cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կիևի պատմություն
Միջպատերազմական ժամանակաշրջան
1922 թվականին Կիևում «Երիտասարդ թատրոն» կոլեկտիվի խմբերից մեկի հենքի վրա հիմնադրվեց «Բերեզիլ» ստեղծագործական միությունը։ Առաջին ներկայացումը՝ «Հոկտեմբերը» (տեքստի հեղինակը ստեղծագործական կոլեկտիվն էր) բեմ բարձրացավ 1922 թվականի նոյեմբերի 7-ին։ Գործել է որպես պետական թատրոն 1922 թվականից մինչև 1926 թվականը Կիևում, իսկ 1926 թվականից՝ Խարկովում (այն ժամանակվա խորհրդային Ուկրաինայի մայրաքաղաքը)։ Թատրոնի՝ Կիևում գործունեության շրջանը համարվում է նրա «քաղաքական», իսկ Խարկովում գործունեության շրջանը՝ «փիլիսոփայական» փուլը.
1923 թվականի հոկտեմբերի 12-ին ՈւԽՍՀ-ի Ժողկոմխորհի որոշմամբ քաղաքի սահմանների մեջ ներառվեցին հետևյալ գյուղերը՝ Բրովարի շրջանից՝ Ոսկրեսենսկայա ավանը, Հին և Նոր Դարնիցա գյուղերը, Հրետանային հրաձգարանը, Կուխմիտերսկայա և պեչերսկայա ավանները, Նիկոլսկայա ավանը, Օսոկորկի գյուղի հողերը, Պրեդմոստնայա ավանը, Պոզնյակի գյուղը, Նիկոլսկոյե անտառապետությունը, Ֆլորովսկյան վանքի հողերը, Բուդաևյան շրջանից՝ Ալեքսանդրովյան ավանը, Հին և Նոր չոկոլովկա գյուղերը, Օդանավակայանը, Բելիչի գյուղը, Բելոգորոդոկ գյուղի խոտհարքերը, Եկատերինովկա գյուղակը, Լյուբկա ագարակը, ռոմանովկա և Սովկի գյուղերը, Սովսկայա անտառային ամառանոցը, Կիևյան և Սվյատոշինսկյան անտառապետությունները, Դեխտյարի և Վիշնևսկի ագարակները, Հունա-Սինայան վանքի հողերը, Գոստոմելյան շրջանից՝ Բերկովեց ագարակը, Գորենկա գյուղը, Կոնստանտինովկա գյուղակը, Մոստիշե գյուղը, Մեժիգորսկոյե անտառապետությունը, Նիկոլսկի ագարակը, Պապիրնյա աղյուսի գործարանը, Խոտովյան շրջանից՝ Վիտա Պոչտովայա գյուի հողերը, Գոլոսեևսկայա անապատը, Գալերնի կղզին, Կրասնի Տրակտիր ագարակը, Լիսոգորսկի բերդը, Միշելովկա գյուղը։
1924 թվականի մայիսի 17-ին հիմնադրվեց Կիևի առաջին մանկապարտեզը՝ «Օրլյոնոկը»։ 1930-ական թվականներին դրա համար կառուցվեց մասնագիտացված շինություն, որը ոճային լինելու համար բազմաթիվ պարգևների է արժանացել ։
1928 թվականին Լեհաստանի կողմից քաղաքի պաշտպանության նպատակով սկսվեց Կիևյան ամրացված շրջանի շինարարությունը։ Այդ շրջանի առաջնային հատվածը գտնվում էր քաղաքից 25-30 կմ հեռավորության վրա (Իրպեն գետից), իսկ մնացած հատվածները կամարաձև միանում էին Դնեպր գետին ։
Սոցիալական տեսանկյունից այս ժամանակաշրջանը ուղեկցվում էր ստեղծագործական մասնագիտությունների բազմաթիվ ներկայացուցիչների հանդեպ հալածանքներով (այս իրադարձությունների համար գոյություն ունի «գնդակահարված վերածնունդ» տերմինը)։ Բացի սա, 1920-ական թվականների սկզբից ծայր առած եկեղեցիների և հուշարձանների ոչնչացման գործընթացը հասավ իր գագաթնակետին։ Դրա վառ օրինակներ են Միխայլովյան Զլատովերխյան վանքի քանդումը և Սուրբ Սոֆիայի տաճարի գույքի բռնագրավումը ։
Քաղաքային բնակչությունը շարունակում էր աճել ի հաշիվ ներգաղթյալների։ ներգաղթը փոխեց քաղաքի էթնիկական դեմոգրաֆիան ռուս-ուկրաինականից դեպի ուկրաինա-ռուսականը, թեպետ ռուսաց լեզուն շարունակում էր գերակշռել։ Կիևցիների վրա էականորեն անդրադարձել է նաև այդ ժամանակների խորհրդային փոփոխական քաղաքականությունը։ Ուկրաինացիներին կոչ անելով կարիերա անել և զարգացնել իրենց մշակույթը (ուկրաինացում) ՝ խորհրդային իշխանությունը շուտով պայքար սկսեց «ազգայնականության» դեմ:Քաղաքում կազմակերպվում էին քաղաքական գործընթացներ, որպեսզի այն մաքրվի «արևմտյան գործակալներից», «ուկրաինական ազգայնամոլներից»,Իոսիֆ Ստալինի և կոմունիստական Կուսակցության հակառակորդներից։ Այս ամենի ավարտին Կիևում սկսվեցին մասսայական գաղտնի գնդակահարություններ։ Կիևյան մտավորականությունը, հոգևորականությունը և կուսակցական ակտիվիստները ձերբակալվում, գնդակահարվում և թաղվում էին եղբայրական գերեզմանատներում։ Գործողությունների հիմնական վայրերից էին Բաբիյ Յարը և Բիկովնյանսկի անտառը ։ Միևնույն ժամանակ քաղաքի տնտեսությունը շարունակում էր աճ արձանագրել՝ շնորհիվ դեռևս 1927 թվականին հռչակված ինդուստրացման ։ 1932 թվականին կոնստրուկտիվիզմի տարրերով ուկրաինական բարոկկո ոճի մեջ կառուցվեց կենտրոնական երկաթուղային կայարանի շենքը ։
1932 թվականի մայիսի 10-ից 1934 թվականի մարտը Կիևի ռազմական օկրուգի Կիև քաղաքում գտնվում էր 2-րդ առանձնացված մեքենայացված գումարտակը՝ զինված հայրենական խորհրդային թեթև T-26 և արագընթաց БТ տանկերով։ Գումարտակի հրամանատարը Վ. Ի. Մերնովն էր։ Գումարտակը ձևավորվել էր ի թիվս Կարմիր բանակի տանկային առաջին միավորումների։ 1934 թվականի մայիսի 1-ից մինչև 1937 թվականի նոյեմբերը քաղաքում գտնվել է 8-րդ առանձնացված մեքենայացված գումարտակը, որի հրամանատարը Դ. Ա. Շմիդտն էր։
1934 թվականին Ուկրաինական ԽՍՀ-ի մայրաքաղաքը Խարկովից տեղափոխվեց Կիև։ Սա նախատեսված էր Ստալինի ծրագրով։ Քաղաքի ընդարձակումը նորակառույցների հաշվին կասեցվեց։ Բնակչության վրա ազդեցություն էր թողնում խորհրդային սոցիալական քաղաքականությունը՝ հալածանքներով, հարկադրանքերով և դեպի տոտալիտարիզմ տանող արագ քայլերով, ուր արգելված էին այլակարծությունը և ոչկոմունիստական կազմակերպությունների գործունեությունները ։ Տասնյակ հազարավոր մարդիկ ուղարկվեցին Գուլագի ճամբարներ ։
1934 թվականի ամռանը Ուկրաինական ռազմական օկրուգի 14-րդ հրաձգային կորպուսը Կիևից տեղափոխվեց Խարկով։
Եվրոպայում միջազգային իրավիճակի աճող վտանգավորությունը հարկադրեց խորհրդային իշխանությանը ուժեղացնելու երկրների պաշտպանունակությունը, կատարելագործելու զւնված ուժերի կառուցվածքը։ 1935 թվականի մայիսի 17-ին Ուկրաինական ռազմական օկրուգը բաժանվեց 2 մասին՝ Կիևյան ռազմական օկրուգ և Խարկովյան ռազական օկրուգ։ Քաղաքում մնաց Կիևի ռազմական օկրուգի կառավարչությունը։
1936 թվականի հունվարին քաղաքում տեղակայվեց խորհրդային Т-28 տանկերով զինված 4-րդ առանձնացված ծանր տանկային գումարտակը, որը քիչ ուշ վերանվանվեց 10-րդ ծանր տանկային գումարտակի։ 1937 թվականի նոյեմբերից քաղաքում էր 3-րդ առանձնացված մեքենայացված գումարտակը։
1937 թվականին Կիևում կառուցվեց Ուկրաինայի Հանրապետությունում առաջին Գեղարվեստի դպրոցը (Տ. Շևչենկոյի անվան)։ Ներկայումս դրա շինության մեջ տեղակայված է Պատմության թանգարանը։
1928 թվականից մինչև 1942 թվականը ընդգրկել է երեք հնգամյակներ (վերջինն ընդհատվել է պատերազմով), որոնց ժամանակ Ուկրաինայի տարածքում կառուցվել են մոտ 2 հազար արդյունաբերական օբյեկտներ, կոնկրետ Կիևում Կրիվորոժստալի կամ Խարկովի տրակտորի գործարանի նման «հսկաներ» չեն կառուցվել, բայց դա չի խանգարել քաղաքի ինդուստրացմանը. կառուցվել են ճանապարհներ, էլեկտրիֆիկացվել են քաղաքից հեռու գտնվող շրջանները և այլն։ 1935 թվականին Կիևում Լև Տոլստոյի հրապարակից Զագորոդնայա փողոց երթուղիով շահագործվեց առաջին տրոլեյբուսը ։
Հայրենական Մեծ պատերազմ
Պատերազմը Կիևի համար ողբերգական իրադարձությունների շարք դարձավ՝ մարդկային զգալի կորուստներով և նյութական վնասներով։ Արդեն 1941 թվականի հունիսի 22-ի վաղ առավոտյան Կիևը ռմբակոծվեց գերմանական օդուժի կողմից, իսկ հուլիսի 11-ին գերմանացիները հարձակվեցին Կիևի վրա։ Կիևի պաշտպանական ռազմագործողությունը շարունակվեց 78 օր ։ Կրեմենչուգի շրջանում գրոհով գետանցելով Դնեպրը՝ գերմանացինեը պաշարեցին Կիևը, սեպտեմբերի 19-ին քաղաքը գրավվեց։ Գերեվարվեցին ավելի քան 665 հազար զինվորներ և հրամանատարներ, առգարվվեցին 884 միավո բրոնետեխնիկա (զրահապատ տրանսպորտային միջոցներ), 3718 թնդանոթ և այլն։
1941 թվականի հունիսի 22-ին Կիևյան Հատուկ ռազմական օկրուգի (ԿՀՌՕ) կառավարման մարմինը առանձնացրեց Հարավ-Արևմտյան ռազմաճակատի դաշտային կառավարումը։ ԿՀՌՕ-ը շարունակում էր ղեկավարել գեներալ-լեյտենանտ Վ. Ֆ. Յակովլևը։ Կազմակերպվեց բանակի և նավատորմի զորակոչ։ Քաղաքում աշխատում էր Կիևի ռադիոկայանը, կազմակերպվում էին քաղաքական անձնակազմի վերապատրաստման դասընթացներ։ Կիևի քաղաքային և շրջանային կուսակցական կոմիտեների հետ համատեղ ստեղծվում էին պրոպագանդիստների խմբեր, որոնք մեկնում էին ռազմաճակատ, կարմիրբանակայիններին լուսաբանում էին խորհրդային ժողովրդի համար պատերազմի բնույթն ու նպատակները, բացահայտում էին Խորհրդային Միությունը ոչնչացնելու գերմանական հրամանատարության ծրագրերը ։ Քաղաքի կուսակցական կազմակերպությունները պատերազմի սկզբին կռվելու ուղարկեցին 30 000-ից ավելի կոմունիստների ։
Հունիսի 29-ին Ուկրաինայի Կոմունիստական (բոլշևիկյան) Կուսակցության (ՈՒԿ (բ)Կ) Կենտրոնական Կոմիտեն, որին ներկա էին Հարավ-արեւմտյան ռազմաճակատի հրամանատարությունը, քննության առավ վերջինիս կողմից ներկայացված դիրեկտիվները՝ Կիևյան ամրացված շրջանի առանձին հատվածներ ձևավորելու, շրջանի կառույցները վերագործարկելու և նոր պաշտպանական սահմանների սահմանների շինարարության մասին։ Հունիսի 30-ին 50 000 կիևցիներ լծվեցին պաշտպանական գծի շինարարությանը (ամրաշինությանը), ապա՝ ամեն օր գործի էին դուրս գալիս 160 000 մարդ։ Գերմանական օդաչուները ռմբակոծում և կրակահերթի տակ էին առնում շինարարներին, բայց նրանք շարունակում էին իրենց աշխատանքը՝ քաղաքը պետք էր պաշտպանել։ Սկսվեցին ԽՍՀՄ Ներքին գործերի Ժողկոմիսարիատին կից կործանիչ-գումարտակների ձևավորումը՝ դիվերսանտների և լրտեսների դեմ պայքարի համար ։
Հուլիսի 6-ին ստեղծվեց քաղաքի պաշտպանության շտաբը, որի կազմի մեջ մտան՝ ՈՒԿ (բ)Կ շրջկոմի քարտուղար Մ. Պ. Միշինը, շրջանային գործկոմի նախագահ Տ. Յա. Կոստյուկը, կուսակցության քաղաքային կոմիտեի քարտուղարներ Տ. Վ. Շամրիլոն և Կ. Ֆ. Մոսկալեցը, քաղաքային գործկոմի նախագահ Ի. Ս. Շևցովը, Հարավ-արեւմտյան ռազմաճակատից՝ գնդապես Ա. Ֆ. Չերնիշևը (շտաբի պետ) և մայոր Մ. Դ. Չուկարևը (ինժեներալան ծառայության ղեկավար)։ Շտաբը հակառակորդի դեմ՝ Կիևյան ամրացված շրջանի ճեղքման դեպքում պայքարի ծրագիր մշակեց։ Քաղաքը բաժանվեց երեք հատվածի։ Յուրաքանչյուրում ստեղծվեց իր պաշտպանական շտաբը  ։
Հուլիսի 8-ին քաղաքում կային 13 կործանիչ գումարտակներ, 19 ջոկատներ և ժողովրդական աշխարհազորի կոմերիտական գունդը՝ ընդհանուր 35 000 մարդ ։
Հուլիսի 11-ից քաղաքի մերձակայքում մարտեր էին տեղի ունենում։ Հյուսիսային ուղղությամբ շարժվող գերմանական ուժերին արևելյան Նովոգրադ-Վոլինյան սահմանից հակահարված տվեց 5-րդ բանակը, հարավային ուղղությամբ Բերդիչև քաղաքից հակահարված հասցրեց 6-րդ բանակը։ 5-րդ բանակի զորքերը անցան Ժիտոմիրյան մայրուղին և մինչև հուլիսի 15-ը համառ մարտերի գնով պահեցին այն՝ կաշկանդելով հակառակորդի՝ Կիևի գրավման համար նախատեսած ռեսուրսները ։
Օգոստոսի 4-ը 6-ը հարավային հատվածում մարտերը առավելագույն լարվածության էին հասել։ Գերմանացիները Վիտա-Պոչտովայայի, Մռիգիի շրջաններում ներթափանցել էին առաջնագիծ, բայց հետ մղվեցին147-րդ հրաձգային դիվիզիայի հակահարվածով ։
1941 թվականի օգոստոսի 7-ին Կիևի պաշտպաններին հայտնի դարձավ, որ գերմանական ուժերի գերագույն հրամանատար Ադոլֆ Հիտլերտ հրամայել է իր գեներալներին ամեն գնով օգոստոսի 8-ին վերցնել քաղաքը և քաղաքի գլխավոր փողոցում՝ Կրեշչատիկում, զինվորական շքերթ անցկացնել։ Հրամանատարները, քաղաշխատողները, կուսակցական ակտիվիստները ներկայացան ստորաբաժանում՝ պարզաբանելու համար առկա իրավիճակը։ Կարճ միտինգներում և հավաքներում կարմիրբանակայինները երդվում էին արժանի հակահարված տալ թշնամու նոր հարձակումներին։ Օգոստոսի 8-ին գերմանական զորքերը կարողացան առաջանալ Կիևյան ամրացված շրջանում, դուրս եկան հյուսիսարևելյան Ժուլյան ծայրամասը և Գոլոսեևսկյան անտառի մոտ՝ Միշելկովկա, Պիրոգովո, բայց նրանց շարժը կանգնեցվեց։ Գերմանացիների զինվորական շքերթը տեղի չունեցավ։ Այն տեղի չունեցավ նաև օգոստոսի 9-ին և հետո՝ նույնպես։ Օգոստոսի 9-ին Կիևյան Ռազմական օկրուգի կառավարչությունը հետացավ քաղաքից և տեղափոխվեց Կոնոտոպ քաղաք ։ 1941 թվականի օգոստոսի 10-ին Կիևյան Ռազմական օկրուգի զինված ուժերի հիման վրա ստեղծվեց 37-րդ բանակը։
Օգոստոսի 11-ին 37-րդ բանակը չորս հրաձգային դիվիզիաների և 3-րդ օդ-դեսանտային կորպուսի ուժերով հակահարձակում ձեռնարկեց՝ սկսելով «Կատյուշա» ականանետի և տարբեր տրամաչափի հրետանու համազարկերով։ Հակառակորդը ուղղություն վերցրեց դեպի հարավ։ Օգոստոսի 11-ին ազատագրվեց Տերյոմկին և Միշելկովկան, 12-14-ը՝ Տարասովկան, Չաբանին, Նովոսելկին, Պիրոգովոն։ Ջարդակոտոր եղան գերմանական 44-րդ, 71-րդ, 299-րդ հետևակային դիվիզիաները ։
Հարավային հատվածում 37-րդ բանակի հակահարվածը պաշտպանությանը հաջողություն բերեց, օգոստոսի 16-ին թշնամու գրոհային պոռթկումը մարվեց։ Կիևի համար մարտերը դիրքային բնույթ սկսեցին կրել ։
Խորհրդային Ուկրաինայի մայրաքաղաքը շարունակեց ապրել մարտական կյանքով։ Շարունակում էին աշխատել քաղաքում մնացած ձեռնարկությունները, կոմունալ ծառայությունները, երկաթգիծը և քաղաքային տրանսպորտը, կինոթատրոնները, Ուկրաինայի դրամատիկական թատրոն, Մանրաերկի թատրոնը, կրկեսը,գրադարանները, սեպտեմբերի 1-ին՝ դպրոցները ։ Սեպտեմբերի կեսերին հակառակորդն ակտիվացավ, մարտերը կրկին սկսեցին դաժանագույն բնույթ կրել։ Սեպտեմբերի 21-ին խորհրդային զորքերը թողեցին քաղաքի վերջին շրջանը՝ Դարնիցան։ Կիևի պաշտպանները այս պատերազմի ընթացքում առաջին անգամ երկար ժամանակով կանխեցին հակառակորդի առաջխաղացումը ։ Տխուր ճակատագիր էր սպասվում խորհրդային ռազմագերիներին, ովքեր շրջափակման մեջ էին հայտնվել քաղաքի արևելքում. նրանք չարչարանքներն կրեցին Դարնիցյան համակենտրոնացման ճամբարում։
Սեպտեմբերի 24-ին քաղաքը ենթարկվեց մի շարք ռմբակոծությունների, որոնց պատճառով խոշոր հրդեհ բռնկվեց Կրեշչատիկում և հարակից թաղամասերում. ըստ տարբերակներից մեկի՝ դա արել էր ԽՍՀՄ ՆԳ Ժողկոմիսարիատը, ըստ մեկ այլ տարբերակի՝ գերմանացի զավթիչները. Սեպտեմբերի 29-ին և 30-ին Բաբիյ Յարում նացիստներն ու ուկրաինացի կոլլաբորացիոնիստները գնդակահարեցին հրեաներին, միայն նշված 2 օրերի ընթացքում սպանված հրեաների թիվը 33 հազարից ավելի էր։ Ուկրաինացի գիտնականների գնահատմամբ Բաբիյ Յարում գնդակահարված հրեաների թիվը կազմել է 150 հազար (նրանք Կիևի բնակիչներ էին, ինչպես նաև՝ Ուկրաինայի այլ քաղաքների բնակիչներ, և նշված քանակության մեջ չէին մտնում մինչև 3 տարեկան երեխաները, որոնք ևս սպանվել են, բայց չեն հաշվարկվել ): Առավել հայտնի կոլլաբորացիոնիստներ են եղել Կիևի քաղաքապետեր Ալեքսանդր Օգլոբլինը և Վլադիմիր Բագազիյը ։ Հարկ է նշել նաև, որ մի շարք ազգայնամոլական գործիչներ օկուպացիան դիտարկում էին որպես հնարավորություն բոլշևիզմից ազատագրվելու և մշակութային վերածննդի համար ։
Նոյեմբերի 3-ին պայթեցվեց Կիև-Պեչորյան մայրավանքի Վերափոխման տաճարը։ Քաղաքի տարածքում ստեղծվեցին Դարնիցյան և Սիրեցյան համակենտրոնացման ճամբարները, որտեղ մահացել են համապատասխանաբար 68 և 25 հազար գերիներ ։ 1942 թվականի ամռանը օկուպացված Կիևում «Ստարտ» թիմի և գերմանական ռազմական ստորաբաժանման հավաքականի միջև տեղի ունեցա ֆուտբոլային մրցախաղ։ Արդյունքում՝ կիևցի շատ ֆուտբոլիստներ ձերբակալվեցին, նրանց մի մասը 1943 թվականին մահացան ճամբարում։ Այս իրադարձությունը ստացել է «Մահվան խաղ» անվանումը :Կիևից Գերմանիա հարկադիր աշխատանքի ուղարկվեցին 100 հազարից ավելի երիտասարդներ։ 1943 թվականի վերջին քաղաքի բնակչությունը նվազեց՝ հասնելով մինչև 180 հազարի ։ Օկուպացիան ուղեկցվում էր տեղացիների սովով, որը նաև նացիստների նախաձեռնությամբ էր ։
Գերմանական օկուպացիայի պայմաններում Կիևում գործում էր քաղաքային վարչությունը  ։
Պարտիզանական ջոկատները աջակցում էին Կարմիր բանակին մարզի և քաղաքի բնակչությանը հիտլերյան գերմանական զավթիչներից ազատագրելու գործում։ Համատեղ գործողությունների արդյունքում գրավվեցին Դնեպր և Դեսնա գետերի 12 անցատեղեր։ Հատկապես աչքի ընկան 1-ին և 2-րդ գնդերի «Հանուն հայրենիքի» միավորումը՝ Ի. Մ. Բովկունի հրամանատարությամբ։ Գնդերի հրամանատարներ Ն. Դ. Սիմոնենկոն և Ա. Ի. Շևիրևը արժանացան Խորհրդային Միության հերոսի կոչման ։
Նոյեմբերի 3-ին հրետանային հզոր նախապատրաստությունից հետո 1-ին Ուկրաինական ռազմաճակատի 38-րդ և 60-րդ բանակները Կիևն ազատագրելու նպատակով հարձակման անցան։ Սկսվեց Կիևյան հարձակողական ռազմագործողությունը։ Նոյեմբերի 4-ին հաջողությունը զարգացնելու նպատակով մարտի մեջ մտցվեց 3-րդ գվարդիական տանկային բանակը և 1-ին չեխոսլովակյան գումարտակը ։ 1943 թվականի նոյեմբերի սկզբին, նահանջի նախօրեին,գերմանացի զավթիչները սկսեցին այրել Կիևը։ 1943 թվականի նոյեմբերի 6-ի գիշերը 1-ին Կարմիր բանակի Ուկրաինական ռազմաճակատի առաջնային զորամասերը, հաղթահարելով գերմանական բանակի աննշան դիմադրությունը, ներխուժեցին գրեթե դատարկ ու մոխրացած քաղաք։ Այդուհանդերձ, գոյություն ունի տարբերակ, որ Ստալինի ձգտումները՝ հաղթանակի հասնել տոնական՝ նոյեմբերի 7-ի ամսաթվին հանգեցրեց մարդկային զանգվածային կորուստների. Կիևի ազատագրումը Կարմիր բանակի 6491 զինվորների և հրամանատարների կյանքեր արժեցավ ։
Հրամանատարներն ու կարմիրբանակայինները մասսայական հերոսականություն ցուցաբերեցին Կիևի համար մղվող մարտերում. 65 զորամիավորումներ և զորամասեր ստացան պատվավոր «Կիևյան» անվանումը։ Մոտ 700 զինվորներ, սերժանտներ, սպաներ և գեներալներ արժանացան Խորհրդային Միության հերոսի կոչման, 17500 զինծառայողներ պարգևատրվեցին շքանշաններով և մեդալներով ։
Ավելի ուշ Կիևի պաշտպանական ռազմագործողության ընթացքում գերմանաֆաշիստական ուժերի կողմից փորձ արվեց կրկին տիրել Կիևին (1943 թվականի դեկտեմբերի 23, Վերմախտը դադարեցնելով հարձակման փորձերը՝ անցավ պաշտպանության) ։
Ողջ ռազմական գործողությունների ընթացքում Կիևում ավերվել են 940 պետական և հասարակական շինություններ՝ ավելի քան 1 մլն քմ մակերեսով, 1742 կոմունալ տներ՝ ավելի քան 1 մլն քմ բնակելի մակերեսով, 3600 հազար մասնավոր տներ՝ մինչև կես միլիոն քմ մակերեսով, ոչնչացվել են Դնեպրի վրա եղած բոլոր կամուրջները, շարքից հանվել են ջրատարը, կոյուղին, տրանսպորտային տնտեսությունը ։
1961 թվականի հունիսի 21-ին ի նշանավորումն քաղաքի պաշտպանության 20-ամյակի՝ Կիևը պարգևատրվեց Լենինի շքանշանով։
1961 թվականի հունիսի 21-ին ստեղծվեց «Կիևի պաշտպանության համար» մեդալը, որով մինչ 1979 թվականի հունվարի 1-ը պարգևատրվեցին 100 000-ից ավելի մարդիկ ։ ԽՍՀՄ-ի Գերագույն Խորհրդի Նախագահության 1961 թվականի հունիսի 21-ի հրամանագրով Կիևն անվանվեց հերոս-քաղաք ։
1965 թվականի մայիսի 8-ին՝ Մեծ Հայրենականում խորհրդային ժողովրդի տարած հաղթանակի 20-ամյա տարելիցի օրը ԽՍՀՄ-ի Գերագույն Խորհրդի նախագահության հրամանով հաստատվեց «Հերոս-քաղաք» պատվավոր կոչման Կանոնակարգը ։ Այդ նույն ժամանակ հրապարակվեց ԽՍՀՄ-ի Գերագույն Խորհրդի նախագահության հրամանը «Հերոս-քաղաք Կիևին «Ոսկե աստղ» մեդալի հանձնման մասին՝ պաշտպանության ժամանակ ցուցաբերած հերոսականության համար։ Սրա հետ մեկտեղ Կիևում օրենսդրորեն ամրապնդվեց «Հերոս քաղաք» պատվավոր կոչումը (1980 թվականին այն վերածվեց բարձրագույն կոչման)։ Կանոնագրքին համապատասխան քաղաքի աշխատավորներին շնորհում էին «Ոսկե աստղ» մեդալը և ԽՍՀՄ-ի Գերագույն Խորհրդի նախագահության պատվոգիրը.
Հետպատերազմյան ապստամբություն
Հետպատերազմյան առաջին տարիները նշանավորվել են ավերված քաղաքի ինտենսիվ վերականգնմամբ։ 1944 թվականի հունվարին ՈՒԽՍՀ-ի մայրաքաղաք «վերադարձան» պետական և կուսակցական առաջատար հաստատությունները։ 1948 թվականին ավարտվեց Դաշավա-Կիև գազատարի շինարարությունը, 1949 թվականին՝ կառուցվեցին Դարնիցյան երկաթուղային կամուրջը և Պատոնի կամուրջը, սկսվեց մետրոպոլիտենի շինարարությունը ։ Զարգացավ քաղաքի արդյունաբերական և գիտական պոտենցիալը, 1950 թվականին ստեղծվեց ԽՍՀՄ-ում և մայրցամաքային Եվրոպայում առաջին համակարգիչը՝ ԷՀՄ-ն (էլեկտրոնային հաշվիչ մեքենա) , իսկ 1951 թվականին հեռարձակվեց Ուկրաինայի հեռուստատեսային կենտրոնի առաջին եթերը ։ Պատերազմից հետո որոշում կայացվեց նորովի կառուցել Կրեշչատիկը՝ պահպանելով փողոցների ընդհանուր տեսքը, դասավորությունը, սակայն կառուցվեցին բոլորովին նոր՝ «ստալինյան ամպիր» ոճով շինություններ։ Փողոցը կառուցապատված է որպես միասնական ճարտարապետական անսամբլ։ Կրեշչատիկի լայնությունը ավելացվեց մինչև 75 մետր։ Փողոցի պրոֆիլը ասիմետիկ է. երթևեկելի հատվածը 24 մետր է, երկու՝ յուրաքանչյուրը 14 մետրանոց մայթերով, որոնք երթևեկելի մասին առանձնացված են ծառերով, աջ կողմից շագանակենու բուլվարն է, որով բնակելի կառույցները անջատված են երթևեկելի հատվածից ։
Կիևը շարունակում էր լինել ուկրաինական ազգային մշակույթի զարգացման կենտրոնը։ Սակայն արդեն 1946 թվականին խորհրդային իշխանությունները սկսեցին գաղափարական զտումներ իրականացնել, որոնք իրենց արձագանքերը գտան Ուկրաինայի Կոմունիստական Կուսակցության Կենտկոմի որոշումներում՝ «Ուկրաինական գրականության պատմության լուսաբանման աղավաղումների և սխալների մասին», «Երգիծանքի և հումորի «Պերեց» ամսագրի մասին » , «Դրամատիկական թատրոնների խաղացանկի և միջոցառումների բարելավման մասին» և այլն։
Կիևը Ն. Ս. Խրուշչովի կառավարման օրոք
1953 թվականին Ստալինի մահը և Խրուշչովի իշխանության գալը նշանավորվեց «ձնհալի» ժամանակաշրջանի սկզբնավորմամբ ։ Ժողովրդական տնտեսության հրթիռա-միջուկային մրցավազքի և քիմիացման ալիքին զուգահեռ սրընթաց զարգանում էին ՈՒԽՍՀ ԳԱ-ի գիտահետազոտական ինստիտութտները։ 1957 թվականին հիմնադրվեց ՈՒԽՍՀ ԳԱ-ի Հաշվողական կենտրոնը, 1960 թվականին Ֆիզիկայի ինստիտուտում ատոմային ռեակտոր ստեղծվեց։ Նույն թվականին շահագործման հանձնվեց մետրոպոլիտենի առաջին տեղամասը, իսկ քաղաքի բնակչությունը գերազանցեց մեկ միլիոնը։
Գաղափարական ճնշումների թուլացումը նպաստեց ստեղծագործական ակտիվության ավելացմանը։ Կիևում իրենց առաջին ստեղծագործական քայլերն սկսեցին անել գրողներ Իվան Դրաչը, Վիտալի Կորոտիչը, Լինա Կոստենկոն, կոմպոզիտորներ Վալենտին Սիլվեստրովը և Լեոնիդ Գրաբովսկին, Ա. Դովժենկոյի անվան կինոստուդիայում ստեղծվեցին այնպիսի կինոժապավեններ, ինչպիսիք էին «Երկու նապաստակների հետապնդումը» (Վիկտոր Իվանով, 1961 թվական), «Մոռացված նախնիների ստվերները» (Սերգեյ Փարաջանով, 1964 թվական) ։ Սակայն սկսվեց ռուսիֆիկացման գործընթացը. 1959 թվականին ՈՒԽՍՀ-ի Գերագույն խորհուրդը օրենք ընդունեց, որը ծնողներին իրավունք տվեց ընտրելու իրենց երեխաների ուսուցման լեզուն ։
Միևնույն ժամանակ, հերթական աթեիստական քարոզարշավի արդյունքում փակվեցին մի շարք եկեղեցիներ, որոնք իրենց գործունեությունը վերսկսել էին պատերազմի ժամանակ, քանդվեցին որոշ պաշտամունքային հեթանոսական շինություններ, պղծվեցին պատմական գերեզմանատեղիներ (ավերվեց լուկյանովյան հրեական և կարաիմյան գերեզմանատունը՝ ավելի քան 25 հա մակերեսով)։ Տեխնոլոգիական պահանջների նկատմամբ անտարբեր վերաբերմունքը հանգեցրեց մասշտաբային Կուրենյովյան ողբերգությանը, որի ճնշման համար իշխանությունից երկար ժամանակ պահանջվեց  ։ Մինչև վերջ անհասկանալի մնացած հանգամանքների պայմաններում 1964 թվականի մայիսի 24-ին այրվեցին ՈՒԽՍՀ ԳԱ-ի պետական հանրային գրադարանի ֆոնդի եզակի նյութերը ։
1960-ական թվականներին կտրուկ արագացավ ուրբանիզացիայի գործընթացը, որի շնորհիվ 1959 թվականից մինչև 1979 թվականը Կիևի մշտական բնակչության թիվը 1,09 միլիոնից աճեց մինչև 2,12 միլիոն ։ Այս տարիներին Դնեպրի ձախ ափին կառուցվեցին բնակելի նոր թաղամաասեր՝ Ռուսանովկան, Բերեզնյակին, Ոսկրեսենկան, Լևոբերեժնին, Կոմսոմոլսկին, Լեսնոյը, Ռադուժնին, ավելի ուշ՝ Վիգուրովշինա-Տրոեշինան, Խարկովսկին, Օսոկորկին և Պոզնյակին։ Կառուցվեցին բազմահարկ հյուրանոցներ՝ «Լիբիդ»-ը (17 հարկ, 1971 թվական), «Սլավուտիչ» (16 հարկ, 1972 թվական), «Կիև» (20 հարկ, 1973 թվական), «Ռուսիա» (21 հարկ, 1979 թվական), «Տուրիստ» (26 հարկ, 1980 թվական) ։ Ընդլայնվեց բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ցանցը, հիմնադրվեցին մշակութային նոր կենտրոններ (մասնավորապես, Դրամայի և կոմեդիայի թատրոնը, Երիտասարդական թատրոնը), թանգարաններ, որոնց թվում՝ ՈՒԽՍՀ Ժողովրդական ճարտարապետության և կենցաղի թանգարանը, Կիևի պատմության թանգարանը, Հայրենական մեծ պատերազմի պատմության թանգարանը՝ 62- մետրանոց Մայր-հայրենիքի արձանով ։
Այս տարիներին Խորհրդային Ուկրաինայի մայրաքաղաքը երկու անգամ պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։ Առաջին շքանշանը Կիևը ստացել է 1954 թվականի մայիսի 22-ին՝ հետպատերազմական շրջանում հանրապետության ձեռք բերած հաջողությունների համար ։ Լենինի երկրորդ շքանշանը շնորհվել է 1961 թվականի հունիսի 21-ի «Գերմանա-ֆաշիստական զավթիչների դեմ պայքարում Խորհրդային Ուկրաինայի մայրաքաղաքի պաշտպանության ժամանակ 1941 թվականի հուլիս-սեպտեմբերին Կիև քաղաքի աշխատավորների կողմից հերոսականություն ցուցաբերելու համար» հրամանով ։ 1961 թվականի հունիսի 21-ի մեկ այլ հրամանով ստեղծվեց «Կիևի պաշտպանության համար» մեդալը՝ հերոս-քաղաք Կիևի հերոսական պաշտպանության մասնակիցներին պարգևատրելու համար ։ Այս երկու Հրամանները այն պաշտոնական առաջին փաստաթղթերն են, որոնց մեջ Կիևը հիշատակվում է որպես հերոս-քաղաք։
Կիևը Լ. Ի. Բրեժնևի կառավարման օրոք
1965 թվականի մայիսի 8-ին ԽՍՀՄ Գերագույն Խորհրդի Նախագահության Հրամանով Կիև քաղաքի աշխատավորների՝գերմանա-ֆաշիստական զավթիչների դեմ պայքարում հայրենիքի հանդեպ ակնառու ծառայության, քաջության և հերոսականության համար, ինչպես նաև ի հիշատակ 1941-4945 թվականների Մեծ Հայրենականում խորհրդային ժողովրդի տարած հաղթանակի 20-ամյակի, Հերոս-քաղաք Կիևին շնորհվեց «Ոսկե աստղ» մեդալը ։
Այսուհանդերձ, 1960-ական թվականների կեսերին գաղափարական բռնապետությունը վերսկսվեց, իսկ Կիևը դարձավ այլախոհական շարժման կենտրոններից մեկը ։ Փաստացի առաջացան ռեժիմի այլախոհական ընդդիմության երկու հիմնական ուղղություններ։ Նրանցից մեկը կողմնորոշումը ԽՍՀՄ-ից դուրս աջակցության վրա էր, երկրորդը՝ երկրի ներսում բնակչության ընդդիմական տրամադրությունների օգտագործման։ Գործունեությունը հիմնվում էր արտասահմանյան հասարակական կարծիքը բողոքարկելու, արևմտյան մամուլը օգտագործելու, հասարակական կազմակերպությունների, հիմնադրամների, Արևմուտքի քաղաքական և պետական գործիչների հետ ունեցած կապերի վրա։ Այլախոհները բաց նամակներ էին ուղարկում կենտրոնական թերթերին և ԽՄԿԿ Կենտկոմին, պատրաստում և տարածում էին սամիզդատներ, կազմակերպում էին ցույցեր։ Ծայր առած այլախոհական լայն շարժումը կապվում է Դանիել և Սինյավսկի գործընթացի (1965), ինչպես նաև Վարշավայի պակտի զինված ուժերի՝ Չեխոսլովակիա մտնելու հետ (1968) ։ 1976 թվականին Կիևում հիմնվում է Ուկրաինական Հենսինկյան խումբը, որը ըստ Հելսինկյան Համաձայնագրի (ԽՍՀՄ-ը ստորագրել էր մեկ տարի առաջ) մարտնչում էր մարդու իրավունքների պաշտպանության համար։
Կրթության ոլորտում տեղի ունեցան դասագրքերի ինտենսիվ հրատարակում, վերադարձ կատարվեց կրթական տասնամյա համակարգին։ Սակայն, վրա հասավ ժողովրդագրական ճգնաժամ, քաղաքային բնակչության աճը շարունակվում էր միայն միգրացիայի և ուրբանիզացիայի հաշվին ։
1973 թվականին ավարտվեց Կիևի հեռուստաաշտարակի շինարարությունը, որը 2013 թվականի դրությամբ համարվում է Ուկրաինայի ամենաբարձր շինությունը և աշխարհի ամենաբարձր վանդակավոր կառույցը ։
Կիևը չշրջանցեց տնտեսության լճացումը. արտադրության տեմպերն ընկան, ապրանքների մրցունակությունը իջավ։ Չնայած գյուղատնտեսության մեջ կատարված զգալի ներդրումներին, քաղաքի բնակչությանը չէր բավականացնում սննդամթերքը։ Առկա էր կադրերի լճացում, քաղաքի պաշտոնյաները ծեր լինելու պատճառով այլևս չէին կարողանում իրենց պարտականությունները կատարել, ինչը բացասաբար էր անդրադառնում քաղաքի բարեկեցության վրա ։
Վերակառուցում
Չնայած 1986 թվականի ապրիլի 26-ին Չեռնոբիլի ատոմակայանի պատահարին, Կիևում անցկացվեցին մայիսմեկյան տոնական միջոցառումներ և շքերթներ։ Կատարվածի մասին տեղեկությունները թաքցվեցին, որպեսզի բնակչության շրջանում տագնապ չառաջանա ։ Վթարը դարձավ Կիևի էկոլոգիական վիճակի նշանակալի վատթարացման պատճառ,քաղաքի բնակիչների առողջությունը նկատելիորեն քայքայվեց, օրինակ՝ վահանաձև գեղձի քաղցկեղի դեպքերը 5 անգամ ավելացան ։ Ռադիոակտիվ աղտոտման ենթարկված շատ սննդամթերքներ սկզբնական շրջանում մանրակրկիտ ստուգվում էին ռադիոմետրերով։
1987 թվականին Օլես Շևչենկոն Կիևում հիմնադրեց Ուկրաինական մշակութաբանական ակումբը, որն իր գործունեությունը սկսեց հրապարակային բանավեճերով։ Ավելի ուշ հրապարակային ակցիաներ սկսեցին ձեռնարկել։ Չեռնոբիլի վթարի տարելիցի կապակցությամբ ցույց կազմակերպեցին, ինչպես նաև քաղբանտարկյալներին արդարացնելու նպատակով ստորագրահավաք իրականացնելու ծրագրեր ունեին, բայց այդ միջոցառումը խափանվեց։ Ակումբի գործունեության վերջին օրը Վ. Ստուսի թաղման օրն է ։
1989 թվականի աշնանը Կիևում կայացավ «Ազգային կուսակցություն հանուն Ուկրաինայի վերակառուցման» հիմնադիր համագումարը:Այս կուսակցության առաջին ղեկավարը Իվան Դրաչն էր։ Սկզբում կուսակցությունը լիբերալ տրամադրություններ ունեցող կոմունիստներից մինչև ռադիկալ ազգայնամոլների միավորում էր, երբեմն՝ միմյանց տրամագծորեն հակասող հայացքներով։ Ժամանակի ընթացքում, սակայն, կոմունիստների և աջ ռադիկալների մեծամասնությունը լքեցին այս շարժման շարքերը՝ կապված նրանում ազգային-ժողովրդավարական հայացքներ ունեցող մեծ թվով անդամների առկայության հետ։ Այս կուսակցության ամենախոշոր ակցիաներից մեկը 1990 թվականի հունվարի 22-ին Իվանո-Ֆրանկովսկից մինչև Կիև «Կենդանի շղթան» էր՝ ի պատիվ այսպես կոչված «Զլուկի ակտի» 71-րդ տարելիցին ։
1990 թվականի հոկտեմբերի 2-ից մինչև հոկտեմբերի 17-ը Կիևի Հոկտեմբերյան Հեղափոխության հրապարակում (այժմ՝ Անկախության հրապարակ) տեղի է ունեցել ուսանողների հացադուլ և զանգվածային բողոքի ցույցեր, որոնցում գլխավոր դերում ուսանողներն էին և տեխնիկումների ու պոլիտեխնիկական ուսումնարանների աշակերտները։ Կառավարությունը ստիպված եղավ բավարարել բողոքողների պահանջների մի մասը, որոնք վերաբերում էին զինվորական ծառայությանը, նոր ընտրությունների անցկացմանը, ունեցվածի ազգայնացմանը և ՈՒԽՍՀ-ի Նախարարների խորհրդի ղեկավարի հրաժարականին ։
1991 թվականի օգոստոսի 24-ին Կիևում ՈՒԽՍՀ-ի Գերագույն Խորհուրդը հաստատեց Ուկրաինայի անկախության հռչակման Ակտը ։
Անկախ Ուկրաինայի մայրաքաղաք
1991 թվականին Կիևը դարձավ ազատ Ուկրաինայի մայրաքաղաք, սակայն քաղաքում դրական տեղաշարժ բավականին դժվար էր նկատվում. սկսվեց համապետական սոցիալ-տնտեսական ճգնաժամ, որը հանգեցրեց գործազրկության մակարդակի բարձրացմանը և արտադրության կրճատմանը։ Դեռևս 1980-ականներին, առևտրային հարաբերությունների զարգացման հետ մեկտեղ նոր կազմակերպված բանդիտական խմբավորումներ, այսպես կոչված ռեկետներ, հայտնվեցին ։ Քաղաքում ազդեցության գոտիների տիրապետելու համար հրաձգություններ սկսվեցին այդ խմբավորումների միջև։ Այդ կազմակերպված հանցագործների խմբավորումները իրենց գոյությունը պահպանեցին մինչև 1990-ական թվականների կեսերը։
1991 թվականին վերականգնվեց բոլշևիկների ավերած Միխայլովյան Զլատովերխյան վանքը։ Մեկ տարի անց վերականգնվեց նաև Կիև-Պեչորյան մայրավանքի Վերափոխման տաճարը, իսկ 5 տարի անց՝ Քրիստոսի Ծննդյան Եկեղեցին՝ միաժամանակ քաղաքի պատմական կենտրոնում կառուցվեց կիևյան առաջին Ար-Ռախմա մզկիթը ։ Ավարտին հասցվեց մետրոպոլիտենի՝ Լուկյանովկա և Խարկովյան մասսիվ գնացող գծերի շինարարությունը, բացվեց Պևչեսկոյե դաշտը։ Մայրաքաղաքի տրանսպորտային ենթակառուցվածքի տեսարժան վայրը Հարավային կայարանն է ,որը կառուցվել է 2001 թվականին։ Շենքը, նորովի նախագծված հրապարակին կից, կառուցվել է ռոմանական ոճով։ Այս կառույցը օգնեց բեռնաթափել կենտրոնական կայարանի շինությունը (կառուցվել է 1932 թվականին)։
Կիևում ակտիվորեն կառուցվում են առևտրա-զվարճանքային կենտրոններ, որոնց շինության մի մասը ստորգետնյա են։ Դեռևս 1970-ական թվականներին ապակուց և բետոնից կառուցված շինությունները վերակառուցվում և ժամանակակից գրասենյակային կենտրոններ են դառնում։ Միևնույն ժամանակ վերականգնվում են քաղաքի կենտրոնի հին՝ 19-րդ դարի - 20-րդ դարի սկզբի, տները. այստեղ նախատեսվում է արգելել շինարարություն կատարելը։ Քաղաքային առաջատար ենթակառուցվածքներից համեմատաբար զարգացած են համարվում հասարակական տրանսպորտի ընդլայնված և նորացված ցանցը, հաղորդակցական ուղիների վերանորոգումն ու փոխարինումը, մետրոպոլիտենի նոր կայարանների և ճանապարհային հանգույցների ստեղծումը, քաղաքի աղբահանության արդյունավետ համակարգի ստեղծումը։ Կարևոր ասպեկտ է նաև ներդրումների ներգրավումը, Կիևում միջազգային ընկերությունների շտաբ-բնակարանների և գործարար նոր կենտրոնների կառուցումը:Այս ամենից բացի նախատեսվում է լուծել կետավոր շենքերի խնդիրը ։
2001 թվականին անցկացվեց համաուկրաինական մարդահամար։ Դրա արդյունքներով Կիևի բնակչությունը կազմում էր ավելի քան 2,6 միլիոն մարդ։ Ուկրաինացիները կազմում էին նշվածի 82,2 %-ը ;
2004 թվականի նոյեմբերի 22-ից մինչև 2004 թվականի դեկտեմբերի 26-ը նարնջագույն հեղափոխության օրերն էին մայդանում՝ Անկախության հրապարակում. սա ժողովրդի բողոքն էր ընդդեմ նախագահական ընտրությունների արդյունքների կեղծման ։ Այս ակցիայի շնորհիվ Ուկրաինայում նախագահ դարձավ Վիկտոր Յուշչենկոն։
2012 թվականի հուլիսի 1-ին Կիևի «Օլիմպիական» մարզադաշտում կայացավ Եվրոպայի ֆուտբոլի 2012 թվականի առաջնության եզրափակիչը, որտեղ Իսպանիան հաղթեց Իտալիային ։
2013 թվականի նոյեմբերի 21-ին ի պատասխան Ուկրաինայի և Եվրամիության միջև ասոցացման համաձայնագրի ստորագրման՝ ուկրաինական կառավարության ձեռնարկած գործընթացի կասեցման, Կիևում սկսվեցին շատ ամիսներ տևած զանգվածային բողոքի ակցիաներ, որոնք ստացել են Եվրոմայդան անվանումը ։
2017 թվականի Եվրատեսիլ երգի մրցույթը անցկացվել է Ուկրաինայի մայրաքաղաքում՝ Կիևում։ Տեղի է ունեցել Կիևի Միջազգային ցուցահանդեսային կենտրոնում, որը անցկացվել է 3 փուլով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի պատմություն Կատեգորիա:Կիևի պատմություն
CSR Racing
CSR Racing-ը անվճար խաղ է Boss Alien Ltd-ի և NaturalMotion Games-ի կողմից։ Առաջին անգամ App Store-ում հայտնվել է 2012 թ.-ի հունիսի 28-ին։ Խաղի հայտնվելուց 1 ամիս հետո խաղը գնահատվել է 12 մլն $՝ հայտնվելով թոփ 10 ամենաարագ աճող ծրագրերի շարքում։ Հնարավոր է խաղալ նաև MAC և IOS պլատֆորմների վրա։ 2013 թ. ապրիլի 15-ին խաղը հնարավոր դարձավ խաղալ նաև Android օպերացիոն համակարգով աշխատող հեռախոսների և պլանշետների վրա։
Արտաքին հղումներ
Պաշտոնական կայքը
Կատեգորիա:2012 տեսախաղեր Կատեգորիա:Windows տեսախաղեր Կատեգորիա:IOS խաղեր
Կուցախտա
Կուցախտա, (კუწახტა) — գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Կախեթի մարզի Ախմետայի շրջանում։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 81 մարդ, հիմնականում՝ վրացիներ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ախմետայի շրջան
Պետո
Պետո (իրական անուն-ազգանուն՝ Ալեքսանդր Պետրոսյան, ՞ - 1896, Կարահիսար լեռան մոտ (Արևմտյան Հայաստանում)), հայ ազգային-ազատագրական շարժման գործիչ, ՀՅԴ կուսակցության անդամ։
Կենսագրություն
Ծնվել է Ալեքսանդրապոլում, ավարտել է Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցը, եղել է ուսուցիչ։ Գործել է Վանում, սերտ կապեր հաստատել տեղական գործիչների (Փանոս Թերլեմեզյան, Տիգրան Տերոյան և ուրիշներ) հետ։ Մասնակցել է ՀՅԴ կուսակցության առաջին ընդհանուր ժողովին (1892), ապա անցել Պարսկաստան։
Կռիվներից հետո Վարագավանքից Պարսկաստան անցնելիս Պետոյին իր խմբի հետ Կարահիսար լեռան մոտ շրջապատել են քրդերը։ Զոհվել է համառ դիմադրությունից հետո։
Կատեգորիա:Հայ ազատագրական շարժման ղեկավարներ Կատեգորիա:Հայ ֆիդայիներ Կատեգորիա:ՀՅԴ անդամներ Կատեգորիա:Ֆիդայական կեղծանուններ
Արտո Տերյան
Արտո Տերյան, իրանահայ դերասան, ռեժիսոր, Իրանի «Սեփահ բանկի» տնօրեն։ Իրանում մեծ դեր է խաղացել թատրոնի զարգացման գործում։
Թատրոնի դերասանուհի, ռեժիսոր Վարթո Տերյանի ամուսինը, ֆիզիկոս, աստղագետ Ալենուշ Տերյանի հայրը։
Կենսագրություն
Արտո Տերյանը ծնվել է 1892 թվականին Թեհրանում։ Սովորել է Թեհրանի Հայկազյան դպրոցում։ Երիտասարդ տարիքից մեծ հետաքրքրություն է դրսևորել թատրոնի նկատմամբ։ 1917 թվականին Տերյանն մեկնել է Մոսկվա, ուսումնասիրել թատերական արվեստը։ Թեհրանում հիմնադրել է մի շարք թատերախմբեր, մարմնավորել է բազմաթիվ դերեր։
Արտո Տերյանը մեծ ներդրում ունի իրանական թատրոնի առաջընթացի գործում։ Նա հայերեն և պարսկերեն է թարգմանել մի շարք պիեսներ։
Մահացել է 1954 թվականին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իրանահայ դերասաններ Կատեգորիա:Իրանահայ թատերական ռեժիսորներ
Էդրիանն Փալիկի
Էդրիանն Փալիկի (Adrianne Palicki;, Տոլիդո, Օհայո, ԱՄՆ), ամերիկացի դերասանուհի, հայտնի է  «Լեգեոն», «Անբռնելիները» և «G.I. Joe: Կոբրայի նետումը 2» ֆիլմերում կատարած դերերով, որոնք իրականացրել է «Գիշերային ուրբաթի կրակները», Գերբնական և ««S.H.I.E.L.D.» գործակալները» հեռուստասերիալներում։
Կենսագրություն
Էդրիանն Փալիկին ծնվել է 1983 թվականի մայիսի 6–ին Օհայո նահանգի Թոլիդո քաղաքում։ Նրա հայրը ունի լեհա–հունգարական, իսկ մայրը անգլո–գերմանական ծագում։ 2001 թվականին Թոլիդոյում ավարտել է Ուիթմերի միջնակարգ դպրոցը։ Հետո որոշ ժամանակ սենդվիչ պատրաստող է աշխատել։ 2003 թվականից սկսեց նկարահանվել ֆիլմերում։ Նկարվել է Maxim ամսագիր համար ։
Անձնական կյանքը
2013 թվականին հանդիպել է դերասան Դի Ջեմ Կոտրոնայի հետ։ 2014 թվականի սեպտեմբերին հաստատել է, որ ամուսնացած է աճպարար Ջեքսոն Սթիդդելի հետ, որի հետ ծանոթացել է «Ջոն Ուիք» ֆիլմի նկարահանման ժամանակ ։
Էդրիաննը իր ծնողների անուններով՝ Jeff & Nancy դաջվածք ունի ձեռքի վրա, ինչպես նաև ապարանջան թևերի ձևով։
Պարգևներ և անվանակարգեր
Էդրիաննը երկու անգամ ընկել է Maxim ամսագրի թոփ հարյուրակի մեջ։ 2013 թվականին առաջադրվել է Teen Choice Awards պարգևի համար՝ «Choice Movie: էքշըն դերասանուհի» կատեգորիայում՝ «G.I. Joe: Կոբրայի նետումը 2» ֆիլմում կատարած դերի համար ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի մոդելներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացիներ լեհական սերմամբ
Բողազքյոյ (Յոզղաթի գավառ)
Բողազքյոյ, գյուղ և հնավայր Փոքր Հայքում, իսկ ապա Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Յոզղաթի գավառում։ Գտնվում էր Գերջանիս գետի հովտում։ Գտնվում էր Յոզղաթ քաղաքից 25 կմ հյուսիս-արևմուտք։
Պատմություն
1825 թվականին այստեղ հայտնաբերվեց կավե 10000 ալիկենր՝ խեթերեն արձանագրություններով, որոնք վերծանել է չեխ գիտնական Հրոզնին։
Ենթադրվում է, որ այստեղ է գտնվել խեթական թագավորության Խատտուշաշ մայրաքաղաքը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Մուրսիայի դրոշ
Մուրսիայի դրոշ (Bandera de la Región de Murcia), Մուրսիայի ինքնավար մարզի խորհրդանիշերից մեկը։
Դրոշը ընդունվել է 1982 թվականի հունիսի 9-ին։ 4.1 հոդվածում Մուրսիայի ինքնավար մարզը նկարագրվում է Մուրսիա շրջան, ուղղանկյուն ազնվամորու ֆոնի վրա։ Դրոշի վերևի ձախ հատվածում տեղակայված են չորս դղյակներ, իսկ ներքևի աջ հատվածում՝ յոթ թագավորական թագեր՝ չորս շարքով՝ առաջին շարքում մեկ հատ, երկրորդում՝ երկու, երրորդում՝ երեք, չորորդում՝ մեկ։
Չորս դղյակները խորհրդանշում են պատմական Մուրսիա քաղաքի շրջափակումը՝ Կաստիլյան և Արագոնյան թագերը, Գրանադայի ամիրայությունը և Միջերկրական ծովը։ Յոթ թագերը խորհրդանշում են Մուրսիայի թագավորությունը ։
Տես նաև
Կատեգորիա:Իսպանիայի դրոշներ
Մյուլուզ
Քաղաքը Վերին Ռայնի վարչական բաժանման ամենամեծ քաղաքն է և Էլզասի երկրորդ կարևոր քաղաքը։ Համայնքի տարածքը 22,18 կմ² է, բնակչությունը` 110,514 մարդ (2006) կայունացման միտումով` 110,755 մարդ (2012), բնակչության խտությունը՝ 4993,5 մարդ/կմ²։
Տեղանուններ
Գերմաներեն Մյուլե (Mühle) թարգմանվում է որպես «գործարան»։ Այստեղից է եկել քաղաքի անունը, այստեղ կանգնեցվել են մի քանի տներ (Haus), որոնք պատկանում են Ստրասբուրգի Սուրբ Էտյենին։
Պատմական տեղեկություններ
1275 թվականին Մյուլուզը ստացել է կայսերական քաղաքի կարգավիճակ։ 1354 թվականին քաղաքը դարձել է Դեկապոլիսի մի մասը։ 1395 թվականին Մյուլուզը ստացել է ազատ քաղաքի կարգավիճակ։ 1515 թվականին Մյուլուզը հանվեց Դեկապոլիսից և դարձավ Շվեյցարիայի միության անդամ, լայն ինքնավարության հիման վրա։
XVIII դարի կեսերին Մյուլհաուզենը դարձավ խոշոր տեքստիլ արդյունաբերության կենտրոն, որտեղ արտադրվում էին ներկված գործվածքներ (այդ թվում` չիթ)։ 1798 թվականին քաղաքացիները քվեարկեցին Ֆրանսիային անդամակցելու համար, Ֆրանսիայից ապրանքների ներմուծման բարձր սակագների պատճառով։
1904 թվականին Սերնե քաղաքի մոտ հայտնաբերվել է մեծ կալիումի հանքավայր, որը նպաստել է Մյուլուզի քիմիական արդյունաբերության զարգացմանը։
1870-71 թվականների Ֆրանս-պրուսական պատերազմից հետո մինչև 1918 թվականը Մյուլհաուզենը Գերմանիայի կայսրության կազմում էր, 1919 թվականից` կրկին ֆրանսիական պետությունում։
Ժամանակակից Մյուլուզը Ֆրանսիայի խոշոր արդյունաբերական կենտրոնն է։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2011 թվականին կազմել է 110,351 մարդ, իսկ 2012 թվականին՝ 110,755 մարդ ։
Բնակչության դինամիկան ՝
Տեսարժան վայրեր
Մյուլուզի թանգարանները՝
Երկաթուղային թանգարանի ցուցանմուշների շարքում CC 65000 լոկոմոտիվը, CC 7100 էլեկտրական շարժիչը (ստեղծվել է 1955 թվականին, Ռելսերի վրա բացարձակ արագության ռեկորդ) ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքներ
Վերնու ան Վիվարե
Վերնու ան Վիվարե (Vernoux-en-Vivarais), համայնք Ֆրանսիայի Օվրեն-Ռոն-Ալպեր մարզի Արդեշ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 1916 մարդ, բնակչության խտությունը` 62.72 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 30.55 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 480 կմ հարավ, Լիոն քաղաքից` 100 կմ հարավ, Պրիվա քաղաքից` 19 կմ հյուսիս։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 1107 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 797-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 310։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 72,0 %։ 797 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 707 անձ (387 տղամարդ և 320 կին)։ Գործազուրկ են եղել 90 անձ (44 տղամարդ և 46 կին)։ 310 անաշխատունակներից 80-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 110-ը` թոշակառուներ, իսկ 120-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Քեյթ Ջորդան
Քեյթ Ջորդան (Kate Jordan, ), իռլանդացի-ամերիկացի վիպասան և դրամատուրգ ։
Վերնու ան Վիվարե
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Քեյթ Ջորդան
Կենսագրություն
Քեյթ Ջորդանը ծնվել է Դուբլինում 1862 թվականի դեկտեմբերի 23-ին, ակադեմիկոս Մայքլ Ջեյմս Ջորդանի և Քեթրին Ջորդանի (ծննդյան անունը՝ Մալվեյ)։ Ունեցել է երեք քույր՝ Քեթրինը, Մարթան, Մարիամը և երեք եղբայր` Ջեյմսը, Մայքլը և Ջոնը ։ Ընտանիքն արտագաղթել է ԱՄՆ, երբ Ջորդանը 3 տարեկան էր, և բնակություն է հաստատել Նյու Յորքում, որտեղ հայրը եղել է պրոֆեսոր։ Ջորդանը կրթություն է ստացել մասնավոր դպրոցներում, ինչպես նաև տանը մասնավոր ուսուցիչների կողմից։ Գրել սկսել է երիտասարդ տարիքում։ Ուսուցիչը Ջորդանի մորը զգուշացրել է, որ աղջիկը «կամ մի օր գեղարվեստական գիրք կգրի, կամ նա այն բնական ստախոսներից մեկն է, որի համար ճշմարտությունը միևնույն է»։ Ջորդանն իր առաջին պատմությունը հրապարակել է 12 տարեկանում՝ հոր քաջալերանքով ։
1897 թվականին Քեյթ Ջորդանն ամուսնացել է Ֆրեդերիկ Մ. Վերմայլի հետ, սակայն շարունակել է հրատարակվել իր օրիորդական ազգանունով ։ Մի քանի տարի անց զույգն ամուսնալուծվել է։
Գործունեություն
Քեյթ Ջորդանի պատմություններն ու բանաստեղծությունները տպագրվել են բազմաթիվ ամսագրերում, այդ թվում՝ The Saturday Evening Post, Collier's, McClure's և The Century Magazin-ում։ Երբ 1892 թվականի հոկտեմբերին Լիպինկոտտի ամենամսյա ամսագրում լույս տեսավ Ջորդանի «Ոսկու համբույրը» գործը, Ջորդանը ընթերցողների մեծ բանակ ձեռք բերեց։ Նա գրել և հրատարակել է մի շարք վեպեր, հիմնականում մելոդրամաներ, որոնք ընդունվել են քննադատաբար։ 1921 թվականին սկսած իր վերջին վեպը՝ «Trouble-the-house» ներկայացնում է ինքնակենսագրական մանրամասներ ։
Ջորդանը գրել և ադապտացրել է մի շարք պիեսներ։ «Դիմակավորված կին» մեկ գործողությամբ մելոդրաման 1922-1923 թվականներին ներկայացվել է 115 անգամ։ Նրա պիեսներն այնքան լավ չէին ընդունվում, որքան նրա վեպերը ։ 1917 թվականին գրել է The happifats and the grouch մանկական գիրքը։ 1905 թվականին գրված Time the comedian վեպի հիման վրա նկարահանվել է համր ֆիլմ ։
Ջորդանը շատ է ճամփորդել, երկար ժամանակ մնացել է Անգլիայում և Ֆրանսիայում։ Եղել է Լոնդոնի Pen and Brush ակումբի և լիցեյի, Լոնդոնի Գրողների ակումբի անդամ, կապի մեջ է եղել Ամերիկայի դրամատուրգների միության և Ամերիկյան հեղինակների լիգայի հետ։ 1890-1920 թվականներին եղել է Կոս Կոբ արվեստի գաղութի անդամ ։
Վարթո Տերյան
Վարթո Տերյան, իրանահայ դերասան։
Արտո Տերյանի կինը, Ալենուշ Տերյանի մայրը։
Կենսագրություն
Վարթո Տերյանը ծնվել է 1896 թվականին Թավրիզում։ Նախնական կրթություն ստացել է Թեհրանում, այնուհետև ուսումը շարունակելու նպատակով մեկնել է Շվեյցարիա, որտեղ սովորել է նաև բեմական խոսքի արվեստ։ Վերադարձել է Թեհրան, ամուսնացել Արտո Տերյանի հետ, և միասին հանդես են եկել բազմաթիվ ներկայացումներում։ Շուրջ 25 տարի գործել է թատերական ասպարեզում։
Խաղացել է պարսկական պիեսներում, արժանացել «Իրան», «Միություն», «Իրանի աստղ», «Ազատ Իրան», «Օրենք», փարիզյան «Մերքուր դը Ֆրանս» ամսագրերի գովասանքին ու մեծարմանը։
Մահացել է 1974 թվականին Թեհրանում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իրանահայ դերասաններ
Պիսիդերեն
Պիսիդերեն, մեռած լեզու, որը տարածված է եղել ժամանակակից Թուրքիայի Անատոլիա երկրամասի հարավում գտնվող Պիսիդիայի պատմական մարզում։
Պիսիդերեն լեզվով պահպանվել են մի քանի տասնյակ կարճ աշխատություններ։ Պիսիդերենը հաճախ նույնացվում է նույն լեզվաընտանիքի լեզու հանդիսացող լիկիերեն և սիդետերեն լեզուների հետ։ Այն նաև բավականին նման է փռյուգերենին։
Պիսիդերեն լեզվում կիրառվում է պիսիդյան այբուբենը։ Այս լեզվին տիրապետում են միայն հնագետները և այն որևէ երկրում պաշտոնական լեզվի կարգավիճակ չունի։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Մեռած լեզուներ Կատեգորիա:Թուրքիայի լեզուներ
Աշոտ Աղաբաբյան
Աշոտ Լիպարիտի Աղաբաբյան, ուսուցիչ, գրող, հրապարակախոս, լրագրող։ Հարյուրավոր հրապարակախոսական հոդվածների, թղթակցությունների, լրագրողական հարցազրույցների, վեպերի հեղինակ է։ Նրա եղբայրն է նկարիչ Նիկոլ Աղաբաբյանը։
Կենսագրություն
Աշոտ Լիպարիտի Աղաբաբյանը ծնվել է 1959 թ. հունվարի 28-ին Տավուշի մարզ ի Կողբ գյուղում։ Ծառայել է խորհրդային բանակում։ 1981 թվականին ավարտել է ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետը։ 1981-1985 թվականներին աշխատել է Կողբի թիվ 1 միջնակարգ դպրոցում որպես ուսուցիչ, 1985-1987 թվականներին Նոյեմբերյանի շրջժողկրթբաժնում տեսուչ, 1987-1990 թվականներին՝ Նոյեմբերյանի շրջանային «Ծիածան» թերթում որպես բաժնի վարիչ, 1990 թվականից՝ «Հայաստանի Հանրապետություն» օրաթերթում բաժնի վարիչ, 1993 թվականից՝ գլխավոր խմբագրի տեղակալ, 1998-2001 թվականներին՝ գլխավոր խմբագիր, 2001-2002 թվականներին՝ ՀՀ Ազգային Ժողովի հասարակության հետ կապերի վարչության պետի տեղակալ, 2002-2004 թվականներին՝ Ռազմավարական և ազգային հետազոտությունների հայկական կենտրոնի հանրային կապերի վարչության պետ, 2007-2010 թվականներին՝ «Հայաստանի զրուցակից» և «Սոբեսեդնիկ» շաբաթաթերթերի գլխավոր խմբագիր, 2010 թվականից՝ իր հիմնադրած «Հայացք» օրաթերթի գլխավոր խմբագիր։ Աշոտ Աղաբաբյանին Հրաչյա Մաթևոսյանը ներկայացնում է որպես՝ «լրագրողի, հրապարակագրի, գրողի, խմբագրի տարի-աստիճաններով խորացած-բարձրացած, դեռ մանկությունից իր Կողբի բնությունն ու մարդու ներդաշնակությունն ի մեջ առած, Զիկատարի աչք-ականջը մտած, գրողի մենակությանը ձուլված անձնավորություն»։
Ստեղծագործություններ
Աշոտ Աղաբաբյանի ստեղծագործությունների շարքին են դասվում հարյուրավոր հրապարակախոսական հոդվածներ, ակնարկներ, այնպիսի վեպեր, ինչպիսին են «Ռեզիդենտ»-ը (2004 թ.), «Մենակը» (2013 թ.), «Գաղութը» (2013 թ.), «Թակարդում» (2018 թ.): «Ռեզիդենտ»-ը փաստագրական վեպ է, ճանաչվել է որպես «Տարվա գիրք»`«Նոյյան տապան» հրատարակչության մոնիտորինգի արդյունքում ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ ուսուցիչներ Կատեգորիա:Հայ գրողներ Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Հենրիկ Հրինևսկի
Հենրիկ Հրինևսկի (լեհ.` Henryk Hryniewski, վրաց.` ჰენრიხ ჰრინევსკი, ), վրացի նկարիչ, քանդակագործ, հասարակական գործիչ, վրացական քանդակագործության ուսումնասիրող։
Հենրիկը բալետի պարուհի Մարիա Պարինի ամուսինն է։
Կենսագրություն
1902 թվականից դասախոսություններ է կատարում նկարչական ուսումնարանում։ 1918-1921 թվականներին եղել է նկարչական ուսումնարանի տնօրեն։ Համարվում է Թբիլիսյան նկարչական ուսումնարանի հիմնադիրներից մեկը։
Ձերբակալվել և հալածվել է 1937 թվականին։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Վրացի նկարիչներ Կատեգորիա:Վրացական սփյուռքի մշակույթ Կատեգորիա:Վրացի քանդակագործներ Կատեգորիա:Վրացի հասարակական գործիչներ
Դիլան Մինեթ
Դիլան Քրիստոֆեր Մինեթ, ամերիկացի դերասան և երաժիշտ։ Նա հանրությանը հայտնի է «13 պատճառ՝ ինչու» հեռուստասերիալում Քլեյ Ջենսենի, «Կորուսյալներում»՝ Դեյվիդ Շեփհարդի, «Արթունում»՝ Ռեք Բրիթենի, «Ալեքսանդրը և սարսափելի, անտանելի, ոչ լավ, շատ վատ օրը» ֆիլմում Անտոնիի, «Սարսափներում»՝ Զաք Կուպերի, «Գայթակղությունում»՝ Ջերի Ֆիդզգերալդի և «Մի՛ շնչիրում» Ալեքսի դերակատարումների համար։
Կյանքը և գործունեությունը
Մինեթը ծնվել է Միացյալ Նահանգների Ինդիանա նահանգի Էվանսվիլ քաղաքում։ Ռոբին Մեյքերի և Քրեիգ Մինեթի միակ որդին է ։ Մեկնել և հինգ տարի բնակվել է Իլինոյս նահանգի Շամպեյն (Իլինոյս) քաղաքում, իսկ հետո դերասանական գործունեությունը սկսելու նպատակով մեկնել է Լոս Անջելես։
Առաջին դերը Դրեյք և Ջոշ հեռուստասերիալի մեկ սերիայում էր։ Այնուհետև հայտնվել է NBC-ի օրիգինալ Տարին առանց Ձմեռ Պապիկի ֆիլմում, անհայտ կերպար Ֆրեդ Կլաուս ֆիլմում, խաղացել է որպես Թոդ Լայոնս The Clique-ում և Նոահ Ֆրամ՝ Ձմեռային ընկերներ ֆիլմում։ Հեռուստատեսությունում Դիլանի հատկանշական դերերն են Փախուստ բանտից սերիալում Միշել Սկոֆիելդի երիտասարդ կերպարը և Փրկելով Գրեյսին սերիալում Քլեյ Նորմանը։ Ինչպես նաև կերտել է Քենիի կերպարը 2010 թվականի Ներս Թող Ինձ սերիալում։ Խաղացել է Կորուսյալները հեռուստասերիալի չորս սերիաներում՝ որպես Ջեքի զավակ ։ Մինեթը հայտնվել է որոշ գովազդային հոլովակներում և Shinedown ռոք խմբի The Crow & the Butterfly տեսահոլովակում։ 2017 թվականին Մինեթը որպես Քլեյ Ջենսեն հանդես եկավ Սելենա Գոմեսի կողմից բեմադրած Netflix-ի հեղինակավոր 13 պատճառ՝ ինչու հեռուստասերիալում։