cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Վասպուրական
Վարչական բաժանում
Ռշտունիներին պատկանում էին երկու գավառ՝ Ռշտունիքը (Վանա լճից հարավ) և Տոսպը(Վան քաղաքի շրջակայքը)։ Վասպուրականում կային նաև բազմաթիվ այլ նախարարական տներ՝ Անձևացիք, Տրպատունիք, Երվանդունիք և այլն։
VIII-IXդարերին Արաբական խալիֆայության դաժան քաղաքականության հետևանքով Հայաստանի մյուս մասերի նախարարությունների հետ միասին Վասպուրականի նախարարություններից շատերը հարված ստացան․ դրանց զգալի մասը դուրս եկավ պատմության թատերաբեմից, որոշ մասն էլ կորցրեց իր նախկին դիրքը, քաղաքական ու ռազմական հզորությունը և վերածվեց մանր ու թույլ իշխանությունների։ Վասպուրականի նախարարությունների մեջ այդ տեսակետից բացառություն կազմեց Արծրունիների նախարարությունը։ Չնայած Արծրունիները մի քանի անգամ, հատկապես բուղայի արշավանքների ժամանակ տուժեցին Խալիֆայության կազմակերպած ավերիչ արշավանքներից ու ջարդերից, այնուամենայնիվ կարողացան պահպանել իրենց գոյությունը և հզորացան՝ հարևան նախարարական տների ոչնչացման ու թուլացման հետևանքով։ Արծրունիները, ի հաշիվ պատմական ասպարեզից դուրս եկած նախարարությունների և և իրենց նախկին դիրքը կորցրած նախարարությունների, ընդարձակեցին իրենց սահմանները։ IX դարի 2-րդ կեսին Արծրունիներն իրենց ձեռքը վերցրին ոչ միայն ամբողջ Վասպուրականը, այլ նաև վերջինիս էին միացրել Մոկաց աշխարհն ամբողջությամբ և Կորճեքի ու Պարսկահայքի մի շարք գավառներ։ Բացառություն կազմեց Նախիջևան և Գողթն գավառները, որոնցից առաջինը Վասպուրականից անջատվել է 693թվականին, մյուսը՝ 737թվականին։ Xդարի սկզբին Արծրունիներն իրենց իշխանության մեջ առան նաև Այրարատի Կոգովիտ,Տուրուբերանի Աղիովիտ(Վանա լճի հյուսիսային կողմում), Բզնունիք,Կոր և Խոռխոռունիք գավառները։ IX դարի վերջերից սկսած Արծրունիների և Սյունեցիների մեջև կռիվ է առաջանում, ինչի պատճառը Նախիջևանն էր։ Յուրաքանչյուրը փորձում էր տիրանալ Նախիջևանին, այդ պատճառով էլ այն մեկ միացվում էր Վասպուրականին, մեկ՝ Սյունիքին։ 908թվականին Վասպուրականի Գագիկ Արծրունի իշխանն ապստամբեց Բագրատունիների կենտրոնական թագավորության դեմ և Ատրպատականի արաբ էմիր Յուսուֆի օգնությամբ իրեն հռչակեց Վասպուրականի անկախ թագավոր։ Սակայն Վասպուրականի թագավորությունը մինչև վերջ էլ մնում էր իբրև Բագրատունիների կենտրոնական թագավորության վասալ, ինչպիսիք էին Սյունիքի, Վանանդի, Լոռու թագավորությունները և երկրի այս կամ այն մասում իրենց գոյությունը պահպանած հայկական իշխանություններն ու Հայաստանի տարածքում կազմավորած արաբական էմիրությունները։ 922թվականին հաստատված խաղաղությունը, որը տևեց մոտ մեկ դար, Հայաստանի մյուս շրջանների նման, Վասպուրականի համար ևս ունենում է բարերար ազդեցություն։ Այս շրջանում Վասպուրականը տնտեսության և մշակույթի բնագավառում մեծ զարգացում է ապրում․ զարգանում է առևտուրը, զարգանում են քաղաքները, բացվում են բազմաթիվ դպրոցներ, որոնցից մի քանիսը դառնում են մշակույթի խոշոր կենտրոններ։
Վասպուրականի թագավորությունն իր գոյությունը պահպանում է 110 տարուց ավելի(908-1021 թվականին)։ Այս թագավորությունը, ինչպես նաև Տարոնի իշխանությունը և Տայքի կյուրոպաղատությունը, զոհ գնաց Բյուզանդական կայսրությանը։ Վերջինս նախ գրավում է Տարոնի իշխանությունը, ապա՝ Տայքի կյուրոպաղատությունը (1001 թվականին)։ Դրանից հետո հերթը հասավ Վասպուրականի թագավորությանը։ Վասիլ II-ը, ով Բուլղարական պատերազմում հաղթանակ տարավ, սկսեց ուշադրություն դարձնել Վասպուրականին։ 1016-1021 թվականներին Վասպուրականը մի քանի անգամ հարձակման է ենթարկվում արևելյան ցեղերի կողմից։ Մի կողմից արևելյան ցեղերի հարձակումները, իսկ մյուս կողմից Բյուզանդական կայսրության ճնշումները ստիպում են Վասպուրականի վերջին թագավոր Սենեքերիմին՝ իր լայնածավալ թագավորությունը հանձնել Բյուզանդային՝ 1021թվականին, և դրա փոխարեն, իբրև «հատուցում», ստանալ Փոքր Հայքի Սեբաստիա (Սվազ) քաղաքն իր շրջակայքով։ Այսպիսով, 1021 թվականին վերանում է Վասպուրականի Արծրունյաց թագավորությունը, երկիրը կցվում է Կայսրությանը՝ որպես նրա արևելյան պրովինցիաներից (թեմերից) մեկը։ Սենեքերիմ թագավորի հետ Սեբաստիա են տեղափոխում մի շարք ազնվականներ ու իշխաններ, ինչպես նաև հազարավոր ռամիկ բնակիչներ։
Պատմական աղբյուրների համաձայն, Սենեքերիմ թագավորի օրոք (968-1021 թվականներին) Վասպուրականում եղել է 72 բերդ ու ամրոց, 10 քաղաք, 4000 գյուղ և 115 վանք, որոնք բոլորն էլ 1021թվականին անցան Բյուզանդիային։ Բյուզանդիայի կազմում Վասպուրականը երկար չմնաց։ 1040-ական թվականներին վերջերին տեղի ունեցան սելջուկյան արշավանքները,որի հետևանքով նրանք տիրացան Վասպուրականին։ Սելջուկյան աշխարհակալ պետության մասնատման շրջանում Վասպուրականը Մոկքի, Տուրուբերանի և Բարձր հայքի հարավային գավառների հետ միասին կազմեց Շահարմենների էմիրությունը, որի մի մասը հայ-վրացական զորքերը սելջուկներից ազատագրեցին XIII դարի սկզբներին։
Վասպուրականում՝ հայերից բացի, ապրում էին հույներ, հրեաներ և ատրպատականցիներ, իսկ VIII-IX դարերից այստեղ բնակություն հաստատեցին որոշ թվով քրդեր և արաբներ։ Քրդական տարրը Վասպուրականում սկսեց ավելի ուժեղանալ XI-XII դարերից, սակայն մինչև առաջին համաշխարհային պատերազմը նրա բնակչության մեծամասնությունը կազմում էին հայերը։ Վասպուրականի բնակչության թիվն իր առավելագույն չափին հասավ X դարի վերջին և XI դարի սկզբին։ Բնակչության թիվը հասնում էր ավելի քան մեկ միլիոնի, իսկ խտությունը տարբեր մասերում եղել է տարբեր։ Վասպուրականի ամենից խիտ բնակեցված շրջանները մերձլճյան գավառներն էին։ Բնակչության հիմնական զբաղմունքը գյուղատնտեսության երկու կարևորագույն ճյուղերն էին՝ անանապահությունն ու երկրագործությունը, զբաղվում էին նաև արհեստագործությամբ, առևտրով, ձկնորսությամբ և որսորդությամբ։
Որոշ հայ պատմաբանների մոտ, ժամանակին տարածված էր այն տեսակետը, թե Աղիովիտ գավառը կիսված է եղել Տուրուբերանի և Վասպուրականի միջև։ Սուրեն Երեմյանը, չունենալով «Աշխարհացույցի» բոլոր ձեռագրերի տարընթերցումները, գավառը բաժանում է երկու մասի, որի արևմտյան հատվածը որպես Աղիովիտ գավառ, հատկացնում է Տուրուբերանին, իսկ արևելյան հատվածը՝ որպես Աղիովիտ գավառ, Վասպուրականին։ Նրա կարծիքով, ըստ երևույթին սկզբում գոյություն է ունեցել մեկ Աղիովիտ գավառ, որը հետագայում վաճառաշահ Զարիշատ քաղաքի բարձրանալու հետևանքով, որը ստացել էր «արքունի քաղաքի» իրավունք, բաժանվում է երկու մասի, որոնցից արևմտյանը դառնում է Զարիշատի քաղաքային տարածք։ 7-րդ դարում Վասպուրականը դարձել է արաբա-բյուզանդական ընդհարումների ռազմաբեմ։ Վասպուրականի նախարարները հարել են Թեոդորոս Ռշտունու գլխավորած ազատագրական շարժմանը և պահպանել իրենց ինքնավարությունը։ Արաբական խալիֆայության նկատմամբ դիմադիր դիրքորոշման պատճառով Վասպուրականի նախարարները ենթակվել են դաժան հաշվեհարդարի։ Ստեղծված ծանր պայմաններում Վասպուրականի նախարարական տները համախմբվել են հզոր Արծրունիների շուրջ։ 774-775 թվականներին Վասպուրականի նախարարները՝ Արծրունիների գլխավորությամբ, պատերազմել են Արաբական խալիֆայության գերակշիռ ուժերի դեմ։ Չնայած պարտությանը և ծանր կորուստներին, Վասպուրականի իշխանությունը պահպանել է գոյությունը։ 800 թվականին Համազասպ Արծրունին դառնում է Վասպուրականի առաջին գահերեց իշխանը՝ այդպիսով գերիշխանության տակ առնելով Վասպուրականի բոլոր իշխաններին ու նախարարներին։
Մանազկերտի ճակատամարտ 1071–ում սելջուկյան թուրքերից բյուզանդական զորքի ծանր պարտությունից հետո նահանգն ընկել է սելջուկյան թուրքերի տիրապետության ներքո։ Վասպուրականի որոշ շրջաններում կիսանկախ վիճակում պահպանվել են Արծրունյաց տոհմի շառավիղները։ Այդ ժամանակաշրջանում Վասպուրական հասկացությունը տարածվել է միայն Վանա լճի ոլորտի և նահանգի հայաշատ շրջանների վրա։
Ընդունելով հայ Բագրատունիների գերակայությունը՝ Վասպուրականի իշխանները վերակողմնորոշվել են դեպի արաբները։ 9-րդ դարի կեսին Արաբական խալիֆայությունը փորձել է ոչնչացնել Վասպուրականի իշխանությունը, ժամանակավորապես բռնագրավել նահանգի զգալի մասը, աքսորել շատ իշխանների։ Սակայն նվաճողները շուտով ծանր պարտություն են կրել Բագրատունիների և Արծրունիների միացյալ հայկական զորքից։ Ավելի ուշ՝ 908 թվականին, Գագիկ Արծրունին հիմնադրում է Վասպուրականի թագավորությունը (908-1021)։
16-րդ դարում Վասպուրականը դարձել է իրանա–թուրքական պատերազմների ռազմաբեմ։ 1639 թվականին Սեֆյան Իրանի և Օսմանյան Թուրքիայի միջև կնքված Ղասրե Շիրինի հաշտությամբ Վասպուրականի հիմնական մասը բռնակցվել է Թուրքիան։ 16-19-րդ դարերում Վասպուրականում շարունակել են գոյատևել հայ, քուրդ, ասորի ժողովրդների ինքնավար իշխանություններ ու համայնքներ։ Այդ երեք ժողովուրդները հաճախ միասնաբար պայքարել են իրանա–թուրքական բռնատերերի դեմ։ Չնայած օտար բռնակալության հարուցած խոչընդոտներին, Վասպուրականում զարգացել են գյուղատնտեսությունը, արհեստագործությունը և առևտուրը։ 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ Վասպուրականի հայ բնակչության զգալի մասը ռուսական զորքի հետ գաղթեց Արևելյան Հայաստան ։
Վասպուրականը Աղիովիտ անունով գավառ չի ունեցել, հետևաբար անկախ ներքին բաժանվածությունից, Աղիովիտն ամբողջությամբ պատկանում է Տուրուբերանին։ Այդ իրողությունը պարզորոշ երևում է նաև այն փաստից, որ Հայաստանի 591 թվականի երկրորդ բաժանման ժամանակ պարսկա-բյուզանդական սահմանագիծը անցնում էր ոչ թե իրականության մեջ գոյություն չունեցող երկու Աղիովիտների միջով, այլ Առեստի անմիջական հարևանությամբ, որով կարծես թե Վասպուրականի մի հատվածը ևս անցնում էր Բյուզանդիային։ Իրապես, վերջինս Վասպուրականում տարածքային ձեռքբերումներ չուներ, պարզապես Աղիովիտ գավառն ամբողջությամբ անցել էր կայսրությանը։
Այսպիսով, Վասպուրականը կազմված էր հետևյալ 34 գավառներից (նախկինում տարածված մտքի՝ 35 գավառի փոխարեն, հանելով Աղիովիտը Վասպուրականի գավառների ցանկից).
Ճանապարհներ
Ք․ա․ IX-VI դդ․ Ուրարտական պետության մայրաքաղաք Տուշպան կամ Վանը Հայկական լեռնաշխարհի կարևորագույն ճանապարհների խոշորագույն հանգույցն էր։ Այն առևտրական ու ռազմական ճանապարհներով կապված էր ինչպես իր հարավային հարևան Ասորեստանի, այլ նաև Մարաստանի հետ։ Տուշպան մի շարք ճանապարհներով միանում էր Արածանիի ու միջին Արաքսի հոսանքների վրա ընկած շրջանների հետ։ Սակայն ուրարտական պետության անկումից հետո Վասպուրականի հնագույն ճանապարհները չկորցրին իրենց առևտրատնտեսական նշանակությունը։
Վասպուրականի վրայով էին անցնում Արևելքն Արևմուտքի հետ կապող տարանցիկ առևտրական ճանապարհի կարևոր ճյուղերից մեկը, որն ուներ հետևյալ նշանակությունը՝ Թավրիզ-Դիլման-Սալմաստ-Բարդուղիմեոսի վանք (այժմյան Բաշկալայից հյուսիս-արևելք)-Վան-Բերկրի-Արճեշ-Մանազկերտ։ Այս ճանապարհների նշանակությունը մեծանում է հիմնականում X-XI դարերում, բայց ի տարբերություն Այրարատով անցնող ճանապարհի, որը մենզոլական տիրապետության ժամանակաշրջանում դադարեց կարևոր դեր խաղալուց, Թավրիզ-Մանազկերտ ճանապարհը իր նշանակությամբ պահպանեց նաև հետագա դարերում, մասնավորապես XVI դարում։ Վասպուրական ի համար խոշոր նշանակություն ունեին Գողթնի և Նախիջևանի վրայով անցնող Թավրիզ-Հեր(Խոյ)-Դարոյնք տարանցիկ ճանապարհները,որոնք Վասպուրականի տարածքում ճյուղավորված էին մի շարք երկրորդական ճանապարհների ու ձգվում էին դեպի երկրի տարբեր մասերը։
Աշխարհագրական միջավայր, վիճակագրություն
Վասպուրականը պատմական Հայաստանի ամենամեծ նահանգներից է, որը հնում հանդիսացել է Արծրունյաց նախարարության կալվածքը։ Թուրքական տիրապետության կազմավորումից հետո (1550-ական թվականներից հետո) երբեմնի հայկական անվանումներին փոխարինեց թուրքականը. այսպես՝ Աղբակը կոչվեց Ալպաք կամ Հեքիարի, Անձրևացյաց գավառը կոչվեց Նորդուզ, Արծկեն՝ Ադիլջևազ, Արճեշը՝ Էրճիշ, Բերկրին՝ Պարկիրի, Բուժունիքը՝ Խոշապ, Կառկառը՝ Կես-կես -գալեսի, Գավաշը՝ Քեավաշ, Հադամակերտ քաղաքը՝ Հեքիարի-Պաշկալե, Մոկքը՝ Մոքուս, Սիփան լեռը՝ Սուփհան դաղ, Սպարկերտ գավառը՝ Իսպեթ կամ Սպարկիր, Վարագի վանքը՝ Ետտիքիլիսե, Սև կամ Թուխ գետը՝ Գարասու։1 Վան քաղաքը և նրա շրջակա 76 գյուղերը վիլայեթի մեջ մտնող մի վարչական միավոր էին, որտեղ յուրաքանչյուր գյուղ ուներ մեկ հատուկ հայ իշխան։ Այդ 76 գյուղերից և Վան քաղաքից դուրս գտնվող գավառները ղեկավարել են թուրքական մյուդիրները։ Վիճակագրության համաձայն Վասպուրականն այդ տարիներին (1850-ական թվականներ) ուներ հետևյալ գավառները.
Գավառներ
Ըստ VII դարի «Աշխարհացոյց»-ի, Վասպուրականը բաղկացած էր 35 գավառներից,բայց «Աշխարհացոյց»-ում հիշատակված է դրանցից միայն 32-ը։ Վասպուրականի գավառներն են՝ Ռշտունիք, Բոգունիք, Տոսպ, Արճիշակովիտ կամ Արճիշաովիտ, Աղիովիտ, Կուղանովիտ, Առբերանի, Գառնի կամ Դառնի, Բաժնունիք, Առնոյոտն, Անձևցիք կամ Անձավացիք, Ատրպատունիք կամ Տրպատունիք, Երվանդունիք, Մարդաստան, Արտազ, Ակե, Մեծ Աղբակ, Անձահիձոր կամ Անձախիձոր, Թոռնավան կամ Թոնրավան, Ճվաշռոտ, Կրճունիք, Մեծնունիք, Պալունիք, Գուկան կամ Դոկան, Աղվանդռոտ կամ Աղանդռոտ, Պատսպարունիք կամ Պատսպարունիք, Արտաշեսյան, Արտավանյան կամ Աբդավանան, Բաքան կամ Բագան, Գաբիթյան կամ Գավիթյան, Գազրիկան կամ Գազրիկանք, Տայգրյան կամ Տագրյան, Վարաժնունիք կամ Վարժնունիք, Գողթն, Նախճավան։
Անանիա Շիրակացին ծանոթ է եղել միայն Վասպուրականի 18 գավառներին, իսկ մյուսների աշխարհագրական դիրքին անծանոթ էր։ Դա երևում է նրանից, որ իր «Աշխարհացոյց»-ում Վասպուրականի 18 գավառները նկարագրված են հաջորդական կարգով՝ հարավից հյուսիս ուղղությամբ՝ երեք շարքով։
Այս գավառների հաջորդականությամբ թվարկումը հնարավորություն է տալիս աշխարհագրական դիրքն ավելի հեշտությամբ որոշել։
Ռշտունիք կամ Ըռըշտունիք
Ռշտունիք անունը Ուրարտու անվան հայկական ձևն է։ Այս լեռնային գավառը տարածվում էր Վանա լճի հարավային առափնյա շրջաններում, նրա և Հայկական Տավրոսի ջրաբաժան բարձրությունների միջև։ Ռշտունիքի մեջ մտնում էր Աղթամար կղզին։ Երկրի մի զգալի մասը պատած է սաղարթավոր անտառներով։ Ունի բերրի հող և նպաստավոր կլիմայական պայմաններ գյուղատնտեսության և այգեգործության համար։ Ռշտունիքը Տոսպի հետ միասին կազմում էր Ռշտունյաց նախարարությունը, որը կարևոր դեր խաղաց հատկապես VII դարում։ IX դարում այս գավառը Վասպուրականի բազմաթիվ այլ գավառների հետ միասին ենթարկվեց Արծրունյաց իշխանությանը։ Ռշտունիքում հիշատակվում են բազմաթիվ պատմական վայրեր, որոնցից մի քանիսը կարևոր դեր են խաղացել հայ ժողովրդի պատմության մեջ։
Ոստան
Ավան, երբեմն կոչվում է քաղաք, գտնվում է այժմյան Ոստանի տեղում՝ Արտոս լեռան հյուսիս-արևմտյան ստորոտին։ Ոստանի կլիմայական պայմանները մեղմ ու բարենպաստ են։Իբրև Ռշտունյաց իշխանանիստ ավան ունեցել է իր բերդը, որը պատած է եղել ամուր պարիսպներով։ Ոստանում շինարարական աշխատանքներ կատարվել են հատկապես Ավան, երբեմն կոչվում է քաղաք,գտնվում է այժմյան Ոստանի տեղում՝ Արտոս լեռան հյուսիս-արևմտյան ստորոտին։Արտոս լեռն ու Վանա լիճը լրացնում էին ֆեոդալական այս փոքրիկ քաղաքի հիասքանչ տեսարանը։ Ոստանի կլիմայական պայմանները մեղմ ու բարենպաստ են։								Իբրև Ռշտունյաց իշխանանիստ ավան ունեցել է իր բերդը,որը պատած է եղել ամուր պարիսպներով։Ոստանում շինարարական աշխատանքներ կատարվել են հատկապես Թեոդորոս Ռշտունի իշխանի և Գագիկ Արծրունի(908-943թթ․) թագավորների օրոք։ Այդ ժամանակներում վերանորոգվել են Ոստանի եկեղեցիները, բերդը, պարիսպները։ Գագիկի օրոք Ոստանում կատարված կառուցումների մասին մեծ հիացմունքով է խոսում Արծրունիների տան պատմիչ Թովմա Արծրունին։ Ոստանը չնայած առաջնակարգ քաղաք չէր, բայց իր արտակարգ նպաստավոր դիրքի շնորհիվ դարձել էր առևտրական կենտրոն։ Նա բարեկարգ ճանապարհներով արևելքում կապված էր Արտեմետի և Վանի, իսկ արևմուտքում՝ Բաղեշի հետ։ Ոստանը լճափին չէր, բայց այդ չէր խանգարում, որ այն լճով կապվեր մոտակա բնակավայրերի հետ։ Քաղաքը ամբողջապես թաղված էր մրգատու այգիների մեջ։
Նարեկա վանք
Այս վանքի մոտ եղել է և համանուն գյուղ։ Գտնվում էր Ոստանից արևմուտք՝ լճից 4-6 կմ վրա։	Նարեկա վանքը գոյություն է ունեցել հնուց ի վեր, սակայն արմատական վերակառուցման է ենթարկցել X դարում և հենց այդ դարում էլ դարձել է Հայաստանի մշակութային օջախներից մեկը։ Այս վանքը առանջնապես նշանավոր դարձավ նրանով, որ այստեղ ապրել է ստեղծագործել է միջնադարյան հայ մշակույթի խոշորագույն ներկայացուցիչներից մեկը՝ Գրիգոր Նարեկացին(951-1003թթ)։Նարեկա վանքն ունեցել է իր բարձր տիպի դպրոցը, երաժշտական դասարանը։ Պատմական տեղեկությունների համաձայն, Նարեկա վանքւոմ որոշ ժամանակ ուսանել է նաև VII դարի մեծ գիտնական Անանիա Շիրակացին։
Տոսպ
Տոսպ անունն առաջացել է Ուրարտական Տուշպա մայրաքաղաքի անունից։ Երբեմն այս գավառը կոչվել է նաև Վանտոսպ՝ Վան քաղաքի այստեղ գտնվելու և գլխավոր քաղաքը լինելու պատճառով։ Տոսպը տարածվում էր Վանա լճի հարավ-արևելյան առափնյա շրջաններում։ Նա իր մեջ ընդգրկում էր Վան քաղաքի շրջակայքը, որը հնագույն շրջանում եղել է Բիաինա երկրի կենտրոնական մասը։ Ունի տաք և ցամաքային կլիմա։ Արհեստական ոռոգման դեպքում այստեղ փարթամորեն աճում են արժեքավոր բազմաթին կուլտուրաներ։ Տոսպի պատմական վայրերից նշանավոր են Վանը, Արտամենը և Վարագա վանքը։
Արտամետ
Ավան,երբեմն ուղղակի կոչվել է Ավան գյուղ։ Հայաստանի կանգուն մնացած հնագույն բնակավայրերից մեկն է և գտնվում է Վան քաղաքից հարավ-արևմուտք՝ լճափին, այժմ նրա տեղում է համանուն աննշան գյուղը։ Արտամետի բնությունն ունի անզուգական գեղեցկություն։ Նրա հյուսիսային կողմում ծփում են Վանա լճի ջրերը, իսկ հարավում բարձրանում են Հայկական Տավրոսի մի քանի լեռնագագաթներ։ Ամբողջ ավանը թաղված էր պտղատու այգիների մեջ։ Աշնան ամիսներին Արտամետի օդը բուրում էր այգիների ընտիր խնձորների անուշ հոտով։ Արտամետը հեթանոսական շրջանում եղել է Անահիտ աստվածուհու անվան հետ կապված մեհենատեղի։
Վարագա վանք
Նախքան վանք հիմնվելը այստեղ գտնվում էր հեթանոսական մեհյան։ Վարագա վանքի տեղում սկզբնական շրջանում կառուցվում է անշուք եկեղեցի, իսկ հետագայում՝ IXդ․ վերջերին և Xդ․սկզբներին հիմնվում է վանքը։ Հենց այս ժամանակ էլ Վարագա վանքը դառնում է մշակույթի կենտրոններից մեկը։ Նրան կից գործում էր դպրոց և հարուստ մատենադարան(ձեռագրատուն)։    Վարագայում շինարարական մեծ աշխատանքներ են կատարվել Վասպուրականի վերջին թագավորի՝ Սենեքերիմի օրոք, սակայն հենց նույն թագավորն էլ, երբ 1021թ․ տեղափոխվում է Սեբաստիա՝ իր հոր հետ տանում է նաև Վարագայի հոգևորականներին, նրա ամբողջ գանձերն ու հարուստ մատենադարանը։ Հետագայում այն նորից է դառնում մշակույթի հայտնի կենտրոն։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեին այն ուներ իր բազմամարդ միաբանությունը, դպրոցը, ձեռագրատունը, պարբերական մամուլը («Արծվի Վասպուրական»)։
Առբերանի գավառ
Տարածվում էր Վանա լճի հյուսիսային կողմում՝ այժմյան Բենդիմահի կամ Բանդիմահի(Բերկրի) գետի հովտում։ Հետագայում այս գավառը կոչվեց իր գլխավոր քաղաքի՝ Բերկրիի անունով։ Առբերանիից հյուսիս՝ Բենդիմահի գետի ակունքների շրջանում տարածվում էր Գառնի գավառը, որը Կոգովիտից բաժանված էր Թոնդուրեկի լեռնահամակարգով։										Առբերանիին արևմուտքում սահմանակից էր Տուրուբերանի Աղիովիտ գավառը, այդ էր պատճառը, որ որոշ հեղինակների մոտ վերջինս դասված է Վասպուրականի կազմում։ Գավառի պատմաաշխարհագրական նշանավոր վայրը Բերկրի քաղաքն էր, որն այժմ էլ գոյություն ունի՝ որպես մի անշուք բնակավայր։ Գտնվում է Բենդիմահի գետի ստորին հոսանքի շրջանում։ Բերկրին եղել է բերդաքաղաք։ Նրա մասին բազմաթիվ հիշատակություններ ունեն մեր պատմագիրները, բայց X-XIդդ․ դրանք ավելի հաճախ են դառնում, քանի որ Բերկրիում տեղի էր ունենում քաղաքական մի շարք առանձնահատկություններ։ Բերկրին առաջնակարգ քաղաք չի եղել։ Այն ֆեոդալական տիպի բերդաքաղաք էր և սելջուկյան նվաճումներիվ հետո մնաց Շահարմենների տիրապետության տակ։ Վասպուրականի մի շարք պատմական վայրերի գավառները մնում են անհայտ։ Այդպիսի վայրերի թվին է պատկանում նաև Ամյուկ բերդը։ Վերջինիս մասին եղած վկայություններից երևում է, որ այն գտնվում էր Վանա լճի հյուսիս-արևմտյան առափնյա շրջանում։
Անձևացիք կամ Անձավացիք
Այս գավառը կազմում էր մի նախարարություն, որտեղ իշխում էր համանուն նախարարական տունը։ Գտնվում էր Արևելյան Տիգրիսի ծայր վերնագավառում։ Անձևացիքից հարավ գտնվում էին Բուժնունիքն ու Առնոյոտնը, իսկ հյուսիս՝ Խոշաբ գետի վերին ու միջին հոսանների ավազաններում՝ Տրպատունիքն ու Երվանդունիքը։ Խոշաբի հովիտը կոչվում էր Հայոց ձոր, որտեղ, ըստ ավանդության, Հայկ նահապետը սպանեց բռնակալ Բելին (գերեզմանի բլրի վրա)։ Մեծ Հայքի 387 թվականի բաժանման ժամանակ գավառն անցավ Սասանյան Պարսկաստանին, իսկ 7-րդ դարի կեսերին նվաճեցին արաբները։ 885 թ-ին գավառը մտավ Բագրատունիների թագավորության կազմի մեջ, իսկ երբ 908թվականին ստեղծվեց Վասպուրականի թագավորությունը, գավառն ընդգրկվեց նրա կազմի մեջ՝ խաղալով ռազմաքաղաքական կարևոր դեր։ 990 թվականին Վասպուրականի թագավորությունը բաժանվեց Արծրունի երեք եղբայրների միջև, և նրա մասերից մեկը հանդիսացող Անձևացյաց գավառում թագավորեց Գուրգեն Արծրունին։ 1021 թվականին գավառը Վասպուրականի թագավորության հետ ընկավ Բյուզանդիայի գերիշխանության տակ։ 									Սկսած 4-րդ դարից` գավառն ուներ իր եպիսկոպոսությունը։ Այս գավառում է գործել Բարդուղիմեոս առաքյալը։ 10-րդ դարում գավառի եպիսկոպոսն էր Գրիգոր Նարեկացու հայրը` Խոսրով Անձևացին։ Անձևացիքը լեռնային գավառ է։ Բանասերներից ոմանք նույնիսկ նրա անվան՝ Անձավացիք-ի ծագումը կապում են ռելիեֆի լեռնային բնույթի հետ։ Տեղացիները սովորաբար կոչում էին Քարգահ։Անձևացիքում հիշատակվում են մի շարք վայրեր։ Դրանից նշանավոր են Կանգուր կամ Կանգուառ ամուր բերդը՝ այժմյան Կանգովայի տեղում, և Հոգյաց վանքը՝ Արևելյան Տիգրիսի բարձրադիր ափին։
Մարդաստան կամ Արտազ
Մարդաստան գավառը տարածվում էր Արճակ լճից մինչև Արտազ գավառն ընկած շրջաններում։													Արտազ գավառն իր տարածքով համապատասխանում է այժմյան Մակուի շրջանին։ Նա գրավում էր այժմյան Զանգիմար (Դեղին) գետի միջին և ստորին հոսանքի շրջանը։ Պատկանում էր Ամատունիներին, իսկ հետագայում անցավ Արծրունյաց իշխանների ձեռքը։							Խորենացու հիշատակության համաձայն, Արտազն ավելի հին ժամանակներում կոչվում էր Շավարշան կամ Շավարշական։									Արտազում գտնվող մի քանի վայրեր նշանավոր դարձան V դարի ժողովրդաազատագրական պատերազմների ժամանակ՝ ուղղված սասանյան Պարսկաստանի տիրապետության դեմ։Այդ վայրերն էին Ավարայրի դաշտը և Ներսեհապատ ու Եղինդ գյուղերը։
Եղինդ գյուղ
Այն գոյություն ուներ հնուց ի վեր։ Այս գյուղում էր գտնվում Վահան Մամիկոնյանի ճամբարն այն ժամանակ, երբ նա Նիխորի հետ վարում էր Նվարսակի հաշտության նախնական բանակցությունները։ Այժմ էլ գոյություն ունի այս գյուղը, գտնվում էր Մակուից մի քանի կիլոմոտր հեռավորության վրա և կոչվում է Երինդ։
Մակու քաղաք
Հնում եղել է բերդաքաղաք։ Հավանաբար՝ եղել է Ամատունիների ոստանը։ Պատմական անուղղակի փաստերից կարելի է ենթադրել, որ Մակուն ավելի հին ժամանակներում կոչվել է Շավարշան կամ Շավարշական։ Այս քաղաքն այժմ էլ գոյություն ունի և մտնում է Իրանի մեջ։
Աղբակ
Կոչվել է նաև Մեծ Աղբակ, ի տարբերություն Փոքր Աղբակի, որը մտնում էր Կորճեքի մեջ, Աղբակը կազմում էր Արծրունիների հայկական գավառը։ Ունի երկրագործության համար լավագույն հողեր։ Նա իր տարածքով համապատասխանում է այժմյան Բաշկալայի շրջանին։ Աղբակով էր անցնում Թավրիզ-Վան ճանապարհը։ Աղբակը պաշտպանական տեսակետից ուներ հարմար դիրք և շրջապատված էր բարձր լեռնաշղթաներով։ Աղբակի պատմական վայրերից նշանավոր է Հադամակերտ կամ Ադամակերտ ոստանը։ Այժմ էլ այդ քաղաքը գոյություն ունի և կոչվում է Բաշկալա։ Աղբակի մյուս հայտնի վայրը Բարդուղիմեոսի վանքն է, որի ավերակները գտնվում են այժմյան Բաշկալա քաղաքից ոչ հեռու։ Աղբակից հարավ գտնվում էր Ակե գավառը՝ նույնանուն քաղաքով։ Աղբակում հիշատակվում են Կակենից, Որսերանք և Օսի գյուղերը։ Վերջինիս մոտ գտնվող Ս.Խաչ վանքը եղել է Արծրունիների տոհմական դամբարանը։ Աղբակի Ս.Բարդուղիմեոս վանքում, ըստ ավանդության, թաղվել է Բարդուղիմեոս առաքյալը։ Ուշ միջնադարում գրեթե լիովին հայաբակ էր։ XIV-XV դարերում Աղբակի լեռնային մասերում հաստատվել են քրդական ցեղեր։ XIV դարում Աղբակը զավթել է Օսմանյան սուլթանությունը։ XIX դ. 80-ական թվականներին Աղբակի բնակիչների (մոտ 10 հազար) մեծ մասը հայեր էին։ Ապրել են նաև ասորիներ։ Հայերը 1896 թ. ենթարկվել են կոտորածի և կողոպուտի։ XXդ. սկզբին` Վանի նահանգի գավառակ՝ 144 գյուղով։ Արևմուտքից սահմանակից էր Նորդուզին և Խոշաբին, հյուսիսից`Մահուդիեին, արևելքից` Պարսկաստանին, հարավից` Գավառին և Ջուլամերիկին։ 1914-15թթ. Աղբակի հայերի մեծ մասը բնաջնջվել է։ Փրկվածներն ապաստանել են Արևելյան Հայաստանում։ XIX դ. վերջին և XX դ. սկզբին հայերն ապրել են Աղբակի հետևյալ բնակավայրերում. Ալալան, (Ս.Հակոբ), Ալաս (Ալազ), Ակնիս, Ամպիկ (Ամբիկ), Աշկիթան (Աշկերտ Ներքին), Առակ, Ասպստան (Հասպստան), Ավզան, Ատես, Արջի, Բաբլասան, Բազ, Բաշկալե, Բարս, Բժնկերտ (Մժնկերտ, Գայլգոմ, Քելգոմ), Երնկանի, Զարզավկ, Թաղիկ (Մրիբա), Լաշկոտ, Խառատուն, Կարաբուլի, Հերեսան, Հոզի (Խուզի), Ձորադիր (Սորաբերդ), Մալգավա, Նաթրուկ, Չուխ, Պատկան, Ռալիմ, Ռասուլաց, Ռըկան, Սորան, Վանքի գյուղ (Դհեր, Ս.Բարդուղիմեոս), Փիրս (Փաստի) ։
Անձախիձոր, Թոնրավան և Ճուաշռոտ
Անձախիձոր կամ Անձահիձոր գավառը տարածվում էր Հերից արևմուտք՝ այժմյան Կոտուր գետի միջին հոսանքի շրջանում։ Այս գավառում էր գտնվում Կոտուր ամուր բերդը(այժմ՝ Կոտուր,համանուն գետի վրա)։ Անձախիձորից արևմուտք, այժմյան Կոտուր և Մեհմեդիկ գետերի վերին հոսանքների վրա ընկած շրջաններում տարածված էր Թոնրավան գավառը, որը հայտնի էր իր Սևան և Նկան բերդերով։ Սևանը, որն այժմ կոչվում է Սեյանկալա, գտնվում է Արճակ լճի մեջ թափվող Մեհմեդիկ գետի վրա։ Պատմական Նկանի տեղում ևս այժմ կա մի գյուղ,որը կոչվում է Նագան։
Ճուաշռոտ կամ Ճվաշռոտ գավառ
Տարածվում էր Հերից արևելք և հյուսիս-արևելք ընկած շրջաններում։ Այստեղ հիշատակվում են պատմական մի քանի վայրեր,որոնց աշխարհագրական դիրքը ճշտված չէ։
Գողթն
Տարածվում էր Արաքսի ձախ կողմում՝ գրավելով Ջուղայի,Ագուլիսի և Օրդուբադի շրջանները։Կազմում էր մի առանձին նախարարական տուն,բայց աշխարհագրական և եկեղեցական առումով երբեմն մտնում էր Սյունիքի, երբեմն էլ՝ Վասպուրականի մեջ։IX-X դարերում այստեղ գոյություն ուներ արաբական էմիրություն, որը որոշ ժամանակով իր սահմանների մեջ առավ, Գողթնից բացի, նաև այլ շրջաններ։ Գողթնը հայտնի էր իր խաղողի և մրգատու այգիներով և գինեգործությամբ։ Նշանավոր էր նաև իր գուսաններով։ Գավառի բնակիչները մեծ դժվարությամբ ընդունեցին քրիստոնեական կրոնը։ Այդ է պատճառը, որ քրիստոնեական եկեղեցու սպասարկու հայերը մեծ տհաճությամբ են արտահայտվել Գողթնի բնակիչների վարք ու բարքի մասին՝ նրանց անվանելով «անդարդ ու անհոգ գողթանցիներ»։ VII դարի «Աշխարհացոյցի» հաղորդած տեղեկություններով՝ Գողթնը Վասպուրականի 33-րդ գավառն էր, որն Արծրունիների տիրապետության տակ էր անցել հավանաբար V դարի կեսերից։ Թովմա Արծրունու տեղեկություններով՝ Գողթնը Վասպուրականի կազմում եղել է մինչև 737 թվականը։ Գողթնի պատմական վայրերիվ նշանավոր են Ջուղա ավանը և Օրդվաթ(այժմ՝ Օրդուբադ քաղաքը), ու Մսրվանիս գյուղերը։ Ենթադրվում է, որ Մսրվանիս գյուղն իր անունը ստացել է Մեսրոպ Մաշտոցի անունից, ով Գողթնում եղած ժամանակ ապրել և ստեղծագործել է այդ գյուղում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վասպուրական Կատեգորիա:Պատմական մարզեր Կատեգորիա:Փոքր Ասիայի պատմական շրջաններ Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմություն Կատեգորիա:Մերձավոր Արևելքի պատմական պետություններ
Պեթենդորֆ
Պեթենդորֆ (Pettendorf), կոմունա Գերմանիայում՝ Բավարիա երկրամասում։
Ենթարկվում է Վերին Պֆալցի վարչական կենտրոնին։ Մտնում է Ռեգենսբուրգ շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 3262 մարդ (դեկտեմբերի 31, 2010 թվական) ։ Զբաղեցնում է 24,59 կմ² մակերես տարածք։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 3 75 161։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի բնակավայրեր
Ամազոն փեյ
2019 թվականին Ամազոն փեյը հայտարարեց Worldpay-ի հետ համագործակցության մասին՝ թույլ տալով նրա հաճախորդներին ակտիվացնել իր ծառայությունը որպես նույն ինտեգրման մաս  ։
Ապրանքներ
Ամազոն փեյը ներառում է մի շարք ապրանքներ գնորդների և առևտրականների համար՝ առցանց վճարումները մշակելու համար։
Ամազոն փեյ
Ամազոն փեյը հնարավորություն է տալիս ապրանքներ և ծառայություններ գնել կայքերից և բջջային հավելվածներից՝ օգտագործելով Ամազոն հաշվում պահվող հասցեները և վճարման եղանակները, ինչպիսիք են վարկային քարտերը կամ ուղղակի դեբետային բանկային հաշիվը կամ վճարումների միասնական ինտերֆեյսը (UPI) Հնդկաստանում ։
Ամազոն փեյ Էքսպրես
Ամազոն փեյ Էքսպրեսը վճարումների մշակման ծառայություն է կայքերում էլեկտրոնային առևտրի օգտագործման պարզագույն դեպքերի համար։ Այն կառուցված է Ամազոն փեյի վրա, բայց առանց էլեկտրոնային առևտրի ամբողջական ինտեգրում պահանջելու ։ այն կարող է օգտագործվել կոճակ ստեղծելու համար, որը կարող է պատճենվել և տեղադրվել վեբկայքում կամ ավելացնել WordPress հավելվածի միջոցով ։ Այն լավագույնս համապատասխանում է այն առևտրականներին, որոնք վաճառում են փոքր քանակությամբ ապրանքներ յուրաքանչյուր պատվերի մեջ մեկ ապրանքով, օրինակ՝ թվային ներբեռնումով։
Էվոլյուցիա
Ստուգում Ամազոնի կողմից (Checkout by Amazon կամ CBA) Ամազոնի կողմից ստուգումը էլեկտրոնային առևտրի լուծում էր, որը թույլ էր տալիս օնլայն առևտրականներին ընդունել Ամազոն հաշվի տեղեկատվությունը և օգտագործել Ամազոնը վճարումների մշակման համար։ Կենտրանական բանկը կարող է կառավարել գործարքի մի քանի ասպեկտներ, ներառյալ պատվերի մշակումը, գովազդային զեղչերը, առաքման դրույքաչափերը, վաճառքի հարկի հաշվարկը և աճի վաճառքը։ Կախված վաճառողի կարիքներից, CBA-ը կարող է ինտեգրվել վաճառականի համակարգերին՝ ձեռքով մշակելով (Seller Central-ի միջոցով) կամ SOAP API-ների կամ ներբեռնվող CSV ֆայլերի միջոցով։ ԿԲ-ն նաև պնդում էր, որ կրճատում է կողտոտ պարտքը Ամազոնի խարդախության հայտնաբերման հնարավորությունների պատճառով։ CBA-ի գործունեությունը դադարեցվել է Մեծ Բրիտանիայում և Գերմանիայում 2016 թվականին, իսկ ԱՄՆ-ում՝ 2017 թվականի ապրիլին ։
Ամազոն ճկուն վճարումների ծառայություն (Amazon Flexible Payments Service կամ FPS)
Ճկուն վճարումների ծառայությունը (FPS) Ամազոնի օնլայն սերվիսն էր, որը թույլ էր տալիս դրամական փոխանցումներ կատարել երկու կազմակերպությունների միջև՝ օգտագործելով մեկ, բազմակի և անսահմանափակ օգտագործման վճարման նշանների վրա կառուցված տեխնոլոգիա։ Առևտրականները կառավարում էին իրենց ծառայությունների օգտագործումը API-ի կամ լուծումների մատակարարների միջոցով։ Նրանք մուտք են գործել հաշիվ Ամազոնի վճարումների կայքի հաշվի միջոցով։ Ծառայությունը գործարկվել է որպես սահմանափակ բետա 2007 թվականի օգոստոսին, իսկ ավելի ուշ՝ 2009 թվականի փետրվարին, դարձել է բոլորին հասանելի։
GoPago տեխնոլոգիայի ձեռքբերում
2013 թվականին Ամազոնը ձեռք բերեց GoPago-ի տեխնոլոգիան (mPayment) և վարձեց նրանց ինժեներական և արտադրանքի թիմերին ։ Ամազոնը հետաքրքրված էր բջջային վճարումների բիզնեսով։ GoPago-ի հավելվածը թույլ է տալիս գնորդներին պատվիրել և վճարել ապրանքների և ծառայությունների համար նախքան ընկերություն ժամանելը։
Alexa-ով վճարում
2020 թվականին Ամազոնը Alexa-ի օգտատերերին հնարավորություն տվեց վճարել գազի համար՝ խոսելով Alexa-ի հետ ։
Անվտանգություն
2010 թվականի սեպտեմբերի 22-ին Ամազոնը հրապարակեց անվտանգության տեղեկանք իր Ամազոնի վճարումների SDK-ների անվտանգության թերության վերաբերյալ։ Այս թերությունը թույլ է տալիս գնորդին անվճար գնումներ կատարել օնլայն խանութներից՝ օգտագործելով այդ SDK-ները։ Ամազոնը պարտավորեցրել է բոլոր վեբ խանութներին թարմացնել իր նոր SDK-ները մինչև 2010թ. նոյեմբերի 1-ը։ Ամազոնը խոստովանել է անվտանգության հետազոտող Ռուի Վանգին այս սխալը հայտնաբերելու համար։ Թերության մանրամասները փաստագրված են Rui Wang-ի, Shuo Chen-ի, XiaoFeng Wang-ի և Shaz Qadeer-ի «Ինչպես կատարել անվճար գնումներ առցանց. Գանձապահի վրա հիմնված վեբ խանութների անվտանգության վերլուծություն» հոդվածում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2007 հիմնադրված ընկերություններ
Սուխորեչենսկի (Մատվեևո-Կուրգանսկի շրջան)
Սուխորեչենսկի (Сухореченский), ավան Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Մատվեևո-Կուրգանսկի շրջանում։ Մտնում է Մատվեևո-Կուրգանսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Մատվեևո-Կուրգանսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի ավաններ
Ալեքսեյկովո (գյուղ, Սաֆոնովսկի շրջան)
Ալեքսեյկովո (Алексейково), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սաֆոնովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 11 մարդ։
Հասպիրեշ
Հասպիրեշ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
TV Nova
TV Nova, չեխական թվային հեռուստաալիք։ Սկսել է հեռարձակվել 1994 թ. փետրվարի 4-ից։ Հեռուստաալիքը հասանելի է թվային հեռուստատեսային կայանների, նաև ալեհավաքային և կաբելային հեռուստատեսությամբ։ 2008 թվականի հոկտեմբերի 1-ից հեռարձակվում է նաև HD ֆորմատով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չեխիայի հեռուստաընկերություններ Կատեգորիա:Չեխալեզու հեռուստաալիքներ
Հին վեհարան
Հին վեհարան, Հին կաթողիկոսարանը, Մայր Աթոռի ամենաուրույն թանգարաններից է։ Այն կառուցվել է Ղազար Ջահկեցի կաթողիկոսի օրոք և իբրև գործող վեհարան է ծառայել 20 կաթողիկոսների։
Պատմություն
Նոր Հայրապետական նստավայրը կառուցվել է 1910 թվականին, սակայն այն բռնագրավվել է խորհրդային իշխանությունների կողմից, և մինչև 1962 թվականը հին շենքն իբրև կաթողիկոսարան է գործել։
Շենքի վերականգնողական աշխատանքները վերսկսեցին 1968 և 1971 թվականներին, և այն վերածվեց կաթողիկոսական թանգարանի։ Թանգարանը նվիրված է 1738 - 1962 թվականներին գահակալած բոլոր կաթողիկոսներին՝ Խրիմյան Հայրիկ, Գևորգ Դ, Ե, Զ, Ներսես Աշտարակեցի և Վազգեն Ա հայրապետներին։
Հին Վեհարանի երկրորդ հարկում է գտնվում ընդունարանը, գահասրահը, որ կոչվում է նաև Ծաղկյա դահլիճ, կաթողիկոսի պաշտոնական գրասենյակը, կաթողիկոսական բնակարանը, սեղանատունը և այլ օժանդակ սենյակներ։ Ծաղկյա գահասրահը հատկապես ուշագրավ է առաստաղի և պատերի զարդագրություններով (18-րդ դար), որոնց հեղինակները Հովնաթանյան նկարիչներն են։
Ցուցադրություն
Պահպանելով Հին Վեհարանի ձևավորումն ու կահավորանքը՝ թանգարանում ցուցադրվում են մեր մեծագործ Կաթողիկոսների անձնական իրեր՝ նրանց կյանքին ու գործունեությանը նվիրված փաստաթղթեր, լուսանկարներ։
Այժմ թանգարանը բաց չէ հանրության առջև, քանի որ ցուցադրության համար նախատեսված իրերն ու փաստաթղթերն անհրաժեշտ է պահել համապատասխան պայմաններում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայաստանի թանգարաններ Կատեգորիա:Վաղարշապատի թանգարաններ
Համշենահայերի բռնի տեղահանում
Համշենահայերի բռնի տեղահանում (Депортация амшенцев), Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում՝ 1944 թվականի նոյեմբերի 25-26-ին իրականացրած Վրացական ԽՍՀ-ից համշենահայերի (մեսխ թուրքերի, քրդերի և մեսխ մուսուլմանների հետ միասին) որպես «կասկածելի բնակչություն» բռնի տեղահանում Կենտրոնական Ասիա՝ Ղազախստան, Ղրղզստան և Ուզբեկստան ։
Համշենահայերի մեծամասնությունը հիմնականում տեղավորվել է Ղրղզստանի հարավ (գլխավորապես, Օշի և Ջալալաբադի շրջաններում), փոքր մասը՝ Ղազախստանի Չիմկենտի և Ջամբուլի շրջաններում, ստանալով աքսորաբնակների (спецпоселенцы) կարգավիճակ։ Այդ ողջ ընթացքում տեղահանվածները գտնվում էին ՆԳԺԿ ծառայողների վարչական վերահսկողության տակ, սակայն 1956 թվականին համշենահայերից, ինչպես իրենց հետ տեղահանված այլ ժողովուրդներից, ազատում են վարչական վերահսկողություն, բայց թույլ չեն տալիս վերադառնալ այն բնակավայրերը, որտեղից տեղահանել են ։
1982-1984 թվականներին 22 համշենահայ ընտանիք տեղափոխվել է Ղրղզստանից Կրասնոդարի երկրամասի Ապշերոնի շրջան և, մոտավորապես նույն ժամանակ, մեսխ թուրքերի և քրեդերի ընտանիքների հետ տեղափոխվում են Կրասնոդարի երկրամասի Բելորեչենսկի շրջանի Պշեխսկայա ստանիցա։ Արդյունքում միջինասիական ազգամիջյան հակամարտությունը դրդել են շուրջ 200 համշենահայ ընտանիք փախչել Ղրղզստանից Կրասնոդարի երկրամաս ։
1980-ականների վերջին Ղազախստանի համշենահայերը խնդրագիր են ուղարկել ԽՍՀՄ կառավարությանը Հայկական ԽՍՀ տեղափոխվելու թույլատվություն ստանալու համար, սակայն այդ դիմումը մերժվել է Մոսկվայի կողմից, քանի որ կենտրոնական իշխանությունը կարծել է, որ մուսուլմանների տեղափոխումը Հայաստան կարող է խնդիրներ առաջացնել տեղի քրիստոնյա բնակչության հետ (չնայած, Հայկական ԽՍՀ տարածքում այդ ժամանակ հարյուր հազարներով բնակվում էին իսլամադավան ադրբեջանցիներ) ։
Կրասնոդարի երկրամասում համշենահայերին, ինչպես և մեսխ թուրքերին, չէին գրանցում և չէին տալիս ռուսական անձնագրեր։ 2000 թվականին Ղազախստանից և Ղրղզստանից Կրասնոդարի երկրամաս (հիմնականում Ապշերոնսկի մոտակայք) մի քանի հարյուր համշենահայ փորձել էին պաշտոնապես ճանաչվել տեղական իշխանությունների կողմից, սակայն մերժվել էին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1944 ԽՍՀՄ-ում Կատեգորիա:Էթնիկ զտումներ Եվրոպայում Կատեգորիա:Բնակչության բռնի տեղափոխում ԽՍՀՄ-ում Կատեգորիա:Հայ-ռուսական հարաբերություններ Կատեգորիա:Հալածանքներ ԽՍՀՄ-ում Կատեգորիա:Ռուսական հատուկ նշանակության զորքերի գործողություններ Կատեգորիա:Հակահայկականությունը Ռուսաստանում Կատեգորիա:Զանգվածային սպանություններ Ասիայում Կատեգորիա:Հանցագործություններ մարդկության դեմ Կատեգորիա:Ցեղասպանություններ Կատեգորիա:Համշենցիներ
Not Fucking Around Coalition
Not Fucking Around Coalition (NFAC) զինված աֆրոամերիկացիների ազգայնական աշխարհազոր ։ Թեև այն կապված է եղել Նոր սև հովազ կուսակցության հետ (New Black Panther Party), բայց հերքում է ցանկացած կապ Նոր սև հովազ կուսակցության կամ  Սև կյանքերը կարևոր են շարժման (Black Lives Matter) հետ ։ Աշխարհազորի ղեկավար Ջոն Ջեյ Ֆիջերալդ Ջոնսոնը , որը հայտնի է որպես Գրանդ Մասթեր Ջոն, ասում է, որ աշխարհազորը կազմված է «նախկին զինվորական հրաձիգներից» ։ Ջոնսոնը 2016 թվականի ԱՄՆ նախագահական ընտրությունների անկախ թեկնածու է եղել ։ Ջոն Ջեյ Ֆիջերալդ Ջոնսոնը հայտարարել է․ «Մենք սև աշխարհազոր ենք։ Մենք բողոքող չենք, մենք ցուցարար չենք, մենք չենք գալիս երգելու, չենք գալիս վանկարկելու։ Մենք դա չենք անելու» ։
NFAC-ի կարգախոսն է՝ բռնությունն ու սպանությունը, ճնշման դեմ ընդունելի պատասխան են։ Ջոնսոնը հայտարարել է, որ «հավատում է բռնությանը» և ցանկանում է, որ Ամերիկայի յուրաքանչյուր աֆրոամերիկացի ունենա իր Վականդան ։
Գործունեություն
NFAC-ի անդամների առաջին հայտնվելը եղել է 2020 թվականի մայիսի 12-ին Ջորջիա նահանգի Բրունսվիկ քաղաքի շրջակայքում փետրվարին Ահմաուդ Արբերիի սպանության կապակցությամբ տեղի ունեցող բողոքի ցույցի ժամանակ ։ Այդ ժամանակ տեղական լրատվամիջոցները նրանց նույնականացրել են Նոր սև հովազների հետ ։
Ջոնսոնը նշել է, որ NFAC-ը իր խնդրանքով զինված անվտանգություն է ապահովել Ռեյշարդ Բրուքսի քրոջ համար՝ հունիսի վերջին NFAC-ը նրան ուղեկցել է Ատլանտա քաղաքի կենտրոնում կայացած հավաքույթի ժամանակ ։
2020 թվականի հուլիսի 4-ին, մոտ 100 կամ 200 հիմնականում զինված NFAC անդամներ երթով շարժվել են Ջորջիա նահանգի Ատլանտա քաղաքի մոտակայքում գտնվող Սթոուն լեռան զբոսայգում՝ կոչ անելով հեռացնել Համադաշնության հուշարձանը: Պարկը շահագործող «Սթոն մաունտեյն հուշահամալիր կազմակերպությունը» (Stone Mountain Memorial Association) հայտարարել է, որ բողոքարարները խաղաղ են եղել և հետևել են կարգուկանոնին : Ջոնսոնը Կու-կլուքս-կլանի համար կարևոր հուշարձանի մասին հայտարարել է «Մեր նախնական նպատակը եղել է կազմել մեր աշխարհազորը Սթոուն լեռան վրա, որպես ուղերձ․ «քանի դեռ դուք վերացնում եք բոլոր արձանները հանրապետության ողջ տարածքում, ի՞նչ կասեք սրա մասին» ։ FAC- ի անդամներից մեկը բողոքի ակցիայի ժամանակ ասել է. «Ես ուզում եմ, որ Կու-կլուքս-կլանի սիրտը լսի ինձ։ Անկախ նրանից, թե որտեղ ես դու, ես քո տանն եմ։ Դու սպառնացել ես, մենք չենք սպառնում» ։
Հուլիսի 20-ին Կենտուկիի գլխավոր դատախազ Դանիել Քեմերոնը և Լուիիսվիլի քաղաքապետարանի խորհրդի նախագահ Դեյվիդ Ջեյմսը հեռախոսազրույց են ունեցել Ջոնսոնի հետ, որը գնահատվել է արդյունավետ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Միացյալ Նահանգներում տեղակայված զինված կազմակերպություններ
Տերնովի (Մատվեևո-Կուրգանսկի շրջան)
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Մատվեևո-Կուրգանսկի շրջանի բնակավայրեր
Սրնգենի պսակավոր
Նկարագրություն
Տերևաթափ թուփ է՝ մինչև 3 մ բարձրությամբ։ Ընձյուղները մերկ են, երիտասարդ տարիքում՝ մազմզուկապատ։ Հին ճյուղերի կեղևը դարչնագորշավուն է, ճաքճքող։ Տերևները ձվաձև են կամ երկարավուն ձվաձև, 4—8 (երբեմն՝ 10) սմ երկարությամբ և 1,5—5 սմ լայնությամբ, սրածայր գագաթով, լայն սեպաձև կամ կլորավուն հիմքով, ատամնաեզր, վերևից մերկ, ներքևից փնջավոր աղվամազապատ (ջղերի անկյուններում)։ Ծաղիկները սպիտակավուն են, չափազանց բուրումնավետ, 2,5—3,5 սմ տրամագծով, ձվաձև պսակաթերթիկներով, հավաքված 5—9-ական ողկույզանման ծաղկաբույլերում։ Ծաղկակիրը և բաժակաթերթիկները մերկ են կամ մազմզուկապատ, սռնակը սերտաճած է իր մեծ մասով։ Ծաղկում է հունիսին, պտղաբերում է օգոստոսին։
Տարածվածություն
Բնական պայմաններում աճում է Արևմտյան Եվրոպայում։ Հայաստանում մշակվում է ամենուրեք, կովկասյան սրնգենու հետ միասին։
Կիրառություն
Ունի բազմաթիվ պարտիզային ձևեր, որոնք տարբերվում են բարձրությամբ (ցածրաճ, բարձր), ծաղիկների լիաթերթիկությամբ, տերևների գույնով (ոսկեդեղին, սպիտակ երիզավոր), տերևների ձևով (նեղ նշտարաձև) և այլն։ Չափազանց արժեքավոր դեկորատիվ թուփ է։ Էկոլոգիական խումբը՝ XIII: Մշակության հավանական շրջանները՝ 1 — 32 :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թփեր Կատեգորիա:Բույսեր այբբենական կարգով
Canal+ Premium
Canal+ Premium, լեհական հեռուստաալիք, ֆրանսիական Canal+ հեռուստաընկերության լեհական տարբերակը։ Հիմնվել է 1994 թվականի դեկտեմբերի 2-ին, պաշտոնական բացումը կայացել է 1995 թվականի մարտի 21-ին ։ Ներկայացնում է ֆիլմեր, մարզական հանդիպումներ, մուլտֆիլմեր, վավերագրական ֆիլմեր և հեռուստասերիալներ։ Կաբելային ցանցերով հասանելի է Լեհաստանի ողջ տարածքում։ Նաև իրականացնում է միջազգային հեռարձակում Eutelsat արբանյակից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեհաստանի հեռուստաընկերություններ Կատեգորիա:Լեհալեզու հեռուստաալիքներ
Հասպսնակ
Հասպսնակ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Վանի գավառում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Տես նաև
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Աստերոիդների ցանկ (285901-286000)
Աստերոիդների ցանկ (285801-285900) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (286001-286100)
Գրիգոլեթ
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 3 մետր բարձրության վրա՝ Սև ծովի ափին։ Շրջկենտրոն Լանչխութից հեռու է 25 կմ։
Տրանսպորտ
Գյուղը շրջկենտրոն Լանչխութի հետ կապված է ավտոխճուղով։ Այդտեղով է անցնում Թբիլիսի-Բաթում երկաթուղին։
Ամենամոտ նավահանգիստը Փոթին է, իսկ ամենամոտ օդանավակայանը գտնվում է Քութայիս քաղաքում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Լանչխութի շրջան
(1921) Պալա
(1921) Պալա (Pala), աստերոիդ աստերոիդների գոտու արտաքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1973 թվականի սեպտեմբերի 20-ին Թոմ Գերելսի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,287517 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9968 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 4,5782 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2177,21 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,165349 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 19,25° անկյուն։
Պալա աստերոիդը պատկանում է Գրիքուայի աստերոիդների ընտանիքին։ Այս ընտանիքի աստերոիդները շարժվում են Արեգակի շուրջ 3,1 - 3,27 ա. մ. միջակայքում ընկած մեծ կիսաառանցքներով, և ոչ քիչ քան 0,35 էքսցենտրիսիտետ։ Այս ընտանիքի աստերոիդները ունեն են Յուպիտերի հետ 2:1 ուղեծրային ռեզոնանս։
Անապոլիս
Անապոլիս (Анаполис), համայնք Բրազիլիայում՝ Գոյաս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Գոյաս նահանգի կենտրոնական մարզում։ Մտնում է Պաուլու Աֆոնսուի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 325 544 մարդ՝ 2007 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 918,375 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 347,1 մարդ/կմ2։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1907 թվականի հուլիսի 31-ին։
Աշխարհագրություն
Կլիման արևադարձային է։
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Գոյաս նահանգի բնակավայրեր Կատեգորիա:1887 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Լիպլյանշչինա
2001 թվականի տվյալներով Լիպլյանշչինա գյուղում բնակվում էր 157 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,886 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 177,2 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Նարոդիչի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Համշենահայերի ապստամբություն Թուրքիայում
Համշենահայերի ապստամբություն Թուրքիայում, 1970 թվականի հունվարի 16-ին սկսված Թուրքիայի Հանրապետության հյուսիս-արևելքում՝ պատմական Համշենում (հիմնականում Հոպայում, Արդվինում և Օրդույում), տեղի համշենահայ բնակչության ապստամբություն, որի արդյունք հազարից ավել համշենահայ զոհվել է, իսկ ապստամբության առաջնորդները ձերբակալվել են։ Ապստամբների հիմնական պահանջն էր ինքնավարություն ստանալը, ինչպես նաև իրենց՝ համշենահայերին հայ ժողովրդի մաս ճանաչվելը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1970 Թուրքիայում Կատեգորիա:Համշենցիներ
Հայոց պատերազմները և ռազմարվեստը
Նախագծի հեղինակն ու ղեկավարն է Հայկ Դեմոյանը ։ Նախագիծը հայ ռազմարվեստի համակողմանի, ամբողջական և գիտական ուսումնասիրության առաջին փորձն է ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:2009 գրքեր Կատեգորիա:Ռազմուժ
Դենիել Էլֆման
Դենիել Ռոբերտ «Դեննի» Էլֆման (Daniel Robert «Danny» Elfman; ), ամերիկացի երաժիշտ-գործիքավորող և կոմպոզիտոր, բազմաթիվ հոլիվուդյան ֆիլմերի երաժշտությունների հեղինակ։ Ամերիկյան Oingo Boingo ռոք խմբի նախկին վոկալիստ։ Օսկար մրցանակի քառակի հավակնորդ (1998 թվականին երկու անգամ, 2004 և 2009 թվականներին)։ Նա նաև «Գրեմմի» և «Էմմի» մրցանակների դափնեկիր է, «Սատուրն» մրցանակի վեցակի հաղթող, BAFTA և «Ոսկե գլոբուս» մրցանակների բազմակի հավակնորդ։
Կենսագրություն
Դեննի Էլֆմանը ծնվել է 1953 թվականի մայիսի 29-ին Կալիֆոռնիա նահանգի Լոս Անջելես քաղաքում՝ հրեական ընտանիքում ։ Մայրը ճանաչված գրող Բլոսոմ Էլֆմանն է (Blossom Elfman)։
Դեննի Էլֆմանը, մասնավորապես, հայտնի է որպես «Սիմփսոնները» մուլտսերիալի, «Հեքիաթներ դամբարանից» և «Հուսահատ տնտեսուհիները» հեռուստասերիալների, «Խավարի բանակ», «Հետախուզվող» և «Հարվի Միլք» ֆիլմերի երաժշտության հեղինակ։ Նրա ստեղծագործությունների մեջ առանձնահատուկ տեղ է գրավում Թիմ Բարթոնի ֆիլմերի և մուլտֆիլմերի համար գրած երաժշտությունը, որոնց թվում`«Բեթմեն»,«Բեթմենը վերադառնում է», «Մկրատաձեռն Էդվարդը», «Հարսնացուի դիակը» և «Ալիսան հրաշքների աշխարհում»։ «Մղձավանջ Սուրբ Ծննդից առաջ» տիկնիկային մուլտֆիլմում Դեննին հնչյունավորել  է գլխավոր հերոս՝ դդումների տիրակալ Ջեկի, պարոն Կորիտոյի և Չար ծաղրածու պարոն Կորիտոյի (Mr. Barrel) վոկալային մասերը, ինչպես նաև գրել է բոլոր երգերի երաժշտությունները։
Անձնական կյանք
2003 թվականի նոյեմբերի 29-ին Էլֆմանն ամուսնացել է ամերիկյան դերասանուհի Բրիջիտ Ֆոնդայի հետ ։ 2005 թվականի հունվարին ծնվել է նրանց որդին՝ Օլիվերը։ Դեննին ունի երկու արտամուսնական երեխա՝ Լոլու (1979 թվական) և Մալի Էլֆման (1984 թվական)։
Ֆիլմադարան
Կոմպոզիտոր
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Օսկարակիրներ Կատեգորիա:«Ոսկե գլոբուս» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:«Էմմի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ռոք երաժիշտներ Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժշտական պրոդյուսերներ
Տիլլա (գյուղ, Հալլիստե շրջան)
Տիլլա (Tilla), գյուղ Էստոնիայի Վիլյանդիմաա նահանգի Հալլիստե շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 17 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիլյանդիմաա նահանգի Հալլիստե շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Ալեքսիյանովկա
Ալեքսիյանովկա (Алексияновка), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Գագարինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Գագարինսկի շրջանի բնակավայրեր
Տրուդո-Պոնոմարևկա (Մատվեևո-Կուրգանսկի շրջան)
Տրուդո-Պոնոմարևկա (Трудо-Пономаревка), գյուղ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Մատվեևո-Կուրգանսկի շրջանում։ Մտնում է Մալոկիրսանովսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Մատվեևո-Կուրգանսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ
Գերասիմ Շահվերդյան
Կենսագրություն
1978-1984 թվականներին սովորել է Փանոս Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանի քանդակի բաժնում։ 1981-1983 թվականներին ծառայել է Խորհրդային բանակում։ 1984-1990 թվականներին սովորել է Երևանի գեղարվեստա-թատերական ինստիտուտում։ 1985 թվականից մասնակցում է ցուցահանդեսների։ 2003 թվականից Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ քանդակագործներ Կատեգորիա:Հայաստանի նկարիչների միության անդամներ Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ
Բոբ Բուլոք
Բոբ Բուլոք (Bob Bullock), ամբողջական անունը՝ Ռոբերտ Դուգլաս Բուլոք ավագ (Robert Douglas Bullock, Sr., ), ամերիկացի քաղաքական գործիչ, Տեխասի 38-րդ փոխնահանգապետ (1991-1999), Տեխաս նահանգի քարտուղար (1971-1973)  ։
Կենսագրություն
Բոբ Բուլոքը ծնվել է 1929 թվականի հուլիսի 10-ին Հիլսբորոյում, Հիլ շրջան, Տեխաս։ Հիլսբորոյում ավարտել է դպրոցը և Հիլսբորոյի կրտսեր քոլեջը։
1951-ից 1954 թվականներին Բուլոքը ծառայել է ԱՄՆ ռազմաօդային ուժերում և մասնակցել է Կորեական պատերազմին ։ Տեխաս վերադառնալուց հետո Բուլոքը սովորել է Լաբբոկի Տեխասի տեխնոլոգիական համալսարանում և ստացել է արվեստների բակալավրի աստիճան (B.A.)։ Նաև սովորել է Բեյլորի համալսարանի իրավունքի դպրոցում և 1958 թվականին ստացել է Juris Doctor առաջին իրավաբանական աստիճանը ։
1956 թվականին Բուլոքն ընտրվել է Տեխասի ներկայացուցիչների պալատ և այնտեղ աշխատել է 1957-ից 1959 թվականներին։ Դրանից հետո որոշ ժամանակ զբաղվել է իրավաբանական գործունեությամբ, ինչպես նաև` մասնակցել է տարբերի կոմիտեների և հանձնաժողովների աշխատանքներին։
1971 թվականին Տեխասի նահանգապետ Փրեսթոն Սմիթը Բուլոքին նշանակել է Տեխասի նահանգի քարտուղար, և այդ պաշտոնում նա աշխատել է մինչև 1973 թվականը։
1990 թվականին Բուլոքը որպես թեկնածու մասնակցել է Տեխասի նահանգապետի ընտրություններին և հաղթանակ է տարել Տեխասի ապագա նահանագապետ Էն Ռիչարդսի հետ։ Բուլոքը Տեխասի փոխնահանգապետի պաշտոնում աշխատել է երկու չորսամյա ժամկետ՝ 1991 թվականի հունվարից մինչև 1999 թվասկանի հունվարը ։
Բոբ Բուլոքը մահացել է 1999 թվականի հունիսի 18-ին Օսթինում և հուղարկավորվել է Տեխաս նահանգի գերեզմանատանը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի դեմոկրատական կուսակցության անդամներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի փաստաբաններ
Կլեմյատինո (գյուղ, Յարցևսկի շրջան)
Կլեմյատինո (Клемятино), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Յարցևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 54 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Յարցևսկի շրջանի բնակավայրեր
Տիրլախինգ
Տիրլախինգ (Tyrlaching), կոմունա Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
(9804) 1997 NU
(9804) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1997 թվականի հուլիսի 1-ին Ե. Օ. Օֆեկի կողմից Վայզում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,672353 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,3615 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,9832 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1595,66 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,225613 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 13,5° անկյուն։