cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Բագնայրի վանք
Այն կառուցված է եղել ուղղանկյուն գմբեթավոր գավթի ձևով, այսինքն՝ ունեցել է վերևը երեք առանձին մասի բաժանված գմբեթավոր կենտրոնական տարածք։ Պատերի վրա գտնվող ամենահին արձանագրությունն արվել է 1042 թ.։ Ճակատը գտնվել է ներսից և դրսից գնդաձև ու կիսագնդաձև կամարներով հենված առագաստների վրա։ Այն ամենը, ինչ մեր օրեր է հասել այս եկեղեցուց, բաղկացած է գրեթե միայն արևմտյան պատի մասերից։
Ժամատան ներսում չորս անկախ (ինքնակա) և ութ գաղտնի սյուները պահում են ինը մասի բաժանված առաստաղը։ Միջին հատվածի տանիքը եղել է բրգաձև, փորագրված է եղել շթաքարե եզրերով, իսկ գագաթին ունեցել է օվալաձև պատուհաններ։ Հավանական է, որ այն նման է եղել Էրզրումի Յաքութիյե մեդրեսեի (հոգևոր ուսումնական հաստատություն) քարե առաստաղին, որը պահպանվել է նաև այսօր։ Մայր եկեղեցու հարավարևելյան կողմի հարևանությամբ եղել են երկու փոքր մատուռներ։ 1960-ական թթ. ավերված վիճակում էին, իսկ այսօր լրիվ ոչնչացված են։ Հավանական է, որ մայր եկեղեցուն ամենամոտ մատուռը կառուցվել է 11-րդ դարի առաջին քառորդում։ 19-րդ դարում մատուռի ներսում գտնվել է մի գերեզման, որտեղ, ըստ տեղացիների պնդումների, թաղված է եղել սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչը։ Երկրորդ մատուռն ունեցել է 1145 թ. մի գրություն, որը հաղորդում էր, թե այն պատվիրել է կառուցել Ազիզ անունով մի կին՝ իր որդու՝ Գրիգորի հիշատակին։ Փաստորեն այս եկեղեցին այն քիչ թվով եկեղեցիներից մեկն է, որը կառուցվել է Հայաստանում սելջուկների տիրապետության ժամանակ։
Վեցանկյուն մատուռը
Մայր համալիրի հյուսիսային հատվածում գտնվում է մի փոքրիկ վեցանկյուն մատուռ, որը փրկվել է վանքի մյուս հատվածներին հասած ավերածություններից։ Մատուռի ներսը բաղկացած է վեց անկյուններից, իսկ կոպիտ քարից կառուցված դրսի գավթի մուտքը գտնվում է արևմտյան մասում։ Պատերի վրա կա մի ավերված արձանագրություն, որը պատկանում է 1223 թ., բայց եկեղեցին կարող է կառուցված լինել ավելի շուտ, այսինքն՝ 9-րդ կամ էլ, ավելի մեծ հավանականությամբ, 10-րդ դարում։ Ներսը նման է 10–րդ դարի վերջում Անիում կառուցված և դարձյալ Պահլավունիների կողմից հիմնված Աբուգամրենց Սուրբ Գրիգոր մատուռին։ Այսօր մատուռն ու գավիթը օգտագործվում են որպես փարախ։ Իսկ մատուռի մոտ գտնվող քարե կառույցի ավերակները հավանաբար այն շինության փլատակներն են, որի մասին հիշատակեցինք որպես 1870-ական թթ. կառուցված և սրբատաշ քարերով ծածկված գմբեթավոր եկեղեցի։ Ենթադրելի է, որ այն 13–րդ դարի մատուռներից մեկն է, որի մասին նշվել է Բագնայր վանքի պատմությանը նվիրված հատվածում։
Կատեգորիա:Հայկական առաքելական գոյություն չունեցող վանքեր և եկեղեցիներ (Հայաստան) Կատեգորիա:10-րդ դարի հայկական վանքեր և եկեղեցիներ
Աբբասյան խալիֆայություն
Աբբասյան խալիֆայություն (اَلْخِلَافَةُ ٱلْعَبَّاسِيَّةُ, al-Khilāfah al-ʿAbbāsīyah), իսլամական երրորդ խալիֆայություն։ Այն հիմնադրվել է Մուհամմադ մարգարեի հորեղբայր Աբբաս իբն Աբդուլ-Մուտալիբի (566-653 թվականներ) ժառանգորդների կողմից, որտեղից էլ խալիֆայության անունը։ 750 թվականին Աբբասյան հեղափոխության ժամանակ տապալելով Օմայjան խալիֆայությունը՝ Աբբասյան դինաստիայի ներկայացուցիչները ղեկավարել են իրենց մայրաքաղաք Բաղդադից (ներկայիս Իրաքի մայրաքաղաք)՝ իբրև խալիֆներ։
Աբբասյան խալիֆայությունը նախ իր նստավայրն է դարձրել Քուֆան, որը գտնվում է ներկայիս Իրաքում, սակայն 762 թվականին Ալ-Մանսուր խալիֆը հնագույն սասանյան մայրաքաղաք Տիզբոնի մոտակայքում հիմնադրել է Բաղդադ քաղաքը։ Աբբասյան ժամանակաշրջանն աչքի է ընկել նրանով, որ խալիֆները վստահել են պարսիկ բյուրոկարտներին (հիմնականում Բարմակիների ընտանիքին)՝ կառավարելու տարբեր տիրույթներ, ինչպես նաև աստիճանաբար ումմայի (համայնք) մեջ են ներգրավել ոչ արաբ մուսուլմանների։ Կառավարող էլիտան յուրացրել է պարսկական ավանդույթները և սկսել է հովանավորել արվեստագետների և գիտնականների ։ Բաղդադը դարձել է գիտության, մշակույթի, փիլիսոփայության և գյուտարարության կենտրոն։ Այս շրջանը հայտնի է դարձել Իսլամական ոսկեդար անունով։
Չնայած այս սկզբնական համագործակցությանը, Աբբասյանները 8-րդ դարի վերջին սկսել են հեռանալ թե՛ ոչ արաբ մուսուլմաններից և թե՛ իրանցի բյուրոկրատներից ։ 756 թվականին նրանք կորցրել են իշխանությունը ալ-Անդալուսի (Իսպանիա) նկատմամբ՝ զիջելով այն Օմայյաններին, 788 թվականին Մարոկկոն անցել է Իդրիսիներին, 800 թվականին կորցրել են Իֆրիքիան և հարավային Իտալիան, որոնք անցել են Աղլաբիներին, 870-ական թվականներին Սամանիներն իրենց իշխանությունն են հաստատել Խորասանի և Տրանսոխանիայի նկատմամբ, իսկ Սաֆարիները՝ Պարսկաստանի, 969 թվականին Եգիպտոսը անցել է Ֆաթիմյանների շիա իսմայիլական խալիֆայությանը։
Խալիֆների քաղաքական իշխանությունը սահմանափակվել է իրանյան Բուիների և սելջուկ թյուրքերի վերելքին զուգընթաց, որոնք գրավել են Բաղդադը համապատասխանաբար 945 և 1055 թվականին։ Չնայած Աբբասյանների իշխանությունը սկսել է նվազել հսկայածավալ Իսլամական կայսրությունում՝ ձեռք բերելով արարողակարգային կրոնական գործառույթ խալֆայության մեծ մասում, այնուամենայնիվ, դինաստիան պահպանել է իր վերահսկողությունը Միջագետքի տիրույթների նկատմամբ։ 1258 թվականին Աբբասյանների մշակութային զարգացումը և տարածքային վերահսկողությունը հասել է իր ավարտին. երբ մոնղոլները Հուլաղու խանի գլխավորությամբ գրավել են Բաղդադը և սպանել Ալ-Մուսթասիմին։ 1261 թվականին Աբբասյանների իշխանական ժառանգորդները և ընդհանրապես մուսուլմանական մշակույթը կենտրոնացել են մամլուքների մայրաքաղաք Կահիրեում։ Չնայած դինաստիան որևէ քաղաքական իշխանություն չի ունեցել (բացառությամբ Կահիրեի Ալ-Մուսթաին խալիֆի), այն շարունակել է պահպանել իր կրոնական իշխանությունը մինչև 1517 թվականը, երբ Օսմանյան կայսրությունը գրավել է Եգիպտոսը։
Օմայյանների տապալում
Օմայանների և Աբբասյանների պայքարը ավարտվեց 750 թվականին Միջագետքում, Մեծ Զաբ գետի ափին տեղի ունեցած վճռական ճակատամարտում, որտեղ Օմայանները պարտություն կրեցին և Օմայան դինաստիան, որը կառավարում էր 90 տարի, տապալվեց։ Իշխանությունը անցավ Աբբասյաններին։ Այս դինաստիան ամենաերկարակյացն էր և նրանք կառավարեցին ավելի քան 500 (749-1258 թվականներ) տարի։ Սակայն Աբու-լ Աբբասը խալիֆա էր հռչակվել դեռևս 749 թվականին, երբ ապստամբները մտան Իրաքի Քուֆա քաղաք։ Աբու -լ Աբբասը, խալիֆա դառնալով, իրեն կոչեց «աս-Սաֆահ», որը նշանակում էր «առատաձեռն», սակայն այն թարգմանվում է նաև որպես «արյունահեղ»` նկատի ունենալով այն բազում սպանությունները, որ նա կատարեց իր դիրքերը ամրապնդելու համար` առաջին հերթին բնաջնջելով Օմայյանների ավելի քան 80 երևելի անդամների։ Օմայաններից միայն մեկը՝ Աբդ ալ-Ռահման իբն Մուավիան փախավ Իսպանիա, որտեղ 756 թվականին հիմնադրեց Կորդովայի Օմայան խալիֆայությունը։ Օմայանների տոհմի բնաջնջումը սակայն անդորրություն չբերեց Աբբասյաններին։ Նրանց դեմ ընդվզեց Սիրիան։ Պատճառն այն էր, որ Սիրիան Օմայաններիի օրոք խալիֆայության քաղաքական կենտրոնն էր հանդիսանում, իսկ այժմ կենտրոնը տեղափոխվեց Իրաք և Սիրիան վերածվեց մի սովորական նահանգի։ Նրանք մի քանի ապստամբեցին, սակայն դրանք դաժանորեն ճնշվեցին ալ-Սաֆահի կողմից։
Լարվեցին հարաբերությունները նաև շիաների հետ։ Շիաները, ովքեր օգնել էին Աբբասյաններին Օմայանների դեմ պայքարում, հավատացած էին, որ նրանց տապալման դեպքում իշխանությունը կամցներ իրենց, բայց Աբբասյանները ամբողջ իշխանությունը կենտրոնացրեցին իրենց ձեռքում։ Այս հողի վրա 750 թվականին վտանգավոր հակաաբբասյան ելույթներ տեղի ունեցան Մավարաննահրում։ Այս ապստամբության ճնշման մեջ մեծ դեր խաղաց Աբու Մուսլիմը, ով մեծ դեր էր խաղացել Օմայանների տապալման գործում։ Այնուհետև ոտքի կանգնեցին նաև Քուֆայի շիաները, որոնց գլխավորում էր Քուֆայի կառավարիչ Աբու Սալամ ալ-Խալալը, ում Աբու ալ-Աբբասը համարում էր իր ամենավտանգավոր մրցակիցներից մեկը։ Դրա համար նա որոշեց իր ճանապարհից հեռացնել Աբու Սալամին և դրա համար նա կրկին դիմեց Աբու Մուսլիմին, որ համաձայնվեց օգնել նրանց։ Նրա հրամանով իր հավատարիմ մարդիկ սպանեցին Աբու Սալամին, սակայն լուրեր տարածեցին, որ նրան սպանել են խարիջիները։ Այդուհանդերձ, Աբու ալ-Աբբասին հաջողվեց դիմակայել Աբբասյանների դեմ ուղղված ելույթներին և զգալիորեն ամրապնդել նոր դինաստիայի դիրքերը։
Պետության բարգավաճում
Աբու ալ-Աբբասի մահից հետո գահն անցավ նրա եղբորը՝ Աբու Ջաֆֆարին (754-775)։ Նա հանդիսացավ այն խալիֆան, որի ժամանակ իրոք հաստատվեց և ամրապնդվեց Աբբասյան դինաստիայի իշխանությունը։ Նա իրեն կոչեց «Ալ-Մանսուր»` «Հաղթանակ»։ Գահին անցնելուց հետո, նրա դեմ դուրս եկավ խալիֆայի գահի հավակնորդ, իր հորեղբայր՝ Սիրիայի կառավարիչ Աբդալլահը, սակայն 754 թվականին Խորասանի կառավարիչ Աբու Մուսլիմի օգնությամբ նրանք պարտության մատնեցին Աբդալլահին։ Այս ժամանակ ալ-Մանսուրը սկսեց մտածել Աբու Մուսլիմից ձերբազատվելու մասին, քանի որ նրա ազդեցիկ անձնավորություն էր, նրան կասկածանքով էին վերաբերվում, քանի որ նրա մեջ վտանգավոր մրցակից էին տեսնում։ Դրա համար ալ-Մանսուրը Աբու Մուսլիմին հրավիրեց իր պալատ և հրամայեց ձերբակալել նրան և սպանել՝ 755 թվականին։ Նրա սպանությունից հետո Պարսկաստանի շիաները ապստամբություն բարձրացրեցին Նիշապուրում։ Նրանց դեմ խալիֆը 10000-անոց զորք ուղարկեց և խեղդեց ապստամբությունը, ինչպես այստեղ այնպես էլ Մավարաննահրում։
Անհանգիստ էր նաև Արաբիան։ Արաբիայի վերնախավը պատրաստ էր օգնության ձեռք մեկնել Աբբասյանների դեմ հանդես եկող ցանկացած ուժի, ինչպիսիք էին շիաները, որոնք կենտրոնացել էին Արաբիայում։ Նրանք 762 թվականին ապստամբություն բարձրացրեցին խալիֆայի դեմ Ալիի որդի Հասանի ծոռների՝ Մուհամմադի, ով կրում էր «Մաքուր հոգի» տիտղոսը, և Իբրահիմի գլխավորությամբ։ Նրանց միացան նաև Իրաքի ու Հիջազի շիաները, որոնք Մուհամմադին խալիֆ հռչակեցին։ Նրանց դեմ ճակատամարտում Աբբասյանները կրկին հաղթանակ տարան։ Ճակատամարտոմ Մուհամմադը սպանվեց։ Այնուհետև կարողացան պարտության մատնել նաև Իբրահիմին։ Այսպիսով ալ-Մանսուրին հաջողվեց իր սրի ներքո համախմբել Արաբական կայսրությունը, բացի Հյուսիսային Աֆրիկայի և Իսպանիայի։ Նրա անվան հետ է նաև կապված Աաբբասյան խալիֆայության նոր մայրաքաղաքի՝ Բաղդադի կառուցումը 762 թվականին։
Խալիֆայությունը Հարուն ալ-Ռաշիդի օրոք
Նրա օրոք խալիֆայությունը հասնում է իր հզորության գագաթնակետին։ Նա շարունակեց Աբբասյան դինաստիայի դիրքերի պահպանման և ուժեղացման քաղաքականությունը։ Իրականում նա եղել է մի դաժան կառավարող, որի ժամանակ ավելացան հարկերը և խստացավ դրանց գանձումը կայսրության ժողովուրդներից։ Հարստությունը կենտրոնցված էր նրա և նրա մերձավոր խորհրդականների ձեռքում։ Շռայլությունները, անիմաստ նվիրատվությունները սովորական երևույթ էին դարձել։
Դրա հետ մեկտեղ նա աչքաթող չէր անում իշխանությունն ամրապնդելու և պաշտպանելու հարցերը։ Նա առաջին խալիֆան էր, որ մեծ ուշադրություն դարձրեց մուսուլման հոգևոր առաջնորդների աջակցությանը և քաղաքական օժանդակությունը շահելուն՝ տալով նրանց մեծ հողաբաժիններ և կալվածքներ։ Դրա դիմաց նրանք ամեն կերպ աջակցում էին Հարուն ալ-Ռաշիդին ամրապնդելու իր իշխանությունը։ Վերջինս շատ զգույշ քաղաքականություն էր վայելում շիաների նկատմամբ, որպեսզի չգրգռի նրանց։ Բայց այնուամենայնիվ նա չկարողացավ կանխել ժողովրդական հուզումները, որոնք հիմնական պատճառը հարկեր աճն ու դրանց գանձման դաժան մեթոդներն էին։ Եվ այդ դժգոհությունների հողի վրա 798 թվականին ապստամբեցին Սիստանի գյուղացիությունը։ Նրանց ճնշելու համար ուղարկված զորքերը պարտություն կրեցին և խալիֆան դադարեցրեց հարկերի գանձումը Սիստանի մուսուլման բնակչությունից։ Նրան ավելի շատ անհանգստացնում էր 806 թվականին Խորասանի ապստամբությունը։ Ապստամբների թիվը հասնում էր 100 000-ի։ Հարուն առ-Ռաշիդը նրանց դեմ ուղարկում է 20 000-անոց բանակ, որը պարտություն է կրում և ապստամբնրը գրավում էն Սամարղանդը, որը մեծ հաջողություն էր նրանց համար։ Սա մեծ կորուստ էր խալիֆայության համար, ուստի Հարուն առ-Ռաշիդը ինքն է անցնում մեծ բանակի գլուխ և շարժվում է ապստամբների դեմ, սակայն ճանապարհին նա հիվանդացավ Թուսում և այստեղ էլ մահացավ 809 թ.։
Թուլացում և մասնատում
Հարուն առ-Ռաշիդը ուներ 2 որդի՝ Մամունն ու Ամինը։ Նա իր ժառանգորդ է նշանակում փոքրին՝ Ամինին։ Սակայն 799 թվականին նա փոփոխություն է մտցնում իր որոշման մեջ և Մամունին նշանակում 2-րդ ժառանգորդ։ Այս տարօրինակ որոշմանը հաջորդում է ևս մեկը՝ նա Ամինին նաև նշանակում է Իրաքի, Սիրիայի, Արաբիայի, Եգիպտոսի, Հյ. Աֆրիկայի կառավարող, իսկ Մամունին նշանակում է Խորասանի կառավարիչ։ Ամինը իրավունք չուներ Մամունին երբևէ զրկել այդ պաշտոնից, վերջինս էլ պետք է հավատարիմ մնար Ամինին։ Այսպիսով նա խալիֆայությունը բաժանեց 2 մասի, որոնցից յուրաքանչյուրն ուներ իր կառավարիչն ու մայրաքաղաքը՝ Բաղդադը և Մերվը։ Այս անհեռատես քայլով Հարունը անկախ իր կամքից հիմքեր նախապատրաստեց խալիֆայության բաժանման համար։ Այսպիսով նրա մահից հետո Մամունը Ամինին ընդունեց որպես խալիֆ և հավատարմության երդում տվեց։ Թվում էր ամեն ինչ հարթ է, բայց ոչ։ Եղբայրների միջև հակամարտություն սկսվեց, քանի որ Ամինը 810 թվականին գահի ժառանգորդ նշանակեց ոչ թե Մամունին, այլ իր որդուն։ Մամունը հայտնեց իր անհամաձայնությունը, ինչի համար Ամինը հրովարտակ արձակեց նրան արևելյան շրջանների փոխարքայի պաշտոնից զրկելու համար՝ այդպիսով խախտելով իր հոր սահմանած 2 կարևոր նախապայման։ Մամունը չընդունեց նրա որոշումը։ Այս իրավիճակում Ամինը պատերազմ սկսեց եղբոր դեմ 811 թվականին, սակայն պարտություն կրեց։ Մամունի զորքերը տանում էին հաղթանակ հաղթանակի հետևից և 812 թվականին մոտեցան և շրջապատեցին Բաղդադը։ Չկարողանալով ոչինչ անել՝ Ամինը հայտարարեց, որ պատրաստ է հրաժարվել գահից հօգուտ Մամունին։ Սակայն Մամունը այդ լուրը բերող բանբերին սպիտակ շապիկ տվեց, որը գլխի վրա եկուստ չուներ։ Դա նշանակում էր մահ՝ նրան պետք էր Ամինի գլուխը։ 813 թվականին Բաղդադը գրավվեց, իսկ Ամինը սպանվեց։ Գահը անցավ Մամունին, որը կառավարեց մինչև 833 թվականին։
Խալիֆայության թուլացման ու քայքայման հիմքերը դրեցին Ամինն ու Մամունը, որից հետո եղբայրասպան հակամարտություններն ու բախումները սովորական երևույթ դարձան։ Դա հանգեցրեց կենտրոնական իշխանության և խալիֆայի դիրքերի թուլացմանը, ինչի հետևանքով թուլացավ հսկողությունը ծայրամասերի վրա, որը գործունեության լայն ասպարեզ բացեց կենտրոնախույս ուժերի համար։ Այս բանգավառում իր ներդրումն ունեցավ արաբական և պարսկական վերնախավերի հակամարտությունը, որը ծագել էր դեռևս դինաստիայի կառավարման առաջին տարիներին։ Սկզբնական շրջանում խալիֆաները կարողանում էին արաբա-պարսկական հակամարտությունը պահել իրենց հսկողության տակ։ Սակայն այս հակամարտությունը գործում էր նաև Ամինին և Մամունին հաջորդած խալիֆաների գահակալության շրջանում։ Այդ պայքարը ջլատեց խալիֆայության ուժերը և իր դերակատարումն ունեցավ նրա տկարացման մեջ։ Խալիֆայության տրոհումը նախապատրաստող գործոն եղավ կրոնա-դավանական հակամարտությունը առաջին հերթին իսլամի մեջ, որը այդպես էլ միասնական կրոն չդարձավ և սունիների և շիաների միջև պայքարը վերածվեց բախումների և արյունալի պատերազմների։ Տրոհման գործոն էր նաև խալիֆայության ռազմական ուժերը։ Տարիների ընթացքում բանակը սկսեց կոտորակվել։ Տեղական կառավարիչները ստեղծում էին իրենց սեփական զինված ուժերը։ Դրությունը սրվեց սկսած Հարուն առ-Ռաշիդից, երբ նա թուրքերից կազմավորեց իրենց պահապան բանակը, որը դարձավ կարևոր ռազմական ուժ։ Թուրքական գվարդիան այնքան ուժեղացավ, որ 847 թվականին խալիֆա Վասիկի մահից հետո խալիֆա «դարձրեցին» նրա եղբորը՝ Մութավաքիլին, սակայն նա սպանվեց 861 թվականին իր թուրք հրամանատարների ձեռքով իր ավագ որդի Մուսթանսիրի գիտությամբ, ով դարձավ խալիֆ և կառավարեց կես տարի 861-862 թվականներին, հետո թունավորվեց։ Թուրքական գվարդիան բացեիբաց արհամարհում էր խալիֆներին։ Այս ամենը հանգեցրեց նրան, որ երկրի ներսում քաղաքական, սոցիալական, տնտեսական նախադրյալներ ստեղծվեցին Բաղդադից տեղական կառավարողների կախվածության թուլացման և խալիֆայության տրոհման, ինչի արդյունքում ստեղծվեցին մեծ ու փոքր, անկախ ու կիսանկախ պետություններ, որոնք այլևս հաշվի չէին նստում Բաղդադի հետ (էմիրություններ)։ Այս ընթացքում խալիֆայությունը ընկավ Բուիների, այնուհետև սելջուկների տիրապետության տակ, որոնց փոխարինելու եկան մոնղոլները։
Խալիֆայության կործանում
Մոնղոլները քաղաքական ասպարեզ իջան դեռևս 11-րդ դարի վերջին։ 13-րդ դարում մոնղոլական ցեղերը միավորվեցին մեկ միության մեջ, որը գլխավորեց Թեմուչինը։ 1206 թվականին նա ընտրվում է թագավոր և կոչվում Չինգիզ խան։ Նա կարողանում է մոնղոլական միությունը վերածել մի հզոր ռազմական պետության, որը դառնում է ամբողջ աշխարհի ահ ու սարսափը։ Իր կառավարման տարիներին (1206-1227) նա գրավում է Հյուսիսային Չինաստանը, Խորեզմշահերի տարածքները, Միջին Ասիան և այլն։ Նրան հաջորդած Մեծ խաները՝ Ուգեդեյը, Գույքը և մյուսները գրավում են նորանոր տարածքներ՝ աստիճանաբար մոտենալով Բաղդադին։
1251 թվականին գահն անցնում է Չինգիզ խանի թոռանը՝ Մունգքեին, ով նպատակ էր դրել գրավել Բաղդադը և վերացնել խալիֆայությունը։ Այդ գործը նա հանձնարարում է իր եղբորը՝ Հուլաղու խանին, ով 1253 թվականին Մոնղոլիայից շարժվեց դեպի Բաղդադ։ Հուլաղուն 1256 թվականին գրավում է ասսասիների գլխավոր կենտրոնները և վերացնում է նրանց։ Լուծելով այս հարցը նա 1257 թվականին վերջնագիր ուղարկեց խալիֆա Մուսթասիմին՝ պահանջելով անձնատուր լինել։ Վերջինիս պատասխանը խուսափողական էր, որը սակայն ընկալվեց որպես մերժում և 1258 թվականին Հուլաղուի զորքերն արդեն Բաղդադի դարպասների մոտ էին։ Գիտակցելով կախված վտանգը նրանք բանակցություններ առաջարկեցին, բայց արդեն ուշ էր։ 1258 թվականին փետրվարի 10-ին մոնղոլները ներխուժեցին Բաղդադ։ Քաղաքն ավերվեց և հրկիզվեց։ 5 օր շարունակ քաղաքը ավերվեց և թալանվեց։ Խալիֆա Մուսթասիմը մահապաժի ենթարկվեց։ Նրա հետ սպանվեցին Աբբասյան ընտանիքի բոլոր արու անդամները, պաշտոնյաները։ Եվ այսպես 558 տարի գոյատևած Աբբասյան խալիֆայությունը դադարեց գոյություն ունենալ։ Նրա կործանումը դարձավ պատմական իրողություն։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Եվրոպայի պատմական երկրներ Կատեգորիա:Նախկին միապետություններ Կատեգորիա:Նախկին կայսրություններ Կատեգորիա:Աբբասյան խալիֆայություն Կատեգորիա:Պատմական մարզեր Կատեգորիա:Մերձավոր Արևելքի պատմական պետություններ Կատեգորիա:Փոքր Ասիայի միջնադարյան պետություններ
Մայք վան Դիմ
Մայք վան Դիմ (Mike van Diem, ), հոլանդացի ռեժիսոր, սցենարիստ և դերասան։ Նկարահանած ֆիլմերից են «Խառնվածքը» և «Ֆլոդդեր» հանրահայտ հեռուստասերիալը։ 1999 թ. Վան Դիմը խաղացել է «Վեպի հիման վրա» (De Boekverfilming) ֆիլմում։ Վերջին տարիների ընթացքում զբաղվում է գովազդային տեսահոլովակների նկարահանմամբ։
Կենսագրություն
Ծնվել է Լիմբուրխ մարզի Սիտարդ քաղաքում։ Սովորել է Նիդերլանդական կինոյի և հեռուստատեսության ակադեմիայում (1989)։
Սագամիհարա
Սագամիհարա (相模原市), քաղաք Ճապոնիայում՝ տեղակայված է Կանագավա պրեֆեկտուրայում։
Քաղաքը բաժանվում է երեք շրջանի՝ Միդորի-կու, Տյուո-կու և Մինամի-կու։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1941 թվականի ապրիլի 29-ին, 2010 թվականի ապրիլի 1-ին, համաձայն կառավարության համապատասխան հրամանագրի, ստացել է քաղաքի կարգավիճակ։
Աշխարհագրություն
Սագամիհարան գտնվում է Հոնսյու կղզու կենտրոնական մասում, Տոկիոյից հարավ՝ Դոսի գետի վրա, որն այնուհետ միախառնվում է Սագամի գետին։
Տնտեսություն
1950-ական թվականներին քաղաքում կար զարգացած արդյունաբերություն, որը ներառում էր էլեկտրամեքենաշինության և մեքենաշինության, ինչպես նաև սննդի և տեքստիլ արդյունաբերության ճյուղերը։ Սագամիհարան հետազոտությունների կենտրոն է ատոմային էներգիայի բնագավառում։
Կրթություն
Քաղաքում գտնվում է Սագամիի օրիորդաց համալսարանը, Կիտասատոյի բժշկական քոլեջը և Աձաբուի անասնաբուժական քոլեջը։
Քույր քաղաքներ
Սագամիհարան ունի երեք քույր քաղաքներ ։
Սիմվոլիկա
Քաղաքի ծաղիկը դրախտավարդն է, ծառը՝ փոշոտ ձելկվան, իսկ թռչունը՝ դաշտային արտույտը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բնակավայրեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:1941 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Տոկիոյի քաղաքներ
Բարբարանո Վիչենտինո
Բարբարանո Վիչենտինո  (Barbarano Vicentino), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Վենետո մարզում՝ Վիչենցա գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 3958 մարդ (2008), բնակչության խտություն՝ 208 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 19 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 36021։ Հեռախոսային կոդ՝ 0444։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Տիգրան Հախնազարյան
Տիգրան Հախնազարյան, հայ ֆուտբոլիստ Ալաշկերտ ֆուտբոլային ակումբի պաշտպան, որը հանդես է եկել Հայաստանի ֆուտբոլի առաջնությունում։
Ակումբային կարիերա
2008 թվականին հայտնվում է Ուլիս ֆուտբոլային ակումբում։ Առաջին երկու մրցաշրջաններին Հախնազարյանը հանդես է գալիս Սևադա Արզումանյանի կազմած սխեմայով։ 2010 թվականից տեղափոխվում է հիմնական կազմ։ Նույն մրցաշրջանին նորամուտ է կատարել եվրոգավաթներում՝ խաղալով երկու խաղային մենամարտ «Բնեյ Իեգուդա» ֆուտբոլային ակումբի դեմ, որոնք ավարտվել են վերջիններիս նվազագույն գերազանցությամբ՝ 0:1 հաշվով ։ Նաև երկու մրցաշրջան անընդմեջ առաջնությունում դարձել է բրոնզե մրցանակակիր։ 2011 թվականը Հախնազարյանի համար դառնում է հաղթական։ «Ուլիս» ֆուտբոլային ակումբը ընդմիջումով գլխավորում է մրցաշարային աղյուսակը և պատմության մեջ առաջին անգամ դառնում Հայաստանի չեմպիոն։
Ելույթների վիճակագրություն
2012 թվականի դեկտեմբերի 7-ի տվյալներով
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ապրիլի 18 ծնունդներ Կատեգորիա:1987 ծնունդներ Կատեգորիա:Երևան քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ
Մուլադի
Мулади (মুলাদি, Muladi), քաղաք Բանգլադեշի հարավում, համանուն ենթաշրջանի վարչական կենտրոնն է։ Քաղաքի տարածքը 2.75 կմ² է։ 2001 թվականի մարդահամարի տվյալներով՝ քաղաքում ապրում է 10 096 մարդ, որոնցից տղամարդիկ կազմում են 53,95 տոկոս, կանայք՝ համապատասխանաբար 46,05 տոկոս։ Բնակչության գրագիտության մակարդակը կազմում է 44 % (Բանգլադեշում միջինը 43,1%)։
Հղումներ
Կատեգորիա:Բանգլադեշի քաղաքներ Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:Վիքիտվյալների արժեքների վերաձևակերպմամբ հոդվածներ
Ուիլյամ Ռենքվիսթ
Ուիլյամ Ռենքվիսթ (William Hubbs Rehnquist, ), ամերիկացի իրավաբան և քաղաքական գործիչ, ԱՄՆ Գերագույն դատարանի նախագահ 1986-2005 թվականներին։
Կենսագրություն
Ռենքվիսթը ծնվել է 1924 թվականին Վիսկոնսին նահանգի Միլուոքի քաղաքում։ Սովորել է Սթենֆորդի համալսարանում, որտեղ 1948 թվականին ստացել է բակալավրի և մագիստրոսի աստիճան քաղաքագիտության ոլորտում, ինչպես նաև Հարվարդի համալսարանում, որտեղ նրան նույնպես շնորհվել է մագիստրոսի աստիճան։ Ավելի ուշ վերադարձել է Սթենֆորդ, որտեղ իրավամբ ստացել է աստիճան։ 1953-1969 թվականներին զբաղվել է մասնավոր իրավաբանական պրակտիկայով։ 1971 թվականին Ռենկվիստը նշանակվել է Նիքսոն ԱՄՆ Գերագույն դատարանի դատավոր, իսկ 1986 թվականին Ռոնալդ Ռեյգանը նրան նշանակել Է ԱՄՆ գլխավոր դատավոր։ Այդ պաշտոնում նա նախագահել է ԱՄՆ Սենատի նիստը՝ Բիլ Քլինթոնի իմպիչմենտի գործով, ինչպես նաև մասնակցել է 2000 թվականի նախագահական ընտրությունների ճակատագրի որոշմանը, որի ելքը Ջորջ Բուշի օգտին էր։ Ռենկվիստը մահացել է 2005 թվականի սեպտեմբերի 3-ին Արլինգտոնի օկրուգում՝ 80 տարեկան հասակում, իր տանը ։ ԱՄՆ Գերագույն դատարանի նախագահի պաշտոնում նրան հաջորդել է Ջոն Ռոբերթսը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հարվարդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Սթենֆորդի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի հանրապետական կուսակցության անդամներ Կատեգորիա:Հարվարդի իրավունքի դպրոցի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ամերիկացի իրավաբաններ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի պատմաբաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի փաստաբաններ Կատեգորիա:Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Դևիդ Դունկան
Դևիդ Դունկան (David Douglas Duncan, ), ամերիկացի ֆոտոլրագրող և զինվորական ֆոտոթղթակից ։
Կենսագրություն
Դունկանը ծնվել է Միսսուրի նահանգի Կանզաս Սիթիում։ Կարճ ժամանակ հաճախել է Արիզոնայի համալսարան, որտեղ հնէաբանություն է ուսումնասիրել։ Ֆոտոլրագրողի նրա կարիերան սկսվել է այն ժամանակ, երբ լուսանկարել է Թուսոնի հյուրանոցի հրդեհը։ Նրա լուսանկարներում հայտնվել էր հյուրերից մեկը, որը մի քանի անգամ փորձում էր վերադառնալ այրվող շենքն ու վերցնել իր ճամպրուկը։ Այդ լուսանկարը տպագիր մամուլում հրապարակման արժանի է ճանաաչվել, երբ պարզվել է, որ այդ հյուրը տխրահռչակ Ջոն Դիլլինջերն է, իսկ ճամպրուկում այն բանկից թալանած գումարն է, որտեղ նա գնդակահարել էր ոստիկանի։ Ցավոք, լուսանկարը կորել է և երբեք չի տպագրվել ։ 1938 թվականին Դունկանն ավարտել է Մայամիի համալսարանի կենդանաբանության ու իսպաներենի ֆակուլտետները։ Աշխատել է որպես համալսարանական թերթի ֆոտոթղթակից և լուսանկարիչ։
Համալսարանն ավարտելուց հետո Դունկանն սկսել է արտահաստիքային աշխատել The Kansas City Star, Life, National Geographic պարբերականների համար։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ ծառայել է որպես ֆոտոլրագրող։ Առավել հայտնի ռեպորտաժներից է եղել Օկինավայի համար ճակատամարտից։ Ճապոնացիների` Անձնատվության մասին փաստաթուղթն ստորագրելիս եղել է USS Missouri (BB-63) նավի վրա ։
Ռազմական ժամանակաշրջանի նրա լուսանկարներն այնքան տպավորիչ էին, որ պատերազմից հետո Life ամսագիրը գլխավոր լուսանկարիչ Ջ. Էյերմանի պնդմամբ նրան մշտական աշխատանքի է վերցրել։ Իր ժամանակին Դունկանը լուսաբանել է շատ իրադարձություններ, այդ թվում` Հնդկաստանում բրիտանական գերակայության ավարտը, հակամարտություններ Թուրքիայում, Արևելյան Եվրոպայում, Աֆրիկայում և Մերձավոր Արևելքում։
Նրա ամենահայտնի լուսանկարները թերևս արվել են Կորեական պատերազմի ժամանակ։ Նա դրանցից շատերը հավաքել է «Սա պատերազմ է» գրքում (1951), որից ստացված հասույթը տրամադրվել է հակամարտության արդյունքում սպանված ծովային հետևակի զինվորների այրիներին ու երեխաներին։ Դունկանը համարվում է այդ ռազմական գործողությունների ամենահայտնի լրագրողը։
Վիետնամի պատերազմի լուսանկարներից լրագրողը կազմել է երկու գիրք. «Ես դեմ եմ» (1968) և «Պատերազմ` առանց հերոսների» (1970)։ Այստեղ Դունկանը հրաժարվել է անկողմնակալությունից ու ԱՄՆ-ի կառավարությանը մարտահրավեր է նետել պատերազմի հարցում։
Վարպետի «խաղաղ» ժամանակների աշխատանքներից աչքի են ընկնում Պաբլո Պիկասոյի բազմաթիվ լուսանկարները։ Նկարչի հետ նրան կապում էին երկարատև բարեկամական հարաբերությունները, որի սկիզբը դրել էր Ռոբերտ Կապան ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆոտոլրագրողներ Կատեգորիա:Ամերիկացի լուսանկարիչներ Կատեգորիա:Լրագրողներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ամերիկացի լրագրողներ
1813
Մահեր
Կատեգորիա:1813 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Սուրբ Խաչ եկեղեցի (Արաբկիր)
Սուրբ Խաչ եկեղեցի կամ Արարատյան Հայրապետական Թեմի Արաբկիրի եկեղեցի, Հայ առաքելական եկեղեցի Հայաստանի Երևանի Արաբկիր վարչական շրջանում։
Պատմություն
Կառուցվել է Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի կողմից Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության հովանավորությամբ՝ ի դեմս Լուիզ Սիմոն Մանուկյանի։ Եկեղեցու ճարտարապետն Արտակ Ղուլյանն է։ 2009 թվականին եկեղեցուն հարակից տարածքում տեղի է ունեցել Էդուարդ Մուշեղյանի նվիրատվությամբ խաչքարի տեղադրում։ Խաչքարն օծել է Արարատյան Հայրապետական թեմի առաջնորդ Տ. Նավասարդ արքեպիսկոպոս Կճոյանը։ Եկեղեցու հիմնօրհնեքը տեղի է ունեցել 2013 թվականին ։
Եկեղեցու զանգերի խորհուրդներ
2016 թվականի մայիսի 15-ին Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց Հայրապետի օրհնությամբ, Մայր Տաճարի Լուսարարապետ Գերաշնորհ Հովնան եպիսկոպոս Հակոբյանի և Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի Վարչատնտեսական բաժնի տնօրեն Գերաշնորհ Տ. Մուշեղ եպիսկոպոս Բաբայանի ձեռամբ օծվել են եկեղեցու 5 զանգերը, որոնցից յուրաքանչյուրն ունի իր անունն ու խորհուրդը ։
Ծանոթագրություններ
խ խ
Կամյիանե (գյուղ, Ստարոբեշևսկի շրջան)
Կամյիանե (Кам'яне մինչև 2016 թվականը՝ Վոյկովո (Войкове ), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Ստարոբեշևսկի շրջանում։ 2001 թվականի տվյալներով Վոյկովո գյուղում բնակվում էր 131 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Ստարոբեշևսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Փրկել Լենինգրադը
«Փրկել Լենինգրադը» («Спасти Ленинград»), ռուսական ռազմական դրամա, որ ստեղծվել է ռեժիսոր Ալեքսեյ Կոզլովի կողմից ։ Ռուսաստանում վարձույթի է հանվել 2019 թվականի հունվարի 27-ին ։
Սյուժե
Սյուժեի հիմքում ընկած է 752 բեռնանավի կործանման իրական պատմությունը, որ տեղի է ունեցել 1941 թվականի սեպտեմբերի 17-ին։
Ֆիլմի գործողությունները ծավալվում են 1941 թվականի աշնան սկզբին։ Երիտասարդ զույգը (կուրսանտ-հրետանավոր Կոստյա Գորելովն ու Նաստյան) բարձրանում են բեռնանավ, որով ռազմական ուսումնարանների կուրսանտներն ու շրջափակման մեջ առնված Լենինգրադի բնակիչները պետք է տարհանվեին Լադոգա լճով դեպի թիկունք՝ Նոր Լադոգա։ Բեռնանավը շատ հին է, բայց Նիկոլայ Գորելովը՝ Կոստյայի հայրը, իր վրա վերցնելով պատասխանատվությունը, հրամայում է նավ վերցնել հազարից ավելի մարդ։ Տարհանվողների թվում է ՆԳԺԿ քննիչ Վադիմ Պետրուչիկը, որը վարել է Նաստյայի հոր գործը։ Այդ գործը վերանայվել է, Նաստյայի հորն ազատել են և ուղարկել ռազմաճակատ։ Ռազմաճակատի նույն հատված (Նևայի պյատաչոկ) են ուղարկում նաև կուրսանտ-հրետանավորների վաշտին՝ չեղարկելով բեռնանավ բարձրանալու հրամանը։ Գիշերը բեռնանավն ընկնում է փոթորիկի մեջ, և փրկարարների հետ միաժամանակ ողբերգության վայրում հայտնվում են գերմանական ինքնաթիռները ։ Բեռնանավի պաշտպանության ընթացքում խոցվում է գերմանական երկու ինքնաթիռ, բայց նրանք հասցնում են հարված հասցնել բեռնանավին, որը խորտակվում է։ Ուղևորների մի մասին փրկում են քարշանավով ու հրետանավակով։
Քննադատություն
Ֆիլմն արժանացել է կինոքննադատների միջին գնահատականների։ Megacritic կայքում այն ունի 10 հնարավորից 5,8 միավոր՝ հիմնված 12 գրախոսականների վրա ։ InterMedia-ի տեսաբան Դենիս Ստուպնիկովը գրել է. «Ֆիլմը դառնում է իսկական հիմն փոխադարձ օգնության, ինչի շնորհիվ յուրաքանչյուր կերպարի՝ ռեալիստական պատկերված բացասական գծերը վերջում բոլորովին համահարթվում են» ։
Ֆեդյա վան Հուետ
Ֆեդյա վան Հուետ (Fedja van Huêt, ), հոլանդացի թատերական և կինոդերասան։ Նկարահանվել է մի շարք հայտնի հոլանդական ֆիլմերում և հեռուստասերիալներում։ 2005 թվականից խաղում է «Ամստերդամյան թատերախմբում»։
Բոլցանո Վիչենտինո
Բոլցանո Վիչենտինո (Bolzano Vicentino), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Վենետո մարզում՝ Վիչենցա գավառում ։
Ֆեդյա վան Հուետ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հոլանդացի դերասաններ Կատեգորիա:Հոլանդացի կինոդերասաններ
Բոլցանո Վիչենտինո
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Կրիխլի (Ելիզավետպոլի գավառ)
Կրիխլի, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Ելիզավետպոլի գավառում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Բրումբերգ քույրեր
Կենսագրություն
Վալենտինա և Զինաիդա Բրումբերգները ծնվել են Մոսկվայում՝ հրեաների ընտանիքում։ Նրանց հայրը՝ Սեմյոն Բրումբերգը, բժիշկ էր, որն ավելի ուշ մասնակցել է Առաջին աշխարհամարտին, իսկ մայրը՝ Սեսիլիա Բրումբերգը, երաժշտության ուսուցչուհի էր ։ Ընկերները նրանց բնութագրում էին որպես «երկու հակապատկերներ», Վալենտինան՝ կարճահասակ, ակտիվ կին էր, մշտապես տարված նոր գաղափարներով, իսկ Զինաիդան՝ բարձրահասակ, դանդաղաշարժ և գերադասում էր նստել տանը ։ 1916 թվականին քույրերն ավարտել են Մոսկվայի գիմնազիան։ 1918 թվականին ընդունվել են Վխուտեմաս, որն ավարտել են 1925 թվականին ։
Գործունեություն
1925 թվականին նրանք միացել են Նիկոլայ Խոդատաևի, Յուրի Մերկուլովի և Զենոն Կոմիսարենկոյի գլխավորած փորձարարական սեմինարին՝ աշխատելու «Չինաստանը կրակի մեջ» լիամետրաժ ֆիլմի վրա, որը նկարահանվելու էր ի աջակցություն չինական ազգային-ազատագրական շարժման։ Ֆիլմը, որի ժապավենն ուներ 1000 մետր երկարություն և 14 կադր վայրկյան հաճախություն, տևում էր 50 րոպե։ Արդյունքում այն դարձել է աշխարհի առաջին անիմացիոն լիամետրաժներից մեկը ։ Ֆիլմն աչքի էր ընկնում նաև արվեստի տարբեր ոճերով, որոնք ներդրել են երիտասարդ անիմատորներ Բրումբերգ քույրերը, Իվան Իվանով-Վանոն և Վլադիմիր Սուտեևը։
1928 թվականին նրանք համատեղ նկարահանել են իրենց առաջին ձեռքով նկարված կարճամետրաժ անիմացիոն ֆիլմը՝ «Սամոյեդ տղան»՝ Նիկոլայ Խոդատաև և Օլգա Խոդատաևա քույր-եղբայր թիմի հետ։ Այն նկարահանվել է ավանդական նենեցյան արվեստի ոճով և կրել է պատմողական բնույթ, Խոդատաևը այն բնութագրել է որպես «ողբերգության ժանրը նվաճելու առաջին քայլեր» ։ 1934 թվականին նրանք, Իվանով-Վանոյի հետ միավորելով ուժերը, համատեղ բեմադրել են «Ցար Դուրանդայը» (հայտնի նաև որպես՝ «Ցար Դուրանդայի հեքիաթը»)՝ հիմնված ռուսական հեքիաթի վրա, լի տպավորիչ անիմացիաներով ։ 1936 թվականին Բրումբերգ քույրերը Մոսկվայից այլ անիմատորների հետ տեղափոխվել են «Սոյուզմուլտֆիլմ», որտեղ կենտրոնացել են Դիսնեյի ոճով կարճամետարաժներ ստեղծելու՝ հիմնված մանկական հայտնի հեքիաթների վրա, ինչպիսիք են՝ « Կարմիր գլխարկ », « Սագեր և կարապներ »։ 1937 թվականից նրանք ինքնուրույն էին ֆիլմեր նկարահանում։
Հայրենական մեծ պատերազմի պատճառով քույրերն այլ անիմատորների հետ տարհանվել են Սամարղանդ, այնուհետև՝ Ալմաթի։ Նրանք շարունակել են ստեղծել ֆիլմեր՝ ներառելով հակաֆաշիստական պրոպագանդա։ Այդ ընթացքում նրանք նկարահանել են «Ցար Սալթանի հեքիաթը», որը թողարկվել է 1943 թվականին։ Այնուհետև նրանք տեղափոխվել են Մոսկվա և մոտ 1945 թվականին ավարտել « Կորած հավատարմագիրը », որը ուներ 40 րոպե տևողություն և դարձել է ավանդականորեն պահպանված խորհրդային գեղարվեստական առաջին մուլտիպլիկացիոն ֆիլմերից մեկը ։ Նրանք ակտիվորեն կիրառում էին ռոտոպատճենումը (Սովետական Միությունում հայտնի որպես Eclair՝ հայտնի վիդեո պրոյեկտորի անունով), իսկ պարերը բեմադրելու համար հրավիրում էին Իգոր Մոիսեևին ։
Հետագա 15 տարիների ընթացքում նրանք նկարել են ռոտոպատճենման վրա հիմնված մի շարք կարճամետրաժ ֆիլմեր՝ «Սուրբ ծննդյան նախորդ գիշերը» (1951) և «Սխալների կղզին» (1955)։ Հաճախ համագործակցում էին իրենց մոտ ընկերոջ՝ կատակերգական դերասան Միխայիլ Յանշինի հետ, որը ոչ միայն մասնակցում էր արտաքինով, շարժումներով ու ձայնով, այլև աշխատում որպես սցենարիստ և խորհրդատու ռեժիսոր՝ տալով ֆիլմերին Մոսկվայի գեղարվեստական թատրոնին հատուկ ոճ ։
1948 թվականը նշանավորվել է Մոսկվայում գծամարդուկի արկածների մասին «Ֆեդյա Զաիտցևի» թողարկմամբ։ Չնայած ֆորմալիզմի և թաքնված ենթատեքստերի մեղադրանքներին՝ այն մեծ տարածում գտավ երեխաների շրջանում, և գծամարդուկը երկար տարիներ վերածվեց «Սոյուզմուլտֆիլմի» զինանշանի ։
«Մարդուկին ես նկարեցի» (1960) Ֆեդյա Զայցևի լիամետրաժ ռիմեյքի շնորհիվ Բրումբերգ քույրերը միացան « Խրուշչովյան ձնհալի » անիմացիայի նոր ալիքին։ Նրանք թողեցին ռոտոպատճենը և հեռացան ռեալիստական արվեստի ոճից դեպի ավելի փորձարարական ձևեր։ «Մեծ անախորժություններ» (1961) ֆիլմը ոճավորվել է որպես մանկական պրիմիտիվ նկարներ, մինչդեռ համանուն խորհրդային հանրահայտ հեքիաթի վրա հիմնված «Երեք գեր մարդիկ» (1963) ֆիլմի հերոսները բաղկացած էին պարզ երկրաչափական ձևերից ։ Նրանք նկարահանել են մի շարք երգիծական կարճամետրաժներ, ինչպես նաև Գրիմ եղբայրների հեքիաթների և Օսկար Ուայլդի «Քենթերվիլի ուրվականի» ադապտացիաները (1970)։
Բրումբերգ քույրերն արդյունաբերությունից դուրս են եկել 1974 թվականին, իսկ մեկ տարի անց Վալենտիան Բրումբերգը մահացել է հիվանդության պատճառով։ Զինադիդա Բրումբերգը մահացել է 6 տարի անց։ Նրանք թաղված են Մոսկվայում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային սցենարիստներ Կատեգորիա:Խորհրդային մուլտիպլիկատորներ Կատեգորիա:Ռեժիսորներ Կատեգորիա:Կին ռեժիսորներ Կատեգորիա:Կանայք
1814
Մահեր
Կատեգորիա:1814 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Սաղմոսարան, տոնացույց (5055)
Սաղմոսարան տոնացույց (5055), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 5055 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 17-րդ դարում։ Ստացողը եղել է Տեր Ղուկասը։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 20x12 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 250 թերթից։ Գրված է երկսյուն, բոլորգրով։ Ունի Դավիթ մարգարեի 1, Ներս․ Շնորհալի 1, կիսախորան, լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ ծաղկազարդ գործվածք (11-րդ դար)։ Հիշատակարան ստացողի՝ 20բ, 42բ, 67բ և այլուր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Հաթը Չըրփան
Կենսագրություն
Երկրորդ լեզվական համագումարից (İkinci Türk Dil Kurultayı) անմիջապես առաջ, որն անցկացվել է 1934 թվականի օգոստոսի 18-ից 23-ը, հուլիսի 16-ին, նախագահ Մուստաֆա Քեմալ Աթաթուրքը մեկնել է Անկարայից էքսկուրսիա դեպի Ղազան գյուղ (այն ժամանակ մտնում Էր Անկարայի մարզի Կիզիլջահամամ շրջանի կազմի մեջ ), Անկարա մայրաքաղաքից 50 կմ հեռավորության վրա ։ Այս շրջայցի ընթացքում Աթաթուրքին ներկայացրել են Սաթը Քադընին, որը Ղազանի գյուղապետն էր։ Նա գեղջկուհի էր Կենտրոնական Անատոլիայից, որը չորս տարի պայքարում էր թուրքական անկախության պատերազմի ժամանակ ։ Աթաթուրքը նրա հետ զրույցի է բռնվել, որից հետո նա, ինչպես հաղորդվել է, համակրանք է տածել Սաթը Քադընի նվաճումների և ինտելեկտի նկատմամբ   ։
Ըստ Աֆեթ Ինանի, Աթաթուրքը նրան հանդիպելուց հետո ասել է. «Սա այն կինն է, որը կարող է հաջողության հասնել որպես խորհրդարանի անդամ» ։ Իր հաջող ընտրարշավում Սաթը Քադընին հովանավորում և աջակցում էր ինքը` Աթաթուրքը ։ Հետագայում նա փոխել է իր անունը Հաթը` Աթաթուրքի խորհրդով, որը այդ ժամանակ հետաքրքրված էր նախախեթերի քաղաքակրթությամբ, և քանի որ նրա նախկին` Սաթը անունը նշանակում էր «վաճառք» կամ «գնել» թուրքերեն, նա ընդունել է Չըրփան ազգանունը այն բանից հետո, երբ 1934 թվականին ազգանվան մասին օրենքը պահանջում էր, որ Թուրքիայի բոլոր քաղաքացիները ունենան ազգանուն։
Սովորություն
Սովորություն, վարքի կայուն միջոց, որի իրականացումը որոշակի իրավիճակում անհատի համար դառնում է պահանջմունք, որն էլ «արթնացնում է որոշակի գործողության, արարքի իրականացում» ։ Սովորության ձևավորման ընթացքում բազմաթիվ անգամ իրականացվում է այս կամ այն գործողությունը, չափազանց մեծ նշանակություն ունեն այդ գործողության իրականացման ընթացքում առաջացած հաճելի էմոցիոնալ զգացողությունները, քանի որ այն «յուրացված է..., որը դարձել է ինքնաբերական և իրականացվում է առանց որևիցե ջանք գործադրելու» ։
Սովորության ձևավորման մեխանիզմ. տեսակետներ
Հոգեբանական կողմ.
Մեկ անգամ հաստատվելով՝ սովորությունը հաճախ շարունակում է մնալ նաև պատճառական գործոնների վերացումից հետո, որոնք հանգեցնում են տվյալ սովորության զարգացմանը։ Վարքագծային հոգեբուժությունը հիմնված է այն համոզմունքի վրա, որ որոշ սովորույթներ կարող են փոխարինվել մեկը մյուսով։
Ֆիզիոլոգիական կողմ․
Սովորությունը ուղեղի կառուցվածքում կայուն նյարդային կապերի ձևավորումն է, որը տարբերվում է գործելու բարձր պատրաստակամությամբ։ Նման նյարդային կապերի համակարգը հիմք է հանդիսանում վարվելակերպի քիչ թե շատ բարդ ձևերի համար, որոնք Ի․ Պ․ Պավլովը անվանել է դինամիկական կարծրատիպեր։ Գործողության բնականոն ընթացքն ապահովող նյարդային կառուցվածքների ամբողջականության կազմի մեջ, որպես կանոն, մտնում է նաև հուզական արձագանքի մեխանիզմները, որոնք արդեն սովորության ձևավորման հոգեբանական կողմն է։
Գրականություն
Կատեգորիա:Վարք Կատեգորիա:Հոգեբանական հասկացություններ
Յան Դեկլեյր
Յան Դեկլեր (Jan Amanda Gustaaf Decleir, ), ֆլամանդացի դերասան։ Ծնվել է Անտվերպենի մարզի Նիլ գյուղում։ Դեկլեյրը գլխավոր դերեր է խաղացել Օսկարի արժանացած «Խառնվածք», «Անոտնիայի շառավիղը», ինչպես նաև «Օսկարի» թեկնածու «Դենս» ֆիլմերում։ Առաջին դերը խաղացել է «Միրա» հոլանդա-բելգիական ֆիլմում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բելգիացի դերասաններ Կատեգորիա:Հեռուստատեսային դերասաններ
Քարոզգիրք (5030)
Քարոզգիրք (5030), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 5030 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 17-18-րդ դարերում (1727-ից առաջ) 1788 թվական Ղազարոս Ամասիայի (Գ) գրիչի կողմից։ Ստացողը եղել է Մկրտիչ աբեղան (Բ)։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 20x15 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 110 թերթից։ Գրված է միասյուն, նոտգրով։ Ունի լուսանցազարդ մանրանկարներ։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ։ Հիշատակարան գրչի՝ 98բ (1788 թ.), ստացողի՝ 28բ, 50բ (1727թ.) :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Ռոդրիգո Տադդեյ
Ռոդրիգո Ֆերրանտե Տադդեյ (Rodrigo Ferrante Taddei, ), Բրազիլացի ֆուտբոլիստ, ունի Իտալիայի քաղաքացիություն, հանդես է գալիս իտալական Պերուջջայում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1980 ծնունդներ Կատեգորիա:Ռոմայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Մարտի 6 ծնունդներ Կատեգորիա:Բրազիլացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
1815
Մահեր
Կատեգորիա:1815 Կատեգորիա:Տարեթվեր
Լյուկ Մոնտանիե
Լյուկ Անտուան Մոնտանիե (Luc Antoine Montagnier, ), ֆրանսիացի վիրուսաբան, Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետ, բժշկության և ֆիզիոլոգիայի բնագավառում 2008 թվականի Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր, որը նա ստացել է Հարալդ Ցուր Հաուզենի և Ֆրանսուազա Բարե-Սինուսիի հետ համատեղ։ 1983 թվականին Բարե-Սինուսիի հետ բացահայտել է ռետրովիրուս՝ մարդու իմունային անբավարարության վիրուս (ՄԻԱՎ), որն էլ մարդու օրգանիզմում զարգացնում է ՄԻԱՎ։ Սկսած 2000-ական թվականներից՝ մշակել է մի շարք հասկացություններ, որոնք բնորոշվում են որպես կեղծ գիտություն։
Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամ է ։
Կենսագրություն
Լյուկ Մոնտանիեն ծնվել է Տուր քաղաքի մոտ տեղակայված Շարբի քաղաքում հաշվապահի ընտանիքում։ Նրա հայրը գիտության ջատագով էր և հանգստայան օրերին գիտափորձերով էր զբաղվում սեփական տան նկուղում։
Մոնտանիեն սովորել է Շատելերոյի քոլեջում, իսկ 1953 թվականին ավարտել է Պուատիեի համալսարանը՝ ստանալով բնական գիտությունների բակալավրի աստիճան։ Հետայդու՝ երկու տարի անց, նա ավարտում է Փարիզի համալսարանի մագիստրատուրան։ Ապա որպես ասիստենտ աշխատում է Սորբոնի համալսարանի գիտությունների ֆակուլտետում և դասավանդում էր ֆիզիոլոգիայի ամբիոնում, ուր և 1960 թվականին պաշտպանում է իր դիսերտացիան։ Նույն թվականին էլ դիրք է ստանում Գիտական հետազոտությունների ազգային կենտրոնում ("CNRS"), բայց նախընտրում է մեկնել Մեծ Բրիտանիա և անցնել գիտական պրակտիկա․ այնտեղ աշխատում է երեք և կես տարի Կարշոլտոնում (Carshalton)։
Սանդերսի (F. K. Sanders) հետ միասին Մոնտանիեն ուսումնասիրեց վիրուսային ՌՆԹն և պարզեց, որ միաշղթա ՌՆԹ-ի վերարտադրություն արդյունքում կարող է առաջանալ երկշղթա ՌՆԹ։ Սա անհրաժեշտ քայլ է հետագա հակադարձ տրանսկրիպցիայի և ԴՆԹի վերաձևավորման համար, ինչն էլ թույլ է տալիս վիրուսին ներկառուցվել հյուրընկալող բջիջի գենային նյութի մեջ։ Սա ժամանակի վիրուսաբանության կարևոր հայտնագործությունն էր։
1963-1965 թվականներին Մոնտանիեն աշխատել է վիրուսաբանության ինստիտուտում Գլազգոյում (Շոտլանդիա) Յան Մաքֆերսոնում, որտեղ 1964 թվականին հայտնաբերել է, որ ագարը՝ կարմիր ջրիմուռներիցի գելանման քաղվածքը, հրաշալի հիմք է քաղցկեղի բջիջների մշակման համար։ Այս տեխնիկան դարձել է օնկոգենների և բջջային վերափոխման ուսումնասիրությունների դասական մեթոդ։
1965-1972 թվականներին Մոնտանիեն եղել է ռադիումի ինստիտուտի (այժմ՝ Կյուրիի ինստիտուտ) լաբորատորիայի տնօրեն։ 1972 թվականին հիմնադրել և դարձել է Պաստերի ինստիտուտի վիրուսային ուռուցքաբանության բաժնի տնօրեն։ Մոնտանիեի հիմնական գիտական ուղղությունը ռետրովիրուսների ուսումնասիրությունն էր՝ որպես քաղցկեղի զարգացման հավանական պատճառ։ Ռետրովիրուսները, որոնք պարունակում են իրենց գենետիկական տեղեկատվությունը ՌՆԹ-ի տեսքով, պարունակում են հակադարձ տրանսկրիպտազ ֆերմենտ, որը սինթեզում է ԴՆԹ-ն ՌՆԹ-ից։ Սա թույլ է տալիս վիրուսին ներկառուցվել հյուրընկալող բջիջում, բայց սեփական վերարտադրության համար վիրուսը առաջացնում է հյուրընկալող բջիջ տարածում՝ առաջացնելով չարորակ ուռուցք։ Բացի այդ, Մոնտանիեն Էդվարդ դե Մեյերի և Ժակլին դե Մեյերի հետ համատեղ առանձնացրել է ինտերֆերոնի սուրհանդակային ՌՆԹ, որն օրգանիզմի առաջին հակավիրուսային պատնեշն է։ Հետագայում դա թույլ տվեց թեքել ինտերֆերոնների գեները և ստանալ դրանք բավարար քանակությամբ՝ դրանք ուսումնասիրելու համար։
1983 թվականին Մոնտանիեն և գործընկերները հրապարակեցին մի աշխատանք, որը նկարագրում էր նոր վիրուսը, որը կոչվում էր LAV («լիմֆադենոպաթիայի հետ կապված վիրուս»), որը հետագայում կոչվում էր HIV (ՄԻԱՎ)։ Մարդու իմունային անբավարարության վիրուսի հայտնաբերման համար Մոնտանիեն և նրա գործընկեր Ֆ. Բարե-Սինուսին 2008 թվականին ստացել են Նոբելյան մրցանակ ֆիզիոլոգիայի և բժշկության ոլորտում։ Այնուամենայնիվ, այս մրցանակը տարաձայնություններ առաջացրեց գիտական համայնքում, քանի որ ֆրանսիական խմբի հետ միաժամանակ և անկախ նրանից, վիրուսը հայտնաբերվել է ամերիկացի Ռոբերտ Գալլոյի կողմից.
1990 թվականին Լ. Մոնտանիեն դարձել է Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ, իսկ 1996 թվականին՝ անդամ ։
Գործունեությունը թոշակի անցնելուց հետո
2000-ական թվականներին Մոնտանիեն տարվել է կեղծ գիտություն հասկացությամբ «ջրի հիշողություն» մասին։ Զարգացնելով Բենվենիստի գաղափարը՝ Մոնտանիեն առաջ քաշեց այն գաղափարը, որ ԴՆԹ-ն արձակում է ցածր հաճախականության էլեկտրամագնիսական ալիքներ, որոնք փոփոխում են ջուրի կառուցվածքը, և այդ ջուրը գենետիկ տեղեկատվությունը փոխանցում է այլ օրգանիզմների․ վերջինս դա ապացուցելու նպատակով ուսումնասիրություններ է կատարել։ Նա հավատարիմ մնաց այն գաղափարին, որ ԴՆԹ-ի հոմեոպաթիկ նոսրացումները նույնպես էլեկտրամագնիսական ալիքներ են արձակում և ցանկանում էր դրանք օգտագործել քրոնիկ հիվանդությունների ախտորոշման համար ։
Մոնտանիեն նաև քարոզել է ՁԻԱՀի բուժման հակագիտական մեթոդները բիոհավելումներով և հակաօքսիդանտներով ։
2010 թվականին Մոնտենիեն հայտարարեց, որ գտել է աուտիզմի առաջացման պատճառը։ Ըստ նրա՝ դա ջրի մոլեկուլի հիշողության մեջ պահպանված ճառագայթումն է, որ փոխանցվում է։ Այս բեկումնային գիտական հայտնագործության համար վերջինս դրամաշնորհի արժանացավ (ARI)։
Նրա այս հայտարարությունն առաջացրել է մասնագետների վրդովմունքը։ Փորձագետները մտավախություն են հայտնել, որ Նոբելյան դափնեկրի բարձր կարգավիճակը կուրացնում է ներդրողներին, ինչը կհանգեցնի գիտության այլընտրանքային մեթոդների ուսումնասիրության համար միջոցների անիմաստ վատնելուն ։
2012 թվականի մայիսին Մոնտանիեն մասնակցել է հակապատվաստանյութերի համագումարին, որից հետո 35 Նոբելյան դափնեկիրներ դեմ են արտահայտվել Մոնտանիեի՝ Կամերունի ՁԻԱՀ-ի դեմ պայքարի Աֆրիկյան կենտրոնի (Chantal Biya International Reference Centre) ղեկավարմանը, քանի որ վրդովված էին վերջինիս՝ հակապատվաստումային շարժումների և կեղծ գիտական գաղափարների աջակցությունից։ Մոնտանիեն կենտրոնի ղեկավարի պաշտոնը ստանձնեց 2012 թվականի մարտին և շուտով հետազոտական պլանին որպես «առանցքային նախագիծ» ավելացրեց էլեկտրամագնիսական ալիքներով ՄԻԱՎ-ի հայտնաբերման իր թեման՝ շրջանցելով կենտրոնի գիտական խորհուրդը, որը լուծարվեց վերակազմավորման ժամանակ և չվերաստեղծվեց ։ 2014 թվականին Մոնտանիեն կազմակերպել է ջրի հիշողության կողմնակիցների, հոմեոպաթների և այլ կեղծ գիտական հասկացությունների կողմնակիցների սեմինար ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի շենքում, որտեղ գտնվում է ՁԻԱՀ-ի հետազոտությունների և պայքարի համաշխարհային հիմնադրամի (World Foundation for AIDS Research and Prevention) ղեկավարի գրասենյակը։ Ամերիկացի բլոգեր Էնդի Լյուիսը Մոնտանիեին մեղադրել է իր իսկ գաղափարներով տարված լինելու, իսկ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ին՝ կեղծ գիտություններին աջակցելու մեջ, հասարակական հնչեղության արդյունքում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ներկայացուցիչը հրապարակավ հրաժարվել է կեղծ գիտնականների հավաքույթից՝ բացատրելով, որ այն կազմակերպել են Մոնտանիեն և նրա հիմնադրամը, այլ ոչ թե ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն ։
2020 թվականի ապրիլին Մոնտանիեն հայտարարեց, որ կորոնավիրուս SARS-CoV-2-ը արհեստական ծագում ունի ։
Խոշոր գիտնականները քննադատել են Մոնտանիեին՝ հակապատվաստումային գաղափարները պաշտպանելու և գիտական դիրքերից հեռանալու համար։ Նա հակադարձեց իր հասցեին հնչեցրած մեղադրանքներին՝ քննադատությունն անվանելով «անձնական հարձակումներ», «սուտ» և «ստոր արշավ» ։
Մոնտանիեի որոշ հակագիտական պնդումներ.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վիքիպեդիա:ՈՒՎ 2023-ի հոդվածներ
Երկսմբակավորներ
Երկսմբակավորները որոճող կաթնասունների տեսակների մեջ շուրջ 180 են, որոնք ներկայացնում են 6 ընտանիքներ։ Որոճողներն ունեն բարդ ստամոքս կազմված 4 մասից (գանձակ, ցանց, հազարաթերթերիկ և շրդան)։ Նրանց մարսողության պրոցեսում մեծ դեր է խաղում կերակրի ործկալը (կուլ տված կերակուրը նորից վերադառնում է բերան) և երկրորդ անգամ ծամելը (որոճալը), այդ պատճառով էլ կոչվում են որոճողներ։ Որոճողները ստորաբաժանվում են 6 ընտանիքների ընձուղտներ, մշկայծամներ, եղջերվիկներ, եղանաեղջյուրներ, եղջերուներ և սնամեջ եղջերավորներ (սնաեղջյուրներ)։
Ընձուղտներ
Հայտնի է ընձուղտների 2 տեսակ ընձուղտ և օկապի։ Օկապիին անվանում են նաև անտառային ընձուղտ։ Ի տարբերություն օկապիի ընձուղտին անվանում են տափաստանային ընձուղտ։ Ընձուղտն աշխարհի ամենաբարձրահասակ կենդանին է։ Ունի մուգ լեզու, որի երկարությունը շուրջ կես մետր է։ Գլխի վրա ընձուղտն ունի երկու փոքրիկ եղջյուրներ, որոնք ծածկված են մաշկով։ Չնայած իր բարձր հասակին ընձուղտը վտանգի դեպքում կարող է վազել մինչև 55 կմ/ժ արագությամբ։ Ընձուղտները միմյանց հետ շփվում են ցածր հաճախականությամբ ձայներով, որոնք մարդու ականջը չի կարողանոում որսալ, ուստի կարծիք է առաջացել, թե ընձուղտն անձայն կենդանի։ Բայց իրականում այդպես չէ։ Օկապին ավելի նման է վագրաձիու, քան ընձուղտի։ Ունի մոտ 230 կգ քաշ, շուրջ 2 մ երկարություն և մոտ 1,6 մ բարձրություն (մնդավի մասում ողնաշարի ամենաբարձր կետում)։ Խոտակեր կենդանի է։ Օկապիի լեզուն այնքան երկար է, որ նրանով կարողանում է լվանալ աչքերը։ Օկապին հանդիպում է միայն Աֆրիկայում Կոնգո (նախկինում Զաիր) պետության անտառներում։ Կյանքի տևողությունը մոտ 30 տարի է։
Մշկայծյամներ
Մշկայծամների ընտանիքը կազմված է մշակայծյամի (կաբարգա) 7 տեսակներից, որոնք ապրում են Ասիայում (Չինաստան, Հնդկաստան, Սիբիր)։ Կենդանու անվանումից պարզ է, որ նա արտադրում է մուշտ։ Հենց մուշկի համար էլ որսում են նրանք։ Մշայծյամի մուշկը թանկ է, օգտագործվում է դեղագործության մեջ։ Ասիացիներն այդ մուշկին բազմաթիվ բուժիչ և օգտակար հատկություններ են վերագրում։
Եղջերվիկներ
Եղջերվիկների ընտանիքը կազմված է եղջերվիկների շուրջ 10 տեսակներից, որոնք ապրում են Ասիայում և Աֆրիկայում։ Որոճողների մեջ ամենապարզունակ կենդանիներն են, եղջյուրներ չունեն, մարմնի երկարությունը մինչև 80 սմ է, քաշը 2-15 կգ։ Ապրում են բույսերով, պտուղներով, միջատներով, ձկներով ու խեցգետնով, մանր կրծողներով։
Եղանաեղջյուրներ
Եղանաեղջյուրների ընտանիքի միակ ներկայացուցիչը ամերիկյան եղանաեղջյուրն է, որն ապրում է Հյուսիսային Ամերիկայում։ Նախկինում այս կենդանուն համարում էին այծքաղի տեսակ և ընդգրկում սնամեջ եղջերավորների ձևի հետ։ Եղջյուրներ ունի նաև էգը (ավելի փոքր)։ Եղջյուրը կազմված է ոսկրե արմատից, որի վրա աճում է եղջերային պատյանը։ Ամեն տարի եղջերային պատյանն ընկնում է և կրկին աճում ոսկրե արմատի վրա։ Եղանաեղջյուրը բավական արագավազ կենդանի է, վազքի արագությամբ զիջում է միայն հեպարդին։ Կարող է զարգացնել մինչև 67 կմ/ժ արագություն միաժամանակ կատարելով 5-6 մետրանոց ցատկեր։ Արագության ռեկորդը 88,5 կմ/ժ է։ Այդ արագությունը եղանաեղջյուրը կարող է պահպանել շուրջ 4 րոպե (այսինքն մոտ 5-6 կմ)։ Սովորաբար եղանաեղջյուրի տեղաշարժման արագությունը մոտ 50 կմ/ժ է։ Նման խելահեղ արագության պատճառով այս կենդանուն անվանել են պրերիաներ «ուրվական»։
Կատեգորիա:Երկկճղակավորներ
Վորովսկոե (գյուղ, Ստարոբեշևսկի շրջան)
Վորովսկոե (Воровське), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Ստարոբեշևսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Վորովսկոե գյուղում բնակվում էր 97 մարդ։