cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Արտյոմ Երկանյան
Կենսագրություն
Ծնվել է 1971 թ. մարտի 15-ին Երևանում։ 1993 թվականին սովորել է Վ. Բրյուսովի անվան պետական լեզվաբանական ինստիտուտի ռուսաց լեզվի և գրականության ֆակուլտետում։ 1988-1998 թթ. թղթակցել և խմբագրել է բազմաթիվ թերթեր և ամսագրեր՝ «Կոմսոմոլ», «Գործարար աշխարհ», «Հայկական բորսայի տեղեկագիր», «Ժամանակ», «Հայաստանի Հանրապետություն», «Բրավո», «Բորսային լուրեր», «Նոր սերունդ»։ 1990 թվականից՝ Հայաստանի Ժուռնալիստների միության, 1995 թվականից Երևանի մամուլի ակումբի անդամ է։ 1998 թ. եղել է «Միր» հեռուստաընկերության լրատվական մեկնաբան։ 1998-1999 թթ. աշխատել է Ռուսաստանի Առաջին ալիքի «Ժամանակ», «Լուրեր», «Առավոտ» հաղորդումների թղթակից, 2000-2001 թթ.՝ «Ինտերնյուզ» կազմակերպության հայաստանյան գրասենյակի «Ճակատային գծում» հաղորդման պրոդյուսեր և հաղորդավար։ 2000-2003 թվականներին Հանրային հեռուստաընկերությունում ռուսերեն լեզվով վարել է «Հայլուր» լրատվական հաղորդումը։ Հեղինակել է մի քանի դոկումենտալ ֆիլմեր և ռեպորտաժներ, որոնց համար արժանացել է մրցանակների։ 2002 թվականից թղթակցում է «Կոմերսանտ» թերթին։ 2003 թվականից հանդիսանում է «Շանթ» հեռուստաընկերության լրատվական ծառայության խմբագիրը։ 2009 թ․ արժանացել է Երևանի Մամուլի ակումբի, 2010 թ.` Ռուսալեզու հեռուստատեսային և ռադիոհաղորդումների միջազգային 5-րդ փառատոնի մրցանակներին։ 2011 թվականից՝ «Շանթ» հեռուստաընկերության «Աշխարհի հայերը» հաղորդաշարը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ հաղորդավարներ Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ Կատեգորիա:Հայ հեռուստամեկնաբաններ Կատեգորիա:Հայաստանի ժուռնալիստների միության անդամներ Կատեգորիա:ԵՊԼՀ շրջանավարտներ
Թաղուտ
Թաղուտ, գյուղ Արցախի Հանրապետության Հադրութի շրջանում։ Տեղաբաշխված է հանրապետության հարավարևելյան հատվածում։ Հադրութ շրջկենտրոնից գտնվում է 18 կմ հեռավորության վրա, իսկ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից՝ 60 կմ հեռավորության վրա։
Աշխարհագրություն
Համայնքը լեռնային է, ունի 476.0 հա տարածք, որից 270.64 հա գյուղատնտեսական նշանակություն, 174.44 հա անտառային հողեր։ Թաղուտ համայնքի սահամանային գոտով հոսում է Իշխանագետի վտակը։ Համայնքի տարածքում առկա են թվով 4 աղբյուրներ` «Քաշեն», «Արտեն», «Սիսեռն» և «Սորբեն»։
Հայ-ադրբեջանական պատերազմ (2020)
2020 թվականի հայ-ադրբեջանական պատերազմի հետևանքով գյուղը հայաթափվել և անցել է Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողության ներքո  ։
Բնակչություն
Թաղուտ համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում է 205 մարդ, կա 61 տնտեսություն։
Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ։
Պատմամշակութային հուշարձաններ
Համայնքի պատմամշակութային հուշարձաններն են՝ Սբ. Հովհաննես եկեղեցի (19-րդ դար), գերեզմանոց (17-19-րդ դարեր), աղբյուր (17-րդ դար), իջևանատուն (18-րդ դար), հաշվառված է 6 հուշարձան։
Հասարարակական կառույցներ
Համայնքում գործում են գյուղապետարան, մշակույթի տուն, բուժկետ, միջնակարգ դպրոց, որտեղ սովորում են 25 աշակերտներ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի կողմի բռնազավթված տարածքներ
Կոնդրատովկա (գյուղ, Սումիի շրջան)
Կոնդրատովկա (Кіндратівка), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սումիի շրջանում։
Լածոմբա
Լածոմբա (ლაწომბა), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Սամեգրելո-Զեմո Սվանեթ մարզի Մեստիայի շրջանում ։
Կոնդրատովկա (գյուղ, Սումիի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սումիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Լածոմբա
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 20 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Մեստիայի շրջան‎‎‎
Խորհրդավոր ախոյանը
«Խորհրդավոր ախոյանը» (The Secret Adversary), Ագաթա Քրիստիի դետեկտիվ վեպն է, որն առաջին անգամ հրատարակվել է The Bodley Head հրատարակչության կողմից 1922 թվականին։ Վեպում առաջին անգամ տեսնում ենք Թոմմի և Թափենս Բերեսֆորդներին, ովքեր հետագայում հայտնվում են նաև 3 այլ վեպերում և պատմվածքների մեկ ժողովածուում։
Սյուժեն
Նրանց խոսակցությունը լսում է պարոն Վիթթինգթոնը, ով Թապենսին առաջարկում է գերազանց վարձատրություն շատ վտանգավոր աշխատանքի դիմաց։ Թապենսը ներկայանում է Ջեյն Ֆինն անունով, որը նա լսել էր հենց նույն ռեստորանում, որտեղ Վիթթինգթոնը լսել էր իրենց խոսակցությունը։ Վիթթինգթոնի դեմքը աղճատվում է։ Նա կասկածում է որ Թապենսին իրեն շանտաժի է ենթարկում և նրան ու Թոմիին գումար է տալիս։ Նրանք որոշում են հետևել Վիթթինգթոնին և փաստեր գտնել շանտաժի համար։ Սակայն հաջորդ օրը պարզվում է, որ Վիթթինգթոնը փակել է իր ընկերությունը և անհետացել։ Միակ ճանապարհը մնում է Վիթթինգթոնին վախեցրած անունը՝ Ջեյն Ֆինն։ Թոմմին և Թապենսը որոշում են թերթում հայտարարություն տալ՝ աղջկան գտնելու կամ նրա մասին տեղեկություն իմանալու հույսով։
Գրական քննադատություն
Վեպը հիմնականում լավ ընդունվեց քննադատների կողմից։ Ահա մի քանի կարծիքներ, որոնք ավելի ուշ օգտագործվեցին գովազդի համար ։
Էկրանավորումները
«Խորհրդավոր ախոյանը» վեպը դարձավ Ագաթա Քրիստիի երկրորդ ստեղծագործությունը, որն էկրանավորվեց։ Գերմանական «Orplid Film» ընկերությունը 1929 թվականին նկարահանեց ֆիլմը՝ սկզբնական «Die Abenteurer GmbH» անունով։ Մեծ Բրիտանիայում և ԱՄՆ-ում ֆիլմը լուսաբանվեց «Adventures Inc.» անունով։ Ֆիլմում հերոսների անձնանունները փոխված են։
1983 թվականին բրիտանական «London Weekend Television» հեռուստաընկերությունը սերիալային մոտիվներով վեպի սյուժեի հիման վրա ստեղծեց 115-րոպեանով ֆիլմ, որը դարձավ Ագաթա Քրիստիի ստեղծագործությունների հիման վրա նկարահանված տասը սերիայից բաղկացած հեռուստասերիալի հիմքը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1922 գրքեր Կատեգորիա:Հեռուստաշոուների հիմք ծառայած վեպեր Կատեգորիա:Էկրանավորված բրիտանական վեպեր Կատեգորիա:Անգլերեն գրքեր Կատեգորիա:Անգլերեն գրականություն
Վասիլի Պետրով
Վասիլի Ալեքսանդրի Պետրով (Василий Александрович Петров, ), ռուս ճարտարապետ։
Կենսագրություն
1933-1939 թվականներին սովորել է Լենինգրադի Գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտում։ Դասավանդել է Վ. Ի. Մուխինայի անվան գեղարվեստական ինստիտուտում։
Գրականություն
