cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Արտաշեսյանների թագավորություն
Անտոնիոսի ներխուժումը Հայաստան և Արտավազդի մահ
Արտավազդ Բ-ի գերեվարումից հետո Անտոնիոսը Հայաստանը ձևականորեն հայտարարում է հռոմեական պրովինցիա, ինչը ցնծությամբ է ընդունվում Հռոմի կողմից։ Անտոնիոսը արագորեն վերադառնում է իր սիրուհու՝ Կլեոպատրայի մոտ, որը հաղթահանդես է կազմակերպում ի պատիվ Անտոնիոսի։ Որպեսզի ավելի նվաստացուցիչ լինի Արտավազդի գերի ընկնելը, Անտոնիոսը նրան մնացած գերիների հետ միասին իր առջևից մտցնում է Ալեքսանդրիա, իսկ ինքը նրանց հետևից մարտակառքով մտնում քաղաք։ Ըստ հին սովորության՝ արքաները հաղթահանդեսների ժամանակ ազատություն էին շնորհում մի շարք գերիների, այդ պատճառով Անտոնիոսը հավաստիացնում էր, որ հայոց արքային ազատություն կշնորհի, եթե նա խոնարհվի «թագուհիների թագուհի» Կլեոպատրայի առջև և երկրպագի նրան։ Սակայն արքան վեհորեն մերժում է նրա առաջարկը և հաղթահանդեսի ժամանակ իր ընտանիքի հետ միասին նրանք իրենց պահում են ինչպես վայել է արքայական ընտանիքին և նույնիսկ Եգիպտոսի թագուհուն դիմում են պարզապես անվամբ՝ Կլեոպատրա։ Դիոն Կասիոսը այսպես է ներկայացրել այդ իրադարձությունները ․
Հաղթահանդեսների կազմակերպման իրավունքը ամբողջովին պատկանում էր Հռոմի Սենատին, սակայն, քանի որ Պտղոմեոսյան Եգիպտոսը վայելում էր Հռոմի եռապետ Մարկոս Անտոնիոսի հովանավորությունը, նրա թագուհի Կլեոպատրան իրեն իրավունք էր վերապահել կազմակերպել մի այդպիսի հանդես։ Այս ամենը գրգռում է Սենատի և Հռոմի մյուս եռապետ Օկտավիանոս Օգոստոսի դժգոհությունը, որը դանդաղ վերածվում է մրցակցության նրանց միջև, ապա քաղաքացիական պատերազմի։ Օգոստոսը, որպես պատերազմի առիթ ընտրում է այն մեղադրանքը, ըստ որի Անտոնիոսը հրաժարվել է հռոմեացի կնոջից, որը իր օրինական կինն էր, հօգուտ օտարերկրացու՝ Կլեոպատրայի ։
Արտաշես Բ
Օգտվելով մ․թ․ա․ 31 թվականին Օկտավիանոսի ու Անտոնիոսի միջև տեղի ունեցած ծովային ճակատամարտից՝ Արտաշես Բ-ն իր դաշնակից պարթևների արքա Հրահատ Դ-ի հետ միասին հարձակվում է Անտոնիոսի բարեկամ և դաշնակից Մար Արտավազդի վրա և պարտության մատնում նրան, որը փախչում է Օկտավիանոս Օգոստոսի մոտ։ Օգոստոսը արդեն վերացրել էր եռապետությունը և իրեն հռչակել Հռոմի կայսր։ Հայ-պարթևական դաշինքը ամրապնդվում է դինաստիական ամուսնությամբ․ Արտաշես Բ-ն կնության է առնում Հրահատ Դ-ի դստերը։ Մ․թ․ա․ 30 թվականին Արտաշես Բ-ն վերադառնում է Հայաստան, ազատագրում այն հռոմեական լեգեոններից և ժառանգում հոր թափուր մնացած գահը ։ Արտաշեսը Հայաստանին է միացնում Ատրպատականը և իր հատած դրամների վրա վերստին սկսում օգտագործել Արտաշեսյանների արքայատոհմին վայել «արքայից արքա», «մեծ արքա» տիտղոսները։
Հոր մահվան վրեժը լուծելու լինելու համար Արտաշես Բ-ն կոտորել է տալիս Հայաստանի տարածքում գտնվող բոլոր հռոմեացիներին, որոնց թիվը հասնում էր շուրջ 30 հազարի։ Այսպիսի անկախ քաղաքականությունը, իհարկե, դուր չի գալիս Օկտավիանոս Օգոստոսին, որը ցանկանում էր ամբողջ Արևելքում սահմանել հռոմեական գերիշխանություն։ Այսպիսի գերիշխանության հասնելու համար Օգոստոսին խանգարում էին Արևելքում կանոններ թելադրող երկու հզորագույն տերությունները՝ Արտաշեսյանների թագավորությունը և Պարթևստանը։ Պարթևներին իր գերիշխանությանը ենթարկելու համար Օգոստոսը դիմում է մի քայլի, որը փորձված էր պարթևներին հնազանդեցնելու գործում։ Հռոմի կայսրը պարթևների արքա Հրահատ Դ-ին որպես ընծա է ուղարկում մի գեղանի հարճի՝ Թերմուսային, որին հանձնարարված էր մի լուրջ քաղաքական հանձնարարություն կատարել։ Նա քայլ առ քայլ հարճից դառնում է արքայի կին և իր ձեռքը վերցնում ամբողջ կանանոցը, արքունիքը, ապա Հրահատ Դ թագավորին, հետևաբար նաև ամբողջ պետությունը։ Իսկ Արտաշեսյանների թագավորությունը հպատակեցնելու համար Օգոստոսը դիմում է գումարի ու այլ նենգ միջոցների, որպեսզի պետության մեջ ստեղծի հռոմեասեր նախարարների կուսակցություն, որի շարքերում կայն նաև արքայի մի շարք մտերիմներ և բարեկամներ։
Մ․թ․ա․ 29 թվականին Արտաշեսը պատվիրակություն է ուղարկում Հռոմ և Օգոստոսից պահանջում հետ վերադարձնել կայսրության տարածքում պատանդ պահվող իր եղբայրներին՝ Տիգրանին և Արտավազդին։ Այս քայլի բուն նպատակը այն էր, որ Արտաշեսը չուներ գահի ժառանգ, այդ պատճառով հարկավոր էր մեկը, որը կհաջորդեր իրեն։ Նա չէր ցանկանում նաև, որ իր եղբայրները գործիք դառնային Հռոմի ձեռքում։ Օկտավիանոս Օգոստոսը մերժում է այս պահանջը, որով ցույց է տալիս Արտաշեսյանների թագավորության հանդեպ ունեցած իր թշնամական քաղաքականությունը ։
Հայ-հռոմեական հարաբերությունները լարվում են հատկապես Փոքր Հայքի հարցի շուրջ։ Օկտավիանոս Օգոստոսը Փոքր Հայքի գահին էր բազմեցրել Մար Արտավազդին, որը, Ատրպատականում պարտություն կրելով փախել էր Հռոմի կայսր Օկտավիանոս Օգոստոսի մոտ։
Մ․թ․ա․ 20 թվականին Օգոստոսը ինքը անձամբ գտնվում էր Արևելքում։ Հայաստանի հռոմեասեր կուսակցությունը դիմում է նրան՝ խնդրելով գահընկեց անել Արտաշես Բ-ին և նրա փոխարեն արքա նշանակել այդ ժամանակ Հռոմում պահվող Տիգրանին, որը Արտավազդ Բ-ի որդին էր և Արտաշես Բ-ի եղբայրը ։ Օգոստոսը մեծ խանդավառությամբ համաձայնում է այս դավադրությանը։ Մինչև դավադրության կազմակերպումը հռոմեացիները հաշտություն են կնքում պարթևների արքա Հրահատ Դ-ի հետ և այդպիսով առանց դաշնակից թողնում Արտաշեսին։ Նա իր որդեգիր Գալոս Տիբերոսին կարգում է հռոմեական լեգեոնների զորավար և հանձնարարում պետք եղած դեպքում նույնիսկ պատերազմ սկսել Արտաշեսի դեմ, սակայն լուրջ բախումներ տեղի չի ունենում, քանի որ մինչև Տիգրան Գ-ի Հայաստան մտնելը Հայաստանում գործող հռոմեասեր կուսակցությունը կազմակերպում և իր հաջող ավարտին է հասցնում Արտաշես Բ-ի սպանությունը, որը, ըստ մի շարք ուսումնասիրողների, դրդված է եղել անձամբ Օկտավիանոս Օգոստոսի կողմից ։
Արտաշես Բ-ի մահով ավարտվում է Արտաշեսյանների թագավորության հզորության ժամանակաշրջանը և թագավորության ներսում սկսում է անկում ու լճացում ։
Թագավորության անկում
Արտաշես Բ-ի մահից հետո Արտաշեսյանների թագավորությունը սկսեց անկում ապրել։ Մ․թ․ա․ 20 թվականին Տիգրան Գ-ն դարձավ հայոց արքա և սկսեց վարել հռոմեամետ քաղաքականություն, քանի որ նա ավելի քան 10 տարի դաստիարակվել էր Հռոմում և յուրացրել էր հունահռոմեական մշակույթը և վարքուբարքը։ Ատրպատականը առանձնանում է Հայաստանից, որտեղ սկսում է գահակալել Արիոբարզանեսը։ Այնուամենայնիվ, Տիգրան Գ-ն իր թագավորության վերջին տարիներին՝ մ․թ․ա․ 10 թվականից սկսում է վարել Հռոմից անկախ քաղաքականություն։ Դրա վկայությունն է Տիգրան Գ-ի հատած դրամները, որտեղ պարզ երևում է դրամների արևելյան՝ պարսկական ոճը։ Անկախ քաղաքականություն վարելու ապացույցներից է նաև այն փաստը, որ Տիգրան Գ-ն իրենից հետո գահաժառանգ է թողնում իր որդի Տիգրան Դ-ին։ Հռոմը հավանություն չէր տվել այս գահաժառանգին, և իր հզորության գագաթնակետին գտնվող Հռոմի կայսր Օկտավիանոս Օգոստոսը չէր կարող հաշտվել այս քաղաքական հանգամանքների հետ ։
Տիգրան Դ-ն այս անգամ բազմում է հայոց գահին իր քրոջ՝ Էրատոյի հետ միասին, որը նաև իր կինն էր։ Այսպիսի ամուսնությունները այդ ժամանակ ընդունված և նույնիսկ տարածված էին Արևելքում։ Հայոց հարցը վերջնական լուծելու համար Հռոմը այս անգամ դիմում է հին և փորձված միջոցներից մեկին։ Նա կաշառում է կովկասյան լեռնացի ցեղերին և նրանց ուղարկում Հայաստանում ասպատակություններ սփռելու։ Կովկասի սարմատական ցեղերի դեմ պատերազմելու ժամանակ էլ՝ մ․թ 1 թվականին զոհվում է Արտաշեսյան տոհմի վերջին գահակալ Տիգրան Դ-ն, որի մահով ավարտվում է Արտաշեսյան արքայատոհմի արական ճյուղը։ Քիչ անց գահից հրաժարվում է նաև հայոց թագուհի Էրատոն, որով վերջնականապես կործանվում է Արտաշեսյանների թագավորությունը ։
Աշխարհագրություն
Արտաշեսյանների թագավորությունը ընդգրկում է հիմնականում հայկական լեռնաշխարհը, որը գտնվում է Փոքր Ասիա թերակղզու արևելքում։ Լեռնաշխարհի միջին բարձրությունը 1700 մ է, կան 4000-5000 մետր բարձրության հասնող լեռներ։ Թագավորության ամենաբարձր կետը Արարատ լեռն էր, որի բարձրությունը կազմում է 5165 մ։ Հայկական լեռնաշխարհի կենտրոնով է ձգվում Պար լեռնաշղթան, որը սկիզբ էր առնում Արարատ լեռից։ Հայկական լեռնաշխարհը սահմանազատող լեռնաշղթաներից են Արևելապոնտական (հյուսիս-արևմուտքից), Հայկական Տավրոս (արևմուտքից), Կորդվաց (հարավից) լեռնաշղթաները։
Լեռնաշխարհը ուներ 3 մեծ լճեր՝ Սևանը, Վանը և Ուրմիան։
Հայկական լեռնաշխարհում կան նաև այլ լճեր՝ Չըլդր (Ծովակ Հյուսիսո), Փարվանա, Ծովք, Արճակ, Գայլատու և այլն։ Հայկական լեռնաշխարհը ունեցել է նաև մի շարք գետեր, որոնցից ամենանշանավորն են Տիգրիսը, Եփրատը, Կուրը և Արաքսը։ Այս գետերը օգտագործվել են հիմնականում ոռոգման և ձկնորսության համար, սակայն օգտագործվել են նաև նավարկությունների և առևտրի նպատակով ։
Պետական կարգ
Արտաշեսյանների թագավորությունը հելլենիստական ոճի բացարձակ միապետություն էր, որտեղ միապետը անսահմանափակ իրավունքների և բացառիկ հնարավորությունների տեր էր։ Երկրի կառավարման համակարգում կարևոր օղակ էր նաև աշխարհաժողովը։ Երկրի կառավարումը հեշտացնելու համար գոյություն ունեին գործակալություններ, որոնց ղեկավարները կառավարում էին երկրի կարևորագույն որևէ ոլորտ ։
Աշխարհաժողով
Աշխարհաժողովը հրավիրվում էր արքայի պահանջով կամ որևէ արտակարգ իրավիճակում, երբ անհրաժեշտ էր լսել երկրի տարբեր խավերի ներկայացուցիչների կարծիքը։ Սակայն եղել է նաև ամենամյա աշխարհաժողով, որը գումարվում էր յուրաքանչյուր «նորաբեր տոնի ժամանակ», այսինքն՝ Նավասարդին։ Արտաշեսյանների թագավորության ժամանակ, երբ հայոց պետական կրոնը դեռևս հեթանոսությունն էր, աշխարհաժողովի հրավիրման վայրը եղել է Բագրևանդ գավառի Նպատ լեռան ստորոտին գտնվող Բագավանի Վանատուր աստծո սրբավայրը։
Աշխարհաժողովին մասնակցել են բոլոր խավերի ներկայացուցիչներ՝ ազատներ, շինականներ, ռամիկներ։ Աշխարհաժողովում քննարկվում էր երկրի համար հույժ կարևոր հարցեր և խնդիրներ, որոնց լուծումը չէր կարող վճռվել միայն երկրի արքայի կողմից, սակայն վերջնական որոշումը նույնպես համաձայնեցվում էր արքայի հետ։ Աշխարհաժողովներ հրավիրելու ավանդույթը պահպանվեց նաև հետագա ժամանակաշրջաններում և հատկապես մեծ թափ ստացավ Արշակունիների թագավորության ժամանակաշրջանում ։
Գործակալություններ
Գործակալությունը երկրի արքունիքին կից կառավարչական մարմին էր Արտաշեսյանների թագավորությունում։ Երկրի կառավարումը դյուրին դարձնելու համար արքան հատուկ հրովարտակով նշանակում էր գործակալությունների ղեկավարներ, որոնք ընտրվում էին գլխավորապես հայոց ավագանուց։ Գործակալի կոչումը անցել է ժառանգաբար և պատկանել է հիմնականում միևնույն տոհմին։ Այդպիսի գործակալություններ էին՝
Արքան նշանակում էր նաև քաղաքների կառավարիչներ, սուրհանդակապետ և մատռվակապետ։ Հետագայում գործակալությունները ավելի կարևոր դեր ստացան երկրի կառավարման գործում։ Հատկապես Արշակունիների թագավորության ժամանակ ավարտվեց գործակալությունների վերջնական ձևավորումը և ավելացան նաև այլ գործակալություններ ։
Բանակ
Արտաշեսյանների թագավորության հզորության հիմնական գրավականներից էր բանակը, որը հիմք հանդիսացավ հետագայում Տիգրան Մեծի աշխարհակալության ստեղծման համար։ Բանակը անհրաժեշտություն էր արտաքին հարվածներից պաշտպանվելու համար, այդ պատճառով էլ Արտաշես Ա-ն բաժանեց այն 4 մասի և ստեղծեց 4 կողմնապահ զորավարություններ, որոնցից յուրաքանչյուրը պահպանում էր երկրի մի կողմը՝ հյուսիս, հարավ, արևելք և արևմուտք։ Այսպիսի ռազմական բարեփոխումները շարունակվեց նաև Տիգրան Մեծի ժամանակաշրջանում։ Իր պապից ժառանգելով հզոր բանակ և բարեկարգ երկիր՝ Տիգրան Մեծը չբավարարվեց այսքանով և սկսեց բարեփոխումներ կատարել և ավելի հզորացնել բանակը։ Այդպիսի բարեփոխումները նախորդեցին հայ-պարթևական պատերազմին, որի օգնությամբ էլ Տիգրան Մեծը կարողացավ ստիպել հակառակորդին հաշտություն խնդրել և իրեն զիջել «արքայից արքա» կոչումը։
Տիգրան Մեծի օրոք բուն հայկական զորքի թիվը հասնում էր 120 հազար զինվորի, իսկ հպատակ երկրների ցուցաբերած ռազմական օգնության հետ միասին ռազմադաշտ դուրս բերվող զորքի թիվը հասնում էր շուրջ 300 հազարի։ Այս թիվը հիշատակվում է Լուկուլլոսի՝ Սենատին հղած հաշվետվությունների մեջ, երբ նա պատերազմում էր հայոց արքայից արքա Տիգրան Մեծի դեմ։
Հայոց զորքի հիմնական հարվածային ուժը հեծելազորն էր՝ հայոց այրուձին, որը զինված էր հիմնականում նիզակներով, սրերով, վահաններով և նետ ու աղեղներով։ Զրահապատ էր ոչ միայն հեծյալը, այլ նաև ձիու խոցելի հատվածները։ Բանակի մեծ մասը հետևակն էր, որոնք բաժանված էին նետաձիգների, նիզակակիրների, սակրավորների ու տեգակիրների։ Պատերազմի ժամանակ բանակը կարող էր համալրվել նաև աշխարհազորով, որոնց գնդերը ղեկավարվում էին գավառակալ իշխանների կողմից ։
Տնտեսություն
Արտաշեսյանների թագավորության տնտեսությունը զարգանում էր մի քանի հիմնական ուղղություններով։ Այդ ուղղություններից էր գյուղատնտեսությունը, արհեստագործությունը, առևտուրը և հանքարդյունաբերությունը։
Գյուղատնտեսություն
Հայաստանի տարածքը հարմար էր գյուղատնտեսության զարգացման համար։ Գյուղատնտեսական առավել հայտնի շրջաններն էին Այրարատյան, Շիրակի, Տարոնի (Մշո), Բագրևանդի (Ալաշկերտ), Բասենի դաշտերը և Վանի շրջակայքը։ Այսպիսի գյուղատնտեսական շրջաններում զարգանում էր այգեգործությունը, խաղողի և հացահատիկի մշակույթը։ Ինչպես Քսենոփոնի նշած ժամանակ, այնպես էլ Արտաշեսյանների թագավորության շրջանում զարգանում էր գարեջրագործությունը, նաև գինեգործությունը։
Հայաստանում զարգանում էր նաև անասնապահությունը, որի հիմնական զարգացման շրջաններն էին ալպյան մարգագետինները, որոնք հողերի զգալի մասն էին կազմում երկրի լեռնային տարածքի պատճառով ։
Հանքարդյունաբերություն և արհեստագործություն
Արտաշեսյանների թագավորության տարածքը հնուց ի վեր հայտնի էր իր ոսկու, արծաթի, երկաթի, պղնձի ու կապարի հանքերով։ Երկրում կային նաև քարատեսակների՝ տուֆի, մարմարի, որձաքարի (բազալտ) և այլ քարատեսակների հանքեր։ Երկրի այսպիսի հարուստ ընդերքի շնորհիվ երկրում զարգանում էր նաև արհեստագործությունը։ Մետաղային և ոչ մետաղային հանքանյութերից օգտվելով հայ հմուտ արհեստավորները պատրաստում էին բանակի համար ռազմավարական նշանակություն ունեցող զենքերն ու զրահները, պաշարողական մեքենաները։ Բացի ռազմական նշանակություն ունեցող գործիքներից, հայ արհեստավորները պատրաստում էին նաև գյուղացիական նշանակություն ունեցող գործիքներ, ինչպիսիք են պղնձաման, անոթ, կարաս, կուլա, կուժ և այլն։ Իրենց վարպետությամբ հայտնի էին հատկապես հայ ոսկերիչները և արծաթագործները։ Զարգանում էին նաև կաշեգործությունը, մանածագործությունը, գորգագործությունը։ Երկրում հանքարդյունաբերական մի շարք մետաղներ արտահանվում էր հարևան երկրներ ։
Առևտուր
Հայաստանի տարածքում տեղի ունեցող առևտուրը բաժանվում էր երկու տեսակի՝ արտաքին և ներքին։
Դրամահատություն
Արտաշեսյանների թագավորության տնտեսության զարգացմանը զուգահեռ զարգացավ նաև դրամահատությունը։ Արտաշեսյան 7 արքաներ հատել են իրենց դրամները։ Այդ արքաներն էին Արտաշես Ա-ն, Տիգրան Ա-ն, Տիգրան Մեծը, Արտավազդ Բ-ն, Արտաշես Բ-ն, Տիգրան Գ-ն և Տիգրան Դ-ն։ Պղնձյա դրամների վրա տեղ գտած արձանագրությունները գրված էին հիմնականում հունատառ, քանի որ Հայաստանը գտնվում էր հռոմեական ազդեցության գոտում։ Դրամներից մի քանիսի վրա պատկերված է հաղթանակի դիցուհին, որը ուներ դիցապաշտական նշանակություն։
Արտաշեսյանների թագավորության ժամանակ հատված դրամները ունեն հելլենիստական ոճ, որտեղ հայոց արքաները միշտ պատկերված են Արտաշեսյանների հայկական թագով, որի վրա պատկերված են երկու արծիվներ, որոնց մեջտեղում է գտնվում Վերգինայի ութաթև աստղը, որը Արտաշեսյանների թագավորության զինանշանն է։ Դրամի կշիռը 5/6 գրամ է, իսկ տրամագիծը՝ 20մմ։
Քաղաքաշինություն
Արտաշեսյան արքաները հայտնի էին իրենց քաղաքաշինական բուռն գործունեությամբ։ Այս դարաշրջանում ստեղծված նշանավոր քաղաքներն էին Արտաշատը և Տիգրանակերտը, սակայն հիմնադրվել են նաև մի շարք այլ քաղաքներ։
Արտաշատի հիմնում
Արտաշատը կառուցվել է Արտաշես Ա-ի ժամանակ՝ Հաննիբալի մատնանշած վայրում։ Շինարարական աշխատանքները կառավարվել են հենց կարթագենցի նշանավոր զորավարի՝ Հաննիբալի կողմից։ Այն կառուցվել է մ․թ․ա․ 180-170 թվականներին Արաքս և Մեծամոր գետերի ջրկիցում։ Քաղաքը անվանվել է ի պատիվ Արտաշես Ա-ի․ քաղաքը հունարեն արձանագրություններում հայտնի է նաև որպես Արտաքսատա։ Քանի որ շինարարական աշխատանքներին մասնակցել է նաև Հաննիբալը, Արտաշատը հունահռոմեական աղբյուրներում հիշատակվում է նաև որպես «Հայկական Կարթագեն»։ Այն զբաղեցրել է 400-500 հա տարածք և հիմնված է եղել 9 բլուրների վրա։ Այն երկար ժամանակ պահպանեց իր դերը և նշանակությունը հայոց թագավորությունների համար ։
Տիգրանակերտի հիմնում
Տիգրանակերտ մայրաքաղաքը կառուցվել է Տիգրան Մեծի ժամանակ՝ մոտ մ․թ․ա․ 70 թվականին։ Այն գտնվում է Մեծ Հայքի Աղձնիք նահանգում՝ Տիգրիսի ձախակողմյան վտակներից մեկի մոտ, որտեղ մ․թ․ա․ 95 թվականին թագադրվել էր հայոց արքան։ Նոր մայրաքաղաքի կառուցումը ուներ օրակարգային նշանակություն, քանի որ Արտաշատը գտնվում էր Տիգրան Մեծի ստեղծած աշխարհակալության ծայր հյուսիսում, իսկ Անտիոքը դուրս էր հայոց հողերից և բնակեցված էր հիմնականում օտարազգիներով։ Այս պատճառով Տիգրան Մեծը հիմնադրում է Տիգրանակերտ մայրաքաղաքը, որը ի պատիվ հայոց արքայի անվանվում է Տիգրանակերտ։
Ինչպես վկայում է Պլուտարքոսը, Տիգրան Մեծը իր կառուցած մայրաքաղաք է հրավիրում «հայերից լավագույններին»։
Քաղաքը շրջապատված է եղել հսկայական պարիսպներով, որոնց բարձրությունը հասնում էր 50 կանգունի (25 մետր)։ Քաղաքի ներսում վեր էր խոյանում անառիկ միջնաբերդը։ Պարիսպներից դուրս գտնվում էին պարտեզներ, այգիներ, որսատեղիներ, իսկ քաղաքի ներսում կար նաև թատրոն։ Քաղաքի բնակչությունը հասնում էր մոտ 100 հազարի, որի մեջ էին մտնում նաև նվաճումների ժամանակ Հայաստան բռնագաղթած հույն, հրեա, կիլիկեացի առևտրականները   ։
Այլ քաղաքներ
Բացի մայրաքաղաք Տիգրանակերտից, Տիգրան Մեծը Տիգրանակերտ անունով այլ բնակավայրեր է հիմնել նաև Արցախում, Հյուսիսային Միջագետքում՝ ներկայիս Թել-Արմանի հնավայրի տեղում, Ասորիքի հյուսիսում՝ Զևգմայի մոտ և Ուտիքում (Գարդման)։ Այս բոլոր քաղաքներն անվանված են ի պատիվ կառուցողի՝ հայոց արքայից արքա Տիգրան Մեծի։ Նրա կառուցած քաղաքներից են նաև Տիգրանավան անվամբ քաղաքները, որոնք հայտնաբերվել են Մարաստանում և Գողթն գավառում։ Իր անվամբ քաղաքներ կառուցելով` Տիգրան Մեծը փորձել է անմահացնել իր անունը, ինչպես այդ շրջանում անում էին մի շարք միապետեր։
Տիգրան Մեծը հիմնել է նաև ամրոցներ, իջևանատներ, ջրամբարներ, ճանապարհներ։ Նրա կառուցած ճանապարհներից ամենահայտնին «Արքունի պողոտան» է, որը կապում էր Արտաշատը Տիգրանակերտին ։
Գիր և գրականություն
Կան հիմնավոր կասկածներ, որ Արտաշեսյանների թագավորությունում գոյություն է ունեցել հայատառ մեհենագրություն, որը, սակայն, օգտագործվել է միայն մեհենագրությունների ժամանակ, իսկ պետական գրագրության մեջ հիմնականում օգտագործվել է հունարեն և արամերեն։ Արտաշես Ա-ի կողմից թողնված սահմանաքարերը, որոնցից 10-ից ավել հայտնաբերվել են Սևանա լճի ավազանում, Հարավային Սյունիքում և Սպիտակում, գրված է եղել արամեատառ ։
Տիգրան Մեծի կառավարման տարիներին Տիգրանակերտում է հաստատվել հույն նշանավոր հռետոր Ամփիկրատես Աթենացին, որը հեղինակել է «Տիգրանի վարք» աշխատությունը, սակայն գործը չի պահպանվել։ Հայոց արքունիքում է ապրել և ստեղծագործել նաև Մետրոդորոս Սկեպսացին։ Նա հեղինակել է «Տիգրանի պատմությունը» աշխատությունը, որը, սակայն, նույնպես մեզ չի հասել։ Ասորի պատմաբաններ Յամբլիքոսը և Բարդածանը աշխատություններ են գրել հայոց պատմության մասին։ Ըստ Մովսես Խորենացու՝ հայոց պատմությունը ընդհանրացվել է նաև հայկական մեհյաններում։ Այդպիսի մեհյաններում ընդհանրացվող հայոց պատմության վերաբերյալ աշխատություններից մեկը հեղինակել է Անիի Օղյումպ քուրմը, որի աշխատությունը, նույնպես մեզ չի հասել։
Ողբերգություններ է հեղինակել հայոց արքայից արքա Արտավազդ Բ-ն, որի ստեղծագործությունները մեծ տարածում են գտել, բեմադրվել և երկար տարիներ պահպանվել ։
Թատրոն
Բացի հելլենիստական ոճի թատրոններից Արտաշեսյանների թագավորությունում գործում էին նաև ժողովրդական թատրոններ, որտեղ ներկայացումները կատարվում էին հիմնականում հայերեն, քանի որ այլ լեզուները հասարակ ժողովրդին հասու չէին։ Այնտեղ բեմադրվել են հանդեսներ և պարեր, հանդես են եկել միմոսներ, խեղկատակներ, պարուհիներ և այլք։ Ի տարբերություն ժողովրդական թատրոնների՝ ազնվականության համար նախատեսված թատրոններում ներկայացումները կատարվում էին հունարեն ։
Կրոն
Հայոց դիցարանը ղեկավարվում էր գլխավոր եռյակի կողմից․ Արամազդը՝ աստվածների հայրը, երկնքի ու երկրի արարիչը, լիություն, բարություն և արիություն պարգևողը (պաշտամունքի գլխավոր կենտրոնը գտնվել է Դարանաղյաց գավառի Անի ամրոցը), Անահիտը՝ արգասավորության, պտղաբերության մայր դիցուհին (գլխավոր կենտրոններն էին Եկեղյաց գավառի Երիզա ավանը, Արտաշատը), Վահագնը՝ պատերազմի, քաջության և հաղթանակի աստվածը (գլխավոր մեհյանը Աշտիշատում էր, կոչվել է Վահեվանյան)։ Հեթանոսության շրջանում 3 գլխավոր աստվածություն ունենալը հետագայում հեշտացրեց սուրբ Երրորդության ընկալումը հայ ժողովրդի կողմից ։
Բացի գլխավոր երեք աստվածներից հայ ժողովուրդը պաշտել է մի շարք այլ աստվածների և աստվածուհիների։ Այդ աստվածուհիներից էր Նանեն, որը ընտանիքի պահապանն էր, իմաստության, ողջախոհության և ռազմի աստվածուհին․ նրա պաշտամունքի կենտրոնը գտնվում էր Եկեղյաց գավառի Թիլ ավանում։ Հայոց մյուս ամենասիրելի դիցուհիներից էր Աստղիկը, որը սիրո և գեղեցկության, երկնային լույսի և ջրի աստվածուհին էր․ նրա պաշտամունքի գլխավոր մեհյանը Տարոն գավառի Աշտիշատ ավանում էր։ Այն կոչվել է նաև «Վահագնի սենյակ», քանի որ այնտեղ Աստղիկը հանդիպել է իր սիրեկանին՝ Վահագնին։ Աստղիկի հետ կապված մի հետաքրքիր ավանդազրույց է պահպանվել։ Նա սիրում էր գնալ Արածանիի ջրերում գիշերային լոգանք ընդունելու, իսկ հայ կտրիճները գալիս էին նրա մերկությամբ և գեղեցկությամբ հիանալու։ Այդ պատճառով նա ամեն անգամ լոգանքից առաջ մշուշով էր պատում ամբողջ դաշտը։ Այդտեղից էլ առաջացել է այդ դաշտի անունը՝ Մշո դաշտ։
Գրի, գրականության, դպրության, պերճախոսության, գիտությունների, ուսման, արվեստների հովանավոր աստվածը Տիրն էր, Արամազդի քարտուղարն ու սուրհանդակը։ Ըստ տարբեր հետազոտողների, եթե մենք ունեցել ենք գրի և գրականության աստված, ապա ունեցել ենք նաև նախամաշտոցյան գիր։ Նրա պաշտամունքի կենտրոնը Արտաշատի մերձակայքում էր՝ Երազամույն կոչվող վայրում։ Արեգ-Միհրը արեգակի, կրակի, լույսի, մաքրության ու ճշմարտության աստվածն էր, որի պաշտամունքի կենտրոնը գտնվում էր Դերջան գավառի Բագառիճ գյուղում։ Ըստ հայոց հին հավատքի՝ Արեգակի ներսում ապրում են 365 սրբեր, որոնցից յուրաքանչյուրը տարվա 1 օր պետք է արդարություն պահպաներ Երկրի երեսին։ Նրա պատվին է կառուցված նաև Գառնիի հեթանոսական տաճարը։
Լինելով հյուրասեր ազգ՝ հայերը չէին կարող չունենալ հյուրասիրության աստվածություն, որի աստվածն էր Վանատուրը։ Նա նաև պանդուխտների, օտար ճամփորդների հովանավորը, նրանց ապաստան ու օթևան տվողն էր։ Հայկական հին դիցարանում եղել է նաև ստորգետնյա թագավորության աստված, որը Սպանդարամետն էր։ Պաշտվել են նաև Տորք Անգեղ, Բարշամին, Դեմմետր, Գիսանե և այլ աստվածություններ ։
Հայ հին դիցարանը չի ունեցել չար աստվածներ, որը դրա առանձնահատկություններից է։ Չար դիցաբանական կերպարներ չեն եղել հոգիներից բարձր մակարդակի վրա։
Այսօր մաս է կազմում
Արտաշեսյանների թագավորության տարածքի մաս են կազմում ժամանակակից Թուրքիայի արևելքը և Կիլիկիան, Սիրիայի հյուսիսային մասը, որը կազմում է երկրի տարածքի գերակշիռ հատվածն է, Իրաքի և Իրանի հյուսիսը, Ադրբեջանի արևմուտքը, Արցախը ու Հայաստանը ամբողջությամբ և Վրաստանի հարավային շրջանները։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Արտաշեսյանների թագավորություն Կատեգորիա:Հայոց պատմություն Կատեգորիա:Պատմական երկրներ
Կոստիրի
Կոստիրի (Костыри), գյուղ Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռոսլավլսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 170 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ռոսլավլսկի շրջանի բնակավայրեր
Լիխտենաու (Միջին Ֆրանկոնիա)
Լիխտենաու (Միջին Ֆրանկոնիա) (Lichtenau (Mittelfranken)), կոմունա Գերմանիայի Բավարիա երկրամասում։
Ենթարկվում է Անսբախի վարչական շրջանին։ Բնակչությունը 3731 մարդ (ըստ 2010 թվականի դեկտեմբերի 31-ի) ։ Տարածքը 41,39 կմ² է։ Պաշտոնական կոդ՝ 09 5 71 175։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Գերմանիայի քաղաքներ
Հովսեփ Թադևոսյան
Հովսեփ Թադևոսյան, հայ մանկավարժ ։
Կենսագրություն և գործունեություն
Հովսեփ Թադևոսյանը ծնվել է 1873 թվականին Ագուլիս քաղաքում։ 1887-1895 թվականներին սովորել և ավարտել է Լազարյան ճեմարանը։ Մոսկվայի պատմալեզվագրական բաժինը ավարտելուց հետո սովորել է Բեռլինի ու Մյունխենի համալսարաններում։ Երկու տարի դասավանդել է Հովնանյան դպրոցում, ապա աշխատել է Լազարյան ճեմարանում ։
1921-29 թվականներին եղել է Թավրիզի հայոց դպրոցի ուսուցիչներից ու հիմնադիրներից։ 1931 թվականին  եղել է Թեհրանում, որտեղ հիմ նադրել է « Ալիք » թերթը։ Այնուհետև խմբագրել է «Նավասարդ», « Լույս », « Արփի » գրական-գիտական ամսագրերը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ մանկավարժներ Կատեգորիա:1873 ծնունդներ Կատեգորիա:1958 մահեր Կատեգորիա:Ագուլիս քաղաքում ծնվածներ Կատեգորիա:Լազարյան ճեմարանի սաներ Կատեգորիա:Հայ խմբագիրներ Կատեգորիա:Հայ հասարակական գործիչներ
Տահկուռաննա (Էստոնիայի շրջան)
Տահկուռաննա շրջան (Tahkuranna vald), շրջան Էստոնիայի Պյարնումաա նահանգում։ Շրջանի կենտրոնն է Ուուլու գյուղը։
Բնակչություն
2006 թվականի տվյալներով շրջանում բնակվում էին 2010 մարդ։ Բնակչության խտությունը շրջանում կազմում էր 19,44 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի շրջաններ
Ռատլամ
Աշխարհագրություն և կլիմա
