cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
CSB News
CSB News, շուրջօրյա լրատվական հեռուստաընկերություն Բանգլադեշում։ Հեռարձակվում է 2007 թվականի մարտի 24-ից թեստալին ռեժիմով, հիմնական հեռուստաեթերը մեկնարկել է ապրիլի 9-ին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բանգլադեշի հեռուստաընկերություններ Կատեգորիա:Լրատվական հեռուստաընկերություններ
Ռուդնյա-Զամիսլովիչսկայա
Ռուդնյա-Զամիսլովիչսկայա (Рудня-Замисловицька), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Օլևսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1545 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Ռուդնյա-Զամիսլովիչսկայա գյուղում բնակվում էր 93 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,48 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 193,75 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Օլևսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1545 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Մոլակորիկ
Մոլակորիկ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սեզար Պելլի
Սեզար Պելլի (César Pell, ), արգենտինացի ճարտարապետ, որի ամենահայտնի շինություններից մեկն է համարվում Կուալա Լումպուրում կառուցված Պետրոնասի Աշտարակները։
Կենսագրություն
Պելլին ծնվել է 1926 թվականին Սան Միգել դե Տուկումանեում, Արգենտինայում ։ Ավարտել է Տուկումայի Պետական համալսարանը և ուսանել Իլլինոյան համալսարանին կից ճարտարապետության դպրոցում` Ուրբանում և Շամպեյնում։ 1952 թվականին Պելլին գաղթել է Միացյալ նահանգներ, իսկ 1964 թվականին ստացել է ԱՄՆ-ի քաղաքացիություն։ 1977 թվականին նա հիմնել է սեփական ճարտարապետական բյուրոն, որը ստացել է «Cesar Pelli & Associates» անվանումը։ 1977 թվականից մինչև 1984 թվականը Պելլին զբաղեցրել է Եյլի համալսարանի ճարտարապետության դպրոցի դեկանի պաշտոնը, որտեղ 2008 թվականին նրան շնորհվել է հումանիտար գիտությունների դոկտորի աստիճան ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արգենտինացի ճարտարապետներ
(2453) Վեբաշ
(2453) Վեբաշ (Wabash), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1921 թվականի սեպտեմբերի 30-ին Կառլ Ռեյնմուտի կողմից Հայդելբերգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,015511 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,668 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,3631 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1912,67 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,188219 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 10,33° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1921 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կառլ Ռեյնմուտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Խորոշկի (գյուղ, Օրոժիցյայի շրջան)
Խորոշկի (Хорошки), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Օրոժիցյայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Խորոշկի գյուղում բնակվում էր 361 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1474 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 244,91 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Օրոժիցյայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Վեսկե (գյուղ, Լեիսի շրջան)
Վեսկե (Veske), գյուղ Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Լեիսի շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 39 մարդ։
Լարովի նարինջ (ֆիլմ)
Լարովի նարինջ (A Clockwork Orange), գեղարվեստական ֆիլմ, նկարահանել է ամերիկյան հայտնի ռեժիսոր Սթենլի Կուբրիկը 1971 թվականին։ Ֆիլմի պրեմիերան տեղի է ունեցել 1971 թվականի դեկտեմբերի 19-ին, ԱՄՆ-ում։ Նկարահանված է գրող Էնթոնի Բյորջեսսի համանուն վեպի հիման վրա։ Արժանացել է 5, ներկայացվել՝ 16 մրցանակների, որոնց թվում 4 անվանակարգերում Օսկարի։ Նկարահանված է քրեական անտիուտոպիա ժանրում։ Ֆիլմում առկա են սեքսի և բռնության տեսարաններ, ինչի պատճառով արգելվում է դիտել 18 տարեկանից ցածր հանդիսատեսներին։
Վեսկե (գյուղ, Լեիսի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Սաարեմաա նահանգի Լեիսի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Լարովի նարինջ (ֆիլմ)
Սյուժե
Ֆիլմի գործողությունները կատարվում են ոչ հեռու ապագայում (հարաբերականորեն 70-ականներում)։ Երիտասարդ Ալեքսը, որի անունից պատմվում է ֆիլմի պատմությունը, ղեկավարում է իր երեք ընկերներից կազված հանցախումբը։ Նա իր ավազակ ընկերների հետ կողոպտում է անմեղ մարդկանց բնակարաններ, ծեծկռտուքների մեջ է մտնում ուրիշ ավազակների հետ, բռնաբարում է տարբեր կանանց, իրագործելով իրենց սիրված «ուլտրաբռնաբարություն» ծրագիրը, ծեծում է անօթևաններին և այլն... Ալեքսի միակ թուլությունը Բեթհովենի երաժշտությունն է, որը նրան շատ է դուր գալիս և մի տեսակ, հզորություն պատճառում։ Նա ապրում է իր ծնողների հետ, սիրում է սեքսը և աշխույժ երիտասարդական կյանքը։
Մի օր, հերթական կողոպուտի ժամանակ, Ալեքսը դաժանորեն մի միայնակ կնոջ է սպանում, որը իր մեծ տանը, ապրում էր իր բազում կատուների հետ։ Նա հասցնում է մահից առաջ ոստիկանություն ահազանգել։ Երբ ոստիկանները տեղ են հասնում, Ալեքսի ընկերները դավաճանում են իրեն, վերջերս տեղի ունեցած տարաձայնությունների պատճառով։ Նրանք հարվածում են իրենց ընկերոջ դեմքին կաթի շշով և փախչում դեպքի վայրից։ Ալեքսին ձերբակալում են և բանտ նստացնում։
Բանտում նա իրեն շատ վատ է զգում դաժան տեսուչների, վատ պայմանների և կեղտոտ կալանավորների շուրջ։ Չդիմանալով բանտի կյանքին, Ալեքսը որոշում է ազատ արձակվել, վերջերս ի հայտ եկող նոր բուժման շնորհիվ։ Պետությունը հանցագործ մարդկանց համար, մի նոր բուժում է առաջարկում, որը կարող է այնպես անել, որ նախկին հանցագործը լիովին ուղղվի և այլևս մեղքեր չգործի։ Այդպիսի բուժման փորձ դեռ երբեք չի եղել և առաջին փորձի համար, մեկ հանցագործ անձ է հարկավոր։ Ալեքսն ամեն ինչ անում է, որ հենց իրեն ընտրեն այդ բուժման փորձի համար, ինչից հետո նրան բաց կթողնեն։ Ալեքսի սրամիտ լեզվի և իր ծանոթ բանտային հոգևորականի օգնությամբ, ընտրում են իրեն։
Բուժումը կազմված էր կինոսրահից, որտեղ Ալեքսին օրը մեկ կամ երկու անգամ, կապում են մի բազկաթոռից և դաժան տեսանյութեր ցուցադրում, որոնք ամբողջովին կազմված էին բռնության, սեքսի, պատերազմի և ուրիշ դաժան տեսարաններից։ Այդ ամենն ուղեկցվում է Բեթհովենի իններորդ սիմֆոնիայի երաժշտությամբ։ Արդյունքում Ալեքսը պետք է այնքան տեսներ այդ կեղտոտ տեսարանները, մինչև որ լիովին չապաքինվեր, հենց իր կեղտոտ բնավորությունից։ Այդպես էլ լինում է։ Ալեքսը պատվով անցնում է քննությունը և իրեն ազատ են արձակում։
Հիմա Ալեքսը սրտխառնոց է զգում յուրաքանչյուր կռվից, սեքսուալ հաճույքից, բռնությունից և այլ դաժանությունից։ Սրտխառնոց է զգում նաև Բեթհովենի իններորդ սիմֆոնիայից, որը լսելով, կարող է նույնիսկ ինքնասպան լինել։ Նա սովորական մարդ է դառնում, որը այլևս երբեք չի կարող իրեն ավազակի պես պահել։ Սակայն ազատության մեջ հեշտ չի գոյատևում։ Տանը նա տեղ չի գտնում, որովհետև իր ծնողներն արդեն ուրիշի են որդեգրել և պահանջում են, որ Ալեքսը լքի տունը։ Փողոցներում նա հանդիպում է այն անօթևանին, որին ժամանակին ստորացրել էր, և վերջինս իր ընկերների հետ, ծեծում են Ալեքսին։ Հետո նա հանդիպում է իր հանցախմբի նախկին ընկերներին, որոնք արդեն ոստիկան են դարձել։ Վերջիններս նույնպես տանում են Ալեքսին անտառ և ստորացուցիչ ծեծ տալիս։ Հետո Ալեքսը օգնություն փնտրելով, հայտնվում է այն տանը, որը ժամանակին կողոպտել էր, ծեծել էր տան տիրոջն ու բռնաբարել նրա կնոջը։ Տան տերը տանջում է Ալեքսին իններորդ սիմֆոնիայով և վերջինս իրեն ցած է գցում լուսամուտից։
Ալեքսը ողջ է մնում և հայտնվում է հիվանդանոցում, որտեղ իրեն խնամող անձնակազմի շնորհիվ, սկսում է ուշքի գալ։ Նրան այցելում են ծնողները և առաջարկում, ապաքինվելուց հետո տուն վերադառնալ, քանի որ խիղճը տանջում է իրենց։ Հետո Ալեքսին այցելում է ներքին գործերի նախարարը։ Թերթերը տպել են պետությունը քննադատող հոդվածներ, որոնց մեջ մեղադրում են կառավարությունը, իրենց բուժման համար։ Նախարարը մտահոգված լինելով, առաջարկում է Ալեքսին չբողոքել ժողովրդին բուժման վրա և փոխարենը մի նոր գործ կստանա, աշխատելով կառավարության ներքին գործերի համար։ Ալեքսն իմանում է, որ իրեն ցած գցելուց հետո, բուժման արդյունքները կորչել են, և նա նախկին Ալեքսն է։ Նա համաձայնվում է նախարարի առաջարկությանը։ Վերջին տեսարանը. Նախարարը գլխավոր հերոսին մեծաքանակ Բեթհովենի երաժշտությամբ սկավառակներ է նվիրում հիվանդանոցում և ներս են մտնում լրագրողներ ու լուսանկարիչներ, որոնք աշխույժ նկարահանում են Ալեքսին և նախարարին, իրար հետ ժպտալուց։ Ալեքսը չարագործ ձայնով արտասանում է. «Այո, ես լիովին ապաքինվեցի»։
Մրցանակներ
«Լարովի նարինջ» ֆիլմը արժանացել է՝ 5, ներկայացվել՝ 16 մրցանակների։ Դրանցից են.
