cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Assassin’s Creed II
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Assassin's Creed Կատեգորիա:Windows տեսախաղեր Կատեգորիա:Xbox One տեսախաղեր
Չափագրություն
Ըստ ճշգրտության և մանրամասնության՝ չափագրությունները հիմնականում ստորաբաժանում են՝ արձանագրային, ճարտարապետական, ճարտարապետական-հնագիտական տեսակների։
Գրականություն
Կատեգորիա:Չափագիտություն
Ուխտա (այլ կիրառումներ)
Ուխտա, կարող է վերաբերել՝
Կենտավրոսի ալֆա
Կենտավրոսի ալֆա (Alpha Centauri,, կրճատ՝ Alpha Cen կամ α Cen), Արեգակնային համակարգության ամենամոտ մոլորակային ու աստղային համակարգ, որը գտնվում է Արեգակից 4.37 լուսային տարի (1.34 պարսեկ) հեռավորության վրա։ Եռաստղ համակարգ է, բաղկացած երեք աստղերից՝ Կենտավրոսի ալֆա A (պաշտոնապես՝ Ռայջլ Կենտավրոս (Rigil Kentaurus)) , Կենտավրոսի ալֆա B (պաշտոնապես՝ Թոլիման (Toliman)) և Կենտավրոսի ալֆա C (պաշտոնապես՝ Կենտավրոսի Պրոքսիմա (Proxima Centauri)) ։
Կենտավրոսի ալֆա A-ն և B-ն արևանման աստղեր են (Դեղին թզուկ և Նարնջագույն թզուկ) ու միասին ձևավորում են Կենտավրոսի ալֆա AB կրկնակի աստղը։ Անզեն աչքով այս երկուսը դիտվում են որպես −0.27 տեսանելի աստղային մեծությամբ մեկ աստղ, որը Կենտավրոս հարավային համաստեղության ամենապայծառ աստղն է և երրորդ ամենապայծառը գիշերային երկնքում․ ամենապայծառ աստղերը Սիրիուսն ու Կանոպուսն են։
Կենտավրոսի ալֆա A-ն ունի արևից 1.1 անգամ ծանր զանգված և 1.519 անգամ ավելի լուսատվություն, իսկ ալֆա B-ն ավելի փոքր է ու թույլ՝ ունի արևի զանգվածի 0.907 և արևի լուսատվության 0.445 չափը ։ Աստղերի այս զույգը պտտվում է ընդհանուր ուղեծրի շուրջ՝ մեկ ամբողջական պտույտ գործելով 79.91 տարում ։ Նրանց էլիպսաձև ուղեծիրն էքսցենտրիկ է, այնպես որ A և B աստղերի միջև հեռավորությունը տատանվում է 35.6 աստղագիտական միավորից (AU) (որը հավասար է Պլուտոնի ու արեգակի միջև հեռավորությանը) մինչև 11.2 աստղագիտական միավոր (որը հավասար է Սատուրնի և արեգակի միջև հեռավորությանը)։
Կենտավրոսի ալֆա C-ն կամ Կենտավրոսի Պրոքսիման փոքրիկ ու աղոտ Կարմիր թզուկ է (M սպեկտրային դասակարգում)։ Անզեն աչքով անտեսանելի լինելով՝ Պրոքսիման 4․24 լուսային տարի (1․30 պարսեկ) հեռավորությամբ արևից ամենամոտ գտնվող աստղն է՝ մի փոքր ավելի մոտ, քան Կենտավրոսի ալֆա AB-ն։ Վերջիններիս և Պրոքսիմայի միջև հեռավորությունը մոտավորապես 13․000 աստղագիտական միավոր է (0․21 լուսային տարի), որը հավասար է Նեպտունի ուղեծրի շառավղի 430 անգամ բազմապատիկին։ Կենտավրոսի Պրոքսիմա b-ն երկրային խմբի մոլորակ է՝ էկզոմոլորակ, որը գտնվում է Կենտավրոսի Պրոքսիմայի բնակելիության գոտում և հայտնաբերվել է 2016 թվականին։
Անվանակարգություն
Կենտավրոսի ալֆան 1603 թվականին Յոհան Բայերի՝ համակարգին տված անվանակարգությունն է։ Այն կրում է ավանդական Rigil Kentaurus անունը, որն արաբերեն رِجْل القِنْطورُس (Ռիգլ ալ-Կինտուրուս) անվան լատինացված տարբերակն է և նշանակում է «կենտավրոսի սմբակ» ։ Անունը հաճախ կրճատվում է «Rigil Kent»-ի կամ նույնիսկ «Rigil»-ի, թեև վերջին անվամբ ավելի հայտնի է Օրիոն համաստեղության պայծառագույն աստղ բետան (Ռիգել) ։
Եվրոպական աղբյուրներում հանդիպող մեկ այլ՝ Թոլիման անունը, արաբերեն الظَّلِيمَان (aẓ-Ẓalīmān, ավելի հին աղբյուրներում՝ aṭ-Ṭhalīmān) բառի մոտարկումն է, որը նշանակում է «երկու արու ջայլամներ»․ անվանում, որն արաբ գիտնական Զաքարիա ալ-Քազվինին կիրառել է հարավային կիսագնդի Աղեղնավոր համաստեղությունում գտնվող Լյամբդա աստղի և Մյու աստղային համակարգի վերաբերյալ ։
Շրջանառված երրորդ անունն անհայտ ծագմամբ «Bungula»-ն է ։ Կարելի է ենթադրել, որ այն առաջացել է հունարեն β (բետա) տառի և լատիներեն «ungula» (սմբակ) բառի միավորումից ։
Կենտավրոսի ալֆա C-ն 1915 թվականին հայտնագործել է անգլիացի աստղագետ Ռոբերտ Թորբերն Էյթոն Ինեսը, որն էլ առաջարկել է «Proxima Centaurus» , լատիներեն՝ «Կենտավրոսին ամենամոտ աստղ» անունը։ Կենտավրոսի Պրոքսիման հետագայում ավելի լայն կիրառություն է ձեռք բերել և այժմ Միջազգային աստղագիտական միության կողմից համարվում է ընդունելի հատուկ անուն ։
2016 թվականին Միջազգային աստղագիտական միության՝ աստղերի անունների վրա աշխատող խումբը, որոշելով հատուկ անուններ շնորհել առանձին աստղերի, ոչ թե աստղային համակարգերի , հավանության է արժանացրել Կենտավրոսի ալֆա A-ն Rigil Kentaurus անվամբ, իսկ Կենտավրոսի ալֆա C-ն Proxima Centauri  անվամբ անվանակոչելը ։ 2018 թվականի օգոստոսի 10-ին Միջազգային աստղագիտական միությունը հավանության է արժանացրել Կենտավրոսի ալֆա B-ն Toliman  անվամբ կոչելը ։
Աստղային համակարգ
Կենտավրոսի ալֆան եռաստղ համակարգ է, որի գլխավոր երկու աստղերը՝ Կենտավրոսի ալֆա A-ն ու Կենտավրոսի ալֆա B-ն կրկնակի աստղեր են։ AB կամ ավելի հին՝ A×B անվանումը ցույց է տալիս, որ կրկնակի աստղերի համակարգի զանգվածային կենտրոնը հարաբերվում է բազմակի աստղային համակարգի ուղեկցող աստղին (աստղերին) ։ AB-C գրառումը վերաբերում է կենտրոնական կրկնակիության հետ կապված Կենտավրոսի Պրոքսիմայի դերին, որը խաղում է զանգվածային կենտրոնի ու հեռու գտնվող աստղի միջև ընկած տարածությունը։ Քանի որ C-ի ու A կամ B-ից յուրաքանչյուրի միջև հեռավորությունը նույնական է, AB կրկնակի համակարգը դիտվում է որպես մեկ ձգողական մարմին ։
Ուղեծրային հատկանիշներ
Կենտավրոսի ալֆա A և B աստղերի ուղեծրային պտույտը կազմում է 79.91 տարի ։ Նրանց ուղեծիրը չափավոր էքսցենտրիկ է․ e = 0.5179, որը նշանակում է, որ նրանց առավելագույն մոտեցումը կամ պերիկենտրոնը կազմում է 11․2 աստղագիտական միավոր, որը հավասար է արեգակի և Սատուրնի միջև տարածությանը, իսկ միմյանցից առավելագույն հեռացումը կամ ապոկենտրոնը կազմում է 35․6 աստղագիտական միավոր, որը հավասար է արեգակի և Պլուտոնի միջև հեռավորությանը ։ Ամենավերջին պերիկենտրոնը (մոտեցումը) տեղի է ունեցել 1955 թվականի օգոստոսին, հաջորդը կլինի 2035 թվականի մայիսին, իսկ ամենավերջին ապակենտրոնը տեղի է ունեցել 1995 թվականի մայիսին, հաջորդը կլինի 2075 թվականին։
Երկրագնդից նայելիս A և B-ի տեսանելի ուղեծիրը ցույց է տալիս, որ նրանց բաժանումն ու դիրքային անկյունը (PA) գտնվում են շարունակական փոփոխման մեջ իրենց ամբողջ ուղեծրի ընթացքում։ 2019 թվականին ուսումնասիրված աստղային դիրքերն անջատված են եղել 337.1° դիրքային անկյան մեջ 4.92 և 2020 թվականին աճել են 5.49 արքվայրկյանով 345.3°-ում ։  Ամենավերջին առավելագույն մոտեցումը տեղի է ունեցել 2016 թվականի փետրվարին 300° դիրքային անկյան մեջ 4.0 արքվայրկյանով ։ Այս աստղերի նկատելի առավելագույն տարանջատումը կազմում  է մոտավորապես 22 արքվայրկյան, իսկ նվազագույն հեռավորությունը՝ 1.7 արքվայրկյան ։ Ամենալայն տարանջատումը տեղի է ունեցել 1976 թվականի փետրվարին, հաջորդը կլինի 2056 թվականի հունվարին ։
