cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
John Adams
John Adams (30 oktòb 1735 - 4 jiyè 1826) te segondè prezidan Etazini (peryod : 1797-1801). Li te premye vis-prezidan Etazini. Li etidyè nan Harvard College.
Istwa Espay
thumb|upright=2|[[Fòmasyon teritoryal Espay]]
Istwa Espay anglobe peryòd ki soti nan premye kolonizasyon imen an nan pre-istwa sou Penensil iberik la jiska prezan. Fòmasyon Leta panyòl la te kòmanse nan fen Mwayènaj la ak inyon oswa envazyon (nan ka Navarra ak Grenad) wayòm ki ta fini fòme Kastil, Leon‎, Aragón, Navarra ak Granada.
Entwodiksyon
Premye ominid yo te rive sou teritwa Espay jodi a sa gen anviwon 1,2 milyon ane. Plizyè espès te swiv youn ak lòt, tankou Homo antecessor, Sima de los Huesos pre-neandertal yo (orijinèlman te idantifye kòm Homo heidelbergensis) ak Neanderthals yo (Homo neanderthalensis), jiska anviwon 35 000 ane de sa moun modèn (Homo sapiens) te antre nan Penensil Ibèrik la. epi yo te deplase lèt la, ak ki moun yo ta toujou ko-egziste pou prèske 10 000 ane. Anviwon 27 000 ane de sa dènye popilasyon Neanderthal yo nan sid la te disparèt. Pandan milenè sa yo, teritwa a se te yon kote nan règleman pou pèp ibè, seltik, fenisyen, katajinwa, grèk ak alantou 200 anvan Jezikri. Penensil la te kòmanse fòme yon pati nan Repiblik Women an, konstitye Women Hispania. Aprè chit lavil Wòm, Wayòm Wisigoth la te etabli. Monachi vizigotik sa a te kòmanse nan 5yèm syèk la e li te dire jiska kòmansman 8yèm syèk la. Nan ane 711, premye konkèt Mizilman an soti nan Afrik Dinò te fèt; Nan kèk ane, Islam te domine anpil nan penensil iberik la. Pandan 750 ane kap vini yo, wayòm ki te domine Mizilman an tap konnen kòm al-Andalus, e alòske anpil nan rès Ewòp la te rete nan epòk fènwa yo, Al-Andalus te fè eksperyans yon bèl epandans miltikiltirèl, syantifik ak atistik.1
Piti piti, Rekonkèt la te fèt, ak wayòm kretyen yo pwogresivman sezi teritwa a nan men Mizilman yo. Kòmanse apeprè nan lane 722 ak rebelyon Don Pelayo ak kòmanse nan nò a, li te avanse pandan 8yèm a 15yèm syèk, abouti nan konkèt Granada nan 1492. Pandan peryòd sa a, wayòm kretyen yo devlope konsiderableman; inyon an nan de ki pi enpòtan, Castile ak Aragon, pa maryaj la an 1469 nan Monak Katolik yo, Isabella I nan Castile ak Ferdinand II nan Aragon, ta fè posib inifikasyon an nan Espay ak nan fen Rekonkèt la.
Nan lane 1492, Monak Katolik yo te finanse pwojè navigatè Kristòf Kolon pou chèche yon nouvo wout komès ak Azi atravè Oseyan Atlantik la, e yo ta pwoklame ekspilsyon jwif yo. Arive nan Nouvo Monn lan ak konkèt ki vin apre nan Amerik te fòje kreyasyon anpi Panyòl la. Pandan syèk sa yo, Espay ta leve kòm aktè prensipal la nan mond Lwès la ak premye pouvwa nan tan an. Pandan 16yèm ak 17yèm syèk yo, peryòd ki pi gwo nan kilti ak atizay Panyòl, ke yo rekonèt kòm Laj Golden, ta pran plas tou.
thumb|[[El 3 de mayo en Madrid|El tres de mayo de 1808 en Madrid, penti pa Goya, ki montre egzekisyon rezistans panyòl nan men twoup Napoléon Bonaparte.]]
Katolik ak enperyal Espay te enplike pandan peryòd sa a nan anpil konfli, espesyalman kont Anpi Otoman an, Netherlands, Pwotestan yo, Angletè ak Lafrans. Avèk lanmò Carlos II an 1700, kay Otrich la te etenn pou fè plas pou Bourbon yo apre lagè siksesyon Panyòl la. Espay te piti piti pèdi dominasyon militè li epi apre kriz siksesif peyi a te redwi pouvwa li piti piti; nan kòmansman diznevyèm syèk la li te deja tounen yon pouvwa dezyèm pousantaj.
Premye Anpi Fransè Napoleon Bonaparte anvayi penensil la; mwa apre, 2 me 1808, soulèvman popilè a te kòmanse ki ta mennen nan Lagè Endepandans Panyòl la. Kòm yon konsekans prensipal nan lagè a ak aprè ekspilsyon nan franse yo nan 1814, Espay te soufri lagè Panyòl-Ameriken endepandans yo. Syèk la te kontinye karakterize nan metwopòl la pa enstabilite politik ak lit ant liberal ak sipòtè ansyen rejim lan. Ant 1873 ak 1874 Premye Repiblik la te fèt. Arive Revolisyon Endistriyèl la ak sistèm Canovas nan fen syèk la ogmante nivo lavi yon klas mwayèn ki te kòmanse konsolide nan sant vil prensipal yo; Sepandan, lagè Panyòl-Ameriken an oswa "dezas 98" te vle di pèt pi fò nan dènye koloni yo nan ansyen anpi a, jenere yon gwo chòk nan sosyete Panyòl la.
Pandan ke nivo vi ak entegrasyon ak rès Ewòp la te pwogrese, enstabilite politik te make premye tyè 20yèm syèk la. Lè viktwa nan prensipal vil kandida repibliken yo te konnen nan eleksyon minisipal yo, nan dat 14 avril 1931 yo te pwoklame Dezyèm Repiblik la, kite wa Alfons XIII nan peyi a, yon fason pou evite yon gè sivil, ki ta vini senk ane apre. , nan lane 1936, ak koudeta Jiyè 1936. Lagè sivil Panyòl la ta fini an 1939 ak viktwa bò frankis la.Espay te ofisyèlman net pandan Dezyèm Gè Mondyal la; Apre peryòd apre lagè a, yon peryòd ki te make pa rate ak izolasyon entènasyonal, te swiv yon peryòd de gwo devlopman ekonomik ak yon sèten ouvèti pandan ane 1960 yo ak ane 1970 yo.
Apre lanmò diktatè Franco a, monachi Panyòl la te refè sou figi chèf leta a, wa Juan Carlos I, epi yo te apwouve Konstitisyon 1978 la pandan peryòd tranzisyon an, ki te garanti yon evolisyon gradyèl. Nan direksyon pou konsolidasyon monachi palmantè demokratik la. Espay te rantre nan Kominote Ekonomik Ewopeyen an, kounye a Inyon Ewopeyen an, an 1986, li te òganize evènman entènasyonal enpòtan tankou koup di mond foutbòl 1982 la oswa jwèt olenpik Barcelona 1992, epi an 2002 adopte euro yo kòm lajan ofisyèl.
Soti nan Hispania rive nan peyi Espay
Moman istorik egzak kote Espay refere a pou premye fwa pa defini klèman, gen ekriti ki soti nan 6yèm syèk la kote mo Espay la deja parèt, tankou «Laus Spaniae» nan Istwa Gotik la, Vandal ak. Suebi wa nan San Isidoro nan Seville. Nan lòt peyi Ewopeyen yo, gwoup wayòm kretyen nan penensil la te kòmanse ke yo rekonèt kòm Espay, nan sengilye a, depi nan tan byen bonè. Tèm Panyòl la parèt dokimante nan fen onzyèm syèk la nan Konsèy Konstans la, lè wayòm Pòtigal, Aragon, Castile ak Navarre parèt pou fòme yon sèl antite, "nasyon Panyòl la" epi pataje menm vòt la.
Pre-istwa
Soti nan apeprè 900,000 ane de sa yo se rès yo nan sit la Gran Dolina, tou nan Atapuerca, ki defini yon espès kle yo konprann evolisyon imen, batize kòm Homo antecessor. Pwochen konklizyon an, ki date sou 430,000 ane, se yon gwo kantite rès Homo heidelbergensis (espès précurseur Homo neanderthalensis) yo te jwenn nan Sima de los Huesos de Atapuerca, yon sit ki te bay, pami yon varyete zo eksepsyonèl, anpil byen. -konsève kran Gen anpil depo ak endistri litik Acheulean nan peryòd sa a nan penensil la, tankou sa yo ki nan Torralba ak Ambrona (pwovens Soria) oswa sa yo ki nan teras yo Manzanares (pwovens Madrid).
Prezans nonm Neandertal, ki asosye ak kilti Mousteryen an, fè anviwon 60,000 ane rive nan premye rès li nan Gibraltar nan Paleolitik Mwayen an. Nan Cueva de Nerja (Malaga), gen kèk rès òganik ki asosye ak penti sele yo te gen 42,000 ane e yo ta ka premye travay atistik li te ye nan istwa limanite.
Arive Homo sapiens, nonm "modèn" la, anviwon 35,000 ane de sa, ki te manifeste pa rès kilti Gravettian yo te jwenn nan Cantabria, dat tounen nan Paleolitik Siperyè a. Yo te viv ansanm penensil la pandan plizyè mil ane ak Neanderthals, jiskaske dènye popilasyon Neanderthal yo te disparèt nan sid la anviwon 27,000 ane de sa. Apeprè 16,000 ane de sa, kilti Magdalenian an te prezan nan Asturies, Cantabria ak yon pati nan Peyi Basque, ki gen kontribisyon ki pi remakab reprezante pa penti twou wòch yo nan Caves Altamira yo.
Revolisyon Neyolitik la, ki teyori diffusionist konprann kòm yon difizyon kiltirèl depi nan kòmansman li nan Kwasan fètil la nan Près Oryan an, ki baze sou difizyon an similtane nan seramik kardyal, te rive nan kòt Mediterane a alantou 6000 BC. C., sa ki lakòz abandon tradisyonèl chasè-rasanbleman nan lavi pou yon vi sedantèr, konsantre sou agrikilti ak bèt, pwolonje nan rès la nan penensil la pandan de milenè sa yo. Anviwon 5000 anvan Kris la. kilti megalitik la parèt nan tyè lwès penensil la.
Kilti ki te itilize metal yo (Metal Age) te parèt nan Penensil Ibèrik la alantou ane 3000 a 2500 Distribisyon jewografik li yo pi gwo epi li konsidere ke rechèch la pou metal te pote koule migratè enpòtan, mete aksan sou Los Millares nan Almería, ak yon gwo fòtifikasyon, ak nan kou a nan larivyè Lefrat la Tagus nan zòn aktyèl Pòtigè.
Pep endijèn ak kolonizasyon istorik
thumb|[[Dama de Elche, eskilti ibèrik. Mize Nasyonal Akeyolojik nan Espay (Madrid).]]
Kòt sid penensil la ak zòn Tartessian (santre nan fon Guadalquivir -la Turdetania- ak pwolonje nan zòn trè byen lwen, soti nan bouch Tagus a Segura a), ki pi rich nan metal ak ak pi gwo ekonomik ak sosyal (yon vrè). sivilizasyon), te pwofondman enfliyanse pa kolonizasyon Fenisyen an. Fondasyon mitik Gadir (Cádiz) dat tounen nan 1104 BC. C., byenke pa gen okenn baz akeyolojik pou sipòte yon kwonoloji konsa jiska plizyè syèk pita. Nan uityèm syèk la a. C. deja gen prèv prezans nan yon gwoup abondan nan faktori Fenisyen ak koloni, tankou Malaka (Malaga), Sexi (Almuñécar) ak Abdera (Adra).
Koloni grèk yo te rete pi lwen nan nò, nan Akra Leuké (Alicante), Hemeroskopion (Denia), Emporion (Ampurias) ak Rhodes (Rosas). Kontak yo ak Ibè yo te fè yo bay premye referans ekri pèp sa yo. Menm sous grèk yo endike ke navigatè grèk yo te etabli kontak ak "peyi Wa" Tartessos ak "wa" li a Argantonius, ki moun ki ta ba yo ase ajan pou bati mi kont atak Pèsik. Kontak sa yo pa t bay fwi, jisteman akòz dominasyon Fenisyen sou wout sa a, epi li pa te posib pou verifye akeyolojik prezans grèk la sou kòt Mediterane Malacita, nan yon koloni ki ta pote non Mainake.
Hispania kataginien
Carthage ak lavil Wòm pral finalman antre nan yon seri de lagè (Lagè Punik) pou ejemoni nan lwès Mediterane a. Apre defèt la nan premye lagè Punik la, Carthage eseye fè pèt li yo nan Sicily, Sardinia ak Corsica, ogmante dominasyon li nan Iberia.
Hamilcar Barca, Hannibal ak lòt jeneral Carthaginian mete ansyen koloni Fenisyen yo nan Andalusia ak Levant la anba kontwòl yo epi yo kontinye konkeri oswa pwolonje zòn enfliyans yo sou pèp endijèn yo. Nan fen twazyèm syèk la a. C., pi fò nan vil yo ak tout ti bouk nan sid larivyè Duero ak Ebro, osi byen ke Zile Balears, rekonèt règ Cartaginian. Yo te fonde Qart Hadasht (Cartagena), ki te vin byen vit yon baz naval enpòtan, akòz enterè nan kontwole richès ki te pwodwi pa min ajan yo nan Cartagena.59 Dènye a swiv nan pawòl akeyològ Adolf Schulten.
Nan ane 219 a. C. Ofansif Anibal kont Wòm fèt, pran Penensil Ibèrik la kòm yon baz operasyon e ki gen ladan yon gwo pousantaj Panyòl nan lame li a.
Se nan pwosesis sa a ke yo pral eseye soumèt koloni grèk Sagunto, ki sitiye nan sid fwontyè a te dakò nan Ebro a men alye ak lavil Wòm, ki bay monte nan Dezyèm Gè Punik la, ki pral debouche sou enkòporasyon an nan sivilize (Iberian) yon pati nan penensil la nan Repiblik Women an.
Hispania women (206 BC - 5yèm syèk)
Apre Dezyèm Gè Punik la ant 218 a. C. ak 201 a. C., Penensil Ibèrik la ka konsidere anba pouvwa Wòm. Kanpay okipasyon an, apre ekspilsyon Cartaginyen an, te rapid, eksepte nan enteryè a (Numancia) ak pèp Kantab la ki te reziste jiska arive Augustus nan kòmansman Anpi Women an.626364.
Nan ane 197 a. C., Women yo divize teritwa Ibè a an de zòn: Hispania Citerior ak Hispania Ulterior.
Soumisyon total penensil la fèt nan ane 19 a. C. (apre lagè Kantabri yo fini), apre sa li te divize an twa pwovens: Bética, Tarraconense ak Lusitania, yon òganizasyon ki te dire jiska Anpi Ba a, lè teritwa a te divize an Bética, Carthaginense, Gallaecia, Lusitania ak Tarraconensis.
Nan moman sa a, Panyòl yo te konfigirasyon kòm yon pati trè enpòtan nan Anpi Women an, kontribye figi remakab pandan peryòd istorik la tankou anperè Trajan, Adriyen, Marcus Aurelius ak Theodosius, filozòf Seneca, teolojyen Paulo Orosio oswa Prisciliano, la. retorisyen Quintilian, powèt Marcial, Lucano oswa Prudencio, agwonòm Columela, jeograf Pomponio Mela oswa politisyen tankou Marco Annio Vero oswa Lucio Cornelio Balbo, pami lòt moun.
Du rififi chez les mômes
Du rififi chez les mômes (Bugsy Malone) se yon fim britanik reyalize pa Alan Parker ak soti an 1976.
Istwa Espay
Chit Anpi Women an
Nan Penensil Ibèrik la, tankou nan lòt pwovens, Anpi a tonbe piti piti, ak pwosesis yo prèske similtane nan "de-romanizasyon an" nan Anpi Women an nan Hispania, se sa ki, yon febli nan otorite santral la nan twazyèm, katriyèm ak senkyèm lan. syèk, ak nan "romanizasyon" nan branch fanmi jèrmanik yo, pou egzanp, adopsyon an nan lwa Women ki evidan nan Lex Gothorum a (Lwa Goth yo), konvèsyon an nan Krisyanis, ak afinite ke kèk wa te genyen pou Latin, jiskaske li konpoze pwezi nan lang sa a.
Malgre tout sa, ant 6yèm ak 7yèm syèk yo ak gras a Jistinyen I Gran an demand pou re-etabli pouvwa a nan Anpi Women Lwès la, li te etabli pwovens peyi Espay nan zòn Sid Penensil Ibèrik la. Teritwa Visigoth sa a te bay Anpi Bizanten an lè youn nan pati yo te rele l pou èd nan diskisyon sivil Wayòm Visigoth la ki te egziste ant Agila ak Atanagildo e ki te devaste pa pèp Vandal ki te disparèt la. Kapital li te etabli nan Carthago Spartaria, aktyèl Cartagena.
Envazyon yo
Nan sezon fredi ane 406 la, pwofite konjel Rin an, vandal yo, swab yo ak alan yo anvayi anpi a ak anpil fòs. Nan twazan, yo te travèse Pirene yo epi yo rive nan Penensil Ibèrik la, divize pati lwès yo nan mitan yo, apeprè ki koresponn ak Pòtigal modèn ak lwès Espay jiska Madrid. Pandan se tan, Visigoth yo, ki te pran lavil Wòm dezan anvan, te rive nan rejyon an nan 412, fonde Peyi Wa ki nan Toulouse (Toulouse, nan sid Lafrans), epi piti piti pwolonje enfliyans yo sou penensil la, deplase Vandal yo ak Alans nan Nò. Lafrik di, san sa yo pa kite anpil nan mak yo sou kilti Iberian. Lè sa a, apre yo fin konkeri Tolosa nan men Frank yo ak pèt yon gwo pati nan teritwa yo nan sa ki kounye a se Lafrans, yo te deplase kapital Wayòm vizigot la nan Toledo.
Wayòm vizigot
Nimewo a nan vizigot yo ki te imigre nan penensil la pa konnen egzakteman, men yo te pètèt alantou 5% nan popilasyon an nan penensil la. Sa vle di ke Visigoth yo te fondamantalman yon elit dominan ki pa janm konstitye yon pati enpòtan nan popilasyon an. Sa a se youn nan rezon ki fè relijyon aryen yo ak lang vizigotik yo pa te gen yon efè preponderan sou popilasyon an.
Malgre lefèt ke noblès vizigot yo te pratike arianis, li te jwi yon ti popilarite nan mitan popilasyon Hispano-Women nan penensil la, pi fò nan yo te fidèl nan doktrin Katolik. Soti nan kouwòn vizigotik la, espesyalman nan ane 587 la, wa Recaredo I, ki te deja konvèti nan katolik, te eseye rekonsilye yerachi relijye Arian ak katolik la, men san siksè. Finalman, opsyon Katolik la te enpoze pa fòs, deposede legliz Arian nan byen li yo an favè antagonis li yo.
Konkèt mizilman an
Konkèt Mizilman an nan peyi Espay ka rezime nan yon kwonoloji tou kout:
Roderico, ki te nan tan sa a goumen kont yon soulèvman nan Vascones yo, lè yo aprann nan envazyon Arab la, te ale ak lame li a. Li pèdi nan batay Guadalete akòz defidelite Witizan yo. Avèk lanmò l ', ak èstime nan lame Goth la bat, Arab yo ankouraje yo kontinye batay la.
Táriq ibn Ziyad te konkeri Toledo e li te rive León; Muza ibn Nusair konkeri Seville e li rive nan Mérida (712). Apre sa, yo ta mete tèt yo ansanm pou pran Zaragoza. Pitit gason Muza a pral konplete konkèt penensil la, eksepte zòn montay Kantab ak Pirene yo (716), pase nan teritwa Frank. Charles Martel te sispann avansman Mizilman yo nan Poitiers nan 732, kidonk apati lè sa a Mizilman yo ta fondamantalman konsantre sou Penensil Ibèrik la.
Nan 756, Abderramán I te pwoklame Emira Kòdou, ki fè penensil la politikman endepandan de rès mond Islamik la, byenke kontak kiltirèl ak komèsyal yo te kontinye. An 929 Abderramán III te pwoklame Kalifa Kordoba, ki vle di separasyon definitif ak Kalifa Bagdad. Nan ane a 1031, kalifa Kòdou an fragmenté, fòme anpil wayòm Taifa, souvan nan akwochaj youn ak lòt.
Tí Arriba, Santiago de Cuba
Tí Arriba se yon vil nan pwovens Santiago de Cuba, nan peyi Kiba. Li genyen kèk 26670 moun.
Relasyon ak Ayiti
Popilasyon ayisyen nan Kiba rive 300000 moun nan lane 2004. Kreyòl ayisyen se dezyèm lang ki pale nan Kiba, lang ayisyen an gen menm yon estasyon radyo pou kò l.
Pèsonalite
Moun sa yo se pèsonalite nan pwovens sa, men non yo rele :
Locura de amor (telenovela)
Locura de amor se yon telenovela meksiken pwodui pa Roberto Gómez Fernández pou Televisa nan lane 2000. Se yon nouvo vèsyon telenovela Dulce desafío.
Alan Parker
Alan William Parker, ki fèt 14 fevriye 1944 nan Islington nan Lonn (Wayòm Ini) epi ki mouri 31 jiyè 2020 nan Lonn (Wayòm Ini),, se yon reyalizatè, konpozitè, senaris ak pwodiktè sinema britanik.
Hoyo de Caimán, Ciego de Avila
Hoyo de Caimán se yon vil nan pwovens Ciego de Avila, nan peyi Kiba. Li genyen kèk 8161 moun.
Detay jewografik :
Ou mèt voye zye sou kat jewografik li nan paj sa
Istwa
Istwa
Relasyon ak Ayiti
Popilasyon ayisyen nan Kiba rive 300000 moun nan lane 2004. Kreyòl ayisyen se dezyèm lang ki pale nan Kiba, lang ayisyen an gen menm yon estasyon radyo pou kò l.
Kèk lyen
Gade : Tout gwo vil yo nan pwovens sa nan kat sa
Pèsonalite
Moun sa yo se pèsonalite nan pwovens sa, men non yo rele :
El Chema (telenovela)
El Chema se yon telenovela ameriken-meksiken ko-pwodui pa Argos Comunicación ak Telemundo.
Luis Miguel: la serie
Luis Miguel: la serie se yon seri televizyon biyografik amerikèn pwodui pa Gato Grande Productions ak Metro-Goldwyn-Mayer-Studios pou Netflix ak pou rezo ameriken Telemundo.
Amaury Nolasco
Amaury Nolasco se yon aktè pòtoriken, ki fèt 24 desanm 1970 nan Pòtoriko.
Aéroports de Montréal
Aéroports de Montréal (oswa ADM) se otorite ayewopò prensipal pou zòn Monreyal, Kebèk la. Li responsab pou tou de ayewopò entènasyonal Montréal-Pierre Elliott Trudeau, ak ayewopò entènasyonal Montréal-Mirabel. Se yon antrepriz prive pa pou fè pwofi ki pa bay aksyon oswa resevwa lajan gouvènman. Objektif li yo:
Istwa
Avan lane 1992, gouvènman kanadyen te opere, kenbe ak devlope tout ayewopò nan Kanada ankli tout de Ayewopò Entènasyonal Pierre Elliott Trudeau (ansyen Dorval) ak Ayewopò Entènasyonal Mirabel. Nan lane 1987, gouvènman federal kanadyen an te devlope politik nasyonal pou bay sektè prive responsabilite pou operasyon, devlopman ak antretyen pou tout pi gwo ayewopò. Ayewopò ta rete pwopriyete gouvènman. Aéroports de Montreal te kreye pou kenbe ak opere tou de ayewopò Monreyal-Dorval ak Monreyal-Mirabel ak te pran responsabilite sa yo nan lane 1992.
Aéroports de Montréal te gen anpil defi lè sa a. Trafik ayeryen pou rejyon Monreyal te pataje ant de ayewopò lwen avek trafik entènasyonal nan Mirabel ak trafik domestik nan Dorval. Nan lane 1969, ayewopò Dorval te ayewopò pi okipe nan Kanada e gouvènman kanadyen deside pou konstwi yon lot ayewopò nan Saintte-Scholastique (Mirabel) pou akomode plis trafik ki te espere. Nan lane 1975, ayewopò Mirabel komanse operasyon ak tout vol entènasyonal te transfè nan Mirabel. Sepandan, paske kriz enèji de 1970 ak resesyon ki swiv, plis trafik pa vin. Epitou, nouvo avyon, Revolisyon Trankil nan Kebèk la, ak liberalizasyon nan trafik ayeryen fe Monreyal pèdi pozisyon li kom wout prensipal nan Ewop pou Kanada (Towonto pran posizyon sa).
Paske ayewopò yo se lwen, koneksyon de vol entènasyonal a vol domestik se difisil ak sa fe pwoblem pou endistri trafik ayeryen an. Epitou, fasilite nan tout de ayewopò bezwen devlopman ak envestisman.
Nan lane 1995, Aéroports de Montréal komanse modènize ak elaji fasilite nan Dorval ak amelyore enfrastrikti nan Mirabel.
Nan lane 1997, pou ede trafik ayeryen koneksyon yo ak kenbe pozisyon konpetitif pou Monreyal, Aéroports de Montréal kite konpani ayeryen chwazi ki ayewopò yo vle itilize. Depi Dorval se pi pre Monreyal, tout konpani ayeryen te chwazi Dorval pou opere vol ki pwograme.
George Gebhardt
George Gebhardt, rele pafwa Frank Gebhardt, ki fèt 21 septanm 1879 nan Bâle (Swis) epi ki mouri 2 me 1919 nan Los Angeles (Etazini), se yon aktè swis.
Aéroports de Montréal
Istwa
Nan lane 2000, Aéroports de Montréal komanse yon gwo pwogram pou modènize ak elaji Dorval ankò. Aéroports de Montréal envesti $716 milyon dola kanadyen pou nouvo fasilite ankli yon nouvo téminal enténasyonal ak nouvo sal pou arive. Pwoje fini nan lane 2006.
Nan lane 2002, Aéroports de Montréal te transfé tout vol nan Dorval ak kite vol machandiz nan Mirabel ansanm ak vol prive.
Nan lane 2004, gouvènman kanadyen chanje nom Ayewopò Dorval a Ayewopò Pierre Elliott Trudeau pou onè premye minis ansyen an.
Òganizasyon
Aéroports de Montréal gen yon Konsèy d Administrasyon ki responsab pou jere Aéroports de Montréal. Gen 14 direkté avèk 13 ki chwazi pa òganizasyon sa yo :
Katozyèm direktè se prezidan ak premye ofisye egzekitif pou Aéroports de Montréal ki chwazi pa Konséy la.
Pwojè aktyèl
Yon pwojè pou konekte Ayewopò Pierre Elliott Trudeau avèk sant vil Monreyal nan tren vit se nan devlopman ak genyen priyorite. Epitou, Aéroports de Montréal sipo pwogram Aerogalerie ki vle bay ayewopò yon sans Monreyal ak vle sipò atis lokal.
Sebastián Caicedo
Juan Sebastián Caicedo Londoño, rele Sebastián Caicedo, ki fèt 12 novanm 1981 nan Cali), se yon aktè kolonbyen.
Le Mâle du siècle
Le Mâle du siècle se yon fim franse reyalize pa Claude Berri ak soti an 1975.
Monte Aguila
Monte Aguila se yon vil Chilyen ki sitiye nan Rejyon Biobío, nan minisipalite Cabrero, 5 kilomèt nan sid vil la an menm non yo. Li konprann yon popilasyon de 6,090 moun.
La dolce vita
Aktè
<!-- trop petits rôles pour être mentionnés ("Wikipédia n'est pas une base de données") : -->
Two Memories
Two Memories se yon fim ameriken reyalize pa D. W. Griffith ak soti an 1909.
Marigalant
Marigalant se yon zile nan achipèl nan Ti Zantiy yo ki sitiye nan 30 km nan sidès kòt "Gwadloup tè pwensipal la", kote li se yon depandans administratif.
Komès triyangilè
vignette| Chema klasik nan komès triyangilè ant Afrik, Amerik yo ak Ewòp. vignette| Plan nan "depo» (≈ stowage ) kalite yon bato esklav angle Komès triyangilè, yo rele tou komès Atlantik la oswa komès Lwès la, se yon "Komès esklav" ki lye Ewòp, Lafrik ak Amerik, pou depòtasyon esklav nwa yo, premye echanje an Afrik kont pwodwi ewopeyen yo (tèkstil, zam) epi nan Amerik kont matyè premyè kolonyal (sik, kafe, kakawo, koton, tabak).
Jeyografikman, Rio de Janeiro se te premye pò negriye sou planèt la, devan Liverpool ak Nantes. Anpil nan kòt Afrik Lwès yo te konekte konsa ak Karayib la, Brezil ak Sid Etazini, Mascareignes yo te konsène tou pa bouyon lès yo.
Komès triyangilè a te trè konsantre nan tan: li te pran momantòm nan XVIII syèk, an patikilye soti nan ane 1705, epi, tonbe apre dwa pou vizite bato etranje, angle yo enpoze l an 1823 gras a dominasyon an nan lanmè yo ak Royal Navy, apre yo te fin negosye trete entènasyonal nan ane anvan yo fè efikas abolisyon an nan komès esklav la nan kòmansman XIX syèk la. Yon ti tan apre, esklavaj li menm te aboli nan Anpi kolonyal anglè a ak pandan Revolisyon an nan ane 1848 an Frans. Lè sa a, li kontinye Etazini, Kiba ak Brezil, men sitou ak esklav ki fèt nan peyi a.
Preparasyon yon ekspedisyon komès esklav fransè nan XVIII syèk la
Ameman nan komès la se te yon aktivite ki te konsantre anpil an Frans: Robert Stein te idantifye 500 fanmi ki te ame, nan Nantes, Bòdo, La Rochelle, Le Havre ak Saint-Malo, 2800 bato pou Afrik. Pami yo, 11 fanmi (sa vle di 2 %) ame 453 bato (sa vle di 16 %). droite|vignette| Chenn pou esklav sou yon bato. [[Mize Marin|Mize Maritim, Pari.]] Pwopriyetè esklav yo pa t sèlman angaje nan komès esklav la, men tou, nan lòt aktivite mwens spéculatif, tankou asirans, dwat nan zile yo oswa lapèch mori. Yo souvan okipe yon plas trè enpòtan nan sosyete pò yo e yo te trè enfliyan. Ant 1815 ak 1830, prèske tout majistra nan Nantes yo te machann esklav.
Anviwònman ki nesesè pou zam yon bato esklav tipik XVIII syèk la mande yon gwo sòm : kèk 250 000 liv an Frans, valè yon chato nan yon lari elegant nan Pari, tankou lari Saint-Honoré. Li te twa fwa pi gran pase yon veso ki gen menm tonnaj ki t ap dirije tou dwat nan direksyon zile yo. Pou finanse ekspedisyon yo, pwopriyetè bato yo te pataje risk finansye yo. Yo te rele yon sèten kantite moun yo pran aksyon nan konpayi an. Yo rele aksyonè oswa asosye, lèt la ta ka anpil anpil. An Frans, pwopriyetè bato yo souvan jwenn kapital nan men zanmi, zanmi ak fanmi.
Chwa a nan bato depann sou estrateji mèt bato a. Si li te opte pou yon vwayaj rapid Lè sa a, vwalye a te dwe mens ak vit. Si li te vle ékonomi, yon bato nan fen karyè li ta ka apwopriye.
Tonaj mwayèn bato esklav la te souvan pi gran pase bato ki te destine pou jistis nan zile yo.
Ant 1749 ak 1754, tonaj mwayèn nan bato esklav Nantes (187 obsèvasyon) te ant 140 ak 200 tòn.
Byen transpòte yo te dwe ase anpil ak divèsifye (kakawo, kafe. . . ). Bato Ewopeyen yo te pote nan kenbe yo twal anvan tout koreksyon, tekstil fini, zam lam, zam afe, diven ak lespri, matyè premyè, pwodwi semi-fini oswa fini, machandiz anpenpan ak refize pote bijou, konsomab temèt, enstriman monetè, atik kado ak peman koutim.
Pikliz
thumb|280x280px|Bòl pikliz
Pikliz se yon kondiman ayisyen, yon melanj kawòt ak chou blan rape, zonyon, piman lanpyon, sezonman avèk ji sitwon oswa vinèg ak piman. Anjeneral li akonpaye bannann peze oswa lòt asyèt.
Komès triyangilè
Preparasyon yon ekspedisyon komès esklav fransè nan XVIII syèk la
Kago yon bato esklav ki t ap kite kòt Afrik yo te reprezante 60 a 70 % nan kantite lajan an nan depans ki nesesè pou ekipe veso a. Vreman vre, anpil pwodwi lèt yo te relativman chè. Sa a te ka a nan " endyen », twal ki reprezante ant 60 ak 80 % nan valè kago.
Konpozisyon estanda nan asòtiman an, ki dekri pi wo a, te bati piti piti. Li te vin efikas sèlman depi dènye tyè XVII syèk la ., plis pase yon syèk apre kòmansman komès esklav la. Anvan sa, komèsan esklav Ewopeyen yo te ofri diferan pwodwi. Men, si yo pa satisfè demann lan, yo te retire lèt la nan negosyasyon yo. Sa a te ka a, pou egzanp, nan manje, bèt ak fwi Citrus, prezan nan premye kago yo Pòtigè.
Kantite ekipaj sou yon bato esklav te de fwa lòt bato komèsan ki gen menm tonaj la. An Frans, te gen 20 a 25 gason pou chak 100 barik, oswa menm yon maren pou 10 prizonye. Ekipaj la te fòme ak jèn, inisyasyon, pafwa pitit gason pwopriyetè bato, moun derasinen ak avanturyé tout kalite.
Pou siksè yon ekspedisyon esklav, kat gason te patikilyèman enpòtan :
Pou fè yon ekspedisyon esklav, pwopriyetè bato a te nonmen yon kòmandan. Li pa t 'ezite enterese kòmandan an nan pwofi yo nan ekspedisyon an nan adisyon a bonis yo. Sa a te dwe pote ansanm plizyè ladrès :
Kaptire esklav nan lavni
Ak eksepsyon de ka espesifik Pòtigal, sèl peyi ki te kolonize Afrik soti nan enteryè a anvan XIX syèk la ., nan zòn enfliyans li yo, kaptire esklav nan lavni yo pa te fèt sou plaj yo, men andedan, kote Ewopeyen yo te chanje yo pou zam. Ekriven ak jounalis Ameriken Daniel Pratt Mannix (1911-1997) estime ke sèlman 2 % nan prizonye komès esklav Atlantik la te kidnape pa komèsan esklav blan.
Okòmansman, an 1448, Henry Navigator te bay lòd pou l te bay privilèj etablisman relasyon komèsyal ak Afriken yo, men Pòtigè yo te rapidman te lanse ekspedisyon militè sou rivyè Angola ki te pèmèt yo pran esklav epi answit ame entèmedyè pou yo. Lè sa a, yo te soutretann kaptire oswa achte viktim yo.
Lanceados yo, mwatye elve Pòtigè, te aji kòm entèmedyè ant komèsan esklav Lwès yo ak komèsan esklav Afriken depi dènye tyè XVI syèk la. nan Gambia ak Liberya. Lòt lancedo te etabli tèt yo nan Peyi Wa ki nan Dahomey. Nan XIX lan syèk la, wòl yo kòm entèmedyè ak pwodiktè esklav te trè enpòtan la, sitou lè Francisco Felix da Souza te jwenn nan men wa Ghézo, nan 1818, chaj la nan " chacha (responsab komès pou Wayòm Dahomey).
Nan Kongo a, soti XVII 17th la syèk, karavàn nan pombeiros (machann endijèn akkultur ak patwone pa Pòtigè) te antre byen fon nan enteryè a nan kontinan an pou yo al pwodwi oswa achte esklav.
Yon lòt kote, pwodiksyon prizonye yo se te yon zafè piman Afriken,.
Nou pa dwe bliye trafikè Arab yo, trè aktif pandan plizyè syèk nan komès esklav la, ki te kapab tou vann esklav Ewopeyen yo, menm sou kòt lwès la nan Lafrik.
Modèl yo nan esklavaj
vignette| Machann esklav nan Gorée Dapre sosyològ Jamayiken-Ameriken Orlando Patterson (nan) (1940-), modalite prensipal yo nan esklavaj yo te kaptire nan lagè, kidnaping, peye lajan taks ak taks, dèt, pinisyon pou krim, abandon ak vann timoun, esklavaj volontè ak nesans.
Lanavaz
Lanavaz se yon ti zile ki pa abite nan lanmè Karayib la.
Komès triyangilè
Modèl yo nan esklavaj
Konparezon plizyè sous montre ke ta ka genyen, selon rejyon an, youn oswa plizyè mòd rediksyon nan esklavaj :
Mòtalite nan prizonye sou tè Afriken yo
Gen ti enfòmasyon sou kantite prizonye ki te mouri sou tè Afriken. Sepandan, pou Angola gen enfòmasyon sa yo: dapre Miller, pèt yo te gen 10 % pandan operasyon kaptire yo, soti nan 25 % pandan transpò nan kòt la, soti nan 10 a 15 % lè prizonye yo te pake nan barakon yo sou kòt la. Nan total, pèt yo ta dwe ant 45 ak 50 %.
Li pa posib pou ekstrapolasyon done sa yo pou tire konklizyon sou Lafrik an antye. Yo sipoze ke pèt yo te gen rapò ak distans la vwayaje ak tan yo te pran pou rive nan sit la lèt yo. Kidonk pèt yo ka trè diferan selon rejyon an.
Dekonekte inite kont yo
Li te sèlman soti nan XIX syèk la syèk ke Lwès fiat lajan yo te entwodwi nan Sub-Saharan Lafrik. Sa yo enkli dola Ameriken an, piastra a ak Maria Theresa thaler la.
Anvan, koutye Afriken yo te itilize pwòp inite kont yo tankou ba a nan Senegambia oswa ons la nan Ouidah. Osi lwen ke machandiz Ewopeyen yo te konsène, yo pa t 'pran pri Lwès yo an kont.
Nan kèk rejyon, li te chwa nan varyete nan ki detèmine valè a nan yon anpil nan esklav. An 1724, nan rejyon larivyè Senegal la, yo te trete 50 prizonye pou :
Mississippi Burning
Mississippi Burning ou Le Mississippi brûle nan Kebèk se yon fim ameriken reyalize pa Alan Parker ak soti an 1988.
Komès triyangilè
Dekonekte inite kont yo
Se sa 50 prizonye yo te vo pou komèsan esklav Afriken yo. Yon lòt bò, machann esklav franse a te konvèti tout bagay an lajan fidisyè fransè e 50 prizonye sa yo te koute l 2 259 . Kidonk, chak prizonye koute an mwayèn 45.
Nan lòt rejyon yo, pri a te fiks nan inite lokal yo nan kont. Pou egzanp nan Ouidah yon kanon te ekivalan a dis esklav, nan Douala yon moun jwenn ba fè ak po kòb kwiv mete yo te itilize kòm lajan echanj, nan mize a nan Banjul ekspoze yon tab konvèsyon nan kilo nan esklav nan zam, kristal oswa rad. Men, pou komèsan esklav oksidantal yo, pri a nan yon esklav ka fasilman varye. An 1773, nan Ouidah, pri yon nonm prizonye te fikse nan 11 . Nan valè sa a, machandiz yo echanje yo te diferan selon koutye yo :
Pri yo nan esklav ant 1440 ak 1870
Pri yo te evolye sou kat syèk komès esklav oksidantal yo.
Arive fransè yo ak angle yo nan 1674 sou kòt yo nan Afrik, jouk lè sa a prezève nan Olandè yo, brital ogmante pri a nan esklav, ki te miltipliye pa 6 ant mitan an nan XVII syèk la. ak 1712, ki te mennen nan devlopman nan nouvo sikwi rezèv nan kontinan an, ki febli sosyete tradisyonèl Afriken yo.
Arive an mas nouvo esklav yo nan West Indies yo te fè anmenmtan bese pri acha yo pa plantè kann sik, epi ogmante pwodiksyon, ki te gen efè pou bese pri machandiz sa a sou mache mondyal la ak ankouraje konsomasyon li, sa ki lakòz yon devlopman imans nan ekonomi sik la ak komès esklav la.
Pri yo te chanje sou kat syèk komès esklav Lwès yo, tou de sou kote angle ak franse.
vignette| Pòt vwayaj la san retounen nan kay la nan esklav, nan Gorée nan [[Senegal .]]
Aranjman pou anbake
Si bato a te fè pati yon konpayi, li te ale nan pòs komès ki fè pati nasyon yo. La, prizonye yo te estoke pou depòtasyon. Avèk komès lib, pwopriyetè bato a fikse kote yo nan kabotaj nan bato a : nan pi bon ka a, bato a kwazyè nan yon zòn predefini ; nan ka ki pi mal la, bato a te ale nan yon kabotaj dousman ant chak sant esklav (yo rele tou " vole lèt », soti nan Senegambia rive nan Gabon e menm pi lwen.
Dire kabotaj la trè souvan depase twa mwa
Anbakman prizonye yo te fèt an ti gwoup kat a sis moun. Gen kèk ki te prefere sote ak nwaye olye yo soufri sò yo te imajine : yo te kwè ke blan yo ta pral manje yo.
Le pli vit ke yo te abò, gason yo te separe ak fanm yo ak timoun yo. Yo te chenn de pa de nan cheviy yo ak moun ki te reziste yo te chenn nan ponyèt yo.
pasaj nwa
Yo te fèmen prizonye yo de pa de. Yo te dòmi toutouni sou planch yo. Pou jwenn sipèfisi, bòs chapant lan bati yon echafodaj, yon fo pon, sou kote yo. Pousantaj foul moun yo te relativman wo. Nan yon volim ki reprezante 1,44  (sa vle di yon " barik esansyèl », 170 × 160 × 53), Pòtigè yo mete jiska senk granmoun, Britanik yo ak franse yo, soti nan de a twa. Pou komèsan esklav Nantes, ant 1707 ak 1793, rapò jeneral ant tonnaj ak kantite nwa yo ka redwi a yon mwayèn de 1,41.
Komèsan esklav franko-italyen Theophilus Conneau te temwaye an 1854 : « De nan ofisye yo responsab pou sekirize mesye yo.
Si tan an pèmèt, depòte yo ta pase jounen an sou pil. Toujou nan chenn, mesye yo te rete separe ak fanm yo ak timoun yo. Yo moute an gwoup sou pil anwo a alantou uit è nan maten. Fè yo te tcheke epi yo te lave nan dlo lanmè. De fwa pa semèn yo te baw lwil palmis. Chak kenz jou klou yo te koupe epi tèt la kale. Chak jou, pyèj fimye yo te vide, steerage a te grate epi netwaye ak vinèg. Vè nèf è, yo te sèvi manje a : pwa, pwa, diri, mayi, ignam, bannann ak manyòk. Nan apremidi yo te ankouraje esklav yo okipe tèt yo (òganizasyon nan dans). Vè senkè depòte yo tounen nan steerage a.
Yon lòt bò, nan ka move tan ak tanpèt, depòte yo te rete fèmen nan steerage a. Pa te gen okenn vid, oswa lave nan kò, oswa netwaye planche yo. Sa ki nan kazye yo te koule sou planch yo nan steerage a, melanje ak bagay pouri, ak lafimen yo nan moun ki viktim maladi lanmè, ak vomisman, ak " koule nan vant, blan oswa wouj ". Tout klou yo te kapab fèmen. Fènwa a, lè a te fè irespirab nan chavire nan pyèj fimye yo, woule a ki te fè kò yo toutouni fwote sou tablo yo, kwayans nan kanibalis esklavaj blan yo te pè e febli prizonye yo.
Tío Felipe, Santiago de Cuba
Tío Felipe se yon vil nan pwovens Santiago de Cuba, nan peyi Kiba. Li genyen kèk 12141 moun.
Komès triyangilè
Revòlt abò
Pifò nan revòlt yo te fèt sou kòt Afriken yo. Yo te kapab tou pran plas sou gwo lanmè a men li te pi ra anpil. Dapre Hugh Thomas, te gen omwen yon insirèksyon chak uit vwayaj. Kèk te reyisi: Men, pi fò nan tan, revòlt yo te soumèt ak lidè yo te sèvi kòm yon egzanp : yo te bat yo piblikman ak pann, oswa menm vin pi mal. Gen kèk ki ka viktim zak barbaris:
Tío Felipe, Santiago de Cuba
Istwa
Istwa
Relasyon ak Ayiti
Ant Kiba e Ayiti genyen 90 km lanmè.
Komès triyangilè
Revòlt abò
vignette|Esklavaj nan Brezil pa [[Jean-Baptiste Debret, premye mwatye XIX syèk la syèk .]]
Tío Felipe, Santiago de Cuba
Relasyon ak Ayiti
Popilasyon ayisyen nan Kiba rive 300000 moun nan lane 2004. Kreyòl ayisyen se dezyèm lang ki pale nan Kiba, lang ayisyen an gen menm yon estasyon radyo pou kò l.
Komès triyangilè
Mòtalite depòte yo pandan travèse a
Jiska 1750, peryòd ki pi aktif, li te rete tou pre youn nan sis.
Tío Felipe, Santiago de Cuba
Kèk lyen
Gade : Tout gwo vil yo nan kat sa
Pèsonalite
Moun sa yo se pèsonalite nan pwovens sa, men non yo rele :
Komès triyangilè
Mòtalite depòte yo pandan travèse a
Timoun ki poko gen 15 yo te pi frajil pase gason. Fanm yo te pi rezistan pase gason.
Nan ka ekspedisyon esklav Nantes yo, pousantaj lanmò depòte yo te anviwon 13,6 %
Vann
gauche|vignette|Komèsyal nan " 460 [[Nèg pa J. Bryan, ki te parèt nan The Savannah Republican, 8 fevriye 1859]]
Esklav yo te dwe sistematikman an karantèn anvan yo te ateri. Men, aranjman ak otorite yo te souvan. Chirijyen an te pran swen retabli yon aparans apwopriye : blesi sou po yo ak blesi yo te kache, cheve yo te koupe, epi yo te andwoupe kò a ak lwil palmis. Lè sa a, yo te pare pou yo vann sou mache esklav yo.
vignette|Ewopeyen ekzamine esklav nan mache esklav la nan [[Rio de Janeiro (Brezil), anvan 1857]] vignette|Vann piblik esklav [[Vijini|Virginia, 2 jen 1861]]
Nan pifò koloni yo, esklav yo te vann an pakèt. Yo te voye yon anons bay kiltivatè lokal yo. Vant la ka fèt sou bato a oswa sou rivaj. Te gen plizyè teknik kliyan ki pou vann tankou vann a lakriye piblik ou . Koloni yo ki te enpòte plis esklav yo te Brezil ki te swiv pa West Indies yo.
Apre vant la, esklav yo te sibi yon kalite " dresaj (peryòd aklimatizasyon yo rele seasoning pa esklav Anglo-Saxon). Koupe ak rasin yo (yo te separe ak fanmi yo, gwoup etnik yo, gwoup lengwistik yo, yo te ba yo yon nouvo non), yo te oblije abitye ak kondisyon patikilye peyi a (aprann lang nan, lavi sosyal sou plantasyon, fòse aprann relijyon, elatriye) ak kondisyon travay. Totalman desosyalize, yo te oblije re-envante lyen kominotè ki pa t kapab ankò sa ki ann Afrik e kreye byen imatyè (lapriyè, espirityalite, mizik atravè chante travay ki nan orijin espirityèl nèg ak levanjil ).
Plantasyon kann sik
Kann, kote pwodiktivite ak rentabilité ka pouse nan limit la, se rekòt la ki konsome plis esklav yo ak mete yo deyò pi rapid. Plantè yo bay pi piti esklav yo la, ki sibi fwèt la lè pwodiktivite a ralanti.
Se ak revolisyon sik la nan Amerik ke komès esklav la te pran pwopòsyon sa yo. Dapre ekonomis Ameriken Robert Fogel (1926-2013), " ant 60 ak 70 % nan tout Afriken ki te siviv travèse Atlantik la te fini nan youn oswa lòt nan […] koloni sik yo ».
Gwo plantasyon ( fazendas ) te grandi pou ekspòtasyon. Travay la pi senp pase pou tabak oswa koton. Esklav yo koupe kann nan ak manchèt anvan yo transpòte li nan charyo bèf nan moulen yo.
Nan fen XVIII syèk la syèk la, kilti kafe te devlope.
Mòtalite nan esklav nan Quebec
Rechèch ke istoryen Quebec Marcel Trudel, sou 1,587 esklav ki gen laj lanmò yo konnen, bay yon laj mwayèn nan lanmò pou esklav nan Quebec nan 19.3 ane ant 1730 ak 1800.
Esklav nan plantasyon XVIII syèk la syèk
Nan XVIII la syèk la, nan plantasyon sik franse yo, yon moun souvan gen tandans kwè ke majorite nan esklav yo te sibi inifòmman nan yon tretman nan yon mechanste gratis ki ta depase konpreyansyon. Men, li ta ale kont enterè mèt la domaje zouti travay li, sitou depi souvan li te oblije achte yo a yon pri ki wo. Se poutèt sa li te veye sou eta sante esklav yo. Epitou Kòd Nwa a te vin kontwole tretman prizonye yo. Kidonk mèt yo te oblije enstwi ak evanjelize esklav yo. Nan lòt men an, li bay tou pou yon seri pinisyon kòporèl (anpitasyon, ekzekisyon).
Bosal, yo oswa fèk vini, yo pa te imedyatman mete nan travay. Pou pa plis pase sis mwa, yo te mete sou kote pou aklimate.
Mòtalite esklav sou plantasyon XVIII syèk la syèk
Nan fen XVIII syèk la syèk, nan Gwadloup, pousantaj lanmò nan esklav varye ant 30 ak 50 pou chak mil. Nan tè pwensipal Lafrans, pousantaj lanmò a te ant 30 ak 38 pou chak mil. Twa faktè eksplike diferans sa yo ant Lafrans kontinan ak West Indies franse yo :
Mòtalite maren
Pou komèsan esklav Nantes, mòtalite an mwayèn te 17,8 %. Sa a se sèlman yon mwayèn. Gen kèk travèse ki ka fèt san okenn lanmò pandan ke lòt moun ka anrejistre yon mòtalite 80 % oswa plis.
Istwa komès triyangilè a
An jeneral, yo konsidere kòm kòmansman komès esklav oksidantal yo soti nan 1441, lè navigatè Pòtigè yo te kidnape Afriken nwa pou fè yo esklav nan peyi yo.
