cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Աստղաֆիզիկա
Տեսական աստղաֆիզիկա
Տեսական աստղաֆիզիկայի նպատակն է ֆիզիկայի ընդհանուր օրենքների հիման վրա բացատրել աստղաֆիզիկայում ուսումնասիրվող երևույթները։ Ընդ որում, այն օգտվում է ինչպես տեսական ֆիզիկայում արդեն մշակված մեթոդներից, այնպես էլ այնպիսի հատուկ մեթոդներից, որոնք մշակվել են երկնային մարմիններում տեղի ունեցող երևույթները և այդ մարմինների յուրահատուկ հատկությունների հետ կապված հարցերը ուսումնասիրելու համար։ Քանի որ աստղաֆիզիկական պրոցեսների մասին տեղեկություններն ստացվում են մեզ հասնող ճառագայթման գրանցմամբ, ապա տեսական աստղաֆիզիկայի առաջին, խնդիրն է դիտումների արդյունքների անմիջական մեկնաբանումը և ծավալված պրոցեսի արտաքին պատկերի մոտավոր կազմումը (օրինակ, նոր աստղերի պայծառությունը և սպեկտրի դիտումները հնարավոր եղավ բացատրել աստղի արտաքին շերտերի արտանետումների մասին պատկերացումներով)։ Սակայն նրա վերջնական նպատակը երևույթի մեխանիզմի և պատճառների պարզաբանումն է բերված օրինակում՝ թաղանթի արտանետմանը հանգեցնող բռնկման պատճառները)։ Աստղաֆիզիկայում ուսումնասիրվող պրոցեսների հիմնական տարբերիչ հատկանիշը մեծ մասամբ նյութի և ճառագայթման փոխազդեցության էական նշանակությունն է։ Դրա համար էլ տեսական աստղաֆիզիկան, կոնկրետ խնդիրների լուծմանը զուգընթաց, մշակում է նաև այդ փոխազդեցության հետազոտման մեթոդներ։ Այն դեպքում, երբ տեսական ֆիզիկան հետաքրքրվում է այդ տիպի տարրական պրոցեսներով, աստղաֆիզիկան ուսումնասիրում է մեծ համակարգերում բազմապատիկ և բարդ փոխազդեցությունների արդյունքները։ Այսպես, նյութական միջավայրում ճառագայթման տեղափոխման տեսությունը, որն օգտագործվում է նաև ֆիզիկայի այլ բաժիններում, բարձր կատարելագործման հասավ հենց աստղաֆիզիկայում։ Սպեկտրալ գծերում ճառագայթման տեղափոխման տեսության հաջող զարգացումը խորհրդային աստղագետներ Վ. Սոբոլևի և ուրիշների աշխատություններում հնարավորություն տվեց բացահայտել աստղային մթնոլորտներում կլանման և առաքման գծերի առաջացման ճշգրիտ օրինաչափությունները։ Այսպիսով, հնարավոր դարձավ աստղային սպեկտրների քանակական մեկնաբանությունը։ Մշակվել են նաև աստղային զանգվածների հավասարակշռության վիճակների հաշվման ընդհանուր մեթոդները։ Գազային աստղերի հավասարակշռված կոնֆիգուրացիաների ուսումնասիրման գործում մեծ ավանդ ունեն Մ. Շվարցշիլդը (ԱՍՆ) և Ա. Մասևիչը (ԽՍՀՄ)։ Այլասերված կոնֆիգուրացիաների տեսությունը, որում հաշվի է առնվում էլեկտրոնային գազի այլասերումը, XX դ. 2-րդ քառորդում մշակել են Է. Միլնը (Մեծ Բրիտանիա) և Ս. Չանդրասեկհարը (Հնդկաստան)։ Գերխիտ կոնֆիգուրացիաների դեպքում (որոնցում արդեն այլասերված է բարիոնային գազը) հաշվումներն անհրաժեշտ է կատարել հարաբերականության ընդհանուր տեսության հիման վրա։ Այդ հարցերը, ինչպես և տիեզերքի՝ որպես ամբողջության ընդարձակման պրոցեսին վերաբերող տեսական հետազոտությունները կազմում են տեսական աստղաֆիզիկայի նոր բնագավառ, որը ստացել է ռելյատիվիստական աստղաֆիզիկա անունը։
Տեսական աստղաֆիզիկայի ուսումնասիրության առարկաները ներառում են՝ աստղային դինամիկան և էվոլյուցիան, Գալակտիկաների առաջացումը և էվոլյուցիան, մագնիտոհիդրոդինամիկան, նյութի մեծ կոնֆիգուրացիաները Տիեզերքում, տիեզերական ճառագայթման ծագումը, ընդհանուր հարաբերականությունը և ֆիզիկական կոսմոլոգիան, ներառյալ լարերի տիեզերագիտությունը և տիեզերական մասնիկների ֆիզիկան։ Աստղաֆիզիկական օգտագործվում է տիեզերական մեծ կառուցվածքների պահվածքի բացատրությունների ժամանակ, այնտեղ, որտեղ ձգողականությունը մեծ դեր ունի տարբեր ֆենոմենների առաջացման դեպքում։ Այնպիսի ֆենոմենների, որոնցից են սև խոռոչները և գրավիտացիոն ալիքները։
Գիտնականների կողմից լայնորեն ընդունված տեսություններից և մոդելներից շատերը հիմնվում են աստղաֆիզիկական հետազոտությունների վրա, այնպիսիք, ինչպիսին են Մեծ Պայթյունը, Տիեզերքի ինֆլացիան, Մուգ նյութը, Մուգ էներգիան։
Արեգակնային համակարգի մարմինների ուսումնասիրությունները
Մեծ մոլորակների մեջ առավել լավ ուսումնասիրված է Երկիրը՝ գեոֆիզիկայի հետազոտման առարկան։ Մնացած յոթ մոլորակների մասին տեղեկությունները մինչև 20-րդ դարի կեսերը համեմատաբար սակավաթիվ էին։ Սակայն տիեզերական սարքերի օգնությամբ կատարվող դիտումների վրա հենվող հետազոտությունների ընդլայնումը թույլ տվեց զգալիորեն փոխել այդ դրությունը։ Առանձնապես հետաքրքրական են մթնոլորտային ծածկույթ ունեցող մոլորակների սպեկտրալ հետազոտությունները։ Այդպիսի հետազոտություններով հաստատվել է մոլորակների մթնոլորտների բաղադրության արմատական տարբերությունների առկայությունը։ Մասնավորապես պարզվել է, որ Յուպիտերի մթնոլորտում հիմնական բաղադրիչը ամոնիակն է, Վեներայի մթնոլորտում՝ ածխաթթու գազը, մինչդեռ Երկրի վրա գերիշխում են մոլեկուլային ազոտն ու թթվածինը։ Մարսի վրա խառնարանաձև մեծ կազմավորումների հայտնաբերումը («Մարիներ» տիեզերական սարքերի օգնությամբ, ԱՄՆ) խնդիր է դնում ստեղծել մոլորակների և Լուսնի ռելիեֆի առաջացման ընդհանուր տեսություն։ Գոյություն ունեն Լուսնի և Մարսի վրա խառնարանների առաջացման իրար հակադիր երկու տեսություններ։ Մեկը դրանց առաջանալը վերագրում է հրաբուխներին, իսկ մյուսը՝ հսկա երկնաքարերի հարվածներին։ Լուսնի վրա հրաբխային գործունեության առկայության մասին նոր փաստերի բացահայտումը ավելի է ստվարացնում առաջին տեսության կողմնակիցների շարքերը։ Մոլորակների ռելիեֆի առանձնահատկությունների ու նրանց պտտման օրենքների մասին և որոշ այլ տեղեկություններ են մեզ տրամադրում ռադիոաստղագիտական դիտումները։
Մոլորակների արբանյակների մեծ մասը, ինչպես նաև բոլոր փոքր մոլորակները, մթնոլորտ չունեն, քանի որ նրանց ձգողության ուժը չի բավարարում գազերը իրենց վրա պահելու համար։ Երկնային այդ մարմինների (բացառությամբ Լուսնի) փոքր անկյունային չափերը հնարավորություն չեն տալիս ուսումնասիրել նրանց մակերևույթների մանրամասները Երկրի վրա գտնվող աստղադիտակներով։ Այդ պատճառով նման մարմինների ուսումնասիրությունները հիմնականում կատարվել են ավտոմատ միջմոլորակային կայանների միջոցով։ Մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում գիսավորների՝ Արեգակին մոտենալու ժամանակ առաջացող երևույթները. արեգակնային ճառագայթման ազդեցությամբ տեղի ունեցող սուբլիմացիայի հետևանքով գիսավորի միջուկից անջատվում են նրա ընդարձակ գլուխն առաջացնող գազեր։ Արեգակնային ճառագայթման և, ըստ երևույթին, արեգակնային քամու ազդեցությամբ է պայմանանավորված պոչի կազմավորվելը, որի երկարաթյունը երբեմն հասնում է միլիոնավոր կիլոմետրերի։ Անջատված գազերը ցրվում են միջմոլորակային տարածությունում, որի հետևանքով էլ ամեն անգամ Արեգակին մոտենալիս գիսավորը կորցնում է իր զանգվածի զգալի մասը։ Այդ առումով էլ գիսավորները, հատկապես կարճ պարբերությամբ գիսաստղերը, դիտվում են որպես կյանքի կարճ՝ հազարամյակներով կամ նույնիսկ հարյուրամյակներով չափվող տևողություն ունեցող մարմիններ։ Գիսավորների համակարգի ծագման ու զարգացման ուսումնասիրությունը հնարավորություն կտա եզրակացություն անել ամբողջ Արեգակնային համակարգի էվոլյուցիայի վերաբերյալ։
Արեգակի ֆիզիկա
Արեգակում տեղի ունեցող ֆիզիկական երևույթները գործնականորեն անկախ են շրջապատող միջավայրից։ Արեգակի զարգացումը, համենայն դեպս ներկա դարաշրջանում, պայմանավորված է նրա ներքին օրինաչափություններով։ Պարզվել է, որ Արեգակի, ինչպես և բոլոր աստղերի ներսում կան ջերմային էներգիայի աղբյուրներ (միջուկային բնույթի), որոնց շնորհիվ Արեգակի (աստղերի) նյութը տաքանում է մինչև բարձր ջերմաստիճաններ։ Դրա հետևանքով տեղի է ունենում ճառագայթային էներգիայի առաքում։ Հավասարակշռություն է հաստատվում Արեգակի (աստղերի) ճառագայթման հզորության և նրա ներսում գտնվող ջերմային էներգիայի աղբյուրների գումարային հզորության միջև։ Արեգակնային ակտիվության դրսևորումը (Արեգակի ճառագայթումները, նրա արձակած մասնիկների հոսքերը՝ օժտված մագնիսական դաշտերով) միաժամանակ էական ազդեցության է ունենում Արեգակնային համակարգի բոլոր անդամների զարգացման վրա։ Մանրակրկիտ ուսումնասիրման օբյեկտներ են հանդիսանում Արեգակի մթնոլորտում առաջացող անցողիկ տարբեր կազմավորումները՝ արևաբծերը, ջահերը, հրվիժակները։ Առանձնակի հետաքրքրություն են ներկայացնում գունոլորտային կարճատև բռնկումները, որոնք սովորաբար տևում են մի քանի տասնյակ րոպեներ և ուղեկցվում զգալի քանակությամբ էներգիայի անջատումով։ Արեգակի արտաքին շերտերում տեղի են ունենում մագնիսական դաշտերի անընդհատ փոփոխություններ։ Տեսական հետազոտությունները ցույց տվեցին, որ էներգիայի տեղափոխումը Արեգակում (ինչպես և աստղերում) տեղի է ունենում գլխավորապես ճառագայթման առաքման ու կլանման ճանապարհով։ Այդ եզրակացության վրա է կառուցված Արեգակի ճառագայթային հավասարակշռության տեսությունը (որը վերաբերում է Արեգակի ինչպես արտաքին, այնպես էլ ներքին շերտերին)։
Արեգակի (ինչպես և աստղերի) ֆիզիկայի կարևորագույն հարցը էներգիայի աղբյուրների բնույթն է։ Արեգակնային էներգիայի աղբյուրը ջերմամիջուկային ռեակցիաները համարող վարկածը քանակական տեսակետից կարող է բավարար չափով բացատրել ճառագայթումը միլիարդավոր տարիների ընթացքում (այնուամենայնիվ, այն վերջնական ստուգման կարիք ունի)։ Արեգակնային և աստղային էներգիաների աղբյուրների բնույթի լրիվ պարզաբանումը հսկայական նշանակություն կունենա Արեգակի և աստղերի էվոլյուցիայի հարցերի լուծման համար։ Նկատի ունենալով Արեգակի մակերևութային շերտերում տեղի ունեցող ֆիզիկական երևույթների և երկրային մթնոլորտի վերին շերտերի վրա դրանց ունեցած ազդեցության ուսումնասիրման գիտական մեծ արժեքը՝ այդ երևույթների սիստեմատիկ դիտումների համար միավորվել են շատ երկրների աստղադիտարաններ՝ օգտագործելով բոլոր հնարավոր մեթոդները, կազմակերպելով Արեգակի համօրյա ծառայությունը։
Աստղերի ֆիզիկա
Աստղերի ուսումնասիրման ժամանակ կարևոր դեր են խաղում Արեգակի կառուցվածքի մասին պատկերացումներր, որոնք ձևափոխվում են այնպես, որ բավարարեն աստղերի մասին եղած լուսաչափական և հատկապես՝ սպեկտրալ տվյալներին։ Մինչ այժմ դասակարգվել են մեկ միլիոնից ավելի աստղերի սպեկտրներ։ Աստղերի սպեկտրալ դասակարգումը առաջին անգամ մշակվել է 20-րդ դարի սկզբին, Հարվարդի աստղադիտարանում, իսկ այնուհետև կատարելագործվել է ու ճշգըրտվել։ Այդ դասակարգման համար գլխավոր հատկանիշը այս կամ այն սպեկտրալ գծերի առկայությունը և դրանց հարաբերական ինտենսիվություններն են։ Աստղերի սպեկտրների ուսումնասիրությունը անմիջապես վկայում է, որ աստղերի արտաքին շերտերը բաղկացած են տարբեր տարրերի (գլխավորապես ջրածնի և հելիումի) տարբեր չափով իոնացած գազերից։ Նորմալ աստղերում, ինչպես ցույց է տալիս տեսական աստղաֆիզիկան, այդ գազային կառուցվածքը տարածվում է մինչև աստղի կենտրոնը։ Հետաքրքիր օբյեկտներ են այսպես կոչված սպիտակ թզուկները, որոնք ունեն համեմատաբար բարձր մակերևութային ջերմաստիճան (7000 °C-ից մինչև 30 000 °C) և ցածր լուսատվություն (շատ անգամ փոքր Արեգակի լուսատվությունից)։ Որոշ սպիտակ թզուկների միջին խտությունը ավելի քան միլիոն անգամ գերազանցում է ջրի խտությանը։ Հետագայում տեսականորեն հաստատվեց նեյտրոնների և անգամ հիպերոնների այլասերված գազից կազմված աստղային զանգվածների կոնֆիգուրացիաների գոյությունը։ Այդպիսի կոնֆիգուրացիաների խտությունները պետք է 1014 - 1015 անգամ մեծ լինեն ջրի խտությունից։ Սակայն շատ տարիների ընթացքում այդպիսի կոնֆիգուրացիաներ չհայտնաբերվեցին։ Միայն 1967-ին հայտնաբերվեցին պուլսարները, օբյեկտներ, որոնք առաքում են փոփոխական հոսք մի դեպքում վայրկյաններով, իսկ մյուս դեպքում՝ վայրկյանի մասերով չափվող պարբերությամբ։ Լուրջ հիմքեր կան ենթադրելու, որ դրանք հենց գերխիտ կոնֆիգուրացիաներն են։ Առանձնակի հետաքրքրություն են ներկայացնում փոփոխական աստղերը, որոնց մոտ փոփոխվում են թե' պայծառությունը և թե' սպեկտրը։ Այն դեպքերում, երբ այդպիսի փոփոխությունները պարբերական կամ մոտավորապես պարբերական բնույթ ունեն, դրանք բացատրվում են բաբախումներով, այսինքն՝ աստղի հաջորդաբար ընդարձակվելով ու կծկվելով։ Ավելի խոր փոփոխություններ են տեղի ունենում անկայուն աստղերում, որոնցից շատերը երիտասարդ աստղեր են և գտնվում են կազմավորման պրոցեսում։ Կարևոր նշանակություն ունեն պայծառության խիստ անկանոն փոփոխությամբ օժտված և T աստղասփյուռների մեջ մտնող RW Կառավարի տիպի աստղերը, որոնց հասակը 10 մլն. տարուց չի անցնում։
Եթե աստղերի նորմալ ճառագայթումը զուտ ջերմային բնույթի է, ապա բռնկումների ժամանակ անջատված էներգիան ակնհայտորեն ոչ ջերմային ծագում ունի։ էներգիայի անջատման ավելի վիթխարի պրոցեսներ են տեղի ունենում նոր և գերնոր աստղերի բռնկումների ժամանակ։ Գերնորերի բռնկումների դեպքում շուրջ 1 ամսվա ընթացքում անջատվում է 1042 Ջ։ Նոր և գերնոր աստղերի բռնկումների ժամանակ տեղի է ունենում ընդարձակվող գազային թաղանթների արտանետում։ Այսպես կոչված նորանման փոփոխական աստղերի, մասնավորապես՝ SS Կարապի տիպի աստղերի բռնկումներն իրենց մասշտաբներով միջանկյալ դիրք են գրավում նոր և UV Կետի տիպի աստղերի բռնկումների միջև։
Միգամածությունների ֆիզիկա
Բավականին մանրամասնորեն են ուսումնասիրված ջերմ աստղերով լուսավորված գազային միգամածություններում տեղի ունեցող ֆիզիկական պրոցեսները։ Այդ պրոցեսները, ըստ էության, հանգում են ջերմ աստղերի ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման ազդեցությամբ տեղի ունեցող ֆլուորեսցենցմանը։ Ինչ վերաբերում է ջերմ աստղերով չլուսավորված գազային միգամածություններին, ապա նրանց ուսումնասիրությունը հնարավոր է դառնում այն բանի շնորհիվ, որ նրանք ճառագայթում են ջրածնի ռադիոգիծ՝ 21 սմ ալիքի երկարությամբ։ Գազային միգամածությունների մեծ մասում գտնվում է նաև պինդ մասնիկներից կազմված փոշային նյութ։ Եթե գազա-փոշային միգամածությունը լուսավորված է համեմատաբար ցածր ջերմաստիճանի աստղով, որի ճառագայթումը գազի ֆլուորեսցենցում չի կարող առաջացնել, ապա դիտվում է լուսավորող աստղի լույսի անդրադարձումը միգամածության փոշային բաղադրիչից։ Նման դեպքերում միգամածության սպեկտրը հանդիսանում է աստղի սպեկտրի վերարտադրումը։ Գալակտիկայում դիտվում են նաև ռադիոմիգամածություններ, որոնք ռադիոդիապազոնում առաքում են անընդհատ սպեկտր։ Այդպիսի ճառագայթումը կապված է մագնիսական դաշտում ռելյատիվիստական էլեկտրոնների արգելակման (այսպես կոչված սինքրոտրոնային ճառագայթում) հետ։ Այդ միգամածություններն առաջացել են գերնոր աստղերի բռնկումների հետևանքով։ Այդպիսիներից են Խեցգետնաձև միգամածությունը և Կասիոպեա A ռադիոաղբյուրը։ Դրանց կյանքի տևողությունը չափվում է ընդամենը հազարավոր, իսկ երբեմն էլ՝ նույնիսկ հարյուրավոր տարիներով։
Արտագալակտիկական օբյեկտների ֆիզիկա
Ուսումնասիրությունների սկզբնական շրջանում գալակտիկաները համարվում էին աստղերի ու միգամածությունների մեխանիկական խառնակույտ։ Դրա համար էլ քննարկվում էին միայն նրանց ներքին կինեմատիկային ու դինամիկային վերաբերող հարցերը։ Սակայն շուտով պարզվեց, որ որոշակի կապ գոյություն ունի գալակտիկաների ձևի (էլիպսաձև, սպիրալաձև, անկանոն) և նրանց մեջ մտնող աստղերի («աստղային բնակչության») դասերի, մասնավորապես՝ նրանց մեջ երիտասարդ աստղերի (կապույտ հսկաների) առկայության միջև։ Պարուրաձև գալակտիկաների թևերում նկատվում են մեծ անհամասեռություններ, O աստղասփյուռներ՝ համակարգեր, որոնք կազմված են երիտասարդ աստղերից և միգամածություններից։ Դրանց առաջացումը, ըստ երևույթին, կապված է ֆիզիկական խոր պրոցեսների հետ, որոնց դեպքում նախաստղային նյութի խոշոր զանգվածները վեր են ածվում սովորական աստղերի։ Այդ պրոցեսների ուսումնասիրությունը աստղաֆիզիկայի դժվար, չլուծված պրոբլեմներից մեկն է։ 20-րդ դարի կեսերից սկսեց դրսևորվել կորիզների ունեցած վճռական դերը գալակտիկաների էվոլյուցիայում։ Հաստատվել է կորիզների ակտիվության տարբեր ձևերի գոյությունը, մասնավորապես՝ հսկայական բռնկումները, որոնց դեպքում արտանետվում են ռելյատիվիստական էլեկտրոնների վիթխարի ամպեր։ Այդպիսի բռնկումների հետևանքով սովորական գալակտիկաները փոխարկվում են ռադիոգալակտիկաների։ Տեղի են ունենում նաև ամպերի և սովորական գազային շիթերի արտանետումներ։ Բոլոր այդ երևույթները վկայում են այն մասին, որ գալակտիկաների կորիզներում տեղի են ունենում նյութի և էներգիայի փոխակերպման շատ խոր պրոցեսներ։
Ռադիոճառագայթման քվազիաստղային աղբյուրների (քվազարների), ինչպես նաև քվազիաստղային զուտ օպտիկական օբյեկտների հայտնաբերումը հանգեցրեց ավելի խոր պրոցեսների բացահայտմանը։ Նախ պարզվեց, որ քվազարների մեջ կան այնպիսի օբյեկտներ, որոնք առաքում են Արեգակից 1013 անգամ ավելի հզոր ճառագայթում և հարյուրավոր անգամ պայծառ են գերհսկա գալակտիկաներից։ Քվազարների պայծառությունը համեմատաբար արագ է փոփոխվում, որը վկայում է նրանց տրամագծերի փոքր լինելու մասին (անընդհատ սպեկտրը ճառագայթվում է 0,2 պարսեկից ոչ մեծ տրամագիծ ունեցող ծավալից)։ Շատ տեսակետներից քվազարները նման են գալակտիկաների առավել ակտիվ կորիզներին, միայն թե նրանցում երևույթների մասշտաբները ավելի մեծ են։ Քվազարների զանգվածներն անհայտ են։ Սակայն, դրանց համարելով շատ մեծ, մեկուսացված կորիզներ, կարելի է ընդունել, որ նրանց զանգվածը Արեգակի զանգվածից մեծ է 1011 և ավելի անգամ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստղաֆիզիկա Կատեգորիա:Կիրառական ֆիզիկա
(6584) Լուդեկպեսեկ
(6584) Լուդեկպեսեկ (Ludekpesek), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1984 թվականի մարտի 31-ին Էդվարդ Բոուելի կողմից Անդերսոն Մեսայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,272416 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0535 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,4914 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1251,21 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,287721 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,74° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1984 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Էդվարդ Բոուելի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Տոշիհիդե Մասկավա
Տոշիհիդե Մասկավա, ճապոնացի ֆիզիկոս-տեսաբան, աշխատել է Տոկիոյի համալսարանում։ 2008 թվականի Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր, մրցանակը ստացել է համատեղ Մակոտո Կոբայաշիի հետ, «խախտված սիմետրիայի հայտնաբերման համար, որը կանխատեսել է քվարկերի առնվազն երեք ընտանիքների գոյությունը բնաությունում»։ Այդ տարվա մրցանակի մյուս կեսը ստացել է Յոիչիրո Նամբուն, այլ հայտնագործության համար ։
1962 թվականին ավարտել է Նագոյայի համալսարանը, իսկ 1967 թվականին նույն համալսարանում ստացել է դոկտորի կոչում։ Այս պահին հանդիսանում է Կիոտոյի և մասնավոր Կիյոտո Սանգյո համալսարանների պրոֆեսոր։
Հանդիսանում է հայտնի «CP-սիմետրիայի խախտում» հոդվածի համահեղինակ (1973), որը նա գրել է Մակոտո Կոբայաշիի հետ, 2007 թվականի դրությամբ հոդվածը երրորդն էր նրան հղումների թվով բարձր էներգիայի ֆիզիկայի բնագավառում ։ Այս աշխատությունում դուրս է բերվում Կիբոբոյի-Կոբայաշիի-Մասկավայի մատրիցան, որը բացահայտում է քվարկերի խառնման պարամետրները։
Հոդվածում առաջ քաշված վարկածը հիմնավորել է քվարկերի երրորդ սերնդի գոյությունը, որը հիմնավորվել է փորձով չորս տարի անց b-քվարկի հայտանբերումով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի նոբելյան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Ճապոնացի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Տեսական ֆիզիկոսներ
Ամուրյան ոզնի
Ամուրյան ոզնի կամ հեռավորարևելյան ոզնի  միջատասպանների կարգի եվրասիական ոզնիների տեսակ, սովորական ոզնիների մոտ բարեկամ։ Գտնվում է Չինաստանի հյուսիսում, Կորեական թերակղզում և Ռուսաստանում՝ Պրիմորսկի երկրամասում, Խաբարովսկի շրջանի հարավում և Ամուրի մարզում (Ամուր և Ուսսուրի գետերի ջրհեղեղներում)։
Ամուրյան ոզնին շատ նման է սովորական ոզնուն, բայց գունավորումը մի քիչ ավելի բաց է։ Ամույան ոզնիների ասեղների մեկ երրորդը զրկված է գունանյութից, ուստի ասեղի ծածկույթի ընդհանուր երանգը բաց շագանակագույն է։ Որովայնի վրայի մորթին շագանակագույն է, խիտ, կոշտ։ Մարմնի հետևի մասում կան ասեղներ` մինչև 24 մմ երկարությամբ։ Նրա մարմնի երկարությունը 18-26 սմ է, պոչը՝ 16-28 մմ։ Քաշը կախված է տարվա ժամանակից՝ 234-ից հասնելով 1092 գրամի ։
Ամուրյան ոզնին բնակվում է մի շարք կենսատոպով՝ խուսափելով միայն բարձրադիր գոտիներից, հսկայական ճահիճներից և մեծ վարելահողերից։ Դրա համար ամենալավ վայրերն են գետի հովիտները և լանջերի ստորին մասերը, ծածկված փշատերև-լեռնաշղթայով, հարուստ ծորերով և խոտածածկերով։ Նախընտրում է բնակություն հաստատել անտառի և բաց տարածքների սահմանին ։ Օրն անցկացնում է բնի մեջ, բայց ցուրտ անձրևոտ օրերին այն կարող է որսալ շուրջօրյա։ Ամուրյան ոզնու սնուցման հիմքը հողային որդերն ու այլ հողի անողնաշարավորներն են, պակաս հաճախ՝ փոքր ցամաքային ողնաշարավորները և նույնիսկ ավելի քիչ հաճախ բույսերի պտուղները։ Բուծման սեզոնը տևում է մարտի վերջից մինչև ապրիլի սկզբը։ Հասունությունը տեղի է ունենում 2 տարեկան հասակում ։
Հղումներ
Կատեգորիա:Ժամանակակից ոզնիներ Կատեգորիա:Ոզնիներ Կատեգորիա:Միջատասպաններ Կատեգորիա:Քորդավորներ
Կանադայի ազգային կինոարվեստի կառավարում
Կանադայի ազգային կինոարվեստի կառավարում (National Film Board of Canada, NFB) արտադրության և բաշխման կազմակերպություն, որը աջակցում է Կանադայում կինոյի զարգացմանը ։
Ըստ 2000 թվականի ներկայացրած սահմանման, «NFB-ի հիմնական նպատակն է ստեղծել և տարածել աուդիո-վիզուալ աշխատանքներ, որոնք շոշափում են կանադացի հանդիսատեսի և միջազգային շուկաների հետաքրքրող թեմաները, ինչպես նաև նպաստում են այդ թեմաների քննարկումներին և բանավեճերին. աշխատանքներ, որոնք ուսումնասիրում են աուդիո-վիզուալ մեդիայի ստեղծագործական ներուժը և արժանի են ազգային և միջազգային ճանաչման` դրանց որակի, արդիականության և նորարարության համար» ։
Հիմնադրվել է 1939 թվականին Օտտավայում, 1956 թվականից ի վեր կազմակերպության կենտրոնակայանը գտնվում է Մոնրեալի Սեն Լորան կոմսության մոտ ։ 1941 թվականին Նորման Մաքլարենի ներդրմամբ, NFB-ն սկսեց ուշադրություն դարձնել անիմացիոն աշխատանքներին աջակցելու վրա ։
Պատկերանշան
Խորհրդի պատկերանշանը բաղկացած է կանգնած ոճավորված ֆիգուրից (սկզբնապես կանաչ)՝ ձեռքերով լայն վերև ։ Զենքերը հանդիպում են կամարով, որը նրանց հայելում է։ Այնուհետև կլոր գլուխը նման է աշակերտին՝ ամբողջ խորհրդանիշը կարծես ոտքերով աչք ունենալով ։ 1968 թվականին լույս տեսած պատկերանշանը խորհրդանշում էր մարդկության տեսլականը և կոչվում էր «Man Seeing / L'homme qui voit»: Այն նախագծվել է Ժորժ Բեուպրեի կողմից։ Այն թարմացվել է 2002 թվականինին Paprika Communications ընկերության կողմից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կանադայի կինեմատոգրաֆիա Կատեգորիա:1939 հիմնադրումներ
Ձամպոնե
Ձամպոնե  (zampone՝ «տոտիկներ»), իտալական Մոդենա քաղաքի ազգային ուտեստ, համեմված խոզի միս։ Ձամպոնեն Իտալական հայտնի կերակրատեսակ է ։
Սովորաբար մատուցվում է Ամանորի նախօրեին ոսպի հետ։
Պատրաստում
Խոզի թիակների, այտերի միսը աղում են, ավելացնում են համեմունքներ։ Ստացած զանգվածը լցոնում են խոզի հետևի տոտիկներից առանձնացված մաշկի մեջ՝ պահպանելով տոտիկի ձևը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալական խոհանոց Կատեգորիա:Ուտեստներ խոզի մսից Կատեգորիա:Մոդենա
Գրիգոր Նարեկացու հուշարձան (Վատիկան)
Գրիգոր Նարեկացու հուշարձան (Statua Gregorio di Narek), հայ փիլիսոփա, աստվածաբան Գրիգոր Նարեկացու հուշարձանը Վատիկանում ։
Պատմություն
2016 թվականին Հռոմի պապ Ֆրանցիսկոսի Հայաստան կատարած այցի շրջանակում ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը պապին նվիրել է Գրիգոր Նարեկացու արձանի մանրակերտը՝ որպես առաջին քրիստոնյա երկիր Պապի ուխտագնացության խորհդանիշ և հույս է հայտնել, որ դրա մեծ տարբերակը կտեղադրվի Վատիկանում ։
Գրիգոր Նարեկացու արձանը Վատիկանի պարտեզում կանգնեցվել է 2018 թվականի մարտի 21-ին Վատիկանում ՀՀ արտակարգ և լիազոր դեսպան Միքայել Մինասյանի և գործարար Արթուր Ջանիբեկյանի բարերարությամբ, Վատիկանում ՀՀ դեսպանության մշակույթի բաժնի պատասխանատու Վարդան Կարապետյանի կազմակերպական ջանքերի շնորհիվ։ Արձանի բացման արարողությունը տեղի է ունեցել 2018 թվականի ապրիլի 5-ին։ Բացմանը մասնակցել է ՀՀ նախագահ Սերժ Սարգսյանը, Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ կաթողիկոսը, Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա Մեծի Տանն Կիլիկիո Կաթողիկոսը, Հայ Կաթողիկե Եկեղեցու Պատրիարք Ամենապատիվ Գրիգոր-Պետրոս Ի Կապրոյանը ։
Արձանը պատրաստված է երկու օրինակից, երկրորդ օրինակը կտեղադրվի Էջմիածնում ։
Տվյալներ
Բրոնզե քանդակն ունի 2 մետր բարձրություն։  Պատրաստվել է Չեխիայի Հորնի Կալնա քաղաքի արվեստանոց-ձուլարանում ։  Նարեկացին պատկերված է գրքի՝ նռան և եկեղեցու տեսքով մանրանկարներն ավարտելիս։ Նարեկացու արձանը նվեր է Հռոմի պապին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դավիթ Երևանցու քանդակներ Կատեգորիա:Վատիկանի հուշարձաններ Կատեգորիա:2018 հիմնադրումներ
Մեծ Վինլա
Մեծ Վինլա (Большая Винла), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Իժմա գետի աջ ափից 250 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 41 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը Պեչորա գետն է մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը Պեչորա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մինչև 50 կմ երկարությամբ գետեր Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Խուլփի գավառակ
