cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Բիսկուպին
Պատմություն
Բնակավայրը շրջապատված էր ցանկապատով, որն ուներ հողե հիմք։ Արտաքին պատերը կառուցված են փայտից, իսկ ներսի մասը լցված է հողով։ Տները (դրանք եղել են շուրջ 105 հատ) կանգնած են եղել իրար շատ մոտ և կազմել են 13 երկար փողոցներ։ Տները կառուցված են եղել շատ պարզ՝ սրահ, տան մեջտեղում օջախ, իսկ ձախ կողմում՝ քնելու տեղերը։ Սրահում ձմեռները կարող էին տեղավորել նաև անասուններին։
Հնագիտական պեղումների ժամանակ հայտնաբերված գտածոները փաստում են, որ բնակիչներն զբաղվել են հիմնականում հողագործությամբ, անասնապահությամբ, երկաթի մշակությամբ, ձկնորսությամբ, որսորդությամբ, հավաքչությամբ և այլն։
Հնագիտական պեղումների ժամանակ բնակավայրի տեղում գտնվել են շուրջ 6 միլիոն տարբեր առարկաներ։ Դրանց թվում կան ցանցեր, մանելու գործիքներ, անիվներ, նավակներ, մեծ քանակությամբ սպասքեղեն, այդ թվում՝ կերամիկական։ Որոշ գտածոներ վկայում են, որ բնակավայրն առևտրական կապեր է ունեցել Սև ծովի հյուսիսային ափում բնակված սկիֆների ցեղերի հետ։
Ներկայում Բիսկուպինը թանգարան է բաց երկնքի տակ։ Այն Վարշավայի Հնագիտական ազգային թանգարանի մասնաճյուղերից մեկն է։ Այնտեղ կարելի է տեսնել հնագույն բնակավայրի՝ ամենայն մանրամասնությամբ վերականգնված փողոցներն ու տները։ Ամռանն այնտեղ անցկացվում են հնագիտական փառատոններ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրոնզե դարի Եվրոպա Կատեգորիա:Լեհաստանի պատմություն
Մոժայսկի շրջան
Մոժայսկի շրջան (Можайский район), մունիցիպալ շրջան Ռուսաստանի Դաշնության Մոսկվայի մարզում։
Ստեղծվել է 1929 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ Մոժայսկ ։
Աշխարհագրություն
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 2599 կմ²։
Բնակչություն
2010 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 69369 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 26,69 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի մարզ Կատեգորիա:Ռուսաստանի շրջաններ ըստ դաշնային սուբյեկտների
Հելեն Քիմ
Հելեն Քիմ (Helen Kim, ), հարավկորեացի քաղաքագետ, ուսուցիչ, սոցիալական ակտիվիստ և ֆեմինիստ։ Կեղծանունն է Վուվոլ (우월;又月): Քիմը հիմնադրել է «Կորեական ժամանակ» օրաթերթը ։
Կենսագրություն
Քիմը հետագայում 1931 թվականին դարձել է Իվհա աղջիկների քոլեջի (Ewha College) դեկան ։ Իր մահվան տարիներին այս դպրոցը դարձել էր աշխարհի ամենամեծ համալսարանը՝ նախատեսված կանանց համար ։
Քիմը ներգրավված էր Կունվու-ի (Kŭnwuhwoe) մեջ, որը կանանց ազգային կազմակերպություն էր, նվիրված էր վերջ տալու «կորեական ֆեոդալական գործելակերպին և հավատալիքներին, ինչպես նաև գաղութատիրական սահմանափակումներին" : Այնուամենայնիվ, նա երկար չի մնացել կազմակերպության մեջ, քանի որ «չէր ցանկանում աշխատել կանանց հետ, ովքեր մարքսիստներ և սոցիալիստներ էին " :
1945 թվականին Քիմը, Օ-Չը-սըն (O Ch'ǒn-sǒk), Յու Oք-քյոմը (Yu Ŏk-kyǒm) և Պեկ Նակ-Չունը (Paek Nak-chun) կազմել են Կորեայի կրթության հանձնաժողովը ։
Այս հանձնաժողովն աշխատում էր Միացյալ Նահանգների հետ կրթության բյուրոյում՝ առաջարկություններ ներկայացնելով դպրոցների և նրանց աշխատակազմի վերաբերյալ ։
1948 թվականին Քիմը դարձել է նախագահ Լի Սին Մանի հանրային տեղեկատվության գրասենյակի տնօրեն : 1949-ին նա մասնակցել է ՄԱԿ-ի Գլխավոր Ասամբլեան Բոստոնում։ Որպես հանրային տեղեկատվության գրասենյակի տնօրեն՝ նա խորհուրդ տվեց, որ անհրաժեշտ է անգլերեն թերթ ։ Նա ընտրել է թերթի անվանումը՝ որոշելով, որ «Կորեա Թայմս» -ը լավագույն անվանումն է ամբողջ երկիրը ներկայացնելու համար։ Թերթը լույս է տեսել 1950 թվականի նոյեմբերի 1-ին ։
Հակասություններ
Քիմը վիճելի կերպար է, քանի որ ներգրավված էր այնպիսի գործունեությունների մեջ, որոնք Կորեայի ճապոնական օկուպացիայի ժամանակ համարվում էին «ճապոնական» ։ Որպես Իվհա-ի տնօրեն՝ նա իր դիրքն օգտագործել է ուրիշներին ներշնչելու համար, որպեսզի քաջալերեն իրենց կյանքի տղամարդկանց՝ միանալու ճապոնական բանակի ռազմական նախագծին ։ Ինքը Քիմը արդարացրել է իր գործողությունները որպես անհրաժեշտություն, «որպեսզի Իվհա-ն բաց լինի գաղութատիրական կոշտ քաղաքականության ներքո», և կարելի է նկատել, որ հետևողական է մեթոդիստական եկեղեցու ուսմունքներին (Քիմի կրոն)։ Քիմը շարունակում է մնալ հակասությունների գործոն, քանի որ նրա կերպարանքով նկարներն այրվում են, և ուսանողները բողոքում են նրա արձանը կանգնեցնելու դեմ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ Կատեգորիա:1970 մահեր Կատեգորիա:Բոստոնի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:20-րդ դարի կին գրողներ Կատեգորիա:Կորեացի կին գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի լրագրողներ Կատեգորիա:Կորեացի գրողներ Կատեգորիա:Հարավային Կորեայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ
Մոտրա (Օկայի վտակ)
Մոտրա (Мотра), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Վոլոգդայի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Օկա գետի ձախ ափում՝ 186 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 48 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Օկա ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Կլյազմա գետն է։ Գետի ենթաավազանը Օկի և Մոկշի գետերն են։ Գետի գետային ավազանը՝ Օկա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Մուշեղ Նարյան
Մուշեղ Նարյան (Մուշեղ Խաչատուրի Նազարեթյան, ), հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ, գրականագետ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1938 թվականից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ
Պոսու դաս Տրինշեյրաս
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ալագոաս նահանգի բնակավայրեր
Շարտյուզակ
Շարտյուզակ (Chartuzac), համայնք Ֆրանսիայում՝ Պուատու-Շարանտ երկրամասի Ծովափնյա Շարանտի գավառի Ժոնզակի շրջանում։ Մտնում է Մոնտանդր կանտոնի կազմի մեջ։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 17092։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2010 թվականին կազմում էր 166 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Սաուս
Սաուս (Saus, Saus-Camallera-Llampaies, Saus, Camallera i Llampaies), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Մտնում է Խիրոնա պրովինցիայի Կատալոնիա ինքնավար համայնքի կազմում։ Մունիցիպալիտետը գտնվում է Ալտ Էմպորադա շրջանի կազմում։ Տարածքը զբաղեցնում է 11,4 կմ²։ Բնակչությունը՝ 765 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։
Արտաքին հղումներ
Պաշտոնական կայք
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Բարիտոն (այլ կիրառումներ)
Բարիտոն հասկացությունը կարող է վերաբերել.
