cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lang swahili
Enfliyans sa yo yo redwi, sepandan, pou vokabilè a, paske se gramè a yo toujou absoliman bantou. Sou syèk yo, swahili te pèdi distenksyon an nan ton. Li se yon lang ki gen yon gramè (sistèm nan klas), trè regilye, ak yon ekivalans absoli ant òtograf ak pwononsyasyon. Pwononsyasyon nan vwayèl ak prèske tout konsòn yo se trè menm jan ak sa yo ki an panyòl.
Glotónimo
An autoglotónimo swahili, ki soti nan arab tèm sawāhil ("depans"), vle di "kotyè" e li te aplike nan moun ki rete nan kòt la nan East Lafrik di se depann de la fin vye granmoun Sultana ki nan Omàn (ki soti nan Kilwa nan Berbera). Paske òtograf sa a se etranj nan lang panyòl, li se nòmal pou adapte tèm nan kòm yon swahili oswa suahelí. Nan Diksyonè a nan panyòl Akademi an Royal nan 22nd edisyon, te pibliye nan ane 2001 mete non sa a nan fòm lan swahili, ak davans nan 23d gen òtograf "swahili". La Diccionario panhispánico de dudas (pibliye 2005) pwopoze nan sèvi ak nan "swahili" kòm yon adaptasyon nan panyòl òtograf. Kèk liv nan lang angle sou lengwistik pito adaptasyon "suahelí". non lang nan lang natif natal se lang kiswahili. Prefiks la ki- se ajoute nan non yo, al gade nan lang nan sa yo. Pou egzanp, pawòl bondye a -hispania (Espay) pa kihispania.
Sous
Orijin li yo se vag, epi li bezwen yo dwe mete yo nan kontak nan kòt la afriken yo nan la oseyan Endyen an, an patikilye sou zile a nan Zanzibar, ant kominote yo nan bantou yo, arab yo ak peyi pès yo, ki te bay monte nan sivilizasyon an nan swahili nan mitan syèk VIII ak XII nan epòk kretyenyo. Swahili gen literati ki ekri nan alfabè Arabic soti nan TRÈZYÈM syèk la. Youn nan premye li te ye dokiman yo nan swahili se yon sezon powèm ki rele "Utenzi wa Tambuka" ("Istwa A nan Tambuka"), ki gen dat kòm nan 1728.
Sitiyasyon aktyèl la
Li se lang ofisyèl lan nan Uganda, Tanzani ak Kenya, osi byen ke Inyon Afriken an (ansanm ak anglè, franse, arab, panyòl ak pòtigè). Nan Repiblik Demokratik la nan Kongo, se konsidere kòm yon "lang nasyonal". Li se itilize pa kèk 80 milyon moun nan Afrik di sid epi li se konsidere kòm yo "lingua franca" nan yon teritwa yo kote gen plizyè douzèn yo nan lòt lang yo. Enteresan, sèlman 2% nan popilasyon lokal la, li te konsidere li lang manman l ' nan sondaj la sociolinguistic. Dapre kèk estime, moun kap pale yo nan swahili te kapab gen ant 120 et 150 milyon moun.
Li se prevwa yon ogmantasyon fiks nan moun kap pale yo nan swahili, gras a enpòtans yo bay sitou nan enstitisyon pou edikasyon nan Kenya ak Tanzani, kote li se lang ofisyèl, kòm byen ke nan ap grandi enterè sou pati nan kominote a afriken-ameriken yo nan li yo etid yo ak difizyon kòm lang la nan bilding nan yon kaswòl-afriken.
Alfabèt
Swahili se ekri ak arab alfabè a jouk DIZWITYÈM syèk la, men fòm nan ekri se òdinè nan kounye a itilize alfabè a Latin nan. Dènyèman li te devlope sistèm nan ekri Mandombe plizyè santral afriken lang ki gen ladan angle, byenke itilize li se yon minorite yo. Òtograf la nan modèn se trè phonemic, se konsa ke ou lekti ak pwononsyasyon se san patipri senp, kontrèman ak lang angle ak franse, ki kote òtograf etymological met sou fonémicas, patikilyèman nan vwayèl.
Josh Hartnett
Josh Hartnett, ki fèt 21 jiyè 1978 nan Saint Paul (Minnesota (Etazini), se yon aktè ak pwodiktè ameriken.
Lang swahili
Deskripsyon lengwistik
Swahili se yon lang, agglutinative ak inflected, ki vle di ke an jeneral chak pawòl bondye a se klèman targetable nan affixes nan siyifikasyon gramè byen egzat.
Josh Hartnett
Kout fim
Fim ki regwoupe plizyè kout fim
Lang swahili
Fonoloji
An phonemic envantè nan swahili la estanda te gen senk vwayèl fonèm: /ɑ/, /ɛ/, /mwen/ a, /ɔ/, ak / / u/. Pa gen Okenn diftong: konbinezon de vwayèl, chak pwononse separeman. Se poutèt sa, pawòl bondye a chui (leyopa) se pwononse [tʃu.mwen], ak lakun.
Gramè
=== Nouen === Non yo nan swahili se divize nan uit klas:
Gen se atik yo, oswa detèmine oswa endetèmine.
Mtoto anawika bwana (timoun Yo, oswa voye bonjou nan seyè a).
Mtoto anamkia mabwana (timoun Yo, oswa voye bonjou pou seyè ase).
Watoto wanamkia mabwana (timoun), mwen voye bonjou pou seyè ase).
Pa gen Okenn gramatikal sèks, se enplisit nan yon kontèks la.
Kilti popilè
Nan woman ak fim sa yo nan eksploratè a nan forè a, kòm pou egzanp nan seri a nan Tarzan, li se souvan yo itilize swahili la-byenke pa toujou ak kòrèk siyifikasyon. Pou egzanp, bwana (mesye), senba (lyon) se pi souvan itilize ak sans yo; sepandan, ekspresyon angawa (ontraryete) se itilize pa Tarzan san yo pa aparan nan relasyon ak yon siyifikasyon yo.
Nan yon sèl "Liberya ti Fi" nan Michael Jackson nan ane 1987 la entwodiksyon ki se repete nan tout chante sa a se yon fraz nan swahili "Nakupenda pia, nakutaka pia, mpenzi wee!" ki vle di "mwen renmen Ou twò, mwen renmen ou menm tou, renmen m!", malgre ke lang nan se pa pale nan Liberya, yon peyi ki sitiye plis pase 5 000 km nan zòn nan, swahili.
Nan ane 1994, faktori a Disney te kòmanse lejand la nan Lyon Wa A, animasyon fim, ki, ki baze sou travay yo nan Shakespeare Hamlet ak Romeyo ak Jilyèt, ki gen avantur yo nan jenn Senba lyon jenn eritye nan peyi wa ki. Nan fim sa a, yo te itilize yon gwo kantite mo entak san yo pa tradui soti nan swahili yo, nan tan li, kòm depi lè sa a, yo te rete nan bouch la nan sosyete, menm nan malgre nan pa konnen lang nan tèt li: senba ("lyon"), rafiki ("zanmi"), kovu ("mak"), Hakuna matatyas ("pa gen Okenn pwoblèm"), nan mitan lòt moun.
Konpozitè a Christopher Fèblan kreye pou jwèt la videyo Sivilizasyon IV chante pou yo chante a 'Baba Yetu', ki se tou premye a chante pou yo chante soti nan album yo "Rele Tout Lèv". Lèt la koresponn ak Papa Nou ki nan swahili.
Le Goût des jeunes filles (woman)
Le Goût des jeunes filles se yon woman Dany Laferrière ekri ak pibliye an 1992.
