cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Տատյանա Նիկոլաևնա Ռոմանովա (մեծ իշխանուհի)
Ցարեվիչը և հեմոֆիլիան
Ինչպես և իր մյուս քույրերը և ընտանիքի բոլոր անդամները՝ Տատիանան պաշտում էր իր եղբորը՝ ցարեվիչ Ալեքսեյին, ով ի ծնե հիվանդ էր ժառանգական անբուժելի հիվանդությամբ՝հեմոֆիլիայով։ Հիվանդությունը արտահայտվում էր միայն արական սեռի մոտ, սակայն կանայք հիվանդության կրող էին համարվում։ Ըստ որոշ վկայությունների, Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնայի բոլոր աղջիկները սովորականից ավելի շատ էին արյունահոսում և նրանց արյունը ավելի ուշ էր մակարդվում։ Ալեքսանդրա Ֆեոդորվնան հիվանդությունը ժառանգել էր իր մորական տատիկից՝ Անգլիայի թագուհի Վիկտորիայից, որ իր հերթին այն տարածել էր բազմաթիվ եվրոպական ազնվական ընտանիքների, այդ իսկ պատճառով հիվանդությունը ստացել էր "թագավորական" անվանումը։ Ցարեվիչը բազմաթիվ անգամ եղել է մահամերձ վիճակում։ Նրա թույլ առողջության վիճակի պատճառով կայսրուհու հոգեկան վիճակն էր տուժում։ Նա միշտ թույլ էր, տեղաշարժվում էր հաշմանդամի սայլակով և իրեն մեղավոր էր համարում երեխային հիվանդությունը փոխանցելու հարցում։ Տատիանան և իր մյուս քույրերը անընդմեջ գտնվում էր կայսրուհու կողքին և նրան խնամում էին։ Տատիանան դա անում էր մեծ հաճույքով և երբեք չէր բողոքում այդ մշտական վիճակից։
Գրիգորի Ռասպուտինը
Ցարեվիչի կյանքը փրկելու նպատակով կայսրուհի Ալեքսանդրա Ֆեոդորվնան օգնություն էր փնտրում տարբեր հոգևորականներից կամ հրաշագործներից, սակայն նրանցից ոչ մեկը չէր կարողանում ցարեվիչին ամբոջղությամբ բուժել։ Սակայն ընտանիքի շրջապատում հայտնվեց Գրոգորի Ռասպուտին անունով մի հոգևորական, ով ժամանել էր Սիբիրից։ Նա բազմաթիվ անգամ փրկեց մահամերձ ցարեվիչի կյանքը և այդպիսով շահեց կայսրուհու վստահությունը։ Հենց սկզբից Ռասպուտինի գերբնական ուժը շատերին կասկածելի թվաց։ Նրան քննադատում էին բոլորը՝ և ժողովուրդը, և արքայական ընտանիքի ներկայացուցիչները։ 1907 թվականին Ցարեվիչը գտնվում էր անհույս վիճակում և բոլորը վստահ էին, որ նա կմահանար։ Ալեքսնադրա Ֆեոդորովնան անհույս վիճակում զանգահարեց Ռասպուտինին և տեղեկացրեց երեխայի վիճակի մասին սակայն Ռասպուտինը նրան ասաց, որ ամեն ինչ լավ կլինի և երեխան չի մահանա և իրոք երեխան ապաքինվեց։ Դրանից հետո կայսրուհուն սկսեց ամբողջ սրտով վստահել Ռասպուտինին՝ նա ազատ ելք ու մուտք ուներ պալատ և գտվնում էր շատ մոտ հարաբերությունների մեջ կայսրուհու չորս աղջիկներ հետ։
Նիկոլայ II-ի քրոջ՝ Օլգա Ալեքսանդրովնայի վկայությամբ Ռասպուտինը կարող էր ազատ մտնել աղջիկների ննջասենյակները։ Նա երկար ժամանակ զրուցում էր նրանց հետ և խորհուրդներ էր տալիս։ Տատիանան երբեմն գրում էր Ռասպուտինին իր մոր հիվանդագին վիճակի մասին և հարցնում էր թե ինչ կարող էր անել։ Նա Ռասպուտինին համարում էր "մարդ ով ամեն ինչ գիտեր":
Չնայած այն փաստին, որ Ռասպուտինը աղջիկներին ոչ մի վտանգ չէր ներկայացնում, երեխաների դայակները դժգոհում էին Ռասպուտինի ազատ պահվածքից։ Նրանցից մեկը՝ Սոֆիա Տուտչևան կայսուհուն դիմեց բողոքով։ Տատիանան իր օրագրում նշումներ էր կատարել և նա շատ անհագստանում էր Սոֆիայի համար, իմանալով իր մոր բնավորության մասին։ Կայսրուհին այնուամենայնիվ Սոֆիային աշխատանքից հեռացրեց։
Ռասպուտինը շատ վատ համբավ ուներ ժողովրդի մոտ։ Նրան բազմիցս մեղադրել են արբեցողության և բռնաբարության մեջ։ Իրավիճակի կտրուկ վատանալուց հետո Նիկոլայը Ռասպուտինին խորհուրդ տվեց որոշ ժամանակով լքել արքայական պալատը և մեկնել ուխտագնացության։ 1916 թվականին Ալեքսանդրա Ֆեոդորվնան Նիկոլային գրած նամակներից մեկում նշում էր, որ իրենց աղջիկների հոգիները մաքրվել են Ռասպուտինի հետ շփվելուց հետո։
1916 թվականի դեկտեմբերին՝ Ռասպուտինի սպանությունից հետո, ըստ տարբեր վկայությունների, Տատիանան և իր քույրերը գտվնում էին տխուր վիճակում։ Նրանք շատ լուրջ էին և հասկանում էին երկրի քաղաքական իրավիճակի սրման պատճառները։
Տատյանան իր մոր նման ծայրահեղ հավատացյալ էր և խորապես ուսումնասիրում էր Աստվածաշունչը։ Նրա համար շար հետաքրքիր էին Ռասպուտինի դասերը հավատքի վերաբերյալ։ Տատյանան շատ ժամանակ նշումներ էր անում իր օրագրում, գրելով Ռասպուտինի ասած ամենակարևոր դասերը։
Հասունացման տարիները
Ինչպես իր քրոջը՝ Օլգային, Տատիանային նույնպես տրվել էր պատվավոր գնդապետի կոչում և իրեն պատկանող հուսարներ։ Նա պաշտում էր իր զինվորներին ցուցմունքներ տալը և հետևել նրանց աշխատանքին։ Երբ Տատիանան հիվանդանում էր, նա ամեն ինչ անում էր, որպեսզի իր մայրը իրեն թողներ անկողնուց վեր կենալ և հետևել իր հուսարներին։ Նա երբեմն սիրահարվում էր բանակի երիտադարդ տղաներին և այդ մասին միշտ պատմում էր իր մորը։ Սակայն դրա հետ մեկտեղ նրան ապշեցնում էր հուսարների ազատ պահվածքը և մտածելակերպը։ Երբ Օլգայի ծննդյան արթիվ թագավորական "Ստանդարդ" նավի վրա սպաները նրան նվիրեցին Միքելանջելոյի Դավթի մերկ արձանի լուսանկարը, Տատիանան լիովեն ապշած էր մնածել, իսկ Օլգան չէր կարողանում զսպել իր ծիծաղը։ Այդ միջադեպի մասին Տատիանան նույնիսկ գրել էր իր հորաքրոջը՝ Մեծ Իշխանուհի Օլգա Ալեքսանդրովնա Ռոմանովային, նրան ասելով, որ սպաներից մեկը ցանկացել էր ներողություն խնդրել իրենց արարքի համար, սակայն համարձակությունը չէր ներել։
1911 թվականի սեպտեմբերին Տատիանան և Օլգան ականատես եղան իրենց կյանքի առաջին դաժան իրադարձությանը, երբ Կիևի Օպերային թատրոնում ներկայացման ժամանակ սպանեցին նախարար Պյոտոր Ստոլիպինին՝ ով Նիկոլայ II-ի աջ ձերքն էր։ Աղջիկների համար իրական ցնցում էր Ստոլիպինին ամբոջղովին արյան մեջ տեսնելը։ Նրանք վախից լալիս էին։ Նիկոլայը իր մորը՝ նախկին կայսրուհի Մարիա Ֆեոդորովնային գրած նամակում ասաց, որ աղջիկները գիշերը անցկացրին շատ անհանգիստ։
Հասունացման հետ մեկտեղ Տատյանան դարձավ շատ ավելի ակտիվ համեմատաբար իր քույրերի։ Նա մասնակցում էր հասարակական գործունեություններին և ժողովուրդը նրան ավելի լավ էր ճանաչում։ Ըստ տարբեր վկայությունների նա շատ էր սիրում շփվել և երկար խոսել մարդկանց հետ սակայն իր մոր անվստահ և ամաչկոտ բնավորության պատճառով նա երբեմն ստիպված էր լինում ետ քաշվել։
Նա անծանոթների հետ շատ չէր կիսվում և իրեն պահում էր շատ լուրջ, սակայն երբ ընկերություն էր ստեղծվում, նա դառնում էր ավելի շփվող և կարող էր պատմել իր գաղտնիքները։ Նա շատ պոետիկ անձնվորություն էր և հայտնի էր իր ինքնաճանաչողությամբ։
Առաջին Համաշխարհային Պատերազմը
