cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Բելի Յու
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դոնի Ռոստով ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթավազանը՝ Պեչորա գետի ավազաների վտակները մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը Պեչորա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Ժան Ժիրոդու
Ժան Ժիրոդու, ֆրանսիացի դրամատուրգ, գրող, դիվանագետ և էսսեների հեղինակ։
Համարվում է ֆրանսիացի ամենակարևոր թատերագիրներից մեկը առաջին և երկրորդ աշխարահամարտների միջակայքում ։ Նրա ստեղծագործություններն աչքի են ընկնում ոճի նրբագեղությամբ և երևակայության բանաստեղծական թռիչքներով։ Տիրապետող թեման տղամարդու և կնոջ փոխհարաբերություններն են, որոշ դեպքերում էլ՝ տղամարդու և անմատչելի մի իդեալի հարաբերությունները։
Կենսագրություն
1910 թվականից Ժան Ժիրոդուն աշխատանքի է անցել Ֆրանսիայի արտաքին գործերի նախարարությունում, իրեն դրսևորել է լավագույն կողմերով և 1915 թվականին պարգևատրվել է «Պատվո լեգեոն» շքանշանով՝ դառնալով պատերազմական ժամանակներում նման բարձր պարգևի արժանացած առաջին գրողը ։ Իր երկերի մեծ մասը նա գրել է համաշխարհային երկու պատերազմների միջև ընկած ժամանակահատվածում։ Գրական ասպարեզ մուտք է գործել որպես արձակագիր, սակայն 1928 թվականին սկսված մտերմությունն ու համագործակցությունը դերասան և թատերական ռեժիսոր Լուի Ժուվեի հետ բեկումնային դեր են խաղացել և նպաստել, որ անցում կատարի դեպի թատերգություն ։ Եվ հենց պիեսներն են Ժան Ժիրոդուին միջազգային համբավ ու փառք բերել («Վագրը դարպասի մոտ», «Շիյոցի խելագարը», «Օդինը», «Գովերգվածը»...):
Ժիրոդուն Ֆլորանս Մայեր Բլումենթալի հետ մեկտեղ տարիներ շարունակ մասնակցել է բլումենթալյան դրամաշնորհի արժանի կերպարվեստագետներին, գրողներին, երաժիշտներին որոշելու և դրամաշնորհը ընտրյալ լավագույններին հանձնելու գործընթացներին ։ Քաղաքականության մեջ հարել է արմատական կուսակցությանը, 1932 թ. պաշտոնավարել է Էդուար Էռիոյի կազմած կաբինետում, 1939 թվականին էլ Էդուար Դալադիեի կառավարության կազմում նշանակվել է տեղեկատվության նախարար ։
Մեծարանք
Ժան Ժիրոդուի անունով են կոչվել՝
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դրամատուրգներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի սցենարիստներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի դիվանագետներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի վիպասաններ Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆրանսիացի վիպասաններ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի գրողներ
Սանտ Իպոլիտո
Ժողովրդագրություն
Բնակչության գրաֆիկը.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի քաղաքներ
Օգոստոսի 26
Օգոստոսի 26, տարվա 238-րդ (նահանջ տարիներին՝ 239-րդ) օրն է։
Ծնունդներ
մինի|աջից|140px|Աբբաս-Միրզա [[Պատկեր:MotherTeresa 094.jpg|մինի|աջից|140px|Մայր Թերեզա [[1910 թ.]]
Վիկտոր Օստորոգորսկի
Վիկտոր Պետրովիչ Օստորոգորսկի (1840, Սանկտ Պետերբուրգ-1902, Վալդայ), ռուս մանկավարժ, գրող, հասարակական գործիչ։
Կենսագրություն
Կրթություն է ստացել Սանկտ Պետերբուրգի 3-րդ գիմնազիայում և Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի պատմա-բանասիրական ֆակուլտետում, որն ավարտել է 1862 թվականին, ռուսական գրականություն է դասավանդել բազմաթիվ ուսումնական հաստատություններում` Սանկտ Պետերբուրգի գիմնազիաներում և կորպուսներում, կանանց մանկավարժական դասընթացներում (1869-1892), Ելիզավետինսկի ինստիտուտում, Սմոլնի ինստիտուտում, թատերական ուսումնարանում, Կոլոմենսկի կանանց վարժարանում և Սանկտ Պետերբուրգի թատերական ուսումնարանում,
Անտուժյան դասընթացներում կարդացել է գրականության պատմություն։
Ռուսաց լեզվի ամբիոնը ձևավորվել է «Ռուսական ուսումնական ժողովրդական գրականության սիստեմատիկ տեսություն» կոմիտեի խմբագրությամբ։ Նա մասնակցել է Սանկտ Պետերբուրգի առաջին կիրակնօրյա դպրոցի կազմակերպմանը, այնուհետև աշխատել է Սանկտ Պետերբուրգի գրագիտության կոմիտեում, կազմել է հաշվետվություններ ժողովրդական կրթության ականավոր գործիչների մասին, հրապարակել է մի շարք հոդվածներ և հանրամատչելի գրքույկներ ժողովրդի համար. ժողովրդական կյանքից։
Օստորոգսկին վճռականորեն պաշտպանել է ռուս կնոջը ինչպես «Կանացի դաստիարակությունում» («Ավելի շատ լույս», «Բարի ցանկություններ» «Ամուսիններն ու կանայք», «Կանանց բնավորությունների մասին ակնարկներ», 1876-1877), այնպես էլ «Մառախուղ» (Սանկտ Պետերբուրգ, 1883), «Նույն պատշգամբում», «Առաջին քայլը», որոնք ընդգրկված են «Հեռավոր անցյալից» (1891) ժողովածուում։ Ռուս ուսուցիչը հաջողությամբ իրականացրել է Պիրոգովի, Ուշինսկու և Ստոյունինի գաղափարները՝ որպես կենդանի խոսք ուղղելով բուհերում ռուսական և արտասահմանյան դասականների ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև բազմաթիվ հոդվածներ, որոնք հրապարակվել են «Ուսուցիչ», «Կանացի կրթություն», «Կրթություն», «Սանկտ Պետերբուրգի կանանց վարժարանների մանկավարժական թերթիկ», «Կրթության տեղեկագիր», «Ռուսական միտք» ամսագրերում։ Ուսուցիչների և երիտասարդների համար առանձին հրատարակված մանկավարժական ձեռնարկներից հատկապես արժեքավոր էին «Բանաստեղծական ստեղծագործությունների ընթերցանության ուղեցույցը»։
Մահացել է հունվարի 31-ին՝ 1902 թվականին, թաղված է Սմոլենսկի ուղղափառ գերեզմանատանը ։ Գերեզմանը չի պահպանվել։
(8895) Նհա
(8895) Նհա (Nha), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1995 թվականի օգոստոսի 21-ին Կաձուրո Վատանաբեի կողմից Սապորոյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,249043 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8594 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6386 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1231,96 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,292218 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,95° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1995 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կաձուրո Վատանաբեի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
NCT խմբի սկավառակագրություն
NCT խմբի սկավառակագրություն, հարավկորեական NCT բոյ բենդի սկավառակագրությունը իր մեջ ներառում է ութ ստուդիական ալբոմ, երկու վերաթողակում, տասնչորս մինի ալբոմներ և 39 սինգլներ։ Ներկայացվում է ամբողջ NCT խմբի սկավառակագրությունը, ինչպես նաև NCT-ի չորս միավորների՝ NCT 127-ի, NCT Dream-ի և WayV-ի, թողարկումները։
Խումբը ստեղծվել է 2016 թվականին «S.M. Entertainment» ընկերության կողմից ։ Խմբի անվանումը բացվում է որպես Neo Culture Technology։ Ընկերության հիմնադիր Լի Սու Մանը այն բացատրել է նրանով, որ ցանկացել է ցույց տալ, որ խմբում կարող են լինել անսահմանափակ թվով մասնակիցներ  , ամբողջ աշխարհի տարբեր քաղաքներում կան միավորված սաբ խմբեր ։
Առաջին միավորը՝ NCT U-ն առաջնաելույթ է ունեցել 2016 թվականի ապրիլին «The 7th Sense» և «Without You» սինգլներով ։ Սեուլում հիմնադրված երկրորդ միավորը՝ NCT 127-ը առաջնաելույթ է ունեցել հուլիսին «NCT#127» մինի ալբոմով։ Երրորդ միավորը՝ NCT Dream-ը առաջնաելույթ է ունեցել օգոստոսին «Chewing Gum» սինգլով։ 2019 թվականի հունվարին առաջնաելույթ է ունեցել չինական WayV խումբը՝ «The Vision» սինգլային ալբոմով ։
Որպես մի ամբողջ խումբ, 2018 թվականի մարտի 14-ին NCT խումբը թողարկել է իր առաջին «NCT 2018 Empathy» խոշոր թողարկումը, որին մասնակցել է NCT 2018 կոչվող տասնութ ընթացիկ մասնակիցներից բաղկացած խումբը, որը դարձել է ընդամենը մեկ տարվա համար նախատեսված առաջին նախագիծը և որին մասնակցել են NCT խմբի բոլոր ընթացիկ անդամները և միավորները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սկավառակագրություններ
Վասիֆ Թալիբով
Վասիֆ Յուսիֆ օղլու Թալիբով (Vasif Yusif oğlu Talıbov, ), ադրբեջանցի պետական գործիչ, Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Գերագույն Մեջլիսի նախագահ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1960 թվականի հունվարի 14-ին Նախիջևանի Նորաշեն (Շարուր) քաղաքում։ 1976 թվականին ավարտել է Շարուրի շրջանի Սիյագուտ գյուղի միջնակարգ դպրոցը, հաջորդ տարի ընդունվել է Նախիջևանի մանկավարժական ինստիտուտի պատմաբանասիրական ֆակուլտետը, որը ավարտել է 1981 թվականին ։ 1994-1998 թվականներին հեռակա սովորել է Բաքվի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում։ 1976 թվականից աշխատում է Շարուրի շրջանի ժողովրդական կրթության բաժնում, ապա՝ Նախիջևանի տակի շորի արտադրամասի կադրերի ինսպեկտոր, հատուկ բաժնի վարիչ։ 1991 թվականի սպետմեբերից մինչև 1994 թվականի ապրիլը աշխատել է Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Գերագույն Մեջլիսի նախագահի գլխավոր օգնական, իսկ 1994 թվականի ապրիլից մինչև 1995 թվականի դեկտեմբերը աշխատել է Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության վարչապետի առաջին տեղակալ։ 1995 թվականի ապրիլի 8-ին տեղի ունեցած ժողովին Թալիբովին ընտրել են Նոր ադրբեջանական կուսակցության նախագահ, որի ստեղծմանը վերջինս մասնակցել է։ Եղել է Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Գերագույն Մեջլիսի առաջին, երկրորդ և երրորդ գումարումների պատգամավոր ։ 1993 թվականի հուլիսի 3-ին Թալիբովը դարձել է Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Գերագույն Մեջլիսի նախագահ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ադրբեջանի Ազգային ժողովի 1-ին գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Ադրբեջանի Ազգային ժողովի 2-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Ադրբեջանի Ազգային ժողովի 3-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Ադրբեջանի Ազգային ժողովի 4-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Գերագույն մեջլիսի 1-ին գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Գերագույն մեջլիսի 2-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Գերագույն մեջլիսի 3-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Գերագույն մեջլիսի 4-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Գերագույն մեջլիսի 5-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:Նոր Ադրբեջան կուսակցության անդամներ Կատեգորիա:Ադրբեջանի պետական գործիչներ Կատեգորիա:Ադրբեջանի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Բաքվի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Արտուտիկ
«Արտուտիկ», Հովհաննես Թումանյանի բանաստեղծություններից ։
Պատմություն
Գրության ստույգ տարեթիվը հայտնի չէ։ Տպագրվել է Գ․ Սրվանձտյանի «Համով-հոտով» գրքում ։
Ակունքը ժողովրդական է։
Առաջին անգամ տպագրվել է 1908 թվականին «Լուսաբեր» դասագրքում (առաջին տարի, էջ 90), այնուհետև՝ Երևանում՝ 1940-1959 թվականներին լույս տեսած Հովհաննես Թումանյանի երկերի ժողովածուի գիտական հրատարակության առաջին հատորում (էջ 228) ։
Ինքնագիրը չի պահպանվել։
Հովհաննես Թումանյանի երկերի լիակատար ժողովածուի 1-ին հատորում արտատպվել է «Լուսաբեր» դասագրքից ։
Տրոյանդա
Տրոյանդա (Троянда), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Կրասնոարմեյսկիում։
Վիգեն Չալդրանյան
Վիգեն (Վաղարշակ) Հակոբի Չալդրանյան, հայ կինոռեժիսոր, դերասան, սցենարիստ, պրոդյուսեր։ Համազգային թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար և տնօրեն (2016-2018) , Հայկական ազգային կինոակադեմիայի նախագահ (2017-2019) ։
Կրում է սասունցի պապի անունը՝ Վաղարշակ, այսօր, սակայն, կինոաշխարհին հայտնի է Վիգեն անունով։ Առավել հայտնի է «Ապրիլ», «Ձայն բարբառոյ…», «Տեր ողորմեա» (KYRIE ELEISON), «Լռության սիմֆոնիա», «Քրմուհին» կինոնկարներով։ 1994 թվականին «Ձայն բարբառոյ…» կինոնկարի համար արժանացել է Հյուսթոնի համաշխարհային կինոփառատոնի «Ոսկե մրցանակին»։ 2001 թվականին ՀՀ անկախության հռչակման 10-րդ տարեդարձի կապակցությամբ ՀՀ նախագահի կողմից պարգևատրվել է Մովսես Խորենացու մեդալով։ 2006 թվականին ստացել է Հայաստանի կինեմատոգրաֆիստների միության «Անահիտ» մրցանակը՝ հայ կինոյում մեծ ավանդ ներդնելու համար։ 2007 թվականին նրան շնորհվել է ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործչի պատվավոր կոչում ։
Տրոյանդա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Կրասնոարմեյսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Վիգեն Չալդրանյան
Կենսագրություն
Միջնակարգ դպրոցում սովորելու տարիներին ընդունվում է «Հայֆիլմին» կից կինոդերասանի ստուդիան։ Առաջին դերը Ռոմեոն էր։ Դպրոցն ու ստուդիան միաժամանակ ավարտելուց հետո որպես դերասան ընդունվում է Երևանի դրամատիկական թատրոն, սկսում բեմական քայլերը՝ խաղալով Արքայազնի դերը «Մոխրոտը» ներկայացման մեջ։ 1975 թվականին ընդունվում է Երևանի գեղարվեստաթատերական ինստիտուտ։ Ավարտելով դերասանական բաժինը՝ տեղափոխվում է նույն ինստիտուտի թատրոնի ռեժիսուրայի բաժին։ Այնուհետև ուսումը շարունակում է Մոսկվայի կինեմատոգրաֆիայի համամիութենական պետական ինստիտուտի կինոռեժիսուրայի բաժնում, որտեղ և 1978 թվականին նկարահանում է իր առաջին կարճամետրաժ կինոնկարը՝ «Ոսկին ծիծաղում է»՝ Ջեկ Լոնդոնի պատմվածքի մոտիվներով։ Մոսկովյան շրջանը ձևավորում է ռեժիսորի աշխարհայացքն ու գեղագիտական ըմբռնումները։ 1983-1985 թվականներին Երևանի Կ. Ստանիսլավսկու անվան ռուսական դրամատիկական թատրոնում որպես ռեժիսոր աշխատելու տարիներին բեմադրել է Ա. Գելմանի «Նստարան» պիեսը՝ Ալ. Գրիգորյանի հետ համատեղ, Բ. Բրեխտի «Կուրաժ մայրիկը և նրա զավակները»։ 1981 թվականից Վիգեն Չալդրանյանը մուտք է գործում հայ կինո։ Նրա ստեղծագործական կյանքն այսօր նշանավորվում է տասնինը կինոնկարով։
2016 թվականի դեկտեմբերին ՀՀ մշակույթի նախարար Արմեն Ամիրյանի հրամանով նշանակվել է Համազգային թատրոնի գեղարվեստական ղեկավար ։ Զբաղեցրել է նաև թատրոնի տնօրենի պաշտոնը։ Պաշտոնավարել է մինչև 2018 թվականի դեկտեմբեր ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ դերասաններ Կատեգորիա:Հայ ռեժիսորներ Կատեգորիա:ՀՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ Կատեգորիա:1955 ծնունդներ Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 26 ծնունդներ Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայ սցենարիստներ Կատեգորիա:Երևանի պետական գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Հայ կինոդերասաններ Կատեգորիա:Հայ պրոդյուսերներ
Սենտ Իլիդ
Սենտ Իլիդ (Saint-Illide), համայնք Ֆրանսիայի Օվերն մարզի Կանտալ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 672 մարդ, բնակչության խտությունը` 16.92 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 39.71 կմ² տարածք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Սենդուգա
Սենդուգա (Сендуга), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունում, Արխանգելսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Վիչեգդա գետի աջ ափում՝ 119 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 47 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո-Պեչորսկ ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Հյուսիսային Դվինա գետն է, գետի ենթաավազանը Վագա գետն է։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Հյուսիսային Դվինա գետն է։ Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Սրատուտ
Բուժում
Սրատուտը բուժվում է պիպերազին, նավթամոն և այլ եղանակներով։
Կանխարգելում
Կատեգորիա:Կենդանիներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Կլոր որդեր Կատեգորիա:Մակաբույծեր
Միխայիլ Կեդրով
Միխայիլ Նիկոլաևիչ Կեդրով, ռուս խորհրդային ռեժիսոր, դերասան։
ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ։ 1922 թվականին ընդունվել է ՄԳԱԹ-ի 2-րդ ստուդիա, 1924 թվականին՝ ՄԳԱԹ-ի թատերախումբ։ Լավագույն դերերից են՝ Մին Բինու (Վ. Իվանովի «Զրահագնացք 14-69»), Մանիլով (Գոգոլի «Մեռած հոգիներ»), Զախար Բարդին (Գորկու «Թշնամիներ»), Տարտյուֆ (Մոլիերի «Տարտյուֆ»), բեմադրություններից՝ Գորկու «Ծառայության մեջ», Կրոնի «Խորագնաց հետախուզություն», Լև Նիկոլաևիչ Տոլստոյի «Լուսավորության պտուղները», Գոգոլի «Ռևիզորը»։ ԽՍՀՄ պետական մրցանակների դափնեկիր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուս թատերական ռեժիսորներ Կատեգորիա:Ռուս դերասաններ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:Վագանկովյան գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ ժողովրդական արտիստներ Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչներ Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ վաստակավոր արտիստներ Կատեգորիա:«Հայրենական մեծ պատերազմի ժամանակ կատարած անձնվեր աշխատանքի համար» մեդալակիրներ
Նատրիումի հիպոքլորիտ
Նատրիումի հիպոքլորիդ, NaOCl, անօրգանական միացություն, հիպոքլորաթթվի նատրիումական աղը։ Ջրային լուծույթի առօրյա անվանումը՝ «լաբարակյան ջուր» կամ «ժավելաջուր» ։
Միացություն՝ ուժեղ օքսիդիչ է, պարունակում է 95,2 % ակտիվ քլոր ։ Այն ունի հականեխիչ և վարակազերծիչ հատկություն։ Օգտագործվում է վիրակապերի բաղադրության, սպիտակեղենի սպիտակեցման, վարակների, մաքրման միջոցների, ջրի ախտահանման մեջ և մի շարք քիմիական երևույթների մեջ ունի օքսիդիչ հատկություն։ Նրա բակտերիասպան և ստերիլիզացնող հատկությունը կիրառվում է բժշկության, սննդի արդյունաբերության և գյուղատնտեսության մեջ։
Բացահայտման պատմություն
1774 թվականին շվեդ քիմիկոս Կարլ Վիլհելմ Շեելեն բացահայտում է քլորը ։ 11 տարի անց՝ 1785 թվականին (մեկ այլ տվյալով 1787 թվականին ), մեկ այլ քիմիկոս՝ Կլոդ Լուի Բերթոլեն, բացահայտում է, որ այդ գազի ջրային լուծույթը ունի սպիտակեցնող հատկություն (տես (1) հավասարումը)։
Փարիզյան ոչ մեծ Societé Javel ընկերությունը 1778 թվականին Սեն գետի ափերին և Լեոնարդ Ալբանի գլխավորությամբ (Leonard Alban) հաստատում է Բերթոլեի բացահայտումը, և այդ օրվանից սկսվում է գազային քլորը ջրի մեջ լուծելու արդյունաբերական գործընթացը։ Մեկ այլ ստացված նյութ շատ անկայուն էր և այդ պատճառով 1787 թվականին երևույթը ձևափոխվում է։ Քլորը ստանում էին պոտաշի (կալիումի կարբոնատ) ջրային լուծույթի միջոցով (տես (2) հավասարումը), որի արդյունքում առաջանում է բավականին կայուն քիմիական միացություն, որը ուներ սպտակեցնող հատկություն։ Ալաբանը դրան անվանեց «Eau de Javel» («ժավելաջուր»)։ Նոր նյութը միանգամից հայտնի դարձավ Անգլիայում և Ֆրանսիայում՝ շնորհիվ իր հեշտ փոխադրման և պահպանման ։
1820 թվականին ֆրզնսիացի դեղագործ Անտուան Լաբարակը (Antoine Germain Labarraque) պոտաշը փոխարինում է էժանագին կաուստիկ սոդայով (նատրիումի հիդրօքսիդ) (տես (3) հավասարումը)։ Նատրիումի հիպոքլորիտի ստացված լուծույթը անվանեցին «Eau de Labarraque» («լաբարակյան ջուր»)։ Այն դարձավ սպիտակեցման և վարակազերծման երկար կիրառման միջոցը ։
Չնայած նրան, որ հիպոքլորիտի վարակազերծման հատկությունը հայտնաբերվել է 19-րդ դարի առաջին կեսին, խմելու ջրի ախտահանման և ջրի թափոնների մաքրման աշխատանքները սկսվեցին միայն դարի վերջին։ Ջրի մաքրման առաջին մեխանիզմը բացահայտվեց Համբուրգում՝ 1893 թվականին ․ ԱՄՆ-ում թորած ջուր պատրաստելու համար առաջին գործարանը բացվեց 1908 թվականին՝ Ջերսի Սիթիում ։
Ֆիզիկական հատկություններ
Անջուր նատրումի հիպոքլորիտը հանդես է գալիս անկայուն բյուրեղային նյութերի ձևով։ Քիմիական կազմը․ Na (30,9 %), Cl (47,6 %), O (21,5 %)։
Լավ է լուծվում ջրում․ 100 գրամ ջրում 53,4 գ (50 °C-ում՝ 100 գրամում 130 գրամ)) ։
Միացությունից հայտնի է երեք բյուրեղահիդրատ․
Նատրիումի հիպոքլորիտի ջրային լուծույթի խտությունը 18 °C-ում ։
Նատրիումի հիպոքլորիտի ջրային լուծույթի կոնցենտրացիան սառեցման դեպքում ․[էջ 458]․
Նատրիումի հիպոքլորիտի ջրային լուծույթի թերմոդինամիկական հատկությունները լուծույթը նոսրեցնելու դեպքում ․
Քայքայում և օքսիդավերականգնում
Նատրիումի հիպոքլորիտը անկայուն միացություն է, հեշտությամբ քայքայվում է՝ ազատ թթվածին անջատելով․
Այն կարող է հետզհետև քայքայվել նաև սենյակային ջերմաստիճաններում․ 40 օրվա ընթացքում պենտահիդրատը (NaOCl · 5H2O) անջատում է մոտ 30 % ակտիվ քլոր ։ 70 °C չոր հիպոքլորիտի տաքացումը հանգեցնում է պայթյունի ։
Տաքացմանը զուգահեռ, տեղի է ունենում օքսիդավերականգնման ռեակցիա ․
Հիդրոլիզ և քայքայում ջրային լուծույթում
Ջրում լուծվելով նատրիումի հիպոքլորիտը դիսոցվում է իոնների․
Ինչպես և հիպոքլորաթթուն (HOCl) այն շատ աղքատ է (pKa = 7,537 ), հիպոքլորիտ իոնը ջրային միջավայրում հիդրոլիզվում է․
Հիպոքլորաթթվի առկայությունը նատրիումի հիպոքլորիտի ջրային լուծույթում բացատրվում է նրա ուժեղ վարակազերծիչ և սպիտակեցնող հատկությամբ ։
Նատրիումի հիպոքլորիտի ջրային լուծույթը անկայուն է և ժամանակի ընթացքում նույնիսկ սովորական ջերմաստիճաններում քայքայվում է (օրում 0,085 %)։ Քայքայումը արագանում է լույսի ազդեցությամբ, ծանր մետաղների իոններով և ալկալիական մետաղների քլորիդներով․ հակառակը՝ մագնեզիումի սուլֆատը, սիլիկատները, նատրիումի հիդրօքսիդը և բորաթթուն դանդաղեցնում են երևույթը․ առավել կայուն են թույլ ալկալիական մետաղների նկատմամբ (pH > 11) ։
Ուժեղ հիմնային միջավայրում (pH > 10), որտեղ հիպոքլորիտ իոնի դիսոցումը ճնշվում է, տեղի է ունենում իոնի քայքայում ․
35 °C-ից բարձր ջերմաստիճաններում տեղի է ունենում օքսիդավերականգնման ռեակցիա ․
Թթվային միջավայրում HOCl-ի քայքայուման արագությունը մեծանում է, իսկ շատ ուժեղ թթվային միջավայրում (pH < 3) քայքայումը գնում է մեկ այլ մեխանիզմով ․
Եթե օքսիդացման համար օգտագործվում է աղաթթու, արդյունքում քլոր է անջատվում․
Նատրիումի հիպոքլորիտի ջրային լուծույթի վրայով ածխաթթու գազ անցկացնելով, կարող ենք ստանալ հիպոքլորաթթվի լուծույթ․
Օքսիդացնող հատկություն
Նատրիումի հիպոքլորիդի ջրային լուծույթը ջրային լուծույթը ուժեղ օքսիդիչ է, մասնակցում է մի շարք հիմիական ռեակցիաների և ցուցաբերում է վերականգնիչ հատկություն՝ անկախ թթու-հիմնային հատկությունից ։
Մի քանի օքսիդացման-վերականգնման ռեակցիաներ նատրիումի հիպոքլորիտի մասնակցությամբ․
Նույնականացում
Որակական վերլուծության մեջ հիպոքլորիդ իոնը կարող է առաջացնել շագանակագույն նստվածք, որը առաջանում է երբ փորձնական լուծույթին ալկալի և թալիումի աղ ենք ավելացնում (հայտնաբերման սահմանը՝ 0,5 մկգ հիպոլքորիտ)․
Նատրիումի հիպոքլորիդի որակական վերլուծության հասարակ ձևերից է պոտենցիալաչափության եղանակը կամ վերլուծվող լուծույթի կոնցենտրացիայի կրճատումը ՝ իոնային ընտրողական էլեկտրոդների օգնությամբ ։
Մեկ այլ տարբերակ է տիտրման մեթոդը՝ կալիումի յոդիդի կիրառմամաբ (յոդաչափության եղանակ)
Ֆիզիոլոգիական հատկություններ և ազդեցությունը շրջակա միջավայրի վրա
NaOCl-ը այն հայտնի նյութերից է, որի հիպոքլորիդ իոնը ունի հակաբակտերիալ ակտիվություն։ Այն նույնիսկ շատ փոքր կոնցենտրացիայով շատ արագ սպանում է միկրոօրգանիզմներին։
Ամենաբարձր բակտերիասպան հատկությունը այն ցուցաբերում է չեզոք միջավայրում, երբ HClO-ի կենցենտրացիան և ClO− հիպոքլորիտ անիոնի կոնցենտրացիան մոտավորապես հավասարվում են։ Հիպոքլորիդ անիոնի քայքայումը ուղեկցվում է մի շարք ակտիվ մասնիկների առաջացմամբ, մասնավորապես, մոլեկուլային թթվածին, որն ունի վարակազերծիչ հատկություն ։ Առաջացած ակտիվ մասնիկները մասնակցում են միկրոօրգանիզմների ոչնչացմանը, իրենց կառուցվածքով փոխազդում են պոլիմերների հետ, ընդունակ են օքսիդացման։ Հետազոտություններ ցույց են տվել, որ այդ գործընթացները նման են բոլոր բարձրագույն օրգանիզմներում տեղի ունեցող գործընթացներին։ Մարդու մի քանի բջիջներ (Նեյտրոֆիլային գրանուլոցիտները, հեպատոցիտները և այլն) սինթեզում են հիպոքլորային թթու, կապված են միկրոօրգանիզմների և օտարածին նյութերի պայքարի հետ ։
Խմորասնկերը առաջացնում են կանդիդոզ՝ Candida albicans, NaOCl-ի 5,0-0,5%-անոց 30 վայրկյանի ընթացքում կարող է սպանել բակտերիաներին և միկրոօրգանիզմներին․ եթե կոնցենտրացիան փոքր է 0,05 %-ից նյութը իր ազդեցությունը թողնում է 24 ժամվա ընթացքում։ Նատրիումի հիպոքլորիտը ավելի շատ ազդում է էնթերոկոկերի դիմադրողականության վրա։ Այպես օրինակ, պաթոգեն Enterococcus faecalis-ը մահանում է 30 վայրկյանի ընթացքում՝ 5,25%-անոց լուծույթով և 30 րոպեի ընթացքում՝ 0,5%-անոց լուծույթով։ Գրամբացասական անաէրոբ բակտերիաները, ինչպիսիք են՝ Porphyromonas gingivalis, Porphyromonas endodontalis և Prevotella intermedia-ը NaOCl-ի 5,0-0,5%-անոց լուծույթով սատկում են 15 վայրկյանի ընթացքում ։
Չնայած նատրիումի հիպոքլորիտի կենսածին հատկությանը պետք է հասկանալ, որ մի քանի պոտենցիալ վտանգավոր նախակենդանիներ, օրինակ, վտանգավոր պաթոգեններ են լամբլիոզը կամ կրիստոսպորոգինազը, որոնք կայուն են այդ գործողությունների նկատմամբ։
Ստացման լաբորատոր եղանակներ
Նատրիումի հիպոքլորիդի լաբորատոր ստացման հիմնական եղանակը համարվում է գազային քլորի՝ նատրիումի հիդրօքսիդի սառը լուծույթի վրայով անց կացնելը ․
Նատրիումի քլորիդը (NaCl) լուծույթից առանձնացնելու համար այն սառեցնում են մոտավորապես մինչև 0 °C՝ աղը նստում է նստվածքի տեսքով։ Հետո մնացած լուծույթը սառեցնում են (−40 °C) և −5 °C պայմաններում ստանում են նատրիումի հիպոքլորիդի պենտահիդրատը՝ NaOCl · 5H2O։ Անջուր աղը ստանում են վաակումային պայմաններում՝ ծծմբական թթվի առկայությամբ ։
Հիդրօքսիդի փոխարեն կարող ենք կիրառել նատրիումի կարբոնատ ․
Համաշխարհային արտադրություն
Նատրիումի հիպոքլորիտի արտադրության համաշխարհային ծավալների որոշ դժվարությունները կապված են նրա հետ, որ շատ բան է արտադրվում «in situ» սկզբունքով, այսինքն դա վկայում է նրա անմիջական սպառման մասին։ 2005 թվականի տվյալներով NaOCl-ի համաշխարհային արտադրությունը կազմում է 1 մլն տոննա, որի մի մասը օգտագործվում է վիրակապերի, իսկ մյուս մասը՝ արդյունաբերական ծրագրերի համար ։
Ալի իբն Յահյա ալ Արմանի
Ալի իբն Յահյա ալ Արմանի (Ալի Արմանի, Ալի–իբն–Յահյաալ–Արմանի, Ալի որդի Հովհաննեսի, ), IX դարի հայկական ծագմամբ իսլամադավան ռազմական գործիչ, որը ներգրավված է եղել Բյուզանդական կայսրության դեմ մղվող արշավանքներին։ 852-862 թվականներին եղել է Տարսոն քաղաքի կառավարիչ՝ վարելով մի քանի արշավանքներ Բյուզանդական կայսրության մեջ։ 862 թվականին նշանակվել է Արմինիա կուսակալության կառավարիչ։ Սպանվել է 863 թվականին՝ բյուզանդացիների դեմ մղվող կռվի ժամանակ։
Կենսագրություն
Պատմական որոշ աղբյուրների համաձայն, Ալին ունեցել է հայկական ծագումնաբանություն ։ 840 թվականին Ալին նշանակվել է Եգիպտոսի կառավարիչ՝ փոխարինելով այդ պաշտոնում Մալիկ իբն Քայդարին ։ Ավելի ուշ, նրան տրվել է Աբբասյան խալիֆայության սահմանին գտնվող Կիլիկիայում գտնվող արաբական զորքերի հրամանատար (վալի կամ ամիրա) (Բիլադ ալ Շամի ալ թուղուր)։ Ալին Բյուզանդական կայսրության սահմանին մոտ գտնվող Տարսոն քաղաքը դարձրել է իր նստավայր։ Նա եղել է Տարսոնի առաջին ամիրան։ Ալին ունեցել է լայն ինքնավարություն և կառավարչական հզոր լծակներ՝ այդուհանդերձ մնալով Աբբասյան խալիֆայության կենտրոնական կառավարության հպատակ ։ Ալին այդ պաշտոնում կառավարել է սկսած 852 թվականից մինչև 862 թվականի հոկտեմբեր-նոյեմբեր ամիսներ ։ Լինելով Աբբասյան խալիֆայության սահմանակից շրջանների ամիրա՝ Ալին մի քանի արշավանքներ է ձեռնարկել դեպի Տավրոսյան լեռներ, այնտեղից էլ բյուզանդահպատակ Անատոլիա։ Ալին ամառային արշավանքները կազմակերպել է 852-53, 853-54, 859-60 և 860-61 թվականին։ 856 թվականին մասնակցել է արաբների և բյուզանդացիների միջև տեղի ունեցած գերիների փոխանակմանը ։
Նատրիումի հիպոքլորիտ
Արդյունաբերական մեթոդով ստացման եղանակներ
Ներկայումս գոյություն ունի նատրիումի հիպոքլորիտի ստացման երկու հիմնական եղանակ․ Իր հերթին քիմիական քլորացումը բաժանվում է երկու ճյուղի․
Ալի իբն Յահյա ալ Արմանի
Կենսագրություն
862 թվականի հոկտեմբեր-նոյեմբեր թվականներին նա նշանակվել է Արմինիայի և Իրանական Ատրպատականի կուսակալ ։ Հաջորդ տարի Ալին իր 400 մարտիկների հետ մասին սպանվել է՝ բյուզանդացիների դեմ մղած ճակատամարտի ժամանակ ։ Գալով Մալաթիայի էմիրի թաղման արարողությանը՝ Ումար ալ Աքթան, ով նույն տարվա սեպտեմբեր ամսին մասնակցել է նաև Լալակաոնի ճակատամարտին, մեծապես տխրել է՝ լսելով Ալիի մահվան մասին։ Ալիի մահվան լուրը մեծ իրարանցում է առաջացրել Բաղդադի, Սամարայի և այլ քաղաքների բնակչության շրջանում։ Վերջիններս մտահոգված էին կառավարության հնարավոր թուլացմամբ ։
Նատրիումի հիպոքլորիտ
Քիմիական եղանակ
NaOCl-ի քիմիական եղանակի էությունը չի փոփոխվել Լաբարկի բացահայտումիվ հետո․
Ալի իբն Յահյա ալ Արմանի
Կենսագրություն
Ալիի որդին՝ Մուհամմադ իբն Ալի ալ Արմանին 871/2-872/3 կամ 873/4 թվականներին եղել է Տարսոնի ամիրա ։ Համաձայն 10-րդ դարի պատմիչ և աշխարհագետ Մասուդիի («Ոսկու դաշտեր», VIII.74–75), Մուհամմադը ունեցել է «լուսավորիչ մուսուլմանի» համբավ, ում նկարները ցուցադրվել են բյուզանդական եկեղեցիներում՝ ի նշան ամիրայի նկատմամբ հարգանքի։
Նատրիումի հիպոքլորիտ
Քիմիական եղանակ
Ժամանակակից քիմիական հսկան՝ Dow Chemical Company, առաջին ընկերություններից մեկն էր, որը լայնամասշտաբ հիմքերով սկսեց նատրիումի հիպոքլորիդի արտադրությունը։ 1898 թվականին բացահայտվեց NaOCl-ի արդյունաբերական ստացման եղանակը։ Ուրիշ ընկերություններից, որոնց շնորհիվ այս նյութը ձեռք բերեց իր ճանաչումը՝ Clorox-ն էր, ԱՄՆ-ում վիրակապերի արտադրությամբ զբաղվող մեծագույն ընկերությունը։ 1913 թվականին ստեղծման ժամանակ՝ մինչև 1957 թվականը, ընկերությունը գնում է Procter & Gamble կոնցեռնը, իսկ նատրիումի հիպոքլորիդի սպիտակեցման հիման վրա Clorox Bleach-ը այդ տեսականիում դարձավ միակ ընկերությունը ։
Նատրիումի հիպոքլորիդի արդյունաբերական ստացման հիմնական եղանակները պատկերված են նկարում ․[էջ 442]․
Թույլ աղային գործընթացը ի տարբերություն տեխնոլոգիական գծապատկերի, այն ներառում է երկու քլորացման փուլ (տես նկարը), որտեղ տեղի է ունենում վերջնական նյութի կոնցենտրացումը և NaOCl-ի լուծույթի ջրիկացումը՝ առաջին ռեակտորում ․[էջ 450]․
Ռուսաստանում նատրիումի հիպոքլորիդի արտադրանքը և վաճառքը կատարում են հետևյալ ընկերությունները․
Էլեկտրաքիմիական եղանակ
Նատրիումի հիպոքլորիդի էլեկտրաքիմիական եղանակը ստացվում է նատրիումի քլորիդի ջրային լուծույթի էլեկտրոլիզի պահին կամ ծովի ջրի մեջ էլեկտրոլիզատրի էլեկտրոդներ մտցնելով (ոչ մեմբրանային եղանակ), այսինքն էլեկրոլիզի հետևանքով առաջանում է նյութերի խառնուրդ ․
Գործընթաց անոդի վրա․
Գործընթաց կաթոդի վրա․
Գործընթացի հետևանքով էլեկտրոլիզային գուռում առաջանում են նոր նյութեր․
Գործընթացի ընդհանուր ռեակցիան․
Էլեկտրաքիմիական մեթոդը հիմնականում օգտագործում են վարակազերծող լուծույթներ պատրաստելու համար՝ ջրի աղտահանման համար։ Այս մեթոդի հեշտությունը կայանում է նրանում, որ հիպոքլորիդի արտադրությունը չի պահանջում քլորի մատակարարում, արտադրվում է տեղում՝ ջրով, խուսափելու համար նավերի ծախսերից․ բացի դրանից, այս եղանակը թույլ է տալիս արտադրել նատրիումի հիպոքլորիդ՝ ծավալի զարգացման բավականին լայն շրջանականերում ։
Աշխարհում նատրիումի հիպոքլորիդ ստանալու համար կիրառվում է մի շարք եղանակներ, որոնցից հատկանշական է Severn Trent De Nora: Seaclor և Sanilec ընկերության կազմած համակարգը ։
Seaclor®-ի համակարգը աշխարհում համարվում է ամենատարածված եղանակը՝ ծովի ջրից էլեկտրոլիզով նատրիումի հիպոքլորիդ ստանալու համար․ ծովային ջրի ավելի քան 70 %-ը։ Seaclor®-ի ավելի քան 400 կայան աշխատում է աշխարհի շուրջ 60 երկրներում․ տարեկան արտադրվում է ավելի քան 450 հազար տոննա NaOCl, միավոր հզորությունը տատանվում է 227-22 680 կգ/օր սահմաններում ։ Կայանները թույլ են տալիս լուծույթում ստանալ 0,1-0,25 % ակտիվ քլոր ։
Sanilec® կայանները արտադրում են 1,2-ից (շարժական գեներատորներ) 21 600 կգ/օր, իսկ ակտիվ քլորի կոնցենտրացիան կազմում է 0,05-0,25 % ։
Մեկնաբանություններ
<references group="К" />
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նատրիումի միացություններ Կատեգորիա:Հիպոքլորիտներ Կատեգորիա:Վարակազերծիչ նյութեր
Հրաժեշտ պատրանքներին
«Հրաժեշտ պատրանքներին» (Parting With Illusions), ռուս հեռուստալրագրող Վլադիմիր Պոզների ինքնակենսագրական գիրքը։ Այն գրվել է անգլերեն և հրատարակվել 1990 թվականին։ Միացյալ Նահանգներում տասներկու շաբաթ եղել է «The New York Times»-ի բեսթսելլերների շարքում։ Գիրքը 2019 թվականին հրատարակվել է նաև հայերեն՝ գրականագետ Ֆելիքս Բախչինյանի թարգմանությամբ։ Newmag հրատարակչությունն այն ներկայացրել է «Օրակուլ» շարքով ։
Ստեղծման պատմություն
Գիրքն ի սկզբանե գրվել է անգլերենով և Միացյալ Նահանգներում 1990 թվականին հրատարակվել «Atlantic Monthly Press» հրատարակչության կողմից։ Սկզբնական վերնագիրը եղել է «Խորհրդային հեղինակավոր հեռուստամեկնաբանի ականավոր կյանքն ու հակասական հայացքները» (The extraordinary life and controversial views of the Soviet Union's leading commentator)։ ԱՄՆ-ում Պոզներն ուներ խորհրդա-ամերիկյան հեռուստակամուրջների հաղորդավարի հեղինակություն, այդ իսկ պատճառով գիրքն ունեցավ հանրային մեծ արձագանք։ Մասնավորապես, տասներկու շաբաթ շարունակ այն մնացել է The New York Times պարբերականի բեսթսելերների շարքում ։ Los Angeles Times-ի գրախոսներից մեկի կարծիքով, սակայն, աշխատությունը «անթաքույց ինքնագովազդ է» (unabashed self-promotion) ։
Գիրքը մեծ հետաքրքրությամբ է ընդունվել ռուսաստանցի գրախոսների կողմից։ Արձագանքների մեծ մասը ոչ միանշանակ են եղել։ Այսպես, Կոնստանջին Միլչինը նշել է.
Իր արտահայտություններում հեղինակը, որը տառապում է գրաքննությունից, իսկ ավելի շատ օվկիանոսի երկու կողմերում ղեկավարության հիմարությունից, ավանդաբար զգուշավոր է։ Ընդ որում, եթե թեման նրա համար կարևոր է, նա ամեն դեպքում չի քաշվում իր արտահայտություններում։ Եթե խոսքը գնում է, օրինակ, եկեղեցու ու կրոնի դերի, ռասիզմի և հոմոֆոբիայի, ՁԻԱՀ-ի դեմ պայքարի և դրա կատարյալ բացակայությանը ռուսական պետությունում։ Մնացած դեպքերում Պոզները փորձում է հարթեցնել սուր անկյունները և բավարարվել առանց սադրանքների։ Այնուամենայնիվ, թվում է, որ դրա պատճառը նույնիսկ մի քանի ռեժիմներ վերապրած մարդու նախախնամությունը չէ։ Պոզները հավերժական ապատրիդ է, որը մշտապես պատասխանում է «ո՞վ ես» և «ումը կլինես» հարցերին։<…> Նրա գիրքը հետաքրքիր է առաջին հերթին ոչ թե հիշողություններով, այլ որպես փորձ՝ նկարագրելու հեռացածի ներքին կառուցվածքը որպես ամբողջություն, բայց ոչ ամբողջությամբ սպառված խորհրդային աշխարհը ։
Փոխարենը, «TimeOut» ամսագրի գրախոսը կարծում է, որ «համաձայնեք, որ համաձայն եք նրա հետ, իսկ կարդալ նրա գիրքը ամեն դեպքում բարդ է։ Բանը նրանում է, որ Վլադիմիր Պոզները իր ողջ աշխարհաքաղաքացիությամբ, մինչև ուղնուծուծը խորհրդային լրագրող է» ։ Պոզներյան շարադրման ոճն արդարացնում է նաև Վլադիսլավ Տոլստովը. «Երբ կարդում եք «Հրաժեշտ պատրանքներին»-ը, պետք է հիշել, որ գիրքը գրվել է 80-ականների վերջին, նախատեսված է եղել արևմտյան ընթերցողի համար, որը փաստացի ոչինչ չգիտեր խորհրդային կյանքի իրողությունների մասին։ Այստեղից էլ շարադրանքի հստակ դիդակտիկությունը և կենցաղային մանրամասների բացատրությունը, որոնց կարիքը ռուսաստանցի ընթերցողը չունի» ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ինքնակենսագրություններ Կատեգորիա:1990 գրքեր Կատեգորիա:Վլադիմիր Պոզներ Կատեգորիա:Newmag հրատարակչության գրքեր
Էհուդ Բարաք
Էհուդ Բարաք (אֵהוּד בָּרָק, ծնվ Էհուդ Բրոք; փետրվարի 12, 1942), Իսրայելի գեներալ և քաղաքական գործիչ, որը 1999-2001 թվականներին ծառայել է որպես տասներորդ վարչապետ։ Նա Իսրայելի Լեյբորիստական կուսակցության առաջնորդն էր մինչև 2011 թվականի հունվարը ։ Նախկինում նա զբաղեցրել էր Իսրայելի պաշտպանության նախարարի և փոխվարչապետի պաշտոնները Էհուդ Օլմերտի կառավարությունում, իսկ հետագայում՝ փոխվարչապետի պաշտոնը Բենյամին Նեթանյահուի՝ երկրորդ՝ 2007-2013 կառավարությունում, քանզի նա քաղաքականությունից հեռացել էր իր պաշտոնավարման ավարտին ։ Նա քաղաքականություն է վերադարձել 2019 թվականի հունիսին, որպես նոր՝ Իսրայելի դեմոկրատական, կուսակցության հիմնադիր ։
Որպես Իսրայելի բանակի գեներալ լեյտենանտ (Rav Aluf) Իսրայելի պաշտպանության բանակում (IDF), Բարաքը, ևս երկուսի հետ կիսում էր Իսրայելի պատմության մեջ ամենաշատ տիտղոսներ ունեցող զինվորականի համբավը։ Նա մասնակցել էր բազմաթիվ մարտերի և մարտական առաքելությունների։ 1991 թվականին նա նշանակվել էր Գլխավոր շտաբի պետ և ծառայել մինչ 1995 թվականը։ Նա ավարտել է ֆիզիկայի, մաթեմատիկայի և տնտեսագիտության բաժինները Երուսաղեմի հրեական և Սթենֆորդի համալսարաններում։
Կենսագրություն
Էհուդ Բարաքը ծնվել է Միշմար Հաշարոն կիբուցում, որը այն ժամանակ Պաղեստինի մանդատի ներքո էր ։ Նա Էսթեր (ծնվ․ Գոդին հունիսի 25, 1914 – օգոստոսի 12, 2013) և Յիսրայել Մենդել Բրոգի (օգոստոսի 24, 1910 – փետրվարի 8, 2002) չորս որդիներից ավագն էր։
Հայրական կողմից նրա տատիկն ու պապիկը, Ֆրիդա և Ռյուվեն Բրոգները 1912 թվականին սպանվել են Փուշալոտասում՝ Հյուսիսային Լիտվա, որն այդ ժամանակ գտնվում էր Ցարական Ռուսաստանի տիրապետության տակ, որբացնելով նրա հորը երկու տարեկանում։ Բարաքի մայրական կողմից տատիկն ու պապիկը Հոլոքոստի ժամանակ մահացել են Տրեբլինկա համակենտրոնացման ճամբարում։
Բարաքը ֆիզիկայի և մաթեմատիկայի ուղղությամբ բակալավրի աստիճան ձեռք էր բերել Երուսաղեմի համալսարանում, իսկ տնտեսաճարտարագիտական մագիստրոսի աստիճանը 1978 թվականին Սթենֆորդի համալսարանում (Կալիֆորնիա)։
Ռազմական կարիերա
Բարաքը միացավ Իսրայելի Պաշտպանության բանակին (IDF) 1959 թվականին։ Պաշտպանության բանակում նա ծառայեց 35 տարի, հասնելով Գլխավոր շտաբի պետի պաշտոնին և գեներալ լեյտենանտի աստիճանի՝ Rav Aluf, որը բարձրագույնն է Իսրայելի ռազմական ուժերում։
Սայերեթ Մատկալ էլիտար ստորաբաժանման հրամանատարության ընթացքում Բարաքը ղեկավարել է մի քանի բարձր գնահատական ​​ստացած գործողություններ, ինչպիսիք են. «Իզոտոպ գործողությունը»՝ Սաբենա թռիչք 571-ի պատանդների ազատագրումը Լոդ օդակայանում 1972 թվականին։ 1973 թվականին Բեյրութում Լիբանանի վրա Իսրայելի գաղտնի արշավանքը, որի ընթացքում նա քողարկվեց որպես կին՝ Պաղեստինի ազատության կազմակերպության անդամներին սպանելու համար։ Բարաքը նաև 1976 թվականի հունիսին կայացած «Էնտեբե» գործողության գլխավոր ճարտարապետն էր, որը մեկ այլ փրկարարական առաքելություն էր՝ ազատելու ահաբեկիչների կողմից առևանգված Air France ինքնաթիռի պատանդներին, որը ստիպված վայրէջք էր կատարել Ուգանդայի «Էնտեբբ» օդանավակայանում։ Բարձր գնահատանքի արժանացած այս գործողությունները Բայոնեթ օպերացիայի հետ միասին տարան Սև սեպտեմբեր Պաղեստինյան տեռորիստական բջջի կազմալուծմանը։ Հիշատակվում էր, որ Բարաքը կազմակերպել է նաև Թունիսի արշավանքը 1988 թվականի ապրիլի 16-ին, որի ընթացքում սպանվեց Պաղեստինի ազատագրման կազմակերպության առաջնորդ Աբու Ջիհադը ։
Արաբա - իսրայելական պատերազմի ժամանակ, Բարաքը ղեկավարում էր իմպրովիզացված տանկային գունդը, որն ի թիվս այլոց օգնեց փրկել 890 դեսանտային բատալյոնը, որը ծանր կորուստներ էր կրում Չինական ֆերմայի ճակատամարտում և որը ղեկավարում էր Յիձակ Մորդեխայը։ Մինչև բանակի պլանավորման տնօրեն նշանակվելը նա ղեկավարում էր 401-րդ զրահատանկային բրիգադը, 611-րդ «Կրակե սյուն» և Սինայի դիվիզիաները։ Բարաքը նաև մասնակցել է Բեյրութի պաշարմանը՝ այն վերահսկելով Բեյրութի միջազգային օդակայանից։
Հետագայում Բարաքը ծառայել է որպես ռազմական հետախուզական վարչության պետ (1983-1985), Կենտրոնական հրամանատարության պետ (1986-1987) և Գլխավոր շտաբի պետի տեղակալ (1987-1991)։ Նա աշխատել է որպես Գլխավոր շտաբի պետ 1991 թվականի ապրիլի 1-ից մինչև 1995 թվականի հունվարի 1-ը։ Այս ժամանակահատվածում նա իրականացրել է Օսլոյի առաջին համաձայնագրերը և մասնակցել Իսրայել-Հորդանան խաղաղության պայմանագրի բանացություններին։
Խիզախության և գործառնական գերազանցության համար Բարակը պարգևատրվել է ակնառու ծառայության մեդալով և Աշխատակազմի ղեկավարի չորս պարգևներով ։ Այս հինգ պարգևները նրան իր ընկեր Կոհենի հետ դարձրին ամենաշատ պարգևատրված զինվորականներ ։ 1992 թվականին ԱՄՆ-ի կողմից նա պարգևատրվեց վաստակի համար մեդալով ։ 2012 թվականին նա կրկին պարգևատրվեց «Հանրային ակնառու ծառայության համար» ԱՄՆ Պաշտպանության դեպարտամենտի մեդալով ։
Քաղաքական կարիերա
1995 թվականի հուլիսի 7-ին, Բարաքը Իցհակ Ռաբինի կողմից նշանակվեց ներքին գործերի նախարար։ 1995 թվականի նոյեմբերին Երբ Շիմոն Պերեսը Ռաբինի սպանությունից հետո նոր կառավարություն էր ձևավորում, Բարաքը ստացավ արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնը (1995-1996) ։
1996 թվականին նա ընտրվել է Կնեսեթի Լեյբորիստական կուսակցության ցուցակում և աշխատել է որպես Կնեսեթի արտաքին գործերի և պաշտպանության հանձնաժողովի անդամ։ 1996-ի վարչապետի ընտրություններում Պերեսի պարտությունից հետո, կուսակցության ներքին ընտրություններում Բարաքը հաղթեց և դարձավ Լեյբորիստական կուսակցության ղեկավար։
Իսրայելի վարչապետ
1999 թվականի վարչապետի ընտրություններում Բարաքը մեծ տարբերությամբ հաղթեց Բենյամին Նեթանյահուին։ Այնուամենայնիվ, նա հակասություններ առաջացրեց՝ որոշելով կոալիցիա կազմել ծայրահեղ ուղղափառ Shas կուսակցության հետ, որը 120 տեղանոց Կնեսեթում աննախադեպ 17 տեղ էր շահել։ Շասը դժկամությամբ համաձայնվեց Բարաքի պայմանների հետ, որ նրանք վտարեն իրենց առաջնորդ Արիե Դերին՝ դատապարտված հանցագործ, և բարեփոխումներ անցկացնեն ներկուսակցական կոռուպցիան «մաքրելու» համար։ Արդյունքում ձախակողմյան «Մերեց» կուսակցությունը դուրս եկավ կոալիցիայից այն բանից հետո, երբ նրանք չկարողացան համաձայնության գալ կրթության նախարարությունում Շասի փոխնախարարին տրվելիք լիազորությունների շուրջ։
1999 թվականին Բարաքը նախընտրական խոստում տվեց մեկ տարվա ընթացքում վերջ դնել Իսրայելի կողմից Հարավային Լիբանանի 22-ամյա օկուպացիային։ 2000 թվականի մայիսի 24-ին Իսրայելը դուրս եկավ Հարավային Լիբանանից։ Հոկտեմբերի 7-ին Հեզբոլլահի կողմից սահմանային արշավանքի ժամանակ իսրայելցի երեք զինվորներ էին սպանվել և այնուհետ մարմիններն առգրավվել։ 2004 թվականին զինվորների մարմինները, կենդանի Էլհանան Տենենբաումի հետ միասին, ի վերջո փոխանակվեցին լիբանանցի գերիների հետ։
Բարաքի կառավարությունը վերսկսեց խաղաղ բանակցությունները Պաղեստինի ազատագրական կազմակերպության հետ՝ նշելով, որ «[Իսրայելի պետության] կողմից այս տարածքը [Արևմտյան ափին և Գազային] պահելու յուրաքանչյուր փորձ, որպես մեկ քաղաքական սուբյեկտ, պարտադիր կերպով տանում է դեպի ոչ ժողովրդավարական կամ ոչ Հրեական պետություն։ Քանի որ եթե պաղեստինցիները քվեարկում են, ապա դա երկազգ պետություն է, իսկ եթե՝ չեն քվեարկում, ապա ապարտեիդ պետություն է» ։ Որպես այս բանակցությունների մաս, Բարաքը մասնակցեց Քեմփ Դեյվիդ 2000 գագաթնաժողովին, որը նպատակ ուներ վերջնականապես լուծել Իսրայելա-պաղեստինյան հակամարտությունը, բայց ձախողվեց։ Բարաքը, իր կառավարության անկումից հետո, նաև թույլ տվեց արտաքին գործերի նախարար Շլոմո Բեն-Ամիին Պաղեստինյան ինքնավարության ղեկավարությամբ մասնակցել Տաբայի գագաթնաժողովին։
Ներքին խնդիրներ
1999 թվականի օգոստոսի 22-ին Բարաքը նշանակեց Թալ հանձնածողով, որը զբաղվում էր ծայրահեղ ուղղափառ հրեաների զինվորական ծառայությունից ազատման վիճահարույց խնդրով ։
2000 թվականի ամռանը Արաֆաթի և Բիլ Քլինթոնի հետ Քեմփ Դեյվիդի գագաթնաժողովի տապալումից հետո, երբ ավարտվեց Պաղեստինի բանակի նախնական 7 տարվա մանդատը, անմիջապես Իսրայելի կողմից հարավային Լիբանանից վերջին զորքերի դուրս բերումից հետո երկարատև անկարգությունները բերեցին Իսրայելի ոստիկանության կողմից տասներկու իսրայելցի արաբների և մեկ պաղեստինցու սպանության, ինչպես նաև մեկ հրեա քաղաքացիական անձի՝ իսրայելցի արաբների կողմից։
Հրաժարական
2001 թվականին Բարաքը նշանակեց վարչապետի արտահերթ ընտրություններ։ Նա պարտվեց Լիկուդի առաջնորդ Արիել Շարոնին, իսկ այնուհետև հեռացավ Լեյբորիստների առաջնորդի պաշտոնից և Կնեսեթից։ Նա լքեց Իսրայելը և ընդունվեց Միացյալ Նահանգներում տեղակայված Էլեկտրոնային տվյալների համակարգերում, որպես խորհրդական։ Նա նաև համագործակցում էր «անվտանգության հետ կապված» մասնավոր բաժնետիրական ընկերության հետ։
Վերադարձ քաղաքականություն
2005 թվականին, Բարաքը հայտարարեց Իսրայելի քաղաքականություն իր վերադարձի մասին, իսկ նոյեմբերին առաջադրվեց Լեյբորիստական ​​կուսակցության առաջնորդության թեկնածու։ Սակայն հաշվի առնելով նրա թույլ արդյունքները սոցհարցումներում, Բարաքը շուտ դուրս եկավ մրցավազքից և հայտարարեց, որ աջակցում է վետերան պետական ​​գործիչ Շիմոն Պերեսին։ Լեյբորիստական ​​կուսակցության առաջնորդությունը պահպանելու նրա ձախողված փորձից հետո, Բարաքը դարձավ Փենսիլվանիա նահանգի SCP Private Equity Partners ներդրումային ընկերության գործընկերը։ Նա նաև հիմնադրել է «Էհուդ Բարաք Լիմիթեդ» ընկերություն, որը, ենթադրաբար, կազմել է ավելի քան 30 միլիոն Նոր իսրայելական շեկել ։
Այն բանից հետո, երբ Պերեսը ընտրարշավում պարտվեց Ամիր Պերեցին և լքեց Լեյբորստական կուսակցությունը, Բարաքը, չնայած նորընտիր ղեկավարի հետ սասանված հարաբերություններին, հայտարարեց, որ նա կմնա կուսակցությունում։ Սակայն, հայտարարեց, որ 2006 թ. Մարտի ընտրություններին չի հավակնի լեյբորիստական ​​կուսակցության Կնեսետի ցուցակում տեղ զբաղեցնել ։
Իսրայելի քաղաքականության մեջ ակնառու դերին վերադառնալու Բարաքի փորձը, կարծես, ձախողվեց։ Այնուամենայնիվ, Պերեսի ազդեցությունը լեյբորիստական ղեկավարության վրա անսպասելիորեն անկայուն էին, քանի որ այն մեծապես վնասվել էր 2006 թվականի Լիբանանի պատերազմի ժամանակ Պաշտպանության նախարարի պաշտոնում իր կատարած աշխատանքի նկատմամբ բացասական վերաբերմունքից ։
2007 հունվարին Բարաքը փորձ նախաձեռնեց հետ վերադարձնել Լեյբորիստական կուսակցության առաջնորդի իր դիրքը, վարչապետության ընթացքում իր կատարած «սխալները» և «փորձառության պակասը» նամակով խոստովանելով ։ 2007 թվականի մարտի սկզբների հարցումներում Բարաքը առաջ էր բոլոր մյուս հակառակորդներից, ներառյալ Պերեսից ։ 2007 թվականի մայիսի 28-ին՝ քվեարկության առաջին ռաունդում, նա ստացավ ձայների 39%-ը, ավելին, քան իր երկու ամենամոտ մրցակիցները, բայց ոչ բավարար ընտրություններում հաղթելու համար ։
Արդյունքում, երկրորդ փուլում 2007 թվականի հունիսի 12-ին Բարաքը մրցեց երկրորդ տեղը զբաղեցրած Ամի Այալոնի հետ, որը չնչին առավելությամբ նա շահեց։
Բարաքը քննադատաբար էր վերաբերվում իր կարծիքով ռասիստական տրամադրություններին, որոնք վերջերս արտահայտվում էին իսրայելական որոշ ռաբբիների և ռեբբեցինների մոտ. նա այդպիսի հայտարարությունները գնահատում էր որպես իսրայելական միասնության սպառնալիք, և որ դրանք կարող են իսրայելական հասարակությունը տանել «մութ և վտանգավոր ուղղությամբ»։
Լեյբորիստական կուսակցության ղեկավար
Լեյբորիստական ​​կուսակցության ղեկավարությունը հետ նվաճելուց հետո, 2007 թվականի հունիսի 18-ին՝ վարչապետ Օլմերտի կաբինետի փոփոխությունների շրջանակներում, Բարաքը երդմնակալեց Պաշտպանության նախարարի պաշտոնը։ Այնուամենայնիվ, 2007-ի հուլիսի 1-ին Բարաքը հաջող ջանքեր գործադրեց Լեյբորրիստների կենտրոնական կոմիտեում՝ ամրագրելու, որ եթե Օլմերտը հրաժարական չտա մինչև 2007 թվականի սեպտեմբեր կամ հոկտեմբեր, Լեյբորիստական կուսակցությունը դուրս կգա կառավարության կոալիցիայից։ Այդ ընթացքում Վինոգրադի հանձնաժողովը պոտք է հրապարակեր իր վերջնական զեկույցը Իսրայելի պաշտպանության ուժերի և նրա քաղաքացիական ղեկավարության գործունեության մասին։ Հանձնաժողովի նախնական նախնական զեկույցը, 2006 թվականի «Հըզբոլլահի» դեմ հակամարտության մեջ, մեծամասամբ Օմերտին էր մեղադրում պատերազմի ռազմավարությունը վատ պլանավորելու, իրականացնելու և վերանայելու մեջ ։
Լեյբորիստական կուսակցությունից հեռանալը
2011 թվականի հունվարին Լեյբորիստական կուսակցության առաջնորդ Բարաքը կազմավորեց անջատողական կուսակցություն՝ Անկախություն, ինչը նրան հնարավորություն տվեց Նեթանյահուի կառավարության կազմում պահպանել իր հավատարիմ լեյբորիստական ​​MK խմբակցությունը, և կանխեց ​​կառավարությունից կուսակցության հեռացումը ամբողջությամբ։ Բարաքի քայլից հետո Նեթանյահուն կարողացավ պահպանել մեծամասնությունը (66 Կնեսեթի 120-ից), նախկին 74 աջակիցների փոխարեն։
2011 թվականի փետրվարին Բարաքը մասնակցեց ՄԱԿ-ի Հոլոքոստի զոհերի հիշատակի ոգեկոչման միջազգային օրվա արարողությանը։ Բարաքը ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի իր ելույթում ասաց, որ «անկախ, ուժեղ, ծաղկուն և խաղաղ Իսրայել պետությունը մահացածների վրեժն է» ։
2012 թվականին Բարաքի «Անկախություն» կուսակցությունը պետք է մասնակցեր ընտրություններին, սակայն որոշեց չմասնակցել, գերադասեց քաղաքականությունից հեռանալ ։
Ամերիկյան հեռուստատեսությամբ հարցազրույցի ժամանակ Բարաքը հայտարարել էր, որ եթե լիներ Իրանի դիրքում, «հավանաբար» կձգտեր միջուկային զենքի, ավելացնելով, որ «ես ինքս ինձ չեմ խաբում, որ նրանք դա անում են միայն Իսրայելի պատճառով»։ Այս մեկնաբանությունը քննադատության է ենթարկվել և համեմատվել Բարաքի 1998 թվականին մեկնաբանության հետ, երբ նա ասել էր, որ եթե պաղեստինցի լիներ, ապա նա, հավանաբար, կմիանար ահաբեկչական կազմակերպություններից մեկին ։
Ֆինանսական ակտիվներ
2015 թվականի հունվարին Հաարեց-ի հետ հարցազրույցի ժամանակ, Բարաքին հարցրել էին իր «մեծ» կապիտալի աղբյուրի մասին, որով նա ձեռք էր բերել «5 բնակարան և միացրել դրանք»։ Նա պատասխանել էր, որ տարեկան ավելի քան $1 միլիոն դոլար է վաստակում և որ 2001-2007 թվականներին նա նույնպես տարեկան միլիոն դոլար էր վաստակում՝ դասախոսություններ կարդալով և խորհրդատվություն տալով։ Բարաքը նաև ասել էր, որ միլիոնավոր դոլարներ է վաստակել իսրայելական անշարժ գույքի շուկայում ներդրումներ կատարելով ։
Հարցազրույցում Բարաքին հարցրել են՝ արդյո՞ք նա լոբբիստ է, որը «դռներ բացելուց» գումար է վաստակում։ Հարցազրուց վարողը հայտարարել է. «Դուք վերջերս եք հանդիպել Ղազախստանի բռնակալ Նազարբաևին և Գանայի նախագահին։ Ձեզ անմիջապես ընդունել են»։ Բարաքը հաստատել է, որ իրեն ընդունել են այդ պետությունների ղեկավարները, բայց մերժել է գումար վաստակելը իսրայելական և օտարերկրյա կորպորացիաների միջազգային գործարքների համար դռներ բացելուց, և ասել, որ իր գործունեության մեջ էթիկական կամ բարոյական խնդիրներ չի տեսնում։ Այնուհետ նա ասել է, որ «ժողովրդավարության բնական գործընթացն ավարտելուց հետո» անտրամաբանական է իրենից պահանջել չօգտագործել իր կարիերայի ընթացքում կուտակած հնարքները՝ ապահովելու իր ֆինանսական ապագան։ Հարցին, թե նրա ֆինանսական կարողությունը 10-15 միլիոն դոլար է, պատասխանել է «Ես այդտեղից հեռու չեմ» ։