cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Պետրոս I-ի ամառային պալատ
Պատմություն
1934 թվականին պալատի շենքում կառուցվում է պատմակենցաղային թանգարան։ Հայրենական Մեծ պատերազմի տարիներին շինությունը զգալիորեն վնասվել է․ պոկվել էին պատուհանների կաղապարները, ներսից թափվել էր կրաշաղախը, տանիքը ռմբահարվել էր։ Պալատի վերականգնումը սկսվել էր 1946 թվականին։ 1947 թվականին թանգարանը բացվել էր այցելուների համար։ 1950-1960-ական թվականներին իրականացվել էր ամբողջական վերանորոգում՝ նախնական տեսքը վերականգնելու նպատակով, փոխվել էր հատակը, ջեռուցման համակարգը, վերականգնվել էին պատկերները, պատերի վրա ամրացրել էին կտորի պաստառներ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պալատներ Կատեգորիա:Ռուսական պետական թանգարան Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի ճարտարապետական հուշարձաններ Կատեգորիա:Պետրոս I
Պիսարևկա (գյուղ, Սումիի շրջան)
Պիսարևկա (Писарівка), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սումիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Պիսարևկա գյուղում բնակվում էր 831 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սումիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Խաչափթիթ
Խաչափթիթ, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Լազիստանի գավառում։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Տես նաև
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր Կատեգորիա:Փազարի շրջանի համայնքներ
Պորոս (կղզի)
Պորոս(կղզի) (Πόρος — «անցում»), Սարոնիկական կղզիներից մեկը, տեղակայված Սարոնիկոս ծոցի հարավ-արևմուտքում, Պելոպոնես թերակղզու ափերի մոտ, նեղ նեղուցով առանձնացված Արգոլիդայի արևելյան ափերից։ Անտիկ ժամանակներում կոչվում էր Կալավրիա :
Աշխարհագրություն
Պորոս կղզու տարածքը կազմում է 22,841 կմ², ափի ձգվածությունը՝ 44 կմ ։ Բնակչությունը կազմում է 3993 մարդ՝ ըստ 2011 թվականի մարդահամարի։ Կղզին ջրանցքով բաժանվում է երկու մասի՝ փոքրը Սֆերիան է, այստեղ է գտնվում գլխավոր քաղաքը՝ Պորոսը, իսկ մեծը Կալավրիան է։
Ծոցերից մեկը կոչվում է Ռուսական՝ 19-րդ դարում այստեղ տեղակայվել է ռուսական ռազմածովային հենակետը, օգնելով Հունաստանին իր նավատորմի կազմավորման գործում։
Պատմություն
Պորոսը (անտիկ Կալավրիա) համարվում էր ծովի աստված Պոսեյդոնի կղզին։ Դրան վկայում են գրավոր աղբյուրները, ինչպես նաև կղզու մեջտեղում գտնվող Պոսեյդոն տաճարի ավերակները։ Բացառված չէ, որ այս հանգամանքը պատճառ դարձավ Պորոսը միության (ամֆիկտիոնի) կենտրոն ընտրելը, որը ի հայտ եկավ մ.թ.ա․ 7-րդ դարում և ներառեց յոթ հարևան, ինչպես նաև ավելի հեռու քաղաքներ (Էրմիոնի, Էպիդավրոս, Էգինա, Աթենք, Պրասիա (ավելի ուշ՝ Արգիվյանե), Թրիզին և մինիական Օրխոմենոս)։ Պոսեյդոն տաճարը ուներ թաքստոցի իրավունք։ Դեմոսթենեսը թաքնվում է Պոսեյդոն տաճարում՝ փրկվելով Անտիպատրոսի ուղարկած մարդասպաններից, և այնտեղ թույն է ընդունում։ Կալավրիացիները նրան թաղում են սրբատեղում և կանգնեցնում նրա արձանը, որը նույնիսկ տեսել է Պաֆսանիասը։
Պորոսի հետագա պատմությունը ոչնչով չի տարբերվում Սարոնիկոս կղզու մյուս կղզիների պատմությունից։ Նրանց հետ միասին մասնակցել է 1821 և 1830 թվականների հեղափոխություններին և դարձել առաջին ծովային հենակետը Հունաստանում:
Պորոսում է թաղված կապիտան Ֆրենկ Հաստինգսը (1794-1828)՝ Բայրոնից հետո ամենահայտնի անգլիացի ֆիլհելենը (հունացիներին հարող), Հունաստանի ազատագրական պատերազմի հերոս, ղեկավարել է առագաստագոլորշային « Կարտերիա » նավը։ «Կարտերիան» եղել է աշխարհի ամենաառաջին գոլորշային նավը, որ մասնակցություն է ունեցել մարտական գործողություններում։
Պորոս համայնք
Պորոս համայնքը (դիմ) գտնվում է Ատտիկայում։ Բնակչությունը՝ 3993 բնակիչ՝ ըստ 2011 թվականի մարդահամարի ։ Համայնքի տարածքը՝ 49,582 կմ², խտությունը՝ 80,53 մարդ/ կմ² ։
Բերնրիդ (այլ կիրառումներ)
Բերնրիդ, կարող է վերաբերել՝
Գերոլդսհաուզեն
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Միջնադարյան տեխնիկա
Միջնադարյան տեխնիկա, բնութագրում է մարդկության տեխնոլոգիական մակարդակը աշխարհագրական մեծ հայտնագործությունների նախօրյակին։
Չնայած Միջնադարի՝ որպես լճացման և ճգնաժամի դարաշրջանի վատ համբավին, հենց այդ շրջանում է կատարելագործվել ջրային տրանսպորտը (կարակկա), որը թույլ է տվել կատարել շուրջերկրյա նավարկություններ։ Հեռավոր նավարկությունները հնարավոր են դարձել  կողմնորոշիչ  սարքերի՝ աստրոլաբի  և կողմնացույցի  շնորհիվ։ Ժամանակը որոշելու համար X դարից սկսած սկսել են օգտագործվել մեխանիկական ժամացույցներ, որոնք տեղադրվել են եվրոպական քաղաքների ռատուշաների աշտարակների վրա ։ Ռոջեր Բեկոնը հայտնագործել է ակնոցը (XIII դ.): Զարգացել են նաև տեղեկատվական տեխնոլոգիաները. հայտնագործվել է թուղթը, որի վրա թանաքի և փետուրների օգնությամբ նշաններ են գրվել ։ Գոթական տաճարները բարձրությամբ գերազանցել են Հին Եգիպտոսի բուրգերին։ Քեոփսի բուրգն ունեցել է 46 մետր բարձրություն և համարվել աշխարհի յոթ հրաշալիքներից մեկը, սակայն XIV դարի սկզբին կառուցված Լինկոլնի տաճարը 15 մետրով գերազանցել է Քեոփսի բուրգին։ Լայն տարածում են գտել ինչպես ջրաղացները, այնպես էլ հողմաղացները։ Եթե ջրաղացը հայտնի էր դեռ Վիտրուվիոսին, ապա հողմաղացներն Իրանում հայտնվել են VII դարում։ Եթե սկզբում աղացները օգտագործվում էին հացահատիկն աղալու համար, ապա հետագայում պտտվող լիսեռը սկսել է կիրառվել մանուֆակտուրային արտադրության տարբեր տեսակներում, այդ թվում և մահուդի արտադրության, հանքաքարի մանրացման, թղթի պատրաստման, փայտի սղոցման կամ դարբնոցների հնոցները շարժման մեջ դնելու համար։ Կատարելագործվել է գյուղատնտեսական տեխնիկան, հայտնագործվել են անվավոր գութանը և լուծը (IX դ,)։ Անտիկ անվակառքերին փոխարինելու է եկել միջնադարյան հեծելազորը, որն անհնար կլիներ առանց խթանի գյուտի։
XIV-XV դարերում հայտնագործվել են հողափոր մեքենան, ամբարձիչը։
Միջնադարում է ստեղծվել նաև հրազենը, նոր բարձրունքների է հասել մետաղամշակությունը։ Տարածում են ստացել պողպատե երկար սրերը (Դամասկոսի պողպատ)։ Միջնադարի վերջին մետալուրգիական վառարանին փոխարինում է դոմնային վառարանը (XIV դ.), որը թույլ է տվել հասնել 1200 С աստիճան ջերմության և հալել թուջ, ինչն անհրաժեշտ է եղել թնդանոթների և նրանց արկերի ձուլման համար։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Միջնադար Կատեգորիա:Տեխնոլոգիայի պատմություն Կատեգորիա:Գիտության պատմություն
Բերքաձոր (այլ կիրառումներ)
Բերքաձոր, կարող է վերաբերել՝
Բզիբ (այլ կիրառումներ)
Բզիբ, կարող է վերաբերել՝
The Vines
The Vines, ավստրալիական ռոք խումբ։ Ստեղծվել է 1990-ական թվականներին Սիդնեյում։
Պատմություն
The Vines խմբի առաջին կազմը հանդիպել է Սիդնեյի արվարձանում 1990-ական թվականների կեսերին, որտեղ նրանք միասին աշխատել են Մակդոնալդսում։ Նրանք էին՝ Քրեյգ Նիքոլսը, Պատրիկ Մեթյուսը և Դևիդ Օլիֆը։ Հենց նրանք էլ որոշեցին իրենց սեփական խումբ ստեղծել։ Սկզբում այն կոչվում էր Rishikesh։ Խումբը ելույթ էր ունենում երեկույթների ժամանակ և նվագում էին Նիրվանա խմբի երգերը իրենց տարբերակով, քանի դեռ չունեին սեփական ոճը։ Ավելի ուշ եռյակը կոչվեց The Vines:
Factory դեբյուտային սինգլը ոչ այդքան մեծ հետաքրքրություն առաջացրեց նրանց հայրենիքում և խումբը որոշեց փորձել իր երջանկությունը Մեծ Բրիտանիայում Heavenly Label ընկերության հետ։ Heavenly Label-ը ֆինանսավորեց խմբի հաջորդ սինգլի թողարկումը, որը կոչվում էր "Highly Evolved"։ Պրոդյուսերն էր Ռոբ Շնապֆը, ով նախկինում աշխատել էր Foo Fighters, Beck խմբերի հետ և Էլիոթ Սմիթի հետ։ Այս սինգլը այնքան քննադատեցին, որ NME ամսագիրը 2002 թվականի մարտին դարձրեց շաբաթվա երգ։ Սինգլը գրավեց 32-րդ հորիզոնականը բրիտանական չարթերում և իր տեղը գտավ Ավստրալիայի 100 լավագույն սինգլների շարքում։ Higlhy Evolved դեբյուտային ալբոմը մեծ հաջողություն ունեցավ և նրա նկարը դարձավ Rolling Stone-ի ետնանկարը։ Ալբոմը երրորդ հորիզոնականը զբաղեցրեց անգլիական հիթ-շքերթներում, հինգերորդը՝ Ավստրալիայում և 11-րդը՝ ամերիկյան Billboard Hot 100-ում։ Խումբը նվագել է Դեյվիդ Լետերմանի շոուում՝ MTV ալիքով։ Ալբոմը ներառում էր մի շարք երգեր, որոնցից են Get Free և Outtathaway սինգլները, որոնք բարձր հորիզոնականներ են զբաղեցրել բրիտանական չարթերում։ Սակայն խմբի հաջողությունը երկար չտևեց․ Օլիֆը լքեց խումբը՝ ասելով, որ հոգնել է։ Խմբին միացավ նոր թմբկահար՝ Հեմիշ Ռոսերը, ինչպես նաև մեկ կիթառահար՝ Ռայան Գրիֆիթսը։
2003 թվականի մայիսին խումբը նորից սկսեց իր աշխատանքը նյույորքյան Վուդստոկ ստուդիայում։ Նոր սկավառակի պրոդյուսերը նույնպես Ռոբ Շնապֆն էր։ Քրեյք Նիքոլսը ավստրալիական Rolling Stones-ի հետ հարցազրույցում ասաց, որ 2004 թվականի մարտին խումբը կթողարկի պրոֆեսիոնալ ալբոմ։ Սակայն Winning Days սկավառակը, որը թողարկվեց 2004 թվականի մարտի 29-ին, մեծ հաջողություն չունեցավ, ինչպես խմբի նախորդ ալբոմը Highly Evolve։ Քննադատների կողմից դրական արձագանք ստացավ, սակայն երկրպագուները այն լավագույն ալբոմ չհամարեցին։ Ալբոմում թողարկվեցին 2 սինգլեր՝ Ride և Winning Days:
Նոր սկավառակի աշխատանքները սկսվեցին 2005 թվականի կեսերից, քանի որ 2004 թվականի նոյեմբերի 19-ին Նիքոլսի մոտ հայտնաբերվեց Ասպերգերի համախտանիշ։ Քրեյգը կարողացավ դիմանալ հիվանդությանը․ սկսեց մարիխուանա օգտագործել, որն էլ նրան օգնեց ապաքինվել։ Դրանից հետո խումբը սկսեց աշխատել Vision Valley-ի ծրագրի հետ ։ Ալբոմի ձայնագրությանը մասնակցեց նոր պրոդյուսերը՝ Վեյն Քոնոլին։ Ժամանակ առ ժամանակ խմբին օգնում էր Էնդի Քենթը, ով փոխարինեց բասկիթառահար Մեթյուսին։ Նոյեմբերին խումբը ավարտեց բոլոր երգերի ձայնագրումները։ 2006 թվականի հունվարին սկսվեց ալբոմի մաստերինգը։ Մարտի 7-ին թողարկվեց նոր սինգլ՝ Don't Listen To The Radio։ Gross Out-ը սկավառակում չնեռարվեց, սակայն երկրպագուները այն կարողացան բեռնել 2006 թվականի մարտի 18-ից սկսած։
2006 թվականի սեպտեմբերին խումբը երկու տարի ընդմիջումից հետո սկսեց համերգներով հանդես գալ։ Այդպիսով խումբը ճանաչում է ձեռք բերում։ 2008 թվականի հուլիսի 12-ին թողարկվում է նոր ալբոմ՝ Melodia, որը մեծ հաջողություն ունեցավ։ Խումբը շրջագայություն ունեցավ ԱՄՆ-ում, Ճապոնիայում և Կորեայում, իսկ 2008 թվականի հոկտեմբերից սկսվեց մեծ շրջագայություն Ավստրալիայում։
2011 թվականի հունիսի 3-ին խումբը թողարկեց նոր ալբոմ՝ Future Primitive:
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ավստրալիական երաժշտական խմբեր
Բասկետբոլի աշխարհի առաջնություն 2014 (խումբ D)
Բասկետբոլի աշխարհի առաջնություն 2014 (խումբ D), D խմբում ընդգրկված թիմերը որոշվել են 2014 թ. փետրվարի 3-ին Իսպանիայի Բարսելոնա քաղաքի Կատալոնյան երաժշտության պալատում կայացած վիճակահանության արդյունքում ։ Խմբում ընդգրկվել են Լիտվայի, Անգոլայի, Հարավային Կորեայի, Սլովենիայի, Մեքսիկայի և Ավստրալիայի բասկետբոլի ազգային հավաքականները։ Խաղերն անցկացվել են 2014 թ. օգոստոսի 30-ից սեպտեմբերի 4-ը Լաս Պալմաս դե Գրան Կանարիա qaxaqi «Gran Canaria Arena»-ում։ 4 լավագույն թիմերը հնարավորություն են ստացել խաղալու եզրափակիչ փուլում։
Անգոլա — Հարավային Կորեա
Աշխարհի առաջնություններում այս հանդիպումը երրորդն էր Անգոլայի և Հարավային Կորեայի հավաքականների միջև. Հարավային Կորեան կարողացել է հաղթել 1994 թ., իսկ Անգոլան՝ 1990 թ.։ 1996 թ. Օլիմպիական խաղերի ժամանակ հաղթել է Անգոլան։
Ավստրալիա — Սլովենիա
Աշխարհի առաջնություններում այս հանդիպումը երկրորդն էր Ավստրալիայի և Սլովենիայի հավաքականների միջև. 2010 թ. աշխարհի առաջնության ժամանակ կարողացել էր հաղթել Սլովենիան։
Մեքսիկա — Լիտվա
Պաշտոնական մրցաշարերում այս հանդիպումը առաջինն էր Մեքսիկայի և Լիտվայի հավաքականների միջև։
Հարավային Կորեա — Ավստրալիա
Աշխարհի առաջնություններում այս հանդիպումը երրորդն էր Հարավային Կորեայի և Ավստրալիայի հավաքականների միջև. Ավստրալիան կարողացել է հաղթել 1994 թ., իսկ Հարավային Կորեան՝ 1970 թ.։ 1996 թ. Օլիմպիական խաղերի ժամանակ հաղթել է Ավստրալիան։
Սլովենիա — Մեքսիկա
Պաշտոնական մրցաշարերում այս հանդիպումը առաջինն էր Սլովենիայի և Մեքսիկայի հավաքականների միջև։
Լիտվա — Անգոլա
Աշխարհի առաջնություններում այս հանդիպումը առաջինն էր Լիտվայի և Անգոլայի հավաքականների միջև։ 1996 թ. և 2004 թ. Օլիմպիական խաղերի ժամանակ հաղթել է Լիտվան։
Անգոլա — Մեքսիկա
Պաշտոնական մրցաշարերում այս հանդիպումը առաջինն էր Անգոլայի և Մեքսիկայի հավաքականների միջև։
Ավստրալիա — Լիտվա
Աշխարհի առաջնություններում այս հանդիպումը երկրորդն էր Ավստրալիայի և Լիտվայի հավաքականների միջև։ 1998 թ. աշխարհի առաջնության ժամանակ կարողացել է հաղթել Ավստրալիան։ 2008 թ. Օլիմպիական խաղերի ժամանակ ևս հաղթել է Ավստրալիան։
Հարավային Կորեա — Սլովենիա
Պաշտոնական մրցաշարերում այս հանդիպումը առաջինն էր Հարավային Կորեայի և Սլովենիայի հավաքականների միջև։
Մեքսիկա — Ավստրալիա
Աշխարհի առաջնություններում այս հանդիպումը երկրորդն էր Մեքսիկայի և Ավստրալիայի հավաքականների միջև. 1974 թ. աշխարհի առաջնության ժամանակ հաղթել էր Մեքսիկան։
Սլովենիա — Անգոլա
Պաշտոնական մրցաշարերում այս հանդիպումը առաջինն էր Սլովենիայի և Անգոլայի հավաքականների միջև։
Լիտվա — Հարավային Կորեա
Աշխարհի առաջնություններում այս հանդիպումը երկրորդն էր Լիտվայի և Հարավային Կորեայի հավաքականների միջև. 1998 թ. աշխարհի առաջնության ժամանակ կարողացել էր հաղթել Լիտվան։
Ավստրալիա — Անգոլա
Աշխարհի առաջնություններում այս հանդիպումը երրորդն էր Ավստրալիայի և Անգոլայի հավաքականների միջև. 1986 թ. աշխարհի առաջնության ժամանակ հաղթել էր Անգոլան, 2010 թ.՝ Ավստրալիան։
Հարավային Կորեա — Մեքսիկա
Աշխարհի առաջնություններում այս հանդիպումը առաջինն էր Հարավային Կորեայի և Մեքսիկայի հավաքականների միջև։ 1948 թ. և 1968 թ. Օլիմպիական խաղերի ժամանակ հաղթել էր Մեքսիկան։
Լիտվա — Սլովենիա
Աշխարհի առաջնություններում այս հանդիպումը առաջինն էր Լիտվայի և Սլովենիայի հավաքականների միջև։ Լիտվան Եվրոպայի առաջնություններում 7 անգամ կարողացել էր հաղթել Սլովենիային։
Հղումներ
Կատեգորիա:2014 բասկետբոլում Կատեգորիա:Բասկետբոլի աշխարհի առաջնություն 2014
Սևիլյա (պրովինցիա)
Սևիլյա պրովինցիա է Անդալուզիա ինքնավար համայնքում, Իսպանիա։ Այն սահմանակցում է Մալագա և Կադիս պրովինցիաներին հարավից, Հուելվա պրովինցիային արևմուտքից, Բախադոս պրովինցիային հյուսիսից և Կորդավա պրովինցիային արևելքից։ Պրովինցիայի մայրաքաղաքն է համանուն Սևիլյա քաղաքը, որը նաև Անդալուսիայի մայրաքաղաքն է :
Ընդհանուր տեղեկություններ
Պրովինցիայի հիմնական մասը տեղակայված է Գվադալկիվիր գետի ձախ ափին ։ Արաբների ժամանակաշրջանի նախսկին անդալուսիա պրովինցիան բաժանված էր չորս թագավորությունների՝ Սևիլյա, Կորդովա, Խուեն և Գրանադա ։ Սևիլյան ՀՆԱ-ի մակարդակով ամենամեծ պրովինցիան է Անդալուսիայում։ Մալագայի և Կադիսի պրովինցիաները համապատասխանաբար երկրորդ և երրորդ տեղում են ։ Սևիլյայի նավահանգիստը կարևորագույն նշանակություն ունի պրովինցիայի տնտեսության մեջ ։
Պրովինցիայի տարածքը 14.042 կմ քառակուսի է։ Բնակչությունը՝ 1.914.958 (2010), որի 40%-ը ապրում է մայրաքաղաք Սևիլյայում։ Պրովինցիան ներառում է 105 մունիցիպալիտետ։ Պրովինցիան Հուելվա պրեվինցիայի հետ կիսում է Դոնանա ազգային այգին։ Այստեղ է նաև Սիեռա Նորտե դե Սևիլյա ազգային այգին։ 177.484 հեկտար տարածքով այգին ամենամեծ արգելանոցն է Անդալուսիայում ։ Գվադալկիվիր գետը անցնում է Պրովինցիայի արևելքից դեպի արևմուտք։ Պրովինցիայով են անցնում նաև Գուանդինա, Պինտա և Խենիլ գետերը։ Պրովինցիայի հյուսիսային մասը հիմնականում լեռնային է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իսպանիայի պրովինցիաներ
Անդամանյան կղզիներ
Անդամանյան կղզիներ (Andaman Islands), կղզեխումբ Հնդկական օվկիանոսում, որը գտնվում է Հնդկաստանի և Մյանմայի միջև։ Հանդիսանում է Անդամանյան և Նիկոբարյան կղզիների հնդկական խորհրդային վարչատարածքի մասը։ Կղզեխումբը բաղկացած է թվով 204 կղզիներից։
Ամենամեծ քաղաքը և կղզիների վարչական կենտրոնը համարվում է Պորտ Բլերը, որի բնակչության թիվը կազմում է 100 608 մարդ ։
Պատմություն
1789 թվականին կղզեխումբը գրավեցին անգլիացիները. գրավման գործողությունները ղեկավարել է լեյտենանտ Արչիբալդ Բլերը։ Արդյունքում Բլերը, սակայն, գաղութացման ընթացքում բավականին մեծ դիմադրությունների ու ապստամբությունների արշանացավ։ 1858 թվականից մինչև 1952 թվականը բրիտանացիները այս կղզի էին աքսորում Հնդկաստանի հանցագործներին։
Բնակչություն
Անդամանյան կղզիների բնիկներ անդամացիներն են, որոնք խոսում են անդամաներեն։ Կղզում հաշվվում է անդամանյան 9 ժողովուրդներ՝ օնգե, ջարվա, սենտինել և այլն։ Վերջինները թաքնվում են արտաքին աշխարհից և չեն շփվիմ օտարների հետ։ Այդ իսկ պատճառով նրանց թվակաքանակի վերաբերյալ հավաստի տվյալներ չկան։ Մյուս 8 ցեղերի բնակչության թվաքանակը չի գերազանցում 52-ը։ 2000 թվականի փետրվարին իր մահկանացուն կնքեց Բո (Բոա) ցեղի վերջին ներկայացուցիչը ։ 20-րդ դարասկզբին կղզիներում ապրում էր շուրջ 5000 աբորիգեններ։ Նրանց բոլորին միավորում էր լեզվային, մշակութային և էթնիկ ընդհանրությունը։ Այսօր նրանք զբաղվում են հավաքչությամբ և որսորդությամբ։ Ռասայով նեգրոիդի նեգրիտոս ճյուղին են պատկանում։ Գենետիկ հետազոտություններից պարզվել է, որ նրանք այստեղ են հայտնվել 70.000-ից 30. 000 տարի առաջ Աֆրիկայից։ Արմատական բնակչության ճնշող մեծամասնությունը զոհ դարձավ գաղութացման ժամանակահատվածում, ինչպես նաև այն հանգամանքը, որ կղզիները օգտագործվեցին որպես բանտեր։
Այսօր կղզիների հիմնական բնակչությունը Հնդկաստանից գաղթած ժողովուրդներն են։ 2004 թվականին տեղի ունեցած երկրաշարժի և ցունամիի հետևանքով կղզում կյանքից զրկվեց հինգ հազար բնակիչ։
Տնտեսություն
Կղզիներում հիմնականում զարգացած է գյուղատնտեսությունը։ Անդամանյան կղզիների բարեբեր հողերում հիմնականում մշակում են թեյ, մանգո, հացի ծառ, կոկոսյան արմավենի, դդում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հնդկաստանի կղզիներ Կատեգորիա:Հնդկական օվկիանոսի կղզիներ Կատեգորիա:Հնդկաստանի աշխարհագրություն Կատեգորիա: Հնդկաստանի կղզեխմբեր Կատեգորիա:Հնդկական օվկիանոս
Տիտանիկ
Տիտանիկ (Titanic), բրիտանական տրանսատլանտյան շոգենավ, «Օլիմպիկ» դասի երկրորդ նավը։ Կառուցվել է Բելֆաստում «Հարլենդ ընդ Վուլֆ» նավաշինարանում 1909-1912 թվականներին «Ուայթ Սթար Լայն» նավարկային ընկերության պատվերով։ Շահագործումն սկսելու պահին հանդիսանում էր աշխարհի ամենամեծ նավը. նրա ջրատարողությունը գերազանցում էր «Օլիմպիկ» երկվորյակ-նավին 243 տոննայով և կազմում էր 52 310 տ։ 1912 թվականի ապրիլի 14-ի լույս 15-ի գիշերն առաջին ուղևորության ժամանակ բախվելով այսբերգի հետ՝ խորտակվեց Հյուսիսային Ատլանտիկայում։
«Տիտանիկ»-ը գործի էին դնում երկու խումբ չորսմխոցանի շոգեմեքենաներ և շոգետուրբինը։ Նավի ուժային սարքավորումներն օժտված էին 55 000 ձիաուժ հզորությամբ։ Նավը կարող էր զարգացնել մինչև 23 հանգույց (42 կմ/ժ) արագություն։ Նավի կմախքը կառուցված էր պողպատից։ Նավամբարն ու ստորին տախտակամածերը կազմված էին 16 ջրամեկուսիչ միջնորմներով և հերմետիկ արագափոխիչ դռներով հատվածախուցերից։ Նավը կարող էր ջրի վրա մնալ չորս կից հատվածախուցերի ջրածածկման դեպքում։ Հատակի վնասվելու դեպքում հատվածախուցեր ջրի ներթափանցումը կանխում էր երկտակ հատակը։ «Շիփբիլդեր» ամսագիրը «Տիտանիկ»-ն անվանում էր անկրկնելի. այդ արտահայտությունը լայն տարածում գտավ մամուլում և հանրության շրջանում։ Հնացած կանոնների համաձայն՝ «Տիտանիկ»-ը հագեցած էր ընդամենը 20 փրկամակույկներով, ընդամենը 1178 մարդ տարողությամբ։ Շոգենավի առավելագույն ծանրաբեռնվածության դեպքում դրանցում կարող էին տեղավորվել նավի վրա գտնվող մարդկանց միայն մեկ երրորդ մասը։
«Տիտանիկ»-ի նավախցերն ու հասարակական շինությունները բաժանվում էին երեք դասի։ Առաջին դասի ուղևորների տրամադրության տակ էին լողավազանը, սկվոշ խաղի կորտը, А la carte ռեստորանը, սրճարանը, մարզասրահը։ Բոլոր դասերում կային ճաշասրահներ և ծխելու սրահներ, բաց և փակ զբոսավայրեր։ Առավել ճոխ ու նրբաճաշակ էին առաջին դասի շինությունների տարբեր գեղարվեստական ոճերով ձևավորված և կարմիր փայտի, ոսկեջրի, ապակենախշերի, մետաքսի և այլ թանկարժեք նյութերի կիրառմամբ հարդարանքը։ Երրորդ դասի նավախցիկներնրն ու սրահները ձևավորված էին հնարավորինս հասարակ. պողպատե պատերը ներկված էին սպիտակով կամ երեսպատված էին փայտե տախտակադրվագներով։
1912 թվականի ապրիլի 10-ին «Տիտանիկ»-ը Սաութհեմփթոնից սկսեց իր առաջին ուղևորությունը։ Ֆրանսիական Շերբուրում և իռլանդական Քվինսթաունում կանգառ կատարելուց հետո նավը դուրս եկավ Ատլանտյան օվկիանոս 1317 ուղևորներով  և 908 անձնակազմի անդամներով։ Նավը ղեկավարում էր նավաապետ Էդվարդ Սմիթը։ Ապրիլի 14-ին «Տիտանիկ»-ի ռադիոկայանն ընդունեց յոթ սառցային նախազգուշացում, սակայն նավը շարունակեց ընթանալ գրեթե առավելագույն արագությամբ։
Ապրիլի 14-ին ժամը 23։39-ին առաջ նայողները նավապետական կամրջակ հաղորդեցին ուղիղ նավուղու վրա գտնվող այսբերգի մասին։ Մեկ րոպե չանցած տեղի ունեցավ բախումը։ Ստանալով խոշոր ճեղքեր՝ նավն սկսեց խորտակվել։ Քանի որ փրկամակույկներում տեղը բավականացնում էր միայն նավի վրա գտնվողների կեսին տեղավորելու համար, դրանցում առաջին հերթին տեղավորում էին կանաց և երեխաներին։ Ապրիլի 15-ին, ժամը 2։20-ին երկու մասի բաժանված «Տիտանիկ»-ը խորտակվեց՝ խլելով 1496 մարդու կյանք ։ 712 փրկված մարդկանց օգնության հասավ «Կարպատիա» շոգենավը։
«Տիտանիկ»-ի բեկորները գտնվում են 3750 մ խորությունում։ Առաջին անգամ դրանք հայտնաբերեց Ռոբերտ Բալարդի արշավախումբը 1985 թվականին։ Հետագայում տարբեր արշավախմբեր օվկիանոսի հատակից վերև են բարձրացրել հազարավոր հետազոտման ենթակա իրեր։ Նավի առաջնային մասը և հետնամասը խրվել են խորը հատակի տիղմի մեջ և գտնվում են վատ վիճակում. դրանք ամբողջովին վերև բարձրացնելն անհնար է։
Շինարարության նախապայմաններ
20-րդ դարի սկզբում անդրատլանտյան փոխադրումների շուկայում լարված մրցակցություն ձևավորվեց նավարկային «Կունարդ Լայն» և «Ուայթ Սթար Լայն» ընկերությունների միջև։ Երկու ընկերություններն էլ բրիտանական էին, սակայն «Ուայթ Սթար Լայն»-ը մտնում էր ամերիկյան «International Mercantile Marine Company» («IMM») տրեստի կազմի մեջ, իսկ «Կունարդ Լայն»-ը գտնվում էր Բրիտանական Ծովակալության ազդեցության տակ։ 1907 թվականին «Կունարդ Լայն» ընկերությունը շահագործման դուրս բերեց այդ պահին աշխարհում ամենամեծ «Մավրիտանիա» և «Լուզիտանիա» շոգենավերը։ Բացի այդ, դրանք կարող էին զարգացնել մինչև 25 հանգույց (45 կմ/ժ) արագություն, ինչը թույլ էր տալիս Ատլանտյան օվկիանոսն անցնել 5 օրում։
Մեծածավալ, արագընթաց և հուսալի շոգենավերի ի հայտ գալը հիմնական մրցակցի մոտ կորստաբեր ազդեցություն ունեցավ «Ուայթ Սթար Լայն» ընկերության եկամուտների վրա։ Նրա կառավարիչ տնօրեն Ջոզեֆ Բրյուս Իսմեյը խորհրդակցելով իռլանդական նավաշինական Հարլենդ ընդ Վուլֆ ընկերության տնօրեն Ուիլյամ Պարիի հետ որոշում ընդունեց երկու գերհզոր նավերի կառուցման մասին, ոչ այնքան արագընթաց, ինչպիսիք էին «Մավրիտանիա»-ն և «Լուզիտանիա»-ն, սակայն գերազանցող դրանց տարողունակությամբ, ուղևորատարությամբ և ծառայությունների մակարդակով։ Նավագնացական ընկերության մտահաղացմամբ, առաջինը ծառայության պետք է անցներ «Օլիմպիկ» շոգենավը, իսկ տասը ամիս անց «Տիտանիկ»-ը։ Այն անվանված էր հին հունական առասպելների օլիմպիական աստվածներին տապալելու մտադրություն ունեցած հերոսների պատվին, որի համար էլ նրանց կողմից ուղարկվեցին Տարտարոս։
«Օլիմպիկ» դասի նավերի նախագծմամբ զբաղվում էր «Հարլենդ ընդ Վուլֆ» նավաշինարանի կոնստրուկտորական խորհուրդը։ Նրա կազմի մեջ մտնում էին նավաշինարանի ղեկավար Ուիլյամ Պարին, կարգադրիչ-տնօրեն Ալեքսանդր Կարլեյլը, կոնստրուկտորական բյուրոյի տնօրեն Թոմաս Էնդրյուսը և նրա տեղակալ Էդվարդ Ուայլդինգը։ Կարլեյլը մշակեց կմախքի նախագիծը, կազմեց սարքավորումների և մեխանիզմների տեղադրման պլանը, Էնդրյուսը ամբողջովին կրում էր նախագծային փասթաթղթերի մշակման պատասխանատվությունը։ Կոնստրուկտորական գծագրերը կազմված էին 411 առանձին փաստաթղթերից։ Ծանոթանալով դրանցից հիմնականների հետ՝ «Ուայթ Սթար Լայն» ընկերության ղեկավարությունը երկու հսկայական նավերի կառուցման մասին համաձայնություն կնքեց «Հարլենդ ընդ Վուլֆ» նավաշինարանի հետ, որի հետ վաղուց ուներ սերտ տնտեսական հարաբերություններ։
Նավաշինություն
«Օլիմպիկ» դասի առաջին երկու նավերի՝ «Օլիմպիկի» և «Տիտանիկի» կառուցման համար Բելֆասթում, «Հարլենդ ընդ Վուլֆ» նավաշինարանում երեք շինհրապարակներն անհրաժեշտ եղավ վերափոխել երկուսի։ Նավերի կառուցման նախապատրաստական աշխատանքների ընթացքում երկու նոր նավահավաքման կառափնարանների վրա վեր խոյացավ 200 տոննանոց և 60 մետր երկարություն ունեցող սլաքով հենոց-աշտարակային սայլակավոր կռունկը, որն այդ ժամանակ ամենամեծն էր աշխարհում։
«Տիտանիկ»-ին տրվեց սերիական 401 համարը։ Նավի ողնափայտը դրվեց 1909 թվականի մարտի 31-ին։ «Տիտանիկ»-ը կառուցվում էր դասական սխեմայով. հորիզոնական ողնափայտին ամրացվեց ուղղահայացը։ Դրան ամրացվեցին միմյանց պողպատե թիթեղներով դուրգամված գերանահեծաններ, որոնք կազմում էին երկրորդ հատակի երեսարկը։ Ողնափայտի չորսուների կողքերով ամրացվում էին երկայնանիստեր, որոնք նավիրանի երկայնքով մեկ ապահովում էին նավի ամրությունը՝ երկայնակի ուղղությամբ։ «Օլիմպիկ» դասի նավերի վրա յուրաքանչյուր կողմում ամրացնում էին չորսական հատակային երկայնանիստեր՝ կենտրոնական գերանահեծանի և վերջին թիթեղի միջև։ Բացի դրանցից, ապագա մեքենայական բաժանմունքի ներքևում կարծրությունն ապահովելու համար տեղադրվում էին լրացուցիչ երկայնանիստեր։ Երկրորդ հատակի երեսարկը հավաքելուց հետո ուղղահայաց կերպով ողնափայտին աջ և ձախ նավակողերից ամրացվեցին պողպատե ողնակողքեր, որոնք իրենցից ներկայացնում էին պրոֆիլային գերաններ։ Աջ և ձախ նավակողերի ողնակողքերը միացված էին լայնակի պողպատե գերաններով, որոնց վրա ամրացվում էին տախտակամածային երեսարկները։ Նավի կմախքը երեսպատվում էր պողպատե 9 × 1,87 մ և 2,5 սմ հաստության թիթեղներով։ Թիթեղները ամրացվում էին եռաշարք պողպատե և երկաթե գամերով։ «Տիտանիկի» կառուցման վրա ծախսվեց ընդհանուր առմամբ ավելի քան երեք միլիոն գամ։ Գամերի 75 %-ը խփվում էր ձեռքով, մնացածը՝ հիդրավլիկ դուրգամիչ գործիքով։
«Տիտանիկի» կառուցումն իրականացնում էին մոտավորապես 1500 աշխատողներ։ Նրանցից ամենակրտսերները 12-13 տարեկան էին։ Տղաներն աշխատում էին գամերի հետ. տաքացնում էին դրանք և արագ հասցնում էին պահանջվող վայրը։ Այն ժամանակ անվտանգության տեխնիկայի կանոնների պահպանմանը գրեթե ուշադրություն չէին հատկացնում։ Դրանով է բացատրվում դժբախտ պատահարների մեծ քանակը։ Աշխատանքների ընթացքում նավարաններում մահացավ վեց աշխատող, նրանցից մեծ մասը՝ բարձրությունից ընկնելու հետևանքով, ևս երկուսը մահացան նավաշինարանի արտադրամասերում և օժանդակ շինություններում։ 246 մարդ վնասվածք ստացավ, նրանցից 28-ը՝ ծանր (վերջույթների անդամահատում, ոսկորների փշրում)։
Պատրաստություն
Որպեսզի նավաշինական մյուս ընկերությունների շարքում պահպանի իր մրցունակությունը, Բելֆաստում, «Հարլենդ էնդ Վուլֆ» նավաշինարանում դեռևս 1903 թվականի սկսվեց ամենախոշոր ցամաքային նավանորոգարանի շինարարությունը։ Ուիլյամ Փիրրին մոտ ապագայի համար հեռանկարային համարեց նավերի չափերի մեծացումը։ Նոր շինությունը ստացավ «Թոմսոնի ցամաքային նավանորոգարան» անվանումը։ Նրա կառուցման պայմանագրերը կնքվեցին 1903 թվականին՝ 3.5 տարի կատարման ժամկետով։ Գլխավոր կապալառուն դարձավ լոնդոնյան «Սքոթ & Միդլթոն» ֆիրման, սակայն տեղական ընկերություններն ևս ներգրավվեցին £350 000 արժողությամբ աշխատանքներում։ Նավանորոգարանի երկարությունը կազմում էր 259 մ, լայնությունը՝ 39 մ, հիմքի հաստությունը՝ 6 մ։ Շինարարությունից առաջ Լագան գետի գետաբերանին իրականացվեցին մեծ ծախսեր պահանջող հատակախորացման աշխատանքներ։ Նավանորոգարանը նախատեսված էր մեծ նավերի կառուցման շխատանքները ավարտելու և վերանորոգման համար, ինչպիսիք էին «Օլիմպիկ» դասի նավերը։
«Օլիմպիկ» դասի երկու առաջին նավերի՝ «Օլիմպիկի» և «Տիտանիկի» կառուցման համար «Հարլեն էնդ Վուլֆ» նավաշինարանում երեք շինարարարկան հրապարակները հարկ եղավ վերափոխել երկուսի։ Նախապատրաստման ընթացքում նավերի շինություններին երկու նոր նավարաններին կամրջաշինական «Sir William Arrol & Co.ruen» ընկերության կողմից կառոցվեցին 69,5մ բարձրությամբ, 83մ լայնությամբ և ավելի քան 6 հազար տոննա զանգվածով այծենու շրջանակներ, իսկ դրանց վրա կառուցվեց 200 տոննա զանգված ունեցող 60 մետր աղեղ ունեցող շրջանակա-աշտարակային շարժասայլակով կռունկը, որն այդ պահին ամենամեծն էր աշխարհում։ Տարբեր բեռնաբարձական աշխատանքների համար կառուցվեցին ևս 12 օժանդակ շարժական կռունկներ և 6 շարժական ձողակառույցներ (յուրաքանչյուր նավարանի վրա 3-ական)։
Նավահավաքում
Ապագա հսկայի գծագրերը հավանության արժանացան 1908 թվականի հուլիսի 29-ին։ «Տիտանիկ»-ին տրվեց 401 սերիական համարը։ Նավի ողնափայտը կանգնեցվեց 1909 թվականի մարտի 31-ին։ «Տիտանիկը» կառուցվում էր դասական գծագրով. հորիզոնական (7,62 սմ հաստությամբ միաձույլ պողպատե չորսուի) ողնափայտի վրա կանգնեցվեց ուղղահայացը։ Դրան ամրացրեցին հեծաններ, որոնք միմյանց ամրացված էին կրկնահատակի երեսարկը կազմող պողպատե դուրգամված թիթեղներով։ Ողնափայտի չորսուի կողքերից ամրացնում էին ստրինգերներ՝ երկայնակի դետալներ, որոնք ապահովում էին նավի իրանի երկայնակի ամրությունը։ «Օլիմպիկ» դասի նավերի կենտրոնական հեծանի և եզրային թիթեղի միջև երկու կողմերում կառուցում էին չորսական հատակային ստրինգերներ։ Բացի դրանցից, ապագա մեխանիկական բաժանմունքի տակ ամրությունը ապահովելու համար լրացուցիչ ստրինգերներ էին ամրացնում։ Կրկնահատակի երեսարկը հավաքելուց հետո ուղղահայաց կերպով ողնափայտին աջ և ձախ նավակողերից ամրացնում էին պողպատե ողնակողքեր, որոնք պրոֆիլային հեծաններ էին։ Աջ և ձախ նավակողերի ողնակողքերը միանում էին լայնակի պողպատե հեծաններով՝ բիմսերով, որոնց վրա ամրացնում էին տախտակամածի երեսվածքը։ 1909 թվականի նոյեմբերի 20-ին արդեն պատրաստ էր հիմնական մետաղե կմախքը՝ միջնորմներից և 300 պողպատե լայնակի ողնակողքերից կազմված կարկասը։ 20մ բարձրություն ունեցող ողնակողքերը հասնում էին մինչև վեցերորդ տախտակամածի երեսվածք և կանգնեցված էին միմյանցից 91 սմ հեռավորության վրա, սակայն առաջնամասում այդ տարածությունը փոքրանում էր մինչև 60 սմ, իսկ հետնամասում՝ 69 սմ։ Ծանր սարքավորումների և մեխանիզմների տեղադրման վայրում ամրությունը ապահովում էին հենոցային ողնակողքերի միջև տարածությունը փոքրացնելու հաշվին։
Նավի հիմնակմախքը երեսպատում էին պողպատե 9 մ × 1,87 մ չափի, 2,5-ից մինչև 3,8 սմ հաստությամբ, հաստությունից կախված 2,5- 4,5 տ զանգված ունեցող թիթեղներով։ Դրսի կողմից երեսպատման թիթեղներն ունեին նույն չափը, ինչ որ տախտակամածի երեսարկի թիթեղներն էին։ Այդ ժամանակ պողպատաձուլական արտադրության համար չափերը ստանդարտ էին։ «Տիտանիկի» կառուցման համար օգտագործվում էր ամենաբարձր որակի պողպատ, որը դրանից հետո էլ երկար ժամանակ մնաց արտադրական չափօրինակ։ Սակայն պողպատե թիթեղները դեռևս ամրացնելուց առաջ մի փոքր թերություն ունեին։ Բանն այն էր, որ «Հարլենդ էնդ Վուլֆ» նավաշինարանում գամերի անցքերը ծակում էին «սառը եղանակով»՝ անցքահատի և կռանի օգնությամբ, որի արդյունքում անցքերը բացելիս առաջանում էին մանր ճաքեր։ Թիթեղներն ամրացվում էին պողպատե և մետաղե երեքական շարք գամերով։ Գամերի մետաղը ամենաբարձր որակի չէր։ «Հարլենդ էնդ Վուլֆ»-ը, պատվիրելով գամերի նյութը, ընտրեց № 3 նմուշի «Best» տիպօրինակը, երբ այդ ժամանակ արդեն նավաշինական ընկերությունների մեծ մասը նախընտրում էին օգտագործել № 4 («Best-best») նմուշը, որը սովորաբար օգտագործվում էր խարիսխներ, շղթաներ և գամեր պատրաստելու համար։ № 4 նմուշի ամրությունը նմանօրինակ պողպատի համեմատությամբ գնահատվում էր մոտ 80 %, իսկ № 3 նմուշինը այն 73 % էր։ «Տիտանիկի» կառուցման համար ընդամենը օգտագործվեց ավելի քան 3մլն հատ գամ։ Դրանց 75 %-ը ամրացրել էին ձեռքով, մնացածը՝ հիդրավլիկ դուրգամող սարքով։
«Տիտանիկի» կառուցմանը մասնակցել է մոտավորապես 1500 աշխատող։ Նրանցից ամենակրտսերները 12-13 տարեկան էին։ Պատանիներն աշխատում էին գամերի հետ. տաքացնում էին դրանք դյուրակիր կոքսի վառարանների վրա մինչև 815-990 °С ջերմաստիճանով և արագ հասցնում էին նշանակված վայր։ Այն ժամանակ անվտանգության կանոնների պահպանմանը գործնականում ուշադրություն չէին դարձնում։ Դրանով էլ բացատրվում է դժբախտ պատահարների մեծ թիվը։ Աշխատանքների ընթացքում նավարանում մահացան 6 աշխատող, որոնցից մեծ մասը բարձրությունից ընկնելու հետևանքով, 2-ն էլ մահացավ նավաշինարանի արտադրամասերում և օժանդակ կառույցներում։ 246 մարդ վնասվածք ստացավ, նրանցից 28-ը՝ (ծանր վերջույթների Ծայրատում, ոսկորների կոտրվածք)։
Ջուր իջեցնելը
Նավի ջուր իջեցնելուն նախորդեց երկարատև նախապատրաստումը։ Սկզբից հեռացվեցին փայտամածները, հենարաններն ու դիմհարները, որոնք նավի իրանը պահում էին պահանջվող դիրքով։ Հետո յուրաքանչյուր նավակողի մոտ աշխատողները կռունկներով խփում էին հզոր սեպեր, տեղափոխելով դեռևսս մինչև վերջ չկառուցված նավի զանգվածը ողնափայտերի տակի կաղնե կաղապարներից փայտե սահնակների վրա։ Այդ գործողության ավարտից հետո թեքվածքը մանրակրկիտ յուղվում էր։ Մեծ նավի իջեցման համար այդ նպատակների համար օգտագործվում էր 20 տոննա յուղ, նույնչափ հեղուկ օճառ և հարյուրավոր գալլոն ձկան յուղ։
1911 թվականի մայիսի 31-ին Տիտանիկի ջուր իջեցնելու առթիվ Բելֆաստի ափամերձ շրջանում հավաքվել էին մոտ 10 000 մարդ։ Նավիրանի կողքին հատուկ կառուցված բարձրաբեմի վրա գտնվում էին պատվավոր հյուրերը՝ «IMM» տրեստի սեփականատեր Ջոն Պիրպոնտ Մորգանը, Ջոզեֆ Բրյուս Իսմեյն իր դուստր Մարգարետի հետ, լորդ և լեդի Պիրրինները, Բելֆաստի քաղաքապետը և այլ աստիճանավորներ։ Նավի առաջնային մասի մոտակայքում կառուցված էին ևս երեք բեմահարթակներ՝ երկուսը հրավիրված հյուրերի համար, մեկը մամուլի համար։ «Ուայթ Սթար Լայն» ընկերության մյուս նավերի նման «Տիտանիկ»-ը ևս չենթարկվեց «ջրօրհնեքի» ավանդական ծեսի, այսինքն՝ նրա կողքին շամպայնով շիշ չջարդեցին։ 12։14-ին «Տիտանիկը» 62 վայրկյանում բարեհաջող կերպով նավախելով դեպի առաջ՝ նավարանից իջեցվեց Լագան գետ։
Շինարարության ավարտ
Ջուր իջեցնելուց հետո «Տիտանիկ»-ը բուքսիրով հասցրեցին կառանատեղ, որտեղ պետք է ավարտին հասցվեին նավի կառուցման աշխատանքները։ Այդ ընթացքում պետք է կառուցվեին սարքավորումների բաժանմունքը և ծանրաքաշ սարքավորումները (շոգեկաթսաներ, շոգեմեքենաներ, տուրբին, գեներատորներ և այլ հանգույցներ), դրվեին ծխնելույզները և կայմերը, ավարտին հասցվեին կոմունիկացիաները, վերջնական տեսքի բերվեին և կահավորվեին շինությունները։ Մինչ կառուցման վերջնական աշխատանքները «Տիտանիկ»-ը համարյա չէր տարբերվում իր նմանակ «Օլիմպիկ»-ից։ «Օլիմպիկ»-ի առաջին ուղերթին մասնակցեց նաև Բրյուս Իսմեյը։ Ճանապարհորդության ընթացքում նրա կողմից նկատված չնչին թերությունները շտկվեցին։ Մասնավորապես՝ Իսմեյը ուշադրություն էր դարձրել չափազանց ընդարձակ զբոսանքային տախտակամածներին։ «Տիտանիկ»-ի վրա այդ ավելորդ տարածքները զբաղեցրել էին լրացուցիչ նավախցիկները։ «Տիտանիկ»-ի վրա նաև մեծացվել էր առաջին դասի ընդունելությունների սրահը, որն Իսմեյին «Օլիմպիկ»-ի վրա չափազանց փոքր էր թվացել։ Երրորդ փոփոխությունը վերաբերում էր А տախտակամածի առաջին դասի զբոսասրահին։ Ընկերության ղեկավարը գտավ, որ «Տիտանիկ»-ի վրա տախտակամածի առաջնային մասը պետք է ապակեպատել, որպեսզի ուղևորները պաշտպանվեն քամուց և անձրևից։
Մինչ հարդարման աշխատանքները սկսելը տեղադրվեցին էլեկտրասարքավորումները, խողովակաշարերն ու օդափոխման համակարգը։ 1912 թվականի հունվարին «Տիտանիկ»-ի վերևի տախտակամածին տեղադրվեց 20 փրկամակույկ։ Փետրվարի սկզբին ջրազուրկ նավանորոգարանում «Տիտանիկ»ի վրա տեղադրեցին երեք թիապտուտակները, շոգեկաթսաները, վերջնականապես ներկեցին իրանը, տեղադրեցին անթել կապի համակարգը։
Տախտակամածեր
Տիտանիկն ուներ միմյանց վրա 250-320 սանտիմետր տարածության վրա տեղակայված ութ տախտակամած. վերին-նավակայինը և դրա ներքևում գտնվող յոթ տախտակամածեր՝ վերևից ներքև նշված А-G տառերով։ Նավակային տախտակամածը և А տախտակամածը չէին հասնում ոչ նավի քթամասին, ոչ նավախելին, իսկ G տախտակամածը տեղակայված էր միայն նավի առաջնամասում՝ կաթսայական բաժանմունքներից մինչև քթամաս և նավախելի մասում՝ մեքենայական բաժանմունքից մինչև նավախելի հատվածք։
Բացօթյա նավակային տախտակամածին տեղակայված էին 20 փրկամակույկներ, նավակողերի երկայնքով ձգվում էին պրոմենադներ (զբոսանքների համար նախատեսված տախտակամածերը)։ 167 մ երկարությամբ A տախտակամածն ամբողջությամբ զբաղեցրել էին նավախցերը, սրահներն ու առաջին դասի ուղևորների համար նախատեսված զբոսանքի տախտակամածերը։ 170 մ երկարությամբ В տախտակամածն ընդհատվում էր նավի քթամասում՝ կազմելով բաց տարածություն С տախտակամածի վերևում, այնուհետև շարունակվում էր 38-մետրանոց քթամասային վերնաշինվածքի տեսքով՝ խարիսխներին և կառանելու սարքավորումներին սպասարկող սարքավորումներով։ Քթամասային վերնակառույցների հետևում տեղակայված էին երրորդ դասի ուղևորների համար նախատեսված 15 մետրանոց զբոսանքային (այդպես էին կոչվում միջվերնաշինվածքային) տախտակամածերը։
C, D, E և F տախտակամածերը ձգվում էին նավի ամբողջ երկայնքով։ G տախտակամածը տեղ էր զբաղեցնում միայն քթամասում և նավախելի հատվածում, որոնց միջև տեղակայված էր կաթսայական բաժանմունքը։ 58 մետր երկարությամբ տախտակամածի քթամասը 2 մետրով բարձր էր ջրագծից, նավի կենտրոնի կողմում այն աստիճանաբար ցածրանում էր։ Այստեղ երրորդ դասի ուղևորների համար կար 26 նավախուց, մնացած տարածությունն զբաղեցնում էին բեռնային և փոստային բաժանմունքները, ինչպես նաև սքվոշ խաղերի համար նախատեսված կորտը։
Տախտակամածի քթային հատվածի հետևում տեղակայված էին ածուխով բունկերները, որոնք զբաղեցնում էին ծխնելույզներին կից վեց անջրանցիկ հատվածամասերը, նրանց հաջորդում էին մխոցային շոգեմեքենաների շոգեմուղերով երկու հատվածամասեր և տուրբինային բաժանմունքը։ Այնուհետև տեղակայված էին տախտակամածի նավախելային 64 մետր երկարությամբ պահեստային և մթերանոցային բաժինները, այդտեղ էին տեղակայված նաև երրորդ դասի 186 ուղևորների համար նախատեսված 60 չորստեղանի նավախցեր։
Միջնորմներ
«Տիտանիկ»-ի իրանը բաժանված էր 16 անջրանցիկ հատվածամասերի՝ նավի լայնքով կառուցված 15 միջնորմներով։ Միջնորմները նշված էին քթամասից նավախել լատինական A-ից մինչև P (բացառությամբ՝ I-ի) տառերով։ Դրանք սկսվում էին երկրորդ հատակից և հատում էին երկու կամ երեք տախտակամածեր (A, B, K, L, M, N, O և P միջնորմները բարձրանում էին մինչև D տախտակամած, մյուսները՝ մինչև E, այսինքն՝ ջրագծից 3,4 մ բարձր)։ Քթամասի առաջին երկու միջնորմները և նավախելի վերջին միջնորմը ամբողջական էին։ Մնացած բոլոր միջնորմները հերմետիկ դռներով էին, որոնք թույլ էին տալիս անձնակազմին և ուղևորներին տեղաշարժվել հատվածամասերով։
Միջնորմները նաև իրանի լայնակի ամրությունն էին ապահովում։ Դրանք պատրաստված էին պողպատե գամերով միացված շերտերից։ Բացարձակ հերմետիկություն ապահովելու համար միացման կարերը փակված էին ձյութով։ Միջնորմների հաստությունը ստորին մասում 142 մմ-ի, վերևի մասում՝ 76 մմ։
Մեքենավարների անձնակազմի անդամների հատվածամասերով ազատ և անվտանգ տեղաշարժի համար նավամբարում հատվածամասերի միջև տեղադրված էին 12 ուղղահայաց դյուրասահ դռներ։ Դռները բացված վիճակում պահվում էին սողնակներով։ Վտանգի առաջացման դեպքում հերթապահ սպան ղեկային նավախցի լծակի պտույտով անջատում էր բոլոր դռների սողնակները հրող էլեկտրամագնիսները։ Եթե դռները փակվում էին կամրջակի հոսանքային ազդանշանով, ապա դրանք հնարավոր էր բացել միայն հաղորդալարի լարումն անջատելուց հետո։ Այդ դեպքում յուրաքանչյուր դուռ բացվում էր առանձին՝ ձեռքով։ Նախատեսված էր նաև հերմոդռների ավտոմատ փակման համակարգ. ջրի ներթափանցման դեպքում բարձրանում էր լծակից և էլեկտրամագանիտից միացված լողանը, որը սեղմում էր սողնակները։ Նրանց համար, ովքեր չէին հասցնի շինությունից դուրս գալ մինչ դռների փակվելը, օդափոխման հորաններում կային տախտակամածեր տանող վթարային նավասանդուղքներ։ F և E տախտակաամծերին տեղադրվել էին սողնակավոր դռներ, որոնք փակվում էին ձեռքով, հատուկ լծակի օգնությամբ։ G տախտակամածի վրա միջնորմներով անցումները բացակայում էին։
Տիտանիկի կոնստրուկտորների կողմից հաշվարկված էր, որ նավը ջրի վրա կարող է մնալ ցանկացած երկու կամ քթամասի չորս կից հատվածամասերի ջրածածկման դեպքում։ Հատվածամասերը վերևից ծածկված չէին, այդ պատճառով էլ դրանց մեծ մասի ջրածածկման դեպքում նստվածքն ու դեֆֆերենտը այնքան մեծացան, որ ջուրը բարձրացավ ողնափայտից վերև, վերին միջնորմների մակարդակից բարձր և դրանց վրայով լցվեց մյուս հատվածամասերը։
Կրկնահատակ
Հորիզոնական կրկնահատակը տեղակայված էր մոտավորապես ողնափայտից մեկ ու կես մետր վերև և զբաղեցնում էր նավի երկարության 9/10-ը, այն չէր ընդգրկում միայն նավի քթամասի և նավախելի ոչ մեծ հատվածները։ Արտաքին և երկրորդ հատակաշերտերի միջև տարածությունը լայնակի և երկայնակի միջնորմներով բաժանված էր 46 հերմետիկ խցիկների։ Երկտակ հատակի ծակոտկենատիպ անջրանցիկ կառուցվածքն արտաքին հատակաշերտի վնասվելու դեպքում խոչընդոտում էր ջրի ներթափանցումը հիմնական հատվածամասեր։ Երկրորդ հատակաշերտի երեսարկի վրա տեղադրված էին կաթսաներ, մխոցային շոգեմեքենաներ, շոգետուրբին և էլեկտրագեներատորներ. այդ բոլորը ամրացված էին պողպատե սալիկներին, մնացած տարածությունը օգտագործվում էր բեռների, ածուխի և խմելու ջրով լցված ցիստեռների համար։ Միջհատակաշերտային տարածության մի մասը զբաղեցնում էին բալլաստային ջրով (ծանրաբեռ՝ հավասարակշռությունը պահպանելու համար) լցված հեղկամբարներ։ Մեքենաների բաժանմունքում երկրորդ հատակաշերտը ողնափայտից բարձր էր 2,1 մ-ով, ինչը մեծացնում էր նավի պաշտպանվածությունը արտաքին երեսվածքի վնասվածքի դեպքում։
Շարժիչ
«Տիտանիկ»-ի ուժային սարքավորումը կազմված էր երկու խումբ քառագլան եռածավալ շոգեմեքենաներից, որոնք տեղակայված էին նավամբարի տասնմեկերորդ հատվածամասում և տասներկուերորդ հատվածամասում գտնվող ցածր ճնշման շոգետուրբինից։ 12 մետր բարձրություն ունեցող շոգեմեքենաները պտտում էին երկու եզրային պտուտակները, իսկ տուրբինը՝ մեջտեղինը։
Շոգեմեքենաների և տուրբինի միաժամանակյա գործածումն ընթացքի հարաբերական բարձր արագության ժամանակ պաշտպանում էր ուժեղ ցնցումներից։ Առաջին անգամ «Ուայթ Սթար Լայն»-ը նման համակարգ կիրառել է «Լաուրենտիկ» նավի վրա 1908 թվականին։ Դրա հետ մեկտեղ «Տիտանիկ»-ը հագեցած էր 100 վոլտ լարման հոսանք արտադրող չորս օժանդակ գեներատորներով, որոնցից յուրաքանչյուրն ուներ 400 կիլովատ հզորություն։ Էլեկտրաէներգիայի այս չորս գլխավոր աղբյուրների կողքին շոգետախտակամածի հատվածամասի վերևում տեղադրված էին ևս երկու գեներատորներ՝ յուրաքանչյուրը 30 կիլովատ հզորությամբ։ «Տիտանիկ»-ի ուժային սարքավորումների բոլոր տարրերն իրենց ծավալների և զանգվածների (օրինակ՝ մխոցային շարժիչը կշռում էր 720 տոննա) պատճառով ամրացված էին պողպատե սալերի։
Տուրբինի, շոգեմեքենաների, գեներատորների և օժանդակ մեխանիզմների համար գոլորշի էին արտադրում 48,5 տոննա ծավալով 24 երկհոսք կաթսաներ և հինգ միահոսք կաթսաներ։ Յուրաքանչյուր կաթսայի տրամագիծը կազմում էր 4,79 մետր, երկհոսք կաթսաների երկարությունը հասնում էր 6,08 մետրի, միահոսքերինը՝ 3.57 մետրի։ Յուրաքանչյուր երկծավալ կաթսա ուներ վեցական հնոց, իսկ միածավալը՝ երեքական։ Դրանք աշխատում էին բնական ձգողությամբ, իսկ կրակակալների տակ օդ մղող օդափոխիչները բարձրացնում էին նրա արդյունավետությունը Կաթսայանոցները զբաղեցնում էին նավամբարի հինգերորդից մինչև տասներորդ հատվածամասերը։ Ուժային սարքավորումների համակարգը գործարկելու համար մեկ օրում պահանջվում էր գրեթե 610 տոննա ածուխ։ «Տիտանիկ»-ի կաթսայանոցներում յուրաքանչյուր հերթափոխին աշխատում էին ավելի քան 100 հնոցապաններ, ովքեր ածուխը մատակարարում էին ձեռքով և սպասարկում էին 159 հնոցներ։
Ջրի գոլորշին կաթսաներից երկու գլխավոր 53 սմ տրամագծով շոգեխողովակներով անցնում էր շոգեզտիչներ, որտեղ նրանից զատվում էին կարծր մասնիկներն ու կաթիլային խոնավությունը։ Շոգեմեքենայի առաջին՝ 1,3 մետր տրամագծով գլան գոլորշին 201 °С ջերմաստիճանով հասնում էր 151 տ/մ² ճնշման տակ։ Գոլորշին գլանում ընդարձակվելուց և վերև ու ներքև տեղաշարժվելուց հետո «թուլանում» էր՝ գլանից դուրս գալով 55 տ/մ² ճնշմամբ և 161 °С ջերմաստիճանով։ Այնուհետև այն ուղղվում էր 2,13 մետր տրամագծով միջին ճնշման գլան։ Այստեղ գործընթացը կրկնվում էր, և գոլորշին 17տ/մ² ճնշմամբ անցնում էր երկու ցածր ճնշման 2,43 մ տրամագծով գլաններ։ Պտույտների 75-ի հասնող հաճախականությամբ մեկ մեքենան օգտագործում էր մինչև 2,8 տ/ր գոլորշի։ Շոգեմեքենաներից դուրս գալու պահին գոլորշին ուներ 6,33տ/մ² ճնշում և 87°С ջերմաստիճան։ Այդ վիճակով այն մուտք էր գործում ցածր ճնշման շոգետուրբին, որի գլանային ռոտորի տրամագիծը կազմում էր 3,7 մ, իսկ զանգվածը՝ մոտավորապես 131 տ։ «Տիտանիկ»-ի շոգետուրբինն օժտված էր 16 հազար ձիաուժ հզորությամբ և ընթացքի ժամանակ կատարում էր միջինը 165-190 պտ/րոպե։ Տուրբինից մշակված շոգին մտնում էր նավակողերի երկու շոգեխտարարների մեջ։ Այդտեղ գոլորշին անցնում էր խողովակների կողքով, որոնցով պտույտ էր կատարում սառը ծովային ջուրը։ Այդպիսով, սառը խողովակների վերևում սառելով, այն խտանում էր, և քաղցրահամ ջուրը կաթիլներով հոսում էր խտացուցիչի հիմնամաս, որտեղից պոմպերի օգնությամբ, խողովակաշարերի համակարգով, ջրահավաք հեղուկամբարներով և զտիչներով, մաքրելով այն յուղերից, հրաթեփից և կարծր մասնիկներից, հետ էր գնում կաթսաներ նախապես մակերեսային ջեռուցիչում տաքացած խողովակներից, որոնք մշակված գոլորշին բաց էին թողնում էլեկտրագեներատորներից։ Այս երկու հիմնական բաշխիչների հետ մեկտեղ գոլորշին մղվում էր նաև դեպի օժանդակ մեխանիզմներ, այդ թվում՝ պոմպեր ու էլեկտրագեներատորներ։
Յուրաքանչյուր շարժիչ միանում էր թիապտուտակի մեկ լիսեռի։ Շարժիչի չորս ծնկավոր լիսեռներից յուրաքանչյուրը կշռում էր 118 տոննա։ Կենտրոնական քառաթև պտուտակի տրամագիծը կազմում էր 5,2մ, իսկ երկու եզրային եռաթևերինը՝ 7,2 մ։ Լրիվ ընթացքի ժամանակ կենտրոնական պտուտակը պտտվում էր 180 պտ/ր-ում, իսկ արտաքինները՝ 80 պտ/ր-ում։ Պտուտակների թևերը պատրաստված էին պղնձի և մանգանի համաձուլվածքից։ Նավի ողջ ուժային սարքավորման համակարգն օժտված էր 55 հազար ձիաուժ հզորությամբ։
Փրկամակույկներ
Փրկամակույկները պատրաստվել էին նույն «Հարլենդ էնդ Վուլֆ» նավաշինարանում, «Տիտանիկի» կառուցման ժամանակ։ Փայտե մակույկների իրանը պատրաստված էին սոճու տախտակներից, ողնացռուկները՝ կաղնուց, իսկ ողնափայտն ու ղեկի լողաթևերը՝ ծփիից։ 65 տեղանոց մակույկի երկարությունը 9,5 մետր էր, լայնությունը՝ 2,7 մետր։ «Հերթապահ» մակույկներն ունեին 7,5 մետր երկարություն։ Ծալովի մակույկները կազմված էին ամբողջական տախտակե հատակից և առագաստային նավակողերից, որոնք անհրաժեշտության դեպքում քանդվում էին։
Ոչ շարժական չորսական փրկամակույկներ տեղակայված էին վերին (նավակային) տախտակամածի առաջնային և նավախելի հատվածներում։ Դրանք համարակալված էին առաջնամասից նավախելի ուղղությամբ՝ ձախակողմում զույգերը, աջակողմում՝ կենտերը։ Բոլոր ոչ շարժական փրկամակույկները իրանով ամրակցված էին նավահեծաններին, և բացառությամբ «հերթապահ» մակույկների, պահվում էին բրեզենտով ծածկված փայտե կառույցահատվածներում։ Ծալվող փրկամակույկները նշված էին լատինական A, B, C և D տառերով։ Երկու ծալովի փրկամակույկ պահվում էին կամրջակի կողքի նավահեծանների մոտ, «հերթապահ» մակույկների կողքին, մյուս երկուսը՝ սպայական նավախցերի տանիքներին։ Վերջինները շատ դժվար էր իջեցնել և նախապատրաստել ջուր իջեցնելուն, քանի որ դրանք ծանր էին և ձեռքով էին տեղաշարժվում։
«Տիտանիկի» վրա նավահեծանները տեղադրել էր շվեդական «The Welin Davit and Engineering» ընկերությունը. այդ ժամանակ դրանք մակույկները ջուր իջեցնելու ամեմաառաջավոր սարքավորումներն էին։ Առաջին փրկամակույկն իջեցնելուց հետո դրանք կարող էին շրջվել նավակային տախտակամածի կողմը և այնտեղից վերցնել մյուս մակույկները։ «Տիտանիկի» սկզբնական նախագծով նախատեսված էր 48 փրկամակույկի տեղադրում նավի վրա, սակայն նավի սեփականատերերը պնդեցին, որ դրանց թիվը կրճատվի մինչև 20։
Անձնակազմ
=== Ուղևորներhh
Հայազգի ուղևորներ
Տիտանիկում եղել է 6 հայ, որոնցից փրկվել են երկուսը.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Տիտանիկ Կատեգորիա:Բրիտանական նավեր Կատեգորիա:Շոգենավեր Կատեգորիա:Խորտակված նավեր Կատեգորիա:Նավաբեկություններ
Սահակ Ամատունի
Սահակ վարդապետ Ամատունի (Սահակ Գևորգի Ամատունի, ), հայ գիտնական, բանասեր, հոգևորական, ձայնագրագետ, շարականագետ, մանկավարժ և բառարանագիր։ Էջմիածնի միաբանության անդամ։
Կենսագրություն
Սահակ Ամատունին ծնվել է 1856 թվականին Օշական գյուղում (այժմ՝ ՀՀ Արագածոտնի մարզում)։ Ծննդավայրում սկզբնական կրթությունը ստանալուց հետո ուսումը շարունակել է Էջմիածնի ժառանգավորաց դպրոցում։ 1870 թվականի սեպտեմբերի 6-ին Մեսրոպ Սմբատյանցը նրան ձեռնադրել է կիսասարկավագ, իսկ 1876 թվականին՝ սարկավագ։ Ամատունին ժառանգավորաց դպրոցում աչքի է ընկնում իր երաժշտական արտակարգ ընդունակություններով, որի համար վանքում նրան ձայնագրագետ սարկավագ են ասում։
1873 թվականին Գևորգ Դ Կոստանդնուպոլսեցի կաթողիկոսը Կ.Պոլսից Մայր Աթոռ է հրավիրում հայկական ձայնագրության գիտակ, երաժշտագետ Նիկողոս Թաշչյանին՝ նպատակ ունենալով նրա օգնությամբ ձայնագրել ու տպագրել ս. պատարագը, շարականները և ժամագիրքը։ Նիկողոս Թաշչյանը ուղիղ մեկ տարի աշխատում է Էջմիածնում և գրի առնում շարականները, պատարագի երգեցողությունն ու հոգևոր այլ մեղեդիներ և միաժամանակ Էջմիածնի ժառանգավորաց դպրոցի 25 ընդունակ աշակերտների հետ պարապում է, նրանց սովորեցնելով հայկական ձայնագրությունը։ Այդ 25 աշակերտների մեջ առանձնապես աչքի են ընկնում Մակար Եկմալյանն ու Սահակ Ամատունին։
Սահակ Ամատունին Նիկողայոս Թաշչյանի երաշխավորությամբ նորաբաց Գևորգյան ճեմարանում նշանակվում է հայկական ձայնագրության ուսուցիչ։ Նիկողայոս Թաշչյանն իր 1874 թվականի սեպտեմբերի թվակիր վկայականում գրում է. "«Դասատուութեամբ մերով ի միջոցի միոյ ամի, այն է 1873-էն ի 1874 ամն, ուսաւ կատարելապէս զհայական ձայնագրութիւն աշակերտ ուսումնարանի սրբոյ Էջմիածնի Սահակ Ամատունի օշականցի, որ և գիտէ և ունի կարողութիւն համարձակ ուսուցանելոյ զնոյն հայկական ձայնագրութիւնն ու նովաւ զբովանդակ զերգս և զեղանակս շարականաց և զայլ երգեցողությիւնս հայկական երաժշտութեան, որում վկայեմ իմով իսկական ստորագրութեամբ» ։"
1883 թվականին «Արարատ» ամսագրում (304-312) տպագրված իր հոդվածում Ամատունին հիշատակում է Երնջակի երաժիշտ-եպիսկոպոս Գրիգոր Հովբյանից հին անաղարտ եղանակները ձայնագրելու իր մտադրությունը ։ Այդ առիթով հայ հին երաժշտության մասնագետ Նիկողոս Թահմիզյանը իր հոդվածներից մեկում գրում է. "«...Կարծում ենք, որ արժե մասնավոր որոշումներ նախաձեռնել պարզելու համար, թե Ամատունին երբևէ իրագործե՞լ է հիշյալ երգերի ձայնագրությունները» ։"
Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող Սահակ վարդապետ Ամատունու արխիվում այդ հարցի վերաբերյալ կան բազմաթիվ փաստաթղթեր, որոնք ապացուցում են, որ իրոք, Սահակ Ամատունին կատարել է այդ ձայնագրությունը։ Էջմիածնի սինոդը 1884 թվականի հունվարի 18-ին թիվ 39 որոշմամբ Սահակ սարկավագ Ամատունուն ուղարկում է Երնջակ. "«Կառավարչական մասն սինոդի ըստ հրամանի Տեարց Անդամոց առաջադրէ Ձեզ գնալ ի վանս Երնջակու առ վանահայր Գրիգոր արքեպիսկոպոս Յովբեանց և ըստ երգելոյն զոր նորին գերապատուութիւն երգեսցէ ճշտիւ ձայնագրել զշարականս և այլ եկեղեցական երգեցողութիւնս ըստ հին եղանակի Աթոռոյս, որպէսզի ըստ այնմ տպագրութեամբ ի լոյս ածցի և հրատարակեսցի վասն միաձև երգեցողութեան յամենայն եկեղեցիս Հայոց...» :"
1887 թվականի հունիսի 14-ին Մակար Ա Թեղուտցի կաթողիկոսի կարգադրությամբ սուրբ Գայանե վանքում Թադեոս արքեպիսկոպոսի ձեռքով Սահակ Ամատունին ձեռնադրվում է կուսակրոն քահանա ։
Սահակ Ամատունին սուրբ Գայանե վանքում վարել է մի շարք պաշտոններ։ 1883 թվականի մարտի 28-ին նշանակվել է տպարանական խորհրդի անդամ, 1888 թվականի դեկտեմբերի 20-ին՝ Էջմիածնի մատենադարանապետի օգնական, իսկ 1891 թվականի նոյեմբերի 30-ին սինոդի որոշումով՝ մատենադարանապետ ։
Բզղոն (այլ կիրառումներ)
Բզղոն, կարող է վերաբերել՝