cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Վիտալի Բալասանյան
«Սահմանադրական Արցախ» քաղաքացիական շարժում
2012 թվականի նախագահական քարոզարշավի ժամանակ Վիտալի Բալասանյանը ընտրողներին խոստացել էր ստեղծել քաղաքական ուժ՝ անկախ ընտրությունների արդյունքից։ Սակայն 2012 թվականի սեպտեմբերի 9-ին Բալասանյանը և նրա որոշ համախոհներ հայտարարեցին քաղաքացիական շարժման ստեղծման մասին, որը կրում էր «Սահմանադրական Արցախ» անվանումը։ Բացի Բալասանյանից նախաձեռնող խմբի մեջ էին նաև Մասիս Մայիլյանը` ԼՂՀ արտաքին քաղաքականության և անվտանգության հանրային խորհրդի նախագահ, Գեղամ Բաղդասարյանը` Ստեփանակերտի մամուլի ակումբի նախագահ, Գրիգորի Հայրապետյանը՝ ԼՂՀ ԱԺ նախկին պատգամավոր, Վահան Բադասյանը՝ ԼՂՀ ԱԺ պատգամավոր։ Նույն օրը տարածված հայտարարության մեջ քաղաքացիական շարժման նախաձեռնողները հայտնում էին, որ իշխանության համար պայքարը «Սահմանադրական Արցախի» նպատակների մեջ չի մտնում։
Մահափորձ Վիտալի Բալասանյանի դեմ
2013 թվականի դեկտեմբերի 29-ին, ըստ ԼՂՀ ոստիկանության հաղորդագրության, անհայտ անձը Վիտալի Բալասանյանին դիտավորությամբ, շատերի կյանքի համար վտանգավոր եղանակով կյանքից զրկելու նպատակով 600 գրամ տրոտիլային համարժեքով ինքնաշեն պայթուցիկ սարք է տեղադրել վերջինիս անձնական օգտագործման ավտոմեքենայի վրա, սակայն հանցագործությունն ավարտին չի հասցրել իր կամքից անկախ հանգամանքներով։ ԼՂՀ Ոստիկանության քննչական վարչությունում հարուցվել է քրեական գործ՝ ԼՂՀ քրեական օրենսգրքի 33/103 հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ կետով /Շատերի կյանքի համար վտանգավոր եղանակով սպանության փորձ/ և ԼՂՀ քրեական օրենսգրքի 245-րդ հոդվածի 1-ին մասով /Ապօրինի կերպով զենք, զինամթերք, պայթուցիկ նյութեր կամ պայթուցիկ սարքեր ձեռք բերելը, իրացնելը, պահելը, փոխադրելը կամ կրելը/։
Արտաքին հղում
Կատեգորիա:1959 ծնունդներ Կատեգորիա:Մարտի 5 ծնունդներ Կատեգորիա:Հայ գեներալներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Արցախի հերոսներ Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ Կատեգորիա:Արցախի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ առաքելական քրիստոնյաներ Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի զինծառայողներ
Ելասար
Ելասար, լեռ Հայաստանի Շիրակի մարզում, Շիրակի սարահարթում, Անիպեմզա գյուղից 4 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Բարձրություն 1580 մ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շիրակի մարզի լեռներ
Նարեկացի արվեստի միություն
Նարեկացի արվեստի միությունը մարդասիրական բարեգործական շահույթ չհետապնդող կազմակերպություն է, որը կրում է 11-րդ դարի մեծ փիլիսոփա, գրող և երաժիշտ Գրիգոր Նարեկացու անունը։ Հիմնադրվել է 2002 թվականին ԱՄՆ-ում, մասնաճյուղեր ունի Երևանում և Շուշիում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Երևանի մշակութային կազմակերպություններ Կատեգորիա:Կազմակերպություններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի հասարակական կազմակերպություններ
Սիրիական սխտորագորտ
Սիրիական սխտորագորտ (Pelobates syriacus), սխտորագորտերի ընտանիքի սխտորագորտերի ցեղի անպոչ երկկենցաղ։
Տարածվածություն
Տարածված է Սիրիայում, Փոքր Ասիայում, Հարավային Կովկասում։ Հայաստանում հանդիպում է Արմավիրի, Արարատի, Կոտայքի, Վայոց ձորի և Սյունիքի մարզերում, Երևանի շրջակայքում։ Տարածված է Հայաստանի հարավարևելյան շրջաններում։ Շատ հազվադեպ հանդիպում է հանրապետության կենտրոնական և հարավային շրջաններում՝ Ջրվեժ, Առինջ, Ողջաբերդ, Ռինդ գյուղերի շրջակայքում, Սիսիանի տարածաշրջանում ։ Արցախում տարածված է անտառային, տափաստանային շրջաններում և լեռնային հարթավայրերում, քչաքանակ է։
Բնակության պայմաններ և կենսակերպ
Բնակվում է կանգուն, հոսող, համեմատաբար խորը ջրավազաններում, նաև ափամերձ վայրերում։ Սեփական բուն չի ունենում և վարում է մթնշաղագիշերային և գիշերային կյանք ։ Սնվում է մանր անողնաշարավորներով։ Ձմեռում է հոկտեմբերի վերջից մարտի կեսերը՝ թաղվելով փխրուն հողի մեջ կամ թաքնվելով քարակույտերում և այլ թաքստոցներում։
Արտաքին տեսք
Մարմինը լայն է, կլորավուն, երկարությունը՝ 2-7,9 սմ։ Մաշկը հարթ է կամ թեթևակի բշտավոր։ Գլուխը խոշոր է, ճակատային մասը՝ առանց արտափքվածության, որով էլ տարբերվում է սովորական սխտորագորտից ։ Աչքերը խոշոր են, բիբը՝ ուղղահայաց։ Ականջի թմբկաթաղանթը բացակայում է։ Հետևի վերջավորությունները համեմատաբար կարճ են, միջմատային լողաթաղանթները՝ խորը կտրված։ Աչքի է ընկնում փորելուն հարմարված խոշոր կրնկային թմբիկը։ Մեջքային մակերեսի ընդհանուր գունավորումը գորշ կամ դեղնավուն է, առկա է բազմաթիվ մուգ կանաչավուն, տձև սալերից բաղկացած նախշ։
Բազմացում
Զուգավորումը և ձվադրումը տեղի են ունենում մարտի վերջից մայիսի կեսերը՝ կախված միջավայրի ջերմաստիճանից, ակտիվանում են +13-+14 °C պայմաններում։ Գորտնկիթներն անկանոն դասավորված են մինչև 1 մ երկարությամբ երշիկանման երիզներում, որոնք փաթաթվում են ջրային բույսերին։ Շերեփուկները շատ արագ են աճում և կերպարանափոխությունից առաջ դառնում են մոտ 14,3 սմ, այսինքն՝ մոտ 3 անգամ խոշոր են, քան սեռահասուն գորտերը։ Կերպարանափոխությունը տեղի է ունենում հունիսից սեպտեմբեր, սակայն շերեփուկները կարող են նաև ձմեռել։ Սաղմնային զարգացումը տևում է 5-7 օր՝ +22-+22 °C ջերմաստիճանում, թրթուրների զարգացումը տևում է 65-85 օր։
Նշանակություն
Օգտակար է, ոչնչացնում է վնասատու միջատներին, մեծ օգուտ է տալիս այգիներին ու բանջարանոցներին։
Պահպանություն
Գրանցված է ՀՀ Կարմիր գրքում, Ղարաբաղի կենդանիների կարմիր գրքում ։ Քանակապես կրճատվող տեսակ է։ Գրանցված է նախկին ԽՍՀՄ –ի և Ադրբեջանի Կարմիր գրքերում։ Ընդգրկված է ԲՊՄՄ Կարմիր ցանկում (3.1) «Least Concern» կարգավիճակով։ ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով է խոցելի տեսակ է՝ VU B2ab (ii, iii)։ Գրանցված է Բեռնի կոնվենցիայի II հավելվածում։ Տեսակի տարածման վայրերը չեն պահպանվում։ 1985–1986 թվականներին Ազատի ջրամբարում (Արարատի մարզ) բաց է թողնվել լաբորատոր պայմաններում աճեցված շուրջ 1500 առանձնյակ, որտեղ պոպուլյացիան գտնվում է բարվոք վիճակում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անպոչ երկկենցաղներ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Եյարքիդաղ
Եյարքիդաղ, լեռնաշղթա Թուրքիայում, Էրզրումի բարձրավանդակի սահմանում, ծգվում է հարավ-արևմուտքից հյուսիս-արևելք։ Նշանակված է Լինչի քարտեզում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի լեռնաշղթաներ Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնաշղթաներ
Գևորգ Ջահուկյան փողոց (Երևան)
Գևորգ Ջահուկյան փողոց, փողոց Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի Այգեստան թաղամասում։ Անվանումն ստացել է հայ ականավոր բանասեր, լեզվաբան, հայագետ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս, ՀԽՍՀ գիտության վաստակավոր գործիչ Գևորգ Ջահուկյանի պատվին։
Տվյալներ
Սկսվում է Հերացու փողոցի թիվ 4 և 4/1 շենքերի մոտից, հյուսիս-արևմուտքից Սարալանջի շրջանցիկ ճանապարհին զուգահեռ, անցնում դեպի հարավ-արևմուտք, ավարտվում Չարենցի փողոցի 1-ին նրբանցքի հետ հատվելով ։
Նախկինում կոչվել է Այգեստանի 11-րդ փողոց։ Ներկայիս անվանումն ստացել է Երևանի ավագանու 2022 թվականի մարտի 15-ի որոշմամբ, որով Երևան քաղաքի Կենտրոն վարչական շրջանի Այգեստան թաղամասի մի շարք փողոցներ անվանակոչվել են մեծանուն համալսարանականների անուններով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երևանի փողոցներ
1916 թվականը գրականության մեջ
Մահացել են
Կատեգորիա:1916
LIZER
LIZER (Լիզեր, իրական անունը Արսեն Էլդարովիչ Արսենև )` ռեպեր Մոսկվայից ։
Կենսագրություն
LIZER մականունը հղում է հանդիսանում «ЛСД»-ին, Արսենի կողմից առաջին անգամ փորձված 9-րդ դասարանում ։ 2015 թվականին «Закат 99.1» ռեպ-կոլեկտիվում թողարկեց «Frozen» ալբոմը։ Առաջին հեռարձակունը լավ ընդունվեց հանրության կողմից, երկրպագուները և քննադատները գնահատեցին ալբոմի տխուր հնչողությունը և դրա անսովոր մատուցումը, որը նոր հիպեր-ռեպի մասին խոսելու առիթ տվեց։ LIZER՝ էմոցիոնալ«պատանեկան» ռեպ՝ հիպեր-ռեպ ոճում: CitySakh.ru, փետրվարի 7, 2019 թվական ։
Լիզերի մասին առաջին հիշողությունը կապված է «Закат 99.1» ի հետ՝ երիտասարդ ռեպ-արտիստների ինտերնետ-փարթի, որոնք «ՎԿ»-ում բավականին արագ բաժանորդներ հավաքեցին, սակայն մի քանի տարի հետո ցրվեցին։ Այդ խմբի լիդերները Լիզերը և Ֆլեշն էին, իսկ գլխավոր հիթը՝«False Mirror»: Բայց նաև այդ համագործակցությունը երկար չտևեց։ Լիզերը մտածեց որ պատրաստ է հզոր կարիերայի։ — Ով է Լիզերը — Афиша Daily, Օգոստոսի 15, 2018 թվական ։
Նույն (2016) թվականին «Закат 99.1»-ը թողարկեց նոր ալբոմ, «So Web» վերնագրով։ Հաջորդ՝ 3-րդ ալբոմը անվանվում էր «SCi-Fi» :
Վերջին ալբոմի թողարկումից հետո Լիզերը հասկացավ, որ «կյանքը համացանցում» թեման իրեն քիչ է հետաքրքրում, չնայած որ բավականին հայտնի է երկրպագուների մեջ։ Հաջորդ ալբոմը, որը կրում էր «Damn Garden» անվանումը, կատարված է տխուր ոճում։ Այն հիացմունքի չարժանացավ երկրպագուների կողմից։ Չնայած դրան 2017 թվականին «Закат 99.1» դադարեց գոյություն ունենալ և LIZER-ը վերջնականապես որոշեց զբաղվել արվեստով։ LIZER՝ էմոցիոնալ «պատանեկական» ռեպ՝ հիպեր-ռեպ ոճում : CitySakh.ru, փետրվարի 7, 2019 թվական ։
2018 թվականի սկզբին LIZER-ը թողարկեց «My Soul» ալբոմը, որի շնորհիվ առաջ անցավ «Грибы» խմբին, Ֆեյսին և Օքսիմիրոնին՝ վերահրատարակումների թվով և «ՎԿ»  սոցիալական ցանցում։
2018 թվականի հուլիսին «ՅուԹյուբ»-ում ներկայացրեց «Панк-рок-мальчик» երգը։
Ռեպեր Լիզերը թողարկեց «Панк-рок-мальчик» երգը, որը մտնում է իր հաջորդ թողարկման՝ «Teenage Love»-ի մեջ։ Հոլովակում ռեպերը ռոք-աստղի դեր է տանում զվարճանում է սենյակում և ավտոտնակում՝ Nirvana-յի և Sex Pistols-յի նկարներով։ Ժամանակ առ ժամանակ մտածում է մահվան մասին։ Ճղված ջինսեր և 2007 թվականի գեղագիտություն՝ «Панк-рок-мальчик» երգի տեսահոլովակում» — Афиша Daily, հունիսի 7, 2018 թվական։
Զգոն երկրպագուները արագ նկատեցին, որ երգը շատ նման է Boyfriendz խմբի «Punk Rock Boy» երգին, գրված՝ ին մասնալից Լիլ Ահարոնի կողմից։ LIZER-ի երգը  ոչ միայն նույն անունն էր կրում, այլ նաև նման է տեքստին ։ Արդյունքում սեպտեմբերին սկզբից հոլովակը ջնջվեց «ՅուԹյուբ», ապա բոլոր թվային ցանցերը  (iTunes / Apple Music, VK, «Яндекс.Музыка» և այլն) ջնջեցին    LIZER-ի «Teenage Love» ալբոմը, որը լույս էր տեսել այդ հուլիսին , որտեղ մտնում էր   այդ երգը։ Ավելի շուտ՝ օգոստոսին, Լիզերը հարցազրույցում ինտերնետ հրատարակություն արեց The Flow, որ նա ամաչում է իր արարքից ։ Նույն թվականի նոյեմբերի 18-ին տեղի ունեցավ առաջին մենահամերգը Մոսկվայում ։ Հաջորդ օրը «ՅուԹյուբ»-ում կայացավ այդ ժամանակ երգչի ամենահայտնի՝ «Пачка сигарет» երգի տեսահոլովակի պրեմյերան։
Տխուր տեսահոլովակում Լիզերը երգում է այն մասին, որ ուզում է մահանալ, նստում է դատարկ սենյակում և հուսահատ թափառում է քաղաքով։ Հուսահատ և այրված գրքեր՝ Լիզերի «Пачка сигарет» երգում'' — Афиша Daily, 19 ноября 2018 Դեկտեմբերին ոթղարկեց «Корабли» սինգլը։
Բացի այդ LIZER-ը տեղեկացրեց, որ պատրաստում է նոր ալբոմ, որտեղ կմտնի այդ երգը ։
2019 թվականի ապրիլի 19-ին LIZER-ը թողարկեց չորրորդ ամբողջական՝ «Не ангел» ալբոմը։ Ալբոմը բնութագրվել էր որպես «շատ անձնական» ։
Շատ անձնական և դեպրեսիվ, դրանում արտացոլված են ռեպերի անհանգստությունները, նրա թռիչքները և անկումները։ Ալբոմի լսողները կարող են նայել նրա աչքերի՝ ուղիղ իր հոգու մեջ։ —Նոր՝ «Не ангел» ալբոմի ոճը ինտերնետ հրատարակություն «Екб-Критик», հունիսի 7, 2019 թվական։ — LIZER -ը առանց նախազգուշացման թողարկեց «Не ангел» ալբոմը, TНТ MUSIC, ապրիլի 19, 2019  թվական։ Լիզերը երաժշտության ամենակարևոր դեմքերից է, ով Ռուսաստանում «երիտասարդական» է համարվում։ Այն հնչում է bluetooth-ձայնարկիչներից և միջոցառումների ժամանակ, սահմանում է տարբեր ռեկորդներ ՎԿ-ում, դառնում է մեմերի հերոս և հասցնում է ժամանակին փոխել երգերի ոճը։ Այդ ալբոմը, ուր ավելի ռոքային, քան ռեպային, եթե այդպիսի կողմնորոշումները հնարավոր են 2018 թվականին, երբ ժանրերի մեջ սահմանափակումները մաքսիմամ լղոզված են։
Ջոննիից բացի ձայնագրության մեջ մասնակցություն է ունեցել Little Big խումբը։
«Афиша Daily»-ն կնշի այս ալբոմը տարվա մեծ հաջողությունների մեջ։
LIZER-ձայնագրեց ալբոմ, որտեղ խռպոտ՝ Տրիպպի Ռեդդը կապեց կիսագողական փողոցային ակուստիկան երեք ակկորդների հետ։ — Ինչու՞ 2019 թիվը ամենաձանձրալին էր ռուսական ռեպի պատմության մեջ— Афиша Daily, դեկտեմբերի 18, 2019 թվական։
Ռոզա Սարգսյան
Ռոզա Սարգսյան, ուկրաինացի թատերական ռեժիսոր, կուրատոր։ 2017 թվականից Ուկրաինայի՝ Լվովում երեխաների և պատանիների համար առաջին ակադեմիական թատրոնի գլխավոր տնօրեն։
LIZER
Կենսագրություն
Հենց այդ օրը «ՅուԹյուբ» կայացավ «Между нами» երգի տեսահոլովակի պրեմյերան այդ ալբոմից ։
Ռոզա Սարգսյան
1992 թվականից ապրում է Ուկրաինայում ծնողների հետ։ 2004 թվականին ընդունվել Է Խարկովի համալսարանի սոցիոլոգիայի ֆակուլտետ, 2009 թվականին ավարտել է այն քաղաքական սոցիոլոգի, հումանիտար առարկաների դասախոսի մասնագիտությամբ։ 2008 թվականից միաժամանակ սովորել է Ուկրաինայի ժողովրդական արտիստ Ա.Ս. Բարսեղյանի արվեստանոցում Խարկովի արվեստի ազգային համալսարանի թատերական ֆակուլտետի դրամատիկական թատրոնի ռեժիսուրայի ամբիոնում, ավարտել է դասընթացը 2012 թվականին։
LIZER
Կենսագրություն
Օգոստոսին ռուսական ռեպեր Lildrughil-ը թողարկեց «Отдай себя» երգը, որը ձայնագրվել է LIZER -ի մասնակցությամբ։
Ռոզա Սարգսյան
2011 թվականից պրոֆեսիոնալ բեմում է։ Աշխատել է Սևերոդոնեցկի քաղաքային թատրոնում, Ռուսաստանի ակադեմիական երիտասարդական թատրոնում, «Թատերական պալատ» թատրոնում (Մոսկվա), Ուդմուրտի ռուսական դրամայի ակադեմիական թատրոնում և այլն։ 2014 թվականից զբաղվել է անկախ թատրոնի շարժմամբ՝ թատերական նկարիչ և ռեժիսոր Դիանա Խոդյաչիխի հետ միասին Խարկովի մունիցիպալ պատկերասրահի բազայի վրա ստեղծելով DeFacto թատրոնը։ Թատրոնը մասնակցել է միջազգային փառատոների և կոլաբորատիվ նախագծերի՝ համագործակցելով եվրոպական և Ուկրաինական տարբեր կազմակերպությունների և թատրոնների հետ։ Ամենամեծ արձագանքն ստացել է «Այո, իմ ֆյուրեր!» ըստ Բրիգիտա Շվայգերի պիեսի, երաժշտությունը՝ Ա. Մալացկովսկայայի, որտեղ քննադատությունը նշում էր Բերտոլդ Բրեխտի և Անտոնեն Արտոյի ավանդույթներին հետևելը ։ 2015 թվականին դրամատուրգ և կուրատոր Իրինա Գորեցը Պոլտավայի ժամանակակից երկխոսության թատրոնում բեմադրել է «Մեծ ֆիլտրի տեսությունը» ներկայացումը։ 2016 թվականին Կիևի Գոգոլֆեստում «Վախի քարտեզներ, ինքնության քարտեզներ» միջազգային նախագծի շրջանակներում լեհ Ագնեշկա Բլոնսկայի հետ բեմադրել է «Իմ պապը փորել է, հայրս փորել է, իսկ ես չեմ լինի» ներկայացումը, ներկայացումը ցուցադրվել է նաև Օդեսայում՝ առաջացնելով հանրության ոչ միանշանակ արձագանքը ։ 2017 թվականին Լեհաստանի մշակույթի նախարարության «Գաուդե Պոլոնիա» կրթաթոշակով կես տարի հետազոտել է լեհական անկախ թատերական շարժումը և վերապատրաստվել Վարշավայի պետական թատրոններում, դարձել Ուկրաինական անկախ թատրոնի «Դեսանտ» փառատոնի կուրատորներից մեկը։
LIZER
Կենսագրություն
2019 թվականի սեպտեմբերի 11-ին «ՅուԹյուբ» դուրս եկավ «Между нами» երգի ևս մեկ տեսահոլովակ, որը նկարահանվել է իրական ելույթի ֆորմատում՝նոյեմբերի 29-ին մոսկովյան «1930» ակումբում տեղի ունեցած մեծ մենահամերգի պատրաստության շրջանակներում։ Դա պետք է դառնար իր հայրենիքում Լիզերի առաջին համերգային շրջագայության ավարտը։
Ռոզա Սարգսյան
2017 թվականի սեպտեմբերին հաղթել է Ուկրաինայի՝ Լվովի երեխաների և պատանիների համար առաջին ակադեմիական թատրոնի գլխավոր տնօրենի մրցույթում։ Միաժամանակ դարձել Է Ուկրաինայում Բրիտանական խորհրդի Երիտասարդ ռեժիսորների մրցույթի դափնեկիրներից մեկը՝ բեմադրելով Սառա Քեյնի «Փսիխոզ 4.48» պիեսը ։
LIZER
Կենսագրություն
Դեկտեմբերի առաջին կեսին «ВКонтакте» սոցիալական կայքը և Boom երաժշտական ծրագիրը հրապարակեցին անցյալ տարվա թոփ ամենահայտնի երգերի և ալբոմների ցանկը։ 10 հայտնի ալբոմների ցանկում էր նաև Լիզերի «Не ангел» ալբոմը, իսկ 30 ամենաայտնի երգերի մեջ՝ «Корабли» երգը։ 2019 թվականի դեկտեմբերի 25-ին «ՅուԹյուբ»-ում ներկայացրեց «Слезы» երգի տեսահոլովակը, ձայնագրված Լիլ Ահարոնի մասնակցությամբ, ում հետ այդ ժամանակ հաշտվեց ։
Ռոզա Սարգսյան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խարկովի ազգային համալսարանի շրջանավարտներ
LIZER
Երաժշտական ոճը
Լիզերը իր երգերը պատկանեցնում էր հիպեր-ռեպ ժանրին։
Ծանոթագրություն
Կատեգորիա:Օգոստոսի 12 ծնունդներ Կատեգորիա:1998 ծնունդներ Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Երաժիշտներ այբբենական կարգով
Ելտուն
Ելտուն, լեռնագագաթ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Վարդենիսի լեռներում, Մարտունի գետի ձախափնյակում, Գեղհովիտ գյուղից 8 կմ հարավ-արևելք։ Բարձրություն 2790 մ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնագագաթներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի լեռներ
Պրիվա (շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի շրջաններ
Թավարա (թախտ)
Թավարա, բլրակ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, Խաչիկ գյուղի արևմտյան կողմում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բլուրներ այբբենական կարգով‎ Կատեգորիա:Հայաստանի բլուրներ Կատեգորիա:Վայոց ձորի մարզի աշխարհագրություն
Աստղ (վիպակ)
«Աստղ» («Звезда»), վիպակ, Էմանուել Կազակևիչի առաջին ստեղծագործությունը ռուսերեն լեզվով ։ Վիպակը հեղինակին լայն ճանաչում է բերել, և դրա համար նա 1948 թվականին արժանացել է Ստալինյան մրցանակի։ Սյուժեի կենտրոնում Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ խորհրդային հետախուզության դաժան առօրյան է։ Կառուցվածքային տեսանկյունից բաղկացած է 11 գլուխներից և վերջաբանից։
Սյուժե
Վիպակի իրադարձությունները տեղի են ունենում Ուկրաինայի արևմուտքում 1944 թվականի ամռանը՝ «Բագրատիոն» օպերացիայից քիչ առաջ։
Հետախուզական վաշտի հրամանատար լեյտենանտ Տրավկինն ստանում է առաջադրանք՝ անցնել ճակատային գիծը և հետախուզություն իրականացնել թշնամու թիկունքում, որը, ենթադրաբար, վերադասավորում է ուժերը հարձակման համար։ Մի քանի շաբաթ տևած մանրակրկիտ նախապատրաստությունից և մարզումներից հետո, որոնք անհրաժեշտ էին նաև այն պատճառով, որ հետախուզությունը համալրվել էր երիտասարդ մարտիկներով, Տրավկին ընտրում է մի խումբ, որի կոչի ազդանանն է՝ «Աստղ» (վաշտի ազդանշանն է՝ «Երկիր»)։
Խորը գիշերը խումբը անցնում է ճակատային գիծը և մոտ մեկուկես կիլոմետր հաջողությամբ շարժվում է անտառի միջով, որը խիտ լցված է գերմանացի զինվորներով։ Լուսաբացից առաջ խմբին նկատում է գերմանացի զինվորը, սական լինելով քնաթաթախ, չի հասկանում, որ նրանք թշնամի են, բայց արտասանում է՝ «կանաչ ուրվականներ»։ արտահայտությունը։
Արշավի ընթացքում խումբը մի քանի «լեզու» է վերցնում՝ հոսպիտալից քիչ առաջ դուրս գրված զինվորի ու ՍՍ սպայի։ Պարզվում է, որ ռազմաճակատի այդ հատվածում կենտրոնանում է ՍՍ «Վիկինգ» տանկային դիվիզիան։ Դիվիզիայի շտաբում այդ տեղեկությունները գնահատվում են որպես կարևոր և անսպասելի։ Երկաթուղային կայարանում գրեթե բազմաթիվ գերմանացի զինվորների աչքի առաջ խումբը գերեվարում է ՍՍ օբերստուրմֆյուրերի։ Սպանվածների մարմինները գտնվում են, գերմանացի զինվորների շրջանում սկսում են լուրեր շրջանառել «կանաչ ուրվականների» և «կանաչ սատանաների» մասին։
Հետախուզական խմբի ակտիվ գործունեությունը գերմանական ղեկավարությանը ստիպում է կազմակերպել կլոր սեղան։ Հետախույզներին հայտնաբերում են ցախատան ձեղնահարկում գիշերելու ժամանակ։ Թշնամու վրա նռնակներ նետելով՝ խումբը նահանջում է դեպի անտառ։ Մի քանի հետախույզներ զոհվում են, ռադիոկայանը վնասվում է գնդակից։
Դիվիզիայի շտաբում Տրավկինին սիրահարված ռադիստուհի Կատյան շարունակում է «Աստղ» կանչել, որն արդեն չի կարողանում պատասխանել։
Էկրանավորում
Վիպակը երկու անգամ էկրանավորվել է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գրքեր Հայրենական մեծ պատերազմի մասին Կատեգորիա:Էմանուել Կազակևիչի ստեղծագործություններ Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Anthaxia helvetica
Anthaxia helvetica (լատ․), ոսկեբզեզներ տեսակ։ Հասուն միջատի մարմնի երկարությունը 5–8 մմ ։ Մարմինը վերևից բաց բրոնզագույն, ներքևից բրոնզե–կանաչ։ Ճակատային մասում մազիկները սև են։ Բազմանում են փշատերևների, հիմնականում եղևնիների և խեժափիճիի վրա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ոսկեբզեզներ
Եկեղեցյաց (լեռնագագաթ)
Եկեղեցյաց, լեռնագագաթ Հայաստանի Սյունիքի մարզում, Զանգեզուրի լեռնաշղթայում, Պահակաձոր գետի աջափնյակում, Քաջարանից 6,5 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Բարձրություն 3621 մ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնագագաթներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի լեռներ
Մեհմեդ Ալի Աղջա
Մեհմեդ Ալի Աղջա (Mehmet Ali Ağca, ), թուրք ծայրահեղական, ահաբեկիչ, ով սպանել է «Milliyet» թերթի գլխավոր խմբագիր Աբդի Իփեկչիին։ Առավել հայտնի է դարձել 1981 թվականին Հռոմի Հովհաննես Պողոս II պապի վրա կատարած հարձակման համար։
Կենսագրություն
Աղջան ծնվել է Թուրքիայի Մալաթիայի մարզի Հեքիմխան գյուղում։
Ավեն Շոսուա
Ավեն Շոսուա (Avesnes-Chaussoy), համայնք Ֆրանսիայի Պիկարդիա մարզի Սոմ գավառում ։
Բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 54 մարդ, բնակչության խտությունը` 8.82 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 6.12 կմ² տարածք։
Մեհմեդ Ալի Աղջա
Կենսագրություն
Զինվորական ծառայությունն ավարտելուց հետո՝ Աղջան մտել է աջ ծայրահեղական «Գորշ գայլեր» երիտասարդական կազմակերպության շարքերը, որը ապակայունացնում էր Թուրքիայում առկա իրավիճակը, որի արդյունքը եղավ 1980 թվականին երկրում տեղի ունեցած ռազմական հեղաշրջումը։
Ավեն Շոսուա
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 125 կմ հյուսիս, Ամյեն քաղաքից 31 կմ արևմուտք։
Մեհմեդ Ալի Աղջա
Կենսագրություն
1979 թվականի փետրվարի 1-ին Ստամբուլում Աղջան սպանել է ձախ լիբերալ «Milliyet» թերթի գլխավոր խմբագիր Աբդի Իփեկչիին, որի համար դատապարտվել է ցմահ ազատազրկման։ Վեց ամիս անց, ի շնորհիվ «Գորշ գայլերի» երկրորդ դեմքը համարվող Աբդուլլա Չաթլըի, նրան հաջողվել է բանտից փախչել Բուլղարիա։
Ավեն Շոսուա
Տնտեսություն
2010 թվականին կար 39 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 30-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 9։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 76,9 %։ 30 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 25 անձ (14 տղամարդ և 11 կին)։ Գործազուրկ են եղել 5 անձ (2 տղամարդ և 3 կին)։ 9 անաշխատունակներից 1 եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 3-ը` թոշակառուներ, իսկ 5-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Մեհմեդ Ալի Աղջա
Հարձակում Հովհաննես Պողոսի II-ի վրա և պատիժ
1981 թվականի մայիսի 13-ին Մեհմեդ Ալի Աղջան անհաջող հարձակում է գործել Հովհաննես Պողոս II պապի վրա։ Հռոմի Սուրբ Պետրոսի հրապարակով պապական շքախմբի անցնելու ժամանակ, նա վիրավորել է Հովհաննես II պապին՝ վնասելով որովայնը և ձեռքը։ Աղջան անմիջապես ձերբակալվել է, իսկ 1981 թվականի օգոստոսին դատապարտվել ցմահ ազատազրկման։ 19 տարի իր պատիժը կրել է իտալական բանտում։ 1983 թվականին Հովհաննես Պողոս II պապը այցելել է Աղջանին և երկարատև զրույցից հետո ներել նրան։ Ավելի ուշ, պապի խնդրանքով, Իտալիայի նախագահ Կարլո Չամպին ներել է ահաբեկչին և 2000 թվականին նրան արտահանձնել են Թուրքիային։ Թուրքիայում Ալի Աղջան շարունակել է կրել իր նախկին պատիժը։ Դատարանը որոշել է, որ նա պետք է պատիժ կրեր ևս 10 տարի։ «Miliyet» թերթի գլխավոր խմբագիր Աբդի Իփեկչիին սպանելու համար, որը տեղի էր ունեցել 1979 թվականին, Ալի Աղջան դատապարտվել է մահապատժի, սակայն 2002 թվականին ընկել է մասնակի համաներման տակ։
Ավեն Շոսուա
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր
Մեհմեդ Ալի Աղջա
Հարձակում Հովհաննես Պողոսի II-ի վրա և պատիժ
2006 թվականի հունվարի 12-ին ազատ է արձակվել Ստամբուլում՝ 25 տարվա ազատազրկումից հետո։ Ազատ արձակման հիմքը «օրինակելի վարքագիծը և պատժաչափի ժամկետների լրանալն էին»։
Հետագա կյանք
«Քարթալ» խիստ ռեժիմի մեկուսարանից դուրս գալուց հետո, Աղջան անմիջապես մեկնել է զորակոչային բաժանմունք, որտեղ անցել է բժշկական հետազոտության՝ շարային ծառայության պիտանելիության ստուգման համար։ Պատճառը այն էր, որ համաձայն թուրքական օրենսդրության մինչև 60 տարեկան արական սեռի բոլոր քաղաքացիները համարվում են զինապարտ։
2006 թվականի հունվարի 20-ին Մեհմեդ Ալի Աղջան նորից ձերբակալվել է։ Թուրքիայի բարձրագույն դատարանը չեղարկել է առաջին ատյանի դատարանի կողմից Աղջային ազատ արձակելու մասին դատավճիռը՝ համարելով, որ վերջինս ազատ է արձակվել տեղի ունեցած սխալմունքի պատճառով։ Երկրի բարձրագույն դատարանի կարծիքով, 20 տարին, որոնք Աղջան անց է կացրել իտալական բանտում, չեն կարող հանվել Թուրքիայում դատապարտված ժամկետից, քանի որ Իտալիայում նա կրել է պատիժ հանցագործության համար, որն իրականացվել է Թուրքիայի սահմաններից դուրս։
2006 թվականի մարտի 2-ին հրապարակվել են իտալական խորհրդարանի հանձնաժողովի զեկույցից հատվածներ, որը զբաղվում էր Հովհաննես Պողոս II պապի վրա հարձակման հետաքննությամբ։
Իտալիայի խորհրդարանի հատուկ հանձնաժողովի ղեկավար, սենատոր Պաոլո Գուցանտին, ով «Առաջ Իտալիա» կուսակցության անդամ էր, լրագրողներին հայտարարել է․ «Հանձնաժողովը կարծում է, որ, անկասկած, ԽՍՀՄ ղեկավարությունն է եղել Հովհաննես Պողոս II պապի վրա հարձակման կազմակերպիչը»։ Զեկույցը հիմնված է այն տեղեկատվության վրա, որը հրապարակվել էր ԽՍՀՄ ՊԱԿ-ի արխիվային բաժանմունքի նախկին ղեկավար Վասիլի Միտրոխինը, ով 1992 թվականին փախել էր Մեծ Բրիտանիա։
Արդյունքում ԽՍՀՄ ՊԱԿ-ի նախկին ղեկավար Վլադիմիր Կրյուչկովը հայտարարել է, որ ԽՍՀՄ-ն և նրա հատուկ ծառայությունները Հռոմի Հովհաննես Պողոս II պապի վրա հարձակման հետ որևէ կապ չունեն։
2009 թվականի մայիսին միջազգային մամուլում հայտնվեցին լուրեր այն մասին, թե Ալի Աղջան կրոնափոխ է եղել՝ ընդունելով կաթոլիկություն.
Երկրորդ ազատ արձակում
2010 թվականի հունվարին լրացել է Ալի Աղջայի ազատազրկման ժամանակահատվածը։ Բանտից դուրս գալուց հետո նա ցանկացել է տեղափոխվել Լեհաստան (Հովհաննես Պողոս II պապի հայրենիք)։ Պատճառներից մեկն էլ կրոնափոխ լինելն էր։ Ալի Աղջան ընդունել էր կաթոլիկություն ։ Նրա խոսքերով, ինքը ստացել է բազմաթիվ առաջարկություններ և խնդրանքներ՝ Հովհաննես Պողոս II-ի վրա հարձակման պատմության վերաբերյալ։ Իր հարցազրույցի և նախատեսվող երկու գրքերի համար Աղջան ցանկանում է ստանալ 7 միլիոն դոլար ։
Այն բանից հետո, երբ 2010 թվականի հունվարի 18-ին Աղջան ազատ է արձակվել, իրեն հայտարարել է Հիսուս Քրիստոս և հայտարարել, որ «աշխարհը կվերանա, մինչև այս հարյուրամյակի վերջը»։ Բժիշկների խոսքերով, Աղջայի հոգեկան առողջության վիճակը մտահոգություններ է առաջացրել նրանց մոտ։ Սակայն նա պարտավոր է, համաձայն թուրքական օրենսդրության, 50-ամյա տարիքում անցնել պարտադիր զինվորական ծառայություն։
Ալի Աղջայի հուշեր
2013 թվականին հրատարակվել է Ալի Աղջայի «Ինձ խոստացել էին դրախտ» (Mi avevano promesso il paradisо): Հեղինակը ընդունում է, որ ինքը նախկինում խաբել է՝ նշելով, թե բուլղարական և ռուսական հատուկ ծառայությունները կապ ունեն իր հանցագործության հետ։ Հիմա նա հաստատում է, որ պապի սպանության պատվերը իրեն տվել է պարսկական կառավարությունը և նա (Աղջան) Իրան է այցելել 1980 թվականին, որտեղ նրան սովորեցրել են զենքի և պայթուցիկ սարքերի տարբեր տեսակների կիրառման հմտություններ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թուրք մարդասպաններ Կատեգորիա:Գորշ գայլեր Կատեգորիա:Քրդական ծագմամբ թուրքեր Կատեգորիա:Անձինք Մալաթիայից Կատեգորիա:Թուրք նախկին մուսուլմաններ Կատեգորիա:Թուրքիայի կալանավորներ և ձերբակալվածներ
Նուբար Ասլանյան (այլ կիրառումներ)
Նուբար Ասլանյան անուն-ազգանունը կարող է վերաբերել հետրյալ անձանց՝
Բենտ Հանսեն
Բենտ Հանսեն (Bent Hansen, ), դանիական ծագումով շվեդ և ամերիկացի տնտեսագետ։
Կենսագրություն
Բենտ Հանսենը ծնվել է Դանիայում։ 1938 թվականին ընդունվել է Կոպենհագենի համալսարան, որտեղ ուսումնասիրել է տնտեսագիտություն։ Այն բանից հետո, երբ Դանիան օկուպացվել է նացիստների կողմից, նա նավակով փախել է Շվեդիա ։
1946 թվականին, Կոպենհագենի համալսարանում ստանալով բակալավրի աստիճան և արտերկրում գիտահետազոտական աշխատանքի համար կրթաթոշակ, նա մեկնել է Ուփսալայի համալսարան, որտեղ մեկ տարի անց դարձել է դասախոս, իսկ 1951 թվականին Էրիկ Լինդալի ղեկավարությամբ պաշտպանել է դոկտորական ատենախոսություն գնաճի տեսության վերաբերյալ։ 1951 թվականին իր ատենախոսության թեմայով նա հրատարակել է առաջին գիրքը՝ «Գնաճի տեսության ուսումնասիրություն» («A study in the theory of inflation»), որը նրան հայտնի է դարձրել որպես գիտնական ։
Երեք տարի Եգիպտոսում աշխատելուց հետո, ապա կարճ ժամանակով դասավանդելով Ստոկհոլմի համալսարանում, նա մեկնել է ԱՄՆ։ 1966-1998 թվականներին եղել է Բերքլիի Կալիֆոռնիական համալսարանի պրոֆեսոր, 1977-1985 թվականներին ղեկավարել է տնտեսագիտության ֆակուլտետը ։
Մահացել է Ալեքսանդրիայում՝ երկարատև հիվանդությունից հետո, երկրորդ կնոջ ընտանիքում ։
Գիտական ներդրում
«Գնաճի տեսության ուսումնասիրություն» գրքում Հանսենը սահմանել է գնաճի երկու տեսակ՝ ճնշված (repressed) և բաց (open) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տնտեսագետներ Կատեգորիա:Շվեդ տնտեսագետներ Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով
Եղանց
Եղանց (նախկինում՝ Յաղանլու), գետակ Հայաստանի Կոտայքի մարզում, սկիզբ է առնում Արայի լեռան հյուսիսարևմտյան լանջերից և Բուժական գյուղի հարավային մասում թափվում Արայի գետ։ Երկարությունը՝ 9,5 կմ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի գետեր Կատեգորիա:Արայի գետի վտակներ
Զորանոց (քարանձավ)
Զորանոց, քարանձավ Աբովյանի շրջանում, Գեղարդի վանքի մոտ, նրանից մի փոքր ներքև, Գեղարդ գետի ձախ կողմում։ Ունի բավական մեծ առաստաղ և մեծ շրջագիծ։ Պահպանվել են օջախը և պարենամթերքների հորերը։ Կան նաև արհեստական սենյակներ՝ գեղեցիկ, սրբատաշ սյուներով, նստարաններով ու թախտերով։ Առջևում ունի երկար ժայռափոր պատշգամբ։ Այս քարանձավի մասին հիշատակում է պատմիչ Առաքել Դավրիժեցին (17–րդ դար)։ Պարսիկներից պաշտպանվելու համար այդ ժամանակ այստեղ են պատսպարվել Հավուց Թառի Մանուել և Գեղարդի վանքի Աստվածատուր եպիսկոպոսները ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քարանձավներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի քարանձավներ
Լիորակ
Լիորակ  (Llorach), մունիցիպալիտետ Կատալոնիայում։ Գտնվում է Տառագոնիա պրովինցիայում, Կատալոնիա ինքնավար համայնքի կազմում։ Տարածքը կազմում է 23,33 կմ² ։ 2014 թվականի դրությամբ բնակչությունը կազմում է 112 մարդ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Ազոտական թթու
Ազոտական թթու, քիմիական բանաձևն է (HNO3), խոնավ օդում ծխացող նյութ է, ուժեղ միահիմն թթու և շատ ուժեղ օքսիդիչ, մանավանդ խիտ լուծույթներում հանդես է գալիս գլխավորապես որպես օքսիդիչ։ Խիտ ազոտական թթուն ունի երկու տարաձևություն՝ մոնոկլինային և ռոմբիկ բյուրեղացանցով։ Ջրի հետ խառնվում է ցանկացած հարաբերությամբ։ Ջրային միջավայրում համարյա ամբողջությամբ դիսոցվում է իոնների։ Ջրի հետ փոխազդում է 68,4% և 120 °C ջերմաստիճանային պայմաններում և մթնոլորտային ճնշման տակ։ Հայտնի են երկու բյուրեղահիդրատներ՝ մոնոհիդրատ (HNO3·H2O) և եռհիդրատ (HNO3·3H2O)։
Ֆիզիկական և ֆիզիկա-քիմիական հատկությունները
Մաքուր ազոտական թթուն գրգռող հոտով, հեղձուցիչ, սուր հոտով, անգույն, օդում ծխացող հեղուկ է, ազոտի երկօքսիդն այն ներկում է դեղնանարնջագույն, կախված թթվի խտությունից և մաքրության աստիճանից ։ Ուժեղ թթու է և օժտված թթուներին բնորոշ հատկություններով։ Փոխազդում է հիմնային օքսիդների, հիմքերի, աղերի, ամոնիակի հետ։ Ազոտական թթուն ուժեղ օքսիդիչ է. փոխազդում է զանազան վերականգնիչների հետ։ Ընդ որում՝ օքսիդիչ ուժը կախված է թթվի լուծույթի կոնցենտրացիայից, օգտագործում են «նոսր» և «խիտ» թթուները։ Վերօքս ռեակցիաներում ազոտը քառավալենտ է և +5-ից կարող է վերականգնվել մինչև +4 և ավելի ցածր օքսիդացման աստիճաններ, մինչև անգամ -3, որը կախված է ինչպես թթվի կոնցենտրացիայից, այնպես էլ վերականգնիչի ուժգնությունից։ Ազոտական թթվում ջրային լուծույթները վերածվում են բյուրեղահիդրատների. Ուժեղ ազոտական թթուն ձևավորում է 2 բյուրեղավանդակներ. Ազոտական թթվում ազոտը քառավալենտ է՝ +5 օքսիդացման աստիճանով։ Ազոտական թթուն անգույն, օդում ծխացող հեղուկ է։ Պնդանում է −41, 59 °C, եռում `+82, 6 °C:
Աղյուսակում բերված են ազոտական թթվի ֆիզիկական հատկությունները
Քիմիական հատկություններ
Ազոտական թթվի վերականգնման արգասիքը մետաղների հետ ռեակցիաններում Ազոտական թթուն որպես ուժեղ թթու՝
ա) փոխազդում է հիմնային և ամֆոտեր օքսիդների հետ. բ) հիմքերի հետ. գ) թույլ թթվից աղի դուրս մղում. Նաև բարձր ջերմաստիճանում և լույսի առկայության դեպքում ազոտական թթուն քայքայվում է. Փոխազդում է նաև մետաղների հետ.
