cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Էլիո Փերլման
Օլիվեր
Օլիվերը 24-ամյա հրեա-ամերիկացի դոցենտ է, որն Իտալիայում ստեղծագործում և հետազոտություններ էր կատարում Էլիոյի հոր հետ։ Չնայած նրան, որ նա նույնքան խելացի է և խոհուն, նա ավելի մարդամոտ է, քան Էլիոն, հաճախ է մասնակցում հանրային երեկույթների, խաղում խաղեր, ֆլիրտ անում կանանց հետ։ Ի տարբերություն Էլիոյի՝ նա չի ստացել ընդունելի դաստիարակություն, և, հետևաբար, ավելի շատ ամոթ ու երկակիություն էր զգում իր հոմոսեքսուալ զգացմունքների համար։
Շուտով Էլիոն սկսում է տառապել այն մտքից, որ իր ներգրավումը կարող է աննկատ մնալ, ուստի Օլիվերին պատմում է իր զգացմունքների մասին։ Երբ նրանք Օլիվերի հետ վերջապես համբուրվում են, նա վստահ չէ, թե ինչ կարող է անել նրանց կապի համար։ Նմանապես նա շփոթված է զգում սեռական հարաբերությունից հետո և, ի վերջո, ամոթի զգացում է ունենում, թեև ուրախ է, որ գործել է իր զգացմունքների համաձայն։
Իրենց ժամադրության սկզբին Օլիվերն ու Էլիոն չեն էլ գիտակցում, թե ինչ պետք է մտածեն միմյանց մասին կամ թե ինչպես պետք է վարվեն իրենց փոխադարձ ձգողականության հետ։ Նրանց սիրատածման առաջին օրերին նրանց համար ամենահեշտն էր խոսել ինտելեկտուալ և գեղարվեստական թեմաների մասին։ Օլիվերը Էլիոյին հարցնում է, թե ինչ երաժշտություն է նա նվագում՝ թեթևակի վիճարկելով ստեղծագործությունների մասին իր պնդումները։ Նա Էլիոյին հարցնում է, թե ինչ է մտածում իր ակադեմիական աշխատանքի առաջարկի մասին, և նրանք սկսում են թեթև կատակել։
Ինկունաբուլաներ
2021 թվականի դրությամբ հայտնի են մոտ 30 000 տարբեր ինկունաբուլային հրատարակություններ, պահպանված առանձին օրինակների հավանական թիվը շատ ավելի մեծ է, և գնահատվում է մոտ 125 000 միայն Գերմանիայում ։ Վիճակագրական վերլուծության միջոցով հաշվարկված է, որ չպահպանված հրատարակությունների թիվը կազմում է առնվազն 20 000 ։ Ամբողջ աշխարհում պահպանվել է մոտ 27 500 տարբեր աշխատությունների մոտ 550 000 օրինակ ։
Էլիո Փերլման
Սամի Փերլման
Սամի Փերլմանը հնագիտության պրոֆեսոր է և Էլիոյի հայրը։ Նա հրավիրում է դոցենտ Օլիվերին՝ ամռանն ապրելու իր ընտանիքի հետ Իտալիայում։ Նա դյուրագրգիռ է և ջերմ, և խրախուսում է իր որդու ընկերությունը և Օլիվերի հետ հնարավոր սիրավեպը։ Ֆիլմի և վեպի ավարտին նա արտահայտում է իր հավանությունն Էլիոյի և Օլիվերի հարաբերությունների վերաբերյալ՝ առաջարկելով, որ այն սերը, որը նրանք կիսում են, շատ հատուկ է, և քաջալերում է Էլիոյին ոչ թե խեղդել ցավը, այլ զգալ այն, որպեսզի տարիքի հետ նա չկորցնի զգալու ունակությունը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կերպարներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հորինված տղամարդիկ
Սոմխեթական չրխկան
Սոմխեթական չրխկան, չրխկանների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։
Նկարագրություն
5,3-5,9 մմ մարմնի երկարությամբ, սև մարմնով և բեղիկներով, կարմիր առաջնամեջքով, առջևի եզրին չհասնող ձվաձև կամ խաչաձև, սև բծեր ունեցող կարմրադարչնագույն ոտքերով փոքր չափի բզեզ է ։
Տարածվածություն
Համարվում է Հայաստանի էնդեմիկ, ներկայում հայտնի է Իջևան քաղաքի շրջակայքից (Տավուշի մարզ) ։
Էկոլոգիա
Սոմխեթական չրխկանն ապրում է սաղարթավոր անտառների բացատներում։
Կենսաբանական առանձնահատկությունները հայտնի չեն, բզեզները հանդիպում են հունիսի վերջին-հուլիսին՝ հովանոցազգի բույսերի ծաղիկների վրա ։
Պահպանություն
Ծայրահեղ սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։
Թվաքանակը և դրա փոփոխության միտումները ցածր են, հայտնի են եզակի նմուշներ։
Վտանգման հիմնական գործոններից է ապօրինի անտառահատումներով, չկարգավորված ռեկրեացիայի հետևանքով հողերի պնդացումով պայմանավորված անտառային էկոհամակարգերի դեգրադացումը։
Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Չրխաններ Կատեգորիա:Միջատներ Կատեգորիա:Էնդեմիկ կենդանիներ Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Ինկունաբուլաներ
Հայերեն ինկունաբուլաներ չկան, քանի որ հայերեն առաջին գիրքը լույս է տեսել 1512 թվականին։
Ստուգաբանություն
Ինկունաբուլա բառը incunabulum բառի անգլերենին հարմարեցված տարբերակն է, որը վերցվել է լատիներեն incunabula թզակի թվի ձևից , որը նշանակում է «խանձարուր» կամ «օրորոց» , որը կարող է փոխաբերական իմաստով նշանակել «զարգացման ամենավաղ փուլ կամ առաջին քայլեր»։ Նախկինում օգտագործվել է fifteener տերմինը, որը նշանակում է «տասնհինգերորդ դարի հրատարակություն» ։ «Ինկունաբուլա» եզրույթն առաջին անգամ օգտագործել է հոլանդացի բժիշկ և հումանիստ Ադրիանուս Յունիուսը (Ադրիան դե Յոնգե, 1511-1575) գրատպության համատեքստում՝ իր «Բատավիա» աշխատության մի հատվածում (գրված է 1569 թվականին, հետմահու հրապարակվել է 1588 թվականին)։ Նա գրել է. «inter prima artis [typographicae] incunabula» («տպագրական արվեստի կայացման ամենասկզբում») ։ Այս տերմինը երբեմն սխալմամբ վերագրվում է Բերնհարդ ֆոն Մալինկրոդտին (1591-1664), որն այն օգտագործել է իր լատիներեն De ortu ac progressu artis typographicae («Տպագրական արվեստի վերելքի և առաջընթացի մասին», 1640) պամֆլետում, բայց իրականում նա մեջբերում է կատարել Յունիուսից  ։
Վիճակագրություն
[[Պատկեր:Incunabula distribution by region.png|thumb|300px|Ինկունաբուլաներ ըստ տպագրման վայրի
]] [[Պատկեր:Incunabula distribution by language.png|thumb|300px|Ինկունաբուլաներ ըստ լեզուների
]] Տպագրություն իրականացրած քաղաքների թիվը 282 է։ Դրանք գտնվում են մոտ 18 երկրներում՝ ժամանակակից սահմանների տեսանկյունից։ Ըստ յուրաքանչյուրում տպագրված հրատարակությունների քանակի նվազման կարգի՝ այդ երկրներն են Իտալիան, Գերմանիան, Ֆրանսիան, Նիդեռլանդները, Շվեյցարիան, Իսպանիան, Բելգիան, Անգլիան, Ավստրիան, Չեխիան, Պորտուգալիան, Լեհաստանը, Շվեդիան, Դանիան, Թուրքիան, Խորվաթիան, Սերբիան, Չեռնոգորիան և Հունգարիան։
Հետևյալ աղյուսակը ներկայացնում է 15-րդ դարի 20 հիմնական տպարանների գտնվելու վայրերը (այս բաժնի բոլոր տվյալները ճշգրիտ թվեր են, բայց դրանք պետք է դիտարկել որպես մոտավոր գնահատականներ (ISTC-ում 2013 թվականի մայիսին գրանցված հրատարակությունների ընդհանուր թիվը 28 395 է)։ Ինկունաբուլների տպագրման լեզուներն են (նվազման կարգով)՝ լատիներեն, գերմաներեն, իտալերեն, ֆրանսերեն, հոլանդերեն, իսպաներեն, անգլերեն, եբրայերեն, կատալոներեն, չեխերեն, հունարեն, եկեղեցական սլավոներեն, պորտուգալերեն, շվեդերեն, բրետոներեն, դանիերեն, ֆրիզերեն և սարդիներեն (տես դիագրամը)։
Տասը հրատարակությունից միայն մեկում (այսինքն՝ շուրջ 3000) կա որևէ նկարազարդում, փայտափորագրություն և այլն։
Գարասեֆերյան
Գարասեֆերյան, հայկական ազգանուն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Թուրքերեն հիմքով ազգանուններ Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ
Պերվոմայսկոե (գյուղ, Մալովիսկայի շրջան)
Պերվոմայսկոե (Первомайське), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Մալովիսկայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Պերվոմայսկոե գյուղում բնակվում էր 487 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Մալովիսկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Խուտոր Կոնենկով
Խուտոր Կոնենկով (Хутор Коненков), գյուղ Ռուսաստանի, Սմոլենսկի մարզի Ռոսլավլսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 0 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռոսլավլսկի շրջանի բնակավայրեր
Ռոջեր Թեյլորի սկավառակագրություն
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սկավառակագրություններ Կատեգորիա:Քուին
Պետր Կելներ
Կենսագրություն
Forbes ամսագրի 2018 թվականի վարկանիշում նրա կարողությունը գնահատվել է 15,5 մլրդ դոլար ։
Մահացել է 2021 թվականի մարտի 27-ին Ալյասկայի (ԱՄՆ) Պալմեր քաղաքի մոտ Aérospatiale AS.350 Écureuil ուղղաթիռի վթարի հետևանքով ։
Բարեգործություն
Կելներ Պետրը բարեգործական գործունեություն է իրականացրել ինչպես իր հիմնադրած PPF Group N.V.-ի շրջանակներում, որը լայն աջակցություն է ցուցաբերել մշակույթի, արվեստի, միջնակարգ կրթության ոլորտում, այնպես էլ անհատապես։
Իր կնոջ՝ Ռենատայի հետ միասին հիմնադրել է Կելներ ընտանիքի բարեգործական հիմնադրամը (The Kellner Family Foundation), որն աջակցել է կրթության և գիտության ոլորտի նախագծերին։
Ըստ հիմնադրամի պաշտոնական կայքի՝ նրա հիմնական ջանքերն ուղղված են եղել Չեխիայի Հանրապետության պետական դպրոցներում կրթության որակի բարձրացմանը («Օգնում ենք դպրոցներին հաջողության հասնել» նախագիծը, չեխերեն «Pomáháme školám k úspěchu») ՝ աջակցելով սոցիալապես անապահով ուսանողներին OPEN GATE գիմնազիայի և դրամաշնորհների տրամադրում չեխ ուսանողներին օտարերկրյա համալսարաններում սովորելու համար («Համալսարաններ» նախագիծ, չեխերեն «Univerzity») ։ 2010 թվականին նաև հիմնադրամը 9 միլիոն կրոն է տրամադրել չեխական մի քանի քաղաքների՝ ջրհեղեղների հետևանքները հաղթահարելու համար ։ Միջոցներ են հատկացվել անհատներին և կազմակերպություններին՝ կրթության, մշակույթի և առողջապահության ոլորտներում նախագծերի զարգացման համար։
Իր բարեգործական նախագծերի մասին տեղեկատվությունը Պետր Կելերը չի մեկնաբանել ։ Բացառություն է կազմել OPEN GATEИ գիմնազիա–ինտերնետը Պրահայի մերձակայքում գտնվող Բաբիցայում, որի ստեղծման աշխատանքները սկսվել են 2002 թվականին։ Հիմնական գաղափարն է օգնել նրանց, ովքեր իրենց մեղքով չեն հայտնվել կյանքի դժվարին պայմաններում, և ովքեր ունեն իրենց ճակատագիրը փոխելու կամք, ցանկություն և ունակություն, ինչպես նաև աղքատ և հարուստ ընտանիքների երեխաների ադապտացմանը ։
Կիռմսի
Կիռմսի (Kirmsi), գյուղ Էստոնիայի Պիլվամաա նահանգի Վեռիոռա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 16 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Պիլվամաա նահանգի Վեռիոռա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Ջեյմս Ուիսթլեր
Ջեյմս Էբբոտ Մաք-Նեյլ Ուիսթլեր (James Abbot McNeill Whistler, ), ամերիկացի նկարիչ։
Ալվինոպոլիս
Ալվինոպոլիս (Alvinópolis), համայնք Բրազիլիայում՝ Մինաս Ժերայս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Ագլոմերացիա Բելու Օրիզոնտիի հարավարևմտյան մասում։ Բնակչությունը կազմում է 15 783 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 599,343 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում է՝ 26,3 մարդ/կմ2։
Ջեյմս Ուիսթլեր
Կենսագրություն
Ապրել է Պետերբուրգում (1843-1849, հաճախել Գեղարվեստի ակադեմիա), Փարիզում (1855-1859, սովորել Շառլ Գլեյրի արվեստանոցում), Լոնդոնում (1859-1884, 1896-1903), կրել է Գյուստավ Կուրբեի, ճապոնական արվեստի ազդեցությունը, նկարելակերպով մոտ եղել ֆրանսիական իմպրեսիոնիզմին։
Ալվինոպոլիս
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1892 թվականի հունիսի 24-ին։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Մինաս Ժերաիս նահանգի բնակավայրեր
Ջեյմս Ուիսթլեր
Կենսագրություն
Դիմանկարներում ձգտել է կոմպոզիցիայի հակիրճ ընդհանրացման, գծային ռիթմերի ու տոնային ներդաշնակության նուրբ երաժշտականության («№ 1 սպիտակի սիմֆոնիա։ Սպիտակ հագած աղջիկը», 1862, Ազգայի պատկերասրահ, Վաշինգտոն, «Մոր դիմանկարը», 1871, Իմպրեսիոնիզմի թանգարան, Փարիզ, Միսս Ս. Ալեքսանդերի դիմանկարը, 1872-1874, Ազգային պատկերասրահ, Լոնդոն)։
Գեղանկարչական էֆեկտների ձգտումը բնանկար «նոկտյուրններում» Ուիսթլերին հանգեցրել է միջավայրի երերուն, երբեմն համարյա անիրական շարժունության տպավորություն ստեղծելուն («Կապույտ և ոսկյա նոկտյուրն։ Բատերսիի հին կամուրջը», 1872-1875, Թեյտ պատկերասրահ, Լոնդոն)։ Ուիսթլերը օֆորտի խոշոր վարպետ է («Վենետիկյան նկարաշար», 1879-1880) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի նկարիչներ Կատեգորիա:19-րդ դարի ամերիկացի նկարիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ
Շիրվանի ազգային պարկ
Շիրվանի ազգային պարկ (Şirvan Milli Parkı), ազգային պարկ, որը ստեղծվել է 2003 թվականին Սալյան շրջանի վարչական տարածքում։ Ազգային պարկի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 54,373.5 հեկտար (543.73 կմ²)։
Ստեղծման նպատակը
Ազգային պարկը ստեղծված է ջեյրանների և ջրային թռչունների պաշտպանության և վերարտադրության համար։ Շիրվանի ազգային պարկի տարածքի մոտ 4 հազար հեկտարը զբաղեցնում է ջրավազանը, իսկ տարածքի հիմնական մասը ունի կիսաանապատային լանդշաֆտ։
Ֆլորա և ֆաունա
Ազգային պարկի կենդանական աշխարհը բազմազան է։ Ճահճային տարածքներում ապրում և ձմեռում են հազվագյուտ և արժեքավոր չվող թռչուններ։ Ֆաունայի հիմնական մասը կազմում է կաթնասուններից՝ ջեյրանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ազգային պարկեր Կատեգորիա:Ադրբեջանի ազգային այգիներ
Borgward
Borgward, Գերմանիայի ֆեդերատիվ հանրապետությունում ստեղծված ընկերություն, գոյություն է ունեցել 1929-1961 թվականներին։ Ընկերությունը հիմնել է Կառլ Բորգվարդը (Carl F. W. Borgward), տեղակայված է եղել Բրեմեն քաղաքում։
Borgward group թողարկել է ավտոմեքենաներ Borgward, Hansa, Goliath և Lloyd ապրանքանիշերով։
Կառլ Բորգվարդի կողմից նախագծված առաջին մեքենան եղել է եռանիվ Blitzkarren մակնիշի ֆուրգոնը, որն ունեցել է 2 ձիաուժ հզորություն, այն հաջողությամբ է վաճառվել շուկայում։ Առավել պահանջված էր փոքր բյուջե ունեցող ընկերություններում որպես հարմար բեռնատար, ինչպես նաև օգտագործվում էր փոստային ծառայությունների կողմից։
1929 թվականին Բորգվարդտ դառնում է Hansa Lloyd AG ընկերոթյուն տնօրեն և նախագծում է Hansa Konsul ապրանքանիշը։  Այսպես 1937 թվականին թողարկում է նոր Hansa Borgward 2000-ը, դրան հաջորդում է 2300 մոդելը, որը մնում է արտադրությունում մինչև 1942 թվականը։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո շուկա է թողարկում Borgward Hansa 1500-ը։ Բորգվարդի գլխավոր ճարտարագետներից մեկը 1938-1952 թթ. եղել է Հուբերտ Մ. Մայնգաստը (Hubert M. Meingast):
1954 թվականին սկսում է արտադրել Borgward Isabella մոդելները։ Այն դառնում է ընկերության թերևս ամենահայտնի մոդելը և թողարկվում է մինչև ընկերության գոյություն ունենալը։
1950-ական թվականների վերջին սկսում է արտադրել նաև սպորտային մեքենաներ, մասնավորապես 16 մխոցանի շարժիչով, որոնք հաջողությամբ օգտագործվել են Formula Two-ի վազքուղում, իսկ մի քանիսը նույնիսկ F1 մրցություններում՝ 1961 թվականին։
Չնայած նրան, որ Borgward ընկերությունը ներմուծել էր մի քանի տեխնիկական ներդրումներ, այնուամենայնիվ շատ դժվար էր մրցակցել Opel և Volkswagen մեծ արտադրողների հետ, և 1961 թվականին ընկերությունը դադարեցրեց իր գործունեությունը սնանկության պատճառով։ Չնայած դրան ընկերությունը վճարեց իր բլոլոր պարտքերը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանական ավտոմեքենաներ Կատեգորիա:1929 հիմնադրված ընկերություններ Կատեգորիա:1961 կազմալուծված ընկերություններ
Արամ Խաչատրյան (մանկավարժ)
Արամ Արշակի Խաչատրյան, հայ մանկավարժ, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի Արևելյան ռազմաճակատի («Հայրենական մեծ պատերազմ», 1941-1945) գործողությունների մասնակից։
Կենսագրություն
Արամ Խաչատրյանը ծնվել է 1910 թվականին, Արտաշատի շրջանի Ներքին Դվին գյուղում։ Սկզբնական կրթությունն ստացել է հայրենի գյուղի դպրոցում, ավարտել է Արտաշատի մանկավարժական տեխնիկումը և անցել մանկավարժական աշխատանքի Հայարդկոոպի կադրերի պատրաստման դպրոցում՝ որպես հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչ։ 1938 թվականին ավարտել է ռուսական երկամյա ուսուցչական ինստիտուտն ու մեկնել Աբովյանի շրջան։ Ռուսաց լեզու և գրականություն է դասավանդել Կոտայքի դպրոցում, որտեղից էլ զորակոչվել է բանակ ։
Սախաևո
Սախաևո (Сахаево, Сахай), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կարմասկալինսկի շրջանի կազմում։
Արամ Խաչատրյան (մանկավարժ)
Կենսագրություն
Խաչատրյանը զինվորական դասընթացներ է անցել Վրաստանի Մախարաձե քաղաքում, ստացել է սերժանտի կոչում, մեկնել գործող բանակ, 390-րդ հայկական դիվիզիայի կազմում մասնակցել է Կերչի ազատագրմանը, վիրավորվել է, ապաքինվելուց հետո վերադարձել գործող զորամաս։ Մասնակցել է Ուկրաինայի մի շարք գյուղերի ու քաղաքների ազատագրմանը, վիրավորվել է, բայց մնացել է շարքերում, մասնակցել Բելոռուսիայում ծավալված մարտերին, Սլուցկ քաղաքի ազատագրման համար։ Մարտերից մեկում վիրավորվել է, ուղարկվել հոսպիտալ։ Ապաքինվելուց հետո զորացրվել է։ Մարտերում ցուցաբերած խիզախության համար Խաչատրյանը պարգևատրվել է «Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշանով, «Արիության համար» և մի շարք ուրիշ մեդալներով ։
Զորացրվելուց հետո Խաչատրյանն աշխատել է մայրաքաղաքի մի շարք դպրոցներում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակիցներ Կատեգորիա:Հայրենական պատերազմի 1-ին աստիճանի շքանշանակիրներ Կատեգորիա:Արիության մեդալակիրներ
Սախաևո
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կարմասկալինսկի շրջանի բնակավայրեր
Գարգալոյան
Գարգալոյան, հայկական ազգանուն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական ազգանուններ Կատեգորիա:Ազգանուններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայերեն հիմքով ազգանուններ Կատեգորիա:Յան վերջածանցով ազգանուններ Կատեգորիա:Անձնանվանական հիմքով ազգանուններ
Պատարա Դարբազի
Պատարա Դարբազի (პატარა დარბაზი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Քվեմո Քարթլիի մարզի Բոլնիսի շրջանում ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 6 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Բոլնիսի շրջան
ՀՀ ԳԱԱ գրականության ինստիտուտ
Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտ, ՀՀ ԳԱԱ գիտահետազոտական ինստիտուտ։
Պատմություն
Գործում է 1943 թվականից։ Ստեղծվել է 1938 թվականից գոյություն ունեցող Արմֆանի գրականության և լեզվի ինստիտուտի հիմքի վրա։ 1944 թվականից կրում է Մանուկ Աբեղյանի անունը։ Ունի վեց բաժին՝ հայ հին ու միջին դարերի, նոր շրջանի և սովետահայ գրականությունների, դասական գրողների երկերի գիտական հրատարակության, գրականության տեսության և գրական առնչությունների, որոնք ներկայացնում են ինստիտուտի գիտահետազոտական աշխատանքի հիմնական ուղղությունները։
Ինստիտուտը հրատարակել է հայ դասականներ Կոստանդին Երզնկացու, Հովհաննես Երզնկացու, Խաչատուր Կեչառեցու, Հովհաննես Թլկուրանցու, Մկրտիչ Նաղաշի, Գրիգորիս Աղթամարցու, Խաչատուր Աբովյանի, Հակոբ Պարոնյանի, Միքայել Նալբանդյանի, Գաբրիել Սունդուկյանի, Ռափայել Պատկանյանի, Պետրոս Դուրյանի, Հովհաննես Հովհաննիսյանի, Հովհաննես Թումանյանի, Հակոբ Հակոբյանի, Մանուկ Աբեղյանի, Եղիշե Չարենցի, Ակսել Բակունցի, Դերենիկ Դեմիրճյանի երկերի քննական բնագրերը։ Հրատարակել է «Սասունցի Դավիթ» ժողովրդական էպոսի համահավաք բնագիրը, հայ նոր գրականության պատմությունը (5 հատորով) և խորհրդահայ գրականության պատմությունը (2 հատորով, նույնը՝ ռուսերեն 1 հատորով)։ Ինստիտուտի գիտական խորհուրդը շնորհում է բանասիրական գիտությունների գիտական աստիճաններ ու կոչումներ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ ինստիտուտներ ու կազմակերպություններ
Բորդո (այլ կիրառումներ)
Բորդո կարող է վերաբերել՝
Երևանյան սևամարմին
Երևանյան սևամարմին, սևամարմինների ընտանիքին պատկանող միջատ։ Գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։
Նկարագրություն
8,5-11,5 մմ մարմնի երկարությամբ, բավականին լայն, չափավոր ուռուցիկ, ձվաձև, դեպի հետ թեթևակի լայնացող մարմնով, սևադարչնագույնից մինչև սև գունավորմամբ, չափավոր փայլուն ծածկույթներով միջին չափի բզեզ է ։
Տարածվածություն
Համարվում է Հայաստանի էնդեմիկ։ Հայաստանում հայտնի է Ծաղկաձոր քաղաքից, Արզական և Հանքավան գյուղերից (Կոտայքի մարզ), Բյուրականի շրջակայքից և Արայի լեռան հարավային լանջերից ։
Էկոլոգիա
Երևանյան սևամարմինն ապրում է տարբեր տեսակի լեռնատափաստաններում։
Պահպանություն
Սահմանափակ արեալով հազվագյուտ տեսակ է։ Բնության պահպանության միջազգային միության Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ։
Թվաքանակը ցածր է, հանդիպում են տեղ-տեղ, թվաքանակի փոփոխության միտումները հայտնի չեն։
Վտանգման հիմնական գործոնները են անասունների արածեցմամբ, խոպան հողերի հերկումով պայմանավորված հողերի դեգրադացումը։
Պահպանության միջոցառումներ չեն իրականացվում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սևամարմիններ Կատեգորիա:Միջատներ Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ Կատեգորիա:Էնդեմիկ կենդանիներ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված կենդանիներ
Բելառուսի պետական կարգ
Բելառուսի Հանրապետություն, Սահմանադրության համաձայն, ինքնուրույն, առանձին, սոցիալական, ժողովրդավարական, իրավական և ունիտար պետություն է։ Պետության ղեկավարը նախագահն է։ Երկրում պետական իշխանությունն իրականացվում է այն օրենսդրական, գործադիր և դատական տարանջատման հիման վրա։ Կառավարման ձևը բնութագրվում է որպես խառը Հանրապետություն, նախագահական հանրապետություն ։
Սահմանադրություն
Սահմանադրությունը Բելառուսի Հանրապետության հիմնական օրենքն է։ Ներկայումս գործող Սահմանադրությունն ընդունվել է Բելառուսի Հանրապետության Գերագույն Խորհրդի կողմից 1994 թվականի մարտի 15-ին։ Հետագայում Սահմանադրության փոփոխություններն ու լրացումները կատարվել են երեք անգամ (միշտ՝ հանրաքվեի միջոցով)։ Համաձայն 1995 թվականի մայիսի 14-ի հանրաքվեի արդյունքների՝ Սահմանադրությունում մտցվել են դրույթներ բելառուսերենով ռուսաց լեզվի հավասար կարգավիճակի մասին, ինչպես նաև խորհրդարանը ցրելու և նոր ընտրություններ նշանակելու հնարավորության մասին՝ վերջինիս կողմից Սահմանադրության և օրենքների կոպիտ կամ համակարգված խախտման դեպքում։ 1996 թվականի նոյեմբերի 24-ի հանրաքվեում ընդունվել է Սահմանադրության նոր խմբագրություն, որն ընդլայնում է նախագահի լիազորությունները և բարեփոխում է երկրի իշխանության մարմինների համակարգը։ 2004 թվականի հոկտեմբերի 17-ի հանրաքվեում Սահմանադրությունից հանվել է նախագահական ժամկետների սահմանափակումը, որը կարող է զբաղեցնել նույն անձը։
Օրենսդիր իշխանություն
Օրենսդիր իշխանությունն իրականացնում է երկպալատանի խորհրդարանը՝ Ազգային ժողովը։ Ստորին պալատը Ներկայացուցիչների պալատն է, վերին պալատը՝ Հանրապետության խորհուրդը։
Ներկայացուցիչների պալատի կազմը 110 պատգամավոր է։ Պատգամավորների ընտրությունն իրականացվում է ընդհանուր, ազատ, հավասար, ուղղակի ընտրական իրավունքի հիման վրա՝ գաղտնի քվեարկությամբ։ Ընտրությունները տեղի են ունենում միամանդատ շրջաններում։ Առաջին գումարման Ներկայացուցիչների պալատը (1996-2000) կազմավորվել է լուծարված Գերագույն խորհրդի պատգամավորներից։ Երկրորդ գումարման Ներկայացուցիչների պալատը գործել է 2000-2004 թվականներին, երրորդը՝ 2004 թվականից։ Ներկայացուցիչների պալատի հիմնական լիազորությունները․
Հանրապետության խորհուրդը տարածքային ներկայացուցչության պալատն է։ Այն բաղկացած է 64 անդամից՝ 8 անդամ է ընտրում մարզային և Մինսկի քաղաքային խորհուրդը՝ գաղտնի քվեարկությամբ, ևս 8 անդամ նշանակում է նախագահը։ Հանրապետության խորհրդի հիմնական լիազորությունները։
Գործադիր իշխանություն
Գործադիր իշխանությունն իրականացնում է կառավարությունը՝ Բելառուսի Հանրապետության Նախարարների խորհուրդը։ Այն բաղկացած է վարչապետից, նրա տեղակալներից, նախարարներից, պետական կառավարման հանրապետական ղեկավար մարմիններից և ղեկավարում է իրեն ենթակա պետական կառավարման մարմինների և գործադիր իշխանության այլ մարմինների համակարգը ։
Դատական իշխանություն
Դատական իշխանությունը պատկանում է դատարաններին, դատական համակարգը կառուցվում է տարածքային և մասնագիտացման սկզբունքների հիման վրա։ Արդարադատությունն իրականացվում է գործընթացում կողմերի մրցակցության և հավասարության հիման վրա։ Պետությունում նորմատիվ ակտերի սահմանադրականության նկատմամբ վերահսկողությունն իրականացնում է Բելառուսի Հանրապետության Սահմանադրական դատարանը։ Դատական համակարգը բաղկացած է շրջանային և քաղաքային դատարաններից՝ առաջին ատյանի դատարաններից, մարզային և Մինսկի քաղաքներից, Գերագույն դատարաններից, տնտեսական դատարաններից։
Նախագահ
Բելառուսի Հանրապետության նախագահը պետության ղեկավարն է, Բելառուսի Հանրապետության Սահմանադրության, մարդու և քաղաքացու իրավունքների և ազատությունների երաշխավորը։ Այն ներկայացնում է Բելառուսի Հանրապետությունը այլ պետությունների և միջազգային կազմակերպությունների հետ հարաբերություններում։ Ունի լիազորությունների լայն շրջանակ, որոնցից հիմնականը․
Բելառուսի Հանրապետությունում առաջին նախագահական ընտրությունները տեղի են ունեցել 1994 թվականի հուլիսի 10-ին։ Հաղթել է Ալեքսանդր Լուկաշենկոն։ Նա նաև հաղթել է բոլոր հետագա ընտրություններում՝ 2001, 2006, 2010, 2015 և 2020 թվականներին։
Տեղական ինքնակառավարում
Բելառուսի Հանրապետությունը ունիտար պետություն է, ուստի տեղական ինքնակառավարումը հիմնականում լուծում է տեղական հարցերը։ Տեղական կառավարումը և ինքնակառավարումը քաղաքացիների կողմից իրականացվում են պատգամավորների տեղական խորհուրդների, գործադիր և կարգադրիչ մարմինների, տարածքային հասարակական ինքնակառավարման մարմինների, տեղական հանրաքվեների միջոցով։
Տեղական ինքնակառավարման մարմինների գործունեությունը կարգավորվում է Բելառուսի Հանրապետության Բելառուսի Հանրապետությունում տեղական կառավարման և ինքնակառավարման մասին 2010 թվականի հունվարի 4-ի թիվ 108-ը օրենքով ՝ փոփոխություններով և լրացումներով։ Պատգամավորների տեղական խորհուրդների իրավասությունը կարգավորվում է օրենքի 17-րդ հոդվածով։
Քաղաքական կուսակցություններ
Բելառուսի Հանրապետությունում կուսակցական համակարգը զարգացած չէ, ինչը բացատրվում է տարբեր պատճառներով, որոնց թվում են կուսակցականության ավանդույթի բացակայությունը, մեծամասնական ընտրակարգով բոլոր ընտրությունների անցկացումը, կուսակցությունների գրանցման և գործունեության համար բարդ պայմանները, քաղաքացիական հասարակության թույլ զարգացումը և այլ կուսակցություններ գործնականում ազդեցություն չեն թողնում քաղաքականության վրա։ Հիմնական կուսակցություններն են․
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բելառուսի պատմություն Կատեգորիա:Բելառուս
Քրդերեն
Քրդերեն (زمانێ كوردی, Zimanê Kurdî), հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի հնդիրանական ճյուղի իրանական լեզուների հյուսիս-արևմտյան խմբին պատկանող լեզու կամ լեզուների խումբ։ Քրդերեն խոսում են աշխարհում 21 միլիոն մարդ ։ Քրդերեն խոսում են Թուրքիայում, Իրաքում, Իրանում, Սիրիայում, Հայաստանում, Լիբանանում և այլ երկրներում, որտեղ կա քուրդ բնակչություն։
Ժամանակակից քրդերենը ունի մի շարք բարբառներ, որոնցից հիմնականները երկուսն են՝ հյուսիսարևմտյան և հարավարևելյան։ Ամենատարածված բարբառը հյուսիսարևմտյանն (քուրմանջի) է, որով խոսում է քրդերի մեծամասնությունը։ Քուրմանջի բարբառով խոսում են Թուրքիայի, Հայաստանի, Իրանի որոշ շրջանների, հյուսիսային Իրաքի և հետխորհրդային երկրների քրդերը։ Երկրորդ բարբառը՝ հարավարևելյան կամ քուրդի բարբառը, որով խոսում են Իրանի ՝ Մեհաբադի, Սանհենդեջի և Քերմանշահի, նաև Իրաքի՝ Ռևանդուզի, Էրբիլիայի, Քիրքիքի և Սուլեյմանի քրդերը։
Գրական քրդերենի հիմնադիր է համարվում քուրդ քաղաքական գործիչ,լրագրող և լեզվաբան Ջալադաթ Ալի Բադրխանը։ Բացի քրդերենից տիրապետել է անգլերեն, ֆրանսերեն,գերմաներեն,թուրքերեն,պարսկերեն,արաբերեն,ռուսերեն և հունարեն լեզուներին։
Ջալադաթ Բադրխանը 1932թ. Մայիսի 15-ին թողարկում է Հավար ամսագրի առաջին համարը։ Նրա հիմնական նպատակներից էր այս ամսագրի միջոցով ողջ Քրդստանի տարածքում ճանաչեցնել տալ լատինատառ քրդերեն այբուբենը։ Նույն թվականին նա հրատարակում է իր քերականական գիրքը ՝ “Rêzimana Elfabê ya Kurdî” վերնագրով։ Հավար ամսագրի լույսընծայման առաջին օրը՝մայիսի 15-ը, նշվում է որպես քրդերենի օր։ Նա է դրել գրական քրդերենի լեզվաբանության հիմնասյունները։
Բնութագիր
Ժամանակակից քրդերենը ունի մի շարք բարբառներ, որոնցից հիմնականները երկուսն են՝ հյուսիսարևմտյան և հարավարևելյան։ Ամենատարածված բարբառը, որով խոսում է մոտ 24 միլիոն քուրդ, հանդիսանում է հյուսիսարևմտյանը (Քուրմանջի)։ Քուրմանջի բարբառով խոսում են Թուրքիայի, Հայաստանի, Իրանի որոշ շրջանների, հյուսիսային Իրաքի և ԱՊՀ երկրների քրդերը։ Երկրորդ բարբառը՝ հարավարևելյան կամ քուրդի բարբառն է, որով խոսում են Իրանի՝ Մեհաբադի, Սանհենդեջի և Քերմանշահի, նաև Իրաքի՝ Ռևանդուզի, Էրբիլիայի, Քիրքիքի և Սուլեյմանի քրդերը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քրդերեն
Մահվան հրեշտակները (համակարգչային խաղ)
«Մահվան հրեշտակները» (殺戮の天使, Angels of Death), համակարգչային խաղ ։ 2015-2016 թվականներին թողարկվել է խաղի վրա հիմնված 6 հատորանոց մանգա։ 2018 թվականի հուլիսին մանգայի հիման վրա թողարկվել է անիմե ։
Սյուժե
Դեպքերը տեղի են ունենում անհայտ լքված շենքում, որը լցված է ծուղակներով և մոլագար մարդասպաններով, գլխավոր հերոսներն են տասներեքամյա աղջիկ Ռեյչել Գարդները և Զաք անունով 20-ամյա երիտասարդը։
Շենքի յուրաքանչյուր հարկում կա իր տերը՝ այսպես կոչված «հրեշտակ»։ Ամբողջ տարածքի յուրաքանչյուր հարկ կոչվում է խաղային տարածք, որի շրջանակներում անցկացվում է «խաղ»։ Այս խաղում հրեշտակի նպատակն է բռնել և սպանել իր զոհին, զոհի նպատակը՝ փախչել մարդասպանից և այնտեղից դուրս գալ ողջ։
Կերպարներ
Այզեք «Զաք» Ֆոստեր (アイザック・フォスタ) գլխավոր հերոսներից մեկը, սերիական մարդասպան, B6 հարկի «հրեշտակ»։
Դեռ մանկուց տղան աչքի էր ընկնում իր դաժանությամբ։ Երբ նրա մայրը տուն է թողնում մի տղամարդու, Այզեքը կծում է նրան, դա զայրացնում է կնոջը։ Տղային տանից դուրս հանելուց առաջ, այդ տղամարդը վառում է Այզեքի մարմինը և հետո միայն հանձնում մանկատուն (այդ պատճառով Այզեքն ունի պիրոֆոբիա), որտեղից տղան հայտնվել է խնամատար ընտանիքում։ Խորթ ծնողները երեխաներին խնամակալում էին միայն փողի համար, և երբ նրանց երեխաները մահանում էին սովից, նրանք թաղում էին նրանց դիակները իրենց տան հետևի բակում։ Ֆոսթերին, ինչպես և մյուսներին, ստիպում էին սովամահ լինել, բայց նա թաքուն սնվում էր։
Ոստիկանությունը հայտնաբերում է սպանվածների մարմինները, իսկ որոշ ժամանակ անց նաև մահացած երեխաների աճյունները, որոնք թաղվել են տան հետևում։ Քանի որ միայն Ֆոսթերն էր մնացել ողջ, բոլոր կասկածներն ընկել էին նրա վրա։
B5 հարկում Ռեյին հանդիպելով՝ նա փոխշահավետ գործարք է կնքում աղջկա հետ։ Զաքը պետք է սպանի նրան այն բանի դիմաց, որ աղջիկն օգնում է նրան դուրս գալ շինությունից։ Ընթացքում պարզ է դառնում, որ Այզեքը ատում է սուտը և սիրում է սպանել միայն զգացմունքային մարդկանց։
Հետագա ճակատագիրն անհայտ է։
Սպանության գործիքները՝ դանակ, գերանդի։
Ռեյչել «Ռեյ» Գարդներ (レイチェル・ガードナー), խաղի գլխավոր հերոսը, կախարդ, В1 հարկի տիրուհին։
Մինչ շենք հասնելը Ռեյչելը բուժվում էր իր հոգեթերապևտ Դենի Դիքենսի մոտ։ Նրա խոսքով՝ ինքը սկսել է այցելել բժշկի, քանի որ դարձել է սպանության վկա։
Խաղի վերջում նա Զաքի հետ բարձրանում է վերջին հարկ՝ B1 և պարզվում է, որ այդ հարկի տիրուհին Ռեյչելն է։ Աղջիկը հիշում է սպանության մանրամասները և որոշ այլ հիշողություններ իր կյանքից, ինչը ազդում է նրա վարքագծի վրա։ Սակայն նրանք, այնուամենայնիվ, դուրս են գալիս շենքից, որտեղ նրանց արդեն սպասում է ոստիկանությունը։ Աղջկան տանում են հոգեբուժարան, որտեղ նա որոշ ժամանակ է անցկացնում, մինչև նրա հետևից գա Ֆոսթերը։
Սպանության գործիքը՝ ատրճանակ։
Դենի Դիքենս (ダニー), համարվում է В5 հարկի «հրեշտակը»։
Բժիշկ, Ռեյչել Գարդների հոգեթերապևտը։ Նա բավականին երկար ժամանակ հետևում էր աղջկան, հենց նրա շնորհիվ է Ռեյը հասնում իր հարկին։
Դենին սիրում է հավաքել իր զոհերի աչքերը, հատկապես նրան հիացնում էին Ռեյչելի աչքերը, որոնք շատ նման էին իր մոր աչքերին։
Տղան ծնվել է մեկ աչքով։ Նրա մայրը չի դիմացել և ինքնասպանություն է գործել՝ կախվելով։ Դրանից հետո Դիքենսը սկսել է փնտրել նրան, որը նույն աչքերն ուներ՝ «մեռած, բայց կենդանի»։ Որոնումները տևել են երկար, հետո նա գտնում է Գարդներին։
Խաղի վերջում Դենին սպանվում է Գրեյի կողմից։ Նա չի հասկանում, թե ինչով է արժանի նման ճակատագրի և ինչու է Ռեյչելը գնացել Զաքի հետ։
Էդին մի տղա է, որը կրում է դդումի դիմակ, քանի որ ամաչում է իր արտաքինից։ Նա ունի վառ կարմիր մազեր, պեպեններ և կանաչ աչքեր, գրեթե Ռեյչելի հասակակիցն է։ Նա Ռեյչելին է սիրահարվում գրեթե առաջին հայացքից՝ խոստանալով նրա համար լավագույն տապանաքարն անել և սպանել առանց ցավի։ Բայց դա նրան չի հաջողվում. աղջիկը չի համաձայնում լինել նրա հետ, իսկ Այզեքին դա դուր չի գալիս։ Հետևաբար, նա սպանում է տղային, թողնելով նրան գերեզմանի վրա, որը նախատեսված էր Գարդների համար։
Սպանության գործիքը՝ բահ։
Քեթրին «Քեթի» Ուորդ (キャシー), դատավոր, В3 հարկի տիրուհին։
Աբրահամ Գրեյ (グレイ), սուրբ հայր, այս շենքի հիմնական անդամներից մեկը, որը պատասխանատու է «խաղի» մարդասպանների հավաքագրման համար։ B2 հարկի տերը, որտեղ էլ գտնվում է ելքը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Windows տեսախաղեր Կատեգորիա:Մանգաներ Կատեգորիա:Անիմեներ այբբենական կարգով
Ասիական ընկերություն
Ասիական ընկերություն, մշակութային կազմակերպություն։ Հիմնվել է 1877 թվականին, Կոստանդնուպոլսում։ Ատենապետներն են եղել Ռեթեոս Պերպերյանը, Գրիգոր Զոհրապը, Արփիար Արփիարյանը։ 1878 թվականին պոլսեցի և գավառից եկած պանդուխտ հայերի համար կազմակերպությունը բացել է կիրակնօրյա դասընթացներ, գրականություն նվիրել Վանի, Զեյթունի դպրոցներին։ 1883-1888 թվականներին հրատարակել է «Երկրագունդ» գրական գիտական ամսաթերթը (խմբագիրներ՝ Հակոբ Պարոնյան, Եղիա Տեմիրճիպաշյան)։ Գործել է մինչև 1900 թվականը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքահայ մշակութային կազմակերպություններ Կատեգորիա:Թուրքահայ կրթություն
Խուտոր Պոկրովսկի
Խուտոր Պոկրովսկի (Хутор Покровский), գյուղ Ռուսաստանի, Սմոլենսկի մարզի Ռոսլավլսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 5 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռոսլավլսկի շրջանի բնակավայրեր
Քրիզոբերիլ
Քրիզոբերիլ կամ խրիզոբերիլ ( հուն χρνσός- ոսկի և βήρυλλος-ծովի գույնի թանկարժեք քար), օքսիդային միներալ, բերիլիումի և ալյումինի օքսիդ (BeAl2O4) , կիսաթանկարժեք քար։  Չնայած քրիզոբերիլի և բերիլի նման անուններին, դրանք կատարելապես տարբեր քարեր են, նույնիսկ եթե երկուսն էլ պարունակում են բերիլիում։ Քրիզոբերիլը հանդիսանում է բնության մեջ ավելի հաճախ հանդիպող երրորդ թանկարժեք քարը։ Կարծրությունն ըստ Մոոսի սանդղակի՝ 8.5, այն գտնվում է կորունդի (9) և տոպազի (8) միջև ։
Քրիզոբերիլի բյուրեղի հետաքրքրիր հատկանիշներից են ձևավորված ցիկլիկ զույգերը։ Այդ կրկնօրինակ բյուրեղներն ունեն հեքսագոնային կառուցվածք, բայց հանդիսանում են զույգերի եռյակներ, որոնցից յուրաքանչյուրն իր հարևանի նկատմամբ կազմում է 120° անկյուն։ Եթե երեքի փոխարեն առկա են միայն երկու զույգեր, ապա ստացվում է V-ձև բյուրեղ։ Սովորական քրիզոբերիլը թափանցիկ կամ կիսաթափանցիկ դեղնականաչավուն գույնի միներալ է։ Եթե միներալն ունի հաճելի բաց կանաչ, կամ դեղին գույն և թափանցիկ է՝ այն օգտագործում են որպես թանկարժեք քար։ Քրիզոբերիլի երեք հիմնական տարատեսակներն են՝ սովորական դեղնականաչ, կատվի աչք կամ ցիմոֆան և ալեքսանդրիտ։ Վիկտորյական և էդվարդիական դարաշրջաններում մեղմ կանաչ քրիզոբերիլը հիշատակվում էր որպես «քրիզոլիտ», որն առաջացնում էր խառնաշփոթ, քանի որ այդ անունն օգտագործվում էր նաև օլիվին միներալի համար (պերիդոտի զարդաքարային տեսակը)։ Այդ անվանումն այլևս չի օգտագործվում թանկարժեք քարերի անվանակարգում։
Ալեքսանդրիտը ուժեղ պլեոքրոիզմով (տրիքրոիզմ) օժտված թանկարժեք քար է, մասնակի բևեռացված լույսի ուղղությունից կախված կարող է ցուցաբերել զմրուխտե կանաչ, կարմիր և դեղնանարնջագույն երանգներ։ Բայց նրա առանձնահատկությունը կայանում է նրանում, որ փոխում է իր գույնը նաև արհեստական լուսավորության դեպքում (շիկացման թելիկ, հալոգեն)։ Կարմիրից կանաչ գույնի փոփոխությունը տեղի է ունենում լույսի դեղին սպեկտրի ամբողջական կլանման, միևնույն ժամանակ կապտականաչ և կարմիր ալիքների թափանցման արդյունքում։ Ընկալվող գույնը կախված է լուսավորության սպեկտրալ բալանսից։ Բարձրորակ ալեքսանդրիտը ցերեկային լույսի տակ ունի կանաչավուն, երկնագույն երանգներ (բարձր ջերմաստիճանում՝ համեմատաբար ավելի կապույտ) և շիկացման թելիկի լույսի տակ փոխում է գույնը կարմիրից մուգ կարմիր ։ Բայց և այնպես նուրբ գույներով քարեր շատ հազվադեպ են հանդիպում։ Ավելի ցածր որակի քարերը կարող են ունենալ դեղնականաչ ցերեկային գույներ և դարչնակարմրագույն՝ արհեստական լուսավորության տակ ։
Ցիմոֆանը հայտնի զարդաքար է և ավելի հայտնի է «կատվի աչք» անունով։ Այս տարատեսակը ցուցաբերում է լուսային հաճելի խաղ կամ օպալեսցենցիա, որը հիշեցնում է կատվի աչք։ Որպես զարդաքար երեսակելուց հետո այն ձեռք է բերում բաց կանաչ գունավորում՝ լույսի մետաքսյա շերտով քարի մակերևույթին։
Հանքավայրեր
Քրիզոբերիլը ձևավորվում է պեգմատիտային պրոցեսների ժամանակ։ Երկրի ընդերքում հալված մագմայի խտությունը ավելի փոքր է և երբ այն դուրս է գալիս մակերևույթ, նրա հիմնական մասը սառում է։ Ջուրը, որը պարունակում է նրա մեջ փոքր քանակներով, հալված մագմայում դառնում է ավելի կոնցենտրիկ, քանի որ չի կարող ներառվել պինդ միներալների բյուրեղացման գործընթացի մեջ։ Այսպիսով մնացած հեղուկ մագման ավելի հարուստ է ջրով, ինչպես նաև հազվագյուտ տարրերով, որոնք նույնպես չեն ներառվում հիմնական ապարները ձևավորող միներալների բյուրեղների կառուցվածքի մեջ։ Ջուրը մեծացնում է ջերմաստիճանի դիապազոնը ֆազերի միջև, դրանով իսկ հնարավորություն տալով հազվագյուտ տարրերին հեռանալ հիմնական ապարներից և ձևավորել սեփական միներալները։ Արդյունքում ջրով հարուստ մագմայի հալույթից առանձնանում են հիմնական միներալների խոշոր բյուրեղները (քվարց, դաշտային սպաթ), ինչպես նաև հազվագյուտ տարրերի սեփական միներալները, ինչպիսիք են բերիլիումը և լիթիումը, դրանց անվանում են պեգմատիտներ։ Մագմայի մեջ ջրի մեծ պարունակությունը հնարավորություն տվեց բյուրեղներին արագ աճել, արդյունքում հաճախ առաջանում են պեգմատիտի խոշոր բյուրեղներ, որը մեծացնում է թանկարժեք բյուրեղների ձևավորման հավանականությունը։
Քրիզոբերիլը կարող է աճել նաև այլ ապարների մեջ, պեգմատիտների մոտակայքում, երբ բերիլիումով և ալյումինով հարուստ պեգմատիտները ռեակցում են իրենց շրջապատող միներալների հետ։ Հետևաբար քրիզոբերիլ կարելի է գտնել փայլարի շերտերում և դոլոմիտային մարմարի մետամորֆ նստվածքներում։ Քանի որ քրիզոբերիլը կարծր միներալ է և կայուն է քիմիական ազդակների նկատմամբ, այն կարող է հողմահարվելու արդյունքում անջատվել լեռնային ապարներից՝ նստելով գետերի ավազներում և ալյուվիալ նստվածքների մանրախճի մեջ այլ միներալների հետ միասին (ալմաստ, կորունդ, տոպազ, շպինել, նռնաքար և տուրմալին)։ Այդպիսի վայրերում քրիզոբերիլ գտնելու դեպքում այն կունենա կլորացած եզրեր սուր սեպաձև մակերևույթի փոխարեն։ Քրիզոբերիլի մեծ մասն արդյունահանվում է Բրազիլիայում և Շրի Լանկայում, այն ստանում են հողաշերտերից, քանի որ կապված ապարները ինտենսիվորեն հողմահարվում և քայքայվում են։
Եթե պեգմատիտային հեղուկը հարուստ է բերիլիումով, ապա կարող են առաջանալ բերիլի կամ քրիզոբերիլի բյուրեղներ։ Բերիլի բյուրեղում բերիլիումի և ալյումինի հարաբերակցություն բարձր է, այն դեպքում, երբ քրիզոբերիլի համար ընդհակառակն է։ Երկուսն էլ կայուն են ինչպես քվարցի միներալը։ Ալեքսանդրիտի գոյացման համար նույնպես պետք է առկա լինի քրոմի որոշակի քանակություն։ Բայց բերիլիումը և քրոմը հակված չեն միասին գտնվել միևնույն ապարներում։ Քրոմն ավելի տարածված է մաֆիկ և ուլտրամաֆիկ ապարներում, որոնցում բերիլիումը հանդիպում է ծայրահեղ հազվադեպ։ Բերիլիումը խտանում է ֆելզիտային պեգմատիտներում, որտեղ քրոմը գործնականորեն բացակայում է։ Այսպիսով եզակի դեպքը, երբ ալեքսանդրիտը կարող է աճել, դա այն դեպքն է, երբ բերիլիումով հարստացած պեգմատիտները ռեակցիայի մեջ են մտնում քրոմով հարուստ ապարների հետ։ Այս անսովոր պահանջները բացատրում են քրիզոբերիլի այս տարատեսակի հազվագյուտ լինելը։
Ալեքսանդրիտ
Ալեքսանդրիտը ցուցաբերում է գունային փոփոխություն (ալեքսանդրիտի էֆեկտ)՝ շրջապատում լույսի բնույթից կախված (մետամերիզմ)։ Այդ էֆեկտի արդյունքում նկատվում է կանաչավունից անցում կարմրագույնին ։ Ալեքսանդրիտի բյուրեղում ալյումինի իոնների մի մասը տեղակալված են քրոմի իոններով, որի արդյունքում տեղի է ունենում լույսի տեսանելի սպեկտրի դեղին գույնին համապատասխանող ալիքների կլանում (580նմ) ։ Քանի որ մարդու տեսողությունն ավելի զգայուն է կանաչ և քիչ զգայուն՝ կարմիր լույսի նկատմամբ, ալեքսանդրիտը ցերեկային լույսի տակ կանաչ է երևում, որովհետև առկա է տեսանելի լույսի լրիվ սպեկտրը։ Իսկ շիկացման թելիկի լուսի ներքո, որի կանաչ և կապույտ սպեկտրը ավելի պակաս է, ալեքսանդրիտը դառնում է կարմրավուն ։ Գույների այս փոփոխությունը կախված չէ բյուրեղի զննման ուղղությունից, որը կարող է հայտնվել պլեոքրոիզմի արդյունքում ։
Ուրալյան լեռներից (Ռուսաստան) արդյունահանած ալեքսանդրիտը ցերեկային լույսի տակ կարող է լինել կանաչ, իսկ արհեստականի տակ՝ կարմիր։ Նրա այլ տարատեսակներ կարող են ցուցաբերել համապատասխանաբար դեղնավուն և մորու կարմիր գույներ։ Այն քարերը, որոնք ցուցաբերում են գույների կտրուկ փոփոխություն, օրինակ՝ կարմիրից կանաչ, համարվում են հազվագյուտ և պահանջարկ ունեցող քարեր ։ Ավելի թույլ գունային փոփոխություններով քարերը, օրինակ՝ դեղնականաչից դեղնադարչնագույն, ևս կարող են դիտարկվել որպես ալեքսանդրիտ (հաստատված Ամերիկայի Թանկարժեք Քարերի Ինստիտուտի կողմից, GIA ) :
Համաձայն հանրահայտ, բայց հակասական պատմության՝ ալեքսանդրիտը հայտնաբերվել է ֆին երկրաբան Նիլս Գուստավ Նորդենշյոլդի կողմից (1792–1866) և անվանակոչվել է Ռուսաստանի ապագա ցար Ալեքսանդր Երկրորդի պատվին։ Ալեքսանդրիտի սկզբնական հայտնաբերումը եղավ այն ժամանակ, երբ Նորդենշյոլդը հետազոտում էր Պետրովսկու կողմից իրեն հանձնված հանքաքարի նմուշը։ Սկզբում նա ենթադրեց, որ այդ միներալը զմրուխը է (իսկ զմրուխտի առաջին հանքավայրը բացվել է 1831 թվականին), այնուհետև պարզեց, որ դա նոր միներալ է։
Ավանդաբար համարվում է, որ 5 և ավել կարատ (1000մգ) ալեքսանդրիտի քարեր կան միայն Ուրալում, բայց այն ժամանակվանից ի վեր այդպիսի խոշոր քարեր գտնվել են նաև Բրազիլիայում։ Այլ հանքավայրեր կան Հնդկաստանում, Մադագասկարում, Տանզանիայում և Շրի Լանկայում։ Երեք կարատից ավելի ծանր ալեքսանդրիտներն հանդիպում են շատ հազվադեպ։
Ներկայումս մի քանի լաբորատորիաներ կարողանում են սինթետիկ ճանապարհով աճեցնել նույն քիմիական և ֆիզիկական հատկություններն ունեցող քարեր, ինչպիսին որ բնական ալեքսանդրիտն է։ Հայտնի երեք մեթոդներն են.
Չոխրալսկու կամ ձգված ալեքսանդրիտը հեշտ է տարբերել բնականից, քանի որ այն շատ մաքուր է և պարունակում է ճկված ակոսիկներ, որոնք տեսանելի են խոշորացնելիս։ Չնայած այս ձևով աճեցրած քարի գույների փոփոխությունը կարող է լինել կապույտից մինչև կարմիր, բայց դա այնքան էլ նման չէ բնական քարի ցուցաբերած գունափոխությանը։
Հիդրոթերմալ պայմաններում աճեցրած ալեքսանդրիտի ֆիզիկական և քիմիական հատկությունները նույնն՝ են ինչ որ իսկական ալեքսանդրիտինը ։
Որոշ թանկարժեք քարեր, որոնց սխալմամբ վերագրում են որպես լաբորատորիայում աճեցրած սինթետիկ ալեքսանդրիտ, իրականում իրենցից ներկայացնում են միկրոտարրերի (օրինակ՝ վանադիում) կամ շպինելների խառնուրդներ պարունակող կորունդներ և, փաստորեն քրիզոբերիլ չեն։ Այս դեպքում ավելի ճիշտ կլիներ դրանց անվանել «ալեքսանդրիտի նմանակումներ», բայց ոչ՝ «սինթետիկ ալեքսանդրիտ»։ Այդ ալեքսանդրիտանման քարերը ցուցաբերում են բնորոշ մուգ կարմիրից բաց մանուշակագույն գունափոխություն, որը իրականում նման չէ ալեքսանդրիտին, որովհետև կանաչ գույնը բացակայում է ։
Ցիմոֆան
Քրիզոբերիլի այս տարատեսակին ընդունված է անվանել «կատվի աչք»։ Ցիմոֆան անվանումը նույնպես ունի հունական ծագում, նշանակում է «ալիք, արտաքին տեսք»։ Ունի պղտոր տեսք, որը վիզուալ աղավաղում է զարդաքարի մակերևույթը։ Այդ էֆեկտի շնորհիվ քարը նմանվում է կատվի աչքին։ Էֆեկտը ավելի վառ է արտահայտվում, եթե զարդաքարը մշակված է այնպես, որ բյուրեղի առանցքը ուղղահայաց է զարդաքարի մակերևույթին։ Դեղին քրիզոբերիլի գույնը պայմանավորված է Fe3+ իոնների առկայությամբ։
Կատվի աչքը հանրահայտ դարձավ 19-րդ դարի վերջին, երբ Կոնաուտի հերցոգը պատվիրեց կատվի աչքով նշանադրության մատանի։ Այդքանը բավական էր, որ քարը դառնար ավելի թանկարժեք և ավելի հանրահայտ։ Մինչ այդ կատվի աչքը հիմնականում թանկարժեք քարերի հավաքածուների միներալ էր։ Նրա մեծացող պահանջարկը հանգեցրեց ցիմոֆանի հանքերի ակտիվ որոնումներին, արդյունքում Շրի Լանկայում հայտնաբերվեցին նոր հանքեր ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Միներալներ Կատեգորիա:Թանկարժեք քարեր Կատեգորիա:Երկրաբանություն Կատեգորիա:Քիմիա Կատեգորիա:Հանքաարդյունաբերություն Կատեգորիա:Ալյումինի միներալներ
Բույսերի սաղմնաբանություն
Բույսերի սաղմնաբանություն (բույսերի էմբրիոլոգիա), բուսաբանության բաժին, ուսումնասիրում է բուսական նոր օրգանիզմների առաջացման (սաղմնավորման) և ձևավորման հարցերը։ Ավելի լայն առումով, բույսերի սաղմնաբանությունը ուսումնասիրում է ինչպես բույսերի սաղմնային զարգացումը, այնպես էլ բազմացման ոլորտի ձևավորման շրջանը, սեռական բջիջների առաջացման և բեղմնավորման երևույթները։ Տարբերում են ընդհանուր բույսերի սաղմնաբանություն, որը բացահայտում է բազմացման և սաղմնային զարգացման հիմնական օրինաչափությունները (սպորոգենեզ, գամետոգենեզ, զիգոտոգենեզ, էնդոսպերմոգենեզ և այլն), համեմատական բույսերի սաղմնաբանություն, որն ուսումնասիրում է տարբեր բույսերի սաղմնային պրոցեսները՝ կարգաբանության և ֆիլոգենիայի հարցերի պարզաբանման նպատակով, մասնավոր բույսերի սաղմնաբանություն, որն ուսումնասիրում է այդ պրոցեսներն առանձին կարգաբանական խմբերի բույսերում և փորձառական բույսերի սաղմնաբանություն, որը փորձնական ճանապարհով պարզաբանում է բույսերի սաղմնային պրոցեսների գենետիկական, կենսաքիմիական և ֆունկցիոնալ բնույթը։ Որպես ինքնուրույն գիտություն բույսերի սաղմնաբանություն ձևավորվել է դեռևս XIX դարում, երբ արդեն ստեղծվել էին բջջային տեսությունը և էվոլյուցիոն ուսմունքը։ Բույսերի սաղմնաբանության զարգացմանը նպաստել է մանրադիտակային տեխնիկայի կատարելագործումը։ Այդ ժամանակաշրջանում մի շարք բուսաբաններ (Զ․ Ամիչի), (Ֆ․ Մայն, Վ․ Հոֆմայստեր), ( Ի․ Դորոժանիկին և Ն․ Ժելեզնով ու ուրիշներ) բացահայտել էին փոշեհատիկի ծլման ու փոշեխողովակի առաջացման երևույթները, պարզել սպորավոր և ծաղկավոր բույսերի օնտոգենեզի մի շարք կարևորագույն հարցեր, հաստատել սեռական և անսեռ սերունդների հաղորդականության տեսությունը։ Բույսերի սաղմնաբանության զարգացման ժամանակակից փուլը բնութագրվում է տեսության և փորձի սերտ միահյուսմամբ։ Սաղմնաբանների հիմնական ուշադրությունը ներկայումս ուղղված է այնպիսի բարդ երևույթների հետազոտությանը, ինչպիսին են միկրո- և մակրոգամետոգենեզը, կրկնակի բեղմնավորման պրոցեսը, էմբրիո- և էնդոսպերմատոգենեզը, պոլիէմբրիոնիան և ապոմիքսիսը, որոնց ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի բույսերի ֆիլոգենիայի և էվոլյուցիայի պրոբլեմների մշակման, ինչպես նաև ձևերի և տեսակների առաջացման հարցերի պարզաբանման համար։ Գենետիկական և սելեկցիոն մի շարք կարևորագույն խնդիրների լուծումը (հեռավոր հիբրիդացում, ստերիլություն, ապոմիքսիս և այլն) ևս հենվում է սաղմնաբանական ուսումնասիրությունների վրա։ Ինտենսիվորեն զարգանում են բույսերի սաղմնաբանության փորձառական և էկոլոգիական ուղղությունները։ Ֆիտոմորֆոլոգների միջազգային ասոցիացիան հրատարակում է «Ֆիտոմորֆոլոջի» («Phytomorphology», 1951-ից) հանդեսը, որտեղ լուսաբանվում են նաև բույսերի սաղմնաբանության հարցերը։ Երկու տարին մեկ անցկացվում են միջազգային սիմպոզիումներ։ ՀՍՍՀ-ում բույսերի սաղմնաբանությամբ զբաղվում են Երևանի համալսարանում, ՀՍՍՀ ԳԱ բուսաբանության ինստիտուտում, Երևանի գյուղատնտեսական ինստիտուտում։
Կատեգորիա:Բուսաբանություն
Հայաստանի Հանրապետություն (օրաթերթ)
«Հայաստանի Հանրապետություն», կրճատ ՀՀ, Հայաստանում 1990-2023 թվականներին լույս տեսած օրաթերթ։ Ստեղծվել է ՀՀ Գերագույն խորհրդի 1990 թվականի սեպտեմբերի 6-ի որոշմամբ։ Սկզբում տպվել է հայերեն և ռուսերեն տարբերակներով՝ որպես Գերագույն խորհրդի պաշտոնաթերթ։ Լուծարվել է 2023 թվականին ։
Առաջին համարը լույս է տեսել 1990 թվականի հոկտեմբերի 9-ին։ Առաջին խմբագիրը եղել է Այդին Մորիկյանը։ Հետագայում՝ 1992 թվականի նոյեմբերից «Ռեսպուբլիկա Արմենիա» ռուսերեն տարբերակն առանձնացվել է և սկսել լույս տեսնել որպես առանձին թերթ։ Իսկ «Հայաստանի Հանրապետություն»-ն իբրև Գերագույն խորհրդի, այնուհետև՝ ՀՀ Ազգային Ժողովի պաշտոնաթերթ շարունակել է լույս տեսնել մինչև 2000 թվականի վերջը։ 2001 թվականի Հայաստանի Հանրապետության կառավարության փետրվարի 9-ի որոշմամբ ստեղծվել է «Հանրապետություն» ՓԲԸ-ը, որի հրատարակությունն էլ մինչև 2023 թվականը հանդիսացել է «Հայաստանի Հանրապետություն» օրաթերթը։ Այս կարգավիճակով թերթը սկսել է լույս տեսնել 2001 թվականի ապրիլի 9-ից ։ Թերթն ունեցել է սեփական թղթակից նաև Արցախում ։
2023 թվականի հունիսի 1-ից «Հայաստանի Հանրապետությունը» դադարել է լույս տեսնելուց ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի օրաթերթեր Կատեգորիա:Հայկական քաղաքական պարբերականներ Կատեգորիա:Հայկական հասարակական պարբերականներ Կատեգորիա:Պարբերականներ այբբենական կարգով
Մարտին Կուպեր
Մարտին Կուպեր (Martin Cooper, ), ամերիկացի ինժեներ և ֆիզիկոս, հայտնի է որպես բջջային հեռախոսով առաջին զանգ կատարող մարդ ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1928 թվականին Չիկագոյում (ԱՄՆ)՝ Ուկրաինայից հրեա էմիգրանտների ընտանիքում, որոնք նախկինում ապրել են Կիևի մոտ գտնվող ավանում։ 1950 թվականին ստացել է Իլինոյս տեխնոլոգիական ինստիտուտի դիպլոմ, և դարձել ինժեներ էլեկտրատեխնիկ։ Ծառայել է ԱՄՆ ռազմածովային ուժերում՝ որպես սուզանավի սպա, որը խարսխվում էր Հավայան կղզիներում։ Կորեական պատերազմից հետո Մարտինն աշխատանքի է ընդունվել «Western Electric» ընկերությունում, որտեղ աշխատել է հեռատիպի ստեղծման վրա։ Իսկ 1954 թվականին սկսել է աշխատել «Motorola»-ում։ Այս ժամանակ Կուպերը շարունակում էր ուսումը։ Էլեկտրատեխնիկայի մագիստրոսի աստիճան ստացել է Իլինոյսի տեխնոլոգիական ինստիտուտում, իսկ երեկոյան ժամերին դասավանդել է։
1960 թվականին Ջոն Միտչելը դարձել է ընկերության դյուրակիր հաղորդակցության նախագծերի գլխավոր ինժեներ։ Աշխատելով Motorola ընկերությունում՝ Կուպերը զբաղվել է ավտոմոբիլային ռադիոհեռախոսային ցանցի կատարելագործմամբ։ Թեև այդ կապը ծանր էր և ոչ այնքան հարմարավետ, այնուամենայնիվ, այն մեծ տարածում է գտել, և այդ ժողովրդականությունը շարունակում էր աճել արագ տեմպերով։ 1970-ական թվականների սկզբին Միտչելը Կուպերին առաջարկել է ավտոմոբիլային հեռախոսակապի համար պատասխանատու բաժնի ղեկավարի պաշտոնը։ Կուպերը հայտնել է այն գաղափարը, որ բջջային հեռախոսի չափը պետք է նվազեցվի այնքան, որպեսզի մարդիկ կարողանան այն պահել ձեռքում։ Հաճախություններով մոտ ալիքների կոնֆլիկտի խնդիրը, ինչպես նաև կառուցվածքի թեթևացումը փորձել են լուծել տեխնոլոգիապես մի քանի ձեռնարկություններ, բայց 20-րդ դարի 70-ական թվականների սկզբին ոչ ոքի դա չի հաջողվել։