Yerba de Guinea, Santiago de Cuba
Yerba de Guinea se yon vil nan pwovens Santiago de Cuba, nan peyi Kiba. Li genyen kèk 15584 moun.
Le Goût des jeunes filles (woman)
Rezime
Apre yon ensidan ki te enplike yon Tonton Makout ke Fanfan ak Gégé ap kache, paske yo te pè reprezay. Finalman, Fanfan pral jwenn refij ak vwazen li lòtbò lari a, Miki, vrè katye jeneral gwoup zanmi li. Nan arèm sa a nan jènfi, dezi a pou konnen plis sou linivè a fanm ak pè pou yo te arete pa Tonton makout yo pral pouse l 'yo rete la jouk nan fen semèn nan. Enkyete, manman l ak matant yo ap chèche li nan tout istwa a. An tou, Fanfan pral reyalize ke ensidan an ak maswen yo te an reyalite sèlman yon senp blag òkestre pa zanmi li 'Gègé. Li fini ale lakay li, etoudi.
Yerba de Guinea, Santiago de Cuba
Istwa
Istwa
Relasyon ak Ayiti
Ant Kiba e Ayiti genyen 90 km lanmè.
Kèk lyen
Gade : Tout gwo vil yo nan kat sa
Pèsonalite
Moun sa yo se pèsonalite nan pwovens sa, men non yo rele :
Littératiura
Mot littératiura, sòrti n'an latein litteratura dérivé y l' seid littera ( lettre-la), zha teid pârreith n'an kounmansynman khi pou avèk yeon seins tekhnik khi pou « baegail écriy » epiut évoliué n'an  fein ha khi pou Moyen Âgje bòrd  seins-lan khi pou « konne faêry khi pou  livre-io », anvan atteinne ni n'an s  seins preincipal aktiuèl l'iha : einseinmbe khi pou zœuvry écriy-io oubyen orale-io konmpòrteid yeou dinmeinsyon esthétik (taank-koo. : « zh’seid avèk  bèlté seintinmein-io khe n' feid khi pou maouvé littératiura » André Gide) oubyen aktivité kourte-main n'an élaborasyon ioha (taank-koo. : « Konsacrei'w hou n'an  littératiura »).
Littératiura définihi y l' leigb' n' gahadé taank-koo yeou affayre mound part khi pou  konmiunicasyon vèrbale — orale oubyen écria — khi meith n'an jwètte-la yeou exploytasyon khi pou ressourcé-io khi pou  leingue-lan pou miultipliyei  effet-io su  destinataira, khe li seid lecteira oubyen aouditeira. Littératiura — koété fwontyèry-io say-yeo èkh nécessairenman floue-io èh' varyabe-io selon  appréciyasyon-io khi pèrsonnèl-io —  karactérizeid ll-l' kounzha, non pâr  suppòrt ll-l-io èh'  gjeinry y l'-io, mein pâr  fonktion ll-l' ha khi esthétik :  meithé n'an fòrme ni khi pou messagjy poupreindpohoté su zha y l' gaanyêh, dépassé too  konmiunicasyon an khi uitilitaira limitéy n'an  transmissyon khi pou infòrmasyon-io  meinme konmplexy-io. Joudiah, littératura seid assocyéy ak  civilizasyon ha khi pou livry-io pâr io-meinme noun pârlay ak distancy  aouteir-io, mein ly koncerneid too  fòrme-io khi divèrsy-io khi pou expressyon orale taank-koo  konte-lan (n'an plein viintonèf-lan depiut yeon treintainy annéy-io n'an l payï-io khi occidentaly-io),  poézia khi tradisyonnèl-la khi pou peipe-io sanz écritiura — koété  chanson n'ow hou-io say-yeo èkh  kouzine-io déloyn — oubyen  théâtry, destiné n'an baegail Noun jweinnai n'an traversé  voyx-io èh'  kòrap-io khi pou konmédyen-io. tekhnologjia khi niunmérik seid peindanzha kaepaebe apy' pou transfòrmei support ha khi tradisyonnèl pou  littératiura èh'  natiury liah.
Koncèpt-lan khi pou littératiura gaan-t-ow té régiulyèrenman renmeith ann qestion pâr écrivain-io taank-koo pâr  critik-io èh'  théoricyein-io : zh'seid pârmoundpart vrai depiut  fein an khi pou  koété n' gaan-t-ow chèrché n'an redéfinihi - taank-koo pou art-la - l fonxyon-io khi pou  littératiura (pâr exzeinmpe avèk  nosyon an khi pou eingagjeinman pou Sartre, Khi s'ak seid  littératiura ?) èh'  natiury l'iah (réflexyon su écritiura èh'  lectiura khi pou Rwoland Barthes oubyen étiude-io khi pou leinguiste-io taank-koo Rwoman Jakobson) èh' n'an rénouvelei  critère-io khi esthétik-io (khi pou « Fore èkh zha absoliunman modèrne » khi pou Rimbaud n'an tonèf rwonman ha ann-passan pâr  siurréyalizme, pâr exzeinmpe).
Li reiteid khe, richy khi pou divèrsité l'iah khi fòrmèl sanz linmité touthaoutan khe khi pou  sujet ll-l-io sanz kanmpé toujoud-janme khi diay-yeo  kondisyon mound,  littératiura seid dabòrd  reincontre-lan eintre cilhaàd khi, pâr  mot ll-l'-io, died li-meinme èh'  mounde l'iha, èh' mound khi récévoyd èh' partagjei  dévoylenman zha-ad. Littératiura teid paraîte kounzha taank-koo yeou pwoférasyon nécessaire, yeou meith n'an mot-io koété l'apwoêd exzigjeincy-lan khi pwofond khi pour aouteir ha khi konduid-l'i n'an dihi èh'  died-li. . <td colspan=2 align="center">
Paul Vermoyal
Pierre Paul Vermoyal, ki fèt 18 oktòb 1888 nan Braye-en-Laonnois dans l'Aisne epi ki mouri 28 septanm 1925 nan Amélie-les-Bains nan Pyrénées-Orientales, se yon aktè franse nan sinema myèt.
21 Savage
Shéyaa Bin Abraham-Joseph, rele 21 Savage, ki fèt 21 oktòb 1992 nan vil Lonn (Wayòm Ini), se yon rapè britanik.
New Girl
New Girl se yon seri televizyon amerikèn.
Lis Premye Minis Ayiti
vignette|243x243px|[[Ariel Henry, premye minis Ayiti depi 2021.]] Atik sa a bay lis Premye Minis Ayiti depi etablisman biwo Premye Minis an 1988.
The Passion of Ayn Rand
The Passion of Ayn Rand se yon fim televizyon ameriken reyalize pa Christopher Menaul ak soti an 1999.
Swahili
Swahili la se yon gwoup etnik ak kilti ki sitiye sou kòt lès nan Lafrik, sitou nan rejyon yo kotyè ak zile nan Kenya ak Tanzani ak nò Mozanbik. Dapre JoshuaProject, kantite Swahili se 1.328.000.1 Kantite moun k ap pale lang lan Swahili, sepandan, se anviwon 90 milyon dola.
L'Amour des femmes
L'Amour des femmes se yon fim swis reyalize pa Michel Soutter ak soti an 1982.
Swahili
Etimoloji
Pawòl angle a soti nan mo arab "sawāḥil", pliryèl nan sāḥil, "kòt", ki deziyen moun ki rete nan peyi yo ak ki moun maren Arab yo te fè kòmès.
Two Knights of Vaudeville
Two Knights of Vaudeville se yon fim ameriken soti an 1915.
