cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ամբոնի ճակատամարտ
Ճակատամարտ
Հունվարի 30-ին ճապոնական ծովային հետևակի ստորաբաժանումները` թվով 1000 մարդ, ափ դուրս եկավ կղզու հյուսիսային մասում, իսկ 228-րդ հետևակային գունդը` հարավային։ Չնայած Ճապոնական ցամաքային զորքերը թվաքանակով ավելին չէին դաշնակիցներից, սակայն զգալիորեն գերազանցում էին ավիացիայում, ծովային և դաշտային հրետանիում, ինչպես նաև տանկերում։
Օսվենցիմ
Աուշվից II (Բիրկենաու)
Աուշվից 2 (հայտնի է նաև Բիրկենաու կամ Բժեզինկա) ճամբարը հենց այն վայրն է, որը բոլորը պատկերացնում են Օսվենցիմ ասելիս։ Այստեղ, միհարկանի փայտաշեն բարաքներում պահվել են հարյուր հազարավոր հրեաներ, լեհեր, ԽՍՀՄ ռազմագերիներ, գնչուներ և այլազգի կալանավորներ։ Այս ճամբարի բնակիչների թիվը հասել է շուրջ մեկ միլիոնի։ Այս հատվածի շինարարությունը սկսվել է 1941 թվականի հոկտեմբերին։ 1942 թվականին շահագործման հանձնվեց I հատվածը, որտեղ գտնվում էին տղամարդկանց ու կանանց ճամբարները։ 1943-ից 1944 թվականներին շահագործման հանձնվեց II հատվածը, որտեղ գտնվում էին գնչուական ճամբարը, տղամարդկանց կարանտինը, տղամարդկանց հիվանդանոցը, հրեական ընտանեկան ճամբարը, ամբարային տարածքներն ու «Դեպոճամբարը»՝ Հունգարիայի հրեաների ճամբարը։ 1944 թվականին կառուցվեց նաև III հատվածը։ Կիսակառույց շինություններում 1944 թվականի հունիս և հուլիս ամիսներին տեղավորել էին հրեուհիներ, որոնք գրացված չէին ճամբարի գրանցամատյանում։ Այս ճամբարն անվանում էին նույնպես «Դեպոճամբար», իսկ հետո՝ «Մեքսիկա»։
Առաջին խմբին, որը կազմում էր եկածների մոտավորապես ¾-ը, ուղարկեցին գազի խցիկներ մի քանի ժամերի ընթացքում։ Այդ խմբի կազմի մեջ էի մտնում բոլոր նրանք, ովքեր որակվել էին անաշխատունակ՝ հիվանդները, ծեր մարդիկ, հաշմանդամները, երեխաները, զառամյալները։
Անտոնինի (քաղաքատիպ ավան, Ուկրաինա)
Անտոնինի (Антоніни), քաղաքատիպ ավան Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կրասիլովի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Գոլոդկի։
Ամբոնի ճակատամարտ
Ճակատամարտ
Փետրվարի 2-ին Ճապոնական w-9 ականազերծիչը պայթում է հոլանդական ականից և խորտակվում։ Եվս 2 ականազերծիչ վնասվում է ականների պայթյունի հետևանքով։ Փետրվարի 3-ի առավոտյան Էրիի շրջանում շրջափակված ավստրալիական զորքերը հանձնվում են ճապոնացիներին։
Օսվենցիմ
Աուշվից II (Բիրկենաու)
Աուշվից 2 ճամբարում կային 4 գազի խցիկ ու 4 դիակիզարան։ Բոլոր չորս դիակիզարանները կառուցվեցին 1943 թվականին։ 24 ժամվա ընթացքում՝ բացի երեքժամյա ընդմիջումից, որի ժամանակ վառարաններն էին մաքրում, 30 վառարանում այրում էին մոտավորապես 5000 մարդու, իսկ 16 վառարաններում՝ I և II դիակիզարաններում՝ 3 հազար մարդու։ Երբ 1944 թվականի ամռանը Բիրկենաու ճամբարի IV և V դիակիզարաններում տեղը չէր բավարարում, մահացածներին այրում էին խրամատներում։
Ամբոնի ճակատամարտ
Ճապոնական ռազմական հանցագործություններ
Դաշնակիցների կորուստները ճակատամարտում համեմատաբար փոքր էին, սակայն մարտերի ավարտից հետո ճապոնացիները պատահականորեն ընտրում են մոտ 300 հոլանդացի և ավստրալիացի ռազմագերիների և մահապատժի ենթարկում Լախի ռազմական օդանավակայանում։ Ըստ որոշ տվյալների` դա վրեժխնդրություն էր ճապոնական խորտակված ականազերծիչի համար։ Կղզում գերեվարված ավստրալիացիների երեք քառորդը մահանում է մինչև պատերազմի ավարտը` թերսնումից, հիվանդություններից և դաժան վերաբերմունքից ։
Անտոնինի (քաղաքատիպ ավան, Ուկրաինա)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Կրասիլովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի քաղաքատիպ ավաններ
Ամբոնի ճակատամարտ
Ճապոնական ռազմական հանցագործություններ
1946 թվականին ճապոնական ռազմական ճամբարների անձնակազմից 93 մարդ դատապարտվում է ավստրալիական ռազմական տրիբունալի կողմից։ Ճամբարի ղեկավար Կունիտո Խատակայամեն կախաղանի միջոցով մահապատժի Է դատապարտվում։ Լեյտենանտ Քենրիթի Նակագավան դատապարտվում է 20 տարվա ազատազրկման ։ Դատական գործընթացները հիմք են հանդիսանում ավստրալիական "Արյունոտ երդում" գեղարվեստական ֆիլմի համար, որը թողարկվում է 1990 թվականին։
Օսվենցիմ
Աուշվից II (Բիրկենաու)
Օսվենցիմի պարեկ Ռուդոլֆ Հյոսը վկայեց.
Ամբոնի ճակատամարտ
Ճակատամարտի արդյունք
Ամբոնի գրավման արդյունքում կղզու վրա տեղակայված Ճապոնական ինքնաթիռները հնարավորություն ստացան մասնակցելու Դարվինի ռմբակոծությանը Ավստրալիայում։
Անգլերեն
Կատեգորիա:Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ճակատամարտեր և ռազմագործողություններ Կատեգորիա:Ինդոնեզիայի պատմություն Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի ճակատամարտեր Կատեգորիա:Ավստրալիայի ճակատամարտեր Կատեգորիա:Նիդերլանդների ճակատամարտեր
Օսվենցիմ
Աուշվից II (Բիրկենաու)
Կալանավորների երկրորդ խումբը ստրկական աշխատանքի ուղարկվեց զանազան արտադրամասերում։ 1940 թվականից մինչև 1945 թվականը Աուշվից համալիրին կցված ֆաբրիկաներում աշխատում էին 405 հազար կալանավորներ։ Նրանցից 340 հազարը մահացել են կա՛մ հիվանդություններից, կա՛մ ծեծից, կա՛մ գնդակահարությունից։ Հայտնի է այն դեպքը, երբ Օսկար Շինդլերը փրկեց շուրջ հազար մարդու կյանք իր գործարանում աշխատելու համար։ Այդ ցուցակից թվով 300 կանայք սխալմամբ հայտնվեցին Օսվենցիմում. Շինդլերը կարողացավ նրանց դուրս հանել ու տեղափոխել Կրակով։
Երրորդ խումբը երկվորյակներն էին ու թզուկները, որոնց բժշկական զանազան փորձերի էին ուղարկում։ Այդ փորձերը հիմնականում կատարում էր Յոզեֆ Մենգելեն, որին անվանում էին «մահվան հրեշտակ»։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նացիստական Գերմանիայի համակենտրոնացման ճամբարներ Կատեգորիա:Հոլոքոստ Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Լեհաստանում Կատեգորիա:Լեհաստանի թանգարաններ Կատեգորիա:Երրորդ ռայխի մահվան ճամբարներ Կատեգորիա:1940 հիմնադրումներ Կատեգորիա:Լեհաստանը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում Կատեգորիա:Նացիստական Գերմանիա Կատեգորիա:1945 կազմալուծումներ Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Եվրոպայում
Ֆիդել Կաստրո
Ֆիդել Ալեխանդրո Կաստրո Ռուս, կուբացի հեղափոխական, Կուբայի նախկին նախագահ, Կուբայի հեղափոխական զինված ուժերի մայոր։ 1949 թվականին ավարտել է Հավանայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։ 1950-ական թվականների սկզբներին մտել է Կուբայի ժողովրդական («Օրթոդոքսների») կուսակցության մեջ։ 1952 թվականի մարտին ռեակցիոն պետական հեղաշրջումից հետո հաստատված դիկտատուրայի դեմ պայքարի ընթացքում «Օրթոդոքսների» կուսակցությունը աստիճանաբար քայքայվեց։ Սակայն Ֆիդել Կաստրոյին հաջողվեց փոքրիկ խմբում միավորել կուսակցության նախկին անդամներին և շարունակել պայքարը գեներալ Բատիստայի դիկտատուրայի դեմ։ 1953 թվականի հուլիսի 26-ին խումբը Սանտյագո-դե-Կուբայում հարձակում գործեց Մոնկադա զորանոցների վրա։ Հարձակումը դաժանորեն ճնշվեց։ Ֆիդել Կաստրոն դատապարտվեց 15 տարվա բանտարկության, սակայն 1955 թվականին համաներմամբ ազատվեց և տարագրվեց Մեքսիկա։ 1956 թվականին հեղափոխականների խմբով ափ ելավ Օրիենտե նահանգում։ Խումբը աստիճանաբար վերածվեց ապստամբական բանակի և պարտիզանական պայքար ծավալեց դիկտատորական վարչակարգի դեմ։ Հեղափոխության հաղթանակից հետո Կաբայում իշխանության գլուխ անցան դեմոկրատական ուժերը։ Ֆիդել Կաստրոն Մոսկվայի պետական համալսարանի պատվավոր դոկտոր է, «ժողովուրդների միջև խաղաղությունն ամրապնդելու համար» միջազգային լենինյան մրցանակի դափնեկիր (1961), Խորհրդային Միության հերոս (1963)։ Պարգևատրվել է Լենինի շքանշանով (1972)։
1956-1976 թվականներին եղել է Կուբայի վարչապետ, իսկ 1976-2008 թվականներին Կուբայի նախագահ։ 1959-2008 թվականների Կուբայական հեղափոխական զինված ուժերում եղել է գլխավոր հրամանատար և 1961-2011 թվականներին Կուբայի գլխավոր քարտուղարն էր։ Քաղաքական կողմնորոշումներով լինելով մարքսիստ-լենինիստ՝ նա իր կառավարման տարիների ընթացքում Կուբան դարձնում է սոցիալիստական պետություն։ Կաստրոն համարվում է Արտադաշինքային շարժման գլխավոր քարտուղար 1979-1983 և 2006-2008 թվականներին։ Ֆիդել Կաստռոն 1988 թվականին իր արյունից է փոխանցել երկրաշարժից տուժածներին
Երիտասարդություն
Ֆիդել Ալեխանդրո Կաստրո Ռուսը ծնվել է Կուբայի Օրյենտե նահանգի Բիրան փոքր քաղաքում։ Կաստրոյի ծնողները գրաճանաչ չէին, սակայն նրանք ամեն ինչ արել են իրենց տղային լավ կրթության տալու համար։ Ֆիդելը դպրոցում լավագույն աշակերտներից մեկն էր՝ շնորհիվ իր բացառիկ հիշողության։ Հենց դպրոցում էլ նրա մոտ ի հայտ են եկել հեղափոխականի հակումները։
Տասնչորս տարեկանում Ֆիդելը նամակ է գրում ԱՄՆ նախագահ Ֆրանկլին Ռուզվելտին։ 2004 թվականին Ազգային արխիվային ծառայության աշխատակիցները Վաշինգտոնում գտել են երիտասարդ Ֆիդելի նամակը։ Նամակում նա նախագահին շնորհավորում է վերընտրման առթիվ և խնդրում է. «Եթե Ձեզ համար դժվար չէ, խնդրում եմ, ուղարկեք ինձ, ամերիկյան 10-դոլարանոց թղթադրամ։ Ես այն երբեք չեմ տեսել, բայց շատ կուզենայի ունենալ։ Ձեր ընկեր Ֆիդել Կաստրո»։ Տասներեք տարեկանում նա մասնակցում է իր հոր շաքարի պլանտացիաների բանվորների ապստամբությանը։
1945 թվականին Ֆիդել Կաստրոն գերազանցությամբ ավարտեց քոլեջը և ընդունվեց Հավանայի համալսարանի իրավունքի ֆակուլտետը։
1950 թվականին Կաստրոն ավարտել է Հավանայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը, ապա՝ ասպիրանտուրան։ Համալսարանն ավարտելուց հետո Հավանայում զբաղվել է մասնավոր փաստաբանական գործունեությամբ. անվճար վարել է աղքատների գործերը։ Այդ ժամանակ նա անդամագրվեց «Կուբայի ժողովրդի կուսակցությանը»։
Պայքար և բանտարկություն
Դատարանը նրան դատապարտեց 15 տարվա բանտարկության։ 1954 թվականի փետրվարի կեսերին Բատիստան այցելում է այն բանտ, որտեղ պահվում էր Կաստրոն։ Այդ առթիվ Ֆիդել Կաստրոն կազմակերպում է բողոքի աղմկոտ ակցիա։
1955 թվականին Ֆիդելն ազատվում է համընդհանուր համաներմամբ։ Հենց նույն տարում նա արտագաղթում է Մեքսիկա։
Երիտասարդ տարիներ, 1926-1947
Ֆիդել Կաստրոն ծնվել է 1926 թվականի օգոստոսի 13-ին, իր հոր ագարակում։ Հայրը, Անխել Կաստրո Ի Արգիզն արտագաղթել է Հյուսիս-արևմտյան Իսպանիայից։ Նրան 6 տարեկան հասակում ուղարկում են Սանտիագո Դե Կուբա՝ իր ուսուցչուհու հետ ապրելու, նախքան հռոմեական կաթոլիկ եկեղեցում կնքվելը։ 1945 թվականին նա տեղափոխվում է Հավանա, Էլ Կոլեգիո դե Բելեն դպրոց։ 1945 թվականին Կաստրոն ընդունվում է Հավանայի համալսարանի իրավաբանության բաժին։
Ապստամբություն և Մարքսիսիզմ, 1947-1950
1948 թվականին Ֆիդել Կաստրոն կուբացի ուսանողների խմբի հետ ուղևորվում է Բոգոտա, Կոլումբիա։ Այստեղ Ձախակողմյան գլխավոր առաջնորդ Խորխե Էլիեսեր Գայիտան Այալայի սպանությունը հանգեցրեց համատարած անկարգությունների և բախումների կառավարական Պահպանողականների և Ձախերին հարող լիբերալների միջև։ Կաստրոն միանում է Լիբերալներին՝ ոստիկանատնից գողանալով զենքեր։ Վերադառնալով Կուբա, նա միանում է բողոքարարներին, որոնք դեմ էին Կառավարության կողմից ուղեվարձերի թանկացմանը։ Այս նույն տարում նա ամուսնանում է Միրտա Դիազ Բալարտի հետ։ Գրաուին որոշում է չվերընտրվել, իսկ Կարլոս Պրիո Սոկարասը հաղթում է ընտրություններում։ Իսկ Ֆիդել Կաստրոն ավելի ու ավելի էր ընկղմվում Մարքսի, Էնգելսի և Լենինի ուսմունքների մեջ։ 1949 թվականի սեպտեմբերին ծնվում է նրանց առաջնեկը՝ Ֆիդելիտոն, և նրանք տեղափոխվում են Հավանայի բնակարան։ Կաստրոն շարունակում է ռիսկի դիմել՝ ակտիվ լինելով քաղաքականությունում։ 1950 թվականի սեպտեմբերին Կաստրոն ավարտում է համալսարանը՝ որպես Իրավաբանական գիտությունների դոկտոր։
Կարիերա Իրավաբանությունում և քաղաքականությունում, 1950-1952
Կաստրոն ցանկանում էր մասնակցել 1952 թվականի Կոնգրեսի ընտրություններին, սակայն Սոցիալիստական կուսակցության անդամները, վախենալով նրա ծայրահեղական բնավորությունից, մերժեցին նրան որպես թեկնածու առաջադրել։ Սակայն նրան թեկնածու առաջադրեցին Ներկայացուցիչների տան Հավանայի ամենաաղքատ շրջանի անդամները։ Ընտրարշավի ժամանակ նա հանդիպում է նախկին նախագահ գեներալ Ֆուլջենցիո Բատիստային։ Ինքն իրեն նախագահ հռչակելով` Բատիստան չեղյալ համարեց արդեն պլանավորած ընտրությունները՝ ներկայացնելով իր «կարգապահական ժողովրդավարության» համակարգը։ Մյուսների նման Կաստրոն նույնպես սա համարեց «դիկտատուրա»։
Շարժումը և Մոնկադա Բարակս հարձակումները, 1952-1953
Ֆիդել Կաստրոն ստեղծում է «Շարժում» խումբը, որը համագործակցում էր գաղտնի բջջային համակարգի հետ՝ հրատարակելով ընդհատակյա «Էլ ակուսադոր» թերթը և միաժամանակ զինվելով Բատիստայի նորակոչիկների դեմ։ 1952 թվականի հուլիսին նրանք զորակոչ են հայտարարում՝ հավաքելով 1200 անդամներ մեկ տարում։ Ֆիդել Կաստրոն զինամթերք է կուտակում Մոնկանդա Բարակսի (Սանտիագո դե Կուբայում գտնվող ռազմական կայազոր) դեմ պլանավորած հարձակման համար։ Ֆիդել Կաստրոն 165 հեղափոխական է հավաքում իր միսիան իրագործելու նպատակով։ Նա իր զորքերին հրամայում է արյունահեղություն չկազմակերպել։ Հարձակումը տեղի է ունենում 1953 թվականի հուլիսի 26-ին և դժվարությունների է հանգում։ Բատիստան պատասխան հարված է տալիս։ Նա պարտադրում է խիստ մեդիա գրաքննություն։ Պրոպագանդան թյուր տեղեկատվություն է տարածում իրադարձությունների վերաբերյալ։ Հաջորդող օրերին ապստամբները շրջափակվեցին, շատերին մահապատժի ենթարկեցին, մյուսներին էլ բանտ ուղարկեցին, դրանց թվում և Ֆիդել Կաստրոյին։ Նրան դատապարտեցին 15 տարվա ազատազրկման։
Բանտարկություն և Հուլիսի 26-ի Շարժումը, 1953-1955
Դատապարտված լինելով իր 25 զինակիցների հետ, Կաստրոն իր խումբը վերանվանում է Հուլիսի 26-ի Շարժում՝ ի հիշատակ Մոնկադայի հարձակման։ Նա շարունակում էր կարդալ Մարքսի, Լենինի, Մարտիի գրքերը, ինչպես նաև գրքեր էր ընթերցում Ֆրեյդից, Կանտից, Շեքսպիրից և այլն։ Մինչ այդ նրա կինը աշխատանքի էր ընդունվել ներքին գործերի նախարարությունում, ինչի մասին Կաստրոն իմացավ ռադիոյով։ Ֆիդել Կաստրոն և իր կինը նախաձեռնեցին իրենց ամուսնալուծությունը, իսկ Միրտան իր վրա էր վերցնում իրենց որդու խնամակալությունը։ 1954 թվականին Բատիստայի կառավարությունը նախագահական ընտրություններ անցկացրեց, և ոչ մի քաղաքական ուժ չհակառակվեց նրան, իսկ ընտրությունները ամբողջովին կեղծիկ համարվեցին։ 1955 թվականի մայիսի 15-ին բանտարկյալները ազատ են արձակվում։ Ֆիդել Կաստրոն, մի քանի ընկերների հետ, մեկնում է Մեքսիկա, որտեղ Ռաուլը (եղբայր) ընկերանում է մի արգենտինացի բժիշկ և մարքսիստ-լենինիստ Էռնեստո Չէ Գեվարայի հետ։ Ֆիդել Կաստրոյին նա դուր է գալիս, իսկ ավելի ուշ Կաստրոն, խոսելով նրա մասին, ասում է, որ նա ավելի առաջադեմ հեղափոխական էր, քան ինքը։ Կաստրոն շարունակում է կապ պահպանել Շարժման մասնակիցների հետ Կուբայում։ Ձեռք բերելով «Գրանման» զբոսանավը, 1956 թվականի նոյեմբերի 25 Կաստրոն Տուքսպանից ճամփա է ընկնում՝ իր հետ տանելով 81 զինված հեղափոխական։ Նոյեմբերի 30-ին նրանք հասնում են Կուբա։
Գերլիայի պատերազմ, 1956-1959
Գրանմանը ջարդուփշուր է լինում մանգլեի ճահիճներում Պլայա Լաս Կոլորադասում 1956 թվականի դեկտեմբերի 2-ին։ Փախուստի դիմելով դեպի ցամաք, նրանք ուղղվեցին Օրիենտեյի անտառածածկ լեռնաշղթաները՝ անմիջապես հարձակում ստանալով Բատիստայի զորքերի կողմից։ Հասնելով տվյալ վայրը, Կաստրոն հայտնաբերեց միայն 19 ապստամբի. մնացածին բռնել կամ սպանել էին։ Օրիենտեյում մնալու ամբողջ ընթացքում ապստամբները ձեռք բերեցին տեղաբնակների վստահությունը. չնայած որ նրանց չէր հետաքրքրում հեղափոխությունը։ 1957 թվականի հուլիսին Կաստրոն իր խումբը բաժանեց երեք մասի՝ որպես հրամանատարներ կնքելով իրեն, եղբորը և Չէ Գեվարային։ Շարժման մասնակիցները շարունակում էին իրենց գործունեությունը քաղաքային տարածքներում և կատարում էին իրենց քարոզչությունը՝ միջոցներ ուղարկելով Կաստրոյին, իսկ 1957 թվականի փետրվարի 16-ին նա հանդիպում է այլ բարձրաստիճան գործիչների հետ՝ իրենց մարտավարությունը քննարկելու համար։ Այստեղ էլ նա ծանոթանում է Սելիա Սանչեսի հետ, ում հետ էլ հետո դառնում են մոտ ընկերներ։ Ամբողջ Կուբայի տարածքով մեկ հակա-բատիստական խմբերը ռմբակոծություններ և սաբոտաժ էին իրականացնում։ Իսկ ոստիկանությունը իրականացնում էր համատարած ձերբակալություններ։ 1957 թվականին Կաստրոն հանդիպում է Սոցիալիստներ Ռաուլ Չիբասի և Ֆելիպե Պացցոյի հետ։ Կաստրոյի պարտիզանները կառավարությունից պահանջում էին դուրս գալ Սիերա Մաեստրա շրջանից։ 1958 թվականից նրանց ձեռքի տակ են անցնում հիվանդանոցը, դպրոցը, տպագրական մամուլը, սպանդանոցը, ականների արտադրական գործարանը և ծխախոտի գործարանը։ 1958 թվականին Բատիստան աճող ճնշման տակ էր։ Բատիստային դուրս մղելուց հետո Միացյալ Նահանգները նրա փոխարեն նշանակում է Կանտիլոյին, վախենալով, որ Կաստրոն սոցիալիստ է։ Իսկ Կանտիլոն և Կաստրոն գաղտնի զինադադար են կնքում։ Բատիստային ձերբակալեցին և տուգանեցին 300, 000, 000 ԱՄՆ դոլարով։ Կանտիլոն դատավոր Կարլոս Պիենդրային նշանակեց նախագահ, որից էլ Կաստրոն զայրանալով՝ ձերբակալել տվեց Կանտիլոյին և հայտարարեց իր «Շարժման» մասնակիցներին թալան և վանդալիզմի կազմակերպել։
Ժամանակավոր Կառավարություն, 1959
Կաստրոյի հրամանով նախագահի պաշտոնակատար է նշանակվում Մանուել Ուրուտիյա Լեոն։ Մտնելով Հավանա՝ Կաստրոն ինքն իրեն նշանակեց նախագահի Ապստամբական Զինված Ուժերի ներկայացուցիչ՝ տեղակայվելով Հավանա Հիլթոն Հյուրանոցում։ Նա Ուրուտիային ստիպեց ժամանակավոր արգելք սահմանել քաղաքական կուսակցությունների վրա։ Նա գաղտնի կերպով հանդիպում էր Ժողովրդական Սոցիալիստական կուսակցության անդամների հետ՝ քննարկելով սոցիալիստական պետության ստեղծումը։ Ամբողջ Լատինական Ամերիկայով մեկ շատերը ողջունում էին Կաստրոյին։ Նա մեկնում է Վենեսուելա, որտեղ հանդիպում է նախագահ Ռոմուլո Բետանկորտի հետ՝ նրանից վարկ խնդրելով և նոր գործարք կնքելով վենեսուելական նավթի համար։
Իշխանության ամրապնդում, 1959-1960
1959 թվականի փետրվարի 16-ին Կաստրոն դառնում է վարչապետ։ Ապրիլին նա մեկնում է ԱՄՆ, այնուհետև Կանադա, Տրինիդատ, Բրազիլիա, Ուրուգվայ և Արգենտինա։ Բուենոս Այրեսում Ֆիդել Կաստրոն մասնակցում է տնտեսական կոնֆերանսի, որտեղ անհաջող առաջարկ է անում Լատինական Ամերկային հատկացնել 30մլդ արժողությամբ ԱՄՆ-ի «Մարշալյան Ծրագիրը»։ Ինքն իրեն նշանակելով Ագրարային Բարեփոխումների Ազգային Ինստիտուտի նախագահ, նա 1959 թվականի մայիսին ագրարային առաջին բարեփոխումը ստորագրում է որպես օրենք՝ սահմանափակելով տարածքների սեփականաշնորհումը 4, 02 կմք-ի, ինչպես նաև արգելելով օտարերկրացիներին հողատարածք տրամադրել։ Կաստրոն իրեն նշանակեց Ազգային Զբոսաշրջության Արդյունաբերության նախագահ։ Չնայած Կաստրոն մերժում էր այն փաստը, որ իր վարչակարգը սոցիալիստական է, սակայն բարձր պաշտոնների էր նշանակում մարքսիստների, օրինակ Չէ Գեվարան, ով Կենտրոնական Բանկի կառավարիչ դարձավ, իսկ հետո Արդյունաբերության Նախարար։ Կաստրոյի կառավարությունը շեշտը դնում էր սոցիալական ծրագրերի վրա՝ բարելավելու Կուբայի բնակչության ապրելակերպը։ Կարևորվում էր կրթությունը, և Կաստրոյի կառավարման առաջին 30 ամիսների ընթացքում ավելի շատ դասարաններ բացվեցին, քան վերջին 30 տարիների ընթացքում։ Ուշադրություն էր դարձվում նաև առողջապահության վրա. առաջարկվում էր անվճար ծառայություններ, բացվում էին նոր հիվանդանոցներ։ Ֆիդել Կաստրոն, օգտվելով ռադիոյի և հեռուստատեսության ծառայություններից, կապ էր պաշտպանում Կուբայի ժողովրդի հետ։ Կաստրոյի կառավարությունն անմասն չմնաց Սառը Պատերազմին մասնակցելուց. նա իր օգնությունն էր առաջարկել ԽՍՀՄ-ին, իհարկե պահանջելով նաև փոխհատուցում դրա դիմաց։ 1959 թվականին Կաստրոյի վարչակազմը 120 միլիոն ԱՄՆ դոլար էր ծախսել Խորհրդային Միությանը, Ֆրանսիային և Բելգիային զենք տրամադրելու վրա։ 1960 թվականի սեպտեմբերին ստեղծվում է Հեղափոխականների Պաշտպանության Հանձնաժողով։ Ի վերջո կուբացիների մոտ 80%-ը ընդգրկված էր այս հանձնաժողովում։ Կաստրոն նոր վարչակազմը անվանեց ուղիղ դեմոկրատական և մերժեց ընտրություններ անցկացնելու կարիքը։ Իսկ քննադատները այն անվանեցին հակադեմոկրատական։
«Փիգզի Բեյի ներխուժումը» և Սոցիալիստական Կուբա, 1961-1962
1961 թվականի հունվարին Ֆիդել Կաստրոն խնդրում է Հավանայում ԱՄՆ Դեսպանատանը կրճատումներ անել դեսպանատան 300 աշխատակիցների շրջանում, քանի որ շատերը կասկածվում էին լրտեսներ լինելու մեջ։ Իսկ ԱՄՆ-ն դադարեցնում է դիվանագիտական հարաբերությունները՝ մեծացնելով աքսորված այլախոհների ԿՀՎ ֆինանսավորումը։ Այս զինվորականները սկսում են հարձակումներ գործել Կուբայի հետ առևտրական կապեր ունեցող նավերի վրա և ռմբակոծել գործարաններ, խանութներ և շաքարի արտադրամասներ։ Եվ Էլշնհաուերը և նրա իրավահաջորդող Քենեդին կողմ էին աքսորյալների ֆինանսավորմանը, Դեմոկրատական Հեղափոխական Ճակատին, Կուբան զավթելուն և Կաստրոյին արտաքսելուն։ Ծրագիրը հանգեցրեց «Փիգզի Բեյի ներխուժմանը» 1961 թվականի ապրիլին։ ԿՀՎ-ն և Դեմոկրատական Հեղափոխական Ճակատը հիմնել էին 1400 հոգանոց հզոր բանակ, Բրիգադա 2506 Նիկարագուայում։ Գիշերով Բրիգադա 2506-ը ափ է իջնում Կուբայական Փիգզի Բեյում, և փոխհրաձգություն է տեղի ունենում Բրիգադայի և տեղի հեղափոխական զինվորականների միջև։ Ապրիլի 20-ին Բրիգադան հարկադրված տեղի է տալիս, իսկ նրանց նավը պայթեցվում է։ Բրիգադայի մասնակիցներից շատերին բանտարկում են, իսկ շատերին էլ փոխանակում են դեղորայքի և սննդի հետ ԱՄՆ-ի հետ։ Ամրապնդելով իր իշխանությունը՝ Կաստրոն միացնում է «Հուլիսի 26-ի Շարժումը», Ժողովրդավարական Սոցիալիստական Կուսակցությունը և Հեղափոխական Դիրեկտորիատը՝ դարձնելով մեկ իշխող կուսակցություն, որը հիմնված էր Լենինիստական սկզբունքների վրա։ Միասնական Հեղափոխական Կազմակերպությունը վերանվանվում է Կուբայի Սոցիալիստական Հեղափոխական Միացյալ Կուսակցության։ Ամրապնդվում են ԽՍՀՄ-ի հետ ունեցած կապերը։ Կաստրոն իր որդի Ֆիդելիտոյին ուղարկում է Մոսկվա՝ ուսուցանելու այնտեղի դպրոցներում։ Կաստրոն պարգևատրվում է Լենինի Խաղաղության Մրցանակով։ Անձնապես Ֆիդել Կաստրոն շատ միայնակ էր, իսկ նրա հարաբերությունները Գեվարայի հետ սրվում են, քանի որ վերջինս ավելի հակա-խորհրդային էր դարձել։
Տնտեսական լճացումը և Երրորդ Համաշխարհային Քաղաքականությունը, 1967-1974
1969 թվականի հունվարին Հեղափոխության Հրապարակում Ֆիդել Կաստրոն հրապարակայնորեն նշում է իր վարչակարգի 10 տարին։ Առիթից օգտվելով նա հանրության կարծիքը հարցրեց շաքարի պաշարի նվազման վերաբերյալ. շաքարավազի բերքի մեծ մասը ուղարկվել էր ԽՍՀՄ, իսկ 1969 թվականի բերքը փոթորկի պատճառով մեծ վնասներ էր կրել։ 1972 թվականի հունիսին Կուբան միանում է Փոխադարձ Տնտեսական Աջակցության Խորհրդին (սոցիալիստական պետությունների տնտեսական կազմակերպություն)։ 1971 թվականին Ֆիդել Կաստրոն մեկնում է Չիլի։ Այստեղ նախագահ էր ընտրվել մարքսիստ Սալվադոր Ալենդեն։ Այնուհետև նա մեկնում է Արևմտյան Աֆրիկա՝ հանդիպելու սոցիալիստական Գվինեայի նախագահ Սեկոու Տուրեին։ Հետո նա 7 շաբաթով ճանապարհորդության է մեկնում՝ այցելելով Աֆրիկայի և Եվրասիայի իր Ձախակողմյան գործընկերներին։ 1973 թվականի սեպտեմբերին նա վերադառնում է Ալժիր՝ մասնակցելու Արտադաշինքային Շարժման 4-րդ համագումարին։ Այս տարին Կուբայի համար տնտեսապես անհաջող տարի էր։ Կուբայի կառավարությունը անցկացնում է Կոմունիստական Կուսակցության Ազգային Կոնգրեսի առաջին համագումարը՝ Կուբան հռչակելով սոցիալիստական պետություն։
Արտադաշինքային Շարժման նախագահ
1979 թվականին Հավանայում Արտադաշինքային Շարժման համագումար է անցկացվում, որտեղ Կաստրոն ընտրվում է ԱԴՇ նախագահ։ Նա այս պաշտոնին մնաց մինչ 1982 թվականը։ 1979 թվականի հոկտեմբերին Ֆիդել Կաստրոն ելույթ է ունենում որպես ԱԴՇ-ի և Կուբայի նախագահ ՄԱԿ-ի գլխավոր համաժողովին։
Վարդագույն ալիք, 2000-2006
Խճճված լինելով տնտեսական խնդիրների մեջ, Կուբային օգնության ձեռք է մեկնում դեմոկրատ սոցիալիստ և հակաիմպերիալիստ Հյուգո Չավեսը։ 2000 թվականին Կաստրոն և Չավեսը պայմանագիր են կնքում, ըստ որի Կուբան պետք է 20, 000 բժիշկ ուղարկեր Վենեսուելա, իսկ որպես փոխհատուցում նրանցից ստանար օրական 53, 000 բարել նավթ։ 2004 թվականին Կուբան ուղարկում է 40, 000 բժիշկ, իսկ Վենեսուելան իր հերթին՝ 90, 000 բարել նավթ։ 1998 թվականին տեղի ունեցած Կարիբյան 16 երկրների հանդիպման ժամանակ Կաստրոն կոչ արեց տարածաշրջանային միաբանության։ Կանադան Ամերիկյան առաջին պետությունն էր, որը սկսեց բացահայտ առևտուր կատարել Կուբայի հետ։ Մինչ այժմ նրանք լավ հարաբերությունների մեջ են։
Հրաժարական, 2006-2008
Երկարատև աղիքային արյունահոսությամբ տառապելուց հետո, Կաստրոն վիրահատության է ենթարկվում 2006 թվականի հուլիսի 31-ին՝ իր պարտականություներն հանձնելով եղբորը՝ Ռաուլին։ 2007 թվականի փետրվարին Ռաուլը հայտարարեց, որ Կաստրոյի առողջությունը վերականգնվում է և, որ նա մասնակցություն է ունենում քաղաքական հարցերում, իսկ արդեն ապրիլին հայտարարեց, որ նա գրեթե ամբողջովին վերականգնվել է։ Սեպտեմբերին տեղի ունեցած Արտադաշինքային շարժման հանդիպման ժամանակ անդամները համաձայնեցին ևս մեկ տարով Կաստրոին կազմակերպության նախագահի պաշտոնին նշանակել։ 2008 թվականի փետրվարի 18-ին Կաստրոն հայտարարեց, որ իր առողջությունը թույլ չի տալիս նորից անցնել այդ պաշտոնին։
Թոշակի անցնելը, 2008 թվականից մինչ այսօր
Թոշակի անցնելուց հետո Կաստրոյի առողջությունը վատթարացավ։ Սակայն նա շարունակում էր շփվել իր հայրենակիցների հետ, «Գրանմայում» «Մտորումներ» խորագրով սյունակ տպագրեց, «Թվիթերում» իր էջն ուներ և հատուկենտ հասարակական դասախոսություններ էր անցկացնում։ Նա հանդիպումներ էր ունենում աշխարհի տարբեր հայտնի գործիչների, իշխանավորների հետ։ 2010 թվականի հուլիսին նա առաջին անգամ հայտնվեց հանրության առաջ հիվանդանալուց ի վեր։ 2010 թվականի օգոստոսի 7-ին նա ելույթ ունեցավ Ազգային Ժողովում 4 տարի ընդմիջումից հետո։ 2011 թվականի ապրիլի 19-ին Կաստրոն դուրս եկավ Կոմունիստական Կուսակցությունից՝ հրաժարվելով կուսակցական պաշտոնից։ Նրան իրավահաջորդեց Ռաուլ Կաստրոն։
Անձնական և հասարակական կյանք
Կենսագիր Լեյսեսթեր Կոլտմանը նկարագրում է Կաստրոյին որպես «կատաղի աշխատասեր, նվիրված, հավատարիմ, մեծահոգի և վեհանձն անձնավորություն»։ Նա հումորի զգացում ուներ և կարող էր ինքն իր վրա ծիծաղել։ Իսկ Պիտեր Բորնը ասում է, որ նա սիրում էր շփվել հասարակ քաղաքացիների հետ և կուբացիների և արտերկրացի, սակայն հատուկ վերաբերմունք էր ցուցաբերում կուբացիների նկատմամբ։ Նա շատ էր աշխատում. հաճախ գնում էր քնելու գիշերը ժամը 3-4-ից հետո։ Նա ուներ ապշեցուցիչ հիշողություն և սիրում էր իր ելույթների ժամանակ ցիտել այն բաները, որոնք կարդացել էր։
Ընտանիք և ընկերներ
Քիչ բան է հայտնի նրա ընտանիքի և ընկերների մասին, քանի որ լրատվամիջոցներին արգելված էր նրանց մասին քննարկել։ Կաստրոյի կենսագիր Ռոբերտ Քուիրկը նշում է, որ Կուբայի առաջնորդը չէր կարողանում տևական սեռական հարաբերություններ պահպանել կանանց հետ։ Առաջին ամուսնությունից ծնված որդին՝ Ֆիդելիտոն մեծացել է Կուբայում, որոշ ժամանակ ղեկավարում էր ատոմային էներգիայի հանձնաժողովը մինչ այն պահը, երբ հայրը նրան ազատեց գործից։ Իր երկրորդ կնոջից Կաստրոն ունի 5 որդի։ Միրտայի հետ ամուսնացած ժամանակ նա միաժամանակ սիրային կապի մեջ էր Նատալյա Ռեվուելտա Քլյուիսի հետ, որից էլ մեկ աղջիկ է ունենում։ Մեկ այլ կնոջից ևս մեկ որդի է ունենում։ Երկրորդ աղջիկը միայն մեկ գիշեր անցկացնելու հետևանք է լինում. նա սովորաբար էր միայն մեկ գիշեր անցկացնում տարբեր կանանց հետ։ Իշխանության գլուխ լինելու տարիներին նա երկու շատ մոտ ընկեր ուներ՝ Հավանայի նախքին քաղաքագլուխ Պեպին Նարանիյոն և Ռենե Վալիեոն՝ իր սեփակակն բժիշկը։ Նա նաև շատ մոտ հարաբերությունների մեջ էր հեղափոխականկ Սելիա Սանչեսի հետ։
Ուրիշների վերաբերմունքը Կաստրոյի նկատմամբ և Ժառանգություն
Պատմաբան և լրագրող Ռիչարդ Գոտը Կաստրոյին համարում է 20-րդ դարի ամենաարտասովոր քաղաքական գործիչներից մեկը։ Բորնը նրան նկարագրում է որպես ազդեցիկ համաշխարհային լիդեր։ Կաստրոն միշտ տարբեր մրցանակներ է ստացել տարբեր կառավարությունների կողմից։ Արևմտյան շատ պետությունների և ղեկավարների կողմից շատ ու շատ քննադատություններ էին հնչում Կաստրոյի նկատմամբ, իսկ Միացյալ Նահանգները արհամարհում էր նրան։ Նրան լայնորեն մեղադրում էին «դիկտատոր» լինելու մեջ։ Կաստրոն մեծ ազդեցություն ուներ իր կառավարությունից դուրս։ Մարդու իրավունքների պաշտպանության տարբեր խմբեր Կաստրոյի վարչակազմին մեղադրում էին մարդկանց իրավունքների ոտնահարման մեջ։
Արտաքին հղումներ
Կաստրո, Ֆիդել Կաստրո, Ֆիդել Կաստրո, Ֆիդել Կատեգորիա:Գինեսի գրքի ռեկորդակիրներ Կատեգորիա:Հռետորներ Կատեգորիա:Կուբայի վարչապետներ Կատեգորիա:Խորհրդային Միության հերոսներ Կատեգորիա:Լենինի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Կուսակցության հիմնադիրներ Կատեգորիա:Հոկտեմբերյան հեղափոխության շքանշանով պարգևատրվածներ Կատեգորիա:Կուբացի պետական գործիչներ
Դանիլ Խարմս
Դանիլ Խարմս (իրական ազգանունը` Յուվաչյով, ), ռուս և խորհրդային գրող, բանաստեղծ և դրամատուրգ։ Օբերիու ասոցիացիայի հիմնադիր։
Վաղ տարիներ
Դանիլ Յուվաչյովը ծնվել է 1905 թվականի դեկտեմբերի 17 (30)-ին, Սանկտ Պետերբուրգում՝ Իվան Յուվաչյովի (1860-1940) և Նադեժդա Յուվաչյովայի (Կոլյուբակինա) (1869-1929) ընտանիքում։ Դանիլ Իվանովիչնս իր ծննդյան օրը համարել է հունվարի 1-ը ։ Իվան Յուվաչյովը նարոդավոլեց-հեղափոխական էր, որն աքսորվել է Սախալին և դարձել հոգևոր գրող։ Խարմսի հայրը ծանոթ էր Չեխովի, Տոլստոյի, Վոլոշինի և Մորոզովի հետ։
1915-1918 թվականներին (ըստ այլ աղբյուրների՝ 1917-1918 թվականներին) Դանիլ Յուվաչյովը սովորել է միջնակարգ դպրոցում (Realschule), որը Սուրբ Պետրոսի (Պետրիշուլե) գլխավոր գերմանական դպրոցի մի մասն էր կազմում, 1922-1924 թվականներին՝ մանկական 2-րդ աշխատանքային միացյալ դպրոցում՝ 1924 թվականից, 1924 թվականից՝ Լենինգրադի առաջին էլեկտրատեխնիկական դպրոցում (այսօր՝ Սանկտ Պետերբուրգի էներգետիկայի քոլեջ ), որտեղից նրան վտարել են 1926 թվականի փետրվարին։ 1926 թվականի սեպտեմբերի 15-ին նա դարձել է արվեստի պատմության պետական ​​ինստիտուտի կինոյի դասընթացների ունկնդիր ։
Գրական գործունեության սկիզբ
1924-1926 թվականներին Խարմսը սկսում է մասնակցել Լենինգրադի գրական կյանքին. նա տարբեր դահլիճներում կարդացել է իր և այլոց բանաստեղծությունները, դարձել է Ալեքսանդր Տուֆանովի կազմակերպած «DSO իմաստակների շքանշանի» անդամ։ 1926 թվականի մարտին նա դարձել է բանաստեղծների համառուսական միության Լենինգրադի մասնաճյուղի անդամ (հեռացվել է 1929 թվականի մարտին` անդամավճարները չտալու համար) ։ Այս ժամանակահատվածը բնութագրվում է որպես Խարմսի ստեղծագործության` «զաումային» ժամանակաշրջան, որը տեղի է ունեցել Վելիմիր Խլեբնիկովի, Ալեքսեյ Կրուչյոնիխի, Ալեքսանդր Տուգանովի, Կազիմիր Մալևիչի ստեղծագործությունների ազդեցության տակ։
1925 թվականին Խարմսը ծանոթացել է «սոսիների» բանաստեղծական և փիլիսոփայական շրջանի անդամների հետ, որոնց թվում էին Ալեքսանդր Վեդենսկին, Լեոնիդ Լիպավսկին, Յակով Դրուսկինը և այլք։ 1926 թվականից Խարմսը ակտիվորեն փորձում էր միավորել Լենինգրադի «ձախ» գրողների ու նկարիչների ուժերը։ 1926-1927 թվականներին կազմակերպել է մի քանի գրական միավորումներ («Ձախ թև», «Ձախ դասականների ակադեմիա»)։ 1927 թվականի աշնանը, մի խումբ գրողներ` Խարմսի գլխավորությամբ ստացել են միության վերջնական՝ Օբերիու («Իրական արվեստի միություն») անվանումը։ Օբերիու-ի կազմում ընդգրկվել են Դանիիլ Խարմսը, Ալեքսանդր Վեդենսկին, Նիկոլայ Զաբոլոցկին, Կոնստանտին Վագինովը, Իգոր Բախտերևը, Բորիս (Դոյվբեր) Լևինը, Կլիմենտի Մինսը և այլք։ Օբերիու-ի գոյության ամենավառ էջը «Երեք ձախ ժամ» երեկոն էր, որն անցկացվել է 1928 թվականի հունվարի 24-ին։ Այս թատերական ներկայացման ժամանակ օբերիուտները կարդացել են իրենց գործերը, բեմադրվել է Խարմսի «Էլիզաբեթ Բամ» պիեսը ։
Մանկական գրականություն
1927 թվականի վերջին Սամուիլ Մարշակը, Նիկոլայ Օլեյնիկովը և Բորիս Ժիտկովը հավաքագրում են Օբերիու-ի անդամներին՝ մանկական գրականության մեջ աշխատելու համար։ 1920-ական թվականների վերջերից մինչև 1930-ական թվականների վերջը Խարմսը ակտիվորեն համագործակցում էր «Ոզնի», «Չիժ», «Սվերչոկ», «Հոկտեմբեր» մանկական ամսագրերի հետ, որտեղ տպագրվում էին նրա բանաստեղծությունները, պատմվածքները, նկարների մակագրությունները, զավեշտական ​​գովազդներն ու գլուխկոտրուկները ։ Ի տարբերություն, օրինակ, Ալեքսանդր Վեդենսկու, Խարմսը շատ պատասխանատու մոտեցում էր ցուցաբերում մանկական գրականության մեջ իր աշխատանքին, ինչը նրա համար եկամտի մշտական ​​և համարյա միակ աղբյուրն էր։ Ինչպես նշում է ռուսական ավանգարդի հետազոտող, օբերիուտովների ընկեր Խարջիևը. "Վեդենսկին խառնաշփոթ էր մանկական գրականության մեջ. նա սարսափելի գրքեր էր գրում, լավերը շատ քիչ էին... Իսկ Խարմսը, կարծես, գրել է միայն վեց մանկական գիրք և շատ լավ։ Դա նրան դուր չէր գալիս, բայց նա չէր կարողանում վատ գրել ։"1928 թվականից 1931 թվականներին երեխաների համար լույս է տեսել բանաստեղծությունների և պատմությունների 9 պատկերազարդ գիրք՝ «Չարաճճի վարդակ» (արգելված է գրաքննությամբ 1951 թվականից 1961 թվականներին ), «Այն մասին, թե ինչպես Կոլկա Պանկինը թռավ Բրազիլիա, իսկ Պետկա Էրշովը ոչ մի բանի չէր հավատում», «Թատրոն», «Առաջին և երկրորդ», «Իվան Իվանովիչ Սամովար», «Այն մասին, թե ինչպես է պառավը թանաք գնել» (պատկանում է «խորհուրդ չի տրվում հանրային գրադարաններին» գրքերի թվին, «Խաղ», «Այն մասին, թե ինչպես հայրս ինձ գնդակահարեց», «Միլիոն»։ 1937 թվականին լույս է տեսել Վիլհելմ Բուշի «Պլիխ և պլյուխ» գիրքը, որը թարգմանել է Խարմսը։ 1940 թվականին լույս է տեսել Խարմսի «Աղվեսը և նապաստակը» գիրքը, իսկ 1944 թվականին ՝ «Զարմանալի կատուն» բանաստեղծությունը՝ որպես առանձին խմբագրություն ։ Գրողի կյանքի ընթացքում լույս են տեսել Ս. Մարշակի հետ միասին գրված «Ուրախ Սիսկիններ» պոեմի և «Պատմություններ նկարներում» գրքի առանձին խմբագրություններ, որոնց տեքստը գրել են Խարմսը, Նինա Գեռնետը և Նատալիա Դիլակտորսկայան։
Առաջին ձերբակալություն
1931 թվականի դեկտեմբերին Խարմսը, Վեդենսկին, Բախտերևը ձերբակալվել են «գրողների հակասովետական ​​խմբում» մասնակցելու մեղադրանքով, և ձերբակալման պատճառը մանկական գրականության մեջ նրանց աշխատանքն էր, և ոչ թե օբերիուտների աղմկոտ ցնցող կատարումները։ Խարմսը ՕԳՊՈւ-ի խորհրդի կողմից դատապարտվել է երեք տարվա ազատազրկման ուղղիչ ճամբարում, 1932 թվականի մարտի 21-ին (պատժի տեքստում օգտագործվել է «համակենտրոնացման ճամբար» տերմինը): Արդյունքում, 1932 թվականի մայիսի 23-ին պատիժը փոխվել է արտաքսման («մինուս 12»), և բանաստեղծն ուղևորվել է դեպի Կուրսկ, որտեղ արդեն աքսորել էին Ալեքսանդր Վեդենսկիին:
Խարմսը Կուրսկ է ժամանել 1932 թվականի հուլիսի 13-ին և հաստատվել Պերվիշևսկայա փողոցի թիվ 16 տանը (այժմ՝ Ուֆիմցևա փողոց)։ Խարմսը վերադարձել է Լենինգրադ հոկտեմբերի 19-ին ։
1930-ականներ
Գիտակցելով, որ մանկական գործերից բացի նա այլևս ոչինչ չի կարողանա հրատարակել, Խարմսը չի դադարում գրել։ 1930-ական թվականներին նա ստեղծել է իր հիմնական գործերը՝ «Պատահարներ» պատմությունների ցիկլը, «Ծեր կինը» պատմվածքը, ինչպես նաև` հսկայական քանակությամբ պատմվածքներ, բանաստեղծություններ, արձակի տեսարաններ և պոեզիա։
Երկրորդ ձերբակալում և մահ
1941 թվականի օգոստոսի 23-ին Խարմսը ձերբակալվել է` իր շրջապատում «զրպարտիչ և պարտվողական տրամադրություններ» տարածելու համար։ Ձերբակալման օրդերը մեջբերում է Խարմսի խոսքերը, որոնք, ըստ Ա.Կոբրինսկու, վերաշարադրվել են մատնության տեքստից.
"Խորհրդային Միությունը պատերազմը պարտվեց հենց առաջին օրը, Լենինգրադը այժմ կա՛մ կպաշարվի, կա՛մ սովամահ կլինի, կա՛մ ռմբակոծվելու է՝ քարը քարի վրա չթողնվելով։ Բայց ես համազգեստ չեմ հագնի և չեմ ծառայելու խորհրդային ​​զորքերում, ես չեմ ուզում այդպիսի տականք լինել։ Եթե ​​գերմանացիների հետ փողոցային մարտերի ընթացքում ինձ ստիպեն ձեղնահարկերից գնդացիր կրակել, ապա ես ոչ թե կրակելու եմ գերմանացիների, այլ նրանց վրա` նույն ավտոմատից։"
Խարմսի կանխատեսումների մասին են վկայում նաև նրա խոսքերը, որոնք մեջբերված են նկարիչ և բանաստեղծ Պավել Զալցմանի շրջափակման օրագրում.
"Առաջին օրերին ես պատահաբար հանդիպեցի Խարմսին Գլեբովայի մոտ։ Նա կարճազգեստով էր, հաստ փայտով։ Նրանք նստած էին նրա կնոջ հետ, կինը երիտասարդ էր և վատ արտաքինով։ Դեռ անհանգստություն չկար, բայց լավ իմանալով Ամստերդամի ճակատագիրը, մենք պատկերացնում էինք այն ամենը, ինչ հնարավոր էր։ Նա ասաց, որ ինքը ակնկալում էր և գիտեր պատերազմի սկսվելու օրվա մասին, և որ իր կնոջ հետ պայմանավորվել է, որ հեռագրական իրեն հայտնի խոսքի համաձայն, նա պետք է մեկնի Մոսկվա։ Ինչ-որ բան փոխեց նրանց ծրագրերը, և նա, չցանկանալով բաժանվել նրանից, եկավ Լենինգրադ։ Հեռանալիս նա ասաց իր սպասելիքները. դա մի բան էր, որը հետապնդում էր բոլորին. «Մենք սողալու ենք առանց ոտքերի՝ բռնելով այրվող պատերից»։ Մեզանից մեկը, գուցե նրա կինը, կամ գուցե ես, ծիծաղելով, նկատեցինք, որ բավական է կորցնել մեր ոտքերը, որպեսզի վատ լինի սողալը՝ բռնելով ամբողջ պատերից։ Կամ` այրվել չկտրված ոտքերով։ Երբ մենք ձեռք սեղմեցինք, նա ասաց. «Գուցե Աստծո կամոք, մենք ձեզ տեսնենք»։ Ես ուշադիր լսեցի ընդհանուր մտքերի այս բոլոր հաստատումները և իմը նույնպես։"
Գնդակահարելուց խուսափելու համար գրողը խելագար է ձևացել. ռազմական դատարանը որոշել է «հանցագործության ծանրությանը համապատասխան» Խարմսին հոգեբուժարանում պահել։ Դանիիլ Խարմսը մահացել է 1942 թվականի փետրվարի 2-ին, Լենինգրադի շրջափակման ժամանակ սովամահության առումով ամենածանր ամսին, «Կրեստի» բանտի հիվանդանոցի հոգեբուժության բաժանմունքում (Սանկտ Պետերբուրգ, Արսենալնայա փողոց, 9)։
Սկզբում կեղծ տեղեկություն է տարածվել Խարմսի կնոջ՝ Մարինա Մալիչի մասին, որ նրան տեղափոխել են Նովոսիբիրսկ։
1960 թվականի հուլիսի 25-ին, Խարմսի քրոջ՝ Գրիցինայի խնդրանքով, գլխավոր դատախազությունը նրան անմեղ է ճանաչել, և նա արդարացվել է։
Ամենահավանական թաղման վայրը Պիսկարևսկոյե գերեզմանատունն է (թիվ 9 կամ թիվ 23 գերեզման) ։
Դանիլ Խարմսի արխիվ
Ի տարբերություն Օլեյնիկովի և Վեդենսկու արխիվների, որոնք միայն մասամբ են պահվել, Խարմսի արխիվը պահպանվել է։ Արխիվը հնարավոր է եղել փրկել Յակով Դրուսկինի ջանքերով, ով 1942 թվականին, Մարինա Մալիչի հետ միասին, ձեռագրերը հավաքել է ճամպրուկի մեջ և դուրս բերել ռմբակոծությունից վնասված գրողի տնից։ Վ. Գլոցերը գրողի արխիվը նկարագրել է հետևյալ կերպ."1928 թվականից Խարմսը ... նույնիսկ գրամեքենայում չի վերատպել իր ձեռագրերը՝ ավելորդ լինելու պատճառով։ Եվ այդ ժամանակից ի վեր նրա բոլոր ձեռագրերը ... ամբողջական իմաստով եղել են ձեռագրեր ու ինքնագրեր։ Խարմսը գրել է կամ թղթի առանձին թերթերի կամ թերթիկների վրա (մաքուր կամ հանված մատյանից կամ նոթատետրից կամ տետրից, կամ գերեզմանատան ձևաթղթերի հակառակ երեսին, «լվացքատան» հաշիվների, ամրացնող դետալների և կետային պտուտակների աղյուսակների, տպագիր նոտաների հակառակ երեսին, «Բանվորական և գյուղացիական ընտանիքի հիգիենա և առողջություն» ամսագրի աշխատակցի նոթատետրերի էջերին և այլն), կամ տետրերում (դպրոցական կամ ընդհանուր), գլխավոր մատյաններում, նոթատետրերում և շատ հազվադեպ՝ տարբեր տեսակի ինքնաշեն գրքերում («Երկնագույն տետր» և այլն) ։" Յակով Դրուսկինը արխիվի հիմնական մասը հանձնել է Մ. Սալտիկով-Շչեդրինի անվան պետական հանրային գրադարանի (այժմ՝ Ռուսաստանի ազգային գրադարան, Ֆ.1232) ձեռագրի բաժին, մյուս մասը տարվել է ռուս գրականության ինստիտուտի ձեռագրի բաժին (Պուշկինյան տուն)։
Կյանքի օրոք լույս տեսած հրատարակություններ
Խարմսի կյանքի ընթացքում տպագրվել են նրա «մեծահասակների» բանաստեղծություններից միայն երկուսը։ Առաջին հրատարակությունը տեղի է ունեցել 1926 թվականին, Խարմսի` բանաստեղծների միությանը միանալուց հետո։ Միության ալմանախում լույս է տեսել «Չինարի հայացքը (Միջադեպ երկաթուղում)» պոեմը։ 1927 թվականին «Խարույկ» ալմանախում լույս է տեսել «Կոմունիստ Պյոտր Յաշկինի բանաստեղծությունը»։ Վերնագրից «Կոմունիստ» բառը դուրս են հանել գրաքննիչները։ Օբերիուտների աշխատանքների ժողովածուների հրատարակման մի շարք նախագծեր չեն իրականացվել ։
Երեխաների համար ստեղծագործությունները տպագրվել են մանկական ամսագրերում և հրապարակվել են առանձին հրատարակություններով։
1960-2000-ականների հրատարակումներ
1965 թվականին Լենինգրադի «Պոեզիայի օր» ժողովածուի թողարկումներում հրապարակվել են Խարմսի երկու բանաստեղծություններ, ինչը եղել է ԽՍՀՄ-ում և արտերկրում Խարմսի` «մեծահասակների համար գրված» ստեղծագործությունների հրապարակման սկիզբը։ 1960-ականների վերջից ԽՍՀՄ պարբերական մամուլում հրապարակվել են Խարմսի որոշ «մեծահասակների» ստեղծագործություններ, որոնք ներկայացվել են որպես հումորային ։ Այսպես, օրինակ, «12 աթոռների ակումբ» ժողովածուում («Գրական թերթի» համանուն հումորային էջում հրապարակված ստեղծագործություններ) տպագրվել են Խարմսի «Հեքիաթ», «Թյուք» և «Անեկդոտներ Պուշկինի կյանքից» պատմվածքները։ Հրապարակումները նախորդել են Վիկտոր Շկլովսկու «Գունավոր երազների մասին Դանիել Խարմսի խոսքը» ։
Այդ ժամանակահատվածում սամիզդատում սկսել են շրջանառվել Խարմսի և այլ օբերիուտի շատ ավելի մեծ թվով տեքստեր։ Գրողի ստեղծագործությունների առանձին հրատարակություններ արտերկրում առաջին անգամ հայտնվել են 1970-ականներին։ 1974 թվականին ամերիկացի սլավոնագետ Ջորջ Գիբիան հավաքել է «Դանիիլ Խարմս։ Ընտրված» գիրքը, որը պարունակել է պատմություններ, բանաստեղծություններ, «Ծեր կինը» պատմվածքը, «Էլիզաբեթ Բամ» պիեսը, ինչպես նաև` ստեղծագործություններ երեխաների համար։ Մեկ այլ հրատարակություն են ձեռնարկել Միխայիլ Մեյլախը և Վլադիմիր Էռլը՝ 1978-1988 թվականներին Բրեմենում նախատեսված իննից թողարկելով «Հավաքված աշխատանքների» չորս հատոր։
«Թռիչք դեպի երկինք» «մեծահասակների» ստեղծագործությունների առաջին խորհրդային ​​հրատարակությունը առավել ամբողջական լույս է տեսել միայն 1988 թվականին «Սովետսկի պիսատել» հրատարակչության կողմից։ Առավել ամբողջական (բայց ձեռագրերը քննադատվել են արտագրման սխալների համար ) հրատարակությունն այս պահին 6 հատորանոց «Երկերի լիակատար ժողովածու» է, որը հրապարակվել է 1990-ականների երկրորդ կեսին` «Ակադեմիական նախագիծ» հրատարակչությունում, Վալերի Սաժինի կողմից։
Ներկայումս մի շարք հրատարակչությունների ցանկում մշտապես առկա են Խարմսի ժողովածուները, որոնք տարեցտարի վերահրատարակվում են ։
Ազդեցությունը մշակույթի վրա
Խարմսի ստեղծագործության իմաստավորման և հայրենական գրականության վրա դրա ազդեցության գործընթացները, ինչպես ոչ պաշտոնական խորհրդային, այնպես էլ` հետագա ռուսական ժամանակաշրջանի վրա սկսվել են միայն 20-րդ դարի վերջում։ Այն բանից հետո, երբ 1970-ականների սկզբին Լենինգրադի «Հելենուկտներ» գրական խմբի նախկին մասնակիցները հնարավորություն են ստացել ուսումնասիրել Խարմսի և այլ օբերիուտների ժառանգությունը, նրանց պոետիկան սկսել է այս կամ այն կերպ ազդել Ալեքսեյ Խվոստենկոյի, Վլադիմիր Էռլի, ինչպես նաև` Անրի Վոլոխոնսկու ստեղծագործության վրա, որը խմբի մեջ չի մտել։
Չնայած այն հանգամանքին, որ Խարմսը գործնականում չի դիտարկվել պոստմոդեռնիստական ընթերցանության տեսանկյունից, հետազոտողները տեսել են Խարմսի ազդեցությունը ռուսական ռոքի վրա (Բորիս Գրեբենշչիկով, Անատոլի Գունիցկի, Վյաչեսլավ Բուտուսով, Երիտասարդների ոչ ֆորմալ միություն, «Ումկա և Բրոնևիկ»), ժամանակակից ռուսական հեքիաթի վրա (Յուրի Կովալ), ռուսական գրականության պոստմոդեռնի վրա (Վիկտոր Պելևին ), կինոդրամատուրգիայի վրա («Գիպսե պիոներուհու էպիտաֆիա Դանիիլ Խարմսի ոճով»), դեռևս ուսումնասիրության է ենթակա այն հարցը, թե ինչ ազդեցություն է ունեցել Խարմսի աշխատանքը ժամանակակից գրականության և արվեստի վրա։
Հիշատակ
2005 թվականի դեկտեմբերի 22-ին Սանկտ Պետերբուրգում, Մայակովսկու փողոցի 11-րդ տանը, որտեղ ապրել է Խարմսը, գրողի հարյուրամյակին բացվել է Վյաչեսլավ Բուխաևի հուշատախտակը։ Կոմպոզիցիան բաղկացած է եղել մարմարյա ռելիեֆային դիմանկարից, ծաղիկների դարակներից և բանտային նատյուրմորտից, հուշատախտակին գրված է եղել Խարմսի «Տնից դուրս է եկել մարդը» բանաստեղծության տողը, որը հետևյալն է «Այստեղ 1925-1941 թվականներին ապրել է գրող Դանիլ Խարմսը» ։
Դանիլ Խարմսի անունով է կոչվել (6766) Խարմս աստղակերպ, որը աստղագետ Լյուդմիլա Կարաչկինայի կողմից հայտնաբերվել է 1982 թվականի հոկտեմբերի 20-ին, Սանկտ Պետերբուրգի Կրասնոգվարդեյսկի շրջանի Ղրիմի աստղաֆիզիկական աստղադիտարանում ։
Խարմսի 100-ամյակին նվիրված փառատոնի շրջանակներում երկու հուշարձան է տեղադրվել։ «Դանիլ Խարմսի տաղանդի երկրպագուների յուրահատուկ Մեքքա դառնալու շանս է հայտնվել Վերետևո գյուղի մոտ։ Կառույցներից մեկը Խարմսի «գլխով» մետաղական սյունն է։ Լրացնում է գրողի ստեղծագործության կերպարներից մեկի՝ վերևից ընկնող ծերունիների «հոսք» կոմպոզիցիային։ Ստեղծագործության հեղինակը դարձել է քանդակագործ Պավլովը։ Մեկ այլ հուշարձանի գաղափարը պատկանել է կիևցի նկարիչ Ստոլբչենկոյին։ Արևի ճառագայթներով ֆոնի վրա տեղադրվել են ոճավորված նստարան և եռաթև սեղան։ Իսկ սեղանի հենակները եղել են Խարմսի ստեղծագործության կերպարների արձանիկները, որոնք գլխիվայր շրջված են եղել» ։
Մատենագրություն
Ընտրված հրատարակումներ
Թատերական ներկայացումներ
Բեմադրություն-հմայություն՝ նվիրված Օլեգ Նիկոլաևիչ Եֆրեմովին։ Նկարչի աշխարհը հրաշքով փախչելու փորձը Պրեմիերա՝ 7.10.2000: Ներկայացման ստեղծողներ՝ հեղինակ Դանիիլ Խարմսը, ռեժիսոր Միխայիլ Լևիտինը նկարիչ Դավիթ Բորովսկի, Յասյա Ռաֆիկովան, կոմպոզիտոր Անդրեյ Սեմենովը։ Մոսկովյան թատրոն «Էրմիտաժ»
Գրականություն
Կենսագրություններ
Հուշագրություններ
Գրական քննադատություն
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գրական կեղծանուններով հայտնի հեղինակներ Կատեգորիա:Խորհրդային մանկագիրներ Կատեգորիա:Ռուս մանկագիրներ Կատեգորիա:Մոդեռնիստ գրողներ Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ Կատեգորիա:Խորհրդային դրամատուրգներ Կատեգորիա:Խորհրդային բանաստեղծներ Կատեգորիա:Խորհրդային պատմվածքագիրներ
Ազատ կոլեկտիվ թատերախումբ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի դրամատիկական թատրոններ
Ա էն Հունզե
Ա էն Հունզե (Aa en Hunze ), համայնք Նիդերլանդների Դրենթե մարզում։ Տարածքը 276,86 կմ² է, բնակչությունը՝ 25.772 (2011 թ.)։ Համայնքի անունը ծագում է Դրենտշե Ա և Հունզե գետերի անուններից։ Համայնքապետարանը գտնվում է Խիտեն գյուղում։
Մեկ շնչի տարեկան միջին եկամուտը 13.400 եվրո է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դրենթեի համայնքներ Կատեգորիա:1998 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ռադյանսկոե (ավան, Սումիի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Ռադյանսկոե ավանում բնակվում էր 112 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սումիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի ավաններ
Արտակ Կամսարական
Արտակ Կամսարական կամ Արտակ Կամսարյան (ծննդյան և մահվան թվականներն անհայտ, 9-րդ դարի կես - 10-րդ դարի սկիզբ), Հայ իշխան Կամսարականների իշխանական տոհմից, Պահլավունիների իշխանական տոհմի նախապապ-հիմնադիրը։ Նրա որդին է Ապուղամր Պահլավունին, թոռն է Գրիգոր Համզա Պահլավունին, թոռնորդին՝ Վասակ Պահլավունին և թոռան թոռն է Գրիգոր Մագիստրոսը։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Կամսարականներ Կատեգորիա:Պահլավունիներ
176 (թիվ)
176 (հարյուր յոթանասունվեց), բնական թիվ է։
Տես նաև
Կատեգորիա:176
Պար Յոլ
Պար Յոլ (Пар-Ёль), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Սոյվա գետի աջ ափին՝ 58 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 22 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազանը՝ Պեչորա գետի ավազաների վտակները մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը՝ Պեչորա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Տանձուտ (Քաշաթաղի շրջան)
Տանձուտ, գյուղ Արցախի Հանրապետության Քաշաթաղի շրջանում ։ Մելիքաշեն, Ծիծեռնավանք և Արահոծ գյուղերի հետ միասին մտնում է Ծիծեռնավանք համայնքի մեջ ։
Աշխարհագրություն
Տանձուտ գյուղը տեղակայված է Քաշաթաղի շրջանի հյուսիսային հատվածում՝ Աղավնո գետակի ձախ ափին՝ մայրուղուց 18 կմ հեռավորության վրա՝ Ծիծեռնավանք 5 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք, ծովի մակերևույթից 1220-1290 մետր բարձրության վրա։ Գյուղը սահմանակից է ՀՀ Սյունիքի մարզի Խոզնավար,Խնածախ, ԱՀ Քաշաթաղի շրջանի Սոնասար, Մոշաթաղ, Ծիծեռնավանք և Մելիքաշեն գյուղերին։ Տանձուտը ներառված է Ծիծեռնավանք համայնքի մեջ։ Բնակավայրը նախկինում գտնվում էր Սյունիքի Աղահեճք գավառում։ Գյուղի վերնամասում ձգվում է հիմնականում կաղնու և բոխու ծառերով անտառը ։
Պատմություն
Տանձուտը Սյունիքի հնագույն բնակավայրերից մեկն է։ 18-րդ դարի վերջերին և 19-րդ դարի սկզբներին Ղարաբաղի խանի և քրդական ցեղերի ճնշումների տակ գյուղը հայաթափվել է։ 19-րդ դարի կեսերին այդտեղ քուրդ քոչվոր մի քանի ընտանիքներ են հաստատվել և անցել նստակեցության։ Բնակավայրին նրանք տվել են Կարակշլաղ կամ Ղարաղշլաղ անունը։ 1863 թվականին նրանք գյուղում բլրի վրա մզկիթ են կառուցել։
Գյուղի մասին հիշատակության կա 1888 թվականին Թիֆլիսում հրատարակված քարտեզում։ 1914 թվականին գյուղը ուներ 949 թրքացված քուրդ ազգաբնակչություն։ Խորհրդային տարիներին գյուղը գտնվում էր ԱԽՍՀ Կարմիր Քուրդիստանի օկրուգի, իսկ 1930 թվականին՝ Լաչինի շրջանի կազմի մեջ ։
Արցախի Հանրապետության Պաշտպանության բանակի հարվածների տակ գյուղը 1992 թվին ազատագրվել է։ Բնակավայրի վերաբնակեցման գործը սկսվել է զինադարարի կնքումից անմիջապես հետո։ 1994 թվականի մայիսին գյուղում հաստատված առաջին վերաբնակիչներն են եղել Բորիկ Մուսայելյանը, Վանիկ Ասոյանը, Հարություն Արամյանը, Կամո Պետրոսյանը և ուրիշներ։ Ընտանիքներով Չարենցավանից տեղափոխվելով այստեղ՝ նրանք վերակենդանացրին գյուղը՝ միաժամանակ վերականգնելով բնակավայրի հայեցի շունչն ու ոգին։ Գյուղը ստացավ Տանձուտ անունը։
Բնակչություն
2015 թվականին Տանձուտ գյուղում բնակվում էր 103 մարդ, կար 36 տնտեսություն։
Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
Պատմամշակութային կառույցներ
Բնակավայրի տարածքում պահպանված ամենահին բնակելի շինության ավերակները (17-18-րդ դարեր) գտնվում են գյուղի հյուսիսարևմտյան հատվածում:Գյուղի տարածքում գտնվող ամենահայտնի հուշարձանը ժայռափոր եկեղեցին է, որը գտնվում է գյուղից շուրջ 1 կմ հեռավորության վրա՝ դեպի հյուսիս-արևելք։ Ուսումնասիրողները եկեղեցու տարածքում արձանագրություններ չեն հայտնաբերել։ Տարածքում կան ժայռափոր խորաններ։ Եկեղեցին հարավային մասում ունի մեկ մուտք ժայռավոր պատուհաններ ։
Գյուղն ուներ ջրաղաց (միջնադար) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության աշխարհագրություն
Զինովիխա (գյուղ, Վետլուժսկի շրջան)
Զինովիխա (Зиновиха), գյուղ Ռուսաստանի, Նիժնի Նովգորոդի մարզի Վետլուժսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նիժնի Նովգորոդի մարզի Վետլուժսկի շրջանի բնակավայրեր
Էրատոսթենես Կիրենացի
Էրատոսթենես Կիրենացի, հելլենիստական դարաշրջանի հույն աշխարհագետ, աստղագետ, մաթեմատիկոս և բանասեր։ Մուսեյոնի գրադարանի (հնարավոր է նաև Ալեքսանդրիայի գրադարանի) վարիչ, թագաժառանգ, ապագա Պտղոմեոս IV Փիլոպատոր արքա դաստիարակ։ Ճշգրիտ կերպով հաշվարկել է երկրագնդի շրջագծի (էկվատոր) երկարությունը, ստեղծել է ֆիզիկամաթեմատիկական աշխարհագրության հիմքերը։ Առաջին անգամ կիրառել է «աշխարհագրություն» (գեոգրաֆիա) եզրույթը։ Լինելով պալատական գիտնական Էրատոսթենեսը նաև հորինել է ոտանավորներ ի պատիվ Պտղոմեոսյան հարստության ներկայացուցիչների։ Որպես գիտնական, Էրատոսթենեսը հետաքրքրվել է բազմաթիվ բնագավառներով և այդ տեսակետից նրան հաճախ համեմատում են Արիստոտելի հետ։ Նրան տվել են Բետա ածականը։ Դա նշանակում էր, որ ամեն մի բնագավառում գիտնականների արժանիքները քննարկելիս նա երկրորդ տեղում է եղել։ Էրատոսթենեսի լավագույն աշխատությունները նվիրված են աշխարհագրությանը։ Նրա ժամանակ աշխարհագրությունը գիտական տեսակետից գտնվել է անբավարար վիճակում։ Էրատոսթենեսը կատարել է Երկրագնդի և բնակելի տարածքի (օյկումենայի) մեծությունների չափումը։
«Աշխարհագրություն» աշխատություն
Էրատոսթենեսի «Աշխարհագրություն» դասական աշխատությունը բաղկացած է եղել երեք գրքից, չի պահպանվել, սակայն դրա բովանդակությունը մեզ է հասել Ստրաբոնի աշխատությունների շնորհիվ։
«Աշխարհագրություն» աշխատության առաջին գրքում հեղինակը տվել է աշխարհագրության պատմությունը՝ սկսկելվ աշխատանք որ թե Հոմերոսից, այլ հոնիական հին քարտեզներից։ Նա Հոմերոսի հաղորդումները համարել է ամբողջովին մտացածին և դրանք ժխտել է։
Երկրորդ գրքում նա հանգամանորեն շարադրել է Երկրի գնդաձևության տեսությունը։ Երկրի գնդաձևությունը ցույց տալու համար, սովորական ապացույցներից բացի, նա հավանաբար տվել է նաև այլ ապացույցներ, հենվելով այն բանի վրա, որ Լուսնի միևնույն խավարումը տարբեր տեղերում երևում է տարբեր ժամանակ։