cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ֆելիքս Նարտի
Ֆելիքս Նարտի, գանացի սոցիալական ձեռնարկատեր, ազատ գիտելիք տարածող: 2017 թվականի օգոստոսին Վիքիպեդիայի համահիմնադիր Ջիմմի Ուելսը Վիքիմանիայի ժամանակ Ֆելիքսին հայտարարել է Տարվա վիքիպեդիստ : Ֆելիքս Նարտին հանդիսանում է Գանայի Creative Commons կազմակերպության ղեկավարն ու համահիմնադիրը, ինչպես նաև Open Foundation West Africa-ի (Արևմտյան Աֆրիկայի բաց հիմնադրամ) համահիմնադիր   :
Կենսագրություն
Ֆելիքս Նարտին ծնվել է Գանայի Տեմա քաղաքում : 2008 թվականին ավարտել է Հովհաննես պապի անվան ավագ դպրոցը, 2013 թվականին՝ Գանայի Կենտրոնական համալսարանը՝ ստանալով բանկային գործ և ֆինանսներ մասնագիտությամբ բակալավրի աստիճան, 2017 թվականին Անհալտի կիրառական գիտությունների համալսարանից ստացել է մագիստրոսի աստիճան : Գանային Կենտրոնական համալսարանում ուսանելուն զուգահեռ նշանակվել է Google Student Ambassador (Գուգլի ուսանող-դեսպան): Այս պաշտոնը մեծացրել է նրա հետաքրքրությունը տեխնոլոգիայի նկատմամբ :
Կրթական աստիճան ստանալուց հետո նա աշխատել է բանկում, ինչպես նաև որպես կամավոր հանդես է եկել տարբեր կազմակերպություններում : Նարտին եղել է Գանայի Վիքիմեդիա համայնքի ղեկավարը : Հետագայում նա համահիմնադրել է Open Foundation West Africa շահույթ չհետապնդող կազմակերպությունը, որի նպատակն է խրախուսել ազատ արտոնագրի ներքո բովանդակության ստեղծմանը   :
2017 թվականի օգոստոսից Նարտին Վիքիմեդիա հիմնադրամի Վիքիպեդիայի գրադարանի գլոբալ համակարգողն է, ինչպես նաև հանդիսանում է Creative Commons գլոբալ ցանցային խորհրդի անդամ :
Ներդրումներ բաց շարժման մեջ
Նարտին միացել է Վիքիմեդիա շարժմանը 2012 թվականին : Նա բովանդակություն է ստեղծում իր հայրենի երկրի՝ Գանայի մասին և ղեկավարում է մի շարք նախաձեռնություններ՝ նպաստելու Վիքիպեդիայի խմբագրման կարևորությանը, ներառյալ GLAM-ի գործունեությունը, Վիքիպեդիայի կրթական ծրագիրը, աշխատանքներ գենդերային բացը լրացնելու ուղղությամբ, Վիքիպեդիայի գրադարանը :
Նարտին եղել է Creative Commons գլոբալ ցանցային ռազմավարության անցման խորհրդատվական խմբի անդամ և Վիքիմեդիա շարժման ռազմավարության նախագծային հանձնաժողովի անդամ : Անդամակցել է նաև Firefox-ի աֆրիկյան խմբի հիմնական թիմին :
Տարվա վիքիպեդիստ անվանակարգը հայտարարելիս Ջիմի Ուելսը նշեց, որ Նարտին առաջնային դեր է ունեցել Ակրայում անցկացվող Վիքի Ինդաբա 2017 2-րդ համաժողովի կազմակերպման գործում և կարևորագույն առանցքային դերակատարություն ունի Աֆրիկայի տեղական համայնքների կառուցման գործում :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տարվա վիքիմեդիստներ Կատեգորիա:Սոցիալական ձեռնարկատերեր
The Ketchup Song (Aserejé)
«The Ketchup Song», Aserejé (արտասանություն՝ ), երգի անգլերեն անվանումն է, որը ձայնագրվել է իսպանական Las Ketchup խմբի կողմից 2002 թվականին։ Թողարկվել է նույն թվականի հուլիսի 29-ին, որպես նրանց առաջնաելույթային Hijas del Tomate ալբոմի գլխավոր սինգլ։ Կա երգի երեք տարբերակ՝ իսպաներեն, անգլերենի և իսպաներենի միքս և պորտուգալերեն։ Սինգլը զբաղեցրել է առաջին հորիզոնականը ՄԹ-ի չարթերում և այլ 26 երկրներում։ 2006 թվականին երգն արդեն վաճառվել է 7 մլն օրինակով, ներառվելով աշխարհում ամենաշատ վաճառված սինգլերի ցուցակի մեջ ։
Երգի բովանդակություն
Երգը պատմում է աֆրո սանրվածքով մի մարդու մասին, ում անունը Դիեգո է, նա կեսգիշերին գնում է մարդաշատ գիշերային ակումբ, որտեղ դիջեյը նրա կարծիքով նվագում է «twelve-o'clock anthem» երգը, որը նա պաշտում է։ Կրկնեգրը նրան հիշեցնում է իսպաներեն լեզուն, բայց դա իրականում The Sugarhill Gang խմբի 1979 թվականին թողարկված անիմաստ «Rapper's Delight» ռեփ հիթն էր ։
Ընդունում
Բրազիլիայում թողարկելու համար, երգը ձայնագրվեց պորտուգալերեն, որին նաև մասնակցել է բրազիլիական Rouge գյորլ բենդը։ Դա նպաստեց ալբոմի հայտնիության և վաճառքին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դանս-փոփ երգեր Կատեգորիա:Irish Singles Chart գլխավորած սինգլներ Կատեգորիա:UK Singles Chart գլխավորած սինգլներ
Վասիլի Տատիշչև
Վասիլի Նիկիտիչ Տատիշչև (Василий Никитич Татищев, ), ռուս պետական գործիչ, պատմաբան։
Կենսագրություն
Ավարտել է Մոսկվայի ինժեներական և հրետանային դպրոցը։ Մասնակցել է 1700-1721 թվականների Հյուսիսային պատերազմին, 1720-1723 և 1734-1737 թվականներին եղել է Ուրալի պետական գործարանների կառավարիչ, հիմնադրել է Եկատերինբուրգ (այժմ Սվերդլովսկ) քաղաքը։ 1741-1745 թվականներին՝ Աստրախանի նահանգապետ։ Տատիշչևը նախապատրաստել է պատմական աղբյուրների ռուս, առաջին հրատարակությունը, սկզբնավորել է Ռուսաստանում ազգագրության, պատմական աշխարհագրության, աղբյուրագիտության զարգացումը, կազմել առաջին ռուս, հանրագիտական բառարանը՝ «Лексикон Российской», ստեղծել Ռուսաստանի պատմությունն ընդհանրացնող աշխատություն՝ «Ռուսական պատմությունը հնագույն ժամանակներից» (հատորներ 1-5, 1768-1848)։ Ռուս պատմագրության մեջ առաջինը Տատիշչևն է փորձել գտնել մարդկային հասարակության զարգացման օրինաչափությունները, հիմնավորել պետական իշխանության առաջացման պատճառները։ Տատիշչևը հրաժարվելով պատմական իրադարձությունները նախախնամությամբ բացատրելուց, հանդես է եկել որպես ռացիոնալիստ, պատմության ընթացքը կապել լուսավորության զարգացման հետ։ Պետական կառավարման բոլոր ձեերից Ռուսաստանի համար նա գերադասել է ինքնակալությունը։ Տատիշչևն առաջինը տվել է ռուս, պատմագրության մեջ Ռուսաստանի պատմության ընդհանուր պարբերացումը, միահեծանության տիրապետություն (862-1132), միահեծանության խախտում (1132-1462), միահեծանության վերականգնում (1462 թվականից)։ Տատիշչևը զբաղվել է Ռուսաստանում և նրանից դուրս ապրող մի շարք ժողովուրդների, այդ թվում՝ հայերի և վրացիների պատմությամբ և մշակույթով։ Իր «Ռուսական պատմության․․․» մեջ, առաջինը Ռուսաստանում, մեկնաբանել է ռուս, տարեգրություններում և միջնադարյան այլ աղբյուրներում հայերին վերաբերող փաստական նյութերը, հետաքրքիր դիտողություններ արել Կամա-Վոլգյան Բուլղարիայի Բուլղար քաղաքում ստեղծված հայկական գաղութի մասին։ «Լեքսիկոնում»` «Արարատ», «Արաքս» և հատկապես՝ «Հայերը» հոդվածներում անդրադարձել է հայկական եկեղեցուն և էջմիածնի պատմությանը, ինչպես նաև հայ եկեղեցու դեմ կաթոլիկ եկեղեցու լարած դավերին։ Ընդգծել է հայ ժողովրդի արտաքսումը մայր հայրենիքից, նրա ծանր վիճակը Թուրքիայի ու Պարսկաստանի լծի ներքո և անցյալում հայկական պետականության առկայությունը։ Հետաքրքրվել է հայոց լեզվով և մասնավորաբար Ջուղայի բարբառով։ Մեծ նշանակություն տալով Ռուսաստանի պատմությանը վերաբերող արևելյան աղբյուրներին՝ հետաքրքրվել է հայկական պատմության աղբյուրներով, բարձրացրել դրանց թարգմանության անհրաժեշտության հարցը և կարևորել դրանց գիտական նշանակությունը։ Լինելով Աստրախանի նահանգապետ՝ շփվել է տեղի հայ բնակչության հետ։ Ելնելով ռուս արևելյան քաղաքականությունից՝ Տատիշչևը գիտակցել է հայկական ազատագրական շարժման ռուսական կողմնորոշման նշանակությունը և ակտիվորեն նպաստել հայ-ռուսական մերձեցմանը։ Մեծ աշխատանք է կատարել Աստրախանում հայերի բնակեցման ուղղությամբ, պաշտպանել է սեփական ինքնավար մարմին ունենալու նրանց իրավունքը, խրախուսել հայ և ռուս առևտրականների համագործակցությունը և պաշտպանել հայ վաճառականների իրավունքները անգլիական կապիտալի հարձակումներից։ Կապեր է ունեցել ռուսական բանակի հայ սպաների հետ և մասնակցել հայկական զորք ստեղծելու գործին։ Աջակցություն է ցույց տվել ռուս, կողմնորոշման հայ գործիչներին (Եղիա Կարնեցի) և հայ եկեղեցուն՝ կաթոլիկ միսիոներների դեմ պայքարում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս պետական գործիչներ Կատեգորիա:Ռուս պատմաբաններ Կատեգորիա:Քաղաք հիմնադրած անձինք Կատեգորիա:Ռուս ճանապարհորդներ Կատեգորիա:Ռուս աշխարհագրագետներ Կատեգորիա:Ռուս քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ռուս մարդաբաններ Կատեգորիա:Ռուս տնտեսագետներ Կատեգորիա:Ռուս ազգագրագետներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքական պաշտոնյաներ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա
645
Մահեր
Կատեգորիա:645 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Աշոտ Յան
Աշոտ Արմենակի Գրիգորյան, Աշոտ Յան, հայ նկարիչ։
Կենսագրություն
1996-2000 թվականներին սովորել է Հակոբ Կոջոյանի անվան գեղարվեստի դպրոցում, 2000-2006 թվականներին` Երևանի գեղարվեստի պետական ակադեմիայում։ 2008-2011 թվականներին դասավանդել է թիվ 2 արվեստի դպրոցում։ 11 գրքերի նկարազարդումների հեղինակ է  ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ
Ֆայետ շրջան (Ալաբամա)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ալաբամայի շրջաններ
Ռուբեն Հասրաթյան
Ռուբեն Գրիգորի Հասրաթյան, հայ ճարտարապետ։ Հայաստանի Հանրապետության վաստակավոր ճարտարապետ (2013) ։
Պետական և հասարակական գործիչ Գրիգոր Հասրաթյանի որդին է։
Կենսագրություն
1967 թվականին ավարտել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտը։ 1967-1972 թվականներին աշխատել է Երևաննախագիծ, 1972-1991 թվականներին և 1997 թվականից՝ Հայպետնախագիծ (1980-1991 թվականներ և 1997 թվականից՝ ճարտարապետության արվեստանոցի ղեկավար) ինստիտուտներում, 1991-1997 թվականներին՝ Երնորոգնախագիծ ինստիտուտի տնօրեն։
Ռուբեն Հասրաթյանի համահեղինակային նախագծերով իրականացվել են Կապանի թիվ 5 և թիվ 6 թաղամասերի կառուցապատումը (1981-1986), Գյումրիի (1982), Երևանի «Էրեբունի» (1983, Սոֆիայի «Բիենալե-87» մրց.) օդանավակայանները, Երևանի թեթևաթլետիկայի ծածկած մանեժը (1977), կազմվել Ստեփանավան քաղաքի վերականգնման գլխավոր հատակագիծը (1989) և Ձորագետի ձախափնյա կառուցապատման նախագիծը (1989-1991)։
Երիտասարդ ճարտարապետների ստեղծագործության (1977), «Տարվա լավագույն կառույց» (1984) համամիութենական ստուգատեսների դափնեկիր է։
2004 թվականին Երևանում տեղադրված Գրիգոր Հասրաթյանի հիշատակի հուշաքարի ճարտարապետն է։
2008 թվականին Երևանում տեղադրված Վիլյամ Սարոյանի հուշարձանի ճարտարապետներից մեկն է։
2012 թվականին Երևանում տեղադրված «Վարք հավերժության» քանդակի ճարտարապետն է ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1943 ծնունդներ Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 24 ծնունդներ Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայ ճարտարապետներ Կատեգորիա:ՀՀ վաստակավոր ճարտարապետներ Կատեգորիա:ՀՊՃՀ շրջանավարտներ
Համբույրների կրպակ 3
«Համբույրների կրպակ 3» (The Kissing Booth 3), ռեժիսոր Վինս Մարքելոյի ամերիկյան դեռահասական ռոմանտիկ կատակերգություն, որը թողարկվելու է 2021 թվականին Նեթֆլիքսում։ Սցենարի հեղինակներն են Մարքելոն և Ջեյ Առնոլդը։ Այն համարվում է «Համբույրների կրպակը» և «Համբույրների կրպակը 2» ֆիլմերի սիքվելը։ Գլխավոր դերերում են Ջոյ Լին Քինգը, Ջոել Քորթնին, Ջեյքոբ Էլորդին, Մեյսի Ռիչարդսոն-Սելերսը, Մոլի Ռինգուոլդը և Թեյլոր Զաքար Փերեցը։
Արտադրություն
2020 թվականի հուլիսին հայտարարվել է, որ երրորդ ֆիլմը գաղտնի նկարահանվել է 2019 թվականի երկրորդ ֆիլմի հետ միասին, որում Քինգը, Քորթնին, Էլորդին, Ռիչարդսոն-Սելլերսը, Պերեսը, Ռինգուոլդը և Յանգը կրկնում են իրենց դերերը։ Մարքելոն կրկին ղեկավարում է այն սցենարը, որը նա գրել Է Ջեյ Առնոլդի հետ ։
Թողարկում
Ֆիլմը թողարկվելու է 2021 թվականին Նեթֆլիքսում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2021 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան սիքվել ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական վեպերի էկրանավորումներ Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ կատակերգական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական վեպերի էկրանավորումներ Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան սիքվել ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ռոմանտիկ կատակերգական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:2021 ֆիլմեր Կատեգորիա:Netflix-ի արտադրության ֆիլմեր
Հարիս Սեֆերովիչ
Հարիս Սեֆերովիչ, (Haris Seferovic; փետրվարի 22, 1992, Շվեյցարիա), բոսնիական ծագումով շվեյցարացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ, ով հանդես է գալիս Շվեյցարիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականում և գերմանական «Այնտրախտ Ֆրանկֆուրտ» ֆուտբոլային ակումբում։
Ակումբային
1999 թվականին երիտասարդ շվեյցարացին սկսեց սովորել հայրենի քաղաք Զուրզեի ֆուտբոլի ակադեմիայում։ Ավարտելով ակադեմիան, Հարիսը տեղափոխվել է "Լիուցերն" ֆուտբոլային ակումբ։ Այդ ակումբում նա անցկացրել է երեք տարի, սակայն չի հեղինակել ոչ մի գոլ։ 2007 թվականին Հարիսը դարձավ «Գրասսհոպերս» ֆուտբոլային ակումբի սան։ Հարիս Սեֆերովիչը մեկն է Շվեյցարիայի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի երիտասարդ հարձակվողներից։ 2009 թվականին Հարիսը վերջապես ավարտում է իր ֆուտբոլային ուսուցումը երիտասարդական ակումբներում։
2009 թվականին Հարիսը ստորագրել է իր առաջին պայմանագիրը «Գրասսհոպերս» ֆուտբոլային ակումբի հետ։ Նա սկսեց մարզումներ անցկացնել արդեն պրոֆեսիոնալ շվեյցարական ակումբի հետ։ 2009-2010 մրցաշրջանում անցկացրել է երեք հանդիպում։
2010 թվականի ամռանը Հարիսը պայմանագիր է կնքել Իտալական «Ֆիորենտինա» ֆուտբոլային ակումբի հետ։ Սակայն եկ մրցաշրջանի ընթացքում Հարիս Սեֆերովիչը կարողացավ անցկացնել մեկ հանդիպում ակումբի կազմում։ Պատճառը այն էր, որ Իտալիայի այս ակումբը լինելով մասնագիտացված ֆուտբոլային ակումբ պետք է հանդես գար ավելի վստահելի կազմով։ Ընդհանուր հաշվով Հարիսը Ֆիորենտինայի կազմում անցկացրել է 8 հանդիպում և չի հեղինակել ոչ մի գնդակ։ 2011 թվականին Հարիսը տեղափոխվեց հայրենի Շվեյցարիա` «Կսամակս» ֆուտբոլային ակումբ։ Այս ակումբում Հարիսը անցկացրել է 10, հանդիոպում հեղինակելով երկու գոլ։ 2012 թվականի հունվարին Սեֆերովիչը տեղափոխվեց Իտալիա, որտեղ նա պայմանագիր կնքեց «Լեչի» ֆուտբոլային ակուբի հետ։
Խաղացել է նաև Իտալական "Նովարա" ֆուտբոլային ակումբում և իսպանական "Ռեալ Սոսիեդադում": Ներկայումս հանդես է գալիս գերմանական Այնտրախտ Ֆրանկֆուրտ ֆուտբոլային ակումբում։ Այս ակումբում, Սեֆերովիչը անցկացրել է 32 հանդիպում և հեղինակել 10 գոլ։
Միջազգային
Շվեյցարիայի կազմում (մինչև 17 տարեկանների) Սեֆերովիչը խաղացել 11 խաղ և խփել 9 գոլ։ 2010 թվականին Հաիս Սեֆերովիչը խաղացել է 3 խաղ և խփել 2 գնդակ Շվեյցարիայի մինչև 19 տարեկանների հավաքականի կազմում։
2014 թվականի հունիսի 15-ին Հարիսը մեկ անգամ խաղացել է Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2014-ում՝ Շվեյցարիայի կազմում խաղալով ընդդեմ Էկվադորի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի։ Այս խաղում, Էկվադորը հաղթեց մեկ գնդակի առավելությամբ որն էլ հեղինակել է ավելացված ժամանակում։ Խաղը ավարտեց 2-1 հաշվով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շվեյցարացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բոսնիա և Հերցեգովինայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Շվեյցարիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016-ի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2020-ի ֆուտբոլիստներ
Սառնակունք (գետ, Շիրակի մարզ)
Սառնակունք, գետ Հայաստանի Շիրակի մարզում։ Սկիզբ է առնում Եղնախաղի լեռնաշղթայի Մեծ Եղնախաղ լեռան արևելյան լանջից և Զարիշատ գյուղից 2,5 կմ հարավ-արևմուտք ձախից միախառնվում Սևգետին։ Երկարությունը 16 կմ է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի գետեր Կատեգորիա:Սևգետ գետի վտակներ
Աստերոիդների ցանկ (130601-130700)
Աստերոիդների ցանկ (130501-130600) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (130701-130800)
635
Մահեր
Կատեգորիա:635 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Ասլան
Ասլան, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Դիարբեքիրի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Կվիտոկ
Կվիտոկ (Квиток), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Իրկուտսկի մարզի Տայշետսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2011 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2879 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Իրկուտսկի մարզի Տայշետսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1909 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Բորգետո Սանտո Սպիրիտո
Բնակչությունը 5235 մարդ է (2008 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության խտությունը՝ 980,34 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 5,34 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 17052, հեռախոսային կոդ՝ 0182։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ալեքսեյ Միխայլովիչ
Ալեքսեյ Միխայլովիչ (Алексей I Михаилович, ), ռուսական ցար 1645 թվականից։
Կենսագրություն
Միխայիլ Ֆեոդորովիչի որդին։ Ձգտում էր բացարձակ միապետության, պայքարում եկեղեցու հավակնությունների դեմ, նսեմացնում բոյարական Դումայի դերը։ Ալեքսեյ Միխայլովիչի արտաքին քաղաքականության ամենակարևոր հաջողությունն էր Ուկրաինայի վերամիավորումը Ռուսաստանի հետ 1654։ Նրա օրոք ուժեղացան գյուղացիության ֆեոդալական շահագործումը և քաղաքային բնակչության ֆինանսական կողոպուտը, բռնկվեցին Մոսկվայի ապստամբությունները 1648, 1662, գյուղացիական պատերազմը Ռազինի առաջնորդությամբ 1670-1671։
Թագավորում
Ալեքսեյ Միխայլովիչի Մաքսային 1653 և Նոր առևտրական 1667 կանոնադրությունները նպաստեցին ներքին և արտաքին առևտրի ծավալմանը։ Ալեքսեյ Միխայլովիչի ժամանակ աշխուժացան հայ-ռուսական հարաբերությունները։ Ռուսական արքունիքի հետ կապեր հաստատեցին Նոր Ջուղայի հայ վաճառականները, որոնք ցանկանում էին Ռուսաստանի վրայով իրանական մետաքսը Եվրոպա արտահանելու և եվրոպական ապրանքներ Իրան ներմուծելու արտոնություն ստանալ։
1660 թվականին առևտրական բանակցություններ վարելու նպատակով Սպահանից Մոսկվա եկած հայ վաճառականներից խոջա Զաքար Սահրատյանը Ալեքսեյ Միխայլովիչին նվիրեց «Ալմաստե գահ»։ Մոսկվայի դիվանագիտական ատյանում Զ. Սահրատյանին առաջարկեցին Մոսկվա ուղարկել.
Գործունեություն
1667 թվականին Ալեքսեյ Միխայլովիչի հրավերով Իրանից Մոսկվա մեկնեց հայ նկարիչ Բոգդան Սալթանովը և նշանակվեց պալատական նկարիչ։ Նույն թվականին Նոր Ջուղայի «Հայկական առևտրական ընկերության հետ» կնքվեց պայմանագիր, որով հայ վաճառականներն ստացան տարանցիկ առևտրի իրավունք և մաքսային արտոնություններ։ Հայ ազատագրական շարժման գործիչներ Գրիգոր Լուսիկենցը (Լուսիկով), Վասիլ Դաուդովը, Հակոբ Դ Ջուղայեցին, Գանձասարի Պետրոս կաթողիկոսը ձգտում էին Ալեքսանդր Միխայլովիչի արքունիքի հետ ունեցած կապերն օգտագործել Հայաստանի ազատագրման խնդրում Ռուսաստանի քաղաքական ու դիվանագիտական աջակցությունն ստանալու համար։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի կայսրեր
657
Մահեր
Կատեգորիա:657 Կատեգորիա:Տարեթվեր
112 (թիվ)
112 (հարյուր տասներկու), բնական թիվ, որը գտնվում է 111-ի և 113-ի միջև։
Փարավնեշի
Փարավնեշի (ფარავნეში), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Ռաճա-Լեչխում և Քվեմո Սվանեթ մարզի Օնի շրջանում ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 6 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Օնի շրջան
Ֆրանկլին շրջան (Ալաբամա)
Ֆրանկլին (Franklin County), ԱՄՆ Ալաբամա նահանգի շրջաններից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.642 կմ² է, բնակչությունը՝ 31.704 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Ռասելվիլ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1818 թ.։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ալաբամայի շրջաններ
Օստրոբոտնիա (մարզ)