Swahili
Definisyon
Moun yo Swahili soti nan Bantou moun nan kòt la nan sidès Lafrik, nan Kenya, Tanzani ak Mozanbik. Sa yo agrikòl Bantou ki pale rete kòt la nan kòmansman premye milenè a. Rezilta arkeolojik nan Fukuchani, sou kòt nò-lwès Zanzibar, endike yon kominote agrikòl ak lapèch etabli nan 6yèm syèk CE la nan dènye a. Kantite a konsiderab nan plon jwenn endike bilding bwa, ak pèl koki, chaplèt Meleus, ak salop fè yo te jwenn nan sit la. Gen prèv pou angajman limite nan komès long distans: te jwenn yon ti kantite potri enpòte, mwens pase 1% nan potri total jwenn, sitou nan Gòlf la ak dat 5yèm rive 8yèm syèk la. Resanblans nan sit kontanporen tankou nan Mkokotoni ak Dar es Salaam endike yon gwoup inifye nan kominote ki te devlope nan sant lan premye nan kilti maritim maritim. Tout ti bouk kotyè yo sanble yo te angaje nan komès Oseyan Endyen an nan peryòd sa a byen bonè, ak komès rapidman ogmante nan enpòtans ak kantite ant mitan 8yèm la ak 11yèm syèk la.
Anpil Swahili reklamasyon yon orijin Shirazi. Sa a fòme baz echantiyon an orijin Shirazi ki pwopagre sou kòt la nan vire nan milenè la. Gen bous modèn rejte verasite nan reklamasyon sa yo. Orijin ki pi gen anpil chans pou istwa yo sou Shirazi la se soti nan moun ki rete Mizilman nan achipèl la Lamu ki te deplase nan sid nan syèk yo 10yèm ak 11yèm. Yo te pote avèk yo yon tradisyon sede ak lokalize fòm Islam. Sa yo imigran Afriken sanble yo te devlope yon konsèp nan orijin Shirazi jan yo te deplase plis sid, tou pre Malindi ak Mombasa, ansanm kilomèt la Mrima. Koneksyon komèsyal yo depi lontan ak Gòlf Pèsik la te bay kredans sa yo mit. Anplis de sa, paske pi fò sosyete Mizilman yo se patrilineal, yon moun ka reklame idantite byen lwen nan liy patènèl malgre fenotipik ak somatik prèv kontrè a. Tradisyon Shirazi la sa yo rele reprezante rive nan Islam nan epòk sa yo, yon rezon ki fè li te pwouve pou lontan ki dire lontan. Moske ekstèn ak pyès monnen yo montre ke "Shirazi la" pa t 'imigran Mwayen Oryan, men Mizilman yo nan nò Swahili. Yo te deplase nan sid la, yo te etabli moske, entwodwi sinagòg ak elaborately fè mete pòtre enskripsyon ak mihrabs. Yo ta dwe entèprete kòm Mizilman endijèn Afriken ki te jwe politik yo nan Mwayen Oryan an avantaj yo. Gen kèk toujou itilize sa a mit fondasyon yon milenè pita revandike otorite yo, menm si kontèks mit la a depi lontan te bliye. Lwa Shirazi la te pran nouvo enpòtans nan 19yèm syèk la, pandan peryòd dominasyon Omani. Reklamasyon nan zansèt Shirazi yo te itilize distans lokal yo soti nan fèk vini Arab, depi Pèsiken yo pa wè li kòm Arab, men yo toujou gen yon egzanplè jeneyalojik Islamik. Anfaz la ki Shirazi la te vin trè lontan de sa ak marye ak moun nan lokalite endijèn lyen sa a reklamasyon nan kreyasyon an konvenk narratif endijèn sou eritaj Swahili san yo pa divòse li soti nan ideyal yo pou yo te yon kilti maritim-santre.
Gen de teyori prensipal sou orijin yo nan Gwoup la Shirazi nan pèp la Swahili. Yon tèz ki baze sou tradisyon oral eta yo ke imigran ki soti nan rejyon Shiraz nan sidwès Iran dirèkteman etabli divès tè pwensipal ak zile sou litoral Afrik lès kòmanse nan dizyèm syèk la. Depi lè a nan règleman Pèsik la nan zòn nan, okipan yo pi bonè yo te deplase pa fèk ap rantre Bantou ak popilasyon Nilot.Plis moun ki soti nan diferan pati nan Gòlf Pèsik la tou te kontinye imigre nan kòt la Swahili sou plizyè syèk apre sa, ak sa yo ki te fòme modèn Shirazi la. Teyori nan dezyèm sou orijin Shirazi tou posits yo soti nan peyi Pès la, men premye rete nan Horn nan Lafrik. Nan douzyèm syèk la, kòm komès lò a ak entrepot an byen lwen nan Sofala sou lanmè a Mozayik te grandi, kolon yo Lè sa a, te di yo te deplase sid nan tout ti bouk divès kotyè nan Kenya, Tanzani, nò Mozanbik ak zile yo Oseyan Endyen yo. Pa 1200 AD, yo te etabli sultan lokal yo ak rezo Mercantile sou zile yo nan Kilwa, Mafya ak Comoros sou kòt la Swahili, ak nan nòdwès Madagascar.
Relijyon
Islam te etabli prezans li sou sidès kòt Afriken yo nan alantou 9yèm syèk la, lè Bantu komèsan yo te rezoud sou kòt la eksplwatè nan rezo komès endyen Ameriken an. Moun yo Swahili swiv denominasyon an Sunni nan Islam.
Gwo kantite Swahili antreprann Hajj ak Umrah nan Tanzani, Kenya,  ak Mozanbik. Tradisyonèl rad Islamik tankou jilbab la ak thob yo tou popilè nan mitan Swahili la. Swahili la tou li te ye pou yo sèvi ak divinasyon, ki te adopte kèk karakteristik senkronik soti nan kwayans tradisyonèl endijèn tradisyonèl, yo kwè nan djinn ak anpil moun mete Hamlet pwoteksyon ak vèsè soti nan Qu'ran la.
Divinasyon pratike atravè lekti koranik yo. Souvan diven an enkòpore vèsè ki soti nan koran la nan tretman pou sèten maladi. Nan okazyon, li enstwi yon pasyan tranpe yon moso papye ki gen vèsè nan koran la nan dlo. Avèk sa a lank dlo enfim, literalman ki gen pawòl Bondye a nan Allah, pasyan an pral Lè sa a, lave kò li oswa bwè li nan geri tèt li nan afliksyon li. Li se sèlman pwofèt ak pwofesè nan Islam ki pèmèt yo vin moun medikaman nan mitan Swahili la.
Lang
Swahili la pale lang natif natal lang Swahili la, ki se yon manm nan gwoup Gwoup Bantou nan fanmi Nijè-Kongo. Fanmi ki pi prè li yo gen ladan Comorian pale sou zile Comoros yo, ak lang Mijikenda nan pèp Mijikenda nan Kenya.
Avèk kominote lapawòl orijinal li a ki te santre sou Zanzibar ak pati kotyè Kenya ak Tanzani, yon maren ki rele Coast Kòt la, Swahili te vin lang nan klas vil nan rejyon Afriken Gran Lakes yo, e evantyèlman te ale nan sèvi kòm yon lang franse pandan peryòd pòs-kolonyal la.
Ekonomi
Pandan syżk syżk la te depann anpil sou komès nan Oseyan Endyen an. Swahili la te jwe yon wòl enpòtan anpil kòm moun presegondè ant sid, santral ak Lafrik di sid, ak mond lan deyò. Kontak komès yo te note kòm byen bonè 100 AD pa byen bonè ekriven Women ki te vizite sid kòt Afriken an nan 1ye syèk la. [Sitasyon ki nesesè] Wout Komès pwolonje soti nan Kenya nan Tanzani nan jou modèn Kongo, ansanm ki machandiz yo te mennen nan peyi yo ak yo te vann nan komès Arab, Endyen, ak Pòtigè. Istorik ak dosye akeyolojik ateste Swahilis yo te prolific machann maritim yo ak maren yo ki te navige bò lanmè Sidwès Afriken nan peyi lwen lwen tankou Arabi,  Pèsi,  Madagascar, : 110 peyi Zend  e menm peyi Lachin. Potri Chinwa ak pèl Arabi yo te jwenn nan kraze yo nan Great Zimbabwe. Pandan apogee a nan Mwayennaj yo, kòn elefan ak esklav te vin yon sous sibstansyèl nan revni. Anpil kaptif nan Pòtigè a vann nan Zanzibar te fini nan Brezil, ki te Lè sa a, yon koloni Pòtigè. Fisherman Swahili nan jodi a toujou konte sou lanmè a bay sous prensipal yo nan revni. Pwason se vann nan vwazen anndan yo an echanj pou pwodui nan enteryè a.
'Twas Ever Thus
'Twas Ever Thus se yon fim ameriken reyalize pa Elsie Janis ak soti an 1915.
Timbuktu (fim)
Timbuktu, rele tou Le Chagrin des oiseaux, se yon fim dramatik franse-moritanyen reyalize pa Abderrahmane Sissako, soti an 2014.
Yaaba (fim)
Fim boukinabe soti an 1989.
Niños ricos, pobres padres
Niños ricos, pobres padres se yon telenovela kolonbyen pwodui pa RTI Televisión pou Telemundo. Li se youn premyè telenovela fèt entegralman nan wo Definisyon. Li adapte seri televizyon amerikèn Beverly Hills, 90210.
Fanmi Lavalas
Fanmi Lavalas (an franse : Famille Lavalas ; an kreyòl ayisyen lavalas vle di lapli a) se yon pati politik an Ayiti. Ansyen Prezidan ayisyen an, Jean-Bertrand Aristide, se reprezantan nasyonal pati sa a, pi gwo otorite ofisyèl la, ki jwi tou yon manda avèk dire tout lavi ak dwa pou nonmen kandida pati a nan evènman ki pa fè eleksyon primè yo. Pati sa a te yon eleman enpòtan nan lavi politik ayisyèn depi 1991.
Istwa
Fanmi Lavalas se yon pati ki nan kouran sosyal-demokrasi a. Li te kreye kòm yon rezilta nan yon divizyon nan pati Òganizasyon Pèp Kap Lite. OPL te defann yon ouvèti enstitisyon bay finansye entènasyonal ki pa te aksepte pa yon sèten kantite aktivis de baz nan mouvman sa a.
Gouvènman Aristide ap envesti nan sante ak edikasyon malgre mezi osterite ke Fon Monetè Entènasyonal defann.
An 1997, pati Lavalas te resevwa opinyon nan men manm Oganizasyon Pèp Kap Lite ki te deside rantre nan pati kote yo te pwòch la.
left|thumb|[[Jan Bètran Aristid|Jean-Bertrand Aristide, fondatè ak prezidan pati a ant 1996 ak 2004.]] Nan mwa desanm 2000, Jean-Bertrand Aristide te re-eli prezidan Repiblik la, pou yon dezyèm manda prezidansyèl, avèk 93 % nan vòt, men avèk sèlman 5 % patisipasyon : pèp ayisyen an pa kwè nan demokrasi ankò depi fwod elektoral ki te fèt pandan eleksyon lejislatif yo kèk mwa avan. Rejim Prezidan Aristide la fè tèt di epi parèt gwoup ame nan gang katye pòv yo nan Pòtoprens, Chimè yo, manipile pa otorite ayisyèn yo, ki ransonye ak touye enpinite pou teworize popilasyon an.
Nan mwa fevriye 2004, apre ranvèsman prezidan Aristide, Aristide te fòse ale egzil nan Repiblik santrafrik.
Eleksyon yo te etabli an 2006 pa gouvènman pwovizwa Gérard Latortue, epi aplike pa puisans etranjè Kanada, Etazini ak Lafrans. Kèk manm Fanmi Lavalas te diskite ke Marc Bazin te kandida pati Lavalas la. Sepandan, kèk nan sipòtè li yo san patipri sipòte René Préval nan kanpay li kòm yon kandida prezidansyèl. Kandida Lavalas yo bòykote eleksyon an pou laplipa, men votè yo te sipòte aparisyon pati Fwon Lespwa. Pati Lavalas la te fè pati kowalisyon gouvènman an ki te dirije pa Premye Minis Jacques-Édouard Alexis.
An 2009, Konsèy elektoral pwovizwa ayisyen (KEP) li deside entèdi kandida pati Lavalas ansyen prezidan Jean-Bertrand Aristide la patisipe nan eleksyon senatoryal 19 avril 2009 la, sou pretèks yo ke yo pa te reyisi "nan bay yon dokiman atestasyon ki te siyen pa lidè pati a". Demann lan fou, replike sipòtè Lavalas yo, paske Aristide, egzile nan Lafrik disid depi 2004, pa gen okenn entèvni ankò nan aktivite yo nan pati a. Yo wè li kòm yon efò ekspre pou bloke wout la pou Fanmi Lavalas, ki rete pati ki pi enpòtan ann Ayiti. Oganisation Etat ameriken ak Etazini yo te avèti ke desizyon KEP a te riske delegitimize bilten vòt la,.
Nan mwa novanm 2009, reprezantan nasyonal Fanmi Lavalas konfime li te bay Maryse Narcisse yon manda pou pale nan non òganizasyon an avèk KEP a.
La Babona, Ciego de Avila
La Babona se yon vil nan pwovens Ciego de Avila, nan peyi Kiba. Li genyen kèk 37518 moun.
Detay jewografik :
Ou mèt voye zye sou kat jewografik li nan paj sa
Relasyon ak Ayiti
Popilasyon ayisyen nan Kiba rive 300000 moun nan lane 2004. Kreyòl ayisyen se dezyèm lang ki pale nan Kiba, lang ayisyen an gen menm yon estasyon radyo pou kò l.
Pèsonalite
Moun sa yo se pèsonalite nan pwovens sa, men non yo rele :
Akademi Kreyòl Ayisyen
vignette|[[Akademi Kreyòl Ayisyen]] Akademi Kreyòl Ayisyen, se enstans nan peyi Ayiti ki la pou regile lang kreyòl la. Konstitisyon 1987 nan atik 213 rekonèt egzistans Akademi an. Li konpoze de jiska 55 savan anba lidèchip Jean Pauris Jean-Baptiste.
Istwa li
Lang kreyòl ayisyen an pa gen okenn règleman jiskaske ane 1940 yo, lè ansyen prezidan ayisyen, Élie Lescot te fè tantativ nan estandadize lang lan. Li te gen yon otograf ofisyèl pa fen ane 1970 yo, ak li te elve pou yo te lang ofisyèl la nan Konstitisyon an Ayiti. Lang la toujou te manke yon akademi regle evolisyon li jiskaske apeprè 25 ane pita.
Komite seleksyon Akademisyen te konpoze de :
Sou 28 oktòb 2014, Komite seleksyon pibliye lis la nan 33 premye akademisyen chwazi sou baz kritè devlope pa komite a. Se yon gwoup pwofesyonèl sitou nan edikasyon, literè ak relijye ki itilize kreyòl, youn nan de lang ofisyèl nan peyi a, kòm yon pati nan aktivite yo.
Nan 4 desanm 2014, prezidan ayisyen an ak lejislasyon apwouve nan etablisman Akademi Kreyòl Ayisyen an.
