cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Գաբրիել Գարսիա Մարկես
Նավաբեկության ենթարկված նավաստու պատմությունը
Երկրի ներսում Մարկեսի վերջին՝ El Espectador-ի համար գրված խմբագրականը 14 լրատվական հոդվածների հավաքածու էր, որը վիճահարույց ավարտ ունեցավ և որում նա բացահայտում էր կոլումբական նավատորմի նավի խորտակման գաղտնի պատմությունը, «թե ինչպես է դա պատահել, երբ մաքսանենգ ապրանքով անհաջող բեռնված նավը դուրս է եկել վերահսկողությունից» ։ Գարսիա Մարկեսը ստեղծել էր այս պատմությունը նավաբեկությունից փրկված նավաստու հարցազրույցների հիման վրա ։ Այս հոդվածների հրապարակումը վեճերի առիթ հանդիսացավ հասարակության շրջանում, քանի որ դրանք կասկածի տակ էին դնում պաշտոնապես ընդունված տեսակետը, ըստ որի նավաբեկության պատճառ էր եղել փոթորիկը, իսկ փրկված նավաստին փառաբանվում էր։
Ի պատասխան այդ վեճերի, El Espectador-ը Մարկեսին ուղարկեց Եվրոպա՝ որպես օտարերկրյա թղթակից ։ Նա իր փորձառությունները գրում էր El Independiente-ի համար, մի թերթ, որը մասամբ փոխարինում էր El Espectador -ին գեներալ Գուստավո Ռոխաս Պինիլլայի ռազմական իշխանության ժամանակ և որը հետագայում փակեցին կոլումբական իշխանությունները ։ Մարկեսի լրագրողական անցյալը հիմք է ծառայել նրա գրողական կարիերայի համար։ Գրաքննադատ Բելլ-Վիլլադան նշում է․ «Շնորհիվ լրագրության բնագավառում իր փորձին, Գարսիա Մարկեսը բոլոր ժամանակակից մեծ գրողներից միակն է, որն այդքան մոտ է առօրյա իրականությանը» ։
QAP
Գարսիա Մարկեսը QAP-ի հիմնադիրներից է։ QAP-ը լուրերի հաղորդում էր, որը եթեր է հեռարձակվել 1992 թվականից մինչև 1997 ։ Նա ներգրավվել էր հաղորդման մեջ՝ խմբագրական և լրագրողական անկախության խոստումով։
Ամուսնություն և ընտանիք
Գարսիա Մարկեսը հանդիպեց Մերսեդես Բարչային, երբ վերջինս դեռ սովորում էր դպրոցում։ Նրանք որոշեցին սպասել մինչ Մերսեդեսի ավարտելը և նոր միայն ամուսնանալ։ Երբ Մարկեսը մեկնեց Եվրոպա որպես օտարերկրյա թղթակից, Մերսեդեսը սպասեց նրա վերադարձին Բառանկիլյա։ Նրանք ամուսնացան 1958 թվականին ։ Հաջորդ տարի ծնվեց նրանց առաջնեկը՝ Ռոդրիգո Մարկեսը, որն այժմ հեռուստատեսության և կինոյի ռեժիսոր է ։ 1961 թվականին Մարկեսների ընտանիքը Գրեյհաունդ ավտոբուսով ճանապարհորդեց ԱՄՆ-ի հարավային շրջանները և վերջում հաստատվեց Մեխիկոյում ։ Գարսիա Մարկեսը միշտ ցանկանում էր ճանապարհորդել Միացյալ Նահանգների հարավում, քանի որ այդ վայրերը ոգեշնչման աղբյուր էին եղել Ուիլիամ Ֆոլքների աշխատանքների համար ։ Երեք տարի անց Մեխիկոյում ծնվեց զույգի երկրորդ որդին՝ Գոնզալոն ։ Ներկայումս Գոնզալոն գրաֆիկ դիզայներ է Մեխիկոյում ։
«Թափված տերևներ»
«Թափված տերևներ»-ը (La Hojarasca) Գարսիա Մարկեսի առաջին վիպակն է, որի տպագրության համար պահանջվեց յոթ տարի։ Վերջապես վիպակը հրատարակվեց 1955 թվականին ։ Մարկեսը նշում է, որ մինչ այդ ժամանակ գրված (1973 թվականի դրությամբ) իր բոլոր գործերից «Թափված տերևներ»-ը» ամենասիրելին է, քանի որ կարծում է, որ այն ամենաանկեղծն ու ինքնաբուխն է ։ Վիպակի բոլոր գործողությունները կատարվում են մի սենյակում կես ժամվա ընթացքում 1928 թվականի սեպտեմբերի 12-ին՝ չորեքշաբթի օրը։ Սա մի ծեր գնդապետի (որը նման է հենց Մարկեսի պապին) պատմություն է, որը ցանկանում է պատշաճ քրիստոնեական թաղում կազմակերպել ոչ մեկի կողմից համակրանք չվայելող ֆրանսիացի բժշկի համար։ Գնդապետին աջակցում են միայն իր դուստրը և թոռը։ Վիպակը ներկայացնում է առաջին անգամ մահ տեսած երեխայի զգացումները, որին հետևում է նրա գիտակցության հոսքը։ Գիրքը ներկայացնում է նաև Իզաբելի՝ գնդապետի դստեր կերպարը, որի միջոցով փոխանցում է կանացի տեսակետը ։
«Հարյուր տարվա մենություն»
Վեպը շատ հայտնի դարձավ և հարթեց Մարկեսի ուղին դեպի Նոբելյան մրցանակ։ 1972 թվականին այս վեպի համար նրան շնորհվում է Ռոմուլո Գալյեգոսի մրցանակը։ Ուիլիամ Քենեդին այն անվանել է «Գիրք ծննդոցից» հետո միակ գրական գործը, որը պարտավոր է կարդալ ողջ մարդակային ցեղը» ։ Հարյուրավոր գրաքննադատական հոդվածներ և գրքեր են գրվել՝ ի պատասխան «Հարյուր տարվա մենություն» վեպի։ Չնայած գիրքն արժանացել է գրաքննադատների հավանությանը և արժանացել է բազմաթիվ մրցանակների՝ Մարկեսը հակված էր թերագնահատել դրա հաջողությունը։ Մարկեսը մի անգամ ասել է, «Գրաքննադատների մեծ մասը չի հասկանում, որ «Հարյուր տարվա մենություն» վեպը ինչ-որ առումով ծաղր է՝ մոտ ընկերներին ուղղված բազմաթիվ ազդանշաններով։ Սակայն նրանք իրենց իրավունք են վերապահում մեծաբանել և իրենց պարտավորված են զգում ապակոդավորել գիրքը և հիմար երևալու վտանգին են ենթարկվում» ։
Հռչակ
«Հարյուր տարվա մենություն» վեպը գրելուց հետո Մարկեսն ընտանիքի հետ միասին տեղափոխվում է Եվրոպա և յոթ տարի ապրում Իսպանիայի Բարսելոնա քաղաքում ։ «Հարյուր տարվա մենություն» վեպի հրապարակումից հետո ձեռք բերած միջազգային ճանաչման շնորհիվ Մարկեսը հանդես եկավ որպես միջնորդ կոլումբական կառավարության և ապստամբների միջև բանակցությունների ժամանակ։ Ապստամբների թվում էին նախկին Ապրիլի 19-ի շարժումը (M-19) և ներկայիս «Կոլումբիայի հեղափոխական զինված ուժեր» (FARC) և «Կոլումբիայի ազգային ազատագրական բանակ» (ELN) կազմակերպությունները ։ Նրա գրական հեղինակությունը հիմք հանդիսացավ ընկերական հարաբերություններ հաստատելու մի շարք հզոր առաջնորդների հետ, ինչպիսիք էին Կուբայի նախկին նախագահ Ֆիդել Կաստրոն, որի հետ հարաբերությունները վերլուծված են «Գաբո և Ֆիդել․ ընկերության դիմանկար»-ում ։ Այս ժամանակաշրջանում էր, երբ Մարիո Վարգաս Լյոսան բռունցքով հարվածում է Մարկեսի երեսին, որից հետո սկսվում է ժամանակակից գրականության ամենաթշնամական հարաբերություններից մեկը։ Կլոդիա Դրեյֆուսի հետ հարցազրույցի ժամանակ Մարկեսը նշում է, որ իր հարաբերությունները Կաստրոյի հետ մեծապես հիմնված են գրականության վրա․ «Մեր ընկերությունն ինտելեկտուալ է։ Երևի շատերին հայտնի չէ, որ Կաստրոն շատ կրթված մարդ է։ Երբ մենք միասին ենք, հիմնականում խոսում ենք գրականությունից» ։ Այս հարաբերությունները քննադատության էին արժանացել Կուբայից արտագաղթած գրող՝ Ռեյնալդո Արենասի 1992 թվականի «Մինչ մութն ընկնելը» (Antes de que Anochezca) հուշագրության մեջ ։
Կարճ ժամանակում ձեռք բերած հռչակի և ամերիկյան իմպերիալիզմի վերաբերյալ իր բացահայտ տեսակետների պատճառով Գարսիա Մարկեսը որակվել էր ԱՄՆ-ի համար վտանգավոր անձ և տարիներ շարունակ նրա մուտքն ԱՄՆ արգելված էր ։ Բիլ Քլինթոնի նախագահության տարիներին արգելքը հանվեց, և ԱՄՆ նախագահն անգամ նշում էր, որ «Հարյուր տարվա մենությունը» իր ամենասիրելի վեպն է։
«Նահապետի աշունը»
Մարկեսի մոտ ցանկություն առաջացավ վեպ գրել բռնապետի մասին, երբ նա տեսավ վենեսուելացի բռնապետ Մարկոս Պերես Խիմենեսի անկումը։ Նա նշում է․ «Մենք առաջին անգամ էինք ականատես լինում բռնապետի անկմանը Լատինական Ամերիկայում »։ Մարկեսը «Նահապետի աշունը» (El otoño del patriarca) սկսեց գրել 1968 թվականին և նշվում է, որ այն ավարտել է 1971 թվականին։ Այնուամենայնիվ, նա աշխատում էր վեպի վրա մինչ 1975 թվականը, երբ այն առաջին անգամ լույս տեսավ Իսպանիայում ։ Գրողը նշում է, որ վեպը «պոեմ է իշխանության միայնության մասին», քանի որ այն հավերժ բռնապետի` Գեներալի կյանքի պատմությունն է։ Վեպը զարգանում է Գեներալի կյանքից վերցրած մի շարք պատմությունների հիմնա վրա, որտեղ խախտված է ժամանակային հաջորդականությունը ։ Թեև իրադարձությունների հստակ վայը չի նշվում վեպում, հորինված երկիրը գտնվում է ինչ-որ տեղ Կարիբյան ավազանում ։
Գարսիա Մարկեսը տալիս է վեպի իր սեփական մեկնաբանությունը․ Իմ նպատակն էր ստեղծել բոլոր լատինաամերիկյան բռնապետերի սինթեզը, հատկապես նրանց, ովքեր Կարիբյան ավազանից էին։ Այնուամենայնիվ, Խուան Վիսենտ Գոմեսի կերպարն այնքան ուժեղ էր և բացի այդ նա այնքան մեծ հետաքրքրություն էր ներկայանցնում ինձ համար, որ անկասկած Նահապետի կերպարը ավելի շատ նրան է նման, քան որևէ ուրիշ բռնապետի։ «Նահապետի աշունը» վեպի հրապարակումից հետո Մարկեսն ընտանիքի հետ միասին Բարսելոնայից տեղափոխվեց Մեխիկո ։ Գրողը խոստացավ այլևս ոչինչ չտպագրել, մինչ չիլիացի բռնապետ Աուգուստո Պինոչետը գահընկեց արվելը։ Սակայն Մարկեսը տպագրում է «Մի հայտարարված սպանության խրոնիկաը», երբ բռնապետ Պինոչետը դեռ իշխանության գլխին էր, քանի որ «չէր կարող լռել անարդարության և ճնշումների մթնոլորտում» ։
«Անհավատալի և տխուր պատմություն միամիտ Էրենդիրայի և նրա անգութ տատիկի մասին»
«Անհավատալի և տխուր պատմություն միամիտ Էրենդիրայի և նրա անգութ տատիկի մասին» (La increíble y triste historia de la cándida Eréndira y de su abuela desalmada) վիպակն ազատության մասին երազող երիտասարդ մուլատ աղջկա և նրա ագահ տատիկի մասին պատմություն է։
Վիպակը ներկայացնում է տասնչորս տարեկան Էրենդիրայի կյանքի պատմությունը, որն ապրում է իր տատիկի հետ և մի օր պատահաբար հրդեհում է իրենց տունը։ Տատը ստիպում է Էրենդիրային հատուցել վնասի համար և դառնալ մարմնավաճառ, մինչ իրենք որպես թափառաշրջիկներ ընկել էին փողոցները։ Տղամարդիկ հերթ էին կանգնում Էրենդիրայի ծառայություններից օգտվելու համար։ Էրենդիրային վերջապես հաջողվում է փախչել իրենով տարված և դյուրահավատ սիրեկանի՝ Ուլիսեսի օգնությամբ, բայց միայն այն բանից հետո, երբ երիտասարդը սպանում է անգութ տատիկին։ Սպանությունից հետո Էրենդիրան գիշերով միայնակ փախչում է՝ թողնելով Ուլիսեսին վրանում տատիկի դիակի հետ։
Մինչ այդ Էրենդիրային և իր տատիկին հանդիպում ենք ավելի վաղ գրված «Հարյուր տարվա մենություն» վեպում։
«Անհավատալի և տխուր պատմություն միամիտ Էրենդիրայի և նրա անգութ տատիկի մասին» վիպակը հրատարակվել է 1978 թվականին։ 1983 թվականին վիպակն էկրանավորվել է։ Ֆիլմը կոչվում է «Էրենդիրա», որի ռեժիսորն է Ռույ Գերրան։
«Մի հայտարարված սպանության խրոնիկա»
«Մի հայտարարված սպանության խրոնիկան» (Crónica de una muerte anunciada) վերապատմում է մի սպանության դեպք, որը տեղի է ունցել 1951 թվականին Սուկրեում։ Սանտիագո Նասարի կերպարի համար հիմք է ծառայել Մարկեսի մանկության ընկերը՝ Կայետանո Չիմենտոն ։ Պելայոն այս վեպը համարում է լրագրության, ռեալիզմի և դետեկտիվ պատմության միասնություն ։
Վեպի սյուժեն ծավալվում է Սանտիագո Նասարի սպանության շուրջ։ Հեղինակը հանդես է գալիս որպես դետեկտիվ՝ րոպե առ րոպե բացահայտելով սպանության մանրամասները ։ Գրաքննադատ Ռուբեն Պելայոն նշում է, որ պատմությունը «բացահայտվում է հակառակ ուղղությամբ։ Առաջ շարժվելու փոխարեն․․․սյուժեն հետ է գնում »։ Առաջին գլխում հեղինակն ակնհայտորեն ասում է ընթերցողին՝ ով է սպանել Սանտիագո Նասարին և գրքի մնացած մասերում բացահայտվում է՝ ինչու։
«Մի հայտարարված սպանության խրոնիկա» վեպը տպագրվել է 1981 թվականին՝ Մարկեսի՝ գրականության Նոբելյան մրցանակի արժանանալուց մեկ տարի առաջ ։ 1987 թվականին իտալացի ռեժիսոր Ֆրանչեսկո Ռոզին էկրանավորել է վեպը ։
«Սերը ժանտախտի օրերին»
«Սերը ժանտախտի օրերին» վեպը երկու զույգերի կյանքի պատմություն է։ Ֆերմինա Դասայի և Ֆլորենտինո Արիսայի սիրո նախատիպն է Մարկեսի ծնողների սիրավեպը ։ Գրողն իր հարցազրույցներից մեկում նշել է․ «Միակ տարբերությունն այն է, որ իմ ծնողներն ամուսնացած են։ Եվ քանի որ նրանք ամուսնացած են, որպես գրական կերպարներ այլևս հետաքրքիր չեն» ։ Երկու ծերերի սիրո պատմությունը հիմնված է մի լրագրում տպված երկու ամերիկացիների սպանության պատմության վրա։ Նրանք 80 տարեկան էին և ամեն օր հանդիպում էին Ակապուլոյում։ Մի օր, երբ նրանք դուրս էին եկել նավարկության, նավակավարը նրանց սպանում է իր թիակների օգնությամբ։ Վեպի հեղինակը նշում է․ «Նրանց մահից հետո գաղտնի սիրո պատմությունը բացահայտվեց։ Ես հիացած էի նրանցով։ Նրանք երկուսն էլ ամուսնացած էին այլ մարդկանց հետ »։
«Հաղորդում առևանգման մասին»
«Հաղորդում առևանգման մասին» (Noticia de un secuestro) գիրքն առաջին անգամ տպագրվել է 1996 թվականին։ Սա ոչ գեղարվեստական գործ է, որն ուսումնասիրում է 1990-ականների սկզբին Կոլումբիայում Մեդելինյան կարտելի կողմից իրար հետ կապված մի քանի առևանգման դեպքերի և նարկո-ահաբեկիչների գործողությունների մասին։ Դա թմրանյութերի կարտել էր, որը հիմնադրել և կառավարում էր Պաբլո Էսկոբարը։ Գիրքը պատմում է Կոլումբիայի ազդեցիկ դեմքերի, որոնց թվում են քաղաքական գործիչներ և մամուլի ներկայացուցիչներ, առևանգման, բանտարկության և ազատ արձակման մասին։ Գրքի գաղափարը Մարկեսին առաջարկել են կրթության նախկին նախարար Մարույա Պաչոն Կաստրոն և կոլումբիացի դիվանագետ Ալբերտո Վիյամիզարը, որոնք երկուսն էլ եղել են Պաբլո Էսկոբարի զոհերից։ Վերջինս առևանգումների, սպանությունների և ահաբեկչական գործողությունների միջոցով փորձում էր ուժ գործադրել կառավարության վրա, որպեսզի կանխի իր արտահանձնումը ։
«Ապրել կյանքի մասին պատմելու համար» և «Վերհիշելով իմ տխուր պոռնիկներին»
2002 թվականին Գարսիա Մարկեսը տպագրեց «Ապրել կյանքի մասին պատմելու համար» հուշագրությունը՝ նախատեսված եռահատորյա ինքնակենսագրական աշխատության առաջին հատորը։ 2004 թվականի հոկտեմբերին տպագրվեց «Վերհիշելով իմ տխուր պոռնիկներին» (Memoria de mis putas tristes) վիպակը, որն 90-ամյա ծերունու և դեռատի աղջնակի սիրո պատմություն է։ «Վերհիշելով իմ տխուր պոռնիկներին» վիպակը տարաձայնությունների առիթ հանդիսացավ Իրանում, որտեղ գիրքն արգելվեց 5,000 օրինակի տպագրության և վաճառքից հետո ։
Կինո և օպերա
Հաճախ այն լեզուն, որը Գարսիա Մարկեսի երևակայության արդյունքն է, գրաքննադատներն անվանում են տեսողական կամ գրաֆիկական ։ Գրողն ինքը նշում է, որ իր գործերից յուրաքանչյուրը ստեղծվել է որևէ «տեսողական պատկերի» հիման վրա ։ Հետևաբար զարմանալի չէ Մարկեսի՝ երկար տարիների ներգրավվածությունը ֆիլմարտադրության ոլորտում։ Նա կինոքննադատ էր, հիմնադրել և աշխատում էր Հավանայի կինոյի ինստիտուտի գործադիր տնօրենի պաշտոնում, Լատինական Ամերիկայի կինոյի հիմնադրամի ղեկավարն էր, ինչպես նաև գրել է մի քանի սցենարներ ։ Իր առաջին փորձը Խուան Ռուլֆոյի «Ոսկի աքաղաղ» ֆիլմն էր, և աշխատում էր Կառլոս Ֆուենտեսի հետ ։ Մյուս ֆիլմերից են «Մեռնելու ժամանակը» (1966), (1985), «Շատ ծեր մարդը` հսկայական թևերով» (1988), ինչպես նաև «Կոշտ սեր» (Amores difíciles, 1991) հեռուստատեսային շարքը ։
Նրա որոշ ստեղծագործություններ ոգեշնչել են այլ գրողների և ռեժիսորների։ 1987 թվականին իտալացի ռեժիսոր Ֆրանչեսկո Ռոզին նկարահանեց «Մի հայտարարված սպանության խրոնիկա» ֆիլմը, որը հիմնված էր համանուն վեպի վրա ։ Որոշ ֆիլմեր նկարահանվել են Մեխիկոյում, որոնց թվում Միգել Լիտտինի «Մոնտելյեի այրին» (La Viuda de Montiel, 1979), Արթուրո Ռիփշտեյնի «Գնդապետին ոչ ոք չի գրում» (1998) ֆիլմերը ։
Բրիտանացի ռեժիսոր Մայք Նյուելը նկարահանել է «Սերը ժանտախտի օրերին» ֆիլմը Կոլումբիայի Կարտախենա քաղաքում։ Ֆիլմի սցենարը գրել էր Ռոնալդ Հարվուդը։
Կոստառիկացի ռեժիսոր Հիլդա Հիդալգոն, որը Հավանայի կինոյի ինստիտուտի շրջանավարտ էր, որտեղ Մարկեսը հաճախակի գործնական պարապմունքներ էր անցկացնում, ադապտացրել և նկարահանել է Մարկեսի «Սիրո և այլ դևերի մասին» վեպը։ Հիդալգոյի ֆիլմը լույս տեսավ 2010 թվականի ապրիլին։ Հունգարացի կոմպոզիտոր Պյոտր Էտվյոշն ադապտացրել է նույն վեպը և ստեղծել «Սեր և այլ դևեր» օպերան, որի պրեմիերան տեղի է ունեցել 2008 թվականին։
Առողջական խնդիրներ
1999 թվականին Մարկեսի մոտ ախտորոշվեց լիմֆատիկ հանգույցների քաղցկեղ ։ Լոս Անջելեսի հիվանդանոցի իրականացրած քիմիոթերապիան դրական ազդեցություն ունեցավ և հիվանդությունը նահանջեց ։ Այս դեպքերն առիթ հանդիսացան, որպեսզի Մարկեսը սկսի իր հուշագրությունը․ «Ես նվազագույնի եմ հասցրել իմ ընկերների հետ շփումները, անջատել եմ հեռախոսը, չեղարկել եմ բոլոր ուղևորությունները, ինչպես նաև ներկա և ապագա պլանները»,- նշում է գրողը կոլումբական El Tiempo թերթին տված հարցազրույցում,-«․․․ և փակվել եմ սենյակում, որպեսզի ամեն օր անդադար գրեմ »։ 2002 թվականին՝ երեք տարի անց Գարսիա Մարկեսը տպագրեց «Ապրել կյանքի մասին պատմելու համար» հուշագրությունը՝ նախատեսված եռահատորյա ինքնակենսագրական աշխատության առաջին հատորը ։
Մարկեսը նշում է, որ 2005 թվականը եղել է այն միակ տարին, երբ ինքը մի տող անգամ չի գրել․ «Իմ փորձի շնորհիվ ես առանց որևէ խնդրի կարող էի մի նոր վեպ գրել, բայց մարդիկ կհասկանային, որ ես դրա մեջ չեմ դրել իմ սիրտը »։
2008-ի մայիսին լուրեր տարածվեցին, որ Մարկեսը վերջացնում է իր նոր սիրավեպը, մնացել է միայն վերնագիրը, և այն կտպագրվի մինչև տարվա վերջ ։ Սակայն 2009 թվականի ապրիլին Մարկեսի գրական գործակալը՝ Կարմեն Բայսեյսը, չիլիական La Tercera թերթին տված հարցազրույցում նշեց, որ քիչ հավանական է, որ գրողը երբևէ նորից կստեղծագործի ։ Random House Mondadori-ի խմբագիր Քրիստոբալ Պերան վիճարկեց այս փաստը՝ նշելով, որ Մարկեսն ավարտում է իր նոր՝ «Կհանդիպենք օգոստոսին» (En agosto nos vemos) սիրավեպը ։
2008 թվականի դեկտեմբերին Գվադալախարայի գրքի փառատոնին Գարսիա Մարկեսն իր երկրպագուներին խոստովանում է, որ գրելն իրեն ուժասպառ է արել ։ 2009 թվականին, պատասխանելով և՛ իր գրական գործակալի, և՛ կենսագրի պնդումներին, որ իր գրական կարիերան ավարտվել է, Մարկեսը կոլումբական El Tiempo թերթին տված հարցազրույցում նշում է․ «Դա ոչ միայն ճիշտ չէ, այլ միակ բանը, որ ես անում եմ, գրելն է »։
2012 թվականին Մարկեսի եղբայր Խայմեն հայտարարում է, որ գրողը տառապում է թուլամտությամբ ։
2014 թվականի ապրիլին Մարկեսը տեղափոխվում է Մեխիկոյի հիվանդանոց։ Նրա մոտ հայտնաբերում են վարակներ թոքերում և միզուղիներում, բացի այդ գրողը տառապում էր նաև ջրազրկումից։ Նրա օրգանիզմը լավ էր ընդունում հակաբիոտիկները։ Մեքսիկայի նախագահ Էնրիկե Պենան Թվիթերում գրում է․ «Շուտափույթ ապաքինում եմ ցանկանում նրան»։ Կոլումբիայի նախագահ Խուան Մանուել Սանտոսը հայտարարում է, որ իր ժողովուրդն անհանգստանում է գրողի համար։ Նա նաև գրում է Թվիթերում․ «Ամբողջ Կոլումբիան շուտափույթ ապաքինում է ցանկանում բոլոր ժամանակների ամենամեծ գրողին՝ Գաբրիել Գարսիա Մարկեսին »։
Մահը և թաղումը
2014 թվականի ապրիլի 17-ին՝ 87 տարեկան հասակում, Մարկեսը մահանում է թոքաբորբից Մեխիկոյում ։ Գրողի մահվան փաստը Թվիթերում հաստատում է նրա բարեկամուհի Ֆերնանդա Ֆամիլիարը, ինչպես նաև գրողի նախկին խմբագիր Քրիստոբալ Պերան ։
Կոլումբիայի նախագահ Խուան Մանուել Սանտոսը նշում է․ «Հարյուր տարվա մենություն և թախիծ բոլոր ժամանակների ամենամեծ կոլումբացու մահվան կապակցությամբ »։ Կոլումբիայի նախկին նախագահ Ալվարո Վելեսը հայտարարում է․ «Վարպետ Գարսիա Մարկես, հավիտյան շնորհակալ ենք, մեր մոլորակի միլիոնավոր մարդիկ պարզապես սիրահարված են մեր երկրին՝ հիացած Ձեր տողերով »։
