cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Քրոնիկական ալկոհոլամոլություն
Ալկոհոլային հարբեցում
Ալկոհոլային հարբեցումը դառնում է հարբեցողի բավարարվածության և բարեկեցության զգացողության միակ վիճակը, մյուս իրադարձություններն արժեզրկվում են։ Սպիրտային խմիչքի բացակայության ժամանակ, նույնիսկ ամենաբարենպաստ իրավիճակներում, առաջանում են ցրվածություն, գրգռվածություն, իջնում է աշխատունակությունը։ Սպիրտային խմիչքների սովորություն դարձած քանակությունն ընդունելուց հետո տրամադրությունը լավանում է, ֆիզիկական լարումը և հոգեկան գործունեության ուժգնությունը՝ բարձրանում, ուշադրությունը՝ կենտրոնանում։ Ժամանակի ընթացքում հիվանդագին հակումը դրսևորվում է ալկոհոլի հանդեպ անզուսպ ցանկությամբ, որն սկսում է ղեկավարել հիվանդի վարքագիծը։ Հակումը կարող է հասնել քաղցի, ծարավի ուժգնության և ուղեկցվել բբերի լայնացմամբ, քրտնոտությամբ և այլն։ Հարբեցողությունը ձեռք է բերում կանոնավոր, մշտական բնույթ։ Փոխվում է հարբեցման ձևը թուլանում է սպիրտային խմիչքի հանգստացնոդ, թուլացնող ազդեցությունը, և ընդհակառակը, ուժեղանում է տոնուսավորոդ, դրդող հատկությունը։ Սթափ ալկոհոլամոլը թորշոմած է, թափթփված, ընկճված, հարբածը՝ գործունյա, շարժուն, աշխույժ։ Բարեհոգությունը, սակայն, շատ արագ փոխարինվում է գրգռվածությամբ, զայրույթով (ցասումով) կամ լացկանությամբ։ Հնարավոր են չհիմնավորված խանդը, անիրավացի վիրավորվածությունը, հարձակվոդականությունը և այլն։ Հարբելիս առաջանում են հիշողության խանգարումներ՝ կատարվածի մանրուքները չհիշելը կամ սթափվելիս հարբած ժամանակ կատարվածը լրիվ վերհիշելու անհնարինությունը։
Ալկոհոլային քաղց
Ալկոհոլային քաղցի (աբստինենցիա) համախտանիշն առաջանում է աստիճանաբար, սովորաբար հիվանդության 4-10-րդ տարում։ Սկզբում առաջանում է անհարմարավետության, ջարդվածութւան զգացում՝ վեգետատիվ թույլ ախտանշաններով (հորանջում, դող, աղիքների տոնուսի անկում)։ Երբ ալկոհոլային քաղցը հասնում է գագաթնակետին, այն արտահայտվում է բազմաթիվ ախտանշաններով՝ բբերի լայնացում, քրտնոտություն, դող, հորանջում, մկանային լարվածություն և ձեռքերի դող, շարժումների համակարգման խանգարում, ռեֆլեքսների սաստկացում, արյան ճնշման բարձրացում, սրտխփոց, անքնություն և ախորժակի կորուստ։ Ալկոհոլի հանդեպ անզուսպ հակման ուժեղացման հետ միաժամանակ, առավոտվա ալկոհոլային քաղցն սկսում է անցնել ցերեկային հարբեցողության։ ժամանակի ընթացքում առաջանում են լուրջ հոգեկան խանգարումներ։
Այլ ախտանիշներ
Նշված սովորական ախտանշանների (անքնություն, գրգռվածություն, լարվածություն) հետ մեկտեղ կարող են նկատվել անորոշ վախ, տագնապի, մեղավորության զգացում, ընկճվածություն, երբեմն՝ ջղաձգային նոպաներ և սուր պսիխոզ, որի առավել տարածված ձևը «սպիտակ տենդն» է։ Ինչպես սուր պսիխոզը, այնպես էլ ջղաձգային նոպան իջեցնում են հիվանդի մտավոր կարողությունները։
Հիվանդության ընթացքում ալկոհոլամոլության ախտանշաններն աստիճանաբար փոխվում են. ընկնում է օրգանիզմի հանդուրժողականությունը սպիրտային խմիչքի հանդեպ, քրոնիկ, ալկոհոլամոլը հարբում է նույնիսկ փոքր քանակներից, խանգարվում է հիշողությունը։ Երբեմն հարբեցողությունը դառնում է պարբերական, առաջանում է իսկական հարբածություն, որի դեպքում յուրաքանչյուր հաջորդ օրը հիվանդը խմում է ավելի քիչ, քան նախորդ օրը, և հարբեցումն ավարտվում է հոգեֆիզիոլոգիական ծանր հյուծումով, սպիրտային խմիչքի հետագա ընդունման անհնարինությամբ։ Որոշ հիվանդների մոտ իսկական հարբեցումը ձեռք է բերում բավականաչափ կանոնավոր փուլային բնույթ։
Խումարաթող
Քրոնիկ ալկոհոլամոլների մոտ աստիճանաբար փոխվում է նաև խումարաթողի համախտանիշի պատկերը։ Խումարաթողի վիճակը կորցնում է իր լարվածությունը, բայց հիվանդի կյանքին սպառնացող վտանգն ավելանում է։ Քրոնիկ ալկոհոլամոլները խումարաթողի վիճակում դառնում են ծանրաշարժ, թորշոմած, անտարբեր կամ ընկճված, հաճախ ինքնասպանություն են գործում։ Երբեմն ալկոհոլամոլության չբուժված դեպքերի ժամանակ առաջանում են քրոնիկ, պսիխոզներ (խանդի զառացանք, զգայախաբություն, ալկոհոլային թուլամտության ծանր ձև), գիտակցության կորուստ, լուծանքներ ևն։
Հետևանքներ
Քրոնիկ ալկոհոլամոլության կենսաբանական և սոցիալական հետևանքները ծանր են և հիվանդի, և հասարակության համար։ Կենսաբանական հետևանքը հոգեբանաֆիզիոլոգիական առաջընթաց հյուծվածությունն է։ Սկզբում առաջանում են անուժության ախտանշաններ (հոգնածություն, թուլություն, հուզական անհավասարակշռություն), հետագայում դրանց միանում են անքնությունը, ախորժակի կորուստը և տարբեր ֆունկցիոնալ խանգարումներ։
Մտավոր և հոգեկան խանգարումներ
Ալկոհոլամոլությունն աստիճանաբար հանգեցնում է մտավոր կարողությունների թուլացման (հյուծվածություն, վերացականություն), ստեղծագործական ունակությունների նվազման և, նույնիսկ, թուլամտության, հուզական-կամային խանգարումների (անկայունություն, կոպտություն, հարաբերությունների հասարակացում, անհետևողականություն, անզսպություն, անկարգապահություն, անհամբերություն, ցրվածություն), վարքագծի փոփոխություններ (կապերի, շփումների և զբաղմունքների շրջանակի նեղացում), հետաքրքրությունների, հոգեկան զարգացման, գիտելիքների, որակավորման պահանջների կորուստ, բարոյական համոզմունքների աղավաղում, նախկինում իմաստ ունեցող արժեքների հանդեպ արհամարհական վերաբերմունք, հեղինակությունների և մարդկային անձի հանդեպ հարգանքի կորուստ)։
Ֆիզիկական խանգարումներ
Մարմնական խանգարումները բազմազան են և կարող են առաջանալ քրոնիկ ալկոհոլամոլության սկզբում, եթե որևէ համակարգ թուլացած է (ժառանգականորեն կամ կրած հիվանդությունից հետո)։ Հաճախ ախտահարվում են սիրտանոթային և մարսողական համակարգերը։ Հատկապես տուժում է լյարդը։ Քրոնիկ ալկոհոլամոլությունը լյարդի ցիռոզի առավել հաճախակի պատճառներից է։
Սոցիալական խանգարումներ
Քրոնիկ ալկոհոլամոլությունով տառապող հիվանդների կյանքի տևողությունը կրճատվում է, հաճախ նրանք մահանում են 30 տարեկանում։ Մահվան անմիջական պատճառներն են սիրտանոթային համակարգի ապափոխհատուցումը (այսպես կոչված՝ մահ հարբեցողությունից), վնասվածքները (ալկոհոլամոլների վնասվածքները 7-8 անգամ ավելի են, քան չխմողներինը), դժբախտ պատահարները, սուր լյարդային անբավարարությունը, ենթաստամոքսային գեղձի սուր բորբոքումը, ցրտառական հիվանդությունները, սուր պսիխոզները, ինքնասպանությունը և այլն։ Ալկոհոլամոլի բախումները հասարակության հետ արագացնում են նրա անձի փոփոխությունները, բարոյաէթիկական աստիճան, անկումը։ Նա ստիպված է ստել, արդարանալ։ Այդ բոլորը խորանում է մտավոր կարողությունների թուլացմամբ։ Ժամանակի ընթացքում տեղի է ունենում նաև սոցիալական աստիճանական անկում, որակավորման, աշխատանքի, ընտանիքի կորուստ։ Քրոնիկ ալկոհոլամոլության տարածումն իջեցնում է բարոյականությունը և նպաստում հանցագործությունների աճին։
Բուժում
Բուժումը, ալկոհոլով օրգանիզմի տևական թունավորման արդյունքում, հիվանդության մյուս հետևանքների հետ միասին, առաջանում են կենսաբանական գործընթացների այնպիսի փոփոխություններ, երբ, ինքնազսպման տևողությունից անկախ, ալկոհոլի օգտագործումը նորից առաջացնում է հարբեցողության անզուսպ հակում։ Որքան կարճ է տևում իևքնազսպումը, այնքան արագ է առաջանում հակումը։ Հետևաբար, ալկոհոլամոլությամբ տառապող հիվանդների մոտ զսպման ռեժիմի խախտման դեպքում միշտ առկա է հսկողության հանկարծակի կորստյան հավանականությունը։
Բուժման խնդիրներ
Բուժման խնդիրներից են՝ սպիրտային խմիչքների չարաշահման դադարեցումը, խումարաթողի համախտանիշի երևույթների վերացումը, խանգարված ֆունկցիաների վերականգնումը, ալկոհոլի հանդեպ հակման ընկճումը, ալկոհոլամոլի անձի վերադաստիարակումը, սթափության կայուն պայմանների ստեղծումը։ Հիվանդն ինքն ի վիճակի չէ առանց բժշկական օգնության կասեցնել հիվանդության ընթացքը։ Հարբեցողության գիտակցական ընդհատումը հնարավոր է միայն հիվանդության սկզբնական փուլերում։ Դեռևս վարքագծի փոփոխություն չկրած հիվանդների մոտ ստեղծված իրադրության (ընդհարումներն ընտանիքում, աշխատանքում) լրջության գիտակցումը կարող է ընկճել ալկոհոլի հանդեպ հակումը։ Հարբեցողության ինքնակամ ընդհատումը սովորաբար հետևում է ալկոհոլային սուր պսիխոզներին, բայց այն հազվադեպ է տևում կես տարուց ավելի։ Հիմնականում անհրաժեշտ է հարկադրել լրացուցիչ բուժման, որում հատուկ դեր ունի ընտանիքը։ Մերձավորներն ավելի շատ հնարավորություն ունեն նկատել հարբեցողության հիվանդագին բնույթը, քանի որ նրանք 1-ինն են բախվում քրոնիկ ալկոհոլամոլության բազմատեսակ և ծանր հետևանքներին։ Որքան բուժումը հետաձգվում է, այնքան դժվար է դառնում չբուժված հիվանդության վտանգավոր հետևանքները վերացնելը։ Բժշկին ուշ դիմելու պատճառը հաճախ հիվանդության սկզբնական ախտանշանները չիմանալն է։
Շրջապատի դերը հիվանդության զարգացման մեջ
Երկար ժամանակ, նույնիսկ, երբ խմիչքի հանդեպ հակումն առկա է, հիվանդը գործուն կերպով խմելու առիթ է փնտրում, որի համար միշտ գտնվում է հարմար ընկերախումբ, շարունակում են քրոնիկ ալկոհոլամոլությունը դիտել որպես կենցաղային հարբեցողություն, շվայտություն, հարբեցող ընկերների ազդեցություն։ Ալկոհոլամոլը և նրա մտերիմները պատրանքներ են ունենում, թե իրադրության փոփոխության հետ կապված՝ հնարավոր է ընդհատել այն։ Դրդապատճառների առատությունը հարբեցողության համար ունի միայն 1 պատճառ՝ հակում խմիչքի հանդեպ։ Երկար ժամանակ մտերիմները հավատում են ալկոհոլամոլների խոստումներին, որ նա կթողնի խմելը կամ կխմի չափավոր։ Որպես կամքի ուժի ապացույց՝ ալկոհոլամոլը մատնացույց է անում ժամանակի որևէ հատվածի ըևթացքում իր զսպվածությունը։
Սակայն ցուցմունքներն ինքնին խոսում են այն մասին, որ չարաշահումը մշտական է, զսպվածությունը՝ բացառություն։ Հիվանդագին վիճակի սխալ գնահատականի հետ մեկտեղ, մտերիմները թույլ են տալիս մեկ այլ տարածված սխալ, նրանք հույս են ունենում, որ հիվանդներն իրենց կամքով կարող են կարգավորել հարբեցողությունը, կերուխում կազմակերպելով տանը («որպեսզի դրսում չխմի»)՝ թույլատրում են հանգըստյան օրերին օգտագործել մեծ քանակությամբ խմիչք («որպեսզի չխմի աշխատանքի ժամին»)։ Սակայն հիվանդության առանձնահատկությունը՝ ալկոհոլի օգտագործումը հսկելու և գիտակցաբար սահմանափակելու անհնարինությունը, այդ միջոցառումները դարձնում են ապարդյուն։ Նույնիսկ այնպիսի դեպքերում, երբ ընտանեկան ազդեցության բոլոր միջոցներն սպառված են, մտերիմները խուսափում են բժշկի դիմելուց՝ վախենալով խմողին վարկաբեկելուց, և դրանով իսկ նպաստում են հիվանդության առաջացմանը։ Ընտանիքի անդամներից որևէ մեկի ալկոհոլամոլության դեպքում մերձավորների միակ հնարավոր ճիշտ գործելակերպը հարբեցողությունը դադարեցնելու վճռական պահանջն է, իսկ զսպվածության հենց 1-ին անհաջողության դեպքում՝ բժշկական օգնության համար թմրաբանին դիմելը։
Հետբուժական վերականգնում
Բուժումից հետո ընտանիքում հիվանդին հարկավոր է մոտենալ որպես ծանր հիվանդությունից առողջացողի։ Նրան պետք է աշխատանքի և հանգստի խիստ ռեժիմ, կանոնավոր սնունդ, քանի որ ալկոհոլային քաղցը կարող է հակումը նորից արթնացնել։ Ուժեղ ապրումները նույնպես նպաստում են հիվանդության սրմանը։ Բուժված ալկոհոլամոլների մեծամասնությանն անհրաժեշտ է օգնել հանգիստը, ժամանակը ճիշտ կազմակերպելու, դրանց ձևերը փոփոխելու գործում։
Տես նաև
Կատեգորիա:Ալկոհոլիզմ
Շիրակ ՖԱ
«Շիրակ» Ֆուտբոլային Ակումբը պրոֆեսիոնալ ֆուտբոլային ակումբ է, որը հանդես է գալիս Գյումրիում։
Պատմություն
«Շիրակ» Ֆուտբոլային Ակումբը հիմնադրվել է 1958 թվականին, Գյումրի քաղաքում։
Եվրոգավաթների վիճակագրություն
Խ = Խաղ; Հ = Հաղթանակ; Ո = Ոչ-ոքի; Պ = Պարտություն; ԽԳ = Խփած Գնդակ; ԲԳ = Բաց Թողած Գնդակ; ԳՏ = Գնդակների Տարբերություն
Տանը անցկացրած խաղերի հաշիվները թավատառ են։
Ներկա կազմ
(Ա)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլային ակումբներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հայկական ֆուտբոլային ակումբներ Կատեգորիա:Գյումրի
Զրո երեք
«Զրո երեք» (Null kolm), 1964 թվականի խորհրդային սև-սպիտակ դրամատիկական ֆիլմ, որը նկարահանել է ռեժիսոր Իգոր Ելցովը Նորա Ադամյանի և Յակով Վոլչեկի սցենարով։
Ֆիլմի պրեմիերան կայացել է 1965 թվականի հունվարի 7-ին Տալլինում և 1965 թվականի մայիսի 26-ին Մոսկվայում ։
Սյուժե
Ֆիլմը պատմում է շտապ օգնության ծառայության առօրյայի և շտապօգնության երկու բժիշկների փոխհարաբերությունների մասին ։
Ֆիլմի մասին
1967 թվականի հունվարին ֆիլմի ռեժիսոր Իգոր Ելցովը դարձել է հայրենալիք․ նա մեկնել է Լոնդոն և քաղաքական ապաստան խնդրել այնտեղ։ Աշխատել է BBC-ի ռուսական ծառայությունում։ Այդ կապակցությամբ նրա ֆիլմերը արգելվել են։ «Զրո երեք» ֆիլմի մասին հիշել են նշանավոր դիվանագետ Վիտալի Չուրկինի մահից հետո, որը մանուկ հասակում երկրորդական դեր է խաղացել այս և երկու այլ ֆիլմերում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Խորհրդային ֆիլմեր Կատեգորիա:1964 ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային սև-սպիտակ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ռուսերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Խորհրդային դրամա ֆիլմեր
Մարկոս Ալոնսո
Մարկոս Ալոնսո Մենդոսա (Marcos Alonso Mendoza, ), իսպանացի ֆուտբոլիստ։ Հանդես է գալիս «Չելսի» ակումբում որպես ձախ պաշտպան։
Կարիերա
Մարկոսը «Ռեալ Մադրիդ» ֆուտբոլային ակումբի լեգենդար ֆուտբոլիստ Մարկիտոսի թոռն է, Մարկոս Ալոնսո Պենյայի որդին։
Ալոնսոն «Ռեալ Մադրիդ» ակումբի ակադեմիայի սան է։ 2008 թվականից մինչև 2010 թվականը խաղացել է «Ռեալ Մադրիդ Բ»-ում։ 2010 թվականին անցկացրել է իր դեբյուտային խաղը։
Տրանսֆերային պատուհանի բացվելուն պես ֆուտբոլիստը տեղափոխվել է «Բոլթոն Ուոնդերերս»։
Կոտայքի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների ցանկ (Կոտայքի մարզ)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Կոտայքի մարզի հուշարձանների ցանկեր
Մարկոս Ալոնսո
Կարիերա
2013 թվականի մայիսի 31-ին պաշտոնապես հայտարարվեց Ալոնսոյի իտալական «Ֆիորենտինա» ակումբ տեղափոխվելու նորությունը։
2016 թվականի օգոստոսի 31-ին 27 միլիոն եվրոյով ֆուտբոլիստը տեղափոխվեց «Չելսի»։ Պայմանագիրը կնքվել է 5 տարի ժամկետով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Չելսիի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ Կատեգորիա:Ռեալ Մադրիդի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Լա Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Իտալիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Մաքսիմ Ուերտա
Մաքսիմ Ուերտա Էռնանդես (Màxim Huerta Hernández ), իսպանացի լրագրող և բանաստեղծ։ 2018 թվականի հունիսին մեկ շաբաթ ժամկետով զբաղեցրել Է Իսպանիայի մշակույթի և սպորտի նախարարի պաշտոնը Պեդրո Սանչեսի կառավարությունում։ Հրաժարական է տվել նրա՝ հարկերից խուսափելու մասին տեղեկատվություն հրապարակումից հետո։
Կենսագրություն
Մաքսիմ Ուերտան եղել է լրատվամիջոցների ոլորտի դիպլոմավորված մասնագետ, Վալենսիայի Սուրբ Պողոս համալսարանի շրջանավարտ, հրատարակչական գործում գրաֆիկական դիզայնի և նկարազարդումների ոլորտում բիզնես կառավարման մագիստրոս։ Իսպանիայի հեռուստատեսային գիտությունների և արվեստի ակադեմիայի անդամ։
2018 թվականի հունիսի 7-ին Մաքսիմ Ուերտան Պեդրո Սանչեսի կառավարությունում նշանակվել է Իսպանիայի մշակույթի և սպորտի նախարար։ Մեկ շաբաթ անց նա հրաժարական է տվել հարկային մեքենայությունների մեղադրանքների պատճառով՝ դրանով իսկ ռեկորդ սահմանելով դեմոկրատական Իսպանիայում նախարարի պաշտոնավարության ամենակարճ ցուցանիշով։ Հայտնի է դարձել, որ իր հիմնադրած ընկերության միջոցով խուսափել է ավելի քան 218 հազար եվրոյի չափով հարկերից։ Մշակույթի և սպորտի նախարարի պաշտոնում Ուերտային փոխարինել է Խոսե Գիրաոն, որը 1994-2001 թվականներին եղել է Ռեյնա Սոֆիա թանգարանի տնօրենը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանացի լրագրողներ Կատեգորիա:Իսպանացի գրողներ Կատեգորիա:Իսպանիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Իսպանացի մանկագիրներ Կատեգորիա:Իսպանացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Իսպանալեզու գրողներ
Սեզարիա Էվորա
Երգչուհին մշտապես բեմ է բարձրացել բոկոտն. սա խորհրդանշում էր իր երկրի աղքատությունը։ Նա ոտաբոբիկ էր շրջում նաև կյանքում։ Սեզարիան հագել է միայն սանդալներ այն դեպքում, երբ հյուրախաղերի էր մեկնում բարեխառն կլիմա ունեցող երկրներ ։
Կենսագրություն
1958 թվականից, դեռևս երբ երգչուհին 17 տարեկան էր, սկսել է երգել Մինդելուի բարերում ։ Սկզբնական շրջանում Սեզարիան երգել է «մորնա» (morna) ոճով, որը Կանաչ հրվանդանի կղզում ավանդական էր համարվում, ինչպես նաև երգել է աֆրիկյան երգեր «ֆադու» (fado) ոճում։
Իր առաջին սոլո ալբոմը երգչուհին ձայնագրել է 43 տարեկանում Լիսաբոնում։ Նրա առաջին պրոդյուսերը դարձավ կաբովերդյան ուրիշ հայտնի երգիչ Տիտո Պարիսը։ Հենց այնտեղ էլ, Լիսաբոնում, «Enclave» ռեստորանում (որտեղ հավաքվում էին լիսաբոնյան կաբովերդեցիները), նրան լսել է Ժոզե դա Սիլվան։ Վերջինս ֆրանսիացի էր՝ արմատներով Կաբո Վերդեից։ Նա հիացավ Սեզարիայի ձայնով և իր կյանքի երեք տարիները նվիրեց այն բանին, որ երգչուհուն հայտնի դարձնի։ Նա արդեն 47-ամյա Սեզարիային բերեց Ֆրանսիա ։ Հենց այդ պահից էլ սկսվեց նրանց համագործակցությունը «Lusafrica» շրջանակներում։
1980-ականներին Սեզարիա Էվորան սկսել է Եվրոպայում իր շրջագայությունները։ Իսկ արդեն 1988 թվականին նա դարձավ աշխարհահռչակ երգչուհի։ Հատուկ ճանաչում ստացավ իր «Միսս Պերֆումադու»՝ թվով 4-րդ ալբոմի լույս ընծայելուց հետո։
Երգչուհու առաջին ելույթը Ռուսաստանում կայացել է 2002 թվականի ապրիլին Անատոլի Վասիլևնայի անվան դրամատիկ թատրոնում։ Այս համերգը փակ ձևաչափով էր և պաշտոնապես նրա գալստյան մասին հայտարարություն չեղավ։ Երկրորդ համերգն եղավ նույն թվականի մայիսին Փոքր թատրոնում ։ Հաջորդող տարիներին երգչուհին բազմաթիվ համերգներ տվեց ՌԴ-ում՝ Մոսկվայում, Սանկտ Պետերբուրգում, Դոնի Ռոստովում, Եկատերինբուրգում, Պերմում, Տվերում, Արխանգելսկում, Ուֆայում, Յարոսլավլում, Սամարայում, Իրկուտսկում, Կրասնոյարսկում, Նովոսիբիրսկում, Օմսկում, Նիժնի Նովգորոդում, Տոմսկում, Վլադիվոստոկում, Խաբարովսկում և Կազանում։
2010 թվականի մայիսին երգչուհին չեղյալ համարեց իր բոլոր պլանավորած համերգները սրտի հիվանդության պատճառով ։ 2011 թվականի սեպտեմբերին նա հայտարարեց իր երաժշտական կարիերայի դադարեցման մասին ։
2011 թվականի դեկտեմբերի 17-ին Էվորան մահացավ Կաբո Վերդեում 70 տարեկան հասակում ։ Մահվան պատճառը սիրտ-թոքային անբավարարարությունն էր և զարկերակային գերճնշումը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Երգչուհիներ Կատեգորիա:«Գրեմմի» մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետներ Կատեգորիա:Աֆրիկացի երգիչներ Կատեգորիա:Բլյուզ երաժիշտներ Կատեգորիա:Կին արվեստագետներ Կատեգորիա:21-րդ դարի երգչուհիներ
Սպունգաձև երկաթ
Սպունգաձև երկաթ, երկաթե սպունգ, կտորներով կամ փոշենման ծակոտկեն նյութ, որը պինդ վիճակում անմիջականորեն ստացվում է երկաթի հանքաքարից կամ վերջինիս խտանյութերից՝ դրանցում պարունակվող օքսիդներն ածխածնով կամ ածխածնի օքսիդով վերականգնելու միջոցով։ Սպունգաձև երկաթի ստացման պրոցեսը տեղի է ունենում հեղուկ ֆազի գոյացման ջերմաստիճանից ցածր ջերմաստիճաններում։ Սպունգաձև երկաթը երկաթ Է, որում լուծված է ածխածին՝ հանքաքարի դատարկ ապարի ոչ մետաղական խառնուկներով։ Բոլոր երկրներում սպունգաձև երկաթի ստացման տեղակայանքների գումարային հզորությունը տարեկան 10 միլիոն տ է (1978)։
Կատեգորիա:Երկաթ
Հավոկ (Marvel Comics)
Հավոկ (Havok, իրական անուն՝ Ալեքսանդր Սամմերս), Marvel Comics տիեզերքի սուպերհերոս, առաջին անգամ հայտնվել է Uncanny X-Men կոմիքսների 54-րդ հրատարակությունում 1969 թվականի մարտին։
Կենսագրություն
Ալեքսանդր Սամմերսը ծնվել է Հոնոլուլուում։ Նա ԱՄՆ-ի ВВС ընկերության մայոր Քրիստոֆեր Սամմերսի (Ծովահեն) և Քեթրին Էննի տղան է։ Հետո ընտանիքը տեղափոխվում է Ալյասկա յի Անքորեջ քաղաք։ Մի անգամ, Սամմերսները ինքնաթիռով թռչելու ժամանակ, նրանց վրա է հարձակվում Շի’ար կայսրության տիեզերական նավը։ Այն բանից հետո, երբ ինքնաթիռը այրվում և ընկնում է, ծնողները Ալեքսին և նրա ավագ եղբորը՝ Սքոթին կապում են օդապարիկից և հրում են նրանց դուրս, ողջ մնալու հույսով։ Հետո Սամմերս տղաները գտնվում և հանձնվում են մանկատուն։ Ալեքսը որդեգրվում է, իսկ Սքոթը ստիպված այնտեղ է անց կացնում իր մանկության մեծ մասը ։
Հավոկը Իքս մարդկանցից Կիկլոպի կրտսեր եղբայրն է և Հրաբխի ավագ եղբայրը։ Նա հաճախ վիրավորվում է այն բանի պատճառով, որ Կիկլոպը Իքս մարդկանց շրջանակում ունի մեծ հեղինակություն և հիասքանչ համբավ։
Հավոկը և նրա վաղեմի սիրուհին՝ Պոլյարիսը, միմյանց թիմերի նկատմամբ հաճախ ունեցել են սեր-ատելություն հարաբերությունները։ Երկուսն էլ եղել են Ֆակտոր Իքս մուտանտային թիմի անդամներ, որին ֆինանսավորում էր Պենտագոնը։ Իքս Ֆակտորի կազմացրումից հետո՝ Հավոկին հանդես է գալիս որպես գլխավոր հերոս Mutant X շարքում, որում նա տարօրինակ ալտերնատիվ իրականություն է ուսումնասիրում։ Հետո նա վերադառնում է Իքս մարդկանց մոտ։ Տվյալ պահին Հավոկը Իքս ֆակտոր թիմի առաջնորդն է։
Ուժեր և ունակություններ
Հավոկը մուտանտ է, որն ունակ է կլանել շրջակա էներգիան և դրա հաշվին շիկացած պլազմային ալիքներ առաջացնել, որը նա շատ դժվարությամբ է կառավարում։ Դիմադրողականություն ունի Կիկլոպի ճառագայթների նկատմամբ, Հավոկի ուժերը նույնպես չեն գործում Սքոթի դեմ։ Նաև ունի բարձր դիմադրողականություն Հրաբխի գերունակությունների նկատմամբ։
Ultimate Հավոկ
Ultimate X-Men-ում Ալեքս Սամմերսը հայտնի է Հավոկ անունով։ էմմա Ֆրոսթի հաշտարարական թիմի՝ Մուտանտների ապագա ակադեմիայի ուսանող է։ Այդ տարբերակում նա Պոլյարիսի ընկերն է և թիմի օգնականը։
Այս տարբերակում նա Կիկլոպի եղբայրն է։ Ինչպես ավանդական կոմիքսներում, այնպես էլ այդտեղ նրանց հարաբերությունները թշնամական են։ Սակայն, կան մի քանի կարևոր տարբերություններ․ առաջին՝ Ալեքսը ավագ եղբայրն է, իսկ այլ տարբերակներում նա կրտսեր եղբայրն է, երկրորդ՝ այս տարբերակում Ալեքսը և Սքոթը հաճախ են հակաճառում միմյանց՝ ինչպես գաղափարապես, այնպես էլ ֆիզիկապես, երրորդ՝ հետաքրքրված չեն միմյանց միջև եղած պառակտումների հաշտեցմամբ։ Նրանց գաղափարների պառակտությունները գոյություն ունեն այն բանի պատճառով, որ Ալեքսը սովորել է Էմմա Ֆրոսթի Ապագայի ակադեմիայում։ Այդ տարբերակում նրանք Սքոթի հետ մրցակցում են Պոլյարիսի համար։ Իր եղբոր հետ միայն երկու անգամ է համագործակցել, երբ մեծ վտանգի մեջ էին, սակայն, այնուամենայնվ, հիմնականում նրանք ունեն շատ ազգակցական հարցերը, որը նրանց բաժանում է։
Ուլտիմատումի ժամանակ Բազմապատկիչը չկարողանալով գտնել Ալեքսին՝ Ապագայի ակադեմիայում նրա սպանված ընկների մեջ՝ համարում է նրան անհայտ կորած։ Ավելի ուշ պարզվում է, որ Ալեքսը ողջ է մնացել և գտնվում է հոգեբուժարանում։ Շուտով նա տեսնում է Սքոթ Սամմերսի ուրվականը։ Այնուհետև Նատանիել Էսեքսը Ալեքսին հոգեբուժարանից ազատում է և տանում է նրան Լայլա Միլերի մոտ։
(8780) Ֆորտե
(8780) Ֆորտե (Forte), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1975 թվականի հունիսի 13-ին Մարիո Սեսկոյի կողմից Էլ Լիոնսիտոյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,223161 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,7673 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,679 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1210,75 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,297336 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,77° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1975 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Մարիո Սեսկոյի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Sun Ra
Sun Ra(մականունը՝ Le Sony’r Ra, ծննդյան անունը՝ Հերման Պուլ Բլաունտ (Herman Poole Blount, ), ամերիկացի ջազային կոմպոզիտոր, խմբի ղեկավար, բանաստեղծ և փիլիսոփա, բեմադրիչ, որը հայտնի էր իր փորձարարական երաժշտությամբ, «տիեզերական փիլիսոփայությամբ», ստեղծարարությամբ և թատերական ներկայացումներով։ 1979 թվականին ընդգրկվել է Ալաբամայի ջազի փառքի սրահում։ Նա իր կարիերայի ողջ ընթացքում ղեկավարել է «The Arkestra»- ը, որն `անընդհատ փոփոխել է անունն ու խմբի կազմը։
Մանկություն
Հերման Պուլ Բլաունտը ծնվել է 1914 թվականի մայիսի 22-ին ԱՄՆ-ի Ալաբամա նահանգի Բիրմինգհեմ քաղաքում. այս տեղեկությունը հայտնաբերվել և տպագրվել է 1998 թվականին նրա կենսագրության հեղինակ Shոն Շվեդի կողմից իր գրքում։ Անվանակոչվել է հանրաճանաչ էստրադային աճպարարի՝ Բլեք Հերմանի անունով (Black Herman), որը խորը տպավորություն է թողել նրա մոր վրա։ Մանուկ ժամանակ նրա մականունը եղել է Սոնի (Sonny), ունեցել է քույր և խորթ եղբայր, որոնց դաստիարակել են մայրն ու տատը։ Դեռ մանկուց Հերմանը ցուցադրել է իր երաժշտական տաղանդը։ Նա կարողացել է նվագել նոտաներով, ինչպես նաև  գրել իր սեփական երգերը 11-12 տարեկան հասակում։ Նրա հայրենի Բիրմինգհեմը շատ երաժշտական խմբերի համար եղել է շրջագայությունների տուրիստական ​​կարևոր վայր։ Ընկերների խոսքով ՝ բիգբենդ խմբերի ելույթներից հետո Հերմանը կարող էր հիշողությամբ վերարտադրել բոլոր երգերը։  Հարկ է նշել, որ մանկությունից Բլաունտին ուղեկցել է մեկուսացման զգացումը, որն առաջացել էր կրիպտորխիզմի և ամորձիների քրոնիկ ճողվածքի պատճառով։
Կարիերայի սկիզբ
1934 թվականին ավագ դպրոցի կենսաբանության ուսուցչուհի Էթել Հարփերը ստեղծել է իր սեփական խումբը, որի մեջ ընդգրկել էր երիտասարդ Հերմանին։ Խումբը շրջագայել է ԱՄՆ-ում, հարավարևելքում և Միջին Արևմուտքում. Հարփերը շրջագայության կեսին անսպասելիորեն դուրս է եկել խմբից և գնացել Նյու Յորք։  Բլաունտը ղեկավարել է  խումբը՝ այն վերանվանելով «Sonny Blount Orchestra»:Մի քանի ամիս շարունակ Հերմանն ու խումբը շարունակել են հյուրախաղերը, բայց շուտով թիմը կազմալուծվել է։ «Sonny Blount Orchestra»-ը ֆինանսապես հաջողակ չի եղել, բայց դա նրանց չի խանգարել, որ երկրպագուներից և շատ երաժիշտներից դրական գնահատականներ ստանան։ Սա օգնել է Բլաունտին մշտական ​​աշխատանք գտնել Բիրմինգհեմում։
«Ճանապարհորդություն դեպի Սատուրն»
Ոչ միայն ֆինանսական դժվարություններն ու մեկուսացման աճող զգացողությունը, այլև տարօրինակ տեսողությունը Հերմանին դրդել են թողնել քոլեջը։ Ինքը ՝ Բլաունտը, դա նկարագրել է այսպես.«Ամբողջ մարմինս այլ բանի է վերածվում։ Ես իմ միջոցով տեսնում էի։ Եվ ես գնացի ... Ես մարդկային տեսք չունեի ... Ես վայրէջք կատարեցի այն մոլորակի վրա, որը ես ճանաչեցի որպես Սատուրն ... նրանք ինձ տեղափոխեցին, և ես նրանց հետ ընկա բեմին։ Նրանք ուզում էին խոսել ինձ հետ։ Յուրաքանչյուր ականջի վրա ունեին մեկ փոքր ալեհավաք։ Յուրաքանչյուր աչքի համար՝ մի քանի ալեհավաք։ Նրանք խոսում էին ինձ հետ։ Նրանք ասացին ինձ, որ թողնեմ քոլեջ հաճախելը, քանի որ դպրոցում կարող էին մեծ դժվարություններ առաջանալ ... աշխարհը լիակատար քաոսի մեջ է ... Ես պետք է աշխարհի հետ խոսեմ իմ երաժշտությամբ։ Դա ինձ ասացին » ։
Sun Ra-ը պնդել է ,որ այդ իրադարձությունը տեղի է ունեցել 1936 կամ 1937 թվականներին։
Կարիերա
Իր կարիերայի ընթացքում Sun Ra-ն ապրել և աշխատել է Բիրմինգհեմում, Չիկագոյում (1945-1961թվականներ), Նյու Յորքում (1961-1968թվականներ), Ֆիլադելֆիայում (1968-1993թվականներ) և Եգիպտոսում (1971, 1983, 1984թվականներ)։
Բնօրինակ ձայնագրությունների կորուստ
2019 թվականի հունիսի 25-ին «The New York Times»-ը նշել է Sun Ra- ի անունը հարյուրավոր նկարիչների շրջանում, որոնց նյութերը, ըստ «Univers Studios Hollywood»-ի հաղորդումների, ոչնչացվել են 2008 թվականի հրդեհի ժամանակ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի կոմպոզիտորներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ջազմեններ Կատեգորիա:Ամերիկացի երաժիշտներ Կատեգորիա:Ջազմեններ Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ Կատեգորիա:Ամերիկացի դաշնակահարներ Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ամերիկացի փիլիսոփաներ Կատեգորիա:Ամերիկացի գրողներ Կատեգորիա:Բեմական կեղծանուններ Կատեգորիա:Ամերիկացի արվեստագետներ Կատեգորիա:Ամերիկացի ստեղնահարներ Կատեգորիա:Ամերիկացի թավջութակահարներ Կատեգորիա:Ամերիկացի հիփ հոփ երաժիշտներ
Այվազ Աբրահամով
Այվազ Աբրահամով (ռուս. աղբյուրներում՝ Էյվաս կամ Իվազ Ավրամով ), XVIII դարի առաջին քառորդի հայ ազատագրական շարժումների գործիչ։
Կենսագրություն
Եղել է Իսրայել Օրու և Մինաս Վարդապետի հանձնակատար-սուրհանդակների թվում, որոնք մեծ դժվարությամբ թափանցում էին Երևանի խանությունը, ինչպես նաև Հյուսիսային Կովկասի և Անդրկովկասի հայաբնակ վայրերը և հայերին հուսադրում Ռուսաստանից ակնկալվող օգնությամբ, նախապատրաստում զինված ելույթի։
1707 թվականին Աբրահամովը ցարական արքունիքի հատուկ հանձնարարությամբ ուղարկվել է Կովկաս, Իսրայել Օրու դեսպանության՝ Պարսկաստան կատարելիք ուղևորությունը կազմակերպելու և նրա կարիքները տեղում հոգալու համար։
1718 թվականին Ռուսաստան է տարել Եսայի Հասան-Ջալալյանի երկու նամակները, հասցեագրված Մինաս Վարդապետին և Պետրոս I, որտեղ խնդրվում էր արագացնել ռազմական օգնությունը հայերին։ Պետրոս I պարսկական արշավանքի ժամանակ (1722—1725) Աբրահամովը շամախեցի հայերից կազմած իր ջոկատով միացել է գնդապետ Ն. Մ. Շիպովի զորքերին, նրանց հետ մասնակցել Ռեշտի գրավմանը։ Այստեղ նրա ջոկատը միավորվել է Պետրոս դի Սարգիս Գիլանենցի և Ադազար դի Խաչիկ Ախիջանենցի ջոկատների հետ։ Զոհվել է 1725 թվականի վերջերին, Գիլանում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ռազմական գործիչներ Կատեգորիա:Հայ ազատագրական շարժման գործիչներ
Ժողովածու (5169)
Ժողովածու (5169), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 5169 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 15-րդ դարում Մատթեոս վարդապետ գրիչի կողմից։ Ստացողը եղել է Հովհաննես վարդապետը։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 19x15 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 420 թերթից։ Գրված է երկսյուն, բոլորգրով։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմաարդ, աստառը՝ կարմիր կտավ։ Հիշատակարաններ նախագաղափար՝ 382բ, գրչի՝ 318բ, 382բ ։
Արաբական արշավանքները Պարսկաստան
Մուսուլմանների վերելքը համընկավ Պարսկաստանի քաղաքական և ռազմական անկման հետ։ Ժամանակին երկու գերհզոր կայսրություններ Սասանյան Պարսկաստանն ու Արևելահռոմեական կայսրությունը քսանամյա տևած քայքայիչ պատերազմի հետևանքով հյուծվել էին։ Խոսրով Բ Փարվեզի սպանությունից հետո 4 տարվա ընթացքում գահին նստել էին 10 տարբեր թեկնածուներ, իսկ վերջինը՝ Հազկերտ Գ-ն ընդամենը 8 տարեկան երեխա էր։
Արաբներն առաջին անգամ հարձակվեցին Սասանյան Պարսկաստանի վրա 633 թվականին, երբ զորավար Խալիդ իբն Վալիդը ներխուժեց Միջագետք (ներկայիս Իրաք), որը Սասանյանների քաղաքական և տնտեսական կենտրոնն էր ։ Սակայն Խալիդի տեղափոխումը բյուզանդական տարածք, թույլ տվեց պարսիկներին անցնել հակահարձակման և ետ բերել կորցրած տարածքները։ Երկրորդ ներխուժումը սկսվեց 636 թվականին Սաադ իբն Աբի Վաքասի գլխավորությամբ, ում օրոք արաբները տարան վճռական հաղթանակ Քադիսիյայի ճակատամարտում։ Այդ պարտության հետևանքով պարսիկները կորցրեցին Իրանից արևմուտք ընկած տարածքները. Զագրոսի լեռնաշղթան դարձավ բնական սահման նորաստեղծ արաբական Ռաշիդուն խալիֆայության և Սասանյանների միջև։ Չնայած պարսիկներն իրականացնում էին անդադար ասպատակություններ կորցրած տարածքներ, 642 թվականին խալիֆ Ումարը հրամայեց նոր արշավանք կազմակերպել Պարսկաստան։ Այն ավարտվեց 651 թվականին վերջինիս լիակատար պարտությամբ և ներառմամբ խալիֆայության կազմի մեջ։ Պարսկաստանի արագ նվաճումը, որը հնարավոր դարձավ լավ համաձայնեցված և մեծ տարածությունների ունեցող տարբեր զորաջոկատների շնորհիվ, Ումարի մեծագույն նվաճումն էր, որը բերեց նրան մեծ ռազմական և քաղաքական գործչի հեղինակություն ։
Իրանցի պատմաբանները, մեջբերելով արաբական աղբյուրները, պաշտպանում են իրենց նախնիներին և տեսակետ հայտնում, որ «ի հակադրություն որոշ պատմաբանների, պարսիկներն իրականում արաբների դեմ կռվել են երկար ու կատաղի» Արդեն 651 թվականին Իրանի քաղաքային բնակավայրերի մեծ մասը գտնվում էր արաբների իշխանության տակ. բացառություն էին կազմում Տրանսօքսիանան և մերձկասպյան նահանգները։ Չնայած որոշ տեղերում կազմակերպված տեղային դիմադրությանը, ոչ մեկը չպսակվեց հաջողությամբ։ Արաբական տիրապետության օրոք տեղի ունեցան տարբեր ապստամբություններ, սակայն ամեն անգամ խալիֆի կողմից ուղարկված օգնական ուժերին հաջողվում էր ճնշել խռովությունները։ Օրինակ կարող է ծառայել Բուխարայի բազմաթիվ ձախողված ապստամբությունները։ Սակայն Իրանի իսլամականացումը աստիճանական գործընթաց էր։ Այդ ժամանակընթացքում տեղի ունեցան բազմաթիվ վայրագություններ, այդ թվում զրադաշտական սրբազան ձեռագրերի այրումն ու մոգերի սպանությունը ։ Կորցնելով քաղաքական անկախությունը, պարսիկները պահպանեցին իրենց ազգային դիմանկարը պարսկերենի և պարսկական մշակույթի շնորհիվ։ Չնայած դրան իսլամը վերջիվերջո դարձավ գերիշխող կրոն. որոշներն ընդունում էին ելնելով քաղաքական, սոցիալական, մշակութային կամ կրոնական պատճառներով, իսկ մյուսները՝ ընդամենը հավատալով իրենց ուղղված հորդորներին ։
Պատմագրություն և նորագույն ուսումնասիրություններ
Երբ արևմտյան պատմաբաններն առաջին անգամ սկսեցին ուսումնասիրել արաբական արշավանքները Պարսկաստան, նրանք միայն հիմնվում էին հայազգի Սեբեոսի և հետագայում գրված արաբական աղբյուրների վրա։ Կարևորագույն աշխատանքներից էր Արթուր Քրիստենսենի 1944 թվականին Կոպենհագենում և Փարիզում լույս տեսած «L’Iran sous les Sassanides» աշխատությունը։
Սակայն վերջերս պատմաբանները սկսել են կասկածի տակ առնել նվաճման ավանդական պատմությունը։ Փարվանեհ Փուրշարիաթին 2008 թվականին լույս տեսած իր «Սասանյան կայսրության անկումն ու կործանումը. Սասանյան-պարթևական համադաշնություն և Իրանի արաբական նվաճում» (Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran) գրքում ներկայացնում է նոր մոտեցում այս իրադարձությունների ուսումնասիրման նկատմամբ։
Փուրշարիաթիի տեսության հիմքն այն է, որ ի հակադրություն ներկայումս տարածված կարծիքի, իրականում Սասանյան Պարսկաստանը բավականին ապակենտրոնացված էր և իրենից ներկայացնում էր համադաշնություն պարթևների հետ, ովքեր պահպանում էին բարձր աստիճանի անկախություն ։ Ըստ նրա չնայած Սասանյանների տարած հաղթանակներին Բյուզանդական կայսրության նկատմամբ, պարթևներն անսպասելիորեն դուրս եկան համադաշնությունից և հետևաբար պարսիկներն ընդունակ չէին արդյունավետ պաշտպանվել մուսուլմանների հարձակումներից ։ Առավել ևս հյուսիսային և արևելյան հզոր պարթևական ընտանիքները նահանջեցին իրենց հենակետերը, հրաժարվեցին կռվել Սասանյանների հետ կողք կողքի ու առանձին հաշտություն կնքեցին արաբների հետ։
Այս աշխատության մյուս կարևոր կողմը դա ավանդական ժամանակագրության հերքումն է և նորի առաջարկումը։ Ըստ Փուրշարիաթիի Միջագետքի արաբական նվաճումը տեղի է ունեցել «ոչ թե 632-634 թվականներին՝ վերջին Սասանյան արքա Հազկերտ III-ի գահ բարձրանալուց հետո (632-651), այլ 628-632 թվականներին» ։ Այս նշանակում է, որ արաբական նվաճումները սկսվել են հենց այն ժամանակ, երբ տեղի է ունեցել քաղաքացիական պատերազմ Սասանյանների և պարթևների միջ ։
Սասանյան կայսրությունը մինչև նվաճում
Սկսած մ.թ.ա. 1-ին դարից Հռոմեական կայսրության (հետագայում Բյուզանդական կայսրության) և Պարթևաստանի (հետագայում Սասանյան Պարսկաստան) միջև սահմանն անցնում էր Եփրատ գետով։ Բազմաթիվ պատերազմները հիմնականում տեղի էին ունենում հյուսիսային ժայռոտ շրջաններում կամ սիրիական անապատում։ Ռազմական գործողությունները շատ դեպքերում իրենցից ներկայացնում էին ամրությունների պաշարումներ։ Երկու կայսրությունների համար հարավից եկող միակ վտանգը քոչվոր արաբների ասպատակություններն էին։ Այդ իսկ պատճառով երկու կայսրությունն էլ դաշնակցում էին փոքր կիսանկախ արաբական ցեղերի հետ, ովքեր ծառայում էին որպես պաշտպանիչ ուժ քոչվորների հարձակումներից։ Բյուզանդացիների դաշնակիցներն էին քրիստոնյա Ղասանիդները, իսկ Սասնայաններինը՝ հեթանոս Լախմիդները։ Երկու արաբական փոքր իշխանություններն էլ մշտապես պայքարում էին միմյանց դեմ, որը զբաղեցնում էր նրանց, բայց քիչ էր ազդում Բյուզանդիայի և Պարսկաստանի վրա։ 6-րդ և 7-րդ դարերում, մի շարք պատճառների հետևանքով, դարավոր հավասարակշռությունը խախտվեց։
Արաբական ենթական իշխանությունների ապստամբություն (602)
Չնայած Ղասանիդները քրիստոնյա էին, նրանք ընդունել էին միաբնակություն և մերժում էին կայսերական քաղկեդոնականությունը։ Իր հերթին Բյուզանդական կայսրությունը համարում էր նրանց աղանդավորներ։ Երբ բյուզանդացիները փորձեցին ճնշել միաբնակությունը, Ղասանդիդները էլ ավելի օտարվեցին կայսրությունից։ Լախմիդներն իրենց հերթին ապստամբեցին պարսից արքա Խոսրով Բ-ի դեմ։ Լախմիդների առաջին քրիստոնյա արքան փորձեց ազատվել պարսկական գերիշխանությունից, սակայն նա սպանվեց, իսկ Լախմիդների տիրույթները բռակցվեցին Պարսկաստանին։ Խոսրովի սպանությունից հետևանքով Լախմիդները դարձյալ անցան կիսաանկախ վիճակի։ Ներկայումս ընդունված է այն փաստը, որ Լախմիդների թագավորության գրավումը պարսիկների կողմից Սասանյանների անկման հիմնական պատճառներից։ Այս բացատրվում է նրանով, որ Լախմիդները, պարտություն կրելով արաբներից Հիրայի ճակատամարտում, համաձայն էին լինել մուսուլմանների լրտեսները ։
Բյուզանդա-սասանյան պատերազմ (612–629)
Երբ պարսից Խոսրով Բ Փարվեզը ճնշեց Վահրամ Չոբինի ապստամբությունը, ողջ էներգիան ուղղեց իրեն օգնություն ցուցաբերած բյուզանդացիների դեմ։ Առաջին տասնամյակի ընթացքում նա հասավ չտեսնված հաջողությունների. պարսիկները գրեթե վերականգնել էին Աքեմենյան կայսրությունը (մ.թ.ա. 550–330 թվականներ)։
Սակայն Բյուզանդական կայսրությունը Հերակլիոս կայսեր ղեկավարությամբ 622 թվականին հասցրեց պատասխան հարված և 627 թվականի Նինվեի ճակատամարտում բյուզանդական զորքը ջարդեց Սասանյաններին։ Դրանից հետո Հերակլիոսն ընդհուպ մոտեցավ Սասանյանների մայրաքաղաք Տիզբոնին։ 629 թվականին Խոսրովի զորավարներից Շահրբարազը համաձայնվեց ետպատերազմյան սահմանների վերականգնմանը։
Խոսրով Բ-ի սպանությունը
Պարտության հետևանքով Խոսրով Բ Փարվեզը 628 թվականին գահազրկվեց և սպանվեց։ Նրանից հետո 628-632 թվականների միջև ընկած ժամանակահատվածում գահը զբաղեցրին 10 թագավոր և թագուհի։ Նրանցից վերջինը՝ Հազկերտ Գ-ն, Խոսրովի թոռն էր, սակայն գահ բարձրանալու ժամանակ ընդամենը 8 տարեկան էր ։
Համադ բին Իսա Ալ Խալիֆա
Համադ բին Իսա Ալ Խալիֆա  (حمد بن عيسى بن سلمان آل خليفة‎, ), Բահրեյնի արքան։ 1971 թվականին դարձել է Բահրեյնի պաշտպանության նախարար, և պաշտոնավարել մինչև 1988 թվականը։ 1999 թվականի մարտի 6-ին դարձել է Բահրեյնի Էմիր և պաշտոնավարել մինչ 2002 թվականի փետրվարի 14-ը։ 2002 թվականից մինչև այժմ նա Բահրեյնի արքան է։
Արաբական արշավանքները Պարսկաստան
Մուհամմադի կյանքի օրոք
Գրեթ բոլոր ավանդությունները փաստում են, որ Խոսրովը կատաղած ոչնչացնում է նամակը. միակ տարբերությունը այն է, թե ինչպես է նա այն ոչնչացնում ։
Համադ բին Իսա Ալ Խալիֆա
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Պետության գործող ղեկավարներ Կատեգորիա:Բահրեյնի միապետներ Կատեգորիա:Արաբ քաղաքական գործիչներ
Ջայլզ Կոնստեբլ
Ջայլզ Կոնստեբլ (Giles Constable, ), միջնադարյան շրջանի ամերիկացի պատմաբան, գիտությունների թեկնածու, ակադեմիկոս, Բավարիայի գիտությունների ակադեմիայի, Բրիտանական ակադեմիայի և Իտալիայի ազգային ակադեմիայի անդամ։
Արաբական արշավանքները Պարսկաստան
Խալիֆայության վերելքը
Մուհամմադը մահացավ 632 թվականի հուլիսին և խալիֆի պաշտոնը զբաղեցրեց Աբու Բաքրը։ Այս ընթացքում մի շարք արաբական ցեղեր ապստամբեցին և խալիֆը մինչև 633 թվականի մարտը զբաղված էր խռովությունների ճնշմամբ։ 633 թվականին ողջ Արաբական թերակղզին գտնվում էր նրա տիրապետության տակ։
Ջայլզ Կոնստեբլ
Կենսագրություն
Ջայլզը բրիտանացի արվեստաբան Ուիլյամ Ջորջ Կոնստեբլի որդին է։ 1950 թվականին ավարտել է Հարվարդի համալսարանը, իսկ 1957 թվականին գիտությունների դոկտորի կոչում է ստացել նույն համալսարանից։
1955-1958 թվականներին դասախոսել է Այովայի համալսարանում, 1958-1984 թվականներին՝ Հարվարդի համալսարանում, 1966-1977 թվականներին՝ Փրինսթոնի համալսարանում։
Արաբական արշավանքները Պարսկաստան
Խալիֆայության վերելքը
Դժվար է ասել, թե արդյոք Աբու Բաքրը նպատակդրվել էր ստեղծել կայսրություն, սակայն նա իր որոշումներով և գործողություններով սկիզբ տվեց աշխարհի ամենամեծ պետություններից մեկին ։ Առաջին հակամարտությունը տեղի ունեցավ Սասանյանների հետ։ Այստեղ արաբական զորքի հրամանատարն էր Խալիդ իբն ալ-Վալիդը։
Առաջին ներխուժումը Միջագետք (633)
Առաջինը հարձակվեցին թերակղզու հյուսիս արևելքում բնակվող արաբական ցեղերը, ովքեր ասպատակեցին Սասանյանների տիրույթ Միջագետքը։ Շուտով Աբու Բաքրն իրեն այնքան հզոր համարեց, որ հարձակում գործեց հյուսիս-արևելքում Սասանյանների, իսկ հյուսիս-արևմուտքում Բյուզանդական կայսրության վրա։ Այս ուներ 3 պատճառ. 1.Նոր իսլամացած արաբների և երկու կայսրությունների միջև բնակվում էին բազմաթիվ այլադավան արաբական քոչվորներ և Աբու Բաքրը հույս ուներ, որ նրանք կօգնեն տարածել իսլամը, 2. Պարսիկներն ու հռոմեացիները ստիպված էին վճարել ծանր հարկեր և խալիֆը հույս ուներ, որ ավելի թեթև հարկային քաղաքականությունը կդրդի նրանց ընդունել իրեն, 3. Լինելով երկու գերպետությունների կողքին, չէր կարելի անգործ մնալ, քանի որ միշտ էլ կար նրանցից եկող մեծ վտանգ. Աբու Բաքրը հույս ուներ միաժամանակ հարձակումով ազատել իրեն այդ վտանգից ։ Ասպատակությունների շնորհիվ կամաց-կամաց հավաքվեց մեծ քանակությամբ ավար։ Արաբներն օգտվում էին իրենց հեծելազորի թեթևությունից և, արագ թալանելով, միանգամից ետ էին վերադառնում անապատ, քանի որ շատ լավ գիտեին, որ պարսիկներն իրենց այնտեղ չեն հետապնդի։ Այս հաջողությունները համոզեցին Աբու Բաքրին, որ եկել էր նորաստեղծ խալիֆայության սահմանների մեծացման ժամանակը ։
Ջայլզ Կոնստեբլ
Կենսագրություն
1977-1984 թվականներին եղել է Վաշինգտոնի Դումբարտոն-Օկա հետազոտական գրադարանի տնօրեն։ Որպես միջնադարյան շրջանի պատմության պրոֆեսոր 2003 թվականից աշխատել է ԱՄՆ-ի Նյու Ջերսի նահանգի Փրինսթոնի հետազոտությունների ինստիտուտին կից պատմական հետազոտությունների դպրոցում։ Նրա գիտական աշխատությունները հիմնականում վերաբերվում են 11-12-րդ դարերի դավանանքին և մշակույթին։
Դրանից բացի նրա ուսումնասիրությունները նվիրված են Բյուզանդիայի ժողովրդի և իշխանության պատմությանը, միջնադարյան կրոնական և սոցիալական գաղափարներին, 12-րդ դարի բարեփոխումներին, Ֆլորենցիայի Վերածննդին, 12-րդ դարի խաչակրաց արշավանքին և այլն։
Արաբական արշավանքները Պարսկաստան
Առաջին ներխուժումը Միջագետք (633)
Հաջողությունն ապահովելու համար Աբու Բաքրը հայտարարեց, որ Պարսկաստան արշավող զորքը կկազմվի միայն կամավորներից և, որ այն կղեկավարվի լավագույն մուսուլման զորավարի՝ Խալիդ իբն ալ-Վալիդի կողմից։ Աբու Բաքրը հրամայեց սահմանային գոտու արաբական ցեղերին ենթարկվել Խալիդի հրամաններին, իսկ վերջինիս առջև դրեց Ալ-Հիրան գրավելու նպատակ։ 633 թվականի մարտի երրորդ շաբաթվա ընթացքում Խալիդը 10,000 զորքով սկսեց արշավանքը ։ Նրանց նաև միացան 8,000 արաբական քոչվորներ, այդպիսով հասցնելով զորքի քանակը 18,000-ի։
Միջագետքում Խալիդը մինչև 633 թվականի մայիսը տոնեց 4 անընդմեջ հաղթանակներ։ Պարսկական արքունիքը գցվեց քաոսային իրավիճակի մեջ։ Մայիսի վերջին շաբաթը մուսուլման արաբների համար նշանավորվեց Հիրա կարևոր քաղաքի պաշարմամբ և գրավմամբ։ Մեկ ամիս տևած հանգստից հետո, հուլիսին, Խալիդը պաշարեց Ալ Անբար քաղաքը։ Պաշարումը տևեց մի քանի շաբաթ և հուլիսին ընկավ արաբների ձեռքը։ Այնուհետև Խալիդը շարժվեց հարավ և, տանելով ևս մեկ հաղթանակ, գրավեց Այն ուլ Թամր քաղաքը։ Այդ պահին Իրաքի մի մասն արդեն մուսուլմանների ձեռքում էր։
Ջայլզ Կոնստեբլ
Կենսագրություն
Մոտ քսան գրքերի հեղինակ և խմբագիր է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
Արաբական արշավանքները Պարսկաստան
Առաջին ներխուժումը Միջագետք (633)
Շուտով Խալիդը վերադարձավ Արաբիա և ջախջախեց ապստամբ արաբական ցեղերին։ Երբ նա վերադարձավ օգոստոսին, պարզվեց, որ պարսիկները մեծ զորք են հավաքում։ Նա որոշեց ճակատամարտ տալ առանձին ջոկատների, քանի դեռ նրանք իրար չեն միացել։ Սասանյաններն ունեին 4 ջոկատ, որոնք կազմված էին պարսիկներից և քրիստոնյա արաբներից։ Խալիդը մշակեց հանճարեղ ծրագիր. նա բաժանեց զորքը 3 մասի և հարձակվեց պարսիկների վրա գիշերը երեք կողմից։ Պարսկական ողջ զորքը ոչնչացվեց և մայրաքաղաք Տիզբոնը մնաց անպաշտպան։ Սակայն Խալիդը նախ որոշեց ոչնչացնել հարավում և արևմուտքում մնացած բոլոր պարսկական ուժերը։ Նա արշավեց սահմանային Ֆիրազ քաղաք, որտեղ նա հաղթանակ տոնեց Սասանյանների, բյուզանդացիների և քրիստոնյա արաբների միացյալ ուժերի նկատմամբ։ Այս Միջագետքի նվաճման նրա վերջին ճակատամարտն էր։ Երբ Խալիդը պատրաստվում էր հարձակվել Տիզբոնի մոտակայքում գտնվող Քադիսիա բերդի վրա, խալիֆը հրամայեց նրան անցնել Բյուզանդական կայսրություն և սկսել Սիրիայի նվաճումը ։
Երկրորդ ներխուժումը Միջագետք (636)
Աբու Բաքրի կտակի համաձայն, նրա հաջորդ խալիֆ Ումարը պետք է շարունակեր Միջագետքի և Սիրիայի գրավումը։ Սակայն Միջագետքում իրավիճակը գնալով վատթարանում էր։ Աբու Բաքրի օրոք Խալիդն իր 9000-անոց զորքի կիսով չափ սկսում է արշավել Սիրիա։ Սակայն նրա հեռացումից անմիջապես հետո պարսիկներն անցան հակահարձակման։ Արաբները ստիպված թողեցին գրաված տարածքներն ու անցան սահմանների պաշտպանությանը։ Ումարը միանգամից օգնական ուժեր ուղարկեց, սակայն դրանք ջախջախվեցին Կամրջի ճակատամարտում։ Պարսիկները չկարողացան զարգացնել հաջողությունները և պարտություն կրեցին Բուվայբի ճակատամարտում։ 635 թվականին Հազկերտ Սասանյանը դաշինք կնքեց բյուզանդական կայսր Հերակլիոսի հետ։ Վերջինիս աղջիկն ամուսնացավ Հազկերտի հետ։ Քանի դեռ Հերակլիոսը պատրաստվում էր խոշոր արշավանք կազմակերպել Լևանտ, Հազկերտը հրամայեց մեծ զորք հավաքել, որպեսզի դուրս մղի արաբներին Միջագետքից։ Երկու միապետերը պետք է միաժամանակ արշավեին մուսուլման արաբների դեմ և վերջնականապես հաղթեին նրանց։
Քադիսիայի ճակատամարտը
Բյուզանդացիները սկսեցին իրենց հարձակումը 636 թվականի մայիսին, սակայն Հազկերտին չհաջողվեց ժամանակին հավաքել զորքը և օգնություն ցույց տալ իր դաշնակիցներին։ Ումարը, իմանալով այդ դաշինքի մասին, օգտվեց այդ ձախողումից։ Նա միանգամից ուղղեց ուժերի մեծ մասը Բյուզանդական կայսրության դեմ Յարմուք գետի ափին։ Միաժամանակ խալիֆն առաջարկեց Հազկերտին իսլամ ընդունել և հաշտություն կնքել։ Հերակլիոս կայսրը հրամայել էի բյուզանդական զորքերի գերագույն հրամանատար հայազգի Վահանին չհարձակվել արաբների վրա, քանի դեռ նա չէր ստացել այդպիսի հրաման անձամբ կայսրից։ Սակայն 636 թվականի օգոստոսին Վահանը հարձակվեց և պարտություն կրեց ։
Միջագետքի նվաճումը (636–638)
Տիզբոնի գրավումից հետո միանգամից մի քանի ջոկատ ուղարկվեց Բյուզանդական կայսրության հետ սահմանակցող Քարքիսիա և Հիթ բերդերի գրավման համար։ Պարսկական բանակի որոշ մնացորդներ ակտիվ էին Տիզբոնից հյուսիս-արևելք և Տիգրիսից հյուսիս Տիկրիտում ու Մոսուլում։
Տիզբոնից նահանջելով, պարսկական բանակը համախմբվեց Տիզբոնի մոտակայքում գտնվող Ջալուլա բերդի մոտ։ Վերջինս ուներ մեծ ռազմավարական նշանակություն, քանի որ այնտեղից ճանապարհները տանում էին Միջագետք, Խորասան և Ատրպատական։ Պարսկական ուժերը ղեկավարում էր զորավար Միհրանը, ում տեղակալներն էր Քադիսիայում պարսից զորքերի հրամանատար Ռոստամի եղբայր զորավար Ֆառուխզադը։ Ումարը սկզբից որոշեց պարտության մատնել այս զորքը, ապա արշավել Տիկրիտ ու Մոսուլ։ 637 թվականի ապրիլին արաբական 12,000 զորքը պարտության մատնեց պարսիկներին Ջալուլա բերդի մերձակայքում։ Այնուհետև մուսուլմանները 7 ամիս պաշարեցին և գրավեցին Ջալուլան։ Դրանից հետո կատաղի դիմադրությունից հետո ընկավ նաև Տիկրիտը։ Մոսուլն հանձնվեց և ինքնակամ ընդունեց իսլամական գերիշխանությունը։ Ջալուլայի և Մոսուլ-Տիկրիտ շրջանի գրավմամբ ողջ Միջագետքը արաբների ձեռքում էր։
Ջալուլայում ջախջախված պարսկական զորքը զորավար Միհրանի գլխավորությամբ ապաստանել էր Խանիքեն քաղաքի մերձակայքում։ Արաբները սկսեցին նրանց հետապնդել և ջախջախեցին պարսիկներին Խանիքենի ճակատամարտում։ Պարսիկները նահանջեցին Հուլվան։ Արաբները պաշարեցին և 636 թվականի հունվարին գրավեցին քաղաքը ։ Արաբ հրամանատարը խալիֆին խնդրեց թույլ տալ արշավել Պարսկաստանի խորքերը, սակայն Ումարը մերժեց նրա խնդրանքը և նրան գրեց բավական հետաքրքիր մի նամակ. "Ես երազում եմ, որպեսզի Սուվադի և պարսկական բլուրների միջև պատեր լինեին, որոնք չէին թողնի մեզ հասնել նրանց և նրանց հասնել մեզ ։ Սուվադի բերրի հողերը հերիք են մեզ, և ես ավելի շատ ցանկանում եմ մուսուլմանների անվտավգությամբ ապահովել, քան թե ռազմական ավար հավաքել:"
Նահավանդի ճակատամարտը (642)
Խուզիստանի գրավումից հետո Ումարը ցանկանում էր խաղաղություն։ Չնայած Սասանյան Պարսկաստանը բավականաչափ թուլացել էր, արաբների մտքում այն դեռևս մնում էր ահարկու գերուժ։ Խալիֆը չէր ցանկանում անիմաստ պատերազմել պարսիկների հետ։ Նա ցանկանում էր Իրանի մնացած մասը թողնել պարսիկներին։ Ումարի խոսքերից է. Ես երազում եմ, որպեսզի մեր և իրանցիների միջև կրակե պատնեշ լիներ, որպեսզի ոչ նրանք հասնեին մեզ, ոչ էլ մենք նրանց ։ Սակայն պարսիկներն այլ ձևով էին մտածում։ Կայսերական պարսիկների հպարտությանը հարված էր հասցվել արաբների կողմից և նրանք չէին կարող թույլ տալ իրենց հողերի զբաղեցումը ։ 637 թվականի Ջալուլայի ճակատամարտում կրած պարտության հետևանքով, Հազկերտն անցվավ Ռեյ, ապա նոր մայրաքաղաք՝ Մերվ, որտեղից հրամաններ սկսեց տալ իր զորավարներին անընդհատ ասպատակելու Միջագետքը։ Շահնշահը կոչով դիմեց ժողովրդին և նրան արձագանքեցին բազմաթիվ մարդիկ ողջ կայսրության տարածքից՝ սկսած տարիներ շարունակ ծառայած վետերաններից և վերջացրած նորակոչիկներով։ Բոլորը հավաքվեցին Նահավանդի մոտ տալու վերջին և ճակատագրական ճակատամարտը։ 100,000 անոց պարսկական զորքը դրվեց Մարդան Շահի հրամանատարության տակ։
Ումարը տեղեկացավ զորքերի կենտրոնացման մասին և ստիպված զորք ուղարկեց նրանց դեմ ։ Խալիֆը հասկացավ, որ քանի դեռ պարսիկներն ունեն պետականություն, նրանք մշտապես կփորձեն ետ գրավել կորցրած տարածքները։ Մի քանի արաբական զորքերի հրամայվեց հավաքվել Նահավանդի մոտ։ Չնայած Ումարը դարձյալ ցանկացավ անձամբ ղեկավարել զորքը, նրան խորհուրդ տվեցին մնալ Մեդինայում և զորքերի հրամանատար նշանակել որևէ փորձառու զորավարի։ 642 թվականի դեկտեմբերին պարսիկները ջախջախվեցին Նահավանդի ճակատամարտում։ Դրանից հետո արաբները հեշտությամբ գրավեցին Համադանը ։
Պարսկաստանի նվաճումը (642–651)
Մի քանի տարի անց Ումարն ընդունեց նոր, հարձակվողական ռազմավարություն և պատրաստվեց ավարտին հասցնել Սասանյան Պարսկաստանի նվաճումը։ Նիհավանդի ճակատամարտը իսլամի պատմության ամենավճռական հաղթանակներից էր ։ Ճակատամարտը Պարսկաստանի նվաճման բանալին էր։ Պարտությունից հետո Հազկերտը շրջում էր երկրով մեկ և փորձում էր նոր զորք հավաքել։ Սակայն դա նրան չհաջողվեց։ Ումարը փորձելու էր բռնել կամ սպանել Հազկերտին։
Պարսկաստանի գրավման ռազմավարության մշակում
Ումարը որոշեց օգտվել Նահավանդի ճակատամարտում տարած հաղթանակից և միանգամից հարձակվել պարսիկների վրա։ Սակայն նա պետք է որոշեր, թե որ շրջանը սկզբից պետք է նվաճվեր՝ Ֆարսը հարավում, Ատրպատականը հյուսիսում, թե Սպահանը կենտրոնում։ Ումարն ընտրեց Սպահանը, քանզի այն Պարսկական կայսրության սրտում էր և այդտեղով էին անցնում Սասանյանների ռազմական հենակետերի միջև անցնող հաղորդակցության գծերը։ Այսինքն Սպահանի գրավումը կկտրեր Ատրպատականն ու Ֆարսը մնացած տարածքներից։ Սպահանից հետո, միաժամանակ հարձակում պետք է գործվեր Ատրպատականի և ամենաարևելյան նահանգի՝ Սիստանի վրա ։ Այդ տարածքների գրավումը կթողներ Խորասանը՝ Հազկերտի իշխանության կենտրոնը, մեկուսացված և անպաշտպան։ Վերջին փուլում պետք է նվաճվեր Խորասանը և այդպիսով ավարտին հասցվեր Սասանյան Պարսկաստանի գրավումը։