Օստրոբոտնիա (Österbotten) կամ Պոհյանմաա (Pohjanmaa), մարզ Ֆինլանդիայի արևմտյան հատվածում՝ նախկին Արևմտյան Ֆինլանդիա նահանգի տարածքում։ Վարչական կենտրոնը Վաասա քաղաքն է։
2008 թվականի մարդահամարի տվյալներով՝ մարզի բնակիչների համար շվեդերենը մայրենի էր 90 114 մարդու համար (51,2 %), ֆիններենը՝ 80 068-ի համար (45,6 %), իսկ 5794-ի համար (3,2%) մայրենի լեզուն այլ էր։
Մարզը զբաղեցնում է 7934.63 կմ2 տարածք, բնակչությունը կազմում է 180690 մարդ ։
Վարչական բաժանում
Մարզն իր մեջ է ներառում 15 համայնք և 6 քաղաք։
Սապատաձոր (գետակ)
Սապատաձոր, գետակ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Սիսիան գետի օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Կոշաքար լեռան հյուսիսային լանջերից և Թասիկ գյուղի մոտ միանում մայր գետին։ Երկարությունը 6,5 կմ է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գետեր Կատեգորիա:Սիսիան գետի վտակներ
Ճարտարապետ Իոսիֆ Կարակիս (գիրք)
Գիրքը հայտնվել է «Տարվա գիրք 2017» մրցանակաբաշխության short-list-ում, իսկ 2018 թվականին արժանացել է Նիկոլայ Գոգոլի անվան «Տրիումֆ» միջազգային գրական մրցանակին   ։
Գրքի նկարագրություն
210×279 չափերով գիրքը կազմված է 544 էջից, որտեղ տեքստից բացի տեղ են գտել նաև ավելի քան 1100 պատկերազարդումներ, որոնցից մեծ մասն առաջին անգամ են տպագրվում ։ Քննադատներն այլ դրական հատկանիշների հետ ընդգծում են նաև գրքի տպագրական արժանիքները, թղթի որակն ու ժամանակակից դիզայնը։ Գրքի ֆորզացը կազմված է ճարտարապետի` Կիևում իրականացրած կառույցների գունավոր պատկերների կոլաժով, որոնք ծանոթ են յուրաքանչյուր կիևցու։ Գիրքը կազմված է ալբոմի տեսքով, ինչն, ըստ քննադատների, արդարացվում է եզակի պատկերազարդումների մեծ քանակով։ Դրանք ներառում են լուսանկարներ ճարտարապետի անձնական արխիվից, ջրանկարներ, արխվային նշումներ, շենքերի ու նախագծերի լուսանկարներ։ Պատկերազարդումները, և հատկապես` ջրանկարներն ու բնանակարային պատկերներն ըստ Եվգենի Գոլուբովսկու, գրքին քնարական երանգ են տալիս։ Հրատարակչությունը եզակի նյութեր ունի, որոնք նախկինում հասանելի էին միայն ճարտարապետի անձնական արխիվում։ Ըստ քննադատների, «գիրքն օգտակար կլինի ընթերցողի լայն շրջանակների համար, տարբեր մասնագիտություններ ու անգամ տարբեր քաղաքական հայացքներ ունեցող մարդկանց»։ Յուրի Բոչարովն ընդգծում է, որ գիրքը «կարևոր և հետաքրքիր է ոչ միայն բարձրակարգ ճարտարապետության մասին տեղեկություններով, այլև իրենից ներկայացնում է տվյալ գործունեության ամենաբարդ ու անսովոր իրավիճակների վառ պատկերազարդում, որոնց մենք բոլորս ստիպված ենք բախվել մեր ամենօրյա կյանքում»։
Բովանդակություն
Հեշտ ընկալման համար գրքի բովանդակությունը բաժանված է չորս մասի, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի մանրամասն նկարագրություն։
Լսարան
Քննադատները նշում են, որ գիրքը կարող է հետաքրքիր լինել «անգամ նրանց, ով ընդհանրապես հետաքրքրված չէ խորհրդային ճարտարապետությամբ և երբեք չի եղել Ուկրաինայում և այն վայրերում, որտեղ աշխատել է ճարտարապետը»։ Մենագրության մեջ ներկայացվող նյութը պետք է որ հետաքրքիր լինի յուրաքանչյուր կիրթ մարդու, ով կկարողանա գրքում իր համար հետաքրքիր որևէ բան գտնել։ Գիրքը հիշողությունների ու փաստաթղթերի միջոցով թույլ է տալիս ծանոթանալ խորհրդային քաղաքակրթության հայտնի ներկայացուցչի` իրադարձություններով հարուստ կյանքին։ Չնայած մենագրության ակադեմիականությանն ու ծավալին, այն հետաքրրքությամբ է կարդացվում։
Էկրանավորում
Ըստ գրքի նկարահանվել են մի քանի հեռուստահաղորդումներ.
Սրանից բացի, գրքի նյութերն օգտագործվել են նաև «ТОП Міста — Каракіс» հաղորդման ժամանակ, «ТРК МІС» ալիքով ։
Քննադատություն
Քննադատների գնահատականները հիմնականում բաժանվում են դրականի և շատ դրականի։ Ընդհանուր առմամբ, քննադատները նշում են գրքի հեղինակի անկողմնակալությունը, նյութի համակարգվածությունը, աղբյուրների ու լուսանկարների մեծ քանակությունը, նոր նյութերի ներկայացումը։ Մասնավորապես, ներկայացված են քիչ հայտնի փաստեր, իսկ երբեմն էլ` առհասարակ անհայտ փաստեր և փաստաթղթեր, որոնք անսպասելի երանգներ են ավելացնում հայտնի ճարտարապետական օբյեկտների նկարագրության մեջ։
Ուկրաինա
Ի. Կարակիսի մասին մենագրության վերաբերյալ առաջին գրախոսականը գրել է Եվգենի Գոլուբովսկին, «Օդեսական համաշխարհային նորություններ» թերթում։ Բացի գրքի բավականին մանրակրկիտ նկարագրությունը, Ե. Գոլուբովսկին մասնավորապես նշում է, որ «Մրցույթ Բաբի Յարի հուշահամալիրի համար» բաժինը գրքում ամենադրամատիկականներից մեկն է։ Ըստ Ե. Գոլուբովսկու, Բաբի Յարի ողբերգության վերաբերյալ հիշողության պահպանման պայքարը շատ մանրամասնորեն նկարագրված է գրքում։ Արդյունքում, նա գիրքը անվանում է հիանալի ։ Ստանիսլավ Ցալիկը կարծում է, որ լավ ճարտարապետի բախտը պետք է երկու անգամ բերի. առաջինը` ստեղծագործական տաղանդը կիրառելիս, և երկրորդը` կենսագրի հարցում։ Նա նշում է, որ Ի. Կարակիսի բախտը կենսագրի հարցում բերել է, ում հաջողվել է այն, ինչ չի հաջողվում շատերին։ Ս. Ցալիկն ընդգծում է Օ. Յունակովի կողմից ոչ միայն տեղեկատվության մանրակրկիտ հավաքագրումը։ Գրքի հեղինակն, ըստ Ս. Ցալիկը, ընտրել է գրքի վրա աշխատելու ամենաճիշտ մեթոդը, որն է դեպքերի նկարագրությունն առանց սեփական գնահատականի։ Հեղինակը, ճիշտ է, համակրում է գրքի հերոսին, սակայն չեզոքություն է պահպանում և թույլ է տալիս ընթերցողին` ինքնուրույն եզրակացություններ անել։
Ամփոփելով, Ս. Ցալիկը եզրակացնում է, որ գիրքն, ըստ իր կարծիքի, «հիանալի բովանդակություն ունի» ։ Միխայիլ Կալնիցկին կարծում է, որ «աշխատանքն արժանի է ամենաբարի գնահատականին, նյութը շատ հիմնավոր է և շատ նորություններ ունի»։
Ճարտարապետության թեկնածու, դոցենտ Լարիսա Ռուբանը նշում է, որ հեղինակի կողմից հսկայական աշխատանք է տարվել գրքի ստեղծման համար և նշում է այն յուրահատկությունը, որ Օ. Յունակովը ոչ միայն գտել է Ի. Կարակիսի ընտանեկան արխիվի անգին նյութեր, այլև դրանք մանրամասնորեն վերլուծել է և համակարգել։ Առաջին տպավորությունն այն էր, որ գիրքը հաճելի է ձեռքին պահել ու կարդալ։ Դրական է նշված գրքի ժամանակային կառուցվածքը, որն ըստ ճարտարապետության թեկնածուի, հիմնավորապես համապատասխանում է տվյալ ուղղվածության հրատարակության համար։ Նյութը բազմակողմանի է, և այն լրացնում են լավ գրված տեքստերով փաստաթղթերը։ Գրքում ներառված են ճարտարապետի ժամանակակիցների բազմաթիվ հիշողություններ, ինչպես նաև` անձամբ նրա չիրականացված նախագծերն ու չհրապարակված մտքերը։ Յուրաքանչյուր ժամանակաշրջան գրքում նկարագրված է տրամաբանական հստակությամբ և մասնագիտական պարբերականացմամբ։ Քննադատը նշում է գրքում նկարագրված Ի. Կարակիսի անձնական նշումների արժեքը և ընդգծում, որ նախագծային նյութերը արխիվային նվեր են ճարտարապետության ֆակուլտետի ուսանողների համար, քանի որ դրանք ունեն պատմա-կրթական մեծ նշանակություն։ Լ. Ռուբալը կարծում է, որ գիրքը ոչ միայն հիանալի ապագա ունի, այլև` ճարտարապետի ստեղծագործական ժառանգության համար նոր ուսումնասիրության հիմք կարող է դառնալ ։ Ուկրաինայի ճարտարապետական ակադեմիայի թղթակից-անդամ Գ. Վոյցեխովսկայան կարծիք է արտահայտել, որ գիտական համայնքին հայտնի է, որ անձի ստեղծագործության ուսումնասիրությունը բավականին բարդ գործ է, քանի որ փաստերը ստուգելու համար գործընկերներն արդեն չկան, իսկ ընտանեկան արխիվը ոչ միշտ է պահպանվում։ Տվյալ դեպքում, փաստաթղթային հիշողությունը պահպանվել է ճարտարապետի ժառանգների և համախոհների շնորհիվ։ Հատկապես մեծ նշանակություն ունի այն փաստը, որ գրքի` տպագրության պատրաստման համար մեծ դեր է ունեցել ճարտարապետի աղջիկը` խմբագրելով գիրքը։ Անդրեյ Պուչկովը նշում է, որ Օ. Յունակովը գերազանց է իրականացրել իր աշխատանքը, որը «շատ հետաքրքիր է ըստ նյութի և վարպետորեն է ձևակերպված»։ Պրոֆեսոր Եվգենի Ռեյցենը նշում է, որ «Գիրքը պետք է ոչ միայն կարդալ, այլև` ուսումնասիրել. ճարտարապետները, ինժեներները, գիտնականները, որ ձգտում են ճանաչել ճարտարապետության պատմությունն ու զարգացումը, հատկապես, Ուկրաինայում, մասնավորապես, մայրաքաղաք Կիևում, որտեղ էլ մահացել է ճարտարապետ Իոսիֆ Կարակիսը»։ Դրանից բացի, նա ակրոստիքոս է նվիրել մենագրության լույս ընծայման առթիվ ։ Ճարտարապետ Վերա Իվանովնա Ռայկոն անգամ գրքի շնորհանդեսի առթիվ բանաստեղծություն է գրել։
Կանադա
Տորոնտոյում ապրող Ուկրաինայի ճարտարապետության ակադեմիայի թղթակից-անդամ Ալեքսանդր Ռոպոպորտը կարծում է, որ հեղինակն ստեղծել է «յուրահատուկ, հաջողակ և հսկայական աշխատանք... հուշարձան Ուկրաինայի ամենատաղանդավոր ճարտարապետներից մեկին։ Մենագրությունը հսկայական ճանաչողական նյութ է պարունակում, իրականում այն Ուկրաինայի ճարտարապետության պատմության ու զարգացման մի կարևոր մաս է» ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գիտահանրամատչելի գրքեր
678
Մահեր
Կատեգորիա:678 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Վելիկիե Կրուշլինցի
Վելիկիե Կրուշլինցի (Великі Крушлинці), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Վիննիցայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1777 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Վելիկիե Կրուշլինցի գյուղում բնակվում էր 980 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1639 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 597,93 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Վիննիցայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1777 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:1599 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Դովգալևկա (գյուղ, Բալակլեյայի շրջան)
Դովգալևկա (Довгалівка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Բալակլեյայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1710 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Դովգալևկա գյուղում բնակվում էր 694 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1741 կմ²։
Բեսկովո (գյուղ, Խոլմ-Ժիրովսկի շրջան)
Բեսկովո (Бесково), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խոլմ-Ժիրովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմէլ է 0 մարդ։
Գտնվում է շրջանի հյուսիսային մասում՝ Խոլմ-Ժիրկովսկուց 8 կմ հյուսիս-արևմուտք, M1 Բելառուս մայրուղուց 45 կմ հյուսիս, Լեմնա գետի ափին։ Կանյուտինո երկաթուղային կայարանը գտնվում է գյուղից 8 կմ հարավ-արևմուտք՝ Դուրովո-Վլադիմիրսկի Տուպիկ գծի վրա։
Պատմություն
Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ՝ 1941 թվականի հոկտեմբերին, գյուղը  գրավել են նացիստական զորքերը, ազատագրվել է 1943 թվականի մարտին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խոլմ-Ժիրովսկի շրջանի բնակավայրեր
Դիժոն 4 (կանտոն)
Դիժոն 4 (Dijon 4e Canton), Ֆրանսիայի կանտոն է, գտնվում է Բուրգունդիա շրջանում։ Կոտ դ՛ Օր դեպարտամենտի կանտոնն է։ Մտնում է Դիժոն օկրուգի մեջ։ Համաձայն 2006 թվականի մարդահամարի կանտոնի բնակչությունը 17070 մարդ էր։ Կանտոնի համարը 2112 է։ Կանտոնում կա 2 կոմունա։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կանտոններ
Տիգրան Արզումանյան
Տիգրան Վարդգեսի Արզումանյան, հայ քանդակագործ, ՀՀ վաստակավոր նկարիչ (2011) ։
Կենսագրություն
1969 թվականին ավարտել է Երևանի գեղարվեստի ինստիտուտը։ 1974 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է։ 1969 թվականից մասնակցել է հանրապետական, համամիութենական և միջազգային ցուցահանդեսների։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ Կատեգորիա:ՀՀ վաստակավոր նկարիչներ Կատեգորիա:Երևանի Գեղարվեստի ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ
Ասլանօղլի
Ասլանօղլի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Դիարբեքիրի գավառում ։ Գտնվում էր Դիարբեքիր քաղաքից 30 կամ 15-18 կմ արևելք, սարահարթում, Սղերդ տանող ճանապարհին։
Գյուղը հայտնի էր իր խաղողի այգիներով։
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 12 տուն բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Չիլտոն շրջան (Ալաբամա)
Չիլտոն (Chilton County), ԱՄՆ Ալաբամա նահանգի շրջաններից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.795 կմ² է, բնակչությունը՝ 43.643 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Քլենտոն բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1868 թ.։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ալաբամայի շրջաններ
Քոկղո
Քոկղո (ქოყო), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Սամեգրելո-Զեմո Սվանեթ մարզի Չխորոծղուի շրջան‎‎‎ում ։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 230 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Չխորոծղույից հեռու է 16 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 154 մարդ ։
Փարախեթի
Փարախեթի (ფარახეთი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Ռաճա-Լեչխում և Քվեմո Սվանեթ մարզի Օնի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 1000 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Օնից հեռու է 13 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 49 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Օնի շրջան
Պլազմային ռեակտոր
Պլազմային ռեակտոր պլազմաքիմիական կամ պլազմային մետալուրգիական ագրեգատի հանգույց, որում իրականացվում են ջերմազանգվածափոխանակության պրոցեսները և ցածր ջերմաստիճանային պլազմայի մասնակցությամբ ընթացող քիմիական ռեակցիաները։
Պլազմային ռեակտոր են կոչվում ոչ միայն առանձին հանգույցները, այլև պլազմային ագրեգատներն ամբողջությամբ։
Շիթային պլազմային ռեակտորներ
Շիթային պլազմային ռեակտորները, որոնցում պլազման ստացվում է ձևավորված շիթի տեսքով, լինում են ուղղահոս և հանդիպական հոսքերով։ Պլազմային հոսքի հավասարաչափ ջերմային դաշտ ստեղծելու, դրա հզորությունը մեծացնելու, ռեագենտների խառնումը բարելավելու, ջերմազանգվածափոխանակությունն ինտենսիվացնելու համար հեռանկարային են բազմաղեղ պլազմային ռեակտորները։
Տես նաև
Կատեգորիա:Պլազմաներ
(2692) Չկալով
(2692) Չկալով (Chkalov), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1976 թվականի դեկտեմբերի 16-ին Լյուդմիլա Չեռնիխի կողմից Նաուչնիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,581716 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,1116 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,0518 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1515,17 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,237597 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 9,29° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1976 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Լյուդմիլա Չեռնիխի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Մտավոր հետամնացություն
Մտավոր հետամնացություն, սակավամտություն, օլիգոֆրենիա (ὀλίγος «սակավ» + φρήν «միտք»), ի ծնե կամ վաղ տարիքում ձեռքբերովի հապաղում, կամ հոգեկանի ոչ լիարժեք զարգացում, որը դրսևորվում է ինտելեկտի խանգարմամբ՝ առաջացած գլխուղեղի ախտահարման հետևանքով և տանում է սոցիալական դեզադապտացիայի։ Առաջին հերթին դրսևորվում է բանականությունում (այդտեղից էլ անվանումը), նաև՝ հույզերում, կամքում, խոսքում և մոտորիկայում։ «Օլիգոֆրենիա» տերմինն առաջարկել է Էմիլ Կրեպելինը։ Շատ դեպքերոմ այն հոմանիշ է ժամանակակից մտավոր հետամնացության հասկացությանը։ Միևնույն ժամանակ վերջին հասկացությունն ավելի լայն է. ներառում է ոչ միայն հոգեկան զարգացման հապաղումը, այլ օրինակ՝ սոցիալ-մանկավարժական բացթողումները և առաջին հերթին ախտորոշվում է ինտելեկտի զարգացման հապաղումների աստիճանով՝ առանց նշելու էտիլոգիական և ախտածին մեխանիզմները ։
Մտավոր հետամնացությունը՝ որպես ի ծնե հոգեկան թերություն, տարբերակում են ձեռքբերովի սակավամտությունից կամ դեմենցիայից (de- «նվազում, պակասեցում, շարժում դեպի ցած» + mens «խելք, միտք»)։ Ձեռքբերովի մտավոր հետամնացությունը՝ նորմալ մակարդակից ինտելեկտի նվազումն է, իսկ օլիգոֆրենիայի ժամանակ հասուն մարդու ինտելեկտը չի հասնում նորմալ մակարդակի։ Մտավոր ունակությունների անբավարարությունը գնահատվում է ստանդարտ հոգեբանական թեստերի ինտելեկտուալ քանակական գործակցով ։
Որոշ գիտնականներ օլիգոֆրենը սահմանում են որպես՝ «... անհատ, որը ընդունակ չէ անկախ սոցիալական ադապտացիայի» ։
Հիվանդությունների միջազգային դասակարգման տասնմեկերորդ վերանայման (ՀՄԴ-11) մեջ «մտավոր հետամնացություն տերմինը» (mental retardation) փոխվել է՝ դառնալով «disorder of intellectual development» : Ամերիկյան դասակարգման մեջ (DSM-5) կիրառվում է համանման անվանում՝  :
Ախտանշաններ
Մտավոր հետամնացությունը նկատվում է մանկության ընթացքում և ներառում է մտավոր ունակությունների, սոցիալական հմտությունների դեֆիցիտ՝ համեմատած հասակակիցների հետ ։ Թեթև մտավոր հետամնացության դեպքերում հաճախ չեն նկատվում որևէ ֆիզիկական նշաններ, չնայած կարող են լինել բնութագրող ֆիզիակական գծեր, երբ դրանք կապված են գենետիկական խանգարումների հետ (օրինակ՝ Դաունի համախտանիշ) ։
Խանգարման աստիճանը դասակարգվում է յուրաքանչյուր մարդու մոտ բարդության աստիճանով։ Որոշ վաղ նշաններ կարող են ներառել.
Վաղ մանկությունում թույլ մտավոր հետամնացությունը (IQ 50–69) կարող է ակնհայտ չլինել կամ չնույնականացվել՝ մինչ երեխայի դպրոց գնալը ։ Անգամ, եթե նկատվում է ցածր առաջադիմություն, անհրաժեշտ է փորձագիտական գնահատում, որպեսզի տարբերակվի թույլ մտավոր հետամնացությունը կրթական հատուկ կամ հուզական/վարքային խանգարումներից։ Թեթև մտավոր հետամնացություն ունեցող մարդիկ կարող են սովորել կարդալ և ունենալ մաթեմատիկական հմտություններ՝ մոտավոր 10-12 տարեկան երխաների մակարդակի։ Նրանք կարող են խնամել իրենց և ունենալ գործնական հմտություններ, ինչպիսիք են՝ սննդի պատրաստումը կամ տեղային տրանսպորտից օգտվելը։ Մտավոր հետամնացություն ունեցող շատ մարդիկ, դառնալով չափահաս, սովորում են ապրել անկախ և ունենալ վճարվող աշխատանք ։
Միջին մտավոր հետամնացությունը (IQ 35–49) դրսևորվում է կյանքի առաջին տարիներին։ Խոսքի հապաղումը մտավոր հետամնացության առավել տարածված նշաններից է։ Միջին մտավոր հետամնացություն ունեցող մարդիկ դպրոցում, տանը և հասարակությունում ունեն աջակցության կարիք։ Նրանց ակադեմիական ներուժը սահմանափակ է, նրանք կարող են սովորել պարզ առողջապահական և պաշտպանական հմտություններ։ Հասուն տարիքում կարող են ապրել իրենց ծնողների հետ, աջակցոեղ խմբերի տանը կամ լինել մասնակի անկախ ։
Ծանր (IQ 20–34) կամ խորը (IQ 19 կամ ցածր) մտավոր հետամնացություն ունեցող մարդիկ առավել ինտենսիվ աջակցության և հսկողության կարիք ունեն ամբողջ կյանքի ընթացքում։ Մտավոր հետամնացությունը համարվում է խիստ կամ խորը, երբ մարդիկ չեն կարողանում ինքնուրույն հոգ տանել իրենց մասին ։ Ծանր մտավոր հետամնացություն ունեցող անձինք իրենց ֆիզիկական առողջության և ապահովության հարցերում ամբողջությամբ կախված են ուրիշներից, չնայած նրանք սահմանափակ կերպով ունակ են մասնակցելու այդ տեսակի որոշ գործունեությունների ։
Պատճառներ
Մեկ երրորդից մեկ հինգերորդ դեպքերում երեխաների մոտ մտավոր հետամնացության պատճառը հայտնի չէ ։ Դեպքերի մոտ 5% ժառանգվում է ծնողներից ։ Գենետիկական արատները, որոնք առաջացնում են մտավոր հետամնացության, բայց չեն ժառանգվում կարող են ի հայտ գալ դժբախտ պատահարների կամ գենետիկական զարգացման մուտացիաների արդյունքում։ Այդպիսի դեպքի օրինակ է լրացուցիչ 18-րդ քրոմոսոմի զարգացումը և Դաունի համախտանիշը, որն առավել տարածված գենետիկական պատճառ է ։ ԴիՋորջի համախտանիշն ու ֆետալ ալկոհոլային սպեկտրի խանգարումը երկու ամենատարածված պատճառներից են ։ Ինչևէ, կան նաև շատ այլ պատճռներ։ Առավել տարածվածներն են.
Օլիգոֆրենիայի դասակարգում
Կա օլիգոֆրենիայի մի քանի դասակարգում։ Ավանդաբար օլիգոֆրենիան դասակարգում են ըստ արտահայտվածության աստիճանի։ Նաև կա այլընտրանք, որակական դասակարգում ըստ՝ Մարիա Պեբզների, կլինիկական-ֆիզիոլոգիական դասակարգում ըստ՝ Ս. Ս Մնուխինի և Դ. Ն. Իսաևի և առաջացման պատճառի ախտաբանական դասակարգում ըստ՝ Գ. Սուխարևայի։
Աստիճաններ
Միևնույն պատճառով խանգարման ծանրությունը կարող է տարբեր լինել։ Այսօր ՀՄԴ10-ն առանձնացնում է մտավոր հետամնացության 4 աստիճաններ։ Ըստ ավանդական դասակարգման գոյություն ունի նրա 3 աստիճաններ. դեբիլ, իմբեցիլ և ապուշ ։
«Դեբիլ», «իմբեցիլ» և «ապուշ» տերմիններն ամբողջությամբ հանված են ՀՄԴ-10-ից։ Դա արված է նրա համար, որ դրանք դուրս են եկել խիստ բժշկական սահմաններից և ձեռք են բերել սոցիալական (բացասական) երանգ։ Դրանց փոխարեն առաջարկվել է օգտագործել բացառապես չեզոք տերմիններ, որոնք քանակապես արտացոլում են մտավոր հետամնացության աստիճանը ։
Երբ մտավոր հետամնացության գնահատման աստիճանը դժվար է կամ անհնար (օրինակ՝ կուրության, խուլ համրության պատճառով) կիրառվում է F78 կատեգորիան. «մտավոր հետամնացության այլ ձևեր»։
Համաճարակաբանություն
Դժվար է տալ օլիգոֆրենիայի տարածվածության հստակ գնահատական՝ կապված ախտորոշման մոտեցումների տարբերությունների, հոգեկան անոմալիաների հանդեպ հասարակության հանդուրժողականության, բժշկական օգնության հասանելիության հետ։ Արդյունաբերական զարգացում ունեցող երկրների մեծամասնությունում օլիգոֆրենիայի հաճախակիությունը հասնում է բնակչության 1 %-ի (0,39—2,7 %): Չափավոր, բարդ և խորը մտավոր հետամնացություն հետևվվում է 11,1—31,1 %-ի մոտ (1960—1970-ական թվականներ ԽՍՀՄ) ։ Տղամարդկանց և կանանց հարաբերակցությունը տատանվում է 1,5:1 մինչև 2:1։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հոգեբուժական ախտորոշում Կատեգորիա:Հոգեկան հիվանդություններ Կատեգորիա:Հաշմանդամություն Կատեգորիա:Հոգեախտաբանություն Կատեգորիա:Ժառանգական հիվանդություններ Կատեգորիա:Մանկական հիվանդություններ
Արճեշի գրչության կենտրոն
Արճեշի գրչության կենտրոն, գործել է 13–17-րդ դարերում, Մեծ Հայքի Արճեշ քաղաքում։ Հիշատակվող առաջին գրիչը Ստեփանոսն է։ Սակայն գրչության ծաղկումը կապվում է Սիմեոն Արճիշեցու անվան հետ, որը խոր հետք է թողել ոչ միայն Արճեշի, այլև ողջ Վասպուրականի գրչության՝ հատկապես մանրանկարչության արվեստում։ Նրանից պահպանվել է 5 ձեռագիր, 4-ը՝ Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվ․ Մատենադարանում, մեկը՝ ԱՄՆ-ում (Քյուրդյանի հավաքածու)։ Հիշվում է Գրիգոր Տաուշեցի գրիչը (1287)։ 13-րդ դարի վերջերին և 14-րդ դարի սկզբներին Արճեշում ընդօրինակություններ են կատարել, կազմարարությամբ և մանրանկարչությամբ զբաղվել Աբրահամ, Խաչատուր, Ստեփանոս և Հակոբ գրիչները։ Նրանց գործը շարունակել են աշակերտները։ Հայտնի են Սիմեոնի որդի Դեոսկուրոսը և նրա ընկեր Հովհաննեսը, որոնցից մեզ են հասել երկու մեծ ճաշոց։ Արճեշում գրչությունը առավել զարգացման է հասել 15-րդ դարի․ առաջին կեսին, երբ Մեծոփավանքում սկսել է գործել Գրիգոր Տաթևացու հիմնադրած և Թովմա Մեծոփեցու գըլխավորած բարձր տիպի գրչության դպրոցը։ Արճիշեցի Կարապետ գրիչը հետագայում դարձավ Մեծոփավանքի դպրոցի ուսուցիչ։ Նրան աշակերտել են իր որդիներ Ստեփանոսը, Ազարիան, Մանկասարի որդի Հովհաննեսը, որոնք դպրոցն ավարտելուց հետո վերադարձել են Արճեշ։ Այստեղ էին նաև նույն դպրոցի սաներ Մինասը, կազմարար Հերպերը, Խալիֆան և ուրիշներ, որոնց ջանքերով 15-րդ դարում Արճեշը հռչակվեց որպես հայ գրչության արգասավոր կենտրոն։ Հովհաննես Մանկասարենց գրիչը ընդօրինակել է 132 ձեռագիր, որի մեծ մասը՝ Արճեշում։ Մանկասարենցի դպրոցից հայտնի է 10 աշակերտ, որոնց մի մասը Արճեշում շարունակեց իրենց ուսուցչի գործը։ Արճեշի գրչության կենտրոնից մեզ հասած ձեռագրերից մոտ 40-ը պահվում են Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում։ Մի քանիսի միայն հիշատակություններն են պահպանվել։
Կատեգորիա:Հայ գրչության կենտրոններ
Անարգանքի սյուն
Անարգանքի սյունը սյունի վրա կանգնեցված փայտե կամ մետաղական շրջանակից պատրաստված սարք է։ Գլուխը և ձեռքերը ամրացնելու համար անցքեր ունի, որոնք նախկինում օգտագործվել են հասարակությանը նվաստացումներով պատժելու և հաճախ հետագա ֆիզիկական բռնության համար ։ Կալանդը ամրացված է անարգանքի սյանը ։
Ստուգաբանություն
Բառը անգլերենում հիշատակվում է 1274 թվականից (անգլո-լատիներենում՝ մոտ 1189 թվականից) և բխում է հին ֆրանսիական pellori-ից (1168, ժամանակակից ֆրանսիական pilori, տե՛ս ստորև), որն էլ՝ միջնադարյան լատինական pilloria ձևից, անորոշ ծագմամբ, գուցե լատիներեն նվազական pila «սյուն, քարե պատնեշ» բառից ։
Նկարագրություն
Stocks (փայտե սարք, որը հին ժամանակներում դրված էր բանտարկյալների ոտքերի վրա՝ փախուստը կանխելու համար) կոչվող ավելի փոքր պատժի նման, անարգանքի սյունը բաղկացած էր կախված փայտե տախտակներից, որոնք անցքեր էին կազմում, որոնց միջով գլուխը և (կամ) տարբեր վերջույթներ էին դրվում, ավելին՝ տախտակները միացած էին իրար՝ գերիներին վստահորեն պահելու համար։ Անարգանքի սյուներ ստեղծվեցին մարդկանց շուկաներում, խաչմերուկներում և այլ հասարակական վայրերում ։ Դրանք հաճախ տեղադրվում էին հարթակներում՝ անձի հանրային տեսանելիությունը բարձրացնելու համար։  Հաճախ հանցագործությունը մանրամասնող պաստառ էր տեղադրվում մոտակայքում. այս պատիժները հիմնականում տևում էին ընդամենը մի քանի ժամ։
Օրինազանց մարդկանց կարգավիճակը շատ անհարմար էր, որովհետև նրանք ստիպված էին թեքվել առաջ, ձեռքերը և գլուխը դուրս։ Այնուամենայնիվ, հանցագործներին անարգանքի սյանը դնելու հիմնական նպատակը նրանց հրապարակավ նվաստացնելն էր։ Բացահայտելով, որ սյունը զբաղված է՝ մարդիկ ոգևորված հավաքվում էին շուկայում՝ ծաղրուծանակի ենթարկելու, հեգնելու  և ծաղրելու հանցագործին։
Հանցագործը կարող էր նաև դատապարտվել հետագա պատիժների սյանը գտնվելու ընթացքում՝ նվաստացում՝ որոշ կամ ամբողջ մազերը սափրելով, կամ կանոնավոր մարմնական պատիժ(ներ), մասնավորապես՝ flagellation (անարգանքի սյունը ծառայում է որպես «սյուն, որին կապում էին իրավախախտներին որպես հանրային պատիժ») կամ նույնիսկ մշտական խեղում, ինչպիսիք են բրենդավորումը կամ ականջ կտրելը, ինչպես Ջոն Բաստվիկի դեպքում։
Բողոքական մշակույթներում (ինչպես օրինակ՝ Սկանդինավյան երկրներում) անարգանքի սյունը եկեղեցական պատժի աշխարհիկ մասն էր։ Հետևաբար հանցագործը պետք է իր պատժի եկեղեցական մասը ծառայեր հենց եկեղեցու սյան նստարանին, ապա հանձնվեր աշխարհիկ իշխանություններին՝ հասարակության նվաստացման համար։
Օգտագործում
Ֆրանսիայում «pilori»-ի ժամանակը սովորաբար սահմանափակվում էր երկու ժամով։ Այն 1789 թվականին փոխարինվեց «էքսպոզիցիայով», իսկ 1832 թվականին վերացվեց ։ Օգտագործվել են երկու տեսակի սարքեր.
