cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ուշայկա (գետ)
Վտակներ
Ուշայկա գետի վտակներն են Բերյոզովայա (աջ), Չերնովա (ձախ), Ասլամովկա (ձախ), Բոբրովկա (ձախ), Կամենկա (ձախ), Փոքր Ուշայկա (աջ) գետերը։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Հենդերսոն շրջան (Տեխաս)
Հենդերսոն շրջան (Henderson County), ԱՄՆ Տեխաս նահանգի 254 վարչական միավորներից մեկը։ Ընդհանուր տարածությունը 2.264 կմ² է։ 2009 թվականին բնակչության թիվը կազմում էր 78 921 մարդ ։ ԱՄՆ-ի վիճակագրության բյուրոյի համաձայն 2010 թվականին բնակչությունը կազմում էր 78 532 մարդ։ Շրջկենտրոնն է Աթենս (Athens) բնակավայրը ։
Պատմություն
Հենդերսոն շրջանը պաշտոնապես կազմավորվել է 1846 թվականին։ Շրջանն իր անվանումը ստացել է Տեխաս նահանգի առաջին նահանգապետ Ջեյմս Հենդերսոնի պատվին ։
Աշխարհագրություն
ԱՄՆ վիճակագրության բյուրոյի տվյալներով Հենդերսոն շրջանի ընդհանուր մակերեսը կազմում է 2460 կմ², որից 2260 կմ²-ն զբաղեցնում է ցամաքը, իսկ 190 կմ²-ն կամ 7,9 %-ը՝ ջրային տարածքները ։
Բնակչություն
2010 թվականի դրությամբ բնակչության թիվը կազմում էր 78 532 մարդ ։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 90 մարդ/կմ²։ Բնակչության թիվը 2000 թվականի դրությամբ կազմում էր 73 277 մարդ ։ Առկա էր 28 804 տնային տնտեսություն և 20 969 ընտանիք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 32 մարդ/կմ²։ Հաշվվում էր 35 935 բնակելի շինություն՝ 16 շինություն/կմ² խտությամբ։ Ռասայական կազմը հետևյալն էր՝ սպիտակամորթներ - 88,50 %, սևամորթներ կամ աֆրոամերիկացիներ – 6,61 %, բնիկ ամերիկացիներ (հնդկացիներ) – 0,54 %, ասիացիներ – 0,30 %, խաղաղօվկիանոսյան կղզիների բնակիչներ – 0,03 %, այլ ռասաների ներկայացուցիչներ – 2,72 %, երկու կամ ավելի ռասաների ներկայացուցիչներ – 1,30 %: Իսպանախոսները կամ լատինոամերիկացիները կազմում են բնակչության 6,92 %-ը (անկախ ռասայից)։
Բնակչության տարիքային կազմը հետևյալն էր՝ 24,40 % - մինչև 18 տարեկան, 7,60 % - 18-24 տարեկան, 25,00 % - 25-44 տարեկան, 24,80 % - 45-64 տարեկան և 18,20 % - 65 և ավելի բարձր։ Շրջանի բնակչի միջին տարիքը 40 տարեկան է։ Յուրաքանչյուր 100 կնոջը բաժին է ընկնում 96,20 տղամարդ։ 18 տարեկանից բարձր յուրաքանչյուր 100 կնոջը բաժին է ընկնում 91,90 տղամարդ։
Բնակչության աճի դինամիկան ըստ տարեթվերի․
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Տեխասի շրջաններ
Օգիևկա (գյուղ, Սախնովշչինսկի շրջան)
Օգիևկա (Огіївка), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Սախնովշչինսկի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1924 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Օգիևկա գյուղում բնակվում էր 915 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 4,81 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 190,23 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Սախնովշչինսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1924 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Ուրալովսկի գյուղական խորհուրդ (Սերեդինո-Բուդսկի շրջան)
Ուրալովսկի գյուղական խորհուրդ  (Уралівська сільська рада), Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սերեդինո-Բուդսկի շրջանում ։
Ժողովածու (41)
Ժողովածու  (41), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 41 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 17-18-րդ դարերում (1743 թվականից առաջ)։ Գրված թղթի վրա, որը ունի 15X10 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 163 թերթից։ Գրված է բոլորագիծ երկաթագրով։ Պահպանակն ունի 4 էջ, գրված է մագաղաթի վրա երկաթագրով։ Հիշատակարան հետագայի՝ 1բ (18-րդ դար), 162բ (1743 թ.), կնիք՝ 19բ (Սիմեոն վարդապետ) ։
Ուրալովսկի գյուղական խորհուրդ (Սերեդինո-Բուդսկի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Ուրալովսկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 686 մարդ։ Խորհրդում կա 2 բնակավայր։
Ժողովածու (41)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Ուրալովսկի գյուղական խորհուրդ (Սերեդինո-Բուդսկի շրջան)
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Դեդովեց (գյուղ, Կադույսկի շրջան)
Դեդովեց (Дедовец), գյուղ Ռուսաստանի Վոլոգդայի մարզի Կադույսկի շրջանի կազմում։
Բնակչությունը 2002 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 19 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Վոլոգդայի մարզի Կադույսկի շրջանի բնակավայրեր
(3837) Կարր
(3837) Կարր (Carr), աստերոիդ աստերոիդների հիմնական գոտում։ Հայտնաբերվել է 1981 թվականի մայիսի 6-ին Կարոլին Շումեյկերի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 2,424673 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 2,2555 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,5939 ա. մ. ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 1379,04 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,26105 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 4,83° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1981 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Կարոլին Շումեյկերի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Աստերոիդների հիմնական գոտու աստերոիդներ
Astra IVA (ընկերություն)
Astra IVA, Բուխարեստի մետրոյում օգտագործվող մետրոյի գնացքների ընտանիք, որի 504 գնացքները (254-ը երկու մեքենաներով շարժակազմ) պատրաստվել են 1976-1993 թվականներին ASTRA Vagoane S.A.-ի ի կողմից Արադում, Ռումինիա։
Համակարգում օգտագործվող գնացքները բաղկացած են գնացքների տարբեր շարժակազմից, որոնք միացված են միասին։ Յուրաքանչյուր գնացքի շարժակազմ կազմված է երկու անընդմեջ կապակցված գնացքային մեքենաներից (B'B'-B'B ձևավորում), որոնք կարող են գործել միայն միասին։ Սովորաբար, երկու մեքենենարով երեք հավաքածուները զուգորդվում են միասին վեց մեքենաների ձևավորում ստեղծելու համար։ Նախատիպը պատրաստվել է 1976 թվականին, շարժակազմի արտադրությունը սկսելով 1978 թվականից։ Այնուհետև արտադրվել է երեք խմբաքանակ, որոնցից առաջինը արտադրվել է 1978-1980 թվականներին, որը մյուսներից տարբերվում է առջևի ծայրի «փոսի» շնորհիվ, երկրորդը` 1980-1985 թվականներին, իսկ երրորդը` 1985-1992 թվականներին, Կարմիր արծաթը` դեղին ներկի փոխարեն կարմիր-արծաթագույն ներկով։
