Ընդերքաբանությունը_և_մետալուրգիան_Հայաստանում
Մետալուրգիայի և ընդերքաբանության բարելավման եղանակներ մշակումը և կիրառումը
Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի ընդերքաբանության և շրջակա միջավայրի պահպանության ամբիոնում հիմնադրվել է 2009 թվականին՝ ընդերքաբանության (1953-1990 թվականներին՝ Երևանի պետական համալսարանի լեռնային գործի) ու երկրաբանության և հետախուզման տեխնոլոգիայի (1966-2009 թվականներ) ամբիոնների միավորմամբ մշակվել են հանքաքարի միջինացման դեպքում պահեստավորվող օգտակար հանածոյի ծավալների, բացահանքում հիմնական և պահեստային հանույթային ճակատների երկարությունների որոշման, գունավոր մետաղների հանքավայրերում տեխնիկայի և տեխնոլոգիայի կատարելագործման մեթոդներ։ Կատարվել են նաև օգտակար հանածոյի կորուստների հաշվարկի, դրանց հաշվառմամբ լեռնային աշխատանքների օպտիմալ ռեժիմային գրաֆիկների կազմման, մակաբացման ապարների ծավալների, օտարվող հողային տարածքների և շրջակա միջավայրին հասցվող վնասների կրճատմամբ բացահանքի կողերի ձևավորման նոր մշակումներ (Ս. Հովսեփյան)։ Մեղրաձորի ոսկու, Շահումյանի ոսկի-բազմամետաղ, Դրմբոնի պղինձ-ոսկի-կոլչեդանային հանքավայրերի օրինակով մշակվել են ստորգետնյա մշակման համակարգերի կառուցվածքային տարրերի սահմանային թույլատրելի և օպտիմալ պարամետրերի (Յու. Աղաբալյան), մետաղային օգտակար հանածոների ստորգետնյա եղանակով արդյունահանման տեխնոլոգիաների կատարելագործման ու նորերի ստեղծման սկզբունքներ, հանքարանների օդափոխման միջոցների և օդորակման նոր մեթոդներ, շինանյութերի հանքավայրերի բացահանքային դաշտերի և բացահանքերի օպտիմալ պարամետրերի հիմնավորման մեթոդներ։ Ստեղծվել են անկայուն և կայուն ապարահանքաքարային զանգվածի դեպքում ստորգետնյա խոռոչների ձևավորմամբ ու վարընթաց շերտերի հանումով և երկաթբետոնե միջշերտային ծածկով նոր մշակման համակարգեր, որոնք կիրառելի են Սոթքի, Մեղրաձորի ոսկու և Կապանի պղնձի ու համանման բնական պայմաններով բնութագրվող հանքավայրերի համար (Ա. Հովհաննիսյան)։ Մշակվել է որակական պարամետրերի և հանքավայրերի արդյունաբերական յուրացման օպտիմալացման տեսություն, որտեղ հիմնավորված են հանքարդյունաբերական ձեռնարկության օպտիմալ արտադրողականության որոշման, օգտակար հանածոների որակի և մշակման լեռնաերկրաբանական ու լեռնատեխնոլոգիական սահմանային պայմանների, բաց լեռնային աշխատանքների սահմանների որոշման, տնտեսապես նպատակահարմար ստորգետնյա մշակման համակարգերի ընտրության եղանակները։ ՀԽՍՀ-ում մետալուրգական գիտության ստեղծման և ժամանակակից տեխնոլոգիաների մշակման բնագավառում մեծ ներդրում ունեն Երևանի պետական համալսարանի (այժմ՝ Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարան) մետալուրգիայի և նյութագիտության ամբիոնը (ստեղծվել է 1949 թվականին) և համանուն բազային գիտահետազոտական լաբորատորիան (1981 թվական)։ Այս բնագավառում նշանակալի է Ս. Ա. Սալտիկովի գործունեությունը, նա ՀԽՍՀ է հրավիրվել 1940-ական թվականներին։ Նրա «Տարածաչափական մետաղագրություն» (ռուսերեն 1970 թվական) մենագրությունը լուրջ ներդրում էր մետալուրգիայի բնագավառում, որը գնահատվել է որպես «երևույթ մետաղագիտական գրականության մեջ», թարգմանվել և տպագրվել է նաև անգլերեն ու գերմաներեն։ Գիտագործնական նշանակությամբ կարևոր են նաև փոշեմետալուրգիական շարժընթացների տեսության և տեխնոլոգիաների մշակման (այդ բնագավառի հիմնադիրը Հայաստանում՝ Ն. Մանուկյան), ֆունկցիոնալ հատկություններով բաղադրյալ մետաղափոշենյութերի (արագահատ, ալմաստամետաղագործություն), բարձր տեսակարար ամրությամբ, մետաղաթելքերով ամրանավորված, հրամուր, հակաշփական և այլ նշանակության նյութերի ստացման (Ս. Աղբալյան) աշխատանքները, հատուկ ֆիզիկական հատկություններով ճշգրիտ փոշենյութերի սինթեզման և սուլֆիդային հանքանյութերից հիդրոմետալուրգիական եղանակներով գունավոր մետաղների ու երկաթի համալիր կորզման շարժընթացների ուսումնասիրման (Լ. Սարգսյան), փոշեմետաղաձուլական անծակոտկեն հակաշփական նյութերի ստացման (Գ. Կարապետյան), ծակոտկեն փոշենյութերի պլաստիկ դեֆորմացման (Գ. Պետրոսյան), կառուցվածքային և գործիքային պողպատների ու փոշեհամաձուլվածքնեի, ինչպես նաև մակրոկոմպոզիտների ջերմամեխանիկական մշակման (Ս. Մամյան, Ա. Սահրադյան), ջերմաքիմիական մշակմամբ կտրող գործիքների և գործիքային նյութերի մաշա- և կոռոզիակայունության բարձրացման (Գ. Հովսեփյան, Կ. Կարապետյան), ամրանավորված բաղադրյալ նյութերի ստացման և կառուցվածքագոյացման սկզբունքների (Հ. Պետրոսյան), քրոմիտային և ռուտիլային հանքանյութերի ու մետաղաձող, թափոնների բարձրջերմաստիճանային ինքնատարածվող սինթեզի մեթոդով ֆեռոհամաձողվածքների ստացման շարժընթացների (Վ. Մարտիրոսյան) տեսության և տեխնոլոգիաների մշակման ուսումնասիրությունները։