cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ռենե Դեկարտ
Տեսիլքներ
1619 թ. նոյեմբերի 10-ից 11 գիշերը, Գերմանիայի Նոյբուք ան դաը Դունաուում, Դեկարտն ինքն իրեն փակել է «վառարանում»(հավանաբար՝ քարտաշային)՝ ցրտից խուսափելու համար։ Ինչի ընթացքում Դեկարտը երեք տեսիլք է ունենում, ու հավատում է, որ դա Աստվածային հոգին է իրեն նոր փիլիսոփայություն բացահայտում։ Խանդավառված տրամադրությամբ նա սահմանում է անալիտիկ երկրաչափությունն ու մաթեմատիկան փիլիսոփայությունում կիրառելու գաղափարը։ Այդ տեսիլքներից Դեկարտը նաև եզրակացնում է, որ գիտության առաքելությունը գոյությունն ապացուցելն է, իսկ իրական իմաստության առաքելության բացահայտումը կդառնա նրա կյանքի կենտրոնական գործը։
Դեկարտը նաև շատ պարզ տեսնում էր, որ բոլոր ճշմարտությունները փոխկապակցված են։ Այդպիսով, հիմնարար ճշմարտության ճանաչումը կբացի բոլոր գիտություններ տանող ճանապարհները։ Այդ հիմնարար ճշմարտությունը Դեկարտը բացահայտեց զարմանալիորեն արագ․ «Մտածում եմ․ այսինքն, գոյություն ունեմ»։
Աշխատանք
Վերադառնալով Հոլանդիա 1629 թ., Դեկարտն այնտեղ ապրում է մինչև 1649 թ. սեպտեմբերը։ 1629 թ. ապրիլին նա ընդունվում է Ֆրանեքերի Համալսարան, հաջորդ տարի «Պայտեվին» անվամբ ընդունվում է Լէյդեն Համալսարան Հակոբ Գոլիուսի հետ մաթեմատիկա, իսկ Մարտին Հորտեբզիուսի հետ՝ աստղագիտություն, սովորելու։ 1630 թ. հոկտեմբերին Դեկարտը վիճաբանություն է ունենում Բիքմանի հետ, ում մեղադրում էր իր մտքերի գողության մեջ։
Ամստերդամում Դեկարտը հարաբերություններ է ունենում սպասուհի մի աղջկա՝ Հելեն Ժանս վան դեր Սթրոմի հետ։ Նրանց դուստրը՝ Ֆրանսինեն, ծնվում է 1635 թ., Դեվենտերում։ Այդ ժամանակ Դեկարտը դասավանդում է Ուտրեխտ Համալսարանում։ Ֆրանսինե Դեկարտը մահանում է տենդից 1640 թ., Ամերսֆուրտում։ Ժամանակի շատ մորալիստների նման, Դեկարտը ոչ այնքան զուրկ էր զգացմունքներից, ինչքան պաշտպանում էր դրանք․ նա սգում էր աղջկա մահը։
Նիդեռլանդներում ապրելիս 1628-ից 1643 թթ. Դեկարտը հաճախ էր փոխում հասցեն։ Չնայած այդ շարժմանը գործերի մեծամասնությունը գրվում է հենց այդ քսան տարիներին՝ Նիդեռլանդներում, որտեղ Դեկարտը հեղափոխում է փիլիսոփայությունն ու մաթեմատիկան։ 1633 թվ. Կաթոլիկ եկեղեցին դատապարտում է Գալիլեյին, և Դեկարտը հետաձգում է վերջին չորս տարիների աշխատանքի՝ «Քննախոսություն աշխարհի մասին»-ի հրատարակությունը։ Ամեն դեպքում, 1637 թվականին երեք էսսեներով հրատարակվում է դրա մի մասը․ Մետեորը, Դիօպտրիկան ու Երկրաչափությունը, որոնց նախաբանը Դեկարտի հայտնի «Մեթոդի հակաուղեցույցն էր»։ Սրանցում Դեկարտը փորձում է մտքի չորս կանոններ թորել, որոնք պիտի հետ համոզեին մարդկանց, որ մեր գիտելիքը կանգնած է ամուր հիմքերի վրա։
Դեկարտը կշարունակի մինչև կյանքի վերջ մաթեմատիկային ու փիլիսոփայությանը վերաբերող աշխատություններ հրատարակել։ 1641 թ. նա հրատարակում է մետաֆիզիկայի մասին լատիներեն աշխատություն՝ Խորհրդածություն Առաջին Փիլիսոփայության մասին։ Դրան հաջորդում է «Փիլիսոփայության սկզբունքները», խորհրդածության ու հակաուղեցույցի սինթեզի նման մի բան։
1643 թ. Ուտրեխտ Համալսարանը դատապարտում է կարտեզիանական փիլիսոփայությունը, և Դեկարտը սկսում է իր երկար նամակագրությունը Բոհեմիայի արքայադուստր Էլիզաբեթի հետ, խոսելով նրա հետ հիմնականում բարոյականությունից ու հոգեբանությունից։ Արդյունքում 1649 թ. հրատակում է «Հոգու Կիրք», որը նվիրում է արքայադստերը։
1647 թ. հրատարակվում է «Փիլիսոփայության սկզբունքների» ֆրանսերեն թարգմանությունը։ Այդ նվիրվում է արքայադուստր Էլիզաբեթին։ Նախաբանում Դեկարտը որակում է իրական փիլիսոփայությունը որպես ուղի՝ իմաստության հասնելու համար։ Նա նշում է չորս սովորական աղբյուր՝ իմաստության հասնելու համար, վերջում ասելով, որ կա նաև հինգերորդը՝ ավելի լավն ու ապահովը, որ բաղկացած է նախապատճառի որոնումից։ Նույն թվականին Ֆրանսիայի արքան Դեկարտին թոշակ է նշանակում, որը երբեք չի վճարում։
Մահը
Ռենե Դեկարտը մահացել է 1650 թ. փետրվարի 11-ին, Ստոքհոլմում, Շվեդիայում, երբ Ֆրանսիայի դեսպանի հյուրն էր։ Շվեդիայի թագուհին՝ Քրիստինան, հրավիրել էր նրան իրեն դասավանդելու։ Մահվան պատճառը համարվում է թոքերի բորբոքումը։ Սովոր լինելով անկողնում մինչև կեսօր աշխատելուն, հնարավոր է, Դեկարտը տառապում էր Քրիստինայի օրակարգից, ով սկսվում էր սովորել վաղ առավոտյան՝ ժամը 5-ին։ Քիչ կամ ոչ կանոնավոր քունը խարխլած կլիներ փիլիսոփայի իմունային համակարգը։ 1991 թ. գերմանացի մի գիտնական գիրք է հրատարակում, որը հարցականի տակ է դնում տարբերակի ճշմարտացիությունը։
1663 թ. Հռոմի պապ Ալեքսանդր VII-ը ընդգրկում է Դեկարտի գործերը «Արգելված գրքերի ինդեքսում»։
Որպես բողոքական ազգի կաթոլիկ ներկայացուցիչ՝ Դեկարտը հանձնվել է հողին Ստոքհոլմի Ադոլֆ Ֆրեդերիկ եկեղեցում, որտեղ թաղված էին գլխավորապես չմկրտված զավակները։ Հետագայում նրա աճյունը տեղափոխվում է Ֆրանսիա ու ամփոփվում Փարիզում։ Չնայած 1792 թվականի Ազգային կոնվենցիան որոշում ընդունեց տեղափոխել Դեկարտին Պանթեոն, որոշումն մինչ այժմ ի կատար չի ածվել։
18-րդ դարում կագնեցված հուշարձանը շարունակում է մնալ Շվեդիայում։
Կրոնական հավատը
Ռենե Դեկարտի հավատը սրտանց քննարկվել է գիտական շրջաններում։ Նա պիտակավորվում էր որպես բարեպաշտ քրիստոնյա, քանի որ Խորհրդածությունների նպատակներից մեկը քրիստոնեական հավատը պաշտպանելն էր։ Այդուամենայնիվ, իր ժամանակում Դեկարտը մեղադրվում էր աթեիստ լինելու մեջ։ Բլեզ Պասկալը ասել է․ «Ես չեմ կարող ներել Դեկարտին։ Իր ամբողջ փիլիսոփայութամբ նա կարողացածն արեց, որ բաց թողնի Աստծուն։ Բայց Դեկարտը չկարողացավ խուսափել Աստծուն բզելուց, որ աշխարհի շարժումն առաջացնում է իր Աստվածային մատի մի կտտոցով։ Դրանից հետո նա Աստծո համար արժեք չունի»։ Ստեֆան Գաուքրոջերսի հեղինակած Դեկարտի կենսագրությունը փաստում է․ «որպես կաթոլիկ նա խոր կրոնական հավատ ուներ, ինչին հավատարիմ էր մինչև մահ՝ ճշմարտությունը բացահայտելու վճռական, կրքոտ ցանկությամբ»։
Վիճաբանությունը շարունակվում է․ արդյո՞ք Դեկարտը կաթոլիկ մեղանչող էր, թե՞ աթեիստ, ով իր հակումները թաքցնում էր իր հակումները բարեպաշտության դիմակի տակ։
Փիլիսոփայությունը
Դեկարտը հաճախ համարվում է առաջին մտածողն, ով հասկացավ բնական գիտություններում պատճառի կոնցեպտի օգտակարությունը։ Նրա համար փիլիսոփայությունը մտածելու համակարգ էր, որ ներառում է ամբողջ գիտելիքը։ Ինչը նա հետևյալ կերպ է արտահայտել.
