cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Քամեր Սադըք
Քամեր Սադըք (Kamer Sadık, ), թուրքահայ կինոյի դերասան։ Առաջին անգամ նկարահանվել է 1953 թվականին "Çifte Kavrulmuş" ֆիլմում։
Սնիգիրյովկա
Սնիգիրյովկա (Снігурівка), քաղաք Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Սնիգիրյովկայի շրջանում, շրջկենտրոն։ Հիմնադրվել է 1812 թվականին։
2011 թվականի տվյալներով Սնիգիրյովկա քաղաքում բնակվում էր 13 454 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 7,58 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Սնիգիրյովկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքներ Կատեգորիա:1812 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կոյանովո (այլ կիրառումներ)
Կոյանովո, կարող է վերաբերել՝
Եղեգների անտառ
«Եղեգների անտառ» (Meldru mežs), 1971 թվականի խորհրդային գեղարվեստական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Էրիկ Լացիսը Էգոնս Լիվսի սցենարով Ռիգայի կինոստուդիա ։
Սյուժե
«Ալբատրոս» կոլտնտեսական փոքր ձկնորսական նավը ձմեռային վատ եղանակի պայմաններում մի քանի տեղից վնասվել է և ջրասույզ եղել ափի մոտ։ Թիմի չորս հոգուց փրկվել է միայն ձկնորս Ստեպսը, որը համարձակվել է ցատկել սառցե ջրի մեջ։ Առաջացած թյուրիմացության արդյունքում ընկերները նրան կասկածում են փոքրոգության մեջ։ Իրավիճակը խորանում է նրանով, որ նա ինքն էլ իրեն մեղավոր է համարում։ Կնոջ հեռանալուց հետո Ստեպսը մեկնում է Ռիգա՝ ապրելով պատահական վաստակած գումարով։ Որոշ ժամանակ անց ջրասուզակները կրկին ուսումնասիրում են վթարի վայրը և գտնում մահացած ձկնորսների մարմինները, ինչը թույլ է տալիս Ստեպսի վրայից հանել բոլոր մեղադրանքները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռիգայի կինոստուդիայի ֆիլմեր Կատեգորիա:1971 ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Գրքի և հրատարակչական գործի կենտրոն
Գրքի և հրատարակչական գործի կենտրոն, ՀՀ մշակույթի նախարարության կազմակերպություն։
Պատմություն
Ստեղծվել է ՀԽՍՀ Նախարարների խորհրդի և ՀԿԿ ԿԿ-ի 1963 թվականի դեկտեմբերի համատեղ որոշմամբ։ 1963-1972 թվականներին՝ ՀԽՍՀ Նախարարների խորհրդի մամուլի, 1972-1990 թվականներին՝ Հրատարակչությունների, պոլիգրաֆիայի և գրքի առևտրի գործերի պետական կոմիտե (Հրատպետկոմ), 1990-1992 թվականներին՝ ՀՀ Նախարարների խորհրդին առընթեր մամուլի կոմիտե, 1992-1995 թվականներին՝ ՀՀ Կառավարությանն առընթեր հրատարակչական գործի վարչություն, 1995-1997 թվականներին՝ ՀՀ տեղեկատվության նախարարություն, 1997–2002 թվականներին՝ Տեղեկատվության և գրահրատարակչության վարչություն, 2002-2012 թվականներին՝ Տեղեկատվության և գրահրատարակչության գործակալություն։
Ղեկավարել է գրահրատարակչական պետպատվերները, Հայֆիլմի, «Երևան» ստուդիայի, Արմենպրես գործակալության, պարբերական մամուլի, հեռուստառադիոընկերությունների ֆինանսավորման, պետական և պետական մասնակցությամբ գրահրատարակչությունների մի մասի աշխատանքները, 1995-2001 թվականները՝ նաև Հայաստանի ազգային ռադիոն և հեռուստատեսությունը, Հայմամուլը։ 2002 թվականից ղեկավարում է գրահրատարակչական պետպատվերի իրականացման գործառույթը։
Վարչության (կոմիտեի) պետեր (նախագահներ) են եղել Հ. Մարտիրոսյանը, Հայկարամ Ութմազյանը, Սպարտակ Բաղդասարյանը, Գեղամ Մուղնեցյանը, Ստեփան Պողոսյանը, Կարեն Սիմոնյանը, Էդվարդ Սաֆարյանը, Հրաչյա Թամրազյանը, Գարեգին Չուգասզյանը, Րաֆֆի Հովհաննիսյանը, Հարություն Կարապետյանը, Տիգրան Հակոբյանը, Էդվարդ Միլիտոնյանը (2002 թվականից)։
Կատեգորիա:Հայկական կազմակերպություններ
Նովայա Մալիկլա
Նովայա Մալիկլա (Новая Малыкла), գյուղ Ռուսաստանի Ուլյանովսկի մարզի Նովոմալիկլինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 3300 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ուլյանովսկի մարզի Նովոմալիկլինսկի շրջանի բնակավայրեր
Շարակնոց (5307)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Կոնդրատովո (այլ կիրառումներ)
Կոնդրատովո, կարող է վերաբերել՝
(7376) Ջեֆթեյլոր
(7376) Ջեֆթեյլոր (Jefftaylor), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1980 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Շելտ Բասի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,44374 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0001 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8874 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1395,34 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,258001 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 1,97° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1980 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Շելտ Բասի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Կոնստանտին Սմետանին
Կենսագրություն
1937 թվականից զբաղվել է դիվանագիտական գործունեությամբ։
Աստերոիդների ցանկ (56701-56800)
Աստերոիդների ցանկ (56601-56700) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (56801-56900)
Գանթարյան
Գանթարյան, հայկական ազգանուն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Մականվանական հիմքով ազգանուններ Կատեգորիա:Թուրքերեն հիմքով ազգանուններ Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Չամուռլի
Չամուռլի, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Բասենի գավառակում ։ Գտնվում էր Ստորին Բասենում, Խորասան քաղաքից 9-10 կմ հարավ-արևմուտք, Արաքս գետի աջ կողմում։
Բնակչություն
1878 թվականին ուներ 20 տուն բնակիչ ։
Ռևանշ մենամարտ
Ռևանշ մենամարտ (Матч-реванш), ռեժիսոր-մուլտիպլիկատոր Բորիս Դյոժկինի երկրորդ մուլտիպլիկացիոն ֆիլմը, որը պատմում է «Մետեոր» և «Վիպել» թիմերի հոկեյի խաղի մասին, որն անց է կացվել սպորտային ռեպորտաժի հագեցած հնարքների և դինամիկայի ավանդույթներով ։ Ստեղծվել է «Սոյուզմուլտֆիլմ» կինոստուդիայում։ Մուլտֆիլմի պրեմիերան կայացել է 1968 թվականին, Մոսկվայում։
Սյուժե
Մուլտֆիլմի սկզբում «Մետեոր» թիմը ֆիլմ է դիտում իրենց վերջին պարտության մասին։ Դիտումից հետո «Մետեորի» ավագը որոշում է ռևանշ վերցնել։ Թիմի մյուս անդամների հետ նա հեռախոսով զանգում է և մարտահրավեր է նետում «Վիմպելին»։ Այդ ժամանակ «Վիմպել» թիմի մասնակիցները պարապում են խաղից առաջ։ Երբ «Մետեորը» ժամանում է հրապարակ, խաղն սկսվում է։ Ինչպես նախորդ հանդիպման ժամանակ, «Մետեոր» թիմը սկզբում հաղթում է, սակայն խաղի ընթացքում հաջողությունն անցնում է «Վիպել» թիմին, որը նորից հաղթանակ է տոնում։
Ցուցահանդես
2014 թվականին «Իզմաիլևո» պալատի փոքր ցուցասրահում Մոսկվայի պետական գեղարվեստական պատմաճարտարապետական և բնության միավորված թանգարան-արգելանոցի նախաձեռնությամբ Բորիս Դյոժկինի հարյուրամյա հոբելյանի առթիվ կազմակերպվել է «Տափօղակը, տափօղակը» ցուցահանդեսը, որտեղ ցուցադրվել են «Տափօղակը, տափօղակը» և «Ռևանշ մենամարտ» ֆիլմերում մարմնավորված առարկաները ։ Ցուցահանդեսային նմուշները տրամադրվել են Մոսկվայի Կինոյի թանգարանի անիմացիայի ֆոնդից ։
Վերաթողարկում տեսաերիզով
Մուլտֆիլմը բազմիցս վերահրատարակվել է DVD և MPEG-4 ձևաչափերով` մուլտֆիլմերի «Ֆուտբոլի, հոկեյի և... մասին» հավաքածուի մեջ (ներկայացուցիչ` «Խոշոր պլան»)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:«Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայի մուլտֆիլմեր Կատեգորիա:1968 մուլտֆիլմեր
Եֆիմ Դորոշ
Եֆիմ Դորոշ Յակովլևիչ, ռուս սովետական գրող։
Նախապատերազմյան պատմվածքների թեման առավելապես քաղաքացիական կռիվներն են («Մարշալական աստղեր», 1939, «Ռազմադաշտ», 1941 և այլն)։ «Գյուղական օրագիր» (1956-1970) պատմվածաշարի թեման սոցիալիստական գյուղի կյանքն է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս գրողներ Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ
Կոնեց (այլ կիրառումներ)
Կոնեց, կարող է վերաբերել՝
Վիլլաբասսա
Վիլլաբասսա  (Villabassa), քաղաք Իտալիայում, գտնվում է Տրենտինո Ալտո Ադիջե մարզում՝ Բոլցանո գավառում։
Բնակչությունը՝ 1.426 մարդ (2004 թվականի տվյալներով)։ Խտությունը կազմում է 84 մարդ/կմ²։ Տարածքը 17 կմ² է։ Փոստային ինդեքս՝ 39039։ Հեռախոսային կոդ՝ 0474։
Ժողովրդագրություն
'''Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Կորնեշտի (գյուղ, Խոտինի շրջան)
Կորնեշտի (Корнешти), գյուղ Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Խոտինի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կորնեշտի գյուղում բնակվում էր 162 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Չեռնովցիի մարզի Խոտինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Դանյոլ (այլ կիրառումներ)
Դանյոլ, կարող է վերաբերել՝
Բոժիդար Բոժիլով
Բոժիդար Բորիսով Բոժիլով (Божидар Борисов Божилов, ), բուլղարացի բանաստեղծ, արձակագիր, հրապարակախոս, թարգմանիչ, գրաքննադատ և դրամատուրգ։ Դիմիտրովյան մրցանակի դափնեկիր (1951):
Կենսագրություն
Բոժիդար Բոժիլովը ծնվել է 1923 թվականի ապրիլի 5-ին Վառնայում։ 1940 թվականին ընդունվել է Բուլղարիայի Բանվորական երիտասարդական միություն։ 1944 թվականից Բուլղարիայի կոմունիստական կուսակցության անդամ։
Խմբագիր է աշխատել պարբերական հրատարակչություններում, իսկ 1944 թվականից, կոմունիստների իշխանություն գալուց հետո, «Ռադիո Սոֆիա»-ի գրական բաժնում։
1962-1984 թվականներին եղել է Բուլղարիայի գրողների միության ղեկավար խորհրդի անդամ։
Արևելյան Հայաստանը Ռուսական կայսրության կազմում
Արևելյան Հայաստանը Ռուսական կայսրության կազմում եղել է մոտ մեկ դար։ Գավառների հիմնական մասը Ռուսական կայսրությանն են միացել երեք փուլով՝ 1804-1813 և 1826-1828 թվականների ռուս-պարսկական, ինչպես նաև 1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմների արդյունքում։ Թուրք-պարսկական լուծի թոթափումը թեև չէր նշանակում լիակատար ազատագրում, այդուհանդերձ առավել բարվոք պայմաններ էր ստեղծում հայ ժողովրդի հասարակական-քաղաքական, մշակութային ու տնտեսական առաջընթացի համար։ Առաջին աշխարհամարտի ընթացքում՝ 1918 թվականին, Արևելյան Հայաստանում վերականգնվել է հայկական պետականությունը՝ Հայաստանի Հանրապետությունը։
Բոժիդար Բոժիլով
Կենսագրություն
1966-1970 թվականներին աշխատել է «Пламък» պարբերականում որպես գլխավոր խմբագիր։ 1974-1989 թվականներին Բուլղարիայի թարգմանիչների միության փոխնախագահ։ «Литературен фронт» լրաբերի «Радио преглед» հավելվածի գլխավոր խմբագիր (1972-1973), «Български писател» հրատարակչության պոեզիայի բաժնի խմբագիր, «Народна култура» հրատարակչության տնօրեն (1973-1980), «Пулс»-ի (1980-1984) և «Факел»-ի (1984-1996) գլխավոր խմբագիր։
Արևելյան Հայաստանը Ռուսական կայսրության կազմում
Հայաստանն ուշ միջնադարում
16-րդ դարի սկզբներից Հայկական լեռնաշխարհը հայտնվել էր իսլամադավան երկու տերությունների՝ Օսմանյան կայսրության և Սեֆյան Պարսկաստանի միջև։ Տասնամյակներ շարունակ տեղի էին ունենում բազմաթիվ պատերազմներ (1532-1555, 1578-1590, 1603-1618, 1623-1639), որոնց արդյունքում Հայաստանը երկու անգամ (1555, 1639) բաժանվել է նրանց միջև։ Թեև հայ բնակչությունը շարունակում էր ստվար մնալ օսմանահպատակ Արևմտյան Հայաստանում, սակայն քաղաքական տեսանկյունից առավել ակտիվ էր արևելահայությունը. այստեղ շարունակում էին իշխել Սյունիքի և Արցախի մելիքները, ազդեցիկ էին Էջմիածնի ու Գանձասարի կաթողիկոսները։ Արևելահայերը սերտ կապեր ունեին նաև վրացական Քարթլիի, ապա՝ Քարթլի-Կախեթի թագավորությունների հետ։
Բոժիդար Բոժիլով
Կենսագրություն
Բոժիդար Բոժիլովը մահացել է 2006 թվականի հունվարի 13-ին Սոֆիայում՝ 82 տարեկան հասակում։
Արևելյան Հայաստանը Ռուսական կայսրության կազմում
Հայաստանն ուշ միջնադարում
Պարսկա-թուրքական հերթական պատերազմի ժամանակ՝ 1603-1604 թվականներին, պարսից շահ Աբբասը Կարսի, Արարատյան դաշտի և Նախիջևանի հայության մեծ մասին՝ մոտ 300 հազար մարդ, գաղթեցրեց երկրի խորքը։ Հայաստանի քաղաքների և գյուղերի ավերակների վրա պարսից արքունիքը սկսեց բնակեցնել մուսուլմանների՝ թյուրքական և քրդական քոչվոր ցեղերի։ Երևանի կուսակալությունում հայկական բնակավայրերն աստիճանաբար նոսրացան, իսկ Ղարաբաղ-Զանգեզուրում շարունակվեց պայքարը պարսիկների դեմ։ 1677 թվականին հայ ժողովրդի առաջնորդները գաղտնի հավաքվեցին Վաղարշապատում։ Ժողովին որոշվեց սկսել պայքարը հայերի արտաքին ճնշումից ազատագրելու համար։ Կոստանդնուպոլիս մեկնած կաթողիկոս Հակոբ Ջուղայեցու պատվիրակությունը նրա մահից հետո վերադարձավ, իսկ սյունեցի իշխանազն Իսրայել Օրին ճանապարհորդեց եվրոպական շատ քաղաքներ։ Ի վերջո նրա ընտրությունը կանգ առավ հզորացող Ռուսական կայսրության վրա։ Հայաստանի ազատագրության համար կազմվել էին տարբեր ծրագրեր (Պֆալցյան, Մոսկովյան)։ 1720-ական թվականներին, աֆղանների ներխուժման պատճառով, վերջ տրվեց Սեֆյանների իշխանությանը Պարսկաստանում։ Օգտվելով առիթից՝ Քարթլիի թագավոր Վախթանգ VI-ը, օգնության համար դիմեց Ռուսաստանին։ Շվեդների դեմ մղվող հյուսիսային պատերազմը հաղթական ավարտելուց հետո Պետրոս I-ը կազմակերպեց Կասպիական արշավանք (1722-1723) Պարսկաստանի դեմ։ Հայերը ազատագրական կռիվներ մղեցին Սյունիքում (1722-1730) և Արցախում (1724-1731)՝ նախ պարսկական լուծը թոթափելու, ապա թուլացած Պարսկաստանի վրա հարձակված օսմանցիներին դիմակայելու համար։ Մինչդեռ թուրքերի դեմ պատերազմել չցանկանալով՝ ռուսաց կայսրը դադարեցրեց արշավանքը՝ բավարարվելով Կասպից ծովի առափնյա շրջաններով. ռուսներն արդեն մեկ անգամ (1710-1713) անհաջող պատերազմ մղել էին Օսմանյան կայսրության դեմ։ Թուրք-պարսկական պատերազմն (1723-1727) ավարտվեց օսմանցիների հաղթանակով և ամբողջ Արևելյան Հայաստանի ժամանակավոր գրավումով։
Պարսկաստանում իշխանության եկած Նադիր շահը կարճ ժամանակ անց կարողացավ վտարել օսմանցիներին։ 1730-1736 թվականներին երկիրը մաքրելով թուրքերից՝ նա վերականգնեց Պարսկաստանի սահմանները։ Սակայն 1747 թվականին շահի սպանությունից հետո երկրում հաստատվեց երկիշխանություն։ Արևելյան Հայաստանի տարածքում ստեղծված խանությունների գլուխ կանգնեցին թյուրքալեզու ցեղերի առաջնորդներ, որոնք հաճախ չէին ենթարկվում կենտրոնական իշխանությանը։ Երևանի, Գանձակի ու Նախիջևանի խանությունները հաճախ վասալական կախման մեջ էին ընկնում վրաց թագավորից, իսկ Ղարաբաղի խանությունում շարունակում էին ազդեցիկ մնալ Արցախի և Սյունիքի մելիքները։ 18-րդ դարի վերջին իրավիճակը նպաստավոր էր Ռուսաստանի համար՝ կրկին Կովկաս արշավելու և այն պարսիկներից ու թուրքերից գրավելու համար։ Դա ռուսական արքունիքին համոզիչ էր թվում, քանի որ նրանք մինչ այդ կարողացել էին հաղթանակներ տանել թե՛ Օսմանյան կայսրության (1768-1774, 1787-1792), թե՛ Ղաջարական Պարսկաստանի դեմ (1796): Հայ հոգևոր և քաղաքական վերնախավը երկրի ազատագրության համար նոր ծրագրեր է նախապատրաստում (Հյուսիսային, Հարավային)։
Բոժիդար Բոժիլով
Ստեղծագործություն
Ավելի քան 50 բանաստեղծությունների հավաքածուների, պատմվածքների, պիեսների, արձակների, մի շարք քննադատական հոդվածների հեղինակ։ Բոժիդար Բոժիլովի բանաստեղծությունների և վիպերգությունների «Трета класа» առաջին հավաքածուն հրատարակվել է 1939 թվականին, երբ նա 16 տարեկան էր։
Արևելյան Հայաստանը Ռուսական կայսրության կազմում
Արևելյան Հայաստանի նվաճում
1804-1813 թվականների ռուս-պարսկական առաջին պատերազմից հետո կնքվում է Գյուլիստանի պայմանագիրը, որով Ռուսական կայսրությանն են անցնում Արևելյան Վրաստանը (Շորագյալ-Շիրակի, Լոռի-Փամբակի ու Ղազախ-Շամշադինի հետ), ինչպես նաև մի շարք խանություններ՝ Գանձակի (Շակաշեն և Գարդման), Ղարաբաղի (Արցախ, հարավային Ուտիք, Զանգեզուր), Շաքիի, Շամախու, Շիրվանի, Բաքվի, Ղուբայի, Դերբենդի և Ջավադի։ Պայմանագրում առանձին դրված էին նաև Արցախի մելիքների կնիքները։ Հայ մելիքներին տրվում են են ռուսահպատակ ազնվականների իրավունքներ, նրանք հնարավորություն ստանում անցնել բարձրաստիճան զինվորական ծառայության։ Ռուսաստանը զուգահեռ մղում էր ևս երկու պատերազմ՝ Օսմանյան կայսրության և Ֆրանսիայի դեմ։
1826-1828 թվականների ռուս-պարսկական երկրորդ պատերազմից հետո կնքված Թուրքմենչայի պայմանագրով Ռուսական կայսրությանն են անցնում նաև Երևանի ու Նախիջևանի խանությունները ու Օրդուբադի շրջանը։ Նույն տարում տեղի է ունենում հերթական ռուս-թուրքական պատերազմը (1828-1829), որի ժամանակ ռուսական բանակը գրավում է մի շարք հայկական գավառներ։ Արդյունքում Ռուսաստանին միանում են միայն Ախալցխան և Ախալքալաքը։ Ներսես Ե Աշտարակեցի կաթողիկոսի և Պարսկաստանում ռուսական դեսպան Ալեքսանդր Գրիբոյեդովի ջանքերով հնարավորություն է ստեղծվում հայերին հետ վերադառնալու հայրենիք. Իրանից 40-42 հազար հայեր, իրենց հետ նաև՝ փոքրաքանակ ասորիներ, հանգրվան են գտնում ազատագրված Հայաստանում։ Ավելի ուշ Հայաստան են տեղափոխվում ևս 75-80 հազար հայեր Էրզրումի, Բայազետի ու Կարսի վիլայեթներից։ Մեծաքանակ իսլամադավան բնակչություն լքում է երկիրը։ Նոր պատերազմի արդյունքում գրաված տարածքներից կազմվում է Հայկական մարզը (1828-1840), ապա՝ Շիրակի հավելմամբ՝ Երևանի նահանգը (1849-1918)։ Մյուս հայկական տարածքները՝ Ուտիքը, Արցախն ու Սյունիքի հարավը, Շաքիի հետ կազմում են Ելիզավետպոլի նահանգը (1868-1918)։ Լոռին ու Ջավախքը մնում են Թիֆլիսի նահանգի (1846-1918) կազմ։ Արևելյան Հայաստանի հարավը՝ Մակուի, Խոյի, Ղարադաղի և Ուրմիայի խանությունները, մնում են Պարսկաստանի կազմում։
Բոժիդար Բոժիլով
Ստեղծագործություն
Բոժիլովի պոեզիան հրատարակվել է ռուսերենով, անգլերենով, իտալերենով, արաբերենով, հինդիով և այլ լեզուներով։
Արևելյան Հայաստանը Ռուսական կայսրության կազմում
Նահանգներ և մարզեր
Արևելյան Հայաստանը Ռուսաստանին միացնելու ժամանակ մայրաքաղաք Պետերբուրգում ստեղծվել էր հատուկ կոմիտե, որ զբաղվելու էր տարածաշրջանում վարչական բաժանումներ անցկացնելու խնդրով։ Միաժամանակ Հայաստանի ինքնավարություն ստեղծելու՝ «Հայոց թագավորություն» նախագիծ է ներկայացրել Խաչատուր Լազարյանը, որը մերժվել է կառավարության կողմից։ 1801 թվականին ստեղծված Վրացական նահանգի օրինակով 1828 թվականի մարտին Արևելյան Հայաստանի նորագրավ տարածքներից կազմավորվում է վարչական նոր միավոր՝ Հայկական մարզ անունով։ Դրան զուգահեռ, ռուսական արքունիքը ցանկանում էր հայ հոգևորականության հեղինակությունը օգտագործել իր իշխանությունը հայ ժողովրդի վրա ամրապնդելու համար։ Եկեղեցին բարեփոխելու նպատակով 1833 թվականին ստեղծվեցին հատուկ հանձնաժողովներ, իսկ 1836 թվականի մարտի 11-ին ընդունվեց կանոնադրություն (положение), որով սահմանվում էին հայ եկեղեցու իրավունքներն ու պարտականությունները։
1840 թվականին Անդրկովկասը ենթարկվել է վարչական նոր բաժանման։ Ստեղծվել է երկու միավոր՝ Վրացա-Իմերեթական նահանգ և Կասպիական մարզ։ Երկրորդի մեջ էին միայն Զանգեզուրն ու Ղարաբաղը՝ որպես Ղարաբաղի գավառ, իսկ մնացած ամբողջ երկիրը, գավառների վերածված, դարձավ Վրացա-Իմերեթական նահանգի մաս։ Չորս տարի անց հիմնվում է Կովկասի փոխարքայությունը։ 1846 թվականին երկրամասը կրկին ենթարկվում է վարչաքաղաքական բաժանման. այս անգամ ստեղծվեցին Թիֆլիսի (1846-1918), Քութայիսի (1846-1918), Շամախիի (1846-1859) և Դերբենդի (1846-1860) նահանգները։
1849 թվականին հատուկ հրամանագրով Թիֆիլիսից առանձնացվել է Երևանի նահանգը։ Դրա մեջ ժամանակավորապես ընդգրկված էին Մեղրին և Տաշիրը։ 1859-1860 թվականներին ստեղծվել են Բաքվի նահանգը (1859-1918) և Դաղստանի մարզը (1860-1918)։ Որոշ ժամանակ անց ձևավորվեց նոր՝ Ելիզավետպոլի նահանգը (1868-1918), որի մեջ են միավորվել Ղազախի և Ելիզավետպոլի գավառները Թիֆլիսի, Շուշին և Զանգեզուրը՝ Բաքվի նահանգից։
Տաթևի Մեծ Անապատ
Տաթևի Մեծ Անապատ, միջնադարյան հայկական վանքային համալիր է Որոտան գետի ափին Սյունիքի մարզում։
Արևելյան Հայաստանը Ռուսական կայսրության կազմում
Հայկական գավառներ
19-րդ դարի ընթացքում Ռուսական կայսրությանը գերազանցապես միացել էին Արևելյան Հայաստանի գավառները։ Թեև ռուսները 1828-29 և 1877-78 թվականներին հաջող հաղթանակներ կարողացան տանել Արևմտյան Հայաստանում, սակայն Էրզրումը, Վանը, Մուշը և Բայազետը շարունակեցին մնալ Օսմանյան կայսրության տարածքում։ Էրզրումի վիլայեթը մասամբ ընդգրկում էր Այրարատ նահանգի որոշ գավառներ։
Պատմական Հայաստանի արևելյան նահանգներն էին՝ Գուգարքը, Ուտիքը, Արցախը, Սյունիքը, Այրարատը, Վասպուրականը, Փայտակարանը, Պարսկահայքը։ Վերջին երկուսը Մեծ Հայքից վերջնականապես անջատվել էին դեռ 387 թվականի բաժանման ժամանակ, և այլևս չէին ընդգրկվել հայկական պետականությունների կազմում. դրա պատճառը տեղի՝ խիստ սակավաթիվ հայ բնակչությունն էր։ 17-րդ դարի ընթացքում հայերի մի ստվար զանգված Արարատյան դաշտից վերաբնակեցվում է Պարսկահայքի տարածքում՝ Ուրմիո լճի արևմտյան ափերին, սակայն դա մինչ օրս մնում է Իրանի կազմում։ Փայտակարանի մեծագույն մասն ամփոփված էր Բաքվի նահանգում։ Վասպուրականը բաժանված էր երեք տերությունների մեջ, թեև գերակշիռ մասը օսմանահպատակ Վանի նահանգում էր։ Ռուսական կայսրության տարածքում էր միայն Նախիջևանը՝ Վասպուրականի Գողթան գավառը։ Ավելի ուշ ռուսները գրավում են նաև մեկ նահանգ-աշխարհ արդեն արևմտյան Հայաստանից՝ Տայքը։ Ռուսահպատակ հայկական տարածքները տեղաբաշխված էին վարչաքաղաքական հետևյալ միավորների մեջ՝
Տաթևի Մեծ Անապատ
Պատմություն
Տաթևի Մեծ Անապատը ուշ միջնադարի արժեքավոր համալիրներից է։ Այն ռազմական նշանակություն է ունեցել XVIII դարում` Դավիթ Բեկի կազմակերպած ազատագրական պայքարի ժամանակ։
Արևելյան Հայաստանը Ռուսական կայսրության կազմում
Հայկական գավառներ
Տայքը և Գուգարքի հյուսիսային հատվածները 387 թվականի բաժանումից հետո անջատվել են Մեծ Հայքից, մտել Բյուզանդիայի կազմ։ Դրանք համարվել են Բագրատունիների հայրենի տարածքները, սակայն հաճախ և պարբերաբար բնակեցվել են ուղղափառ հույների, վրացիների կողմից, երբեմն ուղղափառություն են ընդունել տեղի հայերը։ Բագրատունիներն իշխանության տակ են հայտնվել վրացական և աբխազական մի շարք իշխանություններ, նրանց մի ճյուղը Վրաստանում հասնելով արքունի իշխանության՝ հայտնի դառնալով որպես «Բագրատիոնիներ»։ Տարածքները վիճելի են համարվել Վրաստանի և Հայաստանի միջև՝ 1918 թվականից ի վեր. Արդվինի, Արդահանի, Ախալցխայի և Ախալքալաքի գավառները չեն մտել Հայաստանի առաջին հանրապետության կազմ, իսկ Բորչալուի և Օլթիի գավառների մեծ մասը եղել են ՀՀ կազմում մասնակի։
Բնակչություն
1897 թվականին Ռուսական կայսրությունում անցկացվեց մարդահամար, որի արդյունքները տպագրվեցին 1905 թվականին ։
Տաթևի Մեծ Անապատ
Պատմություն
17-րդ դարի կրոնական և ուսումնական կենտրոնը գտնվում էր Որոտանի ձորում, Տաթև գյուղի մոտակայքում (Սյունիքի մարզ)։ Ստեղծման առիթը նույն ձորում, դեպի հարավ գտնվող Հարանց անապատի կործանումն էր, որից հետո միաբանությունը 1660 թվականին տեղափոխվել է նոր վայր և կառուցել Մեծ Անապատը։
Արևելյան Հայաստանը Ռուսական կայսրության կազմում
Գյուղատնտեսություն
1830-ական թվականներին Արևելյան Հայաստանի մեծ մասի ազատագրումով և հայ բնակչության ներգաղթով նպաստավոր պայմաններ ու հեռանկարներ ստեղծվեցին տնտեսական, քաղաքական ու մշակութային զարգացման համար ։ Վարչաքաղաքական բաժանումների հետևանքով սկսեցին ուրվագծվել Հայաստանի սահմանները։ Առաջիկա 30 տարվա ընթացքում ցանքատարածություններն ավելացան 2.5 անգամ, կրկնապատկվեց անասունների գլխաքանակը։ Արարատյան դաշտում և լեռնային գոգավորություններում ցորենի ու գարու արտադրությունը հնգապատկվեց, բրինձինը՝ ավելացավ 2.5 անգամ, բամբակինը և վուշինը՝ գրեթե 4 անգամ։ Միայն 3 տարում՝ 1861-1864 թվականներին, բամբակի արտադրությունը տասնապատկվեց՝ հասնելով 300 հազար փութի (4900 տոննա) ։ Զգալի առաջընթաց ապրեցին այգեգործությունը և խաղողագործությունը։ Շուկային համապատասխան՝ փոփոխություններ կրեցին յուղատու բույսերի արտադրությունը, շերամապահությունը, բանջարաբուծությունը։ Ռուսները շարունակում էին պատերազմներ մղել Օսմանյան կայսրության դեմ՝ Մերձավոր Արևելքում նոր տարածքներ զավթելու նպատակով։ Ռուս-թուրքական հերթական՝ 1853-56 թվականների Ղրիմի պատերազմի ընթացքում մահացել էր Նիկոլայ I կայսրը, ում 1855 թվականին փոխարինում է Ալեքսանդր II-ը։ Նա 1861 թվականի փետրվարի 16-ի հռչակագրով վերացրեց միջնադարյան պետություններին հարիր ճորտատիրությունը։ Այդ բարեփոխումը վճռական նշանակություն ունեցավ երկրի առաջընթացի, բուրժուական հարաբերությունների ուղիով ընթանալու համար։ Դրան մեծապես նպաստեցին նաև կատարված վարչական, դատական, զինվորական բարեփոխումները։ Կովկասում այդ կանոնադրությունը օրենքի ուժ է ստանում 1870 թվականի մայիսի 14-ին՝ կայսեր ստորագրությամբ ։ Այդուհանդերձ, գյուղացիական բարեփոխումները վերաբերում էին միայն կալվածատիրական գյուղացիներին, և ոչ՝ պետական և վանքապատկան հողատիրությունների բնակչությանը։ Նրանք արդեն իրավունք ունեին փրկագնման կամ ետգնման միջոցով ձեռք բերել հող, որը նրանք ի վիճակի չէին վճարել ։ Միայն 1877 թվականի սեպտեմբերի 5-ի և 1883 թվականի մարտի 15-ի լրացուցիչ հրամանագրերով 1870 թվականի օրենքը տարածվեց նաև կալվածատիրական այն գյուղացիների վրա, որոնք դուրս էին մնացել ռեֆորմի գործադրության շրջանակներից։
Տաթևի Մեծ Անապատ
Ճարտարապետություն
Տեղանքի ոչ մեծ թեքությունը հնարավորություն է տվել համալիրն իրականացնել կանոնավոր հատակագծով։ Շրջապատված է բարձր ուղղանկյուն պարիսպներով։ Անապատի հարավարևմտյան մասում սրբատաշ բազալտից շինված Ս. Աստվածածին եռանավ բազիլիկն է (1663 թ.), որին արևմուտքից կից է գավիթ-սրահը (կառուցել է Մելիք Եգանը, 1743 թ.-ին), հյուսիսից՝ գմբեթավոր փոքր մատուռ-դամբարանը (որտեղ հավանաբար թաղված է 1669 թ.-ին մահացած անապատի հիմնադիր Արիստակես վարդապետը)։ Եկեղեցուց արևելք գտնվում են աղբյուրը և այժմ կիսաքանդ շենքերը, դեպի հարավ՝ սեղանատունը խոհանոցով, արևմտյան և հյուսիսային պարիսպներին կից՝ բնակելի խցերը։ Բակում կանգուն է բնակելի սենյակների մի այլ խումբ՝ L-աձև ընդհանուր հատակագծով։ Հարավային կողմում սեղանաձև հատակագծով օժանդակ մասն է։
Արևելյան Հայաստանը Ռուսական կայսրության կազմում
Արդյունաբերություն
Ալեքսանդր II կայսեր իշխանության շրջանում (1855-1881) սկսեցին զարգանալ բուրժուական հարաբերությունները։ Կապիտալիզմը զարգանում էր նաև Անդրկովկասում։ Ձեռքի աշխատանքն աստիճանաբար սկսել էր մեքենայացվել, կարգավորվել էին խճուղային ճանապարհներ, նորույթ էր երկաթուղիների կառուցումը։ 1883 թվականին սկսեց գործել Բաքու-Թիֆլիս-Բաթում, իսկ 1899 թվականին՝ Թիֆլիս-Ալեքսանդրապոլ-Կարս երկաթուղին։ 1901 թվականին Ալեքսանդրապոլը կապվեց Երևանի հետ։ Դրա շնորհիվ Ռուսաստանից ներմուծվում էր արդյունաբերական արտադրանք, իսկ Անդրկովկասից ու Հայաստանից տարվում էր գյուղատնտեսական ապրանք. Երևան և Ալեքսանդրապոլ քաղաքների առևտրական շրջանառությունը դարի վերջին տասնամյակներին 1860-ական թվականների համեմատությամբ աճեց ավելի քան երեք անգամ։ Աճեց նաև հացահատիկի, բամբակի, գինու, կոնյակի, մետաքսի, ծխախոտի, բրդի, չոր մրգի առևտուրն ու արտահանումը։
Լեռնային ռելիեֆ ունեցող Հայաստանում արդյունաբերության գլխավոր ճյուղը պղնձի և աղի արտադրությունն էր։ Առաջինի կենտրոններն էին Լոռու հյուսիսն (Բորչալուի գավառ) ու Սյունիքի հարավը (Զանգեզուրի գավառ)։ Միայն վերջինում եթե 1870-1900 թվականներին պղնձի արտադրությունը 13 000 փութից հասավ 71 000-ի։ Հետագայում՝ առաջին աշխարհամարտի նախօրյակին, այդ թիվը հասցվեց համառուսաստանյան պղնձի պահանջարկի 17 տոկոսը (մոտ 350 հազար փութ)։ Աճեց նաև աղի արտադրությունը. մշակվում էին նաև Երևանի նահանգի (Կողբ-Սուրմալու, Նախիջևան) և Կարսի մարզի (Կաղզվանի) աղահանքերը։ Արարատյան դաշտում բացվեցին բամբակի, Շուշիում և Նախիջևանում մետաքսի, Երևանում՝ գինու, կոնյակի, Ալեքսանդրապոլում՝ կաշվի մշակման և այլ արդյունաբերական ձեռնարկություններ։ Թիֆլիսի թեթև և սննդի արդյունաբերության մեջ մեծ էր հայ ձեռնարկատերերի տեսակարար կշիռը։
Տաթևի Մեծ Անապատ
Տես նաև
Կատեգորիա:Հայկական առաքելական չգործող վանքեր և եկեղեցիներ (Հայաստան) Կատեգորիա:17-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի տեսարժան վայրեր
Արևելյան Հայաստանը Ռուսական կայսրության կազմում
Արդյունաբերություն
Անդրկովկասի հայաշատ և հայկական քաղաքներ (1897 թվական). հայերի թիվն այս քաղաքներում հասնում էր մինչև 200 հազարի, կամ ընդհանուր բնակչության 1/3-ը։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրյակին խոշորացան հայկական քաղաքները. Երևանի բնակչությունը հասավ 32 հազարի, Ալեքսանդրապոլում՝ 35 հազարի, Շուշիում՝ 43 հազարի, Կարսում՝ 30 հազարի։ 1920-ական թվականներին Թբիլիսիի բնակչությունն անցավ 300 հազարը (այդ թվում՝ 100 հազար հայ), Բաքվինը՝ 450 հազարը (այդ թվում՝ 167 հազար հայ) , իսկ Երևանինը՝ 67121, այդ թվում՝ 59838 հայ ։
Իրավիճակը 19-րդ դարի վերջին
19-րդ դարի երկրորդ կեսին Հայաստանում բարձրացել էր կրթության մակարդակը. բացվել էին ծխական դպրոցներ, ուսուցիչները վերապատրաստումն անցնում էին ինչպես Կովկասում, այնպես էլ՝ Ռուսաստանի և Եվրոպայի ուսումնական կենտրոններում ։ Ճեմարան-վարժարաններից էին Աստրախանի Աղաբաբյան, Երևանի Աբովյան, Թիֆլիսի Ներսիսյան, Մոսկվայի Լազարյան, Ղրիմի Խալիբյան կենտրոնները։ Ծխական դպրոցներ կային գրեթե բոլոր քաղաքներում ու խոշոր գյուղերում, առանձնանում էին հատուկ արական հոգևոր (Ախալքալաքի Մեսրոպյան, Ախալցխայի Կարապետյան, Բաքվի Գրիգոր Լուսավորչի, Թիֆլիսի Սուրբ Նշան եկեղեցու, Նոր Նախիջևանի Սուրբ Խաչ վանքի, Շուշիի թեմական, Մեղրեցոց Ս. Աստվածածին եկեղեցու) և իգական (Ալեքսանդրապոլի Արղության, Ախալցխայի Եղիսաբեթյան, Բաքվի Հռիփսիմյան, Գանձակի Հռիփսիմյան, Գավառի Հռիփսիմյան, Երևանի Հռիփսիմյան, Թիֆլիսի Գայանյան, Հովնանյան և Մարիամյան, Նոր Նախիջևանի Կոկոյան և Հռիփսիմյան, Շուշիի Հռիփսիմյան, Վաղարշապատի Հռիփսիմյան) դպրոցները։ Կրթության մակարդակի բարձրացումով պայմանավորված էր նաև հասարակական-քաղաքական կյանքի աշխուժացումը։ Այդ նպատակով 1869 թվականին Ալեքսանդրապոլում (Գյումրի) ստեղծվեց «Բարենպատակ ընկերությունը» ուսուցիչ Արսեն Կրիտյանի ղեկավարությամբ, իսկ 1874 թվականին Ղարաքիլիսայում (Վանաձոր) ստեղծվեց «Հայրենիքի սիրո գրասենյակ» խմբակը։ Այսպիսի հասարակական աշխուժությունը վառ արտահայտվեց 1877-78 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի տարիներին։ 1881 թվականի մարտի 1-ին բարեփոխիչ կայսր Ալեքսանդր II-ը սպանվեց մայրաքաղաք Պետերբուրգում։ Նրա որդին՝ Ալեքսանդր III-ը (1881-1894), խստացրեց երկրի կառավարումը, ուժեղացրեց ազգային հալածանքները Ռուսաստանի ժողովուրդների նկատմամբ։ Կովկասի փոխարքայությունում նույնպես զգացվեցին ժողովրդական ճնշումները. արգելվեցին հայ ֆիդայիների անցումը Անդրկովկասից անցնել Արևտմյան Հայաստան։ Պատճառը Բեռլինի կոնգրեսում հայերին սիրաշահելու արդյունքն էր. Արևմտյան Հայաստանում ձգտում և ցանկություն կար ինքնավարություն ստեղծելու ձգտումներին։ Այդ երևույթը վարակիչ կարող էր լինել կովկասյան ժողովուրդների համար։ Դրան զուգահեռ՝ սահմանափակվեցին Ամենայն հայոց կաթողիկոսի և Էջմիածնի Մայր աթոռի իրավունքները. ռուսական իշխանությունները գաղտնի հսկողություն սահմանեցին Էջմիածնի վրա։ Հայկական դպրոցների վրա սահմանվեց խիստ հսկողություն։ Լոռիում, Սևանի ավազանում, Կարսի մարզում, Զանգեզուրի ու Ղազախի գավառներում բնակություն հաստատեցին հարյուրավոր ռուսական ընտանիքներ։ Հասարակական-քաղաքական աշխուժությունը դրանով չմարեց. ստեղծվում էին խմբակներ ու կազմակերպություններ (Երիտասարդ Հայաստան), այնպես էլ կուսակցություններ՝ ինչպես Արևելյան Հայաստանում և Արևմտյան Հայաստանում, այնպես էլ գաղթավայրերում։ Ռուսահայ իրականության մեջ խոշորագույն և ամենաազդեցիկ քաղաքական միավորումը Հայ Յեղափոխական Դաշնակցությունն էր։
Ազգային ճնշումներն ավելի սրվեցին Նիկոլայ II-ի օրոք (1894-1917)։ Կովկասի փոխարքա իշխան Գ.Գոլիցինի սադրանքով կայսրը 1903 թվականի հունիսի 12-ին ստորագրեց հատուկ օրենք, որով պետությանն էր անցնում հայկական հոգևոր հաստատություններին պատկանող ամբողջ շարժական և անշարժ գույքը։ Որոշ վայրերում դրանք ուղեկցվում էին արյունալի բախումներով։ Հիշարժան էին Ելիզավետպոլ քաղաքում տեղի ունեցած դեպքերը։
Ռուսական հեղափոխություն
1905 թվականի հունվարի 9-ին (22) Պետերբուրգում գնդակահարում են խաղաղ ցույցի ելած բանվորներին։ Այդ օրը հայտնի է դարձել որպես «Արյունոտ կիրակի»։ Դրանով սկսվեց Ռուսաստանում բուրժուա-դեմոկրատական առաջին հեղափոխությունը։ Այն նպատակ ուներ տապալել ցարիզմը և երկրում հաստատել ժողովրդավարական կարգեր։ Պայքարի մեջ ընդգրկվեց նաև Անդրկովկասը. սկսեցին գործադուլներ Թիֆլիսում և Բաքվում։ Հայաստանում սկզբնական շրջանում գործադուլներ արեցին Ալավերդու հանքարդյունաբերության շրջանի բանվորները, Դսեղի և Մարցի գյուղացիները։ Հեղափոխությունը մարելու նպատակով իշխանությունները սկսեցին կրոնական և ազգային թշնամանք բորբոքել տարբեր ժողովուրդների միջև։ Անդրկովկասում այդ քաղաքականությունն ուղղվում է հայերի և կովկասյան թաթարների (ադրբեջանցիներ) դեմ։ Առաջին ընդհանորումները տեղի ունեցան փետրվարի 6-ին Բաքվում՝ նահանգապետ Միխայիլ Նակաշիձեի հրահրումով։ Արյունոտ բախում է տեղի ունենում հայերի և թաթարների միջև. սպանվում են մի թաթար դպրոցական և խանութպան ։ Սրանից հետո զոհվում են 126 թաթար և 218 հայ։ Դա ազդանշան ծառայեց Անդրկովկասի մյուս վայրերի համար։ Բախումներն ընդգրկեցին հայաբնակ, բայց և թուրքաշատ Ելիզավետպոլի նահանգը։ Բախումներ տեղի ունեցան Բանանց, Գետաբեկ և այլ գյուղերում, Գանձակ և Շուշի քաղաքներում։ Հայ ժողովրդի ինքնապաշտպանությունն իր վրա էր վերցրել նորաստեղծ Դաշնակցություն կուսակցությունը։ Նշանավոր հայդուկներ Նիկոլ Դումանը, Վարդանը (Խանասորի Վարդան), Քեռին (Արշակ Գավաֆյան) և մյուսները ղեկավարում էին դիմադրական մարտերը։ Շուշիում տեղի ունեցան արյունալի բախումներ, որից հետո քաղաքից հեռացավ ինչպես հայ, այնպես էլ իսլամադավան բնակչության մի զգալի հատված։ Ազգային բախումները հասան նաև Երևանի նահանգ. Նախիջևանի գավառի 52 խառը բնակչությամբ գյուղերից 47-ը ենթարկվեցին հարձակումների, որոնցից 19-ը արդյունքում լքվեցին։ Նախիջևան քաղաքում սպանվածների թիվը հասավ 239-ի։ Հետագայում հայերը հարձակվեցին թաթարական մի գյուղի վրա և կազմակերպեցին 39 մարդու սպանդ ։ Ավելի ուշ Բաքվում հրդեհվեցին հայերին պատկանող նավթահորեր և նավթագործարաններ։ 1905 թվականի աշնանը ընդհարումների ալիքը հասավ հայաշատ Թիֆլիս քաղաք. հայկական ինքնապաշտպանությունը գլխավորեց Արմեն Գարոն (Գարեգին Փաստրմաճյան)։ Հայ-թաթարական կռիվների ժամանակ համերաշխության կոչերով հանդես եկան Հովհաննես Թումանյանն ու ադրբեջանցի գրող Միրզա Սաբիրը։
1905 թվականի հոկտեմբերի 17-ին կայսրը հռչակագիր հրապարակեց, որով ազդարարվում էին «քաղաքական ազատությունների անխախտ հիմունքներ» և օրենսդիր Դումայի (Խորհրդարանի) հրավիրում։ 1906 թվականի սեպտեմբերին ցարական իշխանությունները դադարեցնում են երկրում բռնկված ընդհարումները, քանի որ այլևս կարիք չկար ապակայունացնելու իրադրությունը։
Առաջին աշխարհամարտ
1914 թվականի օգոստոսի 1-ին սկսած առաջին համաշխարհային պատերազմը մղվում էր մի քանի խոշոր ճակատներով։ Պատերազմում սուլթանական Թուրքիան ձգտում էր գրավել Կովկասը, Ղրիմը, Իրանական Ատրպատականը և Միջին Ասիան։ Ցարական Ռուսաստանը նպատակ ուներ գրավել Արևմտյան Հայաստանը, Կոստանդնուպոլիսը, Բոսֆորի և Դարդանելի նեղուցները։ Օսմանյան կայսրության դեմ ռուսները բացել էին Կովկասյան ճակատը (Սև ծովից մինչև Ուրմիո լիճ՝ 720 կմ երկարությամբ), որտեղ մարտական գործողությունները սկսում են 1914 թվականի հոկտեմբերի 29-30-ին։ Թուրքերը կենտրոնացրել էին 300 հազար, իսկ ռուսները՝ շուրջ 200 հազար զինվոր։ Սկզբում թուրքերը գրավում են մի քանի շրջաններ և կոտորածի ենթարկում տեղի քրիստոնյա բնակչությանը։ Կարճ ժամանակ անց ռուսները Սարիղամիշ քաղաքի շրջանում հակահարված են տալիս և անցնում հարձակման։ Ռուսական կայսրությունում բնակվող շուրջ 2 միլիոն 54 հազար հայերից ռուսական բանակ են զորակոչվում մոտ 200 հազար հոգի։ Դրանից բացի՝ ստեղծվում են նաև կամավորական ջոկատներ՝ Արևմտյան Հայաստանն ազատագրելու համար։ Կազմակերպման աշխատանքներն իր վրա է վերցնում Թիֆլիսում գործող Հայկական ազգային բյուրոն՝ Դաշնակցության գլխավորությամբ։ Կազմակերպվում է չորս ջոկատ, հրամանատարներն են դառնում Անդրանիկը, Դրոն, Համազասպը, Քեռին։ Դրանք ուղղվում են համապատասխանաբար Խոյ-Դիլման-Վան, Իգդիր-Բայազետ-Բերկրի-Վան, Կաղզվան-Ալաշկերտ-Մանազկերտ-Բաղեշ, Սարիղամիշ-էրզրում ուղղություններով։
1917 թվականի սեպտեմբեր-հոկտեմբերին Թիֆլիսում կայացավ Արևելահայերի 1-ին համագումարը, որը քննության առավ արտաքին ու ներքին բնույթի մի շարք կարևոր խնդիրներ, բազմակուսակցական սկզբունքով ստեղծվեց 15 հոգուց բաղկացած Հայոց ազգային խորհուրդ՝ Ավետիս Ահարոնյանի գլխավորությամբ։ Այն ուներ զինվորական, գաղթականության, դպրոցական, պարենավորման, բժշկական և այլ բաժիններ։ Նման խորհուրդներ ստեղծվեցին Բաքվում, Երևանում, Շուշիում և այլուր։ Դրանք ազգային իշխանության մարմիններ էին, որոնք ստեղծվել էին Անդրկովկասյան հատուկ կոմիտեի (Особый Закавказский Комитет՝ ОЗаКом ՕԶաԿոմ) և դասակարգային հիմքով ստեղծված բանվորների, զինվորների և գյուղացիների խորհուրդների կողքին։ Հոկտեմբերյան հեղափոխությունը Հայաստանում տվեց իր արձագանքը. վրաց մենշևիկները, հայ դաշնակցականները և ադրբեջանական մուսաֆաթականները, հեղինակազրկված ՕԶաԿոմի փոխարեն ստեղծեցին իշխանության նոր մարմին՝ Անդրկովկասյան կոմիսարիատ։ 1918 թվականի փետրվարին բազմակուսակցական սկզբունքով ձևավորվեց Անդրկովկասյան սեյմը (խորհրդարանը)։ Ըստ այդմ, Անդրկովկասը, այդ թվում՝ հայկական գավառները, անկախանում են խորհրդային Ռուսականից։
Առաջին աշխարհամարտը դեռ շարունակվում էր։ Թուրքերը կարողացել էին հետ գրավել ամբողջ Արևմտյան Հայաստանը, մտել Արևելյան Հայաստան և Վրաստան։ Երկար ժամանակ չկարողանալով նրանց դիմակայել՝ հայերը կենտրոնացել էին Երևանի ու Էջմիածնի շուրջ։ 1918 թվականին հայերը հավաքագրվեցին թուրքական հարձակման դեմ. մայիսյան հերոսամարտերում ստեղծվեց Հայաստանի Հանրապետությունը։ Նույն տարվա վերջին՝ առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտին, անգլիական բանակը վերականգնեց 1914 թվականի սահմանը և դուրս հանեց թուրքական զորքերը ՀՀ տարածքից։
Գիտություն, գրականություն և մամուլ
Թուրք-պարսկական տիրապետության շրջանում հայ գիտական միտքը անկում է ապրել։ Ուշ միջնադարում հարյուրամյակներ շարունակ չէին բացվում նոր դպրոցներ ու վարդապատերաններ, փակվել էին նախորդ դարաշրջանում գործող ուսումնական կենտրոնները։ Նման պայմաններում բացվում են մի քանի ուսումնական կենտրոններ Եվրոպայի և Ասիայի հայկական գաղթօջախներում՝ եկեղեցիներին կից։ Դրանք ունեին հիմնականում հայապահպանության բնույթ և խոշոր կենտրոններ դառնալ չէին կարող։ Արևելյան Հայաստանի՝ Ռուսական կայսրությանը միանալուց հետո երկրի գիտամշակութային զարգացման համար նոր պայմաններ ստեղծվեցին։ 1810 թվականին Աստրախանում բացվեց Աղաբաբյան դպրոցը, 1815 թվականին հիմնադրվեց Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանը, 1824 թվականին՝ Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը, 1832 թվականին՝ Երևանի Աբովյանի անվան ուսուցչական սեմինարիան։ Մեծ իրադարձություն էր նույն տարում Հայաստանի ազգային գրադարանի բացումը։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսին բացվեցին ծխական, իգական, թեմական, երկսեռ և այլ բնույթի նոր դպրոցներ Շուշիում, Ելիզավետպոլում, Ալեքսանդրապոլում, Ախալքալաքում, Նախիջևանում, Կարսում և հայկական այլ քաղաքներում։ 1890-ական թվականների կեսերին երկրամասի դպրոցներում սովորում էին 30 հազարից ավելի հայ աշակերտներ։ Գլաձորի և Տաթևի համալսարանների փակումից դարեր անց հայրենիքում բացվում է բարձրագույն ուսումնական նոր հաստատություն՝ Վաղարշապատի Գևորգյան ճեմարանը (1874)։ Հայ մշակույթի գործիչները ձեռնամուխ եղան նախ հայոց լեզվի, հայ բանահյուսության և գրականագիտության, հայոց պատմագրության զարգացմանը։ Խաչատուր Աբովյանի ջանքերով սկիզբ դրվեց արևելահայերենի քերականության զարգացմանը։ Այն որպես աշխարհաբար հայերենի արևելյան ճյուղ սկսել էր ձևավորվել դեռ 17-րդ դարի ընթացքում։ Հայկական ժառանգության թարգմանության և օտարին ներկայացնելու հարցում մեծ աշխատանք կատարեց Մկրտիչ Էմինը։ Գարեգին Սրվանձտյանը բեղմնավոր աշխատանք կատարեց բանահյուսության ասպարեզում. նա հայտնաբերեց «Սասնա ծռեր» դյուցազնավեպը։ Հայ պատմագիտության զարգացման գործում լուրջ ներդրում ունեն Ստեփան Պալասանյանը, Անտոն Գարագաշյանը, Ալեքսանդր Երիցյանը և ուրիշներ։ Սա հիմք ստեղծեց հետագա տասնամյակներում նշված ճյուղերի զարգացման համար։ 20-րդ դարի սկզբին հայագիտության ասպարեզում մեծ աշխատանք են կատարել լեզվաբան Հրաչյա Աճառյանը, գրականագետ Մանուկ Աբեղյանը, պատմաբան Լեոն և ուրիշներ։
Ժամանակաշրջանի հայ գրականությունը աստիճանաբար սկսեց զարգանալ եվրոպական չափանիշներին համապատասխան։ Հայ քաղաքական գրականության մեջ առանձնանում է Միքայել Նալբանդյանի ազատասիրական-հայրենասիրական, Ռափայել Պատկանյանի քաղաքական, Րաֆֆիի պատմական, Գաբրիել Սունդուկյանի թատերական ստեղծագործությունները։ 20-րդ դարի սկզբին առաջ եկավ բանաստեղծների և արձակագիրների նոր սերունդ, որի ներկայացուցիչներից էին Ավետիք Իսահակյանը, Ալեքսանդր Շիրվանզադեն, Հովհաննես Հովհաննիսյանը, Ղազարոս Աղայանը, Մուրացանը, Պերճ Պռոշյանը, Վահան Տերյանը, Նար-Դոսը և շատ այլ գրողներ։ Հայաստանը լավագույնս նկարագրվել է «ամենայն հայոց բանաստեղծ» Հովհաննես Թումանյանը։ Ռուսական և եվրոպական համալսարաններում ուսանած երիտասարդ գիտնականներն ու գյուտարարները լուրջ տեղաշարժեր կատարեցին նաև բնական գիտությունների մեջ։ Գունավոր հեռուստատեսության և այլ հայտնագործությունների հեղինակ է Հովհաննես Ադամյանը։ Երկրաբան և քիմիկոս Անդրեաս Արծրունին ուսումնասիրել է Կովկասի և Ուրալի օգտակար հանածոների հանքավայրերը, որի համար ընտրվեց Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ։ Նույնպիսի պատվի արժանացավ նաև արևելագետ և լեզվաբան Քերովբե Պատկանյանը։ Աստրախանում 1893 թվականին բռնկված և համընդհանուր տագնապ առաջացրած խոլերայի դեմ կարողացավ պայքարել բժշկական գիտությունների դոկտոր Մարգար Առուստամյանը, որը փրկեց հազարավոր մարդկանց կյանք։
Զարգացում ապրեց նաև հայկական մամուլը, որի կենտրոններն են դառնում ոչ միայն Շուշին, Ալեքսանդրապոլը, Երևանը և Կարսը, այլև Թիֆլիսն ու Մոսկվան։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսին հրատարակվել էր 246 անուն թերթ ու ամսագիր՝ դարասկզբի 30-ի դիմաց։ 20-րդ դարի սկզբին հայկական պարբերականների թիվը հասավ շուրջ 600-ի։ Դարավերջին ի հայտ եկավ նաև հայ քաղաքական մամուլը, որն արտահայտվում էր հասարակական խմբակների և կուսակցությունների պաշտոնական գաղափարախոսությունը։
Արվեստ
Ռուսական կայսրության գոյության վերջին տասնամյակներին Անդրկովկասում, այդ թվում և Արևելյան Հայաստանում, աշխուժանում է քաղաքաշինությունը։ 19-րդ դարի վերջին Անդրկովկասի քաղաքներում բնակվում էին ավելի քան 200 հազար հայեր՝ կազմելով ամբողջ քաղաքային բնակչության ավելի քան 1/3-ը։ Միայն Թիֆլիս և Բաքու քաղաքներում հայ բնակչությունն անցնում էր 70 հազարից՝ հինգ անգամ գերազանցելով Երևանի հայկական բնակչությանը։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեին քաղաքաբնակ հայերի թիվը գրեթե կրկնապատկվել էր։ Այս ամենը խթանում է հասարակական, կրոնական և վարչական կառույցների առաջացմանը։ Հայկական ճարտարապետությունը կրում էր ժամանակի եվրոպական մշակույթի կնիքը։ Երևանում, Վաղարշապատում, Շուշիում, Կարսում, Ալեքսանդրապոլում և այլուր կառուցվում են քարե շինություններ, որոնք նմանվում էին Պետերբուրգի և Մոսկվայի կառույցների ոճին։ Քաղաքային բնակավայրեր են դառնում Նոր Բայազետը, Գորիսը, Ախալցխան և այլն։ Նոր եկեղեցիների, ինչպես նաև՝ գործարանների ու ֆաբրիկաների կառուցումը թարմացնում է հայկական միջնադարյան քաղաքներին։ Թիֆլիսում ու Բաքվում են ստեղծագործել Սանկտ Պետերբուրգի կայսերական գեղարվեստականի ակադեմիայի և քաղաքացիական ճարտարագետների ինստիտուտի սաներ Հովհաննես Քաջազնունին, Գաբրիել Տեր-Միքելյանը, Ղազարոս Սարգսյանը, Դավիթ Չիսլյանը և շատ ուրիշներ։ Ռուսաստանի և Եվրոպայի համալսարաններում ուսանած հայ արվեստագետներից շատերը աշխարհահռչակ համբավ ձեռք բերեցին։ Այդ առումով առանձնապես աչքի ընկավ ծովանկարիչ Հովհաննես Այվազովսկին, ինչպես նաև նկարիչներ Գևորգ Բաշինջաղյանը, Վարդգես Սուրենյանցը, Փանոս Թերլեմեզյանը, քանդակագործներ Հակոբ Գյուրջյանը, Անդրեաս Տեր-Մարուքյանը։ Նյութական մշակույթին զուգահեռ նոր նվաճումներ եղան նաև հոգևոր արվեստի ոլորտում։ Եթե քրիստոնեության ընդունումից հետո հայկական թատրոնը զգալիորեն անկում էր ապրել, և ներկայացվում էր գլխավորապես շուկաներում փահլևանների ու երգիչ-գուսանների միջոցով, ապա սիրողական այս մակարդակից այն վերաճեց և դարձավ մասնագիտացված ճյուղ։ Հայ և օտարազգի թատերագիրների ներկայացումներն ի սկզբանե բեմադրվում էին Թիֆլիսում, Բաքվում, ապա նաև՝ հայկական քաղաքներում։ Թիֆլիսում 1824 թվականից սկսած հայկական Ներսիսյան դպրոցում ներկայացումներ էին բեմադրվում հայերեն լեզվով, իսկ արդեն 1856 թվականին ստեղծվում է Գևորգ Չմշկյանի ղեկավարած առաջին պրոֆեսիոնալ թատերախումբը։ Հայ թատերագիրներից հայտնի էին Գաբրիել Սունդուկյանը, Հակոբ Պարոնյանը, Երվանդ Օտյանը, դերասաններից՝ Պետրոս Ադամյանը, Հովհաննես Աբելյանը, Սիրանույշը և շատ ուրիշներ։ Սկիզբ դրվեց հայկական օպերային թատրոնին. հայտնի են դառնում կոմպոզիտորներ Տիգրան Չուխաճյանը, Մակար Եկմալյանը, Քրիստափոր Կարա-Մուրզան, Արմեն Տիգրանյանը, Ռոմանոս Մելիքյան և այլք։ Ժողովրդական հազարավոր երգերի մշակմամբ և հայ երաժշտության զարգացմամբ ու տարածմամբ է զբաղվել երգահան Կոմիտասը։
Հայկական գաղթավայրեր
Ժամանակակից Ռուսաստանի տարածքում ձևավորված հնագույն հայկական գաղութը Ղրիմն էր՝ Թեոդոսիա, Հին Ղրիմ (Սուրհաթ), Եվպատորիա, Ղարասուբազար և այլն։ Հայերն այստեղ հաստատվել էին Անիի թագավորության, ապա՝ Զաքարյան իշխանապետության անկումից հետո, երբ Ղրիմը բնակեցված էր թաթարներով և հաճախ ենթարկվում էր իսլամադավան հզոր տերությունների, այդ թվում՝ Օսմանյան կայսրությանը։ Այդուհանդերձ, հայերը ստացել էին դավանանքի ազատություն, արտոնություններ՝ առևտրով, արհեստներով և գյուղատնտեսությամբ զբաղվելու համար։ Հայ եկեղեցին ևս տիրում էր ընդարձակ կալվածքների։ 18-րդ դարի վերջին Ղրիմի հայության մի ստվար հատված, թերակղզու համար ընթացող պատերազմների (1768-1774, 1787-1792) հետևանքով անցնում է Ազովի ծովն ու Կերչի նեղուցը և բնակություն հաստատում ռուսական արքունի նվիրավերած հողում՝ կառուցելով Արմավիր, Նոր Նախիջևան, Չալտիր և այլ բնակավայրեր։ Միևնույն ժամանակ հայերը հաստատվում են նաև Կովկասի նոր գրավյալ տարածքներում՝ Ղզլարում, Մոզդոկում, Մայկոպում, Ստավրոպոլում և այլուր։
Բացի վերոնշյալ տարածքներից, որտեղ հայերն ապրում էին գյուղական ու քաղաքային բնակավայրերում, առանձնապես աչքի ընկան երեք քաղաքների՝ Աստրախանի, Մոսկվայի և Սանկտ Պետերբուրգի հայկական համայնքները։ Այստեղ հայերը զբաղվում էին գերազանցապես վաճառականությամբ՝ կապ հաստատելով Պարսկաստանի, Ռուսաստանի և Եվրոպայի միջև։ Աստիճանաբար հայերին տրվում են սեփական եկեղեցի, դպրոց ու դատարան ունենալու իրավունքներ։ Մայրաքաղաքներում հաստատվեցին նաև ռազմական և մշակութային կրթություն ստացած հայ ազնվական մեծատոհմիկները, որոնցից որոշներն ազդեցիկ դարձան ռուսական արքունիքում։ Այդպիսի ընտանիքներից էր Լազարյանների գերդաստանը, Իսախանով, Լիանոզով, Մանուիլով եղբայրները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանը Ռուսական կայսրության կազմում
(140) Ժիվա
(140) Ժիվա (Siwa), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1874 թվականի հոկտեմբերի 13-ին Յոհան Պալիսայի կողմից Պուլայում ։
Անվանումն ստացել է ի պատիվ սլավոնական կյանքի ու պտղաբերության դիցուհի Ժիվայի։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,732013 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,1403 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,3238 ա. մ., իսկ Երկրի ուղեծրին Ժիվա աստերոիդը նվազագույնը մոտենում է 1,1254 ա. մ. հեռավորության վրա ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1649,39 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,218263 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,19° անկյուն։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է P դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս P Կատեգորիա:1874 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Յոհան Պալիսայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Lista de asteroidi
Գրքի թանգարան
Գրքի թանգարան, ԳՀ և մշակութալուսավորչական հաստատություն, որը հավաքում, ուսում­նասիրում, պահպանում և ցուցադրում է ձեռագիր ու տպագիր գրքեր, փաստաթղթեր, տպագրության արվեստի պարագաներ։
Պատմություն
Գրքի և գրահրատարակչության հնագույն թանգարանը Լայպցիգի գրի և գրքի թանգարանն է (հիմնադրվել է 1885 թվականին), որը կազմավորվել է գերմանացի գրասեր և հրատարակիչ Ի. Կլեմեի հավաքածուի հիման վրա (1950 թվականից Գերմ. գրադարանի բաժին է)։ Ֆոնդերն ընդգրկում են ձեռագրեր, խանձարուրային գրքեր, XVI–XX դարերի հազվագյուտ հրատարակություններ (ավելի քան՝ 500 հզ. նմուշ)։
Խոշորագույն Գրքի թանգարան է Մայնցի Տպագրության համաշխարհային արվեստի՝ Յ. Գուտենբերգի թանգարանը (1900), որտեղ նրա կյանքին ու գործունեությանը զուգահեռ ներկայացված է նաև տպագրության արվեստի պատմությունը։ Գուտենբերգի թանգարան գործում է նաև Բեռնում (1900, Շվեյցարիա)։
Հայ գրքերի (ձեռագիր մատյանների) հարուստ ցուցադրություններ կան Երևանի, Վենետիկի, Վիեննայի, Նոր Ջուղայի, Երուսաղեմի, Զմմառի, Անթիլիասի մատենադարաններում, Փարիզի Նուբարյան գրադարանում և այլուր։
Կատեգորիա:Գրքեր
Կոնոնովո (այլ կիրառումներ)
Կոնոնովո, կարող է վերաբերել՝
Դարովիցա (այլ կիրառումներ)
Դարովիցա, կարող է վերաբերել՝
Պոդգորոդնոե
Պոդգորոդնոե (Підгородне), քաղաք Ուկրաինայի Դնեպրոպետրովսկի մարզի Դնեպրոպետրովսկի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Բոգորոդիցկոե։
2001 թվականի տվյալներով Պոդգորոդնոե քաղաքում բնակվում էր 17 778 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 99,13 կմ²։
Նագալենդի օրենսդիր ժողով
Նագալենդի օրենսդիր ժողով (केरल विधान सभा), Հնդկաստանի Նագալենդ նահանգի երկպալատ օրենսդիր ժողով։ Նագալենդի օրենսդիր ժողովն այժմ ունի 60 ընտրված անդամ։ Նագալենդի օրենսդիր ժողովը հանդիպում է Նագալենդ նահանգի Վիդհան Բհավանում ։
Նագալենդի օրենսդիր ժողովի անդամներն ընտրվում են նահանգի մեծահասակ բնակիչների կողմից փակ քվեարկությամբ։ Յուրաքանչյուր ընտրատարածք ընտրում է օրենսդիր ժողովի մեկ անդամ։ Ժողովն ընտրվում է հարաբերական մեծամասնության համակարգի կամ պարզ բազմության համակարգի օգտագործմամբ։ Ընտրություններն անցկացվում են Հնդկաստանի կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի կողմից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նագալենդի օրենսդիր ժողով Կատեգորիա:Հնդկաստանի նահանգների ստորին պալատներ Կատեգորիա:Ազգային ստորին պալատներ Կատեգորիա:Հնդկաստանի քաղաքականություն Կատեգորիա:Հնդկաստանի կառավարություն Կատեգորիա:1937 հիմնադրումներ
Ի Բոմ Սոգ
Ի Բոմ Սոգ (이범석, 李範奭, 1900 թվական, հոկտեմբերի 20-1972 թվական, մայիսի 11), բարձրաստիճան քաղաքական գործիչ, Հարավային Կորեայի առաջին վարչապետ։
Ընդհանուր նկարագիր
Ավագ դպրոցում սովորելու տարիներին անկախության շարժմանը մասնակցելու պատճառով աքսորվել է Չինաստանի Հանրապետություն։ 1919 թվականին Մանջուրիայում գտնվող Շինհընգ ռազմական ակադեմիայում, Բունգնո Գունջոնգսոյում (բառացի՝ Հյուսիսային ճանապարհի ռազմական կառավարման գրասենյակ) և այլ վայրերում մասնակցել է ոչ միայն ճապոնական լուծը թոթափելուն ուղղված անկախության շարժումներին, այլ նաև Չոնգսաննիի ճակատամարտին` իբրև Բունգնո զինված խմբավորման գերագույն հրամանատար։ Այնուհետև գործունեություն է ծավալել Խորհրդային Միությունում և Մանջուրիայում, մեկնել Չինաստան և դարձել Հարավային Կորեայի Ժամանակավոր կառավարության կողմից ստեղծված Ազատագրական բանակի և Երկրորդ դիվիզիայի հրամանատար։ 1945 թվականին Չոսոնի ազատագրումից անմիջապես հետո Ին փորձել է հայրենիք վերադառնալ, սակայն աքսորվել է Շանհայ։ Վերջինիս հաջողվել է հայրենիք վերադառնալ հաջորդ տարի՝ 1946 թվականին։ Կորեա վերադառնալուց հետո Ան Հո Սանգի հետ հիմնել է Կորեայի ազգային երիտասարդական կազմակերպությունը, ինչպես նաև զբաղվել հակակոմունիստական քաղաքական գործունեությամբ։