Շարոն (Ծովափնյա Շարանտի գավառ)
Շարոն (Charron), համայնք Ֆրանսիայում՝ Պուատու-Շարանտ երկրամասի Ծովափնյա Շարանտի գավառի Լա Ռոշելի շրջանում։ Մտնում է Մարան կանտոնի կազմի մեջ։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2010 թվականին կազմում էր 2337 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Բարիտոն
Բարիտոն (baritono, հունարեն baritonos-ից՝ ցածր հնչող, ծանր տոն)
Նկարագրություն
Բասի և տենորի միջին տեղը գրավող արական երգչաձայն, ձայնածավալն է մեծ օկտավայի լյա-ից մինչև առաջին օկտավայի սոլը (լյա բեմոլ-ը)։ Տարբերակում են քնարական և դրամատիկ բարիտոններ։ Նոտագրվում են բասի բանալիով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալերեն օպերային տերմիններ
Ջորջ Վաշինգտոն Քարվեր
Ջորջ Վաշինգտոն Քարվեր (George Washington Carver, ), ամերիկացի բուսաբան, սնկաբան, քիմիկոս, մանկավարժ, ուսուցիչ և քարոզիչ   ։
Կենսագրություն
Ջորջ Վաշինգտոն Քարվերը ծնվել է 1864 թվականին կամ 1865 թվականի գարնանը, ստրկության մեջ ։ Նրա հայրը, որը ստրուկ էր հարևան ագարակից, մահացել է դժբախտ պատահարից, դեռևս մինչև որդու ծնվելը։ Մորը, քրոջը և հենց իրեն առևանգել են ավազակները և վաճառել են Կենտուկիում։ Նրա առաջին տիրոջը՝ Մոզես Քարվերին հաջողվել է վերադարձնել միայն մանկահասակ Ջորջին, որին նա դաստիարակել է սեփական որդու պես։ Տնկիներ խնամելու իր հմտության շնորհիվ՝ Ջորջն արդեն վաղ տարիքում ձեռք է բերում «բույսերի գիտակի» համբավ։
Քարվերը կարևոր դեր է խաղացել հարավային գյուղատնտեսական մի շարք մշակաբույսերի օգտագործման նոր ձևերի զարգացման գործում, ինչպիսիք են գետնանուշը, քաղցր կարտոֆիլը և սոյան։ Բացի դրանից՝ հարավի աղքատ ագարակատերերին նա սովորեցրել է ցանքաշրջանառության և հողաբարելավման մեթոդները։ Քարվերը հայտնի է դարձել որպես գետնանուշ մարդ (Peanut Man):
1896 թվականին Բուքեր Վաշինգտոնը (1856-1915), որը ականավոր մանկավարժ և սևամորթների կրթության համար պայքարող առաջամարտիկ է եղել, հրավիրել է Քարվերին գլխավորելու Տասկիգի ինստիտուտի գյուղատնտեսական բաժինը, որտեղ նա դասավանդել է 47 տարի՝ ընդհուպ մինչև իր մահը։ 1915-1926 թվականներին ինտենսիվորեն զբաղվել է զանազան մշակաբույսերի բերքատվության փորձերով։ Այսպես, Ալաբամա նահանգի քաղաքի բնակիչներին, որոնք մահանում էին սովից (սկզբում բամբակենին էր քայքայել նրանց հողերը, և հետո իրենք էին տուժել երկարաքիթ բզեզների ներխուժումներից), նա առաջարկել է բամբակենու փոխարեն գետնանուշ աճեցնել, որի հիման վրա մշակել էր 105 բաղադրատոմս։ Նա հորինել է քաղցր կարտոֆիլի վերամշակման եղանակներ, ներառյալ ալյուրը, շաքարը, օսլան, կոնֆետները, ներկը, թանաքը և շինարարական որոշ նյութեր։ Համարվում է, որ Ջորջ Վաշինգտոն Քարվերի գործունեությունը դարձել է այն բանի ապացույցը, որ Ամերիկան հնարավորությունների երկիր էր բոլոր մարդկանց համար։
Քարվերը մահացել է 1943 թվականի հունվարի 5-ին։
Գիտական գործունեություն
Ջորջ Վաշինգտոն Քարվերը մասնագիտացել է սնկաբանության ոլորտում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կենսաբաններ Կատեգորիա:Քիմիկոսներ Կատեգորիա:Ամերիկացի քիմիկոսներ Կատեգորիա:Ամերիկացի բուսաբաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի մանկավարժներ Կատեգորիա:Սնկաբանություն Կատեգորիա:Ամերիկացի գյուտարարներ Կատեգորիա:Հետմահու երեխաներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
IAI Harpy
IAI Harpy ("հարպիա"), ռադիոլոկացիոն կայանների հետ պայքարի համար նախատեսված ԱԹՍ, նախագծվել է իսրայելական Israel Aerospace Industries կազմակերպության կողմից։ Առաջին թռիչքը իրականացվել է 1989 թվականին։ ԱԹՍ-ն վաճառվել է նաև հետևյալ երկրներին՝ Հարավային Կորեա, Թուրքիա, Հնդկաստան և Չինաստան։
Բեքջիլիր Դերեսի
Բեքջիլիր Դերեսի, հովիտ Տրապիզոնի մարզում։ Անտառապատ է և կենդանական աշխատանքով հարուստ։ Լավ որսատեղի է եղել ։
IAI Harpy
Իրենից ներկայացնում է ինքնակառավարվող և ինքնաուղղորդվող ռումբ-ինքնաթիռ։ Ռադիոլոկացիոն կայանի ազդանշանների հայտնաբերման դեպքում որոշում է կայանի տեղը ընկնում է նրա վրա և պայթեցնում բեկորային պայթուցիկ մարտագլխիկը։
Բեքջիլիր Դերեսի
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հովիտներ այբբենական կարգով
IAI Harpy
Պատմություն
2004 թվականին Harpy ԱԹՍ-ները դարձան Չինաստանին վաճառվող սպառազինությունների մատակարարման ԱՄՆ-ի նախաձեռնած արգելման պատճառը։ Սարքերը վաճառվել էին Չինաստանին 1994 թվականին մոտ 55 միլիոն ԱՄՆ դոլար գնով, և վերադարձվել էին Իսրայել պայմանագրով նախատեսված վերազինման համար։ Միացյալ Նահանգների մտավախությունն այն էր, որ այս ԱԹՍ-ները կարող էին լուրջ վտանգ ներկայացնել Թայվանական և ամերիկյան ուժերի համար Չինաստանի հետ պատերազմի դեպքում, և ԱՄՆ-ն պահանջում էր Իսրայելին կասեցնել պայմանագիրը։ Այս խնդրի հետ կապված Իսրայելը հակադարձրեց, որ այս ԱԹՍ-ները ամբողջությամբ նախագծված և արտադրված էին տեղական հումքի օգտագործմամբ, և չէին պարունակում ԱՄՆ-ում արտադրված մասեր կամ համակարգեր ։ 2005 թվականին ԱԹՍ-ները վերադարձվեցին Չինաստանին, առանց վերազինման։ Այս միջադեպը սառեցրեց ԱՄՆ-ի և Իսրայելի հարաբերությունները, և Իսրայելը դուրս մնաց F-35 Համատեղ Կորածանիչի նախագծման ծրագրից։ Չնայած դրան, 2005 թվականի նոյեմբերի 6-ին Իսրայելը դիմեց այս ծրագրում ներգրավվելու համար ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անօդաչու օդանավեր Կատեգորիա:Իսրայելի անօդաչու օդանավեր
Սլովակիայի ազգային պարկեր
Սլովակիայի ազգային պարկերի համակարգը ներառում է ինը պարկ։ Ազգային պարկերը բնության պահպանվող տարածքների ու օբյեկտների մի մասն են. դրանք վերահսկվում են շրջակա միջավայրի պահպանության նախարարության կողմից և ներառում են հետևյալ կատեգորիաները.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սլովակիայի աշխարհագրություն
Բոր (լեռնանցք)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնանցքներ
Նարո-Ֆոմինսկի շրջան
Նարո-Ֆոմինսկի շրջան (Наро-Фоминский район), մունիցիպալ շրջան Ռուսաստանի Դաշնության Մոսկվայի մարզում։
Ստեղծվել է 1929 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ Նարո-Ֆոմինսկ ։
Աշխարհագրություն
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 1929 կմ²։
Բնակչություն
2013 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 152407 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 79,01 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի մարզ Կատեգորիա:Ռուսաստանի շրջաններ ըստ դաշնային սուբյեկտների
Չինաստանն Առաջին համաշխարհային պատերազմում
Չինական հանրապետությունը ձևականորեն մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմում Անտանտի կողմում, սակայն մարտական գործողությունների հիմնական վայրերից երկրի հեռավորությունը հանգեցրել է նրան, որ պատերազմին մասնակցել-չմասնակցելու հարցերը հիմնականում ներքաղաքական խնդիրների ֆոն է ծառայել։
Չինաստանի իրավիճակը մինչև պատերազմի սկսվելը
Մանջուրական Ցին դինաստիայի տապալումից հետո, 1912 թվականին միապետությանը փոխարինեց միահեծան իշխանությունը` Յուան Շիկայի գլխավորած ռազմական բռնապետությունը։ Հենվելով սվինների ուժի վրա, Յուան Շիկայը հետևողականորեն ամրապնդում էր իր անձնական իշխանությունը։ Երբ սկսվեց յուանշիկայան ռեակցիոն ժամանակաշրջանը, Գոմինդան կուսակցությունը փորձեց զանգվածներին մոբիլիզացնել, սկսելով «Երկրորդ հեղափոխությունը», սակայն օգոստոսի սկզբին Յուան Շիկայն անգլիական կանոնիերների աջակցությամբ, որոնք Յանցզի գետի գետաբերանում հեղափոխականների դեմ ցույցեր էին արել, ջախջախեց քաղաքական հակառակորդների զորքերը։ Գոմինդանի հիմնադիր  Սուն Յաթ-Սենը ստիպված էր Ճապոնիա արտագաղթել։
Ստանալով օտարերկրյա պետությունների աջակցությունը, Յուանը Շիկայը խորհրդարանին ստիպեց 5 տարի ժամկետով իրեն ընտրել Չինաստանի հանրապետության նախագահ։ 1913 թվականի նոյեմբերի 4-ին խորհրդարանի 438 պատգամավորներ, որոնք Գոմինդանի կուսակցության անդամ էին, զրկվեցին պատգամավորական մանդատներից, իսկ ինքը` կուսակցությունը օրենքից դուրս հայտարարվեց։ 1914 թվականի հունվարի 12-ին Յուան Շիկայը վերջնականապես լուծարեց իրեն հնազանդվելուց հրաժարվող խորհրդարանը, իսկ մայիսի 1-ին հրապարակեց նոր սահմանադրությունը, որը նրան բռնատիրական իրավունքներ հաստատելու և 1912 թվականի մարտի 11-ին ընդունված սահմանադրությունը փոխելու հնարավորություն էր տալիս։
Պատրաստվելով Չինաստանում միապետական կարգի վերականգնման և իրեն կայսր հռչակելուն, Յուան Շիկայը հանդիսավոր զոհաբերություն կատարեց Երկնքի Տաճարում, պահպանելով նախկին մանջուրական կայսերական արքունիքի բոլոր ծիսական ավանդույթները։ Սկսեցին միապետության ժամանակների պաշտոնական տիտղոսներ շնորհվել, ծառայության մեջ լայնորեն ներգրավել ցինական նախկին պաշտոնյաներին։ Յուան Շիկայի նախաձեռնությամբ նրա քաղաքական խորհրդական ամերիկացի Ֆրենկ Գուդնոուն 1914 թվականին հանդես եկավ մի հոդվածով, որտեղ ասվում էր, որ հանրապետական կարգը չի համապատասխանում չինական պայմաններին, և երկրի համար ավելի ընդունելի է միապետությունը, քան հանրապետությունը։
Յուան Շիկայի հարձակումը Սինհայան հեղափոխության ժողովրդավարական նվաճումների վրա և տնտեսության վատթարացումը հակակառավարական ելույթների ալիք բարձրացրեցին երկրում։ Դրանցից առավել խոշորներից էին գյուղացի Բայ Լանի ղեկավարած Հենանի, Հուբեյի, Անհոյի և Շանսիի նահանգների ապստամբությունները, որոնք տևել է 1912 թվականից մինչև 1914 թվականի աշուն։ Բայ Լանի ապստամբական բանակում կռվում էին գյուղացիներ, հանքափորներ, հողագործներ։ Ապստամբությունը ճնշելու համար Յուան Շիկայը կիրառեց 200-հազարանոց բանակը։ Միաժամանակ նա խստացրեց ժողովրդավարական ուժերի հետապնդումը։ 1914 թվականի մարտին հրապարակվել էր տպագրության վերաբերյալ դրակոնյան օրենքը, որը խստագույն գրաքննություն հաստատեց. 1914 թվականի նոյեմբերին բնակչության համար մարմնական պատիժներ սահմանվեցին ։
Ճապոնիայի գործողություններ
Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկսելուց հետո, 1914 թվականի օգոստոսին չինական կառավարությունը հայտարարեց իր չեզոքությունը, և դիմեց պատերազմող տերություններին` խնդրելով ռազմական գործողությունները չտեղափոխել Չինաստանի տարածք, այդ թվում և տերությունների «վարձակալված» չինական հողերը։ Սակայն 1914 թվականի օգոստոսի 22-ին Ճապոնիան հայտարարեց, որ Գերմանիայի դեմ պատերազմում է և 30-հազարանոց բանակ իջեցրեց Ցինդաոյից հյուսիս` գերմանական գաղութի կենտրոն Շանդուն նահանգում։ Երկամսյա ռազմական արշավից հետո Ճապոնիան զավթեց Շանդունի գերմանական տիրույթները, ինչպես նաև մարզի ողջ տարածքում հաստատեց իր վերահսկողությունը։ Յուան Շիկայը ոչ միայն չհակադրվեց ճապոնական ագրեսիային, այլ, ընդհակառակը, ամեն կերպ խոնարհվում էր Ճապոնիայի առաջ` ակնկալելով իր միապետական ծրագրերի նրա աջակցությունը։
1915 թվականի հունվարի 18-ին Ճապոնիան «21 պահանջ» ներկայացրեց Չինաստանին, որոնք ընդունելով կամրանային Ճապոնիայի գերիշխանությունը Շանդունում, Հարավային Մանջուրիայում, Ներքին Մոնղոլիայում և Չինաստանի մետալուրգիայի գլխավոր կենտրոնում` Խանիեպինի կոմբինատում, ինչպես նաև ճապոնական վերահսկողության տակ կլիներ չինական բանակը, ոստիկանությունը, արտաքին քաղաքականությունը և Չինաստանի ֆինանսները։ Այդ պահանջները համընդհանուր վրդովմունք առաջացրեցին Չինաստանում։ Սկսեցին ավելանալ հակաճապոնական ելույթները, քաղաքներում ստեղծվում էին հայրենասիրական կազմակերպություններ, առևտրային պալատները կազմակերպեցին զանգվածային հակաճապոնական բոյկոտ և ճապոնական կազմակերպությունների բանվորների գործադուլներ ։
Յուան Շիկայի կողմից միապետության վերականգնման փորձ
Գուդնոուի աշխատանքների վրա հիմնվելով Չինաստանում թափ առավ Յուան Շիկային կայսերական տիտղոս շնորհելու և կառավարման հանրապետական ձևից հրաժարվելու քարոզարշավ։ Ցին դինաստիայի կողմնակիցներին չեզոքացնելու նպատակով Յուան Շիկայը գործարք կնքեց ցինական արքունիքի հետ։ Գահի հավակնորդը Մանջուրյան իշխաններին գրավոր խոստում տվեց, որ խստորեն կպահպանի «Ցինյան արքունիքի արտոնյալ պայմանները» (դինաստիայի հրաժարականի ժամանակ ստորագրված), հավերժ կպահպանի նրա արտոնությունները և այդ փաստաթուղթը կընդգրկի ապագա սահմանադրության մեջ։ Միաժամանակ Յուան Շիկայը փորձեց բարեկամանալ Ցին դինաստիայի հետ և առաջարկեց իր դստերը Պուիին կնության տալ, ակնկալելով այդպիսով ապահովել հին ռեժիմի կողմնակիցների աջակցությունը։ Մանջուրյան իշխանները համաձայնեցին այդ ամուսնության հետ, չնայած նրանցից շատերը ատում էին Յուան Շիկային, քանի որ 1898 թվականին նա դավաճանել էր կայսր Ցզայտյանին և 1912 թվականին դավաճանել էր դինաստիային։ Գործարքը կայացավ և իշխան Պուլունը` Պուիի զարմիկը, Ցին դինաստիայի և ութ մանժուրյան «գույների» անձնակազմի անունից դիմել է Յուան Շիկային` գահը ընդունելու խնդրանքով ։