Իր «Մեթոդի հակաուղեցույց (Discourse on the Method)» աշխատությունում Դեկարտը փորձում է ֆունդամենտալ սկզբունքների համակարգ երևակել, որը կարելի կլինի առանց որևէ կասկածի ճշմարիտ համարել։ Դրան հասնելու համար Դեկարտը կիրառում է հիպերբոլիկ կամ մետաֆիզիկ կասկածների մեթոդը, երբեմն դիմելով նաև մեթոլոգիական սկեմտիցիզմին․ մերժում է ցանկացած գաղափար, որ կարող է կասկածի տակ դրվել, հետո վերադառնում դրանց՝ իրական գիտելիքին հասնելու ամուր հիմք ձեռք բերելու հետին մտքով։
Ի սկզբանե Դեկարտը միայն մի եզակի սկզբունքի է հանգում․ միտքը գոյություն ունի։ Միտքը չի կարող ինձնից առնաձնացվել, դրա համար ես գոյություն ունեմ։ Առավել հայտնի է «cogito ergo sum»՝ «մտածում եմ, այսինքն գոյություն ունեմ», ձևակերպումը։ Շարունակելով, Դեկարտը հանգում է հետևյալին․ եթե նա կասկածեց, ապա ինչ-որ մեկը կամ ինչ-որ մի բան պիտի կասկածելիս լինի, հետևաբար կասկածի փաստն արդեն ապացուցում է տվյալ բանի գոյությունը։ «Կարճ ասած, եթե ինչ-որ մեկը սկեպտիկ է տրամադրված իր գոյության փաստին, դա ինքնին ապացուցում է, որ նա գոյություն ունի»։
Դեկարտը համարում էր, որ նա կարող է վստահ լինել, որ գոյություն ունի, քանի որ մտածում է։
Բայց ի՞նչ ձևի մեջ։ Նա ընկալում է իր մարմինը զգայարանների միջոցով։ Նախկինում դա վստահելի աղբյուր չէր։ Այսպիսով, Դեկարտը որոշեց, որ միակ անկասկած գիտելիքն այն է, որ նա մտածող բան է։ Մտածելն այն է, ինչ նա անում է, ու իր ուժը պիտի գա իր էությունից։ Դեկարտը սահմանեց «միտքը» այն, «ինչը լինում է մեջս, ինչը ես անմիջապես զգում եմ՝ այնքանով, որքանով զգում եմ»։
Զգայարանների սահմանափակ լինելն ներկայացնելու համար Դեկարտը դիմեց այսպես կոչված «մոմե փաստարկին»։ Նա վերցնում է մոմի կտոր․ զգայարանները տեղեկացնում են, որ այն որոշակի բնութագիրներ ունի՝ ձև, մակերես, չափ, գույն, հոտ և այլն։ Կրակին մոտեցնելիս մոմի բնութագիրներն հիմնահատակ փոխվում են։ Ամեն դեպքում, թվում է, թե դա դեռ նույն բանն է․ նույն մոմի կտորն է, հետո ի՞նչ, որ զգայարանները տեղեկացնում են բնութագիրների փոփոխության մասին։ Այսպես թե այնպես, մոմի իրական բնույթը նկարագրելու համար նա պիտի զգայարանները մի կողմ դնի։ Ու պիտի գիտակցությունն օգտագործի։ Դեկարտը եզրակացնում է․
Նույն ձևով Դեկարտը զգայական ընկալությունը անհուսալի համարելով, ընդունում է դեդուկցիան որպես գիտելիքի համակարգ կառուցելու համար միակ վստահելի մեթոդ։ Երրորդ ու հիգերորդ մեդիտացիաներում նա Աստծո benevolent լինելու օնթոլոգիական ապացույց է ներկայացնում։ Քանզի Աստված benevolent է, նա կարող է որոշ հավատ ընծայել այն իրականությանը, որ զգայարաններն են ներկայացնում․ քանի որ Աստված նրան աշխատող միտք ու զգայական համակարգ է տվել, որոնք իրարից առանձին չեն։ Այս տեսանկյունից Դեկարտն ի վերջո հաստատում է, որ գիտելիքները հիմնված են դեդուկցիայի ու ընկալման վրա։ իմացաբանության նման տերմիններով նա նույն հաջողությամբ կարող էր ասել, որ հիմնարարության ճշգրիտ կոնցեպցիաներն ու պատճառի հնարավորությունը գիտելիք ստանալու միակ վստահելի ուղիներն են։ Ամեն դեպքում, Դեկարտը քաջատեղյակ էր, որ փորձերը թեորիաներին լուրջ տեսք ու կշիռ տալու համար անհրաժեշտություն են։
Դեկարտը նաև «սկեպտիցիզմ արտաքին աշխարհի գոյության մասին» աշխատությանը պատասխան է գրել․ զգայական ընկալությունը նրանն է առանց իր ցանկության ու չի կառավարվում իր կողմից։ Դրանք արտաքին են իր զգայարաններին, ու, ըստ Դեկարտի, սա իր մտքից անկախ ինչ-որ բանի գոյության ապացույցն է, ինչը արտաքին աշխարհն է։ Դեկարտը շարունակում է, որ արտաքին աշխարհում առարկաները նյութական են՝ վիճարկելով, որ Աստված նրան «հնարավորություն» է տվել հավատալու, որ նման գաղափարների հիմքում նյութական առարկաներն են։
Դուալիզմ
Դեկարտն իր «Հոգու Կիրք» ու «Մարդու մարմնի նկարագրություն» աշխատություններում առաջարկում է, որ մարմինն աշխատում է մեքենայի նման ու նյութական հատկություններ ունի։ Միաժամանակ միտքը (կամ հոգին) նկարագրվում է որպես ոչ-նյութական մի բան, որ չի հետևում բնության օրենքներին։ Դեկարտը վիճարկում է, որ միտքը հաղորդակցվում է մարմնի հետ էպիֆիզում։ Դուալիզմի այս ձևը վստահ է, որ միտքը ղեկավարում է մարմինը, բայց մարմինն իր հերթին այսպես թե այնպես կարող է ազդել ռացիոնալ մտածելակերպի վրա․ օրինակ, այն դեպքերում, երբ մարդիկ գործում են կրքից դրդված։ Մարմին-միտք հարաբերությունների նախկին նկարագրությունների մեծամասնությունը մեկ ուղղությամբ էին։
Այսօր կենդանիներին օգտագործելու մասին վիճաբանություններում Դեկարտը վկայակոչվում է երկու տեսակետների ներկայացուցիչների կողմից։ Որոշ աղբյուրներ պնդում են, որ Դեկարտը գտնում էր, թե կենդանիները ցավ չեն զգում՝ այսինքն, նրանց կարելի է օգտագործել հանգիստ խղճով։ Այլ աղբյուրների կարծիքով՝ Դեկարտը մերժում էր կենդանիների բանականության կամ պատճառի զգացողություն ունենալու հնարավորությունը, բայց չէր բացառում զգայարանների կամ ընկալման հնարավորությունը։
Բարոյական փիլիսոփայությունը
Դեկարտի համար էթիկան գիտություն էր՝ բարձրագույնն ու ամենակատարյալը։ Մնացած գիտությունների նման էթիկայի արմատը մետաֆիզիկան էր։ Այս ճանապարհով նա վիճարկում է Աստծո գոյությունը, հաստատում մարդու տեղը բնության մեջ, ձևակերպում մարմնի-մտքի հարաբերությունները դուալիզմի կոնցեպցիայով, ու պաշտպանում ազատ կամքը։ Ամեն դեպքում, լինելով ռացիոնալիստ, Դեկարտը հստակ սահմանում է, որ պատճառը անհրաժեշտորեն կարևոր է փնտրտուքներում, և ճիշտ պատճառավորումն է, որ պիտի ուղղորդի մեր գործողությունները։ Պատճառավորման որակը կախված է գիտելիքից, քանի որ լավ տեղեկացված միտքը ավելի մեծ հավանականությամբ լավ ընտրություն կկատարի, ինևը կախված է նաև մենտալ պայմաններից։ Սրա համար Դեկարտը որոշեց, որ ամբողջական բարոյական փիլիսոփայությունը պիտի ներառի նաև մարմնի ուսումնասիրությունը։ Քննարկելով սա Բոհեմիայի արքայադուստր Էլիզաբեթի հետ, Դեկարտը գրում է «Հուգու կիրք» աշխատությունը, որը ներառում է հոգեսոմատիկ գործընթացի ռեակցիաների մասին դասեր՝ չանտեսելով զգացմունքներն ու կիրքը։
Ազատագրում եկեղեցական վարդապետությունից
Դեկարտը հաճախ է համարվում ժամանակակից Արևմտյան փիլիսոփայության հայրը․ փիլիսոփա, ով իր սկեպտիկ մոտեցմամբ հիմնովին փոխեց արևմտյան փիլիսոփայության ուղղությունն ոְւ տվեց ժամանակակից փիլիսոփայության հիմունքները։ Առաջին փիլիսոփայության խորհրդածությունների առաջին երկուսը, որ ձևակերպում են Դեկարտի հայտնի մեթոդիկ կասկածները, ներկայացնում են Դեկարտի մտքի գոհարների այն բաժինը, որ առավելագույնն է ազդել ժամանակակից փիլիսոփայության ձևավորմանը։ Ասվում է, որ Դեկարտն ինքը չէր ընկալում, որ հեղափոխական բաներ է ասում։ Ձևափոխելով «ի՞նչն է ճշմարիտ» հարցը «ինչո՞ւմ կարող եմ վստահ լինել»-ուն Դեկարտը ճշտի ձևակերպման խնդիրը վերցերց Աստուց ու տվեց մարդկանց։ Մինչ «ճշտի» կոնցեպցիան որոշակի հեղինակություն է ենթադրում, «վստահություն»-ը անհատի խնդիրն է։ Մարդակենտրոն հեղափոխությունից հետո մարդը բարձրացավ մինչև սուբյեկտի մակարդակ՝ ազատ ու ինքնավար պատճառականությամբ։ Հեղափոխության հետհարվածները շարունակվում են մինչ այսօր․ մարդկության ազատությունը քրիստոնեական անսասան կոնցեպտներից ու կաթոլիկ եկեղեցու վարդապետությունից՝ անհատ, որ ստեղծում է սեփական օրենքներն ու հիմքը։ Ներկայում ճշմարտության երաշխավորն այլևս Աստված չէ, այլ մարդկային արարածները․ որոնցից յուրաքանչյուրը սեփական իրականության «բանական ձևավորողն ու երաշխավորն» է։ Այդպիսով, յուրաքանչյուր մարդ ինքն իր համար պատասխանատու մեծահասակ է՝ ի հակադրություն Աստծուն հնազանդ երեխայի։ Սա բեկումնային փուլ էր միջին փիլիսոփայության՝ ժամանակից դառնալու ճանապարհին։
Մաթեմատիկական ժառանգությունը
Դեկարտի ամենահարատև ժառանգությունը, թերևս, կարտեզիական կամ անալիտիկ երկրաչափության զարգացումն էր․ մեթոդ, որ օգտագործում է հանրահաշիվը երկրաչափությունը բացատրելու համար։ Նա «հայտնագործել է հավասարման մեջ անհայտները՝ x, y, կամ z-ով, իսկ հայտնիները a, b կամ c-ով նշանակելու մեթոդը»։ Նա նաև «առաջինն էր, ով օգտագործեց ինդեքսների ստանդարտ գրելաձևը»՝ բաղադրիչների աստիճանը ցույց տալու համար․ օրինակ, օգտագործելով 4-ը x4 ձևով քառակուսու քառակուսին նշանակելու համար; գիտելիքների համակարգում հանրահաշվին հիմնարար տեղ հատկացրեց ու հավատում էր, որ հանրահաշիվը պատճառականության (մասնավորապես՝ աբստրակտ, անհայտ մեծությունների) ավտոմատացման կամ մեքենայացման մեթոդ է։ Եվրոպացի մաթեմատիկոսները նախկինում երկրաչափությունը դիտարկում էին որպես մաթեմատիկայի ավելի հիմնարար մաս, քան հանրահաշիվը․ երկրաչափությունը համարվում էր հանրահաշվի հիմքը։ Հանրահաշվական կանոններին եկրաչափական ապացույցներ էին տալիս այնպիսի մաթեմատիկոսներ, ինչպիսիք են Պաչոլին, Կարդանը, Տարտագիլան ու Ֆերրարին։ Խորանարդից բարձր աստիճան ունեցող հավասարումները անիրական էին համարվում՝ եռաչափ՝ իրականը առավելագույն ներառող տարածության պատճառով։ Դեկարտը որոշեղ, որ աբստրակտ մեծությունը կարող է բացարձակապես միևնույն հաջողությամբ ներկայացնել մակերեսն ու երկարությունը։ Սա մաթեմատիկական ուսմունքին (օրինակ՝ Վիետայի ուսմունքին) սուր և ուղղակի հակադրություն էր։ Չնայած Դեկարտը չէր հետևում առարկային, նախորդեց Լայբնիցին․ ավելի գլոբալ կամ «տիեզերական մաթեմատիկա»՝ որպես նշանային տրամաբանության ավետաբեր ստեղծելու, որ կարող էր հիմնական պատճառականությունը մեխանիզացնել ու ընդգրկել տրամաբանական սկզբունքները։
Դեկարտի աշխատանքները ներկայացնում են հետագայում Նյուտոնի ու Գոտֆղեյդի կողմից զարգացրած թվաբանությունը։ Վերջինս նաև անվերջ փոքրերի թվաբանությունը կիրառեց շոշափողի հետ կապված խնդիրներին, ինչը խթանեց ժամանակակից մաթեմատիկայի այդ ճյուղի զարգացմանը։ Նրա նշանների մասին օրենքը մինչ այսօր լայնօրեն կիրառվում է տարաստիճան հավասարումների դրական կամ բացասական արմատների քանակը ճշտելու համար։
Դեկարտը հայտնագործել է մոմենտի պահպանության օրենքը՝ իր նախնական տեսքով, ու ասել, որ կիրառելի է ուղղագիծ շարժման համար, ի հակադրություն կատարյալ շրջանագծային շարժմանը։ Նա դուրս է բերել իր՝ տիեզերքի մասին պատկերացումները Փիլիսոփայության սկզբունքներում։
Ժամանակակից ընկալումը
Չնայած Դեկարտը մինչև կյանքի վերջ հայտնի մարդ էր ակադեմիական շրջաններում, նրա գործերի դասավանդումը դպրոցներում հակասական քննարկումների թեմա էր։
Ռենե Դեկարտ «Դեկարտի քառակուսի». որոշումներ ընդունելու տեխնիկան
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Լեզու ստեղծողներ Կատեգորիա:Անձինք թղթադրամների վրա Կատեգորիա:17-րդ դարի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ Կատեգորիա:Լեյդենի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:17-րդ դարի ֆրանսիացի գրողներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի երաժշտագետներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի աստղագետներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ռազմական գործիչներ
Միներալոգիա
Միներալոգիան, ինչպես նաև բնական մյուս գիտությունները, սկզբնավորվել է մարդու գիտակցական կյանքի հետ զուգահեռ։ Մարդը քարն օգտագործել է կացարան շինելու, աշխատանքային, որսի և այլ գործիքներ պատրաստելու համար, աստիճանաբար հայտնաբերել է թանկարժեք քարեր և այլ քարանյութեր, հանքանյութեր և այլն։ Միներալների մասին առաջին տվյալները բերվել են անտիկ աշխարհի՝ Հունասանի և Հռոմի գիտնականների աշխատություններում մեր թվարկությունից մի քանի դար առաջ (Արիստոտել՝ 384-322, Թեոֆրաստ՝ 372-287)։ Նրանք միներալային մարմինները բաժանել են երկու դասի՝ քարեր և հանքանյութեր, իսկ Ավիցեննան (մոտ 980-1037)՝ քարերի, այրվող մարմինների, աղերի և մետաղների։ Մարդը միներալային հումքը օգտագործել է տակավին շատ վաղ ժամանակներից։ Այդ մասին են վկայում բազմաթիվ պեղումների արդյունքները, հնագույն հանքափորվածքները, պղնձի ու երկաթի ձուլարանները, ոսկու հանքերը և այլն։ Մարդկային մշակույթի հետքեր շատ կան Հայաստանի տարածքում՝ Մեծամորի հնագույն մետաղաձուլարանը, Զոդի ոսկու հանքերը, երկաթի և պղնձի հալոցները տարբեր շրջաններում, որոնք հազարավոր տարիների պատմություն ունեն։ Միներալոգիայի զարգացումը և նրա առաջընթացը սերտորեն շաղկապվում են մարդկային հասարակության զարգացման պատմության հետ։ Այն բուռն վերելք է ապրում ֆեոդալիզմի ժամանակաշրջանում, էլ ավելի մեծ թափ ստանում 19-րդ դարի վերջին։
Տեխնիկայի զարգացումը և նոր քիմիական տարրերի ու նրանց կիրառման բնագավառների հայտնադործումը պահանջեցին մշակել միներալների ու հանքանյութերի ուսումնասիրման որակապես նոր մեթոդներ։ 20-րդ դարում միներալոգիայում տեղի է ունենում երկու ուղղությունների՝ բյուրեղաքիմիայի և ծագումնաբանության միավորում։ Միներալոգիայում ծագումնաբանական ուղղությունը ստեղծել է Վ․ Ի․ Վերնադսկին, հետագայում այն զարգացրել են նրա աշակերտները՝ Ա․ Ե․ Ֆերսմանը և այլք։
Կատեգորիա:Հանքաբանություն
Կիիռու (գյուղ, Կիհելկոննա շրջան)