Ծովի մակարդակից գտնվում է 487 մետր բարձրության վրա, Բհոպալ քաղաքից մոտ 303 կմ արևմուտք։
Ռատլամայի կլիման արևադարձային է։ Ամառը սկսվում է մարտի կեսերից և կարող է հատկապես շոգ լինել ապրիլին և մայիսին, բնութագրվում է ծայրահեղ ցածր խոնավությամբ։ Մուսոնների սեզոնը սկսվում է հունիսի վերջերից, այդ ժամանակ միջին ջերմաստիճանը կազմում է մոտ 26°С։ Ձմեռը սկսվում է նոյեմբերի կեսերից, կլիման բավականին մեղմ է և չորային։ Ամռան ջերմաստիճանը կարող է հասնել 48-50 °C, իսկ ձմռանը իջնել մինչև 2 °C։ Տեղումների տարեկան միջին մակարդակը՝ 890-790 մմ։
Բնակչություն
2001 թվականի մարդահամարի տվյալներով բնակչությունը կազմել է 221 267 մարդ ։ Գրագիտության մակարդակը՝ 75 % (80 % տղամարդիկ և 69 % կանայք)։ Տղամարդիկ կազմել են 52 %, իսկ կանայք՝ 48 %։ Մինչև 6 տարեկան երեխաները՝ 13 %։
Տրանսպորտ
Ռատլամը կարևոր երկաթուղային հանգույց է։ Քաղաքի կայարանը Հնդկաստանի ամենաշատ ծանրաբեռնված կայարաններից մեկն է։ Ինդաուր քաղաքին միացած է № 79 ազգային մայրուղով։ Ավտոբուսային կանոնավոր երթեր են իրականացվում է Ուդայպուր, Բանսվարան, Նիմուչ, Ինդորի և Բհոպալ ուղղություններով։
Տեսարժան վայրեր
Քաղաքից 18 կմ հարավ-արևմուտք գտնվում է Բիլպեքշվարայի տաճարը, որը կառուցվել է X-XI դարերում և նվիրված է Շիվա աստծուն ։ Ռատլամի շրջանում կա ևս մոտ 10 տաճար։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հնդկաստանի քաղաքներ
Աստղային եղբայրներ
«Աստղային եղբայրներ» («Звездные братья»), հայ քանդակագործ, ՌԴ ժողովրդական նկարիչ Գեորգի Ֆրանգուլյանի 1979 թվականին ստեղծված քանդակը, որը պահվում է Մոսկվայի Տրետյակովյան պատկերասրահում (գույքահամար՝ СКС-1600)։ Պատկերասրահ է բերվել ԽՍՀՄ մշակույթի նախարարությունից՝ 1985 թվականին, ձեռք է բերվել հեղինակից ։
Հեղինակի մասին
Գեորգի Վարդանի Ֆրանգուլյանը հայ խորհրդային և ռուսաստանցի քանդակագործ է, պրոֆեսոր, Ռուսաստանի արվեստի ակադեմիայի ակադեմիկոս, Ռուսաստանի Դաշնության ժողովրդական նկարիչ։ Ֆրանգուլյանը ստեղծագործական լայն դիապազոնով վառ նորարար քանդակագործ է՝ օժտված ստեղծագործելու անսպառ ուժով։ Նա աշխատում է հաստոցային և մոնումենտալ քանդակագործության մեջ՝ օգտագործելով ոչ միայն ավանդական նյութեր, այլև կերամիկա, մոմ, ապակի, հայելիներ և նույնիսկ՝ ջուր։ Ֆրանգուլյանը որպես քանդակի ստեղծման նախապատրաստական փուլ օգտագործում է գծանկարներն ու մոնումենտալ գրաֆիկան ։
Քանդակի նկարագրություն
«Աստղային եղբայրներ» կոմպոզիցիան նվիրված է տիեզերական ճամփորդությունների ռոմանտիկային։ Խոշոր երեսակված հարթությունները ֆիգուրներին տալիս են մոնումենտալություն, ծանրակշռություն, ընդհանրացված ուրվագծերն արտահայտում են տիեզերական ճամփորդների ֆիզիկական և բարոյական ուժը։ Կոմպոզիցիայի կառուցման հստակությունն ու համարձակությունը դրսևորվում են լիարժեք պլաստիկայի և քանդակի ձևի մեջ ակտիվորեն ներառված տարածության սինթեզում։ Քանդակն ինքնին կառուցողական է և առարկայական, բայց վարպետի ոգեշնչման հիմնական աղբյուրը մնում է մարդը՝ որպես գեղագիտական և էթիկական իդեալի չափանիշ ։
«Աստղային եղբայրներ» կոմպոզիցիան պատրաստված է կռածո պղնձից։ Բարձրությունը 2 մետր է, լայնությունը՝ 1 մետր, խորությունը՝ 0,5 մետր ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տրետյակովյան պատկերասրահի ցուցանմուշներ Կատեգորիա:Գեորգի Ֆրանգուլյանի քանդակներ
Յուրի Ժիրկով
Յուրի Վալենտինի Ժիրկով (Ю́рий Валенти́нович Жирко́в, ), ռուս ֆուտբոլիստ։
Ներկայումս խաղում է Մոսկվայի «Դինամո»-ի կազմում։ Մինչ այդ խաղացել է Տամբովի «Սպարտակ», Մոսկվայի ԲԿՄԱ, Լոնդոնի «Չելսի» և Մախաչկալայի «Անժի»։ Ռուսաստանի հավաքականի խաղացողներից է։
Ռուսաստանի երկակի չեմպիոն է, Ռուսաստանի գավաթի քառակի մրցանակակիր, ՈՒԵՖԱ-ի գավաթակիր, Եվրոպայի 2008 թվականի առաջնության բրոնզե մեդալակիր, Անգլիայի չեմպիոն։ 2008 թվականի հոկտեմբերին Ժիրկովը ներկայացվել է «Ոսկե գնդակի». : Նույն թվականի դեկտեմբերին Ժիրկովը ճանաչվել է Ռուսաստանի լավագույն ֆուտբոլիստ ՌՖՄ-ի, «Ֆուտբոլ» ամսագրի, «Սովետական սպորտ» թերթի , ինչպես նաև «Ռուսաստանի ֆուտբոլ» հեռուստահաղորդման կողմից ։ Սովորաբար խաղում է ձախ կիսապաշտպանի դիրքում, սակայն Եվրո-2008-ի ժամանակ հանդես է եկել պաշտպանի դիրքում՝ միաժամանակ մասնակցելով նաև հարձակումներին։
Կենսագրություն
Յուրի Ժիրկովը ծնվել է 1983 թվականի օգոստոսի 20-ին Ռուսաստանում։ Մասնակցել է ֆուտբոլի 2008 թվականի եվրոպայի առաջնությանը։ Մինչև Չելսի տեղափոխվելը վեց տարի խաղացել է Մոսկվայի «ԲԿՄԱ» ակումբում։ 2009 թ. տեղափոխվել է Չելսի կրելով 18 համարի մարզաշապիկը։ 2011 թ. տեղափոխվեց Անժի 18 միլիոնով։
Վաղ տարիներ
Հայրը՝ Վալենտին Իվանովիչ Ժիրկովը եղել է Ռևտրուդ գործարանի աշխատող, իսկ մայրը աշխատել է փոստատար։ Յուրին ընտանիքի 2-րդ երեխան էր։ Ժիրկովների ընտանիքը եղել է աղքատ։ Նրանց ունեին 1 սենյականոց տուն, որտեղ ապրել է 6 մարդ և չի եղել ուտելիք ։ Հարազատներին չխանգարելու համար Յուրին ֆուտբոլ էր խաղում բակում։ 1994 թվականին Յուրին իր ֆուտբոլային ունակությունները ցույց տալով խաղաց դպրոցական թիմի՝ Ռևտրուդի կազմում։ Նրա առաջին մարզիչն եղել է Վալերի Վասիլևիչ Շարապովը։ Այդ տարի անցկացված առաջնությում, որը անցկացվում էր Կամիշին քաղաքում Յուրի Ժիրկովը իր մասնակցությունն ունեցավ։ Առաջնության արդյունքում Յուրին ճանաչվեց առաջնության լավագույն կիսապաշտպանը ։ Չնայած դրան Յուրին չի խաղացել բոլոր խաղերը, նա պահեստային խաղացող էր։ № 19 դպրոցն ավարտելուց հետո սկսեց սովորել տեխնիկ-էլեկտրիկ։ Սովորելն ավարտելուց հետո ստացել է միջակ-տեխնիկի կրթություն ։
«Սպարտակ» (Տամբով)
2000 թվականին Յուրին միացավ Տամբովի Սպարտակին։ Այդտեղ Ժիրկովը քիչ աշխատավարձ ստացավ, և նրա համար, որ օգնի իր ընտանիքին։ Նա մտավ կոլտնտեսական Մորդովո, և որպես աշխատավարձ ստացավ մթերք ։ Այդ ակումբի կազմում երբ նա խաղում էր, առաջնության եզրափակչում Յուրին խաղի վերջին րոպեներին 2 գոլ խփեց։ Դա օգնեց թիմին դառնալ առաջնության չեմպիոն ։ 2001 թվականի ամռանը, Յուրին սկսեց խաղալ Սպարտակի կազմում, որի կազմում իր դեբյուտն նշեց 2001 թվականի օգոստոսի 22-ին, դուրս եկավ փոխարինման (Լոկոմոտիվ) Կալուգաի դեմ խաղում ։ 2001 մրցաշրջանում Ժիրկովը անցկացրեց 2 խաղ, որոնցում միասին խաղաց 4 րոպե ։ Ժիրկովի իր առաջին գոլը Սպարտակի կազմում խփեց 2002 թվականի հունիսի 25-ին կայացած Սելյատինոյի դեմ խաղում։ Նա խփեց 2-րդ և 67-րդ րոպեներին։ Նա իր կարիերայում առաջին անգամ դուբլ ձևակերպեց ։ 2002 մրցաշրջանում Ժիրկովը անցկացրեց 19 խաղ, որտեղ 10 գոլ խփեց ։ 2003 թվականին Յուրին 36 խաղ անցկացրեց, 16 գոլ խփեց և չորս անգամ ճանաչվեց խաղի լավագույն խաղացող ։ 2003 թվականի սեպտեմբերի 25-ին Ժիրկովը Իսկրայի դերպասին պոկեր ձևակերպեց։ Դա Ռուսաստանի առաջնությունում, տամբովի Սպարտակի կազմում իր առաջին պոկերն էր ։ Մրցաշրջանի արդյունքում Ժիրկովի իր ակումբի ռմբարկուների աղյուսակում 2-րդն էր։ 2003 թվականին Ժիրկովը ընդունեց առաջարկը խաղալ Նադեժդաի Գավաթում, որի արդյունքում ճանաչվեց առաջնության լավագույն խաղացողը ։ Ձմեռային տրանսֆերների ժամանակ պատանի կիսապաշտպանով սկսեցին հետաքրքրվել ռուսական Պրեմիեր Լիգայի մի քանի ակումբներ, նրանք են՝ Կուբանը, Սատուրնը, Ամկարը, Շիննիկ, Սոկոլը և Տորպեդոն։ Սակայն Ժիրկովը այլ ակումբ վերցրեց։ 2003 թվականին ձմռանը մոսկվայի Սպարտակը հետաքրքրված էր նրանով, սակայն երբ ակումբից հեռացավ գլխավոր մարզիչ Օլեգ Ռոմանցևում ։ Մոսկվայի Սպարտակի կազմում ես կարողացա խաղալ 1 ստուգողական խաղ։ Հետո ակումբը մեկնեց արտասահմանում պատրաստվելու, իսկ ես չունեի արտասահման երթևեկելու անձնագիր։ Ինձ ուղակի չօգնեցին այն ստանալ արագ ձևով։ Նշանակում է, որ Սպարտակին պետք չեմ ։ Ավելի ուշ նրանով հետաքրքրվում էին Լոկոմոտիվը և Կիևի Արսենալը, բայց նրանք մերժվեցին ։ 2003 թվականի դեկտեմբերի միջնամասը հետաքրքիր էր. Ժիրկովը տեղափոխվեց ԲԿՄԱ ։
Ընկերակցության Գավաթ
ԲԿՄԱ-ի կազմում Ժիրկովը խաղաց Ընկերակցության Գավաթում, որը տևեց 2004 թվականի հունվարի 17-ից մինչև հունվարի 25-ը։ Յուրին ԲԿՄԱ-ի կազմում իր դեբյուտն նշեց Բելառուսական Գոմելի դեմ խաղում, իսկ խաղի 70-րդ րոպեին փոխարինվեց։ Խաղը ավարտվեց 2:2 հաշվով ։ Գավաթի երկրորդ խաղում, Ուզբեկական Պահտհակորայի դեմ խաղում Յուրին խաղաց 90 րոպե, իսկ բանակայինները հաղթեցին 2:1 հաշվով ։ Տեսակավորման փուլի վերջին խաղում՝ Տաջիկական ակումբ Ռեգառ ՏադԱԶ-ի դեմ խաղում Ժիրկովը կրկին 90 րոպե խաղաց, և խաղը ավարտվեց 2:1 հաշվով հօգուտ կարմրասպիտակավուններին ։ Առաջնության 1/4-րդ եզրափակրում բանակայինները 1:0 հաշվով պարտություն կրեցին Լիտվական Սկոնտո ակումբից ։ Առաջնությունից հետո ԲԿՄԱ-ի երիտասարդական թիմի մարզիչն՝ Յուրի Ադժեմը հայտարարեց, որ Ժիրկովին ունի լավ հնարավորություն հայտնվելու բանակայինների հիմնական թիմում ։
2004 թվականի Ռուսաստանի առաջնությունը և գավաթը
ԲԿՄԱ-ի կազմում պաշտոնական խաղում Ժիրկովն իր դեբյուտն նշել է 2004 թվականի մարտի 7-ին, Ռուսաստանի Սուպերգավաթում, Մոսկվայի Սպարտակի դեմ խաղում։ Այդ խաղում նա խաղադաշտ դուրս եկավ հիմնական թիմի կազմում ։ Խաղը ավարտվեց 1:3 հաշվով հօգուտ ԲԿՄԱ-ի։ Այդ խաղից հետո ԲԿՄԱ-ի գլխավոր մարզիչ Արթուր Ժորժեն հայտարարեց, որ Յուրին ապագյում շատ է պետք գալու նրանց ։
Առաջնությունում Ժիրկովն իր դեբյուտը նշեց Տորպեդո Մետալուրգի կազմում՝ 2004 թվականի մարտի 12-ին, Յուրին դուրս եկավ խաղադաշտ 63-րդ րոպեին, իսկ խաղն ավարտվեց 0:0 հաշվով ։ Բանակայինների կազմում Ժիրկովն իր առաջին գոլը խփել է ապրիլի 3-ին, Ռուսաստանի առաջնության 4-րդ տուրում՝ Սանկտ Պետերբուրգի Զենիթի դեմ խաղում։ Խաղի 70-րդ րոպեին Գուսեևը ակյունայինից փոխանցում կատարեց անհաջող, սակայն Զենիթի պաշտպանը գնդակը չկարողացավ նորմալ ընդունել և գնդակը հայտնվեց Ժիրկովը մոտ, ով տուգանային հրապարակից ուժգին հարված կատարեց և գոլ խփեց ։ Սպորտ Էկսպրես ամսագրի կարծիքով այդ գոլը տուրի լավագույն գոլն էր ։ Հաջորդ տուրում Ժիրկովը ԲԿՄԱ-ի կազմում իր գոլերի թիվը կրկնապատկեց։ Ապրիլի 7-ին, Ռոստովի դեմ խաղում նա խաղի հաշիվը բացեց։ Սեմակի հարվածից հետո նա հարվածեց բաց դարպասին, իսկ խաղը ավարտվեց 3:1 հաշվով հօգուտ ԲԿՄԱ-ի։ Այդ խաղում Ժիրկովը նաև Պրեմիերայում իր առաջին դեղին քարտը ստացավ ։ 10-րդ տուրում Յուրին բանակայիններին հաշվի մեջ առաջ մղեց, և իր երրորդ գոլը խփեց Մոսկվայի Սատուրն ակումբին ։ Հուլիսի 10-ին Պերմի Ամկարի դեմ խաղում Յուրին իր առաջին դուբլը ձևակերպեց և կատարեց գոլային փոխանցում։ Խաղի արդյունքում Ժիրկովը ճանաչվեց խաղի լավագույն ֆուտբոլիստа : Ռուսաստանի առաջնության 21-րդ տուրում, որը անցկացվում էր օգոստոսի 29-ին ԲԿՄԱ-ն խաղում էր Սատուրնի դեմ խաղում։ Խաղի ընթացքում խաղադաշտում տուրուդմբոց սկսվեց, որին մասնակցեցին երկրպագուները, պահեստային ֆուտբոլիստները և հատուկ նշանակության ջոկատը։ Դրանից հետո մրցավարը յուրաքանչյուր թիմից միանգամից 2 ֆուտբոլիստի հեռացրեց։ Բանակայինների թիմից հեռացվեցին Հուրի Ժիրկովը և Վասիլիյ Բերեզուցկիյը ։ Ժիրկովը որակազրկվեց 5 խաղով։ 2004 թվականի առաջնությունում Ժիրկովն իր վերջին գոլը խփեց հոկտեմբերի 25-ին Զենիթի դեմ խաղում ։ 2004 թվականի մրցաշրջանում Ժիրկովը ԲԿՄԱ-ի հետ առաջնությունում զբաղեցրեց 2-րդ հորիզոնականը ։ Չնայած նրան, որ ԲԿՄԱ-ի գլխավոր մարզիչը փոխարինվեց, Ժիրկովը իր տեղը չկորցերց հիմնական կազմում, և ճանաչվեց առաջնության 2-րդ լավագույն ֆուտբոլիստը ։ Նաև մտավ 2004 թվականի առաջնության խորհրդանշական թիմի մեջ ։
Ռուսաստանի Գավաթում Ժիրկովը իր դեբյուտն նշեց մարտի 23-ին, Ուրալանաի դեմ պատասխան խաղում։ Բանակայինների հաղթանակը օգնեց նրանց խաղալ Գավաթի հաջորդ տուրում ։ 1/4-րդ եզրափակչում ԲԿՄԱ-ն Սամարայի Կրիլյամ Սովետով ակումբին պարտվեց 2 խաղերում էլ և դուրս մնաց տուրնիրից ։ Ամբողջ 2003/04 գավաթում Ժիրկովը անցկացրեց 3 խաղ։
2004 թվականի Չեմպիոնների Լիգա
Յուրի Ժիրկովը Չեմպիոնների Լիգայում իր դեբյուտն նշել է հուլիսի 27-ին, երբ նախընտրական փուլի 2-րդ խաղում խաղում էին Բաքուի Նեֆտչի ակումբի դեմ։ Խաղը ավարտվեց 0:0 հաշվով ։ Նեֆտչիի դեմ արդեն տնային խաղում բանակայինները հաղթեցին 2:0 հաշվով։ Այդ խաղում մի քանի անգամ Ժիրկովը վտանգավոր գրոհներ է կազմակերպել, բայց գոլ խփել նրան այդպես էլ չհաջողվեց ։ 3-րդ խաղում ԲԿՄԱ-ն հանդիպեց Շոտլանդական ակումբ Ռեյնջերսի հետ։ Ռեյնջերսի դեմ 2 խաղում էլ նա ակումբի հիմնական կազմում է եղել։ Երկու խաղերի արդյունքում (3:2) բանակայինները անցան առաջնության խմբային փուլ ։ Ժիրկովը խմբային փուլի բոլոր խաղերում խաղացել է հիմանական կազմում։ ԲԿՄԱ-ն իր խմբում զբաղեցրեց 3-րդ հորիզոնականը և ակումբը հնարավորություն ստացավ մասնակցելու 2005 թվականի ՈւԵՖԱ-ի գավաթին։
Երիտասարդական հավաքական
2004 թվականի մարտի վերջին Ժիրկովը առաջին անգամ հրավիրվեց երիտասարդական հավաքական ։ Ապրիլի վերջին Յուրին հրավիրվեց երիտասարդական հավաքական խաղալու Նորվեգիայի երիտասարդական հավաքականի դեմ ։ Երիտասարդական հավաքականի կազմում Ժիրկովը սեպտեմբերի 4-ին իր դեբյուտն նշեց։ Նրանք խաղում էին Սլովակիայի երիտասարդական հավաքականի դեմ, իսկ նա խաղադաշտ մտավ հիմնական կազմում և հաղթեցին 4:0 հաշվով ։ Յուրի Ժիրկովը Եվրոպայի երիտասարդական առաջնության շրջանակներում խաղաց Լյուկսեմբուրգի երիտասարդական հավաքականի դեմ խաղում, որտեղ հաղթեցին 4:0, Պորտուգալացիները հետ, որտեղ պարտվեցին 2:0 հաշվով և Էստոնիայի երիտասարդական հավաքականի դեմ, որտեղ հաղթեցին 3:0 հաշվով և նրան հավաքականի կազմում հաջողվեց գոլ խփել ։ Ամբողջ 2004 մրցաշրջանում Յուրին հավաքականի կազմում խաղաց 7 ընկերական խաղ և խփեց 1 գոլ ։
2005 թվականի Ռուսաստանի գավաթը և առաջնությունը
2005 թվականի Ռուսաստանի առաջնությունում Յուրի Ժիրկովը իր առաջին խաղն անցկացրել է մարտի 13-ին Գրոզնիայի Թերեկի դեմ խաղում, իսկ խաղն ավարտվեց 3:0 հաշվով հօգուտ կարմրակապտավունների ։ Ժիրկովը առաջին գոլը կարողացավ խփել հունիսի 22-ին Յարոսլավի Շիրիկի դեմ խաղում։ Էլվեր Ռահիմիչի փոխանցումից հետո Յուրին հարվածեց դարպասի ներքևի անկյունը ։ Հուլիսի 2-ին Մոսկվայի Դինամոյի դեմ խաղում Յուրին վնասեց մկանը, և վնասվածքից վերականգնվելու համար նրանից պահանջվեց 3 շաբաթ։ Ամբողջ 2005 մրցաշրջանում Յուրին առաջնությունում անցկացրեց 20 խաղ և խփեց 2 գոլ (երկրորդը խփել է հոկտեմբերի 30-ին Ռոստովիդեմ խաղում) ։ Տուրնիրի արդյունքում Յուրին ԲԿՄԱ-ի հետ դարձավ պետության առաջնության հաղթող ։ Մրցաշրջանի արդյունքում Յուրին մտավ առաջնության 33 լավագույն խաղացողների ցանկի մեջ 1-ին հորիզոնականով ։
2005/06 մրցաշրջանում Ռուսաստանի գավաթի առաջին խաղում՝ Տորպեդոյի դեմ, որը անցկացվեց հուլիսի 6-ին Ժիրկովը բաց թողեց։ Խաղը ավարտվեց 2:1 հօգուտ մոսկովներին ։ Պատասխան խաղում նա խաղաց հիմնական կազմում, բայց առաջին խաղակեսից հետո փոխարինվեց։ Խաղը ավարտվեց 1:1 հաշվով ։
Հավաքականում
'''Պաշտոնական խաղերի արդյունքում. 67 խաղ/ 1 գոլ; 35 հաղթանակ, 16 ոչ ոքի, 16 պարտություն .'''
Աստերոիդների ցանկ (120801-120900)
Աստերոիդների ցանկ (120701-120800) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (120901-121000)
Յուրի Ժիրկով
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուս ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:1983 ծնունդներ Կատեգորիա:Օգոստոսի 20 ծնունդներ Կատեգորիա:2018 թվականի ֆուտբոլի աշխարհի առաջնության մասնակիցներ Կատեգորիա:ՈՒԵՖԱ Եվրո 2016-ի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Բարեկամության շքանշանի ասպետներ (Ռուսաստան) Կատեգորիա:Պրեմիեր Լիգայի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիայի լեգեոներ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Անգլիական ֆուտբոլի լիգայի խաղացողներ Կատեգորիա:Ռուսաստանի Պրեմիեր Լիգայի խաղացողներ
Միասթենիա գրավիս
Միասթենիա գրավիս (ՄԳ, մկանաթուլություն), երկարատև ընթացքի նեյրոմկանային հիվանդություն, որը հանգեցնում է տարբեր աստիճանի ծանրության կմախքային մկանների թուլության։ Ամենահաճախը ախտահարվում են դեմքի, աչքերի և կլմանը մասնակցող մկանները ։ Դա կարող է հանգեցնել երկտեսության, կոպերի իջեցման (պտոզ), խոսքի և քայլքի դժվարացման ։ Սկիզբը կարող է լինել հանկարծակի ։ Հիվանդները հաճախ ունենում են ուրցագեղձի մեծացում կամ նրանց մոտ զարգանում է թիմոմա ։
Միասթենիան աուտոիմուն հիվանդություն է, որը զարգանում է հակամարմիններով նյարդամկանային սինապսի հատվածում նիկոտինային ացետիլխոլինային ընկալիչների շրջափակման կամ քայքայման հետևանքով Դա կանխում է նյարդային ազդակների փոխանցումը մկաններին ։ Հազվադեպ ժառանգական գենետիկ դեֆեկտը նյարդամկանային սինապսի հատվածում հանգեցնում է նմանատիպ խնդիրների և հայտնի է որպես բնածին միասթենիա  ։ Միասթենիայով մայրերից ծնված երեխաները կարող են ունենալ հիվանդության նշանները իրենց կյանքի առաջին մի քանի ամիսը, ինչը հայտնի է որպես նեոնատալ միասթենիա ։ Ախտորոշումը հաստատվում է արյան անալիզում յուրահատուկ հակամարմինների հայտնաբերմամբ էդրոֆոնիում թեստով կամ նյարդային փոխանցման ուսումնասիրմամբ ։
Միասթենիան հիմնականում բուժվում է ացետիլխոլինէսթերազայի ինհիբիտորներով, ինչպիսիք են նեոստիգմինը և պիրիդոստիգմինը ։ Իմունաճնշիչները, ինչպիսիք են պրեդնիզոնը կամ ազաթիոպրինը, նույնպես կարող են օգտագործվել ։ Ուրցագեղձի վիրաբուժական հեռացումը որոշ դեպքերում կարող է թեթևացնել ախտանիշները ։ Պլազմաֆերեզը և ներերակային իմունոգլոբուլինների բարձր դոզաները կարող են օգտագործվել հիվանդության հանկարծակի բռնկման դեպքերում ։ Երբ զարգանում է շնչառական մկանների զգալի թուլություն կարող է կիրառվել արհեստական շնչառություն ։
Միասթենիանիայի հանդիպման հաճախականությունը 50-200։1000000 է ։ Այն ամեն տարի ախտորոշվում է 3-30։1000000 հաճախականությամբ ։ Ախտորոշումը դառնում է ավելի տարածված կապված տեղեկացվածության բարձրացման հետ ։ Այն առավել հաճախ հանդիպում է կանանց մոտ մինչև 40 տարեկանը և տղամարդկանց մոտ 60 տարեկանից հետո ։ Այն հազվադեպ է հանդիպում երեխաների մոտ ։ Բուժման դեպքում հիվանդների մեծ մասը վարում է հարաբերականորեն նորմալ ապրելակերպ և ունենում է կյանքի նորմալ տևողություն ։ Myasthenia բառը ունի հունարեն ծագում mys "մկան" և asthenia "թուլություն" և լատիներենով gravis "լուրջ" ։
Ախտանշաններ
Միասթենիայի առաջնային, հիմնական ախտանիշը բնորոշ մկանների անցավ թուլությունն է առանց հոգնածության ։ Մկանային թուլությունը ֆիզիկական ակտիվության ժամանակ աստիճանաբար ավելանում է և պակասում հանգստից հետո։ Որպես օրենք թուլությունն ու հոգնածությունը առավել արտահայտվում են օրվա վերջում ։ Միասթենիան հիմանականում սկսվում է ակնաշարժ մկանների թուլությամբ, հետագայում այն կարող է անցնել ավելի ծանր, տարածված ձևի, որին բնորոշ է վերջույթների կամ կենսական ֆունկցիա կատարող մկանների թուլությունը ։
Աչքեր
Հիվանդների մոտավոր երկու երրորդի մոտ միասթենիայի առաջին նշանը կապված է ակնաշարժ մկանների հետ Դա կարող է լինել կոպերի իջեցումը (պտոզ՝ կապված կոպը բարձրացնող վերին մկանի ախտահարման հետ) ։ և երկտեսությունը (դիպլոպիա կապված արտակնային մկանների թուլության հետ) ։ Ակնային ախտանիշները սովորաբար ուժեղանում են հեռուստացույց դիտելիս, կարդալիս, կամ մեքենա վարելիս մասնավորապես ուժեղ լուսավորման պայմաններում ։ Հետևապես որոշ հիվանդներ նախընտրում են արևապաշտպան ակնոցներ կրել ։ "Ակնային միասթենիա" տերմինով բնորոշվում է միասթենիայի այն ենթատեսակը, որի ժամանակ մկանային թուլությունը սահմանափակված է արտակնային մկաններով, կոպը բարձրացնող վերին և աչքի շրջանաձև մկաններով ։ Որպես օրենք այս ենթատեսակից հետո զարգանում է տարածուն ձևը, սովորաբար մի քանի տարի հետո ։
Սնուցում
Կլման ակտին մասնակցող մկանների ընդգրկումը պրոցեսի մեջ կարող է հանգեցնել կլման դժվարեցման (դիսֆագիա)։ Սա նշանակում է որ կուլ տալու փորձից հետո որոշ քանակի սնունդ կարող է մնալ բերանի խոռոչում, կամ սննդի և հեղուկների հետհոսք կարող է լինել դեպի քթի խոռոչ այնուհետև իջեցում դեպի կոկորդ (վելոֆարինգեալ անբավարարություն) ։ Ծնոտը շարժող մկանների (ծամիչ մկանների) թուլությունը կարող է հանգեցնել ծամելու հետ կապված խնդիրների։ Միասթենիայով հիվանդները ավելի շուտ հոգնում են կոշտ սնունդ ծամելուց ։ Կլման, ծամելու և խոսքի դժվարեցումը հանդիսանում է առաջին նշանը հիվանդների մեկ վեցերորդի մոտ ։
Խոսք
Խոսքին մասնակցող մկանների ներառումը պրոցեսի մեջ հանգեցնում է խոսքի խանգարման (դիզարթրիա) և հիպոֆոնիայի Խոսքը կարող է լինել դանդաղ և անհասկանալի ,։ կամ կարող է ունենալ ռնգային երանգ ։ Որոշ դեպքերում անհրաժեշտ է հրաժարվել երգելուց ։
Գլուխ և պարանոց
Դիմային և ծամիչ մկանների ախտահարման հետևանքով առաջացած դիմային թուլությունը կարող է դրսևորվել բերանը փակ պահելու անկարողությամբ (կախված ծնոտի ախտանիշ)։ Կոպերի իջեցման հետևանքով հիվանդները տխուր կամ քնկոտ տեսք են ունենում ։ Կարող է առաջանալ խնդիրներ գլուխը ուղղաձիգ պահելու ժամանակ։
Այլ
Կարող է լինել նաև վերջույթների և շնչառական մկանների (հևոց) թուլություն, հազվադեպ սրանց ախտահարումը հանդիսանում է հիվանդության առաջին նշանը ։ Միասթենիկ կրիզի ժամանակ շնչառական մկանների պարալիզը առաջ է բերում արհեստական վենտիլյացիա միացնելու կարիք կենսական ցուցումներով ։ Կրիզը կարող է հրահրվել տարբեր կենսաբանական սթրեսորներով ինչպիսիքն են ինֆեկցիաները, ջերմությունը, դեղերի կողմնակի էֆեկտները ։
Ախտաֆիզիոլոգիա
Ուրցագեղձը մտնում է իմուն համակարգի մեջ։ Միասթենիայով հիվանդների թիմուսը մեծ է և ոչ նորմալ։ Երբեմն այստեղ հանդիպում են իմուն բջիջների կուտակումներ, ինչը վկայում է լիմֆոիդ հիպերպլազիայի մասին ։
Հղիության ժամանակ
Հայտնի է, որ միասթենիայով կանայք, դեպքերի մեկ երրորդում, հղիության ընթացքում ունենում են սրացումներ և հիմնականում առաջին եռամսյակում ։ Ախտանիշները թուլանում են հղիության երկրորդ և երրորդ եռամսյակներում։ Որոշ հղիների մոտ դիտվում է ամբողջական ախտադադար ։ Իմունաճնշիչ թերապիան պետք է անցկացվի ամբողջ հղիության ընթացքում, քանի որ դա քչացնում է նեոնատալ մկանային թուլության հավանականությունը և կառավարում է հղիի միասթենիայի ընթացքը ։
Միասթենիայով հիվանդ մայրերից ծնված երեխաների մոտ 10-20%֊ի մոտ զարգանում է տրանզիտոր նեոնատալ միասթենիա։ Դա հաճախ դրսևորվում է կերակրման և շնչառական դժվարացումներով, որը զարգանում է ծննդի 12 ժամից մինչև մի քանի օրվա ընթացքում Տրանզիտոր նեոնատալ միասթենիայով նորածինները արդյունավետ բուժվում են ացետիլխոլինէսթերազայի ինհիբիտորներով։ Այս վիճակը անցնում է 3 շաբաթվա ընթացքում հակամարմինների նոսրացման հետևանքով և հիմնականում բարդություններ չեն առաջանում ։ Շատ հազվադեպ պտուղը ծնվում է բնածին արթրոգրիպոզով (մկանային խանգարում, որը հանգեցնում է ծնվելիս բազմաթիվ հոդային կոնտրակտուրաների առաջացման)։ Սա հետևանք է մայրական հակամարմիններով պտղի ացետիլխոլինային ընկալիչների քայքայման։ Որոշ դեպքերում հղին լինում է ասիմպտոմատիկ ։
Ախտորոշում
Միասթենիայի ախտորոշումը կարող է դժվարություն ներկայացնել, ախտանիշների թույլ արտահայտվածության պատճառով։ Վերջիններս դժվար է տարբերակել թե՛ նորմայի տարատեսակներից, թե՛ այլ նյարդաբանական հիվանդությունների ախտանիշներից ։
Երեխաների մոտ առանձնացնում են միասթենիայի ախտանիշների երեք տեսակ․
Բնածին միասթենիայի դեպքում մկանային թուլությունը և հոգնածությունը համանման են ձեռքբերովի միասթենիային ։ Նշանները բնածին միասթենիայի դեպքում սովորաբար առկա են լինում կյանքի առաջին տարիներից, չնայած դրանք կարող են չախտորոշված մնալ մինչև չափահաս դառնալը ։
Դասակարգում
Միասթենիան և նրա ծանրության աստիճանը որոշվում են նյարդաբանական ստատուս ստուգելու ճանապարհով։ Դա ստուգվում է հաշվի առնելով միասթենիայի ամերիկյան կազմակերպության կլինիկական դասակարգման սանդղակը, ըստ որի․
Ֆիզիկալ հետազոտություն
Ֆիզիկալ հետազոտության ժամանակ հիվանդին խնդրում են իրականացնել կրկնվող շարժումներ։ Օրինակ բժիշկը կարող է խնդրել նայել ֆիքսված կետի 30 վայրկյանների ընթացքում և փորձել թուլացնել ճակատի մկանները։ Պտոզը կոմպենսացնելու համար հիվանդները լարում են ճակատի մկանները ։ Հետազոտողը կարող է ստուգել նաև «վարագույրի ախտանիշը», որի ժամանակ մի աչքը բաց են պահում, և եթե առկա է միասթենիա մյուս աչքը փակվում է ։
Արյան անալիզ
Ախտորոշման կասկածելի դեպքերում իրականացնում է շճաբանական անալիզ․
Էլեկտրոհետազոտություն
Միասթենիայով հիվանդների մկանները արագ հոգնում են, ինչը ախտորոշվում է կրկնվող նյարդային խթանման թեստի միջոցով։ Մոնոֆիլամենտ էլեկտրոմիոգրաֆիայի մեջ, որը համարվում է միասթենիայի ամենազգայուն (չնայած ոչ ամենայուրահատուկ) հետազոտությունը, բարակ ասեղային էլեկտրոդը տեղադրվում է որոշակի մկանների տարբեր մասերում, որպեսզի գրանցի մկանի մի քանի տարբեր մանրաթելերի գործողության պոտենցիալը։ Նույն մկանի երկու տարբեր մկանաթելեր են ընտրվում եւ չափվում են կրկնակի դրդման ժամանակ պատասխանի արագությունը։ Անոմալ գործողության պոտենցիալների հաճախականության եւ համամասնության չափումը, այսպես կոչված «թրթռում» եւ «արգելափակում», ունեն ախտորոշիչ նշանակություն։ Թրթռումը վերաբերում է նույն մկանի հարակից մկանաթելերի գործողության պոտենցիալների միջեւ ժամանակային միջակայքի անոմալ փոփոխություններին։ Արգելափակումը վերաբերում է նյարդային ազդակների անկարողությանը, միևնույն մկանի հարակից մկանաթելերում առաջացնելու գործողության պոտենցիալ ։
Սառույցի փորձ
Սառույցի կիրառումը 2-5 րոպեների ընթացքում օգնում է ախտորոշել միասթենիա 98.3% սպեցեֆիկությամբ և 76.9% զգայունությամբ։ Փորձի հիմքում ընկած է ացետիլխոլինէսթերազայի ավելի ուժեղ ինհիբիցիան ցածր ջերմաստիճանում։ Պտոզի առկայության դեպքում կոպերի վրա դնում են սառույց և փորձը համարվում է դրական երբ սառույցը հեռացնելուց հետո կոպը բարձրանում է մոտ 2մմ֊ով ։
Էդրոֆոնիումի փորձ
Այս փորձի ժամանակ իրականացվում է էդրոֆոնիումի քլորիդի կամ նեոստիգմինի ներերակային ներարկում, որոնք արգելակում են ացետիլխոլինի քայքայումը խոլինեստերազով (ացետիլթոլինէսթերազայի ինհիբիտորներ) ։ Այս փորձը այլևս չի կատարվում, քանի որ դրա օգտագործումը կարող է հանգեցնել կյանքին սպառնացող բրադիկարդիայի (հազվասրտություն) առաջացմանը, որը պահանջում է անհապաղ բուժօգնության կիրառում ։ Էդրոֆոնիումի արտադրությունը դադարեցվել է 2008 թվականին ։