cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Մանուկ Մուրադյան
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իրավաբաններ ըստ երկրի Կատեգորիա:Հայ իրավաբաններ Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների թեկնածուներ Կատեգորիա:Հայ գնդապետներ
(2492) Կուտուզով
(2492) Կուտուզով (Kutuzov), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1977 թվականի հուլիսի 14-ին Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից Նաուչնիում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,188826 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,7355 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,6421 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2079,91 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,173084 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 0,83° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1977 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Նիկոլայ Չեռնիխի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Իտագուարու
Իտագուարու  (Itaguaru), համայնք Բրազիլիայում՝ Գոյաս նահանգի կազմում։ Գտնվում է Կնետրոնական նահագի Գոյաս մարզում։ Մտնում է Անապոլիս լան գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 5139 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 239,936 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 21.4 մարդ/կմ²։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվե է 1958 թվականի նոյեմբերի 14-ին։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Գոյաս նահանգի բնակավայրեր
Ալանզեր
Ալանզեր, ավերակ գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Սղերդի գավառում։ Գտնվում էր Սղերդ քաղաքից 7 կմ հարավ, գյուղամիջյան ճանապարհի վրա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ֆրեզնո (Կալիֆոռնիա)
Ֆրեզնոն քաղաք է ԱՄՆ–ի Կալիֆոռնիա նահանգում։ Այն նահանգի բնակչությամբ 5-րդ քաղաքն է։
Բնակչության մարդահամարի տվյալներով 2015 թվականին քաղաքում ապրել են 520159 մարդ, որը նրան դարձնում է Կալիֆոռնիայի խոշոր քաղաքներից մեկը։
Քաղաքը համարվում է մշակութային և տնտեսական կենտրոնը, և իր մեծությամբ երկրորդն է Կալիֆոռնիայի հովտի քաղաքական ագլոմերացիայի ցանկում, 1 002 284 բնակչությամբ։
Ժողովրդագրություն
ԱՄՆ-ի 2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով քաղաքի բնակչությունը կազմել է 494665 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմել է 4404,5 մարդ կմ²-ի վրա։ Ռասային կազմը կազմված է. 49,6 % սպիտակամորթներ, 12,6 % ասիացիներ, 8,3 % սևամորթներ, 1,7 % բնիկ ամերիկացիներ, 0,2 % հավայանցիներ կամ օվկիանոսի կղզիներից ներգաղթյալներ, 22,6 % այլ ռասայի մարդիկ։
Քաղաքում կա 171288 տուն, միջին խտությունը կազմում է 588,9 կմ²-ու վրա։ 49,1% տներ ունեն իրենց սեփական տան տերերին (47,6% բնակիչներ), իսկ 50,9% տներ տրված են վարձավճարային պայմաններով, որոնցում ապրում են 50,6% բնակիչներ։ Բացարձակապես դատարկ տները կազմում են 2,6%։
2000 թվականի տվյալներով մի տնային տնտեսության տարվա եկամուտը կազմել է $32236, իսկ մի ընտանիքինը՝ $35892: Տղամարդկանցմիջին եկամուտը եղել է $32279, իսկ կանանցը՝ $26551: Մի հոգու միջին եկամուտը կազմել է $15010:
Հայերը Ֆրեզնոյում
Միացյալ Նահանգների Ֆրեզնո քաղաքի պետական համալսարանում գործում է Հայագիտական ամբիոն, որը զբաղվում է Հայաստանի մասին ուսումնասիրություններով, իսկ համալսարանի կենտրոնում կանգնեցված է Հայոց ցեղասպանության զոհերի հուշարձանը ։
2018 թվականի օգոստոսի 31-ին՝ Վիլյամ Սարոյանի 110-ամյակի կապակցությամբ Ֆրեզնոյում բացվել է Վիլյամ Սարոյանի տուն-թանգարանը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կալիֆոռնիա Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայի քաղաքներ Կատեգորիա:1872 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքներ Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի բնակավայրեր Կատեգորիա:Կալիֆոռնիայի բնակավայրեր
We Don't Believe What's on TV
We Don't Believe What's on TV, Twenty One Pilots ամերիկյան դուետի գրած և ձայանագրած երգ՝ իրենց չորրորդ՝ «Blurryface» ստուդիական ալբոմի համար։ Երգը համարվում է Power Rangers (2017) ֆիլմի սաունդթրեքը  ։ Երգը գրել է խմբի ֆրոնտմեն Թայլեր Ջոզեֆը։ Երգն ԱՄՆ-ում հասել է մինչև Hot Rock Songs-ի 39-րդ հորիզոնական։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2015 սինգլներ Կատեգորիա:Twenty One Pilots խմբի երգեր Կատեգորիա:2015 երգեր
27
27 թվական, ոչ նահանջ տարի, որն, ըստ Գրիգորյան օրացույցի, սկսվում է ուրբաթ օրը։ Այն մեր թվարկության 27-րդ տարին է, 1-ին հազարամյակի 27-րդ տարին, 1-ին դարի 27-րդ տարին, 1-ին դարի 3-րդ տասնամյակի 7-րդ տարին, 20-ական թվականների 7-րդ տարին։
Սանտա Քրիստինա Ջելա
Սանտա Քրիստինա Ջելա  (Santa Cristina Gela), կոմունա Իտալիայում, Սիցիլիա մարզի Պալերմո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 926 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 23 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 38 կմ² մակերես տարածք։ Փոստային ինդեքսն է՝ 90030։ Հեռախոսային կոդը՝ +39 091։
Աշխարհագրություն
Բնակչության աճ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Կուլդուր (քաղաքատիպ ավան, Օբլուչենսկի շրջան)
Կուլդուր (Кульдур), քաղաքատիպ ավան Ռուսաստանի Հրեական ինքնավար մարզի Օբլուչենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1609 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի քաղաքատիպ ավաններ Կատեգորիա:1897 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Հրեական ինքնավար մարզի Օբլուչենսկի շրջանի բնակավայրեր
Ֆեմինիզմը Հայաստանում
Համաձայն Հասարակություն առանց բռնության հասարակական կազմակերպության գործադիր տնօրեն Աննա Նիկողոսյանի, «ֆեմինիզմը պայքար չէ տղամարդկանց դեմ։ Ֆեմինիզմը պայքար է ընդդեմ հասարակությունը քայքայող հայրիշխանության, բռնապետության, ստրկատիրության և անազատության» : Բնապահպան և ֆեմինիստ Աննա Շահնազարյանի կարծիքով, Հայաստանում կա ֆեմինիստական շարժում, որը «հախուռն չէ, հատվածական է, և որը, սակայն, չի հայտնվում քաղաքական օրակարգում»: Ինչպես նշվում է լրատվամիջոցներում, Հայաստանում կան լրագրող Նաիրա Գևորգյանը, Հայաստանում կան մի խումբ ֆեմինիստներ, ովքեր նախընտրելով անանուն մնալ, հրապարակախոսական հոդվածներ են գրում ու տարածում դրանք՝ փորձելով կոտրել ընդունված կարծրատիպերը : Գևորգյանի վկայությամբ, մարտի 8-ի առիթով հրապարակված տեքստում, որում ներկայացվում է տասնամյակների ընթացքում կանանց միջազգային օրվա իմաստի խեղաթյուրումը, ֆեմինիստները եզրակացնում են.