Ֆիզիկական պատժի համար նախատեսված այլ մշտական ապարատների նման, անարգանքի սյուները հաճախ տեղադրվում էին աչքի ընկնող վայրերում և ավելի մշակված էին, քան անհրաժեշտ էր։ Այն ծառայում էր որպես դատական իշխանության խորհրդանիշ, և դրա շարունակական ներկայությունը դիտվում էր որպես զսպող միջոց, ինչպես մշտական կախաղանը բարձր արդարադատությամբ օժտված իշխանությունների համար։
Պորտուգալիայում այն անվանում են Pelourinho, և կան մեծ նշանակություն ունեցող հուշարձաններ, քանի որ դրանք հայտնի են դեռ հռոմեական ժամանակներից ։ Սովորաբար դրանք գտնվում են քաղաքի գլխավոր հրապարակում և (կամ) մեծ եկեղեցու կամ պալատի դիմաց։ Դրանք պատրաստված են քարե սյունով, վերևում փորագրված։ Pelourinhos-ները համարվում են տեղական խոշոր հուշարձաններ, որոնցից մի քանիսը ակնհայտորեն կրում են թագավորի կամ թագուհու զինանշանը։ Նույնը վերաբերում է նրա նախկին գաղութներին, մասնավորապես Բրազիլիայում (իր նախկին մայրաքաղաք Սալվադորում, ամբողջ հին շրջանը հայտնի է որպես Պելուրինյո) և Աֆրիկայում (օրինակ՝ Կաբո Վերդեի հին մայրաքաղաք Սիդադ Վելհան), միշտ որպես արքայական իշխանության խորհրդանիշներ։
Իսպանիայում սարքը կոչվում էր picota ։
Անարգանքի սյունը սովորական օգտագործման մեջ էր նաև այլ արևմտյան երկրներում և գաղութներում, և նման սարքեր օգտագործվում էին այլ, ոչ արևմտյան մշակույթներում։ Աղբյուրներից մեկի համաձայն՝ ԱՄՆ-ում անարգանքի սյունը վերացվել է որպես պատժի ձև 1839 թվականին, բայց դա չի կարող լիովին ճշմարիտ լինել, քանի որ այն հստակ օգտագործվում էր Դելավեր քաղաքում դեռևս 1901 թվականին ։ 1905 թվականի մարտին նահանգապետ Պրեսթոն Լեան վերջապես ստորագրեց օրինագիծ Դելավեր քաղաքում անարգանքի սյունը վերացնելու մասին ։
Սյունը, որին կապում էին իրավախախտներին՝ որպես հանրային պատիժ հարուցելու համար Դելավեր քաղաքի գրքերում պահպանվեց մինչև 1972 թվականը, և այն դարձավ այն վերացնելու վերջին պետությունը ։ Դելավեր քաղաքը վերջին նահանգն էր, որը 1963 թվականին ինչ-որ մեկին դատապարտեց մտրակի, այնուամենայնիվ, պատիժը մեղմացվել էր։ Դելավեր քաղաքում վերջին պատիժը 1952 թվականին էր ։
Նմանատիպ նվաստացուցիչ գործիքներ
Գոյություն ուներ հարբեցողներին պատժելու համար մի տարբերակ (ավելի շուտ նման փայտե սարքին, որը դրվում էր հանցագործների ոտքերի վրա), որը կոչվում էր տակառի անարգանքի սյուն կամ իսպանական թիկնոց, որոնք արձանագրվել են Անգլիայում և նրա զորքերի շրջաններում։ Այն տեղավորվում էր ամբողջ մարմնի վրա, գլուխը դուրս էր գալիս վերևի անցքից։ Հանցագործին դնում էին կամ փակ տակառի մեջ, ստիպելով նրան ծնկի իջնել իր սեփական կեղտի մեջ, կամ բաց տակառի, նաև հայտնի է որպես «տակառի վերնաշապիկ» կամ «հարբեցողների պարանոց»՝ թողնելով նրան շրջել քաղաքի կամ ռազմական ճամբարի տարածքում և ծաղրուծանակի ենթարկվել ։
Բեսկորբնայա
Բեսկորբնայա (Бесскорбная), ստանիցա Ռուսաստանի Դաշնության Կրասնոդարի երկրամասի Նովոկուբանսկի շրջանի կազմում։
Անարգանքի սյուն
Նմանատիպ նվաստացուցիչ գործիքներ
Երբ բանտարկյալները մշտապես ներկա էին լինում տեսադաշտում, ենթադրվում էր, որ մտրակներով պատիժը կանխարգելիչ դեր է հանդիսանում վատ վարքի դեմ, հատկապես այն ժամանակ, երբ յուրաքանչյուր բանտարկյալ ժամանման ժամանակ ենթարկվել էր «ողջույնի ծեծի», ինչպես 18-րդ դարի Սաքսոնիայի Վալդայմ քաղաքում։ Դեռևս այդպիսի շինությունների այլ պատժիչ գործառումը հանցագործին կապելն է, հնարավոր է ծեծից հետո, երկար ժամանակ նրան ենթարկել տարբեր բաների, ինչպիսիք են առանց ուտելիքի և խմիչքի թողնելը, նույնիսկ սովամահության աստիճանի։
ժառանգություն
Չնայած որ անարգանքի սյունը ունեցել է ընդհանուր օգտագործում, պատկերը շարունակում է պահպանվել փոխաբերական իմաստով, որը դարձել է գերակշռող մեկը, «to pillory» բայի (անգլերենով հաստատված 1699 թվականից), որը նշանակում է «հանրային ծաղրուծանակի ենթարկել, արհամարհել և չարաշահել», կամ ընդհանրապես՝ նվաստացնել վկաների առաջ։
Բեսկորբնայա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի ստանիցաներ Կատեգորիա:Կրասնոդարի երկրամասի Նովոկուբանսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1855 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Անարգանքի սյուն
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մահապատիժ Կատեգորիա:Պատիժ կրոնական իրավունքում Կատեգորիա:Միջազգային պատժամիջոցներ Կատեգորիա:Հոգեբանական բռնություն Կատեգորիա:Ահաբեկչական գործողություններ
Դենիս Մոլչանով
Դենիս Պետրովիչ Մոլչանով (Денис Петрович Молчанов, ), մոլդովացի թենիսիստ, որը 2006 թվականի նոյեմբերից հանդես է գալիս Ուկրաինայի կազմում ։ 2016 թվականի Ռիո Դե Ժանեյրոյի Ամառային օլիմպիական խաղերի մասնակից։
Կենսագրություն և կարիերա
Դենիս Պետրովիչ Մոլչանովը ծնվել է 1987 թվականի մայիսի 16-ին Քիշնևում, Մոլդովական ԽՍՀ-ում (այժմ՝ Մոլդովայի Հանրապետություն)։ Դենիսը Պյոտր և Իրանա Մոլչանովների երկու տղաներից մեկն է։ Թենիսիստի եղբոր անունը Կիրիլ է։ Մոլչանովը թենիսով սկսել է զբաղվել 7 տարեկանից։ Մարզվելու ընթացքում Դենիսին պարբերաբար օգնում են Ալեքսանդր Դոլգոպոլով ավագը և նրա հայր Պյոտրը։
Մոլչանովը Ուկրաինայի թենիսի հավաքականի կազմում մասնակցել է Ռիո դե Ժանեյրոյում անցկացվող 2016 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մոլդովացի թենիսիստներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի թենիսիստներ Կատեգորիա:Ամառային օլիմպիական խաղերի մարզիկներ
Գիտության փիլիսոփայություն
Գիտության փիլիսոփայություն, գիտության հիմունքները, սահմանները և մեթոդները ուսումնասիրող փիլիսոփայության ճյուղ։ Գիտության փիլիսոփայության կենտրոնական հարցերից են՝ ինչը կարելի է որակել որպես գիտություն, գիտական տեսությունների վստահելիությունը և գիտության գլխավոր նպատակը։ Այս գիտությունը մասամբ համընկնում է մետաֆիզիկայի, գոյաբանության և իմացաբանության հետ, օրինակ, երբ այն ուսումնասիրում է գիտության և ճշմարտության միջև կապը։
Գիտության փիլիսոփայության կողմից ուսումնասիրվող բազմաթիվ հարցեր փիլիսոփաների կողմից դեռ իրենց լուծումը չեն գտել, այդ թվում նաև՝ արդյոք գիտությունը կարող է բացահայտել ճշմարտությունը անտեսանելի երևույթների վերաբերյալ և արդյոք գիտական պատճառաբանությունը ընդհանրապես կարող է լինել արդարացված։ Ի լրացումն ընդհանուր գիտության մասին այդ գլխավոր հարցերի, գիտության փիլիսոփաները ուսումնասիրում են մասնավոր գիտությունների խնդիրները (օրինակ, մաթեմատիկայի փիլիսոփայություն, ֆիզիկայի փիլիսոփայություն, քիմիայի փիլիսոփայություն, կենսաբանության փիլիսոփայություն, բժշկության փիլիսոփայություն)։ Գիտության որոշ փիլիսոփաներ օգտագործում են գիտության ժամանակակից տվյալները փիլիսոփայության մասին եզրակացություններ անելու համար։