Կատեգորիա:1916 ծնունդներ Կատեգորիա:Մարտի 31 ծնունդներ Կատեգորիա:1992 մահեր Կատեգորիա:Ռուս ճարտարապետներ
Սուրբ Մարգարեթ (Շոտլանդիայի թագուհի)
Սուրբ Մարգարեթ շոտլանդուհի (Saint Margaret of Scotland, շոտլ․ Սաունթ Մագրեթ, ), նաև հայտնի որպես Ուեսսեքսի Մարգարեթ, Անգլիայի արքայադուստր էր և Շոտլանդիայի թագուհի։ Մարգարեթին երբեմն անվանել են «Շոտլանդիայի մարագարիտ »։ Ծնվել է Հունգարիայի թագավորությունում աքսորի ժամանակ, եղել է Էդգար Էթելինգի՝ չթագադրված ու կարճաժամկետ իշխած Անգլիայի անգլո-սաքսոն թագավորի քույրը։ Մարգարեթն ու իր ընտանիքը վերադարձել են Անգլիայի թագավորություն 1057 թվականին, բայց այնտեղից փախել Շոտլանդիայի թագավորություն 1066 թվականին Անգլիայի նորմանական նվաճումից հետո։ Մինչև 1070 թվականի ավարտը Մարգարեթն ամուսնացել է Շոտլանդիայի թագավոր Մալքոլմ III-ի հետ ու դարձել Շոտլանդիայի թագուհի։
Նա շատ բարեպաշտ կաթոլիկ էր, և ի թիվս այլ բարեգործությունների, Շոտլանդիայում, Ֆորթ գետի գետաբերանում տեղադրել է լաստանավ դեպի սուրբ Էնդրյուս, Ֆայֆ, ճամփորդող ուխտավորների համար, որից էլ առաջացել են Հարավային Քուինսֆերի և Հյուսիսային Քուինսֆերի քաղաքների անունները։ Մարգարեթը Շոտլանդիայի երեք թագավորների, չորս՝ եթե հաշվենք նաև Շոտլանդիայի թագավոր Էդմունդին,որը կառավարում էր իր հորեղբայր Դոնալդ III-ի հետ, ինչպես նաև Անգլիայի մեկ թագուհու մայրն է եղել։ Ըստ Թուրգոթ Դուրհամի «Շոտլանդիայի թագուհի սուրբ Մարգարեթի կյանքը» գրքի, նա մահացել է Էդինբուրգյան դղյակում, Շոտլանդիայի Էդինբուրգ քաղաքում 1093 թվականին, ճակատամարտում իր ամուսնու մահվան լուրն ստանալուց բառացիորեն մի քանի օր հետո։
1290 թվականին Հռոմի պապ Իննոսենտ IV-ը սրբադասել է նրան, և նրա մասունքները աճյունասափորում վերաթաղվել են Դանֆերմլայն վանքում, Ֆայֆում, Շոտլանդիայում։ Շոտլանդական ռեֆորմներից հետո նրա մասունքները ցիրուցան են եղել ու հետագայում անհետացել։ Որոշ ժամանակ Շոտլանդիայի թագուհի Մերիի մոտ է եղել նրա գլուխը, որը պահպանվել է Ֆրանսիայում Դունայի շոտլանդական քոլեջում ճիզվիտների կողմից, որտեղից էլ հետագայում անհետացել է ֆրանսիական հեղափոխության ընթացքում։
Կյանքի վաղ շրջան
Մարգարեթը Ագլիայի արքայազն Էդվարդ Վտարանդու դուստրն էր, Անգլիայի թագավոր Էդմունդ Անվեհերի թոռնուհին ։ 1016 թվականի Անգլիայի դանիական նվաճումից հետո թագավոր Քանութ Մեծը փոքրիկ Էդվարդին աքսորել է մայրցամաք։ Նախ նրան տարել են Շվեդիայի թագավոր Օլոֆ Սկյոթքոնունգի ապարանքը, հետո՝ Կիև։ Չափահաս դառնալով՝ նա ճամփորդել է Հունգարիա, որտեղ 1046 թվականին աջակցել է թագավոր Էնդրյու I-ին հունգարական գահի համար իր հաջողված պայքարում։ Թագավոր  Էնդրյու I-ը նաև հայտնի էր որպես «Էնդրյու կաթոլիկ»՝ հեթանոսների նկատմամբ իր ծայրահեղ հակակրանքի ու Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցուն մեծ նվիրվածության համար։ Մարգարեթի մոր՝ Ագաթայի ծագումը վիճահարույց է, բայց Մարգարեթն ինքը ծնվել է մոտավորապես 1045 թվականին Հունգարիայում։ Նրա եղբայր Էդգար Էթելինգն ու քույր Քրիստինան նույնպես ծնվել են Հունգարիայում մոտավորապես նույն ժամանակահատվածում։ Մարգարեթը հասակ է առել հունգարական արքունիքում, շատ կրոնական միջավայրում։
Վերադարձ Անգլիա
Երեխա ժամանակ ընտանիքի մյուս անդամների հետ Մարգարեթը եկել է Անգլիա, երբ 1057 թվականին նրա հորը՝ Էդվարդ Վտարանդուն, հետ էին կանչել որպես իր մեծ հորեղբոր՝ անժառանգ Էդվարդ Խոստովանողի հնարավոր հաջորդ։ Ցամաք իջնելուց անմիջապես հետո բնական թե արհեստական պատճառներից նրա հայրը մահացել է, և Մարգարեթը շարունակել է ապրել անգլիական արքունիքում, որտեղ իր եղբայր Էդգար Էթելինգը համարվում էր անգլիական գահի հնարավոր ժառանգորդ։ Երբ 1066 թվականի հունվարին մահացել է Էդվարդ Խոստովանողը,  Էդգարին համարելով  չափազանց երիտասարդ, Հարոլդ Գոդվինսոնին ընտրել են որպես թագավոր։ Այդ նույն տարում ավելի ուշ, Հեյսթինգսի ճակատամարտում Հարոլդի պարտությունից հետո Էդգարը հռչակվել է Անգլիայի թագավոր, բայց երբ նորմանդացիները առաջացել են դեպի Լոնդոն, Վիտենագեմոտը նրան ներկայացրել է Ուիլյամ Նվաճողին,  որն էլ նրան տարել է Նորմանդիա մինչև 1068 թվականին նրան նորից Անգլիա վերադարձնելը, երբ Էդգարը, Մարգարեթը, Քրիստինան ու իրենց մայր Ագաթան փախել էին դեպի Անգլիայի հյուսիս՝ Նորթումբրիա։
Ճամփորդություն դեպի Շոտլանդիա
Ըստ ավանդության, այրիացած Ագաթան որոշել է իր երեխաների հետ լքել Նորթումբրիան, Անգլիան ու վերադառնալ մայրցամաք։ Սակայն փոթորիկը քշել է նրանց նավը հյուսիս, դեպի Շոտլանդիայի թագավորություն 1068 թվականին, որտեղ նրանք ապաստան են ստացել Մալքոլմ III թագավորի կողմից։ Վայրը, որտեղ նրանք ցամաք էին իջել, այսօր հայտնի է որպես սուրբ Մարգարեթի Հույս, որը գտնվում է հյուսիսային Քոուինսֆերի գյուղի մոտ, Ֆայֆում, Շոտլանդիայում։ Մարգարեթի Շոտլանդիա ժամանումը  նորթումբրիացի կոմսերի ձախողված ապստամբությունից հետո շատ է ռոմանտիզացվել, չնայած Սայմոն Դուրհամը ենթադրում էր, որ Մալքոլմի հետ նրա առաջին հանդիպումը տեղի չի ունեցել մինչև 1070 թվականը, դեպի հյուսիս Ուիլյամ Նվաճողի արշավանքներից հետո։
Թագավոր Մալքոլմ III-ը կնոջը կորցրած տղամարդ էր, որն ուներ երկու որդի՝ Դոնալդ և Դունկան։ Նրան կարող էր գայթակղած լինել անգլո-սաքսոնական թագավորական ընտանիքի փոքր թվով ներկայացուցիչներից մեկի  հետ ամուսնությունը։ Մալքոլմի ու Մարգարեթի ամուսնությունը տեղի է ունեցել 1070 թվականին։ Հետևաբար, Մալքոլմն իրականացրել է մի քանի հարձակում դեպի Նորթումբերլանդիա, իր նոր աներորդի Էդգարի հավակնություններին  աջակցելու ու իր սեփական իշխանությունը մեծացնելու համար։ Բայց սրանք որևէ արդյունք չեն ունեցել, բացի երկիրն ավերելը։
Սերունդ
Մարգարեթն ու Մալքոլմը ունեցել են ութ զավակ՝ վեց որդի և երկու դուստր․
Բարեպաշտություն
Մարգարեթի կենսագիր Թուրգոթ Դուրհամը՝ սուրբ Էնդրյուսի եպիսկոպոսը, բարձր է գնահատում նրա քաղաքակիրթ ազդեցությունը իր ամուսնու՝ Մալքոլմի վրա, աստվածաշնչից նրա համար պատմություններ կարդալով։ Մարգարեթը նախաձեռնել է կրոնական բարեփոխում, ջանալով համապատասխանեցնել Շոտլանդիայի եկեղեցու պաշտամունքն ու գործառույթները Հռոմի եկեղեցու հետ։ Այս ամենը նա անում էր Քենթրբերիի ապագա արքեպիսկոպոս Լանֆրանսի ոգեշնչմամբ ու ուղղորդմամբ։ Նա նաև աշխատանքներ էր տանում, որ համապատասխանեցնի Շոտլանդիայի եկեղեցու գործառույթները մայրցամաքային եկեղեցու հետ, որի հետ նա շփվել էր իր մանկության ժամանակ։ Այս նվաճումների շնորհիվ նրան համարել են «արդար ղեկավարի» օրինակ, որով նա ազդեցություն է գործել իր ամուսնու ու զավակների վրա, հատկապես կրտսեր որդու՝ Շոտլանդիայի ապագա թագավոր Դավիդ I-ի վրա, որպեսզի նրանք լինեն արդարամիտ ու անբիծ (սրբազան) ղեկավարներ։
