cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ժողովածու (2459)
Բովանդակություն
P Արտագրել առանձին կետերով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Լեոն (Մեքսիկա)
Լեոն դե լոս Ալդամա կամ պարզապես Լեոն, քաղաք Մեքսիկայի Գուանախուատո նահանգում։ Մեքսիկայի քաղաքներից այն աչքի է ընկնում նորաձև կոշիկների, գոտիների, բաճկոնների և այլ կաշվե իրերի արտադրությամբ։ Դրանք վաճառվում են ինչպես Մեքսիկայի, այնպես էլ միջազգային շուկաներում։
Ըստ 2015 թվականի մարդահամարի տվյալների, Լեոն համայնքի բնակչության թվաքանակը եղել է 1,578,626, և այդ ցուցանիշով այն զբաղեցրել է չորրորդ տեղը Մեքսիկայում ։ Չնայած Լեոնը հեռու է Մեքսիկայի մայրաքաղաք Մեխիկոյից, սակայն գրեթե ոչնչով չի զիջում նրան։ Այստեղ կան սոցիալական, առևտրային և կառավարման ծառայություններ։
Լեոնը մեկն է Մեքսիկայի կարևորագույն հյուրանոցային քաղաքներից։ Քաղաքում կան մի շարք բարձրաճաշակ հյուրանոցներ, որոնք էլ ավելի գրավիչ են դարձնում քաղաքը զբոսաշրջության համար։ Այս քաղաքում կան բոլոր հնարավորությունները ազատ ժամանցի, արվեստով զբաղվելու և հանգստի համար ։ Նա նաև մեկն է Մեքսիկայի՝ բնապահպանական տեսակետից բարեկամական միջավայր ապահովող քաղաքներից։ Այստեղ կան մեծ թվով հեծանվուղիներ ու հեծանվորդներ, լուրջ ուշադրություն է դարձվում օգտագործված ջրերի մաքրման ու վերստին օգտագործման, ինչպես նաև կենսագազի լայնորեն կիրառման աշխատանքներին ։
Քույր քաղաքներ
Լեոնը բարեկամական սերտ կապեր է հաստատել հետևյալ քաղաքների հետ.
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մեքսիկայի քաղաքներ Կատեգորիա:1576 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Իվան Մոլոտկով
Իվան Մոլոտկով (Ива́н Никола́евич Молотко́в, ), ռուս դիվանագետ։
Կենսագրություն
1989 թվականին ավարտել է ԽՍՀՄ արտաքին գործերի նախարարության Մոսկվայի Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետը։
1989 թվականից զբաղվում է դիվանագիտական գործունեությամբ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Դիվանագետներ այբբենական կարգով Կատեգորիա:Խորհրդային դիվանագետներ Կատեգորիա:Ռուս դիվանագետներ Կատեգորիա:Մոսկվայի պետական համալսարանի իրավաբանական ֆակուլտետի շրջանավարտներ
Կաուսե
Կաուսե (Kause), գյուղ Էստոնիայի Լյաենեմաա նահանգի Հանիլա շրջանում։
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 26 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Լյաենեմաա նահանգի Հանիլա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Այոս Վասիլիոս
Այոս Վասիլիոս (Άγιος Βασίλειος, Türkeli), գյուղ Կիպրոսի Հանրապետության Նիկոսիայի շրջանում։ Գյուղը դե ֆակտո գտնվում է Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետություն կոչվող պետության կազմում։ Գյուղը սկսած 1974 թվականից բնակեցված է հիմնականում թուրք կիպրացիներով, որոնց թիվը գյուղում չի անցնում 160-ից։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Նիկոսիայի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Կիպրոսի գյուղեր Կատեգորիա:ՀԿԹՀ գյուղեր
Խոլմ (գյուղ, Դիվասովսկոե գյուղական բնակավայր)
Խոլմ (Холм), գյուղ Ռուսաստանի, Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Սմոլենսկի շրջանի բնակավայրեր
Դավիթ Հակոբյան (ֆուտբոլիստ)
Դավիթ Հակոբյան, հայ ֆուտբոլիստ, որը խաղում է որպես կիսապաշտպան և Հայաստանի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի խաղացող է։
Կարիերա
Հակոբյանը իր միջազգային նորամուտը Հայաստանի հավաքականի կազմում կատարել է 2016 թվականի հունիսի 1-ին, 73-րդ րոպեին դուրս գալով Տիգրան Բարսեղյանին փոխարինելու, Սալվադորի ֆուտբոլի ազգային հավաքականի դեմ ընկերական խաղում, որը ավարտվել է 4։ 0 հաղթանակով։ Նա իր առաջին մրցութային ելույթը ունեցել է 2016 թվականի հոկտեմբերի 11-ին, երբ խաղադաշտ է դուրս եկել Մարկոս Պիզզելլիին փոխարինելու ՖԻՖԱ Աշխարհի 2018 առաջնության որակավորման փուլի Լեհաստանի դեմ անցկացվող խաղում, որն ավարտվել է 1։ 2 պարտությամբ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հայ ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Հայաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի կիսապաշտպաններ Կատեգորիա:Ֆուտբոլիստներ
Բժշկական դիմակ
Բժշկական դիմակ, միանգամյա օգտագործման բժշկական պարագա, որը նվազագույնի է հասցնում օդակաթիլային եղանակով փոխանցվող վիրուսների տարածման ռիսկը, դեմքի համար նախատեսված բերանն ու քիթը ծածկող դիմակ կապիչ։
Պատմություն
Բժշկական դիմակի նախատիպ կարելի է համարել ժանտախտի բժշկի կտուցաձև կաշվե դիմակը, որը հայտնվել է Եվրոպայում՝ 19-րդ դարի կեսերին՝ ժանտախտի համաճարակի ժամանակ։ Կտուցի մեջ են լցրել հոտավետ աղեր, բուժիչ խոտաբույսեր և սխտոր, որպեսզի բժիշկը պաշտպանվի քայքայվող մարմնի սրտխառնոց առաջացնող հոտից, դիմակի ներսում  հակաբակտերիալ միջավայր լինի, իսկ աչքերը ծածկել են ապակիով։
19-րդ դարասկզբին որպես դիմակ օգտագործել են խցանով բրդից կապիչներ։
20-րդ դարասկզբին հայտնվել են բամբակյա ֆիլտրով դիմակներ, երբ միկրոմարմինների տարածման Պաստերի փորձի հիման վրա Շրյոդերի կողմից  ապացուցվեց դրանց արդյունավետությունը։ Դիմակները լայն տարածում են գտել 20-րդ դարի սկզբում՝ մահաբեր համաճարակ իսպանական գրիպի ժամանակ։ 1920-ական թվականներին բժշկական հաստատությունների աշխատակիցների համար թանզիֆե դիմակների կիրառումը դարձել է պարտադիր ։
Դասակարգում
Ոչ կտորից պատրաստված դիմակները դասակարգվում են ըստ նշանակության․ երկու տեսակի՝ պրոցեդուրային կամ ամենօրյա և մասնագիտական (վիրաբուժական) ։ Պրոցեդուրային դիմակները սովորական միանգամյա օգտագործման բժշկական դիմակներն են, բաղկացած են եռաշերտ ոչ կտորե նյութերից, մեջտեղում գտնվում է ֆիլտրող շերտը։ Ըստ չափսերի՝ լինում են մեծ՝( 175×95 մմ) և մանկական (140×80 մմ)։ Մասնագիտականը քառաշերտ վիրահատական դիմակն է, որն ունի նաև հակահեղուկային շերտ, որը վիրահատությունների ժամանակ դեմքի մաշկը պաշտպանում է կենսաբանական հեղուկների թափանցումից։ Վիրահատական դիմակները կարող են լինել էկրանով և առանց էկրանի ։
Լինում են նաև ախտահանված և չախտահանված բժշկական դիմակներ։ Չախտահանված դիմակներն օգտագործվում են ամենօրյա կենցաղում, ախտահանվածները՝ «մաքուր միջավայրում»՝ վիրահատարան, հետազոտական լաբորատորիաներ և այլն։
Դիմակը կրելու ժամանակահատված
Դիմակը կրելու ժամանակահատվածը տատանվում է 1-ից 2 ժամ՝ կախված արտաքին պայմաններից։ Համաճարակների ժամանակ կամ բժշկական հաստատություններում խորհուրդ է տրվում դիմակն օգտագործել ոչ ավել, քան 2 ժամ։ Եթե դիմակը կիրառվում է տեխնոգեն գործոնների համար, օրինակ սմոգի ժամանակ, ապա կարելի է կրել մինչև 6 ժամ։
