cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ֆլորիան Թովեն
Միջազգային կարիերա
Առաջին անգամ Ֆրանսիայի ազգային հավաքական Թովենը հրավիրվեց 2017 թվականի մարտին՝ Լյուքսեմբուրգի և Իսպանիայի դեմ խաղերի համար, սակայն այդպես էլ խաղադաշտ դուրս չեկավ ։ Իր դեբյուտը ազգային հավաքականի կազմում նշեց 2017 թվականի հունիսի 2-ին՝ Պարագվայի դեմ հանդիպման 80-րդ րոպեին փոխարինելով Անտուան Գրիզմանին ։
Ակումբային վիճակագրություն
2018 թվականի մայիսի 13-ի դրությամբ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ Կատեգորիա:Ֆրանսիացի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Գրենոբլի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բաստիայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Լիլի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Օլիմպիկ Մարսելի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Նյուքասլ Յունայթեդի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ
Ստելա Մաքսվել
Ստելա Մաքսվել, նորզելանդացի մոդել։
Վաղ տարիներ
Ստելան նորզելանդացի մոդել է՝ ծնված և մեծացած Բելգիայում, իռլանդական արմատներով։ Բելգիայում նա ապրել է 13 տարի և սովորել է Բրյուսելի Եվրոպական դպրոցում, իսկ հետո ծնողների հետ միասին տեղափոխվել Կանբերա (Կանադա) ։ Այստեղ նրանք բնակվեցին 1 տարի և տեղափոխվեցին Նոր Զելանդիա ։ Երբ նա 14 տարեկան էր, ընդունվեց Թագուհի Մարգարետ քոլեջը և այն ավարտելուց հետո՝ Օտագոյի համալսարան, որի ընթացքում էլ սկսեց իր մոդելային գործունեությունը։
Գործունեություն
Ինչպես նաև համագործակցել է 7000, Bulle, Dossier, Dress to Kill, Elle, Elle Italia, Elle UK, Glamour, i-D, Interview, Madame Figaro, Mixte, Numéro, Purple, The Last Magazine, Vogue España, Vogue Italia, Vogue Japan և Vogue UK նորաձևության ամսագրերի հետ։
Անձնական կյանք
2015 թվականին նա սիրային կապերի մեջ հայտնվեց ամերիկացի փոփ երգչուհի Մայլի Սայրուսի հետ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ամերիկացի մոդելներ Կատեգորիա:Մոդելներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Մայիսի 15 ծնունդներ Կատեգորիա:1991 ծնունդներ
Քարդիֆ
Կարդիֆը քաղաքի (city) կարգավիճակ ունեցող ունիտար միավոր է։ Այդ կարգավիճակը բնակավայրը ստացել է 1905 թվականին տարածաշրջանում արդյունաբերության արագ զարգացման շնորհիվ և Կարդիֆի օգտագործումը որպես Ուելսից արտահանվող ածխի գլխավոր նավահանգիստ։ 1955 թվականին Կարֆիդը դարձել է Ուելսի մայրաքաղաքը։ Բնակչությունը՝.
Աշխարհագրություն
Քարդիֆը գտնվում է Հարավային Ուելսում՝ արևմուտքում գտնվող Գլամորգ Վեյլի և արևելքում ՝ Նյուպորտ քաղաքի միջև, հյուսիսում այն ​​սահմանակից է Հարավային Ուելսի հովիտներին (Քաիրֆիլի և Ռոնտա, Կինոն, Դաժան շրջան), իսկ հարավում քաղաք ողողում է Բրիստոլյան ծոցի ջրերը։
Քաղաքի միջով հոսում են երեք գետեր ՝ Տաֆը, որի ալիքը անցնում է քաղաքի կենտրոնով, Էլին , որը հանդես է գալիս որպես Քարդիֆի արևմտյան սահման՝ Գլամորգյան հովտի հետ,երկուսն էլ հոսում են Քարդիֆի քաղցրահամ ջրի ծովախորշով և Ռիմնին , քաղաքի արևելքում, որը հոսում է անմիջապես Բրիստոլի ծոցով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուելսի քաղաքներ Կատեգորիա:Քարդիֆ
Մելյեկո (նահանգ)
Մելյեկո (Provincia de Malleco), նահանգ Չիլիի Արուկանիա տարածաշրջանում։ Վարչական կենտրոնն է Անգոլ քաղաքը։ Նահանգը ղեկավարում է նախագահի կողմից նշանակված նահանգապետը։ Որպես նահանգ Մելյեկոն հանդիսանում է Չիլիի երկրորդ մակարդակի վարչական միավոր, որը իր հերթին բաժանվում է համայնքների (comunas)։ Ներառում է 11 համայնք.
Անգոլ
Կոլիպուլի
Կուրակաուտին
Էրկիլա
Լոնքույմայ
Լումակո
Պուրեն
Ռենայկո
Տրայգուեն
Վիկտորիա
Աշխարհագրությունը և բնակչություն
Չիլիի Ազգային վիճակագրական ծառայության 2002 թվականին կատարված մարդահամարի տվյալներով նահանգում բնակվում է 201 615 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 15,01 մարդ/կմ²։
Մելյեկո նահանգի տարածքի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 13 433,3 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չիլիի Արուկանիա տարածաշրջան Կատեգորիա:Չիլիի նահանգներ
Կուսակրոնություն
Կուսակրոնությունը վերաբերում է միայն նրանց, ում համար ամուրիությունը սրբանվեր երդման, ճգնավորության կամ կրոնական համոզմունքների արդյունք է, կամ՝ պահանջվում է հոգևորական կանոնադրությամբ, և, որպես այդպիսին, գոյություն է ունեցել այս կամ այն ձևով մարդկության կրոնական պատմության ամբողջ ընթացքում և աշխարհի գրեթե բոլոր խոշոր դավանանքներում։
Կատեգորիա:Քրիստոնեական տերմիններ Կատեգորիա:Բուդդայական տերմիններ
Թաթուլ Վանանդեցի
Թաթուլ Վանանդեցի (ծն.թ. անհայտ – 1054), իշխան, զորավար։ Ենթադրվում է որ եղել է Կարսի թագավոր Գագիկ Աբասյանի (1029 – 1065) սպարապետը։ Նրա կյանքի և գործունեության մասին գրեթե ոչ մի տեղեկություն չի պահպանվել։
1054-ին Տուղրիլ սուլթանի գլխավորությամբ Հայաստանն ասպատակող սելջուկներին Վանանդում հերոսական դիմադրություն է ցույց է տրվել Գագիկի և Թաթուլի ղեկավարությամբ. ճակատամարտը տեղի է ունեցել Վանանդ գավառի սահմանագլխին։ Կռվում աչքի ընկած Թաթուլը վիրավորել է Արսուբան ամիրայի որդուն և գերվել։ Տուղրիլը նրան ասել է՝ «․․․ եթե դա (Արսուբան ամիրայի որդին) ապրի, քեզ կազատեմ, բայց եթե մեռնի, կհրամայեմ, որ քեզ դրան մատաղ անեն»։ Թաթուլը պատասխանել է՝ «…եթե իմ զարկածն է, չի ապրի, իսկ թե ուրիշինն է, այդ չգիտեմ»։ Վիրավորի մահից հետո Սուլթանը հրամայեց սպանել Թաթուլին, իսկ նրա աջ բազուկը կտելով՝ ուղարկեց Արսուբանին, որպես մխիթարություն, թե քո որդին վատ բազկից չի մեռել։ Թաթուլի այս պատասխանը դարձել է սեփական ուժերի նկատմամբ ունեցած վստահությունն ընդգծող թևավոր արտահայտություն։
2022 թվականի հոկտեմբերին լույս է տեսել Արտյոմ Առուստամյանի «Թաթուլ Վանանդեցի» պատմավեպը, որի առանցքում վերոգրյալ իրադարձություններն են։ Վեպն առհասարակ պատմում է Կարսի ինքնապաշտպանական կռվի մասին` ընդդեմ սելջուկյան թյուրքերի,ի թիվս այլոց, անդրադարձ է կատարվում նաև Արծնի 1049 թ. (1048 թ.) պաշարմանը, որն ավարտվել էր շուրջ 150 հազար բնակիչների կոտորածով և քաղաքի հրդեհմամբ, ավելին, XII դարի արաբ մատենագիր Իբն ալ-Ասիրը վկայում է, որ սելջուկները քաղաքից դուրս են բերել այնքան մեծ քանակությամբ ավար, որը «տարել են 10 հազար սայլի վրա»։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայոց սպարապետներ
Արկադի Տեր-Հակոբյան
Արկադի Ավագի Տեր-Հակոբյան (Տեր-Ակոպով), իրավաբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ՌԽՖՍՀ պատվավոր իրավաբան, Ռազմական գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամ, արդարադատության պաշտոնաթող գնդապետ, Միջազգային անկախ էկոլոգաքաղաքագիտության համալսարանի քրեական քաղաքականության ամբիոնի պրոֆեսոր, ՌԴ Բարձրագույն Դատարանին կից Գիտախորհրդակցական խորհրդի անդամ։
Կենսագրություն
Արկադի Տեր-Հակոբյանը ծնվել է 1940 թվականի հունվարի 1-ին Ադրբեջանական ԽՍՀ-ի Խաչմաս քաղաքում։ Մինչև ռազմական արդարադատություն գալը զինվորական ծառայություն էր անցնում երկաթուղային զորքերում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իրավաբանական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Հայ պրոֆեսորներ Կատեգորիա:Հայ գիտնականներ
Աստերոիդների ցանկ (264301-264400)
Աստերոիդների ցանկ (264201-264300) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (264401-264500)
Աիմրվար
Աիմրվար, գյուղ Արևելյան Հայաստանի Ելիզավետպոլի նահանգի Ելիզավետպոլի գավառում ։
Բնակչություն
1908 թվականին գյուղն ունեցել է 780 կովկասի թաթար բնակիչ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևելյան Հայաստանի գյուղեր
(8607) 1971 UT
(8607) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1971 թվականի հոկտեմբերի 26-ին Լյուբոշ Կոհոուտեկի կողմից Բերգդորֆում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,342304 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,0324 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,6522 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1309,37 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,274941 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 5,29° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1971 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Լյուբոշ Կոհոուտեկի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Խոջաևի տուն (Տագանրոգ)
Պատմություն
Տագանրոգի Իտալական նրբանցքի (նախկինում` Իսպոլկոմովսկի) մեկուկեսհարկանի տունը կառուցվել է 1863 թվականին` վաճառականի որդի, քաղաքային դումայի անդամ Անտոն Արխիպովիչ Խոջաևի միջոցներով։ Տագանրոգի արական գիմնազիայում, բարձր առաջադիմությամբ աշակերտներին խրախուսելու համար, հիմնվել էր մի քանի կրթաթոշակ, որոնցից առավել հեղինակավոր էին երկուսը` Պագոնատինը (250-ական ռուբլի) և Խոջաևի երեք կրթաթոշակները (150-ական ռուբլի)։ 1880 թվականի մարտին ինքնասպան է եղել Խոջաևի 55-ամյա եղբայրը` Վասիլին։
Ավելի ուշ տունը գնել է ջրաբուժարանի բժիշկ հունահպատակ Նիկոլայ Դիվարիսը, իսկ 1900-ականների սկզբին տնատիրությունը ձեռք է բերել ուսանող Ալեքսանդր Սերգեևիչ Զոլոտարյովը։
Խորհրդային իշխանության տարիներին շենքն ազգայնացվել է, այժմ սա բնակելի տուն է։
Նկարագրություն
Իտալական նրբանցքի թիվ 22 տունը պսակող քիվով մեկուկեսհարկանի անհամաչափ աղյուսե շենք է։ Դեկորատիվ ատտիկոսները տան երկու կողմերից են։ Տունն ունի ութ պատուհաններ ճակատի երկայնքով, ճաղաշարքով կիսաշրջանաձև պատուհաններ, կոպտատաշ շարվածք ամբողջ տան երկայնքով։
Երկրորդ հարկի պատուհանների վերևում արված են զարդաքիվեր, իսկ ներքևի պատուհանների վերևում՝ կողպեքային քարեր։ Տան մուտքը ճակատի կողմից է, շենքում կա դեկորատիվ ցանցկեն մետաղյա ճաղերով միջանցիկ անցում դեպի բակ։ Կառամուտքը դեպի բակ շենքի աջ մասում է՝ քարե հենասյուներով մետաղե ցանցկեն դարպասով։
Կոպտատաշ շարվածքը, կողպեքային քարերը, պատուհանների երեսկալները, զարդաքիվերը, քիվի ատամնիկները դասական ճարտարապետական ավանդույթներ են, որոնք օգտագործվել են շենքում։ Ճակատն անհամաչափ է։ Մուտքի դռան վերևի պատուհանը եզրակալող կորնթական օրերի կիսասյուները, ասես, ոչնչին չեն հենվում ։ Շենքը մի քանի անգամ փոխել է գույնը։ Այժմ այն կանաչ է, ճարտարապետական փոքր մանրամասներն ընդգծված են սպիտակով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1863 հիմնադրումներ Ռուսաստանում Կատեգորիա:Տագանրոգի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Տագանրոգի տեսարժան վայրեր
Xʸ = yˣ հավասարում
Թեև աստիճանի բարձրացումը տեղափոխական չէ, բայց x^y=y^x հավասարումը լուծում ունի որոշ (x,y) թվերի համար, օրինակ՝ x=2, y=4 ։
Պատմություն
Հավասարումը բազմիցս դիտարկվել է մաթեմատիկական գրականության մեջ   ։ 1960 թվականին այն ընդգրկվել է Պատնեմի անվան ուսանողական օլիմպիադայի առաջադրանքների ցանկում, ինչը Ա. Հաուսներին դրդել է ընդլայնել լուծումների թիվը հանրահաշվական թվերով ։
Լուծում իրական թվերով
Դրական իրական թվերով տրիվիալ լուծումների անսահման բազմությունը x=y հավասարման լուծումներն են։ Ոչ տրիվիալ լուծումներ կարելի է գտնել, եթե ընդունենք՝ x\ne y, y = vx։ Այդ դեպքում՝ Հավասարման երկու կողմերն էլ աստիճան բարձրացնելու և հետո x-ի բաժանելու դեպքում ստանում ենք․ Այդ դեպքում դրական իրական թվերով ոչ տրիվիալ լուծումներն արտահայտվում են որպես
Բնական թվերով 4^2=2^4 ոչ տրիվիալ լուծում կարելի է ստանալ, եթե v=2 կամ ։
Լուծում Լամբերտի W ֆունկցիայի տերմիններով
y^x=x^y հավասարման լուծումը կարելի է արտահայտել Լամբերտի W(x) ոչ տարրական W ֆունկցիայով x փոփոխականով ․
, կատարենք փոխարինում՝ :
Այդ դեպքում z փոփոխականը կարելի է արտահայտել Լամբերտի W ֆունկցիայով․
Վերջնական լուծումը կունենա հետևյալ տեսքը․
Մասնավորապես, հաշվի առնելով տվյալ ֆունկցիայի ոչ միանշանակությունը, կամ  միջակայքում հավասարումը կունենա երկու արմատ՝ x_1,x_2։
Թե պարամետրերից որը (y կամ x) կլինի փոփոխական, ըստ էության կարևոր չէ, և հավասարումը կմնա նույնը։
Եթե x(կամ y) փոփոխականի դեպքում ճիշտ է y(կամ x)< անհավասարությունը, ապա իրական թվերի մեջ արմատներ չկան։
Լուծում երկրորդ աստիճանի սուպերարմատի տերմիններով
y^x=x^y հավասարումը հավասարման մասնավոր դեպք է, երբ b=1 և n=y։  Այս արժեքները տեղադրելով լուծման ընդհանուր բանաձևում, հեշտ է գտնել սկզբնական հավասարման լուծումը ․
Այս լուծումը ավելի ամբողջական է, քանի որ այն թույլ է տալիս գտնել բացասական իրական արմատներ, եթե դրանք գոյություն ունեն (քանի որ լոգարիթմը, ի տարբերություն նախորդ լուծման աստիճանացույցների, կարող է զրոյից փոքր լինել)։ Երրորդ արմատի գոյությունը բացատրվում է զույգ y-ի դեպքում y^x=x^y և y^x=(-x)^y հավասարումների համարժեքությամբ, սակայն գործնականում գոյություն ունի առավելագույնը երկու վավեր արմատ (բանաձևի երրորդ արմատը պարտադիր է կողմնակի է) այն պատճառով, երկրորդ աստիճանի սուպերարմատի ֆունկցիան վերոնկարագրյալ  f(z)=z^z ֆունկցիայի հակադարձն է (f(z)={}^2z), որն արտահայտվում է Լամբերտի W ֆունկցիայի միջոցով, որն իր հերթին չի կարող ունենալ երկուսից ավելի վավեր արժեք ։
Այս լուծումից բխում է նույնական հավասարում․ ։ Դա հեշտ է ապացուցել՝ վերը նշված երկու լուծումները հավասարեցնելով միմյանց։
Սարմեդե
Սարմեդե (Sarmede), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Վենետո մարզի Տրևիզո գավառում ։
Բնակչությունը կազմում է 3007 մարդ, խտությունը՝ 177 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 17 կմ² Տարածք։ Սահմանակից է Կանևա, Կապելլա Մաջորե, Կորդինյանո, Ֆրեգոնա համայնքներին ։ Փոստային ինդեքս՝ 31026, հեռախոսային կոդ՝ 0438։
Սարմեդեն հայտնի է 1960-ական թվականներին Մոնտանների պառակտումով։
Պատմություն
1960-ականների վերջին այստեղ տեղի է ունեցել Մոնտանների պառակտումը։ Սարմեդեի մունիցիպալիտետի Մոնտաններ ֆրակցիայի գրեթե բոլոր բնակիչները որոշել են կաթոլիկությունից ուղղափառ հավատքի անցնել՝ Վիտորիո Վենետոյի արքեպիսկոպոս Մոնսինյոր Ալբինո Լուչիանիի հետ տարաձայնությունների պատճառով, որը նշանակվել է Հռոմի պապ Հովհաննես Պողոս I-ի կողմից։
2004 թվականի դեկտեմբերի վերջին բնակչության ընդհանուր թիվը կազմել է 3087 մարդ։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Նյոշատել (կանտոն)
Նյոշատելի (Նևշատելի) հանրապետություն և կանտոն (Neuchâtel, Neuenburg — «նոր ամրոց»), ֆրանսախոս կանտոն Շվեյցարիայի արևմտյան մասում։ Զբաղեցնում է 802,96 քառակուսի կիլոմետր տարածք, որից 716,72-ը՝ ցամաքային, 86,24-ը՝ ջրային (Նյոշատել լճի մակերեսը 85,74 կմ² է, Բիլի լճինը՝ 0,50 կմ²)։ Հարավ-արևմուտքից հյուսիս-արևելք ձգվում են Յուրայի լեռները ։ Վարչական կենտրոնը Նյոշատել քաղաքն է։ 2007 թվականի տվյալներով կանտոնի բնակիչների թվաքանակը եղել է 169,782։ Նրանցից 39.654-ը (կամ 23.4%-ը) օտարերկրացիներ էին ։
Պատմություն
Նյոշատել կանտոնը պատմականորեն հաջորդել է նույնանուն իշխանությանը, որն ի հայտ էր եկել միջին դարերում՝ որպես կրտսեր Ցերինգենների տիրույթ, ապա XVI դարի սկզբներին անցել Լոնգվիլներին, իսկ Մարիա Նեմուրցու մահվանից հետո՝ Հոհենցոլլերներին։ Մարշալ Բերտիեի կարճատև իշխանությունից հետո էլ մտել է շվեյցարական համադաշնության կազմի մեջ (1815 թվականին)։
Վարչական բաժանում
Մինչև 2018 թվականը կանտոնը վարչականորեն բաժանված էր հետևյալ վեց շրջանների. 2018 թվականի հունվարի 1-ից շրջանները լուծարվել են, և կանտոնի 31 համանքներն ընկել են կանտոնային իշխանությունների անմիջական ենթակայության տակ ։
Ժողովրդագրություն
Կանտոնի բնակչության մեծամասնությունը ֆրանսախոս է։ Դավանանքի տեսակետից՝ նյոշատելցիները պատմականորեն բողոքականներ են, սակայն վերջին տասնամյակների ընթացքում զգալի չափով աճել է Հռոմի կաթոլիկ եկեղեցու հետևորդների թիվը (գլխավորապես Իտալիայից ու Պորտուգալիայից ներգաղթածների հաշվին); 2000 թվականին արդեն բողոքականները կազմում էին կանտոնի ամբողջ բնակչության 38%-ը, կաթոլիկները՝ 31%-ը ։
2015 թվականի դեկտեմբերի 31-ի տվյալներով՝ կանտոնի բնակչության թվաքանակը եղել է 177 970, որի 74,4 %-ը ազգությամբ շվեյցարացի էին և Շվեյցարիայի քաղաքացիներ ։
Ստորև ներկայացված են կանտոնի բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները՝ սկսած 1950 թվականից, ըստ նրա կազմում եղած վեց շրջանների.
Կառավարումը
Կանտոնում օրենսդիր իշխանությունն իրականացնում է Մեծ խորհուրդը (Grand Conseil), գործադիր իշխանությունը՝ հինգ անդամներից բաղկացած Պետական խորհուրդը (Conseil d'État), վերաքննիչ դատավարությունը՝ կանտոնային դատարանը(Tribunal cantonal): Առաջին ատյանի դատարաններ են շրջանային դատարանները (Tribunaux régionaux): 2009 թվականի ապրիլի 26-ին անցկացված ընտրություններում հաղթանակ է տարել FDP-ն, որին կանտոնի կառավարության կազմում բաժին է հասել երեք տեղ; Երկու տեղ էլ հատկացվել է SP-ին ։
Բրայան Ուինթերս
Բրայան Ժոզեֆ Ուինթերս (Brian Joseph Winters, ), ամերիկացի պրոֆեսիոնալ բասկետբոլիստ։
Խաղացողի կարիերա
Խաղացել է հարձակվող պաշտպանի դիրքում։ Սովորել է Հարավային Կառոլինայի համալսարանում։ 1974 թվականի NBA դրաֆթի ժամանակ ընտրվել է «Լոս Անջելես Լեյքերս» ակումբի կողմից՝ 12-րդ համարի ներքո։ Հետագայում հանդես է եկել «Միլոուքի Բաքս» ակումբի կազմում։ NBA-ում, ընդհանուր առմամբ, անցկացրել է 9 մրցաշրջան։ Երկու անգամ մասնակցել է NBA բոլոր աստղերի խաղին (1976, 1978)։ Ընդգրկվել է NBA սկսնակների առաջին հավաքականի կազմում (1975)։ «Բաքս»-ում նրա կողմից անմահացված է 32-րդ համարը։ NBA կարիերայի ընթացքում, ընդհանուր առմամբ, խաղացել է 650 խաղ, որոնց ժամանակ հավաքել է 10 537 միավոր (16,2 մ/խ), կատարել 1688 անդրադարձ, 2674 փոխանցում, 792 խլում և 190 բլոկշոտ ։
Մարչի կարիերա
Պրոֆեսիոնալ կարիերայի ավարտից հետո մարզել է «Վանկուվեր Գրիզլիս» (1995-1997) և «Գոլդեն Սթեյթ Ուորիորս» (2001-2002) ակումբները։ 2004-2007 թվականներին աշխատել է որպես Կանանց բասկետբոլի ազգային ասոցիացիայի «Ինդիանա Ֆիվեր» ակումբի գլխավոր մարզիչ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:ԲԱԱ-ի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Միլուոքի Բաքսի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Լոս Անջելես Լեյքերսի բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Չօգտագործվող համարներով NBA բասկետբոլիստներ Կատեգորիա:Ամերիկացի բասկետբոլային մարզիչներ
(152) Ատալա
(152) Ատալա (Atala), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1875 թվականի նոյեմբերի 2-ին Պոլ Անրիի կողմից Փարիզում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,141632 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,9016 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,3817 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2033,91 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,176999 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 12,11° անկյուն։
Ըստ Տոլենի սպեկտրալ դասակարգման պատկանում է D դասին ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աստերոիդների դաս D Կատեգորիա:1875 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Պոլ Անրիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Բորդիլս
Բորդիլս (Bordils), մունիցիպալիտետ Իսպանիայում։ Գտնվում է Լյեիդա պրովինցիայում, Կատալոնիա ինքնավար համայքնի կազմում։ Տարածքը կազմում է 7,26 կմ²։ Բնակչությունը՝ 1715 մարդ (ըստ 2010 թվականի տվյալների)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իսպանիայի բնակավայրեր
Փյունիկ (այլ կիրառումներ)
Փյունիկ կարող է վերաբերել՝
Կոլայի նորվեգացիներ
Կոլայի նորվեգացիներ (Kolanordmenn, Кольские норвежцы), ենթաէթնիկ խումբ, որի ներկայացուցիչները համարվում են այն նորվեգացիների հետնորդները, ովքեր Մուրմանսկի ծոցով գաղթել են Ռուսական կայսրություն և բնակություն հաստատել այնտեղ։
Ռուսաստանի կայսրության կազմում
1860 թվականին ռուսաց Ալեքսանդր II կայսրը հրամանագիր ստորագրեց, որով նորվեգացի գաղթականներին իրավունք ընձեռվեց ապրել Մուրմանի ափին (Մուրմանսկի մարզ)։
Այստեղ նորվեգացիները հիմնականում զբաղվում էին ձկնորսությամբ և որսորդությամբ։
Նրանք հիմնականում ապրում էին Ձկնորսական թերակղզու Ցիպնավոլոկ և Վայդա-Գուբա գյուղերում։ Ըստ 1917 թվականի տվյալների՝ Կոլայի նորվեգացիների թիվը կազմում էր ավելի քան 1000 մարդ։ Կոլայի նորվեգացիները առաջին էթնիկական խմբերից էին, ովքեր բնակություն հաստատեցին Մուրմանի ափին։ 1930 թվականին նրանք հիմնեցին առաջին ձկնորսական կոլտնտեսությունը՝ «Բևեռային աստղ» անվանումով (նորվեգերեն Polarstjernen):
ԽՍՀՄ բռնաճնշումներ
1930-1938 թվականներին նորվեգացիները ենթարկվեցին քաղաքական բռնաճնշումների։ Այդ թվերին գնդակահարվեց 15 մարդ, իսկ 25 -ը ճամբարներ նետվեցին։ 1940 թվականի հունիսի 23-ին Լավրենտի Բերիան լրացուցիչ հրաման արձակեց, որ Ռուսաստանի ԽՍՀ-ի տարածքում ապրող բոլոր նորվեգացիները պետք է տեղափոխվեն Կարելաֆիննական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն (ներկայումս Կարելիայի հանրապետություն)։ Սկզբնական շրջանում նրանք բնակություն հաստատեցին Օնեգա լճի ավազանում, իսկ 1941 թվականի հունիսին Ֆինլանդիայի հարձակումից հետո նրանց վերաբնակեցրեցին՝ տեղափոխելով ավելի արևելյան մասում գտնվող Արխանգելսկի մարզ։
Ոչ էվկլիդեսյան երկրաչափություն
Ոչ էվկլիդեսյան երկրաչափություններ, էվկլիդեսյան երկրաչափությունից տարբեր այն երկրաչափական համակարգերը, որոնցում որոշվում (սահմանվում) է պատկերների շարժում, ընդ որում ազատության այնպիսի աստիճանով, որով այն տրվում է էվկլիդեսյան երկրաչափության մեջ։ Ոչ Էվկլիդեսյան երկրաչափություններիի մեջ հատուկ նշանակություն ունեն Լոբաչևսկու երկրաչափությունը (հիպերբոլական երկրաչափություն) և Ռիմանի երկրաչափությունը։ Ոչ Էվկլիդեսյան Երկրաչափություններ ասելով հաճախ հասկանում են այդ երկրաչափությունները։ Լոբաչևսկու երկրաչափությունը կառուցվում է աքսիոմների այնպիսի համակարգի հիման վրա, որն ստացվում է էվկլիդեսյան երկրաչափության աքսիոմների համակարգից՝ զուգահեռների էվկլիդեսյան աքսիոմը փոխարինելով մի աքսիոմով, ըստ որի՝ գոյություն ունի այնպիսի a ուղիղ և այդ ուղղին չպատկանող A կետ, որ A կետով անցնում են a ուղիղը չհատող և a-ի հետ միևնույն հարթության մեջ գտնվող առնվազն երկու ուղիղ։ Ռիմանի երկրաչափության աքսիոմների համակարգը ավելի շատ է տարբերվում էվկլիդեսյան երկրաչափության աքսիոմների համակարգից, մասնավորաբար ընդունվում է հետևյալ աքսիոմը, տրված ուղղի հետ միևնույն հարթության մեջ գտնվող ցանկացած ուղիղ հատում է այդ ուղիղը։
Կոլայի նորվեգացիներ
ԽՍՀՄ բռնաճնշումներ
Հայրենական մեծ պատերազմից հետո ողջ մնացած նորվեգացիներին թույլատրվեց Մուրմանսկի ափ վերադառնալ, սակայն Ռիբաչի և Ցիպնավոլոկ թերակղզիները փակ ռազմական գոտի դարձան։ Նորվեգացիմների մի մասը հիմնավորվեցին Կոլայի ծոցից ավելի արևմուտք գտնվող Պորտ Վլադիմիր ավանում (այժմ՝ լքված)։ Մեծ մասը ձուլվեց ռուսների հետ։
Ոչ էվկլիդեսյան երկրաչափություն
Ոչ Էվկլիդեսյան երկրաչափություններ մի քանի փաստեր։
Կատեգորիա:Ոչ էվկլիդեսյան երկրաչափություն
Կոլայի նորվեգացիներ
ԽՍՀՄ բռնաճնշումներ
2004 թվականին կոլայի նորվեգացիներից մոտ 200 մարդ Ռուսաստանից գաղթեցին Նորվեգիա՝ օրենքով սահմանված կարգով ։ 2007 թվականին Մուրմանսկում բացվել է հուշարձան՝ ի պատիվ կոլայի նորվեգացիների ։
2007 թվականին Վայդա-Գուբա գյուղը ամբողջովին դատարկվեց։ Ըստ 2010 թվականի տվյալների՝ այդ ենթաէթնոսի ներկայացուցիչների թիվը կազմում է 298 մարդ։
Արաուկո (նահանգ)
Արաուկո (Provincia de Arauco), նահանգ Չիլիի Բիոբիո տարածաշրջանում։ Վարչական կենտրոնն է Լեբու քաղաքը։ Նահանգը ղեկավարում է նախագահի կողմից նշանակված նահանգապետը։ Որպես նահանգ Արաուկոն հանդիսանում է Չիլիի երկրորդ մակարդակի վարչական միավոր, որը իր հերթին բաժանվում է համայնքների (comunas)։ Ներառում է 8 համայնք.
Արաուկո
Կանյետե
Կոնտուլմո
Կուրանիլաուե
Լեբու
Տիրուա
Աշխարհագրությունը և բնակչություն
Չիլիի Ազգային վիճակագրական ծառայության 2002 թվականին կատարված մարդահամարի տվյալներով նահանգում բնակվում է 157 255 մարդ, բնակչության խտությունը կազմում է 28, 82 մարդ/կմ²։
Արաուկո նահանգի տարածքի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 5 457, 2 կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Չիլիի Բիոբիո տարածաշրջան Կատեգորիա:Չիլիի նահանգներ
Աղյուսի գործարան Տորտոսայում
«Աղյուսի գործարան Տորտոսայում» (L'Usine, Horta de Ebro ), իսպանացի նկարիչ Պաբլո Պիկասոյի նկարը՝ ստեղծված 1909 թվականին։ Նկարը գտնվում է Էրմիտաժում։ Նկարի չափսերն էն՝ 50,7 × 60,2 սմ ։
Այն կապված է «աֆրիկական շրջան»-ի հետ և համարվում է կուբիզմի շրջանի աշխատանք։
Գրախոսություն
« The Guardian » օրաթերթում Ջոնաթան Ջոնսը աշխատանքը անվանել է «Տպավորիչ» և նկատել է՝ «փորձը, թե ինրպես կարելի է հեռացնել, պարզեցնել, ամրացնել և աբստրակցիայի ենթարկել ձևը,բայց ամեն դեպքում ստեղծել նկարը, որը այդքան էլ հեշտ չէ հիշել, բայց որը խորապես լցված է կյանքով» :
Սեփականության պատմություն
Նկարը գտնվել է Փարիզում՝ Դանիել Անրի Կանվեյլերի և Սերգեյ Շուկինի պատկերասրահում ։ 1918 թվականին Խորհրդային ազգային պատգամավորների դեկրետի հիման վրա Շուկինի պատկերասրահը ազգայնացվել է և մտել Նոր արևմտյան արվեստի թանգարանի կազմ ։ 1948 թվականին թանգարանի լուծարվելուց հետո այս նկարը Էրմիտաժում համալրել է արևմտյան արվեստի գլուխգործոցների շարքը ։
Ծանոթագրություններ
<references group="" responsive="1">
Արտաքին հղումներ
Էրմիտաժի կայքում նկարը Կատեգորիա:Էրմիտաժի նկարներ Կատեգորիա:Պաբլո Պիկասոյի նկարներ Կատեգորիա:1909 նկարներ Կատեգորիա:Բնանկարներ
Նատյուրմորտ խնձորներով
Նկարում պատկերված են կարմիր խնձորներ ափսեի եջ, որի ձախ կողմում՝ սեղանի վրա, դրված են ևս երկու խնձոր և կիտրոն, իսկ նկարի ձախ ծայրում երևում է մետաղե ոչ մեծ տարա ։
Էրմիտաժի արևմտաեվրոպական կերպարվեստի բաժնի գլխավոր գիտաշխատող, արվեստագիտության դոկտոր Ալբերտ Կոստենևիչը, բնութագրելով նկարը, նշել է.
Խնձորների ու կիտրոնի հետ միասին... երևում է ևս մեկ առարկա, որն ուրիշ ոչ մի տեղ չի հանդիպում. դա պահածոյի տուփի նմանվող փոքրիկ մետաղե անոթ է, հավանաբար փոքրիկ բաժակ, որի մեջ թառամած տերև է։ Այդ անոթի հայտնվելու իմաստային պատճառաբանությունը լիարժեքորեն պարզ չէ, եթե միայն չդիմենք ֆրոյդիստական մեկնաբանությունների։ Պաշտոնական պատճառներն ավելի պարզ են։ Գնդաձև օբյեկտների կողքին ներմուծվել է ևս մեկ սկզբնաձև՝ գլան ու ևս մեկ գույն՝ գորշ մետաղագույն, որ ստվերարկում է խնձորների ու կիտրոնի մաքուր երանգները։
Էմիլ Բեռնարն իր հուշերում մեջբերում է Սեզանի խոսքերը, որոնք կատարելապես համապատասխանում են «Նատյուրմորտ խնձորներով» նկարին. «Բնության մեջ ամեն ինչ կերտվում է գնդի, կոնի ու գլանի հիման վրա, և առաջին հերթին նկարիչը պետք է սովորի այդ պարզ ֆիգուրների վրա, և հետո միայն նա կարող է անել այն ամենը, ինչ ցանկանա» ։
Նկարի ստեղծման ստույգ ժամանակն անհայտ է. Լեոնելլո Վենտուրիի կազմած կատալոգում նշված են 1883-1886 թվականները, Ջոն Ռևալդը կարծում է, որ նկարն ստեղծվել է շուրջ 1890 թվականին , և Էրմիտաժում նշվում է այդ թվականը։ Նկարը ցուցադրվել է Ամբրուազ Վոլարի պատկերասրահում, որտեղ 1895 թվականի դեկտեմբերի 24-ին այն գնել է Գյուստավ Ժեֆրուան, որ դրանից մեկ տարի առաջ գրել է.
Վերջապես, այդ հայտնի խնձորները, որոնք նկարիչն այդքան սիրում էր նկարել և այնքան լավ էր նկարում։ ...Մրգերն այնքան գեղեցիկ են և այնքան պարզ, կանաչ, կարմիր, դեղին խնձորները դրված են ափսեում փոքրիկ կույտով... կամ լրացնում են զամբյուղը վերևից. այդ խնձորներն այնքան պինդ են, կլոր, նրանք ունեն բնության պայծառ, ներդաշնակ գույներ։ Նրանք մաքուր են, օգտակար, լի գյուղական պարզությամբ, նրանցից գալիս է ուժեղ բույր ։
1926 թվականին Ժեֆրուայի մահվանից հետո նկարը վաճառվել է շվեյցարացի հավաքորդ Ալֆրեդ Դաբերին, ումից այն անցել է Գերմանիա, որտեղ ցուցադրվել է մի քանի պատկերասրահներում։ Ի վերջո նկարը հայտնվել է Յուգո Պերլսի պատկերասրահում (Բեռլին), որտեղ այն գնել է գերմանացի հայտնի հավաքորդ Օտտո Կրեբսը Հոլցդորֆից ։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ նկարը գրավվել է խորհրդային զորքերի կողմից և ուղարկվել ԽՍՀՄ որպես ռազմատուգանքի մաս։ Երկար ժամանակ նկարը պահվել է Էրմիտաժում և հանրությանը ցուցադրվել է միայն 1995 թվականին անցկացված ռազմաավարային արվեստի ցուցահանդեսում ։ 2001 թվականից ընդգրկված է Էրմիտաժի մշտական հավաքածուում և 2014 թվականի վերջինց ցուցադրվում է Գլխավոր շտաբի շենքում՝ Սերգեյ Շչուկինի և Մորոզով եղբայրների հիշատակին նվիրված սրահում (սրահ 410) ։
Պոլ Սեզանի ստեղծագործությունների շարքում կան խնձորներով մի քանի նատյուրմորտներ, որոնք կոմպոզիցիայով ու ստեղծման մակարդակով մոտ են «Խնձորներով նատյուրմորտին». առաջին անգամ նկարիչը նմանատիպ աշխատանք ստեղծել է 1879-1880 թվականներին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Պոլ Սեզանի նկարներ Կատեգորիա:1890 նկարներ Կատեգորիա:Էրմիտաժի նկարներ
Չերվոնոե (ավան, Կոնստանտինովսկի շրջան)
Չերվոնոե (Червоне), ավան Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Կոնստանտինովսկիում։
2001 թվականի տվյալներով Չերվոնոե ավանում բնակվում էր 269 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Դոնեցկի մարզի Կոնստանտինովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի ավաններ
Ցրոն
Ցրոն, Սփյուռ, հայկական հեթանոսական տոմարի ամիսների 25-րդ օրվա անվանումը։ Ցրոնին նախորդում է Լուսնյակը և հաջորդում Նպատը։ Այս ամսանունը բառացի նշանակում է «ցրված», «սփռված», ոմանք այն համարում են Ծիր կաթինի օր։
Կատեգորիա:Հայկական ամսանուններ
Հերհեր (գետ)
Հերհեր, Գուդենի, Գուտենի, Գուդենվո գետ, Երեր, Երերն, Կաբախլըչայ, Կաբախլիչայ, Կարմրաշեն, Հերհերչայ, Ղաբախլի, Ղաբախլու, Ղաբաղլի, Ղաբաղլու, գետ Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում, Արփայի աջ վտակը։ Սկիզբ է առնում Թեքսարի լեռնաշղթայի հյուսիսարևելյան լանջերից՝ 3040 մ բարձրությունից։ Երկարությունը 28 կմ է, ջրհավաք ավազանը 174 կմ2։ Վերին հոսանքում առաջացնում է V-աձև հովիտ, 150-200 մ խորությամբ ձոր և մի ջրվեժ 17 մ բարձրության։ Սնումը խառն է, վարարումը՝ մայիսին։ Տարեկան միջին ծախսը՝ 1.89 խոր.մ/վրկ, հոսքը՝ 6 միլիոն խոր.մ։ Ջրերն օգտագործում ենոռոոգման նպատակով։ Հորդանում է մայիսի սկզբներին։ Գետակում հաջողությամբ բազմանում է կարմրախայտը։ Մայր գետին միանում է Վայք քաղաքից 7-8 կմ հյուսիս ։
Տախո (գետ)
Տախո (Tajo ; Tejo; Tagus; Հին հունարեն։ Τάγος Տագոս), գետ Իսպանիայում և Պորտուգալիայում, Պիրենեյան թերակղզու ամենաերկար գետը։
Երկարությունը 1010 կմ է, ավազանը՝ 81 հազար կմ2։ Սկիզբ է առնում Ունիվերսալես լեռներից, հոսում Մեսետա սարահարթով ու Պորտուգալական դաշտավայրով և առաջացնելով էստուար, թափվում Ատլանտյան օվկիանոս։
Սնումը անձրևային է, հորդանում է նոյեմբեր֊մարտին։ Ջրի միջին ծախսը Իսպանիայի և Պորտուգալիայի սահմանում 438 մ3/վրկ է։ Ջրերն օգտագործվում են ոռոգման համար։ Կա հէկ։
Նավարկելի է 185 կմ։ Տախոյի ափերին են Տոլեդո և Լիսաբոն քաղաքները։
Կատեգորիա:Իսպանիայի գետեր Կատեգորիա:Պորտուգալիայի գետեր Կատեգորիա:Եվրոպայի գետեր Կատեգորիա:Ատլանտյան օվկիանոսի ավազանի գետեր
Անյոլո դի Պոլո
Անյոլո դի Պոլո (Agnolo di Polo), ),Վերածննդի դարաշրջանի իտալացի քանդակագործ և նկարիչ։
Կենսագրություն
Անյոլո դի Պոլոն պատկանում է հայտնի քանդակագործների գերդաստանին․ նրա պապ Անյոլո դի Լիպպո դի Պոլլոն աշխատում էր Ֆլորենցիայի մայր տաճարի գմբեթի շինարարությունում, որպես օգնական և վերցրել էր իր համար անուն՝ դե Վետրի (de’Vetri), որը հետո դարձավ իր հետնորդների անունը։ Անյոլո դի Պոլոյի հայրը զբաղվում էր դիմակների արտադրությամբ և ուներ իր սեփական արտադրությունը Ֆլորենցիայում, քանդակագործի եղբայրը՝ Դոմենիկոն, թանկարժեք քարերի և մեդալների վրա փորագրող վարպետ էր։
Հայտնի «Կենսագրություններ»-ի հեղինակ Ջորջո Վազարին գրել է, որ Անյոլո դի Պոլոն եղել է Անդրեա դել Վերոկկիոյի աշակերտը, սովորել է նաև Լորենցո դի Կրեդիի, Պիետրո Պերուջինոյի և Լեոնարդո դա Վինչիի մոտ, ավելացնելով՝
Հաշվի առնելով նկարչի ծննդյան օրը և այն, որ Վերոկկիոն թողել է Ֆլորենցիան 1482 թվականին, կարելի է եզրակացնել, որ փաստորեն Անյոլոյի ուսումը կիսատ է մնացել։ Թերևս նա շարունակել է իր ուսումն այն արվեստանոցում, որը պատկանում էր Լորենցո դի Կրեդիին։
Անյոլո դի Պոլոյի ամենահայտնի աշխատանքներն են՝
Անյոլո դի Պոլոն նաև «San Zanobi» աշխատանքի հեղինակն է, որը վերագրվում է 1514 կամ 1526 թվականին։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալացի նկարիչներ Կատեգորիա:Իտալացի քանդակագործներ
Սուրբ Գալլի վանքի գրադարան
Սուրբ Գալլի վանքի գրադարան (Stiftsbibliothek St. Gallen), ամենահին գրադարանը Շվեյցարիայում։ Հիմնադրվել է Սուրբ Գալլի վանքի առաջին աբբայի՝ Սուրբ Օտմարի կողմից 8-րդ դարի սկզբում։ Սանկտ Գալլենյան վանքի գրադարանը համարվում է Եվրոպայի հնագույն գրքերի և ձեռագրերի ամենանշանավոր պահոցներից մեկը  ։
Գրադարանը պարունակում է  2100 ձեռագիր, որոնք թվագրվում են 8-15-րդ դարերին, (օրինակ՝ «Նիբելունգների երգը» ձեռագիրը) և 1650 ինկունաբուլներ։ Գրադարանի ֆոնդերում պահվում է մոտ 160 հազար օրինակ  գիրք։ Գրադարանը բաց է հանրային այցերի համար։ Մինչև 1900 թվականը հրատարակված գրքերը սպասարկվում են հատուկ ընթերցասրահում։ Գրադարանի գլխավոր սրահը կառուցված է ռոկոկո ոճով  ։
1983 թվականին գրադարանը Սուրբ Գալլի վանքի հետ միասին ընգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկի մեջ։ 20-րդ դարում գրադարանի առավել արժեքավոր երաժշտական ձեռագրերը տպագրվել են ֆաքսիմիլային եղանակով (հատկապես Paléographie musicale սերիայում)։
1990-ական թվականներին բացվել է վիրտուալ գրադարան, որտեղ թվայնացվել են կարևորագույն ձեռագրերը։
Ռազմական ստրատեգիա
Ռազմական ստրատեգիա կամ Ռազմական ռազմավարություն (հ․–հուն στρατηγία, stratēgós – ստրատեգոս, որ բառացի նշանակում է զորքը առաջնորդել, ռազմավարություն), պատերազմը վարելու հմտություն, ռազմական գործողությունները վարելու «հրամանատարական արվեստ», ռազմարվեստի բարձրագույն բնագավառ (էջ 69)։ Ընդգրկում է զինված ուժերը պատերազմի նախապատրաստելու, պատերազմը պլանավորելու և վարելու տեսական և գործնական հարցեր, ուսումնասիրում պատերազմի օրինաչափությունները, հանդիսանում է ռազմական գործի բաղկացուցիչ մասը, մշակում է ստրատեգիական գործողություններ նախապատրաստելու և վարելու եղանակները, որոշում ռազմաճակատների, նավատորմների և բանակների նպատակներն ու խնդիրները և այլն՝ նպատակային ուժի կիրառման կամ բռնության սպառնալիքով թիրախային քաղաքական նպատակներով ։
Ստուգաբանություն
Առաջացել է հունարեն strategos, ստրատեգոս բառից, իսկ στρατηγία, ստրատեգիա տերմինը կիրառության մեջ է մտել 18–րդ դարի ընթացքում ձեռք բերելով նեղ իմաստ, որպես «գեներալի արվեստ» կամ հրամանատարական արվեստ կամ զորքի «տեղակայման արվեստ» ։
Ռազմական ռազմավարության տեսություն
Ռազմավարությունը ներառում է պատերազմին նախապատրաստվելու արվեստի և զինված ուժերի (զորք) կառույցների հաջորդական գործողությունների միահամուռ, համակարգված աշխատանք ռազմավարական նպատակներին հասնելու համար ։ Ռազմավարությունը լուծում է թշնամու նկատմամբ հաղթանակի հասնելու համար ինչպես զինված ուժերի, այնպես էլ երկրի ողջ ռեսուրսների օգտագործման հետ կապված խնդիրներ։
Որոշ պետություններում ստրատեգիան բաժանվում է․ Ռուսական ռազմական գործում փոքր ստրատեգիան կոչվում է օպերատիվ արվեստ (ОИ), որը ստրատեգիայի և տակտիկայի միջև ընկած միջանկյալ ռազմարվեստ է և որի որոշումները բխում են ստրատեգիական որոշումներից։
Որպես ռազմագիտություն ստրատեգիան գիտելիք է տալիս իրավիճակային ռազմավարական գործողությունների վերաբերյալ։ Սակայն գիտելիքների իրագործումը ռազմավարից (հրամանատար, քաղաքական գործիչ) պահանջում է ստրատեգիական գիտելիքներից բացի անհատական ռազմավարական հատկանիշներ։
Անհնար է ռազմավար դառնալ միայն տեսական գիտելիքներով, քանի որ ստրատեգիան առնչվում է կիրառական ոլորտին և դրսևորվում է միայն պրակտիկ գործունեության մեջ։ Այդ իսկ պատճառով ստրատեգիան արվեստ է, որտեղ ստրատեգիական գիտելիքները գործիք են ռազմավարի ձեռքում։ Ռազմավարի անհատականությունը և հմտությունը ռազմավարության գլխավոր տարրերն են։
Ռազմական ստրատեգիան սերտորեն կապված է պետության քաղաքականության հետ և բխում է ռազմական դոկտրինայի (գաղափարախոսություն) պահանջներից։ Քաղաքականությունը ռազմական ստրատեգիայի առջև դնում է որոշակի խնդիրներ, իսկ ստրատեգիան ապահովում դրանց կատարումը։ Արդիական է մնում այս հին ասույթը․
Սակայն պարադոքս է․ այս պատրաստության մեջ չափից ավելի ջանալը կարող է թուլացնել իշխանության տնտեսական, հոգեբանական և քաղաքական բաղադրիչները՝ դրանով իսկ պատերազմ սանձահարել։
Պատմություն
Ռազական ռազմավարության հիմնական խնդիրներն անփոփոխ են մնում Հին Հռոմի և Բրիտանական կայսրության ժամանակներից ի վեր։
Հին աշխարհում
Հին աշխարհում պատերազմները կրում էին կարճաժամկետ արշավների բնույթ համեմատաբար ոչ մեծ տարածությունների վրա, բայց հետագայում Ալեքսանդր Մակեդոնացին (մ. թ. ա. 356-323), Հուլիոս Կեսարը (մ. թ. ա. 100-44), այլ զորավարներ սկսեցին ձեռնարկել երկարաժամկետ արշավներ դեպի հեռավոր վայրեր։
Ըստ Սուն Ցզիի
Սուն Ցզին (մ.թ.ա. 6-5-րդ դար) եղել է չինական գեներալ, ռազմական ստրատեգոս և փիլիսոփա։ Նրա «Երկ ռազմարվեստի մասին» գիրքը ։|Սուն Ցզի»}} ռազմավարության վերաբերյալ ամենավաղ գրված գիրքն է և շարունակում է մնալ այս թեմայի առավել կարևոր աշխատություններից մեկը։
Նա առանց բախումների՝ մանևրների կամ հակառակորդին հոգեբանական խառնաշփոթի մատնելու միջոցով հաղթանակի հասնելու կողմնակից է [էջ 84], որն այնքան էլ բնորոշ չէ Հին Չինաստանին։ Նա նաև հակառակորդի ուժերը ջլատելու և մաս առ մաս ջախջախելու կողմնակից է [էջ 95]։ Նա համարում է հարձակումը պատերազմող կողմի ուժի արտահայտություն, իսկ պաշտպանությամբ հնարավոր չէ հաղթանակի հասնել [էջ 87]։
Յուլիուս Ֆրոնտինոս
Ֆրոնտինուսը (մոտ 30 - 103 թվականներ) իր «Ստրատագեմաներ» աշխատությունում ներմուծեց «ստրատեգիկոն» տերմինը, որը նշանակում է ստրատեգաբանություն, այսինքն պատերազմ վարելու մեթոդներ։ Այն իրենից ներկայացնում է տակտիկական և հոգեբանական հնարքների համակարգված ժողովածու, որը կիրառվել է կոնկրետ իրավիճակներում ինչպես հին դարերի, այնպես էլ հեղինակի ժամանակաշրջանի տիրակալների և ռազմական հրամանատարների կողմից։ Ընդ որում այդ հնարքները նախապես մտածված չեն եղել, այլ կիրառվել են անսպասելի ստեղծված իրավիճակներում դրանցից խուսափելու կամ նույնիսկ իրենց օգտին շրջելու նպատակով ։
Ըստ Մին դինաստիայի
Մին կայսրության (1368–1644 թթ.) ընթացքում անհայտ հեղինակը գրել էսսե, որը հետագայում ճանաչում է ստացել որպես «36 ստրատագեմաներ» տրակտատ (հին հունարեն στρατήγημα, ստրատագեմա - «ռազմական խորամանկություն») անվամբ։ 36 թիվը սիմվոլիկ բնույթ է կրում և նշանակում է բազմակի, մեծ քանակություն ։ Սա ռազմավարական տեխնիկական գաղտնիքների և անուղղակի տակտիկական քայլերի ալգորիթմ է, խորամանկ գործողությունների հաջորդականություն, որն օգտագործվում է թաքնված թիրախներին հասնելու, առավելություններ ստանալու և նախաձեռնությունը գրավելու նպատակով, անպայման հաշվի առնելով հակառակորդի հոգեբանությունը, դիրքը, տիրող իրավիճակը և այլ իրավիճակային առանձնահատկություններ։ Այս հասկացությունը Չինաստանի կուլտուրայում գոյություն ունի ավելի քան երեք հազար տարի։
Արևմտյան պատմության մեջ
Արևմուտքում «ռազմավարություն» բառը, չնայած հին հունական ծագում ունի, բայց միայն 6-րդ դարի բյուզանդական գրականության մեջ այն օգտագործվել է ինչպես «հրամանատարին արտաքին և ներքին թշնամուց պաշտպանելու, թշնամուն պարտության մատնելու միջոց», այնպես էլ ռազմական տակտիկայի՝ մարտավարության հիերարխիկ հարցեր ։
Ըստ Լևոն VI Իմաստասեր
Բառը օգտագործվել է Բյուզանդական գրականության մեջ այս առումով, հատկապես Լևոն VI Իմաստասերի (866-912 թթ.) աշխատություններում որպես «ռազմարշավի արվեստ», որը ենթադրում է ի թիվս շատ այլ արվեստների կամ օժանդակ գիտությունների, պաշարման արվեստի, աշխարհագրության, ռազմական լոգիստիկայի և այլնի մարտավարություն։ Այդ ժամանակաշրջանում չի հիշատակվում որևէ լատինական համարժեք։ Միայն 1777 թվականին «ռազմավարություն» տերմինը առկա է Լևոն VI–ի աշխատությունների գերմաներեն թարգմանությունում ։ Գրեթե միաժամանակ Լևոն VI–ի աշխատությունները թարգմանվել են ֆրանսերեն և տերմինը կրել է ռազմարվեստ կամ ռազմագիտություն իմաստը ։
Միջնադարում
17-18–րդ դարերում եվրոպական զորքերը ձգտում էին պատերազմը շահել հմտորեն մանևրելով թշնամու հաղորդակցության միջոցների վրա, այդպիսով դժվարացնելով նրա բանակի մատակարարման գործը, նաև շրջափակման և նրա ամրոցների գրավման ճանապարհով։ Այս ռազմավարական ագրեսիային արժանի հակահարված տալու նպատակով հիմնական զորախմբերը տեղակայվում էին պետական սահմանների երկայնքով և ստեղծվում էին պաշտպանական ամրոցների համակարգ։
Պյոտր Ռումյանցևը (1725-1796 թթ.) և Ալեքսանդր Սուվորովը (1730-1800 թթ.) ստրատեգիական նպատակներն իրագործում էին ուժերը կարևոր ուղությունների վրա կենտրոնացնելով, վճռորոշ հարձակման, համարձակ մանևրների միջոցով։
Ըստ Նապոլեոնի
Նապոլեոնը (1769-1821 թթ.) ռազմավարությունը սահմանում է որպես «ժամանակի և տարածության օգտագործման արվեստ» ։ Նապոլեոնը վճռական էր գործում և ձգտում էր թշնամուն հաղթել մեկ՝ գլխավոր ճակատամարտով։ Նապոլեոնյան պատերազմներից հետո ռազմավարության ընկալումը հետզհետե բարդացավ։
Ըստ Կարլ Կլաուզևիցի
Կարլ Կլաուզևիցի (1780-1831 թթ.) «Պատերազմի մասին» աշխատությունը վերաբերվում է ստրատեգիական հետազոտություններին, որը հրատարակվել է հետմահու (1832-1834 թթ.)։ Ըստ Կլաուզևիցի «պատերազմը քաղաքականության շարունակությունն է այլ միջոցներով» ։ Ի տարբերություն Սուն Ցզիի, ռազմական տեսաբան Կլաուզևիցն իր պատերազմի հայեցակարգում ընտրում է ոչ թե «հակառակորդի մտահղացումների կոտրումը», այլ ճակատամարտը։ Նա մտցրել է վճռորոշ ճակատամարտի հասկացությունը, որից կախված է պատերազմի ելքը [էջ 393]։ Նա պատերազմական մի քանի հնարավոր սցենարներ դիտարկելով եկել է այն եզրակացության, որ լավագույնը հակառակորդի (որն առավել հաճախ համընկնում է զինված ուժերի հետ) ծանրության կենտրոնի վրա հարձակումն է և նրա ջախջախումը։ Այնուհետև անհրաժեշտ է գրավել երկրի մայրաքաղաքը, հետո հարձակվել նրա դաշնակիցների վրա [էջ 237]։
Պատերազմի ժամանակ բեկումնային պահն անվանում է հարձակման գագաթնակետ կամ կուլմինացիա, որին եթե չի հաջորդում ավելի մեծ ուժով հարձակումը, ապա ուժերը բավականացնում են պաշտպանական իրավիճակը պահելուն և խաղաղության կնքմանը սպասելուն, որին հաջորդում է բեկումը, ռեակցիան։ Այս ռեակցիայի ուժը սովորաբար զգալիորեն գերազանցում է դրան նախորդող հարվածի ուժին [էջ 310]։
20-րդ դար
19–րդ դարի երկրորդ կեսից զենքի կատարելագործման շնորհիվ զորքի մարտական հնարավորություններն ավելացան, երկաթուղին հնարավորություն ստեղծեց արագացնել զորքի, զենք-զինամթերքի տեղաշարժը, սպասարկումը, իսկ հեռագրական կապի շնորհիվ հեշտացավ տարբեր ուղություններով գործող զորքի կառավարումը։ Այս փոփոխությունների հետևանքով զարգացավ ռազմական տեսությունը։ 20-րդ դարը ռազմավարության նկատառումներում մեծ առաջընթաց գրանցեց, որը հանգեցրեց ռազմական ստրատեգիա եզրույթի լրջագույն վերաիմաստավորման։
Առաջին աշխարհամարտ։ Փորձ ու տեսություններ
Առաջին համաշխարհային պատերազմից առաջ եվրոպական երկրների մեծ մասի ստրատեգիական կոնցեպցիան կարճաժամկետ, ջախջախման պատերազմ վարելն էր։ Սակայն պատերազմը ձգձգվելով վերաճեց դիրքային հյուծիչ պատերազմի, և կողմերը երկար ժամանակ չէին կարողանում «դիրքային փակուղուց» դուրս գալու ելք գտնել։
Ալֆրեդ Շլիֆենը (1833-1913) Գերմանիայում զարգացրեց հզոր ստրատեգիական շարասյան ուժերի մեկ կամ երկու թևերին վճռական հարված հասցնելով հակառակորդին շրջապատելու և ոչնչացնելու տեսությունը, որը կոչվում էր «Կանների» տեսություն։ Այս տեսությունը իր տեսակով ջախջախման պատերազմի տեսություն էր։ Ֆերդինանդ Ֆոշը (ֆրանսերեն Ferdinand Foch, 1851-1929) Ֆրանսիայում ստրատեգիական գործողությունների հիմնական ձև համարում էր հարձակումը և պահանջում էր ուժերը ներքին օպերացիոն ուղղություններով կենտրոնացնելով հակառակորդի կարևորագույն խմբավորումներին ջախջախիչ հարված հասցնել։
Ըստ Լիդդել Հարթի
Լիդդել Հարթը (1895–1970) ռազմավարությունը սահմանում է որպես «ռազմական միջոցների բաշխման և կիրառման արվեստ՝ քաղաքականության նպատակների իրականացման համար» [էջ 335], խոսում է մեծ ռազմավարության (grand strategy) մասին` որպես առավելապես չբացահայտված ոլորտ (terra incognita), որն սպասում է հետազոտության և ընկալման» [էջ 322]։ Հարթն իր սկզբունքներն ամփոփել է «ոչ ուղղակի գործողություններ» արտահայտությամբ (հակառակորդի կամքը կոտրելու համար կիրառել ֆինանսական, դիվանագիտական, առևտրային ճնշում, նաև էթիկական ճնշում)։ Անուղղակի մոտեցման ռազմավարության առավելությունը հանկարծակիության, հոգեբանական խառնաշփոթի էֆեկտի միջոցով, առանց հակառակորդի հետ ուղղակի բախման մեջ մտնելու հաղթանակի ձեռքբերումն է։ Այս առումով անուղղակի մոտեցումը նման է Սուն Ցզիի փիլիսոփայությանը։ Սակայն, քանի որ ձեռք բերված առավելությունը ժամանակավոր բնույթ է կրում, ապա այս իմաստով անուղղակի մոտեցումն ամբողջական չի, հետևաբար հաղթանակի համար ուղղակի մոտեցումներ են պետք, այսինքն՝ ռազմական ուժի կիրառման վրա հիմնաված գործողություններ ։
Ռազմավարությունն ըստ Հովարդի
Մայքլ Հովարդի (Michael Howard, ծնված 1941 թվականին) ռազմավարությունը հենվում է զարհուրեցնելու, հարկադրելու և համոզելու (reassurance) վրա։ Առաջարկվում է ռազմական ուժի կիրառման ստրատեգիան նաև որպես միջոց այլ պետություններին վախեցնելու համար՝ հարկադրելով նրանց հրաժարվել որևէ քայլ ձեռնարկելուց կամ կապիտուլյացիայի ենթարկել։ Այդպիսով ռազմական ուժը կարող է փոխակերպվել կայուն և տևական խաղաղության։ Այս ռազմավարությունը հաջող կիրառություն է գտավ, երբ Մեծ Բրիտանիայի ռազմածովային նավատորմը ծովերի նկատմամբ վերահսկողություն սահմանելով գլոբալ անվտանգություն ապահովեց, որը փոխակերպվեց ընդհանուր խաղաղության ։ Նման օրինակ է 1999 թվականին ՆԱՏՕ-յի և հակամարտությունը Հարավսլավիայում։
Ռազմավարությունն ըստ Լյութվակի
Էդվարդ Լյութվակը (Edward Luttwack, ծնված 1942 թվականին) ռազմավարության ձև է համարում Հարաբերական մանևրի միջոցով (ֆիզիկական, հոգեբանական կամ կազմակերպական) հակառակորդի թույլ կողմերը բացահայտել, ուղղակի բախումից խուսափելով շարքից հանել հակառակորդի համակարգերը (հրամանատարական և կառավարման համակարգեր, գործող բանակ կամ նույնիսկ ռազմական դոկտրինը)։ Որոշ դեպքերում հարձակման կարող են ենթարկվել հակառակորդի տեխնիկական համակարգերը [էջեր 92-94]։
Պարադոքսային տրամաբանություն
Ռազմավարության տրամաբանությունը պարադոքսային է և ընդգրկում է․ Պարադոքսային տրամաբանությունը տարբերվում է բնական տրամաբանությունից նրանով, որ սովորական մարդկային գործունեության մեջ ընտրում ենք որակյալ ճանապարհը, սակայն «ռազմավարության կոնֆլիկտային ոլորտում վատ ճանապարհը լավն է համարվում հենց այն պատճառով, որ եթե վատն է, ուրեմն լավ պաշտպանված չէ կամ նույնիսկ առանց պաշտպանության է»։ Պարադոքսային տրամաբանությունն ապահովում է առավելություն, որը պատերազմի բնույթի հետևանքն է ։[էջ 4]։ Պարադոքսային վարքագիծը հանկարծակիությունը ապահովելու և մարտում առավելություն ձեռք բերելու նպատակ է հետապնդում։ Հանկարծակիության ապահովումը դառնում է ռազմավարության և նույնիսկ ռազմավարական գիտության մի ամբողջ ուղղության առանցքային տարրերից մեկը։
Սակայն կան իրավիճակներ, երբ ուղիղ տրամաբանական որոշումներն առավել ընդունելի են։ Եթե հակառակորդն այնքան է թուլացել, որ նրա ուժերը կարող են դիտարկվել որպես թիրախների պասիվ բազմություն, որոնք միևնույն ժամանակ նաև զրկվել են շարժունակությունից, ռազմավարության պարադոքսային տրամաբանությունը՝ անտեղի է։ Պետք է գործել բնական տրամաբանությամբ [էջեր 10-15, 17]։
Ըստ Մարտին վան Կրևելդի
Մարտին վան Կրևելդի (Martin van Creveld, ծնված 1946 թվականին) «Պատերազմի փոխակերպումը» մենագրությունը աշխատությունում գրում է, որ պատերազմն այլևս պետության ռացիոնալ քաղաքական ակտ չի հանդիսանում։ Պատերազմների նպատակներն այլևս սովորական չեն, և դրանք չեն վարվում դասական պատերազմների համար սովորական և բոլորի համար ընդունելի կանոններով ։ Արդի պատերազմն ընդունում է զանազան ձևեր, և Կլաուզևիցի եռամիասնության ձևը ընդամենը դրանցից մեկն է, ընդ որում՝ ոչ գերիշխողը։
Ըստ Լոուրենս Ֆրիդմանի
Միացյալ Թագավորության քաղաքագետ, ռամական պատմաբան Լոուրենս Ֆրիդմանը (Lawrence David Freedman ծնված 1948 թվականին) համարում է, որ «ռազմավարությունը սերտորեն կապված է նպատակների (քաղաքական) և միջնորդ գործակալների (ռազմական, տնտեսական, քաղաքական, և այլն) միջև հարաբերություններից։ Այն իշխանություն ստեղծելու արվեստ է ։
Խորհրդային տեսակետ
Ռազմական ստրատեգիան կապված է էկոնոմիկայի հետ, որոշվում է երկրի հասարակական-տնտեսական կարգով, ժողովրդի բարոյական հնարավորություններով։ Բուրժուական ռազմական ստրատեգիան ծառայում է իմպերիալիզմի դասակարգային շահերին, կապիտալիզմի ամրապնդման, պահպանման նպատակով պատերազմ նախապատրաստելու և վարելու նպատակներին։ Խորհրդային ռազմական ստրատեգիան բխում էր Խորհրդային Սոցիալիստական Կոմունիստական Կուսակցության և խորհրդային պետության քաղաքականությունից, մշակվում մարքսիզմ-լենինիզմի հիմքի վրա։ Խորհրդային Միության և սոցիալիստական մյուս պետությունների ռազմական ստրատեգիան ծառայում է աշխատավորների հեղափոխական նվաճումների պաշտպանության և ամբողջ աշխարհում խաղաղությունն ամրապնդելու գործին։ Ստրատեգիան առաջին համաշխարհային պատերազմում՝ «օտար հողում հզոր հարվածով, քիչ արյուն թափելով» թշնամուն ջախջախելն էր։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում Երրորդ Ռայխի «Բարբարոսա» ռազմական ռազմավարություն իրականացնելու Հիտլերի վերջնական նպատակը մնաց անհասանելի։ Հիմնական պատճառը Կարմիր բանակի ուժերի թերագնահատումն էր ։
Ըստ Արծրուն Հովհաննիսյանի
Ներկայումս Ռազմավարությունների և դրանց տարբեր մակարդակների հարաբերություններն ու դերերը զգալիորեն փոխվել են։ Ռազմավարությունների և դրանց ենթակա կատեգորիաների փոխհարաբերությունները ներկայումս կարելի է նկարագրել հետևյալ կերպ։
Սխեմայում պահպանված է կարևոր մի քանի սկզբունք։ Նախ այստեղ ոլորտները այնպես են դասավորված, որ հստակ երևա դրանց փոխկապակցվածությունը։ Ըստ էության, բոլորը բոլորի հետ ուղիղ ու անուղղակի կերպով կապ ունեն և միմյանց հետ հարաբերվում են միաժամանակ մի քանի կետով ու համապատասխանաբար նաև բաժանվում։ Գույներով երևում են նաև դրանց կապը և տարանջատման սահմանները։ Այս սխեման կազմված է նաև նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ ժամանակակից ռազմարվեստը ապրում է մեծ փոփոխությունների ժամանակաշրջան։ Ինտենսիվորեն վերանայվում են մարտավարության, օպերատիվ արվեստի և ռազմավարության սահմաններն ու հարաբերությունները։ Սխեման կազմելիս հաշվի է առնված նաև այն հանգամանքը, որ ժամանակակից գիտությունը, ռազմական և առհասարակ կառավարման արվեստում ուղղահայաց ենթարկվածության ու վերադասության մոդելի հետ զուգահեռ, դիտարկում է նաև հորիզոնական և փոխադարձ կապվածության կառավարման մոդելները։ Չորրորդ արդյունաբերական հեղափոխության դարաշրջանում ուղղահայաց ինստիտուտներին գալիս են առնվազն լրացնելու, եթե ոչ փոխարինելու, փոխադարձ կապվածության ինստիտուտները։