Քննադատություն
«Լարովի նարինջ» ֆիլմի առաջին ցուցադրությունից հետո, մի մեծ քննադատական ալիք բարձրացավ՝ ֆիլմի սյուժեի, պարունակության և ռեժիսորի հասցեին։ Անգլիայում ֆիլմի թողարկումից հետո, սկսվեցին ավազակային ընդհարումներ, որոնք ակնարկում էին ֆիլմը։ Տարբեր անձինք, հագնելով ֆիլմի հերոսների հագուստները, հարձակումներ էին կատարում քաղաքացիների վրա։ Այդպիսով, որոշ քննադատներ ասում էին, որ Սթենլի Կուբրիկը վնաս է հասցրել մարդկությանը իր «արվեստով»։ Արդյունքում, Մեծ Բրիտանիայում ֆիլմի ցուցադրությունը արգելվեց դատարանի կողմից՝ սեքսի և բռնության տեսարանների պատճառով։ Սակայն քննադատների և հանդիսատեսների մի մասն էլ հիացմունքով ընդունեցին ֆիլմը։ «Թայմ» ամսագիրը գրում էր.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական քրեական ֆիլմեր Կատեգորիա:1971 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական ֆանտաստիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Սթենլի Կուբրիկի ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆանտաստիկ ֆիլմեր Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:Ֆիլմ-հակաուտոպիա Կատեգորիա:Բրիտանական ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում ապագայում Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Լոնդոնում Կատեգորիա:Լոնդոնում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր վրեժի մասին Կատեգորիա:Warner Bros. ֆիլմեր Կատեգորիա:Pinewood Studios-ում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Բրիտանական վեպերի էկրանավորումներ Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ֆիլմերի ազգային գրանցամատյանի ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան գիտաֆանտաստիկ ֆիլմեր
Երկաթուղային ռոմանս
«Երկաթուղային ռոմանս» («Железнодоро́жный романс»), ռուսական գեղարվեստական ֆիլմ՝ ստեղծված ռեժիսոր Իվան Սոլովովի կողմից։ 2003 թվականին ներկայացվել է «ՏԷՖԻ» մրցանակի «Հեռուստատեսային գեղարվեստական ֆիլմ» անվանակարգում։
Սյուժե
Ֆիլմի գլխավոր հերոսի՝ Ալեքսեյ անունով երիտասարդի կյանքը հաջողությամբ է դասավորվում. գիտահետազոտական ինստիտուտում աշխատանքը թողնելուց հետո նա աշխատանքի է ընդունվում մեծահարուստի մոտ որպես վարորդ։ Նա հանդիպում է իր իսկական սիրուն՝ Վերային, որը երաժշտության ուսուցչուհի է ու գործարարի դստերը սովորեցնում է դաշնամուր նվագել։
Ալեքսեյը որոշում է ծանոթանալ նրա հետ։ Նա գնում է կոնսերվատորիայի երկու տոմս, և դրանցից մեկը գցում Վերայի փոստարկղը։ Հնարավորինս ազդեցիկ տպավորություն թողնելու համար Ալեքսեյը հանդիսավոր օրը մեծահարուստից խնդրում է նրա ամենաթանկարժեք «Մերսեդեսը»։ Այդ օրը ճանապարհային խցանման պատճառով Ալեքսեյը կոնսերվատորիա չի հասնում։ Վերադարձի ճանապարհին նա մեքենա վարելուն զուգահեռ փորձում է բջջայինով զանգարահարել Վերային, որպեսզի ներողություն խնդրի, ինչի պատճառով ենթարկվում է ավտովթարի։ Ալեքսեյը գրեթե չի տուժում, սակայն մեքենան խիստ վնասվում է։
Մոսկվայից Կրասնոյարսկ ճանապարհն անցնում է շատ ուրախ, և Ալեքսեյը որոշում է գողանալ այդ վագոնն ու նրանով շրջել ամբողջ Ռուսաստանում։ Դրա համար նրանից պահանջվում էր միայն կայարանում փոխել կավճով վագոնի վրա գրված թիվը։ Պետրովիչից ստանալով կայարանների համարակալման ուղեցույցը՝ Ալեքսեյն սկսում է իր նոր կյանքն անիվների վրա։ 1996 թվականից մինչև 2002 թվականը նա շրջում է ողջ Ռուսաստանում։ Իսկ ապրուստի միջոցներ նա վաստակում էր ուղևորներին իր վագոն հրավիրելով և նրանցից ճանապարհածախս վերցնելով։
Մի անգամ Ալեքսեյը ճանապարհին հանդիպում է իր հին ծանոթ Պետրովիչին։ Իսկ դրանից հետո տեղի է ունենում ամենաճակատագրական իրադարձությունը։
Այն կայարանում, որտեղ կանգնում է Ալեքսեյի վագոնը, ճակատագրի բերումով հայտնվում է Վերան։ Նա պետք է վերադառնա Մոսկվա, սակայն շփոթում է գնացքն ու բարձրանում Ալեքսեյի վագոն ու գնում հակառակ ուղղությամբ։ Վերան շատ է տխրում, որ չի կարողանա հասնել Մոսկվա նախքան Ամանորը։ Նա որոշում է դիմել գնացքի պետին՝ խնդրելով օգնել իրեն։ Ալեքսեյի խնդրանքով Պետրովիչը ներկայանում է որպես գնացքի պետ ու Վերային համոզում, որ նա հանգստանա, իսկ առավոտյան կլինի մեծ կայարան, որտեղից հնարավոր կլինի մեկնել Մոսկվա։ Վերան ընթրում է ու պառկում քնելու։
Գիշերը գնացքը կատարում է տեխնիկակակն կանգառ, և Ալեքսեյը հարևան գծում տեսնում է Մոսկվա մեկնող գնացք և մանևրային շոգեքարշի մեքենավարին խնդրում իր վագոնը կցել դրան։ Հաջորդ առավոտյան Վերան արթնանում է ու տեսնում է իրական հրաշք. գնացքը մոտենում է Մոսկվային։
Վերան իջնում է գնացքից ու գնում տուն։ Ալեքսեյը ձերբակալվում է ու ներկայացվում դատարանին վագոնն անձնական նպատակներով օգտագործելու մեղադրանքով։ Երբ Վերան իմանում է այդ մասին, հասկանում է, որ հրաշք գործելու իր հերթն է։ Նա դիմում է մեծահարուստի օգնությանը, և վերջինիս խնդրանքով բարձրաստիճան դատախազը դատավորին հանձնարարում է նշանակել պայմանական պատիժ։ Ալեքսեյը երջանիկ դուրս է գալիս դատարանի շենքից, որտեղ նրան սպասում է Վերան։
Տեխնիկական տվյալներ
Ֆիլմը նկարահանվել է «Kodak» ընկերության ժապավենի վրա։
Անճշտություններ
Ֆիլմի հերոսը վեց տարի շրջում է նույն վագոնով։ Իրականում ուղևորատար վագոնը չի կարող այդքան ժամանակ աշխատել առանց տեխնիկական զննության, ընթացիկ վերանորոգման ու անհրաժեշտ տարաներում ջրի ավելացման։ Դրանից բացի, յուրաքանչյուր վագոն հաշվառված է գրանցման կետում, ու վագոնի կորչելու դեպքում այն կգտնվեր ավելի շուտ, քան վեց տարին է։ Եվ վերջապես, որպես ուղեկցորդ աշխատելու համար անհրաժեշտ որակավորում չունեցող անձը չի կարող վագոնն ու նրա աշխատող համակարգերը պահել սարքին վիճակում։
Համացանցում հայտնվել է տեղեկություն այն մասին, որ իրականում Իգոր Վլադիմիրովիչ Սաենկոն, որ Լենինգրադ էր գնացել Կիրովոգրադից, մի քանի ամիս վագոնով շրջել է մի քանի ամիս, ինչից հետո ձերբակալվել է Վլադիվոստոկում և ուղարկվել Լենինգրադ (որտեղից գողացվել էր վագոնը), որտեղ նա դատապարտվել է մեկ տարի ուղղիչ աշխատանքներ կատարելու։ Հնարավոր է, որ այդ տեղեկությունները ճիշտ չեն ։
Խոդակով (Չերտկովսկի շրջան)
Խոդակով (Ходаков), գյուղ Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Չերտկովսկի շրջանում։ Մտնում է Շեպտուխովսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Հիբրիդային արվեստ
Հիբրիդային արվեստ, ժամանակակից արվեստի ուղղություն, որում նկարիչները իրագործում են իրենց գեղարվեստական խնդիրները գիտության սահմանամերձ ոլորտների և նոր տեխնոլոգիաների հետ ։ Նկարիչները համագործակցում են այնպիսի գիտությունների հետ, ինչպիսիք են կենսաբանությունը, ռոբոտատեխնիկան, ֆիզիկան, փորձարարական ինտերֆեյսի տեխնոլոգիան (ինչպիսիք են խոսքը, ժեստը, դեմքի ճանաչումը), արհեստական բանականությունը և տեղեկատվության վիզուալացումը։ Իրենց աշխատանքները ստեղծելիս նրանք վերցնում են ուսումնասիրությունների մեթոդիկան, անցկացնում են սեփական ուսումնասիրությունները, վիզուալացնում են ուսումնասիրության արդյունքները ։
Լայն իմաստով հիբրիդային արվեստը լուսաբանվում է ժամանակակից հիբրիդային և միջդիսցիպլինար նախագծերով և մեդիաարվեստի նկատմամբ մոտեցմամբ ։ Հիմնական շեշտը դրվում է տեղեկատվության և մշակութային ժանրերի փոխանցման տարբեր միջոցների միաձուլման գործընթացին գեղարվեստական արտահայտման նոր ձևերի մեջ, ինչպես նաև կարևոր բաղադրիչ է գիտության և արվեստի, արվեստի և տեղեկատվական տարածքի միջև սահմանների հաղթահարման փորձը։
Նկարիչները իրենց աշխատանքներում այն սկզբունքն են դնում, որ գիտատեխնիկական առաջընթացը ժամանակակից արվեստում առաջատարն է։ Իրենց աշխատանքներում նրանք դուրս են գալիս ժամանակակից տեխնիկական միջոցների և տարաբնույթ էլեկտրոնային սարքերի սովորական օգտագործման շրջանակներից՝ ընկղմվելով հետազոտության գործընթացների մեջ։ Նրանց ընկալումներում գիտության և արվեստի միջև սահմանը ամբողջությամբ ջնջվում է և ձևավորվում է նոր ոլորտ, որը անտեսվում է ժամանակակից գիտական դիսցիպլինների մեծ մասի կողմից։ Նրանք մտնում են հետազոտության գործընթացի մեջ բոլոր փուլերում․ հետազոտական ծրագրերի բեմադրում, հետազոտական գործընթացների մշակում, վիզուալացում, արդյունքների մեկնաբանում և հանրության լուսավորվածություն։
Վերջին տարիներին որոշ շփոթություն կար այն բանում, թե ինչպես անվանել արվեստը, որը աշխատում է բազմաթիվ ժանրերի և գիտական դիսցիպլինների խաչմերուկում։ Հիբրիդային արվեստը ծագում է համակարգչային և ինտերնետ արվեստից, բայց ներառում է նաև բազմաթիվ այլ դիսցիպլիններ։ Ars Electronica միջազգային կազմակերպությունը, որը համարվում է աշխարհի առաջատարներից և զբաղվում է փորձարարական արվեստով, որոշել է ստեղծել նոր կատեգորիա, որն ընդգրկում է արվեստի սահմանային տեսակները ։ Ամեն տարի նրանք անցկացնում են միջազգային մրցույթներ նկարիչների համար, որոնք աշխատում են այդ փորձարարական ոլորտներում, որոնք միավորվում են Hybrid arts հասկացությամբ ։
Ars Electronica տերմինաբանության համաձայն՝ հիբրիդային արվեստի տակ հասկացվում է հետևյալ ուղղություններով ստեղծված բոլոր աշխատանքները․
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արվեստի ժանրեր Կատեգորիա:Համակարգչային արվեստ Կատեգորիա:Գիտություն
Ուրդու 1
Ուրդու 1, Պակիստանական հեռուստաընկերություն, հեռարձակվում է Ուրդու լեզվով։ Պատկանում է Alliance Media FZ-LLC Dubai ընկերությանը։ Փորձնական եթերը սկսել է 2012 թ. հունիսի 12-ից, հիմնական եթերը մեկնարկել է հունիսի 23-ին ։ Հեռուստաալիքը մասնագիտացած է պակիստանական, թուրքական, իսպանական և հնդկական հեռուստասերիալների ցուցադրությամբ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Պակիստանի հեռուստաընկերություններ
Ցրված սկլերոզ
Ցրված սկլերոզ, դեմիելիզացնող հիվանդություն, որի դեպքում վնասվում է կենտրոնական նյարդային համակարգը, մասնավորապես գլխուղեղի և ողնուղեղի սպիտակ նյութի միելինը ։ Վնասման արդյունքում նյարդային համակարգում խանգարվում է ազդակ հաղորդելու գործընթացը, որի հետևանքով առաջանում են հիվանդության տարբեր ախտանիշներ, ներառյալ՝ ֆիզիկական, մտավոր և, որոշ դեպերում, հոգեկան  ։ Հիվանդության հատուկ նշաններն են՝ երկտեսությունը, մեկ աչքի կուրությունը, մկանային թուլությունը, զգացողության և հավասարակշռության կորուստը ։ Ցրված սկլերոզն ըստ ընթացքի լինում է մեկուսացված գրոհների կամ հարաճուղ (պրոգրեսիվող) ձևով ։ Գրոհների միջև ընկած ժամանակահատվածում ախտանշաները կարող են անհետանալ, սակայն հաճախ, որոշ նյարդաբանական ախտանիշներ պահպանվում են մշտապես, հատկապես հիվանդության պրոգրեսի դեպքում ։ Հիվանդության պատճառը հայտնի չէ, ամենայն հավանականությամբ իմուն համակարգը վնասում է միելինը կամ միելին արտադրող բջիջները ։ Նախատրամադրող գործոնները ներառում են գենետիկական և միջավայրային գործոններ, ինչպիսին է օրինակ վիրուսային ինֆեկցիան ։ Ցրված սկլերոզը սովորաբար ախտորոշվում է հիվանդության ախտանիշների և կլինիկական հետազոտություների հիման վրա ։
Հիվանդությունը վերջնական բուժում չունի ։ Բուժումը ուղղված է նոր գրոհների կանխմանը և գրոհներից հետո օրգանիզմի ֆունկցաների վերականգմանը։ Դեղամիջոցները, որոնք կիրառվում են ցրված սկլերոզի բուժման համար, ունեն բարձր արդյունավետություն, բայց սկզբում կարող են առաջանալ կողմնակի էֆեկտներ ։ Ֆիզիոթերապիան կարող է օգտակար լինել շարժողական խնդիրներ ունեցող հիվանդների համար ։ Շատ հիվանդներ դիմում են այլընտրանքային բուժման տարբեր միջոցների, որոնց արդյունավետությունն ապացուցված չէ ։ Հիվանդության ելքի երկարաժամկետ կանխատեսումը բավականին դժվար է, ավելի հաճախ բարենպաստ ելք դիտվում է այն կանանց մոտ, ում մոտ հիվանդությունը սկսվել է երիտասարդ տարիքում և դիտվել է հիվանդության ռեցիդիվող տարբերակը, և այն դեպքում, երբ հիվանդության սկզբնական շրջանում եղել են քիչ գրոհներ ։ Հիվանդների կյանքի տևողությունը միջինում 5-10 տարի ավելի քիչ է համեմատած՝ հիվանդություն չունեցողների ։
Ցրված սկլերոզը կենտրոնական նյարդային համակարգը ախտահարող ամենատարածված իմուն-միջնորդված հիվանդությունն է ։ 2015 թվականի տվյալներով ամբողջ աշխարհում գրանցված է 2.3 միլիոն հիվանդության դեպք տարբեր երկրներում և պոպուլյացիաներում տարբեր հաճախականությամբ ։ Այդ տարի գրանցվել է 18.900 մահացության դեպք համեմած 12.000 դեպքի, որը գրանցվել էր 1990 թվականին  ։ Հիվանդությունը, որպես կանոն, սկսվում է 20-50 տարեկանում և 2 անգամ ավելի հաճախ կանանց մոտ ։ Ցվրած սկլերոզը առաջին անգամ նկարագրել է Ժան-Մարտին Շարկոն 1868 թվականին ։ Ցրված սկլերոզ տերմինը նկարագրում է բազմաթիվ սպիական փոփոխություններ գլխուղեղի և ողնուղեղի սպիտակ նյութում ։ Բազմաթիվ նոր ախտորոշիչ և բուժական մեթոդներ գտնվում են հետազոտման փուլում ։
