Հայոց_ցեղասպանությունը_մշակույթում
Լուսանկարներ և ֆիլմեր
Հայոց ցեղասպանության մասին առաջին կինոնկարը եղել է «Հոգիների աճուրդ» ֆիլմը, որից պահպանվել է 15 րոպեանոց մի հատված։ Հայոց ցեղասպանության մասին փաստագրական ֆիլմերի հիմնական խնդիրը բավարար չափաքանակով փաստագրական լուսանկարների և հոլովակների բացակայությունն է։ Օսմանյան կայսրության գրաքննությունը արգելում էր լուսանկարել հայերի տեղահանումը և սպանդը։ Ռազմական գործողությունների վայրերում լրագրողների ազատ տեղաշարժը սահմանափակված էր։ Այդուհանդերձ, որոշ քանակությամբ լուսանկարներ, որոնք արվել էին քրիստոնյա միսիոներների և գերմանացի մասնագետների կողմից, հասել են Արևմուտք։ Ամենահայտնի լուսանկարները արվել են Կարմիր խաչի աշխատակից, գերմանացի մարդասեր Արմին Վեգների և ԱՄՆ հյուպատոս Լեսլի Դևիսի կողմից։ Հայերի տեղահանության և սպանդի կադրերը երբևիցե չեն տրամադրվել հանրությանը։ Ցեղասպանության մասին առաջին փաստագրական ֆիլմը եղել է «Որտե՞ղ է իմ ժողովուրդը» ֆիլմը (Where Are My People? պրոդյուսեր Մայքլ Հակոբյան), որը մեծ էկրան է բարձրացել 1965 թվականին՝ իրադարձությունների 50 ամյակի առթիվ։ Թուրքիայի Հանրապետությունը բողոքել և Հակոբյանին հայտարարել է պերսոնա նոն գրատա։ 1976 թվականին էկրան են բարձրացել «Մոռացված ցեղասպանություն» (The Forgotten Genocide), որը կինոփառատոնների ժամանակ ստացել է մի քանի մրցանակներ և «Հայկական նախադեպ» (The Armenian Case) ֆիլմերը։ 1990 թվականին Կալիֆորնիա նահանգի կրթության խորհրդի հանձնարարությամբ նկարահանվել է «Հայոց ցեղասպանություն» ֆիլմը, որն օգտագործվում է 10-րդ դասարանի դպրոցական դասագրքերում։ 20-21-րդ դարերի ընթացքում նկարահանվել են փաստագրական մի քանի ֆիլմեր, որոնցից ամենահայտնին եղել է «Թաքնված հոլոքոստ» (The Hidden Holocaust) ֆիլմը։ 2000 թվականին նկարահանված «Ձայներ լճից» (Voices from the Lake) ֆիլմը ներկայացնում էր Հայոց ցեղասպանության խնդիրը թուրքական ոչ մեծ շրջանի օրինակով, որտեղ իրադարձությունները նկարագրվում էին ականատեսների աչքերով։ «Գերմանիան և ցեղասպանության գաղտնիքները» (Germany and the Secret Genocide, 2003 թվական) ֆիլմը ուսումնասիրում էր հայոց ցեղասպանության և Բեռլին-Բաղդադ երկաթուղու աշխատանքի միջև կապը ։ Թուրքիան խոչընդոտում է ցեղասպանության վերաբերյալ ֆիլմերի նկարահանման գործընթացը։ ԱՄՆ պետքարտուղարության վրա Թուրքիայի ազդեցության պատճառով Մետրո-Գոլդուին-Մայեր ընկերությունը մի քանի անգամ կասեցրել է Ֆրանց Վերֆելի «Մուսա լեռան քառասուն օրը» վեպի հիման վրա համանուն ֆիլմերի նկարահանումը։ Հայոց ցեղասպանության որոշ տեսարաններ ցուցադրվել են Էլիա Կազանի «Ամերիկա, Ամերիկա» ֆիլմում։ Հայոց ցեղասպանության մասին առաջին գեղարվեստական ֆիլմը համարվում է «Մայրիկ» ֆիլմը, որը նկարահանվել է 1991 թվականին ֆրանսահայ ռեժիսոր Անրի Վերնոյի կողմից։ Ցեղասպանության թեման արծարծվում է նաև Դոն Ասկարյանի «Կոմիտաս» (Գերմանիա) և Հենրիկ Մալյան «Նահապետ» (ՀԽՍՀ) ֆիլմերում։ Թեմային է նվիրված նաև Ատոմ Էգոյանի «Արարատ» ֆիլմը (2002) ։ Իտալացի հայտնի ռեժիսորներ Վիտորիո և Պաոլո Տավիանիները Անտոնիա Արսլանի համանուն գրքի հիման վրա նկարահանել են «Արտույտների ագարակը» ֆիլմը («La Masseria Delle Allodole»): Ֆիլմը մեծ էկրան է բարձրացել 2007 թվականին։ 2014 թվականին թուրք ռեժիսոր Ֆաթիհ Աքընը Վենետիկի կինոփառատոնի ժամանակ առաջին անգամ ներկայացրել է իր «Սպի» ֆիլմը, որը նվիրված էր Հայոց ցեղասպանության 100 ամյակին ։ Հայտնի է դարձել, որ «Սպին» իր տեսակի մեջ առաջին ֆիլմն է, որ ցուցադրվել է Թուրքիայում ։ 2015 թվականին հայկական Ման փիքչըրս կինոստուդիան նկարահանել է «Փրկության քարտեզ» փաստագրական ֆիլմը, որը նվիրված էր Ցեղասպանության 100 ամյակին։ Ֆիլմը պատմում է եվրոպացի հինգ կին միսիոներների մասին, ովքեր դարձել էին Հայոց ցեղասպանության ականատես և հիմնել մահվանից հրաշքով փրկված կանանց և երեխաների փրկարարական կենտրոններ։