AKA la dènyèman pibliye yon alfabè ak nouvo seri règ yo.
Misyon
Savan te reyini ansanm ak fonde òganizasyon "Akademi Kreyòl Ayisyen" an
Òganizasyon
Pandan twa (3) jou, 15, 16 ak 17 desanm 2018 la, pandan 4èm Asanble Jeneral òdinè, manm yo AKA chwazi yon Konsèy Administrasyon pou dirije Akademi an soti desanm 2018 pou rive desanm 2020. Men lis Akademisyen ki nan nouvo Konsèy la :
Manm fondatè
Manm Akademi Kreyòl Ayisyen (AKA) te 33 fondatè.
Manm an 2018
AKA pèmèt pou nenpòt kote soti nan 33 a 55 akademisyen oubyen manm.
Sou 21 fevriye 2018, li gen ladan manm yo :
The Deacon's Daughter
The Deacon's Daughter se yon fim ameriken reyalize pa Sidney Olcott ak soti an 1910.
Alicia von Rittberg
Alicia Gräfin (Kontès) von Rittberg, ki fèt 10 desanm 1993 nan Munich, nan Bavière, se yon aktris alman.
Byen imateryèl
vignette|430x430px| Relasyon plizyè-plizyè karasteristik yon byen imateryèl machann. Mwayen echanj la se sitou [[Entènet|entènèt la, aksesib nan nenpòt aparèy. Pi popilè se esmatfòn. Byen imateryèl pa machann ; (byen piblik) yo pri a zewo epi yo pa gen okenn obligasyon yo kenbe relasyon sa a. Vandè yo se kreyatè yo byen an paske revann pa posib. Yon byen imateryèl ki kreye sou yon dat answit etènel.]] Yon byen imateryèl se yon byen ki pa tanjib, sa vle di ki pa ka manyen, kontrèman ak yon byen fizik, yon objè. Done odinatè (fichye, anrejistreman baz done, memwa elektwonik) tankou yon moso mizik, yon foto oswa yon atik wè sou ekran yo se egzanp byen imateryèl. Nan mond dijital, byen imateryèl jwe yon wòl de pli zan pli enpòtan nan ekonomi an. Nenpòt kontni ki ka anrejistre sou entènèt la ka konsidere kòm byen imateryèl. Jeneralman, yon byen imateryèl pa ta dwe konfonn ak yon sèvis, paske yon byen rete yon objè ki kreye, ki estoke, ki egziste san yo pa egzije efò ekstèn ak ki evantyèlman sibi destriksyon tandiske yon sèvis se yon travay, limite nan tan. Se konsa, yon koup cheve nan kwafè a se yon sèvis epi pa yon byen.
Varyasyon nan definisyon
Anvan entènèt la rive, doktrin ekonomik te konsidere ke nenpòt bagay ki ogmante itilite, dirèkteman oswa endirèkteman, nan yon ajan te yon byen ak konsa selon definisyon sa a yon sèvis te yon byen, menm plis imateryèl.
Nan makwo-ekonomi ak kontablite, yon byen distenge de yon sèvis. Si, sepandan, nou konsidere ke yon byen se sèlman yon objè fizik, alò, konsèp nan byen imateryèl pèdi siyifikasyon li an favè sèl konsèp la nan sèvis.
Se konsa, definisyon ki pi aksepte pou yon byen imateryèl se kapasite a yo dwe anrejistre sou entènèt la san yo pèdi valè li yo oswa nenpòt nan eleman li yo. Daprè definisyon sa a, yon liv papye se yon byen materyèl, yon moso mizik se yon byen imateryèl ak yon koup cheve se yon sèvis.
Yon distenksyon ant byen ak sèvis tou enplike nan konsèp nan pwopriyete, ki sèlman konfòme avèk machandiz epi pa avèk sèvis yo.
Ti kras pa ti kras, nosyon de byen imateryèl vin pi depann sou egzistans lan nan mond lan dijital ki antoure nou.
Lojisyèl ki gen ladan jwèt videyo, te konpoze nan yon pati dinamik : pwogram nan ak yon pati plis estatik : done yo. Yon lojisyèl kominike avèk itilizatè yo oswa lòt pwogram pou bay yon sèvis. Nosyon de kouri yon pwogram fè lojisyèl ki pa ka kalifye kòm yon byen imateryèl.
Noufou Ouédraogo
Noufou Ouédraogo se yon aktè boukinabè.
Byen imateryèl
Karakteristik prensipal
droite|vignette| Yon echanj nan yon byen materyèl se toujou yon tranzaksyon doub ; byen an kont yon sòm lajan ak risk pou yon tranzaksyon ke yo te falsifye (yo peye pou yon machandiz pa resevwa oswa yo resevwa yon machandiz pa peye), tandiske, pou yon byen imateryèl, tranzaksyon an bidireksyonèl itilize menm sipò, [[Entènet|entènèt la .]] Lè yon byen imateryèl kreye, li ka disponib nan nenpòt ki lè sou entènèt la pou konsomatè anpil jan sa nesesè, san yo pa egzije nenpòt depans transpò. Pri majinal li se zewo paske li posib pou replike orijinal la nan plizyè kopi pou yon pri memwa neglijab konpare ak valè byen an (yon woman 500 paj koute sèlman kèk santim ewo nan fòm elektwonik).
An konsekans, karakteristik byen imateryèl konpare ak sa yo ki nan byen materyèl yo rezime nan tablo a : Tèm byen komen yo itilize pafwa pou kalifye byen imateryèl lè nou ta dwe pale de byen piblik paske byen sa yo pa rival.
Komès byen imateryèl
Yon tranzaksyon komèsyal nan yon byen materyèl te pote soti ant yon sèl ajan, pèson natirèl oswa legal (vandè a) ak yon sèl lòt ajan (achtè a) selon yon pri te dakò ant de (2) pati yo. Se vandè a deposede nan byen a ak achtè a se sèl pwopryetè. Tranzaksyon an se enstantane pou ke byen a gen, a nenpòt ki lè, yon sèl pwopryetè. Finalman, kontrent enpoze mouvman fizik swa nan ajan yo oswa nan byen an ak favorize kreyasyon an ajan entèmedyè yo. Revann byen a posib, avèk espekilasyon posib.
Yon tranzaksyon komèsyal nan yon byen mèb obeyi lòt lwa yo. Premyèman, vandè a pa depozite nan pwopriyete li pandan vant lan epi li pa kontra sèlman ak yon sèl men ak achtè plizyè, ki moun ki pa nesesèman parèt an menm tan an. Tranzaksyon an pa enstantane, men li ka enfini sou tan. Nosyon de bon materyèl pwovoke yon relasyon yon sèl-a-yon sèl pandan ke yon byen mèb pwovoke yon relasyon anpil-anpil. Pwopriyete sa a di yo pa rival paske posesyon yon achtè pa oblije posesyon posib yon lòt achtè. Distribisyon revni ant ko-otè yo pa nesesèman jis, men respekte yon pondération fiks lè pwopriyete a mete pou vann (Pou egzanp, yon ekriven ka defini kòm yon ko-otè nan 5 % pou egzanp designer nan paj kouvèti a nan travay li). Pa gen mouvman fizik nan ajan oswa avantaj la obligatwa pandan yon tranzaksyon byen mèb. Lè ou konnen si gen yon kopi manyèl oswa otomatik nan bon pou konsomasyon li yo se yon karakteristik nan rezo medya dijital (kanmarad-a-kanmarad achitekti, santralize oswa sèvè nwaj, kachèt, itilizatè download) men se pa yon kondisyon komèsyal lye nan nati a mèb. nan bon an. Akòz dire a petèt long nan tranzaksyon an anpil-a-anpil (nou pale de yon lyen) pa vle di dijital, li posib pou yon byen mèb yo pa ofri ankò yon valè pri scalar, men yon fonksyon pri depann sou kantite a ak / oswa fwa arive nan achtè nan menm relasyon an.
Gen kèk pwopozisyon modèl ekonomik pou machandiz imateryèl yo sijere ke pou satisfè egzijans jistis yo ak optimize sèvis piblik la, li nesesè pou fonksyon pri a kontinye nan ranbousman pasyèl premye achtè yo menm jan ak lè nouvo achtè yo rive e menm tan an kimilatif revni ki soti nan vant la se toujou yon fonksyon ogmante sou tan. Aplikasyon yon prensip ekite nan machandiz immaterial miltipliye kantite kalkil tranzaksyon komèsyal yo (gade figi) epi ankouraje itilizasyon yon lajan entènasyonal ki dedye a machandiz immaterial yo nan lòd yo bay revni taks san yo pa soufri yon komisyon pa prive a. sistèm bankè. Sistèm ekonomik sa a baze sou pataje komèsan.
Revann, dezyèm men ak prete pa gen sans ankò pou yon byen immatériel lè lyen ki genyen ant kreyatè a ak achtè yo konsève sou tan. Nou menm tou nou temwen yon pwosesis dezintermedyasyon paske teknikman, ko-otè ak konsomatè yo ka dyalòg ak komès dirèkteman san yon entèmedyè. Sepandan, founisè kontni ( Apple, Google, Amazon, elatriye) diskite ke yo bay yon sèvis jistifye komisyon yo ak reziste pèmèt dezintermediation devlope an favè devlopman nan yon mache de bò.
Alafen, byen imateryèl yo bay opòtinite pou yo defini yon ekonomi ensansib a espekilasyon pou sa a ki kalite machandiz yo. Desizyon evantyèl la pou koupe lyen sa yo pou pèmèt espekilasyon, entèmedyasyon ak jistifye yon politik pwoteksyon dwa otè copyright se yon desizyon politik.
Valè sou mache
Yon byen imateryèl ka soti nan Ekonomi Konesans e se kidonk kandida pou yon byen komen oswa yon byen piblik. Pa egzanp, òganizasyon piblik oswa prive yo peye chèchè syans yo pou yo ekri atik ki kontribye nan konstriksyon yon bibliyotèk konesans komen, tankou Wikipedya. Byen imateryèl sa yo an prensip pa gen entansyon pou lektè a peye.
Lòt byen imateryèl, tankou sa ki kontni nan rezo sosyal, paj pèsonèl, kourye elektwonik gen valè sèlman pou yon sèk limite nan moun ak yo pa trè machandab, byenke done sa yo se nan enterè piblisite.
Olympe de Gouges
Marie Gouze, vèv Aubry, rele Olympe de Gouges, ki fèt 7 me 1748 nan Montauban (Frans) epi ki mouri giyotine 3 novanm 1793 nan Pari (Frans), se yon ekriven fransèz, ki vini fanm politik. Li konsidere kòm youn nan pyonyè feminis franse.
Byen imateryèl
Valè sou mache
Byen imateryèl ak pi gwo valè sou mache a se pou sa zèv lespri, li se yon souzansanm byen kiltirèl. Nou pral sitou panse a liv elektwonik, moso mizik, foto eskanè, fim ak plan 3D pou enprimant.
Luis Bernard Henry
Luis Bernard Henry, ki fèt 3 out 1997 nan Okay (Ayiti), se yon ekriven ayisyen.
Byen imateryèl
Valè sou mache
Aktif imateryèl yo ka tonbe nan sijè ki abòde lan byen imateryèl, men yo itilize olye pou evalye richès yon konpayi, kidonk pran an konsiderasyon lè vann oswa kotasyon nan bous la.
Olympe de Gouges
Ekriven an 1791 nan Deklarasyon dwa fanm ak sitwayen an, li te kite anpil ekriti ak bwochi an favè dwa sivil ak politik fanm ak abolisyon esklavaj Nwa.
Luis Bernard Henry
Biyografi
Li fè etid klasik li ak Frè Enstriksyon Kretyen ak Sè Charite Sainte Hyacinthe. An 2016, li rantre nan Pòtoprens pou etid inivèsitè nan filozofi ak syans politik nan Inivèsite Leta Ayiti.
Olympe de Gouges
Li souvan pran kòm yon anblèm pa mouvman pou liberasyon fanm yo.
Byen imateryèl
Lokasyon ak byen eksperyans
Yon apwòch ta gen tandans konsidere ke imateryalite a nan byen sitou kiltirèl ta ranplase lokasyon pou vann, itilize pou posesyon. Sepandan, entènèt la kite chwa a pou nenpòt ki byen imateryèl :
Luis Bernard Henry
Biyografi
Nan mwa desanm 2020, fim li a Survivants te genyen yon pri nan 'Festival Film Mobile Haïtien".
Olympe de Gouges
Jenès
Olympe de Gouges se youn nan pitit fi Pierre Gouze, boujwa nan Montauban, bouche ak Anne Olympe Mouisset, ti fi yon avoka.
Luis Bernard Henry
Biyografi
An 2021, li se dezyèm gayan konpetisyon ekriti teyat ETC Caraïbes òganize. Li resevwa Pri Deschamps 2021 la.
Olympe de Gouges
Jenès
Fanmi an byen lye ak Lefrancs Pompignan. Jean-Jacques Lefranc de Pompignan se parenn Anne Olympe Mouisset, ki te batize 11 fevriye 1714. Lefranc de Pompignan se te papa adiltè Marie-Olympe de Gouges.
Sou 24 oktòb 1765, nan laj disèt (17) ane ak demi, nan legliz Saint-Jean-Baptiste de Villenouvelle (Montauban), Marie Gouze marye avèk yon trètè parizyen pi vye pase trant ane, Louis-Yves Aubry, ofisye bouch Entandan jeneralite Montauban. Li gen yon pitit gason rele Pierre. Mari li mouri an 1766, akòz yon inondasyon rivyè Tarn.
Luis Bernard Henry
Biyografi
Nan mwa jen 2022, Luis Bernard Henry patisipe nan Livres en folie.
Le jour se lève (fim)
Le jour se lève se yon fim franse reyalize pa Marcel Carné, sòti an 1939. Fim sa a gen rapò avèk reyalis powetik.
Maurice Léonce
'Maurice Léonce, ki fèt 10 septanm 1921 nan Jeremi (Ayiti), se yon foutbolè, antrenè espòtif ak ekriven ayisyen.
Olympe de Gouges
Jenès
Lwa franse ki entèdi yon fanm otè pibliye yon travay san konsantman mari li, li pa janm remarye, kidonk li te kenbe libète piblikasyon li.
L'Hiver dernier
L'Hiver dernier se yon fim franse-bèlj-swis ekri ak reyalize pa John Shank ak soti 29 fevriye 2012.
Olympe de Gouges
Jenès
li ale viv nan kay gran sè li nan Pari. Nan kòmansman ane 1770 yo, li te viv nan Pari avèk pitit gason li, ki moun li te bay yon edikasyon ak swen. Pandan sejou sa a nan Lakou, li chanje non li : se pa Marie Gouze ankò, men Olympe de Gouges.
Pari ak teyat
thumb|Anonim, Olympe de Gouges. Min an plon ak akwarèl, dizuityèm syèk. Mize Louvre.|alt=Anonim, pòtrè Olympe de Gouges. Min an plon ak akwarèl, dizuityèm syèk. Mize Louvre.
Maurice Léonce
Biyografi
Manman li se Angèle Étienne. Papa li se Julien Léonce, yon Franse ki fèt nan Bòdo (Frans) epi ki imigre Jakmèl answit nan Okay van li enstale nan Jeremi.
Jane the Virgin
Jane the Virgin se yon seri televizyon amerikèn.
Maurice Léonce
Biyografi
Li te fè etid primè ak Frè Enstriksyon Kretyen nan vil li a anvan li rantre nan Lise Nord Alexis nan menm vil la pou li fè etid segondè.
Foutbolè briyan nan ane 1940 yo, li te mete koulè Zetwal ayisyen an pandan y ap pratike an menm tan : animasyon espòtif, pratik miz la ak dans. Nan laj 14 ane, li te patisipe nan ekip la Voldrogue de Jeremi.
Delightful Dolly
Delightful Dolly se yon fim ameriken soti an 1910.
Olympe de Gouges
Pari ak teyat
Nan salon li te frekante yo, li te rankontre plizyè ekriven e li te eseye tou ekriti. Li te reklame eritaj talan dramatik Jean-Jacques Lefranc de Pompignan.Li te mennen yon lavi abondan ak galant nan yon fason olye ostentatif, li te akeri yon repitasyon kòm yon koutizàn kenbe pa gason nan yon kontèks kote fanm selibatè yo te konpare ak yon jennès.
Teyat te rete nan tan sa a anba kontwòl sere pouvwa a. Olympe de Gouges fonde pwòp twoup li, av̠èk dekò ak kostim. Se te yon twoup teyat ki te jwe nan Pari ak rejyon li.
Maurice Léonce
Biyografi
Nan fen karyè foutbòl li, li te konvèti nan antrenè. Li te fè pati premye pwomosyon ki te fòme pa teknisyen franse Paul Baron, ki voye pa Federasyon entènasyonal Foutbòl (FIFA). Li resevwa lòt fòmasyon avèk Grèk, Georgiadis (1954), Ajanten Robertello ak Alman Ditma Krammer (1970), yon ansyen Bayern de Munich. Avèk twa (3) diplòm antrenè ak yon eksperyans long kòm yon edikatè fizik, li te angaje nan sipèvizyon jèn yo. Li te ansèyan espò nan kplèj Saint-Louis ak Saint-Joseph.
An 1964, akòz ditakti François Duvalier, li te yon refijye nan Nouyòk. An 1996, li retounen nan Ayiti aprè li te fonde yon lekòl foutbòl nan Queens avèk Franz Saint-Lot.
A laj 81 an, an 2002 li te fonde "Grand-Anse école football". An 2004, federasyon foutbòl ayisyen an, nan okazyon 100yèm anivèsè li, te deside onore li nan bay li yon diplòm antrenè pou devosyon li nan fòmasyon jèn yo.
The Two Orphans
The Two Orphans se yon fim ameriken reyalize pa Herbert Brenon ak soti an 1915.
Roukietou Barry
Roukietou Barry se yon aktris boukinabe.
Maurice Léonce
Biyografi
An 2022, li prezante rekèy pwezi Poèmes de la Grand'Anse.
Amazing Grace (fim, 2006)
Amazing Grace se yon fim ameriken reyalize pa Michael Apted an 2006.
Más sabe el diablo
Más sabe El diablo (L'Ange du Diable El diablo) se yon telenovela amerikèn difize ant 25 me 2009 ak 12 fevriye 2010 sou chèn televizyon Telemundo. Nan Frans, li te difize pa France Ô, RFO ak IDF1. Nan Marok, sou chèn 2M an 2010. Li se yon adaptasyon seri televizyon kolonbyèn ¿Por qué diablos? (en).
Graenmaire gjeineiraly
Ahytian Graenmaire leingagjy mwein.D’ahatti Ahytian ha seid einseinmbe règue-io pou n’ suive pou n’ pârlei èh' écri korrèctenman leingue Ahytian ha.
Reiguy #1 Reiguy geineiraly: Touth nun khi pah respectei reiguy zha doued eintry parantheizy.
N’an kada citoyen Creyole vleid di pytity kolon khi nei n’an yeou kolòni.
Michel Galabru
Michel Galabru, ki fèt 27 oktòb 1922 nan Safi (pwotektora franse nan Mawòk (Mawòk) epi ki mouri 4 janvye 2016 nan Pari, se yon aktè franse.
Graenmaire gjeineiraly
Nunc.
Darline Desca
Darline Desca, ki fèt nan Pòtoprens (Ayiti), se yon otè, konpozitris ak entèprèt ayisyèn.
Graenmaire gjeineiraly
Touth leinguy guenllein dries Alfhabbey yeou n’ orthografhick yeou n’ fhonetick mein leinguy Ahytian an teid gaan seilman s’ak fhonetick la l’i pâ t’d ko janm janmein gaan òrthografhik la.
Darline Desca
Biyografi
Mizik li se yon fizyon ant tradisyonèl, rege, pop ak djaz.
Graenmaire gjeineiraly
Son muizyck leinguy Ahytian an joued ak òrganny-io.
Darline Desca
Biyografi
An 2013, li pibliye À plein temps, premye albòm li.
Graenmaire gjeineiraly
Kounsonnynce bouchy-dental = f, h
Gaan ùon mouvman Creyole khi vleid prank an n’ ahyti vrai eh’ zha apy’ gwounmain pou y l’ réanmplacé leinguy n’hou an deipy 1918 kòté blank mericain teid meité y l’ offisyèl.
Creyole seid leinguy yeou peiply hériyé n’an main kolon pandan teinmp kolonizasyon an eh’ khe y l’ viing’n leinguy marternèl li.
Saùth  n’an marché   n’an marchéa marché ha  sorti. Achté   ackouchman    akcein    forcy occazyon   teicnyck.
C pwonouncé tank-koo s douevan e i y Tank-koo k douevan a o u Exzanmpy: vaccabon, accèy.
Akcein forcy-la souvan l’i marqé ton tank-koo: mound n’an zha vleid di ton an slow. Moùnd n’an ton an laad mountreid mound zha ad li facheid. Avèk occupasyon anmericàny an-an 1915 leinguy Ahytian an pozeid yeon pwobleinmy konminycasyon eh’ kuilturèl. Apparti de laad creyolizasyon an kounmanseid an 1918 aveick offisyalizasyon leinguy tantativy metwopôl khi échwéa fransey. 1939 èlcoly teid denmaré an ahyti touth pandan leinguy marternèl Ahytian an pozeid pwobleinmy konminycasyon. 1948 Unesco teid sorti bultin pou essayed reiglé kaùzéa. 1963 institus katholick Paris travail su subject ha. 1977-1980 Ive Déjean ecrit kounman pou n’ eicri leinguy Ahytian an.
Reiguy # 3 Exzanmpy: inmbein, anmericain, anmericany, anmerick latiny.
The Doctor's Carriage
The Doctor's Carriage se yon fim ameriken soti an 1910.
Graenmaire gjeineiraly
Reichèrchy khi t’apy’ feity su leinguy Ahytian an-an 1988 su direction jean Paul Hautecoeur Qébèc 3zyènmy trinmestry 1988. pah t’d qinmbé, pwobleinmy payi ha toujou viing’n pwobleinmy leinguy lan. 1943-1989.
Règue # 4: Yeon kounsonny l’i faibe leigb ll-l’ deirryère yeou vuayel faibe. Tank-koo: koutp, kòup, kòupé, koutp point.
The Egret Hunter
The Egret Hunter se yon fim ameriken soti an 1910.
Graenmaire gjeineiraly
Akcein-io; akcein-forcy (`) akcein-faibe égu (΄) akcein hounssî-forcy (ˆ).