Կենտավրոսի ալֆա C-ն մոտավորապես 13,000 աստղագիտական միավորով հեռու է գտնվում Կենտավրոսի ալֆա AB-ից, որը հավասար է 0․21 լուսային տարվա կամ արեգակի և Կենտավրոսի ալֆա AB-ի միջև հեռավորության մոտավորապես 5%-ին։ Մինչև 2017 թվականը դրա արագության և հետագծի չափումները չափազանց փոքր ճշգրտություն են ունեցել, ինչպես նաև թե քանի տարի է պետք պարզելու, արդյոք այն կապված է Կենտավրոսի ալֆա AB-ի հետ, թե ոչ։
Ճառագայթային արագության 2017 թվականի չափումները բավականաչափ ճշգրիտ էին ցույց տալու համար, որ Պրոքսիման ու AB-ն ձգողականորեն կապված են ։ Պրոքսիմայի ուղեծրային պտույտը կազմում է մոտավորապես 547,000 տարի, 0.50 ± 0.08 ապակենտրոնությամբ, որն ավելի էքսցենտրիկ է, քան Մերկուրի մոլորակի ուղեծրային պտույտը։ Պրոքսիման AB պերիկենտրոնին մոտենում է աստղագիտական միավորով, իսկ ապակենտրոնը տեղի է ունենում աստղային միավորով ։
Ֆիզիկական հատկանիշներ
ուսումնասիրությունները, ակտիվությունը և աստղային պտույտը  միասնականորեն հաստատել են, որ Կենտավրոսի ալֆա համակարգն արեգակի տարիքին է, կամ մի փոքր հին է դրանից ։ Կենտավրոսի ալֆայի աստղերի աստղային պարամետրերի լուրջ ուսումնասիրման վրա հիմնված աստղասեյսմոլոգիական վերլուծությունների արդյունքում տարիքային գնահատումները կազմել են 4.85 գիր, 5 գիր , 5.2 ± 1.9 գիր , 6.4 գիր և 6.52 գիր ։ Քրոմոսֆերային ակտիվության (կալցիում H & K արտազատումներ) հիման վրա արված աստղերի տարիքային գնահատումը կազմել է 4.4 ± 2.1 գիր (gyros, «պտույտ»), մինչդեռ գիրոքրոնոլոգիան նշել է 5 գիր ։ Աստղային էվոլյուցիայի տեսությունը ենթադրում է, որ երկու աստղերն էլ 5-6 միլիարդ տարով մի փոքր ավելի հին են արեգակից, ինչը վկայել են նրանց զանգվածն ու լուսապատկերային բնութագրիչները ։
Ելնելով ուղեծրի տարրերից՝ Կենտավրոսի ալֆա AB-ի ընդհանուր զանգվածը մոտավորապես հավասար է 2․0 արեգակի զանգվածին կամ դրա կրկնակիին ։ Առանձին աստղերի զանգվածները հավասար են համապատասխանաբար 1․09 արեգակի զանգված և 0․90 արեգակի զանգված, թեև վերջին տարիներին գրանցվել են ավելի ծանր զանգվածներ, ինչպես օրինակ՝ 1․14 արեգակի զանգված և 0․92 արեգակի զանգված կամ ընդհանուր՝ 2․06 արեգակի զանգված։ Կենտավրոսի ալֆա A և B-ն ունեն համապատասխանաբար +4.38 և +5.71 բացարձակ աստղային մեծություն։
Կենտավրոսի ալֆա A
Կենտավրոսի ալֆա A-ն, որը նաև հայտնի է որպես Ռայջլ Կենտավրոս, կրկնակի աստղերից գլխավորն է։ Այն արևանման, հիմնական հաջորդականության դեղնագույն երանգով աստղ է, որը պատկանում է G2 V սպեկտրային դասակարգմանը և արեգակից մի փոքր ավելի մեծ ու լուսավոր է, ինչպես նաև մոտավորապես 10 տոկոսով ավելի ծանր և ունի 22 տոկոսով ավելի մեծ շառավիղ ։ Երկնքի ամենապայծառ աստղերի մեջ (բացառությամբ արեգակի) չորրորդ ամենապայծառն է −0.01 տեսանելի աստղային մեծությամբ, որով զիջում է −0.05 տեսանելի աստղային մեծություն ունեցող Արկտուրին։
Մագնիսական դաշտը համեմատելի է արեգակի հետ և ցույց է տալիս աստղաբծերով պայմանավորված և աստղի պտույտի հետ փոփոխվող աստղային պսակի փոփոխականություն։ Սակայն 2005 թվականից ի վեր ակտիվության մակարդակն իջել է խորը նվազագույնի, որը նման է արեգակի պատմական մաունդերյան նվազագույնին։ Հնարավոր է նաև, որ այն կարող է ունենալ շատ երկար աստղային ակտիվության շրջափուլ և դանդաղորեն վերականգնվում է նվազագույն փուլից ։
Կենտավրոսի ալֆա B
Կենտավրոսի ալֆա B-ն, որը հայտնի է նաև որպես Թոլիման, երկրորդական դիրք է զբաղեցնում կրկնակի աստղերի մեջ։ Հիմնական հաջորդականության K1 V սպեկտրային դասակարգմամբ աստղ է, ավելի նարնջագույն գունավորմամբ, քան Կենտավրոսի ալֆա A-ն ։ Ունի արեգակի զանգվածի մոտավորապես 90 տոկոսն ու 14 տոկոսով փոքր տրամագիծ։ Թեև ունի ավելի թույլ լուսատվություն, քան A-ն, Կենտավրոսի ալֆա B-ն արտանետում է ավելի շատ էներգիա ռենտգենյան ճառագայթների խմբում ։ Նրա լույսի կորը տատանվում է կարճ ժամանակահատվածում, և եղել է առնվազն մեկ դիտարկված բռնկում ։ Կենտավրոսի ալֆա A-ից մագնիսականորեն ավելի ակտիվ է 8.2 yr տարով՝ համեմատած արեգակի 11 տարվա հետ և արեգակի պսակի լուսավորության՝ նվազագույնից մինչև գագաթնակետային տատանումների մոտ կեսի հետ ։ Տեսանելի աստղային մեծությունը +1.35 է, որը մի փոքր ավելի աղոտ է, քան Հարավային Խաչ համաստեղության Միմոզա աստղը ։
Կենտավրոսի ալֆա C (Կենտավրոսի Պրոքսիմա)
Կենտավրոսի ալֆա C-ն, որը հայտնի է որպես Կենտավրոսի Պրոքսիմա, փոքրիկ, հիմնական հաջորդականության M6 Ve սպեկտրային դասակարգմամբ կարմիր թզուկ է։ Ունի +15.60 բացարձակ աստղային մեծություն և ավելի քան 20,000 անգամ ավելի աղոտ է արեգակից։ Հաշվարկված զանգվածը կազմում է 0.1221 արեգակի զանգված ։ Արևին ամենամոտ աստղն է, բայց չափազանց թույլ է անզեն աչքով տեսնելու համար։
Դիտարկում
Անզեն աչքին Կենտավրոսի ալֆա AB-ն մեկ աստղ է երևում, որն ամենապայծառն է Կենտավրոս հարավային համաստեղությունում ։ Նրանց տեսանելի անկյունային տարանջատումը 80 տարվա մեջ տատանվում է 2 - 22 արքվայրկյանի միջև (անզեն աչքն ունի 60 արքվայրկյանի տարբերակելիություն), բայց երկուսն էլ հեշտորեն երևում են հեռադիտակով կամ փոքրիկ աստղադիտակով ։ Ունենալով −0.27 տեսանելի աստղային մեծություն՝ Կենտավրոսի ալֆան պայծառությամբ զիջում է միայն Սիրիուսին ու Կանոպուսին ։ Այն «հարավային ցուցիչների» արտաքին աստղն է , որն այդպես է կոչվում, որովհետև Կենտավրոսի բետայով անցնող գիծը , ընդամենը 4.5° դեպի արևմուտք , ցույց է տալիս դեպի Հարավային խաչ համաստեղությունը ։ «Ցուցիչները» հեշտությամբ տարբերակում են իրական Հարավային խաչը ավելի աղոտ Կեղծ խաչ աստերիզմից ։
29-րդ հարավային զուգահեռականում Կենտավրոսի ալֆան մայր չի մտնում և երբեք չի իջնում հորիզոնից ցած ։ 29-րդ հյուսիսային զուգահեռականում այն երբեք չի ծագում․ գտնվում է հարավային հորիզոնին շատ մոտ, երբ դիտվում է 29-րդ հյուսիսային զուգահեռականից դեպի հասարակած (Մեքսիկայի Էռմոսիլո և Չիուաուա քաղաքների մոտ, Գալվեստոնի, Ֆլորիդայի Օկալա քաղաքների և Իսպանիայի Կանարյան կղզիներում գտնվող Լանսարոտե կղզու մոտ), բայց միայն մի փոքր ժամանակ երկնոլորտով իր անցման ընթացքում, որը տեղի է ունենում ամեն տարի ապրիլի 24-ի կեսգիշերին ու հունիսի 8-ի տեղական ժամանակով երեկոյան ժամը 9-ին ։
