cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Կեսարի քաղաքացիական պատերազմ
Ֆարսալոսի ճակատամարտ
Կեսարը սկսում է հակառակորդի փախչող ջոկատների հետապնդում։ Ճակատամարտի հաջորդ օրը նրանք ի վերջո անձնտուր եղան։ Կեսարն այս անգամ ևս ի ցույց է դնում իր «գթասրտության քաղաքականությունը» և շատ մեղմ վարվում պարտվողների հետ՝ բոլորին ներում շնորհելով։ Կեսարը նույնիսկ հրամայում է այրել Պոմպեոսի այն նամակները, որոնք մնացել էին ճամբարում, որպեսզի չբացահայտվեն նրա մինչև այդ այդպես էլ չբացահայտված կողմնակիցները։ Նույն օրը Կեսարը մի քանի լեգեոններով հասնում է Լարիսա, սակայն Պոմպեոսն այդտեղից ևս հեռացել էր։ Ամբողջ օրն արշավելով՝ նա հասել էր ծովափ և պատրաստվում էր ծովով տեղափոխվել Եգիպտոս։ Ըստ Կեսարի տվյալների՝ ճակատամարտի ընթացքում Պոմպեոսի զորքից զոհվել էր 15 հազար, գերի ընկել՝ 24 հազար զինվոր։ Նահանջի ժամանակ զոհվել էր նաև Ագենոբարբը։ Կեսարը գրավել էր 180 դրոշ, 9 լեգեոնային արծիվ։ Ըստ Կեսարի՝ իր զոհերի թիվը 200 էր, որից 30-ը ցենտուրիոն, սակայն այս թվերը կարող են չհամապատասխանել իրականությանը։ Այս ճակատամարտով ավարտվում է բալկանյան արշավանքը ։
Քաղաքական իրադրություն
Մինչև Դիրախիումի ճակատամարտը Հռոմում տեղի էն ունենում քաղաքական փոփոխություններ, որոնք մեծ անհանգստություններ էին պատճառում Կեսարին։ Ցելիոս Ռուֆը նորից փոխել էր իր դիրքորոշումը և այս անգամ ևս հանդես էր գալիս որպես պոմպեոսական։ Այս փոփոխությունների հիմնական պատճառն այն էր, որ Կեսարը քաղաքի պրետորի բարձր պաշտոնը հանձնել էր ոչ թե իրեն, այլ Տրեբոնիոսին։ Այդ պատճառով Ռուֆն ամեն կերպ փորձում էր վիժեցնել Կեսարի ընդունած օրենքները։ Նա հայտարարել էր, որ պատրաստ է լսել բոլոր նրանց բողոքները, որոնք դժգոհ են մնացել պարտքերը գնահատելու համար նշանակված դատավորների որոշումներից։ Նա մի շարք նախագծեր է առաջ քաշում, որոնք հակառակ էին Կեսարի տեսակետին, դա պատճառ է հանդիսանում այն բանի համար, որ նա քննադատվում է սենատորների կողմից։ Հռոմում կոնսուլ Սերվիլիոսը մի շարք լուրջ միջոցառումներ է ձեռք առնում, որպեսզի կանխվեն այս գործողությունները։ Նա Հռոմի մատույցներում և Կեսարին հավատարիմ զորքերի պաշտպանության տակ Սենատի ժողով է հրավիրում, որտեղ Ռուֆին առաջարկվել է ետ վերցնել առաջարկված նախագծերը․ այդ առաջարկը մերժվել է։ Այնուհետև Ռուֆը պաշտոնանկ է արվել, նրան արգելվել է հաճախել Սենատի նիստերին և ժողովրդական ժողովներ հրավիրել, կարգադրվում է նաև կոտրել նրա դատավորական բազկաթոռը։ Այս ամենից հետո Ցելիոս Ռուֆը հեռանում է Հռոմից և մեկնում Իտալիայի հարավ։ Քանի որ նրա առաջարկած նախագծերը ժողովրդի մեծ մասի կյանքը հեշտացնում էին, նա ժողովրդավարություն էր վայելում՝ չնայած Կեսարն իր «Նոթեր քաղաքացիական պատերազմի մասին» գրվածքում նշում է, որ նրա համակիրների թիվն այդքան էլ մեծ չէր։ Իտալիայի հարավում նա կարողանում է զորք կուտակել և պաշարել Կոսու ամրոցը, սակայն ամրոցը գրավել չի ստացվում։ Նա փորձում է հեղաշրջում կատարել Կապուայում, սակայն դա նույնպես անհաջողությամբ է պսակվում։ Նա տեղափոխվում է Տուրիա և այստեղ փորձում հրահրել դժգոհություններ, սակայն սպանվում է Կեսարին հավատարիմ զինվորներից մեկի ձեռքով ։
Կեսարի՝ Ֆարսալոսի ճակատամարտում տարած հաղթանակի մասին լուրերը հասան նաև Հռոմ, որտեղ ժողովուրդը հարձակվում է Սուլլայի և Պոմպեոսի արձանների վրա և ավերում այն։ Սենատն ավելի զգուշավոր դիրք է բռնում՝ սպասելով մինչև Պոմպեոսի վերջնական վախճանման մասին լուրերի հաստատմանը։ Դրանից հետո Սենատը սկսում է Կեսարին օժտել մի շարք իրավունքներով։ Կեսարն այլևս կարող էր պոմպեոսականների հետ վարվել ըստ իր հայեցողության, առանց Սենատի և ժողովրդի հաստատման պատերազմ հայտարարել և հաշտություն կնքել, 5 տարի շարունակ իր թեկնածությունն առաջադրել կոնսուլական ընտրություններում, իր ցանկացած թեկնածուներին առաջադրել ընտրական կոմիցիաների ժամանակ (բացի ժողովրդական տրիբուններից), պրետորական պրովինցիաները բաշխել ոչ թե վիճակահանությամբ, այլ իր ցանկությամբ։ Կեսարը երկրորդ անգամ հռչակվում է դիկտատոր, սակայն այս անգամ՝ ցմահ ։
Ալեքսանդրյան պատերազմ
Պոմպեոսը Ֆարսալոսի ճակատամարտից անմիջապես հետո սկսում է փախուստը։ Նա մեկնում Լարիսա, ապա Ամֆիպոլիս։ Նա նավարկություն է սկսում և նախ ուղևորվում Լեսբոս կղզու Միտիլես քաղաք, որտեղ գտնվում էին իր կինը՝ Կոռնելիան և որդիներից մեկը։ Նրա մոտ հղանում է Պարթևստան փախչելու և այնտեղ ապաստան գտնելու պլանը։ Նա նպատակ ուներ այնտեղ նոր զորք հավաքել և վերադառնալ Հռոմեական հանրապետություն, սակայն այս ծրագիրը կտրականապես մերժվում է նրա ազգականների կողմից։ Որոշվում է մեկնել Եգիպտոս, որի մանկահասակ արքան՝ Պտղոմեոս XIII-ը, իր գահը պարտական էր Պոմպեոսին։ Իմանալով, որ Պտղոմեոս XIII-ը պատերազմում է իր քրոջ՝ Կլեոպատրայի դեմ՝ Պոմպեոսն ուղևորվում է Պելուսիա՝ նախօրոք ուղարկելով դեսպաններ։
Տեղեկանալով Պոմպեոսի՝ Եգիպտոս գալու մտադրության մասին՝ Եգիպտոսի փաստացի ղեկավարները՝ արքայի խորհրդականներ ներքինի Պոտինը, դաստիարակ Թեոդոտը և զորապետ Աքիլլեսը որոշում են սպանել Պոմպեոսին և այդ քայլով հաճոյանալ Կեսարին։ Ըստ մեկ այլ վարկածի՝ նրանք դա անում են Կեսարի խնդրանքով։ Դավադրության իրականացումը հանձնարարվում է Աքիլլեսին, որն իր հետ վերցնում է ոմն Սեպտիմոսին՝ Պոմպեոսի զինվորական նախկին տրիբունին, և ցենտուրիոն Սալվիյանոսին։ Աքիլլեսը մի փոքրիկ ձկնորսական նավակով ընդառաջ է գնում Պոմպեոսի նավերին։ Երբ Պոմպեոսն իջնում է նավից, նա հանկարծակի շրջվում է և իր կնոջ ու որդու համար Սոֆոկլեսից երկու քառյակ արտասանում։ Այդ բանաստեղծության իմաստն այն էր, որ երբ մարդը բռնակալի տուն է ոտք դնում, նա ստրուկ է դառնում։ Հենց այդ ժամանակ էլ Սեպտիմոսն առաջին հարվածն է հասցնում Պոմպեոսին։ Դա տեսնելով՝ հռոմեացիները բարձրացնում են խարիսխը, անմիջապես դուրս գալիս բաց ծով և փախուստի դիմում։ Պոմպեոսը զոհվում Ֆարսալոսի ճակատամարտից շուրջ 2 ամիս անց։
Երբ Կեսարը Ֆարսալոսի ճակատամարտից անմիջապես հետո սկսում է Պոմպեոսի հետապնդումը։ Նա կարծում էր, որ կհասնի հակառակորդին Ամֆիպոլիսում, սակայն նա, տեղեկանալով, որ Պոմպեոսն արդեն հեռացել է, պատրաստվում է Հելեսպոնտոսից նավարկության դուրս գալու։ Այդ պատրաստության ժամանակ Կեսարի թեթև ու համեմատաբար ավելի անպատրաստ նավերը պատահականորեն ծովում հանդիպում են հակառակորդի նավերին, որոնք ղեկավարվում էին Կասսիոսի կողմից, սակայն հակառակորդը մարտի մեջ չի մտնում, այլ ներում է խնդրում Կեսարից և իր ամբողջ նավատորմը հանձնում նրան։ Այդժամ Կեսարը մի շարք կառավարիչներ է նշանակում պրովինցիաներում և մեկնում Հռոդոս կղզի։ Այստեղ նա վերջնական տեսքի է բերում նավատորմը, որը կազմված էր հռոդացիների և Կասսիոսի նավերից և մ․թ․ա․ 48 թվականի հոկտեմբերի սկզբին իր զորքի մի մասով՝ 3200 զինվորներով և 800 հեծյալներով հայտնվում Ալեքսանդրիայի նավահանգստում։ Այստեղ նրան են հանձնում Պոմպեոսի գլուխն ու մատանին, սակայն նա չի ընդունում այդ ընծան, ընդհակառակը՝ նրա աչքերն արցունքով են լցվում։ Այստեղ նա նորից հավատարիմ է մնում իր «գթասրտության քաղաքականությանը» և ներում է շնորհում այնտեղ գտնվող բոլոր պոմպեոսականներին։