1914 թվականին սկսված համաշխարհային պատերազմի ժամանակ Տատյանան իր քրոջ Օլգայի և մոր Ալեքսանդրա Ֆեորոդորվնայի հետ բուժքույր էր աշխատում Կարմիր Խաչում։
Տատյանան շատ էր աշխատում և երբեք չէր հոգնում վիրավոր զինվորներին մշտական խնամելուց։ Ըստ բուժքույր Վալենտինա Չեբոտարևայի հուշերի մի անգամ, երբ Տատյանան հանգստանում էր երկար աշխատանքային օրվանից հետո, նա որոշեց քիմիկատների հետ մնացած աշխատանքը կատարել միայնակ, որպեսզի չխանգարի իշխանուհուն, սակայն Տատյանան դա հասկացավ և նրան միանալով ասաց՝ "Մենք կարող ենկ երկուսով շնչել ածխաթթու գազը":
Տատյանան շատ հայրենասեր էր։ Պատերազմի ժամանակ ժողովուրդը, ինչպես նաև թագավորական ընտանիքի ներկայացուցիչները, Գերմանիայի և գերմանացիների մասին շատ կոպիտ էին արտահայտվում՝ վիրավորելով կայսրուհի Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնային, ով ազգությամբ գերմանացի էր։ Տատյանան նույնպես երբեմն Գերմանիայի դեմ էր խոսում, սակայն իրեն մեղավոր զգալով միշտ ներողություն էր խնդրում իր մորից։ Ալեքսանդրան իրեն համարում էր լիովին ռուս և շատ հավատարիմ էր ռուս ժողովրդին և ռուսական հավատքին։
Ռոմանով քույրերը շատ ամաչկոտ էին։ Տատյանան դժվարանում էր ելույթ ունենալ մարդկանց կամ բուժքույրերի մոտ։ Նա ասում էր իր մոտ ընկերուհուն՝ բուժքույր Չեբոտարևային, որ սարսափելի վախենում է բազմության կազմած կարծիքից և չի իմանում ում հետ խոսի, իսկ ում հետ ոչ։
Սիրահարվածությունները զինվորների հետ
1914 թվականին Կարմիր Խաչում աշխատող Տատյանան սիրահարվեց վիրավոր զինվորներից մեկին՝ Դմիտրի Մալամային, ով իր հերթին թագավորական ընտանիքին պատկանող ձիավոր էր։ Նույն թվականի սեպտեմբերին Դմիտրին Տատյանային նվիրեց մի ֆրանսիական բուլդոգ՝ Օրտիպո անունով։ Տատյանան այնքան էր ուրախացել, որ դրա մասին գրեց իր մորը։ Շունը կարճ ժամանակ անց մահացավ և Դմիտրին նոր շուն բերեց Տատյանային։ Այդ շունը մնաց նրա հետ մինչև կյանքի վերջ և շան դիակը հայտնաբերեցին Եկատերինբուրգում՝ Ռոմանովների մահից հետո։ Մալաման Տատյանային այցելում էր նաև իրենց պալատում։ Ալեքսանդրա Ֆեոդորվնան գրում էր Նիկոլա II-ին, որ նա շատ հաճելի և գեղեցիկ երիտասարդ էր և կարող էր հիանալի փեսա լինել, և բողոքում էր այն փաստից, որ արքայազները այդքան բարետես և բարի չէին։
1919 թվականին Մալաման մահացավ Բոլշևիկների դեմ տարած կռվում։
1915 թվականին Տատյանան հետաքրքրություն էր ցուցաբերում նաև մեկ այլ վիրավոր զինվորի նկատմամբ՝ Վլադիմիր Կիկնաձեի։ Ըստ բուժքույր Չեբոտարևայի Տատյանան երբեմն Վլադիմիրի համար դաշնամուր էր նվագում կամ ուղղակի իրար հետ զրուցում էին։ Տատյանան և Օլգան պատրվակներ էին որոնում հիվանդանոց գնալու և Վլադիմիրին տեսնելու համար։
Ամուսնության առաջարկությունները
Ըստ որոշ վկայությունների՝ 1914 թվականին Սերբիայի թագավոր Պողոս I-ը հատուկ նամակով Նիկոլայ II-ից խնդրեց իր աղջիկներից որևէ մեկի ձեռքը, իր որդու՝ արքայազն Ալեքսանդրի համար։ Նիկոլայը պատասխանեց, որ ընտրությունը կթողնի իր դուստրերին, սակայն նկատել էր, որ արքայազնը ընտանեկան երեկույթի ժամանակ հետաքրքրություն էր ցուցաբերում Տայնանայի նկատմամբ։ Առաջին Համաշխարհային Պատերազմի սկսելուց հետ ամուսնության առաջարկություններ չգրանցվեցին։
Ցարսկոյե Սելո
1917 թվականի հեղափոխության ժամանակ որոշում ընդունվեց ցար Նիկոլայ -ին գահընկեց անել։ Նա ստորագրեց հրամանագիրը և այդ օրվանից ընդանիքի ճակագադրի հարցը կախված մնաց բոլշևիկների որոշումից։ Մինչև 1917 թվականի օգոստոսը նախկին թագավորական ընտանիքի անդամները՝ Նիկոլայ II-ը, կինը՝ Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնան և նրանց հինգ երեխաները՝ Օլգան, Տատիանան, Մարիան, Անաստասիան և Ալեքսեյը տնային կալանքի տակ պահվեցին իրենց հայրենի Ցարսկոյե Սելոյում։ Նրանք իրավունք չունեին առանց պահակ-ուղեկցողների տեղաշարժվել, ունեին հաստատված ժամեր՝ ուտելու և զբոսանքների համար։ Պալատի առջև գտնվող փոքրիկ կամրջից այն կողմ նրանք իրավունք չունեին անցնել։ Տարբեր քաղաքացիներ հավաքվում էին պալատի շրջակայքում, որպեսզի տեսնեին կալանքի մեջ գտնվող թագավորական ընտանիքին։ Նիկոլայը իր օրագրում գրում էր, որ օրերը բոլորովին իրարից չէին տարբերվում։ Նրանք առանց հույսը կորցնելու սպասում էին օգնության։
1917 թվականի օգոստոսին նոր հրաման եկավ բոլշևիկների կողմից, ըստ որի Նիկոլայի ընտանիքը պետք է տեղափոխվեր Տոբոլսկ։ Նրանց թույլ տվեցին վերցնել բոլոր անհրաժեշտ իրերը՝ շորեր, օրագրեր, գրքեր և նույնիսկ կահույք։ Նախկին թագավորական ընտանիքը լքեց իրենց հարազատ Ցարսկոյե Սելոն։
Տատյանան նամակագրական կապի մեջ էր գտնվում բուժքույր Չեբոտարևայի հետ և նրան հայտնում էր, որ շատ տարօրինակ է առավոտյան զարթնել և չգնալ զինվորներին խնամելու։ Նա նաև անհագստանում էր, թե ինչու նախկին ընկերները իր մորը՝ Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնային նամակներ չէին գրում և Չեբոտարևան պատասխանում էր, որ նրանք բոլորը Ալեքսանդրային մեղադրում էին հեղափոխության համար։
Տոբոլսկ և Եկատերինբուրգ
1917 թվականի օգոստոսի մեկին ընտանիքին տեղափոխեցին Տոբոլսկ։ Հերթապահների և զինվորների քանակը պակաս էր։ Նրանց թույլ էր տրվում գնալ եկեղեցի։ Հատուկ պատրաստվել էր տուն՝ Տոբոլսկի քաղաքապետի տունը։ Ընտանիքը վարում էր համեստ ապրելակերպ։
1918 թվականի ապրիլին որոշվեց նախկին թագավորական ընտանիքին տեղափոխել Մոսկվա՝ դատաստանի ենթարկելու նպատակով, սայան դա այդպես էլ չիրագործվեց։ Դրա փոխարեն որոշվեց ընտանիքին տեղափոխել ավելի հեռու գտնվող Եկատերինբուրգ քաղաքի "հատուկ նշանակության" Իպատիևի տուն։ Նիկոլային և Ալեքսանդրային դրա մասին ոչինչ չէին ասել։ Քանի որ Ալեքսեյը լուրջ հիվանդ էր, որոշվեց ընտանիքը բաժանել երկու մասի՝ սկզբից կմեկնեին Նիկոլայը, Ալեքսանդրան և նրանց դուստր Մարիան, իսկ Ալեքսեյի ապաքինումից հետո նրանց կմիանային նաև Օլգան, Տատիանան, Անաստասիան և Ալեքսեյը։ Նրանք առաջին անգամ իրարից բաժանվեցին։ Նիկոլայը Ալեքսանդրան և Մարիան ճանապատհորդվեցին անհայտ ուղղությամբ։ Մինչև վերջին րոպեն Նիկոլայը դեռ այն հույսն ուներ, որ նրանց ազատ կարձակեին կամ կտանեին Մոսկվա։ Սակայն նա շատ զարմացավ, երբ հասավ Եկատերինբուրգ։ Նրա հույսերը լրիվ մարեցին։
Տատյանան Օլգան և Անաստասիան մնացին իրենց հիվանդ եղբոր՝ Ալեքսեյի հետ։ Ալեքսանդրա Ֆյոդորովնան նամակով նրանց զգուշացրեց պահել թանկարժեք զարդերն ու քարերը դրանք կարելով իրենց շորերի մեջ։
Ընտանիքի նոր կացարանը՝ Իպատիևի տունը ամբողջությամբ շրջապատված էր զորքով։ Դռները երկաթապատված էին, իսկ պատուհանները ներկված սպիտակ ներկով։ Նրանք նույնիսկ շոգ օրերին իրավունք չունեին բացել պատուհանները։ Մարիան իր քույրերին նամակներում հայտնում էր տան սարսափելի իրավիճակի մասին։ Մի քանի ամիս հետո նրանց միացան մյուս չորս երեխաները։ Ընտանիքի անդամները իրավունք չունեին ազատ շրջել տանը։ Նրանց հատկացված էին միայն մի քանի սենյակներ։ Նիկոլայը Ալեքսանդրան և Ալեքսեյը քնում էին նույն սենյակում, իսկ աղջիկները միասին մեկ այլ սենյակում։ Հատկացված էր նաև ճաշասենյակ։ Ընտանիքին նաև միացել էին մի քանի աշխատողներ։ Նրանց հսկող զինվորները ընտանիքի հետ շատ կոպիտ էին վերաբերվում։ Նրանք գողանում էին այն ամենը ինչ կարող էին, ծաղրում էին նրանց։ Զորքի հրամանատարը հրեական ծագումով Յակոբ Յուրովսկին էր։
Ռոմանովների համար Իպատիևի տունը մղջավանջ էր։ Նրանք չգիտեին, թե այն երբ և ինչպես էր ավարտվելու՝ ընտանիքի բաժանմամբ, թե ոչնչացմամբ։ Առավոտվա ժամերին ընտանիքը իրավունք ուներ չորս ու կես ժամով դուրս գալ ցանկապատած բակը զբոսնելու։
1918 թվականի հուլիսի 14-ին Իպատիևի տանը կատարվեց հատուկ եկեղեցական ծառայություն երկու հոգևորականների մասնակցությամբ։ Ծառայության ժամանակ ընտանիքը ընկավ հոգևորականների ոտքերին և սկսեց լաց լինել։ Միջադեպից հետո երկու հոգևորականները զարմացել էին այդ անսովոր պահվածքից։ Ըստ նրանց, Նիկոլայը որոշ չափով կտրել էր իր մորուքը և աղջիկների մազերը նույնպես կարճ էին։ Հաջորդ օրը մի քանի կանայք գնացին Իպատիևի տունը մաքրություն կատարելու։ Ըստ նրանց հիշողությունների աղջիկները բավական ուրախ էին։ Նրանք կրում էին երկար սև շրջազգեստեր և սպիտակ մետաքսյա վերնաշապիկներ։ Երբ որ կանայք մաքում էին հատակը, աղջիկները կռացան և սկսեցին նրանց հետ զրուցել՝ պահակախմբից թաքուն։ Նրանց ասել էին, որ ցանկանում էին ավելի շատ շարժվել և կատարել ֆիզիկական վարժություններ, սակայն իրենց կյանքի պայմանները դա թույլ չէին տալիս։
Հուլիսի 15-ին, երբ ընտանիքը ընթրում էր, ներս մտավ Յուրիվսկին և հայտնեց, որ խոհանոցի օգնական 14-ամյա Լեոնիդ Սեդնևը պետք էր ետ ուղարկվեր տուն։ Քանի որ Լեոնիդը դարձել էր Ալեքսեյի մտերիմ ընկերը, Տատիանան և բժիշկ Եվգենի Բոտկինը առանձին զրուցեցին Յուրովսկիի հետ և նրան խնդրեցին ետ վերադարձնել Լեոնիդին, քանի որ նա Ալեքսեյի միակ ուրախությունն էր։ Յուրովսկին ասաց, որ տղան ետ կվերադառնար, սակայն պարզ երևում էր, որ դա սուտ էր։ Իրականում տղային ետ էին ուղարկել, քանի որ սպանության օրը արդեն որոշված էր և նրանք չէին ցանկանում, որ 14-ամյա երեխան ներկա գտնվեր այդ ժամանակ։ Տատյանայի վրա շատ վատ ազդեցություն էր թողնում ընդանիքի անորոշ վիճակը, իր մոր և եղբոր հիվանդությունները, զինվորների գռեհիկ վերաբերմունքը։ Նրա արտաքին տեսքը շատ էր փոխվել։ Ըստ զինվորներից մեկի հիշողությունների, Տատյանան այնքան հյուծված էր, որ դիարանից հեռու չէր։
Տատյանան և Օլգան երբեմն դուրս էին գալիս Իպատիևի տան բակը։ Այնտեղ նրանք երբեմն խոսում էին զինվորների հետ ովքեր գռեհիկ վարք էին ցուցաբերում և պատմում էին տհաճ պատմություններ։ Դա ավելի էր ազդում Տատյանայի վրա և նա սփրթնած ներս էր շտապում։ Յուրովսկին հատուկ ատելությամբ էր վերաբերվում Տատյանային, քանի որ նա վերին աստիճանի էր ատում հրամանատարին և այն չէր թաքցնում։ Քանի որ Տատյանան հայտնի էր իր հաստատակամ բնավորությամբ, որևէ հարց ծագելու դեպքում հենց նա էր դրա մասին խոսում Յուրովսկու հետ։
Ըստ Տատյանայի ուսուցիչ Պիեռ Ժիլիարի, նրա բնավորությունը շատ էր փոխվել տնային կալանքի պատճառով; Նա ավելի ինքնամփոփ և ավելի խորհրդավոր էր դարձել։
Սպանությունը
1918 թվականի ամռանը Եկատերինբուրգում ավելացան հակա-բոլշևիկյան ուժերը, որը շատացնում էր թագավորական ընտանիքի փախուստի հնարավորությունները։ Տեղի ունեցավ գաղտնի ժողով, որի արդյունքում որոշվեց սպանել ընտանիքի բոլոր անդամներին։ 1918 թվականի հուլիսի 16-ին ընտանիքը սովորականի նման պառկեց քնելու երեկոյան 10-ին։ Նրանց արթնացրին գիշերը և հրամայեցին իջնել ներքև։ Տանը հսկող զորքի գլխավոր հրամանատարը՝ Յակոբ Յուրովսկին էր, ով մասնագիտությամբ պրոֆեսիոնալ լուսանկարիչ էր։ Նա ասաց ընտանիքի անդամներին, որ լուրեր են տարածվել նրանց մահվան մասին և այդ լուրերը ժխտելու նպատակով նրանց պետք է նկարահանել։ Զինվորները նրանց խնդրեցին կանգնել հավասար, որպեսզի բոլորը երևան։ Նախկին թագավորական ընտանիքը ընդունեց նկարվելու դիրք։ Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնան աթոռ խնդրեց, Նիկոլայը իր ձեռքերում պահում էր հիվանդ ցարեվիչ Ալեքսեյին։ Յակոբ Յուրովսկին կարդաց մահապատժի հրամանը։ Նիկոլայը սարսափի մեջ շրջվեց և ասաց, որ սա անհնարին է։ Զինվորները առանց ժամանակ ծախսելու սկսեցին կրակել ընտանքի վրա։ Ալեքսանդրա Ֆեոդորովնան Նիկոլայը մահացան միանգամից՝ գլխի կրակոցից։ Ալեքսեյը սարսափի մեջ վիրավոր ընկած էր գետնին։ Ամենաերկարը կյանքի համար պայքարում էին Նիկոլայի չորս աղջիկները, քանի որ նրանք իրենց թանկարժեք քարերը անվտանգության նկատառումներից ելնելով կարել էին իրենց շորերի արանքում։ Դա նրանց պաշտպանում էր կրակոցներից։ Զինվորները կրարեցին նրանց գլուխների վրա։ Ընտանիքի հետ մահացան նաև բժիշկ Եվգենի Բոտկինը, աղախին Աննա Դեմիդովան, խոհարար Իվան Խարիտոնովը և սպասավոր Ալեքսեյ Տրուպպը։ Այնուհետև զինվորները մարմիները բարձեցին բեռնատար ավտոմեքենայի վրա տարան Եկատերինբուրգի մոտակայքում գտնվող անտառը մարմնինները վառեցին և թաղեցին։
Գտնված մարմինները
Ցարի և իր ընտանիքի մարմինների տեղը ոչ ոքի հայտնի չէր։ Յուրովսկին իր օրագրերում նշումներ չէր արել մարմնինների թաղման վայրի հետ կապված։
1979 թվականին ռուս սիրողական հնագետ Ալեքսանդր Ավդոնինը Եկատերինբուրգի մոտակայքում՝ անտառում գտավ որոշ մարմինների մնացորդներ։ Ըստ նրա հողը այդ տարածքում ուրուցիկ էր։ Կատարված ԴՆԹ թեսթերը ապացուցեցին, որ մարմինները պատկանում էին թագավորական ընտանիքի ներկայացուցիչներին։ Նրանց հետ գտնվում էին նաև մյուս չորս աշխատողների մարմինները։ Սակայն պակասում էին ցարեվիչի և աղջիկներից մեկի մարմինները (հնարավոր է Մարիայի)։ 2007 թվականին նրանք նույնպես գտնվեցին։ Վերջնական պատասխանները ապացուցեցին, որ գտնված բոլոր մարմինները մահացած ընտանիքին էին պատկանում։ Գտնված մարմինները պաշտոնապես թաղվեցին Սանկտ-Պետերբուրգի Սուրբ Պողոս Պետրոս եկեղեցում 1998 թվականի հուլիսի 17-ին՝ ուղիղ 80 տարի նրանց մահվանից հետո։ Այն ժամանակվա նախագահ Բորիս Ելցինը ասաց "Սա շատ կարևոր օր է ռուս ժողովրդի համար": Եկատերինբուրգի Իպատիևի տունը քանդվեց և նույն տեղում կառուցվեց եկեղեցի՝ "Եկեղեցի արյան վրա": Նիկոլայ II-ը և իր ընտանիքի բոլոր անդամները դասվել էին ռուսական եկեղեցու սրբերի շարքերը։
Լարիսա Թյուդոր
Անգլիացի գրող և լրագրող Մայքլ Օքլշոուն իր 1995 թվականին գրած "Ռոմանովները և Վինսդորները" գրքում ենթադրություններ է անում, որ հնարավոր է Տատյանան այնուամենայնիվ կարողացել է փրկվել և ապաստան է գտել Անգլիայում Լարիսա Թյուդոր անունով։ Նա ամուսնացել է թագավորական բանակի մի անդամի հետ։ Գրողը մանրամասն հետազոտել է այդ փաստը։ Ըստ նրա Լարիսան չուներ ոչ մի իրական փաստաթուղթ և նրա ծննդյան և մահվան թվերը անհայտ էին, իսկ նրա շիրմնաքարին գրած է եղել Լարիսա Ֆյոդորովնա։ : Նրա վաղաժաման մահվանից հետո նա իր ամուսնուն թողել է մեծ կարողություն։ Օքլշոուն ներկայացրել է տարբեր փաստեր, ըստ որոնց իսկապես կատարվել են տարբեր փորձեր Ռոմանովներին ազատելու նպատակով և ըստ նրա դրանցից որևէ մեկում Տատյանային հաջողվել է փախցնել։ Չնայած իրականությանը համապատասխանող բազմաթիվ փաստերի, այս պատմությունը ժխտվում է։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ռոմանովներ
Իտալիայի ռազմաօդային ուժեր
Իտալիայի ռազմաօդային ուժեր (Aeronautica Militare Italiana), Իտալիայի Հանրապետության զինված ուժերից մեկը։ Իտալիայի ռազմաօդային ուժերը հիմնադրվել են 1923 թվականի մարտի 28-ին Իտալիայի թագավորության վերջին թագավոր Վիկտոր Էմանուիլ III-ի կողմից որպես Regia Aeronautica (Թագավորական ռազմաօդային ուժեր)։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո, երբ Իտալիան դարձել էր հանրապետություն, Regia Aeronautica-ը ստացել է ներկայիս անվանումը։
2014 թվականի դրությամբ ՝ Իտալիայի ռազմաօդային ուժերը շահագործել են ընդհանուր առմամբ 557 ինքնաթիռներ, այդ թվում, 12 անօդաչու ինքնաթիռներ, ևս 75 F-35 նախատեսվում է  ։
Պատմություն
Իտալիան եղել է առաջին պետությունը, որը ինքնթիռեր է կիրառել ռազմական գործողություններում (1911-1912 թվականներին իտալա-թուրքական պատերազմի ժամանակ)։ Իտալիայի ռազմաօդային ուժերը հիմնադրվել են 1923 թվականի մարտի 28-ին Իտալիայի թագավորության վերջին թագավոր Վիկտոր Էմանուիլ III-ի կողմից որպես Regia Aeronautica (Թագավորական ռազմաօդային ուժեր)։ Ուժերը մասնակցել են իտալա-եթովպական պատերազմին և Իսպանիայում քաղաքացիական պատերազմին։ 1940 թվականին Իտալիայի Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ մուտք գործելու պահին ռազմաօդային ուժերն ունեցել են ավելի քան 3000 ինքնաթիռ, սակայն դրանցից քիչ քան 60 %-ն էին պատրաստ պատերազմի ։
Պատերազմից հետո Իտալիայի ռազմաօդային ուժերի վրա մեծ սահմանափակումներ են դրվել, սակայն 1949 թվականին ՆԱՏՕ-ի ստեղծումը ազգային ռազմաօդային ուժերին ճանապարհ է բացել վերազինման, հիմնականում ամերիկյան մատակարարումների հաշվին։ Ամերիկյան որոշ ինքնաթիռների արտոնագրով արտադրության հետ մեկտեղ իտալական ավիարդյունաբերությունը թողարկել է նաև սեփական մշակման ինքնաթիռներ ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի զինված ուժեր Կատեգորիա:1923 հիմնադրումներ Իտալիայում Կատեգորիա:Ավիացիոն կազմակերպություններ
Դոնեցկի պատմագավառագիտական թանգարան
Դոնեցկի պատմագավառագիտական թանգարան (Донецкий историко-краеведческий музей), թանգարան ՌԴ Ռոստովի մարզի Դոնեցկ քաղաքում։ Ամբողջական անվանումը` «Դոնեցկի պատմագավառագիտական թանգարան» մշակույթի համայնքային բյուջետային հաստատություն ։
Պատմություն և նկարագրություն
Դոնեցկի պատմագավառագիտական թանգարանը բացվել է 2005 թվականի օգոստոսին Դոնեցկ քաղաքի 50-ամյակի առթիվ։ Քաղաքը հիմնադրվել է Դոնի կազակների կողմից 1681 թվականին` որպես Գունդորովսկայա ստանիցա։ 1955 թվականին ստացել է ժամանակակից անվանումը Սևերսկի Դոնեց գետի ափին գտնվելու պատճառով ։
Դոնեցկի պատմագավառագիտական թանգարանը բաղկացած է 9 ցուցասրահներից, որոնցում հավաքված են Դոնի կազակներին պատկանած հինավուրց իրեր, լուսանկարներ, փաստաթղթեր, գրքեր, կենցաղային առարկաներ ։
«Մարտական փառք» ցուցասրահը ծանոթացնում է Հայրենական մեծ պատերազմի ճակատներում կռված տեղացիներին, Աֆղանստանում զոհված զինծառայողներին։ Ցուցափեղկերում ներկայացված են լուսանկարներ, պարգևներ, փաստաթղթեր, անձնական իրեր և այլ առարկաներ ։
«Կազակական կուրեն» և «Կազակական կենցաղ» ցուցասրահներում ներկայացված են XVIII դարի վերջի - XX դարի կեսի կազակական կենցաղի առարկաներ` խոհանոցային պարագաներ, աշխատանքի գործիքներ, ձեռքի ալրաղաց։ Հատուկ հետաքրքրություն է առաջացնում XIX դարի տնային ջուլհակահաստոցը ։
Քաղաքի արդյունաբերությունը, նրա ծագման, զարգացման պատմությունը և ծաղկումը ցուցադրվում են «Մեքենաշինություն», «Թեթև արդյունաբերություն», «Ածխային արդյունաբերություն» ցուցասրահներում ։
«Դոնի երկրամասի բնությունը» ցուցասրահում ցուցադրվում են կենդանիների` աղվեսի, նապաստակների, ջրարջանման շան, ոզնու խրտվիլակներ։ Թռչուններից ներկայացված են բադերը, կտցարները, սպիտակ կարապները և այլն ։
Նոր ցուցանմուշներին, ցուցահանդեսներին, հավաքածուներին Դոնեցկ քաղաքի բնակիչներն ու հյուրերը ծանոթանում են թանգարանի «Ցուցահանդեսային» սրահում ։
«Ցուցահանդեսային» սրահում անցկացվում են թանգարանի զանգվածային միջոցառումները` ճանաչողական ժամերը, դասախոսությունները, թանգարանային դասերը, շնորհանդեսները, թեմատիկ և երաժշտական երեկոները ։
Հասցե
Թանգարանը գտնվում է հետևյալ հասցեով. 346330, ՌԴ, Ռոստովի մարզ, ք. Դոնեցկ, Խաղաղության պողոտա, 21 ։
Հղումներ
Կատեգորիա:Ռոստովի մարզի թանգարաններ
Սամվել Աբրահամյան (զինվորական)
Սամվել Սերգեյի Աբրահամյան (հունիսի 28, 1970, Ստեփանակերտ), ՊԲ գնդապետ (2001)։
Կենսագրություն
1996 թվականին ավարտել է Արցախի պետական համալսարանի տնտեսագիտության ֆակուլտետը և Սանկտ-Պետերբուրգի ռազմական հրետանային ակադեմիայի դասընթացները (2000)։
1988-1990 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված ուժերում։ 1992-1993 թվականներին եղել է ՊԲ հրետանային մարտկոցի, 1994-1997 թվականներին՝ հրետանային հետախուզական ստորաբաժանման հրամանատար, 1997 թվականի ապրիլ-դեկտեմբերին՝ հրետանային բրիգադի օպերատիվ բաժնի պետ, շտաբի պետի տեղակալ, 1997-1998 թվականներին՝ հրետանային զորամիավորման հրամանատար, 1998-2001 թվականներին՝ հրետանային բրիգադի շտաբի պետ-հրամանատարի տեղակալ, 2001 թվականից՝ հրետանային գնդի հրամանատար։ Սամվել Աբրահամյանը կամավորական տարբեր ջոկատների և ՊԲ հրետանային ու հետախուզական զորամիավորումների կազմում մասնակցել է Արցախի Հանրապետության շրջանների բնակավայրերի ինքնապաշտպանական և ազատագրական մարտերին։ Պարգևատրվել է Արցախի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով և ՀՀ «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով, ՊՆ «Մարշալ Բաղրամյան-100» մեդալով։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ Կատեգորիա:Արցախի պետական համալսարանի շրջանավարտներ
Անտոնի (Սմիռնով)
Անտոնի աբեղա (աշխարհիկ անունը` Վասիլի Սմիռնով, Василий Смирнов, ), ռուս ուղղափառ եկեղեցու վանական, «Պրուտ» ականադիր նավի եկեղեցական, Առաջին համաշխարհային պատերազմի հերոս։
Կենսագրություն
Ծնվել է 1844 թվականին հոգևորականի ընտանիքում։ Ավարտել է Սամարայի հոգևոր ուսումնարանը։ 1879 թվականից եղել է Կազանի թեմի Սեդմիօզյորնի անապատի վանական։ 1881 թվականին ստացել է սարկավագի, իսկ հաջորդ տարի, աբեղայի աստիճան, 1883 թվականին դարձել է նույն անապատի զգեստապետ, բայց նույն տարում նշանակվել է Կազանի Իոհաննո-Պրեդտեչենի մենաստանի գանձապետ։ Բացի այդ, 1884-1887 թվականներին եղել է Կազանի հոգևոր ակադեմիայի խոստովանահայր։ 1902-1903 թվականներին Անտոնին եղել է Հայրապետական տան տնտեսվարը, սակայն նորից վերադարձել է մենաստանական կյանքին, գտնվելով Չուրկինի Նիկոլսկի անապատում` 1906 թվականից եղել է Բուգուլմինի Ալեքսանդրո-Նևսկի մենաստանի վանահայր։ 1909 թվականին Անտոնին ծառայության է փոխադրվում ռազմա-ծովային հոգևոր վարչություն և նշանակվում «Պրուտ» ականադիր նավի եկեղեցական։ Նա զբաղեցնում էր այդ պաշտոնը, երբ սկսվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմը։
1914 թվականի հոկտեմբերի 29-ին «Պրուտ» ականադիր նավը ծովում Սևաստոպոլից ոչ հեռու հանդիպում է «Գեբեն» գերմանական գծային հածանավին։ «Պրուտի» հրամանատար, 2-րդ կարգի կապիտան Գ. Ա. Բիկովը հրամայում է նավը նախապատրոստել ջրասույզ անելու։
«Գեբեն» -ը գնդակոծում է «Պրուտ»-ը և հրկիզում այն։ Նավի անձնակազմը բացում է նավի ստորջրյա կափարիչը և սկսում է ցած իջնել նավակների վրա։ Երբ նավը սկսում է ջրասույզ լինել Անտոնի վանականը նավակում իր տեղը զիջում է նավաստուն, իսկ ինքը սուզվող նավից օրհնում է լողալով մեկնող նավաստիներին։ Անտոնին խորտակվում է նավի հետ և այդ սխրանքի համար հետմահու պարգևատրվում Սուրբ Գեորգիի 4-րդ աստիճանի շքանշանով։ Այլ պարգևների հետ մեկտեղ Անտոնի վանականը ստանում է 1812 թվականի Հայրենական պատերազմի հարյուրամյակի մեդալ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Ռուս հոգևորականներ Կատեգորիա:Առաջին համաշխարհային պատերազմի մասնակիցներ
Սեյրան Ազիզյան
Սեյրան Ալեքսանդրի Ազիզյան, հայ ազատամարտիկ, ճարտարագետ-սակրավոր։ ՊԲ ավագ լեյտենանտ։
Կենսագրություն
1980-1982 թվականներին ծառայել է ԽՍՀՄ Զինված ուժերում։ 1982-1989 թվականներին աշխատել է Մարտունու ավտոձեռնարկությունում։
1988-1994 թվականներին կամավորական ջոկատի, Մարտունու պաշտպանական շրջանի ստորաբաժանումների (ճարտարագիտասակրավորական վաշտի հրամանատար) կազմերում մասնակցել է Մարտունու շրջանի գյուղերի ինքնապաշտպանական և Ամիրանլարի, Գյուլափլուի, Ֆիզուլիի, Աղդամի ազատագրական մարտերին։
Հետմահու պարգևատրվել է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։ Ամուսնացած էր, ունի չորս երեխա։ Թաղված է Մարտունի քաղաքի գերեզմանատանը։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ Կատեգորիա:Հայ ճարտարագետներ Կատեգորիա:Հայ սակրավորներ
Պավել Զագրեբելնի
Պավել Զագրեբելնի (Загребельний Павло Архипович, ), ուկրաինացի գրող, Ուկրաինայի հերոս, ԽՍՀՄ պետական մրցանակի դափնեկիր (1980), Շևչենկոյի մրցանակի դափնեկիր, ԽՄԿԿ անդամ (1960)։
Շնկոտեմ
Շնկոտեմ (Thlaspi), կաղամբազգիների (խաչածաղկավորներ) ընտանիքի միամյա կամ բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։
Պավել Զագրեբելնի
Կենսագրություն
Պավել Զագրեբելնին ծնվել է Կոբելյակի շրջանի Սոլոշինո գյուղում, գյուղացու ընտանիքում։ Դպրոցն ավարտելով՝ 1941 թվականին կամավոր մեկնել է ռազմաճակատ։
Շնկոտեմ
Կենսաբանական նկարագիր
Ցողունը կանգուն է, երբեմն՝ թույլ ճյուղավորվող, բարձրությունը՝ 5-60 սմ։ Տերևները սրտաձև են, ամբողջաեզր կամ ատամնաեզր։ Ծաղկաբույլը զամբյուղ է, ծաղիկները՝ երկսեռ, սպիտակ, վարդագույն։
Պավել Զագրեբելնի
Կենսագրություն
Մասնակցել է Կիևի պաշտպանության համար մղվող մարտերին։ Այնուհետև ավարտել է Կիևի երկրորդ հրետանային ռազմական ուսումնարանը, կրկին եղել է գործող բանակում, վիրավոր վիճակում գերի է ընկել։ 1945 թվականին աշխատել է Արևմտյան Գերմանիայի խորհրդային միսիայում։ 1951 թվականին ավարտել է Դնեպրոպետրովսկի համալսարանը, այնուհետև տասը տարի խմբագրական աշխատանք է կատարել Դնեպրոպետրովսկի մարզային թերթում, «Օտչիզնա» ամսագրում, 1961-1963 թվականներին եղել է «Լիտերատուրնա Ուկրաինա» թերթի խմբագիրը։ 1964-1971 թվականներին զբաղեցրել է Ուկրաինայի գրողների միության վարչության պատասխանատու քարտուղարի պաշտոնը, 1979-1986 թվականներին ղեկավարել է գրողների միությունը։ Եղել է ՈւԽՍՀ գերագույն խորհրդի պատգամավոր ։
Շնկոտեմ
Կենսաբանական նկարագիր
Ծաղկում է ապրիլ-հուլիսին։ Պտուղը երկսերմ կամ բազմասերմ պատիճակ է։ Սերմերը հարթ են կամ կետիկավոր։
Պավել Զագրեբելնի
Մահը
Մահացել տուբերկուլյոզից 2009 թվականին։
Շնկոտեմ
Հայաստանում
Հայտնի է 70, Հայաստանում՝ 9 (11) տեսակ՝
Տարածվածություն
Տարածված է Արագածոտնի, Շիրակի, Լոռու, Գեղարքունիքի, Սյունիքի և այլ մարզերում։ Աճում է ստորինից մինչև վերին լեռնային գոտիների խոնավ բացատներում, խոտածածկ լանջերին, գետափերին, թփուտներում և այլն։
Պավել Զագրեբելնի
Ստեղծագործություններ
Տպագրվել սկսել է 1949 թվականից։ Լույս են տեսել վեպերի, վիպակների, պատմվածքների ու նովելների ժողովածուներ։
Կիևի Ա. Դովժենկոյի անվան կինոստուդիան 1965 թվականին Զագրեբելնու սցենարով նկարահանել է «Հրթիռները չպետք է թռչեն» կինոնկարը։
Պիեսներ
Շնկոտեմ
Կիրառում
Օգտագործվում են տեխնիկական նպատակներով և սննդի մեջ, պատրաստուկները՝ որպես հակաբորբոքային միջոց։ Ձանգեզուրի շնկոտեմ հազվագյուտ բնաշխարհիկ է, հանդիպում է Սյունիքի մարզի ալպյան և ենթալպյան գոտիներում։ Աճում է ժայռաճեղքերում։ Ծաղիկները թանաքավարդագույն են. գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։
Տաքսոնոմիա
Դասը մտնում է ընտանիքի և  կարգի մեջ.
Պավել Զագրեբելնի
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Ուկրաինացի գրողներ Կատեգորիա:ԽՄԿԿ անդամներ Կատեգորիա:Տուբերկուլոզից մահացածներ Կատեգորիա:Խորհրդային գրողներ Կատեգորիա:Քաղաքական գործիչներ Կատեգորիա:Ուկրաինացի սցենարիստներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 11-րդ գումարման պատգամավորներ Կատեգորիա:ԽՍՀՄ ԳԽ 10-րդ գումարման պատգամավորներ
Շնկոտեմ
Տեսակներ
Հայտնի է մոտ 70 տեսակ, նրանցից մի քանիսը.
Չեռնոգորիան Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
Չեռնոգորիան 2014 թ. հուլիսի 18-ին հայտարարեց, որ առաջնելույթ է կատարում Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթում։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Երկրներ Մանկական Եվրատեսիլ երգի մրցույթում
Յորգոս Գեորգիադիս
Յորգոս Գեորգիադիս (Γιώργος Γεωργιάδης, ), հույն ֆուտբոլիստ, կիսապաշտպան։
Ակումբային
Գորգիադիսը ՊԱՕԿ ակումբի սան է։ 2005/2006 մրցաշրջանում սկսել է հանդես գալ պրոֆեսիոնալ մակարդակում՝ միանալով Բետա Էթնիկի «Պանսերաիկոս» ակումբին։ 2008/2009 և 2010/2011 մրցաշրջաններում հանդես է եկել Հունաստանի գլխավոր լիգայում, բայց երկու անգամն էլ թիմը դուրս է մնացել։ 2011/2012 մրցաշրջանում տեղափոխվել է ՊԱՕԿ. տրանսֆերի գինը կազմել է 270 000 եվրո։
2018 թվականի հունվարի 31-ին պայմանագիր է կնքել Ֆուտբոլային լիգայի «Դոքսա Դրամա» ակումբի հետ ։
Հավաքականում
2010 թվականի նոյեմբերի 17-ին Յորգոս Գեորգիադիսը կատարել է իր նորամուտը Հունաստանի հավաքականում՝ Ավստրիայի հետ ընկերական հանդիպման 84-րդ րոպեին փոխարինելով Լազարոս Խրիստոդուլոպուլոսին։ 2011 թվականին ևս երկու անգամ դուրս է եկել փոխարինման հավաքականի խաղերում՝ մասնակցելով Կանադայի դեմ ընկերական խաղին և 2012 թվականի Եվրոպայի առաջնության ընտրական փուլի՝ Լատվիայի դեմ խաղում։
Ձեռքբերումներ
Որպես «Պանսերաիկոսի» խաղացող. Որպես ՊԱՕԿ-ի խաղացող.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Հույն ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Հունաստանի հավաքականի ֆուտբոլիստներ Կատեգորիա:Ֆուտբոլի հարձակվողներ
Չինական վրեժ
Չինական վրեժ, ըստ ավանդության, աուտոագրեսիվ գործողությունների օգնությամբ թշնամու դեմ պայքարելու ավանդական չինական միջոց (թշնամուն անվանարկելու նպատակով) ։
Հիմնված է Լի սկզբունքի (理) վրա ։
Ըստ առավել տարածված տարբերակի, աղքատ չինացի գյուղացին, ոչ մի այլ հնարավորություն չունենալով վրեժխնդիր լինել իր հարուստ հանցագործից, կախվեց դռան առջև (տարբերակ՝ պատուհանի տակ) ։
«Չինական վրեժի» վրա հղումներն օգտագործվում են ժամանակակից փիլիսոփաների և հոգեբանների կողմից՝ հաճախ ջատագովական իմաստով ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Փոխաբերություններ Կատեգորիա:Չինաստանի հասարակություն
Իռլանդիայի բոլորակ աշտարակներ
Իռլանդիայի բոլորակ աշտարակներ, քարե աշտարակներ, որոնք կառուցվել են վաղ միջնադարում` 9-12-րդ դարերում։ Առավելապես մեծ տարածում են ստացել Իռլանդիայում, երկու աշտարակ կա Շոտլանդիայում, ևս մեկը` Մեն կղզում։
Կառուցման առանձնահատկություններ և նշանակություն
Հստակ հայտնի չէ, թե ինչի համար են նախատեսված եղել աշտարակները։ Համարվում է, որ նրանք կարող էին լինել յուրօրինակ զանգակատներ, որոնք մարդկանց աղոթքի էին կանչում։ Դրա օգտին է վկայում այն հանգամանքը, որ աշտարակները միշտ կառուցվել են եկեղեցիների մոտակայքում։ Կա նաև վարկած, որ դրանք ապաստարաններ են ծառայել թշնամու հարձակումների ժամանակ։
Աշտարակների բարձրությունը 18-30 մ է ։ Ամենաբարձր աշտարակը, որն ունի 34 մ բարձրություն, գտնվում է Գոլուեյ կոմսության Կիլմակդու բնակավայրում։ Բոլոր աշտարակների կառուցման եղանակն ու ներքին հարդարանքը գրեթե նույնն է։ Կլոր պատերի ներսում կառուցվում էր ևս մեկը, իսկ դրանց արանքը լցվում էր խճաքարով։ Աշտարակի մուտքերը սովորաբար գտնվել են հիմքի մակարդակից 2-3 մ հեռավորության վրա։ Հավանաբար դա արվել է պաշտպանական նկատառումներով, որպեսզի թշնամիները հեշտությամբ չներթափանցեն աշտարակ։ Աշտարակի ներքին հատվածը բաժանվել է մի քանի մակարդակների, որոնք միանում են փայտե աստիճաններով։
Որոշ աշտարակներ ավարտվում են կոնաձև տանիքներով։ Կա կարծիք, որ մնացած աշտարակները ևս կառուցվել են նույն կերպ, պարզապես տարիների ընթացքում տանիքները փլուզվել են։ Որոշ աշտարակներ միջնադարում ունեցել են ատամնավոր վերջավորություններ, ինչը բնորոշ է եղել ժամանակի ճարտարապետությանը։
Իռլանդիայի տարածքում հաշվում են մոտ 120 բոլորակ աշտարակ։ Նրանց մեծ մասը ժամանակի ընթացքում վերածվել է ավերակների, իսկ գրեթե անփոփոխ պահպանվել է մոտ 20 աշտարակ։
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իռլանդիայի ճարտարապետություն Կատեգորիա:Իռլանդիայի շենքեր և կառույցներ Կատեգորիա:Զանգակատներ Կատեգորիա:Բոլորակ աշտարակներ
Յուրի Աղաբեկյան
Յուրի Աղաբեկյան (2 սեպտեմբերի, 1957, Ստեփանակերտ - 13 սեպտեմբերի, հայ ազատամարտիկ, Արցախյան ազատամարտի մասնակից։ 2006)
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Հայ ազատամարտիկներ
Ումնումզաան
Ումնումզաան (Umnumzaan), ԱՄՆ Այդահո նահանգի Բոյսե քաղաքի Chris Reeve Knives ընկերության ստեղծած ծալովի դանակ։ Նախագծել է Քրիս Ռիվը։ «Ումնումզաան» անվանումը զուլուսերեն նշանակում է «ընտանիքի ավագ» կամ «Ղեկավար» (խոսակցական), ի պատիվ Քրիս Ռիվի ծննդյան վայրի՝ Հարավային Աֆրիկայի ։
Ումնումզաանում օգտագործվում է Chris Reeve Integral Lock, որը ֆրեյմ լոքի զարգացրած տեսակն է։ Այս կողպեքի սկզբնական տարբերակը մշակել է Ռիվը 1987 թվականին, այն օգտագործվել է Sebenza դանակում։ Այս կողպեքում օգտագործվում է տափակ տիտանե շերտ, որը սեղմում է շեղբը։ Մետաղյա շերտի ծայրին կա կերամիկական գնդակ, որը երկու նպատակ ունի. դա միջադիր է կողպեքի շերտի և բացված շեղբի հակառակ կողմի միջև, ինչպես նաև օգնում է կանխել դանակի պատահական բացվելը։
Ումունզմանի դարձման մեխանիզմը իրագործվում է պտուտակի և բութակի միջոցով, իսկ ֆոսֆորացված բրոնզե անցքերով տափօղակները պաշտպանում են շեղբը շարժից։ Անցքերը հարկավոր են շփման մակերեսը փոքրացնելու համար։ Բացի այդ անցքերի արանքում հավաքված յուղը երկարացնում է դանակի ծառայությունը. ։
Շեղբի հիմքի ելուստները օգտագործվում են այն բացելու համար, նաև որպես արգելակող բութակ, որը շեղբի բաց դիրքում ֆիքսվելու ժամանակ դեմ է առնում տիտանե դաստապանին։ Յուրաքանչյուր ելուստին հագցված է պնդօղակ, որը ծառայում է հարվածը մեղմելու համար և բացվելիս թուլացնում է աղմուկը։
Առաջին անգամ հարվածամեղմիչի այս ձևը օգտագործվել է Grant and Gavin Hawk դանակներ արտադրող ընկերության դիզայներների կողմից, և այժմ Ումնումզաանում օգտագործվում է նրանց համաձայնությամբ ։
Ումնումզաանի բնութագիրը Ումնումզաանը 2008 թվականին ներկայացվել է Բլեյդ (Blade) ամսագրի ցուցահանդեսում և ստացել է «Մի խոսքով, սա տարվա դանակ է» մրցանակ ։
Ծանոթագրություններ
Կատեգորիա:Դանակներ
Ֆաննա
Ֆաննա  (Fanna), կոմունա Իտալիայում։ Գտնվում է Ֆրիուլի Վենետիկ Ջուլիա մարզում՝ Պարդենոնե գավառում։
Բնակչությունը կազմում է 1586 մարդ 2008 թվականի մարդահամարի տվյալների, բնակչության խտություն՝ 157 մարդ/կմ²։ Զբաղեցնում է 10 կմ² մակերես։ Փոստային ինդեքս՝ 33092։ Հեռախոսային կոդ՝ 0427։
Ժողովրդագրություն
Բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները.
Արտաքին հղումներ
Կատեգորիա:Իտալիայի բնակավայրեր
Ֆա մաժոր
Ֆա մաժոր, մաժոր գամմա, ֆա տոնիկայով, լատինական նշանակումը՝ F dur։ Բանալիի մոտ ունի մեկ բեմոլ։
Աղբյուրներ
Կատեգորիա:Տոնայնություններ
Հարավային Ամերիկա
Հարավային Ամերիկա, երկրագնդի վեց մայրցամաքներից մեկը, որն ամբողջությամբ գտնվում է Արևմտյան կիսագնդում (բացառությամբ Բուվե) կղզու, որը երբեմն ներառվում է Հարավային Ամերիկայի կազմի մեջ) և մեծամասամբ՝ Հարավային կիսագնդում։ Մայրցամաքի հյուսիսային հատվածը գտնվում է Հյուսիսային կիսագնդում։ Որոշ աշխարհագրագետներ Հարավային Ամերիկան դիտարկում են որպես Ամերիկա աշխարհամասի կամ մեկ միասնական մայրցամաքի հարավային ենթամայրցամաքը։
Հարավային Ամերիկայի տարածքը կազմում է 17,840,000 կմ²։ 2022 թվականի դրությամբ՝ մայրցամաքի բնակչությունը կազմում է ավելի քան 437 միլիոն մարդ ։ Իր տարածքով Հարավային Ամերիկան չորրորդ ամենամեծ մայրցամաքն է՝ Եվրասիայից, Աֆրիկայից և Հյուսիսային Ամերիկայից հետո։ Բնակչության թվով ևս չորրորդն է՝ դարձյալ Եվրասիայից, Աֆրիկայից և Հյուսիսային Ամերիկայից հետո։ Բրազիլիան Հարավային Ամերիկայի բնակչությամբ ամենամեծ երկիրն է, որտեղ բնակվում է մայրցամաքի բնակչության կեսից ավելին։ Նրան հաջորդում են Կոլումբիան, Արգենտինան, Վենեսուելան և Պերուն։ Վերջին տասնամյակներին Բրազիլիան ապահովում է նաև մայրցամաքի ՀՆԱ-ի կեսը և հանդիսանում Հարավային Ամերիկայի առաջատար երկիրը ։
Բնակչության մեծ մասը բնակվում է մայրցամաքի արևմտյան և արևելյան ափերին, մինչդեռ կենտրոնական հատվածն ու ծայր հարավը քիչ բնակեցված է։ Հարավային Ամերիկայի արևմտյան հատվածի մեծ մասն զբաղեցնում է Անդերը։ Ի հակադրություն սրա, արևելյան հատվածում գերակշիռ են ինչպես բարձրադիր շրջանները, այնպես էլ ընդարձակ հարթավայրերը, որտեղով հոսում են Ամազոն, Օրինոկո և Պարանա գետերը։ Մայրցամաքի տարածքի մեծ մասն ընկած է արևադարձային գոտիներում, բացառությամբ Հարավային կոնի մեծ հատվածի, որը տեղակայված է միջին լայնություններում։
Մայրցամաքի մշակութային և ազգային ձևավորումը տեղի է ունեցել բնիկների, եվրոպացի գաղութարարների և ներգաղթյալների՝ հատկապես աֆրիկյան ստրուկների միախառնման արդյունքում։ Եվրոպական գաղութատիրության հետևանքով Հարավային Ամերիկայի բնակչության գերճնշող մասը խոսում է իսպաներեն կամ պորտուգալերեն։ Բնակչության շրջանում տարածված են արևմտյան ավանդույթները։ Ի տարբերություն Եվրոպայի, Ասիայի կամ Աֆրիկայի, 20-րդ դարի ընթացքում Հարավային Ամերիկան եղել է համեմատաբար խաղաղ մայրցամաք, որտեղ քիչ թվով պատերազմներ են եղել ։
Աշխարհագրություն
Հարավային Ամերիկան զբաղեցնում է Ամերիկա աշխարհամասի հարավային հատվածը։ Մայրցամաքը հյուսիս-արևմուտքից, Կոլումբիա-Պանամա սահմանին զուգահեռ, սահմանափակված է Դարիենի ջրբաժանով՝ չնայած շատերի կարծիքով երկու մայրցամաքները բաժանված են Պանամայի ջրանցքով։ Աշխարհաքաղաքական և աշխարհագրական տեսանկյունից Պանամայի ողջ տարածքը՝ ներառյալ Պանամայի պարանոցում ընկած ջրանցքի արևելյան հատվածը, սովորաբար ներառվում է Հյուսիսային Ամերիկայի կազմի մեջ, իսկ ավելի կոնկրետ՝ Կենտրոնական Ամերիկայի  ։ Հարավային Ամերիկայի մայրցամաքային տարածքի գրեթե ամբողջությամբ գտնվում է Հարավամերիկյան սալի վրա։
Հարավային Ամերիկայում է անդադար հոսող աշխարհի ամենաբարձր՝ Անխելի ջրվեժը, որը գտնվում է Վենեսուելայի տարածքում, իր ծավալով ամենամեծ ջրվեժը՝ Կաիետեուր ջրվեժը, որը գտնվում է Գայանայում, աշխարհի ամենամեծ ավազան ունեցող գետը՝ Ամազոնը, ամենաերկար լեռնաշղթան՝ Անդերը, որի ամենաբարձր գագաթը՝ Ակոնկագուան, ունի 6 960 մետր բարձրություն, աշխարհի ամենաչոր անապատը՝ Ատակաման , աշխարհի ամենախոնավ վայրերից մեկը՝ Կոլումբիայի Լոպես դե Միկայը, ամենամեծ խոնավ անտառները՝ Ամազոնի անտառները, աշխարհի ամենաբարձրադիր մայրաքաղաքը՝ Բոլիվիայի մայրաքաղաք Լա Պասը, աշխարհի ամենաբարձրադիր լիճը՝ Տիտիկական և բացառությամբ Անտարկտիկայի հետազոտական կայանների, աշխարհի ամենահարավային բնակավայրը՝ Չիլիի Պուերտո Տորո բնակավայրը։
Հարավային Ամերիկան ունի ոսկու, արծաթի, պղնձի, երկաթի հանքաքարի, անագի և նավթի հարուստ բնական պաշարներ։ Այդ ռեսուրսները մեծ եկամուտներ են ապահովել հարավամերիկյան որոշ երկրների համար՝ հատկապես պատերազմների ժամանակ կամ մյուս երկրների արդյունաբերական զարգացման ժամանակաշրջաններում։ Այդուհանդերձ, մեկ հիմնական արտահանվող ապրանքի արտադրության վրա կենտրոնանալը հաճախ խոչընդոտել է դիվերսիֆիկացված տնտեսության զարգացմանը։ Միջազգային շուկաներում հումքային ապրանքների գների տատանումները պատմականորեն հանգեցրել են հարավամերիկյան պետությունների տնտեսությունների զգալի վերելքների ու անկումների՝ հաճախ առաջացնելով քաղաքական ծայրահեղ անկայունություն։ Դա մղում է արտադրության դիվերսիֆիկացմանն ուղղված ջանքեր գործադրել, որպեսզի հեռանան մեկ խոշոր արտահանման ուղղվածություն ունեցող տնտեսություններից։
Բրազիլիան Հավարային Ամերիկայի ամենամեծ պետությունն է, որն զբաղեցնում է մայրցամաքի տարածքի գրեթե կեսը։ Բնակչության թվով Բրազիլիան ևս առաջատարն է, իսկ Հարավային Ամերիկայի բնակչության մոտ կեսը բնակվում է հենց այս երկրում ։ Մնացած երկրներն ու տարածքները բաժանված են չորս ենթատարածաշրջանների միջև՝ Անդյան երկրներ, Կարիբյան Հարավային Ամերիկա, Գվիանա և Հարավային կոն ։
Հարակից կղզիներ
Աշխարհաքաղաքական տեսանկյունից Հարավային Ամերիկային են պատկանում նաև Չիլոյե կղզեխումբը և Ռոբինզոն Կրուզոյի կղզին (մտնում են Չիլիի վարչական կազմի մեջ), Զատկի կղզին (մշակութային առումով պատկանում է Օվկիանիային, սակայն վարչական առումով՝ դարձյալ Չիլիին), Գալապագոսյան կղզիները (մտնում է Էկվադորի վարչական կազմի մեջ, բայց երբեմն էլ դիտարկվում է Օվկիանիայի մաս)  և Հրո երկիր կղզեխումբը (բաժանված է Արգենտինայի և Չիլիի միջև)։ Ատլանտյան օվկիանոսում Բրազիլիային են պատկանում Ֆեռնանդու դի Նորոնիա, Տրինիդադ և Մարտիմ Վաս ու Սան Պաուլու կղզիները, մինչդեռ Ֆոլկլենդյան կղզիները (Islas Malvinas) և Հարավային Ջորջիա և Հարավային Սանդվիչյան կղզիները (երկրաբանական ու ջրաբանական տեսանկյուններից պատկանում են Անտարկտիկային ) հանդիսանում են բրիտանական կառավարման տակ գտնվող անդրծովյան տարածքներ, որոնց իշխանությունը կղզիների վրա վիճարկվում է Արգենտինայի կողմից։
Հատուկ դեպքեր
Նորվեգիային պատկանող Բուվե կղզին, որն անմարդաբնակ հրաբխային կղզի է Ատլանտյան օվկիանոսի հարավային հատվածում, աշխարհագրորեն, երկրաբանորեն, կենսաաշխարհագրորեն և ջրաբանական տեսանկյունից ասոցացվում է Անտարկտիկայի հետ, սակայն աշխարհաքաղաքական տեսանկյունից այն ներառվում է Հարավային Ամերիկայի կազմի մեջ։
Կլիմա
Տարածաշրջանում միջին ջերմաստիճանների բաշխումը մշտական օրինաչափություն է՝ սկսած հարավային լայնության 30°-ից, երբ իզոթերմները ձգտում են խառնվել լայնության աստիճանների հետ ։
Չափավոր լայնություններում, ձմեռներն ու ամառներն ավելի մեղմ են, քան Հյուսիսային Ամերիկայում։ Պատճառն այն է, որ մայրցամաքի ամենաընդարձակ հատվածը գտնվում է հասարակածային գոտում (այս տարածաշրջանն ունի ամենաշատ թվով հասարակածային հարթավայրերը, քան մեկ այլ տարածաշրջան ), այդ իսկ պատճառով Հարավային կոնն ունի ավելի մեծ օվկիանոսային ազդեցություն, ինչը ողջ տարվա ընթացքում մեղմացնում է ջերմաստիճանը։
Ամազոնի ավազանում տարեկան միջին ջերմաստիճանը տատանվում է 27°C-ի սահմաններում, ինչին բնորոշ են ցածր ջերմային տատանումներն ու տեղումների բարձր ցուցանիշները։ Մարակայբո լճի և Օրինոկոյի գետաբերանի միջև, գերակշիռ է կոնգոլեզյան տիպի հասարակածային կլիման, որը տարածվում է նաև Բրազիլիայի տարածքի մի մասի վրա ։
Բրազիլական արևելակենտրոնական սարավանդն ունի խոնավ և տաք արևադարձային կլիմա։ Արգենտինական պամպայի հյուսիսային և արևելյան հատվածներն ունեն խոնավ մերձարևադարձային կլիմա, որտեղ ձմեռները տեղումներն առատ չեն, իսկ ամառները խոնավ են, մինչդեռ արևմտյան և հարավային հատվածներն ունեն դինարյան տիպի մերձարևադարձային կլիմա։ Անդյան շրջանի լեռնագագաթների հարակից հատվածներում կլիման ավելի ցուրտ է, քան նորվեգական ֆյորդների շուրջ գտնվող լեռնագագաթների հատվածում։ Անդյան սարավանդում գերակշռում է տաք կլիման՝ չնայած այն տատանվում է տարբեր մակարդակներում, մինչդեռ ափամերձ հատվածում գվինեական տիպի հասարակածային կլիմա է։ Այս կետից մինչև Չիլիի ափագծի հյուսիսային հատվածին բնորոշ է միջերկրածովյան օվկիանոսային կլիման՝ հատկապես մեղմ բրետոնյան տիպը։ Իսկ արդեն Հրո երկիր կղզեխմբում նկատվում է սիբիրյան տիպի ցուրտ կլիման ։
Կլիմայի որոշման կարևոր գործոններ են ծովային հոսանքները, ինչպես օրինակ Պերուական և Ֆոլկլենդյան հոսանքները։ Հարավային Ատլանտիկայի հասարակածային հոսանքը բախվում է մայրցամաքի հյուսիսարևելյան ափին և բաժանվում երկու հատվածների՝ բրազիլական հոսանքի և ցամաքային հոսանքի. վերջինս հոսում է դեպի հյուսիս-արևմուտք՝ Անտիլյան կղզիներին զուգահեռ, որտեղից փոխում է ուղղությունը և շարժվում դեպի հյուսիս-արևելք՝ ձևավորելով աշխարհի ամենակարևոր և հայտնի օվկիանոսային հոսանքը՝ Գոլֆստրիմը ։
Կենդանական աշխարհ
Հարավային Ամերիկան կենդանական աշխարհի տեսանկյունից երկրագնդի ամենաբազմազան մայրցամաքներից մեկն է։ Հարավային Ամերիկայի համար էնդեմիկ են այնպիսի կենդանատեսակներ, ինչպիսիք են լաման, անակոնդան, պիրանյան, յագուարը, վիկունյան և գետակինճը։ Ամազոնի արևադարձային անտառներն ունեն մեծ կենսաբազմազանություն, որտեղ ներկայացված են Երկիր մոլորակի կենսաբանական տեսակների մեծ մասը։
Նախապատմություն
Հարավային Ամերիկայում մարդկանց գոյության առաջին վկայությունները թվագրվում են մոտ մ.թ.ա. 9000 թվականով, երբ Ամազոնի ավազանի բարձրավանդակում սկսեցին մշակել դդում, չիլի պղպեղ և լոբի։ Խեցեգործական վկայությունները հավաստում են նաև այն մասին, որ այսօր հիմնական սնունդ համարվող մանիոկան, սկսել է մշակվել դեռևս մ.թ.ա. 2000 թվականից ։
Անդերի բարձրավանդակում մոտ մ.թ.ա. 3500 թվականին սկսեցին ընտելացնել լամաներ, վիկունյաներ, գուանակոներ և ալպականեր։ Բացի այն, որ օգտագործվում էր դրանց միսն ու բուրդը, դրանք ծառայել են որպես ապրանքների փոխադրամիջոց ։
Մինչկոլումբոսյան քաղաքակրթություններ
Բուսաբուծությունը և բնակավայրերի հիմնումը հնարավորություն ստեղծեցին, որ Հարավային Ամերիկայում բազմաթիվ քաղաքակրթություններ ծնվեն։
Հարավային Ամերիկայի ամենավաղ հայտնի քաղաքակրթություններից մեկը գտնվում էր Նորտե Չիկոյում՝ Պերուի կենտրոնական ափին։ Չնայած մինչկերամիկական մշակույթին՝ Նորտե Չիկոյի մոնումենտալ ճարտարապետությունն այնքան հին էր, որքան Հին Եգիպտոսի բուրգերը։ Նորտե Չիկոյի ղեկավար դասն առևտրային ցանց ստեղծեց և զարգացրեց գյուղատնտեսությունը, որից հետո, ըստ որոշ գնահատականների և հնագիտական գտածոների, մ.թ.ա. 900 թվականին ստեղծվեց Չավինյան մշակույթը։ Ժամանակակից Պերուի Չավին դե Ուանտար կոչվող հնագիտական վայրում՝ 3177 մ բարձրության վրա, արտեֆակտներ են հայտնաբերվել։ Չավինյան քաղաքակրթությունը գոյատևել է մ.թ.ա 900-մ.թ.ա. 300 թվականներին։
Մ.թ. I հազարամյակում Պերուի կենտրոնական ափին կենտրոնացված պետությունների հետ ծաղկեցին Մոչե (մ.թ.ա. 100-մ.թ. 700, Պերուի հյուսիսային ափ), Պարակաս և Նասկա (մ.թ.ա. 400-մ.թ. 800, Պերու) քաղաքակրթությունները՝ ոռոգման և խեցեգործական արվեստի նոր ոճի շնորհիվ զարգացնելով գյուղատնտեսությունը։ Ալտիպլանոյում, Տիաուանակոյում կամ Տիվանակուում (մ.թ.ա. 100-մ.թ. 1200, Բոլիվիա) կրոնի վրա հիմնված՝ մեծ առևտրային ցանց էր ղեկավարվում։
Մոտավորապես 7-րդ դարում թե՛ Տիաուանակոն, թե՛ Վարիի կամ Ուարիի կայսրությունը (600–1200, Կենտրոնական և Հյուսիսային Պերու) իրենց ազդեցությունը տարածեցին ամբողջ Անդյան տարածաշրջանի վրա։