cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Զիրիմզի
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 178 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Տատիշլինսկի շրջանի բնակավայրեր
Սալերի տեկտոնիկա
Սալերի տեկտոնիկան ժամանակակից երկրաբանական տեսություն է լիտոսֆերայի (քարոլորտի) շարժումների վերաբերյալ։ Ըստ այդ տեսության երկրակեղևը կազմված է համեմատաբար ամբողջական բլոկներից՝ սալերից, որոնք անընդհատ շարժման մեջ են գտնվում միմյանց նկատմամբ։ Այդ շարժումների ընթացքում ընդարձակման գոտիներում (միջօվկիանոսային լեռնաշղթաներում և մայրցամաքային ռիֆթերում) սպրեդինգի արդյունքում ձևավորվում է նոր օվկիանոսային կեղև, իսկ հինը՝ խորասուզվում է սուբդուկցիայի գոտիներում։ Այս տեսության շնորհիվ համեմատաբար մատչելի են բացատրվում հետևյալ երևույթները. երկրաշարժերը, հրաբխային գործունեությունն ու լեռնակազմությունը։
Առաջին անգամ երկրակեղևի բլոկների շարժման միտքն արտահայտել է 1920-ական թվականներին Ալֆրեդ Վեգեները «Մայրցամաքների դրեյֆ» տեսության մեջ։ Իսկ 1960-ական թվականներին շնորհիվ երկրաֆիզիկական ուսումնասիրությունների և օվկիանոսային հատակի երկրաբանության վերաբերյալ ստացված տվյալների փաստվեց օվկիանոսային կեղևի ընդարձակման (սպրեդինգ) և օվկիանոսային կեղևի մի մասի մյուսի տակ խորասուզման (սուբդուկցիա) երևույթների առկայությունը, ինչն էլ հիմք հանդիսացավ «Սալերի տեկտոնիկա» տեսության ձևավորման համար։
Տասնամյակների ընթացքում այդ տեսության էությունը զգալիորեն փոխվել է։ Ժամանակակից «Սալերի տեկտոնիկա» տեսության հիմնական էությունը կայանում է հետևյալում.
Սալերի դիվերգենտ (տարամիտման) սահմաններ։ Համապատասխանում են օվկիանոսային ընդարձակման փուլում աստենոսֆերայի դիապիրային բարձրացումներին, որոնք արտահայտված են երկար ձգվող (100-ավոր և ավելի կիլոմետրեր) հզոր միջօվկիանոսային լեռնաշղթաների տեսքով։ Օվկիանոսային կեղև-ջուր միջնորմում դիտարկվում են բազալտներ, այնուհետև ըստ խորության (շնորհիվ խոշոր կողաշարժերի)` գաբրոներ, ապա` պերիդոտիտներ։ Օվկիանոսային այս լեռնաշղթաներում է, որ ձևավորվում է օվկիանոսային կեղևը։
Սալերի կոնվերգենտ (զուգամիտման) սահմաններ։ Կոնվերգենցիայի իրավիճակներն արտահայտվում են հետևյալ տիպերով. Մագմատիզմի ներսալային մարզեր։ Հաճախ համաշխարհային օվկիանոսում կամ էլ ցամաքների վրա կարող են դիտարկվել բազմաթիվ հրաբուխներ, որոնք մշտապես ակտիվ են և արտաքուստ որևէ կապ չունեն այս կամ այն սալի հետ։ Այստեղ մենք գործ ունենք մագմատիզմի հետ, որն ընթանում է երկու աշխարհագրորեն տարբեր միջավայրերում՝ օվկիանոսներում և մայրցամաքներում։
Կղզային աղեղներ։ Ընդհանուր բնութագիրն ու մագմատիզմը։
Կղզային աղեղներն իրենցից ներկայացնում են սուբդուկցիայի զոնայում առաջացած հրաբխային կղզիների շղթաներ։ Ձևավորվում են այնտեղ, որտեղ մի օվկիանոսային սալը խորասուզվում է մյուսի տակ։ Ժամանակակից կղզաղեղներն են՝ Կուրիլյան, Ալեության, Մարիանյան ու շատ այլ կղզեխմբերը։ Կղզային աղեղները ձևավորվում են երկու օվկիանոսային սալի բախման հետևանքով։ Սալերից մեկը հայտնվում է ներքևում և կլանվում է դեպի մանթիա, իսկ վերևի սալում ձևավորվում են կղզային աղեղի հրաբուխները։ Կղզաղեղի ուռուցիկ կողմն ուղղված է խորասուզվող սալի կողմը։ Այդ կողմից գտնվում են խորջրյա փողրակն ու ճկվածքը։ Կղզաղեղի թիկունքում գտնվում է հետաղեղային ավազանը (օր.` Օխոտի ծովը, Հարավճապոնական ծովը), որում նույնպես կարող է տեղի ունենալ սպրեդինգ։
Կղզային աղեղների տակ երկրակեղևի հզորությունը նույնն է, ինչ որ ցամաքային կեղևինը` 20կմ և ավելի։ Ըստ Ս.Ա. Ֆեդոտովի աղեղների տակ՝ երկրակեղևի հատակից մինչև 100կմ խորությունը (ամբողջ քարոլորտը), ձգվում է ցածր սեյսմիկական արագությունների գոտին՝ 7.6 - 7.8 կմ/վ, որը դեպի ներքև ձուլվում է աստենոսֆերայի հետ։ Ենթադրվում է, որ երկրաշարժերի օջախները կենտրոնացված են համեմատաբար ոչ լայն (100կմ-ից ոչ ավել) գոտում, որը տարածվում է թեք՝ սկսվելով խորջրյա փողրակից, անցնում է կղզային աղեղի տակ՝ միջինը մոտ 45° անկյամբ։
Հին կամ ծեր աղեղներին բնորոշ է երկու մետամորֆային գոտի. Ժամանակակից կղզային աղեղներն ի հայտ են եկել օլիգոցենի վերջում – միոցենի սկզբում՝ ձևավորվելով տարասեռ հիմքերի վրա։
Որպես էնսիալիկ կղզային աղեղների հիմք ծառայում են մայրցամաքային երկրակեղևի բլոկները, որտեղ լայն տարածում ունեն ավելի հին մետամորֆային ապարներն ու գրանիտոիդները, իսկ էնսիմատիկ աղեղները գտնվում են օվկիանոսային կեղևի մաֆիկ ապարների վրա։ Տեկտոնական այս երկու պայմաններում էլ կղզաղեղային համալիրը ներառում է տերիգեն ֆլիշոիդային հաստվածք, կարբոնատային նստվածքներ, մոլասային կուտակումներ և մեծ քանակությամբ հրաբխային ապարներ։
Էնսիալիկ աղեղներում սովորաբար բացակայում են տոլեիտային սերիայի վուլկանիտները, ինչպես նաև՝ բոնինիտային սերիայի ապարները։
Ինչպես էնսիալիկ, այնպես էլ էնսիմատիկ կղզային աղեղներում կարող են առանձնացվել վաղ և ուշ հրաբխային ասոցիացիաներ։ Առաջիններն ունեն պալեոգենյան հասակ և ձևավորվել են ստորջրյա պայմաններում՝ ֆլիշոիդային տերիգեն հաստվածքի կուտակման հետ միաժամանակ, իսկ երկրորդներն ունեն ուշ պլիոցենյան և չորրորդական հասակ։ Նրանց ձևավորումը շարունակվում է առ այսօր։ Ներկայացված են գլխավորապես վերերկրյա հրաբխականության նյութերով։
Հարկ է նշել, որ կղզաղեղների հնէաերկրաբանությունը վաղ կայնոզոյում բավականին տարբեր է եղել այժմյանից։ Մասնավորապես՝ խորջրյա փողրակներն այն ժամանակ այլ տեղերում էին գտնվում կամ էլ ընդհանրապես բացակայում էին։ Ժամանակակից փողրակները հանդիսանում են ամբողջովին նոր կառույցներ և տեկտոնապես համադրվում են ժամանակակից հրաբխականության գոտիների հետ։
Զաստավկի
Զաստավկի (Заставки), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կրասիլովի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Զաստավկի գյուղում բնակվում էր 626 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1791 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 349,53 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կրասիլովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Սքոթ Դանբար
Սքոթ Դանբար (Roy Scott Dunbar, ), ամերիկացի աստղագետ, աստերոիդների հայտնաբերող։ Աշխատում է Պալոմարյան աստղադիտարանում։ 1981-ից 1987 թվականները հայտնաբերել է 10 աստերոիդ, որոնց մեծամասնությունը հայտնաբերել է Էլեանոր Հելինի հետ համատեղ ։
1976 թվականին ավարտել է Ալբանո համալսարանը, իսկ 1980 թվականին ստացել է ֆիզիկայի դոկտորական կոչում Փրինսթոնի համալսարանում։ Դրա հաջորդ տարում սկսել է աշխատել Ռեակտիվ շարժման լաբորատորիայում։ Ակտիվ մասնակցել է PCAS ծրագրին։ Նրա կաոմից հայտնաբերված աստերոիդների մեծամասնությունը հայտնաբերվել է հեց այդ ծրագրի շրջանակներում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի աստղագետներ Կատեգորիա:Աստերոիդ հայտնաբերողներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ֆիզիկոսներ