"Ժամանակագրիները միակարծիք են, երբ Մարգարեթին ներկայացնում են որպես ուժեղ, մաքրաբարո, ազնիվ կերպար, որն ուներ շատ մեծ ազդեցություն իր ամուսնու վրա և նրա միջոցով շոտլանդական պատմության վրա, հատկապես՝ դրա եկեղեցական հատվածի։ Նրա պաշտամունքը, որը անկեղծ էր ու սրտաբուխ, նորգույն հռոմեակն ոճի էր, և նրան են վերագրվում մի շարք բարեփոխումներ, որոնցով շոտլանդական եկեղեցին նկատելիորեն փոփոխվել է մեկուսացված ու պրիմիտիվ այն տեսակից, ինչպիսին եղել էր մինչև Մարգարեթի ժամանակները։  Այդ փոփոխություններից ամենանկատելիներն են՝ Մեծ պահքին հետևելու ձևի փոփոխությունը, որն այդ ժամանակից ի վեր սկսվել է մոխրոտ չորեքշաբթի օրը, ոչ թե հաջորդող երկուշաբթի, ինչպես նախկինում, և աշխատանքից ազատ լինելու օրը ոչ թե կիրակին, այլ շաբաթը նշելու հին սովորույթի վերացումը (տես Սքենի «Կելտական Շոտլանդիան», գիրք II, գլուխ 8)" : «Էնսայքլոպեդիա Բրիտանիկայի» հետագա հրատարակություններում, օրինակ տասնմեկերորդ հրատարակությունում, բացակայում  է Սքենի կարծիքը, թե շոտլանդացի կաթոլիկները նախկինում աշխատանքրց հանգստանում էին շաբաթ օրը, մի բան, որը պատմական ապացույց չունի։ Սքենի «Կելտական Շոտլանդիան», հատոր II, գլուխ 8, էջ 348-350, մեջբերում է անում Մարգարեթի կյանքին առնչվող այն ժամանակի մի  փաստաթողթից, բայց նրա աղբյուրը ոչինչ չի ասում շաբաթ-սաբաթ պահելու մասին, ավելի շուտ նշում է, որ սուրբ Մարգարեթը հորդորել է շոտլանդացիներին դադարեցնել «աստծո օրը պատշաճ պահպանելն անտեսելու» իրենց սովորույթը։
Նա մասնակցել է բարեգործական աշխատանքների, ամեն օր ուտելուց առաջ ծառայել որբերին ու աղքատներին և Քրիստոսի օրինակով աղքատների ոտքերը լվացել։ Նա արթնանում էր ամեն կեսգիշեր պատարագի մասնակցելու համար։1072 թվականին Մարգարեթը հրավիրել է Բենեդիկյան միաբանությանը Ֆայֆում, Դանֆերմլայնում վանք հիմնելու համար և տրամադրել լաստանավեր Քուինսֆերիում ու հյուսիսային Բերվիքում Ֆորթ գետի գետաբերանի հարավից դեպի Ֆայֆի սուրբ Էնդրյուսի վանք ուղևորվող ուխտավորներին օգնելու համար։ Նա Դանֆերմլայնում մի քարանձավ էր օգտագործում որպես աղոթքի ու նվիրումի վայր։ Սուրբ Մարգարեթի քարանձավը, այժմ  գտնվելով մունիցիպալ ավտոկայանի տակ, բաց է հանրության համար ։  Մարգարեթը նաև նախաձեռնել է Շոտլանդիայում Իոնա վանքի վերանորգումը։  Հայտնի է նաև, որ նա միջնորդել է անգլիացի աքսորականների ազատմանը, որոնց  Անգլիայի նորմանական նվաճման ժամանակ մատնել էին ճորտության։
Մարգարեթն այնքան բարեպաշտ էր անձնապես, որքան և հրապարակավ։ Նա ժաամանակի մեծ մասն անց էր կացնում աղոթելով, ջերմեռանդ ընթերցանությամբ և եկեղեցական թեմաներով ասեղնագործելով։ Սա ակնհայտորեն նկատելի ազդեցություն է ունեցել անկիրթ Մալքոլմի վրա, որն անգրագետ էր․ նա այնքան էր հիանում կնոջ բարեպաշտությամբ, որ նրա գրքերը զարդարել էր տվել ոսկով ու արծաթով։ Այդ գրքերից մեկը՝ ավետարանիչների դիմապատկերներով գրպանի մի ավետարան, գտնվում է  Օքսֆորդի Բոդլեյան գրադարանում, Անգլիայում ։
Մալքոլմը հավանաբար մեծի մասամբ անտեղյակ էր Մարգարեթի ջանքերի երկարաժամկետ հետևանքների մասին, որովհետև ինքն առանձնապես կրոնասեր չէր։ Նա բավարարվում էր կնոջը թույլ տալով իրականացնել իր բարեփոխումներն ինչպես ինքն էր ցանկանում, որը նրանց ամուսնության ամրության ու ջերմության վկայությունն էր։
Մահ
Մարգարեթի ամուսին Մալքոլմ III-ը և իրենց ավագ որդի Էդվարդը սպանվել են անգլիացիների դեմ Ալնվիքի ճակատամարտում 1093 թվականի նոյեմբերի 13-ին։ Նրա որդի Էդգարին էին թողել մորը նրանց մահվան մասին տեղեկացնելու առաջադրանքը։ Չլինելով դեռևս 50 տարեկան, Մարգարեթը մահացել է 1093 թվականի նոյեմբերի 16-ին, իր ամուսնու և ավագ որդու մահից երեք օր անց։ Մահվան պատճառը հավանաբար վիշտն էր։ Նրան հուղարկավորել են Ֆայֆում, Դանֆերմլայն վանքի բարձր ալտարի դիմաց։1250 թվականին՝ իր սրբադասման տարում,  նրա ու իր ամուսնու մարմիններն արտաշիրիմվել են ու տեղավորվել վանքի նոր աճյունասափորներում։ 1560 թվականին Շոտլանդիայի թագուհի Մերին  բերել է տվել նրա գլուխը Էդինբուրգյան ամրոց որպես մասունք, որպեսզի այն իրեն օգնի ծննդաբերության ժամանակ։ 1597 թվականին Մարգարեթի գլուխը հայտնվել է ճիզվիտների մոտ Ֆրանսիայում, Դուայի շոտլանդական քոլեջում, բայց կորել է ֆրանսիական հեղափոխության ընթացքում։ Իսպանիայի թագավոր Ֆիլիպը Մարգարեթի ու Մալքոլմի մասունքները տեղափոխել է Մադրիդի Էսկորիալ պալատ, բայց դրանց ներկայիս գտնվելու վայրը հայտնի չէ։
Սրբադասում և տոնական օր
Հռոմի պապ Իննոսենթ IV-ը սրբադասել է սուրբ Մարգարեթին 1250 թվականին, ի ճանաչումն նրա անձնական սրբության, Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցուն նվիրվածության, եկեղեցական ռեֆորմների համար աշխատանքի և բարեգործության համար։ 1250 թվականի հունիսի 19-ին, իր սրբադասումից հետո, նրա մասունքները տեղափոխվել են Ֆայֆ Դանֆերմլայն վանքի արևելյան որմնախորշի աղոթարան։ 1693 թվականին Հռոմի պապ Իննոսենթ XII-ը տեղափոխել է նրա հիշատակի օրը հունիսի 10-ին՝ ի նշանավորումն Շոտլանդիայի թագավոր Ջեյմս VII-ի ու Անգլիայի II-ի որդու ծննդյան օրվա։ 1969 թվականի Հռոմի եկեղեցական օրացույցի վերանայման ժամանակ նոյեմբերի 16-ը դարձել է ազատ և եկեղեցին տեղափոխել է նրա հիշատակի օրը նոյեմբերի 16-ին, նրա մահվան օրը, որն էլ Շոտլանդիայում միշտ նշվում էր։ Այդուհանդերձ, որոշ ավանդաշպաշտ կաթոլիկներ շարունակում են նշել նրա հիշատակի օրը հունիսի 10-ին։
Նրան նաև պատվում են որպես սուրբ անգլիկան եկեղեցում։
Նրա անունը կրող կառույցներ
Ամբողջ աշխարհում կան եկեղեցիներ նվիրված սուրբ Մարգարեթին։ Ամենահին եկեղեցիներից մեկը՝ սուրբ Մարգարեթի մատուռը, գտնվում է Էդինբուրգում, էդինբուրգյան դղյակում, որը հիմնադրել է  իր որդի թագավոր Դավիդ I-ը։ Մատուռը երկար ժամանակ համարվել է իր՝ Մարգարեթի աղոթատունը, բայց այժմ համարում են, որ այն կառուցվել է 12-րդ դարում։ Լինելով Էդինբուրգում ամենահին կառույցը՝ այն վերականգնվել է 19-րդ դարում ու վերանորոգվել 1990-ական թվականներին։ Բազմաթիվ այլ հաստատություններ ևս անվանվել են  նրա պատվին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կաթոլիկ եկեղեցու սրբեր Կատեգորիա:1040-ականների ծնունդներ Կատեգորիա:Բարեգործներ Կատեգորիա:Շոտլանդիայի միապետներ
Մարիո Շելբա
Մարիո Շելբա (Mario Scelba, ), իտալացի քաղաքական և պետական գործիչ, Իտալիայի Հանրապետության 47-րդ վարչապետը 1954 թվականի փետրվարի 10-ից մինչև 1955 թվականի հուլիսի 2-ը։
Կենսագրություն
Իրավագիտությունն ուսանել է Հռոմ քաղաքում, իսկ 1921 թվականին իրավաբանական դպրոցն ավարտելուց հետո աչքի է ընկել Իտալիայի ժողովրդական կուսակցությունում (Partito Popolare Italiano): Այս քաղաքական կուսակցությունն արգելվելուց հետո Մարիո Շելբան սկսել է մայրաքաղաքում փաստաբանական գործունեություն վարել։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի բռնկումից հետո հանդես է եկել Ժողովրդական կուսակցության վերականգնման օգտին, և շուտով կուսակցությունը հանդես է եկել նոր անվան տակ որպես՝ Քրիստոնեա-դեմոկրատական կուսակցություն, և Մարիոն դարձել է կուսակցության քաղաքական հարցերի և լրատվամիջոցների հետ հարաբերությունների հարցերի համար պատասխանատու անդամը։
1945 թվականին ընտրվել է Ազգային խորհրդում։ Նույն թվականին նշանակվել է Ներքին գործերի նախարար։
1954 թվականին փետրվարին ընտրվել է որպես Իտալիայի վաչապետ, որում ընդգրկված էին քրիստոնյա դեմոկրատներ, լիբերալներ և սոցիալ-դեմոկրատներ։ Նրա ստեղծած կառավարությունը կառավարել է մեկուկես տարի։
1960 թվականի հուլիսից մինչև 1962-ի փետրվարը դարձյալ հանրապետության ՆԳ նախարարի պաշտոնակատարն է եղել։
1969-1971 թվականներին եղել է Եվրախորհրդարանի նախագահը։
Մահացել է 1991 թվականի նոյեմբերի 29-ին Հռոմում։ Նրա հուղարկավորությանը մասնակցում էին գրեթե բոլոր Քրիստոնեա-դեմոկրատական կուսակցության բարձր ղեկավարությունը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի վարչապետներ Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հռոմի Սապիենզա համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Իտալացի հակակոմունիստներ Կատեգորիա:Իտալիայի պետական գործիչներ Կատեգորիա:Իտալացի փաստաբաններ
Զոլտան Տիլդի
Զոլտան Տիլդի (Tildy Zoltán, ), հունգարացի ազդեցիկ առաջնորդ, ով հետպատերազմյան շրջանում, նախքան դրածո կոմունիստների կողմից իշխանության գրավումը, 1945-1946 թվականներին եղել է Հունգարիայի վարչապետ, 1946-1948 թվականներին՝ նախագահ։
Կենսագրություն
Զոլտան Տիլդին ծնվել է Լոչոնցում (այժմ Լուչենեց, Սլովակիա) Ավստրո-հունգարական կայսրության հունգարացի տեղական կառավարման մարմինների պաշտոնյայի ընտանիքում։ Սովորել է Պապա քաղաքի բարեփոխված Աստվածաբանական ակադեմիայում՝ ստանալով աստվածաբանության աստիճան, այնուհետև մեկ տարի սովորել է Իռլանդիայի Բելֆաստ ակադեմիական քոլեջում։ 1921 թվականից եղել է Հունգարիայի բարեփոխված եկեղեցու առաջնորդ, խմբագրել է եկեղեցու Keresztény Család (Քրիստոնեական ընտանիք) օրաթերթը, ինչպես նաև այլ պարբերականներ։ 1929 թվականին Տիլդին հունգարացի հայտնի այլ քաղաքական գործիչների,այդ թվում նաև Ֆերենց Նադիի հետ, միացել է Անկախ փոքր հողատերերի կուսակցությանը (FKgP) և շուտով դարձել կուսակցության գործադիր փոխնախագահը։
1916 թվականին ամուսնացել է Էլիզաբեթ Գենիշի (1896-1985) հետ, ունեցել են երեք երեխա՝ Զոլտան Տիլդի կրտսեր (1917-1994), Էլիզաբեթ Տիլդի (1918-2012), Լացլո Տիլդի (1921-1983)։
Քաղաքական գործունեություն
1933 թվականին Տիլդին ընտրվել է Հունգարիայի խորհրդարանի պատգամավոր, 1936 և 1939 թվականներին վերընտրվել է։ Նա ճնշում է գործադրել Միկլոշ Հորթիի կառավարության վրա՝ դուրս գալու Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից։ Երբ գերմանացիները գրավեցին Հունգարիան, Տիլդին ստիված էր անցնել ընդհատակ։ Երբ Խորհրդային միությունը Հունգարիան ազատագրեց գերմանացիներից, Տիլդին դարձավ Անկախ փոքր հողատերերի կուսակցության առաջնորդ։ 1945 թվականի նոյեմբերի 15-ից մինչև 1946 թվականի փետրվարի 1-ը զբաղեցրել է Հունգարիայի վարչապետի պաշտոնը, այնուհետև ընտրվել Հունգարիայի նախագահ։ 1945 թվականի դեկտեմբերի 7-ից 1946 թվականի փետրվարի 2-ը եղել է Ազգային բարձրագույն խորհրդի նախկին պաշտոնյա անդամ։
Մինչև 1948 թվականի հուլիսի 31-ը եղել է Հունգարիայի Հանրապետության առաջին նախագահը, երբ նա հարկադրված հրաժարական տվեց այն բանից հետո, երբ փեսային մեղադրանքներ առաջադրեցին և ձերբակալեցին կոռուպցիայի համար։ Տիլդին մինչև 1956 թվականի մայիսի 1-ը Բուդապեշտում եղել է տնային կալանքի տակ։ 1956 թվականի Հունգարական հեղափոխության ժամանակ Տիլդին նշանակվել է կոալիցիոն կառավարության պետնախարարի պաշտոնում։ Հեղափոխության ճնշումից հետո ձերբակալվել է։ 1958 թվականի հունիսի 5-ին Գերագույն դատարանը Իմրե Նադիի և համախոհների դատավարության ժամանակ Տիլդիին դատապարտել է վեց տարվա ազատազրկման։ Սակայն 1959 թվականի ապրիլին անհատական համաներմամբ ազատ է արձակվել (հիվանդության պատճառով)։ Մահացել է 1961 թվականի օգոստոսի 4-ին Բուդապեշտում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունգարացի պետական գործիչներ Կատեգորիա:Հունգարիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հունգարիայի վարչապետներ
Թեղուտ (լեռնագագաթ)
Թեղուտ, լեռնագագաթ Հայաստանի Տավուշի մարզում, Կենաց լեռնաշղթայի համակարգում, Բերդ քաղաքից 1,5 կմ հյուսիս-արևելք։ Բարձրությունը 1226 մ է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնագագաթներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ Կատեգորիա:Տավուշի մարզի լեռներ
Համլետ Մարտիրոսյան
Համլետ Անդրանիկի Մարտիրոսյան, արձակագիր, հեռուստալրագրող, դերասան։ Արցախի և Հայաստանի գրողների և ՀՀ թատերական գործիչների միությունների անդամ։
Հեղինակային գրքեր
Ռուսերեն թարգմանվել է նրա «Արևամուտ-ծլլան թախիծ» պատմվածքների ժողովածուն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ Կատեգորիա:Հայ դերասաններ Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:Արցախի գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:Հայ արձակագիրներ Կատեգորիա:Հայ բանասերներ
(4483) Պետոֆի
(4483) Պետոֆի (Petofi), աստերոիդ աստերոիդների գոտի ներքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1986 թվականի սեպտեմբերի 9-ին Լյուդմիլա Կարաչկինայի կողմից Նաուչնիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 1,922681 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,762 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,0833 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 973,78 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,369695 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 26,72° անկյուն։
Պետոֆի աստերոիդը պատկանում է Հունգարիայի աստերոիդների ընտանիքին։ Այս ընտանիքի աստերոիդները շարժվում են Արեգակի շուրջ 1,78 - 2,00 ա. մ. միջակայքում ընկած մեծ կիսաառանցքներով, ունեն 16-34° ուղեծրի թեքում և ոչ ավելին քան 0,18 էքսցենտրիսիտետ։ Հունգարիայի աստերոիդների ընտանիքը ունի միանգամից երկու մոլորակների հետ ուղեծրային ռեզոնանս՝ Մարսի հետ 3:2 և Յուպիտերի հետ 9:2։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի ընտանիքի աստերոիդներ Կատեգորիա:1986 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Լյուդմիլա Կարաչկինայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու ներքին մասի աստերոիդներ
Պեստենկինո
Պեստենկինո (Пестенькино), գյուղ Ռուսաստանի Վլադիմիրի մարզի Մուրոմսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 778 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Վլադիմիրի մարզի Մուրոմսկի շրջանի բնակավայրեր
Էգուիյ
Էգուիյ (Éguilles), համայնք Ֆրանսիայի Պրովանս Ալպեր Լազուր ափ մարզի Բուշ դյու Ռոն գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 7604 մարդ, բնակչության խտությունը` 223.19 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 34.07 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 640 կմ հարավ, Մարսել քաղաքից` 31 կմ հյուսիս։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 4763 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 3536-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 1227։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 74,2 %։ 3536 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 3236 անձ (1660 տղամարդ և 1576 կին)։ Գործազուրկ են եղել 300 անձ (121 տղամարդ և 179 կին)։ 1227 անաշխատունակներից 469-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 385-ը` թոշակառուներ, իսկ 373-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Լաշխրաշի
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 2 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Մեստիայի շրջան‎‎‎
Աղասի Խանջյանի անվան թիվ 53 դպրոց
Աղասի Խանջյանի անվան թիվ 53 դպրոց, հանրակրթական դպրոց Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանում։
Պատմություն
Դպրոցը ստեղծվել է 1947 թվականի հոկտեմբերին Երևանի Միքայել Նալբանդյանի անվան միջնակարգ դպրոցի հիման վրա։ Այս դպրոցը մայրաքաղաքի հնագույն դպրոցներից է եղել, Հայրենական մեծ պատերազմից առաջ և հետո ունեցել է 2500-ից ավել աշակերտներ։ 1947 թվականի հոկտեմբեր 17-ին դպրոցը բաժանվել է 3 մասի։ Առաջինը համար 53-ի, 39 դպրոցների, մնացած մասը մնացել է Նալբանդյանի անվան դպրոցին։ Դպրոցի դասերը 2-3 տարի շարունակվել են Նալբանդյանի անվան դպրոցի շենքում։ 1951 թվականին կառուցվել է դպրոցի նոր շենք, որը հետագայում կոչվել է «Աղասի Խանջյանի անվան համար 53 միջնակարգ դպրոց»։
Դպրոցի առջև է գտնվում Աղասի Խանջյանի կիսանդրին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Երևանի դպրոցներ
Զեբրևիցա
Զեբրևիցա (Зебревица), գյուղ Ռուսաստանի, Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 8 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի բնակավայրեր
Կոպիչինցի
Կոպիչինցի (Копичинці), քաղաք Ուկրաինայի Տերնոպոլի մարզի Գուսյատինի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1443 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Կոպիչինցի քաղաքում բնակվում էր 7 003 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 35,4 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 197,83 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքներ Կատեգորիա:1443 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Արտ 13
Արտ 13, հայկական մասնավոր հեռուստաընկերություն։ Հիմնվել է 1995 թվականին փոքր ստոդիայի կարգավիճակով։ Հետագայում զինվելով նոր տեխնիկայով, հեռուստաալիքը սկսեց հասարակական, երաժշտական և ժամանցային բնույթի հաղորդումներ պատրաստել պետական հեռուստատեսության «Նորք», այնուհետև Առաջին ալիքի (հետագայում նաև Նոր Ալիքի և Արմնյուզի) համար, ինչպես և մասնագիտացել էր երաժշտական տեսահոլովակներ նկարահանելու գործում ։ 2000 թվականին ընկերությունը լիցենզավորվում է և ստանում 56-րդ դեցիմետրային հաճախականությունը։ 2002 թվականին հեռուստաընկերությունը որոշում կայացրեց վերահեռարձակել MTV երաժշտական հեռուստաընկերության ռուսաստանյան տարբերակը ։ 2004 թ. հունվարի 19-ին ավարտվեց հեռուստահաճականության օգտագործման լիցենզիան Այդ հաճախականությամբ եթերի իրավունք ստացավ «Երկիր Մեդիա» հեռուստաալիքը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի հեռուստաընկերություններ Կատեգորիա:Հայաստանի հեռուստաալիքներ Կատեգորիա:Հեռարձակումը դադարեցրած հեռուստաալիքներ Կատեգորիա:Ժամանցային հեռուստաընկերություններ
Դերբենդ (Գյումուշխանեի գավառ)
Դերբենդ, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Գյումուշխանեի գավառում ։
Կիսելևկա (գյուղ, Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջան)
Կիսելևկա (Киселівка), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջանում։
Դերբենդ (Գյումուշխանեի գավառ)
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Կիսելևկա (գյուղ, Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Կիսելևկա գյուղում բնակվում էր 276 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1238 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 222,94 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կամենեց-Պոդոլսկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Գուրգեն Դաբաղյան
Գուրգեն Դաբաղյան, ժողովրդական երգիչ։ Թողարկել է 3 ձայնա և 4 տեսասկավառակ, նկարահանել է ավելի քան 10 տեսահոլովակ։ 2009 թ. բարձրացել է Արարատ լեռան գագաթը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ երգիչներ Կատեգորիա:Երևանի Կոմիտասի անվան պետական կոնսերվատորիայի շրջանավարտներ
Համդի Նագեզ
Ակումբային կարիերա
Համդի Նագեզն իր կարիերան սկսել է «Էտուալ դյու Սախել» ակումբում։ 2013 թվականի մայիսի 29-ին կայացած «Էսպերանս» ակումբի դեմ խաղում կատարել է իր նորամուտը Թունիսի առաջնությունում ։ 2015 թվականի ապրիլի 9-ին կայացած «Բիզերտեն» ակումբի դեմ խաղում Համդին խփել է իր առաջին գոլը թիմի կազմում ։ Ակումբի կազմում նա 2015/2016 մրցաշրջանում հաղթել է երկրի առաջնությունում, երկու անգամ նվաճել է Թունիսի գավաթը և դարձել Ֆուտբոլի ամերիկյան կոնֆեդերացիայի գավաթի խաղարկության հաղթող։
2018 թվականի սկզբին Նագեզը տեղափոխվել է եգիպտական «Զամալեկ»։ Նույն թվականին նա կատարել է իր նորամուտը Եգիպտոսի առաջնությունում։
Միջազգային կարիերա
2015 թվականի սեպտեմբերի 5-ին Համդի Նագեզը կատարել է իր նորամուտը Թունիսի հավաքականում՝ մասնակցելով աֆրիկյան ազերի առաջնության շրջանակներով անցկացվող Լիբերիայի հավաքականի դեմ խաղին։ 2017 թվականին Համդին մասնակցել է Գաբոնում անցկացվող Աֆրիկայի գավաթի խաղարկությանը։ Մրցաշարի ընթացքում նա մասնակցել է Բուրկինա Ֆասոյի, Սենեգալի , Ալժիրի և Զիմբաբվեի հավաքականների դեմ խաղերին։
2018 թվականին Նագեզը մասնակցել է Ռուսաստանում անցկացվող աշխարհի առաջնությանը, որի ընթացքում խաղացել է Բելգիայի և Պանամայի հավաքականների դեմ։
Ձեռքերումներ
Թիմային
«Էտուալ դյու Սախել»
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թունիսցի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Թունիսի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ
Գագա Սուրբ Սարգիս վանք
Գագա Սուրբ Սարգիս վանք, հայկական վանք, ներկայումս՝ Հայաստանի Տավուշի մարզ, պատմական Մեծ Հայքի Գուգարք նահանգում։ Գտնվում է Կոթի, Հայաստան։
Արմեն Օհանյան (այլ կիրառումներ)
Արմեն Օհանյան, կարող է վերաբերել․
Գագա Սուրբ Սարգիս վանք
Պատմություն
Միջնադարյան Հայաստանի մեծահռչակ վանքերից մեկի՝ Գագ բերդի կամ Գագա Սուրբ Սարգիս վանքի հիմնադրման պատմությունը ավանդաբար կապվում է քրիստոնեության համար նահատակված և սրբերի շարքում դասված զորավար Սբ. Սարգսի հետ։ Նրա մասունքները Մեսրոպ Մաշտոցը բերել և ամփոփել է Ուշի գյուղի (Հայաստան, Արագածոտնի մարզ) և Գագ բերդի (Ղազախի շրջան) տարածքում՝ հիմնելով Սբ. Սարգիս անունով երկու եկեղեցի. «...սկզբնաւորութիւնն եկեղեցական պատմութիւնը Մ. Մեսրոպին է տալիս, որ բերել և ամփոփել է այստեղ Սբ. Սարգսի գագաթի մի մասն։ Նույնը երգում է եկեղեցին էլ. Խաչաչարչար ս. դիտապետ, նշանագործ անուամբ ի խաչ և յեկեղեցի. առաւել պայծառ ի գլուխս Գագայ, ի գագաթան տեղւոջ օրհնեալ Սրբոյն Մեսրոպայ» ։
Նաև՝ «...էր ի Գագ խաչ մի սքանչելագործ առ ամենայն նեղեալս, և մանաւանդ առ գերիս. զի որք ապաւինէին ի նա բոլորով սրտիւ, ինքն իսկ սուրբ վկայն Սարգիս բանայր զդրունս բանտից և արգելանաց, և լուծանէր զերկաթսն, և առաջնորդէր մարմնաւոր տեսլեամբ ի տեղիս իւրեանց. և համբաւ սքանչելեացն տարածեալ էր ընդ ամենայն ազգս, զոր կանգնեալ ասէին, սրբոյն Մեսրոպայ վարդապետին մերոյ»
Նաև՝ «...Գագ անուանի բերդ, և գաւառ ի Գագկայ թագաւորէ շինեալ, ուր կայ հռչակաւոր և սուրբ ուխտն խաչ և եկեղեցի յանուն սրբոյն Սարգսի զօրավարին, օրհնեալ ի սրբոյն Մեսրովբայ վարդապետէն և թարգմանչէն Հայոց, որ կայ ի գլուխս Գագայ» ։
Գագի եկեղեցու՝ Սբ. Սարգսի պաշտամունքի հետ կապված լինելը փաստում են նաև վրաց աղբյուրները. «...Սպահան գնացին [ուխտավորներ] Հայոց (Սոմխիթի) բոլոր քաղաքներից և բազում պատիվներով հանեցին նրա (Սարգսի) մասունքները, և նրա աջը դրին Գագի եկեղեցում, որ Պետրոսն էր շինել» ։
Գագա Սբ. Սարգիս վանքը հիշվում է 1130 թ., երբ «...լցաւ դաշտն Գագայ անթիւ և անհամար հեծելօք յամենայն ազգաց անօրինաց հաւաքեալ, որ կամեցան այրել զսուրբ խաչն՝ որ յանուն զօրավարին Սարգսի։ Եւ ի բարկութենէ Տեառն խելացնորեալք կոտորեցին զմիմեանս...» ։
Վանքը հիշատակվում է և 1163 թ. տեղի ունեցած անցքերի առնչությամբ. «Ի ՈԺԲ. թվին եկն Ելտկուզ Աթաբակն բազմօք զօրօք ի դաշտն Գագայ և հուր արկեալ կամէր այրել զսուրբ խաչն՝ զԳագայ սուրբ Սարգիսն յորոյ զօրութենէն եռաց ի մէջ բանակի նոցա օձ թունալի խածանող...» ։
ԺԳ դարում Գագ դաշտի նշանավոր հնությունների թվում նշվում է նաև Գագա Սբ. Սարգիսը. «Վրկանի աշխարհն Գրիմն է, ձգի մինչեւ ի Կասբից ծովն եւ ապա դաշտն Գագայ, ուր կայ սուրբ Սարգիսն...» ։
Այնուհետև վանքը հիշվում է ԺԳ դարի 30-ական թվականներին, երբ հայ պատմագիր, եկեղեցական և հասարակական գործիչ Վանական վարդապետ Տավուշեցին (1181-1251) իր և աշակերտների փրկության հույսով դիմել է Գագ բերդի բնակիչներին. «...երթամ անկանիմ առ ոտս սրբոյ Նշանին, որ յանուն սրբոյն Սարգսի, խնդրել նովաւ ի տեառնէ վասն քո և այլ եղբարցն, որք կան ի ձեռս անօրինացդ...» ։
Նորոգություն
Ինչպես վկայում են վիմագիր արձանագրություններն ու արխիվային վավերագրերը, Գագա Սբ. Սարգիս վանքը, որը միաժամանակ մեծ հռչակ ունեցող ուխտատեղի էր (ուխտագնացության օրերն էին յուրաքանչյուր տարվա Զատիկը և Նոր Կիրակին), դարերի ընթացքում պարբերաբար ենթարկվել է նորոգությունների։ Մեզ հայտնի վերջին նորոգությունը, որ ձեռնարկել էր Աղա Սարգիս Վարշամյանը և իրականացրել թիֆլիսեցի որմնադիր Եսայի Նուրինյանցը, ավարտվել էր 1851 թ. «...բազում տաժանմամբք նորոգ կառուցեալ ի հիմանց, ի կատարումն ց1851 ամն զեկեղեցին այն վայելչապէս կոփածոյ քարամբք և կամարակապ առաստաղիւք, ի ներքուստ և արտաքուստ, հանդերձ փոքրիկ կաթուղիկէիւ, շրջապատեալ զնոյն պարսպաւ, բաց յայսմանէ նախ հարթեալ զդժուարագնաց ճանապարհս նորին ընդարձակեցի այնպէս, զի յայնմհետ է ցայժմ ժողովուրդք սալիւք անարգել և անդորութեամբ երթևեկին յուխտատեղին այն»։ Ի դեպ, նորոգության ողջ ծախսը կազմել էր 2210 ռուբ. 23 կոպ., որից 736 ռուբլին նվիրաբերել էին ուխտավորները ։
Ավելի ուշ նորոգչական աշխատանքներ է ծավալել կոթեցի Արզուման Խաչատրյան Տեր-Սարգսյանցը ։
Նկարագրություն
Վանքի որմերի արձանագրությունները, որոնք ժամանակագրորեն վերաբերում են ԺԳ-ԺԹ դարերին, պատմական մեծ արժեք ու կարևորություն ունեն։ Ցավոք, դրանց ընդօրինակման, վերծանման և հրատարակման գործն աչքաթող է արվել երկրամասի տարածքում հայերեն վիմագրերի հավաքման աշխատանքին լծված հայտնի մասնագետների կողմից։ Բացառություն են կազմում Ս. Ջալալյանցը և «Արձագանք»-ի թղթակիցը։ Վերջինիս հրատարակած թվով 5 արձանագրություններից 1986 թ. մեր այցելության ժամանակ պահպանվում էր միայն մեկը, իսկ մեկն էլ միտումնավոր քերված էր, սակայն որոշ տառեր տեղ-տեղ դեռևս նշմարելի էին ։
Հարկ է նշել, որ Սբ. Սարգիս վանքում վիմագրերի միտումնավոր ոչնչացման փաստն արձանագրվել է դեռևս 1886 թ. «Նոյն արձանագրութեան մօտն և աջակողմը կան ուրիշ արձանագրութիւններ, որոնք մասամբ հնութիւնից և մասամբ թշնամի ձեռքից եղծուած են և չեն կարդացվում...» ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:12-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ Կատեգորիա:Ղազախի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ Կատեգորիա:12-րդ դարի հիմնադրումներ Հայաստանում Կատեգորիա:Ձորոփոր գավառի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Ադրբեջանի նախկին շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ
Լուիջի Ֆակտա
Լուիջի Ֆակտա (Luigi Facta, ), իտալացի քաղաքական և պետական գործիչ, եղել է Իտալիայի թագավորության վարչապետը 1922 թվականի փետրվարի 26-ից մինչև 1922 թվականի հոկտեմբերի 31-ը։ Նա Իտալիայի Նախարարների խորհրդի վերջին նախագահն էր մինչև ֆաշիստների կողմից պետական իշխանության բռնազավթումը Բենիտո Մուսոլինիի ղեկավարությամբ։
Լուիջի Ֆակտան 1892 թվականին ընտրվել է որպես պատգամավոր և այդ պատգամավորական աթոռը նա զբաղեցրել է երեսուն տարի։ 1910-1914 թվականներին և 1919-1920 թվականներին եղել է Իտալիայի թագավորության ֆինանսների նախարարը։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի բռնկումով Լուիջի Ֆակտան ակտիվորեն պայքարում էր Իտալիայի չեզոքության համար, բայց թագավորությունը պատերազմ մտնելուց հետո, Լուիջին փոխել է իր կարծիքը։ Լուիջիի որդին սպանվել է մարտերի ժամանակ, և Ֆակտան հպարտցել է, որ իր որդին զոհաբերել է իր կյանքը հանուն իր երկրի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի վարչապետներ Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Իտալացի լրագրողներ Կատեգորիա:Իտալիայի արդարադատության նախարարներ Կատեգորիա:Իտալիայի պետական գործիչներ
Դեբի Մեյզար
Դեբորա «Դեբի» Մեյզար (Deborah «Debi» Mazar, ), ամերիկացի դերասանուհի։
Կենսագրություն
Դեբիի ծնողները՝ Նենսի և Գարի Մեյզարներ են։ Հայրը ծնվել է Լատվիական ԽՍՀ-ում, հրեական ընտանիքում։ Դեբիի մայրը եղել է կաթոլիկ։ 1984 թվականին Դեբին առաջին անգամ հայտնվել է հեռուստատեսությունում։ Հետագայում Դեբին հաճախ է հայտնվում հանրահայտ ու հռչակավոր աստղերի տեսահոովակներում (օրինակ Մադոննայի «True Blue» հոլովակում)։ Որոշ ժամանակ անց Մեյզարը սկսում է խաղալ գեղարվեստական ֆիլմերում։ Նրա մասնակցությամբ հայտնի ֆիլմերից մեկն է «Բեթհովեն 2»-ը։ Նաև Դեբին նկարահանվել է «Ընկերություն» սերիալի էպիզոդում, ինչպես նաև «Անտուրաժ» սերիալի մի քանի դրվագներում։
Անձնական կյանք
2002 թվականին դերասանուհին ամուսնանում է։ Նա ունենում է երկու դուստր։ Ներկայումս դերասանուհին իր ընտանիքի հետ ապրում է Լոս Անջելեսում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Նանկղբուլի
Նանկղբուլի (ნანყბული), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Սամեգրելո-Զեմո Սվանեթ մարզի Մեստիայի շրջանում ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 13 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Մեստիայի շրջան‎‎‎
Պեստովկա (գյուղ, Զավյալովսկի շրջան)
Պեստովկա (Пестовка), գյուղ Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Զավյալովսկի շրջանի կազմում։
Զելենայա Պոլյանա (գյուղ, Աբզելիլովսկի շրջան)
Զելենայա Պոլյանա (Зеленая Поляна, Зелёная поляна), գյուղ Ռուսաստանի, Բաշկորտոստան հանրապետության Աբզելիլովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 102 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Աբզելիլովսկի շրջանի բնակավայրեր
Ռոք-օպերա թատրոն (Սանկտ Պետերբուրգ)
Ռոք-օպերա թատրոն (Рок-опера театр), երաժշտական թատրոն Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում, ՌԴ։
Թատրոնի պատմությունը և բեմադրությունները
1966 թվականի ամռանը Լենինգրադում հայտնի «Դրուժբա» անսամբլի հիման վրա, որը հայտնի էր ոչ միայն Ռուսաստանում, ստեղծվեց վոկալ-գործիքային «Երգող կիթառներ» անսամբլը։ Ռոք-օպերայից առաջ «Երգող կիթառների» խաղացանկում «Սալասպիլս»-ն էր, իսկ 1975 թվականին Կոնսերվատորիային կից օպերային ստուդիայում կայացավ «Орфей и Эвридика» զոնգ-օպերայի պրեմիերան։ Այն ժամանակ «ռոք» բառն արգելված էր։ Ռոքային ոճը քողարկելու համար ստիպված դիմեցին Բերտոլդ Բրեխտի դրամատուրգիային, որտեղ զոնգ-երգերը հնարավոր էր համակցել պատմությանը։
1979 թվականին բեմադրվեց «Ֆլամանդական լեգենդ» ավանգարդ-օպերան, սակայն երաժշտական ընկալման բարդությունը կանխատեսեց ներկայացման «ոչ դրամարկղային» բնույթը, այդ իսկ պատճառով 1981 թվականին դադարեցվեց բեմադրությունը։ Խաղացանկը նոր օպերաների կարիք ուներ։ 1982 թվականին բեմադրվեց «Մրցավազք» օպերան, որը ցուցադրվեց միայն 3 ամիս, քանի որ Խորհրդային Միությունում, ինչպես պնդում էր մշակութակոմերիտական մամուլը, չկար այն ամենը, ինչ ներկայացված էր ներկայացման մեջ՝ մարմնավաճառություն, թմրամոլություն, դրամաշորթություն և այլն։
1985 թվականի դեկտեմբերի 31-ին Կապրանովի անվան Մշակույթի տանը կայացավ «Յունոնա» և «Ավոս» օպերաների պրեմիերաները։
1985 թվականից թատրոնի գեղարվեստական ղեկավարն է Վլադիմիր Պոդգորոդինսկին։
1989 թվականից «Երգող կիթառներ» վոկալ-գործիքային անսամբլը սկսեց կոչվել «Ռոք-օպերա» թատրոն։ Թատրոնը մինչ այժմ չունի սեփական թատերական տարածք։
Ուղղափառ եկեղեցու 1000-ամյակին թատրոնը բեմադրեց համաշխարհային ճանաչում գտած «Հիսուս Քրիստոս՝ սուպերաստղ» ռոք-օպերան։ Ներկայացումն ստացավ իր օրհնությունը եկեղեցուց։ Գեղարվեստական լավ թարգմանությունը, ի տարբերություն մոսկովյանի, հաջողություն ունեցավ Ամերիկայում։ Մոսխորի անվան թատրոնը այս նույն ռոք-օպերան բեմադրել էր դեռ մեկ տարի առաջ։
1991 թվականին թատրոնը մասնակցեց «Ռուսական Ամերիկան 250 տարեկան է» մասնավոր-պետական շրջագայությանը։ Ռուսերենով ցուցադրվեց «Հիսուս Քրիստոս՝ սուպերաստղ» ռոք-օպերան։ «Յունոնա»-ն ու «Ավոս»-ը բեմադրվեց «Ռոս» նավահանգստում՝ Սան-Ֆրանցիսկոյից ոչ շատ հեռու, հենց այն վայրերում, որտեղ տեղի են ունեցել ստեղծագործության հիմքում ընկած իրադարձությունները։
2003 թվականի դեկտեմբերին «Орфей и Эвридика» զոնգ-օպերան գրանցվեց Գինեսի ռեկորդների գրքում որպես մյուզիքլ, որը բազմիցս բեմադրվել է նույն թատերախմբի մասնակցությամբ․ ռեկորդի գրանցման պահին ներկայացումը բեմադրվում էր 2350-րդ անգամ։
Ռոք օպերա ժանրը երիտասարդ ժանր է։ Ի տարբերություն դրամատիկական և դասական երաժշտական թատրոնների՝ այս ուղղության ստեղծագործությունները համեմատաբար մեծ չեն։ «Ռոք-օպերա» թատրոնի շատ բեմադրություններ ինքնուրույն ստեղծագործություններ են, որոնք գրվել են հատուկ թատրոնի համար։ 2 տարվա ընթացքում միջինում հանդիսատեսին է ներկայացվում նոր ներկայացում։ Վերջին տասնամյակի պրեմիերաներից են՝ Ալեքսանդր Կլեվիցկու «Հիմարների նավը» (2002), «Կապիտանի աղջիկը» (2004), «Կապույտ թռչուն» (2005), «Կենտերվիլյան ուրվական» (2008), «Անանուն աստղ» (2009)։ 2010 թվականի սկզբին «մշակույթի օպտիմալացման» գործընթացում թատրոնը զրկվեց պետական ֆինանսավորումից և վերակազմավորվեց։ Այնուամենայնիվ, 2010 թվականի հուլիսին կայացավ Ալեքսեյ Ռիբնիկովի «Յունոնա» և «Ավոս» օպերայի 2000-րդ կատարումը, իսկ տարվա վերջում թատրոնը հանդիսատեսի դատին հանձնեց հերթական նոր ներկայացում-ռոք օպերան՝ Վլադիմիր Կալլեի «Ռոմեո և Ջուլիետ»-ը։ Բոլոր ստեղծագործությունները ներկայացվում են կենդանի կատարմամբ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի թատրոններ Կատեգորիա:1989 հիմնադրումներ
Գուստավո Ալֆարո
Գուստավո Ջուլիո Ալֆարո, արգենտինացի նախկին ֆուտբոլիստ և ներկայիս մարզիչ։ Ալֆարոն մարզում է Արսենալ դե Սարանդին։
Մարզչական կարիերա
2013 թվականին Ալֆարոյին հրավիրեցին Հայաստանի հավաքական։
Նվաճումներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Արգենտինացի ֆուտբոլային մարզիչներ Կատեգորիա:Օգոստոսի 14 ծնունդներ Կատեգորիա:1962 ծնունդներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով
(4484) Սիֆ
(4484) Սիֆ (Sif), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1987 թվականի փետրվարի 25-ին Պոլ Յենսենի կողմից Բրորֆելդեում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,633451 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,3678 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8991 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1560,94 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,23063 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 29,79° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1987 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Պոլ Ենսենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Կոնոնենկովո (գյուղ, Սումիի շրջան)
Կոնոնենկովո (Кононенкове), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սումիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կոնոնենկովո գյուղում բնակվում էր 64 մարդ։
Ֆենոլ
Ֆենոլ՝ հիդրօքսիլ խումբ պարունակող այն արոմատիկ ածխաջրածիններն են, որոնցում հիդրօքսիլ խումբը անմիջապես միացած է արոմատիկ օղակին։ Ըստ հիդրօքսիլ խմբի քանակի՝ ֆենոլները լինում են՝ Միատոմ ֆենոլների պարզագույն և կարևոր ներկայացուցիչը ֆենոլն է, որը կոչվում է նաև կարբոլաթթու։
Ֆենոլներն անվանվում են՝ ելնելով այն հանգամանքից, որ ըստ միջազգային անվանակարգի՝ պահպանվել է «ֆենոլ» պատահական անվանումը։ Ածխածնի ատոմների համարակալումն սկսվում է այն ածխածնից, որին միացած է OH-խումբը, եթե այն ավագն է։
Ֆենոլի ֆիզիկական հատկություններ
Ֆենոլը անգույն, դյուրահալ, յուրահատուկ հոտով, սենյակային ջերմաստիճանում ջրում քիչ լուծվող բյուրեղային նյութ է։ Օդի ազդեցությամբ այն օքսիդանում է և ստանում է վարդագույն երանգ։
Քիմիական հատկություններ
Ֆենոլի մոլեկուլում թթվածնի ատոմի p-օրբիտալը արոմատիկ օղակի հետ առաջացնում է միասնական π–համակարգ։ Այդպիսի փոխազդեցության հետևանքով թթվածնի ատոմի մոտ էլեկտրոնային ամպի խտությունը պակասում է, իսկ բենզոլային օղակում՝ մեծանում։ O–H կապի բևեռայնությունը մեծանում է, OH–խմբի ջրածնի ատոմը դառնում է ավելի փոխազդունակ և հեշտությամμ տեղակալվում է մետաղով նույնիսկ հիմքով ազդելիս (ի տարբերություն միատոմ սպիրտների), որտեղից էլ գալիս է ֆենոլի մյուս անունը՝ կարբոլաթթու. Սակայն ֆենոլը շատ թույլ թթու է։ Ֆենոլատի լուծույթի մեջ ածխածնի(IV) օքսիդ անցկացնելիս անջատվում է ֆենոլ, ինչն էլ ապացույց է այն բանի, որ ֆենոլն առավել թույլ թթու է, քան ածխաթթուն. Ի տարբերություն միատոմ սպիրտների՝ ֆենոլը էսթեր չի առաջացնում, երբ փոխազդեցության մեջ է դրվում կարμոնաթթվի հետ։ Այդ նպատակի համար օգտագործվում է քլորանհիդրիդ.
Ֆորմալդեհիդի հետ տաքացնելիս հիմնային կամ թթվային կատալիզատորի առկայությամբ ընթանում է պոլիկոնդենսացման ռեակցիա, և առաջանում է ֆենոլֆորմալդեհիդ։
Ֆենոլի կիրառում
Ֆենոլը հայտնաբերել է գերմանացի քիմիկոս Ֆրիդլիբ Ռունգը 1834 թվականին՝ քարածխային խեժի թորման ժամանակ։ Սակայն միայն 1842 թվականին Օգյուստ Լորանին հաջողվեց որոշել այդ նյութի կազմը և թթվային հատկությունը։ Նա առաջարկեց այն անվանել ֆենոլ, քանի որ ֆենոլը սպիրտ էր համարում։ Ֆենոլը ախտահանիչ է։ Ջրային լուծույթի ձևով վաղուց օգտագործվում է բնակելի շենքերի, կահույքի, վիրահատման գործիքների ախտահանման համար։ Այն օգտագործվում է զանազան դեղանյութերի, ներկանյութերի ու թունաքիմիկատների ստացման համար։ Սակայն մեծ մասը (արտադրվող ֆենոլի մոտ 50 %-ը) ծախսվում է ֆենոպլաստների (ֆենոլֆորմալդեհիդային խեժեր) արտադրության համար։ Ֆենոլի տրինիտրոածանցյալը՝ 2,4,6-տրինիտրոֆենոլը (պիկրինաթթուն), պայթուցիկ նյութ է։ Այն կիրառվում է նաև բժշկության մեջ՝ այրվածքները բուժելու համար։ Արդյունաբերությունում ամենից առաջ օգտագործվում է քարածխային խեժից ստացվող ֆենոլը։ Սակայն այդ աղբյուրը չի կարող լիովին բավարարել ֆենոլի պահանջը։ Ուստի մեծ քանակությամբ ֆենոլ է արտադրվում նաև սինթետիկ եղանակներով՝ մասնավորապես բենզոլից։
Ֆենոլի թունավորություն
Ֆենոլը, ֆենոլի գոլորշիները մաշկի միջոցով և շնչառական ուղիներով հեշտությամբ թափանցում են մարդու օրգանիզմ։ Որքան ֆենոլի կոնցենտրացիան արյան մեջ մեծ է, այնքան մեծ է նրա վնասակար ազդեցությունը մարդու առողջության վրա։ Օրգանիզմում ֆենոլի պարունակություն մասին կարելի է դատել մեզի անալիզով։ Այն թույլ է տալիս պարզել, թե տվյալ մարդը արդյոք թունավորվել է ֆենոլով և նրա գոյացություններով։ Բայց միայն մեզի անալիզով չի կարելի պնդել, որ հիվանդը թունավորվել է ֆենոլով, քանի որ շատ քիմիական նյութեր, ներթափանցելով օրգանիզմ, փոխազդում են միմյանց հետ՝ առաջացնելով ֆենոլ։ Հետևաբար, եթե առաջանում են կասկածներ, որ խմելու ջրում կամ օդում առկա է ֆենոլ, ապա պետք է իրականացնել համապատասխան լաբարատոր հետազոտություններ։
Ֆենոլով թունավորման ախտանշաններ
Սուր թունավորման ժամանակ նկատվում է սուր ցավ բերանի շրջանում, կոկորդում, ստամոքսում, փորլուծություն, սրտխառնոց, փսխում, հանկարծակի գունատություն, թուլություն, հնարավոր է սուր ալերգիաներ, արյան ճնշման իջեցում, սիրտ-թոքային անբավարարություն, ցնցումներ։