cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Միչիգան լիճ
Անվան ծագումնաբանություն
Լճի անվանումը ծագում է mishigami բառից, որը օջիբվա հնդկացիների լեզվից թարգմանաբար նշանակում է «մեծ ջուր» ։ Եվրոպացիներից առաջինը լիճը հայտնաբերել է ֆրանսիացի Ժան Նիկոլեն 1634 թվականին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի լճեր Կատեգորիա:Կանադայի լճեր Կատեգորիա:Սահմանային լճեր Կատեգորիա:Հյուսիսային Ամերիկայի լճեր
Ջոն Աթանասով
Ջոն Վինսենտ Աթանասով (John Vincent Atanasoff, ), ամերիկացի ֆիզիկոս, մաթեմատիկոս, ինժեներ-էլեկտրիկ կիսով չափ բուլղարական ծագումով, առաջին էլեկտրոնային համակարգչի համահեղինակներից մեկը։ Բուլղարական ԳԱ օտարազգի անդամ (1985)։
Վաղ տարիներ
Ջոն Աթանասովը ծնվել է Համիլտոնում, 1903 թ. հոկտեմվերի 4-ին։ Նրա հայրը՝ Իվան Աթանասովը բուլղարացի էմիգրանտ էր և ինժեներ-էլեկտրիկ։ Մայրը՝ ամերիկուհի Ավա Լուցենա Պարդին եղել է հանրահաշվի ուսուցչուհի։ Աթանասովը ավարտել է Մալիբորի(Ֆլորիդայի նահանգ) դպրոցը մաթեմատիկայի բնագավառում գերազանց առաջադիմությամբ։ 1921 թ. ընդունվել է Գեյնվիլի համալսարան, որն ավարտել է 1925 թ. և ստացել ինժեներ-էլեկտրիկի կոչում։ Այդ նույն թվականի սեպտեմբերից Աթանասովը սկսեց դասավանդել Այովա նահանգի քոլեջում, գրել է դիպլոմային աշխատանքներ ֆիզիկայից և մաթեմատիկայից։ 1930 թ. մայիսին պաշտպանել է դոկտորական թեզը Վիսկոնսինի համալսարանում։ Աշխատել է մաթեմատիկայի և ֆիզիկայի պրոֆեսոր Այովա նահանգի պետական քոլեջում։
Հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Ֆիզիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:20-րդ դարի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական ծագմամբ Կատեգորիա:Ամերիկացի մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գյուտարարներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ճարտարագետներ
Անահիտ Աճեմյան
Անահիտ Աճեմյան-Ավագյան , ամերիկահայ ջութակահարուհի։
Մարո Աճեմյանի քույրը։
Կենսագրություն
Անահիտ Աճեմյանը ծնվել է 1924 թվականին Նյու Յորքում։ Ավարտել է Նյու Յորքի Ջուլիարդ երաժշտական բարձրագույն դպրոցը։ Նրա երաժշտության ուսուցիչը եղել է բելգիացի ջութակահար Էդուարդ Դեթիերին։ 1946 թվականին մասնակցել է Ուոլթըր Նաումբերգ հիմնադրամի կազմակերպած մրցույթին և շահել առաջին մրցանակը ։ Նույն թվականի նոյեմբերի 19-ին Նյու Յորք-ի քաղաքապետարանում իր առաջնաելույթը մեծ գնահատանքի է արժանացել, և «Մադմուազել» ամսագիրը նրան շնորհել է «Նշանակալի ձեռքբերում» մեդալըՙ հռչակելով նրան երաժշտության բնագավառում «Տարվա երիտասարդ կինը» ։ Քրոջ` դաշնակահարուհի Մարոյի հետ հանդես է եկել համերգներով Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների, Կանադայի, Եվրոպայի մի շարք քաղաքներում ։ Անահիտը 1940-ական թվականներին Նյու Յորքում «Հայ երաժշտության բարեկամներ» հանձնախմբի համահիմնադիրներից է եղել։ Այնուհետև, 1960-ական թվականներին ջութակահար Մեթյու Ռայմոնդիի հետ հիմնել է «Երգահանների լարային քառյակը», որը կարճ ժամանակում միջազգային ճանաչում է ձեռք բերել, շրջագայելով մոտ 26 երկրներ, որոնց թվում Խորհրդային Միություն, Հնդկաստան, Ճապոնիա, Ավստրալիա, Աֆրիկա, Չինաստան ։ Անահիտ Աճեմյանը երկար ժամանակ ժյուրիի անդամ է եղել Կոլումբիայի համալսարանի երաժշտական ֆակուլտետի կազմակերպած մրցույթներում։ Վախճանվել է իննսուներկու տարեկանում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկահայ ջութակահարներ Կատեգորիա:Կոլումբիայի համալսարանի դասախոսներ
Բոնի գեղարվեստի թանգարան
Բոնի գեղարվեստի թանգարան (Kunstmuseum Bonn, ավելի վաղ՝ Städtisches Kunstmuseum Bonn), 1989-1992 թվականներին Բոն քաղաքում հիմնադրված գեղարվեստի թանգարան, որը գտնվում է քաղաքի «Թանգարանային մղոնում»՝ Դաշնային ցուցահանդեսային սրահի հարևանությամբ։ Գերմանիայի ժամանակակից արվեստի խոշորագույն թանգարաններից մեկն է, որի հավաքածուն ներառում է 7500 ստեղծագործություն։ Թանգարանի շենքը նախագծել է բեռլինցի ճարտարապետ Աքսել Շուլտեսը։ Հայտնի է նկարիչ Ավգուստ Մակեի և հռենոսյան էքսպրեսիոնիստների աշխատանքների հավաքածուն, ինչպես նաև գերմանական մշակույթի հավաքածուն, որը ստեղծվել է 1945 թվականից հետո (հիմնականում Յոզեֆ Բոյսի ստեղծագործություններով)։
Շենք
Բոնում որպես Գերմանիայի այդ ժամանակվա մայրաքաղաքում մշակութային կենտրոնների կառուցման ընդհանուր կոնցեպցիայի մաս գեղարվեստական թանգարանի շինարարության պլանավորումը սկսվել է 1980-ական թվականների սկզբին։ 1985 թվականին քաղաքային վարչությունը հայտարարել է մրցույթ, որին ներկայացվել են 250 նախագիծ, ինչպես նաև առաջարկվել են գաղափարներ պլանավորվող Բունդեսկուստհալի համար։ Երկու թանգարաններ պետք է ձևավորեին այն տարածության ամբողջությունը, որն այսօր կոչվում է «Թանգարանային հրապարակ»։ Գեղարվեստական թանգարանի տեղում ի սկզբանե եղել է 1950-ական թվականներին կառուցված շենք, որտեղ գտնվում էր դաշնային կառավարության մաքսային ծառայությունը։
Կունստմուզեումը հիմնադրվել է 1985 թվականին BJSS ձեռնարկության ճարտարապետական նախագծով, որի հիմնական ճարտարապետն Աքսել Շուլտեսն (Axel Schultes) էր։ Թանգարանի շինարարության արժեքը, որը բացվել է արդեն Միասնական Գերմանիայում 1992 թվականին, կազմել է 100 միլիոն գերմանական մարկ։ Շենքը դարձել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո կառուցված առանցքային թանգարանային շենքերից մեկը։ Շուլտեսի ճարտարապետությունը նրա «սահուն» տարածական կոնցեպցիայով խորանարդային շենքը դարձնում է թանգարանային նոր ճարտարապետության վառ օրինակ։ Ինչպես ներսից, այնպես էլ դրսից շենքը «պայծառ» է ի շնորհիվ ձգված կտուրի, շրջանաձև սանդուղքի, ինչպես նաև «անկյունաձև» անցումներով սրահների։ Հիմնական լսարանը (դասախոսությունների սրահ) գտնվում է նկուղում և կառուցված է ամֆիթատրոնի տեսքով՝ ցուցադրում է ինչպես անտիկ տարրեր, այնպես էլ ժամանակակից դիզայնի օրինակներ։
Ի հակադրություն Բունդեսկուստհալեի՝ Շուլտեսը նոր թանգարանում կենտրոնական նշանակություն է տվել լույսին։ Գրեթե ամբողջ շենքը, բացառությամբ գրաֆիկական աշխատանքների համար նախատեսված սենյակների, նախագծված է որպես «ցերեկային լույսի թանգարան»։ Թանգարանը լուսավորվում է բազմաթիվ մեծ լուսամուտների միջոցով, իսկ վերևի հարկում գտնվող մանսարդային պատուհանն ապահովում է հավելյալ տարածվող լույս։
Հավաքածու
Կունստմուզեումի ժամանակակից հավաքածուի, որն ի սկզբանե պրոֆեսոր Ֆրանց Օբերնեի մասնավոր հավաքածուն էր և տեղավորված էր Villa Obernier վիլլայի քաղաքային թանգարանում, փաստական պատմությունը սկսվել է 1949 թվականին պատկերասրահի տնօրեն Վալտեր Հոլցհաուզենի կողմից Ավգուստ Մակեի երկու աշխատանքների՝ «Türkisches Café» (1914) և «Seiltänzer» (1914) գնումով։ Հռենոսյան էքսպրեսիոնիստների աշխատանքների և Մաքս Էռնստի աշխատանքների հավաքածուի հետ միասին Մակեն մինչ այժմ կազմում է ողջ հավաքածուի հիմքը։ Բացի դրանից որպես դաշնային մայրաքաղաք՝ Բոնի կարգավիճակը մի քանի տասնամյակների ընթացքում ենթադրել է, որ քաղաքային թանգարանը նախ և առաջ զբաղվելու է գերմանական արվեստով։ Այսպես վեց տասնամյակի ընթացքում ստեղծվել է գերմանական արվեստի առավել հարուստ հավաքածուներից մեկը, որը ընդգրկում է շուրջ 7500 ստեղծագործություն։
Մինչև 1990-ական թվականները թանգարանն եղել է գեղանկարչության մեջ մասնագիտացված ինստիտուտ և միայն Դիտեր Ռոնտեի և Ստեֆան Բերգի ղեկավարության ներքո թանգարանային ֆոնդերի կառուցվածքը զգալիորեն ընդարձակվել և սկսել է ներառել օպերատորական արվեստի և ինստալյացիայի ստեղծագործություններ։ 1945 թվականից հետո գերմանական արվեստը ներկայացված է նկարիչներ Զիգմար Պոլկեի, Գերհարդ Ռիխտերի, Գեորգ Բազելիցի և ZERO խմբի աշխատանքներով։ Ալբերտ Օելենի, Մարկուս Օելենի, Մարտին Քիփենբերգերի և Դանիել Ռիխտերի ստեղծագործությունները ևս իրենց տեղն են գտել հավաքածուում։
Թանգարանն ունի նկարիչ-պոստմոդեռնիստ Յոզեֆ Բոյսի ավելի քան 500 ստեղծագործություն և համարվում է նրա աշխատանքների ամենահարուստ հավաքածուներից մեկի պահպանման վայրը։ Բոյսի հավաքածուն իր մեջ ներառում է ինչպես քանդակներ և նկարներ, այնպես էլ նրա «Multiple»-ի շարքերը։
Ժամանակագրական հավաքածուն ներառում է հեղինակի ամբողջ ստեղծագործական կյանքը։ Այլ հավաքածուների («Sammlung Günter Ulbricht» և «Sammlung Murken») աշխատանքների հետ Բոյսի աշխատանքները ցուցադրվել են նաև հարևանությամբ գտնվող Landesvertretung Nordrhein-Westfalen շենքում։
Գրաֆիկական հավաքածուն ներառում է մեծամասամբ հռենոսյան էքսպրեսիոնիստների և Մաքս Էռնստի ավելի քան 5500 թերթ։ Բացի դրանից, ամերիկական և անգլիական փոփ արտի ստեղծագործությունների հավաքածուն ներառում է մինիմալիստների և ամերիկյան գունավոր դաշտի գեղանկարչության ներկայացուցիչների աշխատանքներ։ Դորոթի Ռոքի, Թոմաս Մյուլլերի, Սիլվիա Բեքլիի և Գերթ և Ուվե Թոբիասների աշխատանքները ներառում են 1990-ականների վերջից մինչև մեր օրերն ընկած շրջանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թանգարաններ այբբենական կարգով Կատեգորիա:1985 հիմնադրված թանգարաններ Կատեգորիա:Ժամանակակից արվեստի թանգարաններ Կատեգորիա:Գերմանիայի թանգարաններ Կատեգորիա:1992 հիմնադրված թանգարաններ
Պաս Վեգա
Պաս Վեգան (Paz Vega, ծնված Պաս Կամպոս Տրիգո (Paz Campos Trigo, ), իսպանացի դերասանուհի։ Վեգան խաղացել է Մեծ Եղեռնի մասին պատմող Արտույտների ագարակը ֆիլմում, մարմնավորելով Նունիկի դերը։ 2002 թ-ին դերասանուհին ամուսնացել է վենեսուելացի Օրսոն Սալասարի հետ և նրանից ունի երեք երեխա՝ Օրսոն կրտսերը, Ավուն և Լենոնը։
Ֆլեր սյուր Նուա
Ֆլեր սյուր Նուա (Flers-sur-Noye), համայնք Ֆրանսիայի Պիկարդիա մարզի Սոմ գավառում :
Բնակչությունը 2006 թվականի դրությամբ կազմում է 372 մարդ, բնակչության խտությունը` 80.00 մարդ/կմ²: Բնակավայրը զբաղեցնում է 4.65 կմ² տարածք:
Պաս Վեգա
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Իսպանացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Իսպանացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասանուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Իսպանացի մոդելներ Կատեգորիա:Մոդելներ այբբենական կարգով
Ֆլեր սյուր Նուա
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 100 կմ հյուսիս, Ամյեն քաղաքից 19 կմ հարավ:
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 270 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 210-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 60: Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 77,8 %: 210 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 202 անձ (103 տղամարդ և 99 կին): Գործազուրկ են եղել 8 անձ (3 տղամարդ և 5 կին): 60 անաշխատունակներից 28-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 13-ը` թոշակառուներ, իսկ 19-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի քաղաքներ
Շահումյան (քաղաք, Մառնեուլի շրջան)
Շահումյան (შაუმიანი, մինչև 1923 թվականը՝ Շուլավեր (შულავერი), հայաբնակ փոքր քաղաք Վրաստանի Քվեմո Քարթլիի մարզի Մառնեուլի շրջանում։ Գտնվում է համանուն երկաթուղային կայարանից 10 կմ հեռավորության վրա ։
Շուլավերը պատմականորեն եղել է Մեծ Հայքի Գուգարք նահանգի Ծոբոփոր գավառում և համարվել վերջինիս կարևոր բնակավայրերից մեկը։ Բազում դարերի ընթացքում անընդմեջ այստեղ բնակվել են հայեր։ Ներկայում էլ հայերը կազմում են բնակավայրի բնակչության գերակշիռ մասը ։
Առաջին հիշատակություններ
Շահումյանի (նախկին Շուլավեր) գյուղի անվան նախնական ձևին և առաջին հիշատակումը հանդիպում ենք բնակավայրից ուղիղ գծով 20 կմ հարավ-արևելքում գտնվող հայկական առաքելական Խորակերտի վանքի 13-րդ դարին վերաբերող արձանագրության մեջ, որտեղ նշված է վանքապատկան Շղուեր (Շղվեր) գյուղի մասին ։
Սանահինի վանքի կալվածքներին վերաբերող 13-րդ դարի կեսերով թվագրվող «Քոթուկ» անունը կրող վավերագրում նշված է, որ Շուլավերն այդ ժամանակ պատկանում էր վանքին  ։
Շուլավերի մասին գրավոր հիշատակություն է պահպանվել նաև 1678 թվականով թվագրվող նվիրատվության մեջ, որտեղ գյուղը ներկայացվում է հենց Շուլավեր անվանումով։ Վավերագրության մեջ նշված է, որ ոմն Ջիվանշիի որդիներ գյուղում գտնվող մեծ այգի են նվիրել Ամենայն Հայոց կաթողիկոս Հակոբ Ջուղայեցուն ։
Բնակավայրի հայաթափումը 1740-ական թվականների վերջերին
Գուգարքի (Սոմխեթի) բազմաթիվ գյուղերի հետ միասին Շուլավերը բնիկներից դատարկվել է 18-րդ դարի 1-ին կեսում։ 1730 թվականին լեզգիները ավերել են Գուգարքը, շատերին կոտորել, գերևարել մարդկանց, գողացել ընտանի կենդանիներ ։
1747-1748 թվականներին Շուլավերը ենթարկվել է առավել ավերիչ հարվածի, որի հետևանքով հայաբնակ բնակավայրը ամբողջությամբ հայաթափվել էր ։
Բնակավայրի բնակեցումը 1750-ական թվականների վերջերին
Ե. Լալայանը նշել է, որ հայերը Շուլավերում կրկին բնակություն են հաստատել 1750-1760-ական թվականներին՝ գաղթելով Գարդմանքի 8 տարբեր գյուղերից ։
Ըստ հայալեզու «Նոր դար» թերթի 1889 թվականի հրապարակման՝ Շուլավերի վերաբնակեցումը տեղի էր ունեցել 120 տարի առաջ, այսինքն՝ 1769 թվականին ։
1772 թվականին ամենայն հայոց կաթողիկոս Սիմեոն Ա Երևանցուն հղված մի գրության մեջ ասվում է, որ Շուլավերն արդեն բնակեցված էր նորաբնակներով, որոնցից շատերը երկաթագործ էին ։
Համաձայն հայալեզու «Մշակ» թերթի 1873 թվականի հրապարակման՝ Շուլավերի բնակիչները 100 տարի առաջ պարսկական բարբարոսությունների պատճառով գաղթել են Շամշադինի գյուղերից, այդ իսկ պատճառով բնակավայրի թաղամասերի անվանումները կրում են վերաբնակիչների նախկին բնակավայրերի անվանումները ։
Բացի գարդմանահայերից, այդ թվում՝ նաև Գյուլիստանի հայերից՝ Շուլավերում վերաբնակվել են նաև Գեղարքունիքից և մինչև 1801 ու 1826 թվականները Պարսկական տիրապետության տակ գտնված Հայաստանի այլ գավառների բնակիչներ։ Հայտնի է նաև, որ հետագայում գարդմանահայ վերաբնակիչների մի մասը ցանկացել է վերադառնալ իր նախկին բնակավայրերը, սակայն հանդիպել է իշխանությունների արգելքին ։
Թուրքական ներխուժումը 1918 թվականին
1918 թվականի մայիսին Օսմանյան կայսրության բանակը ներխուժում է Լոռի - Բորչալույի տարածաշրջան։ Քանի որ Շուլավերի բնակչության գերակշիռ մասը հայեր էին, ուստի գյուղի ավերման և կոտորածությունների վտանգ էր առաջացել։ Թուրքական բանակի հարձակմանը դիմակայելու նպատակով Շուլավերի կոմիսար Սանասար Ղալեչյանը կազմակերպում է հետախուզական խումբ, որը պետք է թուրքերի բաշխվածության, թվաքանակի, սպառազինության, ծրագրերի մասին տեղեկատվություն հավաքեր։ Ստեղծված խումբը կազմված էր չորս անձից՝ Արամ Հովհաննեսի Միրաքյան, Ռուբեն Գևորգի Ալավերդյան, Արտաշես Բեգոյի Չիրքինյան, Շամիր Հովհաննեսի Քյուրանյան։ Լավ զինված խումբը մեկնում է դեպի Լոռի, սակայն հայտնաբերվում և ոչնչացվում է թուրքերի կողմից։ Առանձնակի դաժանությամբ է սպանվում Շ. Քյուրանյանը ։
Այս դեպքից հետո կոմիսար Սանասար Ղալեչյանը գաղտնի կերպով զինում է բնակավայրի երիտասարդությանն ու Բնիձոր կոչվող անտառում՝ գյուղից 3-5 կմ հեռավորության վրա կազմակերպում զորավարժություններ։ Շուլավերի ամբողջ երկայնքով ստեղծվում են պաշտպանական հենակետեր, որոնք միմյանց հետ ունեին հեռախոսակապ։ Հեռախոսային կապի միջոցները տեղադրված էին Ծակքարում, Մատաղթափում, Սուլուլքարում, Ղուլի գյադուկում, Բուխարիկքարում, միլիցիայի շենքում, բնակավայրի փոստային բաժանմունքում, վարչապետարանում և գյուղխորհրդում ։
Թուրքական բանակի շարժի մասին տեղեկություններ ստանալու նպատակով կրկին ստեղծվում է հետախուզական խումբ՝ կազմված երեք անձից (Սուրեն Գաբրիելյան /խմբի ղեկավար/, Սամսոն Սիմոնյան, երրորդ անդամի անունն անհայտ է)։ Երկրորդ հետախուզական խումբը հանձնարարությունը հաջողությամբ կատարում է և ձեռքբերում տեղեկություններ այն մասին, որ թուրքերի մեծաքանակ զորքերը գտնվում են Աղքյորփի գյուղի անտառներում ։
Հաշվի առնելով թուրքական ուժերի թվային անհմեմատելի գերակշռությունը՝ Շուլավերում հրավիրվում է ժողով, որի ժամանակ որոշվում է, որ դիմեն դիվանագիտական հնարքների։ Գյուղի կոմիսար Ս.Ղալեչյանի գլխավորությամբ շուլավերցիների պատվիրակությունը աղ ու հացով մեկնում է թուրքական բանակին ընդառաջ։ Բանակցությունների արդյունքում շուլավերցիների պատվիրակությունը թուքրական բանակի մեկ սպայի և նրան ուղեկցող 30 զինվորի հետ վերադառնում են Շուլավեր ։
Հայտնի է, որ երբ Զորավար Անդրանիկը տեղեկացել է թուրքական բանակի ներխուժման մասին, մտադրվել է իր զորքով օգնության գալ։ Սակայն Շուլավերի ղեկավարության կողմից գաղտնի կերպով ուղարկված պատվիրակությանը հաջողվել է համոզել Անդրանիկին, որպեսզի դեռևս չշարժվի դեպի Բորչալու, քանի որ իրենք կարողանում են վերահսկել իրավիճակը ։
Այս քայլերի հետևանքով շուլավերցիներին հաջողվում է թուրքերին հետ պահել գյուղում ավերածություններ և կոտորածներ իրականացնելուց ։
Բորչալույում գտնվող մուսավթականները, որոնք տեղեկացել էին Շուլավերում թուրքական բանակի ներկայության մասին, փորձում են ներխուժել հայկական բնակավայր և թալանել այն։ Նրանց զինված խմբերը, հասնելով Շուլավերի պաշտպանության առաջին գիծ, հանձնվելու պահանջ են ներկայացնում։ Սակայն շուլավերցիների դիվանագիտական պատասխանից և մինչև վերջ մարտնչելու պատրաստակամությունը տեսնելուց հետո մուսավաթականները առանց հարձակման փորձ կատարելու հեռանում են ։
1916 թվականից սկսած և հատկապես 1918 թվականին Փամբակից, Շիրակից և այլ վայրերից Շուլավեր էին եկել շուրջ 3000 բռնագաղթված հայեր։ Թուրքերը պահանջում էին շուլավերցիներից, որպեսզի նրանք հանձնեն գաղթականներին, սակայն բանակցությունների և փրկագին վճարելու միջոցով հաջողվում է ազատել նրանց ։
Շուլավերից թուրքական բանակի հեռանալուց հետո հայերի և շրջանի թուրքերի միջև լարվածությունն ավելի է սրվում, սակայն լուրջ ընդհարումներ չեն լինում։ Այնուամենայնիվ 1918 թվականի ամռանը Շուլավերում լուր է տարածվում, որ թուրքերը սպառնում են պայթեցնել բնակավայրից 10 կմ հեռավորության վրա գտնվող կայարանում կանգնած 200 հայ երեխա տեղափոխող գնացք։ Հայտնի է, որ կայարան հասած շուլավերցիների զինված խմբին հաջողվում է գնացքից դուրս բերել և գյուղ տեղփոխել երեխաներին ։
Գերմանավրացական ուժերի մուտքը Շուլավեր
Լոռի-Փամբակի շրջանից 1918 թվականի հոկտեմբերի վերջին թուրքական ուժերի հեռանալուց հետո վրաց մենշևիկների աջակցությամբ այն զբաղեցնում են գերմանական զորքերը։ 1918 թվականի հունիսի 13-ին գերմանավրացական ուժերը մուտք գործեցին Շուլավեր, որտեղ մնացին շուրջ 5 ամիս։ Բնակավայր մուտք գործելուց հետո վրացական զորամիավորումները որդեգրեցին հակահայ քաղաքականություն, որն ուղեկցվում էր բնակավայրի հայերի նկատմամբ հաշվեհարդարի դրսևորումներով (ծեծ, թալան, սպանություններ) ։
Շուլավերցիների նկատմամբ հաշվեհարդարներն ու ճնշումները ընդգրկում են նաև հարկային դաշտը։ 1918 թվականի ամռանը Բորչալու գավառի պարենի գծով կոմիսար ազգությամբ վրացի Գրիգորի Լորդքիփանիձեն Շուլավերի բնակչության համար սահմանում է 40․000 փութ ցորենի հարկ՝ նշելով որ ժողովուրդը այդպիսի քանակության ցորեն ի վիճակի չէ հանձնել։ Գ․Լորդքիփանիձեն կարգադրում է նաև ձերբակալել Ս․Ղալեչյանին ու մի շարք այլ հայտնի շուլավերցիների՝ ասելով, որ «շուլավերցիները չեն ճանաչում մենշևիկյան կառավարությունը, մենք նրանց կպարտադրենք ճանաչել և պետությանը հանձնել այն ամենը ինչ նրանցից պահանջվում է, հակառակ դեպքում գյուղից թող հեռանան»։ Ստեղծված իրավիճակի պայմաններում Շուլավերի բնակչությունը ստիպողաբար սկսում է ցորենի մաս առ մաս հանձնումը ։
Նոր սահմանված հարկային պահանջը դեռևս չմարված վրացի գեներալ Ցուլուկիձեն գվարդիայի 300 զինվորներով, 6 միավոր հրանոթով և 6 գնդացիրով ժամանում է Շուլավեր և շրջափակման մեջ վերցնում այն։ Գեներալ Ցուլուկիձեի հրամանով գնդացիրները տեղադրվում են Շուլավերի կենտրոնում, իսկ հրանոթները՝ բնակավայրի հարակից բարձունքներում։ Այնուհետև վրացի զորամիավորումները զենք, զինամթերք հայտնաբերելու նպատակով սկսեցին բնակիչների տների խուզարկությունները, որի արդյունքում հայտնաբերվեց ընդամենը մի քանի հրացան, որոնց տերերը դաժան ծեծի ենթարկվեցին և ձերբակալվեցին։ Խուզարկությունները ուղեկցվում էին խանութների ու տների թալանով և մի քանի շինությունների ավերումով։ Հայտնի է, որ Շուլավերում կային մեծ քանակությամբ զենք, զինամթերք, սակայն դրանք Ս․Ղալեչյանի կարգադրությամբ թաքցվել էին տարբեր վայրերում ։
Հայ-վրացական պատերազմ
Օգտագործելով այն հանգամանքը, որ Թուրքիան պարտություն էր կրել և հարկադրաբար հեռացել Ախալքալաքի շրջանից՝ վրացական զորամասերը 1918 թվականի դեկտեմբերի 5-ին գրավում են այն։ Այստեղ վրացական իշխանությունները զենքի միջոցով ճնշումների են ենթարկում տեղի հայ բնակչությանը ։
Նմանատիպ իրավիճակ էր ստեղծվել նաև Լոռու շրջանի մի մասում, որի գյուղերը վրացական զորամիավորումների զրահագնացքներից հաճախակի հրետակոծվում և ավերվում էին ։
1918 թվականի դեկտեմբերի 8-ին վրացական բանակի ստորաբաժանումները փորձել էին գրավել նաև Օձուն գյուղը, որին նախորդել էր երկու օր տևած հրետակոծությունը ։
Ստեղծված ռազմաքաղաքական բարդ իրավիճակի պայմաններում Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը բազմաթիվ բողոքներ և դիմումներ է ուղարկում Վրաստանի կառավարությանը, որպեսզի վերջինը դադարեցնի Բորչալուի և հարակից շրջանների հայաբնակ գյուղերում ավերածություններն ու թալանը։ Սակայն բոլոր այդպիսի դիմումներն անտեսվում էին։ Դեկտեմբերի 12-ին Հայաստանի վարչապետ Հովհաննես Քաջազնունին Վրաստանի կառավարությանը վերջնագիր է ներկայացնում, որտեղ ասվում էր
Դեկտեմբերի 27-ին 3500 զինվորից, 12 թնդանոթից, մեծաքանակ գնդացիրներից և ռազմական ինքնաթիռներից կազմված վրացական ստորաբաժանումները հրամանատար Մազնիևի հրամանատարությամբ կարողանում են գրավել Շուլավերը ։
Վրացական պետական բռնաճնշումներ
1918 թվականի դեկտեմբերի 31-ին Հայաստանի և Վրաստանի Հանրապետությունների միջև ընթացող պատերազմը պաշտոնապես ավարտվեց, որից հետո վրացական զինված ուժերը սկսեցին խիստ ճնշումների և հալածանքների ենթարկել իրենց վերահսկողության ներքո գտնվող հայկական բնակավայրերը, այդ թվում նաև՝ Շուլավերը։ Բռնաճնշումները տևեցին 1918 թվականի դեկտեմբերի 29-ից մինչև 1919 թվականի հունվարի 25-ը ։ Վրացական զորքը հայազգի բնակչությունից բռնագրավեց մի քանի տասնյակ հազար ընտանի բոլոր տեսակի կենդանիները, շարժական գյուքը, գյուղատնտեսական գործիքները, տների կահույքը, սայլերը, բրդե և մետաքսե գործվածքները, մեծ քանակությամբ հացահատիկ, գինի, բամբակ, կենդանիների համար ամբարված խոտ, ծխախոտի պաշարներ և այլն։ Գրանցվել են նաև պտղատու այգիների ոչնչացման, տների հրդեհման, գյուղատնտեսական նշանակության շինությունների ավերման, կրթական հաստատությունների գույքի ոչնչացման դեպքեր ։ Համաձայն ականատեսների վկայությունների՝ վրացական զորքի կողմից  բնակչության ունեցվածքը թալանելու գործընթացն ուղեկցվում էր առանձնակի դաժանություններով։ Մասնավորապես, եղել են դաժան սպանությունների, բռնաբարությունների, ծեծի բազմաթիվ դեպքեր  ։
Շուլավերի թալանին և ավերածություններին զուգահեռ վրացական կառավարությունը գյուղաքաղաքի ունեզրկված և սովի մատնված բնակչության համար սահմանում է հսկայական հարկեր։ Շուլավերցիները ստիպված էին վրացական պետությանը վճարել 5.000 փութ (81.500 կգ) ցորեն, 5000 փութ (81.500 կգ) գարի, 10.000 փութ (163.000 կգ) խոտ, ինչպես նաև 1.000.000 ռուբլի ։
Վրացական պետական բռնաճնշումների հետևանքով Բորչալուի շրջանի վարչական կենտրոնը համարվող Շուլավերը հայտնվեց ռազմաքաղաքական և սոցիալ-տնտեսական ծանր իրավիճակում ։
Բնակավայրի անվանափոխություն
Հինավուրց Շուլավեր գյուղը խորհրդային կարգերի հաստատումից հետո՝ 1923 թվականին կենտրոնական իշխանությունների կողմից վերանվանվել է հայտնի բոլշևիկ, Բաքվի 26 կոմիսարների ղեկավար Ստեփան Շահումյանի պատվին ։
Ստալինյան բռնաճնշումներ
1936-1937 թվականներին բռնաճնշումների նոր փուլ սկսվեց։ Հայտնի է, որ 1937 թվականին ժողովրդի թշնամի լինելու մեղադրանքով աքսորվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմի և քաղաքացիական կռիվների մասնակից, խորհրդային կարգերի հաստատման աջակից Երեմ Մանուչարյանը, Շահումյանի գործկոմի նախագահ Հմայակ Ուրումյանը, Շահումյանի, հետագայում Մառնեուլի շրջանի միլիցիայի պետ Երվանդ Մարությանը, դպրոցի տնօրեն Հովհաննես Սոլախյանը, դպրոցի ուսմասվար Մուշեղ Թումանյանը, Կոնո Ուրումյանը, Հմայակ Միրաքյանը, Արմենակ Ղուլյանը, Մեխակ Զարգարյանը, Մեխակ Ավետիսյանը, Մովսես Քարհանյանը, Մովսես Միրզոյանը, Սողոմոն Միրաքյանը, Բեգի Մանվելյանը, Համլետ Թումանյանը, Արմեն Հարությունյանը ։
Աքսորվում կամ բանտարկվում էին նաև այն պաշտոնատար անձինք, ովքեր բարիադրացիական հարաբերություններ ունեին Շահումյանի ղեկավարության, մտավորականության հետ ։
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին Շահումյանի բնակչության մասնակցությունը սկսվեց 1941 թվականից՝ ԽՍՀՄ-ի վրա Ֆաշիստական Գերմանիայի հարձակումով։ Շահումյանի քաղաքից շուրջ 2000 երկտասարդներ համալրեցին ազգային դիվիզիաներն ու մեկնեց ռազմաճակատ։ Նրանցից շատերն արժանացան բարձրագույն կոչումների և պարգևների։ Բազմաթիվ շահումյանցիներ պատերազմին մասնակցեցին թիկունքում՝ համալրելով բժշկական և այլ ստորաբաժանումներ ։
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցի
Շուլավերում է գտնվում Հայ առաքելական եկեղեցու Վիրահայոց թեմին պատկանող Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին ։
1750-ական թվականների վերջերից սկսած Շուլավերում գարդմանահայերի վերաբնակեցումից որոշ ժամանակ անց վերջինները սկսեցին նոր եկեղեցու կառուցման գործընթացը։ Նախատեսված էր նոր եկեղեցին կառուցել միջնադարում կառուցված գրեթե ավերված Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու տեղում ։ Արդեն 1844 թվականին Հայ առաքելական եկեղեցու Վրաստանի և Իմերեթիայի թեմի առաջնորդ Սարգիս Ջալալյանցի գլխավորությամբ կատարվեց եկեղեցու հիմնօրհնեքը։ Ստույգ հայտնի չէ, թե երբ է ավարտվելեկեղեցու շինարարությունը, բայց դեռևս 1850 թվականին այն շարունակվում էր  ։ 1861 թվականին եկեղեցու հոգևորական Պողոս ավագ քահանա Սահակյանցի՝ հոգևոր իշխանությանն ուղղված նամակից պարզ է դառնում, որ եկեղեցին վաղուց արդեն կառուցված էր   ։
Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին որպես կրոնական կառույց գործել է մինչև 1920-ական թվականները։ Խորհրդային իշխանությունների կողմից փակվելուց հետո այն օգտագործվել է որպես պահեստ՝ այդ կարգավիճակում մնալով գրեթե մինչև ԽՍՀՄ փլուզումը։ 1989-1990 թվականներին շուլավերցիները նախաձեռնեցին եկեղեցին վերանորոգելու գործը ։ 1998 թվականի հունիսի 10-ին Վիրահայոց թեմի առաջնորդ Գևորգ արքեպիսկոպոս Սերայդարյանը սարկավագ Վահան Ասլամազյանին նշանակեց Սուրբ Աստվածածին եկեղեցում ծառայող ։
Սուրբ Կիրակի վանք
Հայ առաքելական Սուրբ Կիրակի եկեղեցական համալիրը գտնվում է Շահումյան քաղաքի արևելքում գտնվող բլրի վրա։ Համաձայն Հայկական հուշարձանները ուսումնասիրող կազմակերպության կատարած ուսումնասիրությունների՝ հուշարձանախումբը թվագրվում է 12-13-րդ դարերով։ Կազմված է իրար միացված երկու եկեղեցիներից, շրջապարսպից, տապանատնից, ընդարձակ գերեզմանոցից և այլ շինություններից ։
Բնիձորի փոքր վանք
Բնիձորի Փոքր վանքը հայկական առաքելական վանական համալիր է, որը ներկայում ավերված է։ Ավերակները գտնվում են Սպիտակաշեն գյուղատեղիի և Բնիձորի Մեծ վանքի միջև գտնվող անտառածածկ վայրում։ Ենթադրվում է, որ այն կառուցվել է 16-17-րդ դարերում։ Եկեղեցին կառուցված է եղել մեծ չափերի կիսամշակ քարերից և կրաշաղախով։ Ունեցել է 8.50x4.85 մ արտաքին չափեր։ Եկեղեցու շուրջ տարածված է գերեզմանոց։
Աշխարհագրություն
Շահումյան բնակավայրը տեղակայված է Շուլավեր գետի աջ կողմում՝ Ծովի մակարդակից 470-ից 550 մ բարձրության վրա։ Բնակավայրն արևմուտքից շրջապատված է անտառածածկ տարածքով, արևելյան և հյուսիսային կողմից՝ լերկ բլուրներով։ Հարավային կողմով՝ բնակավայրի և Շուլավեր գետի միջև, տարածվում են խաղողի այգիներ։ Շահումյանն ունի շուրջ 2.5 կմ երկարություն և 1 կմ լայնություն ։
Շուլավեր գետը սկիզբ է առնում Հայաստանի Հանրապետության Լոռու մարզում գտնվող Լալվար լեռան հյուսիսային լանջերից և հանդիսանում է Խրամ գետի աջ օժանդակը ։ Մայր գետին է միանում Վրաստանի տարածքում։ Գետն ունի 38 կմ երկարություն, որից 16 կմ-ը հոսում է Հայաստանի տարածքով ։
Վարչական բաժանում
1750-ական թվականների վերջերից Շուլավերը բաժանված է եղել առանձին թաղամասերի, որոնց անունները տրվել են 1750-ական թվականների վերջերից բնակավայրում վերաբնակված գարդմանահայերի կողմից։ Յուրաքանչյուր թաղ կրել է այն գյուղի անունը, որտեղից տեղափոխվել են վերաբնակները։ Հայտնի է, որ այդ ժամանակ Մեծ Շուլավերը բաժանված է եղել Զագամի և Ղարամուրադի։ Զագամն իր հերթին կազմված է եղել Քմնդար, Զագամ, Կորխ, Մրեջուր և այլ թաղերից։ Ղարամուրադը բաժանված է եղել Լղարակ, Աղբուլաղ, Մմրթլու, Ղարամուրատ և այլ թաղերից  ։
Բնակչությունը
18-րդ դարի 40-ական թվականներին տեղաբնիկ հայերի բռնագաղթից հետո՝ 10-15 տարի անց, Շուլավերում բնակության նպատակով հաստատվել են գարդմանահայեր ։
Շուլավերցիներ Սարիբեկ Հակոբի Տեր-Հակոբյանի, Գրիգոր Ասատուրի Նալբանդյանի, 100-ամյա Պետրոս Ղազարյանի և Հովհաննես Ղազարյանի կողմից 1978 թվականին ստեղծված վավերագրի համաձայն՝ 1757 թվականին Շամշադինի շրջանից Շուլավեր տեղափոխված հիմնադիր տոհմերն են եղել ՝
ա) Ղարամուրադ (Մեծ Ղարամուրատ, Փոքր Ղարամուրատ) գյուղաքաղաքից գաղթած տոհմեր
բ) Աղբուլաղ գյուղից գաղթած տոհմեր
գ) Մամուռտուվից (Մմրթլու) գյուղից գաղթած տոհմեր
դ) Մելիքզադա գյուղից գաղթած տոհմեր
ե) Շմեղ (Շամլուխ գյուղ) գյուղից գաղթած տոհմեր
զ) Քյամանդար գյուղից գաղթած տոհմեր
է) Մրեջուր (Օրջոնիկիձե, Գետաբեկի շրջան) գյուղից գաղթած տոհմեր
ժ) Արցախից գյուղից գաղթած տոհմեր
Այլազգիների մուտքը Շուլավեր
1850-1860-ական թվականներից զուտ հայաբնակ Շուլավերում սկսել են բնակություն հաստատել փոքրաթիվ այլազգիներ, այդ թվում՝ հրեաներ ։
Շուլավերում վաճառական հրեաների բնակություն հաստատելը պայմանավորված էր այն հանգամանքով, որ բնակավայրում զարգացել էր առևտուրը։ Արդեն 1881 թվականին նրանք կառուցել էին աղոթատուն (սինագոգ) ։
1883 թվականի մամուլի հրապարակումներից պարզվում է, որ Շուլավերում արդեն բնակություն էին հաստատել նաև թուրքեր ։
Ավելի ուշ հրապարակումներում Շուլավերում բնակվող այլազգիների թվում հիշատակվում են նաև ռուսներ ։ Շուլավերի ուղղափառ համայնքը 1899 թվականի փետրվարի 14-ին իշխան Սումբատովի նվիրաբերած 150 սաժեն հողակտորի վրա եկեղեցու թույլտվություն էին ստացել, սակայն տեղանքի անհարմար լինելու պատճառով դիմել էին եղբայրներ Քալանթարյաններին վերջիններին պատկանող հողակտորի գնման համար ։ 1910 թվականի նոյեմբերի 7-ին Շուլավերում օծվեց նորակառույց ուղղափառ եկեղեցի։ Հանդիսավոր արարողությանը ներկա էին Կովկասի փոխարքան, նահանգապետը, վրաց կրոնավորներ և այլ բարձրաստիճան հյուրեր ։
Բնակչության թվաքանակն ըստ տարիների
Շուլավերի բնակչության թվաքանակի մասին փաստացի տվյալներ հայտնի են սկսած 1840 թվականից։ Ստորև ներկայացված է բնակչության թվաքանակն ըստ տարիների՝ առանձնացնելով սեռերը.
Մշակույթ
Շահումյանը քաղաքը, լինելով հինավուրց բնակավայր, նշանավորվել է պատմական յուրահատուկ հարուստ մշակույթով ։
Աշուղական արվեստ
Շուլավերում նախկինում տարածված է եղել աշուղական արվեստը։ Այն հայտնի է եղել իր աշուղներով, որոնցից են աշուղ Աբրահամ Աբրահամյանը (աշուղ Հազիր), Գրիգոր Սաֆարյանը (աշուղ Ինջայի), Զարգար Հովհաննեսը, Զավդին, Յաղուբը և այլք ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:Շահումյան (Մառնեուլի շրջան)
Էբլյանզի Յու
Էբլյանզի Յու (Шунушера), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Արխանգելսկի շրջանում։ Գետաբերանը տեղակայված է Մալայա Յուրա գետի ափին՝ 219 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը՝ 8 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ հյուսիսային Դվինա գետն է։ Գետավազանը՝ Հյուսիսային Մեզեն։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Հայոց այբուբենի հուշակոթող (Օշական)
Հայոց այբուբենի հուշակոթող, գտնվում է Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Օշական գյուղի հյուսիսարևմտյան մասում, գյուղ մտնող ճանապարհին, ցածրիկ բլրի վրա։ Հուշակոթողն ընդգրկված է Օշականի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկում, կանգնեցվել է 1962 թվականին։
Պատմություն
Հուշակոթողը կանգնեցվել է Մեսրոպ Մաշտոցի ծննդյան 1600-ամյակի առթիվ։ Այն բաղկացած է բացված գրքի նմանվող երկու հուշասալերից, որոնցից ձախակողմյանի վրա քանդակված է Հայոց այբուբենը ։
Հայոց այբուբենին նվիրված հուշարձան կա նաև Ապարան-Երևան ավտոմայրուղու աջ կողմում, Ապարանի և Աշտարակի վարչական սահմանագլխին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի հուշարձաններ Կատեգորիա:Արագածոտնի մարզի հուշարձաններ Կատեգորիա:Ջիմ Թորոսյանի հուշարձաններ
Պորտ Հարկորտ
Պորտ Հարկորտ (իգբո՝ Diobu կամ Ugwuocha  , Պիդգին՝ Po-ta-kot)՝ քաղաք և նավահանգիստ Նիգերիայում, Ռիվերս նահանգի մայրաքաղաքն է։ Գտնվում է Բոննի գետի ափին, Նիգերական Դելտայում։ Քաղաքային տարածքով բնակչությունը կազմում է 1,382,592 մարդ, իսկ մետրոպոլիտեն տարածքով՝ 1,947,000։ Նավահանգիստը կառուցվել է 1912 թվականին, բայց մինչ 1913 թվականը եղել է անանուն։ 1913 թվականին Նիգերիաական գաղութի ղեկավար Ֆրեդերիկ Լուգարդը անվանեց քաղաքը Պորտ Հարկորտ, ի պատիվ ԼևիսՎերնոն Հարկորտի  ։ Մինչ 1913 թ.-ը քաղաքը եղել է գյուղ, որը կոչվել է Դիոբու և բնակեցված է եղել Իկվերեներով Գաղութ Նիգերիայի ղեկավարությունը ստեղծեց քաղաքը, որպեսզի Էնուգու քաղաքում գտնվող ածուղը արտահանի այլ երկրներ, քաղաքըի հեռավորությունը նավահանգստից կազմում է 243 քառ. կմ ։
Կլիմա
Նավահանգիստն ունի տիպիկ Հասարակածային մուսոնային կլիմա, լի անձրևային եղանակներով և շատ քիչ չորային եղանակներով։ Քաղաքում Հունվարը և Դեկտեմբերը համարվում են տաք և չոր ամիսներ։
Գիտությունն Իսպանիայում
Գիտությունն Իսպանիայում (Historia de la ciencia y la tecnología en España) ունի բավականին երկար և յուրահատուկ պատմություն, որը բնութագրվում է տեխնոլոգիական առաջընթացի վաղ շրջանով, ինչպես նաև տարբեր գիտական հայտնագործությունների նշանակությամբ և տևողությամբ, լճացման ու անկման հերթագայությամբ ։
Անտիկ ժամանակաշրջան
Հաշվի առնելով, որ Պիրենեյան թերակղզու հարավ արևելքում ավելի վաղ է սկսվել նյութականորեն զարգացած անտիկ շրջանի քաղաքակրթությունը, տեխնոլոգիական գործընթացները երկրի այս շրջանում սկսվել են ավելի վաղ։ Կարթագենյան և փյունիկյան աքսորաբնակների նվաճումները աստիճանաբար ներառվում էին Հռոմեական Իսպանիայի մշակույթի կազմի մեջ դրանց ծաղկման շրջանում ( մ.թ. I—II դար )։ Ուշ հռոմեական մշակութային անկումը արտահայտվեց ժողովուրդների Մեծ վերաբնակեցման դարաշրջանում իշխանությունը փոքրաթիվ, բայց բավականին ակտիվ վեստգոթերի կողմից գրավելով։
Միջին դարեր
8-րդ դարում Իբերիայում քաղաքական, տնտեսական և գիտատեխնիկական իշխանությունը անցավ արաբ բերբերական ժողովուրդներին, որոնք ներխուժել էին Աֆրիկայից և ձևավորել Ալ Անդալուս մուսուլմանական պետությունը, որտեղ որոշակի տեղ էր հատկացվում մեծաթիվ իսպանական հրեաներին և պասիվ իբերո հռոմեական մեծամասնությանը (մոսարաբներին)։ 9-11-րդ դարերի միջև ընկած ժամանակահատվածում այս երեք խմբերն ապրում էին համեմատաբար հավասարակշռված մշակութային քաղաքական միջավայրում, չնայած գիտական և տեխնոլոգիական բնագավառում տոն էին տալիս արաբ մուսուլմանական գիտնականները և հայտնագործողները։ Գիտությունը մուսուլմանական Իսպանիայում բնութագրվում էր գործնականության բարձր մակարդակով և տեղական աշխարհագրական ու կլիմայական պայմանների հարմարվողականությամբ։ Նրա հիմնական ուղղվածությունը ճարտարապետությունն էր և գյուղատնտեսությունը (ոռոգման տեխնոլոգիաներ)։ Այդ ժամանակաշրջանում բազմաթիվ արաբական հայտնագործություններ Իսպանիայից անցել է այլ եվրոպական երկրներ։ Իսպանիայում գիտության թույլ կողմը, նրա վառ արտահայտված անհատականացված բնույթն է։ Թույլ զարգացած ինստիտուտները և գիտահետազոտական կենտրոնները չկարողացան ապահովել գիտելիքների համակարգված փոխանցման մակարդակ հետագա առաջընթացի ճանապարհին։
Ռեկոնկիստա
Ռեկոնկիստան ավարտվեց հյուսիսային քրիստոնեական թագավորությունների հաղթանակով։ Քանի որ    ռեկոնկիստայում ակտիվ մասակցություն են ունեցել ծագումով Հյուսիսային Եվրոպացիները (ֆրանկները, ֆրանսիացիները, իտալացիները և գերմանացիները), որտեղ սկսվել է ինստիտուցիոնալ գիտության ստեղծումը  (համալսարանների ձևավորումը), Իսպանիան կանգնեց գիտական տեխնոլոգիաների եվրոպականացման ճանապարհին, թեև թերակղզու տարբեր տարածաշրջաններում այն ծայրահեղ անհավասարաչափ էր զարգացած։ Հենց այս ժամանակահատվածում է, որ առանձնանում է կատալոնական ազգային մտածելակերպի առանձնահատկությունների վրա հիմնված կատալոնական գիտությունը։  Կատալոնական ազգայնականությունը մեկ մարում է Կաստիլիայի ճնշման ներքո, մեկ էլ վերածնվում հիմնականում հենվելով կատալոնական գիտության առավելությունների վրա։
Իսպանիայի ոսկե դար
Այնուամենայնիվ, Իսպանիայի ոսկե դարաշրջանն ընդգրկում է ինչպես Կաստիլիան իր ռազմածովային հզորությամբ, այնպես էլ Արագոնը ուշադրություն դարձնելով տարածաշրջանի սոցիալ տնտեսական զարգացմանը։ 15-րդ դարի վերջին 16-րդ դարի սկզբին իսպանական գիտության ծաղկումը կապված է աշխարհագրական Մեծ հայտնագործությունների ժամանակաշրջանի հետ, որի ընթացքում որոշ ժամանակ Իսպանիային էր պատկանում առաջատարի դերը (Ամերիկայի իսպանական գաղութացում)։ Սակայն երկրի ֆինանսատնտեսական թուլությունը հնարավորություն չտվեց երկար ժամանակ պահպանել առաջատարի դափնիները։ 7-րդ դարի երկրորդ կեսից սկսվում է երկրի  գիտատեխնիկական առաջընթացի անկումը, որն ուղեկցվում է աստվածաբանական գաղափարների ազդեցության ներքո (իսպանական ինկվիզիցիան, մորիսկների և մարանների արտաքսումը և այլն)։
Նոր ժամանակներ
Գիտական և տեխնոլոգիական լճացման ժամանակաշրջանը վերջին հաշվով բերեց իսպանական թագի նախկին հեղինակության կտրուկ անկմանը, 1898 թվականի մի շարք գաղութային հակամարտությունների հետևանքով ԱՄՆ-ից կրած ջախջախիչ պարտություններից հետո։ Որպես  մխիթարություն մի շարք իսպանական շրջանակներում գաղափարներ ի հայտ եկան այն մասին, որ տեխնոլոգիաները և գիտությունը իրենց հյուսիսեվրոպական հասկացության մեջ վնասակար են Իսպանիայի և Իսպանական ժողովրդի համար, որոնց համար առաջնահերթ են համարվում  մարդասիրական իդեալները, զգացմունքների հարուստ ներաշխարհը և հուզական ապրումները։ 1906-1912 թվականներին Միգել դե Ունամունոն արտասանեց իր փառահեղ հակագիտական արտահայտությունը`
«Թող նրանք (հյուսիսային եվրոպացիները) զբաղվեն գյուտարարությամբ (իսկ մենք կօգտվենք դրանցից)։»
Այժմեականություն
Ժամանակակից իսպանիայում տեխնոլոգիական գիտության նկատմամբ հետաքրքրությունը սկսեց վերակենդանանալ վերջին 50 տարիների ընթացքում, բայց դա ավելի շատ համաեվրոպական բնույթ էր կրում և առավելապես գտնվում է անգլո-ամերիկյան գիտական ստեղծագործական միջավայրի ազդեցության ներքո։ Կանաչ տեխնոլոգիաները   համարվում են առավել հեռանկարային, հաշվի առնելով արևային և քամու էներգիաների մեծ ներուժը, որով այնքան հարուստ է այս երկիրը։ Վերջին տարիներին Իսպանիան բարձր արդյունքների է հասել ամբողջ աշխարհում, միջազգային գիտական վարկանիշով գրավելով իններորդ տեղը նոր հետազոտությունների քանակով։ 2008 թվականի ճգնաժամի պատճառով 21-րդ դարի երկրորդ տասնամյակում համաշխարհային շուկայում մրցակցության և գոյատևման նպատակով մի շարք ընկերություններ տեղափոխվեցին արտասահման, որն էլ հանգեցրեց  գիտահետազոտական աշխատանքներում մասնավոր ներդրումների ավելացմանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իսպանիայի պատմություն
Բարտուլդակ
Բարտուլդակ, գետ է Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի Հանրապետությունով, Ալտայ երկրամասով։ Գետաբերանը գտնվում է Արգուտ գետի ձախ ափի 46-րդ կմի վրա։ Գետի երկարությունը 14 կմ է։
Ջրային ռեեստրի տվյալներ
Ըստ Ռուսաստանի պետական ջրային գրանցամատյանի՝ գետը պատկանում է Վերին Օբի ավազանին։ Գետի նավարկելի մասն է Կատունը։
Վազիանի ռազմաբազա
Վազիանի ռազմաբազա (ვაზიანის სამხედრო ბაზა), ռազմաբազա, որը գտնվում է Վրաստանում՝ Թբիլիսիից մոտ 20 կիլոմետր հեռավորության վրա։ Ռազմաբան գտնվում է 41.6947 լայնության և 45.0467 երկայնության վրա։ Բուն ռազմաբազայի տարածքը զբաղեցնում է մոտ 10, 000 հեկտար տարածություն։
Վազիանի ավիատարածքը գտնվում է 41.62806°N, 45.03083°W աշխարհագրական կորդինատներում և ունի ռազմավարական կարևոր նշանակություն, քանի որ այն հարմար է վայրէջքի համար միջին մեծության (Իլ 76) և ծանր քաշային (Ան 124) տիպի օդային տրանսպորտների համար ։
Պատմություն
Խորհրդային միության ժամանակաշրջանում, Վազիանիում տեղակայված է եղել 171-րդ հատուկ զորաջոկատի զորավարժարանը։ Վերջինս գործում էր 1-ին մեխանիզացված կորպուսի կազմում։ Ռազմաբազայի ավիացիոն հատվածում տեղակայված է եղել 283-րդ ավիացիոն դիվիզիան (34-րդ օդային բանակը)։
Վրաստանի անկախացումից հետո, ռուսները շարունակեցին վերահսկել երկրի տարածքում գտնվող մի քանի ռազմաբազաները։ Վազիանին եղել է այդ ռազմաբազաներից մեկը։ Մյուս ռազմաբազաները եղել են Գուդաութայում, Ախալքալաքում և Բաթումում։ Հենց Վազիանիից է Իգոր Գիորգաձեն ռազմական ինքնաթիռով տեղափոխվել Մոսկվա, երբ 1995 թվականին նախագահ Էդուարդ Շևարդնաձեի վրա հարձակում էր եղել։
1999 թվականին Ստամբուլում ԵԱՀԿ գագաթնաժողովի ժամանակ, Ռուսաստանի Դաշնությունը և Վրաստանը ստորագրեց համատեղ հուշագիր, որ մինչև 2001 թվականի հուլիսի 1-ը ռուսական ռազմական ուժերը դուրս են բերվելու Գուդաութայի և Վազիանիի ռազմաբազաներից։
Ռուսները ռազմաբազան վերջնականորեն զիջել են 2001 թվականի հունիսի 29-ին։ Ռուսների դուրս գալուց հետո՝ ռազմաբազան զբաղեցրել են Վրաստանի օդային ուժերի առաջին հետևակային բրիգադը։
2008 թվականի հուլիսին ռազմաբազայի տարածքում անց է կացվել «Արագ արձագանք 2008» (Immediate Response 2008), որը ամերիկյան զինված ուժերի կողմից կազմակերպված օպերատիվ վարժանքներ էին Վրաստանի, Հայաստանի, Ադրբեջանի և Ուկրաինայի զինված ուժերի անձնակազմի համար։
Վազիանի ռազմաբազան ռմբակոծվել է 2008 թվականի օգոստոսի Ռուս-վրացական պատերազմի ժամանակ։
"Noble Partner 2015" զորավարժության ժամանակ, ամերիկյան 173-րդ ռազմաօդային բրիգադի մարտական խումբը և 3-րդ հետևակային դիվիզիոնի 1-ին հետևակային բրիգադի հատուկ ուժերը ռազմաբազա են բերել ընդհանուր թվաքանակով 14 M2 Bradley տիպի հետևակի մարտական մեքենաներ, որոնք վրացական կողմի հետ միասին պետք է մասնակցեին համատեղ զորավարժություններին։ Զորավարժությունների ժամանակ վրացակա կողմը օգտագործում էր ԲՄՊ 2 տիպի հետևակի մարտական մեքենանե ։
«Noble Partner 2016» զորավարժության համար համար, որը տեղի է ունեցել 2016 թվականին Վազիանիի ռազմաբազայի զորավարժարանում, Միացյալ Նահանգների զինված ուժերը ռազմաբազայում տեղակայել են մի քանի տասնյակ M1 Abrams տիպի տանկեր ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վրաստանի ռազմաբազաներ
Նիկոլաե Տիմոֆտի
Կենսագրություն
Նիկոլաե Տիմոֆտին ծնվել է 1948 թվականի դեկտեմբերի 22-ին Մոլդովական ԽՍՀ-ի Ֆլորեշտի շրջանի Չուտուլեշտի գյուղում քաղաքական պատճառներով աքսորված ընտանիքում ։ Հայրը՝ Վասիլի Տիմոֆտին (Vasile Timofti) է, մայրը՝ Ելենա Տիմոֆտին (Elena Timofti), օրիորդական ազգանունը՝ Բուժակ (Bujac)։ Մեծացել է բազմազավակ ընտանիքում, միջնակարգ կրթություն ստացել է տեղի դպրոցում ։
1964-1965 թվականներին եղել է Ֆլորեշտ քաղաքի ճանապարհների շրջանային վարչության աշխատող։ Այնուհետև մինչև 1967 թվականը Տիմոֆտին աշխատել է փականագործ-ավտոմոբիլիստ։ Ապա սովորել է Մոլդովայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետում։ Համալսարանում սովորելուց հետո Տիմոֆտին 2 տարի ծառայել է բանակում, դարձել ավագ լեյտենանտ։
1974-1976 թվականներին ՄԽՍՀ-ի Արդարադատության նախարարությունում աշխատել է խորհրդատու, 1976-1980 թվականներին Քիշնև քաղաքի դատավոր։
1980-1990 թվականներին եղել է Մոլդովական ԽՍՀ-ի Բարձրագույն դատարանի դատավոր, 1990-1996 թվականներին Բարձրագույն դատական պալատի նախագահի տեղակալ, դատական կոլեգիայի նախագահ։
1996-2001 թվականները Մոլդովայի Հանրապետության Վճռաբեկ դատարանի նախագահն էր, Դատավորների միության նախագահ, Մոլդովայի Հանրապետության դատական պաշտոնյաների Բարձրագույն խորհրդի անդամ։
2005 թվականին կրկին նշանակվել է Մոլդովայի Բարձրագույն դատական պալատի նախագահ։
1995-2000 և 2005-2009 թվականներին եղել է դատական պաշտոնյաների Բարձրագույն խորհրդի անդամ։
2009 թվականին կրկին ընտրվել է դատական պաշտոնյաների Բարձրագույն խորհրդի անդամ (առանց դատավորի աշխատանքի հետ համատեղման իրավունքի)։
2011 թվականի մարտից դատական պաշտոնյաների Բարձրագույն խորհրդի նախագահն է։ Ունի դատավորի բարձրագույն որակավորման կարգ ։
2012 թվականի մարտի 16-ին Նիկոլայ Տիմոֆտին Պառլամենտի 62 պատգամավորիների ձայներով ընտրվել է Մոլդովայի Հանրապետության նախագահ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մոլդովայի նախագահներ Կատեգորիա:Մոլդովայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Մոլդովացի իրավաբաններ Կատեգորիա:Մոլդովայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Պետության գործող ղեկավարներ Կատեգորիա:Խորհրդային իրավաբաններ Կատեգորիա:Մոլդովացի պետական գործիչներ
Ալեդո (Մուրսիա)
Ալեդո (Aledo), Իսպանիայում գտնվող քաղաք, որը մտնում է Մուրսիա նահանգի և Մուրսիա ինքնավար համայնքի կազմի մեջ։ Քաղաքը գտնվում է Բահո Գվադալենտին կոմարկիի կազմում։ Քաղաքի տարածքը կազմում է 50,5 կմ²։ Բնակչությունը ըստ 2010 թվականի տվյալներով կազմել է 1053 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Gagnamagnið
Gagnamagnið կամ Daði & Gagnamagnið (Daði og Gagnamagnið), իսլանդական խումբ, որի ֆրոնտմենը Դադի Ֆրեյր Պետուրսոնն է։ Նրանք ներկայացնելու են Իսլանդիան Եվրատեսիլ 2020 երգի մրցույթին՝ «Think About Things» (Gagnamagnið) երգով ։
Պատմություն
Gagnamagnið-ը Դադի Ֆրեյրի հետ միասին մասնակցել է «Söngvakeppnin 2017» մրցույթին «Is This Love?» («Hvað með það?») երգով՝ Իսլանդիան Եվրատեսիլ 2017 երգի մրցույթին ներկայացնելու համար։ Նրանք երկրորդ հորիզոնական են զբաղեցրել, պարտվելով միայն Սվալային, ով հանդես էր եկել «Paper» երգով ։
2020 թվականին նրանք վերադարձել են Söngvakeppnin՝ այս անգամ ներկայանալով որպես «Daði & Gagnamagnið»։ Նրանք հաղթել են մրցույթը «Think About Things» («Gagnamagnið») երգով և ներկայացնելու են Իսլանդիան Եվրատեսիլ 2020 երգի մրցույթին, որը տեղի է ունենալու Նիդերլանդների Ռոտերդամ քաղաքում ։
Հետարտադրություն
Խմբի կազմում են եղբայրներ Դադի Ֆրեյր Պետուրսոնը («Daði Freyr Pétursson»)`առաջնային վոկալ և Սիգրուն Բիրնա Պետուրսդոտիրը («Sigrún Birna Pétursdóttir»)`բեք վոկալ, Դադիի կինը՝ Արնի Ֆյոլա Ասմունդսդոտիրը («Árný Fjóla Ásmundsdóttir»)՝ պարուհի և նրանց ընկերները՝ Հուլդա Կրիստին Կոլբրուարդոտիրը («Hulda Kristín Kolbrúnardóttir»), Ստեֆան Հաննեսոնը («Stefán Hannesson») և Յոհան Սիգուրդըր Յոհանսոնը («Jóhann Sigurður Jóhannsson»)  ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իսլանդական երաժշտական խմբեր Կատեգորիա:Իսլանդիան Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
Մարիաննա Մուր
Մարիաննա Մուր (Marianne Craig Moore, ), ամերիկացի բանաստեղծուհի, մոդեռիզմի առաջատար ներկայացուցիչ մեկը, բազմաթիվ մրցանակների դափնեկիր (ներառյալ National Book Award և Պուլիցերյան մրցանակ՝ 1951 թվական), ով գրել է յուրօրինակ վառ ձևով՝ համակցելով ճշգրտությունն ու բազմաթիվ մեջբերումների հագեցվածությունը, ունի «բազմազան գաղափարներ մեկ կոմպակտ պատկերի մեջ դնելու» բացառիկ հմտություն ։ Թոմաս Սթեռնս Էլիոթը  Մուրի ստեղծագործությունն անվանել է «այն հազվագյուտ նյութի մասնիկը, որը կոչվում է ոչ վաղանցիկ ժամանակակից պոեզիա» ։
Կենսագրություն
Մարիաննա Մուրը ծնվել է 1887 թվականին Կիրկվուդում՝ Սենթ Լուիսի մերձակայքում, շինարար-ինժեներ Ջոն Միլտոն Մուրի (John Milton Moore) և նրա կնոջ Մերիի (օրիորդական ազգանունը Ուորներ) ընտանիքում, բայց դաստիարակվել է պապի՝ պրեսբիտերական հովիվ Ջոն Ռիդել Ուորների (John Riddle Warner) տանը ։ Պապի մահից հետո (1894 թվական) Մուրը, նրա ընտանիքը և հարազատները 1896 թվականին տեղափոխվել են Կարլայլ, Փենսիլվանիա։ 1905 թվականինն Մուրն ընդունվել է Բրին-Մոր քոլեջ, որն ավարտել է 1909 թվականին ։ Քոլեջն ավարտելուց հետո մի որոշ ժամանակ նա Կարլայլի քոլեջում ուսումնասիրել է սղագրություն, այնուհետև սկսել է դասավանդել Կարլայլի Indian Industrial School դպրոցում (1911—1915 թվականներ) ։
Գրական կարիերա
Մարիաննա Մուրը պրոֆեսիոնալ մակարդակով սկսել է տպագրվել 1915 թվականին և անմիջապես գրավել է տարբեր ուղղությունների մի շարք հայտնի բանաստեղծների՝ Սթիվենս Ուոլեսի, Վիլյամ Կառլոս Վիլյամսի, Հիլդա Դուլիթլի, Թոմաս Սթեռնս Էլիոթի և Էզրա Փաունդի ուշադրությունը։
1933 թվականին Մուրը Poetry ամսագրի կողմից արժանացել է Էլեն Լևինսոն մրցանակի (Helen Haire Levinson Prize): Մրցանակների մեծ մասին արժանացել է նրա «Collected Poems» ժողովածուն (1951 թվական)։ Այդ ժողովածուի համար բանաստեղծուհին ստացել է Պուլիցերյան մրցանակ, Գրքի ազգային մրցանակ և Բոլինգենի մրցանակ։ Մուրը համբավ և հանրաճանաչություն է ձեռք բերել Նյու Յորքի գրական շրջանակներում, որտեղ քաղաքապետի ընդունելությունների ժամանակ նա բազմիցս ստանձնել է երեկոյի տիրուհու դերը։ Նա հաճախ է այցելել բռնցքամարտի մրցումների և բեյսբոլի խաղերի, եղել է Մուհամմեդ Ալիի երկրպագուն, ում ալբոմի շապիկի համար (I Am the Greatest!) ներածություն է գրել։ Մուրը շարունակել է հրապարակվել այնպիսի հրատարակչություններում, ինչպիսիք են The Nation-ը, The New Republic-ը և Partisan Review-ը:
Մարիաննա Մուրի բանաստեղծությունների հիման վրա երաժշտություն են գրել Վիրջիլ Թոմփսոնը, Գլորիա Կոութսը և ուրիշներ :