cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Սուրբ Սոֆիայի տաճար (Ստամբուլ)
Մարմարե դուռ
Մարմարե դուռը գտնվում է Սուրբ Սոֆիայի տաճարի վերին սրահի հարավային հատվածում։ Այն օգտագործվել է սինոդի անդամների կողմից, ովքեր մուտ ու ել են արել հենց այս դռնով։ Ասում են, թե դռան յուրաքանչյուր կողմը որոշակի խորհրդանշական նշանակություն ունի՝ մի կողմը ներկայացնում է դրախտը, մյուսը՝ դժոխքը։ Դռան մակերեսը ծածկված է մրգերի և ձկների պատկերներով։ Դուռը բացվում է դեպի մի սենյակ, որը նախատեսված է եղել պատրիարքության ներկայացուցիչների հանդիսավոր արարողությունների և որոշումների կայացման համար ։
Գեղեցիկ դուռ
Գեղեցիկ դուռը Սուրբ Սոֆիայի տաճարի ճարտարապետական ամենահին տարրերից է, որը թվագրվում է մ․թ․ա 2-րդ դարով։ Զարդարանքները երկրաչափական պատկերների տեսք ունեին, միևնույն ժամանակ բարձրաքանդակների վրա պատկերված էին բույսեր, որոնք ենթադրաբար բերված էին Տարսոնի (ժամանակակից Թուրքիայի Մերսին նահանգ) հեթանոսական տաճարից։ Այս զարդարանքները ընդգրկվել են շինության մեջ 838 թվականին կայսր Թեոֆիլիոսի կողմից, և դրանք գտնվում են ներքին նարտեքսի հարավային մասում ։
Կայսերական դուռ
Կայսերական դուռը նախատեսված է եղել միմիայն կայսեր, նրա շքախմբի և պահակախմբի մուտ ու ելի համար։ Սա համարվում է Սուրբ Սոֆիայի տաճարի ամենամեծ դուռը և թվագրվում է 6-րդ դարով։ Այն շուրջ 7 մետր երկարություն ունի և, ինչպես հաղորդում են արևելահռոմեական աղբյուրները, այն կառուցվել է Նոյյան տապանի փայտից ։
Երազանքի սյուն
Շինության հյուսիսարևմտյան մասում կա մի սյուն, որի մեջտեղի հատվածում անցք կա՝ ծածկված բրոնզե թիթեղներով։ Այս սյունը հայտնի է տարբեր անուններով՝ քրտնող սյուն, երազանքի սյուն կամ լացող սյուն։ Ասում են, թե ձեռք տալիս սյունը խոնավանում է և օժտված է գերբնական ուժերով ։ Լեգենդում նշվում է, թե 1200 թվականից սկսած, երբ սուրբ Գրիգոր Հրաշագործը հայտնվել է սյան կողքին, այն թաց է եղել։ Շատերը հավատում են նաև, որ սյան թաց հատվածներին ձեռք տալիս տարբեր հիվանդություններ են բուժվում ։
Խճանկարներ
Առաջին խճանկարները, որոնք զարդարել են եկեղեցին, ստեղծվել են Հուստինիանոս II-ի օրոք ։ Եկեղեցում ոչ պատկերազարդ խճանկարների մեծ մասը հենց այս ժամանակներից են պահպանվել։ Սակայն խճանկարների մեծ մասը ստեղծվել են բյուզանդական պատկերամարտության ժամանակաշրջանի ավարտին՝ 843 թվականին։
1204 թվականի Կ․ Պոլսի թալանի ժամանակ խաչակիրները բարբարոսական վերաբերմունք են ցուցաբերել քաղաքում եղած բոլոր բյուզանդական կարևոր կառույցների նկատմամբ, այդ թվում նաև Սուրբ Սոֆիայի տաճարի ոսկյա խճանկարների։ Թալանված առարկաներից շատերը նավով տեղափոխվել են Վենետիկ, որի դուքս Էնրիկո Դանդոլոն կազմակերպել է Կ․ Պոլսի նվաճումն ու թալանը Ալեքսիոս Անգելոս արքայազնի՝ բյուզանդական կայսեր որդու հետ համաձայնագրից հետո։
19-րդ դարի վերանորոգում
1453 թվականին շինության մզկիթի վերածումից հետո խճանկարներից շատերը ծածկվել են սվաղով իսլամական արգելքի պատճառով։ Այս գործընթացը անմիջապես չի կատարվել, և 17-րդ դարում շատ ճանապարհորդներ նշում են, որ եկեղեցում տեսել են քրիստոնեական պատկերներ։ 1847-1849 թվականներին շինությունը վերանորոգվել է շվեյցարա-իտալական ծագումով Ֆոսատի եղբայրների՝ Գասպարեի և Ջուզեպպեի կողմից։ Աբդուլ Մեջիդը նաև թույլ է տվել, որ եղբայրները գրանցեն բոլոր այն խճանկարները, որոնք վերանորոգման աշխատանքների ժամանակ հայտնաբերել են․ դրանք ավելի ուշ շվեյցարական գրադարանների արխիվներում են հայտնվել ։ Այս աշխատանքը, իհարկե, իր մեջ չէր ներառում խճանկարների վերականգնում, եղբայրները դրանք գրանցելուց հետո ներկով ծածկել են։ Ֆոսատի եղբայրները վերականգնել են նաև արևելյան կամարակների վրա գտնվող երկու վեցաթև հրեշտակների խճանկարներ, որոնք, սակայն, վերանորոգման ավարտին կրկին ծածկվել են ։ Արևմտյան կամարակների վրա եղած երկու նույնանման խճանկարները ընդհանրապես չէին պահպանվել, ուստի եղբայրները պարզապես մյուս երկուսի նմանությամբ նկարել են ։ Ֆոսատի եղբայրների արձանագրությունները հիմնական աղբյուրն են տաճարի քիչ թե շատ պահպանված կամ վերականգնված խճանկարների մասին մինչև 1894 թվականի Ստամբուլի երկրաշարժը։ Սրանց մեջ է մտել նաև մի խճանկար, որի մանրամասները հայտնի չեն․ այն կոչվել է Աղքատների դուռ։ Այս խճանկարը իրենից ներկայացրել է ոսկեգործ խաչ հրեշտակների, սրբերի, պատրիարքների և եկեղեցու հայրերի պատկերներով։ Անհետացած պատկերների մեծ մասը գտնվել է շինության ճակատամիջում։
Խճանկարներից մեկում շրջանակի մեջ Քրիսոտոսն է, կարելի է ենթադրել, որ այն պատկերված է եղել առաստաղին և նույնիսկ գլխավոր գմբեթի առաստաղին, որը ծածկվել է իսլամական գեղագրական նմուշներով։ Սուրբ Սոֆիայի տաճարի խճանկարների պատկերները այսօր պահպանվում են Տիչինոյի արխիվում ։
20-րդ դարի վերանորոգում
Ամերիկայի բյուզանդական ինստիտուտի կողմից 1930 թվականին մեծ քանակի խճանկարներ են հայտնաբերվել։ Թիմը մի քանի խաչեր թողել է սվաղով ծածկված, բայց մյուս բոլոր խճանկարները մաքրել և վերականգնել է։
2000 թվականին Աթենքի ազգային տեխնիկական համալսարանը ինֆրակարմիր տեխնոլոգիայի հետ միասին սկսել է օգտագործել տարբեր մեթոդներ, որոնք նախատեսված էին Սուրբ Սոֆիայի տաճարի պատերը հետազոտելու և նախկինում սվաղով ծածկված խճանկարները հայտնաբերելու համար։ Աթենքի ազգային տեխնիկական համալսարանը օգտագործում է ինֆրակարմիր տեխնոլոգիաները խճանկարներին հասցված վնասները գնահատելու համար։ Աթենքի ազգային տեխնիկական համալսարանը օգտագործում է կատեգորիաներ, ինչպես օրինակ ջրի ներխուժումը, որի միջոցով որոշում է խճանկարների ներկայիս վիճակը ։
Միքայել Մելիք-Օհանջանյան
Հայ ականավոր բանասեր, հայագետ, արևելագետ և թարգմանիչ Կարապետ Մելիք-Օհանջանյանի եղբայրը  ։
Շաբանիխա (Կոլտիրակի վտակ)
Շաբանիխա (Шабаниха), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կեմերովոյի մարզում և Նովոսիբիրսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Կոլտիրակ գետի աջ ափին՝ 10 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 15 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Ինյա գետ, գետի ենթաավազանը՝ Վերին Օբից մինչև Տոմ։ Գետի ավազանը՝ Վերին Օբից մինչև Իրտիշ թափվելը։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Միքայել Մելիք-Օհանջանյան
Կենսագրություն
Միքայել Մելիք-Օհանջանյանը սերում էր Սյունիքի Մելիք-Օհանջանյանների մելիքական տոհմից, հայ ականավոր բանասեր, հայագետ, արևելագետ և թարգմանիչ Կարապետ Մելիք-Օհանջանյանի եղբայրն է ։ Միքայելը սովորել է Մոսկվայում, Իրավաբանական ֆակուլտետում։ Առաջին աշխարհամարտի տարիներին նա որպես ցարական սպա մասնակցել է պատերազմին, բոլշևիկյան հեղաշրջումից հետո վերադարձել է Հայաստան և որպես դասակի հրամանատար՝ մասնակցել Սարդարապատի հերոսամարտին  ։
Միքայել Մելիք-Օհանջանյանը հետագայում եղել է Գարեգին Նժդեհի զինակիցը և ընկերը Լեռնահայաստանում, իսկ Հայաստանի խորհրդայնացումից հետո անցել է խաղաղ աշխատանքի։ 1936 թվականին, իբրև սպիտակ-գվարդիական՝ ձերբակալվել է ։ Նրանից երկու անգամ երկտող է ստացվել, որով ասվում էր, որ նա գտնվում է Ռուսաստանի բանտերից մեկում։ Ավելի ուշ պարզվել է, որ նրան գնդակահարել են։ Ստալինյան բռնաճնշումների զոհ է դարձել նաև Կարապետ Մելիք-Օհանջանյանը, որը սակայն տարիներ հետո կարողացել է սիբիրյան աքսորից վերադառնալ Հայաստան  ։
Ընտանիքը
Ամուսնացած է եղել, ունեցել մեկ դուստր՝
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ռազմական գործիչներ Կատեգորիա:Մելիք-Օհանջանյաններ
Սուրբ Սոֆիայի տաճար (Ստամբուլ)
20-րդ դարի վերանորոգում
Պատմական երկար ճանապարհ անցնելով՝ թե՛ որպես եկեղեցի, թե՛ որպես մզկիթ, այս շինությունը վերանորոգման ընթացքում բախվել է բազմաթիվ խնդիրների։ Քրիստոնեական սրբապատկերներով խճանկարները վերականգնելու համար հաճախ պետք էր գալիս ոչնչացնել իսլամական մշակույթի կարևոր տարրեր։ Վերականգնողները փորձ են կատարել համամասնությունը պահպանել քրիստոնեական և իսլամական մշակույթների միջև։ Մասնավորապես շատ բանավեճեր են տեղի ունեցել արդյոք գլխավոր գմբեթին արված իսլամական գեղագրության նմուշները պետք է վերացվեն, որպեսզի բացահայտվի Հիսուսին պատկերող խճանկարը, թե ոչ (ենթադրվում է, որ խճանկարը պահպանվել է) ։
Սուրբ Սոֆիայի տաճարը բազմիցս ենթարկվել է բնական աղետների, և նրա պատերն ու ընդհանուր կառուցվածքը վնասվել են։ Տաճարի պատերի քայքայման գործընթացը մեծապես առնչվում է աղի բյուրեղացման հետ։ Աղի բյուրեղացումը տեղի է ունենում անձրևաջրի ներթափանցման պատճառով։ Անձրևաջրերի հեռացումը տաճարի պատերի քայքայման գործընթացը կանխելու միակ լուծումն է ։
Սուրբ Սոֆիայի տաճարի ստորերկրյա կառուցվածք, որը կառուցվել է 532-537 թվականների ընթացքում, ուսումնասիրվել է՝ օգտագործելով ծանրաչափեր։ Նպատակը տաճարի ստորին հատվածում թաքնված խորշերի հայտնաբերումն էր։ Իրականում այս խորշերը երկրաշարժերի ժամանակ ծառայել են որպես պաշտպանիչ համակարգ։ Այս ծանրաչափերը հնարավորություն են տվել նաև պարզել, որ Սուրբ Սոֆիայի տաճարը կառուցված է բնական ապարի թեքության վրա ։
Կայսերական դարպասի խճանկար
Կայսերական դարպասի խճանկարը գտնվում է դարպասի, որը նախատեսված է միայն կայսրերի համար, ճակատամիջում։ Ոճային վերլուծաբանների կարծիքով այն կարող է թվագրվել 9-10-րդ դարերով։ Լուսապսակով կայսրը հավանաբար Լևոն VI Իմաստասեր կայսրն է իր որդի Կոստանդին Ծիրանածինի հետ միասին։ Խճանկարում նրանք խոնարհվում են Քրիստոսին, ով նստած է զարդարված գահին՝ ձախ ձեռքում մի բաց գիրք, և իր օրհնանք է տալիս կայսերն ու նրա որդուն ։ Գրքում գրված է՝ Քրիստոսի երկու կողմերում շրջանաձև մեդալիոններ են՝ ձախում՝ Գաբրիել հրեշտակը գավազանը ձեռքում, աջում՝ նրա մայրը՝ Մարիամը ։
Աբսիդի խճանկար
Հետպատկերամարտական խճանկարների մեջ Կույս Մարիամի և նրա որդու խճանկարը առաջինն էր։ Խճանկարի բացման արարողությունը կատարվել է 867 թվականի մարտի 29-ին Փոտ պատրիարքի և կայսրեր Միքայել III-ի և Բարսեղ I-ի կողմից։ Այս խճանկարը գտնվում է աբսիդի կիսագմբեթի վերին հատվածում։ Մարիամը նստած է առանց հենակի գահի վրա՝ գրկում երեխա Հիսուսը։ Նրա ոտքերը հենված են պատվանդանի վրա։ Թե՛ պատվանդանը, թե՛ գահը զարդարված են թանկարժեք քարերով։ Հրեշտակներ Գաբրիելի և Միքայելի (հիմնականում ոչնչացվել է) դիմանկարները կամարի բեմի հատվածում ևս թվագրվում են 9-րդ դարով։ Խճանկարները հենված են 6-րդ դարի նախնական ոսկյա ֆոնի վրա։ Տեսակետ կա, թե այս խճանկարները 6-րդ դարի իսկական խճանկարների վերականգնված տարբերակներն են, քանի որ օրիգինալ խճանկարները ոչնչացվել էին բյուզանդական պատկերամարտության ժամանակաշրջանում։ Այնուամենայնիվ 6-րդ դարից ավելի վաղ որևէ հիշատակություն չկա տաճարի պատկերազարդ զարդարանքների մասին ։
Զոյա կայսրուհու խճանկար
Հարավային սրահի արևելյան պատին է գտնվում 11-րդ դարով թվագրվող Զոյա կայսրուհու խճանկարը։ Քրիստոսը, ում հագին մուգ կապույտ հագուստ է (ինչպես ընդունված է բյուզանդական արվեստում), նստած է խճանկարի մեջտեղում, հետին պլանը ոսկեգույն է։ Քրիստոսը աջ ձեռքով իր օրհնությունն է տալիս, իսկ ձախ ձեռքում պահել է Աստվածաշունչը։ Նրա գլխի երկու կողմում IC և XC միացագրերն են, որոնք նշանակում են Iēsous Christos (Հիսուս Քրիստոս)։ Նրա կողքին Կոստանդին IX Մոնոմախոս կայսրն ու Զոյա կայսրուհին են, երկուսն էլ ծիսական հագուստներով։ Կայսրն առաջարկում է իր քսակը՝ եկեղեցուն նվիրատվություն կատարելու նպատակով, մինչդեռ կայսրուհին իր ձեռքում ունի գալարված մագաղաթ, որն էլ խորհրդանշում է իր կատարած նվիրատվությունները։ Կայսեր գլխավերևում մակագրության մեջ ասված է․ «Կոստանդին, բարեպաշտ կայսր, հռոմեացիների թագավոր, Մոնոմախոս»։ Կայսրուհու գլխավերևում մակագրության մեջ ասված է․ «Զոյա՝ շատ բարեպաշտ Ավգուստա»։ Շատ հավանական է, որ նախնական խճանկարի անձանց գլուխները քերվել են և փոխարինվել նոր երեք գլուխներով։ Հավանաբար սկզբնական խճանկարում պատկերված է եղել նրա առաջին ամուսինը՝ Ռոմանոս III Արգիրոսը և նրա երկրորդը ամուսինը՝ Միքայել IV-ը։ Մեկ այլ տեսակետի համաձայն այս խճանկարը պատրաստված է եղել ավելի վաղ շրջանի կայսեր և կայսրուհու համար, սակայն հետագայում խճանկարը փոփոխության է ենթարկվել ։
Կոմնենոսի խճանկար
Կոմնենոսի խճանկարը ևս գտնվում է հարավային սրահի արևելյան պատին և թվագրվում է 1122 թվականով։ Կույս Մարիամը գտնվում է մեջտեղում և, ինչպես ընդունված է բյուզանդական արվեստում, հագին մուգ կապույտ հագուստ է։ Նրա գրկում մանուկ Քրիստոսն է։ Նա իր աջ ձեռքով օրհնություն է տալիս, իսկ ձախ ձեռքում մագաղաթ է պահել։ Մարիամի աջ կողմում կանգնած է Հովհաննես II Կոմնենոս կայսրը, ում հագին թանկարժեք քարերով զարդարված հագուստ է։ Նա քսակ է պահել իր ձեռքում, որը եկեղեցուն կայսերական նվիրատվության խորհրդանիշ է։ Կայսրուհի Իռենը կանգնած է Մարիամի ձախ կողմում՝ ևս տոնական զգեստով և ձեռքին փաստաթուղթ։ Մոտակա որմնասյան վրա կարելի է տեսնել ավագ որդուն՝ Ալեքսիսոս Կոմնենոսին։ Նա անմորուս երիտասարդ է և հավանաբար այս պատկերը արված է 17 տարեկանում թագադրության ժամանակ։ Այս պատկերը դիտելիս կարելի է անմիջապես նկատել այս խճանկարի և կայսրուհի Զոյայի խճանկարների տարբերությունը։ Այս խճանկարում դիմանկարները առավել իրատեսական են։ Կայսրուհի սուրբ Իռենը՝ Լասլո I Հունգարացու դուստրը, ներկայացված է հյուսքերով, վարդագույն այտերով և մոխրագույն աչքերով․ այս ամենը ցույց է տալիս նրա հունգարական արմատները։ Կայսրը պատկերված է արժանապատիվ ձևով ։
Դեիսուսի խճանկար
Դեիսուսի խճանկարը (Δέησις, «Խնդրանք») հավանաբար ստեղծվել է 1261 թվականին։ Այս խճանկարի նպատակն է եղել նշել տաճարի՝ 57 տարի կաթոլիկ եկեղեցի լինելու ավարտը և դրա փոխակերպումը ուղղափառ եկեղեցու։ Այն գտնվում է վերին սրահների կայսերական մուտքի մոտ։ Այն Սուրբ Սոֆիայի տաճարի մեջ համարվում է լավագույն խճանկարներից մեկը իր առանձնահատկություններով և գունային երանգով։ Ոճը բավականին նման է 13-14-րդ դարի իտալացի նկարիչներից մեկի ոճին, օրինակ՝ Դուչչոյի։ Այս խճանկարում Մարիամ Աստվածածինն ու Հովհաննես Մկրտիչը՝ երկուսն էլ երևում են երեք չորրորդով, խնրում են Քրիստոսին միջնորդել մարդկության համար Վերջին դատաստանի օրը։ Խճանկարի ներքին հատվածը մեծապես վնասված է ։ Այս խճանկարը բյուզանդական նկարչական արվեստում կանխորոշեց Վերածննդի սկիզբը ։
Հյուսիսային ճակատամիջի խճանկարներ
Հյուսիսային ճակատամիջի խճանկարներում պատկերված են տարբեր սրբեր։ Այս խճանկարները պահպանվել են, քանի որ դրանք անհասանելի վայրում են եղել։ Այս խճանկարներում պատկերված է Հովհան Ոսկեբերանը և Իգնատիոս Կրտսերը՝ հագին սպիտակ հագուստ, իսկ ձեռքին՝ շքեզ զարդարված Աստվածաշունչը։ Յուրաքանչյուր անձի անունը գրված է նրա գլխավերևում հունարենով, որը հնարավորություն է տվել այցելուներին իմանալ անձանց ինքնությունը։ Ճակատամիջի խճանկարներից մի քանիսը չեն պահպանվել հաճախակի տեղի ունեցող երկրաշարժերի պատճառով ։
Հրեշտակի խճանկար
Այս խճանկարում պատկերված են 4 նույնանման հրեշտակներ։ Տեսակետ կա, որ այս վեցաթև հրեշտակները, որոնք նաև հայտնի են սերովբե անունով, պաշտպանում են տերերի գահը երկնքում։ Արևմտյան հատվածի հրեշտակները չեն պահպանվել ի տարբերություն արևելյան հատվածի, ուստի արևմտյան հատվածի խճանկարները վերականգնվել են իբրև ֆրեսկո։ Օսմանյան կայսրության շրջանում հրեշտակների դեմքերը ծածկված են եղել մետաղյա կափարիչներով, որոնք ունեին աստղի տեսք։ Սրանք վերացվել են 2009 թվականի վերանորոգման աշխատանքների ժամանակ, երբ խճանկարները մաքրվել և բացահայտվել են ։
Ճարտարապետական առանձնահատկություններ
Տաճարի հատակագիծն իրենից ներկայացնում է ձգված ուղղանկյուն (75,6×68,4 մ), որն իր մեջ ընդգրկում է երեք թաղածածկ՝ կենտրոնինը՝ բարձր, կողայինները՝ համեմատաբար ցածր։ Այն բազիլիկ տիպի խաչակենտրոն եկեղեցի է՝ պսակված գմբեթով։ Տաճարի հսկայածավալ գմբեթի համակարգը դարձավ իր ժամանակի ճարտարապետական մտքի գլուխգործոցը։ Թուրք հետազոտողների տեսակետով, պատերի ամրությունը պայմանավորված է շաղախի հետ հացենու տերևների հյութի օգտագործմամբ ։ Կենտրոնի ամենաբարձր կամարի քառակուսի հիմքը առնված է չորս խոշոր սյուների մեջ, որոնք ձևավորում են վիթխարի կամարներ, և ծածկված է 31 մ տրամագծով բավականին հարթ գմբեթով, որի գագաթը հատակից բարձր է 51 մետր ։ Գմբեթը կազմված է քառասուն ճառագայթաձև կամարներից, որոնց մեջտեղում, ստորին հատվածում բացված են լուսամուտներ (դրանց թիվը ևս քառասուն է)։ Դրանց շնորհիվ գմբեթի ստորին հատվածում ստեղծվում է լույսի խիտ շերտավոր գոտու տպավորություն ։ Գմբեթի ներքև տարածությունում արևելյան ու արևմտյան կողմերից դեպի կենտրոն են անցնում՝ վերևում կիսագնդաձև երկու հսկայական խորշ։ Արևելյան խորշի մեջ իրենց կամարներով բացվում է ևս երեք խորշ, որոնցից մեջտեղինը մյուսներից ավելի խորն է և տաճարի ընդհանուր հատակագծից առանձնանում է իր աղեղնաձև տեսքով։ Արևմտյան մեծ խորշի մեջ ևս բացվում է երեք փոքր խորշ, որոնցից մեջտեղինը վերևում չունի կիսագնդի ձև, այլ սովորական կամար է և իր մեջ ամփոփում է երեք դուռ, որոնք տանում են դեպի տաճարին կից արտաքին ու ներքին գավիթնե, որոնց առջև նախկինում գոյություն ուներ սյուներով շրջապատված բակ։
Սուրբ Սոֆիայի տաճարը որպես նմուշ
Բավականին շատ կրոնական կառույցներ ստեղծվել են Սուրբ Սոֆիայի տաճարի նմանությամբ՝ իբրև կենտրոնագմբեթ տաճար, որը հենված է կամարակների վրա և ունի երկու կիսագմբեթների՝ իբրև հենարան։ Առանձնահատուկ օրինակ է Վենետիկի Սանտա Մարիա դելլա Սալյուտե տաճարը։
Օսմանյան դինաստիայի կողմից կառուցված մի շարք մզկիթներ գրեթե նույնությամբ կրկնում են Սուրբ Սոֆիայի տաճարի երկրաչափական տարրերը, օրինակ՝ Սուլեյմանիե մզկիթը և Բայազեդ II մզկիթը։ Որոշ դեպքերում օսմանյան ճարտարապետները նախընտրում էին կենտրոնական գմբեթը շրջապատել 4 կիսագմբեթներով երկուսի փոխարեն։ Սա ակնհայտ է ՍուլթանԱհմեդ մզկիթի, Նոր մզկիթի և Ֆաթիհ մզկիթի ճարտարապետության մեջ։ Ինչպես Սուրբ Սոֆիայի նախնական տաճարը, այնպես էլ այս տաճարները ունեն սյունաշարերով նախագավիթ։ Սակայն Սուրբ Սոֆիայի տաճարի նախագավիթը այլևս գոյություն չունի։
Բավականին շատ նեոբյուզանդական եկեղեցիներ են ստեղծվել Սուրբ Սոֆիայի տաճարի նմանությամբ։ Քրոնշդատի տաճարը և Փոթիի մայր տաճարը կրկնում են Սուրբ Սոֆիայի տաճարի ներքին տեսքը։ Ինչպես օսմանյան մզկիթները, շատ եկեղեցիներ, որոնք ստեղծվել են Սուրբ Սոֆիայի տաճարի նմանությամբ, ունեն ոչ թե երկու, այլ չորս կիսագմբեթ, օրինակ՝ Բելգրադի Սուրբ Սավվայի տաճարը։
Շատ եկեղեցիներ էլ միավորում են Սուրբ Սոֆիայի տաճարի տարրերը լատինական խաչաձև նախագծի հետ։ Օրինակ՝ Սուրբ Լուիսի բազիլիկ տաճարը, որտեղ տրանսեպտը ստեղծված է գլխավոր գմբեթը շրջապատող երկու կիսագմբեթներով։ Այլ նմանատիպ եկեղեցիների օրինակներ են՝ Ալեքսանդր Նևսկու տաճարը (Սոֆիա), Սուրբ Կլեմենտի կաթոլիկ տաճարը (Չիկագո) և Անբասիր հայեցակարգի ազգային բազիլիկ տաճարը։
Սան Պաուլոյի Ուղղափառ մայր տաճարի և Փարիզի Սուրբ Էսպրիի եկեղեցու ինտերիերը նույնպես նման են Սուրբ Սոֆիայի տաճարին։ Երկուսն էլ ունեն 4 կիսագմբեթներ, սակայն երկու կողային կիսագմբեթները առավել փոքր են։ Չափերի առումով Փարիզի Սուրբ Էսպրիի եկեղեցին կազմում է Սուրբ Սոֆիայի տաճարի երկու երրորդը։
Սուրբ Սոֆիայի տաճարի նմանությամբ են կառուցվել նաև մի շարք սինագոգներ՝ Ֆլորենցիայի մեծ սինագոգ և Հուրվա սինագոգ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բյուզանդական ճարտարապետություն Կատեգորիա:Ստամբուլ Կատեգորիա:Ստամբուլի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Ֆաթիհ Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Թուրքիայում Կատեգորիա:Ստամբուլի օսմանյան մզկիթներ Կատեգորիա:Թուրքիայի պատմական տեղավայրեր Կատեգորիա:Թուրքիայի մշակույթ Կատեգորիա:Հույն-թուրքական հարաբերություններ Կատեգորիա:Կոստանդնուպոլիս Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Եվրոպայում
Ավդին
Ավդին, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառում ։
Բնակչության մասին տվյալներ չեն պահպանվել։ Նրանք բռնությամբ տեղահանվել են 1915 թվականի Մեծ եղեռնի ժամանակ։ Նրանց մեծ մասը զոհվել է աքսորի ճանապարհին։
Մատյաշովկա (գյուղ, Վելիկա Բոգաչկայի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Վելիկա Բոգաչկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1726 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ավդին
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Բագարյակ
Բագարյակ (Багаряк), գյուղ Ռուսաստանի Չելյաբինսկի մարզի Կասլինսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Չելյաբինսկի մարզի Կասլինսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1688 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կորոստիլի
Կորոստիլի (Коростыли), գյուղ Ռուսաստանի Մոսկվայի մարզի Կոլոմենսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2005 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 0 մարդ։
Մեկոստա շրջան (Միչիգան)
Մեկոստա շրջան (Mecosta County), ԱՄՆ Միչիգան նահանգի 83 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1,479 կմ² է, բնակչությունը՝ 42,798 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Բիգ Ռապիդս բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1840 թ.։
Կատեգորիա:Միչիգան նահանգի շրջաններ
Աստերոիդների ցանկ (298601-298700)
Աստերոիդների ցանկ (298501-298600) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (298701-298800)
Մորոզովսկի 2-րդ (Կաշարսկի շրջան)
Մորոզովսկի 2-րդ (Морозовский 2-й), գյուղ Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կաշարսկի շրջանում։ Մտնում է Վերխնեսվեչնիկովսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Յորն Ուդզոն
Յորն Ուդզոն (Jørn Utzon, ), դանիացի ճարտարապետ, որին մեծ ճանաչում է բերել Սիդնեյի օպերային թատրոնի նախագիծը։
Մորոզովսկի 2-րդ (Կաշարսկի շրջան)
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Կաշարսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի խուտորներ
Յորն Ուդզոն
Կենսագրություն
Յորն Ուդզոնը ծնվել է 1918 թվականի ապրիլի 9-ին Կոպենհագենում։ Սովորել է Արվեստների ակադեմիային կից ճարտարապետական դպրոցում (1937-1942)։ Նրա ուսումնառության շրջանը համընկնում է գերմանացիների կողմից Դանիայի օկուպացմանը։ 1942 թվականին Յորնը պաշտպանում է ատենախոսությունը և մեկնում չեզոք Շվեդիա։ Հենց Ստոկհոլմն էլ հանդիսանում է նրա ստեղծագործական ուղու հիմնակետը։
Ստեղծագործական ուղի
Ուդզոնը սովորել է Կոպենհագենի ճարտարապետական դպրոցում, վեցամսյա վերապատրաստում է անցել ֆինն ճարտարապետ Ալվար Աալտոյի մոտ (1946), ուսումնասիրել շվեդ ճարտարապետ Գուննար Ասպլունդի գործերը։ 1964 թվականի հունիսին Յորն Ուդզոնը ստացել է առաջին մրցանակը Ցյուրիխի թատրոնի շենքի նախագծի համար։
Սիդնեյի օպերային թատրոնի շենքի կառուցման միջազգային մրցույթի ժամանակ (1957) ծագումով ֆինն ամերիկացի ճարտարապետ Էրո Սաարինենը պնդել է, որ հաղթի դեռևս ոչ այնքան հայտնի Ուդզոնի նորարարական նախագիծը։ Ճարտարապետը բացատրել է, որ նախագիծը ստեղծելիս նա ներշնչվել է մաքրած նարնջի կիսագնդաձև մասերով, որոնց միացումով հնարավոր է լիարժեք գունդ կազմել։
Շինարարության ժամանակ բավական բարդություններ են ծագել, ինչը ստիպել է կառավարությանը շեղվել Ուդզոնի նախնական նախագծից։ Ի նշան բողոքի` ճարտարապետը 1966 թվականին դուրս է եկել նախագծից, որից հետո շենքի ներսույթի ստեղծմամբ զբաղվել են ավստրալիացի մասնագետները։ Չնայած հետագա տարիներին Ուդզոնը այնքան էլ շատ նախագծեր չի ստեղծել, սակայն Սիդնեյի օպերային թատրոնի նախագծի համար ստացել է բազում մրցանակներ, այդ թվում` Պրիցկերի ճարտարապետական մրցանակը 2003 թվականին։ 2007 թվականին նա դարձել է երկրորդ ճարտարապետը, որի նախագիծը հեղինակի կենդանության օրոք հռչակվել է Համաշխարհային ժառանգության հուշարձան։
Զազդրովկա
Զազդրովկա (Заздрівка), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Վոլոդարսկ-Վոլինկիի շրջանում։
Յորն Ուդզոն
Ստեղծագործական ուղի
Ուդզոնը մի շարք նախագծեր է իրականացրել Դանիայում։ Նրա արտասահմանյան նախագծերից է Ազգային խորհրդաժողովի շենքը Քուվեյթում։ Բացի դրանից` 2006 թվականին Եղիսաբեթ II թագուհու մասնակցությամբ բացվել է թատրոնի շենքին կից արևմտյան սյունաշարը, որ Ուդզոնը նախագծել էր ավելի ուշ` առանց Ավստրալիա գնալու։ Բացման արարողությանը ճարտարապետին ներկայացրել է նրա որդին` ճարտարապետ Յան Ուդզոնը։
Զազդրովկա
2001 թվականի տվյալներով Զազդրովկա գյուղում բնակվում էր 79 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,234 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 337,61 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Վոլոդարսկ-Վոլինկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Յորն Ուդզոն
Ստեղծագործական ուղի
Յորն Ուդզոնը մահացել է 2008 թվականի նոյեմբերի 29-ին քնած ժամանակ։ Նա այդպես էլ չի տեսել օպերայի շենքը ավարտուն վիճակում։
2008 թվականին հրապարակվել է աշխարհի յոթ նոր հրաշալիքների նորացված ցանկը, որում ընդգրկվել է նաև Սիդնեյի օպերային թատրոնը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դանիացի ճարտարապետներ Կատեգորիա:Դանիայի գեղարվեստի թագավորական ակադեմիայի շրջանավարտներ
Մարյանսկոե (գյուղ, Վելիկա Բոգաչկայի շրջան)
Մարյանսկոե (Марянське), գյուղ Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Վելիկա Բոգաչկայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Մարյանսկոե գյուղում բնակվում էր 276 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1008 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 273,81 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Պոլտավայի մարզի Վելիկա Բոգաչկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Առաքել Միրզոյան
Կենսագրություն
Առաքել Միրզոյանը ծնվել է 1989 թվականի հոկտեմբերի 21-ին, Էջմիածնի շրջանի Բաղրամյան գյուղում։ 5 տարեկանից սկսել է զբաղվել ծանրամարտով, իր հոր՝ Հոկսեն Միրզոյանի հսկողության ներքո։ 2007-2009 թվականներին մասնակցել է երիտասարդների և պատանիների միջազգային մրցաշարերի։ 2008 թվականին դառնում է Եվրոպայի չեմպիոն երիտասարդների մեջ։ Նույն թվականին դառնում է Աշխարհի արծաթե մեդալակիր։ 2009 թվականից ընդգրկվում է Հայաստամնի ազգային հավաքականի կազմում։ Եվրոպայի չեմպիոնատի ժամանակ՝ Բուխարեստում, ստանում է ոսկե մեդալ, Աշխարհի խաղերում՝ Կոյանում, դառնում է արծաթե մեդալակիր, իր տեղը զիջելով Օլիմպիական խաղերի չեմպիոն, չինացի մարզիկ Լյաո Խուեյին։ 2010 թվականին ծանր վնասվածք է ստանում և երկար ժամանակ բուժվում։ 2011 թվականին Փարիզում կայացած Աշխարհի խաղերի ժամանակ հանդես է գալիս միջին քաշային կարգում և զբաղեցնում 10-րդ հորիզոնականը։ ՎԵրադառնալով թեթև քաշային կարգին Լոնդոնի Օլիմպիական խաղերի ժամանակ զբաղեցնում է 5-րդ հորիզոնականը։
Կատեգորիա:Հայ ծանրամարտիկներ Կատեգորիա:Հայ օլիմպիական ծանրամարտիկներ
Սեն Ֆելիքս դը Սորգ
Սեն Ֆելիքս դը Սորգ (Saint-Félix-de-Sorgues), համայնք Ֆրանսիայի Օքսիտանիա երկրամասի Ավերոն գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 199 մարդ, բնակչության խտությունը` 6.00 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 29 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 560 կմ հարավ, Թուլուզ քաղաքից` 130 կմ արևելք, Ռոդեզ քաղաքից` 65 կմ հարավ-արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 117 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 83-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 34։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 70,9 %։ 83 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 74 անձ (46 տղամարդ և 28 կին)։ Գործազուրկ են եղել 9 անձ (1 տղամարդ և 8 կին)։ 34 անաշխատունակներից 8-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 19-ը` թոշակառուներ, իսկ 7-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Միջազգային ճանաչում
Ճանաչումը միջազգային իրավունքում պետության միակողմանի կամավոր ակտն, որով նա նպատակահարմար է գտնում իրավաբանական հարաբերությունների մոջ մտնել ճանաչվող կողմի հետ։ Այսպիսի կողմ կարող է լինել նոր առաջացած պետությունը, նոր կառավարությունը, անկախության համար պայքարող ազգը կամ ազգային-ազատագրական շարժումը, ապստամբած և պատերազմող կողմը, միջազգային կազմակերպությունը։ Միջազգային իրավունքի տեսության մեջ միջազգային իրավական ճանաչման նշանակության մասին գոյություն ունեն երկու տեսություններª սահմանադիր կամ կոնստրուկտիվ և հռչակագրային կամ դեկլարատիվ։ Համաձայն առաջինիª ճանաչումը պետության միջազգային իրավասուբյեկտության պարտադիր պայման է, քանզի ճանաչման հասցեատիրոջը հաղորդում է դրա համար անհրաժեշտ հատկանիշներ։ Հռչակագրային տեսության համաձայնª այլ պետությունների կողմից ճանաչումը սուբյեկտին որևէ հատկանիշներ չի հաղորդում, այլ ընդամենը հռչակում է նրաª միջազգային իրավասուբյեկտության համար անհրաժեշտ հատկանիշների առկայությունը և դրա հիման վրա հարաբերություններ հաստատելու պատրաստականությունը։
Նոր պետությունն ունի միջազգաիյն ճանաչման իրավունք։ Դա բխում է ՄԱԿ-ի Կանոնադրությունից, ժամանակակից միջազգային իրավունքի հիմնական սկզբունքներից, որոնց համաձայնª բոլոր պետությունները պարտավոր են զարգացնել միմյանց միջև բարեկամական հարաբերություններ, հարգել ժողովուրդների ինքնիշխան հավասարության և ինքնորոշման սկզբունքը։
Նոր պետության ճանաչումը իրականացվում է հայտարարության կամ դիվանագիտական ուղիներով փոխանցվող գրավոր ուղերձի ձևով։
Ճանաչման ձևերը
Գոյություն ունեն պետությունները և կառավարությունները պաշտոնական ճանաչելու երկու ձևերª «դե ֆակտո» և «դե յուրե»։ Դրանց տարբերությունները արտահայտվում են այն իրավական հետևանքների ծավալում, որոնք առաջանում են ճանաչողի և ճանաչվողի համարª իրեն փոխհարաբերություններում. «դե ֆակտո» ճանաչման դեպքում իրավական հետևանքների ծավալն ավելի փոքր է։
«Դե Ֆակտո» ճանաչում անվստահության դրսևորումն է տվյալ պետության կամ կառավարության երկարակեցության կամ կենսունակության նկատմամբ։ «Դե ֆակտո» ճանաչումը որոշ դեպքերում կարող է հանգեցնել հյուպատոսական հարաբերությունների հաստատման։ «Դե յուրե» ճանաչումը լրիվ և վերջնական է։ Այն, որպես կանոն, իր հետ բերում է դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատում։ Ամեն դեպքում համարվում է, որ դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատումը նշանակում է «դե յուրե» ճանաչում։
Ճանաչման տեսակները
Ճանաչման տեսակները տարբերվում են կախված ճանաչվողներից։ Կարելի է առանձնացնել ճանաչման ավանդական տեսակները (պետությունների և կառավարությունների ճանաչումը) և նախնական կամ միջանկյալ (ժողովուրդներին կամ ազգերին ապստամբած կամ պատերազմող կողմ ճանաչելը, դիմադրության կազմակերպությունների ճանաչումը)։ Ճանաչման նախնական տեսակները կիրառվում են, սպասելով իրադարձությունների հետագա զարգացմանը, որոնք կարող են հանգեցնել կա′մ նոր պետության ստեղծման, կա′մ երկրում դրության կայունացման, որտեղ նոր կառավարության իշխանությունը հաստատվել էր ոչ սահմանադրական ճանապարհով։ Պետության ճանաչման հարցը ծագում է այն դեպքերում, երբ մի քանի պետության միավորման արդյունքում կազմավորվում է նորը կամ պետության տրոհման արդյունքում առաջանում են նոր պետություններ, կամ եթե որևէ պետության կազմից առանձնանում է նոր պետություն։
Պետության ճանաչման հարցը կարող է ծագել նաև հեղափոխության արդյունքում պետական և հասարակական կարգի արմատական փոփոխության դեպքում։ Սակայն նման իրավիճակներում ավելի հաճախ դիմում են նոր կառավարության ճանաչմանը, հատկապես եթե հեղափոխությունը չի հանգեցրել տարածքային փոփոխությունների։
Ոչ սահմանադրական ճանապարհով իշխանության եկած կառավարությունների ճանաչումը հիմնավորված է այն դեպքում, եթե ճանաչվող կառավարությունն արդյունավետ իշխանություն է իրականացնում երկրի տարածքում կամ դրա մեծ մասում, վերահսկում է իրավիճակը երկորւմ։ Եթե հեղաշրջման արդյունքում փոփոխվում է կառավարման ձևը, ապա նոր կառավարության ճանաչումը կարող է իրականացվել պետության ճանաչման տեսքով։ Քանի որ կառավարության ճանաչումը կարող է սխալմամբ մեկնաբանվել որպես հեղաշրջման հավանության արտահայտություն, որոշ պետություններ որդեգրել են կառավարությունների որևէ պաշտոնական ճանաչումից ձեռնպահ մնալու քաղաքակությունը։ Այդ քաղաքակությունը ստացել է «Էստրադայի դոկտրին» անվանումը (այն ձևակերպված է Մեքսիկայի արտաքին գործերի նախարարի անունով)։ Ըստ էության, խոսքը լռելյայն կամ ենթադրվող ճանաչման մասին է, քանի որ այդպիսի իրավիճակներում պահպանվում են դիվանագիտական հարաբերությունները կամ նոր կառավարության հետ պաշտոնական շփումների այլ ձևերը։
Ազգի կամ ժողովրդի ճանաչումը որպես միջանկյալ ճանաչման տեսակ առաջացել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում, Երբ Անտանտի երկրները, որպես «դաշնակից» կամ «համատեղ պատերազմող» ազգեր, ճանաչել են չեխերին, սլովակներին, լեհերին և այլ։ Գաղութային համակարգի վերացման ժամանակաշրջանում մեծ տարածում է ստացել ազգային-ազատագրական շարժումների ճանաչումը ինչպես առանձին պետությունների, այնպես էլ միջազգային կազմակերպությունների, հատկապես ՄԱԿ-ի կողմից, որոնք դրանց ընձեռել են դիտորդի կարգավիճակ։ Որպես ամստամբած կամ պատերազմող կողմ ճանաչում օգտագործվում է տասնիններորդ դարում և որոշ չափով քսաներորդ դարի առաջին կեսին։ Այդպսի ճանաչման հիմնական նպատակներից մեկն ապստամբների կողմից վերահսկվող տարածքում ճանաչողի շահերի պաշտպանության հնարավորության ապահովում է։ Այսպես, 1823 թ. Մեծ Բրիտանիան որպես պատերազմող կողմ ճանաչել է Թուրքիայի դեմ սեփական պետության ստեղծման համար պայքարող հույներին։
Աղբյուր
Վ. Քոչարյան, Միջազգային իրավունք, Երևան, 2002։
Միջազգային իրավունք, Երևան, 2002։
Կատեգորիա:Միջազգային իրավունք Կատեգորիա:Միջազգային հարաբերություններ
Էլսբերգի պարադոքս
Էլսբերգի պարադոքսը որոշումների կայացման տեսության պարադոքսներից է, որտեղ որոշումների կայացման գործընթացը տուժում է տեղեկատվության բացայության կամ ոչ լիարժեքության պատճառով։
Պարադոքսի հիմնական իմաստը այն է, որ մարդկանց ճնշող մեծամասնությունը գերադասում է ռիսկային իրավիճակը, երբ նրանք հստակ գիտեն ելքերի հավանականությունները, այն սցենարներից, որոնց դեպքում հավանականությունները որոշված չեն։ Նույնիսկ եթե հայտնի հավանականությունը փոքր է, այն ավելի գերադասելի է անհայտ հավանականությունից, որը կարող է լինել հաղթանակի երաշխիք։ Այսինքն Էլսբերգի պարադոքսը ցույց է տալիս որոշում կայացնելիս մարդկանց՝ անորոշությունից/անհստակությունից խուսափումը (ambiguity aversion) ։ Թեև պարադոքսը լայն տարածում է գտել ամերիկացի տնտեսագետ, ռազմական վերլուծաբան Դանիել Էլսբերգի շնորհիվ 1961թ., նման դատողություններ կատարվել է շատ ավելի վաղ Ջոն Մեյնարդ Քեյնսի կողմից։
Հիմնական գաղափարներ
Ըստ վարքագծային տնտեսագիտության՝ մարդկանց տնտեսական վարքագիծը իռացիոնալ է (2017-ի Տնտեսագիտության Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրը՝ Ռիչարդ Թարերը այս գաղափարի ակտիվ աջակիցն է)։ Որոշում կայացնող անձը, միշտ չէ, որ առաջնորդվում է խիստ ռացիոնալ նկատառումներով, ինչպես ենթադրում է դասական տնտեսագիտական տեսություններում։ Սովորաբար, մարդու ընտրությունը կախված է բազմաթիվ գործոններից, որոնց մեծ մասը ներքին են (օրինակ ՝ տրամադրությունը)։
Թեև ըստ որոշում կայացնողի ոչ մի իռացիոնալության մասին խոսք լինել չի կարող, օգտակարությունը մաքսիմիզացիայի առումով, քանի որ ըստ նրա՝ ընտրությունը կատարվում ուշադիր և մտացված, այսինքն ՝ ռացիոնալ։ Սակայն, միշտ չէ, որ այն ընտրությունը, որը որոշում կայացնողին թվում է ռացիոնալ, համընկնում է այն ընտրության հետ, որը իսկապես ռացիոնալ էր այդ իրավիճակում։ Այս տարբերությունների ցայտուն օրինակներից մեկը հենց Էլսբերգի պարադոքսն է, որտեղ երբեմն մարդիկ ստիպված են օբյեկտիվորեն իռացիոնալ որոշում կայացնել այն պատճառով, որ ավելի ռացիոնալ ընտրությունը «անհասանելի է» նրանց համար` տեղեկատվության պակասի պատճառով։
Էլսբերգը առաջարկել է 2 առանձին փորձեր, որոնց արդյունքները հակասում են սուբյեկտիվ սպասվող օգտակարության տեսությանը։ Երկու գույնով խնդիրը ներառում է ընտրություն երկու տարբեր գույներ պարունակող երկու սափորներով, իսկ 3 գույներով խնդիրը ՝ 1 սափորով։
Սևիջի պոստուլատները
Ռամսեյ-Սևիջի մոտեցման հիմնական հարցը հետևյալն է. ինչպիսի՞ իրադարձության դեպքում մարդը կգերադասի շահումը հավանական խաղից։
«α-ի վրա խաղադրույք անել» ասելով՝ կհասկանանք․ դարձնել a հետևանքով գործողությունը հնարավոր, եթե α-ն տեղի ունենա, և b, եթե α-ն տեղի չունենա (տեղի ունենա «ոչ α-ն»), որտեղ a-ն b-ից գերադասելի է։ Ենթադրենք առաջարկվում է հետևյալ այլընտրանքները α-ի և β-ի միջև. Ռամսեյ-Սևիջի առաջարկն է մեկնաբանել մարդկանց գերադասելիությունը 1-ի և 2-ի միջև՝ բացահայտելով, թե ինչ հավանականություն է նա տվել α-ին և β-ին։ Եթե մարդը կոնկրետ չի գերադասում երկրորդ խաղը առաջինից, ապա նա վերաբերվում է α-ին այնպես, ինչպես β-ին (α-ն ոչ պակաս հավանական է քան β), որը կգրվի այսպես՝ α ≥ β: Գոյություն ունի հետևյալ աքսիոմատիկ համակարգը՝
Սևիջը պնդում է, որ վերը նշված հարաբերությունները կունենան նմանատիպ հատկություններ, եթե անհատների ընտրությունը ենթարկվում է մի քանի պոստուլատների.
3․ Հավանականությունների և ելքերի անկախության պոստուլատ։ Վերը նշված օրինակի ընտրությունը պետք է անկախ լինի a և b-ի արժեքներից։ Այսպիսով գերադասելով 1-ը 2-ից՝ անհատը գերադասում է 5-ը 6-ից, երբ d>e: Այս պոստուլատները ընկած են սուբյեկտիվ սպասվող օգտակարության տեսության հիմքում, որը ժամանակակից օգտակարության տեսության և որոշումների ընդունման տեսության ճյուղերից մեկն է՝ առաջարկված Լեոնարդ Սևիջի կողմիս։
Էլսբերգի փորձերը
Ներքևում ներկայացված Էլսբերջգի փորձերի արդյունքները հակասում են Սևիջի աքսիոմներին և ռացիոնալ սպասումների տեսությանը։
Մեկ սափորով պարադոքս
Դիցուք Դուք ունեք սափոր, որը պարունակում է 30 կարմիր գնդակներ և 60 սև և դեղին գնդարներ՝ անհայտ համամասնությամբ։ Գնդակները խառնած են, և ցանկացած գնդակ հանելը հավասարահնարավոր է։ Կարելի է պատահականորեն ընտրել մեկ գնդակ։ Այժմ Դուք կանգնած եք հետևյալ ընտրության առջև՝
Այնուհետև պետք է կատարել հետևյալ երկու հեռանկարներից մեկի ընտրությունը՝
3. Դուք կստանաք $100, եթե սափորից հանեք կարմիր կամ դեղին գնդակ (1/3-ից 1)
4. Դուք կստանաք $100, եթե սափորից հանեք սև կամ դեղին գնդակ (2/3)
Անորոշ է, թե ոչ-կարմիր գնդակներից ո՞րքանն են դեղին և որքանը սև։ Ոչ կարմիր գնդակների ի հայտ գալու հավանակությունը 2/3 է, կարմիրինը՝ 1/3։
Օգտակարության տեսությունը ենթադրում է, որ երկու տարբերակների միջև ընտրություն կատարելիս մարդիկ ենթադրում են որևէ հավանականություն ոչ կարմիրների վերաբերյալ՝ որքանն է դեղին և որքանը սև, այնուհետև հաշվարկում 2 հեռանկարների օգտակարությունը։ Քանի որ գումարը նույնն է, անհատը կգերադասի 1-ը 2-ից այն և միայն այն դեպքում, երբ կարմիր հանելը ավելի հավանական է, քան սև հանելը։ Նույն տրամաբանությամբ 3-ը գերադասելի է 4-ից այն և միայն այն դեպքում, երբ կարմիր կամ դեղին հանելը ավելի հավանական է, քան սև կամ դեղին հանելը։ Ինտուիտիվ կարելի է ենթադրել, որ եթե կարմիր հանելը ավելի հավանական է, քան սև հանելը, ապա կարմիր կամ դեղին հանելը ավելի հավանական է, քան սև կամ դեղին հանել։ Եվ հակառակը եթե Դուք գերադասում եք 2-ը 1-ից, ապա գերադասում եք նաև 4-ը 3-ից։ Եթե ընտրությունը բացառապես հիմնված լիներ սուբյեկտիվ հավանականության վրա, ապա քանի որ ելքերը փոխբացառող են P(կարմիր կամ դեղին) = P(կարմիր) + P(դեղին) և P(սև կամ դեղին) = P(սև) + P(դեղին)։ Եվ քանի որ P(կարմիր) > P(սև), ապա P(կարմիր կամ դեղին) > P(սև կամ դեղին), բայց ստացվում է հակառակը։ Հարցման արդյունքում մարդկանց մեծամանությունը գերադասել է 1-ը 2-ից և 4-ը 3-ից ։ Վերջինս խախտում է Սևիջի 2-րդ պոստուլատը․
Մաթեմատիկորեն այն ներկայացվում է հետևյալ կերպ Կ, Դ, Ս-ով համապատասխանաբար նշանակենք գնդակների ի հայտ գալու գնահատված հավանականությունները։
Եթե 1- ը գերադասելի է 2-ից, ապա Կ * U($100)+(1- Կ) * U($0)> Ս * U($100)+ (1- Ս) * U($0) Եթե U($100)> U($0), ապա Կ * [U($100) - U($0)] > Ս * [U($100)- U($0)], հետևաբար Կ > Ս։ Եթե 4-ը գերադասելի է 3-ից, ապա Ս * U($100) + Դ * U($100)+ Կ * U($0)> Կ * U($100) + Դ * U($100)+ Ս * U($0) Ս * [U($100) - U($0)] > Կ * [U($100) - U($0)], հետևաբար Ս > Կ։ Եկանք հակասության։
Նկատենք, որ արդյունքը կախված չէ օգտակարության ֆունկցիայի տեսքից և գումարի չափից՝ Դուք կա՛մ ստանում եք այն, կա՛մ ոչ։ Ընդ որում արդյունքը կախված չէ նաև հավանականությունից։ Գերադասելով 4-ը Դուք ունենք 1/3 հավանականություն ոչինչ չստանալու, ընտրելով 1-ը Դուք ունեք 2/3 հավանականություն ոչինչ չստանալու։ Եթե 1-ը լիներ պակաս ռիսկային քան 2-ը, ապա 3-ը կլիներ պակաս ռիսկային քան 4-ը, այսպիսով ռիսկը շրջանցված չէ։ Բայց քանի որ 1-ին և 4-րդ դեպքերում հաղթելու հավանականությունը պարզ է, իսկ 2-ում և 3-ում ոչ, ապա սա անորոշությունից խուսափելն է ապացուցում, որը օգտակարության տեսությունը անտեսում է։
Երկու սափորներով պարադոքս
Այժմ Ձեր առջև դրված է 2 սափորներ, որում կան կարմիր և սև գնդակներ։ 1-ին սափորում կան 100 հատ կարմիր և սև գնդակներ՝ անհայտ համամասնությամբ, 2-րդում՝ 50 հատ կարմիր և 50 հատ սև գնդակներ։ Եթե դուք հանեք պատահականորեն կարմիր գնդիկ ապա կստանաք $100։ Ո՞ր սափորը Դուք կընտրեք։ Էլսբերգի հարցման արդյունքում պարզվել է, որ մարդկանց ճնշող մեծամանությունը ընտրել է 2-րդ սափորը՝ հստակ հավանականությամբ ։ Սակայն հավանականությունը հանել սև գնդակ 2 սափորից էլ նույնական է։ Ենթադրենք 100-ի փոխարեն ունեք 2-ը։ 2-րդ սափորում ունեք 1 կարմիր և 1 սև գնդակ, 1-ում՝ դեպքերի 1/3-ում սափորում կլինեն 2 սև գնդակ, մյուս 1/3՝ 2 կարմիր, մյուս 1/3՝ 1 կարմիր և 1 սև գնդակ։ Հետևաբար երկու դեպքում էլ սև հանելու հավանականությունը ½ է։
Հնարավոր մեկնաբանություն
Մարդիկ խուսափում են անորոշությունից։ Գոյություն ունեն մի քանի մոտեցումները, որոնք փորձում են բացատրել Էլսբերգի պարադոքսը։ Մոտեցումներից մեկը այն է, որ մարդիկ ձևավորում են սուբյեկտիվ հավանականություն։
Հավանականությունների ոչ միանշանակության պայմաններում մարդիկ չեն կարող գնահատել օգտակարությունը, հետևաբար, որոշումը, որը հիմնված է օգտակարության մաքսիմալացման վրա, անհնար է։
Տե՛ս նաև
Սանկտ Պետերբուրգի պարադոքս
Բագարան (այլ կիրառումներ)
Բագարան, կարող է վերաբերել՝
Էլսբերգի պարադոքս
Տե՛ս նաև
Տնտեսագիտություն
Գրականություն
Կատեգորիա:Տնտեսագիտություն Կատեգորիա:Էլսբերգի պարադոքս Կատեգորիա:Տնտեսագիտական պարադոքսներ Կատեգորիա:Մաթեմատիկական մեթոդները տնտեսագիտության մեջ
Լեգոլաս
Լեգոլաս (սինդ․ Legolas), Ջոն Ռոնալդ Ռուել Թոլքինի լեգենդարիումում «Մատանիների տիրակալը» եռագրության գլխավոր կերպարներից մեկը։
Կերպարի մասին
Լեգոլասը էլֆ է, Տրանդուիլի որդին, որը Հյուսիսային Լիխոլեսիեի արքան է։ Երրորդ դարաշրջանի 3018 թվականին նա եղավ Ռիվենդելում, որտեղ մասնակցեց խորհրդին։ Ավելի ուշ նա դարձավ մատանու եղբայրության անդամ, որտեղ էլֆերի միակ ներկայացուցիչն էր։ Ճանապարհորդության ընթացքում նա ընկերացավ Գիմլի թզուկի հետ։ Լեգոլասի սուր աչքը և նետ ու աղեղից օգտվելու կարողությունը շատ էր օգնում եղբայրությանը։ Բոռոմիրի մահից և եղբայրության բաժանումից հետո Լեգոլասը և Գիմլին մնում են Արագորնի հետ և ուղեկցում նրան մինչև Մատանու մարտը։ Գոնդորում Լեգոլասն առաջին անգամ ծով է տեսնում և լսում ճայերի ձայնը և քանի որ դեռ ցանկանում էր մեկնել հարավ, Արագորնի մահից հետո նավ է շինում և մեկնում ճամփորդության (հնարավոր է Գիմլիի հետ)։
Ծագում
Չնայած Լեգոլասի անունը պատկանում է անտառային էլֆերին, նա անտառային էլֆ չէ։ Քանի որ մինչ նրա ծնվելը, նրա հայր Տրանդուիլը արդեն թագավորում էր Լիխոլեսիեում, դրա համար էլ նա ստանում է անտառային էլֆի անուն։
Թոլքինը Լեգոլասին քիչ ուշադրություն է դարձրել։ Հայտնի է միայն նրա հոր անունը, իսկ մոր, եղբայրների և քույրերի մասին ոչինչ հայտնի չէ։
Արտաքին
«Էռլոնդի խորհուրդը» գլխում ասվում է, որ Լեգոլասը կրում էր անտառային էլֆերի հագուստ (կանաչ և շագանակագույն)։ Դա համապատասխանում է «Հոբիտ»-ում Լիխոլեսիեի էլֆերի նկարագրության հետ։ Սրանք նրա արտաքինը նկարագրող միակ բառերն են, չհաշված՝ «փայլուն աչքերը»։ Նրա մազերը, հավանաբար, ոսկեգույն են, քանի որ նրա հայրը նկարագրվում է որպես «ոսկեմազ էլֆերի արքա»։ Բոլոր էլֆերի նման նա նույնպես թեթևոտն է և ձիգ, ունի մեղեդային ձայն։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Միջերկիր Կատեգորիա:Թոլքինի լեգենդարիումի կերպարներ Կատեգորիա:«Մատանիների տիրակալը» վեպի հերոսներ
Կորոստին
Կորոստին (Коростынь), գյուղ Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզի Շիմսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Նովգորոդի մարզի Շիմսկի շրջանի բնակավայրեր
Բրեյ ան Տիերաշ
Բրեյ ան Տիերաշ (Braye-en-Thiérache), համայնք Ֆրանսիայում, Պիկարդիա մարզի Էնա գավառում։ Մտնում է Վերվեն համայնքի կազմի մեջ։ Հանդիսանում է Վերվեն շրջանի օկրուգը։
Համայնքի INSEE կոդ՝ 02116։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2010 թվականին կազմում էր 139 մարդ։
Տնտեսություն
2010 թվականի տվյալներով 84 աշխատունակ տարիքի մարդկանցից (15-64 տարեկան) 50-ը տնտեսապես ակտիվ էին, 34-ը՝ անգործունակ (ակտիվության ցուցանիշը՝ 59,5 %, 1999 թվականին եղել է՝ 55,7 %)։ 50 աշխատունակ բնակիչներից 43 -ը աշխատում էին (26 տղամարդ և 17 կին), անաշխատանք էին 7-ը։ 34 անգործունակ մարդկանցից 5-ը աշակերտներ կամ ուսանողներ են, 11-ը թոշակառու, 18-ը անաշխատունակ էին այլ պատճառներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էնա դեպարտամենտի կանտոններ
Նիժնեկալինովկա (Կաշարսկի շրջան)
Նիժնեկալինովկա (Нижнекалиновка), գյուղ Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Կաշարսկի շրջանում։ Մտնում է Կաշարսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։
Վաոպեռե
Վաոպեռե (Vaopere), գյուղ Էստոնիայի Ռապլամաա նահանգի Կաիու շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 48 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Ռապլամաա նահանգի Կաիու շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
ՖԻՖԱ Աշխարհի առաջնություն 2014 (Ընտրական մրցաշար, ՈՒԵՖԱ)
Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2014-ի ընտրական մրցաշար Եվրոպական գոտում անց է կացվում 2012 թվականի սեպտեմբերի 7-ից 2013 թվականի նոյեմբերի 20-ը։ Եզրափակիչ մրցաշարին մասնակցելու իրավունք կստանան 13 հավաքական։
Մասնակիցները
Մրցաշարին մասնակցում են վիճակահանության օրվա դրությամբ ՈՒԵՖԱ-ի անդամ հանդիսացող բոլոր 53 երկրների հավաքականները։
Վիճակահանությունը
Մրցաշարի վիճակահանությունն անցկացվեց 2011 թվականի հուլիսի 30-ին, Ռիո դե Ժանեյրոյում (Բրազիլիա)։
Մրցաշարի ձևաչափը
9 խմբերից յուրաքանչյուրում անց է կացվում մրցաշար 2 շրջանով (թիմերից յուրաքանչյուրը խաղում է մյուսի հետ սեփական և մրցակցի դաշտերում)։ Խմբերի հաղթողները դուրս են գալիս եզրափակիչ մրցաշար։ Իսկ խաղացանկը որոշվել է Պրահաում, Չեխիա 2011 թվականի նոյեմբերի 28-ին։
C խումբ
{|
D խումբ
{|
E խումբ
{|
F խումբ
{|
G խումբ
{|
H խումբ
{|
I խումբ
{|
Նշումներ
{{legend|#ccffcc|Թիմը որակավորվել է եզրափակիչ փուլ}} {{legend|#ccccff|Թիմը որակավորվել է փլեյ-օֆֆ}} {{legend|#40E0D0|Թիմը կգրավի առնվազն երկրորդ տեղը}} {{legend|#ffffcc|Թիմը հնարավոր է, որ խմբում լինի երկրորդ տեղը}} {{legend|#ffcccc|Թիմը որակավորվելու հնարավորություն չունը}}
Խմբի հաղթողը կորակավորվի եզրափակիչ փուլի համար։ 9 խմբերից 8-ի 2-րդ տեղեր գրավածները կանցնել փլեյ-օֆֆ փուլ, որտեղ կբաժանվեն 4 զույգերի, կանցկացնեն 2 հանդիպում՝ տնային և պատասխան։ Հաղթողները նույնպես կանցնեն եզրափակիչ փուլ։
Թիմերի վարկանշային աղյուսակը, որոնք խմբում երկրորդ տեղն են գրավել
1 В рейтинге не учитываются игры с соперниками, занявшими шестые места в своих группах, чтобы обеспечить равные условия для всех групп, так как в одной из групп (в группе I) только 5 команд.
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն Կատեգորիա:Ֆուտբոլի աշխարհի առաջնություն 2014
Մինոմինի շրջան (Միչիգան)
Մինոմինի շրջան (Menominee County), ԱՄՆ Միչիգան նահանգի 83 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 3,465 կմ² է, բնակչությունը՝ 24,029 մարդ (2010 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Մենոմինի բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1861 թ.։
Շելկովիխա
Շելկովիխա (Шелковиха), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կեմերովոյի մարզում և Նովոսիբիրսկի մարզում։ Գետաբերանը տեղակայված է Ինյա գետի ձախ ափին՝ 441 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 11 կմ է։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Վերին Օբի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Ինյա գետ, գետի ենթաավազանը՝ Վերին Օբից մինչև Տոմ։ Գետի ավազանը՝ Վերին Օբից մինչև Իրտիշ թափվելը։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Բագդաշկինո
Բագդաշկինո (Багдашкино, Багдашкин), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կուգարչինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 179 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կուգարչինսկի շրջանի բնակավայրեր
Նովոսուխովի (Տացինսկի շրջան)
Նովոսուխովի (Новосуховый), ավան Ռուսաստանի Ռոստովի մարզի Տացինսկի շրջանում։ Մտնում է Սուխովսկի գյուղական համայնքի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 665 մարդ։
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի Տացինսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի ավաններ
Ավզաղբյուր (Մուշից հյուսիս-արևմուտք)
Ավզաղբյուր, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Բիթլիսի վիլայեթի Մշո գավառում ։ Գտնվում էր Մուշ քաղաքից 12-15 կմ հյուսիս-արևմուտք՝ Արածանիի ձախ կողմում։
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 80 տուն հայ բնակիչ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Ավզաղբյուրում կար հայկական եկեղեցի և բերդի ավերակներ ։
Զակոմորնյա
Զակոմորնյա (Закомірня), գյուղ Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Վոլոդարսկ-Վոլինկիի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Զակոմորնյա գյուղում բնակվում էր 46 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 5485 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 8,39 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Ժիտոմիրի մարզի Վոլոդարսկ-Վոլինկիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Բեհբեհան
Բեհբեհան , քաղաք Իրանի հարավ-արևմուտքում՝ Խուզեսթան օսթանում։ Բեհբեհան շահրաստանի վարչական կենտրոնը։
Աշխարհագրություն
Քաղաքը գտնվում է Խուզեսթանի հարավ-արևելքում՝ Զագրոսի լեռնային համակարգի նախալեռներում, ծովի մակարդակից 325 մետր բարձրության վրա, Ահվազից մոտ 160 կմ հարավ-արևելք՝ գավառի վարչական կենտրոնից և Շիրազից 240 կմ հյուսիս-արևմուտք։
Կլիմա
Քաղաքի կլիման բնորոշվում է որպես արևադարձային։ Օդի բացարձակ առավելագույն ջերմաստիճանը 50° C է, բացարձակ նվազագույնը՝ 0° C ։
Բնակչություն
Բնակչություն՝ ։ Ազգային կազմում գերակշռում են պարսիկներն ու լոռերը։