cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ցեղակրոնություն
Եզրի ծագում ու մեկնում
«Ցեղակրոնություն» եզրի, ինչպես նաև գաղափարախոսության հեղինակն է Գարեգին Նժդեհը։ «Ցեղ» և «կրոն» գոյականների միացումով է կազմվել «ցեղ-ա-կրոն» բառը և դրա ընտրությունը։ Նժդեհի համար «ցեղ» հասկացողությունը մարդաբանության կողմից տված սահմանումից ավելի լայն է ։ Առհասարակ, ըստ Նժդեհի, «դժվար է այն սահմանել գիտական լեզվով. այստեղ միայն հարաբերական գիտականության մասին խոսք կարող է լինել» ։ Նժդեհին «բավարար չեն հին եզրերը», քանզի նրանցով չի կարելի ընդգրկել ցեղի ողջ խորությունը։ Ըստ նրա ընդհանրացումների՝ «ցեղն ավելի՛ հոգի է, քան՝ կավը» (այսինքն՝ նյութը) ։ Ըստ Նժդեհի, ցեղը նախաստեղծ է և գոյություն ունի արարչագործության սկզբից ։
Ցեղակրոն լինել, ըստ Նժդեհի, նշանակում է կրել անհատի մեջ ցեղը, նրա որակները, բարոյականը, կրել այն ամեն ցեղային-հայկականը, որն առկա է հայոց պատմության ողջ ընթացքում ։ «Կրոն» բառի արմատը «կրել»-ն է և հայերենում կան նման կարգի այլ բառեր ևս՝ հոգեկրոն, խաչակրոն, մոլեկրոն, նյութակրոն, մաքրակրոն, խստակրոն, կուսակրոն ։
Ցեղակրոնությունն ավելին է, քան ցեղապաշտությունը կամ հայրենապաշտությունը. այն վերջիններս ներառում է իր մեջ։ Այդ պատճառով Նժդեհը «ազգասիրություն», «հայրենասիրություն» և նման կարգի այլ բառերի փոխարեն նախընտրել է «ցեղակրոնություն» եզրը ։
Նպատակներ և գաղափարախոսություն
Ցեղակրոնությունը կառուցված է հետևյալ տրամաբանական հաջորդականությամբ.
Ցեղի ճանաչումից է բխում ցեղահավատությունը, այսինքն՝ հավատը հայ ցեղի ուժի, հանճարի, նրա կամքի և կարողությունների, նրա ապագայի և հավիտենականության նկատմամբ ։
Հավատալ ցեղին նշանակում է ունկնդիր լինել նրա ձայնին, հաղորդակցվել նրա հետ, հաղորդակից լինել նրա ուժին և հանճարին, նրա ցավին ու հրճվանքին, դժբախտություններին ու մեծագործություններին, այսինքն՝ լինել ցեղահաղորդ։ Ցեղահաղորդությունը վտանգի պահին ցեղի ձայնը, մռնչոցը լսելու ու դրան հետևելու կամքն է։ Հաղորդակից լինել ցեղին նաև նշանակում է նրանով որոշել սեփական երջանկությունն ու ազատությունը ։
Ցեղակրոնության երկու սկզբունք
Ցեղակրոնության հիմքում ընկած են երկու հիմնարար սկզբունքներ.
Ցեղակրոնության հավատամքը
Նժդեհը ցեղակրոնության հավատամքը ներկայացրել է իր «Ամերիկահայությունը. ցեղը և իր տականքը» գրքում, որտեղ նա բերել էր 27 կետ ։ «Ցեղակրոն Ուխտեր»-ին անդամակցում էին ցեղակրոնության հավատամքը ընդունող երկսեռ հայորդիներ։
Ցեղակրոնությունն ու անհատը
Ցեղակրոնությունը անհատից պահանջում է անխախտ միություն իր ցեղի հետ՝ վերջինիս ճանաչելով որպես գերագույն ծնող։ Այս առումով, ցեղակրոնությունը ընտանիքը դիտում է որպես միջոց՝ ցեղի հզորացման համար և գտնում, թե ընտանիքի զավակներն ավելի պատկանում են ցեղին՝ գերագույն ծնողին, քան անմիջական ծնողներին ։
Ցեղակրոնությունը ցեղի հավաքական բախտավորությամբ է պայմանավորում անհատի բաղձալի երջանկությունը, որն է՝ «տեսնել թե ինչպե՛ս է աճում և իր ժողովրդի զորությունը և արդարորեն ընդարձակվում է Հայաստանը» ։
Ըստ ցեղակրոնության, անհատի ազատության և նրա՝ որպես անհատականության ինքնադրսևորումի մեծագույն չափը, «ամենաբարձր արարքը»՝ հնազանդվելն է ցեղին։ Այլ խոսքով, անհատն ազատ է այնքանով, որքանով չի հակադրվում ցեղի շահերին և չի վնասում նրա բարոյականը և նրա ինքնադրսևորումը պետք չէ վերածվի ցեղամերժ եսականության ։
Որպես ցեղի ապագայի նկատմամբ հավատ սերմանող բարոյախոսություն, ցեղակրոնությունը չի քարոզում անզոր ճակատագրապաշտություն, այլ պարտավորեցնում է՝ պայքարով կերտել այն մե՛ծ ճակատագիրը, որին արժանի է ցեղը ։
Ցեղակրոնությունը անիմաստ է համարում ցեղի նկատմամբ հավատը, ցեղապաշտությունը, ցեղային հպարտությունը, եթե այդ ամենը վերացական են, դատարկախոսություն ու չեն դրսևորվում իրական կյանքում և անհատական վարքում։ Ճանաչելով ցեղի արժեքներն ու բարոյականը, անհրաժեշտ է նաև կրե՛լ դրանք, ապրե՛լ դրանցով՝ ապահովելով մտքի, խոսքի և գործի ներդաշնակությունը։ Իսկ ապրել ցեղի ձգտումներով, նրա արժեքներով ու բարոյականով, դրան կենսաձև դարձնել կնշանակի կրել անհատի մեջ ցեղը, այսինքն լինել ցեղակիր-ցեղակրոն ։
Հայության երեք տեսակները ըստ ցեղակրոնության
Ցեղակրոնությունը հայությունը բաժանում է զգայա-գիտակցական երեք մասերի՝ ազգային-ցեղային (ցեղը), տատանվող կամ չկողմնորոշված (ժողովուրդը) և ամբոխացած, հակազգային (տականքը)։ Արդի հայությունը, ըստ ցեղակրոնության, գերազանցորեն հանդես է գալիս որպես հայ ժողովուրդ, այսինքն՝ հայկական որևէ հատկանիշ ունեցող մարդկանց ժողովածու։ Հայության շատ փոքր մասն է, որ իր զգայա-գիտակցական մակարդակով ու կենսաձևով նկատվում է որպես հայ ցեղ (ազգ)։ Հայության մի հատվածն էլ կազմում է տականքը ։ Ցեղամարդու գաղափարատիպ տեսակն է ցեղակրոնը։
Ցեղակրոնը
Ցեղակրոնը ցեղամարդ հայի գաղափարատիպ տեսակն է։ Ցեղակրոնը չի՛ սարսափում միջավայրի այլասերիչ ազդեցությունից, քանզի գիտի, որ այն անզոր կլինի ուծացնել, եթե նա ապրում է ցեղորեն։ Ցեղակրոնը ատում է վախկոտություն։ Պատահական չէ, որ Ցեղակրոն Ուխտերում խստիվ արգելված էր «մի՛ վախնար» խոսքը, քանզի ցեղակրոնի հասկացողությամբ վախենալ մեկի համար կնշանակի անպատվել նրան ։
Ցեղակրոնը թշնամի է ճանաչում թուրքին, բոլշևիկին և դրանց հայադավ գործակալներին։ Նա ժխտում է բոլոր այն հոսանքներից, կրոններից ու վարդապետություններից, որոնք ժխտելով ազգերի անհրաժեշտությունը ։
Ցեղակրոնը ցեղի և հայրենիքի համար մեռնելու բացարձակ կամք ունի։ Նրա համար սրբազան են հայրենիքի անկախության գաղափարը և այն խորհրդանշող նվիրական Եռագույնը։ Ցեղակրոնը գիտի, որ Հայրենիքի իրական անկախությունը արյամբ և զոհաբերությամբ են նվաճվում ։