Կիիռու (Kõõru), գյուղ Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Կիհելկոննա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 7 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Կիհելկոննա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Ալեքսանդր Մուխանով
Ալեքսանդր Մուխանովը սենատոր Ալեքսեյ Իլյիչ Մուխանովի (1753—1836) և իշխանուհի Վարվարա Նիկոլաևնա Տրուբեցկայայի (1766—1813) որդին է։ Ն. Ա. Մուխանովը նրա ավագ եղբայրն է։ Ստացել է տնային դաստիարակություն։ Նա իր ծառայությունն սկսել է 1819 թվականին Իզմալովսկի գնդում և, ստանալով Օրենբուրգի ուլանական գնդի հեծելազորային սպայի առաջին աստիճանը, 1822 թվականին տեղափոխվել է Ուլանի լեյբգվարդիայի գունդ։
1823-1825 թվականներին եղել է Ֆինլանդիայի կորպուսի հրամանատար Ա. Զակրևսկու տրամադրության տակ գտնվող սպա։ Կ. Բուլգակովի խոսքերով՝ նա խիստ հակված է եղել դեպի Մուխանովը, նա «հոգեպես նվիրվածություն» է ցուցաբերել Զակրևսկուն, ինչը, սակայն, չի խանգարել, որ վերջինս այսպիսի արձագանք տա 1826 թվականի նոյեմբերի 27-ին թվագրված Պ. Կիսելևին ուղղված նամակում. Չնայած դրան՝ Զակրևսկին վստահել է Մուխանովին շատ կարևոր հարցերում, ինչպիսին է Աբովի ակադեմիայում ուսանողների վարքի գաղտնի հսկողությունը։ 1826 թվականից ի վեր Մուխանովը եղել է երկրորդ բանակի գլխավոր հրամանատար կոմս Պ. Վիտգենշտեյնի համհարզը։ Մի քանի անցում կատարելով՝ 1828 թվականից ծառայել է Սեմյոնովսկի գնդում, մասնակցել է ռուս-թուրքական պատերազմին (1828-1829)։ Հասնելով կապիտան կոչման՝ 1830 թվականին Մուխանովը հեռացել է զինվորական ծառայությունից։ Թոշակի անցնելուց հետո նա ապրել է Սանկտ Պետերբուրգում։ Արտաքին գործերի նախարարությունում ծառայության անցնելուց հետո նրան ուղարկել են Յասի և Բուխարեստ, որտեղ նա տառապել է խոլերայով և հրաշքով է փրկվել։ Վերադառնալով Մոսկվա սենեկապետի կոչումով (1833) և գնդապետի աստիճանով՝ նա հանդես է եկել Մոսկվայի արտաքին գործերի նախարարության գլխավոր արխիվում։ Նա եղել է Ե. Բարատինսկու, Ն. Պուտյատայի, Պ. Վյազեմսկու, Պուշկինի ընկերը և սերտ ընկերություն է ունեցել Ա. Խոմյակովի հետ ։
Մուխանովի գրական գործունեությունն արտահայտվել է միայն մադամ դե Ստալի «Աքսորման տասը տարի» գրքի քննադատությամբ, որը լույս է տեսել 1825 թվականին «Հայրենիքի որդի» գրքում։ Մուխանովի սուր հոդվածին հաջորդել է Պուշկինի ոչ պակաս կտրուկ հոդվածը, որը հրապարակվել է «Մոսկվայի հեռագրում»։
31-ամյա Մուխանովը հանկարծակի մահացել է թոքաբորբից 1834 թվականի օգոստոսի 20-ին Սանկտ Պետերբուրգում՝ հենց իր նախանշված՝ հայտնի գեղեցկուհի Ավրորա Կառլովնա Շերնվալի հետ հարսանիքի օրը, որը հետագայում ամուսնացել է Պ. Դեմիդովի հետ, իսկ երկրորդ ամուսնության ժամանակ` Ա. Կարամզինի հետ։ Թաղվել է Վլադիմիրի մարզի Ալեքսանդրովսկի շրջանի Ուսպենսկոյե գյուղում, Օրհնյալ Աստվածածնի Վերափոխման եկեղեցում, ներկայումս՝ Մոսկվայի մարզի Սերգիև-Պոսադսկի շրջանում գտնվող Բոգորոդսկի քաղաքային բնակավայրի Մուխանովո գյուղը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ Կատեգորիա:Ռուս գրողներ
A Life Within a Day
A Life Within A Day, Squackett ակումբի դեբյուտային ալբոմ։
Ալբոմի մասին
Sea of Smiles-ի առաջին սինգլը (հակառակ կողմում Perfect Love Song) թողարկվել է 2012 թվականի ապրիլի 21-ին։ Իսկ հենց ալբոմը թողարկվեց մայիսի 28-ին։ Ձայնագրության մեջ բացի Սկայրից և Հեկկետայից մասնակցում էին Steve Hackett's Electic Band-ի երաժիշտները։
Ձայնագրությունների ցուցակը
Բոլոր երգերը գրված էին Ստիվ Հեկկետոմի, Քրիս Սկվայրի և Ռոջեր Քինգի կողմի, եթե նշած չէ, ուրեմն այլ բան է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անգլալեզու ալբոմներ Կատեգորիա:2012 ալբոմներ
(5728) 1988 BJ4
(5728) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1988 թվականի հունվարի 20-ին Անրի Դեբեոնի կողմից Լա Սիլյայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,262434 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0505 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,4744 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1242,97 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,289628 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,24° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1988 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Անրի Դեբեոնի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Գոյտակազիս ազգային անտառ
Տեղագրություն
Գոյտակազիս ազգային անտառը գտնվում է Էսպիրիտու Սանտու նահանգի Լինյարիս մունիցիպալիտետում։ Ունի 1424 հա տարածք ։ Գտնվում է Ռիու Դոսի գետի հարավային կողմում՝ Լինյարիս քաղաքի դիմաց ։ Անտառը և նրա բուֆերային գոտին Ատլանտյան անտառ բիոմում են՝ Հոլոցենի վերջին ծովային անկումից հետո բերուկային հողի վրա, ինչը նրան տալիս է եզակի հատկություններ ։ Անտառով է անցնում էլեկտրահաղորդման գիծը, պահպանման համար մուտքի ուղիները և Ալաեսսե Ֆիորոտ քաղաքային ճանապարհը։ Վտանգավոր է որսորդությունը և բուսական ռեսուրսների ապօրինի արդյունահանումը, տնային կենդանիների հարձակումն ու բույսերի և կենդանիների տեսակների ներմուծումը ։
Պատմություն
Գոյտակազիս ազգային անտառը ստեղծվել է 2002 թվականի նոյեմբերի 28-ի դաշնային հրամանագրով՝ բնական ռեսուրսների բազմակի օգտագործման կառավարումը խթանելու, ջրային ռեսուրսների և կենսաբազմազանության պահպանման և պաշտպանության, դեգրադացված տարածքները վերականգնելու, ինչպես նաև էկոլոգիական կրթությանը աջակցելու նպատակներով։ Նախկինում ուներ մոտավորապես 1350 հա տարածք ։ Այն դարձել է Կենտրոնական Ատլանտյան անտառ էկոլոգիական միջանցքի մի մասը, որը ստեղծվել է 2002 թվականին։ Դասվում է Բնության պահպանության միջազգային միության VI կատեգորիային (բնական ռեսուրսի կայուն օգտագործմամբ պահպանվող տարածք)։ Ազգային անտառն այժմ գտնվում է Չիկո Մենդեսի Կենսաբազմազանության պահպանության ինստիտուտի ղեկավարության ներքո ։
Անտառ ստեղծելու հրամանագիրը փոխարինվեց 2012 թվականի հունիսի 5-ի նոր հրամանագրով, որը ընդարձակեց տարածքը՝ հասցնելով 1,423.96 հա-ի ։ Կառավարման ծրագիրը հրապարակվել է 2013 թվականի հունվարին ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի ազգային անտառներ Կատեգորիա:Անտառներ ըստ երկրի Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Գուլչեխրա Սուլայմոնի
Գուլչեխրա Սուլայմոնի (Гулчеҳра Сулаймонӣ, Гулчеҳра Сулаймонова, ), տաջիկ և խորհրդային բանաստեղծուհի, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ (1957 թվականից), Տաջիկստանի ժողովրդական բանաստեղծ, Ռուդակիի անվան Տաջիկստանի պետական մրցանակի դափնեկիր (1977)։
Կենսագրություն
Գուլչեխրա Սուլայմոնին ավանդական տաջիկական բանաստեղծական տաղաչափությունների վերափոխող, բանաստեղծ Պայրավա Սուլիմոնիի դուստրն է։ 1943 թվականին ավարտել է Բուխարայի կանանց մանկավարժական դպրոցը, 1947 թվականին սովորել է Բուխարայի մանկավարժական ինստիտուտում։ Որոշ ժամանակ դասավանդել է քաղաքի միջնակարգ դպրոցներում։ Մեկ տարի անց Գյուլչեխրան մոր և քրոջ հետ տեղափոխվել է Դուշանբե, որտեղ ուսուցչուհիների պատրաստման ուսումնարանում ուսուցանել է տաջիկերեն լեզու և գրականություն։ Այնուհետև աշխատել է պետական հրատարակչությունում։ 1951 թվականին նշանակվել է մանկական հրատարակչության Pioneer Tojikiston (այժմ՝ Anboz) մանկական հրատարակչության բաժնի վարիչ, 1952 թվականին նշանակվել է Mashal ամսագրի բաժնի վարիչ։ 1954 թվականից ղեկավարել է Տաջիկստանի պետական հրատարակչության մանկական գրականության բաժինը։ 1960-70-ական թվականներին աշխատել է «Սադո Շարկ» գրական հանդեսի բաժնի վարիչ, «Մաորիֆ» հանրապետական հրատարակչության մանկական գրականության բաժնի վարիչ և ավելի քան տաս տարի «Զանոնի Տոջիկիստոն» («Տաջիկստանի կանայք») հասարակական-քաղաքական ամսագրի գլխավոր խմբագրի տեղակալ։
Մահացել է սրտի կաթվածից ։
Ստեղծագործական ուղի
Գուլչեխրա Սուլայմոնին իր նորամուտը սկսել է 1946 թվականին, այնուհետև մեծ դեր է խաղացել 20-րդ դարի երկրորդ կեսի տաջիկական մանկապատանեկան պոեզիայի զարգացման գործում ։ Սուլայմոնին եղել է մանկական բանաստեղծ, որին կոչում էին «Տաջիկական Ագնիա Բարտո»։ Նա երեխաների կողմից շատ սիրված բանաստեղծությունների հեղինակ է և դարձել է Տաջիկստանի մեկից ավելի սերունդների սիրված ու հարգված բանաստեղծուհին։ Գրել և հրատարակել  է  20 բանաստեղծական ժողովածու, որից 15-ը նվիրված են երեխաներին։ 1976 թվականի «Սեբի  Հուբոն» («Հուբոն խնձոր») և «Չիլ Կոկուլի Բոզիգար» («Քառասուն խաղային ծամիկներ») բանաստեղծությունների ժողովածուների համար արժանացել է Ռուդակիի անվան պետական մրցանակի՝ հանրապետության մանկագիրների շարքում։ Անխոնջ հասարակական գործունեության և տաջիկական  գրականության զարգացման գործում մեծ ավանդի համար նրան շնորհվել է «Ժողովուրդների բարեկամության շքանշան», ինչպես նաև արժանացել է «Տաջիկստանի ժողովրդական բանաստեղծ» պատվավոր կոչման։ Զբաղվել է աշխարհի տարբեր ազգերի անվանի գրողների ստեղծագործությունների տաջիկերեն լեզվով թարգմանությամբ՝ տաջիկ ընթերցողներին ծանոթացնելով արտասահմանյան երկրների  ժողովուրդների գեղարվեստական նվաճումներին։ Մասնավորապես, նրա թարգմանությունների միջոցով  ընթերցողները ծանոթանում էին Ագնիա Բարտոյի, Սամուիլ Մարշակի, Սերգեյ Միխալկովի, Էդի Օգնեցվետի, Սիլվա Կապուտիկյանի, Յանինա Դեգուտիտեի, Հումումոն Ալիբեյլիի, Կուդդուս Մոհամմադիի, Քայում Թանգրիկուլիևի և այլոց յուրօրինակ բանաստեղծություններին ։
Ընտիր երկեր
Նրա մի շարք բանաստեղծական ժողովածուներ թարգմանվել են ռուսերեն, ուկրաիներեն, մոլդովերեն, ուզբեկերեն, բելառուսերեն, ղազախերեն և այլ լեզուներով ու տպագրվել Մոսկվայում, Մինսկում, Կիևում, Քիշնևում, Ալմա-Աթայում, Տաշքենդում և այլ քաղաքներում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Տաջիկ բանաստեղծներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Խորհրդային թարգմանիչներ Կատեգորիա:Կին մանկագիրներ Կատեգորիա:20-րդ դարի խմբագիրներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Կալի (գյուղ, Բեյսկի շրջան)
Կալի (Калы, Ха-алы), գյուղ Ռուսաստանի, Խակասիա հանրապետության Բեյսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2004 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 623 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Խակասիա հանրապետության Բեյսկի շրջանի բնակավայրեր
Պանտիլյատե
Պանտիլյատե  (Pantigliate), քաղաք Իտալիայում, գտնվում է Լոմբարդիա մարզի Միլան գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 5541 մարդ (2004 թվականի տվյալներով)։ Խտությունը կազմում է 1007 մարդ/կմ²։ Տարածքը 5 կմ² է։ Էլեկտրոնային փոստ՝ 20090։ Հեռախոսային կոդ՝ 02։
Քաղաքի հովանավորն է Սուրբ Մարգարիտը։ Տոնը նշվում է սեպտեմբերի առաջին կիրակի օրը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Արդաշանա
Արդաշանա, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում ։
Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 760 հայ բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Կամիշևատոե (գյուղ, Նովոուկրաինկայի շրջան)
Կամիշևատոե (Комишувате), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Նովոուկրաինկայի շրջանում, գյուղական խորհրդի կենտրոն։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Դորոֆեևկա, Տատարովո։ Հիմնադրվել է 1843 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Կամիշևատոե գյուղում բնակվում էր 1 160 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Նովոուկրաինկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1843 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Չինաստանի մարզերի ցանկ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Չինաստան
Թեոդոր Աքսենտովիչ
Թեոդոր Աքսենտովիչ (Teodor Axentowicz, ), ծագումով հայ լեհ նկարիչ։
Ստեղծագործությունը
Թողել է բազմաթիվ մեծարժեք կտավներ, որոնցից հիշատակության արժանի են «Սառա Բեռնարը Տոսկայի դերում», Վիկտոր Օստվսկու, Անրի Ֆունյեի, Դյուրանովսկու, Լվովի հայ արքեպիսկոպոս Իսահակ Իսահակովիչի և այլ դիմանկարներ։ Պատմա-կոմպոզիցիոն կտավներից են «Վյուզբուրգի գրավումը ֆրանսիացիների կողմից», «Սլավոնների առաջնորդի թաղումը» և այլն։ Հայկական թեմաներով գործերից են՝ «Հայաստանի մկրտությունը», «Հայ գաղթականները Լեհաստանում»։ Ունի նաև հայուհիների դիմանկարներ ։
Այլ
2010-ին ՀՀ Կենտրոնական բանկը շրջանառության մեջ է մտցրել Թեոդոր Աքսենտովիչին նվիրված 100-դրամանոց հուշադրամ, որը թողարկվել է «Աշխարհի նկարիչները» միջազգային դրամագիտական ծրագրի շրջանակներում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լեհահայ նկարիչներ Կատեգորիա:Էթնիկ հայ նկարիչներ Կատեգորիա:Մյունխենի գեղարվեստի ակադեմիայի շրջանավարտներ
Բախշի Իշխանյան
Կենսագրություն
Ծնվել է Խանձք (այժմ՝ ԼՂՀ Ասկերանի շրջանում) գյուղում։ Ավարտել է Շուշիի թեմական դպրոցը, 1899 թ. ընդունվել է Գևորգյան ճեմարան։ 1901 թվականին մեկնում է Գերմանիա և ընդունվում Լայպցիգի առևտրի ինստիտուտը, որն ավարտել է 1905 թ.։ Եռանդորեն թղթակցել է Թիֆլիսի «Մշակին», «Արշալույսին», «Լոյսե Օրացույցին», «Մուրճին»։ 1903 թվականին Ժնևում մասնակցել է Սոցիալ-դեմոկրատական բանվորական հայկական կազմակերպության (սպեցիֆիկների) հիմնադրմանը։ Թարգմանել և 1904 թվականին Ժնևում հրատարակել է Կառլ Մարքսի «Վարձու աշխատանք և կապիտալ» երկը։
1905 թ. վերադարձել է Թիֆլիս։ 1906 թվականից խմբագրել է սպեցիֆիկների «Կյանք» պաշտոնաթերթը։ Պաշտպանել է հայ պրոլետարիատի ինքնուրույն կուսակցության ստեղծման գաղափարը։ Մեղադրվել է հակացարական գործունեության համար և 1908 թվականին հեղափոխական գործունեության համար թվականին բանտարկվել։ 1911-1913 թթ. ապրել է Գերմանիայում, աշխատակցել «Սոցիալիստ» ամսագրին։ Հոկտեմբերյան հեղափոխության հաղթանակից (1917) հետո դիրքորոշվել է նրա դեմ։ Ղեկավարել է Հայաստանի Հանրապետության (1918-1920) վիճակագրական բաժնի տեսչությունը։ 1921 թվականին անցել է Իրան, որտեղից Եվրոպա մեկնելու ճանապարհին մահացել է ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ տնտեսագետներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Սանինո (գյուղ, Կոլոմենսկի շրջան)
Սանինո (Санино), գյուղ Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Կոլոմենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2005 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 221 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Կոլոմենսկի շրջանի բնակավայրեր
Առոյո դել Օխանկո
Առոյո դել Օխանկո (իսպ.` Arroyo del Ojanco ), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Խաեն գավառում, ինքնավար Անդալուսիա մարզում։ Մունիցիպալիտետի մի մասը գտնվում է Սեռա դե Սեգուրա շրջանում։ Տարածքը զբաղեցնում է 61 կմ2։ Բնակչությունը` 2509 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։
Կատեգորիա:Խաեն պրովինցիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Անդալուսիայի բնակավայրեր
Հան Կան
Հան Կան (한강, ), հարավկորեացի գրող ։ 2016 թվականի գրականության Բուքերյան մրցանակի դափնեկիր է` «Բուսակերը» վեպի համար, որը պատմում է միս չուտելու որոշում ընդունած մի կնոջ մասին ։ Այս վեպը եղել է նրա գրքերից մեկը, որը թարգմանվել է անգլերեն։
Կենսագրություն
Հան Կանը գրող Հան Սինովնի դուստրն է ։ Նա ծնվել է Գվանջու քաղաքում և 10 տարեկանում տեղափոխվել է Սյուրի, Սեուլ։ Նա կորեական գրականություն է ուսումնասիրել Յոնսեի համալսարանում ։ Նրա եղբայրը` Հան Դոլիմը, նույնպես գրող է։
Հանը սկսել է իր գրական կարիերան, երբ նրա բանաստեղծություններից մեկը տպագրվել է «Հասարակություն և գրականություն» պարբերականի համարներից մեկում։ Հաջորդ տարի նրա պաշտոնական դեբյուտն է նշվել, երբ իր «Ալ խարիսխ» պատմվածքը դարձել է Սեուլ Սինմուն գրական մրցույթի հաղթողը։
2005 թվականին Հան Կանը ստացել է գրական Լի Սանա մրցանակ։
2013 թվականի ամռանից սկսած` Հանը գրական վարպետություն է դասավանդում Սեուլի արվեստի ինստիտուտում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի գրողներ Կատեգորիա:Բուքերյան մրցանակի դափնեկիրներ
Բոգվի
Բոգվի (ბოგვი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Քվեմո Քարթլիի մարզի Թեթրի Ծղարոյի շրջանում ։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 700 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Թեթրի Ծղարոյից հեռու է 17 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 178 մարդ ։
Հելենա Մունկտել
Հելենա Մունկտել (Helena Munktell, ), շվեդ դաշնակահարուհի և կոմպոզիտոր ։
Կենսագրություն
Հելենա Մունկտելը ծնվել է 1852 թվականի նոյեմբերի 24-ին, Ֆալուն քաղաքում, ձեռնարկատեր և երաժիշտ Հենրիկ Մունկտելի և նրա կնոջ՝ Քրիստինա Ավգուստի (Christina Augusta Eggertz, 1818-1889, կոմպոզիտոր Ամալյա Հյելմի և նկարիչ Էմմա Սպարեի քույրը ) ընտանիքում։
Նախնական երաժշտական կրթություն ստացել է հոր մոտ։ Երբ 1861 թվականին հայրը մահացավ, ամբողջ ընտանիքը տեղափոխվեց Ստոկհոլմ, որտեղ մայրը զբաղվում էր բիզնեսով։ Հելենան Ստոկհոլմի թագավորական բարձրագույն երաժշտական դպրոցում սովորել է երգեցողություն, դաշնամուր, ձայնակարգություն և գործիքավորում՝ Կոնրադ Նորդկվիստի, Յուհան Լինդեգրենի և Յոզեֆ Դենտեի մոտ, ստեղծագործել սովորել է Լյուդվիգ Նորմանի մոտ։ 1870 թվականին Հելենան և նրա մայրը մեկնել են Վիեննա՝ ուսումը շարունակելու հայտնի ուսուցիչների մոտ, այնուհետև Հելենան սովորել է Իտալիայում և Շվեյցարիայում։ Վերադառնալով Փարիզ՝ 1877 թվականին նա որոշել է մնալ այդտեղ և հանդես գալ որպես երգիչ և դաշնակահար։ Հաջորդ երկու տարիների ընթացքում Հելենան սովորել է Բենջամեն Գոդարի և Վենսան Դ'Էնդիի մոտ, որոնք նրա համար մեծ խթան հանդիսացան երաժշտի մասնագիտության ձևավորման գործում։ Հելենա Մունկտելի դեբյուտը որպես կոմպոզիտոր տեղի է ունեցել Շվեդիայում՝ 1885 թվականին։ 1890-ականների վերջին նա սկսել է երաժշտություն գրել նվագախմբի համար։ 1915 թվականին դարձել է Շվեդիայի երաժշտական թագավորական ակադեմիայի անդամ, իսկ 1918 թվականին՝ Շվեդիայի կոմպոզիտորների ընկերության համահիմնադիր (Föreningen svenska tonsättare): Նրա գործերից են օպերային, նվագախմբային ստեղծագործությունները, կամերային երաժշտության և երաժշտական այլ ստեղծագործությունները։
Հելենա Մունկտելը տառապել է աչքի հիվանդությունից և մահացել է 1919 թվականի սեպտեմբերի 10-ին, Ստոկհոլմում։ Նրան թաղել են Ստոկհոլմի Հյուսիսային գերեզմանատանը (Норра բեգրավինգսպլաստեն) ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Երաժշտական մանկավարժներ Կատեգորիա:Կին դասական կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Շվեդ դաշնակահարներ Կատեգորիա:Շվեդ կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Շվեդիայի երաժշտության թագավորական ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:20-րդ դարի դասական կոմպոզիտորներ
Կիիռու (գյուղ, Մեռեմյաե շրջան)
Կիիռու (Kõõru), գյուղ Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Մեռեմյաե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 9 մարդ։
Ալլանյան
Ալլանյան, հայկական ազգանուն։
Կիիռու (գյուղ, Մեռեմյաե շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Մեռեմյաե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Ալլանյան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով
Իշխանաց պար
Իշխանաց պար («Շեյխերի», «Շէխանի»), մեհենական պարերի խմբին պատկանող պար։
Տարբերակները
Գոյություն ունի պարի 3 տարբերակ՝ Հայոց ձորի, Շատախի և Պարսկահայքի։
Հայոց ձորի տարբերակ
Իշխանաց պարի Հայոց ձորի տարբերակը ռազմապար է։ Այն անվանում են նաև «Շեյխերի», «Շէխանի»։ «Շեյխերի» կամ «Շէխանի» անվանումները ծագում են շեյխ բառից, որը քրդերի հոգևոր առաջնորդն է։ Պարի բարդության պատճառով հիմնականում պարում էին միայն երիտասարդ իշխանները։ Հայերը պարը հիմնականում պարում էին ուխտագնացությունների, տոների, խնջույքների ժամանակ՝ Վանում, Թիմարում, Բերկրիում։ Գրեթե բոլոր ռազմապարերի նմանա «Շէխանիի» մեղեդու չափը 2/4 է։ Պարում են մեկ շարքով, ճկույթ ճկույթի՝ աջ ձեռքը ձախի վրայից անցկացրած։ 12-15 մարդ տեղաշարժվում էին մեկ առաջ, մեկ՝ ետ։
Շատախի տարբերակ
Շատախի «Շէյխանի-Շիվհալանի» պարի անվանումը ամբողջովին չի բացատրվել։ Պարի առաջին 2 մասերը, որոնք կոչվում էին «Շէյխանի» պարվում են դանդաղ, իսկ «Շիվհալանին»՝ պարի երրորդ և չորրորդ մասերը ավելի արագ են։ 8 տակտ 4/4 ռիթմով՝ «Շէյխանի», 13 տակտ 4/4 ռիթմով՝ «Շիվհալանի»։ Ըստ որոշ ենթադրությունների «Շիվհալանին» վշտի, հիշատակի պարատեսակներից է, որի մեջ կան և՛ ետ քայլը, և՛ ձախ քայլը։ Սակայն ուրախ թռիչքների պատճառով մոռացվել է պարի այդ իմաստը։
Պարսկահայքի տարբերակ
Պարսկահայքի «Շէյխանեն» նույնպես իշխանների պար է, և պատկանել է մեհենական պարերի շարքին։
Պարային քայլերը
«Իշխանաց պարը» շատ հպարտ, վեհ պար է, ամենադժվար պարատեսակներից մեկը հայկական պարերի մեջ։ Մեղեդու չափը 4/4 է։ Ձեռքերը բռնում են թևկախ, խաչված ափերով՝ ձախ ձեռքը անցկացնելով աջի վրայով։ Կանգնում են մեկ շարքով, որը երբեք չի վերածվում կորագծի։ Պարաշարքը տեղաշարժվում է առաջ, ապա վերադառնում 9 աստիճան դարձումով տեղաշարժվում դեպի աջ, ապա ուղղվում։ Տեղում շարժումների ժամանակ արմունկները ծալվում են՝ ափերը բարձրացնելով կրծքի մակարդակին, իսկ աջ գնալու ժամանակ՝ գոտկատեղի բարձրության։ Պարեղանակը և պարը հետզհետե արագանում են ։
Սան Բենեդետո Պո
Բնակչությունը կազմում է 7476 մարդ։ Խտությունը՝ 108 մարդ/կմ²։ Տարածքը՝ 69 կմ²։ Էլեկտրոնային փոստ՝ 46027։ Հեռախոսային կոդ՝ 0376։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Դմիտրի Գրիգորենկո
Դմիտրի Գրիգորենկո (Дмитрий Юрьевич Григоренко, ), ռուս պետական և քաղաքական գործիչ, տնտեսագետ։ Ռուսաստանի Դաշնության Կառավարության նախագահի տեղակալ՝ Կառավարության աշխատակազմի ղեկավար 2020 թվականի հունվարի 21-ից ։ Ռուսաստանի Դաշնության 2-րդ դասի գործող պետական խորհրդական։
Կենսագրություն
2000 թվականին ավարտել է Կուբայի պետական համալսարանի տնտեսագիտության, իրավունքի և բնական մասնագիտությունների ինստիտուտը՝ «Իրավագիտության» մասնագիտությամբ և Միջազգային ձեռնարկատիրության և մենեջմենթի Կուբանի ինստիտուտը՝ «Ֆինանսներ և վարկ» մասնագիտությամբ։
2000 թվականի հոկտեմբերից աշխատել է հարկային մարմիններում։
2000-2003 թվականներին որպես 1-ին կարգի մասնագետ աշխատել է Կրասնոդարի. № 4 հարկային տեսչությունում։
2003 թվականին՝ № 2 խոշոր հարկատուների միջտարածաշրջանային տեսչության գլխավոր պետական հարկային տեսուչ։
Կարակազելևկա
Կարակազելևկա (Караказелівка), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Նովոուկրաինկայի շրջանում։
Դմիտրի Գրիգորենկո
Կենսագրություն
2003-ից մինչև 2004 թվականը՝ Ռուսաստանի Դաշնության հարկերի և տուրքերի նախարարության շահույթի հարկման դեպարտամենտի համահավաք-վերլուծական բաժնի գլխավոր հարկային տեսուչ (այժմ՝ Դաշնային հարկային ծառայություն)։
Կարակազելևկա
2001 թվականի տվյալներով Կարակազելևկա գյուղում բնակվում էր 92 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Նովոուկրաինկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Դմիտրի Գրիգորենկո
Կենսագրություն
2004-2006 թվականներին՝ Դաշնային հարկային ծառայության շահույթի (եկամտի) հարկման և հարկային հաշվառման վարչության վերլուծական բաժնի պետի տեղակալ, առևտրային կազմակերպությունների հարկման և հարկային հաշվառման բաժնի պետ։
2006 թվականից մինչև 2008 թվականը եղել է Դաշնային հարկային ծառայության շահութահարկի վարչարարության և հարկային հաշվառման վարչության առևտրային կազմակերպությունների շահութահարկի վարչարարության բաժնի պետ։
2012-2013 թվականներին՝ Դաշնային հարկային ծառայության հարկման վարչության պետ։
2013 թվականի օգոստոսից մինչև հոկտեմբեր՝ Դաշնային հարկային ծառայության իրավաբանական անձանց հարկման վարչության պետ։
2013 թվականի հոկտեմբերից ՌԴ Դաշնային հարկային ծառայության ղեկավարի տեղակալ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ռուս տնտեսագետներ Կատեգորիա:Ռուս պետական գործիչներ
Կալիգինո
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Նովոդուգինսկի շրջանի բնակավայրեր
Կոոռվեռե
Կոոռվեռե (Koorvere), գյուղ Էստոնիայի Պիլվամաա նահանգի Վասցե-Կուուստե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 41 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Պիլվամաա նահանգի Վասցե-Կուուստե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Մարգս
Մարգս (նաև՝ Մարկոս, Մարկս, Մարս, Մարքս, Մաքս, ներկայիս թուրքական անվանումը՝ Andaç՝ Անդաչ), նախկին հայկական բնակավայր Վանի նահանգի Հայոց ձորի գավառում՝ Անգղ գետի ձախ կողմում, Վանա լճի ափից 3 կիլոմետր արևելք, ներկայում քրդաբնակ գյուղ Թուրքիայի Հանրապետությունում։ Տեղակայված է ծովի մակերևույթից 1765-1770 մետր բարձրության վրա ։
Անվանում
Բնակավայրը տարբեր ժամանակներում կրել է վկայվել է նաև Մարկոս, Մարկս, Մարս, Մարքս անվանումներով։ Ներկայում թուրքական իշխանությունների կողմից վերանվանվել է Անդաչ անունով ։
Գոյություն ունեն Մարգս անվան ծագման մի քանի վարկածներ։ Գյուղը հայտնի է եղել որպես Քյոշկ բնակավայրում բնակվող Արծրունի իշխանների նժույգների արոտատեղի, քանի որ տարածքը կազմված է ընդարձակ մարգագետիններից ։ Մեկ այլ ավանդության համաձայն՝ գյուղի տեղում հայկական թագավորության ժամանակաշրջանում եղել է մաքսատուն, որի համար էլ կոչվել է Մաքս ։
Ալբալատիլյո
Ալբալատիլյո (Albalatillo), բնակավայր և մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, գտնվում է Ուեսկա պրովինցիայում (Արագոն ինքնավար համայնքում)։ Մունիցիպալիտետը մտնում է Մոնեգրոս շրջանի կազմի մեջ։ Տարածքը կազմում է 9,1կմ2։ Բնակչությունը 243 մարդ (2010 թվականի տվյալներով)։ Գտնվում է պրովինցիայի վարչական կենտրոնից 55 կմ հեռավորության վրա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Սալվադորի Կենտրոնական պահուստային բանկ
Սալվադորի Կենտրոնական պահուստային բանկ (Banco Central de Reserva de El Salvador), Սալվադորի կենտրոնական բանկ։
Պատմություն
1877 թվականին սկսվել է Սալվադորի կառավարության թղթադրամների թողարկումը։ 1880 թվականին հիմնադրվել է Սալվադորի միջազգային բանկը, որն ի սկզբանե ուներ թղթադրամների թողարկման բացառիկ իրավունք։ Հետագայում այդ իրավունքը ստացան այլ բանկեր՝ Արևմտյան բանկը (հիմնադրվել է 1899 թվականին), Գյուղատնտեսական առևտրային բանկը (հիմնադրվել է 1895 թվականին)։ Պարբերաբար թղթադրամների թողարկման իրավունք են ստացել նաև այլ բանկեր՝ Սալվադորի արդյունաբերական բանկը (գործել է 1895-1906 թվականներին), Սալվադորի ազգային բանկը (գործել է 1906-1913 թվականներին) և այլն։
Մինչև 1934 թվականը թողարկման իրավունք ունեին երեք բանկ՝ Գյուղատնտեսական առևտրային բանկը, Արևմտյան բանկը, Սալվադորի բանկը (հիմնադրվել է 1885 թվականին՝ որպես Սալվադորի մասնավոր բանկ, վերանվանվել է 1891 թվականին)։
1934 թվականի հունիսի 19-ին օրենք է ընդունվել Սալվադորի Կենտրոնական պահուստային բանկ ստեղծելու մասին, որը ստացել է թողարկման մենաշնորհային իրավունք։ Բանկը ստեղծվել է «անանուն ընկերության» տեսքով՝ վերակազմավորվելով Գյուղատնտեսական առևտրային բանկի։ Նույն թվականին բանկը սկսել է թղթադրամների թողարկումը։ 1961 թվականի ապրիլի 20-ից բանկը դարձել է պետական հաստատություն։
2020 թվականից Սալվադորի Կենտրոնական պահուստային բանկի նախագահն է Դուգլաս Ռոդրիգես Ֆուենտեսը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կենտրոնական բանկեր Կատեգորիա:1934 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Բանկեր այբբենական կարգով
(5729) 1988 TA1
(5729) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1988 թվականի հոկտեմբերի 13-ին Սեյձի Ուեդայի և Հիրոսի Կանեդայի կողմից Կուշիրոյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,069492 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,7836 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,3554 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1964,26 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,183275 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 10,26° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1988 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Սեյձի Ուեդայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Հիրոսի Կանեդայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Բորբալո
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 710 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Թեթրի Ծղարոյից հեռու է 28 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 248 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Թեթրի Ծղարոյի շրջան
Տարիքային հաշվարկ Արևելյան Ասիայում
Չինական տարիքի ավանդական հաշվարկ
Տարիքի հաշվարկի այս մեթոդներից առաջինը, առաջացել է հին չինական աստղագուշակության հավատքից, որ մարդու ճակատագիրը կապված է աստղերի հետ, որոնք պատկերացնում էին, որ հակադրվում են Յուպիտեր մոլորակին ծննդյան պահին։ Տասներկուամյա ցիկլը կարևոր է ֆենգշուի գեոմանտիայի համար, բայց պահպանվում է միայն ժողովրդական մշակույթում, քանի որ չինական կենդանակերպի 12 կենդանիներըփոխում են ամեն չինական Նոր տարի։ Այս համակարգում մարդու տարիքը օրացուցային տարիների քանակի հաշվարկ չէ, այլ աստղերի թվի հաշվարկ, որոնք ազդում են մարդու կյանքի վրա։
Ճապոնիան վերացրել է այս համակարգի տարբերակը որպես Մեյձիի բարեփոխումների մաս ։ Չինաստանի Հանրապետությունը մասամբ արդիականացրել է համակարգը սեփական բարեփոխումների ընթացքում, որոնք իրականացվել են կոմունիստների կողմից Չինաստանի քաղաքացիական պատերազմից հետո։ Ժամանակակից Թայվանն այժմ ունի խառը համակարգ՝ տարիքի ավանդական հաշվարկի լայն կիրառմամբ, որը երբեմն կարգավորվում է կառավարության կողմից։ Մայրցամաքում, չնայած բոլոր պաշտոնական նպատակների համար տարիքը հաշվում են բացառապես ծննդյան օրերով, դասական չինարենը տարիքի մասին խոսելու շարունակում է օգտագործել բացառապես suì բառը, Ճապոնացիները նմանապես օգտագործում են իր համարժեքը, sai բառը։
Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն
Հին ժամանակներում սուին հաշվարկվում էր ծննդյան պահից։ Մարդու տարիքը ծնվելուն պես մեկ սուի էր։ Լուսնային նոր տարում նա դառնում էր երկու սուի, և դրանից հետո յուրաքանչյուր հաջորդ նոր տարի ավելանում էր ևս մեկ սուի։ Այսպիսով, ավանդական հաշվարկով sսուին չի նշանակում «կյանքի մեկ տարի» ։
Ներկայումս Չինաստանում և ամբողջ աշխարհի չինական հանրությություններում օգտագործվող սուի եզրը կարող է երկիմաստ լինել։ Հաճախ, օրինակ իրավական փաստաթղթերում, այն համարժեք է հայերեն «տարիների»։ Այնուամենայնիվ, որոշ համատեքստերում, օրինակ՝ գուշակության նպատակով տարիքը որոշելիս, կամ մինչժամանակակից տեքստեր կարդալիս, պետք է տարբերակել տարիքը հաշվարկելու ավանդական ձևը։ Աշխարհի շատ չինական հանրություններում երեխայի հորոսկոպը հաշվարկվում է ծննդյան պահին և համարվում է ակտուալ նրա ողջ կյանքի ընթացքում։ Աստղագուշակը հաշվարկվում է ավանդական սուի միջոցով։ Սա կարևոր է դառնում, օրինակ՝ մարդու ֆան-տայ սուին հաշվարկելիս, որը տեղի է ունենում կենդանակերպի յուրաքանչյուր տասներկու տարվա ցիկլից հետո։ Այսպիսով, 2000 թվականի հունիսին՝ վիշապի տարում, ծնված երեխայի համար առաջին ֆան տայ սուի տարին տեղի կունենա հաջորդ վիշապի տարում, որը կսկսվի 2012 թվականի լուսնային նոր տարում, երբ երեխան կդառնա 13 տարեկան։ Ժամանակակից հաշվարկով երեխան տարեսկզբին կդառնար 11 տարեկան, իսկ հունիսին կդառնար 12 տարեկան։ Հետևաբար, տարիքը հաշվարկելու ժամանակակից եղանակը չի համապատասխանում հորոսկոպային հաշվարկին ։
Թայվան
Քանի որ թայվանցիների ճնշող մեծամասնությունը էթնիկապես չինացիներ են, ապա տարիքային հաշվարկում հետևում են Չինաստանի օրինակին։ Ի տարբերություն չինացիների, թայվանցիներն ըստ սոցիալական համատեքստի կարող են տարբեր ձևով օգտագործել սուի տերմինը և տարիքային հաշվարկը։ Թեև ծննդյան օրերն ավելի ու ավելի են նշվում Գրիգորյան օրացույցի համաձայն, բայց ավանդական տարիքային հաշվարկը պահպանվում է ։ Թայվանցիները, ինչպես հարավկորեացիները, իրենց տարիքին մեկ տարի ավելացնում են ոչ թե իրենց ծննդյան օրը, այլ Ամանորի օրը՝ Թայվանի դեպքում՝ լուսնարևային չինական օրացույցով Նոր տարուն և ոչ թե Գրիգորյան օրացույցով, ինչպես Կորեայում ։