Էրիկ_Հոբսբաում
Մարքսիզմի ազդեցությունն ինտելեկտուալների վրա
Ընդհանուր առմամբ, մարքսիզմը էական ազդեցություն չթողեց բելգիական ինտելեկտուալների վրա։ Հոլանդիայում սոցիալիզմի ազդեցությունն ինտելեկտուալների վրա որոշակի դերակատարում ուներ հենց մշակութային առումով, միաժամանակ ինտելեկտուալները մեծ դերակատարում ունեցան աշխատավորական շարժումներում։ Հոլանդական սոցիալիստական կուսակցությունը երբեմն անվանում էին ուսանողների, իրավաբանների, բողոքական հոգևորականների կուսակցություն։ Ժամանակի ընթացքում նրանց շարքերում ներգրավեցին նաև դասակարգային աշխատողներ, սակայն երկիրը բաժանված էր ավանդական կոնֆեսիոնալ խմբերի, որոնցից յուրաքանչյուրն ուներ իր քաղաքական ուղղվածությունը և բացառում էր կուսակցության ներսում դասերի ի հայտ գալը։ Սրա պատճառներից էր նաև աշխարհիկ մշակույթի տարածումը։ Ավստրիական մեծ ուժ ունեցող սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությունը աչքի էր ընկնում վաղ արտահայտված մարտնչող հատկանիշներով և մարքսիզմի հետ նույնականությամբ, որն արտահայտվում էր նրա առաջնորդ Վիկտոր Ադլերի և Էնգելսի մտերմությամբ։ Ավստրիան եվրոպական միակ երկիրն էր, որտեղ ձևավորվեց մարքսիստական դպրոց՝ վառ արտահայտված ազգայնական բնույթով՝ ավստրոմարքսիզմով։ Հաբսբուրգյան միապետությունը միակն էր, որ իր գոյությունը պահպանեց մարքսիզմի օրոք և որտեղ սոցիալ-դեմոկրատական գաղափարախոսությունն ինտելեկտուալների համար ոչ երկրորդական նշանակություն ուներ։ Սակայն այս ամենի հետ մեկտեղ, այն գաղափարաբանությունը, որը ձևավորել էր հենց նույն ինտելեկտուալ խավը, գտնվում էր ազգայնական խնդիրների ուժեղ ազդեցության տակ, ինչն էլ իր հերթին կանխորոշեց միապետության ճակատագիրը։ Ավստրայի մարքսիստները, առաջին հերթին, հանձն առան այս խնդրի սիստեմատիկ վերլուծությունը։ Ինտելեկտուալները, որոնք պատկանում էին ազգայնական թևին, միապետության ներսում ինքնավարություն չունենալով, ինչպես օրինակ չեխերի դեպքում, հակված էին հայտնաբերելու սեփական լեզվական ազգայնականությունը, իսկ մյուս դեպքում էլ՝ ձևավորելու այն երկրի ազգայնականությունը, որի հետ փորձում էին միավորվել։ Եվ եթե նրանք որևէ կերպ կրում էին սոցիալիզմի ազդեցությունը, ապա ի վերջո ստանում էին ազգայնական բնույթ, ինչպես ժողովրդական սոցիալիստների դեպքում, որոնք 90-ական թվականներին դուրս եկան ավստրիական սոցիալիստական կուսակցության շարքերից, որպեսզի ձևավորեն զուտ չեխական արմատական կուսակցություն։ Իսկ մի մասն էլ, թեև գիտակցելով մարքսիզմի կողմից առաջադրված խնդիրները, մնացին ազդեցությունից դուրս։ Ինչ վերաբերում է Իտալիային, ապա այս երկրում սոցիալիստների մեծ մասը հիմնականում հայտնի գիտնականների, հետազոտողների և գրողների միջավայրում էր, որոնք մեծ ազդեցություն ունեցան սոցիալ-դեմոկրատական շարժումներում։ Իտալական սոցիալիզմը հաճախ տարածվում էր իտալական առաջադեմ համալսարանականների շրջանում, որոնք էլ մեծ ազդեցություն ունեին և´ ակադեմիական, և´ քաղաքական առումով։ Իտալական ինտելեկտուալների շրջանում մեծ հետաքրքրությունը մարքսիզմի նկատմամբ ակնհայտ էր։ Եվ չնայած Հարավի և Հյուսիսի միջև հակադրությանը, ընդհանուր առմամբ, իտալական ինտելեկտուալները միասնական էին, որոնց հանրույթն ազգայնական էր և հատկապես ընկալունակ օտար մշակութային ազդեցություններին։ Իտալական տարբերակն առանձնանում էր նրանով, որ չէր համընկնում ո´չ արևմտաեվրոպական, ո´չ արևելաեվրոպական մարքսիստական սոցիալ-դեմոկրատական մոդելներին։ Այն չուներ ընդգծված հեղափոխական հայացքներ։ Արևմուտքում ինտելեկտուալ-սոցիալիստների մեծ մասն օգտվում էր անձնական անձեռնմխելիությունից և սեփական հոգևոր հետաքրքրությունները զարգացնելու հնարավորությունից ։