Ինչպես Երկրից է երևում, Կենտավրոսի Պրոքսիման գտնվում է Կենտավրոսի ալֆա AB-ից 2.2° դեպի հարավ արևմուտք, որը Լուսնի անկյունային տրամագծի քառակի բազմապատիկն է ։ Կենտավրոսի Պրոքսիման 11.1 տեսանելի աստղային մեծությամբ մուգ կարմիր աստղ է նոսր աստղային դաշտի մեջ, որը տեսնելու համար բավարար է ընդամենը ոչ մեծ չափերի աստղադիտակը։ Փոփոխական աստղերի ընդհանուր գրացուցակում V645 Cen անունով գրանցված այս Լեյտեն 726-8 տեսակի բռնկվող աստղը կարող է հանկարծակի արագ պայծառանալ մինչև տեսողական ալիքի երկարության 0.6 մեծությամբ, որից հետո ընդամենը մի քանի րոպե անց հանգչել ։ Որոշ սիրողական և պրոֆեսիոնալ աստղագետներ պարբերաբար վերահսկում են բռնկումների դեպքերը`օգտագործելով կա՛մ օպտիկական, կա՛մ ռադիո աստղադիտակներ ։
2015 թվականի օգոստոսին տեղի են ունեցել աստղի՝ գրանցված ամենամեծ բռնկումները, որոնց արդյունքում օգոստոսի 13-ին այն սովորականից 8.3 անգամ ավելի պայծառացել է, տեսանելի աստղային մեծության B տիրույթում (կապույտ լույսի հատված) ։
Կենտավրոսի ալֆան գտնվում է G միջաստղային ամպի ներսում, և նրան ամենամոտ գտնվող հայտնի համակարգը Լուման 16 կրկնակի դարչնագույն թզուկ համակարգն է՝ 3․6 լուսային տարի կամ 1․1 պարսեկ հեռավորությամբ ։
Դիտարկման պատմություն
Կենտավրոսի ալֆան գրանցված է Պտղոմեոսի աստղային գրամատյանում։ Այնտեղ նկարագրված է աստղի խավարածրային կոորդինատները, սակայն դրանք հստակ չեն հասկացվում՝ 44° 10′ հարավ թե՞ 41° 10′ հարավ (ներկայումս խավարման լայնությունը կազմում է 43.5° հարավ, բայց Պտղոմեոսի ժամանակներից ի վեր աստղի սեփական շարժման հետևանքով նվազել է աստիճանի մի մասով)։ Պտղոմեոսի ժամանակներում Կենտավրոսի ալֆան տեսանելի է եղել Եգիպտոսի Ալեքսանդրիա քաղաքից 31° Հ աստիճանում, բայց առանցքային փոփոխության հետևանքով այժմ նրա թեքումը կազմում է –60° 51′ հարավ և այլևս չի կարող տեսանելի լինել այդ լայնության վրա։ Անգլիացի գիտնական Ռոբերտ Հյուսը եվրոպացի ուսումնասիրողների ուշադրությունը հրավիրել է Կենտավրոսի ալֆայի վրա՝ Կանոպուսի և Ախերնարի հետ, 1592 թվականին հրատարակված իր «Tractatus de Globis» աշխատության մեջ․
Կենտավրոսի ալֆա AB-ի կրկնակի բնույթը բացահայտվել է 1689 թվականի դեկտեմբերին Ժան Ռիչաուդի կողմից, երբ վերջինս Հնդկաստանի Պուդուչերի քաղաքում գտնվող իր կայանից դիտում էր անցնող գիսաստղը։ Այն հայտնաբերված երկրորդ կրկնակի աստղն էր Աքրուքսից հետո ։
Կենտավրոսի ալֆա AB-ի սեփական մեծ շարժումը հայտնագործել է սուրբ Հեղինեի կղզում դիտարկումներ կատարող Մանուել Ջոն Ջոնսոնը, որն այդ մասին տեղեկացրել է Աֆրիկայի Քեյփթաուն քաղաքի Թագավորական աստղադիտարանում աշխատող Թոմաս Հենդերսոնին։ Վերջինս հաշվարկել է Կենտավրոսի ալֆայի պարալաքսը՝ հիմնվելով AB համակարգի՝ 1832 թվականի ապրիլից մինչև 1833 թվականի մայիսը կատարված բազմաթիվ ճշգրիտ դիրքային դիտարկումների վրա։ Սակայն նա թաքցրել է իր ստացած արդյունքները, կասկածելով, որ ճիշտ լինելու համար դրանք չափազանց մեծ էին, սակայն ի վերջո հրատարակել է դրանք 1839 թվականին, որից առաջ՝ 1838 թվականին, Ֆրիդրիխ Վիլհելմ Բեսելը հանրայնացրել էր իր կողմից ճշգրտորեն որոշված Կարապ 61-ի պարալաքսը ։ Այս պատճառով Կենտավրոսի ալֆան երբեմն համարվում է հեռավորությունը չափված երկրորդ աստղը, քանի որ Հենդերսոնի աշխատանքը սկզբում ամբողջովին չի ընդունվել (Կենտավրոսի ալֆայի հեռավորությունը Երկրից մերօրյա հաշվարկներով հավասար է 4․396 լուսային տարու)։
1834 թվականին Ջոն Հերշելը կատարել է առաջին միկրոմետրական դիտարկումները, իսկ 20-րդ դարասկզբից չափումներն արվել են միջոցով ։
Մինչև 1926 թվականը Ուիլյամ Ստեֆան Ֆինսենը մոտավոր հաշվարկել էր ուղեծրի տարրերը, որոնք այժմ ընդունված են այս համակարգի համար ։ Ապագա բոլոր դիրքերն այժմ բավականաչափ ճշգրիտ են ։ Պուրբեի սանդղակը 2002 թվականին պարբերաբար կատարելագործել է նոր հրապարակված ուղեծրային տարրերի ճշգրտությունը ։
1915 թվականին Ռոբերտ Ինեսը հայտնագործել է Կենտավրոսի Պրոքսիման՝ աստղերի սեփական շարժումների ուսումնասիրման ընթացքում տարբեր ժամանակ վերցված ֆոտոպլաստիկայի երևակմամբ։ Այն արձանագրել էր աստղի սեփական մեծ շարժում և պարալաքս, որը չափով և ուղղությամբ նման էր Կենտավրոսի ալֆա AB-ին, ենթադրելով, որ Կենտավրոսի Պրոքսիման Կենտավրոսի ալֆա համակարգի մաս է, որը Երկրին մի փոքր ավելի մոտ է, քան AB-ն։ Գտնվելով արեգակից 4․24 լուսային տարի կամ 1․30 պարսեկ հեռավորության վրա՝ Կենտավրոսի Պրոքսիման նրան ամենամոտ աստղն է։
Կինեմատիկա
Կենտավրոսի ալֆայի բոլոր աստղերը երկնքի ֆոնին զգալի շարժում են ցուցաբերում, որը դարերի ընթացքում հանգեցրել է նրանց տեսանելի դիրքերի դանդաղ փոփոխությանը ։ Աստղերի սեփական շարժման մասին հին աշխարհի աստղագետները չեն իմացել, շատերը ենթադրել են, որ աստղերը մշտապես երկնոլորտի նույն դիրքում են, ինչպես նշված է փիլիսոփա Արիստոտելի աշխատություններում ։ 1718 թվականին Էդմունդ Հալլեյը պարզել է, որ որոշ աստղեր զգալիորեն տեղաշարժվել են իրենց հնադարյան աստղաչափական դիրքերից ։
1830-ական թվականներին աստղագետ Թոմաս Հենդերսոնը, վերլուծելով իր բազմաթիվ աստղաչափական դիտարկումները, հաշվարկել է մինչև Կենտավրոսի ալֆա ճշգրիտ իրական հեռավորությունը, որից հետո հասկացել է, որ հավանաբար այս համակարգն ունի բարձր սեփական շարժունակություն ։ Այս դեպքում տեսանելի աստղային շարժման համար օգտագործվել են 1751-1752 թվականների Նիկոլա Լուի Լակայլի աստղաչափական դիտարկումները տարբեր դարաշրջաններում չափված երկու դիրքերի միջև նկատված տարբերություններով։
Կենտավրոսի ալֆա AB-ի համար ծանրության կենտրոնի հաշվարկված տեղաշարժը կազմում է մոտավորապես 3620 միլի- (մավ) տարվա ընթացքում դեպի արևմուտք և 694 մավ/տ դեպի հյուսիս՝ ընդհանուր առմամբ 11° հյուսիսից արևմուտք ուղղությամբ կազմելով 3686 մավ/տ ։ Ծանրության կենտրոնի շարժը յուրաքանչյուր դարում կազմում է մոտավորապես 6.1 կամ 1.02° յուրաքանչյուր հազարամյակում։  Արագությունն արևմտյան ուղղությամբ 23.0 կմ/վ է, իսկ դեպի հյուսիս ուղղությամբ՝ 4.4 կմ/վ։ Սպեկտրասկոպիա օգտագործելով հաշվարկվել է միջին ճառագայթային արագությունը, որը դեպի արեգակնային համակարգ կազմել է մոտավորապես 22.4կմ/վ ։
Քանի որ Կենտավրոսի ալֆա AB-ն Երկրից նայելիս գտնվում է Ծիր Կաթինի հարթությունում, նրանց հետևում կան բազմաթիվ աստղեր։ 2028 թվականի մայիսի սկզբին Կենտավրոսի ալֆա A-ն անցնելու է մեր և մի հեռավոր կարմիր աստղի արանքով, և 45% հավանականություն կա, որ կդիտվի նաև ։ Առաջիկա տասնամյակներում այլ զուգադրություններ ևս լինելու են, որոնք թույլ են տալու իրականացնել աստղերի սեփական շարժման ճշգրիտ չափումներ և տեղեկություն են հաղորդելու մոլորակների մասին ։
Կանխատեսելի հետագա փոփոխություններ
Հաշվի առնելով համակարգի շարժման և ճառագայթային արագության հայտնի տվյալները՝ Կենտավրոսի ալֆան շարունակելու է զգալիորեն փոխել իր դիրքը երկնքում և աստիճանաբար պայծառանալու է։ Օրինակ՝ մեր թվարկության մոտավորապես 6 200 թվականին Կենտավրոսի ալֆայի իրական շարժումը հանգեցնելու է Կենտավրոսի բետայի հետ ծայրահեղ հազվադեպ պատահող առաջին մեծության աստղային զուգադրման՝ հարավային երկնքում ձևավորելով կրկնակի աստղ ։ Հետո անցնելու է Հարավային խաչ համաստեղության հյուսիսով, որից հետո շարժվելու է դեպի հյուսիս-արևմուտք ու վերև՝ դեպի ներկայիս երկնային հասարակածը և հեռանալու է գալակտիկական հարթությունից։ Մինչև մեր թվարկության 26 700 թվականը մերօրյա Հիդրա համաստեղությունում Կենտավրոսի ալֆան հասնելու է պերիհելիոնի 0․9 պարսեկ կամ 2․9 լուսային տարի հեռավորության, թեև դա կարող է տեղի ունենալ մեր թվարկության 27,000 թվականին, ինչպես վկայում են վերջին հաշվարկները ։ Ամենամոտ հաշվարկներով Կենտավրոսի ալֆան ձեռք կբերի −0.86 առավելագույն տեսանելի աստղային մեծություն, որը համեմատական է Կանոպուսի մերօրյա մեծությանը, բայց այդպես էլ չի գերազանցելու Սիրիուսին, որն աստիճանաբար պայծառանալու է հետագա 60 000 տարվա ընթացքում և շարունակելու է լինել Երկրից տեսանելի ամենապայծառ աստղը (արեգակից բացի) հետագա 210 000 տարիների ընթացքում ։
Կենտավրոսի Պրոքսիմա b
Կենտավրոսի Պրոքսիմա b-ն երկրային մոլորակ է, որն աստղագետների կողմից հայտնաբերվել է 2016 թվականին Եվրոպական հարավային աստղադիտարանում։ Ունի մինիմալ զանգված՝ 1.17 M⊕ (Երկրի զանգված) և պտտվում է Կենտավրոսի Պրոքսիմայից մոտավորապես 0.049 աստղագիտական միավոր հեռավորությամբ՝ ընկնելով այդ աստղի բնակելիության գոտու մեջ ։
Կենտավրոսի Պրոքսիմա c
Կենտավրոսի Պրոքսիմա c-ն պաշտոնապես հայտնագործվել և հաստատվել է 2020 թվականին և հավանաբար (super-Earth) կամ  (mini-Neptune) էկզոմոլորակ է ։ Ունի Երկրի զանգվածի 7 բազմապատիկ չափով զանգված և պտտվում է Կենտավրոսի Պրոքսիմայից մոտավորապես 1.49 աստղագիտական միավոր հեռավորությամբ, իսկ ուղեծրային պտույտը կատարում է 1․928 օրվա կամ 5․28 տարվա ընթացքում։ 2020 թվականի հունիսին ուղղակի պատկերի հայտնաբերմամբ պարզվել է, որ հնարավոր է մոլորակը շրջապատված լինի մեծ օղակաձև համակարգով   ։
Կենտավրոսի ալֆա Bb
2012 թվականին Կենտավրոսի ալֆա B-ի շուրջը Կենտավրոսի ալֆա Bb կոչվող մոլորակի հայտնագործում է արձանագրվել, սակայն 2015 թվականի նոր ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ ամենայն հավանականությամբ այն գոյություն չունի և պարզապես եղել է տվյալների վերլուծության խաբուսիկ արտեֆակտ  ։
Վարկածային մոլորակներ
Կենտավրոսի ալֆա համակարգում հնարավոր է գոյություն ունենան լրացուցիչ մոլորակներ, որոնք պտտվում են կա՛մ առանձին Կենտավրոսի ալֆա A-ի ու B-ի շուրջ, կա՛մ AB  կրկնակի աստղի շուրջ՝ ավելի մեծ ուղեծրով։ Քանի որ երկու աստղն էլ բավականաչափ նման են արեգակին (օրինակ՝ տարիքով և մետաղականությամբ), աստղագետներին հատկապես հետաքրքրում է Կենտավրոսի ալֆա համակարգի մոլորակների մանրակրկիտ ուսումնասիրությունը։ Մոլորակախույզ մի քանի պաշտոնական թիմ այս երկու պայծառ աստղերի շուրջ իրենց ուսումնասիրությունների մեջ օգտագործել են տարբեր ճառագայթային արագություններ կամ աստղային տարանցման մեթոդներ ։ Առայժմ բոլոր դիտումների ուսումնասիրությունները ձախողվել են դարչնագույն թզուկներ կամ գազային հսկաներ գտնելու հարցում ։
2009 թվականի համակարգչային մոդելավորումները ցույց են տվել, որ Կենտավրոսի ալֆա B-ի բնակելիության գոտու ներքին ծայրի մոտ հնարավոր է մոլորակ գոյություն ունենա, որն աստղից հեռու լինի 0.5 - 0.9 աստղագիտական միավոր։ Որոշ հատուկ ենթադրություններ, ինչպիսին է կարծիքը, թե Կենտավրոսի ալֆա զույգը հնարավոր է սկզբնապես ձևավորված լինի ավելի լայն տարանջատումով, իսկ հետագայում ավելի մոտեցած լինեն միմյանց (ինչը հնարավոր կլիներ, եթե նրանք կազմեին խիտ աստղային կուտակում), ընդունում են աստղից հեռու կուտակման բարենպաստ միջավայրի գոյությունը ։ Կենտավրոսի ալֆա A-ի շուրջ մարմինները կարող են ունենալ թեթևակիորեն ավելի մեծ ուղեծիր՝ պայմանավորված նրա ավելի մեծ ձգողականությամբ։ Բացի դրանից, Կենտավրոսի ալֆայի ուղեծրի շրջակայքում դարչնագույն թզուկների կամ գազային հսկաների բացակայությունն ավելի հավանական է դարձնում երկրային մոլորակների գոյությունը ։ Տեսական ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ ճառագայթային արագության վերլուծությունը կարող է մատնանշել վարկածային մոլորակի գոյության փաստը, որը կունենա 1․8 M ⊕ երկրի զանգված և կգտնվի Կենտավրոսի ալֆա B-ի բնակելիության գոտում ։
Բարձր ճշգրտության ճառագայթային արագությամբ մոլորակախույզ սպեկտրաչափով կատարված Կենտավրոսի ալֆա B-ի ճառագայթային արագության չափումները բավականաչափ ճշգրիտ էին, և կարող էին բացահայտել աստղի բնակելիության գոտում 4 M ⊕ Երկրի զանգվածով մոլորակի առկայությունը (որն ունենա ուղեծրային պտույտ P = 200 օր), բայց ոչ մի մոլորակ չի հայտնաբերվել ։
Ներկայիս գնահատումներով Կենտավրոսի ալֆայի շուրջ երկրանման մոլորակի հայտնաբերման հավանականությունը կազմում է կոպիտ հաշվարկներով 75% ։ Բնակելիության գոտիներում մոլորակների ճառագայթային արագության մեթոդով հայտնագործման դիտարկման շեմերը 2017 թվականի տվյալներով գնահատվել են Կենտավրոսի ալֆա A-ի համար մոտավորապես 50 M ⊕ Երկրի զանգված, Կենտավրոսի ալֆա B-ի համար 8 M ⊕ Երկրի զանգված, իսկ Կենտավրոսի Պրոքսիմայի համար՝ 0․5 M ⊕ Երկրի զանգված ։
Մոլորակների ձևավորման համակարգչաստեղծ մոդելները հնարավոր են համարում երկրային խմբի մոլորակների գոյությունը Կենտավրոսի ալֆա A և B երկուղեծիր մոլորակներում, սակայն ամենավերջին թվային ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ ուղեկից աստղի ձգողականությունը դժվար թե աստղերի կուտակումներ առաջացներ ։ Չնայած այս դժվարություններին և հաշվի առնելով սպեկտրային դասակարգման, աստղի տեսակով, տարիքով և ուղեծրերի հավանական կայունությամբ արեգակին նմանությունը՝ առաջ է  քաշվել տեսակետ, որ այս աստղային համակարգը կարող է ունենալ լավագույն հնարավորությունը ենթադրական մոլորակում այլմոլորակային կյանք ապահովելու համար  ։
Արեգակնային համակարգում Յուպիտերն ու Սատուրնը հավանաբար էական նշանակություն են ունեցել գիսաստղերի մուտքը դեպի համակարգի ներս արգելելու, ներքին մոլորակները ջրային աղբյուրով և սառցի այլ տեսակներով ապահովելու հարցում ։ Կենտավրոսի ալֆա համակարգում հավանաբար Կենտավրոսի Պրոքսիման է ազդել մոլորակային սկավառակի վրա համակարգի ձևավորման ժամանակ՝ Կենտավրոսի ալֆայի շրջակա տարածքը հարստացնելով ցնդող նյութերով ։ Սա հաշվի չէր առնվի, եթե օրինակ՝ Կենտավրոսի ալֆա B-ն պատահաբար ունենար A-ի շուրջ (կամ հակառակը) պտտվող գազային հսկաներ, կամ եթե Կենտավրոսի ալֆա A-ն և B-ն իրենք խանգարեին գիսաստղերին ներթափանցել միմյանց ներքին համակարգի մեջ, ինչպես Յուպիտերն ու Սատուրնն են ենթադրաբար արել արեգակնային համակարգում ։ Այդպիսի սառցե մարմիններ հավանաբար գտնվում են այլ մոլորակային համակարգերի Օորտի ամպի մեջ։ Երբ նրանց վրա ազդում է կա՛մ գազային հսկաների, կա՛մ կողքով անցնող աստղերի ձգողականությունը, այս սառցե մարմինների մեծ մասն սկսում է շարժվել դեպի աստղերը ։ Սա կիրառելի է նաև արեգակնային համակարգին Կենտավրոսի ալֆայի կամ այլ աստղերի մոտեցման դեպքում, երբ հեռավոր ապագայում Օորտի ամպն այնքան կքայքայվի, որ կմեծացնի ակտիվ գիսաստղերի քանակը ։
Բնակելիության գոտում գտնվելու համար Կենտավրոսի ալֆա A-ի շուրջ պտտվող մոլորակը պետք է ունենա 1 կամ 2 աստղագիտական միավոր չափով ուղեծրային շառավիղ, որպեսզի ապահովի նման մոլորակային ջերմաստիճաններ ու պայմաններ, որ ջուրը՝ հեղուկ վիճակում գոյություն ունենա։ Թեթևակիորեն պակաս լուսավոր և ավելի հով Կենտավրոսի ալֆա B-ի համար բնակելիության գոտին գտնվում է մոտավորապես 0.7 - 1․1 աստղագիտական միավորի միջև ։
Նպատակ ունենալով գտնել այսպիսի մոլորակների գոյության մասին վկայություններ՝ և՛ Կենտավրոսի Պրոքսիման, և՛ Կենտավրոսի ալֆա AB-ն ընդգրկվել են ՆԱՍԱ-ի «Tier 1» թիրախ աստղերի ցանկում, որը պետք է իրականացվեր նոր աստղադիտակի միջոցով։ Այս նոր սարքը հնարավորություն կտար հայտնաբերել Երկրագնդի եռակի զանգվածն ունեցող կամ էլ ավելի փոքր մոլորակներ երկու աստղագիտական միավոր հեռավորության շրջանակներում, սակայն ֆինանսական պատճառներով չեղարկվել է 2010 թվականին ։
Շուրջաստղյա սկավառակ
2007-2012 թվականների ընթացքում կատարված դիտարկումների ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ Կենտավրոսի ալֆա AB-ն շրջապատող 24 µm (միջ/հեռու-ինֆրակարմիր) գոտում կա արտանետումների մի փոքր ավելցուկ, որը կարելի է բացատրել որպես բարակ շուրջաստղյա սկավառակի կամ խիտ միջմոլորակային փոշու գոյության վկայություն ։ Ամբողջ զանգվածի հաշվարկված կշիռը կազմում է լուսնի զանգվածի -ից մինչև  աստիճանը, կամ արեգակնային համակարգության միջմոլորակային փոշու ամպի զանգվածի 10-100 անգամ բազմապատիկը ։ Եթե այսպիսի սկավառակ գոյություն ունենար երկու աստղերի շուրջ, ապա Կենտավրոսի ալֆա A-ի սկավառակը հավանաբար կլիներ կայուն 2.8 AU, իսկ Կենտավրոսի ալֆա B-ինը՝ 2.5 AU ։ Սա A-ի սկավառակը կդներ  ներսում, իսկ  B-ի արտաքին սկավառակի մի փոքր հատվածը՝ դրանից դուրս ։
Տեսարան այս համակարգից
Կենտավրոսի ալֆա AB-ից նայելիս երկինքը կունենա նույն տեսքն, ինչպիսին Երկրից նայելիս, այն տարբերությամբ, որ Կենտավրոսից չի երևալու իր ամենապայծառ աստղը։ Արևը երևալու է որպես +0.47 տեսանելի աստղային մեծությամբ դեղին աստղ․ մոտավորապես այնպիսի միջին պայծառությամբ, ինչպիսին է Երկրից երևացող Բետելգեյզեն։ Այն լինելու է Կենտավրոսի ալֆայի ներկայիս ուղիղ ծագման ու թեքման տրամագծորեն հակառակ կետում, արևելյան Կասիոպեայում և գերազանցելու է համաստեղության մնացած աստղերի պայծառությանը։ Եթե արևը տեղակայվի 3.4 տեսանելի աստղային մեծությամբ Էպսիլոն Կասիոպեայից դեպի արևելք, մոտավորապես «Սիրտ միգամածության» առջևում, ապա Կասիոպեայի աստղերի «W» դասավորվածությունը կունենա «/W» տեսք։
Այլ անուններ
Ժամանակակից գրականության մեջ «Ռայջլ Կենտ» (իր տարբերակներով հանդերձ) և «Թոլիման» անուններն են օգտագործվում որպես Կենտավրոսի ալֆայի խոսակցական այլընտրանքային անուններ (Միջազգային աստղագիտական միության հավանությամբ 2018 թվականի օգոստոսի 10-ին դարձել է Կենտավրոսի ալֆա B հատուկ անուն)։
«Ռայջլ Կենտ»-ը «Ռայջլ Կենտավրոս»-ի կրճատ ձևն է, որը երբեմն ավելի կրճատվելով դառնում է «Ռայջլ», թեև դա Օրիոնի β-ի (որը նույնպես կոչվում է «Ռիգել») հետ երկիմաստություն է ստեղծում։
«Թոլիման» անունը ծագել է պարսիկ աստղագետ Ալ Ֆարգանիի «Compendium» աշխատության՝ Յակոբուս Գոլիուսի կողմից 1669 թվականի հրատարակության հետ։ «Թոլիման»-ը արաբերեն الظلمان «ջայլամներ» բառի՝ Գոլիուսի կողմից լատինացված տարբերակն է, որը խորհրդանշում էր այն անունը, որի գլխավոր աստղը Կենտավրոսի ալֆան է   ։
19-րդ դարում Էլիջահ Հ․ Բուրիտն օգտագործել է այժմ ոչ գործածական «Bungula» անունը, որը հավանաբար կազմված է եղել «β» և լատիներեն «ungula» («սմբակ») բառերի միավորումից ։
Կենտավրոսի ալֆան ու բետան միասին ձևավորում են «հարավային ցուցիչները» կամ «ցուցիչները», քանի որ նրանք ուղղված են դեպի Հարավային Խաչ համաստեղության համանուն աստերիզմը ։
Չինական աստղագիտության մեջ 南門 («Եղջյուր») անվանումը վերաբերել է Կենտավրոսի ալֆայից ու Կենտավրոսի էպսիլոնից բաղկացած աստերիզմին, հետևաբար՝ Կենտավրոսի ալֆայի չինարեն անվանումը 南門二 է, որը նշանակում է «Եղջյուրի երկրորդ աստղ» ։
Վիկտորիա նահանգի ավստրալիական աբորիգենների վերգայա ցեղախմբի համար Կենտավրոսի ալֆան ու բետան հայտնի են եղել որպես «Bermbermgle» («Bram-bram-bult») ․ երկու եղբայրներ, որոնք հայտնի են եղել իրենց քաջությամբ ու կործանարարությամբ և որոնք նիզակով սպանել են «Tchingal»-ին («Էմու», Հարավային խաչ համաստեղության «Ածխի պարկ» միգամածություն) ։
Մշակույթում
Կենտավրոսի Ալֆան, լինելով Երկիր մոլորակին ամենամոտ աստղային համակարգը, շատ է օգտագործվել գրականության, կինոյի, երաժշտության և համակարգչային խաղերի մեջ։
Ապագա հետազոտություն
Կենտավրոսի ալֆան հանդիսանում է անձնակազմային կամ ռոբոտացված միջաստղային թռիչքների հնարավոր առաջին թիրախը։ Տիեզերանավերի ներկայիս տեխնոլոգիաներն օգտագործելով արևի ու Կենտավրոսի ալֆայի միջև հեռավորությունը հաղթահարելը կտևի մի քանի հազարամյակ, թեև «Breakthrough Starshot» գիտահետազոտական և ինժեներական նախագծում առաջարկված միջուկային շարժիչի կամ լազերային արևային առագաստի տեխնոլոգիան հնարավորություն կտա այն կրճատել մինչև մի քանի տասնամյակ ։ Այսպիսի թռիչքի նպատակը լինելու է այդ համակարգում հավանաբար գոյություն ունեցող մոլորակների մոտով թռչելն ու լուսանկարելը  ։ Կենտավրոսի Պրոքսիմա b-ի գոյության ուսումնասիրությունը, որի մասին 2016 թվականի օգոստոսին հայտարարել էր Եվրոպական հարավային աստղադիտարանը (ESO), հանդիսանալու է «Starshot» նախագծի նպատակներից մեկը ։
2017 թվականի հունվարին «Breakthrough Starshot» նախաձեռնող խումբն ու ESO-ն համագործակվություն են սկսել Կենտավրոսի ալֆա համակարգում բնակելի մոլորակներ հայտնաբերելու ուղղությամբ։ Ըստ պայմանավորվածության՝ նախաձեռնող խումբը ֆինանսավորում է ապահովելու, որպեսզի Չիլիում գտնվող Եվրոպական հարավային աստղադիտարանի «Շատ մեծ աստղադիտակի» VISIR (VLT պատկերագրիչ և սպեկտրոմետր՝ միջին ինֆրակարմիր հատվածի համար) գործիքն արդիականացվի, որը կմեծացնի համակարգում մոլորակներ հայտնաբերելու հնարավորությունը ։
Վարկածային մոլորակներ կամ հետազոտություն
Կատեգորիա:Դեղին թզուկներ Կատեգորիա:Աստղեր Կատեգորիա:Աստղային համակարգեր Կատեգորիա:Աստղագիտական մարմիններ
Քլաուդ շրջան (Կանզաս)
Քլաուդ շրջան (Cloud County), ԱՄՆ Կանզաս նահանգի 105 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.854 կմ² է, բնակչությունը՝ 10.268 մարդ (2000 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Քոնկորդիա բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1866 թ.։
Կատեգորիա:Կանզասի շրջաններ
Ուկրաինա (այլ կիրառումներ)
Ուկրաինա, կարող է վերաբերել՝
Դավիթ Բեկ կամավորական ջոկատ (այլ կիրառումներ)
Դավիթ Բեկ կամավորական ջոկատ, կարող է վերաբերել՝
Դավինոպոլիս (այլ կիրառումներ)
Դավինոպոլիս, կարող է վերաբերել՝
Բակուրի (Մարանիան)
Բակուրի (Bacuri), համայնք Բրազիլիայում՝ Մարանիան նահանգի կազմում։ Մունիցիպալիտետ, Մարանիան նահանգի հյուսիսային մարզում։ Մտնում է Լիտորալ Օսիդենտալ Մարանենսիի գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 16 824 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 788,062 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 21,3 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Մարանիան նահանգի բնակավայրեր
Սիռվեսյաեռ
Սիռվեսյաեռ կամ Սիռվե հրվանդան(Sõrve poolsaar), հրվանդան Էստոնիայի Սաարեմաա կղզու հարավում։ Երկարությունը կազմում է 32 կմ, իսկ առավելագույն լայնությունը 10 կմ։ Նրանից հարավ է գտնվում Իրբենյան նեղուցը, Բալթիկ ծովից Ռիգայի ծոց հիմնական անցումը։
Վարչական առումով այն կազմված է Սաարեմաա նահանգի Տոռգու և Սալմե շրջաններից։
Պատմականորեն հրվանդանը ունեցել է ռազմական կարևոր նշանակություն, գերակայելով Իրբենյան նեղուցը և Ռիգա քաղաքի նավահանգիստ տանող նավուղին։ 20-րդ դարի առաջին կեսում այստեղ տեղակայվել էին Ռուսական կայսրության առափնյա հրետանին մինչև 1917 թվականը և հետագայում Սովետական միության կողմից 1940-ից հետո։
Կատեգորիա:Բալթիկ ծով Կատեգորիա:Սաարեմաա Կատեգորիա:Էստոնիայի հրվանդաններ
Դավո (այլ կիրառումներ)
Դավո, կարող է վերաբերել՝
Ուոլտոն շրջան (այլ կիրառումներ)
Ուոլտոն շրջան, կարող է վերաբերել՝
Երախի լեռներ
Երախի լեռներ, լեռնաշղթա Հայաստանի Արարատի մարզում, Գեղամա լեռների հարավարևմտյան ճյուղավորություններից։ Երկարությունը 16 կմ է, ամենաբարձր գագաթը՝ Ալսար, որի բարձրությունը 1853 մ է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արարատի մարզի լեռնաշղթաներ
Աստերոիդների ցանկ (168901-169000)
Աստերոիդների ցանկ (168801-168900) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (169001-169100)
|}
Նիկիտինո (գյուղ, Սաֆոնովսկի շրջան)
Նիկիտինո (Никитино), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սաֆոնովսկի շրջանի կազմում։
Վելիկի Ժվանչիկ
Վելիկի Ժվանչիկ (Великий Жванчик), գյուղ Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Դունաևցիի շրջանում։
Նիկիտինո (գյուղ, Սաֆոնովսկի շրջան)
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 3 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սաֆոնովսկի շրջանի բնակավայրեր
Վելիկի Ժվանչիկ
2001 թվականի տվյալներով Վելիկի Ժվանչիկ գյուղում բնակվում էր 1 584 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 3907 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 405,43 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խմելնիցկիի մարզի Դունաևցիի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Քոֆի շրջան (Կանզաս)
Քոֆի շրջան (Coffey County), ԱՄՆ Կանզաս նահանգի 105 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 1.632 կմ² է, բնակչությունը՝ 8.865 մարդ (2000 թ. տվյալներով)։ Շրջկենտրոնն է Բարլինգտոն բնակավայրը։ Կազմավորվել է 1855 թ.։
Կատեգորիա:Կանզասի շրջաններ
(4270) Խուանվիկտորիա
(4270) Խուանվիկտորիա (Juanvictoria), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1975 թվականի հոկտեմբերի 1-ին Ֆելիքս Ագիլարի աստղադիտարանի կողմից Էլ Լիոնսիտոյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,367587 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9345 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,8007 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1330,63 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,270549 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 12,15° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1975 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ֆելիքս Ագիլարի աստղադիտարանի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Դավուդ (այլ կիրառումներ)
Դավուդ, կարող է վերաբերել՝
Ուորեն շրջան (այլ կիրառումներ)
Ուորեն շրջան, կարող է վերաբերել՝
Դար (այլ կիրառումներ)
Դար, կարող է վերաբերել՝
Երմիլովո (գյուղ, Վիբորգսկի շրջան)
Երմիլովո (Ермилово), գյուղ Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Վիբորգսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1100 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Լենինգրադի մարզի Վիբորգսկի շրջանի բնակավայրեր
Ախենի տաճար
Ախենի տաճար կամ Կայսերական տաճար (Aachener Dom, Aachener Münster, Kaiserdom), Ախենյան եպիսկոպոսության մայր տաճար, որտեղ դարեր շարունակ թագադրվում էին Հռոմեական կայսրության կայսրերը։ Գտնվում է Գերմանիայի Ախեն քաղաքում։ Համալիրի ամենահին ամենաարժեքավոր մասը Կառլ Մեծի կապելլան է՝ Կառլոս Մեծի (796 - 806) գերեզմանատունը։ Կապելան բյուզանդական ճարտարապետության ավանդույթներով ունի ութանկյուն տեսք՝ 31 մ բարձրությամբ և 32 մ տրամագծով։ Տաճարի արևելյան մասում գտնվում է գոթական ոճի վերին բաց հատվածը՝ նախատեսված երգչախմբի համար։
1978 թվականին ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում ։
Պատմություն
Տաճարի շինարարությունը սկսվել է 800-ական թվականներին։ Նրա կառուցման համար Կառլոս Մեծը մասնագետներ է հրավիրել հարավային երկրներից՝ Պապական մարզից, Բյուզանդական կայսրությունից գերմանական տարածքում մոնումենտալ քարե շինություն կառուցելու համար։
Պալատական կայսերական կապելլան, որը կառուցվել է մոտ 796 թվականին բյուզանդական ոճով Կառլոս Մեծի նախաձեռնությամբ, տաճարի կենտրոնն է հանդիսանում։ Այն ունի 31 մ բարձրություն և ութանկյուն գմբեթ, որը շրջապատված է երկհարկ բաց սյունաշարով։ Գմբեթը պահում են 8 սյուները։ Վերին հատվածի ութ կամարներում կրկնակ սյունաշարեր են, որոնք գեղազարդային բնույթ ունեն։ Երգչախմբի համար նախատեսված հատվածը կառուցվել է 1353-1414 թվականներին գոթական ոճով։ Ութանկյունը շրջապատող կապելլաների մեծ մասը գոթական ոճով է։
Նրա կենտրոնում կա քար, որի վրա արված է մակագրություն՝ «Carolo Magno»: Սակայն նրա տակ չի գտնվում Կառլոս Մեծի գերեզմանը, որը 1000 թվականին բացվել է Օտտոն III կայսեր պատվերով։ Նովալեզի վանքի տարեգրության համաձայն, որը մեզ է հասել 1048 թվականից, կայսեր աճյունը լավ պահպանված է եղել. նա նստած է եղել գահին, գլխին եղել է թագ, ձեռքին՝ գավազան, իսկ հագին եղել են կայսերական ճերմակ շորեր։ 1165 թվականին Կառլոս Մեծի թագադրման ժամանակ Ֆրիդրիխ I Շիկամորուսը պատվիրել է դարձյալ բացել կայսեր գերեզմանը։ Ամենայն հավանականությամբ, նա պատվիրել է կայսեր մասունքները տեղափոխել շքեղ զարդարված արկղի մեջ, որից էլ 1215 թվականին կայսր Ֆրիդրիխ II-ի հրամանով այն տեղափոխվել է գեղարվեստական արժեք ունեցող ավելի թանկարժեք արկղի մեջ։ Այս վերջին դագաղում, որ դրված է եղել վերին բաց հատվածի խորանում, կայսեր մնացորդներն իրենց հանգիստն են գտել մինչև 19-րդ դարի վերջը, ինչից հետո տեղափոխվել են խորան։ Դամբարանում հայտնաբերված կայսերական խորհրդանիշները 1798 թվականին տեղափոխվել են Վիեննա։ Մարմարե սպիտակ աթոռը, որի վրա իբր կայսերը գտել են նստած, հետագայում ոսկեզօծվել է և մինչև 1531 թվականը ծառայել որպես կայսերական գահ։ Ներկայումս այն գտնվում է ութանկյան վերևում։
Տաճարի հին կառույցը ժամանակի ընթացքում խիստ կերպարանափոխվել է տարբեր վերակառուցումների արդյունքում։ Հատկապես տուժել է խճանկարը, որը նախկինում զարդարել է գմբեթի առաստաղը, և որից 20-րդ դարի սկզբին պահպանվել են միայն փոքր հատվածներ։ 19-րդ դարի վերջին 1849 թվականին հիմնադրված «Կառլոս Մեծի միավորումը» (Karlsverein) իր առաջ նպատակ է դրել վերականգնելու ինչպես տաճարի ներսը, այնպես է արտաքինը. դա զգալիորեն հաջողվել է Ֆրիդրիխ Վիլհելմ IV-ի և Վիլհելմ I Հոհենցոլեռնի նյութական աջակցությամբ։ Ութանկյունները կրկին զարդարվել են մարմարե հրաշալի սյուներով, որոնք 1794 թվականին առևանգել են ֆրանսիացիները և կրկին վերադարձրել Փարիզի հաշտության պայմանագրից հետո։ Վերին բաց հատվածի 14 քանդակները դարձյալ վերստացել են իրենց նախկին շքեղ գունազարդումը։ Խճանկարի վերականգնումն ավարտվել է 1881 թվականին։ Վերին բաց հատվածի խորանի մոտ 1873 թվականի նոյեմբերի 18-ին օծվել է նոր խորանը։
Իր ավելի քան հազարամյա պատմության ընթացքում տաճարն անընդհատ վերաշինվել է, մասամբ ավերվել և կրկին վերականգնվել։ Նրա հետ կապված են լեգենդներ, մասնավորապես սագան այն մասին, որ շինարարության համար անհրաժեշտ գումարը վերցվել է սատանայից այն պայմանով, որ նա կստանա առաջինը տաճար մտնողի հոգին։ Այս լեգենդի համաձայն՝ քաղաքացիները դիմել են խորամանկության. նրանք առաջինը տաճար են բաց թողել մի գայլի, և ագահ սատանան արագ խլել է զոհին՝ հետագայում միայն հասկանալով խաբեությունը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Գերմանիայում Կատեգորիա:Գերմանիայի տաճարներ Կատեգորիա:Ռոմանական ճարտարապետություն
Խոստակ
Խոստակ (միջին պարսկ. խվասթաք-ունեցվածք, անշարժ գույք), ֆեոդալական պայմանական հողատիրության ձև պարթև Արշակունիների, Սասանյանների պետությունում և Հայաստանում։
Միջնադարյան Հայաստանում խոստակ է համարվել այն հողաբաժինը կամ անշարժ գույքը, որը խոշոր ֆեոդալները տվել են մանր ազնվականներին՝ զինվորական և այլ ծառայությունների դիմաց։ Խոստակ ստացողը կոչվել է խոստակդար։ Գոյություն են ունեցել նաև եկեղեցական խոստակներ, որոնք առաջացել են IV դարում։ Դրանց գերագույն սեփականատերը եկեղեցին էր, որը հոգևորականի եկեղեցական ծառայությունն ընդհատվելու դեպքում իրավունք ուներ ետ գրավել խոստակը։
Կատեգորիա:Կալվածատիրություն
Տատյանա Չեռնիգովսկայա
Տատյանա Չեռնիգովսկայա (Татья́на Влади́мировна Черни́говская, ), նեյրոկենսաբանության և հոգելեզվաբանության, ինչպես նաև գիտակցության տեության բնագավառի խորհրդային և ռուս գիտնական։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։ ՌԴ գիտության վաստակավոր գործիչ (2010) ։
Կենսագրություն
Տատյանա Չեռնիգովսկայան ծնվել է Լենինգրադում։ Ավարտել է Լենինգրադի պետական համալսարանի բանասիրական ֆակուլտետի անգլիական բանասիրության ամբիոնը։ Մասնագիտացած է փորձարարական հնչյունաբանության բնագավառում։ Մինչև 1998 թվականն աշխատել է ՌԳԱ Ի. Մ. Սեչենովայի անվան էվոլյուցիոն ֆիզիոլոգիայի և կենսաքիմիայի ինստիտուտում՝ մարդու ուղեղի ֆունկցիոնալ ասիմետրիայի և սենսորային համակարգերի համեմատական ֆիզիոլոգիայի լՌՌաբորատորիայում (առաջատար գիտաշխատող)։ Կուրչատովի անվան ինստիտուտի ազգային կենտրոնի փոխտնօրենն է։
1977 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն «Ձայնի ցածր հաճախականության ամպլիտիացիոն մոդուլացման և խոսքի ամպլիտիուլոդա-մոդուլյացիոն բնութագրերի մարդու ընկալման առանձնահատկությունները» թեմայով, 1993 թվականին՝ դոկտորական ատենախոսություն «Լեզվական և կոգնիտիվ ֆունկցիաների էվոլյուցիա. Ֆիզիոլոգիական և հոգելեզվաբանական ​​ասպեկտներ» թեմայով։ Կենսաբանական գիտությունների դոկտոր է, պրոֆեսոր (Սանկտ Պետերբուրգի պետական ​​համալսարանի բանասիրության ֆակուլտետ)։
Զբաղվում է ռուսախոս բանախոսների մտավոր խոսքի փորձարարական և կլինիկական հետազոտություններով։
Ճանաչում
2006 թվականին ընտրվել է Նորվեգիայի գիտությունների ակադեմիայի հումանիտար և հասարակական գիտությունների հատվածի փիլիսոփայության և բանասիրության օտարերկրյա անդամ։ 2010 թվականի հունվարի 9-ին ՌԴ նախագահի հրամանագրով արժանացել է «Ռուսաստանի Դաշնության գիտության վաստակավոր գործչի» պատվավոր կոչմանը ։ 2017 թվականին ՌԳԱ կողմից առաջադրվել է որպես Գիտության խթանման ոլորտում ունեցած նշանակալի ձեռքբերումների համար ոսկե մեդալի թեկնածու ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս հոգեբաններ Կատեգորիա:Ռուս լեզվաբաններ Կատեգորիա:Ռուս կենսաբաններ Կատեգորիա:Հոգելեզվաբաններ Կատեգորիա:Կոգնիտիվ հոգեբանություն Կատեգորիա:Կենսաբանական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Պրոֆեսորներ Կատեգորիա:ՌԴ գիտության վաստակավոր գործիչներ Կատեգորիա:Կին բանասերներ Կատեգորիա:Ռուս բանասերներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի դասախոսներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարանի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Ռուս գիտնականներ Կատեգորիա:Բանասիրական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի լեզվաբանության ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Orvieto (գինի)
Ներկայումս մեկ տարում վաճառվում է այս գինու մոտ 20 միլիոն շիշ։ 3000 հա գրանցված խաղողի այգիները մեկ տարում տալիս են գրեթե 150 000 հլ խաղող ։
Խաղող
Orvieto գինու արտադրության մեջ օգտագործվում է Գրեկետտո (Grechetto) սպիտակ խաղողը, որն ունի հունական ծագում և տարածված է հիմնականում Ումբրիայում։ 2003 թվականի նոր կանոնների համաձայն՝ Orvieto-ն պետք է պարունակի խաղողների հետևյալ չափաբաժինները․
Տարատեսակներ
Orvieto գինու տարբերակներից մեկը Orvieto Classico Campogrande-ն է․ սպիտակ չոր գինի տեղական Orvieto DOC Classico կատեգորիայից։ Այն արտադրվում է Castella della Salla ումբրիական տնտեսությունում, որը պատկանում է Անտինորիի ընտանիքին ։ Գինու առաջին արտադրումը եղել է 1932 թվականին, ինչպես «Orvieto DOC Classico», իսկ 1988 թվականին անվանն ավելացել է «Campogrande»։ Պրոկանիկո (Տրեբբիանո) խաղողի տեսակից արտադրությունը 60 % է, Գրեկետտոյից՝ 20 %, Վերդելոյից՝ 15 %, Դրուպեջիոյից՝ 2,5 %, Մալվազիայից՝ 2,5 %։ Թնդությունը տատանվում է 11,5 %-ից մինչև 12 %  ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Լացիո Կատեգորիա:Գինիներ Կատեգորիա:Ալկոհոլային խմիչքներ Կատեգորիա:Ըմպելիքներ
Ալսար
Ալսար, Ալախպեր, Ալաախպեր, Ալլաախպեր, Ալլաախպեր, Ալլահաքբար, լեռնագագաթ Հայաստանի Արարատի մարզում, Երախի լեռներում, Կաքավաբերդ գյուղից 11 կմ հարավ-արևմուտքում։ Տեղադրման կոորդինատներ 40.00676°N, 44.76011°W Ունի 1853 մ բարձրություն  ։ Հանդիսանում է լեռնաշղթայի ամենաբարձր գագաթը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի լեռնագագաթներ Կատեգորիա:Լեռնագագաթներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Արարատի մարզի լեռնագրություն
Ռուդկա (գյուղ, Ստարովիժևի շրջան)
Ռուդկա (Рудка), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Ստարովիժևի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1508 թվականին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Ստարովիժևի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1508 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ուոքեր շրջան (այլ կիրառումներ)
Ուոքեր շրջան, կարող է վերաբերել՝
Դարակ (այլ կիրառումներ)
Դարակ, կարող է վերաբերել՝
Բասենցի Ազոյան
Կենսագրություն
1970 թվականին ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը, 1971 թվականին՝ Մինսկի հակահետախուզական բարձրագույն դասընթացները, 1978 թվականին՝ Մոսկվայի հետախուզական ինստիտուտը, 1998 և 2000 թվականներին եղել է Ջ. Մարշալի անվան անվտանգության հետազոտությունների Եվրոպական կենտրոնի (Գերմանիա), 2002 թվականին՝ Հարվարդի համալսարանի (ԱՄՆ) Ջ. Քենեդիի անվան կառավարման քոլեջի դասընթացների ունկնդիր։ 1970-1972 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված ուժերում։ 1973-1980 թվականներին աշխատել է ԽՍՀՄ հետախուզության համակարգում, 1980-1983 թվականներին՝ Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում ԽՄՀՄ դեսպանության կցորդ, 1983-1986 թվականներին՝ Աֆղանստանում՝ փոխհյուպատոս։ 1992-1995 թվականներին՝ ՀՀ ԱԱ հետախուզության գլխավոր վարչության ղեկավար, 1995 թվականից՝ ՀՀ Զինված ուժերի գլխավոր շտաբի հետախուզության վարչության պետ-գլխավոր շտաբի պետի տեղակալ։ 1992-1994 թվականներին առաջադրանքներ է կատարել ՀՀ սահմանամերձ շրջաններում։
Մահացել է 2006 թվականի հունիսի 12-ին Երևանում։ Թաղված է Եռաբլուրում։
Պարգևներ
Կատեգորիա:Վաղատին գյուղում ծնվածներ Կատեգորիա:Հայ դիվանագետներ Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:ԵՊՀ շրջանավարտներ Կատեգորիա:Եռաբլուր պանթեոնում թաղվածներ Կատեգորիա:Գարեգին Նժդեհ մեդալակիրներ
Դեղձուտի վանք
Դեղձուտի վանք, Հայ առաքելական եկեղեցու վանք Հայաստանի Տավուշի մարզի Կիրանց (Գետաշեն) գյուղից հարավ-արևմուտք, Աճարկուտ գյուղից 9 կմ հվ-ամ, անտառում, անտառի խորքում, Դեղձուտ սարալանջին։ Այստեղից բացվում է անտառածածկ լեռների համայնապատկերը, իսկ նրա դիմաց, անդնդախոր ժայռի ծերպերին վեր է խոյանում պատմական Բերդաքարը՝ Մահկանաբերդի իշխանների երբեմնի ամրոցը։ Հուշարձանախմբի կառուցման և անցյալի մասին պատմական և այլ տեղեկություններ մեզ չեն հասել, սակայն հուշարձանների ոճից ելնելով, կարելի է վերագրել 13-րդ դարին, այդ թվագրությունը հաստատում են նաև մի քանի նվիրատվական արձանագրությունները։
Պատմություն
Դեղձուտի վանքը եղել է պատմական Հայաստանի Կայեն գավառի հոգևոր ու մշակութային նշանավոր կենտրոններից էր։ ճարտարապետական ձևերի կատարելությամբ, արտաքին հարդարանքի և զարդաքանդակների ճոխությամբ այս հուշարձանախումբը Մակարավանքի հետ միասին նշանավոր տեղ են գրավում հայ արվեստի պատմության մեջ։
Գլխավոր եկեղեցու դռան բարավորի վրա փորագրված է խաչ, որը զարդարված է բուսական ու երկրաչափական նուրբ քանդակներով։ Պողոս և Քաղաք վարպետների ստորագրությունը կրող մի յուրահատուկ խաչ֊քար կա վանքի մուտքի հյուսիսային կողմում։ Խաչքարը վաղուց ի վեր ընկել է պատվանդանից ու կոտրվել, բաժանվելով մի քանի մասի։ 1948 թվականին հուշարձանախումբը հետազոտող հնագետները բեկորները իրար միացնելով վերծանել են խաչքարի արձանագրության մեծ մասը, և պարզվել է, որ այն կանգնեցվել է վանքի շինարարության ժամանակ։ Վանքի հիմնադրման տեղեկություններում հիշատակված են երկու անուն առաջինը՝ սպասալար Աթաբեկ Սադունը (1260 - 1280 թթ.), իսկ մյուսը՝ Հաղբատի վանքի առաջնորդ Տեր-Հովհաննես Դ. (1257 - 1280 թթ.)։ Վանքի հիմնադիր Առաքել վարդապետի անունը Դեղձուտի այլ արձանագրությունների մեջ հիշատակվում է 1275 և 1292 թվականներին։ Նրա գերեզմանը գտնվում է եկեղեցու նախագավթում և թափված քարերի հարվածներից կոտրվել է շիրիմաքարը, բայց երկու տողանոց անթվակիր արձանագրությունը վերծանվում է լրիվ։ Դեղձուտի վանքը իբրև հոգևոր ու մշակութային կենտրոն իր ծաղկմանն է հասել հատկապես Մահկանաբերդի իշխան ամիրսպասալար Սադունի օրոք։ Հին ձեռագրերից հայտնի է, որ վանքը նաև գրչության օջախ էր Առաքել վարդապետի ժամանակ։ Ենթադրվում է, որ Դեղձուտը իբրև հոգևոր կենտրոն և. Գրչության օջախ շարունակել Է իր գոյությունը նաև հետագա դարերում։
Ճարտարապետություն
Դեղձուտի վանքը բաղկացած է գլխավոր եկեղեցուց, գավթից և երկրորդ եկեղեցուց։ Մոտակայքում գտնվում են բնակելի տների մնացորդները, մատուռը և գերեզմանատունը։
Անվան ծագում
Հուշարձանախմբի իսկական անունը հայտնի չէ։ Դրա մասին պատմական որևէ հիշատակություն չի հայտնաբերվել։