Փաստացի, անկախությունից ի վեր, հանրային ուղերձները թաղեցին Մարտի 8-ի իմաստը պատրիարխալ ազգայնական նարատիվների մեջ։ Անգամ կանանց նվիրված տոների կոնտեքստում որևէ կերպ չեն քննարկվում կանանց իրավունքների և հնարավորությունները հետ կապված մտահոգությունները, չեն բարձրաձայնվում խնդիրներ, հանրային օրակարգ չեն բերվում այս ուղղությամբ անելիքների ծրագրեր :
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆեմինիզմը Հայաստանում Կատեգորիա:Հայաստանի սոցիալական պատմություն Կատեգորիա:Կանայք Հայաստանում
Խլուպլյանի
Խլուպլյանի (Хлупляни), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Օվրուչի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1556 թվականին։
Դալարագեղ
Դալարագեղ սարավանդ Հայկական Լեռնաշխարհում՝ Արփա գետի հովտում, Յարուտ լեռան հյուսիս-արևմուտքում։ Հիշատակում է Գ. Հովսեփյանը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհ Կատեգորիա:Սարավանդներ այբբենական կարգով
Ռայոզերո (գյուղ, Օրոժիցյայի շրջան)
Ռայոզերո (Райозеро), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Օրոժիցյայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Ռայոզերո գյուղում բնակվում էր 563 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 2512 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 224,12 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Օրոժիցյայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Կոմորյան կղզիներ
Կոմորյան կղզիներ (արաբ.՝جزر القمر), կղզի-պետություն, գտնվում է Հնդկական օվկիանոսում՝ Աֆրիկայի և Մադագասկարի միջև՝ համանուն կղզիների վրա։ Կղզիներն ունեն հրաբխային ծագում, մակերևույթը լեռնային է, կան գործող հրաբուխներ։ Ափերը շրջապատված են բուստային խութերով։
Անվանում
Հույն աշխարհագրագետ Պտղոմեոսը Աֆրիկայի արևելյան ափի մոտ հիշատակում է Ore Selenaie ― «Լուսնային լեռներ»․ լատիներեն թարգմանությամբ՝ montes Lunae, արաբերեն՝ Ջեբել Էլ-Կամո։ Այդ անվանումները, որոնք կապված են Լուսնի (արաբ․՝ կամր ― «լուսին») պաշտամունքի հետ, արտացոլվել են կղզիների ժամանակակից անվանման մեջ («Լուսանային կղզիներ») ։
Կղզիները հայտնաբերել է հոլանդացի ծովագնաց Կոռնելիս Հաուտմանը 1598 թվականին։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Հնդկական օվկիանոսում՝ Աֆրիկայի ու Մադագասկարի միջև՝ համանուն կղզիների վրա։ Տարածքը 2236 կմ² է։ Կղզիներն ունեն հրաբխային ծագում, մակերևույթը լեռնային է, կան գործող հրաբուխներ։ Երկրի ամենաբարձր կետն ու գործող հրաբուխը Կատալա (2361մ) լեռն է։ Ափերը շրջապատված են բուստային խութերով։
Կլիմա
Կլիման արևադարձային է՝ շոգ ու խոնավ։ Բարձրադիր գոտիները ծածկված են մշտադալար անտառներով, ցածրադիր գոտիները՝ սավաննաներով և թփուտներով։
Բնակչություն
Բնակչության թիվը 752 հազ․ մարդ (2010 թ․)։ Բնակչության միջին խտություն՝ 336,3 մարդ։ Կյանքի միջին տևողությունը՝ 65,2 տարի։ Ազգային կազմը՝ մալգաշներ, աֆրիկյան բանտու լեզվաընտանիքի ժողովուրդներ, արաբներ և այլք։ Ուրբանիզացման մակարդակը 33%։ Պետական լեզուն՝ ֆրանսերեն, արաբերեն, կոմորերեն։
Պետական կառուցվածք
Կոմորյան կղզիներն անդամակցում է ՄԱԿ–ին, ԱՄՀ–ին, ԱՄԿ–ին։ Պետական կարգը՝ դաշնային հանրապետություն։ Պետության ղեկավարն նախագահն է։ Բաժանվում է 3 ինքնավար շրջանի։ Մայրաքաղաքը՝ Մորոնի (44 հազ․ մարդ)։ Քաղաքական կուսակցություններն են՝ Առաջադիմություն կոմորյան միություն, Բարեփոխումների և դեմոկրատիայի շարժում։
Տնտեսություն
Տնտեսության հիմքը գյուղատնտեսությունն է։ Մշակում են եթերայուղատու (արտադրությամբ աշխարհում առաջինն է) և համեմունքային մշակաբույսեր, բրինձ, շաքարեղեգ։ Զարգացած են անասնապահությունն ու ձկնորսությունը։ Արտահանում են վանիլ, մեխակ, սուրճ։ Ներմուծում է նավթամթերք, պողպատ, կոշիկ, հագուստ, կաթնամթերք, բրինձ և այլն։ Առևտրական գլխավոր գործընկերներն են՝ Ֆրանսիա, ԱՄՆ, Բրազիլիա, Բահրեյն, Քենիա, Բոտսվանա, ՀԱՀ։ ՀՆԱ–ն՝ մեկ շնչի հաշվով 1660 ԱՄՆ դոլար։ Ազգային արժույթը՝ կոմորյան ֆրանկ (KMF)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կղզիներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հնդկական օվկիանոսի կղզիներ Կատեգորիա:Կղզի պետություններ Կատեգորիա:ՄԱԿ-ի անդամ երկրներ Կատեգորիա:Աֆրիկյան միության անդամ երկրներ Կատեգորիա:Կոմորյան Կղզիներ Կատեգորիա:Ֆրանսախոս երկրներ Կատեգորիա:Արաբական Լիգայի անդամ երկրներ Կատեգորիա:Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության անդամ երկրներ Կատեգորիա:Հնդկական օվկիանոսի կղզի պետություններ
Բայտուգանովո (գյուղ, Գրախովսկի շրջան)
Բայտուգանովո (Байтуганово), գյուղ Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Գրախովսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2003 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 220 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ուդմուրթական հանրապետության Գրախովսկի շրջանի բնակավայրեր
Գառնիկ Սիմոնյան
Գառնիկ Ավագի Սիմոնյան, հայ մանկավարժ։ Հայրենական մեծ պատերազմի մասնակից։ ԽՄԿԿ անդամ (1943):
Կենսագրություն
Գառնիկ Սիմոնյանը ծնվել է 1921 թվականին, Սպիտակի շրջանի Կաթնաջուր գյուղում։ 1939 թվականին ավարտել է Լենինականի մանկավարժական ուսումնարանը, աշխատանքի անցել շրջանի Գեղասար գյուղի դպրոցում որպես մաթեմատիկայի ուսուցիչ ։
1942 թվականի փետրվարին Սիմոնյանը զորակոչվել է կարմիր բանակ։ Մարտական ծառայությունն սկսել է 409-րդ հայկական հրաձգային դիվիզիայի 675-րդ գնդում։ Լինելով հեծյալ հետախույզ, մասնակցել է Հյուսիսային Կովկասի ազատագրման մարտերին՝ Մոզդոկից մինչև Թամանի թերակղզին։ 1944-1945 թվականներին 409-րդ դիվիզիայի կազմում Սիմոնյանը մասնակցել է Ռումինիայի, Հունգարիայի, Ավստրիայի և Չեխոսլովակիայի տերիտորիաներում մղված մարտերին և մեծ Հայրենականի ավարտը դիմավորել է Պրագայում։ 1943 թվականին ընդունվել է կոմունիստական կուսակցության շարքերը։ Մարտական խիզախության համար պարգևատրվել է «Մարտական ծառայությունների համար», «Խիզախության համար» մեդալներով, Փառքի 3-րդ աստիճանի շքանշանով։ Արժանացել է նաև գերագույն գլխավոր հրամանատարի շնորհակալագրին ։
