cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Շաքարային դիաբետ
Բարդություններ
Լակտոացիդոտիկ կոմայի առաջացումը շաքարային դիաբետով հիվանդների մոտ պայմանավորված է արյան մեջ կաթնաթթվի կուտակմամբ, որն առավել հաճախ պայմանավորված է 50-ից բարձր հիվանդների մոտ՝ սիրտ-անոթային, երիկամային և լյարդային անբավարությունների ժամանակ, հյուսվածքների թթվածնային մատակարարման իջեցման և, որպես հետևանք, հյուսվածքներում կաթնաթթվի կուտակմամբ։ Լակտոացիդոտիկ կոմային առաջացման հիմնական պատճառը թթվա-հիմնային միջավայրի հավասարակշռության շեղումն է դեպի թթվային կողմ, ջրազրկումը, որպես կանոն, այս տիպի ժամանակ կոմա չի դիտվում։ Ացիդոզի հետևանքով խանգարվում է միկրոցերկուլյացիան, առաջանում է սիրտանոթային կոլապս։ Կլինիկայում դիտվում է գիտակցության մթագնում (քնկոտությունից մինչև գիտակցության կորուստ) և կուսսմաուլյան շնչառության դրսևորում, զարկերակային ճնշման իջեցում, շատ քիչ քանակությամբ մեզի դուրս բերում է օլիգուրիա (սակավամիզություն) կամ նրա առաջացման բացակայության՝ անուրիա։ Բերանի խոռոչիցից ացետոնի հոտ լակտոացիդոտիկ կոմային ժամանակ չի նատվում, մեզում ացետոն չի հայտնաբերվում։ Գլյուկոզի խտությունը արյան մեջ համապատասխանում է նորմային կամ շատ քիչ բարձր է։ Հարկավոր է հիշել, որ լակտոացիդոտիկ կոման առաջանում է այն հիվանդների մոտ, ովքեր ստանում են բուժում շաքարիջեցնող դեղամիջոցների բիգանոիդների շարքերից՝ ֆենֆորմին և բուֆորմին։ Մինչհոսպիտալիզացիոն փուլի ժամանակ ներմուծում են 2 % աղային լուծույթ (ֆիզիոլոգիական լուծույթի ներմուծման ժամանակ կարող է առաջանում սուր հեմոլիզ) և անցկացնում են օքսիգենոթերապիա։ Ուշ բարդությունները դիտվում են հիվանդության՝ ամիսներ կամ տարիներ տևող ընթացքից հետո։ Դրանք են ՝ Դիաբետիկ ռետինոպաթիան— աչքի] ցանցանթաղանթի վնասումն է՝ կետային և հետքային միկրոանևրիզմների տեսքով, պինդ էքսուդատների (արտաքիրտներ) տեսքով, նոր անոթների ձևավորմամբ։ Արյունահոսությունը վերջանալով ակնահատակին՝ կարող է բերել ցանցաթաղանթի շերտազատմանը։ Ռետինոպաթիայի սկզբնական շրջանները հայտնաբերվում են 2-րդ տիպի շաքարային դիաբետով տառապող մարդկանց 25%-ի մոտ։ Ռետինոպաթիայով հիվանդացությունը ավելանում է ամեն տարի 8%-ով, այսինքն դիաբետով հիվանդալուց 8 տարի անց 50% հիվանդների մոտ կա,որպես բարդություն ռետինոպաթիա, իսկ արդեն 20 տարի անց՝ 100% հիվանդների մոտ։ Ավելի հաճախ այս բարդությունը հանդիպում է 2-րդ տիպի շաքարային դիաբետ ունեցողների մոտ և ախտահարման ծանրությունը կախված է նեֆրոպաթյայի (երիկամների ախտահարման) աստիճանից։ Միջին և բարձր հասակի մարդկանց կուրացման հիմնական պատճառ է հանդիսանում։
Դիաբետիկ մակրո- և միկրոանգիոպաթիաների դեպքում խախտվում է անոթների թափանցելիությունը, բարձրանում է նրանց հակումը թրոմբոզի կատմամբ, բարձրանում է անոթների դյուրաբեկությունը, բերում է աթորոցկլերոզի զարգացմանը (առա է վերք, վնասվում են առավելապես փոքր անոթները)։
Դիաբետիկ նեֆրոպաթիա Սա երիկամների ախտահարումն է, որն սկզբնական շրջանում արտահայտվում է միկրոալբումինուրիայի (ալբումին սպիտակուցը դուրս է գալիս մեզի հետ) տեսքով, այնուհետև պրոտեինուրիայի տեսքով։ Որի հետևանքով էլ զարգանում է քրոնիկական երիկամային անբավարարություն:
Դիաբետիկ արթրոպաթիան արտահայտվում է հոդացավերով, հոդերի «խռթխթոցով», շարժումերի սահմանափակմամբ, հոդերում սինովիալ հեղուկի քանակության նվազմամբ և սինովիալ հեղուկի խտության բարձրացմամբ։
Դիաբետիկ օֆթալմոպաթիա Բացի ռետինոպաթիայից նկատվում են ակնագնդում նաև այլ ախտահարումներ, սկզբնական շրջաններից հիվանդների մոտ նկատվում է կատարախտ (ապակենման մարմնի պղտորում).
Դիաբետիկ էնցեֆալոպաթիան արտահայտվում է տրամադրության և հոգեհուզական աշխարհի փոփոխություններ, էմոցիոնալ անտարբերություն կամ դեպրեսիա։
Դիաբետիկ ոտնաթաթի համախտանիշ ի ժամանակ ախտահարվում է հիվանդի ոտնաթաթը, նկատվում են թարախանեկրոտիկ պրոցեսներ, խոցեր և ոսկա-հոդային ախտահարումներ։ Այս ամենը ծայրամասային նյարդերի, անոթների, մաշկի, ոսկրերի և հոդերի փոփոխությունների հետրանք է։ Այս համախտանիշը շաքարային դիաբետով տառապող անձանց մոտ շատ հաճախ հանդիսանում է ոտնաթաթի ամպուտացիայի պատճառ։
Դիաբետի ժամանակ բարձր է մի շարք հիվանդություններով հիվանդանալու վտանգը, ինչպիսիք են ընկճախտ (դեպրեսիան), այլ հոգեհուզական խանգարումներով, անհանգստության զգացումով և սննդի ընդունման խանգարումներ ։ Դեպրեսիան երկու անգամ ավելի հաճախ հանդիպում է դիաբետի առաջին և երկրորդ տիպերով տառապող անձանց մոտ, քան այլ պոպուլյացիայում։ Դեպրեսիվ համախտանիշը և երկրորդ տիպի շաքարային դիաբետը մեծացնում են միմյանց առաջանալու գործընթացին։ Ընդհանուր պրակտիկայի բժիշկները շատ հաճախ թերագնահատում են համակցված խամգարումները դիաբետի ժամանակ, որը բերում է ծանր հետևանքների, հատկապես երիտասարդ հիվանդների մոտ :
Կանխարգելում
Ներկայումս 1-ին տիպի շաքարային դիաբետի համար կանխարգելման միջոցներ չկան։ 2-րդ տիպի շաքարային դիաբետը հաճախ կարելի է կանխարգելել՝ պահպանելով առողջ սննդակարգ և ցուցաբերելով ֆիզիկական ակտիվություն։ Բարձր ֆիզիկական ակտիվությունը (օրական 90 րոպե) կարող է իջեցնել շաքարային դիաբետի ռիսկը 28%-ով։ Շաքարային դիաբետը կանխարգելելու նպատակով նաև պետք չէ ընդունել շաքարով, այլ ածխաջրերով և հագեցած ճարպերով հարուստ սնունդ։
Բուժում
Ներկայումս շաքարային դիաբետի բուժման ճնշող մեծամասնությունը ախտանշանային (սիմպտոմատիկ) է և ուղղված է եղած ախտանիշների և բարդությունների բուժմանը՝ առանց հիմնական պատճառը բուժելու, քանի որ դեռևս էֆֆեկտիվ բուժման պլան մշակված չէ։
Շաքարային դիաբետի ժամանակ բժիշկի հիմնական խնդիրները հետևյալն են`
Շատ կարևոր դեր ունի ածխաջրային կոմպենսացիայի համար հիվանդի ուսուցումը։ Հիվանդը պետք է շատ լավ պատկերացում ունենա, թե ինչ է շաքարային դիաբետը, ինչ վտանգներ ունի, ինչպես ինքնուրույն վերահսկել արյան մեջ գլյուկոզայի քանաը և ունենալ հստակ պատկերացում թույլատրելի սննդակարգի մասին :
Դիետոթերապիա
Դիետան սննդակարգը հանդիսանում է բուժման հիմնական բաղադրիչը, ինչպես շաքարիջեցնող դեղամիջոցները կամ ինսուլինը։ Սննդակարգն անհրաժեշտ է շաքարային դիաբետի ցանկացած ձևի բուժման համար։ Եթե չհետևենք սննդակարգին անհնար կլինի ապահովել ածխաջրային փոխանակության կոմպենսացիան։ Նշենք նաև, որ երբեմն շաքարային դիաբետի 2-րդ դիպի կոմպոսացիայի ապահովեու համար բավարար է միայն սննդակարգ պահելը, հատկապես հիվանդության ավելի վաղ շրջաններում։ 1-ին տիպի շաքարային դիաբետի ժամանակ հիվանդի համար կենսականորեն կարևոր է, որ սննդակարգը խախտելու դեպքում հիվանդի մոտ կարող է առաջանալ հիպո- կամ հիպերգլիկեմիկ կոմա, իսկ որոշ դեպքերում կարող է հանգեցնել մահվան :
Դիետոթերապիայի հիմնախնդիրը շաքարային դիաբետի ժամանակ կայանում է հավասարաչափ և ադեկվատ ածխաջրերի ստացումն։ Սննդակարգը պետք է բալանսավորվի ըստ սպիտակուցների, ճարպերի և ըստ կալորիականության։ Պետք է ամբողջովին բացառել դյուրամարս ածխաջրերը սննդային ռացիոնից, բացառությամբ հիպոգլիկեմիայի։ Դյուրամարս ածխաջրերերից են՝ շաքար, մեղր, մուրաբաներ և ջեմեը, կոնֆետներ և այլ քաղցրավենիքներ, քաղցր մրգեր և հատապտուղներ՝ խաղող, բանան, չամիչ։ Դիաբետի ցածր աստիճանի դեպքում խորհուրդ է տրվում ամբողջովին սննդակարգից հանել այս մթերքները։ Թեթև և միջին աստիճանի ժամանակ, կանոնավոր հետազոտման պայմանով, թույլատրվում է օգտագործել չնչին քանակությամբ շաքար և քաղցրավենիքներ։ 2-րդ տիպի շաքարային դիաբետի ժամանակ առաջանում է նաև մարմնի զանգվածի կարգավորման անհրաժեշտություն։
Հիմնական գաղափարը դիետոթերապիայի ժամանակ հանդիսանում է հացային միավորը։ Հացային միավորը իրենից ներկայացնում է պայմանական չափ՝ 10-ից 12 գրամ ածխաջրեր կամ 20-ից 25 գրամ հաց։ Կան աղյուսակներ, որտեղ ցուցանշվում են տարբեր հացային միավորները տարբեր սննդանյութերում։ Օրվա ընթացքում միավորների քանակը,որն ընդունում է հիվանդը, պետք է անփոփոխ լինեն, միջինում չգերազանցելով 12-ից 25 միավորը՝ կախված է մարմնի զանգվածից և ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությունից։ Մեկանգամյան սննդի օգտագործման ժամանակ խորհուրդ չի տրվում գերազանցել 7 միավորը, ցանկալի է կազմակեպել սսնդի ընդունումը այնպես, որ ամեն սննդի օգտագործումից հացային միավորը լինի գրեթե նույնը։ Հատկանշական է, որ ալկոհոլի օգտագործումը կարող է բերել հետագայում հիպոգլիկեմիայի և հիպոգլիկեմիկ կոմայի ։ Դիետոթերապիայի հաջողման կարևոր նախապայման է հիվանդի կողմից սննդային օրագիր ունենալը, որտեղ նա գրում է օրվա ընթացքում ընդունված և հաշվում է հացային միավորը ՝ ամեն սննդի ընդունումից հետո և ամբողջ օրվա ընթացքում։ Այսպիսի օրագիր ունենալը դեպքերի մեծամասնությունում թույլ է տալիս պարզել հիպո- և հիպերգլկեմիայի էպիզոդները, նպաստում է հիվանդի ուսուցմանը, օգնում է բժշկին հեշտությամբ ընտրել շաքարիջեցնող դեղամիջոցների և ինսուլինի չափաքանակը
Պերօռալ շաքարիջեցնող դեղամիջոցներ
Այս խմբի դեղամիջոցները առավելապես օգտագործում են 2-րդ տիպի շաքարային դիաբետի բուժման ժամանակ։
Ըստ քիմիկան կազմի և շաքարիջեցման մեխանիզմի այս դեղամիջոցները բաժանվում են հետևյալ խմբի՝ Սուլֆանիլամիդային պրեպարատները հանդիսանում են սուլֆանիլային միզաթթվի ածանցյալները և տարբերվում են միմյանցից հավելյալ կապերով, որոնք մտնում են հիմնական կառուցվածքի մեջ։ Շաքարիջեցնող մեխանիզմը կապված է էնդոգեն ինսուլինի սեկրեցիան (արտազատման) խթանելու հետ, գլյուկոգենի սիթեզի ճնշման հետ, լյարդում գլյուկոնեոգենեզի ընթացքում գլյուկոզի նվազման հետ, և ինսուլինկախյալ հյուսվածքների զգայունության բարձրացման հետ, որն էլ հետընկալիչային (պոստռեցեպտոր) ֆունկցիայի էֆեկտիվության բարձրացման հետևանք է ։
Այս խմբի դեղամիջոցները օգտագործվում են այն դեպքերում, երբ դիետոթերապիան անարդյունավետ է լինում, բուժումը սկսում են փոքր դեղաչափներից՝ վերահսկելով գլիկեմիկ պրոֆիլը։ Մի շարք դեպքերում նկատվում է բուժման արդյունավետության բարձրացում, երբ համակցում ենք մի քանի սուլֆանիլամիդային դեղամիջոցներ։
Տարբերում են սուլֆանիլմիզաթթվի հետևյալ տեսակները՝
Բիգուանիդների տեսակներն են՝ Այս խմբի դեղամիջոցների շաքարիջեցման մեխանիզմները կայանում է գլյուկոզի օգտագործման մեջ մկանային հյուսվածքի կողմից՝ ի հաշիվ նրա, որ էնդոգեն կամ էկզոգեն ինսուլինի ազդեցությամբ տեղի է ունենում անաէրոբ գլիկոլիզի հաշվին։ Ի տարբերություն սուլֆանիլամիդների, այս դեղամիջոցները չեն ցուցաբերում ինսուլինի արտազատման վրա խթանող ազդեցություն, սակայն ունեն պոտենցող ազդեցություն ինսուլինի և իր ընկալիչների փոխազդեցության վրա և հետընկալիչային ազդեցության վրա, ինչպես նաև արգելակում են գլյուկոնեոգենեզը և ընկճում են ածխաջրերի ներծծումը աղիքներից։ Ինչպես նաև բուգանիդները բերում են մարմնի զանգվածի նվազմանը և ախորժակի կորստի։
Պետք է նշել նաև, որ անաէրոբ գլիկոլիզի ընթացքում կուտակվող կաթնաթթվի արդյունքում pH-ը (ջրածնային ցուցիչ) թեքվում է դեպի թթվային կողմը և ուժեղանում է հյուսվածքային հիպօքսիան (թթվածնաքաղց) :
Բուժումը պետք է սկսել նվազագույն դեղաչափներից՝ բարձրացնելով ածխաջրային կոմպենսացիայի բացակայության և գլյուկոզուրիայի դեպքում։
Հաճախ բիգուանիդները համակցում են սուլֆանիլամիդների հետ, երբ բիգուանիդների ազդեցությունը անբավարար է։ Բիգուանիդների կիրառման ցուցում է 2-րդ տիպի շաքարային դիաբետը, երբ հիվանդի մոտ կա ճարպակալում։ Քանի որ այս դեղմիջոցների շարքից առաջանում է հիպօքսիա,զգուշությամբ են այս դեղամիջոցները այն անձանց, ովքեր ունեն իշեմիկ փոփոխություններ միոկարդում (սրտամկան) և այլ օրգաններում :
Ինսուլինոթերապիա
1-ին տիպի շաքարային դիաբետ Ներկայումս կան բազմաթիվ ինսուլինի բազմաթիվ պրեպարատներ, որոնք տարբերվում են իրարից ՝
Ռուսաստանում այն ինսուլինը, որն ստացվում է խոշոր եղջերավոր կենդանիներից, հանվել է օգտագործումից, քանի որ կիրառման հետևանքով լինում են բազմաթիվ բացաասական կողմնակի ազդեցություններ։ Բավականին հաճախ իրենց ներարկման ժամանակ լինում են ալերգիկ ռեկցիաներ, լիպոդիստրոֆիա, զարգանում է ինսուլին֊կայունություն Ինսոիլինը արտադրվում է 40 МЕ/մլ և 100 ME/մլ կոնցենտրացիաներով։ Ներկայումս Ռուսաստանում առավել տարածվածէ 100 ME/մլ խտությամբ ինսուլինը, ինսուլինը տարածվում 10 մլ ծավալով սրվակներում կամ գրիչ֊սրվակներում ՝ 3 մլ ծավալով ։
Չնայած այն հանգամանքին, որ ըստ ազդեցության ինսուլինները բաժանվում են կարճատևից մինչև երկարատև ազդման ինսուլինների, ինսուլինի ազդման հարատևությունը տարբեր է լինում տարբեր մարդկանց մոտ՝ կախված օրգանիզմի առանձնահատկություններից։ Այս ամենի հետ կապված ինսուլինոթերապիայի ընտրությունը պահանջում է արյան մեջ գլյուկոզի շարունակական հետևողական հսկողություն, և նյութափոխանակությանը, սննդակարգին, ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությանը համապատասխան ինսուլինոթերապիայի ընտրություն։
Ինսուլինոթերապիայի ընտրության ժամանակ պետք է փորձել հասնել ածխաջրային փոխանակության հնարավոր առավելագույն կոմպենսացիային, ինչքան քիչ են օրվա ընթացքում արյան մեջ գկյուկոզի տատանումները, այնքան ցածր է շաքարային դիաբետից առաջացող տարբեր բարդություների առաջացման վտանգը ։
Ճարպակալման և ծանր հուզական ծանրաբեռնվածությունների բացակայությանպարագայում ինսուլը նշանակվում է 0,5֊ից 1 միավոր 1կգ մարմնի զանգվածի համար մեկ օրվա ընթացքում ։ Ինսուլինի ներարկումը կոչված է ընդօրինակելու ֆիզիոլոգիական արտազատումը, դրա հետ կապված առաջ բերելով հետևյալ պահանջները ՝ Այս ամենի հետ կապված գույություն ունի այսպես կոչված ինտենսիցիֆիկացված ինսուլինոթերապիան։ Օրական դեղաչափը բաժանվում է կարճատև և երկարատև ինսուլինների միջև։ Երկարատև ազդեցության ինսուլինը ներմուծվում է, ինչպես օրենքն է, առավոտյան և երեկոյան և ընդoրինակում է ենթաստամոքսային գեղձի հիմնական արտազատիչ ֆունկցիան։ Կարճատև ազդեցության ինսուլինները ներմուծվում են ամեն անգամ սնունդ ընդունելից հետո, երբ այն պարունակում է ածխաջրեր, ելնելով հացային միավորներից, որոնք ընդունվել են տվյալ սնունդ ընդունելու ժամանակահատվածում դեղաչափը կարող է փոփոխվել ։
Անհատական ինսուլին֊ անհրաժեշտությունը հանդիսանում է անհրաժեշտ նախապայման շաքարային դիաբետի ինտենսիցիֆիկացված ինսուլինոթերապիայով բուժմամբ ածխաջրատային փոխանակության լիարժեք կոմպենսացիայ ստացման համար։ Անհատական ինսուլինի անհրաժեշտությունը 1 հացային միավորի համար իմանալու շնորհիվ հիվանդը կարող է արդյունավետ և իր համար անվտանգ եղանակով հարմարեցնել կարճատև ազդեցության ինսուլինի դեղաչափը՝ կախված սննդի ընդումից ։
Գոյություն ունեն նաև ինսուլինային թերապիայի համակցված՝ կոմբինացված ձևերը, երբ մեկ ներարկմանբ ներմուծբում է ինսուլինների խառնուրդը՝ կարճատև, միջին և երկարատև ազդեցության։ Այս մեթոդը կիրառվում է շաքարային դիաբետի լաբիլ ընթացքի դեպքում։ Այս մեթոդի առավելությունն այն է, որ կրճատվում է ներարկումների քանակը ՝ հասնելով 2 ից 3 անգամի։ Այս մեթոդի թերությունն այն է, որ անհնար է լինում է լիարժեք ընդօրինակել ենթաստամոքսային գեղձի կողմից ինսուլինի արտազատումը, և, որպես հետևանք, անհնար է հասնել լիարժեք ածխաջրային փոխանակության կոմպոսացիային ։ Ինսուլինը ներարկում են ենթաքմաշկային եղանակով, ինսուլինային ներարկչի օգնությամբ, գրիչ֊ ներեակչի միջոցով կամ հատուկ պոմպ֊դեղաչափիչի ի օգնությամբ։ Օրինակ, Ռուսաստանում առավել տարածված է գրիչ֊ներարկչի օգնությամբ ինսուլինի ներարկումը։
Գրիչ֊ներարկիչիի տարածվածությունը կապված է մի շարք առավելությունների հետ, որոնցից են՝ ԱՄՆ֊ում և Արևմտյան Եվրոպայում ավելի տարածված է ինսուլինի պոպմի միջոցով ներարկման եղանակը, բայց այն էլ այնտեղ հասանել է ոչ շատ հիվանդների (միջինում 2֊ից 5 %)։ Դա կապված է մի շարք օբյեկտիվ դժվարությունների հետ, որոնք նշանակալի աստիճանով արժեզրկում են այս մեթոդով ինսուլինի ներարկման առավելությունները ։
Ինքնավերահսկում
Գլիկեմիայի մակարդակի ինքնավերահսկումը համարվում է հիմանական միջոցառումներից մեկը, որը թույլ է տալիս արդյունավետ հասնել ածխաջրային փոխանակության կոմպենսանցիային։ Կապված այն հանգամանքի հետ, որ ներկայիս տեխնոլոգիական մակարդակով անհնար է ամբողջովին կրկնօրինակել ենթաստամոքսային գեղձի արտազատիչ գործունեյությունը, օրվա մեջ տեղի են ունենում արյան մեջ գլյուկոզի քանակության տատանումներ։
Ինքնավերահսկման ավանդական եղանակ է համարվում ածխաջրային փոխանակության վիճակի գնահատումը գլյուկոմետրի օգնությամբ։ Գլյուկոմետրը իրենից ներկայացնում է մի սարք, որի օգնությամբ որոշվում է գլյուկոզի մակարդակի որոշումը տարբեր օրգանական հեղուկներում(արյուն,լիկվոր (գլխուղեղ֊ ողնուղեղային հեղում) և այլն)։ Գլյուկոմետրի դեպքում բավարար է մոտեցնել մի կաթիլ արյուն սարքի գլյուկոզօքսիդազային կենսազգայական ինդիկատերային թիթեղին և մի քանի վայրկյան անց հայտնի է դառնում արյան մեջ գլյուկոզի պարունակությունը (գլիկեմիա)։
Հաջորդ տարբերակը մոտավոր է, որն կատարվում է մեզի թեստ֊երիզների միջոցով, որոնք որոշում են որակյալ ռեակցիայի միջոցով մեզի մեջ գլյուկոզի քանակությունը, եթե լինում է մեզի մեջ գլյուկոզ, այնուհետև ստուգում են մեզում ացետոնի առկայությունը։ Ացետոնուրիան ցուցում է հիվանդի հոսպիտալիզացման համար և կետոացեդոզի ապացույց։ Այս եղանակը գլիկեմիայի գնահատման համար մոտավոր բնույթ է կրում և չի թողնում լիարժեք հետևել ածխաջրային փոխանակության վիճակին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Շաքարախտ Կատեգորիա:Նյութափոխանակության խանգարումներ Կատեգորիա:Ներզատական հիվանդություններ Կատեգորիա:Դիաբետաբանություն
Իլդեգեմ
Իլդեգեմ (Ильдегем), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Ալթայի երկրամասում, Ալթայի Հանրապետությունում։ Գետաբերանը տեղակայված է Չուա գետի աջ ափով՝ 25 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 17 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը Բիա գետն է, գետի ենթաավազանը Բիա և Կատուն գետերն են։ Գետի գետային ավազանը (Վերին) Օբ գետն է՝ մինչև Իրտիշի ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Մ.թ.ա. 810
'''Մ.թ.ա. 810''' թվական, եզրափակում է մ.թ.ա. 9-րդ դարի նախավերջին տասնամյակը։
Ռեսակ դ'Oդ
Ռեսակ դ'Oդ (Raissac-d'Aude), համայնք Ֆրանսիայի Օկսիտանիա մարզի Օդ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 247 մարդ, բնակչության խտությունը` 41.65 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 5.93 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 630 կմ հարավ, Մոնպելիե քաղաքից` 95 կմ հարավ-արևմուտք, Կարկասոն քաղաքից` 45 կմ արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 155 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 100-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 55։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 64,5 %։ 100 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 83 անձ (43 տղամարդ և 40 կին)։ Գործազուրկ են եղել 17 անձ (7 տղամարդ և 10 կին)։ 55 անաշխատունակներից 16-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 21-ը` թոշակառուներ, իսկ 18-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Կերպարանափոխություն (Ֆրանց Կաֆկա)
Կերպարանափոխություն (Die Verwandlung, բառացի՝ կերպարանափոխություն), Ֆրանց Կաֆկայի կողմից գրված նովել, որը առաջին անգամ հրատարակվել է 1915 թվականին։
Համարվել է 20-րդ դարի ամենաօրիգինալ աշխատություններից մեկը, որն ուսումնասիրվել է Արևմտյան կիսագնդի բազմաթիվ համալսարաններում և քոլեջներում ։
Կարճ նկարագրությունը
Պատմությունը սկսվում է շրջիկ գործակալ Գրեգոր Զամզայի մասին պատմությամբ, ով, առավոտյան արթնանալով, պարզում է, որ կերպարանափոխվել է՝ մետամորֆոզի է ենթարկվել, և վերածվել է մեծ, հրեշային ուտիճի։ Զամզայի կերպարանափոխության պատճառը երբեք հայտի չդարձավ, Կաֆկան երբեք բացատրություն չտվեց։
Նովելի մնացած մասում ներկայացվում են Զամզայի՝ իր նոր կյանքին և տեսքին ադապտացման փորձերը, ինչպես նաև Զամզայի մոր, հոր և քրոջ զարմացած, վախեցած վերաբերմունքի արտահայտումները։
Մաս 1
Մի օր Գրեգոր Զամզան՝ շրջիկ գործակալը, արթնանալով՝ նկատում է, որ կերպարանափոխվել է մեծ ուտիճի։ Նա համոզված է լինում, որ երազի մեջ է, և թե ինչքան անհետաքիքիր է այդպիսի վաճառական լինելը։ Երբ նա հայացք է գցում զարթուցիչի վրա, նկատում է, որ շատ է քնել և բաց է թողել գնացքը, որով պետք է պատվերը տեղափոխեր։ Նա սկսում է մտորել այդ պատահականությունների մասին։ Գրեգորը գիտեր, որ իր վերադասը տանել չի կարողանում աշխատակիցների արդարացումները՝ նույնիսկ հաշվի չառնելով աշխատակցի աշխատասիրությունը, ցուցադրելով հուսադրության զրոյական առկայություններ։
Առավոտյան Գրեգորի մայրը թակում է դուռը և պատասխան է ստանում Գրեգորից։ Նա անհանգստանում էր, քանի որ Գրեգորը ուշանում էր աշխատանքից, ինչը նրա համար անսովոր էր։ Գրեգորի քույրը՝ Գրետան, ով նրան շատ մտերիմ էր, շշուկով խոսում է Գրեգորի հետ և համոզում դուռը բաց անել։ Գրեգորը փորձում է մահճակալից վեր բարձրանալ, բայց չի կարողանում տեղաշարժել մարմինը։ Այդ ընթացքում լսում է, որ ֆիրմայի հավատարմատարը եկել է չմեկնելու պատճառը պարզելու։ Նա վերջապես կարողանում է վեր բարձանալ և արձագանքել, որ շուտով բաց կանի դուռը։
Մաս 2
Գրեգորը կրկին արթնացավ և նկատեց, որ ինչ-որ մեկն իր սենյակում թասով դրել էր մեջը հաց բրդած կաթ։ Նա զգում էր, որ չունի ախորժակ նույնիսկ իր սիրելի կաթի համար։ Նա տեղավորվում է կահույքի վրա։ Հաջորդ առավոտ քույրը ներս է մտնում և նկատում, որ Գրեգորը ձեռք չէր տվել կաթին։ Հետո նորմալ ուտելիքը տեղակալում է թափոններով, որոնք Գրեգորը մեծ ախորժակով ուտում է։ Սկզբում քույրը մաքրում է սենյակը, իսկ Գրեգորը թաքնվում է, որպեսզի իր տեսքով չվախեցնի քրոջը։
Հաջորդ դրվագները Գրեգորն անցկացնում է դռան ետևից լսելով իր ընտանիքի անդամների խոսակցությունները։ Նրանք հաճախ կամ գրեթե միշտ քննարկում էին ֆինանսական բարդ իրադրությունը ընտանիքում, քանի որ Գրեգորն այլևս չէր օգնում նրանց։ Գրեգորը ուներ պլաններ կապված իր քրոջ երազանքի հետ։ Գրետան երազում էր ջութակահարուհի դառնալ և կոնսերվատորիայում սովորել։ Գրեգորը որոշել էր այդ առիթով նրան անակնկալ մատուցել Սուրբ Ծննդյան տոներին։
Գրեգորը սկսում էր վարժվել էր իր կերպարանափոխված մարմնին։ Նա սկսել էր մագլցել պատերով և առաստաղով։ Գրեգորի նոր զբաղմունքները բացահայտելուց հետո նրա քույրը և մայրը որոշեցին տեսափոխել կահույքը՝ սենյակի տարածքն ավելի մեծացնելու համար։ Պատի վրա կար նկար, որը Գրետան փորձում էր հեռացնել սենյակից, սակայն Գրեգորն իր փորիկով ամուր սեղմվել էր դրան։ Գրետան նախատում է Գրեգորին։ Դա առաջին փոխանակված բառն էր Գրեգորի հետ նրա կերպարանափոխումից հետո։ Գլուխը դուրս հանելով սենյակի դռնից Գրեգորը տեսնում է իր հորը, ով նոր էր վերադարձել աշխատանքից։ Հայրը Գրեգորի վրա խնձորներ է նետում, որոնցից մեկը վերք է առաջացնում նրա մեջքին՝ սահմանափակելով նրա շարժումները։ Գրեգորը որոշում է վերադառնալ իր ննջասենյակ, սակայն նա շատ վնասվաքներ ուներ։
Մաս 3
Մի երեկո մաքրուհիները լքում են Գրեգորի ննջասենյակը, սակայն բաց են թողնում դուռը երեք վարձակալների համար։ Ընտանիքը նրանց վերցրել էր ֆինանսական վիճակի բարելավման համար։ Գրետայից խնդրել էին նրանց համար ջութակ նվագել, իսկ Գրեգորը միշտ փորձում էր խուսափել տան մեջ որևէ մեկի հետ բախումից, դրա համար էլ իր սենյակից դուրս չէր գալիս։ Սակայն քրոջ նվագի վրա նա շատ է դուրս գալիս սենյակից և վարձակալներն, ովքեր արդեն ձանձրացել էին Գրետայի նվագից, նկատում են Գրեգորին։ Գրեգորի հայրը ջանում է երեքին էլ ետ տանել դեպի իրենց սենյակը, սակայն նրանք սպառնում են, թե կլքեն տունը առանց վարձավճարի։ Գրետան, ով արդեն հոգնել էր Գրեգորի մասին հոգ տանելուց, առաջարկում է իր ծնողներին ազատվել Գրեգորից, այլապես նրանք կկործանվեն։ Գրեգորի հայրը համաձայնում է, ենթադրելով, որ Գրեգորը կհասկանա և ինքը կլքի իրենց։ Գրեգորը այդպես էլ հասկանում է, նա գնում է իր ննջասենյակ և ընտանիքն ազատվում է Գրեգորի ներկայությունից։
Գրեգորի մահանում է։ Բացահայտելով, որ Գրեգորը մահացել է, ընտանիքը մեծ թոթափում է ունենում։ Ընտանիքի անդամները հանգստյան օր են վերցնում և բոլորը միասին գնացքով կարճ ճանապարհորդության են մեկնում քաղաքից դուրս։ Այս կարճ շրջայցի ժամանակ տեր և տիկին Զամզաները հասկանում են, որ Գրետան արդեն մեծ աղջիկ է դարձել և ժամանակն է նրան ամուսին գտնելու։
Գրեգոր Զամզա
Գրեգոր Զամզան նովելի հիմնական հերոսն է։ Նա աշխատում է, որպես շրջիկ գործակալ, որպեսզի գումար վաստակի իր քրոջ և ծնողների ծախսերը հոգալու համար։ Նա առավոտյան արթնանալիս վերածված է լինում հսկա ուտիճի։ Մետամորֆոզից հետո Գրեգորն այլևս անկարող էր աշխատել, դրանով իսկ ստիպելով իր ընտանիքին նորից անհատապես աշխատանքի անցնել։ «Գրեգոր Զամզա» անվանումը առաջ է եկել Կաֆկայի՝ գրադարանում կարդացված գրքերից։ Գրեգոր Զամզան հանդիպում է «Երիտասարդ Ռենատ Ֆուքսի պատմությունները» աշխատությունում, գրված գերմանացի՝ Յակոբ Վասերմանի կողմից (1873–1934)։ Նովելի վրա ազդեցություն ունի նաև դուքս ֆոն Զախեր-Մազոխի «Մորթիներով Վեներա» ստեղծագործությունը, որի հերոսի անունն էլ է Գրեգոր։ Զամզա անվունը նման է Կաֆկա անվանը՝ հինգ տառ, իսկ «Ս» տառը նույն դիրքում է, ինչ՝ «Կ»-ն։
Գրետա Զամզա
Գրետան Գրեգորի կրտսեր քույրն էր, ով Գրեգորի խնամակալն է դառնում կերպարանափոխությունից հետո։ Գրեգորը և Գրետան մտերմիկ հարաբերությւոնների մեջ էին, բայց դրանք շուտով քանդվում են։ Աղջիկը ջութակ էր նվագում և երազում էր կոնսերվատորիա ընդունվելու մասին։ Շուտով ընտքնիքին օգնելու համար, նա աշխատանքի է անցնում որպես վաճառողուհի։
Տիկին Զամզա
Գրեգորի և Գրետայի մայրն էր։ Նա շոկի մեջ էր հայտնվել որդու փոխակերպությունից։ Հետևանքը դարձավ նրա մայրական զգացմունքների և ինքնասիրության կոնֆլիկտը։ Մայրն անընդհատ տատանվում էր հոգատարության ու կարեկցանքի և վախի ու գարշանքի միջև։
Պարոն Զամզա
Պարոն Զամզան Գրեգորի հայրն էր։ Կերպարանափոխությունից հետո նա ստիպված էր վերադառնալ հին աշխատանքին՝ կրկին ընտանիքի ֆինսական վիճակը փրկելու համար։ Նրա համար ահարկու և զզվելի էին որդու փոփոխություները։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1912 պատմվածքներ‎ Կատեգորիա:Ֆրանց Կաֆկայի ստեղծագործություններ Կատեգորիա:Մոդեռնիզմի գրական ստեղծագործություններ
Կրավցով (Դուբովսկի շրջան)
Կրավցով (Кравцов), գյուղակ (խուտոր) Ռուսաստանի Դաշնության Ռոստովի մարզի Դուբովսկի շրջանում։ Մտնում է Բարաբանշչիկովսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։ Հեռախոսային կոդ՝ +7 86377, փոստային ինդեքս՝ 347420, ավոմոբիլային կոդ՝ 61, 161։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Դուբովսկի շրջանի բնակավայրեր
Ռուբեն Օրբելի
Ռուբեն Օրբելին Աբգարի, հայ խորհրդային հնագետ, ստորջրյա հնագիտության հիմնադիրը ԽՍՀՄ-ում   ։
Լևոն և Հովսեփ Օրբելիների ավագ եղբայրը։
Կենսագրություն
1904 թվականին 1-ին աստիճանի դիպլոմով ավարտել է համալսարանը և աշխատանքի անցել քաղաքացիական իրավունքի ամբիոնում, որտեղ պաշտպանել է մագիստրոսական թեզ և ստացել մագիստրոսի աստիճան։
1905 թվականին կարճ ժամանակ անց երկու տարով գործուղվել է Գերմանիա՝ Ենայի և Բոննի համալսարանները, որտեղ ստացել է իրավունքի դոկտորի գիտական աստիճան։
1906 թվականին Օրբելին Գերմանիայից վերադառնում է Սանկտ Պետերբուրգ, ընտրվում է Սանկտ Պետերբուրգի Կայսերական համալսարանի իրավաբանական ընկերության իսկական անդամ, աշխատանքի է անցնում Սենատում, նշանակվում վճռաբեկ հանձնաժողովի ավագ քարտուղար։ Հետագայում ստանում է իրավունքի դոկտորի գիտական աստիճան։
1906 թվականից՝ քաղաքացիական իրավունքի մագիստրոս։ Տեսական կուրսեր է անցել Ենայի ու Բեռլինի համալսարաններում, ստացել Ենայի համալսարանի իրավունքի դոկտորի գիտական աստիճան։ Տիրապետել է 12 օտար լեզվի։
1914 թվականին Օրբելին կրկին մեկնում է Գերմանիա՝ փիլիսոփայական գիտելիքները կատարելագործելու նպատակով։
1918 թվականին Օրբելին աշխատանքի է անցնում Տամբովի պետական ինստիտուտում՝ մանկավարժության ֆակուլտետի էթիկայի ամբիոնում, դասավանդում է իրավունք և փիլիսոփայություն։
1921 թվականին վերադառնալով Պետրոգրադ` Օրբելին աշխատանքի է անցնում Ռուսաստանի ԳԱ գրադարանում։ Այս տարիներին նա ջանասիրաբար աշխատում է արխիվներում, գրադարաններում` կատարելով թարգմանություններ և դառնում գրադարանային և արխիվային գործի հայտնի մասնագետ։ Հենց այդ ժամանակ էլ գտնում է իր կոչումը, կյանքի գործը՝ ստորջրյա հետազոտությունների բնագավառը։
1934 թվականից ղեկավարել է ԽՍՀՄ ծովերում ու գետերում ստորջրյա աշխատանքների հատուկ նշանակման կարմրադրոշ արշավախումբը՝ ԷՊՐՕՆ (ռուս, 4 ЭПРОН-экспедиция подводных работ особого назначения)։ Ասորեստանյան հարթաքանդակների, ջրասուզակների պատկերներով կնիքների, հունական հեղինակների (Հոմերոս, Հերոդոտոս, Եվրիպիդես, էսքիլես, Ստրաբոն և ուրիշներ) երկերի ուսումնասիրությամբ պարզել է ջրասուզակների հասարակական պատկանելությունը, խնդիրները, աշխատանքի պայմանները, հանդերձանքն ու տեխնիկան։
Հետազոտություններ
Օրբելին զբաղվել է ջրասուզակային գործի գիտական ուսումնասիրմամբ ընդամենը տասնհինգ տարի, որպես կանոն առաջնորդվելով սկզբնաղբյուրներով, որին նպաստել է նրա 12 լեզուների իմացությունը՝ ռուսերեն, վրացերեն, հայերեն, լատիներեն, հունարեն, անգլերեն, ֆրանսերեն, գերմաներեն, իսպաներեն, շվեդերեն, իտալերեն, հին իտալերեն։
Հնագույն աղբյուրների ուսումնասիրման հիման վրա նա հաստատել է, որ դեռևս մ. թ. ա. 480-ական թվականներին ջրասուզակները վճռորոշ դեր են կատարել ծովային ճակատամարտերում։ Ռուբեն Օրբելին ապացուցել է, որ ստորջրյա սուզումների համար նախատեսված գազային շնչառական սարքի գյուտը Լեոնարդո դա Վինչիինն է, որ նա եղել է Հայաստանում և, ի թիվս իրեն մատչելի աշխարհագրական տարածքի, ծովերի ու գետերի, իր ձեռագրերում հիշատակել է նաև Հայաստանի գետերը։
Ռուբեն Օրբելու ղեկավարած արշավախմբերը հայտնաբերել են ստորջրյա հունական քաղաքի մնացորդներ Ղրիմում, հնադարյան նավահանգստային կառույցներ Օլվիայում, Խերսոնում և այլուր։
1939 թվականին արշավախումբը Բուգ գետից հանել է մոտ 2500 տարի առաջ սուզված սկյութական նավակ։ Օրբելին տվել է ստորջրյա կառույցները պաշտպանելու նպատակով ծովափերն ամրացնելու գաղափարը, առաջարկել է հնագույն իրերը ջրից հանելու և պահպանելու եղանակներ։
Օրբելին առաջարկել է հնագույն իրերը ջրից հանելու և պահպանելու մեթոդներ, տվել ստորջրյա կառույցները պաշտպանելու նպատակով ծովափերն ամրացնելու գաղափարը։ Նա գիտական շրջանառություն է մտցրել «ստորջրյա հնագիտություն» տերմինը (հետագայում առաջարկել է «հիդրոհնագիտություն» ձևը)։ Օրբելին հեղինակ է իրավաբանական մի շարք աշխատությունների, գերմաներենից ռուսերեն է թարգմանել Օ․ Բարի, ֆրանսերենից՝ Ա․ Միշելի գործերը։
Ուսումնասիրություններ
Ստորջրյա հնագիտության գործի հսկայական գրականության և արխիվային նյութերի ուսումնասիրության արդյունքում Օրբելին հիմնեց գիտության նոր ճյուղ՝ հիդրոհնագիտություն։
Ուսումնասիրելով Արիստոտելի, Հոմերոսի, Պլատոնի, Էսքիլեսի աշխատությունները նա գրում է մի շարք աշխատություններ՝ «Ջրասուզակի կերպարը մեծ մտածողների ստեղծագործություններում», որը նվիրված է ջրասուզակների պատմությանը, իսկ «Հունաստանի և Հռոմի ջրասուզակները» աշխատության մեջ վերլուծում է ջրասուզակի կերպարը ըստ Արիստոտելի, Հոմերոսի, Պլատոնի, Էսքիլեսի ստեղծագործությունների։
Օրբելու «Լեոնարդո դա Վինչին և նրա աշխատանքները ստորջրյա լողի եղանակների ընտրման և ստորջրյա ընկղումների վերաբերյալ» գիրքը հանճարեղ մտածող և նկարիչ Լեոնարդո դա Վինչիի բնագրերի ուսումնասիրման աշխատանքի արդյունքն է, որը նա կատարել է հայելու և խաշորացույցի օգնությամբ։
Հաջորդ աշխատանքը՝ «Մոսկովյան Ռուսիայի ջրասուզակները», ամբողջովին հիմնված է 18-րդ դարի ոուսական ձեռագիր փաստաթղթերի վրա։ Օրբելին հավաքեց և ուսումնասիրեց փաստաթղթեր, որոնք բնութագրում էին ջրազուսակային գործի վիճակը Պետրոս Առաջինի և նրա հաջորդների օրոք։
Պատմաբան Վ. Զուբովը գրում է.
Ստորջրյա հնագիտության աշխատանքները ԽՍՀՄ-ում անխզելիորեն կապված են հատուկ նշանակության ստորջրյա աշխատանքների արշավախմբի գործունեության հետ (ЭПРОН)։ 1934 թվականին նրա կազմում ստեղծվում է հատուկ աշխատանքային խումբ Օրբելու ղեկավարությամբ, և սկսվում են փրկարարական և ստորջրյա պեղումներ ծովերում, պատմական վայրերում։
Օրբելու «Ստորջրյա հնագիտության զարգացման համար», «Մակույկը` (միակտոր նավը)», «Ստորջրյա պատմական որոնումները և ԷՊՐՈՆ-ի խնդիրները», «Ստորջրյա պեղումները հնությունների ետևից» աշխատությունները նրա կատարած հսկայածավալ գիտական աշխատանքների արդյունքն էին, որոնք եղան անցումային հեղինակի համար, քանի որ նա տեխնիկայի և գիտության պատմության հատուկ թեմայից անցավ ընդհանուր պատմության։
Նշանավոր գիտնականի կյանքի թելը կտրվեց այն պահին, երբ նա դեռևս շատ անելիքներ ուներ, երբ նրա պատմագիտական հետազոտությունները, նրա իսկ հիմնադրած գիտության նոր ճյուղի՝ հիդրոհնագիտության վերաբերյալ ուսումնասիրությունները համընդհանուր ճանաչման էին արժանանում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ Կատեգորիա:Մոսկվա քաղաքում մահացածներ Կատեգորիա:Օրբելիներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ հնագետներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Հայ պատմաբաններ Կատեգորիա:Հայ արևելագետներ
(9181) 1991 NP2
(9181) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1991 թվականի հուլիսի 14-ին Հենրի Հոլտի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,317295 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9724 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6622 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1288,46 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,279404 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 6,85° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1991 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Հենրի Հոլտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Իրեն Վարշանյի
Իրեն Վարշանյի, հունգար դերասանուհի։
Կենսագրություն
1894-1896 թվականներին սովորել է Բուդապեշտի Թատերարվեստի ակադեմիայում։ 1896-1930 թվականներին աշխատել է «Վիգսինհազ» (Բուդապեշտ) թատրոնում։ Հունգար գրող Բրոդիի պիեսներում Վարշանյիի դերակատարումները (Էրժեբեթ, «Ստնտուն», Ֆլորա, «Ուսուցչուհին») երևույթ են եղել ազգային թատրոնի պատմության մեջ։ Վարշանյիի ռեալիստական արվեստին բնորոշ էր հոգեբանական և սոցիալական նկարագրերի խորությունը, վերամարմնավորման վարպետությունը։ Դերերից են նաև Աննա (Հաուպտմանի «Ջուլհակներ»), Էլիզա (Շոուի «Պիգմալիոն»), Միսիս Ջոնս (Գոլսուորդիի «Արծաթյա տոուփը»)։ Վարշանյին հունգարական թատրոնում Չեխովի կերպարների առաջին մարմնավորողն էր։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հունգարացի դերասաններ
Սուլֆիդներ
Սուլֆիդներ (sulfur - ծծումբ), ծծմբի միացությունները ավելի էլեկտրադրական տարրերի և ածխաջրածնային ռադիկալների հետ։
Հատկություններ
Լուծույթները հիմնային են։ Ծանր մետաղների սուլֆիդները ջրում չլուծվող, մեծ մասամբ սև, բյուրեղական նյութեր են։ Ցինկի սուլֆիդը սպիտակ է, մանգանինը՝ վարդագույն, կադմիումինը և անագինը (IV)՝ դեղին, ծարիրինը՝ նարնջակարմիր։ Այս սուլֆիդների մի մասը չի լուծվում նաև թթուներում։ Այդ հատկություններն օգտագործվում են վերլուծական քիմիայում՝ մետաղները բաժանելու և տարբերակելու համար։
Բնության մեջ
Սուլֆիդները բնության մեջ տարածված նյութեր են, կազմում են երկրակեղևի զանգվածի մոտ 0,15 %-ը, առաջացնում են 200-ից ավելի» միներալ (սֆաչերիա, մոփբղենիա, կինովար, պիրիա և այլն)։
Ստացում
Բնական աուլֆիդները համապատասխան տարրերի ստացման կարևոր հումքեր են։
Կիրառություն
Լուծելի սուլֆիդներ օգտագործում են կաշին դաբաղելու, կալցիումի և բարիումի սուլֆիդներ՝ գյուղատնտեսական վնասատուների դեմ պայքարելու համար և այլն։ Օրգանական սուլֆիդներ ծծմբաօրգանական միացություններ են՝ R—Sn—R՝(n^l,R-^ R՝-ը ածխաջրածնային մնացորդներ են)։
Միացությունները, որոնցում ո=1, կոչվում են միասուլֆիդներ, ո=2՝ երկսուլֆիդներ և այլն։ Սուլֆիդները բնության մեջ տարածված միացություններ են (մեթիոնին, բիոտին և այլն), պարունակվում են նաև նավթում, քարածխում։
Օգտագործվում են որպես շարժիչային վառելանյութերի և քսայուղերի կայունացուցիչներ, դեղանյութեր, ներկանյութեր, լուծիչներ։ Որոշ սինթետիկ օրգանական սուլֆիդներ (պոլիսուլֆիդային կաուչուկները, ծծմբային ներկանյութերը ևն) ունեն կարևոր արդյունաբերական նշանակություն։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սուլֆիդներ
Եզնիկ Կողբացի
Եզնիկ Կողբացի, հայ փիլիսոփա, թարգմանիչ, հասարակական–եկեղեցական գործիչ։ Մեսրոպ Մաշտոցի աշակերտներից։ Մասնակցել է Աստվածաշնչի և այլ երկերի թարգմանությանը։ Եզնիկի մասին հիշատակում են Կորյունը, Եղիշեն, Մովսես Խորենացին։ Եզնիկ Կողբացու աշխատություններից պահպանվել են «Եղծ աղանդոց»–ը՝ հայ փիլիսոփայության կարևոր սկզբնաղբյուրներից մեկը (հայտնի է նաև «Վասն Աստուծոյ» անվամբ)։
Եզնիկ Կողբացին հայ փիլիսոփայության մեջ զարկ է տվել պատրիստիկական–ջատագովական ուղղությանը։ Հիմնականում հետաքրքրվել է գոյաբանական հարցերով, մշակել մոնիստական փիլիսոփայական, աստվածաբանական ուսմունք։ Ըստ նրա, միակ և իրական սուբստանցը Աստվածն է՝ մշտնջենական, ոչնչով չպայմանավորված, բայց ամեն ինչի պատճառ հանդիսացող էակը։ Այս դիրքերից նա սուր պայքար է մղել քրիստոնեական գաղափարախոսությունը հակադրող փիլիսոփայական և կրոնա–աղանդավորական ուսմունքների դեմ, հերքել է հեթանոսական աշխարհայացքը, անտիկ փիլիսոփաների ուսմունքները և հատկապես պարսից զրվանականությունը։ Աղանդների հերքման և քրիստոնեության փիլիսոփայական հիմնավորման առնչությամբ Եզնիկ Կողբացին արտահայտվում է նաև անտիկ փիլիսոփայական ուսմունքների՝ հունական պոլիթեիզմի, ստորկյան պանթեիզմի, էպիկուրյան աթեիզմի դեմ, քննադատում զգայական աշխարհի առաջացման մասին Պլատոնի ուսմունքը։ Ռացիոնալիզմի դիրքերից նա ժխտում է սնահավատությունը, ճակատագրապաշտությունը, աստղագուշակությունը, հեթանոսությունից հավատալիքները։ Ըստ նրա աշխարհը ճանաչվում է զգայության ու բանականության միջոցով։ Զգայությամբ մարդն ընկալում է նյութական աշխարհը, բանականությամբ սահմանում է այն և որոշում իր գործողությունները, վարվելակերպը։ Հետևաբար, բանականությունը, զգայության համեմատությամբ ճանաչողության բարձր ձև է։ Սակայն, զգայությունից և բանականությունից բացի, մարդուն հատուկ է նաև բնազդը։ Մտածելու ունակությունը կորցնելու դեպքում մարդը բացառապես գործում է բնազդով։ Եզնիկ Կողբացին պաշտպանել է չորս տարրի ուսմունքը. ըստ նրա, բնությունը կազմված է աստծու ստեղծած չորս տարրերից՝ կրակից, օդից, ջրից և հողից։ Գիտության պատմության համար կարևոր նշանակություն ունեն Եզնիկ Կողբացու արտահայտած մտքերը բնագիտության (ֆիզիկայի, բժշկության և կենսաբանության) մասին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Հայ մատենագիրներ Կատեգորիա:Հայ գրողներ Կատեգորիա:Եկեղեցու հայրեր Կատեգորիա:Հայ տղամարդ գրողներ Կատեգորիա:Հայ թարգմանիչներ Կատեգորիա:Հայ աստվածաբաններ Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ եկեղեցական գործիչներ
Իգոր Մուրադյան
Իգոր Մարատի Մուրադյան, հայ քաղաքագետ, տնտեսական գիտությունների թեկնածու։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1957 թվականի ապրիլի 29-ին Օդեսա քաղաքում, Ուկրաինական ԽՍՀ։ Մեծացել է Բաքվում ։
Ավարտել է Մոսկվայի Պլեխանովի անվան գյուղատնտեսական ինստիտուտի արդյունաբերական ֆակուլտետը ։ Իգոր Մուրադյանը նախաձեռնել է «Ղարաբաղ» կոմիտեի ստեղծումը ։
1988 թվականի մայիսին թողել է Կոմիտեի կառավարման գործը։
1990-1995 թթ.՝ ԳԽ պատգամավոր (թիվ 081 ընտրատարածք), ԳԽ Պաշտպանության եւ ներքին գործերի հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ։
Հետազոտությունների գլխավոր ուղղությունն է Սևծովյան-կովկասյան տարածաշրջանի անվտանգության պայմանների, ռիսկերի և վտանգների վերլուծաբանությունը։
2009-2013 թվականներին եղել է «Իրատես դե ֆակտո» թերթի քաղաքական վերլուծաբանը։
Իգոր Մուրադյանը մահացել է 2018 թվականի հունիսի 17-ին Երևանում, երկարատև հիվանդությունից ։
Հրապարակումներ
Աշխարհաքաղաքականության և աշխարհատնտեսության վերաբերյալ հոդվածների հեղինակ է։ Գրել է 1200 հոդված և 16 գիրք, այդ թվում.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ քաղաքագետներ Կատեգորիա:Տնտեսագիտական գիտությունների թեկնածուներ Կատեգորիա:«Ղարաբաղ» կոմիտեի անդամներ Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Ռոքի հիթերի 2001 թվականի №1 ցանկ (Billboard)
Ռոքի հիթերի 2001 թվականի №1 ցանկը (Billboard) Billboard-ի տարբերակի համաձայն, այն ընդգրկում է ռոք սինգլներ, որոնք 2001-ին ներկայացվում են Modern Rock Tracks ռոք աղյուսակում (իսկ 2009-ի վերջին Alternative Songs):
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ցանկեր
Մեծկերտ
Մեծկերտ (Mazgirt, Mêzgir), քաղաք և շրջան ներկայիս Թուրքիայի Հանրապետության Թունջելիի մարզի կազմում։ Պատմական առումով գտնվում է Ծոփքում, Օսմանյան կայսրության ժամանակաշրջանում՝ Խարբերդի նահանգում։
Պատմություն
Մեծկերտը մտնում էր Մեծ Հայքի Ծոփք նահանգի Բալահովիտ գավառի մեջ։ Միջնադարում հայտնի է եղել իր բերդով, որի ավերակները պահպանված են մինչև օրս։ Այն գտնվում էր գյուղաքաղաքի հարավարևմտյան կողմում, քարաժայռի վրա, շրջափակված սրբատաշ քարերով շարված պաշտպանական պարսպով։ XIX դարի առաջին կեսում Մեծկերտը զուտ հայաբնակ էր, այդ հարյուրամյակի սկզբում նա ուներ 800 բնակիչ, 1872- 1873 թթ. 80 տուն հայ և 60 տուն քուրդ ու թուրք բնակիչ, իսկ XX դարի սկզբներին նրա բնակչության թիվը հասնում էր ավելի քան 4100 մարդու, որից շուրջ 3890-ը՝ հայեր 18։ Նրա բնակիչները, հողագործությունից և անասնապահությունից բացի, զբաղվում էին նաև արհեստներով (կտավագործություն, երկաթագործություն և այլն) և տեղական մանրածախ առևտրով։ Գյուղաքաղաքն ուներ իր շուկա-հրապարակը, որի շուրջը գտնվում էին առևտրական ու արհեստավորական տասնյակ կրպակներ և արհեստանոցներ։ XIX դարում և ХХ-ի սկզբներին Մեծկերտն ունեցել է հայկական երկու կանգուն եկեղեցի՝ Սուրբ Աստվածամայր և Սուրբ Հակոբ անուններով։ Ուներ նաև մզկիթ։ Բացի դրանցից, կային 7 - 8 ավերակ եկեղեցիներ, որոնք գտնվում էին գյուղաքաղաքի հարավարևելյան կողմում։ Այդ կողմում էր գտնվում նաև ավերակների կույտի վերածված՝ Ճերմակա վանքը։ Այստեղ, ժայռակերտ մի սենյակի պատի վրա, պահպանված է ուրարտական Ռուսա Բ թագավորի արձանագրությունից մի փոքրիկ հատված։ Մեծկերտի մոտ է գտնվում Քառասուն Մանկունք ժայռափոր եկեղեցին, որը հավանաբար նույնն է Մեծկերտ վանքի հետ։ Այդ եկեղեցին հիշատակվում է ձեռագրաց ցուցակում և եղել է գրչության կենտրոն։ XIX դարում և ХХ-ի սկզբներին Մեծկերտում գործում էր հայկական վարժարան, որը 1872-1873 թթ. ուներ 40 աշակերտ և 3 ուսուցիչ։ Ներկայումս Մեծկերտ գյուղաքաղաքն իր վաղեմի բերդով, եկեղեցիներով ու ճարտարապետական նշանակալի այլ կառույցներով վերածվել է ավերակների կույտի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Թուրքիայի քրդաբնակ բնակավայրեր
Լոլա Կուետո
Լոլա Կուետո (Lola Cueto, իսկական անունը՝ Մարիա Դոլորես Վելասկես Ռիվաս, María Dolores Velázquez Rivas, ), մեքսիկացի նկարիչ, փորագրիչ, դիզայներ, տիկնիկագործ և մանկավարժ։ Առավել հայտնի է մանկական թատրոնում իր աշխատանքով, որտեղ դեկորացիաներ է ստեղծել տիկնիկային ներկայացումների համար։ Նկարչուհու աշխատանքը կապված է նաև մեքսիկական արհեստների և ժողովրդական արվեստի հետ, նա ստեղծել է papel picado և մեքսիկական ավանդական ձեռագործ խաղալիքներ։
Կենսագրություն
Լոլա Կուետոն ծնվել է 1897 թվականի մարտի 2-ին, Մեխիկո քաղաքի Azcapotzalco մունիցիպալիտետում Մանուել Սեխուդոյի (Manuel Mateos Cejudo) և Անա Մարիա Ռիվասի (Ana María Rivas de Ricard) ընտանիքում ։ Հետագայում նա իր համար վերցրել է Վելասկես ազգանունը՝ իր մոր երրորդ ամուսնու՝ Խուան Վելասկեսի (Juan Velázquez) անունով։
Ընդունվել է Սան Կառլոս ակադեմիա, երբ ընդամենը տասներկու տարեկան է եղել՝ լինելով առաջին աղջիկ աշակերտուհիներից մեկը՝ խախտելով այն ժամանակվա կրթության մեջ կանանց համար սահմանված նորմերը։ Ընդգրկված է եղել այն ուսանողական խմբի կազմում, որտեղ սովորում են Խոսե Դավիդ Սիկեյրոսը և Անդրես Աուդիֆրեդը, ովքեր ապստամբել են ակադեմիայում դասավանդման ավանդական մեթոդների դեմ։ Ենթադրվում է, որ Կուետոն առաջին աշակերտուհիներից է, որին թույլատրվել է մասնակցելու մերկ բնորդուհիների դասերի։ Մեքսիկական հեղափոխությունը ընդհատել է նրա ուսումը, նա հետագայում շարունակել է ուսանել Escuela Nacional de Bellas Artes դպրոցում, այնուհետև Escuelade Pinturaal Aire Libre դպրոցում Santa Anita-ում, որը հայտնի է նաև որպես Escuelade Barbizón (ստեղծել և ղեկավարել է Ալֆրեդո Ռամոս Մարտինեսը)։
Ավարտելուց հետո նա սկսեց իր մանկավարժական կարիերան որպես նկարչության ուսուցչուհի բանվորական երեկոյան դպրոցում։ 1919 թվականի սեպտեմբերի 24-ին նա ամուսնացավ ավանգարդ քանդակագործ Խերման Կուետոյի հետ, իսկ 1924 թվականին նրանք բնակություն են հաստատել մասնավոր առանձնատանը՝ դառնալով Դիեգո Ռիվերայի և Գուադուլուպե Մարինի հարևանները։ Ամուսնու հետ ներգրավված են եղել գեղարվեստական և ինտելեկտուալ շրջանակներում, հիմնականում, այսպես կոչված, Մեխիկոյից էստրիդենտիստների, որոնց թվում են եղել Ռամոն Ալվա դե լա Կանալը, Ֆերմին Ռևուելտասը, Հերման Լիստ Արզուբիդը, Մանուել Մեյփլս Արսեն  և Արկել Վելան։
1920 թվականի մայիսի 5-ին նրանք ունեցան դուստր՝ Անա Մարիա Կուետո Վելասկեսին (AnaMaríaCuetoVelázquez), իսկ 1922 թվականի փետրվարի 3-ին ծնվեց նրանց երկրորդ դուստրը՝ Միրեյա Կուետոն։
1936 թվականին հայտնվել է Nahual ընկերությունը՝ Լոլա Կուետոյի, Ֆրանցիսկա Չավեսի, Ռոբերտո Լագոյի և Գիլերմո Լոպեսի գլխավորությամբ, որը մինչև 1966 թվականը Կոլորին խմբի հետ բեմադրել է անթիվ տիկնիկային ներկայացումներ։ Նույն թվականին Կուետոն նշանակվել է գոբելենի ուսուցիչ Colegiode La Paz Vizcaínas դպրոցում։ 1939-1942 թվականներին սովորել է փորագրություն և վիմագրություն Պլաստիկ արվեստի ազգային դպրոցում (Escuela Nacional de Artes Plásticas):
1940 թվականի հուլիսի 19-ին Լոլան բաժանվել է ամուսնուց և նույն թվականին ընդունվել Orden Rosacruz-AMORC միաբանություն, որտեղ մնացել է մինչև իր կյանքի վերջը։
1944 թվականին Լոլա Կուետոն Ռոբերտո Լագոյի հետ վարպետության դասեր է անցկացրել և դասավանդել Միսսուրի նահանգի Սենթ Լուիս քաղաքում, Asociación Puppeters of America-ի հրավերով։ 1950-1961 թվականներին Mexico City Collage քոլեջում (այժմ՝ Ամերիկայի համալսարան) դասավանդել է փորագրություն։ Նրա աշակերտներից են եղել Առնոլդ Բելկինը և Խոսե Լուիս Կուևասը։
Լոլա Կուետոն մահացել է 1978 թվականի հունվարի 24-ին Մեխիկոյի իր սեփական տանը՝ մետաբոլիկ ացիդոզի և շաքարային դիաբետի հետևանքով։ Թաղված է Սան Անխել քաղաքի Էլ Կարմեն (այժմ՝ թանգարան) պատմական համալիրում։
Ստեղծագործական ուղի
Լոլա Կուետոն Մեքսիկայի եզակի կին նկարչուհիներից մեկն էր՝ Մարիա Իսկիերդոյի, Օլգա Կոստայի և Հելեն Էսկոբեդոյի հետ միասին, այն ժամանակ, երբ ոլորտում գերակշռել են տղամարդիկ։
Կուետոն լայնորեն հայտնի է մանկական տիկնիկային թատրոնում իր աշխատանքով, որտեղ նա ստեղծել է տիկնիկներ և թատերական դեկորացիաներ։ Համարվել է մանկապատանեկան թատրոնի համար տիկնիկների ստեղծման վարպետ և նորարար։ Իր կարիերայի ընթացքում ստեղծել է քանդակներ, գծանկարներ, ջրաներկ, յուղաներկով և գուաշով նկարներ, գոբելեններ, տպագրություններ, ակվատինտներ։ Նրա վաղ շրջանի նկարները հիմնականում իմպրեսիոնիստական բնապատկերներ են։ Նրա ավելի ուշ շրջանի աշխատանքները կենտրոնացած էին մեքսիկական արհեստագործական և ժողովրդական արվեստի վրա՝ թե՛ գեղանկարչության, թե՛ ձեռագործ աշխատանքների ոլորտում։ Նրա նշանավոր ստեղծագործությունները ներառում են գոբելեններ և այլ աշխատանքներ կտորների վրա։ Դրանց որոշ մասը ոգեշնչվել են Շարտրի և Բուրժի գոթական տաճարների վիտրաժներով, ինչի արդյունքում նկարիչը ստեղծել է կրոնական թեմաներով մի քանի գոբելեններ։
Կուետոն իր կենդանության օրոք շատ ցուցահանդեսներ չի ունեցել, ինչը նկատել են քննադատները։ Կուետոյի մահից անմիջապես հետո Մեքսիկական Պլաստիկի սրահում կազմակերպվել է նրա աշխատանքների ցուցահանդեսը։ Երեսուն տարի անց՝ 2009 թվականին, տեղի է ունեցել Կուետոյի աշխատանքի հետահայաց ցուցադրությունը՝ կազմակերպված Գեղարվեստի և գրականության ազգային ինստիտուտի կողմից։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մեքսիկացի գրաֆիկներ Կատեգորիա:Մեքսիկացի նկարչուհիներ Կատեգորիա:Կին արվեստագետներ Կատեգորիա:Մեքսիկացի կին արվեստագետներ Կատեգորիա:Մեքսիկացի ուսուցիչներ Կատեգորիա:Մեքսիկացի դիզայներներ Կատեգորիա:Մեքսիկացի փորագրիչներ
Դանիելլա Քեմպբելլ
Դանիելլա Քեմպբելլ (Danielle Campbell, ), Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների քաղաքացի, դերասան, ավելի հայտնի է իր Ջեսսիկա Օլսեն դերով Դիսնեյ Չեննելի օրիգինալ ֆիլմերի ցանկը 2010 թվականի «Աստղային հիվանդություն» ֆիլմում և Սիմոնայի դերով դիսնեյական ֆիլմում։
Կենսագրություն
Դանիելլան ծնունդով Իլինոյսից է ։ Նրա ծնողները՝ Ջորջեյն և Ջոն Քեմբելները, նաև ունի փոքր եղբայր Ջոննին։ Դերասանուհին բացել է իր սեփական վարսավիրի սրահը Չիկագոյում ։ Կինոյում առաջին անգամ նկարահանվել է «Փախուստ» չորս էպիզոդանոց ֆիլլմի գլխավոր դերում։ Նաև նա հայտնվել է համապետական տեսահոլովակում ընկերության համար և կատարել է Դարլայի դերը «The Poker House» ֆիլմում 2008 թվականին։ 2010 թվականին նա հայտնվել է «Աստղային հիվանդություն» ֆիմում և կնքել է պայմանագիր ապագա համագործակցության մասին։ Նա խաղացել է «Prom» ֆիլմում, որը դուրս է եկել 2011 թվականի ապրիլի 29-ին, նկարահանվելով գլխավոր դերերում ֆիլմում (դեր Լլոյդ), Նոլլան Սոթիլլո (Լուկասի դերը) և Էյմի Թիգարդեն (Նովայի դերը)։ Ներկայում խաղում է կախարդ Դավինայի դերը Վամպիրի օրագրերը հեռուստասերիալի շարունակությունը հանդիսացող Հները ֆիլմում, որ ստեղծվել է 2013 թվականին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասանուհիներ Կատեգորիա:21-րդ դարի ամերիկացի դերասանուհիներ Կատեգորիա:Ամերիկացի երեխա դերասանուհիներ
Աստերոիդների ցանկ (98601-98700)
Աստերոիդների ցանկ (98501-98600) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (98701-98800)
Մեժլեսիե (գյուղ, Բառի շրջան)
Մեժլեսիե (Міжлісся), գյուղ Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Բառի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1850 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Մեժլեսիե գյուղում բնակվում էր 1 234 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 11622 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 106,18 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վիննիցայի մարզի Բառի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1850 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:1451 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր