cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կենսաքիմիա
Անհրաժեշտ քիմիական տարրեր
Բնության մեջ բնական վիճակով հանդիպող 90 քիմիական տարրերից կյանքի գոյատևման համար անհրաժեշտ է մեկ քարորդից մի փոքր ավելի։ Հազվադեպ հանդիպող տարրերից մեծամասնությունը կյանքի համար անհրաժեշտ չեն (բացառություն են համարվում սելենը և յոդը)։ Կենդանի օրգանիզմների մեծամասնության մոտ չեն օգտագործվում երկու տարածված տարր, օրինակ՝ ալյումինը և տիտանը։ Բոլոր կենդանիներին անհրաժեշտ է նատրիում, իսկ որոշ բույսեր կարող են և առանց դրա։ Բույսերին անհրաժեշտ է բոր և սիլիցիում, իսկ կենդանիներին՝ ոչ (կամ անհրաժեշտ է ուլտրամիկրոսկոպիկ քանակով)։ Ընդամենը վեց տարր (այսպես կոչված մակրոտարրեր կամ օրգանոգեն տարրերը) կազմում են մարդու օրգանիզմի քաշի մինչև 99 %-ը։ Դա ածխածինն է, ջրածինը, ազոտը, թթվածինը, կալցիումը և ֆոսֆորը։ Բացի այս հիմնական վեց տարրերից, մարդուն անհրաժեշտ է փոքր կամ միկրոսկոպիկ քանակով ևս 19 տարրեր՝ նատրիում, քլոր, կալիում, մագնեզիում, ծծումբ, երկաթ, ֆտոր, ցինկ, սիլիցիում, պղինձ, յոդ, բոր, սելեն, նիկել, քրոմ, մանգան, մոլիբդեն, կոբալտ, և ինչպես ցույց է տրվել 2014 թվականին՝ բրոմ ։
Կենսամոլեկուլներ
Չորս հիմնական մոլեկուլների տեսակները, որոնց ուսումնասիրմամբ զբաղվում է կենսաքիմիան, դրանք ածխաջրերն են, ճարպերը, սպիտակուցները և նուկլեինաթթուները, ինչպես նաև նրանց հիբրիդները՝ պրոտեոգլիկանները, գլիկոպրոտեինները, լիպոպրոտեինները և այլն։ Շատ կենսամոլեկուլներ համարվում են պոլիմերներ (մակրոմոլեկուլներ), որոնց կառուցվածքային «բլոկերը» համարվում են ավելի փոքր կառուցվածք ունեցող մոլեկուլները։ Օրինակ, պոլիսախարիդները կազմված են պարզ շաքարներից, սպիտակուցները՝ ամինաթթուներից։ Կենսաբանական պոլիմերները հաճախ կազմում են միասին կոմպլեքսներ, որոնց կառուցվածքը թելադրվում է նրանց կենսաբանական գործառույթից ։ Կենդանի համակարգերի քիմիական հիերարխիայում մակրոմոլեկուլները ավելի բարձր են դասվում քիմիական տարրերից, ֆունկցիոնալ խմբերից և պարզ կենսամոլեկուլներից, իսկ հաջորդ հիերարխաներում՝ մետաբոլիկ ճանապարհներից, բջջիվ, բազմաբջիջ օրգանիզմներից և էկոհամակարգերից ։
Ածխաջրեր
Ածխաջրերը կազմված են մոնոմերներից, որոնք կոչվում են մոնոսախարիդներ, ինչպես օրինակ գլյուկոզը (C6H12O6), Ֆրուկտոզը (C6H12O6), դեզօքսիռիբոզը (C5H10O4)։ Երկու մոնոսախարիդների սինթեզի արդյունքում առաջանում է դիսախարիդ և ջրի մոլեկուլ։ Պոլիսախարիդները ծառայում են էներգիայի կուտակման աղբյուրներ (բույսերի մոտ օսլա, կենդանիների մոտ գլիկոգեն) և որպես կառուցվածքային մոլեկուլներ (օրինակ բույսերի մոտ բջջապատը կազմված է ցելյուլոզա պոլիսախարիդից, իսկ խիտինը մտնում է ցածրակարգ բույսերի, սնկերի և անողնաշարավորների (հիմնականում հոդվածոտանիների՝ միջատների և խեցգետնանմաններ եղջերաթաղանթի) բջջապատի մեջ ։
Ճարպեր
Լիպիդները (ճարպերը), որպես կանոն կազմված են գլիցերինի մոլեկուլներից, որին բարդ էսթերային կապերով միանում են մեկից (մոնոգլիցերիններ) մինչև երեք (տրիգլիցերիններ) ճարպաթթուներ։ Ճարպաթթուները բաժանվում են խմբերի ըստ ածխաջրային շղթաների երկարության և հագեցվածության աստիճանի (շղթայում առկա կրկնակի կապերի առկայությունից և քանակից կախված)։ Լիպիդները կենդանիների օրգանիզմներում ծառայում են որպես էներգակիր մոլեկուլներ։ Բացի դրանից նրանք ունեն տարբեր գործառույթներ, կապված բջջային ազդանշանների փոխանցման և լիպոֆիլային մոլեկուլների փոխանցման հետ ։
Սպիտակուցներ
Սպիտակուցները որպես կանոն մեծ մոլեկուլներ են՝ մակրոկենսապոլիմերներ։ Նրանց մոնոմերներն են հանդիսանում ամինաթթուները։ Օրգանիզմների մեծամասնությունը սպիտակուցներ սինթեզում են 20 տարբեր ամինաթթուներից։ Ամինաթթուները միմյանցից տարբերվում են այսպես կոչված R-խմբերով (ռադիկալային խմբերով), որոնց կառուցվածքը մեծ նշանակություն ունի սպիտակուցի եռաչափ մասերի կրճատման մեջ։ Ամինաթթուները միմյան հետ առաջացնում են պեպտիդային կապեր, որից ստացվում է պոլիպեպտիդ։ Ամինաթթուների հաջորդականության համեմատումը սպիտակուցներում թույլ են տալիս կենսաքիմիկներին որոշել երկու (և ավելի) սպիտակուցների հոմոլոգ լինելու աստիճանը ։
Կենդանի օրգանիզմներում սպիտակուցների գործառույթը ավելի բազմազան է, քան այլ կենսապոլիմերների՝ պոլիսախարիդների և նուկլեինաթթուների։ Այսպես սպիտակուց-ֆերմենտները կատալիզում են կենսաքիմիական ռեակցիաների ընթացքը և կարևոր դեր են խաղում նյութափոխանակության մեջ։ Որոշ սպիտակուցներ կատարում են կառուցվածքային կամ մեխանիկական գործառույթ, ձևավորելով բջջակմախքը, որը պահպանում է բջջի ձևը։ Սպիտակուցները կարոր դեր են խաղում նաև բջիջների ազդանշանային համակարգում, իմունային պատասխանի ժամանակ և բջջային ցիկլում։ Շատ սպիտակուցներ, ինչպես ֆերմենտները, այնպես էլ կառուցվածքային սպիտակուցները ստեղծում են կոմպլեքսային համակարգեր ոչ սպիտակուցային կենսապոլիմերների հետ։ Օլիգոսախարիդների հետ կոմպլեքսները կոչվում են (կախված սպիտակուցի և պոլիսասախարիդի համեմատական քանակի) գլիկոպրոտեիններ կամ պրոտեոգլիկաններ։ Լիպիդների հետ կոմպլեքսը կոչվում է լիպոպրոտեիններ ։
Նուկլեինաթթուներ
Նուկլեինաթթուն մակրոմոլեկուլի կոմպլեքս է, որը կազմված է պոլինուկլեոտիդային շղթայից։ Նուկլեինաթթուների հիմնական գործառույթը գենետիկական տեղեկատվության կոդավորումը և պահպանումն է։ Նուկլեինաթթուն սինթեզվում է մակրոէրգիկ մոնոնուկլեոզիդեռֆոսֆատներից (ԱԵՖ, ԳԵՖ, ԹԵՖ, ՑԵՖ, ՈՒԵՖ), որոնցից մեկը ադենոզինեռֆոսֆատն է (ԱԵՖ), որը համարվում է բոլոր կենդանի օրգանիզմների համար հիմնական էներգակիրը։ Ամենատարածված նուկլեինաթթուներից են համարվում դեզօքսիռիբոնուկլեինաթթուն (ԴՆԹ) և ռիբոնուկլեինաթթուն (ՌՆԹ)։ Նուկլեինաթթուներ կարելի է հայտնաբերել բոլոր կենդանի բջիջներում, էուկարիոտներից մինչև արքեաներ, ինչպես նաև վիրուսներ։
Այս կենսապոլիմերների խումբը «նուկլեինաթթու» անվանումը ստացել է հիմնականում գտնվելու վայրից՝ բջջակորիզ։ Այս մոլեկուլների մոնոմերները կոչվում են նուկլեոտիդներ։ Նուկլեոտիդները կազմված են երեք բաղադրիչներից՝ ազոտային հիմքից (պուրին կամ պիրիմիդին), մոնոսախարիդից (պենտոզի տեսակի) և ֆոսֆատային խմբից։ ԴՆԹ-ն և ՌՆԹ-ն տարբերվում են միմյանցից պետոզի տեսակով (ԴՆԹ-ում 2-դեզօքսիռիբոզ է, իսկ ՌՆԹ-ում ռիբոզ է), ինչպես նաև հնարավոր է ազոտային հիմքով տարբերվեն (այն ժամանակ երբ ադենինը, գուանինը և ցիտոզինը գտնվում են և՛ ԴՆԹ-ում, և՛ ՌՆԹ-ում, թիմինը գտնվում է միայն ԴՆԹ-ում, իսկ ուրացիլը՝ միայն ՌՆԹ-ում)։
Գրականություն
Կատեգորիա:Կենսաքիմիա Կատեգորիա:Կենսատեխնոլոգիա Կատեգորիա:Մոլեկուլային կենսաբանություն
Ալմաթի
Ալմաթի կամ նախկինում Ալմա Աթա (, Алма-Ата), Ղազախստանի խոշորագույն քաղաքը։ Բնակչությունը՝ ։
2007 թվականի հունիսին քաղաքն ավելացրել են աշխարհի ամենաթանկ քաղաքների ցանկի մեջ և որի մեջ Ալմաթին կանգնել է եռյակում ։
Կարգավիճակ
1927-1936 թվականներին Ալմաթին Ղազախստանի երկրորդ մայրաքաղաքն էր, 1991-1997 թվականներին դարձավ Ղազախստանի մայրաքաղաքը։ Ալմաթին Ղազախստանի ԽՍՀ խոշոր  արդյունաբերական կենտրոնն էր։ Չնայած քաղաքական և վարչական  կարգավիճակում կատարված փոփոխություններին, այն հանրապետության մշակութային և ֆինանսա-տնտեսական կարևոր կենտրոնն է և մինչև 2017 թվականը համարվում էր ամենահարուստ քաղաքը, իսկ երկրորդը Աստանան էր ։ 1997 թվականից մայրաքաղաք դարձավ Ախմոլան (1998 թվականի մայիսի 6-ից՝ Աստանան), իսկ Ալմա-Աթան ստացավ «Ղազախստանի հարավային մայրաքաղաք» կարգավիճակը։ Այդ ժամանակից ի վեր այս տերմինը հաճախ է օգտագործվում մամուլում և վերաբերվում է Ալմա-Աթային ։ 2006 թվականին, կյանքի որակի ուսումնասիրության համաձայն, որն անցկացվում է «Mercer» խորհրդատվական ընկերության կողմից, Ալմաթին զբաղեցրել է  183-րդ տեղը (2005-ի համեմատ մեկ դիրքով բարձր) ։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրություններ են անցկացվել 215 քաղաքներում։
Վարչական բաժանում
1936 թվականին Ղազախստանի գերագույն խորհրդի որոշմամբ Ալմաթայում ձևավորված էին չորս վարչական շրջաններ՝ Պրոլետարական, Լենինյան, Ստալինյան և Ֆրանսիական ։ Այնուհետև ավելացան կամ հին շրջանների հաշվին ձևավորվեցին ևս չորս շրջաններ։
Հայտնի մարդիկ
Պոլինա Լեդկովա-խոհարարական գրքերի հեղինակ, սննդի բլոգեր
Նատալյա Նազարովա-թատրոնի և կինոյի դերասանուհի
Դիմաշ Ադիլետ-գործարար, բլոգեր, հեռուստաշոուի մասնակից
Վլադիմիր Ժիրինովսկի-քաղաքական և պետական գործիչ
Իրինա Լինդտ-դերասանուհի
Պաշտոնական խորհրդանիշներ
Քաղաքն ունի պաշտոնական խորհրդանշաններ՝ զինանշան և դրոշ։
Զինանշան
Ալմաթիի զինանշանի հիմքը հարավ-արևելյան վահանի ձև ունի, որի վրա սպիտակ հովազն է՝ ութ ծաղիկներով խնձորենու ճյուղը բռնած։ Այդ ծաղիկները խորհրդանշում են քաղաքի ութ շրջանները։ հովազը վստահ քայլքով առաջ է ընթանում, աջ թաթը բարձրանում է հաջորդ քայլի համար, սակայն գլուխը հետ շրջված է, ինչը ցույց է տալիս ժամանակակից քաղաքների զարգացման շարունակականությունը։ Հիմնական ֆոնի վրա պատկերված է Զաիլյան Ալատաուի լեռան ձնառատ գագաթը, որի փեշերին տարածվում է քաղաքը։ Զինանշանի ընդհանուր ֆոնը Ղազախստանի դրոշի գույնն է՝ երկնագույն։
Դրոշ
Դրոշը կարմիր եզրագծերով սպիտակ գործվածքի վրա զինանշանի պատկերն է, որի երկարության և լայնության միջև 1:2 հարաբերությունն է։
Ծանոթագրություններ
* Կատեգորիա:Նախկին մայրաքաղաքներ Կատեգորիա:Վերանվանված քաղաքներ Կատեգորիա:1854 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Մետաքսի ճանապարհի բնակավայրեր
Վիլասանտա
Վիլասանտա (Villasanta)` քաղաք Իտալիայում, գտնվում է Լոմբարդիա մարզում` Մոնցա և Բրիանցա գավառում։
Բնակչությունը 13 210 (2004-ի տվյալներով) մարդ է։ Բնակչության միջին խտությունը՝ 3238 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 4 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 20058։ Հեռախոսային կոդը՝ 039։
Կոոպսի
Կոոպսի (Koopsi), գյուղ Էստոնիայի Տարտումաա նահանգի Ռաննու շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 33 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Տարտումաա նահանգի Ռաննու շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Խոջալուի արյունահեղության զոհերի հուշարձան (Բեռլին)
Ստեղծման պատմություն
Նկարիչ Սալհաբ Մամեդովի կարծիքով հուշարձանի ստեղծման նախագիծը պատկանում է չորս հեղինակների։ Շնորհիվ Բեռլինում բնակվող իրենց նախագծի համախոհների, ինչպես նաև Ադրբեջանի մշակույթի և զբոսաշրջության նախարարության աջակցության սկսվեց արյունահեղության զոհերի հավերժացման գործընթացը։ Հուշարձանը իրենից ներկայացնում է երեք մարդու կերպար՝ հայր, մայր և որդի ։
Հուշարձանի բացում
Հուշարձանի բացումը տեղի ունեցավ 2011 թվականի մայիսի 30-ին ։ Բացման արարողությանը մասնակցել է Շտեգլիս-Ցելենդորֆ շրջանի ղեկավար Նորբերթ Քոպը, Ադրբեջանի մշակույթի և զբոսաշրջության նախարարի տեղակալ Ադալյատ Վելիևը, Գերմանիայի ադրբեջանական համայնքի ներկայացուցիչներ, գերմանացիներ, Ադրբեջանի գիտության և մշակույթի հայտնի ներկայացուցիչներ։ Հավաքվածների առջև ելույթ ունեցան Շտեգլիս-Ցելենդորֆի կրթության, մշակույթի և քաղաքացիների սպասարկման խորհրդական Կերսթին-Ուլրիխ Կոտովսկին, Գերմանիայում Ադրբեջանի դեսպան Փարվիզ Շահբազովը և հուշարձանի հեղինակ Իբրահիմ Ահրարին ։
Նկարագրություն
Հուշարձանը իրենից ներկայացնում է երեք բրոնզե քանդակ, որոնք իրենցից ներկայացնում են հայր, մայր և որդի, և խորհրդանշում «ժողովուրդների հետագա խաղաղ համակեցության հույս» ։ Հուշարձանի վրա ադրբեջաներենով գրված է «Խոջալու» (Xocalı) բառը։ Պավանդանի վրա փակցված է ցուցանակ, որի վրա առկա է հետևյալ գրությունը՝
Նվեր Շտեգլիս-Ցելենդորֆին. Ակիֆ Ասկերով, Սալհաբ Մամեդովը, Ալի Իբադուլաև, Իբրահիմ Ահրարի
Հուշարձանի համահեղինակ Իբրահիմ Ահրարի ասելով՝ հուշարձանի ստեղծման գաղափարն առաջացավ իր մոտ, երբ ինքը ցանկանում էր ստեղծել քանդակ և նվիրել քաղաքին, որը «իրեն հնարավորություն է տվել ամբողջովին նվիրվել մշակույթին» ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բեռլինի հուշարձաններ Կատեգորիա:Ադրբեջանի պատմություն
Էլեն Արթուր
Էլեն Լյուիս Հյորնդոն Արթուր, ԱՄՆ նախագահ Չեսթեր Արթուրի կինը։
Կենսագրություն
Էլեն Հյորնդոնը ծնվել է Կալպեպեր քաղաքում՝ ռազմածովային սպա Վիլյամ Լյուիս Հյորնդոնի ընտանիքում, ով հայտնի է դարձել 1857 թվականին, երբ փոթորիկի ժամանակ նա փրկել է «Կենտրոնական Ամերիկա» նավի անձնակազմին և ուղևորներին, ինչպես նաև Ֆրենսիս Էլիզաբեթ Հանսբորո Հյորնդոնինн ։ Էլենը նաև ԱՄՆ-ի ռազմածովայի ուժերի կոմանդեր Մեթյու Ֆոնտեյն Մորիի զարհունի էր ։
Սիրավեպ և հարսանիք
Էլեն Հյորնդենը Չեսթեր Արթուրի հետ ծանոթացել է 1856 թվականին Նյու Յորքում՝ իր զարմիկ Դեբնի Հյորնդոնի միջոցով։ Կարճ սիրահետումից հետո Արթուրը Նյու Յորքի Սարատովա Սփրինգս հյուրանոցում առաջարկություն է արել նրան։
1859 թվականի հոկտեմբերի 25-ին Նյու Յորքի Կելվերի եպիսկոպոսական եկեղեցում տեղի ունեցավ Էլեն Հյորնդոնի և Չեսթեր Արթուրի հարսանիքը։ Հարսանիքը եղել է Էլենի հոր՝ Վիլյամ Լյուիսի ծննդյան օրը ։
Սանդին 2-րդ
Սանդին 2-րդ (Сандин 2-й, 2-се Санйын), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կույուրգազինսկի շրջանի կազմում։
Էլեն Արթուր
Սիրավեպ և հարսանիք
Ունենալով սոպրանո՝ Էլեն Արթուրը երգել է Նյու Յորքի Մենդելսոն-Գլի ակումբում։ Ամուսինների ամուր ամուսնությունը լարված էր Չեսթերի քաղաքական կյանքով և քաղաքացիական պատերազմով։ Այն ժամանակ, երբ ամուսինը Նյու Յորքի աշխարհազորում էր հակամարտության ժամանակ, Էլենը գաղտնի ցավակցել է Համադաշնությանը, որի կողմից կռվել են նրա հարազատներից շատերը ։
Սանդին 2-րդ
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 183 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կույուրգազինսկի շրջանի բնակավայրեր
Էլեն Արթուր
Երեխաներ
Չեսթեր Արթուրը և Էլեն Հյորնդոնը ունեցան երկու զավակ և դուստր ՝
Մահ
1880 թվականի հունվարին Էլեն Արթուրը, ով վատառողջ էր, համերգի ուղևորվելուց հետո մրսեց ։ Նրա մոտ զարգացավ թոքաբորբը և երկու օր անց՝ 1880 թվականի հունվարի 12-ին, տիկին Արթուրը մահացավ։ Նրան թաղել են Նյու Յորքի Օլբանի նահանգում գտնվող ընտանեկան դամբարանում ։
Նախագահի քույրը՝ Մերի Մաքելրոյը, ծառայել է որպես Առաջին տիկին և հոգ է տարել հանգուցյալի երեխաների մասին ։
Դավիթ Գրիգորյան (ֆուտբոլիստ)
Դավիթ Գրիգորյան, հայ ֆուտբոլիստ, խաղում է պաշտպանի դիրքում։
Էլեն Արթուր
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի առաջին տիկիններ Կատեգորիա:Թոքաբորբից մահացածներ
Դավիթ Գրիգորյան (ֆուտբոլիստ)
Ակումբային կարիերա
Իր պրոֆեսիոնալ կարիերան սկսել է 1999 թվականին, «Երևան» ակումբում։ Այդ նույն թվականին Դավիթը ևս խաղացել է լրացուցիչ 3 խաղ «Դվին» ակումբի կազմում։
2000 թվականից մինչև 2004 թվականը խաղացել է «Միկա» ֆուտբոլային ակումբում։ Անցկացրել է 96 խաղ և դարձել է 24 գոլի հեղինակ։ Դեբյուտային խաղը կայացել է 2000 թվականի ապրիլի 4-ին, «Զվարթնոց»ի դեմ խաղում։
2005 թվականին, անցկացրել է երկու մրցաշրջան Ղազախստանի «Եսիլ Բոգատիր» ֆուտբոլային ակումբի կազմում։ 2007 թվականին վերադարձել է «Միկա» ակումբ և խաղացել է մինչև 2009 թվականը։ 4 մրցաշրջան անցկացրել է «Ուլիս» ակումբում, դրանից հետո տեղափոխվել է «Արարատ» ակումբ։
2014 թվականի ամռանը Դավիթը նորից վերադարձել է «Միկա»։
Կարիերան ազգային հավաքականում
Դեբյուտը Հայաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքական տեղի է ունեցել 2004 թվականի փետրվարի 18-ին Հունգարիայի դեմ խաղում (0:2)։ Վերջին խաղը խաղացել է 2006 թվականի աշխարհի առաջնությունում, Ռումինիայի դեմ խաղում (2005 թվական, հունիսի 8)։ Ի վերջո, Գրիգորյանը ազգային հավաքականում անցկացրել է 8 խաղ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ‎ Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ
Էստոնիայի բռնազավթումը գերմանական ուժերի կողմից Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում
Ռազմական գործողություններին հաջորդում են բազմակողմ բանակցությունները, որոնք իրենց հանգուցալուծումն են ստանում Բրեստ-Լիտովսկում։ Ռուսաստանում տեղի ունեցած հեղափոխության արդյունքում իշխանության գլուխ եկած բոլշևիկները որդեգրում են նոր քաղաքական գաղափարախոսություն, իսկ ռուսական բանակի մասնակցությունն աշխարհամարտին ինքնին հակասում էր այդ գաղափարական արժեհամակարգերին։ Այսպիսով՝ Բրեստ-Լիտովսկի պայմանագրով Ռուսաստանը խայտառակ պայմաններով ընդունում է հաշտություն, որը բեկումնային է լինում Մերձբալթիկայի համար ։
1918 թվականի փետրվարի 18-ին գերմանական ուժերը ասպատակում են մայրցամաքային Էստոնիայի սահմանները՝ փետրվարի 21-ին արդեն գրավելով Հաապսալուն։ Զավթիչները զարգանում են իրենց ռազմավարական հաջողությունները և փետրվարի 22-ին օկուպացնում Վալգան, ապա նաև Հաապսալուն, Պյառնուն, Վիլյանդին։ Փետրվարի 24-ին զենքերը վայր է դնում Դորպատը (ներկայիս Տարտուն)։ Հանրապետության մայրաքաղաք Տալլինի (Ռևել) ռազմակալումը տեղի է ունենում փետրվարի 25-ին, որից անմիջապես հետո կայսերական զորախմբերը պաշարում են Էստոնիայի վերջին հենակետը՝ Նարվան (մարտի 4-ին)։ Այսպիսով, Առաջին համաշխարհային պատերազմի ընթացքում օկուպացված Էստոնիայում անկում է ապրում տասնամյակներ տևած հանրապետական կարգերը ։
Էստոնական հարցը իր լուծումը վերջնականապես գտնում է Բրեստ-Լիտովսկի բանակցությունների ժամանակ։ Գերմանական պատվիրակությունը երկար ժամանակ քննում է ռուսական կողմի ներկայացրած պայմանները և մշակում սեփական ծրագիրը, որը բխում էր իր իսկ շահերից։ Դրանք էին՝ միացնել Գերմանիային Մերձբալթիկան և մասնատել Լեհաստանը, «որպեսզի ղեկավարեն ոչ արիական ծագում ունեցող ազգերին»։ Բացի դա, Գերմանիան ձգտում էր պահպանել Ռուսաստանից գրավված տարածքները, որպեսզի օգտագործեր Ռուսաստանի տնտեսական ռեսուրսները։ Այսպիսով՝ պատերազմի արդյունքում Էստոնիայում, և մերձբալթյան մյուս երկրներում, հաստատվում է օկուպացիան վարչակարգ՝ Օբեր Օսթի դիկտատուրան։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Էստոնիայի պատմություն
Իրական գազ
thumb|400px|Իրական գազի [[իզոթերմների սխեման
Մուգ կապույտ կորեր – կրիտիկական ջերմաստիճանից ցածր իզոթերմները։ Կանաչ տեղամասեր - Մետաստաբիլ վիճակներ։
F կետից ձախ տեղամաս – սովորական հեղուկ վիճակ
FG – Հեղուկ և գազային փուլերի հավասարակշռություն
FA – Գերտաքացված հեղուկ
F′A - Բացասական ճնշման տակ գտնվող հեղուկ (p<0, ձգված հեղուկ)
CG – Գերսառեցված գոլորշի
G կետից աջ հատվածը - սովորական (նորմալ) գազ
FAB և GCB տեղամասերը հավասար են
Կարմիր կոր - կրիտիկական իզոթերմ
K – Կրիտիկական կետ
Բաց կապույտ կորեր - սուպերկրիտիկական իզոթերմներ]] Իրական գազ, գազ, որի հատկություններն էապես կախված են մոլեկուլների փոխազդեցությունից։ Սովորական պայմաններում, երբ մոլեկուլների փոխազդեցության միջին պոտենցիալ էներգիան շատ ավելի փոքր է դրանց միջին կինետիկ էներգիայից, իրական գազի և իդեալական գազի հատկությունները շատ քիչ են տարբերվում. այդ դեպքում իդեալական գազի համար սահմանված օրենքները կիրառելի են նաև իրական գազի համար։
Իրական գազի համար կիրառելի չէ իդեալական գազի վիճակի հավասարումը։ Իրական գազի և իդեալական գազի հատկությունների տարբերությունն առանձնապես զգալի է դառնում բարձր ճնշման և ցածր ջերմաստիճանի պայմաններում, երբ սկսում են դրսևորվել քվանտային երևույթները։
Տես նաև
Կատեգորիա:Գազեր Կատեգորիա:Թերմոդինամիկա
Կալդևո
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Ռյազանի մարզի Կլեպիկովսկի շրջանի բնակավայրեր
Լեզմո
Լեզմո (Lesmo), կոմունա Իտալիայում, գտնվում է Լոմբարդիա մարզի Մոնցա և Բրիանցա գավառում։
Բնակչությունը 6901 մարդ է (ըստ 2004 թվականի տվյալներով)։ Բնակչության միջին խտությունը՝ 1288 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 5, 15 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 20050։ Հեռախոսային կոդը՝ 039։
Արտաքին հղումներ
Բնակավայրի պաշտոնական կայք
Ասուրեթի (Թեթրի Ծղարոյի շրջան)
Ասուրեթի (ასურეთი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Քվեմո Քարթլիի մարզի Թեթրի Ծղարոյի շրջանում ։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 729 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Թեթրի Ծղարոյից հեռու է 20 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 978 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Թեթրի Ծղարոյի շրջան
Լեսկի (գյուղ, Նովոուկրաինկայի շրջան)
Լեսկի (Ліски), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Նովոուկրաինկայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Լեսկի գյուղում բնակվում էր 213 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Նովոուկրաինկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Կոոռաստե
Կոոռաստե (Kooraste), գյուղ Էստոնիայի Պիլվամաա նահանգի Կանեպի շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 46 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Պիլվամաա նահանգի Կանեպի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Lamborghini Urus
Lamborghini Urus, իտալական Lamborghini ընկերության կողմից թողարկված առաջին քրոսովերն է (SSUV, Super Sport Utillity Vehicle)։ Մեքենան արտադրվել է 2017 թվականի դեկտեմբերի 4-ին Սանտ Ագատա Բոլոնյեզեում և վաճառքի հանվել 2018 թվականին ։
Շարժիչ
Ի տարբերություն Lamborghini-ի սովորույթ դարձած V10 և V12 մխոցային շարժիչների՝ այս մեքենայի համար օգտագործվել է V8 twin-turbo մխոցային 4․0 լիտր աշխատանքային ծավալով շարժիչը, որն արտադրված է Аudi-ի կողմից, այս շարժիչը նաև օգտագործվել է Аudi S և RS սերիային մի քանի մոդելներում, Audi A8, Bentley Continantal V8 և Flying Spur V8 մեքենաներում ։
Առանձնահատկություններ
Շնորհիվ կարբոնային մանրաթելերի օգտագործման Urus-ը ավելի թեթև է նույն պլատֆորմի վրա ստեղծված այլ մեքենաներից (Audi Q7, Bently Bentayga, Porsche Cayenne և Volkswagen Touareg) ։
Ֆրասինելո Մոնֆերատո
Ֆրասինելո Մոնֆերատո (իտալ.՝ Frassinello Monferrato), կոմունա Իտալիայի Պիեմոնտ մարզի Ալեսանդրիա գավառում ։
Lamborghini Urus
Ինտերիեր
Lamborghini Urus-ի ինտերիերը է հիշեցնում Аudi Q7-ի ինտերիերը։ Ինտերիերի հավաքման համար օգտագործվել է կարբոնային մարաթել, որը օգտգործվել է նաև Audi S և RS սերիայում։
Ֆրասինելո Մոնֆերատո
Բնակչությունը կազմում է՝ 529 մարդ (2008)։ Բնակչության խտությունը՝ 62 մարդ/կմ²։ Տարածքը կազմում է 9 կմ²։ Փոստային ինդեքս՝ 15035։ Հեռախոսային կոդ՝ 0142։
Արթուր Պետրոսյան (գիտնական)
Արթուր Էմմանուիլի Պետրոսյան, ածխի հանքավայրերի աերոգազադինամիկայի և ածխի հանքավայրերի մեթանի հետազոտության ոլորտի խորհրդային գիտնական, տեխնիկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, ՌԽՖՍՀ գիտության և տեխնիկայի վաստակավոր գործիչ, Ռուսաստանի ածխի արդյունաբերության պատվավոր աշխատող։
Ֆրասինելո Մոնֆերատո
Կոմունայի հովանավորն է Տրիմիֆունտսկու սուրբ Սպիրիդոնը։ Տոնակատարությունը մայիսի 4-ին է։
Lamborghini Urus
Urus Concept 2012
Քրասովերի կոնցեպտը ներկայացվել է 2012 թվականին Պեկինի ավտոսրահում ։
Արթուր Պետրոսյան (գիտնական)
Կենսագրություն
Արթուր Պետրոսյանը ծնվել է 1912 թվականի ապրիլի 20-ին, Քութայիսի նահանգի Բաթումի քաղաքում։ 1933 թվականին ավարտել է Բաթումի ինդուստրիալ տեխնիկումը, 1940 թվականին՝ Ստալինի ինդուստրիալ ինստիտուտը (այժմ՝ Դոնեցկի ազգային տեխնիկական համալսարան), ստանալով լեռնային ինժեների որակավորում։ Աշխատել է Դոնբասի հանքերում՝ որպես տեղամասի պետ։ 1941-1945 թվականներին, գործող բանակի կազմում մարտնչել է Հայրենական մեծ պատերազմի ռազմաճակատներում։ Զորացրվելուց հետո Դոնբասի հանքավայրերում աշխատել է տեղամասի պետի, հանքի գլխավոր ճարտարագետի, հանքի վարչակազմի ղեկավարի պաշտոններում։ Գործուղվել է մասնակցելու ածխի արդյունաբերության ակադեմիայի վերապատրաստման դասընթացներին։ Ակադեմիան ավարտելուց հետո տեղափոխվել է գիտական աշխատանքի Ալեքսանդր Սկոչինսկու լեռնահանքային ինստիտուտում, որտեղ գլխավորել է գազի արտանետումների պայքարի և կանխատեսման լաբորատորիան։ 1967-1979 թվականներին նույն ինստիտուտում ղեկավարել է հանքային աերոլոգիայի և ածխի ու գազի հանկարծակի արտանետումների դեմ պայքարի բաժինը ։ 1972 թվականին, Բարձրագույն ատեստավորման հանձնաժողովի որոշմամբ, Պետրոսյանին շնորհվել է տեխնիկական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճան, 1975 բթվականին` պրոֆեսորի գիտական կոչում։ 1986-1988 թվականներին եղել է Սկոչինսկու լեռնահանքային ինստիտուտի գլխավոր գիտաշխատող և գիտական խորհրդի անդամ։
Հեղինակ է ավելի քան 130 գիտական աշխատությունների և 16 գյուտերի հեղինակային իրավունքի վկայագրերի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խորհրդային լեռնահանքային ինժեներներ Կատեգորիա:Խորհրդային գյուտարարներ Կատեգորիա:Տեխնիկական գիտությունների դոկտորներ Կատեգորիա:Խորհրդային գիտնականներ Կատեգորիա:Խորհրդային պրոֆեսորներ
Մոնձե (համայնք)
Մոնձե (Mondsee), տոնավաճառ քաղաք (Marktgemeinde) Ավստրիայում՝ Վերին Ավստրիայի դաշնային նահանգում՝ Զալցբուրգ դաշնային նահանգի հետ սահմանի մոտ։
Ընդհանուր տեղեկություն
Մտնում է Վոկլաբրուկ շրջանի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 3307 մարդ (2005 թվականի դեկտեմբերի 31)։ Զբաղեցնում է 16,62 կմ² տարածք։ Պաշտոնական կոդը՝ 4 17 15։
Բնակավայրով է անցնում Զալցբուրգ - Լինց - Վիեննա մայրուղին, Մոնդսեում երկաթուղի չկա։
Պատմություն
Գեղատեսիլ լճի ափին մարդիկ բնակություն են հաստատել նախապատմական ժամանակներից, ինչպես ցույց են տվել 19-րդ դարի հնագիտական ​​պեղումները, որոնք բացահայտել են նեոլիթյան շրջանի կույտային շինությունների մշակույթը։ Մոնձեի մշակույթը զոհվել է սողանքի հետևանքով առաջացած ցունամիի պատճառով։
Գյուղի պատմությունը սկսվում է 748 թվականին, երբ Մոնձե լճի ափին հիմնադրվեց բենեդիկտյան վանքը, առաջին վանքը Վերին Ավստրիայում։ 788 թվականին այստեղ ստեղծվել է առաջին ավստրիական ձեռագիր սաղմոսարանը, 800 թվականին վանքում կատարվել է Աստվածաշնչի թարգմանությունը հին գերմաներեն։
1791 թվականին վանքը փակվել է և վերակառուցվել՝ վերածվելով ամրոցի։ Այսօր վանքից մնացել է Մոնձեի գլխավոր տեսարժան վայրը՝ Սբ. Միքայելը, ինչպես նաև մի քանի շենքեր, որտեղ այժմ գտնվում են տեղական գիտության և կույտային շենքերի թանգարանները։
Քաղաքական իրավիճակ
Համայնքի ղեկավար - Օտտո Միրլ (ԱԺԿ) 2003 թվականի ընտրությունների արդյունքներով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վերին Ավստրիայի քաղաքներ
Հրաշագործը (հեռուստասերիալ)
«Հրաշագործը» (Spellbinder, Dwa światy («Երկու աշխարհ») 1995) ֆանտաստիկ, արկածային և ֆենտեզի ժանրերի պատանեկան ֆիլմ է, որ թողարկվել է Film Australia, Telewizja Polska և Australian Children's Television Foundation ընկերությունների կողմից։
Հեռուստասերիալը թողարկվել է 1995 թվականին՝ 26 էպիզոդով՝ Ավստրալիայի և Լեհաստանի համագործակցությամբ։ Ֆիլմի սյուժեի հիման վրա Մարկ Շիրեֆսը և Ջոն Թոմփսոնը վեպ են գրել։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ավստրալիական հեռուստասերիալներ Կատեգորիա:Լեհական հեռուստասերիալներ Կատեգորիա:Արկածային հեռուստասերիալներ Կատեգորիա:Ֆանտաստիկ հեռուստասերիալներ Կատեգորիա:Ֆենտեզի հեռուստասերիալներ Կատեգորիա:Պատանեկան հեռուստասերիալներ Կատեգորիա:Հետապոկալիպտիկ ֆիլմեր
Կալեգինո
Կալեգինո (Калегино, Калегин), գյուղ Ռուսաստանի, Բաշկորտոստան հանրապետության Կալտասինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 347 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Կալտասինսկի շրջանի բնակավայրեր
(5726) Ռուբին
(5726) Ռուբին (Rubin), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1988 թվականի հունվարի 24-ին Կարոլին Շումեյկերի և Յուջին Շումեյկերի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,351187 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9844 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,7179 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1316,83 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,273384 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 25,26° անկյուն։
Սանդուգաչ (գյուղ, Բալտաչևսկի շրջան)
Սանդուգաչ (Сандугач, Һандуғас), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բալտաչևսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2009 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Բալտաչևսկի շրջանի բնակավայրեր
Սամուել Լը Բիան
Սամուել Լը Բիան (ֆր․՝ Samuel Le Bihan, ծնվել է՝ նոյեմբերի 2 1965, Արվանշ), ֆրանսիացի դերասան, ամուսնացած է Դանիելա Բեյի հետ (անգլ․՝ Daniela Beye), ում հետ էլ որ խնամում է իրենց միակ երեխային՝ Ժյուլին ։
Արաքսյա Գյուլզադյան
Արաքսյա Կարապետի Գյուլզադյան, հայ մեծանուն երգչուհի։ ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ (1960)։
Սամուել Լը Բիան
Կենսագրություն
Սամուել Լը Բիան ավարտել է բարձրագույն ազգային դրամատիկական արվեստների կոնսերվատորիան։ Խաղացել է 1995֊1997 թվականների ժամանակահատվածում հայտնի ֆրանսիական թատրոնում՝ Կոմեդի Ֆրանսեզ֊ում։
Արաքսյա Գյուլզադյան
Կենսագրություն
Նախնական կրթություն ստացել է Ալեքսանդրապոլում (այժմ՝ Գյումրի)։ Սկզբում հանդես է եկել ինքնագործ խմբերում։ 1926 թվականից հաստատվել է Երևանում և մինչև 1955 թվականը եղել է Հայաստանի Ռադիոկոմիտեի ժողգործիքների անսամբլի մեներգչուհի։ 1955-1967 թվականներին եղել է Հայֆիլհարմոնիայի մենակատարուհի։ Կատարել է հայկական, ադրբեջանական, իրանական ժողովրդական և աշուղական երգեր, ինչպես նաև հայ կոմպոզիտորների ստեղծագործություններ (ռոմանսներ և երգեր)։ 1939 և 1965 թվականներին Մոսկվայում մասնակցել է հայ արվեստի տասնօրյակներին։ Եղել է Շերամի երգերի լավագույն կատարողներից («Քեզանից մաս չունիմ», «Շորորա», «Դու իմ մուսան ես» և այլն)։ Նրա ուսուցիչներից է եղել Ռոմանոս Մելիքյանը ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ երգչուհիներ Կատեգորիա:Խորհրդային երգչուհիներ
Սամուել Լը Բիան
Կենսագրություն
Դերասանի առաջին աշխատանքը եղել է «Կեղտոտ ինչպես հրեշտակը» ֆիլմում։ 1996 թվականին նա առաջադրվել է «Սեզար» անվանակարգում որպես լավագույն դեբյուտ «Կապիտան Կոնան» ֆիլմում։ 2 տարի անց նա ստացավ ժաննա Գաբենի անվան մրցանակը «Գեղեցկության սրահ „Վեներա“» ֆիլմի մեջ դերակատարության համար։
Սամուելը օժտված է արտասովոր գեղեցկությամբ, և տարբեր ֆիլմերում կարող ունենալ ամբողջովին անճանաչելի տեսք ։
Կոոռդի
Կոոռդի (Koordi), գյուղ Էստոնիայի Յարվամաա նահանգի Ռոոսնա-Ալլիկու շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 23 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Յարվամաա նահանգի Ռոոսնա-Ալլիկու շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Զանգվածային սպանություն Բալաշիխայում
Զանգվածային սպանություն Բալաշիխայում, միջադեպ, որը տեղի է ունեցել 2007 թվականի ապրիլի 23-ին, Կրուպսկայա փողոցում։ Մարդասպանը՝ 31-ամյա Ալեքսանդր Լյովինը, գնդակահարել է 4 մարդու։
Հարձակում
Կեսօրվա ժամը 12-ին Կրուպսկայա փողոցի թիվ 8 տանն է մոտեցել մի տղամարդ՝ գործած գլխարկով։ Մտնելով շքամուտք՝ նա մոտեցել է բնակարաններից մեկին և սեղմել է դռան զանգը։ Դուռը բացել է տանտիրուհին՝ 49-ամյա Նինա Կուզնեցովան։ Դրա հետ մեկտեղ տղամարդը հանել է ինքնաշեն ատրճանակը, որին միացված է եղել հանպատրաստից խլացուցիչ։ Տեսնելով զենքը՝ կինը փորձել է փախչել, սակայն մարդասպանը կրակել է նրա գլխին և սպանել տեղում։ Դրանից հետո սկսել է իջնել աստիճաններով, բայց բախվել է 30-ամյա Վալիդա Խալիլովայի հետ։ Հանցագործը նրան ևս սպանել է մեկ կրակոցով և ցած է նետվել։ Ներքևի հարկերում աստիճանների վրա է հայտնվել 43-ամյա Սերգեյ Գաշկոն։ Մարդասպանը կրակել է նրա գլխին և փախել է։ Հենց ելքի մոտ նա բախվել է 70-ամյա թոշակառու Լիդիա Վասիլևային և սպանել նրան ։ Դրանից հետո նա դիմել է փախուստի։
Հետաքննություն
Փոքր քաղաքի համար այս իրադարձությունը շոկային է եղել։ Հանցագործության բացահայտմանն են միացել ոստիկանության բոլոր ուժերը։ Մուտքում տեղադրված է եղել տեսահսկման համակարգ, որը նկարել է մարդասպանի դեմքը ։ Նրա նկարը հրապարակվել է թերթերում։ Արդեն մայիսի 4-ին հանցագործը ձերբակալվել է ։ Պարզվել է, որ նա Բալաշիխայի 31-ամյա բնակիչ Ալեքսանդր Լյովինն է, նախկինում ձերբակալված է եղել։ Պարզվել է, որ նա պատվեր է ստացել, սակայն հարևան մի քանի տների նույն հատակագծման պատճառով շփոթել է հասցեն և սխալ մարդու է սպանել։ Մյուս զոհերն սպանվել են որպես անհարկի վկաներ։ Նա դատարանում փորձել է արդարանալ, սակայն 2008 թվականի հունիսի 5-ին դատապարտվել է ցմահ ազատազրկման ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Զանգվածային սպանություն
Ախալի Զիրբիթի
Ախալի Զիրբիթի (ახალი ზირბითი), գյուղ Վրաստանում։ Գտնվում է Քվեմո Քարթլիի մարզի Թեթրի Ծղարոյի շրջանում ։
Դիրք
Գյուղը գտնվում է ծովի մակարդակից 1250 մետր բարձրության վրա։ Շրջկենտրոն Թեթրի Ծղարոյից հեռու է 18 կմ։
Բնակչություն
Ըստ 2014 թվականի մարդահամարի տվյալների, գյուղի բնակչությունը կազմում է 52 մարդ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Թեթրի Ծղարոյի շրջան
Մեքսիկայի քաղաքների ցանկ
Մեքսիկայի քաղաքներ, հոդվածում ներառված են Մեքսիկայի ամենամեծ քաղաքներն ու համայնքները (մունիցիպալիտետներ)։
Քաղաքաների ցանկ
Ցանկում ներառված են Մեքսիկայի քաղաքները իրենց գրանցված բնակչությամբ՝ ըստ 2010 թվականի տվլաների ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Մեքսիկա
Լոզովատկա (գյուղ, Նովոուկրաինկայի շրջան)
Լոզովատկա (Лозуватка), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Նովոուկրաինկայի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Լոզովատկա գյուղում բնակվում էր 87 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Նովոուկրաինկայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Էրմուպոլիս
Էրմուպոլիս (Ερμούπολη), քաղաք Հունաստանի հարավարևելյան հատվածում՝ Հարավային Եգեյան կղզիների Կիկլադներ տարածաշրջանային միավորի մեջ մտնող Սիրոս կղզու վրա։
Համարվում է Սիրոսի գլխավոր բնակավայրն ու մայրաքաղաքը։ Դեռևս հնագույն ժամանակներից ծառայել է, որպես արդյունաբերական, նավաշինական և մշակութային կենտրոն նոմոսի կազմում և դրա հետ միաժամանակ նաև գեղատեսիլ առողջարան։
Էրմուպոլիսում է գտնվում Հունաստանի Եգեյան համալսարանի մասնաճյուղը։ Այն զբոսաշրջային կարևոր կենտրոն է։ Էրմուպոլիսը տարբեր կապերով միացված է Հունաստանի գլխավոր նավահանգստի՝ Պիրեյոսի, ինչպես նաև Կիկլադյան և Դոդեկանեսյան կղզիների մի շարք քաղաքների հետ։
Պատմություն
Էրմուպոլիս քաղաքը հիմնադրվել է 1820 թվականի Հունաստանի ազգային-ազատագրական հեղափոխության ընթացքում, որն ուղղված էր Օսմանյան կայսրությանը։
Էրմուպոլիսը, որպես նավահանգստային քաղաք կորցրեց իր դերն ու նշանակությունը այն ժամանակ, երբ 19-րդ դարի վերջին ի հայտ եկավ Պիրեյոսը՝ քաղաքամայր Աթենքի հարևանությամբ։ Վերջին տասնամյակում քաղաքի կարևորությունը նվազել է, սակայն այն ունի իր ուրույն դերը կիկլադյան նավահանգիստների շարքում։
Բնակչություն
Ըստ 2001 թվականի մարդահամարի տվյալների՝ քաղաքի բնակչությունը կազմում է 19 782 մարդ։ Բնակչության խտությունը կազմում է 1 183 մարդ/կմ²։
Էրմուպոլիսի բնակիչները հույներն են, որոնք խոսում են հունարեն լեզվով։ Բնակչության մեծամասնությունը դավանում է քրիստոնեության հույն ուղղափառ ճյուղը, իսկ մի ստվար զանգված դավանում է նաև կաթոլիկություն։ Գլխավոր վանքը դա Էրմուպոլիսի Սուրբ Նիկոլաոսի մայր տաճարն է։
Քաղաքի բնակիչները հիմնականում զբաղվում են ձկնորսությամբ և սպասարկման ոլորտի աշխատանքներով։
Կլիմա
Էրմուպոլիսն արևադարձային քաղաք է։ Ափերը ողողում է Միջերկրական ծովի մաս կազմող Եգեյան ծովի ջրերը։ Եգեյան ծովի կարևոր նշանակություն ունի քաղաքի կլիմայի ձևավորման գործում։
Տարվա ամենատաք ամիսը հուլիսն է, իսկ ամենացուրտը՝ հունվարը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հունաստանի քաղաքներ
Թունիսի պատմությունը ֆրանսիական լծի տակ
Ֆրանսիական տիրապետության տակ գտնվող Թունիսի պատմությունը սկսվել է 1881 թվականին Ֆրանսիայի պրոտեկտորատի հաստատմամբ և ավարտվել 1956 թվականին Թունիսի անկախությամբ։ Ֆրանսիական տիրապետությունը Թունիսում սկսվել է հարևան Ալժիրի օկուպացիայից հինգ տասնամյակ անց։ Այս երկու երկրներն էլ միացված էին Օսմանյան կայսրության երեք դար շարունակ, սակայն յուրաքանչյուրը վաղուց հասել էր քաղաքական ինքնավարության։ Նախքան ֆրանսիացիների ժամանումը, Թունիսի Բեյը (Օսմանյան կայսրության շրջանի կամ գավառի կառավարիչը) սկսել էր ժամանակակից բարեփոխումների գործընթացը, սակայն ֆինանսական դժվարությունները մեծացան, ինչի արդյունքում պարտքեր առաջացան։ Այնուհետև եվրոպացի վարկատուների հանձնաժողովն իր վրա վերցրեց ֆինանսները։ Թունիսը գրավելուց հետո ֆրանսիական կառավարությունը ստանձնեց Թունիսի միջազգային պարտավորությունները։ Ֆրանսիացիների կողմից մի շարք ոլորտներում իրականացվել են հիմնական զարգացումները և բարելավումները, ներառյալ տրանսպորտը և ենթակառուցվածքները, արդյունաբերությունը, ֆինանսական համակարգը, հանրային առողջությունը, կառավարությունը և կրթությունը։ Թեև այս զարգացումները ողջունելի էին, այնուամենայնիվ, ֆրանսիացի գործարարներն ու քաղաքացիները ակնհայտորեն գերադասում էին թունիսցիներին։ Նրանց հնագույն ազգայնացումը վաղ արտահայտվել է խոսքի և տպագրության մեջ, որին հաջորդեց քաղաքական կառուցվածքը։ Անկախության շարժումն արդեն ակտիվ էր մինչև Առաջին համաշխարհային պատերազմը և շարունակում էր ուժեղանալ ֆրանսիական խառը ընդդիմության դեմ։ Նրանք իրենց վերջնական նպատակին հասան 1956 թվականին  ։
Բեյլական բարեփոխում, պարտք
Քանի որ արդեն 19-րդ դարն էր, Հուսեյնյան Բեյի տոհմը մնաց երկրի ժառանգական կառավարիչը։ 18-րդ դարի սկզբից Թունիսը փաստացի ինքնավար էր, թեև դեռ «պաշտոնապես» օսմանյան նահանգ էր։ Նապոլեոնյան պատերազմներից հետո Եվրոպայի հետ հաղորդակցումն ու առևտուրը կտրուկ աճեցին։ Արևմտյան առևտրականները, հատկապես իտալացիները, ժամանեցին Թունիս խոշոր քաղաքներում բիզնես ստեղծելու նպատակով։ Թունիս են ներգաղթել նաև իտալացի ֆերմերներ, առևտրականներ և բանվորներ։ Եվրոպայի հետ շփումների արագ աճի հետ մեկտեղ աճեց նաև արտաքին ազդեցությունը ։
Ահմադ Բեյի կառավարման տարիներին (1837-1855) սկսվեցին լայնածավալ ժամանակակից բարեփոխումներ։ Ավելի ուշ՝ 1861 թվականին Թունիսը հռչակեց արաբական աշխարհի առաջին սահմանադրությունը։ Այնուամենայնիվ, պետության և տնտեսության արդիականացման Թունիսի ձգտումը հանդիպեց դիմադրության։ Բարեփոխիչները հիասթափվեցին հարմարավետության ձգտող տեղաբնակներից, քաղաքական անկազմակերպվածությունից, տարածաշրջանային դժգոհությունից և գյուղական աղքատությանից։ 1864 թվականի ապստամբությունը Սահիլ շրջանում դաժանորեն ճնշվեց։ Ավելի ուշ, անարդյունավետ միջոցառումների ձախողումից հետո, առաջատար բարեփոխիչ Խաիր ալ-Դինը (Խաիրեդին) դարձավ գլխավոր նախարար 1873–1877 թթ., բայց նա նույնպես ի վերջո պարտություն կրեց խորամանկ պահպանողական քաղաքական գործիչների կողմից ։
Եվրոպական բանկերը Բեյլյան կառավարությանը միջոցներ տրամադրեց արդիականացման նախագծերի համար, ինչպիսիք են քաղաքացիական բարելավումները, ռազմական, հասարակական աշխատանքներն ու զարգացման նախագծերը, նաև գումար են հատկացրել Բեյի անձնական գործածաման համար։
Վարկերի վերաբերյալ հաճախ անբարենպաստ տոկոսադրույքներով և պայմաններով բանակցություններ են վարվել։ Այս արտաքին պարտքի մարումն ի վերջո դարձավ ավելի ու ավելի դժվար կառավարելի։ 1869 թվականին Թունիսն իրեն սնանկ հայտարարեց։ Այնուհետև ձևավորվեց Միջազգային ֆինանսական հանձնաժողով (Financière Internationale), որ գլխավորում էր Ֆրանսիան և ներառում էին Իտալիան և Բրիտանիան։. Այդ հանձնաժողովն այնուհետ իր վերահսկողության տակ վերցրեց Թունիսի տնտեսությունը  ։
Ֆրանսիայի վարչակարգ
Այստեղ ներկայացված են Պրոտեկտորատի սկիզբը և վաղ պատմությունը, ներառյալ հիմնական կերպարները, տնտեսական ձեռքբերումները և բարեփոխումները։ «Ընդհանուր առմամբ, Թունիսի բնակչության քաղաքային և բնակեցված հատվածները Առաջին Համաշխարհային պատերազմի ժամանակաշրջանում ֆրանսիական պրոտեկտորատի նկատմամբ մեծ թշնամանք չցուցաբերեցին» ։ Փոփոխվող քաղաքական ձևակերպումները, որոնք տարբեր կերպ գերիշխող են Մետրոպոլիտեն Ֆրանսիայում նույնպես ամփոփված են։
Հիմնադրում
Իրականում, Իտալիան այն եվրոպական երկիրն էր, որն ամենից շատն էր շահագրգռված Թունիսն իր ազդեցության տակ վերցնելու հարցում։ Իտալիայի ուժեղ շահագրգռվածությունը բխում էր այն արտագաղթած քաղաքացիների զգալի թվից, ովքեր արդեն բնակվում էին իտալիայնում՝ համապատասխան բիզնես ներդրումներով, մոտ աշխարհագրության շնորհիվ։ Այնուամենայնիվ, նոր միավորված (1861) իտալական պետության ձևավորվող ազգային գիտակցության մեջ ուղղակիորեն կառավարվող գաղութի ստեղծումն այդ ժամանակ քաղաքական օրակարգի համար առաջնահերթ հետաքրքրություն չառաջացրեց.
Ֆրանսիան, որի տիրապետության տակ էր Ալժիրիը՝ սահմանակից էր Թունիսին, և Բրիտանիան, որն այն ժամանակ իշխում էր Մալթա փոքրիկ կղզուն, որն էլ գտնվում էր իր սահմանին մոտ, նույնպես հետաքրքրված էին բարեփոխումներով։ Բրիտանիան ցանկանում էր խուսափել Սիցիլիայի նեղուցի երկու կողմերը վերահսկող մեկ տերությունից։ 1871–1878 թվականներին Ֆրանսիան և Բրիտանիան Իտալիայի քաղաքական ազդեցությունը զսպելու նպատակով համագործակցում էին։ Չնայած ավելի հաճախ այս երկու երկրները մրցակիցներ էին։ «Իրենց պաշտոնավարման մեծ մասը [երկուսն էլ սկսվել են 1855 թվականին], Ռիչարդ Վուդը և Լեոն Ռոշը, համապատասխանաբար Բրիտանիայի և Ֆրանսիայի հյուպատոսները, կատաղի մրցում էին միմյանց հետ՝ Թունիսում տնտեսական կամ քաղաքական առավելություն ստանալու համար:"
1878 թվականին Բեռլինի վեհաժողոը գումարվեց՝ քննարկելու Օսմանյան կայսրությանը՝ Եվրոպայի «հիվանդ մարդու» հարցը, Ռուսաստանից նրա վճռական պարտությունից հետո՝ կենտրոնանալով նրա մնացած բալկանյան ունեցվածքի վրա։ Կոնգրեսում ոչ պաշտոնական փոխըմբռնում ձեռք բերվեց բրիտանացիների, գերմանացիների և ֆրանսիացիների միջև՝ համաձայնելով, որ Ֆրանսիան ընդգրկի Թունիսը, թեև այդ փոխըմբռնման շուրջ բանակցություններն այն ժամանակ գաղտնի էին պահվում իտալացիներից։ Ֆրանսիայի արտաքին գործերի նախարար Ուիլյամ Վադինգթոնը այդ հարցը լայնորեն քննարկել է բրիտանացի լորդ Սոլսբերիի և Օտտո ֆոն Բիսմարքը հետ, ի սկզբանե դեմ լինելով՝ նա Թունիսը դիտարկել է որպես ֆրանսիացիների՝ մայրցամաքային Եվրոպայից հեռու մնալու իդեալական միջոց Կոնգրեսի ժամանակ։. Իտալիային խոստացան Տարաբուլուսը, ներկայիս Լիբիան ։ Բրիտանիան աջակցում էր ֆրանսիական ազդեցությանը Թունիսում՝ Կիպրոսի նկատմամբ սեփական պրոտեկտորատի դիմաց (վերջերս «գնվել» է օսմանցիներից), և Ֆրանսիայի համագործակցությանը Եգիպտոսում ազգայնական ապստամբության վերաբերյալ :Այդ ընթացքում, սակայն, իտալական մի ընկերություն, ըստ երևույթին, գնեց Թունիս-Գոլետտա-Մարսա երկաթուղային գիծը. դեռևս ֆրանսիական ռազմավարությունն աշխատեց շրջանցել այս և այլ խնդիրներ, որոնք ստեղծվել էին թունիսցի-իտալացիների մեծ գաղութի կողմից։ Ֆրանսիացիների ուղղակի փորձերը բեկի հետ բանակցելու, իրենց մուտքը Թունիս ձախողվեցին։ Ֆրանսիան սպասում էր՝պատճառներ փնտրելով ՝ արդարացնելու կանխարգելիչ գործադուլի ժամկետը, որն այդ ժամ ակտիվորեն դիտարկվում էր։ Իտալացիները նման գործադուլը կոչում են «Schiaffo di Tunisi» : Թունիսի հյուսիս-արևմուտքում Խրումիր ցեղը էպիզոդիկ արշավանքներ էր սկսել շրջակա գյուղերում։ 1881 թվականի գարնանը նրանք ներխուժեցին ֆրանսիական Ալժիրի սահման։ Ֆրանսիան պատասխանեց՝ ներխուժելով Թունիս՝ ուղարկելով մոտ 36000-անոց բանակ։ Նրանց կարողացան արագորեն առաջխաղացումը ցուցաբերել դեպի Թունիս։ Բեյը շուտով ստիպված եղավ հաշտվել ֆրանսիացիների կողմից երկրի գրավմանը՝ մի շարք պայմանագրերից առաջինով։ Այս փաստաթղթերը նախատեսում էին, որ բեյը կշարունակի լինել պետության ղեկավարը, սակայն ֆրանսիացիներին տրվել է արդյունավետ վերահսկողություն Թունիսի կառավարման մեծ մասի վրա՝ ի դեմս Թունիսի ֆրանսիական պաշտպանության ։
Թունիսում իր սեփական շահերը ունենալով՝ Իտալիան բողոքեց, բայց Ֆրանսիայի հետ առճակատման ռիսկի չդիմեց ։ Այսպիսով, Թունիսը պաշտոնապես դարձավ Ֆրանսիայի պրոտեկտորատ 1881 թվականի մայիսի 12-ին, երբ կառավարող Սադիկ բեյը (1859–1882) իր պալատում ստորագրեց Բարդոյի պայմանագիրը (Al Qasr as Sa'id)։ Ավելի ուշ՝ 1883 թվականին, նրա կրտսեր եղբայրը և իրավահաջորդ Ալի բեյը ստորագրեցին Լա Մարսայի կոնվենցիաները։ Հարավում տեղական ինքնավար ուժերի դիմադրությունը, որը խրախուսվում էր օսմանցիների կողմից Տարաբուլուսում, շարունակվեց կես տարուց ավելի երկար, իսկ անկայունությունը պահպանվեց մի քանի տարի   ։
Տնտեսական առաջընթաց
Ֆրանսիացիներն աստիճանաբար ստանձնեցին ավելի կարևոր վարչական պաշտոններ։ 1884 թվականին նրանք ղեկավարում կամ վերահսկում էին Թունիսի կառավարական բյուրոները, որոնք զբաղվում էին ֆինանսների, փոստի, կրթության, հեռագրության, հասարակական աշխատանքների և գյուղատնտեսության հարցերով։ Որոշելով երաշխավորել Թունիսի պետական պարտքը (հիմնականում եվրոպացի ներդրողներին), պրոտեկտորատը վերացրեց միջազգային ֆինանսական հանձնաժողովը։ Երկրում ակտիվորեն խրախուսվում էին ֆրանսիական բնակավայրերը. Ֆրանսիական գաղութների թիվը 1891-ին 10000-ից աճեց, 1911-ին հասավ 46000-ի, իսկ 1945-ին հասավ 144000-ի  ։ Տրանսպորտային համակարգը բարելավվել է երկաթուղիների և մայրուղիների, ինչպես նաև ծովային նավահանգիստների կառուցմամբ։ Արդեն 1884 թվականին Compagnie du Bône-Guelma-նն երկաթուղային գիծ էր կառուցել Թունիսից արևմուտք՝ 1600 կմ դեպի Ալժիր՝ անցնելով Բեջայայի մոտ գտնվող Մեջերդա գետի բերրի հովտով և բարձր լեռնաշղթայի վրայով։ Ի վերջո, ամբողջ ափի երկայնքով երկաթուղային գծեր կառուցվեցին հյուսիս-արևմուտքից՝ Տաբարկայից մինչև Բիզերտե, Թունիս և Սուս, Սֆաքս և Գաբես; Ներքին ուղիները ծովափնյա նավահանգիստներից գնում էին Գաֆսա, Կասերին և Էլ Կեֆ։ Կառուցվել են նաև ավտոճանապարհներ։ Ֆրանսիական հանքարդյունաբերական ընկերությունների երկրաբանները մանրակրկիտ ուսումնասիրեցին հողում թաքնված ռեսուրսները և ներդրումներ կատարեցին տարբեր նախագծերում։ Երկաթուղիները և նավահանգիստները հաճախ դառնում էին հանքարդյունաբերության օժանդակ զարգացումներ։ Հայտնաբերված և արտահանման նպատակով արդյունահանված հանքավայրերի թվում ֆոսֆատները (ֆոսֆորաթթվի աղ, որն օգտագործվում է հիմնականում որպես պարարտանյութ) դարձել են ամենակարևորը, որոնք արդյունահանվել են հարավ-կենտրոնական Գաֆսա քաղաքի մոտ։ Մի ընկերության հանքերի շահագործման և երկաթուղու կառուցման թույլատվությունն է տրվել, մյուսին՝ Սֆաքսում նավահանգստային օբյեկտների կառուցման։ Compagnie des Phosphates et Chemins de Fer de Gafsa-ն դարձավ Պրոտեկտորատի ամենամեծ գործատուն և հարկատուն։ Երկաթ և այլ օգտակար հանածոներ, այդ թվում՝ ցինկ, կապար և պղինձ, նույնպես առաջին անգամ շահութաբեր արդյունահանվել են ֆրանսիական ժամանակաշրջանում ։
Թունիսցի ազգայնականները կբողոքեին, որ այդ բարելավումները, օրինակ՝ երկաթուղային և հանքարդյունաբերական աշխատանքները, նպատակ ունեն օգուտ բերել հիմնականում Ֆրանսիային. Ֆրանսիացիներն ամենաշատն էին շահույթ ստանում, և աշխատանքի հնարավորություններն ավելի շատ բաց էին ֆրանսիական գաղութների, քան թունիսցիների համար։ Ֆրանսիական ընկերությունները տրամադրեցին իրենց ինժեներներին, տեխնիկներին, կառավարիչներին և հաշվապահներին, ինչպես նաև հմուտ աշխատուժի մեծ մասին։ Ազգայնական քննադատների մեկ այլ հիմնական դժգոհությունը վերաբերում էր Թունիսի շուկա մուտք գործող էժան ապրանքների «հեղեղին»։ Այս մրցակցումը ավերեց խոշոր արհեստավորների դասը, որոնք մինչ այդ լավ առողջ ու եռանդուն էին, ովքեր ավանդույթի համաձայն ձեռքով համեմատելի ապրանքներ էին պատրաստում։ Այստեղ ֆրանսիացիները ոչ այլ ինչ արեցին, քան պասիվ կերպով Թունիս ներմուծեցին առաջադեմ արտադրական տեխնիկայի պտուղները, այնուհետև թույլ տվեցին, որ շուկայի չեզոք ուժերը կործանեն տեղական վաճառականներին, ովքեր չէին կարող սկարկել գնի վերաբերյալ ։
Պրոտեկտորատի օրոք սոցիալական ենթակառուցվածքը նույնպես բարելավվեց, օրինակ՝ դպրոցների կառուցմամբ (տես ստորև՝ Կրթության բարեփոխում) ժողովների և ներկայացումների համար հասարակական շենքերի կառուցմամբ։ Քաղաքացիական բարելավումները ներառում էին մաքուր ջրի նոր աղբյուրների ապահովում և հանրային սանիտարական կառույցների կառուցում Թունիսում և այլ խոշոր քաղաքներում։ Կառուցվեցին հիվանդանոցներ, ավելացավ բժիշկների թիվը, պատվաստումները սովորական դարձան, հետևաբար՝ համաճարակների և այլ հիվանդությունների հետևանքով մահացության դեպքերը նվազեցին. տարեկան մահացության մակարդակը կտրուկ նվազեց։ Արդյունքում Թունիսի բնակչությունը կտրուկ ավելացավ, իսկ մուսուլմանների թիվը մոտ կրկնապատկվեց 1881-ից 1946 թվականներին ։
Գյուղատնտեսության հետ կապված ֆրանսիացի վերաբնակիչներն ու ընկերությունները այնպիսի քանակությամբ գյուղատնտեսական հողեր ձեռք բերեցին, որ առաջացրեց թունիսցիների դժգոհությանը։ Հաբիսի գյուղական սեփականությունները (հողերը, որոնք պահվում են կրոնական տրեստում կամ վաֆքում), ինչպես նաև ընդհանուր տնօրինվող ցեղային հողերը, հասանելի են դարձել դրամական գնման համար՝ պրոտեկտորատի կողմից օրենսդրած հողային օրենսդրության հիմնարար փոփոխությունների պատճառով։ Գյուղատնտեսական հողերի սոցիալական օգտակարությունը, իր չափով և ինտենսիվությամբ, առաջադիմել է հատկապես ձիթապտղի և խաղողի այգիների արտադրության հարցում ։
Գյուղական շրջաններում ֆրանսիական վարչակազմը ուժեղացրեց տեղական պաշտոնյաներին (կաիդներին) և թուլացրեց անկախ ցեղերին։ Ամբողջ երկրում ստեղծվել էր լրացուցիչ դատական համակարգ եվրոպացիների համար,բայց ընդհանուր առմամբ հասանելի էր, ստեղծված առանց Շարիաթի գործող դատարաններին միջամտելու, ինչպես միշտ հասանելի թունիսցիների իրավական հարցերի համար :։
Կրթական բարեփոխումներ
Ֆրանսիայի ներկայությունը, չնայած իր բացասական կողմերին, իսկապես թունիսցիներին հնարավորություն տվեց ավելի լավ ծանոթանալու եվրոպական վերջին առաջընթացին։ Արդիականացման նախագծերն արդեն իսկ եղել են բեյերի օրոք նախաձեռնված բարեփոխումների շարժումների հստակ նպատակը ֆրանսիացիներից առաջ։ Հետազոտությունների ոլորտներից, որոնք փնտրվում էին իրենց գործնական արժեքի համար, էին գյուղատնտեսությունը, հանքարդյունաբերությունը, քաղաքային սանմաքրումը, բիզնեսը և առևտուրը, բանկային գործը և ֆինանսները, պետական կառավարումը, արտադրությունը, տեխնոլոգիաները և կրթությունը ։