cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ելենա Բրիտանացի
Ամուսնության մասին վեճեր
Ռուլանդի հետ կատարվածը թագուհուն ստիպեց մտածել դստեր համար փեսայի որոնման մասին։ Քանի որ Ելենան միջնեկ երեխան էր, ապա խոշոր եվրոպական տներից մեկի ներկայացուցչի հետ ամուսնության հավանականությունը շատ փոքր էր։ Աղջկա արտաքին տեսքը նույնպես անհանգստության տեղիք էր տալիս. արքայադստեր կենսագիրներից մեկը տասնհինգամյա տարիքում նրան նկարագրել է, որպես գեր, թափթփված, կրկնակի կզակ ունեցող։ Բացի այդ, Վիկտորյան պնդում էր, որ հարսանիքից հետո Ելենան ստիպված կլինի մնալ թագուհու հետ, ինչի հետ պետք է հաշտվեր ապագա ամուսինը։ Ի վերջո, թագուհու ընտրությունը կանգ առավ արքայազն Քրիստիան Շլեզվիգ Հոլշտայնի թեկնածության վրա, որը տասնհինգ տարով մեծ էր Ելենայից եւ արքայադստեր ազգականներից էր (նրանց ընդհանուր նախնին էր Ուելսի արքայազն Ֆրեդերիկը)։ Սակայն այդ ամուսնությունը քաղաքականապես ձեռնտու չէր, եւ լուրջ տարաձայնությունների պատճառ հանդիսացավ թագավորական ընտանիքում։
Շլեզվիգը և Հոլշտեյնը այն ժամանակներում երկու տարածքներ էին, որոնց համար պայքարում էին Պրուսիան եւ Դանիան Պրուս-դանիական և Ավստրո-պրուս-դանիական պատերազմների ժամանակ։ Երկրորդ պատերազմի ընթացքում Պրուսիան եւ Ավստրիան հաղթեցին Դանիային, իսկ դքսությունները` Ավստրիայի որոշմամբ փոխանցվեցին Ավգուստենբուրգ արքայական տոհմին` արքայազն Քրիստիանի ընտանիքին։ Սակայն Ավստրո-պրուսական պատերազմից հետո, որի ընթացքում Պրուսիան օկուպացրել էր դքսությունը, դրանք դարձան պրուսական, ընդ որում Շլեզվիգ Հոլշտայնի դուքս տիտղոսի հավակնորդները շարունակեցին մնալ Ավգուստենբուրգները։ Միեւնույն ժամանակ, Դանիան երկու դքսությունները համարում էր իր ժամանակավորապես կորցրած տարածքներ։ Ելենայի հավանական ամուսնությունը Շլեզվիգ Հոլշտայնցի արքայազնի հետ սարսափեցրել էր դանիական թագավոր Քրիստիան IX-ի դստերը` Ալեքսանդրային, որը ամուսնացած էր Ելենայի եղբոր` Ուելսի արքայազն Էդուարդի հետ եւ, իմանալով կայանալիք նշանադրության մասին, - բացականչել է. «Դքսություն պատկանում են Պապա՛յին»։ Ալեքսանդրան ստացավ ամուսնու, նրա եղբոր` Ալֆրեդի եւ նրանց քրոջ` Ալիսայի աջակցությունը, որը բացահայտորեն մեղադրեց մորը այն բանում, որ նա պատրաստ է զոհաբերել սեփական դստեր երջանկությունը հանուն անձնական հարմարության։ Ալիսան նաեւ պնդում էր, որ այդ ամուսնությունը կհանգեցնի իր քրոջ` Վիկտորիայի պրուսական արքունիքում ունեցած առանց այն էլ փոքր է ժողովրդականության էլ ավելի նվազմանը։ Սակայն ինքը ՝ արքայադուստր Վիկտորյան, ջերմորեն ողջունում էր այդ միությունը, քանի որ երկար տարիներ մտերիմ է եղել Քրիստիանի ընտանիքի անդամների հետ։ Այս բարեկամության շնորհիվ էր, որ 1881 թվականի փետրվարին արքայադուստր Վիկտորյայի որդին` ապագա կայսր Վիլհելմ II-ը, ամուսնացավ Քրիստիան Շլեզվիգ Հոլշտայնի զարմուհու` Ավգուստա Վիկտորյայի հետ։
Չնայած քաղաքական հակասություններին եւ տարիքային տարբերությանը, Ելենան երջանիկ էր Քրիստոնի հետ և վճռական տրամադրված էր նրա հետ ամուսնությանը։ Որպես Քրիստիանի կրտսեր` իշխանություն չունեցող որդի, չունեցեր որեւէ լուրջ պարտավորություններ և կարող էր ընդմիշտ մնալ Մեծ Բրիտանիայում, ինչը համապատասխանում էր թագուհու հիմնական պահանջին։ Ստանալով արքայազնի տեղափոխվելու համաձայնությունը, Վիկտորյան հայտարարեց առաջիկա ամուսնության մասին։ Ելենայի և Ուելսի արքայադուստր Ալեքսանդրայի հարաբերությունները շարունակում էին լարված մնալ, քանի որ Ալեքսանդրան պատրաստ չէր ընդունել Քրիստիանին, ով նաեւ նրա հեռավոր եղբայրն էր հանդիսանում (նրանց ընդհանուր նախնին էր Դանիայի թագավոր Ֆրեդերիկ V-ը), ո՛չ որպես ազգական, ո՛չ էլ որպես փեսա։ Այս ամուսնությունը անհաշտ դարձրեց Ալեքսանդրային ոչ միայն Ելենայի հետ. թագուհին չէր կարողանում ներել արքայադստերը սեփականատիրության մեջ իրեն մեղադրելու համար։ Նա Ուելսների մասին գրել է. «Բերտին քնքուշ ու բարի է, բայց դա չի նշանակում, որ Ալիքսը նույնպիսին պետք է լինի։ Շատ ժամանակ կանցնի, եթե այդ պահը, ընդհանրապես, գա, ինչով նա կկարողանար վերադարձնել իր նկատմամբ իմ վստահությունը։
Ամուսնական կյանք
Նշանադրության մասին հայտարարվել է 1865 թվականի դեկտեմբերի 5-ին, եւ, չնայած Ուելսի արքայազնի հարսանիքին ներկա լինելու նախնական մերժմանը (քրոջ` Ալիսայի միջամտությունից հետո նա փոշմանել է), հարսանիքը շատ ուրախալի իրադարձություն եղավ։ Թագուհու կարգադրությամբ արարողությունը կատարվեց Վինձորի ամրոցի մասնավոր մատուռում, թեեւ, ինչպես ավանդաբար ընդունված էր, այդ նպատակի համար օգտագործվեց Սուրբ Գեորգի` ավելի մեծ երգչախումբը։ Դեռ ավելին, տոնակատարության ժամանակ թագուհին ժամանակավորապես մեղմացրեց իր սգո հանդերձը. նա հագել էր սև զգեստ և դրել էր սգո սպիտակ գլխարկ։ Գլխարկից երկար ժանյակավոր ժապավեններ էին իջնում թագուհու մեջքին։
Ելենան և Քրիստիանը միմյանց նվիրված զույգ էին ու գերադասում էին խաղաղ ընտանեկան կյանք վարել։ Զույգի հիմնական նստավայրը դարձել էր Վինձորի մեծ պարկի Քեմբեռլենդ լոջ առանձնատունը (Cumberland Lodge), որը պարկի ռեյնջերի ավանդական նստավայրն էր. թագուհին Քրիստիանին նվիրել էր ռեյնջերի պատվավոր պաշտոնը։ Լոնդոնում գտնվելու ժամանակ զույգը կանգ էր առնում Բուքինգհեմյան պալատի իրենց անձնական ննջասենյակներում։
Ելենան և Քրիստիանը համատեղ կյանքում ունեցել են վեց երեխաներ, սակայն վերջին երեխան ծնվել է մահացած, իսկ կրտսեր որդին մահացել է ծնվելուց ութ օր անց։ Արքայադուստր Լուիզան` Ելենայի քույրը, ֆրանսիացի քանդակագործ Ժյուլ Դալուին հանձնարարել է ստեղծել հուշահամալիր Ելենայի մանուկ երեխաների գերեզմանների վրա։
Թագուհու անձնական խնդրանքով խորհրդարանը Քրիստիանին տրամադրել է տարեկան վեց հազար ֆունտի չափով վճար։ Բացի այդ, խորհրդարանը Ելենային տվել է երեսուն հազար ֆունտի չափով օժիտ, իսկ թագուհին զույգին հատկացրել է ևս հարյուր հազար, որը կազմում էր տարեկան մոտավորապես չորս հազար ֆունտ։ Վինձորի պարկի ռեյնջերի պաշտոնի հետ միասին Քրիստիանը ստացել է նաև Վինձորի գերագույն կառավարչի պատվավոր պաշտոնը, ինչպես նաև արքայական հանձնակատարի պաշտոնը 1851 թվականի Համաշխարհային ցուցահանդեսի ժամանակ։ Այնուամենայնիվ, նա հաճախ իր փոխարեն նիստերին ուղարկում էր վստահված անձի` գերադասելով իր Կորրի շան հետ ժամանակ անցկացնել, կերակրել բազմաթիվ աղավնիներին կամ որսի գնալ։
Ելենան, ինչպես և խոստացել էր, ապրում էր թագուհու կողքին և քրոջ` Բեատրիսայի հետ կատարում էր մոր անձնական քարտուղարի պարտականությունները։ Բեատրիսան, որի նկատմամբ Վիկտորյան ավելի բարեհաճ էր, իրականացնում էր ավելի կարևոր պարտականություններ, իսկ Ելենան ստանձնում էր ավելի մանր հարցերը, որոնք չէր հասցնում լուծել քույրը։ Ավելի ուշ տարիներին Ելենային օգնել է նրա չամուսնացած աղջիկը` Ելենա Վիկտորյան, որին թագուհին թելադրում էր իր օրագիրը կյանքի վերջին ամիսներին։
Ելենան կատարյալ առողջ չէր, եւ ժամանակի ընթացքում նա ափիոնի և լաուդանումի նկատմամբ կախվածություն ձեռք բերեց։ Բայց թագուհին չէր հավատում, որ Ելենան շատ հիվանդ էր, և նրան մեղադրում էր հիպոխոնդրիայում, որը ողջունվում էր ներողամիտ ամուսնու կողմից։ Վիկտորյա թագուհին գրել է ավագ դստերը, որ Ելենան հակվածություն ուներ «ինքն իրեն երես տալ (եւ Քրիստիանը նույնպես) և զիջել ամեն ինչում, որ նրա բժիշկների և բուժքույրերի կարևորագույն նպատակն է թափ տալ նրան և ստիպել, որ ավելի քիչ մտածի իր մասին եւ սահմանափակումների վերաբերյալ». Սակայն Ելենայի ոչ բոլոր խնդիրներն էին հիպոխոնդրիայով պայմանավորված։ Օրինակ, 1869 թվականին նա ստիպված էր եղել հետաձգել Բալմորալ այցը, երբ վատ էր զգացել կայարանում։ 1870 թվականին նա տառապում էր ուժեղ ռևմատիզմից և հոդերի հետ կապված խնդիրներից։ 1871 թվականի հուլիսին նա տառապում էր թոքերի լճացումից, եւ հիվանդությունն այնքան լուրջ էր, որ հասարակությունը բացատրություն էր պահանջում, եւ արքունիքը ստիպված եղավ ցիրկուլյար արձակել, որում հայտարարվում էր, որ արքայադստեր հիվանդությունը պայմանավորված է «թագավորական ընտանիքի անդամների համար ունեցած խիստ անհանգստությամբ»։ 1873 թվականին նա մեկնեց ֆրանսիական առողջարան` հիվանդությունից հետո վերականգնման համար, իսկ 1880 թվականին` Գերմանիա՝ ակնաբույժի մոտ այցելելու համար։
Վերջին տարիներ
Նոր թագավորի ժամանակ Ելենան հազվադեպ էր տեսնվում եղբայրների եւ քույրերի հետ։ Նա շարունակում էր զորավիգ լինել միապետության համար և զբաղվում էր բարեգործությամբ։ Ելենան և Քրիստիանը հանգիստ կյանք են վարել, բայց, այնուամենայնիվ, ունեցել են մի քանի թագավորական նշանակումներ։ 1906 թվականին զույգը բրիտանական թագավորին էր ներկայացնում Վիլհելմի (Ելենայի ազգական) եւ Ավգուստայի (Քրիստիանի ազգական) արծաթե հարսանիքի կապակցությամբ։ Եղբոր օրոք Ելենան այցելության է մեկնել Պրետորիա, (Transvaal Colony) Հարավային Աֆրիկայի Տրանսվաալ գաղութում գտնվող որդու` Քրիստիան Վիկտորի գերեզմանին։ Պրետորիայում արքայադստերը դիմավորել է վարչապետ Լուիս Բոտան, սակայն Յան Սմեսը հրաժարվել է հանդիպել նրան, քանի որ մի կողմից նա տխուր էր, որ իր երկիրը տանուլ է տվել պատերազմը, իսկ մյուս կողմից, որ իր որդին մահացել էր Բրիտանական համակենտրոնացման ճամբարում։
1910 թվականին մահացավ Էդուարդ թագավորը, իսկ չորս տարի անց բռնկվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմը։ Պատերազմի ընթացքում Ելենան իր ժամանակը նվիրել է բուժքույրական գործին, իսկ նրա դուստրը ՝ Մարիա Լուիզան, իր հուշերում գրել է, որ իրենց սիրելիների մասին բազմաթիվ հարցեր էին ուղղում իր մորը և մորաքույրերին։ Որոշվեց, որ նամակները պետք է ուղղվեն Ելենայի զարմուհուն` շվեդական կրոն-արքայադուստր Մարգարիտային, քանի որ Շվեդիան չեզոք երկիր էր։ Պատերազմի ժամանակ ՝ 1916 թվականին Ելենան և Քրիստիանը նշեցին իրենց հարսանիքի ոսկե հոբելյանը, եւ, չնայած այն բանին, որ Մեծ Բրիտանիան եւ Գերմանիան բարիկադների տարբեր կողմերում էին, կայսրը շնորհավորական ուղերձ հղեց հորաքրոջը և նրա ամուսնուն շվեդական կրոն-արքայադստեր միջոցով։ Թագավոր Գեորգը և թագուհի Մարիան ներկա էին հեռագիրը ստանալու պահին, եւ արքան ասել է Մարիա Լուիզային, որ նրա նախկին ամուսին Արիբերթ Անհալթցին մեծ ծառայություն է մատուցել, երբ բաժանվել է նրանից։ Երբ Մարիա Լուիզան ասել է, որ կփախներ Մեծ Բրիտանիա, եթե դեռ ամուսնացած լիներ նրա հետ, թագավորը «աչքերը փայլեցնելով» պատասխանել է, որ նա պետք է նրան ետ վերադարձներ։ 1917 թվականին, ի պատասխան երկրում հակագերմանական տրամադրություններին, Գեորգ V-ը դինաստիայի ազգանունը Սաքսեն Կոբուրգ Գոթերից փոխեց Վինձորներ (դինաստիայի հիմնական նստավայրի անվանումով)։ Նա նաև հրահանգեց, որ թագավորական ընտանիքի  բոլոր անդամները հրաժարվեն գերմանական տիտղոսներից ու անվանակոչություններից։ Այսպես, Քրիստոնյաը, Ելենան եւ նրանց դստրերը դարձան պարզապես արքայազն եւ արքայադուստր Քրիստիան, արքայադուստր Ելենա Վիկտորյա և Մարիա Լուիզա առանց տարածքային անվան նշումի։ Ելենայի միակ որդին` Ալբերտը, կռվում էր Պրուսիայի կողմում, թեեւ հստակ հասկացրել էր, որ չի պատերազմելու իր մոր երկրի դեմ։ Նույն թվականին, հոկտեմբերի 8-ին, Շոմբերգ հաուսում մահացավ արքայազն Քրիստիանը։ Ելենայի վերջին տարիներն անցան թագավորի հանձնակատարների հետ վեճերով, որոնք փորձում էին վտարել նրան Շոմբերգից եւ Քեմբերենդ լոջից դրանց պահպանության մեծ ծախսերից ելնելով։ Ելենան հաղթող դուրս եկավ, քանի որ այդ երկու առանձնատներն էլ փոխանցվեցին նրա ցմահ օգտագործման դեռևս Վիկտորյա թագուհու տիրապետության օրոք։
Ելենան մահացել է Շոմբերգ հաուսի նստավայրում 1923 թվականի հունիսի 9-ին։ Նրա հուղարկավորությունը նկարագրել են որպես «փայլուն կատարված տեսարան», որը գլխավորել է Գեորգ V թագավորը։ Սկզբում Ելենայի մարմինը թաղվել է Վինձոր ամրոցի Սուրբ Գեորգի կապելայում, ապա, 1928 թվականի հոկտեմբերի 23-ին, վերաթաղվել է Ֆրոգմորի համալիրի թագավորական դամբարանում ։
Քույրական գործ
Թագուհի Վիկտորյայի մահից հետո` 1901 թվականին նոր թագուհին` Ալեքսանդրան պնդեց, որ Ելենային հեռացնեն մեկ այլ կազմակերպության` «Քույրական բանակային ծառայության» տնօրենի պաշտոնից։ Սա արքայադստեր և թագուհու առճակատման հետագա փուլի խթան հանդիսացավ, ինչը ստիպեց, որ թագավոր Էդուարդ VII-ը միջնորդ դառնա կնոջ եւ քրոջ միջեւ։ Պալատական տիկին լեդի Ռոբերտսը գրել է ընկերոջը. «հարցերը [Ելենայի և Ալեքսանդրայի միջև ծագած] երբեմն շատ բարդ էին եւ ոչ միշտ հաճելի»։ Իր կարգավիճակով Ելենան հայտնվել էր թագուհուց ցածր դրության մեջ և ստիպված էր պաշտոնից հրաժարվելու հետ համաձայնել ի օգտին Ալեքսանդրայի, սակայն նրան հաջողվեց պահպանել Բանակի պահուստային բուժքույրերի նախագահի պաշտոնը։ Իր բոլոր ղեկավարած կազմակերպություններում Ելենան իրականացնում էր ավտոկրատային, բայց միևնույն ժամանակ արդյունավետ կառավարում։ Եթե ինչ-որ մեկը նրա հետ համաձայն չէր, արքայադուստրը պարզապես ասում էր «դա իմ ցանկությունն է, և դա բավական է»։
ԲԲԱ-ն աստիճանաբար անկում ապրեց 1919 թվականին Բուժքույրերի հավաքագրման ակտի ընդունումից հետո (1904 և 1918 թվականներին վեց անհաջող փորձերից հետո բրիտանական խորհրդարանն ընդունեց օրինագիծ, որը թույլ էր տալիս բուժքույրերի ֆորմալ գրանցում)։ Այդ ակտի ընդունման արդյունքում ստեղծվեց «Բուժքույրական թագավորական քոլեջ» (Royal College of Nursing, ԲԹԳ), իսկ ԲԲԱ-ն կորցրեց իր հեղինակությունը։ Ելենան համաձայնվեց Ասոցիացիան և Քոլեջը միացնելու առաջարկությանը, սակայն բանակցությունները փակուղի մտան եւ ԲԲԱ-ն հրաժարվեց համագործակցությունը շարունակել։ Այնուամենայնիվ, Ելենան շարունակում էր ակտիվորեն մասնակցել այլ քույրական կազմակերպությունների աշխատանքներին, ինչպես նախագահում էր Ուայթ կղզու, Վինձորի և  Great Western Railway-ի Սուրբ Հովհաննեսի շքանշան կազմակերպությունները։ Այդ պաշտոնում նա անձամբ ստորագրել է բազմահազարանոց բուժքույրության որակավորման վկայականներ։
Ձեռագործություն
Ելենան նաեւ ակտիվորեն մասնակցում էր ձեռագործի առաջխաղացմանը եւ եղել է 1872 թվականին կրկին ստեղծված «Ձեռագործության արվեստի դպրոցի» առաջին նախագահը, որը 1876 թվականին ստացել է «թագավորական» որոշիչ մասնիկ, անվանափոխվելով «Ձեռագործության թագավորական դպրոց» (Royal School of Needlework)։ Ըստ Ելենայի խոսքերի, դպրոցի խնդիրներն էին. «առաջին հերթին, վերակենդանացնել հիասքանչ արվեստը, որը գրեթե վերացել էր, իսկ երկրորդը, այդ վերածննդի միջոցով աշխատատեղեր ստեղծել այն կանանց համար, ովքեր մնացել էին առանց գոյության միջոցների»։ Ինչպես եւ իր այլ կազմակերպություններում, Ելենան ակտիվորեն աշխատում էր դպրոցը պատշաճ մակարդակի վրա պահելու համար։ Նա անձամբ էր միջոցների հատկացման մասին խնդրանքներով գրում Թագավորական հանձնաժողովին (Royal Commission)։ Օրինակ, 1895 թվականին Հարավային Կենսինգթոնում դպրոցի շենք կառուցելու համար Ելենան կարողացել է հասնել երեսուն հազար ֆունտի չափով միջոցներ հատկացնելուն։ Նրա թագավորական կարգավիճակը օգնում էր բարեգործական աշխատանքներին։ Նա հինգշաբթի օրերին դպրոցում կազմակերպում էր նաև հետճաշյա թեյախմություն սոցիալապես ակտիվ այն կանանց համար, որոնք ցանկանում էին նկատված լինել թագավորական ընտանիքի անդամի ընկերակցությամբ։ Սուրբ ծննդյան բազառի ժամանակ Ելենան դառնում էր գլխավոր վաճառող, և նրա մոտ հսկայական հերթեր էին գոյանում։
Օգնություն աղքատներին
Ելենան ձգտել է օգնել երեխաներին և գործազուրկներին եւ նրանց համար սկսել է անվճար ճաշկերույթներ կազմակերպել Վինձորի ռատուշայում (Windsor Guildhall)։ Նա երկու բարեգործական ճաշկերույթներ է նախագահել 1886 թվականի փետրվարին եւ մարտին, եւ 3000-ից ավելի անվճար ընթրիքներ է կազմակերպել այդ տարվա դաժան ձմեռվա ժամանակ։ Ժամանակի ընթացքում, իր գործունեության շնորհիվ Ելենան հանրաճանաչություն է ձեռք բերել հասարակ մարդկանց շրջանում, իսկ վինձորյան աղքատները բառացիորեն երկրպագում էին նրան։
Գրական գործունեություն
Ելենայի այլ հետաքրքրությունների թվին էր դասվում գրական գործունեությունը, մասնավորապես նա սիրում էր թարգմանություններ անել։ 1867 թվականին, երբ լույս էր տեսել նրա հոր` արքայազն Ալբերտի առաջին կենսագրությունը, կենսագրության հեղինակ սըր Չարլզ Գրեյը նշել է, որ արքայադուստր Ելենան արքայազնի նամակները գերմաներենից անգլերեն է թարգմանել «զարմանալի ճշգրտությամբ»։ Հոր նամակների թարգմանություններին հաջորդել են այլ աշխատանքներ նույնպես. 1887 թվականին արքայադուստրը հրապարակել է Բայրեութի մարկկոմսուհի «Վիլհելմինա Պրուսիացու հուշագրությունների» թարգմանությունը։ Սատրդեյ ռեվյուն (Saturday Review (London)) նշել է, որ Ելենան գիրքը անգլերեն է թարգմանել, պահպանելով կենդանի լեզուն, բառարանային թարգմանության տոնը եւ բարձր ճշգրտության ոգին։ Ելենայի վերջին աշխատանքը թվագրվում է 1882 թվականին. դա գերմաներեն գրքույկի թարգմանություն է, որը կոչվում է «Առաջին օգնություն տուժածներին», ի սկզբանե հրատարակված Քրիստիանի փեսայի կողմից։ Ելենայի թարգմանությունը վերահրատարակվել է մի քանի անգամ, մինչև 1906 թվականը։
1883 թվականին Դարմշտադտում հրապարակվել են Ելենայի քրոջ` Ալիսայի նամակները. որպես գրքի կազմող հանդես է եկել տեղական քահանա Կառլ Զելլը, որին նամակների ընտրանին տրամադրել է թագուհի Վիկտորյան։ Երբ գիրքը լույս է տեսել, Ելենան գրել է Զելլին եւ անգլերեն տարբերակը հրատարակելու թույլտվություն է խնդրել։ Կազմողի թույլտվությունը ստացվել է, սակայն դա արվել է առանց հրատարակչի` դոկտոր Բերգշտրեսսերի իմացության։ 1883 թվականի դեկտեմբերին Ելենան գրել է սըր Թեոդոր Մարտինին (Theodore Martin), արտոնյալ արքայական կենսագրին, տեղեկացնելով նրան, որ Բերգշտրեսսերն Ալիսայի նամակների հեղինակային իրավունքի հավակնություն ունի եւ դրա հիման վրա պահանջում է անգլերեն հրատարակության հրապարակումը դադարեցնել։ Մարտինը Ելենայի և Բերգշտրեսսերի միջեւ հանդես է եկել որպես միջնորդ, որը պնդում էր, որ անգլիական հրատարակիչներից բազմաթիվ առաջարկներ է ստացել, ու կընտրի նրան, ով ավելի մեծ հոնորար կառաջարկի։
Մարտինին հաջողվել էր Բերգշտրեսսերին համոզել փոխել հրապարակումը դադարեցնելու պահանջը, նաեւ մեծ գումարի դիմաց հեղինակային իրավունքի վերաբերյալ պահանջները փոխել։ Սակայն թագուհին եւ Ելենան հրաժարվեցին, պնդելով, որ հեղինակային իրավունքները պատկանում են թագուհուն, եւ արքունիքը կբանակցի միայն գիրքը կազմողի հետ։ Երկու արքայական տիկնայք հրատարակչի պահանջները համարեցին «չհիմնավորված, եթե ոչ անպատշաճ», եւ հրաժարվեցին անմիջականորեն շփվել նրա հետ։ Ի վերջո, 1884 թվականի հունվարին Բերգշտրեսսերը ժամանեց Մեծ Բրիտանիա և համաձայնեց հարյուր ֆունտ ստանալ առաջին երեք հազար օրինակի դիմաց, ինչպես նաեւ քառասուն ֆունտ` հետագա յուրաքանչյուր հազար կրկնօրինակի դիմաց։ Մարտինն ընտրեց Ջոն Մյուրեյի (John Murray (publisher)) հրատարակչությունը, որը գերմանական հրատարակիչների հետ հետագա բանակցություններից հետո` 1884 թվականի կեսերին տպագրեց առաջին օրինակները։ Առաջին հրատարակումը գրեթե անմիջապես սպառվեց, բայց երկրորդ հրատարակության համար Մյուրեյը Զելլի կենսագրական ակնարկը փոխեց արքայադուստր Ելենայի 53-թերթանի հուշագրությունով։ Այսպիսով հաջողվեց խուսափել Զելլի հետ խնդիրներից, իսկ Ելենայի անունը, որը հայտնի էր ժողովրդի շրջանում, ավելի մեծ թվով ընթերցողների ներգրավեց։
Արտաքին տեսք եւ բնավորություն
Գրեթե ամբողջ կյանքի ընթացքում Ելենային նկարագրել են որպես արտաքնապես հաստլիկ և թափթված կնոջ, ընդ որում, նա հանգիստ գործնական բնավորություն եւ ավտորիտար ոգի ուներ։ Մի անգամ ազգային գործադուլի վայրում Քենթերբերիի արքեպիսկոպոսը աղոթք հորինեց, հուսալով, որ գործադուլն արագ կավարտվի։ Ելենան ժամանեց եկեղեցի, աչքի տակով անցկացնելով իր ծառայողական թերթիկը և իր ձայնով, որը նրա դուստրը նկարագրել է որպես «թափանցող թագավորական շշուկ, որը ավելի հեռու էր տարածվում, քան ցանկացած մեգաֆոնով ուժեղացվածը [ձայնը]», նկատել է. «այս աղոթքը չի կանգնեցնի ոչ մի գործադուլ»։ Արքայադստեր արտաքին տեսքը եւ անձը քննադատության է ենթարկվել նրա մոր նամակներում և օրագրերում, և Ելենայի կենսագիրները թագուհու օրինակին են հետևել։ Սակայն Ելենայի դուստրը` Մարիա Լուիզան նրան նկարագրել է որպես «շատ գեղեցիկ, գանգուր շագանակագույն մազերով, գեղեցիկ, փոքրիկ ուղիղ քթով ու գեղեցիկ սադաֆե աչքերով կին... Նա շատ տաղանդավոր էր. հիանալի նվագում էր դաշնամուր և նկարչության եւ ջրաներկ անելու շնորհով էր օժտված... Նրա նշանավոր տաղանդներից էր ընկերների նկատմամբ նվիրվածությունը... Նա շատ խելացի էր, գործերը գլխավորելու հրաշալի հատկություն ուներ...»
Երաժշտությունը Ելենայի նախասիրություններից մեկն էր. երիտասարդ տարիներին նա նվագել է Հալեյի հետ, իսկ նրա մտերիմ ընկերներն էին Ջեննի Լինդը և Կլարա Բաթը։ Նրա հայտնի դառնալուն նպաստել է հասարակական պարտականությունների լայն շրջանակ կատարելու վճռականությունը նրան։ Նա հյուրերի առաջ երկու անգամ ներկայացրել է մոր փոխարեն, որտեղ հյուրերին հրահանգել էին Ելենային ներկայանալ, ինչպես եթե նրանք ներկայանային հենց թագուհուն ։
Զինանշան
1858 թվականին Ելենան, նրա ավագ քույր Ալիսան եւ նրա կրտսեր քույրերն իրավունք են ստացել օգտագործել բրիտանական թագավորական զինանշանը ավելացնելով Սաքսոնիայի զինանշանը (վահան, իննակի հատված ոսկեգույնով եւ սևով, վրայից ռուտայից թագի տեսքով ժապավեն), որը ներկայացնում էր արքայադստեր հորը` արքայազն Ալբերտին։ Վահանի վերևում արծաթե եռատամ տիտլո է, որը խորհրդանշում է այն, որ նա միապետի դուստր է։ Տիտլոյի մեջտեղի ատամը ուղիղ կարմիր խաչ է, եզրային ատամների վրա արծաթե կենտրոնով կարմիր վարդ է կանաչ տերեւներով` թագավորական ընտանիքի մյուս անդամներից տարբերելու համար ։
Վահանը պահողները պատված են տիտլոյով (մրցաշարային օձիք), ինչպես վահանի վրա է. կանաչ խոտի վրա կարմիր մագիլներով զինված եւ ոսկե թագով պսակված ոսկեգույն ընձառյուծ է [ըմբոստացող առյուծը զգոն] եւ ոսկե մագիլներով զինված արծաթագույն միաեղջյուր է, վզակապի ձևով ոսկե թագը վզին, որին շղթա է ամրակցված։
Կանացի (շեղանկյունանման) վահանը, որը միապետի երեխաների արժանապատվությանը համապատասխան թագով է պսակված, ծածկված է արծաթե եռատամ տիտլոյով։ Վահան չորս մասնից է։ Առաջին եւ չորրորդ մասերում` կարմիր դաշտի վրա  լազուրով զինված երեք ոսկե ընձառյուծ կա [գնացող առյուծը զգոն է], մեկը մյուսի վրա [Անգլիայի խորհրդանիշ]։ Երկրորդ մասը ոսկեզօծ դաշտում լազուրով զինված կարմիր առյուծ կա, որը շրջապատված է երկկողմանի` ներսից եւ դրսից ծաղկած կայմայով [Շոտլանդիայի խորհրդանիշ]։ Երրորդ մասը լազուրե դաշտում արծաթե լարերով ոսկե տավիղ կա [Իռլանդիա խորհրդանիշ]) ։
1917 թվականին Գեորգ V-ի հրամանագրով Ելենան ի թիվս այլոց զրկվեց սեփական զինանշանն ունենալու իրավունքից ։
Ժառանգներ
Քրիստոնեականի հետ համատեղ կյանքում Ելենան ծննդաբերել է վեց երեխա, որոնցից չորսը հասուն տարիքի են հասել։ Զույգերը միայն մեկ ապօրինի անզավակ թոռնուհի են ունեցել, որի մահվամբ 1953 թվականին ընդհատվել է թագուհի Վիկտորյայի Ելենայի կողմից եկող սերունդների գիծը։
Հղումներ
Կատեգորիա:Անձինք այբբենական կարգով Կատեգորիա:Բրիտանական թագավորական ընտանիք Կատեգորիա:Վիկտորյական դարաշրջանի կանայք Կատեգորիա:Վինձորներ Կատեգորիա:Հնդկական թագի շքանշանի ասպետ կանայք
Նաշնոշ
Նաշնոշ (Нащнощь), գետ Կամչատկա թերակղզի, Ռուսաստանում։ Գետի երկարությունը 31 կմ։ Թափվում է Իչա գետի աջ ափին՝ 105 կմ հեռավորության վրա։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Անադիր Կոլսկի ավազանային շրջանին։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Եվր լը Պտի
Եվր լը Պտի (Yèvres-le-Petit), համայնք Ֆրանսիայի Գրանդ Էստ մարզի Օբ գավառում ։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 165 կմ արևելք, Շալոն ան Շամպայն քաղաքից` 55 կմ հարավ, Տրուա քաղաքից` 37 կմ հյուսիս-արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 40 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 27-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 13։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 67,5 %։ 27 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 26 անձ (14 տղամարդ և 12 կին)։ Գործազուրկ են եղել 1 անձ (0 տղամարդ և 1 կին)։ 13 անաշխատունակներից 6-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 3-ը` թոշակառուներ, իսկ 4-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Լինքոլն (ֆիլմ)
«Լինքոլն» (Lincoln), ամերիկյան կենսագրական ֆիլմ, ռեժիսոր՝ Սթիվեն Սփիլբերգ, ֆիլմում գլխավոր դերը մարմնավորել է Դանիել Դեյ-Լուիս ը ։ Ֆիլմի նկարահանումները սկսել են 2011 թվականի հոկտեմբերին, ավարտվել՝ նույն թվականի դեկտեմբերին, ֆիլմի պրիմերան տեղի է ունեցել 2012 թվականի նոյեմբերի 9-ին ։ Ֆիլմը լայն վարձույթում է հանտնվել 2012 թվականի հոյեմբերի 16-ին։
Դենիել Դեյ Լյուիսը լավագույն դերասան էր ճանաչվել մի շարք կինոակադեմիաների և կինոքննադատների կողմից, ինչպես նաև արժանացել է « Օսկար », « Ոսկե գլոբուս » մրցանակների BAFTA-ի տղամարդու լավագույն դերի համար։ Ֆիլմը առաջադրվել էր «Ոսկե գլոբուսի» վեց անվանակարգերում, 10-ը՝ BAFTA մրցանակի և 12՝ Օսկարի։ ԱՄՆ-ի ազգային խորհուրդը  և Ամերիկյան կինոարվեստի ինստիտուտը «Լինքոլն» ֆիլմը ընդգրկել են տարվա լավագույն 10 ֆիլմերի ցանկում ։
Սյուժե
1865 թվականին ԱՄՆ-ի 16-րդ նախագահ Աբրահամ Լինքոլնը գտնվում էր ճանաչման գագաթնակետին։ Բայց նրա առաջ ծառացած էին լուրջ խնդիրներ. Ներկայացուցիչների պալատի միջոցով ստրկությունը արգելող փոփոխություն մտցնել Սահմանադրության մեջ և ավարտել Քաղաքացիական պատերազմը։ Նույնիսկ նրա ամենամտերիմ խորհրդատուները չէին հավատում, որ այդ խնդիրները հնարավոր էր լուցել միաժամանակ։ Լինքոլնի ընտանեկան կյանքը նույնպես առանց կոնֆլիկտների չէր անցնում. նրա ավագ որդին երազում էր ծառայել բանակում, ինչին ընդիմանում էր անհավասարակշիռ առաջին տիկինը։
Խելքը, քաղաքական վարպետությունը և իր գաղափարների նկատմամբ հավատը օգնում են նախագահին միավորել հանրապետականներին և իր կողմ գրավել դեմոկրատների մի մասը, ինչը հնարավորություն է տալիս ընդունել փոփոխությունը։
Խռովարար-համադաշնակիցնեը անձնաուր են լինում։ Իսկ Լինքոլնը շուտով դառնում է քաղաքական սպանության զոհ։
Արտադրություն
2001 թվականին Սթիվեն Սպիլբերգը և DreamWorks-ը ձեռք են բերել Պուլիցերյան մրցանակի դափնեկիր, պատմաբան Դորիս Կերնս Գուդվինի դեռևս չհրապարակված «Team of Rivals: The Political Genius of Abraham Lincoln» գրքի էկրանավորման իրավունքը, որը հիմք է հանդիսացել ֆիլմի համար ։ Գիրքը հրապարակվել 2005 թվականին։ 2005 թվականի հունվարին Լիամ Նիսոնը հաստատվել էր Աբրահամ Լինքոլնի դերում, իսկ Սիլի Ֆիլդը Մերի Թո Լինքոլնի դերը ստացել է 2007 թվականի սեպտեմբերին ։ 2010 թվականի հունիսին Նիսոնը լքել է նախագիծը, հիմնավորելով, որ նա շատ ծեր է, այդ դերը խաղալու համար ։ 2010 թվականի նոյեմբերին հայտարարվել էր, որ Լինքոլնի դերը մարմնավորելու համար հաստատվել է Դենիել Դեյ Լյուիսը, ով Նիսոնից 5 տարով մեծ է
Քննադատների արձագանք
Մինչև պրիմերան աշխարհի կինոգետները կանխագուշակել են ֆիլմի հաջողությունը և «Օսկար»-ի մի քանի անվանակարգեր, այդ թվում Լավագույն ֆիլմ, Տղամարդու լավագույն դեր (Դեյ-Լյուիս) կատեգորիաներում   ։ Քննադատները առանձնացրել են նաև Սալի Ֆիլդի և Թոմի Լի Ջոնսին և նրանց հավանական անվանակարգերը Օսկարում  ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:2010-ականների դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:20th Century Fox ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Հնդկական ֆիլմեր Կատեգորիա:2012 ֆիլմեր Կատեգորիա:Իրական դեպքերի վրա հիմնված դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Իրական դեպքերի հիման վրա նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:BAFTA մրցանակի դափնեկիր ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան կենսագրական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Վաշինգտոն ԿՇ-ում Կատեգորիա:2010-ականների կենսագրական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Սթիվեն Սփիլբերգի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան կենսագրական ֆիլմեր Կատեգորիա:Amblin Entertainment ֆիլմեր Կատեգորիա:Touchstone Pictures ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ռազմական ֆիլմեր Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:Ֆիլմեր ռասիզմի մասին
Հոլոքոստ զբոսաշրջություն
Հոլոքոստ զբոսաշրջություն, տերմին, որն օգտագործվում է ԶԼՄ-ների կողմից այն ժամանակ, երբ մարդիկ այցելում են Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում հրեաների դեմ մղված կոտորածների՝ Հոլոքոստից ոչնչացված վայրերը, ինչպես նաև հրեական սրբավայրերի այցելությունները, ինչպիսիք են նախկին նացիստական մահվան ճամբարները և Պետական թանգարանների շրջանում համակենտրոնացման ճամբարները ։ Այն պատկանում է, այսպես կոչված, «Արմատական զբոսաշրջության» կատեգորիային, սովորաբար Կենտրոնական Եվրոպայի մասերում, կամ ավելի մասշտաբային՝ Արևմտյան ոճի մութ զբոսաշրջությունը, մահվան վայրերը և աղետները ։
Հոլոքոստ տերմինը, որն առաջին անգամ օգտագործվել է 1950 թվականների վերջերին, առաջացել է հունական հոլոքաստոն բառից, որը նշանակում է Աստծո ամբողջական ողջակիզում։ Այն դարձավ 1933 թվականից մինչև 1945 թվականը Նացիստական Գերմանիայի օկուպացված տարածքներում մոտ 6 միլիոն եվրոպական հրեաների համակարգված բնաջնջման խորհրդանիշը ։ Այս տերմինը կարող է կիրառվել նաև մոտ հինգից յոթ միլիոն ոչ հրեա զոհերի համար, որոնք այդ ժամանակահատվածում սպանվել են նացիստների կողմից ։
Մութ զբոսաշրջության սպեկտր
«Մութ զբոսարջություն» տերմինն առաջին անգամ օգտագործվել է 1996 թվականին։ Ըստ P.R. Stone-ի, գոյություն ունի «զբոսարջության մութ սսպեկտր»-ը, որը տարբերում է մութ զբոսաշրջության երանգները.
|style="background:#000000"| ամենամութ |style="background:#696969"| ավելի մութ |style="background:#808080"| մութ |style="background:#A9A9A9"|լուսավոր |style="background:#C0C0C0"|ավելի լուսավոր |style="background:#D3D3D3"|ամենալուսավոր
Սպեկտրը նպաստում է մատակարարման և սպառման շրջանակների ինտենսիվության որոշմանը։ Ամենամութ զբոսաշրջությունը նկարագրվում է հետևյալ տարրերով. կրթական ուղղվածություն, պատմական ֆոն, մասունքների գտնվելու վայրերի չճշգրտվածությունը (աննպատակահարմարություն) և զբոսաշրջության սահմանափակ ենթակառուցվածքը։ Ամենալուսավոր զբոսաշրջության օբյեկտները հիմնականում ունեն հակառակը. զվարճանքի ուղվածություն, առևտրային կենտրոնացում, անաչառություն, առևտրային նպատակաուղղվածություն և զբոսաշրջության ենթակառուցվածքի ավելի բարձր մակարդակ։ Պրոֆեսոր Ուիլյամ Ֆ. Ս. Մայլսը պնդում է, որ մահը և բռնի իրադարձությունները՝ սերունդներին փոխանցված վերապրածների և վկաների միջոցով՝ ավելի մուգ են, քան մյուս դեպքերը։ Մայլզը նաև նշում է, որ զբոսաշրջային գոտու մթության մակարդակը մասամբ կախված է հեռանկարային զբոսաշրջիկների ընտանիքներիի ֆոնից ։
Կենտրոնական Եվրոպայում
Վերջին 20 տարիների ընթացքում Կենտրոնական Եվրոպան դարձել է հրեական ժառանգության ամենատարածված տարածաշրջանը։ Վերջին շրջանում զբոսաշրջության աճը պայմանավորված է մի քանի պատմական իրադարձություններով, որոնք բացել են տարածաշրջանը. Լեհաստանի Համերաշխության շարժումը, Միխայիլ Գորբաչովի գլասնոստի և վերափոխման քաղաքականությունը, և ամենակարևորը՝ Խորհրդային Միության փլուզումը ։
Չնայած զբոսաշրջիկների մեծ մասը Հոլոքոստի մասին անմիջական փորձ չունեն, Հոլոքոստի շատ տուրեր այցելում են Հոլոքոստի իսկական վայրեր, ինչպիսիք են գերեզմանոցները և կրեմատորիան։ Հոլոքոստի զբոսաշրջության երկու հիմնական ուղղությունները Լեհաստանն ու Իսրայելն են։ Այդ երկու երկրների միջև Հոլոքոստի զբոսաշրջության մեջ ունեցած հարաբերությունները լավագույն են պատկերված մարդաբան Ժակ Կուգելմասի կողմից, ով Շոա խմբի առաքելության համար օգտագործել է «արտադրողական մոտեցումը» ։
Իսրայելում, Ապրելու մարտը (March of the Living, MOTL) հիմնադրվել է 1988 թվականը, որը կազմակերպում է Հոլոքոստի տուրեր դեռահասների համար։ MOTL-ը մոտ հիսուն երկրներից տարեկան հազարավոր երիտասարդներ է ուղարկում Լեհաստան, ապա Իսրայել։ Լեհաստանը իր մահվան ճամբարների քանակի պատճառով Հոլոքոստի զբոսաշրջության ժամանակ ամենաշատ այցելված երկիրն է։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից առաջ Լեհաստանն ունեցել է Եվրոպայում ամենախոշոր հրեական համայնքը, որից ավելի քան երեք միլիոնը (90 տոկոսը) սպանվել են ։
Քննադատություն
Հոլոքոստի զբոսաշրջությունը, չնայած նրա կարճ գոյությանը, ունեցել է բազմաթիվ քննադատական հայացքներ։ Լեհ լրագրող և հրեական ակտիվիստ Կոնստանտի Գբերտը նշել է.
Մարդաբան Ջեք Կուգելմասսը գրում է, որ Իսրայելի կրթության նախարարության հովանավորությամբ Լեհաստանի ամերիկյան ուղևորությունները նպաստում են ոչ թե կյանքին, այլ մահվանը, քանի որ Հոլոքոստի վայրերը թույլ են տալիս միտիոիստական ​​ինքնությանը դրսևորել ուժեղ զգայական էմոցիներ ։ Միեւնույն ժամանակ, «Շոահ» ուղևորությունների կազմակերպիչների կողմից մասնակիցների վրա տարածվող քարոզչական ուղերձները ազգայնական են, այլ ոչ թե ունիվերսալ, և անխուսափելիորեն ազդում են նաեւ պաղեստինցիների հանդեպ իրենց կարեկցանքի վրա ։ Իսրայելի News and Opinion-ի կողմից «Շոահ» խմբի առաքելությունների քննադատությունը կենտրոնացած էր իր տնտեսական տեսանկյունից, անհատ անդամները կոչ էին անում Լեհաստանի Հոլոքոստի հարակից վայրերը ընդհանրապես բոյկոտել։ Որպեսզի կանգնեցնեն զբոսաշրջիկների գումարերի վատնումը, նշանավոր Rabbis-ը պաշտպանում էր այն փաստը, որ հրեաները ձեռնպահ են մնում Լեհաստան մեկնելուց, նույնիսկ եթե նրանք ցանկանան մասնակցելու միայն Ապրելու մարտի (MOTL) պաշտոնական հանդիպումներին ։
Պալերմոյի համալսարանի պրոֆեսոր Մաքսիմիլիանո Կորստենտեն գրել է, որ Հոլոքոստի վայրերի այցելողները, ի տարբերություն նախկին ուխտավորների, ձգտում են ամրապնդել իրենց կյանքը մեկ այլ մահվան միջոցով։ Մութ տուրիզմը նպաստում է ժամանակակից էգոցենտրիզմին այն սկզբունքով, որ վերապրածները համաշխարհային մրցակցությունում են կենդանի մնալու համար, անխուսափելիորեն «վայելելու եղբոր ողբերգությունը», այլ ոչ թե հանդիպել անձի մահվան անխուսափելիության հետ ։ Այս տեսակի վերապրածների մոդելը, սակայն, կարող է հանգեցնել մարդու ռասիստական և էթնոցենտրիկ միտումներ ։
Հրեական վիրտուալ համայնքներ
Ինտերնետում կան երեք համայնքներ, որոնցում տարածվում են հրեական մտահոգությունները և լուրերը, մասնավորապես Հոլոքոստի զբոսաշրջության վերաբերյալ Գերմանիայում և ամբողջ Կենտրոնական Եվրոպայում։ ԻՆչպես նկարագրում է Ջ.Ս. Պոդոսենն ու Ջ.Մ Հանթը, դրանք են.
Գրականություն
Կատեգորիա:Հոլոքոստ Կատեգորիա:Հոլոքոստի զբոսաշրջություն
Սելեստե Կաիրո
Սելեստե Կաիրո կամ Սելեստե Մարտինս Կաիրո (Celeste Caeiro, ), պորտուգալացի պացիֆիստ, ռեստորանի աշխատող։ Նրա գործողությունները հանգեցրեցին 1974 թվականի Մեխակների հեղափոխությանը ։
Կենսագրություն
Կաիրոն ծնվել է 1933 թվականին։ Հայտնի է դարձել հեղափոխության ժամանակ Մարսելու Կաետանուի կործանմամբ։ Նա ծաղիկներ է տվել 1974 թվականի ապրիլի 25-ի «Մեխակների հեղափոխության» զինվորներին։ Կաիրոն աշխատում էր Լիսաբոնի Rua Braancamp ռեստորանում։ Ռեստորանը նախատեսել էր ապրիլի 25-ին բոլոր նոր հաճախորդներին ծաղիկներ տալ, սակայն հեղաշրջման պատճառով ստիպված էր չեղյալ հայտարարել այն։ Կաիրոյին տուն ուղարկեցին և ասացին, որ կարող է վերցնել կարմիր և սպիտակ ծաղիկները ։
Կաիրոն ծաղիկներն առաջարկեց հեղաշրջման մեջ ներգրավված տանկիստներին, որոնք ծաղիկները տեղադրեցին իրենց տանկերի փողաբերաններին ։ Այս գաղափարը կրկնօրինակեցին, և ծաղիկ վաճառողներն ավելի շատ ծաղիկներ նվիրեցին, որպեսզի ապստամբ զինվորները զարդարեն իրենց զենքերը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Պորտուգալացի պացիֆիստներ
Էգեր
Էգեր (Eger, Erlau), քաղաք Հունգարիայի հյուսիսում, Բյուկ և Մատրա լեռնային զանգվածների հարավային լանջերին, Հեվեշ մարզի վարչական կենտրոն։ Ունի 54527 բնակիչ (2014 թվականի հունվարի 1 )։
Քաղաքը հայտնի է իր միջնաբերդով, ջերմային աղբյուրներով, պատմական շենքերով, ինչպես նաև «Էգերական ցուլի արյուն» կարմիր գինու արտադրությամբ։ Քաղաքի անունը գալիս է հունգարական g(e)r բառից (քաղաք)։
Էգեր, կաթոլիկ թեմի կենտրոն։ Քաղաքի բնակչության մեծ մասը կաթոլիկ են, կան նաև ուղղափառներ, բողոքականներ և հուդայականներ։
Աշխարհագրություն և տրանսպորտ
Քաղաքը Բուդապեշտից գտնվում է 130 կմ դեպի հյուսիս-արևելք։ Էգերով է անցնում Բուդապեշտ - Միշկոլց մայրուղու երկաթուղային մասնաճյուղը։ Քաղաքը կանոնավոր ավտոբուսներով և երկաթուղային տրանսպորտով կապված է Բուդապեշտի և հարևան քաղաքների հետ։ Ճանապարհի ժամանակը Բուդապեշտից ավտոբուսով կազմում է 2-2.5 ժամ։
Պատմություն
Էգերում բնակավայր գոյություն ունի դեռ հնագույն ժամանակներից։ Վաղ միջնադարում այդ տարածաշրջանը բնակցված է եղել գերմանական ցեղերի կողմից։ Պարտությունից հետո Էգերում սկսել են բնակվել սլավոնները։ X դարում քաղաքը արդեն պատկանում էր հունգարացիներին։ Սուրբ Իշտվանը Էգերում հիմնադրել է եպիսկոպոսարան։ Քաղաքի առաջին տաճարը կառուցվել է Կրեպոստ բլրի վրա, որտեղ ներկայումս գտնվում է Էգերի միջնաբերդը։ Քաղաքը մեծանում և զարգանում էր տաճարի շուրջը և շարունակում էր մնալ կարևորագույն կրոնական կենտրոններից մեկը։ XIII դարում Կրեպոստ բլրի վրա կառուցվել է հզոր միջնաբերդ։
Քաղաքը զարգացման գագաթնակետին հասավ XIV-XVI դարերին։ Մատյաշ Կորվինի օրոք (1458—1490) Էգերում կառուցվել են բազմաթիվ գեղեցիկ շենքեր, Էգերի մոտակայքում զարգացած էր ինտենսիվ խաղողագործությունը և գինեգործությունը։ Հունագարիայում թուրքական ներխուժման ընթացքում՝ 1552 թվականին, պաշարվեց Էգերի միջնաբերդը։ Կապիտան Իշվան Դոբոյի հրամանատարության ներքո պաշտպանները ցույց տվեցին իրենց հերոսությունը, երբ կարողացան դիմակայել թշնամու ուժերին (պաշտպանները թիվը ավելի քան 2000 մարդ էր, իսկ թուրքական բանակի թիվը ավելի քան 80 000 մարդ) և դարձել են Հունգարիայի փառավոր պատմության մի մասը։ 1596 թվականին թուրքերը կրկին հարձակվել են քաղաքի վրա և այս անգամ կարողացել են գրավել քաղաքը, որը իրենց տիրապետության տակ մնաց մինչև 1687 թվականը։ Թուրքերը քաղաքի տաճարները վերածել են մզկիթների, վերակառուցել են միջնաբերդը, քաղաքում կառուցել են բաղնիքներ և մինարեթներ։
1687 թվականին թուրքերը արտաքսվել են քաղաքից, որը, ինչպես նաև ամբողջ Հունգարիան անցել է հաբսբուրգների իշխանության տակ։ Էգերը կրկին վերապրել է բուռն զարգացման ժամանակաշրջան, կառուցվել են բարոկկո ոճով բազմաթիվ պալատներ և տաճարներ։ Էգերի եպիսկոպոսներն էին քաղաքի փաստացի տերերը, որոնք նպաստում էին քաղաքի բարգավաճմանը։ 1836 թվականին Էգերում կառուցվել է մեծ բազիլիկ, որը դարձել է երկրի ժամանակի ամենամեծ եկեղեցին։ Եպիսկոպոսների իշխանությունը (1804 թվականից արքեպիսկոպոսներ) մոտեցել է ավարտին XIX դարի 50-ական թվականներին։ Քաղաքն աստիճանաբար սկսել է կորցնել իր նշանակությունը. Բուդապեշտ - Միշկոլց երկաթուղագիծը այլևս չէր անցնում Էգերով։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Էգերը, ի տարբերություն Հունգարական մյուս քաղաքների, քիչ է տուժել, կարողացել է պահպանել քաղաքի ճարտարապետական գլուխգործոցները և դարձել է զբոսաշրջային գլխավոր կենտրոններից մեկը։
Գրականություն
Հայտնի հունգարական պատմական վեպերից մեկը, Գեզա Գարդոնիի «Էգերի աստղեր» վեպը նվիրված է 1552 թվականի Էգերի միջնաբերդի հերոսական պաշտպանությանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հունգարիայի քաղաքներ
Պավել Չոբանյան
Պավել Աշոտի Չոբանյան, արևելագետ, պատմաբան, պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1948 թ. մարտի 15-ին Ադրբեջանի ԽՍՀ Խանլար քաղաքում (ծագումով Փիփ գյուղից)։ 1973 թ. գերազանցության դիպլոմով ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետի հնագիտության, ազգագրության և աղբյուրագիտության բաժինը։ 1974-1976 թթ. կովկասագիտություն-վրացագիտություն մասնագիտացմամբ ուսանել է ՀՀ ԳԱԱ արևելագիտության ինստիտուտի ասպիրանտուրայում` ուսումնառությունը իրականացնելով Վրացական ԽՍՀ ԳԱ Կորնելի Կեկելիձեի անվան Ձեռագրերի հետազոտության ինստիտուտում, այդ հիմնարկի տնօրեն և ճանաչված վրացագետ, ակադեմիկոս Ելենա Մետրևելու ղեկավարությամբ։
1982 թ. պաշտպանել է «Հայերը Մերձավոր Արևելքում ըստ վրաց ուղեգրությունների» թեկնածուական ատենախոսությունը։
Պրոֆեսոր Չոբանյանը գիտական գործունեությունը սկսել է ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտում, անցնելով ճանապարհ կրտսեր գիտաշխատողից` մինչև փոխտնօրեն։ 1977-1985 թթ. նա եղել է այդ ինստիտուտի Կովկասագիտության և բյուզանդագիտության բաժնի կրտսեր գիտաշխատող, 1995-1996 թթ.` «Քրիստոնյա Արևելք» բաժնի վարիչ, իսկ 1985-1995 թթ. աշխատել է նաև ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտում` որպես ավագ գիտաշխատող։ Տասը տարուց ավելի` 2002 թ. մինչև 2013 թ., նա պաշտոնավարել է որպես Արևելագիտության ինստիտուտի գիտական գծով փոխտնօրեն։ 2013 թվականից մինչև իր վերջին օրերը ղեկավարում էր ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտի «Արևելյան աղբյուրագիտության և պատմագրության» բաժինը։
Նա երկար տարիներ եղել է մի շարք գիտական և խմբագրական խորհուրդների անդամ, 1999-2003 թթ. զբաղեցրել է «ՀՀ ԳԱԱ Պատմա-բանասիրական հանդես»ի խմբագրի տեղակալի պաշտոնը։ Նպատակասլաց ու աշխատասեր գիտնականի ունակություններն այդ տարիներին, ի նպաստ այն ժամանակվա հայագիտության կարևորագույն` Պատմա-բանասիրական հանդեսի բարգավաճման, և հայ-ռուսական փոխհարաբերությունների վավերագրերի հայտնաբերման ու հրատարակության գործում լավագույնս ի սպաս դրվեցին խստապահանջ ակադեմիկոս Մկրտիչ Ներսիսյանի հետևողական վերահսկողությամբ։ 2013 թվականից Պավել Չոբանյանին վերապահվեց ՀՀ ԳԱԱ նորաստեղծ «Բանբեր հայագիտության» միջազգային գիտական հանդեսի գլխավոր խմբագրի պաշտոնը, և իր խմբագրությամբ հրապարակվել են հանդեսի տասնմեկ համարները։
2007 թվականից իբրև ավագ գիտնական-վերլուծաբան նրա գիտելիքները օգտագործվեցին ՀՀ պաշտպանության նախարարության Ազգային ռազմավարական հետազոտությունների ինստիտուտում (ՀՀ ՊՆ Պաշտպանական ազգային հետազոտական համալսարան) ։ Նա հեղինակել է փորձաքննական բազմաթիվ հետազոտություններ, կատարել է այսօրվա քաղաքական կյանքից բխող մի շարք կարևոր առաջարկություններ և վերլուծություններ։
Պավել Չոբանյանը աշխատում էր հասարակագիտության տարբեր բնագավառներում։ Նրան հավասարպես հետաքրքրում էին Հայաստանի քաղաքական փոխհարաբերությունները Մերձավոր Արևելքի հարևան երկրների և Ռուսաստանի հետ, Հայկական գաղթավայրերն ու հոգևոր-մշակութային կյանքը հայկական էկումենեյում, Վրաստանի պատմությունն ու մատենագրական ժառանգությունը, Հայոց հասարակական կյանքի զարգացման օրինաչափությունները, համաշխարհային պատմության ռիթմում Այսրկովկասի ժողովուրդների ներդրումը և բազմաթիվ այլ խնդիրներ, որոնք արտացոլված են իր մատենագիտության մեջ։
Հայաստանի նորաստեղծ Հանրապետության առջև կանգնած մի շարք ներքին ու արտաքին խնդիրների ի հայտ գալու հետ մեկտեղ` ավելի ու ավելի կարիք զգացվեց, Պավել Չոբանյանի նման` իրենց գիտական գաղափարներին նվիրված հետազոտողների անաչառ գործունեության։ 1991 թ. հետո նա մասնակցեց ետխորհրդային ժամանակաշրջանում պետական և հասարակական կարևորագույն տարբեր գործընթացների. ընդգրկվեց ՀՀ Նախագահին առընթեր Ներման հանձնաժողովի կազմում։
Պ. Չոբանյանը եղել է «Հայաստանի պատմագետների միության» հասարակական կազմակերպության անդամ։
Գիտական գործունեություն
Հեղինակել է 150-ից ավելի գիտական հրապարակումներ, երկու տասնյակ գիտական աշխատությունների խմբագիր է։ Նրա գիտական հետազոտությունները նվիրված են հայոց պատմության, հայ-վրացական, հայ-ռուսական հարաբերությունների, վրացական ուղեգրությունների ուսումնասիրությանը։ Նա թարգմանաբար հրատարակել է Ա. Շանիձեի «Հին վրացերեն լեզվի քերականություն» աշխատությունը (Հ. Մարգարյանի հետ համատեղ), որը կարևոր քայլ դարձավ` Հայաստանում վրացագիտության բնագավառի համար ամուր հող ստեղծելու գործում։
Մեծ թվով նյութեր հավաքելով Թբիլիսիի և Մոսկվայի արխիվներից և գրադարաններից 1981 թ.-ին հրատարակում է «Վրացական ուղեգրությունները և նրանց տեղեկությունները հայերի մասին» աշխատությունը։
1999 թ. նրա առաջաբանով և աշխատասիրությամբ վերահրատարակվել են Մակար Բարխուդարյանցի «Արցախ» տեղագրական աշխատությունները։
Պ. Չոբանյանն իր բազմաթիվ հոդվածներով անդրադարձել է Հնդկաստանի, Իտալիայի, Երուսաղեմի և մի շարք այլ հայկական գաղթավայրերի պատմությանը, համառ պրպտումներով նոր վավերագրեր հայտնաբերել և գիտական վերլուծությամբ հրատարակել ԺԷ-ԺԸ դարի Հայաստանի, մեր եկեղեցու և Արցախ աշխարհի պատմության կնճռոտ խնդիրների վերաբերյալ։
Ճանաչված պատմաբան-գիտնականի հետազոտությունների պսակը դարձավ 2006 թվականին հրատարակված «Հայ-ռուս-վրացական փոխհարաբերությունները ԺԸ դարի երկրորդ կեսին» մենագրությունը։
Հմուտ պատմաբան-միջնադարագետը ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտի կողմից հրատարակվող «Հայաստանի հարակից երկրների պատմություն» քառահատորյակի հեղինակներից և խմբագրական խորհրդի անդամներից էր։ Նա եղել է նաև այդ հրատարակության երկրորդ հատորի պատասխանատու խմբագիրը։
«Հայոց պատմություն» և «Հայաստանի հարակից երկրների պատմություն» դպրոցական նոր դասագրքերում հեղինակել է ուշ միջնադարյան Հայաստանի և Արևելյան Այսրկովկասի պատմության շարադրանքները։ Արժեքավոր են «Феномен Шуши» (2013) և «Արցախ. Ժողովրդագրության և տեղանվանակարգի հիմնախնդիրները ԼՂՀ անվտանգության համատեքստում» (2014) կոլեկտիվ մենագրությունները, որոնք հրատարակվել են որպես Ազգային ռազմավարական հետազոտությունների ինստիտուտի «Հայկական բանակ» ռազմագիտական հանդեսի հավելված «Աշխատանքային տետրերի» հատուկ համարներում, որտեղ նա հանդես է եկել որպես ծրագրի համակարգող, գիտական խմբագիր և հիմնական հոդվածների հեղինակ։
Գիտական գործունեության ընթացքում Պ. Չոբանյանի ծանրակշիռ խոսքը լսվել է բազմաթիվ միջազգային և տեղական գիտաժողովներում, ուր նա հանդես էր գալիս Այսրկովկասի պատմության և աղբյուրագիտության կարևորագույն խնդիրների լուսաբանմամբ։ Նա Մոսկվայում մասնակցել է Բարտոլդյան ընթերցումներին, ինչպես նաև Լիվոռնոյում, Սանկտ Պետերբուրգում, Աշխաբադում, Թբիլիսիում, Ստեփանակերտում, Մոնպելիեում տեղի ունեցած հայագիտական և արևելագիտական մի շարք գիտաժողովների։
Մանկավարժական գործունեություն
Պրոֆ. Պ. Չոբանյանը վարել է նաև բեղմնավոր գիտա-մանկավարժական աշխատանք։ Նա ընդհանուր ու մասնագիտական դասընթացներ է վարել Դավիթ Անհաղթ համալսարանում, Խ. Աբովյանի անվան մանկավարժական համալսարանում (1995-2008 թթ.), Երևանի պետական համալսարանում և Մխիթարյան միաբանության Երևանի վարժարանում։
Պրոֆեսոր Չոբանյանը Հայաստանում պատրաստել է բազմաթիվ մասնագետներ միջնադարագիտության, հայագիտության, վրացագիտության և կովկասագիտության բնագավառներում ովքեր շարունակում են նրա գործը համալսարանական և ակադեմիական գիտական հաստատություններում։ Նրա գիտական ղեկավարությամբ պաշտպանվել են մեկ տասնյակ թեկնածուական ատենախոսություններ այդ թվում Վրաստանից, Իրանից, Ռուսաստանից և այլ արտասահմանյան երկրներից, եղել է բազմաթիվ թեկնածուական և դոկտորական ատենախոսությունների ընդդիմախոս։
Պ. Չոբանյանը ՀՀ ՊՆ Պաշտպանական ազգային հետազոտական համալսարանում գործող 056 «Քաղաքական գիտություններ և միջազգային հարաբերություններ» մասնագիտական խորհրդի անդամ էր և նշված մասնագիտական խորհրդի գիտական քարտուղարը։ Նրա անմիջական ղեկավարությամբ կազմակերպել են թեկնածուական ու դոկտորական՝ 90-ից ավելի ատենախոսությունների պաշտպանություններ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ Կատեգորիա:Պատմական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Հայ արևելագետներ Կատեգորիա:Հայ կովկասագետներ
«Անտոն» ռազմագործողություն
Նախապատմություն
Գերմանացիները ունեցել են ծրագիր՝ գրավելու Ֆրանսիայի հարավային տարածքները, որոնք այդ ժամանակ գտնվում էին իրենցից կախվածություն ունեցող Վիշի ռեժիմի հսկողության տակ։ Այդ ծրագիրը իր վերջնական տեսքը ստացել է 1940 թվականի դեկտեմբերին և ստացել «Աթիլլա» անվանումը։ Ավելի ուշ, ծրագիրը միացվել է «Կամելիա» օպերացիայի ծրագրին։ Վերջինիս նպատակը Կորսիկայի բռնազավթումն էր։ «Անտոն» ռազմագործողությունը «Աթիլլայի» «թարմացված» տարբերակն էր, որին մասնակցելու էին գերմանական մի քանի զորաբանակներ և իտալական ուժերը։
1942 թվականի նոյեմբերի 8-ին «Ջահ» ռազմագործողության շրջանակներում Մարոկկոյում և Ալժիրում անգլո-ամերիկյան զորքերի իջեցումից հետո՝ Ադոլֆ Հիտլերը չէր կարող թույլատրել, որ այդպիսի իջեցում տեղի ունենա նաև ֆրանսիական Միջերկրականում։ Վիշիական վարչապետ Պիեռ Լավալի հետ խորհրդակցությունից հետո՝ նոյեմբերի 11-ին ֆյուրերը հրամայել է գերմանական զորքերին գրավել Կորսիկան, իսկ հաջորդ օրը գրավել նաև Ֆրանսիայի հարավային տարածքները։
Պատմություն
1942 թվականի նոյեմբերի 10-ի երեկոյան գերմանական զորքերը ավարտեցին ռազմագործողության նախապատրաստությունները։
Նոյեմբերի 11-ին առավոտյան ժամը 07:00-ին նացիստական առաջին բանակը ֆրանկո-իսպանական սահմանին զուգահեռ իջավ դեպի Միջերկրական ծովի ափ, այն դեպքում, երբ 4-րդ բանակը սկսեց արշավանքը Ֆրանսիայի կենտրոնական հատվածից դեպի Վիշի և Տուլոն։ Երկու բանակներն էլ գտնվում էին գեներալ Յոհանես Բլասկովիցի հրամանատարության տակ։ Իտալական 4-րդ բանակը գրավեց Ֆրանսիական Ռիվիերան։ Իտալացիները դեսանտ իջեցրեցին նաև Կորսիկայի վրա։ Նոյեմբերի 11-ի երեկոյան գերմանական տանկերը հասան Ֆրանսիայի միջերկրածովյան ափ։
Վիշիական Ֆրանսիան իր դժգոհությունը հայտնեց միայն ռադիոյով՝ բողոքելով, որ նացիստները խախտում են 1940 թվականին կնքված զինադադարը։ Ֆրանսիական վիշիական 50 000-անոց բանակը փորձեց ստեղծել պաշտպանական դիրքեր՝ Տուլոնի շրջակայքում, սակայն հանդիպելով գերմանական ուժերին, իբր, ֆրանսիական զորքերը չունեին բավարար զինամթերք, այդ իսկ պատճառով չցուցաբերեցին ռազմական դիմադրություն։ Եզակի գեներալներից մեկը, որը տվել է դիմադրության հրաման, եղել է Ժան Մարի դե Լատր դե Տասսինյին, սակայն ձերբակալվել է իր անմիջական ենթակա սպաների կողմից։
Գերմանացիները նախատեսել էին անցկացնել նաև «Լիլա» ռազմագործողությունը, որի հիմնական նպատակը Տուլոնում գտնվող ֆրանսիական ապամոբիլիզացված նավատորմի գրավումն էր։ Սակայն, ֆրանսիական նավատորմի հրամանատարները կարողացան բանակցությունների միջոցով կանխել գերմանացիների առաջընթացը։ Նոյեմբերի 27-ին հրամանատարները խորտակեցին ֆրանսիական նավերը, մինչ գերմանացիները կհասցնեին գրավել այն։ Ի շնորհիվ ֆրանսիացի գեներալների՝ մեկ լինքոր, երկու գծային կրեյսերներ, յոթ կրեյսերներ, քսանութ էսկադրային ականակիր և քսան սուզանավեր չհայտնվեցին Երրորդ Ռայխի ձեռքում։ Չնայած, որ գերմանական ռազմածովային շտաբը խիստ անհանգստացած էր անհաջողությամբ, Ադոլֆ Հիտլերը կարծում էր, որ ֆրանսիական նավատորմի խորտակումը վկայում է «Անտոն» ռազմագործողության հաջողության մասին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երրորդ Ռայխի տարածքային-քաղաքական էքսպանսիա
Ջեյմի Բլեքլի
Ջեյմի Բլեքլի (Jamie Blackley, ), անգլիացի դերասան։ Նկարահանվել սկսել է 17 տարեկանից։ 2013 թվականին արժանացել է Էդինբուրգի կինոփառատոնի մրցանակին «Լավագույն դերասան» անվանակարգում՝ «Դու ուզում ես, որ ես սպանե՝մ նրան» ֆիլմում տպավորիչ դերակատարման համար ։ Հիշարժան դերակատարմամբ հանդես է եկել նաև 2014 թվականին նկարահանված «Եթե ես մնամ» ֆիլմում  ։ Ջեյմի Բլեքլիի դերասանական հաջողություններից է համարվում նաև  նրա դերակատարումը 2015 թվականին նկարահանված «Իռացիոնալ մարդը» ֆիլմում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Անգլիացի դերասաններ Կատեգորիա:Բրիտանացի հեռուստատեսային դերասաններ
Օստրովնայա
Օստրովնայա (Островная), գետ Ռուսաստանում, Կամչատկայի երկրամասի հյուսիս-արևմտյան մասում։ Գետի երկարությունը 69 կմ է։ Ավազանի տարածքը՝ 20 կմ2։ Հոսում է Էլիզովսկայի շրջանում, Կամչատկայի երկրամասում ։ Թափվում է Շիխի ծով։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Անադիր Կոլսկի ավազանային շրջանին։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր
Բարխուդար Ղազիյան
Բարխուդար Ջավադի Ղազիյան, խորհրդային հայ դերասան։