cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Լեպտա Յոլ
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Վիչեգդա գետն է սկսած ակունքից մինչև Սիկտիվկար քաղաք, գետի ենթաավազանը Վիչեգդա, գետի գետային ավազանը Հյուսիսային Դվինա ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Կոմի Հանրապետության գետեր Կատեգորիա:Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանի գետեր
Բուվայհիներ
Բուվայհիներ ( Āl-i Būya), իրանական (դեյլեմիտների) դինաստիա, կառավարել է Արևմտյան Իրանում և Իրաքում (935–1055)։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իրանի պատմություն Կատեգորիա:Բուվայհիներ
Ալֆիանելո
Ալֆիանելո  (Alfianello), կոմունա Իտալիայում, Լոմբարդիա մարզի Բրեշիա գավառում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Մեդվեդևո (գյուղ, Ռժևսկի շրջան)
Մեդվեդևո (Медведево), գյուղ Ռուսաստանի Տվերի մարզի Ռժևսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Տվերի մարզի Ռժևսկի շրջանի բնակավայրեր
Աթուլ
Աթուլ, լեռ Վրաստանում, Թրիալեթի լեռնաշղթայում, Ախալքալաք քաղաքի արևելյան մասում։ Ունի երկու գագաթ, պատկանում է հանգած հրաբուխների շարքին ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Վրաստանի լեռներ Կատեգորիա:Ախալքալաքի շրջան
Բազմաղբյուր (Դերջանի գավառ)
Բազմաղբյուր, ավան Մեծ Հայքի Բարձր Հայք աշխարհի Մանանաղի գավառում, իսկ ապա ավան Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Դերջանի գավառակում կամ Վերին Դերջանի գավառակում ։
Պատմություն
XI դարից ավանն հայնտնի էր որպես թոնդրակյան շարժման կենտրոններից մեկը։ XI դարում, ըստ Արիստակես Լաստիվերցու, ավանն անվափոխվել է Խաչ անվան։ Ուշ ժամանակներում թուրքերը բնակավայրը կոչել են Խաչքյոյ։
Բնակչություն
XIX դարի կեսերին ուներ 20, իսկ 1909 թվականին՝ 55 տուն հայ և մոտ այդքան էլ քուրդ բնակիչ։
Պատմամշակութային կառույցներ
Բազմաղբյուրն ուներ Ս. Պողոս-Պետրոս անունով եկեղեցի։
Կրթություն
1870-ական թվականներին գյուղում գործում էր հայկական վարժարան, որն ուներ 90 աշակերտ։ Ըստ երևույթին այստեղ դասի էին հաճախում նաև հարևան գյուղերից ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Դերջանի շրջանի համայնքներ
Բուրգինբաշ
Բուրգինբաշ (Бургынбаш, Борғонбаш), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Տատիշլինսկի շրջանի կազմում։
Ֆրանց Վերֆելի հուշարձան (Վիեննա)
Ֆրանց Վերֆելի հուշարձան, հուշարձան Ավստրիայի Վիեննա քաղաքում՝ Շիլլեր զբոսայգում։
Պատմություն
Ավստրիայի հայ համայնքի ջանքերով 1998 թվականին Վիեննայի կենտրոնում կանգնեցվել է ավստրիացի գրող, հայ ժողովրդի բարեկամ Ֆրանց Վերֆելի հուշարձանը։ 2001 թվականին Սուրբ Հռիփսիմե եկեղեցու մերձակա հրապարակը կոչվել է Հայկական հրապարակ։ Այստեղ տեղադրվել է Հայաստանից բերված խաչքար ։
Գրանիտե պատվանդանի վրա մակագրված է՝ «Ի երախտագիտություն հայ ժողովրդի»։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ավստրիայի հուշարձաններ Կատեգորիա:Հայոց ցեղասպանության հուշարձաններ
Ալեքսանդրա ֆոն Ֆուրստենբերգ
Ալեքսանդրա ֆոն Ֆրյուստենբերգ (Alexandra von Fürstenberg ), ամերիկացի ձեռնարկատեր և կահույքի դիզայներ՝ հաստատված Լոս Անջելեսում, ամերիկացի միլիարդատեր և «DFS Group»-ի համահիմնադիր Ռոբերտ Ուորեն Միլլերի կրտսեր դուստրը ։
Վաղ կյանք
Ալեքսանդրա ֆոն Ֆուրստենբերգը ծնվել է 1972 թվականի հոկտեմբերի 3-ին բրիտանական Հոնկոնգում ամերիկացի գործարար Ռոբերտ Ուորեն Միլլերի (ծնված 1933) և նրա էկվադորցի կնոջ՝ Մարիա Կլարայի (ի ծնե Պեսանտես Բեսերա) (ծնված 1940 թվականին) ընտանիքում։ Նա ունի երկու ավագ քույրեր՝ Պիա և Մարի-Շանտալ։ Ալեքսանդրան և նրա քույրերը մեծացել են Հոնկոնգում, Փարիզում և Նյու Յորքում։
Նա հաճախել է Փարսոնսի դիզայնի դպրոցը և Բրաունի համալսարանը, որտեղ սովորել է զգեստների ձևավորում և արվեստի պատմություն ։
Գենադի Յոմկին
Գենադի Մաքսիմովիչ Յոմկին (Геннадий Максимович Ёмкин, ), ռուս բանաստեղծ, արձակագիր։ Ռուսաստանի գրողների միության անդամ։ Միխայիլ Յուրևիչ Լերմոնտովի անվան համառուսական գրական մրցանակի դափնեկիր (2016), «Русское Эхо» ամսագրի դափնեկիր, Նիժնի Նովգորոդի գրողների կազմակերպության «Арина» գրական ալմանախի դափնեկիր, լավագույն պոեզիայի գրքի համար (2014), Անդրեյ Պլատոնովի անվան XXVII միջազգային գրական մրցույթի հաղթող «Խելացի սիրտ» (2020):
Ալեքսանդրա ֆոն Ֆուրստենբերգ
Կարիերա
2005 թվականին Լոս Անջելես տեղափոխվելուց ի վեր Ալեքսանդրան կենտրոնացել է բացառապես տան դիզայնի վրա։ 2007 թվականին նա ստեղծեց «Alexandra Von Furstenberg, LLC» ապրանքանիշը՝ ժամանակակից ակրիլային կահույքի և տան պարագաներ ստեղծելու համար։ Սկզբում նա սկսեց նախագծել իր անձնական տան համար, իսկ հետո հասկացավ, որ իր ստեղծած դիզայներական նախագծերի համար առկա է շուկա։ 2008 թվականի մարտին նա սկսեց իր առաջին նախագծերը ։
Գենադի Յոմկին
Կենսագրություն
Գենադի Յոմկինը ծնվել է 1961 թվականի փետրվարի 8-ին, Գորկու մարզի Արզամաս-75 (այժմ՝ Սարով) փակ քաղաքում։ 1976 թվականին ավարտել է №5 միջնակարգ դպրոցի ութերորդ դասարանը, ընդունվել Լուկոյանովի մանկավարժական ուսումնարան՝ ստանալով ֆիզկուլտուրայի ուսուցչի մասնագիտություն ։ 1979 թվականին ուսումնարանն ավարտելուց հետո վերադարձել է ծննդավայր։ Հաջողությամբ հանձնել է ընդունելության քննություններն Արզամասի մանկավարժական ինստիտուտի կենսաբանության և քիմիայի ֆակուլտետում, բայց 1979 թվականի աշնանը զորակոչվել է Խորհրդային բանակ։ Ծառայել է Թուրքմենստանի տարածքում, այնուհետև Հեռավոր Արևելքում՝ մասնագիտանալով «ավիացիոն սպառազինության» բնագավառում։ Մասնակցել է Աֆղանստանի Հանրապետության տարածքում իրականացված հատուկ ռազմական գործողություններին ։ 1981 թվականի դեկտեմբերին զորացրվել է բանակից և շարունակել ուսումն ինստիտուտում, հետագայում հաջողությամբ ավարտելով ուսումնական հաստատությունը ։
Ալեքսանդրա ֆոն Ֆուրստենբերգ
Անձնական կյանք
1995 թվականի հոկտեմբերի 28-ինՆյու Յորքի Սուրբ Իգնատիուս Լոյոլայի եկեղեցում Ալեքսանդրա Միլլերն ամուսացավ արքայազն մոդելավորող Դիանա ֆոն Ֆուրստենբերգի և արքայազն Էգոն ֆոն Ֆուրստենբերգի որդու՝ Ալեքսանդր ֆոն Ֆուրստենբերգի (ծնված 1970 թվականին) հետ։ Նրանք ունեն երկու երեխա՝ արքայադուստր Տալիտա Նատաշան (ծնված 7 մայիսի 1999 թվականին) և արքայազն Տասիլո Էգոն Մաքսիմիլիանը (ծնվել է 2001 թվականին օգոստոսի 21)։ Զույգը բաժանվել է 2002 թվականին։
Գենադի Յոմկին
Կենսագրություն
Այնուհետև աշխատել է որպես մարզական հրահանգիչ, ֆիզկուլտուրայի ուսուցիչ, մանկավարժ-կազմակերպիչ, լաբորանտ, պահակ, ճարտարագետ, տեխնիկ, հնոցապան։ Որոշ ժամանակ զբաղվել է մասնավոր ձեռնարկատիրությամբ ։ Աշխատել է նաև շինարարության ոլորտում։
