաշնորհ որոշակի դեղերի և գործընթացների վրա ։
Տվյալների բացառիկություն
Տվյալների բացառիկությունը կարգավորող միջոց է, որը սահմանափակում է կլինիկական փորձարկումների տվյալների օգտագործումը և տրամադրում է փորձարկում իրականացնողին տվյալների նկատմամբ ժամանակավոր բացառիկ իրավունքներ ։ Շատերն կարծում են, որ բացառիկության ժամկետների երկարաձգումը կարող է հետևանքներ ունենալ դեղորայքների, հատկապես ընդհանուր ապրանքանիշները Զարգացող երկիր առաքելու հարցում։ Այնուամենայնիվ, արտոնագրային պայմանների երկարաձգումը կարող է համարվել ֆինանսավորման աղբյուր ցածր եկամուտ ունեցող երկրներ դեղերի նվիրատվությունների համար ֆինանսավորման աղբյուր :։ Մյուսները ենթադրում են, որ տվյալների բացառիկությունը նվազեցնում է ընդհանուր դեղամիջոցների հասանելիությունը։ Շատերը պնդում են, որ դեղագործական ընկերությունները պահանջում են տվյալների բացառիկություն՝ ձգտելով ընդլայնել իրենց մենաշնորհները՝ պաշտպանելով արտոնագրերով և տվյալների բացառիկությամբ տրամադրվող շուկայական դեղամիջոցների պաշտպանությունը ։
Արժեքներ
Որոշ երկրներում դեղագործական ընկերությունները վերջնական վերահսկում են իրենց արտոնագրված արտադրանքի գնագոյացումը։ Հետևաբար, սեփականատերը վերահսկում է դեղերի գնագոյացումը՝ հիմնվելով գնի մակարդակը և շահույթի ցանկալի մակարդակը։ Գնորդները քիչ բան ունեն ասելու սահմանված գնի վերաբերյալ ։ Անհրաժեշտ է մրցակցություն դեղերի գների իջեցման և մատչելի դեղերի հասանելիությունը բարելավելու համար ։
Ջեներիկ ապրանքանիշերի բացակայություն
Շատերը պնդում են, որ զարգացող երկրներում ջեներիկ ապրանքանիշերի արտադրությունը մեծացնում է մրցակցությունը և, հետևաբար, կարևոր է դեղորայքի համաշխարհային բացը լրացնել ։ Տարբեր աղբյուրների համաձայն ինչպիսիք են շուկայական քաղաքականության և տվյալների բացակայությունը, խոչընդոտում է ցածր եկամուտ ունեցող երկրների՝ ջեներիկ դեղամիջոցներ արտադրելոււ կարողությանը ։ Այնուամենայնիվ, ցածր եկամուտ ունեցող երկրներին հաճախ բացակայում են էական նախադրյալները ընդհանուր ապրանքանիշի արտադրությունը թույլ տալու համար  ։ Որպեսզի դեղամիջոցի օգտագործումը արդյունավետ լինի, այն պետք է արտադրվի օպտիմալ լաբորատոր պայմաններում։ Զարգացող երկրներում հաճախ բացակայում են օդորակիչները, կայուն էլեկտրական էներգիան կամ սառնարանները նմուշներ և քիմիական նյութեր պահելու համար ։ Բացի այդ, որակյալ ջեներիկ ապրանքանիշի արտադրությունը սահմանափակվում է շուկայական մրցակցությանը։ Պարզվել է, որ այս հնարավորությունը սահմանափակ է որոշ զարգացող երկրներում ։
Լեզվային և մշակութային խոչընդոտները
Տարածաշրջանում հիմնական լեզվով չխոսող բնակչության շրջանում բժշկության հասանելիությանը կարող են խոչընդոտ հանդիսանալ լեզվի չիմացությունը, ինչպես նաև այլ մշակութային խոչընդոտները։ Ապացույցներ կան, որ բուժ հասանելիությունը բարելավվում է՝ հիվանդների լեզվով խոսող բուժաշխատողներ միջոցով, այդ դեպքում հիվանդներն ավելի են ինֆորմացվում դեղերի ընդունման վերաբերյալ ։
Պայմաննր
Մտավոր սեփականության իրավունքների առևտրին առնչվող ասպեկտների մասին համաձայնագիր (TRIPS), բազմակողմ համաձայնագիր է Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության] (ԱՀԿ) բոլոր անդամ երկրների միջև, որը ուժի մեջ է մտնում 1995 թվականի հունվարից ։ Այս համաձայնագիրը ներմուծեց մտավոր սեփականության իրավունքներ (ՄՍԻ) գրեթե բոլոր ձևերի կիրառման և պաշտպանության համաշխարհային չափանիշները, ներառյալ արտոնագրերի և տվյալների պաշտպանությանը։ Համաձայն TRIPS համաձայնագրի, ԱՀԿ անդամ երկրները, մի քանի բացառություններով, պարտավոր են իրենց օրենքները հարմարեցնել ՄՍ իրավունքների պաշտպանության նվազագույն չափանիշներին։ Անդամ երկրները նաև պարտավոր են հետևել հատուկ կիրարկման ուղեցույցներին, իրավական միջոցներին և վեճերի լուծման ընթացակարգերին։ Մինչ TRIPS-ը, այլ միջազգային կոնվենցիաներն ու օրենքները չէին սահմանում ինտելեկտուալ սեփականության մասին օրենքների նվազագույն չափորոշիչները միջազգային առևտրային համակարգի համար։ Ենթադրվում է, որ TRIPS համաձայնագիրը ամենամեծ ազդեցությունն ունի դեղագործական արդյունաբերության և դեղերի հասանելիության վրա ։ Ենթադրվում է, որ TRIPS համաձայնագիրը բացասաբար է ազդել Հնդկաստանի նման երկրներում դեղագործական արդյունաբերության վրա։ Այնուամենայնիվ, մյուսները պնդում են, որ համաձայնագիրը բաց է մեկնաբանությունների համար։ TRIPS համաձայնագրի կետը թույլ է տալիս պարտադիր լիցենզավորում, որը թույլ է տալիս արտադրել արտոնագրված դեղերի գեներիկ ապրանքանիշեր՝ ազգային արտակարգ իրավիճակների դեպքում մրցակցային շուկայում սահմանված գներով ։ Օրինակ, շատերը կարծում են, որ ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի ճգնաժամը [[Աֆրիկայում և Հարավ-Արևելյան Ասիայում և ՁԻԱՀ-ի հիմնական դեղերի անբավարար հասանելիությունը համարվում է ճգնաժամային է։ Հետևաբար, TRIPS համաձայնագիրը կարող է մեկնաբանվել այնպես, որ թույլ տա ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի դեմ արտոնագրված դեղերի ընդհանուր ապրանքանիշերի արտադրությունը ։
Դոհայի հռչակագիրը
Հետագա օրենսդրությունը, ինչպիսին է 2001 թվականի Դոհայի հռչակագիրը աշխատեց շտկելու TRIPS համաձայնագրի բացասական կողմերը ։ The Doha Հռչակագիրը TRIPS համաձայնագրի և հանրային առողջության մասին, որն ուժի մեջ է մտել 2001 թվականի նոյեմբերին, ընդունվել է ԱՀԿ նախարարական համաժողովի 2001 թ. կողմից։ Շատերը պնդում էին, որ TRIPS համաձայնագիրը խանգարում է զարգացող երկրներին միջոցներ ձեռնարկել մատչելի դեղամիջոցների հասանելիությունը բարելավելու համար, հատկապես հանրային առողջությանը վերաբերող հիվանդությունների համար, ինչպիսիք են ՄԻԱՎ, տուբերկուլյոզը և մալարիան]։ ]։ Դոհայի հռչակագիրն արձանագրում է զարգացող երկրների մտահոգություններին, որ արտոնագրային պաշտպանության կանոնները և այլ ՄՍԻ-ները խոչընդոտում են այդ երկրների բնակչության համար մատչելի դեղամիջոցների հասանելիությանը ։ Դոհայի հռչակագիրը շեշտում է TRIPS համաձայնագրի ճկունությունը և ընդգծում է համապատասխան կառավարությունների իրավունքները մեկնաբանելու TRIPS համաձայնագիրը հանրային առողջության տեսանկյունից։ Այն վերաբերում է TRIPS-ի որոշակի մասերին, օրինակ՝ [[դեղագործական դեղերի] համար պարտադիր լիցենզավորման օգտագործումը միայն ազգային արտակարգ իրավիճակների և ծայրահեղ հրատապ իրավիճակների դեպքում, և իրավունքը՝ որոշելու, թե ինչ է դա նշանակում, օրինակ՝ հասցեագրելու [[[հանրային առողջապահություն խնդիրներ ։
Պարագրաֆ 6 Համակարգ
Հռչակագիրը նաև թույլ է տալիս արտադրական հնարավորություններ չունեցող երկրներին դիմել այլ երկիր՝ արտոնագրված դեղամիջոցների ընդհանուր ապրանքանիշերի արտահանման համար ։ Սա հայտնի է որպես պարագրաֆ 6 համակարգ ։2010թ.-ի դրությամբ այդ համակարգը մեկ անգամ է դիմում ստացել Կանադայից Ռուանդա դեղերի արտահանման վերաբերյալ հարցում կատարելով դրա արդյունքների և ներուժի վերաբերյալ տարբեր կարծիքներ կան ։
Լատինական Ամերիկա
Ենթադրվում է, որ Լատինական Ամերիկա տարածաշրջանում կա 1,8 միլիոն ՄԻԱՎ վարակակիր անհատներ։ Բրազիլիան համարվում է ՁԻԱՀ-ի համաճարակից ամենաշատ տուժածներից մեկը։ ՄԻԱՎ-ի բարձր տարածվածություն կա նաև փոքր երկրներում, ինչպիսիք են Գվատեմալան, Հոնդուրասը և Բելիզը ։ Այնուամենայնիվ, Բրազիլիան պնդում է, որ չունի սահմանափակող արտոնագրային օրենքներ։ 1990-ականների կեսերին Բրազիլիան սկսեց արտադրել ՁԻԱՀ-ի համար կենսական նշանակություն ունեցող դեղամիջոցների ընդհանուր տարբերակները։ Դրա շնորհիվ Բրազիլիայում ՁԻԱՀ-ից մահացության մակարդակը նվազել է գրեթե 50%-ով ։
Հնդկստան
Շատ հնդիկ ընտանիքներ ապրում են ծայրահեղ աղքատության պայմաննրում՝այդ ատճառով առողջապահական ծախսերի համառ բավարառ գումար չի լինում։ 1972 թվականից մինչև 2005 թվականը, Հնդկաստանում դեղերի համար արտոնագրային օրենքների բացակայության պատճառով, հնդկական դեղագործական ընկերությունները կարողացան օգտագործել այլընտրանքային, իրավական գործընթացներ դեղերի արտադրության համար։ Ընդհանուր դեղամիջոցների այս ընկերությունները կարողացան արտադրել ցածր գներով դեղեր, որոնք համարվում էին աշխարհում ամենամատչելինեիիրց։ Սա թույլ տվեց Հնդկաստանին անվճար հակառետրովիրուսային բուժում տրամադրել երկրում ՄԻԱՎ-ով վարակված 340,000 անձանց։ Զարգացող երկրներում դոնորների կողմից ֆինանսավորվող ծրագրերի համար գնված մեծահասակների հակառետրովիրուսային դեղամիջոցների մեծ մասը մատակարարվել է հնդկական ջեներիկ դեղերի ընկերությունների կողմից։ Համաձայն TRIPS Համաձայնագրի, Հնդկաստանը 2015 թվականին կրկին ներմուծեց դեղերի արտոնագրային օրենքները ։
Պատվաստանյութեր
պատվաստումներով կանխարգելվող հիվանդություններից մահացությունների մեծ մասը տեղի է ունենում ցածր և միջին եկամուտ ունեցող երկրներում։ Ցածր եկամուտ ունեցող երկրներում մահացությունների ավելի քան 90%-ը պնևմակոկային հիվանդություն-ից է, 95%-ը Hib-ից, իսկ 80%-ը՝ հեպատիտ B-ից։ Թեև լայնորեն օգտագործվում են զարգացած երկրներում, 2006 թվականին Աֆրիկայում Hib պատվաստանյութի օգտագործումը կազմում էր մոտ 24% Ամերիկաներում, Հեպատիտ B պատվաստանյութի օգտագործումը կազմում էր 90%։ Հարավարևելյան Ասիայում, որտեղ կա հեպատիտ B-ի համաճարակ, Hib պատվաստանյութցուցանիշը կազմել է ընդամենը 28%։ մարդու պապիլոմավիրուսի (HPV) պատվաստանյութը համարվում է պատմության մեջ ամենաթանկ պատվաստանյութը։ Այնուամենայնիվ, զարգացած երկրներում կանանց մեծ մասը, ունեն արգանդի վզիկի քաղցկեղ ։
ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ
Ջեներիկ արտադրողների հայտնվելը ցածր եկամուտ ունեցող երկրներում, ինչպիսիք են Հնդկաստան և Բրազիլիան, առանցքային նշանակություն ունեցավ ցածր և միջին եկամուտ ունեցող երկրներում (LMICs) ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի բուժուման հասանելիությունը մեծացնելու համար։ Ջեներիկ ապրանքանիշի մրցակցության ներդրման շնորհիվ առաջին շարքի հակավիրուսային դեղերի գներն իջել են ավելի քան 99%-ով՝ 10000 դոլար/տարեկան մեկ հիվանդի համար 2000 թվականին հասնելով 70 դոլարից պակաս՝ 2014 թվականին ։
Դարապրիմ
] 2015 թվականի օգոստոսի 10-ին Turing Pharmaceuticals դեղագործական ընկերությունը, որը պատկանում է Martin Shkreli-ին, ձեռք է բերել Daraprim-ի իրավունքները ։Daraprim, հակամակաբուծական և հակամալարիային դեղամիջոց, համարվում է ՄԻԱՎ-ի բուժման համար անհրաժեշտ դեղամիջոց։ Այն լայնորեն օգտագործվում է ՁԻԱՀ-ի հետ կապված և ՁԻԱՀ-ի հետ կապված տոքսոպլազմոզ ունեցող հիվանդների բուժման համար :Այն ժամանակ դեղամիջոցի այլ ընդհանուր տարբերակներ չկաին։ Թյուրինգը կտրուկ բարձրացրել է դեղամիջոցի գինը մեկ դեղահատի համար $13,50-ից մինչև $750, ինչը 5000% աճել է ։
Արշավներ
Մի շարք երկրներ և կազմակերպություններ ջանքեր են գործադրում բարելավելու դեղերի հասանելիությունը աշխարհի որոշակի տարածաշրջաններում; Կանադայի դեղերի հասանելիության ռեժիմը թույլ է տալիս զարգացող երկրներին դեղեր ներմուծել ցածր գներով ։ It specifically allows companies in Այն մասնավորապես թույլ է տալիս Կանադայի այն ընկերություններին, ովքեր կարող են չունենալ դեղ պատրաստելու իրավունք, դա անել զարգացող աշխարհի որոշ երկրներ արտահանելու համար ։
[Տանզանիայում]]-ում Առողջապահության նախարարությունը և Տանզանիայի Սննդամթերքի և դեղերի վարչությունը և դեղերի հասանելիության բարձրացման ռազմավարություն են ներդրել դեղերի տրամադրման համար։ Այն աշխատեց ստեղծել դիսպենսերների համազգային ցանց, որն իր քաղաքացիներին մատուցում է որակյալ դեղագործական դեղամիջոցներ և ծառայություններ ։
GAVI պատվաստումների դաշինքը միջազգային պետական-մասնավոր համագործակցություն է, որը ստեղծվել է 2000 թվականին, որը նվիրված է ցածր եկամուտ ունեցող երկրներում պատվաստանյութերի հասանելիության բարձրացնելու համար ։ Կազմակերպությունը համագործակցում է մի քանի զարգացող երկրների, դոնոր կառավարությունների, հետազոտական գործակալությունների և պատվաստանյութ արտադրող ընկերությունների հետ ինչպես արդյունաբերական, այնպես էլ զարգացող երկրներում։ Այն նաև համագործակցում է այնպիսի կազմակերպությունների հետ, ինչպիսիք են Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը, UNICEF, Համաշխարհային բանկը, Բիլ և Մելինդա Գեյթս հիմնադրամը և այլ մասնավոր բարերարներ ։ GAVI-ն նշվում է որպես պատվաստանյութերի արտաքին ֆինանսավորման կարևոր աղբյուր ցածր եկամուտ ունեցող երկրներում և վճռորոշ դեր է խաղացել HPV պատվաստանյութի և այլ նոր պատվաստանյութերի ստեղծման գործում զարգացող երկրներում :։
[Քենիայում]] Քենիայի կոալիցիան հիմնական դեղամիջոցների հասանելիության համար (KCAEM) ստեղծվել է ի պատասխան Քենիայի Արդյունաբերական սեփականության մասին 2001 թվականի օրենքի։ Ակտը նախանշում է արտոնագրատերերի իրավունքները։ Այս կոալիցիայի անդամներն են տեղական համայնքային և ազգային ՀԿ-ները, միջազգային ՀԿ-ները, առողջապահական ծառայություններ մատուցողները, լրագրողները, իրավաբանները և այլ անձինք։ Կոալիցիան հիմնականում աշխատում է ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ով ապրող մարդկանց հետ և հասանելի է ՄԻԱՎ/ՁԻԱՀ-ի հիմնական դեղամիջոցներին և բուժումներին ։ Այն հորդորում է ճկունություն ցուցաբերել TRIPS համաձայնագրի կատարման և տեղական արտադրողների կողմից ընդհանուր հակառետրովիրուսային դեղերի արտադրությունն իրականացնելու և էժան դեղեր ներմուծելու ջանքերի հարցում :Այն նաև կոչ է անում դեղագործական ընկերություններին նվազեցնել իրենց դեղերի գինը :Կոալիցիան աջակցություն է ստացել հիմնական պետական պաշտոնյաներից և կազմակերպություններից, ինչպիսիք են Kenyan Property Institute-ը, Քենիայի Առևտրի նախարարությունը և Առևտրի նախարար պարոն Նիկոլաս Բիվոտթ պատգամավորը ։
Բուռնազ (Բաբերդի գավառ)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Թուրքիայի գյուղեր
Պերեսլավիչի (գյուղ, Իվանիչևի շրջան)
Պերեսլավիչի (Переславичі), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Իվանիչևի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1583 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Պերեսլավիչի գյուղում բնակվում էր 646 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 10,3 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 62,72 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Իվանիչևի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1583 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ամենաերկար ֆիլմերի ցանկ
Այն ֆիլմերի ցանկը, որոնց տևողությունը գերազանցում է 10 ժամը (600 րոպե)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կինեմատոգրաֆիական ցուցակներ Կատեգորիա:Համեմատական ցանկեր
Նորշեն (Մարաշի գավառ)
Նորշեն, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Կիլիկիայի Մարաշի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բոլանյոս դե Կալատրավա (քաղաք)
Բոլանյոս դե Կալատրավա (Bolaños de Calatrava), քաղաք և համայնք Իսպանիայում, մտնում է Սիուդադ Ռեալ պրովինցիայի մեջ, որն էլ իր հերթին մտնում է Կաստիլիա լա Մանչա ինքնավար համայնքի մեջ։ Համայնքը մտնում է Կամպո դե Կալատրավա շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը՝ 88 կմ²։ Բնակչությունը՝ 12236 (2010 թվականին)։ Հեռավորությունը վարչական կենտրոնից՝ 27 կմ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Ջոն Շերման
Ջոն Շերման (John Sherman, ), ամերիկացի քաղաքական գործիչ, ԱՄՆ Ներկայացուցիչների պալատի անդամ, Օհայո նահանգի սենատոր, ԱՄՆ 35-րդ պետքարտուղար, ԱՄՆ Ֆինանսների 32-րդ նախարար։
Կենսագրություն
Ջոն Շերմանը ծնվել է Օհայո նահանգի Լանկաստերե շրջանում՝ դատավոր Չառլզ Ռոբերտ Շերմանի և նրա կնոջ՝ Մերի Հոյթ Շերմանի ընտանիքում։ 1829 թվականին ամուսնու մահից հետո Մերիի և նրա տասնմեկ երեխաների մասին սկսել է հոգ տանել Չարլզի եղբայրը՝ Ուիլյամը։ Ջոնը կրթությունը ստացել է սովորական դպրոցում։ Այն ավարտելուց հետո նա ընդունվել է Օհայո նահանգի ակադեմիան, բայց, աշխատանք ստանալով որպես ալիքների ձևավորման ճարտարագետ, թողել է ուսումը։ Ավելի ուշ սկսել է իրավունք ուսումնասիրել, և 1844 թվականին  ընդունվել է փաստաբանների միության անդամ։ 1848 թվականին ամուսնացել է Օհայո նահանգի դատավորի դստեր՝ Սեսիլյա Ստյուարտի հետ։
Ամուսնությունից հետո նա հետաքրքրվել է քաղաքականությամբ։ 1848 թվականին Ազգային համագումարում Վիգերի կուսակցության պատվիրակ է եղել։ 1854 թվականին Ջոն Շերմանը ընտրվել է Պալատում որպես Օհայո նահանգի ներկայացուցիչ։ 1860-1861 թվականներին նա զբաղեցրել է հարկային հանձնաժողովի նախագահի պաշտոնը Ներկայացուցիչների պալատում ։
Մարի-Մենեուզ
Մարի-Մենեուզ (Мари-Менеуз, Мари-Мәнәүез), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իլիշևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 193 մարդ։
Ջոն Շերման
Գրականություն
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի պետքարտուղարներ Կատեգորիա:Ամերիկացի իրավաբաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարագետներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հանրապետական կուսակցության անդամներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի դիվանագետներ
Մարի-Մենեուզ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Իլիշևսկի շրջանի բնակավայրեր
Էստրեյտու
Էստրեյտու  (Estreito), համայնք Բրազիլիայում՝ Մարանիան նահանգի կազմում։ Մտնում է Մարանիան նահանգի հարավարևմտյան կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 25 520 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 2 718,960 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 9,4 մարդ/կմ²։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Մարանիան նահանգի բնակավայրեր
Պֆայզեր
Պֆայզերը ամերիկյան բազմազգ դեղագործական ձեռնարկություն է, որը կենտրոնացած է Նյու Յորքում։ Այն աշխարհի խոշորագույն դեղագործական ընկերություններից մեկն է ։ Այն դասվում է Նյու Յորքի ֆոնդային բորսայում, և նրա բաժնետոմսերը Dow Jones Industrial Average-ի բաղկացուցիչ մասն են կազմում 2004 թվականից ։ Պֆայզերը  ԱՄՆ-ի խոշորագույն կորպորացիաների 2018 թվականի  Fortune 500 ցուցակի թվով 57-րդ հորիզոնականը զբաղեցրեց ընդհանուր եկամուտներով ։
2018 թվականի դեկտեմբերի 19-ին Պֆայզերը հայտարարեց բրիտանական դեղագործական հսկա GlaxoSmithKline-ի հետ իրենց սպառողների առողջության պահպանման բաժնի համատեղ միավորման մասին, բրիտանական ընկերությունը կպահպանի վերահսկող մասնաբաժինը (դասված է 68% ով) ։
Ընկերությունը մշակում և արտադրում է դեղամիջոցներ և պատվաստանյութեր իմունոլոգիայի, ուռուցքաբանության, սրտաբանության, էնդոկրինոլոգիայի և նյարդաբանության համար։ Արտադրանքը ներառում է բլոկբաստերային դեղամիջոց Lipitor (atorvastatin), որն օգտագործվում է իջեցնելու LDL արյան խոլեստերինը, Lyrica (pregabalin) նյարդահոգեբանական ցավի և ֆիբրոմիալգիայի համար, Դիֆլուկան (ֆլուկոնազոլ) հակասնկային դեղամիջոց, Zithromax (azithromycin) հակաբիոտիկ. Վիագրա (սիլդենաֆիլ) էրեկտիլ դիսֆունկցիայի համար. և Celebrex (նաև Celebra, celecoxib), հակաբորբոքային դեղամիջոց։
Պատմություն
1849 թվականին Նյու Յորքում հիմնադրվեց Փֆայզերը գերմանա-ամերիկացի Չարլզ Պֆայզերի և նրա զարմիկի՝ Չարլզ Ֆ. Էրհարտի՝ Գերմանիայի Լյուդվիգսբուրգ քաղաքից։ Նրանք գործարկել են քիմիական նյութերի բիզնեսը՝ Չարլզ Պֆայզերը և Ընկերությունը, և Բարտլետ փողոցը ՝ Ուիլյամսբուրգում, Բրուքլին, որտեղ նրանք արտադրել են հակապարասիտիկ, որը կոչվում է սանտոնին։ Սա անմիջական հաջողություն էր, չնայած դա կիտրոնաթթվի արտադրությունն էր, որը հանգեցրեց Պֆայզերի աճին 1880-ականներին։ Պֆայզերը շարունակեց գույք գնել` իր լաբորատորիան և գործարանը ընդլայնելու համար։ Պֆայզերի նախնական վարչական շտաբը գտնվում էր Մանհեթենում գտնվող Maiden Lane 81-ում ։
1906 թվականին վաճառքները կազմում էին 3,4 միլիոն դոլար։
Առաջին աշխարհամարտը հարուցեց կալցիումի ցիտրայի պակաս, որը Պֆայզերը ներմուծեց Իտալիայից կիտրոնաթթու արտադրության համար, և ընկերությունը սկսեց այլընտրանքային մատակարարման որոնում։ Պֆայզեր քիմիկոսները իմացան մի բորբոս, որը շաքարավազը խմորում է կիտրոնաթթուին, և նրանք կարողացան կոմերցիոնացնել այս աղբյուրից կիտրոնաթթվի արտադրությունը 1919 թվականին։ Արդյունքում ընկերությունն արտադրեց փորձաքննություն ֆերմենտացման տեխնոլոգիայի ոլորտում։ Այս հմտությունները կիրառվել են Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ հակաբիոտիկ պենիցիլինի զանգվածային արտադրության վրա՝ ի պատասխան տուժած դաշնակից զինվորների բուժման անհրաժեշտության, պենիցիլինի մեծ մասը, որը D-Dayով զորքերի հետ դուրս եկավ ափ, պատրաստվել է Պֆայզերի կողմից։
1950-ական թվականներին Պֆայզերը գրասենյակներ էր հիմնել Բելգիայում, Բրազիլիայում, Կանադայում, Կուբայում, Մեքսիկայում, Պանամայում, Պուերտո Ռիկոյում և Միացյալ Թագավորություններում։ 1960 թվականին ընկերությունը իր բժշկական հետազոտությունների լաբորատորիայի գործողությունները տեղափոխեց Նյու Յորք քաղաքից մի նոր հաստատություն Գրոթոնում, Կոնեկտիկուտ նահանգ։ 1980 թվականին նրանք գործարկեցին Ֆելդենը (պիրոքսիկամ)՝ դեղատոմսով հակաբորբոքային դեղամիջոց, որը դարձավ Պֆայզերի առաջին արտադրանքը, որը ընդհանուր վաճառքում հասավ մեկ միլիարդ դոլարի ։ 1980-90-ական թվականների ընթացքում Պֆայզեր ընկերության աճը ապահովվեց Zoloft-ի, Lipitor-ի, Norvasc-ի, Zithromax-ի, Aricept-ի, Diflucan-ի և Viagra-ի հայտնաբերման և շուկայավարման միջոցով ։