1915 թվականի ամռանը Յուան Շիկայը ոգևորեց միապետության հռչակման և գահը նրան փոխանցելու միջնորդության քարոզարշավը։ Մարզերում անցկացվեցին «հանրաքվեներ», որոնց մասնակիցները մի մարդու նման արտահայտվեցին միապետության վերականգնման օգտին։ 1915 թվականի դեկտեմբերին Կենտրոնական խորհրդակցական պալատը, ընդունելով սահմանադրական միապետության հիմնադրման մասին որոշումը, դիմեցին Յուան Շիկային` խնդրելով գահ բարձրանալ։ Ի սկզբանե Յուան Շիկայը մերժել էր, պատճառաբանելով, որ չի ցանկանում խախտել հանրապետությանը հավատարիմ մնալու նախագահական երդումը և գահից հրաժարված Պուի արժանապատվությունը վիրավորելու մտավախությամբ, սակայն երկրորդ «համառ խնդրանքից» հետո, դեկտեմբերի 12-ին պաշտոնապես հայտարարել է կայսերական տիտղոսն ընդունելու իր որոշումը։
Դեռևս 1915 թվականին մի կողմից Անտանտի երկրների և մյուս կողմից Յուան Շիկայի միջև սկսվեցին ընդդեմ Գերմանիայի Չինաստանին պատերազմելու մասին բանակցությունները։ Յուան Շիկայը Գերմանիային պատերազմ հայտարարելու համար գերտերությունների առաջ հիմնական պայման դրեց`ճանաչել Չինաստանի միապետական կարգերը և իրեն` Յուան Շիկային, որպես կայսր։ Սակայն Ճապոնիայի կողմից առարկությունները և երկրում աստիճանաբար աճող իմպերիալիստական շարժումը Յուան Շիկայի ուշադրությունը շեղեցին, և Չինաստանի պատերազմին անդամակցության հարցն այդպես էլ չլուծվեց նրա կենդանության օրոք։
Ստեղծելով նոր միապետություն, Յուան Շիկայը հաշվի չէր առել, որ հանրապետական կարգերի դեպքում ամբողջ իրական իշխանությունը բխում էր ոչ թե բյուրոկրատիայից, այլ` զինվորականներից, և հանրապետական կարգը բանակային վերնախավի առաջնորդության պահպանման երաշխիքն էր։ Այդ պատճառով էլ բանակը ընդհանուր առմամբ հայտնվել էր հանրապետության կողմը։ 1915 թվականի դեկտեմբերի 25-ին Յուննան նահանգում գեներալ Ցայ Է-ի ղեկավարությամբ սկսվել է «երրորդ հեղափոխությունը»։ «Հանրապետական կարգերի պաշտպանության շարժմանը» ակտիվորեն միացան չինական բուրժուազիայի հանրապետական հետևորդները և Կենտրոնական և Հարավային Չինաստանի լիբերալ-հողատերերի մի մասը։ Միապետության դեմ արտահայտվեցին նաև Հյուսիսի ռազմատենչները։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ճակատներին գամված եվրոպական տերությունները բացասական վերաբերվեցին Յուն Շիկայի պլաններին։ Ճապոնիան նույնպես հրաժարվեց նրան աջակցել։ Տեսնելով իր պարտությունը, Յուան Շիկայը նահանջեց։ 1916 թվականի մարտի 22-ին հայտարարեց միապետության վերացման մասին և հանրապետության վերականգնման մասին որոշումը։ Չկայացած կայսրը փորձում էր պահպանել նախագահի պաշտոնը, բայց հանրապետական գեներալները կտրականապես պահանջեցին նրա հրաժարականը, նրանից երես թեքեց գրեթե ամբողջ բանակը։ Իր բոլոր ծրագրերի ամբողջական փլուզումից հետո, հունիսի 6-ին Յուան Շիկայը հանկարծամահ եղավ ։
Պատերազմի մեջ մտնելու հարցի շուրջ Չինաստանի տատանումներ
Յուան Շիկայի մահից հետո Պեկինում հանրապետության նախագահի պաշտոնը ստանձնել է նախկին փոխնախագահ Լի Յուանխունը, ով վերականգնեց 1912 թվականի մարտի 10-ի Յուան Շիկայի չեղարկած սահմանադրությունը և հետ կանչեց Յուան Շիկայի ցրած խորհրդարանը։ Կառավարությունում, սակայն, մնացին Յուան Շիկայի կողմնակիցներ, որոնք պատկանում էին Չինաստանի հյուսիսի ռազմա-հողատերերի խմբավորմանը։ Կառավարության նախագահ դարձավ Դուան Ցիժույը։ 1916 թվականի  օգոստոսի 1-ին խորհրդարանի առաջին նստաշրջանի ժամանակ գոմինդանականների, որոնք պաշտպանում էին ազգային բուրժուազիայի և արևելյան, կենտրոնական և հարավային Չինաստանի տանուտերերի շահերը, և հյուսիսային ռազմատենչ խմբավորումների (Յուան Շիկայի նախկին աջակիցներ, որոնք արտահայտում էին Հյուսիսի տանուտերերի և կոմպրադորյան բուրժուազիայի շահերը) միջև սուր հակամարտություն սկսվեց։ 1916 թվականի աշնանը գավառների ռազմատենչները, որոնց աջակցում էին այս կամ այն իմպերիալիստական տերությունները, փաստորեն դարձան իրենց տոհմական կալվածքների անվերահսկելի տերեր` միայն անվանապես ենթարկվելով պեկինյան կառավարությանը։
1916 թվական ավարտին Չինաստանի հյուսիսում սրվեց քաղաքական իրավիճակը։ Խորհրդարանը հրաժարվել էր հաստատել կառավարության կողմից առաջարկած Ցաո Ժուլինին ճապոնական բանկերից 5 միլիոն դոլար գումարի փոխառություն կնքելու համար Ճապոնիայում հատուկ դեսպան նշանակելու առաջարկը։ Ցաո Ժուլինի նշանակումը հաստատելու խորհրդարանի մերժմանը ի պատասխան` 1917 թվականի հունվարի 1-ին ռազմատենչ խմբավորումը Պեկինում հրավիրեց նահանգների ռազմական մարզպետների խորհրդակցություն, որտեղ Անհոյի հանցախումբն իր ղեկավար Դուան Ցիժույին լիազորեց խորհրդարանին զրկել երկրի ներքին և արտաքին գործերին միջամտելու իրավունքից և, իր հերթին, ֆինանսական աջակցության դիմեց օտարերկրյա տերություններին։
1917 թվականի ապրիլի 25-ին, Դուան Ցիժույը Պեկինում կրկին վեհաժողով հրավիրեց ռազմատենչներին` ինը նահանգների ռազմական մարզպետներին և կոնֆերանսին անձամբ ներկա չգտնվող միլիտարիստների մի շարք այլ ներկայացուցիչներին։ Պեկինի կոնֆերանսի աշխատանքի ժամանակ ամերիկացի պատվիրակը և դաշնակից պետությունների պատվիրակները բազմիցս կազմակերպել են ընդունելություններ և բանկետներ կոնֆերանսի մասնակիցների պատվին, նրանց ամեն կերպ դրդելով արագացնել Գերմանիայի դեմ Չինաստանի պատերազմ հայտարարելը։ Արդյունքում ՝ 1917 թվականի ապրիլի 28-ին ռազմական մարզպետների կոնֆերանսը պատերազմ հայտարարելու մասին որոշում ընդունեց։ Այս հարցը նախագահը փոխանցեց խորհրդարանի ստորին պալատի քննարկմանը, որն նպատակով հավաքվեց 1917 թվականի մայիսի 10-ին։
Չնայած անմիջական սպառնալիքներին, խորհրդարանը հրաժարվեց պատերազմ հայտարարել Գերմանիային և պահանջեց Դուան Ցիժուի կառավարության հրաժարականը։ Ցիժույը հեռացվեց վարչապետի պաշտոնից, կառավարության նախագահ դարձավ Ու Տիֆանը։ Այդ ժամանակ մի շարք նահանգներ, որոնք հյուսիսային ռազմատենչների հսկողության տակ էին գտնվում, սկսեց իր անկախության մասին հայտարարություններ անել։ Լի Յուանխունը Տյանցզին հրավիրեց գեներալ Չժան Սյունին` Ցզյանսու նահանգի իր բանակի հետ միասին։ Չժան Սյուն միապետական էր, նրա բանակի զինվորներն ու սպաները հյուսքերը չէին կտրում` ցուցադրելով հավատարմությունը տապալված Ցին դինաստիային։ Հունիսի 8-ին գեներալն իր զորքերի հետ միասին Տյանցզին ժամանեց։ Նա նախագահից պահանջեց «Արտոնյալ պայմաններ» ընդգրկել սահմանադրության մեջ, կոնֆուցիականությունը ճանաչել որպես ազգային կրոն և կտրուկ ավելացնել իր զորքերի թվաքանակը։ Հայտարարվեց խորհրդարանի արձակման մասին։ Հունիսի 9-ին Չժան Սյունի բանակը մտավ Պեկին։ Հուլիսի 1-ին հայտարարվեց Պուի գլխավորությամբ Ցին դինաստիայի վերականգնման մասին։
Չժան Սյունի ձեռքերում իշխանության կենտրոնացումը գեներալիտետին վախեցրեց, քանի որ միլիտարիստները հանձին նրա՝ տեսան Յուան Շիկային։ Սա նրանց հրահրեց համերաշխորեն հանդես գալ «հանրապետություն պաշտպանողներ» դրոշի ներքո։ Խռովության ճնշումը գլխավորեց Դուան Ցիժույը` դեպի Պեկին շարժելով իրեն հավատարիմ զորախմբերը։ Հուլիսի 12-ին միապետական խռովությունը ճնշվեց։ Օգտվելով իրավիճակից, Դուան Ցիժույը Լի Յուանխունին ստիպեց հրաժարական տալ և խորհրդարանը ցրեց։ Նախագահի պարտականությունները սկսեց կատարել Ֆենգ Գոչժանը։ Ամրացնելով իր դիրքերը, Դուան Ցիժույի կառավարությունը 1917 թվականի օգոստոսի 14-ին Գերմանիային պաշտոնապես պատերազմ հայտարարեց։ Ճապոնական բանկերից խոշոր փոխառություններ ստանալով, հյուսիսային ռազմատենչները սկսեցին պատրաստվել հարավարևմտյան խմբավորման դեմ պայքարին։
Չինաստանի պառակտում
Խորհրդարանի պարտությունից հետո, 1917 թվականի հունիսին Պեկինից Գուանչժոու ժամանեցին ավելի քան 100 պատգամավորներ, ովքեր ներկայացնում էին հյուսիսային ռազմատենչների կուսակցությունները։ Գուանչժոուն դարձավ չինական խորհրդարանի տեղակայման վայր։ Իր առաջին նստաշրջանում, 1917 թվականի սեպտեմբերի 18-ին խորհրդարանը Դուան Ցիժուի կառավարության` առանց խորհրդարանի հաստատման Գերմանիային պատերազմ հայտարարելու, գործողությունները հայտարարեց հակասահմանադրական։ Սուն Յատսենը նստաշրջանում առաջարկեց վերականգնել պատերազմող երկրների նկատմամբ Չինաստանի չեզոքությունը, որը խորհրդարանի կողմից միաձայն ընդունվեց։ Խորհրդարանը քննարկեց նաև Դուան Ցիժույի կառավարությունը չճանաչելու մասին հարցը և Պեկինի դեմ ռազմական արշավախմբի մասին որոշում ընդունեց։
Մեծ Բրիտանիայի, ԱՄՆ-ի և Ճապոնիայի ճնշման տակ հարավի կառավարությունը, այնուամենայնիվ, ստիպված էր 1917 թվականի սեպտեմբերի 26-ին Գերմանիային պատերազմ հայտարարել, հուսալով այդ գնով արտաքին տերությունների ճանաչումը ստանալ։ Հոկտեմբերի 3-ին Սուն Յատսենը Գուանչժոուում ընտրվեց «Հարավային Չինաստանի գեներալիսիմուս» և ընդունեց «Անկախ գավառների հարավային ֆեդերացիայի» զինված ուժերի հրամանատարությունը։ 1917 թվականի հոկտեմբերի 7-ին Սուն Յատսենը «Անկախ գավառների հարավային ֆեդերացիայի» անունից պատերազմ հայտարարեց հյուսիսի ռազմատենչներին` սահմանադրության պաշտպանություն կարգախոսով։
Հարավային Չինաստանի ռազմական կառավարության կազմում հիմնականում ընդգրկված էին յուննանյան, գուանյան և սիչուանյան ռազմատենչների ներկայացուցիչները։ Ո՛չ Սուն Յատսենը, ո՛չ էլ նրա Գոմինդանի փոքրաթիվ կուսակցությունը, որը Յուան Շիկայի մահից հետո կրկին ստեղծվել էր, ոչ զանգվածների շրջանում հենարան ուներ, ոչ էլ իր զինված ուժերի շրջանում։ Կառավարությունը հիմնականում հենվում էր գուանսիական ռազմատենչ Լու Ժունտինի զորքերի վրա։ Երբ 1918 թվականի մայիսի սկզբին Լու Ժունտինը պահանջեց լուծարել Սուն Յատսենին շնորհված գեներալիսիմուս կոչումը և կառավարության կազմն ընդլայնել ի հաշիվ իր առաջարկած անդամների, Սուն Յատսենը հրաժարական ներկայացրեց և մեկնեց Շանհայ։ Գուանչժոույան կառավարությունը վերածվեց Լու Ժունտինի ցուցումների կույր կատարողի, որը շարունակում էր պատերազմել հյուսիսի հետ` հարավում իր սեփական դիրքերն ուժեղացնելու նպատակով։ Լու Ժունտինը չընդունեց նոր նախագահ Սյու Շիչանին, որն ընտրվել էր Պեկինում` խորհրդարանի մնացորդների կողմից, և ինքն էր հավակնում Չինաստանի նախագահի պաշտոնին։
Չինաստանի տնտեսությունը Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին
Եվրոպայում պատերազմի տարիներին այն օտարերկրյա ընկերությունները, որոնք հիմնավորվել էին Չինաստանում` օգտվելով բարենպաստ կոնյունկտուրայից, իրենց գործունեությունը հաջողությամբ ընդլայնում էին։
Մինչև պատերազմը Չինաստանում գործում էին ավելի քան 20 խոշոր օտարերկրյա բանկեր, որոնք մոտ 100 բաժանմունքներ ունեին ամբողջ երկրում։ Պատերազմի բռնկման հետ Բրիտանիան, Ֆրանսիան, Գերմանիան և Ռուսաստանը դադարեցրել էին փոխառություններ տրամադրել Չինաստանին, որից անհապաղ օգտվեց Ճապոնիան` իր արևմտյան մրցակիցներին դուրս մղելու և հյուսիսչինական կառավարության նկատմամբ սեփական ազդեցությունը ամրապնդելու համար։ Առաջին աշխարհամարտի ավարտին Ճապոնիային հաջողվել էր գործուն վերահսկողություն հաստատել Չինաստանի մետալուրգիական (85 % բոլոր դոմենային վառարաններ), հանքահումքային արդյունաբերության վրա  և վերահսկել երկրում ածխի արդյունահանման ավելի քան 25%։ Ընդամենը 1914 թվականից մինչև 1921 թվականը ընկած ժամանակահատվածում ճապոնական կապիտալիստները Չինաստանում հիմնեցին 222 արդյունաբերական ձեռնարկություններ և, օգտագործելով չինական էժան հումքը և աշխատուժը Չինաստանում իրենց ձեռնարկությունների թվաքանակը հասցրին մինչև 6141։
Պատերազմի տարիներին ամերիկյան կապիտալի դիրքերն էլ են ամրապնդվել Չինաստանում։ ԱՄՆ-ը ստիպված էր հայտնի զիջումների գնալ իր ճապոնացի մրցակիցների նկատմամբ. համաձայնել Չինաստանում Ճապոնիայի «կարևորագույն» կամ «հատուկ շահերի և ազդեցության» առկայության հետ և պատերազմի ավարտից հետո նրան թողնել Շանդունում գերմանական նախկին գաղութային տարածքները։
Չնայած չինական տնտեսության մեջ զբաղեցրած օտարերկրյա կապիտալի ամուր դիրքերին, Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիներին իր տնտեսական դիրքերը հաջողությամբ սկսել է ամրապնդել նաև չինական ազգային բուրժուազիան։ Չինական դրամաշրջանառության հիմքում ընկած արծաթի արժեքի աճը նպաստել է չինական արտահանումը մեծացմանը։ Չինաստանի արտաքին առևտրի պասիվ բալանսը կրճատվել է 1914 թվականի 213 միլիոնից մինչև 1919 թվականի 20 միլիոն լյան արծաթ։ Պատերազմի տարիներին այն ընկերությունների թիվը, որոնք պատկանում էին չինական ազգային կապիտալին, աճել է 2,5 անգամ (մինչև 1759 թվականը` 698)։ 1919 թվականին երկրում գործում էին 1202 չինական առևտրա-արդյունաբերական ընկերություններ, ընդ որում կեսից ավելին հայտնվել է պատերազմի տարիներին։ Մասնավոր չինական բանկերի քանակն աճել է 1913 թվականի 44-ից մինչև 1918 թվականի 60։ 1912 թվականից մինչև 1919 թվականը Չինաստանում հիմնադրվել են 17 շոգենավային ընկերություններ, 1913-1920 թվականներին բացվել են 244 տեքստիլ ֆաբրիկաներ, իսկ մետաքսագործական ֆաբրիկաները 1912-1919 թվականներին 48-ից հասել է 65-ի։
1914-1919 թվականների ընթացքում Չինաստանում արդյունաբերական պրոլետարիատի թվաքանակը մոտ 3 անգամ աճել է, կազմելով մոտ 3 միլիոն մարդ։ Երկրում հաշվվում էր շուրջ 10 միլիոն բանվոր, որոնք զբաղված էին արհեստագործական արդյունաբերությամբ։ Շուրջ 175 հազար չինացի աշխատողներ պատերազմի տարիներին հավաքագրվել էին Մերձավոր Արևելք, Ֆրանսիա, մեծ Բրիտանիա և Ռուսաստան, որտեղ հիմնականում օգտագործվում էին որպես հող փորողներ տարբեր պաշտպանական կառույցների, ճանապարհների շինարարական աշխատանքներում, և որպես սևագործ բանվորներ տարբեր ձեռնարկություններում։
«Մայիսի 4-ի շարժում»
Եվրոպայում մարտական գործողությունների դադարեցումից հետո Չինաստանում ավելի ու ավելի շատ էին հնչում խոսակցություններ այն մասին, որ խաղաղության վեհաժողովի ժամանակ անհրաժեշտ է լուծել ոչ միայն Չինաստանին` որպես Անտանտի կողմից պատերազմի մասնակից, Շանդունի նախկին գաղութային հողերը վերադարձնելու մասին հարցը, այլև Չինաստանի հետ մյուս տերությունների անհավասար պայմանագրերի ողջ համակարգի լուծարման մասին հարցը և նրան որպես իրավահավասար պետություն ճանաչելու հարցը։
Չինաստանի կառավարությունը «Փարիզում կայանալիք վեհաժողովի մաղթանքներում» հույս է հայտնել, որ Չինական հասարակայնությունը մեծ հույսեր էր կապում այդ պահանջների աջակցությունը ԱՄՆ-ի կողմից ստանալու հետ, հենվելով նախագահ Վուդրո Վիլսոնի «14 կետերին»։ Սակայն այդ հույսերին վիճակված չէր իրականանալ։ 1919 թվականի հունվարի 18-ին բացված Փարիզի խաղաղության վեհաժողովում Մեծ քառյակի ղեկավարները Չինաստանին վեհաժողովի հավասարազոր մասնակից չճանաչեցին։ Չինական պատվիրակությունը, ըստ էության, հեռացվեց Չինաստանում նախկին գերմանական գաղութների ճակատագրի հարցի քննարկումից։ ԱՄՆ-ի և Ճապոնիայի միջև թունդ սակարկության ընթացքում, Ճապոնիան` աջակցություն ստանալով Մեծ Բրիտանիայի և Ֆրանսիայի կողմից, հաղթեց, և 1919 թվականի ապրիլի 30-ին «Չորսի Խորհուրդը» վերջնականապես որոշեց Ճապոնիային փոխանցել Շանդունի գերմանական նախկին գաղութային տարածքները։ Չինական պատվիրակությունը նույնիսկ չէր էլ հրավիրվել այդ նիստին։
Չինաստանի համար «Փարիզի խաղաղության վեհաժողովի» այդ նվաստացուցիչ որոշման լուրը և լուրն այն մասին, որ 1918 թվականի սեպտեմբերի 24-ին Դուան Ցիժույի կառավարությունը Ճապոնիայի հետ ստորագրել էր Շանդունի գերմանական գաղութային տարածքները Ճապոնիային հանձնելու գաղտնի համաձայնագիրը, Չինաստանում բուռն վրդովմունք էր առաջացրել։ Այդ շարժման առաջամարտիկները եղան ուսանողները ու Պեկինի միջնակարգ դպրոցների աշակերտները, որոնք 1919 թվականի մայիսի 4-ին հավաքվել էին մայրաքաղաքի կենտրոնական Տյանյանմեն հրապարակում։ Նրանք հանրահավաք և բողոքի ցույց անցկացրեցին` պահանջելով. Դուան Ցիժույի կառավարությունը դաժանորեն ճնշեց ուսանողների հայրենասիրական ելույթը։ Ի նշան ցուցարարներին ծեծի ենթարկելու և կալանավորելու բողոքի, հաջորդ օրը գործադուլ արեցին քաղաքի բոլոր ուսումնական հաստատությունները` պրոֆեսորների և դասախոսների, առևտրականների, մայրաքաղաքի տարբեր հասարակական կազմակերպությունների ներկայացուցիչների աջակցությամբ։ Չնայած այն հանգամանքին, որ կառավարությունը շուտով ստիպված եղավ ձերբակալվածներին ազատ արձակել, ուսանողական հուզումները չդադարեցին և շուտով տարածվեցին Չինաստանի այլ քաղաքներ։ Համընդհանուր գործադուլի վտանգի տակ Պեկինը ստիպված էր հայտարարել կենտրոնական կառավարության ճապոնամետ անդամների հրաժարականի մասին։ Մինչ այդ Դուան Ցիժույը պաշտոնապես հրաժարվել էր Վերսալյան խաղաղության պայմանագիրը ստորագրել։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմն ըստ երկրի Կատեգորիա:Չինաստանի պատմություն Կատեգորիա:Չինաստանի պատերազմներ
Շանիե
Շանիե (Chaniers), համայնք Ֆրանսիայում՝ Պուատու-Շարանտ երկրամասի Ծովափնյա Շարանտի գավառի Սենտի շրջանում։ Մտնում է Սենտ Էստ կանտոնի կազմի մեջ։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 17086։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2010 թվականին կազմում էր 3453 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Հունգարիան Առաջին համաշխարհային պատերազմում
Հունգարիան Առաջին համաշխարհային պատերազմում, Ավստրո-Հունգարիայի մի մաս, 38 երկրներից մեկը, ավելի քան 1,5 մլն բնակչությամբ, որը մասնակցել է Առաջին համաշխարհային պատերազմին։ Պատերազմել է Անտանտի երկրների և նրա դաշնակիցների դեմ։
Պատերազմի սանձազերծում
1914 թվականին Ավստրո-Հունգարիան Եվրոպայի Մեծ տերություններից մեկն էր, 676,443 կմ² մակերեսով, 52 մլն բնակչությամբ։ Հունգարիայի տարածքն Ավստրո-Հունգարիայի կազմում 325,400 կմ², բնակչությունը` 21 մլն մարդ։
1914 թվականի Հունիսի 28-ին, Գավրիլո Պրինցիպը սպանեց էրցհերցոգ Ֆրանց Ֆերդինանդին։ Նախքան ռազմական գործողությունները վարչապետ կոմս Իշտվան Տիսան կասկածում էր` սկսել է արդյոք պատերազմ, թե ոչ։ Ռումինիայի թագավորությունը չեզոքացնելու մասին Գերմանիայի խոստումներից հետո, որոշվեց աջակցել պատերազմին ։
Ավստրո-Հունգարիայի բանակը 1914 թվականին
Ավստրո-Հունգարիայի բազմազգ բանակը ներառում էր. Երկրում մոբիլիզացվել էին պահուստայիններ` ներառելով. Զորացրվելուց հետո զինված ուժերը խմբավորվել են վեց բանակների, որոնցում ներառված էին 3,2 մլն զինվոր։ 1914 - 1918 թվականներին բանակն ուներ 9 մլն մարդ, որոնցից 7,8 մլն մարդ մասնակցել էր մարտական գործողությունների։
Եվրոպայի այլ բանակների հետ համեմատած, Ավստրո - Հունգարիան ուներ թույլ տեխնիկական հագեցվածություն, փոքր ռազմական ծախսեր։ Բավարար զինամթերք մատակարարելու հարցերը չէին լուծվել նույնիսկ մինչև պատերազմի ավարտը։ Չէին բավարարում ինքնաթիռները, պատերազմից առաջ երկրում ընդամենը 42 ռազմական և 40 սպորտային ինքնաթիռ կար։
Հունգարական մասնակցություն
Ավստրո-Հունգարիայի զինված ուժերը լայնորեն օգտագործվել են ռուսական և Իզոնցոյի ճակատամարտերում, մասնակցել են հետևյալ մարտերում. Ավստրո-Հունգարիայի զորքերի մի մասը կռվել է ռազմական գործողությունների հեռավոր թատերաբեմում Ավստրո-Հունգարիայի սահմաններից դուրս, այդ թվում` Գալիպոլի արշավում, Սինայի թերակղզում և Պաղեստինում։
Ռազմական հրամանատարներ
Մարիա Թերեզայի ռազմական շքանշանի հրամանատարական խաչի արժանացած զորահրամանատարներից առավել հայտնի են.