Կեսարի՝ Եգիպտոսում հայտնվելը դժգոհությամբ է ընդունվում ։ Այդ պատճառով նա Ասիայից ևս 2 լեգեոն է կանչում։ Կեսարը մտադիր չէր երկար մնալ Եգիպտոսում։ Ինչպես նա է գրում իր «Նոթեր»-ում, իր՝ Եգիպտոսում երկար մնալու պատճառն անբարենպաստ քամիներն էին ։ Սակայն Կեսարը նույնպես շահագրգռված էր Եգիպտոսում մնալու մեջ, քանի որ անհրաժեշտ էր ֆինանսական միջոցներ ներգրավել՝ զորքի ծախսերը հոգալու համար, իսկ Եգիպտոսի ներկայիս արքայի հայրը՝ Պտղոմեոս Աուլետեսը, Կեսարին 17 միլիոն դինարե էր պարտք, որի վճարումը պարտավոր էր կատարել նրա ժառանգը՝ Պտղոմեոս XIII-ը։ Կեսարն այդ պարտքից պահանջում է միայն 10 միլիոն դինարեն, սակայն Պոտինը՝ Եգիպտոսի փաստացի ղեկավարը և ֆինանսների նախարարը, անընդհատ արհեստական արգելքներ էր ստեղծում այդ վճարումը կատարելու համար։ Նա Կեսարի զինվորներին չոր հաց էր տալիս, իսկ Կեսարի և նրա մերձավորների համար ուտեստները մատուցում էին կավե և փայտե սկուտեղներով՝ պատճառաբանելով, որ ոսկե ու արծաթե սկուտեղներն օգտագործվում են պարտքի վճարման համար։
Այս ամենը պատճառ է հանդիսանում, որ Կեսարը միջամտի Եգիպտոսի ներքին գործերին։ Ըստ Պտղոմեոս Աուլետեսի կտակի՝ Եգիտոսի գահը պետք է ժառանգեին Պտղոեոս Դիոնիոսը և նրա քույր ու կին Կլեոսպատրան, սակայն վերջինս արտաքսվել էր արքունիքից իր եղբոր կողմից, որին դրա մեջ աջակցում էր Պոտինը։ Կեսարը գաղտնի իր մոտ է հրավիրում Կլեոպատրային, իսկ ըստ մեկ այլ տարբերակի՝ Կլեոպատրան ինքն է գալիս Կեսարի մոտ՝ գորգի մեջ փաթաթված աննկատ հայտնվելով նրա սենյակում։ Հենց առաջին հանդիպման ժամանակ Կեսարը հիանում է Կլեոպատրայի խելքով և գեղեցկությամբ։ Նրա ջանքերով Պտղոմեոս XIII-ը հաշտվում է իր քրոջ՝ Կլեոպատրայի հետ։
Այս ամենը դուր չի գալիս ներքինի Պոտինին, որը Պելուսիայից հետ է կանչում իրեն հավատարիմ Աքիլլեսի ուժերը, որոնք կազմված էին 20 հազար զինվորից։ Այս ամենը ծանր դրության մեջ է դնում Կեսարին։ Նա ստիպված էր փողոցային մարտեր մղելու միջոցով պաշտպանվել՝ փաստացի պաշարված լինելով քաղաքի արքունիքում։ Պոտինն ամեն կերպ փորձում էր Կեսարին կտրել ծովից։ Այս իրավիճակում Պտղոմեոս XIII-ը Կեսարի մոտ պահվում էր գերու կարգավիճակում։ Մարտեր են ընթանում նավահանգստի շրջանում, որի ընթացքում Կեսարը ստիպված հրդեհում է նավերը․ կրակը տարածվում և այրում է նաև Ալեքսանդրիայի գրադարանի մի մասը։ Կեսարը կարողանում է տեղափոխվել Ֆարոս կղզի, որն արհեստական թմբով միացված էր Ալեքսանդրիային։
Պայքարն ընթանում էր փոփոխակի հաջողություններով։ Հակակեսարական գլխավոր պարագլուխ ներքինի Պոտինը բռնվում և մահապատժի է ենթարկվում, սակայն դա չի փոխում պատերազմի ընթացքը։ Թագավորի կրտսեր դուստր Արսինոյան փախուստի էր դիմել և միացել Աքիլլեսին։ Նրանք միասին ղեկավարում էին հակակեսարական ուժերը, սակայն քիչ անց գժտություն է ծագում նրանց միջև և Արսինոյան սպանել է տալիս Աքիլլեսին, ապա նրա փոխարեն զորքերի հրամանատար նշանակում իր դաստիարակ ներքինի Հանիմեդին։ Կեսարը, հասկանալով, որ գործը չի կարող վերջնական ավարտվել առանց դրսից օգնության, ՝ իր հավատարիմ մերձավորին, ուղարկում է Սիրիա և Կիլիկիա՝ նոր ուժեր հավաքագրելու և բերելու համար։
Շուտով Կեսարին է միանում Դոմիցիոս Կալվինոսի ուղարկած, նաև մթերք, զենք, նետիչ մեքենաներ։ Հաջող էր գործում նաև Կեսարի նավատորմը, որը ղեկավարվում էր հույն Էֆրանորն։ Մի անգամ Կեսարը զգալի անհաջողություն է կրում՝ կորցնելով շուրջ 400 զինվոր, երբ ցանկանում էր գրավել Ֆարոս կղզի տանող մի կամուրջ։ Ըստ ավանդության՝ Կեսարն այդ ժամանակ լողալով է փրկվել։ Նա լողացել է մեկ ձեռքը բարձր պահած, որտեղ գտնվում էր նրա «Նոթերը», իսկ բերանով բռնել էր ծիրանին, որպեսզի այն հակառակորդի համար ավար չդառնա, սակայն այնուամենայնիվ ծիրանին ընկնում է հակառակորդի ձեռքը   ։
Այդ ժամանակ Կեսարին են դիմում ալեքսանդրիացիների կողմից լիազորված մարդիկ, որոնք խնդրում են Կեսարին հետ վերադարձնել արքային՝ պայմանով, որ նրանք պատրաստ են ենթարկվել Կեսարին։ Հռոմեացի զորավարը չէր կարծում, որ նրանց դիմումն անկեղծ է, սակայն ելնելով նաև մի շարք այլ պատճառներից համաձայնում է, երբ մանկահասակ արքան արցունքն աչքերին խնդրում է իրեն բաց թողնել ։ Սակայն Կեսարի կասկածները զուր չէին․ հայտնվելով ազատության մեջ՝ Պտղոմեոս XIII-ն անմիջապես սկսում է ղեկավարել հակակեսարական պայքարը։ Իրավիճակը նորից վատանում է․ Կեսարն ի վիճակի չէր բաց դաշտում ճակատամարտ տալ և վերջապես լուծել խնդիրը։ Սակայն որոշ ժամանակ անց իրավիճակը դառնում է նպաստավոր, քանի որ Միհրդատ Պերգամացին կատարել էր իր առջև դրած խնդիրը։ Նա ոչ միայն մեծ ուժեր էր հավաքել, այլև մոտեցել էր Պելուսիային և անակնկալ գրոհով գրավել լավ ամրացված քաղաքը։ Այնտեղ կայազոր թողնելով՝ նա շարժվել էր Կեսարի մոտ՝ գրավելով ճանապարհի համայնքները։
Իրավիճակի բարդացումը կեսարականների համար
Հուլիոս Կեսարը դեռևս գտնվում էր Եգիպտոսում, երբ սկսում են անբարենպաստ լուրեր հասնել ննրան։ Կեսարի համար վտանգավոր իրավիճակ էր ստեղծվել Փոքր Ասիայում։ Միհրդատ Պոնտացու որդին՝ Փառնակ II-ը ոտնձգություններ էր սկսել Կեսարի դաշնակիցներ Փոքր Հայքի թագավոր Դեյոտարի և Կապադովկիայի թագավոր Արիոբարզանեսի տիրույթների դեմ։ Փառնակը, օգտվելով Հռոմում տիրող ներքաղաքական խառն իրավիճակից, զորք է հավաքում և փորձում վերականգնել իր հոր՝ Միհրդատի Պոնտոսի թագավորության փառքը։ Փոքր Ասիայում տեղապահ նշանակված Դոմիցիոս Կալվինոսը դիմում է Փառնակին և պահանջում անմիջապես ազատել Փոքր Հայքը և Կապադովկիան։ Նա հավաքում է մի քանի լեգեոն և փորձում զենքի ուժով վերջ դնել հակառակորդի ոտնձգություններին, սակայն Փառնակին հաջողվում է հաջողության հասնել և հաղթել Կալվինոսին, որը ստիպված վերադառնում է Փոքր Ասիա, իսկ Փառնակը գրավում է Պոնտոսը և շարժվում դեպի Վաֆինիա։
Դրությունը լուրջ էր նաև Իլլիրիկումում, որը Կեսարը համարում էր մարտավարական նշանակություն ունեցող տարածք։ Այստեղ գործում էր պոմպեոսական Օկտավիանոսի նավատորմը և Ֆարսալից փախչել կարողացած պամպեոսական զորքերը, որոնք սկսել էին հարձակումներ իրականացնել։ Կեսարն այստեղ է ուղարկում զորավար Ավլոս Գաբինիոսին, սակայն նա անհաջողություններ է կրում և զոհվում։ Դրությունը կարողանում է փրկել Բրունդիզիումի պարետ Պուբլիոս Վատինիոսը, որն անհամամեմատ ավելի թույլ զորքով կռվի է բռնվում Օկտավիանոսի նավատորմիղի հետ և ծովային ճակատամարտում հաղթանակի հասնում նրա հանդեպ՝ այդպես ազատելով ամբողջ Ադրիատիկ ծովը հակառակորդներից։
Դրությունը բարդացել էր նաև Իսպանիայում, որտեղ տեղապահ Կվինտոս Կասիոս Լոնգինն ատելի էր դարձել տեղի բնակիչների համար, քանի որ վարում էր ծանր հարկային քաղաքականություն։ Նրա դեմ կազմակերպվել էր մահափորձ, ինչը հաջողությամբ չէր պսակվել։ Լոնգինը խիստ պատիժներ էր սահմանել մահափորձի կազմակերպիչների համար, ինչի համար էլ ապստամբություն էր սկսվել Հեռավոր Իսպանիայում ։ Դրությունը փրկում է Մերձավոր Իսպանիայի պրոկոնսուլ Էմիլիոս Լեպիդոսը, որի միջամտությամբ գործը ճակատամարտի չի հասնում։ Կեսարը Հեռավոր Իսպանիայի նոր պրոկոնսուլ է նշանակում Գայոս Տրեբոնիոսին, որի գալուց հետո Լոնգնինը նստում է նավ և ուղևորվում Իտալիա, սակայն փոթորկի ժամանակ նավը ջրասույզ է լինում, իսկ Լոնգինը՝ մահանում։ Սակայն այս ապստամբությունը հետագա պայքարի ժամանակ ունենում է բացասական ազդեցություն։
Հռոմում դժվարություններ էր ստեղծել նաև Մարկոս Անտոնիոսը, որը Ֆարսալոսի ճակատամարտից հետո զորքի մի մասի հետ ուղարկվում է Իտալիա, որտեղ դառնում է Հռոմի միանձնյա կառավարիչ։ Նա փորձված և հմուտ ռազմական գործիչ էր, սակայն որպես քաղաքական գործիչ նա բարձրության վրա չէր։ Նրա կազմակերպած խրախճանքները, իր թեթև վարքը, կանանց հետ ունեցած աղմկոտ պատմությունները, հարբեցողությունը հեղինակազրկել էին նրան ։ Շուտով Անտոնիոսի և Դոլաբելլայի միջև հուզումներ են տեղի ունենում։ Վերջինս վերսկսել էր Ռուֆի ընդունած օրինագծերի վերաառաջադրումը, ինչը պայքարի առիթ էր դարձել։
Աշխուժություն է նկատվում նաև Հյուսիսային Աֆրիկայում։ Ֆարսալոսի ճակատամարտից հետո հակակեսարական ուժերը մնացել էին Հունաստանի հարավում, որտեղ հասկանալով, որ իրենց ենթակայության տակ եղած զորքերով անհնար է պայքարել Աքայայի տեղապահի՝ Ֆուֆիոս Կալենոսի դեմ՝ պոմպեոսականներ Կատոնը, Լաբիենը, Աֆրանիոսը, Պետրեոսը հեռանում են Հյուսիսային Աֆրիկա, որտեղ Պոմպեոսի որդուց՝ Սեքստոսից, իմանում են Պոմպեոսի մահվան մասին։ Այդ ժամանակ հակակեսարական պայքարի ղեկավարությունը ստանձնում է Կատոնը, իսկ զորքերի ղեկավարումը հանձնվում է Մետելլոս Սցիպիոնին։ Նրանց են միանում նաև պոմպեոսականներ Ատտիոս Վարրոսը և Նումիդիական թագավորության արքա Յուբան։ Նրանց ղեկավարության տակ կար 10 հռոմեական լեգեոն, 4 նումիդիական լեգեոն, հեծյալների խոշոր զորք և 120 մարտական փիղ։ Նրանք ունեին նաև բավականին հզոր նավատորմիղ, որը հաճախ հարձակումներ էր իրականացնում Սիցիլիայի և Սարդինիայի ափերի վրա, կապ էր հաստատում Իսպանիայի պոմպեոսականների հետ և նույնիսկ նախագծում էր ներխուժել Իտալիա ։
Պայքար Փառնակ II-ի դեմ
Կեսարը որոշում է այս բոլոր խնդիրներից առաջինը կարգավորել Արևելքի անհետաձգելի գործերը, որտեղ ասպատակություններ էր ծավալում Փառնակ II-ը։ Նա Սիրիայի և Կիլիկիայի վրայով շարժում է դեպի Փոքր Ասիա, որի ճանապարհին նա լինում է բոլոր նշանավոր քաղաքներում, պարգևատրում է գործի աջակիցներին, նրան ներկայացած բոլոր իշխաններին և թագավորներին խոստանում իր հովանավորությունը, եթե նրանք պահեն և պաշտպանեն պրովինցիան ։ Նա ծովային ճանապարհով հասնում է Կիլիկիա, որտեղ ժողովներ է հրավիրում, լուծում տեղական նշանակության հարցեր, ներումներ շնորհում պոմպեոսական նշանավոր գործիչների։ Նա իր նամակներից մեկում գրել է, որ իր համար հաճելի է ոչ թե հաղթանակներ տանելը, այլ իր հակառակորդիներին ներում շնորհելը։ Այդ ժամանակ նրա կողմն անցան նաև և Կասիոսս, որոնք հետագայում Կեսարի սպանության գլխավոր կազմակերպիչները դարձան։
Կեսարն ունենալով չորս լեգեոն՝ շարժվում է դեպի Պոնտոս։ Փառնակը կարծում էր, որ Կեսարը շտապում է Հռոմ, այդ խատճառով կբավարարվի միայն բանակցություններով, կհավատա իր խոստումներին, սակայն Կեսարն այդպես չի վարվում։ Փառնակը ճամբար էր խփել պոնտական Զելա քաղաքի մոտ, որտեղ տարիներ առաջ նրա հայրը հայկական ուժերի հետ հաղթանակ էր տարել հռոմեացիների դեմ։ Կեսարը, համոզվելով որ տեղանքը ռազմական տեսանկյունից հարմար է, ճամբար է խփում դիմացի բլուրին։
Ճակատամարտը տեղի է ունենում մ․թ․ա 47 թվականի օգոստոսի 2-ին։ Նախահարձակ եղան պոնտական ուժերը, սակայն հռոմեական հմուտ 6-րդ լեգեոնի ակտիվ գործողությունների արդյունքում պոնտական ուժերը պարտություն են կրում և փախուստի դիմում․ Փառնակ II-ը կարողնում է ճողոոպրել, սակայն քիչ անց սպանվում է։ Կեսարը ճակատամարտի հենց հաջորդ օրը երկու լեգեոն թողնում է Պոնտոսում, 6-րդ լեգեոնը, որը վճռել էր ճակատամարտի ելքը, ուղարկում է Հռոմ՝ պարգևատրվելու համար։ Այս ամենից հետո Կեսարը Միհրդատ Պերգամացուն իր մատուցած ծառայությունների համար թագավոր է օծում գալաթական իշխանություններից մեկը և մինչ այդ Փառնակի իշխանության տակ եղած Բոսֆորը, Արիոբարզանեսին է հանձնվում Փոքր Հայքը, իսկ Դեյոտարին՝ Գալաթիայի նշանավոր մասը։
Կեսարն իր Հռոմում գտնվող իր ընկերոջը՝ Մատիոսին, իր հաղթանակի կապակցությամբ գրում է մի նամակ, որը կազմված էր երեք բառից՝, հետագայում այս արտահայտությունը դառնում է թևավոր խոսք։ Հետագայում նա շատ անգամ է հեգնանքով նշել, որ Պոմպեոսից Պոնտոսի դեմ արշավանքը հաղթելու համար պահանջվել են տարիներ, իսկ իրենից՝ 5 օր  ։
Վերադարձ Հռոմ
Հաղթանակ տանելով Փառնակ II-ի դեմ՝ Կեսարն ուղևորվում է Հռոմ։ Ճանապարհին նա այցելում է Հունաստանի մայրաքաղաք Աթենք, լինում նաև Կորոնթոսի ավերակներում, իսկ սեպտեմբերի 26-ին ափ իջնում ։ Դեպի Բրունդիզիա գնալու ճանապարհին Կեսարը հանդիպում է Ցիցերոնին, որի հանդեպ շատ սիրալիր է վարվում՝ չնայած նրա դիրքորոշմանը ։ Ֆարսալոսի ճակատամարտից հետո Ցիցերոնը վերադարձել էր Իտալիա, բայց չէր համարձակվել մեկնել Հռոմ։ Կեսարի հետ հանդիպումից հետո նա ուղևորվում է մայրաքաղաք։ Կեսարի՝ Հռոմում հայտնվելուց հետո բոլոր բախումները, որոնք ընթանում էին Մարկոս Անտոնիոսի և Դոլաբելլայի միջև, անմիջապես դադարում են։ Սակայն Կեսարն ամբողջովին չի վերացնում վերջինիս նախագծերը, այլ որոշ զիջումների է գնում։ Նա հատուկ օրենք է սահմանում, ըստ որի՝ իջեցվում էր բնակվարձը (Հռոմի բնակիչների համար՝ մինչև 2000 սեստերց, իսկ մնացած քաղաքների՝ 500)։ Փոփոխություն է մտցվում նաև նախկինում ընդունված օրենքի մեջ՝ հօգուտ պարտապանների։