2000–2010 թվականներ
Այս տասնամյակում Պֆայզերը աճեց միաձուլմամբ՝ ներառյալ Ուորներ-Լամբերտ (2000), Ֆարմակիա (2003) և Ուայթ (2009)։
2003 թվականին ընկերությունը ձեռք բերեց Esperion Therapeutics-ը 1,3 միլիարդ դոլարով՝ պաշտպանելով Lipitorը ETC-216- ից ։ 2004թվականին Պֆայզերը հայտարարեց, որ Meridicaն ձեռք կբերի 125 միլիոն դոլարով ։ 2005 թվականին ընկերությունը ձեռք է բերել Vicuron Pharmaceuticals-ը 1,9 միլիարդ դոլարով, Idunը՝ 300 միլիոն դոլարից պակաս և վերջապես Angiosynը 527 միլիոն դոլարով ։
2006 թվականի հունիսի 26-ին Պֆայզերը հայտարարեց, որ կվաճառի Սպառողների առողջության պահպանման բաժինը (Listerine, Nicorette, Visine, Sudafed and Neosporin) արտադրող ընկերություններին Johnson & Johnson-ին 16,6 միլիարդ դոլարով ։
Torcetrapib-ի՝ դեղամիջոցի զարգացումը, որը մեծացնում է HDLի արտադրությունը կամ «լավ խոլեստերինը», որը նվազեցնում է LDL-ը, և կարծում է, որ կապված է սրտի հիվանդության հետ, չեղյալ է հայտարարվել 2006 թվականի դեկտեմբերին։ III փուլի կլինիկական փորձաքննության ընթացքում, որը ներառում էր 15,000 հիվանդ, ավելի շատ մահեր են գրանցվել։ Խումբը, որը ընդունեց դեղամիջոցը, քան սպասվում էր, և մահացության վաթսուն տոկոսանոց աճ է նկատվել այն հիվանդների մոտ, ովքեր ընդունում էին միայն torcetrapib-ի և Lipitorի և Lipitorի համադրությունը։ Միայն Lipitor-ը չի ներառվել արդյունքների մեջ, բայց Պֆայզերը կորցրել է գրեթե 1 միլիարդ դոլար՝ ձախողված դեղամիջոցը զարգացնելու համար, և դրանից հետո ընկերության շուկայական արժեքը ընկել է ։ Նույն թվականին ընկերությունը հայտարարեց նաև, որ ձեռք կբերի PowerMed և Rivax :
2009 թվականի Սեպտեմբերին Պֆայզերը մեղավոր ճանաչեց «Առևտրային դեղամիջոցներ» Bextra-ի ապօրինի շուկայավարմանը ԱՄՆ-ի Սննդի և դեղերի վարչության (FDA) կողմից չհաստատված օգտագործման համար և համաձայնեց 2.3 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի համաձայնության՝ այդ ժամանակաշրջանում ամենամեծ խնամքի խարդախության լուծմանը ։
2010 թվականի հուլիսին BusinessWeek-ի հոդվածում նշվում էր, որ Պֆայզեր ը ավելի մեծ հաջողություններ է տեսնում կեղծ դեղատոմսեր պատրաստող դեղագործների դեմ պայքարի մեջ ՝ վարելով քաղաքացիական դատավարություններ, այլ ոչ թե քրեական հետապնդում։ Պֆայզերը վարձել է մաքսային և թմրամիջոցների մասնագետներ աշխարհի տարբեր երկրներից` կեղծիքները պարզելու և ապացույցներ հավաքելու համար, որոնք կարող են օգտագործվել ապրանքային նշանի խախտման համար քաղաքացիական հայցեր հետապնդելու համար։ 2007 թվականից ի վեր, Պֆայզեր ը ծախսել է 3,3 միլիոն դոլար հետաքննության և օրինական վճարների համար և վերականգնել է մոտ 5,1 միլիոն դոլար, իսկ ընթացիկ գործերում ևս 5 միլիոն դոլար է կապվել ։
2013 թվականի մայիսի 6-ին Պֆայզերը «Ասոշիեյթիդ պրես» գործակալությանը հայտնեց, որ կսկսի Viagraն ուղղակիորեն վաճառել հիվանդներին իր կայքի միջոցով ։
Ուորներ-Լամբերտ ձեռքբերում
Պֆայզերը Warner-Lambertը ձեռք բերեց 2000 թվականին 111,8 միլիարդ դոլարով, այն ժամանակ  ստեղծեց աշխարհում երկրորդ խոշորագույն դեղագործական ընկերությունը ։ Ուորներ-Լամբերտը հիմնադրվել է որպես Ֆիլադելֆիայի դեղերի խանութ 1856թվականին՝ Ուիլյամ Ռ. Ուորների կողմից։ Պլանշետային ծածկույթի պրոցեսների հայտնագործումը Ուորներին տեղ է գրավել Սմիթսոնյան հաստատությունում։ Պարկ-Դևիսը հիմնադրվել է Դեթրոյթում 1866 թվականին՝ Հերվի Պարկեի և Ջորջ Դեյվիսի կողմից։ Ուորներ-Լամբերտը 1976 թվականին ստանձնեց Պարկ-Դևիսը, իսկ 1993 թվականին ձեռք բերեց Ուիլկինսոնի թուրը, իսկ 1999 թվականին` Ագուրոն Ֆարմաքշնը։
Դեղագործության ձեռքբերում
2002 թվականին Պֆայզերը միավորվեց Pharmacia-ի հետ։ Միաձուլումը կրկին պայմանավորված էր մի արտադրանքի նկատմամբ լիարժեք իրավունքներ ձեռք բերելու ցանկությամբ, այս անգամ՝ Celebrex-ը (celecoxib), COX-2 սելեկտիվ խոչընդոտը, որը նախկինում համատեղ վաճառվում էր Searle-ի (ձեռք բերված Pharmacia-ի կողմից) և Պֆայզերի կողմից։ Հետագա տարիներին Պֆայզերը իրականացրեց զանգվածային վերակազմավորում, որի արդյունքում փակվեցին բազմաթիվ տեղանքները և աշխատատեղեր կորցրեցին, ներառյալ Ինդիանայի նահանգի Թեր Հաուտեն, Հոլանդ, Միչիգան, Գրոտոն, Կոնեկտիկուտ, Բրուքլին, Նյու Յորք, Սենդվիչ, Մեծ Բրիտանիա, և Պուերտո Ռիկո։
Pharmacia-ն ձևավորվել է մի շարք միաձուլումների և ձեռքբերումների իր նախորդների կողմից, ներառյալ Searle-ը, Upjohn-ը և SUGEN-ը։
1888թվականի ապրիլին Սըրլը հիմնադրվեց Նեբրասկա նահանգի Օմահա քաղաքում ՝ Գեդեոն Դանիել Սըրլի կողմից։ 1908 թվականին ընկերությունը ներառվեց Իլինոյսի Չիկագոյում։ 1941 թվականին ընկերությունը հիմնադրեց կենտրոններ Սքոկի քաղաքում, Իլինոյս նահանգ։ Այն ձեռք է բերվել «Մոնսանտո» ընկերության կողմից, որի կենտրոնակայանը գտնվում է Միսուրիի Սեն-Լուի քաղաքում։ Upjohn ընկերությունը դեղագործական արտադրական ձեռնարկություն էր, որը հիմնադրվել է 1886 թվականին Միչիգանի Կալամազու քաղաքում`Միչիգանի բժշկական դպրոցի շրջանավարտ, դոկտոր Ուիլյամ Է. Ուջջոնի կողմից։ Ընկերությունն ի սկզբանե ձևավորվել է փխրուն հաբեր պատրաստելու համար, որոնք նախատեսված էին հեշտությամբ մարսելու համար։ Գրինսթոնը հիմնադրվել է 1993 թվականին Ուջջոնի կողմից ՝ որպես գեներալիզմի բաժին ։ 1995 թվականին Ուջյոնը միավորվեց Pharmaciaի հետ՝ ստեղծելու Pharmacia & Upjohnը։ Pharmacia-ն ստեղծվել է 2000 թվականի ապրիլին Pharmacia & Upjohnի Monsanto ընկերության և նրա G.D. Searle միավորի միավորման միջոցով։ Միավորված ընկերությունը տեղակայված է Նյու Ջերսեյի նահանգի Փեպանքում։ Գյուղատնտեսական բաժինը դուրս էր եկել Ֆարմակիայից, որպես Մոնսանտո, նախապատրաստվելով Պֆայզերի կողմից ձեռքբերումը փակելուն ։
SUGEN ընկերությունը, որը կենտրոնացած է սպիտակուցային kinase inhibitor-ների վրա, հիմնադրվել է 1991 թվականին Կալիֆորնիա նահանգի Ռեդվուդ քաղաքում և 1999 թվականին ձեռք բերվեց Pharmacia-ի կողմից։ Ընկերությունը առաջատար է օգտագործել ATP միմետիկական փոքր մոլեկուլների օգտագործումը` ազդանշանային փոխանցումը արգելափակելու համար։ Պֆայզերի միաձուլումից հետո SUGEN կայքը փակվեց 2003թվականին՝ ավելի քան 300 աշխատատեղ կորուստով, և մի քանի ծրագրեր փոխանցվեցին Պֆայզերին։ Դրանք ներառում էին sunitinib-ը (Sutent), որը FDA ի կողմից հաստատվել էր մարդու օգտագործման համար, 2006 թվականի հունվարին, Պֆայզերի համար տարեկան $ 1 միլիարդ դոլար էր փոխանցել 2010 թվականին ։ Կապակցված միացություն՝ SU11654 (Toceranib), նույնպես հաստատվել է ուռուցքների համար, և ALK ի խանգարող Crizotinibը նույնպես մեծացել է SUGEN ծրագրից ։
2003թվականին, նոր Պֆայզեր Գրինսթոնը (ի սկզբանե ստեղծվել է որպես Ուջջոնի բաժանմունք) իր ընդհանուր բաժինն էր, և կենտրոնացած էր Պֆայզերի արտադրանքի լիազորված գեներացման վրա ։
2008 թվականին Պֆայզերը հայտարարեց 275 աշխատատեղ կրճատման մասին «Կալամազու» արտադրամասում։ Կալամազուն նախկինում եղել է «Ուջոհան» ընկերության գլխավոր գրասենյակը ։
Wyeth ձեռքբերում
2009 թվականի Հունվարի 26-ին, երկու ընկերությունների միջև ավելի քան մեկ տարվա բանակցություններից հետո, Պֆայզերը համաձայնեց ձեռք բերել դեղագործական մրցակից Ուայթին՝ համատեղ 68 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի կանխիկ, բաժնետոմսերի և վարկերի, այդ թվում 22.5 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի որոշ վարկեր, որոնք վարկ են տրամադրել Ուոլ Սթրիթի հինգ խոշոր բանկերի կողմից։ Գործարքը ամրապնդեց Պֆայզերի դիրքը որպես աշխարհի խոշորագույն դեղագործական ընկերություն, որի հետ միավորվող ընկերությունը ամեն տարի ստեղծում էր ավելի քան 20 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի կանխիկ միջոց և 2006 թվականի մարտին AT&T-ի և BellSouth-ի 70 միլիարդ ԱՄՆ դոլարի գործարքից հետո խոշորագույն կորպորատիվ միաձուլումն էր ։ Համախմբված ընկերությունը ակնկալվում էր տարեկան խնայել 4 միլիարդ ԱՄՆ դոլարը տարեկան պարզեցման միջոցով. այնուամենայնիվ, որպես գործարքի մաս, երկու ընկերությունները պետք է վերադարձնեն միլիարդավոր դոլարների եկամուտներ օտարերկրյա աղբյուրներից Միացյալ Նահանգներ, ինչը կհանգեցնի հարկային ավելի բարձր ծախսերի։ Ձեռքբերումն ավարտվել է 2009 թվականի Հոկտեմբերի 15-ին՝ Ուայթը դարձնելով Պֆայզերի ամբողջ դուստր ձեռնարկությունը ։