Նշաններ և ախտանիշներ
Հիվանդությունը կարող է դրսևորվել գրեթե ցանկացած նյարդաբանական ախտանիշներով` ավելի հաճախ վեգետատիվ, տեսողական, շարժողական և զգացողական բնույթի խանգարումներով ։ Սպեցիֆիկ ախտանիշները կախված են նյարդային համակարգի վնասման տեղակայումից և կարող են ներառել շարժողական, զգացողական խանգարումներ, ինչպիսիք են ծակծկոցը, թմրածությունը, մկանային թուլությունը, տեսողության մթագնումը, հիպերռեֆլեքսիան, մկանային սպազմը, կոորդինացիայի և հավասարակշռության, խոսքի և կլման ակտի խանգարումը, տեսողական խնդիրներ (նիստագմ, տեսողական նյարդի բորբոքում, երկտեսություն), հոգնածություն, սուր կամ քրոնիկ ցավ, միզարձակման և կղման խանգարումը ։ Մտածողության խանգարումը և էմոցիոնալ խնդիրներ՝ ինչպիսիք են դեպրեսիան, անկանոն տրամադրությունը նույնպես տարածված են ։ Հայտնի է նաև «տաք լոգանքի» ախտանիշը կամ Ուտխովի ֆենոմենը։ Այս համախտանիշը կոչվել է «տաք լոգանքի», քանի որ, երբ հիվանդը լոգանք է ընդունում, նրա մոտ տեղի է ունենում ցրված սկլերոզի ախտանիշների կտրուկ աճ։ Մեկ այլ ֆենոմեն, որը հատկապես բնորոշ է ցրված սկլերոզին՝ Լերմիտի ախտանիշն է, որը նկարագրվում է հիվանդի կողմից, որպես հոսանքի անցման զգացողություն, ողնաշարի երկայնքով դեպի ձեռքերն ու ոտքերը, որը առաջանոմ է պարանոցը առաջ ծալելիս ։ Նյարդաբանական դրսևորման գնահատման համար հաճախ օգտագործվում է FSS — Functional System Score և EDSS — Expanded Disability Status Scale -ն, գոյություն ունի մեկ այլ համակարգ՝  multiple sclerosis functional composite , որն ավելի հաճախ կիրառվում է գիտական նպատակներով  ։
Պատճառագիտություն
Ցրված սկլերոզի առաջացման պատճառը բացահայտված չէ։ Ըստ արդեն ընդունված տեսակետի՝ հիվանդության պատճառը կապված է գենետիկական և արտաքին միջավայրի անբարենպաստ գործոների հետ ինչպիսիք են որոշ ինֆեկցիաները ։ Բազմաթիվ տեսություններից դեռ ոչ մեկը վերջնականապես չի ապացուցվել։ Շատ ռիսկի գործոններ կարիք ունեն հետագա հետազոտման հասկանալու համար արդյո՞ք այդ գործոնների վերցաումը կարող է կանխել հիվանդությունը ։
Աշխարհագրություն
Ցրված սկլերոզի հաճախականությունը մեծանում է հասարակածից հեռանալուն զուգահեռ,այնուամենայնիվ գոյություն ունեն նաև բացառություններ ։ Բացառություններ են համարվում այն էթնիկական խմբերը, որոնք բնակվում են հասարակածից հեռու և ունեն ցածր ռիսկ, այդպիսիքն են Սամերը(Լապլանդիայի տեղաբնիկներ), Հնդկացիներ, Կանադայի հուտերիտներ, Մաորիներ, Ինուիտները և հակառակը էթնիկական խմբեր, որոնք բնակվելով հասարակածային  շրջաններում ունեն համեմատաբար բարձր ռիսկ օրինակ՝ Սարդինացիներ , Սիցիլյաններ , Պաղեստինցիներ և Պարսեր ։ Աշխարհագրական այս տարածվածության պատճառը հայտնի չէ ։ Չնայած հյուսիս-հարավ գրադիենտի իջեցմանը 2010թ դրությամբ այն դեռ պահպանված է ։
Ցրված սկլերոզը առավել տարածված է այն շրջաններում, որտեղ բնակվում են հյուսիսային Եվրոպայի պոպուլյացիաները, և հիվանդության աշխարհագրական տարածվածության առանձնահատկությունները կարելի է բացատրել հենց այս բարձր ռիսկային պոպուլյացիաների տարածվածությամբ աշխարհում ամբողջ աշխարհում ։ Արևի ճառագայթների ազդեցությանը քիչ ենթարկվելը պատճառ է դառնում վիտամին Դ-ի անբավարարության, որն իր հեթին համարվում է ռիսկի գործոն ։ Այս տեսության օգտին է խոսում  այն փաստը, որ նոյեմբեր ամսին ծնվածները ավելի հաճախ են հիվանդանում համեմատած Մայիս ամսվա ծնվածների ։ Այնուամենայնիվ գոյություն ունեն որոշ հետազոտություններ, որոնք պնդում են, որ 15 տարեկանից հետո տեղի ունեցած միգրացիան ազդում է հիվանդության հաճախականության վրա  ։
Գենետիկական գործոններ
Ցրված սկլերոզը չի համարվում գենետիկորեն փոխանցվող հիվանդություն։ Սակայն, ապացուցվել է, որ գենետիկական որոշ մուտացիաներ հանգեցնում են այս հիվանդության առաջացման ռիսկի մեծացմանը ։ Ցրված սկլերոզով տառապող մարդկանց հարազատների մոտ հիվանդությամբ վարակվելու հավանականությունն ավելի մեծ է՝ համեմատած ընդհանուր պոպուլացիայի հետ ։ Ընտանեկան ցրված սկլերոզը հանդիպում է ընդհանուր դեպքերի գրեթե 2-10%-ում, սա արդեն կախված է պոպուլյացիայից, օրինակ՝ Ռուսաստանում այն կազմում է 3%։
Վարակային գործոններ
Բազմաթիվ մանրէներ դիտարկվում են որպես ցրված սկլերոզի հնարավոր պատճառ, սակայն դրանցից ոչ մեկի դերը դեռ վեջնականապես ապացուցված չէ ։ Վաղ տարիքում աշխարհագրական վայրի փոփոխությունը նույնպես ազդում է հիվանդության ձեռք բերման ռիսկի վրա ։ Այս երևույթը կարելի է բացատրել որոշ լայն տարածում ունեցող ինֆեկցիաներով, որոնք հնարավոր է կապված են հիվանդության առաջացման հետ ։ Առաջարկվել են հիգիենիկ և կանխարգելման տեսությունները։ Համաձայն հիգիենիկ վարկածի՝ վաղ տարիքում տարած որոշ ինֆեկցիաներ ունեն պաշտպանական նշանակություն, սակայն ավելի հասուն տարիքում դրանք կապված են հիվանդության առաջացման հետ ։ Համաձայն կանխարգելման վարկածի՝ ցրված սկլերոզը պայմանավորված է այն վարակային գործոններով, որոնք տարածված են շրջաններում, որտեղ ցրված սկլերոզը առավել հաճախ է հանդիպում։ Այդ վարակները հիմնականում ընթանում են առանց ախտանիշների։ Հետագայում տարիներ անց որոշ անձանց դեպքում այն պատճառ է դառնում դեմիելինիզացիայի ։ Այժմ հիգենիկ վարկածը ավելի ընդունելի է քան կանխարգլման վարկածը ։
Վիրուսների դերը որպես հիվանդության առաջացման պատճառ փաստում է հիվանդների մեծամասնության մոտ գլխուղեղում և ողնուղեղային հեղուկում օլիգոկլոնալ հակամարմինների հայտնաբերումը, մարդկանց և կենդանինրի մոտ դեմիելինիզացնեղ էնցեֆալիտի առաջացումը տարբեր վիրուսային վարկներից հետո ։ Այստեղ առաջնային դեր ունեն հերպես վիրուսնրը։ Այն անձիք ովքեր երբեք չեն ունեցել Էբշտեյն-Բարի վիրուս ունեն հիվանդության զարգացման ցածր ռիսկ, ավելի մեծ տարիքում վարակվածները ունեն ավելի բարձր ռիսկ ։ Ոմանք պնդում են որ այս կարծիքը հակասում է հիգիենիկ վարկածին քանի որ, մարդիկ ովքեր չեն ունեցել վիրուսային վարակ ավելի հավանական է որ մանկական տարիքում ունեցել են ավելի հիգիենիկ միջավայր ։ այլք գտնում են որ այստեղ հակասություն չկա քանի որը հիվանդության ռիսկը բարձրանում է միայն հասուն տարիքում ունեցած վարակի հետևանքով ։ Կարմրուկը, կարմրախտը և էպիդեմիկ պարօտիտը նույնպես ունեն որոշակի նշանակություն ։
Ախտաֆիզիոլոգիա
Ցրված սկլերոզը բնութագրվում է երեք ախտաբանական պրոցեսներով դրանք են՝ կենտրոնական նյարդային համակարգի վնասումը, բորբոքումը և նեյրոների միելինային թաղանթի քայքայումը։ Այս պրոցեսների հետևանքով առաջանում է հիվանդությանը բնորոշ նշանները և ախտանիշները ։ Գոյություն ունի կարծիք, որ խոլեստերինի բյուրեղները դանդաղեցնում են միելինի վերականգման պրոցեսը և խորացնում բորբոքային պրոցեսը ։ Ավելի մեծ տարածում է ստացել հիվանդության առաջացման աուտոիմունային տեսությունը համարվում է որ կենտրոնական նյարդային համակարգի վնասումերը տեղի են ունենում սեփական իմուն համակարգի միջոցով  ։
Բորբոքում
Դեմիելինիզացիայից բացի տեղի է ունեմ նաև բորբոքային պրոցես։ Համաձայն աուտոիմուն տեսության բորբոքումը տեղի է ունենում  T լիմֆոցիտների ախտաբանական ակտիվացման հետևանքով, T լիմֆոցիտները իմուն համակարգի կարևոր բաղադրիչ են և նորմայում մասնակցում են օրգանիզմի պաշտպանությանը ։ T լիմֆոցիտները թափանցում են գլխուղեղ արյուն-ուղեղային պատնեշի վնասման ճանապարհով։ T լիմֆոցիտները հանդիպելով միելինային թաղանթին համարում են նրան “օտար” և  սկսում “ոչնչացնելու” պրոցես, հենց այս պատճառով T լինֆոցիտները  երբեմն, անվանում են ”աուտոռեակտիվ լիմֆոցիտներ“ :
Բակլանովո (գյուղ, Օրլովսկի շրջան)
Բակլանովո (Бакланово), գյուղ Ռուսաստանի Օրյոլի մարզի Օրլովսկի շրջանի կազմում։
Ցրված սկլերոզ
Բորբոքում
Միելինային թաղանթը օտար ճանաչելու հետևանքով սկսվում է բորբոքային պրոցես, բացի T լիմֆոցիտներից այս պրոցեսին են միանում նաև այլ իմուն բջիջներ, որոնք արտադրում են լուծելի գործոններ ցիտոկինիններ և հակամարմիններ:ցՀետագայում արյուն-ուղեղային պատնեշի շարունակական վնասումը հանգեցնում է պրոցեսի խորացման, այտուցի, մակրոֆագների ակտիվացման, ցիտոկինների և այլ բորբոքային սպիտակուցների շատացմա ն։ Բորբոքումը կարող է խանգարել նեյրոններով ազդակի հաղորդման պրոցեսին ամենաքիչը 3 ճանապարհով ։ Լուծելի բորբոքային գործոները խանգարում են չվնասված նեյրոներին ազդակի հաղորդման պրոցեսում։ Այս գործոնները կարող են հանգեցնել կամ ուժեղացնել միելինի վնասման պրոցեսը և նրանք պատճառ են դառնում աքսոնորի ամբողջական վնասմանը ։
Բակլանովո (գյուղ, Օրլովսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Օրյոլի մարզի Օրլովսկի շրջանի բնակավայրեր
Ցրված սկլերոզ
«Արյուն-ուղեղային» պատնեշ
Արյուն-ուղեղային պատնեշ մազանոթային համակարգի մաս է այս պատնեշը առողջ մարդկանց օրգանիզմում անթափանցելի է  իմուն բջիջների համար։ Այն հաճախ դառնում է թափանցելի վիրուսային կամ բակտերիալ վարակի հետևանքով։ ԻՆֆեկցիոն պրոցեսից հետո, որպես կանոն, այն ինքնուրույն վերականգնվում է։ T լիմֆոցիտները այդ ընթացում անցնում են գլխուղեղ ։ Գադոլինիումը նորմայում չի թափանցում արյուն-ուղեղային պատնեշով,հետևաբար այն կիրառվում է ՄՌՏ հետազոտության ժամանակ այդ պատնեշի վնասումը հայտնաբերելու համար ։
Ախտորոշում
Ցրված սկրելոզը ախտորոշվում է հիմնվելով հիվանդության նշանների, ախտանիշների, ռադիոլոգիական հետազոտությունների և բժշկական հետազոտությունների հիման վրա ։ Սկզբնական շրջանում ախտորոշումը որոշակի դժվարություններ է ներկայացնում, քանի որ նշանները և ախտանիշները համընկնում են այլ հիվանդությունների նշանների և ախտանիշների հետ ։ Ախտորոշման համար այժմ կիրառվում են «Մաքդոնալդի» չափանիշները, որոնք հիմնված են կլինիկական, լաբորատոր հետազոտությունների և ճառագայթային հետազոտության (նեյրովիզուալիզացիայի) ընթացքում հայտնաբերված սպիական վահանիկների «տեղի և տարածման ժամանակահատվածի» բնութագրերի հիման վրա, պատմականորեն կիրառվել են նաև Շումախերի և Պոստերի չափանիշները ։
Երբեմն, միայն կլինիկական նշանները բավական են ախտորոշման համար ։ Այն անձիք, ովքեր հետազոտվել են միայն մեկ գրոհից հետո, ախտորոշումը հաստատելու համար անհրաժեշտ են հավելյալ հետազոտություններ։ Ամենից հաճախ կիրառվում է ճառագայթային ախտորոշում (նեյրովիզուալիզացիա), ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկի հետազոտություն, հարուցված պոտենցիալներ։
Գլխուղեղի և ողնուղեղի մագնիսառեզոնանսային շերտագրությամբ հայտնաբերվում են դեմիելիզացիայի օջախները։ Գադալինումը ներարկում են ներերակային, որպես կոնտրաստ նյութ, որի շնորհիվ հատկապես տեսանելի են դառնում նոր առաջացած ակտիվ օջախները և հնարավոր է դառնում տարբերակել հին օջախները նորերից ։ Ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկը ստանում են գոտկային պունկցիայի միջոցով, այս հետազոտության շնորհիվ հայտնաբերվում է բորբոքային պրոցեսը, որը տեղի է ունենում կենտրոնական նյարդային համակարգում։ Ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկից էլեկտրոֆորեզի միջոցով անջատում են IgG, որը բորբոքային մարկեր է և հայտնաբերվում է 75-80% դեպքերում ։ Ցրված սկլերոզի դեպքում տեսողական նյարդը և զգացող նյարդերը գրգիռները ավելի դանդաղ են փոխանցում, որը դեմիելինիզացիայի հետևանք է ։ Վերը նշված մեթոդները ոչ ինվազիվ մեթոդներ են, սակայն ախտորոշման վերջնական հաստատման համար անհրաժեշտ է կատարել կենսազննում կամ մահվանից հետո դիահերձում, որի ժամանակ հայտնաբերվում է ցրված սկլերոզի համար տիպիկ սպիական վահանիկներ ։ 2017 թվականի դրությամբ գոյություն չունի մի այնպիսի բժշկական հետազոտություն, որը վերջնական կհաստատի ցրված սկլերոզը ։ ՑՏՄ - ցրվածություն տարածության մեջ ԿՆՀ - կենտրոնական նյարդային համակարգ
ՑԺՄ - ցրվածություն ժամանակի մեջ ՈւՈՀ - ուղեղ-ողնուղեղային հեղուկ
T2 վնասում - ՄՌՏ T2 ռեժիմով հիպերդենս պատկեր
Կլինիկա-պաթոլոգիական տարբերակներ
Ցրված սկլերոզը, ըստ կլինիկական ընթացքի լինում է մի քանի տեսակի։ Կոնկրետ տարբերակը որոշվում է հիվանդության պատմության հիման վրա և թույլ է տալիս կանխատեսել հետագա ընթացքը։ Կլինիկական տարբերակի որոշումը ոչ միայն կարևոր է հետագա ընթացքի կանխատեսման, այլ նաև բուժման պլանավորման համար։ Այժմ ԱՄՆ-ի Ցրված սկլերոզի ասոցիացիան (National Multiple Sclerosis Society) և Ցրված սկլերոզի միջազգային ֆեդերացիան (Multiple Sclerosis International Federation) առանձննում ացեն հիվանդության 4 կլինիկական տարբերակ (2013 թվականի վերանայում)  ։