Ազոտական թթվի ստացումը
Ազոտական թթուն լաբորատորիայում ստանում են կալիումի նիտրատի (չոր աղ) և խիտ ծծմբական թթվի փոխազդեցությամբ՝ գոլորշու ձևով, որն այնուհետև անցկացնելով սառնարանի միջով՝ վերածում են հեղուկի. Ազոտական թթվի արդյունաբերական ստացումը բաղկացած է երեք փուլից. Ռեակցիայի հետևանքով անջատվող ջերմությունը բավարար է, որ ապարատում պահպանվի ռեակցիայի ընթացքի համար անհրաժեշտ 800°C ջերմաստիճանը։ Այսինքն՝ ապարատը տաքացվում է միայն գործընթացից առաջ, որից հետո դրա անհրաժեշտությունը վերանում է։ Ազոտական թթուն գրգռող հոտով, անգույն, օդում ծխացող հեղուկ է։ Ուժեղ թթու է և օժտված է թթուներին բնորոշ հատկություններով։ Փոխազդում է հիմնային օքսիդների, հիմքերի, աղերի, ամոնիակի հետ։ Ազոտական թթուն նաև ուժեղ օքսիդիչ է։ Մետաղների հետ փոխազդելիս անջատվում է ոչ թէ ջրային, այլ ազոտական թթվի վերականգման տարբեր արգասիքներ։ Թթվի կոնցենտրացիայի և մետաղի վերականգնիչ հատկությունից կախված՝ կարող են առաջանալ ազոտի օքսիդներ, ազոտ կամ, նույնիսկ, ամոնիակ։ Բնորոշ է ռեակցիան պղնձի հետ. Նույն ձևով ընթանում են ռեակցիաներն արծաթի և սնդիկի հետ։ Երկաթը և ալյումինը խիտ ազոտական թթվի ազդեցությամբ պատվում են օքսիդային թաղանթով, պասիվանում են սենյակային ջերմաստիճանում չեն փոխազդում թթվի հետ։ Իսկ ոսկին ու պլատինը չեն փոխազդում ազոտական թթվի հետ անգամ տաքացնելիս։ Ազոտական թթուն օքսիդացնում է նաև մի շարք ոչմետաղներ՝ C, P, S՝ դրանց վերածելով օքսիդների կամ թթուների։ Օրինակ՝
Ազոտական թթվի բնորոշ ռեակցիաներից մեկը սպիտակուցների հետ փոխազդելն է, որի հետևանքով վերջիններս ստանում են դեղին գույն։ Այդ պատճառով թթուն մարդու մաշկի վրա ընկնելիս առաջացնում է դեղին բծեր։ Խիտ ազոտական թթվի մեծ մասն օգտագործվում է ամոնիումի նիտրատ ստանալու համար։ Օգտագործվում է մանրաթելերի, օրինակ՝ նայլոն, ինչպես նաև պայթուցիկ նյութեր, օրինակ՝ տոլ և դինամիտ ստանալու համար։ Երկաթի և ալյումինի հետ խիտ ազոտական թթուն սովորական պայմաններում չի փոխազդում։
Ազոտական թթվի աղերը
Ազոտական թթվի աղերը կոչվում են նիտրատներ։ Բոլոր նիտրատներն անկայուն են և շիկացնելիս քայքայվում են։ Նիտրատի քայքայման արգասիքները կախված են էլեկտրաքիմիական շարքում մետաղի գրաված դիրքից։ Նիտրատ իոնը՝ NO3-, ասել է թե՝ նիտրատները հայտնաբերում են հետևյալ կերպ։ Ենթադրվող աղին խառնում են պղնձի փոշի և ազդում խիտ ծծմբական թթվով։ Տաքացման պայմաններում գոյացող գորշ գազի(NO2) առաջացումը կվկայի նիտրատի առկայության մասին։ Ընթացող ռեակցիաները կալիումի նիտրատի պարագայում ունեն հետևյալ տեսքը.
Պատմական տեղեկություններ
Ազոտական թթվի ստացման ուղին՝ դա թթվի նոսրացումն է և ամոնիումի նիտրատի չոր թորումը, ըստ երևույթին առաջին անգամ նկարագրվել է VIII դարում Ջաբիրի աշխատություններում։ Այս մեթոդը որոշ փոփոխություններով, առավել կարևոր էր, որը փոխվեց եվրոպացի և արաբ ալքիմիկոսների կողմից XVII դարում։ XVII դարում Գլաուբերը առաջարկեց ցնդող թթուներից նրանց աղերի, ծծմբական թթու, ինչպես նաև ազոտական թթուն կալիումի նիտրատից ստանալու եղանակները, որը թույլ տվեց քիմիական պրակտիկայում բացահայտել ազոտական թթվի կոնցենտրացիան և ուսումնասիրել նրա հատկությունները։ Գլաուբեիր եղանակը կիրառվել է XX դարում, որն էլ միակ գոյություն ունեցող բացահայտումն էր, որի շնորհիվ հնարավոր եղավ կալիումի նիտրատը փոխարինել ավելի էժան հումքով՝ նատրիումի նիտրատով։ Լոմոնոսովի ժամանակ ազոտական թթուն անվանում էին ուժեղ օղի։
Արդյունաբերական արտադրությունը, օգտագործումը և ազդեցությունը օրգանիզմում
Ազոտական թթուն միակն է այն թթուներից, որի արտադրանքը, ամենամեծն է քիմիական արդյունաբերությունում։
Ազոտական ​​թթվի արտադրությունը
Նրա արտադրության ժամանակակից եղանակը ամոնիակի կատալիտիկ սինթեզն է, պլատին և ռոդիում կատալիզատորների առկայությամբ, որը ուղեկցվում է ջրի կլանմամբ։ Բոլոր 3 ռեակցիաները էկզոթերմ ռեակցիաներ են, առաջին՝ անշրջելի է, մյուսները՝ շրջելի։: Ազոտական թթվի կոնցենտրացիան ստանալու համար կա՛մ փոխում են 3-րդ ռեակցիայի ուղղությունը, բարձրացնելով ջերմությունը մինչև 50 °C, կա՛մ ազոտական թթվին ավելացնում են ծծմբական թթու և եռացնում են։Առաջին անգամ ազոտական թթու ստացել են ալքիմիկոսները, տաքացնելով ամոնիումի խառնուրդը և երկաթի սուլֆատը. Մաքուր ազոտական թթու առաջինը ստացել է Յոհան Ռուդոլֆ Գլաուբերը, կալիումի նիտրատի և ծծմբական թթվի փոխազդեցությունից.
Ազոտական թթվի կիրառությունը
Ազոտական թթվի աղերը լուծելի են և ունեն մեծ կիրառություն։ Ալկալիական մետաղների, ինչպես նաև ամոնիումի նիտրատները օգտագործվում են որպես ազոտական պարարտանյութեր։ Դրանք կոչվում են սելիտրաներ։ Պայթեցման աշխատանքներում լայնորեն օգտագործում են դինամիտը (եռնիտրոգլիցերինը) և տրոտիլը (եռնիտրոտոլուոլը), որոնք ստացվում են ազոտական թթվի հետ գլիցերինի և տոլուոլի ռեակցիաների միջոցով։ Մեծ քանակությամբ ազոտական թթու ծախսվում է ներկանյութերի արտադրությունում։ Օգտագործում են նաև տարբեր տոնիկներում (թարմացնող լուծույթներում)։ Ազոտական թթուն կախված օրգանիզմում ազդեցությունից պատկանում է 3-րդ դասի վտանգավորության շարքին։ Նրա գոլորշիներ շատ վնասակար են, շնչուղիներում առաջացնում են դող, իսկ հենց թթուն մաշկի վրա թողնում է դժվար բուժվող խոցեր։ Մաշկի վրա առաջացնում է դեղին բծեր։ Տաքացնելիս կամ լույսի տակ մնալուց թթուն դառնում է ավելի վտանգավոր։ Ազոտական թթվի շրջանառու գոտին օդում կազմում է ըստ NO2-ի 2մգ/մ 3.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անօրգանական թթվածնային թթուներ Կատեգորիա:Ազոտային միացություններ Կատեգորիա:Օքսիդիչներ Կատեգորիա:Լուսանկարչական ռեակտիվներ Կատեգորիա:Հրթիռային վառելիք Կատեգորիա:Անօրգանական թթուներ Կատեգորիա:Ջրածնային միացություններ
Եղանցուջուր (գետ)
Եղանցուջուր, գետ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում, Վանքիձոր գետի օժանդակը։ Սկիզբ է առնում Վարդենիս լեռան հյուսիսարևմտյան լանջերից և Արծվանիստ գյուղից 5,5 կմ հարավ միախառնվում մայր գետին։ Երկարությունը՝ 10 կմ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գեղարքունիքի մարզի գետեր Կատեգորիա:Վանքիձոր գետի վտակներ
Ագրոկլիմայական շրջանացում
Ագրոկլիմայական շրջանացում, տարածքի բաժանում՝ ըստ կլիմայական առանձնահատկությունների նմանության, որոնցով պայմանավորված են բույսերի աճն ու բերքատվությունը։
ՀՀ Ագրոկլիմայական շրջանացման տարածքային միավորներն են մարզը, շրջանը, ենթաշրջանը, որոնցում վերընթաց տիպաբանական միավորները տարբերվում են խոնավության և ջերմության ապահովվածությամբ։ ՀՀ տարածքում Կուր և Արաքս գետերի ջրբաժանով առանձնանում են հյուսիս-արևելք՝ համեմատաբար խոնավ, մեղմ ձմեռով, և ներքին՝ չորային, խիստ ցամաք, կլիմայով մարզեր, որոնք տարբերվում են իրարից գյուղատնտեսության վարման առանձնահատկություններով։ Հյուսիս-արևելք մարզում ոռոգվող գոտին տարածվում է մինչև 1200-1300 մ, ներքին մարզում՝ մինչև 1800-2000 մ բարձրությունները։ Ըստ խոնավացման գործակցի՝ առանձնացվում են վերընթաց գոտիներ՝ խիստ չոր (Md<0,1), չոր (Md=0,1- 0,15), չորային (Md=0,15-0,25), կիսաչորային (Md=0,25-0,35), չափավոր խոնավ (Md=0,35-0,45), խոնավ (Md=0,45-0,6) և գերխոնավ (Md>0,6)։ ՀՀ տարածքի մեծ մասը բնութագրվում է ցածր խոնավաապահովվածությամբ։ Գերխոնավ գոտին 3000 մ-ից բարձր է։ Առանձնացվում են նաև տարեկան ≥10 °C ջերմաստիճանների գումարի մեծությամբ տարբեր գոտիներ։ Ամենատաք գոտու տարեկան ջերմաստիճանիների գումարը 4000-4500 °C է։ Այդտեղ մշակում են խաղող, մերձարևադարձային բույսեր (նուռ, թուզ, ձիթապտուղ և այլն), տարեկան կարելի է ստանալ 2-3 բերք։ Ըստ ջերմաապահովվածության՝ երկրագործության վերին սահմանը հյուսիս-արևելք համեմատաբար խոնավ մարգում հասնում է 1900-2000 մ, ներքին ցամաք, շրջաններում (Արաքսի ավազան)՝ 2300-2400 մ բարձրություններ։
Հյուսիս-արևելք ագրոկլիմայական մարզում առանձնանում են Լոռու և Տավուշի ագրոկլիմայական շրջանները, որոնց սահմանները համընկնում են վարչական մարզերի սահմաններին։ Լոռին համեմատաբար ցուրտ է ու խոնավ, ունի 2 ենթաշրջան՝ չորային (Սպիտակ) և խոնավ (Լոռու դաշտ), Արաքսի ավազանի ագրոկլիմայական մարզը բաժանվում է Շիրակի, Արարատյան, Սևանի, Վայքի, Զանգեզուրի ագրոկլիմայական շրջանների, որոնց սահմանները համընկնում են համապատասխան ֆիզիկաաշխարհագրական շրջանների սահմաններին։
Շիրակը բաժանվում է ցուրտ ու խոնավ (Աշոցք) և համեմատաբար չոր ու տաք (Շիրակ) ագրոկլիմայական ենթաշրջանների։ Արարատյանը զբաղեցնում է համանուն գոգավորությունը և բաժանվում տաք ու չոր (Արագածոտն), խոնավ ու ցուրտ (Ապարան-Հրազդան), բարեխառն, չոր (Գեղամա), տաք ու չոր (Արարատյան դաշտ) ագրոկլիմայական ենթաշրջանների։ Սևանի ենթաշրջաններն են՝ չոր, համեմատաբար մեղմ (Արեգունի), բարեխառն (Վարդենիս, Մարտունի), չոր, ցուրտ (Գավառ), ցուրտ և չափավոր խոնավ (Սևան), խոնավ և բարեխառն (ճամբարակ)։ Վայքի ագրոկլիմայական շրջանն ունի տաք, չոր (Արփայի աջափնյակ) և չորային ու տաք (Արփայի ձախափնյակ) ենթաշրջաններ, Սյունիքը՝ 3 ենթաշրջան՝ չոր մերձարևադարձային (Մեղրի), համեմատաբար խոնավ, տաք (Կապան-Գորիս), չոր և բարեխառն (Սիսիան)։
Կատեգորիա:Գյուղատնտեսություն Կատեգորիա:Կլիմա
Սուլֆացետամիդ
Սուլֆացետամիդ (հն. <span title="Альбуцид"><span style="font-family: Palatino Linotype, FreeSerif, Royal Times New Roman, Royal Arial, Code2000, Arno Pro, Arial Unicode MS, Lucida Sans Unicode, XSerif Unicode, serif;">Ալբուցիդ ), հակամանրէային, բակտերիոստատիկ միջոց, սուլֆանիլամիդ։ Հանդիսանում է ստրեպտոցիդի սինթեզի միջանկյալ արտադրանք։
Դեղաբանական ազդեցություն
Հակամանրէային բակտերիոստատիկ միջոց, սուլֆանիլամիդ։ Գործողության մեխանիզմը պայմանավորված է պարա-ամիոնբենզոյական թթվի հետ մրցակցային անտագոնիզմով, դիհիդրոպտերոատսինթետազի արգելակումով, տետրահիդրոֆոլաթթվի սինթեզի խախտմամբ, որն անհրաժեշտ է պուրինների և պիրիմիդինների սինթեզի համար։ Ակտիվ է Գրամ դրական և Գրամ բացասական կոկերի, Escherichia coli, Shigella spp․, Vibrio cholerae, Clostridium perfringens, Bacillus anthracis, Corynebacterium diphtheriae, Yersinia pestis, Chlamydia spp., Actinomyces israelii, Toxoplasma gondii մանրէների նկատմամբ։
Ֆարմակոկինետիկա
Թափանցում է աչքի հյուսվածքների և հեղուկների մեջ։ Այն ներծծվում է համակարգային շրջանառության մեջ՝ բորբոքված շաղկապենու միջոցով։
Ցուցումներ
Շաղկապենաբորբ, կոպաբորբ, եղջերաթաղանթի թարախային խոց, նորածինների բլենոռեայի բուժում և կանխարգելում, մեծահասակների աչքի գոնորեալ և խլամիդիալ հիվանդություններ։
Հակացուցումներ
Գերզգայունություն։
Հատուկ հրահանգներ
Ֆուրոսեմիդի, թիազիդային միզամուղ դեղամիջոցների, կարբոանհիդրազի ինհիբիտորների նկատմամբ գերզգայունություն ունեցող հիվանդները կարող են գերզգայուն լինել սուլֆացետամիդի նկատմամբ։
Հակացուցումներ
Գերզգայունություն, ոսկրածուծի արյունաստեղծման ճնշում, ուրեմիա։
Դեղաչափի կիրառում
Կոնյուկտիվային պարկի մեջ մեծահասակները և երեխաները ներարկում են դեղամիջոցի 1-2 կաթիլ՝ օրական 4-6 անգամ։
Նորածինների մոտ բլենոռեայի կանխարգելման համար դեղամիջոցի 2 կաթիլ ներարկվում է յուրաքանչյուր կոնյուկտիվային պարկի մեջ՝ ծնվելուց անմիջապես հետո, իսկ 2 կաթիլ` 2 ժամ հետո։
Կողմնակի ազդեցություն
Ալերգիկ ռեակցիաներ, լեյկոպենիա, սրտխառնոց։
Հատուկ հրահանգներ
Հիվանդները, ովքեր գերզգայուն են ֆուրոսեմիդի, թիազիդային միզամուղ դեղամիջոցների, կարբոանհիդրազի ինհիբիտորների նկատմամբ գերզգայունություն ունեցող հիվանդները կարող են գերզգայուն լինել սուլֆացետամիդի նկատմամբ։
Հղումներ
Կատեգորիա:Հակամակաբուծային պրեպարատներ Կատեգորիա:Ացետամիդներ
Ժոզեֆ Լուի Գեյ-Լյուսակ
Ժոզեֆ Լուի Գեյ-Լյուսակ (Joseph Louis Gay-Lussac, ), ֆրանսիացի ֆիզիկոս և քիմիկոս, 1806 թվականից Փարիզի ԳԱ անդամ, 1826 թվականից Պետերբուրգի ԳԱ արտասահմանյան պատվավոր անդամ։ Հիմնականում զբաղվել է գազերի ուսումնասիրությամբ։ Հայտնի է Գեյ-Լյուսակի՝ ջրային լուծույթներում ալկոհոլի պարունակության չափման մեթոդը։
1800 թվականին ավարտել է Փարիզի պոլիտեխնիկական դպրոցը։ 1809 թվականից այդ դպրոցի քիմիայի և Սորբոնի համալսարանի ֆիզիկայի պրոֆեսոր։ 1802 թվականին, Ջոն Դալթոնից անկախ, հայտնագործել է գազերի ջերմային ընդարձակման օրենքը։ 1804 թվականին, ժ․ Բիոյի հետ միասին, ուսումնասիրել է մթնոլորտի վերին շերտերը և պարզել, որ 7000 մ բարձրության վրա Երկրի մագնիսականության ինտենսիվության փոփոխությունը զգալի չէ, և այդ բարձրության վրա օդն ունի նույն կազմությունը, ինչ որ Երկրի մակերևույթին։ 1808 թվականին հայտնաբերել է գազերի ծավալային հարաբերությունների օրենքը։ Նույն թվականին Լ․ Թենարի հետ մշակել է նատրիումի և կալիումի ստացման եղանակ, անջատել նաև ազատ (ոչ մաքուր) բոր։ 1813-1814 թվականներին, Գ․ Դևիի հետ միաժամանակ, ցույց է տվել, որ յոդը քլորին շատ նման քիմիական տարր է և ստացել յոդի միացությունները, մասնավորապես յոդաջրածինը։ 1811 թվականին ստացել է մաքուր կապտաթթու, իսկ 1815 թվականին՝ ցիան (դիցիան)։ Ի․ Բերցելիուսի և Ի․ Դյոբերայների հետ Գեյ-Լյուսակը կատարելագործել է օրգանական տարրական անալիզը (1815), իսկ 1824-1832 թվականներին՝ տիտրման մեթոդները ։
Մանկություն և պատանեկություն
Ժոզեֆ Լուի Գեյ-Լյուսակը ծնվել է 1778 թվականի դեկտեմբերի 6-ին Սեն Լեոնար դե Նոբլա վայրում (Լիմուզեն պրովինցիայում, այժմ՝ Վերին Վիեն դեպարտամենտում)։ Պապը բժիշկ էր, իսկ հայրը՝ արքայական դատախազ և դատավոր Սեն դե Նոբլյակում ։
1789 թվականին, երբ Գեյ-Լյուսակը 11 տարեկան էր, տեղի ունեցավ հեղափոխություն, որը կտրուկ փոխեց ընտանիքի կյանքը։ 1793 թվականին Գեյ-Լյուսակի հայրը ձերբակալվեց «կասկածյալների վերաբերյալ օրենքի» հիման վրա և ուղարկվեց Փարիզ։ Այնտեղ ուղևորվեց նաև Գեյ-Լյուսակը՝ հոր համար բարեխոսելու։ Այնտեղ փորձեցին Ժոզեֆին բանակ ուղարկել, սակայն իրավաբանական կրթության շնորհիվ նրան հաջողվեց խուսափել բանակում ծառայելուց։
1794 թվականի հուլիսի 27-ին պետական հեղաշրջումից հետո, որը տապալեց յակոբինյան բռնապետությունը, Գեյ-Լյուսակի հայրն ազատ արձակվեց։ 1795 թվականին նա որդուն ուղարկեց Փարիզի Սավուրե պանսիոն, որը շուտով փակվեց սովի պատճառով, իսկ Գեյ-Լյուսակը տեղափոխվեց Փարիզի մոտակայքում գտմվող Սանսիե պանսիոն։
1798 թվականի դեկտեմբերի 26-ին գերազանց հանձնելով քննությունները՝ Գեյ-Լյուսակը դարձավ Փարիզի պոլիտեխնիկական դպրոցի ուսանող՝ 30 ֆրանկ թոշակով։ 1800 թվականին որպես լավագույն ուսանողներից մեկը հայտնի քիմիկոս Կլոդ Լուի Բերտոլլեի լաբորատորիայում տեղ ստացավ։ Միևնույն ժամանակ դարձավ նաև հայտնի քիմիկոս Անտուան Ֆուրկրուայի օգնականը և, դասախոսություններ կարդալով, հայտնի դարձավ որպես Պոլիտեխնիկական դպրոցի լավագույն դասավանդողներից մեկը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քիմիկոսներ Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Պրուսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայի պատվավոր անդամներ
Դաստակիրի սարավանդ
Դաստակիրի սարավանդ սարավանդ (բարձրավանդակ) Լեռնային Ղարաբաղում։ Գտնվում է Լեռնային Ղարաբաղի հյուսիսային մասում՝ Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի Մարտակերտի շրջանի Դոստագիր գյուղի շրջակայքում։
Գրականություն
Թ. Խ. Հակոբյան, Ստ.Տ. Մելիք-Բախշյան, Հ.Խ. Բարսեղյան։ Երեւանի Համալսարանի Հրատարակչություն, Երևան, 1986։
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռներ
Հեղինակային իրավունքը Բրազիլիայում
Հեղինակային իրավունքը Բրազիլիայում իրավաբանորեն սահմանում է ստեղծագործական և գեղարվեստական ստեղծագործությունների հեղինակների իրավունքները՝ համաձայն Բրազիլիայի օրենսդրության։ Բրազիլիայում հեղինակային իրավունքը կարգավորող հիմնական փաստաթուղթը հեղինակային իրավունքի և հարակից իրավունքների մասին 1998 թվականի փետրվարի 19-ի թիվ 9610 օրենքն է։
Բրազիլիայում հեղինակային իրավունքի գրանցման կարգը կարգավորվում է 1973 թվականի դեկտեմբերի 14-ի թիվ 5988 օրենքով։ Այնուամենայնիվ, ինչպես մյուս պետություններում, մտավոր սեփականության ստեղծագործությունների նկատմամբ հեղինակային իրավունքի պաշտպանությունը տեղի է ունենում ավտոմատ կերպով, և գրանցումը պարտադիր չէ, չնայած հեղինակին տալիս է որոշ առավելություններ։
Հեղինակային իրավունքի պաշտպանության ժամկետը Բրազիլիայում, ինչպես շատ երկրներում, հեղինակի մահից հետո 70 տարի է։
Միջազգային իրավիճակ
Ինչպես Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո զարգացող շատ այլ երկրներում, մտավոր սեփականության նկատմամբ Բրազիլիայի մոտեցումները ստեղծվել են տեղական արդյունաբերության աճը խթանելու ռազմավարության փոխառության միջոցով։ Այս ռազմավարությունների կարևոր տարրերն էին ներմուծվող ապրանքների բարձր սակագները և արտոնագրված տեխնոլոգիաների նեղ շրջանակները։
Քանի որ Միացյալ Նահանգները ազդել է 1970-ականների և 1980-ականների վերջին մտավոր սեփականության գլոբալ նորմերի ամրապնդման վրա (մասնավորապես՝ 1976 թվականին ԱՄՆ հեղինակային իրավունքի մասին օրենքի թարմացման շնորհիվ, մտավոր սեփականություն արտահանող երկրների մեծ մասը վերանայել է իրենց օրենքները իրավական պաշտպանության ընդլայնման ուղղությամբ՝ այն տարածելով տեխնոլոգիական նորարարությունների, այդ թվում՝ դեղագործության և ծրագրային ապահովման ոլորտներում։ Ամենաարագ զարգացող տնտեսությունները չէին ցանկանում հետևել դրան։ Մասնավորապես Բրազիլիան, Հնդկաստանը և Հարավային Կորեան պահպանում էին մտավոր սեփականության պաշտպանության ցածր մակարդակը նման ապրանքների համար, ինչը 1980-ականներին ԱՄՆ-ի հետ սուր հակասություններ առաջացրեց ։
<div style="float:right; clear:right; height: 300px; width: 275px; overflow: auto; font-size: 100%; margin: 12px">
Այս ժամանակահատվածը բազմաթիվ տարաձայնություններ առաջացրեց Բրազիլիայի և ԱՄՆ-ի միջև մտավոր սեփականության պաշտպանության ոլորտում։ Դա տեղի ունեցավ, առաջին հերթին, ԱՄՆ-ի փորձերի համատեքստում՝ Բրազիլիայի կողմից իր նորաստեղծ համակարգչային արդյունաբերության պաշտպանությունը տապալելու համար (1985), իսկ ավելի ուշ՝ կապված ԱՄՆ-ի փորձերի հետ՝ Բրազիլիային դեղագործական արտոնագրեր ընդունելու համար (1987)։ Բրազիլիան առաջին դեպքում արագորեն համաձայնեց ԱՄՆ-ի պահանջներին՝ սահմանելով ծրագրային ապահովման հեղինակային իրավունքը և ազատվելով համակարգչային տեխնիկայի ներմուծման սահմանափակումից, սակայն մերժեց դեղագործության պահանջները, ինչը հանգեցրեց ԱՄՆ-ի պատժամիջոցներին հատուկ 301 գործընթացի շրջանակներում (անգլ․՝  Special 301) 1989 թվականին Ամերիկյան առևտրի մասին օրենքով ։ ԱՄՆ-ի առևտրային ներկայացուցչության կողմից «Special 301»-ի ստեղծման էությունը որոշ հեղինակային իրավունքների պաշտպանության հետ կապված խնդիրներ ունեցող երկրների դիտարկումն է և երկկողմ կամ բազմակողմ բանակցությունների անցկացումը՝ որոշակի պետության համար ԱՄՆ-ի շուկայի որևէ հատվածի բաց/փակ լինելու վերաբերյալ որոշումների համար։ «Special 301»-ի առաջին զեկույցը կազմելիս Բրազիլիան Հնդկաստանի, Մեքսիկայի, ՉԺՀ-ի, Հարավային Կորեայի, Սաուդյան Արաբիայի, Թայվանի և Թաիլանդի հետ միասին ընդգրկվել է «Առաջնահերթ դիտարկման ցուցակում» (անգլ.՝ Priority Watch List) ։
Առևտրի համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ) ստեղծմանը նախապատրաստվելիս դեղագործական ընկերությունների պարտավորությունները մտավոր սեփականության ոլորտում ավելի խիստ են դարձել, և Բրազիլիան ստիպված է եղել հրաժարվել իր դիրքից 1990 թվականին՝ ԱՀԿ-ին անդամակցելու հնարավորության համար։