Ոճը
Չնայած կան որոշակի մոտեցումներ, որոնք Մարկեսի ընթերցողներն ակնկալում են նրա ստեղծագործություններում, ինչպես օրինակ հումորը, այնուամենայնիվ գրողը չունի ակնհայտ կամ կանխորոշված ոճային կաղապար։ Մարլիս Սիմոնի հետ հարցազրույցում Մարկեսը նշում է․ «Յուրաքանչյուր գրքում ես աշխատում եմ ստեղծել այլ ուղի․․․ Ոչ մեկ ոճ չի ընտրում։ Գրողը միայն կարող է քննել և փորձել գտնել թեմային ամենահարմար ոճը։ Թեման և տվյալ ժամանակահատվածի տրամադրությունն են որոշում ոճը։ Եթե դու որոշես օգտագործել որևէ ոճ, որ տեղին չէ, ոչինչ չի ստացվի։ Դրանից հետո գրաքննադատները ինչ-որ տեսություններ են առաջ քաշում, որոնք ես ինքս չեմ տեսել տվյալ ստեղծագործության մեջ։ Ես միայն պատասխան եմ տալիս մեր կենսակերպին, Կարիբյան ավազանի ժողովրդի կյանքին »։
Գարսիա Մարկեսը բաց է թողնում կարևոր թվացող մանրամասներ և իրադարձություններ, որպեսզի ընթերցողն ավելի շատ ներգրավվի իրադարձությունների զարգացմանը։ Օրինակ՝ «Գնդապետին ոչ ոք չի գրում» վիպակում հերոսները չունեն անուններ։ Այսպիսի գործառություն հանդիպում ենք հունական «Անտիգոնե» և «Էդիպուս արքա» ողբերգություններում, որտեղ կարևոր իրադարձությունները տեղի են ունենում ետնաբեմում և թողնվում են ընթերցողների երևակայությանը ։
Ռեալիզմ և մոգական ռեալիզմ
Ռեալիզմը Մարկեսի բոլոր գործերի կարևոր թեմաներից է։ Գրողն իր վաղ գործերի մասին նշում է (բացառությամբ «Թափված տերևները»)․ «Գնդապետին ոչ ոք չի գրում», «Երկնային ժամ», «Մեծ մայրիկի հուղարկավորությունը» արտացոլում են իրական կյանքը Կոլումբիայում, և թեմայով է պայմանավորված գրքերի ռացիոնալ կառուցվածքը։ Ես չեմ զղջում դրանք գրելու համար, բայց դրանք պատկանում են կանխամտածված գրականության շարքին, որը տալիս է իրականության անփոփոխ և սահմանափակ պատկերը» ։
Իր մյուս գործերում Մարկեսը ներկայացնում է իրականությունը ոչ ավանդական տեսանկյունից, որպեսզի «ամենասարսափելի, ամենաանսովոր բաները պատմվեն սառը ոճով »։ Ամենաբնորոշ օրինակը «Հարյուր տարվա մենություն» վեպի հերոսուհիներից մեկի ֆիզիկական և հոգևոր համբառնումն է երկինք, երբ վերջինս պարզապես լվացք էր փռում դրսում։ Այս ստեղծագործությունների ոճը համապատասխանում է կուբացի գրող Ալեխո Կարպենտիերի նկարագրած «հրաշալի թագավորությանը» և կոչվում է «մոգական ռեալիզմ» ։ Գրաքննադատ Մայքլ Բելլն առաջարկում է այլընտրանքային մեկնաբանություն Մարկեսի ոճին, քանի որ շատ հաճախ մոգական ռեալիզմ կատեգորիան քննադատվում է հակասական և անսովոր լինելու համար․ «այն, ինչն իրականում հարցականի տակ է, հոգեբանական ճկունությունն է, որն անսպասելիորեն ընդունակ է ընդգրկել իրական աշխարհը և միևնույն ժամանակ բաց լինել ժամանակակից մշակույթի նորություններին՝ իր սեփական ներքին տրամաբանությամբ, անպայմանորեն մեկուսացված և ճնշված» ։ Գարսիա Մարկեսը և իր ընկեր Պլինիո Մենդոզան նույն ձև են դիտարկում գրողի գործերը․
«Այն ոճը, որով դու վերաբերում ես իրականությանը քո գրքերում․․.կոչվել է մոգական ռեալիզմ։ Ես կարծում եմ, որ քո եվրոպացի ընթերցողները սովորաբար տեսնում են քո պատմությունների մոգությունը, բայց բաց են թողնում դրա հետևում թաքնված իրականությունը․․․»։ «Նրանց ռացիոնալիզմը չի թողնում տեսնել, որ ռեալիզմը չի սահմանափակվում լոլիկի ու ձվի գնով» ։
Մենություն
Իր Նոբելյան ճառի («Լատինական Ամերիկայի մենությունը») ժամանակ Մարկեսն անդրադառնում է այս թեմայի լատինաամերիկյան փորձառությանը․ «Ոչ մեր օրինակներով իրականության մեկնաբանությունը մեզ ավելի անորոշ, ավելի անազատ ու ավելի միայնակ է դարձնում» ։
Մակոնդո
Գարսիա Մարկեսի ստեղծագործությունների մյուս կարևոր թեման գյուղն է, որը գրողն անվանել է Մակոնդո։ Նա վկայակոչում է իր ծննդավայր Արակատական որպես մշակութային, պատմական և աշխարհագրական հղում այս հորինված գյուղը ստեղծելու համար, սակայն գյուղի նկարագրությունը չի սահմանափակվում միայն տվյալ տարածքով։ Մարկեսը նշում է․ «Մակոնդոն ոչ այդքան վայր է, այլ հոգեվիճակ, որը քեզ թույլ է տալիս տեսնել այն, ինչ ուզում ես և ինչպես ուզում ես» ։ Եթե անգամ իրադարձությունները տեղի չեն ունենում Մակոնդոյում, ապա չկա որևէ որոշակիություն տեղանքի հետ կապված։ Հիմնականում դեպքերը տեղի են ունենում Կարիբյան եզերքում կամ Անդյան երկրների խորքերում, իսկ եթե ոչ, ապա տարածքը որոշակի չէ, որով Մարկեսը փորձում է ընթերցողի ուշադրությունը սևեռել ընդհանուր տարածաշրջանային միֆի վրա, քան որոշակի քաղաքական վերլուծություն անել ։ Հորինված գյուղը դարձել է շատ հայտնի գրական աշխարհում։ Գրող, էսսեիստ, թարգմանիչ Ստավանսը Մակոնդոյի մասին նշում է․ «Դրա աշխարհագրությունը և բնակիչները բազմիցս հիշատակվում են ուսուցիչների, քաղաքական գործիչների և զբոսաշրջային գործակալների կողմից, որի հետևանքով դժվար է հավատալ, որ Մակոնդոն ընդամենը հորինվածք է» ։ «Թափված տերևներ»-ում Մարկեսը պատկերում է Banana Boom-ի իրողությունները Մակոնդոյում, որը նկարագրում է բարեկեցությունը, երբ հայտնվում են բանանի ամերիկյան ընկերությունները և դրանց մեկնումից հետո սկսվող ճգնաժամը ։ Բացի այդ, «Հարյուր տարվա մենություն» վեպի գործողությունները տեղի են ունենում Մակոնդոյում, և վեպը նկարագրում է հորինված գյուղի պատմությունը դրա ստեղծումից մինչև կործանում ։
Իր ինքնակենսագրականում Մարկեսը իր հիացմունքն է արտահայտում Մակոնդո անվան և հասկացության շուրջ։ Գրողը պատմում է մոր հետ իր ուղևորության մասին Արակատակա արդեն երիտասարդ տարիքում․ Գնացքը կանգնեց մի կայարանում, որը քաղաքից դուրս էր, քիչ անց այն անցավ ճանապարհի երկայնքով տարածվող բանանի միակ պլանտացիայով, որի անունը գրված էր դարպասին՝ Մակոնդո։ Այս անվանումը գրավել էր իմ ուշադրությունն դեռ այն ժամանակ, երբ առաջին անգամ պապիս հետ եկել էի այս կողմերը, բայց միայն հիմա՝ արդեն հասուն տարիքում ինձ դուր եկավ դրա պոետիկ հնչողությունը։ Ես երբեք չէի լսել, որ ինչ-որ մեկը խոսի դրա մասին, և անգամ ինքս ինձ չէի հարցրել՝ ինչ է դա նշանակում․․․ Հետո պատահական կարդացի հանրագիտարանում, որ այն սեյբայի նման արևադարձային ծառ է։
Բռնություն
«Գնդապետին ոչ ոք չի գրում», «Երկնային ժամ», «Թափված տերևներ» ստեղծագործություններում Մարկեսն վկայակոչում է La Violencia (բռնություն)՝ «1960-ականներին պահպանողականների և լիբերալների միջև մղված դաժան քաղաքացիական պատերազմ, որը հանգեցրեց հարյուր հազարավոր կոլումբիացիների մահվան» ։ Իր բոլոր վեպերում կա անդրադարձ բռնությանը։ Կերպարները ապրում են տարբեր անարդարությունների պայմաններում, ինչպես օրինակ՝ պարետային ժամ, մամուլի գրաքննություն և ընդհատակյա թերթեր ։ «Երկնային ժամ» վեպը, որը Մարկեսի ոչ այդքան հայտնի գործերից է, ուշագրավ է բռնության նկարագրությամբ՝ «բռնության արդյունքում ստեղծված սոցիալական բաժանման մանրամասն նկարագրություն» ։ Չնայած Մարկեսը նկարագրում է ժամանակաշրջանի կոռումպացված բնույթը և անարդարությունները, ինչպիսին է բռնությունը, նա չի օգտագործում իր ստեղծագործությունները որպես քաղաքական քարոզչության հարթակ։ «Նրա համար հեղափոխական գրողի պարտականությունն է լավ գրելը։ Իդեալականն այն վեպն է, որ հուզում է ընթերցողին իր քաղաքական և սոցիալական բովանդակությամբ, և միևնույն ժամանակ իրականության մեջ թափանցելու և դրա մյուս կողմը ցուցադրելու կարողությամբ »։
Ժառանգություն
Ինչպես գեղարվեստական, այնպես էլ ոչ գեղարվեստական գրականության մեջ, ծավալուն կամ սեղմ ստեղծագործություններում, Մարկեսին գտնում ենք Կառլոս Ֆուենտեսի հետևյալ տողերում․ «Սերվանտեսից հետո իսպանալեզու ամենահայտնի և գուցե անգամ ամենալավ գրողը»։ Նա այն եզակի արվեստագետներից է, որոնք կարողանում են տալ ոչ միայն ժողովրդի կյանքի, մշակույթի և պատմության ժամանակագրությունը, այլ նաև ամբողջ մայրցամաքի։ Ինչպես մի անգամ ասել է The New York Review of Books-ը. «...յուրաքանչյուր էջում մեզ պարտադրում է կյանքի հրաշքները և յուրօրինակությունը»։
Գարսիա Մարկեսի ստեղծագործությունները լատինաամերիկյան գրականության բումի կարևորագույն մասն են ։ Նրա գործերը մարտահրավեր նետեցին կոլումբական գրականության գրաքննադատներին՝ ստիպելով դուրս գալ պահպանողական գրաքննադատության սահմաններից, որոնք գերակշռում էին մինչ «Հարյուր տարվա մենություն» վեպի հաջողությունը։
Գարսիա Մարկեսի մահից հետո, գրողի ընտանիքը որոշում կայացրեց ցուցադրության հանել նրա անձնական թղթերից և իրերից Տեխասի համալսարանի Հարի Ռենսոմի կենտրոնում ։
Նոբելյան մրցանակ
1982 թվականի դեկտեմբերի 8-ին Գարսիա Մարկեսը ստանում է Գրականության Նոբելյան մրցանակ «իր վեպերի և կարճ պատմվածքների համար, որտեղ ֆանտաստիկն ու իրականը միախառնվում են երևակայության հարուստ աշխարհում՝ արտացոլելով մայրցամաքի կյանքն ու բախումները»։ Նրա նոբելյան ճառը կոչվեց «Լատինական Ամերիկայի մենությունը» ։ Գարսիա Մարկեսն առաջին կոլումբիացին էր և չորրորդ լատինաամերիկացին, որն արժանացավ Գրականության Նոբելյան մրցանակի ։ Նոբելյան դափնեկիր դառնալուց հետո Մարկեսը լրագրողներից մեկին ասել է․ «Ես տպավորություն ունեմ, որ ինձ այս մրցանակին արժանացնելիս նրանք հաշվի են առել ողջ մայրցամաքի գրականությունը և տալով ինձ այն՝ պարգևատրել են ամբողջ այդ գրականությունը» ։
Նշումներ
<references group="նշում" />
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կոլումբիացի գրողներ Կատեգորիա:Մեխիկո քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:20-րդ դարի գրողներ Կատեգորիա:Նեյշտադյան միջազգային գրական մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ Կատեգորիա:Դրամատուրգներ Կատեգորիա:Պոստմոդեռնիստ գրողներ
Պետական անվտանգության մարմինների շենք Լուբյանկայում
Պետական ​​անվտանգության մարմինների շենք Լուբյանկայում, Մոսկվայի  Լուբյանսկայա հրապարակի շենքը, որը ծառայել է որպես գլխավոր շենք Խորհրդային ​​պետական ​​անվտանգության մարմինների համար 1919-1992 թվականներին։ 2018 թվականի դրությամբ շենքը Ռուսաստանի Անվտանգության Դաշնային ծառայության շենքերի համալիրի մաս է կազմել. 19-րդ դարի վերջում Մեծ Լուբյանկա փողոցի սկզբնամասում «Ռոսիա» ապահովագրական ընկերության պատվերով կառուցվում է շահութաբեր համալիր։ Աշխատանքը ղեկավարում էին ճարտարապետները (Նիկոլայ Պրուսկուրն, Ալեքսանդր Իվանով, Վիկտոր Վելիչկին)։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից հետո շենքերը անցնում են հակահեղափոխության և դիվերսիայի դեմ պայքարի համառուսաստանյան արտակարգ հանձնաժողովի վերահսկողության ներքո։ 1932-1933 թվականներին գաղտնի ծառայության ապարատի ընդլայնման համար ճարտարապետների կողմից ( Արկադի Լանգման և Իվան Բեզրուկով) շենքը ավարտին է հասցվում։ 1944-1948 թվականներին ճարտարապետ Ալեքսեյ Շչուսևը սկսում է շենքերի ամբողջական վերակառուցումը, որպեսզի ընդարձակի և միավորի տարաբնույթ շենքերը մեկ ճակատով ։ Նա վերակառուցում է համալիրի ձախ կողմը, բայց տունը համաչափ տեսք չի ստանում մինչև  1980-ականները։
Հասարակության տուն «Ռուսաստան»
18-րդ դարում Լուբյանսկայա հրապարակի դիմացի մեծ կալվածքը պատկանում էր Դադիանի իշխաններին։ Ըստ 1772 թվականի նախագծի՝ տարածքի խորքում կար ընդարձակ քարե երկհարկանի ապարանք։ Շենքն ուներ խառը բարոկկո և ռուսական դասական ձևեր։ Սահմանին կային շենքեր, որոնք զբաղեցնում էին տարբեր խանութներ։ Համալիրը վնասվել էր  1812 թվականի հրդեհի ժամանակ, իսկ այգեպան Ֆեդոր Սեմյոնովիչ Մոսոլովը այրված շենքերը գնում է աճուրդում։ Նա ուներ նկարների մեծ հավաքածու (Պիտեր Պաուլ Ռուբենսի, Կոռեջոյի, Ռեմբրանդ վան Ռեյնի, Անտոնիս վան Դեյքի, Դիեգո Վելասկեսի) և այլոց։ Ըստ դրամատուրգ Ստեփան Ժիիխարևի վկայության՝ Մոսոլովն իր հավաքածուն տեղադրել է ձեռք բերված մոսկովյան կալվածքում։ ։
Առաջին հարկերը զբաղեցնում էին Նաումովի գրախանութը, Պոպովի կարի մեքենայի խանութը և այլ խանութներ, վերինները նախատեսված էին վարձակալված բնակարանների համար։ Ընդհանուր առմամբ կար 51 կահավորված բնակարան, որոնք նախատեսված էին հարուստ հյուրերի համար, վարձակալության գինը կարող էր հասնել տարեկան չորս հազար ռուբլու։ Ընկերության վարձակալության տարեկան եկամուտը գերազանցել է 160 հազար ռուբլին։ Տարբեր ժամանակներում պատերի ներսում ապրել են դաշնակահար Կոնստանտին Իգումնովը և Վլադիմիր Էֆրոիմսոնը .
1902 թվականին Մալայա Լուբյանկայի դիմացի շենքի աջ կողմում ճարտարապետ Ալեքսանդր Իվանովի նախագծի համաձայն չորսհարկանի շենք է կառուցվում։ Այնտեղ էր գտնվում Կովկաս և Մերկուրի բեռնափոխադրող ընկերության գրասենյակը։ Բակում կար մի առանձին շինություն, որը գրավում էր Իմպերիալ հյուրանոցը։
Պետական անվտանգության շենք
Ժողովրդական կոմիսարների խորհրդի դեկրետով 1918 թվականից լուծարվել են մասնավոր ապահովագրական կազմակերպությունները և դրանց անշարժ գույքը ազգայնացվել է։ 1919 թվականի մայիսին շենքը հանձնում են Մոսկվայի արհմիությունների խորհուրդի վերահսկողությանը։ Մի քանի օր անց պատվերը չեղարկվում է, և վերջին վարձակալներին վտարելուց հետո տունը գրավում է Մոսկվայի չեկայի հատուկ վարչությունը։ Մի քանի ամսվա ընթացքում Չեկայի ամբողջ կենտրոնական ապարատը տեղափոխվում է Ֆելիքս Ձերժինսկու վերահսկողության տակ
։ 1920 թվականին բակի առանձնացված շենքը վերածվում է ներքին բանտի։ Ամբողջ համալիրը գտնվում էր Լուբյանկա եռամսյակային տնտեսության անմիջական իրավասության ներքո, որը մինչ 1921 թվականն ուներ ավելի քան հարյուր տուն։
Արմեն Գուլակյան
Արամ Կարապետի Գուլակյան, բեմական անունը՝ Արմեն Գուլակյան, հայ դերասան, ռեժիսոր, դրամատուրգ և թատերական գործիչ։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1940 թվական), Ստալինյան մրցանակի երրորդ աստիճանի կրկնակի դափնեկիր (1946 թվական, 1950 թվական), ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1939 թվականից, պրոֆեսոր (1947 թվական)։
Կենսագրություն
Արմեն Գուլակյանը ծնվել է 1899 թվականին արհեստավորի ընտանիքում։ Հայրը Իջևանի Խաշթառակ գյուղից է եղել, կոշկակար էր ։ Նախնական կրթությունը ստացել է քաղաքային տարրական դպրոցում, ավարտելով ընդունվել է Ներսիսյան դպրոց, որն ավարտում է 1921 թվականին։ Կրթության տարիներին մասնակցել է դպրոցական ներկայացումներին, հաճախել հայկական դրամատիկական խմբի ներկայացումներին։ Մշտապես հաճախել է Զուբալովի տան դրամատիկական սեկցիան և մասնակցել նրա աշխատանքներին։
1918 թվականին աշակերտել է Ամո-Խարազյանի թատրոն-ստուդիայում ։
1921 թվականին, երբ Թիֆլիսում հիմնադրվել է Ստեփան Շահումյանի անվան «Որոնումների թատրոնը» Լևոն Քալանթարի և Ստեփան Քափանակյանի ղեկավարությամբ, Գուլակյանը թատրոնում աշխատել է իբրև դերասան և ռեժիսորի օգնական։
1921-1924 թվականներին Գուլակյանը սովորել է Մոսկվայի հայկական դրամատիկական ստուդիայում։ Աշակերտել է Սերաֆիմա Բիրմանի, Յուրի Զավադսկու, Գեորգի Բուրջալովի, Սուրեն Խաչատրյանի, Բորիս Շչուկինի, Ռուբեն Սիմոնովի մոտ։ Նա միաժամանակ մասնավոր դասեր է վերցրել Վ. Տատարինովի մոտ, հետևել է Վախթանգովի ստուդիայի, Ա. Թաիրովի Կամերային թատրոնի, Վ. Մեյերխոլդի թատրոնի ներկայացումների։ Կ. Ստանիսլավսկու ուսմունքը Գուլակյանի համար եղել է թատերական արվեստի անսասան հիմք։ Հիանալով Վ. Մեյերխոլդի ու Ա. Թաիրովի վարպետությամբ, նրանց ռեժիսորական արվեստով, Գուլակյանը գտնում էր, որ այդ ռեժիսորների աշխատանքներում արտաքին գրավչությունը խեղդում է թատերական ստեղծագործության հոգեբանական մշակումը։
1925 թվականին Թիֆլիս վերադառնալով՝ Ա. Գուլակյանը ընդունվել է հայկական թատրոն, սկզբում իբրև տեխնիկական, ապա՝ որպես երկրորդ ռեժիսոր։ Գուլակյանը փորձել է կազմակերպել ինքնուրույն թատրոն-ստուդիա Մոսկվայի հայկական դրամատիկական ստուդիայի այն շրջանավարտներից, որոնք գտնվում էին Թիֆլիսում։ Սակայն Գուլակյանին այդպես էլ չի հաջողվել դա անել։ Նրան հաջողվել է Թիֆլիսի հայկական թատրոնի խաղացանկ մտցնել Հ. Պարոնյանի «Մեծապատիվ մուրացկաններ » պիեսը՝ վերականգնելով Մոսկովյան ստուդիայում Ռուբեն Սիմոնովի բեմադրությունը։
Դիլիջանում
Ա.Գուլակյանի առողջական խնդիրների պատճառով ստիպված է եղել 1926 թվականին բնակվել Դիլիջանում։ Այդ տարիներին երկրի թատերական ասպարեզում ծնվել է մի նորաձև թատրոն, որ կոչվում էր «Կապույտ բաճկոն»։ Գուլակյանը կազմակերպել է Դիլիջանում և Երևանում «Երևանի բանվորական շրջիկ թատրոն», ինքն է գրել սցենարները, բեմադրել և մասնակցել է դրանց բեմադրությանն իբրև դերասան։ Այդ թատրոնի մի շարք ներկայացումներ դիլիջանցիների շրջանում հաջողություն են վայելել։ Սակայն որքան էլ Գուլակյանը հրապուրվեր «Կապույտ բաճկոններ» թատրոնով, նրա նպատակը շարունակել է լինել մեծ բեմը։ Առողջական վիճակը բարելավվելուն պես, Գուլակյանը տեղափոխվել է Երևան և ընդունվել Առաջին պետթատրոն։
Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոն
1927 թվականից եղել է Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոնի ռեժիսոր, 1930-1938 թվականներին և 1944-1953 թվականներին՝ գլխավոր ռեժիսոր։
1927 թվականին Գուլակյանը աջակցել է ռեժիսոր Լևոն Քալանթարին «Բուքը» բեմադրության ընթացքում։ Հանրապետության առաջատար թատրոնում կատարած մի քանի ամսվա աշխատանքով Ա. Գուլակյանն իրեն դրսևորել է իբրև մասնագիտորեն պատրաստված ռեժիսոր։
1927 թվականի դեկտեմբերին Ա.Գուլակյանն առաջին անգամ ինքնուրույն բեմադրել է Գ. Սունդուկյանի «Խաթաբալա» պիեսը։ 1929 թվականին Ա. Գուլակյանը բեմադրել է Սունդուկյանի «Պեպո» պիեսը։ «Պեպոն» բեմադրության մեջ բաժանված էր 21 պատկերի, որոնց մի մասը վերցված էր Սունդուկյանի այլ պիեսներից, կամ էլ նույն պիեսի հեղինակային ծանոթագրություններից։ Երրորդ, առավել վճռական քայլը «Մակբեթն» էր 1933 թվականին։ Այս բեմադրության մեջ Գուլակյանն արմատապես վերանայել է հեղինակային կոնցեպցիան, փոխարենն առաջադրելով իրենը։ Հենց այս երեք աշխատանքներում էլ Գուլակյանին հաջողվել է ստեղծել բեմական հետաքրքիր իրադրություններ, վատ թատերայնությամբ բացահայտել սեփական մտահղացումը։ Սա Ա. Գուլակյանի ռեժիսորական երիտասարդության փարձարարական շրջանն է եղել։
Պատանի հանդիսատեսի թատրոն
1929 թվականի նոյեմբերի 29-ին Տիգրան Շամիրխանյանի գլխավորությամբ՝ Ս. Շչերբակովի և Գ. Սմիրնովի «Պայթյուն» պիեսի բեմադրությամբ բացվել է Երևանի Պատանի հանդիսատեսի թատրոն։ Առաջին ներկայացումների հեղինակներն են եղել Ա. Գուլակյանը և Տ. Շամիրխանյանը՝ թատրոնի գեղարվեստական ղեկավարը։ Նույն այս շրջանում Գուլակյանը բեմադրել է նաև խորհրդային թատերագրության երկեր, շատ եռանդուն աշխատել է հայ թատերագիրների, մասնավորապես Դերենիկ Դեմիրճյանի, Վաղարշ Վաղարշյանի պիեսների բեմադրության վրա։ 1934 թվականին բեմադրված «Նապոլեոն Կորկոտյան» կատակերգության հեղինակն ու բեմադրողը մեղադրվում է այն բանում, որ նրանք աղավաղել էին նոր գյուղի իրական պատկերը, դրա մեջ տեսել էին միայն արատներ, տարվել իրականության ստվերոտ կողմերի պատկերմամբ, չափազանցրել բացասական կերպարները։
Օպերային թատրոն
1930-ական թվականների վերջին Գուլակյանը հազվադեպ է բեմադրել դրամատիկական գործեր, իսկ 1938 թվականից անցել է օպերային ռեժիսուրային։
1938-1945 թվականներին և 1958-1960 թվականներին՝ Ա. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնի գլխավոր ռեժիսոր։ Օպերայի և բալետի թատրոն գալով, Գուլակյանը հանդիպել է ռեժիսուրայի վարպետ Արշակ Բուրջալյանի ստեղծագործական խմբին։ Նաև դրա շնորհիվ Գուլակյանի առաջին իսկ բեմադրություններն օպերային թատրոնում աչքի են ընկել իբրև անսամբլային ներկայացումներ։
Ռուսական թատրոն
1955-1956 թվականներին՝ Երևան Կ. Ստանիսլավսկու անվան ռուսական դրամատիկական թատրոնի գլխավոր ռեժիսոր։
Ա. Գուլակյանը Երևանի պետական գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում (1944 թվականից) ղեկավարել է դերասանական և ռեժիսորական խմբեր ։
Ա. Գուլակյանի անունով Երևանում անվանակոչվել է փողոց ։
Թատերական աշխատանքներ
Գաբրիել Սունդուկյանի անվան ակադեմիական թատրոն
Ա.Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ակադեմիական թատրոն
Կ.Ստանիսլավսկու անվան ռուսական դրամատիկական թատրոն
Հ.Պարոնյանի անվան երաժշտական կոմեդիայի թատրոն
Երևանի Պատանի հանդիսատեսի թատրոն
Պիեսներ
Երևանի Պատանի հանդիսատեսի թատրոնում (1943 թվական
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ դրամատուրգներ Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ Ազգությունների խորհրդի 2-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ դրամատուրգներ Կատեգորիա:Հայ թատերական գործիչներ Կատեգորիա:Թատերական ռեժիսորներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայ թատերական ռեժիսորներ Կատեգորիա:Խորհրդային թատերական մանկավարժներ Կատեգորիա:Մանկավարժներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դրամատուրգներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 2-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 3-րդ գումարման պատգամավորներ
Մարդը Կապուցինների փողոցից
«Մարդը Կապուցինների փողոցից» («Человек с бульвара Капуцинов»), խորհրդային կատակերգական վեստերն, որը նկարահանել է ռեժիսոր Ալլա Սուրիկովան Էդուարդ Ակոպովի սցենարով։ Պրեմիերան կայացել է 1987 թվականի հունիսի 23-ին Մոսկվայի «Միր» կինոթատրոնում։ Վարձույթի մեկ տարվա ընթացքում ֆիլմը դիտել է 60 000 000 հանդիսատես։
Նատուրալ նկարահանումներն անցկացվել են Ղրիմում՝ Խաղաղ ծովածոցում, որտեղ կառուցվել է Վայրի արևմուտքի քաղաքի նրբատախտակե դեկորացիա։ Այս ֆիլմը նման է ամերիկյան «Լիմոնադի Ջոն» ծաղրերգությանը։ Նկարահանումների ժամանակ հայտարարվել է ֆիլմի մեկ այլ անվանման մրցույթ, սակայն արդյունքում մնացել է օրիգինալը։
Սյուժե
Ֆիլմի գործողությունները ծավալվում են 19-20-րդ դարերի սահմանագծին։ Պարոն Ջոնի Ֆյոստը (first – առաջին), որը կինոյի միսիոներ է՝ իսկական ջենտլմենի վարվելաձևով, գնում է Սանտա Կարոլինա՝ մի զարհուրելի քաղաք Վայրի Արեւմուտքում՝ նպատակ ունենալով բացել համր կինոթատրոն։ Մարդու կյանքն այստեղ գին չունի, և անզգույշ ասված բառը կարող է զանգվածային ծեծկռտուքի պատճառ դառնալ։ Քաղաքի բնակիչների հիմնական ժամանցի ձևերն են հարբեցողությունը, անբարոյականությունը և կռիվները։ Ֆյոստն իր համար բացահայտել է կինոյի աշխարհը Փարիզում՝ Կապուցինոկ բուլվարում, որտեղ Լյումիեր եղբայրները ցուցադրել են իրենց ֆիլմերը։
Ճանապարհին Ֆյոստի կառքի վրա հարձակվում է կողոպտիչների ավազակախումբ։ Սև Ջեք մականունով պարագլուխը Ֆյոստի ձեռքում տեսնում է կինեմատոգրաֆիայի համաշխարհային պատմության մասին գիրք, բայց իր անգրագիտության պատճառով սկզբում այն համարում է Աստվածաշունչ։ Թերթելով այդ գիրքը՝ Ջեքը նկատում է մի քանի դատարկ էջեր և հետաքրքրվում է, թե ինչի համար են նախատեսված դրանք։ Ջոնին բացատրում է, որ Կինեմատոգրաֆիայի պատմությունը դեռ մինչև վերջ գրված չէ, ապա կատակով կամ լրջորեն առաջարկում է Սև Ջեքին իր ներդրումն ունենալ համաշխարհային կինեմատոգրաֆիայի զարգացման գործում, և գուցե այդ ժամանակ Ջեքի անունն ապագայում հայտնվի այդ էջերում։
Հասնելով նշանակման վայր և ծանոթանալով տեղի բարքերին՝ Ֆյոստը, սակայն, չի կորցնում այն համոզմունքը, որ կինեմատոգրաֆիան կարող է վերադաստիարակել այդ մարդկանց, և, իրոք, նրա սեանսները հրաշքներ են գործում. բանդիտներն ու անխոհեմ հարբեցողները էկրանին տեսած կատակերգությունների ու մելոդրամաների տպավորությամբ նոր կյանք են սկսում՝ թողնում են խմելը, սովորում են էթիկետ և փորձում են ջենտլմեն ու պարզապես լավ մարդ դառնալ։
Ֆյոստը կինոսեանս է կազմակերպում նաև հնդկացիների համար՝ դրանով իսկ հասկացնելով, որ կինեմատոգրաֆիային խորթ են ռասայական հատկանիշով նախապաշարմունքները։ Հանդիսատեսի շարքերում Ֆյոստը գտնում է իր սերը՝ միսս Դիանա Լիթլին՝ տեղական կաբարեի աստղին, որին սիրահարված են քաղաքի բոլոր տղամարդիկ։ Դիանան փոխադարձաբար սիրում է Ջոնիին և համաձայնում է ամուսնանալ նրան։ Բացի այդ, Ֆյոստը ձեռք է բերում հավատարիմ ընկեր ի դեմս նախկին հարբեցող ու կռվարար կովբոյ Բիլլի Քինգի։
Գարրի Մաքքյուն՝ սալունի սեփականատերը, որը Ֆյոստը վարձակալում է ֆիլմեր ցուցադրելու համար, նրան առաջարկում է կինոդիտումը վերածել համատեղ շահավետ բիզնեսի, բայց Ֆյոստը համաձայնում է միայն նվազագույն գներով տոմսերի վաճառքի։ Հաճախորդների փոփոխված բարքերի պատճառով Մաքքյուն ստիպված է ալկոհոլային խմիչքների փոխարեն իր սալունում կաթ վաճառել, ինչի պատճառով նրա եկամուտները զգալիորեն կրճատվում են։ Չնայած Գարրին սիրում է կինեմատոգրաֆիան, նա հասկանում է, որ վնասները, ի վերջո, կհանգեցնեն իր կործանմանը։
Գարրին ու տեղացի պաստորը, որը բազմիցս փորձել է արժանանալ միսս Լիթլի սիրուն և, հետեւաբար, ատում է Ֆյոստին, փորձում են ամեն կերպ խանգարել նրան, այրում են այն շինությունը, որտեղ պահվում են կինոժապավենները, գողանում է Դիանայի սավանը, որն օգտագործվում է որպես էկրան։ Քահանան փորձում է ներշնչել քաղաքի կանանց, որոնք դեռ սինեմատոգրաֆում չեն եղել, որ նրանք պետք է վտարեն «աստծու համար անընդունելի գայթակղիչ» Ֆյոստին, քանի որ սինեմատոգրաֆը «անբարոյականության և արատի ծնունդ է», սակայն քարոզը հակառակ էֆեկտ է առաջացնում. ամբողջ քաղաքի կանայք ամբոխով վազում են դեպի Ֆյոստը և պահանջում են անհապաղ իրենց համար ցուցադրել «ֆիլմը», ինչը Ջոնին հաճույքով անում է։
Արդյունքում Գարրին վճարում է Սև Ջեքին, որպեսզի նա սպանի Ֆյոստին։ Հանցագործները հյուրի անվան տակ խնդրում են Ֆյոստին օգնել ինչ-որ տատիկի։ Պարզվում է, որ այդ «տատը» Սև Ջեքն է, իսկ Ջեքի մարդիկ ծեծում են Ջոնիին։ Բիլլին, որը դուրս է եկել Ջոնիին փնտրելու, տեսնում է ծեծողներին, հաշվեհարդար է տեսնում Սև Ջեքի խմբավորման հետ և փրկում է ընկերոջը։ Ջեքը, ձգտելով կատարել առաջադրանքը, որը նա այնքան էլ ուրախությամբ չի անում, կրակում է Ջոնիի մեջքին և թաքնվում։ Մեռնող Ֆյոստը խնդրում է որպես իր վերջին ցանկություն՝ ֆիլմ ցուցադրել։ Ի զարմանս բոլորի՝ ֆիլմի դիտումը (Չարլի Չապլինի կատակերգությունը) հրաշքով բուժում է Ֆյոստին։ Ֆիլմը սալունի պատուհանից դիտում է նաև Ջեքը։
Ֆյոստը ժամանակավորապես հեռանում է քաղաքից Դիանայի համար հարսանեկան նվերներ ձեռք բերելու համար։ Վերադառնալուց հետո նա իմանում է, որ իր տեղը հասցրել է զբաղեցնել քաղաք ժամանած գործամոլ միստր Սեքոնդը (second – երկրորդ), որը բերել է նոր ֆիլմեր։ Նա ցուցադրում է ցածր որակի մարտաֆիլմեր ու սարսափ ֆիլմեր, որոնք լի են բռնության ու արյան տեսարաններով, և հանդիսատեսը արագորեն խորասուզվում է կռիվների, անբարոյականության ու հարբեցողության նույն մթնոլորտում, որին այժմ արդեն աջակցում է կինոն, որին կովբոյները սովոր են վստահել։ Հասկանալով, որ իր ջանքերն ապարդյուն էին, պարոն Ֆյոստը հեռանում է դեպի պրերիա. նրա հանդիսատեսը սպասում է նրան։ Նրան միանում են Սև Ջեքը, որը որոշել է կինեմատոգրաֆիային նվիրել մնացած կյանքը, ինչպես նաև Դիանան։
Եզրափակիչ կադրերում սալունից դուրս է գալիս Բիլլին, որը, այնուամենայնիվ, գիտակցել է նախկին ու նոր ֆիլմերի միջև եղած տարբերությունը, և ապարդյուն կանչում է հեռացած Ջոնիին։
Դերերում
– գլխավոր դեր
Ֆիլմի անվանում
Ֆիլմի համար սկզբում ընտրվել է «Տասը կաթիլ կրակելուց առաջ» անվանումը, որն ուղիղ մեջբերում է ֆիլմից։ Այնուամենայնիվ, վարձույթի դուրս գալու համար ֆիլմը նախ պետք է հաստատվեր պետական հանձնաժողովի կողմից։ Այդ ժամանակ երկրում արդեն երկրորդ տարին հակաալկոհոլային արշավ էր ընթանում, և անվանումը մերժվել է սպիրտային խմիչքի օգտագործման ակնարկի պատճառով։ Դրա համար էլ ֆիլմը դրա փոխարեն ստացել է արդեն հայտնի անվանումը ։
Ֆիլմի սյուժեում պրոտագոնիստ Ջոնի Ֆյոստն իր համար կինոյի աշխարհը բացահայտել է Փարիզում՝ Կապուցինոկ բուլվարում (Boulevard des Capucines), որը ֆիլմում, սակայն, սխալմամբ կոչվում է «Կապուցինների բուլվար»։ Իսկական Փարիզի Կապուցինոկ բուլվարը, որտեղ Լյումիեր եղբայրները ցուցադրել են իրենց ֆիլմերը, կոչվում է այնտեղ նախկինում եղած կանանց, այլ ոչ թե տղամարդկանց՝ կապուցինների հռոմեական կաթոլիկ միաբանության վանքի անունով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:«Մոսֆիլմ» ստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային կինոկատակերգություններ Կատեգորիա:1987 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Վեստերն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում ԱՄՆ-ում Կատեգորիա:Ռուսական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսական կինոկատակերգություններ
Մարիա Տալյոնի
Կենսագրություն
Մարիան ծնվել է բալետմեստեր և խորեոգրաֆ Ֆիլիպո Տալիոնիի ընտանիքում, պալատական երգիչ Քրիստոֆեր Քրիստիան Կարստենի թոռնուհին է։ Եղել է Ստոկհոլմի Թագավորական օպերայի մենապարուհի։ Աղջիկը չուներ ո՛չ մարմնի բալետային կառուցվածք, ո՛չ գրավիչ արտաքին, չնայած դրան հայրը որոշել էր նրան բալետի պարուհի դարձնել։ Մարիան սովորել է Վիեննայում, Ստոկհոլմում, իսկ այնուհետև Փարիզում` Ֆրանսուա Կուլոնի մոտ։ Ավելի ուշ հայրը որոշել է հենց ինքը զբաղվել Մարիայով։ 1822 թվականին նա բեմադրել է «Երիտասարդ հավերժահարսի ընդունելությունը Տերփսիքորա պալատի մոտ» բալետը, որով Մարիան նշել է իր դեբյուտը Վիեննայում։ Պարուհին հրաժարվել է այդ ժամանակ բալետին հատուկ ծանր հագուստներից, կեղծամներից, դիմահարդարումից և բեմ էր դուրս եկել միայն համեստ, թեթև զգեստով։
Փարիզի հանրությանը Մարիան գրավել է 1827 թվականին, «Վենետիկյան դիմակահանդեսի» ժամանակ, այդ օրվանից նա հաճախ պարել է Փարիզի Գրանդ օպերայում։ Այնուհետև նա պարել է Լոնդոնի Կովենտ գարդեն արքունական թատրոնում։ 1832 թվականի մարտին Փարիզի Գրանդ օպերա թատրոնում տեղի է ունենում «Սիլֆիդա» բալետի պրեմիերան, որը նշանավորել է բալետային ռոմանտիզմի դարաշրջանի սկիզբը։ Հենց նա է այդ ժամանակ բալետ ներմուծել տուտուն և այդ ժամանակ է առաջին անգամ ցուցադրել պար պուանտների` ոտքի մատների վրա։
Հաջորդ 15 տարին Մարիա Տալիոնին համերգային հյուրախաղերով հանդես է եկել ամբողջ Եվրոպայում` Լոնդոնից մինչև Բեռլին և Միլանից մինչև Սանկտ Պետերբուրգ։ Նրա խաղացանկը կազմված էր գլխավորապես իր հոր բեմադրություններից։ Նրա լավագույն դերերը եղել են «Աստված և բայադերան», «Սիլֆուհին», «Զեֆիրը և Ֆլորան» բալետներում։ Ականատեսները վկայում էին, որ Տալիոնիի պարերը նազելիության և նրբգեղության մարմնավորում են եղել։ Նույն ժամանակ Ա. Պանաևան հիշում է ծերացող «աստղի» այցը Պետերբուրգի բալետի ուսումնարան.
1847 թվականին դադարեցնելով ելույթները` նա շարունակել է բալետի դասեր տալ։ Մեծ մասամբ ապրել է Իտալիայի ամառանոցներում։ Վենետիկում նրան էր պատկանում Կա' դ'Օրո պալատը, որի պատմական տեսքը խիստ վնասվել էր, քանի որ այն Տալիոնիի պատվերով վերակառուցվել էր ժամանակի նորաձևությանը համապատասխան։ Որոշ Ժամանակ ապրել է ռուս իշխան Ա. Տրուբեցկիի հետ, որից որդի է ունեցել։ Իշխան Տրուբեցկին ավելի ուշ ամուսնացել է Տալիոնիի և Վուազենի աղջկա հետ։
Տալիոնին 1859 թվականին վերադարձել է Ֆրանսիա` Փարիզի օպերայում բալետի պարուհիների կատարելագործման դասարան բացելու համար։ 1860 թվականին նա իր աշակերտուհի Էմա Լիվրայի համար բեմադրել է «Թիթեռ» բալետը` ըստ Ժակ Օֆենբախի երաժշտության և Անրի դե Սեն Ժորժի լիբրետտոյի։ Ներկայացումը, որը դարձել է նրա միակ բալետմաստերական աշխատանքը, աղմկալի հաջողություն է ունեցել, սակայն երկար կյանք չի ունեցել` Լիվայի հետ տեղի ունեցած դժբախտ պատահարի պատճառով։
Մարի Տալիոնին մահացել է 1884 թվականին, Մարսելում և թաղվել է Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը։ Սխալմամբ բալետի պարուհու գերեզմանը փնտրում են Մոնմարտրի գերեզմանատանը, որտեղ թաղված է նրա մայրը` Սոֆյա Տալիոնին։ Երիտասարդ պարուհիները սովորություն ունեին, ըստ որի նրանք իրենց առաջին պուանտները թողնում էին բալետի պարուհու այս «կեղծ գերեզմանին»։ Տալիոնիի իրական գերեզմանում էլ են մարդիկ թողնում կոշիկներ, թեև ոչ մեծ քանակությամբ։ Տալիոնիի գերեզմանին գրված է հետևյալ տապանագիրը. "Ô terre ne pèse pas trop sur elle, elle a si peu pesé sur toi" («Հող, նրան շատ ուժեղ մի ճնշիր, քանի որ նա շատ թեթև է քայլել քեզ վրա»)։
Ճանաչում
1833 թվականին այգեպան Պեան Սիլվենը Ֆրանսիայում ցուցադրել է սպիտակ չինական վարդի նոր տեսակ, որին տվել է «Տալիոնի» անվանումը։ 1985 թվականին նրա պատվին են անվանել Վեներայի Տալիոնի խառնարանը։
Կերպարն արվեստում
1836 թվականին Ուիլյամ Մեյքփիս Թեքերեյը Տեոֆիլ Վագստաֆ կեղծանունով Լոնդոնում հրատարակել է «Ֆլորա և Զեֆիր» գիրքը, որն իրենից ներկայացնում էր Տալիոնիի և նրա ընկերոջ` Ալբերի ծաղրանկարների հավաքածուն, որոնք 1833 թվականին հյուրախաղերով էին հանդես գալիս Լոնդոնի թագավորական թատրոնում։ Գրքի պաստառը նմանակում է Շալոնի հայտնի վիմատիպ նկարը, որը Տալիոնիին պատկերում է Ֆլորայի դերում ։
1838 թվականին Սանկտ Պետերբուրգում բեմադրվել է Պյոտր Կարատիգինի «Տալիոնիի վերջին դեբյուտի առաջին հարկի օթյակը» «անեկդոտային զավեշտախաղը»։
Գուստավ Բուլանժեի կողմից պատկերված Տալիոնիի դիմանկարը գտնվում է Գրանդ օպերայի Պարային նախասրահում` Օպերայի 17-րդ դարի վերջից մինչև 19-րդ դարի կեսերի այլ հայտնի պարուհիների դիմանկարների հետ։
Խաղացանկ
Վիենա
Փարիզի օպերա
Լոնդոն
Սանկտ Պետերբուրգի Մեծ թատրոն
Թագավորական թատրոն Հեյմարկետում, Լոնդոն
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Իտալացի բալետի արտիստներ Կատեգորիա:Ֆեմինիստ երաժիշտներ