cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Աղավնո (գյուղ)
Սրբոց Նահատակաց եկեղեցի
2020 թվականի նոյեմբերի 9-ին Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը համաձայնել է Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահ Իլհամ Ալիևի և Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հետ միասին ստորագրել եռակողմ համաձայնագիր, որով Աղավնո գյուղը, այն Գորիսին ու Ստեփանակերտին կապող ավտոճանապարհը, այդ թվում՝ Սրբոց Նահատակաց եկեղեցին, անցել է Արցախի Հանրապետությունում տեղակայված Ռուսաստանի Դաշնության զինված ուժերի խաղաղապահ զորախմբի վերահսկողությանը ։
Արցախյան ազատամարտի հուշահամալիր
Սրբոց Նահատակաց եկեղեցու կողքին է գտնվում Բերձորի և հարակից տարածքների ազատագրական և ինքնապաշտպանական մարտերի ժամանակ զոհված ազատամարտիկների հիշատակին նվիրված հուշահամալիրը, այն կազմված է 4 քարե սալիկներից, որոնց վրա վերին մասում փորագրված է «Նրանք հավերժ մեզ հետ են», իսկ ներքևի մասում նահատակված մի շարք ազատամարտիկների անուններ ։
Բնակչություն
Ի տարբերություն մյուս գյուղերի՝ վերաբնակեցման գործը Աղավնոյում սկսվել է դեռևս պատերազմական թեժ օրերին։ 1992 թվականի հունիսից այստեղ հաստատվեց Արցախի Հանրապետության Մարտակերտի շրջանի Մարաղա գյուղում ցեղասպանության զոհ դարձած Լավրենտ Առաքելյանի և Լյուդմիլա Խոջաևայի ընտանիքը։ 1994 թվականի պատերազմի ավարտից հետո այդ գործընթացը նոր թափ ստացավ ։
2014 թվականին Աղավնոյում սկսել են իրականացնել բնակարանաշինության ծրագիր։ Մինչև 2019 թվականին կառուցվել է 50 առանձնատներից բաղկացած առանձին թաղամաս։ Նախատեսվում էր կառուցել ևս 10 նոր բնակարաններ։ Այդ քաղաքականության շնորհիվ Աղավնոյում վերաբնակեցման գործը նոր ընթացք ստացավ։ Արդյունքում ավելացավ դպրոցահասակ երեխաների թվաքանակը ։
Բնակավայրի ազգաբնակչության փոփոխությունը.
Համայնքային կյանք
Աղավնոյի համայնքային ենթակառուցվածքները զարգացած էին։ Գյուղում կար գյուղապետարան, միջնակարգ դպրոց և այլ հաստատություններ ։
Կրթություն
1994 թվականի սեպտեմբերից գյուղում գործում է Գարեգին Նժդեհի անունը կրող միջնակարգ դպրոց։ Սկզբում դպրոցն ուներ 43 աշակերտ ։
Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում էր գյուղատնտեսությամբ՝ անասնապահությամբ և հողագործությամբ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արցախի Հանրապետության աշխարհագրություն Կատեգորիա:Քաշաթաղի շրջանի համայնքներ
Առաջաձոր (այլ կիրառումներ)
Առաջաձոր, կարող է վերաբերել՝
Ժիլբեր Բարութչյան
Կենսագրություն
Ժիլբեր Բարութչյանը ծնվել է 1962 թվականին Ստամբուլում։ Պատանեկության տարիներին նա ավելի շատ հետաքրքրված էր բնության սպորտով՝ ձկնորսությամբ, լեռնագնացությամբ։ Բնության նկատմամբ հետաքրքրությունը պատճառ է հանդիսացել, որ նա դպրոցական տարիներին որպես գործունեություն ընտրի սկաուտությունը։ 1982 թվականին ավարտել է Գալաթասարայի ավագ դպրոցը, իսկ 22 տարեկանում՝ Ստամբուլի համալսարանի հնագիտական ֆակուլտետը ։ Նույն թվականին նա տեղափոխվել է Շվեյցարիա, որտեղ սկսել է հետաքրքրվել սնկերով։
2006 թվականին Բարութչյանը հանձնել է շվեյցարական սնկի փորձագետների ասոցիացիայի մասնագիտացված քննություններ և արժանացել «VAPKO» դիպլոմի։ 2012 թվականնին հրատարակել է Թուրքիայում սնկերի մասին առաջին մասնագիտական գիրքը։
Ժիլբեր Բարութչյանը տարիներով սնկեր է ուսումնասիրել Ստամբուլի ամենահին անտառներից մեկում՝ «Բելգրադում», Պոլոնեզ գյուղում, Շիլեի, Թրակիայի և այլ շրջաններում, Տավրոսի, Բոլուի, Գիրեսունի և այլ լեռներում ։ Նա այդ վայրերում աճող սնկերի լուսաննկարնները հրատարակել է իր «Թուրքիայի սունկ» գրքում։
Թուրքիայում գտնվելու ընթացքում նա անցկացրել է սնկերի վերաբերյալ դասընթացներ և կազմակերպել սեմինարներ ֆրանս-թուրքերեն լեզվով։ Ժիլբեր Բարութչյանը այսօր շարունակում է աշխատել սնկերի ուսումնասիրությամբ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թուրքահայ գիտնականներ
Կարճևանի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Սյունիքի մարզ)
Այս հոդվածը ներկայացնում է Սյունիքի մարզի Կարճևան գյուղի պատմության և մշակույթի հուշարձանների ցանկը, որը 2002 թ․ հաստատվել է ՀՀ կառավարության կողմից ։ Ցանկում ներառված է ընդամենը 28 հուշարձան (14 միավոր)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Սյունիքի մարզի հուշարձանների ցանկեր
Գոմիկ (Կաղզվանի գավառ)
Գոմիկ, գյուղ Արևելյան Հայաստանում, Կարսի մարզի Կաղզվանի գավառում։
Պատմություն
1878 թվականի Բեռլինի պայմանագրով անցել է Ռուսաստանին։
Բնակչություն
1877-1878 թվականներին ուներ 10 տուն բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
Իվան Ֆիլիպ Վեզդին
Իվան Ֆիլիպ Վեզդին կամ Պաոլին Սուրբ Բարդուղիմեոս (Ivan Filip Vezdin, Johann Philipp Wesdin, Paulinus von Heilig Bartholomaus, ), կարմելիտների վանական, հոգևորական, միսիոներ, արևելագետ, հայտնի որպես «եվրոպական հնդուստանաբանության հայր»։
Կենսագրություն
Իվան Ֆիլիպ Վեզդինը ծնվել է 1748 թվականի ապրիլի 25-ին Ավստրիայի Կիմով (այժմ՝ Հոֆ) գյուղում՝ խորվաթներ Յուրի Վեձինի (կամ Վեսդին) և Ելենա Բրեգունիկի ընտանիքում։ Ծնողները իրենց որդուն ուղարկեցին՝ սովորելու Բուրգենլանդի Սոպրոնյեում, որտեղից նա տեղափոխվեց Լինց։ Այնտեղ շատ երիտասարդ հասակում նա ընդունվեց կարմելիտների վանք, ընդունեց վանական հանդերձը և կնքվեց նոր անունով՝ Պաոլին Սուրբ Բարդուղիմեոս։
Այնուհետև երիտասարդ վանականը ուսումը շարունակել է Պրահայում և Հռոմում, որտեղ սովորել է արևելյան լեզուներ։ 1774 թվականին նա ձեռնադրվել է քահանա և որպես լեզուների նկատմամբ հակվածություն ունեցող ՝ առաքելության է ուղարկվել Հնդկաստան՝ Մալաբար։ Այստեղ երկու տարի անց նա նշանակվել է որպես գլխավոր վիկարիոս և առաքելական այցելու։ Այս ծառայությունը նա կատարել է մինչև 1789 թվականը։ Հնդկաստանում գտնվելու ընթացքում Պաոլինը սովորեց սանսկրիտ և դարձավ առաջիններից, ով նկատեց վերջինիս նմանությունը հնդեվրոպական լեզուների հետ։
Վերադառնալով Հռոմ՝ առաքելության գործերի մասին զեկուցումով, Պաոլինը հանդիպեց Հավատի քարոզչության միաբանության քարտուղար, հնագետ, գիտնական, արվեստների հովանավոր կարդինալ Ստեֆան Բորջիայի հետ։ Հետագա յոթ տարիներին գիտնական-վանականը եղել է հավատի քարոզչության միաբանությունում որպես արևելյան լեզուների պրոֆեսոր՝ միաժամանակ լինելով կարդինալի անձնական քարտուղարը։
Գիտական գործունեություն
Հետագայում նա գրեց մեկ այլ սանսկրիտական քերականություն և բառարան։ 1798 թվականին հրատարակվել է նրա «Պարսկական, հնդկական և գերմանական լեզուների հնության և ազգակցության տրակտատ», որը գրվել է Ուիլյամ Ջոնսի գաղափարների ազդեցությամբ ։
Ալի Լիմոնադի
Կյանքը և կարիերան մինչև 1979 թվականը
Ալի Լիմոնադին ծնվել է Թեհրանում, ավագ դպրոցը ավարտելուց հետո տեղափոխվել է Գերմանիա և 1962-1968 թվականները Ֆիլմի ռեժիսուրա և կինեմատոգրաֆիա է սովորել Բեռլինի Գեղեցիկ արվեստների համալսարանում (Universitat der Kunst HFBK Berlin): «Das Abonnement»-ը եղել է նրա ֆիլմերից մեկը, որը էկրանավորվել է 1967 թվականին ։
Կարիերան 1979 թվականից հետո
1979 թվականի ապրիլին Լիմոնադին տեղափոխվել է Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ և 1981 թվականին նա հիմնադրել է իրանյան առաջին հեռուստակայանը Իրանից դուրս` "IR TV" անունով ։ Հարցազրույցի ժամանակ Լիմոնադին ասել է. «Այն ժամանակ մենք կարծում էինք, թե մենք կվերադառնանք Իրան վեց ամիս հետո։ Մենք կարծում էինք, որ իրավիճակը կհարթվի, և մարդիկ կկարողանան վերականգնել իրենց կյանքը` տուն վերադառնալով։ Մեզնից ոմանք իրենց իրերը ամբողջությամբ չէին էլ դասավորել» ։
Ալի Լիմոնադին պարբերաբար հայտնվում է ԱՄՆ-ում հիմնված պարսկական մեդիայում, օրինակ, Ամերիկյան-Իրանյան հեռուստատեսության ձայնը հեռուստաալիքով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իրանցի կինոռեժիսորներ
Արքեսիլայոս
Արքեսիլայոս (Ἀρκεσίλαος, Arkesilaos, ), հույն փիլիսոփա, մեր թվարկությունից առաջ 270–241 թվականներին` երկրորդ (Միջին) ակադեմիայի ղեկավար (տե՛ս Պլատոնականություն)։
Դպրոցին տվել է սկեպտիցիզմի ուղղություն` քարոզելով «խուսափել դատապարտումից». նա համարում էր, որ միայն հնարավորն է հասանելի, ինչն էլ լիովին բավարար է կյանքի համար։
Հիմնավոր կրթություն ստանալով և լսելով պերիպատետիկ Թեոփրաստեսի և ակադեմիկոս Կրանտորի զրույցները` նա Պիհռոնի փիլիսոփայության ազդեցությամբ մշակել է հատուկ քննադատական աշխարհայացք, որը մերժում է ստոիկների ուսմունքը և կայանում էր նրանում, որ աշխարհում գոյություն չունի ճշմարտության որոշման համար անվիճելի չափանիշ և որ ցանակացած դրություն կարելի է վիճարկել այս կամ այն փաստարկով, որը նույնպես հավանական է թվում։ Այդ պատճառով բացարձակ ճշմարտությունը անհասանելի է մարդկության գիտակցությանը և հետևաբար անհրաժեշտ է սահմանափակվել միայն հնարավորով, ինչն, ըստ Արքեսիլայոսի ուսմունքի, միանգամայն բավական է մեր ամենօրյա գործունեության համար։
Արքեսիլայոսը հիմնական ուշադրությունը դարձրել է ստոիցիզմի և դրա հիմնադիր Զենոն Կիտիոնացու մասին քննադատության վրա։ Ստոիկները կարծում էին, որ վստահելի է միայն այն, ինչը ճանաչելի է բանականության կողմից, սակայն ինքը` ճանաչումը, սկսվում է զգայական ընկալումից, որը ձևավորում է առարկայի կերպը։ Այդ կերպարի ընկալման ընթացքում ձևավորվում է գոյություն ունեցող օբյեկտի վերաբերյալ գիտակցական պատկերացում, որը գնահատվում է գիտակցությամբ։ Պատկերացումները չի կարելի դիտարկել, որպես ճշմարիտ կամ կեղծ այդպես կարելի է գնահատել միայն դրանց սուբյեկտիվ գնահատականը։ Սկեպտիկները առաջ են քաշել կատալեպտիկ պատկերացման հասկացությունը, որն իրական է, սկզբունքորեն չի կարելի կեղծ լինել և չի կարող ծագել գոյություն չունեցողից։ Ակնհայտ ճշմարտությունը ստիպում է ընդունել իրեն վստահել և մի կողմ նետել կասկածները ։
Արքեսիլայոսն օգտագործել է հենց սկեպտիկների դատողությունները. քանի որ համաձայնել կամ չհամաձայնել կարելի է միայն դատողությունների, այլ ոչ թե պատկերացումների հետ, ապա կատալեպտիկ պատկերացումները գնահատելն անընդունելի է։ Ակնհայտը որպես չափանիշ չի դիմանում որևէ քննադատության. ցանկացած ընկալում կարող է կեղծ լինել ։
Կյանքում ներկայացրել է սկեպտիկի նոր տեսակ։ Պիհռոնն ընդունված ու հարգված էր հանրության կողմից, Տիմոնը` սարկազմով էր, իսկ Արքեսելայոսն աշխարհիկ մարդ էր, մեծ ուշադրություն էր դարձնում կերպարվեստին ու պոեզիային։ Հայտնի էր իր անկախ և ազնիվ բնավորությամբ ։
Հելգա Անկեր
Հելգա Կատրին Անկեր (Helga Ancher), դանիացի նկարչուհի։ Աննի և Միքայել Անկերի աղջիկը, ով սերտորեն կապված է եղել Սկագենյան կերպարվեստի դպրոցի նկարիչների հետ։ Նրա նկարների մեծ մասում պատկերված են նրա ընտանիքի անդամները, սկագենցի ընկերները և Սկագենի բնապատկերները  ։
Կենսագրություն
Հելգա Կատրին Անկերը ծնվել է 1883 թվականի օգոստոսի 19-ին Սկագենում։ Հելգա Անկերը Յուտլանդիայում գտնվող նկարիչների գաղութի անդամներ Աննի և Միքայել Անկերների դուստրն էր։
Հելգան սովորել է Կոպենհագենի արվեստի դպրոցում։ 1901 թվականին նա ընդունվել է Դանիայի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիա, որտեղ մինչև 1904 թվականը նրան նկարչական դասեր են տվել մանկական ուսուցիչներ և նկարիչներ Վակդեմարա Իրմինգերան և Վիգո Յոհանսեն։ 1909 թվականից մինչև 1910 թվականը սովորել է Փարիզում՝ Լյուսեն Սիմոնի և Էմիլ-Ռենե Մենարայի դպրոցում։
Անկերի նկարներում հիմնականում պատկերված են նրա հարազատները և ընկերները, շրջակա միջավայրը։ Նա ստեղծագործել է դիմանկարների և բնանկարների ժանրում, հատկապես կենտրոնացել է գիշերային և աշնանային բնապատկերներին։ Ինչպես նրա ժամանակակիցներից շատերը, նա նույնպես նկարել է նկարներ գրական սյուժեներից, օպերայից և բալետներից։ Նրա որոշ անիմալիստական նկարներ նկարված են իմպրեսիոնիզմի ոճով։
Նկարչուհին երբեք ամուսնացած չի եղել և չի ունեցել երեխաներ։ Հելգա Կատրին Անկերը մահացել է 1964 թվականի մարտի 18-ին Սկագենում։ Հելգա Կատրին Անկերը կտակել է իր տունը որպես թանգարան օգտագործել, և1967 թվականին տունը բացվել է որպես Աննի և Միքայել Անկերի թանգարան, որտեղ գտնվում է Անկերների աշխատանքների մեծ հավաքածուն։ Հելգա Անկերի աշխատանքները ներկայացված են Գյոթեբորգի գեղարվեստի թանգարանում, առանձին հավաքածուներում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:20-րդ դարի նկարչուհիներ Կատեգորիա:19-րդ դարի կին արվեստագետներ Կատեգորիա:Դանիացի նկարչուհիներ
Ռաֆիկ Աբրահամյան (ազատամարտիկ)
Ռաֆիկ Աբրահամյան (25 հուլիսի, 1967, Առաջաձոր, Մարտակերտ - 25 հունվարի, 1993, Կիչան-Ղազանչի, Արցախ), հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։
Կենսագրություն
Ռաֆիկ Աբրահամյանը ծնվել է 1967 թ. հուլիսի 25-ին Մարտակերտի շրջանի Առաջաձոր գյուղում։ Ավարտել է հայրենի գյուղի միջնակարգ դպրոցը։ Զինվորական պարտադիր ծառայությունն անցել է ուկրաինական Չեռնոբիլ քաղաքում, այնուհետև Վորոշիլով գյուղի տանկային ստորաբաժանումներից մեկում։ Զորացրվելուց հետո աշխատել է որպես բանվոր։
Կամավորագրվել է գյուղի ինքնապաշտպանական ջոկատում։ Մասնակցել է Կիչանի, Ղազանչիի, Չլդրանի պաշտպանական մարտերին։ Իր դիպուկ կրակով ոչնչացրել է թշնամու տասնյակ միավոր զրահատեխնիկա։ Զոհվել է 1993 թ. հունվարի 25-ին Կիչան-Ղազանչի ուղղությամբ տեղի ունեցած մարտի ժամանակ։ Հետմահու պարգևատրվել է «Արիության համար» մեդալով։ Ամուսնացած չէր։ Հանգչում է Առաջաձորի գերեզմանատանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ Կատեգորիա:Հուլիսի 25 ծնունդներ Կատեգորիա:1967 ծնունդներ Կատեգորիա:Հունվարի 25 մահեր Կատեգորիա:1993 մահեր
Վիկտոր Բունդին
Վիկտոր Բունդին (Виктор Александрович Бу́ндин, ), խորհրդային գեղանկարիչ և գծանկարիչ, Լենինգրադի նկարիչների միության անդամ (մինչև 1992 թվականը՝ ՌԽՖՍՀ նկարիչների միության Լենինգրադի կազմակերպություն) ։
Կենսագրություն
Վիկտոր Բունդինը ծնվել է 1926 թվականի նոյեմբերի 8-ին Սարատովի նահանգի Իվանովկա գյուղում (այժմ՝ Սարատովի մարզի Եկատերինովսկի շրջանում)։ 1950-1956 թվականներին սովորել է Ի. Ե. Ռեպինի անվան գեղանկարչության, քանդակագործության և ճարտարապետության ինստիտուտի գեղանկարչության ֆակուլտետում՝ Պյոտր Բելոուսովի, Միխայիլ Պլատունովի, Վալերի Պիմենովի և Ռուդոլֆ Ֆրենցի մոտ։ 1956 թվականին ավարտել է ինստիտուտը՝ պրոֆեսոր Ռուդոլֆ Ֆրենցի արվեստանոցում՝ գեղանկարչի որակավորվամբ։ Դիպլոմային աշխատանքը եղել է «Փորձի փոխանակում» նկարը։
1956 թվականից մասնակցել է ցուցահանդեսների` ցուցադրելով իր աշխատանքները Լենինգրադի կերպարվեստի առաջատար վարպետների աշխատանքների հետ։ Նկարել է ժանրային և մարտական նկարներ, բնանկարներ, դիմանկարներ և նատյուրմորտներ։ Պատկերազարդել է Կոռնեյ Չուկովսկու «Հեքիաթները» (1956 թվական), Վալտեր Սքոթի «Կվենտին Դորվարդը» (1957 թվական), Ալեքսանդր Վոլկովի «Զմրուխտե քաղաքի հրաշագործը» (1961 թվական) և Մանկական գրականություն, Դետգիզ, Լուսավորություն և Մանկիկ հրատարակչությունների համար։ 1960 թվականին դարձել է Լենինգրադի նկարիչների միության անդամ։ «Մոսկովյան բնանկար», «Եֆրեյտոր Կուպրիյանկովի սխրագործությունը» (երկուսն էլ՝ 1954 թվական), «Բրեստի ամրոցի կուսակցական հավաքը» (1956 թվական), «Անանուն հերոսի սխրանքները Բրեստի ամրոցի պատերի մոտ», «Առավոտը Բուգում» (երկուսն էլ՝ 1957 թվական), «Աշխատանքային հաղթանակների գիշերը», «Ատոմային նավ «Լենինը» Նևայի վրա» (երկուսն էլ՝ 1959 թվական) «Պողպատը» (1962 թվական), «Աշխատավորները» (1964 թվական), «Ընկերները» (1965 թվական) և այլ նկարների հեղինակն է։ Նկարչի անհատական ցուցահանդեսը կայացել է 1958 թվականին Մինսկում։
Մահացել է 2000 թվականի մայիսի 3-ին, Սանկտ Պետերբուրգում՝ 74 տարեկան հասակում։
Վիկտոր Բունդինի ստեղծագործությունները պահվում են Ռուսաստանի, Մեծ Բրիտանիայի, Ֆինլանդիայի և այլ երկրների թանգարաններում և մասնավոր հավաքածուներում։
Տեսակցություն (նկար, Մակովսկի)
«Տեսակցություն» (Свида́ние), ռուս նկարիչ, ակադեմիկոս, Պետերբուրգի գեղարվեստի ակադեմիայի իսկական անդամ Վլադիմիր Մակովսկու նկարներից ։ Այս ստեղծագործությունը հեղինակը վրձնել է 1883 թվականին ։ Յուղաներկով կտավի չափերն են 40 × 31,5 սմ։
Այսօր «Տեսակցություն» ստեղծագործությունը պահպանվում և ցուցադրվում է Տրետյակովյան պատկերասրահում (Մոսկվա, ՌԴ)։
Պատմություն
«Տեսակցություն» ստեղծագործությունը բազմիցս տպվել է որպես բացիկ՝ 1956 թվականին (100 հազար տպաքանակով), 1959 թվականին (125 հազար տպաքանակով), 1982 թվականին (300 հազար տպաքանակով), 1987 թվականին (36 հազար տպաքանակով)։ «Տեսակցություն» կտավը լույս է տեսել նաև նամականիշի տեսքով՝ թողարկված 1971 թվականին։
Նկարագիր
«Տեսակցություն» ստեղծագործությունը կտավ-երկխոսություն է՝ հանդիսատեսին ներկայացնելով բաց և հասկանալի սյուժե։
Նկարում պատկերված են մայր ու որդի։ Հնարավոր է, կերակրող հոր մահից հետո, մայրը ստիպված որդուն ուղարկել է քաղաք աշխատելու։ Տղան, որն ըստ էության մինչև տասներեք տարեկան է, աշխատում է որպես ենթավարպետ ինչ-որ փոքր ֆաբրիկայում կամ արհեստանոցում։
Կտավը շատ հաճախ օգտագործվում է դպրոցական ծրագրերում, որպես շարադրության նյութ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1883 նկարներ Կատեգորիա:Վլադիմիր Մակովսկու նկարներ Կատեգորիա:Տրետյակովյան պատկերասրահի նկարներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի արվեստ
Լև (գետ)
Ընդհանուր նկարագիր
Լև գետը սկիզբ է առնում Մռավի լեռնաշղթայի արևմյան ծայրին գտնվող Մեծ Հինալ լեռան հարավային փեշերից ծովի մակերևույթից ավելի քան 3000 մ բարձրությունից բխող աղբյուրներից։ Տրտու գետի ջրառատ վտակն է։ Ունի մոտ 33 կմ երկարություն, և հոսելիս նրան միանում են ևս մի քանի վտակներ։ Ընդհանուր առմամբ գետի հունն անցնում է ոչ խորը ձորակով, իսկ որոշ հատվածներում անցնում է լայնահուն հովիտներով։ Միայն հոսանքի ներքևի մասում` Տրտուի հետ միախառնվելու կետից մոտ 1,5 կմ հեռու, գետը 200 մետր հոսում է երկու կողմերից խիստ սեղմված կիրճի միջով ։ Լև գետի ամբողջ երկայնքով սփռված են բազմաթիվ պատմական հուշարձաններ։
Նազուկ (այլ կիրառումներ)
Նազուկ, կարող է վերաբերել՝
(960) Բիրգիտ
(960) Բիրգիտ (Birgit), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1921 թվականի հոկտեմբերի 1-ին Կառլ Ռեյնմուտի կողմից Հայդելբերգում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,248411 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,8778 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,619 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1231,44 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,292342 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,02° անկյուն։
Բիրգիտ աստերոիդը դասվում է Ֆլորայի աստերոիդների ընտանիքին, որի մեջ ներառված են այս պահին հայտնի ավել քան 7438 անդամներ։ Ընտանիքի ներքին սահմանը անցնում է 2,17 ա. մ. հեռավորության վրա Արեգակից, իսկ արտաքին սահմանը՝ 2,33։ Այս ընտանիքի աստերոիդների էքսցենտրիսիտետները ընկնում են 0,109-0,168 միջակայքում, իսկ ուղեծրի թեքումը՝ 2,4°-6,9°։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆլորայի ընտանիքի աստերոիդներ Կատեգորիա:1921 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կառլ Ռեյնմուտի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Ելփին (այլ կիրառումներ)
Ելփին անվանումը կարող է վերաբերել.
Սքրափբուքինգ
Սքրափբուքինգ, սքրեփբուքինգ (scrapbooking, scrapbook բառից՝ սքրապ – կտրվածք, կտրածո, book – գիրք, տառեր․ «գիրք կտրածոներից»), ձեռագործ արվեստի տեսակ, որն ներառում է ընտանեկան կամ անձնական լուսանկարների պատրաստում և ձևավորում։
Բառարաններում սովորաբար սքրափբուք եզրույթը ներկայացվում է ավելի լայն իմաստով՝ ալբոմ կտրածոներ փակցնելու համար կամ տպագրությունների կտրվածքների, պատկերների, լուսանկարների ալբոմ, բայց հաճախ այդ եզրույթը հենց վերաբերում է հատուկ կերպով ձևավորված լուսանկարչական ալբոմներին , որոնք կազմված են ֆոտոկոլաժների միջոցով ամբողջական միտք ունեցող առանձին էջերից։ Այսպիսի ալբոմները կարող են լինել ամենատարբեր թեմաներով՝ հարսանիք, տարեդարձ, երեխայի ծնունդ, արձակուրդները ծովում և այդպես շարունակ։
Անհրաժեշտ է նշել, որ սքրափբուքինգը չի սահմանափակվում դասական ալբոմների ստեղծմամբ ․ սքրափբուքինգի վարպետների հավաքածուներում հանդիպում են նաև ակորդեոն-ալբոմներ (լեպորելլո), տնակների, տուփերի/զամբյուղների տեսքով ալբոմներ և նույնիսկ առանձին բացիկներ (այսպես կոչված կարդմեյքինգ կամ կարդեյքինգ, cardmaking, բառացի՝ «պատրաստի բացիկ») ։ Գոյություն ունի նաև այսպես կոչված «թվային սքրափբուքինգ», որի դեպքում լուսանկարների ձևավորման և զարդարման համար օգտագործվում են համակարգչային զանազան ծրագրեր (ունիվերսալ գրաֆիկական խմբագրիչներ կամ մասնագիտացված ծրագրային ապահովում՝ նախատեսված լուսանկարների մշակման և տարբեր տեսքի և ձևի շրջանակներով երիզապատելու համար, օրինակ՝ Scrapbook MAX!, Wondershare Scrapbook Studio, PhotoMix, ScrapbookFlair, ArcSoft Scrapbook Creator Memories Edition и «Мастер Коллажей» ) ։ Ծրագրերի ստանդարտ գործիքների միջոցով տրվում է առանձին էջերի կամ ամբողջական ալբոմի տեսք, որոնք հետագայում պետք է տպագրվեն կամ էլ պահպանվեն ֆայլի ձևով։
Սքրափբուքինգի պատրաստման աշխատանքը պարզեցնում են նախօրոք պատրաստված բազմաբնույթ ձևանմուշները, որոնցում օգտագործվել են ամրակի տարբեր ձևեր (օղակ, ժապավեն, զսպանակիկներ)։ Կարելի է նաև այն ինքնուրույն պատրաստել՝ կտրելով ստվարաթղթից և տալով սրտի, ամրոցի, տնակի, ծաղկի կամ դեկորատիվ այլ տարրերի տեսք։
Պատմություն
Կտրածոներով և հիշարժան իրերով ալբոմ հավաքելն առաջին անգամ հիշատակվում է 1598 թվականին։ Այդ ժամանակ սկսել են հավաքել բանաստեղծություններ, քաղվածքներ, սեփական դիտարկումները և փակցնել սովորական գրքերի մեջ։ Անգլիայում հայտնի դարձան տետրերը, որտեղ գրառում էին սիրելի բանաստեղծությունները, հիշարժան աֆորիզմները և քաղվածքները (commonplace books)։ Այսպես, 1706 թվականին տպագրվեց փիլիսոփա Ջոն Լոքի New Method of Making Commonplace books գիրքը։ Մոտավորապես նույն ժամանակ էլ ի հայտ եկան, այսպես կոչված, «ընկերության գրքերը» (friendship books)․ Գերմանիայում աղջիկները հավաքում էին իրենց ընկերուհիների մազերը և դրանցով հյուսում բարդ նախշեր՝ զարդարելով ժապավեններով և ծաղիկներով։ Սակայն գրառումներով տետրերը տարբերվում են ժամանակակից սքրափբուքինգներից, քանի որ պարունակում էին միայն տեքստի որոշ մասնատված մասեր, իսկ սքրափբուքերում սովորաբար ուշադրություն է դարձվում և ընդգծվում է որոշակի մարդ կամ իրադարձություն ։
Սքրափբուքինգն իր ժամանակակից տեսքն ընդունել է 17-րդ դարում։ 1826 թվականին Գերմանիայում սկսեցին ակտիվորեն հավաքել կտրածոներ ալբոմներից, որքանով որ տպագրվում էին նկարներով, փորագրանկարներով և վիմագրություններով ալբոմներ։ Սակայն իրական հաջողություն բերեց Ջոն Փուլի (John Poole) Manuscript Gleanings and Literary Scrapbook գիրքը, որտեղ նկարագրվում են բանաստեղծություններ, նշումներ և այլ կտրածոներ ստեղծագործաբար ձևավորելու տարբեր եղանակներ։ «Սքրափբուքինգ» տերմինն ի հայտ է եկել 1830-ական թվականներին ։
Արևմուտքում սքրափբուքինգի զարգացման պատմություն
Սքրափբուքինգի զարգացման կարևոր քայլ էր լուսանկարչության առաջացումը։ Այդ ուղղությամբ առաջին փորձարկումներն իրականացրեց Ժոզեֆ Նյեփսը, 1826 թվականին նա ստեղծեց լուսանկարի առաջին նմուշները ։ 19-րդ դարի վերջին մեկ այլ գյուտարար՝ Ջորջ Իստմենը, աշխարհին ներկայացրեց պարզագույն լուսանկարչական ապարատը, որը սքրափբուքինգի երկրպագուների առջև նոր հորիզոններ բացեց։
1872 թվականին հայտնի գրող Մարկ Տվենն արտոնագրեց իր «ինքնուրույն լցվող» ալբոմը, որի անբաժանելի մասն էջերի վրայի սոսնձի շերտն է՝ հիշարժան մանրուքները փակցնելու համար։ 1901 թվականին ստեղծեց այդպիսի ալբոմի ավելի քան 57 տեսակ ։
Նյութեր, գործիքներ և տեխնոլոգիաներ
Սքրափ-էջերը և սքրափ-ալբոմները նախատեսված են երկարատև պահպանության համար, այդ պատճառով էլ տեխնիկան օգտագործում է հատուկ նյութեր, որպեսզի ժամանակի ընթացքում որակը չկորցնի․ թուղթը չդեղնի, լուսանկարները ցիրուցան չլինեն և չպոկվեն, էջերը չաղավաղվեն և այլն։ Բոլոր նյութերը, որոնց հպվում են լուսանկարները, պետք է քիմիապես չեզոք լինեն, այսինքն՝ առանց քիմիական թթուների և լիգնինի (acid-free and lignin-free), այդ թվում՝ թուղթը, սոսինձը, գունավոր նշիչները և պիտակը։ Այս մոտեցումը թույլ է տալիս լուսանկարները պահպանել շատ երկար ժամանակ ։
Սքրափբուքինգ պատրաստելիս հնարավոր են մի շարք դժվարություններ ․
Թուղթ
Սքրափբուքինգի թուղթը թողարկվում է հատուկ, ավելի հաճախ 30х30 սմ չափերով։ Այն գունավոր և նախշավոր թուղթ է, որը կարող է զարդարված լինել փայլերով, լաքե կամ թավշյա տարրերով ։ Բացի այս թղթից՝ կարելի է օգտագործել տարբեր գույնի և նախշերով կալկա, ինչպես նաև ստվարաթուղթ (այդ թվում՝ ծալքավոր), գունամատիտներով նկարչության թուղթ, ակվարելային թուղթ, լուսանկարչական ժապավեն, կրաֆտ-թուղթ (փաթեթավորման) ։ Հաճախ օգտագործում են հաստ ստվարաթուղթ․ օրինակ՝ ալբոմի համար շապիկ պատրաստելիս։ Վարպետներին հասանելի են շատ ռեսուրսներ, որտեղից կարելի է ներբեռնել (անվճար կամ էլ փոքր գումարով) և տպագրել բարձր որակի հիմնապաստառներ սքրափբուքինգի համար։ Բայց պետք է հիշել, որ այս դեպքում թուղթն արխիվային չէ։
Այլ նյութեր
Սքրափ-էջերի ձևավորման համար կարելի է օգտագործել ինչպես արդյունաբերական եղանակով արտադրված ծավալային տարրերի հավաքածու (բրադսներ, մետաղյա օղակներ, ստրազներ, «մարգարտի» կեսեր, պատրաստի ծաղիկներ և դրանցից պատրաստված իրեր, ծավալային տառեր, շրջանակներ, չիպբորդ , տարբեր տեսակի կոճակներ, այդ թվում նաև մեղվի, սրտի, աստղի, բանալու, ձկների, թագի, ժամացույցի, խեցու, բաժակի, նույնիսկ ակնոցի տեսքով առանձին արտադրված կոճակներ (այդպիսի կոճակները կարող են անցքեր կամ ոտքեր չունենալ կարելու համար, դրանք բացառապես սոսնձելու համար են), այնպես էլ տանը եղած պոկված շղթա, խեցի և ծովային հարթ քարեր, ժամացույցի անվակներ, հարթ ականջօղեր և հագուստի պիտակներ, նվերների ժապավեններ և փաթեթներ, դրոշմանկարներով թղթե անձեռոցիկներ․ ամեն ինչ գործին պետք է գալիս ։ Իսկ սքրափբուքինգի հատուկ հավաքածուներում թղթից և ստվարաթղթից բացի զետեղում են նաև պատրաստի կպչուն պիտակներ, զարդեր և այլ դեկորատիվ տարրեր։ Աշխատանքին կարելի է բազմազանություն հաղորդել նկարների, նախշերի և նշումների (սովորական կամ այսպես կոչված «փայլեցված» , փոխադրանկարներով) միջոցով։
Առավել մեծ կիրառություն ունեն հիշարժան իրերը՝ հագուստի պիտակները, ավիատոմսերը, կինոյի և սովորական տոմսերը, բուկլետները, այցեքարտեր, մենյուները, քարտեզները, գրառումները, նամակները և ծրարները, ամսագրերի կտրածոները, հին գրքերի էջերը, փաթեթավորման ծրարները, գործվածքի, ժապավենի, ժանյակի կտորները և այլն ։ Օրինակ՝ մանկական ալբոմում կարելի է պահել ծննդատան հաշվեպիտակը, ծրարում՝ մազերի խոպոպներ, հարսանեկան ալբոմում՝ հրավիրատոմսի կամ տոնական սեղանի քարտի նմուշ։
Գործիքներ
Նյութերի և առարկաների սոսնձման համար կիրառվում են տարբեր տեսակի սոսինձներ և սոսնձող նյութեր․ ունիվերսալ սոսինձ փոքր մետաղական և պլաստիկ մասերը (օրինակ՝ կոճակ կամ փոքրիկ բանալի) փակցնելու համար, սոսինձ-մատիտ թղթե մասերի և լուսանկարների համար, սոսինձ-սփրեյ խոշոր մասերի և ֆոնի համար, տարբեր չափերի, ձևի և հաստության սոսինձ-բարձիկներ տարրերը վեր պահելու համար, երկկողմանի կպչուն ժապավեն և այլն։ Միայն չպետք է մոռանալ, որ սոսնձի բաղադրությանը, ինչպես թղթի դեպքում, ներկայացվում են բարձր պահանջներ․ ինչքան հնարավոր է քիչ թթվայնություն և թափանցիկություն ։
Սքրափբուքինգում կարևոր դեր են խաղում նաև գրենական պիտույքները՝ մատիտները (օրինակ՝ ջրաներկային), գրիչները (արխիվային որակի, այսինքն՝ որի թանաքը չի խամրում), գունավոր նշիչները (լաքե, որ գրում են լուսանկարի վրա)։ Սոսինձ-փայլերն օգնում են զարդարել տառերը կամ ձևավորել մյուս մասերը։ Գոյություն ունեն 2 տեսակի ծայրակալով գունավոր նշիչներ՝ բարակ՝ գրելու համար, և վրձինով՝ նկարները, տառերը, դրոշմները ներկելու համար։ Գրառումները կարելի է կատարել գեղագրական գրչածայրով կամ էլ գեղագրական գրչածայրին նմանեցված գրչով։ Սակայն ցանկացած գործիք օգտագործելուց առաջ պետք է համոզվել, որ այն քիմիապես չեզոք է ։
Հիմնական տեխնիկաներ
Առաջին խնդիրը, որին բախվում են սքրափբուքերի բոլոր սկսնակները, էջում տարրերի դասավորման խնդիրն է։ Անհրաժեշտ է էջը դասավորել այնպես, որ նրա կենտրոնական տարրը (առավել հաճախ՝ լուսանկարը) չկորչի, և բոլոր օժանդակ տարրերով հնարավոր լինի հեշտությամբ վերակառուցել դրանց հետ կապված պատմությունը։ Հաճախ այդ խնդիրը կարելի է լուծել սկրափլիֆտինգի օգնությամբ, այսինքն՝ կոնկրետ դեպքի համար հաջող և տեղին դասավորությունը «փոխ առնել» ավելի փորձառու սքրափբուքերից, բայց կարելի է փորձել և այսպիսի ունիվերսալ եղանակ․ էջը բաժանել բաղադրիչների քանակով քառակուսիների ։ Չպետք է մոռանալ էջի յուրաքանչյուր բաղադրիչի կառուցվածքի վերլուծությունը՝ վերնագիր, հիմնական ֆոն, լրացուցիչ ֆոն, զարդարանք, գրառումներ ։ Վերջինս սքրափ-էջերի ամենակարևոր տարրերից է, ներառում է կոնկրետ տարրերը նկարագրող տեքստային գրությունները, հեշտացնում է հիշողությունների որոնումը կամ նույնիսկ այդ տարրի մասին մի փոքր շարադրանքը ։
Աշխատանքին նրբաճաշակություն հաղորդելու նպատակով օգտագործվում են տարբեր տեխնիկաներ ու հնարներ և դրանց համար արտադրվում են հատուկ միջոցներ, օրինակ՝ թղթի «հնեցման» համար՝ թանաք և վերևը զմռնիտով սպունգ, դրոշմազարդելու համար՝ տախտակներ և գործիքներ, «տաք դրոշմելու» համար՝ սոսինձ, փոշի, ֆեն, ասեղնագործությունը նմանակելու համար՝ թղթի վրա անցքեր անելու համար անվակներ, դրոշմակնքելու համար՝ տարատեսակ դրոշմակնիքներ (ռետինե և պոլիմերային) ու թանաքե բարձիկներ (տարբեր հատկություններով) և այդպես շարունակ։
Կարելի է առանձնացնել մի քանի «հիմնական» տեխնիկաներ, որ հնարավորություն են տալիս էջն էականորեն բազմազան դարձնել՝ իրական դարձնելով նույնիսկ ամենահամարձակ մտահղացումները․
Բազմաթիվ վարպետներ իրենց սքրափ-էջերը կարում են կարի մեքենայով, և արդեն դեկորատիվ դեր կատարում են տարաբնույթ գծերը, կամ աշխատանքին ավելացնում են գործվածք, կամ էլ էջը պատրաստում են գործվածքից և դրա վրա կարում լուսանկար։
Կիրառվում են նաև գեղարվեստական այլ հնարներ, այնպիսի, ինչպիսիք են՝ ասեղնագործությունը, կվիլինգը, փոփ-ապը, դեկուպաժը, այրիս-ֆոլդինգը (ծիածանային հորինվածք), օրիգամին և ձեռագործ աշխատանքի այլ հնարներ։
Ոճեր
Կարելի է առանձնացնել սքրափ-էջերի ստեղծման ընթացքում օգտագործվող հետևյալ հիմնական ոճերը ․
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հոբբի Կատեգորիա:Ձեռագործություն Կատեգորիա:Դեկորատիվ-կիրառական արվեստ Կատեգորիա:Թղթի արվեստ
Ժան Օգյուստ Բարր
Ժան Օգյուստ Բարր (Jean-Auguste Barre, ), ֆրանսիացի քանդակագործ։
Կենսագրություն
Մինչև 1826 թվականը իր հոր աշակերտն է եղել, այնուհետև սովորել է քանդակագործ Ժան Պիեռ Կորտոյի մոտ։ Գերազանցությամբ ավարտել է Փարիզի գեղարվեստի ազգային դպրոցը։ 1831-1886 թվականներին մասնակցել է Ֆրանսիայի Սալոնի ցուցահանդեսներին, սկզբում` որպես մեդալագործ։ Հոր դիրքը նրան թույլ է տվել Կայսերական ընտանիքից և դրա շրջապատից ստանալ քանդակների կոմպոզիցիաների պատվերներ։
Նա ստեղծել է շատ քիչ թվով մեդաներ, սակայն փոխարենը ստորագրության մեջ ավեացրել է իր անունը։ 1852 թվականին նա ստացել է Պատվո Լեգեոնի ասպետի կոչում։
Ժան Օգյուստ Բարրն առաջին քանդակագործներից մեկն է, որ ստեղծել է իր այնպիսի հայտնի ժանակակակիցների բրոնզե արձանիկներ, ինչպիսիք են Նապոլեոն Երրորդը, Վիկտորյա թագուհին, պարուհի Մարիա Տալյոնին, որին նա հավերժացրել է Սիլֆիդայի դերում, Ֆանի Էլսլերը` կաչոչա պարելիս և Էմմա Լիվրին` թիթեռնիկի կերպարում։ Նրա բրոնզե աշխատանքները պահվում են Լուվրի, Էրմիտաժի, Քլիվլենդի գեղարվեստի թանգարանի հավաքածուներում։
Բարրի քարե արձաններից մեկն իր ընկերոջ` Ալֆրեդ դը Մյուսեի գերեզմանի կիսանդրի գտնվում է Պեր Լաշեզ գերեզմանատանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նկարիչներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ֆրանսիացի քանդակագործներ Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի արվեստագետներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի փորագրիչներ
Լևոն Բարսեղյան (լրագրող)
Կենսագրություն
Լևոն Բարսեղյանը ծնվել է 1967 թվականի հունվարի 18-ին՝ ներկայիս Գյումրի քաղաքում։ 1982 թվականին ավարտել է Լենինականի նկարչական դպրոցը, 1984 թվականին՝ Լենինականի N 9 միջնակարգ դպրոցը։ 1985 - 1987 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ զինված ուժերում։ 1987 թ. սեպտեմբերին ՌՍԽՍՀ Գերագույն խորհրդի նախագահության կողմից պարգևատրվել է Բայկալ-Ամուրյան մայրուղու շինարարության համար մեդալով։ Սովորել է Երևանի պետական համալսարանում և ստացել է երկու մասնագիտական որակավորում (երկրաբան-երկրաֆիզիկոս և լրագրող-ֆոտոթղթակից)։ 1989-1991 թվականներին աշխատել է Գիտահետազոտական լեռնամետալուրգիական ինստիտուտում (ԳՀԼՄԻ) որպես կրտսեր գիտաշխատող։ 1991-1992 թվականներին աշխատել է Հայկաձոր գյուղում (այժմ՝ Շիրակի մարզում) որպես աշխարհագրության և պատմության ուսուցիչ։ Այնուհետև աշխատել է մեդիա ոլորտի տարբեր ընկերություններում՝ զբաղեցնելով տարբեր հաստիքներ. 1992-1994 թվականներին Գյումրու «Ցայգ» ՀԸ՝ լրագրող, խմբագիր, փոխտնօրեն, 1995-2002 թվականներին. «Շանթ» ՀՌԸ և «Շանթ» շաբաթաթերթ՝ լրագրող, հաղորդավար, խմբագիր, ռադիոկայկանի տնօրեն և շաբաթաթերթի գլխավոր խմբագիր, 1995-1998 թվականներին «ՏՄ» ռադիոկայան՝ խմբագիր, հաղորդավար։ 1999 - 2000 թվականներին մի խումբ անձանց հետ հիմնադրել է Ժուռնալիստների «Ասպարեզ» ակումբ հասարակական կազմակերպությունը և մինչ օրս որոշակի ընդմիջումով այդ կազմակերպության խորհրդի նախագահն է։
2012 թվականին մեծամասնական համակարգով ընտրվել է Գյումրի համայնքի ավագանու անդամ։ Գյումրու ավագանու անդամ է եղել 2012-2016 թվականներին։
2016 թվականի հոկտեմբերի 2-ին «ԳԱԼԱ» կուսակցության համամասնական ցուցակով է ընտրվել, սակայն լիազորությունները չի ստանձնել մինչև 2017 թ. ամառը (3 կուսակցությունների համատեղ ընդունված որոշման համաձայն) ։ «ԳԱԼԱ», ԲՀԿ և ՀՎԿ կուսակցությունների կողմից Գյումրու ավագանու նիստերի բոյկոտի ավարտից հետո ավագանու անդամի լիազորությունները ստանձնել է 2017 թ. սեպտեմբերից։
Խաղաղ ցույցերին մասնակցելու ժամանակ ձերբակալվել է Գյումրիում 2008 թ. մարտի 2-ին (Երևանում 2008 թ. մարտի մեկի գիշերը ցուցարարների սպանության առթիվ կազմակերպված պիկետի ժամանակ), Երևանում՝ 2011 թվականի սեպտեմբերի 21-ին (Հայաստանի անկախության 20-րդ տարեդարձին նվիրված ռազմաշքերթում օտար երկրների զորքերի և օտար դրոշների առկայության դեմ կազմակերպված պիեկտի ժամանակ), 2013 թ. դեկտեմբերի 2-ին (Հայաստան ՌԴ նախագահ Վ.Պուտինի այցելության օրը կազմակերպված բողոքի ցույցի ժամանակ), 2015 թ. հունիսի 23-ին (Էլեկտրաէներգիայի սակագնի բարձրացման դեմ կազմակերպված ցույցերի ժամանակ), 2016 թ. հուլիսի 17-ին (Ոստիկանության Էրեբունու պարեկապահակային ծառայությունը «Սասնա Ծռեր» խմբի կողմից գրավելու օրը Գյումրուց իր անձնական մեքենայով Երևան մեկնելիս՝ Ագարակ գյուղում)։
2016 թվականի հուլիսի 27-ին ձերբակալվել է սառը զենք պահելու կասկածանքով, պահվել է «Էրեբունի» ՁՊՎ-ում, սակայն հուլիսի 29-ին ազատ է արձակվել, երբ փորձաքննությամբ պարզվել է, որ նրա մոտ հայտնաբերված դանակը սառը զենք չէ ։
Ձերբակալվել է նաև 2018 թվականի ապրիլի 22֊ին, Թավշյա, ոչ բռնի, ժողովրդական Հեղափոխության խաղաղ ցույցերին մասնակցելու ժամանակ։
Լևոն Բարսեղյանը նաև «Զամբո» գրքի հեղինակն է, որի շնորհանդեսը Երևանում կայացավ 2016 թ. հունիսի 24-ին, իսկ Գյումրիում՝ 2016 թ. հուլիսի 2-ին։ Գրքում զետեղված են 30 պատմություններ և «Քյապի Դամեն» վիպակը։
Որսորդական և հրաձիգների միավորում ՀԿ անդամ է 2017 թ. հունիսի 1-ից։
Ընտանիք
1989 թվականին ամուսնացել է։ 2009 թվականին Բարսեղյանի կինը մահացել է։ Ունի մեկ որդի և մեկ թոռ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Հայ լրագրողներ Կատեգորիա:Հայ քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Հայ հրապարակախոսներ Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
SSL
SSL (Secure Sockets Layer – պաշտպանված սոկետների մակարդակ) գաղտնագրային արձանագրություն է, որը հնարավորություն է տալիս անվտանգ կապ հաստատել օգտվողի և սերվերի միջև։ SSL արձանագրությունը ի սկզբանե ստեղծվել է Netscape Communications-ի կողմից։ Այնուհետև SSL 3.0 արձանագրության վրա մշակվեց RFC ստանդարտը, որը ստացավ TLS անունը։
Արձանագրությունը ապահովում տվյալների փոխանցման գաղտնիությունը օգտվողի և սերվերի միջև, օգտագործելով TCP/IP, սակայն գաղտնագրման համար օգտագործվում է բաց բանալիով ասիմետրիկ ալգորիթմ։ Բաց բանալիով գաղտնագրման ժամանակ օգտագործվում է երկու բանալի, ըստ որում նրանցից յուրաքանչյուրը կարող է օգտագործվել հաղորդագրության գաղտնագրման համար։ Այնուամենայնիվ, եթե գաղտնագրման համար օգտագործվում է մեկ բանալի, ապա վերծանման համար համապատասխանաբար պետք է օգտագործել մյուս բանալին։ Այդ դեպքում կարելի է ընդունել պաշտպանված հաղորդագրություններ, հայտարարելով բաց բանալին սակայն գաղտնի բանալին պահելով գաղտնի։
Նկարագրություն
SSL արձանագրությունը կազմված է երկու ենթաարձանագրություններից՝ գրանցման SSL արձանագրություն և ձեռքսեղմման։ Գրանցման SSL արձանագրությունը որոշում է տվյալների փոխանցման տիպը։ SSL արձանագրությունը միավորում է ձեռքսեղմումը, օգտագործելով գրանցման SSL արձանագրությունը սերվերի և օգտագործողի միջև, առաջին կապի միացման ժամանակ հաղորդագրությունների հերթական փոխման համար։ SSL-ի աշխատանքի համար անհրաժեշտ է, որ սերվերը ունենա SSL հավաստագիր(սերտիֆիկատ)։
SSL-ը իրենից ներկայացնում է կապ, որը ունի 3 հիմնական հատկություններ.
SSL արձանագրության մեջ բոլոր տվյալները փոխանցվում են օբյեկտների գրանցման տեսքով, որը կազմված է վերնագրից և փոխանցվող տվյալներից։ Փոխանցումը սկսվում է վերնագրից։ Վերնագիրը պարունակում է 2 կամ 3 բայթ երկարությամբ կոդ։ Ընդ որում, եթե առաջին բայթի ավագ բիթը 1 է, ապա գրանցումը չունի լցում(заполнитель) և վերնագրի ամբողջ երկարությունը 2 բայթ է, հակառակ դեպքում գրանցումը պարունակում է լցում և վերնագրի ամբողջ երկարությունը 3 բայթ է։ Գրանցման երկարության կոդը իր մեջ չի ներառում վերնագրի բայթերի քանակը։ 2-ական բայթային վերնագրի գրանցման երկարությունը՝
RecLength=(byte[0] & 0x7F«8) | byte[1];
Այստեղ byte[0]-ն և byte[1]-ը համապատասխանաբար առաջին և երկրորդ ստացված բայթերն են։ 3x բայթային վերնագրի գրանցման երկարությունը՝
RecLength = (byte[0] & 0x3F«8)|byte[1]; Escape = (byte[0] & 0x40)!=0; Padding = byte[2];
Այստեղ Padding-ը որոշում է սկզբնական տեքստին ուղարկողի կողմից ավելացված բայթերի քանակը, որպեսզի գրանցման երկարությունը դարձնել պատիկ գաղտագրման բլոկի չափսին, բլոկային գաղտնագրություն օգտագործելու ժամանակ։ Այժմ ուղարկողը ավելացնում է լցիչը և գաղտնագրում է դրանք։ Ըստ որում լցիչի պարունակությունը էական դեր չի խաղում։ Քանի որ հայտնի է ուղարկվող տվյալների չափսը, ապա վերնագիրը կազմվում է Padding-ի հաշվառմամբ։ Իր հերթին ստացողը վերծանում է ամբողջ տվյալների դաշտը և ստանում է ամբողջ սկզբնական ինֆորմացիան։ Այնուհետև իրագործվում է RecLength-ի հաշվումը արդեն հայտնի Padding-ով և լցիչը հեռացվում է տվյալների դաշտից։ SSL գրանցման տվյալները կազմված են 3 բաղադրիչներից։
Երբ գրանցումները ուղարկվում են բաց տեքստով, բնականաբար գաղտնագրեր չեն օգտագործվում, հետևաբար Padding_Data և MAC_Data երկարությունները հավասար են զրոյի։ Գաղտնագրություն օգտագործելու ժամանակ Padding_Data-ն կախված է գաղտնագրի բլոկի չափսից, իսկ MAC_Data կախված է ագղտնագրի ընտրությունից։ MAC_Data-ի հաշվման օրինակ՝
MacData = Hash(Secret, Actual_Data, Padding_Data, Sequence_Number);
Secret-ի արժեքը պայմանավորված է, թե ով է ուղարկում հաղորդագրություն՝ օգտագործող թե սերվեր։ Sequence_Number-ը հաշվիչ է, որը ինկրեմենտացվում է և սերվերի և օգտագործողի հետ։ Այստեղ Sequence_Number-ը իրենից ներկայացնում է 32ական բիթային կոդ, որը փոխանցում է հեշ-ֆունկցիաները 4ական բայթերով, ընդ որում առաջինը փոխանցվում է ավագ բիթը։ MD2-ի և MD5-ի համար MAC_Size-ը 16 բայթ է (128 բիթ)։ 2ական բայթային վերնագրի համար առավելագույն գրանցման երկարությունը 32767 բայթ է, իսկ 3ական բայթային վերնագրի համար՝ 16383 բայթ։
Պատմությունը և զարգացումը
SSL արձանագրությունը ի սկզբանե ստեղծվել է Netscape ընկերության կողմից։ Առաջին 1.0 տարբերակը հասարակայնորեն չի թողարկվել։ 2.0 տարբերակը թողարկվել է 1995 թվականին, բայց ունեցել է շատ անվտանգության բացթողումներ, որոնք դրդել են, որ ստեղծվի 3.0-ն, որը լույս տեսավ 1996 թվականին։ Այնուհանդերձ SSL 3.0 տարբերակը հիմք հանդիսացավ TLS 1.0-ի ստեղծման համար։ Այն ստանդարտ Ինտերնետ Ճարտարագիտության Աշխատանքային Խմբի (Internet Engineering Task Force (IETF)) արձանագրություն է ճշտված 1999 թվականին։ Visa, Master Card, American Express, eBay, Paypal և այլ կազմակերպություններ, որոնք աշխատում են ինտերնետ դրամների հետ, ունեն SSL արձանագրություններ օգտագործելու լիցենզիա ինտերնետ ցանցում կոմերցիոն օգտագործման համար։ SSL արձանագրությունը աշխատում է մոդուլային մեթոդով։ Դրանով իսկ SSL-ը ընդլայնելի է նախագծին համապատասխան առաջնային և հետադարձ համատեղելիության ապահովման և միացումների միջև հաղորդակցության համար միատարր ցանցերում։
Օգտագործում
SSL արձանագրության լայնորեն օգտագործման հետևանքով, առաջացավ նոր արձանագրություն HTTPS (Hypertext Transfer Protocol Secure)։ Տվյալները, որոնք փոխանցվում են HTTPS արձանագրությամբ, «փաթեթավորվում» են SSL կամ TLS գաղտնագրային արձանագրության մեջ, դրանով էլ ապահովում այդ տվյալների պաշտպանությունը։ Այդպիսի պաշտպանման միջոցը լայնորեն օգտագործվում է WEB տարածքում և այն ծրագրերում, որտեղ կարևոր է կապի անվտանգությունը. օրինակ՝ վճարային համակարգեր։ HTTPS-ը ապահովվում է բոլոր զննարկիչներում։ Ի տարբերություն HTTP-ի, HTTPS-ը լռելյայն օգտագործում է 443 TCP պորտը։
Ի սկզբանե վիրտուալ մասնավոր ցանցերը (VPN) SSL-ի հիման վրա մշակվել են որպես հավելյալ և այլընտրանքային տեխնոլոգիա հեռակարավարման IPsec VPN հիմքով։ Սակայն, այնպիսի գործոնները ինչպիսիք բավարար վստահելիությունը և մատչելիությունը դարձրեցին այդ տեխնոլոգիան ավելի գրավիչ VPN-ի կազմակերպման համար։ SSL-ը նաև մեծ տարածում գտավ էլեկտրոնային փոստերում։
SSL(անգլ. Secure Sockets Layer – պաշտպանված սոկետների մակարդակ) գաղտնագրային արձանագրություն է, որը հնարավորություն է տալիս անվտանգ կապ հաստատել օգտվողի և սերվերի միջև։ SSL արձանագրությունը ի սկզբանե ստեղծվել է Netscape Communications-ի կողմից։ Այնուհետև SSL 3.0 արձանագրության վրա մշակվեց RFC ստանդարտը, որը ստացավ TLS անունը։
Արձանագրությունը ապահովում է տվյալների փոխանցման գաղտնիությունը օգտվողի և սերվերի միջև, օգտագործելով TCP/IP, սակայն գաղտնագրման համար օգտագործվում է բաց բանալիով ասիմետրիկ ալգորիթմ։ Բաց բանալիով գաղտնագրման ժամանակ օգտագործվում է երկու բանալի, ըստ որում նրանցից յուրաքանչյուրը կարող է օգտագործվել հաղորդագրության գաղտնագրման համար։ Այնուամենայնիվ, եթե գաղտնագրման համար օգտագործվում է մեկ բանալի, ապա վերծանման համար համապատասխանաբար պետք է օգտագործել մյուս բանալին։ Այդ դեպքում կարելի է ընդունել պաշտպանված հաղորդագրություններ, հայտարարելով բաց բանալին սակայն գաղտնի բանալին պահելով գաղտնի։
Նկարագրություն
SSL արձանագրությունը կազմված է երկու ենթաարձանագրություններից՝ գրանցման SSL արձանագրություն և ձեռքսեղման։ Գրանցման SSL արձանագրությունը որոշում է տվյալների փոխանցման տիպը։ SSL արձանագրությունը միավորում է ձեռքսեղմումը, օգտագործելով գրանցման SSL արձանագրությունը սերվերի և օգտագործողի միջև, առաջին կապի միացման ժամանակ հաղորդագրությունների հերթական փոխման համար։ SSL-ի աշխատանքի համար անհրաժեշտ է, որ սերվերը ունենա SSL հավաստագիր(սերտիֆիկատ)։
SSL արձանագրության մեջ բոլոր տվյալները փոխանցվում են օբյեկտների գրանցման տեսքով, որը կազմված է վերնագրից և փոխանցվող տվյալներից։ Փոխանցումը սկսվում է վերնագրից։ Վերնագիրը պարունակում է 2 կամ 3 բայթ երկարությամբ կոդ։ Ընդ որում, եթե առաջին բայթի ավագ բիտը 1 է, ապա գրանցումը չունի լցում(заполнитель) և վերնագրի ամբողջ երկարությունը 2 բայթ է, հակառակ դեպքում գրանցումը պարունակում է լցում և վերնագրի ամբողջ երկարությունը 3 բայթ է։ Գրանցման երկարության կոդը իր մեջ չի ներառում վերնագրի բայթերի քանակը։ 2x բայթային վերնագրի գրանցման երկարությունը՝
Այստեղ Padding-ը որոշում է սկզբնական տեքստին ուղարկողի կողմից ավելացված բայթերի քանակը, որպեսզի գրանցման երկարությունը դարձնել պատիկ գաղտագրման բլոկի չափսին, բլոկային գաղտնագրություն օգտագործելու ժամանակ։ Այժմ ուղարկողը ավելացնում է լցիչը և գաղտնագրում է դրանք։ Ըստ որում լցիչի պարունակությունը էական դեր չի խաղում։ Քանի որ հայտնի է ուղարկվող տվյալների չափսը, ապա վերնագիրը կազմվում է Padding-ի հաշվառմամբ։ Իր հերթին ստացողը վերծանում է ամբողջ տվյալների դաշտը և ստանում է ամբողջ սկզբնական ինֆորմացիան։ Այնուհետև իրագործվում է RecLength-ի հաշվումը արդեն հայտնի Padding-ով և լցիչը հեռացվում է տյալների դաշտից։ SSL գրանցման տվյալները կազմված են 3 բաղադրիչներից։
Երբ գրանցումները ուղարկվում են բաց տեքստով, բնականաբար ոչ մի գաղտնագրեր չեն օգտագործվում, հետևաբար Padding_Data և MAC_Data երկարությունները հավասար են զրոյի։ Գաղտնագրություն օգտագործելու ժամանակ Padding_Data-ն կախված է գաղտնագրի բլոկի չափսից, իսկ MAC_Data կախված է ագղտնագրի ընտրությունից։ MAC_Data-ի հաշվման օրինակ՝
Արձանագրության հիմնական նպատակը
1.Գաղտնագրային անվտանգություն։ SSL-ը ստեղծում է անվտանգ կապ երկու կողմերի միջև։
3.Ընդարձակում(Расширяемость)։ SSL-ը ձգտում է ապահովել աշխատանքի տարածությունը, որում նոր բաց բանալիները և գաղտնագրման ծանրակշիռ մեթոդները կարող են օգտագործվել նրանց պիտանելիությանը զուգահեռ։
4.Հարաբերական էֆեկտիվությունը։ SSL հիմքով արձանագրության աշխատանքի համար պետք է ունենալ արագագործ պրոցեսոր(CPU), մասնավորապես բաց բանալիների հետ աշխատելիս։ Այդ պատճառով SSL արձանագրությունը քեշավորման սխեմայի ոչ պարտադիր սեսիայի մեջ է մտնում, որպեսզի նվազեցվի կապերի քանակը, որը պետք է տեղադրել զրոյից։ Բացի այդ, մեծ ուշադրություն է դարձվում ցանցային ակտիվության նվազեցման վրա։
Բանալիների անանուն փոխանակում
Ամբողջությամբ անանուն սեսիան կարող է տեղադրվել երբ օգտագործվում է RSA կամ Դիֆֆի-Հելմանի ալգորիթմը բանալիների փոխանակման համար։ RSA-ի օգտագործման դեպքում օգտագործողը գաղտնագրում է գաղտնիքը (pre_master_secret) անհավաստագրված սերվերի բաց բանալու օգնությամբ։ Բաց բանալին օգտագործողը կիմանա սերվերի բանալիների փոխանակման հաղորդագրությունից։ Արդյունքը փոխանցվում է օգտագործողի բանալիների փոխանակման հաղորդագրության մեջ։ Քանի որ հակառակորդը չգիտի սերվերի փակ բանալին, ապա նա չի կարող վերծանել գաղտնիքը (pre_master_secret)։ Դիֆֆի-Հելմանի ալգորիթմի օգտագործման դեպքում սերվերի բաց պարամետրերը պարունակվում են սերվերի բանալիների փոխանակման հաղորդագրությունում և օգտագործողին ուղարկում են բանալիների փոխանակման հաղորդագրությունը։ Հակառակորդը(перехватчик), որը չգիտի գաղտնի արժեքները, չի կարող գտնել գաղտնիքը (pre_master_secret)։
Բանալիների փոխանակում օգտագործելով RSA և աուտենտիֆիկացիա
Երբ RSA-ն օգտագործվում է բանալիների փոխանակման համար, օգտագործողի աուտենտիֆիկացիայի համար օգտագործվում է օգտագործողի հավաստագրի ստուգման հաղորդագրությունը։ Օգտագործողը ստորագրում է master_secret-ից և բոլոր առաջիկա ձեռքսեղման արձանագրության հաղորդագրություններից հաշվարկված արժեքով։ Այդ ձեռքսեղման հաղորդագրությունները ներառում են սերվերի հավաստագիրը, որը դրվում է սերվերի ստորագրության համապատասխան, Server_Hello.random հաղորդագրությունը, որը դրվում է ձեռքսեղման ընթացիկ հաղորդագրության ստորագրության համապատասխան։
Բանալիների փոխանակում օգտագործելով Դիֆֆի-Հելման և աուտենտիֆիկացիա
Այս դեպքում սերվերը նույնպես կարող է ապահովել կոնկրետ պարամետրեր պարունակող Դիֆֆի-Հելմանի ալգորիթմը կամ կարող է օգտագործել սերվերից բանալիների փոխանակման հաղորդագրությունը, ժամանակավոր պարամետրերի ուղարկման համար՝ ստորագրված DSS կամ RSA-ի հավաստագրերի կողմից։ Ստորագրումից առաջ ժաամնակավոր պարամետրերը հեշավորվում են hello.random հաղորդագրությամբ, որպեսզի չարամիտը չկարողանա կրկնել հին պարամետրերի կրկնություն։ Ամեն դեպքում օգտագործողը կարող է ստուգել հավաստագիրը կամ ստորագրությունը, վստահ լինելու համար, թե արդյոք այդ պարամետրերը սերվերին են պատկանում։
Եթե օգտագործողը ունի Դիֆֆի-Հելմանի ալգորիթմի պարամետրեր պարունակող սերտիֆիկատ, ապա սերտիֆիկատը նույնպես պարունակում է նաև բանալիների փոխանակումը վերջացնելու համար նախատեսված տեղեկատվություն։ Նկատենք, որ այդ դեպքում օգտագործողը և սերվերը պետք է գեներացնեն միևնույն Դիֆֆի-Հելման արդյունքները (pre_master_secret), ամեն անգամ երբ նրանք ստեղծում են կապ։ Կոմպյուտերի հիշողությունում շատ ժամանակով գաղտնիքի կանգառը բացառելու նպատակով (pre_master_secret), գաղտնիքը պետք է տեղափոխվի ընդհանուր գաղտնիքի (master_secret) այնքան արագ, ինչքան հնարավոր է։ Օգտագործողի պարամետրերը պետք է համատեղելի լինեն սերվերի ապահոված պարամետրերի հետ, որպեսզի բանալիների փոխանակումը կատարվի։
Գրման արձանագրություն (Record Layer)
Գրման արձանագրությունը մակարդակային արձանագրություն է։ Հաղորդագրության յուրաքանչյուր մակարդակում միանում են երկարության, նկարագրության և ստուգման դաշտեր։ Գրման արձանագրությունը ընդունում է հաղորդագրությունները, որոնք պետք է փոխանցվեն, մասնատում է տվյալները ղեկավարելի (կառավարելի) բլոկների, խելամտության սահմաններում սեղմում է տվյալները, կիրառելով MAC (message authentication code), կոդավորում է և փոխանցում արդյունքը։ Գոյություն ունեն գրման 4 արձանագրություններ. Եթե SSL իրականացումը ստանում է իրեն անծանոթ գրման տիպը, ապա այդ գրումը պարզապես անտեսվում է։ SSL-ի հետ համատեղ կիրառման համար ստեղծված ցանկացած արձանագրություն պետք է խորապես մտածված լինի, քանի որ այն անընդհատ հարձակումների է ենթարկվելու։ Նկատենք, որ գրման տարատեսակի և երկարության պատճառով՝ արձանագրությունը պաշտպանված չէ կոդավորմամբ։ Անհրաժեշտ է առանձնակի ուշադրություն դարձնել տվյալների տրաֆիկի նվազագույնին հասցնելուն։
Ձեռքսեղմման արձանագրություն (handshake)
SSL օգտագործողն ու սերվերը պայմանավորվում են միացման հաստատման մասին ձեռքսեղմման գործընթացի միջոցով։ Ձեռքսեղմման ընթացքում հաճախորդն ու սերվերը պայմանավորվում են այն պարամետրերի (ցուցանիշների) վերաբերյալ, որոնք կիրառվելու են միացման անվտանգության ապահովման նպատակով։ Սրանով ձեռքսեղմումն ավարտվում է, և սկսվում է պաշտպանված միացումը, որը գաղտնագրվում և վերծանվում է սկզբնական տվյալների միջոցով։ Վերը թվարկածն գործողություններից յուրաքանչյուրի չհաջողման դեպքում համարվում է, որ SSL ձեռքսեղմումը չի հաջողվել և միացումը չի կատարվում։
Կոդավորման պարամետրերի փոփոխման արձանագրություն(The Change Cipher Spec Protocol)
Այն գոյություն ունի կոդավորման ռեժիմ փոխանցումը ազդանշելու համար։ Արձանագրությունը պարունակում է միակ հաղորդագրություն, որը կոդավորված է և սեղմված ընթացիկ ստեղծված կապում։ Հաղորդագրությունը կազմված է միայն 1 բիթից՝ 1 արժեքով։
struct { enum { change_cipher_spec(1), (255) } type; } ChangeCipherSpec;
Կոդի փոխման հաղորդագրությունը ուղարկվում է և օգտագործողին, և սերվերին, ստացող կողմի ծանուցման համար, որ հաջորդ գրությունները պաշտպանված են լինելու նոր համաձայնեցված CipherSpec-ով և բանալիներով։ Այդ հաղորդագրության ընդունումը ստիպում է ստացողին տալ հրաման գրանցման մակարդակին անմիջապես պատճենել անցյալ կարդացման վիճակը ընթացիկ կարդացման վիճակում։ Անմիջապես այդ հաղորդագրության ուղարկումից հետո, ուղարկողը տալիս է հրաման գրանցման մակարդակին փոխել անցյալ գրանցման ռեժիմը՝ ինթացիկի։ Կոդի փոխման հաղորդագրությունը ուղարկվում է ձեռքսեռման ժամանակ, պաշտպանության պարամետրերի փոխանցումից հետո, բայց ‘finished’ հաղորդագրությունը ուղարկելուց առաջ։