cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Արհեստական բանականությունը տեսախաղերում
Պատմություն
1980-ականների վերջին արկադային խաղերի հմայքը սկսեց մարել։ Տնային համակարգիչները հասանելի դառձան։ Տնային համակարգիչները նոր ուղղություն բերեցին տեսախաղերի զարգացման մեջ։ Այս սարքերի համար մշակված նոր խաղերն ավելի բարդ էին դարձել՝ ժամանակակից պրոցեսորների ավելի բարձր կարողության պատճառով։ Չնայած նրան, որ նոր բովանդակությունը, բարձր որակի գրաֆիկան ավելի շատ ռեսուրսներ էին պահանջում, արհեստական բանականությունը այնուամենայնիվ գտավ իր զարգացման անհրաժեշտություն։ 1980-ականների ընթացքում խաղերի ավելի շատ ժանրեր հայտնվեցին։ արհեստական բանականության դիզայնի հին տարբերակը հնացած էր։ Դիզայներները պետք է լուրջ վերաբերեին խաղային արհեստական բանականությանը, քանի որ այն դարձել է տեսախաղերի կարևոր հատկություն ։
AI Cheating
"Դանիելա Բունտենին մի անգամ հարցրեցին, թե ինչպես խաղալ հավասարակշռված։ Նրա պատասխանն էր․ «Խարդախություն արա՜»։ - Հետո հարցրին, թե ինչ անել, եթե խաղացողները բողոքեն, նա ասաց․ «Ստի՜ր»"
- Johnny L. Wilson of Computer Gaming World 1994'' ,
"Խաղացողները միշտ հարցնում են, թե արդյոք AI-ը խարդախություն է անում, (հավանաբար նրա համար, որպեսզի կարողանան արդարանալ պարտության դեպքում)"
- Terry Lee Coleman of Computer Gaming World, 1994
AI Cheating-ը տեսախաղերում օգտագործվում է միայն խաղացողի համար ուժեղ հակառակորդ ստեղծելու նպատակով։ Տեսախաղերի ժանրերում արհեստական բանականությունը կարող է նույնիսկ շատ լավ գործել, բայց ոչ RTS (Real-Time Strategy) խաղերում, քանի որ դրանք ավելի բարդ և արագ են։ Այդ է պատճառը, որ AI Cheating հաճախ անհրաժեշտ է։ Օրինակ, եթե գործակալները ցանկանում են իմանալ՝ արդյոք խաղացողը մոտակայքում է, թե ոչ, նրանց կարող է տրվել բարդ, մարդուն հատուկ սենսորներ (տեսողական, լսողական և այլն), կամ նրանք կարող են խարդախություն անել ` պարզապես խաղային շարժչին հարցնելով խաղացողի դիրքի մասին։ Խարդախության տարածված տարբերակներից է  մրցարշավային խաղերում  արհեստական բանականությունը ավելի բարձր արագություններ հաղորդելը խաղացողին հասնելու համար։ AI Cheating-ը ցույց է տալիս արհեստականորեն ստեղծված  «բանականության» սահմանափակ լինելը։ Այն խաղերում, որտեղ կարևոր է ռազմավարական ստեղծարարությունը, մարդիկ կարող էին հեշտությամբ հաղթահարել արհեստական բանականությանը, եթե չլիներ AI Cheating-ը։
AI Cheatingի մեկ այլ օրինակներից է «Fog of War» խաղի կանոններին չենթարկվելն։ «Fog of War»-ը ընդհանուր նախագծային տարր է RTS խաղերում։  Այդ խաղում խաղացողը տեսնում է միայն այն ստորաբաժանումները և շենքերը, որոնք պատկանում են խաղացողին։ Խաղային գործակալին տրվում է ինֆորմացիայի հասանելիություն, որը սակայն հասանելի չէ խաղացողին, և այդ եղանաով արհեստական բանականությունը կարողանում է ստեղծել խելացի մարտավարության ծրագիր,կարևոր պայման է, որ այս ամենը տեղի ունենա ոչ ակնհայտ ձևով։  Եթե ​​աննկատ ձևով կատարվի այդ խաբեությունը, խաղացողը հաճույք կստանա խաղալ  խելացի մրցակցի դեմ։ Երբեմն, նույնիսկ երբ մարդիկ տեղյակ են AI Cheating-ից, նրանք նախընտրում են անտեսել այն, քանի-որ այդպես նրանք ձեռք են բերում խաղային ավելի լավ փորձ։
Կերպարների անհատականությունը
Վերջին արհեստական բանականությունը սկսել է հետևել կերպարների հարաբերություններին և նրանց վարքը հարմարեցնել սյուժեին կամ փոխել սյուժեի ուղղությունը `կախված խաղացողի գործողություններից։ UC Santa Cruz- ի հետազոտողները փորձում են ստեղծել ակտիվ պատմողական համակարգեր,որոնք վերանայում են տարբեր կերպարների սցենարները կամ փոխում են խաղի ընթացքը ՝ կախված խաղացողի քայլերից։ Եվ Spirit AI- ն մշակում է Character Engine գործիքը, որը հնարավորություն է տալիս կերպարներին, որոնք հիշում են անցյալի գործողությունները, տարբեր կերպ արձագանքել նույն իրավիճակում ՝ կախված իրենց անհատականությունից։
Խաղեր,որոնք հասկանում են խոսքը
Խոսքի ճանաչման տեխնոլոգիան արագ զարգանում է:Այն դառնում է ավելի ճշգրիտ,նախադասությունների իմաստը հասկանալու կարողությունը ևս բարելավվում է։ Այս ճանապարհով ստեղծվում են այնպիսի կերպարներ, որոնք կարող են հասկանալ խաղացողի հարցերը խաղային աշխարհի վերաբերյալ կամ կատարել խաղացողի բանավոր հրամանները։
Զգացմունքների ճանաչումը
Լեզուն չի հանդիսանում AI-ի զարգացման միակ ուղղությունը։ Զգացմունքային հաշվողական համակարգերը(affective computing systems) թույլ են տալիս գուշակել խաղացողի զգացումները, արդյոք օգտագործողը խոսելու ընթացքում բղավում է,շշնջում, ժպտում, թե վախենում։ Սակայն այդ տվյալների օգտագործումը այդքան էլ հեշտ չէ, քանի-որ տարբեր մշակույթներում հույզերն արտահայտվում են տարբեր ձևերով և տարբեր ինտենսիվությամբ, այնպես որ պետք է զգույշ լինել ենթադրություններ անելիս։ Արհեստական բանականությունը հետևում է, թե ինչպես են իրենց դրսևորում խաղացողները սովորական խաղի ժամանակ, հաշվի առնելով այն հաճախականությունը և արագությունը, որով նրանք շարժվում են խաղային տարածքում։ Այս ցուցանանիշներով արհեստական բանականությունը կարողանում է գնահատել, արդյոք խաղացողը հիասթափված է, լարված թե մոլորված։ Դա հնարավորություն է տալիս համակարգին կարգավորել դժվարության մակարդակը կամ ավելացնել տեսողական ցուցանակներ `խաղացողին հաջորդ նպատակակետ տանելու համար։
Խաղային համայնքի հսկողությունը
Տեսախաղերի արդյունաբերության մեջ արհեստական բանականության ներգրավվածության մեկ այլ ոլորտ է խաղային համայնքի հսկողությունը։ Ինչպես սոցիալական ցանցերի այլ ոլորտներում, խաղերի չաթ համակարգերը ունեն վատ անդամներ. Խարդախները(con artists), ովքեր ցանկանում են խաբել իրենց հետ խաղաղացողներին՝ տարածելով ատելության խոսք, բռնություն և սեռական ոտնձգություն; և բոտեր, որոնք նախատեսված են այլ խաղացողներին գովազդներ ուղարկելու համար։ Վատ պահվածքով խաղացողների նույնիսկ փոքր քանակն էլ բավարար է, որպեսզի համայնքում ստեղծվի ոչ ադքան բարեկամական կամ ողջունելի մթնոլորտ։ Շատ խաղային ընկերություններ վարձում են մոդերատորների թիմեր `փորձելով հեռացնել վատ բովանդակությունը իրենց համայնքներից։ Բայց դժվար է վերահսկել ամբողջ զրուցի ընթացքը հայտնի խաղային համակարգերում, ինչը նշանակում է, որ նյութի մեծ մասը անցնում է աննկատ և սխալներով։ Մինչդեռ, մոդերատորի գործն է ամբողջ օրը անցկացնել ՝ ուսումնասիրելով իրենց համայնքներում կատարվելիքը։ Այս տիպի աշխատանքը լավագույն դեպքում հոգնեցուցիչ է, իսկ վատագույն դեպքում ՝ տրավմատիկ։ Արհեստական բանականությունը կարող է օգնել այստեղ ՝ հայտնաբերելով համայնքի ադամների հակումները։ Spirit AI’s Ally գործիքը նախատեսված է խաղային համայնքում վատ դրսևորման օրինակներ հայտնաբերելու և արդյունքները տեսակավորելու համար, որպեսզի մոդերատորները կարողանան անմիջապես տեսնել, թե համայնքի որ անդամներն են պատասխանատու խարդախությունների և ոտնձգությունների մեծ մասի համար։ Այդ գործիքը կարող է նաև գտնել և բացահայտել  համայնքի դրական տեղեկությունները։ Օրինակ,թե որ խաղացողներն են առավել ընդունված և սիրված մյուս խաղացողների կողմից։ Սա անհամեմատելիորեն հեշտացնում է մոդերատորներին աշխատանքը, ան դարձնելով ավելի արդյունավետ և հաճելի ։
Զինա (Շապին Գարահիսարի գավառ)
Զինա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Շապին Գարահիսարի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Նավուրի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Տավուշի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Տավուշի մարզի Նավուր գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է Հայաստանի կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 43 հուշարձան (24 միավոր)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տավուշի մարզի հուշարձանների ցանկեր
Աստվածային կատակերգություն
Կառուցվածք
Վերնագիրը եղել է «Կատակերգություն»։ Աստվածային մակդիրն ավելացրել են հետո։ Դրանով նկատի չեն ունեցել, որ պոեմի գործողությունը կատարվում է երկնային ոլորտում, այլ արտահայտել են գեղարվեստական վեհությունը՝ աստվածային գործ։ Ժամանակակից ըմբռնումներից ելնելով «Աստվածային կատակերգությունը» նման չէ ժամանակակից կատակերգության։ Այն անվանել են այլ ըմբռնումներից ելնելով։ 14 դարում իտալական ամբողջ գրականությունը բաժանված էր երկու հստակ մասերից։ Ողբերգությունը համարվում էր բարձր աստիճանի գրականություն, որն այն ժամանակ գրվում էր «գրական» իտալերենով, իսկ կատակերգությունը վերաբերում էր «ցածր»դասի գրականությանը, որը գրվում էր խոսակցական լեզվով, որպեսզի հասարակ ժողովրդի համար հասկանալի լիներ։
Բովանդակություն
Պոեմը բաղկացած է երեք մասից.
Սրանք իրենց հերթին բաժանվում են առանձին մասերի. «Դժոխքը» բաղկացած է ինը պարունակից, «Քավարանը» յոթ բոլորակից, «Դրախտը» երկնային ինը ոլորտներից։ Մասերից յուրաքանչյուրը բաղկացած է 33 երգից։ Նախերգանքի հետ միասին բոլորը 100 երգ։ Պոեմը գրված է տերցիններով՝ հանգավոր եռատողերով։
Պոեմի գործողությունները կատարվում են հանդերձյալ աշխարհում, գործող անձինք մարդկանց հոգիներն են։ Գործող անձանց մեծագույն մասը պատմական ծանոթ, իրական մարդիկ են։ Բանաստեղծը պատմում է նրանց հոգիների և երկրային գործերի, կենդանի ժամանակ կատարած արարմունքների մասին։ Պոեմը պատմողական ձև ունի։ Սյուժետային հենքը բանաստեղծի երևակայական ճանապարհորդությունն է անդրշիրիմյան աշխարհ՝ դժոխքում, քավարանում, դրախտում։ Այս առանցքի վրա է հյուսված պոեմի կոմպոզիցիան ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դանթե Կատեգորիա:Իտալական պոեմներ Կատեգորիա:Աստվածային կատակերգություն Կատեգորիա:Քրիստոնեական արվեստը մահվան մասին
Գայսին
Գայսին (Гайсин), քաղաք Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Գայսինի շրջանում, շրջկենտրոն։
Չճշտված տվյալներով Գայսին քաղաքում բնակվում էր 25 495 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 18,26 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Գայսինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքներ Կատեգորիա:1545 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Մետաղափորձական վերլուծություն
Մետաղափորձական վերլուծություն, մետաղհարգորոշման արվեստ, ոսկերչական իրերում, գալվանական ծածկույթներում, համաձուլվածքներում, հանքանյութերում, թափոններում և այլ նյութերում մետաղների (առավելապես ազնիվ) քանակական պարունակությունը որոշելու եղանակ։ Հայտնի էր դեռևս Հին Եգիպտոսում (մ․թ․ա․ 2000 թվական), ավելի ուշ՝ Բաբելոնում, Հունաստանում, Հռոմում և օգտագործվում էր ոսկու պարունակությունը հանքաքարերում որոշելու նպատակով։ Ռուսաստանում լայնորեն կիրառվել է Պետրոս Մեծի օրոք։ Մետաղափորձական վերլուծության եղանակները ճշգրիտ են և օգտագործվում են արբիտրաժային նպատակներով, ինչպես նաև այլ մեթոդներով ստացված տվյալները ստուգելու համար։ Մետաղափորձական վերլուծության տվյալներն ունեն իրավական ուժ։ Կարելի է որոշել, օրինակ, ոսկու պարունակությունը հանքաքարերում, եթե այն 0,05-0,1 գ/տ-ից փոքր չէ։ Մետաղափորձական վերլուծություն իրականացնում են հրամետալուրգիական և քիմիական եղանակներով։ Հրամետալուրգիական եղանակներ են՝ տիգելային (հալքանոթային) և շերբերային հալումը, ինչպես նաև կուպելացումը՝ բաժանող հնոցներում։ Մետաղափորձական վերլուծությունների մեթոդները կիրառվում են, եթե ազնիվ մետաղի պարունակությունը 10−1-10−2 գ/տ է։ Մյուս դեպքերում օգտագործվում են քիմիական եղանակները։ Ոսկերչական իրերի հարգը որոշելու համար օգտագործվում է հարգորոշման արագընթաց, իրի ամբողջականությունը չխախտող եղանակը։
Միմի Կինի
Միմի Կինի (Mimi Keene, ), բրիտանացի դերասանուհի, ով հայտնի է դարձել «Իստ-Էնդայի բնակիչները» ֆիլմի շնորհիվ, որտեղ կերտել է Սինդի Ուիլյամսի դերը ։ Նա սովորել է Իտալիայի Կոնտի թատրոնի արվեստի ակադեմիայում։ Նկարահանվել է «Դպրոցներ աստղերի համար» վավերագրական ֆիլմում` ներկայացնելով դպրոցների և աշակերտների կյանքի մասին ։
Կարիերա
Նա սկսեց իր կարիերան թատրոնից, կերտելով Ջեյնիի դերը՝ «Քին» ներկայացումում։ Նույն տարում Կինին հայտնվեց ամանորյա գովազդում  ։ 2013 թվականին նա նկարահանվեց CBBCruen հեռուստալիքով հեռարձակվող «Սեիդի Ջիրեուն» ֆիլմում, հանդես գալով Բրենդեյ Մեյի կերպարում։ Ինչպես նաև «Մեր աղջիկը» հեռուստասերիալում որպես Ջադեյ Դեյվիս ։ 2016 թվականին հայտնվեց Լանա Ուեստմոր դերում «The Accidental Case» հեռուստասերիալում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բրիտանացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի անգլիացի դերասանուհիներ
Արյանա (քաղաք)
Արյանա (أريانة), քաղաք Թունիսի հյուսիսում։ Համանուն վիլայեթի վարչական կենտրոնն է։
2004 թվականին մունիցիպալիտետը ներառել է 97 687 բնակիչ ։ Քաղաքը զբաղեցնում է 18 000 հեկտար տարածք և համարվում է 160 000 բնակչությամբ 7 խոշոր արվարձան ընդգրկող ագլոմերացիայի կենտրոն։ Տեղակայված է Թունիս-Կարթագեն միջազգային օդանավակայանից և Կարթագենի ավերակներից ոչ հեռու։
Պատմություն
Քաղաքի անվանումն արաբական չէ։ Հավանաբար այն արտացոլում է Մագրիբի ափի վանդալների տիրապետության շրջանը և բխում է լատիներեն արիանե (ariani) բառից։ 16-րդ դարի սկզբի հեղինակները նշում են, որ այս բնակավայրը լի է եղել գոթերից և վանդալներից մնացած հնություններով։ Ըստ լեգենդի՝ քաղաքը անանվել է հռոմեացի գեներալի դստեր պատվին, որի արքունիքը գտնվել է շրջակայքում։
Արյանայի մերձակայքում է տեղակայված Աբու Դաբի Ֆիխր պարկը՝ հաֆսիդական արքայադստեր համար պուրակներով և ջրամբարներով։ Թունիսական պոետներն ու զբոսաշրջիկ Լև Աֆրիկացին գովերգել է Արյանայի այգիների վարդերը։ Հաֆսիդների ժամանակների մեկ այլ հիշատակում է 1270 թվականի Կարթագենում ափ իջած խաչակիրների դեմ մարտնչող սուրբ Սիդի Ամարի դամբարանը։
Հաֆսիդական կառավարիչ Աբու Աբդալահ Մահամադ ալ-Մուստանսիրը Արյանան դարձրել է կարևորագույն կենտրոն։
Արյանայում է ապրել նաև Սիդի Մահրեզը, որը համարվում է Թունիսի հովանավորը։
Արյանայի մունիցիպալիտետը կազմավորվել է 1908 թվականի հունիսի 1-ին։
Անկախ Թունիսի ստեղծումից և նրանում Արյանայի ընդգրկվելուց հետո քաղաքի բնակչությունը էապես ավելացել է, ինչը հանգեցրել է բնակարանային շինարարության բարձր տեմպերին։ Արդյունքում էապես կրճատվել է այգիների և պատմական շինությունների թիվը։ Պահպանվածների թվում են․
Վերջին շրջանում քանդվել են Քաիդ Էսսեբսի և Մեստերիի պալատները և Բակուշի հնագույն շինությունը։ Ըստ պլանի՝ հաջորդը Զաուշի պալատն է, որը գտնվում է Արյանայից դեպի Թունիս ճանապարհին։
Գյուղատնտեսություն
Արյանան ավանդաբար հայտնի է գյուղատնտեսական մթերքների արդյունահանմամբ և վարդերի աճեցմամբ։
Բիր Բելհաս պարկում վարդերի այգին զբաղեցնում է շուրջ 3000 մ²։ Նրա մեջ կա 16000 վարդի թուփ, որոնցից 90%-ը պատկանում է «արյանա վարդ» տեսակին։ Այն ստացվել է 1637 թվականին Անդալուզիայում։ Դրա մոտակայքում է գտնվում վարդերի պատկերասրահը, որտեղ ներկայացված են վարդերի պատմական, բնական և մշակութային կողմերը։
Էլ Գազալի տեխնոպոլ
Արյանայի Էլ Գազալ տեխնոպարկը գիտատեխնիկական և կրթական կենտրոն է։ Այստեղ տեղակայված է Համացանցի թունիսական գործակալությունը։
Էլ Գազալում պատրաստում են ինժեներների և ծրագավորողների։ Այստեղ են գտնվում Թունիսի Հաղորդակցության դպրոցը և Հեռահաղորդակցական տեխնոլոգիաների բարձրագույն կենտրոնը։
Այստեղ անցկացվում են հեռահաղորդակցական խորհրդի մշակումներ և մշակումներ են արվում այնպիսի ընկերությունների համար, ինչպիսիք են Alcatel, Archimed, Bilog и STMicroelectronics։ Այստեղ են գտնվում «Ericsson» ընկերության սեփական ձեռնարկությունները։ Alcatel-ը և նրա ծրագրային արտադրանքների զարգացման կենտրոնը, որը համարվում Marcoussis հետազոտական և զարգացման կենտրոնի մասը, նախատեսում է այստեղ բացել ինկուբացիոն հարթակ, որպեսզի ներդրվեն ինֆորմացիոն տեխնոլոգիաների և կապի ոլորտի գոյություն ունեցող և նոր մշակումներ։
Աստերոիդների ցանկ (100301-100400)
Աստերոիդների ցանկ (100201-100300) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (100401-100500)
Արտանուջ
Արտանուջ (Ardanuç), քաղաք և շրջան Թուրքիայի Հանրապետության Արդվինի մարզի կազմում։
Անվանում
Արտանուջը հիշատակվում է իր անվան մի քանի տարբերակներով՝ Արտանույշ, Արտանուչ, Արտանուշ, ինչպես նաև թուրքական Էրդենուջ աղավաղված ձևով։ Թուրքերը պաշտոնապես այն այժմ կոչում են Արդանուչ։ Ըստ ավանդության, այստեղ է թաղված ինչ-որ թագավորի դուստր Արտանուշը կամ Վարդանուշը, որի անունով էլ իբր կոչվել է քաղաքը։
Չերնովո (գյուղ, Խոլմ-Ժիրովսկի շրջան)
Չերնովո (Черново), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խոլմ-Ժիրովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 15 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Խոլմ-Ժիրովսկի շրջանի բնակավայրեր
Արտանուջ
Պատմություն
Հնում Արտանուջը մտնում էր Մեծ Հայքի Գուգարք նահանգի Կաղարջք գավառի մեջ և համարվում էր վերջինիս կենտրոնը։ Թուրքական վարչական բաժանմամբ նախկինում Չըլդըրի կամ Ախալցխայի փաշայության Արտանուջի գավառակի կենտրոնն էր։
Ըստ Սեն Մարտենի, Արտանուջը այն նույնացնում է Ղազար Փարպեցռւ հիշատակած Ողջնհազ գյուղին, որտեղ V դարում, Վարդանանց պատերազմի ժամանակ, զոհվել ու թաղվել է Վարդանի եղբայրը՝ Հմայակ Մամիկոնյանը։ Պատկանում էր Բագրատունիներին։ VII դարում նվաճել ու ավերել է արաբական ոստիկան (էմիր) Մրվանը, բայց շատ չանցած Աշոտ Կյուրոպաղատը այն նորից հետ է վերցրել։ IX—XI դարերում այն առևտրական ճանապարհներով կապված էր Վրաստանի, Աբխազիայի, Տրապիզոնի, Բյուզանդիայի և Անի-Շիրակի թագավորության կենտրոնների հետ։ XI դարում Արտանուջը Բագրատունիների այն ճյուղի բնակատեղին էր, որը հետո հաստատվեց Վրաց գահի վրա։ Այդ ժամանակներում Արտանուջը սովորական բերդ էր, որի մասին հիշատակություն ունի Կոստանդին Ծիրանածինը (905—958 թթ.)։ Նրա բերդ լինելու վերաբերյալ տեղեկություններ է հաղորդում նաև թուրք պատմագիր Քյաթիբ Չելեբին, բայց ավանդությամբ և զրույցներով զուգորդված, որ դրանք դարձնում են քիչ արժանահավատ։ Հետագայռւմ Արտանուջը մտնում էր վրաց Բագրատունիների թագավորության, իսկ XVI դարից՝ Օսմանյան պետության կազմի մեջ։
1878 — 1921 թթ., Ռուսական կայսրության տիրապետության ժամանակ, մտնում էր Բաթումի մարզի Արդվինի օկրուգի մեջ։ Արտանուջը նաև Հայ Առաքելական եկեղեցու հոգևոր թեմի կենտրոն էր։
Բնակչություն
Արտանուջը սակավամարդ քաղաք էր։ XIX դարի վերջերին ուներ 1000 բնակիչ, որից 960—ը հայեր, իսկ մնացածը՝ թուրքեր, 1907 թ.՝ 1214 բնակիչ, մեծագույն մասը՝ դարձյալ հայեր։
Բնակչությունը զբաղվում էր արվեստներով, առևտով և նաև գյուղատնտեսությամբ։ Կարևոր դեր էր խաղում հատկապես խաղողագործությունը։ Արտանուջը արտահանում էր ընտիր գինի, որը մեծ համբավ ուներ զանազան շուկաներում։ Արհեստներից տարածված էին դերձակությունը, ներկարարությունը, կոշկակարությունը, դարբնությունը, ասեղնագործությունը, կերպասագործությունը, մետաքսագործությունը։ Բավական աշխույժ բնույթ ուներ նրա ներքին ու արտաքին առևտուրը։ Գինուց բացի, արտահանում էր մորթիներ, բուրդ և այլ ապրանքներ։ Մեծ Եղեռնի ժամանակ տեղի հայ բնակչության 1276 մարդ սպանվել է, մնացածից հաջողվել է փախչել, գաղթելով այլ երկրներ։
Ներկայում քաղաքում բնակվում է 6,332 մարդ (2012), քրդեր և թուրքեր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Գուգարքի բնակավայրեր Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի քաղաքներ Կատեգորիա:Տայք-Կղարջք Կատեգորիա:Արդվինի մարզ
Սուրբ Նիկիտայի եկեղեցի (Զդիտովո)
Սուրբ Նիկիտայի եկեղեցի (Свята-Мікіцкая царква), ճարտարապետական փայտե հուշարձան Բելառուսի Հանրապետության Ժաբինկովսկու շրջանի Զդիտովո գյուղում։ Կառուցվել է 1502 թվականին Մուխավեց գետի ափին, որից հետո բազմիցս ։ Ընդգրկված է Բելառուսի պատմամշակութային արժեքների ցանկում։
Պատմություն
Կառուցվել է արևմտապոլեսական ճարտարապետության ավանդույթներով` պոլեսական ճարտարապետական դպրոցի երկու տեսակներից մեկով։ Հավակնում է ընդգրկվել ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում ։
Ճարտարապետություն
Լայնությունը կազմում է 9.4 մ, երկարությունը՝ 15.65 մ, բարձրությունը՝ 6 մ։ Բաղկացած է երեք ուղղանկյունաձև ծավալներից՝ հիմնական, թմբուկ և աբիսդա։ Տանիքը կավարածածկ է։ Ապսիդի կողմերով կառուցվել են նեղ ցածր ավանդատներ։ 19-րդ դարում մուտքի մոտ կառուցվել է հիմնակմախքային նախամուտք։ Բեմը ծածկված է փայտե տախտակներով։ Պատուհանները բարձր են և ուղղանկյուն ։
Եկեղեցուց ոչ հեռու գտնվում է երկհարկանի փայտե հիմնակխամքային զանգակատուն։ Համալիրը բնութագրվում է որպես մոնումենտալ, ճարտարապետագեղարվեստական արտահայտություն ։
Եկեղեցում պահվում է 16-րդ դարի կեսին նկարված Տիրամայր Օդիգատրիայի սրբապատկերը ։ Եկեղեցու հովիվը ավագ երեց Ստեֆան Իվանովիչ Գապանյուկն է ։
Թոմաս Տուխել
Թոմաս Տուխել (Thomas Tuchel, ), գերմանացի նախկին ֆուտբոլիստ, ներկա պահին՝ մարզիչ։
Ֆուտբոլիստ
Թոմաս Տուխելը «TSV Krumbach» ֆուտբոլային ակումբի սան է։ 1988 թվականին տեղափոխվում է Աուգսբուրգ։ 1992 թվականին նա հնարավորություն է ստանում խաղալ Գերմանիայի երկրորդ դիվիզիոնում հանդես եկող Վյուրտենբուրգ քաղաքի «Շտուտգարտեր Կիքերս» ակումբում, սակայն, 1992/93 մրցաշրջանում անցկացնելով ընդամենը 8 հանդիպում և չդառնալով ոչ մի գոլի հեղինակ, և 1993/94 մրցաշրջանում ցուցադրելով ավելի հիասթափեցնող ֆուտբոլ՝ կորցնում է իր տեղը հիմնական կազմում։ Դրանից հետո տեղափոխվում է հարավային Ռեգիոնալլիգայի «Ուլմ 1846» ակումբը, որտեղ անցկացնում է 69 հանդիպում, իսկ 1988 թվականին ավարտում է սպորտային կարիերան հոդերի խրոնիկական հիվանդությունների պատճառով։
Մարզիչ
Տուխելը մարզչական կարիերան սկսել է 2000 թ., երբ նա գլխավորում էր «Շտուտգարտ»-ի Մ19 տարեկանների հավաքականը։ Հինգ տարի այդ թիմը գլխավորելուց հետո վերադարձել է «Աուգսբուրգ», որտեղ էլ 3 տարի աշխատել է որպես երիտասարդական հավաքականի համակարգող ։ 2009 թ. օգոստոսի 3-ին նշանակվեց Բունդեսլիգային նոր միացած Մայնց 05-ի գլխավոր մարզիչ և ակումբի հետ կնքեց 2 տարվա պայմանագիր ։ Այս նշանակումը կապված էր թիմի երիտասարդական հավաքականի հաջող խաղով, որը 12 ամիս գլխավորել էր Թոմաս Տուխելը։ Առաջին մրցաշրջանը Տուխելի «Մայնց»-ը ավարտեց 9-րդ հորիզոնականում։ 2010/11 թթ. մրցաշրջանում Տուխելը շատ հաջող մեկնարկեց, հաղթելով 7 մեկնարկային խաղերը, այդ թվում և «Բավարաիային»։ Մրցաշրջանը ավարըեց 5-րդ հորիզոնականում։ Հաջորդ երկու մրցաշրջանները հաջող չդասավորվեցին և, և թիմը դրանք ավարտեց աղյուսակի վերջին հորիզոնականներում։
2013/14 մրցաշրջանում Տուխելի Մայնցը դուրս եկավ Եվրոպա լիգա՝ մրցաշարային աղյուսակում զբաղեցնելով 7-րդ հորիզոնականը ։ Թոմասը փորձեց համաձայնության գալ թիմի ղեկավարության հետ մրցաշրջանից հետո մարզչական կազմից դուրս գալու հարցում, և չնայած նա այդպես էլ չստացավ հստակ պատասխան, այնուամենայնիվ նա հեռացավ մարզչական շտաբից 2014 թ. մայիսի 11-ին ։
2015 թ. ապրիլի 19-ին պարզ դարձավ, որ Տուխելը կգլխավորի Դորտմունդի «Բորուսիան» ։ 2017 թվականի մայիսի 27-ին Թուխելը թիմի հետ նվաճում է Գերմանիայի գավաթը, որից հետո ակումբը հրաժարվում է նրա ծառայություններից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆուտբոլային մարզիչներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլային մարզիչներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ Կատեգորիա:Չելսի ՖԱ մարզիչներ Կատեգորիա:Աուգսբուրգի ֆուտբոլիստներ
Վոլֆգանգ Պաուլ
Վոլֆգանգ Պաուլ (Wolfgang Paul, ), գերմանացի ֆիզիկոս, ով մասնակցել է ոչ մագնիսական քառակողմ մաս-ֆիլտրի մշակմանը, ինչը դարձավ իոնային թակարդի հիմքը ։ Հանս Գեորգ Դեմելտի հետ միասին կիսել է 1989 թվականի ֆիզիկայի Նոբելյան մրցանակը Նորման Ֆոսթեր Ռամզեյի հետ ։
Վաղ տարիներ
Վոլֆգանգ Պաուլը ծնվել է 1913 թվականի օգոստոսի 10-ին Ցայտհայնում, Գերմանիա։ Մեծացել է Մյունխենում, որտեղ իր հայրը դեղագործական քիմիայի պրոֆեսոր էր։ Մյունխենի տեխնիկական համալսարանի առաջին մի քանի տարիներից հետո նա տեղափոխվեց Բեռլինի տեխնիկական համալսարան 1934 թվականին, որտեղ նա 1937 թվականի Հանս Գեյգերի խմբում ստացել է դիպլոմ։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիների նա ուսումնասիրել է իզոտոպների բաժանումը, որն անհրաժեշտ է միջուկային զենքերում օգտագործվող տրոհվող նյութերի արտադրման համար։
Որդիներ
Որդիներից Ստեֆան Պաուլը Մյունխենի տեխնիկական համալսարանում տեսական ֆիզիկայի պրոֆեսոր է։ Լորենց Պաուլը Վուպերտալի համալսարանում ֆիզիկայի պրոֆեսոր է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Գերմանացի նոբելյան մրցանակակիրներ Կատեգորիա:Մյունխենի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Գյոթինգենի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հումբոլդտի համալսարանի շրջանավարտներ
Ռեպինա
Քաղաքը Ռեպինա շրջանի վարչական կենտրոնն է և բաղկացուցիչ մասը ։ Այն գտնվում է Վիհանդու գետի վրա։
Ռեպինա քաղաքում է գտնվում Եվրոպայի ամենահին թղթի գործարաններից մեկը ։
Հայտնի բնիկներ
Պաուլ Հավաոկս(1924—1983), էստոացի բանաստեղծ, արձակագիր
Օդեսայի մարզ
Օդեսայի մարզ (Оде́ська о́бласть), մարզ Ուկրաինայի հարավ-արևմուտքում։ Հիմնվել է 1932 թվականի փետրվարի 27-ին։ Վարչական կենտրոնն է Օդեսա քաղաքը։
Ընդհանուր տեղեկություններ
Օդեսայի մարզի վարչական կենտրոնն է Օդեսա քաղաքը։
Մարզի վարչական միավորների քանակները՝
Մարզում տեղական ինքնակառավարումը իրականացվում է Օդեսայի մարզային խորհրդի կողմից, գործադիր իշխանությունն է՝ մարզային պետական վարչությունը։ Մարզի ղեկավարն է հանդիսանում մարզային վարչության նախագահը, որը նշանակվում է Ուկրաինայի նախագահի կողմից։
Շրջաններ
Օդեսայի մարզի կազմի մեջ մտնում են 26 շրջաններ՝
Քաղաքներ
Մարզային նշանակության քաղաքներ՝
Շրջանային նշանակության քաղաքներ՝
Բնակչություն
Օդեսայի մարզում բնակվում են ավելին քան 2,3 միլիոն մարդ կամ Ուկրաինայի բնակչության 5,12 % ։
Ծանոթագրություններ
Օդեսայի մարզ
Խոսե Պեդրո Մոնտերո
Խոսե Պեդրո Մոնտերո դե Կանդիա (José Pedro Montero De Candia), ), բժիշկ և պարագվայական քաղաքական գործիչ, երկրի նախագահ 1919 թ. հունիսի 7-ից 1920 թ. օգոստոսի 15-ը։
Կատեգորիա:1878 ծնունդներ Կատեգորիա:Օգոստոսի 1 ծնունդներ Կատեգորիա:1927 մահեր Կատեգորիա:Հունիսի 7 մահեր
Աշոտ Ներկարարյան
Աշոտ Նիկողոսի Ներկարարյան, հայ մանկավարժ։ ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ (1962): ԽՄԿԿ անդամ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։
Կենսագրություն
Աշոտ Ներկարարյանը ծնվել է 1907 թվականին, Գուգարքի շրջանի Լեռնապատ գյուղում։ Ավարտել է հայրենի գյուղի տարրական դպրոցը, այնուհետև՝ Կիրովական քաղաքի առաջին աստիճանի կուսակցական դպրոցը։ 1934 թվականին ավարտել է Անդրկովկասյան կոմունիստական համալսարանը, իսկ 1941 թվականին՝ Երևանի պետական հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի պատմության ֆակուլտետը։ 1934-1938 թվականներին աշխատել է Մեղրիի շրջանային լուսբաժնի վարիչ, միաժամանակ շրջկենտրոնի միջնակարգ դպրոցում դասավանդել է ԽՍՀՄ ժողովուրդների պատմություն։ 1938-1939 թվականներին աշխատել է Թալինի շրջկենտրոնի միջնակարգ դպրոցի տնօրեն ։
1941 թվականին Ներկարարյանը զորակոչվել է կարմիր բանակ և ուղարկվել ռազմաճակատ։ Նա եղել է վաշտի քաղղեկ, 59-րդ դիվիզիայի 183-րդ գնդի ագիտատոր, 2-րդ Բելոռուսական ռազմաճակատի 6-րդ առանձին ինժեներասակրավորային գվարդիական գումարտակի հրամանատարի քաղաքական գծով տեղակալ։ Մասնակցել է Լեհաստանի ազատագրմանը, մարտերով հասել Արևելյան Պրուսիա։ Հայրենական պատերազմում ցուցաբերած արիության ու խիզախության համար պարգևատրվել է Կարմիր աստղի և Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշաններով ։
1946 թվականին Ներկարարյանը զորացրվել է բանակից և աշխատանքի անցել Երևանի լենինյան կուսշրջկոմում, որպես պրոպագանդայի և ագիտացիայի բաժնի վարիչ։ 1948-1963 թվականներին աշխատել է Երևանի ակումբագրադարանային տեխնիկումի տնօրեն և դասավանդել ԽՄԿԿ պատմություն։ 1962 թվականին նրան շնորհվել է ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցչի պատվավոր կոչում։ 1963 թվականից եղել է Երևանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի ԽՄԿԿ պատմության ամբիոնի ավագ դասախոս ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:ՀՊՄՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչներ Կատեգորիա:Կարմիր աստղի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 2-րդ աստիճանի շքանշանակիրներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Գլուխգործոց
Գլուխգործոց - որևէ հեղինակի կամ արվեստագետի ստեղծագործության մեջ գաղափարական-գեղարվեստական ամենաբարձր արժանիքներն ունեցող լավագույն ստեղծագործությունը։
Գլուխգործոցին բնորոշ է ազգային և համամարդկային գաղափարների ներդաշնակ զուգակցումը, գեղարվեստական բարձր կատարելությունը։ Գլուխգործոցները ձեռք են բերում լայն ժողովրդականություն, տարածվում տարբեր ժողովուրդների մեջ ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Գեղագիտություն Կատեգորիա:Գիլդիաներ Կատեգորիա:Նշանագիտություն Կատեգորիա:Կերպարվեստ Կատեգորիա:Արևմտյան արվեստ Կատեգորիա:Արվեստի ստեղծագործություններ
Սենտ Կոլոմբ սյուր Գետ
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 47 մարդ, բնակչության խտությունը` 2.23 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 21.04 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 680 կմ հարավ, Մոնպելիե քաղաքից` 165 կմ հարավ-արևմուտք, Կարկասոն քաղաքից` 55 կմ հարավ։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 29 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 16-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 13։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 55,2 %։ 16 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 10 անձ (5 տղամարդ և 5 կին)։ Գործազուրկ են եղել 6 անձ (3 տղամարդ և 3 կին)։ 13 անաշխատունակներից 1-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 9-ը` թոշակառուներ, իսկ 3-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Ժան-Բատիստ Տավերնիե
Ժան-Բատիստ Տավերնիեն (Jean-Baptiste Tavernier, թանկարժեք քարերի վաճառական, ճանապարհորդ։
1630-1668 թվականներին իր միջոցներով վեց անգամ դեպի Պարսկաստան և Հնդկաստան կատարած ճանապարհորդությունների ընթացքում Տավերնիեն, իր հաշվարկների համաձայն, անցել է 60 հազար լիգ կամ 120 հազար մղոն (կազմում է 289680 կմ)։ 1671 թվականին Լյուդովիկոս XIV-ի պատվերով հրատարակում է «Ժան-Բատիստ Տավերնիեի վեց ճանապարհորդությունները» գիրքը։
Տավերնիեն ծնվել է Փարիզում, ֆրանսիացի կամ ֆլամանդացի Հուգենոտների ընտանիքում, որ գաղթել էր Անտվերպեն՝ փախչելով հետապնդումներից և հետագայում վերադարձել էր Փարիզ՝ Նանտի հրովարտակի չեղարկումից հետո։ Դրանով խոստացվում էր պաշտպանել ֆրանսիացի բողոքականներին։ Նրա հայր Գաբրիելը և հորեղբայր Մելքիորը քարտեզագիրներ էին։ Իր գծանկարներից պարզ է դառնում, որ նա ստացել է որոշակի ուսում՝ քարտեզագրության և փորագրության վերաբերյալ։ Բացի դրանից, դեռևս պատանի հասակում նա արդեն շրջագայել էր ամբողջ Եվրոպայում և տիրապետում էր իր մասնագիտության հիմնական հմտություններին։
Տավերնիեն առավելապես հայտնի դարձավ, երբ 1666 թվականին ձեռք բերեց 116 կարատանոց Կապույտ ադամանդ և ապա, երկու տարի անց 120 հազար լիվրով վաճառեց Լյուդովիկոս XIV-ին (համարժեք է 172000 ունցիա մաքուր ոսկու) և ստացավ ազնվականական տիտղոս։ Տավերնիեի գրվածքները ցույց են տալիս, որ նա ձգտել է ծանոթանալ իր ճանապարհին հանդիպած ամեն բանի, զննել ամենայն մանրամասնությամբ, ինչպես մշակութային անթրոպոլոգը։ Դրա շնորհիվ է, որ նրա «Վեց ճանապարհորդություն» գիրքը վաճառվեց մեծ քանակությամբ և թարգմանվեց գերմաներեն, հոլանդերեն, իտալերեն ու անգլերեն դեռևս իր կյանքի ընթացքում։ Նրա աշխատանքը բազմիցս հիշատակվում է ժամանակակից գիտնականների գրքերում, ովքեր նկարագրել են իրենց դարաշրջանը։
Կյանքի վաղ տարիները
Հորից լսած զրույցները Տավերնիեին մեծապես ոգեշնչում էին, տրամադրում ճանապարհորդության և արդեն 16 տարեկանում նա այցելել էր Անգլիա, Պատմական Նիդերլանդներ ու Գերմանիա։ 1624 թվականին, 18 տարեկանում նա ծառայության է անցնում Հունգարիայի փոխարքայի մոտ։ 1629-ին Ռեթելի դքսի հրավերով, ում մոտ նախկինում եղել էր ուղեցույց և թարգմանիչ, Տավերնիեն ճանապարհորդեց դեպի Մանթուա՝ որպես հրետանու ենթասպա դքսի հոր՝ Նեվերսի դքսի հրամանատարության ներքո, ով պաշարել էր քաղաքը։ Հաջորդ տարում Տավերնիեն, որպես թարգմանիչ, ճանապարհորդեց մի իռլանդացի վարձկանի՝ Կոլոնել Վոլտեր Բուտլերի հետ (սա հետագայում սպանեց Ալբրեխտ ֆոն Վալենշտայնին)։ Իր «Վեց ճանապարհորդություն» գրքում Տավերնիեն նշում է, որ ինքը 1630 թվականին մեկնել էր Բուտլերի հետ՝ Ռեգենսբուրգ ճանապարհորդելու մտադրությամբ` մասնակցելու Ֆերդինանտ II-ի որդու երդմնակալության ակնկալվող արարողությանը։ Սակայն, քանի որ երդմնակալությունը տեղի չունեցավ մինչև 1636 թվականը, հավանաբար, Տավերնիեն այդ արարողությանը մասնակցել է իր առաջին և երկրորդ ճանապարհորդությունների միջև ընկած ժամանակահատվածում։ Իր սեփական միջոցներով նա այցելեց Իտալիա, Շվեյցարիա, Գերմանիա, Լեհաստան և Հունգարիա, շրջագայեց այդ երկրների բնակավայրերում, ծանոթացավ դրանց պատմական հուշարձաններին այնքան լավ, որչափ Ֆրանսիայում, Անգլիայում և Պատմական Նիդերլանդներում։ Բացի դրանից, նա արդեն վարժ խոսում էր այդ երկրների հիմնական լեզուներով։
Առաջին երկու ճանապարհորդությունները
Տավերնիեն այժմ ցանկանում էր ճանապարհորդել Արևելք։ Ռեգենսբուրգում Հայր Ժոզեֆի միջնորդությամբ (սա կարդինալ Ռիշելյեի գործակալն էր և գորշ կարդինալներից) նա միանում է երկու ճանապարհորդի՝ դե Շապեին և դե Սեն Լիբոյին, ովքեր առաջադրանք էին ստացել մեկնել Լևանտի երկրներ։ Նրանց ընկերակցությամբ Տավերնիեն հասավ Կոստանդնուպոլիս 1631 թվականի սկզբներին, որտեղ նա անցկացրեց տասնմեկ ամիս, ապա այցելեց Թոքաթ, Էրզրում, Սեֆյան Պարսկաստանի կազմում մտնող Երևան։ Նրա այս առաջին ճանապարհորդության ամենահեռավոր կետը եղավ Սպահանը։ Նա վերադարձավ Բաղդադ - Հալեպ - Ալեքսանդրետտա - Մալթա ճանապարհով, որտեղից անցավ Իտալիա, և Փարիզ հասավ 1633 թվականին։ Դրան հաջորդած հինգ տարիների մասին մանրամասներ չեն պահպանվել Տավերնիեի կյանքից, բայց նրա ֆրանսիացի կենսագիր Ժորեն պնդում է, որ Տավերնիեն այդ տարիների ընթացքում հավանաբար եղել է Օրլեանի դուքս Գաստոնի տան կառավարիչը։
1638 թվականի սեպտեմբերին Տավերնիեն մեկնում է երկրորդ ճանապարհորդության, որ տևեց մինչև 1643 թվականը։ Նա Հալեպից անցավ Պարսկաստան, ապա Հնդկաստան, մինչև նրա հյուսիսում գտնվող Ագրա քաղաքը, այնտեղից էլ մինչև Գոլքոնդայի թագավորություն։ Նա այցելեց մոնղոլական մեծ խան Շահ Ջահանի արքունիք և կատարեց իր առաջին այցն ադամանդի հանքեր։
Նկարագրությունները Հայաստանի մասին
Ժան-Բատիստ Տավերնիեն վեց անգամ այցելելով Արևելքի երկրներ, իր ուղևորությունների ընթացքում գրել է ճամփորդական նոթեր և պատկերել բազմաթիվ ուշագրավ գրավյուրներ՝ այդ ամենը հրապարակելով մաս առ մաս։ Իսկ ամբողջական տեսքով «ժան-Բատիստ Տավերնիեի վեց ճանփորդությունները» գիրքը հրատարակվել է 1676 թվականին Փարիզում։ Իր ճանապարհորդությունների ընթացքում լինելով Օսմանյան Թուրքիայի և Սեֆյան Պարսկաստանի միջև բաժանված Հայաստանի բնակավայրերում, թողել է նաև հայ ժողովրդի և հայկական մշակույթի մասին հետաքրքիր տեղեկություններ ու փորագրանկարներ։ Նրա շնորհիվ մենք այսօր ունենք Երևանի 17-րդ դարի քարտեզագծված ու հրապարակված առաջին պատկերը (փորագրանկար)։ Այն արվել է 1655 թվականին և տեղ է գտել 1660-ին լույս տեսած ժան-Բատիստ Տավերնիեի «Պարսկական ճանփորդություններ» գրքում։ Իսկ քաղաքի մասին նա գրում է. «Երևանի հիմնական բնակչությունը հայեր են, որոնք քրիստոնեություն են դավանում»։ Գրավյուրի վրա հստակ երևում են Երևանի բերդը, Փոքր բերդը (ներկայիս Նորագյուղ թաղամասը), Դալմայի այգիները, Հրազդան գետը՝ կամուրջով, Գետառը՝ երկու կամուրջներով և Նորքի բարձունքը։ Նկարում պատկերված են քաղաքի թաղամասերը, փողոցները և ամենաուշագրավը՝ եկեղեցին, որը 13-րդ դարի Կաթողիկե և Սուրբ Աստվածածին եկեղեցիներն են հանդիսանում (ներկայումս պահպանված է միայն Սուրբ Աստվածածինը՝ Աբովյան փողոցի վրա)։ Այս պատկերն արժևորվում է հատկապես այն պատճառով, որ նրա ճամփորդությունից, կատարած փորագրանկարներից ու թողած տեղեկություններից երկու տասնամյակ չանցած՝ 1679 թվականին տեղի ունեցավ ավերիչ երկրաշարժ, որի արդյունքում քանդվեցին Երևանի շինությունների մեծ մասը։
«Վեց ճանփորդություններ» գրքում տեղ է գտել նաև Երևանի համայնապատկերը, որտեղ Տավերնիեն կատարել է տեղանքի շինությունների, ճանապարհների լատինատառ համարակալումներ, իսկ տողատակում նշել, թե դրանք ինչ են իրենցից ներկայացնում։ A- Քաղաքը և ամրոցը, B- Քրիստոնյա հայերի արվարձանը, C- Եկեղեցի (սա Սուրբ Պողոս-Պետրոս եկեղեցին է), D- Վանք, F- Քարե կամուրջ, G- Քարավանային մեծ ճանապարհը, K- Թավրիզի ճանապարհը, L- Թիֆլիսի ճանապարհը՝ լեռան կողքով։
Գրվածքները
Այսպիսով, Տավերնիեն ապահովելով իր համար նյութական բարեկեցություն, թագավորի կամքով և սեփական նախաձեռնությամբ, սկսում է զբաղվել իր ճանապարհորդությունների հաշվետվության հրատարակությամբ։ Նա թեև չուներ ճանապարհորդական հատուկ սարքավորումներ ու խոր գիտելիքներ, բայց փոխարենն իր վաճառականական գիտելիքները բավականին հարուստ էին, ուստի իր ճանապարհորդությունների մասին պատմող աշխատությունը չէր կարող ձախողվել և հանրային օգուտ չբերել։ Նա այդ գործը կատարում էր ֆրանսիացի գիտնական, բանաստեղծ և դրամատուրգ Սամուել Շապուզյոյի օգնությամբ և շուտով, 1675 թվականին Փարիզում հրատարակեց «Մեծ Տիրոջ պալատական կյանքի ներքին հարաբերությունները» գիրքը (Nouvelle Relation de l'Intérieur du Sérail du Grand Seigneur)՝ հիմնված Կոստանդնուպոլիս կատարած իր առաջին և վեցերորդ ճանապարհորդությունների ընթացքում կատարած հուշագրությունների վրա։ Այս գրքին հաջորդեց «Ժան-Բատիստ Տավերնիեի վեց ճանապարհորդությունները» գիրքը (Փարիզ, 1676 թ., երկու հատորով) և որպես լրացում՝ «Տարբեր հարաբերությունների մասին» գիրքը (Փարիզ, 1679 թ.): Այս վերջինը պարունակում էր տեղեկություններ Ճապոնիայի հետ հարաբերությունների մասին, որ նա լսել և գրի էր առել վաճառականներից և ուրիշներից։ Մի փոքր հատված էլ նվիրված էր Տոնկինին (Վիետնամի պատմա-աշխարհագրական շրջաններից մեկը)՝ հիմնված իր եղբայր Դանիելի դիտարկումների վրա։ Դանիելն ուղեկցել էր Ժան Բատիստին իր երկրորդ ճանապարհորդության ընթացքում և բնակության հաստատվել Բատավիայում։ Այս գրքում նաև պատմվում է հոլանդական «Արևելահնդկական ընկերության» գործակալների դաժան հարձակման մասին, որոնց ձեռքից Տավերնիեն մեկ անգամ չէ, որ չարիք է կրել։
Կյանքի վերջին տարիները
Տավերնիեի կյանքի վերջին շրջանի մասին մանրամասն փաստեր չեն պահպանվել. այդ տարիներին Ֆրանսիայում ժամանակները բարենպաստ չէին բողոքականների համար։ 1684 թվականին կուրֆյուրստ Ֆրիդրիխ Վիլհելմ I-ի հրավերով Տավերնիեն մեկնում է Բրանդենբուրգ՝ քննարկելու նրա սեփականությունը հանդիսացող «Արևելահնդկական ընկերության» կանոնադրությունը։ Կուրֆյուրստը ցանկանում էր, որպեսզի Տավերնիեն ստանձներ այդ ընկերության դեսպանի պաշտոնը Հնդկաստանում։ Կանոնադրությունը, սակայն, չհաստատվեց։ 1679 թվականին Լյուդովիկոս XIV-ն սկսեց լրջորեն խանգարել նրա՝ բողոքական գաղափարներով հագեցած գրվածքների հրատարակությանը։ Նա հիմնեց, այսպես կոչված, Դարձի բյուրո, որը պարգևատրում էր կաթողիկե դավանանք ընդունողներին։ 1685-ի հունվարին Տավերնիեն 138 հազար լիվրով մարկիզ Անրի դյու Քուեսնեին վաճառեց իր Օբոն ամրոցը։ Եվս երեք հազար լիվր էլ ստացավ ձիերի ու կառքերի դիմաց։ Շուտով եկան լավ ժամանակներ Տավերնիեի համար. նույն տարվա հոկտեմբերին Լյուդովիկոս XIV-ը ուժը կորցրած ճանաչեց Նանտի հրովարտակը, որով Ֆրանսիայում հալածվում էին բողոքականները։ Այնուհետև թագավորը վերանայեց ազնվականական ծագման ստուգման կարգը, որը տիտղոսներից զրկել էր այն բողոքականներին, ովքեր հրաժարվել էին կաթողիկե դավանանքն ընդունել։ Տավերնիեն ինքնին Սավուայի դուքսի թեկնածու էր, բայց Լյուդովիկոս XIV-ը սպառնում էր զավթել դքսության տարածքը, եթե դուքսը, որ իր փեսան էր, չընդուներ իր գերիշխանությունը։ 1687 թվականին, չնայած թագավորական հրովարտակն արգելում էր բողոքականներին հեռանալ Ֆրանսիայից, Տավերնիեն մեկնեց Շվեյցարիա։ 1689-ին նա, անցնելով Բեռլինն ու Կոպենհագենը, Շվեդիայի թագավորի տված անձնագրով մուտք գործեց Ռուսաստան։ Մուտքի արտոնագիրը ստորագրել է ցարի Առաջին մինիստրը՝ իշխան Անդրեյ Գալատինը։ Տավերնիեն հավանաբար մտադիր էր ցամաքային ճանապարհով Հնդկաստան անցնել։ Մենք չգիտենք՝ արդյոք նա հանդիպե՞լ է Պետրոս I ցարին, ով այդ ժամանակ ընդամենըն յոթ տարեկան էր։ Միայն գիտենք, որ Տավերնիեն, ինչպես Մոսկվայում բնակություն հաստատած մյուս բոլոր օտարերկրացիները, պետք է ունենար կայսերական հրաման՝ բնակվելու համար օտարականների համար նախատեսված Գերմանական արվարձանում (Немецкая слобода): Պետրոս I-ը հետաքրքրված էր արտասահմանյան ամեն ինչով, ուներ շատ ընկերներ, որ բնակվում էին այդ արվարձանում և 1689 թվականին իր ժամանակի մի զգալի մասն անցկացնում էր այնտեղ։ Տավերնիեն Մոսկվա էր հասել նույն տարվա փետրվարի վերջերին կամ մարտի սկզբներին։ Նա հանրահայտ մարդ էր։ Ուստի, հաշվի առնելով Պետրոս I-ի հետաքրքրությունը արտասահմանյան, և հատկապես՝ եվրոպական ամեն ինչի հանդեպ, զարմանալի կլինի, եթե նրանք իրար հանդիպած չլինեն։ Տավերնիեն վախճանվեց Մոսկվայում 1689 թվականին, 84 տարեկան հասակում։ Նա մեծ ճանապարհորդի կերպար էր, իսկ «Վեց ճանապարհորդություն» գիրքը մեր օրերում էլ մնում է մարդկության թողած ժառանգության գոհարներից մեկը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ճանապարհորդներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Կոլումբոսյան ձու
Կոլումբոսյան ձու (Columbus' egg), թևավոր արտահայտություն, որ նշանակում է դժվար իրադրությունից դուրս գալու անսպասելի հեշտ ելք։
Ավանդության համաձայն` երբ Քրիստափոր Կոլումբոսը կարդինալ Գոնսալես դե Մենդոսի հրավիրած ճաշկերույթի ժամանակ պատմել է, թե ինչպես է հայտնաբերել Ամերիկան, ներկաներից մեկն ասել է. «Ի՞նչը կարող է ավելի հեշտ լինել, քան նոր երկիր բացահայտելը»։ Որպես պատասխան Կոլումբոսը առաջարկել է հասարակ մի խնդիր` ձուն կանգնեցնել ուղղահայաց։ Երբ ներկաներից ոչ մեկը չի կարողանում դա անել, Կոլումբոսը, ձուն վերցնելով, ջարդում է այն մի ծայրից և դնում սեղանի վրա` ցույց տալով, որ դա իրականում շատ հեշտ էր։ Դա տեսնելով` բոլորն ընդդիմանում են` ասելով, որ այդպես բոլորն էլ կարող էին։ Այդ ժամանակ Կոլումբոսը պատասխանում է. «Տարբերությունն այն է, որ դուք կարող էիք դա անել, իսկ ես դա արեցի»։
Արտահայտության ծագման այլ տարբերակներ
Հնարավոր է, սակայն, որ այս դրվագը, որ առաջին անգամ նկարագրվել է իտալացի ճանապարհորդ Ջիրոլամո Բենցոնիի «Նոր աշխարհի պատմություն» գրքում (1565), ընդամենը լեգենդ է, քանի որ համանման պատմություններ հայտնի են եղել Իտալիայում և Իսպանիայում Կոլումբոսից շատ առաջ ։ Իսպանիայում «կոլումբոսյան ձու» արտահայտության օրինակով գործածվում է «Խուանելոյի ձու» արտահայտությունը (huevo de Juanelo), որը կիրառվել է խրթին հարցը պարզ ձևով լուծելու իմաստով։ Նման դրվագներ կան նաև իսպանացի դրամատուրգ Կալդերոնի «Անտեսանելի կինը» և արվեստի իտալացի տեսաբան Ջորջո Վազարիի «Առավել հայտնի նկարիչների, քանդակագործների կյանքի նկարագրություններ» գրքերում ։ Վազարին պատմում է, թե ինչպես աշխարհի տարբեր կողմերից 1421 թվականին Ֆլորենցիա են գալիս շատ ճարտարապետներ, որպեսզի լուծեն Սանտա Մարիա դել Ֆիորե տաճարի գմբեթի կառուցման հարցը։ Ճարտարապետ Ֆելիպե Բրունելեսկին (1377-1446) իր առաջարկը չի ներկայացնում ընդհանուր ժողովին` փոխարենն առաջարկելով, որ գմբեթը կառուցի այն մարդը, ով կարող է ձուն կանգնեցնել սեղանին։ Միայն ճարտարապետը ինքն է կարողանում դա կատարել վերոնշյալ ձևով, ինչից հետո տաճարի գմբեթը նմանեցնում են մի կողմը հատած ձվի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թևավոր խոսքեր
Նյուել Ուայեթի տուն-թանգարան
Նյուել Ուայեթի տուն-թանգարան (N. C. Wyeth House and Studio), 20-րդ դարի ամերիկացի գեղանկարիչ և գրքերի հանրահայտ նկարազարդումների հեղինակ Նյուել Կոնվերս Ուայեթի հուշաթանգարանը ԱՄՆ-ի Փենսիլվանիա նահանգի Չադս Ֆորդ քաղաքի մերձակայքում ։ Գտնվում է գեղատեսիլ բնության գրկում, որը ներշնչանքի աղբյուր է հանդիսացել արվեստագետի համար։ Ուայեթը տարածքը գնել և տունը կառուցել է 1911 թվականին իր առաջին խոշոր հոնորարի գումարով, որն ստացել էր Ռոբերտ Լուիս Սթիվենսոնի «Գանձերի կղզին» վեպի նկարազարդման համար ։ Շինությունը ծառայել է որպես նկարչի հիմնական բնակավայր և արվեստանոց։ Նրա մահից հետո՝ 1945 թվականից այնտեղ ապրել ու ստեղծագործել են կինը, ապա՝ դուստրը՝ նկարչուհի Քերոլայն Ուայեթը։ Վերջինիս մահից հետո շինություններն ու տարածքը գնել է Բրենդիուայն Ռիվրի թանգարանը, որն էլ այդտեղ կազմակերպում է էքսկուրսիաներ, շրջակա տարածքում էլ՝ հետիոտն արշավներ ։ 1997 թվականին տուն-թանգարանին շնորհվել է ԱՄՆ-ի ազգային պատմական հուշարձանի կարգավիճակ ։
Բրենդիուայն Ռիվրի թանգարանի տնօրինությունը այստեղ վերակառուցման ու վերանորոգման անհրաժեշտ աշխատանքներ է իրականացրել, և Նյուել Ուայեթի տուն-թանգարանը 2012 թվականին բացել է իր դռները այցելուների առջև ։
2019 թվականին Նյուել Ուայեթի թոռը՝ համբավավոր նկարիչ Էնդրյու Ուայեթի որդին՝ Ջեյմին էքսկուրսիաների շարք է վարել իր պապի տուն-թանգարան-արվեստանոցում ։ Այստեղ պահվում են Նյուել Ուայեթի աշխատանքներ բնօրինակների բավականին հարուստ հավաքածու և նրա անձնական իրերից։ Կան նաև Ուայեթների համբավավոր տոհմի այլ նշանավոր ներկայացուցիչների մասին պատմող ցուցանմուշներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի թանգարաններ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի մշակույթ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի արվեստ
(9253) Օբերթ
(9253) Օբերթ (Oberth), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1971 թվականի մարտի 25-ին Կոռնելիս վան Հաուտենի, Ինգրիդ վան Հաուտեն-Գրունևելդի և Թոմ Գերելսի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,395121 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,958 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8323 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1353,91 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,265897 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 7,28° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1971 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կոռնելիս վան Հաուտենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ինգրիդ Հաուտեն-Գրունենվելդի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Թոմ Գերելսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Զիքարա
Զիքարա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Սեբաստիայի վիլայեթի Շապին Գարահիսարի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ռոմանովկա (գյուղ, Բրուսիլովի շրջան)
Ռոմանովկա (Романівка), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Բրուսիլովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Ռոմանովկա գյուղում բնակվում էր 275 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 13,4 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 20,52 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Բրուսիլովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Այտիս
Այտիս (ղազախերեն՝ айтыс. թարգմանաբար նշանակում է ասք, պատում), Ղազախստանում, Ղրղզստանում, Բաշկորտոստանում ժողովրդական բանավոր, երգային պոեզիայի տեսակ, երկու ակինների (ժողովրդական երգիչ-աշուղների) միջև հանպատրաստից մրցակցություն, որն անց է կացվում ժողովրդական լարային գործիքի (ղազախների ու բաշկիրների շրջանում՝ դոմբրայի, ղրղզների շրջանում՝ կոմուզի) նվագակցությամբ։
Այտիսի ժամանակ դեմ-դիմաց նստած (հազվադեպ՝ նաև կանգնած) ակինները տեղնուտեղը հորինած երգերով երկոսում-մրցում են միմյանց հետ՝ խոսքը փոխանցելով մեկը մյուսին, «բռնելով» մրցակցի բառերը։ Ընդ որում՝ մրցակցային երգերը կարող են հորինվել ցանկացած թեմայով։ Ակինների մրցակցության հաղթողին որոշելիս հաշվի են առնվում ինչպես նրանց հորինածի մեղեդայնությունն ու ռիթմիկությունը, այնպես էլ՝ մրցակցին հակադարձելու ժամանակ դրսևորած հնարամտությունը, խոսքի սրությունն ու պատկերավորությունը։
Այտիսը կարող է անցկացվել միաժամանակ մի քանի ակինների միջև, սակայն առավել ընդունված ու տարածում գտած տարբերակը զույգերով մրցակցությունն է, ընդ սմին՝ հաճախ միմյանց հետ մրցում են տղամարդ և կին ակիններ։
Այտիսը Ղազախստանում
Մասնագետները տարբերակում են այտիսի մի քանի տեսակներ՝ այտիս-հանելուկ, այտիս-գովք, այտիս-առակ և այլն։
Ակինների այդ մրցակցությունները Ղազախստանում անց են կացվում կանոնավոր կերպով՝ պարբերաբար։
Այդօրինակ մրցույթներում հաճախակի հաղթանակներ տարած ու համբավ ձեռք բերած ակիններից են Ժանակ Սաղնդիկուլին (1770—1856), Շոժե Կարժաուբայուլին (1808—1895), Սույունբայ Առոնուլին (1815 - 1898), Բիռժան-սալը (1834 - 1897), Սառա Տաստանբեկ-կըզին (1878 - 1916) (1946 թվականին կոմպոզիտոր Մուկան Տուլեբաևը Բիռժանի ու Սառայի միջև անցկացված այտիսի մասին օպերա է գրել՝ «Բիռժանն ու Սառան» խորագրով), Տորեբայ Եսկոժաուկին (1844 - 1911), Ջամբուլ Ջաբաևը (1846 - 1945), Ասեթ Նայմանբաևը (1867 - 1922), ժամանակակից ակիններից՝ Ռինատ Զաիտովը, Բալղնբեկ Իմաշևը, Ժանդարբեկ Բուլգակովը,Դիդար Կամիևը և ուրիշներ։ 2014 թվականին ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն «Մարդկության ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ներկայացուցչական ցուցակի» մեջ ընդգրկեց Ղազախստանի ներկայացրած «Դոմբրայով կյույի ավանդական կատարման արվեստը», իսկ 2015 թվականին այդ ցուցակում ներառվեց ղազախա-ղրղզական տարբերակը՝ «Այտիշ-այտիսը՝ իմպրովիզացիայի արվեստ» ձևակերպումով ։
Գրաքննություն
Մի քանի տարի առաջ Ղազախստանի կառավարությունը, հանձին այն ժամանակվա մշակույթի նախարար Մուխտար Կուլ-Մուհամեդի, փորձեց գրաքննության ենթարկել այտիսը՝ կոչ անելով ակինների մրցակցության երգերի թեմա դարձնել լոկ «անկախության ու Աստանայի» և «Ելբասի»-ի (Նորսուլթան Նազարբաևի) գովքը ։ Միաժամանակ՝ պարտադրելու պես «խնդրեցին» չշոշափել 2011 թվականին Ժանաոզենում տեղի ունեցած բողոքի ցույցերի թեման ։ Ժանաոզենյան իրադարձությունների մասին արտահայտված ակին Բաուրժան Կալիոլլեի ելույթը ցածր գնահատելու՝ ժյուրիի փորձերը առաջացրին հանդիսականների բուռն վրդովմունքը ։ Այտիսն այսօր խոսքի ազատության թերևս վերջին հենակետն է Ղազախստանում ։
2013 թվականին այտիսի մասնակիցներից Ռինատ Զաիտովը սուր քննադատության ենթարկեց իշխանավորներին, և ժյուրիի անդամները փորձեցին հաղթանակը շնորհել նրա մրցակցին, բայց նրանց վճռի դեմ բողոքող հանդիսականների սուլոցներն ու աղմուկը ստիպեցին փոխել որոշումը. կես ժամ տևած խորհրդակցությունից հետո ժյուրին հայտարարեց, որ ակինները «իրար հավասար են» ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Ղազախստանի մշակույթ
Գնատովկա (գյուղ, Գայսինի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Գնատովկա գյուղում բնակվում էր 471 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1104 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 426,63 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Գայսինի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1800 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
(1396) Աուտենիքուա
(1396) Աուտենիքուա (Outeniqua), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1936 թվականի օգոստոսի 9-ին Սիրիլ Ջեքսոնի կողմից Յոհանեսբուրգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,247235 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8753 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6192 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1230,47 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,292571 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,49° անկյուն։
Աուտենիքուա աստերոիդը պատկանում է Ամներիսի աստերոիդների ընտանիքին, որը տեղաբշխված է հիմնական աստերոիդների գոտում։