1945 թվականին բանակից զորացրվելուց հետո Սիմոնյանը կրկին զբաղվել է մանկավարժական աշխատանքով Կաթնաջուր գյուղում, եղել է մաթեմատիկայի ուսուցիչ։ 1960 թվականին ավարտել է Երևանի հեռակա մանկավարժական ինստիտուտի մաթեմատիկայի ֆակուլտետը և շարունակել է մաթեմատիկա դասավանդել հայրենի գյուղի դպրոցում, միաժամանակ եղել է գյուղի միջնակարգ դպրոցի ուսմասվարը ։
Միխայիլ Օստրոգրադսկի
Միխայիլ Վասիլյեվիչ Օստրոգրադսկի (Михаил Васильевич Остроградский, Михайло Васильович Остроградський, ), ուկրաինական ծագում ունեցող ռուս մաթեմատիկոս և մեխանիկ, որը համարվում է XIX դարի կեսերի ականավոր մաթեմատիկոսներից մեկը։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1801 թվականի սեպտեմբերի 12-ին Պաշեննայա գյուղում (ներկայումս Պոլտավական մարզում)։ Հայրը պոլտավական կալվածատեր էր։ Մանկության տարիներին հետաքրքրվում էր բնության տարբեր երևույթներով, սակայն աչքի չէր ընկնում աշխատասիրությամբ։
Հայրն ուզում էր նրան տալ զինվորական ծառայության, բայց հետո վճիռը փոխեց, և 1817 թվականին Միխայիլն ընդունվեց Խարկովի համալսարանի մաթեմատիկանան բաժինը։ Առաջին երկու տարիների ընթացքում նա պարապում էր առանց հատուկ հափշտակության, նրան չէր հետաքրքրում նաև մաթեմատիկան։ Մաթեմատիկայի նկատմամբ հետաքրքրությունը նրա մոտ երևան եկավ, երբ նա բնակվեց դասատու Պավլովսկու բնակարանում։ Այդ ժամանակվանից Օստրոգրադսկին սկսում է սովորել ոգևորությամբ, և շուտով նրա վրա ուշադրություն են դարձնում պրոֆեսորները, մասնավորաբար մաթեմատիկայի պրոֆեսոոր Օսիպովսկին։
1820 թվականին Օստրոգրադսկին հանձնեց թեկնածուական քննությունները, սակայն դիպլոմի փոխարեն նրան տվեցին «ուսանողական ավարտավկայական», քանի որ չէր հաճախել աստվածաբանության դասախոսություններին։ Դա սակայն չփոխեց Օստրոգրադսկու՝ գիտնական դառնալու մտադրությունը, և 1822 թվականին նա մեկնում է Փարիզ, որն այն ժամանակ Եվրոպայի ճանաչված մաթեմատիկական կենտրոնն էր։ Սորբոննում և այլ ուսումնական հաստատություններում շարունակում է ուսումնասիրել մաթեմատիկա։ Սկսում է հաճախել Ֆուրեի, Ամպերի, Պուասոնի, Կոշիի և այլ ականավոր մաթեմատիկոսների դասախոսություններին։ Նա սկսեց աշխատել Լապլասի մոտ, որպես անձնական սպասավոր։ Մեկ անգամ Օստրոգրադսկին գրատախտակի վրա տեսավ, թե ինչպես Լապլասը չի կարողացել ստանալ ինչ-որ խնդրի լուծում։ Երբ Լապլասը վերադարձավ տուն, գրատախտակին տեսավ այդ խնդրի լրիվ լուծումը։ Էլ ավելի եղավ Լապլասի զարմանքը, երբ նա իմացավ, որ խնդիրը լուծել է Օստրոգրադսկին։ Այդպես սկսվեց նրանց բարեկամությունը։ 1823 թվականին հրավիրվեց Հենրիխ IV-ի մոտ, որպես պրոֆեսոր։
Արկած
Արկածներ կարող են լինել համարձակ քաջագործություններ, հետաքրքրաշարժ ճամփորդություններ, անսպասելի միջադեպեր, կյանքի գլխավոր սխրագործություններ։ Արկածային գրքերի հերոսները - միշտ համարձակ են, հզոր, անխոնջ, նրանք ձգտում են հայտնագործել նորը, փոխել կյանքը, գրավում են իրենց օրինակով, անմիջապես ցանկություն է հայտնվում նմանվել նրանց, փնտրել ու գտնել։
Միխայիլ Օստրոգրադսկի
Կենսագրություն
1826 թվականին նա ունեցավ առաջին գիտական հաջողությունը։ Օստրոգրադսկին Փարիզի գիտությունների ակադեմիային ներկայացրեց իր հոդվածը։ Հանրահայտ մաթեմատիկոս Կոշին դրական արձագանքեց այս հոդվածի մասին։ Օստրոգրադսկին 1828 թվականին վերադարձավ Ռուսաստան որպես հայտնի մաթեմատիկոս, այդ նույն թվականին Պետերբուրգի գիտությունների ակադեմիայում ընտրվեց ակադեմիկոսի օգնական, իսկ մեկուկես տարի հետո՝ իսկական անդամ։ Նա եղել է արտասահմանյան շատ ակադեմիաների և մաթեմատիկական ընկերությունների անդամ։ Դառնալով հայտնի ամբողջ աշխարհում, Օստրոգրասկին Պետերբուրգում սկսեց ծավալել մանկավարժական և հասարակական գործունեություն։ Նա սկսեց դասավանդել բազմաթիվ ուսումնական հաստատություններում։ Երկար տարիներ աշխատում էր որպես դիտորդ, հետևելով ռազմական դպրոցներում մաթեմատիկայի դասավանդմանը։
Արկած
Կիրառում
Արկածը կիրառվում է բազմաթիվ կոնտեքստներում և կացություններում։ Օրինակ, այն - պատմվածքների, լեգենդների և հեքիաթների, ողբերգության ու ներկայացումների կարևոր տարրն է։ Այն օգտագործվում է գրքերի սյուժեներում և ֆաբուլաներում, ֆիլմերում, երաժշտական ստեղծագործություններում և համակարգչային խաղերում։ Արկածը նաև կիրառվում է կրթության, սպորտի, տուրիզմի և այլ զվարճանքների ձևերի ասպարեզում։ Այդպիսի արկածային ժանրերի օրինակներ են՝
Միխայիլ Օստրոգրադսկի
Կենսագրություն
Օստրոգրադսկին դեմ էր արտահայտվում իր ժամանակների դպրոցական ծրագերին, քանի որ այն ժամանակ դպրոցներում ավելի շատ ուշադրություն էին դարձնում հին լեզուների և աստվածաբանության ուսումնասիրմանը, իսկ մաթեմատիկան և այլ գիտութունները շատ ցածր մակարդակի էին։ Ցավոք սրտի Օստրոգրադսկին չկարողացավ ըստ արժանվույնի գնահատել Ն.Ի. Լոբաչևսկու նորարական աշխատանքները և տվեց բացասական գնահատական։
Իր կյանքի վերջին տարիներին Օստրոգրադսկին հետաքրքրվում էր սպիրիտիզմով։ Միխայիլ Օստրոգրադսկին վախճանվել է 1861 թվականի դեկտեմբերի 20-ին։ Ըստ կտակի նա թաղվեց իր հայրենի գյուղում։
Արկած
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գրականագիտություն
Միխայիլ Օստրոգրադսկի
Գիտական ձեռքբերումներ
Օստրոգրադսկին աշխատեց մաթեմատիկական անալիզի, տեսական մեխանիկայի, մաթեմատիկական ֆիզիկայի բնագավառներում։ Գրել է մի շարք աշխատանքներ թվերի տեսությունից, հանրահաշվից, հավանականությունների տեսությունից։ Նրան է պատկանում պինդ մարմններում և հեղուկներում ջերմության տարածման գիտական տեսությունը։ Նա ստացավ առնչություն, որը թույլ է տալիս մեկ մասնակվոր՝ երկրորդ կարգի գծային համասեռ դիֆերենցիալ հավասարման ոչ տրիվիալ լուծումով գտնել նրա ընդհանուր լուծումը։ Այդ առնչությունը կոչվում է Լիուվիլ-Օստրոգրադսկու բանաձև։ Հայտնի է նաև Օստրոգրադսկու մեթոդը ռացիոնալ ֆունկցիաների ինտեգրման համար (1844)։ Բացի գիտական գործունեությունից Օստրոգրադսկին գրել է նաև մաթեմատիկայի բազմաթիվ դասագրքեր։ Իր կյանքի վերջին տարիներին նա հրապարակեց դինամիկայի հավասարումների ինտեգրման մասին իր աշխատութունը։ Նրա աշխատանքները շարունակեցին Ն.Դ.Բրաշմանը և Ն.Ե.Ժուկովսկին։
Մանկավարժական գործունեություն
Օստրոգրադսկու մանկավարժական գործունեությունը շատ տարաբնույթ էր։ Նա կարդում էր բազմաթիվ դասախոսություններ բարձրագույն հանրահաշվից, երկնային և անալիտիկ երկրաչափությունից, դասավանդում էր Գլխավոր մանկավարժական ինստիտուտում (1832-1861),Ծովային կադետական կորպուսում (1828-1860), Ինժեներական ակադեմիայում (1836-1860) և այլ ուսումնական հաստատություններում։
Բացի դրանից Օստրոգրադսկին երկար տարիներ (1847-1860) հանդիսանում էր զինվորական հաստատութուններում մաթեմատիկայի դասավանդման գլխավոր դիտորդ և մեծ դեր ունեցավ տարրական երկրաչափության, եռանկյունաչափության դասավանդման բարելավման գործում։
1832 թվականին Գլխավոր մանկավարժական ինստիտուտում բացվեց «վերջին կուրս», և Օստրոգրադսկին հրավիրվեց այնտեղ մաթեմատիկա դասավանդելու։ 1832 թվականից մինչև 1852 թվականը Օստրոգրադսկին իր սեփական ձեռագրերով դասավանդում էր բարձրագույն հանրահաշիվ, դիֆերենցիալ, ինտեգրալ և վարիացիոն հաշիվներ, անալիտիկ երկրաչափություն և տեսական մեխանիկա։ Նրա աշակերտներից շատերը հետագայում դարձան ականավոր գիտնականներ։
Ծովային կադետական կորպուսում Օստրոգրադսկին սկսեց դասավանդել 1828 թվականից։ 1836 թվականի ձմռանը իր աշակերտների խնդրանքով նա սկսեց դասավանդել բարձրագույն հանրահաշիվ։ Այդ դասախոսությունները շարունակվեցին ամբողջ ձմեռ։ Օստրոգրադսկու դասախոսություններին ինչպես միշտ հաճախում էին մեծ քանակությամբ լսողներ։ Օստրոգրադսկին այնտեղ դասավանդեց մինչև իր կյանքի վերջ և դաստիարակեց ծովային սպաների բազմաթիվ սերունդներ։
1836 թվականին Օստրոգրադսկին սկսեց մաթեմատիկա դասավանդել Գլխավոր ինժեներական ուսումնարանում։ Այնտեղ ամենից վատ էին դասավանդում մաթեմատիկա, և այդ պատճառով հրավիրեցին Օստրոգրադսկուն։ Օստրոգրադսկին կապված էր այդ ուսումնարանի հետ և այնտեղի երիտասարդ դասախոսների հետ։ Նրանց զարգացման վրա նա մեծ դեր ունեցավ։
1841 թվականին Օստրոգրադսկին նշանակվում է ռազմական ուսւումնարանի դիֆֆերենցիալ և ինտեգրալ հաշիվների դասախոս։ Մինչև Օստրոգրադսկին այդ պաշտոնը զբաղեցնում էր Վ.Ա.Անկուդովիչը։ Սակայն Օստրոգրադսկին առաջինն էր, ով բարելավեց այդ առարկաների դասավանդումը։ Այդ նույն հաստատությունում Օստրոգրադսկին (1847-1856) թվականներին դասավանդեց տեսական մեխանիկա։ 1858 և 1859 թվականներին Օստրոգրադսկին սկսեց դասավանդել ոչ պարտադիր դասընթացներ հավանականությունների տեսությունից և դիֆֆերենցիալ հաշվից։
Օստրոգրադսկին Նիկոլայ I կայսրի երեխաների ուսուցիչն էր։
Գրականություն
Կատեգորիա:Ռուս մաթեմատիկոսներ Կատեգորիա:Խարկովի ազգային համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Մաթեմատիկոսներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամներ Կատեգորիա:Փարիզի համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ռուս ֆիզիկոսներ Կատեգորիա:Ռուս մեխանիկներ Կատեգորիա:Սուրբ Ստանիսլավի 1-ին աստիճանի շքանշանի ասպետներ
Իգոր Ներսեսով
Իգոր Լևոնի Ներսեսով  (հունվարի 24, 1920, Բաքու - 1995 ), խորհրդային սեյսմոլոգ, ՀԽՍՀ ԳԱ թղթակից անդամ 1982։
Կենսագրություն
1943 թվականին ավարտել է Մոսկվայի համալսարանը, 1949-1970 թվականներին աշխատել է ԽՍՀՄ ԳԱ Երկրի ֆիզիկայի ինստիտուտում, որպես ռեգիոնալ սեյսմիկության և երկրաշարժերի կանխատեսման լաբորատորիայի վարիչ, կոմպլեքսային սեյսմոլոգիական արշավախմբի պետ, 1955 թվականից՝ Տաջիկական սեյսմոլոգիական արշավախմբի պետ։ ԽՍՀՄ ԳԱ սեյսմոլոգիայի և սեյսմակայուն շինարարության միջգերատեսչային խորհրդի նախագահի տեղակալ 1973 թվականից և ՀԽՍՀ ԳԱ վերգետնյա տիեզերական երկրաֆիզիկական սեյսմականխատեսումային համակարգի ստեղծման հատուկ կոնստրուկտորային բյուրոյի տնօրենի տեղակալ (1982 թվականից)։ Ներսեսովի գիտական աշխատանքները վերաբերում են Երկրի կեղևի և վերին թիկնոցի կառուցվածքի ուսումնասիրման և երկրաշարժերի կանխատեսման նոր մեթոդների մշակմանն ու սեյսմաշրջանացման խնդիրների լուծմանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ սեյսմոլոգներ Կատեգորիա:Հունվարի 24 ծնունդներ Կատեգորիա:1920 ծնունդներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:1995 մահեր Կատեգորիա:Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Պատվո շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան)
Բոռոմիր
Բոռոմիր (Boromir), Ջոն Ռոնալդ Ռուել Թոլքինի «Մատանիների տիրակալը» վեպի գլխավոր կերպարներից մեկը, Դենետոր II-ի և Ֆինդուիլասի ավագ որդին և ժառանգորդը, Ֆարամիրի եղբայրը։
Անուն
Բոռոմիր անունը նշանակում է. boron՝ «համառ», «հավատարիմ» (սինդ.) և mire՝ «թանկագին քար» (քվ.):
«Մատանիների տիրակալը» վեպի Ա Հավելվածում խոսվում է այն մասին, որ Բոռոմիրը կնքվել է ի պատիվ Բոռոմիրի՝ Գոնդորի առաջնորդ Դենետոր I-ի որդու պատվին :
Դերը Մատանու պատերազմի ժամանակ
Բոռոմիրը համարվում էր Գոնդորի զորքերի գլխավոր հրամանատարը; Էլրոնդի խորհրդից առաջ նա և եղբայրը նույն երազն են տեսնում, որտեղ ասվում է, որ Իսիլդուրի անեծքը կարող է հանել միայն ինչ-որ հոբիթ։
Հետևելով երազին՝ Բոռոմիրը մեկնում է Իմլադրիս (Ռիվենդել)՝ մասնակցելու Էլրոնդի խորհրդին և խորհուրդ ստանալու։ Այնտեղից Ե. Դ. 3018 թվականի դեկտեմբերի 25-ին Բոռոմիրը Մատանու եղբայրության հետ մեկնում է արևելք։
Գիտակցելով իր մեղքը՝ Բոռոմիրն անսպասելիորեն հայտնվեց Սարումանի Ուրուկ-հայերի հարձակման մեջ և հոբիթներ Մերրիին և Պիպինին պաշտպանելիս՝ հերոսաբար ընկավ (Ե. Դ. 3018 թվականի փետրվարի 26-ին)։
Բնութագիր
Թոլքինը նկարագրում է Բոռոմիրին որպես տիպիկ նումենոր՝ բարձրահասակ (193 սմ), սևահեր և մոխրագույն աչքերով: Բոռոմիրի բնութագիրը տրված է «Մատանիների տիրակալ»-ի Ա Հավելվածում. "«Դեմքով և հպարտությամբ նա նման էր հորը. այդքանով նրանց նմանությոունն ավարտվում էր։ Ավելի շատ նա հիշեցնում էր արքա Էարմուրին. Էարնուրի պես նա իր համար կին չէր փնտրում և կռիվներում միշտ հաջողակ էր։ Նա ուժեղ էր ու անվախ և նրան չէր վախեցնում ծերությունն ու կռիվների մասին լեգենդները» ։"
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թոլքինի լեգենդարիումի կերպարներ Կատեգորիա:«Մատանիների տիրակալը» վեպի հերոսներ
Թեյթ բրիտանական պատկերասրահ
Թեյթ բրիտանական պատկերասրահ (Tate Britain), գեղարվեստի թանգարան Լոնդոնում, 1500 թվականից մինչև այսօր բրիտանական արվեստի աշխարհում ամենամեծ հավաքածուն։ Հիմնադրվել է արդյունաբերող Հենրի Թեյթի կողմից։
Պատմություն
Վոկսhոլի կամրջի մոտ պատկերասրահի շենքը կառուցվել է Ս. Սմիթի (Sidney R. J. Smith) նախագծով։ Պատկերասրահը բացվել է 1897 թվականի հուլիսի 21—ին և վերահսկվել է Լոնդոնի ազգային պատկերասրահի հոգաբարձուների խորհրդի կողմից։ Հավաքածուի հիմքում դրված է Թեյթի անձնական հավաքածուները։
1897 թվականի պատկերասրահի ուղեցույցի համաձայն հավաքածուի սկիզբն էր հանդիասնում Թեյթի երեք նկարները, որոնցից մեկը Ու. Դ. Սադլերի «Հինգշաբթին է։ Սկզբնական շրջանում պատկերասրահում ցուցադրվում էին 1790 թվականից հետո ծնված անգլիացի նկարիչների նկարները։
Բացի Թեյթի հավաքածուից, բացման ժամանակ պատկերասրահի հավաքածուի մեջ էին մտնում նաև Հարավային Կենսինգտոնի թանգարանի նկարներից, Վերնոնայի հավաքածուից նկարներ, որոնք ավելի վաղ գտնվում էին Ազգային պատկերասրահում, և Ջորջ Ուոտսի 18 աշխատանքներ, որոնք տրամադրել էր հենց հեղինակը։
1899 թվականին, երբ Թեյթի միջոցներով կառուցվեցին պատկերասրահի ևս 9 սրահներ, պատկերասրահը դարձավ ամենաընդարձակը Լոնդոնում։ 1910 թվականին Ուիլյամ Թյորների աշխատանքների ցուցադրման համար բացվեցին նոր սրահներ։ Նկարչի կտակի համաձայն իր աշխատանքները հանձնել էին պետությանը և մինչև Թեյթի պատկերասրահին հանձնելը պահվում էին Լոնդոնի ազգային պատկերասրահում։
1917 թվականին սկսվեց ժամանակակից արտասահմանյան նկարիչների և քանդակագործների աշխատանքների հավաքածուի ստեղծումը։ 1923 թվականին գործարանատեր Սամուել Կուրտոն պատկերասրահին տրամադրեց 50 հազար ֆունտ իմպրեսիոնիզմի և պոստիմպրեսիոնիզմ աշխատանքներ ձեռք բերելու համար։ 1926 թվականի հունիսի 26-ին պատկերասրահի նոր մասնաշենքում բացվեց արտասահմանյան գեղանկարչության բաժինը։
1987 թվականին բացվեց «Կլոր» պատկերասրահը(Clore Gallery), որտեղ ցուցադրված էր Ուիլյամ Թյորների աշխատանքների լիակատար հավաքածուն։ 1988 թվականին Լիվերպուլում բացվեց պատկերասրահի մասնաճյուղը։
2000 թվականին Թեմզայի հարավային ափին, Սուրբ Պողոսի Տաճարի դիմաց բացվեց Թեյթի ժամանակակից պատկերասրահը, որից հետո «մայր» պատկերասրահը վերանվանվեց «Թեյթ Բրիտանիա» (Tate Britain):
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լոնդոնի թանգարաններ Կատեգորիա:Ժամանակակից արվեստի թանգարաններ Կատեգորիա:1897 հիմնադրված թանգարաններ
Մարդու իրավունքները բժշկական օգնություն և սպասարկում ստանալիս
Պացիենտների իրավունքների պաշտպանության համակարգը ձևավորվել է 20-րդ դարի 2-րդ կեսից։ Դրանից առաջ բժշկական ծառայողների և պացիենտների հարաբերությունները կարգավորվում էին բժշկական էթիկայի նորմերով։ 1948 թվականին ընդունված Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը, 1950 թվականին ընդունված Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին եվրոպական կոնվենցիան հիմքեր ստեղծեցին այնպիսի արժեքների միջազգային իրավական ճանաչման և պաշտպանության համար, ինչպիսիք են մարդու արժանապատվությունը, նրա կյանքն ու առողջությունը։ Բժշկության զարգացման և դրա վերաբերյալ առավել տեղեկացված լինելու պայմաններում պացիենտների իրավունքների վերաբերյալ միջազգային իրավական ակտերի ընդունումը աստիճանաբար անհրաժեշտություն ձեռք բերեց։ 1970-ականներից առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության կողմից ընդունվում են մի շարք ակտեր, որոնք վերաբերում են նաև պացիենտների իրավունքներին, 1979 թվականին ընդունվում է Հիվանդանոցի պացիենտների իրավունքների մասին խարտիան:Հատկանշական է, որ 1992 թվականին ընդունված այդ օրենքով առաջին անգամ նախատեսվեց բժշկական օմբուդսմենի ինստիտուտը և բոլոր բժշկական հաստատությունները պարտավոր էին նշանակել բժշկական օմբուդսմեններ։ Նման օրենքներ ընդունվեցին նաև Նիդերլանդներում (1994 թ.), Իսրայելում (1996 թ.), Լիտվա (1996 թ.), Իսլանդիա (1997 թ.), Դանիա (1998 թ.), Նորվեգիա (1999 թ.), Վրաստան (2000թ.), Ֆրանսիա (2002 թ.), Մոլդովա (2005 թ.), և այլն։ Տնտեսական, սոցիալական և մշակութային իրավունքների կոմիտեի 11.08.2000 թվականի «Առողջության ամենաբարձր ստանդարտներին հասանելիություն» իրավունքի մասին թիվ 14 մեկնաբանությամբ ամրագրվեցին պացիենտների իրավունքները և դրանց համապատասխան պետության գործողությունները։ Նույն մեկնաբանության 59-րդ կետի համաձայն՝  ցանկացած անձ,  ում առողջության իրավունքը խախտվել է, պետք է հնարավորություն ունենա այն պաշտպանելու դատական կամ այլ միջոցներով թե՛ ազգային, թե՛ միջազգային մակարդակներում։ Ազգային օմբուդսմենը, մարդու իրավունքների հանձնաժողովները, պացիենտների իրավունքների պաշտպանության միավորումները կամ նմանատիպ այլ միավորումները պետք է պացիենտների իրավունքների խախտման վերաբերյալ բողոքները քննարկման առարկա դարձնեն ։
Պացիենտների իրավունքների եվրոպական խարտիա
Պացիենտների իրավունքներն առաջին անգամ ամբողջ ծավալով ամրագրվեցին Պացիենտների իրավունքների մասին եվրոպական խարտիայում:Այն սահմանեց պացիենտի իրավունքների հստակ, համապարփակ շրջանակ, այն մշակել է քաղաքացիների, սպառողների և պացիենտների կազմակերպությունների եվրոպական ցանցը` ակտիվ քաղաքացիության ցանցը 2002 թվականին։ Նպատակն էր, որ պացիենտներն ավելի ակտիվ դեր խաղան առողջապահական ծառայությունների մատուցման ձևավորման հարցում, ինչպես նաև փորձ էր բուժօգնության իրավունքի վերաբերյալ տարածաշրջանային փաստաթղթերը վերածել կոնկրետ դրույթների։
Խարտիան սահմանում է պացիենտների 14 կոնկրետ իրավունքներ՝
Խարտիան սահմանեց մի շարք կարևոր կետեր, օրինակ՝ խարտիայի 4-րդ մասը նախատեսեց պացիենտների իրավունքների պաշտպանությունը օմբուդսմենների, էթիկական կոմիտեների կամ վեճերի այլընտրանքային լուծման հանձնաժողովների միջոցով:Ինչպես նաև 13-րդ հոդվածով սահմանվեց, որ ցանկացած անձ վնասներ կրելու դեպքում բողոք ներկայացնելու և բողոքի վերաբերյալ պատասխան ստանալու իրավունք ունի։ Խարտիայով սահմանված մյուս կարևոր կետը մատչելիության իրավունքի սահմանումն է։ Ըստ դրա՝ «Առողջապահական ծառայությունները պետք է երաշխավորեն բոլորի համար հավասար մատչելիությունը` առանց ֆինանսական ռեսուրսների, բնակության վայրի, հիվանդության տեսակի կամ ծառայություններից օգտվելու ժամանակահատվածի առումով խտրականություն դնելու»։ Սակայն Խարտիայի` խտրականության արգելման հիմքերը ակնհայտորեն սահմանափակ են, Հայաստանում, օրինակ, դրանք  ընդլայնվել են Հայաստանի սահմանադրական և օրենսդրական դրույթներով։ Թեև Պացիենտների իրավունքների մասին եվրոպական խարտիան ունի խորհրդատվական բնույթ՝ դրանով ամրագրված իրավունքները լայն ճանաչում ստացան և ամրագրվեցին շատ երկրների օրենսդրությամբ։  Այս փաստաթղթի իրացումը	առողջապահության համակարգի գնահատման կողմնորոշիչ է համարվում եվրոպական երկրներում։ Խարտիան նաև օգտագործվել է որպես ելակետ՝ Եվրոպայի առողջապահական համակարգերի մոնիթորինգի և գնահատման համար ։
Բժշկական օգնություն և սպասարկում ստանալու իրավունքը Հայաստանում (ներպետական կարգավորումներ)
Հայաստանի Սահմանադրության 85-րդ հոդվածի համաձայն՝ Յուրաքանչյուր ոք, ունի առողջության պահպանման իրավունք։ Նույն հոդվածի երկրորդ կետով նշվում է,որ օրենքը սահմանում է անվճար հիմնական բժշկական ծառայությունների ցանկը և մատուցման կարգը։ 1994 թվականի մարտի 4-ին Հայաստանի Ազգային ժողովը ընդունեց «Բնակչության բժշկական օգնության և սպասարկման մասին» Հայաստանի օրենքը, որով սահմանվում են մարդու առողջության պահպանման սահմանադրական իրավունքի իրականացումն ապահովող բժշկական օգնության և սպասարկման կազմակերպման, ֆինանսական, տնտեսական և իրավական հիմունքները։ Օրենքի 2-րդ հոդվածով «բժշկական օգնություն և սպասարկում» հասկացությունը բնորոշվում է որպես բնակչությանը կանխարգելիչ բուժական, դեղորայքային օգնության ցուցաբերում, ախտորոշիչ հետազոտությունների, վերականգնողական բուժման, բժշկական փորձաքննության անցկացում, հարբժշկական և ոչ բուժական բնույթի այլ ծառայությունների մատուցում։ Օրենքի 3-րդ հոդվածն առանձնացնում է բժշկական օգնության և սպասարկման հետևյալ հիմնական տեսակները`
ա) առաջնային բժշկական օգնությունը՝ որպես յուրաքանչյուր մարդու համար անվճար, առավել մատչելի մեթոդների և տեխնոլոգիաների վրա հիմնված բժշկական օգնության և սպասարկման տեսակ, որը երաշխավորվում է պետության կողմից.
բ) մասնագիտացված բժշկական օգնությունը` որպես ախտորոշման և բժշկական առանձնահատուկ մեթոդների ու բարդ բժշկական տեխնոլոգիաների վրա հիմնված բժշկական օգնության և սպասարկման տեսակ։
Բժշկական օգնության և սպասարկման տեսակների ցանկը և կառուցվածքը սահմանում է Հայաստանի կառավարությունը («Բնակչության բժշկական օգնության և սպասարկման մասին» ՀՀ օրենքի 3-րդ հոդված)։ Բացի այդ, «Բնակչության բժշկական օգնության և սպասարկման մասին» ՀՀ օրենքի 43-րդ հոդվածին՝ համապատասխան յուրաքանչյուր ոք իրավունք ունի բժշկական օգնություն ստանալ բժշկական ապահովագրական հատկացումների, անձնական վճարումների, ՀՀ օրենսդրությամբ նախատեսված այլ աղբյուրների հաշվին ։
Հայաստանի Օրենքը «Բնակչության բժշկական օգնության և սպասարկման մասին»
Հայաստանում բնակչության բժշկական օգնության և սպասարկման մասին օրենքի 13-րդ հոդվածի համաձայն՝ յուրաքանչյուր ոք, անկախ ազգությունից, ռասայից, սեռից, լեզվից, դավանանքից, տարիքից, առողջական վիճակից, հաշմանդամությունից, քաղաքական կամ այլ հայացքներից, սոցիալական ծագումից, գույքային կամ այլ դրությունից, Սահմանադրությամբ, սույն օրենքով և այլ օրենքներով, ինչպես նաև Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով սահմանված կարգով ունի բժշկական օգնություն և սպասարկում ստանալու իրավունք։
Օրենքը նաև սահմանում է, որ՝
Բժշկական օգնության դիմելիս և բժշկական օգնություն, սպասարկում ստանալիս պացիենտի իրավունքները.
14-րդ հոդվածի համաձայն՝ բժշկական օգնության դիմելիս, ինչպես նաև բժշկական օգնություն և սպասարկում ստանալիս յուրաքանչյուր ոք (պացիենտ) իրավունք ունի՝ 1) ընտրելու բժշկական օգնություն և սպասարկում իրականացնողին և բուժաշխատողին։
2) բժշկական օգնություն և սպասարկում ստանալիս արժանանալու հոգատար, անխտրական և հարգալից վերաբերմունքի․
3) հրաժարվելու բժշկական օգնություն և սպասարկում ստանալուց, բացի մարդու կյանքին սպառնացող վտանգի դեպքում՝ Կառավարության սահմանած կարգով և շրջապատի համար վտանգ ներկայացնող հիվանդությունների դեպքում՝ օրենքով սահմանված կարգով։
5) իմանալու իրեն բժշկական օգնություն և սպասարկում տրամադրող բուժաշխատողի անունը, ազգանունը, զբաղեցրած պաշտոնը․
6) հիվանդանոցային պայմաններում բժշկական օգնություն և սպասարկում ստանալիս ունենալու այցելուներ՝ բժշկական օգնություն և սպասարկում իրականացնողի և լիազոր մարմնի սահմանած կարգերին համապատասխան։ Սույն իրավունքը կարող է սահմանափակվել պացիենտի կամ այցելուների առողջության պահպանման կամ անվտանգության նկատառումներով՝ լիազոր մարմնի սահմանած դեպքերում․
7) բժշկական օգնություն և սպասարկում ստանալիս ցավի գնահատման և դրա համարժեք կառավարման․
8) սույն օրենքով սահմանված կարգով իրազեկ լինելու իր հիվանդությանը և համաձայնություն տալու բժշկական օգնության և սպասարկման տրամադրման համար․
9) ստանալու ամբողջական տեղեկատվություն բժշկական օգնության և սպասարկման ծավալների, դրանց համար սահմանված վճարների չափի, վճարման կարգի վերաբերյալ․
10) ծանոթանալու իր բժշկական (այդ թվում՝ էլեկտրոնային) փաստաթղթերին կամ ստանալու դրանց պատճենները «Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենքով սահմանված կարգով․
11) հրաժարվելու իր առողջական վիճակի, ինչպես նաև բժշկական օգնության և սպասարկման մասին տեղեկություն ստանալուց․
12) օրենսդրությամբ սահմանված կարգով լիցենզավորված, բժշկական օգնության և սպասարկման որոշակի տեսակ կամ տեսակներ իրականացնող անհատ ձեռնարկատեր կամ իրավաբանական անձ՝ անկախ կազմակերպական-իրավական ձևից, սեփականության ձևից, կամ պետական կամ համայնքային հիմնարկից օգտվելու դեպքում լիազորելու իր փոխարեն օրինական ներկայացուցչին կամ կոնտակտային անձին տեղեկատվություն ստանալու.
13) ստանալու իր առողջական վիճակի, ինչպես նաև բժշկական օգնության և սպասարկման մասին տեղեկություն․
14) իր առողջական վիճակի կամ տրամադրվող կամ առաջարկվող բժշկական օգնության և սպասարկման վերաբերյալ իր միջոցների հաշվին ստանալու մասնագիտական երկրորդ կամ իր նախընտրած թվով այլ կարծիք․
15) դիմելու սույն օրենքով նախատեսված էթիկայի հանձնաժողով՝ իր կարծիքով բուժաշխատողի կողմից մասնագիտական էթիկայի կանոնների խախտման դեպքերում․
16) իր առողջությանը հասցված վնասի դիմաց ստանալու փոխհատուցում՝ օրենքով սահմանված կարգով․
17) օգտվելու օրենքով չսահմանափակված այլ իրավունքներից։
Բժշկական օգնություն և սպասարկում իրականացնողների իրավունքները
Հոդված 27.
1. Հայաստանի Հանրապետությունում բժշկական օգնություն և սպասարկում իրականացնողներն իրավունք ունեն ցուցաբերելու համապատասխան բժշկական օգնություն և սպասարկում լիցենզավորված տեսակների շրջանակներում համապատասխան լիցենզիայի առկայության դեպքում։
2. Բժշկական օգնություն և սպասարկում իրականացնողներն օրենսդրությամբ սահմանված կարգով իրավունք ունեն՝
1) միավորվելու մասնագիտական միություններում և դրանց միջոցով մասնակցելու բնակչության առողջության պահպանման և բարելավման, ապահովագրական ծրագրերի մշակմանը, բժշկական օգնության և սպասարկման լիցենզավորմանը, բժշկական շարունակական մասնագիտական զարգացումն ապահովող միջոցառումների կազմակերպմանը, իրականացմանը, իրենց իրավունքների պաշտպանությանը և միության կանոնադրությամբ նախատեսված այլ խնդիրների իրականացմանը, մասնակից լինելու ոլորտային քաղաքականության մշակմանը և իրականացմանը.
2) օրենքով սահմանված կարգով պաշտպանելու իրենց համբավը.
3) օրենքով սահմանված կարգով ապահովագրելու բուժաշխատողների մասնագիտական գործունեությունը։
Բուժաշխատողների իրավունքները
1) ավագ և միջին բուժաշխատողները, օրենքով սահմանված կարգով իրենց կրթությանը, որակավորմանը և մասնագիտացմանը համապատասխան, իրենց իրավասության շրջանակներում իրականացնելու առողջապահության բնագավառում մասնագիտական գործունեություն, իսկ կրտսեր բուժաշխատողները՝ իրենց իրավասության շրջանակներում ոչ մասնագիտական՝ օժանդակող գործունեություն.
2) ապահովագրելու իրենց գործունեության հետ կապված քաղաքացիական պատասխանատվության ռիսկը.
3) ելնելով յուրաքանչյուր կոնկրետ դեպքի իրավիճակից՝ կայացնելու ապացուցողական բժշկությամբ հիմնավորված որոշումներ՝ լրացուցիչ միջամտություններ կատարելու համար, որոնք նախատեսված չեն համապատասխան կլինիկական ուղեցույցներով.
4) օրենքով սահմանված կարգով մասնակցելու շարունակական մասնագիտական զարգացման գործընթացին.
5) օրենքով սահմանված կարգով պաշտպանելու իրենց մասնագիտական համբավը, պատիվը և արժանապատվությունը.
6) իրենց կրթությանը համապատասխան՝ Հայաստանի Հանրապետությունում բժշկական գործունեություն ծավալելու վերաբերյալ լիազոր մարմնից պահանջելու և ստանալու տեղեկանք պատշաճ մասնագիտական գործունեություն իրականացնելու թույլտվություն ունենալու մասին (certificate of good standing)․
7) օրենքով սահմանված կարգով ստեղծելու միավորումներ կամ անդամակցելու դրանց.
8) օգտվելու օրենքով սահմանված այլ իրավունքներից ։
Տես նաև
Կատեգորիա:Մարդու իրավունքներ
Էլեկտրոնային մանրադիտակ
Էլեկտրոնային մանրադիտակ, առարկայի մի քանի հարյուրից մինչև մի քանի հարյուր հազար անգամ խոշորացված պատկեր ստանալու էլեկարոնաօպտիկական սարք։ Էլեկտրոնային մանրադիտակում ճառագայթման աղբյուրը արագ էլեկտրոնների հոսքն է, որն առաջանում է շիկացած կաթոդից դուրս թռչող էլեկտրոնները մի քանի հազար վոլտ պոտենցիալների տարբերություն ունեցող էլեկտրական դաշտում արագացնելիս։ Ժամանակակից էլեկտրոնային մանրադիտակի լուծունակությունը, որը A-ի (10−8սմ) կարգի մեծություն է, մի քանի հազար անգամ գերազանցում է լավագույն օպտիկական մանրադիտակի լուծունակությունը։ Մանրադիտակի օպտիկական համակարգը բաղկացած է տարբեր տեսակի էլեկտրոնային ոսպնյակներից։ Պատկերի ստացման եղանակից կախված՝ էլեկտրոնային մանրադիտակները լինում են. թափանցունակ (տրանսմիսիոն), ռաստրային, էմիսիոն, անդրադարձնող, հայելային և ստվերային։ Թափանցունակ մանրադիտակում (նկ. 1) պատկեր ստացվում է այն դեպքում, երբ առարկայի միջով էլեկտրոնների փունջ է անցնում։
Կազմված է լուսավորման համակարգից, առարկայախցիկից, կիզակետող համակարգից, պատկերի գրանցման սարքից (ֆոտոխցիկ)։ Էլեկտրոնների փնջի ամբողջ ճանապարհին օդի նոսրացումը կազմում է 10−4-10−5 մմ սնդիկի սյուն։ Լուսավորման համակարգը բաղկացած է էլեկտրոնային թնդանոթից և կոնդենսորային ոսպնյակներից (նկ. 2)։ Այստեղ ստացվում է անհրաժեշտ ինտենսիվության էլեկտրոնային փունջ, որը կիզակետվելով ուղղվում է առարկայի վրա։ Առաջին, մոտ 100 անգամ խոշորացված պատկերն ստացվում է առարկայական ոսպնյակի պատկերների հարթության վրա։ Այնուհետև այդ պատկերը խոշորացվում է միջանկյալ և պրոյեկտող ոսպնյակներով։ Վերջնական պատկերն ստացվում է լյումինաֆորով պատած էկրանի վրա։ Թափանցունակ մանրադիտակով (լուծունակությունը 8-50 Å է) կարելի է ուսումնասիրել դիսպերս համակարգերը (փոշի, սուսպենզիա) կամ այնպիսի առարկաներ, որոնց միջով անցնելիս էլեկտրոնները միայն մասնակիորեն են կլանվում (100 կվ պոտենցիալների տարբերության դեպքում հնարավոր է ուսումնասիրել մինչև 1500-2000 Å հաստության առարկաներ)։ Բյուրեղային բարակ նմուշների դիֆրակցիոն բնույթի պատկերներով հետազոտում են դիսլոկացիաներն ու բյուրեղային ցանցի այլ խախտումները։
Մանրադիտակի աշխատանքային ռեժիմի համապատասխան փոփոխության դեպքում հնարավոր է ուսումնասիրել բարակ մագնիսական թաղանթների (տես այդ հոդվածի նկարը) կառուցվածքը (լորենցյան մանրազննություն), հաստ առարկաների մակերևութային ռելիեֆը՝ հետազոտելով այդ մակերևույթներից ստացված բարակ դրոշմները։
Թափանցունակ մանրադիտակից բացի լայն կիրառություն ունեն նաև այն էլեկտրոնային մանրադիտակները, որոնցով կարելի է անմիջականորեն հետազոտել հաստ առարկաների կառուցվածքը։ Այդպիսին է ռաստրային էլեկտրոնային մանրադիտակը (նկ. 3), որի մեջ նմուշը կետ առ կետ ճառագայթվում է որոշակի ձևով շարժվող էլեկտրոնային զոնդով։ Զոնդի հետ հպման յուրաքանչյուր կետում առաջանում է մի քանի տեսակի ճառագայթում, որի շնորհիվ էլ էլեկտրոնաճառագայթային խողովակի էկրանի վրա ստացվում է առարկայի խոշորացված պատկերը։ Ներկայիս լավագույն ռաստրային մանրադիտակի լուծունակությունը մի քանի տասնյակ Å է։ Զանգվածեղ, էլեկտրոնների համար անթափանց օբյեկտներ ուսումնասիրելիս սովորաբար կիրառում են էմիսիոն էլեկտրոնային մանրադիտակը։ Այդպիսի մանրադիտակում (լուծունակությունը՝ 200-300 Å) պատկերն ստացվում է այն էլեկտրոնների միջոցով, որոնք առաքվում են նմուշը տաքացնելիս, լուսավորելիս, էլեկտրոններով կամ իոններով ռմբակոծելիս։
Կատեգորիա:Օպտիկական սարքեր Կատեգորիա:Ախտաբանություն Կատեգորիա:Մանրադիտակներ
Աննա Աստվածատուրյան Թերքոթ
Վաղ կյանք
Աննա Աստվածատուրյանը ծնվել է 1978 թվականին Բաքվում։ Արմատներով Խնձորեսկ գյուղից է ։ 1990 թվականին Բաքվի ջարդերի ժամանակ տեղափոխվել է Հայաստան, որտեղ 3 տարի որպես փախստական ապրելուց հետո՝ 1992 թվականին տեղափոխվել է ԱՄՆ։ Նրա ընտանիքը հաստատվում է Հյուսիսային Դակոտա նահանգի Վափիթոն քաղաքում, որտեղ 1997 թվականին դառնում է ԱՄՆ քաղաքացի ։
Կրթություն
Սովորել է Հյուսիսային Դակոտայի համալսարանում և ստացել որակավորում Անգլերեն և գրականություն, Փիլիսոփայություն և կրոն, Ռուսերեն և գրականություն բնագավառներում։ Իրավագետի որակավորում ստացել է 2003 թվականին Մենի իրավաբանական դպրոցում, որը տեղակայված է Փորթլենդում ։ Ավարտելուց հետո նա դառնում է ամերիկյան առաջին քարտուղարներից մեկը Հաագայի միջազգային քրեական դատարանում ։
Հրատարակումներ
2012 թվականին տպագրում է իր առաջին՝ «Արտաքսում. Դեպի անհայտություն» (Nowhere, a Story of Exile) գիրքը, որը գրել է՝ հիմնվելով մանուկ ժամանակ վարած օրագրի հիշողությունների վրա, որտեղ պատմում է, թե ինչպես է իր ընտանիքը Բաքվում առերեսվում ազգային բռնության և բնաջնջման, որը նախանշեց Արցախի ազատամարտը ։ Այնուհետև նկարագրում է Հայաստանում իր կյանքը որպես փախստական։ 14 տարեկան հասակում սկսեց իր օրագրից որոշ հատվածներ թարգմանել անգլերեն։ Նրա գիրքն առաջին անգլերեն գիրքն է, որն առաջին դեմքից պատմում է Ադրբեջանում հակահայկականության և Բաքվի ջարդերի մասին։
Հասարակական գործունեություն
Աստվածատուրյանը մարդու իրավունքների, միջազգային իրավունքի և հակահայկականության թեմաներով դասախոսել է ամբողջ ԱՄՆ-ում՝ ներառյալ Կապիտոլիումում ։ Նա այն առանցքային մարդկանցից էր, ում շնորհիվ Մեն նահանգը 2013 թվականին ճանաչեց Լեռնային Ղարաբաղի անկախությունը․ Մեն նահանգը թվով երրորդն էր՝ Ռոդ Այլենդից և Մասաչուսեթսից հետո ։ Նա Կոնգրեսի և Եվրախորհրդարանի անդամների հետ քննարկել է Ադրբեջանի ագրեսիվ պահվածքը և Լեռնային Ղարաբաղի անկախությունը ։ Աստվածատուրյանը «Ամերիկացիները Արցախի համար» ՀԿ-ի խորհրդի անդամ է։
2015 թվականի նոյեմբերի 3-ին Աննան ընտրվել է Մեն շրջանի Ուեստբրուք քաղաքի խորհրդի անդամ։ Նա ստացել է ընդհանուր քվեների 64%-ը՝ քարոզարշավում առաջ անցնելով Փոլ Էմերիից և մեկ այլ թեկնածուից ։
2018 թվականին Աննա Աստվածատուրյանը վերընտրվել է Մեն նահանգի Ուեստբրուկ քաղաքի քաղաքային խորհրդի անդամ։ Նա հանդիսանում է Անդրոսկոգին բանկի փոխնախագահն է ։
2018 թվականի դեկտեմբերի 3-ին Աստվածատուրյանը ընտրվել է Ուեստբրուկ քաղաքի քաղաքային խորհրդի փոխնախագահ ։
2021 թվականի դեկտեմբերի 6-ին Աննա Աստվածատուրյան Թերքոթն ընտրվել է քաղաքային խորհրդի նախագահ և դարձել քաղաքի պատմության մեջ այդ պաշտոնը զբաղեցրած առաջին փախստական կինը ։
Բարեգործական գործունեություն
Վերջին տասնամյակում Աննա Աստվածատուրյան Թերքոթը Հայաստանի և Արցախի կարիքավոր բնակչների համար նախաձեռնել է մի շարք մարդասիրական նախագծեր։ Նրա հովանավորությամբ աչքի զննումներ, ակոցների տրամադրում և վիրահատություններ են կատարվել Սյունիքի մարզի երկու գյուղում, որտեղ ծնվել են նրա հայրական տատն ու պապը ։
Աննա Աստվածատուրյան Թերքոթի նախաձեռնությամբ բեմական հագուստ է տրամադրվել Ստեփանակերտի պարարվեստի քոլեջի սաներին ։
Բաքվի ջարդերի 30-րդ տարելիցի կապակցությամբ 2019-2020 թվականներին Աննան «Հայաստանի ծառ» նախագծի հետ միասին անցկացրել է ծառատունկ։ Նրա հովանավորությամբ Ստեփանակերտի N8 միջնակարգ-հոսքային դպրոցում բացվել է «Արմաթ» ինժեներական լաբորատորիա՝ 3D տպիչով ։
Աննան ակտիվորեն աջակցում է վիրավոր հայ զինվորներին և նրանց ընտանիքներին, միջոցներ ձեռք բերում նրանց բուժման համար։ Նա նաև տրամադրել է դաշտային խոհանոցներ և լոգարաններ, առաջին օգնության փաթեթներ և արևային մարտկոցներ Արցախի և Ադրբեջանի սահմանի անցակետի համար  ։