cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Թերի Ռիդ
Կենսագրություն
Ռիդի առաջին Bang, Bang You’re Terry Reid ալբոմը (1968) մտել է ամերիկյան Top 200, բայց, որքան էլ տարօրինակ է, Բրիտանիայում ընդհանրապես չի թողարկվել ։ Երկրորդը՝ Terry Reid-ը (1969), համարվել է լավագույնը նրա կարիերայում։ Թողարկումից հետո Ռիդը շարունակել է շրջագայությունները` կրկին The Rolling Stones-ի հետ միասին։ 1969 թվականին, Միկի Մոստի հետ բաժանվելուց հետո (ով ցանկանում էր նրան դարձնել լիրիկական բալլադ երգիչ), Ռիդը տեղափոխվել է Կալիֆոռնիա։ 1970 թվականին նա ժամանակավորապես վերադարձել է Անգլիա, որտեղ ելույթ է ունեցել Isle of Wight փառատոնում։
1973 թվականին նա նոր պայմանագիր է կնքել Atlantic Records-ի հետ և թողարկել է River ալբոմը (ձայնագրվել է պրոդյուսեր Էդի Օֆֆորդի կողմից), որը լավ է ընդունվել քննադատների կողմից, բայց վաճառքի առումով հաջող չէր։ Հետագա տարիներին Թերի Ռիդը մի քանի անգամ փոխել է լեյբլները, իսկ 1981 թվականին հեռացել է ակտիվ սոլո գործունեությունից և դարձել նստաշրջանի երաժիշտ։
1991 թվականին Ռիդը վերադարձել է նոր The Drive rսոլո ալբոմով, որը ձայնագրել է պրոդյուսեր Հորն Թրևրի հետ։ «The Whole of the Moon»  սինգլը վաճառքի առումով  հաջողություն չի ունեցել, բայց լայն աջակցություն է ստացել ամերիկյան ռադիոյով։ Այդ ժամանակից ի վեր Ռիդը երբեմն համերգներ է նվագել։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի ռոք երաժիշտներ Կատեգորիա:Բրիտանացի բաս կիթառահարներ
Կրիվոյ (գյուղ, Խուստի շրջան)
Կրիվոյ (Кривий), գյուղ Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Խուստի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կրիվոյ գյուղում բնակվում էր 158 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Խուստի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Երգեցողություն
Երգեցողություն, երաժշտության կատարումը երգչական ձայնով, ստեղծագործության գաղափարական-կերպարային բովանդակությունը ձայնի արտահայտչամիջոցներով հաղորդելու արվեստ։ Զուգակցվում է խոսքի հետ, երբեմն կիրառվում առանց խոսքի։
Տեսակներ
Երգեցողությունը լինում է մեներգային, անսամբլային և խմբական, որոնք հանդես են գալիս նաև զուգորդված՝ նվագակցությամբ և առանց նվագակցության։ Օպերայում, օպերետում և մի շարք անսամբլներում ուղեկցվում է նաև բեմական գործողությամբ, դերասանական խաղով, պարով։
Ոճեր
Գոյություն ունեն երգեցողության տարբեր ոճեր, եղանակավոր՝ երբ գերակշռում է սահուն-երգեցիկ կատարումը (կանտիլենա), արտասանական՝ այս կամ այն չափով նմանակում է խոսակցության ելևէջներին (ասերգ) և կոլորատուրային՝ նմանակում է գործիքային զարդոլորուն նվագին։ Երգեցողությունը երաժշտա-կատարողական արվեստի առավել հին տեսակն է։
Կատեգորիա:Երաժշտություն
Իոսիֆ Դոուկշա
Իոսիֆ Դոուկշա (Доукша, Иосиф Осипович, ), խորհրդային ռեժիսոր-մուլտիպլիկատոր և մուլտիպլիկատոր-նկարիչ, տիկնիկավար։
Կենսագրություն
Իոսիֆ Դոուկշան ծնվել է 1928 թվականի դեկտեմբերի 12-ին։
1943-1949 թվականներին սովորել է Մոսկվայի գեղարվեստի միջնակարգ դպրոցում։
1949-1951 թվականներին սովորել է Մոսկվայի գեղարվեստական ակադեմիական թատրոնի դպրոց-ստուդիայում։ Իոսիֆ Դոուկշան մուլտիպլիկացիայում իր գործունեությունն սկսել է 1955 թվականին, «Սոյուզմուլտֆիլմ» ստուդիայում։ Որպես նկարիչ-մուլտիպլիկատոր նա մասնակցել է նախ նկարված, այնուհետև` տիկնիկային 60 մուլտֆիլմների ստեղծմանը, սկսած 1964 թվականին «Նվագախմբի երկիր» մուլտֆիլմից մինչև 1977 թվականին նկարահանված «Ամենափոքրիկ գնոմը» մուլտֆիլմը։
50 տարեկան հասակում Իոսիֆ Դոուկշան աշխատանքի է անցել հեռուստատեսությունում, «Մուլտտելեֆիլմ» ստուդիայում (Էկրան ստեղծագործական միություն), որտեղ և «Փոստային հեքիաթ» մուլտֆիլմով որպես ռեժիսոր նշել է իր դեբյուտը։
1977 թվականից սկսած մինչև 1992 թվականը որպես ռեժիսոր իր կնոջ` Մայա Բուզինովայի հետ համահեղինակությամբ տիկնիկային ֆիլմեր է նկարահանել։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռեժիսորներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտիպլիկատորներ Կատեգորիա:Խորհրդային կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:ՄԳԱԹ դպրոց-ստուդիայի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Սրտամկանի ինֆարկտից մահացածներ
Կամարային ավազան
Կամարային ավազան (בריכת הקשתות), Իսրայելի Ռամլա քաղաքում 8-րդ դարի վերջում կառուցված ստորգետնյա ջրամբար։  Ճարտարապետական հուշարձանը Իսրայելի տարածքում հայտնաբերված Աբբասյանների դարաշրջանի միակ խոշոր շինությունն է։ Շինարարության մեջ սլաքաձև կամարի օգտագործման ամենահին օրինակներից մեկն է։ Ներկայումս համարվում է Ռամլա քաղաքի զբոսաշրջային տեսարժան վայրերից մեկը։ Կամարային ավազանը ռեստավրացիայի է ենթարկվել և բաց է այցելությունների համար։ Այցելուները կարող են իջնել ստորգետնյա ջրամբար և շրջել այնտեղ նավակներով ։
Անվանում
Ռամլա քաղաքի ստորգետնյա կամարային ավազանն ունի մի քանի անվանումներ ։ «Կամարային ավազան» անվանումը (ներկայումս հանրության կողմից ընդունված և գիտական գրականության մեջ կիրառվող) ստորգետնյա ջրամբարին տրվել է հնագետների կողմից, նրա եզակի կամարային հենածածկի պատճառով։ Ջրամբարի երկու տեղական արաբական անվանումները կարելի է թարգմանել որպես «Այծի ջրհոր» և «Անհավատի լոգարան»։ Քրիստոնեական ավանդության մեջ օգտագործվում է «Սուրբ Ելենայի ավազան» անվանումը, որը ծագել է խաչակիրների ժամանակներից։
Շինարարության նախադրյալներ
Կամարային ավազանը կառուցվել է Աբբասյան խալիֆայության հինգերորդ խալիֆ Հարուն ալ-Ռաշիդի (763-809) օրոք, որը հայտնի է «Հազար ու մի գիշեր» հեքիաթից։ Շինարարությունն ավարտվել է 172 թվականին, ըստ իսլամական օրացույցի (մ.թ.ա. 789 թ.): Դեպի ներքև իջնող պատի վրա պահպանվել է մի արձանագրություն, որտեղ նշված է  աշխատանքների ավարտի տարեթիվը  ։ Կամարային ավազանը եղել է Ռամլայի ջրամատակարարման համակարգի բարդ տարրերից մեկը մեր թվարկության 8-10-րդ դարերում։  Ռամլա քաղաքը հիմնադրվել է 705-715 թվականներին, Սուլայման Աբդ-ալ Մալիկի կողմից, որպես Ջունդ Ֆիլիստանի մայրաքաղաք  ։ Ռամլան ջրով ապահովելու համար փորվեցին ջրհորներ, կառուցվեց շուրջ 10 կմ երկարությամբ ջրանցույցներ, որոնք ջուրը տեղափոխում էին Թել Գեզեր բլրի աղբյուրներից, Սպիտակ մզկիթի մոտ գտնվող մի քանի ստորգետնյա ջրավազաններից և Կամարային ավազանից ։  Հին Ռամլայի ջրամատակարարման համակարգը, ներառյալ ջրանցույցը և Կամարային ավազանը,  հնագետների կարծիքով գործել են մոտավորապես 150 տարի ։ Ջրանցույցը աստիճանաբար շարքից դուրս եկավ սպասարկման բացակայության և նորոգումների դադարեցման պատճառով և վերջնականապես ավերվեց 1033 և 1068 թվականների երկրաշարժերի հետևանքով։
Հնագիտական հետազոտություններ և վերականգնման աշխատանքներ
Կամարային ավազանի պեղումները կատարել է ֆրանսիացի հնագետ մարկիզ Դու Վոգը (De Vogüé) 1862 թվականին։ Ստորգետնյա ջրամբարը լցվել էր ավազով և տիղմով, բայց կառույցը համարյա չէր տուժել ժամանակի և երկրաշարժի ազդեցությունից։ Դու Վոգը դեպի ավազան իջնող միջանցքի պատի վրա հայտնաբերել է    արձանագրություն, որտեղ նշված է  աշխատանքների ավարտման  տարեթիվը։ Սակայն ամենահետաքրքիր գտածոն ավազանի տանիքը պահող սլաքաձև կամարներն էին ։ Այս գտածոյի շնորհիվ Դու Վոգը ապացուցեց, որ ճարտարապետության գոթական ոճը, որի հիմնական տարրը համարվում է սլաքաձև կամարները, ոչ թե առաջացել է Եվրոպայում, այլ փոխ է առնվել խաչակիրների կողմից մերձավոր արևելքի երկրների՝ Եգիպտոսի, Պարսկաստանի  և Լևանտի ճարտարապետությունից։
1934-1937 թվականներին Բրիտանական Մանդատի Հնությունների վարչությունը հետազոտություն է անցկացնում Կամարային ավազանի վերականգնման և պահպանման ուղղությամբ ։ 1960 թվականին Ռամլայի քաղաքապետարանն ավազանը մաքրեց՝ այն դարձնելով զբոսաշրջային տեսարժան վայր, որտեղ շրջում էին թիանավակներով։ 2007 թվականին ավազանը փակվեց պատերից և առաստաղից խոշոր չափերի ծեփակտորներ պոկվելու պատճառով։ 2009 թվականին Իսրայելի Հնությունների վարչության կողմից կազմվեց ավազանի գործունեության դադարեցման նախագիծ և սկսեցին իրականացնել հնագիտական պեղումներ ։ Աշխատանքներն ավարտելուց հետո Կամարային ավազանը նորից ապահովվեց թիանավակներով և բացվեց հանրության համար։
Կամարային ավազանի կառուցվածք
Կամարային ավազանը կառուցվել է մեծ փոսի մեջ։ Ավազանի մակերեսը կազմում է շուրջ 400 մ², միջին բարձրությունը 9 մետր, ծավալը՝ 5700 մ³: Ավազանի հանդիպակաց պատերը միմյանց զուգահեռ չեն։ Ավազանի պատերը և հատակը անջրաթափանց են։
Ավազանն ունի 16 ուղղանկյուն հատվածքի կողային և 15 խաչաձև հատվածքի կենտրոնական հենասյուներ։ Հենասյուները միանում են սլաքաձև կամարներով։ Կամարների վրա շարված են սլաքաձև պատուհաններով պատեր, որոնց վրա էլ հենվում է կամարակապ տանիքը։ Սկզբում տանիքը ուներ 6 աղեղակամարներ, որոնցից  5-ը պահպանվել են մինչև մեր օրերը։ Տանիքի  աղեղակամարները գտնվում էին հողի շերտի տակ, որը մաքրվել  է 1934-1937 թվականների վերականգնողական աշխատանքների ժամանակ։ Տանիքի կամարների վրա անցքեր են բացվել, որոնց վրա տեղադրվել են գլանաձև քարե խողովակներ։ Ավազանի պատերից մեկում, հատակից 7 մետր բարձրության վրա կա մի անցք, որտեղից էլ ավազանը ջուր է լցվում ջրանցույցի ջրանցքից։ Պատի արտաքին մասում, ջրի լցման անցքի դիմաց գտնվում է համեմատաբար փոքր չափի նախնական ավազան, որը հավանաբար նախատեսված է  ջրի հետ եկող աղբի մաքրման և ջրի հոսքի արագության նվազեցման համար։
Ներկայումս ավազանը լցվում է ստորերկրյա ջրերով, պատերի և հատակի վրայի ճեղքերի միջոցով ։
Զբոսաշրջային տեղեկատվություն
Ավազանը բաց է երկուշաբթի, երեքշաբթի, հինգշաբթի ուրբաթ և կիրակի օրերին, ժամը 8:00-ից մինչև 21:00, կիրակի օրերին` 8:00-ից մինչև 15:30։ Ավազանում խոշոր խմբերով էքսկուրսիաներ կազմակերպելու դեպքում խորհուրդ է տրվում այցելությունների ժամերը համաձայնեցնել նախապես։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իսրայելի ճարտարապետական հուշարձաններ Կատեգորիա:Իսրայելի հնագիտական վայրեր Կատեգորիա:Իսրայելի տեսարժան վայրեր Կատեգորիա:Զբոսաշրջությունն Իսրայելում Կատեգորիա:Հնագիտությունն Իսրայելում Կատեգորիա:Հնագիտությունը Պաղեստինում Կատեգորիա:Իսրայելի պատմություն Կատեգորիա:Լևանտի պատմություն Կատեգորիա:Ռամլա Կատեգորիա:Ջրամբարներ
Վլադիմիր Աբրահամյան (այլ կիրառումներ)
Վլադիմիր Աբրահամյան կարող է վերաբերել՝
Յաո
Յաո (八尾市), Ճապոնիայի Օսակա պրեֆեկտուրայում գտնվող քաղաք։ Քաղաքի մակերեսը կազմում է 41,71 կմ², բնակչությունը՝ 269 137 մարդ (2014 թվականի օգոստոսի 1-ի տվյալների համաձայն) , բնակչության խտությունը՝ 6452,58 մարդ/կմ²։
Աշխարհագրական դիրք
Յաո քաղաքը տեղակայված է Հոնսյու կղզու Կինկի տարածաշրջանի Օսակա պրեֆեկտուրայում։ Այս քաղաքի հետ սահմանակցում են Օսակա, Հիգասիոսակա, Կաշիվարա, Ֆուձիիդերա, Մացուբարա քաղաքները և Հեգուրի, Սանգո ավանները։
Բնակչություն
Քաղաքի բնակչությունը կազմում է 269 137 մարդ (2014 թվականի օգոստոսի 1-ի տվյալների համաձայն), իսկ խտությունը՝ 6452,58 մարդ/կմ²։ Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունը՝ 1980-2005 թվականներին.
Սիմվոլիկա
Յաո քաղաքը խորհրդանշող ծառ է համարվում Gīnkgo-ն, ծաղիկ՝ քրիզանթեմը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի քաղաքներ
Ջանիբեկ Ջանիբեկյան
Ջանիբեկ Ջանիբեկյան, հայ արձակագիր։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1928 թվականին Աշտարակի շրջանի Կոշ գյուղում։ 1953 թվականին ավարտել է Առևտրի կոոպերացիայի տեխնիկումի հաշվապահության բաժինը և այդ մասնագիտությամբ անցել է աշխատանքի։ ԱՄՆ է տեղափոխվել է 1991 թվականին։ Հրատարակել է մանրապատումների ու կարճ պատմվածքների ժողովածուներ ։
Բատիկ Բատիկյան
Բատիկ Ստեփանի Բատիկյան, բոլշևիկ–հեղափոխական, ՌՍԴԲԿ անդամ (1907)։
Մասնակցել է Հովհաննես Սարուխանյանի կազմակերպած մարքսիստական խմբակի աշխատանքներին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ զորակոչվել է ռուսական բանակ։ Ավարտել է Ժիտոմիրի սպայական դպրոցը, ծառայել Կարպատյան ռազմաճակատում, մասնակցել գնդի բոլշևիկյան բջջի ընդհատակյա աշխատանքներին։ 1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո ընտրվել է 114-րդ ցարիցինյան գնդի կոմիտեի անդամ։ Սեպտեմբերին վերադարձել է Նոր Բայազետ և ծավալել հեղափոխական գործունեություն։ 1919 թվականին Բատիկյանի ղեկավարությամբ ստեղծվել է «Նոր Բայազետի երիտասարդական միություն»-ը, որը հետագայում վերանվանվել է «Սպարտակ»։ Ակտիվորեն մասնակցել է Մայիսյան խռովության (1920) նախապատրաստմանը։ Ապստամբության ջախջախումից հետո՝ հոկտեմբերին բանտ է նետվել և Երևան փոխադրելու պատրվակով՝ ճանապարհին գնդակահարել։
Նրա անունով է կոչվել ՀԽՍՀ Կամոյի շրջանի (Գավառ) գյուղերից մեկը։
Ենիչերիներ
Ենիչերիներ (يڭيچرى yeniçeri - նոր զինվոր), էլիտար հետևազորային միավորումներ, որոնք ձևավորվել են Օսմանյան սուլթանի թիկնապահներից ։ Ստորաբաժանումները ամենայն հավանականությամբ հիմնադրվել են Մուրադ I-ի (1362–89) գահակալման ժամանակ. :
Տուրնե սյուր Օդոն
Տուրնե սյուր Օդոն (Tournay-sur-Odon), համայնք Ֆրանսիայի Ստորին Նորմանդիա մարզի Կալվադոս գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 367 մարդ, բնակչության խտությունը` 52.96 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 6.93 կմ² տարածք։
2017 թվականի հունվարից Լը Լոշեր և Նուայե Միսսի համայնքների հետ միասին հանդիսանում է Վալ դ'Արի համայնքի մաս։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 220 կմ արևմուտք, Կան քաղաքից` 19 կմ հարավ-արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 239 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 176-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 63։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 73,6 %։ 176 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 161 անձ (90 տղամարդ և 71 կին)։ Գործազուրկ են եղել 15 անձ (4 տղամարդ և 11 կին)։ 63 անաշխատունակներից 20-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 29-ը` թոշակառուներ, իսկ 14-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Նովոսաֆարովո (գյուղ, Չիշմինսկի շրջան)
Նովոսաֆարովո (Новосафарово, Яңы Сафар), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Չիշմինսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Չիշմինսկի շրջանի բնակավայրեր
Մոնսեռատի Սուրբ Մարիամ
Մոնսեռատի Սուրբ Մարիամ (Մոնսեռատի Կույս, Սև Մարիամ, Mare de Déu de Montserrat) Մարիամ Աստվածածնի և մանուկ Հիսուսի յուրօրինակ արձան Մոնսեռատի աբբայությունում (Կատալոնիա)։ Արձանը տեղադրված է աբբայության տաճարի կենտրոնական մասում, խորանի հետին մասում գտնվող զանգակատանը։ Արձանը Կատալոնիայի Սուրբ Գևորգի (Sant Jordi) հետ համարվում է Կատալոնիայի պաշտոնական պահապանը, հովանավորը ։ 1881 թվականի սեպտեմբերի 11-ին Հռոմի պապ Լևոն XIII-ը Մոնսերրատի Սուրբ Կույսին պաշտոնապես հայտարարեց Կատալոնիայի պահապան  ։
Արձանը առավել հայտնի է իր յուրօրինակ արտաքին տեսքով. Մարիամի և մանուկ Հիսուսի դեմքերը շատ մուգ են, համարյա՝ սև։ Արձանը տեսնելու համար մարդիկ ստիպված են երկար հերթ կանգնել։
Պատմություն
Մոնսեռատ լեռը կրոնական նշանակություն է ունեցել նաև մինչ քրիստոնեական ժամանակներոը, երբ հռոմեացիները այնտեղ Վեներա աստվածուհուն նվիրված տաճար են կառուցել ։
Համաձայն տարածված լեգենդի, Սև Մարիամի արձանը 880 թվականին Մոնսերրատ լեռան քարանձավում հայտնաբերել են երեխաները։ Նրանք նկատել են լույս, որճ ճառագում էր քարանձավից։ Իմանալով այդ հայտնագործության մասին, եպիսկոպոս Մանրեսին հանձնարարում է արձանը բերել իր քաղաք։ Սակայն դա անհնարին է լինում, քանի որ արձանը լինում է չափազանց ծանր և չտեղաշարժվող։ Եպիսկոպոսը հասկանում է, որ Կույս Մարիամը ցանակնում է, որ արձանը մնա Մոնսերրատում, այդ պատճառով որոշում է Մոնսերրատում կառուցել Սուրբ Մարիամին նվիրված ճգնավորության կենտրոն։ 1025 թվականին այս տեղում կառուցվում է բենեդիկտյան վանական համալիր։ Մեկ այլ տեղեկության, արձանը Մոնսերրատ է տեղափոխվել 718 թվականին, պահպանելու համար արաբական հրոսակներից ։ Արձանի նախնական տարբերակը չի պահպանվել, 12-րդ դարում այն փոխարինվել է կրկնօրինակով։
Նկարագրություն
Արձանն ունի 95 սմ բարձրություն, պատրաստված է բարդու փայտից։ Սուրբ Մարիամը նստած է, իսկ մանուկ Հիսուսը՝ նրա գրկում է։ Աջ ձեռքում բռնել է երկրագունդը պատկերող կլորավուն գունդ։ Մանուկ Հիսուսի աջ ձեռքը բարձրացված է վեր՝ օրհնության նշանով, իսկ ձախում բռնել է արքայախնձոր։
Մարիամի և Հիսուսի հագուստն ու թագերը ոսկեգույն են, իսկ ձեռքերն ու դեմքը՝ համարյա սև։ Հավանաբար սև գույնը նախատես որոշված չի եղել, այլ առաջացել է ժամանակ ընթացքում՝ ծածկող լաքի օգտագործման պատճառով, որը խառնվել է մոմերի ծխին և քիմիական ռեակցիաների պատճառով մգացել ։ Մարիամի արձանը փոքր-ինչ անհամաչափ է պատրաստված, սակայն սա չի մթագնում նրա հանրահռչակությունը։ Տարբեր հետազոտությունները, ներառյալ ռետգենյան ճառագայթային մեթոդը հնարավորություն են տվյալ պարզել, որ վերջին ներկումը կատարվել է մոտավորապես 18-րդ դարում։
Յուրաքանչյուր տարի ապրիլի 27-ին նշվում է Կատալոնիայի հովանավոր, գլխավոր սրբություն, Մոնսերրատի Մարիամի տոնը։ Այն անցկացվում է տարբեր ավանդական միջոցառումներով՝ երգ, պար, «մարդկան աշտարակներ» (castellers) և իհարկե, պատարագը։ Ամեն օր ժամը 13.00-ին աբբայության երաժշտական դպրոցում սովորող արական երգչախմբի (Էսկոլանիա դե Մոնսերրատ Escolania de Montserrat) կողմից հնչեցվում է Սուրբ Մարիամին նվիրված հիմնը՝ Վիրոլան (Virolai de Montserrat)։ Երգը սկսվում է հետևյալ բառերով. "Rosa d’abril, Morena de la serra..." (Ապրիլյան վարդ, լեռների թխամաշկ լեդի...) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արձաններ Կատեգորիա:Կատալոնիայի մշակույթ
Կաղանդ պապ
Կաղանդ պապ, հայկական Ամանորի խորհուրդները կրող և տարածող անձի կերպարը-հայերեն Մեծ Պապուկ կամ նորաձև Ձմեռ պապի-ն է։
Պատմություն
Կաղանդ պապը (Ձմեռ պապ) ազգային արժեքները, ծիսական համակարգը պահպանող ու սերունդներին փոխանցող կերպար է։ Նրան ընկերակցում են խլվլիկներն ու արալեզները՝ Արեգ, Անտես, Անի և Երա, Փուշ, Իմաստուն, Եղեգ, Ճտպտիկ, Փառփառ, Ասպետ Չարմազան, Հազարան։ Փոքրիկներին խլվլիկի հետ այցելած Կաղանդ պապը (Ձմեռ պապ) ոչ թե նվերներ, այլ Ամանորի յոթ խորհուրդ է տվել՝ փոխադարձ հարգանք, խաղաղություն, ազնվություն, իմաստություն, աշխատասիրություն, համեստություն և գոհունակություն ։
Սերո Աբրահամյան
Սերո Սողոմոնի Աբրահամյան (իսկական անունը՝ Սերյոժա, ), հայ բանաստեղծ, արձակագիր, ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1956 թ.-ից։ ԽՄԿԿ անդամ 1955 թվականից։
Կենսագրություն
Ծնվել է Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի Մարտունու շրջանի Աշան գյուղում։ Սովորել է տեղի և հարևան Ղզղալա գյուղի դպրոցներում։ 1949-1963 թվականներին եղել է գյուղական դպրոցական գրադարանների և կուլտուրայի տան վարիչ և տնօրեն։ 1964 թվականից ավագ գրական աշխատող է եղել Բաքվի «Կոմունիստ» (հայերեն) թերթի խմբագրությունում ։ 1990 թ. բռնագաղթել է Բաքվից և բնակություն հաստատել Սևանում։ 1991 թվականին հիմնադրել է Հայաստանի խուլ-համրերի միավորման «Խաղաղ աշխարհ» թերթը։
Գրողի «Ապրողներս ընկածների պարտապանն ենք» (1997 թվական) գրքում ներկայացված են Արցախյան գոյամարտում զոհված ՀՀ [[Գեղարքունիքի մարզի Սևանի ենթաշրջանի 37 ազատամարտիկների կենսագրությունները և Սևանի կամավորական ջոկատի մարտական ուղին։ Արցախյան շարժման և պատերազմին նվիրված հրապարակախոսական հոդվածներ («Արցախյան քրոնիկոն», «Գրառումներ Բաքվից», «Թուրքը մնում է թուրք» և այլն) է տպագրել «Գարկան թերթ», «Ազատ Արցախ», «Սևան» և այլ թերթերում։
Մահացել է ՀՀ Սևան քաղաքում, թաղված է Աշանում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ արձակագիրներ Կատեգորիա:20-րդ դարի արևելահայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:1925 ծնունդներ Կատեգորիա:2000 մահեր Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Սողոմոնի երգերը
«Սողոմոնի երգերը», պատմական դրամա, որը պատմում է Օսմանյան կայսրությունում 1881-1915 թվականներին տեղի ունեցած իրադարձությունների մասին, Կոմիտասի կյանքի մասին, նաև ընկերության մասին, որը դաժանորեն ընդհատվել է համիդյան ջարդերի պատճառով։ Ֆիլմի հերոսներից մեկն անվախ թուրք կին է, որը վտանգում է իր ու իր ընտանիքի կյանքը՝ կրոնական հողի վրա հետապնդվող լավագույն ընկերուհուն փրկելու համար։ Ֆիլմն ավարտվում է Կոմիտասի վերջին համերգով ։
Սյուժե
Ֆիլմի իրադարձությունները տեղի են ունենում 19-րդ դարի վերջում։ «Սողոմոնի երգերը» ֆիլմը պատմում է պատանի Կոմիտասի և նրա երկու ընկերուհիների՝ թրքուհի Սևիլի և հայուհի Սոնայի մասին։ Երեխաներն ապրում են Քյոթահիայում, Կոմիտասի ծննդավայրում, Աբդուլ Համիդի իշխանության տարիներին (1890-ականներ), իսկ պատմությունը ներկայացվում է Սևիլի տեսանկյունից ։
Ֆիլմի իրադարձությունները զարգանում են Կոմիտասի հոգևոր երաժշտության ֆոնի ներքո ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:2020 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր Հայոց ցեղասպանության մասին
Էլիզ Պետրոսյան
Էլիզ Սողոմոնի Պետրոսյան, հայ գրականագետ, բանասիրական գիտությունների թեկնածու։ ԽՍՀՄ գրողների միության անդամ 1936 թվականից։
Կենսագրություն
Էլիզ Պետրոսյանը ծնվել է 1909 թվականի նոյեմբերի 13-ին, Թուրքիայի Բալըքքեսիր քաղաքում։ Ծնողներն ու քույրերը զոհ են գնացել 1915 թվականի Մեծ եղեռնին։ Ապրել է Կոստանդնուպոլսի որբանոցում։ 1917-1925 թվականներին սովորել է Կ. Պոլսի Դպրոցասեր տիկնանց վարժարանում։ 1925 թվականին սովորելու նպատակով եկել է Խորհրդային Հայաստան։ 1930 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանի պատմալեզվագրական ֆակուլտետը։ Ապա աշխատել է նույն համալսարանում իբրև գրականության կաբինետի լաբորանտ։ 1931-1934 թվականներին սովորել է ասպիրանտուրայում (Մոսկվա)։ 1934 թվականին «Կլարտե խումբը և կոմունիստ գրողներ Ա. Բարբյուսի, Պո Վայան Կուտյուրիեյի, Ռ. Լըֆևրի ստեղծագործությունները» թեմայով դիսերտացիա է պաշտպանել և ստացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ 1934 թվականից արտասահմանյան գրականություն է դասախոսել Երևանի պետական համալսարանում։ 1938-1956 թվականներին եղել է համալսարանի արտասահմանյան գրականության ամբիոնի վարիչը ։ ԽՄԿԿ անդամ 1940 թվականից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ գրականագետներ Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ
Մեդվեժի (գյուղ, Խուստի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Մեդվեժի գյուղում բնակվում էր 74 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Խուստի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Հայաստանի երրորդ բաժանում
Հաշտության պայմանագիրը կնքվել է Արևմտյան Հայաստանի Ամասիա բնակավայրում։ Թուրքիային էր անցնում ամբողջ Արևմտյան Հայաստանը՝ Էրզրում կենտրոնով, ինչպես նաև Սիրիան ու Պաղեստինը։ Սահմանագիծը սկսվել է Հայկական լեռնաշխարհի կենտրոնով և հասել մինչև Եփրատ գետ։
Այս սահմանը անփոփոխ է մնացել մինչև 1639 թվականը, երբ Կասրե֊Շիրինում կնքված նոր պայմանագրով Հայաստանը չորրորդ անգամ բաժանվել է երկու մասի։
Մերձավոր Արևելքը 16-րդ դարում
Ուշ միջնադարում Մերձավոր Արևելքում գերիշխող դիրք էին հաստատել իսլամադավան երկու պետություններ՝ Սեֆյան Պարսկաստանը և Օսմանյան Թուրքիան։ Ակկոյունլուների տերության սուլթան Ուզուն-Հասանի մահից հետո նրա որդիների միջև արյունալի գահակալական պայքար սկսվեց։ Դրանից օգտվեցին Ատրպատականի Արդաբիլ քաղաքում ու շրջակա տարածքում իշխող Սեֆյանները։ Նրանց հենարանը թուրք-ղզըլբաշական (կարմրագլուխների) յոթ քոչվոր ցեղերն էին, որոնք պայքար սկսեցին ակ-կոյունլուների դեմ՝ հենվելով պարսիկների օժանդակության վրա։
Սեֆյանների առաջնորդ Իսմայիլին հաջողվեց Շարոտի դաշտի վճռական ճակատամարտում 1502 թվականին փայլուն հաղթանակ տանել ակ-կոյունլուների դեմ։ Իսմայիլը (1502-1524) Թավրիզում իրեն հռչակեց պարսից շահ։ Իր պետության մեջ մտան Պարսկաստանը, Միջագետքը, Ատրպատականը, Հայաստանն ու Վրաստանը։
Թուրք-պարսկական հետագա կռիվներից մեծապես տուժեց հայ ժողովուրդը։ Ավերվում էին Հայաստանի քաղաքներն ու գյուղերը, քայքայվում էր տնտեսությունը, գերվում էր հայ բնակչությունը։ Աստիճանաբար ուժեղանում է հայերի արտագաղթը դեպի Եվրոպայի և Ասիայի հայկական գաղթավայրեր։ Միաժամանակ Հայաստան թափանցեցին քրդական նոր ցեղեր, որոնք բնակվեցին բերրի ու արոտավայրերով հարուստ տարածքներում ։
Ամասիայի հաշտություն
Իսմայիլ շահին հաջորդել էր Թահմասպ I-ը (1524-1587)։ Նրա հրամանով 1550 թվականին պարսիկները մեծ բանակով հակահարձակման անցան։ Երկարատև կռիվներից հետո՝ 1555 թվականին, Փոքր Ասիայի Ամասիա քաղաքում կողմերը հաշտություն կնքեցին։ Պայմանագրի համաձայն՝ Հայաստանն առաջին անգամ բաժանվեց Օսմանյան կայսրության և Պարսկաստանի միջև։ Սա Հայաստանի երրորդ բաժանումն էր։
Ամասիայի հաշտությամբ Օսմանյան պետությանն անցան Փոքր Հայքը, Բարձր Հայքը, Ծոփքը, Աղձնիքը, Տուրուբերանը։ Այդպիսով՝ Արևմտյան Հայաստանը պաշտոնապես դարձավ Օսմանյան կայսրության մասը։ Թուրքերը հաստատում են իրենց տիրապետությունը ամբողջ Արևելյան Միջերկրականում՝ սիրիական, լիբանանյան ու պաղեստինյան քաղաք-նավահանգիստներով։
Սեֆյան Պարսկաստանին մնաց Արևելյան Հայաստանը՝ Այրարատը, Գուգարքը, Վասպուրականը, Սյունիքը, Արցախը և Ուտիքը։ Այն բաժանվում է հիմնականում Երևանի ու Ղարաբաղի կուսակալությունների միջև։ Հայաստանում շուրջ 20 տարի՝ մինչև 1578 թվականի թուրքական նոր հարձակումը, հաստատվեց համեմատաբար խաղաղ վիճակ։
Օսմանյան սուլթան Մուրադ III-ը (1574-1595), օգտագործելով Թահմասպ շահից հետո Պարսկաստանում սկիզբ առած գահակալական կռիվները, վերսկսեց պատերազմը և Չըլդր լճի մոտ պարտության մատնեցին պարսիկներին։ Պատերազմը շարունակվեց նաև հետագա տարիներին և ծանր հետևանքներ ունեցավ Հայաստանի համար։ Դրան գումարվեց նաև սովը, որին զոհ գնացին մեծ թվով մարդիկ։
Սուլթանը 1590 թվականին պարսիկներին հարկադրեց զինադադար կնքել, որով Հայաստանն ամբողջությամբ և ամբողջ Այսրկովկասն ու Ատրպատականը ժամանակավորապես անցան Օսմանյան տերությանը ։
Պարսկաստանում գահ բարձրացած շահ Աբաս I-ը (1587-1629) կարողանում է թուրքերից հետ խլել կորցրած տարածքները։ Արդյունքում 1639 թվականին Հայաստանը չորրորդ անգամ բաժանվում է երկու հատվածի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստան Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստան Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության պատմություն Կատեգորիա:Սեֆյան Պարսկաստան
(7857) Լագերոս
(7857) Լագերոս (Lagerros), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1978 թվականի օգոստոսի 22-ին Կլաս-Ինգվար Լագերկվիստի կողմից Մաունթ Ստրոմլոյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,84476 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,3658 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,3237 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1752,54 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,205417 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 12,65° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1978 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կլաս-Ինգվար Լագերկվիստի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Էլսմիր
Էլսմիր (Ellesmere Island, Île d'Ellesmere, 80.16667°N, -75.08333°W), կղզի Կանադական արկտիկական կղզեխմբի հյուսիս֊արևելքում։ Տարածությունը շուրջ 213.000 կմ2 է, բարձրությունը մինչև 2926 մ։ Տարածքի 1/3֊ը ծածկված է սառցադաշտերով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Կանադայի կղզիներ Կատեգորիա:Հյուսիսային սառուցյալ օվկիանոսի կղզիներ
Խոլի
Խոլի, (Χόλη) գյուղ Կիպրոսի Հանրապետության Պաֆոսի շրջանում։ Ըստ 2011 թվականի տվյալների՝ բնակչությունը կազմում է 70 մարդ։ Տեղակայված է Պոլիս (Կիպրոս) քաղաքից 37 կմ դեպի հարավ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կիպրոսի գյուղեր
Տաղ
Տաղ, հնագույն բանաստեղծություն է։ Տաղ կոչվող բանաստեղծությունները նաև երգվել են. երգվել են եկեղեցական պատարագներից հետո և այդ պատճառով կոչվել են նաև երգեր։ Տաղերի հնագույն օրինակներից գրել է Գրիգոր Նարեկացին, դրանք նաև հայկական առաջին օրինակներն են։ Հայկական տաղերի օրինակներ են․ «Տաղ վարդավառին», «Տիրամայրն» և այլն, որոնց հեղինակն է Գրիգոր Նարեկացին։
Տաղերը, շարականների պես, երաժշտական և բանաստեղծական արվեստի սինթեզ են ։ Տաղը պրոֆեսիոնալ երաժշտության յուրահատուկ ժանր է։ Դրանք համեմատաբար ծավալուն մոնոդիաներ են, որոնք իրենց բովանդակությամբ և մեղեդայնությամբ հիշեցնում են հաջորդող դարաշրջանի վոկալային և գործիքային արիաներ։ Տարբերակվում են հոգևոր և հասարակական տաղեր։ Առաջիններն ավելի ծավալուն են, քան հասարակականները։ Տաղը, որպես երաժշտական ժանր, հիմնականում զարգացել է 10-րդ դարում՝ գլխավորապես Գրիգոր Նարեկացու շնորհիվ։ Հոգևոր տաղերը ի տարբերություն շարականների՝ կանոնավոր երգեր չէին․ տոնախմբություններին և արարողություններին կատարվում էին տվյալ իրադարձությանը ավելի տոնական տեսք տալու համար։ Հասարակական տաղը ավելի ցայտուն կերպով զարգանում է Ֆրիկի ստեղծագործություններում (XIII դար)։ Տաղերի ուշ միջնադարյան հեղինակներից հայտնի են Հովհաննես Թլկուրանցին, Մկրտիչ Նաղաշը, Մինաս Թոխատեցին, Պետրոս Կապանցին, որոնց ստեղծագործություններից մի քանիսը պահպանվել են խազերի տեսքով։ Ամենահայտնի հասարակական տաղերից մեկը՝ «Կռունկ»-ը, որը ստեղծվել է ուշ միջնադարում, պահպանվել է XVII դարի տեքստերում։ Կրոնական տաղերի և գանձերի ուշ միջնադարյան հեղինակներից առավել հայտնի են Առաքել Սյունեցին, Մաթեոս Դվուգաեցին, Գրիգոր Խլաթեցին, Առաքել Բաղիշեցին և այլք։ Հասարակական տաղերի հնադարյան ժողովածուն տպագրվել է Վենետիկում 1513 թվականին։
Համեմատական բնութագիր
Տաղը շարականից տարբերվում է։ Տաղն ունի թռիչք ի տարբերություն շարականի, որի նոտաները հերթով աճում են։ Տաղը հիմնի հիմքն է ։
Իվանովո Սելիշչե (գյուղ, Գլոբինոյի շրջան)
Իվանովո Սելիշչե (Іванове Селище), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Գլոբինոյի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Իվանովկա։ Հիմնադրվել է 1709 թվականին։
Երուխան
Երուխան (իսկական անունը՝ Երվանդ Պողոսի Սրմաքեշխանլյան, ), արևմտահայ գրող, հրապարակախոս, թարգմանիչ և մանկավարժ, Մեծ Եղեռնի զոհերից։
Իվանովո Սելիշչե (գյուղ, Գլոբինոյի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Իվանովո Սելիշչե գյուղում բնակվում էր 715 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 3227 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 221,57 մարդ/կմ²։
Երուխան
Կենսագրություն
Ծնվել է 1870 թվականին Կոստանդնուպոլսում։ Սովորել է ծննդավայրի Ներսեսյան և Կեդրոնական վարժարաններում։ 1890 թվականից աշխատել է «Արևելք» խմբագրությունում։ 1891-1896 թվականներին «Արևելք»-ի և «Մասիս»-ի էջերում հրատարակել է մի շարք նովելներ՝ շարունակելով ու զարգացնելով 1880-ական թվականների արևմտահայ ռեալիստական գրականության ավանդույթները։ 1896 թվականի հայկական կոտորածների օրերին տեղափոխվել է Բուլղարիա, 1904 թվականին անցել Եգիպտոս։ Տարագրության մեջ (1899-1908) շարունակել է գրական, խմբագրական աշխատանքը, զբաղվել մանկավարժությամբ (Վառնայի, Ալեքսանդրիայի, Կահիրեի ազգային վարժարաններում)։ Գաղթական, Ե. Գաղթական, Աշուղ ծածկանուններով Կոստանդնուպոլսի «Բյուզանդիոն» թերթում հոդվածներ է տպագրել հայ գաղթականների կյանքից։ 1908 թվականին Երիտթուրքական հեղափոխությունից հետո, վերադարձել է Կոստանդնուպոլիս, նշանակվել է «Արևելք» թերթի խմբագիր, միաժամանակ դասավանդել ազգային Կեդրոնական, իսկ 1913 թվականից՝ Խարբերդի ազգային վարժարաններում։ Թուրքերի ձեռքով սպանվել է Ծովք գյուղի մոտակայքում 1915 թվականին՝ Մեծ Եղեռնի ժամանակ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքահայ արձակագիրներ Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության զոհեր Կատեգորիա:Թուրքահայ լրագրողներ Կատեգորիա:Հայերն Օսմանյան կայսրությունում Կատեգորիա:19-րդ դարի Օսմանյան կայսրության գրողներ Կատեգորիա:20-րդ դարի Օսմանյան կայսրության գրողներ Կատեգորիա:Հայ գրողներ Կատեգորիա:Ստամբուլում ծնված գրողներ Կատեգորիա:Համիդյան ջարդերից փրկվածներ Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության անձինք Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ Կատեգորիա:Հայալեզու գրողներ Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության գրողներ Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ
Իվանովո Սելիշչե (գյուղ, Գլոբինոյի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Գլոբինոյի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1709 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ղազի լիճ
Ղազի լիճ, լիճ Հայաստանի Կոտայքի մարզում՝ Գեղամա լեռնավահանի հարավ-արևմուտքում՝ 2230 մ բարձրության վրա։ Ունի հրաբխաամբարտակային ծագում։ Շրջապատված է քարացրոններով և քարաթափվածքներով։ Երկարությունը 300 մ է, լայնությունը՝ 200 մ, մակերեսը՝ 0, 08 կմ², առավելագույն խորությունը՝ 3 մ, ջրի ծավալը՝ մոտ 160 000 մ³։ Սնումը հիմնականում աղբյուրներից և մթնոլորտային տեղումներից է։ Ջուրը պղտոր է, օգտագործվում է ոռոգման նպատակով։
Կատեգորիա:Լճեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի լճեր
Նովոսելե (գյուղ, Լոմոնոսովսկի շրջան)
Նովոսելե (Новоселье), գյուղ Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Լոմոնոսովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2613 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Լոմոնոսովսկի շրջանի բնակավայրեր
Հումեր Բաշիրով
Հումեր Բաշիրովիչ Բաշիրով (Гомәр Бәшир улы Бәширов, Гумер Баширович Баширов, ), թաթար խորհրդային գրող, հասարակական գործիչ։
Ծնվել է Յանասալա գյուղում (այժմ Թաթարստանի հանրապետություն) միջին գյուղացիական ընտանիքում։ Մինչև 13 տարեկանը սովորել է մուեզզինի մոտ, այնուհետև գյուղական դպրոցում։ 1919-1920-ական թվականներին Հումեր Բաշիրովը որպես ուսուցիչ աշխատել է դպրոցում։ 1920 թվականին մոբիլիզացվել է Բանվորա-գյուղացիական Կարմիր բանակ։ Մասնակցել է Պերեկոպի մարտերին։ 1924 թվականին զորացրվել է։ 1925-1929-ական թվականներին աշխատել է բանվորա-գյուղացիական ոստիկանության համակարգում, եղել է ազգային դատավոր։ 1932 թվականին նշանակվել է շրջանային թերթի խմբագիր։ 1936-1944-ական թվականներին  աշխատել է «Совет Әдәбияты» ամսագրում որպես խմբագիր։
Հայտնի է դարձել «Հաշիմի արյունը» (1931 թվական) պատմվածքով։ Առաջին մեծ գործը «Սիվաշ» (1937 թվական) վիպակն է։ Բաշիրովին համախորհրդային ճանաչում է բերել «Նամուս» վեպը (1948 թվականին, ԽՍՀՄ պետական մրցանակ, 1951 թվական), ուր նկարագրել է թաթար կոլտնտեսականների կյանքը Երկրորդ աշխարհամարտի տարիներին։ 1956-1959 թվականներին գլխավորել է թաթար խորհրդային գրողների կազմակերպությունը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թաթար գրողներ Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ Կատեգորիա:Խորհրդային հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Նուայե Միսսի
Նուայե Միսսի (Noyers-Missy), համայնք Ֆրանսիայի Ստորին Նորմանդիա մարզի Կալվադոս գավառում ։
Բնակչությունը 2013 թվականի դրությամբ կազմում է 1644 մարդ, բնակչության խտությունը` 118.02 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 13.93 կմ² տարածք։
2017 թվականի հունվարից Լը Լոշեր և Տուրնե սյուր Օդոն համայնքների հետ միասին հանդիսանում է Վալ դ'Արի համայնքի մաս։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ Կատեգորիա:2016 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Սալոմեա Կրուշելնիցկայա
Սալոմեյա (կամ Սոլոմիյա ) Ամվրոսիևնա  Կրուշելնիցկայա (Соломія Амвросіївна Крушельницька, ), ուկրաինացի օպերային երգչուհի, մանկավարժ։
Մանկություն
Սալոմեյա Կրուշելնիցկայան ծնվել է 1872 թվականի սեպտեմբերի 11-ին (23) Գալիցիայում (Ավստրո-Հունգարիա), Բելյավինցի գյուղում (այժմ՝ Ուկրաինայի Տերնոպոլի մարզի Բուչաչի շրջան), հույն կաթոլիկ քահանայի ընտանիքում։ Ծագումով ազնվաբարո ու հնամենի տոհմից է։ Նրա պապը՝ Գրիգորի Սավչինսկին (1804-1888), ուկրաինացի եկեղեցական և հասարակական գործիչ և գրող է եղել։ Կրտսեր քույրը՝ Աննան, նույնպես օպերային երգչուհի է եղել։
1873 թվականին ընտանիքը մի քանի անգամ տեղափոխվել է, նախ Օսովցի, այնուհետև՝ Ստարիե Պետլիկովցի, որոշ ժամանակ Կրուշելնիցկիների ընտանիքն ապրել է Արևելյան Բեսկիդների ստորոտում՝ Ստանիսլավի շրջանի Տիսով գյուղում։ 1878 թվականին նրանք տեղափոխվել են Տերնոպոլի մոտ գտնվող Բելայա գյուղ, որտեղից երբեք չեն տեղափոխվում։
Սալոմեն սկսել է երգել փոքր տարիքից։ Նա գիտեր բազմաթիվ ժողովրդական երգեր, որոնք սովորել էր անմիջապես գյուղացիներից։ Կրուշելնիցկիների ծանոթ Մարիա Միխայլովնա Ցիբուլսկայան հիշում է Սալոմե Կրուշելնիցկայայի մանկության տարիները։
Կրթությունը Տերնոպոլի գիմնազիայում
Երաժշտական ուսուցման հիմունքները Սալոմեն սովորել է Տերնոպոլի գիմնազիայում, որտեղ նա հանձնել է քննությունները էքստեռն կարգով։ Այնտեղ մտերմացել է գիմնազիստների երաժշտական խմբակի հետ, որի անդամ է եղել նաև Դենիս Սիչինսկին, հետագայում հայտնի կոմպոզիտոր, Գալիցիայի առաջին պրոֆեսիոնալ երաժիշտը։ 1883 թվականին Տերնոպոլում Շևչենկոյի համերգին կայացել է Սալոմեի առաջին հրապարակային ելույթը, նա երգել է Ռուսկա Բեսիդա ընկերության երգչախմբում։ 1885 թվականի օգոստոսի 2-ին այդ երգչախմբի համերգներից մեկին ներկա է եղել Իվան Ֆրանկոն, ով ուկրաինացի, ռուս և բուլղարացի ուսանողների, կոմպոզիտոր Օստապ Նիժանկովսկու և նկարիչ ու բանաստեղծ Կ. Ուստիյանովիչի հետ միասին ճամփորդել է ամբողջ երկրում։
Կրթությունը Լվովի կոնսերվատորիայում
1891 թվականին Սալոմեն ընդունվել է Գալիցիայի երաժշտական ընկերության Լվովի կոնսերվատորիա, որտեղ սովորել է դաշնամուրի և օպերային երգեցողության դասարանում։ Ուսման ընթացքում տեղի է ունեցել նրա առաջին մենահամերգը, 1892 թվականի ապրիլի 13-ին երգչուհին կատարել է գլխավոր դերերգը Գեորգ Ֆրիդրիխ Հենդելի «Մեսիա» օրատորիայում։ 1893 թվականին Սալոմեյա Ամվրոսիևնան մեդալով ավարտել է Լվովի կոնսերվատորիան։ Կրուշելնիցկայայի կոնսերվատորիայի դիպլոմում գրված է․
Օպերային բեմում
1893 թվականի աշնանը Սալոմեն սովորելու է մեկնել Միլան (Իտալիա) պրոֆեսոր Ֆաուստա Կրեսպիի մոտ։ Արդեն հաջորդ 1894 թվականին նա իր դեբյուտը կատարել է Լվովի օպերայում՝ շահելով հանդիսատեսի համակրանքը։
1910 թվականին Կրուշելնիցկայան ամուսնացել է հայտնի իտալացի իրավաբան, Վիարեջիոյի քաղաքապետ Չեզարե Ռիչոնիի հետ, ով երաժշտության գիտակ է եղել և գիտուն արիստոկրատ։ Նրանք ամուսնացել են Բուենոս Այրեսի տաճարներից մեկում։ Ամուսնությունից հետո Չեզարեն և Սալոմեյան բնակություն են հաստատոել Վիարեջիո քաղաքում (Իտալիա)։ Այստեղ Սալոմեյան գնել է վիլլա, որը անվանել էր «Սալոմե»[4]: 1920 թվականին Կրուշելնիցկայան հեռանում է օպերային բեմից՝ իր փառքի գագաթնակետում, վերջին անգամ Նեապոլում հանդես գալով իր սիրելի օպերաներում՝ Ռիխարդ Վագների «Լոենգրին» և Ալֆրեդո Կատալանիի «Լորելեյա» օպերաներում։ Սալոմեյան իր հետագա կյանքը նվիրել է կամերային համերգային գործունեությանը՝ երգեր կատարելով ութ լեզուներով ։ Կատարել է շրջագայություններ Ուկրաինայում, Եվրոպայում, Ամերիկայում։ 1894-1923 թվականներին նա գրեթե ամեն տարի համերգներով հանդես է եկել Լվովում, Տերնոպոլում, Ստրիում, Բերեժանիում, Զբարաժում, Չեռնովցիում և Գալիցիայի այլ քաղաքներում։ Նա ամուր բարեկամական կապեր ուներ Իվան Ֆրանկոյի, Միխայիլ Պավլիկի, Օլգա Կոբիլյանսկայայի, Նիկոլայ Լիսենկոյի, Դենիս Սիչինսկու և Գալիսիայի և Մերձդնեպրի շրջանի շատ այլ գործիչների հետ։ Երգչուհու ստեղծագործական գործունեության մեջ առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցրել Տարաս Շևչենկոյի և Իվան Ֆրանկոյի հիշատակին նվիրված համերգները։ Այդ համերգներին մասնակցելու համար նա հաճախ է մեկնել Արևմտյան Ուկրաինա։
Հետպատերազմյան շրջանում Կրուշելնիցկայան աշխատանքի է անցել Լվովի Նիկոլայ Լիսենկոյի անվան պետական կոնսերվատորիայում։ Սակայն, նրա ուսուցչական կարիերան, դեռ չսկսված, քիչ է մնացել ավարտվի։ «Ազգայնական տարրերից անձնակազմի մաքրման» ժամանակ նրան մեղադրել են կոնսերվատորիայի դիպլոմ չունենալու մեջ։ Ավելի ուշ դիպլոմը հայտնաբերվել է քաղաքի պատմական թանգարանի ֆոնդերում։
Ապրելով և դասավանդելով Խորհրդային Միությունում՝ Կրուշելնիցկայան, չնայած բազմաթիվ դիմումներին, երկար ժամանակ չի կարողացել ստանալ խորհրդային քաղաքացիություն՝ մնալով Իտալիայի հպատակ։ Ի վերջո, իր իտալական վիլլան և ողջ ունեցվածքը խորհրդային պետությանը փոխանցելու մասին հայտարարություն գրելով՝ Կրուշելնիցկայան դարձել է ԽՍՀՄ քաղաքացի։ Վիլլան անմիջապես վաճառվել է՝ սեփականատիրոջը փոխհատուցելով դրա արժեքի չնչին մասը ։
1951 թվականին Սալոմե Կրուշելնիցկայային շնորհվել է Ուկրաինական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործչի կոչում, իսկ 1952 թվականի հոկտեմբերին՝ մահից մեկ ամիս առաջ, Կրուշելնիցկայան ստացել է պրոֆեսորի կոչում ։
«Մադամ Բատերֆլայ»
1904 թվականի փետրվարի 17-ին Միլանի «Լա Սկալա» թատրոնում Ջակոմո Պուչինին ներկայացրել է իր նոր «Մադամ Բատերֆլայ» օպերան։ Չնայած երգչուհիներ Ռոզինա Ստորչիոյի, Ջովաննի Զենատելոյի, Ջուզեպպե դե Լուկայի մասնակցությանը, ելույթը ձախողվել է։
Դրանից հետո Պուչինին վերանայել է օպերան և մայիսի 29-ին Բրեշիայի «Գրանդե» թատրոնում տեղի է ունեցել «Մադամ Բատերֆլայ»-ի նոր խմբագրության պրեմիերան, որտեղ գլխավոր դերում Սալոմեա Կրուշելնիցկայան է եղել։ Այս անգամ ընդունելությունը բոլորովին այլ է եղել։ Ծափահարող հանդիսատեսը յոթ անգամ բեմ է կանչել արտիստներին ու կոմպոզիտորին։ Ներկայացումից հետո Պուչինին Կրուշելնիցկայային ուղարկել է իր դիմանկարը՝ «Ամենագեղեցիկ և հմայիչ Բատերֆլայ»-ին մակագրությամբ։
Կրուշելնիցկայայի երաժշտկան-հուշահամալիր թանգարան
Սալոմեա Կրուշելնիցկայի երաժշտական հուշահամալիրի թանգարանի՝ որպես Իվան Ֆրանկոյի Լվովի գրական հուշահամալիրի բաժին ստեղծելու մասին որոշումը կայացվել է 1979 թվականի փետրվարի 13-ին, Լվովի ժողովրդական պատգամավորների մարզային խորհրդի գործադիր կոմիտեի թիվ 494 որոշմամբ։ 1988 թվականին բնակիչներին վերաբնակեցրել են այն ժամանակվա Չերնիշևսկու փողոցի 23 տան երկրորդ հարկից։ Տարածքի վերանորոգումից և վերականգնումից հետո կառուցվել է թանգարանային էքսպոզիցիան, որը ստեղծվել է Իվան Ֆրանկոյի թանգարանի աշխատակիցների կողմից թեմատիկ և էքսպոզիցիոն պլանի հիման վրա և հավանության է արժանացել հայտնի երաժշտագետների կողմից։ Թանգարանի հանդիսավոր բացումը տեղի է ունեցել 1989 թվականի հոկտեմբերի 1-ին, սակայն ռեստավրացիայի աշխատանքներ շարունակվել են ևս մեկուկես տարի։
Լվովի Կրուշելնիցկայի երաժշտական հուշահամալիրը սկսել է իր գործունեությունը 1991 թվականի գարնանը, նախ որպես Լվովի Իվան Ֆրանկոյի գրական և հուշահամալիր թանգարանի բաժին, իսկ 1995 թվականից դարձել է ինքնուրույն պետական հաստատություն։
Թանգարանի հիմնադիրը Օդարկա Կառլովնա Բանդրովսկայան է՝ Կրուշելնիցկայայի զարմուհին, ով իր ողջ կյանքը նվիրել է Սալոմեյա Կրուշելնիցկայայի հիշատակի պահպանմանն ու փառքի բազմապատկմանը։ Նրա արխիվը դարձել է թանգարանի ցուցադրության հիմքը և կազմում է ամբողջ ֆոնդային հավաքածուի զգալի մասը։ Մեծ արժեք ունեն Կրուշելնիցկայայի արվեստի հետազոտողներ Միխայիլ Գոլովաշչենկոյի և Իվան Դերկաչի կողմից թանգարանին նվիրած ցուցանմուշները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի օպերային սոպրանոներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի օպերային երգիչներ Կատեգորիա:Խորհրդային օպերային երգիչներ և երգչուհիներ Կատեգորիա:Օպերային սոպրանոներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի երգչուհիներ Կատեգորիա:Ուկրաինական ԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ Կատեգորիա:Անձինք նամականիշերի վրա Կատեգորիա:Ուկրաինացի մանկավարժներ
Միջօրեական
Միջօրեականը Երկրի մակերևույթի միևնույն երկայնության կետերը միացնող կորն է։ Միջօրեականներն ձգվում են մի բևեռից մինչև մյուսը՝ զուգահեռականների հետ հատվելով ուղիղ անկյան տակ։
Երկրի միջօրեական մագնիսականը երկրամագնիսական դաշտի ուժագծի պրոյեկցիան Երկրի մակերևույթի վրա։ Մագնիսական բոլոր միջօրեականները, որոնք բարդ կորեր են, հատվում են Երկրի հյուսիսային և հարավային մագնիսական բևեռներում։ Մագնիսական միջօրեականի հարթություն է կոչվում այն ուղղաձիգ հարթությունը, որն անցնում է դիտորդով (սարքով) և պարունակում երկրամագնիսական դաշտի լարվածության վեկտորն այդ կետում։ Միջօրեականի հարթության (այդտեղ տեղադրվում է մագնիսական կողմնացույցի սլաքը) և աշխարհագրական միջօրեականի հարթության կազմած անկյունը Երկրի մակերևույթի տվյալ կետում կոչվում է մագնիսական հակում։ Երկրի մագնիսական միջօրեականի հետ մեկտեղ հաճախ դիտարկում են երկրամագնիսական միջօրեականը Երկրի մակերևույթի դիտարկվող կետով և հյուսիսային ու հարավային երկրամագնիսական բևեռները միացնող ուղիղ գծով տարված հարթության և Երկրի մակերևույթի հատման գիծը։ Ի տարբերություն մագնիսական միջօրեականի, որը նկարագրում է Երկրի իրական մագնիսական դաշտը, երկրամագնիսական միջօրեականները նկարագրում են դրա առաջին մոտավորությունը՝ համասեռ մագնիսացած երկրագնդի դաշտը։
Կատեգորիա:Գեոդեզիա Կատեգորիա:Քարտեզագրություն
Մոդյորոշ
Մոդյորոշ (Модьорош), գյուղ Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Խուստի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Մոդյորոշ գյուղում բնակվում էր 374 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Անդրկարպատյան մարզի Խուստի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Լյուբուշկի (համայնք)
Լյուբուշկի համայնք (, Општина Љубушки), համայնք Բոսնիա և Հերցեգովինայում։ Վարչականորեն գտնվում է Բոսնիա և Հերցեգովինայի Դաշնությունում։ Համայնքի վարչական կենտրոնն է Լյուբուշկի քաղաքը ։
Ֆուտբոլի Իտալիայի սուպերգավաթ 2015
Ֆուտբոլի Իտալիայի Սուպերգավաթ 2015 (Supercoppa italiana 2015), Իտալիայի Սուպերգավաթի 28-րդ խաղարկումը, որն անցկացվել է 2015 թվականի օգոստոսի 8-ին Շանհայ քաղաքի մարզադաշտում, որտեղ հանդիպել են «Յուվենտուսն» ու «Լացիոն»։ Հանդիպման արդյունքում հաղթել է «Յուվենտուսը» 2։0 հաշվով ։
Էդգար Ենոքյան
Էդգար Ենոքյան (ծնվ. հուլիսի 20, 1986թ., Երևան), հայ ազատ ոճային ըմբիշ, Եվրոպայի առաջնության բրոնզե մեդալակիր.
Կենսագրություն
Ըմբշամարտով սկսել է զբաղվել ինը տարեկան հասակից՝ 1995 թվականից։
Տյումենի մարզ
Տյումենի մարզ (Тюменская область), մարզ Ռուսաստանի կազմում, Ռուսաստանի ֆեդերացիայի միավոր։ Մայրաքաղաքն է Տյումեն քաղաքը։
Սահմանակից է Ռուսաստանի Արխանգելսկի, Կուրգանի, Սվերդլովսկի, Օմսկի և Տոմսկի մարզերի, Կոմիի հանրապետության, Կրասնոյարսկի երկրամասի, ինչպես նաև Ղազախստանի հետ։
Կազմավորվել է 1944-ի օգոստոսի 14-ին։ Հս-ում ափերը ողողվում են Կարայի ծովով։ Ընդգրկում է Խանտի-Մանսիական և Յամալա-Նենեցական ինքն. օկրուգները, Սպիտակ, Եղջերվի, Սիբիրյակովի, Վիլկիցկու, Շոկալսկու և Նեուպոկոևա կղզիները։ Տարածությունը 1435,2000 կմ2 է, բնակչություն՝ 2553000 (1985)։ Վարչականորեն բաժանված է 37 շրջանի։ Ունի 16 քաղաք, 44 քտա։ Վարչական կենտրոնը՝ Տյումեն։ 1967-ին պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։ Բնությունը։ Տյումենի մարզ գտնվում է Արմ-Միբիրական հարթավայրում, որի սահմաններում է գտնվում Արևմտա-Սիբիրական նավթագազաբեր ավազանը։ Բարձրությունը մինչև 285 մ է (Սիբիրական Ուվալներ)։ 1950–60-ական թթ․ մարզի տարածքում հայտնաբերվեցին նավթի ու գազի հանքավայրեր։ Ուրալի արլ․ լանջերին կան գորշ ածխի, երկաթի, շինարարական ավազի և այլ հանքավայրեր։ Կլիման ցամաքային է։ Հում ձմեռը երկարատև ու ցուրտ է, ամառը՝ կարճատև ու զով։ Հունվարի միջին ջերմաստիճանը –16,7°C–ից (Տյումեն) –28,9°C է (Տազովսկի), հուլիսինը՝ 3,6°C–ից (Եղջերվի կղզի) 18,6 С (Տյումեն)։ Տարեկան տեղումները 222–577 մմ են։ Հս․ մասում տարածված է բազմամյա սառածությունը։ Վեգետացիոն ժամանակաշրջանը 157– 162 օր է, Խանտի–Մանսիական ԻՕ–ում` 115–125 օր։ Գլխավոր գետը Օբն է (մարզի սահմաններում` մոտ 1500 կմ)` Իրտիշ (մարզի սահմաններում՝ 900 կմ), Մեծ Յուգան, Մեծ Սալիմ, Վախ, Կազիմ և այլ վտակներով։ Մարզի հյուսիս-արևելյան մասով են հոսում Տազ, Պուր, Նաղիմ գետերը։ Կան բազմաթիվ լճեր, որոնցից ամենամեծերը գտնվում են Յամալ թերակղզում և մարզի հարավում (Յարատո 1-ին, Շուրիշկարսկի Սոր, Մեծ Ուվատ են)։ Գերակշռում են պոդզոլացած կավավազային, ավազային և տորֆաճահճային հողերը։ Ծայր Հյուսիսում տիրապետում են տունդրային, հարավում՝ ալյուվիալ հողերը։ Բուսածածկույթը հյուսիսում տունդրային է։ Մարզի տարածության մեծ մասը ծածկված է տայգայով (Արևմտյան Սիբիրի անտառային պաշարների 57%–ը), հարավում նեղ շերտով ձգվում է անտառատափաստանը։ Հարթավայրի զգալի տարածություններ զբաղված են ճահիճներով և աղուտային մարգագետիններով։ Կենդանիներից կան հս․ եղջերու, բևեռաղվես, նապաստակ, լեմինգ, որմզդեղն, սկյուռ, շերտավոր սկյուռ, սպիտակ արջ, սամույր, գայլ, աղվես, թռչուններից՝ խլահավ, աքար, սպիտակ կաքավ, բևեռային բու և այլն։ Գործում է Մալայա Սոսվա արգելոցը։
Բնակչության գերակշռող մասը ռուսներ են, բնակվում են նաև թաթարներ, ուկրաինացիներ, չուվաշներ, կոմիներ, հյուսիսում՝ խանտեր, նենեցներ, մանսիներ և այլք։ Միջին խտությունը 1 կմ2 վրա 1,8 մարդ է (1985)։ Քաղաքային բնակչությունը 67% է (1983)։ Կարևոր քաղաքներն են Տյումենը, Իշիմը, Տոբոլսկը, Յալուտորովսկը, Սալեխարդը։ Նավթագազային շրջանների յուրացման հետ կապված կառուցվել են Սուրգուտ, Նեֆտեյուգանսկ, Նադիմ, Ուրայ, Լաբիտնանգի քաղաքները։
Տնտեսությունը։ Տյումենի մարզ մտնում է Արևմտյան Սիբիրի տնտեսական շրջանի մեջ։ Տնտեսության համախառն արդյունքում գերակշռում է արդյունաբերության բաժինը։ Էկոնոմիկայի հիմքը նավթագազային արդյունահանությունն է։ Նավթի արդյունահանմամբ մարզը երկրում գրավում է առաջին տեղը։ Հիմնական հանքավայրերն են Սամոտլորը (նավթ), Ուրենգոյը և Մեդվեժիեն (գազ)։ Գործում են Արևմտյան Սիբիրը Ուրալին, Պովոլժիեին, Կենտրոնին ու այլ շրջաններին կապող Ուստ Բալիկ–Օմսկ, Շաիմ–Տյումեն, Սամոտլոր–Ալմետևսկ, Աամոտլոր–Անժերո Սուջենսկ գազամուղները, Սուրգուտի ՊՇԷԿ–ը, Տյումենի և Տոբոլսկի ջէկերը (4 մլն կվտ ընդհանուր հզորությամբ)։ Կառուցվում են Նիժնեվարտովսկ–Կուրգան–Կույբիշև նավթամուղը, Ուրենգոյը 6 ուղղությամբ երկրի եվրոպական մասին կապող գազա-տրանսպորտային համակարգը և Տոբոլսկի նավթաքիմ․ կոմբինատը։ Կան նավթաքիմ․ (Տոբոլսկի շրջանում), քիմիադեղագործական և պլաստմասսայի (Տյումենում) ձեռնարկություններ։ Զարգացած է մեքենաշինությունը (նաև գյուղատնտ․), մետաղամշակումը, նավաշինությունը, նավանորոգումը, անտառանյութի (տարեկան արտահանում է 11 մլն մ3 փայտանյութ) և փայտամշակման արդյունաբերությունը։ Տյումենի մարզ կարևոր տեղ է գրավում ձկան պաշարներով ու ձկնորսությամբ (տարեկան որսը՝ մոտ 30 հզ․ տ)։ Ձկան կոմբինատներ կան Տյումենում, Խանտի–Մանսիյսկում, Սուրգուտում և Բերյոզովոյում։ Սննդի արդյունաբերության ճյուղերից առավել զարգացած են մսի ու յուղի արտադրությունը։ Կարևոր նշանակություն ունեն շինանյութերի և թեթև արդյունաբերությունը (բրդեղենի–մահուդի, մորթեղենի, մանվածքագործվածքային, կոշիկի, գորգագործական ձեռնարկություններ)։ Արդ․ կարևոր կենտրոններ են Տյումենը, Տոբոլսկը, Սալեխարդը, Յալուտորովսկը, Իշիմը, Սուրգուտը, Սովետսկին։
Գյուղատնտեսությունն ունի անասնապահական–հացահատիկային ուղղություն։ Գյուղատնտ․ արտադրանքի ավելի քան 66%–ը տալիս է անասնապահությունը։ 1983-ին մարզում կար 330 սովետական և կոլեկտիվ տնտեսություն (14-ը՝ ձկնորսական)։ Գյուղատնտ․ հողահանդակները կազմում էին 4153 հզ․ հա, որից 1900 հզ․ հա վարելահողեր են, 1403 հզ․ հաճ խոտհարքներ, 1 մլն հա՝ արոտավայրեր։ Մշակում են հացահատիկային (գլխավորապես ցորեն), կերային կուլտուրաներ, կարտոֆիլ ու բանջարեղեն։ Զարգանում է մերձքաղաքային տնտեսությունը։ Անասնապահությունն ունի կաթնամսատու ուղղություն։ 1983-ին մարզում կար մոտ 1 մլն խոշոր եղջերավոր, մոտ 500 հզ․ մանր եղջերավոր անասուն, 247 հզ․ խոզ։ Հս․ շրջաններում զարգացած է եղջերվաբուծությունը։ Կա գազանաբուծություն։ Կարևոր նշանակություն ունի մորթեղենի արդյունագործությունը։
Էդգար Ենոքյան
Կենսագրություն
Հանդես է եկել որպես երևանյան մարզական ակումբի մարզիկ։