Արդյունավետություն
Հասարակական վայրերում և բժշկական հաստատություններում բժշկական դիմակները մի շարք կլինիկական փորձարկումների  են ենթարկվել։ Հասարակական վայրերում 10-ից 8-ի դեպքում դիմակները կիրառվել են առողջ մարդկանց շնչառական օրգանները վիրուսներից պաշտպանելու համար, որոնք փոխանցվում են օդակաթիլային եղանակով։ Արդյունքում պարզվել է, որ բժշկական դիմակները վաղ կիրառության դեպքում կարող են խոչընդոտել հասարակական վայրերում վարակվելուց ։
Համաճարակային հետազոտությունների արդյունքները, որոնք անցկացվել են բուժաշխատակիցների հետ, ցույց են տվել, որ էական տարբերություն չի եղել շնչադիմակների և սովորական բժշկական դիմակների կրման դեպքում   ։
Բայց Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը խորհուրդ է տալիս կիրառել բժշկական դիմակներ՝ գրիպների դեմ պայքարելու նպատակով, իսկ օրինակ տուբերկուլյոզի ժամանակ խորհուրդ են տալիս կիրառել շնչադիմակներ ։ Ընդհանուր պաշտպանության արդյունավետության համար կարևոր է նաև անձնական հիգիենայի կանոնների պահպանությունը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դիմակներ Կատեգորիա:Բժշկական սարքավորումներ Կատեգորիա:Բժշկական խորհրդանիշներ
Բախտավոր (անձնանուն)
Բախտավոր, հայկական արական անուն։ Առաջացել է հայերեն բախտավոր բառից, որն իրանական ծագում ունի։ Գործածվել է 12-րդ դարում։ Իրանում գործածվում է Baxtāver անունը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայկական արական անձնանուններ
Սոլովյի (այլ կիրառումներ)
Սոլովյի, կարող է վերաբերել՝
Ռուչեյ (գյուղ, Ուստ-Կուտսկի շրջան)
Ռուչեյ (Ручей), գյուղ Ռուսաստանի Իրկուտսկի մարզի Ուստ-Կուտսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2010 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1331 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:1699 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Իրկուտսկի մարզի Ուստ-Կուտսկի շրջանի բնակավայրեր
Վասակակերտի դամբարանադաշտ
Վասակակերտի դամբարանադաշտ, բրոնզեդարին ժամանակաշրջանի հնավայր-դամբարանադաշտ Մեծ Հայքի Սյունիք նահանգի Ճահուկ գավառի Վասակակերտ գյուղից 700-750 մետր հյուսիս, որն այժմ գտնվում է Ադրբեջանական Հանրապետության Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության Բաբեկի շրջանում ։
1980-ականների դրությամբ դամբարանաթմբերի վրա դրված մեծ ու փոքր քարերի մի մասը տեղահան էին արված։ Տարածքում կատարվել է մասնակի պեղումներ, իսկ մի մասն էլ հարթեցվել է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բաբեկի շրջան
Աստերոիդների ցանկ (196501-196600)
Աստերոիդների ցանկ (196401-196500) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (196601-196700)
Աստերոիդների ցանկ (16101-16200)
Աստերոիդների ցանկ (16001-16100) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (16201-16300)
Սասովկա (գյուղ, Կոմպանեևսկի շրջան)
Սասովկա (Сасівка), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Կոմպանեևսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Սասովկա գյուղում բնակվում էր 642 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Կոմպանեևսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Սևիկ (Ալաշկերտի գավառ)
Սևիկ, գյուղ Արևմտյան Հայաստանում, Էրզրումի վիլայեթի Ալաշկերտի գավառակում ։ Գտնվում էր Արածանիի աջ կողմի Բագրևանդ վտակի վերնագավառում, Ալաշկերտ քաղաքից 22 կմ հարավ-արևմուտք։
Four (ալբոմ, One Direction)
Four, անգլո-իռլանդական One Direction խմբի չորրորդ ալբոմը, որը թողարկվել է 2014 թվականի նոյեմբերի 17-ին։
Ալբոմ
2014 թվականի ապրիլի 27-ին սկսվեց չորրորդ ալբոմի ստեղծման աշխատանքները ։ Ալբոմի անունը և նրա շապիկը հրապարակվել է խմբի պաշտոնական կայքում 2014 թվականի սեպտեմբերի 8-ին։ Կար նաև սահմանափակ ժամանակ, որի ընթացքում հնարավոր էր անվճար բեռնել «Fireproof» երգը, որը տեղ էր գտել ալբոմում ։
Սևիկ (Ալաշկերտի գավառ)
Բնակչություն
XX դարի սկզբին ուներ 18 տուն քուրդ բնակիչ ։
Four (ալբոմ, One Direction)
Ստեղծագործությունների ցանկ
հիմնական հրապարակումներ 01. «Steal My Girl» 02. «Ready to Run» 03. «Where Do Broken Hearts Go» 04. «18» 05. «Girl Almighty» 06. «Fool's Gold» 07. «Night Changes» 08. «No Control» 09. «Fireproof» 10. «Spaces» 11. «Stockholm Syndrome» 12. «Clouds»
Կաուսի
Կաուսի (Kausi), գյուղ Էստոնիայի Ռապլամաա նահանգի Վիգալա շրջանում։
Four (ալբոմ, One Direction)
Ստեղծագործությունների ցանկ
դելյուքս-հրապարակումներ 13. «Change Your Ticket» 14. «Illusion» 15. «Once in a Lifetime» 16. «Act My Age»
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:2014 ալբոմներ Կատեգորիա:Անգլալեզու ալբոմներ
Կաուսի
2011 թվականի տվյալներով գյուղում բնակվում էր 28 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Էստոնիայի Ռապլամաա նահանգի Վիգալա շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Էստոնիայի գյուղեր
Խոլմ (գյուղ, Ելնինսկի շրջան)
Խոլմ (Холм), գյուղ Ռուսաստանի, Սմոլենսկի մարզի Ելնինսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 1 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Ելնինսկի շրջանի բնակավայրեր
Ռուչեյկի (գյուղ, Վյազեմսկի շրջան)
Բնակչությունը 2007 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 7 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Սմոլենսկի մարզի Վյազեմսկի շրջանի բնակավայրեր
(5527) 1991 UQ3
(5527) , աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1991 թվականի հոկտեմբերի 31-ին Սեյձի Ուեդայի և Հիրոսի Կանեդայի կողմից Կուշիրոյում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,22925 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 1,9433 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,5152 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1215,73 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,296119 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 3,69° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1991 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Սեյձի Ուեդայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Հիրոսի Կանեդայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Կաբու Բրանկու