Կորուստներ
Ավելի քան 8 մլն տղամարդկանցից, որոնք մոբիլիզացվել էին Ավստրո-Հունգարիայում, ավելի քան մեկ միլիոնը զոհվել են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ռազմական գործողությունների ճակատներում։
Պատերազմի արդյունքներ
1918 թվականի նոյեմբերի 11-ին Առաջին համաշխարհային պատերազմն ավարտվել է Ավստրիայի-Հունգարիայի փլուզմամբ։ Արդյունքում նաև կազմալուծվել է Ավստրո-Հունգարիան։ Ըստ Տրիանոնյան պայմանագրի, որը ստորագրվել էր 1920 թվականի հունիսի 4-ին, Հունգարիան կորցրել է իր տարածքի երկու երրորդը, իր բնակչության ավելի քան կեսը, ավելի շատ տարածքներ, քան այդ ժամանակի ցանկացած այլ երկիր (գաղութները հաշվի չառնելով)։ Ութ միլիոն հունգարացիներ մնացել են Հունգարիայում, ավելի քան 3 միլիոնը հայտնվել է վերաձևված սահմաններից դուրս։ Ստեղծվել են նոր երկրներ. Չեխոսլովակիա, Լեհաստան, սերբերի, խորվաթների և սլովենների Թագավորություն, երկրների մի մասն ընդլայնել է իր տարածքները (Իտալիա և Ռումինիա)։ Հունգարիայի հարավային մասը փոխանցվել է Հարավսլավիային և վերանվանվել է Վոյեվոդինա։ Բոսնիա-Հերցեգովինան ներառվել է Հարավսլավիայի մեջ, Խորվաթիան ևս դարձել է Հարավսլավիայի մի մասը։ Հունգարիայի հյուսիսային մասը միացվել է նորաստեղծ Չեխոսլովակիային։ Հունգարական բանակը կրճատվել է մինչև 30.000 մարդ։ Հունգարիային արգելվել է Ռազմաօդային ուժեր, տանկեր և ցանկացած այլ ժամանակակից զենք ունենալ։
Հունգարերեն
Wiest, Andy; Tibor Balla (addendum: "Magyarország az első világháborúban" 2003.) (2001). The Illustrated History of World War I. London: Amber Books Ltd., reprint in Hungarian by M-érték Kiadó Kft. ISBN 963-9519-28-6.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ավստրո-Հունգարիան Առաջին համաշխարհային պատերազմում Կատեգորիա:Հունգարիայի պատերազմներ
Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան (Գյումրի)
Անդրանիկ Օզանյանի հուշարձան, հուշարձան Գյումրիի Հաղթանակի պողոտայում ։ Տեղադրվել է 1989 թվականին։ Ընդգրկված է Գյումրիի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում։
Անդրանիկի ձիարձանը գտնվում է Գյումրիի Զորավար Անդրանիկի հրապարակում, որտեղ տեղադրված են նաև Հայ ազգային ազատագրական պայքարի գործիչների 15 բրոնզաձույլ դիմաքանդակները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի հուշարձաններ Կատեգորիա:Շիրակի մարզի հուշարձաններ Կատեգորիա:Գյումրի
Գայլ (գետ, Եփրատի ավազան)
Գայլ, գետ Եփրատի ավազանում, Արածանիի աջակողմյան վտակը ։ Երկարությունը մոտ 43 կմ է։ Սկիզբ է առնում Չիմեն լեռնաշղթայի Եդի–դերելար լեռնանցքից։ Սնումը ձնաանձրևայիև է, հորդացումը՝ ապրիլին։
Գելոյի ձոր
Գելոյի ձոր, ձոր (ձորակ) ՀՍՍՀ-ում, Գեղամա լեռնահամակարգի շրջանում, Ծաղկաշեն գյուղի մոտակայքում։ Այստեղից է սկիզբ առնում Գելոյի ջրանցք անունով ոռոգիչ առուն ։
Գուե դ'Օսսու
Գուե դ'Օսսու (Gué-d'Hossus), համայնք Ֆրանսիայի Շամպայն-Արդեն մարզի Արդեններ գավառում ։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 200 կմ հյուսիս-արևելք, Շալոն ան Շամպայն քաղաքից 115 կմ հյուսիս, Շառլվիլ Մեզիեր քաղաքից 25 կմ հյուսիս-արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 361 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 252-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 109։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 69,8 %։ 252 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 227 անձ (134 տղամարդ և 93 կին)։ Գործազուրկ են եղել 25 անձ (12 տղամարդ և 13 կին)։ 109 անաշխատունակներից 17-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 43-ը` թոշակառուներ, իսկ 49-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Նոգինսկի շրջան
Նոգինսկի շրջան (Ногинский район), մունիցիպալ շրջան Ռուսաստանի Դաշնության Մոսկվայի մարզում։
Ստեղծվել է 1929 թվականին։ Վարչական կենտրոնը՝ Նոգինսկ ։
Աշխարհագրություն
Շրջանի տարածքի մակերեսը կազմում է 892,89 կմ²։
Բնակչություն
2013 թվականի մարդահամարի արդյունքներով շրջանում բնակվում էր 207886 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 232,82 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մոսկվայի մարզ Կատեգորիա:Ռուսաստանի շրջաններ ըստ դաշնային սուբյեկտների
Կոպենհագենի Ամալիենբորգ հրապարակ (կտավ)
Ամալիենբորգ հրապարակ, Կոպենհագեն (Amalienborg Plads), դանիացի նկարիչ Վիլհելմ Համասոյի 1896 թվականին ստեղծած կտավը, որը գտնվում է Դանիայի ազգային պատկերասրահում ։
Կտավն ունի 136,5 սմ բարձրություն, 136,5 սմ լայնություն, նյութը՝ կտավ յուղաներկ։
Նկարագրություն
Կտավում պատկերված է Կոպենհագենի Ամալիենբորգ մշուշապատ հրապարակը և 1768 թվականին ֆրանսիացի քանդակագործ Ժակ Սելիի կերտած Ֆրեդերիկ V-ի բրոնզաձույլ, արևի լույսով ողողված ձիարձանը։ Հուշարձանը կառուցելու համար պահանջվել է 14 տարի, իսկ արժեքը կազմվել է ավելին քան Ամալիենբորգի չորս արքունի շենքերը, որոնք շրջապատում են արձանին, թերևս սա է պատճառը, որ նկարիչը որոշել է արձանը պատկերել արևի լույսով ողողված։ Կտավում մարդկային կյանքի հետքի բացակայությունը բնորոշ է Համասոյի աշխատանքներին, միաժամանակ ընդգծելով թեմայի մոնումենտալ արժեքը։ Խեղաթյուրված ճարտարապետական գծերը նկարին հաղորդում են տարածական զգացում, և ձիավորը, կարծես, վարգով իջնում է նկարից՝ իր հետևում թողնելու ծավալային պալատները։ «trompe l'oeil» էֆեկտի շնորհիվ կտավն ավելի երկար է երևում, սակայն իրականում պատկերված է քառակուսի չափերով։
Տես նաև
Ամալիենբորգ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1896 նկարներ
Կերպարվեստի և քանդակի պետական թանգարան (Անկարա, Թուրքիա)
Կերպարվեստի և քանդակի պետական թանգարան (Resim ve Heykel Müzesi), թանգարան Թուրքիայի մայրաքաղաք Անկարայում, որտեղ հիմնականում ցուցադրված են կերպարվեստի առարկան ու քանդակներ։
Թանգարանը գտնվում է Անկարայի ազգագրական թանգարանի մոտակայքում։ Այստեղ պահպանվում և ցուցադրվում են թուրքական արվեստի հավաքածուներ՝ սկսած 19-րդ դարի վերջից մինչև մեր օրերում ստեղծված իրեր։ Թանգարանում կան նաև գեղարվեստական պատկերասրահի սրահներ՝ ցուցահանդեսներ իրականացնելու նպատակով։
Պատմություն
Թանգարանի շենքը վերանախագծվել է 1927 թվականին ճարտարապետ Արիֆ Հիքմեթ Կոյունօղլուի (Arif Hikmet Koyunoğlu) կողմից և կառուցվել է 1927 թվականից 1930 թվականներն ընկած ժամանակահատվածում Թուրքիայի Հանրապետության հիմնադիր ու առաջին նախագահ Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքի հրամանով ։
Սկզբից թանգարանի շենքը նախատեսված էր Անկարայի ժողովրդական տան համար։ Սակայն հետո վերաձևափոխվում է թուրքական ազգային մոտիվներով. ինտերիերն արվում է վարդագույն բնափայտից։ Կառուցված շենքի գլխավոր սրահում՝ նախատեսված 500 մարդու համար, 1934 թվականին կայացավ թուրքական առաջին օպերայի բեմադրությունը, իսկ հետագայում կայացան նաև այլ միջոցառումներ՝ Թուրքիայի լեզվի և պատմության համագումարը և այլն։ Թանգարանի շենքը Մշակույթի նախարարությանն է փոխանցվել 1975 թվականին։
Հենց սկզբից թանգարանն աշխատում էր որպես սեփական թանգարան, սակայն աստիճանաբար Թուրքիայի կառավարությունն իր խնամակալության տակ վերցրեց թանգարանը։
Կերպարվեստի և քանդակի պետական թանգարանի անդրանիկ ցուցանմուշներից դարձան Վասիլի Վերեշչագինի «Օսման Համդի բեյը», Զոնակոյի «Լենկ Թեմուրի գերեզմանը», Էմել Կորոթյուրքի «Երիտասարդ աղջկա դիմանկարը» և այլ ստեղծագործություններ։ Հետագայում թանգարանային ֆոնդը համալրվեց թուրք հայտնի նկարիչների ստեղծագործություններով՝ Էշռեֆ Յուրեն, Թուրան Էրոլ, Արիֆ Կապտան, Օրհան Փեկեր, Ռեֆիկ Էպիկման, Օսման Զեքի Էրոլ, Շեֆիկ Բուրսալը և այլն։
Ներկա պահին թանգարանը բաց է 1980 թվականին իրականացրած ռեստավրացիայից հետո։
1980 թվականին թանգարանում իրականացրած վերականգնողական աշխատանքների ժամանակ ստեղծվել են այլ կառույցներ, որոնք այսօր ծառայում են որպես արվեստանոցներ նկարիչների, քանդակագործների և կերամիկայի վարպետների համար։ Թանգարանը վերջին անգամ վերականգնվել է 2011 թվականին։
Ցուցադրություններ
Կերպարվեստի և քանդակի պետական թանգարանն այսօր համարվում է թուրքական արվեստի կենտրոնը։ Այստեղ հավաքված են թուրք հայտնի նկարիչների, քանդակագործների ստեղծագործությունները։ Թանգարանում գործում է նաև կերպարվեստի գրադարան։ Վերջինում հավաքված են թուրք նկարիչների մասին արխիվները։
Թանգարանում շատ հաճախ դասախոսություններ են կարդում, անցկացնում հատուկ սեմինարներ թուրքական դեկորատիվ արվեստի, կերամիկայի, քանդակագործության հարցերի վերաբերյալ։
Երեք ցուցասրահներում, ըստ միջացգային մշակութային համաձայնագրերի, ցուցադրվում են արտասահմանցի արվեստագետների ստեղծագործությունները զանազան բնագավառներից՝ գեղարվեստ, քանդակ, կերամիկա, տպագրություն, լուսանկարչություն և այլն։
Կերպարվեստի և քանդակի պետական թանգարանի պատմական սրահում այսօր էլ անցկացվում են համերգներ, թատերական բեմադրություններ, ֆիլմերի ցուցադրություն։
Vine
«Vine», կարճ տեսանյութերի վիդեոհոսթինգային ծառայություն։ Ստեղծվել է 2012 թվականին և կարճ ժամանակ անց ձեռք բերվել «Թվիթեր» միկրոբլոգային կայքի կողմից։ Հավելվածն օգտատերերին թույլ է տալիս վերբեռնել և տարածել (revine) առավելագույնը 6 վայրկյան տևողությամբ տեսանյութեր։ որոշ վայներ տարածվում են ավտոմատ կերպով՝ հաշվի առնելով դրանց հանրահայտությունը։ Ցանցում տեղ գտնելուց հետո հոլովակները կարելի է զետեղել նաև Ֆեյսբուքում, Թվիթերում և այլ կայքերում։ Ծառայության հավելվածը կարելի է օգտագործել այլ օգտատերերի կողմից թողարկված տեսանյութերը դիտելու, կիսվելու, մեկնաբանություններ թողնելու, անձնական հաղորդագրություններ թողնելու և մի շարք այլ գործառույթներ կատարելու համար։
2016 թվականի հոկտեմբերի 27-ին Թվիթերը հայտարարում է, որ կկարճի տվյալ հավելվածի գործունեությունը, իսկ գոյություն ունեցող վայները կմնան համակարգում և շուտով կարխիվացվեն ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Համացանցային նախագծեր Կատեգորիա:Անդրոիդի ծրագրային ապահովում
Աննետ Ֆունիչելլո
Աննետ Ջոանն Ֆունիչելլո (Annette Joanne Funicello, ), ամերիկյան դերասանուհի, սցենարիստ, կինոպրոդյուսեր և երգչուհի։ Խաղացել է, գրել է սցենար, եղել 35 ֆիլմի ու հեռուստասերիալի պրոդյուսեր, իսկ 1993 թվականին կինոարտադրության մեջ ունեցած ավանդի համար դերասանուհին արժանացել է աստղի՝ Հոլիվուդի Փառքի ծառուղում ։
Կենսագրություն
Աննետ Ջոանն Ֆունիչելլոն ծնվել է 1942 թվականի հոկտեմբերի 22-ին Նյու-Յուրքի նահանգ Յուտիկայում, իտալական ծագումով Ջոզեֆ Ֆունիչելոյի (1916-2009) և Վիրջինիա Ջին Ֆունիչելոյի ընտանիքում։ Աննետտն ուներ երկու եղբայր՝ Ջոուի Ֆունիչելոն և Մայքլ Ֆունիչելոն։ Երբ Ֆունիչելոն 4 տարեկան էր, երբ նրա ընտանիքը տեղափոխվեց Հարավային Կալիֆոռնիա։
Անձնական կյանք
1965-1983 թվականներին Անետն ամուսնացել է քաստինգի տնօրեն Ջեք Գիլարդի հետ (ծնվ. 1930): Այդ ամուսնությունից Ֆունիչելլոն ունենում է երեք երեխա՝ դուստրը Ջինա Գիլարդին և երկու որդիները՝ Ջեք Ս.Գիլարդի-կրտսերը և Ջեյսոն Մայքլ Գիլարդին ։
Հիվանդություն և մահ
1987 թվականի սկզբին Աննետի մոտ գլխապտույտ է սկսվում, սակայն նա թաքցնում է իր այն ընտանիքից և ընկերներից։ 1992 թվականին Ֆունիչելոն հայտարարում է, որ տառապում է ցրված սկլերոզ հիվանդությամբ։ 2004 թվականին նա դադարել է քայլել, 2009 թվականին խոսել, իսկ 2013 թվականի ապրիլի 8-ին մահացել է 71 տարեկանում։
Ծանոթագրություններ
<references group="" responsive="1">