cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Հարությունագոմեր
Պատմություն
Ավանդությունը պատմում է, որ 17-րդ դարի կեսերին Վանք գյուղից Հարություն անունով մի մարդ տեղափոխվում է Հարությունագոմերի ներկայիս տարածքը և զբաղվում անասնապահությամբ։ Սակայն համաճարանի պատճառով անասունները սատկում են և Հարությունը ստիպված վերադառնում է Վանք։ Ավանդությունն ասում է, որ Հարությունի անունից էլ գյուղը հետագայում կոչվել է Հարությունագոմեր։ Մի քանի տարի անց Վանք գյուղից երկու եղբայրներ, հաշվի առնելով տեղանքի հարմարավետ դիրքը, բնական նպաստավոր պայմանները, որոշում են այդ տարածքներում զբաղվել խոզաբուծությամբ։ Ծնողները, հաշվի առնելով Հարությունի անհաջողությունը, ընդդիմանում են։ Սակայն եղբայնրներին անդրդվելի էին և հաստատվում են  բնության այդ գողտրիկ վայրում։ Այդպես էլ սկսվեց Հարությունագոմերի պատմությունը ։
Հարությունագոմերի հարուստ բնությունը նոր բնակիչների համար բարեկեցիկ կյանքի նոր պայամններ է ստեղծում։ Խան աղբյուրից կավե խողովակներով՝ թյունգերով, ջուրը ինքնահոս եղանակով գյուղ է հասցվել։
Նոր ժամանակներում ռուսական տիրապետության մեկ դարը Հարությունագոմերի համար առանձնակի դերակատարվություն չունեցավ։ Այդ ամենով հանդերձ հարությունագոմերցիները 19-րդ դարի սկզբներին ջանադիր մասնակցություն են ունեցել ռուս-պարսկական պատերազմներին։ Նրանցից Ավետիսը (Վետիսը) ճարպիկ և փորձառու հետախույզի համարում ուներ։ Քանի որ Գանձասարը ազատագրական պայքարի կենտրոն էր, այստեղից նա գաղտնի ճանապարհներով նամակները հասցնում էր Գանձակ ։
Գյուղն ապրում էր իր առօրյա միապաղաղ կյանքով։ 1905-1920 թվականներից Հարությունագոմերի բնակչությունը ստիպված էր դիմակայել հարևան շրջանների քրդերի և թուրք-թաթարների հարձակումներին ու ալան-թալանին։
Հարությունագոմերում խորհրդային կարգերը հաստատվել են 1920 թվականի մայիսին։ 1930 թվականին գյուղում կազմակերպված «Կայծ» կոլտնտեսությունը, որի նախագահներն են եղել Արտեմ Դանիելյանը, Լևոն Հակոբյանը, Բենիկ Ավետիսյանը։ 1977 թվականին կոլտնտեսությունը վերակազմակերպվել է խորհտնտեսության։ Նոր միավորի տնօրեներն են եղել Զավեն Իշխանյանը, Հրաչիկ Սարգսյանը ։
Հայրենական մեծ պատերազմին Հարությունագոմերից մասնակցել է 135 մարդ, զոհվել է 53-ը, որոնց հիշատակին կանգնեցված է հուշարձան։
Հարությունագոմերը Արցախյան պատերազմում
1988-ին Հարությունագոմերում կազմավորվել է կամավորական ջոկատ, որը պատերազմական գործողությունների զարգացմանը զուգընթաց համալրվել է գյուղի և հայաստանաբնակ հարությունագոմերցիների կամավորականներով (հրամանատար՝ Ա. Բախշիյան)։ Ջոկատին խորհուրդներով օժանդակել են երևանաբնակ խորհրդային բանակի պահեստի գնդապետներ Ա. Դանիելյանը, Գ. Ճաղարյանը և Շ. Հովհաննիսյանը, Վ. Պետրոսյանը, Զ. Ավետիսյանը։ Ջոկատը 1989-90-ին շուրջօրյա հերթապահություն է սահմանել գյուղում և գյուղամերձ տեղամասերում, մասնակցել շրջակա գյուղերի ինքնապաշտպանական մարտերին։ 1992-ին ներառվել է ՊԲ ստորաբաժանումների կազմում, մասնակցել ԼՂՀ տարբեր շրջանների ազատագրական մարտերին։ Հարությունագոմերից ԼՂՀ «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով պարգևատրվել է Զ. Ավետիսյանը (հետմահու), հրամանատարներ են եղել Ա. Բախշիյանը, Շ. Հովհաննիսյանը, Հ. Մակյանը, Լ. Տալյանը։ Զոհվել է 13 ազատամարտիկ ։
