cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Քիմիական գաղտնագրություն
Պատմություն
CuSO 4 + 4NH 3 = [Cu(NH 3 ) 4 ]SO 4
Իսկ ահա չինական միապետ Ցին Շիխուանդին (240-206 թվականներ մ.թ.ա.), որի կառավարման ժամանակ սկսեց կառուցվել Չինական մեծ պարիսպը, իր գաղտնի նամակների համար օգտագործում էր բրնձի թարմ թուրմ, որը չորանալուց հետո ոչ մի նկատելի հետք չէր թողնում։ Եթե այդպիսի նամակը թեթև թրջվի յոդի թույլ սպիրտային լուծույթով, ապա կհայտնվեն կապույտ տառերը։ Անհայտացող թանաք կարելի է պատրաստել, եթե 50 մլ յոդի սպիրտային լուծույթը խառնվի 1 թեյի գդալ դեքստրինի հետ և նստվածքը ֆիլտրվի։ Այդպիսի կապույտ թանաքները 1-2 օրից ամբողջությամբ գունազրկվում են յոդի ցնդելիությսն պատճառով։
Թանաքի տեսակները
Ընդհանրապես հայտնի են անտեսանելի «թանաքի» երկու տեսակ. մեկը հայտածելուց հետո պահպանվում է, մյուսը նորից դառնում է անտեսանելի։
1. Երկաթի(III) սուլֆատի՝ Fe 2 (SO 4 ) 3, լուծույթով սպիտակ թղթի վրա գրել մի քանի բառ. գրված տառերը թղթի վրա չեն երևա։ Հետո գրված մասը մշակել արյան դեղին աղի՝ K 4 [Fe(CN) 6 ], լուծույթով թրջված բամբակով. գրված բառերը կերևան բնորոշ կապույտ գույնով։ Դա բացատրվում է նրանով, որ երկաթի(III) իոնը [Fe(CN) 6 ] 4-  իոնի հետ առաջացնում է կոմպլեքս միացություն՝  Fe 4 [Fe(CN) 6 ] 3, որը հայտնի է «Բեռլինյան կամ պրուսական կապույտ» անունով.
3K 4 [Fe(CN) 6 ] +  2Fe2  (SO 4 ) 3 =  Fe 4 [Fe(CN) 6 ] 3 +  6K 2 SO 4
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Քիմիա
Սեն Ժերմեն (Արդեշի գավառ)
Սեն Ժերմեն (Saint-Germain), համայնք Ֆրանսիայի Օվրեն-Ռոն-Ալպեր մարզի Արդեշ գավառում ։
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 619 մարդ, բնակչության խտությունը` 65.16 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 9.5 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 510 կմ հարավ, Լիոն քաղաքից` 140 կմ հարավ, Պրիվա քաղաքից` 24 կմ հարավ-արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 433 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 326-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 107։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 75,3 %։ 326 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 276 անձ (150 տղամարդ և 126 կին)։ Գործազուրկ են եղել 50 անձ (28 տղամարդ և 22 կին)։ 107 անաշխատունակներից 36-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 40-ը` թոշակառուներ, իսկ 31-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Վրաց-սաուդական հարաբերություններ
Վրաց-սաուդյան արաբական հարաբերություններ, միջազգային և դիվանագիտական հարաբերություններ Վրաստանի և Սաուդյան Արաբիայի միջև։ Երկու երկրներն էլ հաստատել են դիվանագիտական հարաբերությունները միմյանց հետ։ Որոշ քանակությամբ սաուդյան արաբներ ապրում են Վրաստանում (չնչին քանակությամբ), իսկ վրացիներ՝ Սաուդյան Արաբիայում։
Նրանց միջև դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել են 1994 թվականի մայիսի 27-ին։ Վրաստանը ունի ոչ մշտական դեսպան Էր Ռիադյում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վրաստանի երկկողմ հարաբերություններ Կատեգորիա:Սաուդյան Արաբիայի երկկողմ հարաբերություններ
Գեորգի III (այլ կիրառումներ)
Գեորգի III անվանումը կարող է ունենալ հետևյալ կիրառումները․
Կիերզի սյուր Ուազ
Կիերզի սյուր Ուազ (Quierzy), Ֆրանսիայում գտնվող համայնք, որը մտնում է Պիկարդիա մարզի և Էնա գավառի կազմի մեջ։ Համայնքը մտնում է նաև Վիկ սյուր Էն կանտոնի կազմի մեջ։ Համայնքի շրջանն է հանդիսանում Լանը։
Համայնքի INSEE ծածկագիրն է 02631։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով կազմել է 459 մարդ։
Տնտեսություն
2010 թվականին 279 մարդկանցից (15—64 տարեկան) 200-ը եղել են առավել ակտիվ տնտեսվարողներ, 79-ը եղել են համեմատաբար ոչ ակտիվ (ակտիվության ցուցանիշը կազմել է 71,7 %, 1999 թվականին եղել է 65,5 %)։ 200 ակտիվ քաղաքացիներից 179-ը աշխատել են տարբեր ձեռնարկություններում (92 տղամարդ և 87 կին), անաշխատունակների թիվը կազմել է 21 մարդ (6 տղամարդ և 15 կին)։ 79 ոչ ակտիվ մարդկանցից 23-ը եղել են կամ աշակերտ կամ էլ ուսանող, 24-ը եղել են թոշակառու, 32-ը եղել է ոչ ակտիվ այլ պատճառներով ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Էնա դեպարտամենտի կանտոններ
Գունդեգա Ռեպշե
Գունդեգա Ռեպշե (Gundega Repše, ), լատվիացի արձակագիր, դրամատուրգ, արվեստաբան։
Ծնվել է Ռիգայում 1960 թվականին։ Գրականություն է մուտք գործել 19 տարեկանում «Ուղտը Հին Ռիգայում» պատմվածքով, որին հետևել են պատմվածքների 5 ժողովածու և 7 վեպ։ Ընդհանուր առմամբ երկու տասնյակից ավելի գրքերի հեղինակ է։ Ռեպշեի հետաքրքրությունը մշակույթի և արվեստի գործընթացների հանդեպ ի հայտ է գալիս հատկապես լատվիական պարբերականներում հրատարակվող նրա անհամար հոդվածներում, կենսագրական Էսսեներում և ընդհանրապես արձակում։ Նրա ստեղծագործությունները («Խարան», «Ալվալի ճիչը» «Ծովի դևերը» և այլն) բազմիցս բեմադրվել են Լատվիայի տարբեր թատրոններում։ Հեղինակն արժանացել է բազմաթիվ մրցանակների, որոնց թվում են Ռայնիսի և Ասպազիայի հիմնադրամի (1993), Տարվա գրական (2000) մրցանակները։ Թարգմանվել է ռուսերեն, շվեդերեն, գերմաներեն, ֆրանսերեն, անգլերեն։
Ապրում է Ռիգայում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Լատիշ դրամատուրգներ Կատեգորիա:20-րդ դարի վիպասաններ Կատեգորիա:Լատիշ արձակագիրներ
Թալիա (Քարիս)
Թալիա (Θαλία), կատակերգության և պոեզիայի մուսան հին հունական դիցաբանության մեջ ։ Պատկերվում էր երիտասարդ աղջկա տեսքով, հովվական ցուպը (երբեմն՝ դափը) աջ ձեռքին, իսկ գլխին՝ բաղեղից պսակ։ Թալիայի սանը դերասանն է, նրա տաճարը՝ թատրոնը։ Թալիայից և Ապոլլոնից ծնվում են կորիբանտները՝ Կիբելեի քրմերը ։ Զևսը, վերածվելով անգղի, ամուսնանում է Թալիայի հետ։ Վերջինս, վախենալով Հերայի խանդից, թաքնվում է հողի խորքում, որտեղ նրանից ծնվում են սատանայական արարածներ՝ պալիկներ։ Թալիան երեք Քարիսներից (երբեմն տառադարձվում է Քարիտ) մեկն է՝ Եփրոսինա (Ուրախություն), Թալիա (Ծաղկուն) և Ագլայա (Փայլուն)։ Քարիսները ուղեկցում էին Հերմեսին, Ափրոդիտեին, Դիոնիսոսին և մյուս աստվածներին։ Հռոմեական դիցաբանության մեջ Քարիսներն ստացել են Գրացիաներ անունը։ Օրքոմենեում Քարիսներին պատկերել են առանց մարդկային գծերի, հասարակ քարե սյուների միջոցով. հետագայում սկսել են նրանց պատկերել երկար խիտոններ հագած, իսկ Ք. Ա. 3-րդ դարից սկսած, մերկացած, գեղեցիկ աղջիկների տեսքով։ Այլաբանորեն Քարիսներ-Գրացիաներ արտահայտությունն օգտագործում են բոլոր կատարելություններով օժտված գեղեցկուհիներին բնորոշելու իմաստով՝ երբեմն հեգնական իմաստով՝ «Մոսկվայի երիտասարդ Գրացիաները սկզբում ոտքից գլուխ լուռ դիտում են Տատյանային» (Պուշկին «Եվգենի Օնեգին») ։ Թալիայի անունով է կոչվել 1852 թվականին հայտնաբերված Թալիա աստերոիդը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դիցաբանական կերպարներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Հին հունական դիցաբանություն Կատեգորիա:Հին հունական առասպելաբանություն Կատեգորիա:Մուսաներ
Պինդարեի գավառ
Պինդարեի գավառ (Microrregião de Pindaré), գավառ Բրազիլիայում, մտնում է Մարանիան նահանգի մեջ։ Մտնում է Մարանիան նահանգի հարավային մարզի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 600 491 մարդ 2006 թվականի տվյալով։ Զբաղեցված տարածքը 36 000,996 կմ²։ Բնակչության խտությունը 16,7 մարդ/կմ²։
Գավառի կազմ
Գավառի կազմի մեջ են մտնում հետևյալ համայնքները.
Կատեգորիա:Բրազիլիայի գավառներ Կատեգորիա:Մարանիան նահանգի գավառներ
Կյուիրի լեզ Իվիեր
Կյուիրի լեզ Իվիեր (Cuiry-lès-Iviers), համայնք Ֆրանսիայում՝ Պիկարդիա երկրամասի Էնա գավառում։ Համայնքը մտնում է նաև Վերվեն կանտոնի կազմի մեջ։ Համայնքի շրջանն է հանդիսանում Լանը։
Համայնքի INSEE ծածկագիրն է 02251։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով կազմել է 37 մարդ։
Տնտեսություն
2010 թվականին 22 մարդկանցից (15—64 տարեկան) 17-ը եղել են առավել ակտիվ տնտեսվարողներ, 5-ը եղել են համեմատաբար ոչ ակտիվ (ակտիվության ցուցանիշը կազմել է 77,3 %, 1999 թվականին եղել է 78,3 %)։ 17 ակտիվ քաղաքացիներից 15-ը աշխատել են տարբեր ձեռնարկություններում (7 տղամարդ և 8 կին), անաշխատունակների թիվը կազմել է 2 մարդ (1 տղամարդ և 1 կին)։ 5 ոչ ակտիվ մարդկանցից 1-ը եղել է կամ աշակերտ կամ էլ ուսանող, 4-ը եղել են թոշակառու, 0-ը եղել է ոչ ակտիվ այլ պատճառներով ։
Կազինկա (Դոնի վտակ)
Կազինկա (Казинка), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Վորոնեժի մարզում։
Աշխարհագրություն
Գետաբերանը տեղակայված է Դոն գետի ձախ ափում՝ 1125 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը 24 կմ է, ավազանի տարածքը 160 կմ2 է։ Կազինկաի ակունքը գտնվում է Վարվարովկա գյուղի մոտ։
Ջրային գրանցամատյանի տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տվյալների համաձայն՝ պատկանում է Դոնի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Տոլուչևկա գետն է։ Գետի գետային ավազանը՝ Դոնի ավազանի վտակներից մինչև Խոպրա։ Ենթավազանը՝ Դոն։
Տվյալներն ըստ ջրային ռեսուրսների ֆեդերատիվ տեսչության.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Դոն գետի վտակներ
Սացիվի
Սացիվի (საცივი, «սառը ուտեստ»), սոուս, որը բնորոշ է վրացական խոհանոցին։ Այս սոուսը համարվում է պատրաստի ուտեստ և մեծ կիրառություն ունի Վրաստանում, Աբխազիայում, Հարավային Օսիայում, Թուրքիայում և Ադրբեջանում։ Այս սոուսի մեջ առկա միսը կարելի է փոխել ըստ նախասիրությունների։ Սովորաբար ընդունված է սոուսում օգտագործել հավի միս։
Սոուսի տարբերակիչ առանձնահատկություններից մեկը նրա մեջ մանր կտրատված ընկույզն է։ Սոուսի մեջ առկա են նաև տարբեր տեսակի համեմունքներ և դեղաբույսեր, ինչպիսիք են՝ դարչինը, իմերեթի զադրան, սխտորը, պղպեղ և ըստ ճաշակի կարելի է ավելացնել նաև քացախի, կիտրոնի կամ նռան հյութ ։ Վրաստանի որոշ բնակավայրերում սոուսի պատրաստման մեջ օգտագործում են նաև ալյուր, պնդությունը ապահովելու համար։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Վրացական խոհանոց Կատեգորիա:Սոուսներ Կատեգորիա:Վրացերեն բառեր և արտահայտություններ
Սեն Ժինեզ ան Կուարոն
Բնակչությունը 2008 թվականի դրությամբ կազմում է 97 մարդ, բնակչության խտությունը` 7.35 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 13.2 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 500 կմ հարավ, Լիոն քաղաքից` 130 կմ հարավ, Պրիվա քաղաքից` 13 կմ հարավ-արևմուտք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Տնտեսություն
2010 թվականին ուներ 65 աշխատունակ (15-64 տարեկան) բնակիչ, որոնցից ակտիվ էին 43-ը, իսկ ոչ ակտիվները` 22։ Ակտիվության ցուցանիշը կազմում է 66,2 %։ 43 աշխատունակ մարդկանցից աշխատել է 40 անձ (21 տղամարդ և 19 կին)։ Գործազուրկ են եղել 3 անձ (2 տղամարդ և 1 կին)։ 22 անաշխատունակներից 4-ը եղել են աշակերտներ կամ ուսանողներ, 13-ը` թոշակառուներ, իսկ 5-ը չեն աշխատել տարբեր պատճառներով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Կյուիրիո
Կյուիրիո (Cuirieux), Ֆրանսիայում գտնվող համայնք, որը մտնում է Պիկարդիա մարզի և Էնա գավառի կազմի մեջ։ Համայնքը մտնում է նաև Մարլ կանտոնի կազմի մեջ։ Համայնքի շրջանն է հանդիսանում Լանը։
Համայնքի INSEE ծածկագիրն է 02248։
Բնակչություն
Համայնքի բնակչությունը 2010 թվականի մարդահամարի տվյալներով կազմել է 161 մարդ։
Ուխտի Տապանակ
Ուխտի Տապանակ, կամ Հայտնության Տապանակ (Վկայության) (אֲרוֹן הַבְּרִית, արոն ա-բրիթ, նաև אֲרוֹן הַעֵדֻת, արոն ա-էդութ), համաձայն Աստվածաշնչի՝ հրեա ժողովրդի մեծագույն սրբություն. տապանակը, որում պահվում էին Տասը պատվիրանների քարե Օրենքի Տախտակները (Երկրորդ օրենք 10:2), ինչպես նաև, համաձայն Եբրայեցիներին ուղղված թղթի, երկնային մանանայով լի անոթը և Ահարոնի գավազանը (Եբր. 9:4): Համաձայն Թորայի, Տապանակը համարվել է Իսրայելի ժողովրդի և Աստծո կապի խորհրդանիշը և ծառայել որպես է նրանց միջև Աստծո գոյության վկայություն (Ելք 25:22, Բ Մնաց. 6:41):
Ուխտի Տապանակը Աստվածաշնչում կրում է նաև այլ անվանումներ. Բարձրյալի Տապանակ, Իսրայելի Աստծո Տապանակ , Աստծո Օրենքի Տապանակ , Զորության Տապանակ , և միայն մեկ անգամ է Ուխտի Տապանակն անվանվում արոն ա-քոդեշ (אֲרוֹן הַקֹּדֶשׁ, Սրբության Տապանակ ): Սակայն հաճախ այն անվանում են ուղղակի ա-արոն՝ Տապանակ.
Եկեղեցական սլավոնական լեզվով գրված Աստվածաշնչում Ուխտի Տապանակի նշանակման համար կիրառվում է հունարեն «կիվոտ» բառը (κῑβωτός τῆς διαθήκης՝ «ուխտի տապանակ», ՝ «սնդուկ»), այսպիսով, ինչպես և բնօրինակ տեքստում՝ առանձնացնելով այն Նոյյան տապանից (ինչպես նաև այն տապանակ-զամբյուղից, որտեղ տեղադրվել էր մանուկ Մովսեսը)։
Համաձայն Աստվածաշնչի՝ հրեաների Եգիպտոսից դուրս գալու ժամանակ Տապանակը տեղադրվել է Խորանի Սրբություն Սրբոցում, իսկ հետագայում՝ Երուսաղեմի տաճարի Սրբություն Սրբոցում։
Տապանակ
Ելից գրքում նկարագրված են Տիրոջ մանրամասն հրահանգները Մովսեսին՝ Տապանակի շինանյութերի և կառուցվածքի մասին.
Դատելով այս ամենից՝ Տապանակը պատրաստված է եղել ակացիայի փայտից (շիթթիմ ծառը, שיטים), որը ավելի տարածված է եղել Կարմիր ծովի անապատային շրջակայքում։ Այն ունեցել է 2,5 կանգուն երկարություն և 1,5 կանգուն լայնություն ու բարձրություն։ («Կանգունի» երկարությունը բավականին սուբյեկտիվ չափման միավոր է, որը տատանվում է 40-51 սմ-ի սահմաններում։ Տապանակի ենթադրյալ չափսերը եղել են. բարձրությունը և լայնությունը մոտ. 67 ±7 սմ և երկարությունը մոտ. 112 ±12 սմ)։
Համաձայն Թալմուդի մի տարբերակի ՝ Տապանակը կազմված է եղել երեք արկղերից (տապանակներից)։ Ներքին՝ ոսկուց պատրաստվածը տեղադրվել է մեկ այլ՝ ավելի մեծ չափերով փայտե արկղի մեջ։ Երկրորդ արկղը գտնվել է ամենամեծ՝ արտաքին ոսկյա արկղի մեջ, որն իր մեջ տեղավորում էր փայտե արկղը՝ ներառյալ իր փայտե ծայրը։ Այդկերպ՝ Տապանակը ոսկեպատ է եղել ներսից և դրսից՝ ինչպես հրամայել էր Բարձրյալը։
Մեկ այլ տարբերակի համաձայն ՝, եղել է միայն մեկ փայտե տապանակ, որը պատված է եղել ոսկու հաստ շերտով ներսից և դրսից։
Արտաքին ոսկե արկի վերին եզրը եզերված է եղել դեկորատիվ շրջանակով, որը Տապանակը պսակաձև շրջապատում էր։ Որոշ գիտնականների կարծիքով Տապանակը ունեցել է նաև չորս ոտնակ ։ Նրանցից ոմանք դրանք ներկայացնում են հենարանների տեսքով, ուրիշները՝ կրծքավանդակի տակ եղող ոտքերի , իսկ երրորդները՝ կենդանու թաթերի ։
Տապանակի լծակները
Երկու լծակները (բադիմ) ակացիայի փայտից էին, 7 կամ 10 կանգուն երկարությամբ, պատված ոսկով, նախատեսված էին տեղափոխությունների ժամանակ Տապանակի տեղաշարժման համար և ամրացված էին նրա երկու կողային պատերին։ Դրանք դուրս էին գալիս երկու կողմերից և յուրաքանչյուրը անցկացված էր երկու ոսկե օղակների միջով՝ տեղադրված ամեն կողմում՝ Տապանակի կողերի վերին երրորդականում։ Այդ լծակները մշտապես մնում էին օղակների մեջ. դրանք թույլատրվում էր հանել միայն այն տեղափոխելուց առաջ ծածկելու համար, և միանգամից էլ նույն տեղն էին դնում (Թվեր 4:6)։
Կափարիչը (կափորեթ) և քերովբեները (քերուվիմ)
Վերևից Տապանակը ծածկված էր մեծ, մաքուր ոսկուց պատրաստված կափարիչով (կափորեթ, כפורת): Նրա հաստությունը նշված չէ, սակայն, համաձայն մի ավանդական տեսակետի, այն կազմել է մի թեֆահ (չորս մատնաչափ), չնայած Լունդիոսը և Բերեն հաստությունը հաշվում են մոտավորապես կես պատնաչափ.
Կափարիչի վրա, հավանաբար նրա կարճ կողերի կողմով, տեղադրված էին երկու քերովբեներ՝ ձուլված ոսկուց, դեմքով ուղղված մեկմեկու, տարածված՝ ասես Տապանակը ծածկող, թևերով ։ Օնկելոսի կարծիքով, «քերովբեների գլուխները թեքված են եղել հետ, ինչպես իրենց ուսուցչին թողնող աշակերտների գլուխները», այս պնդումով նա ցանկանում էր բացատրել Աստվածաշնչի այն դժվարհասկանալի հատվածը, որտեղ ասվում է, որ քերովբեների դեմքերը ուղղված են եղել Ուխտի Տապանակի կափարիչի կողմը, բայց, հայացքներով թեքված են եղել մեկը մյուսին (Ելք 25:20) Օնկելոսի բացատրությունը հանդիպում է նաև իր Թարգումում (Թորայի՝ արամեերեն թարգմանություն), մինչդեռ երուսաղեմյան Թարգումը ենթադրում է, որ երկու հանդիպակաց քերովբեների դեմքերը ուղղված են եղել ներքև՝ դեպի կափարիչը ։
Ծննդոց գրքից հայտնի է, որ քերովբեները նշանակված էին պահպանելու Եդեմի այգու մուտքը (Ծննդ. 3:24): Միևնույն ժամանակ, կափորթը նկարագրված է եղել Եզեկիել մարգարեի կողմից, Աստվածային կառքի տեսքով (Եզեկ. 1:5 և հետո, 10:1 և հետո)։ Այդ կառքի տակ Եզեկիելը տեսել է Աստվածային գահի նմանությունը և քերովբեներին։ Ընդունված է, որ գտնվելով Ուխտի Տապանակի վրա՝ քերովբեները միաժամանակ խորհրդանշել են Աստծո անտեսանելի գահը և ծառայել են որպես Տապանակի պաշտպանություն։ Փիլոն Ալեքսանդրացու և Միդրաշ Թադշեի կարծիքով , երկու քերովբեները համապատասխանում են Աստծո երկու բնություններին և Նրա երկու Անուններին. որպես ողորմածություն (տետրագրամմատոն) և որպես արդարություն (Էլոքիմ) ։ Մայմոնիդը ենթադրում է, որ քերովբեները տեղադրվել են Տաճարի սրբարանում, որպեսզի ժողովրդին ներշնչեն հավատք առ հրեշտակները, և դրանք եղել են երկուսը, որպեսզի ժողովուրդը նրանց չհամարեր հենց Աստծո պատկերը ։
Տապանակի կրոնական նշանակությունը
Ուխտի Տապանակը ծառայում էր որպես վառ վկայություն Բարձրյալի և Իսրայելի որդիների միջև եղած Ուխտի և Բարձրյալի՝ հրեա ժողովրդի մեջ ներկայության մասին։ Ուխտի Տապանակը ժողովրդի մոտ առաջացնում էր երկրպագություն, հավատ և հույս, հատկապես այն ժամանակներում, երբ նրանց սպառնում էր պատերազմը։
Աստված Մովսեսին հաղորդում է, որ Տապանակի վրայի երկու քերովբեների միջից նա պետք է հայտնվի Մովսեսին, և, նրա միջոցով, Իսրայելի ժողովրդին փոխանցի պատվիրանները (այստեղից էլ մասունքի երկրորդ անվանումը՝ Հայտնության Տապանակ)։
Տապանակի ներսում գտնվել են բացառապես Օրենքի Տախտակները ՝ առաջինը՝ կոտրված, իսկ երկրորդը՝ ամբողջական ։ Նաև համարվում է, որ Տապանակում են պահվել նաև Աստծո չարտասանվող Անունը՝ Նրա մյուս մակդիրներով։
Տապանակի մոտ պահվել է Թորայի ձեռագիրը՝ գրված անձամբ Մովսեսի կողմից (Բ Օրենք 31:24-25). Ինչպես նաև Սրբություն Սրբոցում են պահվել մանանայով լի անոթը և Ահարոնի ծաղկած գավազանը, օծման յուղը, իսկ հետագայում նաև փղշտացիների ոսկե ընծաները ։
Սրբություն Սրբոց իրավունք ուներ մտնել միայն քահանայապետը, և միայն տարին մեկ անգամ, Քավության Օրը։ Այդ վայրը կոչվում էր Շեխինա՝ Աստծո ներկայություն։ Ոչ ոք առանց կյանքին վնասելու չէր կարող նայել Տապանակին կամ դիպչել նրան ։ Տապանակն անհանգստացրել են միայն այն ժամանակ, երբ Իսրայելի որդիները իրենց տեղերից ելել են ճամփորդելու համար։ Հոգևորականները զգուշորեն ձողերից հանում էին վարագույրը՝ պախորեթ, որով պատված էր Տապանակը։ Նրա վերևից դնում էին կաշվե երկրորդ ծածկոցը, իսկ նրանց վրա՝ երրորդ ծածկոցը՝ կապույտ կտորից։
Ուխտի Տապանակը տեղաշարժվում էր Աղոթարանի հետ միասին և Սրբություն Սրբոցին տեղադրվում հենակների վրա։ Այն ուսամբարձ տեղափոխվում էր Կահաթի ընտանիքի ղևտացիների կողմից ։ Պանդխտության ժամանակ Տապանակը տեղափոխվել է իսրայելցիների առջևից, իսկ նրա վրա կախված է եղել ամպ ։
Դատավորների շրջան
Քանանի նվաճման սկզբից՝ 14 տարա ընթացքում, հավանաբար, Ուխտի Տապանակը գտնվել է իսրայելացիների երկրում՝ Գալգալում՝ Երիքովի առջև ։ Հետո տեղափոխվել է Բեթել ։ Այդտեղից վկայության խորանի հետ միասին Տապանակը տեղափոխել են Սելով, որտեղ այն 369 տարի շարունակ մնացել է մինչև Հեղի քահանայապետի մահը ։ Ըստ ամենայնի՝ վերջիվերջո Սելովում սրբարանի պատերը վերակառուցվել են քարից, որոնք պատված էին վարագույրներով ։
Հաճախ Տապանակը վերցնում էին Խորանից, օրինակ, Հորդանան գետն անցնելիս (Հեսու 3:2), Երիքովը նվաճելիս (Հեսու 6:4), ինչպես նաև որոշ պատերազմների ժամանակ։ Երբ Հեղիի որդիներ Օփնին և Փենեեսը Տապանակը տարան փղշտացիների դեմ պատերազմի, նրանք, քահանաներին սպանելով Աբենեզեր քաղաքի ճակատամարտում, գերեվարեցին Տապանակը և տարան Ազոտոս (Աշդոտ)։ Սակայն, աղետների հետևանքով, որոնք կապված էին Տապանակի՝ Դագոնի տաճարում և Ազոտոս (Աշդոթ), Գեթ (Գաթ) ու Ասկաղոն (Աշկելոն) քաղաքներում գտնվելու հետ, փղշտացիները ստիպված եղան Տապանակը իսրայելացիներին վերադարձնել՝ հավելյալ ոսկե ընծաների հետ։ Սկզբում այն բերվեց Բեթսամյուս (Բեթ-Շեմեշ), որտեղ բնակիչները, չկռահելով այն թաքցնել հետաքրքրասեր հայացքներից, կյանքով հատուցեցին։ Այնուհետև Կարիաթարիմի բնակիչները Տապանակը վերցրին իրենց, տեղադրելով աայն Ամինադաբի սեփական տանը (Ա Թագ. 7:1), որտեղ այն մնաց 20 տարի։
Միևնույն ժամանակ, քահանաների քաղաք Նովի կործանումից հետո երկրի հոգևոր կենտրոնը տեղափոխվեց Գաբավոն։ Խորանը և նրա սպասքի մեծ մասը գտնվում էին այդտեղ։
Երուսաղեմի գրավումից հետո Դավիթ թագավորը այդտեղ Տապանակի համար նոր խորան պատրաստեց, որպեսզի հոգևոր կենտրոնը տեղափոխի Երուսաղեմ։ Սակայն Կարիաթարիմից Տապանակը բերելիս դժբախտություն տեղի ունեցավ Օզայի (Ուզա) հետ (Բ Թագ. 6:2-5), ով մահացավ, քանի որ ցանկանում էր բռնել Տապանակը։ Դրա հետևանքով Տապանակը ժամանակավորապես մնաց Աբեդդարի (Օվեդ-Եդոմ) մոտ, որտեղ մնաց երեք ամիս։ Վերջապես, Տապանակը մեծ տոնախմբությամբ հասցվեց Երուսաղեմ (Բ Թագ. 6:12-17), որտեղ դրվեց հատուկ վրան՝ թանկարժեք կտորներից կարված։ Բայց Մովսեսի Խորանը և նրա պղնձե զոհասեղանը մնացին Գաբավոնում, և հենց այդ զոհասեղանն էր այն ժամանակ համարվում գլխավորը ։
Առաջին Տաճարի շրջան
Սողոմոն թագավորի կողմից Տաճարի կառուցումից հետո Ուխտի Տապանակը Խորանի բոլոր պարագաներով մեծ շուքով բերվեց այդտեղ և տեղադրվեց Սրբություն Սրբոցում (Դվիր)։ Այն խորանարդաձև ներքին սենյակ է 20 կանգուն երկարությամբ։ Այստեղ Տապանակը դրվեց քարե պատվանդանի վրա՝ հատկից 3 մատնաչափ բարձրության վրա։ Այդ քարը անվանվեց Էվեն Շթիյա՝ անկյունաքարը (Հիմնադրման քար), որն ըստ ավանդության գտնվում է ԵՐկր մոլորակի ուղիղ կենտրոնում և համարվում է պատվանդան Բարձրյալի համար։ Սողոմոնը նաև հրամայեց ձիթենիներ կտրել և ոսկով պատել հսկայական քերովբեները՝ տասը կանգուն բարձրությամբ (մոտ 5 մ)։ Նրանց հինգմետրանոց թևերը տարածվում էին Տապանակի վրա (Գ Թագ. 6:23-28): Տապանակը դրված էր այնպես, որ նրա լծակների ծայրերը մտնում էին վարագույրի (պախորեթ) մեջ և նրա հակառակ կողմից առաջացնում անհարթություններ ։
Տապանակի՝ Տաճարում գտնվելու մասին վերջին հիշատակությունը վերաբերում է Հուդայի թագավոր Ամոնի որդի Հոսիայի կառավարման շրջանին՝ (Բ Մնաց. 35:3) Ք.ա. 622 թվական։ Նաբուգոդոնոսորի կողմից Ք.ա. 586 թվականին Տաճարի կործանումից առաջ Տապանակն անհետացավ։ Այն չի հիշատակվում ո՛չ Հեքոնիա (Իեգոյախինե) թագավորի օրոք «Տիրոջ տնից տարվախ գանձերի» թվում (Դ Թագ. 24:10-13), ո՛չ էլ Երուսաղեմի անկման ժամանակ բաբելացիների տարած սրբազան պարագաների համանման ցանկում (Դ Թագ. 24:8-9, -17): Ուխտի Տապանակը չի հիշատակվում նաև Կյուրոս Մեծի կողմից Երուսաղեմ վերադարձված սրբազան պարագաների ցանկում (Բ Եզր. 1:9-11):
Տապանակի տեղակայման վայրը
Տապանակի հետագա ճակատագիրը մինչ օրս համարվում է վեճերի առարկա, նրա հետքերն այդպես էլ չեն գտնվել ։ Երկրորդ Տաճարում չկային ո՛չ Տապանակը, ո՛չ նրա պարագաները, չնայած նրա հետ կապված Յոմ Կիպուրին Սրբություն Սրբոցում խունկ ծխելու ծեսը շարունակում էր կատարվել։ Խոսելով Երկրորդ Տաճարի մասին՝ Հովսեփոս Փլավիոսը, Եզրասի գրքի նման խոսում է միայն զոհասեղանի ու Տաճարի կառուցվածքի մասին։ Նկարագրելով Տաճարի ներքին սենյակը՝ նա հիշատակում է, որ այն սենյակը բացարձակապես դատարկ էր ։
Սինագոգային տապանակ (արոն ա-քոդեշ)
Սինագոգներում, որոնց ծագումը, ըստ գիտնականների կարծիքի, վերաբերում է բաբելացիների կողմից Երուսաղեմի Տաճարի կործանման ժամանակաշրջանին (Ք.ա. 586 թ.), ստեղծվել է Ուխտի Տապանակի խորհրդանշական փոխարինում՝ արոն ա-քոդեշ (אֲרוֹן הַקֹּדֶש, Սրբության Տապանակ). այն Թորայի թղթագլանների հատուկ պահարան է հանդիսանում։
Սկզբնապես նմանատիպ պահարան եղել է կա՛մ որմնախորշի տեսքով կա՛մ շարժական պահարանի, որը տեղավորում էին նմանատիպ որմնախորշում։ Միշնայի և Թալմուդում Թորայի թղթագլանների համար նախատեսված պահարանը կոչվում է թեվա (תבה), իսկ որմնախոչշը, որի մեջ այն տեղավորվում էր՝ հեյխալ (տառ.՝ սրահ)) ։
Գոյություն ունի տապանակի պատրաստման և զարդարման բազմադարյան ավանդույթ. Չնայած ձևավորման ոճի տարբերություններին, բոլոր տապանակներն ունեն ընդհանուր տարրեր.
Տապանակի կամարի դասական մասնիկներից են նաև թագը, քարասալիկները, զույգ մռնչացող առյուծները՝ Հուդայի ցեղի և Բարձրյալի իշխանության խորհուրդը, Դավթի Աստղը, Մենորան, նաև Կենաց Ծառը։
Արոն ա-քոդեշը սփյուռքի սինագոգներում միշտ ուղղված է եղել դեպի Իսրայելական Հողը, Իսրայելում՝ դեպի Երուսաղեմ, իսկ հենց Երուսաղեմում՝ Տաճարի լեռան կողմը։ Ժամանակակից հրեական համայնքների մեծ մասում, որոնք գտնվում են Իսրայելից արևմուտք, Տապանակը դրված է սինագոգի արևելյան պատի մոտ։ Տապանակի տեղը, նրա հետ միասին նաև ողջ արևելյան մասը (Միզրահ) համարվում են սինագոգների ամենահարգի տեղերը։ Տապանակի մոտ աղոթում է կանտորը (գլխավոր երգիչ), Տապանակի առջև է խոսքերով հանդես գալիս նաև ռաբբին։
Հնում հրեաները հավատում էին, որ արոն ա-քոդեշը տիրապետում է հրաշագործ հատկությունների։ Երբեմն կանայք աղոթքներ էին հնչեցնում երեխաների առողջության կամ հիվանդ հարազատների համար՝ բռնելով արոն ա-քոդեշի վարագույրից։ Տարածված է եղել նաև մի սովորույթ, որ բացում էին տապանակի դռները, գլուխը դնում Թորայի թղթագլանների միջև և անձնական աղոթք հնչեցնում (ծանր հիվանդի ապաքինման, վերահաս վտանգից ազատվելու համար, և այլն)։ Մեր օրերում ևս հատուկ նշանակալի աղոթքները հնչեցնում են բացված Տապանակի առջև, որը խորհրդանշում է բաց երկնային դարպասները։ Երբ տապանակի դռնակները բաց են, աղոթոները սովորաբար կանգնում են։ Տապանակի բացվելն ու փակվելը համարվում է կարևոր ծես:Թորայի հանելը ուղեկցվում է աստվածաշնչային հետևյալ համարների ընթերցմամբ՝ «Տապանակը ճանապարհ ընկնելիս...» (Թվեր 10:35)։
Ուխտի Տապանակը քրիստոնեության մեջ
Քրիստոնեական ավանդության մեջ Ուխտի Տապանակը, ինչպես նաև Երուսաղեմի տաճարի այլ սրբազան առարկաներ, ընկալվում է որպես քրիստոնեական տաճարի՝ մասնատուփի կամ խորհրդանոցի նախատիպ։ Նման կերպով, երբ Տապանակը գտնվում էր Տաճարի Սրբություն Սրբոցում և Օրենքի Տախտակները պահվում էին նրա մեջ, այդպես էլ Խորհրդանոցը գտնվում է քրիստոնեական տաճարի խորանի վրա, և այնտեղ են պահվում Հաղորդության նշխարն ու գինին՝ Հիսուս Քրիստոսի Մարմինն ու Արյունը՝ Նոր Կտակարանը ձևավորելով մարդուն Աստծո հետ ։
Եփրեմ Ասորու կարծիքով Մեսիային է խորհրդանշում նաև կափարիչը (կափորեթ), որին հովանի են քերովբեները։ Քերովբեները պատկերում են մարգարեներին ու առաքյալներին, որնց միջոցով Աստված դիմում է մարդկանց, նման այն բանի, որ Աստված երևում էր Մովսեսին կափորեթի և քերովբեների միջև եղած տարածքում։
Սուրբ Գրիգոր Նյուսացին տեսնում է, որ անձեռակերտ Խորանի կերպարը, որ ցույց է տրվել Մովսեսին Սինա լեռան վրա, հենց «Քրիստոսն է՝ Աստծո Զորությունն ու Աստծո Իմաստությունը», և Ուխտի Տապանակի պատրաստումը մեկնաբանվում է այս պատճառաբանման համաձայն։ Այսպես, բոլոր իրերը՝ «սյուները, լծակները, օղակները և այդ քերովբեները, որ թևերով ծածկում էին տապանակը, և մնացածը... իմաստը խորանում ամփոփված վերերկրային ուժերն են, որ Աստվածային բարեհաճությամբ իրենցով պահում են Տիեզերքը» ։
Քերովբեների մասին նա նշում է, որ այդ «անունը օգտագործվում է այն ուժերի մասին, որ Աստծո էության շուրջ են երևում, և որոնց մտոսվի տեսել են Եսային և Եզեկիելը», իսկ քերովբեների կողմից ծածկված Գոյի միջոցով երևում է մարդկանց, քանի որ «անճառելուն անհնար է նայել»։ Տապանակի մոտ գտնվող մենորան, ըստ իր մեկնության, ստվեր է գցում Խորանի վրա և նշանակում է Հոգու յոթ զորությունները (Ես. 11:2):
Հովհաննես Աստվածաբանի Հայտնության մեջ կա գաղափար Ուխտի Տապանակի՝ Տաճար վերադարձի մասին, Հիսուս Քրիստոսի Երկրորդ Գալստի ժամանակ (կամ նրա անժամանակյա և անչափելի գոյության մասին երկնքում, որը բացվելու է աշխարհի վերջին).
Օրթոդոքս հիմնագրության մեջ Ուխտի Տապանակը հանդես է գալիս որպես Աստվածածնի խորհրդանշաններից մեկը ։
Ուխտի Տապանակը իսլամում
Ղուրանում Ուխտի Տապանակը հիշատակվում է մարգարեի խոսքերում, որը համանման է Սամուելին.
Սավուղի (Թալութ) և Դավիթի (Դավուդ) հետ կապված պատմության համատեքստում Տապանակը վերադարձավ հրաշքի տեսքով՝ ցույց տալով Սավուղի՝ Ալլահի կողմից Իսրայելի թագավոր ընտված լինելը ։ Տվյալ հադիսի հոգևոր մեկնություններն ասում են, որ երբ Ղուրանը ընդունեն բոլոր մարդիկ, Տապանակի վերադարձը ցույց կտա, որ եկել են վերջին ժամանակները, այն միտի լինի Մահդիի (Մեսիա) գալստյան մոտ լինելու նշանը ։
Մինչև այդ ժամանակ, ըստ հադիսների, Տապանակը թաքնված է լինելու Անթաքիայում (ժամանակակից Թուրքիա), որտեղ այն, իբր կարողանալու են դուրս հանել եսսենացիները ։
Ֆիլմագրություն
Կատեգորիա:Հուդայականություն Կատեգորիա:Քրիստոնեություն Կատեգորիա:Հրեական ծիսական առարկաներ Կատեգորիա:Երուսաղեմ
Վաչե Գրիգորյան
Վաչե Ռաֆայելի Գրիգորյան, ՀՀ պետական գործիչ, ՀՀ Սյունիքի մարզպետի տեղակալ։
Աշխատանքային գործունեությունը
Հայաստանի Հանրապետական կուսակցության անդամ։ Ամուսնացած է, ունի մեկ զավակ։ Ունի ավագ լեյտենանտի զինվորական կոչում։
Բեշիքթաշ (շրջան)
Բեշիքթաշ (արտասանվում է Beşik taş)՝ թաղամաս (բելեդիյե) Ստամբուլում, Թուրքիայում։ Տեղակայված է Ստամբուլի եվրոպական հատվածում՝ Բոսֆորի ափին։ Թաղամասից հյուսիս գտնվում են Սարըյեր և Շիշլի, արևմուտք՝ Քյաղըթհանե և Շիշլի, իսկ դեպի հարավ Բեյօղլու թաղամասերը։ Արևելքից ողողվում է Բոսֆորի ջրերով։ Բոսֆորի հակառակ ափին՝ Բեշիկթաշի դիմաց տեղակայված է Յուսքյուդար թաղամասը, որը գտնվում է Ստամբուլի ասիական հատվածում։ 2012 թվականի տվյալներով Բեշիկթաշի բնակչությունը կազմել է 186,067 մարդ։
Թաղամասում տեղակայված են մի շարք հայտնի ճարտարապետական կառույցներ, որոնցից մեկը իրենից ներկայացնում է Դոլմաբահչեի պալատը։ Բեշիկթաշը Ստամբուլի ամենաթանկարժեք թաղամասն է։ Թաղամասի մեջ են մտնում Լևենտ և Էթիլեր գործարար շրջանները։ Թաղամասից քիչ այն կողմ գտնվում է մեծ մասամբ հայաբնակ Ստամբուլի Գում Գափու թաղամասը։
Բեշիքթաշ թաղամասը Բոսֆորի կամրջով կապված է Յուսքյուդարի հետ։ «Beşik taş» տերմինը թուրքերենից թարգմանաբար նշանակում է «Քարե օրորոց»։ Բեշիկթաշի խորհրդանիշերից մեկն համարվում է Բեշիկթաշ ՖԱ-ն ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ստամբուլի նահանգի բնակավայրեր Կատեգորիա:Բոսֆոր Կատեգորիա:Բեշիքթաշ Կատեգորիա:Թուրքիայի քաղաքներ
Իբիկոարա
Իբիկոարա (Ibicoara), համայնք Բրազիլիայում՝ Բաիա նահանգի կազմում։ Գտնվում է Բաիա նահանգի հարավկենտրոնական մարզում։ Մտնում է Սեաբրա գավառի կազմի մեջ։ Բնակչությունը կազմում է 17 539 մարդ՝ 2006 թվականի տվյալներով։ Գրավում է 977,170 կմ2 տարածք։ Բնակչության խտությունը՝ 17,9 մարդ/կմ²։
Պատմություն
Քաղաքը հիմնադրվել է 1962 թվականի հուլիսի 20-ին։
Վիճակագրություն
Կատեգորիա:Բրազիլիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Բաիա նահանգի բնակավայրեր
Վերսալի պալատ
Վերսալը ձևավորվել է Լյուդովիկոս XIV-ի նախաձեռնությամբ 1661 թվականին՝ դառնալով այդ դարաշրջանի յուրահատուկ հուշարձան։ Ճարտարապետներն են՝ Լուի Լևո և Ժյուլ Արդուեն–Մանսար։ Այգին ստեղծել է Անդրե Լենոտրը։ Վերսալի պալատական համալիրը խոշորագույնն է Եվրոպայում։ Այն առանձնանում է զարմանալի ամբողջականությամբ, ճարտարապետական ձևերի ներդաշնակությամբ և յուրահատուկ լանդշաֆտով։ 17–րդ դարի վերջին Վերսալը եվրոպական միապետների և ազնվականության նստավայրի շքեղության ու կատարելության օրինակ էր։
Մինչև Ֆրանսիական մեծ հեղափոխությունը՝ 1682-1789 թվականներին, Վերսալը արքաների պաշտոնական նստավայրն էր։ 1801 թվականին, ստանալով թանգարանի կարգավիճակ, բացվել է հանրության համար։ 1830 թվականին թանգարան է հռչակվում Վերսալի պալատական ողջ համալիրը։ 1837 թվականին պալատում բացվում է Ֆրանսիայի պատմության թանգարանը։ 1979 թվականին Վերսալի պալատը և այգին ընդգրկվում են ՅՈՒՆԵՍԿՕ–ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։
Վերսալի հետ են կապված ֆրանսիական և համաշխարհային պատմության մի շարք նշանակալի իրադարձություններ։ Այսպես՝ 18–րդ դարում արքայական նստավայրը դառնում է միջազգային մի շարք կարևոր փաստաթղթերի ստորագրման վայր, այդ թվում՝ մի փաստաթղթի, որով ավարտվում է ԱՄՆ անկախության պատերազմը (1783)։ 1789 թվականին Վերսալում ընդունվում է Մարդու և քաղաքացու իրավունքների դեկլարացիան։ 1871 թվականին՝ Ֆրանս-պրուսական պատերազմում Ֆրանսիայի պարտությունից հետո, գերմանական զորքերով պաշարված Վերսալում հռչակվում է Գերմանական կայսրության ստեղծումը։ 1919 թվականին այստեղ կնքվել է հաշտության պայմանագիր, որով ավարտվել է Առաջին համաշխարհային պատերազմը՝ սկիզբ դնելով միջազգային հարաբերությունների վերսալյան համակարգին։
Որսորդական ամրոց
Վերսալյան պալատի պատմությունը սկսվում է 1623 թվականից, երբ Լյուդովիկոս XIII–ի ցանկությամբ Ժենա դե Սուազիից (Jean de Soisy) գնված տարածքի վրա աղյուսից կառուցվեց որսորդական հասարակ ամրոց։ Ամրոցը ներկայիս մարամարե պալատի տեղում էր գտնվում։ Նրա չափերն էին 24×6 մ։ 1632 թվականին տարածքն ընդարձակվում է Փարիզի արքեպիսկոպոս Գոնդիից գնված տարածքների հաշվին։ Ձեռնարկվում է ամրոցի երկամյա վերակառուցում։
Լյուդովիկոս XV
Լյուդովիկոս XIV-ի մահից հետո՝ 1715 թվականին, հնգամյա Լյուդովիկոս XV արքան, պալատականները և խնամակալները վերադարձան Փարիզ։ Ռուսաստանի արքա Պետրոս I-ը Ֆրանսիա կատարած այցի ժամանակ հանգրվանել է Մեծ Տրիանոն (Le Grand Trianon) պալատում․ 44-ամյա արքան Վերսալում գտնվելու ժամանակ ուսումնասիրել է պալատի և այգու կառուցվածքը, ինչն էլ հիմք հանդիսացավ Ֆիննական ծոցի ափին՝ Սանկտ Պետերբուրգի մերձակայքում, Պետերգոֆ պալատի հիմնադրման համար։
Լյուդովիկոս XV-ի օրոք ևս պալատը փոփոխվում է, բայց ոչ այնպիսի մասշտաբներով, ինչպես կատարվել է Լյուդովիկոս XIV-ի օրոք։ 1722 թվականին թագավորն ու պալատականները տեղափոխվում են Վերսալ․ առաջին նախագիծը դառնում է Հերկուլեսի սրահի կառուցումը, որի հիմքը դրվել էր դեռևս Լյուդովիկոս XIV-ի օրոք։
Այս շրջանում է քանդվել Դեսպանների աստիճանը՝ արքայական մեծ սրահի հանդիսավոր մուտքը, արքայի դստեր համար սենյակներ ձևավորելու նպատակով։
Լյուդովիկոս XV-ի օրոք Վերսալի այգում էական փոփոխություններ չեն կատարվում․ 1738-1741 թվականներին ճարտարապետ Գաբրիելի խորհրդով ավարտին է հասցվում միայն Նեպտունի լողավազանը։
Արժեք
Մինչև մեր օրերն են հասել պալատի կառուցման բոլոր ծախսերը։ Դրանք կազմում են 25 725 836 լիվր (1 լիվրը համապատասխանել է 409 գրամ արծաթի), ինչը ընդհանուր հաշվով կազմում է 10 521 866, 924 կգ արծաթ կամ 456 միլիոն գուլդեն։ Կառույցի ժամանակակից արժեքը գնահատելը գրեթե անհնարին է։ Հաշվի առնելով, որ արծաթի մեկ կիլոգրամը արժի 250 եվրո, պալատի շինարարության համար ծախսվել է 2,6 միլիարդ եվրո։ Սակայն հաշվի առնելով ժամանակի գուլդենի գնողունակությունը, կառույցը արժեցել է 37 միլիարդ եվրո։ Եթե հաշվի առնենք Ֆրանսիայի՝ 17–րդ դարի բյուջեն, ապա Վերսալի պալատի ժամանակակից արժեքը կկազմի 259,56 միլիարդ եվրո։ Այս գումարի գրեթե կեսը ծախսվել է ինտերիերի ձևավորման համար։
Շինարարության մեծ ծավալը ենթադրում էր աշխատանքներում շատ մարդկանց ընդգրկում։ Մերձակա գյուղերից աշխատուժի ներգրավումը կատարվում էր մեծ դժվարությամբ․ գյուղացիներին ստիպում էին դառնալ շինարարներ։ Այդ առիթով արքան նույնիսկ հրամայում է, որ մերձակայքում ուրիշ ոչ մի շինարարություն չընթանա, որպեսզի գյուղացիները ստիպված աշխատեն Վերսալում։ Շինարարներ էին բերվում Նորմանդիայից ու Ֆլանդրիայից։ Խաղաղ ժամանակներում պալատի շինարարությանն էր լծվում նաև բանակը։
Վերսալի այգի
Վերսալի պալատի կանոնավոր այգին խոշորագույններից է Եվրոպայում։ Այն բաղկացած է բազմաթիվ սանդղավանդներից, որոնք պալատից հեռանալուն զուգընթաց ցածրանում են։ Գազոնը, լողավազանները, շատրվանները, ինչպես նաև բազմաթիվ քանդակները պալատական համալիրի ճարտարապետական շարունակությունն են։ Վերսալի այգում կան մի քանի ոչ մեծ պալատական շինություններ, օրինակ՝ Փոքր Տրիանոնը, Մեծ Տրիանոնը, Ֆրանսիական սալոնը, որ նախատեսված է խաղերի համար։
Պատմություն
Պալատի շուրջը աստիճանաբար ձևավորվել է քաղաք, որում բնակություն են հաստատել արքայական պալատը կառուցող արհեստավորները։ Վերսալի պալատում են ապրել Լյուդովիկոս XV–ը և Լյուդովիկոս XVI–ը։ Այդ ընթացքում Վերսալի բնակչությունը կազմել է մոտ 100 հազար մարդ։ Սակայն բնակչության թիվը արագ նվազել է, երբ արքան ստիպված տեղափոխվել է Փարիզ։
Ֆրանսիական հեղափոխության և Նապոլեոնի կայսրության շրջան
1789 թվականի մայիսի 5–ին Վերսալի պալատում հավաքվել են ազնվականության, հոգևորականության և բուրժուազիայի ներկայացուցիչներ։ Այն բանից հետո, երբ թագավորը, որին օրենքով թույլատրված էր կազմակերպել նման հավաքույթներ, քաղաքական նկատառումներով ցրում է խորհուրդը, բուրժուազիայի ներկայացուցիչները, իրենց հռչակելով Ազգային ժողով, առանձնանում են պարահանդեսների համար նախատեսված շենքում։ 1789 թվականից հետո դժվարությամբ էր հաջողվում պահպանել Վերսալի պալատը։
1789 թվականի հոկտեմբերի 5-ին փարիզյան արվարձաններից մարդկային բազմությունը, ապա նաև ազգային գվարդիան Լաֆայետի գլխավորությամբ շարժվեցին Վերսալ՝ պահանջելով, որ արքան իր ընտանիքով և Ազգային խորհուրդը տեղափոխվեն Փարիզ։ Ուժերի ճնշման տակ Լյուդովիկոս XVI-ը, Մարի Անտուանետը, նրանց հարազատներն ու Ազգային խորհուրդը տեղափոխվում են մայրաքաղաք։ Դրանից հետո Վերսալի քաղաքական և վարչական նշանակությունը նվազում է։ 1799 թվականին իշխանության գլուխ է անցնում Նապոլեոն Բոնապարտը, ով Վերսալը վերցնում է իր հոգածության ներքո։ 1805 թվականին Վերսալ է այցելում Պիոս VII պապը։ 1806 թվականին Նապոլեոն կայսրը ֆրանսիացի ճարտարապետ Ժակ Գոնդուենին հանձնարարում է մշակել Վերսալի վերականգնման ծրագիր։ Ճարտարապետը ներկայացնում է երկու ծրագիր, սակայն նրանցից և ոչ մեկը չի արժանանում կայսեր հավանությանը։ 1808 թվականին սկսվում է Վերսալի պալատի վերակառուցումը, որի արդյունքում վերականգնվում են հայելիները, ոսկե դրվագազարդերը․ Ֆոնտեբլոյից և Լուվրից տեղափոխվում է կահույք։ 1811-1812 թվականներին կայսրին ներկայացվում են պալատական համալիրի զարգացման ծրագրեր, որոնք, սակայն, իրագործել չի հաջողվում․ 1814-1815 թվականներին փլուզվում է առաջին կայսրությունը, և իշխանության գլուխ են անցնում Բուրբոնները։
Հեղափոխությունից հետո
Լուի Ֆիլիպի կառավարման շրջանում սկսեցին վերականգնել շատ շինություններ և սրահներ, իսկ Վերսալի պալատը դարձավ ազգային պատմական նշանավոր թանգարան, ուր ցուցադրվում էին կիսանդրիներ, կտավներ, արվեստի՝ պատմական արժեք ներկայացնող այլ գործեր։
Գերմանական կայսրության հռչակում
Վերսալի պալատը մեծ նշանակություն է ունեցել ֆրանս–գերմանական հարաբերություններում։ Ֆրանս–պրուսական պատերազմում Ֆրանսիայի պարտությունից հետո 1870 թվականի հոկտեմբերի 5–ից մինչև 1871 թվականի մարտի 13–ը Վերսալը եղել է գերմանական բանակի գլխավոր շտաբի նստավայրը։ 1871 թվականի հունվարի 18–ին Վերսալի հայելային սրահում հռչակվել է Գերմանական կայսրության ստեղծումը, և միապետ է հռչակվել Վիլհելմ I–ը․ այդ վայրը միտումնավոր էր ընտրվել ֆրանսիացիներին ստորացնելու նպատակով։ Ֆրանսիայի հետ հաշտության պայմանագիրը ևս ստորագրվել է հայելային սրահում միայն ավելի ուշ՝ փետրվարի 26–ին։ Մարտին ֆրանսիական էվակուացված կառավարությունը մայրաքաղաքը Բորդոյից տեղափոխում է Վերսալ, իսկ 1879 թվականին՝ կրկին Փարիզ։
Վերսալի պայմանագիր
Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտին Վերսալի պալատում կնքվում են հաշտության նախնական պայմանագիր և Վերսալյան պայմանագիրը, որը պարտություն կրած Գերմանական կայսրությունը ստիպված էր ստորագրելու։ Այս անգամ պայմանագիրը կնքելու պատմական վայրը ընտրում են ֆրանսիացիները գերմանացիներին ստորացնելու նպատակով։
Վերսալյան պայմանագրի ծանր ու ստորացուցիչ պահանջները ընկնում են Վայմարյան Հանրապետության ուսերին։ Կա տեսակետ, որի համաձայն՝ Վերսալյան պայմանագրով սկզբնավորվեց նացիզմը Գերմանիայում։
Երկրորդ աշխարհամարտից հետո
Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Վերսալի պալատը դառնում է ֆրանս–գերմանական հաշտության վայր։ Այդ է վկայում Ելիսեյան պայմանագրի 40-ամյակի տոնակատարությունը 2003 թվականին։
1952 թվականին հանրապետության կառավարությունը որոշում է Վերսալի վերանորոգման համար տրամադրել 5 միլիարդ ֆրանկ՝ այդ նպատակով դիմելով բարեգործներին։ Ամբողջ Ֆրանսիայում սկսվում է դրամահավաք։ Աստիճանաբար Վերսալ են վերադարձվում արժեքավոր իրեր, արվեստի գործեր։ 1950–ական թվականներին գործում է պարտադիր արարողակարգ․ Ֆրանսիա այցելած պետական ղեկավարներին Ֆրանսիայի նախագահը ընդունում էր միայն Վերսալում։ Միայն 1990–ական թվականներին է այդ կարգը դադարում գործելուց, և հանդիպումները տեղափոխվում են Փարիզ։ 1960–ական թվականներին ամբողջությամբ վերականգնվում է Մեծ Տրիանոնը։
Ֆրանսիայի հինգերորդ հանրապետությունը նպաստում է Վերսալի՝ որպես զբոսաշրջային կենտրոնի զարգացմանը ։ 1995 թվականին № 95-463 հրամանով Վերսալը հռչակվում է թանգարան։ Նոր կարգավիճակը Վերսալին տալիս է ֆինանսական անկախություն և իրավաբանական անձի կարգավիճակ։ Սահմանվում է Վերսալի նախագահի պաշտոն, որ զբաղեցնում է Ժան–Ժակ Այագոնը։ 2011 թվականի հոկտեմբերի 2–ին Վերսալի նախագահ է հռչակվում Կատերինա Պեգարդը։
1979 թվականին Վերսալը ընդգրկվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ–ի համաշխարհային ժառանգության ցանկում։ 2008 թվականի պաշտոնական տվյալներով տարեկան շուրջ 5 միլիոն մարդ է այցելում Վերսալ, և մոտ 8–10 միլիոն մարդ է քայլում Վերսալի այգում ։
Վերսալի պալատում ծնվածներ
Վերսալի պալատում են ծնվել հետևյալ արքաները․
Ազդեցություն
Եվրոպական շատ պալատներ կառուցվել են Վերսալի պալատի նմանությամբ։ Այդպիսիք են Պոտսդամի Սան Սուսի, Վիեննայի Շյոնբրուն պալատները։ Վերսալի պալատի ազդեցությունն է կրում Սանկտ Պետերբուրգի Պետերգոֆ պալատը, Գատչինայի պալատը, Լատվիայում գտնվող Ռունդալի պալատը և պալատական շատ այլ կառույցներ Գերմանիայում, Ավստրիայում, Իտալիայում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի թանգարաններ Կատեգորիա:Փարիզի տեսարժան վայրեր Կատեգորիա:Պալատներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պալատներ Կատեգորիա:Համաշխարհային ժառանգություն Ֆրանսիայում Կատեգորիա:Ֆրանսիայի դղյակներ Կատեգորիա:Ֆրանսիայի պատկերասրահներ Կատեգորիա:Ղեկավարների նստավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Փարիզի շենքեր և կառույցներ
Պոլ Մորֆի
Պոլ Չարլզ Մորֆի (Paul Charles Morphy, ), ամերիկացի շախմատիստ, XIX դարի կեսերին՝ ուժեղագույնն աշխարհում։
Առաջին քայլեր
Պոլ Չարլզ Մորֆին ծնվել է իռլանդացի ներգաղթյալների ժառանգ ամերիկացի հարուստ հողատիրոջ ընտանիքում։ Ավարտել է Սպրինտ-Հիլլի քոլեջը և Լուիզիանայի համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։
Մորֆիի ընտանիքում շատերն էին խաղում շախմատ. օրինակ, հորեղբայրը՝ Էռնեստո Մորֆին, Պոլ Չարլզի առաջին ուսուցիչներից էր։ Հայտնի են Է. Մորֆիի պարտիաներից մի քանիսը, այդ թվում՝ նրա հաղթանակը ԱՄՆ-ի այն ժամանակվա չեմպիոն Չ. Սթենլիի նկատմամբ։ Շախմատ են խաղացել նաև Պոլի հայրը՝ Ալոնսո Մորֆին, և քեռին՝ Շառլ Կարպանտիեն։ 1987 թվականին խորհրդային «64 - Шахматное обозрение» ամսագիրը տպագրեց Մորֆիի և Կարպանտիեի «միջընտանեկան» մի քանի պարտիա։
Շախմատի հետ ծանոթացել է 10 տարեկանում և արդեն 12-ում պարտիա է շահել ԱՄՆ-ի չեմպիոնի կոչման առաջին մրցախաղի մասնակից Է. Ռուսոյից։ 1850 թվականին թեթև պարտիաներում հաղթել է ԱՄՆ-ում շրջագայող Յոհան Լյովենթալին (1,5:0,5), որը XIX դարի կեսերի Եվրոպայի ուժեղագույն շախմատիստներից էր։
Ամերիկայի առաջին կոնգրես
Բացի կոնգրեսից, Մորֆին Նյու Յորքում խաղաց ավելի քան 250 պարտիա, այդ թվում 150-ը՝ խաղից առաջ մրցակցին որևէ խաղաքար տալով։ «Հավասար» 100 պարտիաներից նա տանուլ տվեց միայն 5-ում։ Մորֆիին պարտվածների թվում էին ԱՄՆ-ի առաջատար շախմատիստներ Լ. Պաուլսենը (+1, −10, =3), Չ. Սթենլին, Ջ. Շուլտենը և այլք։
Գիտակցելով իր առավելությունը՝ Մորֆին Նյու Յորքի շախմատային ակումբի ցանկացած անդամի առաջարկեց խաղալ՝ նախօրոք տալով մեկ զինվոր և մեկ քայլի առավելություն մրցակցին։ Մարտահրավերն ընդունեց Սթենլին։ +0, —4, =1 հաշվի ժամանակ (խաղում էին մինչև 7 հաղթանակ) Սթենլին ընդունեց իր պարտությունը։ Նույն պայմանով Մորֆին առաջարկեց խաղալ ԱՄՆ-ի ցանկացած շախմատիստի հետ։
Շրջագայություն Եվրոպայում
1858 թվականին Մորֆին մրցախաղի հրավիրեց անգլիացի ուժեղագույն շախմատիստ Հովարդ Սթաունթոնին, որը, ընդունելով մարտահրավերը, տարբեր պատրվակներով խուսափում էր մրցախաղից։ Անգլիա ժամանած Մորֆիի մրցախաղը կազմակերպելու բոլոր փորձերն անցան ապարդյուն։ Մորֆիին (Թոմաս Բառնսի հետ համատեղ) հաջողվեց Սթաունթոնի և Ջ. Օուենի հետ անցկացնել միայն խորհրդակցական պարտիաներ՝ +2, −0, =0։ 1858-1859 թվականների մրցամարտերում Մորֆին հաղթել է Եվրոպայի մի շարք ուժեղագույն շախմատիստների (այն ժամանակ աշխարհի չեմպիոնի պաշտոնական կոչում չի եղել)՝ Բառնսին (+19, −7, =1), Սամուել Բոդենին (+5, −1, =3), Հենրի Բըրդին (+10, −1, =1), Է. Լյովեին (+6, −0, =0), Ջ. Մեդլիին (+3, −0, =0), Օուենին (+4, −1, =0)։ Մորֆիի անգլիացի մրցակիցներից ամենահամառը գտնվեց Լյովենթալը (+9, −3, =2)։
Ժամանակակիցների համար սենսացիոն էր «կույր» (առանց խաղատախտակին նայելու) շախմատի միաժամանակյա խաղաշարը Բիրմինգհեմում, որտեղ Մորֆին հաղթեց +6, −1, =1 հաշվով։
Փարիզում Մորֆին մրցախաղում հաղթեց Դանիել Հարվիցին (+5, −2, =1), անցկացրեց «կույր» շախմատի խաղաշար (+6, −0, =2) և մի շարք թեթև պարտիաներ առաջատար վարպետներ Պիեռ Սենտ-Ամանի, որը պնդում էր, որ Մորֆին կարող էր հաջողությամբ ցանկացած մրցակցի նախօրոք տալ f7 զինվորը, Ժյուլ Առնո դը Ռիվիերի, Ժ. Պրետիի, Պ. Ժուռնուի և այլոց հետ։ 1858 թվականի դեկտեմբերին Մորֆիի հետ հանդիպելու համար Փարիզ ժամանեց Ադոլֆ Անդերսենը։ Նրանց մրցախաղն ավարտվեց Մորֆիի համոզիչ հաղթանակով 8։3 (+7, −2, =2) հաշվով, որը, փաստորեն, լուծեց աշխարհի այդ ժամանակի ուժեղագույն շախմատիստի հարցը։ Վերջին մրցախաղը Փարիզում Մորֆին անցկացրեց Օգուստուս Մոնգրեդիենի հետ (+7, −0, =1)։
ԱՄՆ վերադառնալուց առաջ Մորֆին մի շարք «կույր» խաղաշարեր անցկացրեց Լոնդոնի (+2, −0, =8) և Սենտ Ջորջի (+5, −0, =3) ակումբների շախմատիստների հետ։ Նա նաև խաղաշար անցկացրեց Սենտ Ջեյմսի ակումբում վարպետների հետ (Բառնս, Բոդեն, Բըրդ, Լյովենթալ, Ռիվիեր)` +2, −1, =2։
Վերադարձ ԱՄՆ, վերջին տարիներ
ԱՄՆ-ում Մորֆիին սպասում էր հիացական ընդունելություն։ Հայտարարելով աշխարհի ցանկացած շախմատիստի նախօրոք մեկ զինվոր և մեկ քայլի առավելություն տալու պատրաստակամության մասին` Մորֆին հրաժարվեց լուրջ ելույթներից. Պոուլսենի (1859 և 1860) և Կոլիշի (1861 և 1863) մարտահրավերները նա մերժեց՝ սահմանափակվելով թեթև պարտիաներով։
1863 թվականին կրկին այցելելով Փարիզ` Մորֆին մի շարք թեթև պարտիաներ խաղաց Մոնգրեդիենի և Ռիվիերի հետ։ Վերջինի հետ նա նաև վերլուծեց համատեղ մտահղացած սկզբնախաղային ձեռնարկի մի շարք դիրքեր։ 1860 թվականից և մինչև կյանքի վերջը Մորֆին տառապում էր հոգեկան հիվանդությամբ և շախմատային մրցումների չի մասնակցել։
Խաղաոճ
Մորֆիի բացառիկ հաջողությունները ժամանակակիցները բացատրում էին նրա բացառիկ կոմբինացիոն ունակությանբ։ Սակայն այն ժամանակների ուժեղագույն շախմատիստների` Մորֆիի և Անդերսենի մրցախաղի պարտիաները վկայում են, որ Մորֆիի գերազանցությունն արտահայտվում էր գլխավորապես մարտավարությամբ։ Կոմբինացիոն խաղում Անդերսենը չէր զիջում մրցակցին։
Մորֆին առաջնահերթ խնդիր էր համարում ուժերի մոբիլիզացումը և խաղաքարերի զարգացման շնորհիվ առավելության հասնելը։ Տեմպի կորստից խուսափելու կամ մրցակցի ուժերի զարգացմանը դժվարություններ ստեղծելու համար Մորֆին դիմում էր զոհաբերությունների։ Խաղաքարերը փոխանակելիս մրցակիցների թույլ տված տեմպի աննկատ կորուստները Մորֆին օգտագործում էր հստակորեն։
Սպիտակ խաղաքարերով խաղալիս Մորֆին հենց սկբնախաղում ստեղծում էր գրոհելու նախադրյալներ, իսկ սևերով խաղալիս ձգտում էր խլել առավելությունը։ Կարևոր նշանակություն Մորֆին տալիս էր զինվորային կենտրոնին։ Ունենալով զարգացման և դիրքային առավելություն՝ նա ձեռնարկում էր զինվորային ճեղքում, որը սովորաբար կապված էր 1-2 զինվորի զոհաբերության հետ։ Մորֆիի զոհաբերությունները կրում էին ընդգծված դիրքային բնույթ։ Ճեղքելու արդյունքում Մորֆին բացում էր գծերը։ Բացված ուղղաձիգերում և անկյունագծերում կենտրոնացած նրա խաղաքարերը մեծ ուժ էին ձեռք բերում, և գլխավոր հարվածի ուղղությամբ Մորֆին զգալի առավելություն էր ստանում։
Մորֆիի պարտիաներից շատերն ավարտվում էին մրցակցի արքայի դիրքի ուղիղ գրոհով և կոմբինացիոն հարվածով։ Սակայն գրոհը Մորֆիի համար ինքնանպատակ չէր. եթե այդ պահին ձեռնտու էր լինում, նա հաճույքով պարզեցնում էր դիրքը, փոխանակում էր թագուհիները` անորոշ բարդություններով միջնախաղին գերադասելով դիրքային առավելությամբ վերջնախաղը։ Դրա հետ մեկտեղ նա ցուցադրում էր տեխնիկական բարձր վարպետություն։ Մորֆիի ուժը, ըստ աշխարհի նախկին չեմպիոն Ալեքսանդր Ալյոխինի, «առավելապես ագրեսիվ բնույթի խոր մտածված դիրքային խաղի մեջ էր»։
Արդյունքներ
Բերված են Պոլ Մորֆիի մրցախաղային և ոչ մրցախաղային արդյունքները
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ամերիկացի շախմատիստներ Կատեգորիա:Ամերիկացիներ իռլանդական ծագմամբ
Տոտալիտար պետություն
Տոտալիտար պետություն, բուրժուական ավտորիտար (ինքնիշխան) պետության ձև իմպերիալիզմի դարաշրջանում։ Տոտալիտար պետությունն ամբողջությամբ վերահսկում է հասարակության կյանքի բոլոր ոլորտները։ Տոտալիտար պետությունում, որպես կանոն, պետականացվում են բոլոր լեգալ կազմակերպությունները, իշխանությունները ձեռք են բերում օրենքով չսահմանափակված լիազորություններ, արգելվում են դեմոկրատական կազմակերպությունները, վերացվում սահմանադրական դեմոկրատական իրավունքներն ու ազատությունները, ռազմականացվում է հասարակական կյանքը, հետապնդվում են առաջադեմ ուժերն ու այլախոհներն ընդհանրապես։ Ծայրահեղ Տոտալիտար պետություններ էին ֆաշիստական Գերմանիան և Իտալիան։
Բաքոս (Միքելանջելո)
«Բաքոս» (Bacco, ինչպես նաև «Գինովցած Բաքոս»), խաղողագործության ու գինեգործության աստված Բաքոսին (Դիոնիսոս) պատկերող արձան։ Քանդակի հեղինակը իտալացի քանդակագործ, գեղանկարիչ, ճարտարապետ և պոետ Միքելանջելոն է, որն արձանը կերտել է 1497 թվականին իտալացի կարդինալ Ռաֆայել Ռիարիոյի պատվերով։
Ժամանակակից արվեստաբան Ուիլյամ Ուոլլեսն այս աշխատանքը համարում է Միքելանջելոյի ստեղծագործության անդրանիկ գլուխգործոցը։
Ստեղծման պատմություն
Միքելանջելոն արձան ստեղծելու պատվերը ստանում է 1496 թվականի հուլիսի 4-ին։ Պատվիրատուն կարդինալ Ռաֆայել Ռիարիոն էր, որը ցանկանում էր մեծացնել անտիկ արձանների հավաքածուն։ Սակայն հայտնի է, որ կարդինալը հրաժարվեց ավարտված քանդակից և արձանը ձեռք բերեց բանկիր Յակոպո Գալլին, ում այգիները գտնվում էին Կանչելերիա պալացցոյի մոտակայքում։ Քանդակագործի ընկերը՝ Կոնդիվին սխալմամբ հերքել է կարդինալի՝ արձանից հրաժարվելու փաստը, սակայն 1981 թվականին այդ փաստը հիմնավորվեց հետազոտության արդյունքում ։
Այսօր «Բաքոս» արձանը պահպանվում և ցուցադրվում է Բարջելոյում (Ֆլորենցիա) ։