Ponctuasyon-io: point (.) virgule point èkh pou exclanmasyon-an (!) point virgule  dries point  point èkh pou mandé kaùzé (?) elt.
M’    mwein   noun     mweink nounk ou hou    nwouh   ouk       nwouk li l’i   yeo     lick          yeok.
Règue # 5 An, en, on, vuayel forcy. Ankheiny lotd vuayel faibe pah doued deirryèry-io. Tank-koo: anné, annéa, benneydicsyon (Yeo) Pwonounc peirsonnèl (io) konmpleinman senmatick Baegail-la  (singulyé) Baegayi-io (pluryèl) Affaêra       (deiteirminan) Affaêry-io  (pluryèl). Règue #6 Mot khi kounmanseid ak “af” “of” doubléy-io “f” la woêté africk, affré, Afrùo, africain, affrajeilé. Affahafy.
Idoles (2018, Kòt divwa)
Idoles se yon seri televizyon ivwaryèn.
Graenmaire gjeineiraly
Règuy # 7 Mot khi kounmanseid ak “anmp” doubléy-io “p’ woêté anmpouly.
Meissyei dânmy la sosyété Maurice Sixto reitournein aveik “chose et gens entendu, c’est-á-dire “ Baegail li tended, mound li tended, li viing’n – kahasei ti mausso aveik nwouh.- Su chánmp-mars-la, veiry triaz heir bdn’ apré midi. Guenllein pou touth mound, su hou ow ou sé peinte, sé peintury ow hou ou faêre hou ow ou guen doyt ha mounté chevalet ow laad hou ou ow al faêre peintury ow, si seid eicrivain, journalisty nwouh yeihe guenllein pou hou, s’hou ou ow sé poête ou beizwein alley party mounté n’an la lune- Kounmèrcy-lan réiuni, duiovan Para mouth oubyen duiovan Rex, hou woêd marchánd kola, marchánd creanme, marchánd suireitty, marchánd bon-bon woze tonma, marchánd pistachy, marchánd fresco, fresco apy’ gragjé kounman syreop touth kouleir apy’ viidé myèl, mouchy. M’ passé bòurd fountaine n’an, m’ woêy de ti meidanmy, khi viing’n pwonmainnain, pytity mound khi gaan monllein, yeo grah koo Vòleiry hou ‘ha di tinmound khi reìt’d kail mère, yeo pwoffitay pou yeo parlay ak ti mainnagjy-io too pandan s’d teinmp zha tinmound-io y’èha teirry y’apy’ jouay n’an peo mango touth baegail su pyed. Fùor ll-l’ viing’n laad viing’n chantey nun baegail mound li crazed, mound li bate, chack dinmanchy seid kounzha. (mpuiahp!) Mouchoyr crêpe de chine. Lunèt noyr ll-l’ n’an jaé y l’, teièt li cireid, he! *M’apy’ di nwouh, yeou baegail!
Yeo peirmaytte io y’apy’ viing’n faêre hardiyess-io laad parlay anmppily, m’ fey io desceindre n’an auto ah m’ fey yeo maytth agjénou mandé pardon, mandé grand-mound, mandé chief pardon, m’ baha io ùou seal kraal pou     l’historia Baegayi-io p’apy’ janm bliyay. *Athord chack foys li bail baegail zha-ah-io tinmound khi su paten khi su bicycleitty io yeo woay  seid pou ti gjeinry dharma n’an l’apy’ vowed kaùzéa leigb y’apy’ Pasay bòurd cot ti gjeinry dharma n’an yeo pasay chuiap! Yeou fhanmacie su lalue ah laad m’apy’ praál kail yeon zaanmi mwein, m’ guen yeou serviette de baingje n’an kou mwein m’ praál preind yeon baingje, leigb’m river su chánmp-mars –la laad. Helpi gaan yeon (gu’ùon) n’honme khi di mwein, mound kh’apy’ ockuipé chánmp-mars-la laad. *-‘ha pah moocher apy’ marché su zebra-la, kòté ow hou ou teindé seid pah an l’air n’an zòreil ow hou teindé seid anmba ow hou ou teindé? M’ fey zha m’ fwoncé su li, m’ dap m’ preind ni m’ lever ll-l an l’air, m’ t’apy’ frappé y l’ èha teirry hauteir anm m’ lever ll-l’ la week mein m’viin soungjé bon Duié m’ fey part li, m’ manllais desceindre ni anvan anm m’ frappé y l’ èha teirry. Teid guen yeou feinme infirmyèze khi t’apy’ passed meinme l’heira, ly praál holpital! Ly (feinme infirmyèze la) teilman saiziry, ly koori l’alled. Athord m’apy’ kalé mango ’m, m’apy’ mangjé l’i bòurd ti post pont leister ah; M’ sé yeon Ahytian du payi, m’guen la loy diùl mwein helpi yeou lotd baegail encore m’ pah n’inmportre khi hunm! Èh’! "-inmbein gardé nunc hardiyess zha ah fiiny teindé. Ow hou ou arreité! *Gwô Morceo woêd seid seiryeux li di hi!       Marchánd fresco ha meinme di: M’ kounnein, èh’ fyòl ti bouteil fyòl guenllein bouchon ni, bouteil kola dix gaan bouchon ll-l’, bouteil rhunm gaan bouchon ni, m’ kounnein danmijeanne gaan bouchon ni ow hou ou joueinne bouchon hou! "Mwein reigrèt mound li teid kougn batty-io yeo pah t’d laad par s’d khe ow hou ou woêy icith puorto-preincy s’uon, plein mango, plein peo mango èha peo fil n’an la rue ah. Ow hou ou pah kougn leigb ow hou ou apy’ fey yeou bytail seid vrai ow hou ou pah kougn khi l’heir ow hou ou apy’ glissé nunc èh’ seid mwein èkh di-ou seid toujou kounzha zha passé baton èkh bat chein noyr ha seid toujou l’i èkh bat chein blank-an. ********Kounmpreihansyon text-la S’ak faêre n’ woêd zha? Baegayi-io ah, juvny fiyi-io qiitay Baegayi-io ah.
Masculein                   Fenminein Affaêry-h’w lan           affaêry-h’w la L’i ha   affaêry anm n’an           l’y ah
Mon homme (fim, 1996)
Mon homme se yon fim franse reyalize pa Bertrand Blier ak soti an 1996.
Graenmaire gjeineiraly
Masculein pluryèl       fenminein pluryèl Mwein        ha-io         mwein         ah-io Hou            ha-io         hou              ah-io L’i              ha-io         l’i                 ah-io N’hou         ha-io        n’hou            ah-io N’w hou      ha-io       n’w hou        ah-io Io                ha-io        Io                 ah-io Pou too leigb dries gjeinry-io An-an  mwein An-an  hou An-an  l’i An-an  n’       An-an   n’hou An-an  n’w hou} annôu An-an   io
Reiguy № 8 Touth mot khi kounmanseid par: Fi, vi, mi, bi, Doublay-yeo “I” ha tank-koo: biikyni, fiiny, viiny, miiny, mi-mi.
Reiguy № 9 Duiovan yeon nun coonmun n’apy’ meité: “ann.”, duiovan Adjeiktyf aussoy veirbe “an-an n’”
Gjeinry masculein èha gjeinry fenminein Reiguy № 10 Leigb “la” placed duiovan yeou mot l’i pah attic mein l’i seid preipozisyon mot khi pahkavaryed. Li attic leigb ll-l’ placed apré. Tank-koo: la nature, nature-lan, baegail-la, boutick-la, pwobleinmy-lan, la rue, rue ha, la rue ha. Rue ha blocked, la rue ha blocked. Passé n’an ruèlly la, passeihe-nwouh n’an ruèlly-la.