1994-1996 թվականներին 42 մեքենա (21 երկմեքենա շարժակազմ) վերանորոգվել են FAUR-ի և Electroputere-ի կողմից Line M3 ծառայության համար, սակայն անհայտ պատճառներով վերանորոգման նախագիծը դադարեցվել էր և գնացքների այդ շարժակազմերը այժմ պահվում են Berceni դեպոյ-ում։ Այս գնացքները աչքի էին ընկնում կապույտ սպասազգեստով և բնութագրվում էին նոր տեխնիկական սարքավորմամբ ։ Ավելի միջնորդական վագոնների ստեղծման փորձը, 3 մեքենա x 2 ձևավորման թույլտվություն ստանալու համար, դադարեցվեցին 1995 թվականին։ 2000 թվականին Astra IVA գնացքների մեծ մասը վերանորոգվել են և համալրվել է նոր ATO և ATP ազդանշանային համակարգերով` իրավունք ստանալով մասնակի առանց վարորդի գործարկումը, հատկապես Line M4-ի վրա։
Astra Arad շարժակազմը մոտենում է իր ծառայության ժամկետի ավարտին, այնպես որ մեքենաները աստիճանաբար դուրս են մղվում նոր Bombardier Movia և CAF գնացքների կողմից ։ 2017 թվականի հունվարի դրությամբ կոմերցիոն ծառայության մեջ են գնացքի 15 շարժակազմ (90 մոդուլային ավտոմեքենա) ։
Տեխնիկական բնութագրեր
Աղբյուր։ metroubucuresti.webs.com
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բուխարեստ Կատեգորիա:Մետրոպոլիտեններ ըստ երկրի
Նականո (քաղաք)
Նականո (中野市), քաղաք Ճապոնիայում։ Գտնվում է Նագանոյի պրեֆեկտուրայում։ Քաղաքի ամբողջ մակերեսը կազմում է 112,06 կմ², բնակչությունը՝ 44 243 մարդ, իսկ խտությունը 394,82 մարդ/կմ²։
Աշխարհագրական դիրք
Քաղաքը գտնվում է Հոնսյու կղզում, Նագանոյի պրեֆեկտուրայում Տյուբու տարածաշրջանում։ Այն սահմանակից է Նականո, Միիգատա և Ձյոցու քաղաքների, Սինանո ավանի, Կիձիմադայրա, Նոձավաոնսեն, Սակաե գյուղերի հետ ։
Բնակչություն
Բնակչությունը կազմում է 44 243 մարդ (2014 թվականի օգոստոսի 1), խտություն - 394,82 մարդ/կմ²։
Սիմվոլիզմ
Քաղաքի ծառը համարվում է Fagus crenata-ն, ծաղիկը՝  Camellia japonica-ը, թռչունը՝ Մանդարինկան ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ճապոնիայի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ճապոնիայի քաղաքներ
Սուրբ Երրորդություն տաճար (Գեռլա)
Սուրբ Երրորդություն տաճար ( Catedrala Armeano-Catolică Sfânta Treime), հայտնի է նաև որպես Սուրբ Երրորդության հայկական տաճար, Ռումինիայում Հայ կաթոլիկների տաճարային եկեղեցի Ռումինիայի Կլուժ շրջանի Գեռլա քաղաքում ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Ռումինիայի հայկական եկեղեցիներ
Յանգորաս
Յանգորաս (Янгорас, Янкурас), գյուղ Ռուսաստանի Չուվաշիա հանրապետության Ալիկովսկի շրջանի կազմում։
Ժողովածու (40)
Ականց անապատ (40), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 40 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 14-րդ դարում՝ Հովհաննես գրիչի կողմից։ Ստացողը եղել է Կոստանդինը։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 12.5x8.5 սմ չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 250 թերթից։ Գրված է միասյուն, բոլորգրով։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ։ Հիշատակարաններ՝ գրչի՝ 3ա, 6ա, 11բ, 25ր և այլուր ։
Յանգորաս
Բնակչությունը 2006 թվականին գրանցված տվյալներով կազմում էր 312 մարդ։
Ժողովածու (40)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Յանգորաս
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Չուվաշիա հանրապետության Ալիկովսկի շրջանի բնակավայրեր
Չարախափան վանք Սուրբ Պողոս-Պետրոս
Չարախափան վանք Սուրբ Պողոս-Պետրոս , Հայ առաքելական եկեղեցի, գտնվում է Արևմտյան Հայաստանի Երզնկա քաղաքից մոտ 11 կմ դեպի հյուսիս-արևելք՝ Քեշիշ տաղ սարի լանջին։
Վանական համալիրը բաղկացած էր՝ քարաշեն եկեղեցուց, կացարաններից և տնտեսական շինություններից։
19-րդ դարասկզբին վանքը գտնվել է Պոլսո Տատեան գերդաստանի հովանու ներքո, որի ընթացքում այն վերանորոգվել է։ 1870-ական թվականներին վանքը արդեն անցել է թուրք վանապանի վերահսկողության տակ, որը վանքը վերածել է գոմի։ 1880-ական թվականների սկզբում Հմայակ եպիսկոպոս Դիմաքսյանի նախաձեռնությամբ վանքի վանապանությունը հանձնվել է հայ աշխարհականի և Բզվան գյուղի բնակիչներից կազմված հոգաբարձության։ Նրա մեծ ջանքերի շնորհիվ հետ են ստացել վանքապատկան կալվածքների մի մասը, որը զավթել էին հարևան գյուղերի թուրք և քուրդ բնակիչները։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Եկեղեցիներ Կատեգորիա:Վանքեր Կատեգորիա:Հայ Առաքելական Եկեղեցի Կատեգորիա:Երզնկա Կատեգորիա:Հայկական ճարտարապետություն Կատեգորիա:Մշակութային ժառանգություն Կատեգորիա:Արևմտյան Հայաստան
Կրուգել (գյուղ, Կովելի շրջան)
Կրուգել (Кругель), գյուղ Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Կովելի շրջանում։ Հիմնադրվել է 1595 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Կրուգել գյուղում բնակվում էր 240 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Վոլինի մարզի Կովելի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1595 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Black Star Inc.
Պատմություն
2006 թվականին Տիմատին հիմնադրեց պրոդյուսերական կենտրոն «Black Star Inc.»-ը։ 2007 թվականին «Black Star Inc.»-ը «АРС» և «IlyaKireev Company» ընկերությունների հետ համատեղ կազմակերպում է R&B և Soul ոճի փառատոն, որը կոչվում է՝ «Vерсия 0.1» ։
2010 թվականին Black Star Inc.-ը գնեց 1,5 միլիոն դոլլարով երգիչ Karina Koks-ին, ով մինչ այդ եղել է «Սլիվկի» խմբի մենակատարը ։ Ապա լեյբլը թողարկեց երգչուհու երկու՝ «Летать высоко» և «Всё решено» վիդեոսինգլները։
2012 թվականին լեյբլը բաժանորդագրում է հիփ-հոփ երգիչներ՝ L’One-ին, KReeD-ին, Արտյոմ Շելին և նկարիչ Պավել Գալանինին ։ 2015 թվականի աշնանը լեյբլում անդամագրվում է ռեփեր Սաշա Չեստին։ Նույն թվականի հոկտեմբերի 7-ին Չեստը Տիմատիի հետ միասին, հանդիսատեսին է ներկայանում «Лучший друг» տեսահոլովակով, որը նվիրված էր ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի ծննդյան տարեդարձին։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հիփ-հոփ լեյբլեր Կատեգորիա:2006 հիմնադրված երաժշտական խմբեր
Հովսեփ Մադաթյան
Հովսեփ Մադաթյան էֆենդի (Mededyan Osep Efendi), օսմանահայ գյուղատնտես, քաղաքական և հասարակական գործիչ։ Եղել է Օսմանյան կայսրության մեջլիսի պատգամավոր և Էրզրումի Սանասարյան վարժարանի երեք տնօրեններից մեկը։
Կենսագրություն
Հովսեփ Մադաթյանի կենսագրության մասին շատ բան հայտնի չէ։ Եղել է Էրզրումի Սանասարյան վարժարանի երեք տնօրեններից մեկը։ 1914 թվականի մայիսի 18-ին տեղի ունեցած ընտրությունների ժամանակ, ստանալով 128 ձայն, ընտրվել է Օսմանյան կայսրության 5-րդ գումարման մեջլիսի պատգամավոր ։
Ամուսնացած է եղել Սոֆիա Բաստըրմաջյանի հետ ։
Ի տարբերություն Գրիգոր Զոհրապի և Վարդգես Սերենգյուլյանի, հայազգի մյուս պատգամավորների պես Մադաթյանն ու իր ընտանիքը չեն տեղահանվել և չեն աքսորվել ։
Հայտնի չէ, թե երբ և որտեղ է մահացել Հովսեփ Մադաթյանը։ Սակայն հայտնի է, որ Հայոց ցեղասպանությունից հետո շարունակել է ապրել Ստամբուլում ։
Չերնացկի գյուղական խորհուրդ (Սերեդինո-Բուդսկի շրջան)
Չերնացկի գյուղական խորհուրդ  (Чернацька сільська рада), Ուկրաինայի Սումիի մարզի Սերեդինո-Բուդսկի շրջանում ։
2001 թվականի տվյալներով Չերնացկի գյուղական խորհրդում բնակվում էր 811 մարդ։ Խորհրդում կա 2 բնակավայր։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի բնակավայրեր
Հարսնախոտ
Բոջոջ, բշտի դեղ, մորմազգիների ընտանիքին պատկանող բազմամյա խոտաբույս։
Նկարագրություն
Հորիզոնական սողացող կոճղարմատով, ճյուղավոր, 25-60 սմ բարձրությամբ ցողունով, գեղազարդային բազմամյա խոտաբույս է։ Ձվաձև կոթունավոր և ամբողջաեզր տերևները դասավորված են հերթադիր, հակադիր կամ փնջաձև։ Առանձին, կախվող հնգանդամ ծաղիկներն աճում են վերին տերևների անութներից։ Ծաղիկների պսակը սպիտակավուն-կանաչավուն է, իսկ բաժակը՝ զանգակաձև։ Պտղակալման ընթացքում, բշտաձև փքված, վառ կարմիր գույնով բաժակի ներսում առաջանում է կախվող պտղակոթով, բազմաթիվ սպիտակ սերմերով, երկբույն, գնդաձև, հյութալի և նարնջագույն հատապտուղը ։
Տարածվածություն
Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիների թփուտներում, խոնավ ստվերոտ անտառներում ։ Աճում է Սյունիքի, Տավուշի, Վայոց ձորի, Լոռու մարզերում և այլուր։ Հայտնի է 100-120 տեսակ, որոնցից սովորական հարսնախոտը տարածված է Հայաստանում ։
Նշանակություն
Հասուն պտուղներն օգտագործվում են երիկամների և միզապարկի քարային հիվանդության, միզասեռային օրգանների բորբոքումների բուժման նպատակով, որպես միզամուղ միջոց՝ ջրգողության, հոդատապի, ռևմատիզմի դեպքերում։ Բույսի վերգետնյա մասն ու պտղի ծածկոցը (վերափոխված բաժակը) թունավոր են, այդ պատճառով հարսնախոտի պտուղները զգուշությամբ են օգտագործում։ Օգտագործում են նաև չորացրած պտուղները, հյութը և պտուղների եփուկը։ Պտուղների հյութը որպես արտաքին կիրառման միջոց օգտագործում են որքինի բուժման համար ։ Բույսը պարունակում է ալկալոիդներ, աղաղանյութեր, վիտամին C, կարոտին, քսանտինային խմբի պիգմենտներ։ Թարմ պտուղն օգտագործվում է հրուշակեղենի արտադրության մեջ։ Համային հատկանիշներով պտուղը նման է ելակին, իսկ կառուցվածքային առումով նման է 1-2 սմ չափի լոլիկի ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայաստանի բույսեր Կատեգորիա:Խոտաբույսեր Կատեգորիա:Դեղաբույսեր Կատեգորիա:Մորմազգիներ Կատեգորիա:Բազմամյա բույսեր Կատեգորիա:Դեկորատիվ բույսեր Կատեգորիա:Հատապտուղներ
Թիթեռներ (նկար, Վան Գոգ)
«Թիթեռներ» (Butterflies), Վինսենթ վան Գոգի նկարների շարք, որը նա վրձնել է 1889 և 1890 թվականներին։ Ստեղծել է թիթեռների առնվազն չորս, իսկ ցեցերի՝ մեկ նկար։ Թրթուրի՝ թիթեռի փոխակերպումը վան Գոգի համար խորհրդանշել է տղամարդկանց և կանանց կերպարանափոխության կարողությունը։
Թիթեռներ և ցեցեր
Թեփուկաթևավորների դասին պատկանող թիթեռներն ու ցեցերը միմյանցից սովորաբար տարբերում են մի քանի եղանակով․ թիթեռներն ունեն պայծառ գունավորում և թռչում են ցերեկը, նրանց թևերը կպած չեն իրար ու ծալվում են, երբ թիթեռը գտնվում է հանգստի վիճակում։ Մյուս կողմից, ցեցերն ունեն խամրած գունավորում, ակտիվ են գիշերը և ունեն միացած թևեր․ կան նաև բացառություններ, ինչպես օրինակ՝ որոշ տեսակների գունավոր ցեցերը ։
Թիթեռները որպես թեմա
Թիթեռները հանդիպում են կերպարվեստի ու գրականության մեջ հաճախ որպես ազատության, կերպարանափոխության ու կյանքի խորհրդանիշներ։ Վան Գոգն իր աշխատանքներում դրանք օգտագործել է որպես հույսի խորհրդանիշ ։
Նրա սիրելի փոխաբերություններից մեկը վերաբերում էր թիթեռների կերպարանափոխության հնարավորություններին ։ Իր քրոջը՝ Վիլին գրված նամակում Վան Գոգը նշել է, որ այնպես, ինչպես թրթուրն է խժռում սալաթի արմատները՝ անտեղյակ լինելով այն կերպարանափոխությունից, որն իրեն բզեզ է դարձնելու, այնպես էլ մենք ենք անտեղյակ փոխակերպվելու մեր ներուժից։ Նմանապես, ինքը «որպես նկարիչ պետք է նկարներ նկարի, գուցե դրանից հետագայում ինչ-որ բան դուրս գա» ։ Հասարակաց տներում իր հանդիպած մարմնավաճառների մասին մտածելիս Վան Գոգը խորհել է ցանկացած կնոջ մասին,որը հայտնվել է կյանքի հորձանուտում․ «Նա փնտրում է, փնտրում է ու փնտրում-արդյոք ինքը գիտի՞, ինչ է փնտրում։ Կարո՞ղ է նա մի օր կերպարանափոխվել, ինչպես թրթուրը թիթեռնիկի» ։ Գուցե այդ հույսն է եղել Վան Գոգի մտքում, երբ նա իր տուն է ընդունել հղի մարմնաավաճառ Սին Հոորնիկին ու վերջինիս դստերը, երբ 1882 թվականին ապրում էր Հաագայում ։
Իր ընկերոջը՝ Էմիլ Բեռնարին ուղղված մի նամակում Վան Գոգն օգտագործում է թրթուրի՝ թիթեռի վերափոխման հրաշքը խորհրդածելու համար, թե ինչ հնարավորություններ կարող են լինել տիեզերքում․ «Սակայն, քանի որ ոչինչ չի հակադրվում ենթադրությանը, որ գծերն ու ձևերն ու գույները գոյություն ունեն անհամար այլ մոլորակներում և արևներում նույնպես, մենք ազատություն ունենք մեզ բավականին հանգիստ զգալու համեմատաբար ավելի լավ և տարբեր գոյերի մեջ նկարելու հնարավորությունների  համար, գոյություն՝ փոփոխված այնպիսի մի երևույթով, որը հավանաբար պակաս հնարամիտ ու զարմանալի չէ, որքան թրթուրի վերածումը թիթեռի։ Նկարիչ-թիթեռի գոյությունը կխաղարկվեր անթիվ երկնային մարմինների վրա, որոնք մահից հետո չպետք է այլևս ավելի անհասանելի լինի մեզ համար, քան քարտեզների վրայի այն սև կետերը, որոնք խորհրդանշում են մեր երկրային կյանքի քաղաքներն ու գյուղերը» ։
Երբ սփոփանքի կարիք էր ունենում, Վան Գոգը բնության մեջ էր խաղաղություն գտնւմ։ Քրոջը՝ Վիլհելմինային գրած նամակում նա նշել է, որ հանդարտվելու համար իրեն անհրաժեշտ է «նայել խոտի ծեղերին, եղևնու ճյուղին, ցորենի հասկին։ Այսպիսով եթե դու ուզում ես վարվել նկարիչների նման, գնա ու փնտրիր կարմիր ու սպիտակ կակաչներ իրենց կապտավուն տերևներով ու ցողունների վրա նրբագեղորեն կախված իրենց կոկոններով» ։
Առլում ստեղծված նկարներ
Վան Գոգը եկել է Ֆրանսիայի հարավում գտնվող Առլ քաղաքը, երբ երեսուն հինգ տարեկան էր, և այնտեղ ստեղծել իր լավագույն աշխատանքները։ Նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունները՝ Արևածաղիկները, արվել են այս ժամանակահատվածում, որը հավանաբար նրա կյանքի ամենաերջանիկ շրջաններից մեկն է եղել․ նա վստահ է, մտածողությունը՝ հստակ, ակնհայտորեն բավարարված ։ Եղբորը՝ Թեոյին գրված նամակում նա նշել է․ «Նկարելն ինչպես հիմա խոստանում է դառնալ ավելի նուրբ, ավելի շատ նման երաժշտությանը, քան քանդակագործությանը, իսկ ամենից շատ՝ այն գույն է խոստանում»։ Նա բացատրել է, որ «լինել երաժշտության նման» նշանակում է մխիթարող լինել ։