Սրացող-ռեմիտող տարբերակը բնութագրվում է սրացումներից հետո ամբողջության կամ մասնակի լավացմամբ, որը տևում է ամիսներ կամ տարիներ։ Դեպքերի շուրջ 80%-ը կազմում է հենց այս տարբերակը ։ Երբ գրոհներից հետո ախտանիշները ամբողջությամբ վերականգնվում են, առանց մնացորդային երևույթների, ապա այս տարբերակը անվանում են բարորակ, սակայն նույնիսկ այս դեպքում ժամանակի ընթացքում որոշ մնացորդային երևույթներ սկսում են ի հայտ գալ ։ Չարորակ ցրված սկլերոզ անվանում են այն դեպքերը, երբ կարճ ժամանակահատվածում հիվանդները ձեռք են բերում հաշմանդամություն ։ Սրացող-ռեմիտող տարբերակը սովորաբար սկսվում է որպես կլինիկորեն մեկուսացված համախտանիշ։ Կլինիկորեն մեկուսացված համախտանիշի դեպքում սկսվում է դեմիելիցացիոն գրոհը, բայց այս փուլում դեռ չկան բավարար կլինիկա-լաբարատոր տվյալներ հիվանդության ախտորոշման համար ։ Կլինիկորեն մեկուսացված համախտանիշ 30-70% դեպքերում վերածվում է ցրված սկլերեզի այս կամ այն տարբերակի ։
Առաջնային հարաճող տիպը հանդիպում է 10-20% դեպքերում, բնութագրվում է գրոհներից հետո ախտադադարների բացակայությամբ ։ Այդ դեպքում հարաճող ընթացքը նկատվում է հենց հիվանդության սկզբից, շատ հազվադեպ կարող են նկատվել վերականգման ժամանակահատվածներ։ Սովորաբար առաջնային հարաճող տարբերակը զարգանում է ավելի ուշ տարիքում, քան սրացող-ռեմիտող տարբերակը։ Առաջնային հարաճող տարբերակը ինչպես և երկրորդային հարաճող տարբերակը հաճախ սկսվում են որպես սրացող-ռեմիտող տարբերակ, իսկ հետո 40-ին մոտ տարիքում արդեն դառնում որպես առաջնային կամ երկրորդային հարաճող ։
Սրացող-ռեմիտող տարբերակը 65% դեպքերում վերածվում է երկրորդային հարաճող տարբերակի, երբ գրոհներից հետո լավացում չի գրանցվում և նկատվում են մնացորդային նշաններ։ Վերականգման ժամանակահատվածները կամ ընդհանրապես բացակայում են, կամ հանդիպում են խիստ հազվադեպ  ։ Ամենաերկար ժամանակահատվածը, որը պահանջվում է, որպեսզի սրացող-ռեմիտող տարբերակը վերածվի երկրորդային հարաճողի տևում է 19 տարի ։
Նկարագրված են ցրված սկլերոզի հազվադեպ հանդիպող տարբերակներ
Որոշ հեղինակներ այդ տարբերակները համարում են առանձին հիվանդություններ ։ Ցրված սկլերոզը երեխաների մոտ ընթանում է այն առանձնահատոկությամբ, որ հաճախ երկար ժամանակ է պահանջվում միջև հիվանդությունը վերածվի հարաճող տարբերակի ։ Այնուամենայնիվ երեխաների հարաճող ձևի անցման միջին տարիքը ավելի փոքր է մեծահասակների համեմատ ։
Վարում
Ցրված սկլերոզով հիվանդի բուժումը պահանջում է անհատական մոտեցում։ Սա նշանակում է, որ բժիշկը բուժում նշանակելուց առաջ պետք է ուշադիր զննի, հասկանա թե, որ փուլում է գտնվում հիվանդությունը։ Այս ամենը հասկանալու համար պարտադիր է ՄՌՏ հետազոտությունը ։ Պետք է հաշվի առնել նաև կլինիկական համախտանիշները, որոնք թույլ են տալիս գնահատել հիվանդի վիճակը տվյալ պահին և հիվանդության զարգացման ընթացքը, հնարավոր սրացումները։
Ցրված սկլերոզը վերջնական բուժում չունի, սակայն կան բազմաթիվ դեղորայքներ, որոնց արդյունավետությունն ապացուցված է։ Բուժման նպատակն է գրոհներից հետո հնարավորինս վերականգնել նյարդային համակարգի ֆունկցիան, կանխել նոր գրոհները և հաշմանդամությունը։ Խորհուրդ է տրվում բուժումը սկսել առաջին գրոհից հետո, երբ ՄՌՏ հետազոտմամբ հայտնաբերվում է 2 և ավելի սպիական փոփոխություններ։
Ցանկացած դեղորայք, որը կիրառվում է ցրված սկլերոզի բուժման համար, ունի որոշակի կողմնակի ազդեցություններ, այդ պատճառով որոշ հիվանդներ նախընտրում են բուժման այլընտրանքային մեթոդներ, սակայն այս մեթոդները չունեն ապացուցողական բավարար հիմքեր։
Սուր գրոհների բուժում
Սիմպտոմատիկ սրացումների ժամանակ բուժումը սկսում են ներերակային կորտիկոստերոիդներով, սովորաբար մեթիլպրեդնիզոլոնով, օգտագործում են նաև պեր-օրալ ստերոիդներ, որոնք ունեն գրեթե նույն արդյունավետությունը ։ Ստերոիդները ունեն կարճաժամկետ ազդեցություն, նրանք գրեթե չեն ազդում հիվանդության ընթացքի վրա ։ Այն դեպքերում, երբ ստերոիդները անարդյունավետ են, կիրառվում է պլազմոֆորեզ ։
Հիվանդության ընթացքը փոփոխող բազիսային հակաբորբոքային պրեպարատներ
2017 թվականի դրությամբ 10 դեղամիջոցներ հաստատված են որպես արդյունավետ միջոց սրացող-ռեմիտող ցրված սկրելոզի համար։ Դրանք են. ինտերֆերոն-բետա 1a, ինտերֆերոն-բետա 1b, գլատիրամեր ացետատ, միտոքսատրոն, նատալիզումաբ, ֆինգոլիմոդ, տերիֆլունոմիդ, դիմեթիլ ֆումարատ , ալեմտուզումաբ  , օկրելիզումաբ ։
Այս դեղերը նվազեցնում են սրացող-ռեմիտող տարբերակի գրոհների հաճախականությունը, բայց չունեն շատ բարձր արդյունավետություն ։ Ինտերֆերոնը և գլատիրամեր ացետատն ունեն գրեթե նույն արդյունավետությունը և նվազեցնում են գրոհների քանակը՝ միջինում 30%, և սրանք համարվում են առաջին շարքի դեղամիջոցներ ։ Բուժումը շուտ սկսելը բարելավում է հիվանդության ելքը ։ Նատալիզումաբը ավելի արդյունավետ դեղամիջոց է, սակայն հաշվի առնելով կողմնակի ազդեցությունները, այն համարվում է երկրորդ շարքի դեղամիջոց և կիրառվում է վերը նշված դեղերի անարդյունավետության դեպքում կամ հիվանդության ծանր ձևերի դեպքում ։ Միտոքսատրոն համարվում է երրորդ կարգի դեղամիջոց, հաշվի առնելով կողմնակի ազդեցությունները և կիրառվում է մնացած դեղերի անարդյունավետության դեպքում ։
Կլինիկական մեկուսացված համախտանիշի բուժումը ինտերֆերոնով նվազեցնում է ցրված սկլերոզի վերածվելու հավանականությունը ։ Երեխաների մոտ ինտերֆերոնը և գլատիրամեր ացետատն ունեն նույն արդյունավետությունը ինչ մեծահասակների մոտ։ Համեմատաբար նոր դեղամիջոցների՝ ֆինգոլիմոդի, տերիֆլունոմիդի և դիմեթիլ ֆումարատի արդյունավետության մասին տվյալները 2011 թվականի դրությամբ բավարար չեն եզրակացության համար ։
Սկսած 2017 թվականից ռիտուկսիմաբը լայնորեն կիրառվում է սրացող-ռեմիտող ցրված սկրելոզ բուժման համար ։
Հարաճող ցրված սկլերոզ
Սկսած 2017 թվականից ռիտուկսիմաբը լայնորեն կիրառվում է սրացող-ռեմիտող ցրված սկրելոզ բուժման համար ։ 2017թ մարտ ամսին ԱՄՆ-ի Դեղերի և սննդի ադմինիստրացիան(FDA) հաստատեց օկրելիզումաբը՝ մարդկային մոնոկլոնալ հակամարմիններ CD20 ընկալչի դեմ ,որպես արդյունավետ դեղամիջոց սրացող-ռեմիտող ցրված սկրելոզ դեպքում հիմք ընդունելով մի քանի կլինիկական հետազոտություններ ։
2011 թվականի դրությամբ միայն մեկ դեղամիջոց՝ միտոքսատրոն ապացուցվեց Դեղերի և սննդի ադմինիստրացիան կողմից որպես արդյունավետ միջոց երկրորդային հարաճող տարբերակի դեպքում, հետազոտությունները ցույց տվեցին, որ այն արդյունավետ է հիվանդության հարաճուն ընթացքի և գրոհների նվազման համար ։
Կողմնակի ազդեցություններ
Հիվանդության ընթացքը փոփոխող բազիսային հակաբորբոքային պրեպարատները ունեն որոշ կողմնակի ազդեցություններ։ Ամենից հաճախ նկատվում է տեղային մաշկային գրգռվածություն ներարկման տեղում, ինտերֆերոն և գլատիրամեր ացետատ կիրառելու դեպքում (միջև 90% ենթամաշկային և 33% ներմկանային ներարկման ժամանակ) ։ Ժամանակի ընթացքում ներարկման տեղում կարող է առաջանալ փոսիկ՝ պայմանավորված ճարպային հյուսվածքի ատրոֆիայով՝ լիպոատրոֆիա ։ Ինտերֆերոնը կարող է առաջացնել գրիպանման սիմպտոմներ ։
Գլատիրամեր ացետատի ներարկումից հետո կարող է զարգանալ մաշկի կարմրություն, ցավ կրծքավանդակում, հաճախասրտություն, անհանգստություն, որը սովորաբար տևում է մինչև 30 րոպե ։ Ավելի հազվադեպ հնարավոր են ծանր բարդություններ, ինտերֆերոների դեպքում լյարդի վնասում, միտոքսատրոնի դեպքում ՝ սիստոլիկ դիսֆունկցիա (12%), անպտղություն, սուր միելոիդ լեյկեմիա (0.8%), նատալիզումաբի դեպքում հարաճող մուլտիֆոկալ լեյկոէնցեֆալոպաթիա (1:600 հավանականությամբ) ։ Ֆինգոլիմոդը կարող է առաջացնել հիպերտենզիա, դանդաղասրտություն, դեղին բծի այտուց, լիմֆոպենիա , լյարդի վնասում։ Հետազոտությունեը ցույց են տալիս, որ տերիֆլունոմիդը կարճաժամկետ օգտագործման դեպքում համեմատաբար անվտանգ է և ունի ընդհանուր կողմնակի ազդեցություններ՝ գլխացավ, հոգնացություն, սրտխառնոց, մազաթափություն, ցավ վերջույթներում ։ Որոշ տվյալներ կան լյարդային անբավարարության, հարաճող մուլտիֆոկալ լեյկոէնցեֆալոպաթիայի և տեռատոգենության մասին ։ Դիմեթիլ ֆումարատը կարող է առաջացնել մաշկի կարմրություն և ստամոքսաաղիքային խնդիրներ  ։ Դիմեթիլ ֆումարատը կարող է նվազեցնել արյան սպիատակ բջիջները, սական իմունոդեֆիցիտային վարակների մասին իֆորմացիան բացակայում է ։
Համակցված ախտանիշներ
Դեղորայքը և նեյրոռեաբիլիտացիան նվազեցնում են ախտանիշները, սակայն չեն ազդում հիվանդության ընթացքի վրա ։ Որոշ ախտանիշներ բավականին լավ կառավարվում են դեղորայքով օրինակ անմիզապահությունը կամ միզապարկի սպազմը, իսկ մյուսները ոչ ։ Նյարդաբանական խնդիրների դեպքում կյանքի որակի բարելավման համար անհրաժեշտ է բազմակողմանի մոտեցում։ Դժվար է առանձնացնել մասնագետների մի խումբ, որոնք հատկապես կարևոր կլինեն, քանի որ հիվանդության տարբեր շրջաններում առաջանում է տարբեր մասնագետների կարիք ։  Բազմակողմանի ռեաբիլիտացիան ծրագրերը բարձրացնում են հիվանդների ակտիվությունը և մասնակցությունը, բայց չեն կանխում հետագա վիճակի վատացումը ։ Առանձին բուժական միջամտությունների արդյունավետության մասին տվյալները բավարար չեն, որոշ տվյալներ համաձայն ֆիզիկական ակտիվությունը և հոգեթերապիան ունեն բարենպաստ ազդեցություն ։ Կոգնիտիվ վարքային թերապիան նվազեցնում է հոգնածությունը  ։
Այլընտրանքային բուժում
Հիվանդների ավելի քան 50% -ը օգտվում են հավելյալ կամ այլընտրանքային բուժման տարբերակներից, կախված կոնկրետ մեթոդից այս թիվը փոփոխվում է ։ Այս մեթոդները ապացուցված չեն կամ ապացուցողական տվյալները բավարար չեն ։ Դրանք են հատուկ սննդային դիետան, վիտամին D , հանգստացնող վարժությունները օրինակ՝ յոգան , բուսաբուժությունը(ներառյալ՝ բուժական հաշիշ) , թթվածնաբուժությունը , հելմինթաբուժությունը, ռեֆլեքսոթերապիան, ասեղնաբուժությունը , մեդիտացիա ։ Այս մեթոդներին ավելի հաճախ դիմում են անաշխատունակություն ձեռք բերած կանայ ։
Կանխատեսում
[[File:Multiple sclerosis world map - DALY - WHO2004.svg|thumb|upright=1.3|Ցրված սկլերոզով պայմանավորված անաշխատունակության գործակիցը աշխարհում 100.000 բնակչության հաշվարկով 2004 թվական
{{legend|#b3b3b3|no data}} {{legend|#ffff65|<13}} {{legend|#fff200|13–16}} {{legend|#ffdc00|16–19}} {{legend|#ffc600|19–22}} {{legend|#ffb000|22–25}} {{legend|#ff9a00|25–28}}
{{legend|#ff8400|28–31}} {{legend|#ff6e00|31–34}} {{legend|#ff5800|34–37}} {{legend|#ff4200|37–40}} {{legend|#ff2c00|40–43}} {{legend|#cb0000|>43}} ]]
Հիվանդության հետագա ընթացքը կախված է կլինիկական տեսակից, հիվանդի սեռից, տարիքից և սկզբնական ախտանիշներից ։ Հիվանդության առավել բարենպաստ ելք ունեն կանայք, սրացող-ռեմիտող տարբերակ ունեցողները, որպես առաջին ախտանիշ՝ օպտիկ նևրիտը և զգացողական խանգարումը, սկզբնական շրջանում քիչ գրոհները և հատկապես այն դեպքերը, երբ հիվանդացել են երիտասարդ տարիքում ։
Կյանքի միջին տևողությունը հիվանդության սկզբից մոտ 30 տարի է, որը միջինում 5-10 տարիով քիչ է համեմատած ցրված սկլերոզ չունեցողների ։ Հիվանդների գրեթե 40%-ն ապրում են 70 տարի և ավելի ։ Այնուամենայնիվ, մահվան դեպքերի մեկ երրորդը կապված է հիվանդության հետ ։ Ինքնասպանությունը հազվադեպ չէ, ինֆեկցիոն և այլ բարդություները հատկապես վտանգավոր են հաշմանդմություն ունեցողների համար ։ Չնայած այն բանին, որ մահից առաջ հիվանդների մեծամասնությունը կորցնում է ինքնուրույն քայլելու ունակությունը, ախտորոշումից 10 տարի անց հիվանդների 90%-ը, իսկ 15 տարի անց 75%-ը դեռ կարող են ինքնուրույն քայլել ։
Համաճարակաբանություն
Ցրված սկլերոզը կենտրոնական նյարդային համակարգը ախտահարող ամենատարածված աուտոիմուն հիվանդությունն է ։  2010 թվականի դրությամբ աշխարհում կա 2-2.5 միլիոն հիվանդներ, որոնք տառապում են ցրված սկլերոզով (յուրաքանչյուր 100 հազար մարդկանցից 30-ը) կախված բնակության վայրից և ազգային պատկանելություն հաճախականությունը փոխվում է ։ Այդ տարի գրանցվել է 18.900 մահացության դեպք ։ 100.000 բնակչության հաշվարկով Աֆրիկայում հաճախականությունը ավելի ցածր է քան 0.5 դեպքը, Հյուսիսարևելյան Ասիայում 2.8, Ամերիկայում 8.3, Եվրոպայում 80, Հարավային Եվրոպայի որոշ պոպուլյացիաներում 200 և ավել  ։ Ամբողջ աշխարհում ամեն տարի գրանցվում է 2.5 նոր դեպք 100.000 բնակչության հաշվարկով ։
Ցրված սկլերոզի հաճախականությունը միտում ունի ավելանալու, սակայն հնարավոր է դա պայմանավորված է ախտորոշման ժամանակակից ավելի կատարյալ մեթոդներով ։ Բազմաթիվ հետազոտություններ են կատարվել տարբեր աշխարհագրական վայրերում և պոպուլյացիաներում, որը առաջ է քաշել բազմաթիվ տեսություններ  ։
Ցրված սկլերոզը հիմնականում սկսվում է կյանքի երկրորդ տասնամյակի վերջում և երրորդ տասնամյակի սկզբում, ավելի հազվադեպ մանկական տարիքում և 50 տարեկանից հետո ։ Առաջնային հարաճող տարբերակը ավել հաճախ է հանդիպում 50 տարեկանից հետո ։ Ինչպես և շատ աուտոիմուն հիվանդություններ, այնպես էլ ցրված սկլերոզը ավելի հաճախ է հանդիպում կանանց մոտ, և այս միտումը գնալով ավելանում է ։ 2008 թվականի տվյալներով կանանց մոտ 2 անգամ ավելի հաճախ է հանդիպում, քան տղամարդկանց ։ Երեխաների դեպքում աղջիկների մոտ հաճախականությունը էլ ավելի բարձր է տղաների համեմատ, իսկ 50 տարեկանից հետո այդ հարաբերությունը գրեթե հավասարվում է  ։
Հայտնաբերում
Բրիտանացի ախտաբան Ռոբերտ Քարսվելը (1793–1857) և ֆրանսիացի ախտաբան Ժան Կրուվելին (1791–1873) առաջին անգամ նկարագրեցին այս հիվանդության ախտանիշների մեծ մասը, սակայն չառանձնացրեցին որպես առանձին հիվանդություն ։ Հետագայում Ռոբերտ Քարսվելը ողնուղեղի փոփոխությունները նկարագրեց որպես «ողնուղեղի յուրահատուկ վնասվածք, որը ուղեկցվում է ատրոֆիկ փոփոխություններով» ։ Շվեյցարացի ախտաբան Ջորգ Էդուարդ Ռինդֆլեյշը (1836–1908) 1863 թվականին մանրադիտակի օգնությամբ  նկարագրեց բորբոքային օջախներ, որոնք շրջապատում են արյունատար անոթները ։ Ֆրանսիացի նյարդաբան Ժան-Մարտին Շարկոն 1868 թվականին առաջին անգամ այս ախտաբանությունը առանձնացրեց որպես առանձին հիվանդություն։ Ամփոփելով մինչև այդ հայտնի տվյալները և հիմք ընդունելով սեփական հետազոտությունները Շարկոն հիվանդությունը անվանեց sclerose en plaques :
Ախտորոշում
1868 թվականին Շարկոն առաջին անգամ փորձեց մշակել ախտորոշիչ չափանիշներ։ Նա է հրապարակել այժմ հայտնի «Շարկոյի եռյակ»-ը, որը ներառում է նիստագմ, ինտեցիոն դող և տելեգրաֆիկ խոսք ։ Շարկոն հետազոտել է նաև այս հիվանդությանը բնորոշ վարքային խանգարումերը, նա իր հիվանդների մոտ նկարագրել է հիշողության թուլացման և ըմբռնման խանգարումներ ։ Ախտորոշումը կատարվում էր կլինիկական հետազոտությունների և Շարկոյի եռյակ-ի հիման վրա, 1965 թվականին Շումախերը ստանդարտացրեց ախտորոշիչ չափորոշիչները, նա առաջին անգամ ներկայացրեց որոշակի պահանջներ, որոնց հիման վրա պետք է ախտորոշվեր ցրված սկլերոզը։ Ախտահարված օջախները պետք է լինեն ցրված տարածության և ժամանակի մեջ, միևնույն ժամանակ առկա ախտանիշները պետք է հնարավոր չլինի ավելի լավ բացատրել այլ ախտաբանությամբ ։ Այս պահանջները հետագայում տեղ գտան Պոստերի և Մաքդոնալդի չափորոշիչներում, որի վերջին՝ 2017 թվականի թարմացումը կիրառվում է այսօր։ 20-րդ դարի ընթացքում ուսումնասիրվեց և առաջ քաշվեց այս հիվանդության պատճառագիտության և պաթոգենեզի մասին շատ տեսություններ, որոնց հիման վրա 1990-ականներին մշակվեցին բուժման արդյունավետ մեթոդներ ։
Պատմական ակնարկ
Պատմությանը հայտնի են մարդիկ, ովքեր ամենայն հավանականությամբ տառապել են ցրված սկլերոզով և ապրել են այն ժամանակահատվածում, երբ Շարկոն դեռ չէր նկարագրել այս հիվանդությունը։
Օգոստոս Ֆրեդերիկե Էստենը (1794–1848)՝ Սուսեկ դուքս Օգոստոս Ֆրեդերիկեյի որդին, և Ագատյա Մուրեյը՝ Ջորջ III-ի թոռնուհին, ամենայն հավանականությամբ տառապել են ցրված սկլերոզով։ Էստենը 22 տարի շարունակ իր օրագրում նկարագրել է իր ախտանիշները։ Օրագիրը նա գրել է 1822-1846 թվականներին, սակայն այդ օրագիրը հայտնաբերվել է 1948 թվականին։ Նրա ախտանիշները սկսվել է իր ընկերոջ թաղման արարողությունից անմիջապես հետո որպես տեսողության կորուստ (amaurosis fugax): Հիվանդության ընթացքում նա ունեցել է ոտքերում թուլություն, գլխապտույտ, անմիզապահություն, իմպոտենցիա։ 1844 թվականից նա օգտագործել է հաշմանդամության սայլակ։ Չնայած իր հիվանդությանը` նա բավականին լավատես է եղել կյանքի նկատմամբ ։ Մեկ այլ դեպք է բրիտանացի գրող Բրյուս Ֆրեդերիկ Կամինգսը (1889–1919), ով նույնպես մանրամասն նկարագրել է իր հիվանդությունը և կրած տառապանքները ։ Նրա օրագիրը հրատարակվել է The Journal of a Disappointed Man հանդեսում ։
Դեղորայք
Բուժման առումով մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում մոնոկլոնալ հակամարմիները։ 2012 թվականի դրությամբ ալեմտուզումաբը, դակլիզումաբը և CD20 մոնոկլոնալ հակամարմիները՝ ռիտուկսիմաբը, օկրելիզումաբ, օֆատումումաբը գրանցել են որոշակի արդյունավետություն և գտնվում են հետազոտության փուլում ։ 2017թվականի մարտին Դեղերի և սննդի ադմինիստրացիան (FDA) հաստատեց օկրելիզումաբը, որպես արդյունավետ դեղամիջոց սրացող-ռեմիտող ցրված սկրելոզ համար ։ Նրանց կիրառումը, երբեմն, առաջացնում է բավականին վտանգավոր օպորտունիստական հիվանդություններ ։ Այս պատճառով այժմ ընթանում են հետազոտություններ JC վիրուսի հակամարմիններ հայտնաբերման համար, որը հնարավորություն կընձեռնի առանձնացել այն հիվանդներին ովքեր ունեն հարաճող մուլտիֆոկալ լեյկոէնցեֆալոպաթիայի մեծ ռիսկ նատալիզումաբ ընդունելու հետևանքով ։
Մեկ այլ հետազոտություն ուղղված է բուժման տարբեր մեթոդնի զուգակցման արդյունավետության գնահատմանը ։ Տարբեր դեղերի միաժամնակյա օգտագործման հնարվոր արդյունավետությունը բացատրվում է դեղերի բուժման տարբեր մեխանիզմներով, դրանց միաժամանակյա օգտագործման արդյունավետությունը հաստատված չէ ։ Գոյություն ունեն դեղեր, որոնք միաժամանակ կիրառելու դեպքում մի դեղը բարձրացնում է մյուսի արդյունավետությունը, այդ հատկությունը կոչվում է սինեգիա, սակայն հնարավոր է նաև հակառակ ազդեցությունը և պետք է հաշվի առնել, որ դեղերի զուգակցման դեպքում մեծանում է կողմնակի ազդեցությունների հավանականությունը ։ Այս ուղղությամբ արդեն կատարվել է մի շարք հետազոտություններ, սակայն նրանցից ոչ մեկը չի գրանցել այնպիսի արդյունավետություն, որը թույլ  կտա այն ներառել այժմ առկա բուժման տարբերակների մեջ ։ Հետազոտություններ, որոնք ուղղված են նեյրոպրոտեկցիային և վերականգման պրոցեսների բարելավմանը, ինչպիսիք են ցողունային բջիջներով թերապիան, չնայած իրենց կարևորությանը դեռ գտնվում են ուսումնասիրման վաղ փուլերում ։ Ցրված սկլերոզի հարաճող տարբերակի համար այժմ գոյություն չունեն բուժման բարձր արդյունավետություն ունեցող դեղեր, գոյություն ունեցողները և նույնիսկ հետազոտության փուլում գնվողները արդյունավետ են միայն առաջնային հարաճող և երկրորդային հարաճող տարբերակի համար ։