cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ԱՄՆ-ի պատմություն (1918-1945)
Բարգավաճում
Բացառությամբ 1920-1921 թվականների կարճատև անկման, 1920-ականներին ԱՄՆ-ում սկսվեց երկարատև բարգավաճման ժամանակաշրջան։ Հատկապես բուռն էր արդյունաբերության նոր ճյուղերի զարգացումը՝ կինոարտադրություն, ավտոմոբիլային, նավթային, ճանապարհաշինություն և բնակարանային շինարարություն, ինչպես նաև զբոսաշրջություն։ Ավելի փոքր չափով բարգավաճումը տարածվեց ածուխի արդյունահանման և գյուղատնտեսության վրա։ Ինչպես հայտարարել Է նախագահ Քուլիջը, Ամերիկայի գլխավոր գործը բիզնեսն էր ։ Նույնիսկ նախորդ վարչակազմերի օրոք բիզնեսը կառավարելու համար ստեղծված կառավարական մարմինները հայտնվել են գործարարների վերահսկողության տակ։ Եթե նախկինում ամերիկացի առաջադիմականները պայքարում էին մենաշնորհների գերակայության դեմ, ապա այժմ Ամերիկայի առաջընթացը կապված էր բիզնեսի զարգացման հետ ։
Էներգետիկան, հատկապես նավթն ու էլեկտրականը, ամերիկյան տնտեսության հետագա զարգացման բանալին էին։ Քանի որ էլեկտրաֆիկացումը հասնում էր ԱՄՆ-ի բոլոր քաղաքներին և գյուղերին, էլեկտրական լամպերի, սառնարանների և տոստերների պահանջարկ կար ։ Գործարաններում տեղադրվել են էլեկտրական շարժիչներ ։ Տեխասում, Օկլահոմայում և Կալիֆորնիայում նավթային բումից հետո ԱՄՆ-ը սկսեց գերակշռել նավթի վաճառքի համաշխարհային շուկայում, որի կարևորությունը մեքենաների տարածման հետ մեկտեղ անընդհատ աճում էր ։
Արհմիություններ
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ԱՄՆ-ում արագորեն աճում էր արհմիությունների թիվը, նրանց եկամուտներն ու ազդեցությունը։ Դաշնային կառավարությունը ժամանակավորապես երաշխավորեց նրանց ձեռնարկատերերի հետ կոլեկտիվ պայմանագրերի կնքումը։ Պատերազմի տարիներին գնաճը բարձր էր, բայց աշխատավարձը նույնիսկ ավելի արագ էր աճում, քան գները։ Միայն ավտոմոբիլային և պողպատե արդյունաբերություններում արհմիությունները թույլ էին, իսկ մնացած արդյունաբերություններում, հատկապես շինարարության և երկաթուղիների վրա, Ամերիկայի աշխատանքի ֆեդերացիայի մաս կազմող արհմիությունների ազդեցությունը որոշիչ գործոններից մեկն էր։ Ամերիկյան արհմիությունների ընդհանուր թիվը 1914 թվականին աճել է 2,7 միլիոն անդամից մինչև 5 միլիոն մինչև 1919 թվականը։ գործադուլային շարժումն ընդգրկում էր երկաթուղիները, ածուխի, պողպատի արտադրությունը և թեթև և սննդի արդյունաբերությունը։ Բայց 1919 թվականից հետո, ընդհանուր բարգավաճման ֆոնին, ինչպես գործադուլային շարժումը, այնպես էլ արհմիությունների թիվը անկում ապրեց։ Մինչև 1935 թվականը վերջինս պահպանվել է մոտ 3,5 միլիոն մարդու մակարդակում ։
Ջազի դարաշրջան
1920-ականների դարաշրջանը հայտնի է նաև որպես ջազի դարաշրջան։ Նորաձևությունները շատ են փոխվել։ Երիտասարդները, հատկապես կանայք, փորձեր են կատարել հագուստի և սեռական նախասիրությունների հետ, կիսաշրջազգեստները կարճացել են և սկսել են ոտքերը բացել մինչև ծնկները, հայտնվել են կանացի տաբատներ և «կարկատան» ոճով սանրվածքներ։ Կինոնկարները, սկզբում համր, իսկ 1920-ականների վերջին՝ ձայնային, դարձան ժամանցի հանրաճանաչ միջոց։ Կինոաստղերը հայտնի բռնցքամարտիկների, թենիսիստների և ֆուտբոլիստների կողքին դարձան հանրության հերոսներ ։
Չոր օրենք
Մինչև 1920 թվականը արգելված էր ալկոհոլային խմիչքների արտադրությունը, վաճառքը, ներմուծումը և արտահանումը Միացյալ Նահանգներ։ Արգելքի կողմնակիցները ցանկանում էին ոչ այնքան կրճատել բնակչության ալկոհոլի օգտագործումը, որքան քաղաքական կոռուպցիոներներին զրկել խմելու հաստատությունների միջոցով բնակչության վրա ազդելու հնարավորությունից։ Նահանգների մեծ մասը ոչ միայն արգելք է սահմանել, այլև դաշնային գործակալներին թույլ է տվել գործողություններ իրականացնել իրենց տարածքում ոգելից խմիչքների որոնման և առգրավման համար։ Մասնավոր անձանց համար ոգելից խմիչքների օգտագործումը կամ ունենալը չի արգելվել, սակայն դրանց պատրաստումը կամ վաճառքը դարձել է անօրինական։
Դաշնային կառավարություն
Չնայած հետադարձ հայացքով, 1920-ականները հաճախ համարվում են ԱՄՆ պատմության վերջին շրջանը, երբ այդ երկրում կապիտալիստական համակարգը մնում էր ավազակ բարոնների չկարգավորված գերիշխանությունը, դաշնային կառավարության դերը շարունակում էր ուժեղանալ։ Բացի արգելքի համապատասխանությունը վերահսկելուց, կառավարությունը ստանձնեց նոր գործառույթներ և պարտավորություններ, ինչպիսիք են մայրուղիների և ռադիոհաճախականությունների դաշնային ցանցի ստեղծումը և պահպանումը։
Նախագահ Գարդինգի վարչակազմի հեղինակությունը նրա կառավարման ավարտին լրջորեն ցնցվեց կոռուպցիոն սկանդալով, որը, հնարավոր է, արագացրեց նրա մահը սրտի հիվանդությունից։ Նրա պաշտոնը զբաղեցրել Է փոխնախագահը, իսկ 1924 թվականից՝ ընտրված նախագահ Քալվին Քուլիջը։ Վերջինս անթերի ազնիվ և խիստ պուրիտանիստ էր, և նրա վարչակազմը բարենպաստորեն տարբերվում էր Գարդինգի վարչակազմից, որը սիրում էր խմիչքը, կանայք և մոլախաղերը ։ Երբ Քուլիջը հրաժարվեց մասնակցել 1928 թվականի նախագահական ընտրություններին, Հանրապետական կուսակցությունը առաջադրեց նրա առևտրի քարտուղար, կրթության ինժեներ Հերբերտ Հուվերի թեկնածությունը։
Հուվերը տեխնոկրատ էր և արհամարհում էր քաղաքականությունը։ Նրա կարծիքով՝ տնտեսությունն առաջնորդվում էր գործարարների անհատականությամբ և ձեռներեցությամբ, որոնք կառավարության կողմից կարգավորման կարիք չունեին։ Հուվերը հավատում էր, որ մոտենում է մի դարաշրջան, երբ համընդհանուր առատությունը կգա, և Ամերիկայում աղքատ մարդ չի մնա։ Բայց նրա պաշտոնը ստանձնելուց մեկ տարի անց սկսվեց Մեծ ճգնաժամն, և աղքատները, ովքեր կորցրեցին իրենց տները, ստիպված եղան զանգվածաբար բնակություն հաստատել փայտե և ստվարաթղթե տուփերի խրճիթներում, որոնց կուտակումները քաղաքի ծայրամասերում նրա պատվին անվանեցին «հուվերվիլներ» ։ Հուվերի՝ ճգնաժամը հաղթահարելու փորձերը ոչնչի չեն հանգեցրել։ Ինչպես հետագայում արեց նախագահ Ֆրանկլին Ռուզվելտը, Հուվերը խթանեց ֆինանսավորումը դաշնային և տեղական իշխանությունների կողմից հանրային շենքերի, ճանապարհների և կամուրջների կառուցման համար։ Նման նախագծերից ամենահայտնին Կոլորադո գետի վրա գտնվող Հուվեր ամբարտակն էր։ Բայց ճգնաժամի պատճառով հարկերի հավաքագրումը արագորեն ընկավ, և կառավարության նախագծերի ֆինանսավորումը կրճատվեց հարկային բազայի և բյուջեի սեղմման հետ մեկտեղ։ Փորձելով հաղթահարել բյուջետային ճգնաժամը՝ իշխանությունները կատարեցին Սմութ-Հոուլիի սակագնի մասին օրենքը, սակայն Կանադան և այլ երկրներ արձագանքեցին ԱՄՆ-ի սակագների բարձրացմանը նմանատիպ միջոցներով, և ԱՄՆ ներմուծման և արտահանման գործառնությունները կրճատվեցին երկու երրորդով՝ հանգեցնելով բյուջեի եկամուտների հետագա կրճատմանը։ Դրա պատճառով լուրջ վնաս չի հասցվել միայն այն պատճառով, որ ԱՄՆ բյուջեում մաքսատուրքերից ստացվող եկամուտների մասնաբաժինը չի գերազանցել 5%-ը ։
Մեծ ճգնաժամ
Մեծ Հարթավայրերի գյուղական վայրերում երաշտ է տեղի ունեցել, որը, զուգորդված գյուղատնտեսական պրակտիկայի թերությունների հետ, որոնք հանգեցրել են հողի հսկայական էրոզիայի, առաջացրել են էկոլոգիական աղետ։ Քաղաքները մի քանի տարի շարունակ ծածկվել են փոշու փոթորիկներով։ Բնակչությունը, փոշոտ կաթսայում զրկվելով բնակարանից և ապրուստի միջոցներից, գաղթեց ավելի արևմուտք, հիմնականում Կալիֆոռնիա՝ ստանձնելով ցանկացած ցածր վարձատրվող աշխատանք և տապալելով այնտեղ աշխատավարձի մակարդակը, որն առանց այդ էլ ցածր էր տնտեսական ճգնաժամի պատճառով։ Տեղի իշխանությունները Մեքսիկայից անօրինական ներգաղթյալների արտաքսման հարցում ելք էին փնտրում։
Ամերիկյան հարավում արդեն փխրուն տնտեսությունը փլուզվում էր։ Գյուղացիները զանգվածաբար գաղթել են հյուսիս՝ աշխատանք փնտրելով արդյունաբերական կենտրոններում, մասնավորապես՝ Դեթրոյթում։ Մեծ լճերի շրջանում ֆերմերները, տառապելով իրենց արտադրանքի գների իջեցումից, դատարանները հեղեղել են մասնավոր սնանկության գործերով։
Աշխարհի այլ երկրներում կառավարությունները ելք էին փնտրում ստեղծված իրավիճակից՝ փորձարկելով տնտեսության կարգավորումը՝ պաշտպանելով ներքին շուկան մաքսային սակագների բարձրացմամբ, ներմուծման քվոտաների ներդրմամբ և բարտերային փոխանակման վերաբերյալ միջազգային համաձայնագրերի կնքմամբ։ Նացիստական Գերմանիան բարձրացրեց իր տնտեսությունը զենքի կառավարական պատվերների, հասարակական աշխատանքների և Զինապարտության ներդրման միջոցով, ինչը տղամարդկանց բնակչության մի մասին դուրս բերեց տնտեսական գործունեությունից և նվազեցրեց գործազրկությունը։ Իտալիան, որը Մուսոլինիի օրոք վերածվեց կորպորատիվ պետության, ուժեղացրեց տնտեսության պետական վերահսկողությունը։ Տնտեսագետների մի մասը ճգնաժամից դուրս գալու միջոց էր տեսնում պլանային տնտեսության ներդրման մեջ, ինչպես Խորհրդային Միությունում։
Նոր կուրս
1933 թվականին իշխանության եկավ նախագահ Ֆրանկլին Ռուզվելտը՝ դեմոկրատական կուսակցության թեկնածուն, ով ամերիկացի ժողովրդին առաջարկեց «նոր գործարք», ինչպես հետագայում սկսեցին անվանել նրա քաղաքականությունը։ Հանրապետականները, որոնց մեղադրում էին, եթե ոչ տնտեսական ճգնաժամի առաջացման, ապա այն հաղթահարելու անկարողության մեջ, ջախջախիչ պարտություն կրեցին 1932 թվականի նախագահական ընտրություններում և երկար տարիներ չկարողացան զբաղեցնել Սպիտակ տունը։ Նոր կուրսի հաջողությունն այնպիսին էր, որ Ռուզվելտը դարձավ ԱՄՆ պատմության մեջ միակ նախագահը, որը վերընտրվեց չորս անգամ անընդմեջ, և նա մնաց իշխանության ղեկին մինչև իր մահը՝ 1945 թվականը։
«Բանկային արձակուրդներ» և բանկերի արտակարգ օրենք
1933 թվականի մարտի 6-ի երդմնակալությունից երկու օր անց Ռուզվելտը չորս օրով փակեց ԱՄՆ բոլոր բանկերը, որոնց համար Կոնգրեսը պետք է ընդուներ բանկային ոլորտի բարեփոխումների մասին օրենքը։ Ֆոնի վրա զանգվածային անվստահության բանկային համակարգի «արձակուրդ» է սկսվել, որի ընթացքում դադարեցվել են բոլոր բանկային և բիզնես գործառնություններ. այդ պահին շատ նահանգներ արդեն փակել էին բանկերը իրենց տարածքում՝ փորձելով տապալել խուճապը և ավանդների զանգվածային դուրսբերման ալիքը։
Երեք օր անց Ռուզվելտը Կոնգրես ուղարկեց «բանկերի մասին» արտակարգ օրենքի նախագիծը։ Այս օրենքով ԱՄՆ ֆինանսների նախարարությունը արտակարգ լիազորություններ ուներ բոլոր բանկերին ստուգելու համար, նախքան նրանց թույլատրվում էր վերադառնալ իրենց բնականոն գործունեությանը և վերակազմակերպել դրանք, եթե բանկի գործերը շատ վատ լինեին։ Կոնգրեսը օրենքն ընդունեց ընդամենը չորս ժամ տևած քննարկումից հետո։ Հաջորդ երեք օրվա ընթացքում բանկերի երեք քառորդը վերաբացվել է, և մեկ ամսվա ընթացքում նրանց պահոցները մուտք են գործել մոտ մեկ միլիարդ դոլար։ Այսպես հաղթահարվեց բանկային ճգնաժամը։
1933 թվականի հունիսին ընդունվեց Գլաս-Սթիգոլի օրենքը, որով բանկային բարեփոխումները շարունակվեցին։ Այս օրենքով ձեռնարկվող միջոցները պետք է կանխեին ավանդատուների շրջանում խուճապի նոր տարածումը։ Բացի այդ, վերացվել է դոլարի կապը ոսկու գնի հետ, ինչը հանգեցրել է դրա արժեզրկմանը, բայց կայունացրել է տնտեսական իրավիճակը։ Միևնույն ժամանակ, դոլարը մնաց կապված արծաթի գնի հետ մինչև 1971 թվականը։
Խնայողական ակտ
«Բանկերի մասին» արտակարգ օրենքի ընդունման հաջորդ օրը Ռուզվելտը Կոնգրես ուղարկեց նոր օրենք, որով նա փորձեց հավասարակշռել պետական բյուջեն։ Միջոցները ծախսելով բանկային համակարգի պահպանման վրա՝ նա կրճատել է պետական ծառայողների աշխատավարձը և 15%-ով կրճատել Առաջին համաշխարհային պատերազմի վետերաններին վճարվող կենսաթոշակների չափը։ Հակառակ դեպքում բյուջեի դեֆիցիտը կառաջացներ գնաճ և կվնասեր վստահությունը նոր վարչակազմի նկատմամբ։ Չնայած որոշ առաջադեմ կոնգրեսականների բողոքներին, խնայողությունների մասին օրենքը նույնպես գրեթե ակնթարթորեն ընդունվեց Կոնգրեսի կողմից։
Ծրագրեր ֆերմերների համար
Ռուզվելտի վարչակազմի նոր օրենքների շարքում վերջինը չէր 1933 թվականի մայիսին ընդունված ֆերմերներին օգնության ծրագրի մասին ակտը։ Այն նախատեսում էր վճարումներ ֆերմերներին գյուղատնտեսական արտադրությունը կրճատելու համար, ինչը, վարչակազմի կարծիքով, պետք է բարձրացներ սննդամթերքի գները այնպիսի մակարդակի, որն ապահովում էր գյուղատնտեսության շահութաբերությունը։
«Այբբենական ապուր»
Բացի ֆերմերների հարցերով հատուկ վարչակազմից՝ Ռուզվելտը տնտեսությունը կառավարելու համար ստեղծեց մի շարք պետական գործակալություններ, որոնք կոչվում էին «այբբենական ապուր»։ Մասնավորապես, ստեղծվել է արժեթղթերի և բորսաների հանձնաժողով։ Նախագահ Ռուզվելտի ամենահաջող նախաձեռնությունը համարվում է գործազուրկներին օգնելը, որոնք դաշնային կառավարության պատվերով ներգրավվել են շրջակա միջավայրի պահպանության քաղաքացիական կորպուսում և մի շարք այլ կառավարական ծառայություններում։
Բանվորական շարժում
ԱՄՆ-ում Ռուզվելտի առաջին նախագահական ժամկետի ընթացքում բանվորների շրջանում զանգվածային անկարգություններ են տեղի ունեցել։ Միայն 1934 թվականին տեղի ունեցավ Արևմտյան ափի խոշոր գործադուլ, որի ընթացքում Սան Ֆրանցիսկոյի աշխատողները գործադուլ արեցին չորս օր. Մինեապոլիսի գործադուլ, որը ռազմական դրություն մտցրեց այնտեղ, արևելյան ափի տեքստիլ աշխատողների գործադուլ, որին մասնակցում էին հարյուր հազարավոր մարդիկ։
Այնուամենայնիվ, 1930-ականներին Ամերիկայի աշխատանքային շարժման տոնն այլևս չէին տալիս աշխարհի կոմունիստներն ու արդյունաբերական աշխատողները, այլ աշխատանքի պահպանողական ամերիկյան ֆեդերացիան։ Նա միջնորդեց աշխատողների և ձեռնարկատերերի միջև հարաբերությունները համագործակցության ոգով։ 1935-ին հինգ արհմիություններ ֆեդերացիայից առանձնացան Միացյալ Նահանգների արտադրական արհմիությունների առանձին համագումարում։ Արհմիությունների Կոնգրեսը զիջումներ էր ձեռք բերել պողպատե և ավտոմոբիլային արդյունաբերության ձեռնարկատերերից, և մինչև 1941 թվականը ճանաչում ձեռք բերեց նույնիսկ Հենրի Ֆորդից, որը խոշոր արդյունաբերողներից վերջինը համաձայնեց բանակցել արհմիությունների հետ։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը և Մեծ ճգնաժամի ավարտը
Ի վերջո, Մեծ ճգնաժամն ավարտվեց Ամերիկայում միայն Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի բռնկմամբ։ Վարչակազմը սկսեց ֆինանսավորել ռազմական պատվերները, ինչը թույլ տվեց տնտեսությանը հաղթահարել դժվարությունները։ 1939-1944 թվականներին արտադրությունն աճել է գրեթե երկու անգամ։ Գործազրկությունը 1940 թվականի 14%-ից իջել է 1943 թվականի 2%-ից պակաս, թեև աշխատանքային ռեսուրսներն աճել են 10 միլիոն մարդով։
Պատերազմ և միջազգային քաղաքականություն
Ավանդաբար, ամերիկացիները ձգտում էին դեպի մեկուսացումը, և սկզբում ԱՄՆ-ը չէր շտապում մասնակցել Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին՝ սահմանափակվելով Մեծ Բրիտանիայի, Չինաստանի և ԽՍՀՄ-ի տնտեսական աջակցությամբ՝ Լենդ-լիզ ծրագրով։ Այնուամենայնիվ, ի պատասխան Պերլ Հարբորի վրա ճապոնացիների հանկարծակի հարձակման, ամերիկացիների տրամադրությունները փոխվեցին։ Պատերազմի ժամանակ բանակ են զորակոչվել կամ կամավորագրվել 16 միլիոն տղամարդ և 300 հազար կին։ 1942 թվականին ԱՄՆ-ը բեկման հասավ Ճապոնիայի հետ պատերազմի ընթացքում և Աֆրիկայում վայրէջք կատարեց արշավախմբային կորպուս։ Ամերիկացիները մասնակցում էին Իտալիայում դաշնակիցների վայրէջքին, ինչը հանգեցրեց նրա հանձնմանը արդեն 1943 թվականին։ 1945 թվականին հերթը հասավ Գերմանիային և Ճապոնիային։ 1944 թվականին Նորմանդիայում վայրէջքով սկսվեց անգլո-ամերիկյան զորքերի հիմնական ներխուժումը մայրցամաքային Եվրոպա, իսկ 1945 թվականին ամերիկացիները հանդիպեցին խորհրդային զորքերի հետ Գերմանիայի կենտրոնում։
1944 թվականի նախագահական ընտրություններում չորրորդ անընդմեջ հաղթանակից անմիջապես հետո նախագահ Ռուզվելտը մահացավ ուղեղի արյունազեղումից։ 1945 թվականի ապրիլին Սպիտակ տանը նրա տեղը զբաղեցրեց Հարի Թրումանը։ Հիմնականում նախագահ Թրումանը շարունակեց Ռուզվելտի քաղաքականությունը, բայց ամբողջությամբ փոխարինեց նրա վարչակազմին։ 1945 թվականի օգոստոսին նրա հրամանով իրականացվեցին Հիրոսիմայի և Նագասակիի աշխարհում առաջին ատոմային ռմբակոծությունները։ Մի քանի օր անց Ճապոնիան կապիտուլյացիայի ենթարկվեց և գրավվեց ամերիկյան զորքերի կողմից՝ գեներալ Մաքարթուրի հրամանատարությամբ։ Նա հինգ տարի ղեկավարեց Ճապոնիան՝ ամբողջությամբ փոխելով Ճապոնիայի կառավարությունը, հասարակությունը և տնտեսությունը։
Տնտեսություն
Ֆինանսներ, արդյունաբերական արտադրանք, սնունդ, նավթ, առաջադեմ տեխնոլոգիաներ և (հատկապես 1944-45 թվականներին) զինվորները կազմում էին ԱՄՆ-ի հիմնական ներդրումը Ֆաշիստական Գերմանիայի և ռազմատենչ Ճապոնիայի դեմ տարած հաղթանակի գործում։ Ռազմական պատվերների շնորհիվ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ԱՄՆ տնտեսությունը դուրս եկավ մեծ ճգնաժամից, նրա համախառն ներքին արդյունքը կտրուկ աճեց, և արտադրանքի զգալի մասն արտահանվեց օվկիանոսից այն կողմ։ Գործազրկությունն ավարտվեց, զբաղվածությունը մոտենում էր 100 %-ին, միլիոնավոր աշխատողներ, թողնելով ցածր արտադրողական արդյունաբերություններ, զբաղվեցին բարձր արդյունավետ աշխատանքով, բարելավվեցին տեխնոլոգիաներն ու կառավարումը, ռազմաճակատ մեկնած տղամարդկանց փոխարեն, նրանց կանայք, թոշակառուները և ուսանողները մտան արտադրության։ Աճել է աշխատանքային օրվա տևողությունը և աշխատավարձը, մինչդեռ հանգստի ժամերը նվազել են։ Մարդիկ քրտնաջան աշխատել են իրենց հայրենասիրության պատճառով, լավ աշխատավարձի պատճառով, ինչպես նաև հաշվի առնելով, որ այս իրավիճակը ժամանակավոր է, և պատերազմի ավարտից հետո ամեն ինչ կվերադառնա նորմալ։ Շքեղ իրերի մեծ մասը անհասանելի դարձավ, մսի, բենզինի և հագուստի սպառումը կրճատվեց, արդյունաբերական տարածքներում բնակելի թաղամասերը գերբնակեցվեցին։ Սպառման վրա գումար ծախսելը դժվարացավ, և եկամտի զգալի մասը մի կողմ դրվեց կուտակելու համար, ինչը խթանեց հետպատերազմյան տնտեսական աճը և կանխեց տնտեսական ճգնաժամի վերադարձը, երբ ռազմական պատվերներն ավարտվեցին ։
Ռացիոնալացում
Որպեսզի ամերիկացիներին (հատկապես աղքատներին և կարիքավորներին) ապահովեն առավելագույն անհրաժեշտ ապրանքների երաշխավորված նվազագույնը և կանխեն գնաճը, 1942 թվականին ԱՄՆ-ում ներդրվեց ռացիոնալացում։ Առաջին ապրանքը, որը ենթակա էր ռացիոնալացման, ավտոմոբիլային անվադողերն էին, որոնք դարձան սակավ ապրանք՝ կապված միջազգային առևտրի և բնական կաուչուկի մատակարարման խանգարման հետ։ Այնուհետև ներդրվեց բենզինի սպառման վերահսկողությունը, իսկ 1943 թվականից ի վեր։ միայն հատուկ կտրոններով արդեն վաճառվում էին մի շարք ապրանքներ՝ գրամեքենաներ, շաքար, հեծանիվներ, կոշիկներ, դյուրավառ յուղեր, մետաքս, նեյլոն, սուրճ, էլեկտրական սալիկներ, միս, պանիր, կարագ, մարգարին, պահածոներ, չրեր, մուրաբաներ և այլն։ Քաղաքացիական նոր մեքենաների և դրանց պահեստամասերի արտադրությունն ամբողջությամբ դադարեցվել է։
Յուրաքանչյուր քաղաքացի ստիպված էր բաշխիչ կտրոններ ստանալ տեղական կառավարության գրասենյակներից իր և ընտանիքի բոլոր անդամների, այդ թվում՝ երեխաների համար։ Կտրոնների օգտագործումը սահմանափակ էր ժամանակի մեջ, ժամկետանց կտրոնները դառնում էին անվավեր։ Արգելվել են բոլոր տեսակի ավտոարշավներն ու զբոսանքները։
Հարկեր և արտադրության պետական վերահսկողություն
Հարկային բեռը կտրուկ աճեց։ Նախագահ Ռուզվելտը նույնիսկ փորձեց Կոնգրեսի միջոցով 100 % եկամտահարկի ներդրում կատարել ավելի քան 25 հազար դոլար (ժամանակակից փոխարժեքի առումով դա տարեկան ավելի քան 300 հազար դոլար է), բայց փոխարենը Կոնգրեսը բարձրացրեց հարկերը ավելի ցածր եկամուտների համար։ Արդյունքում, 1940-1944 թվականների ընթացքում աշխատող ամերիկացիների թիվը, որոնք պարտավոր էին վճարել դաշնային հարկերը, 10%-ից հասել է գրեթե 100%-ի ։
Բնակչության միգրացիա
Պատերազմի ընթացքում նկատվում էր բնակչության զգալի կենտրոնացում արդյունաբերական կենտրոններում, հատկապես արևմտյան ափին։ Զինվորական միլիոնավոր կանայք իրենց ամուսիններին հետևեցին դեպի ռազմական ճամբարներ։ Շատ նոր ռազմակայաններ հիմնադրվեցին, հատկապես ամերիկյան հարավում։ Շատ աֆրոամերիկացիներ թողեցին իրենց աշխատանքը բամբակի դաշտերում և տեղափոխվեցին քաղաքներ։ Քաղաքային բնակչությունը խտացել էր, մինչդեռ բնակարանաշինությունը դադարեցվել էր։ Հասարակական տրանսպորտը մարդաշատ էր, քանի որ անձնական տրանսպորտի օգտագործումը սահմանափակվում էր բենզինի պակասով։ Ուղևորատար գնացքների տոմսերը դարձել էին դժվար հասանելի, և առաջին հերթին դրանք տրամադրվում էին համազգեստով զինծառայողներին, ուստի երկար հեռավորությունների վրա ճանապարհորդությունները զգալիորեն դժվար էին կամ անհնար։ Աֆրոամերիկացիների միգրացիան քաղաքներ լարվածություն է առաջացրել բնակարանների և աշխատանքի դժվարությունների պատճառով։ Որոշ քաղաքներում (Դեթրոյթ (1943), Լոս Անջելես (1943)) տեղի են ունեցել տարերային բախումներ ռասայական կամ ազգային հողի վրա, բայց ընդհանուր առմամբ իրավիճակը մնացել է տեղական և դաշնային իշխանությունների վերահսկողության տակ ։
Էթնիկ ճապոնացիների ինտերնացիա
1942 թվականին ռազմական դեպարտամենտը պահանջեց վտարել ԱՄՆ-ի նկատմամբ թշնամական ազգերին պատկանող ազգային փոքրամասնությունների բոլոր ներկայացուցիչներին Միացյալ Նահանգների արևմտյան ափից։ Միայն Կալիֆորնիայում այդ ժամանակ ապրում էր 120 հազար ներգաղթյալ Ճապոնիայից։ Ֆիլիպիններ ճապոնական զորքերի ներխուժման ժամանակ, այդ ժամանակ ԱՄՆ-ին պատկանող, այնտեղ բնակվող էթնիկ ճապոնացիները օգնում էին հարձակվողներին ։ Այդ իսկ պատճառով նախագահ Ռուզվելտը հրամանագիր ստորագրեց էթնիկ ճապոնացիներին, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ում ծնվածներին և երկակի ճապոնական և ամերիկյան քաղաքացիություն ունեցողներին վտարելու և նրանց համակենտրոնացման ճամբարներում տեղավորելու մասին, որտեղ նրանք մնացին մինչև 1944 թվականը։ Միևնույն ժամանակ, Հավայան կղզիներում և երկրի այլ մասերում ճապոնացի ամերիկացիները չեն ներառվել այս գործընթացում։
Դարաշրջանի ավարտ
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտը 1945 թվականին և Միավորված ազգերի կազմակերպության կազմավորումը նշվում է որպես դարաշրջանի ավարտ։ ԱՄՆ-ը վերջնականապես հրաժարվեց ավանդական մեկուսացումից և ստանձնեց նոր միջազգային պարտավորություններ։
Պատերազմից հետո տնտեսական դեպրեսիայի վերադարձի մտավախությունները չարդարացան։ Պատերազմի ընթացքում ձևավորված խնայողությունները ամերիկացիները ներդնում էին նոր բնակելի տների, մեքենաների, հագուստի և երեխաների մեջ։ Սկսվեց մանկական բումը, ԱՄՆ-ի բնակչությունը արագորեն աճեց։ Բոլորը շատ բան էին սպասում հետպատերազմյան դարաշրջանից, և Ամերիկան այն լավատեսորեն դիմավորեց ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի պատմություն Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի պատմություն ըստ ժամանակաշրջանի Կատեգորիա:Միջպատերազմական ժամանակաշրջան Կատեգորիա:20-րդ դարը ԱՄՆ-ում
Մակարավանք
Մակարավանք , Ագռավավանք, 13-րդ դարի հայկական վանական համալիր Հայաստանի Տավուշի մարզում, Աչաջուր գյուղից 3 կմ հարավ-արևմուտք, Պայտաթափ լեռան լանջին։ Մակարավանքի համալիրն իր զարդաքանդակների ինքնատիպությամբ, հարստությամբ և բազմազանությամբ դասվում է Աղթամարի, Բղենո-Նորավանքի, Գանձասարի շարքին և կարևոր տեղ գրավում հայ ճարտարապետության մեջ։
Վանքը երբեմն կոչվել է նաև Ագռավավանք ։
Պատմություն
Միակ պատմական հիշատակությունը այս վանքի մասին հանդիպում է Կիրակոս Գանձակեցու մոտ։ Նա ասում Է, որ Հաթերքի իշխան Վախթանգի կինը՝ Արզու Խաթունը իր դստեր հետ վարագույր է գործել նաև Մակարավանքի համար։
Մակարավանքի հուշարձանախումբը գտնվում է Իջևան քաղաքից 24 կմ հեռավորության վրա, Աչաջուր գյուղից 6 կմ հարավ-արևմուտք, Պայտաթափ լեռան ստորոտում։ Բարձրահայաց իշխող դիրքից դիտողի առջև փռվում են Աղստևի հովիտը, Կուր գետի հովտի լայնատարած տափաստանները, Աղստևի աջափնյա հանդիպակաց լեռնաշղթայի համայնապատկերը։
Պատմական Մահկանաբերդի հոգևոր ու մշակութային կենտրոն Մակարավանքը միջնադարյան ճարտարապետական նշանավոր համալիրներից է, հարդարանքի և հատկապես քանդկազարդերի նրբությամբ ու կատարելությամբ հայ մշակույթի անկրկնելի նմուշներից մեկը։ Այդ նաև ճարտարապետական կառուցվածքների ու բնության ներդաշնակության մի հոյակապ օրինակ է։
Մակարավանքի մասին պահպանվել է մի ավանդություն, որ վանքը կառուցել են Մակար անունով վարպետն ու իր միակ որդին։ Որդին քար էր տաշում, նախշում, իսկ հայրը շարում էր։ Վանքի պատերն աստիճանաբար բարձրանում էին, իսկ Մակար վարպետը՝ կտրվում հողից։ Նա գիշերում էր վանքի կիսավարտ պատերի վրա, քանի դեռ չէր ավարտել շինությունը։ Օրերից մի օր, վարպետ Մակարը նկատում է, որ քարերը իրար չեն բռնում, զարդաքանդակներն էլ նույնը չեն։ Վերևից հարցնում է որդուն, թե ինչ է պատահել։ Պատասխանում են, որ նա հիվանդ է։ Մակարը հասկանում է, որ որդին այլևս չկա։ Վարպետը, սակայն, ըստ ավանդույթի, սուրբ տաճարի շինարարությունը կիսատ չի թողնում։ Կառուցումից հետո արդեն, վանքի գագաթից ցած է նետվում ու մահանում։ Վարպետին թաղում են վանքի պատի տակ և վանքն էլ անվանում Մակարավանք։
Հայկական ՍՍՀ, Գիտությունների ակադեմիայի հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտը և պետշինի համապատասխան մասնագետները ուսումնասիրել, պեղել և բարեկարգել են հուշարձանախմբի տարածքը։ Հայտնաբերվել և հաշվառման են ենթարկվել շրջակայքում ցրված ու հողի շերտով ծածկված սրբատաշ քարերը, զարդաքանդակները, վիմագիր արձանագրություններն ու խաչքարերը։ Դրանց մեծ մասն արդեն վերջնական հանգրվանել են իրենց նախկին տեղերում։
Աչաջուր գյուղի շրջակայքում Մակարավանքի համալիրից բացի կան նյութական մշակույթի նաև ուրիշ հուշարձաններ։ Հին Աչաջուր և Պիպիս գյուղատեղերում պահպանվել են Սբ. Հովհաննես և Նահատակ եկեղեցիները, օժանդակ կառույցների ավերակները, խոյակները, խաչքարերը և ընդարձակ գերեզմանոցները։ Ուշագրավ է Սբ. Հովհաննես եկեղեցու մոտ գտնվող բուսական և երկրաչափական հոյակապ զարդանախշերով կերտված խաչքարը։
Ավանդություն
Գտնվում է Աչաջուր գյուղի արևմտյան կողմում։ Մակարավանքի մասին պահպանվել է մի ավանդություն, որ վանքը կառուցել են Մակար անունով վարպետն ու իր միակ որդին։ Որդին քար էր տաշում, նախշում, իսկ հայրը շարում էր։ Վանքի պատերն աստիճանաբար բարձրանում էին, իսկ Մակար վարպետը՝ կտրվում հողից։ Նա գիշերում էր վանքի կիսավարտ պատերի վրա, քանի դեռ չէր ավարտել շինությունը։ Օրերից մի օր վարպետ Մակարը նկատում է, որ քարերը իրար չեն բռնում, զարդաքանդակներն էլ նույնը չեն։ Վերևից հարցնում է որդուն, թե ինչ է պատահել։ Պատասխանում են, որ նա հիվանդ է։ Մակարը հասկանում է, որ որդին այլևս չկա։ Վարպետը, սակայն, ըստ ավանդույթի, սուրբ տաճարի շինարարությունը կիսատ չի թողնում։ Կառուցումից հետո նա վանքի գագաթից ցած է նետվում ու մահանում։ Վարպետին թաղում են վանքի պատի տակ և վանքն էլ անվանում Մակարավանք։
Գլխավոր եկեղեցին և գավիթը
Գավիթը (1224 թ.) Հյուսիսային կողմից կից է գլխավոր եկեղեցուն։ Երկու եկեղեցիները դռներով հաղորդակցվում են գավթի հետ։ Պատկանում է 4 սյունանի գավիթների տիպին։ Քառակուսի դահլիճ է։ Միակտոր գլանաձև սյուների վրա հենվում է կենտրոնական երդիկավոր ծածկը, որի հիմքի գոտին ու չորս անկյունների առագաստները քանդակազարդ են։ Քանդակազարդ է նաև Արևմտյան ճակատը և շքամուտքը։ Նշխարատունը կից է հին եկեղեցուն, քառակուսի հատակագծով, թաղածածկ, 5,3 X 5 մ չափի շինություն է, արևելյան պատի հյուսիսային մասում բուխարու խորշով։
Հնագույն եկեղեցին
Հին եկեղեցին տեղավորված է սարահարթի հյուսիսարևելյան ծայրին, հուշարձանախմբի արևելյան մասում։ Ներսից խաչաձև է (10,1 X 8,4 մ), իսկ արտաքինից քառանկյուն հատակագծով շինություն է, շարված կարմրավուն, խոշոր քարերով, կրաշաղախով։ Ներսից պատերը սղվաղված են, գմբեթը կառուցված է սրբատաշ բաց աղյուսագույն քարերով։ Մուտքր բացվում է արևմտյան պատից՝ գավթի մեջ։ Գմբեթի թմբուկը գլանաձև է։ Բեմի ճակատը ծածկված է բուսական և երկրաչափական նուրբ քանդակազարդերով։ Եկեղեցու կառուցման ժամանակը՝ դատելով նրա ոճից, կարելի է համարել XI—XII դդ։
Մակարավանքի երկրորդ՝ հնագույն եկեղեցին (XI—XI դարեր) համալիրի հյուսիս-արևելքում է։ Արտաքինից ուղղանկյուն, ներսից շեշտված խաչաձև (բավական խոր թևերով) շինությունը հիմնականում կառուցված է կիսամշակ կարմրավուն տուֆի խոշոր քարերով, իսկ 13-րդ դարում. վերակառուցված ծածկը և գմբեթը՝ նույն տուֆի սրբատաշ քարերով։ Հարդարանքի հիմնական տարրը բեմի ճակատի բուսական և երկրաչափական նուրբ զարդաքանդակներն են, որոնք ներառված են շեղանկյուն շրջանակների մեջ՝ հավանաբար սա նախօրինակ է ծառայել գլխավոր եկեղեցու բեմի զարդաքանդակների համար։ Հին եկեղեցին տեղավորված է սարահարթի հյուսիսարևելյան ծայրին, հուշարձանախմբի արևելյան մասում։ Ներսից խաչաձև է (10,1X 8,4 մ), իսկ արտաքինից քառանկյուն հատակագծով շինություն է, շարված կարմրավուն, խոշոր քարերով, կրաշաղախով։ Ներսից պատերը սղվաղված են, գմբեթը կառուցված է սրբատաշ բաց աղյուսագույն քարերով։ Մուտքը բացվում է արևմտյան պատից՝ գավթի մեջ։ Գմբեթի թմբուկը գլանաձև է։ Բեմի ճակատը ծածկված է բուսական և երկրաչափական նուրբ քանդակազարդերով։ Եկեղեցու կառուցման ժամանակը՝ դատելով նրա ոճից, կարելի է համարել XI—XII դդ։ Գավթի և համալիրի հնագույն եկեղեցու հյուսիսարևելյան անկյունում պահպանվել են ուղղանկյուն հատակագծով, սպիտակավուն քարով շինված նշխարատան (XIII դար) պատերը։
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի
Աստվածածին եկեղեցին 1198 թ. կառուցել է Մակարավանքի առաջին վանահայր Հովհաննես Ա-ն՝ իր ծնողների և եղբայրների հիշատակին։ Այն ներսից խաչաձև, արտաքինից ութանիստ, սրբատաշ քարերով կառուցված շինություն է։ Լուսամուտները պսակված են ճոխ ձևավորված շրջանակներով։ Եկեղեցու պատերին քանդակված են առյուծների, թռչունների և վարդյակների բարձրաքանդակներ։ Դրանցից մեկում պատկերված է արագիլ՝ պարանոցին փաթաթված օձի կոկորդը բռնած, իսկ մյուս բարձրաքանդակում իրար հետ կռվող երկու կենդանի։ Իր հատակագծային և ծավալատարածական ձևերով եկեղեցին յուրօրինակ է, մասամբ հիշեցնում է Անիի Ապուղամերենց եկեղեցուն։
Համալիրի արևելյան մասում կանգուն է վարդագույն և կարմրավուն անդեզիտի սրբատաշ խոշոր քարերով շինված, ներքուստ խաչաձև (եռաբսիդ, արևմուտքում ուղղանկյուն թևով), արտաքուստ ութանիստ (գետնախարիսխը շրջանաձև է) կենտրոնագմբեթ հորինվածքով Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, որը կառուցել է Մակարավանքի առաջնորդ Հովհաննեսը՝ 1198 թ-ին։ Լուսամուտների պսակներն ու խորշերի հովհարաձև մշակված կիսակոնաձև գագաթներն ընդգրկող գոտու վրա կան թռչունների, առյուծների, վարդյակների, արծվի և վիշապի մենամարտ պատկերող հարթաքանդակներ։ Եկեղեցուն հյուսիսից կից է փոքրիկ, կիսավեր, թաղածածկ մատուռ։
Մատուռ
Փոքրիկ կիսավեր մատուռը գտնվում է Աստվածածին եկեղեցուց հյուսիս, թաղածածկ, փոքր, բազմերանգ քարերով շարված շինություն է, կառուցվել է մյուս հուշարձանների հետ միաժամանակ։
Այլ կառույցներ
Աղբյուրի շենքը պեղումներից հայտնաբերվել է վանքի պարսպից դուրս, մոտ 100 մ հյուսիս-արևելք։ Պատերը արտաքինից և ներսից երեսապատված են սրբատաշ քարերով։ Ջուրը կավե խողովակներով բերվել է Պայտաթափ սարալանջից, որը այժմ էլ հոսում է, բայց գտնվում է կիսավեր վիճակում։ Դարպասը փորված է մի ժայռաբեկորի մեջ՝ 3,5 մ լայնության բացվածքով։ Մինչև հիմա էլ պահպանվել է կամարաձև թաղը, որը հենվում է երկու կողմերում կանգնած ժայռերի վրա։ Ճակատային մասում ունեցել է սրբատաշ քարեր։ Օժանդակ տնտեսական շենքերից պահպանվել և ամբողջական են մնացել հուշարձանախմբի հարավարևմտյան մասում գտնվող երկու մեծ սենյակների 2—3 մ բարձրությամբ պատերը և բուխարու խորշը։ Գլխավոր եկեղեցուց հարավ հիմնապատեր են, որտեղ պահպանվել են Բազազ իշխանի որդի Վարդանի շինարարական արձանագրություն ունեցող խաչքարի երկու բեկորները։ Գերեզմանոցներց հինը գտնում է վանքի հարավարևմտյան կողմում, պարսպից դուրս, ընդարձակ սարալանջին, մյուսը՝ վանքի դարպասից փոքր-ինչ արևմուտք։ Գերեզմանոցներում կան տապանագրեր և մի քանի խաչքար՝ ճոխ զարդաքանդակներով։
Արձանագրություն 1
ՈՂ ԹՈՒԻՍ,
ԵՍ` ԹԱՐԵԼՍ ՄԵԾ ՅՈՒՍՈՎ
ՄԻԱՅՆԲԱՆԵՑԱՑ ԱԾԱԾՆԻՍ ԵՒ ԵՏՈՒ
ՅՈՒՍՈՎՆ ԱՅ ԵՍ՝ ՍԵՐՈԲ ԵՒ ԹՈՄԱ ՔԱՀԱՆԱ|Յ|Ք
ԵՒ ԶՄԵՐ ՄՀՈԳՈՅ ԱՐԴԻՒՆՍ ՏՈՒԱՔ Ի
ՍԲ ԱԾԱԾԻՆՍ։ ՀԱՅՐՍ ՅՈՎԱՆՆԷՍ ԵՒ ՄԻԱԲԱՆՔՍ Ե
ՏՈՒՆ ՄԵԶ Գ ԹՈՄԱԻՆ :Բ: ՊԱՏԱՐԱԳ Ի ՏԱՒՆԻ ԱՆՏՈՆԻ։ ՈՐ ԽԱ
ՓԱՆԷ, ՄԵՐ ՄԵՂԱՅՆ ՊԱՐՏԱԿԱՆ Է ԵՒ ԴԱՏԻ ՅԱՅ ԹՎ :ՉԲ
Արձանագրություն 2
ԵՍ ԳԱԶԱՆՍ ՄԵԾ ՅՈՒՍՈ
Վ ՄԻԱԲԱՆԵՑԱ ԱԾԱԾՆ
ԻՍ ԵՒ ԵՏՈՒ :Ի: ԴԱՀԵԿԱՆ:
ՀԱՅՐ ՅՈՎԱՆԷՍ ԵՒ ՄԻ
ԱԲԱՆՔՍ ԵՏՈՒՆ ԻՆՁ :Ա: ԺԱՄ Ի ՏԱԻՆԻ ՎԱՐԱԳԱՅ
ՍԲ ԽԱՉԻՆ։ ԿԱՏԱՐԻՉՔՆ
ԱՒՐՀՆԻՆ ՅԱՅ:
Արձանագրություն 3
ՅՈՒՍՈՎՆ ԱՅ, ԵՍ՝
ԳԺՈՒՌ Ի ԺԱՄ ՄԱՀ
ՈՒ ԶԻՄ ՀՈԳՈ ԱՐԴԻ
ԻՍ։ ՅՈՎԱՆԷՍ, ՄԻ
ԱՅԲԱՆՔՍ ԷՏՈՒՆ ՅԱ
ԿՈԲԱՅ ՏԱԻՆԻՆ :Ա:
ԺԱՄ։ ԿԱՏԱՐԻՉՆ ԱՒՐՀ
ՆԻՆ ՅԱՅ:
Արձանագրություն 4
ԵՍ ԳԵՐՔ ՀԵԶՀ[ԱՆ Ց]
ՄԻԱՅԲԱՆԵՑԱՑ ԱԾ
ԱԾՆԻՍ ԵՒ ԵՏՈՒ :ԻԿ: ԴԱ
ՀԵԿԱՆ։ ԴԱՒԻԹ ԵՒ ՄԻ
ԱՅԲԱՆՔՍ ԷՏՈՒՆ :Գ: ԺԱՄ
Ի ՏԱՒՆԻ ՍՐԲՈՅՆ ԳԷ
ՈՐԳԱՑ։ ՈՎ ԽԱՓԱՆԷ
ԴԱՏԻ ՏԷ:
Առաջին շարքում նվիրատուի անունը պարզ չի կարդացվում, տողի վերևի մասից մի շերտ պոկվելու հետևանքով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Տավուշի թեմի վանքեր և եկեղեցիներ Կատեգորիա:13-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Ռովերկիարա
Ռովերկիարա (Roverchiara), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Վենետո մարզում՝ Վերոնա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 2653 մարդ։ Խտությունը կազմում է 140 մարդ/կմ²։ Տարածքը գրավում է 19,78 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝37050։ Հեռախոսային կոդ՝ 0442։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Գայանայի ազգային թանգարան
Գայանայի ազգային թանգարան, թանգարան, որը հիմնադրվել է 1868 թվականի փետրվարի 13-ին Գայանայի Դեմերարա Մահայկա նահանգի Ջորջթաուն քաղաքում ։
Պատմություն
Թանգարանի ստեղծման գաղափարը պատկանում է Բրիտանական Գվիանայի Թագավորական գյուղատնտեսական և առևտրային ընկերության (Royal Agricultural and Commercial Society, RACS) անդամներին։ 1844 թվականին, երբ Ընկերությունը հիմնադրվեց, նրա նպատակներից մեկն էր թանգարան կառուցել, որտեղ կցուցադրվեն տեղական օգտակար հանածոների, հողի, փայտանյութի, մրգերի, սերմերի, մաստակների, խեժերի, ներկերի և դեղամիջոցների, ինչպես նաև երկրի բուսական և կենդանական աշխարհի նմուշները։ Բրիտանացի հետազոտող Ռոբերտ Շոմբուրգը , գերմանացի բուսաբան Կարլ Ֆերդինանդ Ապունը, պարոն Բրատը և Ու. Խ. Քեմփբելը RACS-ին նվիրեցին տարբեր ցուցանմուշներ (ներառյալ 55 բնական ծառեր, հանքանյութեր Անգլիայից և բուսաբանական  և երկրաբանական  նմուշներ)՝ թանգարանային հավաքածու ստեղծելու համար։ Սակայն, 1864 թվականին բռնկված հրդեհը ոչնչացրեց նվիրաբերված հավաքածուները։
Բրիտանական Գվիանայի թանգարանային ընկերությունը հիմնադրվել է 1867 թվականին։ Շենքը, որ կառուցվել էր, պետք է դառնար «գիտության, արվեստի և արդյունաբերության մշտական տուն»։ Այդ նախագիծը մեծ ֆինանսական աջակցություն է ստացել հասարակության կողմից, իսկ ընկերության նոր թանգարանը բացվել է 1868 թվականի փետրվարի 13-ին։ Այդ ժամանակի գաղութատիրական թերթը շենքը նկարագրել է որպես «հոյակապ կառույց»։
Թանգարանի առաջին հոգաբարձուն է եղել դոկտոր Հ. Վիտլոկը, առողջապահական ոլորտի աշխատող, որին փոխարինել է պարոն Ֆրեսոնը։ 1877 թվականին կառավարությունն այդ պաշտոնում նշանակել է Էվերարդ իմ Տուրնին։ Նա հմուտ հոգաբարձու էր, ով ճանապարհորդում էր տարբեր շրջաններում՝ թանգարանի համար ազգաբանական նմուշներ և այլ իրեր որոնելու նպատակով։ Երբ RACS-ը թողարկել է «Timehri» ամսագիրը, Տուրնը դարձել է դրա խմբագիրը։ Թանգարանում նշանակալի ներդրումներ կատարած մյուս հոգաբարձուների թվում են եղել Ջոն Ջոզեֆ Կվելչը, Ջեյմս Ռոդուեյը և դոկտոր Ուոլտեր Ռոտը։
1945 թվականի փետրվարի 23-ին Բրիտանական Գվիանայի թանգարանի դիմացի տարածքում գտնվող Բուկերսի դեղատանը բռնկված հրդեհը տարածվել է թանգարանի բնապատմական բաժանմունքում, ընթերցասրահներում և RACS–ի գրադարանում։ Գայանայի ազգային գրադարանն անվնաս է մնացել հրդեհից՝ պաշտպանելով ազգաբանական հավաքածուն։ Հրդեհից հետո Մեյն սթրիթի 53-րդ տեղամասն օգտագործվել է որպես տաքսիդերմիական լաբորատորիա` բնապատմական ցուցանմուշների վերակառուցման համար։
Այն ժամանակվա նահանգապետ սըր Գորդոն Լետեմը 1945 թվականի մարտի 16-ին հանդիպեց պետական պաշտոնյաների հետ՝ առաջարկելով Բրիտանական Գվիանայի ավերված թանգարանի տեղում մշակութային կենտրոն կառուցել։ Շենքում տեղակայված են եղել ընթերցասրահներ, Բրիտանական Գվիանայի թանգարան և դրամատիկական ներկայացումների հանդիսասրահ։ Ֆինանսավորման նպատակով առաջարկվել էր դիմել գաղութային զարգացման և բարեկեցության հարցերով հանձնաժողովին։ Դրանից հետո RACS-ը սկսեց կառուցել նոր գրադարան և ընթերցասրահներ։
Ազգային գրադարանի օգտագործման ընդլայնման հետ մեկտեղ, թանգարանի համար նոր տարածքներ են հատկացվել։ 1950 թվականի հուլիսին RACS-ը Ազգային գրադարանից վերահսկողություն սահմանել է Բրիտանական Գվիանայի թանգարանի վրա։ Նորտ-Ռոուդի և Հինկս-սթրիթի խաչմերուկում գտնվող թանգարանի նոր շենքը բացվեց 1951 թվականի հուլիսի 28-ին, Նորին Գերազանցություն, սպա, կառավարության ղեկավար, հարգարժան Ջոն Գատչի կողմից։
Արտեֆակտեր
Թանգարանի շատ ցուցանմուշներ այստեղ են գտնվում ավելի քան հիսուն տարի, ինչպես, օրինակ, խոզի մուրճը, որը ցուցադրվում էր ավելի քան վաթսուն տարի ։ Գոյություն ունեն նաև տրանսպորտի և նավահանգիստների վարչության լաստանավերի մանրանկարչական տարբերակներ։ Ցուցահանդեսում ներկայացված է նաև PR1 ավտոմոբիլը, որն օգտագործել է վարչապետ դոկտոր Պտոլեմեյ Ռիդը իր քաղաքական պաշտոնավարման ընթացքում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ազգային թանգարաններ Կատեգորիա:1868 հիմնադրված թանգարաններ Կատեգորիա:1868 հիմնադրումներ Հարավային Ամերիկայում Կատեգորիա:Գայանայի թանգարաններ
(831) Ստատեիրա
(831) Ստատեիրա (Stateira), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1916 թվականի սեպտեմբերի 20-ին Մաքս Վոլֆի կողմից Հայդելբերգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,212546 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8891 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,536 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1202,09 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,299478 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,84° անկյուն։
Ստատեիրա աստերոիդը դասվում է Ֆլորայի աստերոիդների ընտանիքին, որի մեջ ներառված են այս պահին հայտնի ավել քան 7438 անդամներ։ Ընտանիքի ներքին սահմանը անցնում է 2,17 ա. մ. հեռավորության վրա Արեգակից, իսկ արտաքին սահմանը՝ 2,33։ Այս ընտանիքի աստերոիդների էքսցենտրիսիտետները ընկնում են 0,109-0,168 միջակայքում, իսկ ուղեծրի թեքումը՝ 2,4°-6,9°։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆլորայի ընտանիքի աստերոիդներ Կատեգորիա:1916 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Մաքս Վոլֆի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Զբոսաշրջությունը Շվեյցարիայում
Որպես զբոսաշրջության ավանդական երկիր՝ Շվեյցարիան այս ոլորտում ամուր դիրքեր ունի Եվրոպայում ։ Զարգացած զբոսաշրջային ենթակառուցվածքներիի, երկաթուղիների և ճանապարհային ցանցերի առկայությունը՝ զուգորդված գեղատեսիլ բնությամբ և բարենպաստ աշխարհագրական դիրքով, ապահովում է զգալի թվով զբոսաշրջիկների ներհոսքը երկիր։ Հիմնական զբոսաշրջիկները գերմանացիներ են, ամերիկացիներ, ճապոնացիներ, իսկ վերջին տարիներին նաև ռուսներ, հնդիկներ և չինացիներ ։ Ազգային եկամտի 15%-ը ստացվում է զբոսաշրջությունից։ Ալպերը զբաղեցնում է Շվեյցարիայի ողջ տարածքի 2/3-ը և տարեկան գրավում է հազարավոր բացօդյա էնտուզիաստների երկիր։ Երկրի ամենաբարձր կետը գտնվում է Պենինյան Ալպերում և կոչվում է Պիկ Դուֆուր (4634 մ)։ Շվեյցարիայում են գտնվում նաև Եվրոպայի ամենաբարձր երկաթուղային կայարանը՝ Յունգֆրաուն, ծովի մակարդակից 3454 մետր բարձրության վրա, և Եվրոպայի ամենաբարձր գարեջրի գործարանը՝ Մոնշտեյնը՝ 1600 մ բարձրության վրա։ Շվեյցարիայի տնտեսության կարևոր մասն ապահովում է զբոսաշրջությունը, որը հիմնված էտեղական ռեսուրսների ռացիոնալ օգտագործման վրա ։ Շվեյցարիայի բյուջեն զբոսաշրջությունից ստանում է տարեկան 1,5 միլիարդ դոլար։ Switzerland Tourism-ը ազգային մարքեթինգային ընկերություն է, որը միտված է Շվեյցարիան միջազգային զբոսաշրջության հարթակներում գովազդելուն, ինչպես նաև առաջարկում է որպես գործարար հանդիպումների վայր ։ Շվեյցարիայի ամենահայտնի զբոսաշրջային քաղաքներն են՝ Ցյուրիխը, Բեռնը, Լյուցեռնը, Բազելը, Ժնևը։
Լեռնադահուկային հանգստի գոտիներ
Շվեյցարիայի լեռնադահուկային հանգստի գոտիները շատ զարգացած են։ Երկրի կենտրոնական, հարավային և արևելյան հատվածներում գործում են մեծ պահանջարկ վայելող հանգստավայրեր՝ Սանկտ Մորից, Դավոսը և Զերմատը, Ինտերլակեն, Լեյքերբադ։
Տեսարժան վայրեր
Սուրբ Հովհաննեսի վանքը հին Բենեդիկտյան վանք է, որը գտնվում է Շվեյցարիայի Մյուստաիր գյուղում։ 1983 թվականին հաստատվել է որպես ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության հուշարձան։ Սուրբ Հովհաննեսի վանքը Կարոլինգյան դարաշրջանի շատ լավ պահպանված վանք է։
Վիճակագրություն
2006 թվականին Շվեյցարիայում գրանցված են եղել 4967 հյուրանոցներ և զբոսաշրջային բազաներ։ Այդ հյուրընկալ հաստատությունները համալրված էին 128 000 համարներով (սենյակներ), 240000 մահճակալներով։ Նախորդ՝ 2005 թվականի համեմատ այս հաստատություններում զբաղված էղել են 41,7%-ը (2005 թվականին՝ 39,7%): Հյուրանոցների ընդհանուր թվի 14%-ը գտնվում է Գրաուբյունդեն շրջանում, 12%-ը՝ Վալե շրջանում, 12%-ը՝ Արևելյան Շվեյցարիայում, 11%-ը՝ Կենտրոնական Շվեյցարիայում և 9%-ը՝ Բեռն կանտոնում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Զբոսաշրջություն Կատեգորիա:Զբոսաշրջություն ըստ երկրի Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ՈՒՎ 2023-ի հոդվածներ
Լեսթերի համալսարան
Լեսթերի համալսարան (University of Leicester), պետական հետազոտական համալսարան Անգլիայի Լեսթեր քաղաքում։ Հիմնական կամպուսը գտնվում է հարավում` քաղաքի կենտրոնում, Վիկտորիա այգու կողքին։ Հայտնի է գենետիկ դրոշմավորման և Ռիչարդ III թագավորի բրախոների գտնվելու վայրի հայտնաբերման գյուտերով։
Համալսարանն իրենից ներկայացնում է գլխավոր հետազոտական համալսարան և 2008 թվականին Times Higher Education ամսագրում հայտարարվեց որպես տարվա համալսարան ։ Լեսթերի համալսարանը համարվում է միակ համալսարանը, որը «Times Higher Education» մրցանակին է արժանացել յոթ տարի անընդմեջ։ 2016 թվականին համալսարանը զբաղեցրել է 24-րդ տեղը «The Complete University Guide»  և 32-րդ տեղը «The Guardian» վարկաշային աղյուսակներում։ REF 2014 վարկանշային աղուսյակում Լեսթերի համալսարանը 126 համալսարանների մեջ սբաղեցրել է 49-րդ տեղը ։ 2012 թվականին Լեսթերի համալսարանը մեծբրիտանական QS World University Rankings քացվածում զբաղեցրել է 7-րդ հորիզոնականը ։
Գամիր Դավլեթշին
Գամիր Դավլեթշին (Давлетшин, Гамир Шаихович, ), բաշկիր խորհրդային բանաստեղծ և արձակագիր։
Լեսթերի համալսարան
Պատմություն
Համալարանը հիմնվել է 1921 թվականին որպես Լեսթերշիրի և Ռատլենդի քոլեջ։ Համալսարանի տարածքը նվիրել է տեղական տեքստիլ արտադրող Թոմաս Ֆիլդինգ Փոնսոնը, որպեսզի ստեղծեր կենդանի հուշարձան՝ նվիրված Առաջին համաշխարհային պատերազմի զոհերի հիշատակին։ Այն իր արտացոլումն է ունեցել Ut Vitam Habeant համալսարանի կարգախոսի վրա՝ «որպեսզի ունենան կյանք»։ 1921 թվականին քոլեջում տեղի ունեցավ առաջին հավաքագրումը։ 1997 թվականին, երբ քոլեջը դարձավ Լեսթերի քոլեջի համալսարանը, ուսանողները քննություն հանձնեցին Լոնդոնի համալսարանի էքստերնի դիպլոմի համար։ 1957 թվականին քոլեջ ստացավ թագավորական հավատարմագիր սեփական դիպլոմներ տալու իրավունք ունեցող համալսարանի կարգավիճակի վերաբերյալ։ 1963 թվականին Լեսթերի համալսարանը պատմության մեջ առաջին անգամ հաղթեց University Challenge հեռուստախաղը։
Գամիր Դավլեթշին
Կենսագրություն
Ծնվել է 1923 թվականին, Բաշկիրական ինքնավար խորհրդային սոցիալիստական հանրապետությունում, Նովոկուտովո գյուղում։ 1940 թվականին ավարտել է միջնակարգ դպրոցը, որից հետո կարճաժամկետ դասընթաց է անցել Ուֆայում՝ պատմության և աշխարհագրության ուսուցիչների վերապատրաստման համար։ Որոշ ժամանակ աշխատել է որպես ուսուցիչ ։
Լեսթերի համալսարան
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անգլիայի համալսարաններ Կատեգորիա:Լեսթեր Կատեգորիա:1921 հիմնադրված կրթական հաստատություններ
Գամիր Դավլեթշին
Կենսագրություն
1941 թվականի հոկտեմբերին զորակոչվել է զինվորական ծառայության։ Սարապուլի հետևակային դպրոցն ավարտելուց հետո 1942 թվականի մարտին նա մեկնել է ռազմաճակատ` կրտսեր լեյտենանտի կոչումով։ Մարտերում իր ցուցաբերած արիության համար նա պարգևատրվել է շքանշանով, Կարմիր աստղի շքանշանով և Արիության մեդալով։ Հասել է մինչև գումարտակի հրամանատարի կոչման ։
1944 թվականի դեկտեմբերի 20-ին գումարտակի հրամանատար Գամիր Դավլեթշինը զոհվել է Չեխոսլովակիայում մղվող մարտերում, Կոշիցե քաղաքի ազատագրման համար ։
Ստեղծագործական կյանք
Դեռ դպրոցում Գամիրը հետաքրքրվում էր պոեզիայով, նա ինքն էր գրում բանաստեղծություններ։ Սկսել է տպագրվել 1937 թվականին։ Նրա ստեղծագործությունները հրապարակվել են «Йәш төҙөүсе» («Երիտասարդ շինարար»), «Йәш коммунар» («Երիտասարդ կոմունար») թերթերի էջերում։ Իսկ 1940 թվականին նրա «Կարաբի» («Ғәрәби») պատմվածքը հայտնվել է «Պիոներ» ամսագրում ։
Դավլեթշինի ստեղծագործությունն արտացոլում է կյանքի լուսավոր կողմերը։ Նա սեր է զգում հայրենիքի հանդեպ, հպարտություն իր ժողովրդի և նրա հերոսական պատմության նկատմամբ։ Այն փառաբանում է լեգենդար երկիրը և այնտեղ ապրող մարդկանց։ Սիրային բանաստեղծությունները և բնության գովերգումը նույնպես իրենց տեղն են գտել գրողի ստեղծագործություններում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:«Խիզախության համար» մեդալով պարգևատրվածներ (ԽՍՀՄ) Կատեգորիա:Բաշկիր գրողներ Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ Կատեգորիա:Արիության մեդալակիրներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Դելտայաձև մկան
Դելտայաձև մկան, մարդու ուսի կլորացված ուրվագիծըկազմող մկան է։ Այն նաև հայտնի է որպես «ուսի ընդհանուր մկան», հատկապես այլ կենդանիների մոտ, ինչպիսիք են տնային կատուները։ Անատոմիորեն դելտայաձև մկանը կազմված է մկանաթելերի երեք տարբեր խմբերից, մասնավորապես՝
Այնուամենայնիվ, ըստ էլեկտրոմիոգրաֆիայի, դելտայաձև մկանը բաղկացած է մկանաթելերի առնվազն յոթ խմբերից, որոնք կարող են ինքնուրույն կոորդինացվել նյարդային համակարգի կողմից։
Նախկինում այն կոչվում էր դելտոիդեուս, իսկ այժմ այդպես է անվանվում որոշ անատոմների կողմից։ Մկանն դելտայաձև է կոչվել, քանի որ նման էր հունական մեծատառ դելտա (Δ) տառին։
30 ուսումնասիրություններ ցույց են տվել, որ մարդկանց դելտայաձև մկանի միջին զանգվածը 191,9 գրամ է (6,77 ունցիա), որը տատանվում է 84 գրամից (3,0 ունցիա) մինչև 366 գրամ (12,9 ունցիա) ։
Տեղադրություն
Իրենց ծագման վայրից մկանաթելերը ձգվում են դեպի բազկոսկրի կողմնային մակերեսի մեջտեղում գտնվող դելտայաձև թմբկություն՝ միջանկյալ մկանաթելերն անցնում են ուղղահայաց, առաջայիններն՝ թեք դեպի հետ և կողմնային, իսկ հետիններն՝ թեք առաջ և կողմնային։ Ըստ տեղակայման դելտայաձև մկանն բաժանվում է 2 կամ 3 մասերի, որոնք համապատասխանում են մկանների ծագման երեք հատվածներին։ Մկանը կամարաձև է, ունի ամուր փակեղ՝ առաջային և հետին թերթիկներով, որոնք շրջապատում են միջանկյալ հյուսվածքն ու լրացուցիչ ընդլայնում գլխային երակի փակեղը։ Դելտայաձև փակեղը նպաստում է գլխային երակի փակեղին և կապված է միջմկանային միջային և կողմնային խտրոցների հետ ։
Արյունամատակարարում
Դելտայաձև մկանը արյունամատակարարվում է անրակակրծքային զարկերակով (անրակային և դելտայաձև ճյուղեր), բազկի առաջային և հետին շրջադարձ զարկերակներով և բազկի խորանիստ զարկերակով (դելտայաձև ճյուղ)։
Նյարդավորում
Դելտայաձև մկանը նյարդավորվում է անութային նյարդով ։ Անութային նյարդն առաջանում է պարանոցային հյուսակի C5 և C6 նյարդերի առջային ճյուղերից, վերին ցողունից, բազկային հյուսակի հետին ճյուղից ։
Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ դելտայաձև մկանում կան յոթ նյարդամկանային հատվածներ։ Դրանցից երեքը գտնվում են մկանի առաջային մասում, մեկը միջանկյալ և երեքը հետին մասերում ։ Այս նյարդամկանային հատվածները նյարդավորվում են անութային նյարդի ավելի փոքր ճյուղերով և աշխատում են ուսագոտու այլ մկանների հետ՝ ներառյալ կրծքային մեծ և վերփշային մկանները ։
Առանցքային նյարդը երբեմն վնասվում է վիրահատությունների ժամանակ, օրինակ՝ կրծքագեղձի քաղցկեղի դեպքում։ Այն կարող է վնասվել նաև բազկոսկրի գլխի առաջային տեղաշարժի հետևանքով ։
Գործառույթ
Երբ դելտայաձև մկանի մկանաթելերը միաժամանակ կծկվում են, ձեռքը ճակատային հարթությամբ կատարում է զատում։ Առավելագույն զատման համար պետք է ձեռքը պտտել միջանցիկ ։ Դելտայաձև մկանն կրծքային մեծ և մեջքի լայնագույն մկաններին՝ որոնք ապահովվում են ձեռքի առբերումը, անտագոնիստ է։ Առջային մկանաթելերն օգնում են կրծքային մեծ մկանին ուսերը ծալելու համար։ Դելտայաձև մկանի առաջային մկանաթելերն մասնակցում են նաև ենթաթիակային մկանի հետ բազկոսկրի ներսային (միջային) պտտմանը։ Միջանկյալ մկանաթելերը կատարում են ուսի հիմնական զատում, երբ ուսը պտտվում է դեպի ներս, և կատարում են ուսի լայնակի զատում, երբ ուսը պտտվում է դեպի դուրս։ Միջանկյալ մկանաթելերը զգալիորեն չեն օգտագործվում խիստ լայնակի երկարացման ժամանակ (ուսի պտտում դեպի ներս), ինչպես օրինակ թիավարման շարժումների դեպքում, որոնց ժամանակ օգտագործվում հետին խմբի մկանաթելերը։ Հետին խմբի մկանաթելերն օգնում են մեջքի լայնագույն մկանին՝ ուսը տարածելու համար։ Մյուս լայնակի տարածիչները՝ ստորփշային և փոքր կլոր մկանները, դելտայաձև մկանի հետին խմբի մկանաթելերի հետ մասնակցում են ուսի՝ դեպի դուրս պտտմանը, որպես ուսի՝ դեպի ներս պտտող մկանների անտագոնիստներ։
Մարդկանց մոտ դելտայաձև մկանի կարևոր գործառույթն է կանխել բազկոսկրի գլխիկի տեղաշարժումը, ծանր բեռներ կրելու ժամանակ։ Զատումն օգնում է տեղափոխվող առարկաները ազդրերից ավելի ապահով հեռավորության վրա պահել՝ խուսափելու համար դրանց հարվածելուց, որը լինում է ծանր աթլետիկայի ժամանակ։ Այն նաև ապահովում է ուսային հոդում ձեռքի և բազկի արագ շարժումները ։ Միջանկյալ մկանաթելերն ամենաարդյունավետ դիրքում են ուսը զատելու համար, որին մասնակցում են նաև առաջային և հետին խմբի մկանաթելերը ։
Դելտայաձև մկանը պատասխանատու է ձեռքը թիակի հարթությունում բարձրացնելու համար, և դրա կծկումը նաև բարձրացնում է բազկոսկրի գլխիկը։ Որպեսզի կանխվի թիակի կտցաձև ելունի սեղմումը բազկոսկրի գլխիկին և վերփշային մկանի ջլի վնասումը, տեղի է ունենում պտտվող ուսի որոշ մկանների միաժամանակյա կծկում, այս դերը հիմնականում կատարում են ստորփշային և ենթաթիակային մկանները։ Չնայած դրան, ձեռքի բարձրացման առաջին 30°-ից 60°-ի ընթացքում կարող է լինել բազուկի գլխի 1-3 մմ վեր շարժում ։
Կլինիկական նշանակություն
Դելտայաձև մկանի ամենատարածված վնասումներն են պատռվածքները, ճարպային ատրոֆիան և էնթեզոպաթիան։ Դելտայաձև մկանի պատռվածքներ հազվադեպ են հանտիպում և հաճախ կապված են ուսի տրավմատիկ տեղաշարժի կամ պտտվող բռունցքի զանգվածային պատռվածքների հետ։ Մկանային ատրոֆիան կարող է առաջանալ տարբեր պատճառներից, ներառյալ ծերացումը, մկանի չօգտագործումը, դեներվացիան, մկանային դիստրոֆիան, կախեքսիան և յաթրոգեն վնասվածքը։ Դելտայաձև բազկային էնթեզոպաթիան չափազանց հազվադեպ է հանդիպում և կապված է մեխանիկական վնասման հետ։ Դելտայաձև կտցային էնթեզոպաթիան հանդիսանում է սերոնեգատիվ սպոնդիլարտրոպաթիաներին բնորոշ նշան, որի հայտնաբերման համար կատարվում է համապատասխան կլինիկական և շճաբանական հետազոտություն ։