Խոտ և թիթեռներ
Առլում ստեղծված «Խոտ և թիթեռներ» կտավը մսնավոր հավաքածուի մաս է կազմում ։
Երկու սպիտակ թիթեռներ
Մանուկ հասակում թիթեռներով հրապուրվելու շնորհիվ Վինսենտ Դեթիեն միջատաբան է դարձել ։ Նրա ծննդյան յոթանասունամյակին Միրիամ Ռոտշիլդն իր հիցմունքն փոխաբերաբար արտահայտել էվան Գոգի նկարների միջոցով․ «Երկու սպիտակ թիթեռներ պտտվում են ազատության ու հրճվանքի մեջ։ Ինձ համար նրանք երազանքի խորհրդանիշներ են՝ պոեզիան, որը Վինս Դեթիեն այդքան խորամանկորեն ներարկում է մեր փաստացի տեղեկատվության և գիտելիքների մեջ։ Այս յուրահատուկ սպիտակ թիթեռների նվերով, քո բոլոր ուսանողների անունից, Վինս Դեթիե, ես հայտնում եմ եմ ձեզ իմ ամենաանկեղծ և ջերմագին շնորհակալությունները» ։
Նկարի մեկ այլ տարբերակում նուրբ, սպիտակ թիթեեռները պատկերված են խոտածածկ դաշտի վրայով թռչելիս ։
Սեն Ռեմիում ստեղծված նկարներ
1889-1890 թվականների Վան Գոգին մեկ տարով ընդունել են Սեն Ռեմիի հոգեբուժարանը։ Այս ընթացքում նա սահմանափակվել է հիվանդանոցի տարածքը նկարելով, որի շրջանակներում պատկերել է բաղեղապատ ծառեր, յասամաններ ու հիրիկներ ։
Կանաչ սիրամարգի ցեց
1889 թվականի մայիսին Վան Գոգն սկսել է աշխատել «կանաչ սիրամարգի ցեցը» նկարի վրա, որն ինքն անվանել էր «Մահվան գլուխ ցեցը»։ «Մահվան գլուխ» անունով այս ցեցը հազվադեպ հանդիպող գիշերային ցեց է, որի գույները նկարիչը պատկերել է «զարմանալի հստակությամբ, սև, մոխրագույն, ամպագույն սպիտակ՝ կարմրով երանգավորված ու հազիվ նշմարելի ձիթապտղագույն կանաչով» ։ Ցեցը պատկերված է բծավոր նվիկի ֆոնին։ Գույները վառ են՝ համահունչ Վան Գոգի կրքին և հուզական ուժգնությանը ։ Վան Գոգի թանգարանում կտավը կրում է «Կայսր ցեց» անունը ։
Կակաչներ և թիթեռներ
«Կակաչներ և թիթեռներ» նկարը Վան Գոգն ավարտել է 1889 թվականին, այն յուղաներկ է կտավի վրա։ Նա այն վրձնել է Առլում, որտեղ մի «դեղին տնակ» էր վարձակալել։ Նկարը հիշատակված է Կուրտիս ֆարմվալդի «Existential Butterfly» պոեզիայի գրքում ։
Չհնձած խոտ՝ թիթեռներով
Լոնդոնի ազգային պատկերասրահում գտնվող «Չհնձած խոտ՝ թիթեռներով» կտավը, որը նաև հայտնի է «Մարգագետին Սենտ-Պոլ հիվանդանոցի պարտեզում» անվամբ, պատկերում է լքված պարտեզի տեսարան՝ բարձր անխնամ խոտերով և մոլախոտերով։ Աշխատանքն ստեղծվել է Սան Ռեմիում գտնվելու ժամանակահատվածի վերջում ։
Թիթեռների կորած նկարներ
1888 թվականին վան Գոգն աշխատել է «սպիտակ և դեղին թիթեռների անթիվ բազմությամբ փոշոտ տատասկափշերի» վրա, սակայն նկարը կորել է ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:1890 նկարներ Կատեգորիա:1889 նկարներ Կատեգորիա:Վան Գոգի թանգարանի նկարներ
Fortune (ալբոմ)
«Fortune», ամերիկացի R&B երգիչ Քրիս Բրաունի հինգերորդ ալբոմն է։ Այն թողարկվել է 2012 թվականի հունիսի 29-ին RCA Records լեյբլի կողմից։ Թողարկման առաջին շաբաթում ալբոմը վաճառվել է 135,000 օրինակով և գլխավորել է ամերիկյան Billboard 200 ալբոմների հիթ շքերթը ։ Ալբոմը գլխավորել է նաև Նիդերլանդների, Նոր Զելանդիայի և Մեծ Բրիտանիայի ալբոմների հիթ շքերթը ։
Ալբոմը ներառում է 13 երգ, սակայն ևս 5 երգ ներառված է դելյուքս թողարկման մեջ։ Ալբոմի 5 սինգլներն են՝ «Turn Up the Music», «Sweet Love», «Till I Die», «Don't Wake Me Up» և «Don't Judge Me»։
Ալբոմի շապիկ
Ալբոմի շապիկի լուսանկարը համացանցում հայտնվել է 2012 թվականի փետրվարի 29-ին ։ Լուսանկարը նկարվել է Սթիվեն Գոմիլինի և Դենիս Լոյպոլդի կողմից նույն տարվա հունվարին ։ Լուսանկարում Քրիս Բրաունը կանգնած է կապույտ ֆոնի առջև, իսկ նրա վրա իջնում է սպիտակ լույս ։ Նա կրում է կապույտ կոստյում, սև փողկապ և ակնոց ։ Ալբոմի անվանումը հիերոգլիֆներով գրված է լուսանկարի մեջտեղում, իսկ կապույտ ֆոնի վրա այն գրված է տարբեր լեզուներով ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:2012 ալբոմներ Կատեգորիա:Անգլալեզու ալբոմներ Կատեգորիա:RCA Records ալբոմներ
Ժողովածու (117)
Ժողովածու (117), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 117 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 1630 թվականին Նիկողոս գրիչի կողմից, Ուռհայում։ Ստացողը եղել է Հովհաննեսը։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 18.3×12.5 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 181 թերթից։ Գրված է երկսյուն, նոտրգիրով։ Պահպանակը ունի 4 էջ, գրված է մագաղաթի վրա՝ երկաթագրով, Ավետարան։ Կազմը` կաշեպատ տախտակ դրոշմազարդ, աստառը՝ կարմիր և դեղին մետաքս ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Ուղտափուշ
Ուղտափուշ, արաք, բակլազգիների (թիթեռնածաղկավորներ) ընտանիքի բազմամյա խոտաբույսերի կամ կիսաթփերի ցեղ։ Հայտնի է 7 տեսակ։
Հայաստանում
ՀՀ-ում՝ 2 տեսակ՝
Տարածված է Սյունիքի, Արմավիրի, Արարատի, Վայոց ձորի, Գեղարքունիքի, Լոռու, Շիրակի և այլ մարզերի ստորին, երբեմն՝ միջին լեռն, գոտիներում։ Աճում է անմշակ հողերում, աղուտներում, մշակովի ցանքերում՝ որպես չարորակ մոլախոտ։
Կենսաբանական նկարագիր
Արմատային համակարգը հզոր է (առանցքային արմատը կարող է հողի մեջ խորանալ մինչև 18-20 մ) ։ Ցողունն ակոսավոր է, ճյուղավորվող, բարձրությունը՝ 30-90 սմ։ Ամբողջ բույսը պատված է բզանման փշերով, որոնք ամռան վերջին փայտանում են։
Տերևները պարզ են, երկարավուն, հերթադիր, նշատարձև կամ օվալաձև։ Ծաղիկները կարմիր են կամ վարդագույն՝ նստած տերևանութևերի փշերի վրա։ Ծաղկում է հունիսի սկզբին։
Պտուղը համրիչանման չբացվող ունդ է։ Սերմերը (4-5 հատ) երիկամաձև են, մուգ դարչնագույն, հարթ, փայլուն, կամ փայլատ մակերեսով։
Տարածում
Տարածված է Հարավային Եվրոպայում, Ռուսաստանում և Արևմտյան Սիբիրում, Ղազախստանում, Կենտրոնական Ասիայում, Կովկասում։
Աճում է չոր տափաստաններում, կավահողերում, անապատներում, գետաբերաննեում, ջրանցքերում։
Քիմիական կազմ
Ուղտափուշ պարսկականն արտադրում է հատիկների ձևով չորացող սոսնձանման շաքարային հեղուկ (մանանա)։ Ուղտափուշ պարունակում է ալկալոիդներ, աղաղանյութեր, սապոնիններ, վիտամիններ C, K և այլն։
Կիրառություն
Պատրաստուկները ժողովրդական բժշկության մեջ օգտագործում են որպես լեղամուղ, ջերմիջեցնող միջոց։ Մեղրատու և կերային (ուտում են ուղտերն ու ավանակները) բույս է։
Թուրմերը, եփուկները, կամ թարմ հյութը օգտագործում են ստամոքսի, աղիքային հիվանդությունների, հիմնականում քրոնիկ փորլուծություն և դիզենտերիայի բուժման նպատակով։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Բակլազգիներ
Օլեյնիկի (գյուղ, Սախնովշչինսկի շրջան)
Օլեյնիկի (Олійники), գյուղ Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Սախնովշչինսկի շրջանում։ Բնակավայրը նախկինում նաև անվանվել է Մոտուզովկա։ Հիմնադրվել է 1826 թվականին։
2001 թվականի տվյալներով Օլեյնիկի գյուղում բնակվում էր 703 մարդ։ Բնակավայրը զբաղեցնում է 1,81 կմ² տարածք։ Բնակչության խտությունը կազմում էր 388,4 մարդ/կմ²։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Խարկովի մարզի Սախնովշչինսկի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր Կատեգորիա:1826 թվականին հիմնադրված բնակավայրեր
Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ մայր տաճար (Աթենք)
Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ մայր տաճար (Καθεδρικός Ναός του Αγίου Γρηγορίου του Φωτιστού), հայտնի նաև՝ Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ հայկական եկեղեցի, հայ կաթոլիկ տաճար, որը գտնվում է Հունաստանի Աթենք քաղաքի Նեոս Կոսմոս, Ռենե Պիո 2 հասցեում ։
Սուրբ Գրիգոր Լուսավորիչ եկեղեցին հանդիսանում է Հունաստանի հայ կաթոլիկ օրդինարիատի նստավայրը, որը ստեղծվել է 1925 թվականին Հռոմի Պիոս XI պապի կողմից։ Այն ուղղակիորեն գտնվում է Սուրբ Աթոռի կառավարման ներքո։
Ներկայումս օրդինարիատը թափուր է՝ չունի պատասխանատու եպիսկոպոս։ Առաքելական ադմինիստրատորն է Տեր Հովսեփ քահանա Բեզազյանը ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ-հունական հարաբերություններ Կատեգորիա:Հունաստանի հայկական եկեղեցիներ
Դեդովո (գյուղ, Ֆյոդորովսկի շրջան)
Դեդովո (Дедово, Дедов), գյուղ Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ֆեոդորովսկի շրջանի կազմում։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գյուղեր Կատեգորիա:Ռուսաստանի Բաշկորտոստան հանրապետության Ֆյոդորովսկի շրջանի բնակավայրեր
Աստերոիդների ցանկ (158301-158400)
Աստերոիդների ցանկ (158201-158300) * Աստերոիդների ցանկ * Աստերոիդների ցանկ (158401-158500)
|}
(3838) Էպոնա
(3838) Էպոնա (Epona), աստերոիդ ապոլոնի ընտանիքում։ Հայտնաբերվել է 1986 թվականի նոյեմբերի 27-ին Ալեն Մաուրիի կողմից Պալոմարում ։
Միջին հեռավորությունը Արեգակից կազմում է 1,504949 ա. մ., առավելագույնը մոտենում է 0,4485 ա. մ. հեռավորության վրա և հեռանում 2,5614 ա. մ., իսկ Երկրի ուղեծրին Էպոնա աստերոիդը նվազագույնը մոտենում է 0,1612 ա. մ. հեռավորության վրա ։ Արեգակի շուրջ մեկ ամբողջական պտույտ է կատարում 674,34 երկրային օրվա ընթացքում, իր ուղեծրով շարժվելով միջինում 0,533853 աստիճան/օր արագությամբ։ Աստերոիդի ուղեծրի և խավարածրի հարթությունները իրար հետ կազմում են 29,24° անկյուն։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1986 թվականին հայտնաբերված աստղագիտական մարմիններ Կատեգորիա:Ալեն Մաուրիի կողմից հայտնաբերված աստերոիդներ Կատեգորիա:Ապոլոնի ընտանիքի աստերոիդներ
Ժողովածու (57)
Հավաքածու (57), Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող ձեռագիր, որը «Մաշտոցի անվան ցուցակ ձեռագրացում» (ձեռագրերի ցանկում) ներկայացված է 57 թվի տակ։ Ձեռագիրը գրվել է 14-րդ դարին Արիստակես Սեբաստացու գրիչի կողմից, ենթադրաբար Երզնկայում։ Գրված է թղթի վրա, որը ունի 13,7X8,9 չափս։ Ձեռագիրը կազմված է 321 թերթից։ Ունի կիսախորան, լուսանցքազարդ մանրանկարներ։ Գրված է միասյուն, բոլորագրով։ Հիշատակարաններ՝ գրչի՝ 22բ, 171բ, 172բ, հետագայի՝ 2ա, 305բ (15-16-րդ դարեր), 204բ (17-րդ դար), պահպանակ Դ (1727 թվական) ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Մատենադարանի ձեռագրեր
Օբ (գետ)
Օբ (Обь), գետ Ռուսաստանում։
Աշխարհագրություն
Օբ գետը սկիզբ է առնում Բիայնաի և Կատուների միախառնման վայրից և թափվում է Օբի խորշ, Կարայի ծով։ Գետը պատկանում է Կարայի ծով, Հյուսիսային Սառուցյալ օվկիանոսի ավազանին։ Ակունքը ծովի մակարդակից գտնվում է 3530 մ բարձրության վրա։ Գետի ափին են գտնվում Բիյսկ (հարավարևմտյան մասը), Բառնաուլ, Նովոալթայսկ, Կամեն նա Օբի, Նովոսիբիրսկ, Կոլպաշևո, Նիժնեվարտովսկ, Սուրգուտ, Նեֆտեյուգանսկ, Մեգիոն, Սալեխարդ, Լաբիտնանգի, Ստրեժեվոյ Լանգեպաս քաղաքները։
Հիդրոգրաֆիա
Օբ գետի երկարությունը կազմում է 3650 կմ, ավազանի մակերեսը՝ 2990000 կմ2 է։ Գետի ջրի ծախսը միջինում կազմում է 12300 մ3։
Վտակներ
Օբ գետի վտակներն են ձախից՝ Պեսչանայա, Անույ, Չարիշ, Ալեյ, Չուլիմ Բարնաուլկա, Կասմալա, Շեգարկա, Չայա, Պարաբել, Վասյուգան, Մեծ Յուգան, Հյուսիսային Սոսվա, Շչուչյա, Սինյա, աջից՝ Չումիշ, Բերդ, Ինյա, Տոմ, Կետ, Տիմ, Կիևյան Յոգան, Վախ, Վատինյան Եգան, Տրոմյեգան, Պիմ, Լյամին, Կազիմ, Պոլույ գետերը։
Տես նաև
Կատեգորիա:Ռուսաստանի գետեր Կատեգորիա:Վերին Օբի ավազանային շրջանի գետեր
Դերկաչովկա (գյուղ, Նեդրիգայլովի շրջան)
2001 թվականի տվյալներով Դերկաչովկա գյուղում բնակվում էր 702 մարդ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինայի Սումիի մարզի Նեդրիգայլովի շրջանի բնակավայրեր Կատեգորիա:Ուկրաինայի գյուղեր
Կեղտոտ երեսներով հրեշտակներ
«Կեղտոտ երեսներով հրեշտակներ» (Angels with Dirty Faces), 1938 թվականին նկարահանված, ամերիկյան գեղարվեստական ֆիլմ, ստեղծված՝ Մայքլ Քյորթիսի կողմից։ Ֆիլմի առաջին պրեմիերան, տեղի է ունեցել 1938 թվականի նոյեմբերի 26-ին, ԱՄՆ-ում։ Նկարահանված է Warner Brothers կինոընկերությունում։ Ֆիլմը պարունակում է իր մեջ՝ գանգստերական դրամայի կամ նուարի ժանրերը, ինչը ընդունված բան էր այն տարիներին։ Սա առավել հայտնի ու հաճախ մեջբերվող, քրեական ֆիլմերից է։ Ֆիլմում խաղում են, հին հոլիվուդյան աստղեր՝ Ջեյմս Կեգնին, Փեթ'Օբրայենն ու Համֆրի Բոգարտը։ Երեխաներին ֆիլմը նախատեսված է դիտել, ծնողների հետ միասին։
Տոնածառ
Տոնածառ, զարդարված ծառ (սովորաբար լինում է փշատերև ծառ, օրինակ՝ եղևնի, սոճի, կամ դրանց արհեստական իմիտացիան), որ Ամանորի կամ Սուրբ ծննդի տոնակատարության ժամանակ ավանդաբար տեղադրվում է տանը, հրապարակներում և այլուր։ Տանը զարդարված ծառ տեղադրելու ավանդույթն ի հայտ է եկել միջնադարյան Գերմանիայում 15-16-րդ դարերում ։ 19-րդ դարի երկրորդ կեսին տոնածառ տեղադրելու ավանդույթը տարածվել է նաև մյուս երկրներում ։ Նախկինում տոնածառը զարդարվել է խնձորներով, քաղցրավենիքով, ընկույզով, այլ մրգերով։ 18-րդ դարում սկսել են այն զարդարել մոմերով, իսկ էլեկտրականության հայտնագործումից հետո դրանց փոխարինել են լամպերը։ Ներկայում տոնածառերը սովորաբար զարդարվում են դրասանգներով, հատուկ պատրաստված խաղալիքներով, մոմերով կամ լամպերով։ Տոնածառի գագաթին տեղադրվում է հրեշտակ կամ աստղ, որոնք խորհրդանշում են Գաբրիել հրեշտակապետին ու Բեթղեհեմյան աստղը ։
Կեղտոտ երեսներով հրեշտակներ
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:1938 ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան դրամա ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական ֆիլմեր Կատեգորիա:Անգլերեն ֆիլմեր Կատեգորիա:Սև-սպիտակ ֆիլմեր Կատեգորիա:Warner Bros. ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան սև-սպիտակ ֆիլմեր Կատեգորիա:Ամերիկյան քրեական դրամա ֆիլմեր
Տոնածառ
Նախապատմական ժամանակաշրջան
Ըստ Վ. Տոպորովի՝ դեռ պալեոլիթի ժամանակաշրջանից գոյություն ունի աշխարհը ծառի տեսքով պատկերելու արքետիպը ։ Այստեղից էլ ծագում է ծառերի պաշտամունքը, որ տարածված է տարբեր մշակույթներում։ Կախված աշխարհագրական ու կլիմայական պայմաններից և տեղական ավանդույթներից՝ պաշտամունքի առարկա են դարձել տարբեր ծառեր՝ կաղնի, սոճի, նոճի, հացենի, նվենի և այլն։ Հունաստանում գլխավոր սուրբ ծառը համարվել է նոճին, Հռոմում՝ թզենին, ինչպես նաև հոնին, որ աճում էր Պալատին բլրի լանջին ։ Հնագույն պաշտամունքների մնացորդները այսօր էլ պահպանվում են տարբեր վայրերում։ Եվրոպայում այսօր էլ լայն տարածում ունի մայիսի մեկը «մայիսյան ծառով» նշելու հնագույն ավանդույթը։ Վրացիները դեկտեմբերի 31-ին օջախը գցելու համար նախապատրաստում են բոխի փայտ ու պատրաստում են չիչիլակի (պնդուկենու ուղիղ ճյուղ, որը մի ծայրից սկսած հաջորդաբար տաշում են բարակ շերտեր, որոնք թողնում են մյուս ծայրից կառչած)։ Սվանեթում Ամանորին տանը սովորաբար տեղադրվում էր կեչի։ Լեռնական_հրեաների սովորույթների համաձայն՝ երիտասարդները գարնան առաջին օրվան նախորդող գիշերը գնում էին անտառ՝ փնտրելու «շամ ագաջին» («ծառ-մոմեր»), որոնք կտրում էին, դրանցով խարույկ վառում, որի վրայով թռչում էին ու շուրջը երգում ։
Եվրոպական մի շարք ժողովուրդների մոտ ընդունված էր Սուրբ ծնունդից առաջ՝ Ճրագալույցի երեկոյան, օջախը գցել մեծ գերան կամ կոճղ, որ քիչ-քիչ վառվում էր տոնի տասներկու օրերի ընթացքում։ Համարվում էր, որ այդպիսի գերանի մի կտորը, որ պահպանվում էր հետագա տարվա ընթացքում, տունը պաշտպանում էր կրակից ու կայծակից և հաջողություն էր բերում տուն։ Հարավային սլավոնացիների մոտ այդպիսի գերանը կոչվում էր բադնյակ (бадняк), սկանդինավյան ժողովուրդների մոտ՝ juldlock, ֆրանսիացիների մոտ՝ la bûche de Noël (սուրբծննդյան կոճղ) ։
Սլավորական ժողովուրդների ավանդույթներում նշանակալի տեղ էին զբաղեցնում կաղնին, կեչին, ուռենին։ Եղևնին սլավոնների ազգային ծառաբանության մեջ համարվում է թաղման ու հիշատակի արարողությունների հետ կապված ծառ, ինչպես նաև որպես ծիսական ծառ օգտագործվում է սուրբծննդյան, ամանորյա, ինչպես նաև կրոնական այլ տոների ժամանակ և հարսանիքներում։
Աստվածաշնչում և վաղ քրիստոնեության ժամանակաշրջանում
Նոր կտակարանում չկա որևէ ծառի՝ որպես Սուրբ ծննդի խորհրդանիշի մասին հիշատակություն։ Սակայն նկարագրված է Քրիստոսի մուտքը Երուսաղեմ, որտեղ ժողովուրդը նրան դիմավորում է փյունիկյան արմավենու ճյուղերը ձեռքներին (Հովհ. 12:12): Արմավենին հնում համարվել է հաղթանակի խորհրդանիշ, իսկ քրիստոնեության ընդունումից հետո խորհրդանշում է հաղթանակն ընդդեմ մահվան։ Այն տարածաշրջաններում, որտեղ ցրտի պատճառով արմավենի չի աճում, դրան փոխարինում է ուռենին (օրինակ՝ Հայաստոնում, Ռուսաստանում) ։ Այսօր էլ տաք երկրներում, օրինակ՝ Հավայան կղզիներում, արմավենին օգտագործվում է որպես սուրբծննդյան ծառ։ Իսկ Ֆլորիդայում աճում է արմավենու մի տեսակ՝ Veitchia merrillii, որ կոչվում է նաև Christmas Palm tree (Սուրբծննդյան արմավենի)։ Ծառն այդպես է կոչվում իր պտուղների պատճառով, որ դեկտեմբերին դառնում են վառ կարմիր ։
Գերմանիայում պահպանվել է մի լեգենդ, որ կապված է սուրբ Բոնիֆիցիուսի անվան հետ։ Գերմանացի հեթանոսներին իրենց աստվածների անզորությունը ցույց տալու համար սուրբ Բոնիֆիցիուսը կտրում է Օդինի սրբազան կաղնին, որի կոճղի ճեղքից աճում է եղևնի՝ որպես ապացույց նրա կանխագուշակության, թե «քրիստոնեության եղևնին կաճի հեթանոսության հատված կաղնու արմատների վրա»։ Կաղնու հատման մասին իսկապես հիշատակվում է սրբի վարքում, իսկ եղևնու աճելու պատմությունը սոսկ բանավոր լեգենդ է, որն արտացոլում է հեթանոսական ավանդույթները քրիստոնեությանը հարմարեցնելու ջանքերը ։
Միջնադար և նոր ժամանակներ
Սուրբծննդյան ժամանակակից ծիսակարգը ձևավորվել է Գերմանիայում միջնադարի ավարտին և նոր ժամանակների սկզբին Յոլի հնագույն ավանդույթի նոր՝ քրիստոնեական վերաիմաստավորման արդյունքում։ Ըստ Ե. Դուշեչկինայի՝ գերմանական ժողովուրդների մոտ գոյություն ուներ Նոր տարուն անտառ գնալու սովորություն. այնտեղ նրանք նախապես ընտրված եղևնին զարդարում էին մոմերով ու գույնզգույն լաթերով, այնուհետև այդ ծառի շուրջը կամ դրանից ոչ հեռու կատարում էին հատուկ ծես։ Որոշ ժամանակ անց նրանք սկսեցին կտրել ծառն ու տանել տուն, որտեղ այն տեղադրվում էր սեղանի վրա։ Ծառի վրա ամրացվում էին վառվող մոմեր, նրանից կախում էին խնձորներ և քաղցրավենիք։ Գերմանական ժողովրդի մկրտությունից հետո այս ծիսակարգը հետզհետե սկսել է ձեռք բերել քրիստոնեական բնույթ, և տանը դրված զարդարված եղևնինիերը դարձան Ճրագալույցի (Սուրբ ծննդյան նախորդ օրը, դեկտեմբերի 24) բաղկացուցիչ մաս։
Ըստ Ռ. Բաուերեյսի՝ գերմանական սուրբծննդյան եղևնին ծագում է դրախտային ծառից. դեկտեմբերի 24-ին արևմտյան եվրոպացիների կողմից նշվում էր Ադամի ու Եվայի հիշատակի օրը։
Սուրբ ծննդյան եղևնին գերմանացիները կոչում էին «Սուրբ ծննդյան ծառ» (Weihnachtsbaum), «Քրիստոսի ծառ» (Christbaum), «Կլաուսի ծառ» : Որոշ տարածաշրջաններում (Վերին Բավարիա, Պֆալց, բավարական Շվաբիա, Վյուրտեմբերգ, Հաբուրգ) այդ ծառը կոչվում էր Paradies «դրախտ», Paradiesgarten «դրախտային այգի», Christbaumgartle և այլն ։ Եղևնին մրգերով ու ծաղիկներով զարդարելու սովորույթը կապվում է Սուրբ ծնունդի գիշերը ծառերի ծաղկման ու պտղաբերման հավատալիքների հետ ։
Դեռևս շարունակվում են վեճերն այն մասին, թե որտեղ և երբ է հանդիպում սուրբծննդյան եղևնու մասին առաջին գրավոր հիշատակությունը։ Կան համառոտ հիշատակություններ նմանատիպ արարողության վերաբերյալ, որ կատարվել է 1510 թվականի նախօրեին Ռիգայում։ Մանրամասներ չեն պահպանվել, սակայն նկարագրված է, որ տոնակատարությունից հետո ծառն այրվել է։ Հաճախ որպես Սուրբ ծննդյան առաջին եղևնի հիշատակվում է այն ծառը, որ Մարտին Լյութերը Սուրբ ծնունդին տեղադրել էր իր տանը ։ Լյութերը չի նշել այդ իրադարձության կոնկրետ տարեթիվը, բայց այն նույնպես վերաբերում է 16-րդ դարին ։ Քանի որ Եվրոպայում առաջին Սուրբ ծննդյան եղևնու հարցն ունի զբոսաշրջային (ինչպես նաև ֆինանսական) նշանակություն, 2011 թվականի Ամանորից առաջ Ռիգայի և Տալլինի միջև սկզիբ առավ դիվանագիտական կոնֆլիկտ այն հարցի վերաբերյալ, թե որտեղ է տեղադրվել առաջին տոնածառը ։ Էստոնացի հետազոտողները ներկայացրին ապացույցներ, որ Տալլինում տոնածառ տեղադրվել է 400 տարի ավելի վաղ քան, Ռիգայում, այսինքն՝ Տալլինի առաջին հիշատակությունից (1154 թվական) էլ առաջ։ Ռիգայի քաղաքապետ Նիլ Ուշակովն իրադրությունը բնութագրեց որպես «տոնածառային պատերազմ», որ լուրջ վտանգ է ներկայացնում քաղաքի ու երկրի կոմերցիոն շահերի համար, և խոստացավ գտնել ագրեսորին արժանի պատասխան ։
Մինչհեղափոխական Ռուսաստանում
Ռուսաստանում Ամանորը հունվարի 1-ին նշելու ավանդույթը սկիզբ է առել Պետրոս I-ի օրոք։ Պատմաբանների հավաստմամբ՝ 1700 թվականի հունվարի 1-ին տրվել է ցարական հրամանն առ այն, որ շենքերի արտաքին պատերը զարդարվեն փշատերև ծառերի ճյուղերով, սակայն տանը եղևնի տեղադրելու ավանդույթը հաստատվել է ավելի ուշ՝ մեկուկես դար անց ։ 1699 թվականին, երբ Ռուսաստանում Ամանորն առաջին անգամ տոնվում է հունվարի 1-ին, մայրաքաղաք Մոսկվան զարդարվում է փշատերև ծառերի ճյուղերով. պատվիրված էր քաղաքի գլխավոր փողոցներում յուրաքանչյուր տան առաջ տեղադրել փոքր եղևնի, սոճի կամ այլ փշատերև ծառ կան գոնե մի փոքր ճյուղ ։
Եղևնին՝ որպես սուրբծննդյան խորհրդանիշ, առաջին անգամ տեղադրվել է ХIХ դարի սկզբում Սանկտ Պետերբուրգում բնակվող գերմանացիների ընտանիքներում. ճրագալույցի օրը տան մի անկյունում տեղադրվում էր փոքր եղևնի, և որոշակի ժամի ընտանիքի հայրը դրա վրայից վերցնում էր ծածկոցը։
1817 թվականի դեկտեմբերի 24-ին իշխանուհի Ալեքսանդրա Ֆյոդորովնան Մոսկվայում (իսկ հաջորդ տարի՝ Սանկտ Պետերբուրգում) կազմակերպել է տոնածառի միջոցառում։ 1828 թվականի Սուրբ ծնունդին Ալեքսանդրա Ֆյոդորովան, ով արդեն կայսրուհի էր, ապարանքի մեծ ճաշասրահում կազմակերպել է տոնածառի առաջին մանկական միջոցառումը իր երեխաների ու զարմիկների համար ։ Սրահում նախապես տեղադրվել էին սպիտակ սփռոցներով ծածկված սեղաններ, որոնցից յուրաքանչյուրի վրա դրված էր եղևնի ու նվերներ, որոնց նվիրատուն հայտնի էր. նվերները հորինված արարածներին վերագրելու ավանդույթն սկիզբ է առել ХХ դարի սկզբին:։ Այդ ժամանակ եղևնիները դեռ չէին զարդարվում, Ճրագալույցին ու Սուրբ ծննդին վառում էին դրա վրայի մոմերը, որից հետո տոնածառը տալիս էին սպասավորներին։
19-րդ դարի կեսերին Սանկտ Պետերբուրգի բնակիչներն սկսեցին իրենց տանը տեղադրել եղևնիներ, որոնք վաճառվում էին արդեն 1850-ական թվականներից։ Կարճ ժամանակի ընթացքում պետերբուրգցիները թողեցին փոքր եղևնիներ տեղադրելու գերմանական սովորույթն, ու սկսվեց մրցակցությունը, թե ում տոնածառն է ավելի բարձր ու շքեղ։ Եղևնիների վրա կախում էին մրգեր, ծաղիկներ, կոնֆետներ, իսկ առավել հարուստներն իրենց տոնածառերը զարդարում էին թանկարժեք քարերով ու ժապավեններով։
Ռուսաստանում հասարակական վայրում տեղադրված առաջին տոնածառը եղել է 1852 թվականին Եկատերինհոֆի զբոսայգում (Սանկտ Պետերբուրգ) տեղադրված հսկայական եղևնին, որ մի կողմից հենված էր պատին, իսկ մյուս կողմից զարդարված էր գունավոր թղթերով։ Հետագայում հասարակական տարբեր վայրերում (արքունական ժողովի շենքում, ակումբներում, թատրոններում և այլն) տոնածառեր սկսեցին տեղադրել ամեն տարի, ինչպես նաև տոնածառ տեղադրելու ավանդույթը տարածում գտավ նաև երկրի ծայրամասերում ։ Տոնածառը հետզհետե դարձավ մարդկանց կարգավիճակի արտացոլում. հարուստ ընտանիքներում ընդունված էր ինչքան տոնածառը զարդարել որքան հնարավոր է շքեղ, նախընտրելի էր չգործածել անցյալ տարվա զարդարանքները, ինչպես նաև տալ թանկարժեք նվերներ ։ Այդ ժամանակաշրջանի Ռուսաստանում եղևնին զարդարելու համար օգտագործում էին մրգեր, մանդարին, չորացրած պտուղներ (ծիրան, թուզ, սալոր), մեղրաբլիթներ։ Ծառին ամրացվում էին վառվող մոմեր։ Սուրբծննդյան ծառի ավանդույթը պահպանվում էր նրանով, որ տոնածառը զարդարվում էր բեթղեհեմյան աստղի խորհրդանիշով ու տարբեր փայլուն խաղալիքներով։
Համապետական սուգի տարիներին (օրինակ՝ 1855 և 1881 թվականներին սուգ էր հայտարարվել ցարի մահվան պատճառով) հատուկ հրաման էր տրվում Ամանորն անցկացնել համեմատաբար համեստ պայմաններում։
19-րդ դարի երկրորդ կեսին Ռուսաստանում տոնածառերն սկսեցին զարդարել ստվարաթղթե խաղալիքներով, իսկ 19-րդ դարի վերջին ու 20-րդ դարի սկզբին վաճառքում հայտնվեցին ապակե հատուկ խաղալիքներ։ Եղևնին զարդարում էին բամբակով, որ խորհրդանշում էր ձյունը, և ոսկեգույն ու արծաթագույն ուլունքներով, որ խորհրդանշում էին անձրևը։ Սենյակում, որտեղ տեղադրված էր տոնածառը, շատ ծաղիկներ էին դնում։ Ծաղիկներով զարդարում էին նաև տոնածառը։
Խորհրդային տարիներին
Հոկտեմբերյան հեղափոխությունից անմիջապես հետո տոնածառի տեղադրումն ու Սուրբ ծնունդը պաշտոնապես չարգելվեցին, սակայն տոնածառեր սկսեցի համեմատաբար քիչ տեղադրել սոցիալական պայմանների պատճառով։ 1918 թվականի Ամանորի նախօրեին Մաքսիմ Գորկին ու Ալեքսանդր Բենուան Պետրոգրադի «Парус» հրատարակչությունում լույս ընծայեցին երեխաների համար նախատեսված «Ёлка» («Տոնածառ») գիրքը, որ նկարազարդված էր ռուս ամենահայտնի նկարիչների կողմից։ Գրքում ներառված էին Մաքսիմ Գորկու, Կոռնեյ Չուկովսկու, Վլադիսլավ Խոդասևիչի, Ալեքսեյ Տոլստոյի, Վալերի Բրյուսովի, Սաշա Չյորնիի և այլոց ստեղծագործությունները։ Գրքի շապիկին պատկերված էր զարդարված տոնածառ, իսկ նրա շուրջը՝ Ձմեռ պապն ու անտառային գազաններ։ Ծառի գագաթին փայլում է ութաթև Բեթղեհեմյան աստղը ։
1918 թվականի հունվարի 24-ին ԽՍՀՄ-ում սկսեց գործել Գրիգորյան տոմարը, այսինքն՝ ընթացիկ տարում հունվարի 31-ին հաջորդելու էր փետրվարի 14-ը։ Այդ տարվանից սկսած՝ Նոր տարին տոնվում է ավելի վաղ, քան Սուրբ ծնունդը։ Հաջորդ տարիներին փորձ արվեց կրոնական արարողություններոը մոռացության տալու համար դեկտեմբերի 25-ին կազմակերպել կուսակցական միջոցառումներ ու ժողովներ, սակայն դրանք արդյունավետ չեղան։ 1929 թվականի ապրիլին տեղի ունեցած XVI կուսակցական կոնֆերանսում դեկտեմբերի 25-ը հայտարարվեց աշխատանքային օր, և դրա հետ միաժամանակ արգելվեց սուրբծննդյան տոնածառը՝ որպես «պապական սովորույթ»։ 1929 թվականի Ամանորից առաջ արգելվեցին տոնական բոլոր միջոցառումները, իսկ դեկտեմբերին ու հունվարին հատուկ կամավորները շրջում էին փողոցներում ու ստուգում տները, որպեսզի ոչ ոք տանը տոնածառ չտեղադրի։
Ամանորյա տոնածառի նկատմամբ վերաբերմունքը փոխվեց 1935 թվականին։ Նիկիտա Խրուշչովն իր հուշերում գրում է, թե ինչպես է Պավել Պոստիշևը, Կիևից գնալով Մոսկվա, հանդիպումներից մեկի ժամանակ դիմել Իոսիֆ Ստալինին.
Մենք դուրս եկանք, նստեցիք Ստալինի մեքենան։ Բոլորս տեղավորվեցինք մեկում։ Գնում էինք ու զրուցում։ .... Պոստիշևն այդ ժամանակ հարց բարձրացրեց. «Ընկե՛ր Ստալին, այ լավ ավանդույթ կլիներ և ժողովրդին դուր կգար, իսկ երեխեներին հատկապես ուրախություն կպատճառեր սուրբծննդյան տոնածառը։ Մենք հիմա դա քննադատում ենք։ Իսկ չվերադարձնե՞լ երեխաներին տոնածառը»։ Ստալինը հավանության արժանացրեց այդ միտքը. «Ձեզ վրա վերցրեք նախաձեռնությունը, մամուլում հանդես եկեք տոնածառը երեխաներին վերադարձնելու առաջարկով, իսկ մենք կաջակցենք»։ Այդպես էլ եղավ ։
Հոդվածի հեղինակը կոմերիտական ու պիոներական ղեկավարներին կոչ էր անում շուտափույթ կազմակերպել ամանորյա տոնածառի միջոցառում երեխաների համար։ Այդ առաջարկը իրականացվեց անմիջապես։ Ողջ երկրում կազմակերպվեցին տոնական միջոցառումներ, խանութներում սկսեցին վաճառել տոնածառի խաղալիքների մեծ տեսականի։ Այսպիսով՝ կուսակցական ղեկավարի առաջարկը (որը հրաման չէր) ընդունվեց և երկրի մասշտաբով իրականացվեց չորս օրվա ընթացքում՝ ներառյալ հոդվածի տպագրության օրը ։ Նման օպերատիվությունն այդպես էլ անկրկնելի մնաց ԽՍՀՄ պատմության մեջ։
Տոնածառի միջոցառումը կազմակերպվում էր երեխաների զվարճանքի համար և կապ չուներ Սուրբ ծննդյան տոնի հետ։ Առաջին տոնածառերն առաջարկում էին զարդարել քաղբյուրոյի անդամների պատկերներով զարդարված խաղալիքներով։ 1937 թվականին ԽՍՀՄ-ում բացվեց տոնածառի խաղալիքների առաջին մասնագիտացված գործարանը։ Այդ ժամանակից սկիզբ առավ տոնածառի խաղալիքների արտադրությունը. խաղալիքները պատրաստվում էին բամբակից, ստվարաթղթից, մետաղից, ապակուց։ 1930-ական թվականներին տոնածառի խաղալիքները դեռևս չէի հերիքում բոլորի համար, այդ պատճառով էլ տոնածառերը զարդարվում էին նաև ինքնաշեն խաղալիքներով, որոնք պատրաստվում էին գունավոր թղթերից և էժան մետաղներից։ Եղևնու ճյուղերը ծածկվում էին ձյունը խորհրդանշող բամբակով։ Սուրբ ծննդյան յոթաթև երկնագույն աստղը փոխարինվեց կարմիր հնգաթև աստղով։ Տոնածառի խաղալիքներն ունեին տարբեր իրերի ու գազանների ձև, բամբակից և ապակուց պատրաստված տիկնիկներ էին և այլն։
1935 թվականի դեկտեմբերի 28-ին «Правда» թերթում տպագրվեց փոքր հոդված՝ ստորագրված ՀԱՄԿ(բ)Կ ԿԿ քաղբյուրոյի անդամության թեկնածու Պավել Պոստիշևի կողմից։ Այն սկսվում էր այսպես. Մինչհեղափոխական ժամանակներում բուրժուազիան ու բուրժուազիայի չինովնիկները Նոր տարուն միշտ իրենց երեխաների համար կազմակերպում էր ամանորյա տոնածառի միջոցառում։ Բանվորների երեխաները պատուհանից նախանձով նայում էին բազմագույն լույսերով փայլող տոնածառին ու նրա շուրջն ուրախացող հարուստների երեխաներին։<br >Ինչու՞ են մեր դպրոցները, մանկատները, մանկապարտեզները, մանկական ակումբները, պիոներների պալատները նման հաճույքից զրկում խորհրդային երկրի աշխատավորների երեխաներին:
Նախքան Հայրենական մեծ պատերազմը տոնածառերը զարդարվում էին պիոներական ու քաղաքական ձևավորում ունեցող խաղալիքներով՝ փողհարներ, հրթիռներ, դիրիժաբլներ, մուրճեր ու մանգաղներ և այլն։ Պատերազմի ժամանակ սկսեցին պատրաստվել տանկերի, զինվորների, սանիտար շների, ատրճանակաների, նռնակների ու գնդացիրների ներկայացնող խաղալիքներ։ 1950-ական թվականներին տոնածառի խաղալիքների շարքում հայտնվեցին նաև հեքիաթային կերպարներ՝ ձնեմարդեր, ձյունանուշիկներ, կարմիր գլխարկներ, փաթիլներ, ծաղրածուներ, աստղագուշակներ և այլ։ Տոնածառերը զարդարվում էին նաև էլեկտրական լամպերի շղթաներով, իսկ տոնածառի տակ դրվում էին Ձմեռ պապին ու Ձյունանուշին պատկերող գիպսե կամ ստվարաթղթե խաղալիքներ։
Ժամանակակից աշխարհում
Մայրաքաղաքներում «երկրի գլխավոր տոնածառը» տեղադրվում է կենտրոնական հրապարակներում։ Հայաստանում այդպիսի տոնածառը տեղադրվում է Երևանի Հանրապետության հրապարակում, Մոսկվայում՝ Կարմիր հրապարակում և այլն։ Տոնածառեր են տեղադրվում նաև երկրի մյուս քաղաքներում և այլ բնակավայրերում։ Երկրի գլխավոր տոնածառը տեղադրվում, զարդարվում ու նրա լույսերը վառվում են հանդիսավոր արարողությամբ, որին սովորաբար մասնակցում են հայտնի անձինք և պաշտոնյաներ։
Մեծ Բրիտանիայում 1946 թվականից 20 մետր բարձրություն ունեցող տոնածառ է տեղադրվում Լոնդոնի Թրաֆալգարյան հրապարակում։ Ամեն տարի այդ եղևնին ուղարկում է Նորվեգիայի թագավորական ընտանիքը՝ ի նշան երախտագիտության այն բանի համար, որ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ անգլիական զորքերն օգնել են Նորվեգիան ազատագրել գերմանական շրջափակումից։ Այդ տոնածառի շուրջը նախատոնական օրերին հավաքվում են հազարավոր անգլիացիներ, ովքեր երգում են սուրբծննդյան հիմներ։ Տրաֆալգարյան հրապարակի տոնածառն ավանդաբար զարդարվում է լամպերի շղթաներով, որոնք կախվում են ուղղահայաց ։
Հռոմում տոնածառը տեղադրվում է Սուրբ Պետրոսի հրապարակում։ Համաձայն ավանդույթի՝ ամեն տարի Վատիկանին եղևնի է նվեր ուղարկում եվրոպական մի երկիր։ Այդ ավանդույթը սահմանել է Հովհաննես Պողոս II պապը 1982 թվականին։ Սուրբծննդյան տոների ավարտին կաթոլիկ եկեղեցու գլխավոր տոնածառի փայտանյութը օգտագործվում է իրեր պատրաստելու համար, որոնց վաճառքից ստացված գումարը օգտագործվում է աղքատներին օգնելու նպատակով ։
Նյու Յորքում 1931 թվականից սկսած տոնածառն ավանդաբար տեղադրվում է Ռոքֆելլեր կենտրոնի դիմաց։ 2011 թվականի Ամանորի նախօրեին եղևնին զարդարող շղթաները կազմված էին 30 հազար լամպերից, իսկ գագաթին տեղադրված էր 2,7 մետր տրամագիծ ունեցող բյուրեղապակե աստղ, որ պատված էր Սվարովսկու բյուրեղներով ։
Ամենայուրօրինակը Ռիո դե Ժանեյրոյի՝ Լագոա լճի վրա լողացող տոնածառն է։ Նրա բարձրությունը կազմում է 85 մետր, իսկ մետաղական կառուցվածքը կշռում է 530 տոննա։ Տոնածառը գրանցվել է Գինեսի ռեկորդների գրքում որպես ամենամեծ լողացող տոնածառն աշխարհում։ Տոնածառի մեջ մոնտաժված է մեխանիկական զանգ, որ կատարում է սուրբծննդյան մեղեդիներին։ Տոնածառը զարդարվում է 3 միլիոն լամպերից կազմված շղթայով, ու ղեկավարվում է համակարգչով։ Ազատ օրերին տոնածառից հրավառություն է արձակվում ։
Աշխարհի ամենամեծ սուրբծննդյան տոնածառը տեղադրվել է 2009 թվականին Մեխիկոյում։ Նրա բարձրությունը կազմել է 110,35 մետր (40 հարկանի շենքի բարձրություն), տրամագիծը՝ 35 մետր, իսկ մետաղական կառուցվածքի ու զարդարանքի կշիռը՝ 330 տոննա։ Տոնածառը տեղադրվել է Պասեո դե լա Ռեֆորմա պողոտայում ։