Կեսարը դեռևս Ասիայից հրամայել էր, որ իր ուժերը Կամպանիայից տեղափոխեն Սիցիլիա, սակայն 10-րդ լեգեոնն ապստամբելով հրաժարվել է կատարել այդ հրամանը և մտենլով Հռոմի Մարսյան հրապարակ՝ բողոքի ցույց անում։ Կեսարը, չնայած իր կյանքին սպառնացող վտանգի, դուրս է գալիս իր զինվորների առջև և ելույթ ունենում։ Այդ ելույթն ամենայն մանրամասնություններով պահպանվել է Ապպիանոսի կողմից։ Ըստ դրա՝ Կեսարը հանկարծակի հայտնվում է իր զինվորների ամբոխի մեջ, ինչից հետո զինվորները խմբվում են նրա ամբիոնի շուրջ՝ ողջունելով իրենց կայսրին։ Այդ ժամանակ Կեսարը հարցնում է իր զինվորներին, թե ինչ են ցանկանում նրանք, ինչին ի պատասխան՝ զինվորներն ամաչում են խոսել պարգևատրման մասին և պահանջում են զորացրում։ Ի զարմանս նրանց՝ Կեսարը պատասխանում է․ «Ես զորացրում եմ ձեզ», ապա ավելացնում է․ «Իմ խոստացած բոլոր պարգևները կտամ, երբ երբ զորահանդես տոնեմ ուրիշ զորքերի հետ»։ Բացի դրանից, այդ րոպեից սկսած նա վետերաններին դիմելիս ոչ թե սովորականի պես «զինվորներ» է անվանում, այլ պարզապես «քաղաքացիներ»։ Այս ամենը, ըստ Սվետոնիոսի, բեկում է մտցնում զինվորների տրամադրության մեջ և նրանք սկսում են ներում աղերսել՝ պատրաստակամություն հայտնելով կամովի պատիժներ կրել, եթե Կեսարն իրենց իր հետ Աֆրիկա տաներ։ Կեսարն անմիջապես ներում է 10-րդ լեգեոնին, որն իր սիրելի լեգեոններից էր, սակայն պատժում է ապստամբության պարագլուխներին և մեկ երրորդով կրճատում խոստացված պարգևները ։ Մ․թ․ա․ 46 թվականին, Կեսարը և Մարկոս Էմիլիոս Լիպիդոսն ընտրվում են կոնսուլներ ։
Երկրորդ արշավանք դեպի Աֆրիկա
Կեսարը Հռոմում մնում է շուրջ 3 ամիս և մ․թ․ա․ 47 թվականի դեկտեմբերին ուղևորվում Աֆրիկա։ Նա անցնում է Սիցիլիայի Լիլբեյ քաղաք, որտեղից էլ պատրաստվում էր սկսել իր աֆրիկյան երկրորդ արշավանքը, սակայն անբարենպաստ եղանակը թույլ չէր տալիս իր մշտական սովորության համաձայն արագ գործել ։ Ի վերջո մ․թ․ա․ 47 դեկտեմբերի 25-ին Կեսարը դուրս է գալիս բաց ծով՝ իր հետ տանելով 6 լեգեոն, որոնցից 5-ը նորակոչիկներ էին, և 2 հազար հեծյալ։ Կեսարն իր զորքերի մի փոքր մասի՝ շուրջ 3000 հետևակի և 150 հեծյալի հետ ափ էր իջել Հադրումետ քաղաքի շրջանում, իսկ մնացած նավերը մոլորվել էին, քանի որ անբարենպաստ հոսանքը ցրել էր նրանց։
Հադրումետը լավ ամրացված քաղաք էր, ինչի պատճառով Կեսարն անիմաստ է համարում փոքր ուժերով սկսել քաղաքի պաշարումը։ Նա սկսում է հարավ շարժվել, սակայն երթի ժամանակ Կեսարի վերջնապահ ջոկատների վրա է հարձակվում Յուբայի այրուձին։ Անհավասար մարտում Կեսարի 200-ից պակաս գալլիական հեծելազորը հաղթանակ է տանում հակառակորդի 2000-անոց այրուձիու նկատմամբ ։ Շարժվելով հարավ՝ Կեսարը մոտենում է Լեպտիս քաղաքին, որից պատվիրակություն է գալիս և նշում, որ իրենք ամբողջովին հպատակվում են Կեսարին։ Դրանից հետո Կեսարը ճամբար է խփում քաղաքին կից, ապա պահակներ նշանակում քաղաքի դարպասների մոտ, որպեսզի իր զինվորները քաղաք չմտնեն և անհանգստություն չպատճառեն բնակիչներին։ Շուտով Կեսարը շարժվում է հյուսիս և բանակում Ռուսպինայի մոտ՝ սպասելով իր մոլորված լեգեոնների ժամանելուն, որոնք ի վերջո կարողանում են գտնել ուղին և վերադառնալ Կեսարի մոտ ։
Ռուսպինայի ճակատամարտ
Մ․թ․ա․ 46 թվականի հունվարի 4-ին, երբ Կեսարը, իր հետ վերցրած 30 կոհորտա հետևակ, 400 հեծյալ և 10 նետաձիգ, մեկնել էր զորքի համար հաց հայթայթելու, հետախույզները լուր բերին, որ հակառակորդի անհամեմատ ավելի մեծ ուժերը, որոնք կազմված էին հեծելազորից և թեթևազեն հետևակից, մոտենում են իրենց․ դրանց հրամանատարը Լաբիենն էր։ Սկսված ճակատամարտի ժամանակ օգտվելով իր թվային գերակշռությունից՝ Լաբիենը կարողանում է շրջապատել Կեսարի ուժերին, սակայն Կեսարին հաջողվում է զորաշարժի արդյունքում ճեղքել հակառակորդի շրջապատման օղակները և հակառակորդին փախուստի մատնել։ Վախենալով, որ հակառակորդը կարող է դարանակալել՝ Կեսարը սկսում է նահանջել դեպի իր ճամբար, սակայն ճանապարհին նրա վրա է հարձակվում հակառակորդի մեկ այլ զորաջոկատ՝ Պետրեոսի հրամանատարությամբ։ Լարված ճակատամարտի ընթացքում, որը տևում է մինչև մայրամուտ, Կեսարի ուժերը կարողանում են նահանջել դեպի սեփական ճամբար։ Ըստ «Աֆրիկյան պատերազմի» անհայտ հեղինակի՝ այդ ճակատամարտերը երկրորդական բնույթ ունեին և կարևոր նշանակություն չեն ունեցել, սակայն Ապպիանոսը վստահորեն պնդում է, որ Կեսարը պարտություն է կրել Լաբիենի և Պետրեոսի դեմ մղած այդ երկու ճակատամարտերում։ Ինչպես Դիրախիումի ճակատամարտում, այս անգամ նույնպես պոմպեոսականները հնարավորություն ունեին ամբողջությամբ հաղթանակի հասնել Կեսարի նկատմամբ, սակայն Պետրեոսը դադարեցնում է հետապնդումը՝ ասելով․ «Եկեք մեր զորավար Սցիպիոնից հաղթանակը չխլենք»։
Սակայն պոմպեոսականների վիճակը նույնպես կատարյալ չէր, քանի որ նրանք նույնպես չէին հասցրել միավորել սեփական զորքերը։ Ուտիկայում թողնելով մեծ կայազոր, Սցիպիոնը 8 լեգեոնով և 3000 հեծյալներով շարժվել էր դեպի Լաբիենը և Պետրեոսը։ Նրանք ճամբար են զարկում Կեսարի դիրքերից 3 մղոն հեռավորության վրա։ Իր ուժերով նրանց պետք է միանար նաև Յուբա թագավորը, ինչի դեպքում Կեսարի վիճակը սպառնալից կդառնար։ Հենց այդ պահին Յուբան իմանում է, որ մավրիտանական թագավոր Բոկհը ներխուժել էր իր տիրույթներ և գրավել մի շարք քաղաքներ՝ այդ թվում նաև գլխավոր քաղաք Ցիրտուն։ Իմանալով դրա մասին՝ Յուբան որոշում է հետ վերադառնալ և լուծել նախ և առաջ իր թագավորության խնդիրները, այդ պատճառով հետ է կանչում նաև մինչ այդ Սցիպիոնին ուղարկված սեփական ուժերը։ Այդպիսով՝ պոմպեոսականների ուժերի միավորում առայժմ տեղի չի ունենում։
Սցիպիոնը Յուբայից պահանջում էր իրեն օգնություն տրամադրել, որը փոքր-ինչ կարգավորելով իր թագավորության գործերը՝ 3 լեգեոնով, 30 փղերով, մեծ թվով հեծյալների հետ միանում է Սցիպիոնի ուժերին։ Տեղի ունեցող բախումների ժամանակ Կեսարի ուժերը հիմնականում կարողանում էին հաղթանակ տանել, սակայն հակառակորդն այդպես էլ չէր համարձակվում վճռական ճակատամարտ տալ։ Այդ ժամանակ Կեսարին են միանում նաև վետերանների 2 լեգեոն՝ 9-րդ և 10-րդ լեգեոնները ։
Տապսոսի ճակատամարտ
Կեսարը չէր ցանկանում ձգձգել պատերազմը, այդ պատճառով նա տեղափոխվում է Տապսոս քաղաքի մոտ և ճամբար զարկում այնտեղ։ Հաջորդ օրը Կեսարը ցամաքային և ծովային պաշարում է սկսում, որը ոչ թե քաղաքը գրավելու համար էր, այլ մարտահրավեր էր հակառակորդին։ Տապսոսի ճակատամարտը տեղի է ունենում մ․թ․ա․ 46 թվականի ապրիլի 6-ին։ Տեսնելով պոմպեոսականների ճամբարում տիրող շփոթմունքը՝ Կեսարի զինվորները թախանձում են ճակատամարտի հրաման արձակել, սակայն Կեսարը դիմադրում է, հակաճառում։ Այդ ժամանակ կեսարակնների զորքի աջ թևում մարտի ազդանշան է լսվում, ինչից հետո զինվորները սկսում են գրոհը։ Կեսարը, տեսնելով այդ ամենը, մարտի հրաման է տալիս։
