cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ապաճում
Պաթոլոգիական ապաճում
Ախտաբանական, ընդհանուր ապաճումը (հյուծանք) առաջանում է անբավարար սնուցման, քրոնիկական վարակիչ հիվանդությունների, ինքնաթունավորումների, ներզատիչ գեղձերի և նյարդային համակարգի մի շարք հիվանդությունների հետևանքով։ Ախտաբանական տեղային Ապաճումը առաջանում է նյարդասնուցողական խանգարումների (կմախքային մկանների Ապաճումի պոլիոմիելիտի ժամանակ), անբավարար արյունամատակարարման (գլխուղեղի կեղևի Ապաճումի ուղեղայիև աթերոսկլերոզից), ֆունկցիայի խանգարման (տեսողական նյարդի Ապաճումը աչքը հեռացնելուց հետո), ճնշման (երիկամների Ապաճումը միզածորանի խցանման դեպքում), օրգանի անգործության (վերջույթների մկանների Ապաճումը երկարատև անշարժացումից), քիմիական և ֆիզիկական գործոնների ազդեցության (ավշային հյուսվածքի Ապաճումը ճառագայթային էներգիայից, վահանաձև գեղձի Ապաճումը յոդի պրեպարատների օգտագործումից) հետևանքով։ Ապաճման ժամանակ օրգանի չափերը փոքրանում են, բայց երբեմն ճարպային հյուսվածքի գերաճման հետևանքով, որը փոխարինում է ապաճած հյուսվածքին, օրգանը մեծանում է։ Ախտաբանական Ապաճումը որոշ փուլերում վերադարձելի է, իսկ խորացած դեպքերում բուժումն անհնար է։
Արտաքին հղումներ
https://ru.wikisource.org/wiki/ЭСБЕ/Атрофия
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Զարգացման կենսաբանություն Կատեգորիա:Ախտաբանություն
Հարաբերական բարձրություն
Հարաբերական բարձրություն, երկրի մակերևույթի որևէ կետի բարձրությունը մեկ այլ կետի նկատմամբ, որը հավասար է այդ կետերի բացարձակ բարձրությունների տարբերությանը (օրինակ, լեռնագագաթի բարձրությունը մոտակա հովտի հատակի բարձրության նկատմամբ)։
Կատեգորիա:Աշխարհագրություն
Համակցված շարժիչ
Համակցված շարժիչ, ներքին այրման մխոցային շարժիչի, գազային տուրբինի և օդի սեղմման կոմպրեսորի զուգակցում։ Գազային տուրբինն աշխատում է շարժիչի արտանետած գազերով։ Սեղմված օդը մատուցվում է շարժիչի գլաններին, կոմպրեսորը շարժման մեջ է դրվում տուրբինով։ Համակցված շարժիչը ունի բարձր օ.գ.գ.։ Կիրառվում է ավիացիոն, նավային և այլ ուժային տեղակայանքներում։
Կատեգորիա:Շարժիչներ Կատեգորիա:Ֆիզիկա
Սյումեն էֆենդի
Կենսագրություն
Ծնվել է 1890 թվականին։ Դեղագործական կրթություն է ունեցել և դեղագործ աշխատել։
1914 թվականի Առա­ջին հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազմ­ի ժամանակ զորակոչվել է օսմանյան բանակ և 2-րդ պահեստների վաշտի հիվանդանոցի դեղագործ ծառայել՝ լեյտենանտի աստիճանով։
Մահացել է 1917 թվականի ապրիլի 17-ին, ժանտախտից՝ 27 տարեկանում։
Գրականություն
Յարման Արսեն, Հայերը օսմանյան առողջապահության ծառայության մեջ և պատմություն սուրբ Փրկիչ հայոց հիվանդանոցի (թուրքերեն), Ստամբուլ, 2001։
Աղբյուր
Կատեգորիա:Հայ բժիշկներ Կատեգորիա:1890 ծնունդներ Կատեգորիա:1917 մահեր Կատեգորիա:Ապրիլի 17 մահեր Կատեգորիա:Ժանտախտից մահացածներ Կատեգորիա:Հայ դեղագործներ
Մաթեմատիկան Հին Չինաստանում
Պատմություն
Մեզ հասած առաջին չինական թվային հուշարձանները վերագրվում են Շանի դարաշրջանին (մ.թ.ա. XVIII—XII դարեր)։ Գիտության զարգացումը շարունակվել է այն բանից հետո, երբ մ.թ.ա. XI դարում Շանին փոխորինեց Չժոու դինաստիան։ Այդ տարիներին երևան են գալիս չինական մաթեմատիկան և աստղագիտությունը։ Ստեղծվեցին առաջին ճշգրիտ օրացույցները և մաթեմատիկայի դասագրքերը։ Ցին Շի Խուան կայսեր կողմից «Գրքերի ոչնչացումը» թույլ չտվեց վաղ գրքերին հասնել մեր օրերը, սակայն դրանք ընկան հետագա աշխատանքների հիմքում։ Խան դինաստիայի գահակալությամբ (մ.թ.ա. 208 — մ. թ. 220 ) սկսվեց հնագույն գիտելիքների վերականգնումն ու զարգացումը։ Մ. թ. ա. II դարում հրատարակվել են մեզ հասած ամենահին ստեղծագործություններից՝ մաթեմատիկա-աստղագիտական «Տրակտակ չափիչ ձողի մասին» և «Մաթեմատիկան ինը գրքերում» ֆունդամենտալ աշխատանքը։
Հաշվարկում
Թվանշանները նշանակվել են հատուկ հիերոգլիֆներով, որոնք երևան են եկել մ.թ. ա. 2-րդ հազարամյակում, և նրանց գծագրումը վերջնականապես հաստատվել է մոտ մ.թ. ա. 3-րդ դարում։ Այդ հիերոգլիֆներն այժմ էլ օգտագործվում են։ Թվերի գրառման չինական եղանակը սկզբնական շրջանում տեղափոխական էր։ Օրինակ, 1946 թվի գրառումը, հիերոգլիֆների փոխարեն օգտագործելով հռոմեական թվանշաններ, պայմանականորեն կարելի է ներկայացնել 1М9С4Х6 տեսքով։ Սակայն գործնականում հաշվարկներն իրականացվել են սուանպա հաշվիչ տախտակի վրա, որտեղ թվերի գրառումն այլ էր՝ դիրքային, ինչպես Հնդկաստանում, և, ի տարբերություն վավիլոնյանի,տասական համակարգում ։ Չինական հաշվիչ տախտակն իր կառուցվածքով ռուսական հաշվարկների անալոգն է։ Զրոն սկզբնական շրջանում նշանակվում էր դատարկությամբ, հատուկ հիերոգլիֆն ի հայտ եկավ մոտ մ. թ. XII դարում։ Բազմապատկման աղյուսակը հիշելու համար գոյություն ուներ հատուկ երգ, որն աշակերտները անգիր էին սովորում։
Հիմնական նվաճումներ
Մաթեմատիկայի վարկանիշը Չինաստանում բարձր էր։ Յուրաքանչյուր պաշտոնյա, նշանակում ստանալու համար, հանձնում էր քննություն նաև մաթեմատիկայից, որտեղ պարտավոր էր դրսևորել դասական ժողովածուներից առաջադրանքներ լուծելու կարողություն։ Մ.թ. I—V դարերում չինացիները ճշգրտում են \pi թիվը սկզբում որպես \sqrt{10}, հետո՝ ինչպես 142/45 = 3,155…, ավելի ուշ՝ (V դարում) ինչպես 3,1415926, ընդ որում բացահայտում են նրա համար հայտնի ռացիոնալ մոտավորությունը՝ 355/113. Այդ ժամանակ չինացիներին արդեն շատ բան էր հայտնի, այդ թվում՝ Մշակվել է ֆան-չեն (方程) մեթոդը ցանկացած քանակով գծային հավասարումների համակարգերի լուծման համար՝ Գաուսի մեթոդի անալոգը։ Երկրաչափության ասպարեզում նրանց հայտնի էին հիմնական պատկերների և մարմինների ծավալն ու մակերեսը հաշվելու ճշգրիտ բանաձևերը, Պյութագորասի թեորեմը և պյութագորյան եռյակների ընտրության ալգորիթմը Մ.թ. III դարում ավանդական տասական համակարգի հանդես են գալիս և տասնորդական կոտորակները։ Հրատարակվում է Սուն-Ցզիի «Մաթեմատիկական տրակտատ»ը։ Նրանում առաջին անգամ երևում է այն խնդիրը, որով հետագայում Եվրոպայում զբաղվում են խոշորոգույն մաթեմատիկոսներ՝ Ֆիբոնաչիից մինչև Լեոնարդ Էյլեր և Գաուս, այն է՝ գտնել թիվը, որը 3-ի, 5-ի, 7-ի վրա բաժանելիս տալիս է համապատասխանաբար 2, 3 և 2 մնացորդներ։ Այս տիպի խնդիրները հաճախ են հանդիպում օրացուցային տեսությունում Չինացի մաթեմատիկոսների հետազոտությունների թեմաներ են՝ շարքերի գումարման, ալգորիթմները։
Հղումներ
Կատեգորիա:Մաթեմատիկայի պատմություն Կատեգորիա:Գիտությունը Չինաստանում
Հատվածքի միջուկ
Հատվածքի միջուկ, նյութերի դիմադրությունում, ձողի լայնական հատվածքի ծանրության կենտրոնն ընդգրկող փակ եզրագծով տիրույթ, որի ցանկացած կետում կիրառված երկայնական ուժն ամբողջ հատվածքում առաջացնում է միևնույն նշանի լարումներ։
Կատեգորիա:Նյութերի դիմադրություն
Զելենչուկսկայա (ռադիոաստղադիտարան)
«Զելենչուկսկայա» ռադիոաստղադիտարան (радиоастрономическая обсерватория «Зеленчукская»), գտնվում է Գլխավոր Կովկասյան լեռնաշղթայի հյուսիսային նախալեռներում, Ռուսաստանի Դաշնության Կարաչայ-Չերքեզական Հանրապետության Զելենչուկսկայա ստանիցայի մոտ։
Հիմնադրվել է 1966 թվականին։ Հիմնական գործիքներն են. կառավարման ազիմուտալ տեղակայանքով, օպտիկական աստղադիտառեֆլեկտորը (գլխավոր հայելու տրամագիծը՝ 6 մ), բազմանպատակամետ, բազմածրագիր ռադիոաստղադիտակը (աշխարհում խոշորս գույն, փոփոխական պրոֆիլի անտենա), երկու 60 ա/-անոց աստղադիտակռեֆլեկտորները։ Կա նաև հաշվողական կենտրոն։ Գիտական հետազոտությունների հիմնական ուղղություններն են. անկայուն, սերտ կրկնակի, երիտասարդ զանգվածեղ և մագնիսական աստղերի ուսումնասիրումը, աստղային կոսմոգոնիան, Արեգակի, մոլորակների և դրանց արբանյակների, միջաստղային միջավայրի և Գալակտիկայի կառուցվածքի հետազոտումը, արտասովոր բնույթի տիեզերական օբյեկտների որոնումն ու ուսումնասիրումը, արտագալակտիկական օբյեկտների կառուցվածքի և էվոլյուցիայի համալիր ուսումնասիրումը, գալակտիկաների համակարգերի կառուցվածքի և դինամիկայի հետազոտումը, կոսմոլոգիան։
Կատեգորիա:Աստղադիտարաններ Ռուսաստանում Կատեգորիա:2001 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Ռադիոաստղադիտարաններ
Յուրգորդեն ՖԱ
Յուրգորդեն, շվեդական ֆուտբոլային ակումբ Ստոկհոլմում։ Ակումբը հիմնադրվել է 1891 թվականի մարտի 12-ին։ Իր տնային հանդիպումներ ակումբը անցկացնում է «Տելե2 Արենա» մարզադաշտում։ Ակումբը «ՍՖԱ»-ի անդամ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Շվեդական ֆուտբոլային ակումբներ
Ապենդիկուլարիաներ
Ապենդիկուլարիաներ, քորդավորների տիպի թրթուրաքորդավորների ենթատիպի կենդանիների դաս։
Նկարագրություն
Ջրային կենդանիներ են՝ 0,3–2,5 սմ երկարությամբ։ Մարմինը կազմված է իրանից և պոչից, որտեղ, ի տարբերություն մնացած թրթուրաքորդավորների, ամբողջ կյանքի ընթացքում պահպանվում է քորդան։ Իրանը շրջապատված է առջևից և հետևից անցքեր ունեցող դոնդողային «տնակով»։ Նուրբ ցանցով ծածկված առջևի անցքից պոչի շարժումներով ջուրը մղվում է ներս և դուրս գալիս հետևի անցքից՝ ապահովելով սննդանյութի հայթայթումը և կենդանու առաջշարժումը։ Ցանցը կեղտոտվելիս կենդանին պոչի հարվածով ծակում է «տնակի» պատը, դուրս գալիս այնտեղից և մեկ ժամ հետո իր շուրջը նոր «տնակ» գոյացնում։
Տարածվածություն
Ապենդիկուլարիաները տարածված են ծովերում, օվկիանոսներում և ներկայացնում են տեսական հետաքրքրություն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Քորդավորներ
Նիկոլայ Տրուբեցկոյ
Նիկոլայ Սերգեյի Տրուբեցկոյ, (Николай Сергеевич Трубецкой, ), իշխան, ռուս լեզվաբան։ Ավարտել է Մոսկվայի համալսարանը (1913 թ.), դասախոսություններ լսել Լայպցիգի համալսարանում (1913-1914 թթ.)։ Մոսկվայի համալսարանի պրիվատ-դոցենտ (1915-1916 թթ.), Ռոստովի համալսարանի պրոֆեսոր (1918 թ.), Վիեննայի ԳԱ անդամ (1930 թ.)։ Պրահայի լեզվաբանական խմբակի տեսաբաններից։
Ուսումնասիրել է սլավոնական լեզուների պատմությունը, զբաղվել նախադաղստանյան և աբխազա–ադըղեական լեզուների պատմահամեմատական հետազոտությամբ։ Մշակել է հնչյունաբանության՝ որպես լեզվաբանական առանձին գիտակարգի, սկզբունքները։ Նիկոլայ Տրուբեցկոյի տեսությունը ձևավորվել է Բոդուեն դե Կուրտենեի և Ֆերդինանդ դը Սոսյուրի գաղափարների ազդեցությամբ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ռուս լեզվաբաններ Կատեգորիա:Պրահայի լեզվաբանական խմբակ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ռուսագետներ Կատեգորիա:Կովկասագետներ Կատեգորիա:Ռուս պատմաբաններ Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Իսկուհի
Իսկուհի, հայկական իգական անուն։ Առաջացել է հայերեն իսկուհի բառից, որ նշանակում է «իսկական տիրուհի»։ Աստվածածնի 7 անուններից մեկն է՝ Մաքրուհի, Տիրուհի, Սրբուհի, Թագուհի, Դշխոյ և Մարիամ։ Իսկին ձևով հիշատակվել է 1666, ավելի ուշ՝ 1744 , 1796 թվականներին։ Գործածական է նաև Ուսկուհի ձևով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական իգական անձնանուններ
Կիմ Սոնգ Կյու
Կիմ Սոնգ Կյու (հանգըլ՝ 김성규, հանջա՝ 金聖圭, ), հարավկորեացի երգիչ, երգահան և դերասան։ Նա Woollim Entertainment ընկերությանը պատկանող Ինֆինիտի բոյ բենդի անդամ է։ Որպես սոլո երգիչ իր դեբյուտը կատարել է Another Me երգով՝ 2012 թվականի նոյեմբերի 12-ին։
Կյանք և գործունեություն
Կիմ Սոն Գյուն ծնվել է 1989 թվականի ապրիլի 28-ին Ջոնջու քաղաքում ։ Հաճախել է Ջոնջուի համալսարանի ավագ դպրոցը և եղել է դպրոցի "Coma Beat" անունը կրող ռոք խմբի անդամ։
2007 թվականին մասնակցեց SM ընկերության լսումներին, սակայն ձախոցվեց։ 2008 թվականին նույնպես փորձեց ուժերը, սակայն այս անգամ ևս բախտը նրան չժպտաց։ Հիացած լինելով Nell խմբով, Սոնգ Կյուն որոշեց գնալ Woollim Entertainment-ի լսումներին, որի ժամանակ ասաց․
2010 թվականի հունիսի 9-ին Սոնգ Կյուն ի դեբյուտը կատարեց Ինֆինիտի խմբում։ 2013 թվականի փետրվարի 15-ին Սոնգ Կյուն ավարտեց Դեկյունգի համալսարանի երաժշտության ֆակուլտետը խմբի մյուս անդամների՝ L-ի (Կիմ Մյունգ Սու), Սոնգյոլի, Հոյայի և Դոգուի հետ։ Շարունակել է երաժշտական կրթությունը Հոսոյի համալսարանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հարավկորեացի դերասաններ Կատեգորիա:Հարավկորեացի երգիչներ Կատեգորիա:Հարավկորեացի երգահաններ Կատեգորիա:Հարավկորեացի մոդելներ
Կալվիցանո
Կալվիցանո (Calvizzano, Vuoscoriale), քաղաք Իտալիայում՝ Կամպանիա մարզի Նեապոլի գավառում։ Սահմանակից է Մարանո դի Նապոլի, Մունիանո դի Նապոլի, Քվալիանո, Վիլլարիկա համայնքներին ։
Բնակչության թվաքանակը 2014 թվականի տվյալներով եղել է 12.504 : Բնակչության խտությունը կազմում է 4009 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 3 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 80012, հեռախոսային կոդ՝ 081:
Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Պատագոնյան Անդեր
Պատագոնյան Անդեր, Անդերի հարավային մասը Հարավային Ամերիկայում՝ Չիլիում և Արգենտինայում, հարավային լայնության 39°-ից հարավ։ Բարձրությունը 2-3 հազար մ է, առավելագույնը՝ 4058 մ (Սան Վալենտին լեռ)։ Կազմված է մեզոզոյի նստվածքային և հրաբխային շերտերից։ Հյուսիսային մասին բնորոշ են խիստ սեյսմիկությունն ու ակտիվ հրաբխականությունը (Լյայմա, Օսոռնո, Կալբուկո, Կորկովադո և այլ հրաբուխներ)։ Կլիման բարեխառն է, օվկիանոսային խոնավ (տարեկան տեղումներն ավելի քան 5000 մմ են)։ Պատագոնյան Անդերում կան սառցադաշտեր (ընդհանուր տարածությունը մոտ 20 հազար կմ2)։ Ձյան գծի սահմանը հյուսւսում գտնվում է 2000 մ-ի, հարավում՝ 600—1000 մ-ի վրա։ Շատ կան վերջնային սառցադաշտային լճեր (Լյանկիուե, Նաուել, Ուապի և այլն)։ Արևմտյան խոնավ լանջերը ծածկված են մշտականաչ, արևելյան լանջերը՝ խառն անտառներով։
ԲԿՄԱ (այլ կիրառումներ)
ԲԿՄԱ-ն կարող է վերաբերել.
Հայաստանի Հանրապետության Խորհրդարան (այլ կիրառումներ)
Հայաստանի խորհրդարան  կարող ունենալ հետևյալ նշանակությունները.
Ագրիջենտո (գավառ)
Ագրիջենտո (Provincia di Agrigento, Pruvincia di Girgenti), գավառ Իտալիայի Սիցիլիա մարզում։ Մայրաքաղաքը Ագրիջենտոն է ։ Տարածքը կազմում է 3042 կմ2, բնակչությունը` 459912 մարդ (2012 թ.)։ Գավառն ունի 43 կոմունա։
Սև դրոշներ
Այս հոդվածը համարվում է դրոշների ցանկ, որոնք կիոսով չափ կամ ամբողջովին սև են:
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դրոշներ Կատեգորիա:Խորհրդանիշներ
Ագրիջենտո (գավառ)
Ագրիջեմտո գավառը և նույնանուն քաղաքն իրենց անվանումները ստացել են 1927 թվականին։ Նախկինում Ագրիջենտո քաղաքի տեղում եղել է հնամենի Ակրագաս քաղաքը, որն իրենից հետո թողել է բազմաթիվ տաճարներ և եկեղեցիներ։
Գավառի տեսարժան վայրերն են հանդիսանում Տաճարների հովիտը, մայր տաճարը, Սուրբ Հոգու աբատությունը, Սուրբ Մարիա, Սուրբ Լորենցո և Սուրբ Դոմինիկա եկեղեցիները։
Հանգստյան տուն
Հանգստյան տուն, բնակլիմայական և սանիտարահիգիենային բարենպաստ պայմաններ ունեցող վայրերում գործող, բուժման կարիք չունեցող, գործնականում առողջ մարդկանց հանգստի հիմնարկ։
Հանգստյան տների տեսակներ
Հանգստյան տները լինում են կիրակնօրյա (1 և 2-օրյա), ընտանեկան, երիտասարդական, ուսանողական, և այլն, ըստ ժամկետի՝ ամբողջ տարին գործող կամ սեզոնային։ Հանգստյան տներում գործում են բուժկետեր, իսկ խոշորներում՝ նաև մերսման, ֆիզիոթերապիայի, ատամնաբուժական և այլ առանձնասենյակներ։ Հանգստյան տների ռեժիմը հանգստացողների համար ապահովում է օրվա որոշակի ռիթմ, նախատեսում է նրանց առավել երկար մնալը մաքուր օդում (զբոսանքներ, մարմնամարզություն, սպորտ, մակույկով զբոսանք և այլն, ձմռանը՝ դահուկներով ու չմուշկներով սահք և այլն)։ Սնունդը նախատեսված է հատուկ սննդակարգի կարիք չունեցող, առողջ մարդկանց համար։
Հայաստանի հանգստյան տներ
Կատեգորիա:Հանգստյան տներ Կատեգորիա:Հանգիստ Կատեգորիա:Տներ
Մասնագիտական որակավորում
Մասնագիտական որակավորում, տեսական և գործնական ուսուցման արտադրական փորձի կուտակման, կամ պարզապես՝ սերտիֆիկացման կամ որակավորման շնորհիվ ձեռք բերված գիտելիքների ու հմտությունների միագումար։ Անհրաժեշտ է տվյալ մասնագիտության գծով այս կամ այն աշխատանքի որակյալ կատարումն ապահովելու համար։ Աշխատուժի որակավորման կոնկրետ պահանջները որոշվում են տեխնիկայի և արտադրության տեխնոլոգիայի զարգացման մակարդակով։ Որքան կատարելագործված լինեն արտադրության տեխնիկան ու տեխնոլոգիան, այնքան խոր պետք է լինեն աշխատավորների տեսական ու գործնական գիտելիքները։ Արտադրության առաջատար ճյուղերում աշխատողների որակավորումը պետք է բարձր լինի տեխնիկայի զարգացման առկա մակարդակից, որպեսզի ապահովվի տեխնիկական առաջադիմությունը։
Կատեգորիա:Աշխատանք
Տիգրան Մարտիրոսյան (այլ կիրառումներ)
Տիգրան Մարտիրոսյան, հայ անձնանուն, որով հայտնի են հետևյալ անձինք.
Ավագ Սիմոնյան
Ավագ Սլավիկի Սիմոնյան, հասարակական գործիչ, «Ռենեսանս» մշակութային և ինտելեկտուալ հիմնադրամի փոխտնօրեն , «Ստարտափ Արմենիա» հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհրդի անդամ , «Միասին երիտասարդական շարժում» ՀԿ-ի համահիմնադիր։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1991 թվականի հոկտեմբերի 26-ին Կոտայքի մարզի Եղվարդ քաղաքում։ 1998 թվականից 2008 թվականը սովորել է Եղվարդի համար 5 միջնակարգ դպրոցում։ 2008 թվականին ընդունվել է Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարանի ճարտարապետաշինարարական ֆակուլտետի արդյունաբերական և քաղաքացիական շենքերի ճարտարապետության ամբիոն, որը ավարտել է 2012 թվականին՝ ցուցաբերելով գերազանց առաջադիմություն։ 2012 թվականին ընդունվել է մագիստրատուրա՝ նույն մասնագիտությամբ։
Ռենեսանս մշակութային և ինտելեկտուալ հիմնադրամ
«Ռենեսանս» մշակութային և ինտելեկտուալ հիմնադրամը գործում է 2013 թվականից։ Հիմնադրամի նպատակն է պահպանել և աշխարհով մեկ տարածել հայկական մշակութային և ինտելեկտուալ ժառանգությունը ։
Սարոյան Հաուս նախագիծ
2016 թվականին «Ռենեսանս» մշակութային և ինտելեկտուալ հիմնադրամը ձեռք է բերել հայտնի ամերիկահայ գրող Վիլյամ Սարոյանի տունը Ֆրեզնոյում, որը հանվել էր աճուրդի ։ Հիմնադրամի շրջանակներում ձևավորվել է «Սարոյան Հաուս» նախագիծը, որի գործունեությունը միտված է գրողի տունը տուն-թանգարան դարձնելուն ։ Հիմնադրամը նպատակ ունի վերականգնել գրողի տան միջավայրը, որպեսզի յուրաքանչյուր այցելու կարողանա ծանոթանալ Սարոյանի կյանքի ու գործունեության հետ ։ Տուն-թանգարանի բացումը նախատեսվում է իրականացնել 2018 թվականի օգոստոսի 31-ին՝ գրողի 110-ամյակին   ։
«Ստարտափ Արմենիա» հիմնադրամ
«Ստարտափ Արմենիա» հիմնադրամը գործում է 2016 թվականի մարտ ամսից : Ունենալով Հայաստանում ստարտափ էկոհամակարգի զարգացման տեսլականը՝ հիմնադրամն իր առջև սահմանել է հետևյալ նպատակները՝ աջակցել սկսնակ և արդեն իսկ գործունեության որոշակի ճանապարհ անցած ստարտափներին, օգնել նրանց ոտքի կանգնել, դնել զարգացման ճիշտ ընթացքի վրա, պարբերաբար կազմակերպել միջոցառումներ, որոնց ժամանակ ստարտափերները հնարավորություն կունենան ներկայացնելու իրենց նախագծերը և աջակցություն ստանալ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Պավել Ռյումին
Պավել Իվանովիչ Ռյումին (Павел Иванович Рюмин, ), ռուս գրող, բանաստեղծ, Ռուսաստանի գրողների միության անդամ (1993)։
Կենսագրություն
Պավել Իվանովիչը մեծացել է բազմազավակ գյուղացու ընտանիքում։ Ավարտել է Դվինիցկոեի թերի միջնակարգ դպրոցը, այնուհետև սովորել է Տոտմայի մանկավարժական ուսումնարանում։ 1939-1941 թվականներին աշխատել է որպես գյուղական տարրական դպրոցի ուսուցիչ։ 1941 թվականին զորակոչվել է Կարմիր բանակ։ 28-րդ բանակի 6-րդ հանքարդյունահանման ինժեներական գումարտակում եղել է կրտսեր լեյտենանտ։ 1943 թվականի սկզբին առաջ է անցել Ռոստովի ուղղությամբ, ազատագրել Ազովի քաղաքը, մասնակցել Դոնի Ռոստովի ազատագրմանը։ Ռյումինը վերականգնել է Դոնի վրայով անցնող ավերված բարձր մակարդակի ռազմավարական նշանակության Բուդյոնովսկի կամուրջը, վնասազերծել անակնկալ ականները և չպայթած ռումբերը բակերում և տանիքների վրա Դոնի Ռոստովի Ստանիսլավսկի և Մոսկովյան փողոցներում։ Պավել Իվանովիչը մասնակցել է Մոսկվայի պաշտպանության մարտերին Միուս ռազմաճակատում, Գրոզնիի, Ուկրաինայի, Բելառուսի, Լեհաստանի, Պրահայի և Բեռլինի ազատագրմանը։
Ստեղծագործական ուղի
1976 թվականից Ռյումինի ստեղծագործությունները տպագրվել են «Դոնից մինչև հաղթանակ», «Բաց պատուհան» (բանաստեղծություններ), «Դոնի հորիզոններ» (բանաստեղծություններ), «Հաղթանակ» (բանաստեղծություններ), «Մեր սիրելի հերոսներ» (ակնարկներ), «Սրտերի ձայներ» (բանաստեղծություններ), «Զինվորների պոեզիա» (բանաստեղծություններ), «Իմ մեջ երգում է Ռոստովի հոգին», «Ռոստովցիները հայրենիքի ծառայության մեջ» կոլեկտիվ հավաքածուներում։
Պավել Իվանովիչ Ռյումինը բանաստեղծությունների և հուշագրությունների 15 գրքերի հեղինակ է, բազմաթիվ գրական մրցույթների դափնեկիր։
Սահմանադրականության կանխավարկած
Ալեքսանդր Համիլթոնը իր Ֆեդերալիստ 78 էսսեյում գրել է, դատարանները պետք է հնարավորություն ունենան չեղարկել օրենքը որպես հակասահմանադրական միայն այն դեպքում, եթե վիճարկվող օրենքի և սահմանադրության միջև կա «անհաշտելի տարբերություն» ։ Հակառակ դեպքում օրենքը պետք է մնա ուժի մեջ։
Նմանապես, 1787 թվականին Ֆիլադելֆիայի համագումարի ժամանակ Վիրջինիայի պատվիրակ Ջորջ Մենսոնը ասել է, որ դատավորները «կարող են հակասահմանադրական օրենքը անվավեր ճանաչել։ Սակայն այդ նկարագրությանը չհամապատասխանող ցանկացած օրենք, որքան էլ այն անարդար, ծանր և կործանարար լինի, նրանք որպես դատավորներ պարտավոր են ազատ թողնել» ։
Ամերիկացի իրավաբան, պրոֆեսոր Ռենդի Բարնեթը կարծում է, որ նման կանխավարկածը ինքն իրենով հակասահմանադրական է և ենթադրում է, որ պետությունը պարտավոր է ապացուցել, որ ազատությունը սահմանափակող օրենքները անհրաժեշտ են, ինչ Բարնեթը անվանում է «ազատության կանխավարկած» ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իրավական դոկտրիններ և սկզբունքներ Կատեգորիա:Սահմանադրական իրավունք
Ամանինա
Ամանինա (Аманина), գետ Կամչատկա թերակղզում։ Գետի երկարությունը 181 կմ է, ավազանի տարածքը 1960 կմ2։ Հոսում է Տիգիլսկի շրջանում և Կամչատսկի երկրամասում ։ Թափվում է Օխոտսկի ծով։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Անադիր Կոլսկի ավազանային շրջանին։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Հեքիաթներ մեծերի և փոքրերի համար
«Հեքիաթներ մեծերի և փոքրերի համար», խորհրդային մուլտիպլիկացիոն ֆիլմ, որը ստեղծվել և թողարկվել է 1967 թվականին՝ անիմացիոն ֆիլմերի ռեժիսոր Լեոնիդ Ամալրիկի կողմից։
Սյուժե
Մուլտֆիլմը ստեղծվել է Սերգեյ Միխալկովի «Կախարդական բառը», «Սիմուլյանտ նապաստակը», «Երկու գիրուկները և նապաստակը» պատմվածքների հիման վրա։ Բոլոր երեք նովելները միավորում է միևնույն կերպարը՝ նապաստակը, որին մարմնավորեց դերասան Գեորգի Վիցինը։ Բոլոր պատմությունները ավարտվում են նապաստակի անհաջողությամբ։
Կեղծակերպ նապաստակը
Մի անգամ արջը, շրջելով անտառով, պատահաբար տրորում է նապաստակի ոտքը։ Նապաստակը՝ ձևացնելով թե անտանելի ցավում է և տանջվում է, որոշեց շանտաժի ենթարկել նրան՝ բնակություն հաստատելով արջի տանը։ Ավելին, նապաստակն անընդհատ բողոքում էր ցավից և վտարում է արջին։
Սակայն արջը որոշեց դիմել աղվեսի օգնությանը, և գալով տուն, նապաստակին ասաց, որ նրան կբուժի գայլը։ Նապաստակը, լսելով այդ ամենը, խելագարի նման դուրս թռավ տնից։ Աղվեսը արջին բացատրեց, որ բուժման այս մեթոդը կոչվում է «հոգեթերապիա», որին արջը պատասխանեց. «Այո... դար ապրիր, դար սովորիր»։
Երկու գիրուկները և նապաստակը
Փիղը և գետաձին մարգագետնում մի հին մեքենա գտան։ Սակայն Նապաստակը, տեսնելով դա, սկսեց ամեն կերպ իր խորհուրդներն ու հրահանգները տալ նրանց, թե ինչպես նորոգեն մեքենան՝ ցանկանալով ձեռք բերել այն։ Որոշակի պահի նապաստակին հաջողվում է վերցնել մեքենան, բայց քանի որ նա չի կարողանում կառավարել մեքենան, վթարի է ենթարկվում և կոտրում մեքենան։ Գտնվելով դժվար հոգեվիճակում՝ նապաստակը քայլում է մարգագետինով՝ մի ձեռքում պահած մեքենայի ղեկը, մյուսում՝ կլաքսոնը, որը պարբերաբար սեղմում էր։ Փիղն ու գետաձին, տեսնելով այդ ամենը, լավատեսորեն երգում են. «Մենք աշխատել-աշխատել էինք, բայց մենք չէինք կոտրվել»։
Կախարդական բառը
Խորամանկ նապաստակը, որոշեց իր փոքրիկ ձագերին ապացուցել, որ նա, ըստ իր խոսքերի «անտառում բոլորից ուժեղ է»։ Դրանից հետո նա համարձակորեն մոտենում է վարազին և նրան լավ հարված տալիս։ Սակայն, երբ վարազը խոժոռվում և մտադիրվում է վրեժխնդիր լինել հանցագործից, նապաստակը անսպասելիորեն պառկում է գետնին և ասում. «Ես ընդունում եմ իմ սխալը, ընկածին չեն հարվածում»։ Վարազը շփոթված հեռանում է։
Նապաստակը նույնը կարողանում է անել գայլի և աղվեսի հետ։ Սակայն այս ամենից հետո, նա փորձել է անել նույնը արջի հետ, նա անսպասելի պատասխանում է «Ես գիտեմ։ Ես չեմ պատրաստվում ծեծել քեզ։ Ես քեզ կքոթակեմ։» Այս խոսքերից հետո, ծուռթաթը նապաստակին ճիպոտահարում է։ Այդպես ավարտվում է մուլտֆիլմը։
Հրապարակումներ
2009 թվականին մուլտֆիլմը թողարկվում է DVD տարբերակով, պաշտոնական թողարկումը իրականացվել է «Խոշոր նախագիծ» ընկերության կողմից։ Այս մուլտֆիլմերից բացի, սկավառակում կան Լեոնիդ Ամալրիկի կողմից նկարահանված չորս մուլտֆիլմ՝ «Վերնատնակ», «Փոստատար ձնեմարդը», «Ուզում եմ պոզահարել», «Աղջիկը և փիղը» ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:Լեոնիդ Ամալրիկի մուլտֆիլմեր
Լիբերտի (մարզադաշտ)
Լիբերտի (Liberty Stadium), մարզադաշտ Սուոնսիում։ «Սուոնսի Սիթի» ֆուտբոլային ակումբի, ինչպես նաև «Օսպրեյզ» ռեգբիի ակումբի տնային մարզադաշտը։ Մարզադաշտը տեղավորում է 20520 հանդիսականի։ Հանդիսականների տարողությամբ մարզադաշտը Ուելսում երրորդն է՝ «Միլենիումից» և «Կարդիֆֆ Սիթիից» հետ։
Բացում
Մարզադաշտը կառուցվել է 2003 թվականից 2005 թվականների ընթացքում։ Բացումը տեղի է ունեցել 2005 թվականի հուլիսի 10-ին՝ «Սուոնսի Սիթիի» և «Ֆուլհեմի» հանդիպման ժամանակ ։ Խաղն ավարտվել է 1:1 հաշվով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մարզադաշտեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզադաշտեր
Դիրքային օրթոստատիկ հաճախասրտության համախտանիշ
Դիրքային օրթոստատիկ հաճախասրտության համախտանիշ (ԴՕՀՀ), խնդիր, որի ժամանակ պառկած դիրքից կանգնած դիրքին անցնելը հարուցում է սրտի կծկման հաճախականության նորմայից մեծ աճ ։ Այդ վիճակը ասոցացվում է ախտանիշներով, որոնցից են՝ գլխապտույտը, կենտրոնանալու դժվարությունը, լղոզված տեսողությունը, ընդհանուր թուլությունը ։ Այն հաճախ ուղեկցում է հետևյալ հիվանդություններին՝ Էհլերս-Դանլոսի համախտանիշ, պարարտ բջիջների ակտիվացման համախտանիշ, գրգռված աղու համախտանիշ, անքնություն, քրոնիկ գլխացավեր, քրոնիկ հոգնածության համախտանիշ և ֆիբրոմիալգիա ։ Դիրքային օրթոստատիկ հաճախասրտության համախտանիշի առաջացման պատճառները տարբեր են ։ Հաճախ այն սկսվում է վիրուսային ինֆեկցիայից, վիրահատությունից կամ հղիությունից հետո ։ Ռիսկի գործոններից է խնդիրն ունենալու ընտանեկան պատմությունը ։ Մեծահասակների մոտ ախտորոշումն իրականացվում է, երբ դիտվում է կանգնած դիրքին անցնելուն հաջորդող 10 րոպեների ընթացքում սրտի կծկման հաճախականության աճ ավելի քան 30 զարկ/րոպե-ով և որը ուղեկցվում է ախտանիշներով ։ Պետք է հերքել ջրազրկման, սրտային խնդիրների, մակերիկամային անբավարարության և Պարկինսոնի հիվանդության առկայությունը, որոնք նույնպես կարող են առաջացնել նմանատիպ ախտանիշներ ։
Բուժումը կարող է ներառել՝ ախտանիշներ առաջացնող գործոնների բացառում, ջրի, աղի օգտագործման բարձրացում, էլաստիկ ձգող գուլպաների կրում, վարժությունների կատարում, վարքային կոգնիտիվ թերապիա և դեղորայքային բուժում ։ Օգտագործվող դեղամիջոցներից են՝ բետա պաշարիչներ, պիրիդոստիգմին, միդոդրին, ֆլուդրոկորտիզոն ։ Ավելի քան 50% մարդկանց շրջանում, ում մոտ խնդիրն առաջացել է վիրուսային ինֆեկցիայից հետո, դիտվում է վիճակի բարելավվում 5 տարվա ընթացքում ։ Բուժմանն ի պատասխան վիճակի լավացում է դիտվում մոտ 90%-ի մոտ ։ ԱՄՆ-ում մոտ 500,000 մարդ ունի այս խնդիրը ։ Առաջացման միջին տարիքը 20 տարեկանն է, և կանանց շրջանում դիտվում է 5 անգամ ավելի հաճախ ։
Ախտանշաններ
Դիրքային օրթոստատիկ հաճախասրտության համախտանիշով մարդկանց մինչև մեկ երրորդի շրջանում ուշագնացություն է զարգանում ի պատասխան մարմնի դիրքային փոփոխությունների կամ վարժությունների կատարմանը ։ Միգրենանման գլխացավերը նույպես տարածված են, երբեմն ուղղահայաց դիրքում դիտվող ցավի վատթարացմամբ (օրթոստատիկ գլխացավ) ։ Դիրքային օրթոստատիկ հաճախասրտության համախտանիշով որոշ մարդկանց մոտ զարգանում է ակրոցիանոզ, կամ կարմիր/կապույտ մաշկ՝ կանգնած ժամանակ, հատկապես ոտքերի շրջանում (արյան վերաբաշխման ցուցիչ) ։ Դիրքային օրթոստատիկ հաճախասրտության համախտանիշով մարդկանց 48%-ը նշում են քրոնիկ հոգնածություն և 32%-ը նշում են քնի խանգարման առկայություն ։ Որոշ դեպքերում էլ դիտվում է միայն օրթոստատիկ հաճախասրտության կարդինալ ախտանիշը ։ Կարող են լինել տարբեր հավելյալ այլ ախտանիշներ ինչպիսիք են՝ առատ քրտնարտադրությունը, քրտնարտադրության պակասը, բարձր ջերմաստիճանի նկատմամբ անտանելիությունը, մարսողական համակարգի հետ կապված խնդիրներ, օրինակ՝ փքվածության զգացում, սրտխառնոց, մարսողության խանգարում, փորկապություն, փորլուծություն, ինչպես նաև գրիպանման նշաններ, մոռացկոտություն, պրեսինկոպե ։
Պատճառները
Դիրքային օրթոստատիկ հաճախասրտության համախտանիշի (ԴՕՀՀ) ախտանշանները կարող են հարուցված լինել որոշակի պաթոֆիզիոլոգիական մեխանիզմներով ։ Այս մեխանիզմները հստակորեն հայտնի են և կարող են շատ մարդկանց մոտ ի հայտ գալ համակցված ձևերով՝ այս համախտանիշի տարբեր ձևերին բնորոշ նշաններով ։ Այս համախտանիշով շատ մարդկանց մոտ դիտվում է արյան ցածր ծավալի առկայություն (հիպովոլեմիա), ինչը կարող է հանգեցնել դեպի սիրտ արյան հետվերադարձի նվազմանը ։ Ինչը կոմպենսացնելու նպատակով սիրտը փորձում է բարձրացնել սրտային արտամղումը ավելի արագ կծկվելու միջոցով ՝ հանգեցնելով նախաուշագնացության և ռեֆլեքսային հաճախասրտության ախտանշանների զարգացմանը ։
Դեպքերի 30-60%-ը դասակարգվում է որպես դիրքային օրթոստատիկ հաճախասրտության համախտանիշի հիպերադրեներգիկ ձև, որի դեպքում դիտվում է նորադրենալինի մակարդակի բարձրացում կանգնած ժամանակ, հաճախ՝ հիպովոլեմիայի կամ մասնակի ավտոնոմ նեյրոպաթիայի հետևանքով ։ Այս համախտանիշով մարդկանց փոքր մասի մոտ էլ դիտվում է կանգնած ժամանակ նորէպինեֆրինի բարձր մակարդակ առանց հիպովոլեմիայի կամ ավտոնոմ նեյրոպաթիայի առկայության, որը դասակարգվում է, որպես կենտրոնական հիպերադրեներգիկ դիրքային օրթոստատիկ հաճախասրտության համախտանիշ ։ Նորէպինեֆրինի բարձր մակարդակը նպաստում է հաճախասրտության ախտանիշներին ։ Այս համախտանիշի նեյրոպաթիկ ձևի մեկ այլ ենթատեսակ ասոցացվում է ստորին վերջույթների սիմպաթիկ դեներվացիայի հետ ։ Այս ենթատեսակի դեպքում ենթադրվում է, որ ստորին վերջույթների անոթների սեղմման անբավարարության հետևանքով տեղի է ունենում արյան վերաբաշխում դեպի ստորին վերջույթների երակներ ։ Սրտի կծկման հաճախականությունն աճում է արյան նման վերբաշխումը կոմպենսացնելու համար ։
Մինչև 50% դեպքերում դիրքային օրթոստատիկ հաճախասրտության համախտանիշն ասոցացվում է վերջերս կրած վիրուսային հիվանդության հետ ։ Այն նաև կարող է ասոցացված լինել ֆիզիկական ցածր ադապտացիայի կամ քրոնիկ հոգնածության համախտանիշի հետ ։ Վիրուսային հիվանդության կամ երկարատև անկողնային ռեժիմի ընթացքում օրգանիզմը կարող է դառնալ թերի ադապտացված կանգնած դիրքին կամ ֆիզիկական վարժություններ կատարելուն՝ դառնալով հակված օրթոստատիկ անտանելիության զարգացմանը ։
Դիրքային օրթոստատիկ հաճախասրտության համախտանիշը ավելի տարածված է կանանց քան տղամարդկանց շրջանում։ Նաև դիտվում է որոշակի կապ սուր սթրեսային գործոնի առկայության հետ, օրինակ՝ հղիություն, վերջերս կրած վիրահատություն կամ վնասվածք։ Նաև այս համախտանիշը դիտվում է այն հիվանդների մոտ, ովքեր անամնեզում ունեն աուտոիմուն հիվանդություններ, գրգռված աղու համախտանիշ, անեմիա, ֆիբրոմիալգիա, հիպերթիրեոիդիզմ, շաքարային դիաբետ, ամիլոիդոզ, համակարգային կարմիր գայլախտ կամ քաղցկեղ։ Ըստ մեկ հետազոտության արդյունքների առկա է ժառանգականության հավանական դերը, քանի որ այս համախտանիշով 8 հիվանդից 1-ը նշել են օրթոստատիկ անտանելիություն ունենալու ընտանեկան պատմություն ։
Երկրորդային
Երբ այս համախտանիշը դիտվում է մեկայլ հիվանդության հետևանքով, ապա այն դասակարգվում է, որպես երկրորդային դիրքային օրթոստատիկ հաճախասրտության համախտանիշ(ԴՕՀՀ) ։ Շաքարային դիաբետը հաճախ դիտվող պատճառներց է ։ Այս համախտանիշը կարեղ է հետևանք լինել ստամոքսաղիքային խնդիրների, օրինակ՝ սրտխառնոցի պատճառով հեղուկի ընդունման սահմանափակման կամ փորլուծության ժամանակ հեղուկի կորուստի, որոնք հանգեցնում են հիպովոլեմիայի առաջացմանը ։ Համակարգային կարմիր գայլախտը և աուտոիմուն այլ հիվանդություններ նույնպես կապված են եղել այս համախտանիշի առաջացման հետ։
ԴՕՀՀ-ը կարող է ուղեկցել Էհլերս-Դանլոսի համախտանիշի բոլոր ձևերին, որը շարակցական հյուսվածքի ժառանգական հիանդություն է, երբ դիտվում են թույլ, գերշարժուն հոդերի առկայություն՝ հակված ենթահոդախախտերի և հոդախախտերի, միջին կամ ավելի բարձր ձգունակություն ունեցող, կապտուկների հեշտությամբ առաջացմամբ մաշկ։ Դիրքային օրթոստատիկ հաճախասրտության համախտանիշը (ԴՕՀՀ) հաճախ նաև զուգակցվում է վազովագալ ուշագնացության հետ՝ 25% դեպքերում դիտվելով միաժամանակ ։ Խրոնիկ հոգնածության համախտանիշի դեպքերի 25-50%-ը զուգակցվում են ԴՕՀՀ-ի հետ ։ Երկու խնդրի դեպքում էլ ընդհանուր թուլությունը և նվազած ֆիզիկական տոլեռանտությունը հանդիսանում են ակնհայտ ախտանիշներ և երկուսի հիմքում էլ կարող է ընկած լինել ավտոնոմ նյարդային համակարգի դիսֆունկցիան ։
ԴՕՀՀ-ը երբեմն կարող է լինել քաղցկեղ ասոցացված պարանեոպլաստիկ համախտանիշ ։ Որոշ դեպքերում վիրուսային վարակից հետո դիտվել է աուտոհակամարմինների հայտնաբերում, ինչը բարձրացնում է որոշ դեպքերի աուտոիմուն բնույտի հավանականությունը ։
Ախտորոշման չափորոշիչներ
Դիրքային օրթոստատիկ հաճախասրտության համախտանիշի ախտորոշման համար պահանջվում են հետևյալ բնորոշիչների առկայությունը ՝
Օրթոստատիկ անտանելիություն
Սրտի զարկեչ հաճախականության աճը ուղղահայաց դիրքի անցնելիս հայտնի է, որպես օրթոստատիկ(ուղղաձիգ) հաճախասրտություն (սրտի արագ աշխատանք)։ Այն ընթանում է առանց ուղեկցող զարկերակային ճնշման անկման, ինչը կվկայեր օրթոստատիկ թերճնշման առկայության մասին ։ Դիրքային օրթոստատիկ հաճախասրտության համախտանիշի բուժման համար նախատեսված որոշակի դեղամիջոցներ կարող են առաջացնել օրթոստատիկ թերճնշում։ Այն ուղեկցվում է օրթոստատիկ անտանելիության այլ ախտանիշներով, որոնք զարգանում են ուղղահայաց դիրքում և անցնում են հորիզոնական դիրքի անցնելիս ։ Օրթոստատիկ այս ախտանշանները ներառում են՝ սրտխփոց, գլխապտույտ, կրծքավանդակի դիսկոմֆորտ, շունչը կտրվելու զգացում, սրտխառնոց, թուլության կամ ծանրության զգացում սրունքներում, լղոզված տեսողություն և իմացաճանաչողական դժվարություններ ։
Տարբերակիչ ախտորոշում
Տարբեր վեգետատիվ նյարդային համակարգը ստուգող թեստեր են կիրառվում ավտոնոմ խանգարումները բացառելու նպատակով, որոնք կարող են ընկած լինել դիտվող ախտանիշների հիմքում, իսկ էնդոկրին թեստերը կիրառվում են հիպերթիրեոզը և ավելի հազվադեպ դիտվող էնդոկրին խնդիրները բացառելու նպատակով ։ Էլեկտրասրտագրությունը նորմայում իրականացվում է բոլոր հիվանդների պարագայում՝ հաճախասրտության այլ հնարավոր պատճառները բացառելու նպատակով ։ Այն դեպքերում, երբ ենթադրվում է որոշակի ուղեկցող խնդրի կամ բարդություն առաջացնող գործոնի առկայություն, այլ՝ ոչ վեգետատիվ թեստեր կարող են կիրառվել, օրինակ՝ էխոսրտագրություն՝ միտրալ փականի պրոլապսը բացառելու նպատակով, և ջերմային շեմի որոշման թեստեր՝ մանր թելիկային նեյրոպաթիան բացառելու նպատակով ։
Ի պատասխան գլխի տևական շրջմանը, ֆիզիկական վարժություններին, սնվելուն և բարձր ջերմաստիճանի ազդեցությանը դիտվող սիրտանոթային արձագանքի որոշումը կարող է օգնել ախտանիշների վերահսկման լավագույն մարտավարության ընտրության հարցում ։ Դիրքային օրթոստատիկ հաճախասրտության համախտանիշը (ԴՕՀՀ) նաև տարբերակված է մի քանի տեսակների, որոնցից յուրաքանչյուրի համար կարող են արդյունավետ լինել բուժման որոշակի ձևեր ։ Նեյրոպաթիկ ԴՕՀՀ-ի պարագայում քրտնարտադրության թեստի ժամանակ դիտվում է ոտքերի շրջանում քրտնարտադրության կորուստ՝ ստորին վերջույթներում նորադրենալինի արտազատման անբավարարաության հետևանքով, մինչդեռ ձեռքերի հատվածում քրտնարտադրությունը նորմալ է ։ Այն արտայատում է պերիֆերիկ սիմպատիկ դեներվացիայի առկայությունը սրունքներում ։ ԴՕՀՀ-ի հիպերադրեներգիկ ձևի դեպքում դիտվում է զարկերակային ճնշման և նորադրենալինի մակարդակի զգալի բարձրացում՝ կանգնած դիրքի անցնելիս, և ավելի հավանական է արտահայտված սրտխփոցի, տագնապի և հաճախասրտության դրսևորումը ։
Բուժումը
ԴՕՀՀ-ի բուժումը ներառում է բուժման բազմաթիվ մեթոդների կոմբինացիա սիրտանոթային դիսֆունկցիայի հակազդման համար, ուղղված ախտանշանների և միաժամանակ ցանկացած ասոցացված խնդրի վերահսկմանը ։ Հիվանդների մեծ մասի դեպքում, ջրի օգտագործումը հորհուրդ է տրվում մեծացնել, հատկապես քայլելուց հետո՝ արյան ծավալը մեծացնելու նպատակով (հիպովոլեմիայի նվազեցում) ։ Ցուցված է ութից տասը բաժակ ջրի օգտագործում՝ օրական ։ Աղի օգտագործման մեծացումը՝ այն սննդին ավելացնելով, սպորտային ըմբելիքների կամ այլ էլեկտրոլիտային լուծույթների ընդունումը արդյունավետ են զարկերակային ճնշման բարձրացման համար՝ ջրի ռետենցիայի միջոցով։ Տարբեր բժիշկներ իրենց հիվանդներին խորհուրդ են տալիս աղի տարբեր քանակների ընդունում ։ Նշված մեթոդների համակցումը աստիճանական ֆիզիկակական մարզման հետ բարձրացնում է դրանց արդյունավետությունը ։ Որոշ դեպքերում, երբ հեղուկի և աղի ընդունման բարձրացումը բարարար չէ, հեղուկի ռետենցիան բարձրացնելու նպատակով կիրառվում է դեսմոպրեսին կամ ներերակային սալին ։
Մեծ քանակությամբ սննդի ընդունումը վատացնում է ախտանիշները որոշ հիվանդների մոտ։ Այս մարդկանց դեպքում կարող է արդյունավետ լինել փոքր քանակի սննդի հաճախակի ընդունումը օրվա ընթացքում ։ Ալկոհոլի և ածխաջրերով հարուստ սննդի ընդունումը կարող է հարուցել օրթոստատիկ թերճնշման ախտանիշներ ։ Կոֆեինի մեծ քանակի ընդունումը նույնպես խորհուրդ չի տրվում, քանի որ այն կարող է խթանել միզագոյացումը, հանգեցնել հեղուկի կորստի և հետևաբար հիպովոլեմիայի առաջացմանը ։ Արտահայտված բարձր ջերմաստիճանը նույնպես կարող է սրել ախտանիշները ։
Երկարատև ֆիզիկական անշարժությունը կարող է վատթարացնել ԴՕՀՀ-ի ախտանիշները ։ Աստիճանական մարզումը և ֆիզիկական վարժությունների տանելիության մեծացումը կարող է թեթևացնել ախտանիշները որոշ հիվանդների մոտ ։ Աէրոբիկ վարժությունների կատարումը օրվա ընթացքում 20 րոպե և շաբաթը 3 անգամ, երբեմն ցուցվում է հիվանդներին, ովքեր այն կարող են տանել ։ Վարժությունները կարող են անմիջապես վատթարացնել հաճախասրտությունը, հատկապես սնվելուց հետո կամ շոգ եղանակին ։ Այս դեպքերում ավելի հեշտ է կատարել վարժություններ կիսահորիզոնական դիրքում, օրինակ՝ լող, թիավարում կամ կիսապառկած-հենակավոր հեծանիվների վարում ։
Կոմպրեսիոն հագուստի կրումընույնպես կարող է արդյունավետ լինել ։
Դեղամիջոցներ
Եթե ոչ դեղորայքային մեթոդներն արդյունավետ չեն, ապա հնարավոր է դեղորայքային բուժման անհրաժեշտություն լինի ։ Հնարավոր օգտագործվող դեղամիջոցներից են՝ բետա պաշարիչները, պիրիդոստիգմինը, միդոդրինը, ֆլուդրոկորտիզոնը ։ 2013-ի դրությամբ ԱՄՆ սննդամթերքի և դեղերի ադմինիստրացիայի կողմից ԴՕՀՀ- ի բուժման համար ոչ մի դեղամիջոց չի հաստատվել ։ Դրանց արդյունավետությունը դեռևս չի ստուգվել երկարատև ռանդոմիզացված վերահսկվող հետազոտությունների միջոցով ։
Ֆլուդրոկորտիզոնը կարող է օգտագործվել նատրիումի ռետենցիան և արյան ծավալը մեծացնելու նպատակով, ինչը կարող է արդյունավետ լինել, եթե առկա է արյան ցածր բացարձակ ծավալ ։
Իվաբրադինը կարող է հաջողությամբ սանձել հաճախասրտությունը ԴՕՀՀ-ի ժամանակ, առանց զարկերակային ճնշման վրա ազդելու, և իվաբրադինով բուժված ԴՕՀՀ-ով հիվանդների մոտավորապես 60%-ը, մի բաց հետազոտության ժամանակ, ունեցան ախտանիշների լավացում ։
Կա կարծիք, որ պիրիդոստիգմինը սանձում է հաճախասրտությունը և նվազեցնում քրոնիկ ախտանիշները հիվանդների մոտավորապես կեսի շրջանում ։
ԴՕՀՀ-ով որոշ հիվանդների շրջանում կարող է արդյունավետ լինել ընտրողական ալֆա 1 համազդիչ ֆենիլեֆրինը՝ երակային հետհոսքը դեպի սիրտ և սրտի հարվածային ծավալը մեծացնելու միջոցով ։ Սակայն այս դեղամիջոցը ունի բերանացի ընդունման ցածր բիոհասանելիություն, ինչը խոչընդոտում է դրա կիրառումը ։
Կանխատեսումը
ԴՕՀՀ- ը ունի բարենպաստ կանխատեսում, երբ վարվում է պատշաճ կերպով ։ Ախտանիշները բարելավվում են ախտորոշումից հետո հինգ տարվա ընթացքում շատ հիվանդների մոտ և մոտ 60%-ի շրջանում անցում է դիտվում իրենց գործունեության նախնական մակարդակին ։ Հիվանդների մոտ 90%-ը արձագանքում են դեղորայքային և ֆիզիկալ համակցված բուժմանը ։ ԴՕՀՀ-ի վաղ կամ միջին դեռահասության շրջանում զարգացած լինելու դեպքում, արագ աճի շրջանում հնարավոր է ախտանիշների ամբողջական վերացում երկուսից հինգ տարվա ընթացքում ։ Արդյունքները ավելի պահպանողական են մեծահասակների շրջանում ախտորոշված լինելու դեպքում ։ Որոշ մարդկանց շրջանում էլ ժամանակի ընթացքում դիտվում է ախտանշանների վատացում ։ ԴՕՀՀ-ի հիպերադրենէրգիկ ձևի ժամանակ սովորաբար պետք է լինում շարունակական բուժում ։ Եթե ԴՕՀՀ-ի պատճառը մեկ այլ հիվանդություն է, արդյունքները կախված են այդ հիվանդության կանխատեսումից ։
Էպիդեմիոլոգիան
ԴՕՀՀ-ի հանդիպման հաճախականությունն անհայտ է ։ Ըստ մեկ հետազոտության տվյալների այն կազմում է մոտավորապես ամենաքիչը 170 դեպք յուրաքանչյուր 100,000 բնակչության հաշվարկով, սակայն իրական հաճախականությունը հավանաբար ավելի մեծ է՝ թերախտորոշման հետևանքով ։ Ըստ մեկ այլ հետազոտության մոտավոր տվյալների էլ ԱՄՆ-ում առկա է ամենաքիչը 500,000 դեպք ։ ԴՕՀՀ-ն ավելի տարածված է կանանց շրջանում՝ կին/տղամարդ 5:1 հարաբերակցությամբ ։ ԴՕՀՀ-ով հիվանդների մեծամասնությունը 20-ից 40 տարեկան են, միջինում սկզբը 30 տարեկանն է ։ ԴՕՀՀ-ի ախտորոշումը 40 տարեկանից հետո հազվադեպ է դիտվում, միգուցե՝ պայմանավորված դրա ախտանիշների տարիքին զուգընթաց բարելավվելու միտմամբ ։
Պատմությունը
1871թ.-ին բժիշկ Յակոբ Մենդես դա Կոստան նկարագրել է խնդիր, որը համապատասխանում է ԴՕՀՀ-ի ժամանակակակից կոնցեպտին։ Նա այդ հիվանդություն անվանեց գրգռված սրտի համախտանիշ ։ Սրտաբան Թոմաս Լյուիսը ընդլայնելով նկարագրույունը, ներմուծեց զինվորի սիրտ անվանումը, քանի որ այն հաճախակի դիտվում էր զինվորական անձնակազմի շրջանում ։ Այս խնդիրը հայտնի դարձավ, որպես դա Կոստա համախտանիշ, որը այժմ ենթադրում է հստակեցված մի քանի խանգարումներ, ներառյալ՝ դիրքային օրթոստատիկ հաճախասրտության համախտանիշը։
Դիրքային հաճախասրտության համախտանիշ անվանումը ներմուծվել է 1982թ.-ին բնութագրելու համար, առանց օրթոստատիկ թերճնշման, դիրքային հաճախասրտություն ունեցող մի հիվանդի ։ Դիրքային օրթոստատիկ հաճախասրտության համախտանիշ անվանումն առաջին անգամ օգտագործվել է Մեյո կլինիկայի բժիշկներ Ռոնալդ Սքոնդորֆի և Ֆիլիպ Ա. Լոուի կողմից՝ 1993թ.-ին ։
Ուշադրության արժանի դեպքեր
Բրիտանացի քաղաքական գործիչ, Հյուսիսային Օքսֆորդի բարոնուհի Բլեքվուդը 2015թ․-ի մարտին հայտարարեց, որ 2013թ․-ին նրա մոտ ախտորոշվել է Էհլերս-Դանլոսի համախտանիշ, և որ ավելի ուշ նրա մոր ախտորոշվել է նաև ԴՕՀՀ ։ Նա, 2019 թվականին վարչապետ Թերեզա Մեյի կողմից նշանակվեց, որպես խորհրդարանի կեցության մասին գիտության հարցերով պետքարտուղարի խորհրդական, և նրան տրվեց պերի ցմահ կոչում, ինչը նրան հնարավորություն տվեց տեղ զբաղեցնել խորհրդարանում։ Որպես կրտսեր նախարար՝ նրա պարտականությունն է խորհրդարանում պատասխանել առողջապահության և գերատեսչության գործերի վերաբերյալ հարցերին։ Այս հարցերին պատասխանելու ժամանակ նախարարները նստում են հարցը լսելիս և կանգնում պատասխանելու ընթացքում, այդպիսով՝ ոտքի կանգնում և նստում բազմիցս։ 2019թ․-ի հունիսի 17-ին, նմանատիպ նիստերից մեկի ժամանակ՝ նա ուշագնաց եղավ տասներկու րոպեի ընթացքում չորրորդ անգամ նստած դիրքից կանգնելուց հետո, և ենթադրվեց, որ նրա ուշագնացության պատճառը նրա մոտ ախտտորոշված ԴՕՀՀ-ն էր։ Այդ պատահարի վերաբերյալ հարցին նա պատասխանել է, թե նա հիասթափված և ընկճված է իրեն զգացել, սակայն միևնույն ժամանակ շնորհակալ է, որ այդ միջադեպը նրան հնարավորություն է տվել լույս սփրել մի խնդրի վրա, որով շատ այլ մարդիկ, նույնպես, ստիպված են ապրել ։
Անտրացեն
Անտրացեն (ածուխ), արոմատիկ ածխաջրածին՝ կոնդենսացած օղակներով։ Անտրացենի անգույն, թիթեղաձև բյուրեղները հալվում են 216,6 °C-ում, եռում 351 °C–ում։ Ջրում չի լուծվում, քիչ է լուծվում օրգանական լուծիչներում։ Բյուրեղային վիճակում և լուծույթներում ունի թույլ մանուշակագույև ֆլուորեսցենցում։ Անտրացենի մոլեկուլում ամենից ռեակցուևակ են 9 և 10 («մեգո») ածխածինների ատոմները։ Անտրացենին հատուկ են միացման (ջրածնի առաջին մոլեկուլի միացումը), օքսիդացման (անտրաքինոնի առաջացումը) և որոշ տեղակալման ռեակցիաներ (նիտրացում, հալոգենացում, սալֆացամ)։ Անտրացեն ստանում են քարածխային խեժի ծանր (270 °C–ից 360 °C) ֆրակցիայից («անտրացենային յուղ»)։ Անտրացենը օգտագործվում է անտրարաքինոն ստանալու համար։ Անտրացենի ածանցյալները տարածված են բուսական և կենդանական աշխարհում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Պոլիցիկլիկ արոմատիկ ածխաջրածիններ
Ժուռնալիստիկա
Լրագրություն (ժուռնալիստիկա) (journaliste, journal, ` «ամենօրյա նորություն, տեղեկություն» բառերից ), սոցիալական խմբերի աշխարհայացքի ակտուալացում փաստերի ընտրության, գնահատականների ու մեկնաբանությունների միջոցով, որոնք կարևոր ու հնչեղ են տվյալ ժամանակամիջոցում։ Լրագրություն հասկացության մեջ ընկալվում են նաև ժամանակակից կյանքի իրադարձությունների, թեմաների ու միտումների մասին տեղեկությունների հավաքման ու ներկայացման փորձը, դրա ներկայացումը տարբեր ժանրերով ու ձևերով և որպես արդյունք` տարածումը զանգվածային լսարանում։ Լրագրությունը համարվում է զանգվածային տեղեկատվության մաս, այսինքն, մտնում է հասարակության այնպիսի բազմագործառութային համակարգերի մեջ, ինչպիսիք են մամուլը, հեռուստատեսությունը, ռադիոն, համացանցը և այլն։
Հասարակական հետաքրքրությունների տեսակետից լրագրությունը հարմարեցնում է գիտելիքի գիտա-պրակտիկ մի մասը` այլ սոցիալական խմբերի կողմից վարքի, գաղափարախոսության (մշակույթ, բարոյականություն, էթիկա, գեղագիտություն) ընկալման համար։
Հետազոտողների մի մասը կարծում է, որ գոյություն ունի լրագրության երկու հիմնական ուղղություն` հետազոտական լրագրություն և հետաքննական լրագրություն։ Լրագրող-հետազոտողը, որպես կանոն, աշխատում է տեղեկատվության բաց (հասանելի) աղբյուրների հետ, իսկ հետաքննող լրագրողը ներխուժում է փակ (անհասանելի) տեղեկատվության ոլորտ։ Ըստ մեթոդների` այս կամ այն ուղղությամբ տարվող աշխատանքները տարբերվում են։ Ժողովրդավարական երկրներում հետաքննող լրագրողներին կոչում են «ժողովրդավարության շղթայակապ շներ» կամ «կրծող շներ»։ Պետք է նշել, որ լրագրության ուղղությունների հանդեպ կրկնաբևեռ մոտեցումն այսօր վիճարկվում է և պարզեցված է համարվում։
Լրագրությունը որպես գիտություն գեղարվեստական, մշակութաբական, պատմական, սոցիոլոգիական և այլ գիտական ճյուղերի համակարգ է, որ ներառում է հանրության մեջ պրակտիկ լրագրության ձևավորման և կառավարման ամբողջական շրջանը, դրա ազդեցությունը հասարակական երևույթների փոփոխության վրա։
Տերմինի նշանակություն
Ժուռնալիստիկան հանրության սոցիալական ինստիտուտ է, որն ներառում է օրաթերթերի ու ամսագրերի հրատարակություններ, գրքերի հրատարակություններ, հեռուստառադիոընկերություններ, որոնց աշխատանքն ապահովվում է ժուռնալիստիկայի տեխնիկական, տեղեկատվական, կազմակերպչա-ղեկավարման ենթակառուցվածքներով, ենթակառուցվածքների մեջ են մտնում նաև ուսումնական և գիտական կենտրոնները ։
Ժուռնալիստիկան տեղեկույթի որոնում, ստացում, արտադրում և տարածում ներառող գործունեության տեսակների համակարգ է։ Այն զանգվածային տեղեկատվության միջոցների սահմանումն է, դրանց տիրապետումը, օգտագործումն ու տնօրինումը, տեխնիկական միջոցների ու սարքավորումների, նյութերի պատրաստումը, ձեռքբերումն ու շահագործումը, որոնք նախատեսված են զանգվածային տեղեկատվության ստեղծման ու տարածման համար, չեն ենթարկվում սահմանափակումների` չհաշված օրենքով նախատեսված դեպքերը։
Ժուռնալիստիկան իր գործունեության ոլորտների համար կարևոր բոլոր մասնագիտությունների ամբողջությունն է։ Ժուռնալիստիկայի գործունեությունն ապահովող հիմնական աշխատանքից (թղթակցային, խմբագրական, կազմակերպչական) բացի ժամանակակից լրագրության մեջ ավելի ու ավելի կարևոր դեր են ձեռք բերում մենեջմենթի, մարքեթինգի, գովազդի, ինժեներական ապահովման մասնագիտությունները, որոնց հաջողության համար պահանջվում է մասնագիտական լրագրության կողմնորոշում ։
Ժուռնալիստիկան տարբեր զանգվածային հաղորդակցման միջոցների (տպագրություն, ռադիո, հեռուստատեսություն, համացանց) և տարբեր տեսակի ծրագրերի ու հրատարակչությունների (ազգային և տեղական, ընդհանուր և մասնագիտացված) ամբողջություն է, որ գործում է ազգային և վերազգային տեղեկատվական տարածության մեջ ։
Ժուռնալիստիկան ստեղծագործությունների համակարգ է, որոնց պատրաստման համար պահանջվում են հատուկ գիտելիք ունեցող, հմտությունների տիրապետող աշխատակիցներ։ Ստեղծագործություն անվան տակ պետք է նկատի ունենալ ոչ միայն հեղինակների կողմից գրվող և հրատարակիչների կողմից հրապարակվող թերթերն ու ամսագրերը, հեռուստա և ռադիո հաղորդումները, այլ նաև` լրագրության տարաբնույթ չհրապարակվող ստեղծագործությունները, տարբեր ներխմբագրական նյութերը, ընթերցողների նամակների պատասխանները, տարբեր հաստատություններին ուղղված դիմումները ։
Ժուռնալիստիկան որպես գիտություն գեղարվեստական, մշակութաբանական, պատմական, սոցիոլոգիական և այլ ոլորտների համակարգ է, որ գրավում է հանրության մեջ պրակտիկ լրագրության ստեղծման ու վերահսկման ողջ շրջապտույտը, դրա ազդեցությունը հասարակական գործընթացների փոփոխության վրա։