cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Քրիստափոր Կոլումբոս
Առաջին ճանապարհորդություն
Կոլումբոսը անվանեց կղզին (որը այժմ Բահամյան Կղզիներում է) Սան Սալվադոր (նշանակում է «Սուրբ Փրկիչ»), բնիկներն այն անվանում էին Գուանահանի։ Հստակ հայտնի չէ, որ կղզու մասին է խոսքը Բահամներում։ Համաձայն սկզբնական աղբյուրների և Կոլումբոսի ուղղության և աշխարհագրական դիրքի վերլուծությամբ, հիմնական թեկնածուներից են Սան Սալվադոր կղզին (այսպես անվանվել է 1925 թվականին ենթադրաբար, որ սա Կոլումբոսի Սան Սալվադորն է), Սամանա Կայը և Պլանա Կայսը ։
Նրան հյուրընկալած բնիկները լուկայանցիներ, Տաինո և արավակներներ էին, որոնք խաղաղասեր և ընկերական ազգեր էին։ Նա բնիկներին անվանեց indios (իսպաներենից թարգմանած «հնդկացիներ»)  ։ Նրանցից որոշները կրում էին ոսկյա զարդեր և Կոլումբոսը գերեվարեց որոշ արավակների` կարծելով որ նրանք ցույց կտան ոսկու աղբյուրը ։ 1492 թվականի հոկտեմբերի 12-ին Կոլումբոսն իր օրագրում գրել էր. «Տղամարդկանց մեծ մասն ուներ սպիեր իրենց մարմիններին և երբ ես ցանկացա իմանալ ինչպես են դրանք առաջացել, նրանք տեղեկացրին, որ մոտակա կղզիների ցեղերը եկել են Սան Սալվադոր իրենց գերեվարելու համար, նրանք պաշտպանվել են ինչքան կարողացել են։ Ես հավատում եմ, որ նրան եկել են մայրցամաքից ստրկացնելու այստեղի մարդկանց։ Ես մտածում եմ, որ նրանց հեշտությամբ կարելի է դարձնել քրիստոնյա, քանի որ նրանք կրոն չունեն։ Եթե թույլատրի մեր լորդը, ես կվերցնեմ ինձ հետ նրանցից վեցին և նրանք կարող են սովորել մեր լեզուն։» ։ Կոլումբոսը նշեց նաև, որ նրանց պարզ զենքերը և ռազմական մարտավարությունները նրանց դարձնում է հեշտ նվաճելի` գրելով «այս մարդիկ շատ պարզունակ էին պատերազմական հարցերում … Ես կարող եմ նրանց բոլորին նվաճել 50 հոգով և կառավարել ինչպես ցանկանամ։»
Կոլումբոսը նաև հետազոտեց Կուբայի հյուսիս արևելքեը, որտեղ նա իջևանեց հոկտեմբերի 28-ին։ Նոյեմբերի 22-ին Մարտին Ալոնսո Պինսոնը վերցրեց Պինտան չնախատեսված ճանապարհորդությության բնիկների կողմից «Բաբեքյու» անվանվող կղզում, որտեղ ըստ բնիկների շատ ոսկի կար։ Կոլումբոսը իր կողմից շարունակեց հետազոտել Իսպանյոլա կղզու հյուսիսային մասը, որտեղ նա իջևանեց դեկտեմբերի 5-ին ։ Այստեղ Սանտա Մարիան վթարի ենթարկվեց 1492 թվականի Սուրբ ծննդյան օրը և ստիպված լքվեց։ Վթարը օգտագորվեց որպես հրանոթներից կրակ արձակելու վայր, որպեսզի ճնշվի բնիկների դիմադրությունը ։ Կոլումբոսին ընդունեց Գուականագարի ցեղի կասիկը, ում հետ համաձայնվեցին, որ կոլումբոսի անձնակազմից որոշ մարդիկ կմնան կղզում։ Կոլումբոսը 39 թողեց մարդու ներառյալ Լուիս դե Տորեսին, the կոնվերսո համաժամանակյա թարգմանող, ով խոսում էր եբրայերենով և արաբերենով և հիմնադրեց Լա Նավիդադ բնակավայրը ներկայիս Հայիթիում ։ Կոլումբոսը իր հետ վերցրեց ևս մի քանի բնիկների և շարունակեց ճանապարհորդությունը ։ Նա մեկ նավեվ շարունակեց ճանապարհը Իսպանյոլայի հյուսիսային ափով, մինչև նրան միացավ Պինտան հունվարի 6-ին։
1493 թվականի հունվարի 13-ին Կոլումբոսը վերջին կանգառը իրականացրեց Նոր աշխարհում իր այս ճանապարհորդության ընթացքում, Իսպանյոլա կղզու Սամանա թերակղզու հյուսիս արևելյան հատվածում ։ Այստեղ նա հանդիպեց կռվարար Սիգուայոս ցեղի հետ, որոնք միակ բնիկներն էին, որոնք բռնություն իրականացրեցին Կոլումբոսի առաջին ճանապարհորդության ընթացքում ։ Սիգուայոսները հրաժարվեցին առևտրի մեջ մտնել Կոլումբոսի հետ և նրան դիմավորեցին նետերեվ. բախման ժամանակ բնիկներից մեկը սպանվեց հրաձիգից, մյուսը` վրավորվեց ։ Կոլումբոսը ընդհանուր առմամբ 10-ից 25 բնիկ վերցրեց իր հետո վերադարձին և նրանցից միայն յոթը կամ ութը ողջ հասան Իսպանիա։
Կոլումբոսն Իսպանիա վերադառնալիս գլխավորեց Նինան, բայց փոթորիկը բաժանեց նրանց Պինտայից և ստիպեց Նինային կանգներ Ազորյան կղզիների Սանտա Մարիա կղզում։ Նրա անձնակազմի մի մասը գնաց աղոթելու կղզու մատուռում` շնորհակալ լինելով, որ փրկվել են փոթորիկից։ Բայց մինչ նրանք աղոթում էին նրանց գերեվարեց կղզու կառավարիչը` մտածելով որ նրանք ծովահեններ են։ Երկու օր բանտարկվելուց հետո նրանց ազատ արձակեցին և Կոլումբոսը շարունակեց ճանապարհը դեպի Իսպանիա ։
Մեկ շաբաթից ավել անցկացնելով Պորտուգալիայումև հանդիպելով Էլեանոր Վիեուացու հետ` Կոլուբոսը ճանապարհվեց դեպի Իսպանիա։ Ֆեռնան Մագելանը այդ ժամանակ երիտասարդ տղա էր, ով աշխատում էր թագուհի Էլեանորի արքունիքում և շատ ուրախացել էր Կոլուբոսի այցից ։ Կոլումբոսը հասավ Պալոս դե լա Ֆրոնտերա 1493 թվականի մարտի 15-ին։ Կոլումբոսի հայտնագործության մասին լուրերն արագորեն սփռվեցին Եվրոպայում։
Երկրորդ ճանապարհորդություն
Կոլումբոսը լքեց Կադիսի նավահանգիստը 1493 թվականի սեպտեմբերի 24-ին 17 նավանոց նավատորմով` իր հետ վերցնելով 1.200 մարդ և Նոր Աշխարհում գաղութ հիմնադրելու համար անհրաժեշտ իրեր։ Ուղևորների մեջ կային հոգևորականներ, ֆերմերներ և զինվորներ, որոնք պետք է դառնային նոր գաղութարարները։ Այս նոր քաղաքականությունը կոչվում էր «հայտնաբերվածի գաղութացում, որի մեջ էր մտնում նաև բնիկների քրիստոնեացումը ։ Ժամանակակից հետազոտողները գտնում են, ինչպես գրել է Վաշինգտոն Փոստը, «անձնակազմի մեջ կարող էին լինել ազատ աֆրիկացիներ, որոնք ժամանել են Նոր Աշխարհ ստրկատիրության սկզբից տասնամյակներ առաջ» ։
Ինչպես առաջին ճանապարհորդության ժամանակ էր, նավատորմը կանգ առավ Կանարյան կղզիներում, որտեղի ճանապարհ ընկավ հոկտեմբերի 13-ին` հետևոլով ավելի կարճ ուղղության քան նախորդ ճանապարհոդրությունն էր։ Նոյեմբերի 3-ին Կոլումբոսը հայտնաբերեց լեռնային կղզի, որն անվանեց Դոմինիկա (լատիներենից` կիրակի), նույն օրն ավելի ուշ նա իջևանեց Մարի-Գալանտում, որն անվանեց Սանտա Մարիա լա Գալանտե։ Դրանից հետո նավարկեց դեպի Լե Սենտ (Լոս Սանտոս, »Սրբերը») և հետո ժամանեց Գվադելուպա կղզի, որն անվանեց Սանտա Մարիա դե Գվադալուպե դե Էստրեմադուրա, ի պատիվ աստվածամայր Մարիամի պատվին կառուցված մենաստանի Կեսարեսի Գվադալուպեում, Իսպանիա։ Նա հետազոտեց այս կղզին նոյեմբերի 4-ից 10-ը։
Կոլումբոսի մանկության ընկեր Միշելե դա Կուենոն, ով Կոլումբոսի հետ էր երկրորդ նավարկության ժամանակ, գրել է. «Իմ կարծիքով ինչ Ջենովան Ջենովա էր, այնտեղ չէր ծնվել ավելի հմուտ ճանապարհորդ, ինչպիսին էր Լորդ Ադմիրալը» Կոլումբոսը մեկ փոքր կղզի անվանեց Սոանա ի պատիվ Մեշելե դա Կուենոյի, ով իր ընկերն էր Սավոնայից ։
Կոլումբոսը նաև անվանեց Վիրջինյան կղզիների շղթան Islas de Santa Úrsula y las Once Mil Vírgenes, «Սուրբ Ուրսուլայի և 11.000 վիրջինացիների կղզիներ» (հետագայում կրճատվել է և կոչվել Islas Vírgenes, «Վիրջինացիների կղզիներ»)։
Տեղաբնիկների հետ առաջին ընդհարումներից մեկը տեղի ունեցավ նոյեմբերի 14-ին, երբ Սանտա Կրուզում Կոլումբոսի մարդիկ փրկեցին երկու բնիկ տղաների մարդակերներից։ Կոլումբոսի մարդիկ վերցրեցին կարիբյան կանոե և նրանց դիմակայեցին նետերով։ Մի քանի եվրոպացի վիրավորվեցին, սակայն նրանք սպանեցին բոլոր կարիբներին և իմացան, որ տղաները նոր էին անդամահատվել իրենց բռնողների կողմից։ Կոլումբոսը շարունակեց ճանապարհը Վիրջինյան կղզիներից և իջևանեց Պուերտո Ռիկոյում, որն անվանեց Սան Խուան Բատիստա ի պատիվ Հովհաննես Մկրտչի (հետագայում անվանումը տրվեց կղզում մայրաքաղաք Սան Խուանին)։
Նոյեմբերի 22-ին Կոլումբոսը վերադարձավ Իսպանյոլա, որտեղ այցելեց Լա Նավիդադ նավահանգիստ, որը կառուցվել էր առաջին ճանապարհորդության ժամանակ Հայիթիի հյուսիսում։ Կոլուբոսը գտավ նավահանգիստը ավերվա,ծ և ավերել էին բնիկ Տաինո ժողովուրդը ։ Ավերակներում գտնվեցին այստեղ մնացած 39 իսպանացիներից 11-ի դիերը։
Դրանից հետո Կոլումբոսը շարժվեց 100 կմ դեպի արևելք և հիմնադերց նոր բնակավայր, որն անվանեց Լա Իզաբելա, ներկայիս Դոմինիկյան հանրապետությունում ։ Լա Իզաբելան նույնպես երկար կյանք չունեցավ վատ աշխարհագրական դիրքի պատճառով։
Երրորդ ճանապարհորդություն
Բարտոլոմե դե Լաս Կասասի կողմից Կոլումբոսի օրագրի վերծանումից հայտնի է, որ երրորդ ճանապարհորդության հիմնական պատճառն էր ստուգել մայրցամաքի առյակությունը, որը Պորտուգալիայի թագավոր Ժուան II-ի կարծիքում պետք է տեղակայված լիներ Կապե Վերդե կղզիների հարավ արևմուտքում։ Ժուան թագավորը գիտեր այսպիսի մայրցամաքի գոյության մասին քանի որ Արևմտյան Աֆրիկայում գտնված կանոեները նավարկել էին արևմուտք ։
1498 թվականի մայիսի 30-ին Կոլումբոսը վեց նավով դուրս եկավ Սանլուկար դե Բառամեդայից դեպի Նոր աշխարհ երրորդ ճանապարհոդրության։ Այս նավերից երեքը ուղղակի ճանապահվեցին Իսպանյոլա շատ անհրաժեշտ մատակարարումը հասցնլու, մինչդեռ Կոլումբոսը մյուս երեք նավերով շարունակեց ճանապարհորդությունը հավանաբար ցանկանում էր անցնել Կարիբյան կղզիների հարավով` հույս ունենալով հասնել մայրցամաքային Ասիա ։
Կոլումբոսը ուղևորդվեց պորտուգալական Պորտո Սանտո, իր կնոջ հայրենից։ Դրանից հետո նա նավարկեց Մադեյրա և որոշ ժամանակ անցկացրեց պորտուգալացի նավապետ Ժոաո Գոնշալվես դա Կամարայի հետ, մինչ նավարկումը դեպի Կանարյան կղզիներ և Կապե Վերդե։
Մի քանի օր ազատ նավարկելով` Կոլումբոսի նավատորմը գտավ իր քամին և շարժվեց հյուսիս, Դոմինիկայի ուղղությամբ, որտեղ Կոլումբոսն այցելել էր նախորդ ճանապարհորդության ժամանակ։ Նավերը ժամանեցին Ժուան թագավորի պատկերացրած մայրցամաք, որը Հարավային Ամերիկան էր, երբ լքեցին Տրինիդադ հուլիսի 31-ին և շարժվեցին հարավ արևելքից ։ Նավատորմը նավարկեց հարավային ափով և մուտք գործեց Կոլումբոսի նեղուց` խարիսխ գցելով Սոլդադո Ռոքի մոտ, որտեղ շփման մեջ մտան մի խումբ տեղաբնիկ հնկացիների հետ, որոնք կանոեներով էին ։ Կոլումբոսը դրանից հետո իջևանեց Տրինիդադում օգոստոսի 2-ին ։ Համալրելով ջրի և սննդի պաշարները օգոստոսի 4-ից 12-ը` Կոլումոսը ճանապարհորդեց Պարիա նեղուցով, որը բաժանում է Տրինիդադը ներկայիս Վենեսուելայից, Օրինոկո գետի դելտայի մոտ։ Նա ոտք դրեց Հարավային Ամերիկա մայրցամաքի վրա Պարիա թերակղզում։
Հետազոտելով նոր մայրցամաքը, Կոլումբոսը հայտնաբերեց մեծ քանակությամբ խմելու ջուր, որը Օրնիկո գետով թափվում էր Ատլանտյան օվկիանոս և տեսավ մեծ ցամաքային հատված, որը շատ ավելի մեծ էր այլ կղզիներից։ Նա ենթադրեց, որ հնարավոր է նոր մայրցամաքում է հնարավոր բիբլիական Եդեմը։ Դրանից հետո նա նավարկեց Չակաչակարե և Մարգարիտա կղզիներ։
Վատառողջ լինելու պատճառով նա վերադարձավ Իսպանյոլա օգոստոսի 19-ին և իմացավ որ նոր գաղութում շատ իսպանացիներ ապստամբել են նրա դեմ` բացատրելով որ Կոլումբոսը նրանցից գաղտնի է պահում Նոր աշխարհի շատ հարստություններ։
Դաժանության մեղադրանքներ
1499 թվականի հոկտեմբերին, Կոլումբոսը երկու նավ ուղարկեց Իսպանիա՝ խնդրելով արքունիքին նշանակել թագավորական պաշտոնյա, ով կօգնի իրեն ղեկավարել ։ Այս ընթացքում Կոլումբոսի բռնակալության մասին շշուկներն արդեն հասել էին արքունիքին։ 1500 թվականին միապետները որոշեցին ազատել Կոլումբոսին ղեկավարի պաշտոնից, ձերբակալեցին և տեղափոխեցին Իսպանիա շղթայված ։ Նրան փոխարինեց Ֆրանսիսկո դե Բոբադիլլան Կալատրավայի միաբանությունից։ Արքունիքի կողմից Բոբադիլային հանձնարարվել էր նաև հետաքննել Կոլումբոսի դեմ առաջադրված դաժանության մեղադրանքները։ Հասնելով Սանտո Դոմինգո, երբ Կոլումբոսը բացակայում էր իր երրորդ ճանապարհորդության ընթացքում, Բոբադիլային անմիջապես դիմավորեցին բողոքները Կոլումբոս երեք եղբայրների՝ Քրիստոֆերի, Բարտոլոմեոյի և Դիեգոյի վերաբերյալ։ Բոբադիլլան զեկուցեց Իսպանիա, որ Կոլուբոսը պարբերաբար օգտագործել է խոշտանգումների և դաժանությունների մեթոդը Իսպանյոլայում կառավարելու ընթացքում։
Ըստ զեկույցի Կոլումբոսը մեկ անգամ մեղավոր է ճանաչել մեկ մարդու հացահատիկ գողանալու համար և հրամայել է կտրել նրա ականջները և քիթը, որից հետո վաճառել ստրկության։ Զեկույցում նշված էր, որ Կոլումբոսը շնորհավորել է եղբորը՝ Բարտոլոմեոյին, որպես «ընտանիքի պաշտպան», երբ վերջինս հրամայել էր մի կնոջ մեր անցնել փողոցով, որից հետո կտրել նրա լեզուն, Կոլումբոսին ցածր խավից անվանելու համար ։ Փաստաթղթում նկարագրվում էր նաև ինչպես է կոլումբոսը դաժանորեն հաշվեհարդար տեսել տեղաբնիկների ապստամբություններին, սկզբում սպանել նրանց, որից հետո նրանց մարմնի մասերը քարշ տվել փողեցներով, որպեսզի մնացածը վախենան և այլև չապստամբեն ։
Չորրորդ ճանապարհորդություն (1502–1504)
1502 թվականի մայիսի 11-ին Կոլումբոսը իր եղբոր և որդու հետ դուրս եկավ Կադիսից Սանտա Մարիա և երեք այլ նավերով։ Նա նավարկեց դեպի Մարոկկոյի ափ, Ասիլա, որպեսզի փրկի պորտուգալացի զինվորներին մավրերի պաշարումից։
Հունիսի 15-ին նրանք Մարտինիկայում էին։ Փոթորիկ էր մոտենում և շարունակեց հույս ունենալով ապաստան գտնել Իսպանյոլայում։ Նա ժամանեց Սանտո Դոմինգո հունիսի 29-ին, սակայն չթույլատրեցին նավահանգիս կատարել և նոր նահանգապետը հրաժարվեց հավատալ նոր փոթորիկի մաիսն լուրին։ Այսպիսով Կոլումբոսի նավերը չկարողացան ապաստան գտնել և ստիպված էին դիմակայել փոթորիկին։ Կոլումբոսի նավերը փոքր վնասներով փրկվեցին, մինչդեռ նահանգապետի 30 նավից 29-ը կործանվեցին՝ խլելով 500 կյանք և մեծ քանակությամբ ոսկի։
Ճամայկայում կարճ դադարից հետո Կոլումբոսը նավարկեց Կենտրոնական Ամերիկա՝ հասնելով Հոնդուրասի ափեր հուլիսի 30-ին։ Այստեղ Բարտոլոմեոն գտավ տեղաբնիկների և մեծ նավակներ։ Օգոստոսի 14-ին նա իջևանեց հիմնական մայրցամաք Հոնդուրասի ներկայիս տարածքում։ Նա ամիսներ շարունակ հետազոտեց Հոնդուրասի, Նիկարագուայի և Կոստա Ռիկայի ափերը մինչև մեկնելը ներկայիս Պանամա Հոկտեմբերի 16-ին։
1499 թվականի հոկտեմբերին Կոլումբոսը երկու նավ ուղարկեց Իսպանիա խնդրելու Իսպանիայի թագին նշանակել թագավորական կոմիսար իրեն օգնելու համար ։ Այդ ժամանակ Կոլումբոսի կողմից բռնակալության և անգործունակության մեղադրանքները նույնպես հասան թագին։ Թագուհին ուղարկեց Ֆրանսիսկո դե Բոբադիլային, ով Մարկիզ Բեատրիս դե Բոբադիլայի ազգականն էր և Կոլումբոսի հովանավորն ու Իզաբելլա թագուհու մտերիմ ընկերը, որպեսզի հետաքննի ծովակալի կողմից դաժանության մեղադրանքները։ Ժամանելով Սանտո Դոմինգո՝ երբ Կոլումբոսը բացակայում էր, Բոբադիլային անմիջապես դիմավորեցին բոլոր երեք Կոլումբոս եղբայրների վերաբերյալ բողոքներով{{Sfn|Bergreen|2011|ref=none|pp=276–77}։} Նա տեղափոխվեց Կոլումբոսի տուն և խլեց նրա ունեցվածքը և իրեն հռչակեց նահանգապետ ։
Քննադատություններ
Կոլումբոսի ճանապարհորդությունները հիմք դրեցին Եվրոպայի գաղութատիրական ծավալմանը ։ Դրանք ձեռնարկվել էին «Նոր աշխարհի» հարստությանը տիրելու և աշխարհը քրիստոնեական հավատին դարձնելու կաթոլիկական երազանքի պատճառով։ Տարբեր աշխարհամասերի միջև նման հաղորդակցություններ նախկինում էլ էին եղել, բայց կոլումբոսյան արշավանքներով սկսված շրջանն առանձնացավ «Նոր աշխարհից» մեծ հարստության ներկրումով և բնիկների հարկադիր աշխատանքով, որը ձևավորեց Եվրոպան որպես կապիտալիստական և գաղութատիրական հսկա։
Շատ հետազոտողներ նշում են, որ Կոլումբոսի ճանապարհորդությունները հանգեցրել են հազարավոր Կարիբյան հնդկացիների մահերի։ Դրանք հետևանք են եղել կոտորածների և նոր հիվանդությունների։ Որոշ հաշվարկներով՝ Կոլումբոսի առաջին ճամփորդությանը հաջորդող 21 տարիների ընթացքում 8 միլիոն մարդ է սպանվել բռնության ու հիվանդությունների պատճառով ։ Բնիկների ապստամբության փորձերը ճնշվել են եվրոպացիների կողմից՝ շնորհիվ վերջիններիս ունեցած զենքերի։
Բացի այդ, գիտնականները շեշտում են նաև Կոլումբոսի ներգրավվածությունը ստրակավաճառության մեջ։ Նա սկիզբ է դրել տրանսատլանտյան ստրկավաճառությանը՝ երկրորդ ճանապարհորդությունից իր հետ Իսպանիա բերելով 6 շղթայված տաինոների։ Հաշվի առնելով կոլումբոսյան արշավանքների այս անտեսված կողմերը՝ շատ բնիկ ամերիկացիների համար այսօր Կոլումբոսին մեծարելը հավասար է նրան, որ հրեաներին խնդրեն մեծարել Հիտլերին ։
Ամերիկայում եվրոպացիների ու բնիկների հանդիպումը սկիզբ դրեց նաև վերջիններիս մասին կարծրատիպային պատկերացումներին։ Կոլումբոսի ճանապարհորդություններին հաջորդող շրջանում եվրոպացի գրողները, նկարիչները պատկերել են բնիկներին միաժամանակ որպես վայրենի մարդակերների և մանկամիտների, իսկ կանանց վերագրել չափազանցված սեռական վարք։ Բնիկ ամերիկացիներն ավանդաբար ներկայացվել են որպես անգրագետ ժողովուրդներ, մինչդեռ Ամերիկայում մինչ այս արշավանքները եղել են հնչյունային և նշանային համակարգեր։ Այս ամենը ստեղծել է բնիկների պատկերը որպես ստորադասների՝ այդպիսով արդարացնելով եվրոպացիների նվաճումները, ստրկավաճառությունը, կրոնափոխության պրակտիկան։
Պետության և իրավունքի պատմություն
Պետության և իրավունքի պատմություն, գիտաիրավական գիտություն, որը զբաղվում է պետության և իրավունքի համակարգի զարգացման պատմական օրինաչափության հայտնաբերմամբ և հետազոտությամբ։
Քրիստափոր Կոլումբոս
Քննադատություններ
Բնիկները, որքան էլ ներկայացվում են որպես քաղաքակրթություններից զուրկ, ունեցել են տարատեսակ սոցիալական համակարգեր՝ հավասար խմբերից մինչև հիերարխիկ թագավորություններ ու բռնակալ կայսրություններ։ Նրանք խոսել են հարյուրավոր լեզուներով, ունեցել ոռոգման բարդ համակարգեր, հաղորդակցման և առևտրի ցանցեր, այնպիսի սոցիալական կառույցներ, ինչպես ացտեկների և ինկաների քաղաք֊պետությունները։
Պետության և իրավունքի պատմություն
Գրականություն
Կատեգորիա:Իրավունքի պատմություն
Քրիստափոր Կոլումբոս
Քննադատություններ
Կոլումբոսի նախաձեռնած ճանապարհորդությունները փոխարինեցին այս ամենը եվրոպական մոդելով՝ որպես կանոն վերացնելով գրության, կրոնի, գաղաքակրթության բնիկ համակարգերը։ Այլ կերպ ասած, Կոլումբոսի գալուստը անիրավացիորեն համարվում է այս հասարակությունների պատմությունների և մշակույթների սկիզբը։
Թեև եվրոպացիները Ամերիկա աշխարհամասը կոչեցին «Նոր աշխարհ», դրա որոշ հատվածներ բնակեցված են եղել 30 հազար տարի առաջ, այնպես որ շատ գիտնականներ վիճարկում են հարցը, թե որն է իրական «Հին աշխարհը»։ 1492թ֊ին Ամերիկայում ապրում էր 75-100 մլն մարդ, այլ կերպ ասած՝ Կոլումբոսի արշավանքները «հայտնագործություն» համարելն իսկ վիճելի է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անձինք թղթադրամների վրա Կատեգորիա:Իտալացի ծովագնացներ Կատեգորիա:Քրիստափոր Կոլումբոս Կատեգորիա:15-րդ դարի ճանապարհորդներ Կատեգորիա:Իտալացի ճանապարհորդներ
Instant Crush
«Instant Crush, ֆրանսիական Daft Punk հաուս դուետի երգն է, ամերիկացի երաժիշտ Ջուլիան Կասաբլանկասի հետ համագործակցությամբ։ Այն թողարկվել է 2013 թվականի նոյեմբերի 22-ին, որպես Daft Punk-ի «Random Access Memories» կոչվող չորրորդ ստուդիական ալբոմի չորրորդ սինգլ։ Երգը գրվել է Ջուլիան Կասաբլանկասի և դուետի անդամներ Թոմա Բանգալտերի և Գի-Մանուել դե Օմեմ-Քրիստոյի կողմից։
Նախապատմություն
Daft Punk-ի տղաները Ջուլիան Կասաբլանկասի հետ ծանոթացել են ընդհանուր ընկերոջ միջոցով` իրենց ձայնագրման ստուդիայիում, երբ 2010 թվականին աշխատում էին «Տրոն. Ժառանգություն» (Tron։ Legacy) ֆիլմի սաունդթրեքի վրա ։ Դուետի տղաները, ովքեր Ջուլիանի The Strokes խմբի երկրպագուն են, նրան ներկայացնում են երգի ինստրումենտալ տարբերակը, որը նրանք նախատեսում էին ներառել իրենց չորրորդ ստուդիական ալբոմում Ջուլիան լսելով երգի ինստրումենտալը, դրական կարծիք է հայտնել և հետագայում երգի համար ձայնագրել է իր վոկալը ։
Երգը ամբողջությամբ գրվել և մշակվել է Ջուլիան Կասաբլանկասի և Daft Punk-ի անդամներ Թոմա Բանգալտերն և Գի-Մանուել դե Օմեմ-Քրիստոյի կողմից։ Ջուլիան Կասաբլանկասը երգի գլխավոր կիթառահարն է։ Դուետի տղաները նույնպես նվագել են կիթառ, ինչպես նաև ստեղնաշարային գործիքները և սինթեզը։ Ամերիկացի երաժիշտ Նաթան Իստը նվագել է բաս կիթառ երգի համար, իսկ Ջոն Ռոբինսոնը ստեղնաշարային գործիքներն է նվագել։
Տեսահոլովակ
Երգի տեսահոլովակը, որի ռեժիսորն է Ուորեն Ֆուն, թողարկվել է 2013 թվականի դեկտեմբերի 6-ին Daft Punk-ի պաշտոնական VEVO էջում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2013 սինգլներ Կատեգորիա:Daft Punk երգեր Կատեգորիա:2013 երգեր
(8373) Ստեֆենգոլդ
(8373) Ստեֆենգոլդ (Stephengould), աստերոիդ աստերոիդների գոտու արտաքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1992 թվականի հունվարի 1-ին Կարոլին Շումեյկերի և Յուջին Շումեյկերի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,281916 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,4637 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 5,1001 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2171,65 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,165773 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 40,79° անկյուն։
Ստեֆենգոլդ աստերոիդը պատկանում է Գրիքուայի աստերոիդների ընտանիքին։ Այս ընտանիքի աստերոիդները շարժվում են Արեգակի շուրջ 3,1 - 3,27 ա. մ. միջակայքում ընկած մեծ կիսաառանցքներով, և ոչ քիչ քան 0,35 էքսցենտրիսիտետ։ Այս ընտանիքի աստերոիդները ունեն են Յուպիտերի հետ 2:1 ուղեծրային ռեզոնանս։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գրիքուայի ընտանիքի աստերոիդներ Կատեգորիա:1992 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կարոլին Շումեյկերի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Յուջին Շումեյկերի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու արտաքին մասի աստերոիդներ
Գևորգ Օհանյան (այլ կիրառումներ)
Գևորգ Օհանյան անուն-ազգանունը կարող է վերաբերել.
Գրիգոր Օհանյան (այլ կիրառումներ)
Գրիգոր Օհանյան անուն-ազգանունը կարող է վերաբերել.
Ֆալկադե
Ֆալկադե  (Falcade), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Վենետո մարզում՝ Բելունո գավառում ։ Բնակչությունը կազմում է 2205 մարդ, բնակչության խտությունը 42 կմ/մարդ²։ Տարածքը 53 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 32020։ Հեռախոսային կոդ՝ 0437։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Խորեն Աբրահամյան (ռազմական գործիչ)
Խորեն Հարությունի Աբրահամյան, հայ խորհրդային ռազմական գործիչ, դիվիզիայի կոմիսար, Հայաստանում խորհրդային իշխանության հաստատման աջակից։
Կենսագրություն
Ծնվել է Նախիջևան քաղաքում։ Մասնակցել է Հայաստանում խորհրդային կագերի հաստատմանը և քաղաքացիական կռիվներին, Միջին Ասիայում՝ բասմաչության դեմ մղված մարտերին։ 1930 թվականին ավարտել է Լենինգրադի Տոլմաչովի անվան ռազմա-քաղաքական ակադեմիան։
Եղել է Հայկական Վորոշիլովի անվան 76-րդ լեռնահրաձգային դիվիզիայի կոմիսար, քաղբաժնի պետ, ՀԿԿ Կենտկոմի անդամ (1933), ՀԽՍՀ ԿԳԿ-ի (1931) և ԱՍՖՍՀ ԿԳԿ-ի (1935) անդամ։
Պարգևատրվել է Կարմիր աստղի շքանշանով։
Ջեյս Նորման
Ջեյս Նորման (Jace Norman, ), ամերիկացի դերասան։ Առավել հայտնի է «Վտանգավոր Հենրին» հեռուստասերիալում Հենրի Հարթի դերով և «Ադամի պառակտումը» ֆիլմում Ադամ Բայկերի դերով։
Կենսագրություն և կարիերա
Իր առաջի դերը ստացել է 2012 թվականին «Ջեսսի» հեռուստասերիալում ։ 2014 թվականին խաղացել է առաջատար դերը «Վտանգավոր Հենրին» հեռուստասերիալում ։ Նա նաև նկարահանվել է Nickelodeon ալիքի օրիգինալ ֆիլմերում որոնցից են «Ադամի պառակտումը», «Ռուֆուս» և «Ռուֆուս 2» ։ Նա հնչունավորել է Սպարկին «Սպարկ» մուլտֆիլմում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի հեռուստատեսային դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի կինոդերասաններ Կատեգորիա:21-րդ դարի դերասաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի տղա երեխա դերասաններ
Կաստելնոու դե Սեանա
Կաստելնոու դե Սեանա (Castellnou de Seana)-մունիցիպալիտետ Իսպանիայում, գտնվում է Լեյդա պրովիցիայում, Կատալոնիայի ինքնավար մարզում։ Մունիցիպալիտետը մտնում է Պլա-դ’Ուրժել շրջանում։ Տարածքը՝ 16,1 կմ²։ Բնակչությունը՝ 735 (2010)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքներ
Միրոնովկա (գյուղ, Արտյոմովսկի շրջան)
Միրոնովկա (Миронівка), գյուղ Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Արտյոմովսկիում։
2001 թվականի տվյալներով Միրոնովկա գյուղում բնակվում էր 58 մարդ։
Հակոբ Օհանյան (այլ կիրառումներ)
Հակոբ Օհանյան անուն-ազգանունը կարող է վերաբերել.
Միրոնովկա (գյուղ, Արտյոմովսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Արտյոմովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Կոշակովագ
Կոշակովագ, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Արեշի գավառում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Հնէաշխարհագրություն
Հնէաշխարհագրությունը ուսումնասիրում է աշխարհագրական թաղանթի պատմական զարգացման օրինաչափությունները, բնության ու մարդու փոխազդեցության արդյունքում բնական միջավայրի պատմությունը։
Կառուցվածք
Հնէաշխարհագրության կառուցվածքը արտահայտվում է երեք ձևով․ կոմպոնենտային, ժամանակային և տարածական։ Կոմպոնենտային կտրվածքով առանձնացնում են տարածքային միավորով օրինակ՝ Եվրոպայի հնէաշխարհագրություն, Աֆրիկայի հնէաշխարհագրություն և այլն։ Ժամանակային կտրվածքով առանձնացվում են պալեոզոյի հնէաշխարհագրություն, մեզոզոյի հնէաշխարհագրություն, անթրոպոգենի հնէաշխարհագրություն և այլն։ Կոմպոնենտային կտրվածքով առանձնացնում են հնէաերկրաձևաբանություն, հնէակլիմայագիտություն, հնէակենսաաշխարհագրություն և այլն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գիտություն Կատեգորիա:Հասարակական աշխարհագրություն Կատեգորիա:Աշխարհագրություն
Արիել Օրտեգա
Արիել Առնալդո Օրտեգա (Ariel Arnaldo Ortega, ), արգենտինացի ֆուտբոլիստ, որը հանդես է եկել որպես հարձակվող, կիսապաշտպան։ Խաղացել է Արգենտինայի ֆուտբոլի հավաքականում։
Կենսագրություն
Եղել է «Ռիվեր Փլեյթ» ակումբի սան։ Մի շարք եվրոպական ակումբներում («Պարմա», «Վալենսիա»,«Սամպդորիա») երկար տարիներ խաղալուց հետո  Օրտեգան 2004 թվականին վերադարձել է Արգենտինա։ Սկզբում հանդես է եկել «Նյուելլս Օլդ Բոյսի» կազմում, իսկ 2006 թվականին ընդգրկվել է «Ռիվերի» կազմում։ 2008 թվականին Կլաուսուրայի գավաթի խաղարկության ընթացքում Օրտեգան խնդիրներ է ունեցել  թիմի նոր ղեկավարի՝ Դիեգո Սիմեոնեի հետ։ Դրա հիմնական պատճառը ռեժիմի խախտումն էր՝ Օրտեգան հակում ուներ ալկոհոլի նկատմամբ։ Նույն թվականի մրցաշրջանի կեսից Օրտեգան հեռացվեց թիմից, սակայն ճանաչվեց չեմպիոն։ 2008 թվականի Ապերտուրայի մրցաշրջանում գործող չեմպիոն «Ռիվերը» զբաղեցրել է վերջին՝ 20-րդ տեղը։ Օրտեգան մեկ տարվա պայմանագիր է կնքել Արգենտինայի երկրորդ դիվիզիոնում հանդես եկող «Ինդեպենդենտե Ռիվադավիա» ակումբի հետ ։ Նա զուգահեռաբար բուժվել է ալկոհոլային կախվածությունից Չիլիի հիվանդանոցներից մեկում։ Թիմի ընտրությունը պայմանավորված էր աշխարհագրական տեղակայությամբ՝ Չիլիի մոտ գտնվող Մենդոսա նահանգի հետ։
2009 թվականին կեսերին Օրտեգան վերադարձել «Ռիվեր»։ Նրան կանչել է Դիեգո Մարադոնան Գանայի ֆուտբոլի հավաքականի դեմ ընկերական խաղի  համար սեպտեմբերի  30-ին, սակայն նա չի մասնակցել խաղին, քանի որ վնասվածք էր ստացել «Ռիվերի» կազմում, որը նախորդել էր հավաքականի խաղին։
2011 թվականի հունվարի 13-ին Օրտեգան վաձակալության իրավունքով տեղափոխվել է «Օլդ Բոյզ».
2011 թվականի օգոստոսի 10-ին վարձակալության իրավունքով նա տեղափոխվել է Երրորդ արգենտինական դիվիզիոնի Մետրոպոլիտանի պրիմիեր «Դեֆենսորես դե Բելգրանո» ակումբ  ։
2012 թվականի օգոստոսի 9-ին Օրտեգան հայտարարել է իր ֆուտբոլային կարիերայի ավարտի մասին ։
Նվաճումներ
Ռիվեր Փլեյթ Պարմա Նյուլեյզ Օլդ Բոյզ Արգենտինայի հավաքական
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արգենտինայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ռիվեր Փլեյթի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Վալենսիայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Սամպդորիայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Պարմայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆեներբահչեի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Նյուելս Օլդ Բոյզի ֆուտբոլիստներ
Ջեֆ Մանուկյան
Ջեֆ Մանուկյան (Jeff Manookian, ), ամերիկահայ դաշնակահար, կոմպոզիտոր և դիրիժոր Սոլթ Լեյք Սիթիից (Յուտա) ։
Կենսագրություն
Ջեֆ Մանուկյանը 2017 թվականին առաջին մրցանակն է բաժանել Դաշնամուրի ուսուցիչների համաշխարհային ասոցիացիայի կազմակերպած դաշնակահարների միջազգային մրցույթում ։ Նա եղել է Բրիգհամ Յանգ համալսարանի Barlow Endowment-ի, Աբրահամյան լարային քառյակի և Արվեստների ազգային հիմնադրամի բիզնես գործընկերը։
Մանուկյանը եղել է Տուկումանի (Արգենտինա, 10 տարի ), Intermountain Classical Orchestra-ի (Սոլթ Լեյք Սիթի, Յուտա), Յուտայի համալսարանի ամառային գեղարվեստական նվագախմբի, Վեսթմինսթերի կամերային նվագախմբի (Սոլթ Լեյք Սիթի, Յուտա) երաժշտական տնօրեն և Յուտայի հռետորական ընկերության (ԱՄՆ) գեղարվեստական ղեկավար ։
Մանուկյանի երաժշտությունը հնչել է Քենեդիի կենտրոնում (ուղիղ հեռարձակվել է համացանցով)։ Չեխիայի ռադիոյի սիմֆոնիկ նվագախումբը (Բոստոնի սիմֆոնիկ դահլիճում և Պրահայի «Դվորժակ» սրահում), Հայաստանի ֆիլհարմոնիկ նվագախումբը, Հայաստանի ազգային օպերային թատրոնի նվագախումբը և երգչախումբը, «Սերենադ» կամերային նվագախումբը, Լաս Վեգասի համալսարանի երաժշտական ընկերությունը, Փասադենայի, Յուտայի, Քարսոն Սիթի (Նևադա), Ամերիկյան արևմտյան, Սոլթ Լեյք Սիթիի սիմֆոնիկ նվագախմբերը, Վեսթմինսթերի կամերային նվագախումբը, «Բարտոկ» անսամբլը (Սանտյագո, Չիլի), դաշնակահար Գրանտ Յոհանեսենը և բազմաթիվ մենակատարներ Մանուկյանի ստեղծագործությունները ներառել են իրենց համերգային երգացանկերում ։
Մանուկյանի մի քանի ստեղծագործություններ թողարկել են Warmer Brothers Publications, Feature Films for Families և Windsor Editions հրատարակչությունները։ Մանուկյանի ստեղծագործությունները կարելի է լսել Albany Records, 4-Tay Records, MMC Recordings, Tantara և MAF Excel լեյբլներում ։
Մանուկյանը որպես հրավիրյալ դիրիժոր ղեկավարել է Փասադենայի սիմֆոնիկ նվագախումբը, Հայաստանի ֆիլհարմոնիկ նվագախումբը, Հայաստանի ազգային օպերայի նվագախումբը և երգչախումբը, «Սերենադ» կամերային նվագախումբը, Լաս Վեգասի համալսարանի երաժշտական ընկերության նվագախումբը և այլն ։
Ջեֆ Մանուկյանը վախճանվել է 2021 թվականի հուլիսի 21-ին արյան քաղցկեղից ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայերն Արգենտինայում Կատեգորիա:Ամերիկահայ դիրիժորներ Կատեգորիա:Ամերիկահայ կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Ամերիկահայ երաժիշտներ Կատեգորիա:1953 ծնունդներ Կատեգորիա:Քաղցկեղից մահացածներ
Ջարդված պատուհանների տեսություն
Ջարդված պատուհանների տեսություն (ՋՊՏ), քրեաբանական տեսություն, որը մանր հանցագործությունները դիտում է ոչ միայն որպես քրեական իրավիճակի ցուցիչ, այլև որպես ընդհանուր հանցավորության վրա ազդող ակտիվ գործոն։ Ձևակերպվել է 1982 թվականին ամերիկացի սոցիոլոգներ Ջեյմս Ուիլսոնի և Ջորջ Քելլինգի կողմից ։ Անվանումն առաջացել է հեղինակի կողմից մեջբերված տեսության գործողության տիպական օրինակից. «Եթե շենքում կոտրված է մեկ ապակի, և ոչ ոք այն չի փոխում, ապա որոշ ժամանակ անց այդ շինությունում ամբողջական ոչ մի ապակի չի լինի»։ Տեսությունը բազմիցս քննադատվել է ։
Տեսություն
Տեսությունը պնդում է, որ հասարակության ներողամիտ լինելը մանր հանցագործությունների նկատմամբ, ինչպիսիք են աղբը չթույլատրված վայրերում թափելը, վանդալությունը, հանրային հարբեցողությունը, պտուտադռնակով մետրո ցատկելը և այլն, ուղղակիորեն մարդկանց հրահրում են նման կամ ավելի լուրջ հանցագործություններ կատարելու։ Կենցաղային մակարդակում նման պրովոկացիաների հոգեբանական մեխանիզմը ներկայացվում է հետևյալ արտահայտությամբ. «Եթե մյուսներին կարելի է, ապա ինչո՞ւ ինձ չի կարելի»։ Մարդը տեսնում է, որ հասարակության մյուս անդամների կողմից վարքի կանոնների խախտումներին վերջ չի տրվում, և, որպես արդյունք, դադարում է հաշվի առնել իր համար պարտադիր կանոնները (ընդ որում ոչ միայն նրանք, որոնց խախտումը նա նկատել է, այլ նաև ցանկացած մյուսները)։ Այդպիսով, հասարակության մեջ «թույլատրելի խախտման» պայմանական միջին նշաձողն աստիճանաբար ընկնում է, և վաղ թե ուշ դա հանգեցնում է արդեն լուրջ հանցագործությունների թվի աճին։
Եվ ընդհակառակը, աննշան խախտումները կանխարգելելու և նույնիսկ առավել աննշան կանոնները խախտողներին պատժելու համար ակտիվ աշխատանքը (այսպես կոչված «զրոյական հանդուրժողականությունը») ընդհանուր առմամբ խախտումների նկատմամբ անհանդուրժողականության մթնոլորտ է ստեղծում, իսկ աննշան հանցագործությունները կանխարգելելու գործունեությունը թույլ է տալիս «համընթացորեն» կասեցնել կամ զգալիորեն սահմանափակել կրկնահանցագործների հնարավորությունները, որոնք սովորաբար անտեսում են հասարակական վայրերում անհրաժեշտ վարքի կանոնները ։
Անձրևային երեք օր
Անձրևային երեք օր (Three Days of Rain), ռեժիսոր Մայքլ Մերեդիտի կողմից 2002 թվականին նկարահանված դրամատիկ ֆիլմ։ Սյուժեն հիմնված է Անտոն Պավլովիչ Չեխովի վեց պատմվածքների վրա, որոնց գործողությունները տեղափոխված են ժամանակակից Քլիվլենդ։ Ֆիլմն առաջին անգամ ցուցադրվել է 2002 թվականի մայիսի 12-ին Թրայբեկի կինոփառատոնում։ 2003 թվականին ֆիլմը ցուցադրվել է նաև Կաննի և Մոսկվայի կինոփառատոների շրջանակներում։
Ջարդված պատուհանների տեսություն
Տեսություն
Որպես պատկերավոր ապացույց՝ տեսության հեղինակները ներկայացրել են ջարդված պատուհանների օրինակը. եթե տանը չեն փոխում կոտրված մեկ ապակին, ապա շուտով այդ տանը ոչ մի ամբողջական ապակի չի մնա, իսկ այնուհետև կսկսվի դիակապտություն և տարածքի ընդհանուր հանցավոր վիճակի կտրուկ վատթարացում։ Այս օրինակը դարձել է տեսության ոչ պաշտոնական անվանումը ։
Անձրևային երեք օր
Սյուժե
Մի սովորական երեքշաբթի Քլիվլենդում ամպրոպ սկսվեց, որը տևեց երեք օր։ Տարբեր մարդկանց վեց պատմությունների մասին է պատմվում ֆիլմում, որը միավորում է այս ամպամած եղանակը։ Դրանցից են թմրամոլը, որը զրկվել է դստեր նկատմամբ խնամակալությունից իր կործանարար սովորության պատճառով, որդուն կորցրած տաքսու վարորդը, բիզնեսմենը, որի ընկերությունը սալիկներ է արտադրում, իր աշխատանքը կորցրած մտավոր հետամնաց դռնապանը, տեղացի դիջեյը և քաղաքի մյուս բնակիչները։
Ջարդված պատուհանների տեսություն
Գործնական կիրառություն
Տեսությունը գործնականում լայն կիրառություն է գտել սկզբում Նյու Յորքում, իսկ այնուհետև՝ ԱՄՆ-ի, Եվրոպայի, Հարավային Աֆրիկայի, Ինդոնեզիայի և այլ երկրների շատ այլ քաղաքներում։ Ռուդոլֆ Ջուլիանին, որը 1994 թվականին ընտրվել է Նյու Յորքի քաղաքապետ, և Նյու Յորքի ոստիկանության նոր կոմիսար պայքար են հայտարարել այնպիսի մանր խախտումների դեմ, ինչպիսիք են գրաֆիտին և մետրոյով անտոմս երթևեկելը, մուրացկանությունը, ռետինե մահակներով կռիվները և նմանատիպ այլ իրավախախտումները։ Այն, ինչին նախկինում մեծ ուշադրություն չէին հատկացրել, դարձել էր անընդունելի։ Չնայած քննադատությանն ու ծաղրին՝ Ջուլիանին հետևողականորեն պայքարել է «ջարդված պատուհանների» դեմ, ինչը հանգեցրել է քաղաքում հանցագործությունների թվի նվազմանը։ Բնակիչներն ստացել են ավելի մաքուր և անվտանգ քաղաք, ինչպես նաև վստահություն ոստիկանության՝ ոչ միայն մանր իրավախախտումների, այլև ծանր հանցագործությունների դեմ պայքարելու կարողությունների նկատմամբ։ 1990-ական թվականների վերջին Նյու Յորքում անձի դեմ ուղղված հանցագործությունների թիվը նվազել է 56 %-ով ։
Անձրևային երեք օր
Կարծիքներ
Ֆիլմն արժանացել է կինոքննադատների տարբեր գնահատականների ։ Rotten Tomatoes կայքում 10%-ի հիման վրա ֆիլմն ունի 40% դրական ակնարկ, Metacritic կայքում` 100-ից 52 միավոր 12 ակնարկներից։ Ամերիկացի կինոքննադատ Ռոջեր Էբերթը 4 աստղից ֆիլմին տվել է 2,5 աստղ ։
Ջարդված պատուհանների տեսություն
Գործնական կիրառություն
Այլ ուսումնասիրությունները, սակայն, չեն կարողացել գտնել ուղիղ պատճառահետևանքային կապ նման քաղաքականություն վարելու և այդ քաղաքում հանցավորության անկման միջև ։ Հանցագործությունների նվազում տեղի է ունեցել ոչ միայն Նյու Յորքում, այլև ամբողջ Միացյալ Նահանգներում և նույնիսկ այն քաղաքներում, որտեղ նման քաղաքականություն չի կիրառվել։ Ի թիվս այլ հնարավոր պատճառների, բացի մանր հանցագործությունների դեմ պայքարից, նշվել են հետևյալները. 1992-1999 թվականներին Նյու Յորքում գործազրկության մակարդակի անկում 39 %-ով և ավելի ծանր հանցագործություններ կատարած անձանց (ֆելոնիա) ավելի ինտենսիվ ձերբակալություն 1980-ական թվականների համեմատ ։ Նյու Յորքում կոտրված պատուհանների տեսության կիրառման հնարավոր բացասական հետևանքներից էին հետևյալները՝ քրեական արդարադատության համակարգի չափազանց մեծ ծանրաբեռնվածությունը, մանր հանցագործությունների համար բարձր տուգանքներով աղքատ քաղաքացիներին ծանրաբեռնելը և հարաբերությունների վատթարացումը ոստիկանության ու ազգային փոքրամասնությունների միջև, որոնք, ըստ քննադատների, ենթարկվել էին ոստիկանության չափազանց ագրեսիվ վերահսկողության ։
Անձրևային երեք օր
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2002 ֆիլմեր Կատեգորիա:Անտոն Չեխովի ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:2000-ականների դրամա ֆիլմեր
Ջարդված պատուհանների տեսություն
Փորձարարական ստուգում
Գրոնինգենի համալսարանի (Նիդեռլանդներ) սոցիոլոգներն անցկացրել են վեց փորձ, որպեսզի ստուգեն կոտրված պատուհանների տեսության ճշմարտացիությունը ։
Առաջին փորձ
Առաջին փորձն անցկացվել է բազմաթիվ խանութներ ունեցող փողոցում՝ տան պատի մոտ, որտեղ գնումների եկած գրոնինգենցիները կայանում էին իրենց հեծանիվները։ Այդ պատի մոտ կար վառ, աչքի ընկնող մի նշան, որն արգելում էր նկարել պատերին։ Սկզբում պատը մաքուր էր։ Փորձարարները յուրաքանչյուր հեծանիվի (ընդհանուր 77-ն էին) ղեկից կախել էին «Բոլորին մաղթում ենք երջանիկ արձակուրդներ» բառերով և մարզական իրերի գոյություն չունեցող խանութի պատկերանշանով թղթեր։ Թաքնվելով աննկատելի վայրում՝ հետազոտողներն սկսել են դիտարկել հեծանվորդների գործողությունները։ Փողոցում աղբարկղեր չկային, այդ պատճառով էլ մարդիկ կարող էին կա՛մ թուղթը գցել գետնին, կա՛մ կախել մյուս հեծանիվներից, կա՛մ վերցնել իրենց հետ, որպեսզի հետո թափեն։ Առաջին երկու տարբերակները համարվել են որպես ընդունված նորմերի խախտում, երրորդը՝ որպես դրանց համապատասխանություն։
77 հեծանվորդներից միայն 25-ն են (32 %) վարվել անբարեկիրթ։ Այնուհետև փորձը կրկնել են նույն եղանակին և օրվա նույն ժամին՝ նախօրոք պատին նկարելով անբովանդակ պատկերներ։ Այս անգամ 77 հոգուց թուղթը թափել է 53-ը (69 %): Բացահայտված տարբերությունն ունի վիճակագրական նշանակության բարձր աստիճան։ Այսպիսով՝ պատերին նկարելու արգելքի խախտումը դարձել է լուրջ խթան՝ մարդկանց հրահրելով խախտելու մեկ այլ՝ փողոցները չկեղտոտելու համընդհանուր կանոնը։
Երկրորդ փորձ
Երկրորդ փորձը պետք է պարզեր՝ կոտրված պատուհանների տեսությունը վավեր է միայն ընդունված նորմերի համար, թե դրա ազդեցությունը տարածվում է որոշակի իրավիճակի կամ վայրի համար սահմանված տեղական կանոնների վրա։ Հետազոտողներն ավտոկայանատեղիի գլխավոր մուտքը փակել են ցանկապատով, որում, սակայն, մնացել է լայն ճեղք։ Նրա կողքին կանգնեցրել են մի նշան, որում ասվում էր. «Մուտքն արգելվում է, շրջանցումը 200 մետր աջից», ինչպես նաև «Արգելվում է հեծանիվները ցանկապատին ամրացնել» հայտարարություն։ Փորձը կրկին իրականացվել է երկու տարբերակով՝ «կարգը պահպանվում է» և «կարգը խախտվում է»։ Առաջին դեպքում չորս հեծանիվները կանգնեցվել են ցանկապատից մեկ մետր հեռավորության վրա և դրան ամրացված չեն եղել։ Երկրորդ դեպքում նույն հեծանիվներն ամրացված են եղել ցանկապատին։ Աննկատելի վայրից փորձարարները դիտել են, թե ինչպես կվարվեն քաղաքացիները, որոնք եկել էին իրենց մեքենաները վերցնելու. կշրջանցեն ցանկապատը կամ կխցկվեն բացված մասով։ Արդյունքն ստացվել է դրական. «կարգը պահպանվում է» իրադրությունում բացվածքով ներս են սողոսկել ավտոսեփականատերերի միայն 27 %-ը, իսկ «կարգը խախտվում է» դեպքում՝ 82 %-ը։
Չորրորդ փորձ
Չորրորդ փորձը հիշեցրել է առաջինը, միայն այն տարբերությամբ, որ «այլ մարդկանց կողմից նորմերի խախտման» նշանները այժմ ոչ թե տեսողական են եղել, այլ ձայնային։ Նիդեռլանդներում ճայթռուկների և հրավառության օգտագործումն օրենքով թույլատրվում է միայն նախաամանորյա շաբաթում։ Պարզվել է, որ հեծանվորդները թղթի կտորներն ավելի հաճախ են գցում գետնին, երբ լսում են ճայթռուկների պայթյունի ձայնը։
Յագոդնոե (ավան, Արտյոմովսկի շրջան)
Յագոդնոե (Ягідне), ավան Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Արտյոմովսկիում։
Ջարդված պատուհանների տեսություն
Հինգերորդ և վեցերորդ փորձեր
Հինգերորդ և վեցերորդ փորձերում մարդկանց հրահրել են մանր գողության։ Փոստարկղից դուրս էր ցցվել ծրար, որի թափանցիկ պատուհանիկից պարզ երևում էր 5 եվրոանոց թղթադրամ։ Փորձարարները հետևել են անցնող մարդկանց՝ հաշվելով գողությունների քանակը։ «Կարգը պահպանվում է» իրադրությունում փոստարկղը մաքուր էր, և մոտակայքում աղբ չկար։ «Կարգը խախտվում է» իրադրությունում կամ արկղի վրա արված էր անիմաստ գրաֆիտիներով (5-րդ փորձ), կամ էլ շրջակայքում աղբ էր ցաքուցրիվ արված (6-րդ փորձ)։
«Կարգը պահպանվում է» իրադրությունում անցորդների միայն 13 %-ն է (71 հոգուց) յուրացրել ծրարը։ Սակայն ներկված արկղից ծրարը գողացել է անցորդների 27 %-ը (60 անցորդից), իսկ թափոտած աղբը գողության է հրահրել մարդկանց 25 %-ին (72-ից)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հասարակագիտություն Կատեգորիա:Հոգեբանական տեսություններ Կատեգորիա:Քրեաբանություն Կատեգորիա:Հանցագործության կանխում
Յագոդնոե (ավան, Արտյոմովսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Արտյոմովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի ավաններ
Աստերոիդների ցանկ (259701-259800)
Աստերոիդների ցանկ (259601-259700) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (259801-259900)
Հայ իրավունք
Հայ իրավունք, իրավական համակարգ, որը առաջացել է Հին Հայաստանում։
Հայ իրավունքի ծագումը
Իրավունքը հայ հասարակության պատմության մեջ ծագել է նույն այն պատճառների և պայմանների ուղով ինչ որ պետությունը։ Պետության և իրավունքի ծագման գործընթացները ընթանում են զուգահեռ։ Միաժամանակ տարբեր ժողովուրդների մոտ, տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում իրավունքի ծագումը ունեցել է իր առանձնահատկությունները։ Յուրաքանչյուր հասարակության տնտեսական և սոցիալական կյանքը պահանջում է արտադրության, բաշխման և նյութական բարիքների սպառման մեջ ընդգրկված մարդկանց գործունեության, նրանց վարքի կանոնակարգում։ Այս խնդիրը լուծվում է սոցիալական նորմերի օգնությամբ։ Նախնադարյան հայկական հասարակությունում (ինչպես նաև այլ ժողովուրդների) դրանք հիմնականում սովորույթներն էին։
Հասարակության սոցիալական շերտավորումը, հասարակության մեջ իրենց շահերով և հետաքրքրություններով տարբեր սոցիալական խմբերի ի հայտ գալը հանգեցնում են նրան, որ նախնադարյան տոհմատիրական համակարգի սովորույթներն այլևս ի վիճակի չեն լինում լուծել այս խնդիրը, կատարել իրենց համակարգավորիչ դերը։ Որակապես նոր սոցիալ-տնտեսական պայմանները պահանջում են պետության կողմից սահմանված կամ թույլատրվծ և պետության կողմից պաշտպանվող նոր համապարտադիր նորմեր։
<!-- * Աստվածային (թեոլիգիական) տեսությունը. այն ելնում է իրավունքի ծագման աստվածային հիմնադրույթից։ Շատ կրոնական մտածողները պնդում են, իր իրաունքը աստծո կողմից տրված բարու և արդարության արվեստ է։
Հայոց իրավունքի և իրավական մտքի պատմության սկզբնաղբյուրներն իրենց արմատներով գնում են խորը հնադար։ Դրանց համառոտ շարադրանքից երևում է, որ հնում և միջնադարում հայ ժողովրդի իրավունքը և իրավական միտքը պատմականորեն ունեցել է իր իրավական աղբյուրները։ Այդ աղբյուրներն են.
Սովորույթներ
Հին պետությունների ռրենսդրական ժողովածուները հիմնականում կազմված են սովորութային իրավունքի փոխառումերնից։ Այդպիսին են Բաբելոնի «Համմուրաբի թագավորի օրենքները», Հին Հռոմի «12 աղյուսակները», Հին Հունաստանի «Սոլոնի օրենքները» և այլն։ Հնում հայերի համար օրենքը, փաստորեն, նույն պարտադիր սովորույթն էր։ Դա պարզորոշ կերպով արձանագրված է հին հայկական մատենագիրների մոտ, որոնք շատ հաճախ էին կիրառում «օրենքը նախնեաց», «կարգ նախնեաց» և նման այլ արտահայտություններ, որոնք ըստ էության նշանակել են մի բան՝ սովորութային իրավունք։ Սովորութային նորմերն իրավունքի աղբյուր են եղել նաև միջնադարյան Հայաստանում ։
Եկեղեցական կանոնների ժողովածուներ
Քրիստոնեությունը 4-5-րդ դարերից սկսած Հայաստանում սկսում են որպես իրավունքի աղբյուր ձևավորել եկեղեցական կանոնների ժողովածուները։ Դրանք վաղ միջնադարյան Հայաստանի ամենահին գրավոր աղբյուրներն են։ Սկզբնական շրջանում այդ կանոնները դավանաբանական թեզերի ու բարոյագիտական նորմերի համախմբումներ էին։ Հետագայում հետզհետե ընդգրկվում են նաև հասարակական հարաբերությունների կարգավորման որոշ շրջանակներ և համակվում են իրավական նորմերի բնույթով։ Միջնադարյան Հայաստանում գործող եկեղեցական կամ կանոնական իրավունքն արդեն 8-րդ դարից դառնում է կանոնադրությունների հավաքածու ։
Օտար իրավունքի ռեցեպցիա
Հայ իրավունքի պատմության մեջ «օրենքը»՝ որպես սովորութային իրավունքի նորմերից տարբեր մի հասկացություն, հանդես է գալիս, երբ Հայաստանում սկսվում են օտար օրենսգրքերի, ինչպես օրինակ մովսեսական, ասորահռոմեական և, մանավանդ, բյուզանդական օրենքների մասնակի կիրառումը, և երբ դրա հետևաքով էլ առաջանում է տեղական ազգային օրենսգիրք կամ դատաստանագիրք կազմելու անհրաժեշտությունը։ Ազգային դատաստանագրերը, բնականաբար, իրենցից ներկայացնում էին օտար օրենքների և տեղական սովորութային իրավունքի համաձուլվածք։ Օտար իրավունքի առնչությամբ հարկ է նշել, որ նրա փոխառումը, այսինքն ռեցեպցիան, հիմնականում կատարվել է 2 ճանապարհով. բնական եղանակով, երբ հայ հասարակությունը գնահատելով իրավունքի այս կամ այն օտար աղբյուրի արժանիքները, կամովին ներմուծել է այն և պարտադրանքի եղանակոով, երբ օտար նվաճողները հայերին հարկադրել են ընդունել իրենց օրենքները ։
Ազգային դատաստանագրքեր
Բնականաբար, հայոց իրավունքի համար աղբյուր են եղել նաև հայոց ազգային դատաստանագրերը՝ Դավիթ Ալավկա որդու կանոնները, Մխիթար Գոշի և Սմբատ Գունդստաբլի դատաստանագրքերը ։
Իրավահայտ աղբյուրներ (մատենագիրների աշխատանքներ)
Հայոց իրավունքի համար աղբյուրագիտական արժեք ունեն հայ և օտար դասական մատենագիրների՝ Ստրաբոնի, Քսենոփոնի, Դիոն Կասիոսի, Խորենացու, Բուզանդի, Ագաթանգեղոսի, Շիրակացու և այլոց թողած ժառանգությունը։ Նրանց գործերում տեղեկություններ են պահպանվել վաղ շրջանի հայ իրավունքի պատմության վերաբերյալ։ Միաժամանակ հենց այդ տեղեկություններն են իրավունքի աղբյուրի նշանակություն ձեռք բերել հետագայի համար։ Հենց այդ պատճառով հայ և օտար պատմիչների գործերը, վիմագիր տարեգրություններն ու նյութական մշակույթի այլ հիշատակարանները հայոց իրավունքի իրավահայտ աղբյուրներ են ։
Ուրարտական իրավունքը որպես հայ իրավունքի զարգացման բազիսներից մեկը
Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն ցեղերից և ցեղաային միություններից մեզ հայտնի առաջինը պետական կազմավորման մակարդակի հասան Վանա լճի ավազանում բնակվող ցեղախմբերը։ Աշխարհագրական տարածքները, որտեղ ապրում էին այս ցեղախմբերը իստ ասորական աղբյուրների կոչվում էին «Նաիրի երկիր» և «Ուրուատրի», սակայն ուրարտացիները իրենց անվանում էին «Բիայնիլի» (սակայն գոյություն ունի տեսակետ, որ Բիայնիլին եղել է միայն Ուրարտուի ներքին՝ կենտրոնական շրջանը)։ Ռազմական նվաճումների շնորհիվ նաիրի և ուրուատրի ցեղային միավորումը կարողանում է ընդլայնել իր տիրույթները և շուրջ երեք հարյուրամյակ (մ.թ.ա. 880 թ. - մ.թ.ա. 590 թ.) պահել իշխանությունը Հայկական լեռնաշխարհի մի զգալի մասի վրա՝ ստեղծելով հին աշխարհի խոշորագույն պետութուններից մեկը՝ Ուրարտուի (Վանի) թագավորությունը ։
Ուրարտուն կործանվեց մ.թ.ա. 590 թվականին անցնելով Մարաստանի տիրապետության ներքո։ Ուրարտուն մեծ նշանակություն ունեցավ Հայկական լեռնաշխարհում և Անդրկովկասում բնակվող շատ ժողովրդների՝ հատկապես հայերի համար, որոնք որոշակի առումով (քաղաքական, աշխարհագրական, էթնիկական և մշակութային տեսանկյուններից) դարձան ուրարտացիների ժառանգորդները ։
Ուրարտու պետության անբաժանելի մասն է կազմել իրավունքը։ Ցավոք, ուրարտական իրավունքի համահավ փաստական նյութ մեզ չի հասել, քանի որ դեռևս չի գտնվել Ուրարտական պետության արխիվը, որի գոյության մասին կամ գիտական կանխատեսումներ և որի հայտնաբերման ուղղությամբ Կարմիր Բլուրում տարբում են հնագիտական որոնումներ։ Ուրարտական իրավունքի աղբյուրների և իրավական ինստիտուտների մասին պատկերացում կարելի է կազմել միայն օտար՝ խեթական, ասորական, մասամբ բաբելոնական փաստաթղթային աղբյուրներից և ուրարտական իրավունքի յուրօրինակ հուշարձաններից։ Դրանք ուրարտական թագավորների սեպագիր արձանագրությունները և գրառումներն են եղել քարե կամ կավե աղյուսակների, բրոնզե գոտիների, սաղավարտների, սանձերի, կոճակների, վահանների, կավե կարասների վրա։ Այս արձանագրությունները ըստ բովանդակության հիմնականում 3 բնույլի են եղել՝ հաղթական, շինարարական և պաշտամունքային։ Կազմվել են կամ ասորական, կամ ուրարտական լեզուներով, կամ էլ երկու լեզվով զուգահեռ։ Գիտնականներն իրավացիորեն գտնում են, որ այս գրառումներից, արձանագրությունների մի քանիսը ոչ միայն պատմական այլևս իրավաբանական հուշարձաններ են համարվում, օրինակ, ուրարտական ամենավաղ արձանագրություններից մեկում նշված է.
Վանի կառուցման կապակցությամբ Սարդար Ա-ին թագավորի թողած այս արձանագրության պետաիրավական նշանակությունն այն է, որ այն արտացոլում է միապետ արքայի օրենսդրորեն ամրագրված գերիշխանական կարգավիճակը և տարածաշրջանում Ուրարտական պետության հզորությունը։
Կարևոր նշանակություն ունեն ուրարտական թագավորների հաղթական սեպագիր արձանագրությունները, որոնց իրավական բովանդակությունը մեզ համար արժեքավոր է այն իմաստով-, որ փաստական վկայությունն են այն բանի, որ Ուրարտուում գործծում էր հնազանդեցրած երկրներից հարկեր և ռազմատուգանք գանձելու ինստիտուտը ։
Շինարարական բնույթի արձանագրությունները նույնպես բովանդակում են իրավական նորմեր։ Օրինակ, Վանա լճի մոտ արհեստական լիճ և ջրանցք կառուցելու մասին Ռուսա Ա թագավորի թողած արձանագրություններում նշվում է, ո արքայի հետևյալ պատվիրանը.
Կամ էլ Արգիշտի Ա-ի գրառումը Վանից հյուսիս մի քանի քաղաքների համար արհեստական լիճ և ջրանցքքներ կառուցելու մասին.
Այս պաշտոնական իրավաբանական ակտերով թագավորը հիշատակված քաղաքների բնակչությունը ջրանցքից օգտվելու իրավունք էր վերապահում, նույն ակտով նաև նա զգուշացնում էր, որ ոչ ոք չփոխի կամ չվերացնի այդ որոշումը, նշելով.
Մեզ հասած սուղ տեղեկությունների հիման վրա կարելի է որոշ դատողություններանել ուրարտական իրավունքի վերաբերյալ։ Ուրարտական իրավունքը ստրկատիրական էր, արտադրության հիմնական միջոցները՝ հողը, ինչպես նաև ստրուկները, որոնք պատկանում էին ստրկատերերին։ Դատելով ուրարտական արձանագրությունների բովանդակությունից, հողը պատկանում էր Խալդի աստծուն, իսկ հողի փաստական տնօրինողը նրա փոխարինողն էր երկրի վրա՝ թագավորը։ Հողը աստծուն պատկանելը, իհարկե, իրավաբանական ֆիկցիա էր, որովհետև հողի իսկական սեփականատերը և նրա տնօրինողը թագավորն էր, նա էր հողը բաժանում իր հպատակներին։ Թագավորը այդպիսի նվիրատվություններ էր անում հատկապես արքայական տոհմի անդամներին։ Թագավորն այդ հողերը տալիս էր ոչ միայն օգտագործելու իրավունքով, այլ նաև սեփականության իրավունքով։ Հսկայական քանակի նվիրատվություն էր ստանում նաև քրմական դասը։ Այդ փաստերը վկայում են, որ Ուրարտուի թագավորությունում գործել է նվիրատվության և այդ հիմքով փոխանցված սեփականության իրավունքի ինստիտուտը ։
Սեփականության իրավունքը հանդես էր գալիս երկու ձևով՝ պետական և մասնավոր։ Սեփականության իրավունքի օբյեկտ էր համարվում ինչպես շարժական (այթ թվում ստրուկները), այդպես էլ անշարժ գույգը (այդ թվում հողեր, գյուղեր և անգամ քաղաքներ)։ Պետական գույքը տնօրինում էր թագավորը, որը միաժամանակ ուներ նաև ահռելի մասնավոր սեփականություն ։