Ըստ «Աֆրիկյան պատերազմի» անհայտ հեղինակի՝ ճակատամարտն արագընթաց է եղել, իսկ հաղթանակը՝ լիակատար։ Ճակատամարտի մանրակրկիտ նկարագրություն չի պահպանվել։ Պոմպեոսականների փախչող զինվորները փորձել են նահանջել դեպի սեփական ճամբարը, սակայն տեսել են, որ դրանք նույնպես գրավված են Կեսարի ուժերի կողմից։ Ըստ վերոնշյալ աղբյուրի՝ հակառակորդը տվել է 10 հազար զոհ, իսկ Կեսարի վնասներն աննշան էին՝ ըստ տարբեր աղբյուրների՝ 50-ից մինչև 1000 զինվոր։ Ըստ Ապպիանոսի՝ ճակատամարտը երկար է տևել՝ մինչև երեկո, իսկ Պլուտարքոսը պնդում է, որ Կեսարն անձամբ չի մասնակցել ճակատամարտին, քանի որ հենց դրանից առաջ նրա մոտ տեղի է ունեցել ընկնավորության նոպա։
Տապսոսի պաշարումը շարունակելու համար Կեսարն այնտեղ թողնում է 3 լեգեոն, իսկ Տիզդրա քաղաքի մոտ՝ 2 լեգեոն, ապա շարժվում դեպի Ուտիկա՝ պոմպեոսականների վերջին հենակետն Աֆրիկայում։ Այնտեղ էր գտնվում Կատոն Կրտսերը, որը քաղաքը լավ ամրացրել էր և պատրաստվում էր համառ դիմադրություն ցուցաբերել, սակայն քաղաքի բնակչությունը չէր համակրում նրան, իսկ պամպեոսականները պատրաստվում էին փախուստի դիմել։ Հասկանալով իրավիճակի բարդությունը՝ Կատոնն այլևս չէր էլ փորձում հետ պահել փախչողներին, նույնիսկ օգնում էր նրանց՝ տրամադրելով նավեր և սննդամթերք։ Շուտով Կատոնն ինքնասպանություն է գործում, քանի որ նույնիսկ զզվելի էր համարում Կեսարի կողմից ներում ստանալը ։ Պոմպեոսականների մի մասը ներում է խնդրում Կեսարից և ստանում այն, մի մասն էլ փախչում է՝ պայքարը շարունակելու մտադրություն ունենալով։ Ֆաուստ Սուլլան և Լուցիոս Աֆրանիոսը փորձում են փախչել Իսպանիա, սակայն ծովում բռնվում են Պուբլիոս Սիտիոսի կողմից, որը հաղթել էր Յուբայի զորավարներից մեկին և շարժվում էր դեպի Ուտիկա։ Հետագայում նրա ձեռքն է ընկնում նաև Իսպանիա շտապող պոմպեոսականների գլխավոր հրամանատար Մետելլոս Սցիպիոնը, որը գերի ընկնելուց հետո ինքնասպան եղավ։ Յուբան և Պետրեոսը փախչում են Զամա քաղաք, որտեղ գտնվում էր Յուբայի ընտանիքը և ողջ հարստությունը, սակայն քաղաքի բնակչությունը չի ընդունում փախստականներին և դիմում է Կեսարին, այդ ամենից հետո նրանք ինքնասպանություն են գործում։ Իսպանիա հասնել է հաջողվում միայն Լաբիենին, Ատտիոս Վարոսին և Պոմպեոսի երկու զավակներին՝ Գնեոսին և Սեքստոսին։
Կեսարը Նումիդիական թագավորությունը վերածվում է հռոմեական պրովինցիայի՝ անվանելով այն Նոր Աֆրիկա։ Այստեղ պրոկոնսուլ է նշանակվում Սալյուստինոսը, իսկ Սիտտիոսին է հանձնվում մի քանի նումիդիական նահանգներ՝ իր ցուցաբերած ծառայությունների համար։ Մի քանի մեծ քաղաքների վրա, որոնք աջակցել էին պոմպեոսականներին, ինչպիսիք էին Ուտիկան և Լեպտիսը, դրվում են ռազմատուգանքներ։ Պատերազմը հաղթելուց հետո նա զորացրում է իր զորքերի մի մասը, որոնց նա համարում էր ավելի անհանգիստ, ապա սկսում է վերադարձը դեպի հայրենիք։ Մ․թ․ա․ 46 թվականի հուլիսի 13-ին Կեսարն Ուտիկայից դուրս է գալիս բաց ծով, 2 շաբաթից հասնում է Սարդինիա, որտեղից ճանապարհվում է դեպի Իտալիա, սակայն վատ եղանակի պատճառով Հռոմ է հասնում միայն մ․թ․ա․ 46 թվականի հուլիսի 25-ին ։
Իսպանական երկրորդ արշավանք
Վերադառնալով Հռոմ՝ Կեսարը նախ և առաջ սկսում է ազդել հասարակական կարծիքի վրա։ Նա ելույթներ է ունենում Հռոմում՝ նշելով, որ ինքը ոչ մի բռնակալական նկրտումներ չունի, ընդհակառակը՝ իր գրաված նոր տարածքները միայն ավելի բարեկարգ կյանք էին ապահովելու իր համերկարցիների համար։ Մ․թ․ա․ 46 թվականի օգոտստոսին Կեսարը 4 օր շարունակ մեծ շուքով նշում է Գալլիայի, Եգիպտոսի, Պոնտոսի և Աֆրիկայի հանդեպ տարած հաղթանակները։ Որպես պատվավոր գերիներ՝ շքերթի ժամանակ տարվում էին Վերցինգետորիքսը, Կլեոպատրայի քույր Արսինոյանը, Յուբա արքայի 4-ամյա որդին։ Այդ օրերին Կեսարին բազում նվերներ են տրվում, որոնց ընդհանուր արժեքը կազմում էր 65 հազար տաղանդ․ հենց այդ գումարից էլ Կեսարը վճարում էր իր զինվորներին խոստացած պարգևները՝ յուրաքանչյուր շարքային զինվորի՝ 5 հազար ատտիկական դրահմա, ցենտուրիոնի՝ 10 հազար, տրիբուններին և հեծելազորային պետերին՝ 20 հազար։ Կազմակերպված էր մեծ հյուրասիրություն, հանդեսներ, խաղեր, որոնց հետևակից բացի նույնիսկ մարտական փղեր էին մասնակցում։
Այս անգամ Կեսարը Հռոմում մնում է ավելի երկար, քան մնացած անգամները։ Շուտով նա ստիպված էր թողնել բարենորոգչական գործունեությունը և մեկնել Իսպանիա, որտեղ դժվարին կացություն էր ստեղծվել։ Այստեղ գտնվող 2 լեգեոնները, որոնք նախկինում նույնպես ապստամբել էին, նորից ապստամբել էին և վտարել Գայոս Տրեբոնիոսին՝ հայտարարելով, որ առաջկցում են պոմպեոսականներին։ Պոմպեոսականների հրամանատար է դառնում Պոմպեոսի ավագ որդին՝ Գնեոսը, որին հետ էին նաև իր կրտսեր եղբայր Սեքստոսը, Լաբիենը և Ատտիոս Վարոսը։ Նրանց հետ էր նաև Աֆրիկայում կռված պոմպեոսական զորքի մնացորդները, հավաքագրված մեծ ուժեր, որոնք միասին կազմում էին շուրջ 13 լեգեոն՝ չհաշված Մավրիտանիայի թագավոր Բոկխի ուժերը, որը Կեսարից հեռացել էր, քանի որ դժգոհ էր Նումիդիայի հարցի լուծմամբ։ Այսպիսի իրավիճակում Կեսարի ներկայությունն անհրաժեշտություն էր ։
Մունդայի ճակատամարտ
Վճռական ճակատամարտը տեղի է ունենում մ․թ․ա 45 թվականի մարտի 17-ին Մունդայի մոտ ։ Կեսարի տրամադրության տակ կար շուրջ 80 կոհորտա հետևակ և 9 հազար հեծյալ։ Պոմպեոսականների դիրքը բարձրադիր էր։ Կեսարը սպասում էր, որ նրանք կիջնեն հարթավայր և կսկսվեր ճակատամարտը, սակայն նրա ենթադրությունները սխալ էին։ Երբ Կեսարը մոտենում է գետակին, հակառակորդը չի առաջանում դեպի իրեն։ Սկսվում է մարտը, որը երկար է տևում, իսկ կեսարակնների շարքերը մի պահ նույնիսկ տեղի տվեղի էին տալիս։ Այդ ժամանակ Կեսարն իջնում է ձիուց, խլում մի վահան և նիզակների տարափի տակ նետվում թշնամու վրա՝ գոռալով, որ դա թող իր վերջին օրը լինի, իսկ զինվորների՝ վերջին արշավանքը։ Այս քայլը բեկում է մտցնում ճակատամարտի մեջ, և Կեսարի զինվորները նոր ուժերով և դաժանությամբ նետվում են մարտի մեջ՝ պաշտպանելու իր հրամանատարին։ Մավրիտանական արքա Բոգուդը, որը պոմպեոսական Բոկխի եղբայրն էր, Մավրիտանիայի համակառավարիչը և Կեսարի դաշնակիցը, սեփական նախաձեռնությամբ հեծելազորային շրջանցում է անում դեպի հակառակորդի թիկունք և հարձակվում պոմպեոսականների ճամբարի վրա։ Նկատելով այդ շարժումը՝ Լաբիենը հետ է քաշում իր 5 կոհորտաները՝ թուլացնելով պոմպեոսականների դիմադրությունը։ Դա վճռում է ճակատամարտի ելքը․ պոմպեոսականները փախուստի են դիմում՝ տալով 30 հազար սպանված, երբ Կեսարի կորուստները չէին անցնում 1000 մարդուց։ Զոհվել էին նաև Լաբիենը և Ատտիոս Վարոսը, որոնց մարմինները Կեսարի հրամանով հանձնվում է հողին։ Ճակատամարտից հետո Կեսարը նշել է, որ ինքը շատ անգամներ է պայքարել հաղթելու համար, սակայն այս անգամ նա պայքարում էր ապրելու համար ։
Կեսարին անձնտուր եղան Կորդուբա, Գիսպալ, Մունդա քաղաքները։ Սեքստոս Պոմպեոսին հաջողվում է փախչել Կորդուբայից, իսկ Գնեոս Պոմպեոս Կրտսերըը սպանվում է փախուստի փորձի ժամանակ․ նրա գլուխը Գիսպալում ցուցադրվել է ժողովրդին։ Պոմպեոսականներին աջակցած քաղաքների վրա, ինչպիսիք էին Կորդուբան և Գիսպալը, մեծ ռազմատուգանքներ են դրվում, իսկ Կեսարին աջակցած համայնքները ստանում են արտոնություններ։ Կեսարը մինչև մ․թ․ա․ 45 թվականի ապրիլը մնում է Գիսպալում, ապա մեկնում Գադես, իսկ Իտալիա վերադառնալիս Իսպանիայի ղեկավար է նշանակում Գայոս Կարրինոսին։ Նրան Նարբոնական Գալլիայում դիմավորում է Մարկոս Անտոնիոսը, որի հետ էլ նա շարունակում է վերադառնալ Հռոմ, իսկ սեպտեմբերի 13-ին Կեսարը կանգ է առնում իր լավիկանական կալվածքում, որտեղ էլ կազմում է իր կտակը։ Կեսարը Հռոմ է ժամանում միայն հոկտեմբերի սկզբներին ։
Պատերազմի ավարտ
Մունդայի ճակատամարտով և Իսպանիայի գրավմամբ ավարտվում է Կեսարի քաղաքացիական պատերազմը, որը տևել է 4 տարի, 2 ամիս, 1 շաբաթ։ Իսպանիայից վերադառնալուց հետո Կեսարը տոնել է իր 5-րդ հաղթահանդեսը (տրիումֆ)։ Նա երկու անգամ հյուրասիորւթյուն է կազմակերպել․ առաջինը նրան աղքատիկ է թվում, ինչի պատճառով նա 4 օրից կրկնում է այն։ Տրիումֆը հռոմեացիների վրա ծանր տպավորություն է թողել, քանի որ այն նշվում էր ոչ թե օտարների դեմ տարած հաղթանակների համար, այլ հռոմեացիների։ Այսպիսով քաղաքացիական պատերազմը, որը սկիզբ է դրել հանրապետական համակարգի քայքայմանը, ավարտված էր Կեսարի հաղթանակով, երկրի վիճակը կարգավորվում էր, Հռոմի և պրոինցիաների ղեկավարումն ավելի ու ավելի էր հունի մեջ ընկնում ։
Հետագա դեպքեր
Քաղաքացիական պատերազմի ավարտից հետո Կեսարը շարունակում էր իր բարենորոգչական աշխատանքները, սակայն մ․թ․ա 44 թվականին մի շարք սենատորներ և քաղաքական գործիչներ, որոնց ղեկավարներն էին Մարկոս Բրուտոսը, Գայոս Կասսիոս Լոնգինուսը, Դեցիմուս Յունիոս Բրուտոս Ալբինոսը և Գայոս Տրեբոնիոսը, կազմակերպում են դավադրություն ընդդեմ Կեսարի։ Այդ դավադրության նպատակը Կեսարի սպանությունն էր, քանի որ նրանք կարծում էին, որ Կեսարը ցանկանում է դառնալ թագավոր և վերացնել հանրապետական համակարգը։ Սպանությունից առաջ Կեսարին շատ մարդիկ զգուշացրել են դրա մասին, սակայն ըստ իր սովորության, Կեսարն ուշադրություն չի դարձրել ո՛չ պայծառատեսների գուշակություններին, ո՛չ մերձավորների զգուշության կոչերին։
Դավադրությունը տեղի է ունենում մարտյան իդոսների ժամանակ՝ մարտի 15-ին, Պոմպեոսի կուրիայում Սենատի հերթական նիստի ժամանակ։ Նիստի սկսվելուց հետո դավադիրները խմբվել են Լոցիոս Տիլիոս Ցիմբերի շուրջը, որը Կեսարից ներում էր հայցում իր եղբոր համար, իսկ մյուս խումբը կանգնած է եղել Կեսարի թիկունքում։ Երբ Ցիմբերն սկսել է քաշել տոգան Կեսարի վզից՝ նշան տալով դավադիրներին, Կեսարի հետևում կանգնած Պուբլիոս Սերվիլիոս Կասկան դիկտատորի վզին հասցրել է առաջին հարվածը ։ Կեսարը սկսել է պաշտպանվել, սակայն երբ տեսել է Մարկոս Բրուտոսին՝ իր ապօրինի զավակին և «հավատարիմ» մերձավորին, ըստ ավանդության, հունարեն ասել է՝ «Եվ դո՞ւ, Բրուտո՛ս» (καὶ σὺ τέκνον), իսկ ըստ Պլուտարքոսի գրքի՝ Կեսարը, տեսնելով Բրուտոսին, լռել ու դադարեցրել դիմադրությունը։ Նույն հեղինակը նշում է, որ Կեսարի մարմինը պատահմամբ հայտնվել է շենքում տեղադրված Պոմպեոսի արձանի մոտ կամ դավադիրների կողմից դիտմամբ տեղափոխվել է այնտեղ։ Ընդհանուր առմամբ Կեսարի մարմնի վրա հայտնաբերվել է 23 վերք, որոնցից միայն մեկն է եղել մահացու ։
Դավադիրները հանդես են գալիս որպես, ինչից հետո պայքար է սկսում կեսարականների և լիբետատորների միջև, որը հայտնի է Լիբետաորների քաղաքացիական պատերազմ անունով։ Շուտով ստեղծվում է նաև երկրորդ եռապետությունը, որի եռապետեր էին Մարկոս Անտոնիոսը, Օկտավիանոս Օգոստոսը և Մարկոս Լեպիդոսը։ Ի վերջո Լիբերատորները պարտություն են կրում, ապա պայքար է սկսվում եռապետերի միջև, ինչն ավարտվում է Ակցիումի ճակատամարտում՝ Օկտավիանոսի հաղթանակով, որը հռչակվում է Հռոմեական կայսրության առաջին կայսր։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Կեսարի քաղաքացիական պատերազմ Կատեգորիա:Կլեոպատրա
Անիտա Սիմոնչինի
Անիտա Սիմոնչինի (ծնված 1999-ի ապրիլի 14-ին, Մոնտեջիարդինո, Սան Մարինո), սանմարինացի երգչուհի է, ով The Peppermints խմբի հետ ներկայացրել է Սան Մարինոն Մանկական Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթում։ Նա Միկելե Պերնիոլայի հետ Սան Մարինոն ներկայացնելու է նաև Եվրատեսիլ 2015 երգի մրցույթում ։
Կյանքը և կարիերան
2014 թվականի սեպտեմբերին հայտարատվեց, որ The Peppermints խումբը ներկայացնելու է Սան Մարինոն Մալթայում կայանալիք Մանկական Եվրատեսիլ 2014 երգի մրցույթում "Breaking My Heart" (Իմ սիրտը կոտրելով) երգով ։ Նրանք հանդես եկան 3-րդը և զբաղեցրեցին 15-րդ տեղը՝ հավաքելով 21 միավոր։
Սանմարինական հեռարձակող SMRTV-ին 2014 թվականի նոյեմբերի 27-ին հայտնեց, որ երկիրը Եվրատեսիլ 2015 երգի մրցույթում ներկայացնելու են Անիտա Սիմոնչինին և Միկելե Պերնիոլան։
Չնայած որ Անիտան առանց խմբի է ներկայանալու Վիեննայում, նա իր խմբի մյուս անդամների հետ հայտարարել է, որ նրանք պատրաստվում են շարունակել համագործակցությունը միմյանց հետ ։
Արաբկիր
Արաբկիր (Arapgir, Arabkîr), քաղաք Արևմտյան Հայաստանում, Մալաթիայի մարզում, Եփրատի վտակ Արաբկիր գետակի ափին, Խարբերդի և Ակնի միջև, Մալաթիա քաղաքից 70 կմ հյուսիս։ Քաղաքը փռված է Անտիտավրոսյան լեռնաշղթայի ստորոտում։ Արաբկիրը աչքի էր ընկնում որպես վաճառաշահ քաղաք, շրջապատված էր մշակված արգավանդ դաշտերով։ Աղբյուրներում տարբեր ժամանակներում համարվում է ամրոց, գյուղաքաղաք, քաղաք-ամրոց, բերդաքաղաք, քաղաք։
Անվան ստուգաբանությունը
Հիշատակվում է նաև Արաբկեր ձևով։ Անունը հավանաբար կապված է հնագույն Արաբրակնուա քաղաքի անվան հետ, որի մոտ էլ կառուցվել է այն։ Քաղաքը տիրել են նաև արաբները, ոմանք նրա անունը կապում են թուրքերեն «արաբ» և «գեր» («գիր») բառերի հետ, որ նշանակում է արաբ մտած, կամ արաբ մտիր։ Հայկական ժողովրդական ստուգաբանությամբ Արաբկիր նշանակում է՝ առ ափին գետի։ Հույները կոչել են Արապրասեչ։
Պատմություն
Արաբկիրը հնում մտնում էր Փոքր Հայքի Երկրորդ՝ ըստ Հուստինիանոսի վարչական բաժանման (6-րդ դար) Երրորդ Հայքի մեջ։ Նոր ժամանակներում այն Սեբաստիայի նահանգի Արաբկիր գավառի կենտրոնն էր։
Արաբկիրի վերակառուցումը վերագրվում է Վասպուրականի Արծրունի վերջին թագավոր Սենեքերիմին, որը 1021 կամ 1022 թվականին իր թագավորությունը Բյուզանդիային տալու դիմաց Սեբաստիայի հետ միասին ստացել էր նաև Արաբկիրի շրջանը։ Հետագայում, դարեր շարունակ, Արաբկիրը նշանակալի առաջադիմություն չի ունեցել։ Այն թուրքական տիրապետության տակ է անցել 15-րդ դարում, շարունակ մնալով իբրև խղճուկ մի գյուղաքաղաք։
Բնակչություն
Արաբկիրը 1800-1830-ական թվականներին ուներ մոտ 15 հազար բնակիչ, որից 12 հազարը՝ հայեր, 1830-1850 թվականներին նրա բնակչության ընդհանուր քանակը մնացել էր գրեթե նույնը, բայց հայերի թիվը իջել էր մինչև 9 հազար մարդու։ 20-րդ դարի սկզբին Արաբկիրի շրջանում բնակվում էր 18382 մարդ ։ 1915 թվականի եղեռնից առաջ քաղաքի բնակչության թիվը հասնում էր մոտ 20 հազարի, որից 10 հազարը հայեր էին։ Արաբկիրի հայերը երկու անգամ՝ 1895-1896 թթ. և 1915 թ. ենթարկվեցին տեղահանման և բնաջնջման։ ՀՍՍՀ ներգաղթած արաբկիրցիները 1925 թ. նոյեմբերի 29-ին Հայաստանում խորհրդային կարգերի օրը, հանդիսավոր պայմաններում Երևանի մոտ հիմնադրել են Նոր Արաբկիր ավանը, որը 1929 թ. ուներ 1000 բնակիչ, իսկ 30 տարի հետո՝ 60 հազար։ Նոր Արաբկիրը տասնամյակներ առաջ ձուլվել է մայրաքաղաքի հետ՝ կազմելով նրա մի թաղամասը։
Երկրորդ Համաշխարհային պատերազմի ավարտին՝ 1945 թվականին, Արաբկիրն ուներ 6684 բնակիչ, որից մոտ 600-ը՝ հայ։ Սակայն 1946 թվականից հետո այդտեղ մնացած հայերի մեծ մասը գաղթեց Սիրիա, Կոստանդնուպոլիս, Մալաթիա և քաղաքում մնաց մոտ 200 հայ բնակիչ։
Տնտեսություն
19-20-րդ դարերում Արաբկիրն ուներ և առաջին հերթին հայտնի էր իր կտավագործությամբ։ 19-րդ դարի կեսին այստեղ գործում էին 15 ջուլհակային, 9 մանածագործական և սփռոցի արտադրության 18 ձեռնարկություններ։ Արհեստներից տարածված էին նաև ոսկերչությունը, մետաղագործությունը, պղնձագործությունը, օճառագործությունը, զինագործությունը։
Աշխույժ էր նաև առևտուրը։ Հնում այստեղով էին անցնում Զիմարա-Մալաթիա, իսկ նոր ժամանակներում՝ Ակն-Մալաթիա ճանապարհները։
Բնակիչների զգալի մասը զբաղվում էր գյուղատնտեսությամբ՝ բամբակի, հացահատիկների, պտղատու այգիների մշակմամբ, շերամապահությամբ։
Պատմամշակութային կոթողները
Քաղաքի եկեղեցիները 19-րդ դարում և 20-րդ դարի սկզբում թվով 7-ն էին, որոնցից 4-ը լուսավորչական էին՝ 2-ը՝ բողոքական, իսկ մեկը՝ կաթոլիկական։
Մշակույթ
19-րդ ը 20-րդ դարերում Արաբկիրն ուներ բավական աշխույժ մշակութային կյանք։ Հայերն այստեղ ունեին 13 դպրոց՝ Մայր վարժարան, սբ. Թարգմանչաց, Զարուհյան և այլն։
Արաբկիրը հայ գրչության կենտրոններից է։ Այստեղ 15-17-րդ դարերում գրվել են մի քանի ձեռագրեր, որոնցից մեզ հայտնի են 1446 թ. ընդօրինակված մի Ճաշոց և Խաչատուր քահանայի 1640 թ. գրած Մաշտոցը։
Տես նաև
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի քաղաքներ Կատեգորիա:Մալաթիայի մարզ Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ Կատեգորիա:Թուրքիայի փոքր քաղաքներ Կատեգորիա:Թուրքիայի քրդաբնակ բնակավայրեր
Համատարած Աշխարհացույց
Համատարած Աշխարհացույց, առաջին հայատառ կիսագնդերի քարտեզը, որը պարունակում է թե երկրի և թե աստղային երկնքի մասին տեղեկություններ ։ Տպագրվել է Հոլանդիայի Ամստերդամ քաղաքում 1695 թվականին Թովմաս Վանանդեցու կողմից։ Այն Եվրոպայում տպագրված առաջին քարտեզներից է, որն ունի աշխարհագրական աստիճանացույց։
Ստեղծումը
Տպագրվել է 1695 թվականին։ Նրա տպագրման մասնակցել են Գողթան գավառի Վանանդա գյուղից չորս հայ բնակիչներ, և այն տպագրվել է Ամստերդամի հայկական տպարանում ։ Կազմել և հայերեն գրությունները կատարել են Մաթևոս Հովհաննիսյանը, Թովմաս Եպիսկոպոսը (Թովմաս Վանանդեցի), Ղուկաս և Միքայել Նուրիջանյան եղբայրները։ Քարտեզը պղնձի վրա փորագրել են Ադրիանուս և Պետեր Շխոենբեկ Եղբայրները։ Նրանք մինչև այդ փորագրել էին Եվրոպական լեզուներով հրատարակված կիսագնդերի քարտեզներ։
Կազմությունը
«Համատարած Աշխարհացույց»-ը կազմված է ազիմուտային հասարակած շոշափող կամ նրան մոտիկ պրոեկցիայով։ Աստիճանացանցի բաժանման ձևով այն տարբերվում է այժմյան կիսագնդերի քարտեզներից։ Արևմտյան և Արևելյան կիսագնդերի հասկացություն գոյություն չունի, միջօրեականների բաժանումը սկսվում է 0°-ից, վերջանում՝ 360°-ով։ 0°-ի միջօրեականն անցնում է Աֆրիկայի ամենաարևմտյան կետից։
«Համատարած Աշխարհացույց»-ը պատկերում է այդ ժամանակվա հայտնի աշխարհը։ Երկրագնդի չուսումնասիրված մասերը՝ Հյուսիսային Ամերիկայի հյուսիսարևմտյան հատվածը, Ասիայի հյուսիսարևելյան և Ավստրալիայի արևելյան մասերը, Նոր Զելանդիան, Գրենլանդիայի մի մասը պատկերված չեն։
Համեմատաբար ճիշտ են պատկերված եվրոպական երկրները։ Կարևոր նշանակություն ունի «Համատարած Աշխարհացույց»-ի անունների հայերեն տառադարձությունը, որը հիմք է հանդիսացել հետագայում հրատարակված քարտեզներում օտար անունների տառադարձության համար։ «Համատարած Աշխարհացույց»-ի հետ են կապվում առաջին հայերեն քարտեզագրական տառատեսակները։ «Համատարած Աշխարհացույց»-ը հայկական Վերածննդի գիտության և արվեստի լավագույն նմուշն է։ Վերածննդի ժամանակաշրջանի արվեստին բնորոշ է շրջանակից դուրս տարվա չորս եղանակների պատկերումը, որտեղ արտացոլվել է հին հունական դիցաբանութունը։ «Համատարած Աշխարհացույց»-ի շրջանակից դուրս պատկերված են նաև այդ ժամանակ ընդունված դիցաբանական բազմաթիվ նկարներ։
Տիեզերագիտական տեսակետից «Համատարած Աշխարհացույց»-ը դեռևս գտնվում է նախակոպեռնիկոսյան շրջանի երկրակենտրոն սիստեմի վրա։ Երկու կիսագնդերի միջև շրջանաձև ուղեծրերով ցույց է տրված մեր համակարգությունը երկրակենտրոն սիստեմով։ Ընդ որում, Արեգակը պատկերված է որպես չորրորդ մոլորակ։ Նրա մեջ ընդգրկված են 57 համաստեղությունների նկարները իրենց անվանման հետ միասին ։
Տես նաև
Կատեգորիա:Քարտեզագրություն Կատեգորիա:Աշխարհագրություն
Մոնտինյակ լը Կոք
Մոնտինյակ լը Կոք (Montignac-le-Coq), համայնք Ֆրանսիայի Նոր Ակվիտանիա մարզի Շարանտ գավառում ։
Էմիլ Նոլդե
Էմիլ Նոլդե (Emil Nolde, ), իսկական անունը` Հանս Էմիլ Հանսեն (Hans Emil Hansen): Գերմանացի առաջատար էքսպրեսիոնիստ նկարիչ, համարվում է 20-րդ դարի մեծագույն ջրանկարիչներից մեկը ։ Նոլդեն հայտնի է դարձել իր արտահայտիչ գունային որոշումների շնորհիվ։ Ծնվել է 1867 թվականի օգոստոսի 7-ին, Նոլդեում, Պրուսիայում, մահացել է 1956 թվականի ապրիլի 13-ին Զեեբյուլում, ԳԴՀ։
Մոնտինյակ լը Կոք
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 135 մարդ, բնակչության խտությունը` 13.24 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 10.2 կմ² տարածք։
Էմիլ Նոլդե
Պատանեկություն
Էմիլ Նոլդեն ծնվել է 1867 թվականի օգոստոսի 7-ին, Նոլդե փոքրիկ բնակավայրում, Թոնդերից մի քանի կմ հեռավորության վրա, ընտանիքի 5 զավակներից չորրորդն էր ։ Մինչև 1920 թվականն այդ տարածքը մտել է Պրուսիայի կազմի մեջ, այսպիսով` եղել է Հյուսիսգերմանական միության մեջ։ Տարածքները Դանիային հանձնելուց հետո Նոլդեն Դանիայի քաղաքացիություն ստացավ, որը նա պահպանեց մինչև իր կյանքի վերջ։ Հայրն ազգությամբ հյուսիսային ֆրիզ էր։ Էմիլը հաճախել է գերմանական դպրոց և համարում էր, որ իր մեջ հոսում է շլեզվիգյան և ֆրիզական արյունների խառնուրդ։ Էմիլի պատանեկան տարիներն անցել են աղքատության մեջ և լի են եղել դժբարություններով ։
Մոնտինյակ լը Կոք
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 430 կմ հարավ, Պուատիե քաղաքից` 140 կմ հարավ, Անգուլեմ քաղաքից` 35 կմ հարավ։
Էմիլ Նոլդե
Կրթություն
1884-1891 թվականներին Էմիլ Նոլդեն կրթություն է ստացել Ֆլենսբուրգյան գեղարվեստի դպրոցում։ Նոլդեն մասնակցել է Բրույգգեմանների խորանի և Շլեզվիգյան տաճարի վերականգնողական աշխատանքներին։ Ճանաչողական այցով եղել է Մյունխենում, Կարլսրուեում և Բեռլինում։
Գեղանկար
1902 թվականից հետո Էմիլը վերցրեց Նոլդե կեղծանունը` ի պատիվ իր հայրենի գյուղի։ Մինչև 1903 թվականը Նոլդեն նկարում էր լիրիկական բնանկարներ ։ 1906-1907 թվականներին Էմիլ Նոլդեն մտնում է «Կամուրջ» գեղարվեստական խմբի մեջ և ծանոթացել է Էդվարդ Մունկի հետ։ 1909 թվականին Նոլդեն դարձել է Բեռլինյան սեցեսսիոնի անդամ։ Այդ ժամանակ սկսեցին հայտնվել նրա առաջին կրոնական թեմաներով աշխատանքները։ 1910-1912 թվականներին Նոլդեն առաջին հաջողություններն ունեցավ Համբուրգում, Էսսենում և Հագենում։ Նոլդեն նկարում էր նաև գիշերային Բեռլինի կյանքին նվիրված նկարներ, որտեղ ժամանակ-առ ժամանակ բնակվում էր նրա կինը։ Նկարում էր թատերական ուրվագծեր, դիմակների նատյուրմորտներ, «Աշնանային ծով» խորագրով 20 աշխատանք և «Քրիստոսի կյանքը» խորագրով 9 մասից բաղկացած աշխատանքը։ 1913-1914 թվականներին Նոլդեն որպես Բժշկական-ժողովրդագրական-գերմանա-նորգվինեական հետազոտողների խմբի անդամ մեկնել է Հարավային կիսագունդ։ 1916 թվականին Նոլդեն տեղափոխվել է Ուտենվաֆր, արևմտյան ափ։ Նոլդեն բացասական վերաբերմունք ուներ գերմանա-դանիական սահմանի ձևավորմանն ու բախումներին Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո, և չնայած նրան, որ իրեն գերմանացի էր համարում, 1920 թվականին ընդունել է դանիական քաղաքացիություն։
Մոնտինյակ լը Կոք
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Էմիլ Նոլդե
Զեեբյուլ
Ուտենվարֆի հողերի չորացումից հետո իր դանիացի կնոջ` Ադոն Վիլստրուպի հետ Նոլդեն տեղափոխվել է գերմանական տարածք, որը նրան իր հայրենի Նոլդեն էր հիշեցնում։ Նոլդե ընտանիքը Զեեբյուլ բարձր բլուրի վրա նախ հին տնակ է ձեռք բերում, իսկ մի քանի տարի անց Նոլդեն իր սեփական նախագծով կառուցում է նոր տուն` արվեստանոցով, որը միջնադարյան ամրոցի տեսք ուներ։ Տանը տեղը բավական էր և՛ արվեստանոցի համար, և՛ արդեն նկարված աշխատանքների համար։ 1927 թվականին Դրեզդենում անց է կացվել նկարչի 60-ամյա հոբելյանին նվիրված ցուցահանդես։
Նացիոնալ-սոցիալիզմի ժամանակ
Նոլդեն վաղուց էր համոզված «գերմանական մշակույթի գերակայության» հարցում։ 1934 թվականին նա մտավ Հյուսիսային Շլեզվիգի ազգային-սոցիալիստական աշխատավորական կազմակերպության մեջ։ Սակայն նացիոնալ-սոցիալիստները Նոլդեի ստեղծագործությունը դեգեներատ էին որակում. «Քրիստոսի կյանքը» աշխատանքը «Դեգեներատ արվեստ» քարոզչական ցուցահանդեսի ամենահայտնի ու կենտրոնական ցուցանմուշներից մեկն էր, Նոլդեի ավելի քան 1000 աշխատանք որակազրկվել են, մի մասը վաճառվել է, մյուս մասը` ոչնչացվել։ 1941 թվականին Նոլդեին արգելել են նկարել, և Նոլդեն մեկուսացել է Զեեբյուլում, որտեղ թաքուն փոքր չափերի կտավներ էր նկարում ջրաներկով ու թաղում էր դրանք հողի մեջ։ Այդպես Նոլդեն նկարել է շուրջ 1300 ջրանկար։
Մոնտինյակ լը Կոք
Բնակչություն
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Էմիլ Նոլդե
Ուշ շրջանի գործունեություն
1945 թվականին Նոլդեին սպասվում էր ճանաչում և մեծաթիվ ցուցադրություններ։ 1946 թվականին մահացել էր նրա կինը, և երկու տարի անց Նոլդեն ամուսնանում է Յոլանտ Էրդմաննի հետ։ Մինչև 1951 թվականը Նոլդեն նկարել է մոտավորապես 100 նկար և բազմաթիվ ջրանկարներ։ Դրանք էլ հենց համարվում են նրա ստեղծագործության արդյունքն ու ամփոփումը։ 1955 թվականին Նոլդեն մասնակցել է documenta 1 ցուցադրությանը, իր մահից հետո աշխատանքները ներկայացվել են նաև documenta II ցուցահանդեսին 1959 թվականին և documenta III ցուցահանդեսին 1964 թվականին Կասսելում։ Էմիլ Նոլդեն թաղված է Զեեբյուլեում, իր կնոջ կողքին։ Նոլդեի ժառանգությունը հիմք է դարձել նկարչի թանգարանի համար, որը բացվել է Զեեբյուլեի իր տանը։ Ադա և Էմիլ Նոլդեի ֆոնդն այնտեղ ամեն տարի կազմակերպում է ամենամյա ժամանակավոր ցուցահանդեսներ։ Ամեն տարի Նոլդեի թանգարան է այցելում շուրջ 100.000 մարդ։ Մահվան 50-ամյա տարելիցի առթիվ, 2006 թվականին թանգարանում անց է կացվել Նոլդեի ուշ շրջանի աշխատանքների ցուցահանդես։ Նոլդեի կյանքը նկարագրված է Զիգֆրիդ Լենցի «Գերմաներենի դաս» վեպում։
Մոնտինյակ լը Կոք
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 78 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 50-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 28։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 64,1 %։ 50 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 45 անձ (27 տղամարդ և 18 կին)։ Գործազուրկ են եղել 5 անձ (3 տղամարդ և 2 կին)։ 28 անաշխատունակներից 11-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 11-ը` թոշակառուներ, իսկ 6-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Էմիլ Նոլդե
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Գերմանացի նկարիչներ Կատեգորիա:Ժյուլիանի ակադեմիայի շրջանավարտներ Կատեգորիա:Գերմանացի լուսանկարիչներ
Մոնտինյակ լը Կոք
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Տուր (քաղաք)
Տուր (Tours, Turones, Caesarodunum Turonum, Augusta Turonum), քաղաք Ֆրանսիայում, Լուարա գետի վրա, դրա և Շեր գետի միացման մասում։ Էնդր և Լուարա դեպարտամենտի վարչական կենտրոնը։ Բնակչությունը՝ 142,000 (քաղաքում) և 297,630 (արվարձաններով) մարդ (2006 թ.)։ Լուարայի հովտի գինեգործության կենտրոն։ Տուրեն պատմական շրջանի գլխավոր քաղաքն է։ Մեծ տրանսպորտային հանգույց է՝ երկաթգծային կայարան, օդանավակայան։
Էլեկտրատեխնիկական և գյուղատնտեսական մեքենաշինություն։ Վագոնանորոգման, քիմիական, դեղագործական, պոլիգրաֆիական, կարի, կահույքի արդյունաբերություն։ Համալսարան։ Այն ֆրանսերեն լեզուն, որով խոսում են Տուրում, համարվում է ամենամաքուրը։ 1799 թվականի մայիսի 20-ին Տուրում է ծնվել Օնորե դը Բալզակը։