Կաբու Բրանկու (Cabo Branco), հրվանդան Բրազիլիայում։ Հարավային Ամերիկա մայրցամաքի ամենաարևելյան կետն են (արևելյան երկայնության 34օ46’ և հարավային լայնության 7օ09’)։
Անվանում
Անվանումը պորտուգալերեն բառացի նշանակում է «սպիտակ հրվանդան» (cabo՝ «հրվանդան», branco՝ «սպիտակ») ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Բրազիլիայի հրվանդաններ Կատեգորիա:Հրվանդաններ այբբենական կարգով
Ֆո (ապուր)
Ապուրի լապշան սովորաբար պատրաստվում են բրնձի ալյուրից։ Ճաշատեսակը զարդարված է ասիական տարատեսակ ուտեստներով՝ ռեհանով, դաղձով, լայմի և մունգի ծիլերով։
Ճաշատեսակը ասոցացվում է Հանոյի հետ, որտեղ 1920-ականներին բացվել է առաջին pho ռեստորանը։
Պատմություն
Ֆոն հայտնվել է 20-րդ դարի սկզբում, Վիետնամի հյուսիսային մասում ։ Հավանաբար, ֆոն հայտնվել է Հանոյի հարավ-արևմուտքում՝ Նամ Դինում, և նրա ստեղծման վրա ազդել է ֆրանսիական գաղութային կառավարությունը (նրանց առաջ կովերը համարվում էին աշխատող կենդանիներ, և նրանք սննդի համար չէին օգտագործվում) ։ Սկզբում ֆոն վաճառվում էր տուփերով, իսկ 1920-ականներին Հանոյում բացվեց առաջին ռեստորանը, որը կենտրոնացած էր ֆոյի վրա ։
Ֆոյի ծագումը համարվում էր հատուկ սեմինարի առարկա, որը անցկացվել էր 2003 թվականին Հանոյում ։ Տեսություններից մեկն այն է, որ «ֆո»-ն գալիս է ֆրանսիական «կրակ» ֆր․ feu, և այս տեսության լրացուցիչ հաստատումն այն փաստն է, որ տապակած սոխը ավելացվում է արգանակին համի և գույնի համար, ինչպես ֆրանսիական պոտոֆեու ուտեստում։ Ուրիշ ասիական լապշայով սուպերում տրված մեթոդիկան չի օգտագործվում ։ Գոյություն ունի նաև պնդում, որ ֆոն առաջացել է չինարեն ֆեն բառից (ավ․ չին․ 粉, փինյին fěn)։ Բացի դրանից, բրնձի արիշտան, աստղային անիսոնը և դարչինը չինական խոհանոցի հայտնի բաղադրիչներ են ։
Որոշ գիտնականներ կարծում են, որ ֆոն առաջացել է կանտոնական շահե ֆեն լապշայով ուտեստից, ավ․ չին․ 沙河粉, որը նաև անվանում են ֆան, վիետ. phấn; կամ էլ հո, վիետ. hà, որը կարող է վերածվել «phở» ։ Երկու բառերն էլ (ֆո և ֆան) օգտագործվում են նույն տեսակի լապշայի համար, որոնք տարածված են Վիետնամում և Գուանդունում, ինչը կարող է նշանակել, որ այսպիսի լապշան Վիետնամ է բերվել հարավային Չինաստանի ներգաղթյալների կողմից։ Ուրիշ բացատրություն կարող է լինել, որ հին ժամանակներում Յուե ժողովուրդները (նայել Բայուե, Յուե (թագավորություն)) բնակվում էին ժամանակակից հյուսիսային Վիետնամի և հարավային Չինաստանի տարածքներում։ Ավելին, ժամանակակից վիետնամցիները համարվում են Յուեի հին ժողովուրդների ուղիղ ժառանգներ, իսկ Գուանդուն նահանգի մեկ այլ անուն՝ 粵 / 粤 (Յու) գալիս է «հարյուր Յուե» (百越) հավաքական անունից։ Այսինքն և՛ վիետնամական, և՛ չինական ուտեստի տարբերակները ծագում են նույն Յուե թագավորությունից, որը միավորում է ներկա Վիետնամը և ներկա հարավային Չինաստանը։ Այս լապշան նույն ձևով են պատրաստում երկու վայրերում՝ համեմված ձկան սոուսով, զարդարված լոբի բողբոջներով, կոլոլակներով և տավարի մսի կտորներով։ Սակայն, ֆոն պատրաստվում է նաև անանուխով, գնձով, ռեհանով, լայմի, կարմիր պղպեղի կտորներով և տավարի հում մսի կտորներով, որը հատկապես բնորոշ է Սայգոնի շրջանի ֆոյին։ Բացի այդ, ֆոյի արգանակը պատրաստվում է կովի ոսկորներից և թարմ սոխից, իսկ ֆանի արգանակը պատրաստվում է ծովային թրթուրից և այլ ծովամթերքներից։ Վիետնամի որոշ շրջաններում ֆոն քաղցր է, դրան ավելացված է շողոքորթ շաքարավազ, իսկ Չինաստանում այդպիսի ուտեստ չկա։
Բացի դրանից, երկրի հարավում ֆոյում կարելի է ավելացնել մսի այլ տեսակներ, արգանակը պատրաստել այլ կերպ, իսկ պատրաստի ուտեստը զարդարել երանջնակով (վիետ. ngò gai, նգո գայ), թայական ռեհանով (վիետ. húng quế, հունգ կուե) և տուոնգով (վիետ․ tương, սոյայի մածուկ) ։ Ֆոն հարավում հայտնի դարձավ միայն 1954 թվականից հետո ։
Հավանաբար ամենավաղ ֆոյի մասին հիշատակումը եվրոպական երկրներում գտնվում է 1935 թվականի «Երկրի ազգերի բաղադրատոմսերը» անգլ. Recipes of All Nations կոմսուհի Մորֆիի կողմից։ Գրքում ֆոն նկարագրված է որպես «Աննամ ապուր, որը մատուցվում է հարգարժան հյուրերին ... պատրաստված է տավարի մսից, հորթի ոսկորներից, սոխից, դափնու տերևներից, աղից և պղպեղից և նյոկմամից» ։
Վիետնամի պատերազմի ժամանակ փախստականները ֆոն տարածեցին աշխարհով մեկ։ Այն հատկապես հայտնի է խոշոր քաղաքներում, որոնք ունեն վիետնամական զգալի բնակչություն, օրինակ Փարիզում, Կանադայի արևմտյան ափում (Վանկուվեր, Վիկտորիա), Տեխասում, Նոր Օռլեանում, Օռլանդոյում, Ֆլորիդայում և Վաշինգտոնում, Սիդնեյի և Մելբուրնի ներգաղթյալների արևմտյան շրջաններում։ 2011 թվականին ֆոն CNN-ի կողմից ճանաչվել է աշխարհի 28-րդ ամենահամեղ սնունդը (անգլ․ World's 50 most delicious foods) ։
Բաղադրիչները և պատրաստում
Ֆոն մատուցվում է սպիտակ բրնձի լապշա բան ֆո-ով (վիետ․ bánh phở) ամանի մեջ, որը լողում է տավարի թափանցիկ արգանակի մեջ, տավարի բարակ կտորներով։ Երբեմն հարավում ֆոյի մեջ դնում են նաև երակներ, փորոտիք, կոլոլակ։ Հավի ֆոն պատրաստվում է այնպես, ինչպես տավարի ֆոն, բայց միսը հավի միս է, հավի սիրտ, ձվարաններ և ստամոքս ։
Արգանակ
Արգանակը պատրաստելու համար մի քանի ժամ եփում են տավարի ոսկորները, եզի պոչը, եզրը, տապակած սոխը, կոճապղպեղը և համեմունքները (դրանք կարող են լինել դարչին, աստղային անիսոն, սև հիլ, կիտրոնի սերմեր, սամիթ և մեխակ) ։
Ավելացումներ
Վիետնամական ճաշատեսակները հաճախ մատուցվում են կանաչեղենի, խոտաբույսերի, բանջարեղենի, թաթախման սոուսների, տարբեր մածուկների և լայմի կամ կիտրոնի մոմի հետ։ Ֆոյում կարող եք ավելացնել կանաչ և սոխ, կիլանտրո, ռեհան (վիետ․՝ húng quế), թարմ կարմիր պղպեղ, մի կտոր լայմի կամ կիտրոն, նուոկմամ և չիլի սոուս ։
Հատուկ տեսականի է յուղոտ արգանակով ֆոն (վիետնամերեն nước béo, նյոկ բեո), որը մատուցվում է կանաչ սոխով։ Ֆոն հաճախ մատուցվում է նաև հան զամի հետ (վիետնամերեն՝ hành dấm, սոխը քացախով)։
Տարածաշրջանային խոհանոց
Հյուսիսում մատուցվող ֆոն տարբերվում է հարավի ֆոյից։ Հանոյական ֆոն կոչվում է ֆո բակ (վիետ. phở bắc, հյուսիսային ֆո), իսկ Սայգոնական ֆոն կոչվում է ֆո Սայ գոն (վիետ. phở Sài Gòn): Հյուսիսային սորտում լապշան ավելի լայն է, իսկ արգանակում կան շատ կանաչ սոխ, իսկ հարավային ֆոն ավելի քաղցր է, և դրան ավելացվում են տարբեր թարմ խոտաբույսեր։ Նաև, ըստ երևույթին, ոչ տավարի մսից ֆոնի պատրաստումը, ինչպես նաև լայմի, լոբու ծիլերի, երանջնակի ռեհանի և սոյայի մածուկի մատուցումը երկրի հարավի հայտնագործություններ են ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուտեստներ Կատեգորիա:Վիետնամական խոհանոց
Սեմյոնովկա (գյուղ, Կոմպանեևսկի շրջան)
Սեմյոնովկա (Семенівка), գյուղ Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Կոմպանեևսկի շրջանում։
2001 թվականի տվյալներով Սեմյոնովկա գյուղում բնակվում էր 225 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Կիրովոգրադի մարզի Կոմպանեևսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Դովիլ
Դովիլ (Deauville), համայնք Ֆրանսիայի Ստորին Նորմանդիա մարզի Կալվադոս գավառում ։
Բնակչությունը 2013 թվականի դրությամբ կազմում է 3740 մարդ, բնակչության խտությունը` 1047.62 մարդ/կմ²։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 3.57 կմ² տարածք։
Աշխարհագրություն
Գտնվում է Փարիզ քաղաքից 175 կմ արևմուտք, Կան քաղաքից` 38 կմ հյուսիս-արևելք։
Բնակչություն
Բնակչության քանակը ըստ տարիների
Աղբյուրներ` Ֆրանսիայի սոցիոլոգիական գիտությունների բարձրագույն դպրոցի տվյալներ
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ֆրանսիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ֆրանսիայի համայնքներ
Եթեր (ֆիզիկա)
Եթեր ( լուսատար եթեր, αἰθήρ, վերին օդային շերտ; aether) ենթադրական համատարած միջավայր է , որի տատանումները արտահայտվում են որպես էլեկտրամագնիսական ալիքներ (ներառյալ տեսանելի լույսը )։ Լուսատար եթերի գաղափարը առաջ է քաշվել 17-րդ դարում Ռենե Դեկարտի կողմից և մանրամասն հիմնավորում ստացել 19-րդ դարում ալիքի օպտիկայի և Մաքսվելի էլեկտրամագնիսական տեսության շրջանակներում ։ Եթեր համարվում էր նաև Նյուտոնյան բացարձակ տարածության նյութական անալոգը։ Կային նաև եթերների տեսության այլ վարկածներ։
19-րդ դարի վերջին անհաղթահարելի դժվարություններ առաջացան եթերի տեսության մեջ, ինչը ֆիզիկոսներին ստիպեց հրաժարվել եթեր հասկացությունից և էլեկտրամագնիսական դաշտը ճանաչել որպես ինքնաբավ ֆիզիկական օբյեկտ, որը լրացուցիչ կրիչի կարիք չունի։ Բացարձակ հաշվարկման համակարգը վերացվեց հարաբերականության հատուկ տեսության կողմից ։ Առանձին գիտնականների` եթեր հասկացությունը այս կամ այն ձևով վերակենդանացնելու (օրինակ` եթեր ֆիզիկական վակուումի հետ կապելու) բազմակի փորձերը հաջող չեղան :
Անտիկ պատկերացումները
Հին հույն գիտնականների մի քանի աշխատանքներից, որոնք մեզ են հասել, կարելի է հասկանալ, որ եթերն այնուհետև հասկացվում էր որպես հատուկ երկնային նյութ ՝ տարածության մեջ «ամբողջությամբ լցնող» : Պլատոնը Տիմեոսի երկխոսության մեջ հայտնում է, որ Աստված ստեղծեց աշխարհը եթերից։ Լուկրեցիուս Կարուս ը «Իրերի բնության մասին» պոեմում նշում է, որ «եթերը կերակրում է համաստեղությունները», այսինքն ՝ լուսատուները բաղկացած են խտացրած եթերից։ Անաքսագորասը եթերն այլ կերպ էր ներկայացնում - նրա կարծիքով, եթերը նման է երկրային օդին, միայն ավելի տաք, չոր և նոսր :
Դեմոկրիտոսը և մյուս ատոմիստները չեն օգտագործել եթեր տերմինը, նրանց աշխարհի համակարգը ներառում է միայն ատոմներ և դատարկություն :
Մի փոքր ավելի մանրամասն է ներկայացված Արիստոտելի աշխատություններում։ Նա նաև պնդում էր, որ մոլորակները և այլ երկնային մարմինները բաղկացած են եթերից (կամ քվինտեթերից), որը բնության «հինգերորդ տարրն» է, և, ի տարբերություն մյուսների (կրակ, ջուր, օդ և հող), հավերժ է և անփոփոխ։ Արիստոտելը գրել է. «Արևը կրակից չի բաղկացած. դա եթերի հսկայական կուտակում է; Արեգակի ջերմությունը պայմանավորված է Երկրի շուրջ պտույտի ընթացքում եթերի վրա նրա ազդեցությամբ »։ Եթերը նաև լցնում է ամբողջ արտերկրյա տարածությունը ՝ սկսած Լուսնի գնդոլորտից; Վերոհիշյալ մեջբերումից կարող ենք եզրակացնել, որ Արիստոտելի եթերը լույս է փոխանցում Արեգակից և աստղերից, ինչպես նաև փխանցում է Արեգակի ջերմությունը։ Տերմինի Արիստոտելյան պատկերացումները ընդունված էր միջնադարյան սխոլաստիկայի կողմից, այն գիտության մեջ պահպանվեց մինչև 17-րդ դարը։
Դեկարտի եթերը (XVII դար)
Առաջին անգամ եթերի մասին մշակված տեսություն առաջ քաշվեց 1968 թվականին՝ Ռենե Դեկարտի կողմից, և առաջին անգամ հրապարակվել է 1634 թվականի «Աշխարհ, կամ տրակտակտ լույսի մասին» աշխատությունում, իսկ հետագայում զարգացվեց և տպագրվեց 1644 թվականի «Փիլիսոփայության սկզբունքները» աշխատության մեջ։ Ինքը, Դեկարտը, գրեթե չի օգտագործել «եթեր» տերմինը, միգուցե այն պատճառով, որ նա եթերին վերագրում էր անտիկ եթերի պատկերացումներից բացարձակ այլ հատկություններ․ «Երկիրը և երկինքը միևնույն նյութից են կազմված»։<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote">Դեկարտն առաջին անգամ հստակ նշում էր, որ համաշխարհային եթերը օժտված է նյութի հասարակ մեխանիկական հատկություններով, և այդ կերպ ֆիզիկա հետ վերադարձրեց եթերի գաղափարը՝ Անակսագորի պատկերացումներով (մինչև այդ ընդունված Արիստոտելյան եթերի, որպես «երկնային» տարրի պատկերացումների դեմ)։ Համաշխարհային եթերի դեկարտյան պատկերացումները պահպանվեցին մինչև XX դարի սկիզբը։ Իր ( Կարտեզյան ) բնական փիլիսոփայությանը համապատասխան, Դեկարտը համարում էր ամբողջ Տիեզերքը որպես անորոշ ընդլայնված մատերիա՝ իրեն բնորոշ շարժման ազդեցությամբ տարբեր ձևեր ընդունող :
Դեկարտը հերքում էր դատարկությունը և կարծում էր, որ ամբողջ տարածությունը լցված է առաջնային նյութով կամ դրա ածանցյալներով։ Նա առաջնային նյութը ներկայացնում էր որպես բացարձակապես խիտ մարմին, որի յուրաքանչյուր մաս գրավում է տարածության մի մասը, որը համաչափ է իր չափսերին՝ այն ընդունակ չէ ձգվել կամ սեղմվել և չի կարող զբաղեցնել նույն տեղը այլ նյութի հետ։ Այս նյութը ունակ է գործադրված ուժի գործողության տակ բաժանվել ցանկացած ձևի մասերի, և դրա յուրաքանչյուր մաս կարող է ունենալ ցանկացած թույլատրելի շարժում : Նյութի մասնիկները պահպանում են իրենց ձևը, քանի դեռ նրանք ձեռք են բերել շարժում։ Շարժման կորստի դեպքում մասնիկները ունակ են միանալ ։ Նա ենթադրում էր, որ գործադրված ուժի ազդեցության տակ առաջնային նյութի մասնիկները տարբեր շրջանաձեւ շարժումներով տաշում են իրենց անկյուններից։ Արդյունքում ստացված գնդոլորտները պտտահողմեր էին առաջացնում, և դրանց բեկորները լրացնում էին նրանց միջև եղած բաց տարածությունները։ Դեկարտի անտեսանելի եթերը լրացնում էր տիեզերքի նյութից ազատ ամբողջ տարածությունը, բայց չէր առաջացնում դիմադրություն, երբ դրանում շարժվում էին նյութական մարմինները։ Դեկարտը «եթերային մատերիաները» բաժանում էր երեք կատեգորիաների ՝ ըստ իրենց հատկությունների :
Եթերի մեխանիկական հատկությունները, այն է `երկրորդ տարրի մասնիկների բացարձակ կարծրությունը և դրանց միմյանց սերտ միացումը, նպաստում են դրանցում փոփոխությունների ակնթարթային բաշխմանը։ Երբ փոփոխությունների ազդակները հասնում են Երկիր, դրանք մեր կողմից ընկալվում են որպես ջերմություն և լույս :
Դեկարտը օգտագործեց աշխարհի այս համակարգը ՝ բացատրելու ոչ միայն լույսը, այլև այլ երեւույթներ։ Դեկարտը ձգողականության պատճառը (որը նա բնորոշ էր համարում միայն երկրային օբյեկտներին) տեսնում էր Երկիրը շրջապատող եթերային մասնիկների ճնշման մեջ, որոնք ավելի արագ են շարժվում, քան բուն Երկիրը  : Մագնիսականությունն առաջանում է  մագնիսի շուրջ փոքրագույն պարուրաձեւ մասնիկների երկու հակառակ հոսքերի շրջանառությունից, ուստի երկու մագնիս կարող են ոչ միայն ձգել իրար, այլև վանել։ Ժապավենաձեւ մասնիկները նույն կերպ պատասխանատու են էլեկտրաստատիկ երեւույթների համար : Դեկարտը կառուցեց նաեւ գույնի տեսությունը, ըստ որի ՝ տարբեր գույներ են ստացվում երկրորդ տարրի մասնիկների պտտման տարբեր արագությունների շնորհիվ  :
Լույսի տեսությունները Դեկարտից հետո
Դեկարտի լույսի տեսությունը զգալիորեն զարգացվեց Հոյգենսի կողմից՝ «Լույսի մասին տրակտատ» -ում ( Traité de la lumière, 1690): Հույգենսը լույսը դիտում էր որպես ալիքներ եթերում և զարգացնում ալիքային օպտիկայի մաթեմատիկական հիմքերը։
Արժի նշել, որ Դեկարտ-Հյուգենսի լուսատար եթերի կոնցեպցիան համընդհանուր ճանաչում ուներ և անգամ XVII-XVIII դարերի կարտեզիանական և ատոմիստական շարժումները, էմիսսիոն և ալիքային տեսությունները ազդեցություն որևէ կերպ չազդեցին այդ տեսության վրա։ Անգամ էմիսսիոն տեսության կողմնակից Իսահակ Նյուտոնը կարծում էր, որ նշված երևույթները կարող են նաև եթերի ազդեցության հետևանքով լինել։ Նյուտոնի աշխատություններում եթերը շատ հազվադեպ է նշվում, սակայն իր անձնական նամակներում նա տարբեր վարկածներ էր ստեղծում, էլեկտրական, գրավիտացիոն և օպտիկական երևույթներում եթերի դերի մասին։ Իր հիմնական « Բնական փիլիսոփայության մաթեմատիկական սկզբունքները » աշխատությունում Նյուտոնը գրում է․ «Այժմ արժի ինչ-որ բան ավելացնել բարակ եթերի մասին, որը ներթափանցում է բոլոր ամբողջական մարմիններ և դրանց պարունակություններում»։ Այնուհետև նա թվարկում է այդ ժամանակաշրջանում եթերի հնարավոր ֆիզիկական ազդեցությունները․
<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote">Մարմնի մասնիկները շատ փոքր հեռավորությունների դեպքում միմյանց ձգում են, իսկ բախման ժամանակ՝ միանում, էլեկտրականացված մարմիններն ազդում են մեծ հեռավորությունների վրա՝ ինչպես ձգելով, այնպես էլ վանելով փոքր մարմինները, լույսը ճառագայթվում է, անդրադառնում, բեկվում, տաքացնում մարմինները, տարբեր զգայություններ է առաջացնում կենդանիների մոտ, ստիպում նրանց շարժվել իրենց ցանկությամբ, այդ եթերի տատանումների միջոցով կենդանու արտաքին օրգաններից դեպի ուղեղ, իսկ ուղեղից՝ դեպի մկաններ։ Նյուտոնը, սակայն, ոչ մի կերպ չէր մեկնաբանում այս վարկածները, մաիյն նշում էր, որ «Սա չի կարելի կարճ շարադրել, բացի այդ չկան բավականաչափ փորձերի արդյունքեր, որոնցով այդ եթերի ազդեցությունները լինեին հստակ որոշված և ցուցադրված»։
Նյուտոնի հեղինակության շնորհիվ XVIII դարի լույսի էմիսսիոնական տեսությունը դարձավ համընդհանուր ընդունված։ Եթերը դիտարկվում էր ոչ թե որպես կրիչ, այլ լուսային մասնիկներ տեղափոխող, իսկ լույսի բեկումը և դիֆրակցիան բացատրում էր եթերի խտության փոփոխությամբ․ մարմինների մոտակայքում (դիֆրակցիա) կամ մի միջավայրից մյուսնն անցնելիս (բեկում)։ Եթերը, որպես աշխարհի մաս, սկսեց կորցնել իր դերը XVIII  դարում, սակայն եթեթրային պտտահողմերի տեսությունը պահպանվեց և կատարվեցին  մի շարք փորձեր դրանով մագնիսականության և գրավիտացիայի երևույթները բացատրելու համար։
Լույսի ալիքային տեսություն
19 րդ դարի սկզբին լույսի ալիքային տեսությունը, որը ենթադրում էր, որ լույսը եթերում տարածվող ալիք է, վճռական հաղթանակ տարավ էմիսսիոն տեսության նկատմաբ։ Էմիսսիոն տեսությանն առաջին ուժեղ հարվածը հասցրեց անգլաիցի գիտնական-ունիվերսալ Թոմաս Յունգը, ով 1800 թվականին ստեղծել է ինտերֆերենցի ալիքային տեսությունը (ինքն է ներմուծել տերմինը)՝ ալիքների վերադրման սկզբունքի վրա հիմնվելով։ Իր փորձերի արդհունքերի հիման վրա նա բավականին հստակ գնահատեց լուսային ալիքի երկարությունը՝ տարբեր գունային տիրույթներում։ Սկզբում Յունգի տեսությունը ընդունվեց թշնամաբար։ Հենց այդ ժամանակ խորապես ուսումնասիրվեց լույսի երկբեկման և բևեռացման ֆենոմենը, որն ընկալվեց որպես վճռական ապացույց ՝ հօգուտ էմիսսիոն տեսության։ Բայց հետո Օգյուստեն Ժան Ֆրենելը հանդես եկավ ի պաշտպանություն ալիքային տեսության (ոչինչ չիմանալով Յունգի մասին)։ Մի շարք սրամիտ փորձերի ժամանակ նա ցույց տվեց զուտ ալիքային էֆեկտներ, որոնք ամբողջովին անբացատրելի էին կորպուսուլյար տեսության տեսանկյունից, և իր աշխատությունը, որը պարունակում էր ալիքի դիրքերից համապարփակ ուսումնասիրություն և այն ժամանակվա լույսի բոլոր հայտնի հատկությունների մաթեմատիկական մոդելը (բացառությամբ բևեռացման), շահեց Փարիզի գիտությունների ակադեմիայի մրցույթում ( 1818 ): Արագոն նկարագրում է մի հետաքրքիր դեպք. ակադեմիկոսների հանձնաժողովի նիստում Պուասոնը դեմ է արտահայտվել Ֆրենելի տեսությանը, քանի որ դրանից բխում էր որոշակի պայմաններում անթափանց շրջանից ստվերային կենտրոնում կարող է հայտնվել պայծառ լուսավորված տարածք։ Հաջորդ հանդիպումներից մեկում Ֆրենելը և Արագոն հանձնաժողովի անդամներին ցույց տվեցին այս էֆեկտը, որը կոչվում էր « Պուասոնի կետ » :
Յունգը և Ֆրենելը ի սկզբանե լույսը դիտարկում էին որպես նոսր, սակայն չափազանց առաձգական եթերի առաձգական(երկայնական) տատանումներ։ Լույսի ցանկացած աղբյուր ճառագայթում է եթերի առաձգական տատանումներ, որոնք տեղի են ունենում բնության մեջ այլևս ոչ մի տեղ չհանդիպող չափազանց մեծ հաճախությամբ, ինչի շնորհիվ էլ ձեռք են բերում լույսի արագությունը։ Ցանկացած նյութական մարմին ձգում է եթերը, որը ներթափանցում է մարմնի մեջ և խտանում այնտեղ։ Թափանցիկ նյութում եթերի խտությունից է կախված նյութի բեկման ցուցիչը։
Մնում էր հասկանալ լույսի բևեռացման մեխանիզմը։ Դեռևս 1816 թվականին Ֆրենելը նշում էր, որ կա հավանականություն, որ լուսային ալիքները ոչ թե երկայնական են, այլ՝ լայնական։ Դա հեշտությամբ կբացատրեր բևեռացման երևույթը։ Յունգը միևնույն ժամանակ եկավ նույն եզրահանգմանը։ Բայց լայնական ալիքները մինչև այդ հանդիպում էին միայն չսեղմվող պինդ մարմիններում, իսկ եթերը համարում էին ավելի շուտ գազի կամ հեղուկի հատկություններով օժտված։ 1822-1826 թվականներին Ֆրենելը ներկայացրեց նոր աշխատություն, որում մանրամասն ներկայացնում էր իր նոր փորձերը և բևեռացման ամբողջական տեսությունը, որը արժեքավոր է մինչև օրս։
Կոշի-Սթոքսի մոդելը
19-րդ դարում եթերի կոնցեպցիայի հանդեպ հետաքրքրությունը կտրուկ աճեց։ 1820-ական թվականներից հետո գրեթե հարյուր տարի ալիքային օպտիկան գրեթե բոլոր ոլորտներում հաղթանակներ էր գրանցում։ Դասական ալիքային տեսության կառուցումը ավարտվեց՝ առադրելով բարդագույն հարց․ ի՞նչ է եթերը։
Երբ պարզ դարձավ, որ լույսի տատանումները խիստ լայնական են, հարց առաջացավ, թե ինչ հատկություններ պետք է ունենա եթերը ՝ լայնակի տատանումները թույլ տալու և երկայնականները բացառելու համար։ Ա․ Նավիեն 1821 թվականին ստացավ առաձգական միջավայրում գրգռումների տարածման համար ընդհանուր հավասարումները։ Նավիեի տեսությունը մշակվել է Կոշին (1828) կողմից, որը ցույց տվեց, որ, ընդհանուր առմամբ, երկայնական ալիքներ նույնպես պետք է լինեն :
Ֆրենելը առաջ քաշեց վարկած, համաձայն որի՝ եթերն անսեղմելի է, բայց թույլ է տալիս լայնակի տեղաշարժեր։ Նման ենթադրությունը դժվար է կիարռել նյութի մեջ եթերի ընդհանուր թափանցելիության հետ։ Դ.Գ.Ստոքսը դժվարությունը բացատրեց նրանով, որ եթերը նման է խեժի. Արագ դեֆորմացիաների (լույսի ճառագայթում) դեպքում այն իրեն պահում է պինդ մարմնի պես, իսկ դանդաղ (ասենք, երբ մոլորակները շարժվում են) տակ` պլաստիկ։ 1839 թվականին Կոշին բարելավեց իր մոդելը՝ ստեղծելով սեղմվող (անշարժ) եթերի տեսություն, որը հետագայում կատարելագործվեց Վ. Թոմսոնը կողմից։
Որպեսզի այս բոլոր մոդելների զուտ սպեկուլյատիվ դիտարկվեն, ալիքային օպտիկայի հիմնական էֆեկտները պետք է պաշտոնապես բխեին դրանցից։ Այնուամենայնիվ, նման փորձերը քիչ հաջողություն ունեցան։ Ֆրենելը ենթադրեց, որ եթերը բաղկացած է մասնիկներից, որոնց չափը համեմատելի է լուսային ալիքի երկարության հետ։ Կոշիի այս լրացուցիչ ենթադրությամբ հնարավոր էր հիմնավորել լույսի դիսպերսիայի ֆենոմենը։ Այնուամենայնիվ, փորձերը տեսությանը միացնելու, օրինակ, Ֆրենելի լույսի բեկման տեսությունը եթերի ցանկացած մոդելի հետ, անհաջող էին :
Եթեր և էլեկտրամագնիսականությունը
Ֆարադեյը թերահավատորեն էր վերաբերվում եթերին և անվստահություն էր հայտնում դրա գոյության վերաբերյալ : Մաքսվելի կողմից դասական էլեկտրադինամիկայի հավասարումների հայտնաբերմամբ եթերի տեսությունը նոր բովանդակություն ստացավ։
Իր առաջին աշխատանքներում Մաքսվելը օգտագործում էր եթերի հիդրոդինամիկ և մեխանիկական մոդելներ, բայց շեշտում էր, որ դրանք միայն պարզվում են տեսողական անալոգիայի միջոցով։ Պետք է հիշել, որ վեկտորային հաշիվը դեռ գոյություն չուներ, և Մաքսվելին անհրաժեշտ էր հիդրոդինամիկ անալոգիա, նախ և առաջ` դիֆերենցիալ օպերատորների ( տարամիտություն, ռոտոր և այլն) ֆիզիկական իմաստը պարզելու համար։ Օրինակ՝ իր «Գծերի Ֆարադեյի տողերի մասին» հոդվածում (1855) Մաքսվելը բացատրեց, որ մոդելում օգտագործված մտացածին հեղուկը «բացառապես մտացածին հատկությունների ամբողջություն է, որը բաղկացած է մաքուր մաթեմատիկայի որոշ թեորեմներ մի տեսքով ներկայացնելու ձևից, որն ավելի տեսողական է և ավելի հեշտ է կիրառվում ֆիզիկայի համար, խնդիրներ, քան զուտ հանրահաշվական խորհրդանիշներ օգտագործող ձևը » ։ Հետագայում (1864 թվականից) Մաքսվելը իր աշխատանքներից բացառեց անալոգիայի տրամաբանությամբ : Մաքսվելը չի մշակել եթերի հատուկ մոդելներ և չի հիմնվել եթերի որևէ հատկության, բացառությամբ տեղաշարժման հոսանքը պահպանելու կարողության, այսինքն ՝ տարածության մեջ էլեկտրամագնիսական տատանումների շարժման։
Երբ Գ. Հերցը փորձերով հաստատեց Մաքսվելի տեսությունը, եթերը սկսեց համարվել որպես լույսի, էլեկտրականության և մագնիսականության ընդհանուր կրիչ։ Ալիքային օպտիկան դարձավ Մաքսվելի տեսության օրգանական մասը, և հույս առաջացավ այս հիմքի վրա կառուցել եթերի ֆիզիկական մոդելը։ Աշխարհի ամենախոշոր գիտնականները զբաղվում էին այս ոլորտի հետազոտություններով։ Նրանցից ոմանք (օրինակ՝ ինքը՝ Մաքսվելը, Ումովը և Հելմհոլցը ), չնայած որ գրել են եթերի հատկությունների մասին, իրականում ուսումնասիրել են էլեկտրամագնիսական դաշտի հատկությունները։ Մնացածները (օրինակ ՝ Դ. Գ. Սթոքս, Վ. Թոմսոնը ) փորձել էին բացահայտել եթերի բնույթն ու հատկությունները, գնահատել դրանում առկա ճնշումը, զանգվածի և էներգիայի խտությունը, կապել ատոմային տեսության հետ։
Քիմիան եթեր հասկանալու փորձերի մեջ (Դ. Ի Մենդելեև)
Դ. Մենդելեևի աշխատություններում այս հարցն անմիջականորեն կապված է պարբերականության ֆիզիկական պատճառների ընկալման հետ։ Քանի որ տարրերի հատկությունները պարբերականորեն կախված են ատոմների զանգվածներից, գիտնականը մտադիր էր օգտագործել այս օրինաչափությունները առկա խնդիրը լուծելու համար՝ որոշելով գրավիտացիոն ուժերի պատճառները և ուսումնասիրելով դրանք փոխանցող միջավայրի հատկությունները։
Ինչպես արդեն նշվեց, ենթադրվում էր, որ միջմոլորակային տարածքը լցնող «եթեր» -ը լույս է փոխանցում, ջերմություն և ձգողություն։ Նման հասկացությունների համատեքստում խիստ նոսր գազերի ուսումնասիրությունը կարծես թե հնարավոր միջոց էր այդ նյութի որոշման համար, երբ «սովորական» նյութի հատկությունները այլևս ի վիճակի չէին թաքցնելու «եթերի» հատկությունները :
Իր վարկածներից մեկում Դ.Ի. Մենդելևը առաջնորդվել է այն փաստով, որ խիստ նոսր օդի գազերի վիճակը կարող է իրենից ներկայացնել «եթեր» կամ ինչ-որ անհայտ իներտ գազ` շատ ցածր քաշով, այսինքն` ամենաթեթև քիմիական տարրը։ Գիտնականը գրում է «Քիմիայի հիմունքները» (1871 թ.-ի պարբերական համակարգի) էսքիզների վրա. «Եթերն ամենաթեթևն է, միլիոնավոր անգամներ»; 1874-ի իր աշխատանքային գրքում նա ավելի հստակ է արտահայտում իր նկատառումները. «զրոյական ճնշման դեպքում օդը որոշակի խտություն ունի․ դա եթեր է։ » Բայց այդ ժամանակվա նրա հրապարակումներում այս մտքերը արտացոլված չէին։ 19-րդ դարի վերջին իներտ գազերի հայտնաբերումը առաջացրեց համաշխարհային եթերի քիմիական էության հարցը։ Ուիլյամ Ռամզիի առաջարկով ՝ Մենդելեեւը զրոյական խումբն ընդգրկում է պարբերական աղյուսակում ՝ տեղ թողնելով ջրածնից ավելի թեթեւ տարրերի համար։ Ըստ Մենդելեևի, իներտ գազերի խումբը կարող է լրացվել կորոնիումով և ամենաթեթև, մինչ այժմ անհայտ տարրով, որը նա անվանել է Նյուտոնիում, որը համաշխարհային եթերն է ։
1902-ի ապրիլին նա մանրամասնորեն բացատրեց իր տեսակետները «Աշխարհի եթերային քիմիական ըմբռնումի փորձ» էսսեում (հրատարակվել է անգլերեն ՝ 1904, ռուսերեն ՝ 1905): Այս աշխատանքի եզրափակիչ մասում Դ. ԵՎ Մենդելեեւը գրում է.
<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote">Եթերը յուրօրինակ բնութագրիչներով գազ պատկերացնելով և այն զրոյական խմբի մեջ պատկերացնելով, և նախ փորձում եմ պարբերականության սկզբունքից ստանալ այն, ինչն իսկապես կբացատրի եթերի նյութը և բնության մեջ նրա ամենուր տարածումը, ինչպես նաև նրա նյութեր ներթափանցելու կարողությունը, ընդ որում ոչ միայն գազ կամ գազանման, այլ հեղուկ և պինդ նյութեր, քանի որ ավելի թեթև տարրերի ատոմները, ինչից կազմված են մեր սովորական նյութերը, միևնույնն է միլիոնավոր անգամ ավելի ծանր են եթերի մասնիկներից, և ինչպես կարելի է պատկերացնել, չեն փոխում իրենց հատկություններն այլ թեթև ատոմների կամ եթերի մասնիկների հետ փոխազդելիս։ Պարզ է, որ դրանից հետո ինձ մոտ առաջանում են չափազանց շատ հարցեր, որոնց մեծ մասին, ինձ թվում է, հնարավոր չէ պատասխանել, և իմ շարադրված փորձում և ոչ փորձել եմ բարձրաձայնել, ոչ էլ՝ պատասխանել նրանց, որոնք ինձ թվում են լուծված։ Իմ «փորձը» գրել եմ ոչ թե դրա համար, այլ որ կարծիք հայտնեմ այն հարցերի մասին, որոնց մասին շատերը գիտեն, մտածում են և որի մասին արժի սկսել խոսել։ Նույնիսկ իր վաղ աշխատություններում Դ.Ի.Մենդելեևը եկել է այն մեթոդաբանական սկզբունքներին և դրույթներին, որոնք մշակվել են հետագա հետազոտություններում։ Նա ձգտում էր մոտենալ խնդրի լուծմանը՝ հետևելով այս ընդհանուր սկզբունքներին՝ ստեղծելով փիլիսոփայական հայեցակարգ, որի շրջանակներում կիրականացվի հատուկ տվյալների վերլուծություն։ Սա նաև բնորոշ է այս թեմային վերաբերող ուսումնասիրություններին, որոնք արտահայտվել են արդյունքներով, որոնք ուղղակի կապ չունեն դրա հետ։ Եթերը հայտնաբերելու գաղափարից դրդված ՝ Դ.Ի. Մենդելեևը սկսեց ուսումնասիրել նոսրացված գազեր,և այդ ընթացքում ձևակերպեց կամ հաստատեց կինետիկ տեսության և ջերմադինամիկայի դրույթները, տեսականորեն դնելով սեղմված գազերի վարքի պայմանները․ ստացավ իդելական գազի հավասարումը։ Շատ արժեքավոր, բայց որոշ չափով վաղաժամ էր Դ.Ի.Մենդելեևի առաջարկը` ներկայացնել ջերմաստիճանի թերմոսինամիկ սանդղակ։
Լորենցի եթերային տեսությունը
1892—1904 թթ․ Հենդրինկ Լորենցը ձևակերպեց «էլեկտրոն-եթերի» տեսությունը, որում նա խիստ տարբերակում մտցրեց նյութի (էլեկտրոնների) և եթերի միջև։ Նրա մոդելում եթերը բացարձակ անշարժ է և չի կարող շարժվել նյութական մատերիայի միջոցով։ Ի տարբերություն ավելի վաղ էլեկտրոնային մոդելների, եթերի էլեկտրամագնիսական դաշտը հանդիսանում է էլեկտրոնների միջև միջնորդ, և այդ դաշտում փոփոխությունները չեն կարող լույսի արագությունից ավելի մեծ արագությամբ տարածվել։
Լորենցի տեսության ֆունդամենտալ կոնցեպցիան 1895 թվականին դարձավ «համապատասխանող վիճակների թեորեմ»՝ v/c-ի կարգի անդամների համար։ Այդ թեորեմում պնդվում էր, որ դիտորդը, որը շարժվում է եթերի նկատմամբ, նույն դիտումներն է կատարում, ինչ որ դադարի վիճակում գտնվող դիտորդը (համապատասխան փոփոխականների փոփոխումից հետո)։ Լորենցը նկատեց, որ անհրաժեշտ է փոփոխել տարածաժամանակային փոփոխականները՝ հաշվարկման համակարգի փոփոխության ժամանակ, և մտցնել երկու հասկացություն․
Եթեր և ձգողականություն
XVII-XIX դարերի ընթացքում բազմաթիվ փորձեր են արվել՝ կապելու եթերը ձգողականության հետ և ֆիզիկական հիմքը մտցնելու Նյուտոնյան համընդհանուր ձգողության օրենքի տակ։ Պատմական ակնարկները նշում են զարգացման տարբեր աստիճանի ավելի քան 20 նման մոդելներ։ Ավելի հաճախ, քան մյուսները, արտահայտվում էին հետևյալ գաղափարները   :
Հիդրոստատիկ մոդել
Առաջին անգամ այս մոդելը հրապարակվեց խնդիրների և հարցերի ցանկում, որոնք Նյուտոնը տեղադրեց իր «Օպտիկա» (1704) աշխատանքի վերջում։ Ինքը ՝ Նյուտոնը, ոչ մի անգամ չի սատարել նման մոտեցմանը՝ սահմանափակվելով հայտնի հայտարարությամբ. Այս գաղափարը երբևէ լուրջ զարգացում չի ստացել։
Այս մոդելի մեկ այլ տարբերակ առաջարկել է Ռոբերտ Հուկը. ձգումը պայմանավորված է եթերի միջոցով մարմնից մարմնին փոխանցվող ատոմների ցնցումներից։ Այս գաղափարը մշակվել է 19-րդ դարում ՝ «պուլսացիայի» տեսությունների տեսքով ։
«Տատանվող» տեսությունները
«Տատանումների» տեսությունների շարքում ամենանշանավոր տեղը զբաղեցնում է նորվեգացի ֆիզիկոս Կառլ Բյերկինեսի մոդելը, ով առաջիններից մեկն էր, ով փորձեց ստեղծել բոլոր ոլորտների միասնական տեսություն ։ Bjerknes- ի հրատարակությունները (1870-ականներ) զարգացրեցին հետևյալ գաղափարը. Եթերում գտնվող մարմիններն իրենց պահում են սինխրոն պուլսացնող մարմինների պես անճնշվող հեղուկի մեջ, որի միջև, ինչպես գիտեք, կա ձգողականություն, որը հակադարձ համեմատական է հեռավորության քառակուսիին։ Bjerknes գաղափարը, որն աջակցում է բրիտանացի ֆիզիկոսներ Ֆրեդերիկ Գաթրին (Ֆրեդերիկ Գաթրի) և Ուիլյամ Հիքսը (Ուիլյամ Միչինսոն Հիքս), վերջինս տեսականորեն նկարագրվում է որպես «բացասական մայր», որի ատոմները թրթռում են հակառակ փուլում և հակագրավիտացիա։ 1909 թ.-ին Բիերկնեսի տեսությունը մշակեց ''Չարլզ Վ. Բարտոնը'', որը վերագրում էր զարկերակները մարմինների էլեկտրոններին :
«Տատանումների» մոդելները սուր քննադատության ենթարկվեցին, և դրանց դեմ հնչեցին հետևյալ առարկությունները ։
<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote">
Դասական աշխատանքներ
Լե Սեյջի տեսությունը
Ձգողականության այս հնարամիտ մեխանիկական մոդելի գաղափարը հայտնվել է դեռևս Նյուտոնի ժամանակաշրջանում ( Նիկոլա Ֆատիո դե Դյուլիե, 1690), զարգացած տեսության հեղինակը շվեյցարացի ֆիզիկոս Ժորժ Լուի Լեսաժն էր, որի առաջին հրատարակությունը լույս է տեսել 1782 թվականին : Գաղափարի էությունը ցույց է տրված նկարում. Տարածությունը լցված է արագ և քաոտիկորեն շարժվող եթերային գնդերով, նրանց ճնշումը մեկ մարմնի վրա հավասարակշռված է, իսկ երկու սերտ մարմինների վրա ճնշումը անհավասարակշռված է (մարմիններից մասնակի զննումի պատճառով), ինչը ստեղծում է փոխադարձ ձգողականության ազդեցություն։ Մարմնի զանգվածի ավելացումը նշանակում է այս մարմինը կազմող ատոմների քանակի ավելացում, որի պատճառով դիակների հետ բախումների քանակը և դրանց կողմից ճնշման մեծությունը համամասնորեն ավելանում են, ուստի ներգրավման ուժը համամասն է մարմնի զանգվածին։ Այստեղից Le Sage- ը ստացավ Նյուտոնի ձգողականության օրենքը :
Գրականություն
Կատեգորիա:Հնացած գիտական ​​տեսություններ Կատեգորիա:Ֆիզիկայի պատմություն Կատեգորիա:Pages with unreviewed translations
Ջեյմս Նոուլզ
Ջեյմս Նոուլզ (James Sheridan Knowles), ), իռլանդացի և բրիտանացի դրամատուրգ և դերասան ։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1784 թվականի մայիսի 12-ին Իռլանդիայի Կորկ քաղաքում։ Նրա հայրը` նույնպես Ջեյմս Նոուլզ (1759-1840 թվականներ), եղել է բառարանագիր։
1793 թվականին նրա ընտանիքը տեղափոխվել է Լոնդոն։ Որդին պատանեկության տարիներին ցուցաբերել է տաղանդներ, ընկերացել Ուիլյամ Հեզլիթի հետ, որը ծանոթացրել է նրան Չարլզ Լեմի և Սամուել Քոլրիջի հետ։
Նոուլզը սովորել է բժշկագիտություն և ստացել բժշկի աստիճան, բայց որոշել է թողնել ուսումը թատերաբեմի համար. առաջին քայլերը արել է Համլետի դերով Դուբլինի թատրոնում։
1809 թվականի հոկտեմբերին Ուեկսֆորդում նա ամուսնացել է Մարիա Չարտրիզի հետ, որը դերասանուհի էր էդինբուրգյան թատրոնում։ 1810 թվականին Նոուլզը սկսել է գրել ստեղծագործություններ թատրոնի համար։ 1817 թվականին նրանք տեղափոխվել են Բելֆաստից Գլազգո, որտեղ դպրոցում դասավանդումից բացի Ջեյմսը շարունակել է գրել թատրոնի համար։
Իր կյանքի վերջին տարիներին Նոուլզը աշխատել է որպես բապտիստյան քարոզիչ՝ հավաքելով մեծ լսարաններ։ Նա հրապարակել է երկու բանավիճական աշխատանք, որոնցում առարկել է Հռոմեա-կաթոլիկական եկեղեցու ուսմունքի դեմ։
Մահացել է 1862 թվականի նոյեմբերի 30-ին Անգլիայի Տորկի քաղաքում։
(5528) 1992 AJ
(5528) , աստերոիդ աստերոիդների գոտու արտաքին մասում։ Հայտնաբերվել է 1992 թվականի հունվարի 2-ին Սեյձի Ուեդայի և Հիրոսի Կանեդայի կողմից Կուշիրոյում ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1992 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Սեյձի Ուեդայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Հիրոսի Կանեդայի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների գոտու արտաքին մասի աստերոիդներ
Մարտինա Մորավցովա
Մարտինա Մորավցովա (Martina Moravcova, ), սլովակ լողորդուհի, Սիդնեյի 2000 թվականի Օլիմպիական խաղերի արծաթե երկակի մեդալակիր, աշխարհի և Եվրոպայի լողի առաջնությունների բազմակի մրցանակակիր։ Մասնակցել է Ամառային 5 օլիմպիական խաղերի (1992—2008)։ Մասնագիտացած է ազատ ոճի և բատերֆլայ լողաձևերում։ Հանդես է եկել «Կուպելե» (ŠKP Kúpele Piešťany) և «Դալլաս Մուստանգս» ակումբներում։
Կյանք և գործունեություն
Մարտինա Մորավցովան ծնվել է 1976 թվականին Պյեշտյանիում։ Փոքր տարիքում սիրել է գնալ լողավազան և լողալ Վահ գետում։ Դառնալով պատանի՝ մասնակցել է Սլնավա լճում կազմակերպված զբոսանավային մրցույթին ։ 1990-ական թվականներին նա տեղափոխվել է Դալլաս, Տեխասում սկսել է հաճախել Հարավային մեթոդիստական համալսարան։
Մարտինա Մորավցովայի առաջին ելույթը միջազգային մրցություններում տեղի է ունեցել 1991 թվականին, այդ ժամանակ դեռևս Չեխոսլովակիայի հավաքականում։ Մարտինան իր առաջին մեդալը ստացել է 1993 թվականին՝ նվաճելով արծաթ Շեֆիլդում կայացած Եվրոպայի առաջնությունում։ Օլիմպիական խաղերում դեբյուտը կայացել է 1992 թվականին Բարսելոնայում, որտեղ հանդես է եկել անհաջող՝ չնվաճելով ոչ մի մեդալ։ Նրա գործունեության մեջ ամենահաջող Օլիմպիական խաղերը եղել են 2000 թվականի Սիդնեյինը, որտեղ նա նվաճել է երկու արծաթե մեդալ 100 մետրանոց բատերֆլայ և 200 մետրանոց ազատ ոճի լողաձևերում։
1999 թվականին Մորավցովան ճանաչվել է Ուսանողական սպորտաձևերի ազգային ասոցիացիայի տարվա լողորդուհի ։
Մարտինան սովորել է Պյեշտյանիի Պիեռ դե Կուբերտենի անվան գիմնազիայում, Բրատիսլավայի տնտեսագիտական համալսարանում, Դալլասի Հարավային մեթոդիստական համալսարանում։
2003 թվականին լույս է տեսել նրա ինքնակենսագրական «Martina s rodokmeňom evy» գիրքը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Սլովակ մարզիկներ Կատեգորիա:Լողորդներ
Ածխաթթու գազ
Ածխաթթվական գազ, CO2 ածխածնի երկօքսիդն է՝ ածխածնի և օրգանական միացությունների այրման վերջնական արդյունքը։
Ածխաթթվական գազի հատկանիշները
Ածխաթթնական գազը անգույն, անհոտ, թույլ թթվահամով, օդից 1,5 անգամ ծանր գազ է։ Այդ պատճառով էլ այն կարելի է հեղուկի նման մի անոթից զգուշորեն տեղափոխել մյուսի մեջ։ Ածխաթթվական գազը կարելի է նաև հեղուկացնել՝ միայն բարձր ճնշման տակ, իսկ մթնոլորտային ճնշման պայմաններում պնդացնել՝ վերածելով «չոր սառույցի», որը ձեզ անպայման ծանոթ է։
Ածխաթթվի աղեր
Ածխաթթվական գազը լուծվում է ջրում՝ առաջացնելով ածխաթթու, որը հիմքերի հետ գոյացնում է աղեր՝ կարբոնատներ և հիդրոկարբոնատներ։ Դրանցից են մեզ բոլորիս լավ հայտնի սոդան` նատրիումի կարբոնատը (Na2CO3), և խմելու սոդան՝ նատրիումի հիդրոկարբոնատը (NaHCO3): Ածխաթթվի մյուս աղը` կալցիումի կարբոնատը (CaCO3)։
Ածխաթթվի առաջացում
Բնության մեջ հանդիպում է հսկայական քանակությամբ և միանգամից 3 ձևով՝ կավճի, կրաքարի և մարմարի։ Այդ ապարների հզոր շերտերը հասնում են մինչև երկրակեղևի խորքերը, որտեղ ստորգետնյա խոր հորիզոնների ջերմությունը քայքայում է կարբոնատները, և անջատվում է ածխաթթվական գազ։ Ժայթքելով երկրակեղևի ճեղքերի և հրաբուխների խառնարանների միջով՝ ածխաթթվական գազը դուրս է գալիս մթնոլորտ։ Մարդկանց և կենդանիների շնչառության, զանազան նյութերի այրման և փտման ժամանակ նույնպես անջատվում է ածխաթթվական գազ։
Ածխաթթու գազ և բնապահպանություն
Մթնոլորտում, հատկապես նրա վերին շերտերում, ածխաթթվական գազի պարունակության չնչին աճն ազդում է Երկրից Տիեզերք ջերմանցման բնական ընթացքի վրա, որի հետևանքով նկատվում է Երկրի միջին ջերմաստիճանի աճի միտում, որն այլ կերպ անվանում են ջերմոցային էֆեկտ։ Վերջինիս դեմ պայքարը ներկայումս լուրջ էկոլոգիական խնդիր է։ Օդում ածխաթթվական գազի քանակի չափավորությունը (մոտավորապես 0,03%) մարդու համար շատ կարևոր է, քանի որ այն թունավոր է։ Այդօրինակ «աղետներից» մեզ փրկում են կանաչ բույսերը, որոնց հիմնական սնունդը ածխաթթվական գազն է, բույսերի տերևները կլանում են ածխաթթվական գազը՝ փոխարենը մեզ տալով այնքան անհրաժեշտ թթվածինը։ Ածխաթթվական գազը հիմնականում օգտագործվում է սննդի արդյունաբերության մեջ՝ գազավորված ըմպելիքներ, փրփրուն գինիներ, պահածոյված սննդամթերք պատրաստելու համար։ Չոր սառույցը հիանալի սառնազդակ է, 2 անգամ ավելի արդյունավետ, քան սովորական սառույցը։ Այն օգտագործվում է շուտ փչացող մթերքները պահպանելու և տեղափոխելու համար։
Արտանետում
Ածխաթթու գազի արտանետման ծավալներն աշխարհում, 2000-2021.