Խուլփ, գավառակ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Գենջի գավառում, Հայկական Տավրոսի հարավային լանջերին, Կողբաձոր (այժմ՝ Խուլփ կամ Փասուրսու) գետի ավազանում։ Կենտրոնը Խուլփ ավանն է։
Ըստ Ն. Ադոնցի, Խուլփը համապատասխանում է ուրարտական Ուլլուբա կամ Խաբխի երկրին։
Աշխարհագրություն
Խուլփն ունի լեռնային տարածք։ Այն սկիզբ է առնում Անդոկ և Կերպին լեռներից և Արածանիի ձախ ափով տարածվում է մինչև Գենջի լեռները։ Արևելյան սահմանագլխին է գտնվում Անդոկ (2830 մ) լեռնագագաթը, արևմուտքում՝ Քասանը (2080 մ), հյուսիսում ձգվում են Կողբա (այժմ՝ Միր-Իսմայիլ) լեռները։ Խուլփի տարածքը եղել է Մեծ Հայքի Աղձնիք նահանգի Սանասունք (Սասուն) գավառի կազմում և եղել է նրա 8 գավառներից մեկը։ Այնտեղից է անցել Տիգրանակերտ-Արտաշատ առևտրական ճանապարհը։ Ուշ միջնադարում գործածվել է նաև Խուլփի «Նահիա» անվանաձևը։
Կլիմա
Գավառակն ուներ տաք կլիմա, արգավանդ հող և հարուստ բուսականությունը։ Աճում էին խաղողի և մրգերի ընտիր տեսակներ։
Պատմություն
XIV դարում թուրքական տիրապետության տակ ընկնելուց հետո մտցվել է Դիրաբեքիրի նահանգի մեջ, մինչև 1864 թ. եղել է կիսանակախ իշխանություն։ 1880-ական թթ. Բիթլիսի վիլայեթի կազմում։ Զուտ հայաբնակ Խուլփի տարածքը թափանցած (XV-XVI դդ.) քրդական քոչվոր ցեղերը հետագայում հաստատվել են հայերի լքյալ բնակավայրերում։
Բնակչություն
XX դարի սկզբին գավառակի ավելի քան 5 000 հայերը բնակվել են գերազանցապես Կողբաձորի առափնյա գյուղերում։ Խոշոր հայաբնակ գյուղեր էին Ընձաքարը (մոտ 140 տուն բնակիչ, Սբ. Գևորգ վանք-ուխտատեղիով), Գազկեն (միջին դարերում՝ գյուղաքաղաք, 2000 տուն, իսկ XX դարի սկզբին՝ 100 հայ բնակիչ), Ահարոնքը (1870-ական թթ. գավառակի կենտրոն), Էհուբը (Էյուբը), Գեղերվանքը (Գեղերվան), Շուղեքը, Փասուրը։
1895-1896 թթ. Խուլփի հայաբնակ գյուղերը թալանվել, իսկ 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ ավերվել են։ Թուրքական կոտորածից փրկվածներն ապաստանել են Արևելյան Հայաստանում։
Տնտեսություն
Բնակիչներն զբաղվել են այգեգործությամբ, շերամապահությամբ, ջուլհակությամբ և այլն։
Վարչական բաժանում
1909 թվականին Խուլփն ուներ 113 բնակավայր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գավառներ Կատեգորիա:Քրդաբնակ տարածաշրջաններ
Ալաբունց Չայիրի
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ուստիա
Ուստիա, գյուղ Մոլդովայի Հանրապետության Դուբասարի երկրամասում։
Օռտումա
Օռտումա (Ortuma), գյուղ Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Վասցելիինա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 34 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Վասցելիինա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Հարիս Յուլին
Կենսագրություն
Հարիս Յուլինը ծնվել և մեծացել է Հարավային Կալիֆոռնիայում, Լոս Անջելեսում ավարտել է Կալիֆոռնիական համալսարանը։ 1963 թվականին Թել Ավիվում թատերական դերերից է սկսվել Յուլինի դերասանական կարիերան։ Լոս Անջելեսում նա հիմնադրել է դասական թատրոն, աշխատել Բուֆֆալոյի, Եյլի և Վաշինգտոնի թատրոններում, այնուհետև տեղափոխվել՝ Նյու Յորք։ 1970 թվականին Յուլինը առաջին անգամ հանդես է եկել թատերական ռեժիսորի որակավորմամբ, սկսել նկարահանվել ֆիլմում և «Ճանապարհի ավարտ» ֆիլմում մարմնավորել գլխավոր կերպարներից մեկին։ Ֆիլմում Յուլինին մեծ մասամբ առաջարկում էին երկրորդ պլանի դերեր։ Նա նկարահանվել է ավելի քան 100 ֆիլմերում և հեռուստասերիալներում, որոնց շարքին են դասվում ՝ «Սպիով դեմքը», «Գիշերային շարժումներ», «Այլ կին», «Մարզումային օր»։ 1996 թվականին Յուլինն առաջադրվում է Էմմի մրցանակի՝ «Կատակերգական հեռուստասերիալի լավագույն հրավիրված դերասան» անվանակարգում՝ «Ֆրեյզեր» ֆիլմում ավազակի կերպարով։
Անձնական կյանք
1970-1972 թվականներին Յուլինը հարաբերություններ է սկսում դերասանուհի Ֆեյ Դանաուեյի հետ, որի հետ ծանոթացել է «Դոկ» ֆիլմի նկարահանման ժամանակ, այնուհետև մինչ իր մահը (1993 թվական) ամուսնացած է լինում դերասանուհի Գվեն Ուելսի հետ։
Ծանոթագրություն
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:Թատրոնի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ կինոդերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ թատերական դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի թատերական ռեժիսորներ
Սվերչկովո (գյուղ, Պոչինկովսկի շրջան)
Սվերչկովո (Сверчково), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Պոչինկովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Պոչինկովսկի շրջանի բնակավայրեր
Տիրլյանսկի
Տիրլյանսկի (Тирлянский, Тирлән), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բելորեցկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 5257 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բելորեցկի շրջանի բնակավայրեր
(6585) Օ'Կիֆե
(6585) Օ'Կիֆե (O'Keefe), աստերոիդ Մարսի ուղեծիրը հատող աստերոիդների խմբում։ Հայտնաբերվել է 1984 թվականի սեպտեմբերի 26-ին Կարոլին Շումեյկերի և Յուջին Շումեյկերի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,371298 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,5196 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,223 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1333,76 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,269914 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 22,37° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1984 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կարոլին Շումեյկերի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Յուջին Շումեյկերի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Մարսի ուղեծիրը հատող աստերոիդներ
Ջորջ Դանցիգ
Ջորջ Բեռնարդ Դանցիգ (George Bernard Dantzig, ), ամերիկացի մաթեմատիկոս, հայտնի է որպես սիմպլեքս մեթոդի ալգորիթմի ստեղծման հեղինակ։
Լ․ Վ․ Կանտորովիչի և Ջ․ ֆոն Նեյմանի հետ միասին համարվում է գծային ծրագրավորման համահիմնադիրներից։
Վաղ տարիներ
Ջորջ Բեռնարդ Դանցիգը ծնվել է Պորտլենդում (Օրեգոն նահանգ, ԱՄՆ), Լոձից արտագաղթած հրեաների ընտանիքում ։ Նրա հայրը՝ Տոբիաս Դանցիգը (1884), (1956), ով ծնունդով Շյաուլյայից էր (Շավլեյ), մաթեմատիկոս էր և սովորել էր Փարիզում Անրի Պուանկարեի մոտ։ Տոբիասը այնըեղ ամուսնացավ Փարիզի համալսարանի ուսանողուհի Աննա Գիտլ Ուրիսոնի (Anja Ourisson (1888-1963) հետ և 1910 թվականին միասին արտագաղթեցին ԱՄՆ։
Սկզբնական շրջանում ընտանիքը բնակություն հաստատեց Պորտլենդում։ Բայց 1920-ական թվականների սկզբին նրանք տեղափոխվեցին Բալթիմոր, այնուհետև Վաշինգտոն, որտեղ Աննան դարձավ Կոնգրեսի գրադարանի լեզվաբաններից, իսկ Տոբիասը սկսեց մաթեմատիկա դասավանդեց Քոլեջ պարկի Մերիլենդյան համալսարանում։ Ջորջը հաճախում էր ավագ դպրոց և հետաքրքրված էր երկրաչափությամբ։ Հայրը խրախուսում էր որդու հետաքրքրությունը նրան տալով բարդ երկրաչափական խնդիրներ։
Համալսարանական կրթություն
Ջորջ Դանցիգը ստացել է Մերիլենդյան համալսարանի բակալավրի աստիճանի կոչում մաթեմատիկայի և ֆիզիկայի բնագավառում 1936 թվականին և Միչիգանի համալսարանի մագիստրոսիի կոչում մաթեմատիկայի բնագավառում 1938 թվականին։
Երկու տարի Աշխատանքի նախարարության վիճակագրական բյուրոյում աշխատելուց հետո, նա ընդունվեց Կալիֆոռնիայի Բերկլի համալսարան, որտեղ մաթեմատիկոս Եժի Նեյմանի ղեկավարությամբ սովորում էր վիճակագրություն։ Մի անգամ 1939 թվականին նա ուշացավ դասից և սխալմամբ մտածեց, որ գրատախտակին գրված հավասարումները տնային առաջադրանքներն են։ Ճնայած առաջադրանքի բարդ լինելուն Ջորջը ամեն դեպքում կարողացավ այն կատարել։ Պարզվեց, որ դրանք վիճակագրության երկու անլուծելի խնդիրներ են, որոնք բազմաթիվ փորձաառու գիտնականներ երկար տարիներ չէին կարողանում լուծել։ Այս պատմությունը դարձավ հանրահայտ, վերաճեց որպես լեգենդ և օգտագործվեց «Good Will Hunting» ֆիլմի առաջին կադրերում։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկզբում Ջորջը արձակուրդ վերցրեց դոկտորական նախագծից և սկսեց աշխատել ԱՄՆ-ի ռազմաօդային ուժերի վիճակագրական ծառայությունում։ 1946 թվականին նա վերադարձավ Բերկլիի համալսարան, և նույն տարում ստացավ դոկտորի կոչում մաթեմատիկայի բնագավառում։
Աշխատանքը RAND կազմակերպությունում, Կալիֆոռնիայի և Ստենֆորդի համալսարաններում
1952 թվականին սկսեց աշխատել RAND կազմակերպության մաթեմատիկական ստորաբաժանումում։ 1960 թվականին նա ստացավ Կալիֆոռնիայի Բերկլիի համալսարանի արդյունաբերական ճարտարագիտության պռոֆեսորի կոչում, որտեղ հիմնեց գիտահետազոտական կենտրոն, որը հետագայում ինքն էլ գլխավորում էր։ 1966 թվականին նա տեղափոխվեց Ստենֆորդի համալսարան Գործողությունների հետազոտման մաթեմատիկական մեթոդների և Ինֆորմատիկայի պրոֆեսորի հաստիքով։ 1973 թվականին նա ստեղծեց համակարգերի օպտիմալացման լաբորատորիա (Systems Optimization Laboratory, SOL), որը գլխավորեց երկար տարիներ։
Նա ակտիվորեն զբաղվում էր գիտական աշխատանքում և նույնիսկ պաշտոնապես հանգստի անցնելուց հետո(1985) նա դասախոսում էր համալսարանում (մինչ 1996 թվական), այդ ընթացքում գրելով քառահատոր աշխատություն Գծային ծրագրավորման մասին ։
Դանցիգը մահացել է իր համալսարանական բնակարանում (Ստենֆորդ, Կալիֆոռնիա) 90 տարեկան հասակում, 2005 թվականի մայիսի 13ին։ Մահվան պատճառ է հանդիսացել շաքարային դիաբետը և սրտանոթային համակարգի անբավարարությունը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Միչիգանի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Ամերիկացի տնտեսագետներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ինֆորմատիկայի ոլորտի գիտնականներ Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գիտնականներ Կատեգորիա:Մերիլենդի համալսարանի շրջանավարտներ
Ալագյազ (Մանազկերտի գավառ)
Ալագյազ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մանազկերտի գավառակում։ Գտնվում էր Վանա լճից հյուսիս-արևմուտք ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Իգոր Կրասավին
Իգոր Կրասավին (И́горь Никола́евич Краса́вин, ), խորհրդային և ռուս դիվանագետ։ Արտակարգ և լիազոր դեսպան (1990 թվականի ապրիլի 24) ։
Կենսագրություն
1953 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանը։
1953 թվականից զբաղվում է դիվանագիտական գործունեությամբ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Մարիամ Զաքարիա
Մարիամ Զաքարիա, շվեդ-իրանցի դերասանուհի, որն աշխատել է Բոլիվուդում և հարավ հնդկական կինեմատոգրաֆիայում ։ Նրան առավել հայտնիություն է բերել «Գործակալ Վինոդ» բոլիվուդյան մարտաֆիլմում և «Ցրվել ամբողջությամբ 2» բոլիվուդյան կատակերգությունում կատարած աշխատանքը։
Կենսագրություն
Ծնվել է Թեհրանում։ Որպես մոդել, պարի ուսուցչուհի և խորեոգրաֆ աշխատել է Շվեդիայում, ստեղծել է «Indisk Dans Studio» բոլիվուդյան պարերի դպրոցը, որն առաջինն էր Շվեդիայում ։ 2009 թվականին տեղափոխվել է Մումբայ (Հնդկաստան) և սկսել է աշխատել Բոլիվուդում։ Սկզբնական շրջանում եղել է մոդել և հայտնվել է տարբեր հեռուստատեսային գովազդային տեսահոլովակներում, որոնցից առավել նշանակալի են եղել Set Wet, Layz և Coke գովազդները ։ Զաքարիան դերասան Իմրան Խանի հետ հայտնվել է նաև Կոկա–Կոլայի գովազդում։
Սաիֆ Ալի Խանի հետ «Գործակալ Վինոդ» ֆիլմում Զաքարիան կատարել է Փարախ Ֆակեշի դերը և «Dil Mera Muft Ka» երգի տակ Կարինա Կապուրի հետ պարել է մուջրա, որը Բոլիվուդում նրան բերել է ճանաչում։ 2012 թվականին նկարահանվել է Ինդրա Կումարի «Ցրվել ամբողջությամբ 2» պատկերում, որի թողարկումը կայացել է 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ին։ Այս կինոժապավենը Հնդկաստանում դարձել է А (միայն մեծահասակների համար) հավաստագրով ամենադրամարկղային բոլիվուդյան ֆիլմը ։
Բացի այս ֆիլմից նույն թվականին նկարահանվել է «Արջունա» տելուգու լեզվով նկարահանված ֆիլմում, որտեղ խաղացել է գլխավոր դերերից մեկը, սակայն պատկերի թողարկումը հետաձգվել է անորոշ ժամանակով ։
2017 թվականին՝ երեք տարվա ընդմիջումից հետո, «Firangi» ֆիլմի համար «Guldaban» երգում որպես պարուհի կայացել է նրա վերադարձը, բայց ֆիլմը վարձույթում ձախողվել է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սեպտեմբերի 27 ծնունդներ Կատեգորիա:1985 ծնունդներ Կատեգորիա:Թեհրան քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Հնդիկ դերասանուհիներ
Գետակինճեր
Գետակինճեր, տապիրներ, միասմբակավորների կարգի կաթնասունների ընտանիք։ Խոշոր կենդանիներ են, քաշը 225-300 կգ է, մարմնի երկարությունը՝ մինչև 250 սմ, մնդավի բարձրությունը՝ 75-120 սմ, պոչը կարճ է (5-10 սմ)։ Գլուխը երկարավուն է, փոքր ու շարժուն կնճիթով։ Աչքերը մանր են, ականջները՝ կարճ։ Առջևի վերջավորություններն ունեն 4-ական, ետինները՝ 3-ական մատ։ Մաշկը հաստ է, պատված կարճ մազերով։ Լսողությունը և հոտառությունը զարգացած են։ Մթնշաղային և գիշերային կենդանիներ են։ Ապրում են ճահճոտ անտառներում ու թփուտներում։ Շարժունակ են, լավ լողում ու սուզվում են։ Սնվում են ծառերի, թփերի տերևներով ու ցողուններով, խոտաբույսերով։ Արուներն ու էգերը ապրում են առանձին, մերձենում միայն զուգավորման ժամանակ։ Ունենում են 1 ձագ, որը մինչև 6-7 ամիս լինում է բծավոր։ Պահպանվել է գետակինճերի 5 տեսակ (մեկը՝ Հարավ-Արևելյան Ասիայում, չորսը՝ Հարավային Ամերիկայում)։ Օգտագործում են միսը և մաշկը։
Կատեգորիա:Միասմբակավորներ
Վաղատուր
Վաղատուր, գյուղ Հայաստանի Հանրապետության Սյունիքի մարզում, Գորիսից մոտ 9 կմ հյուսիս, Վաղատուր գետի հովտում, ծովի մակարդակից 1550 մ բարձրության վրա։ Հեռավորությունը Կապան մարզկենտրոնից կազմում է մոտ 97 կմ։
Գյուղը Բայանդուր անվան տակ ընդգրկված է եղել Ցարական Ռուսաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Զանգեզուրի գավառում։ Խորհրդային տարիներին մասն է կազմել Հայկական ԽՍՀ Զանգեզուրի գավառի, իսկ 1930 թվականից` Գորիսի շրջանի։ 1995 թվականից մտնում է ՀՀ Սյունիքի մարզի մեջ, 2016 թվականից մասն է խոշորացված Տեղ համայնքի։ Վաղատուր է վերանվանվել 1969 թվականի մայիսի 7-ին ։
Բնակչություն
Ըստ ՀՀ 2011 թ. մարդահամարի արդյունքների` Վաղատուրի մշտական բնակչությունը կազմել է 336, առկա բնակչությունը` 323 մարդ ։ Մինչև 1918 թ. բնակեցված է եղել ադրբեջանցիներով ։ Վաղատուրի բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում` ստորև.
Տնտեսություն
Բնակչությունը զբաղվում է անասնապահությամբ, պտղաբուծությամբ, բանջարաբուծությամբ, հացահատիկի և կերային կուլտուրաների մշակությամբ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Վաղատուրն ունի երկու եկեղեցի՝ “Վաղատուրի” (հավանաբար XVII դար) և “Ժամ”։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի գյուղեր Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական շփման գծի բնակավայրեր հայկական կողմից
Մակոտո Կոբայաշի
Մակոտո Կոբայաշի, ճապոնացի ֆիզիկոս, աշխատել է Նագոյայի համալսարանում։ 2008 թվականի Ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր, մրցանակը ստացել է համատեղ Տոշիհիդե Մասկավայի հետ, «խախտված սիմետրիայի հայտնաբերման համար, որը կանխատեսել է քվարկերի առնվազն երեք ընտանիքների գոյությունը բնաությունում»։ Այդ տարվա մրցանակի մյուս կեսը ստացել է Յոիչիրո Նամբուն, այլ հայտնագործության համար ։
Հոդվածում առաջ քաշված վարկածը հիմնավորել է քվարկերի երրորդ սերնդի գոյությունը, որը հիմնավորվել է փորձով չորս տարի անց b-քվարկի հայտանբերումով։
Կենսագրություն
Ավարտել է Նագոյայի համալսարանը, և ապա այնտեղ պաշտպանել է դոկտորական դիսերտացիան 1972 թվականի մարտին։ 1972 թվականից սկսած աշխատել է Կիոտոյի համալսարանում, իսկ 1979 թվականից Բարձր էներգիայի ֆիզիկայի ազգային լաբորատորիայում։ 2003 թվականից հանդիսանում է Մասնիկների և միջուկի հետազոտությունների ինստիտուտի տնօրեն։ 2006 թվականի հունիսիսց անցել է թոշակի։
Ստացել է բազմաթիվ ազգային և միջազգային մրցանակներ ։
Մակոտո Կոբայաշին երկու անգամ ամուսնացել է և ունի երկու երեխա։ 1975 թվականին ամուսնացել է Սատիկո Էնոմոտոյի հետ, և 1977 թվականին նրանց մոտ ծնվել է Դզյունիտիրո որդին։ Կնոջ մահից հետո 1990 թվականին նա ամուսնացել է Էմիկո Նակայամեյի հետ, նրանց դստեր անունն է Յուկո ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի նոբելյան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Ճապոնացի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Տեսական ֆիզիկոսներ
Ժոզե Գոնսալվիս դի Մինաս
Ժոզե Գոնսալվիս դի Մինաս (José Gonçalves de Minas), համայնք Բրազիլիայում՝ Մինաս Ժերայս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Մինաս Ժերայս նահանգի Հարավ-արևմտյան մասում։ Մտնում է Անդրելանդիյա գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 4833 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 382,863 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում է՝ 12,6 մարդ/կմ2։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Մինաս Ժերաիս նահանգի բնակավայրեր
Մեծ Վոլմա
Մեծ Վոլմա (Большая Вольма), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Վիրիպ գետի աջ ափից 4 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 85 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը Պեչորա գետն է մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը Պեչորա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Նովոեգորովկա (գյուղ, Բաշտանկայի շրջան)
Նովոեգորովկա (Новоєгорівка), գյուղ Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Բաշտանկայի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1905 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Նովոեգորովկա գյուղում բնակվում էր 1 454 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 3 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Նիկոլաևի մարզի Բաշտանկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1905 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Չեբոտարյան
Չեբոտարյան, հայկական ազգանուն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Սվինորոյկա
Սվինորոյկա (Свиноройка), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սիչովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 22 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սիչովսկի շրջանի բնակավայրեր
Օռտումյաե
Օռտումյաե (Ortumäe), գյուղ Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Ռիուգե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 1 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիրումաա նահանգի Ռիուգե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Վահկա
Վահկա (Feke), փոքր քաղաք և գավառակ (շրջան) Ադանա նահանգում, ներկայիս Թուրքիայում, Ադանա քաղաքից 122 կմ հեռավորության վրա, ծովի մակերևույթից 620 մ բարձրության վրա։ Փոքր, սակայն գեղեցիկ քաղաքը շրջապատված է գեղատեսիլ բնությամբ։
Բնակչության շարժընթացը
Օսմանյան կայսրության 1913 թվականի մարդահամարի պաշտոնական թվյալներով՝ Վահկայի բնակչությունը բաղկացած էր 12 հազար 919 անձից։ Դրանցից 75% կազմում էին թուրքերը, 14% առաքելական հայերը, 1% բողոքական հայերը, 9% քրդերը։ Այսինքն՝ չնայած թուրքերի պետական ահաբեկչությանը, տարատեսակ բռնություններին, կոտորածներին, բռնի իսլամացման ու թրքացման դարավոր քաղաքականությանը, հայերը, նույնիսկ օսմանյան պաշտոնական տվյալներով Վահկայում կազմում էին բնակչության 15 տոկոսը։
1915 թվականին Վահկայի հայությունը արժանացավ այն բախտին, ինչին ամբողջ արևմտահայությունը։ Գրեթե ոչ ոք չփրկվեց եղեռնից։
Հայոց Մեծ Ցեղասպանությունից 85 տարի անց՝ 2000 թվականին անցկացված մարդահամարի տվյալներով Վահկայի գավառակում ապրում էր 20 հազար 890 անձ։ Դրանցից 4 հազար 632 անձ բնակվում էր Վահկայի գավառակի կենտրոնում՝ Վահկա քաղաքում, իսկ մնացած 16 հազար 258 անձինք՝ Վահկայի գավառակի մյուս քաղաքներում և գյուղերում։
Պատմություն
Այս տարածքում մ.թ.ա. 16-րդ դարում բնակվել են հեթիթները, մ.թ.ա. 6-րդ դարում այն ընկել է պարսիկների տիրապետության ներքո, մ.թ.ա. 333 թվականին Աքեմենյան համադաշնության մաս կազմող Կիլիկիայի թագավորության հետ միասին Վահկան նվաճվել է Ալեքսանդր Մակեդոնացի արքայի կողմից։ Այնուհետև Կիլիկիայի հետ միասին Վահկան անցել է նախ Սելևկյաններին, ապա միացվել Տիգրան Մեծի Հայկական տերությանը։ Ապա անցել է Հռոմեական հանրապետությանը (մ.թ.ա. 27 թվականից՝ Հռոմեական կայսրությանը) և նրան հաջորդած Բյուզանդական կայսրությանը։ Վահկան իշխող դիրք է գրավում Կիլիկյան Տավրոսի լեռների լեռնանցքի նկատմամբ, որն այժմ թուրքերը կոչում են Գյոքսու բողազը։ Ռազմավարական դիրք ունեցող այդ լեռնանցքը գտնում է Ադանայի նահանգի հյուսիսային մասում։ Աշխարհագրական և ռազմավարական այդ շահեկան դիրքի պատճառով դեռ հնում այնտեղ կառուցվել են ամրություններ։ Բյուզանդական ժամանակաշրջանում Վահկայի դղյակն առավել ամրացվել է։ Հայկական Վահկա անունը այժմ էլ, թեպետ ձևափոխված, սակայն զգացվում է քաղաքի փոխված, թրքացված Ֆեքե անվան մեջ։ 10-րդ դարից Բյուզանդիան Մեծ Հայքից դեպի Փոքր Հայք և Կիլիկիա էր տեղափոխում հայ բնակչության ստվար զանգվածներ՝ նպատակ ունենալով նրանց միջոցով պաշտպանելու իր սիրիական սահմանները՝ ընդդեմ արաբական պետությունների։ Մանազկերտի ճակատամարտից հետո Մեծ Հայքում, Փոքր Հայքում, Կիլիկիայում և Փոքր Ասիայում բյուզանդական տիրապետությունը փլուզվեց։ Կիլիկիան մեծ մասամբ հայտնվեց տեղի հայկական իշխանությունների տիրապետության ներքո։ Հայերը ստիպված էին ինքնապաշտպանությույ կազմակերպել ընդդեմ բյուզանդացիների, թուրքերի և արաբների։ Այդ նպատակով նրանք կառուցում, վերակառուցում և առավել հզորացնում էին այնպիսի բերդերը, ինչպիսին է Վահկան։ Վերջինս դարձավ Ռուբինյան իշխանապետության (1080-1096) կարևորագույն ամրացված հենակետերից մեկը (Վահկա (բերդաքաղաք))։ Նաև Վահկայի վրա հենվելով Կիլիկիայում Ռուբինյանների իշխանապետությունը 1096 վերածվեց Կիլիկիայի հայկական թագավորության (1096-1375)։ Կիլիկյան հայկական թագավորության անկումից հետո Վահկան զավթվեց մամլյուքների, իսկ ապա Զուլքադարյանների ցեղի, վերջում՝ Օսմանյան Թուրքիայի կողմից։
Վահկան՝ մշակութային կենտրոն
Միջնադարում Վահկան եղել է Կիլիկիայի Հայկական թագավարության գիտության, դպրության և գրչության կենտրոններից մեկը։ Դեռ 10-ից 11-րդ դարերում այստեղ կառուցվել է Վահկայի վանքը ։ Վահկայում ստեղծվել են զգալի թվով միջնադարյան հայկական ձեռագիր մատյաններ, որոնցից պահպանվել և մեզ են հասել մինչև 20 հատոր ։
Նշանավոր վահկացիներ
Ստեփանոս Վահկացի (Etien de Vahka, Stephan of Vahka, Stefan von Vahka, Этьен из Вахки) — հայ գիտնական և գրիչ (XIII դար), որը ստեղծագործել է Կիլիկիայի Հայկական Թագավորությունում ։
Հղումներ
http://www.feke.tr.gg
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Կիլիկյան Հայաստանի քաղաքներ Կատեգորիա:Ադանայի նահանգի բնակավայրեր Կատեգորիա:11-րդ դարի հայկական բերդեր և ամրոցներ Կատեգորիա:Թուրքիայի Միջերկրածովյան տարածաշրջան Կատեգորիա:Կիլիկյան Հայաստան Կատեգորիա:Վահկայի շրջանի համայնքներ
Տարազույգ կապտաթիթեռ
Տարազույգ կապտաթիթեռ, կապտաթիթեռների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։
Նկարագրություն
Ոչ խոշոր թիթեռ է, որի արուի աջևի թևի երկարությունը 16-19 մմ է, իսկ էգինը՝ 18-22 մմ։ Նեղ սև երիզով և դիսկալ մանրագծերով արուի թևերի ընդհանուր գուներանգն ալ կարմիր է, իսկ էգի՝ եզրային երիզով, պոստդիսկալ, դիսկալ և միջին բծերով առջևի թևերն՝ ալ կարմիր։ Մարգինալ պտերից կազմված կարմիր զոլով իրար միացած հետին թևերը գորշագույն են, իսկ պոստդիսկալ և մարգինալ բծերով ստորին կողմը՝ մոխրաերկնագույն է, լավ զարգացած դիսկալ և պոստդիսկալ պտերի շարքերով առջևի թևերը բաց կարմիր են, իսկ արտաքին եզրը՝ բաց մոխրագույն ։
Տարածվածություն
Տարածված են Եվրոպայում, Կովկասում, Ադրբեջանում (Սևանի լեռնաշղթայի հյուսիսային լանջ), Թուրքիայում (Սև ծովյան ափ) Միջին Ասիայում, Սիբիրում և Հեռավոր Արևելքում։ Հայաստանում հայտնի է Ռոմանովի ամփոփագրում նշված միակ վայրից՝ Լիճք (Զանգեզուրի լեռնաշղթա) ։
Էկոլոգիա
Ապրում է բացատներում, անտառներում և մեզոֆիլ մարգագետիններում։
Հայաստանի պայմաններում կենսաբանական առանձնահատկությունները հայտնի չեն։ Եվրոպայում զարգացման ընթացքում տալիս են երեք սերունդ։ Առաջին սերնդի հասուն առանձնյակները հայտնվում են մայիսի վերջին, ձմեռում են երրորդ, չորրորդ հասակի թրթուրները ։
Պահպանություն
Ծայրահեղ սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ։
Թվաքանակի և դրա փոփոխության միտումների և վտանգման հիմնական գործոնների մասին տվյալներ չկան։
Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Միջատներ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ Կատեգորիա:Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակներ
Տիրմա (քաղաքատիպ ավան, Վերխնեբուրեինսկի շրջան)
Տիրմա (Тырма), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Խաբարովսկի երկրամասի Վերխնեբուրեինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2011 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1928 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Խաբարովսկի երկրամասի Վերխնեբուրեինսկի շրջանի բնակավայրեր
Հանս Սաքս
Հանս Սաքս (Hans Sachs, ), գերմանացի մայստերզինգեր, բանաստեղծ և դրամատուրգ։