Yon lòt motivasyon pou esklavaj la òganize pa Pòtigè se bezwen enperatif pou ekip maren yo repoze pandan vwayaj kontinuèl yo nan West Indies ak nan Lachin (nan Macao) ak Japon (nan Nagasaki). Vwayaj sa yo te kapab dire pou mwa, ki mennen ale nan gwo mòtalite nan mitan ekipaj Pòtigè yo (akòz fatig ak scorbut). Pakonsekan bezwen an repoze nan arè sou byen yo Pòtigè nan Atlantik la : sitou zile Cape Verde ak zile Sao Tome ak Principe. Pou sa, otorite Pòtigè yo te deside mennen peyizan Pòtigè pou kiltive peyi zile Atlantik sa yo (pou nouri maren yo kanpe sou yo, ak manje fre ki limite scorbut). Peyizan Pòtigè sa yo, ki abitye ak klima relativman sèk nan Pòtigal, te mouri an gwo kantite nan klima ekwatoryal zile Afriken sa yo. Nan lòt men an, Afriken ki abitye ak klima sa a tolere pi byen travay nan kondisyon sa yo. : pakonsekan lide Pòtigè yo pote esklav soti nan kontinan Afriken an pou travay tè zile sa yo : se te kòmansman esklavaj Afriken yo pa Ewopeyen yo.
Wayòm Ewopeyen yo ak premye ekspedisyon esklav yo
Se Pòtigè ki te kanpe deyò. Yo te depòte prèske 757 000 esklav, oswa twa ka nan depòte yo pandan peryòd sa a. Twa sou kat depòte yo te anbake nan Afrik Santral epi yo te destine pou Brezil (34 %) ak kontinantal Amerik Panyòl (43 %). Rès esklav yo te soti nan Afrik Lwès.
Yon total de 90 % nan komès esklav sa a te fèt apre 1672 ak kreyasyon an Angletè nan Royal African Company, ki sitou apwovizyone Jamayik, ak an Frans nan konpayi an Senegal pou founi zile Sendomeng.
Premye ane yo
Nan XV lan syèk, ak komès trans- Saharyen an, komès esklav la osi byen ke sa ki nan pwodwi Afriken, tankou lò oswa piman malaguette (yo rele tou grenn paradi a), te prezan sou kèk mache Ewopeyen an. Avèk kaptire Ceuta nan 1415, Pòtigè yo te aprann sou komès trans-Saharan. Yo te konnen anpil detay. Objektif yo se te rive jwenn min lò Afriken yo. Pou reyalize sa, yo pa t eseye pran kontwòl sou wout trans-Saharan yo (solidman konsève pa Arab yo). Yo te favorize yon nouvo wout, seaway.
Pòtigè yo se te premye Ewopeyen yo ki te antre nan kòt Atlantik la nan Afrik. Plizyè faktè kontribye nan sa
An 1441, Antao Gonçalves te pran Afriken nwa yo, Azenègues, yo te ofri Prince Henry kòm trofe. Evènman sa a konsidere kòm kòmansman komès esklav Atlantik la. Men, nan moman sa a, epizòd sa a te trivial. Vreman vre, pandan plizyè deseni, komès esklav trans-Saharan te founi esklav nwa nan Pòtigal. Pòtigè yo te kontinye atak yo. Sa yo te bay yon pwofi imedya epi yo te fè ekspedisyon yo pwofitab.
Hungría, Ciego de Avila
Hungría se yon vil nan pwovens Ciego de Avila, nan peyi Kiba. Li genyen kèk 3710 moun.
Detay jewografik :
Komès triyangilè
Premye ane yo
Yon nouvo metòd pou jwenn prizonye yo te pran fòm trè bonè, komès la. Osi bonè ke 1446, Antao Gonçalves te achte esklav. Nan 1448, 1 000 prizonye yo te depòte nan Pòtigal ak zile Pòtigè yo ( Azor yo ak Madeira ). Nan ane 1450 yo, Venetian Ca'da Mosto te resevwa 10 a 15 esklav nan " Gine an echanj pou yon chwal. Li te eseye pran kontak ak Sonni Ali Ber, Anperè Songhai a. Efò sa yo te anven.
Hungría, Ciego de Avila
Ou mèt voye zye sou kat jewografik li nan paj sa
Komès triyangilè
Premye ane yo
Sipoze siksè Pòtigè, Kastilyen yo ak Jenois te lanse pwòp ekspedisyon yo. Yo te kontrekare pa diplomasi Pòtigè.
Hungría, Ciego de Avila
Istwa
Istwa
Komès triyangilè
Yon prezans Pòtigè ki afime tèt li
Pòtigè yo te gen plizyè objektif.
Kidonk, nan dezyèm mwatye nan XV lan syèk la, Pòtigè yo te vin pi odasye. Kouwòn Pòtigè a te kòmanse etabli relasyon komèsyal ki estab ak Afrik sub-Saharan. An 1458, Prince Henry Navigator te vle mesye l yo achte esklav olye yo atake yo. Misyon sa a te konfye Diogo Gomez (li te retounen ak 650 esklav anvayi). Kouwòn Pòtigè a deside kite jesyon nouvo ekspedisyon yo bay biznisman ak machann Pòtigè. Premye a nan sa yo te Fernando Po an 1460. An retou, li te pran angajman pou l peye 200 000 reis chak ane epi pou l eksplore 100 lig kòt enkoni. Lè sa a, dwa pou transpòte esklav yo te konfye nan yon siksesyon nan machann privilejye, oblije peye yon taks anyèl fiks pa kouwòn lan.
Hungría, Ciego de Avila
Kèk lyen
Gade : Tout gwo vil yo nan pwovens sa nan kat sa
Pèsonalite
Moun sa yo se pèsonalite nan pwovens sa, men non yo rele :
Komès triyangilè
Yon prezans Pòtigè ki afime tèt li
Règleman an vis-à-vis ekspedisyon evolye : nenpòt esklav enpòte yo te dwe debake nan Lisbon ( 1473 ) epi nenpòt bato ki te kite pou Lafrik te oblije anrejistre nan Lisbon ( 1481 ). Pòtigè yo te kòmanse etabli tèt yo sou plizyè pwen nan kòt Afriken an. An 1461, premye pòs komès ak premye fò a te fini nan Arguin. An 1462 yo te etabli nan zile Cape Verde. Nan 1481, konstriksyon fò a nan El Mina te kòmanse. Prens lokal la, Ansa de Casamance, te wè nouvo bilding sa a. An 1486 yo te sou zile Sao Tome.
Gòf
Yon gòf se yon pati nan lanmè a ki rantre nan tè a.
Komès triyangilè
Yon prezans Pòtigè ki afime tèt li
Ekspedisyon sa yo te souvan siksè komèsyal briyan. Pòtigè yo te trè bon entèmedyè e, gras a karavèl yo, yo te kapab konvwaye tout kalite machandiz sou kòt Afriken an. Yo te sitou enterese nan lò, kòn elefan ak grenn Gine. Men, esklav yo te pran yon plas de pli zan pli enpòtan. Vreman vre, depi 1475, Pòtigè yo te bay Akans esklav yo nan Elmina ak siksè nan etablisman an nan kann nan Madeira ( 1452 ), nan Zile Kanari yo ( 1484 ) , Lè sa a, nan Sao Tome ( 1486 ) te mande yon kantite esklav k ap ogmante.
Machann k ap fè kòmès ak chèf Afriken yo te soti toupatou nan Ewòp ak Mediterane a (twal ki soti nan Flandre ak Lafrans, ble ki soti nan Nò Ewòp, braslè ki soti nan Bavaria, pèl vè, diven, zam lam, ba fè ).
asijman an
Lè sa a, te vini Olandè yo, angle yo ak franse yo. Yo sitou te fè fas ak Afriken an jansiv, lò, piman malaguette, kòn elefan... ak esklav.
Sepandan, malgre towo bèf yo, franse yo ak angle yo te fè kèk ekspedisyon nan kòt Afrik yo, nan gwo dezespwa nan Pòtigè yo.