Քոբայրի_վանք
Վանքի սեղանատուն
Վանքի սեղանատունը (12-րդ դար) գտնվում է մեծ եկեղեցու հյուսիսարևմտյան բարձրադիր մասու` զանգակատուն-տապանատնից ընդամենը 2,5 մ հեռավորությամբ, գրեթե հյուսիս-հարավ դիրքով։ Ուղղանկոյւն ընդարձակ դահլիճ է (ինչպես Թեղենյացի, Կիրանցի, Տաթևի սեղանատները)` 12,1x8,2մ չափերով։ Պահպանվել են միայն պատերը (արևելյանը` կիսով չափ)կիսագնանաձև թաղի ստորին շարքի քարերով։ Թաղը ուժեղացված է եղել կիսագլանաձև կտրվածքով որմնամուլթերից բարձրացող զույգ կամարներով։ Որմնամուլթերը երկայնական ուղղությամբ ևս իրար հետ կապվել են որմնանկարներով, որոնց բացվածքները տարբեր են (կիսաշրջանագծային, տափակ և այլն)։ Արևմտյան պատի հարավային որմնակամարից բացվում է ուղղանկյուն խորշ` 2,2մ խորությամբ (ներկայումս լցված ստորգետնյա ջրերով)։ Գլխավոր մուտքը` 1,7մ բացվածքով հյուսիսից է` առանց հարդարանքի։ Մուտք ունեցել է նաև հարավարևելյան անկյունային  մասից (պահպանվել են արևմտյան եզրաքարերը)։ Հյուսիսային  պատի մնացորդից երևում է, որ սեղանատան կտուրը եղել է երկլանջ։ Հուշարձանների այդ խմբից դեպի հյուսիս` պարսպի գլխավոր մուտքից ոչ հեռու, թեքադիր տեղանքի վրա գտնվում է միանավ թաղակապ սրահավոր եկեղեցի (13-րդ դար)։ Արևելյան կողմում երկայնական առանցքից դեպի հարավ շեղված ունի խոր կիսաշրջանաձև խորան, որին հյուսիսից կից է կիսագլանաձև թաղով ծածկված ավանդատուն։ Միակ մուտքը հարավից է` բարավորի մասում եզերված շթաքարազարդ պայտաձև գոտիով։ Մեծ թեքությամբ երկլանջ կտուրը չի պահպանվել։ Սրահը  բռնում է հարավային ճակատի միջին մասը, արևելյան և հարավային կողմերից ունի կամարային զույգ բացվածքներ, իսկ արևմուտքից և հարավայինի մի մասում խուլ պատեր են։ Ծածկված է կիսագլանաձև թաղով, որը եկեղեցի կողմից հենվում է սրահի ողջ երկարությունը բռնող որմնակամարի վրա։ Սյուներն ունեն ութանիստ բներ, անկյունները շթաքարի ձևով հանված քառանիստ խոյակներ ու խարիսխներ։ Համալիրի հիմնական խումբը կազմող նշված հուշարձանները շրջափակված են եղել պարիսպով, որի մնացորդները գտնվում են տարածքի հյուսիսային և հյուսիսարևելյան մասերում։ Դրանք ունեն 4-5 մ բարձրությւոն, 0,85-1 մ հաստություն, իրականացված են անմշակ կոպտատաշ բազալտ քարով։ Գլխավոր մուտքը հյուսիս է։ Այն կամարակապ սրահավոր բացվածք է` 2,5 մ լայնությամբ, որի երկու կողմում բարձրանում են 3/4 գլանաձև աշտարակներ։ Սրահի արևմտյան պատում թողնված է մուտք, որտեղից աստիճանները տանում են դեպի աշտարակի ներսը։ հուշարձանախումբից դեպի հարավ-արևելք` մոտ 0,5 կմ հեռավորությամբ, ձորալանջի հարթակի վրա գտնվում է ոչ մեծ եկեղեցի` հայտնի Չիթախանց վանք («Չիթխավանք») անունով (13-րդ դար)։ Այն միանավ ուղղանկյուն դահլիճ է, ծածկված կիսագլանաձև թաղով` առնված երկլանջ կտուրի տակ։ Հատկանշական է նրանով, որ ունի ստորգետնյա տոհմական դամբարան։ Փաստորեն այն կրկնահարկ դամբարան-եկեղեցիների նմուշ է։ Ներքնահարկի մուտքը արևելքից է, գետնի մակարդակից ցածր, դեպի ուր իջնում են աստիճաններով (ներկայումս ինչպես մուտքը, այնպես էլ ներքնահարկը կիսով չափ լցված են անձրևաջրերի բերվածքներով)։ միջնադարյան հուշարձաններ կան նաև Քոբայրի վանքից դեպի հյուսիս` ձորալանջի գոգավորություններում գտնվող «Գեղատեղ» կոչվող վայրում (որտեղ ներկայումս Դանուշավանի սովետական տնտեսության այգիները և գոմերն են)։ Դրանք խաչքարեր են, եկեղեցի, մատուռներ, միջնադարյան գերեզմանոցներ, կացարանների մնացորդներ և այլն։ Եկեղեցին, որ կոչվում է Գողգոթավանք («Գոգոթ»), կիսագլանաձև թաղով ծածկված ոչ մեծ դահլիճ է` երկլանջ կտուրով։ Մուտքի կիսաշրջանագծային եզրակալով բարավորի արձանագրության համաձայն կառուցվել է 1223թ.: Եկեղեցուց հյուսիս-արևմուտք` բարձունքի վրա գտնվում են մատուռի մնացորդներ` խոշոր սրբատաշ քարերով, և վառ կարմիր ֆելզիտից կերտված զույգ խաչքրեր։ Միջնադարում «Գեղատեղ»-ը հավանական է, որ սերտորեն կապված է եղել վանքի հետ. վերջինիս գլխավոր մուտքի տեղադրությունից երևում է, որ այդ կողմից է եղել հիմնական մոտեցումը։