cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bastille (խումբ)
Bastille (ոճավորված որպես BΔSTILLE)` անգլիական ինդի ռոք խումբ, որը ձևավորվել է Լոնդոնում 2010 թվականին։ Ի սկզբանե Bastille-ը ստեղծվել է որպես մենակատար նախագծ երգիչ, երգահան և պրոդյուսեր Դան Սմիթի կողմից, ով հետագայում որոշել է ստեղծել խումբ։ Խումբը կազմվել է 4 անդամներով, իսկ վերջերս այն համալրել է Չարլի Բարնսը։ Խմբի անունը կապված է Բաստիլի գրավման օրվա հետ, որը նշվում է հուլիսի 14, որը նաև Սմիթի ծննդյան օրն է ։ Նրանց առաջին «Bad Blood» ստուդիական ալբոմը թողարկվել է 2013 թվականի մարտին և համալրել է UK Albums Chart-ը առաջին համարի ներքո ։ Խումբը առաջադրվել է չորս Brit Awards-ի 2014 թվականի արարողությանը` հաղթելով British Breakthrough Act-ը ։ 2014 թվականի նոյեմբերին, Bastille-ը վաճառել է ավելի քան 5 միլիոն ձայնագրություններ է ԱՄՆ և 2,5 մլն ձայնագրություններ Բրիտանիայում ։
Վոսխոդ (գյուղ, Միշկինսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Միշկինսկի շրջանի բնակավայրեր
Bastille (խումբ)
Կազմավորում և վաղ շրջանի գործունեություն
Bastille-ը դեբյուտով ներկայացել է 2010 թվականի հունիսին b-կողմի «Flaws» / «Icarus» սինգլով, որը ցուցադրվել է երկու թրեքով։ Այն հրապարակվել է լոնդոնյան անկախ Young & Lost Club լեյբլով` խտացված` 300 օրինակով ։ Դրան հաջորդել է «Laura Palmer»-ը 2011 թվականի վերջին ։ Դեբյուտով ներկայանալուց հետո առցանց կայքերի միջոցով, ինչպիսիք են YouTube-ը և MySpace, խումբը սկսել է գտնել իր հանդիսատեսին ։ 2011 թվականի դեկտեմբերին Սմիթը պայմանագիր է կնքել Virgin Records-ի հետ ։ Խումբը, որը հետագայում ապահովվել է մի քանի աջակցության սլոթով, ավելի ուշ սկսել է ելույթ ունենալ Մեծ Բրիտանիայի խոշոր` այդ թվում Glastonbury, Isle of Wight, Redfest և Blissfields փառատոներում։ Խումբը նաև թողարկել և հրապարակել է երկու մասից բաղկացած «Other People's Heartache» խորագրով անվճար միքսթեյփը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2010 հիմնադրված երաժշտական խմբեր Կատեգորիա:NME Awards մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Brit Awards մրցանակի դափնեկիրներ
Ակտիվ ընտրական իրավունք
Ակտիվ ընտրական իրավունք, պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ձևավորման ընտրություններին և հանրաքվեներին քաղաքացիների մասնակցելու իրավունքը։
Պետությունների գերակշիռ մասում ակտիվ ընտրական իրավունքից օգտվում են բոլոր չափահաս քաղաքացիներն անկախ սեռից, զբաղմունքից, գույքային դրությունից, կրթությունից և այլն։ Հայաստանում ակտիվ ընտրական իրավունք վերապահված է 18 տարեկան դարձած բոլոր քաղաքացիներին։ Ակտիվ ընտանեկան իրավունքը, ինչպես և պասիվ ընտրական իրավունքից չեն կարող օգտվել միայն դատարանի վճռով անգործունակ ճանաչված, ինչպես նաև օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով ազատազրկման դատապարտված և պատիժը կրող քաղաքացիները (ՀՀ Սահմանադրություն)։
Աղբյուրներ
Է․ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան», հատոր 1-2, 1976 թ, Երևան А․ Б. Барихин "Большой юридический словарь", 2002 թ, Москва
Կատեգորիա:Ընտրական իրավունք Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ
Սահակ (Երնջակի եպիսկոպոս)
Սահակ (9-րդ դար), Մեծ Հայքի Երնջակ գավառի եպիսկոպոս 841 թվականից։ Սահակ եպիսկոպոսի գլխավորությամբ Երնջակ քաղաքում 847 թվականին գումարվեց ժողով, ուր Հովհաննես Ե կաթողիկոսին արդարացրին։
Գրականություն
Կատեգորիա:9-րդ դար Կատեգորիա:Երնջակի եպիսկոպոսներ
Սլոբոդիշչե (գյուղ, Դյատիկովսկի շրջան)
Սլոբոդիշչե (Слободище), գյուղ Ռուսաստանի Բրյանսկի մարզի Դյատիկովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2085 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բրյանսկի մարզի Դյատիկովսկի շրջանի բնակավայրեր
Լյուիս շրջան (Թենեսի)
Լյուիս շրջան (Lewis County), ԱՄՆ Թենեսի նահանգի 95 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 730 կմ² է, բնակչությունը՝ 11.367 մարդ (2000 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Հոհենվալդ բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1843 թ.։
Կատեգորիա:Թենեսիի շրջաններ
Մյաեկյուլա (գյուղ, Կառկսի շրջան)
Մյաեկյուլա (Mäeküla), գյուղ Էստոնիայի Վիլյանդիմաա նահանգի Կառկսի շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 31 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիլյանդիմաա նահանգի Կառկսի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Թոմաս Կարվեր
Թոմաս Նիկսոն Կարվեր (Thomas Nixon Carver, ), ամերիկացի տնտեսագետ, Հարվարդի համալսարանի պոլիտէկոնոմիայի պրոֆեսոր, 1916 թվականին Ամերիկյան տնտեսական ասոցիացիայի նախագահ ։
Կենսագրություն
Թոմասը ծնվել է 1865 թվականի մարտի 25-ին, Այովա նահանգի Կիրքսվիլ գյուղից երեք մղոն արևելք գտնվող ֆերմայում։ Թոմասը ընտանիքի տաս երեխաներից յոթերորդն էր ։
Բեռլինի քոլեջում դասավանդել է տնտեսություն և սոցիոլոգիա։ 1902 թվականից մինչև 1935 թվականը Հարվարդի համալսարանում եղել է քաղաքական տնտեսության պրոֆեսոր։ Կարվերը 1909-1913 թվականներին եղել է Ամերիկյան տնտեսական ասոցիացիայի քարտուղարն ու գանձապահը և 1916 թվականին ընտրվել է նախագահ ։
Հիմնական ներդրումը գիտության մեջ
1903 թվականին լույս է տեսել Թոմաս Կարվերի «Առաջարկ արդյունաբերական դեպրեսիաների տեսության համար» հոդվածը, որում նա առաջին անգամ նկարագրել է ակսելերացիայի սկզբունքը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի տնտեսագետներ
Լուժկի (գյուղ, Նիժնեգորսկի շրջան)
Լուժկի (Лужки, Cağa Qıpçaq), գյուղ Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Նիժնեգորսկի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Շիբան։
Կիպրոս Իբոտի
Կիպրոս Իբոտի, ձիթազգիների ընտանիքի, Կիպրոս ցեղի բույս։
Լուժկի (գյուղ, Նիժնեգորսկի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Լուժկի գյուղում բնակվում էր 314 մարդ։
Կիպրոս Իբոտի
Նկարագրություն
Մշտադալար փոքր ծառ է մինչև 10 մ բարձրությամբ։ Բնի տրամագիծը հասնում է մինչև 1 մետրի։ Ճյուղերը մերկ են, ծածկված ոսպնյակներով։ Ընձյուղները կտրվածքում կլորավուն են կամ թույլ քառանկյուն, մերկ, մոխրագույն։ Տերևները լայն ձվաձևից մինչև օվալաձև են, հազվադեպ՝ համարյա շեղանկյունաձև և կլորավուն, 3-7 սմ երկարությամբ և 1-3 սմ լայնությամբ, կիսակաշվեկերպ, վերևի մասում սեղմված, սրածայր, լայն-սեպաձև հիմքով, ներքևի կողմից կապտավուն կամ դեղնականաչ, 3-5 սմ երկարությամբ մերկ տերևակոթուններով։ Ծաղկաբույլերը գագաթնային են կամ ծոցային, բրգաձև, 5-10 սմ երկարությամբ և 3-6 սմ լայնությամբ, մազմզուկապատ առանցքով։ Ծաղիկները կրեմասպիտակ են, համարյա նստադիր, անդուր հոտով։ Պսակի խողովակը գլանաձև է, վերևի մասում լայնացած, բաժակից 3 անգամ երկար, պսակի մասերը 2-3 անգամ կարճ են խողովակից և հետ են ոլորված։ Փոշեպարկերը դուրս են գալիս պսակաթերթիկների վրա։ Պտուղը սև է, կլորավուն 0,5-0,7 սմ տրամագծով։ Ծաղկում է հուլիսին, պտուղները հասունանում են հոկտեմբեր-նոյեմբերին։