Ալեքսանդրա ֆոն Ֆուրստենբերգ
Անձնական կյանք
Նա Հունաստանի և Դանիայի եղբորորդու՝ արքայազն Կոնստանտին Ալեքսիոսի կնքամայրն է։
Գենադի Յոմկին
Կենսագրություն
Գենադի Մաքսիմովիչը պոեզիայի չորս ժողովածուների հեղինակ է։ 2007 թվականից Ռուսաստանի գրողների միության անդամ է 1987 թվականից ի վեր Յոմկինի ստեղծագործությունները տպագրվել են Ռուսաստանի բազմաթիվ հրատարակություններում։ Բացի այդ, նրա ստեղծագործությունները տպագրվել են Բելառուսի, Ղազախստանի, Գերմանիայի, Բուլղարիայի ամսագրերում և ալմանախներում ։ Շատ բանաստեղծություններ նվիրված են Աֆղանստանում ռազմական գործողություններին մասնակցելուն։ 2016 թվականին դարձել է Լերմոնտովի անվան համառուսական գրական մրցանակի դափնեկիր ։
Ալեքսանդրա ֆոն Ֆուրստենբերգ
Անձնական կյանք
2015 թվականի հուլիսի 7-ին Ալեքսանդրան ամուսնացավ ճարտարապետական դիզայներ և մշակող Դաքս Միլլերի հետ։ Զույգն ամուսնացել է իրենց հարաբերությունների մեկնարկի յոթերորդ տարեդարձին։
Գենադի Յոմկին
Մատենագիտություն
Բանաստեղծական ժողովածուներ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Աֆղանական պատերազմների մասնակիցներ (1979-1989) Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ Կատեգորիա:Ռուս գրողներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի գրողների միության անդամներ Կատեգորիա:Միխայիլ Լերմոնտովի անվան գրական մրցանակի դափնեկիրներ Կատեգորիա:Ռուս բանաստեղծներ Կատեգորիա:Ռուս արձակագիրներ Կատեգորիա:Բանաստեղծներ այբբենական կարգով
Blackfield (խումբ)
Պատմությունը
2000 թվականին Ավիվ Գեֆֆենը, ով Porcupine Tree-ի մեծ երկրպագու էր, հրավիրում է խմբին Իսրայելում համերգով հանդես գալու։ Ավիվ Գեֆֆենի ու Porcupine Tree-ի առաջատար Սթիվեն Ուիլսոնի միջը հաստատվում են ընկերական հարաբերություններ և երաժիշտները որոշում են միասին աշխատել (Ավիվ Գեֆֆենը մասամբ մասնակցություն է ունեցել In Absentia ալբոմի ձայնագրման մեջ, որպես բեք-վոկալիստ)։
(3325) TARDIS
(3325) TARDIS, աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1984 թվականի մայիսի 3-ին Բրայան Սկիֆի կողմից Անդերսոն Մեսայում ։
Blackfield (խումբ)
Պատմությունը
Չնայած նախապես երաժիշտները պլանավորել էին ձայնագրել մինի-ալբոմ 2001 թվականին, նրանց 1-ին միասնական գործը եղավ Blackfield անունով մեծ ալբոմը, որը հրապարակվեց 2004 թվականին Իսրայելում և Եվրոպայում, իսկ 2005 թվականին՝ նաև ԱՄՆ-ում։ 2004 թվականի սկզբներին խումբը հեռուստատեսային պրոմո ակցիաների շրջանակում 1-ին անգամ Իսրայելում հանդես եկավ համերգով։ Այդ ընթացքում խմբին միացավ նաև հարվածային գործիքներ նվագող Քրիս Մեյթլենդը, ով 1993-2002 թվականներին նվագել է Porcupine Tree-ի հետ։ Այնուհետև 2004 թվականի աշնան տուրի համար նրան փոխարինեց Թոմեր Զիդկյահուն՝ Նիրա Զիդկյահուի եղբայրը, ով 1997-1998 թվականներին հրավիրված երաժիշտ էր Genesis-ում։
(3325) TARDIS
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 3,185263 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 3,1435 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 3,2271 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 2076,43 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,173375 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 22,22° անկյուն։
Blackfield (խումբ)
Պատմությունը
Բացի 7 օրիգինալ ստեղծագործություններից խումբը ձայնագրել է նաև «Scars», «Cloudy Now» և «Glow» գործերը, որոնք գրվել են Ավիվ Գեֆֆենի կողմից, սակայն որպես սոլո գործեր հրապարակված չէին։ Նշված գործերը անգլերեն են թարգմանվել Սթիվեն Ուիլսոնի կողմից։ Հրապարակել են նաև Porcupine Tree-ի «Feel So Low» գործը Ավիվ Գեֆֆենի վոկալով։
(3325) TARDIS
TARDIS աստերոիդը պատկանում է Ալաուդայի աստերոիդների ընտանիքը, որը տեղաբաշխված է հիմնական աստերոիդների գոտում։
Blackfield (խումբ)
Պատմությունը
Հաջորդ ալբոմը Blackfield II-ն էր, որը հրապարակվել է 2007 թվականի փետրվարին Եվրոպայում, իսկ մարտին՝ նաև ԱՄՆ-ում։ 2007 թվականին խմբից հեռանում է ստեղնաշարայյին գործիքներ նվագող Դենիել Սալոմանը։ Նրան փխարինեց իսրայելական հայտնի HaYehudim հարդ ռոք խմբի երաժիշտ Էրան Միտելմանը (Eran Mitelman):
2008 թվականի հարցազրույցի ժամանակ Սթիվեն Ուիլսոնը խմբի հետագա ճակատագրի մասին ասել է ՝
"«Ինչ վերաբերվում է խմբի աշխատանքներին՝ ես կարծում եմ մենք կսկսենք աշխատել նոր նյութի վրա։ Ես համարյա կասկածներ չունեմ, որ կլինեն նոր ձայնագրություններ։ Դա վերաբերում է և No-Man-ին և իմ մյուս նախագծերին։ Չկա ոչ մի պատճառ դադարեցնելու համար, քանի դեռ կա ինչ-որ բան, որի մասին կարելի է երգել»:"Անգլ.՝"«I think we’re going to tentatively start working on some new songs and that’s as far as we’ve got regarding planning. I think there almost certainly will be another record. As with No-Man and my other projects, there’s no reason to stop doing them as long as the music keeps flowing»."2010 թվականի ապրիլին Ավիվ Գեֆֆենն ու Սթիվեն Ուիլսոնը նոր ալբոմի ձայնագրությունները սկսելու համար հավաքվում են ստուդիայում։ Ալբոմը հրապարակվում է 2011 թվականին Welcome to my DNA անունով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Երաժշտական խմբեր այբբենական կարգով Կատեգորիա:Բրիտանական երաժշտական խմբեր Կատեգորիա:2001 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Հիդարնես Բ
Հիդարնես Բ Երվանդունի, հայ արքա Երվանդյան Հայաստանում Երվանդունիների տոհմից, ով կառավարել է մ.թ.ա. 5-րդ դարի սկզբում։ Նա Հիդարնես Ա-ի որդին էր կամ թոռը։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Երվանդունիների թագավորության արքաներ Կատեգորիա:Երվանդունիներ Կատեգորիա:Սատրապական Հայաստանի սատրապներ
Բարչանի
Բարչանի (Барчани), ավան Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Խարկովի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1750 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Բարչանի ավանում բնակվում էր 478 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 0,78 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 612,82 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Խարկովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի ավաններ Կատեգորիա:1750 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Հոլցկիրխ
Հոլցկիրխ  (Holzkirch), կոմունա Գերմանիայի Բադեն Վյուրտեմբերգ երկրամասում։