Բնակչություն
2015 թվականին Հարությունագոմեր համայնքի բնակչության թվաքանակը կազմում է 517 մարդ, կա 104 տնտեսություն։
Տնտեսություն
Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է գյուղատնտեսությամբ`անասնապահությամբ և հողագործությամբ, կան նաև Մարտակերտի շրջանի հանքավայրերում աշխատողներ։
Պատմամշակութային հուշարձաններ
Կան պատմամշակութային հուշարձաններ` գերեզմանոց (XVIII-XIX դդ.), գյուղատեղի (ուշ միջնադար), եկեղեցի (XVIII-XIX դդ.), դամբարաններ (մ.թ.ա. II-I հազ.): Գյուղի շրջակայքում կան հին բնակատեղիներ (Միջին խութ, Հունուտ, Եղցատեղ), կիսավեր եկեղեցիներ (12-13-րդ դդ), խաչքարեր և այլն։
Հասարարակական կառույցներ
Երկար ժամանակ Հարությունագոմերը դպրոց չուներ։ 1911 թվականին Էջմիածնից այստեղ է գալիս Մուշեղ Բրուտյանը և հիմնում դպրոց։ Դպրոցական շենք չլինելու պատճառով դասերը կազմակերպվում էին Դերունց տանձ կոչվող տարածքում գտնվող մի հողաշեն տնակում։
1927-1928 ուսումնական տարում դպրոցը տեղափոխվեց համեմատաբար լուսավոր մի շինություն, որտեղ ուսուցչություն էին անում խորհրդային Հայաստանից Հարությունագոմեր գործուղված ուսուցիչներ։ Այդ գործում աչքի ընկավ Գարեգին Սիմոնյանը, որը հետագայում դարձավ փիլիսոփայության գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր։ Հարությունագոմերի քառամյա դպրոցն իր աշխատանքները հետագայում շարունակեց Նարիմյանների երկհարհարկանի տան ներքնահարկում ։
1935 թվականին դպրոցը յոթնամյակի կարգավիճակ ստացավ։ Դպրոցում սկսեցին սովորել նաև Վաղուհասից և Ներքին Հոռաթաղից եկած աշակերտները։ 1938-1940 թվականներին դպրոցական նոր շենք է կառուցվում։ Այդ տարիներին դպրոցում սովորում էին 120-ից ավելի աշակերտներ։ 1992 թվականին ադրբեջանցի զինյալները, գրավելով Հարությունագոմերը, ավերեցին դպրոցական շենքը։ Գյուղն ազատագրելուց մի քանի ամիս հետո Հարությունագոմերի աշակերտները դպրոց են հաճախում Վերին Հոռաթաղում։ 1993-1994 ուսումնական տարում պարապմունքները կազմակերպվեցին Հարությունագոմերի բնակիչներից մեկի առանձնատանը։ 1994-1995 ուսումնական տարում աշակերտները տեղափոխվեցին կիսով չափ վերանորոգված շենքը։ 2005 թվականին սկսվեցին դպրոցական նոր շենքի կառուցման աշխատանքները, որոնք ավարտվեցին 2010 թվականին։ Դպրոցն ունի բոլոր պայմանները գյուղի երեխաների ուսումնական գործը կազմակերպելու համար ։
2015 թվականի դրությամբ գործում էր գյուղապետարան, բուժկետ, միջնակարգ դպրոց (կոչվել է զոհված ազատամարտիկ Զ. Ավետիսյանի անունով), որտեղ սովորում էին 61 աշակերտներ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մարտակերտի շրջանի գյուղեր Կատեգորիա:Մարտակերտի շրջանի բնակավայրեր
Հուսիկ Մելքոնյան
Հուսիկ Անդրեասի Մելքոնյան (1953թ. մարտի 30, Երևան, Հայկական ԽՍՀ, ԽՍՀՄ), հայ հնագետ, միջնադարագետ։
Ծնվել է 1953 թվականին Երևանում ուսուցչի ընտանիքում։ 1970 թվականին ավարտել է Երևանի թիվ 117 միջնակարգ դպրոցը, ապա աշխատանքի է անցել «Հայէլեկտրալույս» արտադրական միավորումում։
1973-1978 թվականներին սովորել է Խ. Աբովյանի անվան Հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտի Պատմության ֆակուլտետը։
1978-1981 թթ. ընդունվել և ավարտել է ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի ասպիրանտուրան, մասնագիտացել միջին դարերի հնագիտության և վիմագրության բնագավառում։
1978-1979 թվականներին աշխատել է Հայաստանի Ազգագրության պետական թանգարանում իբրև գիտական քարտուղար։ 1979 թվականին ասպիրանտական ուսումնառությանը զուգընթաց աշխատել է ինստիտուտի Միջին դարերի հնագիտության բաժնում, սկզբում իբրև ավագ լաբորանտ, ապա կրտսեր գիտաշխատող։ 1990 թվականին զբաղեցրել է գիտաշխատողի պաշտոնը, իսկ 1994 թվականին դարձել ավագ գիտաշխատող։
Գիտական գործունեություն
1994 թվականին պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն՝ «Ցաղաց քարի վանքը միջնադարյան Սյունիքի հնագիտական հուշարձաների համակարգում» վերտառությամբ։ Աշխատանքն իբրև մենագրություն պատրաստ է հրատարակության։ 1994-2019 թվականներին Հ. Մելքոնյանը եղել է ինստիտուտին կից գործող, դոկտորի աստիճան շնորհող մասնագիտական խորհրդի գիտական քարտուղարը։ Անդամակցում է Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի և Երևանի Պատմության թանգարանի գիտական խորհուրդներին։ Մասնակցել է Միջին դարերի հնագիտության բաժնի կողմից իրականացվող բազմաթիվ հնավայրերի պեղումներին (Խամշի վանք, Էջմիածին, Զորավոր, Մոզ, Կարբի, Վարդենուտ, Անբերդ, Աշոցք , Թալին , Օշական, Եղվարդ և այլն), հնագիտական արշավախմբերի ղեկավար է եղել Ցաղաց քարի , Եղեգիսի, Հացառատի, Գետափի, Ծաղկաձորի և Դաշտադեմի պեղումների ընթացքում։ Հ. Մելքոնյանը հեղինակակից է վեց գրքերի, հրատարակել է շուրջ 100 հոդված և հիմնադրույթ գիտական պարբերականներում, զեկուցումներով հանդես եկել հանրապետական և միջազգային գիտաժողովներում։
2005 թվականից մինչ օրս Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի Միջնադարյան Հայաստանի հնագիտության բաժնի վարիչն է։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ հնագետներ
Հայաստանը Եվրատեսիլ 2007 երգի մրցույթում
Հայաստանը Եվրատեսիլ երգի մրցույթում 2-րդ անգամ ներկայացավ 2007 թվականին Հելսինկիում։ Այդ տարի մրցույթին մասնակցում էր 42 երկիր։ Մեր երկիրը Ներկայացնում էր Հայկոն (ծննդյան անվանումը՝ Հայկ Հակոբյան)։ Երգը, որի հեղինակն ինքն էր կոչվում էր Anytime You Need։ Հայկոն ի շնորհիվ Անդրեի բարձր հորիզոնական գրավելու 2007 թ.-ին չմասնակցեց կիսաեզրափակիչ փուլի այլ միանգամից անցավ եզրափակիչ։ Նա հանդես եկավ 23-րդ համարի ներքո և զբաղեցրեց կրկին 8-րդ հորիզոնականը հավաքելով 138 միավոր։ Հայկոն զիջում էր Հունաստանի, Բելառուսի, Բուլղարիայի, Թուրքիայի, Ռուսաստանի, Ուկրաինայի և Սերբիայի (268 միավոր Մարիա Շերիպովիչ (Marija Šerifović "Molitva") մասնակիցներին։
Եվրատեսիլ 2007-ին Հայաստանը ստացավ հետևյալ միավորները.
Նյարտ Սյույու
Նյարտ Սյույու (Нярт-Сюю), գետ Ռուսաստանում, հոսում է Կոմի Հանրապետությունով։ Գետաբերանը գտնվում է Շուգոր գետի ձախ ափին՝ 172 կմ հեռավորության վրա։ Գետի երկարությունը կազմում է 16 կմ։
Ջրագրության տվյալներ
Ռուսաստանի ջրային գրանցամատյանի տեղեկությունների համաձայն՝ գետը պատկանում է Դվինսկո Պեչարսկի ավազանային շրջանին, գետի ջրատնտեսային տեղամասը՝ Պեչորա, գետի ենթաավազան՝ ը Պեչորա գետի ավազաների վտակները մինչև թափվելը Ուսա, գետի գետային ավազանը՝ Պեչորա ։
Ըստ աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգի՝ ջրային բաժնի տարածքում Ռուսաստանի Դաշնության պատրաստած դաշնային գործակալության ջրային ռեսուրսների ՝
Գորկի զբոսայգի (Մինսկ)
Գորկի զբոսայգի (Цэнтральны дзіцячы парк імя Максіма Горкага), (Парк Горкага, Цэнтральны дзіцячы парк імя Максіма Горкага), հասարակական զբոսայգի Մինսկում, Բելառուս։ Գտնվում է Հաղթանակի հրապարակի և Յանկա Կուպալայի անվան զբոսայգու մոտ՝ Յանկա Կուպալայի, Ֆրունզեի, Մայիսմեկյան փողոցների և Անկախության պողոտայի խաչմերուկում։ Զբաղեցնում է 28 հա տարածք։
Պատմություն
Այգին ստեղծվել է 1800 թվականին։ Խորհրդային ժամանակաշրջանում կոչվել է Մաքսիմ Գորկու անվան մշակույթի այգի՝ ի պատիվ ռուս նշանավոր գրող Մաքսիմ Գորկու։
Այս անունը կրող այգիներ կան նաև Խորհրդային միության այլ քաղքներում։
Այգու մի հատվածը զվարճանքի պուրակն է՝ 56 մետր բարձրությամբ պտտանիվով։ Այստեղ է գտնվում նաև աստղադիտարանի շենքը։
Այգում է գտնվում սառցե պալատը (ներքին սահադաշտով)։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բելառուսի զբոսայգիներ
Մեռլ Հագարդ
Մեռլ Հագարդ (Merle Ronald Haggard, ), քանթրի ոճի ամերիկացի երգահան, կիթառահար և նվագող։
Կենսագրություն
Երաժշտության բնագավառում արժանացել է բազմաթիվ պատվոգրերի և մրցանակների։
Անձնական կյանք
Հագարդն ամուսնացել է հինգ անգամ, առաջին անգամ Լեոնեի Հոբսի հետ 1956-1964 թվականներին, ունեցել են չորս երեխա ։ Ամուսնալուծությունից հետո, կարճ ժամանակ անց՝ 1965 թվականին Հագարդն ամուսնացել է երգչուհի Բոնի Օուենսի հետ, որը եղել է քանթիր ոճի հայտնի երգչուհի։ Նրանք միասին ստեղծագործել և երգել են, մեծացրել Հագարդի առաջին ամուսնությունից ծնված երեխաներին։ Բոնին եղել է երգիչ Բաք Օուենսի երկրորդ կինը։ Նրանք բաժանվել են 1978 թվականին, սակայն շարունակել են ընկերներ մնալ և համատեղ ելույթ ունենալ մինչև Բոնիի մահը՝ 2006 թվականը ։
1978 թվականին Հագարդն ամուսնացել է քանթրի ոճի երգչուհի Լեոնե Ուիլյամսի հետ, նրանք բաժանվել են 1983 թվականին ։
1985 թվականին Հագարդն ամուսնացել Է Դեբի Պարետի հետ, Նրանք բաժանվել են 1991 թվականին ։ 1993 թվականի սեպտեմբերի 11-ին նա ամուսնացել է իր հինգերորդ կնոջ՝ Թերեզա Լեյնի հետ։ Նրանք ունեցել են երկու երեխա ։
Հագարդը մահացել է 2016 թվականի ապրիլի 6-ին՝ իր ծննդյան 79-րդ տարեդարձի օրը, Կալիֆոռնիա նահանգի Շաստա շրջանում գտնվող իր ագարակում։  Նա տառապել է թոքաբորբից ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:20-րդ դարի ամերիկացի երգիչներ Կատեգորիա:Ամերիկացի երգահաններ Կատեգորիա:Ամերիկացի կիթառահարներ
Արտաշատի Ամո Խարազյանի անվան պետական թատրոն
Արտաշատի Ամո Խարազյանի անվան պետական թատրոն, Արտաշատի պետական թատրոն, Ամո Խարազյանի անվան միջշրջանային թատրոն, վերակազմվել է 1956 թվականի հունվարին, Ղամարլուում 1934-1956 թթ. գործող պետական շրջանային թատրոնի հիման վրա (1921 թվականից եղել է սիրողական թատերախումբ)։
Պատմություն
Արտաշատի Ամո Խարազյանի անվան միջշրջանային պետական թատրոնն ուներ իր շենքը, կայուն թատերախումբը՝ ռեժիսորներով, նկարիչներով և այլն։ Խմբի դերասաններն էին՝ Լյուսի Թառայանը, Ասյա Աքուլյանը, Շուշիկ Դանիելյանը, Կատյա Ղարիբյանը, Սիրուշ Քյուրքչյանը, Թագուհի Դանիելյանը, Դավիթ Քիշմիրյանը, Ցոլակ Սողոմոնյանը, Դանիել Միլիտոնյանը, Հրանտ Մանվելյանը, Քաջիկ Գյուրջյանը և ուրիշներ։ Միջշրջանայինի վերակազմվելիս խումբը համալրվեց նոր ուժերով՝ ժողովրդական արտիստներ Սեթ Հովհաննիսյան, Վրույր Փանոյան, վաստակավոր արտիստներ Գուրգեն Ջանոյան, Զարիկ Տերյան, Մարգո Կարապետյան և Երևանի թատերական ինստիտուտն ավարտած երիտասարդներով։ Իր հիսնամյա պատմության ընթացքում թատրոնը տվել է շուրջ երեք հարյուր բեմադրություն, այդ թվում՝ Շիրվանզադեի «Պատվի համար», Դեմիրճյանի «Քաջ Նազար», Պարոնյանի «Պաղտասար աղբար», Ալեքսանդր Օստրովսկու «Անօժիտը» և «Ամպրոպ», Ֆրանկոյի «Գողացված երջանկություն», Բալզակի «Խորթ մայրը», Շոուի «Սատանայի աշակերտը»։ Թատրոնի խաղացանկում մեծ տեղ է տրվել խորհրդային դրամատուրգիային, պատմահեղափոխական պիեսներին։ Տարբեր ժամանակներում թատրոնի ռեժիսորներն են եղել Ռ․ Արմենյանը, Հ․ Մանվելյանը, Ռ․ Մինասյանը, Ռ․ Թառյանը և ուրիշներ։ Թատրոնի ներկայացումներում հանդես են եկել հայ բեմի ականավոր վարպետները։
Թատրոնի հիմնադրման օրվանից մինչև 1977 թվականը թատրոնում է աշխատել ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ Վրույր Փանոյանը։ 1934-1990 թթ. Արտաշատի թատրոնի դերասանական շատ հաջողություններ կապված են ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ Սեթ Հովսեփյանի անվան հետ, ով 1951-1995 թթ. բեմադրություններով և դերակատարումներով այստեղ հանդես էր եկել, իսկ 1963-1967 թթ. թատրոնի գլխավոր բեմադրիչն է եղել ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ Հրանտ Մանվելյանը։ Տարբեր տարիների Արտաշատի թատրոնում աշխատել են ՀԽՍՀ ժողովրդական արտիստ Վոլոդյա Գրիգորյանը, ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստ, ԽՍՀՄ պետական մրցանակի դափնեկիր Խաչիկ Նազարեթյանը, վաստակավոր արտիստներ Մ. Կարապետյանը, Զ. Տերյանը, Լ. Սարգսյանը, Գ. Ջանոյանը, Ժ. Գևորգյանը, Ք. Բարսեղյանը, Ք. և Մ. Գյուրջյանները, Ա. Էհրամջյանը, Կ. Ավետիսյան-Մանվելյանը, Շ. Դանիելյանը, Մ. Վարդանյանը և ուրիշներ։ Թատրոնը ղեկավարել և բեմադրություններով հանդես են եկել Ռ. Մինասյանը, Ռ. Սարգսյանը, Հ. Հովհաննիսյանը, Ռ. Ջրբաշյանը, ուրիշներ։ 1956-1957 թթ. բեմադրված Լ. Աբրահամյանի «Սոս և Վարդիթեր», Ի. Ֆրանկոյի «Գողացված երջանկություն» և այլ բեմադրություններ թատրոնի վերաշինության, ստեղծագործական ուժերի համախմբման հիմքերը դրեցին ։
Թատրոնի ստեղծագործական վերելքը պայմանավորվեց ՀԽՍՀ արվեստի վաստակավոր գործիչ, պրոֆեսոր Մայիս Ռաֆայելյանի մուտքով. 1972 թվականից ստանձնելով թատրոնի գեղարվեստական ղեկավարի պարտականությունները, նա ստեղծեց մի շարք բեմադրություններ, որոնք դարձան թատրոնի ստեղծագործական ձեռքբերումները։ Պերճ Պռոշյանի «Սոս և Վարդիթեր», Րաֆֆու «Խաչագողի հիշատակարանը», Նար-Դոսի «Մեր թաղը», Եղիշե Չարենցի «Ազգային երազ», Օտչենաշեկի «Ռոմեոն, Ջուլիետը և խավարը», Էթիլ Լիլիան Վոյնիչի «Բոռ» երկերի բեմականացումները, Շիլլերի «Սեր և խարդավանք», Ժիրայր Անանյանի, Գ. Չալիկյանի, Ն. Մեսրոպյանի, Ա. Բանայանի և այլ հեղինակների պիեսների բեմադրությունները ճանաչում բերեցին թատրոնին, բացահայտեցին դերասանախմբի հնարավորությունները։
1950-1990-ական թվականներին թատրոնը մշտապես հյուրախաղերով հանդես է եկել Սևծովյան հայաշատ բնակավայրերում, Կրասնոդարի և Ստավրոպոլի երկրամասերում, 1989 թվականին բարեգործական հիմունքներով թատրոնը ներկայացումներ է ցուցադրել Ադլեր, Սոչի, Տուապսե, Խոստա, Մացեստա բնակավայրերում։ 1986 թվականին ԽՍՀՄ մշակույթի նախարարության հրավերով թատրոնը «Սեր և խարդավանք»բեմադրությունը ներկայացրել է Մոսկվայում։ 2009 թվականին Շահան Շահնուրի «Նահանջ առանց երգի» ներկայացումն արժանացել է ՀՀ մշակույթի նախարարության «Տարվա հայտնություն» մրցանակին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Արտաշատի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Հայաստանի դրամատիկական թատրոններ