Կենտրոնական_Ամերիկայի_պատմություն
Կենտրոնական Ամերիկայի Դաշնային Հանրապետություն
1823 թվականին ձևավորվեց Կենտրոնական Ամերիկայի Դաշնային Հանրապետությունը։ Նախատեսված էր լինել դաշնային հանրապետություն, որը մոդելավորվեց Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներից հետո։ Այն ժամանակավորապես հայտնի էր որպես «Կենտրոնական Ամերիկայի Միացյալ նահանգներ», մինչդեռ 1824 թվականի Սահմանադրության համաձայն վերջնական անունը «Կենտրոնական Ամերիկայի Դաշնային Հանրապետություն» էր։ Այն երբեմն անգլերենով սխալ է անվանվում «Կենտրոնական Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ»։ Կենտրոնական Ամերիկայի ժողովուրդը բաղկացած էր Գվատեմալայի, Էլ Սալվադորի, Հոնդուրասի, Նիկարագուայի և Կոստա Ռիկայի նահանգներից։ 1830-ական թվականներին ավելացավ լրացուցիչ նահանգ՝ Լոս Ալթոսը։ Կենտրոնական Ամերիկայի լիբերալները մեծ հույսեր ունեին դաշնային հանրապետության հետ, որը նրանք կարծում էին, որ կվերածվեն ժամանակակից, ժողովրդավարական ազգի, որը հարստանալու է Ատլանտյան և Խաղաղ օվկիանոսների միջև անցնող առևտրով։ Այս նկրտումները արտացոլված են դաշնային հանրապետության զինանշաններում։ Դրոշը ցույց է տալիս սպիտակ կապանք՝ երկու կապույտ շերտերի միջև, որը ներկայացնում է երկու օվկիանոսների միջև ընկած երկիրը։ Զենքի զինանշանը ցույց է տալիս հինգ լեռ (մեկը՝ յուրաքանչյուր պետության համար) երկու օվկիանոսների միջև, որոնք գերազանցում են «ֆրիջիան գլխարկը»` Ֆրանսիական հեղափոխության խորհրդանիշը։ Միությունը լուծարվեց 1838-1840 թվականների քաղաքացիական պատերազմով։ Դրա կազմաքանդումը սկսվեց այն ժամանակ, երբ Նիկարագուան բաժանվեց ֆեդերացիայից 1838 թվականի նոյեմբերի 5-ին։ Կենտրոնական Ամերիկայի Միացյալ նահանգները (կամ PUCA- Provincias Unidas De Centro-America իսպաներեն) անունն է։ Կենտրոնական Ամերիկայի տարբեր նահանգներ Կենտրոնական Ամերիկայի անկախացումից հետո և նախքան նրանց առանձնահատուկ ազգերը դառնալը (1823-1840 թվականների միջև)։ Դա քաղաքական շարժում էր, որը ձգտում էր միավորել Էլ Սալվադորի, Նիկարագուայի, Կոստա Ռիկայի և Գվատեմալայի շրջանները (այն ժամանակ Պանաման և Բելիզը առանձին տիրապետության տակ էին) լիբերալ դաշնային կառավարության ներքո և հավատում էին, որ միավորվելով նրանք ավելի ուժեղ քաղաքական միավոր կլինեն։ Դժբախտաբար, տարբեր պետությունների ներսում առկա շատ ուժեղ տարաձայնությունների պատճառով, «UPCA»- ն ի վերջո ցրվեց և շրջանները դարձան առանձին պետություններ՝ ավերիչ քաղաքական և տնտեսական քաղաքացիական պատերազմներով, որոնք մինչ այժմ զգացվում են։ Գվատեմալայի թագավորությունը, քանի որ Կենտրոնական Ամերիկայում ավելի շատ հայտնի էր, ինչպես Իսպանիայի և Մեքսիկայի տիրապետության տարիներին, 1822 թվականին բռնակցվեց Մեքսիկային՝ կայսր Ագուստան դե Իտուրբայդի օրոք։ Շատ չանցած՝ Կենտրոնական Ամերիկացիների ընդդիմությունը սկսեց ընդդեմ միապետի, և նրանք մղեցին անկախության պատերազմ Մեքսիկայից։ Կենտրոնական Ամերիկայի անհաջող ղեկավարությունը՝ նրա կուսակցությունը ձախողեց պայքարը դեմ և 1823 թվականի հուլիսի 1-ին Կենտրոնական Ամերիկան ստացավ իր անկախությունը։ Անկախացումից հետո տարբեր մարզերի պաշտոնյաներ հավաքվել էին խունտա՝ որոշելու Էլ Սալվադորի, Նիկարագուայի, Կոստա Ռիկայի, Հոնդուրասի և Գվատեմալայի ապագան։ Նրանք որոշեցին միավորվել հինգ ինքնավար պետությունների ֆեդերացիա՝ այդպիսով ստեղծելով «UPCA», մի տերմին, որը հուշագրում էր բրիգադային գեներալ Վիսենտե Ֆիլիսոլան, որը տեղակայված էր Գվատեմալա քաղաքում։ «UPCA»-ի նպատակն էր լինել լիբերալ կառավարություն՝ քաղաքական սկզբունքներով, որոնք մոդելավորվել են Միացյալ Նահանգներից հետո, ինչպես նաև մնալ միասնական։ Նրանք կարծում էին, որ «միայն մարզերը տնտեսապես շատ փոքր և թույլ էին, որպեսզի գոյատևեն որպես ինքնիշխան պետություններ», ուստի նրանք «կանխեցին իսթմուսի մասնատումը» և դրդեցին միավորվել։ Այնուամենայնիվ, «UPCA»-ն շուտով նկատեց, որ տարածաշրջանների և պահպանողական կուսակցությունների միջև առկա են բազմաթիվ քաղաքական իդեալներ, մյուս կողմից` քաղաքական սպեկտրի մյուս ծայրում՝ ակտիվորեն ցուցադրել են իրենց դժգոհությունը նոր լիբերալ ռեժիմի ներքո։ Չնայած դրան, ֆեդերացիայի սկիզբը համեմատաբար սահուն անցավ, և բանակցությունները օգնեցին նրանց բարեփոխել սահմանները, մայրաքաղաքները տեղափոխվեցին՝ քաղաքացիներին տեղավորելու համար, սուրճի տնտեսությունները մեծացան։ Միևնույն ժամանակ, լիբերալների և պահպանողականների միջև լարվածությունն աճում էր։ «UPCA» -ի առավել ուշագրավ առանցքային դեմքերից էր Ֆրանցիսկո Մորազան, լիբերալ փաստաբան, որն ընտրվեց «UPCA»-ի նախագահ։ 1820-ական թվականներին և 1830-ական թվականներին Մորազանը ակտիվ դերակատարություն ունեցավ ամբողջ Կենտրոնական Ամերիկայում, հատկապես ՝ Գվատեմալայում, Նիկարագուայում և Հոնդուրասում, ազատական շարժումներում՝ պահպանողական կուսակցությունների դեմ։ Կուսակցությունների միջև ընթացող այս մարտերը գնալով բաժանում էին ազգին՝ առաջացնելով «թթու» հարաբերություններ և հեռավորություն նրանց միջև։ Ազատ առևտրի ցանկություն ունեցող լիբերալների միջև, որոնք նպաստում էին հանրապետությանը և հակակղերական հայացքներ էին առաջացնում, վիճարկում էին այն պահպանողականներին, ովքեր ցանկանում էին միապետություն, առևտուր սերտ վերահսկողության տակ և իշխանություն ունեին եկեղեցում։ Այս կոնֆլիկտները, խոլերայի բռնկման, արտաքին միջամտության և աղքատության մեջ գտնվողների շրջանում աղետալի պատճառ դառնալուց հետո, առաջացրեցին բազմաթիվ ապստամբություններ, որոնք հանգեցրեցին տարբեր քաղաքացիական պատերազմների՝ ամբողջ Կենտրոնական Ամերիկայում։ Մորազանը Կոստա Ռիկայում բռնվվեց պահպանողական կուսակցության կողմից, և սպանվեց 1842 թվականի սեպտեմբերի 15-ին, որը նշանավորեց ՊՊԾ պաշտոնական ավարտը։ Նրա մահվան մասին ծանուցելուց հետո ավելի մեծացան իրարանցումներն և հակառակորդի լիբերալ և պահպանողական կուսակցությունների միջև կռիվներն ավելացան։ Ասում են, որ պահպանողական-ազատական պայքարը, որը նախաձեռնել էր Մորազանը, մինչ այժմ գործում է ։ Բացի այդ, կենտրոնական իշխանություն չունենալը ապացուցեց, որ անարդյունավետ է և ավելի մեծ վեճեր և անվստահություն է առաջացրել տարբեր ազգերի մեջ։ Օտարերկրացիներին, որոնք ցանկանում էին տնտեսական և  քաղաքական բանակցություններ վարել, ասվում էր, որ նրանք պետք է գնան յուրաքանչյուր առանձին տարածաշրջան խորհրդատվությունների ։ Իշխանության ցանկությունը, միմյանց միջև վատ հարաբերությունները հաղթահարելու նրանց անկարողությունը՝ հանգեցրեցին «UPCA»-ի անկմանը։ 1838 թվականին միությունից հեռացան Նիկարագուան, Հոնդուրասը և Կոստա Ռիկան։ 1839 թվականին Գվատեմալան հեռացավ, իսկ 1840 թվականին նույնը արեց նաև Սալվադորը։ Քիչ ուշ մարզերը դարձան առանձին հանրապետական ազգեր, որոնցից մենք այսօր ավելի շատ ծանոթ ենք, և ի վերջո Պանաման և Բելիզը ներկայացվեցին որպես այն, ինչն այսօր մենք գիտենք որպես «Կենտրոնական Ամերիկա»։ Տարբեր ազգերի միջև լարվածությունը, այնուամենայնիվ, շարունակում էր ավելի ագրեսիվանալ 19-րդ դարի մնացած ժամանակահատվածում։ Չնայած գիտեին, որ միավորումը ընդհանուր առմամբ ավելի լավ կաշխատի Կենտրոնական Ամերիկայի համար, նրանք մնացին առանձին։ Թեև տարիներ շարունակ արվել են բազմաթիվ փորձեր ազգերին վերամիավորելու, սակայն դրանցից ոչ մեկը չի հաջողվել։ Քաղաքացիական պատերազմները շարունակեցին մաս կազմել Կենտրոնական Ամերիկայի 20-րդ դարից մինչև 21-րդ դարը։