Մտնում է Ալբ Դունայ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 269 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի). Տարածքը կազմում է 8,14 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 08 4 25 062։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Ալչադաղ
Ալչադաղ, լեռ Զանգեզուրի լեռնաշղթայի և Սյունիքի բարձրավանդակի սահմանագլխին, վերջինիս հարավարևմտյան ծայրամասում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական լեռնաշխարհի լեռներ
Սամբոներ
Սամբոներ (եզակի՝ սամբո, իսպ.` Zambo, անգլ.` Sambo), Լատինական Ամերիկայում ` հնդկացիների ու սևամորթների, Ճամայկա կղզում ` մուլատուհիների ու սևամորթների ամուսնությունից գոյացած սերնդի անվանումն է։
Կատեգորիա:Մարդաբանություն
Նևիր
Նևիր (Невір), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Լյուբեշովի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1662 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Նևիր գյուղում բնակվում էր 539 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1747 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 0,31 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Լյուբեշովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1662 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ժելեզնովոդսկ
Ժելեզնովոդսկ, քաղաք ՌԴ Ստավրոպոլի երկրամասում, բալնեոլոգիական առողջարան Ժելեզնայա լեռան լանջին։
Ընդգրկված է «Կովկասյան հանքային ջրեր» առողջարանների խմբում։ Երկաթգծով (6 կմ) միացած է Բեշտաու կայարանի հետ (Միներալնիե Վոդի–Կիսլովոդսկ գծի վրա)։ Ունի 24 հզ. բնակիչ (2021)։ Առողջարան է XIX դ. սկզբից, քաղաք՝ 1917-ից։
Ամառը տաք է, չոր (հուլիսի միջին ջերմաստիճանը՝ 21°C), ձմեռը՝ չափավոր մեղմ (հունվարի միջին ջերմաստիճանը՝ –4°C): Բուժիչ միջոցները՝ քիմիական միանման կառուցվածքով՝ ածխաթթվային հիդրոկարբոնատ–սուլֆատային նատրիում–կալցիումային սառը՝ 11,2°C (Կեգամովսկի) և տաք՝ մինչև 55°C (Սլավյանովսկի) աղբյուրներն են։ Խմելու և տարաների լցման համար օգտագործվում է Սլավյանովսկի աղբյուրի ջուրը։
Ժելեզնավոդսկում բուժում են ստամոքսա-աղիքային, միզա-սեռական համակարգերի հիվանդությունները և նյութափոխանակության խանգարումները։ Գործում են խոշոր առողջարանների համալիրներ, ցեխաբուժարան։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ստավրոպոլի երկրամասի քաղաքային բնակավայրեր Կատեգորիա:Ստավրոպոլի երկրամասի Ժելեզնովոդսկի քաղաքային օկրուգի բնակավայրեր Կատեգորիա:1810 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:1810 հիմնադրումներ Ռուսաստանում
(3326) Ագաֆոնիկով
(3326) Ագաֆոնիկով (Agafonikov), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1985 թվականի մարտի 20-ին Անտոնին Մրկոսի կողմից Կլետում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,369774 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9643 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,7753 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1332,47 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,270174 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,38° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1985 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Անտոնին Մրկոսի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Կերչի թերակղզի
Կերչի թերակղզի (Керченський півострів, Keriç yarımadası), Ղրիմի թերակղզու արևելյան մասը Սև և Ազովի ծովերի միջև։
Աշխարհագրություն
Տարածությունը՝ մոտ 3 հզ. կմ²։ Հյուսիս-արևելյան մասը բլրապատ է, հարավարևմտյանը՝ հարթավայրային։ Շատ են ցեխաբուխներն ու լճերը։ Կլիման չափավոր ցամաքային է։
Հունվարի միջին ջերմաստիճանը -1, 5 °C է, հուլիսինը՝ 23, 5 °C, տարեկան տեղումները՝ 500 մմ։ Տարածված են սևահողերը, շագանակագույն և աղուտային հողերը։ Մեծ մասը հերկված է։ Կերչի թերակղզում է գտնվում Կերչի երկաթահանքային ավազանը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Թերակղզիներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Կերչի թերակղզի
Հիդարնես Գ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երվանդունիներ Կատեգորիա:Սատրապական Հայաստանի սատրապներ Կատեգորիա:Երվանդունիների թագավորության արքաներ
Խարաբաձոր
Խարաբաձոր, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Խնուսի գավառակում ։ Գտնվում էր Էրզրում քաղաքից 44 կմ հարավ-արևելք, Խնուս քաղաքից 28 կմ հյուսիս-արևմուտք, Արաքսի աջ կողմի վտակներից և դրա աջակողմյան օժանդակների վայրի մոտ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Ռիչարդ Բրինսլի Շերիդան
Ռիչարդ Բրինսլի Շերիդան (Richard Brinsley Butler Sheridan, ), անգլիացի դրամատուրգ, թատերական և հասարակական գործիչ։ Ծագումով՝ իռլանդացի։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Անգլիացի դրամատուրգներ Կատեգորիա:Դուբլին քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Անգլիացի պետական գործիչներ Կատեգորիա:Անգլիայի քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Անգլիացի հասարակական գործիչներ Կատեգորիա:Անգլիացի բանաստեղծներ
Հյութիսհայմ
Հյութիսհայմ  (Hüttisheim), կոմունա Գերմանիայի Բադեն Վյուրտեմբերգ երկրամասում։
Մտնում է Ալբ Դունայ շրջանի կազմում։ Բնակչությունը կազմում է 1368 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի). Տարածքը կազմում է 10,35 կմ²։ Պաշտոնական կոդ՝ 08 4 25 064։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Էմիթվիլի սարսափը (ֆիլմ, 2005)
«Էմիտվիլի սարսափը», 2005 թվականի սարսափ ֆիլմ, նկարահանված Էնդրյու Դուգլասի կողմից, Ռայոն Ռեյնոլդսի և Մելիսոս Ջորջի հետ գլխավոր դերերում։ Թրիլլերի 1979 թվականի նորացված տարբերակը, որը նկարահանվել է Ջեյ Էնսոնի նույնանուն վեպի հիման վրա, իր հերթին հիմնված է իրական դեպքերի վրա՝ կապված Լաթսի ընտանիքի հետ, որոնց մեջ նրանք պատմում են այն մասին, թե ինչ է պատահել նրանց հետ, երբ նրանք 1975 թվականին տեղապոխվել են Էմիտվիլ՝ հենց այն Օուշեն Ավենյույում գտնվող առանձնատունը, որտեղ 1974 թվականի նոյեմբերին Ռոնալդ Դեֆեոնը–կրտսերը գնդակահարեց իր ընտանիքի բոլոր անդամներին։
Սյուժե
1974 թվականի նոյեմբերի 14-ին ոստիկանության բաժանմունքը սարսափելի ահազանգ ստացավ՝ Դեֆեո ընտանիքի վեց անդամներ սպանվել էին իրենց մահճակալներում։ Ռոնալդ Դեֆեոնը–կրտսերը ընդունեց իր մեղքը ծնողների, եղբայրների սպանության մեջ և բացատրեց, որ ինչ–որ ձայներ նրան դրդում էին սպանության։
Ռուբեն Հակոբյան (այլ կիրառումներ)
Ռուբեն Հակոբյան.
Էմիթվիլի սարսափը (ֆիլմ, 2005)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆիլմեր ուրվականների մասին Կատեգորիա:Ամերիկյան սարսափ ֆիլմեր Կատեգորիա:2005 ֆիլմեր Կատեգորիա:Գրական ստեղծագործությունների էկրանավորումներ Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Սարսափ ֆիլմեր Կատեգորիա:Սլեշեր ֆիլմեր Կատեգորիա:Սարսափ ֆիլմեր գերբնական ուժով տների մասին Կատեգորիա:MGM ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր, որոնց գործողությունները տեղի են ունենում Կալիֆոռնիայում Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆանտաստիկ սարսափ ֆիլմեր Կատեգորիա:Չիկագոյում նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ռիմեյք ֆիլմեր Կատեգորիա:Իրական դեպքերի հիման վրա նկարահանված ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան թրիլեր ֆիլմեր Կատեգորիա:Ֆիլմեր դևերի մասին Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆենտեզի ֆիլմեր
Մեդվեդիցա (գյուղ, Ժիրնովսկի շրջան)
Մեդվեդիցա (Медведица), գյուղ Ռուսաստանի Վոլգոգրադի մարզի Ժիրնովսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:18-րդ դարում հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Վոլգոգրադի մարզի Ժիրնովսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:1767 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Կուժկոտրուկ բրդածաղկաբաժակային
Կուժկոտրուկ բրդածաղկաբաժակային, գորտնուկազգիների ընտանիքին պատկանող ծածկասերմ բույս, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։
Նկարագրություն
10-15 սմ բարձրությամբ միամյա խոտաբույս է։ Տերևները 2-3 փետրաձև հատված են և գծային մասերով։ 20-35 մմ տրամագծով ծաղիկները միայնակ են և ակտինոմորֆ։ Բաժակաթերթերն անգույն են, երբեմն ծիրանագույն և արտաքինից թավոտ։ Պսակաթերթերը վառ կարմիր են ։
Տարածվածություն
Հայաստանում աճում է Երևանի (Կապուտան, Երասխ և Նարեկ գյուղերի շրջակայք) և Դարեղեգիսի (Խաչիկ, Ամաղու) ֆլորիստիկական շրջաններում։ Տեսակը տարածված է նաև Արևելյան Անատոլիայում, Հյուսիսային Իրաքում և Սիրիական անապատում ։
Էկոլոգիա
Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիներում՝ ծովի մակարդակից 800-1700 մ բարձրությունների վրա, ինչպես նաև քարքարոտ, խճաքարոտ լանջերին, կիսաանապատում և լեռնային տափաստանում։ Ծաղկում է մայիս ամսին, պտղաբերում՝ հունիսին ։
Պահպանություն
Վտանգված տեսակ է։ Տարածման շրջանի մակերեսը 5000 կմ²-ից պակաս է, բնակության շրջանի մակերեսը՝ 500 կմ²-ից պակաս։ Տեսակին, կապված հողերի յուրացման հետ, սպառնում է տարածման և բնակության շրջանների կրճատում։ Հայաստանի Կարմիր գրքի առաջին հրատարակության մեջ ընդգրկված չէր։ Ընդգրկված չէ նաև CITES- և Բեռնի կոնվենցիաների հավելվածներում ։
Պահպանության գործողություններ չեն իրականացվում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Խոտաբույսեր Կատեգորիա:Վտանգված տեսակներ Կատեգորիա:Միամյա բույսեր Կատեգորիա:Ծածկասերմեր Կատեգորիա:Գորտնուկազգիներ Կատեգորիա:ՀՀ Կարմիր գրքում գրանցված բույսեր
Վիներ Շտադթհալե
Վիներ Շտադթհալե մարզադաշտը գտնվում է Վիեննայի 15-րդ շրջանում։ Այն նախագծվել է ավստրիացի արտարապետ Ռոլանդ Ռեյների կողմից 1953-ին։ Կառուցումն ավարտվել է 1958 թ.։ 2015 թ. մայիսին այս համերգասրահում է անցկացվել Եվրատեսիլ 2015 երգի մրցույթը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Համերգասրահներ Վիեննայում
Վան Ցյան (ֆուտբոլիստ)
Վան Ցյան, չինացի ֆուտբոլիստ։ «Շանդուն Լունեն» ֆուտբոլային ակումբի պաշտպան։
Ակումբային
Վան Ցյանը իր պրոֆեսիոնալ կարիերան սկսել է 2003 թվականին «Շենյան Գինդե» ակումբում որպես պաշտպան՝ ի վիճակի լինելով խաղալու տարբեր դիրքերում։ 2005 թվականի մրցաշրջանում դարձել է հիմնական կազմի խաղացող, խաղացել է Չինաստանի առաջնության բոլոր 21 խաղերում ։ Այն ժամանակ, երբ «Շենյան Գինդե»-ն մշտապես պայքարում էր գոյատևման համար, մարզիկը 2006 թվականի հուլիսի 22-ին «Ինտեր Սիան»-ի դեմ խաղում խփեց իր առաջին գոլը, իսկ խաղն ավարտվեց իր թիմի օգտին՝ 2:1 հաշվով ։ 2007 թվականի մրցաշրջանից առաջ թիմը տեղափոխվեց Չանշա և վերանվանվեց «Չանշա Գինդե», սակայն Վան Ցյանը շարունակեց հանդես գալ ակումբի կազմում, ինչպես նաև օգնեց ակումբին բարելավել անցած մրցաշրջանի արդյունքները, որի հետևանքով թիմը զբաղեցրեց տասներորդ տեղը ։ Վան Ցյանը թիմի հիմնական կազմում հանդես է եկել կենտրոնական պաշտպանի դիրքում, իսկ հաջորդ մրցաշրջանում դարձել է թիմի ավագը։ Այդուհանդերձ թիմի ելույթները առաջվա նման անհաջող էին, իսկ 2010 թվականի մրցաշրջանում ակումբը դուրս մնաց էլիտար դիվիզիոնից ։ 2011 թվականի մրցաշրջանից առաջ Սուպերլիգայի չեմպիոն «Շանդուն Լունեն» թիմը մարզիկի նկատմամբ իրավունքը գնեց 5 մլն. յուանով ։
Միջազգային
Վան Ցյանը միջազգային կարիերայում առաջին անգամ խաղացել է Պաղեստինի թիմի դեմ ազգային հավաքականի կազմում, 2009 թվականի հուլիսի 18-ին, որն ավարտվել է չինական թիմի օգտին՝ 3:1 հաշվով ։ Այս խաղից հետո Վան Ցյանը դարձավ հիմնական կազմի խաղացող, կանչեցին մասնակցելու Արևելյան Ասիայի 2010 թվականի առաջնությանը։ 2011 թվականին մասնակցել է Ասիայի Գավաթին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆուտբոլի պաշտպաններ Կատեգորիա:Չինաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ
Ակնիկ
Ակնիկ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Խարբերդի վիլայեթի Չմշկածագի գավառակում։ Գտնվում էր Չմշկածագ քաղաքից 7-8 կմ հյուսիս-արևելք` բլրոտ, անտառախիտ և աղբյուրաշատ վայրում։
Մոտակայքում էին գտնվում Օձգեղ, Տեգգե, Պռաստիկ և Յաղթուկ գյուղերը։
Կլիմա
Ուներ լեռնային կլիմա։
Օգտակար հանածոներ
Ակնիկից հյուսիս-արևելք կային քարայրներ, իսկ հարավ-արևելքում` սյունաձև բարձրացող հսկայական քարեր, որոնք ունեին դեղնակարմրավուն տուֆի տեսք և օգտագործվում էին որպես շինանյութ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստանի գյուղեր
Անգոլո Տերմե
Անգոլո Տերմե (Angolo Terme), կոմունա Իտալիայում` Լոմբարդիա մարզի Բրեշիա գավառում ։
Բնակչությունը ըստ 2008 թվականի տվյալների կազմում էր 2508 մարդ, բնակչության խտությունը՝ 84 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 30 կմ² տարածք։ Փոստային ինդեքս՝ 25040։ Հեռախոսային կոդ՝ 00364։
Հնդկաստան
Հնդկաստան (भारत, Բհարատ), պաշտոնապես՝ Հնդկաստանի Հանրապետություն – "Official name: Republic of India."; – "Official name: Republic of India; Bharat Ganarajya (Hindi)"; – "Official name: Republic of India; Bharat."; – "Official name: English: Republic of India; Hindi:Bharat Ganarajya"; – "Official name: Republic of India"; – "Officially, Republic of India"; – "Official name: Republic of India"; – "India (Republic of India; Bharat Ganarajya)" (भारत गणराज्य), երկիր Հարավային Ասիայում։ Զբաղեցրած տարածքով աշխարհի յոթերորդ, իսկ բնակչությամբ՝արդեն առաջին երկիրն է (ավելի քան 1.4 միլիարդ մարդ), ինչպես նաև ամենաբնակեցված ժողովրդավարական երկիրը։ Հարավում շրջապատված է Հնդկական օվկիանոսով, հարավ-արևմուտքում՝ Արաբական ծովով, իսկ հարավ-արևելքում՝ Բենգալյան ծոցով։ Արևմուտքում սահմանակցում է Պակիստանին։ Հյուսիս-արևելքում սահմանակցում է Չինաստանին, Նեպալին և Բութանին, իսկ արևելքում՝ Մյանմային և Բանգլադեշին։ Հնդկաստանի մոտակայքում՝ Հնդկական օվկիանոսի վրա են գտնվում Շրի Լանկան և Մալդիվները։ Հնդկաստանի Անդամանյան և Նիկոբարյան կղզիները ծովային սահման ունեն են Թաիլանդի և Ինդոնեզիայի հետ։ Մայրաքաղաքը՝ Դելի, այլ մետրոպոլիաներից են Մումբայը, Կալկաթան, Չեննայը, Բանգալորը, Հայդարաբադը և Ահմադաբադը։
Մարդը Աֆրիկայից Հնդկական ենթամայրցամաք է գաղթել ոչ ուշ քան 55 000 տարի առաջ ։ Մարդիկ Հնդկական ենթամայրցամաքում սկզբնապես ապրել են միմյանցից քիչ թե շատ մեկուսացված խմբերով՝ որպես որսորդներ և հավաքողներ, ինչի արդյունքում այս տարածաշրջանն ունի գենետիկական բազմազանության բարձր աստիճան, այս առումով զիջելով միայն Աֆրիկային ։ Ենթամայրցամաքում նստակյաց կյանքը ծագել է 9000 տարի առաջ Ինդոս գետի ավազանի արևմտյան ծայրամասերում, որտեղ մ.թ.ա. երրորդ հազարմյակում առաջացել է Ինդոսի հովտի կամ Հարապպայի քաղաքակրթությունը ։ Մ.թ.ա. երկրորդ հազարամյակի երկրորդ կեսին հյուսիս-արևմուտքից Հնդկաստան են ներթափանցել արիները, իրենց հետ բերելով հնդեվրոպական լեզվաընտանիքին պատկանող հնդարիական լեզուները։ Արիների մասին տեղեկություններ կան վեդաներում, որոնք կազմվել են սանսկրիտ լեզվով, և որոնցից հնագույնը Ռիգվեդան է։ Վեդաներից սկիզմբ է առնում է հնդուիզմի պատմությունը Հնդկաստանում ։ Հնդկաստանի դրավիդյան լեզուները դուրս են մղվել նրա հյուսիսային շրջաններից, որտեղ գերակշիռ են դարձել հնդարիական լեզուները ։ Մինչև մ.թ.ա. 400 թվականը հնդուիզմի շրջանակներում առաջացել է հասարակական շերտավորումն ըստ կաստայի ։ Առաջացել են նաև բուդդայականությունն ու ջայնիզմը, որոնք հռչակել են հասարակական կարգեր՝ չկապված ժառանգականության հետ ։ Վաղ քաղաքական կոնսոլիդացման արդյունքում՝ Գանգեսի ավազանում առաջացել են Մաուրյաների և Գուպտաների միասնական կայսրությունները ։ Սրանց դարաշրջանում արձանագրվել է լայն ստեղծագործական աշխուժացում, բայց նաև՝ կանանց կարգավիճակի իջեցում և «անհպելիության» գաղափարի արմատավորում։ Այս շրջանում հարավային Հնդկաստանի թագավորությունները Հարավարևելյան Ասիայի երկրներին արտահանել են դրավիդյան լեզուների այբուբենները և կրոնը ։
Վաղ միջնադարում քրիստոնեությունը, իսլամը, հուդայականությունը և զրադաշտականությունն արմատներ են գցել Հնդկաստանի հարավային և արևմտյան ափերին ։ Կենտրոնական Ասիայի մահմեդական բանակները պարբերաբար իշխել են Հնդկաստանի հարթավայրերը ՝ ի վերջո ստեղծելով Դելիի սուլթանությունը և ներգրավելով հյուսիսային Հնդկաստանը միջնադարյան իսլամական աշխարհի մեջ ։ 15-րդ դարում Վիջայանագարի կայսրությունը Հնդկաստանի հարավային հատվածում ստեղծել է երկարատև հնդուական մշակույթ ։ Փանջաբում առաջացել է սիկհականությունը, որը մերժում էր ինստիտուցիոնալացված կրոնը ։ 1526 թվականին հիմնվել է Մեծ մողոլների կայսրությունը, որը բացել համեմատական խաղաղության երկդարյա ժամանակաշրջան ՝ թողնելով ճարտարապետական հարուստ ժառանգությունը ։ Դրան հաջորդել է Բրիտանական արևելահնդկական ընկերության կառավարման աստիճանական ընդլայնումը՝ Հնդկաստանում հաստատելով գաղութային տնտեսական կարգեր ։ Ուղղակի բրիտանական տիրապետությունը Հնդկաստանում սկսվել է 1858 թվականին։ Հնդիկներին խոստացած իրավունքները դանդաղ էին տրվում, սակայն բրիտանական տիրապետության օրոք ներմուծվել են նոր տեխնոլոգիաներ, արմատներ են գցել կրթության և հասարակական կյանքի արդիական գաղափարներ ։ 20-րդ դարում առաջացել է նորարարական և ազդեցիկ ազգայնական շարժում , որը գլխավորում էր Մահաթմա Գանդին։ Շարժումն աչքի է ընկել ոչ բռնի դիմադրությանբ և հանգեցրել է 1947 թվականին Հնդկաստանի անկախությանը։ Բրիտանական Հնդկաստանը բաժանվել է երկու պետությունների՝ մեծամասամբ մահմեդական Պակիստանի և մեծամասամբ հնդուական Հնդկաստանի, ինչի հետևանքով տեղի են ունեցել զանգվածային տեղահանություններ և բռնություններ։
Հնդկաստանն աշխարհիկ, ժողովրդավարական, խորհրդարանական համակարգով դաշնային հանրապետություն է։ Բազմալեզու և բազմաէթնիկ հասարակություն է։ Հնդկաստանի բնակչությունը 1951 թվականին 361 միլիոնից աճել է մինչև 2011 թվականին 1,211 միլիարդ ։ Միևնույն ժամանակ նրա տարեկան մեկ շնչի հաշվով ՀՆԱ-ը 64 ԱՄՆ դոլարից աճել է մինչև 1 498 ԱՄՆ դոլար, իսկ գրագիտության մակարդակը՝ 16,6 %-ից մինչև 74 %։ 1951 թվականին լինելով համեմատաբար աղքատ երկիր ՝ Հնդկաստանը դարձել է արագ աճող խոշոր տնտեսություն, աճող միջին դասով տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտում ծառայությունների կենտրոն ։ Այն ունի տիեզերական ծրագիր, որը ներառում է մի քանի պլանավորված կամ ավարտված տիեզերական առաքելություններ։ Հնդկական ֆիլմերը, երաժշտությունը և հոգևոր ուսմունքները մեծ դեր են խաղում համաշխարհային մշակույթի մեջ ։ Հնդկաստանը զգալիորեն նվազեցրել է աղքատության մակարդակը, թեև դա իրականացվել է տնտեսական անհավասարության աճի հաշվին ։ Հնդկաստանը միջուկային զենք ունեցող երկրներից մեկն է և ունի աշխարհի ամենախոշոր ռազմական բյուջեներից մեկը։ Դեռևս 20-րդ դարի կեսերից Հնդկաստանն իր հարևանների՝ Պակիստանի և Չինաստանի հետ Քաշմիրի շուրջ տարածքային վեճ ունի ։ Հնդկաստանի սոցիալ-տնտեսական խնդիրներից են գենդերային անհավասարությունը, երեխաների շրջանում թերսնումը և օդի աղտոտման մակարդակի աճը ։ Հնդկաստանի տարածքը բազմազան է և ունի կենսաբազմազանության չորս օջախներ ։ Անտառային ծածկը կազմում է երկրի ընդհանուր տարածքի 21.4 %-ը ։ Հնդկաստանի կենդանական աշխարհը, որը հնդկական մշակույթում ավանդաբար դիտարկվել է հանդուրժողականությամբ, պահպանվում է այդ անտառներում և այլ պաշտպանված վայրերում։
Անվանում
Անվանման առաջացումը կապված է Ինդոս գետի հետ, որի հովտով հնդիկները ցամաքային կապ են պահպանել Առաջավոր Ասիայի երկրների, հատկապես իրենց անմիջական հարևան Իրանի հետ։ Ինդոս գետը սանսկրիտերեն կոչվել է Սինդհու, որը հին պարսիկներին է անցել Հինդ ձևով։ Հենց պարսիկներն էլ իրենց հարևան երկիրը կոչել են Հինդուստան (Հինդ անվանն ավելացնելով ստան վերջածանցը)` «Ինդոս գետի երկիր»։ Հինդի լեզվով Հնդկաստանը մինչ օրս շարունակում է կոչվել է Հինդուստան  ։ Պարսիկներից այդ անվանումն անցել է այլ ժողովուրդների, այդ թվում նաև հայերին՝ արդեն որոշ ձևափոխություններով։ Երկրի անվանման Եվրոպայում ընդունված India ձևը նույնպես առաջացել է Ինդոս գետի անվանումից, որին ավելացվել է երկրի իմաստ արտահայտող -ia վերջածանցը ։ 1949 թվականին ընդունված սահմանադրության համաձայն՝ Հնդկաստանը հռչակվել է հանրապետություն և կոչվել Հնդկաստանի Հանրապետություն, անգլերեն, որը պաշտոնական լեզուն էր՝ Republic of India։ Հինդի լեզվով, որը երկրի պաշտոնական լեզուներից է, Հնդկաստանը կոչվում է Բհարաթ։ Այդ անվանումն առաջացել է արիների հին հնդկական Բհարթա ցեղի (այդ ցեղի հետնորդների մասին ավանդություններն ընկած են հնդկական «Մահաբհարաթա» էպոսի հիմքում) տարաբնակեցման շրջանի (Ջամնա և Սաթլեջ գետերի միջագետքը) Բհարաթավարշի («Բհարաթների երկիր») անունից, որը հնում հաճախ տարածվել է ամբողջ Հնդկաստանի վրա ։
Հին Հնդկաստան
Առաջին ժամանակակից կամ բանական մարդիկ Աֆրիկայից Հնդկական ենթամայրցամաք են ժամանել 55 000 տարի առաջ, որտեղ նրանք նախկինում զարգացել են  ։ Հարավային Ասիայում բնակվող ժամանակակից մարդկային ամենահայտնի մնացորդները թվագրվում են մոտ 30 000 տարի առաջ։ Մ.թ.ա. 6500 թվականից հետո Մերհարհում և այժմ Բելուջիստանում գտնվող քաղաքներում պարենային մշակաբույսերի և կենդանիների ընտելացման, մշտական կառույցների կառուցման և գյուղատնտեսական արտադրանքի ավելցուկների պահպանման մասին վկայություններ են հայտնվել։ Նրանք աստիճանաբար զարգացել են Հարապպայի քաղաքակրթության՝ Հարավային Ասիայում առաջին քաղաքային մշակույթի, որը ծաղկունք է ապրել մ.թ. ա. 2500-1900 թվականներին ներկայիս Պակիստանի և արևմտյան Հնդկաստանի տարածքում։ Կենտրոնանալով այնպիսի քաղաքների շուրջ, ինչպիսիք են Մոհենջո Դարոն, Հարապպան, Դհոլավիրան և Կալիբանգանը, և հենվելով գոյության տարբեր ձևերի վրա՝ քաղաքակրթությունը ակտիվորեն զբաղվել է արհեստների արտադրությամբ և լայն առևտրով։
Մ.թ.ա. 2000-500 թվականների ընթացքում Հնդկական ենթամայրցամաքի շատ շրջաններ քարե դարի մշակույթներից անցել են երկաթե դարին։ Հնագույն գրությունները՝ վեդաները, որոնք կապված էին հինդուիզմի հետ, կազմվել են այս ժամանակահատվածում, և պատմաբանները վերլուծել են այդ գրերը՝ Փենջաբի տարածաշրջանում և Ինդոս-Գանգեսյան հարթավայրի վերին մասում Վեդայական մշակույթը հաստատելու համար։ Շատ պատմաբաններ նաև համարում են, որ այս ժամանակահատվածը ներառել է հյուսիսարևմուտքից ենթամայրացամաք հնդկա-արայական գաղթի մի քանի ալիքներ: Կաստային համակարգը, որը ստեղծել է քահանաների, զինվորների և ազատ գյուղացիների հիերարխիա, սակայն բացառել է բնիկ ժողովուրդների զբաղմունքները՝ դրանք անվանելով անմաքուր, նույնպես առաջացել է այդ ժամանակաշրջանում։ Դեկանի սարահարթում այս ժամանակաշրջանի հնագիտական տվյալները վկայում են քաղաքական կազմակերպության տիրապետության փուլի գոյության մասին: Հարավային Հնդկաստանում անցումը նստակյաց կյանքի նշվում է մեգալիթյան հուշարձանների, ինչպես նաև գյուղատնտեսության մոտակա հետքերի, ոռոգման ռեզերվուարների և արհեստավոր ավանդույթների մեծ քանակով, որոնք թվագրվում են այս ժամանակահատվածում:
Վեդայական դարաշրջանի վերջում, մոտավորապես մ.թ.ա. 6-րդ դարում, Գանգեսի հարթավայրի և հյուսիսարևմտյան մարզերի փոքր պետությունները և առաջնորդները միավորվել են 16 խոշոր օլիգարխիաների և միապետությունների, որոնք հայտնի էին որպես մահաջանապադներ։ Ծագող ուրբանիզացիան ծնել է ոչ-վեդայական կրոնական շարժումներ, որոնցից երկուսը դարձել են անկախ կրոններ։ Ջայնիզմը ճանաչում է ստացել իր նմուշի՝ Մահավիրայի կենդանության օրոք։ Բուդդիզմը, որը հիմնված էր Բուդդայի ուսմունքների վրա, գրավել է հետևորդներ բոլոր սոցիալական դասերից՝ բացառությամբ միջին խավի։ Բուդդայի կյանքի ժամանակագրությունը կենտրոնական է եղել Հնդկաստանի վաղ պատմությունում։ Աճող քաղաքային հարստության շրջանում երկու կրոնները պահպանում էին հրաժարումը որպես իդեալ, և երկուսն էլ հաստատում էին երկարաժամկետ վանական ավանդույթներ։ Քաղաքականապես մ.թ.ա. 3-րդ դարում Մագադհայի թագավորությունը Մաուրյաների պետություն դառնալու նպատակով բռնակցել կամ կրճատել է այլ պետություններ։ Մի անգամ ենթադրվում էր, որ կայսրությունը վերահսկում էր ենթամայրցամաքի մեծ մասը՝ բացառությամբ ծայր-հարավային մասի։ Սակայն այժմ ենթադրվում է, որ նրա հիմնական շրջանները բաժանվել են մեծ ինքնավար շրջաններով։ Մաուրյաների թագավորները հայտնի են ինչպես կայսրության կառուցման և հասարակական կյանքի վճռական կառավարման, այնպես էլ Աշոկայի՝ ռազմամոլությունից հրաժարվելու և բուդդայական Դհարմայի հեռահար քարոզչության համար։
Թամիլերենի Սանգմյան գրականությունը ցույց է տալիս, որ մ.թ.ա. 200 թվականի և մ.թ. 200 թվականի միջև Հարավային թերակղզին կառավարվել է Չերա, Չոլա և Պանդյան դինաստիաների կողմից, որոնք առևտրով էին զբաղվում Հռոմեական կայսրության և Արևմտյան և Հարավարևելյան Ասիայի հետ։ Հյուսիսային Հնդկաստանում հինդուիզմը ընտանիքում նահապետական վերահսկողություն է պնդել, ինչը հանգեցրել է կանանց հնազանդության աճին։ 4-րդ և 5-րդ դարերում Գուպտա կայսրությունը Գանգեսի մեծ հարթավայրում ստեղծել է կառավարման և հարկման բարդ համակարգ, որը ավելի ուշ կազմավորված հնդկական թագավորությունների համար օրինակ է դարձել։ Գուպտա կայսրության տիրապետության շրջանում նորացված հինդուիզմը, որը հիմնված էր նվիրվածության, այլ ոչ թե ծիսական կառավարման վրա, սկսել էր ինքնահաստատվել։ Այս թարմացումը արտացոլվել է քանդակի և ճարտարապետության ծաղկման մեջ, որոնք քաղաքական ընտրախավի մեջ հովանավորներ էին գտել։ Այս շրջանում նաև ծաղկում են ապրել դասական սանսկրիտ գրականությունը, հնդկական գիտությունը, աստղագիտությունը, բժշկությունը և մաթեմատիկան։
Միջնադարյան Հնդկաստան
Հնդկական վաղ միջնադարյան դարաշրջանը, որն ընգրկում է 600-1200 թվականները, սահմանվում է տարածաշրջանային թագավորություններով և մշակութային բազմազանությամբ։ Կաննաուջի Հարշան, որը մ.թ. 606 թվականից մինչև 647 թվականը կառավարում էր Ինդոս-Գանգեսյան հարթավայրի մեծ մասը, փորձելով իր տարածքներն ընդլայնել դեպի հարավ, պարտություն է կրել Դեքանի կառավարիչ Չալուկյայից։ Նրա ժառանգորդը, փորձելով ընդլյանել տարածքները դեպի արևելք, պարտություն է կրել Բենգալիայի Պալայի թագավորի կողմից։ Չալուկյաները, փորձելով իրենց տարածքն ընդլայնել դեպի հարավ, պարտություն են կրել հեռավոր հարավից եկած Պալավանի նկատմամբ, որոնց ավելի հարավից իրենց հերթին դիմակայում էին Պանդիաները և Չոլաները։ Այս ժամանակաշրջանի ոչ մի կառավարիչ չի կարողացել ստեղծել կայսրություն և հետևողականորեն վերահսկել իր հիմնական տարածաշրջանից դուրս գտնվող հողերը։ Այս ընթացքի հովվական ժողովուրդները, որոնց հողերը մաքրվել էին աճող գյուղատնտեսական տնտեսության համար տեղ ազատելուց համար, ընդգրկվել էին կաստային հասարկության մեջ որպես նոր ոչ ավանդական իշխող դասեր։ Կաստային համակարգը, հետևաբար, սկսել էր տարածաշրջանային տարբերությունները դրսևորել։
6-րդ և 7-րդ դարերում առաջին կրոնական օրհներգերը ստեղծվել են թամիլերենով։ Դրանք ընդօրինակվում էին ամբողջ Հնդկաստանում, ինչը հանգեցրել է հինդուիզմի վերածննդին և ենթամայրցամաքի բոլոր ժամանակակից լեզուների զարգացման։ Հնդկական թագավորական իշխանությունը, մեծ և փոքր, և տաճարները, որոնք հովանավորվում էին նրանց կողմից, մայրքաղաքներ էին ներգրավում մեծ թվով քաղաքացիներ, որոնք նույնպես դարձել էին տնտեսական կենտրոններ։ Տարբեր չափսերի տաճարային քաղաքները սկսել էին հայտնվել ամենուր, քանի որ Հնդկաստանը ենթարկվել էր այլ ուրբանիզացիայի։ 8-րդ և 9-րդ դարերում դրա հետևանքները զգալի էին Հարավարևելյան Ասիայում, քանի որ Հարավային Հնդկաստանի մշակույթն ու քաղաքական համակարգերը արտահանվել էին այն հողերը, որոնք դարձել են ժամանակակից Մյանմարի, Թայլանդի, Լաոսի, Կամբոջայի, Վիետնամի, Ֆիլիպինների, Մալայզիայի և Ճավայի մասը։ Հնդկական վաճառականները, գիտնականները և երբեմն բանակները ներգրավված էին այս փոխանցման մեջ։ Հարավարևելյան ասիացիներն իրենց վրա էին վերցրել նախաձեռնությունը՝ շնորհիվ իրենց լեզուներով հնդկական սեմինարիաների, բազմաթիվ այցելությունների և բուդդայական և հինդուիստական տեքստերի թարգմանության։
10-րդ դարից հետո Կենտրոնական Ասիայի իսլամադավան երկրների քոչվոր տոհերը, օգտագործելով արագ ձիերից կազմված հեծելազորը և հավաքելով մեծ բանակներ, որոնք միավորված էին էթնիկ պատկանելությամբ և կրոնով, բազմիցս գրավել են Հարավային Ասիայի հյուսիսարևմտյան հարթավայրերը, ինչը 1206 թվականին հանգեցրել է Դելիի իսլամական սուլթանության ստեղծմանը։ Սուլթանությունը պետք է վերահսկեր Հյուսիսային Հնդկաստանի մեծ մասը և Հարավային Հնդկաստանում շատ հարձակումներ իրականացներ։ Չնայած սկզբնապես սուլթանությունը կործանարար էր հնդկական վերնախավի համար, այն հիմնականում իր ոչ մուսուլման բնակչությանը թողել է իր սեփական օրենքներին և սովորույթներին ենթակա։ 13-րդ դարում բազմիցս ետ մղելով մոնղոլական ռազմանավերի հարձակումները՝ սուլթանությունը Հնդկաստանին փրկել է ավերածությունից, որը այցելել էր Արևմտյան և Կենտրոնական Ասիա՝ հիմք դնելով մայրցամաքում այդ տարածաշրջանի վազող զինվորների, գիտնականների, միստիկների, առևտրականներ, արվեստագետների և արհեստավորների բազմադարյա արտագաղթը, դրանով իսկ հյուսիսում ստեղծելով սինկրետական հնդկա-իսլամական մշակույթը։ Սուլթանության արշավանքը և Հարավային Հնդկաստանի տարածաշրջանային թագավորությունների թուլացումը ճանապարհ եմ հարթել տեղի Վիջայանագարի կայսրության առաջացման համար։ Ընդունելով շիվայիստների ուժեղ ավանդույթը և հենվելով սուլթանության ռազմական տեխնոլոգիաների վրա՝ կայսրությունը սկսել է վերահսկել Հնդկաստանի թերակղզու մեծ մասը, որը երկար ժամանակ պետք է ազդեր Հարավային Հնդկաստանի հասարակության վրա։
Վաղ ժամանակակից Հնդկաստան
16-րդ դարի սկզբին հյուսիսային Հնդկաստանը, որն այդ ժամանակ հիմնականում գտնվում էր մուսուլմանների իշխանության ներքո, կրկին ընկել է Կենտրոնական Ասիայի զինվորների նոր սերնդի գերազանց շարժունակության և կրակային հզորության առջև։ Արդյունքում Մեծ մողոլների կայսրությունը արմատախիլ չէր արել տեղական հասարակությունները, որոնց այն ղեկավարում էր։ Դրա փոխարեն կայսրությունը հավասարակշռում և խաղաղեցնում էր նրանց բազմազան և ներառական իշխող վերնախաղերի կողմից վարչական նոր գործունեության միջոցով՝ հանգեցնելով ավելի համակարգված, կենտրոնացված և միատեսակ կառավարման։ Հրաժարվելով ցեղային կապերից և իսլամական ինքնությունից, հատկապես Աքբարի օրոք՝ Մեծ մողոլներն իրենց հսկայական թագավորությունները միավորել են գրեթե աստվածային կարգավիճակ ունեցող կայսրին հավատարմության միջոցով, որն արտահայտված էր պարսկական մշակույթի միջոցով։ Մեծ մողոլների պետության տնտեսական քաղաքականությունը, որն իր եկամուտների մեծ մասը ստանում էր գյուղատնտեսության միջոցով, և որը սահմանում էր հարկերի վճարումը լավ կարգավորվող արծաթե արժույթով, ստիպում էր գյուղացիներին և արհեստավորներին դուրս գալ ավելի մեծ շուկաներ։ Հարաբերական աշխարհը, որն աջակցում էր կայսրությանը 17-րդ դարի մեծ մասում, Հնդկաստանի տնտեսական աճի գործոնն էր, ինչը հանգեցրել էր գեղանկարչության, գրական ձևերի, տեքստիլի և ճարտարապետության ավելի մեծ հովանավորությանը։ Հյուսիսային և Արևմտյան Հնդկաստանի հարակից սոցիալական խմբերը, ինչպիսիք են մարատհները, ռաջպուտները և սիկհերը, Մեծ մողոլների կառավարման ժամանակ կրկին ձեռք էին բերել ռազմական և կառավարման հավակնություններ, ինչը համագործակցության կամ դժբախտությունների շնորհիվ նրանց տվել է ինչպես ճանաչում, այնպես էլ ռազմական փորձ։ Մեծ մողոլների օրոք առևտրի ընդլայնումը հանգեցրել է հարավային և արևելյան Հնդկաստանի ափի երկայնքով նոր հնդկական առևտրային և քաղաքական վերնախավերի առաջացման։ Կայրության փլուզումից հետո այդ վերնախավերից շատերը կարողացել էին փնտրել և վերահսկել իրենց սեփական գործերը։
18-րդ դարի սկզբին, երբ առևտրային և քաղաքական տիրապետությունների միջև սահմանները գնալով ավելի լղոզված էին դառնում, մի շարք եվրոպական առևտրային ընկերություններ, որոնց թվում էր նաև անգլիական Արևելահնդկական ընկերությունը, ստեղծել են ափամերձ ուղեկալներ։ Ծովերի, մեծ ռեսուրսների նկատմամբ Բրիտանական արևելահնդկական ընկերության վերահսկուղությունը, ավելի կատարյալ ռազմական ուսուցումը և տեխնոլոգիաները հանգեցրել են նրան, որ այն ավելի էր լարում իր ռազմական ուժերը և գրավիչ դարձնում հնդկական վերնախավի մի մասի համար։ Այդ գործոնները վճռորոշ դեր են խաղացել՝ թույլ տալով ընկերությանը մինչև 1765 թվականը վերահսկողություն հաստատել Բենգալյան տարածաշրջանի նկատմամբ և երկրորդ պլան մղել այլ եվրոպական ընկերություններին։ Բենգալիայի հարստություններին հետագա հասանելիությունը և նրա բանակի ուժի և թվաքանակի հետագա ավելացումն ընկերությանը թույլ են տվել 1820-ական թվականներին անեքսիայի ենթարկել կամ իրեն ենթարկել Հնդկաստանի տարածքի մեծ մասը։ Հնդկաստանն այն ժամանակ այլևս արդյունաբերական ապրանքներ չէր արտահանում, ինչպես երկար ժամանակ էր, այլ Բրիտանական կայսրությանը հումք էր մատակարարում։ Շատ պատմաբաններ դա համարում են Հնդկաստանի գաղութացման ժամակաշրջանի սկիզբը։ Այդ ժամանակ, երբ նրա տնտեսական հզորությունը լրջորեն սահմանափակված էր բրիտանական խորհրդարանի կողմից և վերածվել էր բրիտանական վարչակազմի զենքի, ընկերությունը սկսել էր գիտակցաբար դուրս գալ ոչ տնտեսական ասպարեզներ, ինչպիսիք են կրթությունը, սոցիալական բարեփոխումները և մշակույթը։
Ժամանակակից Հնդկաստան
Պատմաբանները կարծում են, որ Հնդկաստանի ժամանակակից դարաշրջանը սկսվել է 1848 և 1885 թվականների միջև։ 1848 թվականին Բրիտանական արևելահնդկական ընկերության գեներալ-նահանգապետի պաշտոնում Լորդ Դալհուզիի նշանակումը նախադրյալներ էր ստեղծել ժամանակակից պետությանը անհրաժեշտ փոփոխությունների համար։ Դրանք ներառում էին ինքնիշխանության միավորումն ու տարանջատումը, բնակչության հանդեպ վերահսկողությունը և քաղաքացիների կրթությունը։ Տեխնոլոգիական փոփոխությունները, ինչպես նաև երկաթուղիների, ջրանցքների և հեռագրությունները, կատարվել էին էին Եվրոպա նրանց մուտքից անմիջապես հետո։
Սակայն ընկերության հանդեպ դժգոհությունը նույնպես աճել է այդ ընթացքում և առաջացրել 1957 թվականի հնդկական ապստամբությունը։ Տարբեր վրդովմունքներով և պատկերացումներով սնվող, ներառյալ բրիտանական ոճով ագրեսիվ սոցիալական բարեփոխումները, խիստ հողային հարկերը և ժողովրդի հանդեպ որոշ հարուստ հողատերերի և արքայազների դաժան վերաբերմունքը, ապստամբությունը ցնցել է Հյուսիսային և Կենտրոնական Հնդկաստանի շատ շրջաններ և խարխլել ընկերության կառավարման հիմքերը։ Թեև ապստամբությունը ճնշվել է 1858 թվականին, այն հանգեցրել է Արևելահնդկական ընկերության լուծարմանը և բրիտանական կառավարության կողմից Հնդկաստանի անմիջական կառավարմանը։ Հռչակելով ունիտար պետություն և աստիճանական, բայց սահմանափակ բրիտանական խորհրդարանական համակարգը, նոր կառավարիչները նաև պաշտպանել են արքայազններին և հողատերերին, որպես ապագա անկարգություններից ֆեոդալական երաշխիք։ Հետագա տասնամյակների ընթացքում հասարակական կյանքը աստիճանաբար զարգացել է ամբողջ Հնդկաստանում, ինչը, ի վերջո, հանգեցրել է 1885 թվականին Հնդկական ազգային կոնգրեսի ստեղծման։
19-րդ դարի երկրորդ կեսին տեխնոլոգիաների արագ աճը և գյուղատնտեսության առևտրայնացումը նշանավորվել են տնտեսական անկումներով, շատ մանր ֆերմերներ կախվածության մեջ էին հեռավոր շուկաների քմահաճույքներից։ Գրանցվում էր մեծածավալ հացադուլների թվի աճ, և չնայած հնդկական հարկատուների կողմից իրականացվող ինֆրակառուցվածքի զարգացման ռիսկերին, արդյունաբերության մեջ հնդիկների համար քիչ աշխատատեղեր են ստեղծվել։ Դրան կային նաև լավ հետևանքներ՝ առևտրային ցանքսեր, հատկապես նորաստեղծ Փանջաբում, որոնք հանգեցրել են ներքին սպառման սննդամթերքի արտադրության աճի։ Երկաթուղային ցանցն օգնություն է ցուցաբերել կարիքավորներին՝ նվազեցնելով բեռնափոխադրումների ծախսերը, և օգնել հնդկական զարգացող արդյունաբերությանը։
Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո, որին մասնակցել էին մոտ մեկ միլիոն հնդիկ, նոր շրջան է սկսվել։ Այն նշանավորվել է բրիտանական բարեփոխումներով, բայց նաև ռեպրեսիվ օրենսդրությամբ, ինքնակառավարմանն ուղղված հնդկական կոչերով և համագործակցությունից հրաժարվելու համար ոչ բռնի շարժման սկսմամբ, որի առաջնորդն ու անփոփոխ խորհրդանիշը դարձել էր Մահաթմա Գանդին։ 1930-ական թվականների ընթացքում բրիտանական օրենսդրական բարեփոխումը դանդաղ է իրականացվել, և Հնդկական ազգային կոնգրեսը հաղթանակ է տարել անցած ընտրություններում։ Հաջորդ տասնամյակը լի է եղել ճգնաժամերով՝ Հնդկաստանի մասնակցությունը Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին, համագործակցությունից հրաժարվելու Կոնգրեսի վերջին հրումը և մուսուլմանների ազգայնականության աճը։ Այդ բոլոր ճգնաժամերը սահմանափակվել են 1947 թվականի ճգնաժամի գալուստով, բայց մեղմացվել Հնդկաստանի երկու պետությունների բաժանմամբ՝ Հնդկաստան և Պակիստան։
Հնդկաստանի՝ որպես անկախ պետության պատկերացման համար կենսական նշանակություն է ունեցել նրա սահմանադրությունը։ Սահմանադրության մշակման աշխատանքներն ավարտվել են 1950 թվականին, որը հաստատել է աշխարհիկ և ժողովրդավարական հանրապետություն։ Այն ժողովրդավարություն է պահպանել քաղաքացիական ազատությունների, ակտիվ Գերագույն դատարանի և զգալի չափով անկախ մամուլի հետ։ Տնտեսական ազատականացումը, որը սկսվել էր 1990-ական թվականներին, ստեղծել է քաղաքային խոշոր միջին խավ, Հնդկաստանը դարձրել է աշխարհի ամենաարագ աճող տնտեսություններից մեկը, և բարելավել նրա աշխարհաքաղաքական ազդեցությունը։ Հնդկական ֆիլմերը, երաժշտությունը և հոգևոր ուսմունքները մեծ դեր են խաղում համաշխարհային մշակույթի մեջ։ 1947 թվականին Ջամմու և Քաշմիրի տարածքային պատկանելիության հարցի պատճառով Հնդկաստանի և Պակիստանի միջև հակամարտություն է սկսվել, որը դարձել է չորս պատերազմների պառճառ։ Պակիստանա-հնդկական միջուկային մրցակցությունն իր գագաթանկաետին է հասել 1998 թվականին։ Հնդկաստանն այդ շրջանում սահմանային խնդիրներ է ունեցել նաև Չինաստանի հետ։
Աշխարհագրություն
Հնդկաստանը զբաղեցնում է Հնդկական թերակղզու մեծ մասը, որը գտնվում է Հնդ-ավստրալիական պլատֆորմի մի մասի՝ Հնդկական տեկտոնական պլատֆորմի գագաթին։ Հնդկաստանում սահմանող երկրաբանական գործընթացները սկսվել են 75 միլիոն տարի առաջ, երբ հնդկական պլատֆորմը, որն այդ ժամանակ գտնվում էր հարավային Գոնդվանա գերմայրցամաքի կազմում, սկսել էր շարժվել դեպի հյուսիս-արևելք, որը պայմանավորված էր դեպի հարավ-արևմուտք ծովի հատակի տարածմամբ, այնուհետև հարավ և հարավ-արևելք։ Միաժամանակ նրանից հյուսիս-արևելք գտնվող Թետիս ընդարձակ օվկիանոսային ընդերքը, սկսվել էր ներծծվել Եվրասիական պլատֆորմի տակ։ Այդ երկու գործողությունները, որոնք պայմանավորված էին Երկրի թիկնոցի կոնվեկցիայով, ստեղծել են Հնդկական օվկիանոս և հանգեցրել այն բանին, որ հնդկական մայրցամաքային ընդերքը, ի վերջո, հրել է Եվրասիային և բարձրացրել Հիմալայներ։ Ծագող Հիմալայներից անմիջապես դեպի հարավ պլատֆորմների շարժումը ստեղծել է լայն իջվածք, որն արագ լցվել է գետային նստվածքներով, և այժմ կազմում է Ինդոս-Գանգեսյան հարթավայրը։ Հինավուրց Արավալիի լեռնաշղթայով հարթավայրից կտրված մասում գտնվում է Թար անապատը։
Սկզբնական հնդկական պլատֆորմը պահպանվել է որպես թերակղզային Հնդկաստան՝ Հնդկաստանի ամենահին և երկրաբանորեն առավել կայուն մասը։ Այն ձգվում է դեպի հյուսիս մինչև Սատպուրա և կենտրոնական Հնդկաստանում մինչև Վինդհյա։ Այս զուգահեռ շղթաները ձգվում են Գուջարաթում մինչև Արաբական ծով, արևմուտքում՝ մինչև ածխով հարուստ Չոտա Նագպուր սարահարթը և արևելքում մինչև Ջարկանդ։ Հարավում մնացած թերակղզային ցամաքային զանգվածը, Դեկանի սարահարթը, արևմուտքից և արևելքից շրջափակված է ափամերձ լեռնաշղթաներով, որոնք հայտնի են որպես Արևմտյան և Արևելյան Գաթեր։ Սարահարթը պարունակում է երկրի ամենահին լեռնային կազմավորումները, որոնցից մի քանիսին ավելի քան մեկ միլիարդ տարի է։ Այսպիսով, Հնդկաստանը ընկած է հասարակածից հյուսիս՝ 6°44' և 35°30' հյուսիսային լայնությունների, 68°7' և 97°25' արևելյան երկարությունների միջև։
Արտաշիր Երվանդունի
Արտաշիր, հայ արքա Երվանդյան Հայաստանում Երվանդունիների տոհմից, ով կառավարել է մ.թ.ա. V դարի երկրորդ կեսերին։ Ըստ ավանդության մահից առաջ նա իր մոտ է կանչում իր որդիներին և հայտնում, որ յուրաքանչյուր Երվանդունու պարտքն է երկրում գոնե մեկ ջրանցք կառուցել, որը սակայն նա չհասցրեց կառուցել։ Այդ պատճառով նա թողնում է ամբողջ հարստությունը նրանց, որպեսզի նրանք իր փոխարեն կառուցեն ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երվանդունիներ Կատեգորիա:Սատրապական Հայաստանի սատրապներ Կատեգորիա:Երվանդունիների թագավորության արքաներ