Ցեղակրոնը իր ցեղակցի հետ ընտանիք կազմելու և սերունդ տալու պարտավորություն ունի, քանզի գիտի, որ սերնդատվությամբ է ապահովվում ցեղի շարունակությունը։ Ցեղակրոնը որևէ գիտության, արվեստի կամ արհեստի մշակ չէ, այլ դրանք իր ցեղին ծառայեցնելու ձգտող անխոնջ մարտիկ ։
Ցեղակրոնը հնազանդ է ցեղին, որին սիրում է իր կյանքից ավելի։ Ցեղի կա՛մքը - ահա նրա գերագույն հրամայողը, դա ցեղի հաղթանակելու ու հարատևելու կամքն է ։
«Քիչ է խոսում ցեղակրոնը, որովհետև գործնաշատ է», նա դատարկախոս չէ՛ և խոսում է միայն «ուսանելու և ուսուցանելու համար, իսկ ուսանում և ուսուցանում է գործելու համար» ։ Ցեղակրոնը քարոզիչ է։ Ցեղակրոնը քարոզչության հիմնական նպատակը նոր ուխտակից գտնելն է։ Նրա քարոզչությունը առավելապես անձնական օրինակի քարոզչություն է ։
Ժողովուրդը հայության չկողմնորոշված, տատանվող մասն է։ Այն ամբոխամետ է, եթե ավելի տականքի ձայնն է լսում, քան՝ Ցեղի։ Ժողովուրդն է ապրում է առօրյայով, ցեղը՝ հավիտենականով, նա՝ օրվա մտածոմներով, սա՝ անցյալի հիշողությամբ, ապագայի հաստատուն հավատով և օրվա հարատև պայքարով միաժամանա՛կ։
Ժողովուրդն առաջնորդվում է հատվածական, ցեղը՝ համահայկական շահերով։ Ժողովուրդը դասակարգերի, դավանանքների ու կուսակցությունների խառնամբոխ է, իսկ ցեղի մեջ չկա՛ն տիրող և հպատակ դասակարգեր, կրոնական հարանվանություններ, քաղաքական ուղղություններ, այլ կա՛ն միայն հայեր։
Ժողովուրդն արդարություն և ապրելու իրավունք աղերսող է, ցեղը՝ դրան նվաճող և հաստատող։ Ժողովուրդը կարող է հարմարվել իր անփառունակ վիճակին, իսկ ցեղը չի՛ հանդուրժում ստրուկի շղթաները, նրա համար սրբագրելի են աշխարհի հայավնաս վճիռները։ Վտանգի պահերին՝ ժողովուրդը մատնվում է խառնաշփոթի ու խուճապի, իսկ ցեղը բնազդորեն գտնում է ելքը։ Նա ընդունակ չէ՛ կանխատեսելու վտանգը, իսկ ցեղը՝ նախազգում է այն։
Ժողովուրդը մեծարում է միջակություններին, ցեղը՝ միայն իր հանճարներին։ «Ժողովուրդը դպիրներ է ծնում, իսկ ցեղը՝ մարգարեներ» ։
Ժողովուրդը արժեքներ պահել ու հերոսներ գնահատել չգիտի. այսօր մեկին հերոս է դարձնում, վաղը՝ ոտնատակ անում կամ երեկվա սրբությունները, ամբոխային կուրությամբ, այսօր ոչնչացնում։ Ցեղն իր արժեքների հավիտենական կրողն է, իր սուրբ մեռելների պաշտամունքը հավերժացնողը։
Ժողովուրդը տառապում է անլիարժեքության բարդույթով, իսկ ցեղը համակ է հպարտանքի զգացումով և լի՝ վճռականությամբ։ «Ժողովուրդն ընդունում է օտար մշակույթն ապազգայնանալով, ցեղը՝ ազգայնացնում է իր ընդունածը» ։
Եվ որքան հայության մեջ բարձր է ցեղի տեսակարար կշիռը, այնքան նա ապրում է ցեղորեն, այնքանով հզոր ու կենսունակ է նա՝ որպես ազգ։ Իսկ ցեղի տեսակարար կշիռը պիտի բարձրացվի ժողովրդի հաշվին՝ նրան դարձի բերելով, դեպի ցեղը կողմնորոշելով։ Եվ այդպիսով ցեղակրոնության գերխնդիրը հայ ժողովուրդ ցեղայնացնելն է ։
Տականքը հայության ազգուրաց տարրն է, ցեղի ներքին թշնամին՝ լծված արտաքին թշնամու ռազմակառքին- անդիմագիծ՝ որպես հայ և զզվելի՝ որպես մարդ. հայության հանդեպ ո՛չ մի պարտականություններ չունեցող, բայց մշտապես իրավունքներից ճամարտկող։ Նա ազգային պատկանելիություն չունի և եթե խոսում է հայերեն, ապա միայն այն պատճառով, որ հաղորդակցվելու այլ ձև դեռ չի գտել։ Նյութակրն՝ որի համար գերագույն արժեքը դրամն է։ Տականքը հայրենիք չի՛ ճանաչում։ Այդ շերտին Հայկ Ասատրյանը անվանել է «ցեղանեն շեյթան» ։ Դա հայության ազգորեն մեռած տարրն է, մեկընդմիշտ ամբոխացած։
Ցեղակրոնի պաշտամունքներ
Ցեղակրոնությունը գերագույն սրբություն է ճանաչում և հռչակում Ցեղին ։ Ցեղակրոնության էական մասն է կազմում ցեղապաշտությունը. պաշտամունքը ցեղի որակների, արժեքների ու սրբությունների։ Գոյություն ունի 7 պաշտամունք։
Ցեղակրոնության մեջ Ցեղի արյունը աստվածություն է, քանզի սրանով է նաև պայմանավորված Ցեղի հոգեմարմնական կերտվածքը։ Ցեղակրոնությունը քարոզում է պաշտամունք Ցեղի արյան նկատմամբ, որի անարատության մեջ է տեսնում մեր ցեղի ապագան։ Լեզվի հարցում Ցեղակրոնությունն անզիջում է. նա հայից պահանջում է՝ հայ մարդու հետ խոսել հայերեն, հիշեցնելով, թե լեզվի մահը արագացնում է ժողովուրդների հոգևոր մահը։ Այդ մտահոգությամբ՝ նա պահանջում է պաշտամունք դեպի մայրենի լեզուն, որի մաքրությամբ և իմաստավորմամբ է պայմանավորված մեր ցեղի հոգևոր ապագան ։
Ցեղակրոնությունն կարևորում է հայերեն բառերի գաղափարային իմաստի, նրանց մշակութային տարողության վերծանումը՝ դրա չգոյությունը համարելով հայ բանասիրության թերին ։
Դա պաշտամունքն է մեր ցեղի սրբազան մեռելների, «որոնք առյուծ ացան իրենց արիության մեջ, աստվածացան իրենց հոյակապ նվիրումի մեջ, որոնք իրենց արյունը շռայլեցին մեր ցեղի գոյությունը և պատիվը հավիտենականացնելու համար» ։ Ցեղակրոնությունը մեծագույն վատություն է համարում հոգևոր խզումը հին ու նոր սերունդների միջև, որով խախտվում է Ցեղի երեկվա ու վաղվա օրգանական կապը։ Նժդեհը գրում է. «նորահաս սերունդը կտրվե՞ց անցնող կամ անցած գնացած սերունդներից՝ նա էապես կտրվում է մինչ այդ գոյություն ունեցող Ցեղի արժեքներից ու սրբություններից... Հին սերունդից կտրվողը դառնում է հոգեպես անհող և անուղի։ Էականը հոգեհաղորդակցությունն է սերունդների միջև, որի շնորհիվ վերջինները փոխանցում են Ցեղի հավիտենական բոցը...» Հոգեհաղորդակցվել, ըստ Նժդեհի, նշանակում է «պատմական հիշողությամբ վերապրել անցյալ սերունդների կյանքը՝ նրանց ճակատագրին կապելով մերը» ։ Ցեղակրոնության մեջ հատկապես առկա է խորին ակնածանք դեպի Մամիկոնյան ռազմաշունչ ասպետները։ Նժդեհը գրում է.
«Ով այս կամ այն չափ ծանոթ է Հայոց պատմությանը, անմիջապես կհասկանա, որ Ցեղակրոն շարժումը, որպես ուխտ, նման է Մամիկոնեից ասպետների Ուխտին։ Մամիկոնյանների պես, ցեղակրոնը դավանում է՝ ազգին անշահախնդիր նվիրվածություն և հանուն Հայրենիքի մահը քաջաբար ընդունելու վճռականություն»
Մեծարելով Մամիկոնյանների ռազմունակությունը, Նժդեհը շեշտում է նաև հայի էության մյուս բևեռը՝ Բագրատունյաց մշակութային ոգին, որոնք տեսնում է անհրաժեշտորեն համադրելի ։
Ցեղակրոնությունը քարոզում է ուժի՛ պաշտամունք, քանզի աշխարհը ճանապարհ է տալիս ուժեղներին՝ հոգով, մտքով և բազկով ուժեղներին. հաղթում է ուժեղը և ո՛չ արդարը։
Ցեղակրոնության մեջ պաշտամունքի է ենթակա նաև Ցեղի ճշմարիտ առաջնորդը, որի աջն է գծում ճակատագիրն ազգերի, որին են պարտական ազգերն իրենց վերելքներն ու անկումները։ Եվ Ցեղակրոնությունը պահանջում է՝ հնազանդվելով Ցեղի կամքին՝ գիտենալ հնազանդվել նաև Ցեղի առաջնորդին, որ կրողն ու ուսուցիչն է ցեղային բարոյականի ։
Ներցեղային բարոյականը
Ըստ ցեղակրոնության, ազգային միասնության միակ գրավականը ներցեղային բարոյականով առաջնորդվելն է, երբ ազգի անդամները, երկրորդական համարելով կրոնական և քաղաքական իրենց անհատական համոզումները, միավորվում են հայ լինելու հանգամանքով։ Այդ եսամերժ բարոյականը յուրաքանչյուր հայից, որին անտարբեր չէ հայության ապագան, պահանջում է մեծագույն զոհողություն՝ հանուն հայ ցեղի և Հայաստանի գալիքի՝ զոհաբերել իր «ես»-ը։ Ցեղակրոնությունը, որն ունի ցեղն ամեն բանից վեր դասելու անխախտ սկզբունք, հայության տարանուն հատվածներն ու անհատ հայերին պատվիրում է՝ առջաին հերթին լինե՛լ հայ. մնա՛լ հպատակն ու մարտիկը ցեղի, անկախ կուսակցական կամ կրոնական համոզմունքից, ընկերային դիրքից և աշխարհում գտնվելու վայրից ։
Որպես վերկուսակցական ուսմունք, որը հետամուտ է քաղաքական միադավանության, ցեղակրոնությունն անհաշտ է կուսակցամոլության հետ։ Նժդեհը վեր կանգնած եսակենտրոն կուսակցականությունից, վստահորեն ավետում էր. «Չկա՛ն կուսակցական նահատակներ ու հերոսներ, կա՛ն ու կմնան ազգային մարտիրոսագրությունը և հերոսականը» ։
Ցեղակրոնությունը և կրոնը
Ցեղակրոնությունը կրոն չէ՛: Այն գերազանցապես աշխարհիկ ուսմունք է, «իսկ եթե կրոն է դա, ապա դա կրոնն է ցեղային հպարտության, ուժի և արիության» ։ Նժդեհը հայ հին հավատքին վերադառնալու կոչ չի անում, քանզի հասկանում է դրա միամտությունն ու հնարավոր վտանգավոր հետևանքները։ Այնուհանդերձ, նա չի՛ թաքցնում իր համակրանքը դեպի հայոց հին կրոնը և հայերի հեթանոս անցյալը։ Նա գրում է. Այս կամ այն ցեղը մոտավոր ճշտությամբ դիմագծելու համար, նրան պիտի դիտել իր հոգու հայելիի՝ իր կրոնի մեջ... Իր մտա-բարոյական զարգացման չափով, ցեղն իր կրոնի մեջ դնում է իր հոգեբանական գծերը, իր աշխարհզգացությունը, իր բնազանցական էությունը։ Հայը լինելիական է, հաստատում է հայոց հեթանոս կրոնը։ Լինելիակա՛ն է հայը - ահա՛, ակն ու աղբյուրը մեր մեծ Հույսի և Զորույթի։
Նժդեհը հիացմունքով է խոսում «նախաքրիստոնեական հայու անգերազանցելի մարդկայնության և բարձրորեն ասպետական ոգու մասին»։ «Վահագնա-Անահտական Հայաստանում ես տեսնում եմ այնպիսի հոգեգծեր, առաքինություններ, որոնք պիտի բաղձյալ մեր՝ որքան գոռոզ, այնքան հոգեպես աղքատ ու տմարդի դարաշրջանին» ։
Նժդեհը հակաքրիստոնյա կամ հեթանոս չէ, բայց նաև Քրիստոսի ուսմունքի մոլեռանդ պաշտպանը չէ։ Հայերին նա համարում է «զոհը քրիստոնեական բարոյախոսության, որ շարունակվում է մնալ որպես ներկ և շպար, որպես քող և դիմակ ուժեղների հոգու համար» ։ Նա հարգում է Քրիստոսին՝ իբրև գաղափարի հերոս, իբրև Աստվածամարդ, նվիրաբերող, զոհագործող քաջ արի հերոսը ու հավիտենականության սերմնացանը։ Նժդեհը, որպես ցեղակրոնության հիմնադիր, գրում էր. Քրիստոսը սիրում էր, որովհետև ուժեղ էր, նա սիրում էր, որովհետև սիրելու և ներելու չափ հզոր էր... Նա զոհաբերեց, որովհետև գաղափարի հերոս էր։ Միայն արին, քաջը, միայն հերոսը կարող է զոհաբերել։ Ինչպես նաև. Վերացնելով մահվան ու կյանքի միջև գոյություն ունեցող անջրպետը, Նազովրեցին ժխտեց մահը, որով և հանդիսացավ հավիտենական սերմնացմանը ոգու հսկաների՝ սրբերի, նահատակների, հերոսների։
Ուշագրավ է քրիստոնյայի՝ նժդեհյան, այսինքն ցեղակրոնյան ըմբռնումը, որը. «քրիստոնյան նա՛ չէ, ով քրիստոնեական վարդապետությոան տարերքը սխալ է հասկացել, ընկել նախապաշարումների ցանցի մեջ և տկարացել կորչելու աստիճան, այլ նա՛, ում մեջ մի քիչ քրիստոսություն կա - մի կայծ ամենահզոր Աստվածամարդու հոգուց» ։
Ցեղակրոնություն դավանանքը ստորադասում է ազգությանը, նշանաբանելով՝ «Ցեղը ամեն բանե վեր»։ Այն պայքար չէ՛ քրիստոնեության կամ Հայ եկեղեցու դեմ և պահանջ չի՛ դնում կրոնափոխության, այլ՝ հիշեցնում է միայն, որ հին աստվածները վկաներն են մեր ծննդի և մարմնավորողը՝ մեր ցեղային որակների։ Արմենակ Բարսեղյանը իր «Ցեղակրոն շարժումը» գրքում հետևյալ կերպ է մեկնաբանում ցեղակրոնության մոտեցումը հին հայկական կրոնին. «ցեղային ձգտումներու լավագույն մեկ արտահայտությունն է մեր հեթանոսական կրոնը, որ մեզի կներկայանա իբրև ցեղային արժեքներու խտացում մը» ։
Ցեղակրոնությունը ձգտում է վերականգնել խաթարված հայկական ցեղային ինքնատիպությունը։ Ինչպես գրում է Մուշեղ Լալայանը, դա ո՛չ թե Հայկի նետ ու աղեղով, այլ Հայկյան ոգո՛վ կռվելու պատգամն է։ Միաժամանակ, նա չի՛ քարոզում անցյալից հրաժարում կամ ապագայի անգործ սպասում։ Ցեղակրոնությունը հետադարձ հայացք է դեպի հայկական արմատները, և, այդ արմատների հզորությունից ներշնչված վստահ ու հաստատուն կեցվածք ապագային նկատմամբ ։
Վահագնապաշտություն
Ցեղակրոնությունը էական դեր է հատկացնում վահագնապաշտությանը, սակայն որպես հին հայերի արիության խորհրդանիշ, այլ ոչ թե որպես հեթանոսություն. Վահագնի հետ պիտի խոսենք հիմա՝ Աստվածը հին արիական հայության։ Մի նոր սուրբ գիրք պիտի դրվի մեր ժողովրդի ձեռքը՝ ավետարանը արիների։ Հայ ժողովրդի հավաքական հոգու մեջ հրամայողաբար հարություն պիտի առնի պաշտամունքը մեր հին և հզոր Աստծու։ Վահագնի համար տաճարներ պիտի բարձրանան... ամեն տեղ, ուր կապրի հայը՝ ամեն մի հոգու մեջ, քանզի արիությունն է եղել հավիտենական պարտականությունը այն ազգերի, որոնք չեն ուզում մեռնել։ «Արիացի՛ր, արիացրո՛ւ». սա՛ պիտի լինի մեր օրվա նշանաբանը։ Վահագն՝ Աստված, արիապաշտությունը՝ նոր կրոն, հայ մարդն՝ արի՛, եթե չենք ուզում մեր տեղն արևի տակ մի օր զիջել մեզնից արիներին։
Այնումենայնիվ, ցեղակրոնությունը չի հակադրում Վահագնին և Քրիստոսին կամ հայկականն ու քրիստոնեականը, այլ՝ դրանք խորքում տեսնում է համադրելի. «սկզբից ի վեր հայությունն ու իր քրիստոնեությունը ձուլված են ի մի բնություն »: Եվ միաժամանակ. Աններելի սխալ է կրոնական կրքով բացատրել հայու հավատարմությունը քրիստոնեության հանդեպ։ Հայ հոգուն անծանոթ է ֆանատիզմը... Տիրապետող գիտակցությունը հայու մեջ վաղուց է ինչ ազգային է... Նա շատ վաղ հայացրեց քրիստոնեությունը։ Հայկականությունն է հայու ճշմարիտ կրոնը։
Վերաբերմունքը Հայ եկեղեցուն
Ցեղակրոնությունը դեմ չէ Հայ առաքելական եկեղեցուն, այլ հակառակը՝ իրեն նրա անբաժանելի մասն է համարում, սակայն, ըստ Նժդեհի, Հայ առաքելական եկեղեցին «սխալ է ըմբռնել քրիստոնեական սիրո խորհուրդը և դրա հետևանքով ամբողջ դարեր պատճառ դարձել մեր ժողովրդի անօրինակ ողբերգության»։ Ցեղակրոնությունը կոչ է անում ազգայնացնել Հայ եկեղեցին, այն գաղափարապես վերագնահատել և առաջին հերթին վերանայման «ենթարկել քրիստոնեական սիրո իր սխալ ըմբռնումը»։ Ինչպես գրում է Նժդեհը. Սխալվել, չարաչար սխալվել է մեր Եկեղեցին՝ տնանկների և սնանկների բարոյականություն քարոզելով։ Սրանից հետո սիրո և զոհաբերության ընդունակ արի ժողովրդի մասին պիտի խոսի, եթե ուզում է, որ քրիստոնեության հետքերը մնան Փոքր Ասիայում և Հայաստանում։ Ուժեղ և արիական ժողովուրդ, այնպիսին, որ ընդունակ լինի արհամարհել մահը՝ հանուն իր սեփական գոյության։ Այսպիսով կապրի ոչ միայն հայությունը, այլև Հայոց եկեղեցին։ Ինքնապաշտպանությունը հայ ժողովրդի՝ ահա Հայ եկեղեցու նոր հավատամքը։
Ցեղակրոնության գաղափարական ակունքներ
Ցեղակրոնությունը գաղափարական դատարկության վրա չէր ստեղծվում։ Դրան նախորդել էին Ղևոնդ Ալիշանի, Րաֆֆու, Ռափայել Պատկանյանի, Դանիել Վարուժանի, Ավետիս Ահարոնյանի և այլոց ցեղաշունչ գաղափարները։ Սակայն նրան տվել էին գաղափարներ, բայց ոչ՝ գաղափարախոսություն։ Գարեգին Նժդեհին էր վիճակված, խտացնելով ու ամփոփելով իր մեջ մինչ այդ եղած Հայ ցեղային միտքը, համակարգելովվ ու ամբողջացնելով այն, հիմք դնել ցեղակրոնության ուսմունքի ։
Դավիթբեկյան Ուխտեր
Ցեղակրոնության գաղափարները ծնունդ չառան գաղթաշխարհում, այլ բերվեցին Հայաստանից, որի լեռներում կյանքի կոչվել ու հաջող քննություն էին բռնել դրանք 1919-1921 թվականներին՝ Դավիթբեկյան Ուխտի ձևով։ Ինչպես գրում է Նժդեհը, «հանձինս մեր Դավիթբեկյան ցեղապահ ուխտերի՝ 1920-ին գործեց ու հաղթանակաեց ցեղակրոնությունը»։
Ցեղակրոնության կազմավորում (1932-1937)
1932 թվականին Սոֆիայում լույս տեսնող «Խռովք» ամսագրում Գարեգին Նժդեհը «Հոգևոր նորոգության խնդիրներ» խորագրի տակ լույս ընծայեց «Ցեղակրոնությունն իբրև հաղթանակի զորույթ» հիմնադրույթային հոդվածը, որտեղ նա ասում էր.
«Եթե ցայսօր մեր ժողովուրդը հարվածներ է միայն ստանում և ողբերգորեն անկարող է հակահարվածել - դրա պատճառն այն է, որ նա չի ապրում ցեղորեն... Ցեղակրոնությո՛ւն - ահա համադարմանը, առանց որի հայությունը կմնա մարդկության քաղաքականապես ամենատնանկ մասը։»
Շնորհիվ Նժդեհի կազմակերպական ու քարոզչական անզուգական տաղանդի, Ցեղակրոն շարժումը միանգամից լայն թափ ստացավ։ Եվ ինչպես խոստովանում է Ռուբեն Դարբինյանը, «առանց Նժդեհի ներշնչած ոգևորության, առանց անոր մղիչ ուժին, առանց անոր առինքնող անձին հմայիչ ազդեցության, դժվար թե ամերիկահայ մեր նոր սերունդը կարողանար կազմակերպվիլ այնք՛ն կարճ ժամանակի մեջ» ։ Հենց ցեղակրոնության շնորհիվ էր, որ Ցեղասպանության հոգևոր ճգնաժամը հաղթահարելով ամերիկահայ բազմաթիվ երիտասարդ զանգվածներ սկսեցին չընկճվել իրենց հայ լինելու համար, այլ հակաժակը՝ հպարտանալ ։
Ցեղակրոն Ուխտերի առաջին ներկայացուցչական ժողովը գումարվեց 1933 թվականի հուլիսին, որից հետո, շուրջ մեկ տարի կազմակերպությունը գործեց չեզոք՝ ոչ կուսակցական հողի վրա։ 1934 թվականի հունիսին Բոստոնի «Հայրենիք» ակումբի սրահում, Գարեգին Նժդեհի նախագահությամբ բացված Ցեղակրոն Ուխտերի առաջին Պատգամավորական ժողովը որոշեց մտնել Դաշնակցության դրոշի տակ և այնուհետև կազմակերպությունը կոչել «ՀՅԴ Ցեղակրոն Ուխտեր» ։
Ցեղակրոնության հետագա զարգացում (1937-ից)
Դաշնակցությունից Գարեգին Նժդեհի և Հայկ Ասատրյանի հեռացումով ցեղակրոն շարժումը սկսեց տեղատվություն ապրել։ Ամերիկայի Հ.Յ.Դ. Ցեղակրոն Ուխտերը, որոնք արդեն կուսակցականացվել էին, այլևս չէին կարող հանդես գալ որպես համահայկական հիմք։ Ուստի, անհրաժեշտություն կար համագաղութային մի նոր շարժումի ։
Միաժամանակ, ցեղակրոնությունը չէր պատասխանում ոգու և արարչագործության հետ կապված մի շարք հարցերի, և կարիք կար տալու դրանց հիմնավորումները։ Ցեղակրոնության նկատմամբ անտարբեր կամ անբարյացակամ վերաբերմունք ուներ Հայ առաքելական եկեղեցին, որն ազդեցիկ ուժ էր գաղութահայ կյանքում. թելադրող այս իրականությունը պետք էր հաշվի առնել։ Հետևաբար, անհրաժեշտ էր ամբողջացնել ցեղային աշխարհահայեցողությունը, այն միավորիչ դարձնել հայության բոլոր հատվածների, այդ թվում՝ և Հայ առաքելական եկեղեցու համար, քանի որ հույս կար, թե Եկեղեցին կխանդավառվի տարոնականության հովևոր ուսմունքով։ Հակառակ դեպքում, ըստ Նժդեհի, «մեռյալ ծիսակատարություններով ու մեռելաթաղով զբաղվող Եկեղեցին վերջ ի վերջո, իր ժողովուրդն ու Աստվածը պիտի թաղի» ։
Նոր շարժման նախաձեռնող կորիզը հիմնականում եղավ Բուլղարիայի Ցեղակրոն կազմակերպությունը՝ ի դեմս Գարեգին Նժդեհի, Հայկ Ասատրյանի և Ներսես Աստվածատուրյանի, որոնք 1937 թվականից Պլովդիվում հրատարակում էին «Ռազմիկ» թերթը, որի էջերում էլ այդ թվականին սկսեցին լույս տեսնել առանձին հրապարակումներ տարոնականության գաղափարախոսության վերաբերյալ ։
Ի վերջո, 1938 թվականի ապրիլին Սոֆիայում Տարոն-Տուրուբերանի հայրենակցական միությունը սկսեց լույս ընծայել «Տարոնի Արծիվ» ամսաթերթը՝ Հայկ Ասատրյանի խմբագրությամբ (պատասխանատու տնօրենն էր Ներսես Աստվածատուրյանը), որով սկիզբ դրվեց տարոնական շարժման ։
Ցեղակրոնություն և Հայկական հարց
Ցեղակրոն Ուխտերի առաջին Ծրագիր-Կանոնագիրի տիտղոսաթերթը զարդարում էր «Լոզա՞նը - ո՛չ, երբե՛ք» կարգախոսը։ Ցեղակրոնների համար՝ Հայկական հարցը չէր վերջանում Լոզանի թուրքանպաստ պայմանագրով, և դրանք շարունակում էին մնալ Թուրքիայի պարտատերերը։ Համոզված լինելով, որ հայկական հողերի վերանվաճումը հնարավոր է միայն սեփական արյամբ, քանզի միայն հայ զինվորի արիությամբ ու հայրենապաշտությամբ գծված Հայաստանի սահմանները կարող են լինել կայուն և արիական, Գարեգին Նժդեհը գրում էր. Մի ժողովրդի հայրենի հողը չի՛ կարող ուրիշի մնայուն Հայրենիքը դառնալ... Մնայուն Արդարությոան Օրնեքի ուժով՝ բռնագրավված երկրամասերը միշտ էլ, վաղ թե ուշ, անցնում են իրենց պատմական տերերի ձեռքը՝ պայմանով, որ այդ վերջինի մեջ ժամանակը տկարացրած չլինի սերը, կարոտն ու պաշտամունքը դեպի Հայրենի Երկիրը։
Ցեղակրոնությունը, այդպիսով, հայրենատեր դառնալու կամք է, դա տարագիր հայի, մեծահարուստ թե օրավարձով աշխատող բանվոր, դեպի Երկիր դարձի սրբազան ուխտն է։ Այն նաև վրեժխնդրության պարտավորություն է, թուրքին չներելու պատգամ և, ըստ այդմ, վրիժակների դարբնոց, ուր «ամեն մի հայ զոհի փոխարեն աշխարհ կգան երկու նոր վրիժակներ» ։ Ցեղակրոնությունը պահանջում է՝ աններում վրե՛ժ թուրքից, անողոք դատաստա՛ն այդ արնապարտ ցեղի նկատմամաբ, որ սպանիչ հանդիսացավ հայության կեսի։ Այդ թշնամանքն այլևՍ պատմական չէ, այլ՝ կենսաբանական ։
Ֆաշիզմ և նացիզմ
Հաճախ, միամիտ կամ միտումնավոր կերպով, ցեղակրոնությունը որակվում է որպես փոխառյալ ֆաշիզմ կամ նացիզմ։ Երբ 1933 թվականին Հ.Յ.Դ. Ընդհանուր ժողովում Գարեգին Նժդեհին հարցրին՝ արդյոք իր քարոզածը ֆաշի՞զմ է, թե՞ նացիզմ, նա պատասխանեց. Իմ քարոզածը այդ վարդապետությունների ոչ մեկն է. ես կփափագիմ ի հայտ բերել մեր պատմական հին հերոսությունները և հայ մշակույթի ծալքերը, որոնք փոշիներու տակ մնացած են։ Ինչպես գրում է Նժդեհը, ֆաշիզմը ազգայնականության իտալական դրսևորումն է, իսկ նացիզմը՝ գերմանական։ Երբ Նժդեհի ուխտյալների արշավների ժամանակ սև պատանքներ էին կրում («պատանակրաց» արշավանքներ) և ցեղային առյուծացման ու հպարտության դասեր առնում, Բենիտո Մուսոլինին դեռ նոր էր նախաձեռնում սև շապիկավորների իր շարժումը։ Գերազանցորեն հայկական է ցեղակրոնության գաղափարը։ Այդ շարժումը կաղապարված է մեր ցեղի էության վրա։ Դեռ խոսք չկար ֆաշիզմի և հիտլերականության մասին, երբ ցեղակրոնության գաղափարը 1919-ին ոտքի էր հանել մեր Դավիթբեկյան Ուխտերը Սյունյաց աշխարհում։
Տարբերությունը ցեղակրոնության ու նացիզմի մեջ նրանում է, որ երկրորդ դեպքում արիական ցեղը հռչակվում է միակ մշակութաստեղծ ռասա, իսկ մնացած ազգերին՝ իբրև ստորադաս տեսակներ։ Ցեղակրոնությունը զերծ է ընտրյալության կամ բացառության քարոզներից։ Նացիզմը, այսպես կոչված «կենսական տարածքների» անհրաժեշտությամբ, փորձում է ծավալապաշտությունը, որը, անբնականորեն, դուրս է գալիս նաև հայրենիքի սահմաններից։ Ցեղակրոնությունը խնդիր է դնում մեր բո՛ւն հայրենիքի՝ Հայկական լեռնաշխարհի վերատիրումը։ Նացիզմը հրեաներին դիտում է իբրև մարդկության չարիք, մշակութակործան տեսակ, և հակահրեականությունը նրա ուսմունքի մեջ գրավում է առանցքային տեղ։ Ցեղակրոնության մեջ այն իսպառ բացակայում է։ Նա ցեղի թշնամի է հռչակում թուրքին, քանզի վերջինս հայության մի մասի ոչնչացմամբ, տիրել է Հայաստանի մեծ մասին։
Ցեղակրոնություն և Ֆրիդրիխ Նիցշեի ուսմունք
Հաճախ պնդվում է, թե իբր ցեղակրոնությունը ձևավորվել է Ֆրիդրիխ Նիցշեի ազդեցությամբ։ Իրոք, ցեղակրոնության ուժապաշտ քարոզները, վճռակային ոճը ունեն որոշ նմանություններ Նիցշեի իմաստասիրության հետ, սակայն կան աշխարհընկալման և բարոյախոսության սկզբունքային տարբերություններ։ Օրինակ, Նիցշեի փիլիսոփայության առանցը անհատ-գերմարդն է, որը հանդես է գալիս իբրև նպատակ, իսկ ցեղակրոնության հիմքը ցեղն է և ցեղամարդը միջոց է ցեղի համար։ Նիցշեն հակաքրիստոնյա է, մերժում է որևէ զիջում քրիստոնեության և չի ընդունում որևէ բարեփոխում նրանում, իսկ ցեղակրոնությունը քրիստոնեամերժ չէ և խնդիր է դնում միայն Հայ եկեղեցու ազգայնացման։ Նիցշեն նաև Աստվածաներժ է, իսկ ցեղակրոնությունը ընդունում է Աստծո գոյությունը ։
Մարտկոցականություն
Մարտկոցական շարժումը բացասաբար էր վերաբերվում ցեղակրոնության գաղափարախոսությանը և Գարեգին Նժդեհին։ Մասնավորեպս, երբ Նժդեհը և Կոպեռնիկ Թոնդրակյանը 1933 թվականին Հ.Յ.Դ. Ընդհանուր ժողովի որոշումով մեկնեցին ԱՄՆ, «Մարտկոցը» խոստացավ իր շարքայիններին պարզել այդ երկուսի «խաբեբական գարշելի դերը», որն, իհարկե, այդպես էլ չպարզվեց։ Իսկ Մ. Երիցյանը ցեղակրոնությունը որակեց «օտար ցեղապաշտ շարժումների անշնորհ կապկում» ։ Ցեղակրոնության և Նժդեհի նկատմամբ նման վերաբերմունքը, ըստ Մուշեղ Լալայանի, չէր բխում գաղափարախոսական շարժառիթներից, քանզի չկային սկզբունքային տարբերություններ մարտկոցականների Արևմտահայ ազատագրական ուխտի «Դավանանքի» և ցեղակրոնության «Հավատամքի» միջև։ Խնդիրը առավելապես անձնավորված էր, քանի որ մարտկոցականները հույս ունեին, թե Դաշնակցության մեջ բարձր հեղինակություն վայելող Նժդեհը կմիանա կամ կհարի իրենց։ Սակայն, դրա փոխարեն, վերջինս նախաձեռնեց ցեղակրոն շարժումը, ինչը մարտկոցականների կողմից ընկալվեց՝ երբև իրենց շարժումը ձախողելու փորձ ։
Ցեղակրոնության դերը
Համաձայն Տարոն Սիմոնյանի, ցեղակրոնությունը (տարոնականությունը) «փորձում էր նախադրյալներ ստեղծեր պետականության և ազգային ինքնուրույն գիտակցության արթնացման համար» ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ցեղակրոնություն Կատեգորիա:Քաղաքական շարժումներ Կատեգորիա:Հասկացություններ Կատեգորիա:Գաղափարախոսություններ Կատեգորիա:Հայկական ազգայնականություն
(8322) Կոնոնովիչ
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,225971 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,7493 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,7027 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2116,36 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,170104 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 1,81° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1978 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու արտաքին մասի աստերոիդներ
Մարանո Էկուո
Մարանո Էկուո (Marano Equo), կոմունա Իտալիայում, Լացիո մարզի Հռոմ գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 803 մարդ (ըստ 2008 թվականի տվյալների), բնակչության խտությունը կազմում է 105 մարդ/կմ²։ Տարածքը 8 կմ² է։ Փոստային ինդեքսը 20, հեռախոսային կոդը 0774։
Քաղաքի հովանավոր է համարվում Սուրբ Սան Բիաջիոն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Նովոիվանովկա (գյուղ, Ամվրոսիևսկի շրջան)
Նովոիվանովկա (Новоіванівка), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Ամվրոսիևսկի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Նիկոլաևո-Իվանովկա։
2001 թվականի տվյալներով Նովոիվանովկա գյուղում բնակվում էր 633 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Ամվրոսիևսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Ֆովիզմ
Ֆովիզմը (ֆրանսերեն՝ fauve՝ վայրի) արվեստի մոդեռնիստական ուղղություն է, որը ձևավորվել է Ֆրանսիայում 19-րդ և 20-րդ դարերի սահմանագծին և դրսևորվել է գեղանկարչության և երաժշտության մեջ։
Ֆովիզմը գեղանկարչության մեջ
1905 թվականին փարիզյան ցուցահանդեսում ներկայացվեցին համարձակ և վառ գույներով կտավներ, որոնք, ինչպես դիտորդներին էր թվում, ճառագում էին կիրք և էներգիա։ Ֆրանսիացի քննադատ Լուի Վոսելը վերոհիշյալ կտավների հեղինակներին անվանեց վայրի գազաններ (ֆրանսերեն՝ Les Fauves), և այդ պատահական պիտակը ժամանակի ընթացքում ամրագրվեց որպես տվյալ ոճի նկարիչների անվանում։
Ֆովիստներն իրենց տարերային դինամիկ աշխատանքներում ընդգծում էին վառ գույների սրաթափանց մաքրությունն ու հակադրությունը, տեղակայված գույների ակնհայտ ինտենսիվությունը, ռիթմի սրությունը։
Շարժման առաջնորդներն էին Անրի Մատիսը և Անդրե Դերենը։ Նրանց ոգեշնչել էին պոստիմպրեսիոնիստներ՝ Վան Գոգը և Պոլ Գոգենը, որոնք իմպրեսիոնիստներին հատուկ՝ փափուկ և բնական գույներից ավելի նախընտրում էին սուբյեկտիվորեն ընկալվող վառ, թունդ (ինտենսիվ) գույներ ։ Մատիսն իր ստեղծագործական աշխատանքներում ներկայացնում է օպտիկական գույնի հեղաշրջում։ Նրա նկարներում կնոջ քիթն, օրինակ, միանգամայն հնարավոր է, որ լիներ կանաչ գույնի, եթե դա կնոջը և ընդհանուր կոմպոզիցիային տալիս էր արտահայտչականություն։ Մատիսը պնդում էր. «Ես նկարում եմ ոչ թե կանանց, այլ՝ պատկերները»։
Ֆովիզմը երաժշտության մեջ
Երաժշտության և կերպարվեստի համատեղելիության հարցը որոշակիորեն դիտարկել է ռուս գեղանկարիչ, գծանկարիչ և կերպարվեստի տեսաբան Վ. Կանդինսկին՝ աբստրակցիոնիզմի հիմնադիրներից մեկը։ Նրա կարծիքով՝ գույնը միջոց է, որի օգնությամբ կարելի է անմիջականորեն ազդել մարդու հոգեկան աշխարհի վրա։
Իր այս մտորումներում Կանդինսկին միայնակ չէր։ Դեռևս 1905 թվականին գերմանացի նկարիչ Ադոլֆ Հյոլցելը (գերմ.՝ Adolf Hölzel), ավարտելով իր «Կոմպոզիցիա կարմիր գույնի մեջ» գեղանկարչական աբստրակտ ստեղծագործությունը, մեկնաբանեց այն հետևյալ կերպ.
Երաժշտական ֆովիզմում առաջին պլան է մղվում ռիթմի և դինամիկայի դերը, որը համադրվում է պարզունակ թեմատիկ նյութի մեղեդու հետ։ Սա առաջացնում է երաժշտական նյութի զարգացման բոլորովին նոր ձև, որտեղ գերիշխող նշանակություն են ստանում չափի և ռիթմի փոփոխականությունը (պոլիռիթմիան), հարմոնիայի և տեմբրի ինքնատիպ լեզուն։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Ֆովիզմ
Queen Elizabitch
Queen Elizabitch–ը ամերիկացի ռեփեր Քափքեյքի երկրորդ ստուդիական ալբոմն է։ Այն ինքնահրատարակվեց 2017 թվականի մարտի 31–ին։
Պատմություն և թողարկում
Մարտի 28–ին Քափքեյքը ներկայացրեց ալբոմի շապիկը և երգացանկը ։ «Queen Elizabitch»–ը ինքնահրատարակվեց 2017 թվականի մարտի 31–ին։
Կոմպոզիցիա
Համաձայն Pitchfork էլեկտրոնային ամսագրի խմբագիր Բրայան Յանգերի, ալբոմի առաջին երգ «Scraps»–ը ներառում է հուզմունքներ առաջեցնող նոտաներ և ձայներ։ «33rd» երգը The Fader–ը նկարագրեց որպես «ամբողջովին փոփ լավ ստեղծագործություն» ։ Pitchfork–ի Յանգերը նկարագրեց «Biggie Smalls»–ը որպես մարմնի դրական երգ՝ գեղեցկության կարծրատիպերի և ուտելու խանգարման մասին և դրա արտադրությունը՝ ջանգլ ժանրի տրանս։ Նա «Tarzan»–ին վերադասեց դրիլլ ռեփի ժանրի կարգին, ինչպես նաև նա, The Fader–ը և Stereogum–ը գնահատեցին ալբոմի վերջին Ա կապելլա ստեղծագործություն «Reality Pt. 4»–ն, որտեղ Քափքեյքը խոսում է իր անձնական կյանքից և քաղաքականությունից ։
Տեսահոլովակներ
«Cumshot» սինգլը 2017 թվականի մարտի 10–ին ստացավ տեսահոլովակ ։ «Reality Pt. 4»–ի համար նկարահանվեց սև ու սպիտակ տեսահոլովակ՝ 2017 թվականի ապրիլի 19–ին։ Stereogum–ի աշխատակից Պրավան Թրևը տեսահոլվակի բնույթը նկարագրեց «մութ» ։ «Quick Thought»–ը ևս ստացավ տեսահոլովակ 2017 թվականի մայիսի 14–ին, որի պրոդյուսեր հանդիսացավ Բրենդոն Հոլմզը։ Stereogum–ի Պրավան Թրևը գրել է․ «տեսահոլովակում Քափքեյքը կողոպտիչ թիմի անդամ է, ովքեր զինված են պայծառ կարմիր ատրճանակներով» ։ «CPR»–ի տեսահոլովակը հրատարակվեց մայիսի 29–ին, 2017 թվականին ։ «Biggie Smalls»–ը ստացավ իր հոլովակը հունիսի 16–ին, 2017 թվականին ։ «33rd»–ի նկարահանված տեսահոլովակը թողարկվեց հուլիսի 2–ին, 2017 թվականին ։ Ապա լույս տեսավ «Barcodes»–ի տեսահոլովակը՝ հուլիսի 17–ին, 2017 թվականին ։ Եվ վերջում՝ 2017 թվականի օգոստոսի 8–ին, թողարկվեց «Scraps» երգի տեսահոլովակը ։
Քննադատական արձագանքներ
Pitchfork–ի խմբագիր Բրայան Յանգերն ալբոմի մասին գրել է հետևյալը․ «Չիկագոյից եկած ապշեցուցիչ ռեփերը սկսել է ընդգրկել իր սեփական կյանքի փորձությունները ալբոմում։ Սոցիալական խնդիրներ, բռնություն և վայրի սեքսը ներկայացված են նույն համառ կերպով»։ Խմբագիրն ալբոմին տվել է 7.6/10 գնահատականը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2017 ալբոմներ Կատեգորիա:Ամերիկյան ալբոմներ Կատեգորիա:Քափքեյքի ալբոմներ
Լեսոթոյի վարչական բաժանում
Լեսոթոն փոքր պետություն է Աֆրիկայի հարավային մասում, որ ամբողջությամբ շրջապատված է Հարավաֆրիկյան Հանրապետության սահմաններով։ Լեսոթոն բաժանված է 10 գավառների, որոնց կառավարում են համայնքային խորհուրդները։ Գավառները բաժանված են համայնքների (վարդերի)․
Ցախավել (իր)
Ցախավել, ավլելու, տարածքն աղբից, ավազից, թափված տերևներից և այլնից մաքրելու գործիք։ Այն ձողերի կապված փունջ է, որն ամրացված է երկար կոթին։ Ցախավելը պատրաստվում է համապատասխան բույսերի ցողուններից կամ ճյուղերից (օրինակ՝ երիտասարդ կեչու) կամ պլաստմասսայից։
Պատմություն
1797 թվականին ցախավելի որակը փոխվել է, երբ Մասաչուսեթս նահանգի Հեդլի քաղաքից ֆերմեր Լևի Դիքենսոնը պատրաստել է ցախավել իր կնոջ համար՝ օգտագործելով սորգոյի ցողուններ, որոնք նա աճեցնում էր սերմերի համար։ Նրա կինը տարածել է այդ լուրը ամբողջ քաղաքում՝ ստեղծելով պահանջարկ։ Սորգոյի ցողուններից պատրաստված ավելըլավ է դիմանում, բայց որոշ ժամանակ անց քանդվում է։ Հետագայում Դիքենսոնը հորինել է մի մեքենա, որը ավելի լավ և ավելի արագ է պատրաստում ավելնները, քան կարող էր ինքը։
Բանահյուսության և ժամանակակից մշակույթ
Ցախավելը մեծ նշանակություն ունի ռուսական ժողովրդական հեքիաթներում։ Մասնավորապես, ռուսական հեքիաթների հիմնական հերոսուհիներից մեկը՝ Բաբա Յագան, ակտիվորեն օգտագործում է ցախավել ինչպես սանդի մեջ թռիչքի, այնպես էլ հենց ցախավելով թռիչքի համար։
Ըստ հավատալիքների՝ ցախավելը, ինչպես տնից դուրս օգտագործման համար նախատեսված ցանկացած այլ իր, չի կարելի տանը պահել, բացի այդ՝ այն պետք է դնել կոթը ներքև, որովհետև այդ դեպքում, ըստ հավատալիքների, այն օգնում է հարստություն ներգրավել տնտեսության մեջ։
Բուլգակովի հայտնի «Վարպետը և Մարգարիտան» վեպում գլխավոր հերոսուհին թռչում է հատակ մաքրելու խոզանակի վրա։
Հարրի Փոթերի մասին գրքերում ցախավելներով թռչում են կախարդները։ Այդ աշխարհում կա Քվիդիչ անունով մի խաղ, որը խաղում են հատուկ ցախավելներով։
«Կախարդուհու առաքման ծառայությունը» անիմացիոն ֆիլմում գլխավոր հերոսուհին աշխատում է որպես սուրհանդակ՝ ցախավելն օգտագործելով որպես փոխադրամիջոց։
1970-ական թվականներին խորհրդային «ոսկե երիտասարդության» շրջանում հայտնի «Մետելիցա» սրճարանը երիտասարդական սլենգում կոչվել է «Метла» (թարգմ․՝ Ցախավել)։ Ռուսաստանի ռոքի սիրահարների շրջանում «Метла» են անվանում նաև ամերիկյան Metallica թրեշ-մետալ խումբը։
Գրականություն
Կատեգորիա:Կենցաղային գործիքներ
Բեյուկ-Սոգութլի
Բեյուկ-Սոգութլի, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Արեշի գավառում ։
Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 2464 հայ բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Անտառային աղավնի
Արտաքին կառուցվածք
Մարմնի երկարությունը 40-42 սմ է, թևերի բացվածքը՝ 75-80 սմ, կենդանի զանգվածը՝ 420-620 գ։ Աղավնիներից ամենախոշորն է։ Հասունի մարմինը վերևից մոխրագույն է, ներանտառային աղավնի ներքևից՝ վարդագույն՝ մանուշակագույն երանգով։
Թևերն ավելի մուգ են, խոշոր՝ սպիտակ կիսալուսնաձև հատվածով, վզի կողքերին կան կանաչ ու սպիտակ բծեր։ Պոչի ծայրաշերտը լայն է, մուգ։ Երիտասարդն ավելի խամրած է, վզի կողքերի սպիտակ բծերը բացակայում են։ Ամռանը բնակվում է դաշտամերձ անտառներում, ձմռանը՝ ավելի բաց տարածքներում։ Հաճախ հանդիպում է երամներով։
Բազմացում և զարգացում
Բնադրում է ծառերի ճյուղերին։ Բույնը (տրամագիծը՝ 30-40 սմ) տափակ, նոսր հարթակ է՝ չոր ճյուղերից։ Ընտանեկան զույգեր կազմելու և էգերին հարսանեկան խաղերին ներգրավելու համար արուներն արձակում են հատուկ ձայնային ազդանշաններ՝ գվվոցներ, որոնք շարունակվում են մինչև ապրիլ-մայիս։
Առաջին բները պատրաստում են ապրիլ-հունիսին, իսկ առաջին ձվերը բներում հայտնվում են ապրիլի վերջից հուլիսի 1-ին կեսին։
Դնում է 41 մմ տրամագծով, սպիտակ 2 ձու (1 ձվի զանգվածը կազմում է էգի միջին կենդանի զանգվածի 4%-ը)։
Թխսակալում է հիմնականում էգը՝ 17-18 օր։ 20 օրական ձագերն արդեն վստահ դուրս են գալիս բնից և աներեր թռչում։
Սիրողական և մարզական որսորդության թռչուն է։ Սնվում է սերմերով, պտուղներով, տերևներով և այլն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աղավնիներ Կատեգորիա:Հայաստանի կենդանական աշխարհ Կատեգորիա:Թուրքիայի կենդանական աշխարհ Կատեգորիա:Կիպրոսի կենդանական աշխարհ Կատեգորիա:Եվրոպայի կենդանական աշխարհ Կատեգորիա:Ուզբեկստանի կենդանական աշխարհ Կատեգորիա:Եվրոպայի թռչուններ
Կամերոն Մաքևոյ
Կամերոն Մաքևոյ (Cameron McEvoy, ), ավստրալիացի լողորդ, որը մասնագիտացված է կրոլ լողաձևում։ Աշխարհի առաջնությունների եռակի արծաթե մեդալակիր։ Օլիմպիական խաղերի եռակի բրոնզե մեդալակիր (2016 և 2020)։
Ծնվել է Գոլդ Քոստ քաղաքում՝ Ավստրալիայում։ Առաջին անգամ հայտնի է դարձել 2013 թվականի ջրային մարզաձևերի աշխարհի առաջնությունից հետո։ Մասնակցել է 4 × 100 մետր համակցված լողամրցմանը։ Նախնական ռաունդում Էշլի Դելանիի, Սփենգլերի և Քենեթ Թոի հետ լողալով 3 րոպե 33,64 վայրկյանում՝ զբաղեցրել է երրորդ տեղը և դուրս է եկել եզրափակիչ, սակայն եզրափակչում չի լողացել։
2014 թվականին մասնակցել է Pan Pacific խաղերին Ավստրալիայի Գոլդ Քոսթ քաղաքում և 100 մետրանոց կրոլ լողաձևում եզրափակչում լողալով 47,82 վայրկյանում, խաղերի նոր ռեկորդ է սահմանել ։ Այս խաղերին Կամերոնը նվաճել է 3 բրոնզե մեդալ․ 4×200 մետր կրոլում, 4×100 համակցված լողամրցմանը և 200 մետր հեռավորության կրոլում եզրափակչում լողացել է 1 րոպե 46, 36 վարկյանում ։
2015 թվականին Կազանում կայացած աշխարհի առաջնության մասնակից։ Կամերոնը դարձել է կրկնակի արծաթե և մեկ անգամ բրոնզե մեդալակիր։ 4×100 մետր համակցված լողամրցումում նվաճել է արծաթե մեդալ, իսկ 100 մետրանոց կրոլում լողաձևում լողացել է 47,95 վարկյանում ։ 4×200 մետր կրոլում նվաճել է բրոնզե մեդալ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ավստրալիայի օլիմպիական լողորդներ Կատեգորիա:2016 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ Կատեգորիա:Ավստրալիացի լողորդներ Կատեգորիա:2020 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի բրոնզե մեդալակիրներ
Կոստանաևի եկամտաբեր տուն
Պատմություն
Կոստանաևի եկամտաբեր տունը գտնվում է Բոլշայա Սադովայա փողոցի և Սեմաշկոյի նրբանցքի անկյունում (որոշ աղբյուրներում այս շենքը նշվում է որպես Ա. Ա. Լեոնիդովի եկամտաբեր տուն )։ Կառուցման ճշգրիտ թվականը պարզված չէ, սակայն ճարտարապետական ոճի վերլուծության համաձայն` այն կառուցվել է XIX դարի վերջին քառորդում։ Շենքերի նման տեսակը բնորոշ է այն ժամանակվա Ռոստովին. երկհարկանի տուն խանութներով առաջին հարկում և բնակելի տարածքներով երկրորդում ։ Կոստանաևի տան արևմտյան պատին հարում է Յաբլոկովների առևտրի տունը։
Նախքան խորհրդային իշխանության գալը եկամտաբեր տունը պատկանել է Կոստանաևների ընտանիքի ներկայացուցիչներին` Սերգեյին, Մատվեյին, Կիրիլին, Գրիգորիին և Էմանուիլին։ Շենքի առաջին հարկը վարձակալում էին տարբեր առևտրային հաստատություններ` «Գավրիլով Ա. Ս. և որդիներ» առևտրային տան արդուզարդի խանութը, «Վ. և Ն. Բլանդով եղբայրների» մթերային խանութը, Դմ. Սմիռնովի ոսկյա և արծաթյա իրերի խանութը։ 1914 թվականից շենքում գործում էր «Բերեժնովա Գ. Վ. և ընկ.» առևտրի տունը ։
1920-ական թվականներին շենքի առաջին հարկը զբաղեցնում էր «Ալազան» ընկերակցության խանութը։ Ապա այնտեղ սկսեց գործել Քաղկոոպառի թիվ 8 խանութը, ինչպես նաև սկավառակների և գրամոֆոնների խանութը։ 1959 թվականի տվյալներով՝ առաջին հարկում գործել են Քաղկոոպառի թիվ 8 խանութը, Քաղկոոպառի թիվ 69 «Խաղալիք» խանութը, ժամացույցների վերանորոգման և զարդեղենի ու փորագրման արհեստանոցներ։ 1990-ական թվականներին այնտեղ գործել են «Բուրատինո» խանութը և արտարժույթի փոխանակման կետ ։
Ռոստովի մարզի վարչակազմի ղեկավարի 1998 թվականի հոկտեմբերի 9-ի թիվ 411 որոշմամբ Կոստանաևի եկամտաբեր տունը վերցված է պետական պահպանության տակ որպես մշակութային ժառանգության տարածաշրջանային նշանակության օբյեկտ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի մշակութային ժառանգություն Կատեգորիա:Դոնի Ռոստովի շենքեր և կառույցներ
Candyman
Ստեղծման պատմությունը
Լինդա Փերրին հարցազրույցներից մեկում ասել է, որ «Candyman» երգի ոգեշնչման աղբյուր է հանդիսացել The Andrews Sisters֊ի հայտնի «Boogie Woogie Bugle Boy» հիթը և որ սինգլը շատ աշխույժ է ու պարելու հարմար։
Ռելիզ
2007 թվականի փետրվարի 5֊ին Սինգլը հայտնվեց «Candyman»֊ը թողարկվել է Billboard Hot 100 վարկանիշային աղյուսակում և յոթ շաբաթ շարունակ զբաղեցնում էր 17֊րդ հորիզոնականը։ Մեծ Բրիտանիայում երգը 17֊րդն է, սակայն նորզելանդական և ավստրալիական վարկանիշային աղյուսակներում՝ 2֊րդը։
Տեսահոլովակ
Երգը հիմնականում Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի թեմայով է։ Որպեսզի նկարահանեին այդ տեսահոլովակը, Ագիլերան վարձակալեց Իսպանիայի օդանավակայանը։ Տեսահոլովակում Քրիստինան երեք կերպարային փոփոխություններով է պարում և երգում՝ շիկահեր, կարմրահեր և թխահեր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Քրիստինա Ագիլերայի երգեր
Տրիվոլցիո
Տրիվոլցիո (Trivolzio) ` կոմունա Իտալիայի Լոմբարդիա մարզի Պավիա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 1571 մարդ (2008 թվականի տվյալներով)։ Խտությունը կազմում է 524 մարդ/կմ²։ Տարածքը 3 կմ² է։ Փոստային ինդեքս` 27020։ Հեռախոսային կոդ՝ 0382։
Ժողովրդագրություն
Բնակչություն
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ցիստիկ ֆիբրոզ
Ցիստիկ ֆիբրոզ (ՑՖ, Մուկովիսցիդոզ), գենետիկ հիվանդություն, որը գերազանցապես ախտահարում է թոքերը, ինչպես նաև, ենթաստամոքսային գեղձը, լյարդը, երիկամները և աղիքները ։ Հիվանդության երկարատև առկայության դեպքում առաջանում են հետևյալ խնդիրները՝ դժվարաշնչությունը, հևոցը, պրոդուկտիվ՝ խորխոտ հազը։ Վերջինս առաջանում է հաճախակի կրած թոքաբորբերի հետևանքով ։ Այլ նշաններին և ախտանիշներ են պատկանում՝ սինուսիտները, անբավարար փարթամությունը, ճարպոտ կղանքը (ստեատոռեա), վերին և ստորին վերջույթների մատների բարձիկների լայնացումը կամ թմբկափայտիկների տիպի մատների առաջացումը։ Տղանարդկանց մոտ կարող է լինել անպտղություն ։ Տարբեր մարդկանց մոտ ախտանիշները և նշանները ունեն դրսևորման տարբեր աստիճաններ ։
Ցիստիկ ֆիբրոզը դասվում է աուտոսոմալ ռեցեսիվ հիվանդությունների շարքին ։ Այն առաջամում է, երբ տեղի է ունենում Ցիստիկ ֆիբրոզի տրանսմեմբրանային կոնդուկտանս կարգավորող (CFTR/ՑՖՏԿ) սպիտակուցի գենի երկու հատվածների մուտացիա ։ Այն անհատների մոտ, ովքեր ունեն գենի միայն մեկ հատվածի մուտացիա համարվում են կրողներ կամ այլ կերպ ասած առողջ անհատներ ։ Ցիստիկ ֆիբրոզի տրանսմեմբրանային կոնդուկտանս կարգավորող (ՑՖՏԿ) սպտակուցը մասնակցում է հետևյալի արտադրության մեջ՝ քրտինքի, մարսողական հեղուկների, խորխի ։ Երբ լինում է Ցիստիկ ֆիբրոզի տրանսմեմբրանային կոնդուկտանս կարգավորող սպիտակուցի աշխատանքի թերացում, արտազատուկները (սեկրետները), որոնք սովորաբար լինում եմ մածուցիկ դառնում են ավելի խիտ ։ Այս հիվանդությունը ախտորոշվում է քրտինքի թեստի և գենետիկ թեստավորման շնորհիվ ։ Կան երկրներ, որտեղ երեխաները ենթարկվում են հատուկ սկրինինգային թեստերի՝ հիվանդության վաղ հայտնաբերման նպատակով ։
Ներկայումս, հիվանդության վերջնական բուժման մեթոդ հայտնաբերված չէ ։ Թոքաբորբերը (թոքի հյուսվածքի բորբոքումը բակտերիալ հարուցչով) բուժվում են հակաբակտերիալ դեղորայքով, որոնք հիվանդը կարող է ստանալ ներերակային կամ բերանացի ճանապարհներով։ Որոշ աղբյուրներ նկարագրում են հակաբակտերիալ թերապիայի ինհալացիոն տարբերակը, սակայն այս մեթոդի համար բավարար ապացուցողական տեղեկություններ չկան ։ Կան հետազոտություններ, որոնք խորհուրդ են տալիս ազիտրոմիցինի երկարատև օգտագործումը ։ Օգտագործվում են նաև ինհալացիոն հիպերտոնիկ սալին և սալբուտամոլ, որոնք որոշակիորեն լավացնում են հիվանդի ինքնազգացողություն ։ Երբ թոքի ֆունկցիան ժամանակի ընթացքում վատանում է, քննարկման է դրվում թոքի փոխպատվաստման հարցը ։ Կարևորվում է ենթաստամոքսային էնզիմներով փոխարինող թերապիան և ճարպալույծ վիտամինների ներմուծումը բուժմանը, հատկապես փոքրահասակ երեխաների մոտ ։ Օդատար ուղիների մաքրման տեխնիկաներից կրծքավանդակի ֆիզիոթերապիան ունի որոշակի կարճատև ամոքիչ ազդեցություն, սակայն գրականության մեջ տվյալներ չկան դրա երկարատև օգտագործման օգտակարության մասին ։ Զարգացած երկրներում հիվանդների ապրելիության միջին տարիքը համարվում է 42-50 տարեկանը ։ Ցիստիկ ֆիբրոզի ժամանակ, մահվան պատճառը 80 տոկոս դեպքերում թոքի հետ կապված խնդիրներն են ։
Ցիստիկ ֆիբրոզը ամենահաճախը հանդիպում է Հյուսիսային Եվրոպայի բնակիչների մոտ և այս հիվանդությունը ախտահարում է երեք հազարից մեկ նորածնին ։ Մոտավորապես քսանհինգ մարդկանցից մեկը հիվանդության կրող է ։ Այն ավելի հազվադեպ է աֆրիկացիների և ասիացիների մոտ ։ Ցիստիկ ֆիբրոզը առաջին անգամ նկարագրվել է որպես սպեցիֆիկ հիվանդություն Դորատի Անդերսենի կողմից 1938 թվականին ։ Հիվանդության անվանումը Ցիստիկ ֆիբրոզ բնութագրում է հիվանդության բուն էությունը՝ ֆիբրոզ և ցիստեր կամ բշտեր, որոնք ձևավորվում են ենթաստամոքսային գեղձում ։
Նշաններ և ախտանիշներ
Ցիստիկ ֆիբրոզի հիմնական նշաններից և ախտանիշներից է աղի համ ունեցող մաշկը, անբավարար աճը, անբավարար փարթամությունը՝ անգամ նորմալ սնունդ ընդունելու պայմաններում , խիտ, կպչուն խորխի կուտակումը , թոքաբորբերով հաճախակի հիվանդանալաը, հազը և դժվարաշնչությունը ։ Տղամարդիկ կարող են տառապել անպտղությունից քանի որ առկա է արտատար ծորանների բնածին բացակայություն ։ Ախտանիշները և նշանները հիմնականում ի հայտ են գալիս նորածնային և մանկական հասակում։ Այդ նշաններին են պատկանում աղիների անանցանելիությունը մեկոնիալ իլեուսի հետևանքով նորածինների մոտ ։ Մարդու էպիթելային բջիջները հիվանդության հետևանքով արտադրում են մուտացիայի փոփոխված սպիտակուցներ, որոնք բերում են ոչ նորմալ խիտ լորձի արտադրմանը ։ Երեխաների մոտ վատ աճը ներկայանում է քաշի և հասակի անբավարար ավելացումով ի համեմատություն առողջ երեխաների, և հաճախ դա չի հայտնաբերվում մինչև երեխային անբավարար փարթամության համար հետազոտելը։ Անբավարար փարթամության ավելացման խնդիրների առաջացման պատճառները տարբեր են և տարագործառույթային։ Դրանք ներառում են ՝ թոքի քրոնիկական հիվանդությունները, աղեստամոքսային համակարգով ներծծման խանգարումները, բարձր մետաբոլիկ պահանջները քրոնիկական հիվանդության առկայության հետևանքով ։
Հազվադեպ դեպքերում, Ցիստիկ ֆիբրոզը կարող է արտահայտվել արյան մակարդման խանգարման տեսքով։ Վիտամին К-ն նորմայում ներծծվում է կրծքի կաթից կամ ադապտացված կաթնախառնուրդից, հետագայում հավելյալ սննդից։ Այս վիտամինի ներծծումը որոշ հիվանդների մոտ նվազած է։ Փոքրահասակ երեխաները ավելի զգայուն են վիտամին К անբարարության նկատմամբ, քանի որ վիտամին K-ի աննշան քանակ է անցնում պլացենտայի միջով։ Սրա հետևանքով երեխան ունենում է այդ վիտամինի ցածր պաշարներ և ծնվելուց հետո ունենում է դժվարություններ սննդից Վիտամին К-ի ներծծման հետ կապված։ Վիտամին K-ի ցածր մակարդակը բերում է կոագուլացիայի հետ կապված խնդիրների առաջացմանը, քանի որ II, VII, IX և X մակարդման գոծոնները վիտամին K կախյալ են։ Երբ երեխայի մոտ դիտվում է անբացատրելի կապտուկներ, խորհուրդ է տրվում հետազոտությունների մեջ ներառել արյան մակարդման համակարգի ստուգումը, որպեսզի բացահայտվի հիմքում ընկած հիվանդությունը ։
Թոքեր և սինուսներ
Հարքթային սինուսներում լորձը նույնպես խիտ է, որի հետևանքով տեղի է ունենում խցանում սինուսային խոռոչներում, որը բերում է վարակների համար նպաստավոր պայմանների առաջացմանը։ Սա կարող է առաջացնել դեմքի ցավ, ջերմութուն, գլխացավ։ Ցիստիկ ֆիբրոզ ունեցող անհատների համար կարող է դիտվել քթային հյուսվածքի գերաճ (քթային պոլիպ), որը հետևանք է սինուսների քրոնիկ վարակներով բորբոքմանը ։ Ցիստիկ ֆիբրոզի ժամանակ, հետադարձ սինոնազալ պոլիպները ի հայտ են գալիս 10-25 տոկոս հիվանդների մոտ ։ Այդ պոլիպները կարող են փակել քթային անցուղնիները և բարձրացնել շնչառական համակարգի խնդիրները ։