Միաձուլումը լայնորեն քննադատվեց։ Հարվարդի բիզնեսի դպրոցի տնօրեն Գարի Պիսանոն The Wall Street Journal-ին ասել է. «Big Pharmaում խոշոր միաձուլումների և ձեռքբերումների մասին գրառումը պարզապես լավը չի եղել։ Ուղղակի ոչնչացվել է բաժնետերերի հարստության ահռելի քանակությունը» ։ Այդ ժամանակ վերլուծաբաններն ասում էին. «Warner-Lambert-ի և Pharmacia-ի միաձուլումները կարծես թե ձեռք չեն բերել բաժնետերերի համար շահույթ, ուստի պարզ չէ, թե ով է շահում Ուայթ-Փֆայզերի միաձուլումը շատ քննադատների համար» ։
Քինգ դեղագործության ձեռքբերում
2010 թվականի Հոկտեմբերին Պֆայզերը համաձայնեց ձեռք բերել Քինգ դեղագործության ձեռքբերումը 3,6 միլիարդ դոլար կանխիկ կամ 14,25 դոլար մեկ բաժնետոմսի դիմաց. Մոտ 40% հավելավճար 2010 թվականի Հոկտեմբերի 11-ին ։
2011 թվականից մինչ այժմ
2011թվականի փետրվարին հայտարարվեց, որ Պֆայզերը պետք է փակի իր Մեծ Բրիտանիայի հետազոտությունների և զարգացման հաստատությունը (նախկինում նաև արտադրական գործարան) Սենդվիչում, Քենթ քաղաքում, որն այդ ժամանակ աշխատում էր 2,400 մարդու ։ Այնուամենայնիվ, 2014 թվականի դրությամբ Պֆայզեր ը նվազում է ներկայությունը տեղում, այն նաև ունի Մեծ Բրիտանիայի հետազոտական ստորաբաժանում Քեմբրիջում ։
2012 թվականի սեպտեմբերի 4-ին FDA-ն հաստատեց Պֆայզեր հաբեր հազվագյուտ տեսակի լեյկոզի համար։ «Բոսուլիֆ» կոչվող դեղամիջոցը բուժում է քրոնիկ միլոգեն լեյկոզը (CML)՝ արյան և ոսկրածուծի հիվանդություն, որը սովորաբար տառապում է տարեց մեծերի մոտ ։
2014 թվականի հուլիսին ընկերությունը հայտարարեց, որ Innofarmaն ձեռք կբերի 225 միլիոն դոլարով, գումարած մինչև 135 միլիոն դոլար արժողությամբ վճարման կետեր, գործարքում, որն ընդլայնում է Պֆայզերի ընդհանուր և ներարկային դեղամիջոցների շարքը ։
2015 թվականի հունվարի 5-ին ընկերությունը հայտարարեց, որ ձեռք կբերի վերահսկվող տոկոսադրույքներ Redvaxի նկատմամբ՝ չբացահայտված գումարով։ Այս գործարքը ընդլայնեց ընկերության պատվաստանյութերի պորտֆելը՝ ուղղված մարդկային ցիտոմեգալովիրուսին ։ 2015 թվականի մարտին ընկերությունը հայտարարեց, որ կվերսկսի իր համագործակցությունը Eli Lilly-ի հետ՝ Tanezumabի III փուլի դատավարության ընթացքում։ Ակնկալվում է, որ Պֆայզերը կստանա 200 միլիոն դոլար կանխիկ գումար ։ 2015 թվականի հունիսին ընկերությունը ձեռք բերեց երկու մենինգիտի դեղեր GlaxoSmithKline-ից` Nimenrix-ից և Mencevax-ից` 130 միլիոն դոլարով, ընդարձակելով ընկերության մենինգոկոկային հիվանդությունների պորտֆելը դեղերի համար ։
2016 թվականի մայիսին ընկերությունը հայտարարեց, որ Anacor Pharmaceuticals-ը ձեռք կբերի 5,2 միլիարդ դոլարով՝ ընդլայնելով ընկերությունների պորտֆոլը ինչպես բորբոքման, այնպես էլ իմունոլոգիական դեղերի ոլորտներում ։ Իրենց վերջին առևտրային օրը Անակորի բաժնետոմսերը վաճառվում էին յուրաքանչյուրը 99,20 դոլարով՝ Անակորին տալով շուկայական կապիտալիզացիա 4,5 միլիարդ դոլար։ Օգոստոսին ընկերությունը սնանկացման ԱՄՆ ի սնանկության դատարանի միջոցով 40 մլն դոլար հայտ առաջարկեց այժմ սնանկացած BIND Therapeutics ի ակտիվներին ։ Նույն ամիս ընկերությունը հայտարարեց, որ այն կստանա Bamboo Therapeutics-ը 645 միլիոն դոլարով՝ ընդարձակելով ընկերության գեոթերապիայի առաջարկները ։ Ավելի ուշ՝ օգոստոսին, ընկերությունը հայտարարեց 14 միլիարդ դոլարով քաղցկեղի դեմ պայքարի դեղամիջոց արտադրողի՝ Medivation-ի ձեռքբերման մասին  ։ Medivation-ի առևտրի վերջին օրը նրա բաժնետոմսերը գնահատվել են յուրաքանչյուր 81,44 դոլար՝ ապահովելով արդյունավետ շուկայական կապիտալացում 13,52 միլիարդ դոլար։ Երկու օր անց Պֆայզերը հայտարարեց, որ ձեռք կբերի AstraZeneca-ի մանր մոլեկուլային հակաբիոտիկների բիզնեսը՝ 1,575 միլիարդ դոլարով merging it into its Essential Medicines business In the same month the company licensed the anti-CTLA4 monoclonal antibody, ONC-392, from OncoImmune. ։ Նույն ամսվա ընթացքում ընկերությունը լիցենզավորեց հակա-CTLA4 մոնոկլոնային հակամարմինը՝ ONC-392, OncoImmune։
2019 թվականի մայիսին ընկերությունը հայտարարեց, որ ձեռք կբերի Therachon-ը 810 միլիոն դոլարով՝ ընդլայնելով իր հազվագյուտ հիվանդության պորտֆոլը Theracons recombinant մարդկային ֆիբրոբլաստ աճի գործոնի ռեցեպտոր 3 միացության միջոցով, որի նպատակն է բուժել այնպիսի պայմաններ, ինչպիսիք են աքսոնդրոպլազիան ։ Հունիսին Պֆայզերը հայտարարեց, որ ձեռք կբերի Array Biopharma-ն՝ 10,6 միլիարդ դոլարով օժանդակելով իր ուռուցքաբանության խողովակաշարին ։