Լուժկի (գյուղ, Նիժնեգորսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ղրիմի Ինքնավար Հանրապետության Նիժնեգորսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Կիպրոս Իբոտի
Տարածվածություն
Տարածված է Ճապոնիայի միջին և հարավային շրջաններում։ Ունի մի շարք պարտիզային ձևեր, որոնք աչքի են ընկնում ոսկեգույն-խայտաբղետ, դեղին, դեղնավուն եզրերով, վարդագույն, սպիտակ խայտաբղետ և ոսկեդեղին խալավոր տերևներով։
Մեր հանրապետությունում հաջողությամբ է աճում ցածրադիր շրջաններում, որտեղ համեմատաբար ցուրտ ձմռան դեպքում տերևները թափվում են։
Երևանի պայմաններում վերերկրյա զանգվածը ամբողջովին ցրտահարվում է և հաջորդ տարի սաղարթը վերականգնվում է, սակայն հազվադեպ է ծաղկում։ Ամենուրեք թփանման տեսք ունի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թունավոր բույսեր
Վոսկրեսենկա (գյուղ, Բլագովեշչենսկի շրջան)
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 13 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բլագովեշչենսկի շրջանի բնակավայրեր
Սահակ (գրիչ)
Սահակ (16-րդ դար, ծնվ. և մահ.՝ Երնջակ գավառում), հայ գրիչ։ 1578 թվականին Երնջակ գավառի Ապրակունիս գյուղի Սուրբ Կարապետ վանքում Ավետարան է գրչագրել, իսկ 1577 թվականին Աստապատում էլ մեկ այլ Ավետարան։
Գրականություն
Կատեգորիա:Երնջակ գավառում ծնվածներ Կատեգորիա:Երնջակ գավառում մահացածներ Կատեգորիա:16-րդ դար
Ապազգայնացում
Ապազգայնացում, ագգայնացմանը հակադիր գործընթաց, պետական ունեցվածքի (արդյունաբերական ձեռնար­կություններ, բանկեր, հողատարածքներ 7 այլն) հանձնումը մասնավոր անձանց ի սեփականություն։ Կատարվում է պետական գույքի վաճառքի միջոցով, ընդ որում՝ նախկին սեփականատերերին կարող է վերապահվել գնման առաջնային իրավունք։ Սովորաբար (թեև ոչ միշտ) «ապազգայնացում» տերմինը նշանակում է նախկինում ազգայնացված (այլ ոչ թե պետության ստեղծած) գույքի վաճառք։ Այն իմաստային առումով որոշ չափով զանազանվում է սեփականաշնորհման հասկացությունից։
Գրականություն
Կատեգորիա:Հասարակություն
Իրանի նավթային արդյունաբերության ազգայնացում
Իրանի նավթային արդյունաբերության ազգայնացում, շրջադարձային իրադարձություն Իրանի տնտեսական պատմության մեջ։ Օրենսդրորեն՝ նավթային արդյունաբերության ազգայնացումը տեղի է ունեցել 1951 թվականի մարտի 15-ին ազգային խորհրդի կողմից, իսկ նույն տարվա մարտի 20-ին այդ հրամանագիրը ստորագրեց նաև մեջլիսը։
Իրանական մեջլիսի ընդունած նոր օրենքը ենթադրում էր ազգայնացնել անգլո-իրանական նավթային ընկերությունը։ Բրիտանական բաժնետոմսերի օտարումը հակասություններ ստեղծեց անգլո-իրանական հարաբերություններում։ Անուղղակիորեն՝ նավթային արդյունաբերության ազգայնացումը կարելի է համարել Իրանի ազգային-ազատագրական պայքարի կարևորագույն իրադարձությունը։
Շարժում իրանական նավթի ազգայնացման համար
Տասնչորսերորդ գումարման մեջլիսի հայ պատգամավորներից մեկը՝ Ռախիմյանը, առաջին պաշտոնյան էր, որ Պարսկաստանի օրենսդիր մարմնում բարձրացրել էր իրանական նավթի ազգայնացման հարցը, սակայն այդ հարցն անգամ չէր էլ քննարկվել։ Այս հարցը վերստին արդիական դարձավ 1949 թվականի հոկտեմբերի 23-ին՝ «Ազգային ճակատ» կուսակցության առաջնորդ Մոհամմադ Մոսադեղի նախաձեռնությամբ։ Նա հայտարարեց, որ իր ղեկավարած կուսակցությունը նպատակ ունի պաշտպանել Իրանի նավթի սեփականության իրավունքը։
Նավթարդյունաբերության ազգայնացման հետևանքներ
1951 թվականի մարտին Իրանն ընկավ տնտեսական խոր ճգնաժամի մեջ։ Դա պայմանավորված էր նրանով, որ նավթարդյունաբերության ազգայնացումից հետո արտասահմանյան երկրները (Մեծ Բրիտանիայի և ԱՄՆ-ի հարկադրանքով) դադարեցին գնել իրանական նավթը։ Կարճ ժամանակահատվածում փակվում է աշխարհի խոշորագույն նավթամշակման գործարաններից մեկը՝ Աբադանը։ Այնուամենայնիվ, չնայած ԱՄՆ-ի և Մեծ Բրիտանիայի ընդդիմությանը, իրանական նավթի ազգայնացման գործընթացը շարունակվեց։ Միջազգային շուկայի հետ Իրանի հարաբերությունների վատթարացումը ձեռնտու էր արաբական նավթարդյունահանող երկրներին։ Շատ չանցած Սաուդյան Արաբիան, Քուվեյթը և Իրաքը զգալիորեն ավելացրեցին նավթի արդյունահանումը՝ միջազգային շուկայում Իրանի տեղը գրավելու համար։ Մերձավոր Արևելքում նավթի արդյունահանումը տարեց տարի սկսեց աճել նվազագույնը 10 %-ով։
Ինչ վերաբերվում է Իրանին՝ նավթի արտահանման սահմանափակումը աղետալի հետևանքներ ունեցավ Իրանի տնտեսության վրա։ Նավթի արդյունահանումը երկրում զգալիորեն նվազեց․ եթե 1950 թվականին այն կազմում էր 242 միլիոն բարել, ապա 1952 թվականին այդ թիվը նվազդեց մինչև 10,6 միլիոն բարելի ։ 1953 թվականի օգոստոսին Մոսադեղի ղեկավարած կառավարությունը ձախողեց ԱՄՆ-ի և Մեծ Բրիտանիայի գաղտնի հետազոտական կազմակերպությունների կազմակերպած ռազմական հեղաշրջման փորձը։ Այնուամենայնիվ, Մոսադեղը դատապարտվեց երեք տարվա ազատազրկման և ազատ արձակվեց միայն 1967 թվականին ։ Զրպարտություններից հետո Իրանի նավթային ճգնաժամը վերջացավ։ Հիմնադրվեց Իրանի ազգային նավթային ընկերությունը, իսկ անգլո-իրանական նավթային ընկերությունը դարձավ վերջինիս պարզագույն ստորաբաժանումներից մեկը։ Միացյալ Նահանգները և Մեծ Բրիտանիան չկարողացան հրաժարվել նավթի ազգայնացման որոշումից, սակայն այդ երկրների քաղաքական ազդեցությունը շարունակեց տիրապետել Իրանում անգամ հեղաշրջումից մի քանի տարի անց։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իրանի տնտեսության պատմություն Կատեգորիա:Իրանի ժամանակակից պատմություն
Փարչանչ
Փարչանչ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Գենջի գավառակում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ադրիան Վիլարտ
Ադրիան Վիլարտ (Adrian Willaert, ), ֆլամանդացի կոմպոզիտոր և մանկավարժ, գործունեությունը ծավալել է Իտալիայում։ Ֆրանկո-ֆլամանդական բազմաձայնության դպրոցի ներկայացուցիչ է, Վենետիկյան դպրոցի հիմնադիր։
Կենսագրություն
Ադրիան Վիլարտը եղել է ֆրանսիացի կոմպոզիտոր Ժան Մուտոնի աշակերտը։ Աշխատել է մեծամասամբ Իտալիայում, ուր տեղափոխվել է (ենթադրաբար) 1514 թվականին։ 1515 թվականից գտնվել է ծառայության մեջ (պատմական փաստաթղթերում հիշատակվում է որպես «քաղցրահնչյուն Ադրիան») կարդինալ Իպոլիտ դ՚Էստեի մոտ Ֆերարայում, 1518 թվականին նրա հետ այցելել է Հունգարիա (հնարավոր է նաև Լեհաստան)։ 1527 թվականից ղեկավարել է Վենետիկի Սուրբ Մարկոսի տաճարի երգչախումբը։ Եղել է Վենետիկյան դպրոցի հիմնադիրը։ Նրա աշակերտներից էին Անդրեա Գաբրիելին, Ջոզեֆֆո Ցառլինոն, Կոստանցո Պորտան, Կլաուդիո Մերուլոն, հնարավոր է նաև Կիպրիան դե Ռոռեն և Նիկոլա Վիչենտինոն։
Ստեղծագործություն
Ադրիան Վիլարտը գրել է հոգևոր (մեսսաներ, մոտետներ, հիմներ, բազմաձայն սաղմոսներ) և աշխարհիկ (իտալական վիլլանելաներ և մադրիգալներ, ֆրանսիական շանսոն, հարուստ գործիքավորմամբ՝ ռիչերքարներ) երաժշտություն։ Ժառանգության հիմնական մասը կանոնական և լատինական ազատ տեքստերի համար գրված 175 մոտետներն են, մեծամասամբ չորս, հինգ և վեց ձայների համար, և հինգը յոթաձայն և ութաձայն մոտետ։ Վաղ մոտետներում (առավել հայտնի են «Քրիստոսի կույս» (Christi virgo), «Ուրախացիր սուրբ Կույս» (Saluto te sancta virgo), «Պայծառակերպության մեծ խորհուրդը» (Magnum hereditatis mysterium»)) Վիլարտն ակտիվորեն փորձարկումներ է կատարել կոնտրապունկտի և հարմոնիայի, երաժշտական արտասանության և ռիթմի ոլորտներում։
Հորացիոսի «Quid non ebrietas dissignat» (մոտ 1519 թվական) հումորային տեքստի համար գրած (ոչ միանշանակ վերծանված) մոտետում երգահանը հետևողականորեն շրջանցել է կվինտային շրջանի (Квинтовый круг - հնգաստիճան երաժշտական ինտերվալ) տոնայնությունները (այդ թվում՝ այդ ժամանակաշրջանին ոչ հատուկ տոնայնություններից հեռու «ազգակցական աստիճանները» ), առաջնորդվելով անսովոր դիդակտիկ խնդրով՝ երաժիշտներին վարժել մաքուր լարային հնչեղության ։
«Նոր երաժշտություն» ժողովածու
Վիլարտի ստեղծագործության գագաթնակետը 1559 թվականին «Նոր երաժշտություն» ժողովածուում հրատարակված ուշ շրջանի մոտետներն են, մասշտաբային կոմպոզիցիաներ, որոնք գլխապտույտ բազմաձայն (պոլիֆոնիկ) տեխնիկայի նմուշներ են։ Վեցաձայն և յոթաձայն մադրիգալները (նույն ժողովածուից), որոնք գրվել են Պետրարկայի «Կանցոներ» բանաստեղծական գրքի  սոնետների ամբողջական տեքստերի հիման վրա, բանաստեղծական տեքստի բազմազան և մանրակրկիտ մեկնաբանության օրինակներ են։ Վիլարտի մադրիգալների երաժշտական ոճաբանությունը մոտ է մոտետներին։ Դրանցում իմիտացիոն բազմաձայնության մեծաթիվ օգտագործումը լսողի համար դժվարացնում է վանկարկված տեքստի ընկալումը։
Դրա հետ մեկտեղ վիլլանելաներում Վիլարտը կիրառել է մեկ այլ (այդ ժանրին բնորոշ) կոմպոզիցիոն տեխնիկա, որը ներառում է ոչ բարդ մոնոռիթմային հենք և վաղ տոնային ներդաշնակություն։ Ինչ վերաբերում է Վիլարտի վիլլանելաների բանաստեղծություններին, դրանք գրված են խոսակցական լեզվով, ցածր մակարդակի բառապաշարի, դիալեկտիզմի և ժարգոնի առատ օգտագործմամբ, ինչը բնորոշ է վիլլանելայի ոճին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բելգիացի կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Իտալացի կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Հոլանդացի կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Ֆլամանդացիներ
Բարդուղ Վարդանյան
Բարդուղ Վարդանյան, հայ ականավոր նկարիչ, հայ գեղանկարչության մեջ էքսպրեսիոնիզմի վառ ներկայացուցիչ։
Կենսագրություն
Բարդուղ Վարդանյանը ծնվել է Արևմտյան Հայաստանում։ Մինչև 1915 թվականը սովորել է Կ.Պոլսի հայկական վարժարանում, այնուհետև վարժարանի 600 աշակերտների հետ բեռնատար նավով տեղափոխվել է Ռումինիա։ Ապրել է Ռումինիայում (Բուխարեստում), ավարտել է Բուխարեստի գեղարվեստի ակադեմիան։ 1923-1925 թվականներին ապրել և ստեղծագործել է Դետրոյթում։ 1926 թվականին տեղափոխվել է Փարիզ, մասնակցել է Աշնանային սալոնին, արժանացել ցուցահանդեսի արծաթե մեդալի։ 1946 թվականին տեղափոխվել է Հայաստան։ 1947 թվականին 10 տարով աքսորվել է Սիբիր ։ Անհատական ցուցահանդեսներ է ունեցել Ռումինիայում, ԱՄՆ-ում, Ֆրանսիայում (Փարիզում), Հայաստանում (Երևանում), որտեղ նրան 1965 թ. շնորհվել է ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարչի կոչում։ Գեղանկարի և նատյուրմորտի ճանաչված վարպետ է։ Բարդուղ Վարդանյանի բազմաթիվ ստեղծագործություններ պահվում են Հայաստանի Ազգային (Պետական) Պատկերասրահում, հայաստանյան և արտերկրի մասնավոր հավաքածուներում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ նկարիչներ Կատեգորիա:1897 ծնունդներ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայից Հայաստան արտագաղթածներ
Հենրի VIII
Հենրի VIII (Henry VIII, ), Անգլիայի թագավոր 1509 թ. ապրիլի 22-ից, Հենրի VII-ի որդին, Տյուդորների հարստությունից։
Ունեցել է 6 կին և երեք երեխա․ նրա անձնական կյանքը մեծ ազդեցություն է թողել Անգլիայի քաղաքական պատմության վրա։ Ազատվել Անգլիայի կաթոլիկ եկեղեցուց և իրեն հռչակել նորաստեղծ Անգլիկան եկեղեցու պարագլուխ, ինչը նրան հնարավորություն է տվել բաժանվել իր առաջին կնոջից և յուրացնել կաթոլիկ եկեղեցու հարստությունը։ Կառուցել է ժամանակակից նավատորմ։ Նրան դուր էր գալիս որսով զբաղվել, լավ ուտել, ձի քշել, աղեղով կրակել, երաժշտություն։ Առանձնացել է դյուրագրգիռ բնավորությամբ․ նրանց, ովքեր իրեն նյարդայնացնում էին, գլխատել էր տալիս։
Հենրի VIII-ը սիրում էր շքեղություն, ինչպես նաև երաժշտություն։ Նրա հայր Հենրի VII-ը տնտեսող արքա էր և իրենից հետո հարստություն էր թողել։ Նրա որդուց երկար ժամանակ չի պահանջվել հարստությունը քամուն տալու համար։ Հենրի VIII-ը սիրում էր պարահանդեսներ, կանանց և լավ ուտել։ Իր մահվան ժամանակ նրա գանձարանը փաստորեն դատարկ էր։ Գահակալության սկզբում Հենրի VIII-ը Կաթոլիկ եկեղեցու ջերմեռանդ հետևորդ էր, ինչի պատճառով Հռոմի Պապը նրան շնորհել է «Հավատի Պաշտպան» տիտղոսը (FD սկզբնատառերը մինչև այսօր պատկերվում են Բրիտանական մետաղադրամների վրա)։ Սակայն երբ Հռոմի պապը հրաժարվել է թույլ տալ նրան բաժանվել իր առաջին կնոջից, Հենրին լքել է կաթոլիկ եկեղեցին։
Հենրին կամակոր և դաժան մարդ էր։ Երբ նրա կանցլեր և ընկեր Թոմաս Մորը հրաժարվել է ճանաչել Հենրիին որպես Անգլիկան եկեղեցու պարագլուխ, նրան բանտարկել են և վերջում գլխատել։ Դրանից հետո Թոմաս Մորի գլուխը եփել են և տնկել սյան վրա Լոնդոնի կամրջի մոտ։ Մորի աղջկան միայն 3 ամիս անց է թույլատրվել վերցնել նրա գլուխը՝ հողին հանձնելու համար։
Երբ 1509 թվականին Հենրին գահ է բարձրացել, նրա առաջին գործը եղել է իր եղբոր այրու՝ Իսպանիայի թագավորի դուստր Կատրին Արագոնացու հետ ամուսնանալը։ Կատրինը գեղեցիկ և խելացի կին էր և իր ամուսնու հավատարիմ ընկերը, բայց նրան չի հաջողվել Հենրիին որդի պարգևել։ Նրանց ամուսնության 10 տարվա ընթացքում Անգլիան թագաժառանգ չի ունեցել։
Այդ ընթացքում Հենրին սիրահարվել է Աննա Բոլեյնին՝ Կատրինի սպասուհուն։ 16-րդ դարի կնոջ իդեալը գունատ, շիկահեր, կապուտաչյա կինն էր, իսկ Աննան ունեցել է թուխ մաշկ, հաստ մուգ շագանակագույն մազեր և մուգ շագանակագույն աչքեր, որոնք հաճախ սև էին թվում։ Ըստ լեգենդի՝ նա ձեռքի վրա ունեցել է 6 մատ։ Այնուամենայնիվ թագավորը խենթորեն սիրահարվել է նրան։ Նա այլևս հոգ չի տարել Կատրինի մասին և որոշել է բաժանվել նրանից։ Հենրին Հռոմի Պապից ապահարզանի թույտվություն է խնդրել, բայց պապը մերժել է նրան։ Այսպիսով,Հենրին թաքուն ամուսնացել է Աննա Բոլեյինի հետ, անջատվել Հռոմեական կաթոլիկ եկեղեցուց, հիմնել Անգլիկան եկեղեցին։ Աննա Բոլեյինը դուստր է լույս աշխարհ բերել (հետագայում Եղիսաբեթ I թագուհին), բայց քանի որ Հենրին որդի էր սպասում, նա հիասթափվել է ու կնոջը կասկածել ուրիշ տղամարդկանց հետ սիրային կապ ունենալու մեջ։ Նրա սերը փոխվել է ատելության․ Աննային գլխատել են։ Այնուհետև Հենրին ամուսնացել է մեկ ուրիշ անգլուհու հետ, որի անունն էր Ջեյն Սեյմուր։ Նրանց հարսանիքը տեղի է ունեցել Աննա Բոլեյնի մահապատժից 11 օր հետո։ Ջեյն Սեյմուրը մի քնքուշ աղջիկ էր, որը մահացել է որդուն՝ արքայազն Էդուարդ VI-ին, կյանք պարգևելու ժամանակ։ Հենրին մի քանի ամիս ողբացել է նրա մահը, որից հետո նորից ամուսնացել։ Այս անգամ նա ընտրել է գերմանացի արքայադուստր Աննա Քլավսին ու վերջինիս հետ ամուսնացել դիվանագիտական նպատակներով։ Երբ արքայադուստրը ժամանել է Անգլիա, Հենրին որոշել է, որ նա գեղեցկատես չէ ու մտածել է նրան նույնպես գլխատել, բայց արքայադուստրն ամուր կապեր է ունեցել, այսպիսով Հենրին ամուսնալուծվել է և Աննա Քլավսին որպես քույր ընդունել։
Մահը
Իր կյանքի վերջին տարիներին Հենրին սկսել է տառապել ճարպակալմամբ․ նա կարողանում էր տեղափոխվել հատուկ սարքավորումների միջոցով։ Կյանքի վերջին նրա մաշկը պատված էր ուռուցքներով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անգլիայի միապետներ Կատեգորիա:Ուելսի արքայազններ Կատեգորիա:16-րդ դարի Եվրոպայի միապետներ Կատեգորիա:Լնդախտից մահացածներ Կատեգորիա:Կաթոլիկ միապետներ Կատեգորիա:Կրոնի հիմնադիրներ Կատեգորիա:Կապիչի շքանշանի ասպետներ
Հազազ ռուսական
Հազազ ռուսական, մորմազգիների ընտանիքի, հազազ ցեղի բույս։
Նկարագրություն
Տերևաթափ թուփ է՝ 0,5-2 մ բարձրությամբ, հանգուցավոր, տարածված, ամուր, մերկ, դեղնասպիտակ, խիստ փշավոր ճյուղերով։ Փշերը ունեն 0,3-2 սմ երկարություն, բարակ են, առանց տերևների։ Տերևների ձևը խիստ բազմազան է։ Դրանք մեծ մասամբ գծանման են, 0,5-3,5 (երբեմն՝ 5) սմ երկարությամբ, 0,7-3 մմ լայնությամբ, կապտականաչ, մսալի, համարյա նստադիր։ Ծաղիկները միայնակ են կամ 2-3-ական հավաքված փնջերում։ Բաժակը նեղ զանգականման է, 2-3 անհավասար բլթակներով, հազվադեպ՝ անհավասար, 5 ատամնանի, 2,5-4,5 մմ երկարությամբ։ Պսակը 0,3-1,3 (երբեմն 1,5) սմ երկարություն ունի, ձագարաձև, սպիտակավուն խողովակով և երկարավուն, 5 (երբեմն՝ 4-6) կտրտված ծռվածքով։ Առէջները անհավասար երկարություն ունեն։ Հատապտուղն ունի 0,4-0,8 սմ տրամագիծ, բազմասերմ է, սև։ Սերմերը երիկամաձև են, անկյունավոր։ Ծաղկում է սեզոնում 2 անգամ՝ ապրիլին և հուլիսին։ Պտուղները հասունանում են հունիս-հոկտեմբեր ամիսներին։
Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում, Միջին Ասիայում, Իրանում, Մոնղոլիայում, Չինաստանում, Տիբեթում։ Հայաստանի տարածքում հանդիպում է Մեղրիում և Վայքում, աղակալած հողերում, չոր լանջերում, ծովի բարձրությունից 1100 մ բարձրությունների վրա ։
(6183) Վիսկոմ
(6183) Վիսկոմ (Viscome), աստերոիդ Մարսի ուղեծիրը հատող աստերոիդների խմբում։ Հայտնաբերվել է 1987 թվականի սեպտեմբերի 26-ին Կարոլին Շումեյկերի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,306317 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,6388 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9738 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1279,31 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,281401 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 19,66° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1987 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կարոլին Շումեյկերի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Մարսի ուղեծիրը հատող աստերոիդներ
Անտոնիա Թոմաս
Անտոնիա-Ռոզա Լորա Թոմաս (Antonia Laura Thomas, ), անգլիացի դերասանուհի, առավել հայտնի է «Թափթփուկներ» հեռուստասերիալում խաղացած Ալիշայի դերով։
Կենսագրություն
Մրցույթներից մեկից հետո Թոմասին հաջողվել է տեղ ստանալ «Լոնդոնի արվեստի համալսարան»-ում։ Սակայն Անտոնիան հասկացել է, որ նկարչի կյանքը իր համար չէ և վերաորակավորվել է որպես դերասանուհի։ 2001 թվականին մտել է «երիտասարդների ազգային թատրոն» թատերախումբ և նրա հետ շրջագայել արտասահմանում։
Կարիերա
2006-2009 թվականներին Թոմասն ապրել է Բրիստոլում, որտեղ սովորել է Լոուրենս Օլիվիեի հիմնած «Օլդ Վիկ» թատերական դպրոցում։ Հեռուստատեսությամբ առաջին դերը ստացել է 2009 թվականին «Թափթփուկներ» հեռուստասերիալում ։ Անտոնիային բաժին է հասել գլխավոր դերերից մեկը։ «Թափթփուկներ»-ը դարձել է տարվա հայտնություն, իսկ առաջնելութային շրջանում որպես լավագույն դրամատիկական սերիալ նվաճել է BAFTA մրցանակը։ 2010 թվականին Թոմասը երկրորդական հեռուստատեսային դերեր է ստացել «Անդունդ» և «Սթենլի պարկ» մինի-սերիալներում, որոնք պիլոտային սերիայից հետո դադարել են գոյություն ունենալ։ 2012 թվականին թողարկված «Ծուլության ութ րոպե» կատակերգությունում Անտոնիան կատարել է գլխավոր դերերից մեկը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:21-րդ դարի անգլիացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Անգլիացի կինոդերասանուհիներ
Կիրսանովկա (գյուղ, Նիժնեգորսկի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Կիրսանովկա գյուղում բնակվում էր 317 մարդ։
Մուսուլման
Մուսուլման (مسلم [մուսլիմ], կանացի ձև [մուսլիմա(տ)]), իսլամի հետևորդ։
Մուսուլմանների սուրբ գիրքը Ղուրանն է։ Համաձայն իսլամի՝ Ղուրանը Գաբրիել հրեշտակի միջոցով Մուհամեդ մարգարեին փոխանցված Աստծո խոսքն է։ Մուսուլմանները հետևում են Ղուրանին, ինչպես նաև Մուհամեդի ուսմունքին ու գործունեությանը՝ գրված ավանդական հադիսների հավաքածուում (սուննա) ։
Ստուգաբանություն
Մուսլիմ արաբական բառը նշանակում է «նա, ով ենթարկվում է (Ալլահին)» կամ «նա, ով հանձնվում է (Ալլահին)» նմանեցված իսլամ՝ «հաշտեցում», «ընդունում» բառին։
Մուսուլմանի պարտականություններ
Մարդը համարվում է մուսուլման, եթե նա ընդունում է Միաստվածության բանաձևը (Շահադ). «Ես վկայում եմ, որ չկա Աստված, բացի Ալլահից, ինչպես նաև ես վկայում եմ, որ Մուհամմեդը հանդիսանում է Ալլահի պատվիրակը»։ Մուսուլմանների կրոնական գործունեությունը բաղկացած է Իսլամի հինգ հիմնասյուներից։
Շահադից բացի, իսլամի հիմնասյուներ են հանդիսանում ամենօրյա հնգակի աղոթքները (նամազ), պահքը ռամադանի ժամանակ (Սաում), ողորմությունը (զաքաթ) և ուխտագնացությունը Մեքքա (հաջ) ։
Բացի իսլամի հիմնասյուներից, գոյություն ունեն նաև հավատքի վեց հիմնասյուները, որոնցից գոնե մեկի չճանաչումը դարձնում է մուսուլմանի հավատը անիրական, անվավեր։ Դրանք են.
Մուսուլմանները Մուհամեդի մարգարեական առաքելություից առաջ
Ղուրանի մարգարեներն ու պատվիրակները, ինչպես նաև նրանց հետևորդները կոչվում են մուսուլմաններ։ Այդպես, Ալ Իմրանի սուրայի 52-րդ այաթում Հիսուսի մարգարեի առաքյալները նրան ասում են. «Մենք Ալլահի օգնականներն ենք։ Մենք հավատում ենք Ալլահին։ Եղի՛ր այն բանի վկան, որ մենք մուսուլման ենք ։ Մինչև Ղուրանի բացահայտումը մուսուլմանները պարտավոր էին հետևել Թորային, Սաղմոսարանին և Ավետարանին՝ ուղարկված, համապատասխանաբար, Մովսես մարգարեին, Դավուդին և Հիսուսին։
Տարածում
Մուսուլմանների թիվն ամբողջ աշխարհում հաշվվում է մոտ 1,7 մլրդ մարդ ։ Իսլամը տարածվածությամբ երկրորդ և, ըստ որոշ ԶԼՄ-ների, ամենաարագ ծավալվող կրոնն է աշխարհում ։
Բոլոր մուսուլմանների 90 %-ն իրեն համարում է սուննի ։ Տարածմամբ երկրորդ իսլամական հոսանքը շիան է (10 %) ։
Մուսուլմանների թվաքանակով ամենամեծ երկիրը Ինդոնեզիան է, որտեղ բնակվում է աշխարհի բոլոր մուսուլմանների 12,7 %-ը։ Դրան հաջորդում են Պակիստանը (11,0 %), Բանգլադեշը (9,2 %), Եգիպտոսը (4,9 %) ։ Մուսուլմանները նաև նշանակալի փոքրամասնություն են կազմում Հնդկաստանում, Չինաստանում, Ռուսաստանում, Եթովպիայում և այլ երկրներում։
Վինչենցո Ռուջերի
Վինչենցո Ռուջերի (իտալերեն՝ Vincenzo Rugeri, ), հայտնի է նաև Ռուջեր, Ռուջիեր, Ռուջիերի, Ռուգերի, Ռուգիերի, Ռուգերիուս (իտալերեն՝ Ruger, Rugier, Rugieri, Ruggeri, Ruggieri, Ruggerius) անուններով , իտալացի ջութակագործ վարպետ, ով 17-րդ դարի վերջերին-18-րդ դարի սկզբներին ապրել ու գործել է Իտալիայի Կրեմոնա քաղաքում ։ Նրա պատրաստած աղեղնավոր նվագարանները աչքի են ընկնում համակողմանի մշակվածությամբ և հրաշալի հնչողությամբ  ։ Վինչենցոն ծնվել ու հասակ է առել աղեղնավոր երաժշտական գործիքներ պատրաստող վարպետների տոհմում, որտեղ այդ գործում աչքի էր ընկել հատկապես իր հայրը՝ Ֆրանչեսկո Ռուջերին։ Թեև այն ժամանակներում ավանդաբար ընդունված էր, որ արհեստավորների ընտանիքները սերնդեսերունդ միակցված աշխատեն, Վինչենցոն լքել է իր ընտանիքը և Կրեմոնայի կենտրոնում բացել իր արհեստանոց-վաճառակետը։  Նրա, ինչպես և իր հոր՝ Ֆրանչեսկոյի աշխատանքներում զգացվում է Նիկոլո Ամատիի Grand Pattern մոդելանմուշի ազդեցությունը։ Վինչենցոն որոշ տարրեր փոխառել է նաև Անտոնիո Ստրադիվարիուսից ։ Վինչենցոյի աշխատանքների համակողմանի ուսումնասիրությունը հանգեցրել է այն եզրակացության, որ նրա պատրաստած գործիքներն ավելի որակյալ են, քան իր հոր պատրաստածները  Vincenzo's instruments, though less numerous, are valued at least equal to those of his father. : Վինչենցո Ռուջերիի պատրաստած ջութակը 2011 թվականի հոկտեմբերի 3-ին Լոնդոնում՝ Բրոմպտոնի աճուրդում վաճառվել է 502.320 ամերիկյան դոլարով Brompton's Auctions in London. : Նրա շնորհալի աշակերտը և գործի արժանավոր շարունակողը եղել է Կառլո Բերգոնցին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալացի ջութակագործներ
Լինկոլն շրջան (Թենեսի)
Կատեգորիա:Թենեսիի շրջաններ
Մյաեկյուլա (գյուղ, Սուուռե-Յաանի շրջան)
Մյաեկյուլա (Mäeküla), գյուղ Էստոնիայի Վիլյանդիմաա նահանգի Սուուռե-Յաանի շրջանում։
Հիրոսիմայի խաղաղության հուշարձան
Հիրոսիմայի խաղաղության հուշարձան կամ Գեմբակու դոմու (原爆ド, Ատոմային գմբեթ), մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը Հիրոսիմայի առևտրա-արդյունաբերական պալատի ցուցադրական կենտրոնի շենքը (Hiroshima Prefecture Industrial Promotion Hall)։
Մյաեկյուլա (գյուղ, Սուուռե-Յաանի շրջան)
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 31 մարդ։
Հիրոսիմայի խաղաղության հուշարձան
Պատմություն
1945 թվականի ատոմային ռմբակոծության արդյունքում առևտրա-արդյունաբերական պալատի ցուցադրական կենտրոնի շենքը խիստ տուժել է, բայց կանգուն է մնացել, չնայած նրան, որ հորիզոնական գծով ատոմային ռումբի պայթյունի էպիկենտրոնը 160 մետր հեռավորության վրա էր։ Շենքը մասնակի քանդվել է պայթյունի հարվածային ալիքից և վառվել։ Այդ պահին շենքում գտնվող բոլոր մարդիկ զոհվել են։ Պատերազմից հետո փլուզումից խուսափելու համար գմբեթը ամրացվել է և դարձել ատոմային պայթյունի հետ կապված ամենահայտնի ցուցանմուշը։ 1996 թվականին, չնայած չինական և ամերիկյան իշխանությունների բողոքին, Գեմբակու դոմուն մտցվեց ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկի մեջ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Ճապոնիայում Կատեգորիա:Գմբեթներ
Մյաեկյուլա (գյուղ, Սուուռե-Յաանի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիլյանդիմաա նահանգի Սուուռե-Յաանի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Ավերոյիզմ
Ավերոյիզմ, միջնադարյան և Վերածննդի ժամանակաշրջանի քրիստոնեա-աստվածաբանական փիլիսոփայական ուղղություն, որի ակնունքները բխում են 12-րդ դարի արաբ աստվածաբան Ավերոյեսի (Իբն-Ռուշդ) հայացքներից։ Ավերոյիզմի ներկայացուցիչները, հանդես գալով եկեղեցական ուսմունքի քննադատությամբ, մասնավորապես օգտագործում էին Ավերոյեսի գաղափարների այն մասը, որտեղ նա փորձում է ապացուցել, որ կրոնի պատկերացումներն իրենցից ներկայացնում են լոկ մաքուր փիլիսոփայական ճշմարտությունների այլաբանական արտահայտություններ։ 13-րդ դարում ավերոյիզմին հակադրվում էր ավանդական օգոստիանոսականությունը և քրիստոնեական արիստոտելիզմը։
Կատեգորիա:Սխոլաստիկա Կատեգորիա:Աստվածաբանություն
Կապալ
Կապալ, քաղաքացիական իրավունքում պայմանագիր, ըստ որի մի կողմը (կապալառուն) պարտավորվում է մյուս կողմի (պատվիրատուի) հանձնարարությամբ կատարել որոշակի աշխատանք, իսկ պատվիրատուն ՝ վճարել դրա դիմաց։ Աշխատանքը կատարվում է կապալառուի կամ պատվիրատուի նյութերով։ Կապալառու կարող են լինել նաև կազմակերպությունները, որոնք աշխատանքներ կատարում են ինչպես հիմնարկությունների, այնպես էլ անհատ քաղաքացիների համար։
Սլոբոդիշչե (գյուղ, Ռուդնյանսկի շրջան)
Սլոբոդիշչե (Слободище), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռուդնյանսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 23 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռուդնյանսկի շրջանի բնակավայրեր
Կազիմիր Ֆայանս
Կազիմիր Ֆայանս (Kazimierz Fajans, ), ծագումով լեհ, ամերիկյան ֆիզիկոս և քիմիկոս։
Կենսագրություն
Ծնվել է Լեհաստանում, 1936 թվականից ապրել է ԱՄՆ-ում։ 1907 թվականին ավարտել է Լայպցիգի համալսարանը, կատարելագործվել Հայդելբերգի և Մանչեստրի համալսարաններում։ Դասավանդել է Կարլսրուեի բարձրագույն տեխնիկական դպրոցում (1911 - 1917), Մյունխենի (1917-1935), Միչիգանի (1936-57) համալսարանների պրոֆեսոր։ 1924 թվականից եղել է ԽՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան թղթակից անդամ։
Գիտական աշխատանքները հիմնականում վերաբերում են ռադիոքիմիայի, լուծույթների տեսության և ադսորբման հարցերին։ Հայտնաբերել է մի շարք ռադիոակտիվ իզոտոպներ, ձևակերպել (Ֆրեդերիկ Սոդդիի հետ միաժամանակ) տեղաշարժման կանոնը և ռադիոակտիվ տարրերի համատեղ նստեցման՝ Ֆայանսի-Պանետի կանոնը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ամերիկացի քիմիկոսներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ Կատեգորիա:Լայպցիգի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ցյուրիխի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ արտասահմանյան անդամներ
Եռամատնյա խաչակնքում
Եռամատնյա խաչակնքում, խաչակնքման խորհրդանշան, ժամանակակից (միջնադարից) ուղղափառության (և որոշ այլ հին արևելյան եկեղեցիների) կողմից ընդունված աջ ձեռքի մատների միացումը խաչակնքման խորհրդանշան կամ օրհնություն կատարելիս։
Պատմություն
Կոստանդնուպոլսում գործածության մեջ է մտել 1172 և 1274 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում (հստակ հայտնի չէ, թե երբ), սովորույթի փոփոխության պատճառների մասին տեղեկություններ չկան ։ Եռամատնյա խաչակնքման մասին առաջին հիշատակումը պարունակվում է անհայտ հեղինակի «Պանագիոտի վիճաբանությունը Ազիմիտի հետ» բանավիճական գեղարվեստական ստեղծագործության մեջ, որը գրվել է 1274 և 1282 թվականների միջև եղած ժամանակահատվածում ։
Ռուսական կայսրությունում եռամատնյա խաչակնքումը պաշտոնապես ներկայացվել է 1650-ական թվականներին՝ Նիկոն պատրիարքի մոսկովյան բարեփոխումների ժամանակ, բայց նույնիսկ նախկինում` մինչև Մոսկվայի պատրիարք Իոսիֆի պատրիարքության ժամանակը, եռամատնյա խաչակնքումը «տարածման զգալի աստիճան» է ունեցել Հյուսիսարևելյան Ռուսաստանում, չնայած այն դատապարտվել է ։
Նիկոնովյան բարեփոխման կողմնակիցները քննադատության առարկա են դարձել հին հավատացյալների կողմից, որոնք չէին ճանաչում եռամատնյա խաչակնքումը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ժեստեր
Բակխարիս կարապատերև
Բակխարիս կարապատերև, աստղածաղկազգիների ընտանիքի, բակխարիս ցեղի բույս։
Նկարագրություն
Տերևաթափ թուփ է՝ մինչև 4 մ բարձրությամբ։ Տերևները կարճ կոթունավոր են, հակառակ ձվաձևից մինչև երկարավուն ձև ունեն, 4-7 սմ երկարությամբ և 2-3 սմ լայնությամբ, խոշոր ատամնաեզր, հիմքում սեպաձև սեղմված։ Վերին տերևները համարյա նստադիր են, նեղ էլիպսաձև, 2-3 սմ երկարությամբ և 0,5-0,8 սմ լայնությամբ, ամբողջաեզր, երկու ծայրերից սեղմված։ Զամբյուղները 3-5-ական հավաքված են փնջերում, կոթունավոր են, առաջացնում են նոսր հուրաններ։ Փաթաթոցը կազմված է 3-4 շարք աղյուսաձև դասավորված տերևիկներից։ Սերմնապտուղներն ունեն 1 -1,5 մմ երկարություն։ Ծաղկում է օգոստոս-սեպտեմբեր ամիսներին, պտուղները հասունանում են հոկտեմբեր-նոյեմբերին։ Տալիս է դեղին ներկ և բակխարին ալկալոիդը, որն ունի բուժիչ հատկություն։
Տարածվածություն
Տարածված է հյուսիսային Ամերիկայում, Տեխասում և Միսսիսիպիի ստորին հոսանքի ավազանում։ Մշակվում է Երևանում, որտեղ միանգամայն դիմացկուն է, հազվադեպ է ցրտահարվում, առատորեն ծաղկում և պտղաբերում է, ինքնացանք է տալիս։ Խիստ վարակվում է գայլուկով։ Հեռանկարային է հանրապետության ստորին լեռնային գոտու համար։ Էկոլոգիական խումբը՝ IV :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1753 թվականին նկարագրված բույսեր
Լիլիթ Գալստյան
Լիլիթ Սերյոժայի Գալստյանը հայ հասարակական-քաղաքական գործիչ, քաղաքագետ, լեզվաբան, թարգմանիչ, խմբագիր, հրապարակախոս։ Բանասիրական գիտությունների թեկնածու (2006), 2002 թվականից ՀԳՄ անդամ է, եղել է պատգամավոր Հայաստանի չորրորդ և ութերորդ գումարման ԱԺ-ներում։
Կենսագրություն
Ծնվել է Երևանում։ 1986 թվականին ավարտել է ԵՊՀ բանասիրության ֆակուլտետը, ստացել բանասերի որակավորում։ 1996 թվականին ավարտել է Հայաստանի ամերիկյան համալսարանի քաղաքագիտության և միջազգային հարաբերությունների ֆակուլտետը, ստացել քաղաքագիտության մագիստրոսի աստիճան։ 2001-2002 թվականներին սովորել է Եվրախորհրդի քաղաքական հետազոտությունների Թբիլիսյան դպրոցում։ 2006 թվականին ՀՀ ԳԱԱ-ում պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն լեզվաբանությունից և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ 1986-1987 թվականներին աշխատել է Թալինի շրջանի Աշնակ գյուղի միջնակարգ դպրոցում՝ որպես ուսուցիչ։ 1986-1991 թվականներին եղել է ՀԼԿԵՄ Երքաղկոմի պրոպագանդայի բաժնի վարիչը։ 1991-1999 թվականներին եղել է Համազգային հայ կրթական և մշակութային միության Հայաստանի գրասենյակի գործադիր տնօրենը։ 1999-2005 թվականներին ստանձնել է ՀՀ ԿԳՆ միջազգային ծրագրերի համադրման և աջակցման կենտրոնի գործադիր տնօրենի պաշտոնը։ 1999 թվականից Համազգային հայ կրթական և մշակութային միության նախագահն է։ 2005 և 2007 թթ. որպես հրավիրյալ դասախոս դասավանդել է Գլենդելի Համայնքային քոլեջում։
1986 թվականից հրատարակել է բազմաթիվ հոդվածներ «Նորք», «Բանբեր», «Լրաբեր», «Ավանգարդ», «Երկիր», «Գարուն», «Ազատամարտ», «Ազդակ», «Անդրադարձ», «Երկիր Ավետյաց», «Դրոշակ», «Առավոտ», «Ասպարեզ» և այլ պարբերականներում։
Կանադական գրականությունից լավագույն թարգմանության համար արժանացել է Կանադայի դեսպանատան մրցանակի։
Եղել է մի շարք միջազգային գիտաժողովների նախաձեռնող և կազմակերպիչ, կազկոմիտեի անդամ, հանդես եկել զեկուցումներով։
1990 թվականից ՀՅԴ անդամ է։ 2006-2007 թվականներին եղել է ՀՅԴ Հայաստանի Գերագույն մարմնի անդամ։ 2007 թվականի մայիսի 12-ին ՀՅԴ կուսակցությունից համամասնական ընտրակարգով ընտրվել է ՀՀ ԱԺ պատգամավոր։ ՀՀ ԱԺ Կրթության, գիտության և մշակույթի հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ է ։
2021 թվականի հունիսի 20-ի ՀՀ Ազգային ժողովի արտահերթ ընտրություններին ընտրվել է Ազգային ժողովի պատգամավոր Հայաստան դաշինքի կազմում ։
Գրական գործունեությունը
Լ. Գալստյանը կազմել, խմբագրել է գրքեր, կատարել է թարգմանություններ անգլերենից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքագետներ Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ Կատեգորիա:ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետի շրջանավարտներ Կատեգորիա:ՀՅԴ անդամներ Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 4-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:Անգլերենից հայերեն թարգմանիչներ Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Խորհրդային թարգմանիչներ Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 8-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Հայ լեզվաբաններ
Ոսկեհատ (Արմավիրի մարզ)
Ոսկեհատ, գյուղ Հայաստանի Արմավիրի մարզում, Վաղարշապատի տարածաշրջանում։ Ոսկեհատ է վերանվանվել 1978 թ-ին։ Այստեղ է գտնվում գյուղատնտեսական ակադեմիայի ուսումնական տնտեսությունը։
Աշխարհագրություն
Հեռավորությունը մարզկենտրոնից՝ 28 կմ։ Նախկինում ունեցել է Սովխոզ N4, Ոսկեհատի ուսումնական տնտեսություն անվանումները։ Գյուղը տեղադրված է Միջինարաքսյան հարթավայրում, ծովի մակարդակից ունի 940 մ բարձրություն։ Կլիման չոր խիստ ցամաքային է։ Ձմեռները սկսվում են դեկտեմբերի կեսերին, հունվարյան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է -30-ից -50։ Ամառը տևական է՝ մայիսից մինչև հոկտեմբեր, օդի միջին ամսական ջերմությունը հասնում է 24 °C-ից 26 °C, իսկ առավելագույնը՝42 °C։ Հաճախ լինում են խորշակներ, որոնք զգալի վնաս են հասցնում գյուղատնտեսությանը։ Մթնոլորտային տարեկան տեղումների քանակը 250-300 մմ է։ Բնական լանդշաֆտները կիսաանապատներ են, որոնք ոռոգման ընթացքում վեր են ածվել կուլտուր-ոռոգելի լանդշաֆտի։ Ագրոկլիմայական տեսակետից համայնքն ընկած է բացարձակ ոռոգման գոտում։
Բնակչություն
Գյուղի բնակչության մեծ մասը հայրենադարձներ են, ինչպես նաև Հայաստանի տարբեր շրջաններից տեղափոխվածներ։ Ոսկեհատի բնակչության փոփոխությունը Ըստ ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների 2005 թ-ին համայնքն ունեցել է 3635 առկա բնակիչ, որից տղամարդիկ կազմում են 47%, կանայք՝ 53%։ Ըստ տարիքային կազմի բնակչությունը բաշխված է հետևյալ կերպ. մինչաշխատունակներ՝ 25%, աշխատունակներ՝ 64%, հետաշխատունակներ՝ 11%։ Գյուղն ունի 753 առկա տնտեսություն։ Ունի դպրոց, գրադարան, բուժկետ, կապի հանգույց։
Համայնքի հիմանխնդիրներ
Համայնքի հիմնախնդիրների մեջ գլխավորը ոռոգման ջրի հարցն է և ոռոգման, խմելու ջրի ջրագծերի, գյուղամիջյան ճանապարհների վերանորոգումը, դպրոցաշինության հարցը։ Կարևորվում է նաև գյուղատնտեսական մթերքների իրացումը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի գյուղեր Կատեգորիա:Արմավիրի մարզի բնակավայրեր
Բաստեր Քիթոն
Բաստեր Քիթոն (Buster Keaton, իսկական անունը՝ Ջոզեֆ Ֆրենսիս, ), ամերիկացի կատակերգակ դերասան և կինոռեժիսոր, Ամերիկյան բոլոր ժամանակների ֆիլմերի 100 մեծագույն աստղերի ցանկում 21-րդն է, համր կինոյի ժամանակաշրջանի ճանաչված դերասաններից մեկն է։
Կենսագրություն
Բաստեր Քիթոնը ծնվել է 1895 թվականի հոկտեմբերի 4-ին Պիկուեյում (Կանադա)։ Ծագումով իռլանդացի և շոտլանդացի ծնողների հետ, երեք տարեկան հասակից ակրոբատիկ համարներով հանդես է եկել մյուզիք-հոլլերում։ 1917 թվականին Նյու Յորքում հանդիպում է հայտնի կոմիկ Ռոսկո Արբյուկլին, որը նրան առաջարկում է միասին հանդես գալ Ջոզեֆ Շենկի արտադրած ֆիլմերում։ Մի շարք ֆիլմերում նկարահանվելուց հետո նա զորակոչվում է բանակ և Ֆրանսիայում մասնակցում առաջին համաշխարհային պատերազմին։ Նկարահանվել է կարճամետրաժ և լիամետրաժ համր և հնչուն ֆիլմերում, որոնցից են՝ Ջոզեֆ Շենկի «Անապատի հերոսը» (1917), Հերբերտ Բլեյկի «Էլեկտրական բնակարանը» (1922), Էդուարդ Սեջուիկի «Օպերատորը» (1928), Մաք Սենթի «Ամաչկոտ երիտասարդը (1936), Ռոբերտ Թանսեի «Աստվածների քաղաքը» (1946), Բիլլի Ուայլդերի «Մթնշաղի ծառուղին» (1950) Սեմյուել Բեկետի «Ֆիլմ» (1964), Չարլզ Չապլինի «Բեմեզրի լույսերը» (1952), Մայքլ Անդերսոնի «Ութսուն օր աշխարհի շուրջը» (1956), Ստենլի Կրամերի «Խելակորույս, խելակորույս, խելակորույս աշխարհ» (1963), Մաքս Նոսեկի ֆչանսիական «Շանզ Էլիզեի արքան» (1934), Էդրիեն Բրունելի՝ անգլիական «Ներխուժողները» (1934), Ջերալդ Պոտերտոնի՝ կանադական «Երկաթուղայինը» (1964), Լուիջի Սկատինիի՝ իտալական «Երկու նավաստի և մեկ գեներալ» (1965)։ Համաշխարհային ճանաչում ունեն Քիթոնի «Երեք դարաշրջան», «Մեր հյուրընկալությունը» (երկուսն էլ՝ 1923 թվականին), «Շեռլոկ-կրտսեր», «Ծովագնացը» (երկուսն էլ՝ 1924 թվականին), «Գեներալ» (1926), «Հոլիվուդյան առևանգում» կատակերգական ֆիլմերը, որոնցում խաղում էր նաև գլխավոր դերերը։ Հեռանալով ԱՄՆ-ից Կիտոնը իր բախտը փորձում է նաև Եվրոպայում, սակայն ապարդյուն։ Մեկ տարի հոգեբուժարանում բուժվելուց հետո, նա «Մետրո-Գոլդվին-Մեյեր» կինոստուդիայում աշխատում է որպես սցենարիստ՝ մասնավորապես կատակերգական ֆիլմերի, միևնույն ժամանակ նկարահանվում է կարճամետրաժ ժապավեններում։ Նկարահանվել է նաև անգլիական հեռուստատեսությունում, ինչպես նաև եվրոպական կրկեսներում, մասնավորապես ֆրանսիական «Մեդրանոյում» (1952 և 1954): 1957 թվականին Հոլիվուդը նկարահանում է «Բաստեր Քիտոնի պատմությունը» (1957, ռեժիսոր՝ Սիդնեյ Շելդոմ)։ 1959 թվականին Քիթոնը պարգևատրվեց «Օսկար» հատուկ մրցանակով։
Քիթոնը հեղինակ է «Ֆարսի իմ հրաշալի աշխարհը» (1960) գրքի։
Բաստեր Քիթոնը մահացել է 1966 թվականին, Հոլիվուդում։
Գրականություն
Կատեգորիա:Կինոգործիչներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:1896 ծնունդներ Կատեգորիա:Հոկտեմբերի 4 ծնունդներ Կատեգորիա:1966 մահեր Կատեգորիա:Փետրվարի 1 մահեր Կատեգորիա:Ամերիկացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Օսկարակիրներ Կատեգորիա:Թոքի քաղցկեղից մահացածներ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ թատերական դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղա երեխա դերասաններ
Կարսի մարզ
Կարսի մարզ (Карсская область), 1878-1917 թվականներին վարչատարածքային միավոր Ռուսական կայսրության կազմում։ Կազմավորվել է Ալեքսանդր II-ի կայսերական հրահանգով՝ 1877-78 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմից մի քանի ամիս անց՝ 1878 թվականին։ Նրա մեջ մտնում էր Օսմանյան կայսրության նախկին Կարսի էյալեթի տարածքը։ 1918 թ. Հայաստանի առաջին հանրապետության տարածք։
Տարածքը շուրջ 19,000 քառ. կմ էր՝ զբաղեցնելով Մեծ Հայքի Այրարատ նահանգի կենտրոնական շրջանները՝ հիմնականում Վանանդը, Հավնունիք, Գաբեղյանք գավառները, մասամբ՝ Շիրակը՝ մինչև Արաքս գետ ու Հայկական պար լեռնաշղթա։ Այժմ նահանգի տարածքը գրեթե ամբողջությամբ պատկանում է Թուրքիային, և բաժանված է 3 մարզերի (իլ) միջև՝ Էրզրումի, Արդահանի և Կարսի։ Հյուսիս-արևմուտքում մի փոքր հատված մտնում է Հայաստանի Հանրապետության Շիրակի մարզի մեջ։
Օսմանյան տիրապետություն
Կարսը Օսմանյան տիրապետության տակ է անցնում 17-րդ դարի սկզբին։ 1639 թվականի Ղասրե Շիրինի հաշտության պայմանագրով Կարսը Սեֆյան Պարսկաստանից անջատվում է և մտնում Օսմանյան կայսրության կազմի մեջ։ Հայաստանի չորրորդ բաժանումը թուրքական սահմանը դարձնում է Ախուրյան գետը։ Օսմանյան թուրքերը կազմել են Կարսի էյալեթը, որը 19-րդ դարի սկզբին տրոհված էր Կարսի, Շորագյալի (Շիրակ), Զարիշատի, Կաղզվանի և Կեչվանի գավառների։ Նրանց 248 գյուղերը 1828 թվականի հունիսի դրությամբ ունեին ունեին 22 000 բնակիչներ (1 842 ընտանիք կամ 14 700 հայեր)։
19-րդ դարի ընթացքում Կարսը 3 անգամ գրավվել է ռուսական զորքերի կողմից՝ 1828-1829, 1853-1856 և 1877-1878 թվականներիի ռուս-թուրքական պատերազմների ընթացքում։ 1829-1830, 1854-1855 թվականներին Անդրկովկաս, հիմնականում՝ Շիրակի դաշտ գաղթած հազարավոր կարսեցի հայերի փոխարեն թուրքական կառավարությունը վերաբնակեցրել է Կովկասից և Օսմանյան կայսրության տարբեր շրջաններից եկած թուրքերի, թուրքմենների, կարափափախների, լեզգիների և քրդերի։
Ռուս-թուրքական պատերազմ
1877 թվականի ապրիլին ռուսական ցար Ալեքսանդր II-ը (1855-1881) Ռումինիայի հետ պայմանագիր կնքեց Քիշնևում և, ապահովելով նրա դաշինքը, նույն օրը՝ ապրիլի 12-ին, ստորագրեց պատերազմ սկսելու մանիֆեստը ։ 1877 թվականի ապրիլին սկսված ռուս-թուրքական պատերազմը օսմանյան տիրապետության դեմ բալկանյան ժողովուրդների ազգագատագրական պայքարի և արևելյան հարցում միջազգային հակասությունների սրման հետևանք էր։ Ռազմական գործողությունները մղվել են Բալկանյան և Կովկասյան ռազմաճակատներում։ Կովկասյան ռազմաճակատում ռուսական բանակի (70 հազար) հիմնական հարվածող ուժը՝ 52-հազարանոց Կովկասյան կորպուսը, գեներալ Միքայել Լոռիս-Մելիքովի հրամանատարությամբ ապրիլի 12-ին անցել է հարձակման Ալեքսանդրապոլ-Կարս, Իգդիր-Բայազետ և Ախալցխա-Արդահան ուղղություններով։ Երևանյան զորամիավորումը գեներալ Արշակ Տեր-Ղուկասովի հրամանատարությամբ ապրիլին գրավել է Բայազետը և Ալաշկերտը։
Կովկասյան ռազմաճակատի կարևոր հաղթանակներից էր Կարսի գրավումը։ Պատերազմի սկզբին ռուսներն այնտեղ անհաջողության մատնվեցին։ Երկրորդ անգամ այդ գործը հանձնարարվեց Հովհաննես Լազարևին, որը վճռականորեն կազմակերպեց գրոհը, հայտարարելով. «Եթե գրոհը չավարտեմ ցերեկը, կշարունակեմ գիշերը»։ Իսկապես, գիշերային գրոհով գրավվեց Կարսը։ Նոյեմբերի 6-ին ռուսները հայ կամավորների հետ, գեներալ Հովհաննես Լազարևի հրամանատարությամբ, գրավել են Կարսը, որը Կովկասյան կորպուսի ամենախոշոր հաղթանակն էր։
Մեծ էր պատերազմին մասնակցող հայ զորավարների թիվը՝ 7 գեներալ և ավելի քան 500 բարձրաստիճան սպա։ Այդ պատերազմը ոգևորել էր և' արևմտահայերին, և' արևելահայերին։ Անդրկովկասի տարբեր վայրերում ձևավորվել էին ութ զորամիավորումներ՝ բաղկացած մեծ մասամբ հայերից։ Արևելահայերը Ախուրյանի վրա կամուրջ կառուցեցին ռուսական զորքերի անցումն Արևմտյան Հայաստան ապահովելու համար։
Երևանի նահանգի հայությունը ռուսական զորքերին տրամադրեց հազարավոր սայլեր, ձիեր և ուղտեր։ Երևանում և Ղարաքիլիսայում հայերն իրենց տները տրամադրում էին ռուսական զորքերին իբրև հոսպիտալներ, ստանձնում վիրավոր ռուս զինվորների բժշկական օգնության գործը։ Արևմտահայերը ստույգ տեղեկություններ էին հաղորդում ռուսական զորամասերին թուրքական ռազմական ուժերի վերաբերյալ, կատարում էին ուղեկցորդի դեր, ստեղծում էին կամավորական ջոկատներ։
1878 թվականի հունվարի սկզբներին ռուսներն առանց մարտերի գրավեցին Ադրիանապոլիսը։ Փետրվարին ռուսական զորքերը մտել են Կարին (Էրզրում)։ Բալկանյան ռազմաճակատում, երբ ռուսական զորքերը Կոստանդնուպոլիսը գրավելու իրական սպառնալիք են ստեղծել, Թուրքիան հաշտություն է խնդրել։ Պատերազմը մեծ վնաս է հասցրել Արևմտյան Հայաստանին, որտեղ թուրքական իշխանական զորքերին օգնել են պարենով, հանդերձանքով ու փոխադրամիջոցներով։ Կոստանդնուպոլսից ընդամենը 12 կմ հեռավորության վրա գտնվող Սան-Ստեֆանո ավանում էլ փետրվարի 19-ին կնքվեց զինադադար ։
1877 թվականին ռուսական զորքերի գրաված շրջաններից 1878 թվականի դեկտեմբերի 27-ին վերջնականապես կազմավորվել է Կարսի մարզը, որը սկզբում բաղկացած էր մեկ մարզային քաղաքից (Կարս), 6 օկրուգից (Կարսի. Արդահանի, Զարիշատի, Շորագյալի, Կաղզվանի, Օլթիի) և 2 պրիստավությունից (Չըլդրի և Խորասանի)։ 1881 թվականի վարչական վերաբաժանումից հետո Կարսի մարզի վերակազմվել է Կարսի, Արդահանի, Կաղզվանի և Օլթիի օկրուգների, որոնք իրենց հերթին տրոհվել են 14 տեղամասերի և 148 գյուղ, համայնքների։
Բնակչություն
Մուսուլմանական բնակչության արտագաղթի և Արևմտյան Հայաստանի ու Անդրկովկասի տարբեր շրջաններից քրիստոնյաների ներգաղթի հետևանքով մարզում աճել է հայերի տեսակարար կշիռը (1882 թվականին 31 518 հայ, 1887 թվականին՝ 38 184)։ 1890-ական թվականներին համիդեական կոտորածներից հետո ուժեղացել է արևմտյան Հայաստանից հայերի արտագաղթը Կարսի մարզ (1897 թվականի մարդահամարով՝ 73 000, 1906 թվականին՝ 94 000, 1910 թվականին 102 000, 1913 թվականին՝ 113 000 բնակիչ՝ 85 հայաբնակ գյուղերում և Կարս քաղաքում)։ Իր դիրքերն ամրապնդելու նպատակով ցարական կառավարությունը 25 տարում մարզ է տեղավտխել 20 000 ռուսների։ 1914 թվականի նոյեմբեր-դեկտեմբեր ամիսներին Կարսի մարզի արևելյան շրջանները ներխուժած թուրքական զորքերը կազմակերպել են հայերի կոտորածներ։ Մինչև 1915 թվականի հունվարի սկիզբը թուրքերից մաքրված մարզի ամբողջ տարածքը 1915-1916 թվականներին վերածվել է հազարավոր հայ գաղթականների հանգրվանի։ 1918 թվականի մարտի 3-ին Բրեստ-Լիտովսկում կնքված պայմանագրով Խորհրդային Ռուսաստանը Կարսի մարզը զիջել է Թուրքիային։
1918 թվականի ապրիլի վերջին զավթելով Կարսը և շրջակա գյուղերը՝ թուրքական զորքերը կոտորել են ավելի քան 10 հազար հայ։ Հարյուր հազարավոր մարդիկ գաղթել են Ալեքսանդրապոլի, Էջմիածնի և Երևանի գավառներ։ Տեղի մուսուլմանական հրոսակախմբերը մի շարք տեղերում փակել են գաղթականների նահանջի ճանապարհը և նոր կորուստներ պատճառել նրանց։ Մի խումբ հայ երիտասարդների համառ դիմադրության շնորհիվ հաջողվել է կոտորածից փրկել հազարից ավելի հայ մանուկների, մայրերի և տեղափոխել Ախալքալաքի գավառ։
1918 թվականի Բաթումի պայմանագրով Հայաստանի Հանրապետությունը հրաժարվել է Կարսի մարզից։ 1918 թվականի նոյեմբերից մինչև 1919 թվականի գարունը հազարավոր կարսեցի գաղթականներ արևելյան Հայաստանում մահացել են սովից ու համաճարակներից։