Ձիրք (վեպ)
«Ձիրք» (Дар), ռուս գրող Վլադիմիր Նաբոկովի վեպը։ Նաբոկովի վերջին ստեղծագործությունն է։
Վեպը գրվել է 1935-1937 թվականներին։ Վեպի գլխավոր հերոսը կրում է հեղինակի կենսագրական գծերը՝ նա երիտասարդ սկսնակ բանաստեղծ է, հայտնի գիտնականի որդի, ներգաղթյալ, անհետ կորած։
Հերոսն ապրում է իր վարձակալած բնակարանում։ Տանտերը նախկին դատախազ է։ Այդ տանը ապրում էր նաև տան տիրոջ աղջիկը։ Հերոսը և աղջիկը սիրում են միմյանց, սակայն հարաբերությւոնները հետագա ընթացք չեն ստանում։
Վեպն առաջին անգամ թարգմանվել է անգլերեն 1963 թվականին ։
Հրատարակում
Վեպը առաջին անգամ հրատարակվել է «Ժամանակակից գրառումներ» ամսագրում 1937-1938 թվականներին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վլադիմիր Նաբոկովի վեպեր Կատեգորիա:1937 վեպեր
Ահմեդ (Մարդինի գավառ)
Ահմեդ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Դիարբեքիրի վիլայեթի Մարդինի գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Սոլվեյգ Քրիստով
Սոլվեյգ Քրիստով (Solveig Beda Christov, ծննդյան անունը՝ Ֆրեդրիքսեն, ), նորվեգացի վիպասան, կարճ պատմվածքների հեղինակ, դրամատուրգ։
Կենսագրություն
Սոլվեյգ Ֆրեդրիքսենը ծնվել է Դրամենում` էլեկտրիկ Ֆրեդրիկ Ադոլֆ Ֆրեդրիքսենի և Սոլվեյգ Հենրիեթ Հենրիքսենի ընտանիքում։ Ամուսնացել է երեք անգամ` Ռոլֆ Նորման Բեքքեի հետ 1941-1946 թվականներին, գործարար Պաալ Թինն Քրիստոֆերսենի հետ 1947-1959 թվականներին և հրատարակիչ Հերալդ Գրիգի հետ 1960 թվականից։ 1949 թվականից օգտագործել է Քրիստով գրական անունը ։
Գրական գործունեություն
Քրիստովը գրական գործունեությունը սկսել է 1949 թվականին Det blomstrer langs blindveien վեպով, որին հաջորդել են På veiene til og fra (1951) և Torso (1952) վեպերը ։ 1950-ական թվականներին գրել է Syv dager og netter (1955), Demningen (1957) սիրավեպը, Korsvei i jungelen (1959) հոգեբանական վեպը։ Քրիստովի Elskerens hjemkomst (1961) վեպն անդրադառնում է Էրոտիկ թեմաների։ Քրիստովը հրատարակել է նաև կարճ պատմվածքների ժողովածու՝ Jegeren og viltet (1962), ավելի ուշ՝ I dag er vårt liv (1974) : Նրա Tilfellet Martin (1970) և Knivsliperens dagbok (1976) վեպերը խելացնորության մասին են ։
Մետո
Մետո, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Լազիստանի գավառում։
Սոլվեյգ Քրիստով
Գրական գործունեություն
Քրիստովի Det hemmelige regnskap (1957) և På rødt pass (1958) պիեսները բեմադրվել են Նորվեգիայի ազգային թատրոնում ։ Veversken մենախոսությունը 1968 թվականին ներկայացվել է Նորվեգիայի հեռարձակող ընկերության Fjernsynsteatret հեռուստաթատրոնում։ Նորվեգիայի հեռարձակող ընկերությունը ներկայացրել է նրա To guitarer և Terminal աուդիոպիեսները։ Sub Rosa պիեսը 1971 թվականին բեմադրվել է Բերգենի միջազգային փառատոնում ։
Առնհեմ
Կատեգորիա:Խելդերլանդի համայնքներ Կատեգորիա:1223 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Մետո
Տես նաև
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Սոլվեյգ Քրիստով
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նորվեգացի գրողներ Կատեգորիա:Նորվեգացի վիպասաններ Կատեգորիա:Նորվեգացի կին դրամատուրգներ
Առնհեմ
ռ
Ձգողականություն
Ձգողականություն (միջազգային եզրույթը՝ գրավիտացիա, լատիներեն gravitas՝ «ծանրություն» բառից), տիեզերական ձգողություն, ունիվերսալ հիմնարար փոխազդեցությունը բոլոր նյութական մարմինների միջև։ Փոքր արագությունների և թույլ ձգողական փոխազդեցության դեպքում նկարագրվում է Նյուտոնի ձգողականության օրենքով, ընդհանուր դեպքում՝ Այնշտայնի հարաբերականության ընդհանուր տեսությամբ։ Չորս հիմնական փոխազդեցություններից ամենաթույլն է։ Քվանտային սահմանում ձգողականությունը պետք է նկարագրվի ձգողականության քվանտային տեսությամբ, որը դեռ ամբողջովին մշակված չէ։
Ձգողական փոխազդեցությունը
Դասական մեխանիկայի շրջանակներում ձգողական փոխազդեցությունը նկարագրվում է Նյուտոնի տիեզերական ձգողականության օրենքով, ըստ որի՝ m_1 և m_2 զանգվածներով նյութական կետերի գրավիտացիոն ձգողականության ուժը ուղիղ համեմատական է զանգվածներին և հակադարձ համեմատական է այդ կետերի միջև r հեռավորության քառակուսուն, այսինքն՝
Այստեղ G -ն գրավիտացիոն հաստատունն է, G = 6, 6725×10-11Ն·մ2/կգ2։
Գրավիտացիոն դաշտը պոտենցիալ վեկտորական դաշտ է։ Դա նշանակում է, որ կարելի է մտցնել մարմինների զույգի գրավիտացիոն ձգողականության պոտենցիալ էներգիա, որը չի փոփոխվի մարմինները փակ կոնտուրով տեղափոխելուց հետո։ Գրավիտացիոն դաշտի պոտենցիալ լինելուց բխում է կինետիկ և պոտենցիալ էներգիաների գումարի պահպանման օրենքը, ինչպես նաև հաճախ է հեշտանում մարմինների շարժման ուսումնասիրման խնդիրը գրավիտացիոն դաշտում։
Նյուտոնյան մեխանիկայի շրջանակներում գրավիտացիոն փոխազդեցությունը հեռազդեցություն է։ Դա նշանակում է, որ որքան էլ մեծ լինի շարժվող մարմնի զանգվածը, տարածության ցանկացած կետում գրավիտացիոն պոտենցիալը կախված է միայն ժամանակի տվյալ պահին մարմնի ունեցած դիրքից։
Մեծ տիեզերական մարմինները՝ մոլորակները, աստղերը, գալակտիկաները ունեն հսկայական զանգված և հետևաբար ստեղծում են ուժեղ գրավիտացիոն դաշտեր։
Գրավիտացիան ամենաթույլ փոխազդեցությունն է։ Սակայն, քանի որ գործում է ցանկացած հեռավորության վրա և ցանկացած զանգված դրական է, այն շատ կարևոր ուժ է ամբողջ Տիեզերքում։ Համեմատության համար կարելի է նշել, որ մարմինների էլեկտրամագնիսական փոխազդեցությունը տիեզերական մասշտաբներում փոքր է, քանի որ այդ մարմինների լրիվ էլեկտրական լիցքը զրո է (նյութը որպես ամբողջություն էլեկտրաչեզոք է)։
Ի տարբերություն մյուս փոխազդեցությունների, գրավիտացիան տարածվում է ողջ նյութի և էներգիայի վրա։ Մինչ օրս չեն հայտնաբերվել այնպիսի օբյեկտներ, որոնք ընդհանրապես չեն մասնակցում գրավիտացիոն փոխազդեցությանը։
Իր գլոբալ բնույթի հետևանքով գրավիտացիան պատասխանատու է նաև այնպիսի խոշորամասշտաբ երևույթների համար, ինչպիսիք են գալակտիկաների կառուցվածքը, սև խոռոչները և Տիեզերքի ընդարձակումը։ Տարրական աստղագիտական երևույթները՝ մոլորակների ուղեծրերը, Երկրի մակերևույթի պարզ ձգողականությունը, մարմինների անկումը նույնպես պայմանավորված են գրավիտացիայով։
Պատմություն
Գրավիտացիան մաթեմատիկական տեսությամբ նկարագրված առաջին փոխազդեցությունն է։ Արիստոտելը համարում էր, որ տարբեր զանգվածներով մարմիններն ընկնում են տարբեր արագությամբ։ Շատ ուշ Գալիլեյը փորձնականորեն որոշեց, որ իրականում այդպես չէ, եթե անտեսենք օդի դիմադրությունը, բոլոր մարմինների արագացումը նույնն է։ Գալիլեյի հայտնագործությունը սկզբունքային նշանակություն ունեցավ այս բնագավառում։ Տիեզերական ձգողության օրենքի հայտնագործման համար կարևոր նշանակություն են ունեցել նաև Նիկոլայ Կոպեռնիկոսի ու Տիխո Բրահեի աշխատանքները և, հատկապես, Կեպլերի օրենքների հայտնագործումը։ XVII դ․ կեսին շատ գիտնականներ (աստղագետներ Ի․ Բուլիոն և Է․ Հալլեյը, ֆիզիկոսներ Ջ․ Բորելլին, Ռ․ Հուկը և Ք․ Հյուգենսը, մաթեմատիկոս Ք․ Ռենը) ճիշտ պատկերացում ունեին ձգողության երևույթի մասին և ընդհուպ մոտեցել էին ճշմարտությանը։ Սակայն ձգողության օրենքի մաթեմատիկորեն հիմնավորված ձևակերպումը տվել է Իսահակ Նյուտոնը «Բնափիլիսոփայության մաթեմատիկական հիմունքները» աշխատությունում (1687 թ.)։ Լագրանժը մուծել է գրավիտացիոն դաշտի φ պոտենցիալի հասկացությունը, որի գրադիենտը տալիս է դաշտի լարվածությունը։ Այն բավարարում է
հավասարմանը (Լապլասի հավասարում), Δ-ն Լապլասի օպերատորն է։
Նյուտոնի տիեզերական ձգողության օրենքի ընդհանրացումը զանգվածներով զբաղեցված տարածամասի համար գտել է Մ․ Պուասոնը․
(Պուասոնի հավասարում), որտեղ ρ-ն զանգվածի խտությունն է։ Նյուտոնի տիեզերական ձգողության տեսությունն անհրաժեշտ ճշտությամբ բացատրում է Արեգակի շուրջը մոլորակների շարժման օրինաչափությունները, ինչպես նաև աստղերի կառուցվածքի, աստղերի ու դրանցից կազմված համակարգերի դինամիկայի շատ ու շատ հարցեր, երբ գործ ունենք թույլ գրավիտացիոն դաշտերի հետ։ Արդի ֆիզիկայում այն չի կորցրել իր գիտական արժեքը, սակայն ունի սկզբունքային թերություններ, որոնք ակնառու դարձան XIX դ․ վերջին և XX դ․ առաջին տարիներին՝ էլեկտրամագնիսական երևույթների Մաքսվելի տեսության և հատկապես հարաբերականության տեսության ստեղծումից հետո։ Նյուտոնի տիեզերական ձգողականության օրենքը (1687 թ.) լավ նկարագրում էր գրավիտացիայի հիմնական վարքը։ Հարաբերականության ընդհանուր տեսությունը ավելի ճշգրիտ է նկարագրում գրավիտացիան տարածություն-ժամանակ երկրաչափության տերմիններով։
Նյուտոնի տեսության թերությունները
Նյուտոնի տիեզերական ձգողության տեսությունն անտեսում է միջավայրի դերը և դրանով հակասում պատճառականության օրենքին։ Այն հեռազդեցության տեսություն է․ մարմիններն իրար վրա ազդում են ակնթարթորեն՝ հեռավորության վրա։ Սա հակասում է հարաբերականության սկզբունքին, որի համաձայն բոլոր տեսակի փոխազդեցությունները պետք է տարածվեն միևնույն с արագությամբ, ինչպես դա տեղի ունի էլեկտրամագնիսական երևույթներում։ Երկարատև որոնումներից հետո նշված թերություններից զերծ տեսություն ձևակերպել են Ալբերտ Այնշտայնը և Դեյվիդ Հիլբերտը՝ 1916 թվականին։ Գրավիտացիայի նոր տեսության ստեղծումը պայմանավորված է եղել մի շարք կարևոր նախադրյալներով, չհաշված իհարկե Նյուտոնի տիեզերական ձգողության տեսությունը, որը հիմնականն է։ Առաջինը փոփոխական չափականություն ունեցող տարածության՝ ոչ էվկլիդեսյան երկրաչափության ստեղծումն էր (Բեռնարդ Ռիման, 1854 թվական), երկրորդը՝ հարաբերականության հատուկ տեսությունը (Ալբերտ Այնշտայն, 1905 թվական) և, վերջապես, իրական աշխարհի (մատերիա, տարածություն և ժամանակ ու ֆիզիկական մեծությունների քառաչափ բնույթի հայտնագործումը (Հերման Մինկովսկի, 1906 թվական), տարածության ու ժամանակի միասնության փաստի բացահայտումը։ Տիեզերական ձգողության նոր տեսությունն Այնշտայնն անվանեց հարաբերականության ընդհանուր տեսություն, որը համընդհանուր ընդունելություն գտավ։ Սակայն այդ անվանումն ունի որոշակի թերություններ՝ լիովին չի համապատասխանում տեսության բովանդակությանը, մի բան, որն արդարացիորեն քննադատել է հատկապես Վլադիմիր Ֆոկը։
Համարժեքության սկզբունքը
Տիեզերական ձգողության տեսության հիմքում ընկած է Այնշտայնի համարժեքության սկզբունքը։ Համաձայն այդ սկզբունքի, գրավիտացիոն դաշտում -\vec g արագացումով շարժվող հաշվարկման համակարգերում բնության օրինաչափություններն ընկալվում են միատեսակ (համարժեքության ուժեղ սկզբունք) ․ այդ իմաստով գրավիտացիոն դաշտը և համապատասխան արագացումով շարժվող համակարգը համարժեք են։ Կարելի է ձևակերպել և այսպես. ազատ ընկնող հաշվարկման համակարգում գրավիտացիոն դաշտն անհետանում է։ Այս սկզբունքը հիմնված է մարմնի իներտ (m_i) և ծանր (m_h) զանգվածների հավասարության փաստի վրա (Լ․ Էտվեշի փորձը)։ Իներտ զանգվածը մտնում է Նյուտոնի երկրորդ օրենքի, իսկ ծանր զանգվածը՝ տիեզերական ձգողության օրենքի բանաձևում․
Ընդունելով, որ m_i = m_h, կստանանք, որ բոլոր մարմինները M մարմնի գրավիտացիոն դաշտում շարժվում են
արագացումով։
Ճիշտ նույն օրենքով կշարժվի մասնիկը, եթե նրա շարժումը դիտվի արագացումով շարժվող համակարգում, երբ գրավիտացիոն դաշտ չկա։
Այսպիսով, համարժեքության սկզբունքը կարելի է ձևակերպել որպես իներտ և ծանր գանգվածների հավասարության պահանջ։
Համարժեքության սկզբունքի հայտնագործումն իրավացիորեն վերագրվում է Գալիլեյին։ Այնշտայնի արժանիքն այն է, որ նա հիշատակված փաստերը հասցրեց սկզբունքի մակարդակի և այնուհետև ընդհանրացրեց իրական դաշտերի համար, որոնք համասեռ և հաստատուն չեն (համարժեքության լոկալ սկզբունք)։ Հաշվարկման համակարգի համապատասխան ընտրությամբ տարածության-ժամանակի բավականաչափ փոքր տիրույթում գրավիտացիոն դաշտը կարելի է վերացնել։ Քանի որ իրական գրավիտացիոն դաշտը համասեռ չէ՝ ձգող մարմնից հեռանալիս նվազում է և անվերջությունում դառնում զրո, ապա այն համարժեք է տարբեր արագացումներով շարժվող անվերջ թվով հաշվարկման համակարգերի։ Համարժեքություն մի ընդհանուր համակարգի հետ գոյություն չունի։
Մինկովսկու տարածություն
Մինկովսկու աշխարհը (տարածությունը) նկարագրվում է էվկլիդեսյան չափականությամբ։ Պատկերավոր ասած, այն «հարթ» է։ Հարևան երկու կետերի (պատահույթների) հեռավորությունն այստեղ որոշվում է
բանաձևով, որտեղ t-ն ժամանակն է, c-ն՝ լույսի արագությունը, х, у, z-ը՝ տարածական կոորդինատները։ Այս բանաձևը կոչվում է քառաչափ ինտերվալ։
Եթե Մինկովսկու տարածությունում մտցվեն կորագիծ կոորդինատներ կամ անցում կատարվի ոչ իներցիալ (արագացումով շարժվող) համակարգի, ապա ինտերվալի տեսքը կբարդանա՝ Այստեղ ըստ կրկնվող ինդեքսների գումարում է կատարվում։ Ընդհանուր դեպքում g_{ik} գործակիցները կարող են լինել կոորդինատների բարդ ֆունկցիաներ։ Մինկովսկու տարածության-ժամանակի համար
g_{ik} = 0, երբ i \ne k։ Համարժեքության սկզբունքի համաձայն, գրավիտացիոն դաշտի առկայությամբ նույնպես ինտերվալը պետք է ունենա այդ բանաձևի տեսքը։ Սակայն կա մի էական տարբերություն․ Մինկովսկու տարածության դեպքում կոորդինատների հակադարձ ձևափոխությամբ կարելի է կրկին վերադառնալ տեսքին։ Գրավիտացիոն դաշտը համարժեք է անթիվ ոչ իներցիալ համակարգերի, այդ պատճառով մի համընդհանուր ձևափոխությամբ (1) տեսքին վերադառնալ հնարավոր չէ, այսինքն՝ ինտերվալը միշտ ունի ոչ էվկլիդեսյան (2) տեսքը։ Երկրաչափությունն այստեղ էապես ոչ Էվկլիդեսյան է, աշխարհը՝ «կորացած» (որպես կորացած աշխարհի պարզագույն օրինակ կարելի է նշել գնդի մակերևույթը սովորական տարածությունում)։ (2) բանաձևով նկարագրվող տարածություն-ժամանակը կոչվում է ռիմանյան։ Աշխարհի չափականությունն այստեղ որոշվում է g_{ik}(x) տասը ֆունկցիաներով, նրանց ամբողջությունը կոչվում է մետրիկական թենզոր։
Ժամանակի կորացում
Գրավիտացիոն դաշտի առկայությամբ «կորացած» (ոչ Էվկլիդեսյան) է ոչ միայն տարածությունը, այլև ժամանակը։ Դա նշանակում է, որ ժամանակի (ժամացույցների) ընթացքը կետից կետ փոփոխվում է՝ մի համընդհանուր ժամանակ այլևս գոյություն չունի։ Այսպիսով, տիեզերական ձգողության տեսությունում (հարաբերականության ընդհանուր տեսությունում) դեկարտյան ուղղագիծ կոորդինատների գծեր լինել չեն կարող, կոորդինատների համակարգը միայն կորագիծ է։ Ավելին, այստեղ կոորդինատների ընտրությունը կամայական է՝ հաշվարկման և կոորդինատների բոլոր համակարգերը համարժեք են, արտոնյալ համակարգեր չկան։ Սա նշանակում է, որ բնության օրինաչափությունները ձևակերպող դիֆերենցիալ հավասարումները կոորդինատների բոլոր համակարգերում պետք է ունենան միևնույն տեսքը (հարաբերականության ընդհանուր սկզբունք կամ կովարիանտության սկզբունք)։ Այս պահանջներին բավարարելու համար ֆիզիկական մեծությունները պետք է լինեն սկալյարներ, վեկտորներ և թենզորներ, հավասարումները՝ թենզորական, իսկ մաթեմատիկական ապարատը՝ Ռիմանի երկրաչափություն և դրան համապատասխան թենզորական հաշիվ։ Մեծությունների թենզորական բնույթը պահպանելու համար մտցվում է կովարիանտ դիֆերենցիալի հասկացությունը։ Այսպես, u^i վեկտորի ածանցյալը Ռիմանի տարածությունում թենզոր չէ, այդպիսին է միայն
որտեղ գործակիցները կոչվում են Քրիստոֆելի սիմվոլներ և որոշվում g_{ik} թենզորի ու դրա առաջին կարգի ածանցյալներով՝ ըստ կոորդինատների։ Հարթ տարածությունում, երբ կոորդինատների համակարգն ուղղագիծ է, ։
Կարելի է ասել, որ Այնշտայնի տեսությունում գրավիտացիոն դաշտը համապատասխան կորացումով փոխարինվում է ռիմանյան տարածությամբ։ Այլ դաշտերի բացակայության դեպքում այդ տարածությունում մասնիկները շարժվում են «ազատ», որոշակի գծերով, որոնք ամենակարճն են և կոչվում են գեոդեզիական գծեր։ Դրանք նկարագրվում են
Այնշտայնի-Հիլբերտի տեսությունում գրավիտացիոն դաշտը որոշվում է
հավասարումներով։ որտեղ g^{ik}-ն մետրիկական թենզորի կոնտրավարիանտ բաղադրիչներն են, որոշվում են առնչությամբ ( երբ i=k և 0, երբ i\ne k), R_{ik}-ն Ռիչիի թենզորն է՝ արտահայտվում է g_{ik} թենզորով և դրա բաղադրիչների առաջին և երկրորդ կարգի ածանցյալներով, վերջապես T_{ik}-ն էներգիայի-իմպուլսի թենզորն է, որը որոշվում է նյութի էներգիայի խտությամբ, ճնշումով և արագությամբ։
(3) հավասարումը ոչ գծային է։ Դաշտը և զանգվածների բաշխումն այստեղ որոշվում են միաժամանակ, երբ տրված են սկզբնական և եզրային պայմանները։ Զանգվածներով զբաղեցված տարածամասի համար լուծումները գտնում են թվային ինտեգրումով (բացառությամբ անսեղմելի հեղուկի մոդելի՝ այն էլ ստատիկ դեպքում)։ Արտաքին ընդհանուր լուծում գտնված է միայն կենտրոնահամաչափ դաշտի համար (Շվարցշիլդի լուծում), իսկ որոշ մասնակի լուծումներ՝ առանցքային համաչափության դաշտերի համար։ Այնշտայնի հավասարումներն ունեն այն կարևոր առանձնահատկությունը, որ պարունակում են նաև զանգվածների շարժման հավասարումները, սակայն նյութի վիճակի հավասարումը (ճնշման և խտության կապը) չեն պարունակում, այսինքն՝ ընդգրկում են մեխանիկան, իսկ թերմոդինամիկան՝ ոչ։ Այնշտայնի տիեզերական ձգողության տեսությունը համաձայնեցված է նյուտոնյան տեսության հետ։
Բավականաչափ թույլ դաշտերի դեպքում (4)-ից ստացվում է Պուասոնի հավասարումը՝
ընդ որում մետրիկական թենզորի g_{\infin} բաղադրիչը գրավիտացիոն պոտենցիալի հետ կապված է
առնչությամբ, ։
Գրավիտացիայի ռելյատիվիստական տեսության հետևանքները
Թույլ դաշտերի դեպքում գրավիտացիայի ռելյատիվիստական տեսությունից հետևում են մի շարք էֆեկտներ (լույսի կարմիր շեղում, ճառագայթի թեքում, մոլորակների ուղեծրերի լրացուցիչ դարավոր պտույտ և այլն), որոնք հաստատված են դիտողական փաստերով։ Ուժեղ դաշտերի էֆեկտները (երկնային մարմինների կոլապս, սև խոռոչներ) այդպիսի հաստատում դեռևս չունեն։ Որոշակի հիմքեր կան ենթադրելու, որ Այնշտայնի տիեզերական ձգողության տեսությունը շատ ուժեղ դաշտերի դեպքում ճշգրտումների կարիք է զգում։ Պետք է նշել նաև, որ նյութի տարածական բաշխման մասին կատարելով որոշակի ենթադրություններ (համասեռություն և իզոտրոպություն), (4) հավասարման լուծումից ստացվում է տիեզերքի ընդարձակման երևույթը (Հաբլի էֆեկտ)։
Երկնային մեխանիկան և նրա որոշ խնդիրներ
Մեխանիկայի այն բաժինը, որն ուսումնասիրում է մարմինների շարժումը դատարկ տարածության մեջ միայն գրավիտացիայի ազդեցությամբ, կոչվում է երկնային մեխանիկա։ Երկնային մեխանիկայի ամենապարզ խնդիրներից մեկը երկու կետային կամ գնդային մարմինների գրավիտացիոն փոխազդեցությունն է դատարկ տարածության մեջ։ Այս խնդիրը դասական մեխանիկայի շրջանակներում լուծվում է անալիտիկ ձևով։ Հաճախ այն ձևակերպում են Կեպլերի երեք օրենքների տեսքով։
Խնդիրը խիստ բարդանում է փոխազդող մարմինների քանակի մեծացման դեպքում։ Օրինակ, հայտնի երեք մարմինների խնդիրը, այսինքն՝ ոչ զրոյական զանգվածներով երեք մարմինների շարժման խնդիրը ընդհանուր դեպքում չի կարող անալիտիկ լուծում ունենալ։ Քանակական լուծման դեպքում լուծումն անկայուն է սկզբնական պայմանների նկատմամբ։ Արեգակնային համակարգի հանդեպ կիրառելիս այդ անկայունությունը թույլ չի տալիս կանխատեսել մոլորակների ճշգրիտ շարժումը հարյուր միլիոնավոր տարիները գերազանցող մասշտաբներում։
Որոշ մասնակի դեպքերում հաջողվում է մոտավոր լուծում գտնել։ Առավել կարևոր է այն դեպքը, երբ մի մարմնի զանգվածն էապես մեծ է մյուս մարմինների զանգվածներից (օրինակ, Արեգակնային համակարգը և Սատուրնի օղակների դինամիկան)։ Այս դեպքում առաջին մոտավորությամբ կարելի է համարել, որ թեթև մարմինները միմյանց հետ չեն փոխազդում և կեպլերյան հետագծերով շարժվում են զանգվածեղ մարմնի շուրջը։ Նրանց միջև փոխազդեցությունը կարելի է հաշվարկել խոտորումների տեսության շրջանակներում և միջինացնել ըստ ժամանակի։ Ընդ որում կարող են ի հայտ գալ ոչ տրիվիալ երևույթներ, ինչպես օրինակ ռեզոնանսներ, քաոսայնություն և այլն։ Այդպիսի երևույթի վառ օրինակ է Սատուրնի օղակների բարդ կառուցվածը։
Ուժեղ գրավիտացիոն դաշտեր
Ուժեղ գրավիտացիոն դաշտում, ինչպես նաև ռելյատիվիստական արագություններով գրավիտացիոն դաշտում շարժվելու ժամանակ սկսում են ի հայտ գալ հարաբերականության ընդհանուր տեսության երևույթները.
Գրավիտացիոն ճառագայթում
Հարաբերականության ընդհանուր տեսության ամենակարևոր կանխատեսումներից մեկը գրավիտացիոն ճառագայթումն է, ինչը մինչ այժմ ուղղակի դիտումներով չի հաստատվել, սակայն կան անուղղակի ապացույցներ դրա գոյության օգտին։ Այսպես, էներգիայի կորուստները կոմպակտ գրավիտացիոն օբյեկտներից (ինչպիսիք են նեյտրոնային աստղերը կամ սև խոռոչները) կազմված կրկնակի համակարգերում լավ համաձայնեցվում են հարաբերականության ընդհանուր տեսության մոդելի հետ, ըստ որի՝ այդ էներգիան տարվում է գրավիտացիոն ճառագայթման միջոցով։
Տես նաև
Կատեգորիա:Ֆիզիկայի հիմնարար հասկացություններ Կատեգորիա:Գրավիտացիա Կատեգորիա:Արագացում
Պերեսնա
Պերեսնա (Пересна), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Պոչինկովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 933 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Պոչինկովսկի շրջանի բնակավայրեր
Բելառուսի ազգային արվեստի թանգարան
Բելառուսի ազգային արվեստի թանգարան (Нацыянальны мастацкі музей Рэспублікі Беларусь), թանգարան Մինսկում, Բելառուս։ 1939-1957 թթ. եղել է պետական պատկերասրահ, 1957-1993 թթ.՝ պետական գեղարվեստի թանգարան, 1993 թվականից՝ Բելառուսի ազգային արվեստի թանգարան։
Թանգարան
Թանգարանը ստեղծվել է 1939 թվականի հունվարի 24-ին ԲԽՍՀ ժողովրդական կոմիսարների խորհրդի որոշմամբ։ Առաջին տնօրենը եղել է Նիկոլայ Միխոլապը (1886—1979)։ 1941 թվականի սկզբում Բելառուսի պետական պատկերասրահն ուներ 2711 արվեստի գործեր, որոնցից չորս հարյուրը ցուցադրվում էր։ Թագարանի հավաքածուներից շատերն անհետացել են Հայրենական մեծ պատերազմի առաջին օրերին։ Պատերազմից հետո թանգարանին վերադարձվեցին այն հավաքածուները, որոնք ցուցադրվում էին Ռուսաստանում։ Չնայած հետպատերազմյա դժվար ժամանակաշրջանի, Բելառուսի կառավարությունն արվեստի գործեր գնելու ջանք չխնայեց։ 1945 թվականին թանգարանն արդեն ուներ Բորիս Կուստոդիևի, Վասիլ Պոլենովի, Իսահակ Լևիտանի, Կառլ Բրյուլովի ստեղծագործություններից։
1957 թվականին ավարտվեց Բելառուսի ազգային պատկերասրահի նոր շնեքի կառուցումը, որը զբաղեցնում է 2 հարկ և մեծ ցուցասրահ։ Այդ ժամանակահատվածում թանգարանի հավաքածուն հասել էր նախապատերազմյան հավաքածուի քանակին և ներառում էր արվեստի գործեր Ռուսաստանից, Բելառուսից և Խորհրդային երկրներից։
1970-1980 թթ. թանգարանի ցուցահանդեսային հավաքածուն հասավ գագաթնակետի։ Թանգարանի հավաքածուները սկսեցին ցուցադրվել տարբեր երկրներում։
1993 թվականից թանգարանը կոչվում է Բելառուսի ազգային արվեստի թանգարան։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բելառուսի թանգարաններ
Սոֆիևկա (գյուղ, Սումիի շրջան)
Սոֆիևկա (Софіївка), գյուղ Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սումիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Սոֆիևկա գյուղում բնակվում էր 103 մարդ ։
Աշխարհագրական դիրք
Սոֆիևկա գյուղը գտնվում է Վերբովոյե, Բուրչակ և Սկլյարովկա գյուղերից մինչև 1 կմ հեռավորության վրա։ Մոտակայքով անցնում է Ռ-44 մայրուղին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սումիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Զիրկա (գյուղ, Յանաուլսկի շրջան)
Զիրկա (Зирка, Зеркә), գյուղ Ռուսաստանի, Բաշկորտոստան հանրապետության Յանաուլսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 26 մարդ։
Շավարշ Կարապետյան
Շավարշ Վլադիմիրի Կարապետյան  (, (այժմ՝ Վանաձոր), ՀԽՍՀ), հայ սուզալողորդ, աշխարհի 11-ակի ռեկորդակիր, աշխարհի 17-ակի չեմպիոն, Եվրոպայի 13-ակի չեմպիոն, ԽՍՀՄ յոթակի չեմպիոն ջրասուզալող սպորտաձևում։ Սուզալողի ռուսական ասոցիացիայի պատվավոր նախագահ ։ Պարգևատրվել է «Պատվո նշան» շքանշանով և UNESCO-ի «Արդար խաղ» (Ֆեյր փլեյ) մրցանակով։ Աշխատել է պատանեկան դպրոցի տնօրեն ։
2010 թվականի մայիսի 24-ին ՀՀ Նախագահի հրամանագրով պարգևատրվել է Արիության մեդալով ։
1974 թվականի հունվարի 8-ի փրկություն
1974 թվականի հունվարի 8-ին Շավարշ Կարապետյանը Ծաղկաձորի սպորտային բազայից (համամիութենական սպորտային բազա օլիմպիական մրցումներին պատրաստվելու համար) ավտոբուսով վերադառնում էր Երևան։ Ավտոբուսում այդ պահին գտնվում էին երեսունից ավելի ուղևորներ՝ ներառյալ մարզիկներ։ Վերելքի վրա վարորդը, նկատելով շարժիչի անսարքություն, ստիպված կանգնեցնում է մեքենան և դուրս գալիս։ Նույն պահին անկառավարելի ավտոբուսը շարժվում է տեղից։ Վարորդի բացակայությունը առաջինը նկատում է Կարապետյանը, ով ամենից մոտն էր նստած վարորդին։ Փորձելով կանգնեցնել ավտոբուսը և կանխել դրա անկումը ձորի մեջ՝ Շավարշը արմունկով ջարդում է վարորդի խցիկի ապակյա պատը և կտրուկ ուղղում է ավտոբուսը դեպի սար։ Ավելի ուշ այս իրավիճակի վերլուծության ընթացքում պարզվել է, որ այս որոշումը միակ ճիշտ ելքն էր վթարից խուսափելու համար։ Հենց այս դեպքից հետո Շավարշ Կարապետյանը, պատասխանելով այն հարցին, թե ինչպես նրան հաջողվեց կանխել ողբերգությունը, ասել է իր հայտնի խոսքերը.
—Ուղղակի ես ամենից մոտն էի
1976 թվականի սեպտեմբերի 16-ի փրկություն
1976 թվականի սեպտեմբերի 16-ին փրկել է Երևանյան լիճը ընկած տրոլեյբուսի ուղևորներին։ Դեպքի պահին նա ավարտում էր ամենօրյա 20 կմ վազքը և, տեսնելով կատարվածը, անմիջապես նետվում է ջուրը օգնություն ցույց տալու խեղդվող մարդկանց։ Նրան օգնել է եղբայրը՝ Կամո Կարապետյանը։ 10 մետր խորության վրա, զրոյական տեսանելիության պայմաններում Շավարշ Կարապետյանը ոտքերով կոտրել է տրոլեյբուսի հետին ապակին և մեկ առ մեկ դուրս բերել 20 ուղևորի։ Մյուս ուղևորներին փրկել չի հաջողվել։ Դրանից հետո Շավարշ Կարապետյանը հիվանդացել էր թոքերի բորբոքումով, որը բարդացավ սեփսիսով։ Ծանր հիվանդությունը հանգեցրեց հաշմանդամության և սպորտային կարերիայի ավարտին։
1985 թվականի փետրվարի 15-ի փրկություն
1985 թվականի փետրվարի 15-ին Կարապետյանն օգնեց մարդկանց փրկել Երևանի Կարեն Դեմիրճյանի անվան մարզահամերգային համալիրի հրդեհի ժամանակ։ Նա առաջիններից հասավ հրդեհի վայր և սկսեց օգնել հրշեջներին։ Փրկարարական գործողությունների ընթացքում նա վնասվածքներ և այրվածքներ ստացավ։
Սպորտային ձեռքբերումներ
1976 թվականի դեպքերից հետո, Կարապետյանը մարզումների վերադարձավ և 1977 թվականին նոր համաշխարհային 3 րոպե 6,2 վայրկյան ռեկորդ սահմանեց 400 մետր աքվալանգով լողաձևում։ Սակայն վնասվածքների բարդացման պատճառով նա չկարողացավ սպորտային կարիերան շարունակել և հետագայում աշխատեց պատանեկան դպրոցի տնօրեն ։
Անձնական կյանք
Կարապետյանն ունի երեք երեխա՝ երկու դուստր և մեկ որդի։ 1993 թվականից Շավարշ Կարապետյանը ընտանիքի հետ ապրում և աշխատում է Մոսկվայում։ Նա ունի կոշիկի վերանորոգման փոքր արհեսատնոց, որը կոչվում է «Երկրորդ շունչ»։
Նրա անունով կոչվել է աստերոիդ (3027 Շավարշ)։ Ռուսաստանի Ռիբինսկ քաղաքում Շավարշ Կարապետյանի անվան սուզալողի մրցումներ են անցկացվում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Երևանի պատվավոր քաղաքացիներ Կատեգորիա:Արիության մեդալակիրներ Կատեգորիա:Խորհրդահայեր Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ չեմպիոններ Կատեգորիա:Հայ լողորդներ Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Աշխարհի չեմպիոններ Կատեգորիա:Եվրոպայի չեմպիոններ Կատեգորիա:Հայ մարզիկներ Կատեգորիա:Հաշմանդամություն ունեցող անձինք
Հակոբ Կամարի
Հակոբ Մինայի Կամարի (Բեջանյան) (հուլիսի 17, 1889, գ. Լյուլասազ, ԼՂՀ- դեկտեմբերի 4, 1930), բոլշևիկ հեղափոխական, գրող, լրագրող։
Կենսագրություն
1903 թվականին ընդունվել է Գորիի ուսուցչական սեմինարիան, որն ավարտելուց հետո զբաղվել է հեղափոխական գործունեությամբ։ 1909 թվականից ղեկավար մասնակցություն է ունեցել Կովկասի բոլշևիկյան գրեթե բոլոր թերթերի և ամսագրերի հրատարակմանը։ 1909-1912 թվականներին աշխատել է Թիֆլիսի, ապա՝ Բաքվի կուսակցական կազմակերպությունում, 1915-1916 թվականներին ուսուցիչ է եղել Գանձակում, 1915 թվականին՝ «Պայքար» թերթի խմբագրական կոլեգիայի անդամ։ 1916 թվականից աշխատել է Բաքվում, հեղափոխական աշխատանքներ տարել նավթահանքերի բանվորների շրջանում։ 1917 թվականին եղել է «Սոցիալ-դեմոկրատ» թերթի պատասխանատու քարտուղար, 1918-1919 թվականներին՝ «Կոմունիստ» թերթի խմբագիր (Թիֆլիս)։ 1920-1921 թվականներին Կամարին կուսակցական ղեկավար աշխատանքներ է կատարել Զանգեզուրում, այնուհետև՝ Լեռնային Ղարաբաղում։ Եղել է Զանգեզուրի կոմունիստական կազմակերպության ժամանակավոր ԿԿ-ի (1920 թ, մայիս) նախագահ։ Զանգեզուրում խորհրդային ռեժիմի հաստատումից հետո ընտրվել է գավառի Հեղկոմի նախագահ։
Կատեգորիա:Հայ հեղափոխականներ Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ Կատեգորիա:Հուլիսի 17 ծնունդներ Կատեգորիա:1889 ծնունդներ Կատեգորիա:Լյուլասազ գյուղում ծնվածներ Կատեգորիա:Դեկտեմբերի 4 մահեր Կատեգորիա:1930 մահեր Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կամարիլիա
Կամարիլիա (իսպ. camarilla, ćamara - միապետի պալատ, արքունիք), ազդեցիկ պալատականների խումբ։ «Կամարիլիա» տերմինը գործածության մեջ է մտել իսպանական թագավոր Ֆերդինանդ VII-ի օրոք (1808, 1814-1833), երբ թագավորի մերձավոր անձինք, ովքեր փաստորեն կառավարում էին երկիրը, սկսեցին նիստերը գումարել արքունիքի մի փոքր սենյակում։ Նրանք արտահայտում էին հետադեմ ազնվականության ու հոգևորականության շահերը և իրենց դիրքն օգտագործում շահադիտական նպատակներով։ «Կամարիլիա» բառը դարձել է հասարակ անուն։
Կատեգորիա:Իսպանիայի պատմություն Կատեգորիա:Խոր քաղաքականություն
EasyPay
Պատմություն ։
2014 թ.-ին ԻզիՓեյ ՍՊԸ-ն սկսեց իր գործունեությունը Հայաստանում՝ Երևան քաղաքի շրջակայքում տեղադրելով վճարային տերմինալներ։ Հայաստանի և Արցախի հանրապետության ողջ տարածքում տեղադրված են ավելի քան 3000 վճարային տերմինալներ։ Գործունեության 7 տարիների ընթացքում ԻզիՓեյ ընկերությանը հաջողվել է կայուն դիրք գրավել շուկայում՝ համախմբելով հավատարիմ և նորարար աշխատուժ։
ԻզիՓեյն իր առաջին քայլերն արեց 8 վճարային տերմինալով և շարունակեց աճ գրանցել։ 2021 թվականին ընկերությունն արդեն հասցրել է տեղակայել ավելի քան 3000 տերմինալ՝ տեղակայված ամբողջ երկրում։ Վճարային տերմինալներից 1370-ը գտնվում են Երևանում, իսկ 1650-ը՝ Հայաստանի տարբեր մարզերում։
Ասիական բանկի տվյալներով՝ 2019 թվականին Հայաստանի տնտեսությունն աճել է 6-7 տոկոսով՝ տարածաշրջանում հաստատելով ՀՆԱ-ի ամենաբարձր աճը։ Դրան զուգահեռ ԻզիՓեյը դրական աճ գրանցեց նաև մարդկային ռեսուրսների տեսքով։ 2017-2021 թվականներին ԻզիՓեյի աշխատակիցների թիվը 17-ից հասել է 170-ի։
2017 թվականին ԻզիՓեյը թողարկեց իր երկրորդ պրոդուկտը՝ easywallet օնլայն դրամապանակը, որը թույլ է տալիս մեկ կողմին կատարել առցանց գործարքներ՝ ապրանքներ և ծառայություններ առաջարկող կողմի հետ։ Գրեթե 4 տարվա ընթացքում հավելվածը կարողացել է հավաքագրել և առաջարկել ավելի քան 500 ծառայություն։
Ընկերությունը քաղաքացիների համար ստեղծում է մի շարք ծառայությունների համար  վճարելու հնարավորություններ, ինչպիսիք են՝
Փիլիսոփայություն
Դեռևս 2014 թվականին ընկերությունը որդեգրեց  պարզ վճարային համակարգեր տրամադրեու գաղափարախոսություն, որի նպատակը մարդկանց ֆինանսական կյանքը հեշտացնելն է։
Ծառայություններ
Ընկերությունն առաջարկում է ֆինանսական գործարքներ կատարելու 2 միջոց՝ վճարային տերմինալ և օնլայն դրամապանակ (easywallet)։ Քաղաքում տեղակայված տերմինալների հիմնական նպատակն է՝ օգնել մարդկանց խուսափել հերթերից՝ առաջարկելով արագ վճարային գործարքներ։
easywallet-ը օնլայն դրամապանակ է, որը նախատեսված է տարատեսակ վճարումներ իրականացնելու համար՝ սկսած կոմունալ վճարներից, վերջացրած վարկային մարումներով և ոչ միայն։ Ներքին QR կոդերի համակարգը և տարբեր խանութներում տեղակայված QR-ները թույլ են տալիս մարդկանց վճարել նույնիսկ գնումների ժամանակ՝ անկանխիկ։
easywallet
Անձնական տվյալների և ֆինանսական գործարքների համար ծրագիրն ապահովում է անվտանգություն և գաղտնիություն։ Հավելվածը վարկային կամ դեբետային քարտերով գործարքների և վճարային տերմինալների այլընտրանք է։ Թեև easywallet-ն առաջարկում է 500+ ծառայություններ, այնուամենայնիվ, ծրագրի բոլոր հնարավորություններից օգտվելու համար օգտատերը պետք է անցնի նույնականացման գործընթացը՝ դրամապանակին կցելով սոցիալական քարտ կամ բանկային քարտ։
Կորպորատիվ սոցիալական պատասխանատվություն (CSR)
ԻզիՓեյի ԿՍՊ քաղաքականությունը հիմնված է նրա հիմնական արժեքների վրա, որոնք կենտրոնացած են հաճախորդների կարիքների բավարարման, ազնվության, թափանցիկության, նորարարության և ստեղծարարության վրա։ Իզիփեյը վստահ է, որ պատասխանատվությունը պետք է արտահայտվի լոկալ և նպատակային մոտեցումներով։ ԻզիՓեյի ԿՍՊ հիմնական ուղղությունը ֆինանսական գրագիտությունն է ։՝ տարիքային բոլոր խմբերի համար։
ԻզիՓեյը նաև որդեգրել է երկրորդական ԿՍՊ ուղղություններ՝ կարճաժամկետ նախագծերի համար։
Ուղղությունները ներառում են՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆինանսական ծառայություններ Կատեգորիա:Ֆինանսներ Կատեգորիա:Ֆինանսները Հայաստանում Կատեգորիա:Ֆինտեխ
Մարիա Բարուչի
Մարիա Բարուչի (Maria Antonella Barucci, ), իտալացի աստղագետ, մոլորակագետ, աստերոիդների հայտնաբերող։ Աշխատում է Հռոմի «Տիեզերական աստղաֆիզիկայի ինստիտուտում»։ 1984 թվականից 1985 թվականները աշխատել է Պալոմարյան աստղադիտարանում, այդ ժամանակահատվածում նա հայտնաբերել է երեք աստերոիդ, որոնցից երկուսը նա հայտնաբերել է Սքոթ Դանբարի և Էլեանոր Հելինի հետ համատեղ ։ Մարիա Բարուչին մեծ ներդրում է ունեցել փոքր մոլորակների ֆիզիկական հատկությունների հետազոտությունների մեջ, մասնակցել է բազմաթիվ լուսանկարչական և աստղաչափական դիտարկումներին։
Նրա պատվին է անվանվել (3485) Բարուչի աստերոիդը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալացի աստղագետներ Կատեգորիա:Իտալացի մոլորակագետներ Կատեգորիա:Կին աստղագետներ Կատեգորիա:Իտալացի կին գիտնականներ
Պատմական վերակառուցում
Պատմական վերակառուցում, կրթական կամ զվարճանքի նպատակներով գործունեության, որին ընթացքում մարդիկ հետևյալ հստակ նախագծի վերակառուցում են տվյալ պատմական ժամանակաշրջանի և տարածաքի նյութական և հոգևոր մշակույթը, հիմնվելով հնագիտական, գեղարվեստական և գրավոր աղբյուրներին։
Այժմ պատմական վերակառուցումը հոբբի նոր տեսակ է, որն ունի բազմաթիվ, այդ թվում նաև սպորտային, ուղղություններ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Պատմական վերակառուցում Կատեգորիա:Հոբբի
Զարուդիե (գյուղ, Կրասիլովի շրջան)
Զարուդիե (Заруддя), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կրասիլովի շրջանում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կրասիլովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
(4555) Ջոզեֆպերես
(4555) Ջոզեֆպերես (Josefaperez), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1987 թվականի օգոստոսի 24-ին Ստեֆեն Սինգեր-Բրյուստերի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,257171 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8065 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,7078 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1238,64 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,290641 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 7,39° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1987 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ստեֆեն Սինգեր-Բրյուստերի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ցեստիոսի բուրգ
Ցեստիոսի բուրգ (Piramide di Caio Cestio կամ Piramide Cestia), անտիկ բուրգ Իտալիայում, Հռոմում Սան Պաոլո դարբասի և Հռոմի ոչ կաթոլիկական գերեզմանատան մոտ։ Գտնվում է երկու անտիկ ճամփաբաժանների միջև՝ Վիա Օստիենսիսի և մեկ ուրիշ ճանապարհի, դեպի արևմուտք, Տիբեր գետի երկայնքով դեպի Via della Marmorata: Լինելով քաղաքի ամրաշինության մի մաս՝ այն այսօր Հռոմի ամենալավ պահպանված անտիկ կառույցներից մեկն է։
Նկարագրություն
Բուրգը կառուցվել էր Ք.ա. 18-12-րդ դարերում որպես դամբարան Գայոս Ցեստիոսի համար։ Վերջինս հանդիսանում էր Հռոմում չորս խոշոր քրմական կոլեգիաներից մեկի՝ Էպուլոնների անդամ և իշխան։ Բուրգը պատրաստված է աղյուսից-բետոնից, պատված է ճերմակ մարմարով, կանգնած է տրավերտինե պատվանդանի վրա, հիմքը՝ 100 ոտնաչափ քառակուսի, բարձրությունը՝ 125 ոտնաչափ ։ Բուրգի ներսում կա 5.95 մ երկարությամբ, 4.10 մ լայնությամբ և 4.80 մ բարձրությամբ դամբարան։ Կողքին Հռոմի ոչ կաթոլիկական գերեզմանատունն է, որտեղ ամփոփված են Շելլիի, Քիթսի և Բրյուլովի շիրիմները։ Կոթողը հիշեցնում է Մերոեյում նուբիական բուրգերը։ Ենթադրվում է, որ Ցեստիոսը մասնակցել է Ք.ա. 23 թվականին այդ վայրերում տեղի ունեցած հռոմեական մարտերին։ Հեռավոր անցյալում գերեզմանը կնքված է եղել, սակայն դա չի խոչընդոտել կողոպտել այն հետագա տարիներին։ Ավրելիանոսի պատի կառուցման ժամանակ (271-275 թթ.) բուրգն ընդգրկվել է կառույցի մեջ, որպես եռանկյուն բաստիոն։ Ցեստիոսի բուրգը միակը չէր Հռոմում։ Մինչև 16-րդ դարը ավելի մեծ չափսերով կառույցներ պահպանվել են նաև Վատիկանում։ Միջնադարում կարծում էին, որ Ցեստիոսի բուրգում թաղված էր Հռեմոսը, իսկ Վատիկանում՝ Հռոմուլոսը։ Այս մասին մասնավորապես գրել է Ֆրանչեսկո Պետրարկան։ Միայն 1660-ական թվականների պեղումների ժամանակ, որը նախաձեռնվել էր Ալեքսանդր VII Պապի կարգադրությամբ, բացվեց մուտք դեպի բուրգը։ Ֆրեսկոների հետքերը, մարմարե արձանագրությունները վկայեցին նրա կառուցման հանգամանքների մասին։ Ցեստիոսի բուրգը եկար ժամանակ գրավել է Հռոմ այցելած օտարերկրացիներին։ Հատկապես մեծ ճանաչում էին վայելում բուրգի պատկերով նկարներն ու փորագրությունները։ Ամենահայտնի նկարը պատկանում է Պիրանեզիին։ 2015 թվականին, մինչև վերականգնողական աշխատանքների ավարտը, այցելուներին հասանելի չէր մտնել դամբարան։ Հատուկ թույլատվություն ունեին միայն գիտնականները։ 2015 թվականի մայիսից բուրգը բաց է հանրության առաջ յուրաքանչյուր ամսվա ամեն երկրորդ և չորրորդ շաբաթ օրերը։
Արձանագրություններ
Բուրգի արևելյան և արևմտյան երեսակներին, որպեսզի տեսանելի լինի երկու կողմից, փորագրված է հետևյալ մակագրությունը՝
C · CESTIVS · L · F · POB · EPULO · PR · TR · PL
VII · VIR · EPOLONVM
Գայոս Ցեստիոսը՝ Լուցիայի որդին, Պոբիլիաների տոհմից, Էպուլոնների Կոլեգիայի անդամ, ազգային տրիբունայի անդամ, Էպուլոնների septemviri:
Բուրգի արևելյան կողմում, ներքևում փորագրված է կառուցելու հանգամանքներին վերաբերող մակագրություն՝
OPVS · APSOLVTVM · EX · TESTAMENTO · DIEBVS · CCCXXX
ARBITRATV
PONTI · P · F · CLA · MELAE · HEREDIS · ET · POTHI · L
Աշխատանքն արվել է ըստ կտակագրի, 330 օրվա ընթացքում, Պոնտա Մել ժառանգի որոշմամբ՝ Կլավդիա տոհմից Պուբլիայի և Պոտուսի որդու։
Մեկ այլ փորագրություն արևելյան կողմում արվել է 1663 թվականին Ալեքսանդր VII Պապի պատվերով՝
Նշվում է 1660-1662 թթ. պեղումների և վերականգնողական աշխատանքների մասին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հին Հռոմի ճարտարապետություն Կատեգորիա:Հռոմի տեսարժան վայրեր
Միրակալոս
Միրակալոս, գյուղ Օսմանյան կայսրությունում, Տրապիզոնի վիլայեթի Լազիստանի գավառում։
Շիկացման լամպ
Կատեգորիա:Լույս Կատեգորիա:Էլեկտրական լամպեր
Միրակալոս
Տես նաև
Կատեգորիա:Օսմանյան կայսրության հայաբնակ գյուղեր
Գորո Սասակի
Գորո Սասակի, ճապոնացի աստղագետ, աշխատել է Կիսոյի աստղադիտարանում։
Փոքր մոլորակների կենտրոնի տվյալներով 1979 թվականի դեկտեմբերի 17-ին, համատեղ Հիրոկի Կոսայի հետ նա հայտնաբերել է (3392) Սետուչի աստերոիդը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճապոնացի աստղագետներ
Կիլիա
Կիլիյա (Кілія), քաղաք Ուկրաինայի Օդեսայի մարզի Կիլիյայի շրջանում, շրջկենտրոն։
2011 թվականի տվյալներով Կիլիյա քաղաքում բնակվում էր 20 829 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքներ
Պերեսվետովո (գյուղ, Կարդիմովսկի շրջան)
Պերեսվետովո (Пересветово), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Կարդիմովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 28 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Կարդիմովսկի շրջանի բնակավայրեր
Աստեն (համայնք)
Աստեն (Asten ), համայնք Նիդերլանդների Հյուսիսային Բրաբանտ մարզում։ Տարածքը 70,34 կմ² է, բնակչությունը՝ 16.264 (2011 թ.)։ Մեկ շնչի տարեկան միջին եկամուտը 12.900 եվրո է։
Կատեգորիա:Հյուսիսային Բրաբանտի համայնքներ
Նիկոլայ Օխլոպկով
Նիկոլայ Պավլովիչ Օխլոպկով, խորհրդային ռեժիսոր։ ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ (1948)։
Լավագույն բեմադրությունները
Լավագույն բեմադրություններից են Ռեալիստական թատրոնում՝ «Մայրը» (ըստ Գորկու, 1933), Պոգոդինի «Արիստոկրատներ» (1935), Վախթանգովի անվան թատրոնում՝ Սոլովյովի «Ֆելդմարշալ Կուտուզով» (1940), Ռոստանի «Սիրանո դը Բերժրակ» (1942), Մայակովսկու անվան թատրոնում՝ «Երիտասարդ Գվարդիա» (ըստ Ֆադեևի, 1947), Շեքսպիրի «Համլետ» (1954), Եվրիպիդեսի «Մեդեա» (1961)։ 1920-ական թվականներից աշխատել է կինոյում իբրև դերասան և ռեժիսոր։ Դասավանդել է Թատերարվեստի պետական ինստիտուտում (պրոֆեսոր)։
Պարգևներ
ԽՍՀՄ պետական մրցանակներ (1941, 1947, 1949՝ կրկնակի, 1951՝ կրկնակի)։ Պարգևատրվել է Լենինի և 3 այլ շքանշաններով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մայիսի 15 ծնունդներ Կատեգորիա:Մայիսի 2 ծնունդներ Կատեգորիա:Հունվարի 8 մահեր Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստներ Կատեգորիա:Ստալինյան մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:20-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:Նովոդևիչյան գերեզմանատանը թաղվածներ Կատեգորիա:Խորհրդային կինոռեժիսորներ Կատեգորիա:Խորհրդային դերասաններ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ
Կինոտավր
«Կինոտավր» (Кинотавр), բաց ռուսական կինոփառատոն, որն անցկացվում է Սոչիում 1990 թվականից ։ Փառատոնի կազմակերպիչներն են եղել Մարկ Ռուդինշտեյնը և Օլեգ Յանկովսկին։
Մինչև 2011 թվականը լիամետրաժ ֆիլմերի մրցույթին կարող էին մասնակցել միայն ռուսական ֆիլմերը։ 2011 թվականից աշխարհագրական սահմանափակումները հանվել են, և մրցույթին կարող է ներկայացվել ռուսերեն ցանկացած ֆիլմ ։ Ֆիլմը կարող է նկարահանված լինել նույնիսկ այլ լեզվով, եթե դա արդարացված է սյուժեով, բայց այդ դեպքում Ռուսաստանը պետք է լինի արտադրող երկրներից մեկը։ Այսպես, 2017 թվականին մրցույթին մասնակցել է (և ստացել է մրցանակ լավագույն ռեժիսուրայի համար) Ռևազ Գիգինեիշվիլիի «Պատանդներ» վրաց-ռուս-լեհական համատեղ արտադրության ֆիլմը, որը նկարահանվել է առավելապես վրացերենով։
Պատմություն
«Առանց բյուջեի կինոյի» առաջին խորհրդային փառատոնն անցկացվել է Մարկ Ռուդինշտեյնի կողմից 1990 թվականի ապրիլին մերձմոսկովյան Պոդոլսկում ։ Հաջող մեկնարկից հետո կինոփառատոնը տեղափոխվել է Սոչի առողջարանային քաղաք։ Միջոցառման անցկացման վայրն ավանդաբար Սոչիի կենտրոնական շրջանում գտնվող «Ձմեռային թատրոնն» է։
2005 թվականի Ռուդինշտեյնը հեռացել է փառատոնի կազմակերպման աշխատանքներից։ Կինոփառատոնի նոր նախագահ է դարձել պրոդյուսեր Ալեքսանդր Ռոդնյանսկին։
«Կինոտավր» 25-րդ հոբելյանական փառատոնի նախաշեմին մի շարք դերասաններ, ռեժիսորներ ու պրոդյուսերներ տեսաուղերձ են ձայնագրել, որտեղ շնորհավորել են մրցույթի հոբելյանի առթիվ ։ «Ռուսական կինոյի հավերժական խնդիրների մասին» տեսաուղերձի ձայնագրությանը մասնակցել են Անատոլի Բելին, Օլգա Սուտուլովան, Վիկտորյա Տոլստոգանովան, Եկատերինա Վուլիչենկոն, Անդրեյ Մերզլիկինը, Ռավշանա Կուրկովան, Պավել Դերևյանկոն և Յուրի Կոլոկոլնիկովը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Կինոփառատոներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի կինոփառատոներ Կատեգորիա:1991 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
Եկատերինգոֆի պալատ
Եկատերինգոֆի պալատ (Екатерингофский дворец), շինություն Ռուսաստանի Դաշնության Սանկտ Պետերբուրգ քաղաքում՝ Եկատերինգոֆի այգում։ Կառուցվել է 1711 թվականին՝ Ռուսաստանի առաջին կայսր Պետրոս Մեծի հրամանով՝ իր կնոջ՝ Եկատերինա I-ի համար։ Պալատը հիշատակ է՝ նվիրված Ֆոնտանկայի գետաբերանում շվեդական երկու նավերի գրավման և ճակատամարտի հաղթական ավարտին։ Կայսեր մահից հետո նրա կինը այստեղ չի գալիս, և պալատը մատնվում է ամայության։