cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Բրիտանական կայսրություն
Փոփոխությունների քամի
1958 թվականին ձևավորվեց Վեստ-Ինդիա Դաշնությունը, որն արդեն 1962 թվականին մասնատվեց Ճամայկայի և Տրինիդադի ինքնորոշման արդյունքում։ Բարբադոսը անկախացավ 1966 թվականին, իսկ Կարիբյան ծովում գտնվող մյուս բրիտանական գաղութները` 1970-1980-ականներին։ Բրիտանիայի տիրապետության տակ մնացին միայն Անգիլիան, Թերքս և Քայքոս կղզիները, Բրիտանական Վիրջինյան կղզիները , Կայմանյան կղզիները և Մոնտսերատը ։ Գայանան անկախացավ 1966 թվականին։ Բրիտանական Հոնդուրասը 1973 թվականին դարձավ Բելիզի ինքնավար գաղութ, իսկ 1981 թվականին հռչակվեց անկախ։ Բելիզի և Գվատեմալայի միջև առկա տարածքային վեճը առ այսօր մնում է չլուծված.
Բրիտանական կայսրության խաղաղօվկիանոսյան գաղութները նույնպես անկախացան 1970-1980-ականներին։ Ֆիջին անկախացավ 1970 թվականին, իսկ Վանուատուն՝ 1980 թվականին։ Վանուատուի անկախությունը հետաձգվում էր երկրում անգլախոս և ֆրանսախոս համայնքների բախումների պատճառով։ Ֆիջին, Տուվալուն, Սողոմոնյան Կղզիները, Պապուա Նոր Գվինեան դարձան Համագործակցության Թագավորության անդամ։
Կայսրության անկում
1980-1981 թվականներին Զիմբաբվեի, Բելիզի և Վանուատուի անկախացմամբ ապագաղութացման գործընթացը հիմնականում ավարտվեց։ Նախկին կայսրությունից մնացին միայն ամբողջ աշխարհով մեկ սփռված կղզիներ և պահակակետեր։ 1982 թվականին Բրիտանիան ռազմական ընդհարման ժամանակ կարողացավ պահպանել իր վերջին գաղութներից մեկը` Ֆոլկլենդյան կղզիները։ Անգլիացիների հաջող ռազմական գործողությունը շատերին թույլ տվեց եզրակացնել, թե Բրիտանիան դարձյալ կվերածվի համաշխարհային տերության ։
Նույն տարում Կանադան կտրեց մետրոպոլիայի հետ կապող վերջին կապը։ 1982 թվականի Կանադայի մասին ակտում նշվում էր, որ Կանադայի սահմանադրության մեջ փոփոխություններ մտցնելու համար այլևս անհրաժեշտ չէ Բրիտանիայի համաձայնությունը ։ 1986 թվականին նմանատիպ ակտեր կնքվեցին Ավստրալիայի և Նոր Զելանդիայի հետ։
1982 թվականի սեպտեմբերին Մարգարետ Թետչերն մեկնեց Պեկին՝ ՉԺՀ կառավարության հետ Հոնկոնգի հետագա ճակատագիրը քննարկելու նպատակով ։ Համաձայն 1842 թվականին կնքված Նանկինյան պայմանագրի՝ Չինաստանը Հոնկոնգ կղզին «անժամկետ» զիջում էր Բրիտանական կայսրությանը, սակայն գաղութի մեծ մասը տեղակայված էր Նոր տարածքներում, որ 1898 թվականին վարձակալել էր 99 տարի ժամկետով, իսկ ժամկետը լրանում էր 1997 թվականին։ Այնտեղ բրիտանական վարչության պահպանման փորձերը ձախողվեցին։ 1984 թվականի բրիտանա-չինական համատեղ հայտարարության համաձայն Հոնկոնգը ստացավ ՉԺՀ հատուկ վարչական շրջանի կարգավիճակ ։ Հոնկոնգի նկատմամբ գերիշխանության փոխանցման հանդիսավոր արարողությունը տեղի ունեցավ 1997 թվականին, և շատերի, այդ թվում նաև հանդիսության մասնակից Ուելսի Արքայազն Չարլզի համար ազդարարեց «Կայսրության անկումը» ։
Բրիտանական կայսրության ժառանգություն
Ներկա պահին Միացյալ Թագավորությունը Բրիտանական կղզիներից դուրս իր գերիշխանությունը պահպանել է միայն 14 տարածքների նկատմամբ։ 2001 թվականին դրանք ստացան Բրիտանական անդրծովյան տարածքների կարգավիճակ։ Այդ տարածքներից մի քանիսը անմարդաբնակ են, իսկ մնացածներն ունեն ինքնավարություն, բացառությամբ ռազմական և արտաքին գործերի ոլորտների։
Նախկին գաղութներից շատերն ընդգրկված են Ազգերի բրիտանական համագործակցության մեջ։ Համագործակցության անդամ պետություններից տասնհինգը Բրիտանիայի թագուհուն ընդունում են որպես պետության գլուխ և համարվում են Համագործակցության Թագավորության անդամ-երկրներ։
Բրիտանական իշխանության տասնամյակները, երբեմն նաև հարյուրամյակները իրենց հետքն են թողել ամբողջ աշխարհում մի շարք պետությունների վրա։ Բրիտանացիների կազմած քաղաքական սահմանները ոչ միշտ էին համապատասխանում ազգերի տարաբնակեցմանը, ինչը առաջացրեց մի շարք ընդհարումներ Քաշմիրում, Պաղեստինում, Սուդանում, Նիգերիայում և Շրի Լանկայում։ Բրիտանական խորհրդարանային համակարգը օրինակ դարձավ մի շարք նախկին գաղութների և այլ պետությունների համար, իսկ օրենսդրությունը` իրավական համակարգերի համար ։ Բրիտանիայի գերագույն վճռաբեկ դատարանը առ այսօր մնում է Կարիբյան ծովի և Խաղաղ օվկիանոսի որոշ նախկին գաղութների համար որպես գերագույն դատական ատյան։ Անգլերենը այսօր աշխարհի 400 միլիոն մարդկանց համար հանդիսանում է մայր լեզու, իսկ 1 միլիարդ մարդու համար` երկրորդ լեզու ։ Բրիտանացի միսիոներները Անգլիական եկեղեցին տարածել են բոլոր աշխարհամասերում, և ներկայումս Անգլիական եկեղեցին ունի 77 միլիոն հետևորդ։
Կայսրության նախկին սուբյեկտներում առ այսօր պահպանվել է գաղութային ճարտարապետությունը` եկեղեցիներ, երկաթուղային կայարաններ, կառավարական շենքեր։ Բրիտանական մարզաձևերը (ռեգբի, կրիկետ, գոլֆ), Անգլիական չափման միավորների համակարգը և ձախակողմյա երթևեկությունը նույնպես տարածվել են ամբողջ կայսրությունով մեկ։
Միլիոնավոր գաղութարարներ լքել են Բրիտանական կղզիները և հաստատվել ԱՄՆ-ում, Կանադայում, Ավստրալիայում, Նոր Զելանդիայում։ Այս երկրների ներկայիս բնակչությունը առավելապես կազմված է բրիտանիացի և իռլանդիացի գաղթականների սերունդներից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրիտանական կայսրություն Կատեգորիա:Անգլիայի պատմություն Կատեգորիա:Բրիտանական կղզիների պատմություն Կատեգորիա:Գաղութատիրություն Կատեգորիա:Իմպերիալիզմ Կատեգորիա:Նախկին կայսրություններ Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի պատմություն Կատեգորիա:Վիկտորյական դարաշրջան
Ֆերոմագնետիկներ
Քիմիական տարրերի շարքում
Քիմիական տարրերի մեջ ֆերոմագնետիկներ կարող են հանդիսանալ Fe, Co, Ni (3d մետաղներ) և հազվագյուտ մետաղներից Gd, Tb, Dy, Ho, Er
Աղյուսակ 1. Ֆերոմագնիսական մետաղներ
Js0 -ն բացարձակ զրո ջերմաստիճանի ծավալների միավորների մագնիսացումն է, որը կոչվում է ինքնաբերական մագնսիացում։ Tc կետը Կյուրիի կետն է (այնպիսի կարևոր ջերմաստիճան է, որի դեպքում ֆերոմագնիսական հատկությունները կարող են վերանալ և վերածվել պարամագնիսների)։
3d մետաղների և գադոլինիումի (Gd) համար բնորոշ է գունավոր ֆերոմագնիսների ատոմային կառուցվածքը, իսկ մյուս հազվագյուտ ֆերոմագնիսների համար՝ ոչ պարույրային։
Միավորումների շարքում
Ֆերոմագնիսները նաև կարող են հանդես գալ այլ մետաղների միացություններով։
Այլ տեղեկություններ
Ֆերոմագնիսների հատուկ խումբը ձևավոևվում է խիստ լուծվող լուծույթներում, պարամագնիսական ատոմների փոխարինման համար (օրինակ Fe կամ Co) իսկ դիամագնետիկ մատրիցներում՝ Pd-ում։ Այդ նյութերում ատոմային մագնիսական պահերը բաժանվում են խանգարումների ձևով (ֆերոմագնիսական կարգի առկայության դեպքում, ատոմային կարգ չկա)։ Ֆերոմագնիսական կարգը հայտնաբերվել է նաև ամորֆ մետաղական համաձուլվածքների և միացությունների, ամորֆ կիսահաղորդիչների սովորական օրգանական և անօրգանական ապակիների և այլն։
Գրականություն
Կատեգորիա:Մագնիսականություն Կատեգորիա:Խտացված նյութի ֆիզիկա
Քրիս Փարնել
Թոմաս Քրիստափոր «Քրիս» Փարնել (Thomas Christopher "Chris" Parnell, ծնվել է 1967 թվականի փետրվարի 5-ին Թենեսի նահանգի Մեմֆիս քաղաքում), ամերիկացի դերասան։ Հայտնի է դարձել «Saturday Night Live» ֆիլմի, «Արվարձան» սիթքոմի և «Ստուդիա 30» հեռուստասերիալի դերերով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դերասաններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղամարդ թատերական դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի կատակերգուներ Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասաններ
Ֆրանսիայի անդրծովյան տարածքների արժեթղթերի թողարկման ինստիտուտ
Ֆրանսիայի անդրծովյան տարածքների արժեթղթերի թողարկման ինստիտուտ (Institut d'émission d'Outre-Mer (IEOM)), Ֆրանսիայի պետական կազմակերպություն, լիազորված թողարկելու արժույթ Ֆրանսիայի անդրծովյան տարածքների կազմում մտնող երկրների համար: Ներկայումս ֆրանսիական խաղաղօվկիանոսյան ֆրանկն օգտագործվում է ֆրանսիական Պոլինեզիայում, Նոր Կալեդոնիայում, Ուոլիս և Ֆուտունա կղզիներում: Ֆրանսիայի անդրծովյան տարածքների արժեթղթերի թողարկման ինստիտուտը նաև ունի Ֆրանսիայի Հարավային և Անտարկտիկական տարածքներում արժեթղթերի թողարկման իրավունք:
Պատմություն
1888 թվականից արժեթղթերի թողարկման իրավունք ուներ Հնդկաչինական բանկը (en:Banque de l'Indochine): Բանկը Հնդկաչինում և Ֆրանսիայի անդրծովյան տարածքներում ուներ մասնաճյուղերի զարգացած ցանց: 1948 թվականի սեպտեմբերի 25-ից ընդունվեց Հնդկաչինական բանկին Ֆրանսիայի անդրծովյան տարածքների համար արժույթի թողարկման իրավունքից զրկող օրենք, բայց Ֆրանսիայի անդրծովյան տարածքների արժեթղթերի թողարկման ինստիտուտի գործունեության մասին օրենքն ընդունվեց միայն 1966 թվականի դեկտեմբերի 22-ին, այդպիսով Հնդկաչինական բանկից թողարկման իրավունքները թողարկման ինստիտուտին պաստացիորեն անցան միայն 1967 թվականին:
Գործառույթներ
Ինստիտուտի հիմնական գործառույթներն են՝
Ի տարբերություն կենտրոնական բանկերի մեծ մասի, Ֆրանսիայի անդրծովյան տարածքների արժեթղթերի թողարկման ինստիտուտը չի պահպանում ոսկու արժույթով պահուստներ:
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դրամ Կատեգորիա:Դրամագիտություն Կատեգորիա:Մետաղադրամ Կատեգորիա:Դրամական միավորներ Կատեգորիա:Թղթադրամներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի կազմակերպություններ
Եղիայի գիրքը
Սյուժե
Աշխարհակործան աղետից հետո Եղիան մեն-մենակ շրջում է Ամերիկայում։ Նա արևմուտք է շարժվում Մահվան մայրուղով, մի առաքելությամբ, որը չի հասկանում ամբողջովին, բայց գիտի՝ պետք է ավարտին հասցնի։ Ուսապարկում այն գրքի վերջին օրինակն է, որը կարող է ակունք դառնալ վերածնված հասարակության համար, իսկ եթե սխալ ձեռք ընկնի՝ բռնակալի մուրճ։ Եղիան զենքը պատրաստ է պահում, իսկ գոյատևելու բնազդը՝ զգոն, երբ որոնումները նրան հասցնում են մի վայրի ամայուտ, որտեղ կատաղի պայքար է ծավալվում գրքին տիրել հավակնող խորամանկ զորավարի հետ։ «Հավատով ենք ընթանում և ոչ թե երևույթների վրա հիմնված», - մեջբերում է անում Եղիան Սուրբ գրքից։ Այս խոսքերն անսպասելի իմաստ և ուժ են ստանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հյուզ եղբայրների ֆիլմեր Կատեգորիա:2010 ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Հետապոկալիպտիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Warner Bros. ֆիլմեր Կատեգորիա:Alcon Entertainment ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան էքշն թրիլեր ֆիլմեր Կատեգորիա:2010-ականների էքշն թրիլեր ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Սան Ֆրանցիսկոյում Կատեգորիա:Ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ էքշն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան մարտաֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր կրոնի մասին Կատեգորիա:Աստվածաշունչը հանրամատչելի մշակույթում Կատեգորիա:Ամերիկյան արկածային ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր ապոկալիպսիսի մասին Կատեգորիա:Ֆիլմ-հակաուտոպիա Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում ապագայում Կատեգորիա:Columbia Pictures ֆիլմեր Կատեգորիա:2010-ականների արկածային ֆիլմեր Կատեգորիա:2010-ականների ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան թրիլեր ֆիլմեր Կատեգորիա:Summit Entertainment ֆիլմեր
Եղանակի տեղական նշաններ
Եղանակի տեղական նշաններ, մթնոլորտային երևույթների զարգացման ընթացքում Եղանակի կանխատեսման համար որոշակի նշանակության տեսանելի (նկատելի) առանձնահատկություններ։ Եղանակի տեղական նշաններն են ամպերի բնույթը, տեսանելիության հեռավորությունը, մթնոլորտի օպտիկ, երևույթները, մթնոլորտային ճնշման տատանումները, քամու ընթացքը, կենդանիների վարքի, բույսերի արտաքին փոփոխությունները և այլն։ Ժողովուրդն իր կենսական փորձառությամբ ճանաչել է եղանակի կանխատեսման բազմաթիվ նշաններ. առանձնացվում են՝
Արևոտ եղանակի պահպանման նշաններ
Արևոտ եղանակի պահպանման նշաններ. բարձր մթնոլորտային ճնշում կամ մի քանի օր ճնշման դանդաղ բարձրացում, օրվա ընթացքում ճնշման տատանում, խաղաղ գիշեր, առավոտյան՝ պարզ երկինք, թույլ քամի, կեսօրից հետո (ժամը 15-16-ից)՝ դրա ուժեղացում, երեկոյան՝ թուլացում կամ դադարում։ Նկատվում են առանձին ամպեր, արևածագից առաջ կամ երեկոյան՝ ցող (գոգավորություններում՝ եղյամ կամ մառախուղ), որոնք արևածագից հետո վերանում են։ Ծիծեռնակները թռչում են ավելի բարձր, մեղուները փեթակից դուրս են գալիս վաղ առավոտյան և այլն։ Եղանակի վատանալու նշաններ, մթնոլորտային ճնշումը կտրուկ իջնում է, քամին ուժեղանում, երկարատև չորային եղանակից հետո ամպամածությունը մեծանում է, նկատվում է շոգ, տոթ օր։ Ամռանը գիշերային ջերմաստիճանը չի նվագում, այն միատեսակ է ամենուրեք։ Ամպերը շարժվում են մթնոլորտի երկրամերձ շերտում, խտանում են, երկինքը ծածկվում է ամպերի մանր քուլաներով։ Արևածագին կամ արևամուտին ամպերը շառագունում են, ցող կամ եղյամ չի առաջանում, ծիծեռնակները թռչում են ավելի ցածր, մեղուները վաղ առավոտյան փեթակից դուրս չեն գալիս։ Եղանակի լավանալու նշաններ, երկարատև անբարենպաստ եղանակի դեպքում մթնոլորտային ճնշումը բարձրանում է, ջերմաստիճանը զգալիորեն նվազում, փչում է սառը քամի, երկնակամարը հետզհետե պարզվում է։ Ամպամած անձրևային եղանակին արմ-ում երևում են երկնքի պարզ շերտ, լուսավոր անամպ տեղեր, փոփոխվող ամպամածություն։ Արշալույսը կարճատև է, երեկոյան՝ մառախուղ, ամպերը փոքրանում են, դառնում թափանցիկ և անհետանում։ Մառախուղը կեսօրին ցրվում է, ամպամածությունը պակասում, ամպերը բարձրանում են։ Վեգետացիայի շրջանում հնարավոր ցրտահարություններ. հիմնականում պայմանավորված են գիշերային պարզ երկնքով, ցերեկային 10-15 °C ջերմաստիճանի առկայությամբ։
Գիշերային նշաններ
Գիշերային ցրտահարություններ լինում են գարնանը և աշնանը։ Ցրտահարությունների ժամանակ ՀՀ բարձրլեռնային գոտում ջերմաստիճանը մինչև -20 °C է։ Այդ օրերին երկինքը կապույտ է, առավոտյան առաջանում են կույտավոր ամպեր, որոնք երեկոյան անհետանում են։ Գիշերը քամու ուժգնությունը թուլանում է, ցերեկը ջերմաստիճանը և ճնշումը բարձրանում են։ Նախօրյակին տեղումներ են, ցուրտ, ուժեղ քամի, տեղումներից հետո երկինքը պարզվում է, տեսանելիությունը մեծանում։ Երբ հարավային կամ հարավարևմտյան քամիները փոխվում են հյուսիսարևմտյան կամ հյուսիսային քամիներով, սպասվում է ցուրտ Եղանակ։ Ամպրոպի և ցրտելու Նշաններ են կույտավոր ամպերի արագ աճը, ռադիոընդունիչի ճարճատումների հաճախանալը։ Գործնականում հաշվի են առնվում ամենամյա կանխատեսման նշանները. օրինակ՝ երբ թռչունները բները հյուսում են արևահայաց տեղերում, սպասվում է զով ամառ, Եթե մեղուները փեթակի մուտքը թողնում են բաց, սպասվում է մեղմ ձմեռ և այլն։ Բազմամյա դիտումները ցույց են տվել, որ եղանակի փոփոխությունների նկատմամբ առավել զգայուն են սարդերը, տզրուկները, ծառաբնակ գորտերը, թրթուրները, շերամորդը և այլն։ Եղանակի փոփոխման նկատմամբ զգայուն են նաև բույսերը՝ երեքնուկի տերևները մոտենում են, սեղմվում է խատուտիկի գլխիկը, փակվում է պատատուկի ծաղկեպսակը։ Ծաղիկների բուրմունքն անձրևից առաջ ուժեղանում է։
Կատեգորիա:Եղանակ
Արոսենի լուրիստանյան
Արոսենի լուրիստանյան, վարդազգիների ընտանիքի, արոսենի ցեղի բույս։
Նկարագրություն
Թուփ կամ փոքր ծառ է, 3-7 մետր բարձրությամբ։ Երիտասարդ ընձյուղները ծիրանագորշավուն են կամ մուգ մանուշակագույն, մերկ, բնի և ծեր ճյուղերի վրա բաց մոխրավուն։ Բողբոջները ձվաձև են։ Տերևները երկարավուն՝ էլիպսաձև են կամ լայն ձվաձև էլիպսաձև, կլորավուն 3֊8 սմ լայնությամբ։ Ներքևի մասում ամբողջաեզր, գագաթի կողմում թույլ բլթակավոր (երբեմն՝ համարյա ամբողջաեզր), կաշվեկերպ, վերևի կողմից բաց կանաչ, փայլուն, ներքևի կողմից ծածկված է սպիտակ աղվամազով։ Տերևակոթունը ունի 1,5-2 սմ երկարություն, մազմզուկապատ է։ Ծաղկաբույլերը նոսր են, 5-8 սմ տրամագծով վահանիկներ։ Բաժակաթերթիկները նեղ եռանկյուն են, արտաքին կողմից ծածկված խիտ աղվամազով։ Պսակաթերթիկները կլորավուն են, եղունգավոր, սպիտակ։ Սերմնարանը կիսացածրադիր է, երկբնանի։ Պտուղն ունի 1,0-1,2 սմ երկարություն և 0,7-0,9 սմ լայնություն, հակառակ ձվաձև էլիպսաձև է կամ հակառակ կոնաձև, հիմքում և գագաթում բրդանման աղվամազով, դեպի ետ թեքված բաժակաթերթիկներով։
Ծաղկում է մայիս֊հունիս ամիսներին, պտուղները հասունանում են նոյեմբերին։
Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում, Իրանում, Թուրքիայում։ Հայաստանի տարածքում հանդիպում է Արայի լեռան անտառներում, Գառնիի շրջակայքում, Վայքում, Սևանի ավազանում, կաղնու անտառներում, թփուտներում, ծովի մակերևույթից 1600-2000 մ բարձրությունների վրա։
Կիրառություն
Արժեքավոր թփատեսակ է, որն աչքի է ընկնում դեկորատիվ բարձր առանձնահատկություններով և դիմացկունությամբ ։
Սուրբ Գևորգ վանք (Երնջակ)
Սուրբ Գևորգ վանք (հայտնի էր նաև Սուրբ Փրկիչ վանք անունով), հայկական առաքելական ավերված վանական համալիր ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Ջուղայի շրջանի Երնջակ գյուղից հյուսիս-արևելք, Երնջակաբերդից 3 կմ հյուսիս-արևելք ։
Պատմություն
Գտնվում էր պատմական Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Երնջակ գավառում։ Սուրբ Աստվածածին վանքը կառուցվել էր մինչև 8-9-րդ դարերը ։
Վանքի գերեզմանոցում իրար կից թաղված էին Մաղաքիա Ղրիմեցին և Հովհաննես Որոտնեցին, որ մահացել էր 1381 թվականին։
Ճարտարապետություն
Վանական համալիրը կազմված էր եկեղեցուց, գավթից, պարսպից և վանքապատկան այլ շինություններից, որոնք արդեն 19-րդ դարի կեսերից ավերված էին։
Սուրբ Գևորգ եկեղեցի
Միանավ թաղածածկ դահլիճների հորինվածքով կառուցված եկեղեցի էր։ Կառուցված էր սրբատաշ և կիսամշակ որձաքարից՝ կրաշաղախով։ Հատակագիծը կազմված էր դահլիճից և արևելյան կողմում գտնվող կիսակլոր խորանից։ Ուներ երկու մուտք՝ հյուսիսային և արևմտյան կողմերից։
Եկեղեցու հյուսիսային որմին կից կառուցված էր ավանդատուն։
Գավիթ
Գավիթը կցված էր եկեղեցու արևմտյան ճակատին։
Պարիսպ և այլ շինություններ
Եկեղեցու արևմտյան և հարավային կողմերում կառուցված էին եղել վանքապատկան շինություններն ու խցերը։ Վանքապատկան տարածքը շրջապատված էր պարսպով։
Այլ տեղեկատվություն
Ներկայումս վանքիը տեղը կառուցված է մսկիթ։ Վանքից մոտ 150 մետր դեպի հյուսիս, ժայռի տակ կար մատուռ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ջուղայի շրջանի վանքեր և եկեղեցիներ ք ք Կատեգորիա:Հայկական առաքելական կորուսյալ վանքեր և եկեղեցիներ (Նախիջևան) Կատեգորիա:Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության հայկական հուշարձաններ Կատեգորիա:Ադրբեջանի նախկին շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Ադրբեջանում ոչնչացված հայկական հուշարձաններ
Նիկոլայ Տրուբնիկով
Նիկոլայ Վասիլևիչ Տրուբնիկով (Николай Васильевич Трубников, ), խորհրդային գիտնական, քիմիկոս-ջերմատեխնիկ, պրոֆեսոր, ՌՍՖՍՀ գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչ։ Տեխնիկական գիտությունների դոկտոր (1942)։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1892 թվականին, Իվանովո-Վոզնեսենսկում։ Ավարտել է ռեալական ուսումնարանը և Մոսկվայի տեխնիկական ուսումնարանի քիմիական բաժինը (1917)։ 1915-1917 թվականներին մասնակցել է ուրոտրոպինի գործարանի նախագծմանը և շինարարությանը, որտեղ աշխատել է քիմիական լաբորատորիայի վարիչ։ 1917-1919 թվականներին մասնակցել է քիմիական-դեղագործական գործարանի նախածմանը, աշխատել է վերլուծական լաբորատորիայի վարիչ։ 1919-1925 թվականներին եղել է Մաքուր ռեակտիվների պետական ինստիտուտի գիտական քարտուղար։ 1923 թվականից մասնակցել է ՄՔՏԻ-ի գիտական և դասախոսական աշխատանքներին։ 1926 թվականից եղել է պիրոգենային (1931 թվականից՝ կոքսաքիմիական) արտադրության ամբիոնի վարիչը, 1946 թվականից եղել է ջերմատեխնիկայի ամբիոնի վարիչը (հետագայում կոչվում էր թերնոդինամիկայի և ջերմատեխնիկայի ամբիոն)։ Սկսած 1922 թվականից դասավանդել է ԲԳԿԲ-ի հրամանատարական կազմի բարձրագույն ռազմական դպրոցում, Աէրոլուսանկարչության դպրոցում,  Օդային նավատորմի օժանդակ ծառայությունների բարձրագույն դպրոցում, ՌՕՈւ հատուկ ծառայությունների բարձրագույն դպրոցում, եղել է մի շարք բուհերի օրգանական նյութերի տեխնոլոգիաների ամբիոնի վարիչ։ Առանց թեզի պաշտպանության 1937 թվականին Տրուբնիկովին շնորհվել է գիտության թեկնածուի աստիճան, 1942 թվականին ստացել է տեխնիկական գիտությունների դոկտորի կոչում, պրոֆեսոր ։
Մահ
Մահացել է 1968 թվականին։ Թաղված է Նովոդևիչյան գերեզմանատանը (6-րդ տեղամաս)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:ՌԽՖՍՀ գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչներ Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ
Թիրքան
Թիրքան, լեռնաշղթա Հայկական լեռնաշխարհում, Կոտուր-Զագրոշյան, լեռնաշղթայի հարավային մասում, Ուրմիա քաղաքից մոտ 50 կմ արևմուտք։ Ձգվում է հյուսիս-արևմուտքից հարավ-արևելք ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լեռնաշղթաներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռնաշղթաներ
Ընկուզուտ
Ընկուզուտ (Ընկուզուկ, Ունգուզեկ), լեռ Թուրքիայի Կարսի նահանգում, Հայկական Պար լեռնաշղթայում, Հինդո լեռան հյուսիսային կողմում, Կաղզվանից հարավ-արևելք։ Բարձրությունը 2800 մետր է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական Պար Կատեգորիա:Կարսի մարզի լեռներ
Թխիլվան (գետ)
Թխիլվան, գետ Հայկական լեռնաշխարհում, Ճորոխի ավազանում, Աջարայի վտակի Սխալտայի օժանդակը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սխալտա գետի վտակներ Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի գետեր
Թանգարան
Թանգարան, գիտական, գիտալուսավորական կառույց է, որտեղ հավաքագրվում, պահպանվում, ուսումնասիրվում, մասսայականացվում են բնապատմական, նյութական և հոգևոր մշակութային հուշարձանները՝ բնության և մարդկային հասարակության զարգացման մասին գիտելիքների մասին սկզբնաղբյուրները։ Թանգարանների ֆոնդերում հիմնականում կենտրոնացվում են իրեղեն առարկաներ, գրավոր աղբյուրներ և արվեստի ստեղծագործություններ։ Ժամանակակից գիտական դասակարգմամբ թանգարանները տարբերվում են ըստ տիպերի և ուղղվածության։ Ըստ տիպերի լինում են գիտահետազոտական և ուսումնական, ըստ ուղղվածության՝ պատմության, բնագիտության, արվեստագիտության, գրականության, տեխնիկայի և այլն։ Առանձին խումբ են կազմում հուշային (մեմորիալ), ինչպես նաև կոմպլեքս թանգարանները։
Պատմություն
Թանգարանների նախատիպերը երևան են եկել մարդկային հասարակության զարգացման այն փուլում, երբ առարկաների բնատիպերը սկսել են պահպանել ոչ թե կիրառական կամ որպես նյութական արժեքներ, այլ որպես վավերական, հուշային վկայականներ և գեղագիտական արժեքներ։ Այդպիսիք են, օրինակ, Հին Եգիպտոսի տաճարներում եղած հավաքածուները (մթա 3-րդ հազարամյակ), Կնոսի պալատի պահոցը Կրետե կղզում (մ.թ.ա. 16-րդ դար), Նինվեի պալատի գրադարանը (մ.թ.ա. 7-րդ դար) և այլն։
Հայաստանում թանգարանների նախատիպեր կային դեռևս ուրարտական շրջանում (մ.թ.ա. 9-ից 6-րդ դարեր) Ուրարտուի մայրաքաղաք Տուշպայում և այլ քաղաք-ամրոցներում։ Միջնադարյան Հայաստանում երևան եկան իսկական թանգարանները։ Հովհաննես Դրասխանակերտցին 9-ից 10-դ դարերում իր «Հայոց պատմություն» աշխատության մեջ երեք տիպի թանգարան է հիշատակում՝ արքունի, իշխանական տների և եկեղեցական։ Հայկական թանգարանների կազմակերպման գործը զգալի չափով ընդլայնվեց 19-րդ դարում։
Արվեստի հուշարձանների պահպանումը և դրանց կենտրոնացումը թանգարաններում Եվրոպայում սկսվել է Վերածննդի շրջանում և առավել զարգացել 16-17-րդ դարերում նախ Իտալիայում, ապա Ֆրանսիայում, Անգլիայում, Գերմանիայում և այլ երկրներում։ Մեծ հռչակ են ունեցել պալատական հավաքածուները՝ կունստկամերները։ Այդ շրջանում են ստեղծվել նաև անտիկ արվեստի հուշարձանների հավաքածուն Ֆլորենցիայում (Լ. Մեդիչի, 15-րդ դար), Հռոմում (Վատիկանի թանգարաններ, 16-րդ դար), Դրեզդենում(Ա. Սաքսոնսերի, 16-րդ դար) և այլն։ Հայտնի են նաև Բրիտանական թանգարանը Լոնդոնում (1753 թվական), Լուվրը Փարիզում (1793 թվական), Պրադոյի գեղարվեստի թանգարանը Մադրիդում (1819 թվական), Մետրոպոլիտեն թանգարանը Նյու Յորքում (1870 թ), գեղարվեստա-պատմական թանգարանը Վիեննայում (1891 թ) և այլն։ Ռուսաստանում հարուստ հավաքածուներ են եղել Վլադիմիրի Տրոիցե Սերգիևյան, Կիևի Կիևո-Պեչորյան վանքում XX-XVIIդդ. կազմավորվել են Մոսկվայի Զինապալատի հավաքածուն և Պատրիարքարանի հուշարձանների ավանդատունը։ Հետագայում գեղանկարչական և քանդակագործական հավաքածուներ են կենտրոնացվել Ցարսկոյե Սելոյում, Պետերգոֆում, Գատչինայում, Պալվոլոսկում։ 1719 թ-ին Պետերբուրգում բացվել է ռուսական առաջին մասսակայան թանգարանը՝ Կուստկամերան, 1756 թ-ին Հրետանային պատմության թանգարանը և 1764 թ.-ին՝ Էրմիտաժը։ Ավելի ուշ կազմակերպվել են Տրետյակովյան պատկերասրահը, Գյուղատնտեսական թանգարանը, Ռուսաստանի պատմության թանգարանը, Պոլիտեխնիկական թանգարանը, ռուսական թանգարանը։
Մոնղոլիայի ազգային թանգարան
Մոնղոլիայի ազգային պատմական թանգարան (Монголын үндэсний түүхийн музей), Մոնղոլիայի ամենամեծ պատմական թանգարանն է, գտնվում է Ուլան Բատորում։ Մինչև 1991 թվականի վերակառուցումը կոչվել է Հեղափոխության թանգարան :
Պատմություն
Մոնղոլիայի առաջին` ազգային թանգարանը հիմնվել է 1924 թվականին և սկիզբ է դարձել մի շարք մասնագիտացված թանգարանների համար։ Թանգարանի առաջին հավաքածուներն ու ցուցանմուշները կազմվել են խորհրդային գիտնականներ ու հետազոտողներ Ա.Դ. Սիմուկովի, Վ. Ի. Լիսովսկու, Պ. Կ. Կոզլովի, ինչպես նաև` ամերիկացի հնէաբան Ռ. Չ. Էնդրյուսի կողմից։ Ժամանակակից Ազգային թանգարանը, որն ստեղծվել է 1991 թվականին Կենտրոնական թանգարանի ու Հեղափոխության թանգարանի պատմական, հնէաբանական ու էթնոգրաֆիկական բաժինների հիման վրա, գտնվում է 1971 թվականին կառուցված շինությունում։ Այսօր համարվում է մոնղոլական ամենահարուստ թանգարաններից մեկը։ Մոնղոլիայի ազգային թանգարանը մշակութային, գիտական և կրթական կազմակերպություն է :
Ցուցադրություն
Ցուցադրությունը ներկայացնում է Մոնղոլիայի պատմությունը` սկսած քարի դարից մինչև մեր օրերը։ Այստեղ ներկայացված են մոնղոլական կայսրության մասին, էթնոգրաֆիկ տեղեկություններ, ավանդույթներ։ Էթնոգրաֆիկ հավաքածուն ընդգրկում է մոնղոլական տարբեր էթնիկ խմբերի տարազների նկարներ։ Ներկայացված են քարեդարյան գտածոների հայտնաբերման վայրեր, զենք, կենցաղային օգտագործման իրեր և պաշտամունքի առարկաներ։ Գրեթե բոլոր ցուցանմուշների բացատրությունները տրված են մոնղոլերեն և անգլերեն։ Թանգարանը տարեկան առնվազն մեկ հանդես է հրապարակում մոնղոլերենով և օտար լեզուներով, այդ թվում` ռուսերենով և անգլերենով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1971 հիմնադրված թանգարաններ Կատեգորիա:Մոնղոլիայի թանգարաններ
Զբրուչի կուռք
Զբրուչի կուռք կամ Սվիատովիդ (Światowid ze Zbrucza, Збручанський ідол),   9-րդ դարի քանդակ, ավելի ճիշտ՝ բալվանի (bałwan) օրինակ և նախաքրիստոնեական սլավոնական հեթանոսության դարաշրջանի սակավաթիվ հուշարձաններից։ Համոզմունքները, ըստ մեկ այլ մեկնաբանության, ստեղծվել է կիպչակների/կումանների կողմից։ Սյունը սովորաբար սխալմամբ կապվում է սլավոնական Սվետովիդ աստվածության հետ, թեև ներկայիս կարծիքները բոլոր հարթաքանդակների և դրանց խորհրդանիշների ճշգրիտ նշանակության վերաբերյալ տարբեր են։ Ենթադրվում է, որ ռելիեֆի երեք ֆրիզները ներկայացնում են աշխարհի երեք մակարդակները՝ ստորջրյա աշխարհից մինչև միջին մահկանացու աշխարհ և երկնային աստվածների ամենավերին, ամենամեծ աշխարհը։
Ենթադրվում է, որ քանդակը ոչնչացվել կամ թաղվել է փոսում Կիևան Ռուսի մկրտությունից և 966 թվականին Լեհաստանում քրիստոնեության ընդունումից որոշ ժամանակ անց, ինչպես Կիևում և Նովգորոդում տարբեր թաղված կուռքեր։ 19-րդ դարում, երբ Զբրուչ գետը (Դնեստրի ձախակողմյան վտակը) փոխեց հունը, այն տարածքը, որտեղ թաղված էր սյունը, ընկղմվեց ջրի տակ ։ Այն հայտնաբերվել է երաշտի ժամանակ Լիչկիվցի գյուղի մոտ՝ Գուսյատինից հյուսիս, 1848 թվականին։ Արձանը այժմ ցուցադրվում է Լեհաստանի Կրակովի հնագիտական թանգարանում, որի ճշգրիտ պատճենները գտնվում են մի շարք թանգարաններում, այդ թվում՝ Պետական պատմական թանգարանում՝ Մոսկվայում։
Նկարագրություն
Զբրուչի կուռքը մոխրագույն կրաքարի քառակողմ սյուն է՝ 2,67 մ (8,8 ֆտ) բարձրությամբ և ունի երեք շերտ ռելիեֆ՝ փորագրված չորս կողմերից յուրաքանչյուրի վրա։ Ստորին ֆրիզը 67 սմ է (26 դյույմ), միջին ֆրիզը 40 սմ է (16 դյույմ), իսկ վերին ֆրիզը 167 սմ է (66 դյույմ)։ Հնարավոր է, որ 1848 թվականի հուշարձանի պեղումների ժամանակ նրա ստորին շերտը կոտրվել և կորել է ։ Ռելիեֆները բավականին վատ վիճակում են, թեև սկզբնական պոլիքրոմի որոշ հետքեր հայտնաբերվել են 1960-ականներին ։
Ռելիեֆները պատկերում են հետևյալ կերպարները․
Բացահայտում և հակասություն
Աստվածության նույնականացումը Սվյատովիդի հետ նույնպես աջակցեց Գաբրիել Լենչիկը, ով նաև առաջինն էր, ով նույնացրեց կողքի մաշված արևային խորհրդանիշը, որը նախկինում համարվում էր առանց հատկանիշների ։ Մեկ այլ տեսություն ներկայացրեց Հենրիխ Լովմիանսկին, ով 1979 թվականին սլավոնների կրոնի մասին իր մենագրության մեջ ենթադրում էր, որ կուռքը բոլորովին ոչ սլավոնական է, քանի որ այն պատրաստված է քարից, և ոչ թե փայտից, որը սլավոնների հիմնական շինանյութն էր։ բայց Սվյատովիդի մասին լեգենդները, այնուամենայնիվ, գոյություն ունեն բոլոր սլավոնական մշակույթների մեջ։
Բորիս Ռիբակովն իր 1987 թվականի «Հին Ռուսի հեթանոսությունը» աշխատության մեջ պնդում էր, որ վերին աստիճանի չորս կողմերը ներկայացնում են չորս տարբեր սլավոնական աստվածներ՝ երկու իգական և երկու արական, իրենց համապատասխան միջին մակարդակի էակներով, որոնք միշտ հակառակ սեռի են։ Ռիբակովի հիպոթեզում ձիով և սրով արու աստվածը Կայծակի աստված Պերունն է, առատության եղջյուրով էգը՝ Մոկոշը, մատանիով կինը՝ Լադան, իսկ արու աստվածը՝ արևի խորհրդանիշով, դատարկ անդրաշխարհի վերևում։ դա Dažbog-ն է (արևի լույսի աստվածը, ում համար արևը առարկա չէր, այլ հատկանիշ, հետևաբար սիմվոլի դիրքը նրա հագուստի վրա, այլ ոչ թե ձեռքի վրա)։ Ավելին, Ռիբակովն առաջարկում է անդրաշխարհի աստվածությունը որպես Վելես։
Ռիբակովը նաև նշել է այն կողմը, որտեղ կանացի կերպարանքը եղջյուր է պահում որպես կուռքի առջևի հատված՝ հիմնվելով ներքևի շերտի պատկերի վրա, որը պատկերված է ոտքերով, կարծես երևում է գլխից, երկու հարակից կողմերը ցույց են տալիս ոտքերը կողքից, իսկ չորրորդ կողմը մնացել է դատարկ։ Ի վերջո, Ռիբակովը կարծում է, որ կուռքի ընդհանուր ֆալիկական ձևը կոչված է միավորելու բոլոր փոքր կերպարներին՝ որպես մեկ միասնական, որը ընդգրկում է բոլոր ավելի մեծ աստվածներին՝ Ռոդին։
Ըստ Ալեքսեյ Կոմարի և Նատալյա Խամայկոյի (2011), քանդակը կեղծ է, որը պատրաստել է Թայմոն Զաբորովսկին, ում կալվածքը գտնվել է արձանի հայտնաբերման վայրի մոտ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սլավոնական հեթանոսություն Կատեգորիա:Հնագիտական նմուշներ Կատեգորիա:Սյուներ Կատեգորիա:Ուկրաինական մշակույթ Կատեգորիա:Քարե քանդակներ Կատեգորիա:Քանդակներ այբբենական կարգով
Չմենի հակառակ ձվաձև
Տարածվածություն
Տարածված է Կովկասում (Հարավային Կովկաս, Արցախ)։ Մեր հանրապետության պայմաններում հանդիպում է Վայքում, Զանգեզուրում, Մեղրիում, որտեղ աճում է միջին և վերին լեռնային գոտիներում, արևելյան կաղնու անտառներում և նոսրանտառներում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Չմենի
Խարկով
Խարկով, պաշտոնապես՝ Խարկիվ (Ха́рків), քաղաք Ուկրաինայում, բնակչության թվաքանակով Ուկրաինայի 2-րդ քաղաքը (մինչև 1934 թ.-ը՝ Ուկրաինական ԽՍՀ մայրաքաղաքը)։ Խարկովի մարզի վարչական կենտրոնն է։ Երկրի գիտական, ինդուստրիալ, տրանսպորտային և ուսանողական կենտրոնն է համարվում ։
Ծծումբ
Ծծմբի տարաձևություններ
Ծծումբն առաջացնում է երեք տարաձևություն, որոնցից ամենակայունը շեղանկյուն կամ α-ծծումբն է, որը սովորաբար ստանում են դեղին փոշու տեսքով։ Հալվում է 113 և եռում՝ 445 °C ջերմաստիճանում։ Հալված ծծումբը սառեցնելիս առաջանում են բաց դեղնավուն ասեղնաձև (մոնոկլինային) բյուրեղներ՝ β-ծծումբ, որը հետագա սառեցման ընթացքում դանդաղ վերածվում է α-ծծբմի։ Նշված երկու տարաձևություններն առաջանում են տարբեր տեսքի բյուրեղներ, սակայն երկուսն էլ ունեն մոլեկուլային կառուցվածք՝ բաղկացած S8 մոլեկուլներից։ Ծծմբի մոլեկուլը նման է «թագի»։ Հալված ծծումբը սառը ջրի մեջ լցնելիս գոյանում է շագանակագույն առաձգական զանգված, որը կոչվում է պլաստիկ ծծումբ՝ երրորդ տարաձևությունը։ Պլաստիկը ևս, նման β-ծծմբին, անկայուն է և աստիճանաբար վերածվում է α-ծծմբի։ Ծծումբը ջրում չի թրջվում, և, նույնիսկ ծանր լինելով (p=2.1 գ/սմ³), ծծմբի փոշին մնում է ջրի մակերևույթին։ Մետաղների սուլֆիդների նույնպես օժտված են այս հատկությամբ, որի հիման վրա զատում են այդ միացությունները հանքաքարում պարունակվող դատարկ ապարներից։
Վաղարշապատի դպրոց
Վաղարշապատի դպրոց (վարդապետարան), հայալեզու առաջին դպրոցը, հիմնվել է գրերի գյուտից հետո, Վաղարշապատում։ Դասավանդել են Մեսրոպ Մաշտոցն ու Սահակ Պարթևը։ Սկզբնական շրջանում դասավանդվել են Սուրբ գիրքը, վարքաբանություն և եռյակ գիտություններ (քերականություն, ճարտասանություն, դիալեկտիկա), հետագայում նաև աստղաբաշխություն, բարոյագիտական, թվաբանական և այլ առարկաներ (հուն, բարձրագույն դպրոցի օրինակով)։ Պատրաստել է ուսուցիչներ, քարոզիչներ և եկեղեցական գործիչներ։ Գոյատևել է մինչև 510-ը։ Վաղարշապատի դպրոցի վրա է դրված եղել Հայաստանում կրթության կազմակերպման ու ծավալման գործը։ Սաներից են եղել Հովհան Եկեղեցացին, Հովսեփ Պաղնացին, Տիրայր Խորենացին, Թաթիկ Բասենցին, Դանան Եկեղեցացին, ինչպես նաև Եզնիկ Կողբացին, Ղևոնդ Վանանդեցին, Կորյուն Սքանչելին, Երեմիան, Մովսես Խորենացին, Վարդան Մամիկոնյանը, Տաճատ Գնթունին, Ներսես Քաջբերունին և ուրիշներ։ Դպրոցն ունեցել է մատենադարան (հիմն, է 428 թվականին)։ 1441 թվականին կաթողիկոսարանը վերստին Վաղարշապատում հաստատվելուց հետո, դպրոցը վերաբացվել է։ 1874 թվականին նրա հիմքի վրա ստեղծվել է Գեորգյան ճեմարանը։
Կատեգորիա:Վաղ միջնադարի հայկական դպրոցներ Կատեգորիա:Զարգացած միջնադարի հայկական դպրոցներ Կատեգորիա:Ուշ միջնադարի հայկական դպրոցներ
Խարկով
Գտնվում է Խարկով, Լոպան և Ուդա գետերի միախառնման տեղում։
Ծծումբ
Ծագման պատմություն
Ծծմբի ծագման պատմություն, ինչպես նաև ծծմբի միացությունները հայտնի էին դեռևս հնագույն ժամանակներից։ Ծծումբը մարդկությանը հայտնի է հնագույն ժամանակներից։ Այն հիշատակվում Է Աստվածաշնչում, Հոմերոսի պոեմներում։ Ռազմական նպատակների համար ծծմբից պատրաստել են հրկիզող խառնուրդներ, օրինակ՝ «հունական կրակը»։ Մոտավորապես 13-րդ դարում Չինաստանում ծծումբը կիրառվել Է հրատեխնիկական նպատակներով։ Նախկինում մարդիկ կարծում էին, թե այրվող ծծմբից առաջացած կապույտ բոցն ու սուր հոտը վանում են չարքերին։
Ծծումբը և նրա միացություններն օգտագործել են մաշկային հիվանդություններ (օրինակ՝ քոսը) բուժելու, ինչպես նաև այգեգործական նպատակներով։ Արաբ ալքիմիկոսները կարծում էին, թե բոլոր մետաղները կազմված են ծծմբի և սնդիկի խառնուրդից։ Ծծումբը, որպես քիմիական տարր, առաջինը բացահայտել Է ֆրանսիացի քիմիկոս Ա. Լավուազիեն 18-րդ դարի վերջին։ Առաջի տեղեկությունները գրականություններում ծծմբի մասին գրել է Ագրիկոլը։
Խարկով
Անվանում
Հիմնադրել են ուկրաինացի կազակները որպես ամրոց մոտ 1655֊1656 թվականներին։ Ենթադրում են, որ անվանման հիմքում ընկած է առաջին նորաբնակ ոմն Խարկի (Խարիտոնի փոքրացուցիչ, փաղաքշական ձև) անունը։ Ոմանք էլ գտնում են, որ քաղաքն իր անունը ստացել է Խարկով գետից ։
Ծծումբ
Ծծմբի ֆիզիկական հատկություններ
Ծծումբը դեղին գույնի բյուրեղային նյութ է։ Այն հալվում է 115,2°C ջերմաստիճանում։ Ծծումբի ուժեղ տաքացման ժամանակ առաջանում են մուգ-շագանակագույն գոլորշիներ։ Արագ սառեցնելիս ծծումբի գոլորշիներն անմիջապես, առանց հեղուկանալու փոխարկվում են նրբագույն փխրուն փոշու, որը կոչվում է ծծմբածաղիկ։ Ծծումբը ջրում չի լուծվում, բայց այն լուծվում է մի քանի ուրիշ հեղուկներում, օրինակ, ծծմբածխածնում։
Ծծմբի քիմիական հատկություններ
Ծծումբը քիմիապես ակտիվ տարր է և կարող է անմիջականորեն միանալ գրեթե բոլոր տարրերի հետ՝ բացառությամբ ազոտի, յոդի, ոսկու, պլատինի և ազնիվ գազերի։ Միացություններում ծծմբի բնորոշ օքսիդացման աստիճաներն են՝ -2, +4, և +6:
Խարկով
Պատմություն
Խորհրդային Միության տարիներին արտադրական, մշակութային և գիտական խոշոր կենտրոններից է մեկն է եղել, տրանսպորտային երրորդ հանգույցը (Մոսկվայից և Լենինգրադից հետո)։ 1, 449, 000 բնակիչ (2012)։ Հիմնել են ուկրաինացի կազակները մոտ 1655 - 1656 թվականներին։ Անունն ստացել է Խարկով գետից։ 19-րդ դարի 70-ական թվականներին Խարկովը նարոդնիկական շարժման կենտրոններից էր, 90-ական թվականների սկզբին այստեղ ստեղծվեցին մարքսիստական առաջին խմբակները, 1898 թվականին՝ ՌՍԴԲԿ կոմիտե, 1917 թվականի մարտի 2 (15)-ին՝ Բանվորների և զինվորների դեպուտատների Սովետ։ Սովետական իշխանություն հաստատվեց 1917 թվականի նոյեմբերի 10 (23)-ին։ 1941 թվականի հոկտեմբերի 24-ին Խարկովը գրավեցին գերմանա-ֆաշիստական զորքերը, 1943 թվականի օգոստոսի 23-ին ազատագրվեց։ 1970 թվականին Խարկովը պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով։
Տնտեսություն
Խարկով Դոնեցկ - Մերձդնեպրյան տնտեսական շրջանի կարևոր ինդուստրիալ կենտրոնն է։ Տնտեսության հիմնական ճյուղերն են մեքենաշինությունը, մետաղամշակությունը, թեթև և սննդի արդյունաբերությունը։ Զարգացած է նաև շինանյութերի, քիմական և քիմիադեղագործական, փայտամշակման արդյունաբերությունը։ Կան էներգետիկական մեքենաշինության, էլեկտրատեխնիկական, գյուղատնտեսական (տրակտորների) և տրանսպորտային մեքենաշինության, հաստոցաշինության, սարքաշինության և գործիքաշինության, կոմունալ տնտեսությունների տեխնոլոգիական և լեռնահանքային սարքավորումների, թեթև և սննդի արդյունաբերության ձեռնարկություններ։ Ունի մետրոպոլիտեն, 20 բուհ (այդ թվում՝ Խարկովի համալսարանը), գիտահետազոտական ինստիտուտներ։ Գործում են պատմության և գեղարվեստի թանգարաններ, Ն. Լիսենկոյի անվան օպերայի և բալետի թատրոնը, 5 այլ թատրոն, ֆիլհարմոնիա, 67 հիվանդանոց (19 700 մահճակալով, 1976)։
Ծծումբ
Ծծմբի քիմիական հատկություններ
Ծծումբն այրվում է թթվածնում կամ օդում՝ առաջացնելով ծծմբի օքսիդ (IV)։ Վեցավալենտ օքսիդն առաջանում է աննշան չափով, քանի որ ռեակցիայի արագությունը չափազանց փոքր է։ Տաքացման պայմաններում ծծումբը փոխազդում է ջրածնի հետ․ Հալոգեների հետ միանում է սենյակային ջերմաստիճանում, իսկ ածխածնի և ֆոսֆորի հետ՝ տաքացման պայմաններում․ Ալկալիական և հողալկալական մետաղների, ինչպես նաև սնդիկի հետ ծծումբը փոխազդում է սենյակային ջերմաստիճանում՝ առաջացնելով սուլֆիդներ․
Խարկով
Հուշարձաններ
Խարկովի ճարտարապետական հուշարձաններից են Պոկրովսկի (1689) և Ուսպենսկի (1771) տաճարները, Եկատերինյան պալատը (XVIII դար, այժմ՝ ինստիտուտի մասնաշենք), Վ. Գ. Կորոլենկոյի անվան գրադարանը (1898), գեղարվեստական ինստիտուտը (1913)։ Նշանավոր են Ձերժինսկու հրապարակի ճարտարապետական անսամբլը (1920 - 1930-ական թթ., կենտրոնում՝ Վ. Ի. Լենինի հուշարձանը, բրոնզ, գրանիտ, 1963, քանդակագործներ՝ Մ. Կ. Վռոնսկի, Ա. Պ. Օլեյնիկ), Տ. Գ. Շևչենկոյի հուշարձանը (բրոնզ, գրանիտ, 1935, քանդակագործ՝ Մ. Գ. Մանիզեր, ճարտ. Ի. Գ. Լանգբարդ), Ուկրաինայում սովետական իշխանության հաստատմանը նվիրված կոթողը (գրանիտ, 1974)։ 1980-ականների Խարկովը կառուցապատվում է 1972 թվականին հաստատված գլխավոր հատակագծով։
Ծծումբ
Ծծմբի քիմիական հատկություններ
Վերջին ռեակցիայի շնորհիվ կարելի է վնասազերծել թափված սնդիկը, որի գոլորշին, ինչպես նաև գիտենք թունավոր է։ Բարդ նյութերի հետ փոխազդեցությունից նշենք ծծմբի ռեակցիաները օքսիդիչ թթուների հետ․
Խարկով
Հայերը Խարկովում
Խարկովի հայ գաղութը եղել է Ուկրաինայում ամենահներից մեկը և, հավանաբար, բնակչության թվով մեծաքանակը։ 1920-ական թթ. ուներ ավելի քան 3 000 մարդ։ Գաղութը ստվարացավ 1915 թվականի Մեծ եղեռնից հետո՝ Վանից, Արևմտյան Հայաստանի այլ վայրերից, ապա Կարսից, Ալաշկերտից, Արդահանից գաղթած հայերի հաշվին։ Հատկապես շատ էին խոտորջուրցիները, որոնք 1921 թվականին իրենց I համագումարում քննարկեցին կոմունա ստեղծելու հարցը։ Քաղաքի կենտրոնում է գտնվում «Հայկական» անունով նրբանցքը, որտեղ սկզբնապես բնակություն էին հաստատել հայերը, իսկ «Խոլոդնայա գորա» թաղամասում մինչև այժմ պահպանվում է Խարկովի երկու հայկական եկեղեցիներից մեկը։ Գործում էր հայկական միջնակարգ դպրոց։ 1930-ական թթ. կաթի տեխնիկումում դասավանդումը ապրվում էր նաև հայերեն։ Հայ բնակչություն կուլտուրական զարգացումը խթանելու համար 1922 թվականին Ուկրաինական ՍՍՀ կառավարության որոշմամբ բացվեց Հայկական ակումբ, որին կից կային թատերական, երաժշտական և այլ ինքնագործ խմբեր։ Այնտեղ բազմիցս ելույթներ են ունեցել հայ արվեստի գործիչները, այդ թվում Վահրամ Փափազյանը, Շարա Տալյանը, Մեդեա Աբրահամյանը։ Տարբեր տարիներ Խարկովում սովորել կամ աշխատել են գրող Ակսել Բակունցը, կուսակցական-պետական գործիչ Յա. Զարոբյանը, հռչակված բժիշկներ եղբայրներ Վարդապետովները, ստոմատոլոգ Է. Գուլանյանը, գրականագետ-քննադատ Հ. Սալախյանը, լրագրող-հրապարակագիր Ա. Կակոսյանը, կոմպոզիտոր Ա. Հեքիմյանը և ուրիշներ։
Ծծումբ
Ծծմբի կիրառություն
Արդյունահանվող ծծմբի գրեթե կեսն օգտագործվում է ծծմբային գազ, այնուհետև ծծմբական թթու ստանալու համար։ Մեծ քանակներով ծծումբ ծախսվում է ռետինի ստացման համար։ Օգտագործվում է խաղողի և բամբակի թփերի վնասատուների դեմ պայքարելու, բժշկությունում մաշկային հիվանդությունների բուժման նպատակով քսուքներ պատրաստելու համար։ Այն ծախսվում է նաև ներկերի, լուսանկարների, ծծմբածխածնի, լուցկու արտադրություններում։
Խարկով
Հայերը Խարկովում
Խարկով քաղաքի պատվավոր քաղաքացի է արմատներով հայ ուկրաինացի ռեժիսոր Ալեքսանդր Բարսեղյանը։
Ծծումբ
Ծծմբաջրածին
Ծծմբաջրածինն անգույն, նեխած ձվի հոտով թունավոր գազ է։ Բնության մեջ հանդիպում է հրաբխային գազերրում և հանքային ջրերում, առաջանում է նաև սպիտակուցային նյութերի քայքայման հետևանքով։ Լաբորատորիայում սովորաբար ստանում են երկաթի սուլֆիդի և աղաթթվի փոխազդեցությամբ․ Օդում ծծմբաջրածինն այրվում է երկնագույն բոցով՝ առաջացնելով ծծմբի (lV) օքսիդ։ Անբավարար օդի պայմաններում գոյանում է ազատ ծծումբ․ Ծծմբաջրածինն ուժեղ վերականգնիչ է, հեշտությամբ տալիս է էլեկտրոններ, ինչը պայմանավորված է ծծմբի ցածրագույն՝ -2 օքսիդացման աստիճանով։ Փոխազդում է անգամ թույլ օքսիդիչների, օրինակ՝ յոդի հետ․
Խարկով
Հայերը Խարկովում
1926 թվականին Խարկովում հիմնադրվել է արևելագետների Համաուկրաինական գիտական ասոցիացիան (BYHAC), որը մեծ աշխատանք է տարել հայոց պատմությունը և մշակույթը պրոպագանդելու գործում։ Այդ նպատակին է ծառայել նաև նրա հրատարակած «Cxiдний cbim» («Արևելքի արշալույս») ամսագիրը. 1927 - 1931 թվականներին լույս է աեսել 12 համար, որտեղ տեղավորված է ավելի քան 60 հայագիտական նյութ։ Խարկովի արևելագետների ասոցիացիան և նրա տպագիր օրգանը սկզբնավորեցին հայ–ուկրաինական դարավոր բարեկամության պատմության ուսումնասիրությունը, որը նոր թափով շարունակվում է մեր օրերում։
Ծծումբ
Ծծմբի օքսիդներ
Ծծումբն առաջանում է երկու կայուն օքսիդ՝ SO2 և SO3: Ծծմբի (IV) օքսիդը հաճախ կոչվում է նաև ծծմբային գազ, իսկ ծծմբի (VI) օքսիդը՝ ծծմբական անհիդրիդ։ Լաբորատորիայում ծծմբային գազը ստանում են հետևյալ ռեակցիաներով․
Խարկով
Քաղաքի պատկերներ
<center id="mwAQE">
Ծծումբ
Ծծմբի օքսիդներ
Արդյունաբերությունում ստանում են ծծմբից կամ ծծմբային միացություններից։ Օրինակ՝ Ծծմբի (IV) օքսիդը օդից 2,2 անգամ ծանր, բնորոշ սուր հոտով, անգույն, ջրում լավ լուծվող գազ է։ Սակայն լուծված օքսիդի միայն մի փոքր մասն է քիմիապես փոխազդում ջրի հետ՝ առաջացնելով ծծմբային թթու․
Վերջինս երկհիմն, միջին ուժի թթու է։
Խարկով
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Նախկին մայրաքաղաքներ Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքներ Կատեգորիա:1654 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի հերոս քաղաքներ
Ռոբերտ Գյունտեր
Ռոբերտ Վիլյամ Թեոդոր Գյունտեր (գերմաներեն՝ Robert William Theodore Gunther, ), գերմանական արմատներով բրիտանացի գիտնական՝ գիտության պատմաբան, կենսաբան։ Գերմանացի անվանի կենսաբան Ալբերտ Գյունտերի որդին է։ Կյանքի մեծ մասն անց է կացրել Մեծ Բրիտանիայում։
Ծծումբ
Ծծմբի օքսիդներ
Ծծմբային գազը, լինելով թթվային օքսիդ, փոխազդում է հիմքերի հետ՝ առաջացնելով սուլֆիտ և հիդրոսուլֆիտ։ Օրինակ՝
Ռոբերտ Գյունտեր
Կենսագրություն
Սովորել է Օքսֆորդի համալսարանական քոլեջին առընթեր դպրոցում, ապա՝ բուն քոլեջում (University College), որից հետո՝ Օքսֆորդի մեկ այլ՝ Մագդալեն քոլեջում։ Ուսումնառության ավարտին ընդունվել է Օքսֆորդի համալսարանի գիտական ակումբ։
Ծծումբ
Ծծմբի օքսիդներ
Ծծմբային գազը՝ որպես գունաթափող նյութ, օգտագործվում է գործվածքը և ծղոտը սպիտակեցնելու, իսկ որպես մանրէասպան նյութ՝ մրգերն հատապտուղները ծխահարելու և նեխումը կանխելու համար։ Ծծմբի (VI) օքսիդն արդյունաբերությունում ստանում են ծծմբային գազի օքսիդացումով․
Կիրառություններ
Ծծումբը մանր փոշու՝ ծծմբածաղկի ձևով օգտագործվում է խաղողի թփի հիվանդությունների դեմ պայքարելու համար։ Մեծ քանակով ծծումբ է ծախսվում կաուչուկի վուլկանացման՝ կաուչուկը ռետինի փոխարկելու համար։ Դրա համար էլ առանց ծծումբի անհնար է արտադրել այնպիսի ռետինե իրեր, ինչպիսիք են անվադողերը, կրկնակոշիկները, շլանգները և այլ իրեր։ Ծծումբը մտնում է որսորդական վառոդի կազմի մեջ, կիրառվում է լուցկու արտադրության ժամանակ։ Ծծումբի զգալի քանակություն օգտագործվում է ծծմբական թթվի արտադրման ժամանակ։ Ծծումբը առաջացնում է երեք տարաձևություն, որոնցից ամենակայունը շեղանկյուն կամ ալֆա ծծումբն է, որը սովորաբար ստանում են դեղին փոշու տեսքով։ Աշխարհում ծծմբի խոշորագույն մատակարարներն են Ամերիկայի Միացյալ Նահանգները, Մեքսիկան և Իտալիան։ Ծծումբ պարունակող հանքաքարեր կան նաև Հայաստանի որոշ (օրինակ՝ Ալավերդու և Կապանի) պղնձի հանքավայրերում։ Ծծմբի արդյունահանման և արդյունաբերական ստացման ծավալները տարեցտարի աճում են ամբողջ աշխարհում։ Երբ որոշ երկրներում ծծմբի պաշարների կուտակումը գերազանցեց դրանց սպառումը, գիտնականները մշակեցին շինարարությունում լայնորեն կիրառվող նոր նյութեր՝ ջերմամեկուսիչ ծծմբական փրփրապլաստ, հատուկ բետոնե խառնուրդներ, ինչպես նաև ավտոմայրուղիների պատվածքներ, որոնցում ծծումբը մասամբ կամ լրիվ փոխարինում է պորտլանդ ցեմենտին։
Ռոբերտ Գյունտեր
Կենսագրություն
1923 թվականից սկսել է հրատարակել իր գլխավոր աշխատությունը՝ գիտության 14 հատորանոց պատմությունը, որը լույս է ընծայվել մեկ մատենաշարով։ Աշխատության վերջին հատորը լույս է տեսել հեղինակի մահվանից հետո՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտման տարում։ Դրանից հետո հրատարակվել է տասնհինգերորդ գիրքը, որը պատրաստել էր Ռոբերտ Գյունտերի որդին՝ Ա. Ե. Գյունտերը և նվիրել էր հորը, նրա կյանքին ու գործունեությանը, թողած գիտական ժառանգությանը ։
Ծծումբ
Ծծմբի հրդեհային հատկություններ
Հրդեհի մարման միջոցներ. փրփրաջուր, օդա-մեխանիկական փրփուր։ Ըստ Վ. Մարշալի տեղեկությունների ծծմբի փոշին պատկանում է պայթուցիկ նյութերի շարքին, բայց պայթելու համար անհրաժեշտ է բարձր կոնցենտրացիայով փոշի՝ կարգ 20 գ/մ³ (20,000 մգ/մ), այդպիսի կոնցենտրացիան մի քանի անգամներ գերազանցում է առավելագույն թույլատրելի կոնցենտրացիան մարդու համար աշխատանքային ոլորտում՝ 6 մգ/մ ։ Օդում ծծումբը առաջացնում է պայթուցիկ խառնուրդ ։. Այրվող ծծումբը հոսում է միայն հալված վիճակում, այրելով մնացած հեղուկները։ Այրվող ծծումբի վերին շերտը եռում է, ստեղծելով որոշակի զանգված, որը առաջացնում է կարակ՝ մինչև 5 սմ. բարձրությամբ։ Կրակի ջերմաստիճանը այրվելու ժամանակ հասնում է 1820 °C:
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ոչ մետաղներ Կատեգորիա:Խալկոգեններ Կատեգորիա:Ֆունգիցիդներ Կատեգորիա:Ծծումբ Կատեգորիա:Ագրոքիմիա
Ռոբերտ Գյունտեր
Նվաճումներ
Օքսֆորդում Ռոբերտ Գյունտերը հիմնել է գիտության պատմության թանգարան, որտեղ, արժեքավոր այլ ցուցանմուշների շարքում, պահվում է նաև նրա ձեռագրերի հավաքածուն ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրիտանացի գիտնականներ Կատեգորիա:Թանգարանների հիմնադիրներ Կատեգորիա:Բարերարներ Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ
Գլեբ Կրժիժանովսկի
Գլեբ Մաքսիմիլիանովիչ Կրժիժանովսկի (Глеб Максимилианович Кржижановский, ), լեհական ծագմամբ ռուս հեղափոխական (հին բոլշևիկ), խորհրդային քաղաքական գործիչ, գիտնական-էներգետիկ, գրող, ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1929), Սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1957)։
Վլադիմիր Լենինի հետ մասնակցել է Պետերբուրգի «Բանվոր դասակարգի ազատագրության պայքարի միության» ստեղծմանը։ 1894 թվականին ավարտել է Պետերբուրգի տեխնոլոգիական ինստիտուտը։ ՌՍԴԲԿ II համագումարում ընտրվել է կուսակցության ԿԿ անդամ։ Մասնակցել է ՌՍԴԲԿ III համագումարի նախապատրաստմանը, 1905-1907 թվականների հեղափոխությանը։ Փետրվարյան հեղափոխության (1917) ժամանակ եղել է Մոսսովետի բոլշևիկյան ֆրակցիայի անդամ։ 1920 թվականներից՝ Ռուսաստանի էլեկտրիֆիկացիայի պետական հանձնաժողովի (ԳՈԷԼՌՈ), 1921-1930 թվականներին՝ Պետպլանի, 1930-1932 թվականներին՝ ծանր արդյունաբերության ժողկոմատի գլխէներգոյի, 1932-1936 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ԿԳԿ-ին առընթեր բարձրագույն տեխնիկական կրթության կոմիտեի նախագահ և ԽՍՀՄ լուսժողկոմի տեղակալ։ 1929-1939 թվականներին՝ ԽՍՀՄ ԳԱ փոխնախագահ։ 1930 թվականին հիմնադրել և մինչև կյանքի վերջը ղեկավարել է ԽՍՀՄ ԳԱ էներգետիկական ինստիտուտը։
Աշխատությունները նվիրված են էներգահամակարգերի, էներգահաշվեկշռի կազմման և զարգացման գիտական հիմունքների, երկրի միասնական էներգահամակարգի ստեղծման, տնտեսության ճյուղերի էլեկտրիֆիկացման, էներգետիկ ռեսուրսների համապարփակ օգտագործման և այլ խնդիրների։ Հեղինակ է Վլադիմիր Լենինի մասին հիշողությունների։ Եղել է կուսակցության XIV-XVII համագումարների պատգամավոր, XIII-XVII համագումարներում ընտրվել է ՀամԿ(բ)կ ԿԿ-ի անդամ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հեղափոխականներ Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Ռուս հեղափոխականներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ իսկական անդամներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:Ռուս պետական գործիչներ Կատեգորիա:Կուսակցական գործիչներ Կատեգորիա:Ռուս գրողներ Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոսներ Կատեգորիա:Ռուս տնտեսագետներ
Էդուարդ Դիպպել
Կարլ Էդուարդ Դիպպել (Carl Eduard Dippell, ), գերմանական ծագմամբ վիբորգցի ճարտարապետ և ձեռներեց, էկլեկտիկական ուղղության ներկայացուցիչ (հիմնականում նեոգոթական ոճի)։
Կենսագրություն
Էդուարդ Դիպպելը ծնվել է Հանովերի հյուպատոս Յուլիուս Դիպպելի ընտանիքում, ձեռնարկատեր, որը 1847 թվականին հաստատվել էր Վիբորգում և հիմնել ծխախոտի գործարան։ 1871 թվականից սովորել է Հանովերի պոլիտեխնիկական դպրոցում, որից հետո 1876 թվականին որպես ճարտարապետ աշխատել է Վիբորգում։ Նախագծել է տարբեր նշանակության շենքեր, այդ թվում ձեռնարկություններ, պահեստներ, բնակելի շենքեր և եկեղեցիներ (մասնավորապես ՝ «Վերլա» փայտամշակման մեծ գործարանը և Վիբորգի 75 մետրանոց գմբեթի ծայրաձողով ֆիննական եկեղեցին)։ Դիպպելի նախագծած հաղճաղյուսե վառարանները մեծ ճանաչում են ստացել։
Ակտիվ մասնակցություն է ունեցել հասարակական գործունեության բնագավառում, 1891 թվականին եղել է Վիբորգի գեղարվեստական ընկերության հիմնադիրներից մեկը, 1896-1903 թվականներին՝ Վիբորգի տեխնիկական ակումբի նախագահը։ 1906 թվականին իր անժառանգ եղբորից՝ Վիբորգի քաղաքային խորհրդի նախագահ Վիլհելմից, ժառանգել է փայտավերամշակման և շինանյութերի ոլորտի արդյունաբերական ձեռնարկություններ։ Մահացել է Նիցցայում բուժվելու ընթացքում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հաննովերի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Վիբորգի ճարտարապետներ Կատեգորիա:Ռուսական կայսրության ճարտարապետներ Կատեգորիա:Բնօրինակում անաղբյուր հոդվածներ Կատեգորիա:Ֆինն ճարտարապետներ Կատեգորիա:Ֆինն գործարարներ
Հունգարացիների արշավանքը Իսպանիայում
Հունգարացիների արշավանքը Իսպանիայում, իրականացված 942 թվականի հուլիսին։ Դա եղել է ամենահեռավոր արևմտյան արշավը, որը հունգարացիները նախաձեռնեցին Կենտրոնական Եվրոպա արտագաղթելու ընթացքում։ Հունգարական բանակը հատեց Եվրոպայի զգալի տարածքը և պաշարեց Պիրենեյան թերակղզուց այն կողմ գտնվող երեք քաղաքներ։ Կորդովսկի խալիֆայության բանակը ջախջախելով և տեղի ղեկավարներից մեկին գերի վերցնելով, նրանք մեծ փրկագին ստանալուց հետո լքեցին երկիրը։ Չնայած դրա կարճ տևողությանը, արշավանքը նկատելի ազդեցություն ունեցավ տարածաշրջանի քաղաքական իրավիճակի վրա։
Պատմություն
Առաջին անգամ հունգարացիները, հնարավոր է, հասան մինչև Նիմ և Պիրենեյան թերակղզի 924-925 թվականների գաղթի ժամանակ։
942 թվականի հուլիսի 7-ին հիմնական բանակը սկսեց Լերիդայի պաշարումը։ Այդ ժամանակահատվածում Լերիդա, Ուեսկա և Բարբաստրո քաղաքները ղեկավարում էին Բանու ատ-Տավիլիի ընտանիքի անդամները․ առաջին երկուսը ղեկավարում էր Մուսա իբն Մուհամմադը, իսկ Բարբաստրոն գտնվում էր իր եղբոր՝ Յահի իբն Մուհամմադի ղեկավարության տակ։ Լերիդան պաշարելով՝ հունգարական հեծելազորը ներխուժեց Ուէսկա և Բարբաստրո, որտեղ հուլիսի 9-ի ճակատամարտի արդունքում, գերի ընկավ Յահին։