cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սուրբ Խաչ մատուռ (Սեդոնա, Արիզոնա)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Մատուռներ Կատեգորիա:Խաչեր Կատեգորիա:Կաթոլիկ եկեղեցի Կատեգորիա:Արիզոնա Կատեգորիա:Տաճարներ այբբենական կարգով
Ալեքսի Գիլմոր
Ալեքսի Գիլմոր, ամերիկացի դերասանուհի, որը նկարահանվել է «Նոր Ամստերդամ» կարճաժամկետ հեռուստասերիալում (հինգ շաբաթ տևողությամբ)՝ որպես բժիշկ Սառա Դիլան։ Նա 2008 թվականին նկարահանվել է «Այո, ոչ, գուցե» և «Սուրֆեր» ֆիլմերում։ Ալեքսին նաև խաղացել է 2013 թվականի Willow Creek ֆիլմում՝ Քելիի դերում։ Նա հանդես է եկել «CSI:Կիբեր» ֆիլմի երեք էպիզոդներում որպես Էլիջահ Մունդո կերպարի կին՝ Դևոն Աթվուդի դերում։ Ալեքսիի մյուս վստահության արժանացած գործերի մեջ են մտնում «90210» և «Լեգենդներ» ֆիլմերը։
Կենսագրություն
Գիլմորը ծնվել է Մանհեթենում և տեղափոխվել Նյու Ջերսի նահանգի Թենաֆլի քաղաք, որտեղ հաճախել է Թենաֆլիի ավագ դպրոց։ Գիլմորը նաև հաճախել է Փենսիլվանիա նահանգի Սենթր Վոլի քաղաքի Ալենթաուն քոլեջ (այժմ հայտնի է որպես DeSales համալսարան ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասանուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ
Կրասնոֆյոդորովկա
Կրասնոֆյոդորովկա (Краснофедорівка), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Օնուֆրիևի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Կրասնոֆյոդորովկա գյուղում բնակվում էր 30 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Օնուֆրիևի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Արևելքի սարսափները
Արևելքի սարսափները, 1923 թվականին Կարել Հանսայի (Karel Hansa) Բերոունում հրատարակած գիրքն է, որտեղ ընթերցողի դատին է հանձնել հայ ժողովրդի պատմությանն ու ցեղասպանությանը նվիրված իր ուսումնասիրությունները։
Հեղինակ
Կարել Հանսան ծնվել է Կարել և Ժոզեֆինա Հանսաների ընտանիքում, ունեցել է ավստրիական և չեխական ծագում։ 1922 թվականին նա ճանապարհորդել է Մերձավոր Արևելքի երկրներով՝ Ստամբուլից նավով ուղևորվել է Զմյուռնիա (Իզմիր), ապա՝ Բեյրութ և Հալեպ։ Հանդիպելով փողոցներում և վրաններում ապրող հայ գաղթականների՝ ականատես է եղել նրանց թշվառ վիճակին և կրած տառապանքներին։ Հալեպում Կ. Հանսան ծանոթանում է «Մերձավոր Արևելքի նպաստամատույց» կազմակերպության գործունեությանը և ոգևորվում նրա ծավալած մարդասիրական աշխատանքով։ Նա միանում է ութ հազար հայ որբերին Սիրիա տեղափոխելու կազմակերպության ծրագրին։
Բովանդակություն
Կարել Հանսան (1880-1951)։ 1922 թ. իր դեպի արևելք կատարած ճանապարհորդության ժամանակ Հալեպում և Բեյրութում հանդիպելով փողոցներում և վրաններում ապրող հայ գաղթականներին՝ խորը հոգեկան ապրումներ է ունենում՝ տեսնելով նրանց թշվառ վիճակը և կրած տառապանքները։ Հալեպում նա առաջին անգամ ծանոթանում է «Մերձավոր Արևելքի նպաստամատույց» կազմակերպության (Near East Relief) գործունեությանը։ Հայրենիք վերադառնալուն պես, ստեղծում է ՙՀայ որբերի օգնության Հանսայի ֆոնդ՚ հիմնադրամը, որը գործել է Չեխոսլովակիայի ՙԿարմիր խաչին՚ կից ։ Արևելքի սարսափներ՚ գիրքն Հայերի վերաբերյալ Հանսայի հրատարակած առաջին աշխատությունը՝ է, որը ժամանակակիցների շրջանում մեծ աղմուկ է հանել և երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին ֆաշիստական գրաքննության կողմից մտցվել արգելված գրականության ցանկը։ Գիրքը, որը տպագրվել է հեղինակի սեփական միջոցներով, նվիրված է հայ ժողովրդի պատմությանն ու մշակույթին՝ սկսած վաղնջական ժամանակներից մինչև 20-րդ դարի 20-ական թթ.։ Աշխատության ամենաարժեքավոր մասը նվիրված է 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի Թուրքիային և այնտեղ բնակավող հայերին։ Կ. Հանսան ցավով գրում է հայերի բռնագաղթի և կոտորածների մասին՝ ներկայացնելով նրանց թվաքանակը իր կողմից կազմած աղյուսակներում՝ ըստ բնակության վայրերի՝ մինչ ցեղասպանությունը և դրանից հետո։ Հեղինակը գրքի վերջում ներկայացնում է 1920-ական թթ սկզբի մամուլի գնահատակնները Հայկական հարցի և կոտորածների նկատմամբ, նաև աղյուսակներով տալիս՝ իբրև ցեղասպանության հետևանք, ամբողջ աշխարհով տարածված հայերի թիվը։ Գրքի հարուստ նյութը ուղեկցվում է մոտ 60 լուսանկարներով, որոնց մի մասը նա լուսանկարել էր դեպի արևելք կատարած իր ճամբորդության ընթացքում։ Հեղինակի նախաձեռնությամբ գրքի վաճառքից ստացված ողջ հասույթը ուղղվեց «Հայ որբերի օգնության Հանսայի» ֆոնդ՚ին։
Քաղվածքներ գրքից
2006 թվականին «Արևելքի սարսափներ» արժեքավոր աշխատությունը վերահրատարկվեց Չեխիայում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1923 գրքեր Կատեգորիա:Գրական գործեր Հայոց ցեղասպանության մասին
Ինքնադիտում
Կատեգորիա:Հոգեբանական հասկացություններ
Պոցուոլո Մարտեզանա
Պոցուոլո Մարտեզանա (Pozzuolo Martesana), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լոմբարդիա մարզի Միլան գավառում ։
Բնակչությունը 7233 մարդ է։ Բնակչության միջին խտությունը՝ 603 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 18 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 20060։ Հեռախոսային կոդը՝ 02։
Կոմունայում սեպտեմբերի երկրորդ կիրակի օրը նշվում է հատկապես Սուրբ Աստվածածնի ծննդյան տոնը։
Արտաքին հղումներ
Բնակավայրի պաշտոնական կայք
Պրոկլ
Պրոկլ Դիադոխոս (Պրոկղ,Πρόκλος ὁ Διάδοχος, Proclus, ), հույն փիլիսոփա և մաթեմատիկոս, նեոպլատոնականաթյան ներկայացուցիչ, անտիկ փիլյան վերջին խոշոր դեմքը։
Կենսագրություն
Աթենքում աշակերտել է Պլուտարքոսին, Սիրիանոսին, որի մահվանից հետո ստանձնել է Պլատոնյան Ակադեմիայի ղեկավարությունը։ Գրել է փիլիսոփա և մաթեմատիկոս աշխատություններ, որոնց մեծ մասը Պլատոնի, ինչպես նաև Արիստոտելի ու Եվկլիդեսի երկերի մեկնությունն է։
Պլատոնիկ փորձել է համակարգել նեոպլատոնականությունը, մասնավորապես, Պլոտինի ուսմունքը՝ կիրառելով տրիադային վերլուծության մեթոդը։ Մեծ է Պլատոնիկիի փիլիսոփա ժառանգության նշանակությունը տրամաբանության և դիալեկտիկական մտածողության պատմության համար։
Պլատոնի գլխավոր երկը՝ «Աստվածաբանության սկզբունքները» («Շաղկապք աստուածաբանականք»), վրացերենից հայերեն է թարգմանել Սիմեոն Պղնձահանեցին (1248 թվականին կցելով նաև «Օմելախոսի իմաստասիրի և հռետորի՝ աթենացւոց եպիսկոպոսի, Լուծմունք Պրոկղի Դիադոխոսի՝ պղատոնական իմաստասիրի» մեկնողական աշխատությունը։
Ենթադրվում է, որ Օմելախոսի անվան տակ թաքնված է վրաց փիլիսոփա Իոաննե Պետրիծին։ Պլիտոնին է վերագրվել նաև «Գիրք պատճառացը» (հայաստան հրատարակություն 1750), որը «Աստվածաբանության սկզբունքների» համառոտությունն է․ այն լատիներենից հայերեն է թարգմանել Ստեփանոս Լեհացին (1660)։
Պլատոնի երկի մեկնություններով հանդես են եկել Սիմեոն Ջուղայեցին (1651) և Սիմեոն Երեվանցին (1750)։ Ուշագրավ է, որ այդ երկը Փիլիպպոս քահանա Ազնավուրյանը հայերենից վերստին թարգմանել է վրացերեն (1757)։ «Աստվածաբանության սկզբունքների» հայերեն թարգմանության և մեկնությունների ձեռագրերը պահպանվում են Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում։
Կեշտազ
Կեշտազ (այժմ կոչվում է՝ Չեմենլու Çəmənli), գյուղ ներկայիս Ադրբեջանական Հանրապետության կազմում գտնվող Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Շարուրի շրջանում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շարուրի շրջանի բնակավայրեր
(5876) 1990 DM2
(5876) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1990 թվականի փետրվարի 24-ին Անրի Դեբեոնի կողմից Լա Սիլյայում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,767386 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,6595 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8753 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1681,52 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,214092 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 2,68° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1990 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Անրի Դեբեոնի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Վերխնյայա Ինտա
Վերխնյայա Ինտա (Верхняя Инта), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Կոմիի հանրապետության Ինտա քաղաքային օկրուգի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 2060 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Կոմիի հանրապետության Ինտա քաղաքային օկրուգի բնակավայրեր
Կուուդեկյուլա
Կուուդեկյուլա (Kuudeküla), գյուղ Էստոնիայի Վիլյանդիմաա նահանգի Վիիռացի շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 38 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Վիլյանդիմաա նահանգի Վիիռացի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Ինքնակենսագրություն
Ինքնակենսագրություն, գրական ժանր, մոտ է հուշագրությանը, որից տարբերվում է առավելապես անձնական կյանքի նկարագրությամբ։ Նոր ժամանակների գրականության մեջ Ժ. Ժ. Ռուսոն և Ա. Գերցենը համարվում են գեղարվեստական ինքնակենսագրության խոստովանության ստեղծողներ։ Ինքնակենսագրական երկեր են գրել Լ. Տոլստոյը, Մ. Գորկին, Գ. Մահարին, Ս. Զորյանը, Վահ. Փափազյանը և ուրիշներ։ Ինքնակենսագրություն է կոչվում նաև անձնական կյանքի տեղեկատու հակիրճ շարադրանքը։
Կատեգորիա:Փաստաթղթեր Կատեգորիա:Գրական ժանրեր Կատեգորիա:Ինքնակենսագրություններ
Ռաբաթ (Խութի գավառ)
Ռաբաթ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Խութ-Բռնաշենի գավառակում ։ Գտնվում էր Մուշ քաղաքից 25 կմ հարավ արևելք՝ Մահբուբանք-Բիթլիս ճանապարհին։
Բնակչություն
1910 թ.-ին ուներ 35 տուն հայ բնակիչ։ Հայերը կազմում էին 8 տուն՝ 101 անձով։
Պատմամշակութային կառույցներ
Ռաբաթն ուներ ավերակ բերդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Տակահի (գյուղ)
Տակահի (下條村), գյուղ Ճապոնիայում։ Գտնվում է Նագանոյի պրեֆեկտուրայում։ Գյուղի ամբողջ մակերեսը կազմում է 37,66 կմ², բնակչությունը՝ 6419 մարդ, իսկ խտությունը 96,35 մարդ/կմ²։
Աշխարհագրական դիրք
Գյուղը գտնվում է Հոնսյու կղզում, Նագանոյի պրեֆեկտուրայում Տյուբու տարածաշրջանում։ Այն սահմանակից է Ինա, Կոմագենե քաղաքների և Ագեմացու, Կիսո ավանների հետ ։
Բնակչություն
Բնակչությունը կազմում է 6419 մարդ (2014 թվականի օգոստոսի 1), խտությունը՝ 96,35 մարդ/կմ²։
Սիմվոլիզմ
Գյուղի ծաղիկը համարվում է ճապոնական սալորի ծաղիկը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ճապոնիայի գյուղեր
Աարոն Վան-Բիսակա
Աարոն Վան-Բիսակա (Aaron Wan-Bissaka, ), անգլիացի պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլիստ։ Ներկայումս հանդես է գալիս Մանչեսթեր Յունայթեդի կազմում։ Խաղում է աջ պաշտպանի դիրքում ։
Քրիսթալ Փելաս
Վան-Բիսական Քրիսթալ Փելասի ակադեմիայի սան է ։ Իր պրոֆեսիոնալ դեբյուտը նշեց 2018 թվականի փետրվարի 25-ին՝ Տոտենհեմի դեմ խաղում  ։ Մարտին անգլիացին ճանաչվեց թիմի ամսվա լավագույն ֆուտբոլիստ։ Վան-Բիսական Քրիսթալ Փելասի մեկնարկային կազմում խաղադաշտ դուրս եկավ այս մրցաշրջանի ևս 6 խաղերում և ճանաչվեց թիմի տարվա լավագույն երիտասարդ ֆուտբոլիստ ։
2018-19 մրցաշրջանում Վան-Բիսական դարձավ Քրիսթալ Փելասի հիմնական կազմի խաղացող։ 2018 թվականի օգոստոսի 11-ին նա գոլային փոխանցում տվեց Ուիլֆրիդ Զահային Ֆուլհեմի դեմ խաղում՝ օգնելով իր թիմին հաղթել 2-0 հաշվով ։ Օգոստոսի 20-ին անգլիացին հեռացվեց խաղադաշտից Լիվերպուլի դեմ խաղում՝ կարմիր քարտ ստանալով հանդիպման 75-րդ րոպեին ։ Օգոստոսին, սեպտեմբերին , հոկտեմբերին և 2019 թվականի մարտին Վան-Բիսական ճանաչվեց Քրիսթալ Փելասի ամսվա լավագույն ֆուտբոլիստ, իսկ տարվա վերջում՝ մրցաշրջանի լավագույն ֆուտբոլիստ ։ Ակումբի կազմում անգլիացին անցկացրեց 46 հանդիպում՝ դառնալով 4 գոլային փոխանցման հեղինակ։
Մանչեսթեր Յունայթեդ
2019 թվականի հունիսի 29-ին Վան-Բիսական 5 տարվա պայմանագիր կնքեց Մանչեսթեր Յունայթեդի հետ  ։ Ակումբը նրա համար վճարեց 50 միլիոն ֆունտ ստերլինգ   ։
Միջազգային կարիերա
Վան-Բիսական ունի Կոնգո ԴՀ-ի արմատներ և իրավասու է ներկայացնել Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության ազգային հավաքականը ։ 2015 թվականի հոկտեմբերի 7-ին նա իր դեբյուտը նշեց Կոնգո ԴՀ-ի մինչև 20 տարեկանների հավաքականում ՝ Անգլիայի Մ17 հավաքականի դեմ խաղում ։ Այնուամենայնիվ, 2018 թվականի մարտին Վան-Բիսական հրավիրվեց Անգլիայի Մ20 հավաքական ։ Իր դեբյուտը նշեց 2018 թվականի մարտի 22-ին՝ Լեհաստանի դեմ խաղում ՝ այս խաղում ստանալով կարմիր քարտ և հեռացվելով խաղադաշտից ։ 2019 թվականի հունիսին Վան-Բիսական մասնակցեց Եվրոպայի Մ21 առաջնությանը ՝ խաղադաշտ դուրս գալով միայն Ֆրանսիայի դեմ խաղում և այս խաղում դառնալով ինքնագոլի հեղինակ խաղի վերջին րոպեին ։
Ակումբային վիճակագրություն
2019 թվականի հուլիսի 15-ի դրությամբ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ Կատեգորիա:Անգլիացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Կոնգոյի Դեմոկրատական Հանրապետության ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Քրիսթալ Փելասի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Մանչեսթեր Յունայթեդի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ
Սելտի
Սելտի (Селты, Сьӧлта), գյուղ Ուդմուրտիայում, Սելտինսկի շրջանի վարչական կենտրոնը։
Ձևավորում է «Սելտինսկու» մունիցիպալ կազմավորումը գյուղական բնակավայրի կարգավիճակով, որպես նրա կազմի միակ բնակավայր ։ Բացի այդ, գյուղում գտնվում է հարևան Կիլմեզսկոյե գյուղական բնակավայրի վարչական կենտրոնը՝ առանց նրա կազմի մեջ մտնելու ։
Աշխարհագրություն
Գյուղը գտնվում է Իժևսկից 138 կմ հյուսիս-արևմուտք՝ Պալվայկա գետի վրա, որը Կիլմեզ գետի վտակն է և գտնվում է Ուվա երկաթգծից 42 կմ հեռավորության վրա։ Իժևսկի հետ Սելտին կապված է Սելտի-Ուվա-Նիլգա-Իժևսկ ավտոճանապարհով։
Բնակավայրի մակերեսը կազմում է 11,21 կմ² ։
Ստուգաբանություն
Գյուղի անվանումը ծագել է ուդմուրտական ցեղերից մեկի անվանումից՝ ուդմուրտերեն «сьолта» բառից ։
Պատմություն
Սելտին առաջին անգամ հիշատակվել է 1610 թվականի մարդահամարում։ Սելտիով է անցնում Սիբիրյան տրակտը։ 1790 թվականի նոյեմբերի 15-ին աքսորավայր գնալիս գյուղով անցել է Ալեքսանդր Ռադիշչևը։ 19-րդ դարում Սելտին բավականին խոշոր գյուղ էր, այստեղ կար եկեղեցի, վոլոստային կառավարում, փոստային բաժանմունք, զեմստվոյական հիվանդանոց, անասնաբուժական կետ, զեմստվոյական կայարան և առևտրային 6 ձեռնարկություն։ 1845 թվականին բացվել է Եղիա մարգարեի եկեղեցին։ 1870 թվականից Սելտի գյուղը Վյատկա նահանգի Մալմիժ գավառի Սելտինսկի շրջանի կենտրոնը։
1929 թվականին անցկացված վարչատարածքային բարեփոխումների ընթացքում վարչաշրջանային կառուցվածքը փոխարինվել է շրջանայինով և ձևավորվել է Սելտինսկի շրջանը։
Տրանսպորտ
Տրանսպորտային կապն իրականացվում է ավտոբուսներով մինչև Իժևսկ, Գլազով, Սյումսի և Ուվի։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1596 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Սելտինսկի շրջանի բնակավայրեր
Հեյլի ՄաքՖերլանդ
Կենսագրություն
Հեյլի ՄաքՖերլանդը ծնվել է 1991 թվականի մարտի 29-ին Էդմոնտում, Օկլահոմա նահանգում, որտեղ և մեծացել է։ Նա երեխայի դերով հանդես է եկել մի քանի թատերական ներկայացումներում, ինչպիսիք են՝ «Տիտանիկ»-ը, «Ջութակահարը տանիքի վրա» և «Երաժշտության ձայներ»-ը։ Դերասանական վարպետությունը երկար տարիներ սովորել է պրոդյուսեր Միշել Դե Լոնգայի գործակալությունում (Actors Casting & Talent Services), որտեղ մասնակցել է այնպիսի նախագծերում ինչպիսն է՝ «Are You a Good Witch or a Bad Witch?» («Դու լա՞վ, թե՞ վատ վհուկ ես»)։ Նկարահանվել է «Գիլմոր աղջիկներ», «Շտապ օգնություն», «Մտածել ինչպես հանցագործը» հեռուստասերիալներում և «Ամերիկյան հանցագործություն», «Հատվածներ» ֆիլմերում։ 2009 թվականից մինչև 2011 թվականը խաղացել է 16-ամյա Էմիլի Լայթմենի դերը «Խաբիր ինձ» ամերիկյան հեռուստասերիալում։ 2013 թվականին խաղացել է «Անարխիայի զավակները» սերիալի երկու եթերաշրջաններում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի երգչուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի պարուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի երեխա դերասանուհիներ
Արտավազդ Սահակյան (բժիշկ)
Արտավազդ Բագրատի Սահակյան, հայ ականավոր վիրաբույժ, պլաստիկ վիրաբույժ։
Կրթություն
Արտավազդ Սահակյանը ծնվել է 1953 թվականի փետրվարի 22-ին, Նոյեմբերյանի շրջանի Կողբ գյուղում։ 1969-1975 թթ. սովորել և ավարտել է Երևանի պետական բժշկական ինստիտուտի բուժական ֆակուլտետը։ 1982-1984 թթ. ուսանել է Ա. Միքայելյանի անվան վիրաբուժության ինստիտուտի պլաստիկ վիրաբուժության և միկրովիրաբուժության կլինիկական օրդինատուրայում։ 1989 թ. պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն «Ոտնաթաթը որպես դաստակի վերականգնման համար ազատ տրանսպլանտատների դոնորային զոնա» թեմայով, Մոսկվայի բժշկական ինստիտուտի գիտական խորհրդի և ԽՍՀՄ բարձրագույն որակավորման հանձնաժողովի խրախուսական պատվոգրով՝ ստանալով բժշկական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճան։ Վերապատրաստվել է Ռուսաստանում, Ֆրանսիայում, Գերմանիայում, Շվեյցարիայում և ԱՄՆ-ում ։
Պարգևներ և կոչումներ
Ամուսնացած է, ունի երկու որդի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ վիրաբույժներ Կատեգորիա:Հայ պլաստիկ վիրաբույժներ Կատեգորիա:Երևանի պետական բժշկական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Կողբ (Տավուշի մարզ) գյուղում ծնվածներ Կատեգորիա:1953 ծնունդներ Կատեգորիա:ՀՀ ԱՆ գլխավոր մասնագետներ Կատեգորիա:ՀՀ ԱԺ 1-ին գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:«Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար» 1-ին աստիճանի մեդալակիրներ Կատեգորիա:ՀՀ վաստակավոր բժիշկներ
Սամվել Գրիգորյան (գիտնական)
Սամվել Սամվելի Գրիգորյան, հայ խորհրդային մեխանիկ, լեռնային ապարների և գրունտների դինամիկայի ժամանակակից տեսության հիմնադիրը։ Ֆիզմաթ գիտությունների դոկտոր (1965), պրոֆեսոր (1968)։ Տիեզերագնացության միջազգային ակադեմիայի ակադեմիկոս (1976)։ Տեսական և կիրառական մեխանիկայի ԽՍՀՄ ազգային կոմիտեի անդամ (1972)։
Կենսագրություն
Պատրաստել է ավելի քան 40 թեկնածուների և 10-ից ավելի գիտական դոկտորների, մոտ 300 գիտական աշխատանքների հեղինակ է, ունեցել է 70-ից ավելի հայտնագործություն և արտոնագիր ։ ԽՄԿԿ անդամ 1973 թվականից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ մեխանիկոսներ Կատեգորիա:Ֆիզիկամաթեմատիկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:ՀՀ ԳԱԱ արտասահմանյան անդամներ Կատեգորիա:Խորհրդային մեխանիկներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԱ թղթակից անդամներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի ԳԱ իսկական անդամներ Կատեգորիա:Հետմահու երեխաներ Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում թաղվածներ
Հայ-քրդական հարաբերություններ
Հայ-քրդական հարաբերություններ, ընդգրկում են հայերի և քրդերի միջև եղած պատմական հարաբերությունները։
Քրդերը Հին Հայաստանում
Հին Կորդուքը, որը մասամբ համապատասխանում է ժամանակակից Քուրդիստանի տարածքին, երկու անգամ եղել է Մեծ Հայքի կազմում ։ Առաջին շրջանը եղել է առաջին դարում՝ որպես Հայաստանի վասալային թագավորություն։ Ապա Կորդուքը, ապա 4 դար շարունակ եղել է հռոմեական իշխանության տակ։ 4-րդ դարի վերջին՝ 384 թվականին, այն երկրորդ անգամ դարձել է Մեծ Հայքի մաս և այդպես մնացել մինչև 428 թվական։ Այդ ժամանակ դրա տարածքը շատ ավելի փոքր էր, քան այն տարածքը, որի հիմա կոչվում է Քուրդիստան։ Այն իր մեջ ներառում էր հիմնականում Վանա լճի հարավը և Դիարբեքիրի շրջակայքը։
Հայկական աղբյուրներում այդ տարածքը կոչվում է Կորդուք։ Այդ անվանումը մտել է հունական վավերագիր, ինչից հետո Քսենոֆոնը օգտագործել է այդ անվան հելլենականացված տարբերակները՝ Կարդուչոյի ։ Ըստ Ստրաբոնի՝ Կորդուքի տերմինը վերաբերվում է Դիարբեքիրի և Մուշի միջև ընկած լեռներին։ Կարդուչոյի հունարեն տերմինը բխում է հունարեն «-կարդ» (καρδιά = սիրտ) և «-ուչոյի» (-ούχοι = ունեցողներ) բառերից։ Դա խորհրդանշում է սիրտ, որով նրանք կարող են դեմ առ դեմ հանդիպել իրենց թշնամիներին ։ Ըստ որոշ պատմական արձանագրությունների և ժամանակակից գիտնականների՝ չնայած անունների նմանությանը, Կորդուքի բնակիչները քրդեր չեն եղել ։
Բացի Կորդուքը, Մեծ Հայքի թագավորության կազմի մեջ է եղել նաև Մոկքը, որը գտնվում է ներկայիս Բախչեսարայի մոտ և որը այժմ ամբողջությամբ բնակեցված է քրդերով ։
Քրդական առաջին ազգայնական շարժումները և հայկական արձագանքը (1880-ականներ)
1877-1878 թվականներին տեղի ունեցած ռուս-թուրքական պատերազմից հետո՝ 1880 թվականին, քուրդ Շեյխ Ուբեյդուլահը սկսել է իր ապստամբությունը՝ փորձելով ստեղծել անկախ Քուրդիստանը։ Նա վախենում էր, որ հայերը Եվրոպայի աջակցությամբ կարող էին ազատագրվել և ստեղծել սեփական պետությունը, որը կարող էր ընդգրկել քրդաբնակ տարածքներ ։ Չնայած երկու մրցակցող ազգայնականությունների պատճառով հայերի հետ կային լարված հարաբերություններ, սակայն Շեյխ Ուբեյդուլահը հրամայել է իր մարդկանց չվնասել հայերին, երբ նրանք 1880 թվականի սեպտեմբերին սկսել են իրենց ներխուժումը Իրան։ Այդ ամենը կազմակերպելու համար նա հրապարակել է ֆաթվա, որով ապստամբներին խստորեն հրահանգվել է չվնասել ոչ մի հայի։ Դեռ ավելին, Շեյխը հասկանում էր, որ Բարձր դուռը իր ապստամբությունը ցանկանում է որպես պատվակ օգտագործել տարածաշրջանի հայ և նեստորական բնակչության բնաջնջման համար։ Այդ կապակցությամբ նա 1880 թվականին ելույթ է ունեցել Շեմդինլիում, որտեղ հայտարարել է․ «Եթե մինչև հիմա Բարձր դուռն ամեն կերպ աջակցում էր քրդերին, ապա դա արվում էր Անատոլիայում նրա քրիստոնեական տարրերին դիմակայելու ցանկությունից, և եթե հայերն այստեղ ոչնչացվեն, ապա քրդերը կկորցնեն իրենց նշանակությունը թուրքական կառավարության համար»։ Ալաշկերտի քուրդ Շեյխին ուղղված նամակում Ուբեյդուլահը նաև հայտարարել է, որ հայերն իրեն ավելի շատ են դուր գալիս, քան պարսիկներն ու թուրքերը։ Չնայած ապստամբության անհաջողությանը՝ այն համակրանք է առաջացրել հայերի շրջանում, իսկ Գրիգոր Արծրունին ասել է․ «Հայ, ասորի և քուրդ բնակչությունը վերջապես սկսում է հասկանալ, որ նրանք բոլորը Հայաստանի նույն շահերով բնիկներ են, որ Թուրքիայի ճնշումները հավասարապես անհանգստացնում են բոլորին»։ Դեռ ավելին, հայերի կողմից քրդական դպրոցներ են բացվել Մուշում, Բիթլիսում, Քղիում և Ալաշկերտում, որտեղ հայերը և քրդերն ապրում էին շերտընդմեջ։ Փորձեր են եղել նաև հայկական դպրոցներ բացել քրդաբնակ շրջաններում։ Այդ քայլի պատճառը հայ մտավորականության այն համոզմունքն էր, որ քրդերին պետք է համոզել և թույլ չտալ միավորվել Օսմանյան կայսրության հետ։ Հնչակյան սոցիալ-դեմոկրատական կուսակցությունը և Հայ Հեղափոխական Դաշնակցությունը նաև կոչ են արել համագործակցել քրդերի հետ ։
Համիդյան ժամանակաշրջան
1891 թվականին հայկական կոմիտեների ակտիվությունը դրդել է Բարձր դռանը ուժեղացնել քրդերի դիրքը՝ ստեղծելով անկանոն հեծելազորային կորպուս, որը լավ զինված էր և Աբդուլ Համիդ II-ի պատվին կոչվում էր Համիդիե։ Քրդական ցեղախմբերի որոշ առաջնորդներ ստացել են բարձր պաշտոններ։ Կրկնակի հարկման համակարգը նոր թշնամանք է առաջացրել թուրք առաջնորդների (աղաներ) և հայկական ու քրդական ագրարային համայնքի միջև, որոնք այդ քրդական հարկումը համարում էին շահագործում։ Երբ հայ ներկայացուցիչները հանդես են եկել թուրքական աղայի դեմ, դա թշնամանք է առաջացրել երկու ժողովուրդների միջև, որի արդյունքում տեղի են ունեցել 1893 թվականի Սասունի և Մուշի իրադարձությունները ։
Վախենալով հայ-քրդական համագործակցությունից՝ Օսմանյան կայսրությունը ստիպված էր ենթարկվել քրդերին և նրանց օգտագործել որպես գործիք՝ կանխելու համար հայերի ինքնակառավարվելու ցանկացած փորձ։ Սակայն Համիդիեի հեծելազորի հարկադիր հավաքագրումը ստիպում է շատ քրդերի ապստամբել (հատկապես Արածանի գետի քրդերին), բայց որոշ ցեղեր, որոնցից էր նաև Մազրիկ ցեղը, որոշեցին անդամակցել հեծելազորին։ Ռուս հյուպատոս Իվանովն իր աշխատություններում բացատրել է, որ թուրքերը ճնշել են քրդերին, որոնք հեծելազորի մեջ չեն ցանկացել մտնել՝ ցեղային հաշվեհարդար հրահրելով կամ հարձակվելով նրանց վրա, երբ նրանք լեռներից ձմռանը իջնում էին ամառային լեռնային ճամբարներ ։
Սասունի ապստամբություն (1894)
1894 թվականին ՀՅԴ-ն իր մասնակցությունն ունեցավ Սասունի առաջին ապստամբությանը՝ զինամթերք մատակարարելով տեղացի բնակչությանը և Սասունի ժողովրդին օգնելով ինքնապաշտպանվել Համիդյան ջարդերից ։ Երբ հայերը 1894 թվականին սկսել են իրենց պայքարը ինքնավարության համար, հազարավոր հայեր սպանվել են օսմանյան զորքերի և քրդական ցեղերի կողմից ։ 1894 թվականի ամռանը հայ զինված գյուղացիները դիմադրություն են ցույց տվել քրդերի հարձակմանը։ Այնուհետև Համիդիե զորագնդերը և կանոնավոր զորքերը Բիթլիսից և Մուշ նահանգից, որոնց միացել է չորրորդ բանակային կորպուսը, ուղարկվել են Սասունի շուրջ գտնվող հայկական շրջաններ և օգոստոսի 18-ից մինչև սեպտեմբերի 10-ը 23-օրյա գործողություն սկսել։ Զորքը ոչնչացրել է առնվազն 8000 հայ ։
Վանի պաշտպանություն (1896)
1896 թվականի հունիսին Վանի նահանգում կազմակերպվել էր Վանի պաշտպանությունը, մինչդեռ Համիդիե գնդերը պատրաստվում էին գրոհել քաղաք։ Վանի բոլորը զենք բռնելուն ընդունակ հայերը զենք են վերցրել և խաղաղ բնակիչներին պաշտպանել հարձակումից ու հետագա կոտորածներից ։
Զելյանի ավազակապետ (1896)
Զելյանի քուրդ ավազակապետը իր 3-4 հազարանոց քրդական բանակով սկսել է հարձակվել հայկական գյուղերի վրա։ Օսմանյան նահանգապետը սուլթանին զեկուցել է, որ Զեյլանի առաջնորդը ենթարկվել էր հայերի հարձակմանը։
Փոքր անկարգությունները մշտապես տեղի են ունեցել, և շուտով՝ 1894-1896 թվականներին, դրանց հաջորդել են հայերի զանգվածային սպանությունները այլ վայրերում, ընդ որում՝ այդ կոտորածներին ակտիվորեն մասնակցել են նաև քրդերը։ Նրանք ավերել են հինգ հայկական գյուղեր և Տալվորիկի շրջանը։ Սասունի իրադարձությունները սկիզբ դրեցին հայկական ցույցերի երկար շարքին և քրդերի կողմից նրանց ճնշմանը ։
Խանասորի արշավանք (1897)
Խանասորի արշավանքը կազմակերպվել է 1897 թվականի հուլիսի 25-ին ընդդեմ քրդական Մազրիկ ցեղի։ Հայ Հեղափոխական Դաշնակցությունը որոշել էր վրեժ լուծել այն բանի համար, որ Վանի պաշտպանության ժամանակ՝ 1896 թվականին, Օսմանյան կայսրության կողմից վարձված Մազրիկ ցեղը դարանակալել և ոչնչցարել էր հայ պաշտպանների ջոկատը։
Առաջին համաշխարհային պատերազմ
19-րդ դարի վերջին սկսված հայկական ազատագրական պայքարի ժամանակ հայ հայրենասերների գլխավոր թշնամիները օսմաններն էին՝ արևելյան Փոքր Ասիայի մուսուլմանները՝ հիմնականում քրդերն ու թուրքերը։ Հայկական հայրենասիրական շարժման ձևավորումը սկսվել է 1878 թվականի ռուս-թուրքական պատերազմի ավարտին և ուժեղացել Օսմանյան կայսրության քրեական օրենսգրքի 166-րդ հոդվածի ներդրմամբ ու Էրզրումի տաճարի արշավանքով։ Հոդված 166-ը նախատեսված էր զենքի տիրապետման վերահսկողության համար, սակայն օգտագործվում էր հայերի դեմ՝ սահմանափակելով նրանց զենքի տիրապետումը։ Տեղի որոշ քուրդ ցեղեր զինված են եղել և հայերի վրա հարձակվելու հրաման են ունեցել։ Սակայն հարկ է նշել նաև, որ ոչ բոլոր քրդերն են մասնակցել հայերի սպանություններին, շատերը նույնիսկ օգնել են հայերին փախչել Օսմանյան կայսրությունից ։ Շատ քուրդ քաղաքական գործիչներ հայերին թաքցրել են Համադիեի կորպուսից և թուրք զինվորներից․ այդպիսի քրդերից էր Խնուսի քուրդ քաղաքապետը։ Այնուամենայնիվ, քրդերը մեծ դեր խաղացին Հայոց ցեղասպանության իրականացման ժամանակ՝ օժանդակելով 1,5 միլիոն հայերի սպանությանը։
Թուրքիայի անկախության պատերազմ
Առաջին համաշխարհային պատերազմում Օսմանյան կայսրության պարտությունից հետո Անտանտի տերություններն առաջարկել են իրենց անատոլիական հողերը բաժանել Սևրի պայմանագրով։ Բացի այդ, պայմանագրի ամբողջական կիրառումը կհանգեցներ Հայաստանի առաջին հանրապետության ընդլայնմանը՝ դրանում ներառելով Բիթլիսի, Վանի, Էրզրումի և Տրապիզոնի տարածաշրջանները, ինչպես նաև Եփրատ գետից արևելք և Հայաստանից հարավ ընկած շրջանում տեղական ինքնավարություն տրամադրելով քրդական բնակավայրերին։ Փարիզի խաղաղության խորհրդաժողովում քուրդ ներկայացուցիչ Շարիֆ փաշան 1919 թվականի դեկտեմբերի 20-ին համաձայնության է եկել Հայաստանի ներկայացուցիչների հետ, և երկու կողմերն էլ խորհրդաժողովում հանդես են եկել համատեղ հայտարարություններով ։
Սակայն թուրք հեղափոխականները Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքի գլխավորությամբ մերժեցին այդ պայմանագիրը և հռչակեցին այն որպես «անընդունելի»։ Նրանք պայքարում էին Թուրքիայի անկախության պատերազմում ամբողջ Անատոլիայի նկատմամբ լիակատար վերահսկողության համար։ Սևրի պայմանագիրը այնուհետև փոխարինվել է Լոզանի պայմանագրով, որը սահմանեց Թուրքիայի Հանրապետության (բացառությամբ Հաթայի մարզի) մոտավորապես ժամանակակից սահմանները։ Լոզանի պայմանագիրը ոչ միայն քանդեց անկախ քրդական պետության հույսերը, այլև քուրդ ժողովրդին չտվեց փոքրամասնության կարգավիճակ (և դրանից բխող իրավունքներ), որը տրամադրվել էր հույներին, հայերին և հրեաներին։
Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո քրդերն ու թուրքերը միավորվեցին պատերազմում հաղթած ոչ մուսուլման և տեղի քրիստոնյա հայերի դեմ․ այստեղ իսլամը միավորող գործոն դարձավ ։ Աթաթուրքի բարեփոխումների արդյունքում իսլամն առանձնացել է պետությունից, ինչի արդյունքում Աթաթուրքը ոչնչացրել է թուրք-քրդական միասնության հիմքերը ։
Արարատյան հանրապետություն
Թուրքիայի դեմ քրդական ապստամբությունների շարքը 1920-ական թվականների ընթացքում 1927 թվականին ավարտվել է Արարատյան հանրապետության ժամանակավոր ստեղծմամբ, որը գտնվում է Աղրըի մարզում՝ Խորհրդային Հայաստանի հետ սահմանից ոչ հեռու։ Սակայն առանց ճանաչման կամ օտարերկրյա աջակցության պետությունը պարտություն է կրել թուրքական կառավարությունից, որը վերականգնել է տարածաշրջանի նկատմամաբ ունեցած վերահսկողությունը։ Արարատյան շարժումը ղեկավարում էր քրդական «Խոյբոուն» քաղաքական կուսակցությունը, որի հիմնադիր համագումարը տեղի է ունեցել 1927 թվականի օգոստոսին Լիբանանի Բիհամդուն քաղաքում։ Այդ հանդիպմանը ներկա էր նաև հայ դաշնակցականների առաջնորդ Վահան Փափազյանը՝ «որպես հայերի և քրդերի միջև միության խորհրդանիշ» ։
Քրդական բանվորական կուսակցություն
Հետագայում ամբողջ տարածաշրջանում տեղի են ունեցել նաև նոր քրդական ապստամբություններ։ Առավել դաժան են եղել 1978 թվականին հիմնադրված Քրդական բանվորական կուսակցության (ՔԲԿ) գործողությունները։ ՔԲԿ-ի և թուրքական կառավարության միջև պատերազմը, որը շարունակվել է 1980-ականներից մինչև 1990-ականները, քրդական կողմում հանգեցրել է բազմաթիվ զոհերի և ներքին տեղահանվածների։
Թուրքիայի և ՔԲԿ-ի միջև պատերազմի ժամանակ ՔԲԿ-ի առաջնորդ Աբդուլլահ Օջալանի լուսանկարը Հալեպի սիրիական ուղղափառ եպիսկոպոս Յոհանայի հետ 1994 թվականին օգտագործվել է երկու թուրքական «Թերքյուման» և «Սաբահ» թերթերի կողմից, որպես ապացույց, որ Թուրքիայի հայ համայնքը և եկեղեցին բացահայտ աջակցում են ՔԲԿ-ին և համագործակցում են նրա հետ։ 1994 թվականի մայիսին «Özgür Ülke» թերթը հրապարակել է լուսանկարի վերաբերյալ ավելի ճիշտ տեղեկատվություն և հայտարարել, որ այն արվել է 1993 թվականի մարտին Յոհաննայի և ՔԲԿ-ի միջև տեղի ունեցած բաց հանդիպման ժամանակ, որը լուսաբանվել է քրդական «Kurdha» լրատվական գործակալության և «Özgür Halk» ամսագրի կողմից։ Նրանք հայտարարել են, որ այդ լուսանկարները հայտնաբերել են թուրք ուժայինները, երբ խուզարկում էին «Özgür Gündem» գործակալության շենքերը։ Թուրքական լրատվամիջոցները նաև պնդում էին, որ Հայաստանն ընդունել է ՔԲԿ-ի մարզական ճամբարները, սակայն այդ պնդումները կեղծ էին ։
Թուրքիայի դեմ պայքարում որոշ քրդեր սկսեցին իրենց նույնացնել հայերի հետ, որոնց օսմանյան կառավարության խրախուսման արդյունքում իրենք ճնշում էին։ ՔԲԿ-ի ղեկավարությունը ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունը և ներողություն խնդրել քրդերի մասնակցության համար ։ Բացի այդ, հայկական և քրդական խմբերը ինչպես Հայոց ցեղասպանության, այնպես էլ Թուրքիայի մասին սեմինարներ են անցկացրել ։
Քրդերը Հայաստանում
1937 թվականի ստալինյան էթնիկ զտումների ժամանակ Հայաստանի քրդերը բռնի միգրացիայի զոհ են դարձել. ։
Խորհրդային ժամանակաշրջան
1930-ական թվականներից մինչև 1980-ական թվականները քրդական մշակույթը Խորհրդային Հայաստանում ծաղկում էր, իսկ քրդերը վայելում էին զգալի պետական մշակութային աջակցություն։ Երևանում կար քրդական ռադիո ։ Ժամանակակից քրդական գրականության և մշակույթի առաջամարտիկները հիմնականում Թուրքիայից գաղթած եզդիներն էին։ Այդ շրջանի հայտնի քուրդ գրողներ էին Քազիմ Չելիլը, Էմին Եվդալը, քրդերը, Արաբ Շամիլովն ու Ջալիլե Ջալիլը։ Երևանում հրատարակվող քրդական հայտնի «Ռիա Թազա» թերթը հնագույն քրդական թերթերի շարքում է։ Այն Հայաստանի կոմունիստական կուսակցության քրդական սեկցիայի մարմինն էր։ Շատ հայ գրական ստեղծագործություններ թարգմանվել են քրդերեն։ Առաջին քրդական վեպը Շամիլովի կողմից գրվել է 1935 թվականին ։
Քրդական ներկայացուցչությունները Հայաստանում
1969 թվականին գիտությունների հայկական ազգային ակադեմիան հիմնադրել է քրդական հետազոտությունների բաժինը քրդական մշակույթի բոլոր ասպեկտների փաստաթղթավորման և ուսումնասիրման, ինչպես նաև հայ-քրդական հարաբերությունների ուսումնասիրման համար ։ Առաջին քրդական թերթերից մեկը փաստացի ստեղծվել և հրատարակվել է Հայաստանի մայրաքաղաք Երևանում։ Թերթը կոչվում էր «Ռյա Թազա» (թարգամանաբար՝ «նոր ճանապարհ»)։ Ավելի ուշ հիմնադրվել է ևս մեկ քրդական թերթ՝ «Բոթան» անունով, որը լույս է տեսել երկու շաբաթը մեկ ։
Հայկական «Դենգե Էրիվան» («Երևանի ձայնը») ռադիոկայանը քրդերենով հեռարձակվում էր օրական մեկ ժամ՝ ունենալով նաև հարավ-արևելյան Թուրքիայի էթնիկ քրդերի լսարան։
Հայաստանի եզդի փոքրամասնություն
Ըստ 2001 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ Հայաստանում կա մոտ 40 620 եզդի։ Ըստ 2007 թվականին ԱՄՆ Պետդեպարտամենտի Մարդու իրավունքների զեկույցի՝ «ինչպես նախորդ տարիներին, այս տարի նույնպես եզդիական առաջնորդները չեն բողոքել, որ ոստիկանությունն ու տեղական իշխանությունները իրենց համայնքին խտրականության են ենթարկում» ։ Եզդի երեխաների մեծ մասը դպրոց չի հաճախում ինչպես աղքատության, այնպես էլ նրանց մայրենի լեզվով խոսող ուսուցիչների բացակայության պատճառով ։ Սակայն պատմության մեջ առաջին եզդիական դպրոցը Հայաստանում բացվել է 1920 թվականին. ։ Ադրբեջանի հետ պատերազմի հետևանքով ծագած էթնիկ լարվածության պատճառով եզդիական համայնքը հրաժարվել է երկրից փախած առավելապես մուսուլման քրդերի հետ իր կապերից և փորձել է հաստատվել որպես ինքնուրույն էթնիկ խումբ։ Եզդիները մեծ հայրենասիրություն են ցուցաբերել՝ Արցախյան պատերազմի ժամանակ կռվելով հայերի հետ։ Նրանցից շատերը զոհվեցին ծառայության ժամանակ ։
2019 թվականի սեպտեմբերի 30-ին Հայաստանի Ակնալիճ գյուղում բացվել է աշխարհի ամենամեծ եզդիական տաճարը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի երկկողմ հարաբերություններ
Խուան Վիկտոր Աբարգես դե Սոստեն
Խուան Վիկտոր Աբարգես դե Սոստեն (Juan Víctor Abargues de Sostén, ), իսպանացի դիվանագետ և ճանապարհորդ ։
Կենսագրություն
Խուան Վիկտոր Աբարգես դե Սոստեն ծնվել է 1845 թվականին Իսպանիայի Վալենսիա քաղաքում։ Սովորել է ճարտարապետություն և երիտասարդ հասակում մեկնել Կենտրոնական Աֆրիկա։ Ավելի ուշ տեղափոխվել է Եգիպտոս և այնտեղից 1876 թվականին առաջարկով դիմում է Իսպանիայի պետական նախարարությանը՝ հետազոտել Աֆրիկա մայրցամաքը։ Ավելի ուշ նախընտրում է վերադառնալ Իսպանիա, որտեղ 1877 թվականի մարտին դառնում է Սան Ֆեռնանդոյի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայի ակադեմիկոս։ Արդեն Մադրիդում իր՝ Աֆրիկան հետազոտելու նախագծի համար աջակիցներ է գտնում․ զանգվածային լրատվամիջոցների հարցում օգնելու էր Իսպանական միությունը, նյութական աջակցություն էր ցուցաբերելու Ուրկիխոյի առաջին մարկիզը, Ուրկիխոյի և Լանդալուսեի էստանիսլաոները և Մադրիդի աշխարհագրական միությունը ։
1880 թվականի վերջին գալիս է Սուես, այնուհետև ուղղություն վերցնում դեպի հարավ մինչև քրիստոնեական Եթովպիա, որը կառավարում էր նեգուս Յոհաննես IV-ը։ Կայսերական Եթովպիայի հնագույն մայրաքաղաք Գոնդարի մոտ հայտնաբերում է Կրիստոբալ դա Գամայի գերեզմանը՝ ծովագնաց Վասկո դա Գամայի որդին ։ Վերադառնալով առաջին այս ճանապարհորդությունից՝ 1883 թվականին իր տպավորություններով կիսվեց Մադրիդի աշխարհագրական միության հետ։
Կյանքի վերջին տարիներն անցկացրեց Եգիպտոսում, քանի որ նոր մտադրություններ ուներ՝ 1883 թվականին՝ պետական նախարարի՝ Վեգա դե Արմիխո մարկիզի հետ, իսկ 1885 թվականին մեկ այլ նախարարի՝ դոն Սիգիզմունդ Մորետի հետ․ ցանկանում էր Կարմիր ծովում իսպանական անկլավներ փնտրեր։ Բացի այդ իրեն նվիրեց մարդաբանությանը, եգիպտաբանությանը և գրական այլ գործերին։
1916 թվականին կրկին վերադառնում է Մադրիդ՝ փնտրում պատասխաններ իր՝ Եգիպտոսի և Մերձավոր Արևելքի գաղափարների և նախագծերի համար, սակայն ապարդյուն։ 1917 թվականի վերջին ի շնորհիվ դոն Ռաֆայել դե Ռոդայի բարեգթության, ով Գաղութացման իսպանական ընկերության խորհրդատու-պատվիրակն էր, տեղափոխվում է աշխատելու Մարոկկոյի իսպանական հատված՝ ծովափնյա Լարաչե քաղաք։ Երբ դոն Ռաֆայել Ռոդան թոշակի անցավ, նրա հաջորդներն անտեսեցին Խուան Վիկտորին ու նրա նախագծերը։ 1919-1920 թվականներին ապրում էր ծայր աղքատության մեջ։ Հանգրվանում է մի ապաստարանում, որտեղ էլ մահանում է 1920 թվականին ։
Ճանապարհորդությունը Կարմիր ծով և Հաբեշստան
Աբարգեսը 1881-1883 թվականներին ճանապարհորդել է Կարմիր ծով և Հաբեշստան (ներկայիս Եթովպիա)։ Որպես արդյունք 1883 թվականին Մադրիդի աշխարհագրական միության համար կոնֆերանս կազմակերպվեց, որն ընթացավ «Պարոն Խ․ Վ․ Աբարգես դե Սոստենի ճանապարհորդությունները Եթովպիա, Քսոա, Սեբուլ, Ուոլո, Գալաս» խորագրով ։ Կոնֆերանսին նա պատմում էր քրիստոնեական Եթովպիա իր այցի և նեգուս Յոհաննես IV-ի հետ ունեցած նրա բազում հանդիպումների մասին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանացի դիվանագետներ Կատեգորիա:Իսպանացի ճանապարհորդներ
Էփլ
Apple Inc., ամերիկյան ընկերություն, զբաղվում է անհատական և պլանշետային համակարգիչների, նվագարկիչների, հեռախոսների, ծրագրային ապահովման արտադրությամբ։ Անհատական համակարգիչների և գրաֆիկական միջերեսով ժամանակակից բազմախնդիր օպերացիոն համակարգերի բնագավառի ռահվիրաներից մեկն է։ Գլխավոր գրասենյակը Կալիֆոռնիա նահանգի Կուպերտինո քաղաքում է։
Նորարարական տեխնոլոգիաների և էսթետիկ ձևավորման շնորհիվ Էփլ ընկերությունն էլեկտրոնիկայի սպառողական արդյունաբերության մեջ ստեղծել է պաշտամունքի հավասարվող եզակի համբավ ։ Ընկերությունն աշխարհում առաջին տեղն է զբաղեցնում շուկայական կապիտալիզացիայով, որի չափը 2016 թվականի հունվարի 11-ի դրությամբ կազմում է 538 միլիարդ ԱՄՆ դոլար ։
Անվանում
Մինչ 2007 թվականի հունվարի 9-ը՝ 30 տարի շարունակ, ընկերության պաշտոնական անվանումը Apple Computer, Inc. էր։ Անվան մեջ Computer բառից հրաժարվելը ցուցադրում է ընկերության հիմնական կիզակետի փոփոխությունը, իր համար ավանդական համակարգչային տեխնիկայի շուկայից կենցաղային էլեկտրոնիկայի շուկային անցումը։
Ընկերության  պատմությունը
"Ավելի լավ է վերցնել և հորինել վաղվա օրը, քան անհանգստանալ այն մասին, որ երեկվա օրն այդպես էլ լավը չէր": Սթիվ Ջոբս․
Հանճար Սթիվ Վոզնյակը (WOZ) համակարգչային հեղափոխության վերաբերյալ հասարակության աչքում թերագնահատված մարդ է եղել։  Նա ոչ միայն հորինել է անձնական համակարգիչը, այլև միակ մարդն է, ով կառուցել է այն զրոյից։ Սթիվ Ջոբսը դարձել է վեկտոր, որը ինժեների էներգիան ճիշտ ուղղությամբ է ուղղորդել։
21-ամյա Սթիվ Ջոբսն իր ընկերների հետ զրուցում էր ավտոտնակում այնպես, կարծես հերթական ռոք խումբ էր ստեղծում։  Բայց երիտասարդ գյուտարարները զբաղված էին բոլորովին այլ գործով։ Նրանք որոշել էին սկսել իրենց գործը յուրահատուկ սարք ստեղծելուց հետո, որը կոչվում էր "կապույտ արկղ"։ Սարքը թույլ էր տալիս անօրինական կերպով կատարել անվճար միջքաղաքային զանգեր AT&T ցանցում ՝ առանց դրանց հետևելու հնարավորության ։  Սթիվ Ջոբսն իր  հարցազրույցում հայտարարել էր, որ եթե չլիներ այդ առաջին գաղափարը, ապա Apple ընկերությունը կարող է և չլիներ ։
Այդ պահից ի վեր, 1972 թ., երկու հանճարեղ ինժեներ և ստեղծարար, երկու Սթիվ որոշել է բարելավել իրենց գաղափարները։ Բացի այդ, անօրինական սարքը հետաքրքրել է ոստիկանությանը։ 1974 թվականին ընկերները սկսեցին աշխատել առաջին համակարգչի վրա, որն էլ երկու տարի անց դարձավ Apple 1-ը ։
Apple Computer-ը շուտով ստացավ իր առաջին պատվերը byte Shop-ի 50 PC-ի համար, որն այն ժամանակ գոյություն ունեցող միակ համակարգչային ցանցն էր։ Իսկ շուտով Ուեյնը, որը տիրապետում էր ընկերության բաժնետոմսերի 10 տոկոսը, որոշեց դադարեցնել իր աշխատանքը ընկերությունում։  Նրան դուր չէին գալիս Ջոբսի գաղափարներն ու վարկերը, որոնցով սկսել է ընկերությունը ։  Ռոնալդ Ուեյնը ստացավ 1000 դոլար մասնաբաժնից էլ քիչ,  որն այսօր կարժենար մոտ 72 մլրդ դոլար։ Դա պատմության ամենամեծ սխալներից մեկն էր համաարգչային ոլորտում և ոչ միայն։
Սթիվ Ջոբսը շնորհալի ինժեներ էր, գործարար, աշխատասեր և բնածին առաջնորդ։ Նա երբեմն կոշտ, երբեմն չափազանց համառորեն առաջ էր տանում իր գաղափարները, բայց առանց հանճարի հաստատակամության, կարող էր ձախողվել սկզբնական փուլերում ։  Հենց հատվածն ու բնավորությունն են օգնել Սթիվին դառնալ լեգենդ և տեխնիկայի աշխարհը դարձնել այնպիսին, ինչպիսին մենք տեսնում ենք այն այսօր ։
"Ես չեմ ձգտում գրավիչ լինել մարդկանց համար ։  Իմ գործն է ստիպել նրանց ավելի լավը դառնալ" ։
1970-ականներ
Ընկերությունը Կալիֆորնիայում հիմնել են Սթիվ Ջոբսն ու Սթիվ Վոզնյակը, ովքեր 1970-ականների կեսերին «MOS Technology 6502» պրոցեսորի հիման վրա հավաքեցին իրենց առաջին անհատական համակարգիչը։ Վաճառելով մի քանի տասնյակ այդպիսի համակարգիչ, երիտասարդ ձեռներեցներն ստացան ֆինանսավորում և 1976 թվականի ապրիլի 1-ին պաշտոնապես գրանցեցին Apple Computer, Inc. ֆիրման ։
1976 թվականին թողարկված «Apple I»-ը ծրագրավորովող առաջին միկրոհամակարգիչը չէր։ Առաջնության իրավունքը պատկանում էր Էդ Ռոբերտսի ստեղծած և 1974-1975 թվականներին կատալոգներով տարածված «Altair 8800» միկրոհամակարգչին։ Սակայն Altair-ը անհատական համակարգիչ չէր, քանի որ հնարավորություն չէր տալիս իր միջոցով համեմատաբար լուրջ խնդիրներ լուծել։
1980-ականներ
1981 թվականի մարտին, Վոզնյակը ենթարկվում է ավտովթարի և ժամանակավորապես թողնում է աշխատանքը։ «Apple III»-ի վաճառքի խնդիրները բերեցին նրան, որ Ջոբսն ստիպված էր ազատել աշխատանքից 40 աշխատակիցների։ Լրատվամիջոցներն արդեն ազդարարում էին Էփլ ընկերության մոտակա վախճանի մասին։ 1983 թվականի սկզբին առաջացած խնդիրները հաղթահարել չկարողանալով՝ Ջոբսը ընկերության նախագահի պաշտոնն զբաղեցնելու համար հրավիրում է Ջոն Սկալիին, ով այդ ժամանակ նույն պաշտոնն էր զբաղեցնում «PepsiCo»-ում։ 1983 թվականի ապրիլին Սկալին անցնում է իր պարտականություններին։ Սթիվ Ջոբսն ընկերության անհաջողությունները վերապրում էր ինչպես իր անձնականները, այդ պատճառով նրա և Սկալիի միջև առաջանում են տարաձայնություններ և բախումներ։
1984 թվականին էփլն առաջին անգամ ներկայացրեց նոր 32 կարգանի Macintosh համակարգիչը ։ Հետագայում այս դասի համակարգիչները դարձան ընկերության հիմնական բիզնեսը։ Երկու տասնամյակի ընթացքում ընկերությունը թողարկեց Motorola պրոցեսորների վրա հիմնված Macintosh համակարգիչները՝ Mac OS ֆիրմային օպերացիոն համակարգով։ Այս հարթակը թողարկում է միայն Էփլը։ Կարճ ժամանակ անց 1990-ականների կեսերին ղեկավարությունը որոշում ընդունեց Mac համատեղելի համակարգիչների համար լիցենզիա ներկայացնել, սակայն հետագայում լիցենզիաները ետ կանչվեցին։
Էփլն ուներ ուժեղ դիրք կառավարական և կրթական կազմակերպությունների հատվածում, ինչպես նաև հրատարակչական և ձևավորման բիզնեսում, հետագայում՝ երաժշտական արդյունաբերությունում։ Առաջ անցնելով այլ մշակողներին՝ Էփլը լայն գործածության մեջ դրեց օգտագործողի գրաֆիկական միջերեսը (ինտերֆեյս) և համակարգչային մկնիկը։ 1985 թվականին ԱՄՆ-ի նախագահ Ռոնալդ Ռեյգանը պարգևատրեց Ջոբսին և Վոզնյակին մեդալներով՝ տեխնիկական առաջընթացի զարգացման համար։ Նույն տարում ընկերությունը լքեզ հիմնադիրներից Սթիվ Ջոբսը։
1990-2000-ականներ
1994-1996 թվականներին ընկերությունը հաջորդաբար շուկա հանեց 640×480 մատրիցայով, 24 բիթ գույնով գունավոր ֆոտոխցիկների երեք մոդելներ QuickTake 100, 150 և 200։ Սրանք ժամանակակից տիպի գունավոր ֆոտոխցիկներից առաջինն էին, սակայն Էփլի արտադրանքը հետագա զարգացում չստացավ ։
1990-ականների վերջում Էփլի գործերը կտրուկ վատացան և 1997 թվականին երկու տարվա կորուստները կազմեցին 1,86 մլդ դոլար ։ Վիճակը փոխվեց 1997 թվականին Ջոբսի վերադարձով։ Էփլն իր համար աստիճանաբար սկսեց բացել նոր, համակարգչային տեխնիկայի հետ անմիջական կապ չունեցող շուկաներ։
2001 թվականին ընկերությունը ներկայացրեց արագ հանրահայտություն ձեռք բերած ձայնային նվագարկիչ iPod-ը։
2003 թվականին ընկերությունը բացեց iTunes Store թվային ձայնա, տեսա և խաղային մեդիակոնտենտի հանրահայտ Համացանց-խանութը (օնլայն սուպերմարկետը)։
2010-ականներ
2010 թվականին շուկա թողարկվեց iPad պլանշետային համակարգիչը ։
Ամբողջ աշխարհում մեծ պահանջարկ ունեցող iPod-ի, iPhone-ի և iPad-ի արտադրությունը արմատապես բարելավեց Էփլի ֆինանսական դրությունը՝ բերելով ըենկերությանը ռեկորդային եկամուտ։ 2011 թվականի օգոստոսին ըստ շուկայական կապիտալիզացիայի՝ շրջանցելով ExxonMobil նավթային ընկերությանը, Էփլը դարձավ աշխարհի ամենաթանկ ընկերությունը։ Մինչ տարվա ավարտը ընկերությունները մի քանի անգամ փոխվեցին տեղերով, սակայն 2012 թվականի հունվարից Էփլին հաջողվեց երկար ժամանակով հաստատվել առաջին տողում։ 2012 թվականի օգոստոսին այն դարձավ պատմության մեջ ամենաթանկ ընկերությունը, գերազանցելով 1999 թվականի դեկտեմբերին Microsoft-ի սահմանած դոթքոմի պղպջակի գագաթնակետը, իսկ 2012 թվականի սեպտեմբերին Էփլի ակցիաները առևտրի ընթացքում հասան իրենց առավելագույնին՝ 705,07 մլրդ դոլար, կապտալիազացիան՝ 662,09 մլրդ ։ 2012 թվականի սեպտեմբերի առավելագույնից հետո, մոտ 2013 թվականի հունվարին, Էփլի կապիտալիզացիան կրճատվեց 37,6%-ով, ինչը թույլ տվեց ExxonMobil-ին կրկին մրցակցել նրա հետ աշխարհի ամենաթանկ հանրային ընկերության տեղի համար ։ 2014 թվականի նոյեմբերի 13-ին Էփլը գերազանցեց սեփական ռեկորդը, նրա կապիտալիզացիան կազմեց 663,43 մլրդ դոլար ։
2013 թվականին Էփլ ընկերությունն առաջինն սկսեց 64 բիթանոց ARM ճարտարապետությամբ չիպերի սերիական արտադրությունը, թողարկելով 64 բիթանոց 2-միջուկային Apple A7 միկրոպրոցեսորը ։
2014 թվականին ընկերությունը ներկայացրեց իր առաջին անհատական դյուրակիր Apple Watch սարքավորումը։
2016 թվականին WWDC-2016 ամենամյա կոնֆերանսին Էփլ ընկերությունը հայտարարեց, որ բրենդի սարքավորոմը կաշխատի ավարտուն ծածկագրման սկզբունքով․ տեղեկությունը կկոդավորվի այն փոխանցող սարքավորման վրա և կապակոդավորվի կիրառվող գաջեթով։ Այն պլանավորում են կիրառել ձայնային զանգերի կատարման, ինչպես նաև նոր մեսենջերում ։
Պատկերանիշ
Apple-ի առաջին ոչ պաշտոնական լոգոյի հեղինակը Ռոն Ուայնն էր։ Այդ լոգոյում պատկերված էր խնձորի ծառի տակ նստած Իսահակ Նյուտոնը։ Լոգոն թողարկվել է 1976 թ, ապրիլի 1-ին ։
Կարճ ժամանակ անց լոգոն փոխարինվեց Ռոբ Յանովի «ծիածանագույն խնձոր» rainbow լոգոտիպով։ Այն հրապարակվել է 1977 թ․ օգոստոսի 4-ի Macintosh Classic 2 թողարկման հետ։ Յանովը ներկայացրել էր լոգոյի երկու տարբերակ՝ նորմալ և կծած, որոնցից Ջոբսը ընտրել է երկրորդ տարբերակը։
Յանովի ստեղծած լոգոյի նշանում կարևոր է խնձորի ձևը, որն արված է «ոսկե ճշգրտությամբ»։
Նախնական լոգոն փոխելու նպատակն այն էր, որ այն գրավի մարդկանց ուշադրությունը և բարձրացնի կազմակերպության վարկանիշը։ Աշխատանքը բարդ էր, շատերն արդեն պատրաստ էին Apple-ի սնանկացմանը և կազմակերպության նկատմամբ ձևավորված էր բացասական դիրքորոշում, որը կապում էին չհաջողված լոգոյի հետ։ Ստեղծված իրավիճակում անհրաժեշտ էր ստեղծել կազմակերպության նոր լոգո։ Պահանջն էր, որ այն լինի պարզ, ժամանակակից տեսքով և լավ ճանաչելի։ Դիզայներ Յանովը և Սթիվ Ջոբսը եկան այն եզրահանգման, որ իդեալական լոգոտիպը միագույն խնձորն է, որը պետք է կծած լինի աջ կողմից և չնմանվի լոլիկի։ Ջոբսին այս պատկերը շատ դուր է գալիս, սակայն նա որոշում է, որ լոգոն անպայման պետք է լինի գունավոր։ Ջոբսը համոզված էր, որ գունավոր լոգոն կօգնի ձևավորել կազմակերպության վերաբերյալ դրական վերաբերմունք։
Մայքլ Սքոթը՝ Apple-ի առաջին գլխավոր գործադիր տնօրենը, ծիածանփայլ լոգոն անվանել է ամենաթանկ լոգո, որ երբևէ գոյություն է ունեցել։ Դա կապված էր այն փաստի հետ, որ այն ժամանակ գունավոր լոգոյի թողարկումը ավելի թանկ էր, քան սև-սպիտակինը։ Ռոբ Յանովը միաժամանակ գունավոր տարբերակի հետ ներկայացրել է նաև լոգոյի միագույն և մետաղական տարբերակները, սակայն չնայած թանկարժեք լինելուն, կազմակերպության տնօրինությունը որոշել է կանգ առնել գունավոր տարբերակի վրա ։
Ռոբ Յանովի բացատրությամբ գունավոր լոգոն կապված է այն հանգամանքի հետ, որ Apple-ը թողարկում է համակարգիչներ՝ գունավոր մոնիտորներով։ Այն ժամանակ Mac համակարգիչների էկրանը կարող էր արտացոլել 6 գույն։ Հենց այդ գույներն էլ նշված են լոգոյում։ Գույների դասավորության ինչ-որ օրենքներ չկան։ Յանովը գույները դասավորել է պատահական կարգով, միայն կանաչ գույնը տեղակայված է եղել առաջին տեղում։ Այսպիսով, ձևավորվեց գունավոր կծած խնձորի տեսքով լոգոն, որը գոյատևեց մինչև 1999 թվականը։ Դրանից հետո լոգոն սկսեց թողարկվել սպիտակ-սև գույներով։ Այն ժամանակ լոգոն եղել է շրջված խնձորի տեսքով, որպեսզի փակ համակարգչի դեպքում այն հայտնվեր օգտվողի դիմաց ուղիղ դիրքով ։
1999 թվականի օգոստոսի 27-ին (IMAC G3-ի թողարկումից մեկ տարի անց) Apple-ը պաշտոնապես հրաժարվեց ծիածանագույն լոգոյից, սկսեց օգտագործել միագույն լոգո, որը ձևով նման է «ծիածանագույն խնձորին»։ Ակվա թեմատիկայով տարբերակը օգտագործվել է 1999-2003 թվականներին, իսկ ապակյա թեմատիկայով տարբերակը՝ 2007-2013 թվականներին․։
Միաձուլում և կլանում
Իր գործունեության տարիներին Էփլը բազմիցս է կլանել ՏՏ շուկայում աշխատող տարբեր ընկերությունների։ Նման խոշորագույն գործարքներից է NeXT (1996 թվական, 430 մլն դոլարով), P.A. Semi (2008 թվականի ապրիլ, 280 մլն դոլարով), Quattro Wireless (2010 թվականի հունվար, 274 մլն դոլարով), Siri (2010 թվականի ապրիլ, 200 մլն դոլարով), Anobit Technologies (2012 թվականի հունվար, 400–500 մլն դոլարով), Beats Electronics (2014 թվականի մայիս, 3 մլրդ դոլարով) և այլ ընկերությունների գնումը։
Սեփականատերեր և ղեկավարություն
Էփլ հանրային ընկերության ակցիաները վաճառվում են NASDAQ բիրժայում և Լոնդոնյան ֆոնդային բիրժայում։ Թողարկված ակցիաների ընդհանուր քանակը 2011 թվականի սկզբին կազմել է 921,28 մլն հատ։ 2010 թվականի մայիսի 26-ի դրությամբ Էփլ ընկերության շուկայական գինը գերազանցեց Microsoft-ի շուկայական գնին ։ 2011 թվականի մարտի դրությամբ ընկերության շուկայական կապիտալիզացիան գնահատվեց 309,5 մլրդ դոլար ։
2011 թվականի օգոստոսին ըստ Շուկայական կապիտալիզացիայի, որը օգոստոսի 10-ին կազմում է 338,8 մլրդ դոլար, Էփլը դառնում է աշխարհի ամենաթանկ ընկերությունը ։ 2012 թվականի փետրվարի 9-ի դրությամբ Էփլի կապիտալիզացիան հասավ 456 մլրդ դոլար գծանշանին։ Դա գերազանցում է Էփլի մոտակա մրցակիցներ Google-ի և Microsoft-ի միասին վերցրած ընդհանուր արժեքին ։
2016 թվականի մարտին Էփլն ըստ Շուկայական կապիտալիզացիայի, 571 մլրդ դոլար դրամագլխով հանդիսանում է գլխավորող, չնայած 2016 թվականի սկզբին որոշ ժամանակով զիջում է առաջնորդությունը Google-ի մայրական ընկերությանը՝ Alphabet Inc-ին։
Ընկերության պատմության հիմնական դեմքեր
CEO: