cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ղրղզստան
Խորհրդային ժամանակաշրջան
1921 թվականին բարձրացվեց Լեռնային Ղրղզստանի Թուրքեստանի ՀԽՍՀ կազմում ստեղծելու հարցը, սակայն այդ հարցը չլուծվեց։ Իսկ 1922 թվականի մարտին ղրղզ մտավորականությունը՝ ի դեմս Յու.Աբդրախմանովի, Ի.Արաբաևի, Ա.Սիդիկովի, կրկին առաջարկ է արել ղրղզ բնակչություն ունեցող շրջանները հատկացնել Լեռնային Ղրղզստանին։ Բայց առաջարկի փաստացի իրականացումը ձախողվում է տարբեր ազգայնական և ցեղային խմբերի միջև ծագած տարաձայնությունների պատճառով Լեռնային Ղրղզստանի շրջանի ստեղծումից հետո, ինչը հանգեցրել է 1922թ. Ստալինի, ում կարծիքը նույնպես ազդել է որոշման վրա։ 1922 թվականի դեկտեմբերին ՌԿԿ (բ) Կենտրոնական կոմիտեն անօրինական ճանաչեց Լեռնային Ղրղզստանի շրջանի ստեղծման մասին նախկինում ընդունված բոլոր փաստաթղթերը և մեղադրեց նախաձեռնողներին համագումար հրավիրելու մեջ բուրժուական ազգայնականության և հակահեղափոխական գործունեության մեջ ։ 1924-ի հունվարին Սովետների XII Համաթուրքական համագումարը որոշեց «ավարտել Թուրքեստանական հանրապետության տարածքայնացման բոլոր համապատասխան նախապատրաստական ​​աշխատանքները՝ ելնելով տնտեսական և բնական-պատմական առանձնահատկություններից և շարունակել վարչատնտեսական կառավարման վերակազմավորումը»։ 1924 թվականի մայիսին Թուրքմենստանի կոմունիստական ​​կուսակցության VIII համագումարը, այնուհետև Բուխարայի և Խորեզմի կոմունիստական ​​կուսակցությունների Կենտրոնական կոմիտեն (ԿԿ) և ՌԿԿ (բ) Կենտրոնական կոմիտեի Կենտրոնական Ասիայի բյուրոն ժամանակին ճանաչեցին ազգային սահմանազատումը։ Կենտրոնական Ասիայի կուսակցական կազմակերպությունների այս որոշումը հաստատվել է ՌԿԿ (բ) Կենտկոմի կողմից 1924 թվականի հուլիսին։ Ազգային սահմանազատման նախապատրաստական ​​աշխատանքները ավարտվեցին մինչև 1924 թվականի սեպտեմբեր։ 1924 թվականի սեպտեմբերի 16-ին Թուրքեստանական ՀԽՍՀ Կենտգործկոմի արտահերթ նիստում ընդունվեց ազգային-պետական ​​սահմանազատման մասին որոշումը։ XI գումարման Համառուսաստանյան Կենտրոնական Գործադիր Կոմիտեի (ՀԿԳԿ) երկրորդ նստաշրջանը 1924 թվականի հոկտեմբերի 14-ին հաստատեց այս որոշումը։ Այսպիսով, ՌՍՖՍՀ կազմում ձևավորվեց Կարա-Ղրղզստանի Ինքնավար Մարզը (1925 թվականի մայիսին այն վերանվանվեց Ղրղզստանի Ինքնավար Մարզ) ։
Պետական ​​համակարգ
Ղրղզստանի Հանրապետությունը, 2010 թվականի հունիսի 27-ին ընդունված սահմանադրության համաձայն (վերջին փոփոխությունն ընդունվել է 2016 թվականի դեկտեմբերի 11-ին հանրաքվեով), ինքնիշխան, ժողովրդավարական, իրավական, աշխարհիկ, ունիտար, սոցիալական պետություն է։ Սահմանադրության մեջ չի նշվում կառավարման ձևը ։ Պաշտոնական աղբյուրները հայտարարում են  կառավարման խորհրդարանական ձևը, դե ֆակտո կառավարման ձևը խառն է 2021 թվականից Ղրղզստանի կառավարման ձևը պաշտոնապես հաստատվել է որպես նախագահական ։
2016 թվականին Ղրղզստանի անկախության 25-ամյակին նվիրված շքերթում Ալմազբեկ Աթամբաևի (Ղրղզստանի նախագահ 2011-2017թթ.) ելույթից. Նախ՝ 2010 թվականի սահմանադրությունը երկրում չի ներմուծել կառավարման խորհրդարանական համակարգ։ Այս Սահմանադրությունը մեզ առաջնորդեց դեպի նախագահական-խորհրդարանական համակարգ, և այն պարունակում է ավտորիտար ռեժիմ ստեղծելու բոլոր պայմանները ։
Նախագահ
Նախագահը պետության ղեկավարն է և զինված ուժերի գերագույն գլխավոր հրամանատարը։ Նա ղեկավարում է Անվտանգության խորհուրդը, անձնավորում է ժողովրդի և պետական ​​իշխանության միասնությունը, վարում է արտաքին և կադրային քաղաքականություն։
Արտաքին քաղաքականության մեջ.
Նախագահ կարող է ընտրվել 35 տարեկանից ոչ փոքր և 70 տարեկանից ոչ բարձր Ղրղզստանի քաղաքացին, ով տիրապետում է պետական ​​լեզվին և հանրապետությունում ապրել է ընդհանուր առմամբ առնվազն 15 տարի։ Նախագահի թեկնածուների թիվը սահմանափակված չէ. Նախագահի թեկնածու կարող է գրանցվել այն անձը, ով հավաքել է ընտրողների առնվազն 30000 ստորագրություն։ Նախագահն ընտրվում է համաժողովրդական քվեարկությամբ 6 տարի ժամկետով՝ առանց երկրորդ ժամկետով վերընտրվելու իրավունքի։ Վերջին նախագահական ընտրություններն անցկացվել են 10 հունվարի, 2021։ Նոր նախագահն էր Սադիր Ժապարով, նախորդը՝ Սորոնբայ Ժեենբեկով, ով հրաժարական տվեց զանգվածային բողոքի ակցիաներից ։
Օրենսդիր մարմին
Հանրապետության Խորհրդարանը՝ Ջոգորկու Քենեշը, բարձրագույն ներկայացուցչական մարմինն է,որը օրենսդրական լիազորություններ է իրականացում և վերահսկողական գործառույթներ իրենց լիազորությունների շրջանակներում։ Նա գերակայություն ունի որոշելու պետության կարևորագույն որոշումները ու քաղաքականությունը և առաջնահերթությունը։ Այն միապալատ է և կազմված է 120 պատգամավորից, որոնք ընտրվում են 5 տարի ժամկետով՝ Համամասնական համակարգ։ Ընտրությունների արդյունքներով քաղաքական կուսակցությանը կարող է տրվել ոչ ավելի, քան 65 մանդատ պատգամավորական խորհրդարանում։ Ներկայումս գործում է 2015 թվականի հոկտեմբերի 4-ին Ջոգորկու Քենեշի ընտրված VI գումարումը ։
Դատական ​​իշխանություն
Գերագույն դատարանը քաղաքացիական, քրեական, տնտեսական, վարչական և այլ գործերով բարձրագույն դատական ​​մարմինն է։ Դատավարության մասնակիցների պահանջով իրականացնում է դատարանների դատական ​​ակտերի վերանայում. Գերագույն դատարանի ակտերը վերջնական են և ենթակա չեն բողոքարկման։ Այն ներառում է Սահմանադրական պալատը՝ սահմանադրական վերահսկողություն իրականացնող մարմին ։
Գործադիր իշխանություն
Հանրապետությունում գործադիր իշխանությունն իրականացնում է կառավարությունը, ենթակա նախարարությունները, պետական ​​կոմիտեները, վարչական գերատեսչությունները և տեղական պետական ​​վարչությունները։
Կառավարությունը գործադիր իշխանության բարձրագույն մարմինն է։ Կառավարությունը կազմված է վարչապետից, փոխվարչապետներից, նախարարներից և պետական ​​կոմիտեների նախագահներից։ Կառավարության կառուցվածքը ներառում է նախարարություններ և պետական ​​կոմիտեներ։ Կառավարությունը գլխավորում է վարչապետը։ Կառավարությունը հաշվետու է Ջոգորկու Քենեշին և պատասխանատու է նրա առջև գործող սահմանադրությամբ նախատեսված սահմաններում ։.
Վարչատարածքային կառուցվածք
Վարչատարածքային միավորներ են համարվում քաղաքները, շրջանները, շրջանները, ինչպես նաև գյուղական շրջանները՝ մեկ կամ մի քանի գյուղից կազմված վարչատարածքային միավորներ։ Ղրղզստանը վարչական և տարածքային առումով բաժանված է 7 շրջանի, այդ թվում՝ հանրապետական ​​նշանակության 2 քաղաքների։ Հանրապետական ​​նշանակության քաղաքների թաղամասերը ինքնուրույն վարչատարածքային միավորներ չեն։ Ղրղզստանում կա 531 վարչատարածքային միավոր, որից.
Զինված ուժեր
Ղրղզստանի զինված ուժերը պետական ​​ռազմական կազմակերպություն է, որը կոչված է ապահովելու պետական ​​ինքնիշխանության, տարածքային ամբողջականության, սահմանադրական կարգի, հասարակության և Ղրղզստանի քաղաքացիների հուսալի պաշտպանությունը և միջազգային պայմանագրերին համապատասխան պարտավորությունները կատարելու համար։ Գործող սահմանադրության համաձայն՝ Ղրղզստանի զինված ուժերը կառուցված են ինքնապաշտպանության և պաշտպանական բավարարության սկզբունքով։ Պատերազմ վարելու իրավունքը չի ճանաչվում, բացառությամբ Ղրղզստանի և կոլեկտիվ պաշտպանության պարտավորություններով կապված այլ պետությունների դեմ ագրեսիայի դեպքերի։ Զինված ուժերի օգտագործումը Ղրղզստանից դուրս՝ միջազգային պայմանագրերին համապատասխան առաջադրանքներ կատարելու համար, իրականացվում է Ջոգորկու Քենեշի որոշմամբ՝ պատգամավորների ընդհանուր թվի առնվազն երկու երրորդի մեծամասնությամբ։ Ղրղզստանի զինված ուժերը բաղկացած են.
Ներքին քաղաքականություն
Ըստ Economist Intelligence Unit-ի՝ երկիրը 2018 թվականին Ժողովրդավարության ինդեքսով դասակարգվել է որպես հիբրիդային ռեժիմ ։
Արտաքին քաղաքականություն
Ղրղզստանը դիվանագիտական ​​հարաբերություններ է հաստատել աշխարհի 155 երկրների հետ Ղրղզստանի կարևորագույն գործընկերներն են Ռուսաստանը, Ղազախստանը և Չինաստանը։ Ուզբեկստանի հետ հարաբերությունները բարիդրացիական են. Հանրապետության նկատմամբ հետաքրքրություն է ցուցաբերում նաեւ լեզվով մոտ կանգնած Թուրքիան, որը 1999-2012 թվականներին Բիշքեկին ընդհանուր 12,5 մլն դոլարով ռազմական օգնություն է ցուցաբերել, իսկ 2012 թվականին Ղրղզստանի պարտքը 50 մլն դոլարի չափով դուրս է գրել ։ Ռուսաստանը Ղրղզստանի կարևորագույն տնտեսական և քաղաքական գործընկերն է, նա զգալի մարդասիրական և ռազմատեխնիկական օգնություն է ցուցաբերում, Ղրղզստանի զգալի թվով քաղաքացիներ աշխատում են Ռուսաստանում։ Մինչև 2000-ականների սկիզբը Չինաստանի ներկայությունը նվազագույն էր, սակայն սահմանի սահմանազատումից և անցակետերի բացումից հետո Չինաստանը կտրուկ ակտիվացրեց իր ներթափանցումը Կենտրոնական Ասիա ընդհանրապես և մասնավորապես Ղրղզստան։ Ղազախստանի հետ հարաբերություններն ամենասերտն են բոլոր հարևան պետությունների միջև։ 2015 թվականին մաքսային սահմանի բացումից հետո առևտուրն աճել է։
Քաղաքական կուսակցություններ և հասարակական կազմակերպություններ
1991 թվականից Ղրղզստանում գործում է բազմակուսակցական համակարգ։ Էրկին Ղրղզստանը, որը հիմնադրվել է 1991 թվականին, առաջին ոչ կոմունիստական ​​կուսակցությունն էր հետխորհրդային Ղրղզստանում։ 2018 թվականի սկզբին հանրապետությունում գրանցված էր 229 քաղաքական կուսակցություն (1994 թվականի սկզբի դրությամբ՝ 8, 1999 թվականին՝ 18)։ 2015 թվականին Ջոգորկու Քենեշի ընտրությունների արդյունքներով անցել է 6 քաղաքական կուսակցություն։ Կուսակցությունների մեծ մասն ընտրությունների միջև պասիվ է ։ Բացի քաղաքական կուսակցություններից, Ղրղզստանում գործում են նաև այլ հասարակական կազմակերպություններ։ 2010-ականների սկզբին հանրապետությունում կար (ըստ տարբեր աղբյուրների) 10-16 հազար հասարակական կազմակերպություններ, սակայն իրականում գործում էին ոչ ավելի, քան 600-700-ը։ Ղրղզստանի արհմիությունները միավորված են Արհմիությունների դաշնության խորհրդում, որը բաղկացած է 20 ոլորտային կոմիտեներից։ Արհմիությունների անդամների թիվը հետխորհրդային շրջանում կտրուկ նվազել 1990 թվականին Ղրղզստանում արհմիություններում կար 1 604 678 մարդ, իսկ 2013 թվականին՝ ընդամենը 704 093 մարդ։ Այսինքն՝ 23 տարվա ընթացքում արհմիությունների անդամների թիվը նվազել է ավելի քան 2 անգամ։ Արհմիությունների թվի կրճատումը կապված է տնտեսական ճգնաժամի պատճառով ձեռնարկությունների և հիմնարկների թվի կրճատման, մասնավորեցման և աշխատողների մի մասի ինքնազբաղվածության անցնելու հետ ։
Բնակչություն
Ղրղզստանի մշտական ​​բնակչությունը մարդ է (2019 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ) ։.Այն զգալիորեն ավելին է, քան երկրում ապրում էր 1959, 1970 , 1979 , 1989 , 1999 թվականներին։ Մինչև 1960-ական թվականները հանրապետության բնակչությունը միգրացիայի և բնական աճի շնորհիվ արագորեն աճում էր, վերջինս հատկապես նշանակալից էր գյուղական կիրգիզների, ուզբեկների և միջինասիական այլ ժողովուրդների շրջանում։ 2015 թվականի նոյեմբերի 25-ին Ղրղզստանի բնակչությունը հասավ 6 միլիոն մարդու։
Երկրի հիմնական բնակչությունը մարդ կազմում են ղրղզներն, ովքեր բնակվում են ամբողջ երկրում և գերակշռում են գյուղական շրջանների մեծ մասում։ Թվաքանակով երկրորդը ուզբեկներն են՝ մարդ,ովքեր կենտրոնացած են երկրի հարավ-արևմուտքում՝ Ուզբեկստանին սահմանակից շրջաններում։ Թվաքանակով երրորդ տեղում են ռուսները՝ մարդ, ովքեր կենտրոնացած են հիմնականում հանրապետության հյուսիսային քաղաքներում և գյուղերում։ Այլ ազգությունների թիվը չի գերազանցում 80 հազարը ։
Լեզուներ
Այժմ Ղրղզստանի պետական ​​լեզուն ղրղզերենն է, ռուսերենը ունի պաշտոնական լեզվի կարգավիճակ (Ղրղզստանում պաշտոնական կարգավիճակն ավելի ցածր է, քան պետական ​​լեզվի կարգավիճակը)։ 1929 թվականի Ղրղզստանի Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական ​​Հանրապետության Սահմանադրության համաձայն՝ երկու լեզուներն էլ (ղրղզերեն և ռուսերեն) համարվում են պետական ​​լեզուներ։
Ըստ 2009 թվականի մարդահամարի, 4,1 միլիոն մարդ ղրղզերենը համարում է որպես մայրենի կամ երկրորդ լեզու, իսկ 2,5 միլիոն մարդ՝ ռուսերեն՝ որպես մայրենի կամ երկրորդ լեզու։ Ռուսերենը ամենաշատ խոսվող երկրորդ լեզուն է, որին հաջորդում են ղրղզերենը, ուզբեկերենը և անգլերենը։
Կրոն
Ղրղզստանի հավատացյալների ճնշող մեծամասնությունը հանաֆիական մազհաբի սուննի մահմեդականներն են։ Կան քրիստոնյաներ՝ ուղղափառներ, կաթոլիկներ և տարբեր բողոքականության ուղղության հետևորդներ։ Միաժամանակ Ղրղզստանը աշխարհիկ պետություն է։ Երկրի իշխանությունները հոգեւորականների անդամներին պատժում են հանրապետության օրենսդրությանը հակասող կրոնական ծեսեր կատարելու համար։ Օրինակ՝ 2016 թվականին օրենք է ընդունվել, որով քրեորեն պատժվում է (3-ից 6 տարի ազատազրկում) այն հոգևորականները, ովքեր մինչև ամուսնության տարիքի անձի հետ մասնակցում են ամուսնության սրբադասմանը ։
Ընդհանուր վիճակ, հիմնական ցուցանիշներ
Ղրղզստանը պատկանում է ագրոարդյունաբերական երկրների կատեգորիային։ Ազգային մրցունակության առումով 2019 թվականին այն զբաղեցրել է 96-րդ տեղը աշխարհում ։
2018 թվականին ՀՆԱ-ի ծավալը Գնողունակության համարժեքությունում կազմել է 167 մլրդ ԱՄՆ դոլար՝ 144-րդն աշխարհում։ 2017 թվականին գրանցված տնտեսական աճի տեմպը կազմում է մոտ 4,6% (63-րդ տեղ աշխարհում)։ 2018 թվականի պետական ​​բյուջեի եկամուտները՝ 1,67 մլրդ դոլար, ծախսերը՝ 2,409 մլրդ դոլար, բյուջեի դեֆիցիտը՝ ՀՆԱ-ի 3,2%։ 2018 թվականի վերջին Ղրղզստանի անվանական ՀՆԱ-ն կազմում էր մոտ 8081,9 մլն ԱՄՆ դոլար, այսինքն՝ մեկ շնչի հաշվով մոտ 1280 ԱՄՆ դոլար (91,8 հազար սոմ )։ ՀՆԱ-ն գնողունակության համարժեքով կազմում է $24,491,78 մլն ։ Մեկ շնչին ընկնող ՀՆԱ-ն գնողունակության համարժեքով կազմում է $3,979 : 2018 թվականի վերջում մշակող արդյունաբերությունն արտադրում է Ղրղզստանի ՀՆԱ-ի միայն 20%-ը ։ Արդյունաբերական արտադրանքի մոտ 40%-ն ապահովում է ոսկու արդյունահանումը` հանրապետության սակավաթիվ ակտիվ զարգացող արդյունաբերություններից մեկը։ 2018 թվականին Ղրղզստանը արդյունահանել է 20,43 տոննա ոսկի , 2008 թվականին ԱՊՀ-ում զբաղեցրել է 3-րդ տեղը Ռուսաստանից և Ուզբեկստանից հետո։ Զբաղվածների 48%-ը զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ և անասնապահությամբ։ Ղրղզստանում, տարբեր գնահատականներով, սեփականաշնորհվել է պետական ​​ձեռնարկությունների ավելի քան 70%-ը։
Ղրղզստանի էներգետիկ հատվածի բաժնետոմսերի վերահսկում` «Էլեկտրական կայաններ» ԲԲԸ և «Ղրղզնավթգազ» ԲԲԸ, ինչպես նաև տնտեսության տարբեր ոլորտների հիմնական մենաշնորհատերերը պետական ​​սեփականություն են («Ղրղզտելեկոմ», Ղրղզստանի երկաթուղիներ, Մանաս միջազգային օդանավակայան և այլն:)
Արտաքին առևտուր
Արտաքին առևտրաշրջանառություն՝ 6,672 մլրդ ԱՄՆ դոլար (2018 թվական), արտահանում՝ 1,765 մլրդ ԱՄՆ դոլար (2018 թվական), ներմուծում՝ 4,907 մլրդ ԱՄՆ դոլար (2018 թվական) ։
Արտահանման հիմնական գնորդները (2014 թվական)՝ Շվեյցարիա՝ 27,2%, Ռուսաստան՝ 19,2%, Ուզբեկստան՝ 14,3%, Ղազախստան՝ 11,4%, Ֆրանսիա՝ 6,7%։ Ներմուծման հիմնական մատակարարներն են (2014 թվական)՝ Ռուսաստան՝ 36,6%, Չինաստան՝ 17,9%, Ղազախստան՝ 9,2%, Գերմանիա՝ 8,2%։ Թեև Ղրղզստանի բնակչության մեծ մասը զբաղված է գյուղատնտեսությամբ, սակայն պարենամթերքի գնումներն արտասահմանում զգալի են. 2010 թվականին հանրապետություն ներմուծվել է 303,9 հազար տոննա ցորեն, 110,9 հազար տոննա ալյուր, 59,9 հազար տոննա շաքար, 25,2 հազար տոննա շաքարավազ։ բուսական և կենդանական յուղեր, 50,5 հազար տոննա միս Չնայած աշխարհագրական հարաբերական մոտիկությանը, Հնդկաստանի հետ ապրանքաշրջանառությունն աննշան է՝ 27,48 մլն դոլար 2009/2010 թվականներ ։ Բիշքեկի արտաքին առևտրում շատ ավելի կարևոր է ԱՄՆ-ը, որի հետ ապրանքաշրջանառությունը 2014 թվականին կազմել է 210,7 մլն ԱՄՆ դոլար ։ 2009 թվականին Թուրքիային բաժին է ընկել Ղրղզստանի ապրանքաշրջանառության 2,3%-ը, ընդ որում Ղրղզստանի արտահանումը կազմել է 36,7 մլն դոլար, իսկ թուրքական ներմուծումը` 72,8 մլն դոլար ։
Առողջապահություն
Առողջապահության ազգային համակարգը լիովին զգացել է ԽՍՀՄ փլուզման հետևանքները։ Ղրղզստանն իրականացնում է ԱՀԿ ռազմավարություններ՝ հասնելու համընդհանուր առողջապահական ծածկույթի և ամրապնդելու առողջապահական համակարգը. հանրային առողջապահական ծառայության կարողությունների զարգացում. առողջության անվտանգության խնդիրների լուծում; վարակիչ և ոչ վարակիչ հիվանդությունների դեմ պայքարի ուժեղացում։ Համատեղ աշխատանքի առաջնահերթությունները սահմանված են ԱՀԿ/Եվրոպայի և Ղրղզստանի միջև երկու տարին մեկ համագործակցության համաձայնագրով ։ Ընդհանուր առմամբ, 450 մարդուն մեկ բժիշկ, 230 մարդուն մեկ մահճակալ։ Առողջապահության ոլորտի պետական ​​ծախսերը 2017 թվականին կազմել են ՀՆԱ-ի մոտ 6,2%-ը։ Կյանքի ակնկալվող միջին տեւողությունը գնահատվում է 71,8 տարի 2020 թվականին։ Ղրղզստանը վարակիչ հիվանդություններ բարձր մակարդակ ունեցող երկրներից է։ ՄԻԱՎ վարակի իրավիճակը համեմատաբար լավ է։
Կրթություն
Ղրղզստանում ժամանակակից կրթության հիմքը խորհրդային համակարգն է։ Անկախություն ձեռք բերելուց հետո բարեփոխումներ իրականացվեցին կրթության ոլորտում։ Դպրոցական կրթությունը նախատեսված է 11 տարվա համար, որից 9-ը՝ պարտադիր։ Տարրական դպրոց՝ 1-ից 4-րդ դասարաններ, սովորում են 6-7-ից 11 տարեկան երեխաները։ Կան նաև նախապատրաստական ​​զրոյական դասարաններ։ Տարրական դպրոցում երեխաներին սովորեցնում են տարրական գիտելիքներ՝ գրել, կարդալ, լեզուներ սովորել, թվաբանություն, հայրենագիտություն, աշխատանք, էթիկա և ֆիզիկական դաստիարակություն։ Միջին դասարաններ՝ 5-ից 9, երեխաներ՝ 12-ից 16 տարեկան։ Միջին դասարաններում սկսվում է գիտական ​​առարկաների, մաթեմատիկայի, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, օտար լեզուների խորացված ուսումնասիրությունը և այլն։ Ավագ դասարաններն են՝ 10-11-ը։ Չնայած այն հանգամանքին, որ 10-11-րդ դասարաններում սովորելը պարտադիր չէ, սակայն  աշակերտների 80%-ից ավելին սովորում է բարձր դասարաններում։ Այստեղ սովորողները շարունակում են սովորել նույն առարկաները, ինչ միջին դասարաններում, սկսվում են սովորել ռազմագիտությունը, ինչպես նաև բուհ ընդունվելու նախապատրաստությունը։ 11-րդ դասարանի ավարտին աշակերտները հանձնում են ավարտական ​​քննություններ և Համահանրապետական ​​թեստավորում (ՀՀԹ), որոնց արդյունքները համալրվում են բուհերում։ 1990-ականների սկզբին սկսեցին ստեղծվել գիմնազիայի դպրոցներ՝ առանձին առարկաների և մասնագիտությունների խորացված ուսումնասիրությամբ։ 2000 թվականին հանրակրթական հանրակրթական դպրոցների թիվը կազմում էր 1975 դպրոց։ Ներկայումս դրանք 2000-ից ավելի են, խոշոր քաղաքներում բացվում են մասնավոր էլիտար դպրոցներ։ Միևնույն ժամանակ նկատելի է 7-17 տարեկան երեխաներ, որոնք չեն սովորում. 2013-ին հանրապետությունում եղել է 2901 ա։ Դպիսի մարդ, որից աշխատել է 1021 մարդ ։ 1990 թվականին հանրապետությունում կար ընդամենը 9 բուհ, որտեղ սովորում էր 58,8 հազ ։ Անկախության շրջանում բուհերի թիվը կտրուկ աճել է և 2010-ականների սկզբին հասել է 52-ի, որից 36-ը պետական ​​են ։ Աճել է նաև ուսանողների թիվը և 2010-ականների սկզբին կազմել է մոտ 220 հազար ։ Հանրապետությունում կան միջազգային «համատեղ» համալսարաններ`Ալատօօ միջազգային, Կենտրոնական Ասիայի ամերիկյան համալսարանը ։
Հանցագործություն
2011 թվականին հանրապետությունում դատապարտվել է 9199 մարդ, որից 79,1%-ը եղել են աշխատունակ անձինք՝ առանց որոշակի զբաղմունքի։ Ճնշող մեծամասնությունը դատապարտվել է գողության (1713 մարդ), թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության (1248 մարդ) և խուլիգանության (766 մարդ) համար։ Ինչպես և ամբողջ ԱՊՀ-ում, դատապարտյալների ճնշող մեծամասնությունը տղամարդիկ են (2011թ. 89,5%) : 2017 թվականին հանրապետությունում գրանցվել է 27706 հանցագործություն, դատապարտվել է 7172 մարդ ։ Այսպիսով, դատապարտյալների թվի նվազում կա 2011թվականին։
Տրանսպորտ, ենթակառուցվածք, կապ
Երկրի ճանապարհների ընդհանուր երկարությունը կմ է, ներառյալ կմ հանրային ճանապարհները և պահպանվում են Ղրղզստանի տրանսպորտի և կապի նախարարության և կմ ճանապարհներ քաղաքներում, գյուղերում, գյուղատնտեսական, արդյունաբերական և այլ ձեռնարկություններում։ Միջազգային նշանակության ավտոճանապարհների երկարությունը 4163 կմ է, պետական՝ 5678 կմ, տեղական՝ 8969 կմ։ Դրանցից կոշտ ծածկով հանրային ճանապարհների երկարությունը կազմում է 7228 կմ, որից 11 կմ-ը՝ ցեմենտբետոնե ծածկով, 4969 կմ՝ ասֆալտբետոնե ծածկով և 2248 կմ՝ սև խճաքարով։ Խճաքարային ճանապարհներ՝ 9961 կմ, չասֆալտապատ ճանապարհներ՝ 1621 կմ ։
Ղրղզստանի տարածաշրջանային տրանսպորտային միջանցքների ընդհանուր երկարությունը 2242 կմ է, որոնք ներառում են 9 երթուղիներ.
Երկաթուղային տրանսպորտը բաղկացած է մի քանի մեկուսացված մասերից (երկաթուղային գծեր և առանձին հատվածներ)։
Օդային տրանսպորտը սպասարկում են երեք միջազգային (Բիշքեկ, Օշ, Թամչի) և մի քանի տեղական օդանավակայաններ։
Հաղորդակցություն
2000-ականների սկզբին ինտերնետի օգտագործումը զգալիորեն ավելացավ։ Չնայած ինտերնետ ծառայությունների օպերատորների թվի աճին, դա քիչ բան է նպաստում ցանցի հասանելիության բարձրացմանը ։ 2020 թվականի համար երկրի բնակչության 99%-ին հասանելի է բջջային ցանցը, որոնց 70%-ին հասանելի է բարձրորակ 4G ինտերնետ։ Ղրղզստանի բնակչության 63%-ը՝ մոտ 15 տարեկան և բարձր օգտվում է ինտերնետից։ Միևնույն ժամանակ, ինտերնետից ամենաակտիվ օգտվողները 15-28 տարեկան երիտասարդներն են ։ 2000-ականների սկզբին Ղրղզստանը ստացավ միջազգային ներդրումային աջակցություն իր հեռահաղորդակցության համակարգի վերակառուցման համար, որն ուներ 7,7 հեռախոսագիծ 100 բնակչի հաշվով 2002 թվականին և 1,1 միլիոն բջջային հեռախոս՝ 2007 թվականին:Ղրղզստանի միջազգային հեռախոսային կոդը 996 ։
Հեռուստատեսությունը Ղրղզստանում հասելի է դարձել 1958 թվականին։ Երկրի տարածքում գործում է 5 պետական ​​ալիք։
Մեդիա
2010 թվականին հանրապետությունում կար 35 ռադիոկայան, 10 եթերային և կաբելային հեռարձակման ալիք, մեկ պետական ​​և 3 խոշոր մասնավոր լրատվական գործակալություն, 250 տպագիր հրատարակություն ։ Հեռուստատեսային հեռարձակման սկիզբը հանրապետությունում սկսվում է 1958-1959 թվականներին, երբ ստեղծվեցին Ֆրունզեի հեռուստատեսային ստուդիայի հաղորդումները ։. 1992 թվականին հիմնադրվել է առաջին մասնավոր «Պիրամիդա»հեռուստառադիոընկերությունը ։. 2010 թվականին պետական ​​հեռուստառադիոընկերությունը վերափոխվեց հանրային հեռարձակման ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ղրղզստան Կատեգորիա:Դեպի ծով ելք չունեցող երկրներ Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ Կատեգորիա:1991 հիմնադրված պետություններ և տարածքներ Կատեգորիա:Ժամանակակից թյուրքական պետություններ Կատեգորիա:Հանրապետություններ
Սոլոնցովսկի գյուղական խորհուրդ (Միրգորոդսկի շրջան)
Սոլոնցովսկի գյուղական խորհուրդ  (Солонцівська сільська рада), Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Միրգորոդսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Սոլոնցովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 762 մարդ։ Խորհրդում կա 4 բնակավայր։
Բազկուրար
Բազկուրար, ուրարի փոքր տեսակ, որը կիսասարկավագը կրում է իր ձախ դաստակի վրա։ Սա նշանակում է, որ նա դեռ ամբողջովին չի կարող իր վրա վերցնել Հիսուս Քրիստոսի լուծը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ հոգևորականների հագուստ
Դուբրովո (գյուղ, Կլյարինովսկոե գյուղական բնակավայր)
Դուբրովո (Дуброво), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռուդնյանսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 4 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռուդնյանսկի շրջանի բնակավայրեր
Ռոլանդ Գասպարյան
Ռոլանդ Գասպարյան, հայ երաժիշտ, Ռեինկարնացիա խմբի հիմնադիրն ու առաջատարը։ 2000 թվականին ավարտել է Երևանի Հ. Շավարշյանի անվան թիվ 40 միջնակարգ դպրոցը: Ակուստիկ կիթառի դասընթացներ ստանալուց հետո՝ 2001 թվականին ստեղծել է «Ռեինկարնացիա» փանկ-ռոք խումբը, որը հետագայում սկսեց ստեղծագործել ռեգգի ոճի մեջ։ Գրում է երաժշտություն և հանդիսանում է խմբի վոկալիստը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայաստանի ռոք երաժիշտներ‎ Կատեգորիա:Հայ կիթառահարներ Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Արթուր Հովակիմյան
Կատեգորիա:Հայ երաժիշտներ
Պլակսինո (գյուղ, Պուտիվիլի շրջան)
Պլակսինո (Плаксине), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Պուտիվիլի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Պուտիվիլի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
(4076) Դորֆել
(4076) Դորֆել (Dorffel), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1982 թվականի հոկտեմբերի 19-ին Ֆրեյմուտ Բորնգենի կողմից Տաուտենբուրգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,851644 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,645 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,0583 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1758,9 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,204673 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 1,35° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1982 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ֆրեյմուտ Բորնգենի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Զագրեբլյա (գյուղ, Բելոգորսկի շրջան)
Զագրեբլյա (Загребля), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Բելոգորսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Զագրեբլյա գյուղում բնակվում էր 125 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,052 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 2403,85 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Բելոգորսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Տեղ (համայնք)
Տեղ, համայնք Սյունիքի մարզում։ Ներառում է Կոռնիձոր, Տեղ, Արավուս, Խնածախ, Խոզնավար, Վաղատուր և Քարաշեն գյուղերը ։ Համայնքը ստեղծվել է 2016 թ. «Հայաստանի Հանրապետության վարչատարածքային բաժանման մասին» օրենքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին օրենքով ։ Կենտրոնը Տեղ գյուղն է։
Համայնքի տարածքն ընդգրկում է նախկին Գորիսի շրջանի արևելյան և հյուսիս-արևելյան հատվածները; Համայնքի տարածքը կազմում է 157,3 կմ² ։
Բնակչություն
Համայնքապետարանի տվյալներով համայնքի բնակչությունը կազմել է 5504 մարդ։ Ըստ ՀՀ մարդահամարների արդյունքների համայնքի մաս կազմող գյուղերի գումարային մշտական բնակչությունը 2001 թ. կազմել է 6086, իսկ 2011 թ.` 5994 մարդ ։ Բնակչության փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում` ստորև
Տեղական ինքնակառավարում
2016 թ. սեպտեմբերի 18-ին Տեղ համայնքի առաջին ղեկավար է ընտրվել Ներսես Շադունցը։
Համայնքի ավագանու երկրորդ ընտրություններն անց են կացվել համամասնական կարգով 2021 թ. հոկտեմբերի 17-ին ։ Ընտրություններին մասնակցել են Ապրելու երկիր կուսակցությունը և Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցությունը։ Արդյունքում Ապրելու երկիր կուսակցությունը ստացել է ավագանու 5 մանդատ, իսկ Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցությունը` 10 մանդատ։ Նոյեմբերի 1-ին կայացած ավագանու անդրանիկ նիստին համայնքի ղեկավար է ընտրվել Քաղաքացիական պայմանագիր կուսակցության թեկնածու Դավիթ Ղուլունցը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի համայնքներ Կատեգորիա:ՀՀ խոշորացված համայնքներ Կատեգորիա:Հայաստանի աշխարհագրություն Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի բնակավայրեր
Մեթյու Միդ
Մեթյու Հենսեն (Մեթ) Միդ (Matthew Hansen "Matt" Mead), ), ամերիկացի քաղաքական գործիչ Հանրապետական կուսակցությունից։ Վայոմինգի 32-րդ նահանգապետը (ընտրվել է 2010 թվականի նոյեմբերին)։ Նախկինում եղել է այդ նահանգի գլխավոր դատախազը (2001—2007 թթ.):
Մեթյու Միդի ավագ քույրը՝ Մաֆֆի Միդ-Ֆեռոն, գրող է, Confessions of a Slacker Mom գրքի հեղինակը, հորաքույրը՝ Անդրեա Միդ Լոուրենսը, լեռնադահուկորդուհի, ով ԱՄՆ-ի հավաքական թիմի կազմում մասնակցել է երեք ձմեռային օլիմպիադաների, նվաճել երկու ոսկե մեդալ ։
Մեթյուն ամուսնացել է Քերոլ Միդի (օրիորդական ազգանունը՝ Մինցեր, ծնվ. 1965 թ.) հետ։ Ամուսնական զույգն ունի երկու երեխա ։
Հղումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Վայոմինգի նահանգապետեր Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հանրապետական կուսակցության անդամներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ Կատեգորիա:Ամերիկացի փաստաբաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի իրավաբաններ
Փորուրար
Փորուրար, ուրարի կրկնակի լայնքով ասեղնագործված զգեստի մաս է, որը ծածկում է հոգևորականի կուրծքը սպիտակ շապիկի վրայից։ Երկարությունը մարդահասակ է, վերնամասով՝ կլոր, գլխից հագնելու համար։ Փորուրարը խորհրդանշում է այն ծանր լուծը, որ քահանան ամբողջապես առնում է իր ուսերի վրա։
Փոքրածավալ ռադիոլոկացիոն համակարգեր
Փոքրածավալ ռադիոլոկացիոն համակարգեր
Ռադիոլոկացիոն կայանների նշանակությունը
Ռադիոլոկացիոն կայանը էլեկտրոնիկական սարք է, որի նպատակն է օբյեկտի հայտնաբերումը և տեղորոշումը։ Նրա աշխատանքի սկզբունքը կայանում է որոշակի ազդանշանի ճառագայթման և անդրադարձած ազդանշանի դետեկտման մեջ։ Ռադիոլոկացիոն կայանները համընդհանուր կերպով ընդունված է անվանել ռադար։ «Ռադար» բառը ի սկզբանե եղել է հապավում անգլերեն “radio detection and ranging” արտահայտության, բայց այսօր այդ տեխնոլոգիան այնքան տարածված է, որ այն դարձել է սովորական գոյական։ Ռադիոլոկացիոն կայանները օգտագործվում են մարդու՝ իր շրջապատին հետևելու զգացողության՝ մասնավորապես տեսողական զգացողության, հնարավորությունները ընդարձակելու համար։ Ռադարները նպատակ ունեն ոչ թե փոխարինել մարդու աչքին, այլ այն, ինչ աչքը ի վիճակի չէ անել։ Դրանք կոչված են փոխարինելու տեսանելիությանը մարդու համար անտեսանելի այնպիսի բնական պայմաններում, ինչպիսին են մթությունը, ծուխը, մառախուղը, անձրևը, ձյունը, ինչպես նաև տեսնելու որոշ պատնեշների ու մակերևույթների միջով։ Բացի այդ ռադարները ունեն մի առավելության ևս՝ մինչև օբյեկտը եղած հեռավորությունը չափելու հնարավորություն, որը հավանաբար նրանց կարևորագույն հատկություններից է։
Ռադարի պարզագույն տարբերակը՝ պատկերված նկարում, բաղկացած է հաղորդիչ անտենայից, որը ճառագայթում է որոշակի օսցիլյատորի կողմից գեներացված ազդանշանը, ընդունիչ անտենայից և էներգիա գրանցող սարքից՝ ընդունիչից։ Ճառագայթված ազդանշանի մի մասը օբյեկտի կողմից վերաճառագայթվում է տարբեր ուղղություններով, և այն բաժինը որը դեպի ետ է անդրադարձել ընդունվում է ռադարի կողմից։ Այդ էներգիան հավաքվում է ընդունիչ անտենայով և տրվում ընդունիչին, որտեղ այն ենթարկվում է մշակման թիրախի առկայության փաստը պարզելու և նրա հեռավորությունն ու հարաբերական արագությունը գնահատելու համար։ Մինչև թիրախը եղած հեռավորությունը որոշվում է այն ժամանակահատվածի չափման միջոցով, որն անհրաժեշտ է ազդանշանին մինչև թիրախը գնալու և հետ վերադառնալու համար։ Եթե թիրախի և ռադիոլոկացիոն կայանի միջև կա հարաբերական շարժում, ապա անդրադարձած ազդանշանի կրող հաճախության՝ դոպլերի էֆեկտով պայամանվորված շեղման, չափման շնորհիվ կարելի է հաշվարկել թիրախի հարաբերական արագությունը, որը թույլ է տալիս տարանջատել շարժվող թիրախները անշարժ օբյեկտներից։ Ինչ վերաբերվում է ուղղության չափմանը դա սովորաբար իրականցվում է նեղփունջ անտենայով սկանավորման միջոցով։
Ռադարների զարգացումն ու կիրառությունները
Ռադարների պատմությունը հասնում է մինչև ժամանակակից էլեկտրամագնիսական տեսության վաղ ժամանակաշրջան [4, 5]։ 1886 թ.-ին Հերցը ցուցադրում է էլեկտրամագնիսական ալիքների անդրադարձումը, իսկ 1900 թ.-ին հարցազրույցի ժամանակ Տեսլան նկարագրում է էլեկտրամագնիսական հայտնաբերման և արագության չափման հասկացությունը։ 1903 և 1904 թթ. գերմանացի ինժեներ Հյուլսմեյերը իրականացնում է ռադիոալիքների անդրադարձումների միջոցով նավերի հայտնաբերման փորձարկումներ, որի գաղափարը հետագայում 1922 թ.-ին պաշտպանվում է Մարկոնիի կողմից։ Նույն թվականին ԱՄՆ-ի ծովային գիտահետազոտական լաբորատորիայի (ԾԳԼ) աշխատակիցներ Թեյլորի և Յունգի կողմից ցուցադրվում է նավի հայտնաբերումը ռադարի օգնությամբ, և 1930 թ.-ին Հայլենդը նույն լաբորատորիայից ռադարի օգնությամբ (թեև պատահաբար) հայտնաբերում է ինքնաթիռ՝ հիմքն հանդիսանալով ավելի խորացված հետազոտությունների, որոնք հանգեցրեցին 1934 թ.-ին ԱՄՆ-ում՝ ներկայումս անընդհատ գործողության (ԱԳ) ռադար անունով հայտնի պատենտի գրանցման։
Ռադարների զարգացումը արագացավ և ընդլայնվեց 1930-ական թվականների կեսերին և վերջում, հիմնականում միմյանցից անկախ զարգանալով ԱՄՆ-ում, Մեծ Բրիտանիայում, Ֆրանսիայում, Գերմանիայում, Ռուսաստանում, Իտալիայում և Ճապոնիայում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտին ռադարները, միկոալիքային հաճախությունները և իմպուլսային ազդանշանները ստացան իրենց արժանի գնահատականը։ Վաղ շրջանում ռադարների զարգացումը պայմանավորված էր ռազմական նպատակներով, և մինչ հիմա ռազմական ոլորտը ռադարային տեխնոլոգիաների հիմանական սպառողն ու զարգազնողն է։ Ռազմական կիրառությունները ներառում են հսկողություն, կողմնորոշում և զենքերի զեկավարում երկրային, ծովային և օդային սարքերի համար։ Ռազմական ռադարները ընդգրկում են հսկայական տիրույթ սկսած հսկայական բալիստիկ հակահրթիռային համակարգերից, վերջացրած բռունցքի չափեր ունեցող տակտիկական հրթիռներ փնտրողներով։
Հիմա ռադաները արձանագրում են կիրառությունների ոլորտի մեծացում։ Հիմնականներից են արագության վերահսկման համար ճանապարհային ոստիկանության կողմից կիրառվող ռադարները, ինչպես նաև թենիսի և բեյսբոլի գնդակների արագության չափում։ Մեկ այլ տարածում գտած ռադարներից է «գունավոր եղանակային ռադարը», որը մեկն է եղանակային ռադարներից, որոնք առավել բարդ համակարգեր են և կիրառվում են լայնամասշտաբ եղանակային դիտարկուների ու կանխատեսումների համար և մթնոլորտային հետազոտություններում։ Ռադարների մեկ այլ՝ բազմաթիվ մարդկանց հետ մեծ առնչություն ունեցող, կիրառության ոլորտներից է օդային երթևեկության կառավարման համակարգերը, որոնց նպատակն է կողմնորոշել ինքնաթիռներին ինչպես թռիչքի ընթացքում, այնպես էլ օդանավակայանի անմիջական մոտակայքում։ Ավիացիայում նաև կիրառվում են ռադարներ բարձրության չափման և վտանգավոր եղանակային պայմանների մասին նախազգուշացման համար, և արդեն սկսել են կիրառվել վատ եղանակային պայմաններում թռիչքուղու պատկերավորման համար։ Ռադարները սովորաբար կիրառվում են նաև նավերի կողմից, բախման նախազգուշացման համակարգերում, որոնք սկսել են նույն դերն իրականացնել նաև ավտոմեքենաների և բեռնափոխադրման կազմակերպությունների համար։ Տիեզերանավերում և ինքնաթիռներում տեղադրվող ռադարները մեծ դեր են խաղում երկրաբանական հետազոտությունների, միջավայրի հատկությունների, անտառային հատկությունների, տարածքի օգտագործման և աղտոտվածության պատկերավորման մեջ։ Չնայած թվարկվածները դեռ ռադարների կիրառության ամբողջ ոլորտները չեն, բայց լիարժեք ցուցադրում է թե կիրառությունների ինչ մեծ տիրույթ են ընդգրկում այս հիասքանչ տեխնոլոգիաները։
Հիմանական ֆունկցիաները
Ռադարի հիմանական խնդիրն է օբյեկտի կամ ֆիզիկական երևույթի հայտնաբերումը։ Սա պահանջում է որոշման կայացում, արդյոք տրված պահին ընդունիչի ելքում գոյություն ունի օբյեկտից անդրադարձած ազդանշան, թե պարզապես աղմուկ է։ Դետեկտման մասին որոշումը կայացվում է համեմատելով ընդունիչի ելքային ազդանշանի A(t) ամպլիտուդը (որտեղ t-ն ներկայացնում է ժամանակը) T(t) մակարդակի հետ, որը կարող է հաստատվել ապրիորի կերպով, ելնելով ռադարի նախագծից, կամ հաշվարկվել ադապտիվ կերպով՝ ելնելով ընդունված ազդանշանից։ Ժամանակը, որը անհրաժեշտ է ազդանշանին մինչև R հեռավորություն տարածվելու և հետ վերադառնալու համար, այսինքն՝ գումարային կերպով 2R ճանապարհ անցնելու համար, հավասար է 2R/c։ Ցանկացած տեսակի ռադարի դեպքում հեռավորության չափումը հիմնված է այս տրամաբանության վրա, բայց իմպուլսային ռադարի դեպքում այն առավել քան պարզ է՝ եթե իմպուլսի ճառագայթվելուց որոշակի τ ժամանակ հետո բավարարվում է y(t)>T(t), ապա կարելի է ենթադրել որ առկա է թիրախ՝
հեռավորությամբ, որտեղ c -ն լույսի տարածման արագությունն է։ Սովորաբար թիրախը հայտնաբերելուց հետո ցանակալի է հետևել նրա տեղաշարժին կամ արագությանը։ Մոնոստատիկ ռադարները որոշում են թիրախի դիրքը գնդային կոորդինատական համակարգում, որի կենտրոնը համընկնում է անտենայի փուլային կենտրոնի հետ՝ ինչպես պատկերված է նկարում։
Այս կոորդինատական համակարգում անտենայի դիտարկման ուղղությունը՝ տվյալ պարագայում X առանցքի դրական ուղղությունը, երբեմն ընդունված է անվանել «նշանառության ուղղություն»։ θ–ն կոչվում է ազիմուտային անկյուն, իսկ φ –ն բարձրության անկյուն։ Ինչպես արդեն նկարագրվեց՝ օբյեկտի R հեռավորությունը անմիջականորեն որոշվում է ճառագայթումից մինչև ընդունում ընկած ժամանակահատվածի միջոցով։ Բարձրության և ազիմուտային անկյունները որոշվում են անտենայի ուղվածությունից, քանի որ նորմալ հայտնաբերման համար թիրախը պետք է գտնվի անտենայի գլխավոր թերթիկում։ Արագությունը գնահատվում է թիրախից անդրադարձած ազդանշանի դոպլերյան շեղման չափման միջոցով։ Դոպլերյան շեղում ապահովում է միայն շառավղային բաղադրիչը, բայց թիրախի դիրքի բազմակի չափումները և շառավղային արագությունը թույլ են տալիս ստանալ թիրախի շարժման նկարագրությունը բոլոր երեք ուղղություններով։
Կատեգորիա:Ռադիոտեղորոշիչ կայաններ Կատեգորիա:Ռադիոտեխնիկա
Ռենատո Արապի
Ռենատո Արապի (Renato Arapi, ), ալբանացի ֆուտբոլիստ, որ խաղում է պաշտպանի դիրքում։ Հանդես է գալիս թուրքական «Բոլուսպոր» ակումբում։
Ակումբային կարիերա
Ռենատո Արապին իր պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլային կարիերան սկսել է 2003 թվականին Տիրանայի «Դինամո» ակումբում։ Նույն թվականի մայիսի 3-ին կատարել է իր նորամուտը Ալբանիայի սուպերլիգայում՝ մասնակցելով «Տեուտա» ակումբի դեմ խաղին։ 2003/04 մրցաշրջանում Արապին վարձավճարային հիմունքներով տեղափոխվել է ալբանական Առաջին դիվիզիոնի «Էրզենի» ակումբ, բա չի կարողացել ընդգրկվել հիմնական կազմում։ 2005 թվականի ամռանը տեղափոխվել է «Բեսա» ակումբ, որը վերադարձել էր ալբանական Սուպերլիգա։ Այս ակումբում Արապին կարողացել է արագ դառնալ առաջատար խաղացողներից մեկը՝ իր ներդրումն ունենալով «Բեսա» ակումբի երկու հաղթանակներում Ալբանիայի գավաթի խաղարկություններում։ 2008 թվականն ու հաջորդ տարվա առաջին կեսը Արապին վարձավճարային հիմունքներով անցկացրել է դանիական Առաջին դիվիզիոնի «Սիլկեբորգ» ակումբում։ 2009/2010 մրցաշրջանի առաջին կեսը նա նույնպես վարձավճարային հիմունքներով խաղացել է ալբանական Սուպերլիգայի «Շկումբինի» ակումբում։
2011 թվականի սկզբին Ռենատո Արապին դարձել է «Սկենդերբեու» ակումբի խաղացող, որի կազմում 6 անգամ անընդմեջ հաղթել է Ալբանիայի առաջնությունում և երկու անգամ նվաճել երկրի սուպերգավաթը։ 2016 թվականի հունիսի 17-ին Արապին մեկամյա պայմանագիր է կնքել «Պարտիզանի» ակումբի հետ ։
Կարիերան հավաքականում
Ռենատո Արապին կատարել է իր նորամուտը Ալբանիայի հավաքականում՝ 2011 թվականի հուլիսի 20-ին տեղի ունեցած Արգենտինայի հավաքականի դեմ ընկերական խաղի 81-րդ րոպեին փոխարինելով պաշտպան Էնդրիտ Վրապիին ։
Հավաքականում
Ընդհանուր՝ 4 խաղ / 0 գոլ
Ձեռքբերումներ
«Սկենդերբեու»
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ալբանացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ալբանիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Սիլկեբորգի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ
Ժողովածու (1154)
Ժողովածու (1154), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 1154 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 17-րդ դարում, 1673-1674 թվականներին Խասպեկ Խաչատուր (Բ) գրիչի կողմից։ Ստացողը եղել է Ավետիր տիրացուն (Բ)։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 21x14, 2 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 178 թերթից։ Գրված է երկսյուն, նոտրգիրով։ Ունի կիսախորան, լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Պահպանակը ունի 2 էջ, գրված է մագաղաթի վրա՝ ողղագիծ երկաթագրով, Ավետարան։ Կազմը`կաշեպատ տախտակ, աստառը՝ կապույտ կտավ։ Հիշատակարաններ՝ 170ա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Բեդիլյատա
Բեդիլյատա, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Վանի վիլայեթի Հեքյարիի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ռիչարդ Ջորջ Ռոջերս
Ռիչարդ Ռոջերս, Բարոն Ռոջերս Ռիվերսայդ (Richard George Rogers, ), բրիտանացի ճարտարապետ, ով Ռենցո Պիանոյի և Նորման Ֆոսթերի հետ համատեղ հիմնադրել է հայ-թեք ոճը։ Կայսերական ու Պրիցկերի ճարտարապետական մրցանակների դափնեկիր է։ Մեծ Բրիտանիայի թագուհին նրան բարոնի կոչում է շնորհել (Baron Rogers of Riverside): Ռիչարդ Ռոջերսը 1986 թվականին արժանացել է Պատվավոր լեգեոնի շքանշանի, 1991 թվականին ստացել է ասպետի կոչում, իսկ 1996 թվականին` ցմահ պերի կոչում։
Կյանք և գործունեություն
Սովորել է Լոնդոնի ճարտարապետական դպրոցում, այնուհետև Նորման Ֆոսթերի հետ` Եյլի համալսարանում։ Հետագայում նրանք իրենց կանանց` Շու Ռոջերսի և Վենդի Չիսմանի հետ հիմնադրել են «Team 4» գրասենյակը։ 1967 թվականին նրանք առանձնացել են։ Ռոջերսը միացել է Ռենցո Պիանոյի հետ, ով հաղթել էր 1971 թվականին Փարիզում Ժորժ Պոմպիդուի կենտրոնի շինարարության համար հայտարարված մրցույթում։ Այս շենքը դարձել է նոր ուղղության հռչակագիրը` տարորոշելով նաև Ռոջերսի ոճը, որին բնորոշ են ինժեներական շատ համակարգերի (ջրամատակարարում, ջեռուցում, օդափոխություն, աստիճաններ, վերելակներ և այլն) ներմուծումը էքստերիեր` ազատ թողնելով ինտերիերը և շինությունների ներքին հատվածները։ Ներկայումս Ժորժ Պոմպիդուի կենտրոնը տեսարժան վայր է համարվում, չնայած այն ժամանակ քննադատները շինության դիզայնին վերապահումով էին մոտենում։
Ռիչարդ Ռոջերսը գլխավորում է «Rogers Stirk Harbour Partners» (նախկինում` «Richard Rogers Partnership») ընկերությունը, որը հիմնադրել էր 1977 թվականին։ Ընկերությունը գրասենյակներ ունի Լոնդոնում, Բարսելոնայում, Մադրիդում, Նյու Յորքում, Տոկիոյում։ Այս ընկերությունն իրագործել է մի շարք հատնի նախագծեր` «Լլոյդ» ապահովագրական ընկերության շտաբ-գրասենյակը Լոնդոնում (1979-1984), Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի շենքը Ստրասբուրգում (1984), «Միլենիում դոումի» ցուցասրահը Լոնդոնում «1999», Համաշխարհային առևտրի կենտրոնի վերականգնման նախագիծը Նյու Յորքում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուլբրայթի կրթաթոշակակիրներ Կատեգորիա:Եյլի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Բրիտանացի ճարտարագետներ
Շապիկ
Շապիկ, սրբության և անարատության խորհրդանշան, կրում են և դպիրները, և կիսասարկավագները, և սարկավագները։ Այն մինչև կոշիկները հասնող և խաչանիշ ուսանոցով զգեստ է։ Կարող է լինել զանազան երանգների։
Կատեգորիա:Հայ հոգևորականների հագուստ
Աստերոիդների ցանկ (164101-164200)
Աստերոիդների ցանկ (164001-164100) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (164201-164300)
|}
Նեժոդա
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 3 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Գլինկովսկի շրջանի բնակավայրեր
Սոցիալական արդարության մարտիկ
Սոցիալական արդարության մարտիկ (social justice warrior (SJW)), նսեմացուցիչ տերմին այն մարդու համար, ով քարոզում է սոցիալապես առաջադեմ հայացքներ (ինչպիսիք են ֆեմինիզմը, քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքները և բազմամշակութայնությունը), պաշտպանելով դրանք ագրեսիվ ձևով։ «SJW» եզրույթը վիրավորական է համարում այն մարդկանց, ովքեր զբաղվում են ճնշված սոցիալական խմբերի գաղափարական պաշտպանությամբ, ներառյալ ԼԳԲՏ մարդկանց, արտաքինի առանձնահատկություններով այն մարդկանց, որոնք տարբերվում են ընդունված չափանիշներից, քրոնիկ հիվանդություններով և հոգեկան խանգարումներով (այլ կերպ ասած՝ հոմոֆոբիայի, բիֆոֆոբիայի, տրանսֆոբիայի, էյլենիզմի, փսիխոֆոբիայի և այլն) մարդկանց ։ «SJW» տերմինն առավել լայն տարածում է ստացել Արևմուտքի երկրներում (հատկապես ԱՄՆ-ում)։ Ռուսաստանում և ԱՊՀ երկրներում սա դեռ այդքան էլ հայտնի չէ ։
Որպես սոցիալական արդարության ակտիվիստ, այն ի հայտ եկավ 20-րդ դարի վերջին` որպես չեզոք կամ դրական եզրույթ սոցիալական արդարադատության ակտիվության մեջ ներգրավված մարդկանց համար։ 2011 թվականին տերմինն առաջին անգամ հայտնվել Է Twitter-ում, որից հետո դրա ենթատեքստը ծայրահեղ դրականից դարձավ ծայրահեղ բացասական ։
Գեյմերգեյթի հեշթեգի վեճի ժամանակ բացասական կոննոտացիան սկսում է զգալիորեն ավելի հաճախ օգտագործվել և ուղղվում է մասնավորապես նրանց ուղղությամբ, ովքեր հարում էին սոցիալական ազատականության հայացքներին, հանդես է գալիս հասարակության կողմից տարբեր մշակույթների կամ ֆեմինիզմի, ինչպես նաև` պոլիտկոռեկտ համարվող հայացքների ընդունման տեսանկյունից ։
Տերմինը մտել է մասսայական մշակույթ, այդ թվում` նմանակման դերասանական Social justice warriors վիդեոխաղում, որը թողարկվել է 2014 թվականին ։
Պատմություն
Սկզբնապես սոցիալական արդարություն տերմինը մարդկանց, դասերի և սոցիալական խմբերի կյանքում հավասարության միջոց է, որը օբյեկտիվորեն պայմանավորված է հասարակության նյութական և հոգևոր զարգացման մակարդակով ։ 1990-ական թվականների սկզբից մինչև 2000-ական թվականների սկիզբը սոցիալական արդարության համար պայքարողի բառակապակցությունն օգտագործվում էր որպես չեզոք կամ հաճոյանալով նշանակություն ունեցող արտահայտություն, օրինակ, ինչպես 1991 թվականի Montreal Gazette-ի հոդվածում, որը նկարագրում է արհմիութենական ակտիվիստ Միշել Շարտրանին որպես «Քվեբեկի ազգայնական և սոցիալական արդարության մարտիկ» ։
Նվաստացուցիչ օգտագործում
Տերմինի նշանակությունը դրական իմաստից փոխվել է բացասականի մոտ 2011 թվականին առաջին անգամ օգտագործվելով Թվիթթերում, որպես վիրավորանք ։ Նույն տարում նաև հայտնվել է «Urban Dictionary» հոդվածը ևս այս տերմինի համար ։ Տերմինի բացասական օգտագործումը վերաճել է մեյնսթրիմի՝ 2014 թվականի Գեյմերգեյթ սկանդալների շարքի պատճառով։ Այդ պահից սկսած «սոցիալական արդարության մարտիկ» (SJW) հասկացությունը սկսում է հայտնվել որպես սկանդալի կողմնակիցների նախընտրած տերմին` իրենց գաղափարական հակառակորդներին նկարագրելու համար ։ Ինտերնետային մշակույթում և տեսախաղերի ոլորտում արտահայտությունը լայնորեն ասոցացվում է «Gamergate»-ի սկանդալների հետ, ինչպես նաև Tumblr պորտալում (ինչպես և ծառայության օգտվողների մեծ մասը) քննարկումների հետ։ Տերմինի նսեմացուցիչ օգտագործումը տարածված է այնպիսի կայքերում, ինչպիսիք են Reddit-ը, 4chan-ը և Twitter-ը ։
Մախինջաուր
Մախինջաուր (მახვილაური), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Աջարիայի Ինքնավար Հանրապետության Խելվաչաուրի շրջանում ։
Դիրք
Գտնվում է ծովի մակարդակից 60 մետր բարձրության վրա։ Բաթումից 8 կմ հեռավորության վրա։
Սոցիալական արդարության մարտիկ
Նվաստացուցիչ օգտագործում
«Այլ կերպ ասած, SJW- ները չեն պահպանում իրենց խիստ սկզբունքները, բայց ձևացնում են, որ դրանք տարբեր են։ Խնդիրն այն է, որ սա մարդկանց իրական կատեգորիա չէ։ Դա պարզապես միջոց է մաքրելու (խույս տալու) յուրաքանչյուրին, ով բարձրացնում է սոցիալական արդարության թեման»։
Մախինջաուր
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 593 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Խելվաչաուրի շրջան Կատեգորիա:Աջարիայի բնակավայրեր
Սոցիալական արդարության մարտիկ
Նվաստացուցիչ օգտագործում
Այս տերմինը սովորաբար օգտագործվում է առցանց բանավեճի մասնակիցների կողմից որպես ֆեմինիզմի քննադատություն ։ New Literary History ամսագրի համար իր հոդվածում Սքոթ Սելիսկերը գրում է.
«Ֆորումի անդամները հաճախ անձնական քննադատություններ են հնչեցնում այն ​​բանի մասին, թե ինչն է նրանց համար «սոցիալական արդարության մարտիկ» տեսակը, այսինքն` անխոհեմ, սրբազան, կողմնակալ և ինքնապարծենկոտ ֆեմինիստի կարծրատիպը»։
2015 թվականի օգոստոսին social justice warrior-ը Օքսֆորդի բառարաններում ավելացված մի քանի նոր բառերից և արտահայտություններից մեկն էր ։
Հանրաճանաչ մշակույթ
2014 թվականի մայիսին հայեցակարգը ներառվել է Social Justice Warriors կոչվող պարոդիական դերային տեսախաղում ։ Social Justice Warriors խաղը, որը մշակվել է Nonadecimal Creative ընկերության կողմից, ինտերնետ-տրոլների դեմ վեճեր Է նախատեսում, որոնք ռասիստական և այլ սադրիչ մեկնաբանություններ են ներկայացնում։ Պատասխանների մի քանի տարբերակներ կան ընտրելու, ինչպիսիք են՝ «ձեր տրամաբանությամբ կոտրել նրանց պնդումները», «հաղորդագրություն փոխանցել, որպեսզի մյուսները կարողանան հարձակվել դրա վրա» կամ «անձնական հարձակման գնալ» ։ Օգտատերերը կարող են ընտրել բնավորության դասը և գեյմփլեյը, խաղը ներառում է «Խելամտության և հեղինակության» օգտագործողի ցուցիչների փոփոխություններ ։ Խաղի ստեղծող Էրիկ Ֆորդը բացատրել է, որ խաղը մշակվել է քննադատական մտածողության զարգացման համար, ոչ մի կերպ «չի ենթադրում, որ չպետք է բացահայտ կերպով հանդես գալ ինտերնետում ռասիստական, սեքսիստական կամ այլ վիրավորական մեկնաբանությունների դեմ։ Նպատակն է խրախուսել քննադատական մտածողությունը, դա դարձնելով ավելի արդյունավետ և իրական սոցիալական արդարության մարտիկների ավելի քիչ կորուստների» ։
Քննադատություն
«SJW» տերմինի հակառակորդները պնդում են, որ օգտագործման մեծ մասը տրամաբանական մոլորություն է։ Խնդիրը վերագրվում է ագրեսիվ «արտոնյալ» առաջադիմականներին, ովքեր հաճախ դատապարտում են ողջ խումբը (սովորաբար բոլոր սպիտակամորթ տղամարդկանց)։
«SJW-ները հիմնականում երիտասարդ են, սպիտակամորթ և իրենց ժամանակն անցկացնում են սոցիալական ցանցերում` դատապարտելով նրանց, ովքեր չեն համապատասխանում իրենց բարոյական և էթիկական չափանիշներին» ։
Բեթի Բոուերսը սոցիալական առաջադիմականության բոլոր հետևորդներին գրել է.
«Եթե դուք վիրավորանք եք համարում մեղադրել մեկին սոցիալական արդարության կամ ֆաշիզմին դեմ լինելու մեջ, ապա պետք է աշխատեք ձեր «կոպիտ հումորի» վրա»։
«Վերջերս առաջին պլան եկան այն հիմնախնդիրները, որոնք սոցիալական արդարության պաշտպանները տասնամյակներ շարունակ ընդգծել են։ Սեռական բռնության և հարկադրանքի, օբյեկտիվացման և սեքսուալության, գենդերային անհավասարության մշակութային արդյունաբերության մեջ, և դա պատճառ է դարձել, որ հետամնաց, ճնշող գաղափարախոսություններին կառչածներն անեծք գտնեն նրանք, ովքեր համարձակվում են մարտահրավեր նետել հավատքի համակարգերին, որոնք հասարակության գագաթին պահում են սպիտակ, աշխատունակ, ուղիղ տղամարդկանց։ Այստեղից էլ սոցիալական արդարության մարտիկները»։
Սևորդյաց լեռներ
Սևորդյաց լեռներ, Սևորդաց լեռնաշղթա, Սևորդյաց լեռնաշղթա, լեռնաշղթա Հայաստանի Լոռու մարզում, Գուգարաց լեռների արևմտյան ճյուղավորություններից։ Այստեղ է գտնվում Գուգարաց լեռնահամակարգի ամենաբարձր կետը՝ Դժարսար լեռը, որը ունի 2245 մ բարձրություն։ Լեռնաշղթայի երկարությունը 15 կմ է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լոռու մարզի լեռնաշղթաներ
Աարոն Շվարց
Աարոն Շվարց (Aaron Swartz, ), ամերիկացի գրող և ծրագրավորող։ Demand Progress շարժման համահիմնադիրն էր։
14 տարեկանում RSS 1.0 դասակարգման համահեղինակն էր։ Այդ ժամանակվանից RDF-ի աշխատանքային խմբի անդամ էր։
Աարոն Շվարցը աշխատում էր «ինտերնետի հնարող» Թիմ Բերներս Լիի հետ և գրել է մի քանի էսսեներ, որոնցից են՝ «Ով է գրում Վիքիպեդիան» («Who Writes Wikipedia») ,, «Լինել ավելի արդյունավետ» («HOWTO: Be More Productive»), և «Բաց հասանելիության պարտիզանական մանիֆեստ»֊ը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ծրագրավորողներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ Կատեգորիա:Ինքնասպան գրողներ Կատեգորիա:Սթենֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ամերիկացի աթեիստներ Կատեգորիա:Հաքեր Կատեգորիա:Ամերիկացի գործարարներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ինֆորմատիկայի ոլորտի գիտնականներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ինտերնետային աստղեր Կատեգորիա:Տեղեկատվական տեխնոլոգիաների անձինք Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի իրավապաշտպաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի բլոգերներ Կատեգորիա:Ամերիկացի արվեստագետներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հրատարակիչներ
Խոմուտեցկի գյուղական խորհուրդ (Միրգորոդսկի շրջան)
Խոմուտեցկի գյուղական խորհուրդ  (Хомутецька сільська рада), Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Միրգորոդսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Խոմուտեցկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 3307 մարդ։ Խորհրդում կա 3 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր