cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gramè lingua franca nova
Predetèminan yo
Tota vle di “tout bagay”. Li endike totalite sa non an eksprime. Kontrèman ak cada, tota trete tout la kòm yon sèl antye, pa kòm yon moun separe:
Demonstratif
Esta vle di "sa a / sa a / sa yo / yon sèl la / sa yo / sa yo". Li sanble ak la, men deziyen yon bagay ki toupre oratè a, swa fizikman oswa metafò :
Konjonksyon
Yon konjonksyon se yon mo ki ini de bagay ansanm. Gen de kalite konjonksyon: kowòdone ak sibòdone.
Detèminan
Yon detèminan se yon mo ki modifye yon non pou dekri idantite li ak kantite li. Anplis mak pliryèl nan -s (ki pa konsidere kòm yon detèminan nan LFN), detèminatè yo toujou mete anvan non an.
Vèb
Yon vèb eksprime fini oswa sispann yon aksyon (kouri, sispann), yon relasyon (gen, pèdi) oswa yon eta (kanpe, fonn). Nan LFN, vèb yo pa varye nan fòm yo pou endike pou egzanp tan oswa atitid. Pou fè sa, nou itilize advèb - plis patikilyèman twa prevèb ia, va ak ta. Yon vèb ka itilize san chanjman kòm yon nn.
Nimewo òdinè
Lè yon nimewo anvan yon non, li se yon nimewo kadinal, ki endike yon kantite:
Pwopozisyon sibòdone relatif
Ci ak cual ka aji kòm sijè oswa objè nan yon kloz sibòdone relatif. Objè a anjeneral swiv vèb la, men nan ka sa a li anvan tou de sijè a ak vèb la:
Posesif
Posesyon kapab tou endike ak yon fraz tankou nan men mwen:
Detèminan
Ambos vle di "tou de". Nou ka sèvi ak li olye de tota, lè nou konnen ke tout kantite limite pou de. Non an dwe pran pliryèl la:
Dè milye de milyon
Mo bilyon, trilion, cuadrilion, elatriye egziste nan LFN, sepandan, men li ta dezirab ke oratè ki sèvi ak yo presize siyifikasyon yo.
Atik
La prezante yon non ki endike yon moun oswa yon bagay, entèlokitè a konnen. Yo itilize li nan sitiyasyon sa yo :
Tan
Lavni an fòme ak va (yon mo ki soti nan franse). Tansyon yo nan tan lontan an, pafè ak enpafè, yo fòme ak ia (ki soti nan chavacano). Sa yo se advèb espesyal ki anvan vèb la. Prezan an pa make:
a
An reyalite, nenpòt prepozisyon ki endike yon kote ka endike tou yon mouvman anvè kote sa a. Pou egzanp, nan me pone mea libros en mea saco ("Mwen mete liv mwen yo nan sak mwen"), en evidamman implique yon mouvman "nan". Lè yon bezwen pou presizyon rive, yo ka mete yon devan prepozisyon an pou klarifye direksyon mouvman anvè:
Pwopozisyon nominal yo
Anpil pwopozisyon non yo prezante pa konjonksyon espesyal ce ("sa") oswa esce ("si"):
Paragraf nominal yo souvan rapòte sa yon moun te di, panse, oswa mande. Nan tout ka, tansyon vèb la nan kloz nominal la rete idantik ak deklarasyon an, panse a oswa demann lan:
Tranzitivite
Lè objè a ak sijè yon vèb se menm bagay, yon pwonon reflexif ka itilize pou objè a:
Pwopozisyon
Menm jan ak fraz la, kloz la gen yon sijè ak yon vèb, men li antre nan yon fraz.
Advèb kantite
Poca, advèb, vle di "ti/pa anpil", "yon ti kras", "nan yon ti limit":
Òtograf
Nan ekri, ou ka senpleman itilize lèt la pou kont li, an majiskil, petèt ajoute yon -s nan pliryèl la:
Sèks
Sifiks -esa a se bagay ki ra epi yo itilize pou fòme varyant Rezèv tanpon fanm nan kèk kondisyon sosyal istorik yo:
Gwoup nominal yo
Pafwa yon non senpleman senbolize kèk manm nan klas li. Nan ka sa a, li pa enpòtan si yon moun sèvi ak la oswa un, oswa si non an se pliryèl oswa sengilye:
Nimewo kadinal yo
Nimewo kadinal debaz yo se:
Advèb prensipal yo
Tan yo itilize nan eksklamasyon:
Kesyon
Ci se sèlman yon pwonon, epi yo pa ka itilize kòm yon detèminan.
Tranzitivite
Nan kèk lang, objè a nan yon vèb tranzitif ka gen yon konpleman. Nan LFN, lòt konstriksyon yo itilize:
Kesyon
Cual se prensipalman yon detèminan, men li itilize tou kòm yon pwonon, si yon moun aksepte risk ki ba pou yo pa konprann nan ekspresyon tankou cual veni de Italia? - Kiyès ki soti Itali? oswa "Kisa ki soti nan peyi Itali?
Konparezon
Adjektif konparatif yo fòme lè yo ajoute advèb plu ("plis") ak min ("mwens"). "Sa" se sa a:
Kesyon
Egzanp:
Patisipe
Yon fraz aktif ak on oswa algun kòm sijè se souvan yon altènatif elegant nan fraz pasif la:
Konparezon
Adjektif sipèlatif yo fòme lè yo ajoute advèb la plu ("ki pi") ak la min ("pi piti a"):
Kesyon
Ci ak cual yo itilize tou nan demann endirèk.
Pwopozisyon sibòdone relatif
Yon kloz sibòdone relatif se yon kloz ki modifye yon non. Pwonon relatif yo swiv non yo modifye epi anjeneral kòmanse ak youn nan pwonon relatif ci ak cual:
Pwonon detèminen
Ou pa kapab tounen la nan yon pwonon. Nou dwe itilize lo, el ak los:
Nimewo yo ka itilize kòm pwonon pou endike gwoup ki gen yon gwosè espesifik. Pwonon sa yo jeneralman pa pran -s nan pliryèl la epi yo pa bezwen yon detèminan:
Gwoup nominal yo
Yon pwonon se yon varyant patikilye nan fraz non. Nòmalman, li pa ka chanje.
Pwopozisyon nominal yo
Li fasil pou konfonn kèk kloz adjektif oswa adverbial ak kloz nominal. Pou presize ke li se yon sibòdone adjektif oswa adverbial, nou ajoute yon non oswa yon pwonon anvan cual oswa ci:
Non konte ak inkonte
Yon moun kapab tou itilize non non konte kòm non konte. Lè sa a, se egzanp separe, oswa sitiyasyon espesifik:
Advèb prensipal yo
Anplis gwo kantite advèb ki sòti nan adjektif, LFN a gen kèk mo ki jis advèb:
Sèks
An jeneral, non yo pa endike sèks yo. Pou fè distenksyon ant sèks, adjektif mas ak fema yo itilize:
Non
Non yo jeneralman prezante pa detèminan, epi yo ka swiv pa adjektif ak gwoup prepozisyon, yo kreye yon gwoup nominal. Non yo reprezante objè fizik, tankou moun, kote, bagay, men yo ka reprezante tou konsèp abstrè, gramatikalman menm jan an.
Vèb ki gen sijè ekspletif
Menm jan an tou lè sijè reyèl la se yon kloz non ki swiv vèb la, nou itilize lo anvan vèb la:
Posesif
Nan twazyèm moun nan adjektif posesif la se sua, kèlkeswa si pwonon ekivalan a ta dwe el, lo, los, on oswa se:
Kantitatif
Kantitatif yo pèmèt yo eksprime kantite sa ki endike nan non an:
Pwonon detèminen
Nan kèk ka, nou vle klarifye ke non vèbal la se pa yon vèb. Avèk mo tankou alga, multe, ak poca, de ka ajoute ant detèminasyon an ak non an; Lè sa a, detèminen an vin yon pwonon, men non an pa vin yon vèb. Avèk lòt detèminatè, tankou esta ak acel, yon moun ka itilize la anvan detèminasyon an:
Pwopozisyon kowòdone
De paraz prensipal yo ka mete ansanm nan yon sèl fraz pa mwayen konjonksyon kowòdone. Nou souvan mete yon vigil devan konjonksyon an:
Adjektif yo itilize kòm non
Nou ka transfòme san modifye okenn adjektif nan yon non, siyifikasyon an se yon èt oswa yon bagay ki posede kalite adjektif sa a. Non an ki lakòz obeyi règ nòmal yo nan non yo: li pran -s nan pliryèl la, li depann de detèminan epi li ka modifye pa adjektif:
Wi/non kesyon
Si yon kesyon negatif, si ak no gen menm siyifikasyon an kòm si kesyon an te pozitif. Men, li ka kreye konfizyon ki ka evite lè w reponn ak yon fraz konplè:
Patisipe
Patisip pasif la ka itilize kòm konpleman (atribi) vèb es oswa deveni pou bay yon siyifikasyon pasif. Par ("pa") Lè sa a, prezante ajan an nan aksyon pasif:
Kesyon altènatif
Yon kesyon altènatif mande entèrlokuteur a pou l chwazi yon repons nan yon kantite opsyon, anjeneral prezante pa yon enimerasyon epi ki konekte pa konjonksyon o:
Non konte ak inkonte
Nan lòt men an, non inonbrabl jeneralman pa pran -s nan pliryèl la. Anjeneral, non ki pa konte yo reprezante mas san endividyèlman defini, tankou likid (dlo, ji), poud (sik, sab), sibstans (metal, bwa), oswa kalite abstrè (elegans, dousman). Lè modifye pa yon nimewo oswa lòt quantitative, yo souvan ajoute ak yon inite mezi pou klè. Pa egzanp:
Advèb
Menm jan adjektif yo se mo ki modifye non, advèb yo se mo ki modifye prèske nenpòt bagay, tankou vèb, adjektif, lòt advèb, detèminasyon, prepozisyon, gwoup nominal, menm fraz antye. Kòm yon règ, advèb bay detay sou kote, tan, sikonstans, kòz, fason oswa degre.
Kantitatif
Menm jan an tou, lòt nimewo yo - du, tre, cuatro, elatriye - se detèminan quantitative.
Multe vle di "anpil". Li endike yon gwo kantite sa ki eksprime nan non an, epi li itilize ak non konte ak non konte:
Pwopozisyon
Chak fraz gen yon kloz prensipal. Sa a ka modifye nan plizyè fason pa youn oswa plizyè paragraf sibòdone. Si yon kloz sibòdone modifye yon gwoup nominal, yo di li se yon kloz adjektif, ak nan gramè franse, yon kloz sibòdone relatif. Si li modifye yon vèb oswa tout kloz prensipal la, yo di li se yon kloz adverbial, ak nan gramè franse, yon kloz sibòdone sikonstans. Men, si li jwe wòl yon non, yo di li se yon kloz nominal, ak nan gramè franse, yon kloz sibòdone.
Lòd mo
Adjektif ki pi apwopriye pou itilizasyon sa a se adjektif ki pi senp ak pi kout, tankou bela, fea, nova, vea, grande, ak peti.
Kantitatif
Anplis de atik endefini, un se nimewo "yon". Li endike yon inite nan sa ki eksprime nan non an. Sa a se Lè sa a, konte men sengilye:
Pwonon pèsonèl
Los yo itilize tou kòm pliryèl el ak lo.
Pwopozisyon sibòdone relatif
Gen kèk paragraf relatif ki pa esansyèl pou konpreyansyon fraz la, men tou senpleman bay plis presizyon. Pwopozisyon sa yo toujou separe pa yon vigil:
Pwonon detèminen
Pou endike plizyè nonb ki pa presize tankou sento, mil oswa milion, nou ajoute pliryèl -s:
Pwonon pèsonèl
Se se pwonon reflexif twazyèm moun nan, tou de sengilye ak pliryèl. Li endike sijè vèb la, pa janm li menm sijè a:
Pwonon posesif yo ("mwen" elatriye) se detèminan posesif yo ("mwen", elatriye), anvan:
Nimewo òdinè
Lè yon nonb swiv yon non, li se yon nonm ordinèl, ki endike pozisyon nan yon sekans:
Pliryèl
Adjektif, ki modifye yon non, pa chanje lè li se pliryèl. Men, si nou itilize yon adjektif kòm yon non, nou ka mete l nan pliryèl la:
Ajoute -s nan non an pou fòme pliryèl la. Si non an sengilye fini nan yon konsòn, ajoute -es. Fini pliryèl la pa modifye estrès mo a:
Lèt majiskil
Pafwa, menm jan ak avètisman, lèt majiskil yo itilize pou METE mo antye oswa gwoup mo.
Pwonon pèsonèl
Lo est utilisé pour indiquer les choses, les animaux simples, les idées, les concepts, etc.
Pwopozisyon kowòdone
Pwopozisyon sa yo ka fòme fraz endepandan, avèk oswa san konjonksyon:
Vèb yo itilize kòm non
Nan Lfn, gen de mòd pou itilize vèb kòm non: enfinitif la ak non vèbal la. Tou de itilize vèb la san okenn modifikasyon.
Fraz
Pifò fraz yo genyen tou omwen yon fraz non, ki anjeneral vle di yon moun oswa yon bagay. Yon gwoup non konsiste de yon non ak nenpòt modifikatè, tankou detèminan, adjektif ak gwoup prepozisyon.
Patisipe
Patisip aktif es se esente:
Men, tankou yon konstriksyon se souvan nesesè, paske gen lòt fason yo eksprime menm bagay la:
Pwonon pèsonèl
Tu se sengilye ak vos se pliryèl nan tout sitiyasyon, fòmèl ak enfòmèl.
Wi/non kesyon
Repons yon kesyon wi/non se si ("wi") oswa no ("non"). Si endike ke posiblite kesyon an eksprime se vre; non endike ke li se fo:
a
Anplis, yon ka eksprime mouvman nan direksyon pou yon kote espesifik, ki gen ladan mouvman metafò tankou transfè nan yon veso ak chanjman nan eta:
Gwoup nominal yo
De gwoup non prensipal yo nan yon fraz yo se sijè ak objè. Sijè a anvan vèb la, epi objè a swiv li. Lòt fraz non yo anjeneral prezante pa prepozisyon pou klarifye wòl yo.
Advèb kantite
Multe, adverb, vle di "anpil", "trè", "nan yon gwo limit":
Nimewo òdinè
Numero ka itilize kòm yon ordinal:
Kantitatif
Endikatè pliryèl -s la se detèminan quantitative debaz la. Yon fraz non, ki gen ladan yon non pliryèl, pa bezwen okenn lòt detèminan:
Kesyon
LFN a gen de pwonon, ki itilize pou fòmile kesyon:
Pwonon relatif
Cual e ci fonksyone tou kòm pwonon relatif, entwodwi yon kloz relatif:
Kesyon
Anplis de sa, yon kesyon ka dirèk ("Ki kote w prale?") oswa endirèk ("Mwen mande w kote w prale", "Mwen pa konnen ki moun mwen ye"). Kesyon dirèk yo swiv pa yon mak esklamasyon (?).
Gwoup nominal yo
Yon fraz non dwe nòmalman genyen yon detèminan - pafwa sèlman mak pliryèl -s. Men, règ sa a pa aplike nan non pwòp oswa jou nan semèn nan oswa mwa oswa lang oswa non enkontabab:
Vèb ki gen sijè ekspletif
Chak vèb finitif nan LFN gen yon sijè, menm si li se sèlman yon pwonon enpèsonèl ekspletive.
Pwopozisyon sibòdone relatif
Pwopozisyon sibòdone relatif sa yo souvan sanble ak prepozisyon adverbial:
Ou kapab tou kòmanse yon kloz sibòdone relatif ak yon advèb relatif:
Pwonon pèsonèl
Menm jan ak kreyòl ayisyen, LFN pa fè distenksyon ant maskilen ak fanm nan twazyèm moun sengilye. Fòm elo ("li") ak ela ("li") yo ra, men yo ka itilize pou evite repete non moun twòp lè w ap pale de yon gason ak yon fanm nan menm kontèks.
Patisipe
Yon patisip se yon vèb ki itilize kòm yon adjektif oswa advèb. Vèb yo gen patisip aktif yo nan -nte, ak patisipan pasif yo nan -da. Yo ka itilize tou kòm non. Patisip aktif (partisip prezan) nòmalman enplike tou yon aksyon an pwogrè, pandan y ap patisip pasif (partisip sot pase) sijere ke aksyon an te rive nan tan lontan an:
Kantitatif
Tout kantitatif yo ka itilize kòm pwonon.
Detèminan seleksyon yo
Cada vle di "tout", si nou konsidere eleman yo youn pa youn, separeman. Non an se konte men nan sengilye a:
Adjektif
Nan LFN, adjektif pa varye nan kantite oswa sèks.
Detèminan resanblans
La mesma vle di "menm bagay la tou". Nòmalman, mo "la" pa ka omisyon, byenke li ka ranplase pa "esta" oswa "acel":
Lèt majiskil
Mete majiskil inisyal mo a ki kòmanse yon fraz.
Pwonon pèsonèl
Yon pwonon pèsonèl ka swiv pa yon kloz relatif. Si siyifikasyon an klè, nou ka efase pwonon an, kite pwonon relatif la yon fonksyon doub:
Pliryèl
Gen kèk non, pliryèl nan lòt lang, ki sengilye nan LFN:
Demonstratif
Acel vle di "sa a / sa a / sa yo / yon sèl la / sa yo / sa yo (sa yo)". Li se tou sanble ak la, men li vle di yon bagay ki lwen oratè a, oswa omwen, pi lwen pase esta: Nou ka transfòme esta ak acel an pwonon.
Pwonon pèsonèl
On se jeneralman yon pwonon endefini, tankou an franse. Sa vle di "moun an jeneral" oswa "yon moun". Li souvan fè li posib pou evite recourir nan fason pasif la:On se jeneralman yon pwonon endefini, tankou an franse. Sa vle di "moun an jeneral" oswa "yon moun". Li souvan fè li posib pou evite recourir nan fason pasif la:
Detèminan seleksyon yo
Cualce vle di "nenpòt, nenpòt" - li pa enpòtan ki youn chwazi. An jeneral, non an se konte: Alga endike ke idantite sa ki eksprime nan non an pa espesifye:
Tranzitivite
Epi pou presize ke yon vèb se nan fòm tranzitif, nou ka itilize ekspresyon ki gen fa oswa causa:
Vèb ki gen sijè ekspletif
Nan kèk lang sijè a nan vèb ki gen rapò ak move tan an oswa atitid jeneral la. Nan LFN nou itilize lo:
Patisipe
Patisip aktif la ka gen yon objè. Anplis de sa, li ka itilize kòm yon konpleman (atribi) nan vèb la yo nan lòd yo pote lide nan pwogresyon:
Pwonon relatif
Lè kloz prensipal la kite non an ke kloz sibòdone a dekri, pwonon relatif la li menm pran plas non sa a. Nan ka sa a, si nou vle evite konfizyon, nou ka itilize lo cual olye de cual, e el ci olye de ci:
Pwonon detèminen
Menm jan yon adjektif ka itilize kòm yon non, pifò detèminasyon yo ka transfòme nan pwonon. Pwonon esta, acel ak otra ka toujou pran -s pliryèl la. Kèk lòt pwonon ka ajoute li tou, pou klarifye siyifikasyon an:
Nan kèk fraz, yon pwonon dirèkteman swiv pa yon vèb, epi yo ka mal konprann kòm yon detèminan ki te swiv pa yon vèb itilize kòm yon non. Pa egzanp, san yon kontèks, yon moun pa ka konnen pou asire si acel veni de Italia vle di "sa a rive soti nan peyi Itali" oswa "sa a se soti nan peyi Itali". Nan pifò ka yo, entansyon an konplètman evidans sitiyasyon an. Men, lè ou nouvo nan LFN, oswa lè ou pa vle yo mal konprann, ou ka ajoute yon non senp - tankou moun oswa kosa - apre detèminasyon an, olye pou yo konvèti li nan yon pwonon:
Pwonon
Yon pwonon se yon mo ki ranplase yon fraz ki pi long.
Vèb yo itilize kòm non
Avèk yon vèb tankou ajunta, gen ti diferans ant yon ajunta ak yon ajuntada. Men traduida a se tèks orijinal ki soti nan tradui a pwodui, menm jan yon crea se zak kreye yon creada. Sa a se konsekans siyifikasyon an nan objè yo nan vèb yo tèt yo: -da toujou refere a objè a. Avèk crea, objè a se rezilta zak la tou; men ak tradui, objè a ak rezilta a se de bagay diferan. Pou kèk vèb, pa egzanp dansa, kote objè a ak zak la reprezante menm bagay, nou di yon dansa, epi yo pa yon dansada.
Fraz
Pifò fraz LFN genyen yon gwoup vèb, ki anjeneral reprezante yon aksyon. Yon gwoup vèb konsiste de yon vèb ak nenpòt modifikasyon, tankou advèb oswa gwoup prepozisyon.
Entewogatif
Entewogatif yo itilize pou fòme kesyon.
Tranzitivite
Transitivite fleksib nan LFN. Pa egzanp, si nou ajoute yon objè apre yon vèb entransitif, vèb la vin tranzitif. Soti nan yon pwen de vi semantik, objè a koresponn ak sijè entransitif la, e kounye a vèb la vle di "kòz sa (objè a) ...".
Gwoup nominal yo
Règ la tou pafwa kase lè fraz non an swiv yon prepozisyon, espesyalman nan ekspresyon fiks:
Pwonon pèsonèl
El yo itilize pou endike moun ak bèt tankou mamifè ak zwazo. Li ka aplike metaphorique pou lòt bèt yo, robo, lalin lan, tanpèt, elatriye, tou. Guardar traducción
Pwonon detèminen
Egzanp:
Konparezon
Konpare advèb se egzakteman menm jan ak konpare adjektif.
Atik
Entèlokitè a ka fasilman devine ke bagay la egziste :
Òtograf
Nan pale, silab sa yo yo itilize pou bay non lèt alfabè a, pa egzanp. lè eple yon mo:
Apoze
Nan tout ka sa yo, tou de non yo bay mak pliryèl -s oswa -es: