cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Նադեժդա Ալիլուևա
Կենսագրություն
Աշխատել է Ժողովրդական կոմիսարիատում, Վլադիմիր Լենինի քարտուղարությունում զբաղվել է ազգությունների հարցերով, համագործակցել է «Հեղափոխություն և մշակույթ» և «Պրավդա» ամսագրերի խմբագրությունների հետ։ 1921 թվականի դեկտեմբերի 10-ին հեռացվել է կուսակցությունից, բայց արդեն 1921 թվականի դեկտեմբերի 14-ին վերականգնվել է Խորհրդային Միության Կոմունիստական կուսակցությունում որպես անդամության թեկնածու ։ 1929 թվականից հետո սովորել է Համամիութենական արդյունաբերական ակադեմիայի տեքստիլ արդյունաբերության ֆակուլտետում։ Եղել է Խրուշչովի համակուրսեցին, նրան ծանոթացրել է իր ամուսնու հետ։
Նրա ութ համակուրսեցիների ձերբակալությունից հետո Ալիլուևան զանգահարել է Օրենբուրգի պետական մանկավարժական համալսարանի ղեկավար Հենրիխ Յագոդային և պահանջել նրանց անմիջապես ազատ արձակել։ Յագոդան պատասխանել է, որ ոչինչ չի կարող անել, քանի որ ձերբակալվածները արդեն կենդանի չեն, նրանք կյանքից վաղաժամ հեռացել են բանտում ինֆեկցիոն հիվանդության պատճառով ։
Ինքնասպանություն
Ականատեսների վկայությամբ, 1932 թվականի նոյեմբերի 7-ին, մահվան նախօրեին Վորոշիլովի բնակարանում Ալիլուևայի և Ստալինի միջև տեղի է ունեցել հերթական վեճը ։
Այս ինքնազսպումը, այս սարսափելի ներքին ինքնակառավարումը և ճնշումը, այդ դժգոհությունը և անհանգստությունը, ուժասպառ եղած ներսս, ներսում ավելի ու ավելի ուժեղ սեղմած, ինչպես զսպանակը, պետք է, ի վերջո, անխուսափելիորեն ավարտվեյին պայթյունով։ Զսպանակը պետք է ուղղվեր սարսափելի ուժով...
Այդպես էլ եղավ։ Իսկ առիթը եղել է ոչ այնքան էական ինքնին, և ոչ ոքի վրա հատուկ տպավորություն չէր թողնում, կարծես և առիթ չի եղել։ Ընդամենը փոքրիկ վեճ է եղել տոնական ճաշի ժամանակ Հոկտեմբերյան հեղափոխության XV ամյակին նվիրված։ Ընդամենը հայրիկը նրան ասել է՝ «Էյ, դու, խմի՛ր»։ Իսկ նա ընդամենը գոչեց հանկարծ։ Ես քեզ համար էյ չեմ կանգնում է, և բոլորներկայությամբ գնում է սեղանից մի կողմ...
...Ինձ պատմել են հետո, երբ ես արդեն չափահաս էի, որ հայրիկը ցնցված էր կատարվածով։ Նա ցնցված էր, քանի որ նա չի հասկանում, ի"նչի համար։ Ինչո՞ւ են նրան հասցրել նման սարսափելի հարված թիկունքից։ Նա շատ խելացի էր, որպեսզի չհասկանար, որ ինքնասպանը միշտ մտածում է պատժել մեկին, ահա, թե իբր, ահա քեզ, դու կիմանաս։ Նա դա հասկացավ, բայց չէր կարողանում հասկանալ, թե ինչու։ Ինչի համար նրան այդպես պատժեցին։
Եվ նա հարցրել է շրջապատողներին. մի՞թե անուշադիր էր։ Մի՞թե չէր սիրում և չէր հարգում նրան, որպես իր կնոջ, որպես մարդ։ Մի՞թե այդքան կարևոր է, որ նա չի կարող գնալ նրա հետ ևս մեկ անգամ թատրոն։ Մի՞թե դա կարևոր է։ Առաջին օրերին նա շոկի մեջ էր. Նա ասում էր, որ ինքը չի ուզում այլևս ապրել։ (Սա ասում էր ինձ Պավլուշա հորեղբոր այրին, որը Աննա Սերգեևնայի հետ առաջին օրերին օր ու գիշեր մնաց մեր տանը)։ Հորս վախենում էին թողնել մենակ, նման վիճակում էր գտնվում նա։ Ժամանակ առ ժամանակ նրան պատում էր ինչ-որ քեն, զայրույթ։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ մայրս նրան նամակ էր թողել։
Ակնհայտ է, որ նա նրան գիշերն է գրել։ Ես երբեք, իհարկե, այն չեմ տեսել։ Այն, հավանաբար, անմիջապես ոչնչացվել է, բայց այն եղել է, այդ մասին ինձ ասել են նրանք, ովքեր այն տեսել են։ Դա սարսափելի էր։ Այն լի էր մեղադրանքներով և կշտամբանքներով։ Դա պարզապես անձնական նամակ չէր, դա եղել է մասամբ քաղաքական նամակ։ Եվ կարդալով այն, հայրս կարող էր մտածել, որ մայրս միայն հավանականությամբ եղել է նրա կողքին, իսկ իրականում քայլում էր կողքին։
Նա ցնցված էր և բարկացած այդ ամենով և, երբ գալիս է քաղաքացիական հոգեհանգստին հրաժեշտ տալու, ապա մի պահ մոտենալով դագաղին, հանկարծ հրում է նրան իր ձեռքերով և, շրջվելով, հեռու է գնում ու չի մասնակցում թաղմանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Հրաձգային զենքից մահացածներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:Ռուսներ վրացական ծագմամբ
Եթովպա-էրիթրեական պատերազմ
Եթովպա-էրիթրեական պատերազմ (الحرب الإثيوبية الإريترية, Eritrean-Ethiopian War), պատերազմ, որը տեղի է ունեցել 1998 թվականի մայիսից մինչև 2000 թվականի հունիսը Եթովպիայի և նորանկախ Էրիթրեայի հակամարտ ուժերի միջև։
Պատերազմի ընթացքում Էրիթրեան և Եթովպիան դարձան աշխարհի ամենաաղքատ պետությունները, պատերազմի ընթացքում ծախսելով հարյուր միլիոնավոր դոլարներ։ Բացի այդ, երկրները ունեցան նաև տասնյակ հազարավոր զոհեր և մարդկային կորուստներ, որը հակամարտության ուղղակի հետևանք է։
Ինչպես տեղեկացնում է Հաագայի պատերազմը քննող հանձնաժողովը, Էրիթրեան խախտել է միջազգային իրավունքը և ներխուժել Եթովպիա։ Արդյունքում Եթովպիային ռազմական օգնություն է տրամադրել Ռուսաստանի Դաշնությունը, և պատերազմը ավարտվել է Էրիթրեայի պարտությամբ ։
Գրականություն
Կատեգորիա:Եթովպիայի պատերազմներ Կատեգորիա:Աֆրիկայի ժողովուրդների պատերազմներ Կատեգորիա:20-րդ դարի պատերազմներ Կատեգորիա:Եթովպիայի պատմություն Կատեգորիա:Էրիթրեա
Անատոլի Կոլիսնիչենկո
Անատոլի Կոլիսնիչենկո (Колісниченко Анатолій Іларіонович, ), ուկրաինացի գրող։ Ուկրաինայի գրողների ազգային միության անդամ։
Կենսագրություն
Անատոլի Կոլիսնիչենկոն ծնվել է 1943 թվականին Վիննիցայի մարզի Գայսինի շրջանի Կոսանովո գյուղում, գյուղացու ընտանիքում։ 1968 թվականին ավարտել է Օդեսայի Իլյա Մեչնիկովի անվան ազգային համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետը։ Դասավանդել է Օդեսայի բժշկական ինստիտուտում։ Որպես լրագրող աշխատել է հեռուստատեսությունում, Օդեսայի գրողների միության բաժանմունքում և կինոստուդիայում։ Եղել է ԽՄԿԿ անդամ ։
Մահը
Մահացել է 2015 թվականի ապրիլի 12-ին, Օդեսայում, սրտի կաթվածից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի գրողներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:Օդեսայի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Սրտի կաթվածից մահացածներ Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի արձակագիրներ
Համլետ Կարճիկյան
Կենսագրություն
1959 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը, 1977 թվականին՝ Մոսկվայի Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտի դասընթացները։ 1960 թվականից աշխատել է ՀՀ հրատարակչական համակարգում. 1987-1991 թվականներին՝ «Խորհրդային գրող» («Նաիրի») հրատարակչության բաժնի վարիչ, 1991-1994 թվականներին՝ «Լույս» հրատարակչության գլխավոր խմբագիր, 1997-2002 թվականներին՝ ՀՀ Կառավարությանն առընթեր տեղեկատվության, գրահրատարակչության և պոլիգրաֆիայի վարչությունում զբաղեցրել է մի շարք պաշտոններ ։
Ստեղծագործություններ
Կարճիկյանի քնարական ժողովածուներում գերիշխողը սիրո և բնության ավանդական թեմաներն են («Գարնանամուտ», 1959, Թորգոմյան Արմեն ծածկանունով), «Սիրո ամառ», 1973, «Ապրելու օր», 1976, «Արևային սոնատ», 1980, «Խարիսխ», 1983, «Սիրտ բանական», 1988 (ՀԳՄ Ա. Իսահակյանի անվան մրցանակ՝ 1989), «Սիրո բույրը... Հայաստանի», 2003, ժողովածուներ]։ Կազմել է Բ. Գեմբարսկու «Նամակներ աշխարհին»՝ Հայկական հարցին նվիրված հոդվածների (1990, ծանոթագրություններով և վերջաբանով), Պ. Սևակի «Վառվող արյուն» բանաստեղծությունների (2000, առաջաբանով և վերջաբանով) ժողովածուները և այլն։ Կատարել է չափածո թարգմանություններ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ Կատեգորիա:1936 ծնունդներ Կատեգորիա:Ապրիլի 26 ծնունդներ Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայաստանի գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:ԵՊՀ բանասիրական ֆակուլտետի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ռուսերենից հայերեն թարգմանիչներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:ՀՀ մշակույթի նախարարության ոսկե մեդալակիրներ Կատեգորիա:Մաքսիմ Գորկու անվան գրականության ինստիտուտի շրջանավարտներ
Արթուր Ադսոն
Արթուր Ադսոն (Artur Adson, ), էստոնացի բանաստեղծ, գրող, դրամատուրգ և թատերական քննադատ ։
Գրական գործունեություն
1917 թվականին Արթուր Ադսոնը եղել է Սիուրուի գրական շարժման անդամ, որը մեծ ազդեցություն է ունեցել էստոնական գրականության վրա։ Ավելի ուշ Ադսոնը դարձել է Տարապիտա գրական խմբակի ակտիվ անդամ։ Բացի դա, Ադսոնը եղել է Հարավային Էստոնիայի վիրուական բարբառի ամենաանվանի բանաստեղծներից մեկը։ Հանդես է եկել նաև որպես պահպանողական թատրոնի և գրականության քննադատ, նա մեծ ազդեցություն է ունեցել էստոնական գրականության վրա։ Նա նաև ճանաչման է հասել որպես դրամատուրգ։
Տարագրություն
1944 թվականի սեպտեմբերին՝ մինչ խորհրդային զինվորների կողմից Էստոնիայի գրավումը, կնոջ հետ արտագաղթել է Շվեդիա։ Այնտեղ նա գտել է դիվանապահի աշխատանք։ Երկուսն էլ շարունակել են աշխատել գրական գործունեությամբ։
Ադսոնը մահացել է 1977 թվականի հունվարի 5-ին Ստոկհոլմում, 87 տարեկան հասակում։ Կնոջ հետ միասին թաղվել են Ստոկհոլմի Սկուգսչյուրկոգորդենի գերեզմանոցում։ 2016 թվականին նրանց աճյունները վերաթաղել են Տալլինի Ռախումյաե գերեզմանոցում ։
2017 թվականի տվյալներով Արթուր Ադսոնի և նրա կնոջ հեղինակային իրավունքների 62,5 % տոկոսը պատկանում է գերմանական դաշնային Բավարիա երկրամասին, իսկ մնացած 37,5 %-ը՝ Շվեդիայի էստոնական մշակութային ընկերությանը (Eesti Kultuuri Koondis Rootsis) :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էստոնացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Էստոնացի գրողներ Կատեգորիա:Էստոնացի դրամատուրգներ Կատեգորիա:20-րդ դարի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Էստոնացի լրագրողներ Կատեգորիա:Տարտուի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:20-րդ դարի տղամարդ գրողներ Կատեգորիա:Թատերական քննադատներ
Աբաս Բագրատունի (այլ կիրառումներ)
Աբաս Բագրատունի անունով իշխանական ծագման անձինք են՝
Էդսգեր Վիբե Դեյքստրա
Էդսգեր Վիբե Դեյքստրա (Edsger Wybe Dijkstra ), հոլանդացի գիտնական, որի աշխատությունները նպաստել են ինֆորմատիկայի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների զարգացմանը։ Նա կառուցվածքային ծրագրավորման հայեցակարգի մշակողներից մեկն է, ֆորմալ ստուգման և բաշխված հաշվարկների հետազոտողը, Թյուրինգի մրցանակի դափնեկիր (1972):
Կենսագրություն
Ծնվել է 1930 թվականի մայիսի 11-ին՝ Ռոտերդամում՝ գիտնականների ընտանիքում (հայրը՝ քիմիկոս էր, մայրը՝ մաթեմատիկոս)։
Դպրոցն ավարտելուց հետո ընդունվել է Լեյդենի համալսարանի տեսական ֆիզիկայի ֆակուլտետ։
1951 թվականին զբաղվել է ծրագրավորմամբ, Քեմբրիջում ընդունվել է երեքշաբաթյա համակարգչային դասընթացների, 1952 թվականից աշխատել է Ամստերդամի մաթեմատիկական կենտրոնում՝ որպես վեբ ծրագրավորող՝ պրոֆեսոր Ադրիան Վան Վեյնգաարդենի ղեկավարությամբ, հետագայում՝ ձևական լեզուների քերականության՝ այսպես կոչված երկաստիճան քերականության՝ Վան Վեյնգաարդենի ձևական նկարագրության եղանակներից մեկի հեղինակի ղեկավարությամբ։
1950-ական թվականների երկրորդ կեսին տպատախտակների չափռաստման օպտիմալացման ուղիների որոնման համար մշակել է գրաֆիկի ամենակարճ ճանապարհը գտնելու ալգորիթմ, որը հայտնի է «Դեյքստրայի ալգորիթմ» անվամբ։
1957 թվականին՝ ամուսնանալու ժամանակ, հարցաթերթիկի «մասնագիտություն» սյունակում գրել է «ծրագրավորող» և նրան ստիպել են նորից լրացնել փաստաթղթերը, քանի որ նման մասնագիտություն գոյություն չի ունեցել. արդյունքում ստիպված է եղել նշել «ֆիզիկոս-տեսաբան» ։
1958-1960 թվականներին մասնակցել է «Ալգոլ» ծրագրավորման լեզվի մշակմանը, աշխատել է լեզվի կոմպիլյատորի ստեղծման թիմում՝ մրցելով դանիացի Պետեր Նաուրի թիմի հետ և հաղթել է՝ միաժամանակ հորինելով կազմելու նոր կանոն՝ «կանչը անունով»։
1960-ական թվականներին մասնակցել է «The» օպերացիոն համակարգի ստեղծմանը, որը կառուցվել է բազմաթիվ զուգահեռ կատարվող փոխգործակցող գործընթացների տեսքով ։ Հենց այս աշխատանքի ընթացքում են ի հայտ եկել գործընթացների համաժամացման հասկացությունները, սեմաֆորի գաղափարը, ինչպես նաև հստակ գիտակցվել է ծրագրավորման գործընթացի և ծրագրերի կառուցվածքի անհրաժեշտությունը։
Երկար ժամանակ աշխատել է «Burroughs» ընկերությունում։ 1970-ական թվականներին Չարլզ Անտոնի Ռիչարդ Հոաի և Նիկլաուս Վիրտի հետ մշակել է կառուցվածքային ծրագրավորման հիմնական դրույթները։
Մահացել է 2002 թվականի օգոստոսի 6-ին՝ քաղցկեղի դեմ երկարատև պայքարից հետո։
Գիտական նվաճումներ
Դեյքստրային հանրաճանաչություն են բերել համակարգչային ծրագրերի մշակման ժամանակ մաթեմատիկական տրամաբանության կիրառման բնագավառում նրա աշխատանքները։
Նա ակտիվորեն մասնակցել է «Ալգոլ» ծրագրավորման լեզվի մշակմանը և գրել է առաջին «Ալգոլ-60» կոմպիլյատորը։
1972 թվականին դարձել է Թյուրինգի մրցանակի դափնեկիր։
2002 թվականին ստացել է ամենամյա մրցանակ, որը շնորհվում է Հաշվողական տեխնիկայի միության կողմից՝ «այն հրապարակման համար, որն ամենամեծ ազդեցությունն է ունեցել բաշխված հաշվարկների ոլորտի վրա»։ Ի նշան գիտնականի վաստակի ճանաչման՝ 2003 թվականից այս մրցանակը կրում է Դեյքստրայի մրցանակ անվանումը։
Մատենագիտություն
Հեղինակ է մի քանի գրքերի և բազմաթիվ հոդվածների, ամենահայտնի հրատարակություններն են՝ «Ծրագրավորման կարգապահություն», «Կառուցվածքային ծրագրավորման նշումներ» գրքերը, «GOTO օպերատորի վնասի մասին» հոդվածը (GOTO considered harmful):
Դեյքստրան իր հոդվածներում և գրքերում հանգամանորեն բացատրել է ծրագրավորման մաթեմատիկական մոտեցման անհրաժեշտությունը, որը ենթադրում է խնդրի և դրա լուծման նախնական, ճշգրիտ, մաթեմատիկական նկարագրում, ընտրված ալգորիթմի պաշտոնական ապացույց և այլն։
Ըստ Դեյքստրայի՝ համակարգչային արդյունաբերության մեջ տարածված «փորձերի և սխալների» ծրագրավորման մեթոդը («գրել կոդ — փորձարկել — գտնել սխալները — ուղղել — նորից փորձարկել») սխալ է, քանի որ այն կիրառելիս ծրագրավորողները չեն մտածում խնդրի շուրջ, այլ ուղղակի գրում են կոդը, առանց որևէ երաշխավորության, որ ճիշտ ծրագիր են ստանում։
Նրա կարծիքով, ծրագրավորումը չափազանց բարդ գիտական և ինժեներական գործունեություն է, և ոչ մի նոր մեթոդ և գործիք չի կարող արմատապես փոխել այդ դրույթը․ այն կարող է միայն ազատել ծրագրավորողին ընթացիկ աշխատանքի մի մասից։ Ծրագրավորման մեջ փորձերը պարզ օկուպացիայի վերափոխելը հասանելի է բոլորին և դատապարտված է ձախողման։
1975 թվականին Գերմանիայում՝ գործերի դրույթի օրինակով Դեյքստրան ցույց է տվել, որ ծրագրավորման զարգացումը որպես գիտություն, հենվելով ծրագրավորման մեկ լեզվի վրա, անհնար է։
Այս մոտեցումը բացասաբար է անդրադարձել ծրագրավորման թե՛ տեսության, թե՛ պրակտիկայի վրա։ Դեյքստրան նշել է, որ Գերմանիայում պետական մակարդակով «ALGOL 68» լեզվի ընդունումը՝ որպես հետագա զարգացման հիմնարար միջոց, նույնքան սխալ է եղել, որքան ԽՍՀՄ կառավարության՝ 1960-ական թվականների վերջին խորհրդային արդյունաբերության՝ IBM/360 մոդելային շարքի պատճենմանը անցնելու որոշումը, որը գիտնականը անվանել է Արևմուտքի մեծագույն հաղթանակը Սառը պատերազմում ։
Հետաքրքիր փաստեր
Հետաքրքիր փաստեր Դեյքստրայի մասին․
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լեյդենի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հոլանդացի ծրագրավորողներ Կատեգորիա:Հոլանդացի ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Հոլանդացի մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Գիտնականներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հոլանդացի գիտնականներ Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ Կատեգորիա:Ինֆորմատիկայի տեսաբաններ Կատեգորիա:20-րդ դարի հոլանդացի գրողներ Կատեգորիա:Նիդերլանդների արվեստի և գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Ճարտարագետներ
Յացեկ Երկա
Յացեկ Երկա (լեհ.՝ Jacek Yerka, ), լեհ նկարիչ։
Կենսագրություն
Յացեկը ծնվել է նկարիչների ընտանիքում։ Ծնվել է 1952 թվականին Թորունում։ 1980 թվականից սկսած աշխատել է որպես նկարիչ։ Յացեկ Երկայի աշխատանքները ցուցադրվել են ԱՄՆ-ում, Լեհաստանում, Գերմանիայում և Ֆրանսիայում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լեհ նկարիչներ
Լիդիա Ռեզցովա
Լիդիա Ալեքսեևնա Ռեզցովա (Лидия Алексеевна Резцова, ), խորհրդային նկարիչ-մուլտիպլիկատոր։ Ըստ արվեստագետների՝ Լիդիա Ռեզցովան ունեցել է մուլտիպլիկատի «տղամարդկային» (դինամիկ) ոճ ։
Կենսագրություն
2007 թվականին լույս է տեսել «Կինոգիտական թողարկումներ» («Киноведческие записки») ամսագրի 81-րդ թողարկումը, որում Կիրիլ Մալյանտովիչը հիշում է «Սոյուզմուլտֆիլմի» մուլտիպլիկատորների, այդ թվում նաև Ֆաինա Եպիֆանովայի մասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտիպլիկատորներ
Նորովանց (այլ կիրառումներ)
Նորովանց, կարող է վերաբերել՝
Նորս (այլ կիրառումներ)
Նորս, կարող է վերաբերել՝
Նույնություն (այլ կիրառումներ)
Նույնություն, կարող է վերաբերել՝
Հայ-ադրբեջանական ռազմական բախում (հունիս, 2012)
Հայ-ադրբեջանական ռազմական բախում՝ Հայաստանի զինված ուժերի և Ադրբեջանի Հանրապետության զինված ուժերի միջև 2012 թվականի հունիսի 4-ից 8-ը տեղի ունեցած ռազմական բախումներ Տավուշի մարզի՝ Ադրբեջանին սահմանակից գյուղերում և արցախա-ադրբեջանական շփման գծի չեզոք գոտում։ Բրիտանական հետազոտական «Օքսֆորդ Անալիտիկա» («Oxford Analitica») կենտրոնը տվյալ միջադեպը բնութագրել է որպես հարձակողական գործողություններ հայկական կողմի դեմ ։
Նախապատմություն
1980-ականների վերջին կրկին ակտիվացավ հայ-ադրբեջանական հակամարտությունը, որը 1991 թվականին վերաճեց լայնամասշտաբ ռազմական գործողությունների նորանկախ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև։ 1994 թվականի մայիսի 12-ին միջազգային միջնորդների մասնակցությամբ Հայաստանի, Ադրբեջանի և Արցախի հանրապետությունների միջև կնքվեց հրադադարի մասին եռակողմ համաձայնագիր։ Համաձայնագրի կնքումը դադարեցրեց տարածաշրջանում ակտիվ ռազմական գործողությունները։ Արցախյան պատերազմի արդյունքում հայկական զինված ուժերը իրենց վերահսկողության ներքո վերցրեցին ԼՂԻՄ և հարակից 7 շրջանները, որն այժմ կոչվում է Արցախի Հանրապետություն։
Իրադարձությունների ժամանակագրություն
Հակամարտությունը Լեռնային Ղարաբաղի, Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև սրվեց 1980-ական թվականների վերջին։ Սա մեծապես կախված էր ԽՄԿԿ և ԽՍՀՄ անտաղանդ ղեկավարության գործողություններից, սակայն նրանք հաշվի չէին առնում ԼՂԻՄ բնակչության կարծիքը։ Սա էլ իր հերթին հանգեցրեց 1991 թվականին Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության հռչակմանը, որը ներառում էր Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար շրջանները և Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի Շահումյանի շրջանը ։ 1988 թվականին հակամարտությունը դարձավ պարբերական և զինված։ Մ. Գորբաչովի գլխավորությամբ ԽՍՀՄ ղեկավարության անհետևողական քաղաքականության հետևանքով հակամարտությունները վերաճեցին լայնամաշտաբ պատերազմների։ 1994 թվականի մայիսի 9-ից 11-ը մշակվեց և ստորագրվեց հրադարարի համաձայնագիրը։ 1994 թվականի մայիսի 12-ին այն մտավ ուժի մեջ։
Նախապատմություն
Չնայած նրան, որ կողմերը պարբերաբար միմյանց մեղադրում էին հակառակ կողմի դեմ կրակ բացելու մեջ, և դա ժամանակ առ ժամանակ հանգեցնում էր զոհերի, սակայն մինչև 2012 թվականը Հայաստանի և Ադրբեջանի սահմանին լուրջ բախումներ չեն եղել։ Սկսած 2012 թվականի սկզբից հայկական և ադրբեջանական ԶԼՄ-ները պարբերաբար հայտնում էին հակառակորդի սահմանից գնդակոծության մասին, հայկական կողմը հայտնում էր Տավուշի մարզը գնդակոծելու մասին, իսկ ադրբեջանական կողմը Ղազախի շրջանի գնդակոծության մասին ։ Վերջին զինվորի զոհվելու դեպքը տեղի ունեցավ 2012 թվականի ապրիլի 27-ին, երբ Դովսեղ գյուղի գնդակոծությունից երկու օր անց սպանվեց երեք հայ զինծառայող ։
Ընդհանուր առմամբ Ադրբեջանի հետ Հայաստանի և Արցախի շփման գծում ըստ ռազմական փորձագետների և Ադրբեջանի ռազմական լրագրողների տվյալների 2012 թվականի հունվարից հունիսը ընկած ժամանակահատվածում զոհվել է 52 ադրբեջանցի ։ Համաձայն ադրբեջանական ԶԼՄ-ների՝ նույն ժամանակահատվածում հայկական կողմը ունեցել է ավելի քան 20 զոհ ։
Բերդավան և Չինարի
Համաձայն հայկական աղբյուրների՝ դիվերսիոն խմբերը շարժվել են երկու ուղություններով՝ Բերդավանում ադրբեջանական դիվերսիոն խումբի թվակազմը եղել է 8 հոգի։ Այն նպատակ ուներ թափանցել Հայաստանի խորքերը, բայց ականապատ դաշտն անցնելու ժամանակ նրանց հավաստանշել է ՀՀ ԶՈւ պարեկային խումբը, որը բաղկացած էր երեք հոգուց։ Սկսվեց մարտ։ Ավագ պարեկը միանգամից զոհվեց, իսկ երկրորդին վիրավորեցին։ Շարքում մնացած երրորդ զինվորը կանխում է դիվերսիոն խմբի անցումը ։
Չինարիում գործել են երկու դիվերսիոն խմբեր։ Առաջինը եղել է գրոհային խումբ՝ կազմված 5-6 դիվերսանտից։ Երկրորդ խումբը պաշտպանել է առաջինի թիկունքը, այն կազմված է եղել 15-20 հոգուց։ Ենթադրաբար նրանց նպատակն է եղել գրավել հայկական առաջնային դիրքը։ Գրոհային խումբը պետք է մտներ խրամատի մեջ, իսկ թիկունքը պահող խումբը պետք է 300-400 մետրից նրանց ցուցաբերեր կրակային աջակցություն։ Միաժամանակ Հայաստանի ԶՈւ դիտորդը ժամանակին հավաստանշում է հակառակորդի դիվերսիոն խումբը։ Բարձրացված տագնապից հետո հայ զինվորները զբաղեցրին իրենց դիրքերը։ Մարտի արդյունքում երկու հայ զինվոր զոհվեց, իսկ շատ զինվորներ վիրավորվեցին, իսկ դիվերսիոն խումբը ծանր կորուստներ կրեց ։
Հայաստանը միջադեպի պատասխանատվությունը դրեց ադրբեջանական կողմի վրա։ Իր հերթին Ադրբեջանը հանդես եկավ հայտարարությամբ, որում կտրականապես հերքեց բոլոր մեղադրանքները, ավելացնելով, որ տեղի ունեցածը հայկական բանակի ներսում զինված հակամարտության հետևանք է ։ Միաժամանակ ավելի վաղ՝ այս հայտարարությունից մի քանի ժամ անց, մի քանի ադրբեջնական գործակալություններ հայտնում էին «հայկական դիվերսիոն խմբի վնասազերծման» մասին՝ նշելով զոհերի և վիրավորների ճշգրիտ թիվ ։ Նշելով այս փաստը և մատնանշելով Ադրբեջանի ՊՆ-ի մի շարք հակասական տվյալներ՝ հայկական լրատվամիջոցները կասկածի տակ դրեցին ադրբեջանական կողմի վարկածը ։
Ոսկեպար
Հունիսի 5-ին՝ նախորդող իրադարձություններից մեկ օր անց, Ադրբեջանի ՊՆ-ն հանդես եկավ հայտարարությամբ։ Այնտեղ ասվում էր, որ առավոտյան ժամը 6:30-ին հայ զինվորների խումբը Ղազախի շրջանի Ներքին Ոսկեպար գյուղի մոտակայքում հարձակվել է ադրբեջանական դիրքերի վրա։ Համաձայն շրջանառվող լուրերի՝ մարտերում զոհվել է ադրբեջանի չորս զինծառայող։ Եվս մեկ ադրբեջանցի էլ սպանվել է Ղազախի շրջանի անանուն մի բարձունքից   ։ Միաժամանակ համաձայն աղբյուրների Ներքին Ոսկեպար գյուղը գրեթե 20 տարի եղել է հայկական ուժերի վերահսկողության տակ ։ Չորս ադրբեջանցիների սպանության փաստը Հայաստանը չի հերքում, սակայն այս ամենը բերում է այլ վարկածի։ Ըստ Հայաստանի ՊՆ-ի տարածած հաղորդագրության՝ մայիսի 4-ից 5-ի գիշերը Ադրբեջանի զինված ուժերը Տավուշի մարզի Ոսկեպար գյուղի ուղղությամբ փորձել են խախտել Հայաստանի պետական սահմանը։ Սակայն 15-20 հոգանոց դիվերսիոն խումբը վնասազերծվում է, որի արդյունքում զոհվում է 5 ադրբեջանցի, հայկական կողմից զորհեր և վիրավորներ չեն լինում  ։ Հետագայում, համաձայն ՀՀ զինված ուժերի ճշտված տեղեկությունների՝ այս դեպքերի արդյունքում Ադրբեջանը 7 զոհ է տվել և 4 վիրավոր ։
Ճամբարակ
Համաձայն Հայաստանի ՊՆ մամլո ծառայության՝ հունիսի 6-ին՝ ժամը 17-00-ին, Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի Ճամբարակ բնակավայրի մոտ ադրբեջանական կողմը հերթական անգամ փորձել է դիվերսիա կազմակերպել։ Ինչպես հայտնում է հայկական կողմը, իրադարձությունների արդյունքում հակառակորդը, կրելով կորուստներ, նահանջել է։ Հայկական կողմը կորուստներ չի ունեցել ։
Հորադիզ
Հունիսի 6-ին Արցախի պաշտպանության նախարարության ներակայացուցիչը հայտարարեց, որ առավոտյան ժամը 4:15-ին Հորադիզի ուղղությամբ ադրբեջանական դիվերսոն խմբի կողմից կատարվել է ներթափանցման փորձ։ Արդյունքում հակառակորդը կորուստներ կրելով նահանջել է զբաղեցրած դիրքերը։ Գործողության ընթացքում ԼՂՀ-ն ունեցել է մեկ զոհ և երկու վիրավոր ։ Իր հերթին Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարությունը հայտարարություն տարածեց, որում հայկական կողմին մեղադրում էր հրադադարի ռեժիմը խախտելու մեջ։ Համաձայն Ադրբեջանի պաշտպանության նախարարությունը հայտարարության՝ իրենք ևս կորուստներ չունեն ։
Արդյունք
Ռազմական բախումների արդյունքում ոչինչ չփոխվեց, յուրաքանչյուր կողմ հայտարարեց իր հաղթանակի մասին։ Բրիտանական հետազոտական «Oxford Analitica» կենտրոնը կատարվածի համար մեղադրեց Ադրբեջանին՝ իր զեկույցում նշելով, որ ադրբեջանական ուժերի կողմից հարձակումը համընկել է ԱՄՆ պետքարտուղար Հիլարի Քլինթոնի այցի հետ ։
Կորուստներ
Հայաստանի ՊՆ-ն հայտնում է, որ բախումների արդյունքում ունեցել է երեք զոհ, Արցախի նույն գերատեսչության ներկայացուցիչները հայտնեցին մեկ զոհի մասին ։ Ադրբեջանի ռազմական գերատեսչությունները հայտնեցին, որ բախումների արդյունքում ունեցել են հինգ զոհ։ Հայկական և նաև մի շարք ադրբեջանական ԶԼՄ-ներ կասկածի տակ են դնում Ադրբեջանի ՊՆ-ի հայտարարությունը, իսկ ադրբեջանական կայքերից մեկը հայտնում էր 40 զոհի մասին, որին անդրադառնալով երկրի ղեկավարությունը, հերքելով տվյալները՝ այդ տեղեկությունը համարեց ապատեղեկատվություն ։ Հայաստանի հետախուզության տվյալներով միայն Ոսկեպարի ուղղությամբ ադրբեջանական կողմը տվել է յոթ զոհ և չորս վիրավոր ։ Հայկական ԶԼՄ-ները նշում են, որ ադրբեջանական պետական կառույցները տարվա սկզբից մինչև տվյալ իրադարձությունները հայտնել են 44 զոհի մասին, որից միայն 10-ը հունիսի 4-ից 11-ը ընկած ժամանակահատվածում ։
Արձագանք
ԱՄՆ պետդեպարտամենտի ղեկավար Հիլարի Քլինթոնը Անդրկովկաս կատարած շրջայցի ժամանակ իր մտահոգությունն է հայտնել շրջանում տիրող իրավիճակի համար։
Ես դիմել եմ հակամարտության բոլոր մասնակիցներին, բոլոր գործող անձանց և հորդորել եմ զերծ մնալ ուժի կիրառումից։ Կա մտավախություն, որ այս անկայունությունը կարող է հանգեցնել ավելի մեծ հակամարտության, որը ողբերգական հետևանքներ կունենա բոլորի համար ։
Վաշինգտոնի Վուդրո Վիլսոնի կենտրոնի կոնֆլիկտաբանները ասել են, որ հակամարտության լուծման համար պետք է շտապ միջամտություն ։
Երևանում տեսնելով, որ Տավուշում եղած բախումները բավականին հեռու են Լեռնային Ղարաբաղից, կարծիք հայտնեցին, որ պետք է ՀԱՊԿ զորքեր տեղակայել հակամարտության գորտում ։
Ադրբեջանի նախագահի նախկին թեկնածու Զարդուշտ Ալիզադեն բախումների մեղավորներ է համարում միջնորդ կողմերին և երկու երկրների ղեկավարություններին ։
Ամերիկացի կոնգրեսականներ Բարմեն Հովարդը, Ֆրենկ Պալլոն, նաև Ադամ Շիֆը և Բրեդ Շերմանը հանդես եկան հայտարարությամբ, որում դատապարտում էին Ադրբեջանի դիվերսիոն գործողությունները Հայաստանի սահմանին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի ճակատամարտեր Կատեգորիա:Ադրբեջանի ճակատամարտեր Կատեգորիա:2012 Հայաստանում Կատեգորիա:2012 Ադրբեջանում Կատեգորիա:Արցախյան հակամարտություն Կատեգորիա:Հայ-ադրբեջանական զինված ընդհարումներ
Նորք (այլ կիրառումներ)
Նորք, կարող է վերաբերել՝
Նունե (այլ կիրառումներ)
Նունե, կարող է վերաբերել՝
Նունուֆար (այլ կիրառումներ)
Նունուֆար, կարող է վերաբերել՝
Ջոնջո Կեննի
Ջոնջո Կեննի (Jonjoe Kenny, մարտի 15, 1997, Լիվերպուլ), անգլիացի պաշտպան, ով հանդես է գալիս անգլիական Էվերթոնում և Անգլիայի Մ17 հավաքականում։
Ազգային հավաքական
2012-2013 թվականներին հանդես է եկել Անգլիայի Մ16 հավաքականի կազմում, որտեղ անցկացրել է 3 հանդիպում։ 2013 թվականից սկսած Կեննիս հանդես է գալիս Անգլիայի Մ17 հավաքականում, որի կազմում դարձել է Եվրոպայի առաջնության չեմպիոն ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մարտի 15 ծնունդներ Կատեգորիա:1997 ծնունդներ Կատեգորիա:Լիվերպուլ քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Էվերթոնի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ
Նուևե դե Խուլիո (այլ կիրառումներ)
Նուևե դե Խուլիո, կարող է վերաբերել՝
Ամասիայի շրջան
Ամասիայի շրջան, Հայկական ԽՍՀ, ապա՝ Հայաստանի Հանրապետության վարչատարածքային միավոր այժմյան Շիրակի մարզի հյուսիս-արևմուտքում։ Գտնվում էր ՀԽՍՀ ծայր հյուսիս-արևմուտքում՝ սահմանակցելով Վրացական ԽՍՀ-ին և Թուրքիային։ Կազմավորվել է 1930 թվականի սեպտեմբերի 9-ին։ Տարածությունը 614 քառ. կմ էր, բնակչությունը՝ 19 300 մարդ (1987), խտությունը՝ 31,7 մարդ։
Պատմություն
Ամասիայի շրջանը հարուստ է մ. թ. ա. 3–2 հազարամյակներում կառուցված կիկլոպյան ամրոցներով (Բանդիվան, Թափաքյոյ, Բալըխլի, Կուզիքենդ և այլ գյուղերում) և միջնադարյան եկեղեցիներով (Չախմախ, Թափաքյոյ, Կուզիքենդ գյուղերում)։
Շրջանի անունը նոր է. նախկինում կոչվում էր Աղբաբա։ Հնում մտնում էր Մեծ Հայքի Այրարատյան աշխարհի մեջ՝ հարակից շրջանների հետ միասին կազմելով նրա Կանգարք գավառը։ IX դարի վերջից մտնում էր Բագրատունիների թագավորության մեջ Ամասիայի շրջանի տարածքը դեռ հնադարում եղել է Հայաստանի կազմում՝ Երվանդունիների (մ.թ.ա. 570-201) և Արտաշեսյանների (մ.թ.ա. 189-1) թագավորության ժամանակ], սելջուկյան կարճատև տիրապետությունից հետո, գտնվում էր Զաքարյան իշխանապետության տիրապետության ներքո։ Ավելի ուշ Ամասիայի շրջանի տարածքը կազմել է Մեծ Հայքի Գուգարք նահանգի Աշոցք գավառի մեջ։
XIV-XVI դարերում այն մտել է մոնղոլական, ապա՝ կարակոյունլու և ակկոյունլու թուրքմենական պետությունների մեջ։
Ամասիայի շրջանը Շիրակի բաղկացուցիչ մասն է և նրա հետ միասին ազատագրվել է թուրք–պարսկական լծից XIX դ. սկզբներին։
Պարսկական տիրապետության ժամանակ Ամասիայի շրջանը Երևանի կուսակալության, ապա Շորագյալի սուլթանության մի մասն էր։
Ամասիայի շրջանը մտնում էր Երևանի նահանգի Ալեքսանդրապոլի գավառի մեջ։
Առաջին համաշխարհային պատերազմի, ապա 1918 և 1920-ին թուրքական զորքերի՝ Ամասիայի շրջանը ներխուժելու հետևանքով լիովին քայքայվել էր շրջանի առանց այն էլ թույլ զարգացած տնտեսությունը, թալանվել էր բնակչությունը, մոլեգնում էին սովը, վարակիչ հիվանդությունները։
Հայաստանում սովետական կարգեր հաստատվելուց հետո Ամասիայի շրջանըը դարձյալ կազմում էր նույն գավառի (որը 1924 թվականից կոչվեց Լենինականի գավառ) բաղկացուցիչ մասը և հարևան Ղուկասյանի շրջանի հետ միասին կոչվում էր Աղբաբայի գավառակ։ Ամասիայի շրջանի կոմկուսակցական կազմակերպությունը ստեղծվել է 1920-ի դեկտեմբերին, Ալեքսանդրապոլի գավառային կազմակերպության կազմում, իբրև Աղբաբայի գավառակային կազմակերպություն։ Գավառների վերացումից հետո, 1930-ի սեպտեմբերի 30-ին, Ամասիայի շրջանի կուսակցական կազմակերպությունը դարձավ ինքնուրույն։ Ամասիայի շրջանումում առաջին ՄՏԿ ստեղծվել է 1936-ին։
Մեջ Հայրենական պատերազմի ժամանակ Ամասիայի շրջանից ռազմաճակատ մեկնեց 1767 մարդ, որոնցից 888 զոհվել են։ Շրջանի աշխատավորները մասնակցեցին «Սասունցի Դավիթ» տանկային շարասյան ստեղծմանը։
Բնակչություն
Ամասիայի շրջանում բնակվում էր 19724 մարդ (1972։ ՀՍՍՀ նոսր բնակեցված շրջաններից է, միջին խտությունը 1 կմ² վրա 31 մարդ։ Համեմատաբար խիտ է բնակեցված շրջանի հարավը։ Ուներ 26 բնակավայր։ Բնակչության բնական աճով 2 անգամ ավելի է ՀՍՍՀ միջին ցուցանիշից և առաջինն է հանրապետության շրջանների մեջ (1000 շնչին՝ 46 մարդ, 1965)։ 1926–66–ին բնակչությունը կրկնապատկվել է։
Ռելիեֆ
Ամասիայի շրջան ընդգրկում էր Ախուրյան գետի վերին հոսանքի ավազանը՝ Աշոցքի սարահարթի արևմտյան մասը։ Շրջանի հարավային մասով անցնում է Շիրակի լեռների արևմտյան վերջավորությունը։ Արևմտքում եզրավորվում է Եղնախաղի լեռնաշղթայով (Ղուկասյան Մեծ լեռ, 3042 մ, Եռակատար լեռ, 3010 մ)։ Մակերևույթը լեռնոտ է՝ հանգած հրաբխային կոների, լեռնազանգվածների և նրանց միջև ընկած սարավանդների ու գոգավորությունների զուգակցումով, կտրտված Ախուրյան գետի կիրճով։ Տարածքի 28% գտնվում է 1500–2000 մ բարձրության վրա, 72%՝ 2000 մետրից ավելի բարձրության վրա։
Տարածքում են Ախուրյան գետի վերին հոսանքը, Արփի լճի ջրամբարը և Ախուրյանի աջափնյա ջրանցքը։ Գործում են ջրհան կայաններ։ Մեծ գետը Ախուրյանն է (ունի ոռոգիչ նշանակություն)։ Հարուստ է աղբյուրներով։ Շրջանի հյուսիս–արևմտյան մասում է գտնվում Արփի լիճը։
Գերակշռում են խոնավ–աղազերծ, տեղ–տեղ պարարտ լեռնային սևահողերը։ Հարավային մասում չափավոր խոնավ լեռնա–կարբոնատային սևահողեր են, բարձրադիր լեոնալանջերին՝ լեռնամարգագետնային դարչնագույն հողեր։ Տիրապետողը մարգագետնատափաստանային բուսականությունն է, հարավային մասերում՝ տարախոտա–հացազգիները։ Բարձրադիր լեռնալանջերը ծածկված են ալպյան մարգագետիններով։ Վայրի կենդանիներից հանդիպում են գայլ, աղվես, նապաստակ, խայտաքիս, լուսան, դաշտամուկ։ Արփի լճում կա ձկան մի քանի տեսակ։ Ունի ոսկու, մկնդեղի, քրոմի արդյունաբերական նշանակություն չունեցող հանքավայրեր, կրաքարեր և շինարարական ավազ։
Կլիմա
Կլիման խիստ է, ցամաքային, ձմեռը երկարատև՝ ուժեղ սառնամանիքներով։ Այստեղ էր գտնվում ՀՍՍՀ և Կովկասի ամենացուրտ վայրը՝ Շուրաբադը (-46° C, այժմ Պաղակն)։
Գարունը ցուրտ է, ամառը՝ զով։ Օդի տարեկան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է 0°–ից 6°C։ Հարավային ցածրադիր մասերում հունվարի միջին ջերմաստիճանը -10° C է, բարձրադիր մասերում՝ -12° C, մինչև -14°С է, հուլիսինը՝ համապատասխանաբար 16°C, 12 °C։ Բացարձակ առավելագույն ջերմաստիճանը 31° C է։ Անսառնամանիք օրերի թիվը հասնում է 130–150։ Տարեկան տեղումները 550–650 մմ է, վեգետացիայի շրջանը՝ 40-130 օր։
Տնտեսություն
Ամասիայի շրջանը նախասովետական Հայաստանի հետամնաց շրջաններից մեկն էր. բնակչությունը հիմնականում զբաղվում էր կիսաքոչվորական անասնապահությամբ։ Չուներ արդյունաբերություն։
Ամասիայում գործում են գլխավորող պանրագործարանը, Լենինականի Չկալովի անվ․ կարի արտադրական միավորման և այլ գործարանների մասնաճյուղեր, Դյուլլիբուլաղում՝ Լենինականի տեքստիլ կոմբինատի, Գյուլլիբուլաղում, Դուզքենդում և Գյուլլիջայում՝ «Հայգորգ» արտադրական միավորման արտադրամասեր, Շուրաբադում՝ պանրագործարանի մասնաճյուղ։ Կա ձկնաբուծարան։ Ավտոճանապարհների երկարությունը 120 կմ էր։ Կար կապի հանգույց՝ 9 բաժանմունքով։ Առողջապահական համակարգը ստեղծվեց 1926 թ.։ 1936 թ. շրջկենտրոնում բացվեց հիվանդանոց։
Ամասիայի շրջանում արդյունաբերական խոշոր ձեռնարկություններ չկան։ Գլխավոր ճյուղը յուղի–պանրի արտադրությունն է, որը տալիս է արդյունաբերության համախառն արտադրանքի 95% (մոտ 1548 հզ. ռ.)։ Արտադրվում է շվեյցարական պանիր, որի մեծ մասն արտահանվում է։ Հիմնական ձեռնարկություններից են Ամասիայի, Շուրաբադի պանրագործարանները, ձկնաբուծական գործարանը են։
Գյուղանտեսություն
Տնտեսության առաջատար ճյուղը գյուղատնտեսությունն է (կաթնատու անասնապահությունը)։ Կար 3 կոլեկտիվ, 13 խորհրդային տնտեսություն, մատղաշի աճեցման ու բտման 2 ձեռնարկություն։ Զբաղվում են նաև խոզաբուծությամբ, թռչնաբուծությամբ, մեղվաբուծությամբ, հացահատիկային, կերային և տեխնիկական կուլտուրաների մշակությամբ։
Անցյալում գրեթե չկային ոռոգվող հողեր, ներկայումս Ախուրյան գետի վրա կառուցված Գյուլլիբուլաղի ջրհան կայանի շնորհիվ 3141 հա ոռոգելի է։ Ախուրյանի աջափնյա ջրանցքի կառուցումով ոռոգվող հողատարածությունները կհասնեն 6600 հա–ի։
Հողային ֆոնդը 60,8 հզ. հա է (1972), որի 50% է պիտանի գյուղատնտեսության համար։ Ունի 18 հզ. հա բնական խոտհարքներ ու արոտավայրեր, 13,6 հզ. հա վարելահողեր։ Գյուղատնտեսության առաջատար ճյուղը կաթնատու անասնապահությունն է, հվ. մասերում նաև երկրագործությունը։ 1972-ին շրջանում կար 22,4 հզ. գլուխ խոշոր և 77,3 հզ. գլուխ մանր եղջերավոր անասուն։ Անասնապահությունը տալիս է շրջանի գյուղատնտեսության համախառն արտադրանքի 2/3-ից ավելին։ Երկրագործության մեջ գերակշռում է հացահատիկային ե կերային կուլտուրաների մշակությունը։ Հացահատիկի ցանքային տարածությունը 4,7 հզ. հա է։ Մշակվում են ցորեն (հարավային մասերում) ե գարի (հս. բարձրադիր մասերում), ինչպես նաև շաքարի ճակնդեղ և ծխախոտ։ Համեմատաբար թույլ են զարգացած խոզաբուծությունը, թռչնաբուծությունը և մեղվաբուծությունը։ Բնական–հումքային ռեսուրսների բացակայության պատճառով։
Առողջապահություն
ԱԱմասիայի շրջանում կար 3 հիվանդանոց (Ամասիա, Գյուլլիբուլաղ, Թափաքյոյ)՝ 125 մահճակալով, 18 բուժական–մանկաբարձական կետ, 17 բժիշկ, 84 միջին բուժաշխատող։ Ամասիայի շրջանային հիվանդանոցին կից գործում է շտապբուժօգնության կայանը։ Բնակչությանը բուժական օգնություն են ցույց տալիս նաև Լենինականի առողջապահական հիմնարկները։
Մշակույթ և կրթություն
Մինչսովետական Ամասիայում չկար ոչ մի դպրոց։ 1923-ին արդեն գործում էր 7 դպրոց, իսկ 1925–26-ին՝ 16 վեցամյա և տարրական դպրոց՝ 1060 աշակերտով։ 1972/73 ուսումնական տարում շրջանում գործել է 26 հանրակրթական դպրոց, որոնցից 9 միջնակարգ, 20 ութամյա և տարրական (6217 աշակերտ, 433 ուսուցիչ, որից բարձրագույն կրթությամբ՝ 178)։ Շրջանն ունի 28 գրադարան (150 հզ. կտոր գիրք), 26 մշակույթի տուն և ակումբ։ 7 բնակավայր ունեն կինո։ 1986-87 ուսումնական տարում կային 13 միջնակարգ, 12 ութամյա, 1 տարրական, 1 գեղարվեստի, 1 մարզական դպրոց, 1 պրոֆտեխնիկական ուսումնարան։ Գործում էին 2 հիվանդանոց, 18 բուժմանկաբարձական կայան, գրադարաններ, 10 մշակույթի տուն, 18 ակումբ։ Լույս էր։ տեսնում «Աշխատանք» շրջանային թերթը
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամասիայի շրջան Կատեգորիա:1930 հիմնադրումներ Հայաստանում
Մակկայլա Մարոնի
2011 թվականի աշխարհի առաջնության ժամանակ նվաճել է ոսկե մեդալներ թիմային և անհատական կատեգորիաներում, 2012 թվականի Լոնդոնի օլիմպիական խաղերում նվաճել է ոսկե մեդալ թիմային և արծաթի մեդալ անհատական վարկածով, պահպանել է չեմպիոնի տիտղոսը 2013 թվականի աշխարհի առաջնությունում։
Մարոնիի գլխավոր մարզիչն է հայազգի նախկին մարմնամարզիկ և սպորտի վաստակավոր վարպետ Արթուր Հակոբյանը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1995 ծնունդներ Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 9 ծնունդներ Կատեգորիա:Ամերիկացի սպորտային մարմնամարզուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի օլիմպիական չեմպիոններ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:2012 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի չեմպիոններ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:2012 թվականի Ամառային օլիմպիական խաղերի արծաթե մեդալակիրներ Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական ծագմամբ
Նոքս շրջան (այլ կիրառումներ)
Նոքս շրջան, կարող է վերաբերել՝
Տաթև արքեպիսկոպոս Ղարիբյան
Կենսագրություն
Տաթև արքեպիսկոպոս Ղարիբյանը նախնական կրթությունն ստացել է Հալեպի Վարդանանց վարժարանում՝ Հիսուսյան հայրերի մոտ։ 1952 թվականին ավարտելով ուսումը՝ շարունակել է զբաղվել ինքնակրթությամբ, սովորել է Երուսաղեմի ժառանգավորաց վարժարանում, որի ընծայարանն ավարտել է 1963 թվականին։ 1963 թվականի հուլիսի 21-ին ձեռամբ Երուսաղեմի Պատրիարք Տ. Եղիշե արքեպիսկոպոս Տերտերյանի ձեռնադրվել է կուսակրոն քահանա՝ համալրելով Երուսաղեմի Սրբոց Հակոբյանց միաբանության շարքերը։ 1963-1966 թթ. վարել է Ժառանգավորաց վարժարանի և ընծայարանի փոխտեսչի պաշտոնը։ 1966 թվականին ստացել է մասնավոր վարդապետության աստիճան և Հարավային Ամերիկայի հայրապետական պատվիրակ Տ. Բաբկեն արքեպիսկոպոս Ազատյանի հրավերով մեկնել է Արգենտինա։ 1966-1980 թթ. ծառայել է Արգենտինայում որպես Կորդոբայի հայ համայնքի հոգևոր հովիվ։ 1975 թվականին ստացել է ծայրագույն վարդապետության աստիճան ձեռամբ Տ. Բաբկեն արքեպիսկոպոս Ապատյանի, 1980 թվականին ընտրվել է Բրազիլիայի հայոց թեմի առաջնորդ։ 1984 թվականի հոկտեմբերի 14-ին ձեռամբ Վազգեն Ա Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի ձեռնադրվել և օծվել է եպիսկոպոս։ 1993 թվականի հունվարին նրան շնորհվել է Արքության պատիվ։
Տաթև արքեպիսկոպոս Ղարիբյանի պաշտոնավարության ընթացքում ստեղծվել են բրազիլահայ գաղութի պաշտոնաթերթը, «Արևագալ» պատանիների երգչախումբը և եկեղեցու նոր դպրաց դասը, նորոգվել է եկեղեցին, կառուցվել «Սահակ-Մեսրոպ» վարժարանի նոր շենքը, որի հայերեն բաժնի տնօրինությունը վարել է մինչև իր պաշտոնավարության վերջը ։
Տատյանա Միխայլովա
Տատյանա Միխայլովա Սաար, հայտնի է նաև որպես Տանյա (Татьяна Михайлова, Таня, ), ռուսական ծագմամբ էստոնացի փոփ երգչուհի և դերասանուհի։ Ծնվել է Ռուսաստանի Կալինինգրադ քաղաքում, սակայն վաղ տարիքում տեղափոխվել է Էստոնիա ։ «Amazing» երգով ներկայացրել է Էստոնիան «Եվրատեսիլ 2014» երգի մրցույթում ։
Եվրատեսիլ 2014
Տանյան «Amazing» երգով Կոպենհագենում ներկայացրել է Էստոնիան մայիսի 6-ին կայացած առաջին կիսաեզրափակչի ժամանակ։ Երգչուհին ընտրվել է ազգային ընտրությամբ, որը կայացել էր «Eesti Laul 2014» մրցույթի երկու կիսաեզրափակիչների, եզրափակչի և սուպերեզրափակչի միջոցով։ Մրցույթը կազմակերպել էր Էստոնիայի հանրային հեռուստառադիոհաղորդակցության ընկերությունը ։ «Եվրատեսիլի» առաջին կիսաեզրափակչի արդյունքում Տանյային չի հաջողվել անցնել եզրափակիչ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Փոփ երգչուհիներ Կատեգորիա:Էստոնացի դերասաններ Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ Կատեգորիա:Էստոնիան Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
Ֆայվիշ Արոնես
Կենսագրություն
Ֆայվիշ Արոնեսը ծնվել է 1893 թվականին, Դվինսկում, դերձակի ընտանիքում։ Եղել է Պոալեյ Ցիոնի անդամ , Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակից։ Պարգևատրվել է Գեորգիևյան մեդալով։ Խարկովի («Ունզեր Վինկլ») և Մինսկի պետական հրեական թատրոնների, Մոսկվայում բելառուսական հրեական ստուդիայի դերասան։ Հյուրախաղերով հանդես է եկել Յալթայում, Ֆրունզեում, Ալմա Աթայում, Կիսլովոդսկում, Եվպատորիայում, Խարկովում, Կրեմենչուգում, Պոլտավայում, Կիևում և այլ քաղաքներում ։ 1935 թվականից աշխատել է Բիրոբիջանի պետական հրեական թատրոնում որպես դերասան և ռեժիսոր։ Թատրոնում ներկայացվում էին Արոնեսի պիեսները («Աղքատ, բայց ուրախ» և այլն.) և այլ դրամատուրգների պիեսներ, որոնք նա թարգմանել էր իդիշերենից։  Ձերբակալվել է 1949 թվականի հոկտեմբերին ԽՍՀՄ-ում հրեական մշակույթի ջախջախման ժամանակ։ Մասնավորապես մեղադրվում էր իր շրջապատում ,  իբր ԽՍՀՄ-ում  գործող «հրեաների նկատմամբ հալածանքների» վերաբերյալ զրպարտչական հերյուրանքների տարածման մեջ և դատապարտվում է 10 տարի ուղղիչ աշխատանքային ճամբարում։ Արդարացվել է 1956 թվականի սեպտեմբերի 14-ին ։
1972 թվականից ապրել է Իսրայելում։ Բնեյ-Բրակի Ոսկե մեդալի մրցանակի դափնեկիր է։
Իդիշերեն թարգմանությունների (պոեզիա և դրամատուրգիա) հեղինակ է։ Արոնեսի «Արիստոկրատ» պիեսը ներկայացվել է ինչպես ԽՍՀՄ-ում այնպես էլ արտասահմանում։ Ճամբարային բանաստեղծությունների գիրքը հրատարակվել է 1980 թվականին իդիշերեն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հրեա բանաստեղծներ Կատեգորիա:Հրեա ռեժիսորներ Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Սոլսբերի (Անգլիա)
Սոլսբերին ( Salisbury, New Sarum), քաղաք է Մեծ Բրիտանիայում, Անգլիայի Ուիլթշիր կոմսության հարավարևելքում։ Այն տեղակայված է Սոլսբերյան հարթավայրում՝ Էյվոն գետի ափին։ Սոլսբերի վարչական շրջանի կենտրոնն է։ Բնակչությունը 2011 թ. մարդահամարի տվյալների համաձայն՝ մոտ 40000 է։
Պատմություն
Սոլսբերի քաղաքը հիմնադրվել է 1220 թվականին, սակայն նախկինում քաղաքի վայրում բնակավայր է եղել։ Օլդ Սերամ բլրի վրա նեոլիթյան շրջանի բնակավայրի հետքեր են հայտնաբերվել։ Բլուրը Երկաթե դարում ամրոց է եղել։ Հռոմեացիներն ամրոցը կոչել են “Sorviodunum”։ Քաղաքի տարածքում հաստատված սաքսոններն այն կոչել են "Searesbyrig", իսկ նորմանները կառուցել են "Seresberi" ամրոցը ։
Սոլսբերիի առաջին տաճարը կառուցվել է արքեպիսկոպոս Օսմունդի կողմից 1075-1092 թվականներին։ Նույն վայրում ավելի մեծ շենք է կառուցվել 1120 թվականին։ Այդուհանդերձ, հոգևորականության և զինվորականության միջև վատ հարաբերությունների պատճառով որոշվել է տաճարի կառուցումը տեղափոխել այլ վայր։
1219 թվականին Օլդ Սերամի արքեպիսկոպոս Ռիչարդ Փուրը որոշել է նոր քաղաք ու տաճար կառուցել իր հողատարածքում՝ Էյվոն գետի ափին։ 1220 հիմնվել է Նյու Սերամ բնակավայրը, որն էլ հայտնի է Սոլսբերի անունով։
Նոր տաճարի շինարարությունը սկսել է Փուրը 1221 թվականին։ Շինարարության հիմնական մասն ավարտվել է 38 տարում։ Այն անգլիական վաղ ճարտարապետության գլուխգործոցներից մեկն է։
Աշխարհագրություն
Սոլսբերին տեղակայված է հովտային վայրում։ Երկրաբանական կառուցվածքում, ինչպես Ուիլթշիրի և Հեմփշիրի մեծ մասում, գերակշռում է կավճային շերտը։
Քաղաքի միջով հոսող գետերի հունը փոխվել է հանրային այգիները ոռոգելու նպատակով։ Այգիները, հատկապես Եղիսաբեթ թագուհու այգին, մեծ ժողովրդականություն են վայելում։
Սոլսբերին Սաութհեմփթոն նավահանգստից 30 կմ հեռավարության վրա է։
Բնակչություն
2011 թվականի մարդահամարի համաձայն՝ Սոլսբերիի բնակչությունը 40.302 մարդ է՝ չհաշված քաղաքի մի շարք արվարձանների բնակչությունը։
Բնակչության 95.73%-ը սպիտակ է (91%-ը՝ սպիտակ բրիտանացի), 2.48%-ը՝ ասիացի, 0.45%-ը՝ սև, 1.15%-ը՝ խառը ։ Քաղաքի բնակիչների 86.43%-ը ծնվել է Անգլիայում։
Բնակչության 95.89%-ի մայրենի լեզուն անգլերենն է, 1.2%-ինը՝ լեհերենը։
Տնտեսություն
1226 թվականին Հենրիխ 3-րդ արքան Սոլսբերիի եպիսկոպոսին իրավունք է տվել քաղաքում և դրա շրջակայքում տոնավաճառ անցկացնել ։ 1227 թվականից սկսած կանոնավոր կերպով տոնավաճառներ են անցկացվում։
Տեղի բնակչության հիմնական գործատուներն են Salisbury District Hospital-ը, Friends Life-ը։
Կլիմա
Սոլսբերիում, ինչպես Մեծ Բրիտանիայի մեծ մասում, գերիշխող է օվկիանոսային կլիման։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մեծ Բրիտանիայի քաղաքներ
Լերոյ Սանե
Լերոյ Սանե (Leroy Sané, ծնվ 1996 թվականի հունվարի 11-ին, Էսսեն, Գերմանիա), գերմանացի ֆուտբոլիստ, «Մանչեսթեր Սիթի» ակումբի և Գերմանիայի պատանեկան հավաքականի հարձակվողական կիսապաշտպան։
Ակումբային
Սանեն սկսել է կարիերան «Վատտենշայդ 09» ակումբի ակադեմիայում։ 2008 թվականին նա դարձել է «Բայեր 04» ակումբի պատանեկան թիմի խաղացող, որը 2010 թվականին դարձավ արևմտյան Բունդեսլիգայի չեմպիոն։ 2011 թվականին Սանեն վերադարձավ Շալկե, որտեղ թիմի կազմում, 17 տարեկան հասակում 2012 և 2013 թվականներին դարձավ Վեստֆալիի գավաթի հաղթող և մեկ անգամ արևմտյան Բունդեսլիգայի չեմպիոն։
2014 թվականի մարտին Սանեն կնքեց առաջին պրոֆեսսիոնալ պայմանագիրը, որտ գործում էր 2015 թվականի հուլիսի 1-ից մինչև 2017 թվականի հունիսի 30 ։ Հենց այդ ամսվանից նա սկսեց հանդես գալ առաջին թիմի կազմում։ 2014 թվականի ապրիլի 20-ին Շտուտգարտի դեմ հանդիպման ժամանակ(1։3) Լերոյը դեբյուտը նշեց Բունդեսլիգայում, 77-րդ րոպեին փոխարինելով Մաքս Մեյերին ։ Իր առաջին գնդակը առաջնությունում նա խփեց 2014 թվականի դեկտեմբերի 13-ին Քյոլնի հետ հանդիպման ժամանակ(1։2)։
Միջազգային
2014 թվականի սեպտեմբերի 5-ին տեղի ունեցավ Սանեյի դեբյուտը՝ Գերմանիայի ֆուտբոլի պատանեկան հավաքականում(մինչև 19), Հոլանդիայի հավաքականի հետ խաղի ժամանակ, խփեց հաղթական գնդակը։
Անձնական կյանքը
Լերոյը սենեգալցի նախկին ֆուտբոլիստ Սուլեյման Սանեյի և գերմանացի նախկին մարմնամարզուհի Ռեգին Վեբերի որդին է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Շալկե 04-ի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Մանչեսթեր Սիթիի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բունդեսլիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016-ի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Գերմանացի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2020-ի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բավարիա Մյունխենի ֆուտբոլիստներ
Ջերմամագնիսական համաձուլվածքներ
Կիրառում
Կիրառվում են որպես չափիչ սարքերի մագնիսական հոսքի ջերմակոմպենսատորներ և ջերմակարգավորիչներ։ Տարբերում են հետևյալ համակարգերի ջերմամագնիսական համաձուլվածքներ՝ նիկել-պղինձ (կալմալոյ), երկաթ-նիկել (թերմալոյ) և երկաթ-նիկել-քրոմ (կոմպենսատոր)։ Լեգիրված երկաթ-նիկելային համաձուլվածքների հիման վրա ստեղծվել են բազմաշերտ ջերմամագնիսական նյութեր։
Դեյվիդ Ուոլյամս
2012 թվականից եղել է «Բրիտանիան փնտրում է տաղանդներ» շոուի ժուրիի անդամ։ 2013 թվականից 2014 թվականը «Մեծ դպրոց» սիթքոմում խաղացել է Քիտ Չյուրչի՝ քիմիայի ուսուցիչի դերը։ Դրա ավարտից հետո մասնակցել է Ագաթա Քրիստիի «Հանցագործության գործընկերներ» վեպի էկրանավորմանը։
Վաղ տաիներ և կրթություն
Դեյվիդը ծնվել է Լոնդոնի Մերթոն շրջանում՝ Պիթեր և Քեթլին Ուիլիամսների ընտանիքում և ամբողջ իր մանկությունը անցկացրել է Բանսթեդ քաղաքում։ Նրա հայրը տրանսպորտային ինժեներ էր, իսկ մայրը՝ լաբորանտուհի։ Սովորել է Ուոլլինգտոնի տղաների դպրոցում, ապա՝ Ռայգիտում։ 1989-1999 թվականներին հաճախել է Բրիստոլի համալսարան։ 1990 թվականին ելույթ է ունեցել Ազգային երիտասարդական թատրոնի դերասանների հետ, որտեղ ծանոթացել է իր ապագա բարեկամի և գործընկերոջ՝ Մեթ Լուկասի հետ։
Կարիերա
2003-2007 թվականներին Դեյվիդը մասնակցել է նկարահանումներին և սցենարներ է գրել «Փոքրիկ Բրիտանիա» սկետչ-շոուի երեք եթերաշրջանների համար ։ Ի սկզբանե իր դերերը խաղացել է ռադիով, իսկ ծրագրի թողարկումից հետո, տարբեր համերգներում։ 2008 թվականին թողարկվել է ամերիկյան սերիալ-ճյուղավորումը՝ Little Britain USA-ն։
«Փոքրիկ Բրիտանիա»-ի ավարտից հետո ստեղծել է «Թռչիր ինձ հետ» բազմասերիանանոց կատակերգությունը, որը 2010 թվականին դարձել է բրիտանական BBC One հեռուստաալիքի ամենատարածված ծրագիրը։ Սերիալում նրա հետ մասնակցում էր նաև Մեթ Լուկասը։
2011 թվականին «Դոկտոր Ով» գիտաֆանտաստիկ հեռուստասերիալում խաղացել է Գիբսի դերը ։
2013 թվականի օգոստոսին Դեյվիդը Քեթրին Թեյթի, Ֆիլիպ Գլենիսթերի և Ֆրենսիս դե լա Տուրի հետ խաղացել է իրավիճակային «Մեծ Դպրոց» կատակերգությունում։ Սերիալը տևել է 2 եթերաշրջան։ Եղել է նաև կատակերգության ստեղծողն ու բոլոր 12 սերիաների սցենարիստը։
2015 թվականին, երբ նշվում էր Ագաթա Քրիստիի 125-ամյակը, Դեյվիդը դերասանուհի Ջեսիկա Ռեյնի հետ խաղացել է 6 սերիանանոց «Հանցագործության գործընկերներ» դրամայում՝ հիմնված հայտնի գրողի համանուն վեպի վրա։ Նրան բաժին է հասել Թոմմի Բերեսֆորդի գլխավոր դերը։
Մեծ Բրիտանիայում հայտնի մանկագիր է։ Դեյվիդը պարբերաբար զբաղվում է իր գրքերի էկրանավորմամբ։ 2016 թվականի հունվարին կայացել է «Միլիարդատեր տղան» հեռուստատեսային ֆիլմի պրեմիերան, որի ոչ միայն սցենարն է գրել նա, այլև խաղացել է դրա երկրորդական դերերից մեկը։
2017 թվականին Դեյվիդ Ուոլյամսը, ընդհանուր առմամբ, մասնակցել է մոտավորապես հարյուր ֆիլմի և սերիալի, գրել է ավելի քան տասը գիրք։ Նա նաև հաճախ է հայտնվում ժամանցային հեռուստատեսային ծրագրերում, ակտիվորեն մասնակցում է բարեգործություններին և կատարում է «Բրիտանիան փնտրում է տաղանդներ» հանրահայտ շոուի ժուրիի անդամի դերը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Օգոստոսի 20 ծնունդներ Կատեգորիա:1971 ծնունդներ Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:Բրիտանացի գրողներ Կատեգորիա:21-րդ դարի գրողներ Կատեգորիա:Բրիտանացի հեռուստատեսային դերասաններ Կատեգորիա:Անգլիացի գրողներ Կատեգորիա:Անգլիացի վիպասաններ Կատեգորիա:Անգլիացի մանկագիրներ Կատեգորիա:Անգլիացի սցենարիստներ