cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ժողովածու (43)
Ժողովածու (43), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 43 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1680, 1690 թվականներին Անդրեաս քահանա գրիչի կողմից, Էկրայում, Սուրաթ-Բանդարում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 13.7x10.5 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 196 թերթից։ Գրված է միասյուն նոտրգրով։ Կազմը կաշեպատ ստվարաթղթից է։ Հիշատակարան գրչի՝ 39բ, 51ա, հետագայի՝ 54ա (1758 թվական), 42ա, 43ա, 44ա (18-րդ դար) ։
Գորանբոյ գործողություն
Գորանբոյ գործողություն` ադրբեջանական ուժերի լայնամասշտաբ հարձակում հայկական ինքնապաշտպանական ուժերի դիրքերին 1992 թվականին։ Եթե նախկինում ադրբեջանական ուժերի անվճռականությունը արտահայտվում էր ներքին հակասություններով ու ազգայնական ընդդիմության միջև, ապա Աբուլֆազ Էլչիբեյին ընտրելով նախագահ Ադրբեջանին թույլ էր տալիս մոբիլիզացնել ուժերը և ձեռնարկել հակահարված Արցախին։ Չնայած նրան, որ կռիվը ընթանում էր Մարտակերտից 5 կմ հեռավորության վրա, հայերին հաջողվեց հետ մղել հարձակումը ռազմավարական նշանակություն ունեցող Սարխավենդ և Կեչան գյուղերից։ Հայկական կողմը բացառեց ադրբեջանական հարձակման սրընթացությունը և փոխանցումը Ադրբեջանին, ՌԴ-ի զինված ուժերի ղեկավարմամբ 100 տանկերով և ռուսական զինծառայողների մասնակցմամբ («Կոմմերսանտի տվյալներով Սրխավենդում 200 սպանված ադրբեջանական զինվորների մեծամասնությունը եղել են սլավոններ, որը հաստատում են գերիները) զինված գործողություններում, որը հերքում է Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարությունը»։ Ըստ ցուցմունքների գերեվարված սպաների սլավոնների, հարձակումից մեկ ժամ առաջ խոստացվել է 15 հազ․ ռուբլի։ ՌԴ-ի պաշտպանության նախարար Պավել Գրաչովը Շիրհանյանի հետ զրույցում նշեց, որ Ադրբեջանում տեղակայված 4-րդ ռուսական բանակը պահպանում է խիստ չեզոքությունը, իսկ գերիները հայկական սպաներն են — ոչ ռուսական զինծառայողները, այլ վարձկաններ են, որոնց հետ հայերը կարող են վարվել ինչպես ցանկանում են։ ԼՂՀ պաշտպանության խորհուրդը ընդունեց որոշում գնդակահարել վարձկաններին, որոնց իրավունքները միջազգային ակտերով պաշտպանված չէին, բացառությամբ Ադրբեջանի քաղաքացիների, համարվում էին ռազմագերի, և որոնք ենթակա էին ներկալման և փոխանակման։ Ադրբեջանական զորքերի հարձակման ժամանակ Ադրբեջանի կողմից մասնակցում էր 328-րդ դեսանտային գվարդիան, օդա-դեսանտային 104-րդ գունդը, գվարդիական օդա-դեսանտային դիվիզիան Վլադիմիր Շամանովի գլխավորմամբ։
Որին չհաջողվեց մտնել Գյուլիստան գյուղ։ Նրան առաջադրվել էր տարբեր բացատրություններ՝ այնտեղ ընթանում է կռիվ, այնտեղ տեղի է ունենում հայկական զինված խմբերի հարձակում, լինում են թնդանոթից գնդակոծումներ, ճանապարհն ականապատված է, իսկ ուժերը ականազերծելու համար չի բավարարում, վերջապես՝ այնտեղ կուտակում են ուժեր հեռավոր հարձակման համար, և այնտեղ չի կարելի գաղտնիությունը նկատառել․․․ Վերջինս բացատրությունը ճիշտ էր։ Հենց այստեղ էր գտնվում 328-րդ գնդի դեսանտները, ապահոված ադրբեջանական ուժերի սրընթաց առաջխաղացումով։ Այդ գնդով, ի դեպ, հրամանատարն էր Վլադիմիր Շամանովը։ Սակայն շուտով Պոլիշինելիայի գաղտնիքը բացահայտվեց, քանի որ դեսանտնիկները ստացան մեծ ադրբեջանական պարգևներ, ինչի մասին լայնորեն հաղորդում էին մամուլում՝ հավասար ինչպես և նրանց գտնվելու մասին։ Իսկ ադրբեջանական գերանբոյական գումարտակի շտաբում հանդիպել են ռուս սպայի հետ, որոնք պլանավորում էին այդ գործողության առաջխաղացումը․․․
, ավելի ուշ պարգևատրվեցին Ադրբեջանի կառավարության կողմից ։
Հրամանատարություն
Հարձակումը իրականացրել է ռուսական ուժերի 328-րդ գվարդիական անկարգելա-դեսանտային գունդը Վլադիմիր Շամանովի գլխավորությամբ, և մի քանի անկանոն մասեր, որոնք ենթարկվում էին միայն իրենց հրամանատարներին։ Այստեղ էին մտնում Սուրետ Հուսեյնովի ձևավորումները, որին շնորհվել է Ադրբեջանի ազգային հերոսի կոչում ։ Իսկանդիր Համիդովը (պանթյուրքիստական` Բոզկուրտ կուսակցության առաջնորդ), ինչպես նաև Յակուբ Մամեդովը գլխավորեցին «սոկոլովի-պաշտպանները»։
Ադրբեջանական զորքերի ամառային հարձակումը եղել է միակ հաջող գործողությունը ամբողջ Արցախյան ազատամարտի ընթացքում։ Հունիսի 29 Հասանհայա գյուղի մոտ Մարտակերտի շրջանում շրջափակման մեջ էին ընկել և ոչնչացվել 79 հայկական զինվորներ։ Տեղական հաջողությունները Մարտակերտի շրջանի հյուսիսում ադրբեջանական բանակի կողմից քիչ տևեցին քանի որ հուլիսի կեսերին հայերը անցան հակահարձակման։ ԼՂՀ-ի պաշտպանության ուժերը, անցկացնել մի շարք հաջող ռազմական գործողություններ, վերացնելով Ադրբեջանի բանակի կրակակետերը Մարտակերտի շրջանում, և ստրատեգիական բարձունքները կրկին անցան հայերի վերահսկողության տակ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմի ռազմական գործողություններ Կատեգորիա:Արցախյան պատերազմ Կատեգորիա:1992 հակամարտություններ Կատեգորիա:20-րդ դարն Ադրբեջանում Կատեգորիա:Ադրբեջանի ճակատամարտեր
Քուվեյթի դրոշ
Քուվեյթի դրոշ, Քուվեյթի պետական խորհրդանիշերից է։ Այն սահմանված է Քուվեյթի սահմանադրությամբ և դրոշի մասին օրենքով։ Կազմված է սև, կարմիր, կանաչ, ապիտակ գույներից՝ լայնքի և երկայնքի 1։2 հարաբերակցությամբ։ Դրոշն ընդունվել է 1961 թվականի սեպտեմբերի 7-ին։
Դրոշը ցամաքում օգտագործվում է որպես քաղաքացիական ու պետական դրոշ, ծովում՝ որպես քաղաքացիական, պետական ու ռազմական դրոշ։ Սպիտակ գույնը խորհրդանշում է գործի ձգտումը, սևը՝ պայքարի դաշտը, կանաչը՝ արոտավայրերը, իսկ կարմիրը՝ թշնամիների դեմ մղված կռիվներում թափված արյունը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Քուվեյթի պետական խորհրդանիշեր Կատեգորիա:Ազգային դրոշներ Կատեգորիա:1961 դրոշներ
Իոննա Ավագյան
Կենսագրություն
Ծնողներ՝ Ցոլակ Ավագյան և Արփիկ Ավետիսյան, երեխաներ՝ Վահագն Ավագյան, Լիլիթ Ավագյան։
Երկեր
«Կովկասյան գորգեր» ալբոմի ազգագրագիտական հոդվածների հեղինակ է։
2000 թվականից ուսումնասիրել է հայերեն արձանագրությամբ գորգերը։ 2010 թվականին Հայաստանի պատմության թանգարանի կողմից հրատարակվել է «Հայերեն արձանագրությամբ գորգեր» ալբոմ-կատալոգը՝ ըստ թանգարանի հավաքածուի ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ ազգագրագետներ
Նովոսուխանովսկի գյուղական խորհուրդ (Սումսկի շրջան)
Նովոսուխանովսկի գյուղական խորհուրդ  (Новосуханівська сільська рада), Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սումսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Նովոսուխանովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 811 մարդ։ Խորհրդում կա 1 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Ռոդնի Ռոբերտ Պորտեր
Ռոդնի Ռոբերտ Պորտեր (Rodney Robert Porter, ), բրիտանացի իմունոլոգ, կենսաքիմիկոս, Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ (1964)։
Կրթությունն ստացել է Լիվերպուլի և Քեմբրիջի համալսարաններում։ Եղել է Լոնդոնի բժշկական հետազոտությունների ազգային ինստիտուտի աշխատակից (1949-1960), Լոնդոնի Սենտ Մերի հիվանդանոցին կից բժշկական դպրոցի պրոֆեսոր (1960-1967), Օքսֆորդի համալսարանի պրոֆեսոր (1967 թվականից)։ 1970 թվականից բժշկական հետազոտությունների խորհրդի անդամ է։ Հիմնական աշխատանքները վերաբերում են հակամարմինների և նրանց ակտիվ կենտրոնների քիմիական կառուցվածքի պարզաբանմանը։ Հաստատել է բնականոն և անոմալ Y-իմունոգլոբինների առաջնային կառուցվածքը։ Արվեստների և գիտությունների ամերիկյան ակադեմիայի արտասահմանյան, կենսաքիմիկոսների ամերիկյան ընկերության պատվավոր անդամ։ Նոբելյան մրցանակ (1972, Ջ․ Էդելմանի հետ համատեղ)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անգլիացի կենսաքիմիկոսներ Կատեգորիա:Բժշկության կամ ֆիզիոլոգիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Անգլիացի նոբելյան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Անգլիացի ֆիզիոլոգներ Կատեգորիա:Անգլիացի քիմիկոսներ Կատեգորիա:Քեմբրիջի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ Կատեգորիա:Ավտոճանապարհային վթարներից զոհվածներ Կատեգորիա:Լիվերպուլի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Անգլիացի բժիշկներ Կատեգորիա:Անգլիացի գիտնականներ Կատեգորիա:Անգլիացի կենսաբաններ
Մեծ Կորյաժեմկա
Մեծ Վիզենգա (Большая Визеньга), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Կիմա գետի ձախ ափին՝ 37 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 28 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա և Վագա գետերն են։ Գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինան գետն է՝ մինչև հյուսիսային Դվինի միախառնման կետը։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Դվինա։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության ։
Էվրան
Էվրան (Évran, Evrann), կոմունա Ֆրանսիայում՝ տեղակայված Բրետանի շրջանում։ Դեպարտամենտը՝ Կոտ դ'Արմոր։ Մտնում է Լանվալե կանտոնի կազմի մեջ։ Կոմունայի շրջան՝ Դինան։
Աշխարահագրություն
Կոմունան գտնվում է Փարիզից մոտավորապես 330 կմ արևմուտք, Ռենից 38 կմ հյուսիս արևմուտք, Սեն Բրիոյից 60 կմ արևելք ։
Ռանս գետը հոսում է կոմունայի տարածքով և անցնում է Իլ-է-Ռանս ջրանցքը։
Բնակչություն
Կոմունայի բնակչությունը 2016 թվականին կազմում էր 1 705 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականին 929 աշխատունակ տարիքի (15-64 տարեկան) մարդկանց շրջանում 633-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 296-ը՝ ոչ ակտիվ (գործունեության ցուցանիշը 68,1% էր, 1999 թվականին` 68,0%)։ 633 ակտիվ մարդկանցից աշխատում էին 561-ը (303 տղամարդ և 258 կին), կար 72 գործազուրկ (40 տղամարդ և 32 կին)։ 296 անգործունակ մարդկանց մեջ 72-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 98-ը՝ թոշակառուներ, 126-ը՝ անգործունակ այլ պատճառներով ։
Ողբ (գրական ժանր)
Ողբ, գրականության մեջ՝ գրական ժանր։
Ծագում
Ծագել է հնագույն ժամանակներում և բարձր զարգացման հասել անտիկ աշխարհի և միջնադարի գրականության մեջ։ Հայկական ողբի ժանրային ձևավորման բանահյուսական-գրական ակունքներից է ազգային-ժողովրդական լալյաց բանաստեղծությունը, որը կազմել է հուղարկավորության անհրաժեշտ տարրը և ունեցել իր հատուկ հորինող-կատարողները։
Ողբի բովանդակություն
Ողբը թեմատիկ առումով լայն ընդգրկում ունի, արտացոլում է կյանքի այնպիսի իրողություններ ու դեպքեր, որոնք եղերական բնույթ ունեն։ Ըստ այդմ հայկական ողբերը լինում են պատմական, դամբանական (գերեզմանական), անձնական-քնարական, ողբ-հիշատակարաններ և այլն։ Ողբին հատուկ են սրտաճմլիկ պատումը, հուզական լարվածությունը, խոսքի հռետորական երանգը, սուր և չափազանցված համեմատությունները, թեմայի քնարական մեկնաբանությունը։ Իրար են հակադրվում «երանելի» անցյալը և դառնաղետ ներկան։ Ի հակակշիռ ողբերգական իրականության, հեղինակի միտումը դառնում է գալիքի երազանքը, ժամանակակիցներին հորդորելն ու մխիթարելը։ Ողբը գրվում է «ի սփոփանս տրտմեցելոց»։
Տես նաև
Կատեգորիա:Գրական ժանրեր Կատեգորիա:Վարք
Խաչեն (գյուղ)
Խաչեն (Դաղեթ-Խաչեն, Դաղեթ, Փոքր Դաղեթ, վրաց.` დაღეთი), հայաբնակ գյուղ Վրաստանի Քվեմո Քարթլիի մարզի Թեթրիծղարոյի շրջանում, վարչական կենտրոն Թեթրիծղարո քաղաքից 3 կմ՝ հարավ-արևելք։ Գտնվում է ծովի մակարդակից 860 մ բարձրության վրա։
Բնակչություն և տնտեսություն
Համաձայն 2002 թվականի հաշվառումների, գյուղն ուներ 235 բնակիչ, որից 89 տղամարդ և 146 կին, հիմնականում հայեր։ 2014 թվականին գյուղում ապրում էր 101 մարդ, որից 45 տղամարդ և 56 կին։
Բնակիչներն զբաղվում են հացահատիկային բույսերի մշակությամբ, այգեգործությամբ և անասնապահությամբ։ Գյուղն ուներ միջնակարգ դպրոց, գրադարան, ակումբ և բուժկայան։
Պատմություն
Գյուղը հիմնադրել են Ղարաբաղի Խաչեն գավառից եկած հայերը` 1789 թվականին։ Գյուղի շրջակայքում կան գյուղատեղիներ, մատուռներ և գերեզմանոցներ։
Խորհրդային տարիներին գյուղն ունեցել է չորս Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս` Ե. Վանյան, Ս. Մովսիսյան. Հ. Մկրտչյան և Գ. Վանյան։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի հայաբնակ գյուղեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր
Իսաբա
Իսաբա (Isaba), գյուղաքաղաք է, մտնում է իսպանական Նավառա ինքնավար շրջանի կազմում. Զբաղեցնում է 147, 41 կմ² տարածք։ Ունի 507 բնակիչ (ըստ 2012 թ.-ի մարդահամարի). Նահանգի կենտրոնից հեռու է 94 կմ։
Առասպել
Իսաբա գյուղը, ըստ տեղական ավանդության, հիմնադրվել է բասկերի նախահայր Այտորի և հայերի կողմից Հատկանշական է նաև, որ գյուղի փողոցներից մեկը դեռևս հնագույն ժամանակներից կոչվում է Էրմինիա, այսինքն՝ Արմենիա։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Իրիոն շրջան (Տեխաս)
Իրիոն շրջան (Irion County), ԱՄՆ Տեխաս նահանգի 254 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 2.725 կմ² է, բնակչությունը՝ 1.771 մարդ (2000 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Մերտզոն բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1889 թ.։
Կատեգորիա:Տեխասի շրջաններ
Խաչեն (բերդ)
Խաչեն, բերդ Մեծ Հայքի Արցախ նահանգի Վերին Խաչեն կամ Ծար գավառում, Թարթառ գետի վերին ավազանում։ Հիշատակում է Մովսես Կաղանկատվացին IX դարի 1-ին կեսին, Արցախի Առանշահիկների և Ուտիքի Միհրանյանների միջև տեղի ունեցած միջտոհմական պայքարի կապակցությամբ։ Խաչենը պատկանում էր Վերին Խաչենի տեր Ատրներսեհին՝ Մահլ Սմբատյանի որդուն։ Հավանաբար բերդն իսպառ ավերվել է սելջուկ-թուրքերի ասպատակություններից (XII դարի 1-ին կես), քանի որ հետագա դարերի գրավոր աղբյուրներում չի հիշատակվում։
Կատեգորիա:Հայկական բերդեր և ամրոցներ (Արցախ) Կատեգորիա:9-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ
Մորավա (գետ)
Մորավա (, March), գետ Չեխիայում,ստորին հոսանքում սահմանային գետ է Սլովակիայի ու Ավստրիայի միջև, Դանուբի ձախ վտակն է։ Երկարությունը 388 կմ է, ավազանը՝ 26,6 հզ․ քառ.կմ։ Սկիզբ է առնում Սուդետներից, հոսում Չեխ-Մորավական բարձրության և Արևմտյան Կարպատների լեռնաճյուղերի միջով։ Առավելագույն հոսքը գարնանն է։ Տարեկան միջին ծախսը գետաբերանում՝ 115 խոր. մ/վրկ։ Նավարկելի է մինչև Գողոնին քաղաքը։ Օգտագործվում է ոռոգման և էլեկտրաէներգիա ստանալու համար։
Աշխարհագրություն
Մորավա գետը սկիզբ է առնում Կրալիցկի-Սնեժնիկ լեռ, Կրկոնոշե, Չեխիայից և թափվում է Դանուբ (գետ)։ Գետը պատկանում է Սև ծովի ավազանին։ Ակունքը ծովի մակարդակից գտնվում է 1390 մ բարձրության վրա։ Գետի ափին են գտնվում Օլոմոուց, Գոդոնին, Ուգերսկե Գրադիշտե, Կրոմերժիժ, Գոլիչ, Խոենաու-ան-դեր-Մարխ, Մարխեգ, Բրատիսլավա (Դևին) քաղաքները։
Հիդրոգրաֆիա
Մորավա գետի երկարությունը կազմում է 388 կմ, ավազանի մակերեսը՝ 26600 կմ2 է։
Վտակներ
Մորավա գետի վտակներն են ձախից՝ Բեչվա, աջից՝ Դիե, Միյավա, Ռուդավա գետերը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չեխիայի գետեր Կատեգորիա:Սլովակիայի գետեր Կատեգորիա:Ավստրիայի գետեր Կատեգորիա:Եվրոպայի գետեր Կատեգորիա:Սահմանային գետեր Կատեգորիա:Դանուբ գետի վտակներ
Մինդովգ թագավորի կամուրջ
Դիրք
Գտնվում է Ռինկտինես փողոցի վրա և կապվում է Տադեուշ Վրուբլեվսկու փողոցի հետ։ Կամրջի աջ ափին մոտենում են Շեյմինիշկյու և Ժիրմունու փողոցները, ձախ ափին` Ժիգիմանտու և Արսենալո փողոցները։ Կամուրջը գտնվում է Հին քաղաքի մոտ։ Հոսանքով դեպի վեր գտնվում է Ժիրմունսկի կամուրջը, դեպի ներքև` Կանաչ կամուրջը։
Պատմություն
Ծրագիրը մշակվել է «Kelprojektas» ընկերության կողմից, նախագծի հեղինակներն են ճարտարագետներ Դ. Ժիցկիսը (D. Žickis), Գ. Բայորասը (G. Bajoras), Ա. Չիբիրկան (A. Čibirka) և ճարտարապետ Վ. Տրեյնիսը (լիտ. V. Treinys): Կամրջի շինարարությունը սկսվել է 2002 թվականի մարտի 7-ին։ Գլխավոր կապալառուն եղել է «Tilsta» ընկերությունը, մասնակցություն են ունեցել նաև «Kauno tiltai» և «Viadukas» ընկերությունները ։ Կամրջի մետաղական կոնստրուկցիաները պատրաստել է լիտվական AB «Vilmeta» ընկերությունը։ Գետի ձախ ափին հողային աշխատանքների կատարման ժամանակ հայտնաբերվել են այս վայրում 16-րդ դարում գոյություն ունեցած փայտե կամրջի ցցահենարանների մնացորդները։ Կամրջի կամարի կոնստրուկցիաները հավաքվել են գետի աջ ափին 4 ամսվա ընթացքում, այնուհետև կամրջանավի, էլեկտրական կարապիկի և հիդրավլիկ ամբարձիչի միջոցով տեղադրվել են գետի հունի վրա։ Կամրջի հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 2003 թվականի հուլիսի 6-ին և նվիրված էր Մինդաուգաս թագավորի թագադրման 750-ամյակին։ Արարողությանը մասնակցեցին նախագահ Վալդաս Ադամկուսը, վարչապետ Ալգիրդաս Բրազաուսկասը, Վիլնյուսի քաղաքապետ Արտուրաս Զուոկասը ։ Կամրջի շինարարությունը արժեցավ շուրջ 17 միլիոն լիտ ։
Կոնստրուկցիա
Կամուրջը միաթռիչք է, մետաղական, կամարային, ստորին հատվածից երթևեկելի (երթևեկելի մասը գտնվում է թռիչքային հատվածի ստորին մասում)։ Կամարի լայնակի կտրվածքի չափերը կազմում են` կամրջի կենտրոնում 1,5 մետր, հենման կետում` մինչև 1,8 մետր, կամարի բարձրությունը՝ 9,5 մետր։ Կամարի մետաղական կոնստրուկցիաների քաշը կազմում է 550 տոննա։ Կամրջի հենարանները մոնոլիտ երկաթբետոնից են ցցահենարանային հիմքի վրա (երկաթբետոնե ցցահենարանների երկարությունը 10 մետր է)։ Կամրջի երթևեկելի մասը երկաթբետոնից է, կամրջի ստորին մասի գաբարիտը կազմում է 5 մետր։ Կամրջի երկարությունը կազմում է 101 մետր, լայնքը` 19,75 մետր (որից երթևեկելի մասի լայնքը` 11,25 մետր և երկու մայթեր, յուրաքանչյուրը` 4,25 մետր) ։
Կամուրջը նախատեսված է ավտոտրանսպորտի, հեծանվորդների և հետիոտների երթևեկության համար։ Ավտոտրանսպորտի երթևեկելի մասը բաղկացած է երեք գոտուց։ Երթևեկելի մասը ծածկված է ասֆալտբետոնով, իսկ մայթերը սալիկներով։ Մայթերը երթևեկելի մասից առանձնացված են մետաղական արգելապատնեշով։ Աջ ափում կառուցված էր դեպի ներքին հատված իջնող աստիճանային սանդղակ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2003 կառուցված կամուրջներ Կատեգորիա:Լիտվայի կամուրջներ
Ջենտիլե դա Ֆաբրիանո
Ջենտիլե դա Ֆաբրիանո (Gentile da Fabriano, իսկական անունը՝ Ջենտիլե դի Նիկոլո դի Ջովանի Մասսի, Gentile di Niccolò di Giovanni Massi, ), իտալացի նկարիչ, այսպես կոչված՝ ինտերնացիոնալ գոթիկայի խոշորագույն ներկայացուցիչը Իտալիայում
Այդ ոճի անվանի ներկայացուցիչներից նա իր ժամանակներում թերևս միակն էր, ով նախընտրում էր անընդհատ շարժման մեջ գտնվել, տեղափոխվել մի բնակավայրից մյուսը՝ բարենպաստ աշխատանք ու պատվերներ գտնելու համար, քան թե նստել ու սպասել արվեստանոցում։ Ջենտիլեի քնարաշունչ, հեքիաթային նկարչությունը, գծի ու գույնի բարձր ճաշակը, զարդանախշային աննման տարրերը նրան հասցրել են իր ժամանակի իտալական կերպարվեստի գագաթներին՝ ապահովելով անչափ հեղինակավոր պատվերներ ու բարձր վարձատրություն։ Ֆլորենցիա այցելելով՝ նա, պատկերավոր ասած՝ երկխոսության մեջ է մտել նոր, հեղափոխիչ, հումանիստական ոգով ստեղծվող արվեստի հետ և իր արվեստին բնորոշ ուշ գոթական զարդանախշային ոճը գիտակցաբար վերափոխել է էությամբ վերածննդյան ոճի ։
Վազարիի վկայությամբ՝ այս խոսքերն է ասել Միքելանջելոն Հռոմի Սանտա Մարիա Նովա եկեղեցում դիտելով Ադիմարիի դամբանի որմնանկարները, որոնց հեղինակը Ջենտիլեն է (իտալերենից բառացի թարգմանած՝ Gentile նշանակում է ազնիվ, բարեկիրթ, թանկագին)։
Կենսագրություն
Մանուկ հասակում կորցրել է մորը, կարճ ժամանակ անց՝ նաև հորը, և որբ է մեծացել։ Իր հայրենի Ֆաբրիանո քաղաքում աշակերտել է վարպետ նկարչի համբավ վայելող Ալեգրետո Նուցիին, որը Ֆրանչեսկուչչո Գիսսիի հետ հիմնադրել է կերպարվեստի Ֆաբրիանոյի դպրոցը։ Ջենտիլեն պատանեկան հասակում հավանաբար մտերմացել է սիենացի վարպետներից մեկի հետ և կաճ ժամանակ անց հասել ճանաչման ու համբավի։
Աշխատել է Կենտրոնական Իտալիայում՝ Բրեշիայում, Վենետիկում, Ֆլորենցիայում, Սիենայում, Օրվիետոյում և Հռոմում, որտեղ մինչև իր մահը զբաղված է եղել Լատերանի տաճարը պատկերազարդելով (Հովհաննես Մկրտչի կյանքի զանազան տեսարաններ պատկերող որմնանկարներ է ստեղծել)։ Նրա թերի թողածը ավարտի է հասցրել իր կրտսեր ժամանակակիցն ու ընկերը՝ Պիզանելլոն, ում նա կտակել էր իր գործիքները։
Վարկածներից մեկի համաձայն՝ Ջենտիլե դա Ֆաբրիանոն հուղարկավորվել է հռոմեական Սանտա Մարիա ին Տրաստեվերե եկեղեցում։
Նրա որնանկարների մեծ մասը չի պահպանվել։ Մինչև մեր օրերը հասած աշխատանքներից արվեստի պատմաբանները որպես գլուխգործոցներ առանձնացնում են Ստրոցցիի տաճարի խորանի համար նկարած «Մոգերի երկրպագությունը» և «Փախուստ Եգիպտոս» կտավը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալացի նկարիչներ
Նուժել
Նուժել (Нужель), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Կովելի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Նուժել գյուղում բնակվում էր 272 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,059 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 4610,17 մարդ/կմ²։
Սեն Պոն (Վերին Պրովանսի Ալպեր)
Սեն Պոն (Saint-Saint-Pons, Sant Ponç), համայնք Ֆրանսիայի Պրովանս-Ալպեր-Լազուր ափ մարզի Վերին Պրովանսի Ալպերի գավառում։ Մտնում է Անտրևո կանտոնի կազմի մեջ։ Համայնքի շրջանը՝ Կաստելան։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 04194։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2008 թվականին կազմում էր 111 մարդ։
Տնտեսություն
2007 թվականի տվյալներով 470 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 364 -ը տնտեսապես ակտիվ էին, 106-ը անգործ (ակտիվության ցուցանիշը 77,4 %, 1999 թվականին եղել է՝ 74,0 %)։ 364 աշխատունակ բնակիչներից 348-ը աշխատում էին (188 տղամարդ և 160 կին), անաշխատանք էին 16-ը (կին)։ 106 անգործ մարդկանցից 33 -ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 46-ը թոշակառու, 27-ը չէին աշխատում այլ պատճառներով ։
Վիսլա
Վիսլա (Wisła, vʲiswa, Weichsel), ամենաերկար գետը Լեհաստանում։ Երկարությունը 1047 կմ է (այդ ցուցանիշով առաջին տեղն է գրավում Բալթիկ ծովի ավազանում և իններորդ տեղը՝ ամբողջ Եվրոպայում), ջրահավաք ավազանի մակերեսը՝ 193, 960 հազար կմ2, որից 168,868 քառակուսի կիլոմետրը գտնվում է Լեհաստանում ։ Սկիզբ է առնում Լեհաստանի հարավում գտնվող, Արևմտյան Կարպատների մաս կազմող Սիլեզյան Բեսկիդներ լեռնազանգվածի Բառանյա Գոռա սարից՝ ծովի մակերևույթից 1220 մետր բարձրությունից, Բյալա Վիսելկա (Biała Wisełka) և Չառնա Վիսելկա (Czarna Wisełka) ճյուղավորումներով։ Թափվում է Բալթիկ ծովի Գդանսկի ծոցը։
Խոշոր վտակներից են Դունաեցը, Վիսլոկան, Սանը, Վեպշը, Բուգը, Պիլիցան, Բրդան։ Ամռանը և ձմռանը հաճախակի են վարարումները, լինում են աղետալի հեղեղումներ։ Սառցակալումը անկայուն է։
Ջրի միջին ծախսը Կրակովի մոտ 84 մ3/վրկ է, Տչևի մոտ՝ 1030 մ3/վրկ։ Նավարկելի է մինչև Պշեմշիի գետաբերանը (940 կմ)։ Վիսլայի և նրա վտակների հոսքը կարգավորելու համար կառուցվել են ջրամբարներ, հէկեր։ Ջրանցքներով միացած է Դնեպրի, Օդրայի, Նեմանի հետ։
Վիսլայի ափերին են Սանդոմեժը, Վլոցլավեկը, Կրակովը, Վարշավան, Պլոցկը, Տորունը, Բիդգոշչը, Տչևը, դելտայում՝ Գդանսկը։
Գետը հաճախ է հիշատակվում լեհական մշակույթի, պատմության, ինքնության առնչությամբ։ Երկրի առավել կարևոր ջրուղին է, նրա բնական խորհրդանիշը, իսկ «Վիսլայի երկիր» (kraj nad Wisłą) արտահայտությունը «Լեհաստան» տեղանվան հոմանիշն է  ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լեհաստանի գետեր
Արաբական Միացյալ Էմիրությունների դրոշ
Արաբական Միացյալ Էմիրությունների դրոշը Արաբական Միացյալ Էմիրությունների պետական խորհրդանիշներից է։ Այն սահմանված է Արաբական Միացյալ Էմիրությունների սահմանադրությամբ և դրոշի մասին օրենքով։ Կազմված է սր, կարմիր, սպիտակ, կանաչ գույներից լայնքի և երկայնքի 1։2 հարաբերակցությամբ։ Դրոշը ընդունվել է 1971 թ.-ի դեկտեմբերի 22-ին։
Կատեգորիա:ԱՄԷ-ի խորհրդանիշներ Կատեգորիա:Ազգային դրոշներ Կատեգորիա:1971 դրոշներ
Բուլղարիայի կառավարություն
Բուլղարիայի կառավարություն (Բուլղարիայի Հանրապետության նախարարների խորհուրդ, Министерски съвет), երկրի ներքին և արտաքին քաղաքականությունը կառավարող և իրականացնող մարմին՝ Բուլղարիայի Հանրապետության Սահմանադրությանը և օրենսդրությանը համապատասխան։ Նախարարների խորհուրդը ղեկավարում է պետական բյուջեի իրագործումը, կազմակերպում է պետական բարիքների խնամումը, կնքում, պնդում և չեղյալ է հայտարարում միջազգային համաձայնությունները՝ օրենքներով սահմանված դեպքերում։ Նախարարների խորհուրդը և նախարարների խորհրդի նախագահը նշանակվում է Բուլղարիայի խորհրդարանի կողմից։
Գործող կառավարություն
Կառավարության կառուցվածքն է չորս փոխ-վարչապետ և 17 նախարարություն։ Ներկայիս կառավարությունը նախկինից տարբերվում է նրանով, որ նրանում չկա Ներդրումների նախագծման նախարարությունը, իսկ Տնտեսության և էներգետիկայի նախարարությունը բաժանվել է երեք մասի՝ Տնտեսության նախարարություն, Էներգետիկայի նախարարություն և Զբոսաշրջության նախարարություն ։
2016 թվականի նոյեմբերի 13-ին Բուլղարիայի վարչապետ Բոյկո Բորիսովը, նախագահական ընտրություններին Ցեցկա Ցաչևայի «Ժողովուրդը Բուլղարիայի եվրոպական զարգացման համար» կուսակցությունից թեկնածուի ընտրությունների պարտությունից հետո, հայտարարել է հրաժարականի մասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բուլղարիայի քաղաքականություն Կատեգորիա:Ցանկեր:Բուլղարիա
Սանդրա Դեյ Օ’Քոննոր
Սանդրա Դեյ Օ’Քոննոր (Sandra Day O'Connor, ), ԱՄՆ Գերագույն դատարանի անդամ, առաջին կինը, որը նշանակվել է այս պաշտոնում  ։
Մինչ ԱՄՆ Գերագույն դատարանի դատավորի պաշտոնում նշանակվելը, որպես դատավոր աշխատել է ընտրական պետական պաշտոններում։ Դարձել է Արիզոնայի Սենատի հանրապետական մեծամասնության առաջին կին առաջնորդը ։ Որպես Գերագույն դատարանի անդամ՝ իր գործունեության ընթացքում հանդես է եկել դատարանի անկախության օգտին, այդ թվում՝ նախագահի իշխանությունից. նրան է պատկանում «Սահմանադրությունը նախագահին քարտ-բլանշ չի տալիս» արտահայտությունը ։
Նրա ձայնը վճռական է եղել աբորտների օրինականացման գործում ։ Դատավորության ողջ ընթացքում, կարևոր գործերի մեծ մասում, Սանդրա Օ’Քոննորի ձայնը վճռորոշ է դարձել, ինչի համար նրան անվանում էին «ամերիկյան արդարադատության Թեմիսի մարմնացում» ։
Ըստ «Ֆորբս» ամսագրի` 2004 թվականից եղել է աշխարհի ամենաազդեցիկ կանանցից մեկը ։ 2006 թվականին Սանդրա Օ’Քոննորը իր անձնական դիմումի համաձայն զրկվել է Գերագույն դատարանի դատավորի լիազորություններից, որի պատճառը եղել է ամուսնու ծանր հիվանդությունը։ Նրա տեղը դատարանում զբաղեցրել է Սեմուել Ալիտոն։
Դեյվիդ Սաուտերի հետ միասին Գերագույն դատարանի երկու պաշտոնաթող անդամներից մեկն է։ Ընդգրկված է Իրաքի գծով հետազոտական խմբում։
Ինչպես պաշտոնաթող բոլոր դաշնային դատավորները, Սանդրա Դեյ Օ’Քոննորը ևս ցմահ աշխատավարձ է ստանում, որը հավասար է դատարանի գործող անդամների աշխատավարձին։ Գերագույն դատարանի դատավորների համար ներկայումս այն կազմում է տարեկան առնվազն 214 000 դոլար։
Վաղ տարիներ և կրթություն
Սանդրան ծնվել է 1930 թվականի մարտի 26-ին Տեխասի Էլ Պասո քաղաքում՝ Հարի Ալֆրեդ Դեյի և Ադա Մա Ուիլկիի ընտանիքում ։ Իր և եղբոր՝ Գ. Ալանի մանկության մասին նրանք հետագայում գրել են «Ծույլ Բի։ Մանկություն, որն անցել է ամերիկյան արևմուտքի ագարակում» (Lazy B: Growing up on a Cattle Ranch in the American West): Էլ Պասոյում սովորելու տարիներին մնացել է մորական տատիկի մոտ, որտեղ սովորել է պետական դպրոցներում, իսկ այնուհետև Ռեդֆորդում՝ աղջիկների մասնավոր դպրոցում։ Էլ Պասոյում 1946 թվականին ավարտել է Օսթինի միջնակարգ դպրոցը (Austin High School): Դպրոցն ավարտելուց հետո Սանդրան ընդունվել է երկրի ամենահեղինակավոր համալսարաններից մեկը՝ Սթենֆորդի համալսարանը ։ 1950 թվականին տնտեսագիտության բակալավրի աստիճան ստանալով՝ ուսումը շարունակել է համալսարանի իրավաբանական դպրոցում։ Ուսման ընթացքում Սանդրան աշխատել է «Stanford Law Review» ուսանողական իրավաբանական ամսագրում։  Սթենֆորդի համալսարանի իրավաբանական դպրոցում Սանդրան ծանոթացել է Ջոն Ջեյ Օ'Քոննոր III-ի հետ, որի հետ ամուսնացել է 1952 թվականի դեկտեմբերի 20-ին համալսարանն ավարտելուց մի քանի ամիս անց։
Կարիերայի սկիզբ
Չնայած Սթենֆորդի համալսարանում ստացած կրթությանն ու ուսման հաջողություններին՝ համալսարանն ավարտելուց հետո Սանդրայի համար աշխատանք գտնելու առաջին փորձերը անհաջող են եղել, իրավաբանական և փաստաբանական գրասենյակները խուսափել են նրան հարցազրույցի հրավիրել այն պատճառով, որ նա կին էր, որոնց աշխատանքի ոլորտն իրավագիտությունում այդ ժամանակ շատ սահմանափակ էր ։ Դրանից հետո Սանդրան ստիպված է եղել հասարակական հիմունքներով աշխատել Կալիֆոռնիայի Սան Մատեո շրջանի դատախազի տեղակալի պաշտոնում։
Շուտով Սանդրայի ամուսնուն զորակոչել են զինվորական ծառայության և ուղարկել Գերմանիա։ Սանդրան նրա հետ մեկնել է Գերմանիա, որտեղ երեք տարի աշխատել է որպես Ֆրանկֆուրտի զորամասի քաղաքացիական դատախազ։ 1957 թվականին ընտանիքը վերադարձել է Միացյալ Նահանգներ, բայց 5 տարի անց՝ 1960 թվականին, երեք որդիների (Սքոթ, Բրայն և Ջեյ) ծնվելուց հետո Սանդրան վերսկսել է իր գործունեությունը դատախազությունում։ 1969 թվականին ընտրվել է Արիզոնա նահանգի Սենատ, իսկ 1973 թվականին վերընտրվել է երկրորդ ժամկետով՝ արդեն լինելով հանրապետական մեծամասնության առաջնորդ։
1975 թվականին Սանդրա Օ'Քոննորն ընտրվել է Մարիկոպ շրջանի Գերագույն դատարանի դատավոր, իսկ 1979 թվականին՝ Արիզոնա նահանգի վերաքննիչ դատարանի դատավոր ։
Գործունեությունը որպես Գերագույն դատարանի դատավոր
Որպես ԱՄՆ Գերագույն դատարանի դատավոր և նոր ֆեդերալիզմի քաղաքական և իրավաբանական շարժման կողմնակից (վերջինիս հիմնական գաղափարն է նահանգներին վերադարձնել որոշ լիազորություններ, որոնք այժմ իրականացնում է կենտրոնական կառավարությունը)` Սանդրա Օ’Քոննորը գործերը քննելիս ուշադրություն է դարձրել յուրաքանչյուր մանրուքի` խուսափելով իրավունքի և ընդհանրացումների նորմերի տարածուն մեկնաբանումներից։
1981 թվականի հուլիսի 7-ին Ռոնալդ Ռեյգանը, որը խոստացել էր դեռևս իր նախագահական նախընտրական քարոզարշավի ժամանակ, որ ԱՄՆ Գերագույն դատարանի անդամ կնշանակի կնոջ, հայտնի դատավոր Փոթեր Ստյուարտի պաշտոնանկությունից հետո հայտարարել է Սանդրա Դեյ Օ’Քոննորին ԱՄՆ Գերագույն դատարանի դատավոր նշանակելու մասին ։ "Ես վստահ եմ, որ նախագահը միշտ փորձում է նշանակել դաշնային դատավորի պաշտոնում նրանց, ում հայացքները համընկնում են իր տեսակետների հետ։ Բայց նախագահը պաշտոնավարում է չորս տարի, իսկ դատավորը` ողջ կյանքում ։"Սանդրա Օ’Քոննորի պաշտոնը ստանձնելու ժամանակ Գերագույն դատարանը արդեն մի քանի տարի էր, ինչ բաժանված էր երկու հակառակ ճամբարների՝ պահպանողականների (որի ղեկավարը դատարանի նախագահ Ուիլյամ Ռենկվիստն էր) և լիբերալիստների (որի ղեկավարը դատավոր Ջոն Սթիվենսոնն էր)։ Իր՝ որպես դատավոր, գործունեության առաջին տարիներում Սանդրան ապացուցել է, որ պատկանում է պահպանողականների շարքերին և աջակցել է Ռոնալդ Ռեյգանին ու Գերագույն դատարանի դատավոր Ուիլյամ Ռենկվիստին (որի հետ ավարտել է Ստենֆորդի համալսարանը)․ խստորեն քննադատել է Գերագույն դատարանի վճիռը, որն ամրագրել է աբորտների սահմանադրական իրավունքը, թերհավատորեն է վերաբերվել անապահով փոքրամասնություններին հասարակական աշխատանքների վարձման ժամանակ կառավարական աջակցման ծրագրին ։ Ինչպես ցույց է տալիս վիճակագրությունը, իր գործունեության առաջին երեք տարում Գերագույն դատարանում գործերի 87%-ում նա քվեարկել է՝ աջակցելով պահպանողականների ղեկավար Ռենկվիստի տեսակետը ։
2005 թվականի փետրվարին դատարանի նախագահի (Ուիլյամ Ռենկվիստ) և նրա տեղակալի (Ջոն Սթիվենսի) բացակայության պատճառով Սանդրա Օ’Քոննորը նախագահել է Կելոն ընդդեմ Նոր Լոնդոնի բանավոր լսումը։ Այսպիսով, դարձել է դատավարության ընթացքում առաջին կինը, որը նախագահել է Գերագույն դատարանում գործի քննության ժամանակ ։
Փոքրամասնությունների իրավունքներին վերաբերող գործեր
2003 թվականին գրել է դատավորների մեծամասնության կարծիքը՝ հաստատելով գործողությունների դրական ծրագիր, որը սևամորթ դիմորդներին առաջնահերթություն է տալիս Միչիգանի պետական համալսարանի առաջատար հանրային իրավաբանության բաժիններից մեկը ընդունվելու համար ։
Հրաժարական
2005 թվականի հուլիսի 1-ին հայտարարել է, որ հրաժարական է տալիս և իր պարտականությունները կկատարի միայն մինչև իրավահաջորդի նշանակումը։ Նրա փոխարեն ԱՄՆ նախագահ Ջորջ Բուշը նշանակել է վերաքննիչ դատարանի դատավոր Ջոն Ռոբերթսին. սեպտեմբերին, սակայն, նա նշանակվել է Գերագույն դատարանի նախագահ (Ուիլյամ Ռենկվիստի անսպասելի մահից հետո)։ 2005 թվականի հոկտեմբերի 3-ին նախագահն այդ պաշտոնում առաջարկել է իր գործընկեր Հարիեթ Մայերսին, սակայն վերջինս ամերիկյան քաղաքական բեմի պահպանողական կողմի բողոքի ազդեցության տակ հոկտեմբերի 27-ին խնդրել է հանել իր թեկնածությունը։ Հոկտեմբերի 31-ին ընտրվել է մեկ այլ թեկնածու՝ վերաքննիչ դատարանի դատավոր Սամուել Ալիտոն, նա ստացել է Սենատի հավանությունը 2006 թվականի հունվարի 31-ին, և նույն օրը Օ’Քոննորը պաշտոնաթող Է եղել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ազատության նախագահական մեդալով պարգևատրվածներ Կատեգորիա:Ամերիկացի իրավաբաններ Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական ծագմամբ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի կին քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Կին դատավորներ Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Նոր կուրս
Նոր կուրս (New Deal), Ֆրանկլին Ռուզվելտի վարչակարգի տնտեսական քաղաքականության անվանում, որն իրականացվել է 1933 թվականից սկսած` նպատակ ունենալով դուրս գալու տնտեսական մասշտաբային ճգնաժամից (Մեծ ճգնաժամ), որն ընդգրկել էր ԱՄՆ-ն 1929-1933 թվականներին։
Նոր կուրսի տնտեսական ծրագրերն անց են կացվել Կոնգրեսի միջոցով Ռուզվելտի նախագահական առաջին կառավարման տարիներին` 1933-1936 թվականներին։ Դրանց նպատակն է եղել գործազուրկների դրության բարելավումը, տնտեսության վերականգնումը, ֆինանսական համակարգի բարեփոխումները, որպեսզի կանխվի Մեծ ճգնաժամի կրկնությունը։ Ռուզվելտի «Նոր կուրսը» սատարող Դեմոկրատական կուսակցությունն արտահայտում էր սպիտակամորթ հարավցիների, էթնիկ փոքրամասնությունների ու արհմիությունների շահերը։ Հանրապետական կուսակցությունն այս շրջանում տրոհված էր. նրա մի մասը մնում էր Ռուզվելտի կառավարման ընդդիմադիրը` համարելով, որ այն հակասում է բիզնեսի շահերին, իսկ մյուսը մասնակիորեն սատարում էր Ռուզվելտին։ Բարեփոխումների կողմնակիցները ձևավորել են «Նոր կուրսի կոալիցիան», որ ինչև 1960-ական թվականները ընտրություններին ներկայացել է մեկ ճակատով, սակայն արդեն 1938 և 1964 թվականներին Կոնգրեսը վերահսկել է ընդդիմադիր «պահպանողական կոալիցիան»։ Արդյունքում «Նոր կուրսի» տնտեսական շատ ծրագրեր, օրինակ` գործազուրկներին աշխատանքի տեղավորելու ծրագիրը, մերժվել են Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտին ։ Ամեն դեպքում, Ռուզվելտի նորարությունների մի մասը, օրինակ` սոցիալական ապահովագրությունը, ավանդների ապահովագրումը, արժեքավոր թղթերի ու բիրժաների հանձնաժողովը, գործում է մինչ օրս։
«Նոր կուրս» անվանումը ծագում է 1901-1909 թվականներին ԱՄՆ-ի նախագահ Թեոդոր Ռուզվելտի քաղաքականության «Արդար կուրս» անվանումից։ Ֆրանկլին Ռուզվելտի «Նոր կուրսի» քաղաքականությունը պահպանել են պրոգրեսիվիզմի դարաշրջանի մի շարք նախագահներ (Թեոդոր Ռուզվելտ, Հովարդ Տաֆտ, Վուդրո Վիլսոն), որոնք հետևողականորեն ուժեղացրել են պետության մասնակցությունը տնտեսական ոլորտում։
Մեծ ճգնաժամ
Պնդելով, որ պետական կարգավորումներն անհրաժեշտություն են` Ֆրանկլին Ռուզվելտը մոտիվացրել է կապիտալիստական երկրներն ընդգրկած տնտեսական ճգնաժամի դեմ պայքարի ուղղությամբ քայլերը։ ԱՄՆ-ում արդյունաբերությունը անկում էր ապրել մինչև 56 %, ազգային եկամուտը կրճատվել էր 48 %-ով, սնանկացել էր բանկերի 40 %-ը, ինչի հետևանքով շարքային միլիոնավոր քաղաքացիներ զրկվել էին իրենց համեստ խնայողություններից, գործազուրկ էր դարձել մոտ 17 միլիոն մարդ։ 1929 թվականին գործազրկության մակարդակը 1933 թվականի համեմատությամբ 4 %-ից դարձել էր 25 %։ Ճգնաժամի հետևանքով դեֆլյացիա էր առաջացել, որի արդյունքում գները 20 %-ով նվազել էին` արտադրությունը դարձնելով ոչ մրցունակ։ Հատկապես ծանր վիճակում էին հայտնվել հանքափորները, ֆերմերները, շինարարները, մետալուրգները, երկաթուղայինները, ավտոմոբիլային, անտառային ու փայտամշակման ոլորտների աշխատողները։ Ֆերմերների շահույթը 1929 թվականի համեմատությամբ անկում էր ապրել մոտ 50 %-ով։ Մի փոքր բարվոք վիճակում էին հայտնվել սպասարկման ոլորտի աշխատողներն ու «ճերմակ օձիքավորները»` մտավոր աշխատանքով զբաղվողները։ 1930-1933 թվականներին քաղաքներում հիպոտեկային վարկի հինգ միլիոն օգտատերերից 844 հազարի վարկերը երկարացվել են ։ Քաղաքական ու արդյունաբերական առաջնորդները վախեցել են անարխիայից ու հնարավոր հեղափոխությունից։ Ջոզեֆ Քենեդին հետագայում հիշել է. «Այդ օրերին ես նշում էի, որ հաճույքով կբաժանվեմ իմ ունեցվածքի մի կեսից, եթե վստահ լինեմ, որ օրենքի սահմաններում կարող եմ պահպանել մյուս կեսը» ։
Ռուզվելտի «Նոր կուրսը»
Գնալով սրվում էր սոցիալ-քաղաքական իրավիճակը։ Մեկը մյուսի հետևից տեղի էին ունենում ցույցեր, բողոքի տարբեր դրսևորումներ։ Նման պայմաններում նախագահական հերթական ընտրություններում 1932 թվականին հաղթանակ է տանում Ֆրանկլին Ռուզվելտը, որ դեմոկրատական կուսակցության ներկայացուցիչ էր։ Նոր նախագահը հանդես է գալիս տնտեսական ճգնաժամից դուրս գալու ընդարձակ ծրագրով, որը ստանում է «Նոր կուրս մոռացված մարդու համար» անվանումը։ Ռուզվելտը հայտարարում էր.
Պաշտոնավարության առաջին հարյուր օրերի ընթացքում նախագահը Կոնգրեսի հաստատմանն է ներկայացրել բազմաթիվ օրինագծեր։ Վարչակարգի առաջին ձեռնարկումներից մեկը բանկերի ժամանակավոր փակումն է եղել նրանց գործունեությունը կանոնակարգելու ու բանկային համակարգի նկատմամբ վստահությունը վերականգնելու նպատակով։ Նաև հիմնադրվել է հասարակական աշխատանքների կազմակերպություն գործազուրկների համար։
Դրամական համակարգի կայունացում
Որպեսզի կայունացվի դրամական համակարգը, արգելվել է ոսկու դուրս բերումը երկրից, կազմակերպվել է ոսկու առգրավումով փոխանակում թղթադրամներով, անցկացվել է դոլարի դևալվացիա, խոշորացվել է բանկային համակարգը, ինչի արդյունքում խոշորագույն բանկերը գանձարանից ստացել են նշանակալի վարկեր ու սուբսիդիաներ։ Արդյունաբերության առողջացմամբ սկսել է զբաղվել հատուկ վարչություն` Արդյունաբերության վերականգնման ազգային վարչութունը։ Ազգային տնտեսության վերականգնման մասին 1933 թվականի հուլիսի 16-ին ընդունված օրենքի համաձայն` ողջ արդյունաբերությունը բաժանվել է 17 խմբի, որոնցից յուրաքանչյուրի գործունեությունը կարգավորվել է արագ կերպով ընդունված նորմատիվ ակտերով` այսպես կոչված «արդար մրցակցության կոդեքսներով», որոնք սահմանել են թողակվող ապրանքների համար քվոտաներ, վարկի պայմաններ, գներ, շուկայի բաշխում, աշխատանքային ժամանակի տևողություն, աշխատավարձի մակարդակ և այլն։ Նախագահ Ռուզվելտի ձեռնարկումների մեջ վերջինը չէր «չոր օրենքի» չեղարկումը, որը սկզբնավորվում էր 1933 թվականի մարտին ընդունված ալկոհոլային խմիչքների պատրաստման ու օրինականացման մասին հատուկ ակտով։ Դրան հաջորդել է ԱՄՆ-ի Սահմանադրության 21-րդ բարեփոխումը, որով փոփոխվում էր նախկինում ընդունված 18-րդ բարեփոխումը։ Արդյունքում բյուջեն սկսել է նոր եկամուտներ ստանալ օրինական բիզնեսի նոր ճյուղերից, իսկ նախագահը ստացել է ընտրողների օժանդակությունը ։
Բարեփոխումներ գյուղատնտեսության մեջ
Գյուղատնտեսության համար ստեղծվում է Գյուղատնտեսության կարգավորման վարչությունը (Agricultural Adjustment Administration), որը 1933 թվականի մայիսի 12-ին ընդունված Գյուղատնտեսության բարելավման մասին օրենքով իրավունք էր ստանում կարգավորելու գյուղատնտեսական ապրանքների գները` դրանք հասցնելով 1909-1914 թվականների ցուցանիշին ։ Հացահատիկային բյուրոն ֆիքսված գներով գնում էր արտադանքի ավելցուկը, իսկ ֆերմերներին վճարումների ժամկետները երկարացվում էին, վճարվում էին արոտավայրերի ու անսանագլուխների կրճատումները (անասնաքանակի կրճատումները հանգեցնելու էին գների բարձրացման մի մակարդակի, որը կապահովեր միջին ու մանր ֆերմաների ապահովությունը` կանխելով դրանց սնանկացումը)։ Մասնավորապես ոչնչացվել է 40.000 կմ² բամբակի մշակատարածք և վեց միլիոն գլուխ խոզ ։ Գելապ ինստիտուտի տվյալներով գյուղատնտեսության ոլորտում միջոցառումները, որոնք ձեռնարկել է կառավարությունը, եղել են արտակարգ, ոչ ստանդարտ ։ Չնայած դրան` գյուղատնտեսական ապրանքների գները եղել են 1929 թվականի գների մակարդակից ցածր ։ 1935 թվականին Գյուղատնտեսության կարգավորման վարչությունը ցրվել է։ Դրա փոխարեն կառավարությունը մշակել է նոր ծրագիր, որը ֆինանսավորել է առվույտի և հողը հարստացնող այլ մշակաբույսերի ցանքսը։ Չնայած հետագայում բազմաթից փոփոխություններին` դաշնային օրենսդրությունը, որը կարգավորում է գյուղատնտեսական աշխատանքները, գործում է մինչ օրս։
Գյուղական շատ բնակիչներ, հատկապես ամերիկյան հարավում, 1930-ական թվականներին ապրել են աղքատության մեջ։ Կառավարական ծրագրերն օգնել են այնտեղ դպրոցների, ճանապարհների կառուցմանը, դաշնային վերահսկողության անտառային տարածքների ավելացմանը։ Մասնավորապես, 1933 թվականին Թենեսի նահանգում Ռուզվելտի վարչախումբը կազմակերպել է պատնեշների կառուցման ֆինանսավորում ջրհեղեղներից պաշտպանվելու նպատակով` կիրառելով ջրային ռեսուրսները էլեկտրաէներգիայի արտադրության և աղքատ ֆերմաների մոդեռնացման համար։ Ռուզվելտի կառավարության կենսաթոշակային ծրագրերը, որոնք աջակցում էին ոչ միայն ֆերմերներին, այլև քաղաքային աղքատ խավին, մանր սեփականատերերին ու առևտրականներին, գործում են մինչ օրս. դրանք սատարում են ինչպես լիբերալ, այնպես էլ կոնսերվատիվ կոնգրեսականները ։
Պայքար գործազրկության դեմ
Գործազրկությունը կրճատելու, նրա բացասական հետևանքները վերացնելու համար ձեռնարկվել են արտակարգ միջոցառումներ։ Ղեկավարությունը այս միջոցառումներն իրագործելիս հենվել է Արտակարգ օգնության դաշնային վարչության վրա, որին շուտով փոխարինելու է եկել Հասարակական աշխատանքների վարչությունը (Works Progress Administration): Գործազուրկներին ուղարկում էին հատուկ կազմակերպություններ, որոնք զբաղվում էին շինարարությամբ, ճանապարհների, կամուրջների, օդանավակայանների վերանորոգումով։ Հատուկ դեր է կատարել Երիտասարդության համար աշխատանքների կազմակերպությունը։ «Նոր կուրսի» անցկացումը պահանջում էր դրամական մեծ միջոցների մոբիլիզացում, որոնք ուներ Ռուզվելտի կառավարությունը (սա հաջողության գլխավոր գրավականն էր)։ Սկզբնական շրջանում հասարակական աշխատանքները կազմակերպում էին միայն տղամարդկանց համար, որոնց համարում էին ընտանիքների կերակրողը։ Շատ նահանգներում օրենքն արգելում էր կնոջ ու ամուսնու միաժամանակյա վարչական պաշտոններ զբաղեցնելը, և այս օրենքը տարածվում էր նաև գործազուրկների աշխատանքների վրա ։ Միայն 1935 թվականից կառավարական ծրագրերը սկսում են նաև օգնություն տրամադրել միայնակ կանանց, որոնք ինքնուրույն տնտեսություն էին վարում ։ Կանանց հիմնականում ընդունում էին աշխատանքի կարի արտադրամասերում, հիվանդանոցների ու բարեգործական կազմակերպությունների աշխատանքներում։
Արդյունաբերության վերականգնման կառավարում
Արդյունաբերության վերականգնման օրենքի համապատասխան՝ ստեղծվել է կառավարական հատուկ գործակալություն՝ Արդյունաբերության վերականգնման վարչություն, որի խնդիրները եղել են ոչ բարեխիղճ մրցակցության դեմ պայքարը, բիզնեսի և աշխատողների ոչ առողջ հարաբերությունների խնդիրները։ Այս վարչության միջնորդավորությամբ տնտեսության ամեն ճյուղի ներկայացուցիչներ իրար մեջ կնքում էին «առողջ մրցակցության կոդեքսները»։ Նրանք ձեռանարկատիրական գործունեության ոլորտում պայմանավորվում էին հավասար պայմաններով (նույն գներ, արտադրության ֆիքսված ծավալներ, աշխատավարձ, իրացման շուկաներ)։ Շուտով համանման համակարգն ընդգրկում է ԱՄՆ-ի ձեռնարկությունների 95 %-ը։ Ձեռնարկատերը աշխատողների դրության վատթարաման հաշվին (աշխատավարձի իջեցում, աշխատանքային օրվա երկարացում) չէր կարող ստանալ մրցակցային առավելություններ։ Օրենքը նաև նախատեսում էր աշխատանքի ու կապիտալի հնարավոր կոնֆլիկտների լուծում, որի համապատասխան իրականացվում էր կոլեկտիվ պայմանագրերի ներմուծման պրակտիկան։ Վարչության գործունեությունը նաև նպաստել է աշխատանքային օրվա կրճատմանը և մանկական աշխատանքի արգելքին։ Նախագահ Ռուզվելտի կարծիքով այս միջոցառումները պետք է նպաստեին բնակչության զբաղվածության բարձրացմանը ։
Կառավարության ձեռնարկած միջոցառումների շնորհիվ՝ «Նոր կուրսի» առաջին տարում ԱՄՆ-ի արտադրությունն ունեցել է 45 % աճ ։ Սակայն 1935 թվականի մայիսին Արդյունաբերության վերականգնման վարչությունը համարվել է ոչ սահմանադրական, և նրա գործունեությունն արգելվել է Գերագույն դատարանի որոշումով։ Ամերիկացի տնտեսագետ Ռիչարդ Էբլինգի կարծիքով այս որոշումը կանխել է ամերիկյան տնտեսական համակարգի անցումը պլանայինի, իսկ պետությունը՝ կորպորատիվի ։ Լուիզիանայի նահանգապետ Հյուի Լոնգը հայտարարել է․ «Ես երկու ձեռքով կողմ եմ Գերագույն դատարանի որոշմանը, որը փրկեց այս ազգը ֆաշիզմից» ։
Ամեն դեպքում, արդեն 1935 թվականի հունիսին օրենք է ընդունվել աշխատանքային հարաբերությունների մասին («Վագների ակտ»), որով ավելի էին ընդարձակվում արհմիության իրավունքները, իսկ Արտադրության վերականգնման նախկին վարչության փոխարեն գործում է նոր մարմինը` Աշխատանքային հարաբերությունների կարգավորման ազգային վարչությունը։
Աշխատանքի մասին օրենքներ
Այդ ժամանակահատվածում գործատուներին ու աշխատողներին առնչվող բազմաթիվ գործեր են քննվել դատարաններում աշխատանքի պարտականության ընդհանուր սկզբունքների հիման վրա` հաշվի չառնելով պայմանագրում կողմերի սոցիալ-տնտեսական իրական անհավասարությունները։ Նորիս-Լագարդի օրենքով (1932) դատարանների իրավունքները փոքր-ինչ սահմանափակվել են աշխատանքային կոնֆլիկտների առումով, ինչը դատարաններին փաստացի հնարավորություն է ընձեռել սեփական հայեցողությամբ կարճելու ցանկացած գործադուլ։ Այս օրենքն արգելել է ձեռնարկատերերին աշխատողներին պարտադրել աշխատանքային պայմանագիր կնքել, որը չի պարտավորեցնի նրանց ընդգրկվել արհմիությունում։
Վագների` 1935 թվականին ընդունված օրենքը շրջադարձային է եղել ԱՄՆ-ի աշխատանքային օրենսդրության զարգացման գործում։ Առաջին անգամ համադաշնային մակարդակով օրինակացվել է արհմիությունների գործունեությունը։ Ընդ որում, արգելվել է աշխատողների հետապնդումը արհմիություն ստեղծելու և գործադուլներին մասնակցելու համար։ Ձեռնարկատերերը պարտավորվում էին արհմիությունների հետ կնքել կոլեկտիվ պայմանագրեր և աշխատանքի չընդունել այն մարդկանց, որոնք չեն մտնում արհմիությունների մեջ (շրջանառվում էր այսպես կոչված «փակ արտադրության» գաղափարը)։ Ընդունվել է գործադուլի իրավունքի մասին օրենքը օրենքի համապատասխան կետերի խախտման դեպքում։ Օրենքի գործադրումը ստուգելու համար ստեղծվել է Աշխատանքային հարաբերությունների ազգային վարչությունը, որի ղեկավար կազմը նշանակել է նախագահը Սենատի առաջարկությամբ։ Աշխատանքային պրակտիկայում ապօրինի գործողությունների հայտնաբերման դեպքում վարչությունը գործը հանձնել է դատարանին, իսկ վարչության աշխատանքները խոչընդոտող անձինք դատարանի որոշմամբ կարող էին տուգանվել մինչև 5.000 դոլար տուգանքով կամ մեկ տարի ազատազրկմամբ, կամ միաժամանակ երկուսով էլ։
1937 թվականին ԱՄՆ-ի մասնավոր հատվածում զբաղվածության մակարդակը հասել է 1920-ական թվականների վերջի ցուցանիշներին, սակայն դրա հետագա աճը կանգնել է մինչև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկիզբը։
Կենսաթոշակային ֆոնդեր
1935 թվականին տնտեսագետ Էվելին Բերնսի ակտիվ աջակցությամբ ընդունվել է սոցիալական ապահովության մասին օրենքը, որն իր տեսակի մեջ առաջինն է ԱՄՆ-ի համադաշնային նորմերի մեջ։ Ստեղծվել է Սոցիալական ապահովագրության վարչություն։
Օրենքով սահմանվում էր, որ պետք է վճարվի ծերության թոշակ ԱՄՆ-ի այն քաղաքացիներին, որոնք համապատասխանում են որոշակի պայմանների մի վերապահությամբ, «...եթե նրանց ընդհանուր աշխատավարձը, ինչպես սահմանել է վարչությունը, 1936 թվականի դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ չէր գերազանցի 3.000 դոլարը։ Նրանց վճարվող ամենամսյա թոշակը հավասար կլինի վերոնշյալ թվի կեսին»։ Կենսաթոշակային ֆոնդի ձևավորման համար ի թիվս այլ հարկերի սահմանվում էր տարեկան 1 % հարկ. հաջորդ ամեն երեք տարվա համար հարկն ավելանում էր կես տոկոսով։ Ձեռնարկատերերի համար նախկինում գոյություն ունեցող հարկաչափին ավելանում էր նոր հարկ` նրանց վճարած տարեկան աշխատավարձի 1 %-ի չափով. հաջորդ ամեն երեք տարվա համար հարկն ավելանում էր կես տոկոսով։ 1938 թվականին ընդունվել է օրենք աշխատուժի վարձման մասին, որը աշխատողների որոշակի խմբերի համար հաստատել է աշխատանքային օրվա առավելագույն ժամանակն ու նվազագույն աշխատավարձը։
Օրենքը նաև նախատեսում էր գործազուրկի նպաստի չափը (նվազագույնը` շաբաթական 5 դոլար, առավելագույնը` շաբաթական 15 դոլար), ծերերին տրվող պետական օգնության չափը (միջինը` 18 դոլար), կարիքավոր ընտանիքների երեխաներին տրվող նպաստի չափերը (առավելագույնը` 18 դոլար և ևս 12 դոլար ամեն հաջորդ երեխայի համար), առողջապահական հաստիքների համար դաշնային կառավարության սուբսիդիաները ։
Բնակարանաշինություն
Միջոցառումներ են ձեռք առնվել բնակարանաշինության համար։ Այդ նպատակով ստեղծվել են նոր երկու մարմիններ` Դաշնային բնակարանային կառավարում (Federal Housing Administration) և Փոխառու բնակարանատերերի կորպորացիա (Home Owners' Loan Corporation) : Առաջինը սահմանում էր բնակարանաշինության պետական միասնական ստանդարտներ, իսկ երկրորդը խթանում էր հիպոթեկային վարկավորումը։ Արդյունքում հիպոթեկային վճարումները երկարաձգվել են 5-10 տարուց 30 տարվա, իսկ սեփական բնակարաններ ունեցող ամերիկացիների քանակը 40 %-ից աճել է 66 %-ի (40 տարի անց նոր միայն վճարվել են այդ պարտքերը) ։
Սևամորթ ամերիկացիների դրություն
Աֆրոամերիկացիները բացի տնտեսական ճգնաժամի հետ կապված խնդիրներից ստիպված են եղել նաև առնչվելու ամերիկյան հասարակության մեջ առկա ռասիզմի խնդիրներին։ Քաղաքական շատ առաջնորդներ, այդ թվում` նախագահ Ռուզվելտի կինը` Էլեոնոր Ռուզվելտը, փորձել են նրանց վրա տարածել աղքատների օգնության կառավարական ծրագրերը ։ Ինքը նախագահ Ռուզվելտը իր կաբինետի ոչ առանցքային հաստիքներում հավաքել էր այնքան սևամորթ, որ այն անվանում էին «սև կաբինետ»։ Նա նաև փորձում էր ստանալ աֆրոամերիկյան քաղաքական կազմակերպությունների աջակցությունը հատկապես Չիկագոյում, և արդեն 1936 թվականին վերջիններս հանրապետականների նկատմամբ ունեցած իրենց կողմնորոշումը փոխեցին դեպի դեմոկրատները։ Այդ ժամանակից ի վեր սևամորթ ամերիկացիների ու դեմոկրատական կուսակցության մեջ կնքվել է քաղաքական համաձայնություն, որ գոյություն ունի մինչ օրս ։
Ամեն դեպքում, այդ ժամանակ ռասսայական զտման կամ Ջիմ Քրոուի օրենքների մասին խոսք չի եղել, և աֆրոամերիկացիների հանդեպ քաղաքական ու տնտեսական աջակցությունը շատ ավելի համեստ էր, քան սպիտակներին տրամադրվող ծրագրերը, իսկ կենսաթոշակային ծրագրերը նրանց ընդհանրապես չէին վերաբերում ։
1937 թվականի հետընթաց
Ֆրանկլին Ռուզվելտի նախագահության երկրորդ հատվածում նրա վարչակարգը դժվարին դրության մեջ է հայտնվել տնտեսական նոր ճգնաժամի պատճառով, որ սկսվել է 1937 թվականին և շարունակվել 1938 թվականի ողջ ընթացքում։ Արտադրությունը, եկամուտներն ու զբաղվածությունը կրկին կտրուկ անկում են ապրել։ Գործազրկությունը 1937 թվականի 14.3 %-ից 1938 թվականին դարձել էր 19 %։ Քաղաքական որոշ գործիչներ դրա պատճառ են համարել «Նոր կուրսը», նրա կողմնակիցների հարձակումը բիզնեսի վրա, գործադուլները, որոնք կազմակերպում էին Արտադրական արհմիությունների կոնգրեսն ու Աշխատանքի ամերիկյան դաշնությունը, մյուսները դրա պատճառ դիտարկում էին տնտեսության կարգավորման կառավարական թանկարժեք ծրագրերի չեղարկումը ։ Նախագահ Ռուզվելտը խոշոր բիզնեսին կասկածում էր սաբոտաժի և իր քաղաքականության դեմ ուղղված դավադրության մեջ։ Նա նույնիսկ հանձնարարել է Հետաքննությունների դաշնային բյուրոյին համապատասխան հետազոտություններ անել, սակայն ՀԴԲ-ն ոչ մի դավադրութուն չի հայտնաբերել ։ Այդ ժամանակ Ռուզվելտը հայտարարել է, որ ճգնաժամի պատճառը տնտեսության մոնոպոլացումն է, իսկ նրա կողմնակիցները տնտեսական դժվարությունների համար մեղադրել են Հենրի Ֆորդին և Ամերիկայի մնացած ամենահարուստ մարդկանց (60 ընտանիք)` նրանց անվանելով «արտադրական օլիգարխիա», որ գերիշխում է ԱՄՆ-ում և փորձում են ստեղծել «մեծ բիզնեսի ֆաշիստական Ամերիկա, ստրկացված Ամերիկա»։ Խոշոր բիզնեսը վերահսկելու համար Արդարադատության նախարարությունում ստեղծվել է հատուկ բաժանմունք, սակայն Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբին, երբ անհրաժեշտություն առաջացավ խոշոր ձեռնարկություններին ռազմական պատվերներ տալը, նրա գործունեությունը դադարեցվել է ։